cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ekologiya hüququ
Ekoloji hüquq
Şəxsiyyətin ekoloji hüququnda ona bir tərəfdən təsərrüfat fəaliyyətinin subyekti, təbii mühitə təsir göstərən, ona görə məsuliyyət daşıyan, digər tərəfdən belə təsirin obyekti, ekoloji ziyanın qarşısını almaq, bərpa etmək hüququna malik kimi baxılır. Bu zaman vətəndaşların ətraf mühitə olan hüququ iki əsas vəziyyət ilə müəyyən olunur: ekoloji tərbiyə və təhsillə, ekoloji hüquqların dövlət təminatı ilə. Mövcud vəziyyət onunla şərtlənir ki, hər bir vətəndaş (ixtisasından asılı olmayaraq) ekoloji biliklərin'əsasını bilməlidir və işçiləri bu və ya digər vəzifəyə qoyduqda onun ekoloji hazırlığının səviyyəsini nəzərə almaq lazımdır.
Vətəndaşların ekoloji hüquqlarının dövlət təminatına vətəndaşların sığortası, dövlət və ictimai fondların yaradılması, təbii mühit üzərində nəzarət və müşahidə və s. daxildir.
Vətəndaşların ekoloji hüquqları aşağıdakılardır:
Təzəkənd (Heris)
Təzəkənd - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 18 nəfər yaşayır (6 ailə).
Tərcümə çətinlikləri (film, 2003)
Tərcümə çətinlikləri  — Sofiya Koppolanın rejissorluğu altında 2003-cü ildə çəkilmiş ABŞ istehsalı bədii film. Ekzistensional melodrama qərib Yaponiyada olan iki tənha amerikalı, yaşlı və uğrulu karyeralı kişi (Bill Mürrey) və cavan qadının (Skarlet Yohansson) qarşılıqlı münasibətindən bəhs edir.
Filmin premyerası 29 Avqust 2003-cü ildə Telluride Beynəlxalq Film Festivalında baş tutdu. Film 12 sentyabr 2003-cü ildə ABŞ-də Focus Features himayəsi altında məhdud prokata çıxdı və ilk həftəsonu 925.087 dollar gəlir əldə etdi. Üç həftə sonra distribyutor əsəri geniş prokata yayımladı və 21 mart 2004-cü il tarixinədək dünya miqyasında 119 milyon dollar qazandı (filmin çəkiliş büdcəsi 4 milyon dollar idi).
Kinolent "Oskar" mükafatının dörd nominasiyasını ("Ən yaxşı film" və "Ən yaxşı kişi rolu" (Bill Mürrey) daxil olmaqla) qazandı, ancaq yalnız birini, "Ən yaxşı orijinal ssenariyə" görə qazandı. Qızıl qlobus mükafatı da filmi görməzdən gəlmədi: mükafatlandırma mərasimində film üç kateqoriyada ("Ən yaxşı film — komediya və ya müzikl" daxil olmaqla) qalib gəldi və daha ikisinə namizəd oldu. On doqquz yaşlı Skarlet Yohansson və Bill Mürrey Britaniya Akademiyasının BAFTA mükafatının müvafiq olaraq "Ən yaxşı baş rol aktrisası" və "Ən yaxşı baş rol aktyoru" nominasiyalarında qalib gəldilər. Ümumilikdə, film 77 müxtəlif film mükafatı aldı və başqa 66-ya namizəd göstərildi.
Bu günə qədər film müstəqil Amerika kinosunun ideal nümunələrindən biri sayılır. 2000-ci illərin sonlarında film aparıcı tənqidçilər və film yayıncıları tərəfindən son on ilin ən yaxşılardan biri seçildi.
Sevast
Sevast (, mənası – hörmətli) və ya sevasta (qadın variantı) — latınlara aid Avqust titulunun yunan variantı kimi istifadə edilən termin. Bu termin, eləcə də sevastokrator kimi törəmələri XI əsrin sonlarından Komninlər dövrünə qədər Bizans imperiyasının titul sisteminin əsasını təşkil etmişdir.
Pir (din)
Pir və ya ocaq — Azərbaycanda dini etiqad və inamla bağlı ibadət və sitayiş yeri.
Etimologiya
"Pir" sözü Azərbaycan dilinə farscadan (پیر) keçmişdir, "qoca adam" deməkdir. "Ocaq" sözü qədim türk dilindən təkamül etmiş, "od" sözü və "+caq" şəkilçisindən əmələ gəlmişdir.
Tarixi
Pirlər Azərbaycanda paqanizm dövründən məlumdur. İnsanlar möcüzə gücünə malik olduğu inanılan ağac (dağdağan, qarağac və s.), dağ, böyük daş, müqəddəs din xadimlərinin, təriqət başçılarının qəbir və türbələrini pir hesab etmişdilər. Qəbilə, icma və ailə ilə bağlı olan bu məfhum əslində qədim etiqadların, yəni əcdadlara sitayişin qalığı kimi təzahür etmişdir. Pirlər sonsuzluq, şikəstlik, ruhi və cismani xəstəliklər kimi naçar dərdlərə imdad diləyənlərin və qəlbində niyyət tutanların nəzir-niyaz, ibadət və "müalicə" yeri olmuşdur. Pirlərə nəzir verilirdi. Din xadimlərinin insanları aldadaraq pirləri qazanc mənbəyinə çevirməsi Azərbaycanın qabaqcıl ziyalılarının kəskin tənqidinə səbəb olmuşdur. 1920-ci ildə Bakı əməliyyatı ilə Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra dövlət tərəfindən pirlərə qarşı kampaniya başladılmışdı.
Populyar mədəniyyətdə
Nəriman Nərimanov və Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev "Pir" əsərlərində pirlərin mürtəce mahiyyətə malik olduğunu irəli sürərək tənqid etmişdilər.
Günel Həmidova
Günel Həmidova- Azərbaycan kino və teleserial aktrisası.
Həyatı
24 oktyabr 1985 ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 176 nömrəli məktəbdə təhsilini başa vuruqdan sonra Asəf Zeynallı adına musiqi kollecinə daxil olub. 2005-2009-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin “Musiqişünaslıq” ixtisası üzrə ali təhsilini Fərqlənmə diplomuyla bitirmişdir. Hal-hazırda aktrisa kimi fəaliyyət göstərsə də zaman-zaman müxtəlif kanallarda aparıcılıq sənətilə də məşğul olmuşdur.
Filmoqrafiya
Öncəliklə aktrisalıq fəaliyyətinə Bakı uşaq teatrında başlayan Günel Həmidova hal-hazırda bu fəaliyyətini müxtəlif film və seriallarda rol almaqla davam etdirir. Xəzər tvdə nümayiş olunan “Həyat varsa” telesrialının bəxtsiz gəlin buraxlışında “Aysu” obrazını, “Gözlənilməz zəng” adlı buraxlışında isə “Nərmin” obrazını canlandırıb. Bundan başqa onun digər qısa metrajlı filmi “Tələs ömrümə” filmi olmuşdur ki burda o “30 yaşlı, subay müəllimə” rolunu canlandırıb. 2013-2016 cı illərdə Xəzər tvdə nümayiş olunan “Bir ailəm var” teleserialında “Səma” obrazında tamaşacıların qarşısına çıxan Günel Həmidova hal-hazırda Atv kanalında nümayiş olunan “Sən olmasaydın” adlı teleserilın “Ləman” adlı obrazıyla, ARB kanalında nümayiş olunan "Uçurum" teleserialında Nərminə rolu ilə çıxış edir.Xəzər tv də yayımlanan "Qayıdış"serialında Qumru obrazında çıxış edir
Cin Kennedi Smit
Cin Enn Kennedi Smit (tam adı: ; ) — ABŞ diplomatı, fəal, yazar, ABŞ-nin İrlandiyadakı səfiri (1993-1998). Kennedi ailəsinin üzvüdür: Cozef Patrik Kennedi və Roza Kennedinin ailəsində dünyaya göz açıb. Doqquz övladdan səkkizincisi və yaşca ailənin ən kiçik qızıdır. Prezident Con Kennedi, Senator Robert Frensis Kennedi, Senator Ted Kennedi və Xüsusi Olimpiadanın yaradıcısı Yunis Kennedi Şrayverin bacısıdır.
ABŞ-nin İrlandiyadakı səfiri olarkən Smit, Şimali İrlandiya sülh prosesində Prezident Bill Klintonun Dublindəki nümayəndəsi kimi çıxış etmişdir. ABŞ hökumətindən Şinn Feyn partiyasının sədri Cerri Adams üçün viza verilməsini xahiş etdiyinə görə sərt tənqid edilmişdi. Halbuki Smitin ailəsi iddia edirdi ki, onun bu addımı İrlandiya Respublikaçı Ordusunun 1994-cü ildə atəşkəs elan etməsində təsirli olmuşdu. İrlandiya Prezidenti Meri Makelis ölkədəki xidmətlərinə görə 1998-ci ildə Smitə fəxri İrlandiya vətəndaşlığı vermişdi.
Smit, sağlamlıq imkanları məhdud insanların incəsənətlə məşğul ola biləcəyi cəmiyyətin yaradılmasını nəzərdə tutan beynəlxalq səviyyədə tanınmış qeyri-hökumət təşkilatı "Çox Xüsusi İncəsənət"-in təsisçisidir. 2011-ci ildə Prezident Barak Obama tərəfindən həmin təşkilatdakı fəaliyyətinə və əlillərə qayğısına görə ABŞ-nin vətəndaşlara təqdim edilən ən yüksək mükafatı olan Prezident Azadlıq medalı ilə təltif edilmişdir.
Həyatı və təhsili
Cin Enn Kennedi Massaçusetsin Boston şəhərində böyük bacısı Ketlin Kavendişin səkkizinci ad günündə anadan olmuşdur. Cozef P. və Roza Kennedilərin doqquz övladından səkkizincisidir. Prezident Con Kennedi, Senator Robert Frensis Kennedi, Senator Ted Kennedi və Xüsusi Olimpiadanın yaradıcısı Yunis Kennedi Şrayverin bacısıdır. Deyilənə görə, Kennedi uşaqları arasında ən utancağı və ən tədbirlisidir. Manhettenvil Kollecində təhsil alıb. Burada gələcək gəlinləri Etel Skeykl (Etel 1950-ci ildə Cinin böyük qardaşı Robert ilə ailə həyatı qurur) və Coan Bennett (Coan 1958-ci ildə Cinin kiçik qardaşı Ted ilə ailə həyatı qurur) ilə rəfiqə olur. Kennedi Manhettenvildən 1949-cu ildə məzun olur.
Siyasətə daxil olması
Kennedinin siyasi fəaliyyəti böyük qardaşı Conun siyasi fəaliyyəti ilə sıx əlaqəli idi. Belə ki, o, qardaşının 1946-cı il Konqres, 1952-ci il Senat və nəhayət 1960-cı il Prezident seçkilərində təbliğat və təşviqat kampaniyasının aparılmasında çalışır. Cin və bacı-qardaşları Cona Texas və Viskonsin kimi qabaqcıl ştatlarda səs toplaması üçün kömək edirdilər. Cin bu kampaniyalarda könüllüdən çox bir bacı kimi dəstəyini nümayiş etdirir və valideynlərinin onlara verdikləri nəsihəti vurğulayırdı: "bir şeyi əldə etmək üçün birgə səy göstərin".
1968-ci ildə Demokrat Partiyasından Prezidentliyə seçkilərin ilkin mərhələsini qazandıqdan sonra iyunun 5-də sui-qəsdə məruz qalan Robert Frensis Kennedinin qətli zamanı Cin və həyat yoldaşı Los-Ancelesdə Ambassador Hoteldə idilər.
ABŞ-nin İrlandiyadakı səfiri
1993-cü ildə Smit ABŞ Prezidenti Bill Klinton tərəfindən ABŞ-nin İrlandiyadakı səfiri təyin edilmişdir. Beləcə ABŞ Prezidenti Franklin Delano Ruzvelt-in hakimiyyəti dövründə ABŞ-nin Birləşmiş Krallıqdakı səfiri təyin edilmiş atasının başlatdığı diplomatik irsi davam etdirmişdir. Səfir kimi, Smit Şimali İrlandiya sülh prosesində əsas rol oynamışdır. Özünün ekumenist görüşlərinin ifadəsi olaraq, heç olmasa bir dəfə Anqlikan birliyinin muxtar əyaləti olan İrlandiya Kilsəsinin kafedralında fikir ümumiliyinə nail olmuşdur.
İrlandiya Prezidenti Meri Makelis ölkədəki xidmətlərinə görə 1998-ci ildə Smitə fəxri İrlandiya vətəndaşlığı vermişdi. Mərasimdə Makelis Smitin "sabitqədəmliyi"ni xüsusilə vurğulamışdı. İrlandiyanın Baş naziri Berti Ahern Smitə belə demişdi: "Siz İrlandiyada hər kəs üçün daha yaxşı həyat qurmağa kömək etdiniz".
10 aprel 1998-ci il tarixli məşhur Belfast Sazişinin bağlanmasından təxminən üç ay sonra — 4 iyul 1998-ci ildə Smit səfir vəzifəsindən azad edildi.
Şinn Feyn qalmaqalı
1994-cü ildə ABŞ hökumətinin Şinn Feyn partiyasının sədri Cerri Adamsa viza verməsini dəstəkləyən Cin Kennedi Smit artıq ABŞ xarici siyasətində diqqət mərkəzində idi. Smit regiondakı fəaliyyətinə görə alqışlansa da, viza məsələsindəki mövqeyinə görə tənqid atəşinə tutulmuşdu. Ailəsi iddia edirdi ki, həmin illərdə sülhə nail olma prosesində bu, olduqca həlledici amil idi. Öz xatirələrində qardaşı Ted yazırdı: "Cini inandırmışdılar ki, Adams artıq silahlı mübarizəyə davam etməklə İRA-nın vahid İrlandiya yaratmaq məqsədinə nail olacağına inanmır" və "Onun nə düşündüyünü aşkar etmək, təyyarədən endikdən sonra Cinlə etdiyimiz cəmi bir neçə saatlıq söhbət qədər vaxtımızı aldı — Şimali İrlandiya çıxmazında bir nailiyyət imkanı idi onun düşündüyü ən önəmli məsələ".
1996-cı ilin martında Dublindəki ABŞ səfirliyində ABŞ hökumətinin Adamsa viza verməsi ilə bağlı Smitin xahişini rədd edən və ona "müxalif kanal" məktubu göndərən iki Xarici Xidmət əməkdaşından qisas aldığı üçün ABŞ-nin Dövlət Katibi Vorren Kristofer tərəfindən Smitə töhmət verilmişdi. Xarici Xidmət Jurnalı ABŞ Dövlət Departamentinin məsələ ilə bağlı hesabatını "şiddətli tənqidi" adlandırdı. 1996-cı ilin dekabrında Smitin səfirliyin işçilərinə Dublindəki yaşayış yerini təmir etmək üçün vergi ödəyicisinin pulunu xərcləməklə bağlı təzyiq göstərdiyi ətrafında xəbərlər yayılmışdı. Bununla əlaqədar Smitin səfirliyi idarə etməsi Boston Herald qəzeti tərəfindən tənqid edilmişdi. Həmçinin Smitin ABŞ-nin maraqların toqquşması qanunlarını pozduğu da baş qaldıran iddialar arasında idi. 2000-ci il 22 sentyabr tarixli press-relizində ABŞ Ədliyyə Nazirliyi Smitin ona qarşı qaldırılmış iddiaları həll etmək üçün 5,000 ABŞ dolları xərclədiyini bəyan etmişdir.
Mükafatları və sonrakı fəaliyyəti
thumb|right|Kennedi Smit (solda) Viktoriya Recci Kennedi ilə birlikdə (2008) İrlandiyadakı və əlillər cəmiyyətindəki fəaliyyətinə görə Smit bir neçə mükafata layiq görülmüşdür. 1998-ci ildə İrlandiya hökuməti tərəfindən ona fəxri vətəndaşlıq verilmiş, Şimali İrlandiyada sülhə nail olunması və sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlara göstərdiyi dəstəyə görə 2007-ci ildə Boston İrland Cəmiyyəti tərəfindən Qızıl medal ilə təltif edilmişdir. 2009-cu ldə Smit və Ted Kennedi Şimali İrlandiyadakı sülh prosesinə dəstəklərinə görə Tippereri Sülh Mükafatına layiq görülüblər.
2011-ci ilin fevralında Prezident Barak Obama tərəfindən əlillərlə çalışmalarına görə ABŞ-nin vətəndaşlara təqdim edilən ən yüksək mükafatı olan Prezident Azadlıq medalı ilə təltif edilmişdir.
Xatirə
2016-cı ilin oktyabrında Smit, Kennedi klanı haqqında xatirələrindən bəhs edən "Doqquzumuz: Böyüyən Kennedi" kitabını dərc etdirmişdir.
Şəxsi həyatı
19 may 1956-cı ildə Cin Kennedi Müqəddəs Patrik kafedralına məxsus kiçik kilsədə keçirilən mərasimdə biznesmen Stiven Edvard Smit ilə ailə həyatı qurmuşdur. İki uşağı var: vəkil Stiven Edvard Smit (oğul) və həkim Vilyam Kennedi Smit. İki qızı isə övladlığa götürüblər: Amanda Smit və Kim Smit.
1990-cı il 19 avqustda Stiven Edvard Smit xərçəngdən həyatını itirmişdir. Bir il sonra kiçik oğlu Vilyam Floridada zorlama cinayətini törətməkdə təqsirli bilinsə də, bəraət almışdır.
Smitin böyük bacısı Yunis Kennedi Şrayver 11 avqust 2009-cu ildə vəfat etmişdir. Yunisin 14 avqust 2009-cu ildə keçirilmiş yas mərasimində Smit iştirak etməmiş, həmin gün nasaz qardaşları Tedə baş çəkmişdir. Ted Kennedi isə həmin il avqustun 25-də dünyasını dəyişmişdir. Beləcə, Cin Kennedi Smit Cozef və Roza Kennedilərin həyatda qalan tək övladıdır. Smit, Tedin 29 avqustda keçirilən yas mərasiminə qatılmışdır.
ABŞ uyğurları
ABŞ uyğurları — Uyğurların ABŞ-dəki tarixi 1960-cı illərdən az sayda mühacirin gəlişi ilə başlayır.20-ci əsrin sonlarında, bir sıra Sincan münaqişələrindən sonra, milyonlarla uyğur vətənləri Şərqi Türküstandan (Çin) Qazaxıstan, Türkiyə, Avropa, Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya və digər ölkələrə və yerlərə qaçdı.2010-cu ildə ABŞ-dəki uyğur əhalisinin sayı 200 000-dən çox olduğu təxmin edilirdi, lakin Uyğur Amerika Assosiasiyası 2009-cu ilin iyulunda Çində repressiyalara görə 2010-cu illərdə daha çox insanın ABŞ-yə köçdüyünü bildirib.2022-ci ilə kimi Uyğur Amerika Assosiasiyası ABŞ-də təxminən 250.000 Uyğur olduğunu təxmin edir, Sürgündəki Şərqi Türkistan Hökuməti isə ABŞ-də 250.000 Uyğur olduğunu təxmin edir. ABŞ-də uyğurların ən çox yaşadığı Vaşinqton bölgəsində 130 mindən çox uyğurun, Virciniyada da daha çox uyğurun yaşadığı bildirilir.Los Anceles, Nyu York, San Fransisko və Hyustonda da azsaylı uyğurlar yaşayır.
2019-cu ilə gəlincə, Çin hökumətinin Birləşmiş Ştatlarda yaşayan uyğur etnik mənsubiyyətindən təxminən 250 000 insanın danışıq və hərəkətlərinə nəzarət etmək cəhdi ilə Birləşmiş Ştatlarda uyğurlara qarşı müntəzəm olaraq təzyiq və təhqirlər həyata keçirdiyi bildirilir. 2020-ci il Uyğur İnsan Haqları Siyasəti Aktının 8-ci bölməsi "Birləşmiş Ştatlarda təqib və ya hədə-qorxu ilə üzləşmiş ABŞ vətəndaşlarını və sakinlərini, o cümlədən ABŞ-də qanuni olaraq təhsil alan və ya müvəqqəti işləyən etnik uyğurlar və Çin vətəndaşlarını qorumaq səyləri haqqında hesabat tələb edir.
Uyğur Amerikalılar
Uyğurların ABŞ-dəki tarixi 1960-cı illərdən az sayda mühacirin gəlişi ilə başlayır.20-ci əsrin sonlarında, bir sıra Sincan münaqişələrindən sonra, milyonlarla uyğur vətənləri Şərqi Türküstandan (Çin) Qazaxıstan, Türkiyə, Avropa, Kanada, Avstraliya, Yeni Zelandiya və digər ölkələrə və yerlərə qaçdı.2010-cu ildə ABŞ-dəki uyğur əhalisinin sayı 200 000-dən çox olduğu təxmin edilirdi, lakin Uyğur Amerika Assosiasiyası 2009-cu ilin iyulunda Çində repressiyalara görə 2010-cu illərdə daha çox insanın ABŞ-yə köçdüyünü bildirib.2022-ci ilə kimi Uyğur Amerika Assosiasiyası ABŞ-də təxminən 250.000 Uyğur olduğunu təxmin edir, Sürgündəki Şərqi Türkistan Hökuməti isə ABŞ-də 250.000 Uyğur olduğunu təxmin edir. ABŞ-də uyğurların ən çox yaşadığı Vaşinqton bölgəsində 130 mindən çox uyğurun, Virciniyada da daha çox uyğurun yaşadığı bildirilir.Los Anceles, Nyu York, San Fransisko və Hyustonda da azsaylı uyğurlar yaşayır.
2019-cu ilə gəlincə, Çin hökumətinin Birləşmiş Ştatlarda yaşayan uyğur etnik mənsubiyyətindən təxminən 250 000 insanın danışıq və hərəkətlərinə nəzarət etmək cəhdi ilə Birləşmiş Ştatlarda uyğurlara qarşı müntəzəm olaraq təzyiq və təhqirlər həyata keçirdiyi bildirilir. 2020-ci il Uyğur İnsan Haqları Siyasəti Aktının 8-ci bölməsi "Birləşmiş Ştatlarda təqib və ya hədə-qorxu ilə üzləşmiş ABŞ vətəndaşlarını və sakinlərini, o cümlədən ABŞ-də qanuni olaraq təhsil alan və ya müvəqqəti işləyən etnik uyğurlar və Çin vətəndaşlarını qorumaq səyləri haqqında hesabat tələb edir.
Əsbxan (Heris)
Əsbxan - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 103 nəfər yaşayır (24 ailə).
Allahım, sən böyüksən (film, 2008)
Allahım, sən böyüksən (hind: गॉड तुस्सी ग्रेट हो, Rom: God Tussi Great Ho) hind dilində çəkilmiş və 15 avqust 2008-ci ildə kinoteatrlarda nümayiş etdirilən hind komediya filmidir. Bu Hollivud komediyası olan film, Qüdrətli Brus filminin remeykidir. Bu film kommersiya müvəffəqiyyəti qazanmamış və kassada müvəffəqiyyətsiz olmuşdur.
Utuqlu
Şamaxı r-nu ərazisində Pirsaat çayının sol tərəfındəki Çobançatladan dağının şərq tərəfındə Əhmədli (Kürdəmic) kəndinin torpaq sahəsindədir. Utuq çayı Gilgilçayın qoludur. Kəndin ərazisindən axdığından Utuq çayı adlanmışdır.19 əsr mənbələrindən məlum olur ki, Utuqlular tarixən Şirvanda heyvandarlıqla məşğul olaraq yaşamışlar. Bakı quberniyası Şamaxı qəzasında Kürdəmir sahəsində Utuqlu köçü (26 ailə, 91 nəfər ) qeydə alınmşdır. Bəzi türk dillərində isə Utuq suvarılan biçənək, otlaq, tarla anlamında da işlədilir.
1921 Göyçay qəzasının Ucar icmasına tabe idi. 112 ev var idi.
Rəşad Novruzov
Rəşad Elşad oğlu Novruzov (3 aprel 2002; Azərbaycan — 9 noyabr 2020; Şuşa, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Rəşad Novruzov 3 aprel 2002-ci ildə anadan olmuşdur. Əslən Sabunçu rayonunun Maştağa qəsəbəsindəndir. 255 nömrəli tam orta məktəbdə orta təhsil almışdır.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Rəşad Novruzov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Murovdağın, Füzulinin, Cəbrayılın, Xocavəndin və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Rəşad Novruzov 9 noyabr 2020-ci ildə Şuşa şəhərində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəşad Novruzov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəşad Novruzlu ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında şəhid olmuş Rəşad Novruzov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəşad Novruzov ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Cəsur ürək (film, 1995)
Cəsur ürək — 1995-ci ildə Dram janrında çəkilən ABŞ filmidir. Filmə Paramount Pictures və 20th Century Fox kinokompaniyaları distribüterlik etmişdir. Film Oskar mükafatının 5 kateqoriyası üzrə mükafata və digər 5 kateqoriyası üzrə nominasiyaya layiq görülmüşdür. Film $72 milyonluq büdcə ilə ABŞ-də $9,938,276 milyon, dünya ölkələrində $210,409,945 milyon toplamış və gəlirə görə "İlin ən gəlirli 13-cü filmi" olmuçdur.
Bərəzin (Heris)
Bərəzin - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Heris şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 898 nəfər yaşayır (175 ailə).
Badaqalar
Dili
Badaqalar Dravid dil ailəsinə aid badaqa dilində danışırlar.
Məişəti
Yaşayış evləri iki otaqdan və anbardan ibarət olan böyük daş binalardır. Badaqaların əksəriyyəti vegeteriandır. Onların mətbəxinin ayrılmaz hissəsini kartofdan, kələmdən, gicitkandan hazırlanmış yeməklər təşkil edir.
Ənənəvi məşğuliyyətləri
Badaqaların əsas məşğuliyyətləri terraslı toxa əkinçiliyi və tərəvəzçilikdir. Badaqaların bir hissəsi plantasiyalarda, meşə materialları emalı və yol tikintisi sahələrində çalışırlar. Badaqalar istifadə etdikləri torpağa görə yerli maldar tayfası todalara məhsulun 6/1-ni ödəyirlər.
Abxaziya knyazlığı
Abxaziya knyazlığı (, apkhazetis samtavro) — Gürcüstan krallığında davam edən daxili qarışıqlıq içərisində meydana gələn feodal xarakterli qədim bir dövlətdir. Əvvəl Osmanlı sonra isə Rusiya imperiyasının vassalığını qəbul edib varlığını qorusa da, 1864-cü ildə Rusiya imperiyası tərəfindən Abxaziya knyazlığının varlığına son qoymuşdur.
Hıksando adası
Hıksando — Cənubi Koreyaya məsub olan ada.
Ada Çolla-Namdo vilayətinə aid Mokpxo limanından 97 km cənub-qərbdə yerləşir. İnzibati cəhətdən Sinan qəzası ərazisinə aiddir. Sahəsi 19,7 km², ən hündür nöqtəsi isə 400 metr təşkil edir. Ərazisi dağlıqdır.
2001-ci ilə olan məlumata əsasən adada 3133 nəfər yaşayır.
Hans fon Sekt
thumb|300px|Seeckt, Osmanlı Hərbiyə Naziri [[Ənvər Paşa ilə birlikdə, (Hodoriv, iyun 1916)]]
Hans fon Sekt — Almaniya generalı. Birinci Dünya müharibəsi illərində General Avqust von Mackensen ilə şərq cəbhəsindəki Alman hərəkətlərinin planlaşdırılmasında mühüm rol oynamışdır. 1919-1920-ci illər arasında Baş Qərargahın rəhbərliyi altında olan Hərbi Büro rəisi vəzifəsini icra etmişdir.
Atası Pozenin hərbi qubernatoru vəzifəsindən pensiyaya çıxarkən Alman ordusunda əhəmiyyətli bir general idi. 1885-ci ildə Prussiya Ordusuna qoşuldu. Elit Kaiser Alexander, Qvardiya Bombardmançıları bölməsində xidmət etmişdir. 1897-ci ildə Prussiya Baş Qərargahına daxil oldu. 1913-cü ildə Berlində yerləşən 3-cü korpusun qərargah rəisi oldu. 1914-cü ilin avqustunda Birinci Dünya müharibəsinin başlamasından və səfərbərlik elan edildikdən sonra qərargah rəisi olduğu 3-cü korpus Şlieffen planına uyğun olaraq Qərb Cəbhəsinə hücum üçün 1-ci Ordunun sağ qanadına göndərildi.
27 yanvar 1915-ci ildə polkovnik rütbəsinə qaldırıldı. 1915-ci ilin mart ayında 11-ci Ordu Komandiri General Avqust von Mackensenin Şəxsən Başçılıq etdiyi ilə Şərq cəbhəsinə göndərildi. Planlaşdırmada mühüm rol oynadı və Mackensenin göstərişi ilə çox uğurlu hərbi kampaniyalar həyata keçirdi.
27 iyun 1915-ci ildə general Mackenzen ilə birlikdə Rusiya ordularını ikiyə bölən əməliyyat üçün planlar hazırladı. Mayın 2-də 11-ci Ordunun komandanlığı altında Gorlice-Tarnów Hücumuna qoşuldu. Hücumun müvəffəqiyyətinə görə Prussiyanın ən yüksək hərbi nişanı Pour le Mérite ilə təltif edildi. 1915-ci ilin iyununda general-mayor rütbəsinə qaldırıldı. 11-ci Alman Ordusundan, 3-cü Avstriya-Macarıstan Ordusundan və 1-ci Bolqar Ordusundan ibarət Mackensen Ordu Qrupunda yenə də eyni vəzifədə işləməyə davam etdi. Macarıstan-Bolqarıstan hərbi birliklərinin 1915-ci il 6 oktyabr-24 noyabr tarixləri arasında həyata keçirmiş olduqları Serbiya ekspedisiyası üçün planlar qurmuş və əməliyyatların icrasında mühüm rol oynamışdır. Uğurları Alman Ordusunda nüfuzunu artırdı. Artıq “Seeckt haradadır, orada qələbə vardır” sözləri deyilməyə başlanmışdı.
Onun nailiyyətləri General Mackenzenin məsləhəti ilə Oak Leaved Pour le Mérite (Meşə yarpaqlı Pour le Mérite) ilə təltif edilməsi ilə nəticələndi. 1916-cı ilin iyununda Galiciada olan 7-ci Avstriya-Macar Ordusunun qərargah rəisi təyin edildi.
1917-ci ildə polkovnik Fritz Bronsart von Schellendorfun yerinə Osmanlı Baş Qərargahının birinci başçısı vəzifəsinə təyin edildi.
1918-ci ilin oktyabr ayında Osmanlı imperiyası Mudros sülh müqaviləsini imzaladıqdan sonra, noyabr ayında Almaniyaya qayıtdı. 1919-cu ilin yazında Paris Sülh konfransında Alman Baş Qərargahını təmsil etdi. Almaniyanın tərksilah tələblərini məhdudlaşdırmağa çalışdı. Silahlı qüvvələrin 200.000 nəfərlik olmasını istəsə də, bu təklifi rədd edildi. 1919-cu ilin iyununda almanlar Versal sülh müqaviləsinin müddəalarını qəbul etdilər.
1926-cı ilin oktyabrında ordudan istefa verənə qədər Alman ordusunun yenidən təşkili ilə məşğul idi. 1919-cu ildə Reyxswehrin Baş Qərargah rəisi təyin edildi. Onun doktrinası, taktikası Alman ordusunun təlimində və formalaşmasında əsas olaraq qəbul edildi. Reyxswehrdə açıq, standart və qəti bir əməliyyat doktrinası yaratdı. Bu işləri İkinci Dünya müharibəsi illərində Almaniya ordusunun fəaliyyət planlarının əsasını təşkil etdi.
1926-cı ildə təqaüdə çıxdıqdan sonra 1930-1932-ci illər arasında Reyxstaq üzvü oldu. 1933-1935-ci illər arasında Çindəki Çiang Kai-shekin yanında hərbi məsləhətçi olaraq Çin Kommunistlərinə qarşı vuruşmuşdur.
Ekoloji təhsil
Ekoloji mədəniyyətin formalaşmasında əsas vasitələrdən biri məqsədyönlü ekoloji təhsildir.
Ekoloji təhsil
Ekoloji təhsilə ehtiyac insan həyatı üçün əlverişli mühitin təmin edilməsinə olan zərurətdən yaranmışdır. Ətraf mühitin keyfiyyeti, sağlamlığı — insanın əsas hüququnu və sivilizasiyanın inkişafının əsas məqsədini müəyyən edir. İnsanın mövcudluğu və inkişafı üçün zəruri olan təbii zəminsiz bütün sosial məsələlər öz əhəmiyyətini itirir. Ona görə də ekoloji təhsil təkcə təhsil sisteminə daxil olmaqla kifayətlənməməli, onun əsas hissəsinə çevrilməlidir. Əgər ədəbiyyat və tarix mədəni dəyərlərin, təbiətşünaslıq təbii qanunauyğunluğun mənimsənilməsi üçün lazımdırsa, ekoloji təhsil təbiətə həqiqi insani münasibətin formasındın ötrüdür, spesifik sosial-təbii qanunauyğunluqları və davranışların normativlərini mənimsəmək üçündür. Bununla da gələcəkdə insanın mövcudluğu və inkişafı mümükündür.
Ekoloji münasibətlər sisteminin deformasiyası, gələcək qarşısında məsuliyyət hissinin olmaması ekoloji böhranların mənbəyidir. Ali və orta məktəb məzunlarında və bütövlükdə əhalidə təbiətə istehlak münasibəti mövcuddur; əhali arasında ətraf mühiti öyrənmək, onun yaxşılaşdırılmasında iştirak etmək tələbi de öz inkişafını tapmamışdır. Ona görə də ekoloji təhsilin məqsədi təbiətə məsuliyyət münasibətinin formalaşdırılmasıdır.
Ekoloji təhsil dedikdə, ümumi ekoloji mədəniyyətin, hər planet sakinində ekoloji məsuliyyətin formalaşmasına yönəlmiş fasiləsiz təhsil, tərbiyə və inkişaf prosesi, planetimizin hər sakininin ekoloji məsuliyyəti başa düşülür.
Mütəxəssislər məsuliyyətə şəxsiyyət və cəmiyyətin qarşılıqlı asılılıq və universal əlaqə forması kimi baxır. Şəxsiyyətin formalaşması ölkənin və yaxın adamların, doğma diyarın və bütün palne- tin taleyi üçün məsuliyyət hissinin tərbiyə edilməsi ilə bağlıdır.
Ekoloji məsuliyyət özünənəzarət, özünün hərəkətlərinin ətraf mühitə təsirinin yaxın və uzaq nəticələrini görmək qabiliyyəti, özünə və başqalarına tənqidi yanaşmaq və s. ilə bağlıdır. Təbiətə münasibətlə əlaqədar əxlaqi tələblərə riayət edilməsi mümkün cəzaya görə qorxu və ətraf mühit tərəfindən məzəmmət deyil, möhkəm etiqadın inkişafını göstərir.
Öz fəaliyyətlərilə təbii mühitə və insanların sağlamlığına zərərli təsir göstərənlər zəruri ekoloji hazırlıqdan keçməlidirlər, belə ki, bunu onları vəzifəyə təyin edən zaman, həmçinin attestasiya zamanı nəzərə almaq lazımdır. Belə hazırhğa malik olmayan şəxslər işə buraxılmamalıdır. Əgər nəzərə alınsa ki, insanın istənilən bütün fəaliyyəti qeyri-səmərəli olduqda onun təşkili ətraf mühit üçün təhlükəli ola bilər, onda aydın olur ki, praktiki olaraq hər bir işçi dövlət hakimiyyətində və idarədə müvafiq ümumi və peşəkar ekoloji hazırlığa ehtiyac duyur.
Bununla əlaqədar olaraq, pedoqoji işçilərin beynəlxalq ekoloji təhsili ümumtəhsil sistemində apancı istiqamət kimi tanıyır, dövlət və hökumətlərə qlobal ekoloji böhran şəraitində təhsil sahəsində uyğun siyasət hazırlamağı məsləhət görürlər.
Ekoloji təhsilin iki əsas istiqaməti ayrılır: ətraf mühitin və insanın mühafizəsinin ümumi ideyaları ruhunda tərbiyə, təbii və antropogen ekosistemlərin varlığının ümumi qanunauyğunluqları haqqında xüsusi peşəkar biliklərin əldə edilməsi. Hər iki istiqamət qarşılıqlı əlaqədədir, çünki onların arasında ekoloji qanunauyğunluqların dərk edilməsi, yanaşması prinsipləri durur.
Təhsil sisteminin ekologiyalaşdınlması — ekoloji ideyalann, anlayış, prinsip, yanaşmalann başqa təlimlərə nüfuz etməsini, həmçinin ekoloji cəhətdən bilikli müxtəlif sahə mütəxəssislərinin hazırlanmasını nəzərdə tutur.
Qafar Novruzlu
Aktyor
Həyatı
Novruzlu Qafar Süleyman oğlu 1964-cü ildə Qərbi Azərbaycan ın Zəngəzur mahalında anadan olmuşdur.
Bakı şəhərində musiqi texnikumunu bitirmiş, 1994-cü ilə kimi "Dastan" və "İrs" folklor ansambllarında çalışmış daha sonra isə aktyorluq sənətinə başlamışdır.
Azərbaycan Dövlət Televiziyası nda bir çox tamaşalarda satirik rollara dəvət almış, Azərbaycanın görkəmli aktyorları ilə tərəıf müqabili olmuşdur.
1997-ci ildən 2011-ci ilədək bütün Dövlət Tədbirlərinə dəvət almış, hətta Dövlət başçılarımızın diqqət mərkəzində olmuş və onlar tərəfindən çox maraqla izlənilmişdir.
Son zamanlar isə Azərbaycanda "Demokratik" məmurların sayəsində diqqətdən kənar qalmışdır.
Əmir Əli Sərdari İrəvani
Əmir Əli Sərdari İrəvani — Bəhmən xan Sərdari İrəvaninin oğlu və 7-ci nəsildə İrəvan Hüseynəli xanının nəsli və 6-cı nəsil İrəvanın Məhəmməd xandır.
Almasirah
İstinadlar
<references group="" responsive="">
Əmir Əli Sərdari İrəvani
İrəvan xanlığının varisi
Sardari İravani ailəsinin əcdadları 1755–1805-ci illər arasında İrəvan xanlığını idarə etmişlər. İrəvanın Məhəmməd xan Qacar padşahına itaət etmədiyi üçün 1805-ci ildə Fətəli şah Qacar ​​tərəfindən tutuldu və Tehrana sürgün edildi. Məhəmməd xanın nəsilləri İranda yaşayırdılar. Bundan sonra onun nəsilləri və kral Qacar ​​ailəsi arasında çox sayda çarpaz nikahlar olmuşdur.
Oğlu Məhəmmədhəsən xan Sərdar İrəvani Abbas Mirzənin qızı və Məhəmməd şah Qacarın bacısı ilə evləndi. Məhəmməd xanın nəsilləri çox nüfuzlu və güclü şəxslər idi və Qacar ​​dövlətinin böyük hissələrini yerli qubernator kimi idarə edirdilər. Əhməd xan Müşir Hüzür Məhəmmədhəsən xan Sərdar İrəvaninin nəvəsi idi. Babasının titulunu seçdi və ailəsinə "Sərdari İrəvani" soyadını verdi. Əmir Əli Sərdari İrəvani Əhməd xanın büyük nəvəsi və Sərdari İrəvaninin sülaləsinin hazırkı rəhbəridir. Sərdari İrəvani sülaləsinin Cənubi Qafqazda və Qacar ​​İranda mühüm tarixi vardır.
Həyatı
Əmir Əli Sərdari İrəvani 1974-cü ildə Tehranda anadan olmuşdur.
1996-cı ildə İranda ailə həyatı qurmuşdur.
Ailəsi
Ailəlidir, bir qız övladı var.
Fəaliyyəti
Əmir Əli Sardari İravani 2003-cü ildən bəri Almaniyada yaşayır. Alman avtomobil sənayesində araşdırma və inkişaf sahəsində çalışan bir mühəndisdir. Bir neçə müsahibəsində araşdırmalarının dinc xarakter daşıdığını vurğulamışdır. Tədqiqat sahəsində tanınmış bir şəxsdir və müxtəlif tarixi əsərlərə töhfə vermişdir. XVIII–XIX əsrlərdə Oğuz türk tayfaları tərəfindən idarə olunan müstəqil bir dövlət olan İrəvan xanlığının varisi və nümayəndəsidir. XIX və XX əsrdə Sovet İttifaqı və Ermənistan tərəfindən etnik təmizlənmə yolu ilə İrəvandan və ətraf ərazilərdən (indiki Ermənistan) qovulmuş qaçqınlar üçün kampaniya aparmışdır.
NGC 5262
NGC 5262, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kiçik Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Mart soyqırımı Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti mətbuatında
Milli mətbuatımızda 1918-ci il 31 mart soyqırımı-Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin mətbuatında 1918-ci il martın 31-de ermənilərin Azərbaycan xalqına qarşı törətdikləri soyqırım hadisəsinin işıqlandırılması.
Ermənilər soyqırım siyasətini tarixən tək insan resurslarını məhv etmək üzərində həyata keçirmiş, Azərbaycan xalqının milli təsisatlarını, milli mətbuat orqanlarını sıradan çıxarıb, yararsız hala salmaq və bununla da törətdikləri qanlı olayların tarixdə yaşamamasına nail olmaq planları əsasında qururdu. 1918-ci ilin mart ayının 31-dən aprelin 2-dək Bakıda, Şamaxıda, İrəvanda, Qubada, Lənkəranda, Astarada, Salyanda, Neftçalada və digər bölgələrdə ermənilərin Azərbaycan xalqına qarşı törətdikləri kütləvi soyqırım zamanı tək on minlərlə insan qətlə yetirilmədi, milli mətbu orqanlarımız, mətbəələr, konkret jurnalistlər də hədəfə alındı. “Açıq söz”, “Kaspi” redaksiyaları yandırıldı. Almaniyadan gətirilən çap avadanlıqları ilə təchiz olunan Orucov qardaşlarının elektrik mətbəəsi dağıdıldı. “Kaspi” mətbəəsində yenicə çap olunan 5 min Quran kitabı oda qalandı.
Mart soyqırımının milli mətbuata təsiri
''“Yoldaş! Siz də, mən də müsəlmanların halını bilirik. Hərgah bir iğtişaş başlansa, ayaq altında qalan fəqir-fuqəra olacaqdır. Ona görə Sizdən təvəqqe edirəm, sizə yalvarıram, bu işi sülh yolu ilə qutarınız.”'' “Dikaya diviziya” əsgərlərinin silahlarının qaytarılması əvəzində müsəlmanlara qarşı hərbi əməliyyatlara hazırlaşanlar martın 18-də (təzə təqvimlə martın 31-də) axşam qanlı olayların icrasına başladılar: “Saat 5-də müsavatçılar İcraiyyə komitəsində silahların qaytarılmasını gözləyirdilər. Bu halda xəbər yetişir ki, Şamaxı caddəsində müsəlmanlara hücum edib onları öldürürlər”. Qırğınları icra edən isə Stopka Lalayevin erməni dəstəsi idi. Həmin gün axşam saat 7-də bir neçə azərbaycanlı qətlə yetirildi və sonra qətliamlar şəhərin müsəlmanlar yaşayan hissəsinə keçirildi, əhali Mars teatrının damında yerləşdirilən pulemyotlardan atəşə tutuldu. Artıq saat 10-da məlum oldu ki, mərkəzi küçələr işğal edilib, şəhərin aşağı hissəsi ilə əlaqə kəsilib. 3 gün ərzində Bakı qan gölünə çevrildi. Uşaq, qoca, qadın bilmədən qarşılarına keçənləri qətlə yetirən bolşevik-daşnak birləşmələri bəzən insanları diri-diri alovlanan evlərin içinə atırdılar. Küçələr, evlər parçalanmış qadın, qoca, uşaq cəsədləri ilə dolu idi. Qaçıb canını qurtarmaq istəyənlərin evləri, varidatları talan edilirdi. Bakı əhalisinin 3 gün aramsız qətlini gözləri ilə görüb bu barədə kitab yazan Seyidağa Axundzadə qeyd edir ki, şəhəri bürüyən tüstüdən qırğının miqyasını təyin etmək olardı: “Daşnak firqəsi əllərinə düşən müsəlman övrət və uşaqlarından heç bir zülmü əsirgəməyib insanlara yarasınayan böylə qəbahətlərin icrasına qədər varmışlar”. Bu qanlı olayları öz səhifələrinə köçürən milli mətbuat orqanlarımız soyqırımın təfərrüatına vararaq yazır:
''“Bütün vəhşət və zalımlıqları sayıbqurtarmaq olmaz. Bunu bilirəm ki, bolşeviklərin öz hesabına görə, 8 min müsəlman qırılmışdı. Bu yalandır. Çünki onlar ətrafda, kəndlərdə qırılanları hesaba daxil etmirlər.”''
Nəinki Bakının mərkəzində, keçidlərdə yaşayan əhali də kütləvi qırğınla üzləşdi. Nəvai kəndinin tamamən yerlə-yeksan olduğu, əhalisinin məhv edildiyi barəsində də mətbuatda məlumat dərc edilib.
“Qardaş qayğısı” -31 mart soyqırımına həsr olunan qəzet
1918-ci ilin martından sentyabrın 15-dək bir müddətdə Zaqafqaziyamn tarixinin qanlı səhifələrini vərəqləyən Binəva ləqəbli müəllif bu tarixdə müsəlmanların faciələrini faktlarla qələmə alır. Müəllif müsəlman məxluqları üçün bu dönəmi qanlı günlər adlandırır: “Bu günlərdə minlərlə müsəlman külfətləri sahibsiz qalmışlar. Bir İrəvan quberniyasında 42 kənd viran olub əhalisi tərkivətən olmuşdur. Biçarə şamaxılılar qışı öz isticə ocaqlarını buraxıb yağış-yağmurun altında bu səhraları ata-oğlunu, ana-qızını gözlərinin yaşını tökə-tökə axtarırlardı”. Binəva ləqəbli müəllif ermənilərin Şamaxıya hücumu zamanı böyük ədibAbbas Səhhətin həyatını itirdiyi faktını da dilə gətirir:
“Azərbaycan” qəzeti
Çox təəssüf ki, 31 mart soyqırımının araşdırılmasında çox məhdud sayda Cümhuriyyət dövrü mətbuat nümunələrinə istinadlar var. Nə fayda ki, 1918-ci ildə nəşr olunan “Azərbaycan” qəzetindən başqa digər mətbu orqanlardakı yazılara, siyasi münasibətlərə geniş yer verilmir. “Azərbaycan” qəzeti 1919-cu ilin martın 31-də 147-ci sayında “Mart hadiseyi-ələməsinin müxtəsər tarixçəsi” sərlövhəli məqaləsində Şaumyan, Saakyan və Arekyanın rəhbərlik etdikləri dəstənin Bakıdan öncə Şamaxıda qırğınlar törətdiklərini və bu xəbərin Bakıda təşviş yaratdığını yazır:
"İstiqlal" qəzeti
thumb|250px|left|"İstiqlal" qəzetinin səhifəsi İki gün sonra 31 mart günü. Matəm insanların həyatında ən müəssir(təsiredici) və əlim bir halətdir. Matəm ilə vicdanımızı tənbih edər, matəm ilə mənəviyyatımızı tərbiyə eylər. Matəm ilə məmati hiss həyati idrak, xətai-təsfiyə səvab və günahı təyinə müqtədir oluruz. Matəm dini olur: Vicdaniyyatımızı əta edər. Matəm milli olur: Özümüzü bildirər. Əfkar və idrakımıza hakim olmağı ögrətir. İştə bu milli matəmlərdən birisi 31 martdır! Matəmli gün! O gün türk və islam aləmində böyük bir hadisə olmuş idi. Bu günkü paytaxımız Bakı bolşeviklərin əlinə keçmiş, camilərimiz, məscidlərimiz topa-təcavüzə məruz qalmış, yüzlər, binlərcə islam qadın və erkəklər öldürülmüş, həyati-milliyyəyə bir zərbə endirilmiş, hər hərakatı - milliyyə durdulmuş, “İsmailiyyə” yandırılmış idi. Fəlakət böyük idi. Fəqət, fəlakəti hiss etmək həm də bütün səmimiyyət və ciddiyyətimizlə dərk eyləmək böyüklük idi. Bu böyüklüyün mükafatını paytaxımıza yenidən sahib olmaqla qaxanacağıq. Maddi bir itki, mənəvi bir cəvaliyyət və fədakarlıqla təlafi edəcək idik. Bunlar onlar hamısı oldu - Alman şairi Heydrix Heynenin “iştə o zaman yabançı... boyundurluğundan qurtulmaq üçün bizdə qarət şiddətli bir arzu peyda oldu. Neçə zamandan bəri təhlil etdiyimiz bu əsarətə qarşı qəlblərimiz ən mərdanə bir hiddətlə tutuşmaya başladı. Gözəl nəğmələr, qiymətsiz şeirlər belə bizi qəlyanə (coşğuya) gətirdi. İştə o zaman hürriyyəti cəngi-cida ilə qazandıq” - deməsi eynən Azərbaycanda olmuş. Azərbaycanı da əsarət əzmiş, hürriyyət və istiqlaliyyət yüksəlmiş idi. Azərbaycan tarix əsarətinin ən əlim (bəlli olan) bir timsalı isə 31 mart faciəsi, matəmli günüdür. 31 mart yad edilməli və bilinməlidir ki, qapqara düşmənlərimiz bu qara günə hüququmuza təcavüz etmiş. Neçə binlərcə millətdaşlarımızm qanına-canına, malına qəsd etmiş. İffət və ismətli bacılarımızın namuslarına əl dəgmiş, balaca vətən övladlarını parçalamış, sahibiizzət və şərəf əmələ və proletariatlarımızı məhv eyləmişlər. Və mövcudiyyətimilliyyə və müqəddəratmıza qanlı bir cizgi çəkmək istəmişlərdir. Matəmli günü yad edəlim. Matəm tutalım. Həqarət oldu. Çünki o gün ümid və etimadımızı qırdılar. Çünki o gün millət və milliyyətimiz vəhşət və zülmün ən böyüyünü tanıdı, duydu. Matəm bizə vətənpərvərliyi bildirəcək. Vətən yolunda ölmənin, vətən üçün qurban vermənin mənəvi ləzzətlərini hiss etdirəcəkdir.
Ə.Ə.Naxçıvanlı-Qan dəryası
Bakının mart hadisələri, Bakının qanlı günləri bütün mədəni növ (yeni növ ) bəşərin diqqətini cəlb etdi. Aləmi islami isə o dəhşətəngiz qanlar, vəhşiliklər, cəhənnəm odlarına sövq etsə gərəkdir. İgirminci əsrin heç duymaz qanlı məbudinə bu gün nə qədər qurbanlar kəsilmişdi. Mahir qəssablar yazıq qurbanları kəsdikcə, ətrafda təntənələr yayılıyor. Dörd sənə yarım ərzində kəsdikləri qurbanlar kafi deyilmiş. Müharibə meydanlarında millətlər, məmləkətlər həp xotpəsənd (özünüsevən), təməkar (tamahkar), cahpərəst, millətlər yekdigəri özü ilə xuruc etmişlər. Məmləkətlər bir-biri ilə mübarizəyə qalxışaraq öz hərəkatında cavabdehdirlər. Hər kəs öz foxamətini, mədəniyyətini, sərvət və məktəbini müdafiə ediyor. Millətin səadət və rəfahətli təmininə çalışıyor. Lakin yekdigərini məhv və pamal (ayaq altında əzmək) etməgə heç birisi çalışmıyorlar. Orada silahlı əsgər düşmənini açıq çarpışmada kəsir. Orada əhali himayət altında saklanır və mümkün qədər müharibənin dəhşətli zərbələrindən, atəşlərindən müdafiə olunur. Orada silahını tərk edənlər düşmən düşmən deyillər. Əmanda olanlar əsirdilər. İki düşmən bir-birini məhv və zəlil etmək və qanını axıtmaq üçün daima çalışmağına baxmayaraq bunların heç birisi və heç vəqt ac və üryan xəstələri təhqir və məsum cocuqları, biçarə və zəif arvadları kəsmiyor... Lakin bizim Şərqdə, iştə bu qanlı Şərqdə də böyləmidir, əcəba? Xayır. Burada “qəhrəman'“ qonşular əlində silah tutmağa taqəti, səbri olmayan saldidə (yaşıötmüş) qoca və qanları, ufaq cocuqları kəsirlər... Lakin kəsən kimdir? Haman o daima nizami qoşun qabağından qanmaz qoyun sürüsü kibi özünü itirib qaçan fədai “igidlər”, haman adını bolşevik qoymazdan əvvəl nizami əsgərin süngüsü qorxusundan sol əlini onun amansız qurşaininə nişan qoyan, ürəgi əvəzinə sol əlini atıcı əsgərin qurşuni ilə deşdirməyə razı olan - qəhrəmanlar. Bolşevik niqabını üzünə çəkmiş yırtıcı fədailər şimdi ixtiyar və cocuqlar ilə “müharibəyə” tullanıb da - qələbə çalır, mərdlik göstərir, “düşmənin” qanını calıyorlar.
Binəva-Qanlı günlər
İmdi tamam yeddi aydır ki, Zaqafqaziya tarixçəsinin qanlı səhifələri açılmışdır. Bu qanlı səhifələrdə bir çox şəxslər önlərinə bədnamçılıq adı əhya edib bir çoxlarını qırğına vermişlər. Bu ağır və dəhşətli günlər müsəlman məxluqu üçün çox ağır və çox da bahalı oturmuşdur. Bu günlərdə minlərlə müsəlman külfətləri sahibsiz qalıb çöllərə düşmüşlər. Bir İrəvan quberniyasında 42 kənd viran olub əhalisi tərki-vətən olmuşdur. Biçarə şamaxılılar qışı öz isticə ocaqlarını buraxıb yağış-yağmurun altında bu səhraları ata-oğlunu, ana qızını gözlərinin yaşlarını tökə-tökə axtarırlardı. Martda nahaq yerə minlərlə islam fəhlələri adlarını bolşevik adlandıran erməni quldurlarının qurbanı olub meyitləri dəryaya tökülmüşdür. Bilməm kimə lazım idi islam fəhlələrinin qətli? Məsləkli dejaparidizzayəmi? Yox, islam fəhlələrinin qətli ancaq erməni xainlərinə lazım idi. Bir böylə böyük bədbəxtlikləri eşidib və bir böylə nahaq axan qanlara şahid olan Zaqafqaziyadakı ictimaiyun və ya milli qəzetələr erməni bandalarına etiraz etdilərmi? Nahaq yerə tökülən islam fəhlələrinin qanları bu gün hesab olunub. Haqlı çöllərə tökülmüş balaları və övrətləri qəzetələr tərəfindən bandaların balaları hesab olunurlar. Bəsdir, nə vəqtə qədər yatıb dalda arxada qalacaqsın, ey yazıq millət?! Na-həqq yerə ölən sən, xainlərin gülləsinə düçar olan sən, başımız qalıb ayaqlar altında tapdalanan sən. Bu gün də genə müqəssir olan sən.
Ə.Seyfullazadə- Mədəni bir zərbə
Xüsusən Bakı faciəsinin səbəb axıntısını təhqiq etsək sosialist maskası altında işləyən daşnakların bir müəyyən plan üzərilə Azəri türklərin yeni mədəni əsərlər və yeni gənc ziyalıarını məhv etmək istəklərini görərsiz. Bakının 18 mart faciəsində Azəri türklərinin müqəddəs saydıqları “İs mailiyyə” binasının qurban etmələrini, asəri memarından Təzəpir came-şərifi və bir çox ali imarətləri itirdiklərini tarixi milliyəmiz qanlı sətirləriylə xatırlayacaqdır. 18 martda daşnakların evbəev gəzib Azəri türklərin gənc ziyahlarını, gələcək Turanın işıqlarını axtarmalarını, xaianə bir surətdə gülləbaran etmələrini heç bir vicdan sahibi soyuqqanlıqla ötürəməz “Kaspi”, “Açıq söz” mətbəələrimiz yandırılmaqla milli mətbuatımıza nə qədər ağır unudulmaz yara vurulmağını həmişə xatırlayacağız. Azərilərin sənələrcə qazandıqları sərvət və mədəniyyəti, gəmi və paraxodlarını zəbt etməklə Azərbaycan dövlət və mədəniyyətinə daha düzəlməyəcək bir zərbə endirmək istədiklərini yenə biliriz. Bu mədəni zərbələrə rəsmi bir rəng vermək üçün Bakı iqilabçıları” müsəlman (intiligensiyasını) əksinqilabçılıqda, irticai pərəstilikdə müttəhim edir və bu ittihamı öz komitələrindən keçirib Azərbaycan istiqlalı uğrunda canından keçən müsəlman ziyalılarını tutub məzkur komitələrə təslim edib, nə böyük mükafatlar təyin edirlər. Bu nou ilə (özlərini mədəniyyətli, digərlərindən artıq istedadlı hesab edən) qonşularımız var qüvvələriylə Azərbaycanı böyük zəhmətləri və böyük məşəqqətləri sayəsində yaranmışı gənc mədəniyyətə zərbə vurmaqla Azəri türkləri ruhən ölmür. Onların sümükləri üstündə öz səadət və həyatlarını qurmaq istiyordular. Fəqət ona müvəffəq olamadılar. Bununla da ruhən ölmədiklərini və o ruh yüksəkliyi sayəsındə yeni, fəqət yeni azadə bir mədəniyyəti-milliyyə yarada biləcəklərini isbat etdilər. Azəri türklər verdikləri qurbanlar üstünə yeni qurbanlar əlavə etdilər. Ən fəal və gənc ziyalılarını itirdilərsə də istiqlaliyyət və hürriyyəti milliyyələrini saxlamaya müvəffəq oldular.
Xəlil İbrahim-18-31 mart
Bu gün 18-31 mart hadiseyi-ələmkiyyəsi sənəyi-dövriyyəsi münasibətilə Azərbaycan türk-islamları milli matəm elan ediyorlar. Bu gün bütün hökumət və cəmaət idarələri, məktəblər, qəzetlər, bazar, dükan, emalatxana və sayir müəssisələr tətil ediyorlar, şəhərdə həyat dayandırılıyor. Zira: Bu gün gözəl ideya, böyük şüar altında qara fikir yürütən bir taqım alçaq qara güruhun əlində məqtul düşənlərin illiyidir. Bu matəmdə azərbaycanlılar məscidlərə yığılaraq günahsız ölənləri, irz və namusuna toxunulan məzlumları, canilər əlində tələf olmuş məsum cocuqları yad edəcək, Quran oxuyacaq, məlumlara rəhmət, zalimlərə lənətxan olacaqlardır. Təzə Pir məscidində - həmən keçən il bu günlərdə düşmən mərmiləri dəydikcə, yaralanan pəhləvan kibi nərə çəkərək güya zəban halilə “Ey türk milləti! Namusun qəbul etməsin; Allah, götürmə bu zülmü!” deyə fəryad edən bu böyük məscidin həyətində cəm kəsirin iştirakilə ictima tərtib verəcəklərdir. Fəqət Azərbaycan türkləri bu matəmdə yadlarından çıxarmamalıdırlar ki, keçən il ibtida Bakıda və Şirvanda, daha sonra Qubada və sair yerlərdə bizim başımıza gələn müsibətlərin təsirlərinin çoxu özümüzdədir. Həm də o mənayəni cəmaətimizin bir qismi məsqə geymiş canilərə inanaraq onlarla sosyalist kibi rəftarda bulunmaqla özlərini aldatmış oldı: nə o mənayə ki, cəmaətimizin bir qismi məhzi firqəbazlıq xatirinə özünü üzə çıxarmaq və şərəfi-müqabili nəzərdən salmaq niyyətilə xalqı yoldan çıxardı. Heç bir fıtnə və fəsaddan çəkinmədi. Keçən il haman bu günkü gün müsəlman türk firqələri, cə-maəti sakit etmək məqsədilə buraxmış olduqları bir intibahnamədə. “erməni qonşularımız dəxi bu məsələdə bizimlə bərabərdirlər” yazmışdılar. Halbuki dörd saat sonra başlanmış dəvayi-milli qitalə döndərən yənə həman “bizimlə bərabər olan qonşularımız” oldular. Yalnız o gün deyil həmişə bu surətlə aldanmışız. Bu da hər şeydən ziyadə siyasi xanlığımızdandır. Siyasətdə millətə dövlət və firqə mənafei hər şeydən yuca tutulduğundan şübhəsizdir ki, hər dövlət, hər millət və hər firqə ancaq mənafei üzürə bir və bərabər olanlara inana bilərlər. Digər tərəfdən yenə haman keçən il mart hadiseyi-ələmiyyəsindən bir az qabaq, faciənin oynayacağını qabaqcadan görmüş olanların “Açıq söz” qəzetəsində yazmış olduqları “Birlik gərək”, “Birlik tələb olunur” və sayir bu kibi bir çox məqalələrinin qalması həp cəmaətimizin milli mənafei dərk etmiş olmasındadır. Ona görə ki: