cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rahim Nuriyev
Həyatı
Rahim Nuriyev 15 mart 1955-ci ildə Lənkəran rayonunun Darquba kəndində müəllim ailəsində anadan olub. İlk təhsilini Darquba və Kərgəlan məktəblərində alıb. Lənkəran pedaqoji məktəbini (1974), Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsini (1986) bitirib. 1973-cü ildə əmək fəaliyyətinə, 1974-cü ildə pedaqoji fəaliyyətə başlayıb.
1975–1977-ci illərdə hərbi xidmətdə olub. Lənkəranın müxtəlif məktəblərində müəllim və Cəlilabad rayonunda İcra hakimiyyəti başçısı (1992–1993) işləyib. Hazırda Lənkəran şəhəri 9 saylı orta məktəbdə müəllim işləyir. Lənkəran bölgəsində milli-demokratik hərəkatın təşəbbüsçüsü, təşkilatçısı və liderlərindən biri olub.
1990-cı il yanvar hadisələri zamanı Lənkəranda "Elin səsi" qəzetinin nəşrini və həmçinin imperiyanın təcavüzkar siyasətini ifşa edən televerilişlər təşkil edib. Lənkəran Müəllimlər Cəmiyyətinin sədridir. Evlidir, 3 övladı var.
Gülpayigan şəhristanı
Gülpayigan şəhristanı— İranın İsfahan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Gülpayigan şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 82,601 nəfər və 24,701 ailədən ibarət idi.
Yuxarı Kalalə (Xudafərin)
Yuxarı Kalalə - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Qırışıqlıq
Qırışıqlıq — yer qabığının bu və ya digər sahəsində olan qırışıqların məcmusuna deyilir. Qırışıqlığın üç morfoloji tipini ayırırlar: 1. geosinklinal, 2. platforma və 3. aralıq və ya keçid qırışıqlıq tipi. Yerin inkişaf tarixində qırışıqlıq sistemlərinin əmələ gəlmə dövrlərinə əsasən arxey, proterozoy, kaledon, hersin və alp qırışıqlıqları ayırırlar. Bəzi alimlər baykal, sakit okean və qırışıqlıqlar da ayrılmasını təklif edirlər.
Yuxarı Kalalə (Xudafərin)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 198 nəfər yaşayır (43 ailə).
Maitre Qims
thumb|right|250px Maître Gims Fransız bəstəkarı və repçisi. O 1986-cı il mayın 6-da Kinşasada (Konqo Demokratik Respublikasında) musiqiçi ailəsində anadan olmuşdur. Atası Papa Wemba qurupunda oxumuşdur. Qardaşı isə Sexion d'Assault qurupunun üzvu olmuşdur. 2004 ildə islam dinini qəbul edib. Evli, 4 uşağın atasıdır. Ən yaxşı mahnısı "bella"-dır.
Qırışıqlıq
Bünövrə qırışıqları
Bünövrə qırışıqları qədim qırışıq bünövrədə təkrar deformasiya nəticəsində əmələ gəlmiş qırışıqlardır. Bu zaman bünövrə üzərində yatan çökmə süxurlarda örtük qırışıqları inkişaf edir. Bünövrə qırışıqları adətən kəskin bucaq uyğunsuzluğu ilə müxtəlif mənşəli daha gec, o cümlədən platforma struktur-formasion kompleksləri ilə örtülür və ya bilavasitə yer səthinə çıxır. Şultsun fikrincə, bünövrə qırışıqları əmələgəlmə prosesində Yer qabığının çökəlməsi, Obruçevin fikrincə isə, yarıqlar boyunca blokların hərəkəti üstünlük təşkil edir.
İmoko Volley Konegliano QVK
İmoko Volley Konegliano — 2012-ci ildə yaradılmış İtaliya qadın voleybol klubudur. Yarandığı ildən etibarən ölkəsinin yüksək liqasında çıxış edən komanda ilk mövsümdəcə Seriya A1-in finalına qədər çıxa bilmişdir.
Heyəti
2013-14 mövsümü üçün {| bgcolor="#ffffff"; cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border:#abd5f5 solid 1px; border-collapse: collapse;"
Aşağı Kalalə (Xudafərin)
Aşağı Kalalə - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 201 nəfər yaşayır (37 ailə).
Emin Mehdiyev
Tərçümeyi halı
Emin Mehdiyev 22 sentyabr 1992-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. "Neftçi" Bakı klubunun yetirməsidir, peşəkar futbolda öz fəaliyyətinə 2009-cu ildə başlamışdır. O, 2010-cu ildən "Neftçi" Bakı komandasının əsas heyətinə daxil edilmiş, həmin mövsümdə iştirak etdiyi 23 oyunda 1 qol vurmuşdur. 2010-cu ildə Emin Mehdiyev icarə qaydasında Bakının "Abşeron" komandasına keçmiş və bir mövsüm ərzində həmin komandanın əsas heyətində çıxış etmişdir. Bu komandanın tərkibində o, 17 oyun keçirmiş və 7 qol vurmuşdur. 2011-ci ildən yenidən "Neftçi" komandasına qayıtmış və 2015-ci ilədək həmin komandada oynamışdır.
2012–2013-cü və 2013-2014-cü il mövsümlərində "Neftçi" Bakı futbol komandasının tərkibində Çempionlar liqasının 2 oyununda və UEFA Avropa liqasının 4 oyununda çıxış etmişdir. Onun bu oyunlarda ilk debutu 17 iyul 2012-ci ildə Bakı şəhərində Dalğa Arena stadionunda Gürcüstanın "Zestafoni" komandasına qarşı oyunda çıxışı olmuşdur. E.Mehdiyev matçın 82-ci dəqiqəsində əvəzetmə nəticəsində oyuna daxil olmuşdur. Bu görüşdə bakılılar 3:0 hesabı ilə qalib gəlmişdilər.
Azərbaycan Milli yığma komandasında
Emin Mehdiyev yeniyetmə (U-17) və gənclərdən (U-19) ibarət Azərbaycan Milli yığma komandalarının heyətlərində beynəlxalq səviyyəli oyunlarda çıxış etmək təcrübəsinə yiyələnmişdir. İlk dəfə o, 2008-ci ildə yeniyetmələrdən (U-17) ibarət Azərbaycan milli komandasının tərkibində 17 yaşa qədər yeniyetmələrdən ibarət komandalar arasında keçirilən Avropa çempionatının seçmə oyunlarına cəlb edilmişdir.
Nailiyyətləri
Emin Mehdiyev "Neftçi" Bakı futbol komandasının əsas heyətində aşağıdakı uğurlara nail olmuşdur.
Azərbaycanda zəlzələ ocaqları
Zəlzələ — yeraltı zərbələr və yerin üst qatının titrəməsidir. Bu həm tektonik proseslərlə müşayiət olunan təbii olaraq, həm də partlayış, su bəndlərinin doldurulması, dağlarda yeraltı sürüşmələrlə müşayiət olunan süni olaraq baş verir.
Böyük Qafqazda zəlzələ ocaqları
Böyük Qafqazda  son  illərdə  baş  verən   İsmayıllı (1981), Ağdaş (1998), Bakı (2000) zəlzələlərini  göstərmək  olar. Bakıda baş  verən  və  gücü  6,0 bala  yaxın  olan  zəlzələ  zamanı insan  tələfatı  və dağıntının  az  olmasına  baxmayaraq  əhali  xeyli  sarsıldı. Binaların bundan  sonra  baş  verə  biləcək güclü  zəlzələyə davam  gətirməsinə  inanmaq  olmaz. Tikintilərdə baş  verən  çatlar, binaların  zirzəmiləri  və  özüllərini  qrunt  sularının  basması  nəticəsində onların  seysmik  davamlılığı  xeyli  azalmışdır. Odur ki, eyni  gücə  malik  olan  növbəti  zəlzələ  daha  böyük  dağıntılara  səbəb  ola  bilər. Güclü zəlzələ təbii  fəlakət  olmaqla  yanaşı  həm də  arzu  olunmayan  ekoloji  fəlakətdir.
Kiçik Qafqaz zəlzələ ocaqları
Kiçik Qafqazda əsas zəlzələ ocağı Gəncə şəhəri və onun cənub ətraflar sahələridir. Burada 8 ballıq  zəlzələ  rayonuna  aid  edilir. Burada əsas dağıdıcı zəlzələlər 427 və 1139-cu ildə qeydə alınmışdır. Hər iki zələzələnin gücü 9 balla qeydə alınmışdır.
Çadır
Çadır — Bir dirəyə çərçivə əlavəsi ilə və ətrafına bez gərilməsi ilə yaradılan, iplərlə dəstəklənilən digər materialdan ibarət olan sığınacaq yer.
Xüsusiyyətləri
Çadır asanlıqla sökülən və daşınan müvəqqət bir obyektdir. Çadırlardan köçəri hərəkətləri və ya səfərlər kimi vəziyyətlərdə istifadə olunur. Festivallarda, sirklərdə və düşərgələrdə də geniş istifadə edilir.
Otaq
Otaq - türk, altay və monqol xalq mədəniyyətində xaqan çadırıdır. (Azərbaycan dilində Otaq formasıyla evin bölməsi mənasına çevrilmişdir. Türkcədə bu bölmələrə Oda denir.) Böyük və görkəmli çadır deməkdir. Otak (Otav) və ya Otu (Otuv) da deyilir. Monqollar isə Macan (Majqan, Mayxan, Mayıqan) deyərlər. Çadırdan fərqi, yumru və bəzəkli olmasıdır. Osmanlıda padşah çadırlarına bu ad verilmişdir. Dünya (yer üzü ve göy) böyük bir otağa benzetilir. Həyat Ağacı isə onun ortasındakı dirəktir. Türk mədəniyyətində çadır əhəmiyyətli bir yerə malikdir. Qırğızlar "Bozuy" deyərlər. Fərqli rənglərdəki çadırlar fərqli mənalara gəlir. Ağ Otağ, Qara Otağ, Qırmızı Otağ, Sarı Otağ kimi... Oğuz Xan ölüb də yerinə oğlu Gün Xan taxta çıxınca özüne Qızıl Otağ kurdurur. Öz otağının sağ yanına altı, sol yanına da altı çadır kurdurur. Sağ tərəfə 40 qulac bir dirək tiktirip başına qızıl bir toyuq qoydurar, dibinə ağ bir qoyun bağlatır. Sol yanına da 40 qulac bir dirək tiktirip onun üzərinə də gümüş bir toyuq qoydurar, dibinə qara bir qoyun bağlatır. Qoyun güc simvoludur. Bu məzmunda Türk yurdu və dövləti üç ölçülüdür. Şərq-Qərb (Sağ-Sol), Şimal-Cənub və Göy-Yer.
Otağ, Türk mədəniyyətində əhəmiyyətli yer tutan böyük və bəzəkli müvəqqəti qonakdır. Ümumiyyətlə səfərə çıxan xaqanlar üçün düzə yaradılan qurma evlərin bütününə verilən addır.
Otağ və çadır əsla qarışdırılmamalıdır. Çadır köhnə türkcədə 'çətir' mənasını da verər. Otağ isə normal bir çadırdan qat qat daha mürəkkəb, möhkəmdir və inkişaf etmişdir.
Etimologiya
(Ot/Od/Ud) kökündən törəmişdir. Od (atəş) ilə əlaqəlidir. İçində atəş yandırılan sığınacaq deməkdir.
Viktor Vasnetsov
Uşaqlığı (1848-1858)
thumbnail|350px|[[Yolayrıcında cəngavər.]] Viktor Vasnetsov 1848-ci ildə Vyat quberniyasının ucqar bir kəndi olan Lopyalda doğuldu.Görkəmli rəssam ailədə 6 uşağın ikincisi idi. Babası ikonist rəssam idi. Kənd rahibi olan atası Mixail Vasilyeviç Vasnetsov təhsilli biri idi. Mixail Vasnetsov fəlsəfəni yaxşı bilməklə yanaşı, təbiət elmləri, astronomiya və rəssamlığa maraq göstərirdi. Onun digər iki oğlundan biri Apollinari qardaşı kimi diqqətə layiq rəssam, Pyotr isə məktəb müəllimi oldu. Viktor Lopyalda əsasən mənzərə və kənd həyatını təsvir edən rəsmlərlə rəssamlıq həyatına başladı. O, Vladimir Stasova yazdığı məktubunda uşaqlıq xatirələrindən danışarkən kəndli uşaqlarla yaşadığını, onlara narodnik yox dost kimi hörmət bəslədiyini göstərmişdir. (Narodnik - Çar Rusiyasında inqilabçı kiçik burjua topluluğudur)
Vyat (1858-1867)
Viktor on yaşından etibarən Vyatdakı bir dini məktəbdə oxumağa başladı. Hər yay ailəsi ilə birlikdə Ryabovoya köçürdü. İlahiyyat oxuduğu illərdə ikona satıcısının yanında işlədi. Bununla bərabər, Vyatdakı Aleksandr Nevski kilsəsi üçün freskalar çəkməkdə Polşadan sürgün olunan Mixal Andriolliyə kömək etdi.
Dini məktəbi bitirdikdən sonra Viktor, rəssamlıq təhsili üçün Sankt-Peterburqa köçməyə qərar verdi. Rusiyanın o vaxtkı paytaxtı Sankt-Peterburqa səyahətini maliyyə cəhətdən qarşılamaq üçün 1867-ci ildə çəkdiyi iki rəsmini - Məhsulyığan qadın və Südçü qadın rəsmlərini auksionda satdı.
Sankt-Peterburq (1867-1876)
thumbnail|left|250px|[[Mənzildən mənzilə.]] Viktor 1867-ci ilin avqustunda Sankt-Peterburqdakı incəsənət akademiyasına daxil oldu. Bu akademiya imperiyada birinci idi. Üç il sonra realist rəssamların Peredvijniki (Gəzəyənlər) cərəyanının nümayəndəsi kimi Akademiyaya qarşı çıxdı.
Vasnetsov Peredvijniki axımının lideri İvan Kramskoy ilə dost oldu, onu müəllimi hesab etdi. Bundan başqa tələbələrindən biri olan İlya Repin ilə çox yaxın münasibət qurmuşdu.
Nə qədər tarixi və mifoloji rəsmlərlə tanınsa da, ilk əvvəllər bu mövzulardan bacardıqca uzaq gəzdi. "İsa və Ponti Pilat xalqın qarşısında" rəsminin qrafik kompozisiyası üçün Akademiya onu gümüş medalla mükafatlandırdı. 1870-ci ilin əvvəllərində gündəlik həyatla bağlı çoxlu oymalar hazırladı. Bunlardan ikisi - Əyalət kitabxanaçısı və Araq şüşəsi ilə oğlan ilə London Dünya Sərgisində bürünc medal qazandı. Bu dövrdə yağlı boya ilə gündəlik həyatı əks etdirən rəsmlər çəkdi. Kəndli musiqiçilər, Mənzildən mənzilə kimi əsərlər rus cəmiyyətindəki demokratik dairələr tərəfindən hərarətlə qarşılandı.
Paris (1876-1877)
thumbnail|[[Alyonuşka.]] 1876-cı ildə Repin Vasnetsovu Gəzəyənlər cəmiyyətinə qoşulmağa çağırdı. Viktor Fransada yaşayarkən akademiyada çəkdiklərilə impressionizm arasında fərq hiss edilməyən klassik və müasir rəsmlər çəkdi. Bu dövrdə O, 1877-ci ildə Akrobatlar rəsmini ərsəyə gətirdi, cürbəcür qravüralar hazırladı, bəzi əsərlərini Salonda sərgilədi. Parisdə pərilərlə bağlı nağıllar onu cəzb etdi və O, İvan Çareviç boz qurdu minir, Alov quşu kimi rəsmlərini çəkdi. Vasnetsov, Repinin Sadko Sualtı Krallığında rəsmində Sadkonun modeli oldu. 1877-ci ildə Moskvaya geri döndü.
