cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bern fəvvarələri
Tarix
Artıq XIII əsrdə, Bern şəhəri müxtəlif quyu, fəvvarə, bulaqlar və özəl hovuzların çoxluğu ilə fərqlənirdi. O dövrün səlnamələri bildirirdi ki, insanlar XIV əsrin sonlarında şəhərin 5 fəvvarəsindən su istifadə edirdilər. Bu beş fəvvarədən günümüzə kimi yalnız Ştettbrunnen (Əbədi fəvvarə) qorunub saxlanmışdı (1885-ci ildə fəvvarənin taxta elementləri daşla əvəz olunmuşdur). Ümumiyyətlə şəhərin köhnə fəvvarələri dedikdə, məhz taxta fəvvarələr nəzərdə tutulur. Yalnız 1520-ci ildə Berndə ilk daş fəvvarə yaradılmışdır. 1542 və 1546-cı illər arasında mövcud taxta fəvvarələr heykəltaraş Hans Frayburq Ginq tərəfindən tipik Bern üslubunda, yəni müxtəlif heykəllərlə və daş materiallarla əvəz edilmişdir. Eyni zamanda yararsız vəziyyətə düşmüş fəvvarələrin təmiri və onların yaxınlığındakı asayişin saxlanılması məqsədilə, şəhərdə xüsusi kontora yaradılmışdı. XVI əsrin fəvvarə və çeşmələri daim yenilənirdi, yaxşı məlumdur ki, məsələn 1712–13-cü illər arasında şəhərin bütün fəvvarələri ümumi yenidənqurma işlərinə məruz qalmışdır.
1890–91-ci illərdə Bern şəhərinin 700-cü ildönümü münasibətilə fəvvarələr ehtiyatla bərpa edilmişdir. 1896-cı ildə Henri Fillip adlı bir çəkməçi Berndə fəvvarələrin saxlanılması üçün bütün sərvətini şəhər bələdiyyəsinə vəsiyyət etmişdir, bu da 1925-ci ildə ümumi yenilənmə işlərinin icra olunmasına böyük yardım olmuşdur.
Fəvvarə sütunları əvvəllər sadə rənglərə boyanmışdı. Hal-hazırda hava təsirinə müqavimət göstərmək üçün sütun və heykəllərdə daha parlaq rənglər istifadə olunur.
Nectandra ruforamula
(Nectandra ruforamula) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kolonnada
thumbnail|350px|right|Apameya məbədində kolonnada Kolonnada —  memarlıqda sütun cərgəsi və ya cərgələrinin horizontal örtük altında birləşməsinə verilən ad. Kolonnada daha çox portik və qalereya formasında tədbiq olunur. Əsas binaya bitişik olan bu forma vizual görüntünün genişliyinə imkan verir
Tarixi
İlk kolonna nümunələrinə Misir və Antik dövr memarlığında rast gəlinir. Yunan və Roma abidələrinin vaz keçilməz elementlərindən biri olan kolonna indidə memarlıqda geniş tətbiq olunur.
Xüsusiyyətləri
Kolonnada tətbiqində əsas cəhətlər sütunların hündürlüyü, diametri, aralarında ki, məsafə və cərgələrin sayıdır. Buraya binanın ümumi həcmi və hündürlüyüdə aiddir.
Tipləri
Sütunlar arasında olan məsafələr və digər qanunauyğunluqlar Dorik, Toskan, İonik və Korinf orderlərdə fərqli-fərqli olur
İtaliyanin fond birjası
Milan birjası — İtaliyanın Milan şəhərində yerləşən fond birjasi.
Tarixi
1808-ci ildə yaranmışdır.
Nikeya imperiyası
Yaranması və I Teodor Laskaris
Nikeya imperiyasının qurucusu I Teodor Laskaris 1204-cü ildə Bizans imperatoru seçilən V Aleksis Dukas Murtzuposun yeznəsi idi. 1204-cü ildə ailəsi ilə bərabər Nikeya şəhərinə qaçmışdı və burada dövlətini qurmuşdur. I Teodor Laskaris 1204-cü ildə keçmiş Manyasda Latın imperiyası ordusu ilə döyüşdə məğlub olmuş və Bursa şəhərinədək Şərqi Mərmərə sahillərini Latın imperiyasının tərkibinə qatılmışdır. Lakin Latın imperiyası bu qələbədən yararlana bilmədilər. Belə ki, bolqarların və Trakiya əhalisinin üsyanına kömək məqsədi ilə gələn Bolqar çarı Kaloyanın ordusu Trakiyaya qədər irəliləmişdir. 1205-ci ildə Ədirnə döyüşündə Latın imperatoru I Baodin bolqarlara əsir düşmüşdü. Bundan istifadə edən I Teodor Laskaris Mərmərə dənizi sahillərini təkrar ələ keçirmişdir və Latın imperiyasının əlində sadəcə Karabiga qalmışdır. 1204-cü ildən başlayan və 1214-cü ilə qədər davam edən Latın imperiyası ilə olan çəkişmələrin nəticəsində İzmirdə sülh müqaviləsi bağlandı. Müqaviləyə görə Latın imperiyasının ələ keçirdiyi Edremitin şimalındakı Şimal-Qərbi Anadolu Latın imperiyasının, Cənubi Mərmərə sahilləridə daxil olmaqla Səlcuq dövləti sərhədlərinə qədər olan Şimal-Qərbi Anadolu Nikeyanın torpaqları kimi tanınmışdır. I Teodor Laskaris 1219-cu ildə Latın imperatoriçəsi Yolandanın kiçik qızı Maria ilə evlənməklə Nikeya-Latın münasibətlərini yumlaştmışdır. I Teodor Laskaris dövründə Nikeya imperiyası qurulmuş və paytaxt Nikeya şəhəri bizans mədəniyyətinin yeni mərkəzinə çevrilmişdi.
Yüksəlişi
1224-cü ildə latınlar tərəfindən idarə edilən Selanik krallığının Epir despotluğu tərəfindən işğal edildi. Lakin 1230-cu ildə Epir despotluğu bolqarlar tərəfindən işğal edildi. Beləliklə hərbi gücü zəif olan Trabzon imperiyasının yanında ən güclü bizans soylu dövlət Nikeya qaldı. III Yoanis tərəfindən ölkənin sərhədləri Egey dənizi sahilləri istiqamətində genişləndirməyə başlamışdı. 1235-ci ildə III Yoanis Bolqar Çarı II İvan Assen ilə ittifaq bağlayaraq nüfuzunu Selanik və Epir üstünədə keçirtdi. III Yoanis, 1245-ci ildə Elxanilər dövlətinin orduları Anadolu Səlcuqlu dövlətini Kösədağ savaşında məğlub etməsi və Anadoluya tərəf irəliləməsindən qorxmaqla bərabər Səlcuqluların zəifləməsindən rahatlanmışdı.
1245-ci ildə III Yoanis Müqəddəs Roma German imperatoru II Federikin qızı Heunstaufenli II Konstans ilə evlənərək bu ölkə ilə münasibətləri yaxşılaşdırdı. 1248-ci ildə bolqarları məğlub edib Latın imperiyasını mühasirəyə almağa başladı. 1254-cü ilə qədər Latın imperiyası torpaqlarını öz ölkəsinə qatmağa davam etdi. 1254-cü ildə hakimiyyətə II Teodor Laskaris gəldi. II Teodor bolqarların Trakiyaya hücumunun qarşısını aldı. 1258-ci ildə Epir əhalisi Sicilyalı Manfreddən dəstək alaraq üsyan qaldırdı. Eyni ildə II Teodor vəfat etdi. Yerinə varisi IV Yoanis Laskaris keçdi. Ancaq IV Yoanis uşaq olduğundan hakimiyyəti general Mixail Palaiologosun rəhbərliyi ilə qurulmuş Naiblər Qurumu ələ keçirdi. Nikeya ordusu 1259-cu ildə Balkanlarda Pelagoa döyüşündə birləşmiş Manfred, Epir Despotluğu və Açea düklüyü ordularını məğlub etdi.
Nikeya ordusu
Konstantinopolda latınlar, Trabzonda komnenlər, Konyada səlcuqlular tərəfindən əhatələnmiş bir ərazidə yaranmış Nikeya imperiyası yaranması çox mürəkkəb bir dövrü əhatə edir. Ancaq I Teodor Laskarisin sağlam təməllər üzərində qurduğu bu dövlət III Yoanisin dövründə bölgənin ən güclü imperiyasına çevrilmişdi. I Teodor Laskaris ölkəni dörd yandan mühafizə etmək üçün bizans soylu əsgərlərdən əlavə çoxu alman, türk, erməni və latın soylu pullu əsgərlərdən bir ordu qurdu. Digər millətlərdən olan əsgərlərin çoxluğundan rahatsız olan I Teodor yerli əsgərlərin sayını artırmaq istəsə də heç bir nəticə əldə etməmişdi. Ordu komandanlığı çox zaman imperatorun yaxın adamlarında olsa da 1211–1212-ci illərdəki yürüşlərdə imperator I Teodor Laskaris orduya birbaşa özü rəhbərlik edirdi. Hakimiyyətinin sonlarına yaxın Megas Domestikos vəzifəsinə yenidən təsis etdi. İlk vəzifəyə təyin edilən isə Andronik Palaliologos idi. Megas domestikos, imperiyada ordunun quruluşu və idarəolunmasına məsul olan ən yüksək rütbəli şəxs sayılırdı. Andronikin ölümündən sonra bu vəzifə digər generallar arasında bölüşdürüldü. III Yoanisin dövründə Nikeya ordusunda digər yüksək vəzifə Megas Konostaulos idi. Megas Konostaulos Nikeya ordusunda xidmət çəkən pullu latın əsgərlərin komandiri idi. Bu vəzifə son imperator Mixail Palaiologosa verilmişdi. II Teodor Anadoludaki orduya Karyanitesi, Avropadaki orduya isə Yoanis Angelosu rəhbər təyin etdi. II Teodorun dövründə Megas Stratopedarkhes və Megas Arkhon kimi daha iki vəzifə təsis edildi. Megas Stratopedarkhes ordunun qidalanmasını və digər ehtiyaclarını təmin etməli idi. 1255-ci ildə Georgios Mouzalon bu vəzifəyə təyin edildi. Megas Arkhon isə imperator mühafizə dəstəsinin komandiri idi. Bu vəzifəyə təyin edilən ilk şəxs Konstatin Margarites idi.
Rasim Əliyev (jurnalist)
Rasim Əliyev (d. 16 avqust, 1984 – ö. 9 avqust, 2015, Bakı, Azərbaycan) — jurnalist, Azərbaycanda insan haqları müdafiəçisi. ANN.TV-nin əməkdaşı olub. O, əvvəllər "Obyektiv TV"-də foto müxbir kimi fəaliyyət göstərib.
Həyatı
Rasim Əliyev 2007-ci ildən bəri RATİ-də reportyor, video və foto müxbir kimi çalışıb.
2013-cü ilin iyununda Rasim Əliyev Bakının mərkəzində keçirilən nümayişi işıqlandırarkən polis zorakılığına məruz qalıb və 7000 dollarlıq video kamerası sındırılıb. Bu hadisəyə görə, iki nəfər polis işdən uzaqlaşdırılıb. Nümayiş Türkiyədə Gəzi etirazlarına dəstək olaraq keçirilirdi.
2015-ci ilin Avqustun 8-də Rasim Əliyev “Qəbələ” futbol komandasının oyunçusu Cavid Hüseynovun qohumları tərəfindən Bayıl qəsəbəsi ərazisində fəaliyyət göstərən "Bayıl market" mağazasının qarşısında bir qrup şəxs tərəfindən döyülüb. Ağır bədən xəsarəti alan jurnalist 1 saylı Şəhər (Semaşko) Kliniki Xəstəxanasına yerləşdirilib. Onun qabırğaları sınıb və sol qulağı eşitmir. Sosial mediada verilən məlumatlara görə, jurnalistin döyülməsinə səbəb onun Cavid Hüseynovun kiprli jurnalistə qarşı hərəkətini “Facebook” səhifəsində tənqid etməsi göstərilib.
Rasim Əliyev avqustun 9-da səhərə yaxın Bakı Klinik mərkəzində rəhmətə gedib. Jurnalist Mehdiabad qəbiristanlığında dəfn edilib.
Əsgər haqqında ballada (film, 1959)
"Əsgər haqqında ballada" — rejissor Qriqori Çuxrayın filmi.
Məzmun
Böyük Vətən müharibəsi. Gənc əsgər Alyoşa Skvorsov cəbhə bölgəsində qəhrəmanlıq göstərir. O, düşmənin iki tankını məhv edir. Komandanlıq onu ordenə təqdim etmək barədə qərar qəbul edir, lakin Alyoşa xahiş edir ki, ordenin yerinə ona anası ilə görüşmək üçün məzuniyyət verilsin. Evə aparan yol isə çox uzun və çətinliklərlə dolu olur. Yol o qədər uzun olur ki, Alyoşanın evdə olmağa vaxtı qalmır. O, sadəcə olaraq anası ilə görüşür və təzədən cəbhəyə qayıdır. Yola çıxarkən o, anasına təkcə bu sözləri deyir: "Mən qayıdacağam, ana!"
Beynəlxalq Elmi Araşdırmalar Jurnalı
INTERNATIONAL JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH (IJAR)
Elmin müxtəlif sahələri üzrə tədqiqatların nəticələrini özündə əks etdirən "Int. J. of Academic Research" (Beynəlxalq Elmi Araşdırmalar Jurnalı) ayaşırı dərc olunan beynəlxalq elmi jurnaldır.
Məqsəd və vəzifələr
Beynəlxalq Elmi Araşdırmalar Jurnalında elmin kompleks problemləri, humanitar və ictimai siyasi, tətbiqi, təbiyyat elmləri üzrə indiyədək dərc olunmayan, orijinallığı, yeniliyi və aktuallığı, ciddi elmi arqumentasiyası, qabaqcıl nəzəri və praktiki əhəmiyyəti ilə diqqəti cəlb edən elmi-texniki məqalələr dərc edilir. Jurnal eyni zamanda konfranslar, simpoziumlar, elmi məktəblər, ümumiyyətlə, elmi həyatda cərəyan edən hadisələr haqqında məlumatlara da səhifələrində yer verir.Azərbaycan elminin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması, yerli alimlərlə müxtəlif ölkələrin alimləri arasında elmi kommunikasiyaların yaradılması nəşrin qarşıya qoyduğu başlıca vəzifələrdəndir.
İcmal məlumat
Links:
Senecio brachypodus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Plaun
—  aləminin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Paris fond birjası
Paris birjası — Fransanın Paris şəhərində birja.
Nectandra salicina
(Nectandra salicina) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio hillebrandii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Pablo Eskobar
Pablo Emilio Eskobar Qaviria — kolumbiyalı narkotik qaçaqçısı. Narkotik satışından əldə etdiyi gəlirlə 1989-cu ildə Forbes jurnalında dünyanın ən varlı yeddinci şəxsi elan edilmişdir.
Verst
1 verst = 1066 m = 3500 fut.
Pablo Eskobar
Həyatı
Eskobarın gənclik dövrü Kolumbiyanın Medellin şəhərində keçmişdir. Medellin 1970–1980-ci illərdə ən təhlükəli şəhərlərdən biri idi. Kolumbiya narko kartellərinin hər biri bu şəhərdə cəmləşmişdi. Eskobar da ilk cinayətkar fəaliyyətinə bu şəhərdə maşın oğurluğu edərək başlamışdır. Şəhər məzarlığından baş daşlarının oğurlayıb, Antiogada yerləşən kəndlərdə satması haqqında olan iddialar öz təsdiqini tapmamışdır. Xırda oğruluğun təhlükəli və az qazanclı olması səbəbindən Eskobar 1970-ci illərdə narkotik biznesinə başladı. Narkotikdən əldə edilən gəlirlər hesabına qısa zamanda varlanan Eskobar 1975-ci ildə Medellin şəhərində bütün narko kartellərinin tabe olduğu və baş narkobaron kimi tanınan Fabio Restreponu öldürmək göstərişi vermişdir. Fabio Restreponu ölümündən sonra Kolumbiyada olan bütün narkotik transferi Eskobarın nəzarətinə keçmişdir. 1976-cı ildə ABŞ-də satılan narkotikin 80% gəliri Eskobarın hesabına yazılırdı.
1980-ci illərin əvvələrində Eskobar özünün böyük narkotik imperiyasını yaratmışdı. ABŞ, Meksika, Puerto-Riko, Pakistan və Tayland kimi ölkələrə narkotik satışı ilə Eskobarın karteli məşğul olurdu. Pablo Eskobarın vardatı durmadan artırıdı. Gün ərzində polisə 60 ton kokain yem edib, 600 ton narkotik satışı həyata keçirirdilər. Eskobarın karteli, narkotikin qramını ən ucuz halda 150 dollara satırdı. Bu şəkildə gün ərzində milyonlar qazanırdı. 1983-cü ildə öz biznesini daha təhlükəsiz idarə etmək məqsədilə millət vəkili seçilmək istədi. Həmin keçirilən parlamet seçiklərində parlamentə deputat kimi daxil oldu. Pablo Eskobarın deputat seçilməsi yerli qəzetlərdə qanunun Eskobar tərəfindən satın alınması kimi təqdim olundu. Yüksək vəzifəli dövlət məmurları ilə yaxşı münsibətdə olan Eskobar öz biznesini durmadan genişləndirirdi.
Eskobarın hər bir polisin başına 3 min dollar mükafat elan etməsi, 1970–1980-ci illərdə 400 nəfər polisin ölümünə səbəb olmuşdur. 1993-cü ildən etibarən Eskobar gizlənməyə başladı. Medellin polisi Eskobarın bu şəhərdə gizlənməsi haqqında ətraflı məlumata sahib idi. Onun yerinin müəyyən edilməsi ücün aparılmış əməliyyat prosesi 6 ay çəkmişdir. Eskobarın ələ keçməsində oğlu Juan Pablo ilə saatlarla telefonla danışması səbəb olmuşdur. Polis tərəfindən yerinin müəyyən olduğunu anlayan Eskobar gizləndiyi evin damına çıxmışdır. Oğluna Bir gün polisə tutulma ehtimalı olsa sağ qulağının arxasından özünü vuraraq öldürəcəyini demişdir. 2 dekabr 1993-cü ildə gizləndiyi evin damında sağ qulağının arxasından özünü vuraraq intihar etmişdir.
Futbola böyük marağı olan Eskobar öz tikdirdiyi La Catedral adlı Sözde həbsxanasında olduğu müddət ərzində, Kolumbiya milli futbol komandası ilə həbsxanada yoldaşlıq oyunu təşkil etmişdir. Narkotik ticarətindən milyard dollarlar qazanan Pablo Eskobar heç vaxt narkotikdən və siqaretdən istifadə etməmişdir. Eskobar və ailəsi haqqında olan bəzi maraqlı məlumatlar onun həyat tərzinin sadə olduğunu göstərir. Övladlarının çoxlu pul xərləməsinə və siqaret çəkməsinə qarşı olan Eskobar, Medellində məktəb, xəstəxana, kilsə və uşaq evlərinin tikilməsinə milyonlarla dollar pul ayırmışdır. Bu səbəbdən əksər Medellinlilər onu müsbət şəxs kimi xarakterizə edirdilər.
Ağ Şəhər metrostansiyası
Ağ Şəhər metrostansiyası — Bakı metrosunun ikinci (Yaşıl) xəttində olan stansiyası. Layihə adı — Y14, «Ağ Şəhər». Stansiyanın Bakı Ağ Şəhər ərazisində inşası planlaşdırılır. Y-14, Y-15 və Y-16 stansiyalarının inşası başa çatdıqdan sonra Həzi Aslanov-2 metrostansiyasında tikinti işləri sürətləndiriləcəkdir. Bu stansiyadan Həzi Aslanov metrostansiyasına keçid olacaqdır. Layihə sayəsində Cəfər Cabbarlı metrostansiyasından Həzi Aslanov metrostansiyasına qısa vaxt ərzində keçmək mümkün olacaqdır.
Tarixi
2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Bakı Metropolitenin 2030-cu ilə olan planını təstiqləmişdir. 2010-cu ildə Ağ Şəhər layihəsi işə salınır və bu zaman 8 Noyabr prospektində yeni metro stansiyanın inşa ediləcəyi bəyan edilir.
İnşası
Metro stansiyasının tikintisi üçün yer hələ 2011-ci ildə ayrılır. 2013-cü ilin dekabrında isə stansiyanın 4 çıxışının olacağı bəyan edilir. 2016-cı ilin avqustunda Bakı metrosunun 3 yeni stansiyanın inşasına başlandığını bəyan edir.
2019-cu ildə Bakının Nobel prospektində, "Ağ Şəhər" ərazisində inşa ediləcək yeni metro stansiyası üçün yer ayrılıb.
2022-ci ildə “Bakı Metropoliteni” QSC-nin Baş mühəndisi Əlixan Osmanov deyib ki, 2023-cü ildən “Həzi Aslanov” stansiyasında tikinti işlərini davam etdirmək üçün dövlət proqramı çərçivəsində bu layihəyə vəsait ayrılacaq: "“Ağ şəhər”də də yeni stansiyanın tikintisi həyata keçiriləcək."
Ərdək
Ərdək - İranın Qəzvin ostanının Qəzvin şəhristanının Aşağı Tarım bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 366 nəfər yaşayır (101 ailə).
Əl-Ğad Partiyası
Əl-Ğad (حزب الغد-Sabah Partiyası) — Misir Ərəb Respublikasında siyasi partiya.
Uilfrid Kaptum
Uilfrid Jor Kaptum (Wilfrid Jaures Kaptoum) — "Las-Palmas" klubunda mərkəzi yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edən Kamerun futbolçusu.
Uzunüzgəc tunes
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Tropik və ilıq okeanlarda və Aralıq dənizidə tapılar. Boyu 140 sm və ağırlığı 60,3 kq-a çata bilər.
Çox qiymətli bir qida balığı olan tunes, gəmilərdən qarmaq ilə ya da gəminin arxasından süründürülən şəbəkələrlə ovlanar. Konservlərdə satılan tunes arasında ən yüksək keyfiyyətlisidir.
Lohi qoyun
Lohi qoyunları və ya Parkanni qoyunları, Pakistanın Cənubi Pəncab bölgəsində yetişən qısa quyruqlu bir qoyun cinsdir. Həm ət, həm də yun istehsalı üçün uyğun bir cins. Bədən rəngi ağ, qulaqları qumral və ya qəhvəyi olur. Pəncabda istehsal olunan qoyunların 40% Lohi qoyun.
Elgiz Əkbər
Elgiz Əkbәr — aparıcı.
Haqqında
Elgiz Əkbər 9 may 2015-ci ildə Əsmər xanımla evlənib.
24 aprel
1600-cü ildən əvvəl
thumb|[[Oranlı Vilhelm]]
1601–1900
thumb|[[Daniel Defo]]
Böyük ümidlər
"Böyük ümidlər"  — ilk dəfə 1860-cı ildə nəşr olunmuş Çarlz Dikkensin əsəridir.
Əsərin qısa məzmunu
7 yaşlı Filip Pirrip (Pip) öz bacısı və bacısının yoldaşı(Jo) ilə yaşayır. Böyük bacısı onu və həyat yoldaşını tez-tez döyür, təhqir edir.
Pip mütəmadi olaraq valideynlərini məzarını ziyarət edir qəbirsanlıqda, bu ziyarətlərin birində o həbsdən qaçmış biri ilə rastlaşır. Balaca Pipi hədələyib ondan yemək və qandalalrı kəsmək üçün alət gətirməsini tapşırır. Pip evdən lazım olanları gizlincə götürüb növbəti gün gətirir. həmin gün axşam həbsxanadan qaçan qaçaq tutulur.
Miss Xevişem himayə etdiyi qızı Estella üçün oynamağa yoldaş axtararkən, Jonun dayısı mister Pamblçuk Pipi məsləhət görür. Bundan sonra dəfələrlər Pip onlarda olub Estella ilə oynayır və Estellanı sevməyə başlayır, lakin toy günü aldadılmış miss Xevişem Estellanı əks cinsə qarşı amansız böyüdüb. Pip təhsil almaq həvəsindədir. Və bir gün vəkil Jeqqers adının açıqlanmasını istəməyən bir şəxsin Pipi maliyyələşdirmək istədiyini xəbər verir. Pip isə bu naməlum şəxsin Miss Xevişem olduğunu düşünür və gələcəkdə Estella ilə nişanlanmaq üçün yaxınlaşdığını hiss edir.
Londona köçüb ora asanlıqla bu həyata alışır, lakin bir gün həbsdan qaçıb məzarlıqda rastlaşdığı Abel Meqviç Pipə qonaq gəlir. Bu görüşdən sonra Pip anlayrki, onu maliyyələşdirən Miss Xevişem deyil, məzarlıqda yardım etdiyi Abel Meqviçdir və bir çox həqiqətlər üzə çıxır. Abel Meqviç Estellanın atası, vəkil Jeqqersin ev işlərində kömək edən xanım isə onu anasıdır. Miss Xevişem isə Estellanı nifrətlə böyütdüyü üçün peşman olur, amma paltarına düşən yanğın onun həyatına son qoyur.
Abel Meqviç ölkədən qaçmaq istəyəndə tutulur və xəstəlikdən edam olunmadan ölür. Pip 11 ildən sonra Miss Xevişem Estella ilə görüşür. Bu vaxta qədər Estella ailə qurub və ayrılmış olur. Onlar kiçik söhbətdən sonra əl-ələ tutub gedir.
Əsərin nəşri
Roman ilk dəfə Dikkens tərəfindən çap edilən "İlboyu" həftəlik jurnalında çap olunub 1860 dekabrindan 1861 avqustuna kimi. Daha sonra ayrıca roman kimi çap olunmuşdur.
Macarıstanda turizm
thumb|300px|Vesprem qapıları Macarıstanda turizm özünün tarixi abidələri seçilir. Macarıstan 2002-ci ilə hörə dünyanın ənənəvi turizm ölkələri siyahısına daxil edilmişdir. 2004 və 2005-ci illər ərzində ölkəyə gələn turistlərin sayında 7 % artım olmuşdur. Ölkəyə gələn turistlərin 98 % Avropa ölkələrindən gələnlər təşkil edir. Onlar arasında Avstriya, Almaniya və Slovakiya kimi ölkələrdən gələnlər üstünlük təşkil edir. Turizm mövsümü apreldən oktyabra qədər davam edir. İyul-avqust ayları turistik aktivliyin pik dönəmidir. Macarıstanda turistlərin ən çox maraq göstərdikləri şəhər Budapeştdir.
Budapeştdə turizm
Budapeşt XX əsrin 90-cı illərində Mərkəzi Avropada turistlər arasında ən məşhur şəhər olmuşdur. Şəhərin görməli yerlərindən biri Buda qəsridir. Burada Macarıstan Milli Qakereyası, Budapeşt Tarix muzeyi, Müqəddəs Matyaşka kilsəsi, Şandor Sarayı və s. yerləşir. Üstəlik Macarıstan Parlament binasıda məşhurluqda heçdə digərlərindən geri qalmır. Şəhərdə çoxlu sayda muzey və teatrlsr yerləşir. . Buda qəsri, Dunay çayının sahilində və Andraşi prospekti YUNESCO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir
Macarıstanda ümumilikdə 1300 geotermal mənbə vardır. Bu mənbələrdən hətta Roma imperiyasından istifadə edirdilər. Romalılar b.e I əsrdən dunayın sahilində geotermal mənbələr üzərində hamamlar inşa edirdilər. 30000 m³ olan mineral sular (21° - 76 °C) 118 mineral mənbədən istifadə edilməklə yönlındirilir. Budapeşt hamamlarında mazaj, spa-prosedurları, sağlamlıq xidmətləri göstərilir
Budapeşt yaxınlığında 200 mağara vardır. Bu mağaralar turistlər üçün açıqdır. Palvolqi mağarası XX əsrin əvvəlləri açılmışdır. Bu mağara Buda təpəsində yerləşən ən böyük mağaradır. Matyas mağarası (Matyas) şəhərin kənarında yerləşir. Bura ekstermal turizm həvəskarları daha çox gəlir.
Regional turizm
Balaton gölü Avopanın mərkəzində ən böyük şirinsulu göldür. Bu Macarıstanda məşhurluğuna görə ikinci istiqamətdir. 1994-cü ildə göldə 2.5 milyon turist olmuşdur. Regional turizmin digər istiqaməti aktiv istirahət, spa kurort və görməli yerlərə səfərlərdir. . Macarıstanda 400 kempinq yeri hazırlanmışdır. Ölkədə 2500 km uzunluğu olan velosiped yolu vardır. Populyarlıq baxımından balıq ovu və quşların müşahidəsi kimi sahələr seçilir
Əli Məcid Arda
Əli Məcid Arda (d.1885, İstanbul, ö. 1967 İstanbul) —Türkiyədə müasir coğrafiyanın quruluşunu edən görkəmli elm adamlarından biri.
Həyatı
1885-ci ildə İstanbulun Bakırköy ərazisində anadan olub.İlk təhsilini Hamidiye Bakırköy Liseyində,orta təhsilini Kabataş Liseyində,ali təhsilini Paris Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsi çoğrafiya bölməsində təhsil alıb.Pol Vidal de la Blachin təsiri altında Faiq Səbri Duran və Səlim Mənsur ilə birlikdə Fransız məktəbini və Vyanada Rittel -Ratzel məktəbində yetişən Həmid Sədi Selen ilə birlikdə Alman professor idarəsində qurulmuş olan coğrafiya fakültəsində məktəblərini fərqli təmsil edib.
Əli Macit Arda hökumət tərəfindən Avropaya təhsilə göndərilən ilk tələbələrdən biridir.Təhsilini bitirib ölkəyə qayıdan illər Birinci Dünya Müharibəsi təsadüf ediyi üçün Ali Məcid cəhbəyə Qızıl Ayparaya göndərilir.Müharibə dövründə Ali Məcid Arda Darülfünun coğrafiya ofislərinə gətirildi.Müharibədən sonra Bəşəri Çoğrafiya Məktəbinin müdiri çalışmışdır.1952-ci ildə təqaüdçü olan Əli Məcid Arda 1967-ci ildə dünyasını dəyişmişdir.
Fəaliyyəti
Əli Məcid Arda, İstanbul Liseyində coğrafiya müəllimi,Ali Müəllim Məktəbində müdir,Ankara Universiteti Siyasi Elmlər Fakültəsində müəllim,İstanbul Qız Müəllim Məktəbində müəllim,Türkiyə Respublikası Milli Təhsil Nazirliyində Yüksək Tedrisat Ümum İdarəsinin müdiri, 1937-1939-cu illərdə Heydərpaşa Liseyində Qalatasaray Liseyində coğrafiya müəllimi,Ali İqtisadiyyat və Ticarət Məktəbində professor çalışmışdır.
Haleakala Milli Parkı
Haleakala Milli Parkı — ABŞ-nin Havay ştatının Maui adasında yerləşən milli park. Milli parkın sahəsi 134,62 km2-dir və bunun 77.92 km2-lik hissəsi "Vəhşi Həyat Bölgəsi" adı ilə qorunmaqdadır. Milli park ərazisinin 100 km2-i çöllükdür. Adını parkda Maui adasının şərqində yerləşən Haleakala dağından alır. "Haleakala" sözü havay dilində "Günəşin evi" deməkdir və yerli Maui əfsanəsinə görə yarıtanrı olan Maui günü daha uzun etmək üçün günəşi bu dağda həbs edib. Haleakala dağı qeyri-aktiv vulkandır və ən son püskürməsi 1480–1600 illərində olmuşdur. Bu milli park iki hissədən ibarətdir: Haleakala dağı bölgəsi və Kıpahulku sahili bölgəsi.
Haleakala vulkanı bölgəsi
Maui adasında milli parkın yeri|thumb|left Haleakala dağının ən məşhur hissəsi Haleakala krateridir. Bu krater kifayət qədər böyükdür: boyu 11.25 km, eni 3.2 km və dərinliyi 790 m qədərdir. Kraterin içində vulkanik qalıqlar və vulkanik kül vardır. Dağ zirvəsindən kratera iki cığır vardır. (Hakemau cığırı və Sürüşən Qumlar cığırı). Kraterin yaxınlığında turistlərin gecələməsi üçün üç məntəqə yerləşir.
Ziyarətçilərin çoxu tezdən qalxaraq Haleakala zirvəsindən günəşin doğmasını seyr edirlər.
Parkın bu qisminin diqqət çəkən hissəsi bitkilərinə görə diqqət çəkir. Bu hissədə dünyanın müxtəlif yerlərindən gətirilmiş nadir bitki növləri bitir. Bunlar arasında Himalay dağlarının yamaclarından gətirilmiş Deodar sidri (Cedrus deodara), Yaponiyadan gətirilmiş Sugi Cryptomeria Japonica, Avstraliyadan gətirilmiş evkalipt və Şimali Amerikadan gətirilmiş şam, ladin, sərv, küknar da vardır. Havay adalarının özünəməxsus bitkiləri isə burada bitmir, çünki əcnəbi bitkilər onlara günəş işığının düşməsini əngəlləyir.
Milli parkın bu qismində yol keçir. Bu yolun kənarındakı vulkanik xüsusiyyətlər turistlərin diqqətini cəlb edir.
Kipahulku sahili bölgəsi
Milli parın bu hissəsi Aşağı Kipahulku vadisindən ibarətdir. Dağ zirvəsi qismindən Yuxarı Kipahulu vadisi ilə ayrılmışdır. Yuxarı Kipahulku Vadisi çox həssas bitki və heyvan növlərinin yaşadığı ekvatorial meşələrlə örtülü olduğundan ziyarətçilərə bağlıdır.
Kipahulku sahilindəki Palikea dərəsində Oheo adı verilən göl yerləşir. Bu göldə nadir şirin su balıqları yaşamaqdadır. Ziyarətçilər bu göldə üzə bilərlər. Gölün irəli tərəfində Vaymaku şəlaləsi və gölü vardır.
I Sigizmund
I Zygmunt (Litva: Zygmunt I Stary; Litva: Žygimantas II Senasis; 1.1.1467 - 1.4.1548) — Jagiellon Xanədanı üzvü Polşa kralı və Litva Böyük Dükü (1506- 1548). Ayrıca Silezya Dükü idi.
Kral IV. Kazimierz 'in 5. oğluydu.1492-ci ildə atası ölüncə sırasıyla böyük qardaşları I. Jan Olbracht və Aleksandr Jagiellon kral oldu. 1506-cı ildə böyük qardaşının ölümündən sonra kral olan Ziqmunt, ordunu maliyyələşdirmək üçün bir bürokratiya qurdu (1527). 1526-cı ildə Mazovya 'yı miras yolu ilə ilhaq etdi. 1515-ci ildə Avstriya arşidükü və Müqəddəs Roma İmperatoru I. Maximilian ilə ittifaq qurdu, ancaq Habsburg Xanədanı 'nın gücündən çəkinincə 1524-ci ildə Fransa Kralı I. Fransua ilə ittifaq qurdu. 1525-ci ildə Polşa - Töton Cəngavərləri ilə edilən döyüş sona çatdıqdan sonra Tötonların lideri Brandenburglu Albertin Polşa 'ya bağlı Prusya nın hökümdarı olmasını təmin etdi və Prussiyanın özünə bağlı bir düklük halına gətirdi. Bunun xaricində Krım xanlığı ilə razılığa çalışsa da müvəffəqiyyətli ola bilmədi.
Elton Hüseynəliyev
Elton Hüseynəliyev (tam adı: Elton Əşrəf oğlu Hüseynəliyev; ) — azərbaycanlı müğənni, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti, Gəncə Dövlət Filarmoniyasının və Azərbaycan Televiziyasının solisti.
Həyatı
Hüseynəliyev Elton Əşrəf oğlu 6 avqust 1983-cü ildə Azərbaycan SSR-in Sumqayıt şəhərində anadan olub.
1990-cı ildə Sumqayıt şəhər 17 saylı məktəbdə orta təhsil almağa başlayıb. 2001-ci ildə həmin məktəbi bitirib və həmin il Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Musiqi sənəti fakültəsində Solo oxuma ixtisası üzrə ali təhsil almağa başlayıb. Müəllimləri əməkdar artistlər Nuriyyə Hüseynova və Teymur Əmrah olub.
1997-ci ildə Respublika Gənclik Estrada Müsabiqəsinin laureatı olub. Müsabiqənin finalı Bakı Respublika Sarayında (indiki Heydər Əliyev Sarayı) keçirilmiş və finalda o dövrdəki Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev də iştirak edib.
2005-ci ildə "AzəriStar" Respublika Televizya Müsabiqəsinin laureatı olub.
2006-cı ildə azərbaycanlı prodüser Tamilla Hüseynəliyeva ilə ailə həyatı qurub, Nuray və Məryəm adlı iki qızı var.
2008-ci ildə Türkiyədə keçirilən Popstar Alaturka müsabiqəsində fəxri qonaq kimi iştrak edib.
2010-cu ildə Azərbaycan Dövlət Muğam Teatrında Qara Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestrının müşaiəti ilə solo konserti keçirilib. Layihənin bədii rəhbəri Teymur Əmrah olub.
22 may 2011-ci ildə Heydər Əliyev Sarayında "İstək" adlı ilk solo konserti keçirilib.
2011-ci ildə Selcuk Hocanın rəhbərlik etdiyi Türk orkestrı ilə konserti olub.
Yastılanmış difaziastrum
—  aləminin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Elton Hüseynəliyev
Həyatı
O, 28 aprel 2011-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasına üzv qəbul edilmişdir. 2015-ci ildə YAP Gənclər Birliyinin IV Konfransında Rəyasət Heyətinin üzvü seçilib.
2013-cü ildə Heydər Əliyev Sarayında prodüsseri Tarix Əliyevin təşkilatçılğı ilə xeyriyyə konserti keçirilib.
20 ildən çoxdur ki, Azərbaycanın dövlət tədbirlərində və Prezident seçkilərinə həsr olunmuş Bakıda ve digər bölgələrdə iştirak edir.
Kamera orkestrı ilə keçirilən konsertdə Azərbaycan bəstəkarları Tofiq Quliyev, Rauf Hacıyev, Emin Sabitoğlu, Elza İbrahimova, Oktay Kazımi, Aygün Səmədzadənin əsərlərini ifa edib.
Fikrət Əmirov adına Gəncə Dövlət Filarmoniyasının solisti seçilib. Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Televizya ve Radio Verilişləri QSC-nin solistidir.
Mükafatları
2 fevral 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi, şəxsən nazir Əbülfəs Qarayev tərəfindən "Gənclik-99" gənc müğənnilərin Respublika estrada-mahnı müsabiqəsinin final mərhələsində uğurlu çıxışına görə, Azərbaycan gənclər günü münasibəti ilə diplomla təltif edilib.
16 oktyabr 2021-ci ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülüb.
Susurluq
Susurluq — Balıkəsirin bir rayonudur. Rayon mərkəzinin əhalisi 23.800-dür. Susurluq mahalı Balıkəsir elinə bağlı bir rayon olub, elin şimal şərqində yerləşməkdədir. Rayonun şərqində Bursanın Mustafakəmalpaşa rayonu, şimalında yenə Bursansanın Qaracabəy və Balıkəsirin Batırdırma rayonları, qərbində Manyas, cənub və cənub şərqində Kəpsut rayonu yerləşir. Ayranı və tostu ilə bilinər. 1996-dakı Susurluq yol qəzası ilə dünya tərəfindən tanınmasına səbəb olmuşdur.
Qorodki
thumb|350 px|İki nəfər qorodki oynarkən (Moskva, SSRİ, 1935-ci il). Qorodki — qədim Rusiya xalq idman növü. Qorodki Kareliya, Finlandiya, İsveç, İnqriya, Litva və Estoniyada yayılmışdır. Oyun bir az boulinq, bir az da at nalı oyununa oxşayır. Oyunda əsas məqsəd müxtəlif dizaynlarla qoyulmuş keqlları dəyənəklə yıxmaqdır. Keqllar qorodki, keqlların yerləşdirildiyi zona isə qorod adlanır. right|thumb|Qorodki "mərmi" düzülüşündə. Skandinaviya və Baltik dillərində oyuna kurnimäng, kriuhka, köllöi, keili və miestučiai kimi adlar verilir. Oyunun fin variantı kyykkä və ya Fin keqlları adlanır.
Qorodki oyunundan qədim rus xronikalarında bəhs edilir və oyunun müasir görkəminə yaxın versiyasının XVII əsrdə peyda olduğu güman olunur. Rusiya çarı I Pyotrun məşhur qorodki oyunçularından biri olduğu məlumdur.
Qaydalar
Oyunda əsas məqsəd qorod adlı zonada yerləşən keqlləri qabaqcadan müəyyənləşdirilmiş məsafədən toxmaqla aşırmaqdır. Keqllər 15 formada düzülə bilər: mərmi (пушка, puşka), çəngəl (вилка, vilka), ulduz (звезда, zvezda), ox (стрела, strela), quyu (колодец, kolodets), dirsəkli val (коленчатый вал, kolenchatyy val), artilleriya (артиллерия, artilleriya), raket (ракетка, raketka), pulemyot quraşdırması (пулемётное гнездо, pulemyotnoe qnezdo), xərçəng (рак, rak), gözətçilər (часовые, çasovye), oraq (серп, serp), tir (тир, tir), təyyarə (самолёт, samolet) və məktub (письмо, pismo).
Tarix
Qorodki xalq oyunu olsa da, Rusiyanın müxtəlif tarixi şəxsiyyətləri (I Pyotr, Aleksandr Suvorov, Vladimir Lenin, İosif Stalin), eləcə də, müxtəlif mütəfəkkirlər (İvan Pavlov, Lev Tolstoy, Maksim Qorki, Nikolay Timofeyev) tərəfindən də oynanmışdır. 1923-cü ilə qədər oyunun konkret qaydaları olmamışdır. 1923-cü ildə oyun qanunlaşdırılmış və sistemə salınmışdır və həmin ilk turniri baş tutmuşdur. Qorodki 1928-ci ildə ilk SSRİ Olimpiadasının proqramına daxil edilmişdi.
Populyar mədəniyyətdə
Qorodki sovet cizgi serialı "Düşərsən, əlimə!"-nin bir seriyasında göstərilmişdir.
Bundan əlavə, qorodki CBS telekanalının "İnanılmaz yarış 17" televiziya verilişinin 7-ci buraxılışında, barikada yarışması zamanı göstərilmişdir. Qorodki 2009-cu ildə buraxılmış REC ROOM oyun diski vasitəsilə Wii oyun sistemində oynanıla bilər.
Nectandra smithii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio bracteatus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Raul
Raul — Kişi adı.
Serou
Seraou, və ya serau (Capricornis) — Boşbuynuzlular fəsiləsinə aid olan Yaponiya, Çin, Hindistan və Cənub-Şərqi Asiya ərazilərində yaşayan növ. Dişilərdə buynuz 4–6 sm, erkəklərdə isə 8–10 sm təşkil edir.
Həyat tərzinə görə Qorallarlardan fərqlənmir. 4–6 başdan ibarət ailələr şəklində yaşayırlar. Qış ayları yemin asan şəkildə əldə edildiyi bölgələrə enirlər.
Növləri
Cinsə ümumilikdə 6 növ daxildir:
Mavi cənub tunesi
Mavi cənub tunesi(Thunnus maccoyii) — Xanıkimilər dəstəsindən balıq növü.
Senecio hintonii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Riu-Qrandi-du-Norti
Riu-Qrandi-du-Norti (Rio Grande do Norte) — Braziliyanın şərqində yerləşən ştat. Braziliyanın şinal-şərq regionuna daxildir. Ştatın inzibati mərkəzi Natal şəhəridir. Riu-Qrandi-du-Norti qərbdən Seara, cənubdan Paraiba ştatı ilə sərhədlənir.
Coğrafiya
thumb|left Riu-Qrandi-du-Norti ştatı Cənubi Amerikada özünün çimərlikləri, qum dyunları və təmiz havası ilə məşhurdur.
Ştat ərazisində iki tip iqlim hakimdir: rütubətli və quru tropik. Rütubəli iqlim əsasən sahil zonada, quru iqlim isə sahil ərazilərdən başqa bütün ərazilərdə hakimdir. Quru iqlim əsasən az yağıntı ilə əlaqədardır. Bəzən bir necə il ərzində belə yağıntı düşmür.
Riu-Qrandi-du-Norti Braziliyanın Afrika və Avropaya ən yaxın ştatıdır.
Tarixi
Ştatın ərazisinə ilk ayaq basan avropalı böyük ehtimal ki, ispan Alonso de Oxeda olmuşdur (1499). 1501-ci ildə burada Ameriko Vespuçinin ekspedisiyası olmuşdur. Məhz onlar Riu-Qrandi adını əraziyə vermişlər. İlk əvvəllər ştat bu ad yalnız Potenji çayına şamil edilmiş sonradan isə bütün şrat ərazisinə şamil edilmişdir.
Sonrakı illərdə avropalılar uzun zaman bölgəyə ayaq basmamışlar. 1598-ci ildə portuqallar Fort Reys-Manus qalasını inşa edirlər. Növbəti il qaladan 5 km aralıda Natal şəhəri inşa edilmişdir.
1633-ci ildə holland və portuqallar arasında bölgəyə sahiblənmək uğrunda döyüşlər baş vermişdir. 1654-cü ildə hollandlar məğlubiyyətlə barışmalı olaraq bölgəni tərk etmişlər.
İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən 4 mezoregiona və 19 mikroregiona bölünür.
İqtisadiyyat
Uzun zaman ştatın əsas gəlir mənbəyi şəkər və iri buynuzlu heyvsndarlıq olmuşdur. 1970-ci illərdə isə burada neft aşkarlanmışdır. Bu Braxiliyanın quru ərazisində aşkarlanan ən iri
1980-ci illərdən ştatda turizm inkişaf etdirilmişdir. Ölkədə istehsal edilən yemışın 70% ştatın payına düşür.
Döhnə
Döhnə - İranın Qəzvin ostanının Qəzvin şəhristanının Aşağı Tarım bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 92 nəfər yaşayır (31 ailə).
Şaduf
thumb|Şaduf Şaduf - yüksəklikdə yerləşən tarlaları suvarmaq üçün suyu qaldırmaq vasitəsi. E.ə. II minilliyin ortalarında Qədim Misirdə ixtira edilmişdir. Şaduf yerə basdırılmış dirək və hərəkət etdirilən şüvüldən ibarət imiş. Onun bir başına daş, digər tərəfinə isə tuluq - dəri vedrə bərkidərmişlər.
Nectandra sordida
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Musa Babayev
Musa Məhəmməd oğlu Babayev — Azərbaycan sərbəst güləş ustası, dəfələrlə SSRİ çempionu. 52 kq çəki dərəcəsində güləşmişdir. Güləşlə 1943-cü ildən məşqul olmağa başlamışdır. 1950-ci ildə SSRİ idman ustası, 1967-ci ildə isə Ümumittifaq dərəcəli hakim kateqoriyası almışdır. 8 dəfə ölkə çempionu olmuşdur. «Dinamo», «Stroitel», «İskra» (Bakı) kimi klublarda çalışmışdır.
Xaqan bəy
Xaqan bəy — son Xəzər xaqanları tərəfindən istifadə olunan titullar dan biri. Titul iki sözün birləşməsindən yaranıb; «Xaqan» – türk iyerarxiyası ndakı ən ali titul və «Bəy» – zadəgan titulu, bəzi mənbələrə görə hərb meydanında xaqandan sonra ən ali vəzifəli şəxs. Xəzərlərdə xaqan-bəydən daha yüksək titul «Xaqan» və ya «Böyük xaqan» idi. Xaqan bəyin bir müavini olurdu – «Hündür xaqan».
Xəzərlərdə hakimiyyət iki şəxs – xaqan və bəy arasında bölünmüşdü. Müasir ərəb tarixşünasları xaqanın tamamilə ruhani rəhbər və ya nominal başçı, bəylərin isə idarəetmə və hərbi səlahiyyətlərə malik bir şəxs olduğunu düşünürlər.
Bu titula ilk dəfə ərəb coğrafiyaşünası Əhməd ibn Fədlanın (922) ilkin məktublarında rast gəlinir. Böyük və kiçik xaqan titullarından türk xaqanlıqlarında geniş şəkildə istifadə edilirdi. Xəzərlərdə bu, ikihakimiyyətliliyin axırıncı mərhələsi idi. Bu dövrdə bəylər hakimiyyəti Bulani sülaləsi nin əlindən almışdır. Bəzi tədqiqatçılar retrospektiv şəkildə inanırlar ki, bu iki titulun birləşməsi Xəzər xaqanlığı nın süqutundan çox keçməmiş gerçəkləşmişdir, çünki o dövrün bir sıra mənbələrində ikihakimiyyətlilik barədə məlumat verilmirdi.
Bəzi mənbələr Xəzər bəylərinə «İşad» (Göytürk hərbi vəzifəsi) və ya «Məlik» (ərəb dili ndən – «Kral») olaraq xitab edirlər. Nəzəri baxımdan xaqandan asılı olan bəy gerçəkdə Xəzər xaqanlığının ordusunu və mülki hökumətini idarə edirdi.
Əmir Əliyev (coğrafiyaçı)
Həyatı
Əmir Əliyev 1950-ci ildə Siyəzən rayonunun Balaca Həmyə kəndində anadan olmuşdur. Şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra ADU-nin fizika fakültəsinə daxil olmuş və 1958-ci ildə oranı bitirmişdir. Sonra isə SSR-i Elimlər Akademiyasının Atmosfer Fizikasi və Okeanologiya İnistitunun aspiranturasini bitirmiş və orada disertasiyanı müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almishdir.
15 il Dovlət Hidrometrologiya və Ekologiya Komitəsinin Xəzər Dənizi uzrə Mərkəzinin Rəhbəri vəzifəsində işləmişdir. 2004-cü ildə Cografiya Elimləri Doktoru elmi dərəcəsi uzrə disertasiya mudafiə etmişdir.
Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyası Gəminin Dəniz Coğrafiyası və Hidrotexniki Qurğular kafedrasının müdiri vəzifəsində calishir.
3 kitabin və 120-dən cox elmi məqalənin muəllifidir.
Fransa–Prussiya müharibəsi
Fransa–Prussiya müharibəsi (almanca: Deutsch-Französischer Krieg, fransızca: Guerre franco-allemande de 1870) — 19 iyul 1870 – 10 may 1871-ci illər arasında II Fransa imperiyası ilə Prussiya krallığı arasında edilən müharibə. Fransada daha çox 1870-ci il müharibəsi olaraq qeyd olunur.
Tarixi
İkinci Fransa imperiyası və Prussiya arasında olmuşdur. Prussiya üzvü olduğu Şimali Alman Konfederasiyası və cənubi alman dövlətləri olan Baden, Vürtemburq və Bavariya tərəfindən dəstəklənmişdir. Prussiya və alman ittifaqının mütləq zəfəri Prussiya kralı I Vilhelmin rəhbərliyi altında Almaniyanın birləşməsini təmin etdi. Bundan əlavə III Napoleonun devrilməsinə və III Respublikanın qurulmasına səbəb olaraq II Fransız imperiyasının süqutuna yol açdı. Barışığın bir hissəsi olaraq Elzas bölgəsi və Lotaringiya torpaqlarının bir qismi Prussiyaya verildi. Bu torpaqlar I Dünya müharibəsinin sonunda Versal müqaviləsi ilə Fransaya təkrar verilənə qədər Almaniyanın bir parçası olaraq qaldı.
İki dövlət arasındakı toqquşma pik nöqtəsinə II İzabelin 1868-ci ildə hakimiyyətdən devrilməsi zamanı Hohensollerlərin bir şahzadəsinin İspaniya taxtına namizəd olması ilə çatdı. Prussiya kralı və fransız səfiri arasındakı EMS teleqraf danışığı mümkün müharibəyə xalqin dəstəyini təmin etmək üçün hər iki tərəfdə də dəyişdirilərək dəfələrlə yayımlandırıldı. Fransa səfərbərlik elan edərək 19 iyul 1870-ci ildə Prussiyaya müharibə elan etdi, lakin digər alman dövlətləri sürətlə Prussiya tərəfinə keçdi.
Alman orduları Şimali Fransada reallaşan və 5 ay davam edən döyüşlərdən sonra yeni yaradılmış Fransa ordusunu məğlub etdi. Uzun mühasirənin ardından Paris 28 yanvar 1871-ci ildə təslim oldu. Fransız isti hava balonlarını vurmaq üçün xüsusi istehsal edilmiş Krupp istehsalı silahların bu mühasirədə ilk dəfə istifadəsi diqqətə dəyərdir. Bu tarixdən 10 gün əvvəl isə Alman dövlətləri Prussiya kralı himayəsində birləşdiklərini elan etmişdilər, birləşən Almaniya bir ulus-dövlət olmuş, Alman imperiyası (II Reyx) qurulmuşdu. Tarixdəki üçüncü və sonuncu Frankfurt müqaviləsi Paris kommunası hələ yaşarkən 10 may 1871-ci ildə imzalandı.
Müharibənin səbəbləri
Fransa-Prussiya müharibəsinin səbəbləri Napoleon müharibələrindən sonra yaranan Avropadakı yeni qüvvələr balansındadır. Fransa və Almaniya döyüşən tərəflər olmuş, Fransa məğlub tərəf olmuş və Napoleon Bonapart Müqəddəs Yelena adasına sürgün edilmişdi. Almaniyada Prussiyanın artan təsiri Fransanın status və geopolitik üstünlük itkisinə səbəb olmuşdu. Baş nazirlikdən istefa verməyə məcbur edildikdən sonra Otto fon Bismark kitabında bunları belə qeyd edir: Mən birləşmiş Almaniya üçün əvvəlcə Fransa-Prussiya müharibəsinin lazım olduğunu bilirdim. İmperator III Napoleon və Baş nazir Emile Ollivierin daxili vəziyyətdəki sıxıntılardan qurtulmaq istəkləri də Prussiyaya yönəlik müharibə elanına köməklik etdi.
Buna əlavə olaraq Otto fon Bismark I Vilhelm tərəfindən göndərilən teleqrafı dəyişdirərək müharibə elan etmək üçün fransızları təhrik etdi, Ems teleqrafı ictimaiyyətə bildirərkən kralın fransız elçiyə alçaldıcı davrandığı əks olundu. Altı gün sonra Fransa Prussiyaya müharibə elan etdi.
Qarşıduran tərəflər
Fransız ordusu bir qismi daha əvvəllər Krım müharibəsində, Əlcəzairdə, İtaliyadakı Fransa-Avstriya müharibələrində iştirak etmiş və Meksikada İkinci Meksika İmperiyasına dəstək üçün göndərilənlər daxil 400 min nizami qüvvədən ibarət idi. Piyadaları o zamanlar dünyanın ən müasir alovlu silahlarından biri olan arxadan doldurulan Chassepot tüfəngləri ilə silahlandırılmışdı. Bir rezin kont halqası və kiçik mərmi ilə doldurulmuş Chassepotdan təxminən 1.500 metr məsafəyə qədər atəş açmaq olurdu. Topçular yivli, ağızdan dolmalı Lahitte "4-libre" ilə silahlandırılmışdı. Buna əlavə olaraq ordu mexanik tüfəngin ən inkişaf etmişlərindən olan bir silaha sahib idi — Mitralyoz. Bu silah topçu arabalarına əlavə edilərək daşınır və toplara bənzər şəkildə batareyalar formasında qruplandırılırdı. Ordunun rəhbərliyində III Napoleon ilə marşal Fransisk Axille Bazain, marşal Patris de Mak-Mahon və marşal Yules Trochu var idi. Prussiya ordusu davamlı olmayan ama təlim görmüş əsgərlərdən ibarət idi. Əsgərlik yaşına çatmış hər bir kişi üçün əsgərlik məcburi idi, bunun sayəsində müharibə zamanı Prussiya ilə Şimali Almaniyadakı müttəfiqləri 1,2 milyon əsgər toplamağa qadir idilər. Mövcud əsgər çoxluğu düşməni mühasirəyə alma və darmadağın etmə avantajını almanlar üçün təmin etdi. Ordu hələ də istehsalı 25 illik olan Köniqqratz müharibəsi ilə şöhrət qazanmış iynə tətikli Dreyse tüfənglərindən istifadə edirdi. İynə atəşləmə sistemi əskikliklərini artıqlaması ilə ödəyən, polad, arxadan yükləməli 6 kalibrlik Krupplar Prussiya topçularının əmrinə verilmişdi.
Qabığa təmasla partladılan toplar və partlayıcılarla atəşlənən Krupp topu 4,500 metr mənzilə və fransızların lülədən yükləməli toplarına görə yüksək atəş gücünə sahib idi. Prussiya ordusuna ferd-marşal Helmuth fon Moltke və Prussiya Baş Qərərgah rəisi tərəfindən komandanlıq edilirdi. Prussiya ordusu vəzifəsi əməliyyat hərəkatını idarə etmək, logistik əlaqəni tənzimləmək və ümumi müharibə strategiyasını müəyyən etmək olan Baş Qərərgah ilə Avropada tayı-bərabəri olmayan idi. Praktikada digər ordulardan fərqli olaraq qitə komandanı Prussiya ordusunda çox daha mühüm fiqur idi, çünki üst vəzifəli şəxsə etiraz haqqı var idi. Bu səbəblə, məsələn, vəliəhd şahzadə atası olan kralın etirazlarından çəinərək general Leonhard Qraf fon Blumenthalın təkliflərinə qarşı çıxa bilməmişdir.
Fransızlar güclü orduya sahib olduğundan, Prussiya və digər alman dövlətlərinin ordu ehtiyatlarını səfərbər edə bilmələri həftələr alacağından, sayı və təcrübə üstünlüyü olan fransız əsgərləri bu avantajlarını qoruyurdu. Chassepot tüfənglərindən istifadə edən fransız ordusu səngər döyüşünü üstün tutaraq, müdafiəyə meyilli strategiya tədbiq edərkən, almanlar taktikalarını hücuma meyilli mühasirə döyüşünü mümkün edən topçularına əsaslandırdı.
Urartu
Urartu (, Ուրարտու, ) — Qərbi Asiyada, Ermənistan yaylasının (indiki Ermənistan, Türkiyənin şərqi, İranın şimal-qərbi və Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikası) ərazisində yerləşən qədim dövlət. E.ə. I minilliyin birinci rübündə Qərbi Asiya dövlətləri arasında dominant mövqe tutmuşdur.
Fransa–Prussiya müharibəsi
Hərbi hərəkatın xülasəsi
Alman səfərbərliyi fransızların qarışıqlıq və gecikmələr içindəki vəziyyətinə tamam əks idi. Bir çox fransız birlikləri gec və ya kifayət qədər olmayan sursat ilə cəbhəyə çatarkən, Almaniya 14 iyulda başlayan səfərbərlik işləri ilə 18 gün içində irəli bölgəyə 380,000 əsgər daşımağı bacardı. Qarşı-qarşıya gələn alman və fransız orduları sağ və sol qanadlar olaraq qruplandırıldı. 6 avqust 1870-ci il tarixində Vörth döyüşündə mövqeyini itirincə fransız sağ qanaq komandanı marşal Patris de Mak-Maqon qərbə doğru geri çəkildi. Eyni gün 64 km şimal-qərbdə olan fransız sol qanad komandanı marşal Axille Bazain Saarbrükke yaxınlarından Metz qalasının qərbinə atıldı. Fransız ordusunun daha çox gerilərə çəkilməsi 16 və 18 avqustda reallaşan iki toqquşma ilə (sıra ilə Mars-la-Tour və Grevelotte döyüşləri) alman sağ qanadı tərəfindən əngəlləndi, nəticədə imperator 29 oktyabrda ac qalan ordusunu təslim etmək məcburiyyətində qalana qədər Metz müdafiə xəttinin arxasına sığınmağa məcbur qaldı.
Urartu
Erkən dövr
Assurlar bu ölkəni Urartu,urartular isə öz ölkəsini Biaynili adlandırdılar.Urartu Şərqi Anadoluda(Türkiyə) Van gölü yanında meydana gəlmiş dövlət idi.E.ə XIII-X əsrlərdə gələcək Urartu ərazisində tayfa ittifaqları yaranmışdı.Şərqi Anadoluda, Van Gölü ətrafında, Cənubi Qafqaz və Şimal-Qərbi İranın bəzi bölgələrini əhatə edən geniş bir coğrafi ərazidə mədəniyyətin təmsilçiləri olan Urartular, e.ə 13-cü əsrdən bəri Aşşur mənbələrində xatırlanır. Aşşur kralı I Salmanasar səltənətinin ilk dövrlərində Uruatri ölkəsinin ona qarşı çıxdığını və bu ölkəyə yürüş etdiyini belə anladmışdır :. Aşşur mənbələrində ilk olaraq Urartular Uruatri, daha sonra I Tukulti-Ninurta dövründən kitabələrdə Nairi qəbilə ittifaqı kimi xatırlanırlar. I Tukulti-Ninurtanın Aşurdakı saray kitabəsindəki Nairi ölkəsinin 43 kralının Aşşura qarşı gəldiyini və onlar əsir edilərək zincirlənmiş şəkildə Aşşura  gətirildiyi söylənmişdir. Bu kralın kitabəsində Nairi və Yuxarı Dəniz sahillərində 40 kralın adı çəkilir. I Tukulti-Ninurtanın "bütün Nairi ölkələrinin kralı" unvanını qəbul etməsi bu ölkənin siyasi əhəmiyyətini göstərir. Urartu adı bir dövlət olaraq e.ə IX əsrdə Aşşur mixi kitabələrində yad edilir.Aşşur hökmdarı II Aşşurnasirapal(e.ə 883-858) Urartu ölkəsinə yürüş etmişdi.Urartu hökmdarı Aramu(e.ə 864-845) güclü müqavimət göstərmişdi. Mənbələrdən aydın olduğu kimi, III Salmanasar Suriyadakı səfərindən qayıtdıqdan sonra yenidən Urartuya hücum etdi. Qara Nimrud obeliskindəki Aşşur ordusunun  marşrut xətti belə təsvir edilmişdir: III Salmanasarın hakimiyyətinin 3. ilinə aid bir kitabədə isə Aşşur kralının Urartu kralı Aramunun krali şəhəri olan Arzaşku və ətrafındakı şəhərləri fəth etməsindən, Aramunun əlçatmaz dağın zirvəsinə çıxmasından bəhs edilir. Bu hadisələr III Salmanasarın 856-cı ilə aid kitabəsində belə təsvir edilmişdir: