cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muravyov-Amurski yarmadası
Coğrafiyası
Yarımada qərbdən Amur körfəzi, şərqdən isə Ussuri körfəzi ilə əhatələnmişdir. Şərqi Bosfor boğazı ilə Ruskiy adasından ayrılır.
Yarımada şimal-şərqdən cənub-şərqə 35 km məsafəədə uzanır. Eni enli hissədə 17 km-dir. Yarımadanın Çayka-Rıbaçiy xəttində 13 km, Sportivnaya Qavan hoissəsində 9 km-dir. Yarımadanın sahəsi 414 km²-dir.
Relyefi
Muravyov-Amurski yarmadası Xanka massivinin cənubunda yerləşir. Yarımadanın ən hündür nöqtəsi Sinyaya Sopka dağıdır (474 m). Yarımadanın ən hündür cənub nöqtəsi Varqin dağıdır (458 m). Yarımadada digər zirvələr 400 metri keçmir.
Hidrologiyası
Yarımadanın ərazisindən axan çayların uzunluğu çox deyildir. Nisbətən iri çaylar Amur körfəzinə tökülür. Amur körfəzinin sahəsi 236 km2, Ussuri körfəzinin sahəsi — 178 km2 təşkil edir. Bölgədə yağıntı əsasən yay dönəmində mövsümündə düşür. Yağıntının artığı dönəmdə çaylarda suyun səviyyəsi artır. Boqataya və Pionerskaya çayları üzərində su anbarı inşa edilmişdir. Vladivastok şəhəri ərazisindən keçən çayların kənarları dəmir-beton konstreukdiyası ilə əhatələnmişdir. Yarımada ərazisində iki iri su anbarı Pionerskaya və Boqataya çayları üzərində inşa edilmişdir. Onların sahəsi 1,86 və 0,84 km2-dir. Təbii gölləri olan Çerepaşe, Çan, Bezimyanoye dənizin mənşəllidir. Yarımadada ən böyük göl Çerepaşe gölüdür. Onun sahəsi 0,16 km2dir.
Bitki örtüyü
Yarımada ərazisinin 260 km2 və ya 60%-dan çox sahəsi meşə ilə örtülüdür. Meşələr əsasən yarımadanın hündür qayalıqları, dağ yamacları hissələrdə yayılmışdır. Meşələr daha çox yarımadanın şimal şərq hissəsində yayılmışdır. Vadilərdə isə iri meşə sahələri su anbarlarının ətraf ərazilərində qalmışdır. Burada Mancuriya qozu, palıd, toz ağacı və s bitkilər üstünlük ttəkil edir. Yarımadanın düzən əraziləri, dağətəyi bölgələr, sahil zonası əsasən şəhər tilililəri, yollar, sənaye zonaları ilə örtülmüşdür.
Sahil
Yarımadanın sahil xəttinin uuzunluğu 129 km-dir. Şimal-şərq sahilinin uzunluğu (Amur körfəzi sahilləri) — 42 km, cənub sahillərinin uzunluğu (Zalatoy Roq körfəzfi ilə Şərqi Bosfor boğazı sahillərinə qədərki ərazi) — 36 km, cənub-şərq sahillərinin uzunluğu (Ussuri körfəzi) — 51 km təşkil edir.
Premna taitensis
(Premna taitensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Urakəran
Urakəran — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 2001-ci il tarixli, 191-IIQ saylı Qərarı ilə Yardımlı rayonunun Urakəran kəndi Çay Üzü kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Urakəran kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Gavran olmuşdur. Oykonimin ura (farsca oura "qala") və talış dilindəki kəran (evlər, məhəllə kənd) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib, "qala kəndi", "qala yaxınlığında kənd" mənasında olması güman edilir. Kəndin adını uran/oran tayfa adı ilə də bağlayırlar.
Urağaran sözü dilçilik ədəbiyyatlarında Urakəran şəklində qeyd olunur. Odur ki, toponimin Urağaran fonetik variantı üzərində çox dayanmaq istəmirik. B.Sultanlı kəndin adını "ur" və "ağaran" şəklində- Ur "bol", "çox", agaran sözünü isə "ağartı" mənasında ("ağaranın bol olduğu yer") izah etmişdir. ("Tək Dam" qəz., 2008). Lakin oykonimin əvvəlki adının mənşəyi deyilənləri inkar edir. Məlumdur ki, qədim dilimizdə ur (şiş, zirvə, bolluq, artmaq, qohumluq, dam, çardaq), uru (icma, şəhər), uruğ –ur-qohum+uğ –tayfa, nəsil mənasında sözlər işlənmişdir. Bu sözlərin bir çoxu bu gün də Yardımlı şivələrində işlənməkdədir: uralanmaq, ur olmaq, uruğ, yaxud uruğ-turuğ və s. Urekan sözü "Aqvan tarixi"ndə xatırlanır. Q.Qeybullayev Urek komponentini qədim türk sözü Uruk (orik)-lə bağlayır.
Akad.B.Budaqov Urakəran toponiminin ura (farsca qala) və kəran (talış dilində "tərəf", "kənar", "məhəllə", "kənd") komponentlərindən ibarət olduğunu yazır.(www/budaq.com). Fikrimizcə, Urakəran uruk/urek və uran/aran komponentlərindən ibarət olub, qədim forması Urukuran/Urukaran olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi sonralar Gavran, əvvəlki adı demək olar ki, olduğu kimi saxlanmaqla Urakəran və nəhayət Urağaran adlandırılmışdır. Qədim uruk sözü "nışırıx", "nəsil", "tayfa" mənasında Yardımlı şivələrində uruq/urux, uruq-turuq sözlərində qalmışdır.Toponimin ikinci komponenti isə mənbələrdə müxtəlif fonetik variantlarda qeyd olunan oran /uran /aran tayfa adıyla bağlıdır. Aran tayfası mənbələrə görə, IX-XI əsrlərdə Cənubi Rus çöllərində yaşamış qıpçaq tayfalarının uran (aran/oran) qolu ilə əlaqədardır. Lerik ərazisindəki Aran oykonimi də bu tayfa adıyla bağlıdır.Aran adında Tovuz və Qəbələ ərazisində dağ silsiləsi mövcuddur. Aran- erkən orta əsrlərdə Şimali Azərbaycanın adı olmuşdur.
Mənbələrdə Tosaren (Düz Aran), Aran, Arran, əl-Ran, Rani kimi adı çəkilir. Qədim Azərbaycan dilində aran "isti, düzən yer, qışlaq yeri" mənasındadır. Tədqiqatçılar oronimlərin eyniadlı etnonimlə bağlılığını da istisna etmirlər. Çünki Krım ərazisində Aranada, İrkutsk vilayətində Aranqala, Sibirdə Arankul, Azərbaycan ərazisində Aran təpəsi, Aran dərəsi(Lerik r.), Oran dərə (Masallı r. Yelocaq k.), Arantəpə (Kəlbəcər r.Mozkənd k.), Urandağ (Xocavənd r.) və s. qeydə alınmışdır və tədqiqatçılar bu coğrafi adları aran/oran/uran etnonimi ilə əlaqələndirirlər. (ATEL, I c.s.42-43) Uran etnonimi digər toponimlərin tərkibində də qalmışdır. XIX əsrdə Gürcüstan ərazisində Gög-Uran, Ağ-Uran, habelə Uran-Qutan oykonimləri qeydə alınmışdır. Q.Qeybullayev yazır ki, XIX əsrə aid ədəbiyyatlarda Aran Uran kimi qeydə alınmışdır. Sonrakı dövrdə Oran, nəhayət Aran forması qəbul olunmuşdur. Qarqar çayının ətəyində Əsgəran oykonimi və qalası mövcuddur. Toponim əski (qədim) və Aran/Arran komponentlərindən ibarət olub "Qədim Aran" mənasındadır. Şübhə yoxdur ki, Urakəran toponimi də "Aran tayfası", yaxud "Aran nəsli" mənasındadır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Viləşçayın sahilində, Dambaşı dağının yamacında yerləşir.
