cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çiçəkli bitkilər
Əsas əlamətləri
Müasir geoloji dövrdə bitki örtüyündə çiçəkli bitkilər üstünlük təşkil edir. Hazırda yerin bitki örtüyündə 250 minə qədər çiçəkli bitki növünə təsadüf olunur. Çiçəkli bitki növlərinin sayca çox olmasına baxmayaraq bunların hamısı üçün səciyyəvi olan bir sıra əlamətlərin olduğu göstərilə bilər. Çiçəkli bitkilər üçün səciyyəvi əlamətlərdən, birinci növbədə, çiçəkdə dişiciyin olması qeyd olunmalıdır. Dişicik bir və ya bir neçə meyvə yarpağının kənarları ilə bitişməsindən əmələ gəlmişdir. Dişiciyin enliləşmiş-yumurtalıq adlanan aşağı hissəsində bir və ya bir neçə yumurtacıq yerləşir. Mayalanmadan sonra yumurtacıq toxuma çevrilir və yumurtalığın divarı isə qalınlaşır, dərivari və ya ətləşmiş şəkil alaraq toxum və ya toxumaları əhatə edir və meyvə əmələ gəlir. Beləliklə, çılpaqtoxumlulardan fərqli olaraq çiçəkli bitkilərdə toxum meyvənin içərisində yerləşir və ona görə bunlar örtülütoxumlu bitkilər adlanır. Məlum olduğu kimi, çılpaqtoxumlularda yumurtacıqlar makrosporofillərin üzərində açıqda yerləşir və mayalanmadan sonra toxumlarda makrosporofillərin üzərində açıqda əmələ gəlir. 200px|thumbnail|right|Çəhrayı itburnu qönçəsi Çiçəkli bitkilərdə yumurtacıq qapalı yerdə yerləşdiyindən dişiciyin yuxarısında ağızcıq əmələ gəlmişdir. Tozcuqların əmələ gəlməsi, tozlanma, mayalanma və toxumun inkişafı çiçəkdə gedir, beləliklə çiçəyin olması da örtülütoxumlular tipinə daxil edilən bitkilərin səciyyəvi əlamətlərindəndir. Tam inkişaf etmiş çiçəkdə çiçəkyanlığı, androsey və ginesey olur. Bitkilərin növündən asılı olaraq çiçəyin quruluşunda geniş müxtəlifliyə təsadüf olunur. Bitki morfologiyası fənnində çiçək və onun müxtəlifliyi haqqında ətraflı məlumat verilir.
Sıktıvkar
İstehlak bazarı
"Assorti" pərakəndə satış şəbəkəsi yerli ərzaq bazarında lider mövqe tutur. O Sıktıvkarda 34, Uxtada 2,Mikuni-də 1,  mağazanı özündə birləşdirir. Bu bazarda 2010-cu ilin payızından "Maqnit"pərakəndə ərzaq federal şəbəkəsi ekspansiyasını başlayıb, və mağazaların sayını daim genişləndirir.
2 noyabr 2011-ci ildə "Maksi" şirkətinin ən böyük regional ticarət-əyləncə mərkəzi açıldı. Ticarət mərkəzi Petrozavods küçəsinin və Oktyabr prospektinin kəsişməsində yerləşdirilmişdir. Ümumi ərazisi - 44500 kv. m-dir..
27 avqust 2013-cü ildə "İyun" markası altında daha bir ticarət-əyləncə mərkəzinin açılışı oldu ki, onunda icarədarlarından biri "O'KEY" hipermarketi oldu.Yeni TRS Malışev küçəsi və Oktyabr prospektinin  kəsişməsində "Maksi" TRS-ın yanında yerləşir. Ümumi ərazisi - 45000 kv. metrdir.
26 aprel 2014-cü ildə Davpon m-da Morozov küçəsi və Sısolski şosesinin  kəsişməsidiyi ərazidə yeni TRS açıldı.Ümumi ərazisi - 50000 kv. metrdir. Yeni ticarət mərkəzində Sıktıvkar avtovağzalı və şəhər bazarı yerləşir.
