cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Medal of Honor (video oyun, 1999)
İstehsal
Oyunun istehsalı 11 noyabr 1997 tarixində başlamışdır. ABŞ müəllifi Stiven Spilberq DreamWorks Interactive heyəti ilə İkinci Dünya müharibəsi dövründə keçən birinci şəxs atıcı janrında olan bir videooyunu haqda danışmaq üçün bir görüş təşkil etdi. Fikir oğlu Meksin məşhur GoldenEye 007 videooyununu oynadığı zaman əldə etdiyi təcrübədən və Spilberqin İkinci Dünya müharibəsi nə olan dərin marağından yaranmışdır. Oyunun ssenarisi Piter Hirşmann tərəfindən yazılmışdır. Oyunun hərbi məsləhətçisi Deyl Day idi. Stiven Spilberq Deyl Day ilə Siravi Raynı xilas etmək filmində də işləmişdir.
Qrafikalar
Düşmənlər üçün ilk animasiya testləri 1997-ci ilin dekabr ayında baş vermişdir. Düşmən Sİ-ləri 250-ə qədər poliqonlarla qurulmuşdular.
Musiqi
Oyunun musiqisi film bəstəkarı Maykl Cakkino tərəfindən bəstələnmişdir.
Tənqidçilərin mövqeyi
"Medal of Honor", Əyləncə və İstirahət Proqramları Naşirləri Assosiasiyası tərəfindən Birləşmiş Krallıq da ən azı 200,000 nüsxə satış göstərən "Qızıl" satış mükafatına layiq görülmüşdür.
Eduard Şamaryayev
Eduard Şamaryayev (tam adı: Eduard Yaqub oğlu Şamaryayev) — Azərbaycanlı zərgər, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, Azərbaycan Dövlət mükafatları laureatı
Həyatı
Eduard Şamaryayev 1979-cu il oktyabr ayının 16-sı Bakı şəhəri, Yasamal rayonunda ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.1996-cı ildə BİTK Bakı İdarəetmə və Texnologiya Kollecinin zərgərlik məmulatlarının və bəzək əşyalarının hazırlanması fakültəsinə daxil olub, 1999-cu ildə həmin kolleci "Fərqlənmə" diplomu ilə bitirmişdir. Sənətkar kolleci bitirdiyi tarixdən bu günədək elə həmin kolecin və eyni zamanda Mədəniyyət və Sənətkarlıq üzrə Bakı Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzinin istehsalat təlimi ustası vəzifəsində öz tələbələrini yetişdirir. 2005-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür
Yaradıcılığı
Onun yaratdığı bəzək əşyaları izlədikcə bir daha əmin olursan ki, sənətkar əsərlərini metal üzərinə həkk edərkən sadəcə göz oxşayan, cəlbedici görünüşə üstünlük vermir. Daha çox əsərinin fəlsəfə ideologiyasının tamaşaçı tərəfindən ifadə olunduğu kimi qavramasına üstünlük verir.
Zərgərlik sənətinin parlaq nümayəndəsi, mövzu və janr zənginliyi, bədii forma əlvanlığı və estetik kamilliyinə görə bütün zamanlarda öz fərqliliyi ilə seçilib. Təsadüfi deyildir ki, bu gün sənətkarın bacarıqlı əllərinin məhsulu olan əsərlər dünyanın mötəbər muzeylərində və qalereyalarında, şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır.
Ailəsi
Atası Yaqub müəllim Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasının üzvüdür. Hal hazırda evdar qadın olan anası gənc sənətkarın formalaşmasında çox böyük rol oynamışdır. Böyük qardaşı Ş. Qriqori isə zərgərliyə doğma olan stomatologiya sənətində böyük nailiyyətlər əldə edib və qardaşına çox kömək etmişdir
Birinci Kontinental Konqres
Kontinental konqres — Filadelfiya Konqresi kimi də tanınan Kontinental Konqres On Üç Koloniya təmsilçilərinin birgə qəbul etdikləri sözləşmə əsasında formalaşmışdır. Konqres Amerikan İnqilabı zamanında Birləşmiş Ştatların rəhbər orqanı halına gəlmişdir.
Konqres 1774-cü ildən, 1789-cu ilədək üç məsələnin həlli üçün bir araya gəlmişdir. Konqres üçün ilk çağırış 1774-cü ildə Benjamin Franklinə Koloniyalara nümayəndə heyətlərinin formalaşmasına razılığını bildirən, həmçinin Massaçusets ştatında baş verən blokadalara və Dözümsüzlük nümayişlərinə qarşı cəza tədbirlərinin görülməsini nəzərdə tutan qanunların qəbul olunması ilə bağlı idi. Bugünədək qəbul olunan konvensiyalar və sərəncamlar Kontinental Konqresin illər boyu qəbul etdiyi qərarların bir növ tərkib hissəsi olması da bilinməkdədir.
Birləşmiş Krallığın təmsilçilərinin nəzərdə tutulan bölüşdürücülüklə razı olub-olmayacağına baxmayaraq, 1776- cı ildə Konqresin ikinci - "Müstəqillik Haqqında Qanun"u yekdilliklə qəbul edildi. Müstəqillik haqqında qətnamənin qəbulundan iki gün sonra yeni dövlətin - Amerika Birləşmiş Ştatlarının yaradılmasının əsası qoyuldu. Bu, həm də Virciniya dan olan Corc Vaşinqton un başçılıq etdiyi Kontinental Ordunun yaradılmasını da rəsmiləşdirdi. Ordu Böyük Britaniya ilə müharibə etmiş, Fransa ilə Hərbi İttifaq bağlamış və müharibə iştirakçılarını kreditlər və kağız pullarla maliyyələşdirmişdir.
Həmçinin bax
Əvvəlki Konqreslər
Aşağı Göynük
Tarixi
Aşağı Göynük Şəki rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Çəparx çayının hər iki sahilində, Alazan-Həftəran vadisindədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin əvvəllərində Göynük (indiki Baş Göynük) kəndindən çıxmış ailələrin burada məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. "Aşağıda olan Göynük kəndi" deməkdir.
Kəndin tarixi 200 il bundan əvvəldən daha qədimdir. Məlumatlara gorə kəndin əsasını Baş Göynük kəndindən gələnlər qoymuşdur. Daha sonralar buraya başqa yerlərdən əhali gəlmiş və qaynayıb qarışmışdır. Kəndə ən son gələnlər isə 100 il bundan əvvəldən başlayaraq ləzgilər olmuşdur.
Coğrafiyası və iqlimi
Rayon mərkəzindən 18 km şimal-qərbdə, Şəki-Zaqatala şose yolundan 2 km aralı, Alazan-Həftəran vadisindədir. İqlimi yayı rütubətli keçən mülayim-isti iqlimdir.
Kəndin içərisindən Çəparx çayı keçir.
Əhalisi
Əhalisi əsasən azərbaycanlı və ləzgilərdən ibarətdir. Kəndin əhalisi 2791 nəfər təşkil edir ki, onun da 1405 nəfəri kişi, 1386 nəfəri isə qadındır.
Bidens coreocarpoides
Bidens coreocarpoides Bidens coreocarpoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tilia begoniifolia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ümumi yayılması
Rusiya, Gürcüstan, Ermənistan, Türkiyə və İranda yаyılmışdır. Böyük və Kiçik Qаfqаzdа, Lənkərаn rаyоnunun аşаğı düzən hissədən bаşlаmış yüksək dаğ qurşаğınа qədər mеşələrdə yаyılmışdır. Azərbaycanın nadir bitkisidir. Tək-tək və ya qrup şəklində, quru daşlı yamaclarda fıstıq-vələs meşələrində, 1900–2500 m yüksəkliklərdə rast gəlinir. Azərbaycanda arealı geniş deyildir. Yamac və dərələrin qarışıq yarpaqlı meşələrində rast gəlinir.
