Naxçıvan_əhalisi
Digər türk tayfaları
Salmanlı, Dünbüli, Bayat, Muğanlı kimi türk tayfalarının bəhs edilən dövrdə Naxçıvanın yerli əhalisinin tərkibini təşkil etməsi haqqında "Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri"ində məlumat verilir. Göstərilir ki, Dünbüli və Bayat tayfaları bəhs edilən dövrdə daha çox bölgənin Şərur nahiyəsində yaşayırdılar. Hər iki tayfa Kəngərlilər kimi yaşadıqları ərazidə öz aktiv fəaliyyətləri ilə seçildiklərindən onlar da Səfəvi şahları tərəfindən müəyyən vəzifələrin icra edilməsi üçün təyin edilmişlər. Məsələn, I Şah Abbasın hakimiyyəti zamanı Bərgüşad hakimliyi, Xoy və Salmasın idarə edilməsi Dünbulilərə verilmişdi. "Təzkirət əl-müluk" əsərindən isə məlum olur ki, XVIII əsrin birinci rübündə Çuxur-Səd bəylərbəyliyinin inzibati ərazi vahidlərindən biri də Dünbuli ölkəsi adlanırdı. Bayat tayfasının əsas qolu hələ XVI əsrdən şah tərəfindən Kəngərlilər kimi Xorasan vilayətinə köçürülmüş, orada Nişapur vilayətinin idarəçiliyi irsi olaraq bu tayfanın nümayəndələrinə həvalə edilmişdi. Bunlar göstərir ki, bəhs edilən dövrdə bölgə ərazisi bir sıra aparıcı türk tayfalarının yaşayış yerlərindən biri olmuşdur. Səfəvilər dövründə bölgə əhalisinin müəyyən hissəsini digər türk tayfalarından Baharlu, Həramilu, Dövəllu və başqaları təşkil edirdi. Yuxarıda adlarını çəkdiyimiz Məfruzi və Beyləqani adlı türk tayfalarının tədqiq edilən dövrdə Naxçıvanın yerli tayfalarından olduğunu E. Seyidbəyli də göstərmişdir. Onun əsərində Səfəvilər dövrünə aid 3, 4, 5, 6, 7, 8, 21 saylı sənədlərə istinadən bəhs edilən dövrdə Naxçıvanda Qarayaztəkəlu, Qəzalu, Qumi, Gəncəli, Marağeyi, Naxçıvani, Ordubadi, Salehi, Təbrizi, Təsuci, Cəmşidli, Corsi və s. türk tayfalarının yaşadığı məlum olur. Bu dövrdə Naxçıvanda yaşayan bir sıra türk tayfaları XIII əsrdə monqol yürüşləri zamanı bu yerlərə köçürülmüşlər. Tarix üzrə elmlər doktoru V. Piriyev həmin tayfaların Qarxun, Cığatay, Yaycı və s. olduğunu göstərmişdir. Alim qeyd etmişdir ki, Cığataylar sonralar Kəngərlilərin tərkibinə daxil olmuşlar. V. Qriqoriyev də XIX əsrin əvvəllərinə aid statistik məlumatında Cığatay tayfasının Kəngərlilərin qolu olduğunu göstərmişdir. Göstərilən həmin tayfaların adlarına uyğun da yaşayış yerləri yaranmışdır. Belə ki, Cığataylılar Naxçıvan şəhərindəki Cığatay məhəlləsində, Yaycılılar Şərur və Culfa rayonlarının Yaycı kəndlərində, Qarxunlular isə Şərur rayonunun Qarxun kəndində məskən salmışlar. Bu səbəbdən də həmin yaşayış məskənləri bu tayfaların adları ilə adlanmışdır. Qədimdən Naxçıvan ərazisində yaşayan türk tayfalarından biri də Qaraqoyunluların ən böyük qollarından olan Sədli tayfası olmuşdur. Bəhs edilən dövrdə yerli əhalinin müəyyən hissəsini təşkil etmiş Sədlilərin əsas yaşayış yeri Mağazberd və Sürməli mahalları ilə yanaşı həm də Naxçıvan bölgəsi olmuşdur,. Bu dövrdə bölgədə kürdlər də yaşamışdır. Onlar Osmanlı-Səfəvi müharibələrindən sonra bu yerlərə Osmanlı sultanları tərəfindən XVI əsrin sonlarında Diyarbəkr və Dəclə çayı sahillərindən köçürülmüşlər. Osmanlılar kürdləri Osmanlı-Səfəvi müharibələri zamanı boş qalmış torpaqlarda yerləşdirmişlər. Bu zaman Naxçıvanla yanaşı, Maku və İrəvana da kürdlər köçürülmüşdür. Yuxarıdakı araşdırmalardan məlum olur ki, hələ qədimdən Naxçıvan bölgəsinin yerli sakinləri olmuş müəyyən türk tayfaları Səfəvilər dövründə də bu tarixi Azərbaycan torpağında əhalinin etnik tərkibinin əksər hissəsini təşkil etmiş, bölgənin idarə olunmasında və Səfəvi hakim dairələri sırasında mühüm yer tutmuşlar.