cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Məmməd Araz
Həyatı
Məmməd Araz 1933-cü il oktyabr ayının 14-də Şahbuz rayonunda anadan olub. Burada orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda təhsil alıb. Tələbəlik illərində institutda yazıçı İsmayıl Şıxlının rəhbərlik etdiyi ədəbiyyat dərnəyinin məşğələlərində fəal iştirak etmişdir. Burada bəyənilən "Yanın, işıqlarım" şeiri 1952-ci ildə çap edilib. 1954-cü ildə ali təhsilini başa vuran Məmməd Araz əmək fəaliyyətinə doğma kəndindəki orta məktəbdə müəllimliklə başlayıb, sonra Bakıya köçüb Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Baş Mətbuat İdarəsində müvəkkil işləyib. 1959–1961-ci illərdə Moskvada Yazıçılar İttifaqı nəzdindəki Ali Ədəbiyyat Kurslarının müdavimi olub. Sonra "Ulduz" jurnalının məsul katibi, "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzetində, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında baş redaktorun müavini olmuşdur.
1974-cü ildən ömrünün sonuna kimi "Azərbaycan Təbiəti" jurnalının baş redaktoru olub. Uzun müddət Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının poeziya bölməsinə rəhbərlik edib. Xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının İstiqlal ordeni (1995), bir medalla və Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanları ilə təltif edilmişdir. Hacı Zeynalabdin Tağıyev adına milli mükafatın laureatıdır (1992). Onun adına "Məmməd Araz" mükafatı təsis olunmuşdur (1993-cü ildən).
2004-cü ilin 1 dekabrında Bakıda vəfat edib və Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının baş katibi Əli Orucovun dediyinə görə Məmməd Araz Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının üzvü olmuşdur.
Mükafatları
thumb|300px|right|Məmməd Arazın xatirə lövhəsi ([[Bakı)]]
Tərcümələri
(ruscadan)
Xatirəsi
Məmməd Arazın adının əbədiləşdirilməsi ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Prezidenti iki dəfə Sərəncam imzalayıb. Bakının "Gənclik" metro stansiyası yaxınlığında, Atatürk prospekti ilə kəsişən Teymur Əliyev küçəsi bundan sonra Məmməd Arazın adını daşıyacaq.
27 sentyabr 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Məmməd Arazın 80 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında Sərəncam imzalamışdır.
"Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı
"Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı — SSRİ Ali Sovetinin 1 may 1944-ci ildə təsis olunmuş SSRİ ordeni. Medalın rəsminin müəllifi Nikolay Moskalyovdur
Sayı
1 028 600 nəfər şəxs bu medalla təltif olunmuşdur.
Vuliaqmeni gölü
Vuliaqmeni — Yunanıstanda duzlu göl. Gölün kənarında eyni adlı kiçik Vuliaqmeni şəhəri yerləşir. Göl Attika əyalətinin Şərqi Attika bölgəsindəki, Vari-Vula-Vuliaqmeni icmasına aiddir. Temperaturu 22 - 29 °C olan mineral sular gölə 50-100 metr dərinlikdən daxil olur. Bundan başqa gölə 17 metr dərinlikdən şirin su daxil olur. Göl yeraltı mağara ilə dənizlə əlaqəlidir. Vuliaqmeni gölü İmitos dağının cənub hissəsində yerləşir və dənizdən çox qısa məsafədə yerləşir. Göl oval formaya malikdir, uzunluğu 260 metr, eni 145 metr, sahəsi isə 1,59 hektardır. Gölün su səthi dəniz səviyyəyindən yarım metr yüksəklikdə yerləşir. Ərazi "Natura 2000"nin qorunan ərazilər şəbəkəsinə daxil edilib.
Göl təxminən 2000 il əvvəl tektonik və eroziya prosesləri nəticəsində yeraltı mağaranın uçması nəticəsində meydana gəlib. Yaşının çox qədim olmaması nəticəsində göl haqqında Pavsani yə qədərki, antik mənbələrdə məlumat yoxdur. Mağara bu ərazilər üçün xarakterik olan əhəng daşı süxurlarından təşkil olunub. Mağaranın göllə əlaqəli hissəsinin 3123 metri tədqiq olunub. Mağarada 14 tunel və onlarda sualtı stalaqmitlər yerləşir. Gölün dibi gilli çöküntülərdən və kükürdlü birləşmələrlə zəngindir. Suyun tərkibi yüksək minerallaşmaya malikdir və kalium, natrium, litiyum, ammoniyum, kalsium, dəmir, xlor və yod kimi elemntlər üstünlük təşkil edir. Gölün suyu revmatik xətəliklərə, idman zədələnmələrinə, sinir sistemi xəstəliklərinə, dermatik və ginekoloji xətəliklərdə müalicəvi əhəmiyyət daşıyır. Göldə çimmək pulludur.
1980-cı illərdə göldən aktiniyaların yeni növü: Paranemonia vouliagmeniensis yerli endemik aşkar edilmişdir. Göldə həmçinin iki onurğasızların növü: Abra segmentum və Cerastoderma glaucum var. Sonuncu növ göldə suyun mikroblardan təmizlənməsi funksiyasını həyata keçirir. Bundan başqa göldə Garra rufa növü mövcuddur.
Famil Pirvələdov
Famil Teyfur oğlu Pirvələdov (30 may 1995; Qusar rayonu, Azərbaycan — 18 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Famil Pirvələdov 1995-ci il mayın 30-da Qusar rayonunun Yuxarı Zeyxur kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Famil Pirvələdov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Hadrut qəsəbəsinin və Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Famil Pirvələdov oktyabrın 18-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Famil Pirvələdov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Famil Pirvələdov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Əsl gözəllik (serial, 2020)
Əsl gözəllik (Yeosin-gangnim, ) — Mun Qa-yon, Ça Un-vu, Hvan İn-yop və Pak Yu-nanın rol aldığı Cənubi Koreya televiziya serialıdır. Line Webtoon tərəfindən eyniadlı "Yaongyi" əsasında bu, çirkin olaraq qəbul edildiyi üçün zorakılığa və ayrı-seçkiliyə məruz qaldıqdan sonra özünü gözəl bir "ilahə"yə çevirmək üçün makiyaj sənətinə yiyələnən orta məktəbli bir qızdan bəhs edir.
Süjet
Xarici görünüşü ilə bağlı aşağılıq kompleksi olan 18 yaşlı lisey şagirdi İm Cu-qyon (Mun Qa-yon) çirkin göründüyü üçün ailəsi tərəfindən daim ayrı-seçkiliyə məruz qalır və yaşıdları tərəfindən zorakılığa məruz qalır. O, internetdə makiyaj dərsi videolarına çox baxaraq makiyajdan necə istifadə edəcəyini öyrənməyə başlayır. O, yeni məktəbinə keçməzdən əvvəl sənətə yiyələndikdə, onun makiyajı dəyişdirici olduğunu sübut edir, çünki o, sürətlə şöhrət qazanır və həmyaşıdları onu "ilahə" adlandırır. Yeni tapılan populyarlığına baxmayaraq, Cu-qyon hələ də özünü çirkin hesab edir və həmyaşıdlarının onun əsl üzünü görəcəyindən qorxur. Təəssüf ki, bu, onun cəsarətli yaraşıqlı, populyar və sirli sinif yoldaşı Li Su-ho (Ça Un-vu) daha əvvəl bir neçə dəfə çılpaq üzü ilə qarşılaşdığı zaman onu makiyajından kənarda tanıyanda gerçəkləşir. Su-ho məktəbdə qız tələbələr arasında çox populyardır, lakin o, daimi diqqət mərkəzində olmaqdan nifrət edir və soyuq görünür. Onun öz qorxuları var və o, uzun müddətdir onu təqib edən qaranlıq bir sirri — keçmişdə baş vermiş faciəli hadisəni gizlədir. Suho və keçmiş ən yaxşı dostu Han So-cun (Hvan İn-yop) bu hadisəyə görə bir-birlərindən uzaqlaşdılar və So-cun bu hansidə səbəbilə həmişə Suhonu günahlandırır. Cu-qyon və uzaqlaşan dostlar Su-ho və So-cun sirləri açaraq, ağrılarını bölüşdükcə, birlikdə böyüdükcə və bir-birindən təsəlli axtararkən gözlənilməz münasibət qururlar.