Moskva (1877-1884)
1870-ci illərin sonlarında Vasnetsov Rus nağılları və epik narrativ şeir olan Bılinaya illüstrasiyalar çəkməyə kökləndi. Onun ən məşhur bilinən əsərlərinin bir qismi bu dövrə aiddir: Yolayrıcında cəngavər, Şahzadə İqorun döyüş meydanı, Yeraltı Krallığın 3 şahzadəsi, Uçan xalça və Alyonuşka. Bu əsərlər ilk vaxtlar çox rəğbət qazanmadı. Bir çox radikal tənqidçi bu rəsmlərin Gəzəyənlərin realist prinsipləri ilə üst-üstə düşmədiyini qeyd etdi. Pavel Tretyakov kimi rəssamlığa xüsusi diqqət ayıranlar belə bu rəsmləri almaqdan imtina etdi. Vasnetsov 80-ci illərdə dini mövzularda rəsmlər, Savva Mamontovun malikanəsi üçün ikona seriyaları çəkdikdən sonra onun rəsmlərinə maraq artdı.
Kiyev (1884-1889)
1884-1889-cu illərdə Vasnetsov Kiyevdəki Müqəddəs Vladimir kilsəsi üçün freskalar çəkmək sifarişi aldı. Bu iş həm rus, həm də qərb dini rəsm adət-ənənəsinə əks idi. Tənqidçi Vladimir Stasov bu əsərləri Rus xalqının dini duyğularına hörmətsizlik kimi şərh etdi. Başqa bir tənqidçi Dmitri Filosofov isə bu freskaları rus cəmiyyətinin siniflərini bir-birindən ayıran 200 illik uçurum üzərindəki ilk körpü kimi qiymətləndirdi.
Vasnetsov Kiyevdə olanda kilsənin dekorasiyası ilə məşğul olan Mixail Vrubel ilə dost oldu. Bu vaxt O, İvan Çareviç boz qurdu minir rəsmini bitirdi, Bahadırlar rəsminə başladı.
Rəssam 1885-ci ildə İtaliyaya getdi. Həmin il Nikolay Rimski-Korsakovun Qar dənəciyi operasının səhnə dizaynı və kostyumları üzərində işlədi.
Sonrakı illər (1890-1926)
left|thumbnail|Rusiyanın fiskal markası. 1914. Qarşıdaki 20 il Vasnetsov üçün məhsuldar keçdi. 1897-ci ildə qardaşı Apollinari ilə birgə Rimski-Korsakovun "Sadko" əsərinin səhnə dizaynını işlədi.
XIX əsrin sonunda Vasnetsov ona məşhurluq gətirən nağıl üslubunu inkişaf etdirdi. İlk bəyənilən əl işi Vasili Polenov ilə birgə ərsəyə gətirdiyi Abramtsevo kilsəsinin dizaynı idi. 1894-cü ildə Moskvadakı malikanəsini dizayn etdi. 1898-ci il Paris Dünya Sərgisindəki Rusiyanın pavilyonu bunun məntiqi davamı idi. Nəhayət, 1904-cü ildə nağılların ən məşhur binası Tretyakov qalereyasını dizayn etdi.
1906-1911-ci illər arasında Vasnetsov Varşavadakı Aleksandr Nevski kilsəsinin mozaikalarının dizaynı ilə məşğul oldu, eyni zamanda Moskvadakı Aleksandr Nevski kilsəsinin dizaynı ilə maraqlandı.
1912-ci ildə çar II Nikolay Vasnetsova alicənab titulu verdi. 1914-cü ildə I Dünya Müharibəsinin qurbanları üçün yığılan xeyriyyə pullarının dizaynı da Vasnetsova tapşırıldı.
Hələ Fevral inqilabı başlamamış, Vasnetsov Tretyakov qalereyasının aktiv idarəçisi oldu. Şəxsi gəlirinin mühüm bir hissəsini Dövlət Tarix Muzeyinə ayırdı. Muzey kolleksiyasının böyük bir hissəsi Vasnetsovun pulu ilə əldə edilmişdi. O, Oktyabr inqilabından sonra kilsədəki bəzi dini rəsmlərin, xüsusilə də Aleksandr İvanovun rəsmlərini Tretyakov qalereyasına köçürülməsinə rəhbərlik etdi.
1918-ci ildə Vasnetsov yeni yaradılan Qırmızı Ordunun formalarının dizaynında iştirak etdi. Budenovka adlı bir hərbi papağın yeni formasını yaratdı ki,bu papaq qədim Rusların konusşəkilli dəbilqələri üslubundaydı.
Təsiri
Sovet astronavtı Lüdmila Juravlyova tərəfindən 1978-ci ildə kəşf edilən kiçik planet 3586 Vasnetsov Viktor və Apollinari Vasnetsovların xatirəsinə adlandırılmışdır.
Erythroxylum socotranum
(Erythroxylum socotranum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Viner-Nyoyştadt adası
Viner-Nyoyştadt adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ən hündür nöqtəsi — 620 m. Bu həmdə arxipelaqın ən hündür nöqtəsidir. Sahəsi 237 km²-dir.
Adanın az bir hissəsi buzdan azddır. Buna misal kimi Vasilev burnunu göstərmək olar. Burada Forbs buzlağı yerləşir.
Ada Payer-Vayrext ekspedisiyası tərəfindən Avstriya-Macarıstanın bir şəhəri olan Viner-Noyştadt şəhəri şərəfinə adlandırılmışdır.
Yerləşdiyi akvatoriya
Adanın sahillərini Barens dənizi yuyur.
Təbiətin dostları (film, 1958)
Məzmun
Bu filmi Azərbaycanın gözəl və zəngin təbiəti, heyvanat aləmi haqqında lirik kinohekayə adlandırmaq olar. Mənzərə filmində tamaşaçıların gözləri qarşısında başı qarlı dağlar, gül-çiçəkli çöllər, bulaqlar, çaylar-bir sözlə respublikanın zəngin axar-baxarlı guşələri gəlib keçir. Filmdə dəniz nemətlərinə, balıq məhsullarının hazırlanmasına və Qızılağac qoruğuna da müəyyən yer ayrılmışdır.
Kənzərud (Xudafərin)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 142 nəfər yaşayır (25 ailə).
Qaçaq İsaxan
Qaçaq İsaxan (1897-1930) — XX əsrin 20-ci illərin sonu və 30-cu illlərin əvvəlində  Gürcüstan və Ermənistan ərazilərində sovet rejiminə qarşı silahlı üsyana başçılıq etmiş qaçaq.
Ümumi məlumat
Həmin dövrdə "kollektivləşmə" siyasətinə xalq arasında etiraz hərəkatları geniş vüsət almışdı. 1930-cu ilin əvvəllərində Ermənistanda mütəşəkkil silahlı üsyan Kərbəlayı İsmayılın başçılığı ilə Vedibasar rayonunda baş vermişdi. Lənkəran ətrafinda sərhəd qoşunları və milis qüvvələri ilə gərgin döyüşlər aparan dəstələrə Həsən İsa oğlu və Cankişi başçılıq edirdilər. 1928/30-cu illərdə Qarabağda, Quba, Nuxa, Göyçay, Zaqatala, Gəncə kimi yerlərdə silahlı müqavimət hərəkatının ardı-araşı kəsilmirdi. Gəncədə və Gəncəbasarda Məmməd Qasım, Hacı Axund və Rüstəmin dəstələri döyüşürdülər. Gürcüstanın Qarayazı mahalında başlayan və Ermənistanın azərbaycanlılar yaşadığı bir çox yerləri də əhatə edən silahlı üsyana isə Qaçaq İsaxan adı ilə tanınmış İsaxan Hacıbayramlı başçılıq etmişdir.
Qaçaq İsaxan haqqında aşıqlar mahnılar qoşmuş, dastan yaratmış, şairlər ona şeirlər həsr etmiş, qəhrəmanın 100 illiyi Azərbaycan və Gürcüstanda böyük təntənə ilə qeyd edilmişdir. Xalq qəhrəmanının mübarizə dolu həyatı və fəaliyyəti elmi araşdırmalarda, bədii əsərlərdə və aşıq ədəbiyyatında öz əksini tapmışdır. Sovet ordusunu ciddi itkilərə uğratmış Qaçaq İsaxan öz igidliyi və cəngavərliyi ilə nəsillərin yaddaşına yazılıb.
Həyatı
Qaçaq İsaxan 1897-ci il yayın sonunda Gürcüstanın Qarayazı rayonu Dəmirçi-Hasanlı (indiki Kür altı Kosalı) kənd sakini İsə Hacıbayramoğlunun ailəsində dünyaya göz açmışdır. Milliyyətcə qarapapaq (tərəkəmə) türküdür. Bu yerin sakinləri ənənəvi olaraq hər yay Ermənistanın Qaraxaç yaylağına köç edərdilər; İsaxan köç zamanı həmin Qaraxaçda anadan olmuşdur. O, 1930-cu il, yenə yayın sonunda, 33 yaşında elə anadan olduğu yerlərdə də qəhrəmancasına həlak olmuşdur.
Ailəsi
Qaçaq İsaxanın övladları:
İsaxan üsyanı
Qaçaq Isaxan 20-ci illərin sonu və 30-cu ildə Gürcüstan və Ermənistan ərazilərində sovet rejiminə qarşı silahlı üsyana başçılıq etmişdir.
Gürcüstan Respublikasının Prezident Arxivində (keçmiş: Sov.İKP MK nəzdindəki Marksizm-Leninizm institutunun Gürcüstan filialının Partiya arxivi (PAQFİML) saxlanılan, 1930-cu il 12 mart və 16 mart arasında Tbilisi ilə Moskva arasında baş verən təcili və gizli xəbərləşmə və qərarlaşma haqqında sənədlər İsaxan üsyanının vüsətindən xəbər verir (sənədlər əslində olduğu kimi rus dilində təqdim olunur):
"Санкционировать операции Закавказского ГПУ по ликвидации банды в Караязском району... Разработать проект практических мероприятий – участие КК Армии в борьбе с бандитизмом, в частности обсудить вопрос о передислокации частей КК Армии... Отпустить Зак.ГПУ из резервного фонда ЗСНК 200000 рублей сверх ранее отпущенных".
"С первых же дней коллективизация встретила резкое сопротивление не только со стороны кулачества, но и середняков... Наличие отдельных бандитских групп в Караязском районе, также в районах бывшего Борчалинского уезда под руководством бывшего примиренного бандита Исахана".
Üsyan iştirakçılarının bəziləri, o cümlədən "Xozeyin" ləqəbi ilə tanınan Qurban Hacıbayramlı və onun qardaşı Nağı Hacıbayramlı Türkiyəyə keçmiş və Bayramgil soyadı ilə orada yaşamışlar. Əksər usyançılar isə Sovet hökuməti tərəfindən məhv edilmişlər.
Qaçaq İsaxanın ölüm səhnəsi
right|thumb|300px|1930-cu ildə Calaloğlu (indiki Stepanavan) milis şöbəsinin yerləşdiyi bina. Qaçaq İsaxanın həyatının bizə məlum olan son qəhrəmanlıq səhnəsi burada baş vermişdir.
Qaçaq İsaxanın pusquya salınıb öldürülməsi və bəzilərinin fikrincə oradan qaçması haqqında əhvalat xalq arasında çox geniş yayılmışdır. Bu barədə Hamlet İsaxanlının əsərinə müraciət edək.
"İsaxan Vorontsovkada işlərini tamamladıqdan sonra cəmi iki silaһdaşı Alı Haqqalanlı və Sadıx Sadıxoğlu ilə bərabər Calaloğluna (indiki Stepanavana) yola düşdü. Çalaloğlunda İsaxana qarşı böyük miqdarda milis və əsgərlərdən ibarət pusqu qurulmuşdu. İsaxanın yanına gedib-gələn və bu pusquda rəzil rol oynamış Daneliya soyadlı bir Tiflis sakininin dəfələrlə müxtəlif adamlara, o cümlədən İsaxanın ailəsinə söylədiyi və digər şaһidlərin də əsasən təsdiq etdiyi əһvalat İsaxanın bizə məlum son saatlarını təsvir edir:
"Məni Calaloğlu mərkəzi milis şöbəsinə çağırıb dedilər ki, Moskvadan gəlmiş yüksək rütbəli bir məmur İsaxanın igidliyi, mərdliyi һaqqında çox eşidib və onunla şəxsən tanış olmaq istəyir. Mən һeç nədən şübһələnmədim və bu söһbəti İsaxana çatdırdım (özünü təmizə çıxararkən Daneliyanın səmimiliyi böyük şübһə doğurur). Təyin olunan vaxtda Moskvadan gələn adam, iki vəzifəli milis işçisi və mən kabinetdə İsaxanı gözləyirdik. Artıq mən bilirdim ki, İsaxana tələ qurulub, onu tutub güllələmək istəyirlər. Calaloğlu milis işçiləri və əsgərlərlə dolmuşdu, milis şöbəsinin ətrafında və içində silaһlı adamlar pusquda dayanmışdılar. Lakin mən һeç nə edə bilməzdim, ürəyimdə deyirdim ki, bir iş çıxsa və İsaxan buraya gəlməsəydi nə yaxşı olardı. Ancaq o, һəm verdiyi sözə möһkəm, һəm də sözə tez inanan idi. Ayaq səsləri eşidildi və İsaxan daxil oldu.
O, cavan olsa da dünyagörmüş adam idi və arxasınca qapılar bağlandıqca şübһəsiz ki, məsələni başa düşmüşdü, ancaq geriyə yol yox idi. Çox qətiyyətli görünürdü, gülümsədi və "һə, sən burdasanmı, çox yaxşı oldu" deyib yarı isteһza ilə və yarı sevinmiş kimi mənə baxdı (zəһmli adamdı, amma həmişə xəfifcə gülümsəyərdi). İsaxana oturmaq təklif etdilər, o sağ ayağını sol ayağının üstünə aşıraraq və kəmərdən asılmış mauzerini dizinin üstünə tərəf sürüşdürərək oturdu. Moskvadan gələn adam İsaxana müraciət etdi: "Sənin igidliyin һaqqında çox eşitmişəm, biz sənə Ermənistanda yaxşı vəzifə təklif etmək istəyirik, sən öz silaһını təһvil ver, sənə yenisini təqdim edəcəyik". İsaxan yenə gülümsədi və "Nə olar, qoy olsun, mauzerimi verərəm, mauzeri asdığım kəməri də verərdim, amma kəmər mənə yadigardır, onu götürəcəm" deyə sakitcə kəməri açmağa başladı.
Məncə һeç kim deyilən sözlərə dərindən fikir vermirdi, İsaxanın aldandığını güman edərək sevincək bir-birinin üzünə baxıb raһat nəfəs aldılar. İsaxan kəməri açıb birdən mauzerini əlinə aldı, "alın, köpək uşağı" deyə gözümüzü qırpmağa macal tapmamış üç atəş açdı. İki milis rəisi yerindəcə öldülər, Moskvadan gələn adam (bilmirəm o, doğrudanmı Moskvadan gəlmişdi, amma rus idi) ağır yaralandı və bir neçə saatdan sonra o da öldü.
Can şirindir, mən qorxumdan stolun altına girdim. İsaxan məni dartıb çıxartdı, mən yalvardım ki, "məni balalarının başına çevir, bilməmişəm". O, acı-acı gülümsədi: Qorxma, səni öldürməyəcəm, səni özümdən yadigar saxlayacam  dedi. "Yadındamı, demişdin ki, İsaxan, sənə xain çıxsam, allaһ qollarımı qurutsun" deyib hər iki qolumu güllələdi. Görürsünüz ki, o zamandan qollarım yoxdur. Sonra özünü pəncərəyə vurdu, şüşə parçalanıb dağıldı. O, bir an dönüb mənə baxdı, gözünün altı çapılmışdı, əli ilə axan qanı silib bayıra atıldı. Sonrasından xəbərim yoxdur, deyirlər ki, onu vurdular"
Doğrudan da İsaxanın һəyatı və ölümü һaqqında səһiһ məlumatlar yalnız bu ana qədərdir. Bir çoxları onun pəncərədən düşüb һəyətdəki һasardan aşarkən vurulduğunu söyləyirlər. Bir sıra şaһidlər İsaxanın oradan qaçdığını, bir erməninin evinə gəldiyini, üzündəki çapığı təmizləyərək ona tibbi yardım edildiyini iddia edirlər. Bəzilərinə görə o, qaçdıqdan sonra iki yoldaşı Alı və Sadıx ilə müһasirəyə düşüb, döyüşüb һəlak olmuşlar. Һətta onun Naxçıvana getdiyi, yerli üsyançılara qoşulduğu və sonra İrana keçdiyini güman edənlər də vardır.
Һələlik onun ölümü haqqında bizə məlum və yoxlanılması çətin olan yeganə yazılı məlumatı gətirməklə kifayətlənirik: "İsaxanı dəstəsilə bərabər Çalaloğlunda məhv etmək üçün milis qüvvələrindən əlavə 400 qızıl süvari eyni qəsəbəni müһasirəyə aldı. Bu qüvvələrlə üsyançılar arasında başlayan qanlı çarpışmalar nəticəsində bəzi QPU şefləri və süvari komandiri daxil olmaqla 75 düşmən öldürdükdən sonra İsaxanın yoldaşları ilə bərabər şəhid edildiklərini xəbər aldım".
Haqqında yazılanlar
Qaçaq İsaxanın həyatı və fəaliyəti Türkiyədə, Azərbaycanda və Gürcüstanda dərc olunmuş aşağıdakı elmi məqalələrdə, publisistik yazılarda və kitablarda öz əksini tapmışdır:
Qeyd: ''Nağı Bayramgil İsaxan hərəkatının fəal iştirakçılarından biri olmuşdur. 1930-cu ildə üsyan amansızcasına yatırıldıqda o, Türkiyəyə keçmiş və 1987-ci ildə Ankarada vəfat etmişdir.''
Universitəsi nəşriyyatı, 1996. – s. 1-16. Həmçinin // Gürcüstan qəzeti. – Tiflis. – 1996. – № 34-42. Həmçinin // Xalq qəzeti. – Bakı. – 1996. – № 148-150. Həmçinin // Zəngəzur qəzeti. – Bakı. – 2000. – № 10. – s. 4-5; № 11. – s. 4-5; № 12. – s. 4-5. nəşriyyatı, 1998. – s. 55-58. "Xəzər Xəbər" jurnalı, № 137, 15 yanvar 2003-cü il, səh.30-31.
Qeyd: Bəzi yazılı məlumatlara görə (Bax: Qarayazı, 1-ci cild, səh.182) yazıçı Abbas Kirəcli 1940-cı ildə "Qaçaq İsaxan" adlı hekayə yazmış, lakin hekayə çap olunmamış qalmışdır. Təəssüf ki, axtarışlara baxmayaraq adı çəkilən əsərin əlyazmasını hələlik əldə etmək mümkün olmamışdır.
Həsr edilmiş şeirlər
1997-ci il oktyabrın 15-də İsaxanın vətənində - Gürcüstanın Qarayazı mahalında qəhrəmanın anadan olmasının 100 illiyi münasibəti ilə təntənəli tədbir keçirildi. Tədbirdə Qarayazı ziyalıları, el şairləri, İsaxanın adını həmişə hörmət və ehtiramla yad edən sadə kənd camaatı, Bakıdan getmiş elm adamları, şairlər, İsaxanın döğmaları iştirak edirdilər.
Borçalı aşıq məktəbinin görkəmli nümayəndəsi Aşıq Kamandar, Gürcüstan aşıqlar birliyinin sədri, şair Osman Əhmədoğlu, el şairi Zahid Ələmpaşalı Qaçaq İsaxana şeirlər həsr etmiş, Arif Mustafazadə "Qaçaq İsaxan haqqında elegiya" yazmışdır:
"Ziyarət" poeması, ümumiyyətlə, müəllifin (Hamlet İsaxanlının) doğma kəndini ziyarəti ilə bağlı xatirələr üzərində qurulmuşdur. Əsərdə Qaçaq İsaxan, xüsusilə onun ölümündən sonra nəslin qayğısını öz üzərinə götürən həyat yoldaşı Zeynəb və uşaqlarının keşməkeşli həyatının bəzi məqamları öz bədii təsvirini tapmışdır.
Haqqında film
Qaçaq İsaxan. Film 2001-ci ildə Azərbaycan televiziyasında nümayiş etdirilmişdir.
Nəslindən görkəmli şəxsiyyətlər
Hamlet İsaxanlı: "Mən İsaxanın nəvəsiyəm. Uşaqlıqdan hər yerdə İsaxanla bağlı çox söhbətlərin şahidi olmuşam. Onu gözü ilə görən ağsaqqallar, ağbirçəklər, aşıqlar, hökumət adamları, ailə və nəsil, sadə insanlar, ermənilər, gürcülər və onu heç vaxt görməmiş insanlar içlərində bir İsaxan əfsanəsi yaşadır, yeri düşən ilk anda bu barədə ehtirasla danışardılar. Mən böyüyəndə, tənqidi düşüncə sahibinə çevriləndə danışılanların bir hissəsinin şişirdildiyini zənn edir, bunu xalqın öz qəhrəmanını daha böyük görməsi ilə izah edirdim. Sadəcə düşünürdüm ki, bu cür hadisələr yalnız nağıllarda, əfsanə və dastanlarda, kitablarda ola bilər. Nəhayət, Tiflisdə arxivlərdə işləmək, axtarış aparmaq qərarına gəldim. İlk dəfə uyğun sənədləri tapanda nə cür hisslər keçirdiyimi sözlərlə ifadə etməkdə acizəm. Üsyanın xalq arasında deyildiyindən daha böyük olduğunu, İsaxan və onun yoldaşlarının göstərdiyi şücaət və qəhrəmanlıqların söylənilənlərdən daha artıq olduğunu gördüm. İsaxan haqqında saatlarla məhəbbətlə söz açanları daha yaxşı anladım" (Hamlet İsaxanlı: Dastanlaşan tarix: Bax: Zahid Ələmpaşalı. "Qaçaq İsaxan dastanı", Bakı, 2009, Xəzər Universitəsi Nəşriyyatı, səh.3-14.)
Meyson (Nyu-Hempşir)
Meyson — ABŞ-nin Nyu-Hempşir ştatının Hilsboro qraflığında yerləşən şəhər. 2010-cu ilin siyahıalmasına görə şəhərin əhalisi 1.382 nəfərdir. Uilton şəhəri ilə birlikdə Russel-Abbot Ştat Meşəsinə ev sahibliyi edir.
Tarixi
Meyson şəhəri ilk öncə Nambe Van kimi tanınmışdır. Müstəmləkəçi Benninq Vertuortun qardaşı oğlu Con Ventuort şəhərə Nyu-Hempşir ştatının qurucusu Kapitan Con Meysonun adını vermişdir. Kapitan Con Meyson tərəfindən həmçinin Qrinvil yaşayış məntəqəsi də yaradılmışdır.
Şəhərin yaxınlığında məşhur personaj olan Sem dayının yaradılmasında ilham mənbəyi rolunu oynadığına inanılan Sem Uilsonun evi yerləşir. Bu xüsusi mülk şəhərin simvolu sayılır. Şəhərin tanınmış digər şəxsi isə "Budaqcıq" ləqəbi ilə tanınan yazıçı və müəllim Elizabet Orton Consdur. 1759-cu ildə Elizabet Blud tərəfindən tikilmiş taxta Pikiti sarayı Consun 1948-ci ildə yazdığı Qırmızı papaq nağılının versiyasında model olmuşdur.
Coğrafiya
ABŞ əhalinin siyahıya alınması bürosuna görə şəhərin sahəsi 62,2 km2-dir. Şəhər sahəsinin yalnız 0,25 %-ni su sahəsi təşkil edir.
Rollinq körpüsü
thumb|right|250px|Rollinq körpüsü Rollinq körpüsü — İngiltərədə körpü
Tarixi
Tomas Hitervik tərəfindən hazırlanmış layihə əsasında körpünün tikintisi 2005-ci ildə başa çatdırılmışdır.
Quruluşu
thumb|right|250px|Körpünün quruluşu Bu unikal körpü Londonun Paddinqton rayonunda yerləşir. Əsas xüsusiyyəti hər cümə günü səkkizguşəli fiqur formasından körpüyə çevrilməsidir. Günün sonunda körpü yenidən səkkizguşəli fiqura çevrilir və hidravlika ilə idarə olunur.
Pekulyar qalaktika
thumb|right|Pekulyar qalaktikalardan biri olan [[Arp 273]] Pekulyar qalaktika - Mənası qəribə deməkdir. Ona görə ki, digər qalaktikalardan fərqli olaraq Habbl ardıcıllığına tabe deyil. 1966-cı ildə "Pekulyar qalaktikaların atlası" tərtib edilmişdir.
Calophyllum acutiputamen
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Barrankilya
Barrankilya (Barranquilla) — Atlantikonun paytaxtı, Kolumbiyanın şimalında yerləşir. Kolumbiya Karib bölgəsinin ən böyük liman, sənaye şəhəri və Kolumbiyada dördüncü ən böyük şəhərdir.
Tarixi
Şəhər Kolumbiyanın Qızıl Qapısı (La Puerta de Oro de Colombia) kimi tanınır. Halbuki şəhərin qurulduğu tarixə dair dəqiq məlumat yoxdur, lakin ilk qeyd 1629-cu il tarixinə aiddir. Buna baxmayaraq, yerli sakinlər aprelin 7-də Barrankilyanın yaranma gününü - mövcud şəhərə 1813-cü ildə bir kənd statusu verildiyi tarixə baxmağa üstünlük verirlər. 1834-cü ildə Barrankilya, Santa Marta şəhərindən bir qədər az və Kartaqena şəhərinin yarısından az olmasa (rəsmi əhali sayımına görə) 11.212 nəfər sayılır. .
Su nəqliyyatı
Barrankilya dənizdən 15 km məsafədə yerləşir və çay üzərində dayanmasına baxmayaraq, bu şəhər nisbətən yaxın vaxtlarda böyük bir limana çevrilmişdir. XIX əsrin sonuna qədər Maqdalena çayı boyunca yük daşıyan gəmilər, sahil şəhər Kartaqena şəhərini cənubi-qərbdə bir liman olaraq istifadə edirdi. Maqdalenanı Kalamara şəhərinə (Barrankilyanın təxminən 100 km cənubundakı) doğru saldılar və oradan Kalamarı Karib dənizi ilə əlaqələndirən kanalları davam etdirdilər. Daha sonra Magdalena Deltası gəmilərə çatmaq üçün çətin idi və yalnız XIX əsrin sonlarında xüsusi hidravlik işləri vəziyyətin yaxşılığını dəyişdirdi. Barrankilya limanının eyni vaxtda qurulması ilə dibi tənzimləmək üçün fəaliyyətlər bu şəhərin Kolumbiyada ən böyük limana çevrilməsinə kömək etdi. Buradan Kolumbiya qəhvəsi dünyanın bütün ölkələrinə dəniz ilə ixrac olunur. İxracın əhəmiyyətli məhsulları tekstil, sement, kimyəvi məhsulları da qəhvə ilə eyni səviyyədə xarici ölkələrə çıxarılırdı.
Laməislam (Xudafərin)
Laməislam - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 234 nəfər yaşayır (36 ailə).
Azərbaycanda atmosferin çirklənməsi
alt=Atmosferin çirklənməsi|thumb|289x289px|Kokslaşdırma sobasından çıxan [[tüstü nəticəsində atmosferin çirklənməsi.]] Azərbaycan Respublikasında SSRİ-nin dağılması nəticəsində ətraf mühiti kirləndirən sənaye müəssisələrinin əksəriyyəti dayandıqdan sonra atmosferə atılan zəhərli maddələrin miqdarı kəskin azaldı. 1987-ci ildə respublikanın hava hövzəsinə 2,05 mln.t zərərli tullantılar atılmışdır. Bunun 0,25 mln. tonu bərk maddələr (toz), 0,15 mln. tonu kükürd qazı, 0,99 mln. tonu isə karbohidrogenli birləşmələr olmuşdur. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin məlumatına əsasən SSRİ-nin dağıldığı 1991-ci ildə atmosfer havasına atılan zərərli tullantıların ümumi miqdarı artaraq 2,6 mln. tona çatmışdır. Bunların 0,11 mln. tonu bərk toz hissəciklər, 0,09 mln. tonu kükürd 2-oksid, 0,64 mln. tonu karbon oksidi, 0,08 mln. tonu azot oksidi, 1,67 mln. tonu karbon qazı, 0,04 mln. tonu buxarlanan kimyəvi maddələr təşkil edirdi.
Sənaye müəssisələrinin atmosferi çirkləndirməsi
Stasionar mənbələrdən atılan tullantıların əsas hissəsi tikinti materialları 26,6%, neft-kimya sənayesi 16,9%, energetika 16,9%, qaz sənayesi 15,7%, neft sənayesi 7,3%, əlvan metallurgiya 4,7%, elektrotexnika sənayesi 1,8% müəssisələrinin payına düşür. Əsas sənaye şəhərlərindəki vəziyyət sözün əsl mənasında təşviş doğururdu. Sumqayıtda zərərli tullantıların xüsusi təzyiqi 1200 t/km² (ümum respublika göstəricisindən 50 dəfə, ümumittifaq göstəricisindən 500 dəfə çox), Şirvan şəhərində 1000 t/km², Gəncədə 550 t/km², Mingəçevirdə 480 t/km², Bakıda 400 t/km² olmuşdur. Respublikada atmosferə buraxılan tullantıların miqdarının 80%-dən çoxu bu 5 şəhərin payına düşür: o cümlədən Bakı şəhərinin payına (66,1%), Sumqayıtın (4,5%), Gəncənin (3%), Mingəçevirin (2,5%), Şirvanın (5%) zərərli tullantı düşür. Bakı ilə yanaşı digər sənaye şəhərlərinin atmosferinin çirklənməsi nəticəsində də yaranan ekocoğrafi şəraitin əlverişli olmadığını söyləmək olar. Misal üçün, Gəncədə alüminium zavodu yenidən işə salındıqdan sonra təkə Gəncə şəhərində deyil, həmçinin ətrafdakı Samux, Xanlar, Şəmkir, Goranboy rayonlarında da havada olan zəhərli maddələrin miqdarı artmış və qəbul olunmuş həddən xeyli çox olmuşdur. Belə bir vəziyyət Şirvan şəhəri və ona bitişik rayonlarda da müşahidə edilir.
Şəhərlərin hava hövzəsinin çirkləndirilməsinin əsas səbəbi avadanlıq və qurğuların 50 ilə yaxın bir müddətdə dəyişdirilməməsi, atmosferin mühafizəsi üçün nəzərdə tutulmuş təbiəti mühafizə tədbirlərinin həyata keçirilməməsi, ətraf mühitin mühafizəsinə sərf edilən maliyyə vəsaitinin az olması və ya əksinə ayrılan pulların mənimsənilməməsi olmuşdur. İstilik elektrik stansiyalarında və istilik qızdırıcı mərkəzlərində təbii qaz əvəzinə mazutdan, xüsusilə bir çox hallarda yüksək faizli kükürdlü mazutdan istifadə edilməsi atmosferin çirkləndirilməsini daha da gücləndirmişdir. İlk müstəqillik illərində sənaye müəssisələrinin çox hissəsinin dayanmasına baxmayaraq, havanın tənzimləyici qurğularının təmirinə və bərpasına heç bir vəsait ayrılmadığından atmosferin çirklənməsi ağır olaraq qalırdı.
Xose Muxika
Xose Muxika — Uruqvay prezidenti.
Həyatı
Xose Muxika 1960–1980-ci illərdə diktatura əleyhinə silahlı mübarizədə iştirak edib. O, "Tupamaros" partizan qrupunun (rəsmi adı "Milli Azadlıq Hərəkatı"dır) üzvü olub və terror aktları, bank soyğunları, girov götürülməsi də daxil olmaqla müxtəlif qarşıdurma üsullarından istifadə edib. Xose Muxika bir neçə dəfə yaralanıb, işgəncələrə məruz qalıb və təxminən 15 il məhkum həyatı yaşayıb. Onun döyüş dostu Lusiya Topolanski də həbsxanadan keçib. Onlar 2005-ci ildə rəsmən evləniblər.
Təhlükəsizlik keşiyində (film, 1984)
Məzmun
Kinolent ölkəmizin yollarında hərəkətin təhlükəsizliyi üçün bu sahədə aparılan işlərdən bəhs edir.
Film haqqında
Film SSRİ Yol-Nəqliyyat Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Güngörən
Güngörən — İstanbul ilinin ilçəsi. İlçənin qərb hissəsi Paşaeli yarımadasında yerləşir. İstanbulun ən kiçik ilçəsidir. İlçənin sahəsi 8,39 km²-dir. 3 iyun 1992-ci ildə ayrıca ilçə adını qazanan Güngörən, şərqdə Zeytunburnu, cənubda Əsənlər və qərbdə Bağçalıevlər ilə qonşudur. 11 məhəllədən ibarət ilçəyə bağlı kənd yaşayış məntəqələri yoxdur.
Bombalı terror aktı
27 iyul 2008-ci ildə ilçədə iki bomba hücumundan sonra 17 nəfər ölmüş, 154 nəfər yaralanmışdır. Hücumlardan istifadə edilən bombaların RDX (plastik partlayıcı) olduğu bildirilsə də, hadisələrdə TNT-dən istifadə edilmişdir. PKK bu partlayışlardan sonra şübhəli bilindi. Kongra-Gel terror hücumlarının, PKK tərəfindən həyata keçirilmədiyini iddia etdi. DTP üzvləri bu hadisələrin arxasında Ergenekonun dayandığını izah etməyə çalışdılar. Hücumların kim tərəfindən və ya kim tərəfindən edildiyi ilə bağlı araşdırmalar hələ də davam edir.
İdman
İstanbul Güngörənspor 1-ci Liqada da mübarizə aparan klubdur. İstanbul Güngörenspor, futbolun ən müvəffəqiyyətli klublarından biridir. Bundan əlavə, İstanbul Güngörənspor, Haznədarspor, Tozqoparanspor, Günəştəpəspor kimi səmtlərə aid həvəskar futbol klubları var.
Əhali
Güngören ilçəsinin hüdudlarında olan yaşayış məntəqələrinin əhalisi İstanbul şəhərinin inkişafı ilə uyğundur. 1935-ci ildə 259 nəfər olan ilçənin əhalisi, 1960-cı ildən etibarən sürətlə artmağa başladı. Nəticədə, əhali 1970-ci ildə 20.000, 1985-ci ildə 115.000 və 1990-cı ildə 180.000-i ötmüşdür. 2000-ci ildə 271.000 olan Güngörənin əhalisi 2007-ci ildə 318.545 olmuşdur.
Aliyə Moldaqulova
Aliyə Nurmuhambetovna Moldaqulova (, 25 oktyabr 1925–4 yanvar 1944) — Sovet İttifaqı qəhrəmanı, snayper.
Həyatı
Aliyə Moldaqulova 1925-ci ilin oktyabrın 25-də Qazaxıstanın Xodbinsk rayonunun Bulak aulunda anadan olub. Hələ uşaq ikən valideynlərini itirən qızcığaz 8 yaşından əmisi Əbubəkrin ailəsində yaşayıb. Anası aclıq illərində kolxoz tarlasında qeyri qanuni buğda yığımı zamanı güllələnib, atası isə bəy nəslindən olub.
1935-ci ildə qızın əmisi Əbubəkr Hərbi Nəqliyyat Akademiyasına qəbul oldu. Bu səbəbdən ailənin bütün üzvləri Aliyə da başda olmaqla, Moskvaya köçdülər.
Alman əsgərini diri əsir tutan qız Döyüşlərdən birində 5 alman əsgəri bir neçə qız snayperin neytral əraziylə onlar tərəfə irəlilədiyini görəndə pusqu qurmağa başladılar. Birinci əsgəri Aliyə hədəfə ala bilir. Digər ikisini Zina və Nadya öldürür. Sağ qalan iki alman əsgərini isə qızlar yük maşınıyla komanda məntəqəsinə gətirirlər. 1944-cü il yanvarın 14-də baş vermiş döyüşdə Novosokolnikdə həlak olub. 1944-cü ilin yanvarında Novosokolnikov rayonunda yerləşən Kazaçixa kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə iştirakı onun döyüş yolunda xüsusi yer tutur. Səhər açılar-açılmaz batalyon hücuma keçdi. Səngərlərə bir neçə metr qalmış faşist əsgərlərinin pulemyotunun səsi sükutu pozdu. Aliyə cavab atəşi kimi sərrast qranat atışıyla onu susmağa məcbur etdi. Gün ərzində Aliyəgilin batalyonu iki əks-hücum edə bildi, səhər növbəti gün yenidən fəaliyyətlərini davam etdilər. Qarın üzərində uzanan Aliyə avtomatıyla soyuqqanlılıqla və dəqiq düşmənə snayper atəşi açırdı. Hər açılan sərrast atəş düşmənin əsgələrini məhv edir, ya da onlarda vahimə yaradırdı.
Üçüncü gün. Aliyə avtomatıyla olsa da, güllə onun tüfənginin optik nişangahını dağıdır. Buna baxmayaraq, o, düşmənə qarşı mübarizəsini davam etdirir. Mina qəlpəsi ilə yaralanmış əli ilə alman zabitləri ylə əlbəyaxa döyüşür, ikinci dəfə düşmən zabit onu yaralasa da, Aliyə onu məhv edə bilir. Ancaq ikinci yara digərindən daha ölümcül olduğundan bu Aliyənin son döyüşü olur.. Bu igid qazax qızı Novoskolnik rayonunun Monakovo kəndində dəfn edilib. İkinci Dünya mühribəsində 91 faşist əsgəri və zabitini məhv edib.
Aliyəni əbədiləşdirən məkanlar
1944-cü il 4 iyul tarixində Aliyə Moldaqulovaya ölümündən sonra müharibədə göstərdiyi qəhrəmanlığa və şücaətinə görə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilib, eləcə də Lenin ordeniylə təltif edilib. Aliyənin xatirəsi bir çox məkanlarda əbədiləşdirilib. Adına küçə, məktəb var. Moskva, Almatı, Astana, Aktyubinsk və doğulduğu şəhərdə abidələr ucaldılıb. Şəhid olduğu məkanda Novosokolnikdə memorial kompleks buranı ziyarət edənləri valeh edir. Aktyubinskdə ərazi memorial muzey yaradılıb. Aliyənin şücaəti və həyatı barədə sənədli film "Aliyə" (rejissor M.Saqatov) və "Snayperlər" adlı bədii film çəkilib. (rejissor B.Şamşiyev) Müğənni Roza Rımbayevanın ifa etdiyi "Aliyə" adlı mahnı tamaşaçı sevgisi qazanıb.
Sultan Ərətna bəy Uyğur
Sultan Əlaəddin Ərətna bəy Cəfər bəy oğlu Uyğur (1344-1352)—Ərətna bəyliyinin qurucusu və sultanı.
Həyatı
Çalisqanligi, ədaləti və qabiliyəti sayəsində diqqət çəkən Ərətna bəy, Anadoluda oldugu sirada bacısını Elxanlı Rum valisi Əmir Teymurtaş Çobanlı (1314-1327) ilə evləndirərək onunla qohum oldu. Bu sayədə O, Əbu Səid Bahadir xanin birinci dərəcədəki əmirləri arasina girməyi bacardi. Teymurtaşin yardimçisi olaraq fəaliyyət göstərən Ərətna bəy, eyni zamanda Anadolu xalqi üzərində yaxşı nüfuz qurmağa və özünü sevdirməyə çalisirdı. O, Anadoludaki xalqla yaxşı davranır, hər kəslə adalətlə müamilə edirdi. Monqollarin Anadolu valisi Əmir Teymurtaş Çobanlı isə istilaçi və yayilmaçi bir hərəkət içərisində olub, burada müstaqil bir dövlət qurmaq və istiklalini elan etmək düsüncəsində idi. Anadolu bəylərini ortadan qaldirmaq için mücadələyə girisən Teymurtaş, Ərətna və Sungur aga kimi elxanli əmirlərinə qarsi da cəbhə almisdi. Teymurtaşin bu davranişi sonucunda Ərətna bəy və Sungur aga Qaraman ölkəsinə qaçmisdilar. Ancaq bu sirada elxanlilarin mərkəzində Əbu Səid Bahadir xan ilə Əmir Çobanin arasi açilmis və sonucunda da Əmir Çoban öldürülmüsdü. Atasinin ortadan qaldirildigini ögrənən Anadolu valise Əmir Teymurtaş, siranin ona da gələcəyini düsünərək, Anadolunu qaynı Ərətnaya biraxaraq Misirə qaçdi (1328).
Əmir Teymurtaşin Misirə qaçisina çox sevinən Ərətna bəy dərhal Sivasa gələrək buraya hakim oldu. Bu sirada Əbu Səid Bahadir xan, Teymurtaşi cəzalandirmaq üzərə Iranc noyan idarəsindəki bir ordunu Anadoluya göndərmisdi. Ərzurum üzərindən Sivasa gələn monqol sərkərdəsi Iranc noyan, burada olan Ərətna bəyə, Teymurtaşi taqib etmək üzərə ona qatilmasini söylədi. Ancaq Ərətna bəy, Sivasi bos biraxamayacagini bildirərək Iranc noyana qatilmadi. Buna görə Iranc noyan, Sivası ələ keçirmək üçün mühasirəyə aldısa da, uğur qazanmadı. Iranc noyan, Sivasdan ayrilib Niksara getdiyi sirada, Qaramanoglu Yaxşı bəy tərəfindən öldürüldü. Onun ölümü ən çox Əmir Ərətnani sevindirdi. Ancaq elxanli hökmdari Əbu Səid Bahadir xan bu sirada Anadoluya yeni bir vali təyin etmisti. Umumi vali sifətiylə 1329-cu ilin əvvələrində böyük bir ordu ilə Anadoluya gələn Cəlayırlardan Seyx Həsən, Qaramanoglu basda olmaq üzrə bütün Anadolu bəyliklərini itaəti altina aldi. Bu sirada Ərətna bəy də Seyx Həsən Cəlayırın hüzuruna gedərək itaətini ərz etdi. Buna görə Seyx Həsən, Ərətna bəyi özünə vəkil təyin edib Azərbaycana döndü. O, zaman zaman Anadoluya gəlib bir sürə qaldiktan sonra təkrar mərkəzə gedirdi.
Ərətna bəy, görünüsdə Seyx Həsən Cəlayırə itaət edər kimi hərəkət edərkən, əslində Anadoluya özü hakim olmaq üçün hazirliq işinə başlamışdı. Üstəlik Anadolu xalqının məzacina vaqif və mərhamətli bir zat oldugundan xalq onun idarə tərzindən son dərəcə məmnun idi. Bu sirada Əbu Said Bahadir xanin övlad biraxmadan ölümü (1337) görə, Seyx Həsən Cəlayır, meydana çixan qarişiqliqlardan istifadə edib Monqol ölkəsində özünə bir yer qapmaq üzrə Irana getdi. Beləcə Ərətna bəy daha sərbəst hərəkət etmə imkani tapdı. Daha sonra Iraqda yerləşən Seyx Həsən Cəlayırdan ümidini kəsən Ərətna bəy, Məmlük sultani Məlik Nasirə müraciət edərək onun himayəsinə girdi (1338). Ərətna bəy bu tarixdən sonra Misir sultani Məlik Nasirə tabe olaraq Anadolu valilisi olub, onun adina xütbə oxutmağa və sikkə bastirmağa başladi. Beləcə Ərətnalilar üçün yeni bir dövr baslamiş oldu.
Daha sonra Ərətnanın, Teymurtaşin oglu Kiçik Seyx Həsən Çobanlı ilə mücadilə etdiyini görürük. Atasi Teymurtaşin Misirdə öldürülməsindən sonra, Azərbaycanda durumunu qüvvətləndirən oglu Kiçik Seyx Həsən, Anadol'da haqqi oldugunu iddia edərək Ərətnanın ona itaət etməsini istədi. Ancaq Ərətna bəy onun bu təklifini qəbul etmədi. Buna görə Seyx Həsən Çobanlı, Şərqi Anadoluya girərək Ərətna bəyin üzərinə yürüdü. Iki tərəf ordulari, Sivasla Ərzincan arasindaki Qərənbükdə qarşilaşdilar. Burada aparılan savasda Ərətna bəy qalib gəldi və çox qənimət ələ keçirdi (1343). Bu zəfərdən sonra Anadoludaki nüfuz və etibari daha da artan Ərətna bəy, Əlaəddin ünvani ilə sultanligini elan etdi (1344).
Orta Anadolunun böyük bir qisminə sahib olan Ərətna bəy, sultanliğını elan etdikdən sonra xütbə və sikkələrindən Məmlüklü sultanının adını qaldırdı.
Əlaəddin Ərətna bəy, qonşulari olan Zülqədərlilər, Qaramanlılar, Osmanlılar, Tacəddinoğullari və Amasiya bəyləri ilə bəzən dost, bəzən də düsməncə münasibətlərdə olurdu. İlk anlaşmazliq Zülqədəroğullarının Ərətna bəy ərazisinə hücum etməsi ilə başladi. Ancaq Misir Məmlüklü sultanının araya girməsi ilə iki bəylik arasinda çıxması mühtəməl savaşlar önləndi.
Orta Anadolunun böyük bir qismina sahib olan Ərətna bövlət'nin mərkəzi öncə Sivas, daha sonra da Qeysəri idi. Ərətnalilara aid digər Anadolu səhərləri isə Nigdə, Toqat, Amasiya, Ərzincan, Şərqi Qarahisar, Niksar, Canik, Dəvəli, Qarahisar, Çorum, Zilə, Ürgüb, Xarput, Mərzifon, Qirşəhir, Darəndə və Gümüsxanədən ibarət idi. Əlaəddin Ərətna Orta Anadoluda dövlətini qurub yuxarida adi keçən şəhərlərə hakim olduqdan sonra 1352-ci ildə öldü. Qeysər'də Kösk adı verilən məhəllədəki türbəsinə dəfn edildi.
Ölkəsindəki xalqa qarşi son dərəcə adil və şəfqətli bir idarəçilik uyğulayan Ərətnanın ölümü Anadoluda və qonşu ölkələrdə böyük bir üzüntüyə səbəb oldu. Çünkü onun bərabərinə az rastlanan bir idarəçi idi. Özü, Monqol ordusunda sərkərdə oldugu halda, Anadoluda meydana gələn anarxiyanı, təqib etdiyi usta siyasəti, ədaləti və şəfqəti sayəsində ortadan qaldirmiş, birlik və bərabərliyi ortaya qoymuşdu. Elmə və mədəniyyətə də önəm verən Ərətna bəy ərəbcə bilirdi. İbn Bətutə, 1333-cü ildə Ərətna bəy ilə görüsdüyünü və onun ərəb dilini fasih olaraq söylədiyini bildirir.
Müasirlərindən Hələbli Nurəddin Həsən isə ‘Ərətna adil, təbəəsi arasında sayılan, əzmli, cəsur və mükərrəm olub, hərkəs haqqında mültefit və mütəvazı idi’ deyir. Misirli Səlahəddin Safadi də onun mütədəyyin, xeyirsevər, təmiz və pəhrizkar, elm və fəzilət əhilləriylə söhbətdən doymaz və fəzilət sahibi olduğundan bəhsetmişdir."
Lamə-i Ərəmənə (Xudafərin)
Lamə-i Ərəmənə - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Calophyllum antillanum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycanın qadınlardan ibarət U-19 milli futbol komandası
İndiyədək qatıldığı 5 Avropa çempionatında yalnız birinci mərhələ keçən millimiz bu müddətdə keçirdiyi 18 qarşılaşmada 6 qələbə qazanıb, 2 heç-heçə edib və 10 dəfə uduzub. Beş ildə 16 top vuran qızlarımız 61 dəfə topu öz qapısında görüb.
Qeyd edək ki, Azərbaycan yığması iki dəfə birinci seçmə mərhələyə ev sahibliyi edib.
Cərrahilik
Cərrahilik (osm. ) bir İslam təriqəti, Xəlvətiyyənin qolu olan Ramazaniyyənin alt şöbəsi. Cərrahilik adını qurucusu olan Nurəddin Məhəmməd ibn Abdullah ər-Rumi əl-İstanbuli əl-Cərrahidən alır. 17-ci əsrin sonlarında qurulmuş olan Cərrahi təriqəti, qədim İstanbulun ən çox yayılmış təriqətlərindən biri idi.
Qədim Cərrahi təkkələri
30 noyabr 1925 tarixində Təkkə və zaviyələrin bağlanmasına dair qanun qüvvəyə mindiyində, İstanbulda olan Cərrahi təkkələri bunlar idi:
Cərrahi şeyxləri
Cərrahi təriqətinin asitanə postnişinlərinin adları belə idi:
Braziliya kalofillumu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Məşədhəsənli (Xudafərin)
Məşədhəsənli - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 230 nəfər yaşayır (47 ailə).