cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Koreya Buddizmi
Vahid Şilla (668 – 935)
Ümumilikdə Şilla Buddizmindən və xüsusən də bu iki filosofdan gələn təsirlər Çin Buddizminə geri çəkildi. Vonhyonun şərhləri görkəmli Çin buddist filosofu Fazanqın düşüncəsinin formalaşmasında çox əhəmiyyətli idi və Vonçukun Saṃdinirmocana-sutra haqqında şərhi Tibet Buddizmində güclü təsirə malik idi.
Şilla Buddizminin intellektual inkişafı rəssamlıq, ədəbiyyat, heykəltəraşlıq və memarlıq da daxil olmaqla bir çox sahələrdə əhəmiyyətli mədəni nailiyyətlər gətirdi. Bu dövrdə çoxlu böyük və gözəl məbədlər tikilmişdir. İki böyük nailiyyət Bulquksa məbədi və Sokquram (石窟庵) mağarası idi. Bulquksa daş-qaşlı paqodaları ilə, Sokquram isə daş heykəllərinin gözəlliyi ilə məşhur idi.
Balhe (698–926)
Buddizm dövlət dini olaraq Qoquryonun süqutundan sonra qurulan Şimali Koreya Balhe Krallığında da çiçəkləndi. Balhenin paytaxtı Sanqyonq şəhərinin qalıqlarında Buddist heykəlcikləri və daş fənərlər kimi buddist artefaktlarla birlikdə on Buddist məbədinin qalıqları tapılmışdır ki, bu da Balhe xalqının həyatında Buddizmin əsas rol oynadığını göstərir. Cənubi Hamqyonq əyalətinin Sinpo şəhərindəki Balhe məzarı Macokdal paqodalar və məbədlərlə əlaqələndirilir: Bu da göstərir ki, Buddizm Balhedəki dəfn mərasimlərinə güclü təsir göstərmişdir.
Balhenin süqutundan sonra rahib Ceunq (載雄) daxil olmaqla Balhedən olan altmış rahib birlikdə yeni qurulmuş Qoryo krallığına (918-1392) qaçdılar.
Son
Sonradan monastrda yaşamağa başlayan şahzadə Kim Qyo-qak (金喬覺; 630-729), Çindəki Ciuhua dağına Anhui bölgəsinə gəldi. Bir çox Çinli Buddist inanır ki,  həqiqətən də Kṣitiqarba'nın ruhu onun bədənində yenidən dünyaya gəlmişdir. Anası və arvadı tərəfindən onu geri çağırmaq üçün göndərilən iki əmisi də monastrda qaldı. Onun yaxşı qorunmuş, susuz bədəni bu gün Ciuhua dağında tikdirdiyi monastırda görünür. İki əmi, monastrda qalmazdan əvvəl məmur olduqları üçün şərab və ətdən çəkinməkdə çətinlik çəkdilər və buna görə də dağın başqa bir yerində ibadət etdilər. İnsanlar iki müqəddəsin sarayını (二聖殿) onların xatirəsini yad etmək üçün onların ibadət yerində tikdilər. Oraya bu gün də çoxlu Buddistlər gəlir.
Çinli usta Daoxinin (道信; 580–651) tələbəsi olduğu deyilən Bomnanq (法朗; fl. 632–646), ümumiyyətlə Çanın Koreyaya ilkin ötürülməsi ilə əlaqələndirilir. Çan Səkkizinci əsrin ikinci yarısında Şinhenq (神行; 704-779) və IX əsrin əvvəllərində Doui (道義; 825-ci ildə vəfat etdi) tərəfindən populyarlaşdırıldı. Bundan sonra bir çox koreyalılar Çində Çanı öyrəndilər və qayıtdıqdan sonra aparıcı şagirdləri ilə müxtəlif dağ monastırlarında öz məktəblərini qurdular. Əvvəlcə bu məktəblərin sayı doqquz idi və Koreya Son daha sonra "doqquz dağ məktəbi" (九山 və ya qusan) adlandırıldı. Bunlardan səkkizi Mazu Daoyi (馬祖道一; 709-788) nəslindən idi, çünki onlar ya onunla, ya da onun görkəmli şagirdlərindən biri ilə əlaqə quraraq yaradılmışdır. Bir istisna, Kaodonq məktəbindən (曹洞) inkişaf etmiş Ieom (利嚴; 869-936) tərəfindən qurulan Sumi-san məktəbi idi.
Buddizm Qoryo dövründə dövlət dini olaraq ( 918–1392 )
thumb| Su-Ay Avalokiteşvara'nın Koreya rəsmi, 1310-cu il, ipək üzərində mürəkkəb, Umun Kim tərəfindən çəkilmişdir right|thumb|200x200px| Tequk.
Sonun yüksəlişi
Orta əsr Koreyasında Buddizm inkişaf etdikcə, dövlətin qanuniləşdirilməsinə xidmət edirdi.
Əvvəlcə yeni Son məktəbləri qurulmuş doktrina məktəbləri tərəfindən radikal və təhlükəli təriqətlər kimi qəbul edilirdi. Beləliklə, müxtəlif "doqquz dağ" monastırlarının erkən qurucuları Qyo məktəblərinin məhkəməsində uzun müddət davam edən müqavimətlə qarşılaşdılar. Lakin tədricən maarifləndirmənin həqiqi ötürülməsinə sahib olmağa çalışan Son arqumenti üstünlük qazandı. Daha sonrakı Son məktəblərində əsasən Cinulun səyləri (知訥; 1158-1210) sayəsində qəbul edilən mövqe Son meditasiya metodlarının üstünlüyünü iddia etmirdi, əksinə, Son və Qyo baxışlarının daxili birliyini və oxşarlığını bəyan edirdi.
Bütün bu məktəblər tarixi qeydlərdə qeyd edilsə də, sülalənin sonlarına doğru Son hökumətə və cəmiyyətə təsirində, eləcə də diqqətəlayiq alimlərin və ustaların yetişməsində üstünlük təşkil etdi. Qoryo dövründə Son, hakim ailə və məhkəmənin güclü üzvləri ilə əlaqələr vasitəsilə geniş dəstək və imtiyazlar alaraq hərtərəfli şəkildə "dövlətin dininə çevrildi.
Hveom (Huayan) və Son
Son/Qyo birliyinin digər mühüm müdafiəçisi Viçon idi. Bir çox digər erkən Qoryo rahibləri kimi, o, Buddizm təhsilinə Hvaom ilə başlamışdı. O daha sonra Çinə səyahət edir və qayıtdıqdan sonra başqa bir Son məktəbi kimi tanınan Çonteyi (ənənəvi Çin: 天台宗; pinyin: Tiantai) fəal şəkildə təbliğ edir. Beləliklə, bu dövr "beş doktrinal və iki meditasiya məktəbi" kimi təsvir olunmağa başladı. Buna baxmayraq Viçon bir çox Son tərəfdarılarından uzaqlaşmışdı və o, Son-Qyo birliyinin əldə edildiyini görmədən gənc yaşda öldü.
Cinul
Qoryoda Sonun ən əhəmiyyətli fiquru Cinul idi. Onun dövründə sanqhva xarici görünüş və doktrina daxili məsələlər böhranında idi. Buddizm tədricən dünyəvi işlərə qarışmağa başladı, falçılıq və dünyəvi işlərdə uğur qazanmaq üçün edilən dualar və mərasimlər kimi təcrübələri özündə birləşdirdi. Bu təcrübələrə meyl getdikcə başqa niyyəti olan daha çox sayda rahib və rahibənin buddizmə gəlməsi ilə nəticələndi. Beləcə Buddizmin düzəldilməsi, dirçəldilməsi və keyfiyyətinin yüksəldilməsi dövrün Buddist liderləri üçün mühüm məsələyə çevrildi.. left|thumb| Tripitaka Koreana və Heinsa Cinul Son daxilində yeni bir hərəkat yaratmağa çalışdı və onu "samadi və pracna cəmiyyəti" (ənənəvi Çin: 定慧社; Koreya: Conqhyesa) adlandırdı və məqsədi dağlarda dünyanın dərinliklərində intizamlı, saf düşüncəli möminlərdən ibarət yeni bir cəmiyyət yaratmaq idi. O, nəhayət, Coqye (曹溪山) dağında Sonqvanqsa'nın qurulması ilə bu missiyanı yerinə yetirdi. Cinulun əsərləri Sonun öyrənilməsi və təcrübəsinin metodologiyalarının hərtərəfli təhlili və yenidən formalaşdırılması ilə xarakterizə olunur.