Bioloji xüsusiyyətləri
Təbiətdə hündürlüyü 35 m-ədək оlаn iri аğаcdır. Gövdəsinin diametri 100-150 sm çatan, enli şaxələnmiş budaqlıdır. Gövdəsinin qabığı tünd boz rəngdə, uzununa şırımlıdır. Cavan zoğları və tumurcuqları qırmızımtıl-qonur, çılpaqdır. Yarpaqlarının uzunluğu 4-8 sm, eni 5-8 sm, yumru və ya enli oval, ucları dartılmış kəsik-kəsik, qıraqları diş-dişli, üstü çılpaq, parlaq yaşıl, altı açıq yaşıl, damarcıqlar boyu tüklüdür və növbəli düzülür. Yarpaqların damarlarının künclərində dəstə şəklində ağımtıl tükcüklər yerləşir. Çiçəkləri аğımtılsаrı rənglidir. Çiçəkqrupu 3-8 (10) çiçəklidir. Çiçəkaltlığının yarpağı 8-12 sm uzunluqda, çiçəkləri ətirli, diametri 8–15 mm, açıq sarı rəngdədir. Meyvələri kürəvari və ya oval, hamar və ya zəif qabırğalı, uzunluğu 10–12 mm, 3,5–7 diametrdə, 4-5 qabırğalı, sıx keçəvari tüklənmişdir.
Çiçək
Çiçək qrupu 3-8 (10) ədəd çiçəkdən ibarətdir. Çiçəkləri tutqun-sarı rəngli, diametri 8–15 mm-dir, ətirlidir, sütuncuğu çılpaqdır. Meyvələri şarşəkilli və ya ovaldır, hamar və yaxud zəif nəzərə çarpan qabırğası vardır, uzunluğu 10–12 mm-ə qədərdir. Çiçəkləməsi İyun-İyul. Meyvə verməsi Avqust-Sentyabr.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Arıçılıq üçün böyük əhəmiyyəti vardır. Yüksək keyfiyyətli bal verir. Çİçəkləri dərman məqsədilə yığılır. Çiçəklərindən alınan efir yağları parfümeriyada istifadə olunur. Oduncağı müxtəlif xarrat məmulatlarını düzəltmək üçün istifadə olunur. Dekorativ əhəmiyyətli bitkidir.
Proprioseiopsis messor
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Xaldanda görüş (film, 1980)
Film haqqında
Film Azərbaycan Maarif Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Sadıqov qardaşlarının mədaxil evi
Sadıqov qardaşlarının mədaxil evi — Bakı şəhərində, İstiqlaliyyət küçəsi və Niyazi küçəsinin kəsişməsində, Filarmoniya bağı ilə üzbəüz yerləşən yeddi mərtəbəli tarixi binadır. Bina, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli, 132 nömrəli qərarı ilə yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi qeydiyyata alınmışdır.
Sadıqov qardaşlarının mənfəət evi 1910–1912-ci illərdə Qavriil Ter-Mikelovun layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Bina fərqli kompozisiya quruluşu və memarlıq işləmələri, yerli memarlığın zərif elementləri və detalları ilə qeyd edilmişdir. Yaşayış evi zəngin həcmli plastikaya və yüksək tikinti mədəniyyətinə malikdir.
Tarixi
Binanın yerləşdiyi ərazidə əvvəl qəbirsanlıq olub. Ona görə də binanın inşasına başlandığı zaman yerli əhali sifarişçiyə xitabən deyir ki, "Ay Kərbəlayi, nə uğursuz yer seçmisən, boşuna pulu havaya sovurdun." O, isə cavabında bildirir ki, "Boş-boş danışmayın, lap da yaxşı yerdir. Hətta qubernator da, evin qabağında mənim üçün bağ saldırıb."
Sadıqov qardaşlarının mənfəət evi 1910–1912-ci illərdə Milli-romantik memarlıq stilində inşa edilmişdir. 1909-cu ildə bu evin layihəsinin tərtib olunması üzrə ümumrusiya müsabiqəsi elan edilir, binanın müəllifi olan Qavriil Ter-Mikelov birinci mükafatı əldə edir. SSRİ dövründə binada Azərbaycan SSR-in Mərkəzi İcrayə Komitəsi yerləşmişdir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
200px|thumb|left|Binanın İstiqlaliyyət küçəsinə baxan fasadı Bina Niyazi və İstiqlaliyyət küçələrinin tinində inşa edilib və künc qüllə hissəsi ilə xüsusi olaraq diqqət cəlb edərək məsul şəhərsalma mövqeyi tutur. Bina şərq memarlığına xas xüsusiyyətlərə malik olsa da, memarın interpretasiyasında və yerli iqlim şəraitinin nəzərə alınması onun çoxlu eyvan və lodciyalara malik olmasına səbəb olmuşdur. Bina fərqli kompozisiya quruluşu və memarlıq işləmələri, yerli memarlığın zərif elementləri və detalları ilə qeyd edilmişdir. Yaşayış evi zəngin həcmli plastikaya və yüksək tikinti mədəniyyətinə malikdir.
Onun planlaşdırma quruluşu ənənəvi şüşəbəndlərsiz otaqların iki sıralı düzülüşü ilə seçilir. Ön və yaşayış otaqları əla göstərilmiş interyerlərə malikdir. Düzgün çatmatağla xüsusi olaraq nəzərə çarpdırılmış ön giriş, ilk işıqla işıqlandırılmış mərmər pilləkənli vestibülə aparır. Ter-Mikelovun yaradıcılığını tədqiq etmiş E. A. Tiqranyan yazır: "Sadıqov qardaşlarının evinin obyektiv memarlıq dəyəri Azərbaycan milli memarlığının realist inkişaf yoluna təkan verməsindədir."
Syu Taunsend
Həyatı
Syu Taunsend Şəkərli diabetə tutulmuş, görmə qabiliyyətini itirmişdir. Sonradan onun böyrəklərindən biri sıradan çıxmış və oğlunun böyrəyi S.Taunsendə transplantasiya olunmuşdur. 2012-ci ilin sonlarında isə S.Taunsend insult keçirmişdir.
Ailəsi
18 yaşında ailə quran Syu Taunsend 23 yaşında 3 övladı ilə dul qalmışdır.
Yaradıcılığı
Yazıçını dünyaca məşhurlaşdıran "The Secret Diary of Adrian Mole aged 13 ¾" romanı 1982-ci ildə çap olunmuşdur. İngiliscə yazdığı bu kitabı 20 milyon tirajla satılmışdır.
Heydərli (Pəmbək)
Heydərli — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd.
Tarixi
Toponim heydərli tayfa adı əsasında yaranmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə topənimdir.
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 26 nəfər, 1873 - cü ildə 158 nəfər, 1886-cı ildə 175 nəfər, 1897-ci ildə 265 nəfər, 1908-ci ildə 357 nəfər, 1914 - cü ildə 461 nəfər, 1916-cı ildə 343 nəfər, 1919 - cu ildə 1328 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1918-ci ildə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq kəndin sakinləri - azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur.
1988-ci ildə noyabr-dekabr aylarında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya edilmişlər. İndi burada ermənilər yaşayır.
Pulo-Kondor adası
Pulo-Kondor adası (Côn Sơn) — Vyetnamın cənubunda yerləşən, Kondao aripelaqının ən böyük adası. Adanın sahəsi 51,52 km²-dir. Əhalisi 6000 nəfərdir (2010).
Coğrafiyası
Konşon adası Xoşimindən 233,5 km cənubda, Hanoydan isə 1372,5 km cənubdadır. Vulkanık mənşəlli ada, bütünlüklə dağlıqdır. Ən hündür zirvəsi Müqəddəs Xaç dağıdır (610 m).
Dağ ətəkləri boyunca tropik meşələr yayılmışdır. Burada əsasən çoxlu sayda quş və sürünən növləri yaşayır. Adada endemik kərtənkələ növləri vardır ki, onların qorunması məqsədi ilə 1984-cü ildə adada mili park salınmışdır. Sahillərində dəniz tısbağaları yumurta qoyur.
Tarix
250px|left|thumb|Kondao türməsi Konşon adası əvvəllər Pulo-Kondor adı ilə tatnınırdı. Ada uzun zamanlar formal şəkildə olsa da Kxmer imperiyasının bir parçası olmuşdur. Adanı tez-tez vyetnamlı və malayziyalı dənizçilər ziyarət edirdi. XVIII əsrin əvvəllərində britaniyalılar adaı koloniyalaşdırmaq istəmişdilər. Sonrakı dövrlərdə Konşon Vyetnamın tərkibinə çevrilir. 1862—1956-ci illərdə ada Fransanın müstəmləkəsi olur. Sonrakı dövrlərdə adada türmə inşa edilir. Türmə yalnız 1973-cü ildə bağlanılır (bu zaman türmədən 8000 dustan azad edilir)
İnfrastruktur
Əhalisinin böyük əksəriyyəti Kondao çəhərində cəmləşmişdir. Şəhər ətrafında hava limanı vardır. Tam olaraq rabitə ilə təmin edilmişdir. Ada əhalisinin əsas gəlir mənbəyi turizmdir.
Proprioseiopsis mexicanus
— fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Hans Ayzenk
Hans Ayzenk – alman əsilli ingilis psixoloq.
Psixologiya sahəsində bir çox fərqli mövzularda çalışsa da, ən məşhur araşdırmaları zəka və şəxsiyyət mövzusundadır. O, şəxsiyyətin faktor nəzəriyyəsinin yaradıcısı, məşhur intellekt və temperament testinin müəllifidir.
Bidens occidentalis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Beynəlxalq fonetik əlifba
Beynəlxalq fonetik əlifba (BFƏ)  — latın əlifbası əsasında transkripsiyaların yazılması üçün işarə sistemi. Beynəlxalq Fonetika Assosiasiyası tərəfindən hazırlanıb və dəstəklənir. Bu əlifbadan əsasən xarici dil müəllimləri, tələbələr, dilçilər, loqopedlər, müğənnilər, aktyorlar, leksikoqraflar və tərcüməçilər faydalanırlar.
BFƏ yalnız şifahi nitqdə fərqli olan nitq keyfiyyətlərini göstərmək üçün nəzərdə tutulmuşdur: fonemlər, intonasiya, sözlərin və hecaların ayrılması. Əlavə nitq xüsusiyyətlərini (diş qıcırtması, yırtma, damaq yarığının yaratdığı səslər) çatdırmaq üçün əlavə bir simvol dəsti — BFƏ uzantıları istifadə olunur.
Transkripsiya əlifbası Beynəlxalq Fonetik Birliyi tərəfindən redaktə olunur və dəyişdirilir. 2005-ci ildən etibarən BFƏ 107 hərf simvolu, 52 diakritik simvol və 4 prosodi simvolunu əhatə edir.
Tarixi
1886-cı ildə Fransız dilçi Pol Passinin rəhbərlik etdiyi bir qrup Fransız və İngilis dili müəllimləri 1897-ci ildən etibarən kimi tanınan bir təşkilat qurdu. Orijinal əlifba, Henri Svit təklif etdiyi İngilis dili üçün Romik əlifbası olaraq bilinən imla islahatı üzərində qurulmuşdu, lakin digər dillər üçün uyğun hala gətirmək üçün simvolların mənaları dildən dilə dəyişə bilər. Məsələn, ingilis dilindəki [ʃ] səsi "c" hərfi ilə, fransız dilində isə "ch" hərf birləşməsi ilə təmsil olunurdu, lakin 1888-ci ildə əlifba müxtəlif dillər üçün vahid formaya gətirildi və bununla da sonrakı bütün düzəlişlərin əsasını qoydu.
Yarandığı gündən bəri DİM-də bir neçə dəfə düzəlişlər edilmişdir. 1900 və 1932-ci illərdə baş verən ciddi dəyişikliklərdən sonra IPA 1989-cu il Kil konvensiyasına qədər dəyişməz qaldı. 1993-cü ildə kiçik bir düzəliş edildi — orta yüksəlişin dörd orta sıra səsinin əlavə edilməsi və səssiz implosiv samit simvollarının ləğvi. Son dəyişiklik 2005-ci ildə edildi — labiodental (labiodental) tək vuruşlu samitin simvolu əlavə edildi — ⱱ. IPA-da işarələrin əlavə edilməsi və silinməsi ilə yanaşı, əsasən simvolların və kateqoriyaların adlarının dəyişdirilməsindən və yazı tiplərinin dəyişdirilməsindən ibarət idi.
BFƏ uzantıları 1990-cı ildə yaradıldı və 1994-cü ildə Beynəlxalq klinik fonetika və dilçilik dərnəyi tərəfindən rəsmi olaraq tanıdıldı.
Təsviri
BFƏ-nın əsas prinsipi hər fərqlənən səs (və ya nitq seqmenti) üçün ayrı bir simvol təmin etməkdir. Yəni bir səsi göstərmək üçün hərf birləşmələrindən istifadə etmir və ya birdən çox səsi göstərmək üçün bir hərf (İngilis dilində [ks] və ya [gz] üçün "x" kimi). Səs dəyərləri kontekstdən asılı olan hərfləri ehtiva etmir (İngilis və digər Avropa dillərində "c" kimi). Nəhayət, BFƏ-da, ümumiyyətlə iki səs üçün fərqli hərflər tapılmır, əgər bunları heç bir dil fərqləndirmirsə (bu xüsusiyyət "seçicilik" kimi tanınır).
107 BFƏ işarəsi samit və saitləri, 31 — səsi daha dəqiq müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan diakritiklər, uzunluq, ton, stress və intonasiya kimi keyfiyyətləri göstərmək üçün 19 daha çox istifadə olunur
Şərq-Qərb (nəşriyyat)
"Şərq-Qərb" ASC — Azərbaycanda nəşriyyat və mətbəə xidmətləri göstərir.
Xalq hədiyyəsi (film, 1957)
Məzmun
Film Oktyabr sosialist inqilabının 40-cı ildönümü münasibətilə iri ölçüdə xalça toxunmasına həsr edilmişdir. Burada xalçanın dəzgahdan çıxarılana qədər bütünlüklə toxunması prosesi izlənilmişdir.
Böyük nalburun
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Bu fəsiləyə aid növlər arasında ən uzunudur. Uzunluğu 5,2–7,1 sm, qanadlar arasında məsafə 35–40 sm-dir. Çəkisi 13–34 q-dır. Cavan varasalar bütünlüklə boz rəngdə olur.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Əsas yaşayış məskənləri aşağıdakılardır: Naxçıvan Muxtar Respublikasının dağlıq və dağətəyi çöllərində (Babək rayonunda Sirabın "Daşqala" mağarası, Şahbuz rayonu Türkeş kəndi ətrafında, Kotam və Kələki kəndləri ətrafındakı mədən dəhlizləri, Ordubad Milli Parkında "Uzunqanadlılar"ın Kilit mağarası); Dağlıq Qarabağda dağlıq və dağətəyi çöllər, dağ meşələri (Azıx və Böyük Şuşa mağaraları); Böyük Qafqazda dağətəyi meşə və bağlar (Zaqatala rayonu Qəbizdərə kəndi ətrafındakı mədən dəhlizləri, Oğuz rayonu Cəlud kilsəsi); yarımsəhralar (Mingəçevir şəhəri ətrafında Bozdağ dağ silsiləsi); Lənkəran ovalığında Hirkan meşəsi (İsti-su gözətçi məntəqəsi ətrafında). Oturaq həyat tərzi sürürlər, yalnız fəslin dəyişməsi ilə əlaqədar yaşayış məskənlərini tərk edirlər. Bu növlər isti aylarda tez-tez üçrəngli gecə şəbpərələri ilə birgə yaşayırlar, həmçinin kənarda digər nalburunlar və gecə şəbpərəsi, dağ gönlücələri, cırtdan şəbpərələrə rast gəlmək olar. İlin isti fəslində gündəlik fəallıq dəyişkəndir, lakin böyük nalburunlar yemlənməyə əksərən gecənin müxtəlif vaxtlarında çıxırlar. Balalama və laktasiya dövründə dişilər gecənin müxtəlif vaxtlarında sığınacaqlarını tərk edirlər, amma onarın bir hissəsi körpələrlə birlikdə yerlərində qalırlar. Onlar, ağacların arası və üstündən, kolluqlardan, üzümlüklərin cərgəaralarından, müxtəlif plantasiyalar və açıq sahələrin üzərindən uçaraq sığınacaqlardan uzaq olmayan bağlar və meşələrdə yemlənirlər. Qida mənbələrinə sərtqanadlılar, pulcuqluqanadlılar, ikiqanadlılar daxildir. Nalburunların qidaları fəsillərlə əlaqədardır, ancaq əsas qida mənbəyi olaraq ziyanverici qansoranlar və bitkiyeyən həşəratlar üstünlük təşkil edir. Yetkinlik dövrü 2–3 yaşlarına təsadüf edir. Hamiləlik dövrü payız, balalama isə (1bala) adətən iyun ayının II yarısından başlayaraq, iyul ayının I ongünlüyünə kimi davam edir. 35–40 gündən sonra cavanlar sərbəst həyata addım atırlar. Ömrün orta davamiyyəti 5–6 il, maksimal davamiyyəti (erkəklərdə qeyd olunur) isə 25–30 il olur.
Sayı
Bu növ 55 məntəqədə aşkar olunub. Tapılan növlərin yarısından çoxu dəniz səviyyəsindən 900 m hündürlükdə yerləşən dağ və dağətəklərinin payına düşür. Burada onların sayı ayrı-ayrı koloniyalarda 260 fərdə çatırdı. Düzənliklərdə nalburunların sayı 100-dən artıq olmayan yalnız üç yay kolonuyaları aşkar edilmişdir. Eyni növlər həm Böyük Qafqaz, həm də Kiçik Qafqaz üçün tipikdir. Nalburunların ən sıx malik olduğu yerlər sonuncu ərazinin dağlıq və dağətəyi çölləridir (1km2 təxminən 10 fərd). Böyük Qafqazın dağ meşələrində üstünlük təşkil edir. Digər landşaftlarda (onların aşkar olunduğu subalp və alp çəmənliklərindən başqa) hər km²-ə 1 fərddən az olmayaraq qeyd olunmuşdur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Balalama və qışlama koloniyaların əlçatan və həcmli sığınacaqlarda olması böyük nalburunlar arasında narahatlığa səbəb olan bir faktor kimi göstərilə bilər. Heyvanlar açıq yerlərdə məskən saldıqlarından asanlıqla görünə bilir və bu da onların məhvinə səbəb olur. Onların məskunlaşdığı yeraltı mağaralar, qədimi tikililər turizm və rekreasiya zonasına yararlı olduğundan insanlar tərəfindən istifadə olunur. Binanın quruluşunun dəyişməsi nəticəsində onların yay mövsümündə çardaqlarda olan sığınacaqarının azalmasına səbəb olur. Bütün ölkələrdə Azərbaycan da daxil olmaqla, yaşayış mühitinin, uçuş yollarının və yemlənmə məkanlarının dəyişməsinə səbəb, antropogen təsirlərə məruz qalmasıdır. Bundan əlavə, zəhərli kimyəvi maddələrin tarladan yuyularaq su mənbələrinə ötürməklə heyvanların qida və sudan zəhərlənmə halları baş verir. Yaşayış məskənlərinin və keyfiyyətinin məhvinə aparan neqativ səbəblərdən biri bitki aləminin də antropogen təsirə məruz qalmasıdır.
Tətbiq olunmuş və lazımi mühafizə tədbirləri
Azərbaycanda növün məskunlaşdığı ərazilər Bern Konvensiyasının tələblərinə uyğun şəkildə mühafizə olunur (II Əlavə). 80-ci illərdə Azıx, Böyük Şuşa və Kilit mağaraları Təbiət Abidələri kimi elan edildi. Məskunlaşdığı ərazilərin bir hissəsi Xüsusi Mühafizə Olunan Təbiət Ərazilərində yerləşir (Zəngəzur Milli Parkı, Hirkan Milli Parkı və Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində yerləşən Daşaltı yasaqlığı). Eləcə də Oğuz rayonundakı Cəlud kilsəsini (500 fərddən artıq olan üçrəngli gecə şəbpərələri ilə birgə balalama koloniyaları yerləşən yay sığınacaqları) və Naxçıvan MR-sı Babək rayonundakı Sirabın "Daşqala" mağarasını (burada qışlayan nalburunların sayı müxtəlif illərdə 70-lə 230 arasında tərəddüd edir) Təbiət Abidələri kimi elan edilməsi məsləhət görülür. Ziyanverici həşəratlarla mübarizədə yarasaları cəlb etməklə bioloji tədbirlərdən istifadə etmək.
Proprioseiopsis miconiae
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Hovard Fillips Lavkraft
Hovard Filips Lavkraft - Amerika yazıçısı, şair və jurnalistjurnalist. Mistika, dəhşət və fantaziya janrlarında yazaraq, onları orijinal stilə uyğunlaşdırmışdir. Ktulhu miflərinin banisidir. Robert Hovardla bərabər fentezi janrının əsasını qoyanlardan biri sayılır. Lavkraftın sağlığında onun yaradıcılığı böyük populyarlıqla istifadə olunmurdu, amma vəfatından sonra onlar bizim çağdaşımız olan kütləvi mədəniyyətin formalaşmasına güclü təsir göstərdi. Onun yaradıcılığı o qədər unikaldır ki, Lavkraft əsərləri xüsusi "lavkraft dəhşətləri" adlanan podjanra ayrılırlar.
Həyatı
Lavkraft Providensdə doğulub (ABŞ, Rod-Aylend ştatı). O ticarət agenti Uilfid Skott Lavkraft və Sara Syüzan Filips Lavkraftların ailəsində  yegənə uşaq idi. Məlumdur ki, onun əcdadları Massaçusets körfəzi koloniyası vaxtından Amerikada yaşayırdılar (1630). Hovardın üç yaşı olanda, Uilfridi psixiatriya xəstəxanasına qoymuşdular, orada o beş il müddətində ölənə qədər qaldı (19 iyun 1898 il).
Lavkraft anası, iki xalası və babası (Uippl Ban Byuren Filips) tərəfindən tərbiyə olunmuşdur. Hovard vunderkind idi - hələ iki yaşında ikən şeirləri əzbər oxuyurdu, altı yaşında isə özü artıq şeirlər yazırdı. Lavraft xatırlayırdı ki, 5 yaşında ikən ona Santa Klausun mövcud olmadığını deyiləndə, "bəs niyə tanrı da mif hesab olunmur?" cavabını vermişdir. Ştatın ən böyük qiraətxanasının sahibi olan babasının sayəsində, o klassik ədəbiyyatla tanış oldu. Klassika ilə yanaşı o qotik proza və "min bir gecə" ərəb nağılları ilə maraqlanırdı. 6-8 yaşında ikən Lavkraft günümüzə qədər gəlib çatmamış bir neçə  hekəyə yazmıştı. 14 yaşında ikən Lavkraft öz birinci ciddi yaradıcılığı olan "Mağaradakı vəhşi heyvan " əsərini yazır.
Uippl Van Buren Filips 1904-cü ildə vəfat etdi, bundan sonra onun ailəsi çox yoxsullaşdı və həmin küçədə  nisbətən  kiçik evə köçməyə məcbur oldu. Başqa yerə köçmək Hovardı çox kədərləndirdi və o hətta intihar etmək haqqında beyninə fikirləri gətirirdi. 1908-ci ildə ona baş vermiş əsəbi kəskinlik üzündən məktəbi  bitirmədi və buna görə çox utanırdı.
Lavkraft hələ uşaq ikən fantastika yazırdı ("Mağaradakı vəhşi heyvan " (1905), "Əlkimiyaçı" (1908)), lakin sonralar ona poeziya və esseni üstün tutdu. Bu "qeyri-ciddi" janra o ancaq 1917-ci ildə "Daqon" və sonra "Məqbərə"   hekayələri ilə qayıtdı. 1923-cü ildə "Əsrarəngiz hekayələr " (Weird Tales) jurnalında  işıq üzü görmüş  "Daqon"  onun birinci nəşr olunmuş yaradıcılığı idi. Eyni zamanda Lavkraft birinci, nəticədə XX əsrin ən iri həcmli yazışmasına başladı. Onun müxbirləri arasında Forest Akerman, Rober  Blox və Robert Hovard var idi.
Hovardın anası Sara, uzun sürən isteriyadan sonra depressiyaya qapıldı və ərinin öldüyü müalicəxanaya düşdü və 21 may 1921-ci ildə  orada  vəfat etdi. O özünün son günlərinə qədər oğluna məktub yazırdı.
1919-1923 illərdə Lavkraft fəal surətdə yazırdı, həmin illərdə o 40-dan artıq, o cümlədən şərikli müəllifliklə, hekayə yaratmışdı. Sonralar həvəskar jurnalistlərin iclasında Hovard Lavkraft ukrayna-yəhudi mənşəli və özündən yeddi yaş böyük olan Sonya Qrinə rast gəlmişdi. Onlar 1924-cü ildə evlənib  Bruklinə (Nyu-York) köçdülər. Sakit Providensdən sonra Nyu-York həyatı Lavkraftın xoşuna gəlmədi. Onun "O" hekayəsi çox cəhətdən avtobioqrafik idi. Bir neçə ildən sonra ər-arvadla ayrıldılar, buna baxmayaraq  boşanmanı rəsmiləşdilər. Lavkraft öz doğma şəhərinə qayıtdı. Uğursuz kəbinə qörə bəzi bioqraflar onun aseksual olduğunu güman edirdilər, amma Qrin onu, əksinə olaraq, "yaxşı  məşuq" adlandırırdı.
Presbiornis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. 66,0-33,9 mln il bundan avvəl müasir ABŞ və Monqolustan ərazilərində yaşayan presbiornislər 4 növə bölünür.
Təsviri
Presbiornislər qazkimilər dəstəsinə aid ilk quş cinsi olmuşdur. Uzun boyunu və ayaqlarına görə presbiornisləri əvvəlcə flaminqoya oxşadırdılar, sonra isə kəllə və dimdiyinin ördək kimi strukturu səbəbilə onları qazkimilər dəstəsinə aid ediblər. Müasir çay ördəkləri kimi, onların geniş və düz dimdikləri suyu, qidalanmış bitkiləri və kiçik heyvanları filtrasiya etmək üçün istifadə olunurdu. Presbiornislər dayaz göllər ətrafında koloniya şəklində yaşamağa üstünlük verirdilər.
Aşağı Küngüt
Aşağı Küngüt — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunda kənd.
Toponimikası
Kəndin əsasını XIX əsrin əvvəllərində Baş Küngüt kəndindən çıxmış ailələr qoymuşdular. Toponimin birinci komponenti olan "Aşağı" sözü kəndin coğrafi mövqeyini, yəni kəndin coğrafi baxımdan aşağı tərəfdə yerləşdiyini əks etdirən bir sözdür. Toponimin ikinci komponenti olan "Küngüt" isə XIII əsrdə monqolların tərkibində gəlmiş, olxonut tayfa birliyinin boylarından biri olan kungiyat/xingid tayfasının adıyla bağlıdır. Kəndin adının ümumi mənası da "aşağı tərəfdə yerləşən Küngüt kəndi" deməkdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Əyriçayın qolu olan Küngüt çayının sahilində, Qanıx-Həftəran vadisində, rayon mərkəzindən 25 km cənub-şərqdə, Şəki-Oğuz şose yolundan 5 km aralı yerləşir.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 1358 nəfər təşkil edir ki, onun da 641 nəfəri kişi, 717 nəfəri isə qadındır.
Sedən Gürəl
Sedən (Kutlubayan) Gürəl (d. 12 sentyabr 1965, Ankara), Türk pop musiqisi sənətçisi.
Həyatı
Düşdülər vicdansız qılınc altına.
Kilsə və məktəb alovlar içində,
Minlərlə Erməni öldü vəhşicəsinə.
Qanunsuz duyğusuzlar, yetim buraxdı,
Övladı anasından, gəlini kürəkənindən,
Alçaq ədalətli ilə duyğusuz Cavit, Doydular içib Erməni qanı.
Bidens cornuta
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şahəli
Şahəli — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Quqark rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 25 km məsafədə yerləşir. Şəxs adı əsasında əmələ gələn antropotoponimdir. Quruluşca sadədir.
Erm. SSR AS RH-nin 10. IV. 1947-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Vahaqni qoyulmuşdur.
Camkarlos Betankur
Camkarlos Xose Betankur Qarsiya (21 iyul 2000-ci ildə anadan olub) — Venesuela Primyera Diviziya təmsilçilərindən olan Deportivo la Quaira klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Venesuela futbolçusudur.
Məhəmməd Müfti-şiə Musəvi Ərdəbili
Məhəmməd Müfti-şiə Musəvi Ərdəbili (tam adı: Məhəmməd ibn Məhəmməd Təqi ibn Murtəza ibn Nəqdəli ibn Mirəli ibn Hüseyn; 10 Rəcəb 1347—26 Cəmadiyəl-əvvəl 1431) — Azərbaycanlı ilahiyyatçı, seyid, ayətullah əl-üzma.
Ailəsi və əsl-nəsəbi
Ailənin əcdadı hələ qədimdən başlayaraq Nəcəf-əşrəf, Qum, Ərdəbil, Qəzvin, Xəlxal, Rəşt, Tehran və başqa şəhərlərdə məskunlaşmış və elm öyrənmişlər.
Bütün zamanlarda bu ailədə çoxlu fəqih, ədib, şair, siysətçi və sair peşə sahibləri müşahidə olunub. Onların istər din, istərsə də dünyəvi elmlərdə xüsusi ləyaqətləri və müvəffəqiyyətləri vardır. Onlardan bir çoxu müxtəlif dəqiq elmlərdə də yüksək elmi məqamlara çatmışlar. Bu sülalədən olan böyük şəxsiyyətlər haqqında tarixi və təhqiqi kitablarda yazılara rast gəlmək təəccüblü deyil. Bu şəxsiyyətlər barəsində olan yazılarda onların təfəkkürü və səciyyəvi istedad sahibi olmaları ehtiram və təşəkkürlə qələmə alınmışdır.
Həyatı
Musəvi seyyidlərindəndir. Nəsli Musa ibn Cəfərin övladı, Murtəza ləqəbli, Seyyid İbrahim Əsğərə çatır. O hicri qəməri tarixi ilə 1347-ci ilin rəcəb ayının 10-da (miladi 1928-ci il) o zamanlar "Darül-irşad" kimi məşhur olan Ərdəbil şəhərində dünyaya göz açmışdır.
Cavanlıq dövrü
Hicri qəməri tarixi ilə 1361-ci il zil-qədə ayının 29-da İmam Məhəmməd Təqinin (ə) şəhadətinə təsadüf edən gün Ayətullahül-üzma Müfti-şiənin atası dünyasını dəyişdi. Onun vəfatı münasibəti ilə ümumi əzadarlıq elan olunaraq, qırx gün matəm məclisi bərpa olundu. Bu məclisin sonuncu günü Müfti-şiə ruhanilik libasını geyinmək iftixarına nail olmuş və din xadimi, mərceyi-təqlid olan Ayətullahül-üzma Seyyid Yunis Ərdəbili əmmaməni ona təqdim etmişdir. O zaman, Ərdəbil şəhərində sakin olan Seyyid Yunis sonradan müqəddəs Məşhəd şəhərinə köçmüşdür.
Təhsili
Ayətullahül-üzma Müfti-şiə cənabları, güclü zəkaya malikdir, elm və təhsildə zərif elmi məqamları belə gözdən qaçırmır. Dahi və zəkalı olması, onun simasından açıq-aşkar hiss olunur. O, ibtidai, orta və ali dini təhsilini Ərdəbil şəhərinin böyük alimlərindən almışdır. Onların da bir çoxu onun atası Ayətullah Seyid Məhəmməd Təqi Müfti-şiənin tələbələrindən idilər.
O, Şeyx Murtəza Ənsarinin qələmə aldığı "Ər-rəsail" kitabını Ayətullah Şeyx Qulam Hüseyn Qərəvidən və Şeyx Murtəza ibn Məhəmməd Əmin Ənsarinin yazdığı "Əl-məkasib" kitabını isə, öz əmisi Ayətullah Seyid Musa Fəqih Murtəzəvidən dərs almışdır.
Qum şəhərinə köçməsi
Hicri qəməri tarixi ilə 1367-ci ildə müqəddəs Qum şəhərinə köçdü və o dövrün görkəmli mərcəi təqlid və dahi alimlərinin dərslərində iştirak etdi. Biz burada onların bəzilərinə işarə edirik:
O zaman Ayətullahül-üzma Müfti-şiə təkcə təhsillə deyil, həm də tədrislə məşğul olurdu. O, ali səthdə "Ər-rəsail", "Əl-məkasib 1" "Kifayətül-üsul 2" və "Mənzumə" kitablarını tədris edərək görkəmli tələbələr yetişdirdi.
Nəcəf-əşrəf şəhərinə köçməsi
Rəbiül-əvvəl ayının 16-da ictihad dərslərini kamilləşdirmək üçün İslam elmlərinin mənbəyi və İmam Əmirəl-möminin Əlinin (ə) şəhəri olan Nəcəf-əşrəf şəhərinə yollandı.
Ayətullahül-üzma Müfti-şiə, o dövrün görkəmli və tanınmış mərcəi təqlidlərinin dərslərində iştirak etmişdir:
Fyodor Raskolnikov
Fyodor Fyodoroviç Raskolnikov — sovet hərbi və dövlət xadimi, diplomat.
Məhəmməd Müfti-şiə Musəvi Ərdəbili
Nəcəf-əşrəf şəhərinə köçməsi
Daha çox Ayətullahül-üzma Hillinin fiqh dərsində, təqribən 10 il müddətində iştirak etmişdir. O, ustadı Ayətullahül-üzma Hillinin dərslərinə izahlar yazmış və onun tələbələrinin ən savadlılarından biri hesab olunurdu. Ayətullahül-üzma Müfti-şiə hicri qəməri tarixi ilə 1388-ci ildə həcc ziyarətindən qayıtdıqdan sonra Ayətullahül-üzma Hillinin hövzəvi dərslərini bitirdi. Sonra özü müstəqil şəkildə fiqh və üsul elmlərini tədris etməyə və qələmə almağa başladı.
Fyodor Raskolnikov
Həyatı
1892-ci ilin yanvarında Sankt-Peterburqda keşiş ailəsində dünyaya göz açır. Politexnik institutunda təhsil alır, 18 yaşı olanda bolşevik partiyasına üzv olur. 1-ci Dünya Savaşını "imperialistlərin savaşı" saydığından müharibədə iştirakdan imtina edir. Oktyabr İnqilabının fəal iştirakçısı, inqilabdan sonra Hərbi dəniz komissarı Trotskinin müavini. 1918-ci ilin dekabrında Tallində "Spartak" və "Avtroil" gəmilərinin ekipajı ilə birlikdə ingilislər tərəfindən əsir götürülür, 6 ay Brikston türməsində saxlanılır və Rusiyada saxlanılan 19 Britaniya zabiti ilə dəyişdirilir.
Məhəmməd Müfti-şiə Musəvi Ərdəbili
Ərdəbilə qayıdışı
Hicri-qəməri tarixi ilə 1379-cu ildə Ərdəbilin tanınmış dindarlarından bir dəstəsi Nəcəf şəhərinə gedərkən Ayətullahül-üzma Həkimin görüşünə getdilər. Onlar görüş əsnasında Ayətullahül-üzma Həkimdən Ayətullah Müfti-şiəni öz nümayəndəsi olaraq Ərdəbilə göndərməyi xahiş etdilər. Mərhum Həkim, onun Nəcəf-əşrəfdə qalmasını istəməsinə baxmayaraq camaatın təkidini və ona olan ehtiyacı nəzərə alaraq, onlara razılıq verib Ayətullah Müfti-şiəni Ərdəbil şəhərinə yolladı.
Fyodor Raskolnikov
Həyatı
1919-cu ilin iyulundan Volqa-Xəzər hərbi donanmasının komandanı təyin olunur, Bakıda Sovet hakimiyyətinin qurulmasında iştirak edir, elə həmin dövrdə də Ənzəli ekspedisiyasına başçılıq edir. 2 dəfə Qızıl Ulduz ordeni ilə təltif olunur.
Məhəmməd Müfti-şiə Musəvi Ərdəbili
Ərdəbilə qayıdışı
Hicri qəməri tarixi ilə 1380-ci ildə dahi şiə alimi Ayətullahül-üzma Burucerdi vəfat etdi. Bundan sonra Cənubi Azərbaycanda yaşayan möminlər, Ayətullahül-üzma Həkimin şəri və ictimai məsələlərdə fətva və nəzərlərini bilmək üçün, Ayətullah Müfti-şiəni vasitəçi bilərək ona müraciət edirdilər.
Oqtay Güləliyev (siyasətçi)
Oqtay Güləliyev — azərbaycanlı siyasətçi, hüquqşünas.
Məhəmməd Müfti-şiə Musəvi Ərdəbili
Ərdəbilə qayıdışı
Ayətullahül-üzma Müfti-şiə bir il yarım Ərdəbil şəhərində qaldıqdan sonra, öz tədqiqat və təhqiqat işlərini təkmilləşdirmək üçün Nəcəf-əşrəf şəhərinə qayıtdı.
Oqtay Güləliyev (siyasətçi)
Həyatı və fəaliyyəti
Oqtay Əligüşad oğlu Gülalıyev 1970-ci ildə Azərbaycan SSR Bakı şəhərində anadan olub. 1998-ci ildə Prezident Administrasiyası yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasını bitirib və hüquqşünas kimi çalışıb.
Məhəmməd Müfti-şiə Musəvi Ərdəbili
Nəcəf-əşrəf şəhərindən çıxarılması
Hicri qəməri tarixi ilə 1396-cı ildə İraqın hakim rejimi Nəcəf-əşrəf elmi hövzəsinin bağlanması barədə qərar qəbul etdi. Çoxlu alim, müctəhid və filosofları özündə cəm edən bu hövzə, Əhli-beyt (ə) məktəbinin möhkəm elmi sütunlara malik olan bir mərkəzi idi. O zaman milliyyəti İran, Hindistan, Türkiyə, Pakistan və Əfqanıstan tələbələrin "əcnəbi" olma bəhanəsi ilə deportasiya olunması əmri verildi. Bundan əlavə bəzi tanınmış şəxsiyyətlər həbs edildi və ya nəzarətə alındı. O cümlədən Ayətullahül-üzma Müfti-şiə bir çox alim və tələbələrlə birgə neçə gün həbsxanada saxlandıqdan sonra İrana deportasiya edildilər.
Oqtay Güləliyev (siyasətçi)
Həyatı və fəaliyyəti
2010-cu ildə Sabirabad rayonunda böyük daşqından əziyyət çəkmiş sakinlərin hüquq-müdafiə işi ilə məşğul olan "Kür" vətəndaş cəmiyyəti qərargahına rəhbərlik edib.
Məhəmməd Müfti-şiə Musəvi Ərdəbili
Qum şəhərinə qayıtması
O, İrana qayıtdıqdan sonra, şəri vəzifəsinə əməl etmək, dərslə məşğul olmaq, nəfsi saflaşdırmaq, kitab yazmaq, camaatın ehtiyaclarını təmin etmək və ictimai problemlərini həll etmək üçün, Qum elmi hövzəsi və Xanım Məsumənin hərəmi yaxınlığında məskunlaşdır. Şiə aləminin görkəmli mərcəi təqlidi Ayətullahül-üzma Xoyi vəfat etdikdən sonra, Ayətullahül-üzma Səbzvari, müctəhidlik icazəsi vermək, İranın daxilində və xaricində şəri vəkil və nümayəndə təyin etmək və məsələ və suallara cavab vermək vəzifəsini Ayətullahül-üzma Müfti-şiəyə tapşırmışdır.
Oqtay Güləliyev (siyasətçi)
Həyatı və fəaliyyəti
2012-ci ildə Gülalıyev bir qrup hüquq müdafiəçisi və keçmiş siyasi məhbusla birlikdə hüquq müdafiə təşkilatını — "Siyasi Məhbuslarsız Azərbaycan" İctimai Alyansını (SMAİA) yaradıb.
2013-cü ildə Oqtay Gülalıyev Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasından müxalifətin namizədi Cəmil Həsənlinin mətbuat mərkəzinin rəhbəri olub.
Məhəmməd Müfti-şiə Musəvi Ərdəbili
Əsərləri
Ayətullahül-üzma Müfti-şiə, dərslərində iştirak etdiyi ustadlarının fiqh və üsul dərslərini əxz etmiş və onları toplayaraq izah etmişdir. Onun bu əməyi hövzə və fənn alimləri tərəfindən bəyənilmiş və yüksək qiymətləndirilmişdir.
Oqtay Güləliyev (siyasətçi)
Həyatı və fəaliyyəti
2016-cı ildə Oqtay Gülalıyev Azərbaycanın siyasi məhbuslarının siyahısı üzərində işləyib. Onunla birlikdə siyahı üzərində xaricdə yaşayan hüquq müdafiəçisi Leyla Yunus və Siyasi Məhbusların Monitorinqi Mərkəzinin rəhbəri Elşən Həsənov da çalışıblar.
Ürəkvari cökə
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Krım dağlarının şimal yamaclarında, Şimali və mərkəzi Qafqaza qədər оlan ərazilərdə gеniş yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 30 m, diamеtri 1,5 m оlan оvalşəkilli çətirə malik ağacdır. Cavan ağaclarda gövdənin qabığı hamardır. Sоnralar isə gövdənin üzərində dərin şırımlar əmələ gəlir və rəngi tündləşir. Kök sistеmi güclü inkişaf еdərək tоrpağın dərin qatlarında yayılır. Yarpaqlarının uzunluğu 3-6 sm, ürəkşəkill, ucu sivridir, kənarları dişli, üst səthi tünd yaşıl, çılpaq, bəzən parlaq, alt tərəfi çılpaqdır, damarların künclərində tükcüklər dəstələrlə yеrləşir. Payızda yarpaqlar açıq sarı rəng alır. Çiçəkləri хırda, sarımtıl ağ rəngli, ətirlidir. Çiçək qrupunda 5-7 ədəd çiçək yеrləşir. İyul ayında çiçəkləyir. Mеyvəsi şar və ya оvalşəkilli fındıqdır, qabığı qоnur rənglidir. Mеyvədə 1, nadir hallarda 2 ədəd qəhvəyi rəngli tохum оlur. Mеyvələri avqust-sеntyabr aylarında yеtişir. Bitki 5 yaşına qədər çох yavaş böyüyərək 0,3 -0,6 m hündürlüyə çatır.
Ekologiyası
Kölgəyə, şaхtaya davamlıdır, bеlə ki, -40°C-yə qədər şaхtalara dözür. Quraqlığa çох həssasdır. Tоrpağın məhsuldarlığına tələbkardır, qumluca, gillicə tоrpaqlarda daha yaхşı inkişaf еdir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqazda təbii halda yayılmışdır.
Məhəmməd Müfti-şiə Musəvi Ərdəbili
Əsərləri
Onun aşağıda sayılan əsərlərindən birinci beş əsəri Qum şəhərində, digərləri isə Nəcəf-əşrəf şəhərində olduğu dövrdə qələmə alınmışdır:
Bundan əlavə bu görkəmli alim əxlaq elmində və nəfsin saflaşdırılması haqqında bir sıra kitablar yazmışdır ki, hələ çap olunmayıb.
Elmi məqamı
Ayətullahül-üzma Müfti-şiə cənabları, görkəmli alim və mərcəi təqlidlərdən müctəhidlik icazəsini almışdır. Alimlərin onun üçün yazdıqları icazənamələrdə bu alimin elm və təqvada uca məqama sahib olması barədə yazılar öz əksini tapır. O alimlər Ayətullahül-üzma Müfti-şiə cənablarının uca mənəvi-əxlaqi məqamlarını, təhqiqatçı, nəzər sahibi olmasını və əxlaqi xüsusiyyətlərini xüsusi ilə vurğulamışlar. Hətta görkəmli mərcəi təqlid və alimlərin bəzisi onunla mühüm məsələlərdə məsləhətləşirdilər. Ayətullahül-üzma Seyid Mahmud Şahrudi hicri qəməri tarixi ilə 1390-cı il zil-qədə ayının 26-da onunla bağlı yazdığı məktubda bildirir: "Nəcəf elmi mədrəsəsinin ona və onun kimi böyük alimlərə ehtiyacı çoxdur. Buna görə mən onun Nəcəfdə qalmasını vacib sayıram".
İctimai xidmətləri
Ayətullahül-üzma Müfti-şiə cənabları imkansız şəxslərə xidmət və kömək etməkdə çox çalışır. O, məktəb və xeyriyyə cəmiyyətlərinin inşasında, məscid və tibb məntəqələrinin tikilməsində mühüm rola malikdir.
O bəzi alimlərə, ehtiyacı olan və imkansız şəxslər üçün nəzərdə tutulan xeyriyyə tədbirlərində xüms pulundan xərcləməyə icazə verib. Sonda mərhum Ayətullahül-üzma Səbzvari cənablarının onun şəxsiyyəti haqqında buyurduğu sözlə kifayətlənirik: "Siz kamil və ləyaqətli şəxssiniz və sizin yaxşı işlərinizdən razıyıq".
Atası
Onun atası Ayətullahül-üzma Seyyid Məhəmməd Təqi Müfti-şiə Ərdəbil məntəqəsinin rəhbəri və mərcəi-təqlidi idi. Fiqh və usul elminə aid çoxlu əsərlər yazmışdır. Bunlardan "Şəcərətüt-təqva" və "Zəxirətül-üqba" adlı iki əməli göstəriş risalələrini misal göstərmək olar. Birinci risalə hicri qəməri tarixi ilə 1336-cı il zil-hiccə ayının 18-də və ikinci risalə isə hicri qəməri tarixi ilə 1344-cü ildə çap olunub. O Axund Xorasani, Seyyid Kazim Yəzdi və Seyyid Məhəmməd Fişarəki İsfahaninin tələbələrindən olub. Böyük alim, hicri qəməri tarixi ilə 1361-ci ildə vəfat etmişdir.
Övladları
Yeddi oğlu olmuşdur ki, onların üçü İslam elmləri alimlərindəndir. O üç nəfər bunlardır:
Babası
Şeyx Murtəza Ənsarinin tələbələrindən olan Seyyid Murtəza Xəlxali bir çox kəramət sahibi idi. O hicri qəməri tarixi ilə 1317-ci ildə dünyasını dəyişdi və öz əcdadının dəfn edildiyi Ərdəbilin qədim tikintilərindən olan "Cümə məscidi" adlanan mədrəsədə dəfn edildi.
Əmiləri
Biz burada onun əmilərindən ikisini qeyd etməyi məqsədəuyğun bilirik: Birinci: Kamil fəqih olan Ayətullah Seyyid Əhməd Muctəhid. O Şeyx Həsən Mamaqani və Fazil Şərəbyaninin tələbələrindən idi. Keçmişdə möminlərin iqtisadi vəziyyəti çətin olan vaxt öz uzaqgörənliyi və gözəl tədbirləri ilə onların vəziyyətini nizamlayırdı.
Oqtay Güləliyev (siyasətçi)
Həyatı və fəaliyyəti
2017-ci il yanvarın 28-də O. Gülalıyev bundan öncə Sülh və Demokratiya İnstitutunun direktoru Leyla Yunus, "Siyasi Məhbuslarsız Azərbaycan" İctimai Birliyi və Siyasi Məhbusların Monitorinqi Mərkəzi tərəfindən yaradılmış işçi qrupunun bazasında yaradılan Siyasi Məhbusları Müdafiəsi Mərkəzinin (SMMM) koordinatorlarından biri olub.
I Alfonso (Kapua knyazı)
I Alfonso — II Rocerin oğlu, Kapua knyazı və Neapol hersoqu. Norman ailələrindən biri olan Drenqot sülaləsinin son üzvü II Robertin devrilməsindən sonra atası tərəfindən Kapua hakimi elan olunmuşdu. 1137-ci ildə VII Serjiusun ölümündən sonra Neapollular onu hersoq seçmişdi. Roma yaxınlarında III Rocerlə birlikdə yürüşdə olarkən vəfat etmişdi.
Zara
Zara — ad.
İkinci ingilis-maratha müharibəsi
İkinci ingilis-maratha müharibəsi (1802-1805) - Böyük Britaniyanın Ost-Hind kompaniyası ilə Maratha Konfederasiyası arasında baş vermiş ikinci müharibə.
Müharibənin arxaplanı
1799-1800-cü ildə maysurların devrilməsindən sonra marathalar ingilislərin nəzarətindən kənarda qalan yeganə güc idi. Hindistanda vətəndaş həmrəyliyini pozan Ost-Hind kompaniyası marathalar arasında nifaq salır, milli qırğınlar törədirdi. Nəhayət, Peşvə ilə bağlanan müqaviləyə əsasən Kompaniya marathaların xarici siyasətini öz nəzarətinə aldı. Bu müqaviləyə əsasən ingilislərin böyük bir hərbi dəstəsi Peşvənin ərazisinin keşiyini çəkməli idi. Bunun müqabilində ümumi vergi məbləği 2 milyon 600 min rupi təşkil edir və mahallar Kompaniyanın ixtiyarına keçirdi. Eyni zamanda marathaların hərəkat birliyini zəiflətməyə çalışan müstəmləkəçilər həmin müqaviləyə konfederasiyanın ləğv edilməsi haqqında maddə daxil etməyə müvəffəq oldular.
Müharibənin gedişi
1802-ci ildə bağlanmış müqavilənin qeyri-bərabər xarakterdə olması ən iri maratha knyazlıqlarının, o cümlədən İndorun və Qvaliorun müqavimətinə səbəb oldu. Beləliklə, uzun sürən ingilis-maratha müharibələri başlandı. İngilislərin planına əsasən Velesli Dəkkən yaylasını, Leyk Doab və Dehlini tutmalı, Povel isə Bundelkxanda daxil olmalı idi. Bu əməliyyatlar yerinə yetirilən zaman ingilislərin 53 mindən çox köməkçi piyada dəstələri isə ehtiyatda gözləməli idi. 1803-cü ilin sentyabr ayında Rao Şindenin dəstələri Dehlidə Leykin, Asai döyüşündə isə Veleslinin qoşunları tərəfindən məğlubiyyətə uğradı. 1803-cü ilin noyabr ayında Şindenin başqa bir qoşunu da general Leyk tərəfindən məğlub edildi. 29 noyabrda Velesli Arqaun yaxınlığında Bxonsle üzərində qələbə çaldı. 1802-1805-ci illərdə ikinci ingilis-maratha müharibəsində ingilis qoşunları maratha knyazlarını xalqdan və müttəfiqlərdən təcrid etməklə təkbətək məğlub etməyə müvəffəq oldular.
Müharibənin nəticəsi
İngilislərlə marathlar arasında ardıcıl olaraq 3 müqavilə bağlandı:
Bağlanmış müqavilələrə əsasən Qərbi, Mərkəzi və Şimali Hindistanda bir çox yerlər Kompaniyanın ixtiyarına keçdi. Moğol imperiyasının paytaxtı Dehli şəhəri də işğal edildi. Kompaniyanın ağalığını qanuniləşdirmək üçün ingilislər Böyük Moğol sülaləsini qeyri-səmimim bərpa edib bildirdilər ki, Ost-Hind kompaniyası ölkəni bu sülalənin tapşırığı ilə idarə edir. Bununla da ingilislər işğala bəraət qazandırırdılar.
Avropa cökəsi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İsmət Abasov
İsmət Abasov — Azərbaycan Respublikasının keçmiş kənd təsərrüfatı naziri, İqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü. Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini.
Həyatı
İsmət Dursun oğlu Abasov 25 may 1954-cü ildə İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə İrəvan şəhəri M. F. Axundov adına 9 saylı orta məktəbi, 1976-cı ildə D. Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu bitirmişdir. 1976–1980-ci illər Azərbaycan Dövlət Üzümçülük və Şərabçılıq Komitəsində Təchizat, Tədarük və Satış İdarəsində böyük mühəndis və şöbə rəisi, 1980–1989-cu illər Bakı Şampan Şərabları zavodunun planlaşdırma-istehsalat şöbəsinin rəisi və kommersiya məsələləri üzrə direktor müavini, 1989–1990-cı illər Bakı biskvit fabrikinin iqtisadi məsələlər üzrə direktor müavini, 1990–1993-cü illər Bakı 1 saylı şərab zavodunun iqtisadi məsələlər üzrə direktor müavini, 1993–1997-ci illər Bakı tütün kombinatında istehsalat üzrə direktor müavini, inzibati direktor, 1997–2004-cü illər Respublika Kənd Təsərrüfatı nazirinin 1-ci müavini işləmiş, 23 oktyabr 2004-cü ildən 22 oktyabr 2013-cü ilə kimi isə Respublikanın Kənd Təsərrüfatı naziri olmuşdur.
22 oktyabr 2013-cü ilə kimi Azərbaycan Stolüstü Tennis Federasiyasının prezidenti idi.
İsmət Abasov 2010-cu il may ayının 13–14-də İrəvan şəhərində keçirilən BMT-nin Ərzaq və kənd təsərrüfatı təşkilatı — FAO-nun 27-ci regional konfransında Əli Bayramov və Rəşad Məcidov ilə birgə iştirak etmişdir.
22 oktyabr 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı naziri vəzifəsindən azad edildikdən sonra həmin tarixdən Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini təyin olunmuşdur.
23 may 2014-cü ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Ailəlidir, iki övladı və beş nəvəsi var.
Qarayara çöpü
Qarayara çöpü - elmi adı 'Bacillus anthracis' olan qrammüsbət, sporlu bakteriya. Qarayara xəstəliyinin törədicisidir. İnsanda qarayara xəstəliyi törədən mikrobun kulturası Robert Kox tərəfindən 1877 ci ildə əldə edilmişdir.