cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Macar inqilabı (1956)
Beynəlxalq reaksiya
ABŞ dövlət katibi Con Dalles 24 oktyabrda BMT Təhlükəsizlik Şurasına Macarıstandakı vəziyyəti müzakirə etmək üçün toplaşmağı təklif etməsinə baxmayaraq qətnamə təqdim etmək üçün təcili tədbir çox az görüldü. Bu, qismən də sakit fasilə başlayandan bir neçə gün sonra dünyada digər hadisələrin, o cümlədən Süveyş böhranının meydana çıxması ilə bağlı idi. Problem Süveyş böhranı nəticəsində ABŞ-nin diqqətinin Macarıstandan yayınması yox, SSRİ-nin bu məsələ barədə mühakiməsinin daha da çətinləşməsi ilə bağlı idi. Vitse-prezident Riçard Nikson daha sonra izah edirdi ki, "biz bir tərəfdən sovetlərin Macarıstana müdaxiləsi haqqında şikayətlənə, digər tərəfdən isə Böyük Britaniya və Fransanın Camal Əbdül Nasirə müdaxilə etməsi üçün doğru zaman seçimini təsdiqləyə bilmədik".
Niksonun ilk başlarda Şərqi Avropada kommunizmin "rolunun azaldılması" və buranın "azad edilməsi" üçün etdiyi çağırışlara baxmayaraq Con Foster Dalles SSRİ liderlərinə mesaj göndərmişdi: "Biz bu ölkələri (Polşa və Macarıstan) mümkün hərbi müttəfiqlər kimi görmürük".
ABŞ-nin cavabı dəyişikliklərə gizli şəkildə təsir etmə mərhələsində (həm gizli agentlərlə, həm də Azadlıq Radiosu ilə) Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsindən (CIA) asılı idi. Halbuki onların Macarıstanla bağlı hərbi əməliyyatları tezliklə iflas etdi və onlar nə Avropada silahların gizlədildiyi gizli yerlərdən heç birini müəyyən edə bildilər, nə də onların bu silahları kimə göndərə biləcəyindən əmin idilər. Agentliyin əsas məlumat mənbəyi qəzetlər və Budapeştdəki Dövlət Departamentliyində çalışan Geza Katona adında işçi idi. 28 oktyabra qədər, Nad hökumətinin hakimiyyətə gəldiyi gecə, Azadlıq Radiosu öz yayımlarında Frank Visnerin əmri ilə insanları silahlı mübarizəyə təşviq edir, onlara tanklarla necə mübarizə aparmaq lazım olduğundan bəhs edir və "ya azadlıq, ya ölüm!" şüarları ilə küçəyə çıxmalarını məsləhət görürdü. Nad hakimiyyətə gələn zaman MKİ (CIA) rəhbəri Allen Dalles Ağ Evə Kardinal Yosef Mindsentinin daha yaxşı lider ola biləcəyi iddiası ilə müraciət etdi (o, bunu Nadın kommunist keçmişinin olması ilə əlaqələndirirdi) və MKİ-nin radio yayımlarında Nadı "sovet qoşunlarını ölkəyə çağırmış xəyanətkar" adlandıraraq onun əleyhinə təbliğat aparmağa başladı. MKİ Macar ordusunun tərəf dəyişməsi və üsyançıların silah əldə etməsi haqqındakı səhv xəbərlərə inanan zaman radio öz yayımlarına davam edirdi (Uilyam Kolbiyə görə, üsyan dəf edilən zaman Visnerin "əsəb pozuntusu" var idi).
right|thumb|250x250px| Macarıstana dəstək yürüşü, [[Eyndhoven, Niderland, 5 noyabr 1956]]
ABŞ prezidenti Duayt Devid Eyzenhauer ABŞ müdaxiləsinə qarşı məsləhət görülən macar müqavimətinin və SSRİ-nin peyk "millətlər"ində yalnız iqtisadi siyasət və siyasi ritorikadan doğan narazılıqlarla bağlı Milli Təhlükəsizlik Şurası daxilindəki ilkin siyasi müzakirələrin tədqiqindən xəbərdar idi. 1998-ci ildə baş tutmuş müsahibədə Macarıstan səfiri Geza Yesenski 1956-cı ildəki Qərb fəaliyyətsizliyini tənqid edirdi və o zamanlar BMT-nin əhəmiyyətini 1950–1953-cü illərdə Koreyaya BMT müdaxiləsini nümunə göstərərək vurğulayırdı.
Bununla birlikdə, son zamanlarda Milli Təhlükəsizlik Arxivi tərəfindən aşkara çıxarılmış Müdafiə Departamentliyi ilə bağlı tədqiqat, ABŞ-nin müdaxilə etməməsinin səbəblərindən biri kimi SSRİ ilə qəsdsiz nüvə müharibəsinin başlama riski olduğunu irəli sürürdü. Bu narahatlıq Eyzenhauer hökumətini vəziyyətə daha diqqətli yanaşmağa vadar etdi.
Üsyan zamanı Azadlıq Radiosunun macar dilindəki verilişləri siyasi və hərbi vəziyyətlə bağlı xəbərlər yayımlardı. Bundan əlavə, bu verilişlər, həmçinin macarları sovetlərlə mübarizəni dayandırmamağa çağırır və onlara müqavimət metodları ilə bağlı məsləhətlər verirdi. SSRİ inqilabı yatırdıqdan sonra, Azadlıq Radiosu macar xalqına "əgər vətəndaşlar müqavimət göstərməyə davam edərsə, NATO və ya BMT-nin müdaxilə edəcək" kimi əsassız xəbərlər verdiyinə görə təndiq olunmağa başladı. Allen Dalles Eyzenhauerə Azadlıq Radiosunun ABŞ köməyinə söz verməməsi barədə yalan danışdı, Eyzenhauer isə yayımların yazılı surətləri gizli saxlanıldığına görə buna inandı.
4 noyabrdakı Sovet müdaxiləsi
thumb|thumbtime=2:39|start=2:39| Macarıstanın 1 noyabrdakı vəziyyəti haqqında xronikal film Noyabrın 1-də İmre Nad sovet qoşunlarının Macarıstana şərqdən daxil olması və Budapeştə tərəf irəliləməsi xəbərini aldı. Nad SSRİ səfiri Yuri Andropovdan sovetlərin buranı işğal etməyəcəyi ilə bağlı vəd qəbul etdi (daha sonra bu vədin yanlış olduğu üzə çıxdı). Nazirlər Kabineti Yanoş Kadarın razılığı ilə Macarıstan öz bitərəfliyini elan etdi, Varşava Müqaviləsi Təşkilatından çıxdı və bitərəfliyini qorumaq məqsədi ilə kömək üçün Budapeştdəki diplomatik korpuslara və BMT-nin ümumi katibi Daq Hammarşeldə müraciət etdi. Səfir Andropovdan isə öz hökumətini, Macarıstanın sovet qoşunları ölkəni tərk edər-etməz danışıqlara hazır olması barədə məlumatlandırması xahiş edildi.
3 noyabrda Müdafiə Naziri Pal Maleter rəhbərliyindəki nümayəndə heyəti SSRİ-nin hərbi nəzarətində olan Tököl (Budapeştin yaxınlığında) şəhərində sovet ordusunun çəkilməsi ilə bağlı danışıqların aparılması üçün buraya dəvət olundu. Təqribən gecəyarısı SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin (KGB) rəhbəri general İvan Serov macar nümayəndə heyətinin həbsi əmrini verdi və növbəti gün sovet qoşunları yenidən Budapeştə hücum etdi. Noyabrın 4-ü erkən saatlarda Ferenç Münnix Solnok radiosunda "Macarıstanın inqilabi işçi və kəndli hökuməti"nin qurulması xəbərini xalqa çatdırdı.