Çanda uzun müddət mayalanmış və Cinulun xüsusi diqqətini çəkən əsas məsələlərdən biri, praktikada və maariflənmədə "tədricən" və "ani" üsullar arasındakı əlaqə idi. Bu mövzuya dair müxtəlif Çin müalicələrinə, ən əsası Huayan Patriarxı Quifenq Zongmi (780-841) və Linci ustası Dahui Zonqao (大慧; 1089-1163) tərəfindən hazırlanmış müalicələrə əsaslanaraq, Cinul "tədrici təcrübə ilə ani maariflənmə " diktumunu yaratdı. Dahui Zonqaodan Cinul hvadu metodunu da öz təcrübəsinə daxil etdi. Meditasiyanın bu forması bu gün Sonda tədris olunan əsas üsuldur.
Cinulun Seon-Gyo münaqişəsinin fəlsəfi həlli Koreya Buddizminə dərin və davamlı təsir göstərdi.
Qoryonun sonları
Qoryonun ikinci yarısında Buddizmin ümumi tendensiyası korrupsiyaya görə tənəzzül və güclü anti-Buddist siyasi və fəlsəfi əhval-ruhiyyənin yüksəlişi idi. Bununla belə, bu nisbi tənəzzül dövrü Koreyanın ən məşhur Son ustalarından bəzilərini yetişdirəcəkdi. Bu dövrün Koreya Sonunun gələcək kursunun planlaşdırılmasında mühüm rol oynayan üç mühüm rahib müasirləri və dostları idi: Qyonqhan Beq'in (景閑白雲; 1298-1374), Teqo Bo (太古普愚; 1301-1301-1301) (懶翁慧勤; 1320–1376). Hər üçü Cinul tərəfindən populyarlaşdırılan Linci məktəbinin (ənənəvi Çin: 臨濟; Koreya: İmce) huadu təcrübəsini öyrənmək üçün Çin Yuan şəhərinə getdi. Hər üçü geri qayıtdı və öz tədrislərində İmce məktəbinin kəskin, qarşıdurma üsullarını qurdular. Üçünün də hər birinin yüzlərlə şagirdi olduğu deyilirdi, belə ki, Koreya Sonuna bu yeni infuziya xeyli təsir etdi.
Ümumiyyətlə anti-elmi xarakterli hesab edilən Imce təsirinə baxmayaraq, Cinul və ənənəvi tonqbulqyo meylinin təsiri altında olan Qyonqhan və Naonq, müqəddəs kitabların öyrənilməsinə qeyri-adi maraq, eləcə də Konfutsiçilik və Taoizm haqqında güclü anlayış nümayiş etdirdilər, bu həm də təhsilin əsası kimi Çin fəlsəfəsinin artan təsiri ilə əlaqədar idi. Bu vaxtdan Koreya Buddist rahibləri üçün "üç təlimin" eksponentləri olmaq meyli ortaya çıxdı.
Coson sülaləsi altında sıxışdırma(1392 – 1910)
.Hökumətin bu güclü təzyiqinə və Koreya Neo-Konfutsiçiliyinin şiddətli ideoloji müqavimətinə baxmayaraq, Son Buddizmi intellektual olaraq inkişaf etməyə davam etdi. Görkəmli mütəfəkkir Qihua (己和; (Hamho Dıktonq 涵虚得通) 1376-1433 əvvəlcə Konfutsi akademiyasında oxuyub, daha sonra istiqamətini dəyişib Buddizmə maraq salmış, Muhak Caçonun quanhua ənənəsinə uymuşdur. (無學自超; 1327–1405). O, çoxlu elmi şərhlər, eləcə də esselər və böyük bir şeir toplusu yazmışdır. Konfutsi və Taoçu fəlsəfələrini yaxşı bilən Qiuha həm də Buddizmin müdafiəsi üçün üç təlimin daxili birliyi nöqteyi-nəzərindən Hyonconq non adlı mühüm bir traktat yazdı. Əvvəlki filosofların ənənəsində o, çe-yonq ("mahiyyətin funksiyası") və Hvaom (sa-sa mu-e, "hadisələrin qarşılıqlı nüfuzu") tətbiq etdi.
Coson alim-rahiblərinin əsərlərində ümumi olaraq Hvaom ilə əlaqəli mətnlər, eləcə də Mahayanada İnamın Oyanışı, Mükəmməl Maarifləndirmə Sutrası, Şuraṅqama Sutra, Almaz Sutra və Ürək Sutrası haqqında yazılar var. Coqye ordeni, Cinul kimi görkəmli Koreya rahiblərinin digər qısa seçimləri ilə birlikdə yuxarıda qeyd olunan əsərlər də daxil olmaqla, müqəddəs kitabların öyrənilməsi üçün müəyyən bir kurikulum yaratdı.
Coson dövründə Buddist monastırlarının sayı bir neçə yüzdən cəmi otuz altıya düşdü. Sanqaya daxil olmaq üçün ruhanilərin sayı, torpaq sahəsi və yaş həddi qoyuldu. Son məhdudiyyətlər tətbiq edildikdə, rahiblərin və rahibələrin şəhərlərə daxil olması qadağan edildi. Buddistlərin dəfn mərasimləri və hətta dilənçilik də qadağan edildi. Bununla belə, bəzən Buddizmə müsbət baxan və daha sıxıcı qaydalardan bəzilərini ləğv edən bəzi hökmdarlar meydana çıxdı. Bunlardan ən diqqət çəkəni, dindar bir Buddist kimi, kiçik oğlu Myonqcon (1545-67) əvəzinə hökumətə nəzarəti ələ keçirən və bir çox anti-Buddist tədbirləri dərhal ləğv edən Kraliça Munconq idi. Kraliça parlaq rahib Bouya (보우, 普雨; 1515-1565) dərin hörmət bəsləyirdi və onu Son məktəbinin rəhbəri təyin etdi.
Buddizmin minimal qəbul edilmiş mövqeyə qaytarılmasının ən mühüm səbəblərindən biri Yaponiyanın Koreyaya 1592-1598-ci illər arasında baş vermiş işğallarını dəf etməkdə Buddist rahiblərin rolu idi. O dövrdə hökumət daxili çəkişmələrdən zəif idi, və başlanğıcda hücuma qarşı güclü müqavimət göstərə bilmədi. Ölkənin acınacaqlı vəziyyəti sanqanın bəzi liderlərini rahibləri bəzi instrumental uğurlar qazanan partizan dəstələri təşkil etməyə təşviq etdi. Bu səkkiz illik müharibə zamanı "saleh rahib" (義士; visa) hərəkatı, nəhayət, qocalmış Sosan Hyuconq (서산대사, 西山休靜; 1520-1604), birinci dərəcəli ustadın rəhbərlik etdiyi bir neçə min rahib də daxil olmaqla yayıldı. və bir sıra mühüm dini mətnlərin müəllifidir. Rahiblərin ordusunun mövcudluğu yapon işğalçılarının son qovulmasında mühüm amil idi.
.Sosan həm də Buddist doktrinasının öyrənilməsi və praktikasının birləşdirilməsi istiqamətində davamlı səyləri ilə tanınır. Onun səylərinə Vonyo, Cinul və Qihua güclü təsir göstərdi. O, Coson Buddizminin dirçəlişində mərkəzi fiqur hesab olunur və müasir Koreya Sonunun əksər əsas axınları öz nəsillərini onun dörd əsas şagirdindən biri vasitəsilə ona aparır: Yu Conq (1544-1610); Onqi (1581-1644), Tenınq (1562-1649) və İlson (1533-1608), dördü də Yaponiya ilə müharibə zamanı Sosanda leytenant idi. thumb| Dörd Səmavi Kraldan birinin heykəli Sosan və onun dörd əsas şagirdinin tərcümeyi-halı bir çox cəhətdən oxşardır və bu oxşarlıqlar mərhum Qoryo və Coson dövrlərinin Son rahiblərinin tipik həyat tərzinin simvoludur. Onların əksəriyyəti Konfutsi və Daoist tədqiqatlarla məşğul olmağa başladı. Sona tərəf dönərək, dağ monastırlarını gəzərək, nəzərəçarpacaq dərəcədə səyahətçi həyat tərzi sürdülər. Bu mərhələdə onlar Son praktikasının mərkəzi komponenti olan qonqan və ya quanha meditasiyasına başladılar. Bu quanha meditasiyası, Zen ənənələrindən fərqli olaraq, uzun, bitmiş koanlar silsiləsi üzərində düşünməkdən ibarət deyildi. Bunun əksinə olaraq, tipik Koreya yanaşması belə idi ki, "bütün qonqan bir yerdədir" və buna görə də praktikantın bütün meditasiya karyerası boyunca bir hvadu ilə qalması olduqca yayılmışdı və indi də belədir.
