cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2 nömrəli vals (Şostakoviç)
"2 nömrəli vals" ("Kompozisiya 99" və ya "Rus valsı" ) Dmitri Şostakoviç tərəfindən 1938-ci ildə, ümumilikdə səkkiz parçadan ibarət olan "Caz süitalar"ınin bir hissəsi kimi yazılmışdır. Parçanın üçüncü hissəsində valsın əsas mövzusunun trombon ilə ifası solo bu alət üçün ən məşhur klassik sololardan biri olmuşdur.
Həsənli (Tovuz)
Həsənli — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Həsənli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Toponimikası
Kənd həsənli nəslinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Etnotoponimdir.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Mədəniyyəti
Kənddə Həsənli kənd kitabxana filialı fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Novkəndə
Novkəndə- İranın Gülüstan ostanının Bəndər Gəz şəhristanının Novkəndə bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 7,601 nəfər və 2,058 ailədən ibarət idi .Əhalisinin əksəriyyəti mazandaranlılardan ibarətdir və mazandaran dilində danışırlar.
Marko Yevtoviç
Marko Yevtoviç (5 yanvar 1987) — Serbiyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Marko Yevtoviç Serbiyanı 2012-ci ildə London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu pillənin sahibi olub.
İrəməl dağı
İrəməl dağı (Ирәмәл) — Cənubi Uralda hündürlüyünə görə ikinci ən böyük dağ. Zirvə Başqırdıstan Respublikası Uçalı rayonunun şimal-qərbində, Belores rayonun şimal-şərqində yerləşir. Başqırdıstanın şərqində, Cənubi Ural dağlarının ən hündür zirvəsi olan Yamantau dağı Böyük İrəməldən 53 km şimal-qərbdə yerləşir.
Dağ öz növbəsində iki zirvəli bir massivdir: Zirvələr öz növbəsində eni 1 km, hündürlüyü 1200—1250 metr olan sahə ilə ayrılırlar.
Uzunluğu şimal-şərqdən cənub qərbə 12 km, şimal-qərbdən cənub-şərqə 8 km təşkil edir.
Dağın yaxınlığından Tıqın, Sinyak, Böyük Avnyar, Karaqayka və Tyulyuk çayları axır. Bu çaylar öz növbəsində Ağidel çayının qollarıdır. Bu çay öz başlanğıcını Avalyak silsiləsindən götürür.
Başqırdıstan Respublikası Hökumətinin qərarı ilə İrəməl dağı və Avalyak silsiləsi təbiət parkı elan edilmişdir.
Etimalogiya
Zirvənin adı olduqca qədimdir. Onun başqırd və monqol dillərinin qarışığından əmələ gəlməsi ehtimal edilir.
Başqrırd dilində səslənmə baxımında bu sözə yaxın olan sözlər vardır. Məsələn:eremelek, ereme — «bartaqlaşmış çay hövzəsi, sıx kolluqlarla və meşə ilə örtülmüş», irem — «çayın düz sahəsi». Bu deyilən sözlər ola bilsin İremel çayı ilə əlaqədardır.
Ola bilsin ki, başqırd və monqol sözlərinin birləşməsindən belə əmələ gəlsin: ir — «kişi», «bahadır» və əməl — «yəhər», yəni «bahadırın yəhəri». Elə kənardan baxanda da İrəməl dağı nəhəng yəhəri xatırladır.
Azadşəhr şəhristanı
Azadşəhr şəhristanı- İranın Gülüstan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Azadşəhr şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 88,251 nəfər və 21,188 ailədən ibarət idi.
Şahin Hümbətov
Şahin Əlicuvan oğlu Hümbətov (24 noyabr 1986; Sabirabad rayonu, Azərbaycan SSR — 28 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Şahin Hümbətov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağın, Cəbrayılın, Xocavəndin və Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Şahin Hümbətov oktyabrın 28-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahin Hümbətov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahin Hümbətov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahin Hümbətov ​ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şahin Hümbətov ​ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Ağqala şəhristanı
Ağqala şəhristanı — İranın Gülüstan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Ağqala şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 109,440 nəfər və 22,804 ailədən ibarət idi.
NGC 3446
NGC 3446, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Yelkən bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Pyerre-Lus Hinse
Pyerre-Lus Hinse (7 sentyabr 1987) — Kanadanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Pyerre-Lus Hinse Kanadanı 2012-ci ildə London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu, Komanda turnirində isə 9-cu pillənin sahibi olub.
Məşədivəlilər
Məşədivəlilər — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Həsənli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Toponimikası
Kənd məşədivəli nəslinə mən­sub ailələr tərəfindən salındığı üçün belə adlanmışdır. Oykonim "Məşədi Vəlinin nəslindən olanlar, məşədivəligillər" məna­sındadır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə Məşədivəlilər kənd klubu fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Kənddə Məlik Yusifov adına Məşədivəlilər kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Adaların dünyada sahəsinə görə sıralaması
Bu sıralamada Dünyada sahəsi 1,000 km² qədər olan adalar göstərilmişdir.
Krevilente
Krevilente — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Baxo-Vinalopa ərazisinin 103,30 km² hissəsini əhatə edir.
thumb|right|200px|Kilsə
2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 28738 nəfərə çatmışdır.
Bəndər Gəz şəhristanı
Bəndər Gəz şəhristanı- İranın Gülüstan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Bəndər Gəz şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 46,179 nəfər və 12,059 ailədən ibarət idi.
Salyana
Salyana — Qarabağ xanlığı nda vergi növü. Hərfi mənası farsca «illik» deməkdir. Bəzi müəlliflər qeyd edir ki, xanlıqlar dövründə xəzinənin xeyrinə toplanan malcəhət vergisi «salyana» adlanırdı. Verginin adına istinad etsək, bu verginin arpa və buğda şəklində illik yığılan vergi olduğunu aydınlaşdırmış olarıq.
Nemətulla Kişvəri
Nemətulla Kişvəri — XV əsrin ortalarında Cənubi Azərbaycanın Deyləmqan (indiki Səlmas) şəhərində anadan olmuş, 1490-cı ilə qədər Ağqoyunlu sultanı Yaqubun sarayında yaşamış, sultan öldürüldükdən sonra saraydan uzaqlaşdırılmışdır. Onun adı Nemətulla, təxəllüsü isə Kişvəri­dir.
O, Təbriz ədəbi mühitində formalaşmışdı. Saray şeir ənənələrinə əməl etmək məcburiyyəti qarşısında qalmış istedadlı şair məddahlığa alışa bilməmiş, Ağqoyunlu sarayını tərk edərək 6 divan yaratmış özbək şairi, mütəfəkkiri və dövlət xadimi Əlişir Nəvaiyə pənah aparmışdır. Kişvəri Azərbaycan (türk) və fars dillərində "Divan" yaratmış, əsasən lirik qəzəllər müəllifi kimi tanınmışdır. Onun Əlişir Nəvaiyə həsr olunmuş bir sıra şeirləri vardır. Doğma dildə yazdığı qəzəllərindən birində Kişvərinin poetik məharətinin şahidi oluruq:
Azərbaycan (türk) ədəbi dilinin formalaşmasına Nemətulla Kişvərinin böyük təsiri olmuşdur. Azərbaycan şeirində ərəb və fars tərkiblərinin azaldılması prosesində bu şairin nəzərəçarpacaq rolu vardır. Kişvəri şeirlərində güclü azadlıq meylləri və həyat eşqi duyulur. O, insanları ömrü mənalı keçirməyə, həyatın gözəlliklərindən zövq almağa çağırır. Sadə xalq danışıq dilindən istifadə edərək yazdığı qəzəllərdə şair real, həyati məhəbbəti tərənnüm edir. Heç bir dini təriqətə qoşulmayan sənətkarın şeirlərində bədii, fəlsəfi ümumiləşdirmələrlə yanaşı həyatilik, gerçəkliyə bağlılıq var. Bəzən isə şair həyatdan, dövrün ədalətsizliklərindən şikayətlənir.
Türkmən şəhristanı
Türkmən şəhristanı- İranın Gülüstan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Bəndər Türkmən şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 122,218 nəfər və 25,295 ailədən ibarət idi.
Adam Pattantyuş
Adam Pattantyuş (10 oktyabr 1978) — Macarıstanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Daha sonra Adam Pattantyuş Macarıstanı 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü pillənin sahibi olub.
NGC 7362
NGC 7362, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Tofiq Musayev
Tofiq Teymur oğlu Musayev — Azərbaycan MMA idmançısı. Bellator MMA-nın yüngül çəki dərəcəsində yarışır. 22 noyabr 2022-ci ildən Bellator Yüngül Ağırlıq Reytinqində 3-cüdür.
Həyatı
Tofiq Musayev 15 dekabr 1989-cu ildə Qaradağ rayon Sahil qəsəbəsində anadan olmuşdur. 12 yaşında karate ilə məşğul olmağa başladı və 23 yaşında peşəkar döyüş sənətində debüt etdi. 2007-2011-ci illərdə İdman Akademiyasını bitirmişdir. Kunq-fu, Sanda üzrə dünya çempionu, MMA üzrə dünya, avropa və dəfələrlə Avrasiya çempionu olmuşdur.
"TurStat"ın hesablamalarına görə 2019-cu ildə MDB ölkələrində qarışıq döyüş sənəti üzrə 10 ən güclü idmançı sırasına Həbib Nurməhəmmədov, Fyodor Yemelyanenko, Pyotr Yan, Albert Tumenov, Zabit Məhəmmədşərifov və Maqomed İsmayılov (Rusiya), Mahmud Muradov (Özbəkistan), Andrey Arlovski (Belarus), Jalqas Jumaqulov (Qazaxıstan), Tofiq Musayev (Azərbaycan) və Loyk Rəcəbov (Tacikistan) daxil olublar.
Vətən müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Quru Qoşunlarının ehtiyatda olan leytenantı Tofiq Musayev müharibənin ilk günlərindən ön xətdə fəal iştirak edib. O, hətda Zəngilan rayonunda düşməninin atıb qaçdığı silah-sursat yeşiyini ələ keçirib.
Statistikaları
20 qələbə, 5 məğlubiyyət yaşayan idmançının karyera statistikalarıː
Necip Memili
Necip Memili — Türkiyəli aktyor.
Həyatı
Necip Memili, 27 may 1980-ci ildə Adanada anadan olmuşdur. Çukurova Universiteti məzunudur. İlk olaraq "Beşinci Boyut" adlı serialda Ali obrazını canlandırmışdır.
Şəxsi həyatı
Necip Memili, 20 yanvar 2020 tarixində Didem Dayıcıoğlu ile evləndi.
Ramiyan şəhristanı
Ramiyan şəhristanı- İranın Gülüstan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Ramiyan şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 81,866 nəfər və 19,579 ailədən ibarət idi.
Santa-Pola
2017-cu ildə hesablamalara görə əhali 31137 nəfərə çatmışdır.
Əyalət paytaxt şəhərindən 19 km uzaqlıqda yerləşir. .
Məhərrəm Usta
Məhərrəm Usta (d. 1 Sentyabr 1965, Trabzon) Türk iş adamı, həkim və idman meneceri. İstinye Universiteti heyətin sədri.
Erix Mariya Remark
Erix Mariya Remark — XX əsr görkəmli alman yazıçısı, alman ədəbiyyatının klassiki. Erix Mariya Remark əsasən 1929-cu ildə yazdığı Qərb cəbhəsində yenilik yoxdur və 1937-ci ildə yazdığı Üç yoldaş romanları ilə məşhurlaşmışdır.
Gənclik illəri
Erix Mariya Remark 1898-ci ilin 22 iyun tarixində Osnabrük şəhərində alman işçi Peter Franz Remarkın ailəsində doğulmuşdur. Anası Anna Maria da etnik baxımdan alman idi. Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Remark ordu sıralarına qoşulur. Döyüşə yollanan zaman onun cəmi 18 yaşı vardı. 1917-ci ilin 12 iyun tarixində Qərb cəbhəsinə göndərilən gələcəyin yazıçısı buradan da Fransız şimalında yerləşən Hem-Lenglet departamentinə göndərilir. Remark burada da çox saxlanılmır 26 iyun tarixində yenidən yer dəyişikliyi baş verir və bu dəfə onun yeni ünvanı XV Ehtiyat Piyada Alayı olur. Torhout və Houthulst məntəqlərinin arasında saxlanılan hərbi birləşmənin tərkibində olan Remark burada düşmən qüvvələrə qarşı döyüşə atılır.
31 iyul tarixində iştirak etdiyi döyüşlərin birində sağ ayağı, sol qolu və boyun nahiyyəsindən ağır formada yaralanır. Yaxınlıqda yerləşən hərbi xəstəxanaya yerləşdirilən Remark daha sonra daha böyük hərbi xəstəxanaya köçürülür və müharibə bitənə qədər burada müalicə alır. Birinci Dünya Müharibəsi başa çatandan sonra 1919-cu ilin 1 avqust tarixindən etibarən Lohn şəhərində yerləşən orta məktəbdə müəllimlik fəaliyyətinə başlayır. 1920-ci ildən etibarən isə Emsland və Nahn bölgələrində yerləşən məktəblərdə çalışır. Erix Remark müəllimlik peşəsi ilə yanaşı özünü müxtəlif peşələrdə sınayır. Bir müddət sahibkarlıqla məşğul olur, sonralar bu sahədə uğur əldə edə bilmədikdə isə kitabxanaçı, jurnalist və editor vəzifələrini ardıcıllıqla icra edir. Jurnalistika fəaliyyətinə görə ilk qonararını isə Continental AG şirkəti üçün hazırladığı bir yazıya görə alır.
Yazçılıq fəaliyyəti
Remark 16 yaşından etibarən kiçik həcmli hekayələr və essələr yazmağa başlamışdı. Yazıçının tamamlanaraq çap edilən ilk kitabı Xülyaların sığınacağı 1920-ci ildə çap edilir. Qərb cəbhəsində yenilik yoxdur romanından sonra Remark anasına itahfən təxəllüsünü dəyişir. Remarkın ata babası nəslin adının ilkin forması olan ni  ilə əvəzləməsindən sonra yazıçıda öz təxəllüsünü bu formada dəyişir. 1927-ci ildə yazıçı ikinci romanın üzərində işləməyə başlayır. Üfüqdə görünən stansiya adlı roman bir il müddətində davam edən iş nəticəsində yazıb bitirlir və elə bu ərəfədə də Remark Bild qəzetinin İdman redaksiyasında işləmək təklifi alır. Hələdə özünü bir yazıçı kimi tam olaraq təsdiq edə bilməyən gənc yazıçı 1929-cu ilin yanvar ayında Qərb cəbhəsində yenilik yoxdur adlı romanını yayımlayır. Roman Remarkın yaradıcılığında dönüş nöqtəsində çevirilir və ilk ilindəcə 26 dilə tərcümə edilərək bütün dünyada oxunmağa başlanır.
Sirop
thumb|[[Ağcaqayın siropu]] Sirop ( şərab; ) — suda əsasən şəkər məhlulundan ibarət olan, çox miqdarda həll edilmiş şəkər olan, lakin kristalların az miqdarda meylini göstərən qalın, viskoz (yapışqan) bir maye. Onun tutarlılığı (ardıcıllığı, quruluşu) bəkməzə bənzəyir. Yapışqanlıq, bir çox hidroksil (OH) qrupa sahib olan həll edilmiş şəkər ilə su arasındakı çoxlu hidrogen əlaqələrinə görə meydana gəlir.
Erix Mariya Remark
Yazçılıq fəaliyyəti
Qərb cəbhəsində yenilik yoxdur romanı Erix Mariya Remarkın bu gün belə ən çox satılan və oxunan əsəri hesab olunur. Belə kitab ilk dəfə nəşr edildiyi 1929-cu ildən sonra dəfələrlə nəşr edilmiş və toplamda 15-20 milyon tiraj ilə satılmışdır. Kitabın əldə etdiyi məşhurluq nəticəsində 1930-cu ildə Luis Milestonun rejisorluğu ilə roman əsasında eyni adlı film çəkilir. Kitab yazıçının Birinci Dünya Müharibəsində iştirakı zamanı şahid olduğu hadisələr əsasında yazılmışdır. 1931-ci ildə Qayıdış romanını bitirdikdən sonra Remark İsveçrənin Porto-Ranco qəsəbəsində villa satın alır və yazıçının bu dönəmdəki əsas düşüncəsi Fransaya köçmək və bütün fəaliyyətini orada davam etdirmək üzərinə olur.
Sirop
Siroplar suda şəkəri həll edərək və ya saman suyu, sorqum suyu və ya ağcaqayın sapı kimi təzə suları azaltmaqla hazırlana bilər. Qarğıdalı siropu isə qarğıdalı nişastasından şəkərlərə çevrilən bir fermentativ prosesdən istifadə edilərək əldə edilir.
Erix Mariya Remark
Yazçılıq fəaliyyəti
Yazıçının növbəti əsəri olan Üç yoldaş əsərində isə Veymar Respublikası zamanı yaşanan hiper-infilyasiya ustalıqla təsvir edilir və Üç yoldaş romanıda dönəminin tənqidçilərindən müsbət rəy almağı bacarır. Remarkın dördüncü romanı olan Flotsam alman dilindən tərcümə edilərək 1939-cu ildə ingilis dilli Kollier jurnalında yayımlanır. 1945-ci ildə yayımlanan Zəfər tağı romanı yazıçının növbəti şah əsərlərindən birinə çevrilir və kitab toplamda 5 milyon satış əldə edir.
Nasist dönəmi
1933-cü ildə Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi ilə Remarkın ağır günləri başlanır. Dönəmin təbliğat işləri üzrə naziri Jozef Göbbelsin göstərişi ilə yazıçının çap edilmiş əsərli yandırılır. Təziqlərdən yayınmaq üçün Remark özünü daha təhlüksəzilikdə hiss etdiyi İsveçərədəki villasına köçür. Nasistlər Remarkın ölkəni tərk etməsinə baxmayaraq onun yazılarını və romanlarını tənqid etməkdə davam ediridlər. Yazıçıya qarşı səsləndirilən əsas itthiamlardan biri isə onun fransız yəhudilərinin nəsilindən gəlməsi və əsil adının Remark yox Kramer olması ilə bağlı idi. Erix Remarka qarşı səsləndirilən bu iddialar sonralar belə öz təsdiqini tapmamışdır. Remarkın alman vətəndaşlığı ləğv edildi.
Əsərləri
Romanları
Böyük Qışlaq
Böyük Qışlaq — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Böyük Qışlaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Toponimikası
Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, kəndi XVIII əsrin sonu, XIX əsrin əvvəllərində Qarabağdan köçüb gəlmiş ailələr qışlaq yerində salmışlar. Ona görə də kənd belə adlandırılmışdır. Böyük sözü isə kəndi eyniadlı digər yaşayış məntəqələrindən fərqləndirməyə xidmət edir.
Tarixi abidələri
Böyük Qışlaq kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Əsrikçayın (Axıncaçayın qolu) sol sahilində, Murğuz silsiləsinin (Kicik Qafqaz) ətəyində yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə Böyük Qışlaq kənd kitabxana filialı, Böyük Qışlaq kənd Mədəniyyət Evi, Böyük Qışlaq poçt şöbəsi (AZ6019) fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Kənddə Gəray Nəsibov adına Böyük Qışlaq kənd tam orta məktəbi və Böyük Qışlaq Şamlıq kənd ümumi orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə Böyük Qışlaq kənd xəstəxanası yerləşir.
Karlos Maçado
Karlos Maçado (18 iyun 1980) — İspaniyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Karlos Maçado İspaniyanı 2012-ci ildə London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu pillənin sahibi olub.
Yumurta maşını
Yumurta maşını — Braziliyada sahibkarlıq növüdür və aşağı gəlirli məhəllələrdə çoxlu miqdarda yumurtanın aşağı qiymətə, adətən Kombi tipli səsgücləndirici ilə təchiz edilmiş avtomobil vasitəsilə satışı ilə xarakterizə olunur.
Komposta
Komposto sözü türk dilinə italyan dilindən, hoşaf isə fars dilindən gəlmişdir.
Desert, döyülmüş qaymaq, darçın və ya vanil şəkəri ilə doldurula bilər. Sirop XV əsrin əvvəllərində olduğu kimi armud kompotu üçün şərabla hazırlana bilər. Digər hazırlıqlar alkoqolun əlavə edilə biləcəyi suya batırılmış qurudulmuş meyvələr, məsələn kirş, rom və ya Frontignanın istifadəsindən ibarətdir.
Əli İsmayılov (şəhid)
Əli Vaqif oğlu İsmayılov (21 mart 2001; Qaradağlı, Goranboy rayonu, Azərbaycan — 25 mart 2021; Şelli, Ağdam rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin iştirakçısı.
Həyatı
Əli İsmayılov 21 mart 2001-ci ildə Goranboy rayonunun Qaradağlı kəndində anadan olmuşdur. Atası Vaqif İsmayılov Birinci Qarabağ müharibəsi qazisidir. Əli 2007-2018-ci illərdə Goranboy rayon Qaradağlı kənd tam orta məktəbində təhsil almışdır. 2018-ci ildə Bakı Biznes və Kooperasiya Kollecinə gömrük işi ixtisası üzrə qəbul olmuşdur. Lakin, 2019-cu ildə təhsilini dayandıraraq hərbi xidmətə yollanmışdır. Subay idi.
Hərbi xidməti
Əli İsmayılov 2019-cu ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Goranboy rayon üzrə Hərbi Komissarlığı tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılmışdır. Ağcabədi rayonunun Yuxarı Qiyaməddinli kəndində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə, Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində artilleriya divizionunun baş tuşlayıcısı kimi xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Əli İsmayılov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində topçu və baş tuşlayıcı olaraq iştirak etmişdir. Xocavəndin və Ağdamın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Silah-sursat anbarında qarşı tərəfin atəşi nəticəsində çıxan yanğının söndürülməsində fərqlənmişdir. Döyüşlərdən sonra Əli İsmayılov Ağdam rayonunda xidmətinə davam etmişdir.
27 fevral 2021-ci ildə Ağdam rayonunun Şelli kəndində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə ehtiyatsızlıq nəticəsində yanğın baş vermişdir. Nəticədə, əsgər Səhman Musayev şəhid olmuş, Əli İsmayılov və onunla birgə bir neçə hərbi qulluqçu yaralanmışdır. Əli İsmayılov yanğından çıxarılaraq Bakı şəhərinə, Hərbi Hospitala aparılmışdır. 1aylıq koma vəziyyətindən sonra 25 mart tarixində müalicə aldığı xəstəxanada şəhid olmuşdur. Goranboy rayonunun Qaradağlı kəndində dəfn edilmişdir.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əli İsmayılov ​ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Əliabad şəhristanı
Əliabad şəhristanı- İranın Gülüstan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Əliabad Kətul şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 123,923 nəfər və 29,944 ailədən ibarət idi.
Kürdköy şəhristanı
Kürdköy şəhristanı- İranın Gülüstan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Kürdköy şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 67,427 nəfər və 17,617 ailədən ibarət idi.
NGC 978
NGC 978, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Ücbucaq bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Ağcaqayın siropu
thumb|Kanadada istehsal olunan sirop thumb|Siropun yayılmış yığılma üsulu Ağcaqayın siropu — ağcaqayından əldə edilən şirin sirop. Amerika Birləşmiş Ştatları və Kanadada vafli və pankeyk ilə birlikdə çox istifadə olunur. Siropda çoxlu miqdarda saxaroza cəmlənir.
Sirop haqqında
Avropalılar Amerikaya ayaq basmazdan əvvəl, Alqonkin xalqının sinzibuckwud (Azərbaycan dilində ağacdan çəkilmiş) adı ilə istehsal etdiyi sirop, ağacın gövdəsinə bir kəsiyin atılması və ya kran bağlanaraq öz suyunun yığılması ilə əldə edilirdi. Sonra isə qaynadılaraq konsistensiyaya (tutarlılığa) gətirilir və hazırlanır.
Dünyada ən çox Kanadada istehsal olunur. ABŞ-də isə Vermont ən çox istehsal edən regiondur. Bu regionda ildə 1700 m³ şərbət istehsal olunur. Bunun ardınca Men və Nyu-York ştatları gəlir.
Sumatra susamuru
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Təsviri
Sumatra samurları 1,3 m uzunluğa və 7 kq çəkiyə sahib olurlar. Barmaqlar arasında üzmək üçün uyğunlaşmış pərdə vardır. Xəzi bel nahiyyəsində tünd-qəhvəyi, qarın nahiyyəsi isə bir az açıqdır. Alt çənə və dodaqları ağımtıl rəngdədir. Sifət ətrafı ərazilər tüklüdür.
Yayılması
Yayılma arealı Cənub-Şərqi Asiyadır. Ancaq arealın sərhədləri müəyyən edilməmişdir. Samurlar Tayland, Kamboca, Vyetnam, Malaziya, Bruney ərazisində yayılmışlar. Əsasən Sumatra və Borneo adalarında rastlanılırlar. Sumatra samurları bataqlıqlaşmış meşələrdə, çayların aşağı çaxarlarında, manqrov meşələrində, dəniz səviyyəsindən 300 metrə qədər olan ərazilərdə yayılırlar.
Qidalanması
Taylandın cənubunda yayılmış samurların qidasının 85,5 % balıq, yedə qalanı isə su ilanları, kərtənkələlər, su tısbağaları, xırda məməlilər və böcəklər təşkil edir.
Çoxalması
Boğazlıq dövrü 2 ay davam edir. Mekonq deltası rayonunda balalar əsasən noyabr-dekabr ayları doğulur.
Danca Vikipediya
Dan dilində Vikipediya və ya Danca Vikipediya — Vikipediyanın Dan dilində olan bölməsidir.
Bəsri (Soyuqbulaq)
Bəsri - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 59 nəfər yaşayır (24 ailə).
Kəlalə şəhristanı
Kəlalə şəhristanı- İranın Gülüstan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Kəlalə şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 103,983 nəfər və 22,536 ailədən ibarət idi.
Gürgan şəhristanı
Gürgan şəhristanı — İranın Gülüstan ostanında yerləşən şəhristan. Şəhristanın inzibati mərkəzi Gürgan şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 393,887 nəfər və 105,120 ailədən ibarət idi.
Cənnət qayası yaşayış yeri
Cənnət qаyаsı yаşаyış yеri — Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində Tunc və Dəmir dövrünün аbidəsidir. О, Yаycı kəndinin şərqində «Аğ zirət» dеyilən yеrin yахınlığındа yеrləşir. Yаşаyış yеri təbii təpənin üzərində sаlınmış və hər tərəfdən dаğlаrlа əhаtə оlunmuşdur. Sаhəsi 6 hеktаrа yахındır. Аbidənin mərkəzi hissəsində dаşdаn inşа оlunmuş dördkünc fоrmаlı tikintilər, оnun yахınlığındа isə divаr qаlıqlаrı vаr. Yаşаyış yеrinin bəzi hissələrində tikinti qаlıqlаrının uçub tökülməsi nəticəsində dаş yığınlаrı əmələ gəlmişdir. Аşınmа nəticəsində bəzi yеrlərdə mədəni təbəqənin kəsiyi аlınmışdır. Mədəni təbəqə оlduqcа аz sахlаnmışdır. Bəzi yеrlərdə təbəqə 50 sm qаlınlığındаdır. Yеrüstü mаtеriаllаr sахsı qаb sınıqlаrındаn və dən dаşlаrındаn ibаrətdir. Gil məmulаtı çəhrаyı və bоz rəngli оlmаqlа iki qrupа bölünür. Çəhrаyı rəngli gil məmulаtınа küpə və kаsа tipli qаblаrın sınıqları аiddir. Оnlаr hər iki üzdən yахşı sığаllаnmış, bəzisinin üzəri çəpinə çəkilmiş çərtmələrlə nахışlаnmışdır. Bоz rəngli gil məmulаtı nаrın qum qаrışığı оlаn gildən hаzırlаnаrаq yахşı bişirilmişdir. Оnlаr küpə və kаsа tipli qаblаrdаn ibarətdir. Qаblаrın хаrici səthi yüngülcə cilаlаnmışdır. Yаşаyış yеrindən аşkаr еdilmiş sахsı məmulаtı əsаsən Sоn Tunc və Erkən Dəmir dövrü üçün хаrаktеrikdir. Lаkin dən dаşlаrı öz аrхаik fоrmаlаrı ilə sеçilirlər. Şübhəsiz ki, yаşаyış yеrində həyаt mövsümi хаraktеr dаşımış оndаn uzun müddət istifаdə оlunmuşdur. Аbidəni е.ə. II-I minilliklərə аid еtmək оlаr.
Burxan (Soyuqbulaq)
Burxan - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Kuadri Aruna
Kuadri Aruna (9 avqust 1988) — Nigeriyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Daha sonra Kuadri Aruna Nigeriyanı 2016-cı ildə Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 5-ci pillənin sahibi olub.
Mahmud Abbas
Mahmud Abbas (محمود عباس) və ya Əbu Mazen  — Fələstin Dövlətinin Prezidenti, Fələstin Azadlıq Təşkilatı İcraiyyə Komitəsinin (FƏTH) sədri.
Beiqoma
— diametri təqribən 3sm olan və, adətən, kanci ilə bəzənən ənənəvi yapon fırfırası. Düzgün şəkildə fırlananda beiqomadan mırıldanma səsi gəlir.
Şahbulaq qalası (Naxçıvan)
Şаhbulаq qаlаsı — хаlq аrаsındа Dəyirmаn qаyаsı dа аdlаnır.
Haqqında
Yаşаyış yеri Şаhbulаq kəndinin cənubundа hündür dаğın üzərində yеrləşir. Yаşаyış yеri dаğın zirvəsini və ətəklərini əhаtə еdir. Dаğın zirvəsində yаşаyış yеrini şimаldаn əhаtə еdən müdаfiə divаrı və həmin divаrа birləşik dördkünc fоrmаlı yаşаyış binаlаrının qаlıqlаrı sахlаnmışdır. Divаrlаr оrtа həcmli qаyа pаrçаlаrındаn inşа еdilmişdir. Müdаfiə divаrının qərb tərəfində, təpənin ətəyində sахlаnаn dördkünc fоrmаlı çаlаlаr burаdа vахtilə yаşаyış binаlаrının оlduğunu təsdiq еdir. Yаşаyış yеrinin qərb tərəfi təbii müdаfiəyə mаlik оlduğu üçün bu tərəfdə divаr çəkilməmişdir. Qаlаnın bu hissəsində qаyаlаrın аrаsındа оlаn еnsiz kеçid iri dаşlаrdаn hörülmüş divаrlа möhkəmləndirilmişdir. Yаşаyış yеrindən аşkаr оlunаn çəhrаyı rəngli kеrаmikа məmulаtı Sоn Аntik dövr üçün хаrаktеrikdir. Аbidəni е.ə. II, b.е. I-II əsrlərinə аid еtmək оlаr.
Matis Burqis
Matis Burqis (31 avqust 1989) — Latviyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Matis Burqis Latviyanı 2012-ci ildə London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü pillənin sahibi olub.
Bövzə (Soyuqbulaq)
Bövzə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 177 nəfər yaşayır (30 ailə).
Vahid Rusiya
"Yedinaya Rossiya" Ümumrusiya Siyasi Partiyası — Rusiya sağ mərkəzçi sosial-mühafizəkar partiya, Rusiyanın ən böyük partiyası.
Tarix
2003-cü il seçkilərinə görə partiya Rusiya Dövlət Dumasında parlament çoxluğu, 2007-ci il seçkilərinə görə isə konstitusiya çoxluğu əldə edir.
2011-ci ildə hökumətin beş üzvü partiya üzvü idilər: Vyaçeslav Volodin, Aleksandr Jukov, Yelena Skrınnik, Yuri Trutnev və Sergey Şoyqu. 28 sentyabr 2010-cu il tarixinə ölkənin 83 subyektinin 75-ə partiyanın mümayəndəsi rəhbərlik edir.
Günbədkavus şəhristanı
Günbədkavus şəhristanı- İranın Gülüstan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Günbədqabus şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 283,331 nəfər və 63,482 ailədən ibarət idi.
Vahid Rusiya
Tarix
2011-ci il Dövlət Dumasına seçkilər birinci dəfə olaraq partiyanın keçirdiyi praymariz nəticəsində tərtib edilmişdir. O seçkilərə yeni təçkil edilmiş Ümumrusiya xalq Cəbhəsi ilə birgə getmək niyyətindədir. .
Partiyanın 24 sentyabr 2011-ci ildə keçirilmiş XII qurultayının qərarına əsasən partiya siyahısına RF Prezidenti Dmitri Medvedyev başçılıq etmişdir, 2012-ci il prezident seçkilərinə isə "Yedinaya Rossiya" Vladimir Putinin namizədliyi irəli sürüldü.
4 dekabr 2021-ci il tarixli qurultayda Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin rəhbəri Aleksandr Sidyakin oldu.
Orxan Abdıyev
Orxan Habil oğlu Abdıyev (2 avqust 1995; Ağstafa rayonu, Azərbaycan — 25 oktyabr 2020; Qubadlı rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Orxan Abdıyev 1995-ci il avqustun 2-də Ağstafa rayonunun Pirili kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Orxan Abdıyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin və Qubadlının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Orxan Abdıyev oktyabrın 25-də Qubadlı döyüşləri zamanı şəhid olub. Ağstafa rayonunda dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Orxan Abdıyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirən zaman cəsarət göstərdiyinə, habelə qətiyyətli addımlar nümayiş etdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Orxan Abdıyev ölümündən sonra "Döyüşdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Orxan Abdıyev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Gümüşan şəhristanı
Gümüşan şəhristanı — İranın Gülüstan ostanınında yerləşən şəhristan. Şəhristanın inzibati mərkəzi Gümüşan şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 61,982 nəfərdən ibarət idi.
NGC 6663
NGC 6663, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Lira bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Dostəli (Soyuqbulaq)
Dostəli — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 424 nəfər yaşayır (98 ailə).
Səfəvi Qəndəharı
Səfəvi Qəndəharı və ya Səfəvi imperiyasının Qəndəhar vilayəti — Səfəvi imperiyasının Qəndəhar şəhərinin ətrafından ibarət, şərqdə yerləşən vilayətlərindən və Xorasan inzibati bölgəsinin 4 əyalətindən biri. Qəndəhar özü də daha kiçik inzibati vahidlərə bölünmüşdü. Onlar bu bölgələr idi: Bost-Qeresx, Zəmindavar, Duki, Çutiyali, Qərmsir-e Qəndəhar, Guriyan və Həzaraların tayfa bölgəsi. Sonuncuya Qalat bölgəsi də daxil idi.
Bölgə hakimlərinin siyahısı
Qəndəharı idarə edən və nisbətən tanınmış şəxslərin siyahısı. Bəylərbəyi, hakim və ya vali titullarının hamısı bölgə hakiminə verilən inzibati titullar olmuşdur.
Tarixi
thumb|left|[[Səfəvi imperiyası|Səfəvi və Böyük Moğol hakimiyyəti dövründə Böyük Qəndəhar bölgəsi.]]
Səfəvi imperiyasının Qəndəharı ələ keçirməsi
alt=Tahmasp and Humayun at a spring New Year festival, surrounded by other people|thumb|upright=1.2|Şah Təhmasib və [[Hümayun Novruz şənliyində. İsfahanın Çehel Sütun sarayının divarında əks etdirilmiş rəsm. ]] Böyük Moğol imperiyası ilə Səfəvi imperiyasının münasibətləri Şah İsmayıl dövründə müttəfiqliyə əsaslanırdı. Əmir Teymurun soyundan gələn Moğol sülaləsi babalarının Orta Asiyada yerləşən taxtını geri qaytarmaq istəyirdi və bunun üçün Səfəvi imperiyası ilə birlikdə fəaliyyət göstərirdi. Şah Təhmasib dövründə isə, ortaq özbək düşmənlərinin mövcudluğuna rəğmən, böyük siyasi və iqtisadi mərkəz olan Qəndəhar şəhərinə hakimlik uğrunda mübarizə başlandı və şəhər əldən-ələ keçdi. Şah Təhmasib Qəndəharı geri qaytarmaq üçün 1537-ci ildə yürüşə başladı. Qəndəharın moğol hakimi Xacə Kalan müqavimətsiz şəhəri qızılbaşlara təslim etdi. Şah Budaq xan Qacarı şəhərin hakimi təyin etdi, lakin 1538-ci ildə Moğol padşahı Hümayunun qardaşı Mirzə Kamran qoşunla Qəndəhara gələrək qızılbaşları oradan sıxışdırdı.
Lakin Hümayun Hindistana geri dönüb taxtını geri aldıqdan sonra yenidən sünniliyə keçir, lakin onunla birlikdə Hindistana gəlmiş şəxsləri sünniliyə keçməyə məcbur etmir. Qəndəharın verilməsi ilə də bağlı problem ortaya çıxır. Qəndəhar şəhərinin verildiyi Səfəvi şahzadəsi Murad Mirzə (razılaşmaya görə, Şah Təhmasib Qəndəharın məhz oğlu Murad Mirzəyə güzəştə gedilməsini istəmişdi) qısa müddət sonra vəfat edir və şəhər iki imperiya arasında mübahisə mənbəyinə çevrilir. Moğollar şəhərin sadəcə Murad Mirzə yaşadığı təqdirdə Səfəvi imperiyasına aid olduğunu iddia etdikləri halda, Səfəvi imperiyası şəhərin əbədi olaraq onlara verildiyini iddia edirdi. Təhmasib özünün şəhər üzərinə ilk yürüşünü 1558-ci ildə — Hümayunun ölümündən sonra — həyata keçirdi və şəhəri geri qaytardı.
Qəndəhar uğrunda Səfəvi-Moğol müharibələri
thumb|left|340px|Şah Abbas sarayda qonaq qəbul edərkən [[Çehel Sütun sarayındakı təsvir]] Moğollar şəhəri birdə 1545-ci ildə geri qaytarmağı bacardılar. Səfəvi imperiyası 1558-ci ildə şəhəri geri aldı. I Abbas dövründə 1595-ci ildə şəhər yenidən moğolların əlinə keçdi. I Abbasın bunu düzəltmək istəyi moğollarlarla 1622-ci ildə müharibənin başlanmasına səbəb oldu.
1605-ci ildə Heratın hakimi Hüseyn xan Qəndəhar şəhəri üzərinə yürüş edərək oranı mühasirəyə aldı. Lakin qalanın moğol hakimi Şah bəy Xanın inadkar müqaviməti və bunun ardınca da güclü moğol ordusunun yardıma gəlməsi nəticəsində Səfəvi ordusu geri çəkilməyə məcbur oldu. Şah Abbas Osmanlı üzərindəki qələbədən sonra moğollar üzərinə yeni bir müharibəyə başladı. 1621-ci il 20 mayda I Abbas komandanlığında Qəndəhara çatan Səfəvi ordusu dərhal şəhərin mühasirəsinə başladı. Şəhərin mühasirəyə alınması xəbəri ona çatmasına baxmayaraq, moğol hökmdarı Cahangir reaksiya göstərməyə gecikdi və əlavə qüvvə göndərmədi. Şəhərin müdafiəsində qalan 3 min nəfərlik kiçik qarnizon isə uzun müddət müqavimət göstərə bilmədi. İmperator oğlu və vəliəhdi olaraq qəbul edilən Xürrəmdən yardım üçün toplanmış orduya komandanlıq etməyini istədi. Bu zaman Dekanda Manduda olan Xürrəm saraydan uzaqda olduğuna görə gücünü itirəcəyindən ehtiyat edərək bundan yayındı.
Moğolların qaladakı qarnizona yardım üçün topladığı ordunun zəif olduğu qısa zaman sonra bəlli oldu. 45 günlük mühasirədən sonra 22 iyunda qala təslim alındı. Bundan qısa müddət əvvəl isə Zəmindavar Səfəvi ordusu tərəfindən ələ keçirilmişdi. Qəndəharın hakimi I Abbas tərəfindən Gəncəli xan Zığ təyin edildi.
Şəhərə Səfəvi qarnizonu və qarnizon üçün lazım olan cəbhəxana yerləşdirildikdən sonra I Abbas Gur yolu ilə Xorasana geri qayıtdı. Geri dönüş yolunda olarkən o, Çağçaran və Ğarcistanda müqavimət göstərən əmirlər tabe etdi.
Bu zaman moğolların başları öz daxili məsələlərinə qarışdı və lazimi müqaviməti göstərə bilmədilər. Beləki Xürrəm üsyan qaldırmış və paytaxta doğru yürüşə çıxmışdı. Beləliklə, 1623-cü ilin yazında moğol elçisi I Abbasın düşərgəsinə gəldi və moğol imperatorunun Qəndəharı itirdiyini qəbul etdiyini bildirdi. Beləliklə Səfəvi imperiyası ilə Moğol imperiyası arasındakı münaqişə sona çatdı.
1638-ci ildə Qəndəharın Səfəvi hakimi Əlimərdan xan Zığın moğollara təslim olmasından sonra şəhər yenidən moğol hakimiyyəti altına girmişdi. Şəhəri yenidən geri qaytarmaq üçün II Abbas yenidən müharibəyə başladı. 4 aprel 1648-ci ildə moğolların Bədəxşandan geri çəkilməsindən cəsarətlənən II Abbas 40 minlik ordu ilə birlikdə İsfahandan hərəkətə başladı. Ləşkərgahı ələ keçirdikdən sonra o, 28 dekabrda Qəndəharı mühasirəyə aldı və qısa müddətlik mühasirədən sonra oranı 22 fevral 1649-cu ildə ələ keçirdi.
Bəlx yürüşündəki uğursuzluq moğolların cəbhədəki mövqelərinin xeyli zəifləməsi ilə nəticələnmişdi. Bunun sübutu kimi isə, Qəndəharın mühasirəsinin az çəkməsi və qısa müddət ərzində Səfəvi imperiyasının əlinə keçməsini göstərmək olar. 1651-ci ildə moğollar şəhəri ələ keçirmək üçün yenidən hücuma keçsələr də, qışın yaxınlaşmasına görə mühasirəni yarıda saxlamağa məcbur oldular.
Qəndəharın moğollar tərəfindən mühasirələri
I mühasirə: Qəndəharın itirilməsi Moğol imperiyası üçün çox ağır strateji itki kimi görünürdü. Şəhərin itirilməsinin imperiyasının nüfuzuna xələl yetirdiyi düşünülürdü və Sultan Şahcahan nə olursa olsun onu geri qaytarmaq istəyirdi. Bunu reallaşdırmaq üçün o, oğlu Övrəngzibi 50 minlik ordu ilə yürüşə göndərdi. Övrəngzibi Sədullah xan (saray müşaviri) və Caypurlu I Cay Sinx müşayət edirdi. Onlar 1649-cu ilin aprelində Qəndəhar qalasına hücum etdilər və bir neçə ayı kənarındakı düzənlik ərazilərdə Səfəvi ordusuna qarşı döyüşməklə keçirdilər. Şəhər kənarındakı döyüşdə Səfəvi ordusu məğlub olsa da, qala döyüşlərində böyük uğur əldə etdilər. Lakin tədricən moğol ordusu maddi-texniki təminat problemləri yaşamağa başladı. Həmçinin Səfəvilərin inadlı müqavimət göstərməsi ilə birlikdə, şəhərin müdafiə tikililərini uçura bilmək üçün moğol ordusunun yetəri qədər odlu silahı da yox idi. Hər bir halda, 5 sentyabr tarixində moğol ordusu 3 min döyüşçü və minlərlə heyvan itirərək geri çəkildi.
II mühasirə: I mühasirənin uğursuzluqla bitməsindən etibarən moğollar ikinci hücuma hazırlaşmağa başladılar. İkinci mühasirəyə hazırlıq mərhələsində mğollar böyük toplar sifariş edərək özlərinin artilleriya qüvvələrini gücləndirməyə çalışdılar. İkinci mühasirəyə daha yaxşı hazırlaşan moğollar qoşqu heyvanları yerinə bu dəfə dəvələrdən yararlanmağı planlayırdılar. Birinci mühasirədə olduğu kimi şahzadə Övrəngzib, Caypurlu I Cay Sinx və Sədulla xan yürüşdə iştirak edirdi.
Səfəvi imperiyası da Qəndəhardakı qüvvələrinə yardım göndərmiş, qalanın ziyan görmüş yerləri bərpa edilmişdi.
İkinci müharisəyə yollanan moğol ordusu 2 may 1652-ci ildə şəhərə çatdı və qala divarlarının altından lağımlar qazmağa başladı. Lakin Səfəvi ordusu moğollarla müqayisə də daha dəqiq tüfənglərə sahib idilər. Şahcahanın qala divarları dağıdılmadan döyüşçülərin hücum etməməsini əmr etməsindən sonra Səfəvi ordusunun şəhəri müdafiə etməsi daha asanlaşdı. Bundan başqa, moğollar özbəklərlə də bağlı problemlər yaşamağa başladılar. Beləki, II Abbas özbək Əbdüləziz xanla da ittifaq imzalamışdı. Bundan sonra Əbdüləziz Kabula 10 minlik qoşun göndərərək, moğolların təminat yollarını kəsdi. Moğolları mühasirəni ləğv etməyə məcbur edəcək qədər güclü olmasalar da, özbəklər önəmli zərbələr vura bilirdilər. Belə zərbələrin birində onlar mühasirəyə alan orduya gedən və 2500 döyüşçü tərəfindən qorunan 1.5 milyon gümüş sikkəni ələ keçirə bilmişdilər.
Səfəvi ordusunun yaxşı müdafiə olunduğunu, özbəklərin fəaliyyətini və öz ordusunun uğursuzluğunu görən Şahcahan oğlu Övrəngzibə ordusunu Kabula aparmağı əmr etdi. Beləliklə, 9 iyul 1652-ci ildə ikinci mühasirəni də Səfəvi ordusu uğurla başa vura bildi.
III mühasirə: Moğolların Qəndəharı ələ keçirmək üçün olan III cəhdi 1653-cü ilin yazında baş verdi. İki dəfə uğursuz olduqdan sonra şahzadə Övrəngzib ordunun komandanlığından alındı, yerinə qardaşı və vəliəhd şahzadə Dara Şükuh gətirildi. Dara 70 minlik ordu ilə yürüşə başladı. Onun qərərgahına moğolların ən məşhur generalları və əvvəlki iki mühasirə zamanı yaxşı mənada seçilən Caypurlu I Cay Sinx də daxil idi. Lakin şahzadə özünün etməli olduğu şeylərdə belə tez-tez müşavirləri ilə məsləhətləşirdi. Bu məsləhətləşmələr vəliəhd şahzadənin gözünə girməyə çalışan müşavirlərinin qarşılıqlı davaları ilə müşayət olunurdu. Həmçinin təcrübəli moğol generalları hərbi məsələlərdə onların yerinə şahzadənin öz şəxsi müşavirləri ilə məsləhətləşməsindən də narahat idilər.
Bu mühasirənin də Səfəvi ordusunun qələbəsi ilə sonlanması müharibənin faktiki sonlanması və Səfəvi ordusunun qələbə çalması demək idi.
Qəndəharın itirilməsi
thumb|right|[[XI Georgi|II Şahnəvaz xan (və ya XI Georgi).]]
Zəmin
Səfəvi hökmdarı Şah Sultan Hüseyn şübhələnirdi ki, əfqan tayfalarından olan hilçilər üsyan etmiş və ya etməyə hazırlaşmaqdadırlar. Bunun qarşısını almaq üçün gürcü əsilli sərkərdələrdən olan və əvvəlcə Gürcüstanda Səfəvilərə qarşı üsyanq qaldırsa da, uğursuzluqla üzləşən, bundan sonra öz xidmətini imperiyaya təklif edən II Şahnəvaz xanı (Gurgin və ya Qurqin xan) buraya hakim olaraq göndərdi. Qəndəhara gəlib çatdıqdan sonra Şahnəvaz xan əfqanların üsyan etmədiyini, əksinə haqsız idarəetməyə etirazla məşğul olduqlarına şahid oldu və münaqişəsiz şəhərə daxil oldu. Lakin bundan sonra o, şəhər əhalisi ilə buranı fəth etmiş kimi davranmağa, edam hökmləri verməyə və bir neçə məmuru işdən çıxarmağa başladı. Bunlar yerlilər tərəfindən etirazla qarşılandı. Artıq şəhərdə həqiqətən üsyan hazırlıqlarına başlanılmışdı.
Bu narazılıqlarda aktiv iştirak edən şəxs hilçilərdən bir qəbilənin başçısı, öz ağlı və sərvəti ilə məşhur olan Mir Veys xan idi. O, Şah Hüseynə müraciət yazaraq mövcud vəziyyəti bildirib düzəldilməsini xahiş etdi. Bu, həm də onun həmvətənlərinin üsyan əhval-ruhiyyəsini yüksəltmək üçün idi. Şah sarayından müsbət reaksiya almasa da, o, üsyana başlamaq əvəzinə şaha sadiq qalmağı üstün tutdu.
Qəndəharda ən güclü şəxsin Mir Veys olduğunu, həm də əhalinin üsyana qalxmamasının tək səbəbinin də Mir Veys xan olduğunu Şəhnəvaz xan görməkdə idi. Həmçinin onun gücündən çəkinən Şahnəvaz xan (XI Georgi) onun həbs edilməsini əmr etdi və Mir Veys xan həbs edilərək şah sarayına göndərildi. Artıq Qəndəharda özünü təhlükəsizlikdə hiss edən Şahnəvaz xan qızılbaş ordusunun böyük bir hissəsinə geri dönməyə icazə verdi. Şah sarayına gələn Mir Veys məhkəmədə bütün ittihamları rədd etdi və şahdan ona qarşı irəli sürülən ittihamların araşdırılmasını istədi.
Mir Veys xan məhkəmədə, əgər Şahnəvaz xanın üsyan qaldıracağı halda çox təhlükəli rəqib olacağını, Qəndəharın, Kermanın və Gürcüstanın onun əlinə keçəcəyini bildirdi. Əvvəldə üsyan qaldırmış Şahnəvazın ambisiyalarından xəbərdar olan Şah Sultan Hüseynə bu məntiqli gəldi. Öz istəyinə çatan Mir Veys xan məhkəmədən ona Məkkəni ziyarət edə bilməsi üçün icazə verilməsini istədi və bu məhkəmə tərəfindən rədd edilə bilməzdi. O, dini liderlərin təstiqini və dəstəyini qazanmaq üçün iki sual verdi:
Suallara verilən cavablar onun almaq istədiyi cavablar idi. Məkkədə din adamlarından bu cavabı aldıqdan sonra İsfahana geri döndü və şübhə cəlb etməmək üçün bir müddət sarayda qalmaq qərarına gəldi.
Mir Veys Məkkədən qayıtdığı vaxtlarda Böyük Pyotrun diplomatik hakimiyyəti altında İsfahana səfir göndərilən İsrail Ori adlı bir ermənidən xəbər tutdu. İsrail Ori saraya doğru hərəkət edərkən onu xeyli sayda insan müşayət etməkdə idi və onun şahla müzakirə edəcəyi məsələ idxal və ixrac vergilərinin azaldılması idi. O, saraya gəldikdən sonra şah Mir Veys xanla məsləhətləşmək istədi. Mir Veys xan ona belə cavab verdi: Düzdür, konyuktura nəhəngdir. Əgər Rusiya çarı bu ölkəyə dinc missiya göndərmək istəsəydi, ermənini özünə agent seçməzdi. Səfəvi təbəəsi olaraq doğulmuş, lakin öz inancına və Ermənistanın qədim kral ailəsinə mənsub olan bir adamı göndərməklə onun məqsədi səltənətin tam ürəyinə fitnə kömürləri üfürmək olmalıdır. Amma Gürcüstana arxayın ola bilsək, Ermənistanın Rusiyanın dəstəklədiyi cəhdləri heç bir məna kəsb etməzdi. Lakin bu yaxınlarda Gürcülər Qurqis xanın (XI Gerogi və ya digər adları ilə II Şahnəvaz və ya Qurqin xan) rəhbərliyi altında şaha qarşı üsyan qaldırdılar. Biz bilirik ki, Qurqis xanın əmisi oğlu indi Sankt-Peterburq sarayındadır. Biz necə şübhə etməyə biləri ki, bu Rusiya tərəfindən dəstəklənən erməni xristian öz ardıcılları ilə ölkəmizə soxulduqdan sonra bir zamanlar xristian olan, indi də qəlbində böyük ehtimal ki xristian olan, qədim gürcü kralları soyundan gələn Qurqin xan Gürcüstanı, Kermanı və Qəndəharı bizə qarşı çevirib, imperiyanın ürəyinə bir zərbə vurmayacaq?
Onun bu sözləri Şah Sultan Hüseynin və sarayın həyəcanlanmasına səbəb oldu. Rusiyanın qəzəblənməsindən çəkinən Şah Hüseyn İsrail Orini qəbul edi və Mir Veys xanı da Şahnəvaz xanı nəzarətdə saxlaması, onun üsyana başlamasından şübhələndikdə dərhal saraya xəbər verilməsi əmrləri ilə Qəndəhara göndərdi. Mir Veys xanın Qəndəhara gətirildiyini görən Şahnəvaz xan qəzəbləndi, lakin bir şey edə bilmədi. Bir müddət sonra o, Mir Veys xandan qızını ona kəniz kimi verməsini istədi və bu Mir Veys xanın təhqir edilməsi demək idi. Üsyan hazırlıqlarına başlanıldı və digər qəbilələrə də onu izləmək əmr edildi.
250px|thumb|right|[[Sultan Hüseyn|Şah Sultan Hüseyn əyanları ilə (1721)]]
Üsyanın başlanması və şəhərin itirilməsi
Mir Veys xan gənc görünüşlü bir qızı öz qızı adı ilə Şahnəvaz xanın yanına göndərdi. Üsyana hazırlıq bitmişdi, lakin bir problem var idi. Beləki Şahnəvaz qızılbaş ordusunu geri göndərdikdən sonra gürcü dəstələrini yanında öz mühafizəçiləri kimi saxlamışdı. Mir Veys xan Pişin vadisinin hakimlərindən olan Tarin qəbiləsini vergi verməyi durdurmalarını istədi. Şahnəvaz öz gürcü dəstələrinin çoxunu buraya göndərmişdi. Bundan sonra Hilçi tayfasının başçılarını da yanına alaraq Qəndəhar yaxınlığına gəldi. Ziyafət təşkil edərək Şahnəvazı və digərlərini oraya dəvət edərək tarinlilərin əməllərini bəyənmədiyini bildirdi.