cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gəyliyən
Gəyliyən — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. 1 yanvar 2010-cu il vəziyyətinə görə Qızılkilsə kənd inzibati-ərazi dairəsinə daxildir.
Coğrafiyası
Kənd rayonun inzibati mərkəzi olan Başkeçid şəhərindən 14 km şərqdə, Başkeçid yaylasında yerləşir.
Əhalisi
Kənddə 1870-ci ildə 23 ailədə 154 nəfər, 1926-cı ildə 42 ailədə 305 nəfər azərbaycanlı yaşayırdı.
17-24 yanvar 2002-ci il Ümumgürcüstan əhali siyahıyaalınmasının rəsmi yekunlarına əsasən kənddə yaşayan 640 nəfər (323 nəfəri kişilər, 317 nəfəri qadınlar) əhalinin 100 %-i etnik azərbaycanlılardan ibarətdir.
Təhsil
Hazırda kənddə bir ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir. Və məktəbdə 61 şagird təhsil almaqdadır.
Sen-Pyer (Sen-Pyer və Mikelon)
Sent Pyerр  — Fransa dəniz ərazisi olan Sen-Pyer və Mikelonun şəhəri və inzibati mərkəzi. Atlantik okeanında, Nyufulend yaxınlığındakı Sen-Pyer adasında yerləşir. Əhalisi 5 888 nəfərdir (2011). Əsas məşğuliyyəti balıqçılıq və balıq emalıdır.
Atasının vəkili (film, 1978)
Atasının vəkili televiziya tamaşası 1978-ci ildə Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir.
Aydın Balayev
Aydın Balayev — Azərbaycanlı tarixçi, etnoloq, tarix elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Aydın Balayev 19 noyabr 1956-cı ildə Bakı şəhərində doğulmuşdur. 1980-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsini bitirmişdir. 1982-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda işləməyə başlamışdır. 1988-ci ildə namizədlik, 2001-ci ildə isə doktorluq işini müdafiə etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Aydın Balayevin Azərbaycan etnoqrafiya elminin inkişafında müstəsna rolu olmuşdur. Tədqiqat işlərinin nəticələri tərtib etdiyi elmi hesabatlarda, 100-ə yaxın elmi əsərdə, bir neçə monoqrafiyada öz əksini tapmışdır. .
Getafe
Getafe — İspaniyada şəhərdir və bələdiyyədir, muxtar cəmiyyət tərkibində Madrid əyalətinə daxildir. Bələdiyyə Area-Metropolitana rayonunun tərkibindədir. Sahə 78,74 км² tutur. Əhali 169130 insan (2010-cu ildə). Əyalətdən inzibati mərkəzə qədər məsafə — 13 kilometrdir.
Tarixi
Şəhərin əsası 1326-cı ildə qoyulmuşdur.
Maddi baza
Şəhərdə:
Miconia pailasana
(Miconia pailasana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qaraqaya (İsmayıllı)
Qaraqaya — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Kənd “Mərkəzi” turizm zonasında yerləşir. Kəndin əhalisi 355 nəfərdir. Əhali əsasən heyvandarlıq və bostançılıqla məşğul olur. Kənd elektrik enerjisi ilə təmin edilir. Kəndin ərazisində “Kələmərc” istirahət mərkəzi fəaliyyət göstərir. Kənd “İsmayıllı-Lahıc”şossesinin kənarında yerləşir. Kəndin ərazisində yerləşən “Qaranohur” yeməkxanası ilboyu fəaliyyət göstərir.
Əhalisi
Əhalisi 363 nəfərdir ki onunda 179 nəfəri kişi, 184 nəfəri qadındır.
Tarixşünaslıq
Tarixşünaslıq— tarix elminin tarixini öyrənən elm.
Haqqında
“Tarixşünaslıq” termin i müasir tarix elmində müxtəlif cür şərh olunur. Onu müəyyən edilmiş problemlər haqqında yazılmış ədəbiyyat siyahısı, tarixi təfəkkürün inkişaf mərhələlərini əks etdirən məktəb və istiqamətlərin, konsepsiya ların təhlili, tarixin inkişaf mərhələlərini öyrənən elm və s. kimi izah edirlər.
Tarixşünaslığın əsas məqsədi obyektiv reallığın hadisə, təzahür və proseslərinin öyrənilməsinə yönəlmiş münasibətləri, tarixi dərketmə təfəkkürünün təkamül mərhələlərini, obyektiv reallığın tədqiqi səviyyəsi və öyrənilməsi zəruri olan aspekt lərinin müəyyənləşdirilməsidir.
Tarixi tədqiqatın tarixşünaslıq baxımından təhlilinin iki aspekti mövcuddur: 1) tarixçi özündən əvvəl həyata keçirilmiş tədqiqat işlərini təhlil edir, onların çatışmayan, mənfi cəhətlərini müəyyənləşdirir; 2) tarixşünaslıq təhlili tarixçiyə əvvəlki tədqiqatçıların istitfadə etmədiyi və ya edə bilmədikləri mənbələrin tədqiqata cəlb olunmasına, yəni tədqiqatın mənbə bazasının genişləndirilməsi və zənginləşdirilməsinə şərait yaradır.
Uzunbelüzgəc balıq
Uzunbelüzgəc balıq və ya amiya — Amiekimilər dəstəsinin yeganə sağ qalmış növüdür.
Amiekimilər (Amiiformes) — Şüaüzgəcli balıqların Qığırdaqlı qanoidlər üst dəstəsinə aid dəstədir. Amielər fəsiləsi bu dəstəyə daxil olan yeganə fəsilədir.
thumb|200px|left|Uzunbelüzgəc balıq
Tricalysia schliebenii
(Tricalysia schliebenii) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Artemisia junatovii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia junatovii Artemisia junatovii
Əqil Etimadi
Əqil Etimadi (23 aprel 1987, Tehran, İran) — Azərbaycan əsilli Niderland futbolçusu, qapıçısı. Etimadi 2011-ci ilin dekabr ayından Təbrizin Traktor Sazi klubuna qoşulmuşdur. O Traktor Sazi klubuna gələndən öncə Niderlandın Herenven II, Herenven, Emmen, Vindam və Qroningen klublarında ikinci, üçüncü və birinci qapıçı olmuşdur.
La-Kuvertuarad
La-Kuvertuarad  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Nan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Miyo.
INSEE kodu — 12082.
Kommuna təxminən Paris dən 560  km cənubda, Tuluza şəhərindən 155  km şərqdə, Rodez dən isə 80   km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 179 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 193 yaşda (15-64 yaş arasında) 134 nəfər iqtisadi fəal, 59 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 69.4%, 1999-cu ildə bu 69.3%). 134 aktiv şəxsdən 121 nəfər (60 kişi və 61 qadın) işləyir, 13 nəfər işsizdir (6 kişi və 7 qadın). Fəal olmayan 59 nəfər arasında 21 nəfər şagird və ya tələbə, 29 nəfər təqaüdçü, 9 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Amiekimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Tintin Sovetlər ölkəsində
Tintin Sovetlər ölkəsində - Belçika yazıçısı Erjenin yazdığı Tintin macəralarından biri. Tintin macəralarının birincisidir. 20 yanvar 1929-cu ildən 11 may 1930-cu ilə kimi "Le Petit Vingtième" yayımlanmışdır.
Mövzu
Tintin sadiq iti Milu ilə birlikdə işlədiyi qəzetdən iş üçün SSRİ-nin paytaxtı Moskvaya göndərilir. Onun mindiyi qatar Rusiya gizli polis təşkilatı tərəfindən partladılır və bu "qəza"nın müqəssirinin Tintin olduğunu iddia edirlər. Tintin həbsxanaya göndərilir, amma polisdən yayınaraq oradan qaça bilir. Daha sonra maşın oğurlayır və Moskvaya çatmazdan qabaq başına bir neçə hadisə gəlir. Burada o, SSRİ-nin silah gücü ilə insanlara səs verdirtdiyini və boş fabrikaların sadəcə əcnəbiləri aldatmaq üçün tikildiyini görür. Həmçinin SSRİ-nin sadəcə kommunist olan gəncləri işlə təmin etdiyini öyrənir. Tintin Moskvanın buğda cəhətdən aclıq çəkdiyini, beləcə SSRİ liderlərinin kommunist maskası altında tarlaları talan etmək fikirlərini görür. Tintin bir neçə fermanı əsgərlərin gəlişindən xəbərdar etsə də özü polislərə yaxalanır. Tintin onlardan qaçıb Berlin üstündən ölkəsinə geri qayıdır və SSRİ cəsusları ilə yenidən qarşılaşır. Sonda Brüsselə qayıdanda onu özündən getmiş kütlə sevinclə qarşılayır.
İdealogiyası
Bu seriya siyasi satiradır, Erje burada SSRİ-yə olan etibarsızlığını ifadə edir və onları "güclü iqtisadiyyat"ları ilə ələ salır. Benoit Petersin "Le monde d'Hergé" adlı kitabına görə Erje kitabı yaradarkən mənbə kimi SSRİ-Rusiya səfiri Belçikalı Cozef Dulletin "Moscou sans voiles" adlı kitabından istifadə etmişdi. Albom dövrün anti-sovet baxışını mənimsədiyindən satışdan çıxarılmışdı. 1973-cü ildə yeni versiyası satışa buraxıldı və həmin il 100.000 nüsxəsi satıldı.
Rəngləndirilməsi
Bu kitab Tintin macəralarının rəngləndirilməyən yeganə kitabıdır, çünki digər macəralardan fərqlənir, personajlar dəyişikdir. Erje bu albomun rəngləndirilməsini istəməsə də 1969-cu ildə qeyri-rəsmi rəngli albomu çıxmışdır. "Castelman" nəşriyyat evi tərəfindən nəşr olunan bu albom Paul-Henri Lombard və Filip-Alfred Kastelman adlı Tintin heyranları tərəfindən rəngləndirilmişdi, hətta yeni şəkillər əlavə olunmuşdu. Limitli sayıdakı bu albomlar indi çox baha qiymətdə satılmaqdadır.
Uştalqışlaq
Uştalqışlaq — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Əhalisi 258 nəfərdir ki onunda 112 nəfəri kişi, 146 nəfəri qadındır.
Erix
Erix — kişi adı.
Pnitaqor
Pnitaqor (Πνυταγόρας; e.ə. 332/331 ildə vəfat edib) — Kipr adasında yerləşən Salaminin hökümdarı.
Həyatı
Durisə əsasən, İss vuruşmasından sonra Pnitaqor öz flotuyla İskəndərə qoşuldu və Tir şəhərinin mühasirəsində iştirak etdi və orada flaqman gəmisini itirdi. Tirin alınmasından sonra e.ə. 332-ci ilin yayında o, evə buraxıldı və mükafata kimi Tamassos şəhərini aldı ..
Növbəti ildə Salaminin hökümdarı onun oğlu Nikokreon oldu.
Pərioğlu
Pərioğlu — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. 20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Toponimikası
Pərioğlu- Ağdam rayonunda kənd adı. XIX əsrdə yayı Ermənistanda Basarkeçər mahalını Qaraqız (əsli Qara Oğuz) yaylağında,qışı kəndin indiki ərazisində keçirmiş kiçik bir elin adındandır. Tam adı Pərioğlularıdır. XIX əsrdə burada Pərioğlular adlı iki kənd vardı: biri Hindarxkənd icmasından digəri Ağdam kənd icmasında. Mənşəcə XIX əsrin I yarısında yaşamış (1811-ci ildə doğulmuşdur, ölüm vaxtı məlum deyil. gənc yaşından Şuşada yaşamışdır). Aşıq Pəri Maralyanlının «Pərioğlular» adlanmış oğlanlarına mənsub maldar ailələrə verilmiş addır.
Həmçinin bax
Qaradağlı (Ağdam)
Arazbarı (Ağdam)
Xarici keçid
https://aghdamnewsnet.wordpress
Osumi boğazı
Osumi boğazı ja/大隅海峡 Ryukyu adalarının sonunda yerləşir. Ryukyu adasını Osumi adasından ayırır. Sakit okeanını Şərqi Çin dənizi ilə birləşdirir. Uzunluğu 35 km, eni isə 28–45 km arasında dəyişir. Dərinliyi 70–150 m arasında dəyişir. Dalğaların hündürlüyü 2–2,5 m təşkil edir. Axınlar əsasən şərqə istiqamətlənir. Ən güclü axınlar may-avqust, yanvar-fevral aylarında müşahidə edilir. Axınların sürəti 7,5–9 km/s təşkil edir.
Böyük Qızqala (Qəzvin)
Böyük Qızqala (Qəzvin) — İranın Qəzvin ostanının Əlburz şəhristanının Məhəmmədiyə bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 77 nəfər yaşayır (36 ailə).
Şirin və Fərhad (Kövsəri)
Şirin və Fərhad - XVII əsr Azərbaycan şairi Kövsəri tərəfindən, Nizami Gəncəvinin "Xosrov və Şirin" poemasının təsiri ilə fars dilində yazılmış məsnəvidir.
Tarixi
XVII əsr Azərbaycan şairlərindən biri olan Kövsəri Nizami ənənələrinin davamçılarındandır. Şair fars dilində “Şirin və Fərhad” poemasını yaratmış, əsərin bir neçə yerində: “O ruhu şad olmuş Nizami Əhvalatı bu sayaq qələmə almışdır.” deyə özünün Nizami ardıcıllarından olduğunu bildirmək istəmişdir. Əsərin nəzmə çəkilmə tarixini şair poemanın sonunda belə bəyan edir: “Bu ürəyəyatan beytlərin tarixini verməyə Təbim hər tərəfə cövlan edirdi. Birdən bu misra dilimdən və qələmimdən çıxdı. Ağıl şirin hekayələr yarada bildi.” Bu sözlərin hərflərini əbcəd hesabı ilə götürdükdə 1014 (1605-1606)-cü il rəqəmi ortaya çıxır.
7650 misradan ibarət olan “Şirin və Fərhad” əsərini ənənəyə əsasən Kövsəri dövrünün hökmdarı I Şah Abbasın mədhi ilə başlasa da, elə başlanğıcda mədhdən şikayətə keçib, zəmanəsində elmə, hünərə qiymət verilməməsindən danışır, sözün, kəlamın xiridarı olmadığından söz açır: “Bu ölkədə sözün xiridarı yoxdur, Kimsə söz bazarının müştərisi deyil.” Q. Beqdeli qeyd edir ki, görünür, İsfahanda Kövsərinin şeirlərində qiymət verən olmamışdır və buna görə də şair poemasını ilk öncə Hindistana göndərmək istəmişdir: “Kövsəri bu qərara gəlmiş ki, öz şeirlərini, Göydən nzail olan bu ayələrini, Damla sanıb ümmanatərəf göndərsin, Öz mətahını Hindistana göndərsin.”
Məzmun təhlili
Kövsəri də Əlişir Nəvai və Arif Ərdəbili kimi Fərhadı ön sıraya çəkib onu əsərin əsas qəhrəmanı götürmüşdür. O, Fərhadın mənşəyi haqqında belə yazır: “Çində adlı-sanlı bir padşah vardı, Hümməti ali, mənşəyi yüksək idi, Bu məhəbbət əsaslı dünya mülkündə, Fərhad adlanan bircə oğlu var idi.” Əsərdə Məhinbanu, Şirin, Büzürgümid, dayə, Xosrov, Şapur və başqa surətlər də vardır. Şapur Fərhadın uşaqlıq, məktəb yoldaşıdır. Kövsəri Şapuru dövlət xadimidir, yüksək mənşəli təbəqədəndir. O da, xaqanın vəzirinin yeganə oğludur: “Vəzirin də özünün həyat bağında Şapur adlı bircə yeniyetməsi var idi.” Hər iki dost təhsil alarkən sənət və peşə ilə maraqlanır. Fərhad baltanı, Şapur isə fırçanı seçir. Fərhad gözəl memar, daşyonan və heykəltaraş, Şapur isə məharətli rəssam olur. Fərhadın iştirakı ilə gözəl bir sarayın tikilib başa çatması əhvalatı Kövsəri poemasında da öz əksini tapmış dır.
Kövsəri Fərhadın Şirinə aşiq olma əhvalatını türk xalqlarının ənənə və nağılları əsasında qərarında qəlama alır. Fərhad yuxusunda Şirini görüb ona aşiq olur. Nəhayət uzaqdan gəlmiş bir karvan başçısında qızın şəklini görür. Tacir Şirinin kim və haralı olduğunu Fərhada izah edəndə Gəncə şəhərinin, sonra da Ərmənzəminin adını çəkir. Kövsəri poemasında Gəncə Nizami poemasındakı Bərdəni əvəz edir: “Gəncə mülkünə işimiz düşdü, Ərmənzəmin tərəfə yolumuz düşdü.” deyə Kövsəri əsər boyu bir neçə yerdə Gəncənin adını təkrar edir.
Tacir Şirinin şəklini Fərhada verir. Fərhad ölkəsini, doğma yurdunu tərk edərək naməlum bir taleyin ardınca şərqdən qərbə doğru yola düşür. Yeganə munisi Şapur onu tək qoymur, Ərmənzəminə birlikdə gedirlər. Dostlar yolda bir-birlərini itirir, sonra hərəsi ayrı yolla Ərmənzəminə çatır, orada tapışıb məqsədə yetişmək uğrunda birgə fəaliyyət göstərirlər.
Əsərin mövzusu əsas etibarilə Nizaminin “Xosrov və Şirin” poemasındakı kimi olsa da, elə başlanğıcdan Kövsərinin yaratdığı səhnələr yenidir. Şair hadisələrin təsvirində yeni bir yol seçmək, orijinal fikirlər söyləmək, maraqlı səhnələr yaratmaq istəmişdir.
Nizamidə olduğu kimi Kövsəridə də Şapur əsas qəhrəmandan əvvəl Şirinlə görüşür. Şapur Fərhadın şəklini çəkib qıza göstərməklə onun diqqətini cəlb edir. Şirin qayibanə olaraq Fərhada vurulur: “Elə ki, Şirinin gözü şəklə sataşdı, Hər tükündəneşq fəryadı qopdu.” Burada əsas qəhrəman Xosrov yox, Fərhaddır. Hadisələr də çöldə, çəməndə, bağda yox, saray daxilində, adi şəraitdə baş vermişdir. Kövsəri də aşiqi məşuqun ardınca şərqdən qərbə çəkir. Kövsəri Şirini ilə Fərhadın ilk görüşlərinin baş tutmasında dayənin də rolu mühümdür. Əsərdə yeni obraz olan dayə Fərhadı saraya yaxınlaşdırır, onun haqqında Şirinə və Məhinbanuya müsbət fikirlər söyləyir, aşiq ilə məşuqənin görüşünü təşkil edir.
Şirin özünü tacir adlandıran Fərhadın şahzadə nəslindən olduğunu ehtimal edir. Onun kim olduğunu öyrənmək istəyir. Burada Kövsəri Şirini də dayənin məsləhəti ilə içkidən istifadə edərək Fərhadın kim olduğunu öyrənir. Beləliklə Kövsəri Şirini Fərhadın mənşəyindən xəbərdardır, halbuki Nizami poemasında Fərhadın mənşəyi naməlum olaraq qalır.
Kövsərinin poemasında Xosrov əyyaşdır və hər gününü bir gözəllə başa vurur. Onun üçün yeni-yeni gözəllər, seçmə məşuqələr gərəkdir. Şirinin camalının şöhrəti onun hərdəmxəyal ürəyini o qədər təlatümə salır ki, durub birbaş Ərmənzəminə yola düşür. Xosrov Məhinbanudan Şirini tələb edir. Məhinbanu başının üstünü kəsmiş bu böyük təhlükə qarşısında özünü itirir. Şirinin istəyinin əksinə olaraq onu Xosrova vəd etməli olur. Xosrov bir tərəfdən şəxsi qüdrətindən, digər tərəfdən də Məhinbanunun zəifliyindən istifadə edərək Şirinin şəxsi razılığını əldə etmədən, qızla heç görüşüb-danışmadan, onu özü ilə Ərmənzəmindən İrana aparır. Mədaində elə bir şərait yaranır ki, Şirinin müqaviməti qırılır. O, Xosrovdan dağlıq və sərin bir yerdə qəsr tikməyi xahiş edir.
Fərhadın Şirinin ardınca Mədainə, oradan qəsrə gəlib çıxması, Xosrov tərəfindən Bisütun dağını yarmağa məcbur edilməsi, ölüm macərası, Xosrov və Şirinin barışıb ər-arvad olmaları, Xosrovun Şiruyə tərəfindən öldürülməsi əhvalatı əslində Nizaminin “Xosrov və Şirin” poemasında olduğu kimi getsə də, Kövsəri yeni boyalara, səhnələrdə müxtəlif dəyişikliklərə, sdələşdirmə və mürəkkəbləşdirmələrə yol vermişdir.
Fərhad
Kövsərinin Fərhadı Çin xaqanının nəslindəndir. O, mükəmməl təlim-tərbiyə görmüşdür, memarlıq və daşyonma işinə böyük həvəs göstərir. Fərhad eşq sevdasına giriftar olduqdan sonra, öz qüdrət və imkanlarından yox, şəxsi ləyaqət və bacarığından istifadə etməklə sevgilisinə çatmaq üçün şərqdən qərbə yola düşür. Burada bir müddət özünü sövdəkar kimi qələmə versə də, tezliklə xaqan nəslindən olduğu aşkara çıxır. Lakin, şərait yenidən onu adsız yaşamağa məcbur edir. Şirini özünə məftun edirsə də, bu, uzun sürmür, daha qüdrətli bir rəqib meydana çıxır, Fərhadın bütün arzularını puç edib, zorakılıq yolu ilə Şirini özü ilə Mədainə aparır. Fərhad da əldən çıxmış məşuqəsinin ardınca İran paytaxtına, Xosrovun sarayına yola düşür: “Ürəyi qəm yükü daşıyaraq mənzilbəmənzil, Karvanın ardınca yola düşdü.”
Fərhad çox sadədil və safürəklidir. Fərhadın məhz bu kimi xüsusiyyətlərindən istifadə edərək Xosrov onu Bisürunu yarmağa məcbur edir. Kövsəri Fərhadı o qədər təmiz və təmənnasızdır ki, Bisütunu yarmaq qarşılığında Şirinin vüsalına yetişmək şərtini də irəli sürmür. Xosrovun Bisütunu yarmaq təklifini şərtsiz qəbul edərək ancaq ağır, möhkəm bir balta istəyir və dağı yarmağa başlayır: “Fərhad da baltanı əlinə alıb, Bisütunu yarmağa bel bağladı.” Kövsəri Fərhadı da ilk növbədə Şirinin misilsiz bir heykəlini yonur, onun qarşısında diz çöküb səcdə edir. O da Nizami Fərhadı kimi dağla-daşla danışır. Göylərə səs salır. Qart daşları əzib toza çevirəcəyinə and içir. Burada da Fərhad Şirini atı ilə birlikdə boynuna qaldırıb Bisütundan Qəsri Şirinə qədər aparır. Bütün əsərlərdə təsvir olunan Fərhadlar kimi məşuqəsi xatirinə hər cür çətinliklərə sinə gərir.
Fərhadın ölüm səhnəsini Kövsəri təxminən Nizamidə olduğu kimi təsvir etmişdir. Hökmdarı müstəqimən Fərhadın qətlindən çəkindirən Büzürgümid tədbir töküb saxta qara xəbəri Fərhada çatdırır. Saf ürəkli Fərhad yalan xəbərə inanıb dərhal öz canına qəsd edir. Bu səhnədə ancaq kiçik detallar dəyişmiş olsa da, əsas etibarilə Nizami səhnələri təkrar olunur.
Şirin
Kövsəri Şirini də Məhinbanunun qardaşı qızıdır. O da adı kimi gözəl və Şirindir. Kövsəri Şirini də məclis qurub əylənməyi, at minib seyrə çıxmağı sevir. Şirinin ipək parça üzərində çəkilmiş şəklini Fərhada hədiyyə verən tacirin dilindən Kövsəri Şirinin gözəlliyini belə təsəvvür edir: “Nə qız, o dünya gözəllərinin gözəlidir, Onun hüsnü yüz ailənin bəzəyidir. Gözəllikdə o qədər misilsizdir ki, Sanki Kənan ayına layiqdir. O qədər gözəl, cazibəli və şirindir ki, O pəriyə bənzərin adı da Şirin qoyulmuşdur.” Kövsəri əsər boyu yeri gəldikcə Şirinin gözəlliyindən, qamətindən, şəhla gözlərindən, kaman qaşlarındanqulac saçlarından söz açır. Bu təsvirlər fiziki baxımdan da Nizami Şirinini xatırladır.
Kövsəri Şirini də Nizami Şirini kimi gözəllik vurğunu, eşq və məhəbbət xiridarıdır. Elə ki, Şapur Fərhadın şəklini ona göstərir, qız dərhal şəkil sahibinin hüsnünə vurulur. Taqəti əldən gedir, səbir-qərarı kəsilir. Dayə ondan bu iztirablarının səbəbini soruşduqda Şirin öz eşqini etiraf edir.
Kövsəri Şirini öz iffət və ismətini hər şeydən üstün tutur. Şair dəfələrlə onun əxlaqı barədə fikir söyləyir. Hətta bəzən eyni ilə və ya kiçik dəyişikliklərlə Nizaminin Şirin haqqında fikirlərini təkrar edir.
Kövsəri Şirini uzun müddət Xosrova biganə qalır. Hətta onun adını belə eşitmək istəmir. Şirin zorla İran paytaxtına aparılsa da, bir müddət Fərhadın eşqi ilə yaşayır. Lakin, hadisələrin gedişi dəyişir. Xosrov Şirin üçün qəsr tikdirir. Fərhad bu qəsrə gəlib çıxır və Şirinlə görüşür. Lakin, Şirin öz andına və ilqarına sona qədər ıməl edə bilmir. Fərhadın faciəli ölümündən sonra özünü qoruya bilmir, onun daxilində tərəddüdlər başlayır. Şapurla məsləhətləşdikdən sonra Xosrova məktub yazaraq onunla evlənmək və yaşamaq istədiyini bildirir.
Kövsəri Şirini də Firdovsi Şirini kimi bir növ cinayətə yuvarlanır. Firdovsi Şirini rəqibi Məryəmi zəhərləyib öldürmüşdüsə, Kövsəri Şirini dayəsi vasitəsiylə isfahanlı Şəkəri zəhərləyir.
Xosrov
Əsərinin başlanğıcında Kövsəri bir müddət heç Xosrovun adını çəkmir. Oxucu bütün əhvalatın Çin və Ərmənzəmində baş verəcəyini düşünür. Kövsərinin Xosrovu Fərhadla Şirin bir-birinə vurulduqdan və aşiqlə məşuqə görüşdükdən sonra səhnəyə çıxır.
İsrafil Məmmədov (hərbçi)
İsrafil Məhərrəm oğlu Məmmədov — ilk azərbaycanlı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Həyatı
right|thumb|200px|İsrafil Məmmədovun qəbirüstü abidəsi, [[Gəncə, Xan bağı.]] 1919-cu ildə martın 16-da Şəmkir rayonu Qapanlı kəndində anadan olmuşdur. Kirovabad sənaye texnikumunu bitirmiş və buradakı toxuculuq kombinatında çalışmışdır.
Şirin və Fərhad (Kövsəri)
Xosrov
Kövsəri Xosrovu Nizami Xosrovunun əksinə olaraq Şirinə çox laqeyd yanaşır, gözəlliyinə vurulub onu əldə etməyə çalışsa da, bir növ etinasızdır. Şah şəxsən Şirinin özünə yox, elçisi vasitəsiylə Məhinbanuya müraciət edərək qızı tələb edir.
İsrafil Məmmədov (hərbçi)
Həyatı
1939-cu ildə hərbi xidmətə çağrılmış, Böyük Vətən Müharibəsinin başlanmasını cəbhədə qarşılamışdır. 1941-ci ilin iyulunda ona baş serjant rütbəsi verildi. Əvvəlcə o taqım komandiri kimi xidmət etmiş, sonradan isə bölük komandirinin köməkçisi təyin olunmuşdur.
Şirin və Fərhad (Kövsəri)
Xosrov
Nizamidə olduğu kimi, Kövsəridə də Xosrov və Fərhad görüşürlər. Lakin, Kövsəri Xosrov və Fərhad arasındakı məşhur münazirəniz verməmişdir. Kövsəri Fərhadı Xosrova etinasız olub, güclü şah qarşısında baş əyməsə də, Xosrov onu dağı yarmağa vadar edir.
Əgər Nizaminin “Xosrov və Şirin” əsərində Xosrov Şirinlə evləndikdən sonra onun müsbət təsiri sayəsində get-gedə elmə, ədalətə, insanpərvərliyə meyl edirsə, Kövsəri əsərində bunun əksinədir. Şair burada məsələyə tarixi həqiqətlər baxımından yanaşaraq, ömrünün son illərində Xosrovun daha da qəddarlaşmasına diqqət yetirir.
İsrafil Məmmədov (hərbçi)
Həyatı
2 dekabr 1941-ci ildə ona kiçik leytenant rütbəsi verilir. 3 dekabr 1941-ci il tarixində onun rəhbərlik etdiyi 20 nəfərlik dəstə Novqorod yaxınlığında, İlmen gölü ətrafında əhəmiyyətli yüksəkliyin alman ordusunun taboruna qarşı qorunmasını təmin etmiş və 10 saat davam edən döyüşdə düşmənin 300 nəfər canlı qüvvəsini məhv etmişdi. Təkcə İsrafil Məmmədovun bu döyüşdə 70 əsgər və 3 zabiti məhv etdiyi bildirilir.
Neoseiulus arutunjani
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Abbas Mirzə
Abbas Mirzə (tam adı: Abbas mirzə Qovanlı-Qacar), (d. 20 avqust 1789 - ö. 25 oktyabr 1833) — Qacar taxt-tacının vəliəhdi, qəhrəman.
Həyatı
Abbas mirzə Fətəli şah oğlu (anası Asiyabəyim xanım Fətəli xan qızı Dəvəli) 1788-ci ildə Larican mahalının Nəva qəsəbəsində anadan olmuşdu. Mükəmməl ailə təlim-tərbiyəsi və təhsili almışdı. Ağaməhəmməd şahın göstərişi ilə vələhd seçilmişdi. Naibəssəltənə ləqəbi daşıyırdı.
Abbas mirzə dörd yaşında ikən bilinməz xəstəliyə tutulmuşdu. Onun müalicəsi üçün atasının əmisi Ağaməhəmməd şah ölkənin dörd bir tərəfindən məşhur həkimləri saraya dəvət etmişdi. Həkimlər onun xəstəliyinin çarəsini tapa bilmədilər. Şahzadə idman və bədən tərbiyəsinin köməyi ilə yeniyetmə yaşında xəstəliyini dəf etdi. Ancaq 30 yaşından sonra əsəbi gərginlik, psixoloji durğunluq onu yenidən əski xəstəliyinə qaytardı.
Abbas mirzə 1799-cu ildən Cənubi Azərbaycanın, 1833-cü ildən Kirmanın və Xorasanın valisi olmuşdu.
Abbas mirzə 1834-cü ildə vəfat edib. Onu Məşhəddə Əli ibn Museyi-Rzanın məqbərəsinin yaxınlığında dəfn ediblər.
Abbas Mirzə Bakıda
Abbas mirzə hələ uşaq yaşında ikən, Quba xanı Fətəli xan onu Bakıya gətirmiş və təlim-tərbiyyəsi ilə məşğul olmuşdu. Uşaqlıq dövrünü Bakıda - Fətəli xanın himayəsi altında keçirən Abbas Mirzə İran taxtına Fətəli xanın hazırladığı namizədi idi. Hətta Fətəli xan onu İrana aparıb şah elan etmək fikrinə də düşmüşdü.
Abbas Mirzə və Rus-İran savaşları
Gürcüstanın birləşdirilməsi, Gəncənin tutulması və Rusiyanın getdikcə Azərbaycanın içərilərinə doğru irəliləməsi İranı qəti tədbir görməyə məcbur etdi. 1804-cü ilin mayında İran, rus qoşunlarının Transqafqazdan çəxarılmasını tələb etdi. Rusiya bu tələbi rədd etdi və 1804-cü il iyunun 16-da savaş başlandı.
Cənubi Azərbaycanın hakimi şahzadə Abbas Mirzənin 50 minlik ordu ilə İrəvana yaxınlaşması Sisianov üçün gözlənilməz olmadı. O, bütün qışı qoşun hazırlamaq və səfər tədarükü görməklə keçirmişdi. İrəvan hakimi Məhəmməd xanın onu "vaxt itirmədən" İrəvana çağırması nəzərə alındı, 1804-cü il iyunun sonunda 3600 piyada, 3 eskadron atlı və 300 kazakdan ibarət olan rus qoşunu 12 top ilə artıq İrəvan yaxınlığında idi. Üçkilsə (Eçmiədzin) və Qəmərlidə olan ilk döyüşlərdə Sisianov üstünlük qazandı. İrəvan şəhərini mühasirəyə aldı. Gənc oğlunun (Mirzə Adıgözəl bəy Abbas Mirzəni bu zaman "kiçik bir uşaq" adlandırır) uğursuzluğunu eşidən Fətəli şah özü də buraya gəldi və rus əsgərləri geri çəkildilər.
1805-ci ilin 14 mayında (Kürəkçay müqaviləsi) İbrahimxəlil xan Cavanşir mövcud şəraitlə əlaqədar olaraq Rusiyanın hakimiyyətini qəbul etdi. Bu xəbər tezliklə Fətəli şahın qulağına çatdı.
Bir tarixi mənbədə yazılır ki, Abbas Mirzənin göstərişi ilə Ismayıl bəy öz qoşunu ilə daha tez Araz çayına tərəf irəlilədi. Ismayıl bəy qabaqdan döyüşə girdi və az qalmışdı ki, məğlub olsun. Lakin Abbas Mirzənin gəlişi ilə Iran qoşunları onları qovdu. Bu döyüş Cəbrayıllı bağlarında baş verdi və axşamçağı Məhəmmədhəsən ağa Şuşaya qayıtdı.
Tarixçi Mirzə Rəşid Ədibəşşüara bu yürüş haqqında yazır: "Urmiya hakimi Hüseynqulu xan Qasımlı Avşar qoşununun başında, Ismayıl xan Qacarla Gəncə və Tiflis yürüşlərinə qatılmışdı. Abbas Mirzə onlara əmr vermişdi ki, Gəncəni alandan sonra Tiflisə yollanıb oranı qaydasına salsınlar. Rus komandanı Şaft Tiflis şəhərində əyləşib Iran qoşunlarına qarşı təxribat yaradırdı. Hüseynqulu xangil Tiflis şəhərinin iki mənziliyinə çatırlar. Bu qoşunun hərbi taktikası və strategiyası Əskər xan və qardaşı Əbdüssəməd xan tərəfindən olurdu.Onlar qoşunu yoxlayıb sahman yaratdılar. Avşar qoşunu irəli hücum edib rus qoşunlarını darmadağın etdilər. Rus toplarını ələ keçirib, öncə Gəncəyə, Gəncədən Irəvana, ordan da Irana apardılar". Onun verdiyi bilgilər qarışıq olsa da yazımız üçün əhmiyyətini duyub qeyd etməyi gərəkli bildik.
thumb|right|250px|Abbas mirzənin heykəli Əbülfət xan Tuti qonşu Çulundur, Qapanat, Bərgüşad mahallarını ələ keçirib Dizaq mahalına girdi. Dizaq mahalının Qızılqışlaq kəndində düşərgə qurdu. Bütün ətraf mahallarının adlı-sanlı adamları, el-oymaq camaatı Əbülfət xanın başına yığıldı. Hacılı camaatının bəyləri və əhalisi də onun yanına toplandı. Tarixçi Mir Mehdi Xəzani yazır: "Həmin vaxt idi ki, Əbülfət xan gəlib, Tuğ kəndinin iki ağaclığında Qızılqışlaq mənzilinə varid olmuşdu. Yanında külli və çox olan cəmiyyət və qoşun ki, o vaxtda məcmu, Qapan və Bərgüşad və Dizaq mahallarının kəndlərinin əhli və Dizaq-Cavanşir və Hacılı xalqı və hətta Cəbrayıllı bəyləri və əhliləri tamam ehtiyat və xofdan ki, məbada Əbülfət xan çapıb və qarət edə məcmusu onun yanında idilər". (Bax: Qarabağnamələr, 2-ci kitab, Bakı, 1991, səh.).
Ibrahimxəlil xanın oğulları Məhəmmədhəsən ağa və Mehdiqulu ağanın başçılığı ilə Qarabağ qoşunları Əbülfət xanın üzərinə hücuma keçirlər. Xanın yan-yörəsinə yığılan qarabağlılar dağılırlar.Mir Mehdi Xəzani yazır: "Pəs Əbülfət xanın qoşunu şikəst tapıb, yerbəyer yüklərini töküb, qaçmağa başladılar. Bir tərəf dəxi öz yanlarında olan Cəbrayıllı və Hacılı və Cavanşir xalqı həm dönüklük edib, ümdə şikəstliyi onlar saldılar. (2)
Fətəli şah bu məğlubiyyətdən sonra Ibrahimxəlil xanla aranı düzəltmək üçün məiyyətindən Kərim xanı və Abdulla xanı Ibrahimxəlil xanın yanına göndərdi. Onlara verdiyi məktubda yazırdı ki, rusları Şuşa qalasına buraxmasın. Xudafərin körpüsünün mühafizəsini onlara tapşırmasın. Tərnüküt və Əsgəran qalalarını Iran qoşunlarına öz xərci ilə versin. Bundan əlavə oğlu Abbas Mirzəni böyük qoşunla ona köməyə göndərər ki, bütün qonşu xanlıqları alıb, öz torpağına qatar və Qarabağdan qaçan oba və kənd camaatlarını yerlərinə qaytarıb, ölkəsini abadlaşdırar. Daha bu kimi vədlərlə Ibrahimxəlil xanı öz tərəfinə çəkmək istəyirdi. Ibrahimxəlil xan elçilərə bildirdi ki, mən Rusiyanın himayəsini qəbul etməmişəm. Yalnız böyük dövlətin nümayəndəsinə hörmət və ehtiramımı bildirmişəm.
Fətəli şah yenidən Ibrahimxəlil xanın yanına elçilər göndərdi. Elçilər Kərim xan, Abdulla xan və Rəhim xan idilər. Onların gətirdiyi məktubun məzmunu keçən dəfəkinin eyni idi. Şah vədini bir az artırıb, quran və qəsəmlə möhkəmləndirmişdi. Ibrahimxəlil xan elçiləri buraxmayıb qalada gözdustağı saxladı. Az sonra həmin adamları Sisianova təslim etdi. Fətəli şah Ibrahimxəlil xandan incidi. Fətəli şah Qarabağın rusların əlinə keçməsinə tablamayıb, oğlu Abbas Mirzəyə savaş əmrini verdi. Abbas Mirzə xeyli qoşunla 1806–cı ildə Qarabağa girib, savaşa başladı. Mehdiqulu xan rus generalı P. F. Nebolsinlə görüşüb, savunmanı təşkil elədi. Abbas Mirzə ilk çarpışmada uğur qazansa da, getdikcə qızışan döyüşdə basılıb geri çəkildi.
Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Şah, baharın sonlarında təkrar Sultaniyəyə, Abbas Mirzə isə yeni görəvləri ilə Qarabağa gəldi. Bu dəfəki səfərində Azərbaycanın digər yerlərini də görsün deyə yolunu Qaradağdan saldı. Xudafərin körpüsündən keçərək Qarabağa vardı. Abbas Mirzə hər şeydən öncə əski İrəvan xanı kimi onu rahatsız edən bir xanla hesablaşmaq fikrində idi. Ruslarla iş birliyi içində olan İbrahim Xəlil Cavanşirin rəftarı onu rahatsız etməkdə idi. İbrahim xan Qarabağda əsgəri birlik toplayaraq kiçik bir ordu düzəltmiş və ruslardan da yardım istəmişdi. Amma ruslar ona tam dəstək verməmiş, sadəcə neçə yüz eyitilmiş, ancaq qazaq olmayan süvarilərlə onun istəyinə cavab vermişdi. Rusların eyitilmiş əsgəri birliklərinə qazaq deyirdilər. Ancaq rusların qazaqlardan başqa qazaqlar qədər tam eyitilməmiş birlikləri də var idi. İbrahimxəlil xan Cavanşirin oğlu bu birliklərin başını çəkirdi. O, Abbas Mirzənin yolunu Xudafərindən keçərkən kəsib və onunla savaşmaq istəyirdi. Abbas Mirzə Xudafərin körpüsündən keçər-keçməz savaş başladı. Ancaq Abbas Mirzə bu zəif ordunu dərhal məğlub edib, dağıtdı. Bu zəif birlik dağıldıqdan sonra Abbas Mirzə öz ordusunu iki sütun şəklində Şuşaya doğru yönləndirdi. Bu on il sürən savaş sürəsincə və sonralar da bütün savaş yolları Şuşadan keçir və bəzən də Gəncəyə yönəlirdi. Bu savaş da bir irəliləyiş olmadan davam edirdi. Yəni ormanlığın içində pusuya durub və uyğun zamanlarda qarşı tərəfə zərbə endirilirdi".
İran tarixçiləri yazırlar ki, Ibrahimxəlil xanın oğlu Əbülfətdən və qızı Ağabəyim Cavanşirdən ona xəbər çatdı ki, o, Iranla dostluğa cəlb olunsun. Nəhayət, Ibrahimxəlil xan Abbas Mirzəyə məktub yazıb, öz bəxşişini tələb edib, Şuşanı işğal etmiş bir qrup rus əsgər və zabitini çıxaraq üçün Iran dövlətindən kömək istədi.
Abbas mirzə Şuşa qalasına tərəf irəlilədi. Sisianov əvvəlcədən Tiflisdən kömək istəmişdi. General qraf Ivan Vasilyeviç Qudoviç Qafqaz rus qoşunlarının komandanı general Nebolsini Sisanova köməyə göndərdi.
İran tarixçiləri yazırlar ki, Abbas Mirzə Şuşaya tərəf gedərkən, Ibrahimxəlil xan öləndən sonra pis vəziyyətdə güzəran keçirən Qarabağın əksər elatı ondan xahiş etdilər ki, onların arzusunu nəzərə alıb Qarabağa köçürsünlər.
Rzaqulu xan Hidayət "Rövzətül-səfa"da bu barədə yazır: "Gizli qalmasın ki, Şahzadə Naibüssəltənə Həsən və Hüseyn bulağı üstündə dayanarkən təsadüfən baş vermiş hadisələrdən biri Qarabağın xoşbəxt şəhidi mərhum Ibrahimxəlil xanın oğlu Əbülfət xan tərəfindən elatın köçürülməsi üstündə Rusiya ilə Qarabağ arasında baş verən müharibə idi. Hadisənin icmalı budur ki, Qarabağ elatını köçürmək üçün getmiş Ətaulla xan Şahsevən elat hərəkət etdikdən sonra Əbülfət xanla onları Irana gətirirdilər. Cəbrayıllı tayfasından birisini gizli yanlarına çağırdılar, çətin keçilən Qapan mahalına çatdılar. Gündüz saat ikidən gün batana kimi şiddətli döyüşlər getdi, tüfəngçilərin barıt-qırması qurtardı və onlar məğlub oldular. Elə ki, Naibüssəltənə Nəvvab bundan xəbər tutdu, Ismayıl xan və Həsən xan Sərdarı oraya göndərib özü də Qapandan Aslandüz yolu ilə aslanları yandıran şir kimi yola düşdü. Bu dəhşətli xəbər rus generalının ürəyini sıxdı və kiçik bir dəstəni Pənahabad qalasına göndərib özü isə Gəncəyə tərəf yollandı."
1811-ci ildə Abbas Mirzə yenidən Qarabağa dava açdı. Qırçı qışlağında rusların bir taqımını dağıdıb Qarabağa girdi. Mehdiqulu xan savunmaya qalxdısa da rus qoşun başçıları xanın savaşa qatılmasına icazə vermədilər. Fürsətdən istifadə edən Abbas Mirzə Qarabağ ellərinin çoxunu Irana, Qaradağ vilayətinə köçürdü.
Rzaqulu xan Hidayət "Rövzətül-səfa"da bu barədə yazır: "Gizli qalmasın ki, Şahzadə Naibüssəltənə Həsən və Hüseyn bulağı üstündə dayanarkən təsadüfən baş vermiş hadisələrdən biri Qarabağın xoşbəxt şəhidi mərhum Ibrahimxəlil xanın oğlu Əbülfət xan tərəfindən elatın köçürülməsi üstündə Rusiya ilə Qarabağ arasında baş verən müharibə idi. Hadisənin icmalı budur ki, Qarabağ elatını köçürmək üçün getmiş Ətaulla xan Şahsevən elat hərəkət etdikdən sonra Əbülfət xanla onları gətirirdilər. Cəbrayıllı tayfasından birisini gizli yanlarına çağırdılar, çətin keçilən Qapan mahalına çatdılar. Gündüz saat ikidən gün batana kimi şiddətli döyüşlər getdi, tüfəngçilərin barıt-qırması qurtardı və onlar məğlub oldular. Elə ki, Naibüssəltənə Nəvvab bundan xəbər tutdu, Ismayıl xan və Həsən xan Sərdarı oraya göndərib özü də Qəpandan Aslandüz yolu ilə aslanları yandıran şir kimi yola düşdü. Bu dəhşətli xəbər rus generalının ürəyini sıxdı və kiçik bir dəstəni Pənahabad qalasına göndərib özü isə Gəncəyə tərəf yollandı."
General P. F. Nebolsin Şuşaya gəlib Mehdiqulu xanı taqımın dağıdılmasıyla bağlı suçladı. Mehdiqulu xan müəyyən sənədlər təqdim edib özünü duruya çıxardı.
22 sentyabr 1811-ci ildə rus qoşunlarının komandanı general Pauluççi Qafqaza daxil oldu. Bu zaman Qarabağ yaxşı vəziyyətdə deyildi. Elat narahat idi və Qarabağ xanlığının hakimi Mehdiqulu xan Cavanşiri qardaşı oğlu Cəfərqulu xanla ixtilafı var idi. Çünki o, (Cəfərqulu xan – Ə.Ç.) özünü Qarabağın həqiqi xanı hesab edirdi. Digər tərəfdən Iran sərdarları Qarabağı çapıb talayırdılar. Qaradağ hakimi Hacı Məhəmməd xan Mustoufi öz məmurlarını Gəncə və Qarabağa göndərib rus komandirlərinin bir-birinə yazdıqları məktubları ələ keçirdi. O, təzəliklə Qaradağa mühacirət etmiş Qarabağın Imirli tayfasından olan bir neçə nəfərə tapşırdı ki, Şuşa qalasında olan sursat anbarlarını yandırsınlar. Onlar gecə vaxtı xəlvətcə qalaya daxil olub Şuşanın Xəlfəli darvazasına çatdılar və sursat anbarı, ələf anbarı və bir neçə evi yandırdılar. Ruslar belə güman etdilər ki, bu iş Mehdiqulu xan vasitəsilə həyata keçirilibdir. Şuşa şəhəri əhalisi üsyana qalxdı və bu səbəbdən qalanı topa tutdular.
1813-cü ildə ruslarla iranlılar arasında barış imzalandı. Mehdiqulu xan asudə nəfəs alıb arxayınlıqla idarə işlərinə başlamaq istədikdə ruslar yenidən ona imkan vermədilər. Hər cür siyasətlə onun idarəsini məhdudlaşdırdılar.
Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Rusların ən önəmli gücləri Arazın üç ağaclığında yerləşən Kərsi (Qırcı) adında bir yerdə idi. Rusların iki alayı Temmuz ayında kəşfiyyat karakterli əməliyata başladı. Onlar bütün Qarabağda partizan savaşları edən birimlərlə qarşılaşacaqlarını sanırdılar, lakin qarşılarında Azərbaycan ordusunu gördülər. Azərbaycan ordusu olduğunu da topların səsindən anladılar. Bu şəkildə səliqəli top savaşı və intizamlı ordu bütün Qacariyədə Azərbaycan ordusuna məxsus idi. Bunlar Abbas Mirzənin ordudakı reformlarının və modernizasiyonunun ürünü idi.
Azərbaycan ordusunun topxanası düşmənin irtibat sistemini pozmuş və arxadan gələn yardımı əngəlləmişdi. Azərbaycan topxanası düşmənin arxa cəbhəsindəki hədəfləri tam isabətlə atəş altına almışdı. Bu da rus piyadələri ilə savaşda üstünlüyün Azərbaycan ordusunda olmasını sağlamaqda idi. Digər şahzadələr də Fətəli şahın dirək komandanlığı altında müxtəlif yerlərdə savaşa başlamışdılar.
O günkü savaşda Azərbaycan ordusu irəliləməyə başladı. Abbas Mirzə əmr etmişdi ki, əsirlərlə pis davranılmasın. Lakin bir neçə Azərbaycan ordusu mənsubları həyəcana qapılıb rusların başını kəsmişdilər. Abbas Mirzə qəti şəkildə bildirdi ki, bundan sonra kim əsir başı kəsəcək olsa güllələnəcəkdir. Eyni gün min rus əsgəri əsir alındı. Bu savaş uzun sürmədi. Çünkü rus birlikləri də bu tərəflərdə az idi. Bu ərazilər rahat ələ keçirildi. Abbas Mirzə ilk kəz olaraq oğullarını da bu savaşa qatmışdı. Buna görə də sevinirdi. Çünkü onları hər zaman savaşçı olaraq görmək istəmişdi. Eyni gün bir çapar sürətlə ərdəbilə varıb və Azərbaycan ordusunun irəliləməsi haqda şaha bilgi verdi. Abbas Mirzə əsirlərlə nə qədər xoş rəftar etsə də, onların Ərdəbilə göndərilməsini əngəlləyə bilmədi. Şah əsirlərin ərdəbilə göndərilməsini istəmişdi və yenə də onların başları kəsilə bilərdi.
Abbas mirzə rusların buraxıb, qaçdıqları iki qəbzə topu gördüyündə çox sevinmişdı. Mükəmməl imkanı olan bu topların ağzını düşmənə tərəf çevirdilər". Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Şahzadə bir tərəfdən Şahın iradəsi üzərə, digər tərəfdən, çevrəsinin təlqini nədəni ilə öncə Şuşaya hücum etməklə razılaşdı. Ordu Şuşaya doğru hərəkət etdi. Şuşanın mühasirəsinin uzun sürəcəyi düşünüldüyü üçün böyük sursat və ərzaq daşınmaqda idi. Heç şübhəsiz ki, bu hərəkətlilik Şuşada bulunan rus ordusunun gözündən qaçmırdı. Günlər keçdi, ancaq möhkəm qalalarla qorunan bu şəhərdəki ruslardan Azərbaycan ordusuna qarşı heç bir hərəkət və top atəşı görünmədi. Şahzadə Şuşaya hücum etmək üçün tələsmirdi. Düşünürdü ki, Şuşa əhalisinin də daxildə uyğun zamanda ayaqlanması şəhərin fəthini asanlaşdıracaqdır. Bu səbəbdən də dayısı Əmir xan Sərdarı gözləməkdə idi. Şuşanın fəthindən sonra ona qatılacaq olan dayısının başçılığındakı Xoydan gələn ordu ilə bərabər Gəncəyə hücum etməyi planlamışdı. Böyük oğlunu səkkiz min nəfərlik piyadənin sərkərdəsi olan Əmir xanın yardımçılığına təyin etdi. İki min ordu ilə Şahzadəyə qatılan Mərəndin hakimi Nəzərəli xana Gəncəyə hücum etmək üçün hazır bəkləməsinə əmr etdi. Ruslardan qalmış doqquz qəbzə topun dərhal təmir edilib işlərliyinin sağlanmasını istədi.
Bu üç kişini önəmli postlara təyin etməsi müxtəlif səbəblər üzündən yaxşı nəticə verməyəcəkdi. Lakin bu sonuçlar haqda Şahzadə öncədən təsbitdə bulunamazdı. Digər tərəfdən, tərcih ediləcək başqa güvəniləcək şəxslər yox idi.
Hacı Bəylərin (Ağaların) yaratdığı Şuşa əhalisinin üsyan umudu yavaş-yavaş suya düşürdü. əhalinin ayaqlanma məsələsindən heç əsər əlamət yox idi. Bu üzdən Şahzadə Şuşanın tam mühasirəsinin gerçəkləşməsi amacıyla şəhərin çevrəsində xəndək qazılmasına əmr etdi".
Tarixçi Mirzə Yusif Qarabaği yazir: "Xülasə, birinci sərdar Əmir xan Mehdiqulu xanla Xoy şəhərindən hərəkət edərək Naxçıvana varid oldu və Araz çayının kənarında dayandı, bir-birilə məsləhətləşdilər ki, onlar hərgah qoyulan şərt və işarələri gözləmədən bu qoşun və atlılar ilə Şuşa qalasının üzərinə hücum etsələr, ehtimal ki, qala əhli darvazanı açmasın, Mehdiqulu xana tabe olan adamlar da onların yanına getməsin; belə olduqda onların işi çətinləşəcəkdir və ixtiyarlarında olan qoşun və ordunun vəziyyəti pərişan olub dağılacaqdır. Nəticədə belə qərara gəldilər ki, Abbas Mirzəyə ərizə yazsınlar və ondan qoşun göndərilməsini və əlavə olaraq iki alay sərbaz və iki top verməsini xahiş etsinlər. Bu niyyətlə ki, əgər çətinlik baş verərsə, heç olmasa özlərini saxlaya bilsinlər.
Abbas mirzə cavabında yazmışdı: "Sərbaz və top sizə lazım deyil, Qarabağın bəyləri mənə yazıblar ki, bizim qoşunumuz Xəlifəli darvazasına yetişən kimi, onlar darvazanı açacaqlar və bizim dövlətimizə itaət edəcəklər. Bu barədə də göstəriş verilmişdir. Siz birbaşa Naxçıvandan Sisyan dağı yolu ilə heç yerdə dayanmadan Şuşa qalasına gedərsiz, onlar sizə kömək etməyə hazırdılar və bizim qoşunumuzun köməyini gözləyirlər. əgər siz əsgər və top götürsəniz, tez hərəkət edə bilərsiz. Rusların əsgərləri ilə bizim böyük və çətin müharibəmiz olacaqdır. əgər sizə sərbaz, top verilərsə, sizin üçün dava çətin olar. Bir də yazmışdı: "Sərdar, qarşıda böyük işlər nəzərdə tutulmuşdur. Döyüşlər qabaqdadır, vuruşmalıyıq, irəliləməliyik, əgər qalib olsaq, uzun illər istirahət edəcəyik, əgər müvəffəq olmasaq, səhrada yorulmuş qədəmlərimiz əziyyət, zəhmətdə olub məşəqqətə düçar olacağıq".
Abbas Mirzə haqqında
Abbas Mirzənin yaşam yolu və siyasi fəaliyyəti haqqında onlarla kitab ("Əbülqasım Lahici, Əhvalat və dəst-xətthaye Əbbas mirzə Naibəssəltəne, Tehran, 1326, hicri-şəmsi", "Nasir Nəcmi, Abbas Mirzə, Bakı, "Yazıçı", 1993") yazılıb.
Nasir Nəcminin "Abbas Mirzə" (yaxud "Qacar sülaləsinin qəhrəman, vətənərvər oğlu və onun başçılıq etdiyi Iran – Rusiya müharibələri", (Tehran hicri 1326-cı il, miladi 1910) kitabının 1993 – cü ildə Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur. Kitabın əvvəlində deyilir: "Nasir Nəcmi tarixi sənədl əri diqqətlə öyrənmək nəticəsində çar Rusiyasının, eləcə də Ingiltərə və Fransanın Yaxın və Orta Şərqdə XIX yüzilin əvvəllərində apardıqları işğalçı siyasətinin başlıca cəhətlərini oxucuya çatdırır. Qafqazda çarın göstərişlərini yerinə yetirərək Azərbaycan xanlıqlarını bir – birinin ardınca istila və Rusiyaya ilhaq edən generalların – Sisianovun (milliyyətcə gürcüdür), Qudoviçin, Yermolovun, Mədətovun (ermənidir), Paskeviçin apardığı işğalçı və soyğunçu müharibələr kitabda geniş əksini tapır. Kitabın əsas məziyyəti ondadır ki, Abbas Mirzə istər birinci (1804 – 1813), istərsə ikinci (1826 -1828) Rus – Iran müharibələrində öz doğma torpaqlarını amansız düşməndən cəsarətlə müdafiə etməsini, yeni tipli nizami ordu yarada bilmək bacarığını inandırıcı dəlillərlə göstərir… Əsər heç şübhəsiz, XIX yüzilin əvvəllərində Zaqafqaziyada baş verən siyasi, hərbi hadisələri daha düzgün anlamaqda oxucularımıza kömək göstərəcəkdir."
Kitabda Abbas Mirzənin qəhrəmanlığı haqqında müəllif yazır: "Iran əsgərləri ölkəyə tarixi şan – şöhrət qazandıran görünməmiş qəhrəmanlıq, cəsarət göstərmiş, bu müddət ərzində,Qacar sülaləsinin qoxmaz, igid oğlu Abbas Mirzənin başçılığı altında bütün çətinliklərə dözərək, çarın gündən – günə artan qoşunlarına qarşı müqavimət göstərmiş, hətta bu müharibələrdəki bəzi döyüşlərdə heyrətləndirici naliyyətlər əldə etmiş və düşmən qüvvələrinə güclü zərbələr endirmişlər.
Abbas mirzə vətənin istiqlaliyyətini və bütövlüyünü hədələmək məqsədilə aparılan döyüşlərdə tərifəlayiq qəhrəmanlıqlar göstərmişdir"
Ailəsi
Abbas Mirzə 1802-ci ildə Xırda xanım Mirzə Məhəmməd xan qızı Dəvəli ilə evlənmişdi.
Erkən padşahlıq (Misir)
Erkən padşahlıq (e.ə. təq. 3000-2800 ci illər) dövründə ilk iki sülalə hökmranlıq etmişdir. Misirin birinci fironu Narmer (Qədim Misir tarixçisi kahin Manefonun məlumatına görə adı Mina idi). Aşağı Misir üzərində qələbə çalaraq ölkəni vahid dövlətdə birləşdirdi. Birinci Misir sülaləsinin hakimiyyəti dövründə süni suvarma əkinçiliyi inkişaf etmiş, daş və mis alətlər təkmilləşdirilmiş, Nil çayının sol sahilində Misirin dini, siyasi, mədəniyyət və sənətkarlıq mərkəzi sayılan Memfis şəhərinin əsası qoyulmuşdur. Mərkəzləşdirilmiş dövlət yaradılmış və işğalçılıq müharibələrinə başlanılmışdır.
Hemçinin bax
I sülale
Stenli
thumb|right|250px|Stenli şəhərinin yuxarıdan görünüşü Stenli (, əvvəlki adı Port Stenli, ) — Atlantik okeanının cənub-qərbində, Cənubi Amerikanın sahillərindən 500 kilometr məsafədə yerləşən Böyük Britaniyaya məxsus Folklend adalarının inzibati mərkəzi və yeganə şəhəri. Şərqi Folklend adasında yerləşir.
Əhalisi 2 115 nəfərdir 2006. Şəhərdən 5 kilometr şərqdə aeroport yerləşir. Şəhərdə ada qubernatorunun, hökumətin administrasiyası, anqlikan kilsəsi və ada muzeyi yerləşir.
Tarixi
Adanın mərkəzi ilk əvvəl Port Luis idi və indiki Stenlidən şimalda yerləşirdi. 1843-cü ildə yeni inzibati mərkəz tikilməyə başlandı və 1845-ci ildə ora dövlət idarələri köçürüldü. Şəhər o dövrdə müstəmləkələr üzrə dövlət katibi olan Stenlinin şərəfinə adlandırılıb.
Miconia papillosa
(Miconia papillosa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Baccharis apicifoliosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Hisar Xürvan dehistanı
Hisar Xürvan dehistanı — İranın Qəzvin ostanının Əlburz şəhristanının Məhəmmədiyə bəxşinin ərazisinə daxil olan dehistan.
Luçano Pavarotti
Luçano Pavarotti —  italyan opera ifaçısı(lirik-dramatik tenor), XX  əsrin ikinci hissəsinin ən məşhur opera ifaçısı.
Biografiya
Luçano Pavarotti İtaliyanın şimalındakı Modena şəhərində Fernando Pavarotti ailəsində - çörəkçi və müğənni və Adel Ventura - siqar fabrikində işçi, anadan olmuşdur. Ailə çox kasıb yaşamasına baxmayaraq, ifaçı öz uşaqlığını sevgiylə xatırlayırdı. İkinci dünya müharibəsi vaxtı, 1943 cü ildə ailə şəhərdən köçməyə məcbur olur və qonşu kənddə 1 otaqlı ev kirayəyə götürür. Burada Pavarotti əkinçiliklə marağlanmağa başlayır.
9 yaşlı Luciano atası ilə birlikdə kilsə xorunda oxumağa başlayır.Bundan başqa gənclik illərində professor Dondi və həyat yoldaşından bir neçə musiqi dərsi alır lakin musiqi peşəsini davat etdirmək istəmir.
Məktəbi bitirdikdən sonra özünə daimi peşə seçmək istəyir. Futbolla çox marağlanır hətta qapıçı olmaq istəyir ancaq anası onu müəllim olmağa inandırır. Nəticədə Pavarotti 2 il ibtidai məktəbdə dərs deyir lakin musiqiyə olan istək sonda qalib gəlir və musiqi təhsili almağa qərar verir.
1954-cü ildə Modenada 19 yaşı olarkən tenor Arriqo Pola onun təhsil almağa imkanının olmadığını bilərək təmannasız dərs deməyə başlayır. Təhsil aldığı müddət Pavarotti Adua Veoni adlı opera ifaçısı ilə tanış olur və onlar 1961-ci ildə ailə həyatı qururlar. İki il Polanın yanında dərs aldıqdan sonra müəllimi Yaponiyaya gedir və Pavarotti təhsilini Ettori Kampoqallianinin yanında davam etdirir.Təhsil ala-ala o həm də ibtidai məktəbdə müəllim və sonra sığorta agentliyində çalışır.
İlk altı illik təhsil heç bir nəticə vermədiyindən Pavarotti hətta ifaçılıqdan imtina etmək istəyir lakin sonradan bu fikrindən daşınır.
1960 - 1980
Pavarottinin yaradıcılıq karyerası 1961-ci ildə Beynəlxalq Vokal Müsabiqəsində qələbə ilə başlamışdır. Həmin il Pavarotti Redjio Emiliya Teatrında Cakomo Puççininin "Boqema" operasından Rudolfun partiyasıni ifa edir. Həmçinin bu partiyanı o 1963-cü il Vyanada və Londonun Kral Opera Teatrında ifa edir.
Pavarottinin Amerikadakı debütü 1965-ci Mayami operasında baş tutur.
1971-ci ildən Pavarotti "Arena di Verona" festivalında müntəzəm çıxış edir. Həmçinin konsertlərdə iştirak edir,  "La Skala" teartrı ilə Moskvaya qastrola gəlir.
1980-1990
1980-ci illərin əvvəllərində Pavarotti gənc ifaçıların beynəlxalq müsabiqəsini təsis edir.
1980-ci illərin ortalarında Pavarotti Vyana Dövlət Opera və La Scala ilə əməkdaşlığa yenidən bərpa edir. Bu illərdə Pavarotti La Skalada "Aida", Berlinde "Alman Operasi", San-Fransiskoda " Bohema"  operalarında uğurla çıxış edir. 1992-ci ildə Pavarotti La Skala səhnəsində sonuncu dəfə "Don Karlos" operasında çıxış edir. Bu çıxış tənqidçilər tərəfindən neqativ qarşılanır və o bundan sonra La Skalada bir daha ifa etmir.
Ölümü
Luçano Pavarotti 2007- ci il 6 sentyabr, 71 yaşında, xərçəng xəstəliyindən Modenadakı evində vəfat edir.