cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qaçaq Mayıl
Həyatı
1915-ci ildə Mayıl Zahir oğlu (1865–1924) Qonaqkənd nahiyəsinin yüzbaşısı seçiləndə artıq el arasında onun igidliyi və mərdliyi haqqında danışılırdı. Bu dövrdə mahalın Xaltan, Cimi, Buduq, Rük, Mücü kəndləri ona tabe idi. Səsvermə mahalın din xadimlərinin, ağsaqqallarının və hörmətli şəxslərinin iştirakı ilə rənglənmiş qozları sərnicə atmaq yolu ilə aparılıb. Andiçmə Həmdulla əfəndi Əfəndiyev xeyir-duası ilə "Qurani-Şərif"ə and içməklə başlanılıb, mərkəzi qərargahda, qəzanın Qonaqkənd kəndində keçirilib. Yüzbaşı vəzifəsi Tiflis şəhərində yerləşən Qafqaz canişinliyində rəsmən təsdiq edilirdi. Haqqı nahaqqa vermədiyi, mərd insanları ətrafına yığdığı və onlara arxalandığı, namus-qeyrət keşiyini çəkdiyi üçün Mayılın çoxlu düşmənləri vardı. Ona qarşı düşmənçilik edənlər 1918–1920-ci illərdə gizli fitnə-fəsadlar yaratsalar da, 1920-ci ildən sonra ona qarşı açıq silahlı mübarizə aparırdılar.
Döyüş yolu
Əsrin əvvəllərində dəfələrlə erməni bolşevik quldur dəstələrinin qarşısını almış qələbələr qazanmışdır. Qaçaq Mayıl və başına yığdığı igidlər 1918–1920-ci illərdə Quba və Şamaxı qəzalarında erməni-daşnak və rus-bolşevik quldurlarına qarşı döyüşüb, bir çox kəndlərdə dinc sakinlərə qarşı qətliamların qarşısını alıb. Şabrandan Qubaya qədər 11-ci Qızıl Orduya və daşnaklara qarşı vuruşan Mayıl, düşmənin xeyli sayda canlı qüvvəsini məhv edir. 1918-ci ildə əvvəlcədən qurulmuş plana görə daşnak qoşunu Şamaxını tutduqdan sonra oradan Xaltan yolu ilə Qubaya gəlməli idilər. Lakin, onların bu mənfur planları baş tutmadı. Çünki, Qonaqkəndli qaçaq Mayıl öz dəstəsini vaxtında səfərbər etmişdi. Nügədili Əbülfəzin azərbaycanlılardan, Ləzgi İsmayılın isə ləzgilərdən ibarət dəstəsi də ona qoşulmuşdu.
Soyqırım zamanı, Təngə dərəsi döyüşü
1918-ci ildə Şamaxını viran qoyan daşnak generalı Hamazasp Qubaya keçmək, Dağıstana, Xasavyurta qədər arada olan kəndlərin sakinlərini qırmaq üçün hərəkətə başlayır. Güclü ordusu olan ermənilər Şamaxıdan dağ yolu ilə Təngə dərəsinə çatır. Amma erməni kəşfiyyatı onlara pis xəbər gətirir: Dağ yollarında, keçidlərdə və tikililərdə sayı bilinməyən yerlilərdən ibarət silahlılar yerləşib. Başçıları da Mayıl Zahirovdur. Ermənilər 1837-ci ildə Quba üsyanı zamanı baş vermiş döyüşdə "Tenginskiy polk"un məhv edilməsindən xəbərdar idilər (Həmin döyüşdə poruçik rütbəli məşhur rus şairi Lermontov da güllələnmişdi-müəll). Xəbərin şokundan ayılmayan ermənilər növbəti bəd xəbəri Laçından alır. Ermənilərin Qarabağa keçməsinə icazə verəcəyini deyən Sultan bəy dar dərədə erməni ordusunu sonuncu adamına kimi məhv etmişdi. Bütün bunlara baxmayaraq, qüvvələrin nisbətini ayırd etmək üçün kiçik yoxlama döyüşü olur. Həmin döyüşdə daşnaklar çox böyük itki vermişdir. Bundan sonra, baş verənləri analiz edən Hamazasp Təngə dərəsində Mayıla yem olmamaq üçün geri addım atır.
1918-ci ilin aprel ayında Şamaxı qəzasının hörmətli din xadimlərindən olan Şeyx Eyyubun nəvəsi Hacı Alıxan bəyin, avaxıllı Hacı Seyid Əfəndinin, çarhanlı dostu Şahkərəm Bəhram oğlu Kərəmovun (1885–1933) xahişi ilə Mayıl Zahir oğlu 400 atlı-süvari dəstə ilə Qızmeydan-Çuxuryurd cəbhə xəttində, səngər döyüşlərində yerli müdafiə dəstələri ilə çiyin-çiyinə vuruşub. Ona yaxından kömək edənlərdən Zarat-Xeybəri kəndindən olan dostu Ağacan Eyvaz oğlunun adı hörmətlə çəkilir. Ağır döyüşlərin getdiyi Şamaxı şəhərinin şimalındakı "Qız qalası" dağı ilə Məlhəm kəndi arasındakı "Ulu düzü" deyilən yerdə şiddətli səngər savaşları baş verib. Mayılın dəstəsi həmin döyüşdə 400-ə yaxın quldur silahlını burda məhv edib. Bu döyüşdə milli döyüşçülərimizdən 40 nəfər şəhid olub. O, bu döyüşlərdə çətin keçilən dağ yolları ilə patavalı atlarla gətirib Avaxıl kəndinin üstündə quraşdırdığı toplardan istifadə edib. Döyüşçülərinə türk 5 atılanları paylaylb. Yaralanan döyüşçülər Hacı Seyid Əfəndinin köməkliyi ilə arabalarla Qonaqkəndə və ətraf yerlərə aparılıb.
Quba qəzasında qırğınlar törətmiş Amazaspın arzusu Üçgün və Kilit kəndlərinə keçərək Şah dağına çatmaq idi. Amma, Amazaspın bu arzusu ürəyində qaldı. Digah kəndi ərazisində indi "Qanlı Dərə" adlanan yerdə Möhübəli Əfəndinin, Hatəm Ağanın, Əli bəy Zizikskinin, Bəybala bəy Alpanskinin və Qaçaq Mayılın birləşmiş dəstələri daşnaklarla qanlı döyüşə girib onları məhv edirlər.
Mayıl Zahirov təkcə Azərbaycanın müstəqilliyi deyil, qardaş Türkiyənin istiqlaliyyəti uğrunda da vuruşub. Qaçaq Mayıl və onun dəstəsi 1921-ci ildə Şərqi Anadoluda gedən döyüşlərdə qəhrəmanlıqla iştirak edib.
AXC və Qaçaq Mayıl
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti illərində Mayıl Zahir oğlunun böyük nufuzu var idi. Onun Milli Şuranın Rəyasət Heyətinin sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə (1884–1955), Nazirlər Şurasının sədri F. X. Xoyski (1875–1920) ilə sıx əlaqəsi və dostluq münasibətləri olub. Milli dövlət qurucularının Lahıc kəndində keçən günlərində Mayıl da onların yanında olub. Etibarlı yoldaşlar vasitəsilə tez-tez əlaqə saxlayırdı. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Lahıcda olduğu vaxtlarda Məşədi Qaim adlı bir vasitəçi ilə daim Rəsulzadənin vəziyyəti barədə əlaqə saxlayır, ona yardım edirmiş. O, həmçinin Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin Azərbaycanı tərk etməsində iştirak etmişdir. Qaçaq Mayılın adını ölkənin Qazax, Şəmkir, Tovuz bölgələrində də hörmətlə anırdılar.
Sovet işğalından sonra mübarizəsi
Sarvan döyüşü
1920-ci illərdə rus-bolşevik ordusunun dəstələri Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini devirmək məqsədilə ölkə ərazisini Samur çayından keçəndə onlara qarşı ilk müqaviməti Mayıl Zahir oğlunun (oğlanları Osman və İbrahim də daxil olmaqla) dəstələri göstərib və ağır döyüşlərini Şabran cəbhəsində Sarvan ərazisində (minlərlə düşmən qüvvəsi məhv edilməklə) keçirib. Mayılın oğlu İbrahim AXC ordusunun əsgəri kimi Yalama stansiyasında xidmət edib. Yalama stansiyasında döyüş bitdikdən sonra Qaçaq Mayılın rəhbərliyi ilə Şabranda Sarvan stansiyasında relslər sökülür. Silahlılar mövqe tutur. Günortaya yaxın qırmızı ordunu gətirən qatar nəhayət gəlir. Ordunun hərəkəti dayandırılır. Qatardan səsgücləndirici ilə müraciət edilir:Atmayın, sözümüz var! Silahlar endirilir, bir qədər sonra qatarın qapısı açılır və əlində səsgücləndirici olan şəxs sözünə davam edir: İbrahim, mənəm. Yol verin, sizinlə işimiz yoxdur. Siz də bilirsiniz ki, qarşımızı kəsməyiniz Türkiyəyə ziyandır. Biz Anadoluya gedirik, yol verin. Vuruşsanız sizə ziyan olacaq. Qırmızı orduya qalib gəlmək mümkün deyil. Hər kəs şoka düşür. Qatardan silahlılara müraciət edən şəxs Həmdulla Əfəndinin dayısı oğlu, İbrahimin məktəb yoldaşı və Mircəfərin süd qardaşı Qəzənfər Musabəyov idi. Q. Musabəyov müraciətini bitirəndən sonra, qatara qayıdır. Bu ərəfədə hikkəsini boğa bilməyən İbrahim qatara güllə atır və bununla da, döyüş başlayır. Pulemyotlardan atəş açan ruslar qısa vaxt ərzində dağınıq halda hücum edən yerli əhalini sıxışdıra bilir. Dəstəyə rəhbərlik edən Mayıl məğlub olduqlarını görərək sağ qalanlarla birlikdə Babadağa çəkilir. Nəriman Nərimanov yerli əhalini əldə saxlamaq üçün Həmdulla Əfəndiyə toxunulmazlıq verir. Əksinqilabçı Mayıl isə Qaçaq Mayıl adı ilə mübarizəsinə davam edir. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin Lahıcda qaldığı vaxtlar hər gün onunla görüşür, onu zəruri sənəd və məktublarla təmin edir. Onun Dağıstana keçirilməsi planı Mayıla tapşırılsa da, plan baş tutmur. Mayıl təslim olması barədə təkliflərə rədd cavabı verir. 20-ci illərin ortalarına qədər gizli fəaliyyət göstərən Müsavatın özək təşkilatı Mayıldan müqavimət göstərməyə davam etməyi xahiş edir. Mayıl təslim olmadıqca, ətrafına toplaşanların sayı artmağa başlayır.
Hüsü Hacıyevlə görüşü
Quba İcraiyyə komitəsinin rəhbəri Hüsü Hacıyev 4 nəfərlə birbaşa Qonaqkəndə, Mayılın görüşünə yollanır. Neycə meşəsindəki iqamətgahında gecədən xeyli keçənə qədər görüş davam edir. Qaçaq Mayıl qonaqların şərəfinə süfrə açdırır. Süfrə başında hörmətsizlik olar deyə, söhbət açılmır. Amma sonda Hüsü Hacıyev rəsmi əmrlə möhürlənmiş məktubu Mayıla uzadır. Qaçaq Mayıl ətraf dağların nəzarətçisi təyin edilir. Qonaqlar yola salınır. Amma Hacıyevin dəstəsinin Qubaya çatması ilə mühasirəyə düşməsi bir olur. Qaçaq Mayıl ordaca mövqeyini elan edir. Hüsü Hacıyev Bakıya əliboş dönür.
Mircəfər Bağırovla münasibətləri
Bir faktı da qeyd edək ki, oğlu İbrahim atasının vəsaiti hesabına yaxın dostu M. C. Bağırovla birlikdə 1914–1918-ci illərdə Sankt-Peterburq şəhərində Hərbi məktəbdə oxuyub. Deyilənə görə, İbrahim Mir Cəfərsiz oxumağa getməyəcəyini ağlaya-ağlaya izhar edibmiş. M. C. Bağırovun sənədlərinin hazırlanmasında da Mayıl Zahir oğlu xeyli əziyyət çəkib.
Ailəsi
thumb|right|Qaçaq Mayılın oğlu İbrahim və yoldaşları 7 övladı olub. Seyrə Zahirova, İzzət Zahirova, Ömər Zahirov, Xankişi Zahirov, Baba Zahirov, Osman Zahirov və Hüriyyə Zahirova.
Oğlu İbrahim AXC ordusunda xidmət edib və Sarvan döyüşünün iştirakçısı olub.
Qızı Seyrə Zahirova hazırda Sumqayıt şəhərində yaşayıb. 5 övladı, 29 nəvəsi var. Hazırda onun Qonaqkənddəki ata mülkündən orta məktəb binası kimi istifadə olunur.
Livan mədəniyyəti
Livan mədəniyyəti — Livandakı müxtəlif etnik qruplar və ölkəyə köçənlər arasında fəal olan mədəniyyətdir. right|thumb|200x200px|[[Livanın paytaxtının — Beyrutun hava çəkilişi]]
Musiqi
Najua Karam və Assi Hellani daha çox xalq musiqisi oxuyurlar. Buna Jabali (dağlardan gəlmə) deyilir. Livanlı digər məşhur sənətkarlar: Nensi Acram, Elissa, Miriam Fares, Hayfa Vehbe, Raqeb Alame, Uael Kfouri, Naual Al Zoqbi, Karole Samaha, Culia Boutros, Mərvan Huri, Ualeed Tavfiq, Amal Hicazi ve Macida Əl Rumi.
Livan diasporu
İllərdir baş verən intensiv miqrasiya nəticəsində Livan ölkəsinin əhalisindən daha çox livanlı kənarda yaşamaqdadır. Bu vəziyyət Livan mədəniyyətinin dünyada tanınmasını artırır. Braziliyada təxminən 7 milyon, ABŞ-də 3,3 milyon, Argentinada 1,2 milyon, Meksikada 400 min, Avstraliyada 400 min və s. ölkələrdə çox sayda livanlı yaşayır. Ən çox livanlı Braziliyada yaşayır. Burada Antonio Abujamra, Sergio Assad, Raimundo Faqner kimi məşhurlar da yaşamışdır.<!--{| class="wikitable" border="1" ! style="text-align:left" |Ülke ! style="text-align:left" |Tahmini nüfus ! style="text-align:left" |İngilizce Wikipedia'daki ülke maddesi ! style="text-align:left" |Lübnan kökenli kişilerin listesi -->
Mətbəx
200px|thumb|right Yoqurtun çox istifadə edildiyi, maraqlı məhsulları olan Livan mətbəxinin tanınmış əsas yeməkləri arasında lebeniye (noxudlu yoğurt şorbası), kibbe lebeniye (köftənin bir növü), falafel (qızarmış soğanlı noxud püresi), maluf (lobya püresi), turş yarpaq dolması, ədviyyatlı balıq sayıla bilər.
Məşhur şirniyyatları mamul və pita arası künəfədir.
200px|thumb|right
Dini və etnik tərkib
200px|thumb|right|Livandakı dinlər Müxtəlif dinlərin, məzhəblərin və etnik qrupların varlığı iki qonşu ölkənin fəaliyyətləri ilə uzun mübahisələrə səbəb oldu. Sünni, şiə, maruni xristian, pravoslav yunan, katolik yunan, druzlarla yanaşı, daha kiçik nisbətlərdə musəvi, bəhai, mormon, buddist və hindular da vardır.
Moda
Şəhərlərdə yaşayan müsəlman və xristianların çoxu Avropa üslubu paltarlar geyinirlər. Qadınlar bəzən ənənəvi ətəklər, kişilər də ənənəvi şalvarlar geyinirlər. Bu gün demək olar ki, bütün livanlılar qərb geyimləri geyinirlər. Livan moda sənayesinin məşhur adlarından Eli Saabı, Zuhair Muradı, Rahib Kayrozu nümunə kimi çəkmək olar.
Böyük Qafqazın cənub-şərq hissəsinin dağ-meşə landşaftları
Cənub-şərq hissəsinin dağ-meşə landşaftları — Böyük Qafqazın cənub-şərq hissəsində dağ-meşə landşaft kompleksləri 600–700m və 2000–2200 m mütləq yüksəkliklər arasında olan sahələri əhatə edərək, əsasən Girdimançayla-Pirsaatçay arasındakı ərazilərdə yayılmışdır. Ərazinin Qobustan-Dübrar zonasında meşə zolağının arealının kəsilməsi iqlimin aridləşməsi, litoloji əsas və həmçinin tarixi dövr ərzində əhalinin təsərrüfat fəaliyyəti ilə əlaqədardır.
Böyük Qafqazın cənub-şərq hissəsində dağ meşə kompleksləri yamac prosesləri sürüşmə, uçqun və təsərrüfat fəaliyyəti nəticəsində əhəmiyyətli dərəcədə dəyişikliyə məruz qalmışdır. Meşə qurşağında xüsusilə Girdimançay, Ağsuçay hövzələrində sürüşmə prosesləri geniş inkişaf etmişdir.
İqlimi
Dağ-meşə landşaft kompleksi soyuq rütubətli qışı, yağıntıları bərabər paylanan mülayim isti və quru soyuq qış iqlimi ilə xarakterizə olunur. İllik günəşli günlərin cəmi 1900–2200. İllik günəş radiasiyası 120–135 kkal/sm2, illik radiasiya balansı 20–45 kkal/sm2 təşkil edir. Orta yanvar temperaturu −2 −100S arasında tərəddüd edir. Orta iyul temperaturu 150−250S təşkil edir. Ərazidə orta illik temperatur yuxarıdan aşağıya doğru 6–100 arasında artır. Mütləq minimum −260S, mütləq maksimum temperatur 400S təşkil edir. Qarla örtülü günlər qarın qalınlığından asılı olaraq 120–40 gün təşkil edir. Ərazinin dağ yamaclarının hündürlüyündən asılı olaraq 100-dən artıq temperatur cəmi dəyişir. Belə ki, mütləq yüksəkliyi 600 m olan yamacda 37000, 2300 m-də isə 8000 təşkil edir. Yağıntıların illik miqdarı 2300–200 m yüksəkliklədə 1350–440 mm-dir. Bu ərazidə nisbi nəmlənmənin paylanmasında öz əksini belə tapır −260-dan 45% kimi.
Yüksək dağlığın çəmən-meşə yarımqurşağı
Bu qurşaq meşə qurşağının 2400–2300-1800 m yüksəklikləri əhatə edir. Yüksək dağ çəmən meşələri ərazidə, Girdimançay, Pirsaatçay, Qozluçayın yuxarı axarında, Lahıc çökəkliyində yayılmışdır. Bu tip meşələrin yayıldığı ərazinin relyefi intensiv parçalanmış, Girdimançay, Pirsaatçay hövzələrində yamacların meyilliyi 400-dən artıqdır.
Böyük Qafqazın cənub-şərq hissəsində bütün dağ-meşə qurşağında meşə örtüyü daha intensiv antropogen dəyişikliyə məruz qalmışdır. Pirsaatçay hövzəsində yuxarı dağ-meşə qurşağı tamamilə sıradan çıxarılmışdır, orta dağ-meşə qurşağı isə yalnız sağ sahil yamacda qalmışdır. Qozluçay hövzəsində meşə ilə örtülmə dərəcəsi 5%-dən aşağıdır. Burada 1400–1800 m mütləq yüksəkliklərdə güclü pozulmuş kiçik meşə sahələrinə rast gəlinir. Qozluçaydan şərq ərazilərdə Çikilçay və Çebotarçay hövzəsində yalnız törəmə tipli kolluqlardan ibarətdir.
Orta dağlığın fısdıq-vələs meşələri
Bu landşaft kompleksi tədqiq olunan ərazinin (1200–1600)-900(1000) m yüksəkliklərinin əhatə edərək məhsuldar meşə bitkiləri olan fısdıq-vələs meşələrindən ibarətdir. Bu qurşağın optimal iqlim şəraiti meşənin inkişafı üçün çox əlverişlidir. Yüksək dağ-çəmən landşaft qurşağından fərqli olaraq bu qurşaqda bitki örtüyü sıxlıq təşkil etdiyinə görə denudasion proseslər zəifdir. Uçqun, sürüşmə, eroziya proseslərinin intensivliyi zəifdir. Münasib iqlim şəraiti ərazidə qalın, əsasən dağ-meşə-qonur, dağ-meşə qəhvəyi torpaq örtüyünün formalaşmasına şərait yaradır.
Orta dağlığın meşə qurşağı landşaftı iqlim şəraiti özünün spesifik xüsusiyyətləri ilə fərqlənir. Ərazidə istilik və rütubətin paylanma xüsusiyyəti bioloji kütlənin inkişafı üçün əlverişli şərait yaratmışdır. Bu qurşaqda orta illik yağıntıların miqdarı 1350–950 mm təşkil edir. Nisbi nəmlənmə 230–130%-dir. 100-dən artıq illik temperatur cəmi 2000–1000 m yüksəkliklərdə 1300–30000 təçkil edir.
Böyük Qafqazın cənub, cənub-şərq makroyamacında termik şərait və rütubət ehtiyatı kifayət qədər olduğundan bu landşaft kompleksinin inkişafı üçün optimal şərait yaradır, lakin ərazinin cənub qurtaracağında iqlimin kontinenetallığı və aridliyin arrtması sayəsində ərazidə nazik gövdəli meşələr və kolluqlar formalaşmışdır.
Doqo onseni
thumb|right|"Doqo onsen" isti bulaqları (əsas bina) — Ehime prefekturasının Matsuyama şəhərində yerləşən isti bulaqlar.
Tarixi
thumb|right|Botçanın otağı Doqo onseni Yaponiyadaki tarixi 1000 ildən çox olan ən qədim onsenlarından biridir. Bulaqlar "Manyoşu" (759-cu ildə yazılıb) və "Şahzadə Şötoku" əfsanəsində (574–622) qeyd olunmuşdu.
Doqo Onseni yazıçı Natsume Sosekinin (1867–1916) onun Matsuyamada müəllim işlədiyi vaxtlarda ən sevimli yerlərindən biri idi. Sosekinin avtobioqrafik novelası Botçanın baş qəhrəmanı bu onsenə tez-tez ziyarət edir.
Müasir hayku şairi Masaoka Şiki (1867–1902), Matsuo Basyonun (1644–1694) tənqidçisi Doqo onsenının rezidenti olub. Onun was a resident of Dōgo Onsen. onun poemaları şəhərin çoxlu yerlərində yaxşı görmək olar.
Təsvir
Onsenın hal-hazırkı binası Doqo Yunomaçi şəhərinin meri İsaniva Yukiyanın təşəbbüsü ilə 1894-cü ildə tikilib. Maksimal tutmluğu üçün üçmərtəbəli tikilən bina bu günə kimi populyarlığını itirmir və axşam vaxtları pik saatlarında boş olmur.
Doqo böyüyən Matsuyamaya daxil olsa da, onsenin ətrafında dünyanın bütün ölkələrindən olan yukatalı turistlər onu kurort şəhərinə oxşadır. Doqoya mərkəzi Matsuyamadan tramvayla, avtobusla, hava və dəniz limanları ilə çatmaq olar.
Yuşinden
"Yuşinden" əsas binanın şərqi tərəfində yerləşən və xüsusən İmperator ailəsi üçün saxlanılan olunan hamam otağıdır. Adı Çin ədəbiyyatınını incisindən götürülüb. Yuşinden 1899-cu ildə Momoyama dövrünün ənənəvi üslubunda tikilib. "Gyokuza no Ma" isə yalnız İmperatorun istifadə etdiyi otaqdır.
Tama no işi əfsanəsi
Qədim zamanlarda Okuninuşi no Mikoto və Sukunahikona no Mikoto adlı tanrılar var idi. Onlar İzumodan Doqoya gəldilər. Sukunahikona no Mikoto ağır xəstə idi və ömrünə bir neçə gün qalmışdı. Okuninuşi no Mikoto Sukunahikona no Mikotonu isti bulağın sularında islatdı. Sağlamlıq Sukunahikona no Mikotoya qayıtdı və o, sağlam olduğunu göstərmək üçün daşın üstündə rəqs etdi. Onun ayaq izi daşın üstündə qaldı və Tama no işi adlı daş hal-hazırda Doqo onsenində eksponat kimi durur.
Mixail Konovalov
Mixail İvanoviç Konovalov — Rusiya üzvi kimyaçısı.
Həyatı
Bir kəndli ailəsində, Budihino Yaroslavl vilayətinin kəndində 1858-ci ildə anadan olmuşdur. 6 yaş ilə kəndli-savadlı 10 dək təvəllüd, oxumaq öyrənmək və qardaşları restoranda xidmət Rybinsk köçürülüb, Rybinsk kilise (1869–1870). Və (1873-cü ildə bitirib) rayon məktəb getdi. avqust 1873-cü ildə məktəbə qəbul üçün Yaroslavl Yaroslavl anası ilə getdi, lakin "doğru bazarı" olmayan qəbul imtahanları üçün icazə verilməyib. Bir il sonra qəbul imtahanlarına özünü işin ardından (Avqust 1874) mövcud retries. Amma belə Allah, Tarix, Coğrafiya, rus dili, hesab və cəbr qanunu uğurla fənlər keçmişdim, Fransız, latın və yunan imtahan uğursuz. Qəbul və üçüncü ehtimal kimi, oğlan qənaətbəxş bilik tapmaq üçün müəllim razı və dördüncü sinifdə onu olmayan bir fərasətli adam və mehriban, — yalnız bəxt imtahan qrammatika məktəb inspektor iştirak sudbu- qərarına gəlib. Müfəttiş lisey birinci il səhv deyil, o sinfində ən yaxşı tələbə idi. 1880-ci ildə Mixail Konovalov qızıl medalla Yaroslavl məktəbi bitirmişdir.
Tələbəliyi
Məktəbdə təhsil alarkən, Konovalov Moskva Universitetinə getmək üçün yola, lakin yay 1880, buraxılış imtahanlarının keçmişdim, çünki o, Moskvaya getdi. Məktəbdə təhsil alarkən, Konovalov üz Dil dərin öyrənilməsi keçirilir, belə ki, Moskva Universitetinin tarix-filologiya fakültəsini hərəkət ehtimal edilir. Lakin o, Konovalov fizika və riyaziyyat fakültəsinin təbii filialı təlim olan Yaroslavl, yoldaşını bumped, Moskvaya gəlib və o, təbii elmlər perspektiv tələbə universitet laboratoriyaları və ofislər göstərmək qərarına gəlib. Humanitar və dillərinin öyrənilməsi diqqət olan klassik məktəb, məzun olan Konovalov, gördüklərini və eşitdiklərini nə ilə heyran olmuşdur. Bir az tərəddüddən sonra, elm öyrənmək qərarına gəlib. Uzun hazırlandıqdan sonra Konovalov parlaq giriş test keçdi və fiziki təbii ayrılması 1-ci il qəbul edilib və Moskva Universitetinin riyaziyyat fakültəsi. Ilk il tədris bütün fənlər, ən çox o ilk o illərdə orta məktəbdə kimi, universitet görüşdü kimə ilə Konovalov kimya, xoşuma gəldi, bu tədqiq edilməmişdir. O, bütün həyatını həsr edən elm Konovalov üçün oldu ki, — lakin onun təlim əsas şey üzvi kimya öyrənmək başladı ikinci il idi. Bu nizam-intizam müəllimi Vladimir Markovnikov idi. Moskva Universitetinin üçüncü ilində təhsil alarkən, Konovalov birbaşa nəzarəti altında VVMarkovnikov üzrə magistratura (final) iş həyata keçirməyə başlayıb "Neft karbohidrogenlərin." 1884-cü ildə, Konovalov, final imtahanları əla siniflər almışdır birinci dərəcəli və namizədi ilə bitirib və təqdim edildi "elmləri yaxşılaşdırılması üçün Moskva Universitetinin tərk etmək."
Moskva Universiteti
oktyabr 1884-cü ildə Konovalov Moskva Universitetinin Texniki laboratoriyası laborant vəzifəsinə təyin. Eyni zamanda o, özəl məktəbdə OA Vinogradskaia
fizika tədris başladı. fevral 1885-ci ildən, 2 il üçün təqaüd təmin sonra "Professor gətirmək" deyə laborant kimi onun iş tərk və tədqiqat diqqət.
oktyabr 1884-cü ildə, görüşdə Konovalov fiziki Komissiyası ilk hesabat Qafqaz neft onlara ayrılmış "xassələri haqqında nonanaftena". 1886-cı ildə,
Rusiya Fizika-Kimya Cəmiyyətinin Konovalov MI Kimya şöbəsinin iclasında RFHO üzvü kimi qəbul olunub. Markovnikov VV Konovalov tələbi 1886-cı ilin
payızında üzvi kimya, kimya laboratoriyasında ştatdankənar laborant kimi təsdiq edilmişdir. fevral 1887-ci ildə kimya üzrə magistrant tərəfindən təsdiq
edilmiş imtahan sonra. Məhkəmə sonra eyni ilin dekabr ayında Konovalov Moskva Universitetində dosent kimi təsdiq mühazirələr.
Moskva Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun professoru
may 1896-cı ildə M. I. Konovalov Moskva Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun Kimya kafedrasının professoru kimi dəvət olunub. Burada onun labors müxtəlif üzvi birləşmələr üzrə azot turşusu nitro fəaliyyət təhsil davam bütün zəruri alətləri və reagentlər ilə təchiz elmi-tədqiqat laboratoriyası yaratmışdı. Bu Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun laboratoriya edir, o , ilk izonitrosoedineniya var.
Kiyev Politexnik İnstitutunun professoru
İyul ayında Maliyyə MI Konovalov naziri 1899 sifarişi Kiyev Politexnik İnstitutunun tam professor təyin və 2 il şöbəsinin dekanı ofisində icra. Burada o, (KPI 1998-ci ildə təsis edilib), tədris və proqramların, avadanlıq, laboratoriya və elmi işlərin davam etdirildiyini inkişafı ilə məşğul İnstitutunun quraşdırılması üzrə işə cəlb edilib. 1902–1904 ildə Konovalov ƏoŞHK direktoru vəzifəsində çalışıb. Eyni zamanda o, Dnepr (1901) sahillərində su öyrənilməsində yeni quyu iştirak edən yalnız "təmiz" kimya, lakin kimya tətbiqi ilə məşğul idarə, sümük (1902) mümkün kilo haqqında qərarın üzrə ekspert və neft sızması (idi 1904) zaman dəmir yolu ilə daşınması və s.
Elmi məqaləsi
Konovalov M. iki elmi I.- müəllifidir. Onlar aşağıdakı məsələlər üzrə "Journal RFHO" (1884) və digər rus və xarici jurnallarda 85-dən artıq
eksperimental tədqiqatlar nəşr: müxtəlif üzvi birləşmələrin dərsləri, nitro birləşmələri, izonitrosoedineniya və onların törəmələri, aldehidlər və ketonlar hazırlanması üsulları müxtəlif şəraitdə neft nitration tərkibi, bu indigo üçün nitro qrup keçid, onlara alüminium və izomerləşmə halide duzları ilə syntheses, karbohidrogen qarışıqları, karbon DISULFIDE və müxtəlif üzvi maddələrin və kükürd birləşmələrinin sintezi, organomagnesium birləşmələri istifadə spirtlərin sintez, Fotorefraktiv alüminium brom yeni komplekslərinin öyrənilməsi üçün azot turşusu fəaliyyət istifadə qabiliyyəti azotlu üzvi birləşmələr, azot birləşmələri, terpenes və metan sıra qrup, karbohidrogenlərin, hidrogenləşmə, oximes, polimetileniminy, spontan transformasiya spirtlərin dönüşüm (nitration ilə) azot turşusu, üzvi turşular və nitro birləşmələrin və digər yaxınlıq dəmir duzları duzların hidrolizi. Bundan başqa, o nəşr kimya məsələləri üzrə məşhur məqalələr, həmçinin ayrı-ayrı kitab "ümumi kimya Praktiki təlimlər" (1905) kimi nəşr.
Mənbələr
"Журнал Русского физико-химического общества":
"Известия Московского сельскохозяйственного института":
"Berichte der deutschen Chemischen Gesellschaft":
"Comptes Rendus de I’Academie des Sciences":
Boz vağ
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Altın Köş
Altın Köş - İranın Qəzvin ostanının Qəzvin şəhristanının Aşağı Tarım bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 1‘213 nəfər yaşayır (441 ailə).
Lavandula pinnata
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Borçalı (Üskü)
Borçalı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Üskü şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Borçalı kəndi Şahı adasında yerləşir.
Borçali boyu qarapapaq elinin qollarından biridir.
Balıqqulağı (əhəng daşı)
thumb|Balıqqulağılar
Balıqqulağı (əhəng daşı) - əsasən bütöv və xırdalanmış mollyuska və braxiopod qabıqlarından ibarət olur. Adətən sahilboyu zonada əmələ gəlir.
Birinci Peşəkar Futbol Liqası (Bolqarıstan)
Birinci Peşəkar Futbol Liqası (Първа професионална футболна лига), Bolqarıstan Birinci Liqası və ya Barva liqa kimi də tanınır, hazırda efbet Liqası sponsor adını daşıyır ― Bolqarıstan futbol liqası sisteminin ən üst peşəkar futbol liqası. 14 komandanın yarışdığı liqa həmçinin İkinci Peşəkar Futbol Liqası ilə yüksəliş və düşmə sistemi üzərində fəaliyyət göstərir.
Bolqarıstan futbol çempionatı 1924-cü ildə Bolqarıstan Dövlət Futbol Çempionatı olaraq təqdim olunmuşdur və və A qrupunun qurulduğu 1948-ci ildən bəri liqa formatında keçirilir. Birinci Liqa çempionları, liqanın Avropa əmsalına əsasən UEFA Çempionlar Liqasının seçmə mərhələlərində iştirak etmək hüququna malikdirlər.
Gügəvar
Gügəvar — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Yardımlı rayonunun Porsova kənd Sovetinin Gügəvar kəndi Honuba kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.
Toponimikası
Yerli əhali tərəfindən Kogavar variantında da işlənir. Oykonim "yaşıllıq, otlaq" kimi izah olunur.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd meşəli dağların arasında, nisbətən düzənlik ərazidə yerləşir.
Andres Eskobar
Andres Eskobar (Andrés Escobar Saldarriaga; ) — Kolumbiyalı futbolçu. 1994-cü ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında keçirilən Futbol üzrə dünya çempionatının iştirakçısı. Həmin çempionatda ABŞ millisi ilə oyun zamanı öz qapısına vurduğu qol səbəbindən mundialdan sonra ölkəsində Humberto Kastro adlı şəxs tərəfindən qətlə yetirilmişdir.
Bulbophyllum paranaense
(Bulbophyllum paranaense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qaşqa qaz
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Kəllə (Qəzvin)
Kəllə — İranın Qəzvin ostanının Qəzvin şəhristanının Aşağı Tarım bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 1 624 nəfər (572 ailə) yaşayır.
Sobradinyu su anbarı
Sobradinyu su anbarı —  San-Fransisko çayı üzərində inşa edilmiş süni su tutarı. Su anbarının tikintisisin səbəbi naviqasiya, su təhcizatı və energetikadır. Braziliyanın şimal-şərqində, Baiya ştatı ərazisində yerləşir. Dünyada sahəsinə görə süni su tutarları arasında 14-cüdür. Uzunluğu 280 km təşkil edir. Ümumi sahəsi 4214 km²-dir.
Su anbarınln önündə yürləşən bəndin maksimal hündürlüyü 41 metr, uzunluğu 12,5 km təşkil edir. SES 1050300 kVt enerji istehsal edir. Altı turbin var ki, hərəsi 175050 kVt güçə sahibdir.
Şlyuzlar 120 m uzunluğa, 17 metr enə malikdir.
Təzəkənd (Yardımlı)
Təzəkənd — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Yardımlı rayonunun Bərcan kənd Sovetinin Təzəkənd kəndi Şıxlar kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.
Bulbophyllum pardalinum
(Bulbophyllum pardalinum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ludovik Culi
Ludovik Culi — fransız futbolçu.
İrəvan qalasının işğalı
İrəvan qalasının işğalı — 1827-ci ildə Rusiya imperiyası ordusunun İrəvan xanlığının paytaxtı olan İrəvan qala-şəhərini ələ keçirməsi. İrəvan xanlığı cənubdan Maku xanlığı, cənub-şərqdən Naxçıvan xanlığı, şərqdən Qarabağ xanlığı, şimal-şərqdən Gəncə xanlığı, şimaldan Kartli-Kaxeti çarlığı və qərbdən Osmanlı İmperiyası ilə həmsərhəd idi. İrəvan qalasının işğal planı Sankt-Peterburqda cızılmışdı. Ancaq ilkin plan əvvəlcə Rusiyanın Qafqazdakı qoşunlarının baş komandanı Aleksey Yermolovun (1816-1827) etirazlarına görə, sonra isə baş qərargah rəisi İvan Dibiç-Zabalkanskiy tərəfindən dəyişdirilmişdi.
1827-ci ilin mayında general Aleksandr Benkendorf İrəvan ətrafına gəldi, ancaq şəhəri mühasirəyə almadı. Benkendorfun niyyəti Abbas Mirzənin düşərgəsinə hücum etmək idi. Qacarlarla döyüş itkilərə səbəb oldu. Rusiyanın Qafqazdakı qoşunlarının baş komandanı İvan Paskeviç (1827-1831) Benkendorfun öncü birliyini general-leytenant Afanasiy Krasovskinin əsgərləri ilə əvəz etdi. İrəvan mühasirəsi zamanı quraqlıqdan əziyyət çəkən Krasovski mühasirədən vaz keçməyə məcbur edildi.
Paskeviç Sərdarabad qalasını ələ keçirdikdən sonra tarixində İrəvana hərəkət etdi. Krasovski mühasirə qoşunlarının başçısı təyin edildi. İrəvan qalasına rəhbərliyi xanın qardaşı Həsən xan Qacar edirdi. Üç gün sonra rus ordusu İrəvan ətrafında mühasirə işlərinə başladı. Ruslar şəhəri bombardman edir və şəhər qarnizonu da onlara cavab atəşi açırdı. Təcrübəsiz qarnizon topçuları ruslara ziyan verə bilməsə də rusların bombardmanı qala divarlarının dağılmasına səbəb oldu. Bir həftəlik müqavimətdən sonra şəhər ruslar tərəfindən işğal edildi və İrəvan xanlığı süqut etdi.
tarixində Qacarlar dövləti və Rusiya imperiyası arasında imzalanan Türkmənçay müqaviləsinin şərtlərinə görə İrəvan xanlığı, Naxçıvan xanlığı və Talış xanlığının bir hissəsi Rusiya imperiyasının tərkibinə keçdi. İrəvan və Naxçıvan xanlığı, həmçinin Ordubad mahalının ərazisində qurulan Erməni vilayəti İran və daha sonra Osmanlı imperiyasından ermənilərin miqrasiyası üçün cazibə mərkəzi oldu.
Arxa plan
300px|thumb|left|İrəvan şəhərinin görünüşü. Rəssam Q. Serqeviç (1796)
İrəvan xanlığı 1747-ci ildə Əfşarlar İmperiyasının banisi Nadir şahın ölümü və onun imperiyasının zəifləməsi ilə Çuxursəəd bəylərbəyliyinin ərazisinin bir hissəsində formalaşmışdır. Çuxursəəddən fərqli olaraq İrəvan xanlığında hakimiyyət xan titulu vasitəsilə irsən keçirdi. İrəvan xanlığı cənubdan Maku xanlığı, cənub-şərqdən Naxçıvan xanlığı, şərqdən Qarabağ xanlığı, şimal-şərqdən Gəncə xanlığı, şimaldan Kartli-Kaxeti çarlığı və qərbdən Osmanlı İmperiyası ilə həmsərhəd idi.
İrəvan hələ Birinci Rusiya-İran müharibəsi dövründə iki dəfə hücuma məruz qalmışdı. Bunların birincisi 1804-cü ildə Rusiyanın Qafqazdakı qoşunlarının baş komandanı Pavel Sisianovun (1802-1806) komandanlığı ilə edilən hücum idi. 10 min əsgər və 20 topa sahib ordu ilə qarşılaşan İrəvan xanlığı həmin dövrdə nominal olaraq müstəqil idi və Qacar ordusu tərəfindən hədələnirdi. Qacar şahı Fətəlinin vəliəhdi Abbas Mirzənin 30 min əsgər və 6 topa sahib ordusu ruslar tərəfindən məğlub edilsə də, İrəvanın müqaviməti davam etdi. İrəvan xanı Məhəmməd xan Qacar qalanın qapısını nə ruslara, nə Qacarlara açmaq istəmirdi. Yağmurlu keçən payız daşınmanı çətinləşdirdiyi üçün Rusiya ordusu geri çəkildi. Daha sonra İrəvan öz qapılarını Qacarlara açdı. Məhəmməd xan dərhal Tehrana göndərildi. İrəvana edilən ikinci hücuma rəhbərliyi Rusiyanın Qafqazdakı qoşunlarının baş komandanı İvan Qudoviç (1806-1809) edirdi. 1808-ci ildə baş verən hücum ilə eyni vaxtda 3000 nəfərlik rus ordusu Naxçıvanı tutdu. İrəvanın qarnizonu sayca çox idi və qida ilə yaxşı təmin edilmişdi, ancaq köhnə türk silahları xidmətə yararsız vəziyyətdə idi. Rusların gecə yürüşü və qala divarını zədələmə cəhdləri uğursuz oldu. Axırda həm İrəvanı mühasirə edən, həm Naxçıvanı işğal edən hərbi birləşmələr geri çəkildi. Gümrüyə qayıda bilən əsgərlərin sayı 5000-dən çox deyildi.
İkinci Rusiya-İran müharibəsi dövründə İrəvan qalasının işğalı ruslar üçün çox vacib idi. Qalanın işğal planı Sankt-Peterburqda cızılmışdı. Ancaq ilkin plan əvvəlcə Rusiyanın Qafqazdakı qoşunlarının baş komandanı Aleksey Yermolovun (1816-1827) etirazlarına görə, sonra isə baş qərargah rəisi İvan Dibiç-Zabalkanskiy tərəfindən dəyişdirilmişdi. Axırda isə planın icrası qida və daşınma problemlərinə görə mümkünsüz hesab edildi.
İkinci Rusiya-İran müharibəsi dövründə İrəvan xanı olan Hüseynqulu Qacarların Qovanlı oymağına mənsub idi. Fətəli şah onun bacısı ilə evlənmiş və öz qızını da Hüseynqulu xanın oğlu Məhəmmədqulu ilə evləndirmişdi. Hüseynqulu xanın sikkə zərb etdirmək və dövlət gəlirinin çox hissəsini müdafiə məqsədləri üçün saxlamaq hüququ var idi. Erməni və rusdilli mənbələr onu mehriban, düzgün, alicənab, vicdanlı, ədalətli olaraq təsvir edirlər.
İrəvan qalasının birinci mühasirəsi
1827-ci ilin mayında general Aleksandr Benkendorf İrəvan ətrafına gəldi, ancaq şəhəri mühasirəyə almadı. Benkendorfun niyyəti Abbas Mirzənin düşərgəsinə hücum etmək idi. Bunun üçün üç topla kazakların iki polkunu və bir yüngül piyada batalyonunu ayırdı. Çayı keçən əsgərlər qarşı sahildə qacarların hücumuna məruz qaldı. Kuban kazakları cəsarətlə onlara qarşı mübarizə aparakən, Don kazakları onlara kömək etmədi. 300 rus əsgər öldü, qalanlar piyada və topların köməkliyi ilə geri çəkildi.
Mart ayında Tiflisdən hərəkətə keçmiş Rusiyanın Qafqazdakı qoşunlarının baş komandanı İvan Paskeviç (1827-1831) iyunda Benkendorfun öncü birliyi ilə birləşdi. Benkendorfun öncü birliyini aclıq və xəstəlik yormuşdu və Qacarların düşərgəsinə edilən süvari hücumu itkilərə səbəb olmuşdu. Ona görə də bu birlik general-leytenant Afanasiy Krasovskinin əsgərləri ilə əvəz edildi. Əsgərlərin digər hissəsi isə Qərniçay yaxınlığında yerləşdirildi.
Bundan sonra Paskeviç Abbasabad qalasına doğru hərəkət etdi. Avropa üslubunda tikilmiş bu qala Naxçıvan xanlığının müdafiəsində stratejik əhəmiyyət daşıyırdı. Abbas Mirzə qalanın müdafiəsini Ehsan xan Kəngərliyə tapşırmışdı. Məhəmmədəmin xan Dəvəli və bəxtiyarilərin başçısı Abbas xan ona dəstək üçün göndərilmişdilər. Qala ərəb qeyri-regulyar piyada qoşunu və Kəngərlilərin qoşun batalyonu tərəfindən müdafiə edilirdi. Ruslar nərdivanlar vasitəsilə qalaya dırmaşmaq istədikdə böyük itkilər verdilər və mühasirəyə davam etdilər. Ehsan xan Paskeviçlə gizli danışıqlara başladı və qalanın qapılarını ruslara açdı. O, Naxçıvan xanlığının naibi elan edildi. Abbas Mirzə Cavanbulaqda məğlub olduqdan sonra Naxçıvan xanlığı Rusiya vilayətinə çevrildi, ruslar üçün Təbrizə gedən yol açıldı.
1827-ci ilin yayının isti keçməsi İrəvan mühasirəsindəki Krasovskinin ordusuna əziyyət verirdi. Günəşdə temperatur 53.7 °C, kölgədə isə 41.2 °C idi. Yerli iqlim Rusiyadan təzə gələn əsgərlərin kütləvi şəkildə xəstəliklərə tutulmasına səbəb olurdu. Qızdırma və yayılan dizenteriyaya görə döyüşə girə biləcəklərin sayı 4000-dən az idi. Avqustda Paskeviç Qafqazdakı rus ordusunun vəziyyətini təsvir edərkən I Nikolaya məlumat verdi ki, istilər davam edir, otluq yoxdur, atlar yorulub və əsgərlərin üçdə bir hissəsi hospitaldadır. 1800 nəfərlik polklarda təqribən 1000 nəfər qalmışdı (qvardiyada isə xəstələr 200-dən çox deyildi, 900 nəfər isə silahlı idi). İki ay yağışsız keçdikdən sonra Krasovski mühasirədən vaz keçməyə məcbur edildi. Beləliklə, İrəvanın mühasirəsini dayandırmaq və payızın başlanmasından əvvəl dağlara hərəkət etmək qərara alındı. Mühasirənin dayandırılmasının başqa bir səbəbi də o idi ki, azuqə və mühasirə silahlarının gətirilməsi avqustdan əvvəl gözlənilmirdi.
gecəsi diviziya mühasirə pozisiyasından geri çəkildi və Üçmüədzin monastırına getdi. Monastırda xəstə əsgərlər üçün xəstəxana qurulmuşdu. 24 iyunda 2000-ə qədər əsgər azuqənin hazırlanmasına başladı. Krasovski qida ehtiyatı topladıqdan və monastrı silahlandırdıqdan sonra bir süvari batalyonu və erməni könüllülərindən ibarət kiçik bir birliyi burda qoyaraq öz korpusu ilə birlikdə Baş-Abaranskoy yüksəkliklərinə getdi və Cenquli mərzində düşərgə saldı.
İrəvan sərdarı Hüseynqulu xan Üçmüədzin monastırında yalnız Sevastopol polkunun bir batalyonu olduğunu öyrənəndən sonra tarixində İrəvan qalasından hücuma keçdi. Bu zaman Araqaç dağının mailliyində Krasovskinin əsgərlərinin hərəkətinə nəzarət etmək üçün Nağı xanın rəhbərliyi ilə 1000 nəfərlik qarapapaq süvari dəstəsi yerləşirdi. Monastırın mühasirəyə alındığı xəbərini alan Krasovski Üçmüədzinə doğru hərəkətə keçdi. Qaraqapaq dəstəsindən Krasovskinin hərəkətlərini öyrənən Hüseynqulu xan mühasirəni dayandırdı və əvvəl Sərdarabada doğru geri çəkildi, sonra da İrəvana getdi.
İlkin vuruşmalar
300px|thumb|right|Qafqazda hərbi düşərgə. Rəssam Q. F. Şukaev (1862) tarixində Abbas Mirzənin ordusu (22 topla 15 min süvari və 10 min piyada) Sərdarabad yaxınlığında Araz çayını keçərək İrəvan xanlığına soxuldu. O, tarixində Cenquli ilə Üçmüədzin arasında yerləşəm Əştərək kəndini ələ keçirdi. Baş-Abaranskoy yüksəkliklərindəki rusların pozisiyasının əlçatmazlığını nəzərə alaraq, Abbas Mirzə əsgərlərini Oşakana apardı və ordugahını qurdu.
səhərində rus ordugahı qarşısında 2 min Qacar süvarisi ortaya çıxdı. Onlar əvvəlcə kazak piketləri tərəfindən güllə atəşinə məruz qaldı. Kazakların köməyinə iki topla iki kazak sotnyası və piyadaların iki bayalyonu gəldikdən sonra Qacar süvariləri geri oturduldu.
gecəsi Qacar süvariləri gizli şəkildə rusların ordugahına doğru irəlilədilər və dan yeri ağararkən kazak avanpostlarına hücum etdilər. Mübarizə aparan kazaklar piyadaların gəlişindən sonra Qacar ordusunu bütün istiqamətlərdə geri oturtdular. Eyni vaxtda Krasovski general Pyotr Truzson və 50 kazakla birlikdə Üçmüədzin yolunda kəşfiyyat işi aparırdı. Qarnıyarıq dağ dərəsində Truzson 5 kazakla birlikdə kəşfiyyat qrupundan irəlidə hərəkət edərək pusquda gizlənmiş əsgərləri gördülər və dayandılar. Təqribən 500 Qacar piyadası dəstənin arxasınca qaçdılar, ancaq rus piyadalarının gəlişini gördükdə geri qayıtdılar.
Bir müddət sonra Araqaç dağı və rus ordugahı arasında 4 min Qacar süvarisi ortaya çıxdı. Krasovski iki piyada batalyonu, 50-ə yaxın borçalılı (Azərbaycan türkü) süvari, iki top və manqa konqriv raketi ilə hücuma keçdi. "Düşmən dəstələrini dağıdan" 20 konqriv raketi buraxıldı.
tarixində Üçmüədzin monastırı Qacarlar tərəfindən mühasirəyə alındı. tarixində monastır atəşə tutuldu. Top gurultusu hətta Cenqulidəki rus düşərgəsində də eşidilirdi. Rus düşərgəsi ilə rabitə kəsilmişdi. Üçmüədzindən düşərgəyə və düşərgədən Üçmüədzinə girmək istəyənlər Qacar ordusu tərəfindən tutulurdu. Ancaq Krasovski Qacar düşərgəsindən qaçan dörd nəfərdən bəzi məlumatları ala bildi. Həmin gün, günorta saat beşdə rus əsgərləri düşərgələrinin qabağında hücum üçün hazır vəziyyətdə idilər. Cenqulidə general-mayor Aleksandr Berxmanın rəhbərliyi altında Krım piyada polku, yarım bölük mexaniki hissə əsgərləri və 10 top qaldı.
Döyüş
200px|thumb|left|Əştərək döyüşünün planı tarixində Krasovskinin əsgərləri ilə Qacarlar arasında Uşaqan döyüşü baş verdi. Rus əsgərləri Oşakan və Əştərək kəndləri arasındakı qayalı təpəyə dırmaşdı. 10 min Qacar piyadası isə üç cərgədə düzülərək Üçmüədzin yolunu tutdu. Yola yaxın daş təpəcikdə ortaya çıxan 300 Qacar süvarisi yeger atıcı vzvodu tərəfindən hücuma məruz qaldı. Yeger təpəciyə dırmaşmazdan əvvəl süvarilər buranı tərk etdi. Eyni zamanda rus dəstəsiylə qarşılaşan 5 min Qacar süvarisi onların top atəşləriylə yolun sol tərəfindəki yüksəkliklərə doğru geri çəkildi.
Qısa müddətlik istirahətdən sonra rus ordusu yerləşdikləri təpədən Üçmüədzinə getmək üçün keçilməli olan, iki alçaq təpə arasındakı dərəyə endi. Rus dəstəsinin ön kolonnası Oşakan yüksəkliklərinə yanaşandan sonra atəş açıldı. Eyni zamanda iranlıların böyük bir qüvvəsi rus dəstəsinin sol cinahında toplandı. Ruslar kolonnanı müdafiə etmək üçün cavab atəşi açdılar. Bu vaxta qədər Qacar ordusu əsgərləri Abarandan 6 top keçirərək çay və Üçmüədzin yolu arasındakı yamaclarda yerləşdirdi, ruslar top atəşinə məruz qaldı. 39-cu yeger polkunun iki qabaqcıl polku 6 topla hakim təpələrə çıxdılar və Qacarları top və tüfəng atəşi ilə geri çəkilməyə məcbur etdilər. Eyni vaxtda Qacarların böyük bir hissəsi rus arerqardına hücum etdi. Dərənin hər iki tərəfindəki təpədən ruslara atəş açıldı. Ruslar düşmənə əhəmiyyətli dərəcədə itki versələr də, iranlıların hücumu davam etdi. 5 saat davam edən döyüşdən sonra əsgərlər susuzluqdan yanmağa başladı. Balaca dəstələrlə hərəkət edərək atəş açan yegerlər düşmənin çarpaz atəşi ilə həlak olurdular. Hakim təpələr alındıqdan sonra dərənin çıxışında rus ön kolonnaları düşmənə atəş açır, növbəti gələn kolonnanı müdafiə edirdi. Beləliklə, Krasovskinin dəstəsi növbəti yüksəklikləri də ələ keçirdi.
Yolun sol tərəfindəki kiçik təpələrdən birində yerləşən və rus arerqardını hərəkət zamanı mühafizə edən rus batareya topunun artıq işləmədiyini görərək Qacar ordusu əsgərləri ona tərəf hərəkətə keçdi. Rus piyadaları onların hücumuna davam gətirməyərək dağıldı. Ancaq Krasovskinin ruhlandırması ilə əsgərlər iranlıların üzərinə hücum çəkdi və qanlı döyüşdən sonra onları dayandıra bildi.
Üçmüədzin düzənliyindən əvvəl yerləşən axırıncı təpəyə yaxınlaşarkən Krasovski ön kolonnalara cinahlardakı pozisiyaları ələ keçirməyi və geridəki kolonnaları irəli ötürməyi əmr etdi. Üçmüədzin düzənliyi Qacar süvarisinin cəbhə boyu hərəkəti üçün çox gözəl müharibə meydanı idi. Qacar piyada qoşunu qayalı təpədən sağ tərəfdə hərəkət edəndə ruslar tərəfindən atəşə məruz qaldı və yüksəkliklərə geri çəkildi. İran artilleriyası axırıncı yüksəkliyə dırmaşdı. Qacarlar yorulmuşdu, artilleriya və piyadalar çətinliklə hərəkət edirdi. Ancaq buna baxmayaraq, Qacar süvarilərinin sol qanada və rus arerqardının arxasına təzyiqi artdı. Rus cərgələrinə hücumun iranlılar üçün böyük itkilərə səbəb olmasına baxmayaraq, onların yenidən hücum edirdilər.
Krasovski xəbər çatdırmaq üçün erməniləri Cenqulidəki düşərgəyə göndərdi. O, gələn köməklə birlikdə Qacar ordusunu iki atəş arasında məğlub etmək və ya onu geri çəkilməyə məcbur etməyi planlayırdı. Vəziyyətdən xəbərdar olan Abbas mirzə tarixində Uşaqanı tərk edərək İrəvandan 20 vеrst aralı, Zəngiçayın sağ sahilində düşərgə saldı. Krasovski isə Üçmüədzini 40-cı yeger polkuna buraxaraq gələn köməklə birlikdə Cenquliyə qayıtdı.
Sərdarabad qalasının mühasirəsi
250px|thumb|right|[[Sərdarabad qalası. Rəssam Q. Qaqarin (1847)]] İvan Paskeviç Qacar ordusunun fəaliyyətindən xəbərdar olduqdan sonra Azərbaycanı işğal etmək planını təxirə saldı, Krasovskiyə kömək üçün İrəvana doğru hərəkət etdi. Abbas Mirzə döyüşmək istəmədiyi üçün Qarababaya doğru geri çəkildi. Paskeviç yenidən İrəvanın mühasirəsinə başlatma niyyətində idi. Ancaq əvvəlcə 1500 əsgərin qoruduğu Sərdarabad qalası həll edilməli idi. Paskeviç Sərdarabad qalasına hücum etməzdən əvvəl bir qrup əsgərini Osmanlı sərhədi yaxınlığındakı Qulp duz mədənini tutaraq buradan ordu üçün ərzaq gətirməyə göndərdi.
tarixində rus ordusu Sərdarabadı mühasirəyə aldı. Qala qarnizonuna İrəvan xanı Hüseynqulu xan Qacarın qardaşı Həsən xan Qacar və onun nəvəsi Fətəli xan, mühasirə qoşunlarına isə Krasovski başçılıq edirdi. Bir gün sonra qalanın müdafiəçiləri qala ətrafında topları yеrləşdirmək üçün iş görən rusları atəşə tutdular. tarixində isə rusların mühasirə artilleriyası bura gəlib çatdı. tarixində qalanın bombardmanı başladı. Bombardımanın qalanın cənubundakı sərdar bağlarından ediləcəyi planlaşdırılmışdı. Qalanın dördkünc qülləsi dağıdıldı, qala divarları və evlərə böyük ziyan dəydi. Bu bombardman döyüş sursatının sərfindən başqa gələcəkdə rusların əlinə düşəcək ehtiyatların bir hissəsinin dağıdılması idi.
tarixində Sərdarabad qarnizonu ağ bayraq qaldırdı. Həsən xan Qacarın elçisinin üç günlük sülh və qarnizonunun çəkilməsinə icazə istəməsi Paskeviç tərəfindən rədd edildi. Paskeviç Həsən xana təslim olmaq üçün 24 saat vaxt verdi, qalanın bombardmanı şiddətləndirildi. Həsən xan axşam vaxtı iki adamı ilə qaladan qaçdı.
gecəsi qala qarnizonu, əsasən mazandaranlı və ərəb qeyri-regulyar qoşun hissələri qaçmağa çalışdı. Ancaq onlardan 500-ü öldürüldü, bir çoxu həbs edildi, qalanları isə öz istəkləri ilə təslim oldu. Burada kifayət qədər ərzaqla təmin edilən Paskeviç dərhal İrəvanın mühasirəsinə başlamağa hazır idi.
İrəvan qalasının ikinci mühasirəsi
left|thumb|300x300px|İrəvan qalasının alınması. Rəssam K. Beqqrov (1827) İvan Paskeviç Sərdarabadda qarnizon qoyaraq tarixində İrəvana hərəkət etdi. O, İrəvana hərəkət etməzdən əvvəl Naxçıvandakı ordunun komadanlığını general-leytenant knyaz Georgi Eristova həvalə etmişdi. Ona kömək etməsi üçün polkovnik Nikolay Muravyov təyin edilmişdi. Abbas Mirzə rusların sayca az olmasından istifadə edərək Naxçıvanı işğal etmək istədi. Qacar avanqardı Naxçıvandan 7 verst məsafədə olanda Eristovun köməyinə 4 min piyada və 2 min süvariyə yaxın əlavə qoşun gəldi. Abbas Mirzənin ordusu Arazın o tayına çəkildi.
Rus ordusu İrəvandan 2 verst aralı, Zəngiçayın sahilində yerləşdi. Krasovski mühasirə qoşunlarının başçısı təyin edildi. İrəvan qalasına rəhbərliyi Həsən xan Qacar edirdi. Sərdarabad qarnizonunun sağ qalan üzvləri də İrəvan qarnizonuna qoşulmuşdu. İrəvan xanı Hüseynqulu xan Qacar Qacar ordusunun geri çəkilməsindən sonra İrəvandan çıxaraq Maku qalasına sığınmışdı. Ruslar kəşfiyyat işi aparandan sonra hərbi şurada İrəvan qalasının işğal planı işlənib hazırlandı.
tarixində rus ordusu İrəvan ətrafında mühasirə işlərinə başladı. Ruslar şəhəri bombardman edir və şəhər qarnizonu da onlara cavab atəşi açırdı. Ancaq qarnizon topçuları təcrübəsiz olduğundan ruslara ziyan verə bilmirdilər. Şəhərin mühasirəsi dekabristlər üsyanında iştirakına görə sıraviliyə qədər alçalmış köhnə mühəndis Puşkinin ağıllı göstərişləri nəticəsində qızğın şəkildə davam edirdi. İki gün sonra qala divarı, qüllə və tikilər, həmçinin mağzallar artıq böyük ziyan görmüşdü. günü qalanın cənub-şərq hissəsində yerləşən qüllə, ona bitişik sədd və bir nеçə mazğal ruslar tərəfindən dağıdıldı. Paskeviç Həsən xana təslim olmağı təklif etdi. Bir gün sonra Həsən xan elçi göndərərək Abbas Mirzənin istəyi ilə qalanı təslim edəcəyini bildirdi.
tarixində şəhər ruslar tərəfindən işğal edildi. Həsən xan qaladan qaçmaq istəsə də kazakların atəşinə görə geri döndü. Rus ordusu şəhəri qarət etmək istədi, ancaq Paskeviç şəhərə daxil olduqdan sonra bu özbaşınalıq dayandırıldı. Həsən xan həbs edildi və onun ən dəyər verdiyi malı — Əmir Teymurun qılıncı Krasovski tərəfindən Rusiya imperatoruna göndərildi. 4 min Qacar piyadası əsir edildi və 49 top ələ keçirildi. Mühasirə zamanı rus ordusundan 1 zabit, 8 əsgər ölmüş, 2 zabit və 44 əsgər yaralanmışdı.
İrəvan qalasının işğalı zamanı Hüseynqulu xana məxsus bir ştandart və piyada alaylarına aid üç bayraq rusların əlinə keçmişdi. Əvvəllər Tiflisdəki Qafqaz Hərb Tarixi Muzeyində saxlanılan bayraqların ikisi daha sonra Azərbaycan SSR Dövlət Muzeyinə (indiki Azərbaycan Tarix Muzeyinə) verilmişdir.