26 mart 2015-ci ildə Kommunist  və Starovsk küçələrinin kəsişmədində yerləşən əvvəllər dağıdılmış"Parma" kinoteatrının yerində "Parma" ticarət mərkəzi açılmışdır.Ümumi ərazisi - 21900 kv. metirdir.
Nəqliyyat
Avtobuslar və taksilər şəhərdaxili əsas  nəqliyyatdır. Həmçinin "Çovyu" dəmiryol stansiyası, "Ejva" və "Koytı" dəmiryol sərnişin stansiyasının platforması əsasında qurulmuşdur.Şəhərin adını daşıyan firma qatarı  Sıktıvkar — Moskva sərnişinlərini daşıyır.Belkomur proqramı çərçivəsində 2018-ci ilə qədər Perm şəhəriylə dəmir yol əlaqəsini açmaq planlaşdırılır.Layihənin növbəti mərhələsində Arxangelsk şəhəri ilə dəmir yol əlaqəsini açmaq planlaşdırılır.
Dəmiryolu vağzalı var."Sıktıvkar" — stansiyası Mikun qovşaq stansiyasının bir qoludur.Sıktıvkardan Kudımkar vasitəsilə Permə qədər yolun tikintisi nəzərdə tutulur.
Eno
Eno- - Belçikanın 10 əyalətindən biridir. Qərbi Flandriya, Şərqi Flandriya, Flamand Brabantı, Vallon Brabantı, Namür əyaləti və Fransa ilə sərhədlənir. İnzibati mərkəzi Mons şəhəridir.
Sıktıvkar
Nəqliyyat
Həmçinin şəhərdə "Sıktıvkar" hava limanı da var.
Şəhərdə Morozov 202 küçəsində yerləşdirilmiş avtovağzal var.Marşrutlar, Kazan, Perm, Ufa, Ulyanovsk, Kirov, Yoşkar-Оlа Çebaksar şəhərlərinə qədər işləyirlər.
Avtobusların bir hissəsi dəmiryolu vağzalından yola düşür.
Sıktıvkar şəhəri "Vyatka" avtomobil yolunun son nöqtəsidir.
2012-ci ildə Sıktıvkar üçün Moskva gəmiqayırma zavodunda — Vıçeqdaya çayında üzən buxarla işləyən sərnişin bərə gəmisi istehsal olunmuşdur.
Təhsil və elm
Sıktıvkar — Avropanın Şimalında Rusiyanın ən böyük elmi mərkəzlərdən biridir.Şəhərdə elmi-tədqiqat və eksperimental dizayn işləri həyata keçirən 30 ixtisaslaşdırılmış müəssisə var.Komi Respublikanın aparıcı elmi-tədqiqat müəssisələri  Rusiya Elmlər Akademiyasının Ural bölməsinin elmi mərkəzinə birləşdirilmişdir və tərkibinə daxildir:kimya institutu, həmçinin geologiya, biologiya, dil, ədəbiyyat və tarix, fiziologiya, Şimalın iqtisadi və sosial problemləri, energetika, riyaziyyat və mərkəzləşdirilmiş xidmətlər bölməsi.
Ali təhsil müəssisələri:
Sənaye və energetika təhlükəsizliyi sahəsində hazırlığı həyata keçirən ixtisaslaşdırılmış təhsil müəssisələri:
Səhiyyə
Sıktıvkarda səhiyyənin 13 bələdiyyə müəssisəsi işləyir, onlardan 4-ü Ejvinsko şəhər rayonunun ərazisindədir."Sıktıvkar" Müdafiə Nazirliyinin Dövlət İstiqrazları  səhiyyəsinin bütün bələdiyyə müəssisələri tibbi yardımın verilən növlərində lisenziyalara malikdir.
Bundan başqa, "Komi respublika psixiatriya xəstəxanası" və Ejvinsk rayonu ərazisində  bələdiyyə büdcə müəssisəsi dövlət müəssisəsi-  "Sıktivar təcili tibbi yardım stansiyası" fəaliyyət göstərir.
Səhiyyənin bələdiyyə müəssisələri uşaq ambulator-poliklinikarı tibbi yardımın, stasionar tibbi yardımın və sürətli tibbi yardımın göstərilməsi və rayonun yaşlı əhalisinə tibbi fəaliyyət həyata keçirir.
Vahid siyasətin perspektivləri, onun inkişaf meyillərinin proqnozlaşdırılması həyata keçirilməsini təhlil və ekspertiza vəziyyəti, əhalinin sağlamlıq vəziyyətinin araşdırılması, göstərilən tibbi yardımın keyfiyyətinin səhiyyə və bələdiyyə müəssisələrinin fəaliyyətinə nəzarət olunması, əhalinin sağlamlığının qorunması sahəsində Dövlət İstiqrazlarının MN "Sıktıvkar" ərazisində keçirilməsi səhiyyə sisteminin, "Sıktıvkar" Dövlət İstiqrazlarının MN administrasiyasının səhiyyə İdarəsi təmin edir.
İdman
Şəhərdə qış idman növləri inkişaf edir: topla xokkey, snoubort, xizək və konki sürmə idmanı, fiqurlu konkisürmə. Şəhərin idman həyatında əhəmiyyətli yer mini-futbol tutur.Mini-futbol üzrə sıktıvkar komandası "Yeni Generasiya" Superliqasında çıxış edir, və onun törəmə klubu — "Portmanet" Birinci liqada yerli Min-futbolun "Ural" zonasında çıxış edir.
Çiçəkli bitkilər
Əsas əlamətləri
Çiçəkli bitkilərin yumurtacığında çılpaqtoxumlulardan fərqli olaraq rüşeym kisəsi inkişaf edir və arxeqonilər olmur. Rüşeym kisəsi əksərən 8 hüceyrədən təşkil olunur, onlardan üçü sinerkid qrupunu, digər üçü antipod qrupunu təşkil edir və iki ədəd hüceyrə isə kapulyasiya edərək diploid mərkəz hüceyrəni əmələ gətirir. Sinerkid qrupu rüşeym kisəsinin mikropile yerləşən ucuna yaxın yerdə, antipod qrupu isə kisənin onlara nisbətən əks ucunda yerləşir. Çiçəkli bitkilərdə mayalanma zamanı sipermilərdən biri yumurta hüceyrəni, digəri isə mərkəzi hüceyrəni mayalandırır. Belə mayalanmaya ikiqat mayalanma adı verilmişdir. İkiqat mayalanmanın ətraflı təsviri bitki anotomiyası və morfologiyası fənnində verilir. Mayalanmış yumurta hüceyrədən diploid rüşeym və mayalanmış mərkəzi hüceyrədən isə triploid olan endosperm inkişaf edir. Burada əmələ gələn endosperm ikinci endosperm adlanır və arxeqonili bitkilərin ilk endosperimindən tamamilə fərqlənir. Arxeqonili bitkilərin endospermi dişi cücərtidir, haploiddir. Beləliklə, çiçəkli bitkilər üçün rüşeym kisəsi, ikiqat mayalanma, triploid olan ikinci endospermin əmələ gəlməsi səciyyəvi əlamətlərdir. Çiçəkli bitkilərdə erkək və dişi qametofitlərin daha da reduksiya etdiyi səciyyəvi əlamətdir. Erkək qametofit burada vegetativ və generativ olmaqla iki hüceyrədən təşkil olunmuşdur. Çiçəkli bitkilərdə tozcuq inkişaf edərkən çılpaqtoxumlulardan fərqli olaraq erkək cücərtinin vegetativ toxumanın qalığı şəklində protalial hüceyrələr əmələ gəlmir. Çılpaqtoxumlularda dişi qametofit endosperm olduğu halda çiçəkli bitkilərdə dişi qametofitin rüşeym kisəsində antipod hüceyrələri şəklində qaldığı göstərilir.
Çiçəkli bitkilərin ötürücü sistemi çılpaqtoxumlulara nisbətən daha da təkmilləşmişdir və adətən, ötürücü borulardan təşkil olunmuşdur.
