cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Radioaktivlik
Xarakteristika
Hazırda alfa, betta və qamma parçalanmadan başqa neytron emmisiyası, klaster radioaktivlik, spontan parçalanma da aşkarlanmışdır. Elektron əhatə, pozitron parçalanma (və ya β + parçalanma), həmçinin ikiqat betta parçalanma beta parçalanmanın müxtəlif variantları adlanır.
Goranboy
Goranboy (1991-ci ilə qədər Qasım İsmayılov) — Goranboy rayonunun mərkəzi, Goranboy şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər. Azərbaycanın şimal-qərbində yerləşir. 1966-cı ildən şəhər statusuna malikdir. Əhalisi 11 000 nəfərə yaxındır.
Tarixi
Goranboy qədim insanların yaşadığı və məskunlaşdığı məkan olmuşdur. Əsasən, bunu müasir dövrdə aparılan tarixi araşdırmalar, arxeoloji tədqiqatlar da sübut etmişdir. Bundan əlavə müasir dövrümüzə qədər gəlib çatmış materiallar və dəlillər bunu sübut edir. Orta əsrlərdə Gəncə xanlığının tərkibində olmuşdur. Sonradan Goranboyun tarixi adı, sənədlərdə Goranboy-Əhmədli olub. 1938-ci ildə qəsəbənin adı dəyişdirilərək Qasım İsmayılov adlandırılmışdır. 1966-cı ildə bura şəhər statusu verilib. 1991-ci ildə isə şəhərin və rayonun tarixi adı özlərinə qaytarılıb.
Mata Hari
Mata Hari (tam adı: Marqareta Qertruda Zelle, ; ) — Almaniya kəşfiyyatçısı, əslən Hindistandan olan rəqqasə.
Birinci Dünya Müharibəsi dövründə Almaniyanın xeyrinə casusluq fəaliyyəti ilə məşğul olmuş və bu səbəbdən Fransız məhkəməsi tərəfindən müharibə vaxtı düşmən lehinə casusluq iddiası ilə güllələnmişdir.
Həyatı
7 avqust 1876-da dünyaya gələndə, Marqarita Qertruda Zell adı ilə vəftiz edilmişdi.Ailəsi dindarlıq və ticarəti eyni səbətə qoyan Kalvinistlər idi.Papaqçı olan atası başqa bir qadın üçün evi tərk etmişdi.Anasın da qısa müddət sonra öldükdən sonra, həyatın bütün çətinlikləri ilə üz- üzə qalmışdı.
1895-in martında,19 yaşında olarkən Het Nieuwes van den Dag qazetində gördüyü bir elan həyatını dəyişdirəcəkdi. Şotland əsilli Rudolf MacLeo 20 ildir Hollaniya müstəmləkələrindən olan İndoneziyada yaşayırdı və özünə uyğun həyat yoldaşı axtarırdı. Bu vəziyyət o zamanlar çox məşhur idi.Elan yayımlananda MacLeod,ağır xəstəlikdən yenicə xilas olmuş və Amsterdamda sağalmağa çalışırdı.Əslində elan Rudolfun yaxın dostlarının zarafatı idi.Elana 16 nəfər cavab vermişdi,Marqarita bunlardan sonuncusu idi.Elana cavabına qoyduğu şəkil Rudolfun diqqətini cəlb etmişdi.Bir-birlərinə məktublar yazdıqdan qısa müddət sonra evləndilər.Və 1 may 1897-də İndoneziyaya gedən Prenses Amalia adlı gəmi ilə yeni bir həyata yelkən açdılar.
Almaniya kəşfiyyatı Birinci dünya müharibəsi ərəfəsində əzəli düşmənləri olan fransızların hərbi sirlərini öyrənmək üçün Avropada böyük şöhrət qazanan Mata Haridən istifadə etmək qərarına gəldi. Birinci Dünya savaşından bir neçə il əvvəl onlar Mata ilə əlaqə quraraq onu özlərinə işləməyə razı sala bildilər. Mata Almaniyanın Löerrach şəhərindəki kəşfiyyat düşərgəsində xüsusi məktəbdə casusluğun sirlərini öyrəndi. Onun adı Almaniya kəşfiyyatında "H21" kodu ilə qeyd edilmişdi.
Matanın israrla tanışlarına ünvanladığı suallara cavab almaq istəməsi Fransa kəşfiyyatının diqqətini cəlb etdi.
Fransa kəşfiyyatı, nəhayət, Mataya almanların bəzi sirlərini öyrənməyi təklif etdi. Mata buna etiraz etmədi və onun üçün fransız kəşfiyyatı xüsusi kurs keçdi. Lakin fransızlar ona inana bilmirdilər və işin içində "nə isə" olduğu qənaətində idilər. Ona görə də Matanı yoxlamaq üçün Belçikaya göndərdilər. Orada o, 6 fransız casusu ilə əlaqə yaradacaqdı. Bununla da Matanın Almaniyaya casusluq etdiyini sübut etmək mümkün oldu. Belə ki, Matanın görüşdüyü 6 fransız casusu iki həftədən sonra almanlar tərəfindən ələ keçirildi və güllələndi. Beləliklə, Matanın taleyi həll edilmiş oldu.
thumb|300px|Mata Harinin edamı Fransızlar onun bir daha geriyə qayıtmayacağını düşündükləri bir vaxtda Mata Parisə qayıtdı. Əvvəlcə, onu dərhal həbs etdilər. Evində axtarış zamanı çoxlu sayda alman markası tapıldı. Fransız kəşfiyyatı bunun casusluq üstündə almanlardan alındığını iddia etdi. Mata isə bu markaları yaxın əlaqədə olduğu almanlardan aldığını söyləyərək, onların iddialarını rədd etdi. Matanın evində həmçinin görünməz yazı yazılması məqsədi ilə istifadə edilən mürəkkəb də tapdılar. O isə bunun makiyaj olduğunu söylədi. Amma bu mürəkkəblə yazılan bəzi yazılar ortaya çıxanda Mata susmağa üstünlük verdi. Alman casusu Matanın həbsi Fransada böyük uğur kimi qələmə verildi və o, 50 min fransız əsgərinin ölümündə təqsirli hesab edildi. Mata Hariyə qarşı irəli sürülən ittihamda onun düşmənə ötürdüyü 8 gizli dosye barədə informasiya yer alırdı. Bu arada Mata Harini yaxından tanıyan və fransız kəşfiyyatının onun barəsində qaldırdığı iddiaya şübhə ilə yanaşan Hollandiya kraliçası Fransaya müraciət edərək, onun buraxılmasını xahiş etdi. Lakin kraliçanın bu xahişini Fransa hökuməti rədd etdi. Almaniya isə Mata Harini fransızların istədiyi şəxslə dəyişməyə razı olduğunu rəsmi şəkildə bəyan etdi. Lakin fransızlar almanların Matanı dəyişdirmək təklifini də qəbul etmədilər.
1917-ci il, oktyabr ayının 15-də Matanı edam etdilər. Edamdan əvvəl onun gözünü bağlamaq istədilər. Amma Mata buna razı olmadı və ölümün gözü baxa-baxa 41 yaşında ikən həyatdan getdi. Onun cəsədinə sahib çıxa biləcək qohum-əqrəba isə tapılmadı. Ona görə də kəşfiyyatçının cəsədindən tibbi məqsədlər üçün istifadə edildi. Mata ölümündən sonra dünyada "Fransanı məhv edən Qadın" adı ilə daha da məşhurlaşdı.
1921-ci ildə Almaniyada Mata haqqında film çəkildi. 1931-ci ildə isə Mata Hari adlı daha bir film çəkildi. Bu filmlərdə Matanın şəxsi həyatından götürülmüş sənədli məlumatlardan istifadə edilib. Hələlik isə, Mata dünyanın axarını dəyişən əfsanəvi kəşfiyyatçı qadın olaraq qalmaqda davam edir.
İrsi
Haqqında ilk film 1921-ci ildə almanlar tərəfindən çəkilmişdir.Lakin,bir əfsanəyə dönüşməsi və dünyaca məşhur olması 1931-ci ildə baş rolunda Qreta Qarbonun oynadığı ‘Mata Hari’ adlı film olmuşdur.Lakin filmdə gerçək olmayan hekayələrə və fantaziyalara yol verilmişdir.
Hugin və Munin
Huqin və Munin (düşüncə və ağıl ) — German-skandinav mifologiyasında Odinin bir cüt quzğunlarının adlarıdır. Hugin "düşünən" Munin isə "yadda saxlayan" deməkdir. Bu quzğunlar Midqard dünyasını uçub gəzərək baş verənlərdən Odini agah edirlər.
Kaloyanov zirvəsi
Kaloyanov zirvəsi (Калоянов връх, ‘Kaloyanov Vrah’ \ka-lo-'ya-nov 'vr&h\) — Antarktidanın Qreyam Torpağının II Oskar sahilindən cənub-şərqdə yerləşən, 550 m hündürlüklü qaya zirvəsidir.
Zirvə İlk Bolqarıstanlı Antarktida kampaniyasında iştirak edən və radio işçisi Stefan Kaloyanovun adını daşıyır.
Yerləşməsi
Kaloyanov zirvəsi -65.18°N, -61.88361°W koordinatlarında yerləşmişdir. Ravnoqor zirvəsindən 2.95 km cənub-qərbdə, Dimça zirvəsindən 4.38 km qərbdə, Mihnevski zirvəsindən 2.04 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.
Surxay Tağızadə
Surxay İmran oğlu Tağızadə — ictimai və dövlət xadimi, Kirovabad (indiki Gəncə) şəhər komsomol komitəsi bürosunun, komsomolun Gəncə Vilayət və Respublika komitələrinin üzvü, yerli sovetlərin deputatı (1952 – 1962), Kənd Təsərrüfatı İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin üzvü (1982 – 1987), Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı (1985 – 1990), Azərbaycan KP MK-nın üzvü (1986 – 1991).
Həyatı və fəaliyyəti
Surxay İmran oğlu Tağızadə 8 aprel 1932-ci ildə Gəncə şəhərində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. 1949-cu ildə Gəncədəki Sabir adına 5 saylı orta məktəbi, 1954-cü ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitututnun baytarlıq fakültəsini, 1962-ci ildə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Baytarlıq İnstitutunun aspiranturasını bitirmişdir. Baytarlıq elmləri namizədi elmi dərəcəsi və baş elmi işçi rütbəsi vardır. Respublikanın əməkdar kənd təsərrüfatı işçisidir.
Əmək fəaliyyətinə AKTİ-də komsomol təşkilatına rəhbərlikdən və müəllimlikdən başlamış, Azərbaycan Elmi-tədqiqat heyvandarlıq institutunda elmi işçi, "Kirovabad kommunisti" qəzetində kənd təsərrüfatı şöbəsinin müdiri, Özbəkistan Elmi-Tədqiqat Baytarlıq institutunda laboratoriya müdiri, Səmərqənd kooperativ institutunda dosent, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat baytarlıq institutunda şöbə mudiri vəzifələrində çalışmışdır. 1967-ci ildən başlayaraq Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində təbliğat idarəsinin rəisi, Azərbaycan KP MK kənd təsərrüfatı şöbəsi müdirinin müavini, Kənd Təsərrüfatı nazirinin müavini, Kənd Təsərrüfatı İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsinin sədri, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasının katibi, Azərbaycan KP MK kənd təsərrüfatı və emal sənayesi şöbəsinin müdiri, Dövlət Plan komitəsi sədrinin müavini vəzifələrində işləmişdir.
Göstərilən illərdə Respublikada kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatının yüksəldilməsi, təsərrüfatların ixtisaslaşdırılması və təmərküzləşdirilməsi, mütərəqqi iş üsullarının və qabaqcıl təcrübınin öyrənilməsi, geniş yayılması və tətbiq edilməsi, yeni texnologiyaların, istehsal və sosial sahələrinin yaradılması, inkişaf etdirilməsi, onların maddi bazasının gücləndirilməsi, ixtisaslı kadrların hazırlanması, kəndlilərin sosial məsələlərinin həll edilməsi və kənd təsərrüfatı üçün vacib olan başqa mühüm tədbirlərdə bilavasitə iştirak etmiş, onların bir çoxunun təşəbbüskarı olmuşdur.
S. Tağızadə 2009-cu ilin aprel ayından 2014-cü ilin sentyabr ayınadək Azərbaycan Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatı Respublika Şurası sədrinin 1-ci müavini vəzifəsində işləmişdir. Bu dövrdə o, Respublikada veteran işinin daha da canlanmasına və inkişaf etdirilməsinə, veteran təşkilatının nazirliklər, idarələr, ictimai təşkilatlar və beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələrinin genişlənməsinə, gənclərin vətənpərvərlik tərbiyəsində veteran təşkilatının rolunun artırılmasına çalışmış, təşkilatın mətbu orqanı "Azərbaycan Veteranı" qəzetinin yaranmasının təşəbbüskarı olmuşdur. S. Tağızadə Ermənistan Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə əlaqədar Azərbaycan Veteranlarının haqq səsinin Dünya ictimayyətinə çatdırılması istiqamətində də geniş fəaliyyət göstərmiş və bunlar 1941 – 1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsi veteranlarının 2011-ci ildə keçirilmiş ümumrespublika toplantısında, ATƏT-in rəhbərlərinə və Minsk qrupu həmsədr ölkələrinin prezidentlərinə göndərilən Müraciətlərdə, MDB ölkələri Veteranları Əlaqələndirmə Şurasının iclaslarında və başqa sənədlərdə öz əksini tapmışdır.
S. Tağızadə 2010-cu ilin 24 – 26 noyabrında UNESKO-nun mənzil qərargahında Dünya Veteranlar Federasiyasının veteranlar və müharibə qurbanları ilə bağlı qanunvericilik üzrə 90-dan artıq ölkənin 200-ə yaxın nümayəndəsinin iştirak etdiyi yeddinci beynəlxalq konfransında Prezident Administrasiyasının ictimai-siyasi məsələlər şöbəsinin müdiri Əli Həsənovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə Azərbaycanı beynəlxalq tədbirdə təmsil etmişdir. Burada Ermənistan Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi barədə Azərbaycan veteranlarının Bəyanatını yaymış və çıxış etmişdir.
S. Tağızadə 2013-cü ildə Respublika Veteranlar Təşkilatının V Qurultayında Təşkilatın fəaliyyəti barədə hesabat məruzəsi ilə çıxış etmişdir.
Azərbaycan Baytar Həkimləri Assosiasiyasının fəxri sədri və "Baytarlıq" jurnalı redaksiya heyətinin üzvü kimi ictimai fəaliyyətini davam etdirmişdir.
Surxay Tağızadənin həyat yoldaşı Əmir bəy Ağayevin qızı Solmaz xanım Tağızadədir. Onların Namiq, İmran, Aytən adlı üç övladı, 5 nəvəsi və 4 nəticəsi var. Surxay Tağızadənin oğlu Namiq Tağızadə Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun İstintaq İdarəsi metodik və texniki-kriminalistika şöbəsinin əsasını qoymuş və şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır. İmran Tağızadə də hüquqşünasdır, öz ixtisası üzrə işləyir. Aytən Tağızadə isə musiqi müəllimidir, mayestro Niyazi haqqında tədqiqat əsərinin müəllifidir.
Typhlodromus rhenanus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Inula acuminata
Inula acuminata Inula acuminata Inula acuminata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Poçt qutusu (film, 1967)
Məzmun
Burada ağasının tapşırığını yerinə yetirərkən avamlığı ucbatından kəndli Novruzəlinin (İsmayıl Osmanlı) başına gələn əhvalatlardan danışılır.
Novruzəli (İsmayıl Osmanlı) həmişəki kimi kənddən xana (Ağasadıq Gəraybəyli) sovqat gətirir. Xan İrəvanda yaşayan dostuna məktub yazaraq ora arvadı ilə gələcəyini, qalacaqları evi səliqəyə salmağı, isitməyi təvəqqe edən məktub yazır. O, Novruzəlini məktubu poçt qutusuna salmaq üçün poçtxanaya yollayır. Və onu kimsəyə verməməyi tapşırır. Poçtun nə olduğunu bilməyən Novruzəli həyatında ilk dəfə qutuya məktub atır. Qaydaları bilmədiyindən qutunun yanında gözləyir. Poçt xidmətçisi (Viktor Kolpakov) qutudan məktubları götürəndə Novruzəli onun oğru olduğunu güman edərək onunla əlbəyaxa olur. Nəticədə polisə düşür. Xan Novruzəlini zaminə götürür. Az sonra Novruzəliyə üç ay həbs cəzası kəsilir...
Film haqqında
Film Cəlil Məmmədquluzadənin anadan olmasının 100 illiyinə ithaf edilmişdir.
Kino əsəri ədibin eyniadlı hekayəsi əsasında ekranlaşdırılmışdır.
Kinoda ədibin yaradıcılığına ilk dəfə bu filmdə müraciət olunmuşdur.
İnden
İnden — Molekul formulu С9H8 olan politsiklik aromatik karbohidrogendir. Quruluşca benzol və tsiklopenten həlqələrinin kondensləşməsindən ibarətdir. Asanlıqla alovlanır və polimerləşir.
Alınması
Inden daş kömür qətranında (1%-ə qədər), həmçinin olefinlərin istehsalının qalıq yağlarında rast gəlinir. Sənayedə inden fenol və əsaslardan təmizlənmiş daş kömür qətranının rektifikasiyası və sonra kristallaşdırılmasından alınır. Əgər əvvəlcədən fenolun ekstraksiyası aparılmırsa, su ilə azeotrop qovulma ilə indenin konsentrasiyası yüksək olan fenol-inden fraksiyası alınır. Bu zaman fenol aşağı fraksiya kimi ayrılır. Indenin alınmasının preparativ variantı asetilenin 630oC-də pirolizindən və toluolun asetilenlə 825-900oC-də və aşağı təzyiqdə reaksiyasından ibarətdir[1].
Fiziki xassələri
Inden bir çox üzvi həlledicilərdə (etanol, dietil efiri, piridin, dördxlorlu karbon, sirkə turşusu) həll olur, suda isə həll olmur[1].
Kimyəvi xassələri
Inden otaq temperaturunda qaranlıqda asanlıqla polimerləşərək poliinden əmələ gətirir. Polimerləşmə qeyri-üzvi turşular və ya Lüis turşuları əlavə edildikdə və qızdırıldıqda daha da sürətlənir. Tsiklopenten həlqəsinin ikiqat rabitəsi birləşmə reaksiyalarına meyllidir, xüsusilə də bromlaşır, eləcə də nikel katalizatorunun və ya natrium (etanolda) iştirakında hidrogenləşir. Inden Diels-Alder reaksiyasında dienofil kimi çıxış edə bilər [3]. İnden zəif turşu xassəsi göstərir: CH2- qruplarının iştirakı ilə karbonil birləşmələri vasitəsi ilə kondensləşir, həmçinin maqnezium üzvi birləşmələr əmələ gətirir[1]. İnden oksidləşmə zamanı, şəraitdən asılı olaraq, dihidrooksiindan, homoftal turşusu və ya ftal turşusu əmələ gətirə bilər[3].
Tətbiqi
Inden kumarono-inden qətranlarının və aromatik rezinlərin alınmasında istifadə olunur. Təmiz inden indanın sintezində, həmçinin bir sıra törəmələrin, məsələn, akarisidlər kimi tətbiq olunan inden-1-karbon turşusu efirlərinin sintezində istifadə olunur[3].
Nüvə parçalanması
thumb|200px|Nüvə parçalanmasının animasiyası
Funksional əlaqələr
Hidrometeoroloji amillər
Hidrometeoroloji hadisə və proseslər çoxsaylı amillərin təsiri altında formalaşır. Bu hadisə və prosesləri öyrəndikdə, onlarla müxtəlif amillər arasındakı əlaqələr təhlil olunur. Ararılan tədqiqatlar iki tip məsləni həll etməyi imkan verir:
Nüvə parçalanması
thumb|200px|Uranın nüvə parçalanması235
Funksional əlaqələr
Funksional əlaqələr
Y və X təsadüfi kəmiyyətlər arasındakı əlaqələr və onların sıxlığından asılı olaraq iki qrupa bölünür: funksional və Staxastik əlaqələr. Funksional asılıqlarda perdiktorun, x, hər bir qiymətinə, predikdiktantın, y, yalnız bir qiyməti uyğun olur, yəni bütün müşahidə nöqtələri əlaqə xətti üzərində yerləşir.
Həmçinin bax
Staxastik əlaqələr
Nüvə parçalanması
Parçalanma zamanı əmələ gələn məhsullara - parçalanma məhsulları deyilir. Bu məhsullara yüngül nüvələr (əsasən alfa hissəciklərdən ibarət), neytronlar və qamma kvantlar daxildir. Parçalanma spontan (öz-özünə) və ya məcburi (digər hissəciklərin toqquşması nəticəsində) ola bilir. Ağır nüvələrin parçalanması ekzotermik prosesdir, bunun nəticəsində reaksiya məhsulu kimi kinetik enerji şəklində böyük həcmdə enerji, həmçinin şüalanma ayrılır. Nüvənin parçalanması nüvə reaktorlarında və nüvə silahlarında enerji mənbəyi kimi istifadə olunur.
Proqram lisenziyası
Şərti Pulsuz Proqramlar
Shareware lisenziyalı proqramların devizi belədir - "Almadan öncə sınaqdan keçir". İstifadəçi bu cür proqramları instalyasiya edib istifadə etdiyi zaman proqramın istifadəsi ilə bağlı müəyyən məhdudiyyətlərlə qarşılaşır. Bu məhdudiyyətlər ya proqramın funksionalı ilə, ya da istifadə müddəti ilə bağlı olur. Proqramın sınaq istifadə müddəti bitdikdə, istifadəçiyə ödəniş etmək və proqramın tam versiyasını əldə etməsi təklif olunur.
Bu cür lisenziya da əvvəlkinə (Shareware) bənzəyir, lakin Trial proqramlardaki məhdudiyyət yalnız proqramın istifadə müddəti və ya yüklənmə sayı ilə bağlı olur. Proqramın funksionalı ilə bağlı isə hər hansı məhdudiyyət nəzərdə tutulmur. Demo lisenziyalı proqramlar istifadəçilərə proqram və onun funksiyalarını nümayiş etdirmək məqsədilə pulsuz olaraq təqdim edilir. Bu cür proqramların funksiyalarına müəyyən məhdudiyyətlər qoyulur.
Pullu proqramlar
Adından da göründüyü kimi bu cür lisenziya ilə yayılan proqramlar ödənişlidir. Ödənişli proqramların istifadəsi qanunla tənzimlənir. Demo versiyalar da məhz bu cür ödənişli proqramlar üçün nəzərdə tutulur. Adətən Payware proqramlar istifadəçiyə paketlənmiş şəkildə (qutuda) təqdim olunur, lakin onları internet üzərindən də ödəniş edərək əldə etmək mümkündür.
Digər lisenziya növləri
Kommersiya versiyasının "yüngül" variantı olan bu proqramlar adətən zamanla deyil, funksional baxımdan məhdudiyyətli olurlar. Bu proqramlar pulsuz olur. Burada müəllif istifadəçidən onun saytından (əgər varsa) öz saytında link (istinad) qoymasını xahiş edir. Bu tip lisenziyalı proqramların hər dəfə istifadəsi zamanı istifadəçinin internet brauzerində proqram istehsalçısının saytı ana səhifə kimi təyin edilir. Careware proqramlar yükləndiyi zaman istifadəçi ilə həqiqi mənada zarafat edirlər. Beləki proqram müəyyən zaman ərzində istifadəçidən pozitiv olmağı tələb edir və müəllifin ünvanına xoş sözlər söyləməsini istəyir. Pulsuz olan bu proqram növlərinin müəllifləri proqramlarından istifadənin əvəzində istifadəçilərdən nəsə etmələrini xahiş edirlər. Bu tip lisenziyalı proqramlar vaxtilə pullu olan proqramlardır. Proqram istehsalçıları satmamaq şərtilə bu proqramları istifadəçilər üçün pulsuz edirlər. Bu tip proqramlar isə adından da göründüyü kimi "yetim" proqramlardır. Bir qayda olaraq orphanware proqramların müəllifləri ya əvvəlcədən məlum olmur, ya da onları sonradan da tapmaq mümkün olmur. Daha bir qəribə lisenziya növüdür. Burada proqramın istifadəsinə görə ödənən pul müəllifin pivə almasına yönəlir. Bu proqramlar isə daha çox kompakt disklərdə yayılır və reklam xarakteri daşıyır. Bir növ Nagware lisenziyasına bənzəyən lisenziya növüdür. Lakin burada pulun ödənilməməsinə görə çıxan ismarışlar daha bezdirici olurlar. Adından göründüyü kimi bunlar şpion proqramlardır. Adware adıyla maskalanan bu proqramlar istifadəçinin icazəsi olmadan istifadəçi və onun kompüteri haqqında informasiya toplayırlar. Bu cür proqramlar ilə mübarizə aparmaq üçün antivirus və brandmauerlərdən istifadə olunur. Bu lisenziya növü Shareware və Liteware lisenziyalarının kombinasiyasını təşkil edir. "Yüngül" versiyalı bu proqramlarda əsas imkanlar məhdudlaşdırılmış olur, lakin vaxt məhdudiyyəti tətbiq edilmir. Proqramın tam versiyasını pulu ödənildikdən sonra əldə etmək mümkün olur. Bu tip proqramlar da zərərvericilər kateqoriyasına aiddir. Belə proqramlar sistemə yüklənib quraşdırıldıqdan sonra kompüterin normal istifadəsinə məhdudiyyətlər qoyurlar. İstifadəçidən bu məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması qarşılığında pul tələb edilir. Betaware proqramlar pullu və ya pulsuz proqramların tam versiyaları işıq üzü görmədən əvvəl bazara təqdim edilən sınaq (beta versiya) proqramlardır. Adətən test müddəti bitəndən sonra bu proqramlardan istifadə etmək mümkün olmur.
Karles Puyol
Karles Puyol Saforkada 1978-ci il aprelin 13-də dünyaya göz açmışdır. Karles Puyol öz dövrünün ən yaxşı müdafiəçilərindən biri kimi hesab edilir.
Klub karyerası
Karles Puyol futbol karyerasına doğulduğu bölgənin La Pobla de Sequr adlı klubunda qapıçı olaraq başlamışdır. Lakin, çiynindəki zədə ilə bağlı olaraq sonradan hücumçu kimi çıxış etməyə başladı. 1995-ci ildə o Barselona'nın gənclərdən ibarət komandasına qoşuldu və orada müdafiəyə meylli yarımmüdafiəçi mövqeyində çıxış edirdi. 1997-ci ildə Barselona B-də çıxış etməyə başladı və burada o sağ cinah müdafiəçisi mövqeyində oynayırdı.
1999-cu ildə Barselona'nın baş məşqçisi onu əsas komandaya gətirdi. Puyol əsas komandada debütünü 1999-cu il oktyabrın 2 Real Valyadolid'ə qarşı oyunda edib. Daha sonralar o müdafiənin mərkəzində də çıxış edirdi. 2002-ci ildə o UEFA tərəfindən "Avropanın ən yaxşı sağ cinah müdafiəçisi" mükafatına layiq görüldü. Aqressivliyi və peşəkarlığı ilə seçilən Puyol müdafiənin istənilən mövqeyində oynaya bilir. 2003-2004 mövsümünün sonundan etibarən komandanın kapitanıdır.
2008-ci il sentyabrın 16-sı Çempionlar Liqasının qrup mərhələsi çərçivəsində Sportinqlə keçirilən qarşılaşmada o əsas komandada 400-cü oyununu keçirdi.
Milli karyerası
2008-ci ildə keçirilən Avropa Çempionatında yığmanın çempion olmasında o böyük pay sahibi olmuşdur və Avro 2008 Rəmzi komandasına mərkəz müdafiəçi mövqeyində seçilmişdir.
Məhəllə teatrı
Məhəllə teatrı (orijinal adı "Qraf Nostitz teatrı", sosializm dövründə "Tılov teatrı" ) - Praqanın Praqa 1 rayonunda, Köhnə şəhərin "Meyvə bazarı"  adlanan meydanında yerləşir. Teatrdan solda xalq arasında "Dəmir qadın" kimi tanınan "Daş qonaq" heykəli, teatrın arxasında isə məşhur passaj yerləşir.
Tikili
XVIII əsrin əvvəllərində Praqada heç bir dənə də teatr binası yox idi. Nadir teatr tamaşaları Klementinumda və ya zadəganların şəxsi evlərdə qoyulurdu. Birinci Şəhər Teatrı Kotzedə (Stare Mesto) açılmasına baxmayaraq, o tezliklə bağlanıldı. Bina ictimai ziyalı və vətənpərvər qraf Frantişek Antonin Nostitz Rinek üçün məhəllə teatrı qismində inşa edilmişdir. Yeni teatrın plan və maket tərtibatı qraf Kaspar Herman Künigel, layihə və 1781 - 1783-cü illər ərzində davam edən inşaat işləri isə Antonin Haffenekker tərəfindən hazırlanmışdı. Tikinti işlərinin başladılması maraqlı tapıntı ilə əlamətdar oldu: təməl üçün ustalar tərəfindən çuxur qazılan zaman, gümüş pul ilə dolu bir qab tapılır. Aşkar olunmuş pul sikkələrin sayı az olmasına baxmayaraq, inşaatçılar bunu yaxşı əlamət hesab etmişdilər. Beləliklə Praqada klassisizm üslubunda ilk ictimai binanın tikintisi iki il davam etmişdir. Haffenekker son dərəcə ahəngdar düzbucaqlı, sadə, zərif və klassik üslublu bir bina yarada bilmişdir. Yan fasadlar fronton və latın dilində olan yazılarla, künc bloklar, yəni rizalitlər isə qoşalaşmış sütun, pilyastr və balkonlar ilə bəzədilmişdi. Binanın pəncərələri tağvari şəkildədir və bir-birinin üstündə yerləşir. Qızıl suyuna çəkilmiş bəzək elementləri qaranlıq auditoriyada işıq saçır.
Məlum olduğu kimi, teatrın banisi Qraf Nostitz böyük vətənpərvərlik ruhunda böyümüş bir alman idi. O, Alman dram opera və dramaturqiyasının pərəstişkarı idi, məhz bu teatr repertuarının niyə məhz alman və ya italyan dilində olmasını açıq aşkar müəyyən edirdi. Ancaq tezliklə teatrın repertuarı genişləndirilərək Çexiya istehsallı tamaşaların da əlavə olunması təqdir edilmiş və artıq 1785-ci ilin yanvar ayında Qottlib Stefaninin Odběhlec z lásky synovské adlı komediyası seyircilərə göstərilmişdir.
Fəaliyyət
Teatrın fəaliyyəti 21 aprel 1783-cü ildə Lessingin "Emilia Qalotti" faciəsi ilə başlandı. Teatr o dövrdə bir min ziyarətçini qəbul edirdi. Lakin zaman keçdikcə, tamaşaçıların daha çox rahatlığını təmin etmək məqsədilə, müdriyyət oturacaq sayını 659 azaltmağı qərara almışdır.
"Məhəllə teatrı" qırılmaz surətdə dahi Avstriya bəstəkarı, Avropa klassik musiqisinin ən nüfuzlu nümayəndələrindən biri sayıln Amadey Mosartın adı ilə bağlıdır. Mosart Çexiya paytaxtını, Məhəllə teatrını və onun tamaşaçılarını çox sevirdi. Məhz burada 1786-cı ilə o Fiqaronun toyunu və daha sonralar Don Covanni adlı və Antonio de Samoranın pyesi əsnasında Lorenso da Pontenin yazmış olduğu librettoya bəstələmiş özünün ən məşhur operasını ictimaiyyət üçün təqdim etmişdir. Bu hadisə memorial lövhə ilə əbədiləşdirilmişdir. İmperator II Leopoldun 1791-ci ildə tacqoyma münasibətilə teatrda Mosartın La Clemenza di Tito ("Titin mərhəməti") adlı başqa bir premyerası təqdim edilmişdir.
Teatrının, qürur verici tarixi var və bir çox tanınmış bəstəkarlar, dirijorlar, musiqiçilər və ifaçılar teatr səhnəsində parlayırdılar. 1828-ci ildə bütün dövrlərin ən mahir skripka ifaçılarından biri, virtuoz Nikkolo Paqanini burada düz altı konsert vermişdir, rus bəstəkarı Anton Rubenşteyn, həmçinin Qustav Maler, Karl Qoldmark, Anjelika Katalani, Karl Mariya fon Veber, eləcə də bir çox digər məşhurlar dəfələrlə bu teatrın səhnəsində ifa etmişdilər.
1798-ci ildə teatr Çexiya Krallığının zümrəsi tərəfindən alınmış və həmin dövrdən o Kral Məhəllə Teatrı kimi tanınmağa başlamışdır.
XIX əsrin birinci yarısında teatr üçün əsasən slavyan dramaturqları: çex Yozef Kaetan Tıl və slovak Yan Kollar yazırdı, məhz burada müəllifi Frantişek Şkroupa olan ilk Çexiya operası (1826) və ilk dəfə "Mənim evim haradadır?" adlı Çex Respublikasının gələcək himni səsləndirilmişdi. Lakin 1848-1849-cu ildə baş vermiş burjuaz-demokratik inqilabda çexlərin məğlubiyyətindən sonra, Milli teatr tənəzzülə uğrayır.
1862-ci ildə teatr "Kral Alman vilayət Teatrı" adlandırılır; burada demək olar ki, yalnız alman repertuarları səyircilərə nümayiş olunur. Bu səbəbdən, Çexiya səhnəsinin 1880-ci ildə dirçəlişi Milli Teatrında baş vermişdir.
Teatrın adı dəfələrlə dəyişdirilmişdi. Belə ki, Müharibədən sonrakı illərdə (1948-ci ildən), teatr çex dramaturqu Y.Tılanın adını daşıyırdı və yalnız 1990-cı ildən bina özünün əvvəlki, "məhəllə" adını bərpa etmişdi. Hələ 1920-ci ildə Məhəllə teatrı yeni açılmış Milli teatrına qoşularaq, onun tərkib hissəsinə çevrilir.
Bizim dövrümüzdə, teatrın xarakterik xüsusiyyətlərindən biri repertuarın əsas hissəsinin Motsartın əsərləri yer tutmasıdır. Bundan başqa, məhz bu binada rejissor Miloş Formanın dram janrında çəkilmiş Amadey filminin Praqa səhnələri çəkilmişdi.
Dekorasiya
Binanın interyerini qəhvəyi mərmərdən hazırlanmış sütun və pilyastrlar, vestibül və foyeni isə ağ və qara mərmərdən hazırlanmış döşəmə bəzəyir. Pompey üslubunda qrotesk motivləri ilə bəzədilmiş tavanın həndəsi naxışlarının rənglənməsi ideyası, 1859 və 1874-cü ildə interyerin modifikasiyası zamanı irəli sürülmüşdür.
Marş
Tarixçə
Marş musiqisinin yaradıcıları atlı türk xalqları idi. Osmanlı İmperiyasının yaranması və böyüməsiylə də bu musiqi janrı dünya xalqlarına tanınmış olur. Türklər döyüşə davul, zurna, nağarayla gedirdilər: bir yandan öz əsgərlərində ruh yüksəkliyi, o biri yandan rəqibi qorxutmaq üçün. Məsələn:Vatan beni yetişdirib bu ellere yolladı Bu toprakdan kurban dedi Allah ısmarladı....
Avropada hərbi musiqi
Osmanlı İmperiyasının hərbi hissələri içərisində ən məşhuru 1362-ci ildə I Muradın yaratdığı Yanıçar ordusu olmuşdur. Yanıçarların özlərinin orkestri var idi. Bu orkestrin üzvlərinin və alətlərinin sayı həmin orkestrin kimin sərəncamında olmasından asılı idi. Orkestr sultanı həmişə müşayiət edib, saray qaydalarına uyğun olaraq, bütün təntənəli mərasimlərdə iştirak edirdi. Hətta namazların vaxtını da xəbər verirdi.
Yanıçar orkestrində əsas musiqi alətləri zurna, boru, duval, nağara, zil simbal, bəm simbal və zınqırovlu qaval idi. Yanıçar orkestri yalnız qədimliyi, orijinallığı ilə fərqlənmir. Onun ən mühüm cəhəti bundan ibarətdir ki, Yanıçar orkestri Avropada musiqinin, xüsusilə də hərbi musiqinin inkişafına geniş təkan verib. XVIII əsrdə bütün qonşu xristian dövlətləri, yəni osmanlıların düşmənləri, türklərə həsəd aparıb, onların musiqisinə heyranlıqlarını gizlətməyirdilər. 1720-ci ildə Polşanın kralı II Avqust sultandan hədiyyə olaraq tam tərkibdə bütün musiqi alətləri ilə təchiz olunmuş bir orkestr alır. Bu hadisə Rusiya imperatriçası Yekaterinada böyük paxıllıq və qısqanclıq doğurur. Vassalın gözəl bir orkestrə malik olmasına dözməyən Yekaterina sultana müraciət edir və sultan onun xahişini yerinə yetirərək, hədiyyə olaraq, tam heyətdə bir yanıçar orkestrini Rusiyaya bəxşiş edir. Rəqiblərdən geri qalmaq istəməyən Avstriya və Prussiya kralları da tezliklə saraylarını yanıçar orkestri ilə təmin edir.
XVIII əsrin axırlarında artıq Qərbi Avropada elə bir saray yox idi ki, orada yanıçar orkestri olmasın. Beləliklə də, türk musiqisi Avropa musiqisinə bir sıra alətlər – zərb alətləri – daxil edərək onu daha da zənginləşdirdi.
Yanıçarlar 1826-cı ildə sultana xəyanət edərək üsyan qaldırırlar. Üsyan yatırıldıqdan sonra yanıçar ordusu və onunla birlikdə musiqi dəstələri ləğv olunur. Tale elə gətirir ki, əsrin axırlarında türklər avropalılara müraciət edərək türk ordusu üçün hərbi musiqiçilər hazırlamağı xahiş edirlər.
Birinci dünya müharibəsindən sonra hərbi orkestrin tənəzzül dövrü başlayır. Maliyyə çatışmamazlığı üzündən orduda musiqiçilərin sayı azaldılır.
Hindistan
Asiya qitəsində nəfəs alətləri orkestri ən çox Hindistanda yayılmışdır. XVIII əsrin əvvəllərində Britaniya müstəmləkəçiləri tərəfindən ölkədə yaradılan orkestrlər ancaq ingilislərə və yerli varlılara xidmət edirdilər. 1947-ci ildə Hindistan müstəqillik qazanır, müstəmləkəçilər ölkəni tərk edir, varlıların əksəriyyəti öz imtiyazlarını itirirlər və bu dövrdən başlayaraq orkestrlər toy məclislərinə üz tuturlar. Toyların ancaq qışda olması, qışın çox az sürməsi ilə əlaqədar olaraq musiqiçilər kiçik müəssisələrdə birləşir və vasitəçilərin köməyi ilə sifarişləri bölüşdürürlər. Orkestrdə musiqiçilər çoxsaylı olur – 20 – 50 nəfər. Onlar geyimlərinə, bəzəklərə xüsusilə fikir verirlər, çalışırlar ki, geyimləri çox parlaq, rəncarəng olsun.
Nepal
Nepalda nəfəs alətləri orkestri XIX əsrin sonunda yaradılıb və 1950-ci ilədək yalnız hökumətə xidmət edib. Bununla yanaşı ölkədə az da olsa müstəqil musiqiçilər yetişməyə başlamışdır. Nepallılar öz musiqi mədəniyyətinin qorunub saxlanması üçün Kale Nepali adlı klarnetçalana borcludurlar. O, Birinci dünya müharibəsi illərində Avropadakı döyüş meydanlarında hərbi musiqiçi olub, müharibədən sonra bir sıra orkestrlərin tərkibində konsertlərdə iştirak edirdi. Vətənə qayıtdıqdan sonra Kale Nepali Nepal kralına xidmət edib, 1951-ci ildə mülki şəxslərə orkestrdə çalmağı qadağan edən qanunun ləğv olunmasına nail olub. Məhz bu dövrdən etibarən ölkədə peşəkar musiqi sənəti xalq musiqisi ilə birlikdə uğurla inkişaf etməyə başladı.
İndoneziya
Indoneziyada nəfəs alətləri musiqisinin yayılması ölkənin portuqaliyalılar tərəfindən işğalı ilə bağlıdır. Müstəmləkə dövrü cəmi bir əsr davam etsə də, müstəmləkəçilərin mədəniyyətinin, musiqisinin, dilinin ömrü çox uzun olub. Lakin, qəribə də olsa bu ölkənin musiqi həyatına 1619-cu ildən sonra onlara sahib olan hollandiyalıların təsiri daha böyük olub. XIX əsrin əvvəllərində müstəmləkəçilərdə və yerli varlılarda, yerli musiqiçilərdən ibarət orkestrdən əlavə, digər ölkələrdən gətirilmiş orkestrlər saxlamaq dəbi yaranır. Hər sadə məmurun və hər yerli varlının ən azı bir orkestri olur. Daha böyük imkanları olanlar isə bir neçə orkestr saxlayır. Musiqiçilər bir yerdə yaşadığından heç şübhəsiz ki, bir müddət keçəndən sonra, həmkarlarının uğurlu melodiyalarını özlərininkinə qatır, get-gedə daha çox improvizasiyaya meyl edirlər. Hətta bir neçə ölkə musiqiçilərindən ibarət köçəri qruplar meydana gəlir. Onlar ən uzaq yaşayış məntəqələrinə üz tutur, toy məclislərini müşayiət edirlər. Belə köçəri orkestrlər artıq yox olmaq üzrədir. Lakin müasir Indoneziya musiqisində bir neçə ölkənin və xalqın musiqisinin təsirini indi də görmək çətin deyil.
Marş növləri
Marş xarakterinə görə müxtəlif növlərə bölünür:
Mirzə Qurbanov
Qurbanov Mirzə Əbdül oğlu — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.
Marş
Marş növləri
Hərbi hissələrdə nəfəsli orkestr tərəfindən ifa olunan nizami marşlar çox tətbiq olunur. Marş müxtəlif növlərində öz əksini tapan bədii obrazlardan instrumental musiqidə və mahnılarda istifadə edilir.
Mirzə Qurbanov
Həyatı
Mirzə Qurbanov 1941-ci il iyunun 20-də Lənkəran rayonunun Tütəpeştə kəndində anadan olub. 1964-cü ildə Azərbaycan Neft və Kimya institutunun energetika fakultəsini müvəffəqiyyətlə bitirib. 1967-ci ildə Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutunda müsabiqə yolu ilə böyük mühəndis vəzifəsinə keçirilib. 1968-ci ildə həmin İnstitutun aspiranturasına qəbul olunan M. Qurbanov sonralar Y.V. Kurçatov adına Moskva Atom Enerjisi İnstitutuna ezam edilib. 1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetində “Dielektriklərlə məhdudlaşdırılmış qaz aralığında elektrik boşalmaların tədqiqi” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək “Eksperimental fizika” ixtisası üzrə fizika-riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb. 1985-ci ildə M.Qurbanov “Polimer kompozisiyalı dielektriklərdə elektret, pyezo- və piroelektrik, varistor, pyezorezistor və pozistor effektləri” mövzusunda “Dielektriklərin və yarımkeçiricilərin fizikası” ixtisası üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. 1993-cü ildə fizika-riyaziyyat elmləri doktoru M. Qurbanova professor adı verilib.
Marş
Azərbaycan bəstəkarların marşları
Marş xarakterli mahnılar
Mirzə Qurbanov
Əsas elmi nəticələri
Elektron – optik çeviricisi tətbiq etməklə dielektriklərlə məhdudlaşdırılmış qaz aralığında elektrik boşalmalarının mikrostrukturunu öyrənmiş, səth yüklərinin və dielektrik katodun səthindən fotoelektrik effektinin rolunu nəzərə almaqla qismi elektrik boşalmanın inkişaf mexanizmini təklif etmişdir. Polimer nano- və aktiv mikrokompozitlərin fizikası və texnologiyası istiqamətində çalışır. Onun rəhbərliyi ilə matrisa tipli nanodielektrik və mikropyezokeramik kompozitlərin hibridi əsasında yeni sinif kompozitlərin texnologiyası işlənilir. Nanokompozitlərin alınması texnologiyasında əsas problem olan nanohissəciklərin immobilizasiyasının və onların polimer fazada bircins paylanmasının elektrik qaz boşalması plazmasının tətbiqi ilə yeni metodunu işləmişdir. Bununla yanaşı akustik müqaviməti polimer məhlulun akustik müqavimətinə yaxın pyezokompozitlərin əsasında yaradılmış elektroakustik çeviricinin tətbiqi ilə nanokompozitlərdə nanohissəciklərin iri klastrlarının əmələ gəlməsinin qarşısının alınması üçün yeni texnologiya yaratmışdır. Matrisalı nano- və mikropyezokeramik kompozitlərin hibridi əsasında yaradılmış yeni sinif pyezomateriallarının tətbiqi ilə enerji tutumu yüksək olan və geniş tezlik intervalına malik elektroakustik çeviriciləri yaradılmışdır. Professor M.Ə.Qurbanov SSRİ Hərbi Sənayə Komitəsinin qərarı ilə xüsusi əhəmiyyətli sualtı qayıqların aşkar edilməsi üçün pyezokompozitlər əsasında akustik dalğaların qəbulu və generatoru rejimlərində işləyən yüksək effektliyə malik akustik sistemlərin fizikasını, texnologiyasını və konstruksiyasını işləmişdir. Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyası sistemində aparılan elmi-tədqiqat işlərinin nəticələrinin tətbiqini sürətləndirmək üçün təxirəsalınmaz tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 262 nömrəli qərarı verilmişdir.
Əsas elmi əsərləri
1.	MamedovHavar A., Bayramov Azad A., Tatardar Farida N., Sabikoglu Israfil, Parali Levent "Piezoresistive and posistor effects in polymer-semiconductor and polymer-ferropiezoceramic composites" Физика и техника полупроводников, 2016, том 50, вып. 5, с. 633-638.
2.	Mamedov Havar A., Bayramov Azad A., Huseynova G.X., Ramazanova İ.S., Tatardar Farida N., Sabikoglu Israfil, Parali Levent. "Effects of electric discharge plasma treatment on the thermal conductivity of polymer – metal nitride/carbide composites" Journal of Electronic Materials, november 2015, volume 44, issue 11, pp. 4322 – 4333
3.	 КеримовМ.К., Курбанов М.А,. Байрамов А.А., Татардар Ф.Н., ГулиеваГ.Х., Алиев О.А. Влияние технологии модификации композитов полимер-пьезокерамика на их пироэлектрические свойства. Электронная обработка материалов, 2013, 49(5), 6-14.
4.	Yakhyaev F.F.,Sultanahmedova I.S., Tatardar F.N.,  KulievaG.Kh. "A Device for the Complex Study of the Modes of Crystallization and Processing of Polymeric Composites under Electric Discharge Plasma and Temperature Effects" Surface Engineering and Applied Electrochemistry, 2010, Vol. 46, № 2, pp.160-164.
6.	Kerimov M. K., SultanahmedovaI.S., Faradzhzade  I. A., Tatardar F. N.,Aliyev H.S.,Aliyev G.G., Yahyaev   F. F. Varistor Effect in Polymer–Semiconductor Composites. Semiconductors, 2010, Vol. 44,  No.7, p. 904–911
7.	Керимов М.К., Мехтили А.А., Алиев Г.Г.,Султанахмедова И.С.,Татардар Ф.Н., Юсифова У.В.,Кулиева Г.Х.,   Яхъяев Ф.Ф. Пьезоэлектрические материалы на основе гибрида матричных нано- и микропьезоэлектрических композитов Журнал технической физики, том 81, вып. 8,2011, с. 127 – 134
8.	Сулейманов Г.З., Сафаров Н.А.,  Гочуева А.Ф., Оруджев И.Н., Мамедова З.М Эффект фотогашения электропроводности в композитах полимер-ферроцен ФТП, 2011, том 45, выпуск 4, стр. 510
9.	Яхъяев Ф.Ф., Султанахмедова И.С., Татардар Ф.Н., Кулиева Г.Х. Установка для комплексного изучения режимов кристаллизации и обработки полимерных композитов в условиях действия плазмы электрического разряда и температуры Электронная обработка материалов,  №2 (262), 2010, с. 83-87
Elmi-təşkilati fəaliyyəti
AMEA Fizika İnstitutunun nəzdində yaradılan “Registr” xüsusi konstruktor bürosunda “Kompozisiyalı quruluşlar” laboratoriyasının müdiri və sonralar “Kompozit materialların fizikası və elektronikası” şöbəsinin rəhbəri işləmişdir. Professor M. Qurbanov hazırda AMEA Fizika İnstitutunda “Polimer nano- və aktiv kompozitlər fizikası” laboratoriyasinin müdiri işləyir.
Təltif və mükafatlar
Dielektriklərdə istiliyin və güclü elektrik sahəsinin birgə təsiri şəraitində əvvəlcədən polyarlaşdırılmış polimer kompozitlərdə elektrik, istilikfiziki, elektromexaniki effektlərin və termostimullaşdırılmış cərəyan spektrlərinin yaranma mexanizmini tədqiq etməyə imkan verən cihazın yaradılmasına görə 1980-ci ildə SSRİ xalq təsərrüfatı nailiyyətləri sərgisinin bürünc medalına layiq görülüb.AMEA Fizika Institutunun Fəxri fərmanı 2015-ci il.
Xarici keçidlər
http://www.science.gov.az/forms/doktora-nauk-instituta-fiziki/2542
Azərbaycan kinosu və müharibə (kitab)
Azərbaycan kinosu və müharibə — Azərbaycan kinosunun İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsində, dövründə və ondan sonrakı tarixi haqqında kitab.
Kitab haqqında
Kitabda İkinci Dünya müharibəsi dövründə Azərbaycan kino işçilərinin ön cəbhədə həm çəkilişlər aparmalarından, həm də əldə silah düşmənlə üz-üzə vuruşmalarından, arxa cəbhədə gecəni gündüzə qataraq dövrün kino salnaməsini lentə almalarından danışılır. Burada müharibədən sonrakı illərdə kinematoqrafçılarımızın müharibə mövzusunda bədii və sənədli filmlər yaratmalarından geniş söhbət açılır. Bu filmlərdə faşizm üzərində Qələbənin qazanılmasında ölkəmizin bütün zəhmətkeşlərinin, ələlxüsus neftçilərin, neftçi-alimlərin, Azərbaycan neftinin müstəsna rolu haqqında da bəhs olunur.
Kitab, mədəniyyət və incəsənət işçiləri, kinoşünas – mütəxəssislər, kino həvəskarları və oxucuların geniş dairəsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Kitab, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə çap olunmuşdur.
Dalbergia louvelii
(Dalbergia louvelii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan–Bolqarıstan münasibətləri
Tarixi
Bolqarıstan Azərbaycanın müstəqilliyini 14 yanvar 1992-ci ildə tanımışdır.
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci ilin iyun ayının 5-də qurulmuşdur.
1999-cu ildə dekabr ayında Bolqarıstanın Azərbaycanda səfirliyi fəaliyyətə başlamışdır. 16 aprel 2004-cü ildə İlham Əliyev Bolqarıstanda Azərbaycan səfirliyinin açılması haqqında sərəncam imzalamışdır. 29-30 iyun 1995-ci ildə Heydər Əliyev Bolqarıstana rəsmi səfər etmişdir. 2-3 dekabr 1999-cu ildə Bolqarıstan prezidenti Petar Stoyanov Azərbaycana rəsmi səfər etmişdir. 28 may 1999-cu ildə Azərbaycan Respublikasının prezidenti 2 ölkə arasında iqtisadi-ictimai və elmi texniki komisyanın yaradılması haqqında sərəncam imzalamışdır. 25-27 sentyabr 2002-ci ildə Azərbaycanın Müdafiə Naziri Səfər Əbiyev Bolqarıstanın Müdafiə Naziri Svinarovun dəvəti ilə Bolqarıstanda rəsmi səfərdə olmuşdur. 26-31 oktyabr 2002-ci ildə Bolqarıstanın eks-prezidenti Jelyu Jelev BSU-nun dəvəti ilə mühazirələr oxumaq üçün Bakıda səfərdə olmuşdur. Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyev qonağı qəbul etmişdir. 4-5 noyabr 2003-cü ildə Bolqarıstanın Müdafiə Naziri Svinarov Azərbaycanda rəsmi səfərdə olmuş, İlham Əliyev tərəfindən qəbul edilmişdir. 19-23 yanvar 2004-cü ildə Azərbaycan Gənclər, İdman və Turizm naziri Əbülfəs Qarayev Bolqarıstanda rəsmi səfərdə olmuşdur. 27-30 sentyabr 2004-cü ildə Milli Məclisin sədri Murtuz Ələsgərov Bolqarıstanda rəsmi səfərdə olmuşdur. 16 mart 2004-cü ildə ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri Bolqarıstanın Xarici İşlər Naziri S.Passi Bakıda səfərdə olmuş, İlham Əliyev və digər rəsmi şəxslərlə görüşmüşdür. 7-8 oktyabr 2004-cü ildə Bolqarıstanın prezidenti Q.Pirvanov və onun başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti İlham Əliyevin dəvəti ilə Azərbaycanda olmuşdur. O, İlham Əliyev, Artur Rəsizadə və Murtuz Ələsgərovla görüşlər keçirmişdir. Görüşlər zamanı ikitərəfli və siyasi əlaqələr, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması və bu sahədə ATƏT-in fəaliyyətinin daha da intensivləşdirilməsi, NATO, Aİ-yə dair məsələlər, ticari-iqtisadi komisya və elmi-texniki komissiyanın fəaliyyəti barədə məsələlər, beynəlxalq terrorizmə qarşı birgə əməkdaşlıq, parlamentlərarası əməkdaşlığa dair məsələlər müzakirə olunmuşdur. Səfər zamanı Azərbaycan Respublikası və Bolqarıstan arasında birgə bəyannamə, Şəki və Qalerovo arasında qardaşlaşmış şəhər nümayəndiliyinin yaradılması haqqında birgə bəyannamə, Azərbaycan teleqraf agentliyi və Bolqarıstan teleqraf agentliyi arasında saziş, Azərbaycan Respublikası hökuməti və Bolqarıstan hökuməti arasında səhiyyə və tibb elmi sahəsində saziş, investisiyanın təşviqi və qarşılıqlı qorunması haqqında saziş, ticari-iqtisadi və elmi-texniki əməkdaşlıq üzrə Azərbaycan-Bolqarıstan Hökumətlərarası komisyanın ikinci iclasının protokolu, ticarət gəmiçiliyi haqqında saziş imzalandı.
25-26 oktyabr 2004-cü ildə Azərbaycan Müdafiə Naziri Səfər Əbiyev Bolqarıstanın Müdafiə Naziri Svinarovun dəvəti ilə Bolqarıstanda rəsmi səfərdə olmuşdur. 5-8 dekabr 2004-cü ildə Azərbaycanın Xarici İşlər Naziri Elmar Məmmədyarov ATƏT-in Nazirlər Şurasının 12-ci iclasında iştirak etmək üçün Sofiyada səfərdə olmuşdur. Elmar Məmmədyarov ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin iştirakı ilə Ermənistanın Xarici İşlər Naziri V.Oskanyanla görüş keçirmişdir.
13 sentyabr 2006-cı ildə BMT Baş Assambleyasının 61-ci sessiyasının gündəliyinə "GUAM ölkələrində uzanmış münaqişələr və onların beynəlxalq sülhə, təlükəsizliyə və inkişafa təsiri" adlı yeni bəndin əlavə edilməsi üçün Baş Assambleyada keçirilmiş səsvermədə Bolqarıstan bitərəf qalmışdır.
Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Bolqarıstan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Bu işçi qrupu 5 dekabr 2000-ci il tarixində yaradılmış və ilk rəhbəri Əli Hüseynov olmuşdur. 4 mart 2016-cı il tarixindən Rauf Əliyev işçi qrupunun rəhbəridir.
İqtisadi əlaqələr
Əmtəə dövriyyəsi (min doll.)
Mədəni əlaqələr
thumb|Azərbaycan poçt markası (2016)
İdman sahəsində əməkdaşlıq
thumb|[[UEFA Avropa Kuboku 1996-nın İspaniya–Bolqarıstan matçına həsr olunmuş Azərbaycan poçt markası (1996) ]]
Səfirliklər
Azərbaycanın Bolqarıstanda:
Bolqarıstanın Azərbaycanda:
Yuxarı (film, 2009)
Yuxarı — 2009 ABŞ istehsalı olan 3D formatlı komediya — macəra-dram cizgi filmi. Film Pixar Animation Studios tərıfindən yaradılmış və Walt Disney Pictures tərəfindən yayımlanmışdr. Süjet xətti yaşlı Karl Fredriksen və Rassel adlı balaca oğlanın ətrafında dönür. Karl evinə çoxlu sayda şar bağlayaraq mərhum həyat yoldaşına verdiyi vədi-Cənubi Amerika cəngəlliklərini səyahət etmək arzusunu gerçəkləşdirməyi düşünür.
2009-cu il 26 may tarixində eyniadlı oyun platformu təqdim olunub. Digər oyunlar: "Kinnect Rush:A Disney-Pixar Adventure", "Lego The İncredibles"
Inula angustifolia
Inula angustifolia Inula angustifolia Inula angustifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Typhlodromus rhenanoides
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Lovayın su anbarı
Azərbaycan Nazirlər Kabinetinin sərəncamına müvafiq olaraq azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC-nin tapşırığı ilə 2008-ci ildə Ləvain su anbarının təmir olunmasına başlandı. Təmir işlərinin layihəsi Azdövsutəslayihə institutu tərəfindən hazırlanmışdır.
Su anbarının əsas texniki göstəriciləri: Bəndin hündürlüyü 17.5m, bəndin uzunluğu 2200m və su anbarının ümumi həcmi 6.3mln.m³-dur. Suvarma sahəsi 1700ha-dır.
Dalbergia madagascariensis
(Dalbergia madagascariensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dimça zirvəsi
Dimça zirvəsi (връх Димча, ‘Vrah Dimcha’ \'vr&h 'dim-cha\) — Antarktidanın Qreyam Torpağının II Oskar sahilindən cənub-şərqdə yerləşən, 650 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Poybrene yüksəkliyinə daxildir.
Zirvə şimali Bolqarıstanda yerləşən Dimça şəhərinin adını daşıyır.
Yerləşməsi
Dimça zirvəsi -65.17306°N, -61.79167°W koordinatlarında yerləşmişdir. Vaytsayd təpəsindən 9 km cənub-qərbdə, Ravnoqor zirvəsindən 3.55 km şimal-şərqdə, Tikale zirvəsindən 2.5 km şimalda yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.
21 noyabr
1901–cari
thumb|[[Byork]]
thumb|[[Yaşar Böyükanıt]]
Feliks Kumaritaşvili
Feliks Kumaritaşvili — Gürcüstanlı kirşəsürən.
Həyatı
Feliks Kumaritaşvili 1970–1980-ci illərdə dəfələrlə Gürcüstan çempionu, müxtəlif ümumittifaq və beynəlxalq turnirlərin qalibi olub.
O, 2001-ci ildən Gürcüstan yığmasının baş məşqçisidir.
Staxastik əlaqələr
Hidrometeoroloji amillər
Hidrometeoroloji hadisə və proseslər çoxsaylı amillərin təsiri altında formalaşır. Bu hadisə və prosesləri öyrəndikdə, onlarla müxtəlif amillər arasındakı əlaqələr təhlil olunur. Ararılan tədqiqatlar iki tip məsləni həll etməyi imkan verir:
Feliks Kumaritaşvili
Həyatı
2010-cu ildə Vankuverdə keçirilmiş Qış Olimpiadasında Nodarın dünyasını dəyişdiyi son məşqinin canlı şahidi olub.
O, Nodar Kumaritaşvilinin əmisidir.
Staxastik əlaqələr
Staxastik əlaqələr
Hidrometeoroloji praktikada y=f(x) əlaqəsinin xarakteri adətən fərqli olur. Bu hadisələrə təsir göstərən çoxsaylı amillərin hamısını nəzərə almaq qeyri-mümkündür və buna hec ehtiyac da yoxdur. Belə ki, çox zaman yalnız bir-iki amilin təsiri həlledici olur və onlarda pediktor kimi istifadə olunur. Belə hallarda ölçmələrin dəqiqliyindən asılı olmayaraq müşahidə nöqtələri əlaqə xətti ətrafında səpələnir və bunlara stoxastik (ehtimallı) asılılıqlar deyilir. Bəzən ola bilər ki, Y və X kimi kəmiyyətləri arasında əlaqə olmasın.
Həmçinin bax
Funksional əlaqələr
Inula arbuscula
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.