NGC 7264
NGC 7264, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kərtənkələ bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Uralskie pelimeni
Uralskie pelimeni (рус . "Ура́льские пельме́ни") komediya janrında çalışan Yekaterinburqdan olan Rusiya yaradıcılıq birliyidir. 1993-cü ildə KVN komandası kimi təşkil olunub. Ən məşhur KVN komandalarından biri, 2000-ci ildə KVN Böyük Liqasının çempionu. 2009-cu ildən " Uralskie pelimeni " STS telekanalında öz eyniadlı yumoristik şousunu, eləcə də bir sıra digər yumoristik layihələrini təqdim edir. Komandanın fəaliyyət göstərən onurğa sütunu hələ 1990-cı illərdə komanda KVN komandası olanda formalaşmışdı; post-KVN yaradıcılıq fəaliyyətində bir sıra aktyor və aktrisalar dəvət edildi. Komandanın aktyorları həm də nömrələrin müəllifləridir; Eyni zamanda, " Uralskie pelimeni "-nin müxtəlif layihələri üzərində işləyən başqa ssenarist qrupları da var.
Tarixi
Dmitri Sokolov 1993-cü ildə KVN komandasının yaradılması təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Yeni yaradılmış komandanın bütün ilk üzvləri Ural Politexnik İnstitutunun müxtəlif tələbə inşaat dəstələrinin üzvləridir. Komanda öz adını Sverdlovskdakı eyniadlı restoranın şərəfinə almışdır. Eyni ildə " Uralskie pelimeni " Hüquq İnstitutunun komandası ilə ilk oyununu qazandı. 1995-ci ildə finalda Ural Dövlət Universitetinin KVN komandasını məğlub edən " Uralskie pelimeni " Yekaterinburq çempionu oldu.
1995-ci ildə " Uralskie pelimeni " Soçidə keçirilən KVN festivalına getdi. Bu çıxışdan sonra onlar qala-konsertə və Böyük Liqanın KVN oyunlarında iştiraka dəvət aldılar. 1995–2000-ci illərdə " Uralskie pelimeni " KVN-nin Böyük Liqasında beş mövsüm oynayır (1995, 1996, 1997, 1998, 2000). 1995-ci ildə debütdə 1/8-də, 1996-cı ildə artıq 1/4-də məğlub olurlar. 1997-ci ildə yenidən 1/8-də məğlub oldular, lakin artıq 1998-ci ildə yarımfinalda gələcək çempionlara — "Leytenant Şmidtin Uşaqları" komandasına uduzdular. 2000-ci il komanda üçün zəfər idi: onlar "XX əsrin son çempionu" qeyri-rəsmi titulunu təmin edərək, Böyük Liqanın çempionu oldular. 2002-ci ildə " Uralskie pelimeni " KVN Yay Kubokunu qazandı (ümumilikdə, 2001, 2002 və 2003-cü illərdə üç dəfə Kubok oyunlarında iştirak edirlər). Bundan əlavə, komanda KVN komandalarının "Voicing KiViN" festivalında "Qızılda Böyük KiViN" (2002), "İşıqda Böyük KiViN" (1999, 2004), "Qaranlıqda Böyük KiViN" (2005, 2006) mükafatlarını qazandı.
Mənbə
1. Ali Ukrayna Liqası. Mövsüm 2005 (əlçatmaz keçid — tarix). amik.ru. 1 avqust 2010-cu ildə alınıb. 11 mart 2012-ci ildə orijinaldan arxivləşdirilib. https://webcitation.org/665s8A87x?url=http://www.amik.ru/league/3/106.html
2. Vasilyev, Vladimir. Andrey Rojkov " Uralskie pelimeni " (rus) şousunun adının sirrini açıqladı, Regional qəzet (4 yanvar 2018-ci il). 19 iyun 2018-ci il tarixində orijinaldan arxivləşdirilib. Giriş tarixi: 15 yanvar 2018-ci il.https://web.archive.org/web/20180619163559/https://www.oblgazeta.ru/news/32706/
3. KVN "Ural Pelmeni" "Gülməli qalın". 26 iyul 2019-cu ildə alınıb. 5 yanvar 2020-ci ildə orijinaldan arxivləşdirilib.https://web.archive.org/web/20200105130510/https://www.youtube.com/watch?v=HrrNbiVlJxE
"Odessanın müdafiəsinə görə" medalı
"Odessanın müdafiəsinə görə" medalı — SSRİ Ali Sovetinin 22 dekabr 1942-ci ildə təsis olunmuş SSRİ ordeni. Medalın rəsminin müəllifi Nikolay Moskalyovdur
Sayı
30 000 nəfər şəxs bu medalla təltif olunmuşdur.
Palingeniyalar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  şöbəsinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Çay (coğrafiya)
thumb|[[Qızılüzən çayı]]
Çay — quruda özünün əmələ gətirdiyi yataq üzrə hərəkət edən su axını, təbii yataqla axan, hövzəsindəki səth axımı və yeraltı axımla qidalanan su axınıdır. Hər bir çayın uzunluğu, dərəsinin eni, düşməsi, meyilliyi, axın sürəti, su sərfi, asılı maddələrin miqdarı, suyun kimyəvi tərkibi, hövzəsinin sahəsi ilə səciyyələnir...
Ümumi məlumat
Hər bir çay uzunluğu, eni, hövzəsinin sahəsi, dərinliyi, meylliyi, səviyyəsi, axın sürəti, su sərfi, suyun kimyəvi tərkibi və s. ilə səciyyələnir. Çayın başlandığı yerə çay mənbəyi, dənizə, gölə töküldüyü və ya digər çayla birləşdiyi yerə çay mənsəbi deyilir. Yayda quruyan azsulu çayların çoxunun mənsəbi olmur. Belə çaylara kormənsəbli çaylar deyilir. Belə çaylara Avstraliyada krik deyilir. Bəzi çayların mənsəbində delta, estuari və bar əmələ gəlir. Bilavasitə okeana, dənizə, gölə tökülən, yaxud qumluqlarda və bataqlıqlarda itənlər əsas çay, buna birləşənlər çay qolu adlanır. Çaydan ayrılan qollar (bax Bifurkasiya) da olur (məs., Kürdən ayrılan qol — Bala Kür yaxud Aquşa). Əsas çay bütün qolları ilə birlikdə çay sistemi əmələ gətirir. Suayırıcılarla bir-birindən ayrılan çay sisteminin sutoplayıcı sahəsi çay hövzəsi adlanır. Çay, adətən, mənfi relyef formalarından — dərələrdən axır ki, bunun da ən alçaq yerinə çay yatağı, gur sulu dövrdə dərənin dibinin su ilə dolan hissəsinə subasar deyilir.
Dağ və düzənlik çayları
Çayın mənbəyi və mənsəbi arasındakı hündürlük fərqi çayın düşməsi, düşmənin çayın uzunluğuna nisbəti isə çayın meyilliyi adlanır və % yaxud ‰ — lə ifadə olunur. Relyefdən asılı olaraq çaylar iki böyük qrupa — dağ və düzənlik çaylarına bölünür. Dağ çayı böyük meyilliyi, iti axını, dar dərəsi, düzənlik çayı isə yatağın, adətən, meandrlı olması ilə fərqlənir. Yer kürəsi səthində çaylar qeyri-bərabər paylanmışdır.
Yerin əsas suayırıcısı materiklərin səthini Atlantika-Arktika (axımları Atlantika və Şimal Buzlu okeanlarına daxil olur) və Sakit okean (axımları Sakit və Hind okeanlarınadır) hövzələrinə bölür. Birinci hövzədə axımın həcmi ikinciyə nisbətən xeyli çoxdur. Çay şəbəkəsinin sıxlığı və axımın istiqaməti müasir təbii şəraitdən asılıdır, lakin müəyyən qədər əvvəlki geol. epoxaların cizgilərini saxlamaqdadır. Ekvatorial qurşaqda çay şəbəkəsi daha sıxdır; burada dünyanın Amazon, Konqo kimi ən iri çayları axır. Tropik və mülayim qurşaqlarda da, xüsusən dağlıq rayonlarda (Alp, Qafqaz, Qayalı dağlar və s.), sıxlıq qalmaqdadır. Səhralarda Çaylar epizodik axımlıdır; yalnız qarların əriməsi və intensiv yağışlar zamanı gursulu olurlar.
Su rejimi
Çayların su rejiminin əsas xüsusiyyətləri səviyyə və su sərfidir. Çayın illik səviyyə rejimi iki dövrə bölünür: gursululuq dövrü və azsulu dövr. Bunların dəyişkənliyi başlıca olaraq çayın qidalanmasından və onun axdığı yerin şəraitindən asılıdır. Gursululuq dövründə yağıntı və ərinti suları çoxalır və suyun səviyyəsi artır. Bu zaman su çayın subasar hissəsinə çatır. Azsulu dövr yağıntıların ən az düşdüyü və ya heç düşmədiyi dövrə təsadüf edir. Bu zaman çayda su kəskin azalır, quraq ərazilərdən axan bəzi çaylar isə quruyur.
Çaylar Yer kürəsində su dövranının mühüm həlqəsidir. Şirin su ehtiyatlarının quruda paylanması və suyun dünya okeanına qaytarılması çaylar vasitəsilədir. Dünya çay yataqları suyunun həcmi təqribən 1200 km3- dir; bu həcm il ərzində 33 dəfə (11 sutkadan bir) dəyişir və nəticədə il ərzində dünya okeanına 38,8 min km3 çay suyu tökülür.
Çayların qida mənbəyi, əsasən, yağış, qar və buzlaq, qismən yeraltı sulardır. Təbiətdə bir mənbədən qidalanan çay, demək olar ki, yoxdur; qidalanma bu və ya digər mənbənin üstünlüyü ilə qarışıq mənbədəndir. Məsələn, Kür çayı 52% qar suları, 30% yeraltı suları, 18% yağış suları ilə qidalanır. Əsasən, yağış suları ilə qidalanan ekvatorial qurşaq çayları il boyu ən gursulu çaylardır. Tropik qurşaq çayları da, əsasən, yağış suları ilə qidalanır. Burada sululuq mövsümü xarakter daşıyır; rütubətli dövrdə (6-9 ay) Çaylar gursulu, yay aylarında (3 ay) isə az sulu olurlar. Subtropik qurşağın Aralıq dənizi tip Çayları, əsasən, orta və az suludur; qış axımları üstünlük təşkil edir. Bu qurşağın ş. okeansahili sektorlarında və Cənub- Şərqi Asiyanın bunlara bitişik geniş ərazilərində çayların sululuğu musson yağışları ilə əlaqədardır; yayda nisbətən sulu, qışda az suludurlar. Şimal yarımkürəsinin mülayim qurşağ çayları üçün yaz yüksəksululuğu səciyyəvidir. Dağ çayları xüsusi su rejimi ilə fərqlənir. Onların qidalanması və sululuğu yüksəklik qurşaqları ilə əlaqədardır. Quru ərazisinin 1/4-indən axan çaylarda buz hadisəsi olur (Şimal yarımkürəsi). Şərqi Sibir çaylarında buz örtüyü (qalınlığı orta hesabla 1,5–2 m) 9-10 ay davam edir.
Çayın mənbəyi
Çayın başladığı yerə çayın mənbəyi deyilir. Çayın mənbəyi dağ buzlağı, göl, bataqlıq, bulaq ola bilər. Məsələn Anqara çayı Baykaldan, Amudərya buzlaqlardan, Dneprin sağ qolu olan Prepit çayı Pripet bataqlığından, Azərbaycan çaylarının bəziləri isə bulaqlardan başlayır.
Çayın mənsəbi
Çayın töküldüyü yerə isə çayın mənsəbi deyilir. Çayın mənsəbi göl, bataqlıq, okean, dəniz,körfəz, boğaz (çay), digər çay ola bilər. Çayın əmələ gətirdiyi və onun axıma uyğun mənbəyindəm mənsəbinə doğru meyilli olan nisbətən ensiz, uzunsov çökəkliyə çayın dərəsi deyilir.
Çay mənsəbdə genişlənərək töküldüyü hövzəyə doğru "körfəz" yaradarsa, belə mənsəb estuari adlanır. Mənsəbi estuari olan çayların bəziləri: Ob, Yenisey, Parana, Amazon, Kolorido, Kolumbiya, Murrey, Reyn, Müqəddəs Lavrenti və s. Estuari dünya okeanına tökülən, yüksək axın sürətinə malik olan dağ çaylarında yaranır. Belə ki,çayın gətirdiyi bərk maddələr yüksək sürət hesabına aşağı axarda toplanmır, birbaşa töküldüyü hövzənin içərilərinə doğru aparılır (Konqo, Yenisey, Taxo, Kolorado və s.dağ çayları). Bir çox düzənlik çaylarındada estuari yaranır (Amazon, Müqəddəs Lavrenti, Ob və s.) Bunun səbəblərindən biri mənsəbdə baş verən yüksək okean qabarma və çəkilmələridir. Qabarma zamanı çayda su mənsəbdən geriyə doğru axır ki,buna qabarma boru deyilir. Estuarinin yaranmasının digər səbəbi mənsəbdən keçən okean cərəyanlarıdır. Cərəyanlar mənsəbdə toplanan çöküntüləri okeanın dərinliklərinə aparır.
Çay dərələri
Mənşəyinə görə çay dərələri əsasən eroziya mənşəli olur. Lakin bəzi çayların dərələri tektonik çökəklikdə yerləşir. Orta və aşağı axarlarda çayın dərəsi xeyli geniş olarsa,ona çay vadisi deyilir.Məsələn; Nilin, Kürün, Qanqın vadiləri kimi. Çay dərəsinin su ilə örtülü hissəsinə yataq deyilir. Çay mənsəbdə çoxlu qollara ayrılaraq delta əmələ gətirir. Azərbaycanın müasir, əsasən, mövsümi, qismən daimi çayları qar, buzlaqlar, yağış və yeraltı sularla qidalanmaqla müxtəlif formalaşma xüsusiyyətlərinə, mürəkkəb quruluşa, qədim inkişaf tarixinə malik olan dərə şəbəkəsi əmələ gətirir və relyefin təkamülündə əhəmiyyətli rol oynayır. Ərazinin müxtəlif hissələrində inkişaf etmiş çay şəbəkəsi morfoloji xüsusiyyətlərinə, yaşına, tektonik strukturlarla münasibətinə, uzunluqlarına, terras səviyyələrinin sayına, sululuq dərəcəsinə və sutoplayıcı hövzələrinin ölçülərinə görə fərqlənirlər.[1]
Çay dərələrinin orta hissəsi əsasən ortadağlıqda yerləşir və bu hissədə, əsasən, yataq nisbətən genişlənir və terras səthləri aydın seçilir. Əksər çay dərələrinin yamaclarının meyilli və astanalı olması burada da davam edir, onların dərinliyi 2000 metrə çatır. Buna baxmayaraq yataqda allüvi və sel materialları toplanır. Ana süxurlar isə daha çox meyilli və astanalı sahələrdə səthə çıxır. Çay dərələrinin aşağı hissəsi alçaqdağlığa və onların dağətəyi maili düzənliklərə çıxan sahələrinə uyğun gəlir. Bu hissədə çay dərələri xeyli genişlənir, dərinliyi isə 200-500 metrdəın artıq olmur. Səthi nisbətən hamar olub, geniş sahəni əhatə edən akkumulyativ terraslar formalaşır. Cənub yamacın gətirmə konuslarının zirvələri bir qayda olaraq burada yerləşir və burada akkumulyasiya prosesi üstünlük təşkil edir. B.Ə.Budaqova görə akkumulyasiyanın güclü olduğu bəzi selli çayların yatağı bir neçə il ərzində 1-2 metr yüksəlmişdir.[1]
Qusar maili düzənliyinin çay dərələrinin bu hissəsi qutuvari quruluşa malikdir. Samur-Dəvəçi ovalığının bu hissəyə uyğun gələn çayları çox ensiz (25–50 m) və dayaz (5–6 m) olub, yarğanvari dərələrlə axır.[1]
Çayın deltası
Delta çayın aşağı axarında sürətinin azalması hesabına toplanan çöküntülər nəticəsində allüvial düzənliklərə çevrilir və tədricən böyüyür. Mənsəbində delta olan çayların bəziləri: Lena, Nil, Missisipi, Orinoko, Volqa, Kür, Niger, Dunay, Qızılirmaq, Hind, Qanq-Brahmaputra, İravadi, Xuanxe və s.
