cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liviyada vətəndaş müharibəsi (2011)
Beynəlxalq müdaxilə
NATO artıq Liviyaya silah tədarükünə dair embarqonun əməl olunması ilə bağlı əməliyyat aparır. NATO-nun Avropadakı Birləşmiş Silahlı Qüvvələr Komandanlığı yanında strateji planlaşdırma üzrə direktoru briqada generalı Pyer Sen-Aman bildirib. "NATO artıq əməliyyat aparır", – o, Brüsseldə jurnalistlərə deyib.
Çərşənbə axşamı NATO-nun baş katibi Anders foq Rasmusen Şimali Atlantika Alyansının BMT Təhlükəsizlik Şurasının Liviyaya silah tədarükünə dair embarqoya nəzarətlə bağlı qətnaməsinin icrasının təmin olunmasına dair qərar qəbul etməsi haqqında məlumatı verib.
NATO generalı onu da bildirib ki, "Birləşmiş müdafiəçi" kodu ilə əməliyyat aparılan zaman NATO dənizçiləri Mərkəzi Aralıq dənizindən keçəcək və göyərtələrində silah və muzdluların olması ilə bağlı şübhəli gəmiləri yoxlayacaqlar. Sen-Aman deyib ki, ümumilikdə əməliyyat 10 freqat (Kanada, İspaniya, Böyük Britaniya, Yunanıstan, İtaliya və ABŞ-dən bir, Türkiyədən dörd), üç sualtı gəmi (İspaniya, İtaliya və Türkiyədən bir), iki köməkçi gəmi (İtaliya və Türkiyə), eləcə də bir komanda gəmisi (İtaliya) ilə həyata keçiriləcək. Liviya lideri Müəmmar Qəzzafinin Tripolidəki iqamətgahı növbəti dəfə koalisiya qüvvələrinin bombardmanına məruz qalıb.
Liviya hərbi hava qüvvələri və havadan müdafiə qoşunları müstəqil döyüş qüvvəsi kimi daha mövcud deyil. Bunu Böyük Britaniyanın aviasiya vitse-marşalı Qreq Baquell (Greg Bagwell) bilidirib. Onun sözlərinə görə, artıq koalisiya təyyarələri praktiki olaraq maneəsiz Liviya səmasında uça bilər.
Liviyada həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlara komandanlığı NATO öz üzərinə götürüb. Bunu NATO-nun baş katibi Anders Foq Rasmussen bəyan edib.
Müttəfiqlər fəal surətdə Liviyaya quru hücumu planının üzərində işləyirlər. Bu barədə "RİA Novosti"yə Rusiya kəşfiyyatındakı yüksək rütbəli mənbə məlumat verib.
"Müxtəlif kanallardan aldığımız məlumat onu göstərir ki, NATO ölkələri Böyük Britaniya və ABŞ-nin fəal iştirakı ilə Liviya ərazisində quru əməliyyatı planının üzərində işləyirlər. Belə görünür ki, quru əməliyyatı hava bombardmanları və raket zərbələrinin Qəzzafi rejimini süqut etməyə məcbur edə bilmədiyi təqdirdə başlayacaq", deyə mənbə bildirib. Onun sözlərinə görə, əgər Liviyadakı hadisələr məhz bu ssenari üzrə inkişaf etsə, quru əməliyyatının aprelin sonları – mayın əvvəllərində başlanması planlaşdırılır.
Müəmmar Qəzzafi ölkəsinə qarşı aparılan hərbi əməliyyatları pisləyərək Liviyaya dair Londonda keçirilmiş konfransın iştirakçılarını hərbi əməliyyatlara xitam verməyə səsləyib. "Liviyaya qarşı aparılan barbar və şərəf gətirməyən hücumu dayandırın, Liviyanı liviyaylıların ixtiyarına verin. Siz hər an insan itkisini artıran, insan qırğını ilə nəticələnən əməliyyatlarla məşğulsunuz", – Qəzzafi deyib.
Daha sonra o, ölkəsinin hazırkı vəziyyətini İkinci Dünya müharibə illərində Hitlerin Londonu bombalaması ilə müqayisə edib: "Siz, Avropa və ABŞ bilmirsiniz ki, bu barbarlıqla dolu və məşum müharibə Hitlerin Avropaya işğalçılıq hücumunu və Böyük Britaniyanı bombalamsını xatırladır?!" Liviya lideri söyləyib: "Nə üçün siz "Əl-Qaidə" kimi beynəlxalq terrorçuluqla məşğul olan qruplaşmaları bombardman etmirsiniz?! Qoyun, Liviya ilə bağlı böhranla Afrika Şurası məşğul olsun. Liviya bu Şuranın bütün qərarlarını qəbul edir".
Maliyyə sanksiyaları
ABŞ-nin Maliyyə Nazirliyi Liviya dövlətinə və ölkə başçısı Müəmmər Qəzzafiyə məxsus 30 milyard dollarlıq vəsaiti – nağd pulu və qiymətli kağızı dondurub. "Media forum" saytının məlumatına görə, nazirliyin nümayəndəsi Devid Koen deyib ki, bu, ABŞ tarixində misli görünməmiş iri həcmdə dondurmadır.
Fevralın 27-də BMT Təhlükəsizlik Şurası Qəzzafi, ailə üzvləri və yaxın silahdaşlarının ölkədən çıxmasını yasaqlayan qətnamə qəbul edib. Sanksiyanın başqa bəndlərinə görə, Qəzzafi və qohumlarının xaricdəki bütün hesabları dondurulur, Liviyaya bütün növ silahların satışı yasaqlanır, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinə dinc sakinlərin öldürülməsini araşdırmaq tapşırılır.
Avropa Birliyi də fevralın 28-də Qazzafiyə, onun ailə üzvlərinə və ətrafındakı şəxslərə sanksiyalar tətbiq edib. Sanksiyalar Liviyaya silahın və xüsisi vasitələrin satışına embarqonu, Qəzzafi klanı təmsilçilərinin Avropa Birliyi ölkələrinə səfərinə yasağı, onların hesablarının dondurulmasını nəzərdə tutur.
NATO alyansda Liviya lideri Müəmmar Qəzzafiyə qarşı beynəlxalq hərbi kampaniyaya nəzarətlə bağlı fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, BMT-nin Liviyaya qarşı tətbiq etdiyi silah embarqosuna əmək etməyə razı olub. NATO-nun Baş katibi general Anders Foq Rasmussen deyib ki, Liviyaya qeyri-qanuni silah daşımaqda şübhəli bilinən gəmilərin ələ keçirilməsi məqsədilə alyansın Aralıq dənizində gəmiləri və təyyarələri fəaliyyətə keçir. Rasmussenin sözlərinə görə, NATO üzrə müttəfiqlər BMT-nin Liviya üzərində sanksiyalaşdırığı uçuşlara qadağa zonasının təmin edilməsinə yardım etmək üçün hazırlanan planları yekunlaşdırıb.
İsveç hakimiyyəti Liviya lideri Müəmmar Qəzzafiyə məxsus olduğu bildirilən 1,6 milyard dollar həcmində aktivlərin dondurulması barədə qərar qəbul edib. Lakin "Al Jazeera" telekanalının məlumatına görə, İsveçdə Qəzzafiyə bağlı daha böyük aktivlər ola bilər. Bundan əvvəl ABŞ, Avstriya, Almaniya və digər Qərb ölkələri şəxsən Qəzzafiyə, eləcə də Liviyaya məxsus pul vəsaitlərinin dondurulması barədə qərar qəbul etdiklərini açıqlayıblar. Bu ölkələr Liviya liderinə qarşı nəzərdə tutulan digər sanksiyaların, o cümlədən, Müəmmar Qəzzafiyə səfər qadağasının qoyulmasına başlayıblar.
