cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dekabristlər üsyanı
Üsyanın yatırılması
alt=|left|thumb|254x254px|General [[Mixail Miloradoviç|Mixail Andreyeviç Miloradoviçin Qış sarayının Hərbi qalereyasındakı portreti ]] Dekabrın 14-də səhər tezdən təşkilatın üzvləri öz hissələrində idilər və əsgərlər arasında təşviqat aparırdılar. Moskva polkunu, dənizçilər heyətini Leyb-qrenadyorları, cəmi 3 mindən bir qədər çox adamı Senat meydanına çıxarmaq mümkün oldu. Üsyançılar meydanda dayanıb növbəti əmrləri gözləyirdilər, lakin S. B. Trubetskoy görəndə ki, nəzərdə tutulmuş plan baş tutmayıb, üsyan məğlubiyyətə məhkum olunub, meydana gəlmədi. Üsyançılar təşəbbüsü və onların strategiyasının sirli tutulması kimi qənimətləri əldən verdilər. Əlverişli məqamları itirən üsyançılar vəziyyəti öz xeyirlərinə dəyişə bilmədilər və passiv müdafiəyə keçdilər. Onlar ədalətli olaraq güman edirdilər ki, qaranlığın düşməsi ilə qoşunun bir hissəsi onların tərəfinə keçəcək. I Nikolay 1825-ci il 14 dekabr gecəsi adyutant Kondratiy Rılyevi həbsə göndərir. Həmin vaxtdan etibarən o artıq imperatorun etimadını qazanır. thumb|I Nikolay 14 dekabr 1825-ci ildə [[Qış sarayının həyətində İstehkamçı batalyonunun leyb-qvardiyasının sıraları önündə]] İmperator I Nikolay üsyançılara atəş açmağı əmr etdi. Axşam saat altıda hər şey qurtarmışdı. Rəsmi məlumatlara görə meydanda 1271 nəfər, eləcə də 970 şəhər müdafiəçisi ölmüşdü. Şimal cəmiyyətinin üzvlərinin həbsi başlandı. 14 dekabr üsyanı bütün mərhələlərdə həlledici hücuma keçməmək səbəbindən və sui-qəsdçilərin passiv taktikasına görə məğlun oldu. Onun üçün çox az bir müddətə hazırlanan aşağı səviyyəli təşkilat, lazımı birlik və mütəşəkkil fəaliyyətin olmaması xarakterik idi. Dekabristlər hərbi nümayiş ilə kifayətlənməli oldular. Qarşıya qoyulmuş məqsədlərə çatmaq mümkün olmadı. Nəzərdə tutulan plan yerinə yetirilə bilmədi. Senatın və Dövlət Şurasının üzvləri üsyançıların meydana toplaşmasından qabaq and içmişdilər. Diktator seçilmiş Trubetskoy meydana gəlmədi. Ancaq Nikolayın general Mixail Miloradoviç və ali ruhanilər vasitəsilə əsgərləri dilə tutub "qiyamın" dayandırılmasına nail olmaq cəhdləri də müvəffəqiyyətsizliyə uğradı. Əsgərlər hökumət süvarilərinin həmlələrini mətanətlə dəf edirdilər. Meydanda və yaxın küçələrdə üsyançıların başına çoxlu siravi adam, üsyançılara rəğbət bəsləyən adamlar toplaşmışdı. Dekabristlər başqa hərbi hissələrin onlara tərəf keçəcəklərini gözləyirdilər: axşama yaxın yeni diktator seçildi. Bu şəxs Aleksandr Odoyevski idi, lakin fürsət əldən verilmişdi. Nikolayın qoşunları xeyli çox idi, onun sərəncamında artilleriya vardı. Nikolay paytaxt qarnizonunda tərəddüd edən hissələr olduğunu bildiyinə görə qaranlığın düşməsindən və "qara camaatın" əhval-ruhiyyəsindən qorxaraq işi sürətləndirməyi qərara aldı və qırma ilə atəş açmağı əmr etdi. Güclü qırma atəşləri altında üsyançıların sıraları sarsıldı. Bir çoxları yerindəcə həlak oldu, başqaları yaralandılar, qalanları qaçmağa başladılar. Gecəyə yaxın Peterburqda üsyan yatırıldı.
Çerniqov polkunun üsyanı
thumb|320x320px|Çerniqov polkunun üsyanı thumb|[[Sankt-Peterburqda 5 dekabristin edam olunduğu yerdə qoyulmuş obelisk ]] Peterburqda üsyan yatırılsa da, dekabristlər cənubda mübarizəni davam etdirməyə cəhd göstərdilər. Paytaxtdakı hadisələr haqqında məlumat cənublulara bir neçə gündən sonra çatmışdı. Sergey Muravyov-Apostolun komandanlıq etdiyi Çerniqov polku üsyana qalxdı. Üsyan dekabrın 29-da başlandı. Vasilkov şəhərində üsyançı qoşunların toplanışı və onlara baxış oldu. S. Muravyov-Apostolun və onun dostu Bestuyev-Ruyminin tərtib etdikləri inqilabi "katexizis" əsgərlərə oxundu: müəlliflər burada Müqəddəs Kitabdan istifadə edərək inqilabi ideyaları əsgərlərin şüuruna çatdırırdılar. Polk Vasilkovdan çıxıb digər hissələrin olduğu yerlərə tərəf irəlilədi, onlrın da özünə qoşulacağını ümid edirdi, lakin hökumət buna yol verməmək üçün qabaqcadan lazımi tədbirlər görmüşdü.
1826-cı il yanvarın 3-də Çerniqov polku hökumət qoşunlarının böyük bir dəstəsi ilə qarşılaşdı və darmadağın edildi. Cənub cəmiyyətinin üzvləri – S. S. Muravyev- Apostol və M. P. Bestujev- Ryumin 14 dekabr üsyanının dağılması xəbərini alanda 29 dekabr 1825-ci ildə Kiyev quberniyasında başlayan silahlı üsyan təşkil etdilər. Çerniqov polkunun üsyanı adlanan çıxışda 1000 əsgər və zabit iştirak edirdi. S. S. Muravyev- Apostol tez və qansız inqilab ideyasını reallaşdırmağa çalışırdı. Yürüş zamanı üsyançılar güman edirdilər ki, digər sui-qəsdçi zabitlərin başçılığı ilə qalxmış hissələrə birləşəcəklər. Həmin vaxt isə üsyan qaldırmış rayonlara yeridilmiş hökumət qoşunları üsyançılar izolasiya etdilər. 3 yanvar 1826-cı ildə S. S. Muravyev- Apostolun qoşunu güllələndi. Üsyanın rəhbərlərini tutub Peterburqa gətirdilər.
Beləliklə, cənubda da üsyan müvəffəqiyyətsizliklə nəticələndi. Çarizmin üsyançılara belə tez və asanlıqla qalib gəlməsinin əsas səbəbi bu idi ki, üsyançılar xalqa arxalanmırdılar, əslində öz zadəgan məhdudluqları ilə arxalana da bilməzdilər. Vladimir Lenin o vaxt yaranmış vəziyyəti aşağıdakı kimi səciyyələndirir: : Təhkimçilik Rusiyası tam əsarət altındadı və onda heç bir hərəkət yoxdur. Zadəganların cüzi bir azlığı protestə qalxır; bunlar xalq tərəfindən yardım görmədiyi üçün gücsüz idi". Dekabristlər Peterburqda Senat meydanını dövrəyə alan xalq kütləsinin həmrəyliyindən istifadə etməyə cəhd göstərmədilər, onlar cənubda da bunu etmədilər, hərçənd yerli kəndlilər üsyana qalxmış çerniqovçulara ürəkdən rəğbət bəsləyidi və onlara kömək etməyə çalışırdılar. Hətta çıxışda iştirak edən, o zaman hələ təhkimli kəndlilərdən ibarət olan əsgərlər kütləsi passivlik göstərmişdi.
Həbs və məhkəmə
alt=|left|thumb|Edam olunmuş beş dekabrist Üsyanın I Nikolay tərəfindən yatırılmasından sonra P. Pastel, K. Rılyev, P. Kaxovski, S. Muravyov-Apostol, M. Bestujev-Ryumin edam edilmiş, qalanları isə Sibirə və Qafqaza sürgün edilmiş, ictimai-siyasi həyatdan uzaqlaşdırılmışdılar. Çarizm dekabristlərə amansızcasına divan tutdu. Pestel, S. Muravyov-Apostol, Bestujev-Ryumin, Kaxovski və Rıleyev asıldılar. Katorqaya məhkum edilən, həbs edilən, sürgün edilən və rütbəsi ləğv edilib sıravi əsgərliyə keçirilən (100 nəfərdən artıq adam) digər dekabristlərin bir çoxu cəza yerində vaxtsız öldü, bəziləri dəli oldular və yalnız onların az bir hissəsi 30 ildən sonra "amnistiya" aldı və Vətənə qayıtdıqdan azacıq sonra vəfat etdi.
Dekabristlərin əksəriyyəti katorqa və sürgün cəzasını Sibirdə çəkirdi. Sibirin "darısqal katorqa sığınacaqlarının" ağır məhrumiyyətlərinə və əzablarına baxmayaraq onların, demək olar, hamısı öz inqilabi baxışlarına axıradək sadiq qaldı. Sibir "məskənlərində" onlar öz maarifçilik fəaliyyətlərini dayandırmırdılar, Sibirin şəhər və kənd əhalisinə təsir edib onların şüurunda dərin iz qoymuşdular. link=Fayl:Плакат_%22Из_искры_возгорится_пламя._1825–1919%22.jpg|alt=|thumb|[[Sovet plakatı. "Qığılcımdan alov qalxar. 14 dekabr 1825 —
14 dekabr 1919"]] A. S. Puşkinin Sibir "Katorqa sığınacaqlarına" göndərdiyi məktuba Odoyevskinin cavab məktubunda deyilirdi ki, dekabristlər öz işlərinin ölmədiyinə inanırlar. Onun məktubundakı "Qığılcımdan alov qalxar" sözləri ilə ifadə edilən bu inam 1917-ci ildə özünü doğrultdu. V. İ. Lenin "Gertsenin xatirəsi" məqaləsində yazırdı: "Dekabristlər Gertseni oyatdılar."  Gertsen inqilabi təşviqatı genişləndirdi. Çernışevskidən başlayaraq "Narodnaya volya" qəhrəmanlarına qədər raznoçin inqilabçılar bu təşviqatı davam etdirdilər, genişləndirdilər, möhkəmləndirdilər, qüvvətləndirdilər. Mübarizələrin dairəsi genişləndirildi, onların xalqla əlaqəsi qüvvətləndi. Gertsen bunları "gələcək fırtınanın gənc şturmanları" adlandırmışdı, lakin bu hələ fırtınanın özü deyildi. "Fırtına kütlələrin özlərinin hərəkatıdır." Lenin qeyd etmişdir ki, fırtınanın birinci dalğası 1905-ci ildə qalxdı.
Təsiri
Dekabristlər üsyanı uğursuz olsa da, Puşkinin liderlik ettiyi bir çox şair və yazar tərəfindən yaradılan həyəcan sonradan bütün ölkəni bürüdü. Yüzilliyin ilk rübündə Lermontovun şeirləri, Nikolay Qoqolun oyun və hekayələri, Vissarion Belinskinin ədəbiyyat tənqidlərilə siyasət və sosial məsələlərdəki məqalələri buna örnək sayıla bilər.
Dekabristlərin muzeyləri
alt=|thumb|300x300px|Volkonskinin ev-muzeyi filialı, [[İrkutsk]]
Anthemis wiemanniana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bayquşlar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Bayquşun bədəni 17–74 sm uzunluğunda, ağırlığı isə 50 qr-dan 3,25 kq-dək olur. Yırtıcı qarmaqdimdik, qüvvətli iri caynaqları olan bayquşlar əsasən gecələr ova çıxırlar. Səssiz uçan bu quşlar dağ yamaclarındakı kolluqlarda, meşədəki ağac koğuşunda, qayalardakı yarıq yerlərdə, köhnə uçuq xarabalıq ərazilərdə və s. yaşayırlar.
Dişi bayquş yuvasında qoyduğu 8–10 yumurtadan 2–3 cücə çıxarır. Onlar kənd təsərrüfatına zərər vuran həşəratlar və sünbülqıran gəmiricilərlə qidalanırlar. Bayquşlar əkin sahələrinə, meşədəki ağaclara zərər verən həşərat və xırda gəmiriciləri məhv etdiyindən xeyirli quşlardır.
F.Qeyllud və elmi dizayner Fabian de Kok-Merkado (Fabian de Kok-Mercado) 12 ölü bayquş üzərində dəqiq anatomik tədqiqatlar aparıb. Tədqiqat nəticəsində məlum olub ki, bayquşlarda böyük arteriya damarı insandakı kimi boyunun yan tərəfində deyil, onurğa sütununun qarşısında, dönmə mərkəzinə yaxın yerdən keçir.Beləliklə, bu damarlar daha az çevrilmə və gərilməyə məruz qalır və zərər çəkmə ehtimalı azalır.
Dr. Qeyllud insanda boyun fəqərələri arasındakı boşluğun sadəcə damarın keçəcəyi genişlikdə olduğunu, lakin bayquşda bu kanalın damardan 10 dəfə geniş və hava torbacığı ilə örtülü olduğunu deyir.Bayquşlarda əsas arteriyaya əlavə birləşən və qan üçün alternativ daşıma yolu olan çoxlu sayda kiçik damarlar da var. Beləliklə, başını çevirərkən əsas arteriyadan qan keçməsində maneə yaranarsa, əlavə damarlar işə düşür.
Bayquşların boyun arteriyasının kəllənin alt hissəsinə yaxın yerdə böyük bölmələri olduğu və bunların qan rezervuarı funksiyası daşıdığı da müəyyən edilib. Elmi işini bayquşlar haqqında yazan Kok-Merkado: "Bayquşlarla bağlı hər şeyi bildiyimizi düşünürdük, ancaq texnologiya sayəsində yeni xüsusiyyətlərini kəşf edirik", — deyib. Bu elmi tədqiqat "Science" jurnalı ilə ABŞ Milli Elm Fondunun birlikdə təşkil etdiyi "2012-ci il Beynəlxalq Elm və Mühəndislik Əsərləri" sərgisində mükafata layiq görülüb.
Mürsəl Həmidov
Həmidov Mürsəl Lələkişi oğlu (1952)
Bayquşlar
Bayquşların soyuqdan qoruyan tükləri
Bayquşlar gecə quşlarıdır. Bu səbəblə ov etmək üçün temperaturun aşağı olduğu gecələrdə hərəkətə keçirlər. Bədən quruluşlarını tədqiq etdikdə digər yırtıcı quşlar arasında bayquşların ən qalın tüklərə sahib olduqlarını görürük. Məsələn, qarlı bölgələrdə yaşayan bir bayquş növünün, xüsusilə ayaqlarının üzəri olduqca qalın tüklərlə örtülüdür.
Mürsəl Həmidov
Həyatı
Həmidov  Mürsəl   Lələkişi   oğlu   1952-ci  il  dekabr  ayının   25-də  Laçın   rayonun  Lolabağırlı  kəndində  anadan  olub.
1971-ci ildə   Qorçu  kənd   orta  məktəbini   bitirib.
1972-1974-cü illərdə  həqiqi hərbi   xidmətdə  olub.
1974-1975-ci illərdə  Bakı  Dəniz  Limanında   fəhlə  işləyib.
1975-ci ildə  Azərbaycan  Dövlət   Tibb  İnstitutunun   müalcə-profilaktika   fakültəsinə  daxil  olub və 1982-ci  ildə   həmin  ali məktəbi   bitirib.
1982-ci ildə  təyinatla   Başı  şəhər  Təcili və  Təxirəsalınmaz   Tibbi  yardım   Stansiyasında işə başlayıb.
1984-cü ilə qədər   səyyar  həkim   vəzifəsində   işləmişdir.
1984-cü ildən  1992-ci  ilə  qədər   Sabunçu, Xəzər   və  Yasamal   rayonlarında   Köməkçi   Təcilli  Tibbi  yardım  Stansiyalarının   müdiri  işləyib.
1992-ci ildə  Bakı  Şəhər  Təcilli   və Təxirəsalınmaz  Tibbi  Yardım  Stansiyasına   baş  həkimin   müavini   vəzifəsinə  təyin   olunub.
