cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Müharibə atı (film, 2011)
Süjet xətti
Film Albert adlı balaca oğlanın Coui ləqəbli atla dostluğundan bəhs edir. Birinci Dünya müharibəsinin başlanğıcında Couini də Fransanın döyüş zonalarından birinə göndərilir. Albert hərbi xidmət üçün çox gənc olsa da, öz dostunu tapıb xilas etmək məqsədilə cəbhəyə yollanır və bütün hadisələr də bundan sonra başlanır.
Mərnə (Urmiya)
Mərnə — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 397 nəfər yaşayır (58 ailə).
Mirzədolmaz (Maku)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 21 nəfər yaşayır (5 ailə).
Qədeş
Qədeş və ya balaqədeş — Azərbaycanda submədəniyyət. Yalnız Bakı və Bakıətrafı yaşayış məntəqələri üçün xarakterik sayılır. 2010-cu illərin axırlarından bəri bu submədəniyyətə yalnız Bakının kənd yerlərində nadir hallarda rast gəlinir. Qədeşlik yalnız Azərbaycana, xüsusilə də Bakıya xas lokal submədəniyyət idi.
Etimologiya
Bir neçə mənbəyə görə "qədeş" sözü bütün türk dillərində rast gəlinən və tat dili ilə Abşeron ləhcəsinə uyğunlaşdırılmış "qardaş" sözündən törəmişdir. Bu, qaraqalpaq və qırğız dillərində də "kiçik bacı" mənasındadır. Həmçinin, "karındaş//kerenteş//xərəntəş" başqırd sözü olub, dilin cənub dialektlərində "kiçik bacı" mənasını verir.
Tarixi
Qədeş submədəniyyəti 1950-ci illərdə yaranmışdır. Onlar Azərbaycana, əsas olaraq Bakı və ətraf ərazilərə xasdır. Qədeşlər ilə eyni dövrdə mövcud olmuş, qədeşlərin əks qütbü olan stilyaqalar arasında baş verən antaqonizm daha çox qədeşlərin stilyaqalara təzyiq etməsi və onlara qarşı zorakılıq tətbiq etməsi ilə özünü göstərirdi. Qədeşlər stilyaqaların milli-mənəvi ideallardan çox uzaq, mental dəyərlərə zidd hərəkət edən, öz köklərini tərk edən bir qrup kimi görürdü. Eynilə, Bakıda qədeşlər 1970-ci illərdə mövcud olmuş hippi və rokçulara qarşı eyni münasibəti bəsləyirdi. Bakının mərkəzində yerləşən müəyyən küçələr və qəsəbələr Qərb subkulturalarının yerli nümayəndələri üçün xüsusilə təhlükəli hesab edilirdi. Ümumiyyətlə, Azərbaycanda İkinci Dünya müharibəsindən 1980-ci illərin ortalarına – yenidənqurma dövrünə qədər mövcud olan subkultural modelləri bir araya gətirən yeganə anlayış meyxana olmuşdur.
Xüsusiyyətləri
Qədeşlər mühafizəkarlığı və maskulinliyi üstün tutmaq, milli ənənələrə sadiqliyi ilə xarakterizə olunur. Sovet dövründə ictimai təfəkkürdə onlara günlərini küçələrdə keçirən və davakar, xuliqan həyat tərzinə malik bir sosial qrup üzvləri kimi yanaşılırdı. Qədeşlər Qərb musiqisinə və mədəniyyətinə qarşı idilər. Eyni zamanda, onların yayıldığı ərazilərdə böyüyən Vaqif Mustafazadənin ölkəyə caz musiqisini gətirməsi bu submədəniyyətin bəzi nümayəndələrini narahat edirdi.
Onlar adətən bakılı ləhcəsi ilə danışırdı. Əlavə olaraq, qədeşlər özünəməxsus jarqonu və ədəbi dilin standartlarından kənara çıxan terminlərdən istifadə edirdilər. Onların adları tez-tez mübahisələrdə və küçə davalarında, eləcə də bəzi xırda cinayətlərdə hallanırdı. Qədeşlərin fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri də onların cinayət aləmini və onun adət-ənənələrini tərənnüm edən mahnılara, eləcə də şanson musiqisi və meyxana kimi poetik-musiqili janrlara qulaq asmağa üstünlük vermələri idi. Onlar, xüsusilə də sovet dövründə, bəzi yazılmamış qanunların təsiri altına düşərək mübahisələr zamanı xüsusi xidmət orqanları və polislə əlaqə saxlamağın düzgün olmadığını düşünürdülər. Bu cür hallarda hadisə yerinə polisi cəlb etməkdənsə, onlar yaranan mübahisələri öz aralarında həll etməyi üstün tutdular. Qədeşlər həmçinin, dövlətin qanunlarına əməl etməyin düzgün olmadığını düşünür, dövlət məmurlarına aşağılayıcı adlar ilə xitab edirdilər. Qədeşlərlə rud-boylar, modlar, qrizerlər arasındakı oxşar cəhətlər mövcud idi.
Qədeşlər daha çox klassik geyim tərzinə, xüsusən də geyimdə ağ və qara olmaqda iki rəngə üstünlük verirdilər. Onlar Qərb geyimlərini feminlik amili hesab edirdilər. Qədeşlərin əksəriyyəti adətən "aerodromlar" kimi tanınan böyük papaqlar taxırdılar və tez-tez təsbeh gəzdirirdilər. Bu iki atribut onlar üçün simvolik hesab olunurdu.
Qədeş submədəniyyəti fərqləndirici xüsusiyyətlərinə görə sovet dövründə azlıq qrupu kimi qəbul edilirdilər. Bunun səbəbi onların heç bir ictimai dəyərə malik işlə məşğul olmayan, həm cəmiyyətdə, həm də dövlət səviyyəsində sovet ziyalılarına və zadəganlarına qarşı duran insanlar hesab edilmələri idi. Jurnalist Xəzər Axundov qədeşləri "psixoloji olaraq urbanistik mühitlə əyalət mühiti arasında ilişib qalan zümrə" kimi təsvir etmişdir.
Əslən bakılı olan rəssam Mir Teymur Məmmədov "qədeş" personajının bakılıları aşağıladığını qeyd etmişdir.
Populyar mədəniyyətdə
Vaxtı ilə İçərişəhərdə təsbeh, kepka və "şəpşəpi"li bir qədeşin obrazına heykəli qoyulmuşdu, lakin bu heykəl sonradan yığışdırılmışdır. Bakı qədeşlərinin düşüncə tərzini, yeniliklərə olan neqativ münasibətlərini kinorejissor Eldar Quliyev Rüstəm İbrahimbəyovun ssenarisi əsasında çəkdiyi "Bir cənub şəhərində" filmində əks etdirə bilmişdir. Səid Riada görə, filmdə keçmişin qalıqlarının insanların düşüncələrində kök salması, insanın mənəvi azadlığa necə böyük çətinliklə çıxması ön plana çəkilmişdir. "Uşaqlığın son gecəsi"ndəki Davud obrazı və "Baladadaşın ilk məhəbbəti" filmindəki Baladadaş obrazı qədeş nümunəsinə uyğun gəlir. Yazıçı Kamil Əfsəroğlunun "Sovet küçəsinin serenadası" əsərində qədeş submədəniyyətinə mühüm yer ayrılmışdır. Gündüz Ağayevin "Azadlıq Radiosu" üçün çəkdiyi karikaturalarından birində "qədeş" ifadəsini işlədən bir obraz təsvir edilmişdir.
Zodiak
350px|thumb|right Zodiak — Günəşin illik zahiri hərəkəti zamanı göy sferində cızdığı böyük göy dairəsi olan ekliptikanın təxminən 8° Şimal və ya Cənub hissəsini əhatə edən sahə. Ayın və vizual müşahidə olunan planetlərin trayektoriyası da zodiak qurşağındadır.
Qərb astrologiyasında və qədim astronomiyada zodiak hərəsi 30° coğrafi uzunluğu əhatə etməklə qabaca bürclərə uyğunlaşdırılan 12 işarəyə (hissəyə) ayrılmışdı: Qoç, Buğa, Əkizlər, Xərçəng, Şir, Qız, Tərəzi, Əqrəb, Oxatan, Oğlaq, Dolça, Balıqlar.
12 astoloji işarə qalaktik koordinat sistemi və ya daha spesifikolaraq ekliptikanın qalaktik enliyinin əsası və Günəşin ekinoksdakı qalaktik uzunluğunun əsası olaraq mövqeləndirilməsinə şərait yaradan elliptik koordinat sistemi əmələ gətirir.
Adlandırılması
Zodiak Yunanca "heyvan dairəsi" deməkdir. Zodiak bürclərinin yarıdan çoxunun adı heyvan adlarıdır. Zodiak adı da məhz bununla bağlıdır.
Tətbiqi
Zodiak Roma erasında, Xaldey dövrünün(b.e.ə. I minilliyin əvvəllərində) Babil astronomiyasından miras qalan anlayışlara əsasən Helenistik astronomiyada ekliptika boyunca yerləşən ulduzların əvvəldən məlum olan siyahılarından istifadə olunaraq qeyd olunmuşdur. Zodiakın qurulması Ptolemeyin II yüzillikdən qalma ən böyük əsərlərindən biri olan Almagestdə təsvir edilmişdir.
Pirancıq (Urmiya)
Pirancıq — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 632 nəfər yaşayır (107 ailə).
Aqunda Kulayeva
Aqunda Kulayeva — Rus opera müğənnisi (mezzo-soprano), 2014-cü ildən Moskva Böyük Teatrının solisti. Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti (2018).
Bioqrafiya
Orjonikidzede (indiki Vladikavkaz), Rusiyanın xalq artisti, opera və pop müğənnisi Elkan Vladimiroviç Kulaevin (1935-2002) və opera müğənnisi İrina Borisovna Kulaevanın ailəsində anadan olmuşdur.
1993-1996-cı illərdə Vladikavkaz İncəsənət Məktəbində dirijorluq şöbəsində (T. A. Xosroev sinfi) oxuyur.
1996-2005-ci illərdə Rostov Dövlət Konservatoriyasında S. V. Raxmaninov xor dirijorluğu fakültəsində (2000 -ci ildə məzun) və vokal fakültəsində (2005 -ci ildə məzun olmuşdur) təhsil almışdır.
2003-2005-ci illərdə Qalina Vişnevskaya adına Opera Mahnı Mərkəzində (G.P. Vişnevskayanın sinfi) oxuyur.
2005-ci ildə Böyük Teatrda S. Prokofyevin "Müharibə və Sülh" operasında Sonya rolunu oynamaq üçün dəvət olunmuşdur (dirijor A. Vedernikov).
Elə həmin il Moskva E.V. Kolobov adına "Yeni Opera" teatrına dəvət edilir və 2014-cü ilə qədər burada işləmişdir.
2014-cü ilin noyabrından Böyük Teatrının solistidir.
15 iyul 2015-ci ildə Böyük Teatrının tarixi səhnəsində, Aqunda Kulayevanın baş rolu oxuduğu J. Bizenin Karmen operasının premyerası baş tutur.
2016-cı ildə Verona Arenasında Karmen (rejissor Franko Zeffirelli) operasında baş rolu ifa edir.
2017-ci ildə Holland Operasında Şahzadə İqorda (səhnələşdirilən Dmitri Çernyakov) Konçakovnanın hissəsini ifa edir.
2018-ci ildə İsrail operasında Masquerade Ballda Ulrika rolunu oynayır.
Ailə
Atası - Elkan Vladimiroviç Kulayev (1935-2002), opera və kamera müğənnisi (bariton), bəstəkar, Rusiyanın xalq artisti. Şimali Osetiya Opera və Balet Teatrının solisti (1969-2002).
Anası - İrina Borisovna Kulayeva - opera müğənnisi (soprano),
Qardaşı - Alan Elkanoviç Kulayev (1964) - opera müğənnisi,
Əri - Aleksey Tatarintsev (1981) - opera müğənnisi (tenor), Moskva Yeni Opera teatrının solisti,
Oğlu - Daniel.
Qızları - Violetta və Ameliya.
Mükafatları
Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti (2018).
Şimali Osetiya-Alaniya Respublikasının əməkdar artisti (2015).
Boris Xristov adına Beynəlxalq Opera Müğənniləri Müsabiqəsində III mükafat laureatı (Sofiya, Bolqarıstan, 2009).
Kalvin Remsi
Kalvin Vilham Remsi – İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən Liverpulun futbolçusu.
Aberdin
Aberdinin heyətində ilk matçına 20 mart 2021-ci ildə keçirilən Dundee Yunayted-Aberdin matçının 90+1-ci dəqiqəsində çıxıb.Matç Dundee Yunaytedin 1–0 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. Aberdində ilk qolunu 2 aprel 2022-ci ildə keçirilən Dundee-Aberdin matçının 41-ci dəqiqəsində vurub. Matçın 78-ci dəqiqəsində əvəzlənib. Matç 2–2 hesablı heç-heçə ilə başa çatıb. 19 iyun 2022-ci ildə Aberdindən ayrıldı.
Liverpul
19 iyun 2022-ci ildə Aberdindən Liverpula transfer olundu.
Nobuyuki
Nobuyuki — Yaponiyada ad.
Abdullah ibn Yəqtar
Abdullah ibn Yəqtar  — bəzi mənbələrə görə, o, Əlini və Hüseyni lənətləməkdən imtina etdi və buna görə də "Darül-xilafə"dən atıldı. Digər mənbələr Kərbəla şəhidləri arasında Abdullahı da daxil edir.
Nəsil
Mədinədə anadan olmuşdur. Abdullah ibn Yəqtar ibn Əbi Əqb Leysi Bəni Leys ibn Bəkr ibn Əbd Manaf ibn Kinanənin nəslindən idi. O, Hüseyn ibn Əlinin Ridai qardaşı kimi tanınırdı, yəni hər ikisinə eyni qadından körpə ikən süd vermişdilər. Hüseynlə olan bu münasibətə görə İbn Həcər Abdullahı onun səhabələrindən hesab edirdi.
Tərcümeyi-hal
Əksər tarixçilərə görə, Abdullahın atasının adı Yəqtar idi, lakin ət-Təbəri istisna olmaqla, onu Bəqtar adlandırmışdır. Anasının adı Meymunə idi.
Şəhidlik
İbn Ziyad Abdullah ibn Yəqtəri sarayın damından atmağı əmr etdi. Bu, onu öldürmədi, ancaq sümüklərini sındırdı və onu xeyli ağrıya məruz qoydu. Sonra bir nəfər aşağı düşüb onun başını kəsdi. Bölgədəki insanlar onun öldürülməsinə etiraz etdikdə, o adam sadəcə onu ağrılarından qurtarmaq istədiyini bildirdi. Təbəri bu adamın Əbdülməlik ibn Umeyr əl-Ləxmi olduğunu bildirir.
Bunun müqabilində İbn Kəsir eyni əhvalatı Qeys ibn Müsəhhərə nəql edir. İbn Kəsir kimi Qeys ibn Müsəhhər də məktub daşıyan hesab edir. O, “əl-İrşad”da Abdullah ibn Yəqtardan da bəhs edir, lakin bunu zəif bir məlumat hesab edir.
İbn Sədə görə Abdullahın İbn Ziyadın Kufəyə gəlişinin birinci günü, Müslüm ibn Əqilin şəhadətindən əvvəl şəhid olduğu rəvayət edildiyini bildirir.
Katral
Katral — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Veqa-Baxa-del-Sequra ərazisinin 20,01 km² hissəsini əhatə edir.
Qəsrik (Sumay-i Cənubi dehistanı)
Qəsrik — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 524 nəfər yaşayır (93 ailə).
Yuxarı Mövlik (Maku)
Yuxarı Mövlük — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 186 nəfər yaşayır (31 ailə).
Kütləvi Açıq Onlayn Kurs
Kütləvi açıq onlayn kurs (Massive open online course) və ya açıq onlayn kurs dedikdə internet vasitəsilə təşkil olunan kurslar nəzərdə tutulur. Adətən videomühazirələr, fərqli yazılı dərs materialları və tapşırıqlar kimi ənənəvi kurs elementlərindən ibarət olur. Lakin zamanımızda bir çox kütləvi açıq onlayn kurslar tələbələr, professorlar və müəllim köməkçiləri (TA) arasında qarşılıqlı əlaqəni təmin etməkdən ötəri virtual forumlar və ya sosial media müzakirələri ilə müzakirələr, təcrübə mübadilələri də təşkil edirlər. Kütləvi açıq onlayn kurs distant təhsilin bir formasıdır.
Qısa olaraq MOOC kəliməi ingilis dilində “massive open online course" yəni “kütləvi açıq onlayn kurs" deməkdir. Termin 2008-ci ildə ABŞ-da pulsuz, asanlıqla əldə edilə bilən, tamamilə onlayn kurslar üçün istifadə edilməyə başlamışdır. Hazırda Coursera, edX, FutureLearn və s. Kimi kütləvi açıq onlayn kursları dünyanın ən yaxşı universitetlərindən təhsil almaq imkanı yaradır.
Kütləvi açıq onlayn kurslarda adətən qəbul kriteriyaları olmur. Harada yaşamağınızdan və maddi vəziyyətinizdən asılı olmayaraq iştirak edə bilirsiniz. Təlimlər onlayn təşkil olunduğu üçün böyük sayda insanlar eyni vaxta bu kursları keçə bilər. Elə bu səbəbdən də bu cür kursları “kütləvi” adlandırırlar.
Son illərdə kütləvi açıq onlayn kurs modeli uğurlu olduğundan universitetlərlə yanaşı bir çox təlim kursları, İBM, Microsoft, Meta, Amazon və s. kimi şirkətlər də öz təlimlərini belə platformalar üzərindən təşkil etməyə başlamışlar.
Hazırda Coursera, FutureLearn, edX kimi platformalarda hətta bakalavr və magistr dərəcəsi almaq da mümkündür.
Kütləvi açıq onlayn kursların bəzi növləri
Bir çox kütləvi açıq onlayn kursları bitirdikdən sonra sizə dərəcə və ya sertifikatlar verilir. Bu baxımdan onları aşağıdakı kateqoriyalar üzrə ayırmaq olar:
Pulsuz
Bu kurslar tamamilə pulsuzdur və adətən heç bir sertifikat verilmir. Siz yalnız dinləyici kimi iştirak edib kurs materialları ilə tanış olursunuz. Coursera və edX kimi platformalarda sonradan ödəniş edərək tapşırıqlara giriş əldə etmək və sertifikat almaq imkanı da vardır.
Sertifikatlı kurslar
Ödənişli əsaslarla kursa yazılıb, oradakı tapşırıqları bitirdikdən sonra kursun sonunda sizə sertifikat verilir. Adətən bu sertifikatlar 40 ABŞ dollarından 300 dollara qədər dəyişir. Belə kursların əksəriyyəti ali məktəblər tərəfindən təqdim edilsə də son zamanlar böyük korporasiyaların da kursları geniş vüsət almaqdadır. Bunlara misal olaraq Amazon, Google, İBM, Microsoft, Meta şirkətlərinin təqdim etdikləri kursları nümunə çəkmək olar.
Mikro-dərəcə
Mikro-dərəcə ali təhsil dərəcəsindən aşağı sayılır və adətən üç-altı kursdan ibarət proqramı bitirməyə görə verilir. Məşhur MOOC platforması edX-də mikro-dərəcələr (micro-credentials) almaq üçün proqramın orta qiyməti 900 dollardır.
Universitet krediti
Bəzi kursları bitirdikdən sonra onu təqdim edən universitet tələbəyə kredit verir. Tələbə həmin kreditləri bir çox universitetlərdə istifadə edə bilər.
Onlayn dərəcə
Onlayn dərəcə proqramları universitetlərdə magistr və ya bakalavr proqramlarına bərabərdir. Onlayn dərəcə proqramları ümumiyyətlə ənənəvi qəbul prosesi ilə təşkil olunur. Qəbul olunmuş tələbələr MOOC platformalarının imkanlarından istifadə edərək universitetdə təhsil alırlar. Bu dərəcələr ənənəvi yolla əldə edilmiş bakalavr və magistr dərəcəsinə ekvivalentdir. Hazırda FutureLearn, edX və Coursera platformalarında onlayn dərəcələr almaq mümkündür.
Korporativ təlim
Kütləvi açıq onlayn kurs platformalarından şirkətdaxili korporativ təlimlər üçün də geniş istifadə edilir. Bir çox platformalarda korporasiyalar üçün abunə imkanları vardır. Şirkətlər platformaya abunə olduqdan sonra əməkdaşlar kurslardan yararlana bilirlər.
İmmiqrasiya
İmmiqrasiya (immigro - "yerləşirəm" ) — bir ölkənin vətəndaşının həmişəlik və ya bir müddətə digər ölkəyə iş axtarmaq məqsədi ilə, siyasi və dini səbəblərə görə köçməsi. Əksər dövlətlər mühacirlərlə bağlı qanun qəbul edir və xüsusi.
Mühacirətin kateqoriyaları
Səbəb :
Yerləşdiyi ölkənin qanunlarına görə :
Qeyri - leqal mühacirət digər ölkə vətəndaşının ölkəyə daxil olma və yerləşmənin qanuna zidd olması ilə müəyyən olunur.
Müasir dövrdə mühacirət
Bütün mühacirətlərin kökündə bir qayda olaraq iqtisadi səbəblər durur.
Əsas mühacirət ölkələri :
Aleksey Xomyakov
Aleksey Xomyakov  rus şairi, rəssamı və publisist, ilahiyyatçı, filosof, erkən slavyanofilliyin banisi. Sankt-Peterburq Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1856).
Həyatı
Aleksey Xomyakov Moskvada, Ordinkada köhnə zadəgan ailəsində anadan olub. Atası - Stepan Aleksandroviç Xomyakov, anası - Marya Alekseevna Kireevskaya. Xomyakov təhsil evdə alıb. 1821-ci ildə Moskva Universitetində riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün imtahan verdi. Xomyakovun poeziyadakı ilk təcrübələri və rus ədəbiyyatı aşiqləri Cəmiyyətinin məqalələrində çap olunan Tacitusun “ Almaniya ” əsərinin tərcüməsi onun Moskvada oxuduğu dövrə təsadüf edir. 1822-ci ildə Xomyakov hərbi xidmətə girmək qərarına gəldi, əvvəlcə Həştərxan kuryer alayında, bir ildən sonra Peterburqa atlı mühafizələrə göndərildi. 1825-ci ildə müvəqqəti olaraq xidməti tərk edərək xaricə getdi. Parisdə rəssamlıq təhsili alıb, " Ermak " tarixi dramını yazıb, yalnız 1829-cu ildə səhnəyə qoyulub, yalnız 1832-ci ildə çap olunub. 1828-1829-cu illərdə Xomyakov Rusiya-Türkiyə müharibəsində iştirak etdi, sonra qərargah kapitanı rütbəsi ilə təqaüdə çıxdı və əkinçiliklə məşğul olmaq qərarına gələrək mülkünə getdi. Müxtəlif jurnallarla əməkdaşlıq edib. 1836-cı ildə, iyulun 5-də şair Yazıkovun bacısı Yekaterina Mixaylovna ilə evləndi. "Köhnə və yeni haqqında" məqaləsində (1839) slavyanofilliyin əsas nəzəri müddəalarını irəli sürdü. 1838-ci ildə o, özünün əsas tarixi-fəlsəfi əsəri olan "Dünya tarixinə dair qeydlər" üzərində işə başladı. 1847-ci ildə Xomyakov Almaniyaya səfər etdi. 1850-ci ildən dini məsələlərə, rus pravoslavlığının tarixinə xüsusi diqqət yetirməyə başladı. Xomyakov üçün sosializm və kapitalizm eyni dərəcədə Qərb tənəzzülünün mənfi övladları idi. Qərb bəşəriyyətin mənəvi problemlərini həll edə bilməyib, rəqabətə sürüklənib, əməkdaşlığı nəzərdən qaçırıb. Onun sözləri ilə desək: “ Roma azadlıq bahasına öz birliyini qorudu, protestantlar isə birlik bahasına azadlıq əldə etdilər ”. O, monarxiyanı Rusiya üçün yeganə məqbul idarəetmə forması hesab edir, Rusiyada “ hakimiyyət ” və “ torpaq ” arasındakı ziddiyyəti həll etmək ümidini onunla əlaqələndirərək “ Zemski Sobor ”un çağırılmasını müdafiə edirdi. I Pyotrun islahatları. Vəba epidemiyası zamanı kəndlilərin müalicəsi ilə məşğul olaraq xəstələnir. 1860-cı il sentyabrın 23-də (5 oktyabr) Ryazan quberniyasının Speşnevo-İvanovski kəndində (indiki Lipetsk vilayətində) vəfat etmişdir. Danilov monastırında Yazıkov və Qoqolun yanında dəfn edilib. Sovet dövründə hər üçünün külü yeni Novodeviçye qəbiristanlığında yenidən basdırılırdı.
Fəlsəfəsi
Aleksey Xomyakov mahiyyət etibarilə bu günə qədər öz əhəmiyyətini itirməmiş özünəməxsus fəlsəfi baxışlar sistemini yaratmışdır. Onun məqalələri və əsərləri hələ də tarix fakültələrində fəal şəkildə öyrənilir və hətta məktəbdə şagirdlər Rusiyanın tarixi inkişaf yolunun xüsusiyyətləri haqqında onun fikirləri ilə tanış olurlar. Mütəfəkkirin bu mövzu ilə bağlı fikirlər sistemi həqiqətən də orijinaldır. Lakin əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, onun ümumdünya-tarixi prosesə baxışı necə olub. Onun yarımçıq qalmış “ Dünya tarixinə dair qeydlər ” əsəri buna həsr edilmişdir. Aleksey Xomyakov hesab edirdi ki, bu, xalq prinsiplərini üzə çıxarmaq prinsipinə əsaslanır. Hər bir xalq, onun fikrincə, tarixi inkişafı zamanı üzə çıxan müəyyən başlanğıcın daşıyıcısıdır. Qədim dövrlərdə filosofun fikrincə, iki nizam arasında mübarizə gedirdi: azadlıq və zərurət. Avropa ölkələri əvvəlcə azadlıq yolu ilə inkişaf etsə də, 18-19-cu əsrlərdə inqilabi sarsıntılar səbəbindən bu istiqamətdən uzaqlaşdılar. Xomyakov Aleksey Stepanoviç Rusiya tarixinin təhlilinə eyni ümumi fəlsəfi mövqedən yanaşırdı. Onun fikrincə, Rusiya xalqının başlanğıcı icmadır. O, bu sosial institutu sosial orqanizm kimi yox, əxlaqi kollektivizm, daxili azadlıq və həqiqət hissi ilə bağlı olan insanların etik birliyi kimi başa düşürdü. Mütəfəkkir rus xalqına xas olan uzlaşmanın maddi ifadəsinə çevrilən icma olduğuna inanaraq, bu konsepsiyaya mənəvi məzmun qoydu. Xomyakov Aleksey Stepanoviç hesab edirdi ki, Rusiyanın inkişaf yolu Qərbi Avropadan fərqlidir. Eyni zamanda o, əsas əhəmiyyəti ölkəmizin tarixini müəyyən edən pravoslav dininə verib, Qərb isə bu doqmadan uzaqlaşıb. 19-cu əsrdə Rusiyanın ictimai-siyasi həyatında bu filosofun rolu çox böyükdür. Məhz o, ölkəmizdə slavyan hərəkatının banisi oldu. Onun “ Köhnə və yeni haqqında ” məqaləsi bir sıra mütəfəkkirlərin tarixin inkişaf xüsusiyyətləri haqqında düşüncələrinin əsasını qoydu. Onun ardınca bir çox filosoflar Rusiyanın milli xüsusiyyətləri (qardaşlar Aksakov, Poqodin və başqaları) mövzusunun inkişafına müraciət etdilər. Xomyakovun tarixşünaslığa verdiyi töhfə çox böyükdür. O, Rusiyanın tarixi yolunun özəllikləri problemini fəlsəfi səviyyəyə qaldırdı. Əvvəllər alimlərin heç biri belə geniş ümumiləşdirmələr aparmırdı, baxmayaraq ki, müəllifi tam mənada tarixçi adlandırmaq olmaz, çünki o, konkret materialla deyil, ümumi anlayışlar və ümumiləşdirmələrlə maraqlanırdı. Buna baxmayaraq, onun tapıntı və qənaətləri nəzərdən keçirilən dövrün ictimai-siyasi fikrini anlamaq üçün çox maraqlıdır.
Tarixi baxışları
“ Dünya tarixinə dair qeydlər ” (Semiramid) fundamental əsəri yarımçıq qalmış, lakin jurnal məqalələri qorunub saxlanılmışdır. Maddi dünya Xomyakova yalnız azad yaradıcı Ruhun (Tanrının) zahiri ifadəsi kimi görünürdü, ictimai inkişafın maddi amilləri isə onun zahiri təzahürləri idi. Tarix bəşəriyyətin ictimai həyatında ruhun dolğunluğunun tədricən təzahürü prosesidir. Hər bir xalq öz inkişafında mütləqliyin bu və ya digər tərəfini ifadə edir. Müvafiq olaraq, xalqın tarixi ilkin olaraq ona xas olan müəyyən bir ilkin ideyanın onun ictimai həyatında təzahürü prosesi idi. Hər bir xalqın özünəməxsus mahiyyəti, " başlanğıcı " var idi. A.S Xomyakovun fəlsəfəsi təminatçılıq üzərində qurulmuşdu. Hər bir xalqın tarixi inkişafı mütləq şəkildə əvvəlcədən müəyyən edilmişdi. Lakin onun inkişafında xalq bu və ya digər səbəbdən ondan uzaqlaşa və ona tapşırılan “ missiyanı ” yerinə yetirə bilməz. Slavofillərin (o cümlədən A. S. Xomyakov) bu və ya digər rus xalqının tarixi inkişafı prosesini onun “ başlanğıcının ” tədricən təzahürü kimi başa düşməsi iki mübahisəsiz üstünlüyə malik idi. Birincisi, belə yanaşma xalqın tarixinin mənasını dərk etmək istəyini nəzərdə tuturdu. İkincisi, o, xalq həyatının xüsusiyyətlərinə xüsusi diqqət yetirməyə məcbur etdi (Rus reallığının kənd icması kimi fundamental fenomeninə ilk dəfə ciddi diqqət yetirən slavyanfillər idi).
Dalğa (fizika)
Dalğa — rəqslərin mühitdə yayılması prosesidir. Mexaniki dalğa mexaniki rəqslərin elastik mühitdə yayılmasıdır. Mexaniki dalğaların yaranması və yayılması üçün ən vacib şərt elastik mühitin olmasıdır.
Ümumi dalğa tənliyi budur:
Dalğanın növləri
Dalğanın 2 növü vardır:
Eninə dalğa zərrəciklərin rəqs istiqamətinə perpendikulyar istiqamətdə yayılan dalğaya deyilir. Eninə dalğa dalğa qabarıqlarının və çökəklikl ərinin növbə ilə təkrarlanmasıdır. Eninə dalğalar elə mühitdə yayıla bilər ki, orada mühitün formasının dəyişməsi nəticəsində elastiklik qüvvələri yaransın. Ona görə də eninə elastik dalğalar ancaq bərk cisimlərdə yayılır. Qaytanın bir ucunu divara bərkidib digər ucunu yuxarı-aşağı rəqs etdirməklə eninə dalğaların qaytan boyunca necə yayıdığını görə bilərik. Mayenin səthində də eninə dalğalar yarana bilər. Lakin həmin dalğalar elastiklik qüvvəsinin hesabına deyil, ağırlıq qüvvəsinin təsiri və mayenin səthi gərilməsi nəticəsidə yaranır. Bu səbəbdən onları qravitasya dalğalari adlandırırlar.
Uzununa dalğa zərrəciklərin rəqsi istiqamətində yayılan dalğaya deyilir. Uzununa dalğada hər bir zərrəciyin rəqsi hərəkətinin istiqaməti dalğanın yayılma istiqaməti boyunca yönəlir. Elastik yayın bir ucunu stolun o biri başına bərkitməklə digər ucunu irəli-geri hərəkət etdirib sıxılma və seyrəkləşmənin necə təkrarlanmasını görmək olar. Səs dalğaları mühitdə yayılan və səs duyğusu yarada bilən mexaniki dalğalardır. Uzununa dalğalar bütün mühitlərdə - bərk cisimlərdə, maye və qazlarda yayılır. Səs dalğaları uzununa dalğalardır və havanın sıxılma və seyrəkləşməsinin mühitdə təkrarlanaraq yayılmasıdır. Əgər telefonu vakuum balonun altına qoyub balonun havasın sorsaq səsin kəsildiyin görərik. Havasız mühitdə yayılmır. İnsan qulağının səs şəklində qəbul etdiyi dalğaların tezliyi 16 Hs-20.000 Hs intervalında yerləşir. Səs vibratoru Səs tezliyi ilə rəqs edən istənilən cisimdir.
Dalğanın intensivliyi
Dalğanın gücü onun amplituduna görə ölçülür. Dalğanın amplitudu yırğalanmadan fərqli olaraq skalyar kəmiyyətdir. Lakin Dalğanın enerji daşınmasını daha dəqiq öyrənmək üçün Dalğa axınının sıxlıq vektoru kəmiyyətindən istifadə edilir:
I = kA2 (I – dalğa axınının sıxlıq vektoru, k – proporsionallıq faktoru, A-amplitud).
Dalğanın yayılması
Dalğanın yayılması yırğalanmadan fərqlidir.Belə ki, dalğanın yayılması zamanı heç bir materiya daşınmır, yalnız enerji daşınır.
Hissəciklərə təsiri
Əgər dalğanın qarşısına çıxan hansısa bir hissəcikdə qüsur varsa, aşağıdakı hadisələr baş verir:
Ştefan Baniç
Ştefan Baniç (Štefan Banič, d. 23 noyabr 1870 Smolenitse - ö. 2 yanvar 1941 Smolenitse) — erkən bir paraşüt dizaynına patent alan Slovakiya ixtiraçısı.
Həyatı
Avstriya-Macarıstanın (indiki Smolenitse, Slovakiya) Neştiç (Jánostelek) kəndində anadan olan Baniç, Amerika Birləşmiş Ştatlarına köçdü və Qrinvil, Pensilvaniyada bir kömür mədənçisi olaraq işlədi. 1912-ci ildə bir təyyarə qəzasına şahid olduqdan sonra, Baniç 1913-ci ildə bir paraşüt prototipini hazırlamış və 1,108,484 Nömrəli ABŞ patentini almışdır.
Digərlərindən radikal olaraq fərqli olan bu dizayn ilə (bədənə iliştirilmiş bir çətirə bənzəyirdi), Vaşinqtonda 15 mərtəbəli bir binadan və daha sonra 1914-cü ildə bir təyyarədən tullanaraq müvəffəqiyyətlə sınadığını iddia edirdi. Patentini ABŞ ordusuna ianə etdi, ancaq indiyə qədər istifadə edildiyinə aid bir dəlil yoxdur.
Birinci Dünya Müharibəsindən sonra Baniç, Çexoslovakiyaya geri döndü. Baniç məmləkəti Smolenitseyə yaxın Kiçik Karpat Dağlarının ətəklərindəki Drini Karst Mağarasını kəşf etməyə kömək etdi.
İrsi
1997-ci ildə ABŞ paraşütçüsü olan Slavo Mulik (Həmçinin bir Slovak olan) Ştefan Baniç Paraşüt Fondu-u qurdu. Ştefan Baniç Paraşüt Fondu, Baniçin xatirəsinə, paraşütçü fəaliyyətlərində, promosyonlarından və ya qeyd etmələrində iştirak edən şəxslərə bürünc, gümüş və qızıl medallar təltif edir.
2006-ci ildə Slovakiya hərbi paraşütçülərin, Smolenitsedəki doğum yerinə bir xatirə lövhəsi yerləşdirdilər.
Smolenitse yaxınlarındakı Trinava — Boleraz Aeroportu, Baniçin adını daşıyır.
Termidor çevrilişi
Termidor çevrilişi — Fransa inqilabı dövründə dövlət çevrilişi. İnqilab 1794-cü ildə, iyulun 27-dən 28-nə keçən gecə (inqilab təqvimi ilə respublikanın 2-ci ilinin 9–10 termidoru) baş verdi. Bu, montanyarlar diktaturasının süqutuna səbəb olmuşdur.
Çevriliş
1794-cü ilin yazında ölkənin inkişaf perspektivləri məsələsi konventin solçu yakobinlər və radikal montanyar deputatları arasında mübahisələrə səbəb olmuşdur. Jak Rene Eber və tərəfdarları maksimumun və terrorun əbədiləşdirilməsini müdafiə etmişdilər. Bu siyasət inqilabın düşmənlərini qorxutmaq və siyasi rəqibləri məhv etmək məqsədi daşıyırdı. Jak Jorj Dantonu dəstəkləyənlər sülhün bağlanmasını və terrora son qoyulmasını tələb edirdilər. Maksimillian Robespyer və onun tərəfdaşları hər iki qrupun liderlərinin edam edilməsinə nail olmuş və əksinqilabın qalibiyyətlə sona çatması, cəmiyyətin mənəvi yenilənməsi üçün bir proqram irəli sürmüşdülər. Bunun alətlərindən biri də terror idi. Cavab olaraq Konvensiyada deputatların sui-qəsdi yarandı. Bu, həm məğlub olmuş qrupların tərəfdarlarını, həm də real və ya qondarma ittihamlarla həbs olunmaqdan qorxanları, o cümlədən Jan-Lambert Tallien, Pol Barras, Bertran Barer və cəmiyyətlərin bir sıra komitə üzvlərini birləşdirdi. xilas və ümumi təhlükəsizlik. Cavab olaraq, konventdə deputatlar arasında konspirasiya yaranmışdır. Bu konspirasiya həm məğlub olan qrupların tərəfdarlarını, həm də real və ya proqnozlaşdırılan ittihamlara görə həbs olunmaqdan qorxanları, o cümlədən Jan-Lambert Talyen, Pol Barras, Bertran Barer, həmçinin ictimai təhlükəsizlik komitəsinin bir sıra üzvlərini özündə birləşdirirdi.
9 termidorda konspirasiyanın dəstəkçiləri sui-qəsdçilər Lui Antuan de Sen-Jüstün çıxışını dayandırmış, ona Robespyerin müdafiəsi üçün danışmağa imkan verməmişdilər. Konvent hər ikisini və onların əlbirlərini həbs edilməsi üçün fərman qəbul etmişdir. 1789–1794-cü illər Paris kommunası Robespyerin həbsdən azad edilməsinə nail olmuşdur. Onlar üsyan qaldırmağa çalışsalar da, xalqı öz tərəfinə çəkə bilməmiş, qanundan kənar elan edilmiş və məğlubiyyətə uğramışdır. 10 termidorda Robespyeri, Sen-Jüst, Jorj Ogüst Kuton və onların ortaqları gilyotin ilə edam edilmişdir.
Qarabağ müharibəsi memorialı (Xocalı)
Qarabağ müharibəsi memorialı (, Artsaxyan azatamarti huşahamalir) — Azərbaycanın Xocalı rayonu ərazisində yerləşən Badara kəndində Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası tərəfindən Birinci Qarabağ müharibəsində (1988–1994) həlak olan erməni hərbçilər üçün ucaldılan memorial kompleksi.
Zəmin
Dağlıq Qarabağ münaqişəsi 1988-ci ildə bölgənin erməni əhalisinin Azərbaycan SSR-dən ayrılaraq Ermənistan SSR-yə qoşulmaq istəməsi ilə başlamışdır. 1991-ci ildə münaqişə artıq müstəqil Azərbaycan ilə Ermənistan respublikaları arasında genişmiqyaslı müharibəyə çevrilmişdir. Birinci Qarabağ müharibəsində Badara kəndindən 155 nəfər erməni hərbçi iştirak etmiş, onlardan 22-si döyüş əməliyyatları zamanı həlak olmuşdur.
Memorial kompleksi
2013-cü ildə Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası (DQR) tərəfindən müharibədə həlak olan 22 erməni hərbçisinin xatirəsini yad etmək üçün Badara kəndinin girişində Qarabağ müharibəsi memorialı inşa edilmişdir. Memorial kompleksinin memarı Vladimir Sarkisyandır. İnşaat işləri üçün Suren Xaçatryan, Aleksandr Musayelyan, Gerasim Barseğyan və "Artsax Azadlıq Döyüşçüləri" Birliyi maliyyə ayırmışdır. Memorial kompleksinin açılış mərasimi 20 may 2013-cü il tarixində Qondarma DQR-nın keçmiş prezidenti Bako Saakyan, Qondarma DQR Milli Məclisinin sədri Aşot Qulyan, Qondarma DQR Müdafiə Ordusu komandiri Movzes Akopyan, Erməni Qriqorian Kilsəsinə bağlı fəaliyyət göstərən Qarabağ yeparxiyasının baş yepiskopu Parqev Martirosyan və digər rəsmi şəxslərin iştirakı ilə baş tutmuşdur.
Təsviri
Memorial kompleksi Badara kəndinə girən yoldan bir az yuxarıda yerləşən bir təpədə inşa edilmişdir. Kompleksin əsas strukturu sonunda böyük bir xaçkarın yerləşdirildiyi yarımdairəvi bir divardır. Divarda 22 erməni hərbçinin şəkilləri yerləşdirilmiş, adları isə şəkillərin aşağısındakı daş plitələrə yazılmışdır. Memorial kompleksinə bazaltdan həkk olunmuş böyük bir qartal heykəli, o cümlədən 1915-ci il hadisələri, Sumqayıt hadisələri və Spitak zəlzələsində həlak olanlara həsr olunmuş abidələr daxildir. ՝
Moldaviya knyazlığı
Moldaviya knyazlığı və ya sadəcə Moldaviya — Şərqi Karpat və Dnestr çayı arasında Avropada qurulan tarixi knyazlıq. Əvvəlcə müstəqil, sonra isə muxtar bir ölkə olmuşdur. Valaxiya knyazlığı ilə birləşdirildikdə müasir Rumıniyanın əsasları qoyuldu. Moldaviya knyazlığına müxtəlif dövrlərdə bütün Bukovina, eyni zamanda Bessarabiya və Bucaq da daxil idi.
Xasay xan Usmiyev
Xasay xan Usmiyev — çar ordusunun qumuq general-mayoru, Xurşidbanu Natəvanın birinci əri.
Həyatı
1808-ci ilin 3 aprel tarixində Ağsaylı qumuq əsilzadəsi Musa Xan Usmiyevin ortancıl oğlu olaraq dünyaya gəlmişdir. Sultan Murad (d. 1841) adında böyük qardaşı və Adil adında kiçik qardaşı olmuşdur. Bacısı Tuti Bikə Xanım İsmayıl bəy Qutqaşınlı ilə evlənmişdir. İsmayıl bəy Rusiya imperiyasının nə yüksək mükafatı olan Müqəddəs Georgi Ordeni ilə mükafatlandırılan ilk azərbaycanlıdır.
Bu zaman azərbaycanlı şairə və əsilzadə Xurşidbanu Natəvanla evlənmişdir. Dindar sünni olaraq şiə Qarabağa gedərkən özü ilə sünni mollası Molla Məhəmmədi də götürmüşdür. Molla Məhəmməd Üzeyir və Ceyhun bəylərin əcdadlarıdır. Bu evlilik Xurşidbanu xanımın qohumlarını, Qasım bəy Zakir də daxil olmaqla, razı salmamış və Xasay xana qarşı təzyiqlər olmuşdur. Qarabağ şairləri Xasay xanın bir qədər zəif olan sağ gözünü tez-tez öz şeirlərində lağlağı mövzusu etmişdirlər.
1857-ci ildə siyasi səbəblərə görə Qafqaz Korpusunda xidmət etməyə göndərilmişdir. Burad o, 1858-ci ildə Aleksandr Düma ilə görüşmüşdür. Düma onu parisli kimi, heç bir ləhcə olmadan fransızca danışan biri kimi təsvir etmişdir. O, həmçinin qafqazlı ziyalılardan olan Fətəli Axundovla, Mirzə Şəfi Vazeh, Xaçatur Abovyan və Qabriel Sundukyan ilə əlaqədə olmuşdur. Həyatının bu dövründə dekabrist olduğuna görə Qafqaza sürgün edilən Aleksandr Bestujev-Marlinski ilə dostluq etmişdir.
1861-ci ildə Dağıstandakı rus qoşunlarının komandanı təyin edilmiş və bir il sonra - 1862-ci ilin 30 avqustunda general-mayor rütbəsinə yüksəlmişdir.
Ailəsi
Həyatı boyunca 3 dəfə evlənmişdir:
İsmayıl Abdul-Qədirov
İsmayıl Abdul-Qədirov (tam adı: İsmayıl Qafar oğlu Abdul- Qədirov; d.15 fevral 1936, İsmayıllı, ö. 16 avqust 2021 Bakı) — Azərbaycan idmançısı, sərbəst və yunan-Roma güləşi üzrə ümumittifaq dərəcəli hakim (1966). Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi, Bədən tərbiyəsi və idman əlaçısı, Fəxri bədən tərbiyəsi və idman işçisı, Əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi
Fəaliyyəti
İsmayıl Abdulqədirov idmanla məşğul olmağa 14 yaşında başlayıb. 1950-ci ildə «Dinamo» idman cəmiyyətində yunan-Roma güləşi ilə məşğul olub. Bir neçə ildən sonra özünü məşqçilik sahəsində sınayan Abdul-Qədirov 1965-1968-ci illərdə məktəblilərdən ibarət yığma komandanın məşqçisi olub. Onun yetirmələri 1967-ci ildə SSRİ məktəblilərinin 10-cü yubiley Sparakiadasında 3-cü yerə layiq görülüb. 1950-cu ildə Azərbaycan Bədən Tərbiyəsi və İdman İnstitutunu bitirdikdən sonra institutun «Güləş və onun metodikası» kafedrasında işləməyə başlayıb.
1961-ci ildə «Bədən tərbiyəsi və idman əlaçısı» adına layiq görülən mütəxəssis həmin il güləş üzrə respublika, 5 il sonra isə Ümumittifaq dərəcəli hakimliyə yüksəlib. 1980-1990-cı illərdə İsmayıl müəllimin elmi-pedaqoji fəaliyyəti özünü daha qabarıq büruzə verib. İ.Abdul-Qədirov məşqçilik fəaliyyəti dövründə 25-dən artıq idman ustası, 50-dən çox idman ustalığına namizəd hazırlayıb.
1980-ci ildən başlayaraq, çalışdığı kafedraya rəhbərlik edən A.Abdul-Qədirov 10 il bu vəzifəni daşıdıqdan sonra, uzun müddət institutun qiyabi fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışıb.
1991-ci ildə, elmi-pedaqoji fəaliyyəti nəzərə alınaraq, ona dosent elmi dərəcəsi verliib. Bədən tərbiyəsinin nəzəriyyəsi və metodikası kafedrasının professoru olub. İsmayıl müəllimin qələmindən neçə-neçə elmi məqalə çıxıb, 30 dərslik və tədris vəsaitinin müəllifi idi.
A.Abdul-Qədirovun Azərbaycan idmanı, idmançı kadrların yetişdirilməsi sahəsindəki uzunmüddətli və məhsuldar əməyi dəfələrlə Ümumittifaq və respublika idman komitələri tərəfindən diplom və fəxri fərmanlarla qeyd olunub. 1990-2002-ci illərdə Milli Olimpiya Komitəsi İcrayyə Komitəsinin üzvü olan görkəmli idman xadimi, 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə «Tərəqqi» medalı, 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Bədən Tərbiyəsi və İdman Xadimi adına lqyiq görülüb. 2010-cu ildə «Şöhrət» ordeni ilə təltif edilib.
Ölümü
Tanınmış idman mütəxəssisi İsmayıl Abdul-Qədirov 16 avqust 2021-ci ildə 85 yaşında vəfat edib.
Sinabad (Urmiya)
Sinabad — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 459 nəfər yaşayır (66 ailə).
Con Roberts
Con Qlover Roberts 29 sentyabr 2005-ci ildən Amerika Birləşmiş Ştatların baş hakimi vəzifəsində çalışan amerikalı hüquqşünasdır.
Qızıldağ-i Əcəm (Maku)
Qızıldağ-i Əcəm — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 359 nəfər yaşayır (79 ailə).
Abdullah ibn Əqil
Abdullah ibn Əqil — Kərbəla döyüşündə şəhid olan Hüseyn ibn Əlinin səhabələrindən biri.
Nəsil
Əqil ibn Əbu Talibin Abdullah adlı iki övladı var idi: Abdullah əl-Əkbər (böyük) və Abdullah əl-Əsğər (kiçik). Bəzi mənbələr onun hər iki oğlunun Kərbəla döyüşündə şəhid olduğunu qeyd etmişlər. Bu Abdullah isə Abdullah Əkbərdir.
Abdullah Əli ibn Əbu Talibin qızı Meymunə ilə evlənmişdir.
Kərbəla döyüşündə
Onun adı "Ziyarət-şühəda"da Əbu Abdullah ibn Müslüm ibn Əqil kimi çəkilir.
Yulbars Xan
Yulbars xan (, (يولبارس خان),  pinyin: Yáolèbósī və yaxud, pinyin: Yáolèbóshì; 13 avqust 1889 – 27 iyul 1971) — ikinci adı Jingfu (景福), çinli, uyğur hərbi lideri, Kumul üsyanının liderlərindən biri. O, həmçinin Kumul xanlığının baş vəziri olmuşdu. Əvvəlcə Kumul xanı Məhəmməd xanın, daha sonra oğlu Şah Maqsud xana xidmət etmişdir. O, Çin vətəndaş müharibəsi dövründə uyğur hərbi dəstələrinin başçısı və Homindan generalı idi. 1951-ci ilə qədər Çin kommunistləri ilə döyüşmüşdür. Ardından mühacirət hökümətinin yerləşdiyi Tayvana getmişdir. burada Çan Kayşi tərəfindən nominal Sincan valisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1971-ci ömrünün sonuna qədər burada yaşamışdır.
De-fakto
thumb|Dünyanın de-fakto siyasi xəritəsi. De-fakto — faktiki tanınmadır. Bu barədə xüsusi rəsmi bəyanat vermədən ticarət müqaviləsi və ya başqa müqavilə bağlamaq, viza vermək və s. bu kimi işgüzar münasibətlər faktiki girmək yolu ilə mümkündür. Faktiki tanınma hüquqi tanınmaya nisbətən məhdud, natamam məzmunlu olmaqla yanaşı, hüquqi tanınmadan əvvəl olur və onun üçün keçid sayılır.
Yulbars Xan
Həyatı
Yulbars xan 1889-cu il avqustun 13-də Kumul xanlığının Yengisar qəsəbəsində anadan olmuşdur. O, kasıb ailədə anadan olmuş, erkən yaşda yetim qalmışdır. Ancaq böyük bacısının evliliyi sayəsində Kumul xanın sarayında xidmətə qəbul olunmuşdur. Bacarıq və qabiliyyəti sayəsində Kumul xanlığının baş vəziri vəzifəsinə qədər gəlmişdir. O, xanlıqda idarəetmənin ən yüksək pilləsi olan 12 Bəy Şurasının rəhbəri olmuşdur.
Yulbars Xan həmçinin əvvəlcə Kumul xanı Məhəmməd xanın, daha sonra oğlu Şah Maqsud xanın şəxsi mühafizə xidmətinə rəhbərlik etmişdir.
Yulbars Xan məhkəmədə müşavir vəzifəsində də çalışmışdı.
Kumul üsyanında iştirak
1928-ci ildə Sincana yeni qubernator təyin edilmiş Şin Şurzen əvvəlki vali Yanq Zenqxdən fərqli siyasət yeridirdi. O, bölgəni çinliləşdirmək və mərkəzi hökumət olan Homindan ilə əlaqələri gücləndirmək yolunu tutmuşdu. Türkistanla ənənəvi ticarət azaldıldı və bu da yerli əhalinin heyvandarlıq məhsulları bazarının əhəmiyyətli dərəcədə daralmasına və sənaye mallarının qiymətinin əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb oldu. .
1930-cu ildə Şuzen Şah Maqsud xanın ölümündən sonra xanlığı ləğv etdi və onu Hami, İe və Yivu adlı üç əyalətə böldü. Ləğv edilmiş xanlığın ərazisində yeni vergilər tətbiq edildi və çinli idarəedicilər təyin edildi. Vergi toplayanlar, nəzarətin olmamasından istifadə edərək, rəsmi vergilərlə yanaşı, kəndliləri tamamilə müflis etməyə çatdıran qeyri-qanuni pul tələb etməyə başladılar. Yanq Zenqxinq dövründə buraya gətirilən qoşunlar, təchizatın zəif təmin edilməsi səbəbindən yerli əhalini qarət edərək özlərini təmin etməyə başladılar. Qansu qaçqınlarına yerli uyğur kəndlilərinin hesabına torpaq ayrıldı. Şuzen Qansudan olan yaxın qohumlarını, yerlilərini vəzifələ təyin etməsi rüşvətxorluq və sui istifadə hallarının artmasına səbəb olmuşdu. Həm xanlığın ləğvi həm də bütün bunlar Çin əleyhinə, panislamçı və pantürkist şüarlar altında baş verən yaxınlaşan üsyanda əhalinin geniş təbəqələrinin - yerli aristokratların, müsəlman ruhanilərin, tacirlərin, sənətkarların və kəndlilərin iştirak etməsinə gətirib çıxardı. Yulbars Xan da üsyanın əsas rəhbərlərindən oldu. O, xidmət etdiyi Kumul xanlarına sadiq qalaraq, Şah Maqsud xanın ikinci oğlu Nasiri varis kimi taxta qaytarmağa çalışdı.
Üsyanın başlanması və gedişi
1933-cü ildə Şin Şuzen Şen Şitsai tərəfindən devrildi və bundan qısa müddət sonra Sincanda üç qüvvə arasında müharibə gedirdi:
1933-cü il iyunun 4-də Niyazi Xoca Urumçiyə yeni təyin olunmuş Sovet Baş Konsulu Qareqin Apresovun vasitəçiliyi ilə Jimsarda Şen Şitsai ilə barışıq sazişi bağladı və uyğur qoşunlarını general Ma Çunqa qarşı çevirməyə razılaşdı. Çinlilər tərəfindən onsuz da itirilmiş və müxtəlif üsyançı qüvvələr arasında qanlı hakimiyyət uğrunda mübarizənin getdiyi Cənubi Sincan (Qaşqar və ya Tarim hövzəsi) üzərində nəzarətin uyğurlara verilməsi önəmli əhəmiyyət daşımırdı. Əsas məqsəd həmin vaxt Ma Çunqun qüvvələrinin işğalı altında olan Turfan hövzəsi və Kumul bölgəsi üzərində nəzarəti ələ almaq idi.
Razılaşmaya əsasən Tenri Dağlarının cənubundakı bütün ərazilər Sincan əyalətinin içərisində "muxtar status" almışdı. Çinlilər Tengri dağından keçməməyə dair söz vermişdilər. Yulbars Xan bu razılaşmada Niyazi Xocanı dəstəkləmədi. O, onu Homindanın 36-cı Diviziyasının Təchizat Şöbəsinin rəisi təyin edən Ma Çunqun müttəfiqi olaraq qaldı. 1934-cü ilin yayında Ma Çunq Cənubi Sincan tərəfə çəkildikdən və 7 iyul 1934-cü ildə Sovet ərazisinə girdikdən sonra Yulbars Xan Şen Şitsai ilə barışıq müqaviləsi bağlamağı bacardı. O, Kumulda uyğur alayının komandiri olaraq qaldı və ona yüksək vəzifə verildi. Yulbars Xan Sincan İl Hökümətində Yenidənqurma İşləri üzrə Komissar təyin olundu.
1937-ci ilin yayında Sovet hərbi dəstəyi ilə (5000 SSRİ müdaxilə qoşunları, təyyarələr və tanklar BT-7 daxil idi) Çen Çitsai tərəfindən üsyanın yatırıldı. Müxtəlif qüvvələrin arasında qalan Yulbars Xan sonunda, 1937-ci ildə Homindan ilə barışmağa qərar verdi. O, Şen Şitsainin hərbi birliklərinin əlindən Nankinə qaçdı.
Kumuldan mühacirəti və ölümü
O, 1946-cı ildə Kumula döndü. 1949-cu ildə uyğur dəstələrinin başında doğma torpaqlarına müdaxilə etmiş kommunistlərin Xalq Azadlıq Ordusuna qarşı döyüşdü. Yivu döyüşünün iştirakçısı olmuşdur. 1951-ci ilə qədər tərəfdarlarının əksəriyyəti tərəfindən tərk edilərək, Uyğurustanda gizləndi. Əvvəl Tibetə, ordan Kəlküttəyə qaça bildi. Tibetdə adamları Dalay Lamanın qüvvələrinin hücumuna məruz qaldı. Kəlküttədən gəmi ilə Homindan tərəfindən idarə olunan Tayvana üzdü. Taybeydə Çan Kayşi ilə göşdü. Çan Kayşi onu nominal Sincan valisi vəzifəsinə təyin etdi. Ömrünün sonunadək burda yaşadı.
Yulbars Xan, Sincanı Çin Respublikasının bir hissəsi olaraq hesab edən Çan Kayşi və Homindanın tərəfinə keçdiyinə görə Məhəmməd Əmin Buğra və İsa Yusif Alptəkin kimi Şərqi Türkistan İstiqlaliyyət hərəkatının görkəmli uyğur xadimləri tərəfindən xain elan edilmişdi.
Yulbars Xan 1969-cu ildə xatirələrini ( pinyin Yáolè bóshì huíyìlù) nəşr etdirdi.
1971-ci il iyulun 27 də Taybeydə vəfat etmişdir.
De-yure
De-yure — Hüquqi və ya diplomatik tanınmadır. Bəyannamə, nota, müqavilə və s. kimi müəyyən diplomatik aktla ifadə edilərək müvafiq dövlətlər arasında qarşılıqlı iqtisadi, siyasi və s. münasibətlərin inkişafında normal və daha yaxşı inkişaf üçün zəruri şərait yaradır. Hüquqi tanınma öz qüvvəsinin yalnız tanınma aktı üçün əsas olan şəraitin ləğv olunması ilə itirir.
Sultani (Urmiya)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 609 nəfər yaşayır (123 ailə).
Osmanlı-Reç Pospolita müharibəsi (1633-1634)
1633-1634 Osmanlı-Reç Pospolita müharibəsi, XVII əsrdə baş vermiş olan Osmanlı imperiyası ilə Reç Pospolita arasındakı müharibələrdən biridir.
Səbəbləri
Reç Pospolita himayəsində olan kazaklar cəngavər və köçəri həyat tərzi sürən insanlar idi. Zaman-zaman kazaklar Osmanlı dövlətinin ərazisinə girir və basqınlardan sonra qənimətləri ilə geri qayıdırdılar. Kazakların cəsarəti XVII əsrin birinci yarısında o qədər artmışdı ki, Dunay və Qara dəniz sahilləri boyunca Osmanlı şəhərlərini talan etməklə kifayətlənmədilər, İstanbul boğazından daxili regionlara daxil olaraq Sarıyer və Yeniköy kimi bölgələri də talan etməkdən çəkinmədilər. Reç Pospolitanın bu zaman Rusiya çarizmi ilə müharibə vəziyyətində olmasını fürsətini bilən Osmanlı sultanı IV Murad Bosniya bəylərbəyi Abxaz Mehmed Paşanı Reç Pospolita üzərinə göndərdi.
1633
thumb|sağ|280px|[[Kamenets-Podolski qalası]]
Döyüş 1633-cü il iyunun 29-da, təxminən 1000 Noğay tatarının Kamenets-Podolski qalasına hücum etməsi ilə başladı. Hücumdan sonra tatarlar talan və əsirlərlə Osmanlı torpaqlarına qayıtdılar. Bunu eşidən Polşa komandiri Stanislav Koniecpolski tatarları 2000 əsgərlə təqib etdi. Polşa və Moldavia arasındakı sərhəd olan Dnestr çayını keçərək Osmanlı ərazisinə girdi. Noğayları hakladı və onları məğlub etdi, əsirləri və qənimətləri geri aldı. Geri dönüb Kamaniçe qalasında müharibə hazırlıqlarına başladı. Abxaz Mehmed Paşa 1633-cü ilin sentyabrında ordusu ilə Polşaya yola düşdü. Noğay xanı Qandəmir və qoşunlarını da özü ilə apardı. Oktyabrın 20-də Dniester çayını keçib Polşa ordusu ilə üz-üzə gəldi. Ancaq bu hücum uğursuz oldu.
1634
8 aprel 1634-cü ildə Osmanlı sultanı IV Murad şəxsən özü ordularına başçılıq edərək Polşaya hücum etmək üçün İstanbuldan Ədirnəyə gəldi. Aprelin 27-də Ədirnəyə gəldi. 14 iyun 1634-cü ildə Polşa və rus çarları arasındakı müharibə polyakların qələbəsi ilə başa çatdı və Polanowie müqaviləsi imzalandı. Bundan sonra yeni Polşa kralı IV Wadyslaw Waza gözlərini Osmanlı dövlətinə çevirdi. Ordular bir-birinə tərəf irəlilədikcə sıx diplomatik münasibətlər baş tutdu. Qütblər iyulun 27-də Varşavaya göndərilən çavuş Şahin Ağa ilə razılığa gəldilər və müharibə başa çatdı. Beləliklə IV. Murad döyüşə ehtiyac qalmadan Ədirnədən İstanbula orduları ilə qayıtdı.
Abxaz Mehmed Paşa Polşaya qarşı müvəffəqiyyətli olmuşdu, ancaq əvvəllər Cəlali üsyanlarına başçılıq etdiyi üçün IV Muradın tam etibarını qazana bilməmişdi. Polşa ilə barışdıqdan sonra IV Muradın əmri ilə edam edildi. Quyucu Murad Paşa məzarlığında dəfn edildi. Sentyabr ayında isə Polşa ilə sülh müqaviləsi imzalandı.
Vasif Abiyev
Vasif Vaqif oğlu Abiyev (28 dekabr 1986; Lənkəran, Azərbaycan — 5 oktyabr 2020; Füzuli, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Adelhayd Kofler
Adelhayd Kofler – Avstriyanın ixtiraçı, mineralogist və oftalmoloqudur. Vyana Universitetindən məzun olub.
Vasif Abiyev
Həyatı
Vasif Abiyev 1986-cı ildə Lənkəran şəhəri Nərimanabad 1 qəsəbəsində anadan olub.. Evli və bir oğlu var idi.