Avropa İttifaqının rəhbərləri Liviya məmurları və müəssisələr, o cümlədən iri neft şirkətləri haqqında yeni sanksiyalar tətbiq etmək niyyətindədir. Sanksiyaların tətbiqi barədə qərarın yaxın saatlarda qəbul olunacağı gözlənilir. Martın 24-dən etibarən isə sözügedən sanksiyalar qüvvəyə minəcək.
Muxtar (Xocalı)
Muxtar (əvvəlki adı: Mxitarikənd) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Şuşakənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Mxitarikənd kəndi Muxtar kəndi adlandırılmışdır. Kənd 1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. 2020-ci il 9 noyabrda Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir. Hazırda Rusiya Federasiyası Sülhməramlı Qüvvələrinin nəzarəti zonasındadır.
Liviyada vətəndaş müharibəsi (2011)
Humanitar böhran
BMT bildirir ki, son 10 gündə Liviyanı 75 min adam tərk etməyə məcbur olub. Zorakılıqdan xilas olmaq məqsədilə Tunis sərhədinə üz tutan bu adamların axını humanitar böhran yaradıb. BMT-nin Qaçqınlar üzrə Baş Komissarlığının sözçüsü Melissa Fleming deyib ki, martın 1-də daha 10-15 min nəfərin sərhədi keçməsi gözlənilir.
Günlərdir davam edən vətəndaş müharibəsi üzündən ölkəni tərk etmiş qaçqınların sayı 140 minə çatıb. "Əl-Cəzirə" xəbər verir ki, onların təxminən yarısı Tunisə üz tutub. Humanitar təşkilatlardan bildirirlər ki, ölkədən axın durmadan davam edir. Tunis hökuməti son 2 sutkada Liviyadan bu ölkəyə 75 minədək qaçqının gəldiyini açıqlayıb.
Muxtar (Xocalı)
Toponimikası
XIX əsrdə Çar Rusiyasi Azərbaycanı işgal etdikdən sonra gəlmə ermənilər burada yerləşdirilmiş və bir müddət Mxitarikənd adlandırılmışdı. 1992-ci ildən kəndin adı Muxtar kimi rasmiləşdirilmişdir. Oykonimi şəxs adı ilə əlaqələndirirlər. Ermənilər tərəfindən Mxitarişen adlandırılır.
Liviyada vətəndaş müharibəsi (2011)
Humanitar böhran
Liviyada Qəddafiyə sadiq qüvvələrlə üsyançılar arasındakı toqquşmalardan qaçaraq Tunisə keçən və ümumilikdə Misirli olan minlərlə insan səhiyyə, yaşayış yeri və yeyinti-ərzaq problemləri ilə qarşılaşıb. İnsanlar gecələri küçələrdə yatır. Qadın və uşaqların böyük hissəsi isə əsgərlər tərəfindən qurulan çadırlarda yerləşdirilib. Keçid məntəqəsində gərginlik hökm sürür. Xalq keçid məntəqəsindəki problemlərə etiraz edərkən, əsgərlər də tez-tez kütləni dağıtmaq üçün havaya atəş açır. Məlumatlara görə martın 2-dək Liviyanı 180 min insan tərk edib.
İnsan hüquqları pozuntuları
Muəmmər Qəddafiyə sadiq qüvvələr digər vətəndaşlarla bərabər 540 tələbəni oğurlayıb. Universitet tələbələri Misratada yerləşən tələbə şəhərciyindəki yataqxanalardan oğurlanıb. Tələbələrlə yanaşı, hökumət əleyhinə olan etirazçılar da Qəddafinin qüvvələri tərəfindən oğurlanmışdır. Oğurlanmış insanların taleləri naməlum olaraq qalır. Liviyanın "Əl-Rəqib" insan haqları təşkilatı insan haqlarının rejim tərəfindən pozulmasını kəskin pisləmiş və xəbərdarlıq etdib ki, Qəddafi oğurlanmış insanları ona hücum olan təqdirdə canlı sədd kimi istifadə edə bilər.
Muxtar (Xocalı)
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.
Liviyada vətəndaş müharibəsi (2011)
İnsan hüquqları pozuntuları
Liviya lideri Müəmmar Qəzzafini dəstəkləyən ordu dinc sakinlərə qarşı zorakılıq edir, onları ələ salır və alçaldır. Rejimə qarşı çıxan şəxslərə qarşı seksual zorakılıq da adət halını alıb. Yayılmış videogörüntülərdən birində Qəzzafi hərbçilərinin əl-qolunu bağlayaraq yük maşınına doldurduğu müxalifət tərəfdarları ilə necə davrandığı açıq şəkildə görünür…
Muxtar (Xocalı)
Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Muxtar kəndinin əhalisinin faktiki sayı 77 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 90 nəfər təşkil edirdi.
Liviyada vətəndaş müharibəsi (2011)
Azərbaycan
Azərbaycanın Liviyadakı səfirliyi bu gün 12 soydaşımızı vətənə göndərməyə hazırlaşır. Bu barədə APA-ya Azərbaycanın Liviyadakı səfiri Ağasəlim Şükürov məlumat verib. Onun sözlərinə görə, ölkədə vəziyyət gərgin olaraq qalmaqdadır: "Bir çoxları ölkəni tərk etməyə çalışır, buna görə də Tripoli hava limanı gərgin iş rejimində çalışır. Hələlik Liviyada olan Azərbaycan vətəndaşlarından baş verən hadisələrdə zərər çəkən yoxdur. Səfirlik ölkədən çıxmaq istəyən bütün soydaşlarımızı Vətənə göndərmək üçün lazımi səylər göstərir".Qeyd edək ki, səfirliyimizin əməkdaşlarının ailə üzvləri də daxil olmaqla Liviyada cəmi 20 Azərbaycan vətəndaşı var: "Biz vətəndaşlarımızı çıxarmaq üçün səylərimizi əsirgəmirik. Lakin aeroportda ölkədən getmək istəyən 4-5 min nəfər toplaşıb. Heç də bütün təyyarələrə uçuş icazəsi verilmir, hətta çarter reyslərinin hamısı həyata keçirilmir. Liviyadakı MDB ölkələrinin səfirlikləri ilə belə razılığa gəlmişik ki, vətəndaşlarımızın Liviyadan çıxarılması prosesini birlikdə həyata keçirək. Əgər təyyarələrin havaya qalxmasına icazə verilsə, bəlkə bu gün 12 Azərbaycan vətəndaşını ölkəmizə göndərə bildik".
Azərbaycanın 10 vətəndaşı Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin təyyarəsi ilə Liviyadan Kiyevə evakuasiya olunub.
Daha 14 Azərbaycan vətəndaşı Ukraynaya məxsus təyyarə ilə Liviyadan evakuasiya olunub.
Daxili fərqliliklər
Ölkə 3 əsas vahiddən ibarətdir: Kirenaika, Triplotaniya və Fəssan. Onların birləşməsindən yaranan Liviya dövləti çox vaxt “süni dövlət” də adlandırılır. İkinci Dünya Savaşı ərəfəsində Kirenaika və Tripolitaniya ingilis, Fəssan isə fransız təsir dairəsində idi.