SSRİ-nin "Fırtına əməliyyatı" adlanan ikinci müdaxiləsinin əsası marşal İvan Konyev tərəfindən qoyulmuşdur. 23 oktyabrdan əvvəl Macarıstanda yerləşdirilmiş beş sovet diviziyası qısa müddət sonra on yeddiyə çatdı. General-leytenant Amazasp Babacanyanın rəhbərliyi altındakı 8-ci mexanikləşdirilmiş ordu və Karpat hərbi bölgəsinin yaxınlığındakı general-leytenant Hacı Umar Mamsurovun rəhbərliyindəki 38-ci ordu hərbi əməliyyat üçün Macarıstana yerləşdirildi. Deyilənə görə, sovet əsgərlərinin bəziləri alman faşistləri ilə döyüşmək üçün Berlinə göndəriləcəyinə inanırdı. 3 noyabr saat 21:30-a qədər Sovet ordusu Budapeşti tam mühasirəyə almışdı.
4 noyabr saat 03:00-da Sovet tankları iki istiqamətdə Dunay çayının Peşt tərəfi boyunca Budapeştə daxil olmağı bacardı: birincisi cənubdakı Soroksar yolundan və digəri isə şimaldakı Vats yolundan. Beləliklə, sovetlər heç kimə atəş açmadan şəhəri effektiv şəkildə iki hissəyə ayırdı. Onlar hərbi əməliyyatın bütün həlledici nöqtələrinə nəzarət edir və geniş Dunay çayı boyunca gizlənirdilər. Daha sonra onlar zirehli texnika ilə Budanı keçdilər və saat 04:25-də Budaörs yolundakı ordu kazarmalarına ilk atəşi açdılar. Dərhal sonra isə Budapeştin bütün bölgələrində Sovet artilleriyası və tank atəşlərinin səsləri eşidildi. "Fırtına əməliyyatı" hava zərbələri, artilleriya və 17 diviziyanın koordinasiya edilmiş tank fəaliyyəti ilə davam edirdi. Sovet ordusu T-34–85 orta ölçülü, o cümlədən yeni T-54, ağır IS-3 tanklarını buraya yerləşdirmişdi.
right|thumb|250x250px| Budapeştin səkkizinci dairəsindəki bir küçədə yerləşən iki Sovet İSU-152 tankı. Arxada isə tərk edilmiş T-34/85 dayanmışdır
Noyabrın 4-dən 9-dək macar ordusu dağınıq və yaxşı təşkil edilməmiş şəkildə müqavimət göstərdi. Georgi Zukov on iki diviziyanın, iki zirehli alayın və bütövlükdə Macarıstan hava qüvvələrinin tərk-silah edildiyi məlumatını verirdi. Macar ordusu Budapeştin müxtəlif bölgələrində və Meçsek dağlarında yerləşən Peç şəhərində və ətrafında, o cümlədən Dunauyvaroşun (daha sonra "Stalin şəhəri" adlandırılmışdır) sənaye mərkəzində müqavimət göstərməyə davam edirdi. Budapeştdəki müqavimətdə 10000–15000 arası döyüşçü iştirak edirdi. Ən ağır döyüş Dunay çayı üzərində yerləşən Çepel şəhərindəki işçi sinfinin qərargahında baş vermişdir. Bəzi yüksək rütbəli zabitlərin açıq şəkildə SSRİ dəstəkçisi olmasına baxmayaraq, aşağı rütbəli əsgərlərin əksəriyyəti inqilaba sadiq idi. Onlar ya işğala qarşı vuruşur, ya da ordu sıralarını tərk edirdilər. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının verdiyi məlumata görə, macar ordusu birləşmələrinin sovetlər tərəfdə döyüşməsi ilə bağlı heç bir qeydə alınmış hal yoxdur.
2 noyabr saat 05:20-də İmer Nad özünün son müraciətini xalqa və dünyaya yayımladı. O, Sovet qüvvələrinin Budapeştə hücum etdiyini və hökumətin öz mövqeyində qaldığını elan etdi. Radiostansiya yayımı saat 08:07-də dayandırdı. Parlamentdə binasında Nazirlər Kabinetinin təcili iclası keçirildi, lakin cəmi üç nazir görüşdə iştirak etdi. Bu zaman Sovet qoşunları binanı işğal etmək üçün gəlmişdi. Danışıqlar yolu ilə təxliyə qərarı əldə edildi və nazir İştvan Bibonu Milli Hökumətin sonuncu təmsilçisi kimi vəzifəsində qalmasına imkan verildi. O, "Azadlıq və həqiqət üçün" adlı xalqa və dünyaya oyadıcı bəyanat yaydı.
left|thumb|280x280px| Ruszkik haza! (Ruslar evə qayıdır!) Budapeştdəki şüarlardan biri
4 noyabr saat 06:00-da Solnok şəhərində Yanoş Kadar "Macarıstan İnqilabi İşçi-Kəndli Hökuməti"nin qurulduğunu elan etdi. O, bəyanatında bildirdi:
Bu axşamdan sonra Kadar "sosializmin əsl səbəbinin sadiq döyüşçüləri"nə gizləndikləri yerdən çıxmaları və silahlanmaları üçün səsləndi. Halbuki Macarıstanın dəstəyi həyata keçmədi. Döyüş daxili bölücü vətəndaş müharibəsi xarakterini almadı, əvəzində, BMT-nin məruzəsində yazıldığı kimi, "yaxşı təchiz olunmuş xarici ordunun böyük qüvvə ilə milli hərəkatı əzmək və hökuməti ləğv etmək" kimi təcəssüm edildi.
right|thumb|250x250px| Budapeştin səkkizinci dairəsində döyüşdən sonrakı vəziyyət
Saat 08:00-a qədər radiostansiya ələ keçirildi və şəhərin müdafiəsi xeyli zəiflədi. Bir çox müdafiəçi öz möhkəmləndirilmiş mövqelərinə geri qayıtdı. Eyni saat ərzində parlament binasını qoruyan döyüşçülər silahı yerə qoydu. Beləliklə, general-mayor Kuzma Qrebennikin rəhbərliyi altındakı qüvvələr parlamenti işğal etdi və Rakoşi-Hegedüş hökumətinin nazirlərini həmin binadan azad etdilər. Azad olunanlar arasında İştvan Dobi və Şandor Ronayi də var idi. Onların hər ikisi yenidən qurulmuş sosialist macar hökumətinin üzvləri olmuşdular. Sovet qüvvvələri vətəndaş qərargahlarına hücum edən zaman hərbçiləri mülki hədəflərdən fərqləndirə bilmirdilər. Buna görə də, Sovet tankları tez-tez əsas yollar boyunca fərq qoymadan binalara atəş açırdılar. Macarların müqaviməti Budapeştin əsas sənaye mərkəzlərində, o cümlədən sovet artilleriyasının və hava hücumlarının hədəfi olmuş Çepeldə çox güclü idi.
Sovet hücumlarına qarşı ən uzunmüddətli müqavimət Çepel və Dunauyvaroşda baş tutmuşdur. Burada döyüşlər, üsyançılar sovetlərə tabe olmazdan əvvələ — 11 noyabra qədər davam etmişdir. Döyüşün sonunda macarların itkiləri ümumilikdə 2500 ölü və 20000 yaralı kimi müəyyənləşdirilmişir. Ən çox qan tökülən məkan isə Buadpeşt idi. Burada 1569 nəfər mülki şəxs qətlə yetirilmişdi. Ölən şəxslərin təqribən 53%-i işçilər və ümumi itkilərin təqribən yarısı 30 yaşından gənc insanlar idi. Sovetlər tərəfdə isə 699 nəfər öldürülmüş, 1450 nəfər yaralanmış, 51 nəfər isə hərbi əməliyyatlar zamanı itkin düşmüşdür. Bu itkilərin 80 faizinin, üsyançılarla Budapeştin səkkiz və doqquzuncu dairələrindəki döyüşlərdə baş verdiyi müəyyən edilmişdir.
Hadisələrə Sovetlərin yanaşması
Sovetlər tərəfindən, baş verən iğtişaşları əhatələyən və hətta bu iğtişaşlar ərzində və sonrasında hazırlanan məruzələr onların təsvirlərində olduqca tutarlı idi. İkinci Sovet müdaxiləsi də sovetlərin mövqeyi üçün beynəlxalq Kommunist partiyalar arasında olan dəstəyi möhkəmləndirdi. "Pravda" qəzeti zorakılıq başladıqdan 36 saat sonra bir hesabat nəşr etdi. Bu hesabat sonrakı məruzələrin hamısının və irəliləyən dövrlərdə Sovet tarixşünaslığının hansı tonda olacağını təyin etdi:
1. 23 oktyabrda dürüst sosialist macarlar Rakoşi və Gero hökumətlərinin etdikləri səhvlərə görə nümayiş keçirdilər.
2. İmperialist Qərb tərəfindən maliyyələşdirilən faşist, Hitler dəstəkçisi, mürtəce və əks-inqilabi xuliqanlar əksinqilabı yerinə yetirmək üçün yaranmış iğtişaşlardan istifadə etdilər.
3. Dürüst macar xalqı Nadın rəhbərliyi ilə Sovetlərin Macarıstan ərazisindəki qoşunlarına burada sabitliyi bərpa etmələri üçün müraciət etdi (yəni, bir növ Varşava Müqaviləsi Təşkilatına müraciət olundu).
4. Nad hökuməti qeyri-effektiv idi. Onlar özlərinin əksinqilabi təsirlərə məruz qalmasına icazə vermiş, zəifləmiş və daha sonra sonra parçalanmışdı.
6. Macarıstan vətənpərvərləri Sovetlərin köməyi ilə əksinqilaba sarsıdıcı zərbə endirdilər.
Dilos
Dilos və ya Delos — Yunanıstanda, Egey dənizinin Kiklad adalarında ada. Ada Cənubi Egey adaları periferiyasının Mikonos periferiya vahidinin Mikonos icmasında (dim) yerləşir. 2011-ci ilin əhali siyahıyaalmasında əldə olunan məlumatlara görə, adanın əhalisi 24 nəfərdir. Adanın sahəsi 3.536 km2, sahili isə 14 km uzunluğundadır.
Macar inqilabı (1956)
Hadisələrə Sovetlərin yanaşması
Sovetlərin ilk məruzəsi Qərbin ilk məruzəsindən 24 saat sonra üzə çıxdı. Nadın BMT-yə etdiyi müraciət haqqında məlumat verilmədi. Nad Yuqoslaviya səfirliyinin yanında həbs edildikdən sonra, onun həbsi yenə də heç bir məlumat aşkara çıxmadı. Bunlardan əlavə, Nadın vətənpərvərdən xəyanətkara necə çevrildiyi haqqında da hesabatlarda məlumat verilməmişdi. Sovet mətbuatı Budapeştdə sabitliyin olduğunu yazarkən, Qərb mətbuatı ölkədə inqilabi böhranın başladığını bildirirdi. Sovet hesabatlarına görə, macarlar heç vaxt inqilab istəməmişdir.
1957-ci ilin yanvarında SSRİ, Bolqarıstan, Macarıstan və Rumıniya təmsilçiləri Budapeştdə görüşdülər. Görüşün əsas məqsədi Sovetlər tərəfindən təyin olunmuş hökumətin yaradılmasından bəri baş verən daxili inkişafı gözdən keçirmək idi. Görüşdəki rəsmi bildiriş "yekdil şəkildə" bildirirdi ki, Kadar hökumətinin rəhbərlik etdiui və Sovet ordusunun dəstəyini alan macar işçilər, "Macarıstan xalqının sosialist nailiyyətlərini ləğv etmək" cəhdlərini iflasa uğratdı.
Dilos
Adanın ən hündür nöqtəsi Kint zirvəsidir. Diloslu Apollon homerik himninə görə, qədim əkiz tanrılar olan Apollon və Artemidanın doğumu Kinf dağında gerçəkləşmişdir. Qədim dövrlərdə Dilos adası yunanlar üçün müqəddəs bir yer olmuşdur. Apollon və Letoya burada sitayiş edilmişdir. Adada Apollon məbədi, Leto məbədi və Dionis evi kimi çoxlu tarixi memarlıq abidələri var.
Macar inqilabı (1956)
Hadisələrə Sovetlərin yanaşması
SSRİ, Çin və digər Varşava Müqaviləsi Təşkilatı ölkələrinin hökumətləri Kadardan keçmiş Nad hökumətinin nazirlərinin istintaq və mühakimə olunmasını tələb etdi və əksinqilabçılara qarşı lazımi cəza tədbirlərinin görülməsini istədi. Bundan əlavə, Kadar hökuməti irihəcmli "ağ kitablar" seriyasını (Macarıstandakı oktyabr hadisələrində əksinqilabi qüvvələr) nəşr etdi. Bu kitablarda Kommunist partiyası və DMT üzvlərinə qarşı edilən zorakılıq nümunələri və Nad hökuməti dəstəkçilərinin etirafları göstərilirdi. Bu "ağ kitablar" əksər sosialist ölkələrində geniş yayılmışdı və ümumilikdə, SSRİ müttəfiqi olmayan ölkələrin tarixçiləri tərəfindən dəstəklənməyən faktiki dəlillər təqdim edirdi.
Macarıstan
Hadisədən dərhal sonra minlərlə macar həbs olundu. Sonda bu insanların 26000-i məhkəməyə çıxarıldı, 22000-i cəzalandırldı və həbs edildi, 13000-i yalnızca tərk-silah edilib ölkədə saxlanıldı və 229-u isə edam olundu. Təqribən 200000 nəfər qaçqın kimi Macarıstandan köçmək məcburiyyətində qaldı. Lakin 1990–1994-cü illərdə Macarıstanın xarici işlər naziri olmuş Geza Yesenski 350 nəfərin edam olunduğunu iddia edirdi. Müqavimət və işçi şuralarının tətilləri fasilələrlə 1957-ci ilin ortalarına qədər davam etdi və bu da öz növbəsində iqtisadi tənəzzülə səbəb oldu. 1963-cü ilə qədər, 1956-cı il Macar inqilabından bəri siyasi məhbus olan şəxslərin əksəriyyəti azadlığa buraxıldı
8 noyabra qədər — Budapeştin əksəriyyətinin Sovetlərin idarəçiliyi altında olduğu bir zamanda Kadar "İnqilabi işçi-kəndli hökuməti"nin Baş Naziri və Macarıstan Kommunist Partiyasının Baş Katibi vəzifələrini əldə etdi. Yenidən təşkil olunmuş partiyaya azsaylı macar yenidən qoşuldu və bu partiyanın rəhbərliyi, Georgi Malenkov və Mixail Suslovun başçılıq etdiyi SSRİ Rəyasət Heyəti tərəfindən nəzarətdə idi. Qiyamdan əvvəl 800000 olan partiya üzvlüyü 1956-cı ilin dekabrına qədər 100000-ə endi, lakin buna baxmayaraq Kadar Macarıstan üzərində nəzarətini davamlı şəkildə artırdı və təfriqəçiləri zərərsizləşdirdi. Yeni hökumət, üsyan zamanı səslənən Macarıstanın öz müqəddəratını təyinetmə prinsiplərini irəli sürərək dəstək almağa çalışdı, lakin Sovet bunun üçün cəhd göstərmədi. 1956-cı ildən sonra SSRİ Macarıstan ordusunda ciddi şəkildə təmizləmə işləri apardı və geridə qalan qoşun birləşmələrində isə öz prinsiplərinə uyğun olaraq siyasi aşılamanı yenidən təşkil etdi. 1957-ci ilin mayında SSRİ Macarıstanda hərbi qüvvələrinin sayını artırdı və müqavilə ilə, Macarıstan Sovetlərin ölkə ərazisində mövcudluğunu daimi əsasda qəbul etdi.
Dilos
Adadakı tək çay İnopdur. Çay yağış zamanı daşır.
Macar inqilabı (1956)
Macarıstan
Qırmızı Xaç Komitəsi və Avstriya Silahlı Qüvvələri Taiskirxen və Qrats şəhərlərində qaçqın düşərgələri təşkil etdilər. Sovet qüvvələri Budapeştə daxil olan zaman İmre Nad Corc Lukaç, Geza Loşonsi və Laslo Raykın dul qalmış arvadı Yulia ilə birlikdə Yuqoslaviya səfirliyinə sığındılar. Sovetlər və Kadar hökuməti tərəfindən təhlükəsiz bir şəkildə Macarıstan sərhədini keçəcəklərinə dair vəd almalarına baxmayaraq, onlar 22 noyabrda səfirliyi tərk etməyə cəhd göstərərkən tutularaq həbs edildi və Rumıniyaya gətirildi. Loşonsi həbsdə aclıq aksiyası keçirərək məhkəmənin keçirilməsini gözləyərkən, həbsxana gözətçilərinin ehtiyatsız şəkildə onun tənəffüs borusuna süni qida borusunu itələmələri nəticəsində vəfat etdi.
Qrupun qalan hissəsi 1958-ci ildə Budapeştə qayıtdı. Nad 1958-ci ilin iyununda təşkil edilən gizli məhkəmələrdən sonra Pal Maleter və Mikloş Gimeşlə birgə edam olundu. Onların cəsədləri Budapeştin kənarında olan bələdiyyə məzarlığında heç bir işarə olmayan qəbirlərdə dəfn olunmuşdur.
Nikolas Kraşo Macar inqilabından sağ çıxmış bir neçə rəhbərdən biri və həmçinin "New Left Review" jurnalının redaktorlar şurasının üzvü idi. O, ölümündən qısa müddət əvvəl Piter Qauna verdiyi müsahibədə Macar inqilabının mənasını, 1952-ci ildə keçirilmiş SSRİ Kommunist Partiyasının 19-cu konqresində Stalinin söylədiyi qısa nitqi xatırlayaraq təsvir edirdi:
Beynəlxalq
right|thumb|250x250px| [[Eleanora Ruzvelt Zalsburq şəhərində sürgün olunmuş macar inqilabçılar ilə görüşür, 10 may 1957]] Avropadakı SSRİ hegemonluğunu və Sovetlər tərəfindən sosializmin labüd qələbəsi barədə yayılan fikirlərin təsirini azaltmağı hədəfləyən Qərb ölkələrinin meydana çıxardığı "soyuq müharibə" ritorikasına baxmayaraq, dövrün milli rəhbərləri, həmçinin sonrakı dövrlərin tarixçiləri Macarıstandakı üsyanın məğlubiyyətini, soyuq müharibənin Avropada pat olmasını izah etmək üçün dəlil kimi istifadə edirdilər.
Qərbi Almaniyanın xarici işlər naziri Şərqi Avropa xalqlarına "özləri üçün faciəvi nəticələrə səbəb ola biləcək dramatik hərəkətlərdən" çəkinməyi tövsiyə etdi. NATO-nun Baş Katibi Macar inqilabını "bütöv bir xalqın müştərək intiharı" adlandırdı. 1957-ci ildə nəşr olunmuş bir qəzet müsahibəsində Xruşşov "Amerika Birləşmiş Ştatlarının dəstəyi… daha çox ipin asılmış insana verdiyi dəstək xarakteri daşıyır" deyə qeyd etmişdi.
1957-ci ilin yanvarında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisinin Sovetlərlər tətəfindən işğal olunmuş Macarıstanda cərəyan edən hadisələrin tədqiqi və müşahidəsini tələb edən qətnamələrlə bağlı fəaliyyət göstərən BMT Baş Katibi Daq Hammarşeld "Macarıstan problemi üzərində işləyən Xüsusi Komitə"nin əsasını qoydu. Komitə Avstraliya, Şri-Lanka, Danimarka, Tunis və Uruqvay təmsilçiləri ilə birlikdə Nyu-York, Cenevrə, Roma, Vyana və Londonda iclaslar təşkil etdi. 5 aydan daha uzun bir müddət ərzində nazirlər, hərbi komandanlar və Nad hökumətinin digər rəsmiləri, işçilər, inqilabi şura üzvləri, zavod idarəçiləri və texnikləri, kommunistlər və kommunist olmayanlar, tələbələr, yazıçılar, müəllimlər, tibbi heyət və macar əsgərlər də daxil olmaqla 111 nəfər qaçqından müsahibə götürüldü. Sənədlər, qəzetlər, radio səsyazmaları, fotoşəkillər, kino metrajları və Macarıstandan əldə olunan digər arxiv məlumatlar, o cümlədən 200 macarın verdiyi yazılı ifadələr yenidən gözdən keçirildi.
Macarıstan və Rumıniya hökumətləri komitə rəsmilərinin ölkəyə girişinə icazə vermədi və SSRİ hökuməti isə məlumat üçün edilən çağırışlara cavabsız qaldı. 268 səhifəlik həcmi olan komitə məruzəsi 1957-ci ilin iyun ayında BMT Milli Məclisinə təqdim olundu. Bu məruzə üsyanın və Sovet müdaxiləsinin necə istiqamətləndiyini sənədləşdirmiş və sonda, "Kadar hökuməti və SSRİ işğalı Macarıstanda insan hüquqların qırılması" olduğu nəticəsinə gəlmişdi. Milli Məclisin qətnaməsi "Macar xalqının repressiyaya məruz qalmasını və Sovet işğalını" qınayaraq təsdiq edildi, lakin bundan başqa heç bir fəaliyyətə cəhd olunmadı. Komitənin Baş Katibi danimarkalı siyasətçi və Danimarka Sosialist Partiyasında əsas aparıcı şəxs olan Alsinq Andersen idi (o, həmçinin 1942-ci ildə Danimarkanın Nasist Almaniyası tərəfindən işğal edildiyi zamanlarda Bul hökumətində xidmət göstərmişdi). O, işğalçılar ilə əməkdaşlıq etmək fikrini müdafiə etmiş, müqavimət göstərmək fikrinin isə mənasız olduğunu bildirmişdi. Andersen 1947-ci ildə daxili işlər naziri vəzifəsinə təyin olundu, lakin onun 1940-cı ildəki müdafiə naziri kimi fəaliyyəti araşdırılan zaman istefa verdi. Andersen daha sonra 1948-ci ildə Danimarkanın BMT nümayəndəliyinə daxil oldu.
Komitənin məruzəsi və onun müəlliflərinin motivləri SSRİ və Kadar hökumətinin BMT-yə göndərilən nümayəndə heyətləri tərəfindən tənqid olundu. Macarıstan təmsilçiləri məruzənin nəticələrini ilə hadisələri saxtalaşdırdığı üçün razılaşmadıqlarını və belə bir komitənin yaradılmasının qeyri-qanuni olduğunu bildirdi. Komitə Macarıstana və onun sosial sisteminə qarşı qərəzli olmaqda günahlandırılırdı. Sovetlərin Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən nəşr olunan "International Affairs" jurnalındakı bir məqalədə 1957-ci ilə aid paraqraf yerləşirdi və bu paraqraf məruzəni "yalanlar və təhriflər toplusu" adlandıraraq ittiham etmişdi.
"Time" jurnalı Macarıstan Azadlıq Döyüşçüsünü 1956-cı il üçün "İlin adamı" adlandırmışdı. Bununla bağlı yazılmış "Time" məqaləsindi bildirilirdi ki, bu seçim inqilabın qızğın hadisələri baş verdikdən sonra — təqribən 1956-cı ilin sonunda edilə bilməzdi. Jurnalın üz qabığında və onu təsvir edən yazıda rəssam Macarıstan azadlıq döyüşcüsünün təsvirini nümayiş etdirir və məqaləyə mözvu olan üç iştirakçının təxəllüslərini istifadə edirdi. 2006-cı ildə Macarıstan Baş naziri Ferens Dyurçan 1956-cı il inqilabının 50 illiyinin əhəmiyyətini vurğulamaq üçün "Time" jurnalının "İlin adamı" mükafatının təsvir olunduğu üz qabığındakı şəkli "azad Macarıstanın üzləri" adlandıraraq buna istinad etmişdi. Baş nazir Dyurçan Britaniya Baş naziri Toni Bleyr ilə birlikdə "Time"ın üz qabığını xüsusi vurğulayaraq "bu, idealizə edilmiş obrazdır, lakin şəkildəki şəxslərin üzləri, həqiqətən də, inqilabçıların üzləridir" deyə bildirmişdir.
Melburnda keçirilmiş 1956-cı il Yay Olimpiya Oyunlarında Macar inqilabının Sovetlər tərəfindən ələ alınması İspaniya, Niderland və İsveçrə tərəfindən boykotla qarşılanmışdır. Olimpiya kəndində Macarıstan nümayəndə heyəti kommunist macar bayrağından kommunizm işarəsini yırtdı və onun əvəzinə azad Macarıstan bayrağı qaldırdı. Dekabrın 6-da SSRİ və Macarıstan arasında baş tutan su polosu turnirinin yarımfinalında iki tərəf arasında münaqişə baş verdi. Oyun son dərəcə gərgin keçirdi və tamaşaçılar arasındakı döyüş yaranmasının qarşısını almaq üçün son dəqiqədə dayandırıldı. "Su oyunundakı qan" kimi tanınan bu oyun bir neçə filmə mövzu olmuşdur. Macarıstan komandası oyunda 4–0 hesabı ilə qalib gəlmiş və daha sonra qızıl medal ilə təltif olunmuşdu. Norveç, SSRİ komandasının iştirakını əsas gətirərək 1957-ci ildə keçirilən Xokkey üzrə Dünya Çempionatına iştirak dəvətindən imtina etmişdi.
1956-cı il 28 oktyabrda, həftənin bazar günü 55 milyon amerikalı Ed Sallivan fərqli tamaşaların nümayiş olunması ilə tanınan öz məşhur televiziya şousunda 21 yaşlı Elvis Presli ilə birlikdə izləyicilərdən Sovet işğalı nəticəsində qaçqın düşmüş macarlara kömək etmələrini xahiş etdi. Preslinin özü 1957-ci il yanvarın 6-da şouda üçüncü və son iştirakı zamanı ianələr üçün yenidən insanlara çağırış ünvanladı. Presli daha sonra zamanın hazırkı vəziyyətinə uyğunlaşdığını düşünərək inqilabın nəticəsinə "Vadidə sülh" adında mahnı həsr etdi. 1957-ci ilin sonuna qədər Cenevrə əsaslı Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi tərəfindən ərzaq payları, paltar və digər zəruri mallar kimi bölüşdürülən bu yardımlar 26 milyon İsveçrə frankı dəyərində (1957-ci ildəki dollar dəyərinə görə 6 milyon ABŞ dolları, dolların hazırkı dəyərinə görə isə 54.600.000 ABŞ dolları) idi. 1 mart 2011-ci ildə Budapeştin meri İştvan Tarloş Preslini ölümündən sonra fəxri vətəndaş elan etdi. Bundan əlavə, ona olan minnətdarlıq hissini göstərmək üçün şəhərin ən əhəmiyyətli iki küçəsinin kəsişməsində yerləşən meydana Preslinin adı verildi.
Bununla belə, 1950-ci illərin sonunda Macarıstandakı hadisələr Qərbi Avropanın bir çox kommunist siyasi partiyalarında çaxnaşmalara səbəb oldu. İtaliya Kommunist Partiyası da bu çaxnaşmalardan zərər görmüş partiyalardan biri idi. İKP-nin rəsmi qəzeti "L'Unità"ya görə, partiyanın ən adi üzvləri və həmçinin Tolyatti Palmiro və Corco Napolitano da daxil olmaqla partiya rəhbərliyi SSRİ-nin üsyanı yatırmaq üçün etdiyi həmlələri dəstəkləmişdi. Halbuki kommunist ticarət birliyi olan "İtaliya Ümumi Əmək Konfederasiyası" rəhbərliyin tutduğu mövqenin əleyhinə çıxış etdi. İKP-nin yaxın müttəfiqi olan İtaliya Sosialist Partiyasının katibi Petro Nenni də, həmçinin Sovet müdaxiləsinə qarşı idi. 2006-cı ildə İtaliya Respublikasının prezidenti seçilmiş Napolitano 2005-ci ildə qələmə aldığı öz siyasi avtobioqrafiyasında SSRİ-nin Macarıstana müdaxiləsinə haqq qazandırdığı üçün peşman olduğunu və o zamanlar partiya birliyi və Sovet kommunizminin rəhbərliyinin daha vacib olduğuna inandığını qeyd etmişdi.
Böyük Brtitaniya Kommunist Partiyası Macarıstandakı hadisələrdən sonra minlərlə partiya üzvünün ayrılması ilə sarsıldı. BBKP-nin gündəlik qəzeti "The Daily Worker"də çalışan müxbir Piter Frayr üsyanın zorakı şəkildə yatırılması barədə xəbər hazırlasa da, bu xəbərlər partiya rəhbərliyi tərəfindən ağır senzuraya məruz qalmışdı. Frayr Macarıstandan qayıtdıqdan dərhal sonra bu qəzetdən istefa vermiş, daha sonra isə Kommunist partiyasından uzaqlaşdırılmışdı.
Fransada mötədil kommunistlər, o cümlədən tarixçi Emmanuel Le Roi Ladyori Fransa Kommunist Partiyasının SSRİ-nin fəaliyyətini dəstəkləyən siyasətinə etiraz olaraq istefa verdi. Fransız filosof və yazıçı Albert Kamü Qərbin fəaliyyətsizliyini tənqid edən "Macarların qanı" adında açıq məktub yazdı. Hətta Jan Pol Sartr kimi qətiyyətli bir kommunist də "Le Fantôme de Staline" adlı məqaləsində Sovetləri tənqid etmişdi. Sol kommunistlər isə, xüsusilə, inqilab dəstəkçisi idilər.
Xatirəsi
right|thumb|250x200px| Budapeştdə yerləşən Serbiya səfirliyində, 1956-cı il Macar inqilabı zamanı burada sığınacaq əldə etmiş İmre Nada həsr edilmiş xatirə lövhəsi left|thumb|3/0x300px| Macar inqilabına həsr olunmuş "Azadlıq havayı əldə olunmur" abidəsi, Klivlend, Ohayo, ABŞ 1991-ci ilin dekabrında Mixail Qorbaçovun rəhbərliyində parçalanmaqda olan SSRİ və Yeltsinin təmsil etdiyi Rusiya ilə bağlanmış müqavilələrin müqəddiməsində, Macarıstandan 1956-cı ildə Sovetlərin etdiyi hərəkətlərə görə rəsmi şəkildə üzr istənilmişdir. Bu üzr bir il sonra — 1992-ci ildə Yeltsin tərəfindən Macarıstan parlamentində etdiyi çıxış zamanı təkrarlanmışdır.
13 fevral 2006-cı ildə ABŞ Dövlət Departamenti 1956-cı Macar inqilabınının 50-ci ildönümünü anma mərasimi keçirmişdir. ABŞ Dövlət Katibi Kondoliza Rays 1956-cı il inqilabı qaçqınlarının Amerika Birləşmiş Ştatlarına və digər qonaq ölkələrə verdiyi töhfələrdən, o cümlədən Şərqi Almaniyada yaşayan vətəndaşlar tərəfindən 1989-cu ildə kommunist idarəçiliyinə qarşı keçirilən nümayişlər nəticəsində qaçqın düşmüş şəxsləri yaşayış yeri ilə təmin etməsindəki əhəmiyyətli rolundan danışmışdır. ABŞ prezidenti Corc Uoker Buş da həmçinin 2006-cı ilin 22 iyununda inqilabın 50 illiyini anmaq məqsədi ilə Macarıstana səfər etmişdir.
1989-cu ilin 16 iyununda — edamının 31 illiyində İmre Nadın cəsədi təntənəli şəkildə yenidən dəfn edildi. Üçüncü Macarıstan Respublika (hazırkı Macarıstan dövləti) 1989-cu ilin 23 oktyabrında — inqilabın 33-cü ildönümündə yaradıldı və hal-hazırda 23 oktyabr Macarıstanda milli bayram kimi qeyd olunur.
Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərində yerləşən Makartur parkının şimal-qərbində Macarıstan-Amerika icması, Macarıstan azadlıq döyüşçülərinin şərəfinə xatirə heykəli inşa etdi. 1960-cı illərin sonunda inşa edilmiş obelisk abidə Amerika qartalı ilə birlikdə Los-Anceles şəhərini izləyir. ABŞ-nin bəzi digər bölgələrində də Macar inqilabına həsr edilmiş abidələrə rast gəlmək mümkündür. Kardinal Mindsentiyə həsr olunmuş belə bir abidə Ohayo ştatının Klivlend şəhərində yerləşir. Denver şəhərində isə üsyanın şərəfinə 1968-ci ildən bəri "Macarıstan Azadlıq Parkı" adlandırılan park vardır. Bulardan əlavə, Polşanın Şetsin şəhərində də "Peştdən olan oğlan" adında abidəyə rast gəlmək olar.
Stüartlar
Stüartlar sülaləsi — XVII əsr İngiltərə burjua inqilabı.
XVII əsrin 40 illəri üçün İngiltərə əsasən aqrar ölkəsi olaraq qalırdı. Lakin burjua münasibətləri də inkişaf etməkdə idi ki, bu inkişaf sənayesinin bütün sahələrin əhatə edirdi. Monufakturalar meydana gəlir, xarici ticarət intensiv inkişaf edir, yeni-yeni müstəmləkələr ələ keçirilirdi. 1600-cı ildə Ost-Hind, 1606-cı ildə iki Virciniya, 1614-cü ildə «Avanvturist tacirlər» xarici ticarət kompaniyaları meydana gəldi. Lakin İngiltərə mütləqiyyəti yaranmaqda və inkişaf etməkdə olan burjua münasiəbtəlrinin yolunda əngələ çevrilmişdi.
İngiltərənin siyasi tarixində Stüartlar sülaləsinin böyük rolu olmuşdur. Bu sülalə 1603-cü ildə hakimiyyətə gəlmiş vaxtilə kraliça Yelizaveta tərəfindən edam olunmuş kraliçanın bacısı Mariya Stüartın oğlunun adı ilə bağlıdır. I Yakov Stüart 1603-1625-ci illərdə, I Karl isə 1625-1649-cu illərdə hakimiyyətdə olmuş, məhz onların dövründəİngiltərənin Rusiyadan tutmuş Hindistana qədər nəhəng ərazilərdə agent və şirkətləri təsis olunmuşdu.
Burjua inqilabı ərəfəsində Avropada başlıca rəqabət İngiltərə ilə Fransa və İngiltərə ilə İspaniya arasında gedirdi. Məlum olduğu kimi, XVI əsrin II yarısında Fransa kralı XII Lüdovikin Avropa diplomatiyası bilavasitəİngiltərənin maraqlarına toxunurdu. Lakin “məğlubedilməz armadanın” süqutundan sonra İngiltərənin Avropa siyasətində rolu artdı.Belə ki, “məğlubedilməz armadanın” aradan qaldırılması sonrakı 400 illik dövr ərzindəİngiltərənin xarici siyasətində kredo olan belə bir fikrin formalaşmasına səbəb oldu ki, ayrılıqda götürülmüş ingilis donanması 2 güclü Avropa dövlətinin donanmasının gücünə bərabər olmalıdır.Yalnız 1921-22-ci illər Vaşinqton konfransından sonra həmin qayda nisbi dəyişikliyə məruz qaldı.
Tüdorların xarici siyasət xətti XVII yüzilliyin əvvəlləri üçün İngiltərənin dəniz gücünün olduqca artmasına səbəb olmuşdu ki, sonrakı geosiyasət nəzəriyyəçiləri bunu İngiltərənin varlanmasının başlıca faktoru kimi qeyd edirdilər. Stüartlar sülaləsi hakimiyyətə gəldikdən sonra 1603-1614-cü illər arasındakı dövrdə 6 beynəlxalq şirkət təsis olunmuşdu ki, bunlar Qvineyadan Cənub-şərqi Asiyayadək müxtəlif ərazilərə yayılmışdı. İngiltərənin sürətlə varlanması gedişində Siti bankların dövlət siyasətinə təsiri güclənmişdi. Bu bankın ən güclü bankirlərindən biri Pimi kral Pim adlandırırdılar ki, bu şəxs parlament müxalifətinin başında dururdu. İngiltərədə yeni və köhnə rejim arasında mübarizə kralla parlament arasında mübarizədə təzahür edirdi. Parlament müxalifətinin görkəmli nümayəndələri Q.Hempdon, Pim, C.Eliton, E.Kok və başqaları idi (İngiltərə parlamentinin 500 nümayəndəsi var idi).
Dövrün başlıca tələblərindən biri xarici siyasətin idarə olunmasında parlamentin səlahiyyətlərinin artırılmasindan ibarət idi. Yeni təsis olunmuş agent vəşirkətlər bütün imtiyazları əldə etməyə çalışırdılar və bu məqsədlə hakimiyyəyə təsir göstərirdilər. İngiltərədə daxili vəziyyətə gərginlik gətirən problemlərdən biri də formalaşmışənənəyəəsasən fəal xarici siyasət yeritmək üçün daxili vergilərin artırılmasının bilavasitə parlamentdən asılılığı məsələsi idi. Parlamentin icazəsi olmadan yeni vergilər qoya bilməyən I Karl 1628-ci ildə paramentin hazırladığı «Hüquqlar haqqında petisiya»nı imzalamağa məcbur oldu. Bu sənddə hakimiyyət sturkturlarının vəzifələri müəyyənləşdirilirdi. Lakin petisiyanı imzaladıqdan sonra yaranmış şəraitdə 1629-cu ildə kral parlamenti buraxdı və 1640-cı ilədək onu bir daha çağırmadı. Burjua münasibətlərinin inkişafı gedişində anqlikan kilsəsinin avtokefallığı məsələsi ciddi narazılıq obyektinə çevrilmişdi. İngilis puritanizmi məhz bu zəmində yüksəlməyə başlamış və hakimiyyət sturkturunda özünə güclü tərəfdar toplamışdı. 1637-ci ildə baş vermişŞotlandiya üsyanı İngiltərənin başını elə qatmışdı ki, bundan istifadə edən Kardinal Rişelye 1638-ci ildən etibarən Fransanın hərbi əməliyyatlar meydanına çıxması üçün öz planını reallaşdırmağa başladı. Bu andan etibarən Otuzillik müharibənin həlledici mərhələsi başlandı.
1637-ci ildə Şotlandiyada üsyan başladıqdan sonra kral I Karl vəsait əldə edib üsyanı yatırmaq üçün 1640-cı ilin aprelində yenidən parlament çağırmağa məcbur oldu. Lakin cəmi üç həftədən sonra buraxıldığı üçün Qısamüddətli parlament adı ilə tarixə daxil oldu. Ölkədə mütləq monarxiyaya qarşı genişlənən siyasi mübarizə tezliklə I Karlı geri çəkilməyə vadar etdi. Şotland üsyanının yatırılması məsələsində kral parlamentdən dəstək qazana bilmədi. Çünki yeni vergilərin təyin olunması məsələsinə parlament razılıq vermədi.
Şotland üsyanı İngiltərəyə iki tərəfdən ciddi zərər verdi: -birincisi, İngiltərə diplomatiyasının Avropa siyasətində mövqeləri zəiflədi. -ikincisi, Şotland üsyanı İngiltərə puritanizminin güclənməsinə ciddi şəkildə start verməklə hakimiyyət elitasında bir sıra dəyişikliklərin əsasını qoydu. Tori və viqlərin yerində yeni parlament partiyaları olan independentlər və presvetrianlar formalaşmağa başladı. Qısamüddətli parlamentdən xarici və vergi siyasəti ilə bağlı heç bir yardım görməyən kral 1640-cı ilin sentyabrında təkrar parlament çağırmağa məcbur oldu və bu parlament 1653-cü ilədək mövcud olmaq üçün Uzunmüddətli parlament adı aldı. Beləliklə, ölkədə kral və parlament tərəfdarlarından ibarət iki siyasi düşərgə yarandı.
Kral tərəfdarları başlıca olaraq royalistlər idi. Parlament tərəfdarlarının tərkibi yekcins deyildi: iki başlıca partiya formalaşmışdı: presveterianlar və independentlər. - presveterianlar ölkədə mərkəzləşmiş kilsəni saxlamağa tərəfdar çıxır, lakin kilsənin başında kraldan asılı yepiskopun deyil, seçilmiş başçının (peresviterin) olmasını istəyirdilər. Presviter sinod qurultayları qarşısında məsuliyyət daşıyırdı. -independentlər (müstəqillər) isə mərkəzləşmiş kilsəyə qarşı çıxır, hər bir kilsə icmasının müstəqilliyi ideyasını yayırdılar. Bu kilsənin başında kilsə icmasının üzvləri tərəfindən seçilmiş və səlahiyyətləndirilmiş başçı durmalı idi. 1641-ci ilin yazında xalq kütlələrinin inqilabi çıxışlarının genişlənməsi ilə əlaqədar parlament müxalifəti 204 bənddən ibarət «Böyük remonstrasiya» adlı sənədlə çıxış etdi. Burada kralın cinayətləri sadalanır, müstəqil daxili və xarici siyasət yeridilməsi, burjua azadlıqlarının verilməsi, müstəqil puritan kilsənin yaradılması tələb edilirdi. Məlum olduğu kimi, ingilis puritanlarının ilk dəstələrindən biri hələ 1629-cu ildə «May çiçəyi» gəmisində Amerika sahillərinə yan almış və Virciniya ştatının əsasını qoymuşdular. Puritançılığın əlehdarı olan I Karl Roma papası ilə münasibətlərin kəsilməsini, yəni ingilis kilsəsinin müstəqilləşməsini cinayət hesab edirdi və bu məsələdə qarşıdurma xüsusi ilə gərgin xarakter almışdı. Kralın parlament müxalifətini həbs etmək və parlamenti buraxmaq cəhdi boşa çıxdıqdan sonra başlıca tərəfdarlarının toplaşdığı şimal qraflıqlarına qaçmağa məcbur oldu və 1642-cim ilin avqustunda I Karl Nottinqemdə qara rəngli müharibə bayrağını qaldırdı. Vətəndaş müharibəsinin I mərhələsi başlandı (1642­1647). Vətəndaş müharibəsi dövründəİngiltərədə baş verənləri İspaniya və Fransa diqqətlə izləyirdilər. Fransız kralları ilə qohumluq əlaqələrinə malik olan Stüartlar Fransanın dəniz gücündən İngiltərədəki rəqiblərinə qarşı mübarizədə istifadə etmək arzusunda olduqlarını gizlətmirdilər və bu məqsədlə fransız kardinalı Mazarini ilə müvafiq danışıqlar da başlanmışdı. Müharibənin əvvəlində üstünlük I Karlın tərəfindən idi. 1642-ci ilin payızında Echill döyüşündə parlament ordusu əzildi, ona prestveteranlardan qraf Mançester və qraf Esseks başçılıq edirdi. 1644-cü ilədək üstülük kral ordusunun əlində idi.
Həbsdə saxlanılan kralın qaçması ölkədə vəziyyətin yenidən gərginləşməsinə səbəb oldu. Tampl qalasından qaçan kral yenidən öz tərəfdarlarını və parlamentdən narazı qüvvələri toplamağa müvəffəq oldu. 1648-ci ilin fevralında cəmi üç ay davam edən II vətəndaş müharibəsi başladı. I Karl şotlandları da öz tərəfinə çəkərək arxanı möhkəmləndirdi və mübarizəni davam etməyə başladı. Lakin Kromvel dərhal genişlənməkdə olan hadisələrə reaksiya verdi və parlament ordusu avqustda Preeton yaxınlığında royalistlərin vəşotlandların birləşmiş qüvvələrini darmadağın etdikdən sonra müharbə başa çatdı. Kral I Karl əsir götürüldü və ciddi şəkildə mühafizə edilməyə başladı. Bu vaxtdan etibarən kralın taleyi ilə bağlı parlament müzakirələrinə start verildi. Kromvelin kralın edam edilməsi ilə bağlə təklifi müqavimətlə qarşılandıqdan sonra parlamenti prestveterianlardan təmizləmək üçün 1647-ci il 6 avqustda və 1648-ci il 5 dekabrda sayı 140 nəfərə çatan presveterianlar parlamentdən qovuldu. Bu hadisə tarixə «Prayd təmizlənməsi» adı ilə daxil oldu. Gərgin müzakirələrdən sonra 1648-ci ilin dekabrında parlament kralı mühakimə etmək üçün tribunal yaratdı. Tribunal kralı vətənə xəyanətdə ittiham edərək ona ölüm hökmü çıxardı və I Karl 1649-cu ilin yanvarın 30-da edam edildi. 1649-cu il mayın 19-da İngiltərə respublika elan edildi. 1653-cü ildə Uzunmüddətli parlamentin qalıqları qovulduqdan sonra xarici siyasət məsələləri başlıca olaraq Kromvelin əlində cəmləşdi.
İngiltərə tarixinin 1649-1653-cü illər dövrü I respublika (İndependent respublikası), 1659-1660-cı illər dövrü isə II respublika dövrü kimi səciyyələnir. Birinci respublikanın dövründə xarici siyasət məsələləri tam şəkildə Kromvelin əlində cəmləşmişdi. Onun Avropa siyasətində üç ölkə: Fransa, İspaniya və Hollandiya mühüm yer tuturdu. Kromvel Hollandiyadan İngiltərəyə ilhaq olunmağı tələb edirdi. İspaniyadan isə inkvizasiyaya son qoyulmasını və Amerika qitəsi ilə ticarətə başqa ölkələrə, o cümlədən dəİngiltərəyə də imkan yaradılmasını tələb edirdi. Bu dövrdə İngiltərədəki İspaniya səfiri Don Alonso Karden və Fransa səfiri Karulle böyük diplomatik iş aparırdılar. Edam edilmiş kralın Fransaya qaçmış arvadı Qenrietta-Mariya və ona bağlı saray dairələri Fransanın İngiltərə ilə yaxınlaşmasına göstərdikləri müqavimətə baxmayaraq, uzun sürən danışıqlardan sonra 1655-ci ildə Fransa ilə müqavilə bağlandı. Çünki kardinal Mazerini Kromvelə pul, edan olunmuş kralın ailəsini və ittifaq təklif etmişdi. Müqvilə hər iki ölkənin Avropa siyasətində ziddiyyətlərin yumşalmasına, İspaniya və Niderlanda qarşı isə birgə siyasətin yeridilməsinə imkan verirdi. İngiltərə ilə fəal rəqabət aparan Hollandiyanı sıradan çıxarmaq üçün Kromvel Naviqasiya Aktı adlı sənəd imzaladı (1651-ci il 5 avqust). Sənədə görə, İngiltərəyə mallar ancaq ingilis gəmilərində və adı akta düşmüş ölkələrdən gətirilə bilərdi. Hollandiyanın aktdan ciddi narazılığı 1652-54-cü illər ingilis-holland müharibəsinə gətirib çıxardı ki, bu müharibədə Hollandiya əzildi və təslim oldu. Sülhün şərtinə görə, Hollandiyanın çoxsaylı ticarət donanması İngiltərə bayrağı altında hərəkət etməli idi. Birləşmiş əyalətlərin Baş ştatlarının iclasında dövlət xadimlərindən biri obrazlı şəkildə demişdi ki, bunban sonra biz də, dəniz də ingilislərin himayəsindəyik.
1651-ci il 5 avqust Naviqasiya Aktından sonra İspaniya ciddi şəkildə narazılıqlarını bildirdi. İspaniyanın Kromveldən Franasaya qarşı istifadə etmək cəhdləri uğursuzluqla nəticələnməsi iki ölkə arasında münasibətlərin gərginləşməsini şərtləndirdi. Kromvel Kardeniyadan inkivizasiyaya (kilsə məhkəməsi) son qoyulmasını və Vest-İndiyaya (Amerika) gedən dəniz yolundan maneəsiz istifadə olunmasını tələb etdikdə səfir cavabında - bu mənim hökmdarımın iki gözünü istəmək kimi şeydir, -cavabını vermişdi. 1656-cı ildə İspaniya ilə başlanan müharibə Kromvelin ölümündən sonra qələbə ilə başa çatdı. Qul alverinin mərkəzi olan Yamayka adası İngiltərənin əlinə keçdi. İspaniya Avropa siyasətindən sıxışdırılıb çıxarılmağa başladı. İngiltərə burjua inqilabının 1653-1659-cu illər dövrü Kromvel protektoratlığı dövrü adlanır. 1653-cü il 16 dekabrda Kromvel respublikanın lord-protektoru (müdafiəçisi) elan olundu. Respublikanın konstitusiyası qəbul edildi. Ölkə başında general-mayor dayanan dairələrə bölündü. Respublikanı Dövlət Şurası və parlament idarə edirdi. 1657-ci ilin mayında protektorluq irsi elan edildi və lordlar palatası bərpa edildi. 1658-ci ilin payızında Kromvelin ölümündən sonra 1658-1959-cu illərdə oğlu Riçard Kromvel lord -protektor oldu. 1650-ci ildə İngiltərəni İspaniya və Fransa tanıdılar. 1649-1652-ci illərdə Kromvel İrlandiyaya yürüş edərək üsyanı qan içində boğdu, Dublin şəhəri qarət edilərək yandırıldı (üsyan İrlandiyada 1641-ci ildə başlamışdı). Kromvel 1653-cü illərdə İsveç, Danimarka və Portuqaliya ilə ticarət müqavilələri imzalanmışdı.
1659-cu il mayından 1660-cı ilin may ayına qədər davam edən II respublika dövründə İngiltərəni parlament təkbaşına idarə edirdi. 1660-cı il fevralın 3-də Şotland ordusunun komandanı general Monk ordusu ilə Londona daxil oldu, dövlət çevrilişindən sonra yeni parlament seçkiləri keçirildi. Apreldə parlament I Karlın oğlu II Karlı taxt-taca bərpa etdi. (1660-1685). Qardaşı II Ceyms (1658-1688) katolik idi. II Ceyms və qardaşı II Karl Stüartların əvvəlki qeyri-məhdud hüquqlarını bərpa etməyə çalışırdılar. Lakin hər iki kralın yeritdiyi siyasi xətt çox tezliklə İngiltərə parlamentində və hakimiyyət elitasında yeni müxalifətin meydana gəlməsini şərtləndirdi, ölkədə ictimai-siyasi vəziyyət yenidən olduqca kəskin xarakter aldı.
Parlament partiyaları – torilər, viqlər və anqlikan kilsəsi Fransanın dəstəyindən istifadə edərək Stüartların qadın xətti ilə qohumlarından olan II Ceymsin qızı Mariyanın əri protestant Oranjlı Vilhelmə (o Hollandiyanın ştathalteri idi) müraciət edərək onu İngiltərəyə kral taxtına dəvət etdilər. 1688-ci il dekabr ayında Vilhelm (1688-1702) Londona daxil oldu və II Ceyms tələsik şəkildə Londonu tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Hakimiyyəti tamamilə ələ aldıqdan sonra 1689-cu il oktyabr ayında Vilhelm «hüquqlar haqqında» bill adlı parlamentin və kralın hüquqlarını müəyyənləşdirən sənəd imzaladı. 13 bənddən ibarət billdə xarici siyasət fəaliyyətinin bütün sahələri parlamentin prereqativinə çevrilirdi. Həmin sənəd İngiltərə parlament monarxiyasının təsis aktı hesab edilə bilər. Beləliklə, 1688-ci il «şanlı inqilabı» adlanan bu hadisə ilə də İngiltərə burjua inqilabı başa çatdı. İngilis tarixşünaslarınının «şanlı inqilab» adlandırdığı epizod 1688-1689-cu illərin hadisələri ilə bağlı olmuşdur. İngiltərə burjua inqilabının qələbəsi İngiltərənin dünya birinciliyi yoluna çıxmasını təmin etmişdi. İngiltərə tarixşünaslığı belə bir məsələdə həmrəydir ki, XVII əsrin sonları üçün inqilabdan sonra keçən 40 il ərzindəİngiltərə dünyanın ən böyük müstəmləkə dövlətinə çevrildi.
Ixora stokesii
(Ixora stokesii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bacoğlu
Bacoğlu — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunda kənd. .
Tarixi
Rayon mərkəzindən 15 km şimal-şərqdə yerləşir. 1937-ci ilə kimi Leninakan rayonunun tabeliyində olmuşdur. Toponim nəsil adı əsasında formalaşmışdır. Patronomik toponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Erm. SSR AS RH-nin 7.XII.1945-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilərək Haykavan qoyulmuşdur.
Toponomikası
1918-ci ildə qazaxların Qarapapaq tayfasından ibarət əhalisi qovulmuş və 1915-1918-ci illərdə Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. Sonra əhalinin bir hissəsi geri qayıtmışdır. 1930-cu ildə əhali başqa azərbaycanlı kəndlərinə köçmüşdür. Bundan sonra orada ermənilər yerləşmişlər. 1935-ci ildə kənd ermənicə Haykavan adlandırılmışdır. XIX əsrdə Qars əyalətinin Kaqızman dairəsində Becuuklui kəndi, Qars əyalətinin Oltin dairəsində Becukli kəndi və Quba qəzasında Bıjqulu dağ adları ilə eynidir. Əhalinin hərəkəti ilə əlaqədar olaraq gətirilmə addır. Mə'nası mə'lum deyil.
Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 391, 1897-ci ildə 543 nəfər, 1904-cü ildə 600 nəfər, 1914-cü ildə 698 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Z.Qorqodyanın əsərində azərbaycanlılar qarapapaq adı ilə verilir. 1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni soyqırımına məruz qalaraq deportasiya olunur. Türkiyədən ermənilər köçürülərək burada yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz evlərinə dönə bilmişdir. Burada ermənilərdən başqa, 1922-ci ildə 23 nəfər, 1926-cı ildə 28 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1928-29-cu illərdə azərbaycanlılar tamamilə başqa kəndə köçürülmüşdür. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.
Platya-de-Palma
thumb Platya-de-Palma — kurort qəsəbə və çimərlik. Malyorka adasının cənubunda 6 km məsafədə uzanır.
Ümumi məlumat
Aralıq dənizi sahili boyunca S'Аrenal, Kan-Pastilya, Kan-Pere-Antoni, El-Kol-den-Rabassa, Les-Meraveles və El-Molinar kimi yaşayış məntəqləri yerləşir. Kotolonca Platya-de-Palma, ispanca isə Playa de Palma adlanır.
Sahilinin 300—500 metri mehmanxana və otellərlə zəngindir. Hansı ki, burada 250 nəfərdən 50 min nəfərə qədəri ayarlamaq olar. Qış möhsümü çimərlikdə fəaliyyət göstərən barlar və otellər işini dayandırır.
Yardımlı rayonu
Yardımlı rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Yardımlı şəhəridir. 8 avqust 1930-cu ildə Vərgədüz rayonu adı ilə təşkil edilib. Rayonun təşkili tarixinədək bu ərazi inzibati cəhətdən Lənkəran dairəsinə daxil idi. Təşkil edildiyi tarixdə inzibati mərkəzi Yardımlı kəndi idi, 1 noyabr 1931-ci il tarixinə 900 km² olan rayon ərazisində 97 kənddə 1 yanvar 1930-cu il tarixinə olan cari hesablamalara əsasən 20.651 nəfər əhali yaşayırdı. 1938-ci ildə rayon, inzibati mərkəzinin adına uyğun olaraq Yardımlı rayonu adlandırıldı.
Etimologiya
Budaq Budaqovun fikrinə görə Yardımlı toponimi etnonim olub VIII əsrin sonlarından Ural-Volqa çayları arasında yaşamış peçeneqlərin qədim mənbələrdə erdim/erdem kimi qeyd olunmuş tayfasının adından və mənsubiyyət bildirən –li şəkilçisindən ibarətdir. XII–XIII əsrlərdə Şimali Qafqazdan qıpçaqların Azərbaycana gəlişində peçeneqlər də iştirak etmişlər. Tədqiqatçıların ehtimalına görə, erdem tayfası da peçeneqlərlə Azərbaycana bu vaxt gəlmişlər.