Buddizm üç əsr ərzində, Sosan dövründən on doqquzuncu əsrin sonlarında Yaponiyanın Koreyaya növbəti müdaxiləsinə qədər, yuxarıda təsvir edilən modelə kifayət qədər uyğun olaraq qaldı. Sosandan sonrakı əsrlər ərzində bir sıra görkəmli müəllimlər meydana çıxdı, lakin mərhum Cosonun Buddizmi, ümumi əvvəlki xüsusiyyətlərin əksəriyyətini saxlayarkən, xüsusilə Hvaom tədqiqatlarının canlanması və bəzən Son tədqiqatında metodologiyanın yeni şərhləri ilə əlamətdar oldu. Son iki əsrdə Saf Torpaq Buddizminin canlanması da baş verdi. Hökumət sanqaya kifayət qədər ciddi nəzarət etsə də, erkən Cosonun həddindən artıq sıxışdırılması bir daha olmadı.
Yapon müstəmləkə hakimiyyəti altında Buddizm
1870-ci illərdə Yaponiyada Meici bərpası zamanı hökumət Buddist rahiblər və rahibələr üçün subaylığı ləğv etdi. Yapon buddistləri, ruhanilərin şəhərlərə girişinə qoyulmuş 500 illik qadağaya son qoyaraq, şəhər daxilində prozelitizm hüququ qazandılar. Codo Şinşu və Niçiren məktəbləri Koreyaya missionerlər və Koreyada Von Buddizmi kimi yeni təriqətlər göndərməyə başladılar.
1910-cu il Yaponiya-Koreya müqaviləsi ilə, Yaponiya Koreyanı ilhaq etdikdən sonra Koreya Buddizmi bir çox dəyişikliklərə məruz qaldı. 1911-ci il Məbəd Sərəncamı (Koreya: 사찰령; Hanca: 寺刹令) məbədlərin Sanqha tərəfindən kollektiv müəssisə kimi idarə olunduğu ənənəvi sistemi dəyişdi və bu sistemi Qubernator tərəfindən məbəd abbotlarının təyin etdiyi Yapon tipli idarəetmə təcrübələri ilə əvəz etdi. Koreya generalına məbəd mülkiyyətinə xüsusi mülkiyyət verildi və bu əmlaka vərəsəlik hüququ verildi. Daha da əhəmiyyətlisi, Yaponiya tərəfdarı olan fraksiyaların rahibləri evlənərək və uşaq sahibi olmaqla Yapon təcrübələrini mənimsəməyə başladılar.
1920-ci ildə məbədin idarəçiliyini yenidən təşkil etmək və Yaponiya hökumətinə ölkənin 31 əsas məbədinə birbaşa nəzarət etmək imkanı vermək üçün Məbəd Sərəncamına yenidən baxıldı, yeni qərargahı Kakvanqsada (indiki Coqyesa). İkinci Çin-Yapon müharibəsi zamanı Koreya Buddizmi daha çox nəzarət altına alındı. Yapon səlahiyyətliləri bir çox məbədlərin əsərlərini Yaponiyaya göndərdi. Bu sənət əsərlərinin repatriasiyası ilə bağlı danışıqlar bu gün də davam edir.
Buddizm və müstəqil Koreya (1945 ~ indiki)
thumb| Buddist məbədinin tipik interyeri 1945-ci ildə Yaponiyanın təslim olması ilə Koreya azad edildikdən sonra tərəfdarları və ruhanilərinin sayı baxımından subay rahiblər Koreya Buddizminin ən böyük hissəsini təşkil edirdi, Coqye Ordeni işğal zamanı məbədləri idarə edən evli kahinləri öz üzərinə götürməyə başladı. Bu orden özünü mövcud olan ənənəvi Koreya Buddizminin əsas nümayəndəsi kimi görür. Teqo ordeni Koreya Buddizminin ikinci ən böyük ordenidir və həm subay, həm də evli rahibləri əhatə edir (rahibələrin subay qalması gözlənilir). Bu, tam Koreya Buddist ritual ənənəsini qoruyan yeganə sifarişdir.
Mövcud vəziyyət
Ruhanilərin və tərəfdarlarının sayına görə Coqye Ordeninin üstünlük təşkil etdiyi Son məktəbi Koreyanın bir sıra böyük dağ monastırlarında, çox vaxt yüksək hörmətə malik ustadların rəhbərliyi altında ənənəvi Son praktikasını intizamlı şəkildə tətbiq edir. Teqo ordeni, Coqye Ordenindən daha çox məbədlərə malik olsa da, din xadimlərinin və tərəfdarlarının sayına görə ikinci yerdədir və Son meditasiyasına əlavə olaraq, Yonqsance və digər ritual rəqslər kimi ənənəvi Buddist sənətlərini canlı saxlayır.
Müasir Son təcrübəsi məzmununa görə Qvanhva meditasiyası təcrübəsinin və seçilmiş Buddist mətnlərin öyrənilməsinin inteqrasiya olunmuş birləşməsini təqdim edən Cinulun orijinal təcrübəsindən uzaq deyil. Son meditasiya təhsili alan rahiblər və rahibələr köçəri həyat tərzi keçirirlər: hər bir rahib və ya rahibənin "ev" monastırı olsa da, o, müntəzəm olaraq dağları gəzəcək, istədiyi qədər qalacaq, oxuyacaq və öyrədəcək. Koreya monastır təlim sistemi XX əsrin ikinci yarısında Qərb praktikant-aspirantlarının davamlı olaraq artan axınını gördü. Koreyalı rahiblərin və rahibələrin böyük əksəriyyəti dağlarda 20 və ya 30 il qərblilərin düşündüyü kimi Son təlimi keçirmirlər. Koreyalı rahiblərin və rahibələrin əksəriyyəti ritual təlimə əlavə olaraq ənənəvi akademik təhsil alırlar ki, bu da mütləq rəsmi ritual təlim proqramında deyil. Dağlarda meditasiya ilə vaxt keçirənlər bir neçə il bunu edə bilər və sonra mahiyyətcə kilsə keşişinin həyatına qayıda bilər.
Hazırda Koreya Buddizmi yavaş keçid vəziyyətindədir. Koreya Buddizminin arxasında hökm sürən nəzəriyyə Cinulun "qəfil aydınlanması, tədricən yetişməsi"nə əsaslansa da, müasir Koreyalı Son ustası Sonqçol'un Hui Nenqin "qəfil maariflənməsi, qəfil yetişdirilməsi" nin canlanması Koreya Buddizmini fırtına ilə vurdu. Coqye ordeninin sıralarında dəyişikliklərə qarşı müqavimət olsa da, son üç Ali Patriarxın Sonqçola uyğun olan mövqeyi ilə Koreya Buddizminin atmosferində tədricən dəyişiklik baş verdi.
Simali Koreya
right|thumb| Pxenyan yaxınlığındakı Çongrungsa Buddist məbədi Şimali Koreyadakı rejim dinə, o cümlədən Buddizmə fəal şəkildə mane olur. Hazırda ölkədə buddizmin 10 minə yaxın fəal tərəfdarı olduğunu iddia edir. Ölkədəki digər dinlərdə olduğu kimi, Buddizm də Buddist Federasiyası vasitəsilə rahiblər tərəfindən Buddist məbədlərində ibadət də daxil olmaqla ölkə hökumətinin yaxından nəzarəti altına düşdü. Əsas məbəd Kim İl-Sunq tərəfindən qorunan Pohyonsadır
Buna baxmayaraq, Şimali Koreyadakı Buddistlərin digər dini qruplardan, xüsusən də hakimiyyət tərəfindən tez-tez təqiblərə məruz qaldıqları deyilən xristianlardan daha yaxşı vəziyyətdə olduqları və Buddizmin dində ayrılmaz rol oynadığını nəzərə alaraq, hökumət tərəfindən dini təbliğ etmək üçün Buddistlərə məhdud maliyyə ayrıldığı bildirilir.
