cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əlcəzair ekspedisiyası (1775)
Tarix
Əlcəzair tərəfə gedən yolu bağlamaq məqsdədi ilə ərəblər düşməni koldan ibarət ərazidə qarşıladılar. İspan ordusunun hücumu bir sıra qeyri-dəqiq və təcrübəsiz hücumlarda baş verib, heç bir nəticəyə gətirib çıxarmadı və İspan ordusu itkilər verdi. Qısa müddətdə böyük bir itkiyə uğradıqdan sonra, O'Relli Əlcəzairə qarşı hərəkətlərini dayandırmağa məcbur oldu və yalnız 600 nəfərin öldürüldüyü və təxminən 2 min yaralı və bütün silahları tərk edərək, gəmilərə qoşun göndərmək və Avropaya tərəfə yollanmağı bacardı.
Araz Ağalarov
Ağalarov Araz İsgəndər oğlu — iqtisad elmləri doktoru. Ümumrusiya Azərbaycan Konqresinin vitse-prezidenti.
Həyatı
Araz Ağalarov 1955-ci il noyabrın 8-də Bakıda anadan olmuşdur.
1977-ci ildə Bakı Politexnik Universitetinə qəbul olmuş, 1982-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirib. Elə həmin il Moskvaya gedərək aspiranturaya daxil olub. 1977–1983-cü illər isə Elmi-Tədqiqat İnstitutunu bitirib. 1983–1987-ci illərdə SSRİ Həmkarlar İttifaqlarının Ümumittifaq Mərkəzi Şurası yanında Ali Məktəbin dinləyicisi olub.
Ümum ittifaq Həmkarlar İttifaqı Mərkəzi Şurasında işləməyə başlayıb. 1988-ci ildə kooperativ hərəkatı başlayanda kiçik müəssisə yaradaraq sərgi fəaliyyəti ilə məşğul olub.
Fəaliyyəti
thumbnail|Araz Ağalarov və [[Dmitri Medvedyev]] 1990-cı ildə ilk dəfə Rusiyada ABŞ-dən olan tərəfdaşları ilə Comtech adlanan kompüter texnologiyaları sərgisi təşkil edib. Artıq 5 il sonra onun sərgisi Comdex (Las-Veqas) və Cebit (Hannover) sərgilərindən sonra statusuna görə dünyada III yeri tutub.
Beləliklə, RF-də müxtəlif sayələrə dair beynəlxalq sərgilər üzrə yeganə böyük operator olub. Bundan başqa, 1991-ci ildə ilk eksklüziv ayaqqabı mağazası açıb. Daha sonra tikinti biznesi ilə məşğul olmağa başlayıb və 1992-ci ildə Moskvanın mərkəzində indi də ən elitar, bahalı ev olan "Ağalarov evi"nin tikintisini başa çatdırıb. Yenə həmin il Rusiyada 66 min kvadratmetr sahasi olan ilk hipermarketi tikib.
Dünyada analoqu olmayan bu hipermarketdə eyni vaxtda 400 min adda mal satılır. 2000-ci ildə Moskva dairəvi yolunun üzərində 75 hektar sahəsi olan "Krokus siti" şəhərciyinin tikintisinə başlayıb. Ticarət, əyləncə, biznes və sərgi meydançalarının vahid kompleksdə birləşdiyi "Krokus siti" son onilliyin ən irimiqyasli və maraqlı layihələrindən sayılır.
Araz Ağalarov iqtisad elmləri doktorudur. "Krokus intenəşnl" Şirkətlər Qrupunun prezidenti, "Krokus-Bank" idarə heyətinin sədri, Rusiya istehsalçilar və idxalçilar ittifaqının prezidenti, Moskva Beynəlxalq Bizness Assosiasiyasının və "Opora Rossii" ictimai təşkilatının vitse-prezidenti, "Biznes i vıstavkı" jurnalının baş redaktorudur.
Araz Ağalarovun sərgilərin təşkili və keçirilməsində böyük səriştəsi var. 1985-ci ildə kooperativ hərəkatı başladıqda ÜİHİMŞ-dakı vəzifəsindən imtina edərək kiçik bir müəssisə açıb. Hələ 1990-cı ilə qədər moskvalı biznesmenlər kompüter arxasınca Honkonqa, Sinqapura, Tayvana, bəzən də Amerikaya gedirdilər.
Tədarükçüləri kompüter sərgilərinin keçirildiyi yerlər maraqlandırırdı. Araz Ağalarov düşünürdü ki, bəs Rusiyada niyə belə sərgilər keçirilməsin, onun yaratdığı müəssisə məhz bu işlərlə məşğul olmağa başladı və 1990-cı ildə Rusiyada kompüter texnologiyaları üzrə ilk sərgini təşkil etdi. Sərgi "Comtech" adlanırdı.
1995-ci ildə onun sərgiləri Las-Veqasda Comdex və Hannoverdə keçirilən Cebit sərgilərindən sonra dünyada statusuna görə üçüncülük qazandı. Araz Ağalarov sonralar "Comtech"dəki payını bir ingilis şirkətinə sataraq "Krokus Siti" layihəsini həyata keçirməyə başladı.
1991-ci ildə Araz Ağalarov Stoleşnikov döngəsi ilə Petrovkanın kəsişdiyi yerdə ilk eksklüziv ayaqqabı mağazası açdı. Bu, o vaxtlar çox məşhur mağaza idi.
1995-ci ildə Araz Ağalarov yaşayış evi tikmək fikrinə düşür və Moskvanın ən bahalı və elit evi sayılan "Ağalarov evi"nin tikintisini başa çatdırır. Onun 1997-ci ildə Moskva dairəvi avtomobil yolu (MKAD) ilə Kaşirsk şosesinin kəsişdiyi yerdə tikdirdiyi ilk hipermarketin də dünyada tayı-bərabəri yoxdur. Çünki orada eyni vaxtda 400 min adda mallar satılır.
Diqqətçəkən cəhətlərdən biri də odur ki, Araz Ağalarov "Krokus siti"yə daxil olan ilk obyektlərini ya keçmiş çirkab çalaları olan yerdə, ya da bataqlıqda tikdirib. "Sənin evin" ticarət mərkəzini tikən zaman ilk traktor əraziyə girərkən bataqlıqda batmışdı. Sonradan onu qaldırıcı kranla çəkib çıxardılar. Bu bataqlıqları qurutmaq üçün orada drenaj quruldu, əraziyə çoxlu çınqıl və qum töküldü.
Araz Ağalarov vitse-prezidenti olduğu Ümumrusiya Azərbaycan Konqresi Rusiyadakı azərbaycanlıların ən böyük və nüfuzlu təşkilatıdır. Bu gün ÜAK Rusiya və Azərbaycan arasında ticari-iqtisadi, mədəni və digər əlaqələrin inkişafı və möhkəmləndirilməsinə, birgə iri iqtisadi və sosial layihələrin gerçəkləşməsinə yardım göstərir, mövcud problemləri həll etmək, maneələri aradan qaldırmaq istiqamətində geniş tədbirlər həyata keçirir.
Şəxsən Araz Ağalarovun bu sahədə xidmətləri əvəzsizdir. O, kompaniyası ərazisində yerləşdiyi Krasnoqorski rayonunun uşaq evlərinə kömək göstərir və xeyriyyə aksiyalarında iştirak edir. O, istedadlı azərbaycanlıların xaricdə təhsil almasına köməklik göstərməyi də özünə borc bilir.
Qırmızı kilsə (Xocavənd)
Qırmızı kilsə — Xocavənd rayonunun Binə və Tuğ kəndlərinin arasında, kiçik təpə üzərində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Qırmızı kilsə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən Dövlət əhəmiyyətli abidə kimi qeydiyyata alınmışdır.
Araz Ağalarov
Fəaliyyəti
Araz Ağalarov 50-dən çox elmi işin, "Rossiya na puti k rınku" monoqrafiyasının müəllifi, Azərbaycanlıların Milli-Mədəni Muxtariyyəti Şurasının üzvüdür. 2012-ci ildə Forbes jurnalının Rusiyanın "daşınmaz əmlak kralları"na dair hazırladığı reytinqdə Araz Ağalarov ikinci yeri tutur. Onun rəhbərlik etdiyi "Crocus" şirkətinin daşınmaz əmlak icarəsindən gəlirləri 2011-ci ildə 700 mln. dollar təşkil edib.