Vadim Şulqin
Vadim Şulqin — Azərbaycan memarı.
Layihələri
Vadim Şulqin Bakıdakı "Mirvari" kafesini layihələndirib. Vadim Şulqin Kandeladan fərqli olaraq “Mirvari”nin qanadlarını səkkiz deyil, altıguşəli edib.
Xatirəsi
thumb|2018-ci ildə buraxılmış Azərbaycan [[poçt markası]] 2018-ci ildə "Azərmarka" tərəfindən buraxılmış Azərbaycan Memarlar İttifaqına həsr olunmuş "Markalı kitabda"kı 12 markadan biri Vadim Şulqinə həsr edilmişdir.
2K (şirkət)
2K Games – ABŞ videooyun şirkəti.
Rusiya–Səfəvi münasibətləri
Səfəvi-Rusiya münasibətləri — Səfəvilər dövləti ilə Moskva knyazlığı, onun hüquqi varisi Çar Rusiyası və onun hüquqi varisi Rusiya imperiyası arasında olan münasibətlər.
USS Nevada (BB-36)
"USS Nevada (BB-36)" — ABŞ hərbi-dəniz donanmasının xətt gəmisi. ABŞ-nin 36-cı ştatının şərəfinə adlandırılmış ikinci hərbi gəmi. "Nevada" xətt gəmiləri tipli ilk gəmi.
1914-cü ildə suya salınmış "USS Nevada (BB-36)" drednout texnologiyasında irəliyə atılmış addım idi və onun dörd yeni xüsusiyyəti ABŞ-də ondan sonra tikilmiş bütün gəmilərdə öz əksini tapmışdı: üçqat silah qülləsi, yanacaq kimi kömür əvəzinə mazut işlətməsi, üzmə məasəfisni artıran mühərrikli buxar turbinləri və "hər şey yaxud heç nə" zirehlənmə prinsipi. Bu xüsusiyyətlər "USS Nevada (BB-36)"ın ABŞ HDQ-nin ilk "super-drednoutu" adlandırmağa imkan verirdi. Yanacaq kimi neft məhsullarının seçilməsi çox vacib və uğurlu qərar idi. Kömür neftlə müqayisədə uduzurdu. Gəmilərin neft məhsulları ilə işləməsi onları kömürün bunkerdən sobaya daşınması, sobaların kömürün yanma məhsullarından təmizlənməsi (hər üç saatdan bir), çirk və kömür tozunun toplanması (xüsusilə də, optika üzərində), kömür şaxtalarında qaz yığılması səbəbindən əlavə ventilyasiyaya ehtiyac yaranması və sair kimi problemlər dən xilas edirdi.
İlk super-drednout
Hələ 1903-cü ildə qərara alınmışdı ki, ABŞ-nin "Monro doktrinası"nı həyata keçirməsi üçün 11 min km hərəkət radiusuna malik hərbi gəmilərin olması zəruridir. 1907–1909-cu ildə dünya okeanlarında üzən Böyük Ağ Donanmanın əsas məqsədi ABŞ-nin hərbi-dəniz konfliktini yaponların daxili dənizlərinə daşıya biləcəyini Yaponiyaya sübut etmək idi. Bu doktrinanın həyata keçirilməsi üçün yeni və daha müasir hərbi gəmilər tikilməli idi.
"Nevada"nın tikintisi ABŞ Konqresinin 4 mart 1911-ci ildə qəbul etdiyi aktla qərara alınmışdı. Müqavilə "Fore River" Gəmiqayırma şirkəti ilə bağlanmışdı və layihənin büdcəsi 5 895 000 ABŞ dolları təşkil edirdi (silah və zireh istisna olmaqla). Gəmi 36 ay boyunca tikilmişdi. Əlavə xərcləri əhatə etmək üçün 50 000 ABŞ dolları məbləğində əlavə müqavilə bağlanmışdı. Gəmi 11 iyul 1914-cü ildə suya buraxılmışdı.
Birinci Dünya Müharibəsi
Müvafiq sınaqları keçdikdən sonra "Nevada" 26 may 1916-cı ildə Nyüportda lövbər salmış Atlantik donanmasına qoşuldu. ABŞ 1917-ci ilin aprelində Birinci Dünya müharibəsinə qoşulsa da, "Nevada" Britaniyada mazut çatışmazlığı səbəbindən ABŞ-ni tərk etmir və amerikanlar ancaq kömürlə çalışan gəmiləri ("Delaver", "Florida", "Vayominq" və "Nyü-York") müttəfiqlərinə kömək üçün göndərirlər.
"Nevada" ancaq 1918-ci ilin avqustunda müttəfiqlərin donanmasına qoşulur və bu məqsədlə ABŞ-dən göndərilən sonuncu gəmi olur. On günlük yolu qət edən "Nevada" avqustun 23-də İrlandiyada yerləşən Berehaven limanına daxil oldu və müharibənin qalan aylarında "Nevada" "Yuta" və "Oklahoma" gəmiləri ilə birlikdə müttəfiq ölkələrə məxsus ticarət karvanlarını Almaniya hərbi gəmilərinin hücumlarından qoruyurdu.
1918-ci il dekabrın 13-də "Nevada"nın da içərisində yer aldığı 30-a yaxın hərbi gəmi karvanı ABŞ prezidenti Vudro Vilsonu Fransaya aparan "Corc Vaşinqton" okean laynerini müşayiət etmiş və dekabrın 14-də vətənə geri dönmüşdü.
"Nevada" sülh dövründə
İki dünya müharibəsi arasındakı dövrdə "Nevada" əsasən müxtəlif Latın Amerikası ölkələrində keçirilən tədbirlərdə iştirak edir və ABŞ-nin hərbi qüdrətini təcəssüm etdirirdi. 1927-ci-1930-cu illərdə gəminin modernizasiyası həyata keçirilmişdi.
İkinci Dünya Müharibəsi
thumb|right|"Nevada"nın 1927-ci il modernizasiyasından öncəki profili thumb|right|"Nevada" 1942-ci ilin əsaslı təmiri və modernizasiyasından sonra
Pörl-Harbora hücum
Pörl-Harbora hücum zamanı "Nevada"da orkestr dövlət himnini ifa edirdi. "Arizona"ya torpeda atmış torpedodaşıyıcı "Nevada"nın üzərindən uçarkən orkestri gördü və iri çaplı silahlardan atəş açdı. Musiqiçilər himni sonacan ifa etdikdən sonra qaçıb gizləndilər.
"Nevada"nın qarşısı digər gəmilər tərəfindən bağlanmadığından o səkkiz xətt gəmisindən hərəkətə gələrək manevr edə bilən yeganə gəmi idi və gəmi artilleriyası atəş açaraq müdafiə olunurdu. Yapon təyyarələrinin peyda olmasından 45 dəqiqə sonra "Nevada" limanı tərk etməyə cəhd etdi. "Nevada" farvatera daxil olduqda təcrübəli Takasiqe Equsanın rəhbərliyi altında yapon bombardmançılarının ikinci dalğası Pörl-Harbora çatdı. Yanğın və tüstünün bürüdüyü limanda olan gəmilərdən fərqli olaraq "Nevada" havadan əla görünürdü. Yaponlar xətt gəmisini farvaterdə batıraraq Pörl-Harborun "girişini" bağlamaq üçün "Nevada" ya hücum etdilər. Amerikanlar da yaponların məqsədini başa düşmüşdülər və "Nevada" ya farvaterdən kənara çəkilmək əmri verildi. . Iki torpedo və bir neçə bomba zədəsi alan gəmi saya otursa da, gəminin zenit qurğularının heyəti atəş açmaqda davam edirdilər. "Nevada"nın heyəti o gün 50 ölü və 109 yaralı versə də, onlar gəminin batırılmasının qarşısını ala bildilər.
Lakin saya oturmuş gəmi Perl-Harbordan çıxışı bağlamışdı və gəmi qaldırılanadək bu limandan istifadə qeyri-mümkün idi.
Attu döyüşü və "Overlord" əməliyyatı
12 fevral1942-ci ildə saydan çıxarılan "Nevada" Pörl-Harborda kiçik təmir edilərək daha əsaslı təmir və modernizasiya üçün Pucet-Saund hərbi-dəniz tərsanəsinə göndərildi. 1942-ci ilin oktyabrında başa çatan işlər köhnə xətt gəmisini elə dəyişdi ki, məsafədən baxanda o daha müasir "Cənubi Dakota" sinifli gəmiyə bənzəməyə başlamışdı. Modernizasiya olunmuş "Nevada" Attu döyüşündə (11 – 18 may 1943-cü il) atəş dəstəyi vermək üçün Alyaskaya göndərildi.
1944-cü ilin aprelindən başlayaraq "Nevada" Normandiyaya desant çıxarılması üzrə "Overlord" əməliyyatında iştirak hazırlıqlarına qoşuldu.
5 iyun 1944-cü ildə saat 23.00-da "Nevada" "Kuinsi" və "Taskalusa" amerikan kreyserlərinin və "Blek Prins" britan kreyserinin müşayiəti ilə müttəfiq gəmilərinin cəmləşdiyi "Pikadilli meydanı" zonasını tərk edərək desant çıxarılacaq "Yuta" sahəsinə doğru irəlilədi. Saat 2.30-da xətt gəmisi sahildən 11 mil məsafədə mövqe tutdu.
6 – 17 iyun və 25 iyun tarixlərində "Nevada" Şerbur yarımadasına çıxarılmış müttəfiq desantına dənizdən atəş dəstəyi verirdi.
"Nevada" həm Pörl-Harbor, həm də "Overlord əməliyyatı"nda iştirak etmiş yeganə hərbi gəmi idi.
İkinci Dünya Müharibəsindən sonra
thumb|right|Nüvə sınaqlarının keçirilməsi üçün qırmızı-narıncı rəngə boyanmış "Nevada" Tokyo körfəzində işğal missiyasını başa vurduqdan sonra "Nevada" Pörl-Harbora qayıtdı. Gəmi müayinə edildikdən sonra belə qərara gəlindi ki, o müharibədən sonrakı hərbi donanmanın tərkibinə daxil edilmək üçün çox köhnədir. Nəticədə, "Nevada" 1946-cı ilin iyulunda Bikini atollu yaxınlığında keçirilən nüvə sınaqlarında iştirak edəcək hədəf gəmisi təyin edildi. Keçirilən iki sınaqdan gəmi salamat çıxsa da, o zədələnmiş və böyük radiasiya dozasına məruz qalmışdı.
1946-cı ilin avqustunda Pörl-Harbora qaytarılan "Nevada" müayinə edildikdən və hərbi-dəniz donanmasından silindikdən sonra o "Ayova" və digər iki gəminin artilleriya təlimlərində iştirak etmək üçün hədəf qismində təyin edildi. 31 iyul 1948-ci ildə Havay adaları yaxınlığında üç gəmi artilleriya atəşləri ilə "Nevada"nı batıra bilmədiyindən o torpeda ilə batırıldı.
Aleksey Anoxin
Aleksey Nikitiç Anoxin — avtomatik idarəetmə sistemləri, caz pianoçusu və ictimai xadim, Sovet və Rusiya alimi, Elmlər doktoru (2001), NNIU MEPhI Obninsk Nüvə Enerji İnstitutunun Avtomatlaşdırılmış İdarəetmə Sistemləri şöbəsinin müdiri (2001), Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik eksperti, Obninsk Caz Klubunun direktoru.
Bioqrafiya
O Bakıda böyümüş və orta məktəbi bitirmişdir. 1984-cü ildə MEPhinin Obninsk filialını bitirdikdən sonra, bir il Hydrometeorological Instrumentation Mərkəzi Dizayn Bürosunda (2006-cı ildən QHT-nin Typhoon hissəsi kimi) işləmişdir. 1986–1989-cu illərdə IAEA-nın Avtomatlaşdırılmış İdarəetmə Sistemləri şöbəsində stajçı tədqiqatçı vəzifəsində çalışıb. Orada tam zamanlı aspiranturada təhsil almışdır. Məzuniyət sonrasında bölümdə qalıb. Asistent (1989), dosent (1991), bölüm müavini (1996), şöbə müdiri (2001).
1996-cı ildən etibarən Bauman Moskva Dövlət Texniki Universitetinin Politexnik Təhsil Universitetinin ali təhsil müəssisələrinin bir hissəsi, 220200 "İnformasiya və idarəetmə proseslərinin avtomatlaşdırılmış sistemləri" ixtisası üzrə təhsil və metodik komissiya sədrinin müavinidir. Onun vəzifələrinin bir hissəsi olaraq, bu ixtisas üzrə bir neçə Rusiya universitetinin daimi metodoloji dəstəyi təmin edir, təhsil proqramlarının lisenziyalaşdırılması və sertifikatlaşdırma imtahanlarını aparır və sənədləri saxlayır.
Bulbophyllum planibulbe
(Bulbophyllum planibulbe) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aleksey Anoxin
Bioqrafiya
"Erqonomika" ixtisasının institusional təşəbbüskarlarından biridir.
Elmi fəaliyyət
Elmi maraqları: nüvə elektrik stansiyalarının əməliyyat heyətinin fəaliyyəti, sistematik analiz, nüvə enerjisində insan faktorları, heuristik tədqiqat metodları, atom elektrik stansiyasılarında operatorların fəaliyyətinin erqonomik dəstəklənməsi, NPP operatorlarının intellektual dəstəklənməsi, erqonomika, süni intellektdir.
Bir sıra tədqiqat layihələrinin elmi rəhbəri nüvə stansiyalar üçün kompüterləşdirilmiş idarəetmə paneli konsepsiyasının inkişaf etdirilməsinə, əməliyyat təcili prosedurların uyğunlaşdırılmasına, nüvə elektrik stansiyalarının mövcud nəzarət panellərinin erqonomik qiymətləndirilməsinə yönəlmişdir.
İnzibati və təşkilati idarəetmə avtomatlaşdırılmış sistemlərinin yaradılması üzrə layihələrdə analitik iş təcrübəsi var.
Tədris fəaliyyətləri
Tədris kurslarını oxuyur:
Musiqi, dizayn, ictimai fəaliyyət
Obninsk Caz Klubunun direktorudur. Obninsk Dixieland və kiçik ansambllarda pianoda oynayır. Rusiya Dizaynerlər İttifaqının üzvü, Obninsk Caz Klubu dizaynının müəllifidir.
Təlim kitabları
построения АСУ". — Обнинск: ИАТЭ, 1988. — 91 s.
Avun
Avun — Azərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 2001-ci il tarixli, 191-IIQ saylı Qərarı ilə Yardımlı rayonunun Avun kəndi Çay Üzü kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Urakəran kəndi mərkəz olmaqla Urakəran kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi adını ərazidəki eyniadlı çaydan almışdır. Toponim yerli əhalinin dilində Ovun kimi tələffüz edilir. Tədqiqatçıların bir qisminə görə, hidronim talış dilindəki ov (su) sözündən və həm məkan, həm də cəmlik bildirən -on şəkilçisindən ibarət olub, "sulu yer" deməkdir. Tədqiqatçıların digər qismi isə bu toponimi "ov, ovlaq" kimi izah edir. Əslində türk dillərində avun "sakitləşdirən, təsəlli verən, ovudan", "ram olan, sakitləşən" deməkdir. Deməli, Avun hidronimini "sakit çay" kimi qəbul etmək daha məqsədəuyğundur. Toponimikada Amur çayının adı da eyni məna ilə açıqlanır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Viləşçayın sahilində, dağətəyi ərazidə yerləşir.
Premna tanganyikensis
(Premna tanganyikensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vəlixanlı (Yardımlı)
Vəlixanlı — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Sənan Sultanov (memar)
Sənan Sultanov — Azərbaycanın mühəndis-memarı.
Xatirəsi
thumb|2018-ci ildə buraxılmış Azərbaycan [[poçt markası]] 2018-ci ildə "Azərmarka" tərəfindən buraxılmış Azərbaycan Memarlar İttifaqına həsr olunmuş "Markalı kitabda"kı 12 markadan biri Sənan Sultanova həsr edilmişdir.
Nəriman Nərimanov metrostansiyası
Nəriman Nərimanov metrostansiyası — Bakı metrosunun Qırmızı xəttinin stansiyası. Bu stansiyadan qatarlar 30–45 dəqiqədən bir depoya gedir. "Bakmil", "Gənclik" və "Ulduz" stansiyaları arasında yerləşir.
Tarixi
6 avqust 2012 -ci ildə istismara verilmişdir.
2016-cı ilə qədər "Nəriman Nərimanov" stansiyası qırmızı xəttin axırıncı stansiyası idi.
Stansiya Nəriman Nərimanov adını daşıyır.
"Nəriman Nərimanov" stansiyası Təbriz və Ağa Nemətulla küçələrinin kəsişməsində yerləşir.
28 oktyabr 1995-ci il Bakı metrosunun "leyla" stansiyasından "Nərimanov" stansiyası istiqamətində hərəkət edən qatarda yanğın baş verib. Bu hadısə tarixin ən böyük metro qəzası sayılır.
Stansiyaya daxil olan qatarlarda Afaq Poladəzinin bəstələdiyi "Güllərim" mahnısından fraqment səslənir.
Günəşli (Şamaxı)
Günəşli (əvvəlki adı: Saqiyan) — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 15 dekabr 2020-ci il tarixli, 212-VIQ saylı Qərarı ilə kənd Günəşli adlandırılmışdır.
Tarixi
Şamaxı rayonunun Günəşli kənd i.ə.d.-nin mərkəzi. Rayon mərkəzindən 18 km qərbdə Ləngəbiz silsiləsindədir. Tam orta məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi, doğum evi var. İkinci Dünya müharibəsində həlak olmuş həmyerlilərin şərəfinə abidə qoyulmuşdur.
19 əsrə aid bir sənəddə Bakı quberniyası Şamaxı qəzasının Qoşun sahəsində Saqiyan adlı kənd (160 ailə, 936 nəfər əhali) qeydə alınmışdır.
Yaşayış məntəqəsi ərazidəki şirin sulu axarsız kiçik göl ilə əlaqədar adlandırılmışdır. Türk dillərindəki saqa (çayın mənsəbi, su olan yer) və yan (kənar, sahil) komponentlərindən düzəlib, "suyun sahili, kənarı" mənasındadır.
Əhalisi
Kənd əhalisi 427 nəfərdir ki, onunda 208 nəfəri kişi, 219 nəfəri isə qadınlar təşkil edir., 145 təsərrüfatı var.
Sınıq tələb əyrisi
Sınıq tələb əyrisi oliqopoliya və inhisarçı rəqabətlə bağlı iqtisadi nəzəriyyə və oliqopoliya bazar modelidir. Sınıq tələb əyrisi oliqopol bazarda yapışqan qiymətlərin olma səbəbini izah edir. thumb|Sınıq
Tarix
Bu nəzəriyyə 1939-cu ildə Paul Sweezy tərəfindən irəli sürülmüşdür. O "Demand Under Conditions of Oligopoly" (Oliqopol şərtlər altında tələb) nəşrində bunu izah etmişdir.
Nəzəriyyə
Klassik oliqopol bazar nəzəriyyəsinə görə bir əmtəənin qiyməti onun marjinal xərc və gəlirlərindən yüksək olur ( P > MR = MC ). Bu bazarda firma mənfəətini maksimumlaşdırmaq üçün marjinal xərcləri (MC) marjinal gəlirlərinə (MR) bərabər olduğu səviyyədə istehsal etməlidir. Əgər onun marjinal gəlir və xərcində hər hansı bir dəyişiklik olarsa qiymətdə buna uyğun dəyişməlidir. Lakin Sınıq tələb əyrisi oliqopol bazar modelində marjinal xərc və marjinal gəlirlərdə baş verən dəyişikliklər qiymətə təsir edə bilmir. Bu bazarda bir firmanın qiyməti yüksəltməsinə digər firmalar heç bir reaksiya vermir. Firma qiyməti aşağı saldıqda isə digər firmalarda alıcı kütləsini itirməmək üçün qiyməti aşağı salırlar.
Səbəb
Bəs bu modeldə niyə firmalar qiymət dəyişdirmirlər?
'''Bu səbəbdən firmalar marjinal xərcləri azalsa da, artsa da qiyməti dəyişmirlər. Tələb əyrisinin sınıq olmasının və marjinal gəlir (MR) əyrisinin kəsik olmasının səbəbi də budur. '''
Mənbə
https://www.facebook.com/Infilyasiya/
Həmçinin bax
Oliqopoliya
Bulbophyllum plagiopetalum
(Bulbophyllum plagiopetalum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Geologiya və Geofizika İnstitutu (Azərbaycan)
Geologiya və Geofizika İnstitutu — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının strukturuna daxil olan elmi tədqiqat institutu.
Tarixi
1926-cı ildə Azərbaycanın tədqiq olunması və öyrənilməsi cəmiyyəti yaradılmışdır (geologiya və geofizika sahəsində tədqiqatlar daxil olmaqla).
1932-ci ildə bu cəmiyyətin bazasında SSRİ Elmlər Akademiyasının Zaqafqaziya filialının Azərbaycan şöbəsi (EAZDAzŞ) təşkil edilmişdir.
1935-ci ildə EAZFAzŞ bir sıra institutlar ilə və o cümlədən Geologiya sektoru ilə birlikdə SSRİ-in Elmlər Akademiyasının Azərbaycan filialına çevrilmişdir.
1938-ci ildə Azərbaycanın görkəmli alimləri — Ş.A.Əzizbəyov, M.A.Qaşqay, Ə.A.Yaqubovun təklifi və SSRİ EA-nın yardımı ilə müstəqil elmi-tədqiqat idarəsinə — Geologiya İnstitutuna çevrilmişdir (Geologiya İnstitutunun təşkil edilməsinin rəsmi tarixi).
2003-cü ildə Geologiya İnstitutu və Dərin neftqaz yataqları problemləri institutunun (DNQYPİ) bazasında Azərbaycan MEA Geologiya İnstitutu yaradıldı.
2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə Geologiya İnstitutu Geologiya və Geofizika İnstitutu adlandırıldı.
İnstitutun yaranması və inkişaf Azərbaycanda neft və qaz sənayesinin sürətli inkişafı ilə eyni vaxta düşdü. İnstitutun qurulmasında və inkişafında məşhur rus alimləri İ.M.Qubkin, D.B.Qolubyatnikov, Vladimir Boqaçyov, N.B.Vasseviç, V.V.Veber, A.V.Vinaqradov, S.A.Kovalevskiy, D.V.Nalivkin, E.F.Savarenskiy, J.V.Rizniçenko, M.A.Sadovskiy, Vladimir Tixomirov, B.S.Sokolov, Viktor Xain və s. böyük rolu olub.
Yarandığı müddətdən indiyə qədər İnstituta: professor Məmməd Ağabəyov (1938–1943), akademik Qambay Əlizadə (1943–1945), akademik Əzəl Sultanov (1945–1949;1958–1970), Azərbaycan EA müxbir üzvü Əbdül Əliyev (1949–1951), g.-m.e.n. A.S.Bayramov (1951–1954), akademik Şəfayət Mehdiyev (1954–1958), professor Ənvər Əlixanov (1970–1976) rəhbərlik etmişlər. 1976-cı ildən İnstituta akademik Akif Əlizadə rəhbərlik edir.
Yumaqotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Kamışlinsk rayon bayrağı
Kamışlinsk rayon bayrağı — Samara vilayətində yerləşən Kamışlinski rayonun bayrağı
Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsi
Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsi — Bakı Dövlət Universitetinin fakültələrindən biri.
Tarixi
Kimya fakültəsi 1919-cu ildən Azərbaycan Dövlət Universitetinin tibb fakültəsinin nəzdində fəaliyyət göstərən "Ümumi və qeyri-üzvi" kimya kafedrasının bazası əsasında yaradılmışdır. Kimya fakültəsi 1934-cü ildən müstəqil fakültə kimi fəaliyyət göstərir. Azərbaycan qədim neft ölkəsi olduğundan müasir kimyanın inkişafı hələ XIX əsrin ortaları və XX əsrin əvvəllərində başlamışdır. Nobel qardaşlarının, V.İ.Roqozinin və digər maqnatların neftdən daha səmərəli istifadə etməsi üçün o dövrün böyük kimyaçı alimlərindən olan D.İ.Mendeleyev, V.V.Markovnikov, V.O.Kovalevski, F.F.Beylşteyn, A.A.Kurbatov, V.N.Oqloblin və digər görkəmli kimyaçıları Bakıya dəvət etmələri ümumilikdə Azərbaycanda kimya elminin inkişafına, yerli ali təhsilli mütəxəssislərin, ali məktəblərdə kimya kafedralarının yaranmasına böyük təkan vermişdir. Sonralar 1960-cı illərin əvvəllərində o vaxtkı SSRİ-nin dövlət başçısı N.S.Xruşovun "ölkənin kimyalaşdırılması" çağırışı da bu elmin inkişafına növbəti təkan vermişdir. 1960-cı illərin sonuna qədər davam edən bu kampaniyanın nəticəsində Azərbaycanda (həm də Gürcüstanda, Ermənistanda yaşayan soydaşlarımız) orta məktəbi yüksək göstəricilərlə, medalla bitirən gənclərin əksəriyyəti ali təhsil almaq üçün Kimya fakültəsini seçdilər və nəticədə XX əsrin ortalarından başlayaraq Azərbaycanda çox güclü kimyaçı alimlər ordusu hazırlandı.
Kimya fakültəsini müxtəlif illərdə bitirmiş, elmin yüksək zirvələrini fəth etmiş kimyaçı alimlərimiz çoxdur. Onlar kimyaçı kadrların yetişməsinə, respublikamızda kimya elminin inkişafına öz töhfələrini vermişlər. Məzunları olduqları universitetin kimya fakültəsinə həmişə şərəf gətirmiş bu ziyalılar dünyanın bir çox elmi mərkəzlərində Azərbaycanı layiqincə təmsil etmişlər. Bu gün həmin məzunlar arasında millət vəkilləri, ali məktəb rektorları, dövlət xadimləri vardır. BDU-nun 95 illik tarixi ərzində müxtəlif vaxtlarda iki kimyaçı alim, 1954–1958-ci illərdə akad. Y.H.Məmmədəliyev (1905–1961) və 11 yanvar 1999-cu ildən bu günə qədər isə akad. A.M.Məhərrəmov BDU-nun rektoru kimi şərəfli vəzifəyə təyin edilmişlər.
Rəhbərlər
Yarandığı dövrdən fakültəyə dos. Məmmədəmin Hacı Əhməd oğlu Əfəndi (1934–1937); dos. Murtuza Qasım oğlu Əhmədli (1937–1938); dos. Mədət Əli oğlu İskəndərov (1938–1939); dos. Səttar Əbilov (1939–1946); prof. İslam Qafar oğlu Əlizadə (1946–1950); prof. Cümşüd İsmayıl oğlu Zülfüqarlı (1950–1952); prof. Səkinə Əşrəf qızı Ələkbərova (1952–1957; 1981–1983); dos. Qiyas Kərim oğlu Abdullayev (1957–1960); prof. Cəbrayıl Ələkbər oğlu Hüseynov (1960–1967); dos. Bəşir Mikayıl oğlu Mirzəyev (1967–1975); dos. Fikrət Rzaqulu oğlu Babayev (1975–1978); dos. Dəmir Heydər oğlu Qəmbərov (1978–1981); dos. Ənvər Ağamirzə oğlu Bəşirov (1983–1988); prof. Valeh Mehralı oğlu İsmayılov (1988–1993); prof. Abel Məmmədəli oğlu Məhərrəmov (1993–1999); prof. Eldar İsa oğlu Əhmədov (1999–2006); prof. Abdulsəyid Əbdülhəmid oğlu Əzizov (2006-2021) rəhbərlik etmişlər. 2022-cı ildən fakültəyə dos. Fuad Şəmsəddin oğlu Kərimli rəhbərlik edir.
Tərkibi
Fakültədə 7 kafedra, 4 elmi-tədqiqat laboratoriyası, 35 tədris laboratoriyası fəaliyyət göstərir.
Ümumi və qeyri-üzvi kimya kafedrası fakültənin ilk kafedrası olaraq 1919-cu ildə tibb fakültəsi nəzdində yaradılmışdır. 1935-ci ildə daha üç kafedra – Üzvi kimya, Analitik kimya və Fiziki və kolloid kimya kafedraları təşkil olunmuşdur. 1943-cü ildə Y.H.Məmmədəliyevin təşəbbüsü ilə Neft kimyası (hazırda Neft kimyası və kimya texnologiyası) kafedrası yaradılmışdır. Yüksəkmolekullu birləşmələr kimyası kafedrası 1964-cü, Kimyanın tədrisi metodikası kafedrası 1987-ci ildən fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Fakültədə təhsil forması əyanidir. Təhsil Azərbaycan, rus və ingilis dillərində aparılır. 2014–2015-ci tədris ilindən etibarən Təhsil Nazirliyi tərəfindən yüksək ixtisaslı kadr hazırlığı məqsədi ilə "Kimya", "Kimya müəllimliyi" ixtisasları üzrə "Sabah qrupları" yaradılmışdır. Bu ildən fakültənin "kimya" ixtisasına ingilis bölməsinə tələbə qəbulu həyata keçirilir.
Fakültədə "Kimya", "Kimya mühəndisliyi", "Kimya müəllimliyi" ixtisasları üzrə bakalavr, 15 ixtisaslaşma üzrə magistr hazırlığı aparılır.
Kimya ixtisasında universal kadr hazırlığı aparılır, həmin ixtisası bitirən tələbələr kimya, neft kimyası sənayesi müəssisələrində, kimya profilli elmi tədqiqat institutlarında işləyə bilər.
Kimya müəllimliyi ixtisasını bitirən tələbələr kimya müəllimi ixtisasına yiyələnir. Onlar respublikamızın orta məktəblərində, liseylərində kimya müəllimi kimi kimya fənnini yüksək səviyyədə tədris edə bilərlər.
Kimya mühəndisi ixtisasında neft və qaz, boya, kimya, plastik maddələr, ərzaq, əczaçılıq və digər emal sənayeləri üçün yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin hazırlığı aparılır.
Beynəlxalq və elmi əlaqələri
Kimya fakültəsi yarandığı vaxtdan dünyanın qabaqcıl elm mərkəzləri ilə elmi əlaqələr qurmuş və bu əlaqələr M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti, N.D.Zelinski adına Üzvi Kimya İnstitutu, Kazan Dövlət Universiteti, Rusiya Fizioloji Aktiv Birləşmələr İnstitutu, A.T.Arbuzov adına Üzvi və Fiziki Kimya İnstitutu (Kazan), Şərqi Sibir EA-nın Favorski adına Üzvi Kimya İnstitutu (İrkutsk), ABŞ-nin Minnesota Universiteti Fransanın Claude Bernard Lyon 1 və Lorrein Universitetləri, Fransanın İnstitute Lumiere Matiere elmi araşdırmalar mərkəzi, Türkiyənin Yıldız Teknik, Ostim Teknik və Sivas Cümhüriyyət Universitetləri, Amerikanın Northeast Ohio Medical University, Rusiyanın Birləşmiş Nüvə Tədqiqatlar İnstitutu və İtaliyanın Pavia Universiteti və s. ilə uğurla davam etdirilir.
Fakültənin alimlərinin ABŞ, Rumıniya, Rusiya, Türkiyə, Ukrayna, Almaniya, Fransa, İsveç, Portuqaliya, İran və s. ölkələrin aparıcı elm mərkəzlərində çalışan alimlərlə sıx elmi əlaqələri vardır.
Almaniyanın «Bruker» firması ilə elmi-texniki əməkdaşlıq nəticəsində 2002-ci ildən fakültədə Nüvə Maqnit Rezonansı laboratoriyası yaradılmışdır. Fakültə Almaniyanın «Bruker» firmasının istehsalı olan BRUKER-300 NMR spektrometr, Smart Apexs II-rentgenstruktur difraktometr, Esgüise 6000-kütlə-spektometr və Agilent 1200-maye xromatoqraf kimi müasir cihazlarla təchiz edilmişdir. Sonrakı illərdə bu əməkdaşlığın davamı olaraq fakültədə Rentgen (X-Ray), Xro­ma­to-kütlə laboratoriyaları təşkil edilmişdir.
2007-ci ildə Fransanın Montpellier Universiteti ilə BDU arasında imzalanmış əməkdaşlıq müqaviləsi Fransanın Elm və Təhsil Nazirliyində təsdiq edilmişdir. Müqavilə əsasında fakültənin alim və aspirantlarının qarşılıqlı səfərləri təşkil edilir. Kimya fakültəsi və Praqanın Karlov Universitetinin Təbiət elmləri fakültəsi arasında qarşılıqlı əməkdaşlıq sahəsində imzalanmış anlaşma memorandumuna əsaslanaraq 2019 -2020-citədris ilində may ayındakimya fakültəsinin bakalavr və magistrantlarından ibarət 10 nəfərlik tələbə qrupu Praqanın Karlov Universitetində təcrübə mübadiləsi keçmişdir.
Fakültənin beynəlxalq əməkdaşlığının gələcəkdə daha da inkişaf etdirlməsi üçün strateji plan hazırlanmışdır.
·        Türkiyə, Rusiya Federasiyası, ABŞ, Fransa, Almaniya, Yaponiya, Ukrayna, Moldova və s. ölkələrin müvafiq elm mərkəzləri, universitetləri ilə təhsilin məzmunu, innovativ metodların öyrənilməsi baxımından əməkdaşlığın qurulması;
·        Doktorantlara ikili rəhbərliyin say və keyfiyyət etibarilə artırılması;
·        Fakültədə nəşr olunan jurnalların Redaksiya Şuralarında xarici ölkə mütəxəssislərinin təmsil olunması;
BDU və Satbayev adına Qazax milli Tədqiqat Texniki Universiteti (QMTTU) arasında 2021-ci il tarixli müqaviləyə əsasən BDU-nun Kimya fakültəsi və QMTTU-nun Kimya və Biotexnologiyalar İnstitutunun magistratura proqramı bazasında Neft Kimyası ixtisaslaşması üzrə magistratura səviyyəsində birgə ikili diplom proqramı tədris olunur. Bu proqram çəçivəsində neft kimyası və kimya mühəndisliyi elmləri üzrə yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin yetişdirilməsi nəzərdə tutulur.
Samir Xasıyev
Samir Zirəddin oğlu Xasıyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
Həyatı
Şəhid Xasiyev Samir Zirəddin oğlu 20 aprel 1973-cü ildə Bakı şəhərində doğulmuşdur. Əslən Tovuz rayonu Düz Qırıqlı kəndindəndir.1980-cı ildə 82 saylı orta məktəbə getmişdir. 1988-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Kirovabada (indiki Gəncə) şəhərinə köçdükləri üçün Samir təhsilini M.Müşfiq adına  14 saylı Beynəlminəl orta məktəbində davam etdirmişdir. Orta məktəbi bitirib, Bakı şəhərinə qayıdır. Əmək fəaliyyətinə 1991-ci ildə "Bakı Soyuducular" zavodunda başlamışdır. Həmin ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinin axşam şöbəsinə daxil olmuşdur. Həmin ildə Bakı şəhəri Nərimanov rayonu hərbi komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır.
Samir əvvəlcə Dərnəgüldə tikinti batalyonunda xidmət edib. 1992-ci ildə Vətənin çağırışına səs verən Samir könüllü olaraq ön cəbhəyə gedir, Pirəküşküldə, Salyanda qısa təlim keçdikdən sonra Qarabağa, döyüş bölgələrinə yollanır.
Samirin erməni qəsbkarlarına qarşı ilk döyüşü Ağdamın Mərzili kəndindən başlamışdır. 1993-cü ildə Füzuli, Ağdam, Ağdərə və Tərtərdə düşmənə qarşı döyüşlərdə iştirak etmişdir.
Samir düşmənin xeyli canlı qüvvəsini, tankını məhv etmişdir. Bu müddət ərzində bir neçə dəfə yaralansa da, döyüş bölgələrini tərk etməmişdir. İgidliyinə, şücaətinə görə ona komandanlıq tərəfindən fəxri fərmanlar, mükafatlar verilmişdir. Müdafiə naziri şəxsən özü bu cəsur döyüşçünü mükafatlandırmışdır. Samirin qoluna Azərbaycan ordusu saatı bağlamışdır.
Samirin gərgin döyüşlərindən biri də Tərtər cəbhəsində oldu. Ölümündən sonra qorxmayan Samir bir neçə dəfə düşmən mühasirəsini yarıb əsgərlərimizi xilas etmişdir. Həmin döyüşdə kontuziya almışdır. Bacarıqlı, səriştəli komandirlik fəliyyətinə görə Samirə 10.000 (on min) manat pul mükafatı verdilər və sonra onu 2 aylıq qısa müddətli zabitlər kursuna göndərdilər. Samir bu təlim məşq kursunda da seçilirdi. Ona Leytinant rütbəsi verildi. Az müddət ərzində özünə məxsus bir bölük yaratdı.
1994-cü ildə məlum Gəncə qiyamına qarşı keçirilən əməliyyatların fəal iştirakçısı olmuşdur. Bu hadisədən sonra alay komandiri onu "Hərbi Xidmətlərinə görə" medalına təqdim etmişdir.
1986 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1986 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi — sayca 31-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. "Bobbysocks!" duetinin ifa etdiyi "La det swinge" mahnısı ilə 1985 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1986-cı ildə Norveç ilk dəfə Avroviziyaya ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Avroviziya 1986 ölkənin ikinci ən böyük şəhəri olan Bergendə "Grieghallen" arenasında keçirilmişdir. Müsabiqə 1986-cı ilin 3 may tarixində baş tutmuşdur.
Samir Xasıyev
Həyatı
Hörmətli Prezidentimiz Samirin əməyini yüksək qiymətləndirdi. Ona 04.04.1995-ci il tarixli fərman ilə ən yüksək ad Azərbaycanın Mlli Qəhrəmanı adı verildi.
1986 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1986-ci ildə İslandiya ilk dəfə Avroviziyaya qoşulmuşdur. Niderland və Yuqoslaviya bir illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri dönmüşdürlər. Müsabiqənin keçirildiyi tarixin Yunanıstanda qeyd olunan dini bayramla üst-üstə düşməsi səbəbindən Yunanıstanın Norveçdə keçirilən müsabiqədə iştirakı baş tutmamışdır. Eyni zamanda İtaliya son illərdə ölkədə müsabiqəyə marağın azalması səbəbi ilə Avroviziya 1986-ya təmsilçi göndərməmək qərarına gəlmişdir. Ümumilikdə 20 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə Belçika təmsilçisi 13 yaşlı Sandra Kim ifa etdiyi "J'aime la vie" adlı mahnı ilə qalib gəlmişdir. Bu Belçikanın Avroviziyada iştirak etdiyi 31 il ərzindəki ilk qalibiyyəti idi.
Samir Xasıyev
Həyatı
Nərimanov rayonunda sabiq Montin adına mədəniyyət və istirahət parkına Samirin adı verilib. Həmin parkda büstü qoyulub.
1986 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Final
İlk üçlükdə yer alan mahnıların üçüdə fransız dilində səslənmişdir.
Vassallıq
Feodal nərdivanı — feodal torpaq münasibətlərinin təzahürü olan feodal ierarxiyası. Feodalizmin strukturu torpaq mülkiyyəti münasibətləri ilə və bununla bağlı olan siyasi hakimiyyətlə müəyyən olunurdu.
Artıq qurulmuş feodalizm mərhələsində bu münasibətlər feodal ierarxiyası formasında təzahür edirdi. Feodal nərdivanın başında ali süzeren və dövlətin nominal başçısı - kral (şah, xaqan,şoqun.) dururdu. Öz domenindən başqa, onun bütün ölkədə ərazisində bəzi ali hüquqları da vardı (hərbi komandanlıq, məhkəmə bannı və başqa). İkinci pillədə iri feodallar dururdu - kralın bilavasitə vassalları - arxiyepiskoplar, yepiskoplar, hersoqlar, qraflar (xan, knyaz,daymö) və b. Onlar öz mülklərində məhkəmə-inzibati, pul kəsmək, vergi və xərac yığmaq kimi ali dövlət hökmünə malik idilər. Üçüncü pillədə - kral vassallarının vassalları dururdular - baronlar (bəy, məlik). Onların iri mülkləri vardı və faktiki olaraq muxtar idilər. Ən sonuncu pilləni Avropada cəngavərlər, Yaponiyada samuraylar tuturdu. Birqalxanlı cəngavərlərin vassalları olmurdu, onların ancaq feodal nərdivanından kənarda qalan, asılı kəndliləri vardı. Hər bir feodal özündən yuxarıda duran feodalın vassalı və öz növbəsində daha aşağıda duranın süzereni idi. Ancaq kral öz ölkəsində heç kimin vassalı deyildi o ancaq başqa kralın və ya papanın vassalı ola bilərdi, Müsəlman şərqində Xəlifənin.
Samir Xasıyev
Həyatı
Samiri ikinci Şəhidlər Xiyabanında dəfn ediblər.
Vassallıq
Vassal asılılığın əsasını şərti torpaq mülkiyyəti təşkil edirdi (benefisi, feod, len (alm.), fyef (frans.), iqta (ərəb). Adətən bu torpaq idi, bəzən müəyyən feodal gəlir qaynaqları - renta və başqa gəlir qaynağından istifadəyə icazə verən vəzifə. Feod formal olaraq senyorun — süzerenin ali mülkiyyəti altında qalırdı, amma bilavasitə o, rentanı bütövlükdə və ya onun əhəmiyətli hissəsini alan, vassalın hökmündə idi. Senyor vassalın ancaq adətlə müəyyən olunmuş hərbi xidmətindən istifadə edirdi və bəzən ondan pul ödənişi — relyef alırdı. Vassalın mütləq hərbi xidməti 40 gündən artıq deyildi. Vassalın öz öhdəliyini yerinə yetirməməsi lenin itirilməsinə gətirirdi. Vassal hərbi müqavimət göstərə və öz torpağını müdafiə edə bilərdi və onun buna tam hüququ çatırdı. IX-XI əsrlərdə benefisilər irsi oldu və vassalı torpaqdan məhrum etmək daha da çətinləşdi.
Samir Xasıyev
Həyatı
Subay idi.
Vassallıq
Feodal adətə görə senyorun vassalın hökmünə feodun verilməsi (investitura) təntənəli, bir çox vassalın təmsil olunduğu şəraitdə baş verirdi. Vassal senyorun qarşısında bir dizi üstünə çökürdü və "onun adamı" olmasını elan edir və öz əlini senyorun əlinə qoyaraq ona sədaqət andı içirdi. Bu və ya digər tərəfin vassal süzeren münasibətlərini pozması münasibətlərin qırılmasına səbəb olurdu. Özü də əgər bu ağanın günahı idisə, vassal feodu özündə saxlayaraq, öz ağasını tərk etmək hüququna malik idi.Əla dərs
Qədim Misir memarlığı
Tarixi
Dünyada ən qədim memarlıq və təsviri incəsənət örnəkləri Şərq dövlətlərinin ərazisində, ilk əvvəl Qədim Misirdə yaranmışdır. Digər xalqlar hələ tarixdən əvvəlki inkişafın mərhələsində olduğu zaman misirlilər artıq yüksək və inkişaf etmiş incəsənət əsərlərinə malik idilər. Memarlığın tarixi Qədim Misirdən başlanır.
Qədim Misir ərazisində tikilmiş nəhəng piramida və məbədlər daşdan, qranitdən yonulmuş sfinkslər (əcayıb yarıminsan, yarışir heykəllər) Qahirə, əl-Üqsür, Teben, Əsvan şəhərlərində bu günə kimi qalmaqdadır.
Bir çox qədim Misir şəhərləri günümüzə qədər gəlib çıxmamışdır. Buna əsas səbəb həmin şəhərlərin Nil çayının sahilində, daşqın zonasında yerləşməsi olmuş, nəticədə çox şəhərlər batmış, və ya ciddi zədələnərək sonda məhv olmuşdur. Yeni şəhərlər köhnələrin yerində tikilirdi, buna görə qədim şəhərlər məhv edilirdi. Ancaq Qədim Misirin quraqlıq iqlimi çiy kərpicdən (yarımfabrikatın) olan Deir al-Madina, Kaxun kimi yaşayış məntəqəsində ki, tikililər, Orta padşahlıq (müasir Al-Laxun), Buxen və Mirqissedə olan qala tikintiləri və onların qalıqları qalmışdır.
Əsas mərhələləri
Misirin b.e.əvvəl XXVIII-I əsr memarlığını aşağıdakı əsas mərhələləri ayırmaq qəbul edilmişdir:
Sülaləyə qədərki dövrdə
Qədim Misir memarlığı Sülaləyə qədərki dövründə Misir memarlığının əsası qoyuldu. Bu dövrdə incəsənət sistemində əsas yeri memarlıq tutmuş və dəfn, ibadət ilə bağlı olmuşdu. Həmin ərazilərdə meşələrin az olması, yerli bitkilərin isə tikinti materialı kimi keyfiyyətsiz olduğundan istifadə edilməsi mümkün deyildi. Bütün bunlara görə çiy kərpic və daş əsas tikinti materialı hesab edilirdi. Əsasən, Nil vadisindən əldə edilən əhəngdaşı, həmçinin qum və qranitdən istifadə edilirdi. Daş əsasən məqbərələr və dəfn üçün istifadə olunsada, kərpic sarayların tikintisində, qalaların, məbədlərin və şəhərlərin ətrafı köməkçi tikililərin, həmçinin məbədlərin inşasında istifadə edilirdi.
Qədim padşahlıq dövründə
Qədim padşahlıq dövründə nəhəng tikintilərin sürətli yüksəlişi başlanmışdı. Qədim Misirin ən qədim və möhtəşəm memarlıq abidələri olan ehramlar fironun qüdrətini təcəssüm edirdi. Piramidaların tamamlanmış növü Qize kompleksində (Xeons piramidası) özünü büruzə verirdi. Ehramlar kimi, günəş məbədləridə vadidə özünəməxsus xüsusiyyətlərə malik idi. Ən qədim və tanınan günəş məbədlərindən Abidosdakı Niusirra məbədini göstərmək olar.
Ehram memarlığının təşəkkülü fironlardan Xeops, Xepren və Mikerin adına gize deyilən yerdə ucaldılmış pramidalarla bağlıdır. Misir memarlığı tarixində xüsusi yer tutan memar Xemmunun yaradıcı təxəyyülünün bəhrəsidir. Ehramın yonulmuş daşlarının çəkisi 2,5 tondan-3 tona qədərdir. Onun bünövrəsindəki kvadratın tərəfləri 233 m uzunluğunda, ümumi sahəsi isə 54 mln km2 -dir. Həmin ehramların önündə bədəni aslan başı fironun portretini xatırladan nəhəng Sfinks heykəli qoyulmuşdur. Misirlilər onu "dəhşətin atası" adlandırırdılar. Onun uzunluğu 57 m, hündürlüyü 20 m-dir. Başının hündürlüyü 5 m-dir. Tarixi araşdırmalara görə Xeops və Sfinksin tikintisi 30 ilə başa çatmışdır. Misirlilə ehramların və məbədlərin bədii tərtibatına xüsusi əhəmiyyət verirdilər.
Orta padşahlıq dövründə
Orta şahlıq yeni memarlıq simalarının axtarışına başladı, b.e.əvvəl XXI əsrdə Deyr-əl-Bəxridə tikilmiş firon I Mentuxotepin məqbərə-türbəsi bunun sübutu oldu. Bu dövrdə şüşə və saxsı istehsalı kimyanın inkişafına səbəb olmaqla yanaşı memarlığada öz təsirini göstərdi.
Orta çarlıq dövrünün əhəmiyyətli tikililərindən Xavara Amenemxeta, III fironunun dəfn olunduğu ehramdır. Ehram kərpicdən tikilmiş və əhəngdaşıyla üzlənmişdir. Daxili divarlar isə pardaqlanmış sarı kvarsitin bütöv parçalarından yonulmuşdur. Məbəd 72000 kvadrat metr sahəni tutur.
Özbəkistan
thumb|right|300px|Özbəkistan alt=|thumb|300x300px|Daşkənd şəhərindən görüntü Özbəkistan (özb. Oʻzbekiston) və ya rəsmi adı ilə Özbəkistan Respublikası (O‘zbekiston Respublikasi) — Mərkəzi Asiyada dövlət. Özbəkistan Mərkəzi Asiyanın mərkəzi hissəsində yerləşir. Şimalda Qazaxıstan, şimal-şərqdə Qırğızıstan, cənub-şərqdə Tacikistan, cənubda Əfqanıstan, cənub-qərbdə isə Türkmənistanla həmsərhəddir. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Daşkənd şəhəri, ümumi sahəsi 448,978 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 35 milyon nəfərdən çoxdur. Əhalisinin sayına görə Mərkəzi Asiyada birinci yeri tutur. Özbəkistanın dənizə birbaşa çıxışı yoxdur və Lixtenşteynlə birlikdə dənizə çıxışı olmayan ölkələrlə əhatə olunmuş nadir dövlətlərdəndir. Özbəkistanda həm də Asiyanın ən böyük qızıl mədəni yerləşir. thumb|right|270px|Özbəkistanda [[taciklər]]
Özbəkistan böyük bir tarixi olan qədim ölkədir. Burada sanki zaman öz "imzasını" qoyub. Ən mühüm şəhərləri Daşkənd, Nukus, Fərqanə, Səmərqənd, Buxara, Xivə, Kokand, Termez, Muynak, Şəhrisəbzdir. Ölkədə müxtəlif tarixi abidə, məscid və muzeylər var. Onların sırasında Bibixanım məscidi, Uluqbəy rəsədxanası və mədrəsəsi, Şahi Zində məqbərəsi, Əmir Teymur və onun nəslinin uyuduğu Gur-Əmir mavzoleyi, Ağ-Saray, Registan meydanının adını çəkmək olar. Təkcə Mərkəzi Asiyanın müqəddəs şəhəri adlandırılan Buxarada 140-a yaxın arxitektura abidəsi var. Səmərqənddəki Bibixanım məscidi islam aləmində və Mərkəzi Asiyada yerləşən ən böyük məscidlərdən biridir. Qədim Xivə isə müxtəlif əsr və xalqlara məxsus tarixi abidələrin məkanı olduğu üçün 1967-ci ildə, İçan-Qala isə 1990-da YUNESKO-nun Ümumdünya irsinə daxil edilib.
Özbəkistan dəmiryollarının sıxlığına görə Mərkəzi Asiyada birinci yerdədir.