Cənubi Koreya
1950-ci illərdən başlayaraq Sinqman Ri və başqaları ölkədə Buddist Sanqhanı daha da parçalamaq və zəiflətmək üçün çalışdılar. Ri 1954-cü ildə "yaponlaşmış buddistlər" adlandırılanlara qarşı kampaniya apardı. Qərb təhsili və təqaüdü, qadınların və yoxsulların səlahiyyətlərinin artırılması koreyalılar arasında fikir ayrılığına səbəb oldu. Xüsusilə, Yaponiyanın Koreya yarımadasını ilhaq etməsindən əvvəl bəzi Koreya rahibləri tərəfindən subaylığa son qoyulması çağırışları olsa da, işğal dövründə Yapon Buddizminin təsirindən irəli gələn evli kahinlər və subay rahiblər arasında dərin bir uçurum yarandı. Fərqlər o qədər böyük idi ki, məbədlərə nəzarət üçün əlbə-yaxa savaşlar belə olurdu. Əsasən subay Coqye ordeninə mənsub olan rahiblər özlərini öldürməklə hədələyirdilər. Onların çoxu evli ruhanilərə qarşı idi. Buddist iğtişaşları davam etdikcə Buddizmin təsiri azaldı. Buddizm öz ardıcıllarını bu zəifliklərdən istifadə edə bilən xristian missionerlərə itirməyə davam etdi.
1960-cı illərdən başlayaraq, bir çoxları gənclərə, xüsusən də Buddist təlimlərini ünsiyyət və mənəvi inkişaf, protestant modeli əsasında təbliğ və təlqin etməklə,Buddizm müstəqil ictimai birliklərin (yəni maliyyələşdirilməyən və ya əsas ordenlərə bağlı olmayan) yaradılması yolu ilə xeyli böyüdü. Bu uyğunlaşmalar Cənubi Koreyada Buddizmi modernləşdirdi. Bundan əlavə, Cənubi Koreya hökuməti ölkədə Buddizmin dirçəldilməsinə kömək edərək, tarixi Buddist məbədlərinin bərpası və rekonstruksiyası üçün böyük vəsait ayırmağa başladı. Prezident Park Çunq-hi hakimiyyəti dövründə (1961-1979) ümummilli Buddist təşkilatı qurmaqla mübahisəni həll etməyə uğursuz cəhd etdi. Bununla belə, o, subay qrup, Coqye Ordeni ilə müttəfiqlik etməyi bacardı.
Məhz 1970-ci ildə Koreya Buddizmi "Coqye" adını və həm subay, həm də evli ruhaniləri əhatə edən Teqo ordenini saxlayan tam subay nizamına bölündü. Teqo ordeni ənənəvi qırmızı kasanı saxladı, Coqye ordeni isə iki sıranı vizual olaraq fərqləndirmək üçün öz kasasını qəhvəyi rəngə dəyişdi. Hər iki əmr Çin və Vyetnamda qəbul edilmiş rahiblər və rahibələr üçün əhd nəsli olan Darmaquptaka Pratimokşa-dan istifadə etməyə davam edir, baxmayaraq ki, Teqo rahiblərinin subaylıq andını geri qaytarmaq imkanı var. Coqye ordeni təsis edildikdə, hökumət yalnız subay Son praktiklərinin kiçik bir qrupunu "qanuni" olaraq tanıdı, beləliklə, bütün ritual mütəxəssisləri Teqo ordenində qaldı..
1980-ci illərdə presviterian olan prezident Çun Du-hvan anti-Buddist siyasətlər qəbul etdi və Buddist fəaliyyətlərini məhdudlaşdırmağa cəhd etdi. Onun rəhbərliyi dövründə bir çox tarixi məbədlər turizm kurortlarına çevrildi və bu, məbədləri muxtariyyətdən məhrum etdi, çünki bu "milli parklar" hökumət tərəfindən idarə olunurdu. Nəticə etibarilə, Buddistlər, xüsusən də Coqye Ordeni bu tədbirləri çox tənqid edirdilər. 1980-ci il oktyabrın 27-dən 31-dək Kyonqşin təqibi zamanı hökumət hökumət əleyhinə araşdırmalar və Buddizmi "təmizləmək" cəhdi adı altında Seulun Coqyesa şəhərindəki qərargahı da daxil olmaqla, ölkənin hər yerində əsas Buddist məbədlərinə basqın etdi. 55 rahib həbs edildi və bir çox başqaları sorğu-sual edildi və işgəncələrə məruz qaldı, o cümlədən sui-istifadələrdən ölən Naksansa rahibi də işgəncə nəticəsində həyatını itirənlər arasında idi. Tədqiq olunan rahiblərin heç biri heç vaxt ittiham olunmayıb, baxmayaraq ki, bir çoxu yenidən təhsil düşərgələrinə göndərilib. 1980-ci illər boyu Buddist icması hökumət agentlərinin ciddi nəzarəti altında saxlanıldı və bir çoxları kommunistləri dəstəkləmək və ya sui-qəsd hazırlamaqda saxta ittihamlarla mühakimə olundu. thumb| Lotus Fənər Festivalı Cənubi Koreyada protestant xristianlığına qarşı artan narazılıq Cənubi Koreyada buddizmin mənəvi və mədəni dirçəlişinə töhfə verdi və son illərdə ardıcıllarının sayı artdı..
Koreya protestantizmindən antaqonizm
2010-cu ilin oktyabrında Kilsənin Təchizatı İbadət Məktəbinin tələbələri YouTube-da Allahın Seuldakı Buddist məbədini məhv edəcəyinə ümid etdiklərini bildirən bir klip yerləşdirdilər. Sonralar, onlar Allah tərəfindən belə öyrədildiklərini iddia etdilər.
Videonun yaratdığı ictimai qəzəblərdən sonra keşiş Çoi Ci-ho və məktəb şagirdləri tələbənin söylədiyi şərhlərə görə üzr istəmək üçün Bonqınsa məbədinə getdilər.
Park Qın-hye-nin prezidentliyi ölkədə geniş ictimaiyyət tərəfindən dini əməkdaşlığa çağırışların artması səbəbindən Cənubi Koreyada Buddistlərə qarşı protestant xristian antaqonizmini həll etmək niyyətində idi. Park administrasiyasının ilk ilində Cənubi Koreyada Buddist təsirinin yatırılmasındakı roluna görə tənqid edilən keçmiş Li Myunq-bak administrasiyasından fərqli olaraq Buddanın Doğum Gününü qeyd etmək üçün milli mesaj verildi.
Qışlaq-i Paşa (Biləsuvar)
Qışlaq-i Paşa — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 92 nəfər yaşayır (14 ailə).
Han Solo
Han Solo — "Ulduz müharibələri" kainatında personaj. O, ilk dəfə 1977-ci ildə yayımlanan "Ulduz müharibələri: IV Epizod – Yeni ümid" filmində nümayiş olunmuşdur. Han Solo ən yaxın dostu Çubakkadır və o, "Millennium Falcon" kosmik gəmisinin sahibidir.
Qəbulu
Han Solo personajı ABŞ Film İnstitutunun "ən yaxşı 100 qəhrəman və cinayətkar" siyahısında 14-cü, "Empire" jurnalının "bütün zamanların ən böyük film personajları" siyahısında 3-cü yerdə qərarlaşmışdır.
"World of Fantasy" jurnalı Han Solonun "Millenium Falcon"unu "ən yaxşı 10 kosmik gəmi" siyahısında birinci yerə layiq görüşmüşdür. Onlar onu "Ulduz müharibələri"ndəki ən məşhur kosmmik gəmi və klassik bir "macəraçı ulduz gəmisi" nümunəsi adlandırmışdır.
