cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qarabatdaqlar
Eyni adlı cinsin (Phalacrocorax Briss., 1760) 2 növü Azərbaycanda yaşayır. Bu quşlar möhkəm bədənli iri quşlardır. Quyruğu uzundur. Dimdiyinin ucunda qarmaq, gövdəsində isə çılpaq dəri vardır. Rəngi qaradır. Suda çox yaxşı üzür və suya baş vurur. Suda sanki dərin oturur, quyruğunu suya salır. Quruda şaquli vəziyyətdə dayanır. Lələkləri suda çox tez islanır. Buna görə də çox vaxt quruda qanadlarını sallayaraq özünü qurudur. Uçuşu qaçaraq, ağırdır. Səsi kar qarıltıdır. Əti balıq iyi verir və ona görə də çox da yeyilmir. Buna görə də onu əvvəlcədən hazırlamaq lazımdır (məsələn, basdırma etmək olar).
Təsnifatı
Azərbaycanda Qarabatdaqlar fəsiləsinə 1 cins və 2 növ daxildir. Onlar aşağıdakı kimidir:
Bulbophyllum mystrophyllum
(Bulbophyllum mystrophyllum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hayat ona güzel (mahnı)
Hayat ona güzel  — azərbaycanlı müğənni Aygün Kazımovanın mahnısıdır.
Mahnı haqqında
Mahnının sözləri və musiqisi türkiyəli bəstəkar-müğənni Serdar Ortaça aiddir. 2012-ci ildə Aygün Kazımovanın "Hayat ona güzel" mahnısı iTunesdə Türkiyənin ən çox dinlənilən Top50-də 39-uncu sırada yer almışdır.
Klip haqqında
Klip xalq artistinin müqavilə əsasında çalışdığı Türkiyənin "DokuzSekiz Müzik Yapım" şirkətinin təşəbbüsü ilə "FilmLine" kompaniyasında istehsal olunub. Klipin rejissoru Murat Küçük, görüntü rejissoru isə Vəli Kuzludur. Daha sonra klip 2013-cü ildə VEVO-da yayımlanmışdır.
The Cannon Group
The Cannon Group Inc. - ABŞ-də 1967-1993-cü illərdə mövcud olmuş aşağı büdcəli B filmləri çəkən, lakin bununla böyük uğur əldə edən film çəkən studiyadır. Studiyanın ABŞ, Böyük Britaniya, Avstraliya və İtaliyada ev video buraxılış üçün video distribüsiyaları vardır. Kompaniyanın ən yaxşı rejisorları sırasında yəhudi əsilli ABŞ rejissorları Menahem Qolan və Yoram Qlobusu göstərmək olar.
Port-Səid
Port-Səid - (بورسعيد‎‎) - Misirin Port-Səid vilayətinin mərkəzidir. Süveyş kanalının yaxınlığında yerləşmişdir.
Əhalisi
Əhalisi 500 000 nəfərdir.
Babazənən yüksəkliyi
Babazənən yüksəkliyi — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonu ərazisində Salyan şəhərinin şimal-şərqində Duzdağ gölünün şimalında yerləşir. Cənub-şərqi Şirvan düzündəki yüksəklik Babazanan və Babazanlı olaraq da adlanır. Hündürlüyü 41,2 metrdir.
2008-ci ildə Babazənən dağında kütləvi məzarlıq aşkarlanıb. Məzarlıq ərazidə heyvan otaran çobanlar tərəfindən tapılıb. Dağın yamacında yaranmış yarğana baxarkən çobanlar orada çoxlu sayda insan sümüklərinin olduğunu görüblər. Aşkar edilmiş kütləvi məzarlığın 1918-ci ildə ermənilərin rayonda törətdikləri soyqırım zamanı yarandığı güman edilir. Tarixi faktlarda da göstərilir ki, 1918-ci ildə ermənilər bu ərazilərdə qırğınlar törədiblər. Əhali sağ qalmaq üçün Babazənən dağında gizlənsə də, ermənilər onları tapıb qətlə yetiriblər.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Arxeologiya İnstitutunda Babazənən dağında aşkar edilmiş sümük qalıqlarına vizual baxış keçirilib. Baxış zamanı həmin sümüklərin Xəzər antropoloji quruluşuna aid qadın sümükləri olduğu müəyyənləşib. Məzarlıq aşkar olunan ərazi hazırda mühafizə olunur.
Bəzi mənbələrdə yüksəkliyin adı Babasənan variantında da işlənmişdir. Mütəxəsislərin bir qismi oronimin ikinci komponentini fars dilindəki "qadın" sözünün qarşılığı, digər qismi isə Sənan şəxs adı ilə əlaqələndirirlər. Əslində isə Babasinən variantında qəbul olunmalı olan bu oronim "baba" və "sinən" (türk dilində "enən", "düşən", "yatan", "kiçilən") sözlərindən ibarətdir.
Yüksəklikdə eyniadlı mineral bulaq olan Babazənən bulağı da mövcuddur. Bir çox tədqiqatçılara görə, burada əsasən qadın xəstəlikləri müalicə olunduğu üçün bulaqlar Babazənən (qadın piri) adı ilə tanınır. Babazənən bulağının suyu isti və kükürdlüdür. Yerli əhali tərəfindən müalicə üçün istifadə edilir.
Slavyan Ulduzu Müsabiqəsi (2009-cu il)
Oryol şəhərində keçirilib. Festivalın ilkin mərhələsində finala keçmək uğrunda 5 MDB ölkəsindən 300-dən çox gənc ifaçı mübarizə aparıb. 24 gənc finala keçmək şansı əldə edə bilib. Azərbaycanı bu festivalda gənc ifaçı Səbinə Babayeva təmsil edib. Onun ifası festivalın ən yüksək mükafatı olan "Qran-pri" mükafatına layiq görülüb.
Festival qaliblərinin seçimi Rusiyanın tanınmış prodüsser, musiqiçi və bəstəkarlarından ibarət olan münsiflər heyəti tərəfindən həyata keçirilib.
Polylepis crista-galli
(Polylepis crista-galli) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Paşakənd
Paşakənd — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Axta (Razdan) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 12 km şimal-qərbdə, Pəmbək dağının ətəyində, Kəvər çayının yanında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Erməni mənbələrində kəndin adı erməni dilinə kalka edilərək Paşagyuğ (Paşakənd) formasında verilmişdir.
Toponim Paşa şəxs adı ilə kənd sözünün birləşməsindən əmələ gəlib. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Erm. SSR AS RH-nin 3.l.1935-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Marmarik qoyulmuşdur.
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 76 nəfər, 1873 - cü ildə 268 nəfər, 1886-cı ildə 436 nəfər, 1897-ci ildə 490 nəfər, 1908-ci ildə 673 nəfər, 1914 - cü ildə 908 nəfər, 1916-cı ildə 712 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1918-ci ilin azərbaycanlılar qırğınlarla qovulmuşlar, kəndə ermənilər köçürülmüşdür. 1919 - cu ildə kəndə 380 nəfər erməni yerləşdirilmişdir.
İndiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz kəndlərinə qayıda bilmişlər. 1922-ci ildə ermənilərlə yanaşı kənddə 69 nəfər, 1926-cı ildə 98 nəfər, 1931-ci ildə 126 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1948-ci ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə azərbaycanlılar Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi ermənilər yaşayır.
Xəzər külməsi
Xarakterik morfoloji əlamətləri
Beli yaşılımtıl, böyürləri və qarnı gümüşüdür. Kürütökmədən əvvəl erkək fərdlərin bədəni xırda epitel çıxıntıları ilə örtülü olur. Azərbaycan sularından ovlanmış ən iri fərdinin uzunluğu 37 sm, kütləsi 700 q, yaşı isə 6 il olmuşdur.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Yarımkeçici balıq olub, dənizin çaylara yaxın sahələrində yaşayır. Kürü tökmək üçün Kiçik Qızılağac körfəzinə, Dəvəçi limanına və Xəzərə tökülən çaylara girir. Varvara, Mingəçevir, Yenikənd, Şəmkir, Naxçıvan su anbarlarında, Kür ətrafı göllərdə daim şirin suda yaşayan populyasiyaları vardır. Ömrünün uzunluğu orta hesabla 5-6 ildir, cinsi yetkinliyə 2-3 yaşlarında çatır, fərdi inkişaf forması tam çevrilmə şəklindədir. Həyat sikli kürü-sürfə-körpə-yetkin fərd formasında olur.
Yayılması
Xəzər dənizində morfoloji əlamətlərinə görə fərqlənən 3 populyasiyası (Şimali Xəzər, Türkmənistan və Azərbaycan) qeydə alınmışdır. Azərbaycan sularında yarımkeçici və şirinsu populyasiyaları vardır. Azərbaycanda Kür-Araz hövzəsində, Kiçik Qızılağac körfəzində, Dəvəçi limanında, Xəzər dənizi sahili boyu Samurdan Astaraya qədər və buraya tökülən çaylarda, kanallarda yayılmışdır.
Sayı və limit faktorları
Azərbaycanda 4 növünün nümayəndələri yayılmışdır: Xəzər külməsi - Rutilus rutilus caspicus (Jakowlew, 1870), Şirvan külməsi - Rutilus atropatenus Derjavin, 1937, Soyuqbulaq külməsi - Rutilus sojuchbulagi Abdurahmanov, 1950 və Kütüm (ziyad) — Rutilus frisii kutum (Kamensky, 1901). Bu növlərdən birinin (Soyuqbulaq külməsi) nəslinin kəsilməsi ehtimal olunur. Su hövzələrinin çirklənməsi, təbii kürüləmə yerlərinin sıradan çıxması, limitdən artıq ovlanma və digər antopogen amillər.
Qidalanması
Bentosla qidalanan balıqdır. Molyusklarla, xironomid sürfələrilə, yanüzən xərçənglərlə, diatom yosunlarla, su bitkilərilə və digər canlılarla qidalanır. Biomüxtəlifliyin bir kompanentidir, əsasən su onurğasızları ilə qidalanır, özü isə yırtıcı balıqların, sürünənlərin, balıqyeyən quşların və məməlilərin qidasını təşkil edir.
Düşmənləri
Yırtıcı balıqlar (durnabalığı, sıf), su ilanları, su-bataqlıq quşları, suitilər və balıq parazitləri.
İnsan həyatına təsiri
Ov və vətəgə əhəmiyyətlidir. Ziyanvericilik xüsusiyyəti yoxdur.
Qəbul edilmiş və qəbul edilməsi vacib olan mühafizə tədbirləri
Ovunun tənzim olunması barədə qanın qəbul edilmişdir. Coxalma vaxtı çaylara girişinə imkan yaradılmalı, həmin ərazilərdə intensiv ovlanmasının qarşısı alınmalıdır. Su anbarlarında balığın çoxalması vaxtı suyun səviyyəsini normal vəziyyətdə saxlamaq, ovlama işində nəzarəti gücləndirmək.
Laman (Lerik)
Laman — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Şingədulan inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 524 nəfərdir.
Toponimiyası
Oykonim şahsevənlərin laman tirəsinin adı ilə bağlıdır. Mənbələrin məlumatına görə, XVIII əsrin axırlarında Ərdəbilli Təvabi Məhəmmədxan özünə məxsus şahsevən ailələri ilə birlikdə Qubalı Fətəli xanın (1762-89) icazəsi ilə Quba xanlığına gələrək Şabran və Müşkür mahallarında Çaxmaqlı, Xisun, Cığatay, Hacılı, Xırmandalı, Gəbəli, Ustaclı, Laman və Qaradağlı kəndlərini bina etmişdir.
Sami Paşazadə Səzai
Sami Paşazadə Səzai (,, d. 1859, İstanbul, Osmanlı İmperiyası — ö. 26 aprel 1936, İstanbul, Türkiyə) — türk realist yazıçı. Türk ədəbiyyatının ilk realist romanlarından biri olmasıyla, türk ədəbiyyat tarixində əhəmiyyətli bir əsər olan Sərgüzəşt adlı romanın müəllifidir. 1891-ci ildə yazdığı "Kiçik şeylər" əsəriylə, türk ədəbiyyatında ilk müasir qısa hekayə müəllifidir.
Həyatı
1859-cu ildə İstanbulda anadan olub.
O, Tənzimat dövrünün görkəmli simalarından biri, Osmanlı İmperiyasının ilk maarif naziri Əbdürrəhman Sami Paşa ilə Paşanın ikinci arvadı olan gürcü əsilli Dilarayiş xanımın  oğludur.
Sultan III Əhmədin dövründə Osmanlı ordusu ilə Mora yarmadasına gedən və orada Tripolisdə təkkə qurmuş ailədəndir. Onun babası Xəlvəti təkkəsinin şeyxlərindən Əhməd Nəcib Əfəndi, atası isə Osmanlı İmperiyasının ilk maarif naziri Əbdürrəhman Sami Paşadır. Anası Gülarayiş xanım Qafqazdan qaçırılmış çərkəz qızıdır. Qardaşı "Hazîne-i Evrâk" jurnalının qurucularından Samipaşazadə Abdülbakidir. Yunan üsyanı zamanı qiyamın yatırılmasında iştirak edən atası adada girov olan ailəsini xilas etdikdən sonra Misirə sığınır və Kavalalı Mehmed Əli Paşanın xidmətinə girir. Mehmed Əli Paşanın oğlu İbrahim Paşanın ölümündən sonra xədiv olan Abbas Paşa ilə anlaşa bilməyincə 1849-cu ildə Misiri tərk etmək məcburiyyətində qalan Əbdürrəhman Sami Paşa böyük ailəsi ilə birlikdə İstanbula gedib Osmanlı dövlətinin xidmətinə girərək Rumeli müfəttişi, Trabzon, Vidin, Ədirnə və Krit valilikləriylə maarif vəziri, Məclisi-Vəla, Məclisi-Aliyyə və Məclis-i Ayan üzvləri kimi mühüm vəzifələrdə çalışmışdır.
Samipaşazadə Sezai atasının İstanbul Fatehin, Taşkasap səmtindəki malikanəsində doğulub. Məhəlləyə bənzəyən bu malikanə eyni zamanda Ziya Paşa, Əhməd Vəfik paşa, Əli Suavi, Osman Nevres, Yenişehirli Avni bəy, Üsküdarlı Haqqı bəy kimi dövrün önəmli ziyalılarının və ədəbiyyatçılarının təhsil aldıqları bir mədəniyyət ocağıdır.
O, atasının Taşkasapdakı malikanəsində özəl təhsil alıb. Malikanədə təhsil aldığı illərdə fars, ərəb, fransız, alman dillərini; Daha sonra Londonda işlədiyi illərdə ingilis dilini öyrənib. İyirmi yaşına qədər heç bir rəsmi vəzifə götürməmiş, ədəbiyyat sahəsindəki biliklərini artırmağa üstünlük vermişdir. “Maarif” adlı ilk məqaləsi 1874-cü ildə “Kamer” qəzetində dərc olunub. “Şir” adlı 3 pərdəli bir pyes olan ilk əsəri 1879-cu ildə çap olundu.
1880-ci ildə böyük qardaşı Əbdüllatif Süfi Paşanın başçılıq etdiyi Evkaf Nezareti Mektubi Kalemidə məmur oldu. Atasının ölümündən sonra o, London səfirliyinin ikinci katibi vəzifəsinə təyin edilib. Orada işlədiyi dörd il ərzində o, ingilis və fransız ədəbiyyatını yaxından izləyib. O, 1885-ci ildə səfirlik vəzifələrinin papaq taxmaq qadağasına əməl etmədiyi üçün səfirlik işçiləri işdən çıxarıldıqda İstanbula qayıtdı. 1885-1901-ci illər arasında İstanbulda yaşamış və ədəbiyyat baxımından məhsuldar bir dövr keçirmişdir.
Nataliya Vodyanova
Nataliya Vodyanova (təxəllüsü Водя́нова 28 fevral 1982, Qorki) — rusiyalı model, aktrisa və filantrop.
Sami Paşazadə Səzai
Həyatı
“Sergüzeşt” romanına görə nəzarət altında olduğunu düşünərək bundan qurtulmaq üçün 1901-ci ildə Parisə getmiş və 1908-ci ildə Konstitusiyalı monarxiyasının elan edilməsinə qədər orada qalmışdır. O, “Servet-i Fünûn” jurnalında dərc olunan “1901-ci il xatirəsi” başlıqlı məqaləsində xaricə qaçmasından bəhs edir. Parisdə Gənc türklərlə görüşdü; İttihad və Tərəqqi siyasi cəmiyyətinə daxil olub, cəmiyyətdə sanballı yerə gəlib çatır. Cəmiyyətin 1902-ci il fevralın 15-də nəşr həyatına başlayan “Şura-ı Ümmət” adlı nəşriyyat orqanında Osmanlı dövlətinin siyasətini və rejimini tənqid edən məqalələr dərc etdirmişdir. O, Paris illərini “1901-ci ildən etibarən Parisdə keçən illər”, “Paris xatirələrindən”, “Parisdə yeddi il” məqalələrində təsvir etmişdir.
Nataliya Vodyanova
Həyatı
Nataliya Mixaylovna Vodyanova 28 fevral 1982-ci ildə indiki Nijni Novqorod şəhərində, Larisa Viktorovna Qromova və Mixail Vodyanovun ailəsində anadan olmuşdu. Bundan başqa onun 2 balaca bacıları - Oksana Vodyanova (uşaqlıqdan invalid, Autizm xəstəliyinin kəskin formasından əziyyət çəkir) və Kristina Vodyanova (1997-ci ildə anadan olmuşdu, Londonda yaşayır və təhsil alır).
Sami Paşazadə Səzai
Həyatı
II Konstitusiyalı monarxiyanın elan edilməsi ilə İstanbula qayıtdı və Madrid səfiri təyin edildi. Birinci Dünya Müharibəsi başlayanda o, Madriddən İsveçrəyə köçdü və müharibənin sonuna qədər burada qaldı. O, İspaniyada keçirdiyi illəri “Gırnata ve El-Mescidü’l Camia: Elhamra” adlı iki məqalədə, İsveçrədəki dövrünü isə "İsveçrə xatirəsi" adlı məqalələrində təsvir edib.
Nataliya Vodyanova
Həyatı
Milliyətcə rusdur; ata tərəfdən isə erzyandır.
Sami Paşazadə Səzai
Həyatı
Mütarikə dövrü 1921-ci ildə yaş həddinə çatmamış hökumət tərəfindən təqaüdə göndərilir və İstanbula qayıdır.
Nataliya Vodyanova
Həyatı
16 yaşından Yevgenia Çkalovanın «Евгения» model agentliyinə daxil olunur. Orada ona ingilis dilini öyrənməyə tövsiyə edirlər. Beksteyclərin birində onunla Viva Model Management model evi maraqlanır; onu Parisə dəvət edirlər. Bir neçə aydan sonra o Fransaya köçür.
Sami Paşazadə Səzai
Həyatı
O, son illərini Kadıköyün Mühürdar səmtindəki evində keçirib. Çox sevdiyi qardaşı oğlu İclalın ölümü ilə bağlı yazdığı nəsr elegiyasını, başqa nəsr və xatirələrini 1924-cü ildə nəşr etdirdiyi “İclal” adlı kitabında toplayıb.
Nataliya Vodyanova
Maraqlı faktlar
Nataliya Vodyanovanın anketi:
Sami Paşazadə Səzai
Həyatı
1927-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin qərarı ilə ona “Hidamat-ı Vataniyye” təşkilatından maaş verilir. 26 aprel 1936-cı ildə İstanbulda sətəlcəm xəstəliyindən vəfat edib. Onun cənazəsi Göksudakı ailə qəbiristanlığında, qardaşı oğlu İclalın yanında dəfn edilib.
Zeynəp Kerman bütün əsərlərini üç cilddə toplayıb.
Bulbophyllum mystax
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tuzla (İstanbul)
Tuzla — İstanbul ilinin ilçəsi. Pendik bələdiyyəsinin yanında şəhərin Asiya tərəfində bir bələdiyyədir. Tuzla, şəhərin şərq sərhəddində, Mərmərə dənizinin sahilindəki başlıq ərazidədir. Bələdiyyə başçısı Şadi Yazıcıdır. (AKP)
Tarixi
Başlıq ərazisinin yunan adı  'Akritas'  (Ακρίτας) idi. Osmanlı dövründə bu balıqçılıq və əkinçilik kəndinin sakinləri əsasən yunan idi və 1920-ci illərin əvvəllərində Türkiyə Cümhuriyyətinin qurulmasından sonra əhali mübadiləsində bu insanlar Salonika, Kavala və Drama Türk sakinləri üçün dəyişdirildi.
Tuzla bu gün
Balıqçılıq gəmiləri hələ də mövcuddur, lakin 1980-ci illərin sonuna qədər balıqçılıq sənayenin, xüsusən gəmiqayırma sahəsinin üstündən keçdi; Tuzla gəmiqayırma zavodları bu gün də fəaliyyət göstərir. Tuzla şəhərindən hələ də kənd təsərrüfatına gedən bəzi kənd təsərrüfatı var, baxmayaraq ki, sənaye inkişafı da var.
Tuzla dəniz cəbhəsi və bir çox balıq restoranları ilə məşhur olan kiçik bir şəhərdir. Bu həm də varlı İstanbul sakinləri və ya təqaüdçülər üçün şəhərdən çox uzaq olduğu, daha az toplaşdığı və hələ də özünə "kiçik bir şəhər hissini" qoruduğu üçün ev almaq üçün məşhur bir yerdir. Tuzla'dan ictimai nəqliyyatla Kadıköy yə getmək qatar və ya avtobusla təxminən bir saatdan 40 dəqiqəyə qədər olur. Avropa tərəfdən Eminönü və Beşiktaş tranzit mərkəzləri bərə ilə başqa otuz dəqiqəlik məsafədədir.
Sahildən quş həyatı üçün vacib olan bataqlıq quru bir yer var, ancaq Tuzla şəhəri böyüdükcə pisləşdi və bəzi fabriklər tullantıları lagona atdı. Bu gün Tuzlada ən böyük problem hava çirkliliyi və ümumilikdə ekologiyadır.
Bu yaxınlarda Tuzla, gəmiqayırma işçilərinin tez-tez ölümü ilə məşhurlaşdı. Hökumət qanunsuz məşğulluğa nəzarət etmədiyi və şirkətləri daha yaxşı iş şəraitini saxlamağa məcbur etmədiyi üçün tənqid olunur. Şirkətlər Türkiyə iqtisadiyyatına böyük töhfələr verdiklərini və az maaşlı işçilərin üstünlük olduğunu iddia edirlər. 2008-ci ilin fevral və mart aylarında minlərlə işçi daha yaxşı maaş və şərtlər üçün tətil etdi. Polis nümayişlərə müdaxilə etdi və 86 işçi polis nəzarətinə alındı, onlardan 15-i yaralanıb.
Siyasət
1990-cı illər ərzində Tuzla şəhərinin bələdiyyə başçısı mühafizəkar Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AK Partiya) aparıcı siması İdris Güllüce idi.
Salanq tuneli
thumb|200px thumb|200px Salanq tuneli — Əfqanıstanda ölkənin şimal və mərkəz hissəsini birləşdirən tunel.
1964-cü ildə sovet mütəxəssislərinin hazırladığı 2.7 km uzunluqdakı Salanq tuneli coğrafi baxımdan (Hindiquş dağları) dünyanın üçüncü ən hündür keçididir (3360 metr). Tunelin işə düşməsi ilə ölkənin cənubundan şimalına getməyə sərf olunan vaxt 72 saatdan 10 saata endi.
Tarixdə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüş ən dəhşətli avtomobil qəzası bu tuneldə olub.
Tuneldə ilk qəza 23 fevral 1980-ci ildə baş verib. Sovet ordusuna məxsus avtomobil karvanı fasilə üçün dayandıqda mühərriklərdən çıxan zəhərli qazlar 16 əsgərin həyatına son qoyub.
3 noyabr 1982-ci ildə tuneldə 2 hərbi qruplaşma arasında toqquşma baş verib. Sovet hərbi mənbələrinə görə, yanacaq daşıyan avtomobilin alışması nəticəsində 176 nəfər (64 sovet əsgəri və 112 əfqan) həlak olub. Əfqan Milli Yanğından Mühafizə Departamentinin hesabatında isə ölənlərin sayının 3000 olduğu bildirilib. Şimal alyansı və taliblər arasında təbii maneə olan bu tunel 1997-ci ildə Əbdül-Rəşid Dustumun əmri ilə partladılıb. 2002-ci ildə tunel yenidən açılıb, 2004-cü ildə isə genişləndirilib.
Məin padşahlığı
Məin padşahlığı — Cənubi Ərəbistanda (Yəmən ərəb respublikasının şimal hissəsində) qədim tayfa və dövlət.
Məin padşahlığının daha erkən abidələri e.ə. 6-5-ci əsrlərə aiddir. Paytaxtı əvvəlcə Məin, sonralar Karnavu şəhəri olmuşdur. Məin padşahlığı erkən quldarlıq dövləti idi. Kahinlər və qəbilə-tayfa əyanları dövlətin idarə olunmasında mühüm rol oynayırdı. Ərəbistandan keçən ticarət yolları Məin padşahlığının nəzarəti altında olmuşdur. Ətirli maddələrin ticarəti padşahlığın inkişafına böyük təsir göstərmişdir. Məin padşahlığı E.ə. I əsrdə Kataban padşahlığından asılı vəziyyətə düşmüşdür. Padşahlıq tezliklə Səba, e.ə. təqribən 1-ci əsrin ortalarında isə Səba və zu-Raydan dövlətlərinin tərkibinə daxil olmuşdur.
Kurmanc dili
Kurmanc dili və ya kurmanci dili — Kürd dilinin ən çox danışılan dialekti. Ümumiyyətlə qərb və ya şimal-qərbi İran dillərindən hesab olunur, bu dildə danışanlar kurmanclar adlanır. Azərbaycan kürdləri bu dialektdə danışırlar.
1870 (film, 1971)
1870 — 1971-ci ildə istehsal olunmuş İtaliya filmi.
Taravai adası
Taravai adası (Taravai) — Qambe arxipelaqına daxil olan ikinci ən böyük ada (Fransa Polineziyası).
Coğrafiya
Manqareva adasından 1,5 kmk cənub-qərbdə, Aqakauitai adaından isə 300 m şimalda yerləşir. Ada qayalıqdan ibarətdir. Üçbucaq formaya malikdir. Adanın sahəsi 5,7 km²-dir. Maksimal hündürlüyü 256 metrdir.
Tarixi
Adanın sakinləri 1838-ci ildə xristianlaşdırılmışdır. Adanı ilk dəfə 1797-ci ildə ingilis Vilson kəşf etmişdir.
İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Qambe kommunasına daxildir.
Əhali
Adadanın yeganə yaşayış məntəqəsi Aqonokodur. Burada cəmi 3 nəfər yaşayır.
Emel Sayın
Emel Sayın (Türk. Emel Sayın; ) — Türk müğənni.
Kosmos (film, 2009)
Kosmos — 2009-cu ildə çəkilən, Türkiyə və Bolqarıstanın birgə istehsalı olan film.
Məzmunu
Son illərin ən gözəl art xauslarından biri. Reha Erdemin illərdən sonra böyük kinoya qayıtması həqiqətən əla alındı. “Həyat var” filminin ardınca “Kosmos” filmi ilə nəyə qadir olduğunu bir daha sübut etdi.
Bursa saat qülləsi
Bursa saat qülləsi və ya Topxana saat qülləsi  — Bursa şəhərindəki Osmanqazi və Orhanqazi türbələrinin yaxınlığındakı Topxana parkı içərisində yerləşən saat qülləsi.
Kosmos (film, 2009)
Məzmunu
Filmin xronometrajı 122 dəqiqə olsa da, hadisələr bir göz qırpımında, həm də qarışıq şəkildə cərəyan edir. Utopik bir film də adlandırmaq olar “Kosmos”u. Reha Erdemin bu filmi kinomanlara Paolo Pazolininin “Teorema”sını, Trierin “Doqvill”ini xatırladacaq. İndi isə bir az ətraflı... Dağları aşaraq təngnəfəs bir nəfər kəndə doğru qaçır. Bu zaman çaya düşən bir uşaq görünür. Həmin bir nəfər bu uşağı xilas edir. Uşağın bacısı isə qardaşının çayda boğulduğuna əmin olduğundan bu naməlum insanın qardaşını diriltməsini, bu insanın şəfalı olması xəbərini verir atasına. Və beləliklə naməlum, özünü Kosmos kimi təqdim edən qonaq sərhəddə yerləşən kiçik bir kəndin sevimlisinə çevrilir. Bir-birinin ardınca xəstəliyi olan insanlara şəfa verən Kosmosu heç vaxt yemək yeyərkən, yatarkən görmək mümkün deyil. Qidası ancaq bol şəkər və çaydı. O asanlıqla yüksək ağaclara dırmaşa, ən nazik budaqlarında rahatlıqla otura bilir. Xilas etdiyi uşağın bacısı ilə isə aralarında mənəvi bağlılıq yaranır. Bir-birilərini quş səsləri çıxararaq axtarır və heyvanlar kimi oynayırlar. Kəndin hər insanı onu tanıyır və bu çox kiçik kənd get-gedə onu sıxmağa başlayır. Kömək etdiyi insanlarda axtardığı sevgini görmür. Özünü Allah qonağı adlandırsa da insanlar onunla ünsiyyətdən, onu anlamaqdan qaçırlar. Beləliklə anlaşılmazlıqlar yaranır və bu anlaşılmazlıqlar dözülməz həddə çatmağa doğru gedir.
Bursa saat qülləsi
Tarixi
İlk olaraq Sultan Əbdüləziz dövründə tikilmiş ancaq 1900-cü illərə qədər, məlum olmayan bir tarixdə dağıdılmışdır. Bu qüllə kvadrat planlı və dörd mərtəbəlidi. Kəsmə daşdan düzəldilən qüllənin ikinci və üçüncü mərtəbələrində bir eyvan var. 2 avqust 1904-cü ildə tikintisinə yenidən başlanmış, 31 avqust 1905-ci ildə tamamlanaraq II Əbdülhəmidin taxta çıxması şərəfinə, 31 avqust 1906-cı ildə Vali Rəşid Mümtaz Paşa tərəfindən mərasimlə istifadəyə verilmişdir.
Kosmos (film, 2009)
Məzmunu
Kosmos obrazında Reha Erdemin nəyi və ya kimi anlatmaq istədiyi tam açıqlanmır. Ən maraqlısı odur ki, rejissor bu filmdə Freyd və Nitşe fəlsəfəsini ortaq nöqtəyə gətirib Kosmosun obrazı ilə. Sevginin hər şeyə qadir olmasını anlatmağa çalışan qəhrəman həm də insanın heyvandan fərqini tapmaqda acizdir. Yəni demək olmaz ki, Kosmos necə bir insandır. Yaxşı ya pis. Onda bu xüsusiyyətlər yoxdur. Haradan gəldiyi məlum deyil, hara gedəcəyi də bilinmir. Tərki dünya bir halı var və asanlıqla hər kəsin rəğbətini qazana bilir. Film olduqca gözəl alınıb. Təsadüfi deyil ki, 2009-cu il “Antalya film festivalı”nda film “Ən yaxşı film”, “Ən yaxşı rejissor”, “Ən yaxşı görüntü rəhbəri”, “Özəl jüri mükafatı” nominasiyalarında laureat oldu. Bundan başqa daha 3 beynəlxalq film festivallarında qalib oldu. Bir maraqlı faktı da nəzərinizə çatdırım ki, filmdə “Daşlı qala” mahnısından elə azəricə istifadə olunub. Əgər qarlı qış, uzun və qarmaqarışıq art xaus həvəskarısınızsa, bu film izlənməsi gərəkən ekran əsəridir.
Bursa saat qülləsi
Quruluşu
Qüllə 6 mərtəbəli olub 65 metr uzunluğunda və 4,65 metr enindədir. Təpəsində dörd bir tərəfə baxacaq şəkildə 4 ədəd saat olacaq şəkildə planlanmıştır. Qülləyə dörd pilləli yuvarlaq kəmərli qapıdan girilir. Qüllənin içərisində 89 pilləli taxta bir pilləkən var. Qüllənin kvadrat gövdəsini beş profilli saçaq altı hissəyə bölür. Hər qatın bölməsində yuvarlaq kəmərli, düzbucaqlı bir pəncərə var. Ən üst mərtəbənin hər bir üzünə də girdə dəstəkli bir saat yerləşdirilmişdir. Ağırlıqlarla çalışan bu saatın zənginin diametri 90 sm. Günümüzdə bir elektron saata malikdir və Bursa Bələdiyyə yanğın müşahidə məqsədilə də istifadə edilir.
Mənbə
Bursa Saat Kulesi
Polylepis hieronymi
(Polylepis hieronymi) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ləkər
Ləkər — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Bürsülüm inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 206 nəfərdir.
Mojang AB
Mojang AB — 2009-cu ilin mayında İsveçdə qorulmuş videooyun şirkəti. "Minecraft", "Scrolls" və başqa oyunlar yaratmışdır. 2014-cü ildə Microsoft tərəfindən alınmışdır. Mojang AB şirkəti Markus Aleksey Persson tərəfindən qurulmuşdur.
Baqul Berdiyeva
Baqul Berdiyeva (18 may 1995) — Türkmənistanlı qadın ağır atlet. 53 kq çəki dərəcəsində yarışır və beynəlxalq yarışlarda Türkmənistanı təmsil edir. Baqul Berdiyeva İslam Həmrəyliyi Oyunlarında iştirak etmişdir. Son dəfə 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında mübarizə aparmışdır.
Çak Yeqer
Çarlz Elvud Yeqer — amerikalı pilot.
Həyatı
1923-cü ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Virciniya bölgəsində dünyaya gəlmişdir. İkinci dünya müharibəsi dövründə ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrində xidmət etmişdir.
Müharibə başa çatdıqdan sonra Hərbi hava qüvvələrindən ayrılmamış və test pilotu olmuşdur. 14 oktyabr 1947-ci ildə raketlərlə təchiz edilmiş Bell X-1 təyyarəsini test edərkən səs sürətini keçmiş ilk insan olmuşdur. Daha sonralar hərbi karyerasında general-mayor rütbəsinə qədər yüksəlmişdir. 1941–1975-ci illər ərzində ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrində xidmət etmişdir. Vyetnam müharibəsi və İkinci dünya müharibəsində iştirak etmişdir.
Qurd Səyid və Şura (teleserial, 2014)
Qurd Səyid və Şura — Nərmin Bezmenin eyni adlı romanı əsasında hazırlanan Türkiyə tarixi və drama teleserialı. Ekranlarda ilk dəfə 4 mart 2014-cü ildə göstərilmişdir. Son seriyası 20 noyabr 2014-cü il tarixində Star TV kanalında nümayiş olunmuşdur.
Süjeti
Zəngin krım tatar ailəsində anadan olan Qurt Səyid, atası görkəmli torpaq sahibi Mirzə Mehmet Eminovun qoyduğu prinsiplərə əməl edərək böyümüşdür. Rus imperatoruna böyük hörməti olan Mirzə Mehmetin ən böyük istəyi oğlunun gözəl müsəlman qadını ilə nikahdan uşağı olmasıdır. Həm mülki həyatda, həm də hərbi sahədə müvəffəq olan Səyid ilə evlilik bir çox qadınların xəyalından keçir. Balların birində Seyid nəcib rus ailəsindən olan Aleksandra (Şura) adında qıza aşiq olur. Aleksandra ona qarşılıqlılıq versə də onların sevgisi müharibə başlayandan sonra sınağa çəkilir. Qurd Səyid çar və ata yurdunu qorumaq üçün Karpata yola düşür, amma onların sevgisi bundan azalmır.
Cəbhədə ağır yaralanandan sonra Qurd Səyid Petroqrad şəhərinə qayıtmaq məcburiyyətində qalır və burada inqilabın qəddarlığı ilə qarşılaşır. Qurd Səyid və dostları birbaşa İmperator II Nikolayl ilə əlaqəli olduqlarından bolşeviklərin qara siyahısına düşürlər. Qurd Səyid qaçmaq məcburiyyətində qalır, lakin Aleksandradan da ayrılmaq istəmir. O, qızı valideynlərinin yanına aparır, burada onunla evlənmək niyyətini açıqlayır. Şuranın zənginliyi və mənşəyinə baxmayaraq, Mirzə bu evliliyin əleyhinə olur. Qurd Səyid atasının istəyinə qarşı çıxaraq ölkəni tərk edir.
Dostlarının köməyi ilə Qurd Səyid və Şura keçmiş həyatlarını geridə qoyaraq gəmi ilə İstanbula yola düşürlər. Qurd Səyid gətirdiyi bilik və bacarıqlar ilə son illərini yaşayan Osmanlı İmperiyası sakinləri arasında hörmət qazanır. Çətinliklərlə dolu yeni bir həyatda Qurd Səyid və Şuranın yeganə dəstəkçisi onların sevgisi olur. Ancaq Qurd Seyid, Şuranı sevdiyi şəkildə sevilməyəcəyini bilərək yanında olmağa hazır olan Murvet ilə görüşəndən sonra vəziyyət gərginləşir.
Mövsümlərin premyeraları
İlk mövsüm (1-13 epizodlar) 2014-cü il martın 4-dən 10-dək Türkiyənin Star TV kanalında göstərildi və hər çərşənbə axşamı saat 20: 00-da yayımlanırdı. İkinci mövsüm (14-21-ci bölümlər) 23 sentyabr-20 noyabr 2014-cü il tarixlərində eyni kanaldan göstərildi, hər çərşənbə axşamı saat 20: 30-da və cümə axşamı saat 22: 30-da yayımlanırdı.
Nadir Balakişiyev
Nadir Balakişiyev — Sumqayıt Şəhər Partiya Komitəsinin birinci katibi (1962-1971).
Həyatı
Balakişiyev Nadir Ağadayı oğlu 1930-cu il fevralın 2-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Məktəbi fərqlənmə ilə bitirib Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutuna daxil olur.
Birinci kursun axırlarında atasını itirən 19 yaşlı Nadir Balakişiyev ailəsinin bütün məsuliyyətini öz çiyinlərinə götürür və beləliklə o, hələ tələbəlik illərində əmək fəaliyyətinə başlayaraq mühəndis-energetik vəzifəsinə işə düzəlir.
1953-cü ildə institutu bitirən Nadir Balakişiyevə Dövlət Nəzarəti Nazirliyində işləmək məsləhət görülür. 1961-ci ilin yanvarında Azərbaycan KP MK-nın təşkilat işi şöbəsində məsul təşkilatçı vəzifəsinə təyin edilir.
1962-ci ildən Sumqayıt Şəhər Partiya Komitəsinin birinci katibi, 1971-ci ildən Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Xarici turizm idarəsinin rəisi vəzifələrində çalşıb.
1978-1990-cı illərdə ixtisası üzrə, 1991-1997-ci illərdə isə "İçərişəhər" Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğunun direktoru işləyib.
İki dəfə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı, 1964-cü ildə isə Azərbaycan KP MK üzvü seçilib. 1966-cı ildə Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində Sov.İKP XXIII qurultayının işində iştirak edib. 1966-cı ildə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edilib.
Nadir Ağadayı oğlu Balakişiyev 2004-cü il mayın 26-da vəfat edib.
İkili həyat (teleserial, 2007)
İkili həyat Lee Joon-gi, Nam Sang-mi and Jung Kyung-honun baş rolda oynadığı 2007-cü il Koreya teleserialıdır. Serialın əsil adı İt və canavar arasında vaxtdır. İctimai TV-də İkili həyat adı ilə yayımlanmışdır.
Məzmun
Ata və anasının ölümündən sonra Lee Soo-hyun adlı uşaq polis ailəsi tərəfindən övladlığa götürülür. O, ögey qardaşı Min-ki ilə birlikdə polis olmağa qərar verir. Lee Soo-hyun Ji-woo adlı qızla görüşür və həyatını onunla keçirəcəyinə söz verir. Ancaq Taylanda vəzifəsinə görə gedəndə ata və anasının qətillərini xatırlayır, avtomobil qəzası ilə özünü bütün tanışlarına ölmüş göndərir və o, valideynlərinin intiqamını Mao adlı mafiya başçısından almaq üçün Maonun dəstəsinə polis casusu olaraq qatılır. Ancaq bilmədiyi şey odur ki, sevdiyi qız Ji-woo Maonun qızıdır.
Lee Soo-hyun daha sonra qəzaya düşür. Bu qəza onda yaddaş pozğunluğu əmələ gətirir və o, polis olduğunu unudub əsil cinayət şəbəkəsinin bir üzvü olaraq davranır. Mao ilə Koreyaya qayıdan Lee Soo-hyun burada Ji-woo və Min-ki ilə qarşılaşır.
Bayram Apoyev
Həyatı
B.F.Apoyev 15 aprel 1957-ci ildə Goranboy rayonunun Cinli-Boluslu kəndində anadan olmuşdur. 1964- 1974-cü illərdə Qərbi Azərbaycanın Vedibasar mahalının  Xalisa kənd orta məktəbində təhsil almışdır. 1978-ci ildə V.İ.Lenin adına APİ-ni ( indi ADPU ), 1988-ci ildə Azərb. ETPEİ –nin (indi Azərbaycan Respublikası Təhsil İnstitutu) aspiranturasının əyani şöbəsini bitirmişdir. 1989-cu ildə “ İbtidai siniflərdə diyarşünaslıqdan istifadənin təlimin keyfiyyətinə təsiri ” mövzusunda dissertasiya müdafiə edib pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır. 1991-ci ildə  müsabiqə yolu ilə Gəncə Dövlət Universitetinin Ümumi pedaqogika kafedrasında müəllim, 1994-cü ildə həmin kafedrada dosent vəzifəsinə  seçilmişdir.
1994-2002-ci illərdə Pedaqogika və psixologiya fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışmışdır.2007-ci ildən hal-hazıra kimi Pedaqoji fakültəsinin dekanı vəzifəsində işləyir.100- ə yaxın elmi əsərin, o cümlədən 22 adda elmi monoqrafiya, dərslik, dərs vəsaiti və elmi- metodik vəsaitin,100-dən yuxarı qəzet məqaləsinin müəllifidir.2017-ci ildə " Nizami Gəncəvinin pedaqoji ideyalar sistemi " mövzusunda elmlər doktoru dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Ailəlidir, iki oğlu, iki qızı var.
İkili həyat (teleserial, 2007)
Məzmun
Lee Soo-hyun əvvəki kimi polisə casusluq eləməyə davam edir. Lee Soo-hyunun bu dəfə həqiqətən öldüyünə inanan Ji-woo isə Fransanın Paris şəhərinə sərgi üçün getməyə qərar verir. Lee Soo-hyun isə qardaşı Min-kinə casusluq fəaliyyətini Parisdə davam edəcəyini söyləyir.
Bayram Apoyev
Kitabları
Bədii kitabları :
1.Ağrı.Bakı :"Adiloğlu ",2005
2.Qarabağım.Bakı:"Nasir", 2006
3.Öz gülüm- gül ömrüm. Bakı :"Nərgiz",2015
4.Ana yurdum. Bakı :" Nərgiz ", 2017
5.Sarıbabaya salam.Bakı :"Nərgiz ",2020
Süleyman Vəzirov
Süleyman Azad oğlu Vəzirov — Azərbaycan SSR-in 1-ci neft sənayesi naziri, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1944) , Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurasının sədri.
Həyatı
Süleyman Vəzirov 1910-cu ildə Şuşada ziyalı ailəsində dünyaya gəlib. Onun atası Azadbəy Vəzirov Peterburqda hərbi təhsil almış və xüsusi tapşırıqlar üzrə polkovnik, anası Zəhra xanım isə dövrünün məşhur həkimi Kərimbəy Mehmandorovun qızı idi. Süleyman Vəzirov 1918-ci ildən Şuşa real məktəbində oxuyur, sonra Bakı sənaye-iqtisad texnikumuna daxil olur. Texnikumda oxumaqla bərabər o, həm də kinomexanik köməkçisi işləyir. Texnikumu bitirdikdən sonra İliç buxtasında – mədəndə "zamerşik" vəzifəsində çalışmağa başlayır.
Neft mədənində çalışmaq və "Azneft" Birliyinin baş mühəndisi olan qohumu Fətulla Rüstəbəyovla olan söhbətlər onun sonrakı sənət seçimini təyin etdi. 1928-ci ildə Süleyman Vəzirov Azərbaycan Politexnik institutunun dağ-mədən fakültəsinə daxil olur və oranı 1932-ci ildə müvəffəqiyyətlə başa vurur. YÜKSƏK İXTİSASLI MÜHƏNDİS Süleyman Vəzirov yüksək ixtisaslı bir mühəndis kimi Pirallahı, Lok-batan, Qaraçuxur kimi neft-qaz yataqlarının işlənilməsində çalışmaqla yetişmişdir. Bir neçə il ərzində o, ixtisasının bütün pillələrini keçərək mühəndis, böyük mühəndis, trestin baş mühəndisi vəzifələrində çalışaraq kamil mütəxəssisə çevrildi.
S.Vəzirov 1935–1937-ci illərdə "Molotovneft" trestində indiki- Əmirov adına Neftqazçıxarma idarəsi mədən müdirinin müavini, 1937–1940-cı illərdə "Kaqanoviçneft" trestinin – indiki Suraxanı Neftqazçıxarma idarəsi baş mühəndisi vəzifələrində çalışmışdır.
Özünə və tabeliyində olanlara qarşı tələbkarlıq, əməksevərlik, insanlarla iş görmək qabiliyyəti onun 1940-cı ildə o vaxt bütün geoloji kəşfiyyat işlərini, qazma, neftçıxarma və emal, habelə iri tikinti təşkilatlarını özündə birləşdirən Azneftkombinata baş mühəndis vəzifəsinə irəli çəkilməsinə səbəb olmuşdur.
Otuz yaşlı S.Vəzirovun tutduğu vəzifənin məsuliyyətini başa düşmək üçün, "Azneftkombinatın" yerinə yetirdiyi işləri bilmək lazımdır: Burada geologiya, quyuların qazılması, neft hasilatı, emal, neft maşınqayırması, neft iqtisadiyyatı yəni indi bir neçə nazirliyin həyata keçirdiyi işlər həyata keçirilirdi. "Azneftkombinat" nəinki Azərbaycanın neft-qaz sənayesində aparıcı rolunu oynayırdı, eləcə də Sovet İttifaqında neft sənayesində həyata keçirilən işlərin 75% bu struktur ilə əlaqədar idi. O illərdə neftçilər çox çətin bir şəraitdə işləyirdilər. İstehsalatdakı istənilən səhv, mütəxəssisin həyatı bahasına başa gələ bilərdi. Amma S.Vəzirov özünü layiqincə göstərə bildi: 1941-ci ildə Azərbaycan maksimum – yəni 23,5 mln.t neft hasil etdi və kombinatın baş mühəndisi kimi S.A.Vəzirov Lenin ordeni ilə təltif olundu.
Çətin 1942-ci ildə S.A.Vəzirov "Azneftekombinat"a rəhbər təyin edildi. Suleyman Vəzirov "Azneftkombinatın" ilk azərbaycanlı rəhbəri idi. Bu isə çox şey demək idi. Müharibənin ağır illərində dahi neftçi və təşkilatçı olmaq lazım idi ki, qarşıya çıxan və eləcə də çıxa biləcək çətinliklərin öhdəsindən gələ biləsən. Bu çətin dövrdə cəbhənin və arxanın yanacağa və sürtgü yağlarına olan ehtiyacının ödənilməsi, arxa cəbhədə zavod və fabriklərin istehsal profilinin dəyişdirildiyi səbəbindən vəziyyətdən çıxmaq üçün yeni sahələrin yaradılması, lazım gəldikdə isə kadrların qorunması kimi müxtəlif məsələlərin həll edilməsi lazım gəlirdi. CƏBHƏYƏ NEFT LAZIMDIR Müharibənin alovları içində yanan ölkədə Bakı neftinin cəbhəyə çatdırılması lazım idi. Yanacaq və neft məhsullarının daşındığı yollar düşmənin əlində idi. Neft və neft məhsullarının daşınması üçün yalnız bir yol qalırdı, o da Bakıdan Xəzər dənizi ilə Krasnovodska – indiki Türkmənbaşıya. Lakin Krasnavodskda neftin saxlanılması üçün çənlər yox idi. Süleyman Vəzirov Bakıda mövcud neft cənlərini, dənizdə tankerlərin yedəklərində Krasnovodska aparılması təklifi ilə bu məsələni çox sadə bir yolla həll etdi.
Bu rəqəmlər indi sadə deyilir. Lakin bu göstəricilərin mütəxəssislərin çatışmadığı, lazımı avadanlığın olmadığı, üstəlik də Stalin – Bağırov rejiminin hökm sürdüyü bir vaxtda əldə edildiyini bildikdə onların mənası dəyişir. Bunun öhdəsində yalnız böyük bilik və təşkilatçılıq bacarığı olan, lazım gəldikdə sərt, lazım gəldikdə isə mülayim olaraq insanların rəğbətini qazanan, mürəkkəb və ekstremal şəraitdə düzgün qərar vermək qabiliyyəti olan şəxs gələ bilərdi ki, bu keyfiyyətlərin hamısı Süleyman Vəzirovda toplanmışdır. Bütün bu keyfiyyətlərin olması onun, dəfələrlə Bağırovdan "Vəzirov, sən ömrünü qazamatda başa vuracaqsan" ifadəsini eşitməsinə mane olmurdu. Çətin müharibə şəraitində neft sənayesinin inkişafı sahəsində göstərdiyi xüsusi xidmətlərinə görə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 24 yanvar 1944 tarixli sərəncamı ilə S.A.Vəzirov Sosialist Əməyi qəhrəmanı, Lenin ordeni və Qızıl "Oraq-Çəkic" medalı ilə təltif olunmuşdu. MİRCƏFƏR BAĞIROVUN HƏDƏSİ S.A.Vəzirov 1945-ci ildə "Azneft" birliyinin rəisi vəzifəsində çalışmışdı. Sülh dövrünün başlanması bir sıra yeni zəngin neft yataqlarının işlənilməsinə imkan yaratdı ki, bunlardan biri də Vəzirovun aktiv əməyi ilə işlənilməyə daxil edilən Buzovna-Maştağa yatağı idi. Lakin Bağırov – Vəzirov münasibətləri mürəkkəbləşməyə başlamışdır. Bağırov heç bir səbəb göstərmədən onu vəzifədən azad edir və sonda "mən öz düşmənlərimə Bakını tərk etməyə 48 saat verirəm, kiməki sənin kimi simpatiyam var, ona 24 saat verirəm" məcazi ifadəsini işlətmişdi. Onu Bakıdan Moskvaya yola salmağa demək olar ki, bütün neftçilər gəlmişdi. 1946-cı ildə Süleyman Vəzirov SSRİ Nazirlər Sovetinin təsdiqi ilə "Ölkənin cənub və qərb rayonlarında neft hasilatı üzrə Baş İdarənin" rəisi vəzifəsinə təyin edilir.
Bu təyinatdan sonra SSRİ-nin neft yataqlarının yarısı – Qroznı, Kuban, Ukrayna – onun fəaliyyət sferasına daxil oldu. SSRİ-nin neft sənayesinin məhz bu hissəsi müharibə zamanı tam dağıdılmışdı. S.A. Vəzirovun başçılığı və bilavasitə iştirakı ilə çox qısa müddətdə mədənlər bir-birinin ardınca bərpa edilərək yataqların işlənilməsi davam etdirilməyə başladı.
XX əsrin 40-cı illərində geoloqlar Türkmənistanda Qumdağ yatağını kəşf etmişdilər. Neft sahəsinə nəzarət edən Beriya Nikolay Konstantinoviç Baybakova yeni yatağın işlənilməyə daxil edilməsini tapşırmışdı və çox ciddi nəzarətdə saxlayırdı. Nikolay Konstantinoviç Baybakov təşkilatçılıq bacarığına və neft sənayesindəki təcrübəsinə bələd olduğu Süleyman Vəzirova Qumdağ yatağının mənimsənilməsini tapşırır. 1949-cu ilin mart ayında şəxsən Stalinin imzaladığı əmrə əsasən Süleyman Vəzirov "Turkmənneft" Birliyinin müdiri təyin edilir.
Qumdağ sahəsi qum barxanları arasında yerləşmişdir və yatağın işlənilməsi üçün burada nə infrastruktura, nə də yol var idi. Vəzirov birinci növbədə Qumdağa Nebitdağdan yolun çəkilməsindən başlayaraq, su, elektrik təchizatını təmin etməklə işçilər üçün yaşayış məntəqəsinin tikintisini həyata keçirdi. İnanmaq çətindir, lakin 1949-cu ilin sonuna Qumdağ sahəsində qazma işlərinə başlandı. Onu da qeyd edim ki, burada qazma işləri müharibə vaxtı köçürülmüş "Əzizbəyovneft" qazma kontorunun işçiləri tərəfindən aparılırdı. "XALQ DÜŞMƏNLƏRİ"NİN XİLASI Onun insani keyfiyyətləri işin ağırlığından, yaşayış şəraitindən və eləcədə idarəetmə sistemindən asılı olmayaraq həmişə özünü ən yüksək şəkildə göstərirdi. Vəzirov Türkmənistana təyin olduğu ilk günlərdə eşidir ki, Nebitdağ lagerində azərbaycanlı keçmiş neftçi-siyasi dustaqlar saxlanılır. O, ixtisaslı kadrların çatışmamazlığını səbəb gətirərək onların azad olunmasına başlayır. Nəhayət onların ailələri ilə birlikdə Nebitdağda yaşamasına icazə alır. O vaxtlar "xalq düşməni" damğası vurulan adamların müdafiəsinə qalxmağın nə qədər təhlükəli olmasını bilən adamlar Vəzirovun bu hərəkətinə qiymət verə bilərlər.
Nefbitdağ şəhəri uzun müddət "Türkmənneft" birliyinin balansında olduğundan Süleyman Vəzirov bu şəhərin meri sayılırdı və onun yaradıcısı hesab edilməyə tam haqqı var.
Vətənə geri qayıdan S.Vəzirov işinə Azərbaycanda kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsindən başladı. O, həm quruda, həm də dənizdə kəşfiyyat işlərinin həcmini artırdı. Çox qısa bir zamanda quruda Qaradağ, Kürovdağ, Mişovdağ, Zirə, Qalmaz və dənizdə Qum adası və Palçıq pilpiləsi yataqları kəşf edildi. İş yalnız yeni yataqların açılmasında və onların abadlaşdırılmasıda deyildi. Süleyman Vəzirov neft sənayesinin inkişafı üçün prinsip etibarı ilə yeni proqram təklif etdi.
Süleyman Vəzirov 1958-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədr müavini vəzifəsinə irəli çəkilmiş, 1959-cu ildə isə Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurasının sədri təyin edilir. Bu vəzifədə o, bir çox problemlərlə, ən əsası isə kimya sənayesinin yaradılması problemi ilə qarşılaşdı.
Sumqayıt şəhərinin salınması, burada zavod və fabriklərin tikintisi, orada çalışan əhalinin yaşayış və məişət tələblərinin təmin edilməsi və bu kimi müxtəlif məsələlərin vaxtında və keyfiyyətlə yerinə yetirilməsi lazım gəlirdi.
Tutduğu vəzifə ilə əlaqədar Süleyman Vəzirov respublikada həyata keçirilən bütün işlərlə məşğul olmasına baxmayaraq, o heç bir zaman özünün neftçi olduğunu və neftçiləri unutmurdu. Neft sənayesi ilə bağlı işlərdə, problem məsələlərin həllində bilavasitə iştirak edirdi. NİYOLAY BAYBAKOVUN ETİRAFI Süleyman Vəzirov neft sənayesinin ayrı-ayrı sahələrini – geologiya, qazma, neft yataqlarının işlənilməsi və ya neft işinin digər sahələrini həmin sahələrin mütəxəssislərindən daha yaxşı bilirdi.
Nikolay Baybakovun sözləri ilə desək, keçmiş Sovet İttifaqında Vəzirov bir nömrəli neftçi idi. SSRİ-nin neft sənayesində onu tanımayan yox idi. O, SSRİ-nin neft sənayesi naziri olanda həmişə təkrar edərdi ki, bura Süleyman Vəzirovun yeridir.
Süleyman müəllim barəsində sözümü mən jurnalist Nadejda İsmayılovanın bu görkəmli neftçiyə və unudulmaz insana həsr olunmuş "Suleyman Vezirov. Portiret na fone veka" ("Süleyman Vəzirov. Əsrin fonunda portiret") kitabında demişəm və indi də bir daha vurğulamaq istəyirəm ki, istər Azərbaycanda, istərsə Türkmənistanda və Moskvada işləyərkən o, özünün fenomenal qabiliyyətinə və çox səmərəli fəaliyyətinə görə həmişə birincilər sırasında olmuş, başçılıq etdiyi kollektivin mənafeyini qorumuş, işçilərə atalıq və müəllimlik etmişdir. Süleyman Vəzirovun əziz xatirəsi onu tanıyanların ürəyində həmişə əziz olaraq qalacaq, keçdiyi şərəfli əmək yolu isə gələcək nəsillərə örnək olacaqdır.
Neft və qaz kəmərlərinin sualtı hissəsinin çəkilişində istifadə olunan borudüzən gəmilərdən biri "Süleyman Vəzirov"-un adını daşıyır
Polylepis incana
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycanda zərdüştilik
Yampolski belə hesab edirdi ki, Azərbaycan zərdüştlük üçün bir növ, papa vilayəti rolunu oynayıb. Ən nüfuzlu atəşpərəst məbədləri Azhttps://az.m.wikipedia.org/wiki/Az%C9%99rbaycanda_z%C9%99rd%C3%BC%C5%9Ftilikərbaycanda yerləşirdi. Zərdüştlük ideologiyasının yayıcıları kahin-maqlar da Azərbaycanın yerli xalqı idilər. Maq sözü öz əsl mənasından başqa həm də sehrbaz, cadugər anlamında bütün dünya dillərinə keçib.
Azərbaycanın çox yerlərində indiyədək yanan şamı üfürüb söndürmək, yanan ocağa su tökmək günah sayılır. Şamın, çırağın və s. bu kimi şeylərin evdə qəflətən sönməsi yaxın vaxtlarda ailə üçün bədbəxtlik gözlənildiyindən xəbər verir. Odu söymək, yaxud oda boş yerə and içmək böyük günahdır. Odu su ilə söndürmək olmaz.
Bulbophyllum myrtillus
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycanda zərdüştilik
Azərbaycanda yaranıb yayılmış xürrəmilik, məzdəkilik, hürufilik kimi dini cərəyanlar da zərdüştilikdən qidalanıblar. Zərdüştilərin Tanrı bəxşişi hesab etdikləri əsas müqəddəs ünsürlər Su, Od, Torpaq, Hava və Qauş-Urvan-öküz ruhu idi. Bu kultlara müvafiq ilahlardan başqa müxtəlif təbiət qüvvələri ilə bağlanan ilahlar – Göy, Torpaq, Günəş, Ay, Külək və s. ilahları da var.
Gündəlik ibadətlər od və su vasitəsilə Tanrıya qurban və nəzir verməkdən ibarətdir. Oda və od ilahəsi Atura, həmçinin suya və su-bərəkət ilahəsi – Anahita xidmət etməkdən ötrü xüsusi məbədlər tikilirdi. Azərbaycanda Tanrının ən qüdrətli enerjilərindən olan oda sitayişlə əlaqədar bir fakt da diqqəti çəkir. "Azərbaycan" sözünün mənası bütün yozumlarda Odlar Yurdu anlamını verir. Atəşgahlarda od mehrab şəklində olan altlıqlardan çıxır və məbədlərin yüksək damlarına qədər ucalırdı. Zərdüşti məbədləri "Atəş yeri", yaxud "Atəş evi" adlandırılırdı.
Novruz – yeni gün. Novruz oda həsr olunur və yazda gecə ilə gündüzün bərabərləşdiyi gün bayram edilirdi. Belə hesab olunurdu ki, Zərdüşt bü gün anadan olub.
Antik dövrün müəllifləri Albaniyadakı müqəddəs yerlər və Xəzər adalarında daim yanan odlar barədə danışırlar. Qədim salnamələr və yerli rəvayətlər göstərir ki, İçəri şəhərdəki Cümə məscidi və alban kilsəsi Od və Su məbədlərinin yerində tikilib. Pirallahıda çox müqəddəs sayılan atəşgah da olub. Zərdüştilərin pərəstiş etdikləri Öküzün təsviri İçəri şəhərdən və onun ətraflarından çıxan çoxsaylı arxeoloji qazıntılarda da müşahidə olunur.
Azərbaycan alimlərinin ixtiyarında Bakıdakı məşhur Qız qalasının qədim zamanlarda zərdüştilik məbədi olması haqda da xeyli materiallar vardır. Bir çox alimlər Abşerondakı çoxsaylı qalaları da məbəd hesab edirlər. Hələ orta əsrlərdə Azərbaycan coğrafiyaşünası Bakuvi həmin qala-məbədlərin mövcudluğundan bəhs etmişdi. Bunların bir çoxunun müdafiə məqsədi daşıması heç də onların məbəd təyinatına zidd gəlmir. Bəzi xristian kilsələri də bu cür ikili səciyyə daşıyır.
Qalaların yaxşı vəziyyətdə qalmasını onların müdafiə xarakterindən başqa həm də Yaxın Şərqə səlcuq və monqolların gəlməsindən sonra Abşeronda zərdüştiliyin dirçəlməsi ilə izah etmək olar. Bu dövrlərdə zərdüştilər müsəlman təqibləri altında əsas etibarilə cənuba – Fars vilayətinə qaçmış və orada Türkabad və Şərifabad şəhərlərində zərdüştiliyin yeni mərkəzlərini yaratmışdılar. Görünür, elə həmin illərdə zərdüşti qaçqınlar Abşeronda da peyda olmuşlar.
Baba Babazadə (geoloq)
Baba-zadə Baba Qurbanqulu oğlu — geoloq-neftçi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1959), geologiya-minerologiya elmləri doktoru (1962), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1944)
Həyatı
Baba Baba-zadə 25 aprel 1911-ci ildə Bakının Ramana kəndində anadan olub. O, 1923–1929-cu illərdə N.Nərimanov adına Sənaye Texnikumunu, 1934-cü ildə isə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetini bitirib. Geoloji-kəşfiyyat fakültəsində təhsil alan Baba-zadə mühəndis-geoloq ixtisasına yiyələnib.
Baba Baba-zadə 1949-cu ildə geologiya-mineralogiya üzrə fəlsəfə doktoru, 1962-ci ildə geologiya-mineralogiya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcələrini almışdır. O, 1959-cu ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir.
Baba Baba-zadə həmçinin pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetində dərs demişdir. Onun "Buzovna-Maştağa neft yatağı və Abşeronun dərində yatan perspektiv strukturlarının axtarışı" adlı monoqrafiyası 1952-ci ildə Sankt-Peterburq şəhərində çap olunmuşdur.
Alimin geoloji-kəşfiyyat və yataqların səmərəli işlənməsi üzrə 80-dən artıq elmi əsəri işıq üzü görmüşdür. Eyni zamanda monoqrafiyalar, kitablar, ayrı-ayrı məqalələr şəklində böyük elmi irs qoymuşdur. Onun rəhbərliyi altında 20-dən çox fəlsəfə doktoru hazırlanmışdır. Baba Babazadənin adı YUNESKO-nun "Dünya alimlərinin elmi irsi" siyahısına daxil edilmişdir.