Çaylardakı eroziya formaları
Çaylarda eroziya 2 yerə bölünür:
Çay fatsiyaları
Çay fatsiyaları çay vadisinin inkişafı ilə əlaqədar olub çay məcrasında, sahil dayazlığında və çaybasara daşınan asılı hissəciklərin çökməsi nəticəsində yaranmış fatsiyalar qrupu. 3 iri fatsiya qrupu ayrılır: məcra, çaylaq və axmaz. Məcra fatsiyası qumlu-çaqıllı materialla təmsil olunmuşdur. Çaylaq fatsiyası çaylağı basan zəif axarlı daşqın sularından çökmüş narındənəli çöküntülərdən (narındənəli qumlar, qumcalar, gilcələr) ibarətdir. Axmaz fatsiyası əzilmə və sürüşmə teksturlu lilli qumlar, gilcələr və qumcalardan ibarətdir. Çay fatsiyaları proterozoy qrupu daxil olmaqla bütün stratiqrafik sistemlərdə bu və ya digər dəqiqliklə müəy­yən edilmişdir.
Çay təbəqəcikliyi
Çay təbəqəcikliyində məcra və çaybasar çökünrüləri təbəqəciklikləri fərqləndirilir. Məcra çökünrülərinin teksturu üçün ölçüləri müx­təlif olan (10 sm-dən 1-2 m-dək, bəzən daha iri) çəptəbəqəli seriyalar sırasının bir-biri üzərinə ardıcıl yatımı səciyyəvidir. Seriyaların sərhədləri çox vaxt yerini dəyişmiş, lakin paralel də ola bilərlər. Qonşu seriyalardakı təbəqəciklər biristiqamətli olur (onların azimutu 90° artıq olmayan hədlərdə dəyişir). Təbəqəcik daxilində dənələrin düz ritmik çeşidlənməsi müşahidə edilir. Təbəqəciklərin yatım bucağı 20°-ən 30-35°-dək dəyişir. Məcra çökünrülə­rində seriyaların qalınlığı (eləcə də dənələrin ölçüsü) adətən aşağıdan yuxarıya doğru azalır. Çaybasar çöküntülərin təbəqəcikliyi kiçik çəp dalğalı, dalğalı və üfüqi təbəqəciklərin növbələşmənin mürəkkəb kompleksindən ibarətdir. Təbəqəcilik fa­si­ləli, qeyri-ardıcıl olur, çox vaxt bitki detritinin olması ilə səciyyələnir.
2012 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
2012 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi − 10-cu Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsidir. Müsabiqə 1 dekabr 2012-ci il tarixində Niderlandın paytaxtı Amsterdamda Heineken Music Halldə, "Break the Ice" ("Buzu Sındır") devizi altında keçirilib. Daha öncə Niderland 2007-ci ildə Rotterdam şəhərində Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsinə ev sahibliyi etmişdir. Albaniya, Azərbaycan və İsrail müsabiqədə ilk dəfə iştirak edib. 2011-ci ildə müsabiqədə iştirak edən Bolqarıstan, Latviya, Litva və Makedoniya isə maliyyə problemləri səbəbindən iştirakdan imtina edib.
Meysəm Təmmar
Meysəm Təmmar (ميثم التمار)
Bənu Əsəd bir qadın aid bir qul idi. Əli ibn Əbi Talib (birinci Şiə İmami və dördüncü sünni Xəlifə) qadın bu qul alınmış və Allah yolunda pulsuz onu seçir. O, yüksək xarakter daşıyır və Allah, İslam Peyğəmbər və onun Atom al-Bayt gerçek bir lover bir adam idi.
2012 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsi
İştirakçılar
thumb|250px|JESC 2012 Map|İştirakçı ölkələrin xəritəsi
Qiymətləndirilməsi
thumb|230px|right|Anastasya Petrik
Meysəm Təmmar
Müfəssirliyi
Meysəm Quran ayələrinin mənalarını Həzrət Əlidən (ə) öyrənmiş və bu sahədə xüsusi agahlığa malik olmuşdur. Bir gün Meysəm Quran təfsirçisi və Həzrət Əlinin (ə) şagirdi İbn-Əbbasla Mədinədə görüşdü və ona dedi: "Quran təfsirindən istədiyin şeyi soruş! Mən Əlidən (ə) bütün Quranı öyrəndim, o mənə Quranın mənalarını açıqladı." Meysəmin fəzilətindən, elmindən və təqvasından xəbərdar olan Əbbas Meysəmin deyəcəyi sözləri qeyd etmək üçün kağız-qələm istədi. Meysəm təfsirdən qabaq dedi: "Ey İbn Əbbas, məni dar ağacında görəndə necə olacaqsan? Darının dirəyi başqalarından kiçik olan doqquzuncu nəfəri deyirəm.." İbn Əbbas dedi: "Gələcəyi də bilirsən?!" Sonra İbn Əbbas əlindəki kağızı cırıb atmaq istədi. O, gələcəyin elmləri haqqında bir şey bilmirdi. Meysəmin öz şəhadəti haqqında xəbər verməsi onun düşüncəsinə sığmırdı. Meysəm dedi: "Bir az aram! Məndən eşitdiyini yaz və saxla! Əgər dediklərim düz olsa, kağızı saxla, yox əgər yalan olsa, onda cırıb atarsan..." İbn Əbbas onun sözünü qəbul etdi
Hədis alimi olması
Xüsusi istedad və məqama malik olan Meysəm həzrət Əlidən (ə) xeyli hədis eşitmişdi. Onun oğlunun deməyinə görə, bu hədislərdən bir kitab da tərtib olunmuşdu. Təəssüf ki, Meysəmin yazılarından bu günümüzə gəlib çatanı olmamışdır. Hədis kitablarında Meysəmdən nəql olunmuş rəvayətlər isə çox azdır. Oğlanları Yəqub və Saleh Meysəmin yazılarından rəvayətlər söyləmişlər.
Kərbala dövründə fəaliyyəti
Meysəm Kufədə xüsusi hörmət sahibi idi. Onun güclü ictimai mövqeyi vardı. O, həccdən qayıdıb Kufəyə çatmamış İbn Ziyad onun həbsinə göstəriş verdi. Bu həmin vaxt idi ki, Müslüm ibn Əqil Kufədə şəhadətə yetirilmiş, Kufəni həyəcan bürümüş, tanınmış şiə simalar təqibə məruz qalmışdılar. Etiraz və qiyam üçün münasib şərait yaranmışdı. Meysəmin Kufəyə daxil olmamış həbs olunması göstərişi Üreyf adlı birinə tapşırılmışdı. Onu yüz nəfər məmur müşayiət edirdi. İbn Ziyad Üreyfi hədələmişdi ki, əgər Meysəmi tuta bilməsə, özü edam olunacaq. O, Hirəyə gəldi. Öz ətrafındakılarla birlikdə Meysəmi gözləməyə başladı. Nəhayət, Meysəmi həbs etdilər. Meysəm məmurlara gələcəkdə baş verəcək hadisələrdən, öz şəhadətindən danışırdı. Meysəm həmin vaxt haldan düşmüş qoca bir kişi olsa da, onun iman gücü, möhkəm irədəsi və iti danışığı İbn Ziyadı qorxuya salmışdı. Ona görə də bu adamın həbs olunması üçün yüz qüvvəli məmur göndərmişdi.
Edamı
Meysəm öz ölümünü o qədər adi və etinasız qarşıladı ki, düşmənin qəzəbi daha da artdı. O hətta ölüm astanasında uca bir səslə xalqa İslami həqiqətlərdən və Həzrət Əlinin (ə) əsrarəngiz hədislərindən danışırdı. O vaxtlar insanı boğazından yox, çiyinlərindən, sinəsindən dara çəkər və boğmaqla yox, sıxıntı və aclıqla öldürərdilər. Meysəm deyirdi: "Hər kəs Həzrət Əlinin (ə) dəyərli bir hədisini eşitmək istəyirsə, mən ölməmiş yaxına gəlsin. Mən sizə dünyanın sonunadək gələcəyin hadisələrini xəbər verərəm. Xalq onun ətrafına toplanmışdı. Meysəm din mənbərindən danışırdı. O Peyğəmbər (s) Əhli-beytinin, Əli (ə) ailəsinin fəzilətlərindən danışır. Bəni-Üməyyənin xəyanətlərini ifşa edirdi. Həmin bu son anlarda Meysəmin dar ağacından həqiqətləri bəyan etməsi olduqca təsirli idi. İbn Ziyada xəbər verdilər ki, bu adam sizi rüsvay etdi. İbn Ziyad dedi: "Ağzına cilov taxın." Bəli, Meysəm İslam yolunda ağzına cilov taxılmış ilk şəxs oldu
Dəfni
Şəhadətindən sonra Meysəmin pak vücudu bir müddət dar ağacında qaldı. İbn Ziyad onu daha çox təhqir etmək üçün torpağa tapşırılmasını yubadırdı. Eləcə də, bu səhnə vasitəsi ilə xalqın gözünü qorxutmağa çalışırdı. O hamıya anlatmaq istəyirdi ki, Əli (ə) müdafiəçilərini hansı aqibət gözləyir. Amma İbn Ziyad unudurdu ki, şəhidlər öz ölümlərindən sonra da insanlara doğru yol göstərir, onları ilhamlandırır və ümid verirlər. Onlar hər zaman zalım hakimlər üçün qorxu mənbəyidir. Meysəmin xurmasatan yoldaşlarından yeddi qeyrətli müsəlman bu vəziyyətə dözə bilməyib, onun cənazəsini torpağa tapşırmaq qərarına gəldi. Onlar cəsədin keşiyini çəkən məmurları yayındırmaq üçün yaxınlıqda bir tonqal qaladılar. Keşikçilər qızınmaq üçün tonqalın başına yığışdılar. Fürsətdən istifadə edən müsəlmanlar Meysəmin cəsədini dardan düşürüb, onu suyu qurumuş bir gölməçədə dəfn etdilər. Səhər açıldı. Məmurlar dar ağacını boş gördülər. Xəbər İbn Ziyada çatdı. İbn Ziyad güman edirdi ki, Meysəmi Əli (ə) tərəfdarları dəfn olunan yerdə basdırarlar. O, Meysəmin cənazəsinin tapılması üçün axtarışlara başladı. Amma nə qədər axtardılarsa da, Meysəmin dəfn olunduğu yeri tapa bilmədilər.[23] Bu gün Meysəmin məzarı şəhadətə (şahidliyə) qalxmışdır. Bu məzar haqqın qələbəsinə və batilin rüsvayçılığına şəhadət verir. İraqda Nəcəf və Kufə arasında bir məzar var. Bu Meysəm Təmmarın məzarıdır. Məzar daşında Meysəmin adı Həzrət Əlinin (ə) dostu ünvanı ilə yazılmışdır.
1982-ci il Kanada Qanunu
1982-ci il Kanada Qanunu, Böyük Britaniya parlamentinin Kanadanın tələbi ilə verdiyi bir qanundur. Qanunla Kanada Konstitusiyasına edəcəyi düzəlişlər üçün Böyük Britaniyanın razılığını almaq öhdəliyindən azad olmuşdu. Qanun, eyni zamanda, 1931-ci il tarixli Vestminster Statusunun İngiltərəyə verdiyi qanunvericilik imtiyazlarına (Kanada ilə bağlı hüquqi tənzimləmə və s.) xitam verdi.
Rusiya tərəfindən işğal edilmiş Ukrayna torpaqlarının ilhaqı referendumu
2022-ci il sentyabrın sonlarında Ukraynaya Rusiya tərəfindən göndərilmiş məmurlar Ukraynanın işğal olunmuş ərazilərinin Rusiya tərəfindən ilhaqı ilə bağlı referendumlar keçirmişdirlər. Keçirilmiş bu referendumlar şərhçilər tərəfindən saxta referendumlar kimi təsvir edilmiş və dünyanın müxtəlif ölkələri tərəfindən pislənmişdir. Hazırda referendumların nəticələrinin etibarlılığını Şimali Koreyadan başqa dünyanın heç bir suveren dövləti qəbul etməmişdir.
Səsvermə Ukraynanın dörd regionunda - Ukraynanın Rusiya tərəfindən işğal olunmuş Donetsk və Luqansk vilayətlərində təşkil edilmiş, Rusiyanın marionet dövlətləri olan Donetsk Xalq Respublikası və Luqansk Xalq Respublikası ərazilərində, həmçinin müharibənin ilk həftəsində Rusiya tərəfindən ələ keçirilmiş və Rusiya tərəfindən təyin edilmiş hərbi administrasiyaları olan Xerson vilayəti və Zaporojye vilayətində baş tutmuşdur. Rusiya Federasiyasının Silahlı Qüvvələri hərbi əməliyyatların davam etdiyi dörd regiondan heç birinə tam nəzarəti həyata keçirmir və eyni zamanda da, əhalinin böyük hissəsi 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya qarşı hərbi təcavüzü başlayandan sonra regionları tərk etmişdirlər. Referendumlar beynəlxalq hüquqa görə qeyri-qanuni olmuşdur və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinin pozulması halı kimi qətiyyətlə pislənilmişdir.
2022-ci il sentyabrın 30-da Rusiya prezidenti Vladimir Putin Rusiya parlamentinin hər iki palatasına müraciətində Ukraynanın Donetsk, Luqansk, Xerson və Zaporojye vilayətlərinin ilhaqını elan etmişdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Ukrayna və bir çox başqa ölkələr ilhaqı pisləmişdirlər.
Oswestry
Oswestry - İngiltərənin Şropşir şəhərində, Uels sərhədinə yaxın bir bazar şəhəri, mülki kilsə və tarixi dəmir yolu şəhəridir. A5, A483 və A495 yollarının qovşağındadır.
Şəhər 2009-cu ildə ləğv edilənə qədər Oswestry Boroughunun inzibati qərargahı idi. Oswestry Telford və Shrewsbury-dən sonra Şropşirdə üçüncü ən böyük şəhərdir. 2011-ci il siyahıyaalınmasında əhalinin sayı 17,105 nəfər idi. Şəhər Uels sərhədindən beş mil (8 km) məsafədədir və qarışıq ingilis və uels mirasına malikdir.
Oswestry Oswestry Dağları daxilində ən böyük yaşayış məntəqəsidir, təyin olunmuş təbii ərazi və milli xarakterli ərazidir.
Toponim
Oswestry adı ilk dəfə 1191-ci ildə Oswaldestroe kimi təsdiq edilmişdir. Bu Orta İngilis adı şəffaf şəkildə köhnə İngilis şəxsi adı Oswald və treow ('ağac') sözündən gəlir. Beləliklə, adın bir dəfə “Osvald adlı bir adamın ağacı” mənasını verdiyi görünür. Bununla belə, şəhər üçün ənənəvi Uels adı olan Croesoswallt (ilk dəfə 1254-cü ildə təsdiqlənmişdir) 'Osvald xaçı' deməkdir və 'xaç' Köhnə İngilis treow'un mümkün mənasıdır. Beləliklə, şəhərin adı həm ingilis, həm də uels dillərində "Osvald xaçı" mənasını verə bilər.
Rəvayətə görə, Osvaldın parçalanmış qollarından birini qarğa bir kül ağacına aparıb. Möcüzələr sonradan ağaca aid edildi və əfsanəyə görə bu, "Osvald ağacı" idi və şəhərə adını verdi. "Osvald quyusu" adlı bulaq quşun qolunu ağacdan atdığı yerdən yarandığı güman edilir, baxmayaraq ki, bir tarixçi onun Osvaldın dövründən çox əvvəl müqəddəs birləşmələrə malik olduğunu irəli sürdü. Quyudan çıxan suyun müalicəvi xüsusiyyətlərinə, xüsusən də göz xəstəliklərini müalicə etmək üçün olduğuna inanılırdı.
Alternativ bir fikir də var ki, Oswestry eramızın 655-ci ildə burada Kral Pendaya qarşı döyüşən Osvaldın qardaşı Oswinin şərəfinə adlandırılıb. 642-ci ildə Osvaldın ölümündən sonra Osvi Northumbria kralı oldu. Eramızın 655-ci ildəki döyüş Vyrnvi çayı olduğu güman edilən Winwead adlı çayın yaxınlığında aparılmışdır. Uels folklorunda deyilir ki, bu döyüş Penqvern döyüşü adlanır və bu döyüşdə onların lideri Cynddylan da öldürülür.
Bayram Nuruzadə
Bayram Nuruzadə (29 mart 1996-ci ildə Azərbaycanda anadan olub) — Azərbaycan Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Sumqayıt FK klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Azərbaycanlı futbolçudur.
Torf sənayesi
thumb|right|Çim torfun əldə edilməsi üçün maşın Torf sənayesi — Torf sənayesi- yanacaq sənayesi sahəsi; torf yataqlarının mənimsənilməsini, torfun çıxarılması və emalını əhatə edir. Zəngin torf yataqlan Qərbi Sibirdə və Rusiyanın şimal- qərb hissəsindədir. İrlandiya, AFR-da da torf çıxarılır. Torfdan yanacaq kimi əsasən İrlandiya, AFR və Finlandiyada, digər ölkələrdə isə bağçılıqda, gülçülükdə və tərəvəzçilikdə istifadə edilir.
Bayram Nuruzadə
Sumqayıt
Nuruzadə Sumqayıt FK akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Nuruzadə əsas komanda ilə debütünü 20 dekabr 2013-cü ildə etmişdir. O, 84-cü dəqiqədə Xəzər-Lənkəran FK klubu ilə qarşılaşmada Aqşin Muxtaroğlunu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Sumqayıt Azərbaycan Premyer Liqası görüşündə Xəzər-Lənkərana 4-3 hesabı ilə məğlub olmuşdur.
Torf sənayesi
Torf bataqlığı
Torf- energetikada istifadə edildikdə ətraf mühitdə bir sıra mənfi nəticələr baş verir: su sisteminin rejimi pozulur, torf çıxarılan yerdə landşaft və torpaq örtüyü dəyişir, yerli təmiz su mənbələrinin keyfiyyəti pisləşir, hava hövzəsi çirklənir, heyvanat aləminin yaşayış şəraiti pisləşir. Torfun daşınması və saxlanması ilə əlaqədar xeyli ekoloji çətinlik yaranır.
Hasilatı
Torf yataqlarının xüsusiyyətlərinə və inkişaf üsullarına görə torfun hidravlik, ekskavator, frezləmə, frezləmə-qəlibləmə və digər hasilat üsulları mövcuddur. Bu hasilat üsullarında torf yataqlarının işlənməsi üçün müxtəlif sistemlər tətbiq olunur: dərininə (karxana), səthi, dərininə-səthi, yarıq və s. Hal-hazırda torf yatağının ən geniş yayılmış inkişafı növü səthi sistemdən istifadə edərək torf hasilatının frezləmə üsuludur. Yataqların istismara hazırlanması zamanı ilk olaraq normal iş şəraitini təmin etmək üçün torf yatağı qurudulur. Bunun üçün yatağın üzərinə bir drenaj şəbəkəsi qoyulur. Aşağı hündürlükdəki torf ərazilərində şəbəkənin tikintisi torf hasilatına başlamazdan bir il, orta və yüksək hündürlüklü torf ərazilərində isə iki il əvvəl başa çatdırılır. Drenaj işləri torf yatağının istismarı üçün təsdiq edilmiş layihəsi əsasında aparılır. Drenaj işləri nəticəsində torf yatağındakı torfun rütubətlilik səviyyəsi 50–60%-ə qədər enir.
Torfun yanması
Torfun yanması-torf bataqlığının (bir qayda olaraq qurudulmuş) səthinin günəş şüaları ilə hədsiz qızması təsirilə təbii yanması və ya odla diqqətsiz rəftar nəticəsində yanmasıdır. Torfun yanması ilə mübarizə aparmaq çox çətindir, belə ki, yanma səthin altında 2–3 m dərinlikdə gedir. Torfun yanması böyük iqtisadi itkiyə və insan tələfatına səbəb olur.
Hayrat
Hayrat — Trabzon ilinin ilçəsi.
Denudasiya
Denudasiya ( - "çılpaqlaşma") — Yer səthində süxurların su, külək, buz və s. ilə dağılması, yüksək sahələrdən alçaq sahələrə aparılması proseslərinin məcmusu. Yer səthi relyefinin dəyişilməsində və yeni relyef formalarının əmələ gəlməsində denudasiyanın rolu böyükdür. O, süxurları parçalayıb dağıdaraq relyefi alçaldır, hamarlayır, dağlıq sahələri denudasion düzənliklərə (peneplenlərə) çevirir. Denudasiya prosesinə aşınma, eroziya, abraziya, korroziya, deflyasiya kimi proseslər daxildir.
Denudasion proses
Denudasion proses aşınma məhsullarının daşınmasıdır. Prosesin başlıca hərəkətverici qüvvəsi ağırlıq qüvvəsidir. Bu qüvvə birbaşa və yaxud müxtəlif mütəhərrik mühitlərin vasitəsilə yaranır. Denudasion proses dar mənada müəyyən bir səthin yuyulması və qravitasion hərəkətlər vasitəsilə aşınma materiallarının daşınması kimi başa düşülür. Geniş mənada isə denudasion proses aşınma məhsullarının aparılması və sonradan onların təbii meyil bucağı az olan səthlərdə toplanması proseslərinin məcmusudur. Denudasion proses xətti, lokal və ya səthi və sahəvi ola bilər: sonuncu halda aşınma hər hansı bir lokal sahədə cəmləşmir (səthi yuyulma, qravitasion yerdəyişmə, qitə buzlaqlarının, küləyin fəaliyyəti). Xətti, lokal denudasion proses, denudasion amillərin Qravitasion relyef forması yerdəyişmə, axar sular, vadi buzlaqları və b. fəaliyyəti) təsiri altında baş verir. Denudasion proses intensivliyi yeni tektonik hərəkətlərin intensivliyi və istiqaməti, habelə iqlim və süxurların aşınmaya davamlılığı ilə müəyyən edilir. Sonuncu halda selektiv  Denudasion proses adlanır.
Denudasion düzənlik
Denudasion düzənlik tektonik qalxmış ərazilərdə müvəqqəti və ya uzunmüddətli denudasion proseslərin üstünlük təşkil etdiyi şəraitdə əmələ gəlmiş düzən səth. Düzlənmə sahəsinə (Denudasion düzənlik) özünün düzlənmiş akkumulyasiya sahəsi uyğun gəldikdə  denudasion düzənlik poligenetik düzlənmə səthinin bir hissəsini təşkil edir. Denudasion proseslərin tektonik proseslər üzərində qısamüddətli üstün­lüyü şəraitində - pediplen, uzun müddətli olduqda isə - Peneplen əmələ gəlir. Daşınma sahəsinin quruluşundan asılı olaraq denudasion düzənlik, bünövrənin yer səthinə çıxan dislokasiyaya məruz qalmış süxurlarından və ya platforma örtüyünün, demək olar ki, üfüqi yatan süxurlarından əmələ gələ bilər. Birinci halda denudasion düzənlik kürsülü, ikinci halda isə laylı düzənlik adlanır. Sinonium: Skulptur düzənlik.
Denudasion (erozion) dağ­lar
Denudasion (erozion) dağ­lar adətən kəskin və dərin parçalanmış, mütləq hün­dürlüyü yüz və hətta min metrlərə çatan, laylı düzənlərin və platoların parçalanması nəticəsində əmə­lə gələn dağlardır. Məsələn, Üstyurt platosu və b. suayrıcılarında platonun düzən səthinin, xüsusən bərk süxurlarla örtül­müş hissəsinin qa­lı­ğı mühafizə olunduqda denudasion dağ­lar yastı dağlar, "şahid" dağlar və ya yastı qalıq qaya adlanır.
Kürəsünnilər
Etimologiyası
Kürəsinli adının mənşəsi dəqiq olaraq bəlirlənməyibdir və hələdə mübahisədədir. Yerli əhali Kürəsinni olaraq Salmas əhalisi isə Kürəsünni olaraq tələffüz edilməkdədir. Türk dili qaydaların nəzərdə alırsaq bu ad Kürəsin+li dən vicuda gəlib. Kürəsin əhalisi, Kürəsindən gələn insanlar, Kürəsinə mənsub adamlar kimi mənalanır. Belə nəzərə gəlir; Kürəsin, bir coğrafisəl addır və bir bölgə adı olmalıdır. Tohid Məlikzadə, "Salmasın on min illik Tarixi" kitabında yazır: Kürəsinlilər Səfəvi dövründə Girəsun bölgəsindən köçüblər və Türklərin Çəpni boyuna mənsubdurlar. Şəhram Qasimzadə "Kürəsinlilərin Tarix və Sivilizasiyası" kitabında yazır: Kürəsinli ləhcəsiylə, Orta Asiyada Özbəklərin ləhcəsiylə bənzərliklər var və Kürəsinlilər Türküstanın qədim Xorasanın Xarəzm bögəsindən köçdükləri möhtəməl görünür. O deyir, Kürəsinli Xorasanlı ilə eyni sinonimlər ola bilər və buna görədə tarixdəki Xarəzmşahları bu məsələylə ilgiləndirir. Özbəklər Xarəzmi Xorazm olaraq tələffüz edirlər və birdə Xarəzmşahlara özlərini Xoresmənlər adlandırırdılar.Nəticədə, Xoras ilə Kürəs kəlmələrini birgə kökdən olduğun mümkün bilir. Xarəzmlərin Moğolların hücumu əsnasında Güney Azərbaycana yerləşməsinə dayir sənədlər vardır.
Anadoluya köç
== Yaşadıqları yerlər ==
Güney Azərbaycanda
Kürəsünnilər, əsasən İranın Qərbi Azərbaycan ostanında Xoy və Salmas arasında yerləşən Kürəsünni mahalı adı ilə tanınan bölgədə və Urmiyə ətrafında yaşayırlar.
Salmasda
Həmçinin Rikava(İrkava), Sərəmerik, Şeydan, Gulan Yengicə, Ağziyarət ve Şorik kəndlərində də yaşamaqdadırlar.
Türkiyədə
1925-ci ildə Türkiyəyə köçən kürəsünnilər isə, əsasən Van şəhərində və Van ilinin kəndlərində yaşayırlar.
Nailə İslamzadə
Nailə İslamzadə — Televiziya aparıcısı, diktor, ssenari müəllifi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (1998).
Həyatı
1982-ci ildən 2006-cı ilə qədər Azərbaycan Dövlət Televiziyasında   diktor, aparıcı, jurnalist kimi fəaliyyət göstərib. Bu müddət ərzində dövlət bayramlarına, rəsmi tədbirlərə həsr olunmuş çoxsaylı canlı proqramların, televiziyada çoxsəpkili verilişlərin və "Xəbərlər" proqramının əsas aparıcılarından biri olub. On il ərzində müəllifi və aparıcısı olduğu "Ailələr, talelər" proqramı Azərbaycan televiziya məkanında tok-şounun bu janrında yaranmış ilk veriliş olaraq, Azərbaycan ailəsinin mənəvi, sosial və huquqi problemlərinin həlli yolunda ictimai fikrə istiqamətverici təsir göstərmiş, maarifləndirici, öyrədici tendensiyaya malik olmaqla böyük tamaşaçı rəğbətini qazanmışdır. Bununla yanaşı, bir il ərzində (2011) Türkiyənin TRT AVAZ kanalının dəvəti ilə  hər həftə türk dilində yayımlanan "İş'te kadın" proqramının müəllifi və aparıcısı olub.
2007-2016-cı illərdə Azərbaycan Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyində Multimedia Mərkəzinin rəisi vəzifəsində çalışaraq, nazirliyin mühum layihələrinə həsr olunmuş filmlərin ssenarilərini yazaraq hazırlayıb.
2014-cü ildən isə Azərbaycan Respublikasının millətlərarası, multikulturalizm və dini məsələlər üzrə Dövlət müşavirliyinin ideyası və Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin maddi-texniki dəstəyi əsasında yaranmış,  məramı milli-mənəvi və dini dəyərlərimizin təbliği, erməni saxtakarlıqlarının üzə çıxması, xalqımızlın həyatında tarixən mövcud olan tolerantlığın, mədəni və linqvistik müxtəlifliyin qorunub saxlanılması olan “Kulturaplus” internet televiziyasına rəhbərlik edərək,  Azəbaycan tarixi və mədəniyyəti, ölkəmizin dahi şəxsləri haqqında tammetrajlı publisistik və sənədli filmlərin hazırlanmasına rəhbərlik edib.
Onların içində, iki böyük şəxsin, Heydər Əliyev və Pantifik İoann II Pavelin əsasını qoyduqları və İlham Əliyev tərəfindən davam etdirilən Vatikanla Bakı arasındakı münasibətlər haqqında bəhs edən “Bakıda messa keçirilə bilər”, blokadada olan Naxçıvanda “Heydər Əliyevlə gecə söhbəti”,    dini radikalizmlə mübarizə mövzusundan bəhs edən “Fitnə” və “Şəhadət”, “Vəhdət” adlı filmlərim və Heydər Əliyev Fondunun sifarişi ilə hazırlanan görkəmli yazıçısı Maqsud İbrahimbəyovun həyat və yaradlcılığından bəhs edən və təqdimatında 1-ci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın da iştirak etdiyi “Əbədi Maqsud” filmlərini misal gətirmək olar.
2019-cu ildən İctimai televiziyada, qısa müddət ərzində tamaşaçı rəğbəti qazanmış “Ötən günlər” verilişinin aparıcısıdır.
1998-ci ildə əməkdar artist adına layiq görülub. 2005-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.
Slavyan təqvimi
Bir çox slavyan dilləri Qriqori təqvimində ilin ayları üçün Latın mənşəli adlardan rəsmi olaraq istifadə etsələr də, Slavyan mənşəli olduqlarına görə on iki ay üçün latın adlarından fərqli olan köhnə adlar dəsti də mövcuddur. Bəzi dillərdə, məsələn serb dilində bu ənənəvi adlar arxaikləşmişdir və buna görə nadir hallarda istifadə olunur.
Slavyan dillərində ilin aylarının orijinal adları hava şəraiti və bu dövr üçün ümumi olan xüsusiyyətlər, habelə kənd təsərrüfatı fəaliyyətləri kimi təbii hadisələri yaxından izləyir.
Bir çox ayın fərqli bölgələrdə bir neçə alternativ adı var.
Xorvat adları
Xorvat ayları Qriqorian təqvimində istifadə olunan Latınca ay adlarından fərqlənir: Bəzi adlar, standart Xorvat lüğətlərində artıq olmayan arxaik xorvat-slavyan sözlərindən yaranmışdır. Buna görər də bu sözlərin mənası da birmənalı deyil.
Çex ayları
Çex aylarının adları, Polşa, Xorvat, Ukrayn və Belaruscada da olduğu kimi, əksər Avropa dillərində istifadə olunan Latın adlarına əsaslanmır. -en şəkilçisi ayların çoxuna əlavə olunur.
Makedon ayları
Makedon dilində Qreqori təqviminin aylarının iki dəst adları var. Ən çox istifadə olunan adlar dəsti Latınca ay adlarından yaranmışdır və bunlar Makedoniya əhalisinin böyük əksəriyyəti tərəfindən istifadə olunur. Bununla birlikdə, on iki aylıq slavyan mənşəli köhnə adlar da mövcuddur ki, Latınca adlarından fərqlənir. Buna baxmayaraq onların istifadəsi arxaikləşmiş və əsasən Makedoniya Pravoslav Kilsəsi tərəfindən verilmiş xalq ədəbiyyatı və dini təqvimlərlə məhdudlaşdırılmışdır.
Makedonca ay adlarının mənşəyi müvafiq dövrdə baş verən kənd təsərrüfatı fəaliyyətləri və ya həmin dövr üçün ümumi olan hava şəraiti ilə sıx bağlıdır. Bəzi aylar üçün fərqli bölgələrdə alternativ adlar var. Makedonlar arasında müasir Latınca ay adlarının istifadəsi 19-cu əsrin sonlarına, kütləvi maarifləndirmə nəticəsində başladı.
Mavi marşrut (Macarıstan)
right|60x60px «Mavi marşrut» (Országos Kéktúra, qısaldılmış halda OKT) — Macarıstanın milli piyada marşrut yolu. Bu marşrut avropa piyada marşrut şəbəkəsinin bir hissəsi hesab olunur.
Tarixi
"Mavi marşrutun" ilk illərində bu yol barəsində ancaq idmançı turistlər məlumatlı idi. 1980-cı illərdə macar televiziyası bu marşrut haqqında geniş məlumatlar verməyə başladı. Reportajların müəllifi jurnalist Pal Roskenbauer idi. O çəkiliş qrupu ilə bu marşrutu 76 günə başa vura bilmişdir.
Müasir dövrdə marşrutun uzunluğu 1128 km-dir. Marşrut Avstriya sərhəddində yerləşən Qeşribenştayn dağlarından başlayır və Budapeş şəhərini keçməklə Slovakiya sərhəddində yerləşən Xolloxaz yaşayış məntəqəsinə qədər uzanır. 1983-cü ildə marşrutun şərq hissəsi Ayzenax- Budapeşt beynəlxalq piyada dostluq marşrutunun tərkibinə daxil edilmişdir. Bu Şərqi Avropada sosialist respublikları arasında olan yeganə beynəlxalq marşrut idi. Bu yol ADR, Polşa, Çexoslavakiya və Macarıstanı birləşdirirdi. İndi " Mavi marşrutun" əsas hissəsi avropanın E4 beynəlxalq piyada marşrutuna daxil edilmiş (Cəbəli-Tariq - Piriney - Boden gölü - Balaton - Rila - Krit). Mavi marşruta əlavə olaraq iki macar marşrutuda daxil edilir: «Rockenbauer Pál Dél-dunántúli Kéktúra» və «Alföldi Kéktúra». Bunlar bəzən Mavi marşrutun davamı hesab olunur.
Mahder Assefa
Mahder Assefa (d. 5 oktyabr 1987, Əddis-Əbəbə) — aktrisası.
Axoblanko
Axoblankonun tərkibinə çörək, badam, sarımsaq, su, zeytun yağı, duz və bəzən sirkə daxildir. Adətən süfrəyə üzüm və ya qovun dilimləri ilə birlikdə verilir. Badam qıtlığı dövründə isə badam quru lobya və unla əvəz olunur.
Qranadanın bəzi bölgələrində axoblankoya bişmiş kartof da əlavə olunur, nəticədə şorbanın qatılığı bir qədər artır. Malaqada Axoblanko şorbası təzə tərəvəz, muşket üzümü, alma və qovun dilimləri ilə verilir.
Hər il sentyabrın 2-də Malaqa vilayətinin Almaçar şəhərində Axoblanko festivalı keçirilir.
Osanlu eli
Osanlu (Asanlu, Osalu, İsalu, Usanli) – Azərbaycan xalqının etnogenezində duran qurumlardan biri Osanlu elidir. Osanlular İranın Tehran və Simnan ostanlarında yaşayırlar. Osanlular İranın Zəncan ostanı ndan bu məntəqələrə köçürülüblər.
2021-ci ildə Azərbaycan
2021 — Azərbaycanda "Nizami Gəncəvi ili" 2020-ci ildə olduğu kimi 2021-ci ildə də çoxlu COVID-19 ştammlarının aşkarlanması səbəbindən COVID-19 korinavirus pandemiyası ağır şəkildə davam etdi. Azərbaycanda COVİD-19 infeksiyası əleyhinə vaksinasiya başladı və uğurla davam etdirildi.
İlk növbədə işğal illərində erməni vandalizminin viran qoyduğu ərazilərimizlə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə təqdimatı məsələsinə diqqət yönəldildi. İşğaldan azad edilmiş ərazilərə xarici ölkə təmsilçilərinin, mətbuat, beynəlxalq təşkilatların, dini icmaların nümayəndələrinin səfərlərinin təşkili ilə Ermənistan dövlətinin terrorçu mahiyyətinin üzə çıxarılması üçün şərait yaradıldı.
Qarabağda sürətli quruculuq bərpa işləri aparıldı. İlk növbədə yol və digər zəruri infrastrukturun bərpası istiqamətində işlər görüldü. Füzuli Beynəlxalq Hava Limanı nın və Zəfər Yolu nun inşası, regionda digər hava limanlarının tikinti prosesinin davam etməsi gələcəkdə Qarabağın iqtisadi potensialının daha da artmasına zəmin yaratdı.
Aksiologiya
Aksiologiya ( — dəyər) – mədəniyyətin və fəlsəfənin bir istiqaməti olaraq insani dəyərləri öyrənən elmdir.
2021-ci ildə Azərbaycan
Pandemiya səbəbilə təxirə salınan 2020 Yay Olimpiya Oyunları keçirildi. Ölkəmizi təmsil edən idmançılar 3 gümüş, 4 bürünc medala yiyələndilər. 2020 Yay Paralimpiya Oyunları zamanı bu göstərici daha da yüksək səviyyəyə qaldırıldı. Ölkəmizi təmsil edən paralimpiyaçılar 14 qızıl, 1 gümüş və 4 bürünc medal qazandılar.
Mədəniyyət sahəsində ən mühüm hadisələrdən biri dövlət başçısının sərəncamı ilə Şuşa şəhərinin Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi oldu. Bu qərar işğaldan azad edilmiş Şuşa şəhərinin tarixi kimliyinin özünə qaytarılması, şəhərin tənəzzülə uğramış mədəni həyatının bərpası baxımından mühüm əhəmiyyətə malik oldu.
“Xarıbülbül” musiqi festivalının yenidən keçirilməsi Şuşanın ən yeni tarixində dönüm nöqtəsi oldu. Şuşada Molla Pənah Vaqifin məqbərəsi və büstü bərpa edildi, Üzeyir Hacıbəylinin heykəlinin açılışı oldu.