29 mart 2015-ci ildə Respublika Təcili Yardım Stansiyasının direktoru vəzifəsinə təyin olunub.
Mari Dübua
Mari Dübua — fransız aktrisa.
Mürsəl Həmidov
Həyatı
1992-ci  ildən   Yeni Azərbaycan Partiyasının  üzvüdür.
Mari Dübua
Həyatı
Aktrisa iki dəfə "Sezar" mükafatının qalibi olmuş Jan-Luk Qodar, və Fransua Truffer kimi rejissorlarla işləyib. O, "Böyük gəzinti", "Pianoçunu vur", "Oğru" və "Təhdid" kimi filmlərdə rol alıb.
Aktrisa Fransanın cənub-qərbindəki evində vəfat edib. Ölüm səbəbi skliroz xəstəliyi göstərilir.
Mürsəl Həmidov
Mükafatları
2006-cı ildə   “Tərəqqi"  medalı,   2010-cu  ildə    " Azərbaycan Respublikası Fövqaladə  Hallar  Nazirliyinin   5 illiyi “  medalı  ilə  təltif  edilib.
2008-ci ildə   "Azərbaycan Respublikasının əməkdar  həkimi”  fəxri adı verilib.
Typhlodromus neobakeri
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Əli xan Zahirəddövlə
Əliqulu xan Məhəmmədnasir xan oğlu Dəvəli-Qacar — Nasirəddin şahın saray naziri, Nemətullahi təriqətinin şeyxi Səfiəlişahın müridi, sufi, şair.
Həyatı
Əli xan Məhəmmədnasir xan oğlu 1864-cü ildə doğulmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Zəhirəddövlə ləqəbi daşıyırdı.
Əli xan Nasirəddin şahın saray naziri, eşikağasıbaşısı olmuşdu. Sonra təşrifat vəziri vəzifəsini həyata keçirmişdi. Şahın ondan xoşu gəlirdi. 1880-ci ildə onu qızı ilə evləndirdi.
Nemətullahi təriqətinin mürşidi Mirzə Həsən Səfiəlişah 1898-ci ildə vəfat edəndən sonra Əli xan Zəhirəddövlə onun canişini oldu. 1906-cı ildə Həmədan və Kirmanşahın valisi təyin olunmuşdu.
Əli xan Zəhirəddövlə 1924-cü ildə vəfat edib.
Ailəsi
Əli xan Furuğuddövlə xanım Nasirəddin şah qızı Qovanlı-Qacarla ailə qurmuşdu. Məhəmmədnasir xan adlı oğlu vardı.
Dangeyvl
Dangeyvl — Şotlandiyada yerləşən sığınacaq axtaran şəxslər üçün immiqrasiya çıxarılma mərkəzi.
Tarixi
Dangeyvl 19-cu əsrdə ov lojası kimi istifadə edilmiş, sonradan 1941-ci ildə Rudolf Hessin sülh missiyası üçün təyinat məkanı kimi planlaşdırılmışdır. 1949-cu ildən 2001-ci ilə kimi cinayətkarlarının saxlandığı federal həbsxana kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Cari istifadəsi
thumb|Danqeyvla qarşı protest. 2001-ci ildən müvəffəqiyyətsiz sığınacaq axtaran şəxslər üçün həbs mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir. Dangeyvl dəfələrlə az yaşlı uşaq, hamilə qadın və sığınacaq axtaran şəxslərin insan hüquqlarının pozulmasında təhqir olunmuşdur.
Klaudio Abbado
Klaudio Abbado — italyan rejissoru.
Həyatı
K. Abbado Vyana beynəlxalq bəstəkarlar müsabiqəsi, "Berlin görüşləri" kamera musiqisi festivalı və Zaslburq Milad Serialının banisi idi.
Mikania sylvatica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Xınzırək (Gorus)
Xınzırək — Ermənistanın Sünik mərzinin Gorus bələdiyyəsində yerləşən kənd.
Tarixi
Bu kənd Orta çağda Sünik bölgəsinə bağlı idi. XIII əsr tarixçisi Stepanos Orbelinin əsərlərində adı çəkilir. Qarabağ xanlığı dönəmində Tatev mahalının ərazisində qərar tuturdu.
B'Day
B'Day – Beyonsenin ikinci studio albomudur.
Silistrə əyaləti
Silistrə əyaləti — Osmanlı imperiyası nın əyalət lərindən biri.
Dalbergia acariiantha
(Dalbergia acariiantha) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Həbs düşərgəsi
Həbs düşərgəsi  — adətən böyük qrupları, məhkəmə olmadan həbsdə və ya cəzalı kimi saxlanılan yer. Ümumdünya insan hüquqları bəyannaməsi həbs düşərgələrinin istifadəsini məhdudlaşdırır. Bəyannamənin 9-cü maddəsində qeyd olunur ki, "Heç kəs özbaşınalıqla həbsə, tutulub saxlanılmaya və ya sürgün edilməyə məruz qala bilməz."
Edanyilber Navas
Edanyilber Xose Navas Alayon (21 yanvar 2000-ci ildə anadan olub) — Venesuela Primyera Diviziya təmsilçilərindən olan Araqua klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Venesuela futbolçusudur.
Klub karyerası
Navas öz peşəkar karyerasında debütünü 2016 Venesuela Kubokunda Tukanes de Amazonas klubuna qarşı oyunda etmişdir. Navas liqada debütünü isə Estudiantes de Merida klubuna qarşı oyunda etmiş və komandası rəqibi ilə 1-1 hesabı ilə bərabərə qalmışdır.
Pokut yaylağı
thumb Pokut yaylağı— Türkiyədə Rizə vilayətinin Çamlıhemşin rayonunda yerləşən bir yaylaqdır.
Haqqında
Çamlıhemşindən maşın ilə 1,5 saata çatmaq olar.21 km uzaqlıqdadır. Yolun böyük hissəsi torpaqdır."Pokut" sözü ermənicə "küləkli vadi" mənasını verir.Yerləşmə tarixi dəqiq bilinməsə də ilk yerləşmə 200 il əvvələ gedib çıxdığı güman edilir. Pokut yaylağına əsasən Ortan kəndi və Konak məhəlləsi sakinlərinin yaylaq yeridir. 1800 metr yüksəklikdən sonra ağaclar bitmədiyinə baxmayaraq bu yaylaq Qaradəniz küləyini aldığına görə burada ağaclar yetişir. Digər yaylaqlarda bu hündürlükdən sonra ağaclara rast gəlmək mümkün deyildir.
Yaylanın bir tərəfindən Kaçkar və Altıbarmaq dağı, başqa tərəfindən isə Qara dəniz görünür. Hətta açıq havalarda buradan Elbrus dağının da göründüyü deyilir.
Buranın sakinləri şəhər mühitinə inteqrasiya etsə də, yayladan tamamilə əllərini çəkməyiblər. Nəticədə yayladakı evlər gözəl qorunub. Yaylanın yaxınlarında bulaq, çay olmadığı üçün su problemi yaşanır. Adətən bələdiyyə tərəfindən su anbarları mütəmadi doldurulur. Pokutda ən gözəl mənzərə dumanın yaylanı bürüdüyü vaxt olur. Bu vaxt "bulud dənizi"ni görə bilərsiniz. Yaylada gün ərzində soyuq, duman, yağış və günəşlə qarşılaşa bilərsiniz. Bəzən isə 15 gün duman, yağış olur, daha sonra günəş çıxır. İdeal səfər vaxtı may-sentyabr aylarıdır.
Burada kənardan gələn şəxslərə ev satmırlar. Qara dənizin hər yaylasında yalnız o bölgənin insanlarına torpaq satıb, ev tikməsinə icazə verirlər. Bu, regionun mədəniyyətini qorumaq məqsədi ilə edilir. Pokutda 5 qonaqlama mərkəzi var: Dəmirçioğlu otel, Pokut yayla evi, Pokut təbiət qonaq evi, Plato istirahət və yeni açılan Tanevit yayla evi. Demək olar ki, hamısında qiymətlər eynidir. Sabah və axşam yeməyi daxil gecəsi 120-150 lirə (66-83 AZN) arası dəyişir.
VII Aleksandr
VII Aleksandr — Roma papası.
Sitar
Sitar — hind klassik musiqisini ifa etmək üçün istifadə olunan çoxsimli musiqi aləti. Simli-mizrablı çalğı alətləri qrupuna daxildir.
Quruluşu
Sitarın əsas 7 simi var (5 melodik və 2 burdon). Bundan əlavə, sitarda hələ 9-13 rezonans edən simlər də var ki , onların ümumi adı "tərəf" , yəni orkestrdir.Həmin simlər əsas simlərin səsinə rezonansla cavab verməklə sitarı digər alətlərdən fərqləndirən həmin unikal səslənməni yaradır. Simlərdən səsləri ifaçının adsız barmağına taxılan mizrabla çıxarırlar. Sitarın iki balqabaq çanaqlı rezonatoru var : içi boş gövdəli qrifin aşağısı və yuxarısında.Alətin dekası palisandr və fil sümüyü ilə bəzədilir.Metal pərdələr qövsvaridir.
Mikania szyszylowiczii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Typhlodromus neocrassus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Dalbergia andapensis
(Dalbergia andapensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Otoskleroz
Otoskleroz - uzun illər ərzində ağıreşitmə və qulaqda küyün yaranması ilə nəticələnə bilən qulaq xəstəliklərindən biridir. Xəstəliyə öncə bir qulaq, zaman keçdikcə (aylar və ya illər) digər qulaq da məruz qalmış olur.
Xəstəlik, daxili qulağın sümük labirintində, etioloqiyası hələlik naməlum qalan, sərt sümükləşmə ocaqlarının yaranması nəticəsi baş verir. Zaman keçdikcə, distrofiya nəticəsində nizamsız surətdə gedən sümükləşmə prosesi, məsaməli sümük toxuması ilə əvəz edilir və sonradan yenə də sıxcam sümük toxumasına çevrilmiş olur.
Məhz bu baxımdan otoskleroz sözünün mənası, Yunan sözləri olan "skler"-o (sərt) və "oto" (qulaq) sözləri ilə bağlıdır. Xəstəliyin səbəbi, qulaq sümükcüklərinin birində, etioloqiyası hələlik naməlum qalan, nizamsız surətdə gedən sümükləşmə prosesidir ki, bu da son məqamda onun kirəcləşməsinə səbəb olur. Nəticədə sümükcüyün hərəkəti məhdudlaşır və eşitmə üzvü (daxili qulaqda) funksiyasında qüsur yaranmış olur.
Daxili qulaqda yarana bilən bir çox xəstəliklərdən fərqli olaraq, otosklerozun əksər hallarda tam müalicəsi mümkündür.
Otoskleroz zamanı ağıreşitmənin mexanizmini anlamaq məqsədi ilə eşitmə üzvü olan qulağın əsas xüsusiyyətlərindən bəziləri haqqında (klinik anatomiyası, fiziologiyası, xəstəliyin klinikası, diaqnostika və müalicəsi) məlumatların qeyd edilməsi zəruridir.
Çılpaqdağ
Çılpaqdağ — Ağdam rayonu ərazisində dağ.
Henrix Viland
Henrix Viland (4 iyun 1877, Pfortshaym, Baden, — 5 avqust 1957, Ştarnberq) — Almaniya kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1927).
Çılpaqdağ
Toponimi
Ağdam rayonu ərazisində dağ. Qazançı kəndindən şimal-qərbdə yerləşir. Hündürlüyü 1202 m. Dağın yamacları aşındığından orada bitki örtüyünün olmamasına görə belə adlanmışdır. Keçəldağ oroniminin sinonimidir.
Berber bəbiri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
10 noyabr
1600-cü ildən əvvəl
thumb|[[Martin Lüter]]
Alabayquşlar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Heroqlif
thumb|right|250px|Misir heroqlifi
Heroqlif — yazının inkişafı nəticəsində heratik kursiv yazi meydana gəlmişdir. Eramızdan əvvəl VII-VIII əsrlərdə demotik kursiv yazı yaranmışdır. Demotik yazıda liqaturalar çoxdur. Bu demotik yazı mətnlərinin oxunuşunu çətinləşdirir. Sonuncu demotik mətnlər eramızın V əsrinə aiddir. Misir yazısını ilk dəfə 1822 -ci ildə Jan-Fransua Şampolyon deşifrələmişdir. Bundan başqa (heroqlif) başqa dillərdə səs və ya məfhum bildirən yazı işarəsidir.
Typhlodromus neorhenanus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Yava
Yava (Jawa, ꦗꦮ, sun. ᮏᮝ) — Malayya arxipelaqında ada. Böyük Zond adaları qrupundadır. İndoneziyanın əsas iqtisadi rayonudur. Cənubdan Hind okeanı, şimaldan Yava dənizi ilə əhatələnir. Uzunluğu 1050 km, sahəsi 129438.28 km² və ya İndoneziya ərazisinin (1910931.32 km²) 6.77%-i, əhalisi 141985.6 min nəfər (1 iyun, 2013) və ya İndoneziya əhalisinin (248818.1 min nəfər; 1 iyun, 2013) 57.06%-idir. Adadakı əhalinin 55.44%-ini (75.7 milyon nəfər, 2010) yavalılar təşkil edir. İndoneziyanın I dərəcəli inzibati-ərazi vahidlərindən 6-sı bu adada yerləşir: Banten (9662.92 km²; 11452.5 min nəfər, 2013), Qərbi Yava (35377.76 km²; 45340.8 min nəfər, 2013), Mərkəzi Yava (32800.69 km²; 33264.3 min nəfər, 2013) və Şərqi Yava (47799.75 km²; 38363.2 min nəfər, 2013) əyalətləri, həmçinin Xüsusi Paytaxt Dairəsi Cakarta (664.01 km²; 9969.9 min nəfər, 2013) və Cokyakarta Xüsusi Bölgəsi (3133.15 km²; 3594.9 min nəfər, 2013).
Ərazisinin təqribən 1/3-i dağlıqdır. Şimalda allüvial ovalıqlar və düzənliklər var. Yer kürəsinin ən intensiv vulkanizm rayonlarındandır. Adadakı 136 vulkandan 32-si püskürəndir. Tez-tez zəlzələ olur. Ən yüksək zirvələri: Semeru (3676 m), Slamet (3428 m), Raunq (3332 m). Faydalı qazıntıları: neft, manqan, qızıl, fosforit, kükürd, duz.
Özfəaliyyət Yaradıcılığı Festivalı (film, 1976)
Məzmun
Kinolentdə Azərbaycanda ən yaxşı bədii özfəaliyyət kollektivlərinə baxışın birinci turundan danışılır. Bakı, Naxçıvan, Tovuz, Şəki və digər şəhərlərin xalq ansambllarının çıxışları kinokadrlarda öz əksini tapmışdır.
Film haqqında
Film Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Tallar (kanton)
Tallar  — Fransa da kanton, region — Provans-Alp-Kot-d'Azur, departament — Yuxarı Alplar. Qap dairəsinə daxildir.
Kantonun INSEE kodu — 0523. Tallar kantonuna cəmi 9 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Tallar kommunasıdır.
Əhali
2007-ci ildə əhalinin sayı 5 945 nəfər təşkil edirdi.
Polyarlaşmış işıq
Polyarlaşmış işıq-elektrik vektoru (yaxud maqnit vektoru), işığın yayılma istiqamətinə perpendikulyar müstəvidə bütün istiqamətlərdə eyni cür olmayan işıqdır. Təbi işıq-elektrik vektoru (yaxud maqnit vektoru), işığın yayılma istiqamətinə perpendikulyar müstəvidə bütün istiqamətlərdə eyni cür olan işıqdır. İşığın kimyəvi, bioloji, fizioloji və s. təsirləri əsas etibarı ilə elektrik vektoru ilə baş verir ona görə də polyarlaşma hadisəsində və onun izahında həmişə elektrik vektorundan bəhs edəcəyik(E). Müstəvi polyarlaşmış işıq-elektrik vektorunun rəqsləri yalniz bir istiqamətdə baş verən rəqslərdir. Qismən polyarlaşmış işıq-E vektorlarının rəqs istiqamətlərindən biri qalan istiqamətlərə nəzərən üstünlük təşkil edən işıqdır. Polyarizator-tərəflərindən biri kristal oxuna paralel olmaq şərti ilə kəsilmiş kristaldır(məsələn:turmalin)ki, işıq dəstəsi ondan kecdikdə xətti(müstəvi)polyarlaşmış işıq olur. İşığın polyarlaşması-işıq dalğalarının eninə dalğalar olduğunu təsdiq edir.Eninə dalğalar-yayılma istiqaməti rəqslərin yaranma istiqamətinə perpendikulyar olan dalğalardır. Analizator-polyarlaşmış işıgın qarşısına qoyulan polyarizatordur.Analizaroru fıratdıqda ekranda işığın intensivliyi dəyişir. Kristalların oxları bir-birinə paralel olduqda işıqlanma maksimum, perpendikulyar olduqda isə minumum olur.İşıq adi güzgüdən qayıtdıqda və polyaroid adlanan löhvədən qayıtdıqda da polyarlaşır. Polyaroid-şüşə löhvə üzərinə çəkilmiş herapatit kristalının nazik(0,1mm) təbəqəsindən ibarətdir.Dairəvi polyarlaşmış işıq,elliptik polyarlaşmış işıq və s. də vardır. Ədəbiyyat. A.Mehrabov və b. Fizika kursu maarif nəşriyatı Bakı 1982 səh:301
I Am... Sasha Fierce
I Am… Sasha Fierce – Beyonce'nin üçüncü studio albomudur.
I Am… Sasha Fierce, Amerikalı R&B müğənnisi Beyoncé'nin üçüncü solo albomudur. Amerika Birləşmiş Ştatlarında "Columbia Records" və "Music World" etiketləriylə 18 noyabr 2008 tarixində buraxılmış albom, bu günə qədər bütün dünya daxilində yeddi milyondan çox satılıb. Beyoncé bu albomla birlikdə 52. Grammy Mükafatlarında "Ən Yaxşı Müasir R&B Albomu" mükafatını aldı. Ayrıca bu mükafat mərasimində sənətçi, layiq görüldüyü altı mükafatla birlikdə bir gecədə ən çox Grammy mükafatı alan qadın sənətçi rekordunu qıraraq tarixə keçdi. Alboma daxil olan mahnılar:
I Am… Sasha Fierce (I Am…)
(Sasha Fierce)
I Am… Sasha Fierce Deluxe Edition (I Am…)
Dələyəniz
Dələyəniz-  Qobustan  rayonunda  Duvannı  d.y.  stansiyasından  cənub qərbdə  fəaliyyətdə  olan  palçıq  vulkanıdır.
Toponimikası
Konusunun hündürlüyü  25  m.-ə  çatır. Dələ (Azərbaycan  dilinin  dialektlərində  "ayran",  "pinti",  "pis",  "iri",  "kobud",  "açıq" mənalarında  işlənir)  vəyəniz  (bənzərlik  bildirir,  qarayanız  sözündə  olduğu  kimi) komponentlərindən ibarət  olan  bu  oronim  "ayrana  bənzər"  mənasında  olub,  yer altından püskürüb  çıxan  palçığı  təyin  edir. Dəlyanız variantında  da  qeydə alınmışdır.
Özüm və zaman haqqında (film, 1991)
Məzmun
Film "Sənətkarlarımızın portreti" silsiləsindən Azərbaycanın görkəmli bəstəkarı, respublikanın xalq artisti Tofiq Quliyevin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuşdur.
Arpaçay ilçəsi
Arpaçay ilçəsi — Qars ilinin ilçəsi.
Kara darvazası (boğaz)
Boğaz öz yerləşməsinə görə Yeni Torpaq arxipelaqının cənubunda yerləşir və Şimal Buzlu okeanından keçən Şimal dəniz yolunun bir qolunu təşkil edir. Bu qol nisbətən uzunluğu ilə fərqlənsə də buzdan azad olması ilə fərqlənir.
VIII Urban
VIII Urban (Maffeo Barberini; Urbano VIII, ) — 6 avqust 1623-cü ildən 1644-cü ildə ölümünə qədər Katolik Kilsəsinin başçısı və Papa Dövlətinin başçısı. Papa kimi o, silah gücü və əlverişli siyasət yolu ilə papalıq ərazisini genişləndirdi, eyni zamanda incəsənətin görkəmli hamisi və kilsə missiyalarının islahatçılarından biri idi.
Zənzibar bəbiri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
4 noyabr
1901–cari
thumb|[[Luiş Fiqu]]
thumb|[[İshaq Rabin]]
Suvinyi
Suvinyi  — Overn bölgəsində yerləşən Fransada kommuna. Kommuna departamenti - Alye. Kantonun inzibati mərkəzi Suvinyidir. Kommuna rayonu - Mulen.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 1,145 iş yaşı (15-64 yaş arası), 858-i iqtisadi cəhətdən aktiv, 287-i qeyri-aktivdir (fəaliyyət səviyyəsi 74,9%, 1999-cu ildə isə 68,4%). 858 nəfərdən aktiv, 766 nəfər işləyib (410 kişi və 356 qadın), 92 nəfər işsizdir (40 kişi və 52 qadın). 287 qeyri-aktiv, 87 nəfər tələbə, 108 nəfəri təqaüdçü. .
Alabayquş
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Luçio Dalla
Luçio Dalla — italyan bəstəkar və müğənni.
Həyatı
Luçio Dalla 1943-cü ildə İtaliyanın Bolonya şəhərində doğulub. Əvvəl caz ifaçısı olub, klarnetdə çalıb. 1964-cü ildən mahnıları ilə tanınmağa başlayıb.
Məşhur italyan müğənni Canni Morandi üçün mahnılar yazıb. Dallanın "Piazza Grande", "Luna all", "Anno che verra" mahnıları çox sevilir.
"Karuzonun xatirəsinə"
Onu dünyada ən çox tanıdan mahnı 1986-cı ildə əfsanəvi opera müğənnisi Enriko Karuzoya həsr etdiyi "Karuzonun xatirəsinə" (Caruso) mahnısıdır. Təsadüfən Neapoldakı otellərin birində qalan Luçio Dalla Karuzonun burada vəfat etdiyini öyrənir. Otelin sahibləri ona Karuzonun son günləri barədə danışırlar. Onun nəğmə dərsi dediyi bir qıza sevgisindən söz açırlar. Bu hekayə Dallanı ilhamlandırır və o, Karuzoya həsr etdiyi əfsanəvi mahnını yazır. Bu mahnını dünyanın bir çox məşhur müğənniləri, o cümlədən Luçano Pavarotti, Xulio İqlesias, Andrea Boçelli və bir çox başqaları oxuyublar. Azərbaycanda da bu bəstənin ifaçıları var.
Vəfatı
Luçio Dalla 1 mart 2012-ci ildə, 69-cu doğum gününə 3 gün qalmış İsveçrənin Montrö şəhərində keçirdiyi infarktdan vəfat etmişdir. Onun Bolonyadakı dəfn mərasimində 50 mindən artıq pərəstişkarı iştirak etmişdi.
Xfce
İstifadəsi
Xfce, KDE və GNOME qədər yayğın olmasa da bir çox əməliyyat sistemində istifadə olunur. və s.
Typhlodromus neotransvaalensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Dalbergia annamensis
(Dalbergia annamensis) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cessi Ortiz
Cessi Ortiz (11 avqust 2000-ci ildə Limpioda anadan olub) — MLS təmsilçilərindən olan Rio Qrande Valli Toros klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar ABŞ-lı futbolçudur.
Rio Qrande
Ortiz Rio Qrande Valli akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Ortiz öz peşəkar karyerasında debütünü 11 iyun 2017-ci ildə Sietl Saunders 2 klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 86-cı dəqiqədə Emilio Qarsiyanı əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Rio Qrande liqa görüşündə rəqibinə 3-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Klub
1 Sudamerikana Kuboku görüşləri daxildir. 2 ABŞ Superkuboku görüşləri daxildir.
Əbdül Məcid Təbib
Əbdül Məcid Təbib — Azərbaycanın XIII əsr görkəmli həkimlərindən biridir. O,Marağada yaşamış və Şərqin böyük astronom və riyaziyyatçısı Nəsir əd-Din Tusinin yaratdığı rəsədxanada çalışmışdır.
Əsər və araşdırmaları
Əbdül Məcid Şərqdə geniş yayılmış "Kitabüt-tibb" adlı kitabın müəllifidir. Adına, materialların yerləşməsinə və bəzi şərhlərinə görə,bu əsəri Mahmud ibn İlyasın "Elmi təbabət kitabı"na da bənzətmək olar. Lakin bu yalnız ilk baxışdan belə görsənir. Əbdül Məcidin əsərində həm diaqnostika, həm də xüsusən əsəblə bağlı bir çox xəstəliklərin müalicəsinə dair orijinal fikirlər vardır. Buna baxmayaraq, aydın görünür ki, Əbdül Məcid öz əsərini yazarkən Mahmudun kitabının təsiri altında olmuşdur, bəlkə də hətta onlar tanış idilər. "Kitabüt-tibb" 1275–1280-ci illərdə, Mahmudun ölümündən bir qədər əvvəl yazılmış və 1307-ci ildə işıq üzü görmüşdür. Buna görə də onların görüşdüklərini ehtimal etmək mümkündür. Əsər monqol hökmdarı Orqan xana həsr olunmuşdur və 49 hissədən ibarətdir. Kitab diaqnostika və müalicəyə dair az qala bütün məsələləri əhatə edir. Müalicəsindən bəhs edilən xəstəliklər içində astma, göz xəstəlikləri, zəhərlənmə və s. vardır.
Orta əsrlərdə tibbə dair əsər yazmış müəlliflərin hamısından fərqli olaraq, Əbdül Məcid mamaçalıq sənətinə də toxunmuşdur. O hamiləlik məsələsinə ayrıca fəsil ayırıb.
Kitabda psixiatriyaya dair məsələlərə xüsusi diqqət yetirilib. Təbib "dəlilik", "qarabasmalar" ("kabusi"), baş ağrısı, müxtəlif növlü qorxmalar, yayğınlıq və s. haqda bəhs edir. İ. K. Əfəndiyevin yazdığı kimi, Əbdül Məcid belə hesab edir ki, insanın psixi fəaliyyətinin mərkəzi baş beyindir. İnsanı ətraf aləmlə qovuşduran vəsilə isə hissiyyat üzvləridir. Bunların vasitəsilə təəssüratlar yaranır. Təəssüratlar mənfi və müsbət ola bilir. Birincilər nikbinlik, sevinc, ikincilər isə sıxıntı doğurur. həkimin vəzifəsi də bundan ibarətdir ki, insanı mənfi təəssüratlardən çəkindirsin, çünki bunlar üst-üstə yığılanda ruhi əzab (sıxıntı) yaradır. Mütəmmadi mənfi təəssüratların ağırlığı altda ruhi cəhətdən sıxıntı keçirən insan son nəticədə "dəli" ola bilər. Əbdül Məcidin "qızğın dəli"lər barədə fikirləri də orijinaldır. O belə hesab edir ki, mənfi təəssüratlar insana iki cür təsir edir: bir növü tam ruhi sıxıntı (depressiya) yaradır, ikinci növü isə qızğınlıq doğurur. Qızğınlıq o zaman baş verir ki, hissiyyat üzvləri tərəfindən verilən mənfi təəssüratlar "başda" təhrif olunur, "qarışdırılır" və insan onların öhdəsindən gəlmək qüdrətində olmur, "ağıl başdan çıxır və insan özünü ələ ala bilmir."
Bu geniş sitatdan da göründüyü kimi, Əbdül Məcid hələ müasir həkimlərdən çox-çox qabaq mənfi stresslərin insan psixikasına ağır təsir göstərdiyini anlamışdır.
Əbdül Məcidin başqa orijinal fikirləri də çoxdur və onun əsərləri hələ də öz tədqiqatçılarını gözləyir.
Əndəlib Qaracadaği
Əndəlib Qaracadaği — XVIII əsrin sonları - XIX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərmiş Azərbaycan şairidir. Həyat və fəaliyyətinin əsas hissəsi İrəvan xanlığı ilə bağlı olan şair, sonuncu İrəvan xanı Hüseynqulu xanın yanında mirzəlik etmişdir. Ən məşhur əsəri "Leyli və Məcnun" poemasıdır.
Həyatı
Şairin doğum və ölüm tarixi haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Əsərlərindən müəyyənləşdirmək olur ki, Əndəlib Qaracadaği XVIII yüzilin 70-ci illərində Əhər qəsəbəsində anadan olmuşdur. Əndəlib Qaracadaği “Leyli və Məcnun” poemasının başlanğıcında özü haqqında qısa məlumat verərək yazır: Allahın yaratdığı əskik bəndələrdən olan Qaracadağlı Əndəlibin türkcə və az-çox farsca yazdığı şerlərindəndir. Pak İrəvan şəhərində yaşayan sahibim mayor Şubinin tapşırığı ilə yazıldı. Gənclik günlərində on dörd yaşında ikən Qaracadağ şəhərinin Əhər qəsəbəsində Leyli kimi bir gözəl sənəmə düçar olub, ona eşq edirdim. Rəhmsiz eşq o dərəcədə tüğyan elədi ki, onu təsəvvür etmək qeyri-mümkündür. Mənim kamil olan ustadım eşq oldu. Allah-taalanın qüdrətindən mənə söz söyləmək nitqi verildi və mən aləmdə bülbül kimi tərənnümə gəldim və məşhur əndəlib oldum. İşin əvvəlində məzəli türkülər yazdım. Mənimlə məşuqənin arasında ittifaq düşən şeydən Leyli və Məcnun səyağında inşa eləmişdim ki, yadigar olaraq qalsın və oxuyanlar məni bir dua ilə yad və şad etsinlər.
Şairin özü haqqında verdiyi bu məlumatdan onun, İrəvan xanlığının Çar Rusiyası tərəfindən işğalından sonra İrəvanda hakimlik edən mayor Şubinin himayəsi altında yaşaması və onun sifarişi ilə əsərlər yaratması məlum olur. Həmçinin onun İrəvana köçməzdən əvvəl Qaradağ mahalının Əhər qəsəbəsində yaşaması müəyyənləşir. Şairin əvvəllər Əhərdə yaşamasını “Leyli və Məcnun” poemasından olan aşağıdakı misralar da təsdiq edir: Ətraf Əhərdə seyr edərdim, Gahi oturub, gahi gedərdim. Düşdü güzərim əcəb məkanə, Bir mənzili-şux aşiqanə. Əndəlib kiçik yaşlarından etibarən sevməyə başlamış, uzun zaman iztirab çəksə də, arzusuna çata bilməmişdir. Əhərdə doğulan və gəncliyini orda keçirən Əndəlib, bu nəticəsiz sevgidən sonra doğma yurdunu tərk edərək qürbətə düşür. İrəvan xanı Hüseyn xanın adına yazdığı bir qəsidədə bu haqqda bəhs edir (qəsidənin bir hissəsi sağda verilir).
Şairin həyatının müəyyən dövrünü işıqlandıran bu qəsidədə sevgisindən anümid olan, zəmanəsində haqq və hüquqdan bir nişan görməyən, əlacsız qalaraq vətənini tərk edən bir şairin həyatı təsvir olunur. Şairin bir sıra şerlərində bəzi tarixi simaların adları çəkilir və bir neçə tarixi hadisələrə işarə olunur. Tədqiqatçılar bu əlamətlərə əsasən şairin yaşadığı dövrü təyin edirlər.
Şair əsərlərində İrəvan xanı Hüseynqulu xanın, Naxçıvan xanı Ehsan xan Kəngərlinin, onun pişxidməti olan Xamunun, Ordubad xanı Şıxəli xan Kəngərlinin (Ehsan xanın qardaşıdır), Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın qızı Gövhər ağanın adları çəkilir. Bu faktlara əsaslanan H. Səmədzadə Əndəlib Qaracadağinin XVIII əsrin sonu – XIX əsrin I yarısında yaşadığını qeyd edir.
Şerlərindən birində Əndəlib, 1827-ci ildə qraf İ. Paskeviçin başçılığı ilə rus ordusunun İrəvan qalasına hücum edərək Hüseynqulu xana qalib gəlməsini realistcəsinə təsvir etmişdir. Bu şerin sonunda şair deyir: Mən dil şikəstə həzin Əndəlib Kühən salü pirü əlilü ərib, Görüb bu cavan mərdliyi aşikar, Yazıb qoydum bir qitəyi abidar.
Əndəlib gəncliyini yoxsulluq içində keçirmişdir. Harada təhsil alması məlum olmasa da, mükəmməl savada malik olması əsərlərindən görünür. O, həyatının böyük bir hissəsini müxtəlif Azərbaycan xanlıqlarında mirzəlik edərək keçirmişdir. Əhər şəhərindən köçən şair müxtəlif şəhərlərə baş çəksə də sonda İrəvanda məskunlaşır və İrəvan xanlığı Çar Rusiyası tərəfindən işğal edilənə kimi Hüseynqulu xanın yanında mirzəlik edir. İlisu sultanı mayor Əhmədxanın adına yazdığı qəsidədən şairin 1830-cu illərə kimi mirzəliklə aktiv məşğul olması görünür.
Burdenis buzlağı
thumb|Sentinel dağlarının xəritəsi.
Burdenis buzlağı (, ‘Lednik Burdenis’ \'led-nik bur-'de-nis\) — 6 km uzunluğu və 1.7 km eni olan, Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan buzlaqdır. Buzlaq Delyo buzlağından şimalda, Gerila buzlağından cənubda yerləşmişdir. Sentinel dağlarının şimal mərkəzində yerləşmişdir.
Buzlaq cənubi Bolqarıstanda yerləşən Qədim Roma şəhəri olan Burdenisin adını daşıyır.
Əndəlib Qaracadaği
Leyli və Məcnun
H. Səmədzadə Əndəlibin poemasını Füzulinin “Leyli və Məcnun”unun təsiri ilə yazdığını qeyd edir və bunun ilk növbədə poemanın bəhrində özünü göstərdiyini vurğulayır. Poemanın ilk misrası olan “Məşşateyn-feyz sünbari” Füzuli “Leyli və Məcnun”unun başlanğıcındakı “Meşşateyn növərus-aləm” misrasını xatırladr. Bu xatırlatmaların getdikcə dərinləşməsinə baxmayaraq, Əndəlibin “Leyli və Məcnun”u bir çox maraqlı xüsusiyyətlərinə görə daha əvvəl bu mövzuda yazılmış əsərlərdən fərqlənir.
Burdenis buzlağı
Yerləşməsi
Burdenis buzlağı -78.23333°N, -86.05°W koordinatlarında yerləşmişdir. Viyets dağından şimalda, 4111 zirvəsindən cənub-şərqdə, Bruquyerre zirvəsindən və Ellen buzlağından şimalda yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-cı ildə daxil edilmişdir.
Masaüstü mühiti
Masaüstü mühiti – (İng. Desktop environment) kompüterdə əməliyyat siteminin qrafiki istifadəçi interdeysini işlətməsi üçün yaradılan proqramlara deyilir. Əgər masaüstü mühiti olmasaydı istifadəçilər yalnız əmr sətirindən istifadə etməli olacaqlardı. Bu isə çox çətin bir işdi.
Fujiya Hotel
— Yaponiyanın Kanaqava prefekturasının Hakone qəsəbəsində yerləşən tarixi otel.
Tarix
thumb|Avstriya ershersoqu Frans Ferdinand [[1893-cü ildə oteli ziyarət edərkən.|left]] Otel 1891-ci ildə açılmışdır. Otelin müxtəlif bölmələri Meyci dövründə populyar olmuş üslubda — ənənəvi Yaponiya və Qərb memarlıqlarının birləşmiş memarlıq üslubunda tikilmişdir. Oteldə bir çox məşhur şəxslər olmuşdur. Məsələn, Avstriya ershersoqnu Frans Ferdinand Yaponiya səfəri zamanı 1893-cü ildə, Con Lennon və Yoko Ono oğulları Şon ilə 1978-ci ildə bu oteldə olmuşdurlar.
Kavaquçi gölünün sahilində yerləşən "Fuji View Hotel" otel qrupu 1945-ci ildə İkinci dünya müharibəsindən sonra Almaniya səfirliyi (səfir Henrix Georq Stahmer daxil olmaqla) üçün sığınacaq olmuşdur. 6 sentyabr 1945-ci ildə Əks-kəşfiyyat Korpusunun casusları gestapo polkovniki Yozef Meyzinqeri burada ələ keçirmişdilər.
Nəşrlər
1934-cü ildən başlayaraq otel Yaponiya adət-ənənələrindən bəhs edən 3 kitabdan ibarət kitab seriyası nəşr etmişdir. Sonuncu cild 1949-cu ildə çap olunmuşdur. Bu üç cild daha sonra birləşdirilərək "Biz yaponlar: bir çox yapon adətləri, davranışları, tədbirləri, festivalları, incəsənəti və əl işləri, eləcə də, digər mövzular haqqında izahlar" adı ilə nəşr olunmuşdur.
Anthemis yemensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Musiqar
Musiqar (Panın fleytası) - qədim nəfəs alətlərindən biridir, dodaqla çalınır. Rumınlar musiqarı «nay» adlandırırlar. Avropada musiqara bəzən «pan fleyta» da deyirlər.
Musiqar qədim nəfəs alətlərimizdən biridir və dodaqla səsləndirilir. Musiqarın səsləndirilməsi digər nəfəs alətlərindən kəskin fərqlənir. Yəni musiqar çalğı alətlərimizin sırasında yeganə alətdir ki, ifaçı müxtəlif yüksəklikli səsləri çalan zaman əllərdən, daha doğrusu, barmaqlardan istifadə etmir. Çalğı alətlərimiz şərti olaraq 4 qrupa bölünür:
Musiqar da mühacir alətlərimizdəndir. Bu qrupa aid edilən alətlər vaxtı ilə Azərbaycanda geniş istifadə edilsə də, sonralar müəyyən səbəblərdən tənəzzülə uğrayıb, sıradan çıxıblar. Lakin başqa ərazilərdə, dünyanın müxtəlif xalqları tərəfindən belə alətlər inkişaf etdirilmiş, müasir dövrə qədər gəlib çıxmışdır. Mühacir alətləri əldə etmək o qədər də çətin deyil. Yalnız kiçicik dəyişikliklə bu alətləri vaxtı ilə Azərbaycan ərazisində istifadə edilmiş formada hazırlamaq mümkündür. İtaliyada festivalda olarkən rumıniyalı həmkarımın musiqar alətindən istifadə etdiyini görüb maraqlandım. Rumınlar musiqarı nay adlandırırlar. Ümumiyyətlə, Avropada musiqara bəzən pan fleyta da deyirlər. Çətinliklə olsa da musiqarın rumın növünü əldə edib Azərbaycana gətirdik. Bu musiqarın müxtəlif yüksəklikli 10 borusu vardır. Azərbaycan ərazisində isə müxtəlif dövrlərdə 8-20 borulu musiqarlardan istifadə olunub. Musiqarların materialları da fərqlidir. Rumın musiqarı plastik maddədən hazırlanıb. Keçmişdə onlar da aləti azərbaycanlılar kimi qarğıdan, qamışdan düzəldirmişlər. Lakin plastik maddə qamışdan möhkəm olduğundan, daha davamlı və uzun ömürlü olur.
Söz açımı
Musiqar – musiqi sənətinin simgəsi sayılan və dimdiyində çoxlu dəliyi olan, külək əsəndə müxtəlif səslər çıxaran əfsanəvi quşun adıdır. Digər mənbələrdə isə musiqi muzaların sənəti kimi təqdim edilir. Muzalar – qədim yunan mifologiyasında Zevsin və Mnemosinanın qızlarına verilən ümumi addır. Onlar müxtəlif mənəvi fəaliyyət sahələrinin – poeziya, incəsənət, elm adamlarını, şairləri ilhama gətirmişlər. Azərbaycan Türkcəsində bəzən musiqiçilərə də musiqar (musiqi + ər) adlandırırlar. Üzeyir Hacıbəyov məqalələrinin birində qanundan bəhs edərkən yazırdı: =Yaranma tarixi= Evliya Çələbi ibn Dərviş Məhəmməd Zilliyə (1611-1679) görə musiqarı Fisağorsun (Pifaqorun e.ə. 580-500) Musa adlı bir xəlifəsi icad etmişdir. Musiqar sözü də xəlifənin adına uyğunlaşdırılıb. Bu məlumata əsaslansaq, yəni Pifaqorun yaşadığı dövrü nəzərə alsaq, musiqar alətinin e.ə. VI əsrdə yarandığını ehtimal etmək olar. Musiqarın primitiv formasını ovçuların yaratdığı güman edilir. Onlar əvvəllər tək borudan siqnal aləti kimi istifadə ediblər. Yəni qamışdan olan borunun alt təolan ovçular bir neçə belə qamışı yanbayan bağlayıb daha mükəmməl musiqar alətini hazırlamışlar. Azərbaycan ərazisində musiqar alətindən bizim eradan əvvəl istifadə edildiyi ehtimal olunur.
Musiqar ədəbi mənbələrdə
Musigaryn primitiv biçimini ovçuların yaratdığı güman edilir. Onlar əvvəllər tək borudan signal aləti kimi istifadə ediblər. Yəni qamışdan olan borunun alt tərəfini qapayıb, üst tərəfdən üfürməklə səsləndiriblər. Sonralar müxtəlif ölçülü borulardan fərqli səslər alındığının tanığı olan ovçular bir neçə belə qamışı yanbayan bağlayıb daha mükəmməl musiqar alətini hazırlamışlar.
Azərbaycan ərazsində musiqar alətindən bizim eradan əvvəl istifadə edildiyi ehtimal olunur. Orta əsrlərdə musigar Azərbaycanda özünün ən yüksək inkişaf mərhələsini keçirmişdir. Əfzələddin Xagani Şirvani (1120-1199), Nizami Gəncəvi (1141-1209, 1180-ci ildə yazılmış «Xosrov və Şirin» poemasında), Məhəmməd Füzuli (1494-1556), Qövsi Təbrizi (XVII əsr) və Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) şeirlərində musiqar alətindən bəhs edirlər. Məhəmməd Füzuli: Ün verir can riştəsi, həm qamətindən çəksəm ah, Əl dəyib çəng üstədə avazə gəlmiş tar tək. Sinəmi ney oxların dəldi dəm urduqca könül, Ün verir hər bir dəlikdən nalə musiqar tək .Və ya: Meyli-vəsl gəmiş qəddimi çəngeyi-bəzmi-yar tək, Rəylərim sızlar əl ursam çəng üzrə tar tək, Çəngi nej mümkün kəm edə zarlıq mən zar tək, Bəs ki, məmluyam həvayi-eşqə musiqar tək, Min fəğan hərdəm çıxar həm üstüxanımdan mənim. Azərbaycan musiqişünas-alimi Əbdülqədir Marağayi (1353-1435) musiqarın hazırlanması və quruluşu haqqında məlumat verir. Orta əsr Təbriz miniatür rəssamlıq məktəbinin ünlü nümayəndələri Nizaməddin Sultan Məhəmməd (1493-1555) «Şahın ov məclisi» adlı əsərində və onun oğlu Məhəmmədi «Dərvişlərin rəqsi» 7 miniatüründə musiqar ifa edən sənətkar təsvir etmişlər. N. Gəncəvinin «Xəmsə»sinə işlənən tablolarda da musiqarın rəsminə rast gəlinir. 1683-1684-cü illərdə Azərbaycanda səyahətdə olan alman Engelbert Kempfer (1651-1716) bu ərazidə 8 borulu musiqarlardan istifadə edildiyi barədə məlumat verib. Səadət Abdullayevanın verdiyi bilgiyə görə, musiqardan Azərbaycanda XII-XIX əsrlərədək geniş istifadə edilmiş, sonralar tədricən sıradan çıxmışdır.
Etimologiyasaı
Musiqar – musiqi sənətinin simvolu sayılan və dimdiyində çoxlu dəliyi olan, külək əsəndə müxtəlif səslər çıxaran əfsanəvi quşun adıdır. Dilimizdə bəzən musiqi sənəti ilə məşğul olanları da musiqar adlandırırlar. Dahi Üzeyir Hacıbəyli (1885-1948) məqalələrinin birində qanundan bəhs edərkən yazırdı: Bu gün hər bir musiqar üçün piano çala bilmək vacib olan kimi, o vaxt ərəblərdə dəxi bütün musiqarlar öz çalğılarından əlavə qanun çalmağı dəxi özlərinə borc bilirmişlər. Musiqar – əsli yunanca olan musiqi sözünə istinadən yaranmış və dilimizə gəl¬mə sözlərdəndir. Musiqi beynəlmiləl söz olub, bütün dünya xalqları tərəfindən istifadə edilir. Bu zaman musiqi sözünü hər xalq öz dialektinə uyğun tələffüz edir: muzıka, muzik, muziş, musiği və s. Musiqi – gerçəkliyi bədii səs obrazları vasitəsilə təsvir edən və insanın his-s¬lə¬ri¬nə aktiv təsir göstərən incəsənət növüdür.
Quruluşu
Çağdaş Azərbaycan musiqarı 10 borulu Rumın musiqarı əsasında bərpa olunub. Azərbaycan ərazisində müxtəlif dövrlərdə 8-20 borulu musiqarlardan istifadə olunub. Rumın musiqarı plastik maddədən hazırlanıb. Keçmişdə onlar da aləti azərbaycanlılar kimi qarğıdan, gamışdan düzəldərmişlər. Lakin plastik maddə qamışdan möhkəm olduğundan, daha davamlı və uzun ömürlü olur.
Musiqarın səsləndirilməsi digər nəfəs alətlərindən kəskin fərqlənir: yeganə alətdir ki, ifaçı müxtəlif şəkilli səsləri çalan zaman barmaqlardan istifadə etmir.
Ə.Marağalı musiqar haqqında yazır: “Musiqar – Bu uzun, qısa, bir-birinə bağlanmış bir neçə neydən (qarğı və ya qamışdan – A.N.) ibarətdir. Hər neyin yanında yoldaşı var. Ona (72 b) yapışıqdır. Onun səsini birləşdirmək (zilləşdirmək – A.N.) istədikdə içinə bir az mum yumrulayıb tullayırlar. Səsi çox iti (qışqırıqlı – A.N.) olur, zilləşir”.
Avtomatlaşdırma
thumb|
Avtomatlaşdırma — hər hansı bir işin insan tərəfindən deyil, özü nizamlanan, texniki vasitələrdən istifadə edən və riyazi metodlara əsaslanan proses. Elmi-texniki inqilabın əsas istiqamətlərindən biridir. Avtomatlaşdırmaq – insanın hərəkətlərini şüurluluqdan çıxarıb qeyri-şüuri hərəkətə çevirmək.
Tarixi
Avtomatlaşdırma termini 1947-ci ildən əvvəl işlənməyən, General Motors-un avtomatlaşdırma şöbəsinin əsasını qoyduğu vaxt avtomatik sözündən yaranmışdır. Avtomatlaşdırma hidravlik, pnevmatik, elektikli, elektronik və kompüter sözlərinin daxil olması ilə əsas da birləşməsi ilə yaranmışdır. Müasir zavodlar, təyyarələr və gəmilər kimi mürəkkəb sistemlər adətən bütün bu birləşmiş texnologiyaları istifadə edir.
Obyektləri
İnsanın praktiki fəaliyyəti ilə bağlı istənilən predmet, elmi təqdiqat və layihələndirmə prosedurları, rabitə sistemləri, fasiləsiz xarakterli istehsalatlar, maşınqayırma, neft-qaz, faydalı qazıntıların çıxarılması və s. sənaye sahələri avtomatlaşdırma obyekti ola bilər. Avtomatlaşdırma obyektlərinə qoyulan əsas tələblər bu obyektlərdə gedən proseslərə tam nəzarətin və onların idarə edilməsinin mümkünlüyüdür.
Növləri
Avtomatlaşdırma vasitələri iki sinfə-proqram və texniki (aparat) vasitələr altsistemlərinə ayrılır. Proqram vasitələri hər hansı informasiya daşıyıcısında yazılmış ilkin informasiyanın işlənilməsi və ya idarəetmə məqsədlərini yerinə yetirən proqramdır. Bununla yanaşı, xüsusi vasitələrdən də istifadə olunur. Texniki vasitələr sinfinə, əsasən, ilkin çeviricilər və ya avtomatlaşdırma obyektləri ilə bilavasitə əlaqədə olan icra mexanizmləri aiddir. Ən sadə idarə sistemi açılıb qapanma idarəsidir. Məsələn termostat ev məişət əşyası kimi istifadə olunur. Bu avtomatlaşdırmanın bir hissəsi olmasına baxmayaraq onun imkanları ibtidaidir (limitlidir).