Qırmızı kilsə (Xocavənd)
Tarixi
Kilsənin qərb qapısı üzərindəki kitabədə deyilir: "Erməni təqvimi ilə 449-cu ilin (miladi 1000) yayında, Musanın oğlu Qaqikin hakimiyyəti dövründə mən, Musanın qızı Voski özüm və valideynlərimin ruhunu xilas etmək üçün Tanrı evini tikdirdim.”
Kilsə memarlıq və bədii dəyəri baxımından böyük əhəmiyyətə malik olsa da, həm də Qafqaz albanlarının tarixi şəxslərinin adlarını saxlayan və ən erkən tarixli alban epiqrafikalarından birinə malik olan abidə kimi dəyərlidir.
Efemer bitkilər
Efemer bitkilər
Efemerlər - müxtəlif fəsilələrdən olan birillik çöl və səhra bitkiləridir. Onların bütün həyat tsikli çox qısa dövr ərzində bitir. Erkən yazda Orta Asiya səhralarının gilli torpaqlarında rütubət yetərincə olduğu vaxtda efemerlər çox cəld böyüyür və 5-6 həftə ərzində çiçəkləyib toxumda əmələ gətirirlər. Bu bitkilər "quraqlıqdan" qaçırlar. 400 minə yaxın efemer bitki məlumdur. Onlar çox kiçik boyu, kiçik yarpaqları, zəif inkişaf etmiş kök sistemi ilə fərqlənirlər. Onlarin bəziləri 1-2 sm ölçüdə olduqda toxum verir. Yağıntılar çox olan illərdə efemerlərin hündürlüyü 25-30 sm-ə, xaççiçəklilərdə isə - 50 sm çatır. Orta Asiyanin səhraları üçün efemerlərin əhəmiyyəti böyükdür - onlarla vəhşi və ev heyvanları - otyeyən heyvanlar qidalanır. Efemerlər çox sürətlə artır və yazda çəmənlərdə bitkilərin inkişafına imkan verməyən sıx ot örtüyünü əmələ gətirirlər. Yayda torpaq quruyur, bütün efemerlər məhv olur, onların toxumları isə torpaqda yaza qədər qalır.
İstinadlar
Рогожкин А.Г. Энциклопедический словарь юного натуралиста.
London qeyd dəftəri (Motsart)
London qeyd dəftəri Volfqanq Amadey Motsart tərəfindən 1764-1765-ci illərdə, Motsart ailəsi ilə birlikdə Londonda səfərdə olarkən yazılmış qırx üç ədəd eskizlər və fraqmentlər toplusudur. Yenicə musiqi fəaliyyətinə başlayan gənc Motsart heç kimdən asılı olmadan, müstəqil surətdə musiqini öyrənmək məqsədilə qələm və mürəkkəbdən istifadə etməklə bu qeydləri yazmışdır. Bununla yanaşı, atası Leopold tərəfindən yalnız qələmlə edilən düzəlişlər bəzi qeydlərdə aydın şəkildə görünür. Parçaların çoxu son dərəcə qısa, normal olaraq qırx saniyədən bir dəqiqə arasında, bəziləri dörd dəqiqəyədək davam edir. (məsələn, KV 15t).
K.15a–ss
thumb|Motsartın "London qeyd dəftəri"ndən ilk musiqi səhifəsi, 1764 thumb|İkinci səhifə thumb|Üçüncü səhifə thumb|Dördüncü səhifə thumb|Beşinci səhifə
Toyotomi Hideyoşi
Toyotomi Hideyösi — Yaponiyanı birləşdirən hərbi və siyasi xadim.
Gəncliyi
200px|thumb|Toyotomi Xideyösi Toyötomi Hideyösi 1536 ilin ilk ayının ilk günü, Ovari əyalətinin Aiti nahiyəsində(indi Nakamura -Naqoya şəhərinin rayonlarından biri)Nakamura kəndində doğulub. 8 yaşı tamam olanda Xideyösinin atası ölür. 1551 ildə 15 yaşı tamam olanda ata evini tərk edir və taleyini sınamağa yollanır.
Cavid Nəcəfov
Cavid Nəcəfqulu oğlu Nəcəfov — dövlət xadimi Azərbaycan SSR "Kənd təsərrüfatı istehsalının mexanizasiya və elektrifikasiyası" idarəsində rəisi.
Həyatı
Əslən Novxanı kəndindən olan C.Nəcəfov 1929-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. Onun Məktəb illəri Böyük Vətən müharibəsinin ağır illərinə təsadüf edib. Ona görə də balaca Cavid çox çətinlik və ehtiyac içində, öz zəhməti, ağlı və biliyi sayəsində 1947-ci ildə orta məktəbi başa vurur və indiki Azərbaycan Texniki Universitetinin "Nəqliyyat" fakültəsinə daxil olur.
1952-ci ildə Azərbaycan Texniki Universitetini bitirdikdən sonra C.Nəcəfov elə həmin il əmək fəaliyyətinə başladı. İlk olaraq Azərbaycan SSR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində mühəndis-mexanizator kimi işə qəbul edilib. 1953–54-cü illərdə həmin nazirlikdə böyük mühəndis vəzifəsinə keçirildi. Bu illərdə öz işgüzarlığı və zəhmətkeşliyi ilə digər işçilərdən fərqlənirdi. Ona görə də 1954–55-ci illərdə onu Karyaqin (indiki Füzuli) rayonunda MTS — da baş mühəndis vəzifəsinə təyin edirlər. Bundan sonra 1955–61-ci illərdə Azərbaycan SSR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində əvvəlcə böyük mühəndis, sonra isə "Mexanizasiya və elektrifikasiya" idarəsində rəis müavini – baş mühəndis vəzifələrinə qədər yüksəlmişdir. 1961–62-ci illərdə "Yeni texnikanın dərindən və hərtərəfli öyrənilməsi, kəşfi və reklamı" idarəsində rəis və "Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Texnikası" Respublika Birliyinin sədr müavini vəzifələrində çalışmışdır.
1962–63-cü illərdə Azərbaycan SSR "Kənd təsərrüfatı istehsalının mexanizasiya və elektrifikasiyası" idarəsində rəis vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.
1963–68-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Kabinetində böyük referent, 1968–72-ci illərdə isə "Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Texnikası" birliyində sədr müavini işləmişdir.
1972–74-cü illərdə "İttifaq Kənd Təsərrüfatı Texnikası" Ümumittifaq Birliyinin Zaqafqaziya filialının rəisi vəzifəsində səy göstərmişdir.
1974–79-cu illərdə Azərbaycan SSR Avtomobil Nəqliyyatı Nazirliyində "Kənd Təsərrüfatı Nəqliyyatı" xüsusi avtomobil idarəsində rəis müavini və boyük mühəndis kimi çalışmışdır.
1979-cu ilin dekabr ayından 1986-cı ilin fevral ayına qədər əvvəlcə Azərbaycan SSR Nazirlər Kabineti yanında Nəqliyyat idarəsinin rəisi, 1986–88-ci illərdə "mexanizasiya və nəqliyyat" idarəsinin rəisi, 1988–89-cu illərdə isə Azərbaycan SSR Dövlət Aqrar Sənaye nəzdində "Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Kimyası" Birliyinin "İstehsalat xidməti və nəqliyyat" idarəsinin rəisi vəzifələrində fəaliyyət göstərmişdir. 1989–90-cı illərdə "Azərkəndkimya" Birliyinin "Hesablama və informasiya işləri" şöbəsinin rəisi işləmişdir.
1990-cı ildən sonra "Azərkəndkimya" Birliyində aparıcı mühəndis, idarənin baş mütəxəssisi, aparıcı mütəxəssis və 1995–96-cı illərdə "Nəqliyyat və mexanikləşdirmə" şöbəsində rəis əvəzi kimi çalışmışdır.
1996–97-cı illərdə isə həmin birliyin "İstehsalat və aqrokimyəvi xidmət" idarəsində nəqliyyat və mexanikləşdirmə işləri üzrə baş mütəxəssis işləmişdir.
İşlədiyi bütün bu müddət ərzində Cavid Nəcəfov özünü təcrübəli mütəxəssis, bacarıqlı təşkliatçı, əməli işçi, həssas yoldaş kimi göstərib. Həmkarları arasında həmişə layiqli şəxsiyyət kimi böyük hörmət qazanmışdır.
Cavid Nəcəfovun Azərbaycanın Kənd Təsərrüfatının çiçəklənməsində dövlətə göstərdiyi xidmət dövlət tərəfindən diqqətsiz qalmamışdır. Şərəfli işinə görə dəfələrlə rəhbərlik tərəfindən təşəkkürnamələr almışdır. Onun bu əməyi 1966-cı ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı, 1970-ci ildə V.İ.Leninin anadan olmasının 100 illik medalı, LKGİ — nın 50 illiyi münasibətilə yubiley nişanı, 1988-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin qərarı ilə "Əmək Veteranı" medalı və 1989-cu ildə "Azərkəndkimya" Birliyi tərəfindən Fəxri Fərmanla təltif edilmişdir.
1964-cü ildə C.Nəcəfovun "Kənd Təsərrüfatı Texnikasının saxlanması təcrübəsindən" adlı kiçik elmi kitabı çapdan çıxmışdır. C.Nəcəfov uzun iilər Kommunist partiyasının üzvü olub və partiya qabaqcılları sırasında seçilirdi. О, çox qayğıkeş bir insan idi. Оnu tanıyanlar içərisində elə bir insan tapılmaz ki, C.Nəcəfovun ona köməyi dəyməsin. Qohumları və dostları içərisində həmişə əliaçıqlığı, ürəktəmizliyi ilə seçilib. Ehtiyacı olan insanlara həmişə istər maddi, istərsə də mənəvi köməklik göstərib. Yuxarıda sadalanan yüksək vəzifələrdə işlədiyi vaxtlarda belə hər bir zaman özünün sadəliyi ilə fərqlənib.
Cavid Nəcəfov 2007-ci il may ayının 21-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Emilia ukingensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Galium glabrescens
(Galium glabrescens) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Catch the Catch (albom)
Catch The Catch – C. C. Catch-in 1986-cı ildə çıxardığı ilk albomudur. Albomda C. C. Catch tərəfindən «I Can Lose My Heart Tonight», «Cause You Are Young» və «Strangers By Night» kimi sinqllar mühüm yer tutur.
Ernesto Valverde
Ernesto Valverde ― İspaniya keçmiş futbolçusu və məşqçisi.
Fransisk
alt=Papa Fransiskin Azərbaycana olan apostol səfərindən|thumb|Papa Fransiskin Azərbaycana olan apostol səfərindən Fransisk (əsl adı: Xorxe Mario Bergolyo; isp.: Jorge Mario Bergoglio; ) — 266-cı Roma Papası, indiki Vatikan hökmdarı. Cənubi Amerikalı və Yezuitlər ordenindən ilk papa.
Həyatı
Xorxe Mario Berqolyo 1936-cı il dekabrın 17-də Buenos-Ayresdə dəmiryolçu işləyən italiyalı emiqrant ailəsində dünyaya gəlib. Ailənin 5 uşağının ən kiçiyi olub. Kimya üzrə texnik diplomu alıb. Buenos-Ayresdə Villa Devoto seminariyasında təhsil alıb. Yezuitlər ordeninə 11 mart 1958-ci ildə daxil olub. Çilidə noviziat mərhələsi (Monax ordeninə daxil olmaq üçün sınaq müddəti) keçib. Sonra da Buenos-Ayresdə müqəddəs İosif kollecində təhsilini davam etdirib. Buenos-Ayresin üç kollecində ədəbiyyat, fəlsəfə və dinşünaslıq dərsləri keçib. İtalyan dilində sərbəst danışır.
1969-cu ildə Berqolyo Argentina paytaxtındakı San-Migel kollecinin dinşünaslıq fakültəsinin professoru təyin olunub. 1970-ci illərdə Argentinanın yezuitlər ordenində müxtəlif vəzifələr tutub. 1973–1979-cu illərdə Argentinanın provensialı olub. 1986-cı ildə Almaniyada doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib, vətəninə ruhani və Kordova arxiyepiskopluğunun mənəvi direktoru olaraq dönüb.
1992-ci ildə Buenos-Ayresin köməkçi yepiskopu təyin edilib. 1997-ci ildə Buenos-Ayres arxiyepiskopunun koadyuttoru (yepiskopluğun varislik hüququna sahib olan yepiskopu) təyin olunub. 1998-ci ildə kardinal Kvarrasino öldükdən sonra onun vəzifələrini icra etməyə başlayıb. Papa II İohan Pavel 2001-ci ildə ona kardinal rütbəsi verib.
Xorxe Mario Berqalio 14 mart 2013-cü ildə Roma papası seçilib. Roma papası seçildikdən sonra Fransisk adını qəbul etmişdir.
Anders Bagge
Anders Bagge isveçli prodüser, söz yazarı, bəstəkar və aranjimançıdır. Həmçinin Stefan Örn ilə birlikdə "Drip Drop" mahnısını arnjiman etmişdir. "Drip Drop" mahnısı 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı təmsil edən Səfurə Əlizadə tərəfindən ifa edilmişdir və 5-ci yerə layiq görülmüşdür.
BMG
Bertelsmann Music Group — əsası 1987-ci ildə qoyulan Alman səsyazma qrupudur. 2004-cü ildə Sony ilə Sony BGM adı altında birləşmişlər.
Feredrik Menson Beyli
Feredrik Menson Beyli — Avstraliya botaniki.
Şərəfinə adlandırılmış taksonlar
Feredrik Menson Beylinin şərəfinə 50 bitki növü adlandırılmışdır ki, onların ən tanınmışıdır.
Əlliüçüncü ilin soyuq yayı (film, 1987)
« Əlliüçüncü ilin soyuq yayı»   — rejissor Aleksandr Proşkinin 1987-ci ildə çəkdiyi film.
Məzmun
Filmdəki hadisələr 1953-cü ildə, Lavrenti Beriyanın tezliklə həbs olunmasından sonra baş verir. Filmin baş qəhrəmanları «Luzqa» adlandırılan Sergey Basargin (Valeri Priyomıxov) və «Kopalıç» adlandırılan Nikolay Straboqatovdur (Anatoli Papanov). Luzqa müharibə illərində kəşfiyyat polkunun kapitanı olmuş, alman mühasirəsinə düşmüş, lakin oradan qaçdıqdan sonra ona "vətən xaini" adı verilmişdir. Keçmiş baş mühəndis Kopalıça isə "ingilis casusu" damğası vurulmuşdur. Bir gün 6 nəfər həbsxanadan qaçmış quldur onların kəndinə soxulur. Onların yaşadığı kəndin Mankov adlı bir polisin PPŞ avtomatı olsa da, o, quldurlar tərəfindən öldürülür. Həmin quldurların öhdəsindən isə "vətən xaini" Luzqa gəlir...
Ayb
Ա, ա  (səslənməsi: Ayb ) — Erməni əlifbasının birinci və əksər hərflərin qrafik strukturunu və stilini müəyyənləşdirən hərfi. Erməni əlifbasının əksər hərflərində olduğu kimi, ayb hərfi də yunan əlifbasının hərflərinin üst hissəsinin ixtisarı ilə yaradılmışdır. Prototipi yunan əlifbasının α (alfa) hərfi hesab olunur. Ա «ayb» və Բ «ben» hərflərinin birləşməsindən erməni dilində "əlifba" anlamına gələn "aybuben" sözü yaranır. Hərf tək şəkildə işlədildikdə Allah simvolu hesab edilir.
Sidney
Sidney — Avstraliyada şəhər.
Tarixi
Şəhərin əsası 1788-ci ildə Port-Cekson körfəzinin sahilində, avropalıların Avstraliyada ilk məskunlaşması dövründə qoyulub. 200 il ərzində kişik katorqa qəsəbəsindən iri meqapolisə çevrilib.
Görməli yerlər
Sitinin göydələnləri ilə şəhərin Roks və Kinq-Kross rayonunun qədimi binaları arasındakı nadir ziddiyyət vardır. Yorks və Elizabet rayonlarındakı suvenir dükanları, Çaynataun və Liverpul küçəsinin Asiya dövlətlərinə oxşar kvartalları, geniş, yaşıl park və bulvar sahələri, Kronos-Hillin olimpik tikilişli supermüassir binaları vardır. Xoumbuş rayonunda isə Sidni Super ev və Olimpik stadion, əzəmətli və dünyada ən böyük Sidni-Harbor buxtaları və onun üzərindən daşınmış nadir, uzunluğu 503 metr olan dirəksiz Harbor-Bric körpüsü vardır. 305 metr hündürlüklü Sidney Qülləsindəni şəhərlə hərtərifli tanış olmaq olar. Oksford-stritdə çoxlu bar və restoranlar, Darlinq-Harbor rayonunda yüzlərcə qalereya, bar, mehmanxana və restoranlar, Corc-strit və Market-stritdə isə şəhərin ən yaxşı ticarət mərkəzləri cəmlənmişdir.
Şəhərdə maraqlı, mədəni obyektlərin sayı – məşhur Sidney Tarix və Avstraliya antropologiyası Muzeyi, Hərbi-xatirə rəssamlıq qalereyası, Milli Dəniz Muzeyi (həqiqətən maraqlı yerdir- burda dəniz və üzgüçülük vasitələri haqqında — yerli əhalinin qayıqlarından linkor və serfinq üçün lövhəciklərə qədər hər şey toplanıb), Yeni Cənubi Uelsin Rəssamlıq qalereyası, tətbiqi elmlər və incəsənət Muzeyi, dünyanın ən "cəsarətli" muzeyi- Müassir incəsənət Muzeyi, Nikolsun antik Muzeyi, Avstraliyanın və Qayd-Parkın ən Vəhşi Heyvanlarının Parkı.
Pertanın ətrafında Kalquri rayonunda dünyanın ən böyük qızıl və nikel yataqlarına, eləcə də dünyanın ən böyük almaz rayonu olan Kimberlinin mədənlərinə baxmaq çox maraqlıdır. Bu, böyük çaylar, heyranedici peyzaj, qeyi-adi təbiət və çox qədim bitki və canlılar vilayətidir. Deyilənə görə, Avstraliya üçün daha çox xarakterik olan peyzaja- qırmızı torpaq, qayalar, ağaclar və mavi səma məhz burada rast gəlinir.
Quşadası
thumbnail|right|Quşadası Quşadası — Türkiyədə yerləşən istirahət zonası.
Haqqında
Bu, Türkiyənin mənzərəli və səfalı kurort şəhəridir. O, Egey dənizi sahilində yerləşir və üç tərəfdən dağlarla əhatə olunub. Şəhərin gözəl təbiəti və dənizə açılan panoraması insana bir anlıq kiçik cənnəti xatırladır. Quşadası insanın tərk etmək istəmədiyi bir yerdir. Burada demək olar ki, bütün otellər dənizin sahilində yerləşir. Bu kiçik şəhər hər il minlərlə müxtəlif növ quşların bura uçub gəlməsi və yuva qurması səbəbindən Quş adası adlandırılıb.
Şəhərdən bir qədər aralıda kiçik Göyərçin adası yerləşir. Şəhərlə adanı dar torpaq bənd birləşdirir. Ada hər tərəfdən qədim qala divarları ilə əhatə olunub. Bura Türkiyənin güllərə bürünən romantik guşəsi də deyilir. Vaxtını romantik keçirtmək istəyən gənclər burada yerləşən restoran və dskotekalara üz tuturlar. Dəniz quldurlarına məxsus qala “Küçükada Kalesi” adlanır və XVI əsrdə məşhur dəniz qulduru Barbaros tərəfindən hərbi baza kimi istifadə olunub. Bu qala həm dənizdən, həm də sahildən möhtəşəm görüntüyə malikdir. Qədim zamanlarda ada liman kimi də istifadə olunub. Yeri gəlmişkən “Küçükada Kalesi” Quşadasının simvolu hesab olunur.
Adaya gedən yolda çoxlu sayda gecə klubları fəaliyyət göstərir. Şəhərin müxtəlif yerlərindən insanlar gecələrini xoş keçirtmək üçün bu klublara üz tuturlar.
Quşadasında çimərliklər əsasən qumlu, bir qismi isə çınqıl-daşlıdır. Dənizin təmizliyinə və şəffaflığına isə söz ola bilməz. Burada istirahət mövsümü iyun ayında başlayır və avqusta qədər davam edir. Qalan digər aylarda havalar soyuq keçir və güclü küləklər əsir. Hə, onu da deyim ki, dənizdən nə kanalizasiya, nə də ki, neft iyi gəlir.
Şəhərdə çoxlu sayda restoran, mağaza və diskotekalar var. Mərkəzdə iki aquapark fəaliyyət göstərir. Avropanın ən hündür aquaparkı da buradadır. Onun hündürlüyü 225 metrdir. Adrenalin həvəskarları bir baş bura üz tuturlar. Elə Avropanın özündən də. Bura turistlər əsasən rahat otellərdə dincəlmək, su və sualtı idman növləri ilə məşğul olmaq, təzə balıq yemək, gecə diskoteka və barlarda əylənmək və əlbəttə ki, Efes, Milet, İzmir, Perqam, Troya, İerapolis və Pamukkaleyə səyahət etmək üçün gəlirlər. Bir maraqlı faktı da qeyd edim ki, Quşadası ərazisində delfin və köpək balıqları olan otel də var. Burada delfinlə suda üzmək 50 dollar, köpək balıqları ilə rəqs etmək isə 100 dollara başa gəlir. Bura gəlib həyatını risqə atmaq istəyənlər dəmir qəfəsə salınaraq bir başa akulaların qaynadığı hovuza salınır.
Türk seriallarını seyr edənlər Quşadası ilə yaxşı tanış olmalıdırlar. Əgər yadınızdadırsa, Türkiyə telekanallarından birində efirə gedən “Gümüş” serialının qəhrəmanları bal aylarını keçirtmək üçün həmin bu adaya üz tutmuşdular.
Kurort şəhəri həm də məşhur qədim abidələrlə əhatə olunub. Burada Efes, Didima, Priena və Miletors kimi qədim şəhərlərin qalıqları aşkar olunub. Ümumiyyətlə, Türkiyəyə istirahətə gələrək bir vaxtlar qədim dünyanın mühüm ticarət mərkəzi olan Efesi ziyarət etmədən getmək olmaz
Çeşmə Egey dənizinin sahilində, İzmirdən 80 km. aralıda, Türkiyənin qərb hissəsində yerləşir. Şəhər Çeşmə adını (mənbə) burada zəngin isti suların olması səbəbindən alıb. Elə hazırda şəhərdə mövcud olan mehmanxanaların əksəriyyəti də bu şəfalı sularla təchiz olunur. Bundan əlavə, Çeşmənin suyu Egey dənizi sahillərində ən təmiz və şəffaf su hesab olunur.
Şəhər ilə hərəkət etdikcə sanki nağıllar aləminə düşürsən, ya da ki hansısa cizgi filmini seyr edirsən. Yol kənarında və ümumiyyətlə şəhərin əksər yerlərində bütün yaşayış evlərinin üzəri standart olaraq qırmızı keramika ilə örtülüb. Şəhərdə və onun bölgələrində olan evlər 2-5 mərtəbədən hündür deyil. Şəhər əhalisinin həddindən artıq zəhmətkeş olması da insanı heyran edir. Belə ki, istər təyyarədə olarkən, istərsə də yolla hərəkət etdiyimiz zaman boş torpaq sahəsi görmədik. Bütün ərazilərdə səliqəli şəkildə əkin sahələri salınıb. Şəhər demək olar ki, zeytun ağaclarına bürünüb. Yolların kənarlarında əkilmiş palma ağacları şəhərə xüsusi gözəllik verir. Burada ilin 10 ayı havalar isti keçdiyindən evlərin üzərində günəş batareyaları quraşdırılıb. Deyilənlərə görə bu batareyalar sayəsində sakinlər özlərini sutka ərzində isti su ilə təmin edirlər. Varam da belə insanlara.
Şəhərin ən istirahət etməli yerləri isə dəniz sahilləridir. Çeşmənin bütün küləklərə açıq olan dəniz sularında yelkənli qayıq və “windsurfinq” idman növləri üçün ideal şərait var.
Ümumiyyətlə şəhərin təmiz suyu olan çimərlikləri son dərəcə valehedicidir. Burada demək olar ki, hər il sörf üzrə dünya və Avropa çempionatları keçirilir. Elə bura turist kimi gələnlərin əksəriyyəti də, bu idman növlərinin həvəskarlarıdır. Ümumiyyətlə şəhərdə yerləşən əksər otellərin tərkibində təcrübəli təlimatçıların işlədiyi “windsurfing” məktəbləri fəaliyyət göstərir. Bura gələnlər bir neçə günlük təlimlərdən sonra artıq dəniz suları üzərində şütüyə bilirlər. Lakin bu idman növünü peşəkar səviyyədə öyrənmək üçün bir qədər vaxt tələb olunur. Burada həmçinin yaxt kirayə etmək və gözəl dəniz sahili ilə üzmək imkanı da var. Ümumiyyətlə siz Çeşmədə istirahət edərək bərə ilə Xios, Samos və Kos kimi yunan adalarına, həmçinin İzmir şəhərinə, həmçinin qədim şəhərlər olan Efes və Perqama səyahət edə bilərsiniz.
Kiçik şəhəri gözəl təbiəti ilə yanaşı XIV əsrə aid Genuya qalası və Sultan Süleyman I Qanuninin zamanında inşa edilmiş Karvan-saray öz gözəlliyi ilə bəzəyir. Qalada hazırda balıq restoranı fəaliyyət göstərir, Karvan-saray isə otel qismində turistlərin xidmətindədir. Yeri gəlmişkən axşam saatlarında Karvan-sarayda olan zaman, orada istirahət edən azərbaycanlılarla da görüşməyə macal tapdıq.
Bu gün Çeşmə rahat mehmanxanaları, yüksək səviyyəli restoran və diskotekaları, oyun salonları, idman meydançaları, bar və kafeləri ilə bura istirahət etməyə gələn turistlərin xidmətində duran müasir şəhərdir. Şəhərin mağazalarında qiymətlər baha olsa da suvenir, dəri məmulatları və xalça seçimi genişdir. Yayda burada xarici ifaçıların iştirakı ilə beynəlxalq mahnı festivalı keçirilir. Həmçinin, əslən bu şəhərdən olan dünya şöhrətli türk müğənnisi Tarkan, bundan əlavə Mustafa Sandal və digər məşhurlar yay aylarında şəhərin mərkəzində yerləşən meydanda pulsuz konsertlər təşkil edirlər. Bir sözlə şəhərdə gecə həyatı sözün əsl mənasında qaynayır.
Çeşmədə turizm sürətlə inkişaf edir. Şəhərdə daima yeni rahat otellər, dünyanın müxtəlif mətbəxlərini özündə birləşdirən restoranlar, bahalı mağaza və butiklər açılır. Şəhərdə bal ayına çıxan cütlüklər, gənclər və yaşlı insanlar üçün “Suzer Sun Dreams Hotel”, “Sheraton Cesme”, “Altinyunus Cesme”, “Sisus Hotel” və “Kerasus Hotel” kimi 4-5 ulduzlu əlverişli şəraiti olan müxtəlif mehmanxanalar fəaliyyət göstərir. Otellərdə qiymətlər xidmətlərə görə dəyişir. Ümumiyyətlə burada otellər çox yüksək səviyyədə inşa olunur və insanların istirahəti üçün lazım olan hər bir şərait yaradılır.
Xarici keçidlər
Quşadası,Türkiyə
Zinət Aman
Zinət Aman (19 noyabr 1951, Mumbay, Hindistan) — məşhur Hindistan aktrisası, modeli və rəqqasəsi.
Həyatı
Zinət Aman 19 noyabr 1951-ci ildə anadan olub. Atası Amanulla Xan müsəlman, anası isə indus olub. 13 yaşında atasını itirməyi Zinətin həyatında ağır izlər qoyub. Zinətın anası ikinci dəfə almanla ailə qurub. Məhz bu evlilik Zinətın həyatını tam dəyişdirib. Ögey atasının mədəni və intellektual olması Zinət üçün bir sıra imkanlar açıb. Unversitetə daxil olan Zinət əla oxuduğuna görə ABŞ-a, Los-Ancelesə oxumağa göndərilib. Burada o fotomodel kimi də fəaliyyət göstərib. 1970-ci ildə Zinət Aman "Miss Hindistan" gözəllik müsabiqəsində 3-cü yeri tutur. Bununla o, öz ölkəsini "Miss Asiya" beynəlxalq gözəllik müsabiqəsində təmsil etmək hüququ qazanır. Bu müsabiqədə Zinət Aman birinci yeri tutur və Hindistana bu müsabiqədə qələbə gətirən ilk şəxs olaraq ölkə tarixinə düşür. Bundan sonra Zinət kinoda çəkilməyə başlayır. Onun ilk filmi 1971-ci ildə ekranlara çıxır. Sovet prokatında "Bacı və qardaş" adı ilə tanınan bu film ona uğur gətirir. Narkoman qızın acı taleyini oynayan Zinət bu roluna görə nüfuzlu mükafat alır.
Zinət Amanın kino karyerasında 80-dən çox film var. "Əbədi məhəbbət nağılı", "Samrat", "Qədim məbədin xəzinəsi", "Üç muşketyor kimi" kimi və digər filmləri populyardır.
Zinət Amanın SSRİ ilə Hindistanın birgə çəkdiyi "Əlibaba və qırx quldur" filmindəki rolu da yaddaqalandır. "Xattuba" hit treyki sovet maqnitafonlarının dəbdən düşməyən mahnılarından idi. Kino karyerası uğurlu olan Zinət Amanın şəxsi həyatı kifayət qədər qalmaqallı və ağır olub. İki dəfə ailə həyatı quran Zinət bu nikahlarla bağlı xeyli əzablı günlər yaşayıb. Evli və iki uşaq atası olan Sancay Xanla ailə quranda Zinət xoşbəxt olacağına inanırdı. Zinət onunla birgə Rac Kapurun çəkdiyi "Abdulla" filmində çəkilib. O Sanjadan hədsiz asılı idi. Lakin bu ailə həyatı uzun sürməyib. Ziyafətlərin birində Sanjay Xanın birinci arvadı Zaruna Zinəti itələyib yıxır. Daha sonra ona yaxınşalan Sancay Zinəti hamının gözü qarşısında yumruq və şillə ilə döyür. Zərbə o qədər güclü olur ki, Zinatın gözündə 4 dəfə cərahiyyə əməliyyatı aparılır. Lakin zərbənin izi bu gün də onun gözündə aydın hiss olunur. Bundan bir az sonra Sancay Xan Zinat Amanın ona xəyanət etdiyini elan edərək ayrıldığını bildirir.
Dörd il sonra Z. Aman kinoaktoyor Mazhar Xanla ailə qurur. Bu nikahdan onların iki oğlu dünyaya gəlir. 12 illik ailə həyatı 1998-ci ildə sona çatır. Boşanma zamanı Mazhar Xan ağır xəstə idi. Bir müddət sonra o vəfat edir. Bu isə qalmaqala yol açır. Mazhar Xanın qohumları onun ölümündə Z. Amanı ittiham edirlər. Qəzəbli qohumlar Zinət Amanın evinə hücum edir və aktrisanı möhkəm döyürlər. Z. Amanın 13 yaşlı oğlu da anasını döyənlər arasında olur.
Sonrakı illərdə Z. Amanın həyatı sabitləşir. İki oğlu ilə münasibətləri düzəlir. İndi onlar anaları ilə birgə yaşayırlar.
Rəhim Alxas
Rəhim Alxas (tam adı: Rəhim Xəlfə oğlu Alxasov; ) — xınalıqlı şair, aşıq, publisist, poliqlot, pedaqoq.
Həyatı və yaradıcılığı
Məşhur xınalıqlı şair Rəhim Alxasın yaradıcılıq dövrü XX əsrin ikinci yarısına aiddir. Beş dildə – Azərbaycan, xınalıq, özbək, tatar və türkmən dillərində şeirlərin müəllifi və Xınalıq kənd orta məktəbinin müəllimi olmuş Rəhim Alxas xınalıq dili barədə xeyli tədqiqat işi aparmış və müəyyən etmişdir ki, Xınalıq dilində fellər həm cinsə, həm də insan və heyvana görə fərqlənir. Məsələn, "gəlir" sözü qadın, kişi və heyvana görə müxtəlif tərzdə səslənir.
Şairin öz doğma kəndinə sıx bağlılığını əks etdirən bir şeir belədir: Bahar çağı Xınalığım, Girən zaman dondan-dona, Dəyişmərəm bir kəndimi, Yüz Parisə, min Londona.
Onun yazılarından da xınalıqlıların Allaha necə inandıqları bir daha aydın görünür: Biz elə Allaha inanırıq ki, Poladdan, dəmirdən iti ox eylər. Çoxdan az eyləyər, azdan çox eylər, Bir ovuc torpaqla gözü tox eylər, Yoxdan var eyləyər, vardan yox eylər.
Rəhim Alxas Xınalıqda Xıdır Nəbi məscidində imamlıq etmişdir.
Bütün şahdağlıların fəхri, görkəmli xınalıqlı şair Rəhim Alxas doğulub, boya-başa çatdığı doğma Xınalıq kəndində 2003-cü il sentyabr ayının 20-də vəfat etsə də, həmin gün onun cənazəsi ailəsinin məskunlaşdığı Quba rayonunun Vladimirovka (Gülüstan) kəndinə gətirilmiş, sentyabr ayının 21-də həmin kəndin qəbiristanında dəfn edilmişdir.
Eugenia isosticta
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Galium glaucum
(Galium glaucum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Emilia vanmeelii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Monreal
Monreal — Böyüklüyünə görə Kvebek əyalətinin ən böyük, Kanadanın isə ikinci böyük şəhəridir. İlk əvvəl Villi-Mari-Marii şəhəri adlanıb. Monreal adı şəhərin mərkəzində yerləşən Mon-Raul dağının (Kraliyyət dağı) adından götürülmüşdür.Orta əsr fransız dilində bu Mont Real kimi səslənirdi.2009-cu ilin məlumatlarına görə,Böyük Monrealın əhalisi 3814000 nəfərdir.
Həmçinin bax
Portal:Kanada
Eugenia johorensis
(Eugenia johorensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kastane (Averon)
INSEE kodu — 12059.
Kommuna təxminən Parisdən 510 km cənubda, Tuluza şəhərindən 105 km şimal-şərqdə, Rodezdən isə 24 km qərbdə yerləşir.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 315 nəfər arasında (15–64 yaş arasında) 244 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 71 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi — 77,5%, 1999-cu ildə 63,0%). Fəal olan 244 nəfərdən 236 nəfəri (124 kişi və 112 qadın), 8 nəfəri işsizdir (5 kişi və 3 qadın). Aktiv olmayan 71 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 30 nəfər təqaüdçü, 21 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Ben (hərf)
Բ, բ (səslənməsi: ben, ) — Erməni əlifbasının ikinci hərfi. Digər erməni hərflərində olduğu kimi, "ben" hərfi də yunan əlifbasından bir hərfin - Β (beta) hərfinin yuxarı hissəsinin ixtisarı vasitəsiylə yaradılmışdır. Ա|Ա «ayb» və Բ «ben» hərflərinin birləşməsindən erməni dilində "əlifba" anlamına gələn "aybuben" sözü yaranır.
Unicode nömrəsi:
The Witcher
Cadugər Cadugərlər Romanı əsasında çəkilmiş Netflix serialı.
Mövzusu
Biz sehrin, cadugərlərin və qəribə canlıların hökmran olduğu bir dünyadayıq. Rivialı Geralt sağ qalmağa çalışan və canavarları ovlayaraq həyatını yaşayan bir ifritədir. Vengerbergli Yennefer getdikcə daha güclü bir sehrbazdır. Şahzadə Ciri həm də dünyanı dəyişdirə bilən sirli bir insandır
Nilfgaard adlı bir krallıq bütün krallıqları ələ keçirərək dünyaya hakim olmaq istəyir. Nilfgaard kralı Cahir, qarşısındakı yeganə maneənin Şahzadə Ciri olduğunu bilir. O, həm işğallarını, həm də şahzadə axtarışlarını davam etdirir.
Birinci mövsümdə Geraldt, Yennefer və Ciri bir araya gələ bilmirlər. Bu üçü bir araya gəlir və Nilfgaardla birlikdə mübarizə aparmağın yolunu axtarır.
Haqqında
Birinci sezon səkkiz epizoddan ibarət idi və 20 dekabr 2019-cu ildə Netflix-də tam olaraq buraxıldı. O, əsas Witcher dastanından əvvəlki qısa hekayələr toplusu olan The Last Wish və Destiny Qılıncına əsaslanır. Səkkiz seriyadan ibarət ikinci mövsüm 17 dekabr 2021-ci ildə buraxıldı. 2021-ci ilin sentyabrında Netflix serialı üçüncü mövsüm üçün yenilədi. Cizgi mənşəli hekayə filmi "The Witcher: Nightmare of the Wolf" 23 avqust 2021-ci ildə, prekvel mini seriyası "The Witcher: Blood Origin" isə 2022-ci ildə buraxılacaq
Melburn
Melburn — Avstraliyanın ikinci ən böyük və kosmopolit şəhəri. 3,5 milyon əhalisi olan şəhəri adətən Avstraliyanın mədəniyyət və idman paytaxtı adlandırırlar. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı Melburn şəhərini yaşamaq və oxumaq üçün ən təhlükəsiz və rahat yer kimi qiymətləndirib. YUNESKO isə Melburnu "Ədəbiyyat şəhəri" adlandırıb.
Tarixi
1901-ci ildən 1927-ci ilədək Avstraliyanın paytaxtı olmuşdur.
Valeri Priyomıxov
Valeri Mixayloviç Pryomıxov (d. 26 dekabr 1943, Beloqors, Amur, SSRİ — ö. 25 avqust 2000, Moskva, Rusiya) — sovet rus aktyoru. Kinorejissor, ssenarist və yazıçı. İki dəfə SSRİ dövlət mükafatı laureatı (1984, 1989).
Reç Pospolita
300px|thumb|Reç Pospolita, 1618-ci il Reç Pospolita — Polşa Krallığı Taxt-tacı və Böyük Litva Knyazlığı arasında 1569-cu ilin iyul ayında imzalanmış Lyublin uniyasına əsasən yaradılmış federativ dövlət. Torpaqlarının 1795-ci ildə Rusiya, Prussiya və Avstriya arasında bölünməsi ilə ləğv edilmişdir.
Livoniya müharibəsində Litva ağır vəziyyətə düşdü. Litvanın yuxarı dairələri xilas yolunu Polşa ilə birləşməkdə gördü. 1569-cu ildə Lublin şəhərində Polşa ilə Litva arasında uniya bağlandı.Bu iki dövlət Reç Pospolita adlı dövlətdə birləşdi. Bu dövlətə Ukrayna və Belorusiya ərazisinin də bir hissəsi daxil idi.
Polşa-Litva maqnatları (Polşada iri feodal, varlı və əsilli şəxs) və şlyaxtası (Polşada hakim feodal təbəqəsi) yaranmış vəziyyətdən istifadə edib rusları Baltik sahilindən çıxarmağa və rus torpaqlarını tutmağa çalışırdılar. Lakin 1572-ci ildə Reç Pospolita krallıq oldu. Rus çarı IV İvan Reç Pospolita taxtına sahib olmaq istədi. Lakin Osmanlı dövləti buna imkan vermədi. Rusiya əleyhdarı Stefan Batori Reç Pospolita kralı seçildi.
Yaranması
Şəhərlərin, sənətkarlığın və ticarətin inkişafı XV əsrin sonu XVI əsrin əvvəllərində Polşa şəhərinin inkişaf periodu olmuşdur. Onların çoxunda kəndlilərin şlyaxtaların, xaricilərin axıb gəlməsi nəticəsində əhalinin sayı artdı. Poznanda XV əsrin sonunda 4 min sakin, yüz il sonra isə 20 min sakin, Varşavada XV əsrin ortalarında 10 min, həmin əsrin sonlarında isə 20 min insan, Qdanskda isə XVI əsrin sonunda 40 min, 50il sonra isə artıq 75 min sakin olmurdu. Krakov, Vroslavda məskunlaşma əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır. Ölkənin bir sıra bölgələrində yeni şəhərlər əmələ gəldi, onlara bəzi maqnat latifundiyalarında da yaranmışdı. Şəhərin böyük hissəsi Böyük Polşada, eləcə də Seleziyada və Qərbi Sahil boyunda idi.
Şərqi sahil boyu, xüsusən də Qdansk böyük rubi yoxlardan istifadə edirdi. Qdansk Mərkəzi limanın açılması və bağlanması hüququna malik idi, öz qoşunu və milisi vardı, yalnız kralın ali hakimiyyətini tanıyaraq müstəqil daxili siyasət aparırdı. Bu bir şəhərin gəliri bütün dövlətin gəlirinə bərabər idi. Odansk, Torum və Elblang Prusiya seyminə nümayəndə göndərmişdilər. XV əsrin sonu XVI əsrdə Kustar istehsalı intensiv sürətdə inkişaf etdi. Sənətdə xüsusən, parça mallarda çoxdan baş vermiş əmək bölgüsü müşahidə edilirdi. XVI əsrdə hər yerdə su enerjisi tətbiq edilməyə başlandı. Sexlər sənətin əsas təşkilatçısı olaraq qalırdılar. Sənətin ixtisaslaşması yeni sexlərin yaranmasına eləcə də, sexdən istehsalın artmasına səbəb oldu. Dəri istehsalında da böyük uğurlar əldə edildi. Mahud istehsalı güclü şəkildə inkişaf etdi. XV əsrin sonu XVI əsrin əvvəllərində çapçılığın əmələ gəlməsi ilə əlaqədar olaraq kağız istehsalı əmələ gəldi. Bir sıra sahələrdə ilkin kapiatalist münasibətlərinin elementləri əmələ gəldi. Muzdlu əməyə əsaslanan manufakturaya əsaslanan keçid prosesi daha aydın surətdə XV-XVI əsrlərdə Kiçik Polşa və Sileziyada cəmlənən mədən işi və metallurgiyada hiss edildi. Texnikanın inkişafına yeni əməl vasitələrinini tətbiqi böyük xərc tələb edirdi. XV əsrin ortalarında sənayedə ticarət kapitalının axını başlandı. Zəngin tacirlər böyük gəlir gətirən gümüş, qızılı, qurğuşun, mis duzun əldə edilməsinə xüsusi maraq gəstərirdilər. Ticarət kapitalı bir sıra digər sənətkarlıq sənayesində də yayılırdı.
XV əsrin sonu XVI əsrlərdə daxili və xarici ticarət əlaqələri gücləndi. Ölkənin mühüm ticarət mərkəzləri, Ordansk, Torum, Vraşava, Lyublində daxilli mal dövriyyəsini mərkəzdə mühüm rol oynayan yarmarkalar keçirildi. Ölkənin müxtəlif rayonlarında artan iqtisadi inkişaf XVI əsrin 60 –cı illərində Seym tərəfindən çəki və ölçünün vahidləşdirilməsi haqqında qərar qəbul edilmısinə səbəb oldu. Əsas ticarət yolu Visladan Ordanska və daha sonra xaricə gedirdi. Əsas ixrac predmetləri, çərək, kətan, dəri, öküz dərisi, taxta, kül idi. Kənd təsərrüfatı məhsulları və meşə malları Fransa, Hollandiya, İngiltərə, İspaniya, Portuqaliya və digər Avropa ölkələrinə aparıldı. Mahud, nazik kətan, ipək parçalar, dəmir, polad və metal məmulatları aparıldı. Polşa balıq, şərab, qənd və ədviyyatı çox alırdı. Rus torpaqları ilə canlı ticarət aparıldı. Ordan yerli və import mahud, metal məmulatı və digərlərinin əvəzində dəri, xəz, mum və s. gətirilirdi. Polşanın Sileziya ilə sıx ticarər əlaqələri var idi. Qərbi sahil boyu ilə iqtisadi münasibətlər inkişaf edirdi. Polşadan Sileziyaya və Qərbi sahil boyuna əsasən kənd təsərrüfatı məhsulları, Sileziyadan isə Polşa oraq kərənti, bıçaq, pikə, kağız, şüşə və digər malları alırdı. Seçim tacirləri Polşaya əsasən Qərbi Avropa malları gətirdilər. Şəhərlərdə sosial, siyasi, milli və dini ziddiyyətlər şiddətlənirdi. Plebs patrisiatlarla, eləcə də orta təbəqə şəhər əhalisi ilə sex sahibləri, tacirləri ilə mübarizə aparırdı. Sonuncular siyasi hüquqlar əldə edərək patrisələrə qarşı çıxırdılar. Bu mübarizə Ordanskda daha geniş vüsət aldı və 1521-ci ildə üsyana çevrildi. Bir sıra şhərəin orta təbəqəsi ciddi səylər nəticəsində XVI əsrəd dövləti idarəetmə orqanlarında bir neçə iştirak əldə etdilər. Reformasiya və əks reformasiya dövründə şəhərlərdə, eləcə də dini ziddiyyətlər kəskinləşdi.
XVII əsrin ortalarına qədər daxili müstəmləkələşdirmə davam edirdi və ölkədə məskunlaşmanın həcmi artırdı. Kənd təsərrüfatı malları təkmilləşirdi. Taxılın yığılmasında orağı sıxışdırıb aradan çıxaran kərənti (dəryan) tətbiq edilməyə başlandı, XVI əsrdə geniş yayılmış əkinçilik vasitələri kimi dəmir dişli daraqlar oldu. Taxılın Orta məhsuldarlığı XVI əsrin sonuna əkiləndən 4,5 dəfə artıq oldu. Əmtəə pul münasibətlərinin güclü inkişafı kəndlərdə əmlak təbəqələşməsi prosesini sürətləndirdi. Bəzi varlı kəndlilər ticarət və şəhərciklə məşğul olurdular. Şəhər məskunlaşmasının artması çörəklə və kənd təsərrüfatı xanalarına tələbatı artırdı. Kəndlər öz növbəsində daha çox sənət və digər mallar almaqla başladılar. Şəhər və kəndlər arasında ticarətin rtması yerli baxzarların yaranması və ümumi Polşa bazarının elementlərinin əmələ gəlməsinə səbəb oldu. ZXVI əsrin ortalarında xarici bazarda kənd təsərrüfatı məhsullarına tələbat güclü şəkildə artdı. Bununla əlaqədra çörəyin ixracı daim artırdı. Hələ XV əsrin sonunda Odanskdan bir neçə min laşt (laşt- 2,25 t) taxıl, VVI əsrin II yarısının əvvəllərində isə 40-50 minə, XVII əsrin I rübünün sonunda isə artıq illik 80 min laştdan çox taxıl aparırdılar. Çörəyə olan tələbat qiymətlərin artması ilə müşayiət edilirdi. XV əsrə nisbətən XVI əsrdə Avropada onu 2,5-6 dəfə Polşanın müxtəıif rayonlarında 7-8 dəfə çox ödəyirdilər. “Qiymətlər inqilabı” feodalların iqtisadi və siyasi vəziyyətini gücləndirərək onları zənginləşdirdi
Ticarət münasibətlərinin inkişafı, tələbin artması və qiymət artımı kənd təsərrüfatı məhsullarına daxili və xarici bazarda satış üçün kənd təsərrüfatının xammalını istehsalı kiçik mülklərin, mülkədar torpaqlarının əmələ gəlməsi böyüməsi üçün ilkin zəmin oldu. Kiçik mülklərin yayılmasında mühüm rolu Polşada azad torpaqların olması oynadı. Təsərrüfatın bujar-mülk sisteminə keçid Polşada XV əsrin II yarısı, Sileziya və Qərbi Kiçik malikanələr kəndli torpaqların, otlaqların şumlanması, meşələrin və kolların təmizlənməsinə hesabına əmələ gəldi və artdı. Feodallar həm də sulduzlara məxsus torpaqları almağa və kiçik mülklərinə birləşdirməyə çalışırdılar.
Şlyaxta və maqnatlar arasında mübarizə
Maqnatlarla mübarizə dövründə şlyaxtalar arasından sol qanad ayrıldı və bunlar nisbətən daha proqressiv olan orta şlyaxta təbəqəsinin və şəhər əhalisinin maraqlarını təmsil edirdilər. Onun ən mühüm nümayəndələri A.Fırç, Modjevski, M.Rey və başqaları olmuşdur. Onlar bütün təbəqədən vergilərin alınması daimi ordunun yaradılmasına, dövlətin sonrakı mərkəzləşməsinə kral hakimiyyətinin güclənməsinə, polşanın papadan asılı olunmasına və krala tabe olan əkilli kilsəsinin yaradılmasına görə vergilərin alınması yolu ilə nail olmağa çalışırdılar. Amma bu proqressiv tələblər seymin əkəsriyyəti tərəfindən rədd edildi. Ordu düşərgəsini maqnatların gücünün məhdudlaşdırmaq və dövlətdən hakimiyyət uğrunda mübarizə cəhdləri birləşdi. Məhkəmə hökmünü yürinə yetirənlərin əksəriyyəti kral hakimiyyətii üzərində şlyaxta nəzarətinin yaradılması fikrini söyləyirdilər. Kəndli və şəhər əhalisinə münasibətdə şılyaxtlarda fikir ayrılğı yox idi, onlar bilrlikdə kəndlərə və şəhərlərə getməyə davam edirdilər. Kralın dövləti yaxşılaşdırmaq və ordunu gücləndirmək cəhdləri şlyaxtalar tərəfindən rədd edildi. Birinic Siqizmunt (1506-1548) şlyaxtalardan alınan vergilər hesabına saxlanılmalı olan muzdlu ordunun yaradılması proyekti ilə çıxış etmişdir. Amma şlyaxtalar bu təklifə mənfi cavab verdilər, beləki, onlar vergi vermək istəmirdilər və imtiyazlarının saxlanılmasını qarantiya edən vahid hərbi qüvvə olmaq hüququndan məhkum olmaq istəmirdilər. Onlar qorxurdular ki, kral muzdlu ordunun köməyi vasitəsi ilə öz hakimiyyətini gücləndirə bilər və buna görə də kralınışlyaxtalar tərəfindən seçilmə prinsipini saxlayan qaydanın qorunub saxlanılması üçün yeni qarantiyalar əldə etdilər. 1538- və 1539-cu ildə Seymdə Siqizmunt mövcud qanunları pozmamaq və seymin razılığı olmadan yeni qanun qəbul etməmək haqqında ittizam verməyə məcbur oldu. Bu seyymlərdə o elan etdi ki, onun oğlu Siqizmond II Avqustun (1548-1572) ölümündən sonra yeni krallar bütün şlyaxtalar tərəfindən seçiləcək. Beləliklə, XVI əsrin ortalarında orta şlyaxtanın siyasi vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə gücləndi. Amma maqnatların iqtisadi gücünün ciddi surətdə dağıtmaq mümkün olmadı.
XVI əsrin II rübündə məgkəmə hökmünü yürinə yetirmək hərəkatında zəifləmə baş verdi. Bu şlyaxta radikal reformasiya hərəkatından qorxması, maqnatlarla mübarizədə qismən qazanması, eləcə də əks reformasiyasının baş verməsi ilə bağlı idi. Məhkəmə hökmünü yerinə yetirən ordunun dağlmasından öz tərəfinə çəkdilər. Onların təsiri altında şlyaxta öz qüvvəsini Şərqdə aqressiv siyasətin aparılmasına yönəltdi. Səfirlik divanxanası mürtəci xüsusiyyəti əldə etdi. Maqnatların güclənməsi və şlyaxta artasında ayrılma artıq Polşa kralının I seçkiləri vaxtı əmələ gəlmişdi. 1572- ci ildə Yagellon sülaləsinin axırıncı nümayəndəsi Siqizmond II Avqust oldu. Orda şlyaxta və maqnatlar arasında polşa taxt-tacına namizəd uğrunda qızğın mübarizə başladı. Son nəticədə seçki fransız prinsi Henrix Valnaya düşdü. Kral omaq üçün o şlyaxta və maqnat tərəfindən irəli sürülən və Henrix Arikulu adı ilə məşhur olan tələbləri qəbul etdi. Burda yeni monarx kralın bütün şlyaxtalar tərəfindən seçilməsi prinsirini təsdiq etdi, daimi olaraq 2 ildən sonra 3 cu il sonra 6 həftəsdən çox olmayan, müddətə seymi toplamaq. Seymin razılığı olmadan pospolit yığıncağını ayırmamamq və 16 senatordan ibarət daimi şuraya mailk olmaq vəzifəsi ilə cəmləndirildi. Artikullar seymin razılığı olmadan yeni vergilırin, rüsumlarını tətbiq edilmısinə icazə vermədilər. Senatın razılığı olmadan Kral müharibə elan edə, sülh müqaviləsi və digər beynəlxalq traktatlar bağlaya bilmız. Artikulun maddələrindən birinin pozulması maqnat və şlyaxtaları krala tabe olmaqdan azad edirdi. Sonradan feodallar silahlı hərəkat təşkil edərək bu hüquqdan geniş şəkildə istifadə etdilər.
Beləliklə, Henrix artikulları mərkəzi hakimiyyətin zəifləməsi və maqnat şlyaxtaların mövqelərinin güclənməsi ilə əmələ gəldi. Henrix Vahra farnsız jarlı olan qardaşınını ölümünüöyrənərək, 1574- ci ildə ölkəsinə qaçır və orda onu kral elan eetdilər. Uzun və şiddətli kralsızlıq dövrü əmələ gəldi. Buna Semiqrad knyazı Stefan Batoriyanın (1576-1586) taxta seçilməsi səbəb oldu. Kralın bütün şlyaxta tərəfindən birinci 2 seçkisinin tarıxı səltənət fasiləsinin və ölkənin dövlət suvereniteti üçün hakimiyyət uörunda mübarizənin fəlakətini göstərdi. Monarxin seçilməsi ölkəni, onun mərkəzi hakimiyyəti zəiflədi orda xarici təsirin güclənməsinə səbəb oldu. Onlar tədricən kralın seçilməsində şlyaxtaların rolunu heçə endirdilər.
Reç Pospolitanın xarici siyasəti
XV əsrin sonu –XVI əsrdə Polşa Avropanın siyasi həyatında mühüm rol oynadı. 1466—ci ildə Torun sülhü Polşanın mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə möhkəmlətdi və Macarıstana və Çexiyaya münasibətdə öz siyasətini aktivləşdirməyə imkan verdi. Kazimir IV Yadelançik Çexiya və macara taxtına öz oğullarını qoya bildi və bunun nəticəsində XV əsrin son qəzinəsində Yadellansk sülaləsinin hakimiyyəti altında eyni vaxtda 4 ölkə oldu, Polşa, Litva, Çexiya və Macarıstan. Aktiv Dunay ətrafı siyasət proqressiv xarakter daşıyır, beləki Polşaya Çexiyanın tərkibinə daxil olan Sileziyada öz təsirini saxlamağa yol verdi və müəyyən dərəcədə almana və türk təcavüzünün qarşısını almağa icazə verdi. Belə ki, 4 dövlətin bloku müvəqqəti idi və ölkələr tərkibinə daxil olaraq müxtəlif maraq və məqsədlər izləyirdilər.