cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ADSL
Fəaliyyət prinsipi
Aydındır ki, bəzi halda ADSL modemin yüksəktezlikli siqnalı müasir telefonların elektronikasına mənfi təsir göstərir, və ya telefon hər-hansı xüsusiyyətinə görə xəttə yüksəktezlikli parazit siqnal gətirir. Bununla mübarizə üçün abunəçinin evində telefon xəttinə aşağı tezliklərin tənzimləyicisi qoşulur (tezlik bölücüsü, ing. Splitter). Bu qurğu telefona yalnız siqnalın aşağıtezlikli tərkib hissəsini buraxır və telefonun xətdə olacaq təsirini aradan qaldırır. Bu cur tənzimləyicilər əlavə enerji tələb etmir və buna görə elektrik şəbəkəsində və ya ADSL avadanlığinda nasazlıqlar yarandıqda səs kanalı işçi vəziyyətində qalır.
Abunəçiyə ötürmə 1.5 dən 8 Mbit/s dək sürəti ilə aparılır. Xidməti kanalın sürəti 15 −640 kbit/s arasında dəyişə bilər. Xəttin maksimal sürəti müxtəlif faktorlardan asılıdır, məsələn xəttin uzunluğundan, kabelin kəsik sahəsindən və xüsusi müqavimətindən. Sürətin aşağı düşməsinə kabelin quruluşu da təsir göstərir.
İstinadlar
Digital Subscriber Line
Qasımkənd (Rusiya)
Qasımkənd (Ləzg. Кьасумхуьр ) — Dağıstanda dağlıq kənd, Süleyman-Stalski rayonunun inzibati mərkəzi və "Qasımkənd kənd sovetinin" yaşayış məntəqəsi. Mahaçqaladan 185 km cənubda yerləşir.
Tarixi
thumb|300px|Qasımkənd körpüsü Kənd XIX əsrin birinci yarısında yaradılıb. 1812-ci ildə Qasımkənd yeni qurulan Kürə xanlığına daxil edildi. 1866-cı ildə xanlıq rəsmi olaraq Rusiya imperiyasına daxil edildi və Kürə dairəsinə daxil edildi. Qasımkənd həm bütün bölgənin, həm də bir hissəsi olan Güney əyalətinin inzibati mərkəzinə çevrildi. Əlikənd və Aşaqa-araq kəndləri ilə birlikdə Qasımkənd kənd cəmiyyəti yaradıldı. Strateji əhəmiyyətli yol qovşağında yerləşməsi kəndin sürətli inkişafını öncədən müəyyənləşdirdi. 1878-ci ildə Qasımkənd dünyəvi məktəb quruldu. 1886-cı ildə Qasımkənd 580 nəfər məskunlaşmışdı. 1897-ci ildə artıq kənddə 1013 nəfər yaşayırdı. 1919-cu ildə Qasımkənd, vətəndaş müharibəsi hadisələrinə şahidlik etdi. 1919-cu ilin yayında kənd Ağ Qvardiya tərəfindən işğal edildi. Buna cavab olaraq, avqustun sonlarında Qasımkənd yaxınlığında qonşu ərazilərdən gələn üsyançılar toplaşmağa başladı. Qasımkənd yaxınlığındakı şiddətli döyüşlərdə partizanlar rus qoşunlarını məğlub etdilər. Yalnız tüfəng və xəncərlə silahlanmış partizanlar Qasımkəndə girdilər, inadkar döyüşlərdə rus qoşunlarınının bütün qarnizonunu məhv etdilər və 180 tüfəng, bir neçə pulemyot, 3 silah, çox sayda top və mərmi götürdülər. Sonra bəzi hissələr Dərbənd istiqamətində "ağları" təqib etməyə başladılar. 1928–1929-cu illərdə SSRİ-də inzibati islahatlar zamanı mahal bölgüsü ləğv edilərək, mərkəzi Qasımkənd olmaqla Qasımkənd rayonu qurulur. 1945-ci ildə Qasımkənd 2 nömrəli orta məktəb, 1969-da Yeni qəsəbə orta məktəbi təsis edilmişdir. Qasımkənd Dağıstanın cənubunda, Mahaçqaladan 185 km, Dərbənddən 40 km və Rusiya-Azərbaycan sərhəddindən 25 km məsafədə yerləşir. Ən yaxın dəmir yoluna 35 km, Xəzər dənizinin sahilinə, 30 km məsafədədir.
İqlimi
Qasımkənd kəndinin iqlimi mülayim və qurudur. Yaz olduqca isti və uzundur (mayın ortalarından sentyabrın sonuna qədər). Ən isti ay iyuldur. Mütləq maksimum temperatur 30 iyul 2011-ci ildə Qasımkənd kəndindəki Meteoroloji stansiyada +42,8 ° S, minimum isə 8 fevral 2012 −19.7 °C səviyyəsində qeydə alınmışdır. Əsl payız oktyabr ayında gəlir. Qışı sərin, qısadır, temperaturu 0 °C-dən aşağı düşür. Qar örtüyü qeyri-sabitdir. Yazda hava kəskin dəyişir. Bir neçə gün ərzində +30 °C ilə 0 °C arasında fərqlər var.
Mədəniyyət
Əvvəllər kənddə, "KӀaru" şirin albalı festivalı məşhur idi. Onun keçirilməsi albalı məhsulunun başlanğıcına təsadüf edir. Sovet dövründə bayram bir qədər dəyişdirildi müxtəlif növ albalı növləri nümayiş olundu. Bayram həvəskar sənətkarların ifaları, at yarışları, mahnı müəlliflərinin və rəqqasələrin müsabiqələri ilə başa çatırdı.
Qasımkənddə " Кюринские известия " (Kürə xəbərləri) ictimai-siyasi qəzeti nəşr olunur.
Sumatra qaraçöhrəsi
(Taxus sumatrana) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Almalı (İşembay)
Almalı — Başqırdıstan Respublikasının İşembay rayonunda yerləşən kənd. Kənd Petrovski kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Mixail Həmid bəy Şervaşidze
Mixail Həmid bəy Şervaşidze — Abxaziya knyazlığının son knyazı.
Həyatı
1806-cı ildə Georgi Səfər bəy Şervaşidze və Tamara Dadianinin ikinci oğlu olaraq dünyaya gəldi. Doğularkən adı Həmid idi. Ubıx knyaz ailəsi Berzeklər sülaləsi tərəfindən böyüdüldü. Daha sonra atası tərəfindən xristian edilərək Mixail adını qəbul etdi. Tiflisdə hərbi təhsil aldı. 1821-ci ildə atasının, 1823-cü ildə isə qardaşı Dmitri Ömər bəy Şervaşidzenin ölümündən sonra 15 yaşında knyaz elan olundu.
Taxus kingstonii
(Taxus kingstonii) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mixail Həmid bəy Şervaşidze
Knyazlığı
1824-cü ilədək abxaz-türk əsgərlərinin mühasirəsində yaşadı. İmam Şamilə qarşı Rusiyanı dəstəklədiyi üçün general-mayor rütbəsini aldı. Krım müharibəsi gedişində Osmanlı generalı Ömər Lütfi Paşaya təslim oldu və Rusiyaya tabe olmaqdan imtina etdiyi üçün xain elan edildi. Müharibədən sonra həbs olunaraq əvvəlcə Stavropola, oradan da Voronejə sürgün edildi. Knyazlıq isə ləğv olundu və komendant idarə sistemi gətirildi. Qəbri Abxaziyadadır.
Ailəsi
1845-ci ildə Minqreliya knyazı Niko Dadianinin qızı Mariya Nikolayevna ilə evlənmiş və övladı olmamışdır. 1846-cı ildə başqa bir Minqrel əsilzadəsi Aleksandra Georgiyevna ilə evlənmiş, övladları olmuşdur:
Taxus kingstonii
İstinadlar
Taxus kingstonii
Leyla Vəkilli
Leyla Vəkilli (tam adı; Leyla Həsanalısultan qızı Vəkilli; ) — Fransada yaşayan azərbaycan əsilli jurnalist, Fransada türk film festivallarının qurucusu.
Həyatı
Türkiyəyə mühacirət edərkən Mariya xanım onunla getməkdən imtina edib. Türkiyədə Krım türklərindən olan Safiyə xanımla ailə qurub. Sonra Həsənalısultan bəy Vəkilov Fransanın paytaxtı Paris şəhərinə köçüb. 1932-ci ildə Leyla Həsanalısultan qızı Vəkilli Parisdə dünyaya gəlib. Sonra yenidən Türkiyəyə İstanbul şəhərinə köçüblər. Leyla Vəkkili 1952-ci ildə İstanbulda Fransız Liseyində təhsil alıb. Sarbona Universitetini sosialogiya fakültəsini bitirb. Sonradan Fransada jurnalist kimi fəaliyyətə başlayıb. Dünyada 184 ölkədə bürosu olan Sipa-Press Agentliyində çalışıb. Jurnalistlik fəaliyyəti ilə bağlı dünyanın bir çox ölkələrində olub. O, cümlədən Afrikaya, Latın Amerikasına, Fələstinə, Nikaraqua və Əlcəzairdə olub. Əlcəzairdə avtomobil qəzasında ağır yaralanıb. Əlcəzairdə Argentinalı marksist-inqilabçı və siyasətçi Ernesto Çe Gevara ilə 3 saatlıq görüşdə iştirak edib. 1962-ci ildə Fransada Nazim Hikmətlə görüşüb. Fransada Türk Film Festivalının qurucularından olub.
thumb|Leyla Vəkillinin baş redaktoru olduğu DEFİ jurnalı.
Fransada cap olunan DEFİ jurnalının baş redaktoru olub. 1996-cı ilədək Parisdə yaşayıb. Həmin il Türkiyəyə Bodurumun Muğla şəhərinin, Türkbükü bölgəsinə köçüb. 26 noyabr 2017-ci il tarixdə dünyasını dəyişib.
Leyla Vəkilli məşhur Vəkilovlar nəsilindəndir. İqtisаdçı və dövlət хаdimi, iqtisаd еlmləri namizədi, dоsеnt İlyas Vəkilovun qardaşı qızıdır.
Meri Selest
thumb|right|350px|Meri Selestin Amazon adı ilə səyahət etdiyi [[1861-ci ildə çəkilmiş rəsim.]] Meri Selest — 4 dekabr 1872-ci ildə, Atlantik okeanında tərk edilmiş şəkildə tapılmış kabus gəmi. Gəmi aşkarlananda qayıqlarından biri yox idi. Buna baxmayaraq gəmi yaxşı vəziyyətdə tərk edilmişdi. Dei Gratia gəmisi tərəfindən aşkarlanan Meri Selest gəmisi tapılan vaxt küləyin təsiri ilə Cəbəllütariq boğazı istiqamətində hərəkət edirdi. Gəmi bir ay əvvəl yola çıxmışdı, anbarda 6 aylıq ərzaq və su ehtiyatı vardı. Gəmidə üsyanın başladığı ehtimalı ən real ehtimallardan biri hesab olunurdu. Ancaq ərzaqlar və içkilər yerində idi; digər tərəfdən isə gəmi heyətində olan 7 şəxsin hamısının əşyaları da kabinalarda, toxunulmamış şəkildə qalmışdı. Bu hadisədən sonra gəminin kapitanı, həyat yoldaşı və kiçik qızından başqa, daha 4 nəfər barəsində bir daha məlumat almaq mümkün olmadı. Meri Selest gəmisinə qədər kabus gəmilər haqqında olan hadisələrin rəvayət olduğu düşünülürdü. Hadisə Böyük Britaniyada xalqın böyük marağına səbəb oldu və illər boyu gəminin tərk edilməsi səbəbi haqqında müxtəlif fikirlər səsləndi.
Tarixi
Meri Selest 282 qros ton ağırlığında olan iri həcmli gəmi idi. Gəmi 1861-ci ildə Kanadanın Yeni Şotlandiya əyalətində yerləşən gəmi tərsanəsində, Coş Devis tərəfindən hazırlanmışdı. Gəminin ilk adı Amazon çayının şərəfinə, Amazon adlandırılmışdır. Amazon gəmisi, tərsanədən suya salındıqdan sonra ölkə daxili yük daşıma ilə məşğul olan şirkətə satılmışdır. Bu dövrədən sonra müxtəlif vaxtlarda gəmidə yaşanacaq hadisələr səbəbindən gəmi kabus gəmi adını almışdır.
Gəminin ikinci kapitanı, Con Nutinq Parker balıqçı qayığı ilə toqquşması nəticəsində gəmini təmir tərsanəsinə aparmalı olmuşdur. Tərsanədə olarkən gəmidə, məlum olmayan səbəbdən yanğın baş vermişdir. Bütün uğursuzluqlara baxayaraq, gəmi ilk açıq səyahətinə çıxmışdır. Burada yaşanan hadisə, isə kapitanının işdən kənarlaşdırıması ilə nəticələndi. Belə ki, Amazon gəmisi Manş dənizində yenə balıqçı qayığı ilə toqquşmuşdur. Uğursuz başlanğıc səbəbindən, bəzi kapitanlar gəmiyə rəhbərlik etməkdən imtina etməyə başladılar.
Ancaq buna baxmayaraq sonrakı illərdə elədə böyük hadisə baş vermədi. Qərbi Hindistan, Mərkəzi Amerika və Cənubi Amerika ərazilərinə, Avropadan böyük ölcülü karqo yüklərinin daşınması ilə məşğul olan gəmi üzərində olan uğursuz damğasını unutdurmağa başlamışdı. 1867-ci ildə Yeni Şotlandiya əyaləti yaxınlarından keçərkən, gəmi şiddətli fırtınaya düşdü. Küləyin təsirindən, gəminin dorları əyildi, böyük çətinliklə olsa da, gəmini sahilə oturtmaq mümkün olmuşdur. Bu hadisədən sonra gəmi, sahibi onu satmaq qərarına gəldi. 1867-ci ilin sonlarına yaxın gəmi Nyu-Yorkdan olan alman əsilli gəmiçi Ricard Hayensə satıldı. Ricard Hayens gəmini təmir etdirib, 1868-ci ildə dövlət qeydiyyatına saldırdı.
Qeydiyyat zamanı gəminin adı Amazondan Meri Selestə dəyişdirildi. Ricard Hayens gəmidən, Amerika - Adriatik dənizi arasında ticarətlə məşğul olmaqla, gəlir əldə etmək istəyirdi. Gəminin yeni sahibi təkcə Ricard Hayens deyildi. Ondan başqa gəmini alınmasında daha dörd nəfər pul ödəmişdi. Bu səbəbdən gəmi şərti olaraq 24 səhmə bölünmüşdü. Səhmdarların arasında Ricard Hayens olmamışdır. Ödənilən pula uyğun olaraq tərəflər arasında səhmlər bölünmüşdü.
Gəminin hissədarları:
Aşkarlanması
Oktyabr ayında Atlantik okeanında dənizçilərə pis hava şəraiti barəsində məlumat verilmişdi. Noyabr ayında havalar düzəlməyə başladı və əvvəlki, əlverişli hava şəraiti bərpa olundu. Limandan aralanandan bir ay sonra 4 dekabr 1872-ci ildə, (bəzi sənədlərdə bu tarix 5 dekabr kimi göstərilmişdir) yerli vaxtla saat 13:00-da Dei Qartia gəmisi 5 dəniz mili məsafədə, gəmi müşahidə etdi. Meri Selest gəmisinin ilk görüldüyü yer, Portuqaliya sahillərindən 600 mil uzaqlıqda yerləşirdi. Dei Qartia heyəti, müşahidə etdikləri gəminin, göyərtəsində hərəkətin olmadığını anladılar. Gəmiyə yaxınlaşdıqda üzərində yazılmış Meri Selest yazısını oxudular. Dei Qartia gəmisinin kapitanı, Meri Selest gəmisini dərhal tanıdı. Meri Selest Dei Qartiadan əvvəl səyahətə çıxmışdı və bu səbəbdən çoxdan İtaliya sahillərinə çatmalı idi. Dei Qartia Meri Selestə 400 yard məsafəyə qədər, yaxınlaşdı və bu şəkildə gəmi 2 saat müşahidə edildi. Meri Selestin yelkənləri açıq vəziyyətdə idi və küləyin təsirindən cəbəllütariq boğazı istiqamətində hərəkət edirdi. 2 saatlıq müşahidədən sonra, Meri Selestin göyərtəsində hec kimin olmadığı qərarına gəlindi.
Dei Qartia heyəti, Meri Selestin yaxınlığına gəldilər və dəniz kəndirləri vasitəsi ilə gəmiyə keçdilər. Aparılan axtarışlardan sonra, gəmidə heç kimə rast gəlinmədi. Hər hansısa cəsəddə tapılmamışdır. İlkin məlumatlara görə göyərtədə bir metr hündürlüyündə su vardı və suçıxarma cizhazlarından yalnız biri işləyirdi. Digər iki cihaz isə işə salınmamışdı. Göyərtədə bir metr hündürlüyündə suyun olmasına baxmayaraq, gəminin batma təhlükəsi yox idi. Kapitanın hərəkət planı başda olmaqla, gəmiyə aid bütün sənədlər itmişdi. Gəminin saatı işləmirdi, kompası isə itmişdi.
Əsas diqqəti cəlb edən gəminin arxa hissəsində, 30 metr uzunluğunda olan kəndirin salanması idi. Artur Konan Doyl Meri Selest haqqında yazdığı hekayəsində, Dei Qartia heyətinin əl vurulmamış səhər yeməyi və təzə dəmlənmiş çay tapdıqları göstərilir. Bunlar aparılan araşdırmalar əsnasında, sübut olunmamışdır. Böyük ehtimalla, bu iki məqam Artur Konan Doylun təxəyyülünün məhsuludur. Meri Selestin yük hissəsində, 1701 varil həcmində alkoqollu içkilər vardı. Altı aylıq ərzaq ehtiyatıda, anbarda köhnəlmədən saxlanılmışdı. Meri Selestin heyətinin əşyalarına baxış zamanı, hamısının yerində olduğu müəyyən edildi. Bu müəyyənləşmədən sonra, gəmiyə dəniz quldurları tərəfindən hücum edilməsi ehimalı aradan qalxdı. Dəniz quldurları hər zaman gəmiyə ziyan vurur və daşına bilən bütün qənimətləri özləri ilə aparırdılar. Ancaq Meri Selestdə hər hansısa xəsarət izləri yox idi. Gəminin göyərtəsində və döşəməsində güllə və ya barıt izinə rastlanmaması, səbəbindən atışma ehtimalıda istisna edilirdi.
Gəminin sonu
Hadisədən sonra gəminin ən böyük səhmdarı Ceyms Vinçester gəmini satmaq qərarına gəldi. Gəmidə yaşanan uğursuzluqlar, səbəbindən gəminin özü və atası üçün bədbəxlik gətirəcəyinə inanan, Ceyms gəmini qiymətindən iki dəfə ucuz qiymətə satmışdır. Gəminin satılmasından sonrakı 13 il ərzində gəmi 17 nəfərə satılmışdır. Meri Selestin sonuncu kapitanı və sahibi G.C. Parker olmuşdur. O, gəmini sığorta şirkətindən pul almaq məqsədi ilə, Karib dənizində batırmağa cəhd etmişdir. Sonrakı cəhdlərdə isə Parker gəmini yandırmaq istəmiş, lakin gəmi tam yanmamışdır. Yanğın əsnasında, ilkin axtarışlar zamanı tapılmamış kapitan Benjamin Briqsə məxsusu hərəkət planıda yanmışdır. Sığorta şirkəti, pul almaq məqsədi ilə, Parkerin gəmiyə bilərəkdən zərər vurmasını iddia etmişdir. Bu səbəbdən Parker, sığorta şirkəti tərəfindən məhkəməyə verilmişdir. Məhkəmənin davam etdiyi müddətdə G.C Parker naməlum səbəbədən vəfat etmişdir. Parker sığorta şirkətindən pul ala bilməsə də, gəmiyə ciddi ziyan vurmuşdu. Parkerin ölümündən sonra Meri Selest sahibsiz və baxımsız qaldı. Gəminin sonrakı taleyi haqqında yalnız tərsanələrin birində çürüyənə qədər saxlanıldığı və sonradan hissələrə ayrılmasıdır.
Ehitmallar və iddialar
1872-ci ilin 4 dekabr tarixində, gəminin tərk edilməsi haqqında, onlarla iddia vardır. Bu iddialardan böyük bir qismi ehtimallar əsasında, formalaşan əsasız fikirlərdir. XIX əsrin sonlarına yaxın Londonda nəşr olunan hər bir qəzet, gəminin tərk edilməsi haqqında öz fikirlərini yazırdı. Əhali arasında olan ən əsas fikir isə Meri Selestin lənətlənməsi və bu səbəbədən kabus gəmiyə çevrilməsi idi.
Dəniz quldurlarının hücumu
Meri Selest Nyu-York limanından İtaliyanın Cenova limanına hərəkət edirdi. İddialara görə bu dəniz xətti Osmanlı imperiyasının donamasının nəzarəti altında idi. Gəmi Cəbəllütariq boğazına daxil olandan sonra osmanlı dənizçilərinin hücumuna məruz qalmış və hamısı öldürülmüşdü. Bu iddianın yanlış olduğu bir neçə mənbədə göstərilən faktlarla sübut olunur. İlk öncə dənizçilər Azor adaları və Cəbəllütariq boğazı istiqamətində heç vaxt dəniz quldurlarının hücumlarına məruz qalmamışdılar. Bunun əsas səbəbi ərazilərin İspaniya və Böyük Britaniyanın donanma bazalarına yaxın olması idi. Digər tərəfdən gəmiyə quldurlar tərəfindən hücumun olmasını göstərən hec bir iz yox idi. Şəxsi heyətin əşyalarının belə yerində olması, dəniz quldurları tərəfindən Meri Selestə hücumun olmas ehtimalını istina edirdi.
Dei Qartia heyyəti tərəfindən hücumun gerçəkləşdirilməsi
Bəzi iddialara görə Meri Selest gəmisinin heyəti Dei Qartia gəmisinin heyəti tərəfindən öldürülmüşdü. Meri Selestə olanlar öldürüldükdən sonra, Dei Qartia gəmisinin kapitanı cəsədləri suya atmağı əmr etmiş, daha sonra sığorta şirkətindən pul almaq məqsədi ilə gəmi limana gətirilmişdi. Bu iddianın əsasız olmasını üç faktla sübut edilir. İlk öncə Dei Qartia gəmisinin kapitanı bütün dənizçilər arasında şərəfli insan kimi tanınırdı həmdə, kapitan Benjamin Briqsin yaxın dostu idi. Bu səbəbdən kapitanın Briqs ailəsini öldürməsi ehtimalı zəifləyirdi. Digər tərəfdən gəmidə hər hansısa zorakılığ əlamətləridə yox idi. Üçüncü ehtimal isə Dei Qartia Meri Selestdən bir həftə sonra yola çıxmışdı, bu səbəbdən dənizdə hər iki gəminin qarşılaşmaq ehtimalı yox idi.
Sığorta şirkətindən pul qopartmaq
Meri Selestlə bağlı keçirilən məhkəmə dinləmələri zamanı, əsas iddialardan biridə, sığorta şirkətindən pul almaq idi. İddianı zəiflədən səbəb şirkətin gəmi sahibinə ödəyəcəyi, pulun elədə böyük məbləğ olmaması idi. Digər tərəfdən gəmi Ceyms Vincesterin adına qeydiyyata alınmışdı və bu işdən Benjamin Briqsə hec bir xeyir gəlmirdi.
Fırtına
Meri Selest fırtına ilə rastlaşdı və gəminin heyəti kiçik qayıqların birinə əyləşdilər, əsas ehtimallardan biri gəmi heyətinin gəminin bata bilmə riskinin olması səbəbindən gəmini tərk etmələridir. Dei Qartia gəmini aşkarlayanda suçıxarma sistemlərindən biri işləyirdi və göyərtədə dizə qədər su vardı. Fırtına anında kapitanın gəmini boşaltmaq barədə qərar qəbul etməsi, gəmidə arvadı və kiçik qızının olması səbəbindən real görsənirdi. Bu iddia digərlərinə nisbətən daha real görsənir. Ancaq iddiaya uyğun gəlməyən bir məqam vardır. 1872-ci iln noyabr və dekabr aylarında gəminin aşkarlandığı ərazidə, heç bir fırtına baş verməmişdir. Əraziyə yaxın olan ingilis donamasının arxivlərində, yalnız yanvar ayından etibarən fırtınaların başlandığı yazılır.
Sunami
Ehtimallardan biridə Sunaminin baş verməsidir. Gəminin üzərinə hündür dalğalar hücum etmiş və şəxsi heyəti gəmini tərk etməyə məcbur etmişdir. İddianı zəiflədən məqam, kapitanın sunami vaxtı, daha təhlükəli kiçik qayığa minməsidir. Yalnız bir səbəbdən bu təhlükəyə qarşı, heyət qayığa minə bilərdi. Həmin səbəb isə Meri Selestin göyərtəsində 4 tondan artıq suyun toplanması ehtimalıdır. Sunamilər gəmilərə heç vaxt ciddi təsir etməmişdir. Bunun əsas səbəbi, sunamilərin okeanların dərinliklərində, baş verməsi idi.
Leysan
Leysan ehtimalı səslən iddialardan, nisbətən zəifi hesab olunur. İddiaya əsasən, leysan yağışı altına gəminin göyərtəsi su ilə dolur. Kapitan gəmini boşaltmağı əmr edir və heyət kiçik ölçülü qayığa minirlər. Bu iddianı sübut edən yeganə dəlil, suçıxarma sistemlərindən birinin işə salınması idi. Digər tərəfdən leysanın nə qədər şiddətli olmasından aslı olmayaraq, Meri Selest kiçik qayığa nisbəsətən daha etibarlı idi.
Partlayış
Bu ehtimal ən real ehtimaldır. Gəminin arxa hissəsində olan dəniz kəndirinin asılı vəziyyətdə aşkarlanması bu ehtimalı daha da gücləndirir. Gəminin zirzəmisində 1701 varil həcmində spirtli içki vardı. Axtarışlar zamanı, spirt dolu çəlləklərin bəziləri boş şəkildə tapılmışdır. Gəminin döşəməsi tez alışan meşə ağacından emal edilmişdi. Gəminin yırğalanması əsnasında, bir neçə çəllək dolusu spirtli içki döşəməyə aşmışdır. Bununla gəminin döşəməsi spirtin təsirindən buxarlanma vermişdir. Kapitanın ailə üzvüləri bundan təşvişə düşmələri tam realdır. Digər heyət üzvüləridə, kəskin spirt iysindən, baş gicələnmə yaşaya bilərdilər. Döşəmənin tez alışan olması partlayış ehtimalını artır. Ancaq gəmidə heç bir partlayış izinə rastlanmamışdır. Kapitan Benjamin Briqs partlayışın həran ola biləcəyindən ehtiyatlanırdı. Bu səbəbdən 7 nəfərdən ibarət şəxsi heyəti və 2 nəfər sərnişini kiçik qayıqa endirdi. Meri Selestə məsafənin itməməsi üçün 30 metr uzunluğunda dəniz kəndirin bir uçu Meri Selestin arxa digər uçu isə qayıqın arxa hissəsinə bağlanmışdı. Bu şəkildə gəmidə yarana biləcək, hər hansısa, partlayış halında hec kəsə xəsarət almayacaqdı. Kapitanın digər tərəfdən göyərtədə yaranmış spirt buxarının dağımasını gözləyirdi.
Hər şey ilk görünüşdən uğurlu gedirdi. Qayıq 2 saat müddətində Meri Kalestin arxasında hərəkət edir. Qayıqda böyük ehtimalla avar çəkilmirdi, bunun səbəbi qayığın Meri Selestə bağlanmış dəniz kəndiri hesabına, avarlardan daha sürətlə hərəkət etməsi idi. Bir anda külək sürətlənməyə başladı. Dəniz kəndirinin dartılması nəticəsində qayıqda sürətlənirdi. Bu an gözlənilməz hadisə baş verdi. Dəniz kəndiri Meri Selestdən qopdu. Küləyin təsiri ilə Meri Selest sürələ qayıqdan uzaqlaşırdı. Alimlərin hesablamlarına əsasən, bu hadisə 1872-ci ilin noyabrın son günlərinin birində baş vermişdi. Carəsiz vəziyyətdə qalan heyət təxminən 10 saata qədər avar çəksələrdə, qarşılarına heç bir gəmi çıxmamışdır. Bu iddianı gəminin arxa hissəsində asılı şəkildə Dei Qartianın heyəti tərəfindən tapılmış dəniz kəndiridə sübut edir. Aparılan araşdırmalar əsnasında itkin düşənlərdən heç kimin cəsədi tapılmamışdır. Gəminin arxa hissəsində kəndirin qopmasından sonra, Meri Selest 1400 km məsafəni küləyin təsiri ilə hərəkət etmişdir. Digər iddialara nisbətən daha real görsən bu iddianı inkar edəcək heç bir dəlil tapılmamışdır.
Phytoseius brevicrinis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Bidens segetum
Bidens segetum Bidens segetum Bidens segetum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İsveçrə 2019 Avropa Oyunlarında
İsveçrə 2019-cu il iyunun 20-dən 30-na qədər Belarusda baş tutacaq II Avropa Oyunlarında 14 idman növündə 81 idmançı ilə təmsil olunub. 3 qızıl, 3 gümüş və 4 bürünc medal qazanıb.
II Şapur
II Şapur — Böyük Şapur 9-cu Sasani şahənşahı, İran və Aniran (qeyri-İran) hökmdarı. 309-379-cu illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. Onun dövrü imperiyanın ən güclü dövrünə təsadüf edir. II Şapurun dövründə Ktesifon şəhəri salınmış və Kəsra sarayı tikilmişdir.
= Hakimiyyətə gəlişi = Azər Narseh atası II Hörmüzdü öldürdükdən sonra onun da hakimiyyəti çox sürmədi. Bundan sonra hələ doğulmamış II Şapur şahənşah elan olundu. Hakimiyyətinin ilk illərində dövlət işləri ilə maraqlana bilməyən II Şapurun adından dövləti anası və digər əyanlar idarə edirdi. Yalnız 17 yaşında hakimiyyəti ələ almış və 70 il hökmranlıq etmişdir. II Şapur İran tarixində gördüyü böyük işlərə görə Böyük Şapur deyə anılır.
= İslahatlar = II Şapudan əvvəl dövlətin paytaxtı Firuzabad şəhəri idi, II Şapur isə Ktesifon (Mədain) şəhərini saldiraraq paytaxtı ora köçürtmüşdür. Daha sonra İran körfəzi sahilində liman tikdirərək, donanma yaratmış və dəniz vasitəsi ilə Bəhreyni tutmuşdur. Onun dövründə İsgəndər in Persapolda yandırdığı Avesta bərpa olunmuşdur.
= Xristian təhlükəsi = II Şapurun dövründə Bizans imperatoru I Konstatin xristianlığı dövlət dini elan etmişdir. Onların təsiri ilə ermənilərin də xristianlığı qəbul etməsi II Şapuru narahat edirdi. Ona görə də Narsehlə Diokletian arasında 297-ci ildə bağlanmış sülhü pozdu və 337-350 və 358-363-cü illərdə Bizansla müharibələr apardı. Müharibənin ilk illərində Sasani qoşunları Mesopatomiyanı və Ermənistanı öz təsir dairəsinə saldılar. Lakin 344-cü ildə Sincar döyüçündə Sasanilər məğlub oldu və ermənilər müstəqillik əldə etdilər. Daha sonra II Şapur 3 dəfə Bizansın əlində olan Nizbin qalasına hücum etdi qalanı mühasirəyə aldı, lakin tuta bilmədi.
= Qafqazdə hərbi əməliyyatlar = Tez-tez Albaniyaya hücum edən ermənilərin qarşısını almaq üçün Sanatürk hunlar la birləşərək Ermənistana hücum etdi və paytaxt Valarşpatı tutdu. Lakin bir il sonra ermənilər onu məğlub edərək Albaniyanın bir sıra vilayətlərini tutdu. Bunu gördükdə II Şapur ermənilərə qarşı hücuma keçdi. Ona bu işdə Alban hökmdarı Urnayr da kömək edirdi. Erməni-Bizans birləşmələri ilə 359-cu ildə Diyarbəkir yaxınlığında Amid döyüşü baş verdi. Döyüşdə Sasanilər və albanlar qalib gldilər və işğal olunmuş torpaqları qaytardılar. Lakin 371-c ildə Dzirav döyüşündə Bizans qalib gəldi və bəzi əraziləri işğal etdi. 387-ci ildə imzalanmış sülhə görə Bizans işğal etdiyi əraziləri geri qaytardı və erməni çarlığı ləğv edilərək tərəflər arsında bölündü.
II Şapur 379-cu ildə 70 yaşında və hakimiyyətinin 70-ci ilində vəfat etmişdir və yerinə qardaşı II Ərdəşir keçmişdir.
Eldar Abasov
Eldar Şamxal oğlu Abasov — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim, Azərbaycan Milli Məclisinin I çağırış üzvü.
Həyatı
Eldar Abasov 1952-ci il aprelin 2-də Qafan rayonunun Yuxarı Girətaq qəsəbəsində anadan olub. N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda müalicə işi üzrə ali təhsil alıb. 1975-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda laborant, 1976–1979-cu illərdə N. V. Nasonov adına Elmi Tədqiqat Revmatologiya İnstitutunda aspirant, 1982–1987-ci illərdə isə həmin institutda doctorant təhsili alıb. 2006-cı ildən Azərbaycan Tibb Universitetində çalışır. Professordur. İngilis və rus dillərini bilir. Bitərəfdir.
Eldar Abasov ailəlidir, bir övladı var.
Fəaliyyəti
1995-ci il noyabrın 26-da baş tutan Parlament seçimlərində 24 nömrəli I Nərimanov dairəsindən bitərəf namizəd olan Eldar Abasov I çağırış Milli Məclisin deputatı seçilib. 1995-ci il noyabrın 26-dan səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Eldar Abasov Milli Məclisin Sosial siyasət Daimi Komissiyasının üzvü, Azərbaycan—İtaliya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun isə rəhbəri olub.
Atatürk Hava Limanına terror hücumu
Atatürk Hava Limanına terror hücumu — 28 iyun 2016-cı ildə yerli saatla 21:22-də İstanbuldakı Atatürk Hava Limanının 2-ci terminalında üç terrorçu tərəfindən həyata keçirilən terror hücumu. Türkiyə Daxili İşlər Naziri Əfqan Alanın verdiyi məlumata əsasən terror hücumu zamanı 3 terrorçu da daxil olmaqla 47 nəfər ölmüş, 238 nəfər yaralanmışdır. ,
29 iyun 2016-cı il tarixində Türkiyə və Şimali Kipr Türk Respublikasında milli matəm elan edildi və bayraqlar yarıya endirildi.
Hücum
thumb|Terminal 2 (right) access road (middle) and car park (left) where attacks took place Hadisədən 32 gün əvvəl İstanbula gələn 3 terrorçu Fatih rayonunda ev tutmuşdular. Hadisə günü saat 20:35-də evdən çıxan terrorçular 20:45-də taksiyə minərək Atatürk Hava Limanına yollandılar. Yarım saat sonra taksi hava limanına çatdı. Burada da yarım saat gözləyən terrorçular daha sonra 3 fərqli yönə hərəkət edirlər. Terrorçulardan biri alt mərtəbədə olan xarici uçuşlar gəliş terminalına yönəlib, digər ikisi isə xarici uçuşlar gediş terminalına qalxıb. Xarici uçuşlar gəliş terminalına gedən terrorçu burada atəş açmış və özünü partlatmışdır. Bundan dərhal sonra xarici uçuşlar gediş terminalına gedən iki terrorçu hərəkət geçib. Terrorçulardan biri x-ray cihazından keçərək "Biraz sonra burada bomba patlayacaq" deyərək qışqırdı. Bundan təşvişə düşən sərnişinlər çıxışa doğru qaçmağa başladılar. Burada gözləyən ikinci terrorçu isə onlara atəş etmiş, daha sonra özünü partlatmışdır. Sağ qalan üçüncü terrorçu isə pilləkənlər tərəfə gedərək, aşağıdakı partlamadan qaçanları hədəf almış və özünü partlatmışdır. ,
Qurbanlar
Hadisə vaxtı ölən 43 şəxsdən 19-u xarici vətandaşdır. Ölən 15 hava limanı işçisi üçün 30 iyun 2016-cı il tarixində anım mərasimi keçirilmişdir.
Təşkilatçılar
Aparılan istintaq nəticəsində 3 terroristdən ikisinin şəxsiyyəti məlum olmuşdur. ,
İstintaq
Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından terör saldırısıyla ilgili olarak soruşturma başlatıldı.
Never
Never-Fransada Luara çayının sağ sahilində yerləşir.
Şəkillər
thumb|Never Katedralı thumb|Saray thumb|Saray thumb|Qala thumb|Müqəddəs Maria kilisəsi thumb|Zəfər tağı thumb|Panaroma
İliçin döyünən qəlbi (film, 1967)
Məzmun
Film Lenin və Azərbaycan mövzusuna həsr olunmuşdur. Filmdə inqilabdan qabaqkı Azərbaycan həyatına geniş yer ayrılmışdır. 26 Bakı komissarının güllələnməsi, Azərbaycan bolşeviki Dadaş Bünyadzadənin Leninlə görüşü, XI Qırmızı Ordu hissələrinin Bakıya daxil olması, Kirov, Bünyadzadə, Musabəyov və başqa partiya rəhbərləri tərəfindən döyüşçülərin qarşılanması və digər kinoarxiv materialları filmə daxil edilmişdir.
Sonrakı kadrlarda sovet dövründə Azərbaycanın iqtisadi-siyasi həyatı, Suraxanı mədənlərində baş vermiş yanğının söndürülməsi, Xəzərin qoynunda salınmış Neft Daşları, Azərbaycanda elm, maarif, texnika və sənayenin inkişafı öz əksini tapmışdır.
Filmdə vaxtilə Leninlə görüşmüş köhnə bolşevik Müseyib Dadaşovun söhbətinə müəyyən yer verilmişdir.
Modelləşdirmə
Modelləşdirmə (ing. modeling, ru.моделирование) - şəraitin və ya fiziki obyektin təsvir edilməsi üçün riyazi üsullardan istifadə olunması. Kompüterlərdə modelləşdirmə əsasən iki sahədə aparılır: biznesdə və görüntülərin işlənməsində. Biznesdə modelləşdirmə, adətən, elektron cədvəllərin köməyilə, şirkətin durumunu və fəaliyyətini əks etdirən maliyyə verilənlərinin işlənməsi zamanı aparılır; verilənlərin idarə olunması, planların və layihələrin işlənib hazırlanması, eləcə də ehtimal olunan dəyişikliklərin təsirinin qiymətləndirilməsi üçün modelləşdirmədə riyazi düsturlardan istifadə olunur. Qrafik modelləşdirmədə obyektlərin və, lazım gələrsə, onlar arasındakı fəza əlaqələrinin təsviri üçün riyazi üsullardan istifadə edilir. Məsələn, CAD proqramları alətlər, ofislər, mürəkkəb molekullar və avtomobillər kimi fiziki obyektin ekran təsvirini yaradır. Beləliklə, həndəsi modellər, tənliklərə əsaslanmaqla, xətləri, əyriləri və s. yaradır və bu formaları ikiölçülü və ya üçölçülü fəzada bir-birinə nəzərən dəqiq yerləşdirir. Obyektləri boyamaq və onların müəyyən nöqtədən həcmli təsvirini vermək üçün işıq-kölgə effektlərinin modelləşdirilməsinin xüsusi riyazi üsullarından istifadə edilir. Moddelləşdirmə — Obyektin modelinin köməyi ilə obyekt orjinalın əsas xüsusiyyətləri barəsində məlumatın alınması məqsədi ilə bir obyektin başqası ilə əvəz edilməsidir. Beləlikiə, modelləşdirmə obyektin model vasitəsi ilə təsvir etmək və onun modeli üzərində eksperimentlər aparmaqla həmin obyekt haqqında məlumatın alınması deməkdir. Bir qrup obyektlərin (orijinalların) başqa qrup obyektlərlə ( modellə) əvəz olunmasının nəzəriyyəsi və oyektlərin xüsusiyyətlərini onların modelləri üzərində tətbiq olunması modelləşdirmə nəzəriyyəsi adlanır. Əgər modelləşdimənin nəticələri təsdiq olunursa və tədqiq olunan obyektlərdə gedən proseslər barəsində proqnoz verməyə əsas verirsə bu zaman deyirlər ki, model obyektə adekvativdir. Bu zaman modelin adekvativliyi modelləşdimənin məqsədindən və qəbul olunmuş kriteryalardan asılı olur. Müasir dövrdə məlumatın alınması əsasında qərarların qəbul edilməsinə əsaslanan müxtəlif sistemlərin idarə olunması sahəsində bu və ya digər dərəcədə modelləşdirmə metodlarından istifadə olunur. Modelləşdirmənin metodoloji əsası kimi elmi-tədqiqatların və dərk etmənin dialektik-materialist metodu götürülür. İnsan fəaliyyətinin istiqamətləndirildiyi hər bir şey obyekt adlandırılır (latınca objectum- əşya). Metodologiyanın işlənilməsi bizim şüurumuzdan asılı olmayaraq mövcud olan, öz aralarında və ətraf mühit ilə qarşılıqlı təsirdə olan obyektlər haqqında məlumatın alınmasının və malının nizamlanmasına yönəlmişdir.
Aynur İmran
Aynur İmran (tam adı: Aynurə İmran qızı İmranova; ) — Azərbaycan jurnalisti və siyasətçisi.
Həyatı və təhsili
Aynur İmran 11 noyabr 1976-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Zərdab rayonunda ziyalı ailəsində anadan olub. 1982-1993 cü illərdə Zərdab rayon Həsən bəy Zərdabi adına 1 nömrəli məktəbini bitirən Aynur İmran 1993-1997 cü ilində Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunda bakalavr, 2010-2012-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının magitsr dərəcəsinə yiyələnmişdir.
2012-2013 illərində Avropa Şurasının mərkəzi Fransanın Strasburq şəhərində yerləşən Siyasi biliklər Məktəbindən də məzun olub.
2021-ci ildə QS Runkihg siyahısında Rusyanın ilk 300-ə daxil olan yeganə universiteti Rusiya Xalqlar Dostluğu Universitetinin beynəlxalq münasibətlər üzrə doktorantura təhsilinə haqq qazanıb. Hal-hazırda təhsilini davam etdirir.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
1993-cü ildən 2003-cü ilə qədər Müsavat Partiyasının sıralarında fəaliyyət göstərib. 2010-cu ildə Ümid Partiyasına üzv olub, onun Qadınlar təşkilatının sədri seçilib. 2011-ci ildə artıq Ümid Partiyasının sədr müavini təyin edilib. 2013-cü ildə oktyabrında Ümid Partiyası sıralarından istefa verir.
2012-ci ildə Demokratiya və Medianın inkişafına Dəstək İctimai Birliyini təsis edir və jurnalistlərin hüquqlarının müdafiə sahəsində, onların bilik və bacarıqlarının artırılması sahəsində fəaliyyət aparmağa başlayır.
Hal hazırda Türkiyə Turan Hərəkatının Azərbaycan təmsilçisidir.
Elmi araşdırmaları
Aynurə İmranova "Terror: müasir dünyanın həll edilməyən problemi" adlı kitabın müəllifidir. Yerli və beynəlxalq mətbuatda etnosiyasi münaqişələr mövzusunda məqalələrlə çıxış edir.
Müxtəlif dillərdən məqalələrin tərcümələri ilə məşğul olur, 2 kitabın türk dilindən çevirmənin müəllifidir.
Vegetativ orqanlar
thumb|200px Vegetativ orqanlar — bitkilərdə fərdi yaşayışa kömək edən orqanlara aiddir.
Ali bitkilərdə kök, yarpaq və gövdə vegetativ orqanlardır. Kökün vəzifəsi bitkini torpağa bərkitmək, torpaqdan suyu və suda həll olunmuş mineral maddələri sormaq, həmçinin maddələri bitkinin yerüstü hissəsinə ötürməkdir. Vegetativ orqanlar bitkinin mühüm orqanlarıdır.
Yarpaqların əsas vəzifəsi bitkilərə lazım olan üzvü maddələri hazırlamaq, suyu buxarlandırmaq və qaz mübadiləsini təmin etməkdir. Yarpaqda əmələ gələn üzvi maddələr hesabına bitki öz bədənini qurur.
Gövdə,üzərində yarpaqları əlverişli vəziyyətdə saxlayan və torpaqdan alınan qida maddələrinin yarpağa, yarpaqda hazırlanna üzvü maddələri isə köklərə və başqa orqanlara keçirən orqandır. Gövdənin əsas funksiyaları bitkinin kökü ilə yarpaqları arasında əlaqə yaratmaq və yarpaqları işığa çıxarmaqdır. Gövdənin üzərində yarpaqlar və tumurcuqlar olan cavan hissəsi zoğ adlanır. Bunlar ağac və kol bitkilərində əsas gövdə və budaqlardan fərqlənir.
İbtidai bitkilərdə vegetativ orqanların vəzifəsini talloma görür. Bunlarda bitkinin bədəni kök, gövdə və yarpaq kimi orqanlara çox az ayrılır.
Generativ orqanlar(genezis-çoxalma)
Cinsi çoxalma prosesində iştirak edən orqanlara çiçək, toxum və meyvə aiddir.
Çiçək şəklini dəyişmiş və qısalmış zoğdur. Əsas hissələri "dişicik" (dişi cinsiyyət orqanı) və "erkəkcik" (erkək cinsiyyət orqanı). Bu hissələrdə əmələ gələn cinsiyyət hüceyrələri birləşərək ziqot (yunan dilində birləşən cütlük deməkdir) yaradır. Ziqotdan isə bitkiyə başlanğıc verən "rüşeym" əmələ gəlir.
Toxum içərisində rüşeymə və ehtiyat qida maddəsinə malik orqandır.
Meyvəyanlığı toxumu xarici təsirlərdən qoruyur və onun yayılmasını təmin edir.
Cibbsit
Cibbsit — monoklinik sinqoniya mineralı.
Aynur Camalqızı
Həyatı
1975-ci il fevralın 7-də Tərtər rayonunun Mamırlı kəndində anadan olmuşdur. 1996-cı ildə Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunun (BSİPİ) Politologiya fakültəsini bitirib.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
1996–2000-ci illərdə "Azərbaycan Ordusu", "Xalq qəzeti", "Şans", "Ulus", "Millətin səsi", "Yeni Yüzil" qəzetlərinin müxbiri işləyib.
Cibbsit
Haqqında
Cibbsit - Monoklinik, bəzən triklinik. Kristalları psevdoheksonal, lövhəvari, dirəkvari. İkiləşməsi polisintetik. Ayrılması {001} üzrə tam mükəmməl. Aqreqat: çiniyəbənzər, torpaqvari, sızma, kürəvi konkresiyalar. Rəngi rəngsiz, ağ, yaşımtıl. Sərtliyi 2,5-3. Xüsusi çəkisi 2,4. Çox vaxt hipergenez zonasında tapılır. Tərkibində Al, xüsusilə əsasi çöl şpatları və nefelin olan süxurların aşınması nəticəsində tropik və subtropik iqlimdə əmələ gəlir. Bəzən xloritlərin, kaolinit, halluazit, mikalar, bəzi piroksen və amfibolların, hətta kvarsın hidrargillitləşməsi müşahidə edilir. Hidrotermal mənşəli cibbsit də rast gəlir. Boksitlərdə geniş yayılmışdır. Sinonim: Hidrargillit.
Aynur Camalqızı
İctimai-siyasi fəaliyyəti
2001–2005-ci illərdə "Yeni Müsavat" qəzetinin müxbiri işləyib.
Mükafatları
Aynur Camalqızı 2014-cü ildə Ali Media Mükafatının 2-ci dərəcəsi ilə təltif edilmişdir.
Göyçay rayonu
Göyçay rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Göyçay şəhəridir.
Tarixi
"Göyçay" əsl türk mənşəli söz olub, sahilində yerləşdiyi Göyçay çayının adından götürülmüşdür. Çayın suyu həddindən artıq şəffaf olduğuna və göy (mavi) rənginə çaldığına görə belə adlandırılmışdır. Antik dövr müəllifləri Strabon, Ptolemey, Plini və başqaları bu bölgənin təsərrüfat həyatından bəhs edərkən torpaqlarının məhsuldarlığı ilə bərabər burada yaşayan əhalinin taxıl yetişdirdiyini, üzümçülüklə məşğul olduğunu, İberiya ilə Xəzər sahilini birləşdirən Transqafqaz ticarət yolunun bu bölgədən keçdiyini qeyd edib. Göyçay rayonuna məxsus kəndlər ayrı — ayrı tarixi dövrlərdə müxtəlif yerli feodal dövlətlərinin tərkib hissəsi olub. Mənbələrdən Göyçay çayının sağ və sol sahilləri 1025-ci ildən XIV əsrədək Qəbələ mahalına tabe olduğu görünür. Xanlıqlar dövründə Göyçay artıq Şirvanşahların inzibati ərazisinə çevrilib. Bəzi tarixi mənbələrə görə rayon əhalisi, əsasən, XV əsrdə Türkiyədən köçmüş Qaraman bəylərbəyliyinin əhalisi hesabına formalaşmışdır. Göyçay inzibati ərazi vahidi olaraq birinci Rusiya işğalı dövründə (1801–1920) Bakı quberniyasının qərbində yerləşən, quberniya ərazisinin çox böyük hıssəsini əhatə edən və quberniyaya daxil edilən, iki məntəqə, 62 kənd icmasından ibarət olan qəza mərkəzi idi. XIX əsrin 50-ci illərində Şamaxıda baş verən zəlzələdən zərər çəkən əhalinin bir hissəsi Göyçayın ərazisinə köçmüş və bununla da yaşayış məntəqəsi genişlənməyə başlanmışdır. Çar hökumətinin Qafqazda apardığı inzibati islahatlar çərçivəsində 1867-ci ilin dekabr ayında Bakı quberniyasının tərkibində Göyçay qəzası yaradıldı. Qəza mərkəzi olan Göyçay yaşayış məntəqəsi isə 1916-cı ildən şəhər adlandırılmışdır. 1918-ci ildə burada türk və erməni qoşunları arasında Göyçay döyüşü baş vermişdir. Göyçay qəzası 1929-cu ildə ləğv edilmişdir. Azərbaycanın rayonlaşdırılması ilə əlaqədar 1930-cu il 8 avqustda Göyçay inzibati rayonu təşkil edilmişdir. Göyçay şəhərinin inkişafı da təxminən XX əsrin 30-cu illərindən başlamışdır.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə göyçaylılar yaxından iştirak etmişlər. Qarabağın Ermənistan silahlı birləşmələrindən azad olunması uğrunda döyüşlərdə göyçaylılar 163 şəhid vermiş, 44 nəfər itkin düşmüş, 106 nəfər əlil olmuşdur.
Coğrafi mövqeyi
Coğrafi mövqeyi - Göyçay Azərbaycan Respublikasının tərkibində inzibati rayondur. Rayon respublikamızın mərkəzində Şirvan düzünün şimal hissəsində, Böyük Qafqaz dağlarının cənub ətəklərində yerləşir. Rayon ərazisi 40°20' ilə 40°50' şimal enlikəri və 47°40' ilə 48°10' şərq uzunluqları arasında yerləşir.
Göyçay rayonun ərazisi 755,3 km²-dir. Əhalisinin sayı 118271 nəfərdir. (01.01.2017), o cümlədən şəhər əhalisi 32%, kənd əhalisi 68%-dir. İnzibati mərkəzi Göycay şəhəridir (əhalisi 36,2 min nəfər −2013). Rayon ərazisi şimaldan cənuba təxminən 25 km, şərqdən qərbə isə 42 km məsafədə uzanır. Rayonun mərkəzi Göycay şəhəri Bakı-Qazax magistral yolunun 215 kilometirliyində, Ucar dəmir yol stansiyasının 17,5 km məsafəsindədir.
Göyçay rayonu Kür — Araz ovalığında, Aran iqtisadi rayonu tərkibində olmaqla, şimal-qərbdən İsmayıllı, cənub-şərqdən Kürdəmir, cənubdan Ucar və qərbdən Ağdaş inzibati rayonları ilə həmsərhəddir. Rayonda 1 şəhər, 25 kənd ərazi dairəsi, 55 kənd yaşayış məntəqələri vardır. Əhalinin orta sıxlığı 157 nəfər/ km². Rayonun ən iri yaşayış məntəqələri Göycay şəhəri, Bığır, Ləkçılpaq, Qaraməryəm, Çərəkə, Çaxırlı, İncə və Qarabaqqal kəndləridir.
Relyefi
Göyçay rayonu Azərbaycan Respublikasının mərkəzində, Şirvan düzünün şimal hissəsində Böyük Qafqaz dağlarının ətəklərində yerləşir. Rayon şimaldan cənuba təxminən 25 km, şərqdən qərbə isə 40 km uzanaraq 736 km² sahəni əhatə edir.
Rayon mərkəzi Göyçay şəhəri Bakı-Qazax magistral yolunun 216 kilometrliyində, Ucar dəmiryolu stansiyasından 18 kilometr məsafədə yerləşir. Göyçay rayonu şimal şərqdən İsmayıllı, cənub-şərqdən Kürdəmir, cənubdan Ucar və qərbdən Ağdaş rayonu ilə həmsərhəddir.
Rayon iki geoloji rayona — dağlıq və düzənliyə ayrılır. Dağlıq zonaya Bozdağ Qaraməryəm tirəsini, düzənliklərə isə rayonun qalan ərazisini aid etmək olar. Ərazi geoloji quruluşuna görə Kaynazoy erasının üçüncü dövrünə, düzənlik sahəsi isə həmin eranın IV dövrünə aiddir. Ərazisinin bəzi sahələri isə müasir çöküntülərlə örtülmüşdür. Ümumiyyətlə, rayon ərazisinin bütün səthini gil, gillicəli torpaqlar, bəzən qum kimi çöküntülər 10–15 santimetr qalınlığında qat kimi örtür.
Rayon ərazisindən Göyçay çayı və Yuxarı Şirvan kanalı keçir. Rayonun ərazisi tikinti sənayesində istifadə olunan təbii ehtiyatlarla zəngindir. Göyçay çayı dərəsinin və Cəyirli kəndinin yaxınlığında çay daşı, çınqıl, qum çıxarılır. Rayonun Qarabaqqal kəndinin ərazisində zəngin gil yataqları vardır ki, bundan da yüksək keyfiyyətli kərpic istehsal olunur.
Göyçay rayonunun səthi əsasən düzənlikdir və Şirvan düzünün şimal kənarındadır. Şimal sahələr alçaq dağlıq relyefə malikdir. Acınohur alçaq dağlığına aid Xocaşen silsiləsinin cənub kənarı və Qaraməryəm tirəsi (Qaraquş d.,437m) Göyçayın şimalını tutur. Neogen və əsasən Antropogen yaşlı çöküntülər yayılmışdır.
Təbiəti
Rayonun bitki örtüyündə çöl formasiyası geniş yer tutur. Dağlıq hissəsində kolluqlar vardır. Heyvanat aləmi o qədər də zəngin deyil.
İqlimi
Göyçay rayonunun iqlimi yayı quru keçən mülayim-isti yarımsəhra və quru subtropik iqlim tipinə aiddir. Bu iqlim tipi zəif nəmliyi, mülayim qışı və isti-quru yayı ilə səciyyələnir. Rayon ərazisində illik yağıntının miqdarı 400–600 mm-dir.
Yayı quraq keçən yarımsəhra və quru çöl iqlimi hakimdir, qışı mülayim keçir. Yanvarın orta temperaturu 1,9 °C, iyul 26,4 °C-dir. əsasən yazda və payızda düşür. Belə iqlimə quru subtropik iqlim də deyilir.
Landşaft müxtəlifliyi:
Yarımsəhra və quru çöl iqlimi şəraitində boz- çəmən, dağ boz-qəhvəyi, şabalıdı, açıq-şabalıdı v s. torpaqlar yayılmışdır. Bitki örtüyü, əasasən, efemerli-yovşanlı və yovşan-şoranotlu yarımsəhra, dağlıq-kserofit bitki qruplarından ibarətdir. Seyrək saqqızağac, ardıc meşələri, arid kolluqlar: nar, qaratikan, murdarça, yulğun vardır. Dağlıq və dağ ətəyi ərazilərdə təbii yolla bitən yemişan, əzgil, sumaq, cır nar, zoğal, kəklikotu üstündür. Rayonda vaxtilə təbii meşələr olmuşdur. Hazırda xeyli azalıb.
Göyçayda bir çox subtropik və texniki bitkilər əkilir. Rayonun cənubunda pambıq, çəltik, üzüm bağları üstünlük təşkil edir, yeni meyvə bağları salınır. Göyçay rayonu özünün narı, heyvası, xurması, alçası, gilası, innabı ilə fərqlənir. Göyçayı təbii gözəlliyi ilə tanıdan onun xan çinarlarıdır.
Heyvanlar aləmi bir o qədər də zəngin deyildir. Dağətəyi sahələrdə meşə dələsi, qaban, yenot, çaqqal, qırqovul, canavar, tülkü, dovşan, sərçə, qarğa, sağsağan, dağ göyərçini yayılmışdır. Dağ ətəyi yarımsəhralarda və düzənliklərdə qumsiçanı, kaftar, kəklik, bəzgəq, qaz, qamış pişiyi, qırqovul, turac, dovdağ, ördək, leylək, vağlar, gürzə, koramal, suilanı, kərtənkələ və tısbağa yaşayır. Türyançay qoruğunun bir hissəsi Göyçay rayonunun ərazisində yerləşir.
Çayları
Rayonun əsas çayı Göyçaydır (Kürün sol qolu). Qəbələ, İsmayıllı, Göyçay və Ucar rayonları ərazisindən axır. Uzunluğu 113 km, hövzəsinin sahəsi
1770 km²-dir. Başlanğıcını Böyük Qafqazın cənub yamacından (2980 m) alaraq Kürə tökülür. Axımı qar (12%), yağış (28%) və yeraltı (60%) sulardan əmələ gəlir. Çayın su sərfi 12,0 m3/san-dir. Çay Şirvan düzünə çıxdıqdan sonra bir sıra qollara ayrılır, gətirmə konusu yaradır və suvarma işlərinə sərf olunur. Göyçay şəhəri çayın suyu ilə təchiz olunur. Şilyan çayı rayondan keçərək Ucar rayonuna daxil olur. Arvan çayı yazda tez-tez daşqınlar yaradır. Göyçay çayına bir sıra çaylar tökülür — Buqur, Keyniyaçay, Peşnaçay, Zaratçay, Qalacıq, Əyriçay, Vəndamçay, Qaraçay, Buynuzçay və s.
İri yaşayış məntəqələri
Rayonun tərkibinə 1 şəhər, 55 kənd daxildir.
Əhalisi
2015-ci il iyul ayının 1-ə olan rəsmi məlumata görə, rayon ərazisində 116.1 min nəfər əhali yaşayır.
Xarakteristikası
Ənənəvi olaraq Göyçay rayonunun iqtisadiyyatında kənd təsərrüfatı, emal sənayesi və sənayenin digər sahələri aparıcı rola malik olmuşdur. Bununla belə, rayonda telekommunikasiya, tikinti, nəqliyyat, ticarət, iaşə və s. xidmət sahələri də inkişaf etmişdir. Göyçay rayonu SSRİ dövründə çox güclü sənaye potensialına malik olmuşdur. Rayonda əvvəllər fəaliyyət göstərən Toxuculuq Kombinatı, Konserv Zavodu, Yeyinti Məhsulları Kombinatı, Avtomobil Təmiri Zavodu respublikanın iri müəssisələrindən sayılırdı. Sovetlər İttifaqının dağılması ilə digər respublikalarla iqtisadi ələqələrin qırılması rayonun iri sənaye müəssisələrinin fəaliyyətinin müvəqqəti dayanması ilə nəticələndi. Hazırda bu müəssisələrdə təssərrüfat fəaliyyətinin davam etdirilməsi istiqamətində fəal iş aparılır.
"Göyçay-Süd" Açıq Tipli Səhmdar Cəmiyyətinin istehsal etdiyi süd məhsulları respublikanın paytaxtı Bakı şəhərinin ticarət şəbəkələrində ən rəqabətqabiliyyətli məhsullardan hesab olunur. Bu məhsullar həmçinin qonşu Gürcüstan Respublikasına ixrac edilir. Müəssisənin istehsal etdiyi meyvə şirələri, əsasən, Rusiya, Ukrayna, Estoniya, Moldova, İsrail kimi ölkələrə göndərilir. SSRİ dövründə Sovetlər İttifaqının ən iri şəhərlərinə nar şirəsi göndərən Göyçay nar emalı zavodunda da hazırda intensiv yenidənqurma işləri aparılır. Rayonda ətlik və yumurtalıq istiqamətində quşçuluğu inkişaf etdirmək üçün münbit imkanlar vardır. Rayon ərazisində 528 min başlıq broyler, 200 min başlıq və 45 min başlıq quşçuluq kompleksləri vardır. İstər heyvandarlıq, istərsə də quşçuluq sahəsinin yemə olan tələbatını ödəmək üçün yüksək keyfiyyətli qüvvəli yem istehsal etmək üçün 100 tonluq yem zavodu vardır. Rayonda yeni istehsal sahələri yaratmaq üçün kifayət qədər yerli xammal ehtiyatları vardır. Belə ki, rayonda hələ keçən əsrin əvvələrində yerli gil xammalından yüksək keyfiyyətli örtük materialı — kirəmit istehsal olunurdu. Daha müasir texnoloji avadanlıqlar tətbiq etməklə şiddətli şaxtalara, doluya, həmçinin radiasiyaya qarşı davamlı dam örtüyü istehsalını bərpa etmək imkanları vardır. Yerli gildən həm də sanitariya qovşaqları üçün avadanlıqlar, tüstü boruları üçün boşluqlu kərpiclər, saxsı su boruları istehsal etmək olar. Rayonun mövcud emal müəssisələrində yeyinti sənayesinin ən müxtəlif sahələrini inkişaf etdirmək üçün real şərait vardır.
Rayon ərazisində Accessbank, Atabank, Azərbaycan Beynəlxalq Bankı, Bank Respublika, Dəmirbank, Xalqbank, Kapitalbank, Kredobank, Muğanbank və Zaminbankın filialları fəaliyyət göstərir.
Maddi-mədəni irsi
Göyçay rayonunun ərazisində xalqımızın tarixi keçmişini əks etdirən bir sıra abidələr vardır. Rayonun Ərəbcəbirli kəndi ərazisində XII–XIV əsrdə inşa edilmiş və Ərəb xilafəti dövrünə aid Surxay qalası, İnçə və Ərəbcəbirli kəndləri ərazisində tapılmış və bizim eradan əvvəl II əsrə aid küp qəbirlərinin qalıqları bu ərazidə qədim dövrlərdə insan məskənlərinin mövcud olduğunu sübut edir. XIX əsrin axırlarında inşa edilmiş yer hamamı və 4 məscid də rayonun tarixi abidələri sırasına daxildir.
Siam körfəzi
Siam körfəzi (bəzən: Tailand körfəzi; ) Sakit okean və Cənubi Çin dənizinin bir hissəsidi. Qərb və şimalda Taylandın, cənub-qərbdə Malayziya nın, şərqdə Kamboca və Vyetnamın sahillərini yuyur. thumbnail|left|"Fullmoon party"-dən görüntü Balığçılıq və turizm əhəmiyyətli yerlərdən hesab edilir, həmçinin burada qaz və neft yatağları mövcuddur. Burada yerləşən Pxanqan adasında hər ay dünyanın hər yanından özünə minlərcə turistləri cəlb edən “Full Moon Party” (Bədir Partisi) adlı əyləncə gecəsi keçirilir
Coğrafiyası
Körfəz Hind-Çin yarımadasının şərqini Malakka yarımadasından ayırır. Sahil xətti şərqdən Vyetnamda yerləşən Kamau burnundan başlayır və cənub-qərbdə Malayziya şəhəri Kota-Baruda qurtarır. Cənub-şərq tərəfdən Siam körfəzi Cənubi-Çin dənizi nə keçir, onun ümumi sahəsi isə təxminən 600×500 km (320 000 km² yaxın) təşkil edir.