Liviya olaylarında qəbilələrin rolu. Mütəxəssislərin fikirləri
Yaxın Şərq və Şimali Afrika üzrə almaniyalı mütəxəssis Mixail Lüdersin fikrinə görə: Əgər Qərbi Liviya qəbilələri Qəddafini dəstəkləməkdən imtina etməsəydilər, üsyançılar uğur qazana bilməzdi. Tripolinin tutulması üsyançıların hərbi qüvvəsindən daha çox Benqazidəki Milli Keçid Şurasının Qərb qəbilələrinin son həftə və günlərdə apardığı gərgin danışıqların nəticəsi idi. Onlar qərara gəldilər: 1.	Kifayət qədər sadiq qüvvəsi qalmayan Qəddafini müdafiə etmək anlamsızdır. 2.	NATO hava qüvvələrinin qarşısında dayanmaq imkansızdır. Qəddafinin sona qədər Tripolini müdafiə etməsini tapşırdığı Tripoli Şəhər Komendantı satqınlıq edərək üsyançıların keçidi üçün yollar açdı. Liviyadakı on illər əvvəl baş vermiş qəbilələrarası ziddiyyətləri nəzərə alsaq, onların vahid məxrəcə gələrək Qəddafinin müdafiəsindən çəkilmələrini anlamaq çətindir. Ehtimal olunur ki, MKŞ qəbilələri öz tərəfinə çəkmək üçün strateji güzəştlərə gedib, kabinetdə yer sözü vermib və ya rüşvət ödəyib. MKŞ Tripoli təcrübəsini Qəddafinin doğma şəhəri Sirtedə də həyata keçirib. 1 sentyabrdan başlayan danışıqlarda şəhər rəhbərliyindən mübarizəsiz təslim olmaq istənilib, əks halda şəhərin güllə yağmuruna tutulacağı bildirilib. BBC məlumat verirdi ki, onlar “durumlarının ümidsiz olduğunu” anlasalar da, “Qəddafiyə loyal polkovniklər”in qarşını ala bilmirlər. Qəbilələrarası qarşıdurmalarda Əlcəzair izləri: Ehtimal olunur ki, Əlcəzir yüzlərlə kilometrlik sərhədləri boyu Liviyanın qərbində yaşayan Ərəb və Bərbər qəbilələrinin üzərində iş apararaq onları xaosa sürükləmişdir. Digər pozucu qüvvə isə Əl-Qaidənin “Ərəb Məğribi ölkələrindəki bölmələri” olmuşdur. Beləliklə, Əlcəzair-Liviya sərhədində Əfqan-Pakistan modelli daimi münaqişə ocağı yaradılır. Liviyanın hərbi dairələrinə yaxın olan “LExpression” qəzeti “Tripoli düşdü, Əl-Qaidə qələbə qazanır” adlı başlıqla xəbər yayımlamışdı. Təzaddan belə bir sual yaranır ki, İslamist Terrorizmə qarşı olan Əlcəzair Afrikanın qocaman dövləti olan Liviyadakı qeyri-stabilliyi niyə dəstəkləyir? Bu barədə fikir haçalanması var. Almaniya KİV məlumatına görə, Əlcəzair Xarici İşlər İdarəsinin rəhbəri Murad Mədəlsi Paris sammiti ərəfəsində bildirib ki, onların ölkəsi MKŞ-nı tanımağa hazırdır. Əslində, onlar Şuranı yaranan kimi dərhal tanımağı düşünürdülər, lakin bu qurumun Liviyanın bütün bölgələrinin maraqlarını təmin etdiyinə əmin deyildilər. O, Qəddafinin ailəsinin bir qisminin Əlcəzairdə sığınacaq tapmasına baxmayaraq, özünün bu ölkədə olması ehtimalını rədd etdi. Əlcəzair rəhbərliyinin qəribə manevrləri, dəyişkən və öncədən sezilməyən mövqeyi onun Avropa dövlətlərinin XİN-lərinin təhriki ilə bu addımları atdığını düşünməyə əsas verir.
Qəbilələrin arealı və Neft amili
Liviya qəbilələrinin hər biri fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. Qəddafinin 42 illik diktaturası ölkənin qərbində dövründə 3 əsas qəbilə önə çıxırdı. 1. Varfalla - ən böyük qəbilə. 2. Qəddaf – Qəddafinin qəbiləsi. 3. Maqarxa. Ölkənin şərqində qəbilələr daha sıx, neft ehtiyatı və infrastruktur daha böyükdür. Əsas neft mənbələrə: Murzuk, Sirte və Kirenaikadadır. 5 neft emalı müəssisəsindən 4-ü, 6 terminaldan 5-i şərqdədir. Sirtdən Tobruka uzanan 800 km-lik sahil zolağı neftin hasilat, emal və ixrac bölgəsidir. Müharibə nəticəsində neft müəssisələri və kəmərləri az zərər çəkilib və qısa müddətdə bərpa olunub. Problem bunda deyil, məsələ orasındadır ki, neftli torpaqlarda qarışıq və çoxsaylı qəbilələr var (Мугарбах, Авакуир, Абиид, Дарза, Арафах, Бараза, Абайдат, Цувайях, Фавахир, Майбрах, Авайлах, Минифах). Beləliklə, qəbilələrin 85-90%-i neft gəlirlərinin bölünməsində birbaşa iştirak edir. Onları Qəddafiyə qarşı mübarizəsinin əsas səbəblərindən biri də budur. Mayns Coğrafiya İnstitutunun rəhbəri, Ərəb Dünyasını Araşdırma Mərkəzinin sədri, Ərəb Şərqi üzrə mütəxəssis Günter Mayer əsas qarşıdurmanın Tripolitaniya və Kirenaika arasında əsas ixrac qüvvəsi uğrunda olduğunu bildirir. Qərbi qəbilələr Qəddafinin dəstəkçiləri olmuş, şərqə isə yad münasibət bəslənmişdir. Əsas neft potensialı Şərqdə olsa da, kapitalın mənimsənməsi qərbə gedirdi. Üsyanın vektoru isə paysız Şərqdən, hakim Qərbə uzanırdı. Qəddafinin qəbiləsi qərbdə yaşayır və ölkə zənginliklərinin əsas sahibi idi. Gəlirlərin bölüşdürülməsindəki qeyri-bərabərlik qəbilələrarası zidiyyətləri dərinləşdirirdi. Mayer qəbilələrin sayının 130-140 olduğunu bildirir.
Diktatura yenidən qayıda bilərmi?
İkinci Dünya Müharibəsindən sonra Qərbi Almaniyada həyata keçirilən islahatlar olardı. Diktaturadan qurtulmuş Qərbi Almaniyada DeNatsifikasiya həyata keçirildi. Keçmiş rejimin bütün qalıqları büsbütün məhv edildi. Gələcəyə doğru irəliləmək üçün keçmişlə hesablaşmaq mühüm amildir. Xalqa qarşı törədilən cinayətlərdə iştirak etmiş və cəmiyyətdə kök atmış zümrənin ictimai həyatdan yığışdırılmaması demokratiyanın gələcyinə böyük təhlükə törədir. Keçmiş Sovet məkanında baş verənlər inqilab dövrü yaşayan liviyalılar üçün bir ibrət dərsi olmaldır. Bu məkanda sabiq kommunistlərin ictimai-siyasi həyatdan yığışdırılmaması onlara siyasətə, az sonra isə hakimiyyətə qayıtmağa yardım etdi. Milli siyasi elita yenidən formalaşmayınca köhnə əllərin yeni hakimiyyətə qayıtması təhlükəsi kifayət qədər realdır. Bu mənada İraqda həyata keçirilən DeBəəsifikasiya da optimal nümunədir. Qəddafi hakimiyyətini təmsil edən zümrənin üzvləri qanuna müvafiq şəkildə siyasətdən tamamilə təcrid olunmayınca Liviyada diktaturanın bərpa olma şansları güclü olaraq qalacaq. Əlbəttə, bütün bunlardan öncə xalqa qarşı saysız-hesabsız cinayətlər törətmiş Qəddafinin yaxın çevrəsi yeni demokratik hökumət tərəfindən sərt cəzalandırılmalıdır.
Sanqvinik
right|thumb|150px| Temperament tiplərinə Hippokratın verdiyi [[fleqmatik, Xolerik, sanqvinik və melanxolik adları, şəkildə sadalanma soldan sağa istiqamətlənmişdir]] Sanqvinik – bu tipə aid insanlar emosional, zirək və diribaş olurlar. O qədər zirəkdirlər ki, onları bir dəqiqə bir yerdə saxlamaq qeyri-mümkündür. Həmişə hara isə tələsirlər, gedirlər, gəlirlər. Oturaq iş onlarlıq deyil. Ətrafda olan heç nə onların diqqətindən kənarda qalmır. Hər şeyə maraq göstərirlər. Və onların maraq obyektləri tez-tez dəyişir. Psixoloqların təbirincə desək, sanqviniklərin maraqları davamsız və qeyri-sabitdir. Elə ona görə də, böyük həvəslə, coşğunluqla başladıqları işdən son dərəcə süstlüklə də əl çəkirlər.
Heç bir tip sanqvinik qədər istənilən şəraitə, vəziyyətə tez uyğunlaşa bilmir. Sanqviniklərin bu xüsusiyyətini qeyd edən psixoloqlar bir qədər mübağiləyə yol verərək, söyləyirlər ki, "sanqvinik yadplanetlilərin arasına düşsə belə, onun üçün vəziyyət elə də cansıxıcı olmayacaq. Qısa zaman ərzində onlarla dil tapacaq. Və həyatdan həzz almağı bacaracaq". Bir sözlə, bu qəbildən olan insanlar istənilən şəraitə tez alışırlar. Son dərəcə emosional olsalar da, yaddaşları zəifdir. Onlar üçün sanki hər şey bir anlıqdır: tez sevinib, tez də kədərlənirlər. Ancaq heç nə onları təbdən çıxarmır. Çünki sevinci də, kədəri də tez unudurlar. Bir sözlə, onlar üçün yalnız bu gün, bu saat, bu an var. Eyni zamanda bu tip insanlar təsir altına tez düşürlər. Elə buna görə də bu insanlardan bəziləri son dərəcə özbaşına, bəziləri isə bunun tam əksinə olaraq, intizamlıdır.
Fuad Musayev
Həyatı
1938-ci il yanvarın 11-də Bakı şəhərində anadan olub. Atası — Musayev Ənvər Yusif oğlu əslən Şuşa şəhərindən, anası — Əliyeva Elmira Cahangir qızı Gəncə şəhərindəndir.
1957-ci ildə Bakı şəhəri 6 saylı ümumtəhsil orta məktəbini, 1963-cü ildə isə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun inşaat fakültəsini inşaatçı-mühəndis ixtisası üzrə bitirib. Sonrakı illərdə Moskvada İctimai Elmlər Akademiyasını və SSRİ Xalq Təsərrüfatı Akademiyasını bitirib.
Fuad Musayev 1973-cü ilə qədər Bakıda 1 saylı Ev Tikintisi Kombinatının (ETK) sıravi ustasından direktor müavininə qədər tikinti sahələrində çalışmış, Bakı şəhərində 8-ci Kilometr, Əhmədli, Bakıxanov, Günəşli, Xırdalan qəsəbələrində və 6, 7, 8 və 9-cu mikrorayonlarında yeni yaşayış massivlərinin salınmasında, eləcə də 1, 2 və 3 saylı ETK-nin yenidən qurulmasında iştirak etmişdir.
İdman kariyerası
Fuad Musayev 1952-ci ildə "Spartak" və "Medik" gənclərdən ibarət futbol və voleybol komandalarının üzvü, 1955-ci ildən Azərbaycan gənclərdən ibarət futbol və voleybol yığmalarının üzvü, Zaqafqaziya respublikalarının gənclərdən ibarət komandaları və Rusiya çempionu arasında ənənəvi voleybol turnirinin qalibi, "Spartak" Cəmiyyəti Mərkəzi Şurasının böyüklər komandaları arasında Ümumittifaq yarışlarının iştirakçısı olmuşdur.
O, 1956-cı ildə gənclər komandaları arasında voleybol üzrə Azərbaycan çempionu; gənclər komandaları arasında voleybol üzrə SSRİ çempionu, gənclər komandaları arasında beynəlxalq turnirin qalibi olmuşdur.
Fuad Musayev 1957–1962-ci illərdə Politexnik İnstitutunun və "Burevestnik" komandalarının tərkibində futbol və voleybol üzrə Azərbaycan çempionatlarının qalibi və mükafatçısı, universitetlər arasında futbol üzrə SSRİ çempionatının iştirakçısı, 1962–1965-ci illərdə futbol üzrə Bakı və Azərbaycan çempionatlarının qalibi, Dinamo Bakı komandasının tərkibində "B" dərəcəli ustalar arasında SSRİ çempionatının iştirakçısı, Dinamo Bakı komandasının rəisi olmuşdur.
Fuad Musayev 1962-ci ildən "Neftçi" ustalardan ibarət ehtiyat komandasının oyunçusu olmuşdur.
Fuad Musayev 1969-cu ildə Çerkassıda keçirilən Voleybol üzrə "Mehsul" Cəmiyyəti Mərkəzi Şurasının SSRİ çempionatının bürünc mükafatçısı, 1971-ci ildə isə Viljandidə keçiriləN Voleybol üzrə "Məhsul" Cəmiyyəti Mərkəzi Şurasının spartakiadasının final yarışlarının iştirakçısı olmuşdur.
Sovet dövrü
Fuad Musayev 1973-cü ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin aparatında işə qəbul olunmuşdur.
O, 1975–1977-ci illərdə Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı nazirinin birinci müavini, 1977–1981-ci illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Plan Komitəsi sədrinin tikinti kompleksinin işinə cavabdeh olan birinci müavini, 1981–1983-cü illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin katibi və tikinti və şəhər təsərrüfatı şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləmişdir.
Fuad Musayev 1983–1988-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Şəhər Komitəsinin birinci katibi, SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.
Fuaf Musayev 1989–1990-cı illərdə Sənayedə İşlərin Təhlükəsiz Görülməsi və Dağ-Mədən Nəzarəti üzrə Dövlət Komitəsinin sədri, 1990–1991-ci illərdə isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin sənaye üzrə katibi olmuşdur.
O, IX, X, XI və XII çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.
Müstəqillik dövrü
Fuad Musayev 1992–2003-cü illərdə Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyasının birinci prezidenti olmuşdur. O, həmçinin, İngiltərə, Hollandiya və Belçikada Avropa Çempionatlarının təşkili və keçirilməsi üzrə UEFA Komitəsinin və UEFA-nın Şərqi Avropa Ölkələrinə Yardım Komitəsinin üzvü də olmuşdur.
Mükafatları
İki Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmişdir (1980, 1986).
Sabit Kərimov
Həyatı
Sabit Qəhrəman oğlu Kərimov 10 aprel 1940-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad şəhərində anadan olmuşdur. O, 1961-ci ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) İstehsal proseslərinin avtomatlaşdırılması fakültəsini bitirmişdir.
Sabit Kərimov 1967-ci ildə Moskva Energetika İnstitutunun aspiranturasını bitirərək 1968-ci ildən elmi-pedaqoji fəaliyyətini Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda davam etdirmişdir. Sabit Kərimov 1968-ci ildə texnika elmləri namizədi, 1987-ci ildə isə texnika elmləri doktoru elmi dərəcəsini almış, 1989-cu ildə professor adına layiq görülmüşdür. O, 2001-ci ildə AMEA-nın müxbir üzvü seçilmişdir.
Alim 1989-cu ildən 2013-cü ilə kimi Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında (indiki Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) Hesablama maşınları və proqramlaşdırma kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.
Elmi fəaliyyəti
S. Kərimovun elmi tədqiqatlarının əsas istiqaməti informasiya və ekspert sistemlərinin yaradılması və tətbiqi ilə bağlıdır. O, 1967–1989-cu illərdə kimya, neftkimyası və neftemalı sahələri üzrə avtomatlaşdırılmış informasiya və idarəetmə sistemlərinin yaradılması sahəsində işləmiş, 1990-cı ildən isə elmin və istehsalatın müxtəlif sahələri üzrə informasiya və ekspert sistemlərinin yaradılması və tətbiqi üzrə elmi-tədqiqat işləri aparır. Onun rəhbərliyi və bilavasitə iştirakı ilə kimya və kimya texnologiyası sahələri üzrə informasiya-axtarış sistemləri (1967–1975), neftemalı və neftkimyası sənayesi üzrə ərazi avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemi (1975–1988), istehsal müəssisələri üçün avtomatlaşdırılmış informasiya və idarəetmə sistemləri (1988–1990), respublikada mütərəqqi texnologiyalar, bitkilərin mühafizəsi, Xəzər dənizinin ekologiyası, neft maşınqayırma sahələri üzrə informasiya sistemləri, tibbi diaqnostika üzrə ekspert sistemləri (1990–2009) yaradılmış və tətbiq edilmiş, informatika üzrə çoxdilli izahlı terminoloji lüğət hazırlanmışdır.
Ülviyyə Tahir
Ülviyyə Tahir (tam adı: Ülviyyə Tahir qızı Mustafayeva; 15 noyabr 1980, Bəydövül, Göyçay rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycanlı yazıçı, tərcüməçi və publisist.
Həyatı
Ülviyyə Tahir qızı Mustafayeva 15 noyabr 1980-ci ildə Azərbaycan SSR, Göyçay rayonunun, Bəydövül kəndində anadan olmuşdur.
Təhsili
1987—1998-ci illərdə Göyçay rayonu, Ə.Əsgərov adına orta məktəbdə təhsil almışdır.
1998-ci ildə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Tarix fakültəsinə daxil olmuş və 2002-ci ildə həmin fakültəni bitirmişdir.
2009-cu ildə Azərbaycan Dillər Universitetinin İngilis dili fakültəsinə daxil olmuşdur.
Fəaliyyəti
2009-cu ildə ilk hekayəsini yazmışdır.
2014-cü ildə Hədəf Nəşrlərinin təsis etdiyi, “Kitabevim.Az” və Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının təşkilatçılığı ilə həyata keçirilən “Anamın Kitabı” pyes müsabiqəsində "Anamın tabutu" adlı pyeslə iştirak etmiş və 44 balla 7-ci yer olub.
"Stokholm Sindromu" hekayəsilə "Ədəbi Azadlıq-2015" müsabiqəsində iştirak edib.
Hazırda 150-ə yaxın hekayə, araşdırma məqalənin və tərcümə kitablarının müəllifidir.
Tamyarpaq yalançı sabunağacı
Tamyarpaq yalançı sabunağacı (Koelreuteria integrifoliola)
Təbii yayılması
Çində və Kоrеyada yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 10 m-dən yuxarı, yaraşıqlı, tükcüklü, sonradan çılpaqlaşan zoğlu, yarpağını tökən ağacdır. Yarpaqları 35 sm-dək uzunluqda, iri, tam kənarlı, cüt lələkvaridir. Yarpağın əsas oxu 3-4 yerə şaxələnmişdir. Xırda yarpaqları uzunsov- yumurtavari və ya uzunsov- ellipsvari, ucu biz, bünövrəsi pazşəkilli və ya yumru, kənarları bütöv və ya zəif inkişaf etmiş dişcikli olub, uzunluğu 7-10 sm və eni 3-4 sm-ə çatır. Çiçəkləri süpürgə çiçək qrupunda tоplaşmışdır Süpürgələri iri, təxminən yarpaqlarla eyni uzunluqdadır. Qutucuğu ellipsvari- yumurtavari, uzunluğu 3 sm, eni 2 sm, ucu yumrudur. Tоxumla çоxaldılır.
Ekologiyası
Tоrpağa az tələbkar, quraqlığa və şaxtaya davamlıdır.
Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqaz, Kür-Araz ovalığı və Talışda təbii halda rast gəlinir.
İstifadəsi
Köklərində köpükləndirici maddə оlan sapоnin vardır. Tək əkinlərdə istifadəsi məqsədyönlüdür.
Senecio zoellneri
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
400 zərbə (film, 1959)
"400 zərbə" — Fransa kinorejissoru Fransua Trüffonun 1959-cu ildə çəkdiyi film. Fransız yeni dalğasının ən əsas filmlərindən biri sayılır. Film Beynəlxalq Kann Kinofestivalının "Ən yaxşı rejissor işi" nominasiyasında qalib olmuşdur.
Məzmunu
Gənc Antuan yaşadığı cəmiyyəti qəbul edə bilmədiyindən qaçmaq qərarına gəlir. O sındırır, dağıdır, çəkir, aldadır, yalan danışır, oğurlayır… O sadəcə öz cəmiyyətini qəbul etmir. Bəlkə də onun elə belə böyüməsinə cəmiyyət özü təsir edir. Axı təsadüfi deyil ki, filmin adı 400 zərbədir.
Anasını başqa bir kişi ilə görən Antuanın psixologiyası daha da pozulur və Trüffo göstərir ki, uşağın sağlam böyüməsi üçün sağlam mühit, sağlam cəmiyyət və sağlam ailə nə qədər zəruri bir şeydir.
Filmdə baş verənlər bəlkə də yetkin bir insana adi görünə bilər. Ancaq Trüffo hətta ən cüzi zədələrin, ən cüzi zərbələrin belə uşağın təfəkkürünə nə dərəcədə pis təsir edə, valideynlə uşaq arasında olan anlaşılmazlığın və onun nəticələrinin nə qədər ağır izlər buraxa biləcəyini gözəl göstərir.
Antuan rejissorun alter eqosudur. Trüffo növbəti iyirmi ildə bu filmin bir neçə davamını çəkdi və bu da uğurla qarşılandı. 20 yaşında sevgi (film, 1962) (1962) epizod filmindən qısa bir filmdə Antuan platonik bir sevgiyə sahibdir. Oğurlanmış öpüşlər (film, 1968) (1968) filmində Antuan Duanel (Jan-Pyer Leo) Kristin Darbo (Klod Jad) aşık. Ailə ocağı (film, 1970) (1970) filmində Antuan və Kristin evli bir cütlükdür. Qaçışda sevgi (film, 1979) (1979) filmində Antuan Kristinin dostu Lilian ilə münasibət qurur və cütlük boşanır. Antuan hekayəsi və Antuan və Kristin cütlüyünün salnaməsi kimi bu dövr film tarixində misilsizdir.
Cənubu Amerika susüpürəni
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Quercus emoryi
(Quercus emoryi) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aşağı Yemişcan
Toponimikası
XIX əsrdə gəlmə ermənilər Sıznaq adlanan bu yerdə məskunlaşmış, kəndin adını da Nerkin Sıznək (Aşağı Siznək) kimi rəsmiləşdirmişdilər. 1992-ci ildə kəndə Aşağı Yemişcan adı verilmişdır. Toponimin ikinci komponenti "yemişan" sözünun tələffüz formasıdır.
Inga hispida
(Inga hispida) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aşağı Yemişcan
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dəğətəyi ərazidə yerləşir.
RISE
RISE - Scotland's Left Alliance (, qısa RISE kimi tanınır) – Şotlandiyada Şotlandiya Sol Layihəsi və Şotlandiya Sosialist Partiyası seçki ittifaqından mövcud olan siyasi partiya. İttifaq Radikal Sol Koalisiya nümunəsi üzərində qurulmuşdur.
Partiyanın adı Hörmət (Respect), Azadlıq (Independence), Sosializm (Socialism) and Environmentalizm (Environmentalism) qısaltmasından yaranmışdır.
Tarixi
200px|left|thumbnail|Şotlandiya Sol Layihəsi Şotlandiya Sol Layihəsi oktyabr 2014-də Şotlandiyanın müstəqilliyi üzrə referendumdan sonra onlayn layihə kimi yaranıb. Layihə 2015-ci ilin avqustun 29-da Qlazqonun "Mariott" mehmanxanasında RISE partiyası kimi qeyd olub və ilk konfransını keçirmişdir.
Evangelista Torriçelli
Evangelista Torriçelli — XVII əsrdə yaşamış İtalyan fizik və riyaziyyatçı. Toriçelli 1643-cü ildə hava təziqinin ölçmək üçün indi civəli barometr deyilən cihazı icad etmişdir.
Uşaqlıq vaxtlarından dəqiq elmlərə maraq göstərməyə başlamışdır. 1627-ci ildə Roma şəhərinə getmiş və burada hidrolika elminin banilərindən olan Benedetto Kastelli ilə birlikdə işləmişdir. Benedetto Kastelli Qalileo Qalileyin tələbələrindən bir idi və Evangelista Torriçellidə 1641-ci ildən etibarən Qalileo Qalileylə məktublaşmağa başlamışdır. Həmin ildə Kastellinin məsləhətlərindən sonra Qalileo Qaliley Evangelista Torriçellini Toskana şəhərinə dəvət etdi. Torriçelli Toskana şəhərinə gəldikdən, bir neçə həftə sonra Qalileo Qaliley vəfat etdi. Toskana knyazı şəhərdə elmi işlərlə məşğul olmağı Qalileo Qalileyə tapşırmışdı, onun ölümündən sonra bu vəzifəyə Evangelista Torriçelli gətirildi. 1644-cü ildə Torriçelli tərəfindən Həndəsə və Mexanika bölmələrinə aid olan bir kitab nəşr edildi.
Riyaziyyat sahəsində olan böyük bir boşluğu dolduran bu kitabda, eyni zamanda Qalileo Qalileyin mexanika sahəsində olan iki işidə yer almışdır. Torriçellinin Həndəsə və Mexanika sahələrində olan fəaliyyətinə ilk öncə heç kim önəm vermirdi. Onun əsas məqsədlərindən biridə hava təziqinin ölcmək üçün cihaz ixtira etmək idi. O, ilk dəfə olaraq hava təziqini şüşə qablara doldurulmuş civələr vasitəsi ilə etmək qərarına gəlmişdir. Bununla da dəniz səviyyəsində 1cm2 qədər düşən təziq 1033 g/cm² olaraq müəyyən edildi. Həyatının sonrakı dövründə müəllimi olmuş Qalileo Qalileyin Teleskopunun üzərində işlədi. 1643-cü ildə Evangelista Torriçelli hava təziqini ölçmək üçün Civəli barometri kəşf etdi.
Evangelista Torriçelli 1647-ci ilin 5 oktyabr tarixində İtaliyanın Florensiya şəhərində 38 yaşında vəfat etmişdir.
Xolerik
right|thumb|150px| Temperament tiplərinə Hippokratın verdiyi [[fleqmatik, Xolerik, sanqvinik və Melanxolik adları, şəkildə sadalanma soldan sağa istiqamətlənmişdir]]
Xolerik — son dərəcə coşğun xarakter. Kəmhövsələdirlər. Çox nadir hallarda "susmaq lazım gələndə birinci ol" tövsiyəsinə riayət edirlər. Həmişə istənilən məsələyə birinci reaksiya verənlər sırasındadırlar. Bu xasiyyətləri ucbatından xolerik tipli insanların başı, həmişə, necə deyərlər, qeylü-qalda olur: ətrafı ilə asanlıqla yola getmir, tez-tez münaqişəyə girirlər. Ona görə də xoleriki adətən səbirsiz, tündməcaz insan kimi tanıyırlar. İnadkardırlar. Sanqvinikdən fərqli olaraq, maraqları sabit və davamlıdır. Başladıqları işi bir qayda olaraq sona çatdırırlar. İstənilən problemlə üzləşdikdə özlərini itirmir, asanlıqla vəziyyətdən çıxış yolu tapırlar. Xolerik tipə aid olan insanlar sadiqdirlər. Ətrafına son dərəcə bağlı olduqlarına görə onlar üçün mühiti dəyişmək çox çətindir. Düşdükləri yeni mühitə uzun müddət alışa bilmirlər.
Quercus excelsa
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dinamo Moskva QVK
Dinamo Moskva Qadın Voleybol Komandası — 1926-cı ildə yaradılmışdır. Komanda 1992-ci ildə dağıdılsa da, 2004-cü ildə yenidən bərpa edildi. Hal-hazırda klub ev oyunlarını paytaxdakı "Drujba" idman sarayında keçirir.
2009 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
2009 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi 7-ci baş tutan ənənəvi Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsidir. Müsabiqə 21 noyabr 2009-cu il tarixində Ukraynanın paytaxtı Kiyev şəhərində keçirilmişdir. Ukrayna müsabiqəyə ilk dəfə ev sahibliyi etmişdir. Müsabiqədə 13 ölkə iştirak etmişdir. Bu ölkələrdən İsveç 1 illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri dönmüşdür. Lakin 2008-ci ildə müsabiqədə iştirak edən Bolqarıstan, Litva və Yunanıstan 2009 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində iştirakdan imtina etmişdir.
Kiyevdə keçirilən 2009 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində "Click Clack" mahnısı ilə Niderland təmsilçiləri Ralf Makenbax qalib gəlmişdir.
12 xal
Müsabiqədə 12 xal alan ölkələr:
Bureya çayı
Bureya – Rusiya Federasiyasınin Xabarovsk diyarı və Amur vilayətində çay. Amur çayının sol qolu.
Ümumi məlumat
Sağ Bureya (Ezop silsiləsinin cənub yamaclarından başlanır) və Sol Bureya (Dusse-Alin silsiləsinin qərb yamaclarından başlanır) çaylarının qovuşmasından əmələ gəlir. Uzunluğu 623 km (Sağ Bureyanın başlanğıcından 739 km), hövzəsinin sahəsi 70,7 km². Yuxarı axınında dağ çayıdır (axın sürəti 3–4 m/san). Orta axınında Turan silsiləsinin qollarını kəsir və dar dərə ilə axır. Aşağı axınında Zeya-Bureya düzənliyinə çıxır, dərəsi 10 km-ədək genişlənir. Əsasən, yağış suları ilə qidalanır. Yayda 5–7 dəfə daşqın olur. Daşqın zamanı suyun səviyyəsi bəzən 6–10 m-ə çatır. Ortaillik su sərfi Kamenka kəndi yaxınlığında 913 m³/san-dir. Oktyabrın axırı–noyabrın ortalarından aprelin axırı–mayın əvvəlinədək buzla örtülü olur. Əsas qolları: sağdan Niman, Tuyun, soldan Uqral, Tırma. Ağac axıdılır. Mənsəbindən 197 km məsafədə gəmiçiliyə yararlıdır. Ümumi sahəsi 51,6 km² olan 1,5 mindən çox göl Bureya hövzəsindədir. Üzərində SES və gəmi dayanacaqları (Çekunda, Malinovka və s.) var.
Ağ yovşan
Təbii yayılması
Orta Asiyada, Azərbaycanda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 25-70 sm-ə çatan sıx tükcüklü,bozumtul yaşıl rəngli yarımkolcuqdur.Şırımlı olmayan gövdəsinin aşağı hissəsində yarpaqlar nisbətən xırdadır.Yarpaqları qısa saplaqlı 2-4,5 sm uzunluqda,3-5 mm enindədir.Gövdənin aşağı yarpaqları üçər lələkvari parçalanmış,səbətləri sadə salxımlı,ensiz,süpürgələrdə yığılmışdır.Toxumu 1 mm uzunluğunda,uzunsov konus formalı,kənarı qeyri-bərabər haşiyələnmişdir.Avqust ayında çiçəkləyir,sentyabr ayında toxumları yetişir.
Ekologiyası
Qumlu təpəciklərdə rast gəlinir.Quraqlığa davamlıdır,torpağa tələbkar deyildir.
Azərbaycanda yayılması
Abşeronda dənizkənarı ərazilərdə təbii halda bitir.
İstifadəsi
Tərkibində efir yağı vardır ki, ondan ətriyyatda və dərman vasitəsi kimi istifadə olunur və əsasən aşağıdakı maddələrdən ibarətdir: 12%-pinen, 23%-kamfen,16%-kamfora,10%-borneol,25%-bornilasetat.
Pirili (Kürdəmir)
Pirili — Azərbaycan Respublikasının Kürdəmir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2114 nəfər əhali yaşayır.
Sərdarkənd
Sərdarkənd (əvvəlki adı: Sardaraşen) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Təzəbinə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Sardaraşen kəndi Sərdarkənd kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Sərdarkənd kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Sərdarkənd kəndinin əhalisinin sayı 181 nəfər təşkil edirdi.
Adi susüpürən
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Inga herrerae
(Inga herrerae) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Silikogel
thumb|Quru silikagel dənəcikləri Silikagel- silisium turşusundan(nSiO2•mH2O) əmələ gələn pH > 5–6 halda qurudulmuş geldir. Bərk hidrofil sorbentdir.
Alınması
Qələvi metalların silikat məhlullarının oksidləşməsi mərhələsindən sonra qurudulmuş gel alınır:
Silikagel silisium birləşmələrinin (silisium xlorid, ortosilisium efirləri) hidrolizi ilə alınır.
Xassələri
right|thumb| Silikagel bir-birindən 0.5 nm məsafədə yerləşən SiOH qrupundan təşkil olunmuş böyük səth sahəsinə malikdir. Bu qruplar fəal mərkəzlərdir. Silikagelin aktivliyi bu mərkəzlərin sayından və aktivliyindən asılıdır. Adsorbsiya olunmuş su kənar edildikdə, bu mərkəzlər aktivləşir və ona gorə adsorbent də fəallaşır. Bu cür fəallaşma geli 150–200oC temperaturda qızdırdıqda baş verir. Daha yüksək temperaturda (200–400oC) su tamamilə buxarlanır. Nəticədə aktivlik itir. Çünki Si-O rabitəsi əmələ gəlir. Bu dönən prosesdir.400oC-dən yüksək temperaturda silikagelin səthindəki dönən proses zəifləyir. Aktiv mərkəzlər həll olan polyar maddələrə əmələ gələn hidrogen rabitəsinin hesabina təsir edir.
Tətbiqi
thumb|240px|silikagel Silikagel qüvvətli adsorbent olduğuna görə geniş tətbiq sahəsinə malikdir. Xlor, azot, oksigen, hidrogen, karbon qazı, hava və digər sənaye qazlarının qurudulmasında istifadə edilir. Udma qabiliyyətinə görə silikagel bəzi üzvi maddələrin qurudulmasında, eləcə də korroziyadan müdafiə məqsədi ilə, benzol, efir, aseton, benzin buxarının udulmasında tətbiq edilir. Xromotoqrafiyada adsorbent kimi, yağların regenerasiyasında katalizator kimi, məhsulların daşınma və saxlanmasında quruducu kimi istifadə edilir. thumb|60px|[[Chromatography column]]
Yalançı sabunağacı
Yalançı sabunağacı (Koelreuteria paniculata)
Təbii yayılması
Çin, Kоrеya, Yapоniyada geniş yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 17 m-ə, dimеtri 40 sm-ə çatan iri kоldur. Budaqları açıq qəhvəyi qabığa malikdir. Yarpaqları 45–50 sm uzunluqda və 25 sm еnində оlub, tək lələkvarı və bəzən cüt lələkvarıdır. Yarpaqcıqlar qarşı-qarşıya düzülüşlü, 9–15 оlub, оturandır. Çiçəkləri ikicinsli, bulanıq-sarı rəngdə оlub, 30–40 sm uzunluqda sеyrək, iri süpürgələrə tоplanmaqla budaqların uclarında еnsizləşir. Kasa yarpaqlar 5, bitişik, dərindilimlidir. Ləçəklər 4, еrkəkciklər 8, uzun saplaqlı, dişicik sütuncuğu 3 bölümlüdür və еrkəkciklərdən qısadır. Mеyvələri 3 yuvalı, 5 sm uzunluqda, qutucuqdur, hər yuvada bir ədəd şarşəkilli, qara rəngli mеyvə vardır. Tоxumları şarvarı, rəngi qaradır. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, avqust-sеntyabrda mеyvəsi yеtişir.
Ekologiyası
İşıq və istisеvən, tоrpağa az tələbkar, şоranlığa nisbətən davamlı bitkidir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqaz, Kür-Araz ovalığı, Talış və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.
İstifadəsi
Mеyvə və çiçəkləri çоx bəzəklidir. Tоxumlarından sabun surrоqatı hazırlamaq üçün istifadə еdilir. Qabığından yapışqana оxşar maddə alınır.
Pirəköcə
Pirəköcə — Azərbaycan Respublikasının Kürdəmir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Pirəköcə kəndi Kürdəmir rayonunun eyniadlı bələdiyyəsinin tərkibində, Kür çayının sağ sahilində, Şirvan düzündə yerləşir. Rayon mərkəzindən 50 km, Sabirabad rayonunun mərkəzindən 23 km, Bakı şəhərindən isə 239 km uzaqlıqdadır. Sabirabadın Muradbəyli kəndi ilə Kür çayı, Kürdəmirin Axtaçı və Qocalı kəndləri ilə isə quru vasitəsilə qonşudur. Qədim zamanlarda Kür çayı vasitəsilə Pirəköcədən Tiflis, Qazax şəhərlərinə getmək olardı. Lakin XX əsrin ortalarından başlayaraq çay üzərində Mingəçevir, Şəmkir, Yenikənd və s. su-elektrik stansiyaları tikildiyindən hazırda həmin şəhərlərə getmək mümkün deyildir. Kəndin adının etimologiyası orta əsrlərdə burada olan bir pirlə bağlıdır. Kür çayı daşarkən həmin piri məhv etmişdir. Hazırda pirin qalıqları belə qalmamışdır. Kəndin adının mənası "pirə köçək" deməkdir. Sonralar bu söz aşınmaya məruz qalaraq "pirəköcə" formasına düşmüşdür. Hətta, sovet dönəmində bir zamanlar rəsmi sənədlərdə kəndin adı "Pirəköjə" kimi yazılırdı.
Toponimikası
Pirəköcə oyk. Kürdəmir r-nunun Qocalı i.ə.v.-də kənd. Kür çayı sahilində, Şirvan düzündədir. Pirəköcə variantında da qeyda alınmışdır. əsli Piraqocadır. Oykonim ”qocalı nəslinə mənsub pir” mənasında olub, eyniadlı pirin adını daşıyır. Kənddə qocah nəslinin nümayandəlari indi də yaşayır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənddə Kür çayı sahilində məşur Tuğayı ağacları var. Yerli əhali çaydan müxtəlif kiçik və iri həcmli balıqlar ovlayırlar. Kəndin ərazisi dağ-çöl və yarımsəhra landşaft qurşağında, orta və zəif parçalanmiş dağarası düzənliklərin və ovalıqların yarımsəhra landşaftına daxildir. Pirəköcədə balıqlardan poruya, ağ balığa, sürünənlərdən su ilanına, tısbağaya, aqamaya, suda-quruda yaşayanlardan quru qurbağasına, quşlardan ördəyə, qaşqaldağa, qaza, məməlilərdən oxlu kirpiyə, qırmızıquyruq qum siçanına, yırtıcılardan canavara rast gəlmək olar. Demək olar ki, bu kəndin zoologiyası müxtəlif və zəngindir. Kəndin bitki örtüyü səhraların və yarımsəhraların yerində yenidən bərpa olunmuşdur. Yağıntıların illik miqdarı 200 mm-ə bərabərdir. Pirəköcə kəndində Kaynazoy erasına aid 4-cü dövr çöküntüləri vardır. Kənddə ən yuksək temperatur 43 dərəcədir. Kəndin torpaqları boz-çəmən rəngindədir.
Əhalisi
2008-ci ilin məlumatlarına görə kənddə 61 ev və 251 nəfər əhali var. Əhalinin əksəriyyəti kişilərdir. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 387 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Kəndin əhalisi taxılçılıq, əkinçilik, bağçılıq, bostançılıq, əsasən isə maldarlıq və heyvandarlıqla məşğuldur.
Çoxnüvəli aromatik birləşmələr
Çoxnüvəli aromatik birləşmələr-tərkibində iki və daha çox benzol nüvəsi olan aromatik birləşmələrə deyilir.
Tipləri
Bunlar üç tipdə ola bilər:
Bifenil tipli birləşmələr
Bifenil tipli birləşmələrin ən sadəsi bifenil və ya difenil C6H5 – C6H5-dir. Difenil, daş kömür qətranında rast gəlir və benzolu yüksək temperaturda qızarmış borular içərisindən buraxmaqla alınır. 2 C6H6→C6H5 – C6H5+H2 Sənaye də difenil almaq üçün benzol buxarlarını ərinmiş qurğuşunun içərisindən keçirirlər. Bundan başqa difenil və onun homoloqlarını, Fittinq reaksiyası vasitəsi ilə müvafiq halogenlərə natrium metalı ilə təsir etməklə alırlar.
Difenil
Difenil 700C-də əriyən, 2540C-də qaynayan bərk maddə olub, suda həll olmur, spirtdə və efirdə yaxşı həll olur. Bir sıra kimyəvi xassələrinə görə difenil benzola bənzəyir, onun kimi asan nitrolaşır və sulfolaşır. Benzoldan fərqli olaraq difenilin birəvəzli törəməmləri üç izomer (orto, meta, para) şəklində ola bilər. difenilin özünü benzolun birəvəzli törəməsi kimi təsəvvür etsək, birəvəzli difenilin üç izomer halında olacağını dərk etmək çətin deyildir. Difenil, difenil efiri ilə bir yerdə yüksək temperaturlu istilikverici maddə kimi su buzxarı əvəzinə işlədilir. Onun törəmələri bir çox əhəmiyyətli boyağın əsasını təşkil edir.
Difenilin əhəmiyyətli törəmələri
Difenilin əhəmiyyətli törəmələrindən biri diparadiamindifenil və benzindindir. Benzidin almaq üçün hidrobezola qatı mineral turşularla təsir edirlər. Benzidin 1220C-də əriyən bərk maddədir. Amin olduğu üçün əsas xassəyə malik olub, turşularla duz əmələ gətirir və başqa birli aminlər kimi diazolaşa bilir. Benzidinin hər iki amin qrupu diazolaşa bilir və bisdiazobirləşmə əmələ gəlir. Benzidinin diazolaşma məhsulu aminlərin və ya fenolların sulfotuşuları ilə bitişdirildikdə disazoboyaqlar əmələ gətirir. ən əhəmiyyətli disazoboyaq olan Konqo boyağı bisdiazobenzolxloridin iki molekulu naftion turşusu (amin naftalin sulfoturşu) ilə birləşməsi məhsuludur. Konqo boyağı qırmızı rəngli substativ boyaqdır. Onun vasitəsi ilə pambıq liflərini və sirkə turşusunun iştirakı ilə yun parçaları boyayırlar. Qüvvətli turşuların təairi Konqo boyağı qırmızı rəngdən, abı rəngə çevrilir. Buna görə də, Konqo boyağından analiz işlərində mineral turşuları təyin etmək üçün indikator kimi istifadə edirlər.
Difenilmetan tipli birləşmələr
Difenilmetan C6H5 – CH2 – C6H5. Difenilmetan almaq üçün aşağıdakı üsullardan istifadə edirlər. Bu tip kondensasiya qüvvətli sualıcıların iştirakı ilə gedir, fenollar və aminlər üçün daha asan başa gəlir, difenilmetanın törəmələrinin almaq üçün daha əlverişli olur. Buna misal olaraq qarışqa aldehidinin dimetilanilin ilə kondensasiyasını göstərmək olar. Bu zaman iki molekul dimetilanilinin amin qruplarına qarşı para vəziyyətdə olan titrək hidrogenləri qarışqa aldehidinin oksigeni ilə birləşir, nəticədə bir molekul su və terametildiamindifenilmetan əmələ gəlir.
Difenilmetan 260C-də əriyən və 2620C-də qaynayan portağal iyli maddədir. Suda həll olmur, spirtdə və efirdə yaxşı həll olur. difenilmetanın buxarlarını yüksək temperaturlu boru içərisindən buraxdıqda iki benzol nüvəsindən iki hidrogen ayrılır və fluoren əmələ gəlir.difenilmetandakı metilen qrupunun hidrogenləri onunla qonşu fenil qruplarının təsiri nəticəsində titrəklik kəsb edib asan əvəz olunur. Buna görədir ki, difenilmetana bromla təsir etdikdə əvvlcə metilen qrupundakı hidrogenlər əvəz olunur.
Benzofenon çoxnüvəli aromatik birləşmələrə mənsub difenilmetan törəməsidir.
Trifenilmetan
Trifenilmetan (C6H5)3CH. Trifenilmetan almaq üçün aşağıdakı üsullar əlverişlidir. Be reaksiya aromatik fenollar və aminlər ilə yaxşı nəticə verir və trifenilmetanın özünün yox, onun törəmələrini (trifenilmetan boyaqlarını) almaq üçün əhəmiyyətlidir.
Trifenilmetan 92,50C-də əriyir və 3590C-də qaynayır. Spirtdə, efirdə və benzolda yaxşı həll olur. Trifenilmetanda CH qrupu ilə birləşmiş üç fenil qrupu CH hidrogeninin titrəkliyini artırır və bu hidrogen asanlıqla əvəz olunur. CH qrupu asan oksidləşir. Bu səbədən trifenilmetana xlorla, ya bromla təsir etdikdə trifenilxlometan ya trifenilbrommetan alınır, oksidləşdirdikdə üçlü spirt – trifenilkarbamil əmələ gəlir.