Yaponiya Fentezi Romanı Mükafatı
Yaponiya Fentezi Romanı Mükafatı — 1989-cu ildə Yomiuri Shimbun və Shimizu Cəmiyyətinin təşkilatçılığı və Shinchosha Publishing Co, Ltd. nin nəşriyyat dəstəyi ilə yaradılmış illik mükafat. Qaliblər müqavilə bağlayırlar. Bu müqaviləyə əsasən, qalib, 5 milyon ¥ əldə etməli və Shinchōsha'nın tərəfindən yayınlanmamış işini dərc etdirilmək imkanı əldə edir. Əsərin yazıçı tərəfindən nəşr olunub, olunmamasından asılı olmayaraq, müsabiqə hər kəsə açıq olmuşdur. Müsabiqə 2013-cü ildə 25 illiyində dayandırıldı.
Çökəkqanadlılar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Həsən bəy Zərdabi
Həsən bəy Zərdabi (tam adı: Həsən bəy Səlim bəy oğlu Məlikov; ) — Azərbaycan publisisti, pedaqoq, maarifçi-demokrat, təbiətşünas və darvinist alim.
Həyatı
Həsən bəy Səlimoglu (Zərdabi) 1837-ci il iyun ayının 28-də (bəzi mənbələrdə 1842-ci il) keçmiş Bakı quberniyasına daхil olan Göyçay qəzasının Zərdab kəndində bəy ailəsində anadan olmuşdur. Həsən bəy Zərdabi ilk təhsilini Zərdab kəndindəki mədrəsədə almışdır. Burada ərəbcə və farsca öyrənən Zərdabi 1852-ci ildə Şamaxı şəhərində açılan rusca dünyəvi təhsil verən məktəbə yazılmışdır. Məktəbi bitirmək üçün imtahan verəndə Qafqaz Təhsil Komissiyası Müdiri baron Nikolayın diqqətini çəkmiş və baron onu dövlət təqaüdü ilə Tiflisə oxumağa göndərməyi təklif etmişdir. Bu ərəfələrdə atası vəfat edən Zərdabiyə böyük qardaşları Tiflisə getməyə icazə verməmişdilər. Tiflisdə yaşayan atasının dayısı general Fərəc bəy Ağayev bu hadisədən sonra hadisəyə müdaxilə edərək, Zərdabini Tiflisə gətizdirmişdir.
Tiflisdəki məktəb üçün girdiyi imtahanları uğurla bitirən Zərdabi 1858-ci ildə I Tiflis məktəbinin V sinfinə qəbul olmuşdur. 1861-ci ildə həmin məktəbi uğurla bitirən Zərdabi elə eyni ildə dövlət təqaüdü ilə Moskva Universiteti Fizika-Riyaziyyat fakültəsində Təbiət elmləri üzrə təhsil almağa göndərilmişdir. 1865-ci ildə bu universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Ali təhsil ocağında oxuduğu müddətdə tələbələr arasında xüsusi olaraq seçildiyinə görə fakültəni əla qiymətlərlə başa vurduqdan sonra elmi iş üçün universitetdə saxlanılması qərarı qəbul edilmişdir, lakin vətəninə olan sonsuz məhəbbəti, xalqına, millətinə xidmət etmək arzusu onu Azərbaycana çəkib gətirmişdir.
Zərdabinin dünya görüşünün formalaşması Moskva Dövlət Universitetində oxuduğu illərdə daha da sürətlənmişdir. Bu dövrdə Rusiyada çarlıq əleyhinə gənclik hərəkatları var idi. Bu hərəkatın rəhbərləri Moskvada yaşamaqda və hərarətli tərəfdarları olan gənclər də Moskva Universitetində oxumaqda idi. Bu çevrə ilə yaxın əlaqələr quran Zərdabi oxuduğu fakültədəki müəllimlərin vasitəsilə Darvinizmdən təsirlənmişdir.
"Əkinçi" qəzetinə qədərki fəaliyyəti
Zərdabi universiteti bitirdikdən sonra Tiflisdə Torpaq İdarəsində (Mejovoy Plata) işləməyə başlayır. Bu vəzifədən ayrıldıqdan sonra 28 fevral 1868-ci ildə Qubada məhkəmə katibi olaraq işləməyə başlayır. 4 oktyabr 1868-ci il tarixində işinə son verildikdən sonra bir müddət müstəqil məhkəmə vəkilliyi etmişdir. 18 noyabr 1869-cu ildə Bakıda məktəbə təbiət elmləri üzrə müəllim kimi işə düzəlmişdir. Bununla da onun həyatında yeni dövr — maarifçilik, xalqın savadlanması, ana dilində təhsil uğrunda mübarizə mərhələsi başlayır, lakin problemin çətinliyi onda idi ki, Həsən bəy Qafqazda o zaman fəaliyyət göstərən 10 gimnaziyada çalışan müəllimlər içərisində ali təhsilli yeganə azərbaycanlı idi. Azərbaycanlı şagirdlər də yox dərəcəsində idi. Bununla da, Həsən bəy azərbaycanlı uşaqları məktəbə cəlb etmək üçün xalq içərisində təbliğat aparmağı qarşısına məqsəd qoyur. Bundan sonra, müsəlmanlar arasında ilk dəfə 1872-ci ildə Bakıda "Cəmiyyət-xeyriyyə" də yaratmışdı. Həmin ilin bütün yayını Həsən bəy Zərdabi gimnaziyada təhsil alan şagirdləri Nəcəf bəy Vəzirov və Əsgərağa Adıgözəlov (Gorani) ilə birlikdə Azərbaycanın şəhər və kəndlərini dolanaraq rəsmi dəftərə "Cəmiyyət-xeyriyyə"yə üzv yazdırmaqla məşğul olmuşdu.
Yoxsul və kimsəsiz uşaqların tərbiyəsi və məktəbə hazırlığı ilə məşğul olmaq üçün savadlı türk (azərbaycanlı) qadın müəllimlərə ehtiyac yarandığından, Həsən bəy Zərdabi 1872-ci ildən "Qafqaz" qəzetində Tiflis "Müqəddəs Nina" Qadın gimnaziyasını bitirən qızların müəllim kimi peşəsini davam etdirməklərini təbliğ edir. Bundan sonra, Zərdabi bir gün "Qafqaz" qəzetindəki xəbərdən Tiflisdə olan Müqəddəs Nina adlı qız məktəbindən məzun olanların arasında Nalçik şəhərində anadan olan və Balkar türklərindən olan Hənifə xanım Abayevanın da olduğunu öyrənir. Bundan sonra Tiflisə gedən Zərdabi Hənifə xanımı taparaq onunla tanış olur və ona gələcəklə bağlı fikirlərini deyir. Hənifə xanımın da eyni fikirdə olduğunu öyrənən Zərdabi ona evlənmə təklifi edir. Təklifi qəbul edən Hənifə xanım Zərdabi ilə birlikdə yaşamaq üçün Bakı şəhərinə köçür.
O, zəhmətkeş kütlələrin xoşbəxtlik və tərəqqisini elmdə görmüş, elmin, təhsilin həyatla əlaqəsinə böyük əhəmiyyət vermişdir. Həsən bəy Zərdabi geniş ictimai fəaliyyət göstərmiş, N. Nərimanov ilə birlikdə 1906-cı ildə Azərbaycan müəllimlərinin Bakıda keçirilmiş birinci qurultayının işində yaxından iştirak etmişdir. Azərbaycan qadınlarının maariflənməsinə xüsusi əhəmiyyət vermiş, 1901-ci ildə Bakıda azərbaycanlı qızlar üçün ilk məktəbin açılmasına böyük kömək göstərmişdir. Gündəlik həyatında və işində xalqla sıx bağlı olmuş, asudə vaxtlarını xalq arasında keçirmiş, uşaqları və yeniyetmələri elmə, mədəniyyətə, maarifə həvəsləndirmişdir. Apardığı təbliğatın köməyi ilə Bakı gimnaziyasında oxuyan tələbələrin sayı az bir zamanda xeyli çoxalmışdır.
Qəzetin nəşr edilməsi fikri
180px|thumb|right|Həsən bəy Zərdabinin [[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası binası qarşısında heykəli]] Zərdabi Xeyriyyə Cəmiyyəti, teatr və müəllimlik yolu ilə xidmət etdiyi xalqa daha çox xidmət etmənin yollarını axtarır. Çətin olsa da türkcə qəzet açmaq istəyi olan Zərdabi Həyat qəzetində yazdığı "Rusiyada əvvəlimçi türk qəzeti" adlı məqaləsində bunu belə izah edir: Bizim Cəmiyyəti-i Xeyriyyə bina tutmadığından teatr təşkil etdiyimiz salonun boş qaldığı zaman anladım ki, müsəlman qardaşlarımızı bir yerə toplayıb məktəblər açdıraraq küçədəki uşaqları oxutmaq münkün deyildir. Elmsiz bu dövrdə yaşamaq münkün deyildir. Nə etməli ? Hər kəsi çağırıram gəlmirlər, göstərirəm görmürlər, deyirəm anlamırlar. Sonunda başa düşdüm ki, səs-küy salaraq, məcburi başa salmaqdan başqa çarəm yoxdur. Mütləq bu izah etdiklərimi bir gün başa düşən olacaqdır. Axan bir suyun altına nə qədər sərt daş qoyursan qoy, zamanla o daş əriyib yox olacaqdır. Əgər elədirsə, doğru söz də bir gün başa düşüləcəkdir. Onun üçün mütləq qəzet nəşr etdirmək gərəkdir. Hər il qəzet oxuyanlardan 10 nəfər anlasa, onların sayı hər il artacaqdır. Suyun önünü kəsən o bənd sonunda dayana bilməyib yıxılacaqdır !
Qəzetin nəşri
Azərbaycanın mərkəzi şəhəri kimi Bakının sürətli inkişafı milli mətbuatın yaranması zərurətini doğurmuşdur. Ana dilində qəzetə böyük ehtiyac olduğunu dərk edən Həsən bəy Zərdabi qəzet çap etmək üçün hökumətə müraciət etmişdir. Zərdabi türkcə qəzet nəşr etdirmək üçün müraciət etmiş, lakin buna nail ola bilməmişdi. Sonda Bakı valisi Staroselskinni senzura məsələsini öz öhdəsinə götürməsindən sonra qəzet çıxarmaq üçün icazə alına bilindi.
Bununla əlaqədar o İstanbuldan hürufat gətizdirmiş və nəhayət, xeyli zəhmətdən, əzab-əziyyətdən sonra 1875-ci ilin 22 iyulunda Bakıda qubernator mətbəəsində Azərbaycan dilində "Əkinçi" qəzetinin nəşrinə müvəffəq olmuşdur. Bu qəzetlə Azərbaycan milli mətbuatının əsası qoyulmuşdur. Əkinçi qəzeti Azərbaycan, həmçinin də bütün Rusiyada nəşr olunan ilk türk dilli qəzetdir.
1875-ci ilin 22 iyulundan 1877-ci ilin 29 sentyabrına qədər çapını davam etdirən "Əkinçi" ayda iki dəfə 300–400 tirajla nəşr olunmuşdur. Bu illər ərzində qəzetin 56 nömrəsi işıq üzü görmüşdür.
"Əkinçi" qəzetində Nəcəf bəy Vəzirovun, Əsgər ağa Goraninin Moskvadan, Məhəmmədtağı Əlizadə Şirvaninin Şamaxıdan, Heydərinin Dərbənddən göndərdikləri məktublar, Seyid Əzim Şirvaninin şeirləri və Mirzə Fətəli Axundovun "Vəkili-naməlumi millət" imzası ilə məqalələri dərc olunmuşdur.
Həsən bəy Zərdabinin yaratdığı "Əkinçi" qəzetinin dəsti-xətti əsasən bir ideya üzərində qurulmuşdur. Zərdabi və onunla birlikdə bu qəzetdə çalışan bir sıra maarifpərvər, demokratik naşirlər şərqin geriliyini, ətalət və süstlüyünü həqiqi azadlığın olmamasında görürdülər. Onlar öz sözlərini dolayı yolla olsa belə, bu qəzet vasitəsi ilə xalqa çatdıra bilirdilər. O dövrdə xalqın başa düşəcəyi sadə dildə yazılan bu qəzetdə belə fikirlərin səslənməsi Azərbaycanı əsarət altında saxlayan imperiya məmurlarını ciddi narahat edirdi.
İlk mətbu orqan kimi "Əkinçi" öz əsas ideyasına uyğun olaraq incəsənət və ədəbiyyata da aid yeni demokratik tələblər irəli sürürdü. Azərbaycanın böyük dramaturqu Nəcəf bəy Vəzirov köhnə şerlərlə yanaşı, şairləri müasir həyatdan yazmağa, xalqı cəhalət və qəflət yuxusundan ayıltmağa, müasir ruhda tərbiyə etməyə çağırırdı. Bununla Zərdabinin səsinə Azərbaycanın bir çox görkəmli, maarifpərvər insanları səs verirdi. Təbii ki, bu cür demokratik məqalələrindən sonra çarizmin diqtəsi ilə özlərini "ziyalı" sayan bəzi üzdəniraq insanlar yerbəyerdən "Əkinçi"nin üzərinə hucuma keçdilər.
1966-cı il futbol üzrə SSRİ çempionatı
1966-ci il futbol üzrə SSRİ çempionatı — SSRİ-nin 28-ci futbol çempionatı olmaqla, 1966-ci ilin 10 aprel — 30 noyabr tarixləri arasında keçirilmişdir. Turnirin qalibi Kiyevin "Dinamo" komandası olmuşdur.
Həsən bəy Zərdabi
Qəzetin nəşri
1877-ci il sentyabrın 29-da "Əkinçi" öz nəşrini dayandırmağa məcbur oldu. Azərbaycan milli mətbuatının ilk qaranquşu olan bu qəzet iki illik ömür yaşasa da xalqın milli və müasir ruhda tərbiyə olunmasında çox böyük rol oynadı. Maarifçi və demokratik ideyaların carçısı olan "Əkinçi" realist Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafında müstəsna xidmətlər göstərdi. Məhz buna görə də belə tərəqqipərvər qəzet mürtəce, işğalçı bir rejimin əsarəti altında çox yaşaya bilmədi.thumb|Azərbaycan Milli Mətbuatının 135 illiyinə həsr olunmuş gümüş sikkə
Ölümü
Zərdabi ölümünə yaxın iflic keçirmişdir. İflic xüsusilə dilində olduğu üçün danışa bilmir, lakin o buna fikir verməyərək ölümünə qədər Kaspi qəzetindəki vəzifəsini davam etdirmişdir. 28 noyabr 1907-ci il tarixində vəfat etmişdir. Cənazəsi çox böyük kütlənin müşayiəti ilə dəfn edilmişdir. Rusiyanın demək olar ki, hər bir regionundan oxucular onun ölümü haqqında məlumatlar yaymışdır.
İrsi
Azərbaycan Təbiət Tarixi Muzeyi Həsən bəy Zərdabinin adını daşıyır.
Yazıçı-publisist Sona Vəliyeva Zərdabinin fəaliyyətindən bəhs edən "İşığa gedən yol" (2016) romanının müəllifidir.
2020-ci ildə Qubada Həsən bəy Zərdabinin xatirə kompleksi yaradılıb.
Tağıyevin qızlar məktəbi və Həsən bəy Zərdabi
XIX əsrin II yarısından etibarən Azərbaycan təhsil və mədəniyyət sahəsində xeyli yeni dəyişiklik yaşamışdır. Mədrəsələrlə yanaşı yeni məktəblər açılmağa başlamışdır. Hacı Zeynalabdin Tağıyev qız məktəbi açmaq üçün Çar III Aleksandra müraciət etmişdir, ancaq bu istək də geri çevrilmişdir. Çarın ölümündən sonra Hacı Zeynalabdin Tağıyev çarın həyat yoldaşı Aleksandra Fyodorovnaya çox dəyərli hədiyyələr göndərərək məktəb açmaq üçün icazə istəyir, əgər icazə verilərsə məktəbə onun adının veriləcəyini bildirir. Beləcə icazə alınır və məktəbin nizamnaməsi Zərdabi tərəfindən yazılır. Nizamnamədən sonra yaradılan idarə heyətinin rəhbərliyinə Tağıyev, rəhbər müavinliyinə Tağıyevin istəyi ilə Zərdabi gətirilir. 1901-ci ilin sentyabrında hər şey hazır olduğu halda yetəri qədər şagird olmadığı üçün məktəb açılmır. Zərdabi özü və dostları Bakı ətrafına gedərək, birbaşa xalqdan qızlarını oxutmalarını istəyir. Nəticədə 1901-ci ilin 7 oktyabrında 58 qız şagird ilə məktəb fəaliyyətə başlayır.
Azərbaycan tarixində bir ilk olan qız məktəbinin açılmasında Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Həsən bəy Zərdabi və Hənifə xanımın böyük zəhmətləri olmuşdur.
"Əkinçi" qəzetinin nəşri dayandırıldıqdan sonrakı dövr
1880-ci ildən etibarən Həsən bəy Zərdabi doğma kəndi Zərdabda yaşamışdır. O, kənd təsərrüfatı sahəsində kəndlilərə məsləhətlər verir, məqamı yetişəndə yerli camaata öz maarifpərvər, demokratik ideyalarını çatdırırdı. Bakıdan kənarda yaşamasına baxmayaraq o yenə də mətbuatda fəal iştirak edirdi.
1880–1890-cı illərdə naşirin Bakıda və Tiflisdə çıxan "Ziya", "Kəşkül", "Kaspi", "Novoye obozreniye" və s. qəzetlərdə Azərbaycan və rus dillərində çoxlu elmi-kütləvi məqalələri nəşr olunmuşdur.
Həsən bəy Zərdabi 1875-ci ildə "Əkinçi" qəzetinin 1, 4, 8-ci, 1876-cı ildə 26-cı saylarında və 1899-cu il "Kaspi" qəzetinin 172-ci sayında torpaqşünaslığın əsas müddəaları və əkinçilik mədəniyyəti haqqında ətraflı məlumatlar vermişdir, torpağın xışla deyil, kotanla şumlanmasını təklif etmişdir.
Həyatının son illərində Həsən bəy Zərdabi Bakı Şəhər Dumasında maarif şöbəsində rəsmi vəzifədə çalışaraq Bakı və ətraf kəndlərdəki məktəblərə başçılıq etmişdir. 1906-cı ildə Bakıda keçirilən Azərbaycan müəllimlərinin birinci qurultayında fəal nümayəndələrdən biri də o olmuşdur.
Gərgin elmi fəaliyyətlə məşğul olan Həsən bəy Zərdabi həddindən artıq işləyib özünü yorduğu üçün iflic olmuş və 1907-ci il noyabr ayının 28-də vəfat etmişdir. O, 1907-ci ildə köhnə Bibiheybət məscidinin yaxınlığında dəfn olunsa da, 1937-ci ildə həmin ərazi dağıdılmış, mərhumun sümükləri bir neçə il evdə ailəsinin yanında qalmışdır. 1957-ci ildə Həsən Bəy Zərdabinin vəfatının 50 illiyi qeyd olunarkən onun sümükləri Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Xatirəsi
2020-ci ildə Qubada Milli Mətbuat Günü Həsən bəy Zərdabi abidəsi ucaldılıb.
Gülnar Salmanova
Salmanova Gülnar Əlifağa qızı — Azərbaycan aktrisası, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti (2001).
Həyatı
Gülnar Salmanova 24 iyul 1956-cı ildə Neftçala rayonunun Xıllı qəsəbəsində anadan olub. 1978-ci ildə ailə həyatı qurub. 1979-cu ildə oğlu dünyaya gəlib. 1981-ci ildə M. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun musiqili komediya fakültəsini bitirib. Həmin ildən Azərbaycan Musiqili Komediya Teatrında işləyib. Aparıcı səhnə ustası, güclü və məlahətli soprano səsə malik idi. Əsasən "Subretka" ampluasında teatrda və televiziya ekranlarında fəal çıxış edirdi.
Onun "50 yaşında cavan" tamaşasındakı Gülnaz, "Beşmanatlıq gəlin"dəki Naznaz, "Özümüz bilərik"dəki Ceyran, "Subaylarınızdan görəsiniz"dəki Çiçək, "Hicran"dakı Çarleston, "Bankir ədaxlı"dakı Maral, "Məhəbbət oyunu"dakı Ceyran, "Bir günlük siğə"də, "Aldın payını, çağır dayını" tamaşasında At Balaxanım və s. obrazları özlərinin orijinallığı və yüksək ifası ilə sevilib, yadda qalıb.
2001-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti fəxri adına layiq görülüb. 6 may 2015-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
24 oktyabr 2015-ci ildə Bakıda vəfat edib. Məzarı Şəhər qəbiristanlığındadır.
Raziyə Şabani
Raziyə Qulami Şabani (21 aprel 1925, Təbriz - 28 yanvar 2013,Köln Almaniya) - Azərbaycanlı siyasətçi və aktivist. Azərbaycan Demokrat Firqəsi və İran Tudə Partiyasının üzvlərindən olan Raziyə Şabani İran tarixində ilk qadın siyasi məhbus sayılır.
Həyatı və fəaliyyəti
Raziyə Şabani 21 aprel 1925-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olub. Gələcək həyat yoldaşı Tudə Partiyasının fəalı Rza İbrahimzadə ilə tanış olduqdan sonra siyasi fəaliyyətə başlayır. Sonradan o özü də Tudə Partiyasının üzvü olur. Öz yazdıqlarına görə, o Tudə Partiyası və onun rəhbərliyi ilə problemlər yaşayırdı və Azərbaycan xalqının qiyamına şahid olunca, onlara qatılmışdı. Azərbaycan Demokrat Firqəsi nə üzv olduqdan sonra Azərbaycan Milli Hökuməti nin fəallarından olur. O günlərdə, 20 yaşında gənc bir qız olan Raziyə xanım əyninə hərbi forma geyərək belində Kolt tapançası gəzdirirdi. Azərbaycan Milli Hökümətinin süqutundan iki ay sonra 1947-ci ilin fevralında Tehran da Pəhləvi rejiminin məmurları tərəfindən həbs edilir. Həbs olunduğu zaman hamilə olur. Bir müddət Tehranda saxlanıldıqdan sonra Təbrizə köçürülür. Hökm oxunduqda isə artıq oğlu dünyaya gəlmişdi. 6 illik həbsindən sonra bir müddət ölkədə qaldıqdan sonra 1955-ci ildə SSRİ ərazisinə keçir burada o çoxdan mühacirətdə olan həyat yoldaşına qovuşur. 1979-cu ildə baş vermiş İslam inqilabından sonra İrana geri dönür. 8 il də orada yaşadıqdan sonra Azərbaycana keçdikdən sonra Almaniya ya mühacirət edir. Mühacirətdə olduğu dövrdə öz xatirələrini qələmə alıb kitab nəşr etdirir.
Xatirələri
Mühacirətdə olduğu zaman yazdığı kitabında öz xatirələrinə də yer vermişdir. Xatirələrində 1947-ci ildə həbs edilməsi ilə bağlı yazırdı:
Ölümü
Raziyə Şabani İbrahimzadə yanvarın 28-də mühacirətdə yaşadığı Almaniya nın Köln şəhərində 87 yaşında dünyasını dəyişib.
Şocaabad (Kəleybər)
Şocaabad - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 73 nəfər yaşayır (21 ailə).
Qızqalası (Biləsuvar)
Qızqalası — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 811 nəfər yaşayır (136 ailə).
NGC 2503
NGC 2503, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Xərçəng bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qnomlar (Orta Dünya)
Qnomlar (, tək h. Dwarf) — C. R. R. Tolkinin əsərlərində Orta Dünyanın azad xalqlarından biri, vala Aule tərəfindən yaradılmışdılar, doğuluşdan ən yaxşı mədənçi və filiz bələdləri, fanilər arasında ən bacarıqlı daş kəsənlər, zərgərlər və dəmirçilərdi. Sayları az idi və doğum sayına görə yavaş-yavaş artırdılar, elflər inanırdılar ki, öləndə qnomlar daşa çevrilirlər. Onların özləri isə inanırdılar ki, ölümdən sonra onların yaradıcısı Aule qnomlar üçün başqa bir tale hazırlayır.
Qnomların əmələ gəlmə tarixi
“Silmarilliona” əsasən, İlúvatar Övladlarının (elflər və insanlar) Aradaya gəlişini səbirsizliklə gözləyib dözə bilməyən Aule, daşdan yeni bir irq – qnomları yaratmağa cəsarət edir, lakin onlar azad iradəyə və ağıla malik deyildilər, Aule kimi torpağa, peşəyə məhəbbət bəsləyirdilər, Aule onlar üçün hətta dil icad edir. Lakin tezliklə Eru İluvatar peyda olur və Aulenin varlıqlarının azad iradəyə malik olmamasına diqqət edir, səbəb onların yalnız Onun, İlúvatarın bəxş edə biləcəyi bir ruhun olmamısıdır. Etdiyi əməlinə görə tövbə edən Aule məxluqlarını məhv etmək qərarına gələrək "uşaqlarının" üzərinə çəkic yellədir. Ancaq qnomların onun qarşısında diz çökərək rəhm diləməsinə təəccüblənir. Eru Auleyə rəhm edir, qnomlara ruh bəxş edir, bununla onlara iradə azadlığı verir, Aulenin təvazökarlığına və zəhmətinə görə bir mükafat olaraq onları övladları kimi qəbul edir və Ainur Musiqisinə əlavə edir. Lakin Erunun iradəsi ilə qnomlar, Ardada ilk xalqın - elflərin oyandığı günə qədər yatmalı idilər. Aule qnomların yeddi Ulu babasını müxtəlif mağaralarda yatırdır. Onlardan yeddi qnom klanı törədi, lakin Tolkinin əsərlərində, bir qayda olaraq, yalnız bir qnom klanı iştirak edir - Qundabadda oyanan Durin klanı.
Aule Morqota müqavimət göstərə bilən canlılar yaratmağa çalışırdı, buna görə də qnomlar iri və möhkəm köklü, enlikürək idilər (boyları — 4,5 - 5 fut, yəni 1,4 - 1,5 m), çox böyük güc və yüksək dözümlülüyü ilə seçilirdilər.
Makao qülləsi
Makao qülləsi (   娛樂 旅遊 塔 會展 娛樂 中心,    Torre de Macau , ; tam adı:   Centro de Convenções e Entretenimento de Torre de Macau ), Makao  şəhərində turistlərin böyük marağını cəlb edən yüksək səviyyəli tikili teleqüllə, rabitə qovşağı  kafe ,3D kino və  pərakəndə satış məntəqəsi  kimi  istifadə olunur. . 338 metr hündürlüyündə olan teleqüllə Makao şəhərində ən yüksək binadır və Çində 18-ci yerdədir,dünyanın ən yüksək televiziya qüllələri siyahısında 19-cu yer tutur.
Təsvir
Qüllə yüksək sürətli liftlərlə təchiz olunmuşdur: onların maksimal sürəti dəqiqədə 540 metr (32.4 km / saat, 0-dan 235 metrədək yüksəlmək 40 saniyəyə bərabərdir). .n Skywalk X sistemi   qonaqları xüsusi ilə cəlb edir,qüllə xarici  gəzinti  platformasına, eləcə də dünyanın ən yüksək  tulanma platformasına  (qiymət 150 400 dollar jumps) malikdir. 235 metr hündürlükdə və 734 m² sahəsi olan bir görüntü platformasından 55 km-ə yaxın radius mənzərə açılır.Bu platformanın  2 bölməsi var ki,biri açıq-şüşə mənzərəli,digəri isə saat əqrəbinin əksi istiqamətində hərəkət etmə xüsusiyyətlərinə malikdir. . Polad şpinelin hündürlüyü 90 metrdir.
Tarixi
Bu qüllənin tikintisi 1998-ci ildə başlandı, rəsmi olaraq 19 dekabr 2001-ci ildə açılışı oldu. Tamamlanma zamanı Makao teleqülləsi  dünyanın ən yüksək  telekommunikasiya qüllələri siyahısında 14-cü yeri tuturdu.
233 metr hündürlüyü 17 dekabr 2006-cı ildə,, tanınmış ekstremal   bungee jumping edərək öz rekordunu qırdı. Ginnessin Rekordlar Kitabında "Ən yüksəkdə hündürlükdə bungee jumping ." 1987-ci ildə Eyfel qülləsində   edilən  bungee jumping  yer tuturdu ki, Alan bu rekordu yenilədi.
Nikolay Qoqol
Nikolay Vasilyeviç Qoqol (20 mart (1 aprel) 1809, Bolşıye Soroçintsı, Poltava quberniyası — 21 fevral (4 mart) 1852, Moskva) — rus yazıçısı, dramaturqu, şairi, tənqidçisi, publisisti. Rusiya və Ukrayna ədəbiyyatının klassiki hesab edilir.
Həyatı
Nikolay Vasilyeviç Qoqol 1809-cu ilin mart ayının 19-da Malorusiyanın Poltava quberniyasında, Soroçi qəsəbəsində anadan olmuşdur. Qoqolun atası Malorusiyanın xırda mülkədarlarından olub xoş xasiyyət, eyş-işrət sevən bir şəxs imiş ki, vaxtının çoxunu kefdə keçirirmiş. Anası isə sadədil bir qadın imiş ki, hər sözə inanarmış, çox vaxt ibadətə məşğul olarmış və bəzi vaxtları da səbəbsiz kədərlənər, darıxarmış. Qoqolun təbiət və məzacında valideynin bu müxtəlif cəhət və əxlaqı müşahidə olunurdu. Belə ki, Qoqol gah şad və xürrəm olub, insanları şirin söhbətləri ilə valeh edərmiş, gah da adamlardan qaçıb, bir bucağa sonsuz qəmə mübtəlaolub xəyal aləminə dalarmış.
Qoqol on üç yaşına kimi atasının mülkündə dinc və rahat yaşayıb, kənd əhlinin dolanacağı ilə tanış olmuşdur. Burada Qoqol malorusların eyş-işrətlərini, çalıb-oynamaqlarını, gözəl nəğmələrini, ənənə və adətlərini, əxlaq və adablarını mütəmadi müşahidə edib, sonralar gördüklərini bütünlüklə məharətlə yazıb, özünün həqiqətyazan bir ədibi-kamil olduğunu aşkar etmişdir.
Təhsil dövrü
Qoqol 13 yaşına çatanda təlim üçün Nejin gimnaziyasına yazılır. Burada Qoqol istək və rəğbətini ədəbiyyata salıb, təlim işlərinə elədə şövq və həvəs göstərmir; 1828-ci ildə bir növ gimn 90 aziyanı qurtarıb qulluq etmək şövqünə düşür və bu niyyətlə Peterburq şəhərinə yollanır. Amma burada onun işləri istədiyi kimi getmir və bir müddət asrət ilə dolanıb, ancaq iki ildən sonra departamentlərin birisində özü üçün alçaq bir çinovniklik xidməti tapır.
İş dövrü
Peterburqda Qoqol məşhur Jukovski ilə tanış olur və onun vasitə və köməyi ilə kənardan özünə bir iş tapıb, maaş sarıdan işini bir az yüngülləşdirir. 1831-ci ildə Qoqol Puşkin ilə tanış olur və bu tanışlıqdan istifadə edir. Puşkinin ona təsiri çox olur. Onun əvvəlinci əsərlərinə diqqət yetirib təqdir edir və gələcəkdə Qoqolun böyük və müqtədir bir ədib olacağını bildirib, bununla onun təbinə tab və qələminə qüvvət verir. Puşkin ilə yaxın olduqdan sonra Qoqola sanki təzə bir həyat verilir: onun təbi, istiqaməti-qəlbi nuraniyyət və fikri cəladat kəsb edir. Bu vaxta kimi onun üçün qaranlıqda olan çox sirrlər, pərdədə olan çox mənalar açılıb aydınlığa çıxır.
Yaradıcılığı
Rus ədiblərinin ən məşhurlarından birisi Qoqoldur.
Rusların milli ədəbiyyatının binasını qoyan Puşkin və Qoqol olubdur. Bu iki müqtədir ədibin qələmi sayəsində rusların ədəbiyyatı təbii halına və təbii rənginə düşüb, fransızların, ingilislərin və almanların ədəbiyyatı təsirindən xilas olmağa başlayıbdır.