Əmələgəlməsi
Çiçəkli bitkilərin ancaq bəzi əmələgəlmə etibarilə qədim nümayəndələrində traxeidlərə təsadüf olunur. Qazıntı halında qalıqları öyrənilərkən çiçəkli bitkilərin mezozoy erasının təbaşir dövründə geniş yayıldığı göstərilir. İlk çiçəkli bitkilərin yura və hətta ola bilsin trias dövründə formalaşdığı güman olunur. Təbii şəraitdə daha yaxşı uyğunlaşmış əlamətlərə malik olduqlarından çiçəkli bitkilər trias və yura dövründə bitki örtüyündə təşkil edən çılpaqtoxumluları tədricən sıxışdıraraq aradan çıxarmışdır. 200px|thumbnail|left|[[Malus sylvestris gülləri]] Hazırda çiçəyin əmələ gəlməsi və çiçəkli bitkilər üçün hansı qədim çılpaqtoxumluların mənşə oldugu halda, onların benetitlərdən, kinetum tipli bitkilərdən, toxumlu qıjılar və ya keytonilər kimi çılpaqtoxumlulardan əmələ gəldiyi barədə müxtəlif mülahizələr irəli sürülür. Benetitlərin strobilində örtülü yarpaqların, mikro və makrospofillərin düzülüşündəki ardıcıllığın müasir çiçəkli bitkilərdə çiçək üzvlərinin düzülüşünə oxşardır. Buna baxmayaraq binnettitin strobilində dişiciyin olmaması, meyvənin əmələ gəlməməsi və s. əlamətlər nəzərə alınarsa çiçəkli bitkiləri mənşə etibarilə, bilavasitə binnettitlərlə bağlı hesab etmək qeyri mümkündür.
Keytonilərdə makrospofillər kənarları ilə içəri doğru bükülərək yumurtalığa və agızcığaoxşar şəkil alırdısa da bunlarda çiçəyə bənzər orqan əmələ gəlmirdi. Toxumun örtülü olması kimi əlamətlərə toxumlu qıjılarda təsadüf olunmur.
Çiçəkli bitkilərin knetum tipli bitkilərdən əmələ gəlməsi haqqinda mülahizənin tərəfdarları ilk örtülütoxumlu bitkilərin çiçəklərinin yanlığı olması, bircinsli, küləklə tozlanan – müasir florada yayılan tozağacı və ya qovağabənzər çiçəkli bitkilər olduğunu göstərirlər. Bu mülahizəyə görə hər bir hissəyə çılpaqtoxumlunun bir neçə strobilinin yığımı kimi baxılır. Çiçəyin əmələ gəlməsi haqqında irəli sürülən belə mülahizəyə nsevboantos nəzəriyyəsi adı verilmişdir. Müasir florada təsadüf olunan geniş müxtəlifliyə malik olan çiçəkəmələ gəldiyini güman etmək çətindir.
Çiçəyin əmələ gəlməsi haqqında irəli sürülən mülahizələrdən Telom nəzəriyyəsinə görə ali bitkilərin orqanlarının hamısının psilofitlərdə müşahidə olunan haçavarı budaqlanmiş telomların dəyişməsindən əmələ gəldiyi göstərilir. Telom nəzəriyyəsinə görə çiçəyin sporangi daşıyan sintelomların tekamülü nəticəsində əmələ gəldiyi və vegetativ zoğla paralel şəkildə formalaşdığı qeyd olunur.
Hazırda müqayisəli–morfoloji tədqiqata əsaslanaraq çiçəyin dəyişkənliyə uğramış sadə, budaqlanmayan zoğ olduğu haqqında mülahizə daha geniş bəyənilir. Bu mülahizəyə eyantos və ya strobil nəzəriyyəsi verilmişdir.
Eyantos nəzəriyyəsinə görə ilk əmələ gələn çiçək ikicinsli, iri, əlvan çiçəkyanlığı olan və həşəratla tozlanan çiçəklər olublar. Çiçəyin belə prototipinin müasir florada təsadüf olunan müxtəlif çiçək formalarının əmələ gəlməsi üçün mənşə olduğu göstərilir. Beləliklə, çiçəkli bitkilərin tam formalaşmış dişiciyi olmayan, hər hansi isə ikicinsli strobili olan iriyarpaqli çılpaqtoxumlulardan əmələ gəldiyi güman olunur. Belə təsəvvür oluna biləcək qədim çılpaqtoxumlu alçaq gövdəli toxumlu qıjılarda, bennettit və saqovniklərə oxşar bitkilər olublar.
Müxtəlif vaxtlarda, ayrı-ayrı təkamül istiqamətlərində ağac formalardan kol, yarımkol, daha sonra çoxillik ikiillik və nəhayət birillik bitkilər əmələ gəlmişdir. Yaşayış şəraitinə uyğunlaşma nəticəsində çiçəkli bitkilər əmələ gəlmişdir. Yaşayış şəraitinə uyğunlaşma nəticəsində çiçəkli bitkilərin yarpaqları çiçək və meyvələrinin quruluşunda, kimyəvi tərkibi və fizioloji xüsusiyyətlərində bir birindən fərqlənən bir çox yeni əlamətlər əmələ gəlmişdir.
Yayılması
Çiçəkli bitkilər avtoqrof yaşıl bitkilərdir. Bunların çox az bir hissəsi sonradan heterotrof qidalanmaya uygunlaşma nəticəsində parazit və ya saprofit bitkilər olmuşlar.
Çiçəkli bitkilər əsasən quru şəraitində yaşayaraq yer kürəsinin hər yerində onlara təsadüf olunur. İynəyarpaqlı meşələrin yayıldığı sahələr və tundra qurşağı nəzərə alınmazsa, yer kürəsində çiçəkli bitkilər bitki örtüyünü təşkil edən əsas bitkilərdir. Çiçəkli bitkilərin az bir hissəsi sonradan su şəraitində yaşamağa uyğunlaşaraq çay və kollarda yayılmışdır. Dəniz və okeanlarda yayılan çiçəkli bitkilərin sayı daha azdır. 225px|thumbnail|right|Sürünən qanqallar üzərində iki arı Çiçəkli bitkilərdən yeyilən, cem və dərman bitkiləri, efir yağları, aşı maddəsi alınan, yağlı, lifli, qatranlı, alkoloidli bitkilər, oduncağından sənayedə və yanacaq kimi istifadə olunan bitkilər insanların həyatı üçün əhəmiyyətli bitkilərdir. Hazırda insanlar tərəfindən təbii bitki örtüyündə təsadüf olunan təxminən 30 minə qədər növdən, geniş miqyasda becərilən ancaq 1000-ə qədər növdən istifadə olunur.
Ajania abolinii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sıktıvkar
İdman
Həmçinin qadını inkişaf edirlər və kişi  basketbolu, üzgüçülük, bədii gimnastika, boks və müxtəlif döyüş sənətləri inlişaf edir. Mərkəzi stadionda buz qovmaları tez-tez keçirilir.
Ənənəvi xizək idmanı inkişaf etmişdir, şəhərdə üç rəsmi xizək bazası işləyir: Raisa Smetaninoy adına stadion, "Dinamonun" xizək bazası və "Mondi Sıktıvkar LPK" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin "Vejdinonun" xizək bazası.
Mədəniyyət
Sıktıvkar Komi Respublikasının mədəni paytaxtıdır.
Çiçəkli bitkilər
Yayılması
Əksəriyyət botaniklər çiçəkli bitkiləri ikiləpəli və birləpəli olmaqla iki sinfə bölürlər.
İkiləpəlilər rüşeymdə iki ləpəyarpağı, örtücü topalarının açıq, kambi qatının olması, ana kökün inkişaf etməsi, yarpağın torvari damarlanması, çiçəyin 5–4 üzlü olması, onların dairəvi yarimdairəvi və ya spiral qaydada düzülməsi ilə xarakterizə olunur.
Birləpəlilər rüşeymdə birlərə yarpağı, örtücü topaların qapalı olması, kambi qatının olmaması, ana kökün əvəzinə əlavə köklərin inkişaf etməsi, yarpağın paralel və ya qövsvari damarlanması, çiçəyin üzvlüyü olması və hətta onların dairəvi və ya yarımdairəvi qaydada düzülməsi kimi əlamətlərlə fərqlənir.
Qeyd olunanlarla bərabər, bəzən bir sıra ikiləpəlilərdə ləpə yarpaqlarının bitişməsi və ya ləpə yarpaqlarından birinin reduksiyasi nəticəsində ləpə yarpağının bir olduəu göstərilməlidir. Təkbir ikiləpəli bitkidə kambi qatı inkişaf etmir vəə bəzi növlərdə çiçək üç üzvlü olur. İkiləpəlilər sinfinə aid edilən bəzi bağayarpağı növlərində yarpağın qövsvarı damarlandiğı və kökün əlavə kök şəklində olduğu göstərilə bilər. Göstərilən müstəsna hallara baxmayaraq, sinifləri səciyyələndirən əlamətlər birgə nəzərdən keçirilirsə bir və ikili pillələrin aydın şəkildə fərqləndiyi görünər.
Təsnifatı
Alimlər tərəfindən bitkilərin təsnifatı haqqında bir sıra sistemlərin təklif olunduğuna baxmayaraq hələ indiyə kimi ümumi qəbul olunmuş sistemin olmadıği qeyd olunmalıdir. Hazırda belə çiçəkli bitkilərin mono-bi və ya polifelitik mənşəli olması, hansı qrup çiçəkli bitkilərin daha primitiv quruluşlu olması kimi fundamental məsələlərlə mübahisəlidir.
19-cu əsrin axırlarında və 20-ci əsrin əvvələrində Almaniya alimi Engler və Avstriya alimi Vitşteynin sistemi geniş miqyasda istifadə olunurdu. Onlar öz sistemlərinin tərtib olunmasında çiçək yanlığı zəif inkişaf etmiş və ya çiçəkyanlığı olmayan, çiçək üzvlərinin sayı olmayan küləklə tozlanan toz ağacı, fıstıq, söyüdçiçəklilər kimi fəsilələrin daha primitiv olduğunu əsas götürürdülər. İndi belə mülahizənin düzgün olmadığı və qeyd olunan bitkilərin çiçəklərinin küləklə tozlanmaya uyğunlaşma nəticəsində sadələşdiyi göstərilir.
Hazırda təklif olunan sistemlərdə daha premitiv bitki qrupu kimi sistemin əvvəlində çiçəkyatağı qabariıq, çiçək üzvlərinin sayı çox, çiçək yanlığı ikiqat olan, həşəratla tozlanan maqnoliya, qaymaqçiçəklilər, zirincçiçəklilər kimi fəsilələr qoyulur.
Solanum bulbocastanum
(Solanum bulbocastanum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Köçərli Dəmiryol Stansiyası
Köçərli Dəmiryol Stansiyası — Tərtər rayonunda, Bakı–Xankəndi dəmiryolu xətti üzərində Bərdə Dəmiryol Stansiyasından sonra gələn dəmiryol stansiyası.
Tarixi
Dəmiryolların elektrikləşdirilməsinə diqqət artırıldığı illərdə Yevlax – Bərdə - Ağdam dəmiryolu 1967-ci ildə işə salınmışdır.
Coğrafi koordinat sistemi
thumbnail|Coğrafi uzunluqlar ekvatora perpendukliyar, coğrafi enliklər isə paraleldir. Coğrafi koordinat sistemi — Yer üzərindəki obyektlərin yerini müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan koordinat sistemidir. Coğrafi koordinat sistemi coğrafi uzunluq və coğrafi enliklərdən ibarətdir.
Tarixi
1884-cü ildə ABŞ-də keçirilən Beynəlxalq Meridian Konfransında iyirmi beş ölkə iştirak etmişdir. Onlardan iyirmi iki dövlət İngiltərədə yerləşən Qrinviç rəsədxanasından keçən meridianı sıfır dərəcəli coğrafi uzunluq kimi qəbul etmişdir. Dominikan Respublikası bu təklifin əleyhinə səs vermiş, Braziliya və Fransa isə bitərəf qalmışlar. Fransa Paris Rəsədxanasından hesablanan yerli vaxtdan 1911-ci ildə Qrinviç Orta Vaxt sisteminə keçmişdir.
Coğrafi enlik ekvatorla verilən məntəqədən keçən paralel çevrəsi arasında qalan meridian qövsünün dərəcələrlə uzunluğudur. Coğrafi enlik məntəqənin ekvatordan neçə dərəcə şimalda və yaxud da cənubda yerləşdiyini bildirir. Qlobus və xəritələrin üzərində meridian və paralellərin kəsişərək əmələ gətirdiyi şəbəkəyə dərəcə toru deyilir.
Bulbophyllum crassipes
(Bulbophyllum crassipes) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hisaşi Kaneko
(d. 12 sentyabr 1959) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Ageratina josepaneroi
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Çexoslovakiya milli futbol komandası
Uğurları
1 dəfə FİFA Dünya Kubokunun ikincisi - 1934, 1962
1 dəfə UEFA Avropa Kubokunun qalibi - 1976
2 dəfə UEFA Avropa Kubokunun üçüncüsü - 1960, 1980
1 dəfə Mərkəzi Avropa Göre Kubokunun qalibi - 1955-1958
Solanum bullatum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Udi dili
Udi dili – Udilərin dili. Qafqazın qədim sakinlərindəndir, dilləri Qafqaz dilləri ailəsinin ləzgi yarımqrupuna məxsus olub, çoxlu qədim ünsürləri özündə qoruyub saxlaya bilmişdir.
Dialektlər
Udin dili iki dialektə — Nic və Vartaşen dialektinə bölünür. Nic dialekti də öz növbəsində 3 hissəyə bölünür: aşağı, aralıq və yuxarı. Vartaşen dialekti də öz növbəsində 2 hissəyə bölünür: vartaşen və oktomberi (zinobiani). Oktomberi danışıq tərzi çoxda Vartaşen dialektindən fərqlənmir,Belə ki Udinlər Vartaşendən Oktomberiyə 1922 ildə köçüblər Udi dilində  10.000 çox insan danışır. Amma Udi dili yazısız dil kimi tanınır, lakin son zamanlar yazılış formasını yaratmaq üçün işlər görünür. Udi dili yalnız məişətdə istifadə olunur. 13-22 aprel 2009-cu il rəsmi əhali siyahıyaalınmasına əsasən ana dili udin dili olan Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 3.795 nəfərdir.
Udi əlifbası
Kiril əlifbası əsasında yaradılmış Udin dilinin əlifbası (1974-cü il) :.
Udi dili uzun müddət yalnız danışıq dili olaraq qalırdı. Müxtəlif dövrlərdə bu dilin kiril hərflərinin köməyi ilə yazılmasına cəhdlər göstərilib. Hətta Nic məktəbində ibtidai sinifdə tədris udi dilində aparılıb. 1990-cı illərin sonunda Azərbaycanda latın əlifbası əsasında udi əlifbası yaradılıb. :
Juja Konts
Juja Konts (tam adı: Juja Konts, ; ) — Macarıstan pop müğənnisi. Mahnılarının sözlərində bəzən ölkənin 1990-cı ilə qədərki siyasi sistemi hədsiz dərəcədə tənqid edilirdi. Bu mahnıların sözlərinin əsas müəllifi Yanoş Brudidir.
Onun karyerası 1962-ci ildə Ki mit tud? istedad yarışmasında iştirakından sonra başlamışdı. O, illərdir müxtəlif orkestrlər və musiqiçilərlə, xüsusilə də İlliş orkestri və Yanoş Brudi ilə çalışır. 1970-ci illərdə xaricə, xüsusilə də Şərq bloku ölkələrinə, eləcə də Qərbi Almaniya, Fransa, ABŞ və Yaponiyaya bir neçə uğurlu turlar etmişdir. O, indi də Macarıstanda hədsiz məşhurdur və bəzi mahnıları macar folklorunun tərkib hissəsinə çevrilmişdir. Onların arasında "A Kárpáthyék lánya", "Ha én rózsa volnék" və "Valahol egy lány" də var.
Udi dili
Yayılma ərazisi
Azərbaycanda udi dilində danışanlar əsasən Qəbələ rayonunun Nic qəsəbəsində və Gürcüstanın Kvarel rayonunun Zinobiani kəndində kompakt şəkildə yaşayırlar. Oğuzda rayon mərkəzində yaşayan bir qrup udili də bu dildə danışır.
Həmçinin bax
Alban əlifbası
Ağaclı xalçaları
thumbnail|Bakıda [[Lətif Kərimov adına Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyi|Xalça muzeyində saxlanılan 19-cu əsrə aid Ağaclı xalçası]] “Ağaclı” xalçaları — Təbriz xalçaçılıq məktəbinə aid olan Azərbaycan xalça tipidir.
Kazuo Eçiqo
(d. 28 dekabr 1965) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Ağaclı xalçaları
Bu xalçalar öz adlarını istehsal olunduqları yerin adına görə deyil, kompozisiyasına görə adlanırlar. İranda bu xalçalar "Dəraxti", Əfqanıstanda "Baqqi", Azərbaycanda isə "ağacalı" kimi məşhurdurlar. "ağacalı" kimi tanınan xalçaların orta sahəsi, əsas etibarilə, bir və ya bir neçə ağac və kollardan ibarətdir, nadir hallarda isə ağac qruplarından ibarət olur. ağacların müxtəlif növləri olur.
Qədim dövrlərdə əfsanəvi hadisələr, məhəbbət səhnələri, mifoloji, bəzən isə dini fantastik süjetlər bu kompozisiyaların əsas süjetini təşkil edirdi. Məlumdur ki, Orta Asiyada, Yaxın Şərqdə, həmçinin Azərbaycanda da zeytun, çinar, əncir ağacları, üzüm müqəddəs sayılırdı. Ağlayan söyüd məhəbbətin rəmzi, palıd – Güc və ərlik təcəssümü, nar ağacı isə var-dövlət, uğurun simvolu hesab olunurdu.
Parlaq kledoxeta
Parlaq kledoxeta (Cladochaeta candidissima) — Cladochaeta candidissima  IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2c + 3c; B1ab(i, iii, iv). Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi çoxsaylı sıx yarpaqlı, aşağı hissədən sərilən, 15-40 sm hündürlükdədir. Yarpaqları bir qədər ətlidir, oturaq, uzunsovdur. Səbəti tərs –konsşəkilli, 7-10 mm uzunluğunda, sıx qalxanda toplanmışdır. Çiçəkləri sarıdır. Örtüyü kirəmitşəkilli, kənarları zarlı, sarımtıl, parlaq, təpə hissədən kütdür. Toxumları 2 mm uzunluğunda, ensiz uzunsov, qəhvəyi, çılpaqdır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləməsi iyun-avqust, meyvəverəsi iyul-sentyabr aylarına təsadüf edir. Arandan subalp qurşağına qədər çay kənarlarında və dənizsahili qumluqlarda rast gəlinir. Dərman bitkisidir.
Yayılması
Böyük Qafqazın bütün rayonları (Quba rayonu – Cek kəndindən Xınalıq istiqamətinə, Xınalıq çayının yatağı boyu), Samur-Dəvəçi ovalığı, Qobustan, Abşeron.
Sayı və tendensiyası
Antropogen amillər və sel daşqınları populyasiyanın azalmasını sürətləndirir.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Əhali tərəfindən mal-qara ilə kortəbii otarılma, tapdalanma və dərman bitkisi kimi istifadə olunması, əsasən selbasar çay yataqlarında yayılması.
Mühafizə tədbirləri
Qournması üçün tədbirlər aparılmır, yeni yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, toxum bankında saxlanılması, bərpasını təmin etmək, yeni yayılma yerlərinin axtarılması tələb olunur.
Bulbophyllum crassipetalum
(Bulbophyllum crassipetalum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum crassipetalum növü Madaqaskar üçün endemik növdür.
Xoreoqraf
Xoreoqraf rəqqaslarla məşqlər keçirir, onların ifasını qiymətləndirir,səhnə hərəkəti sxemləri üzrə ideyalar irəli sürür, rəqqas seçimlərində iştirak edir, kostyumlar və ya musiqi seçir və s. inzibati işləri görür.
Zəng çalınanda (teleserial, 2012)
Zəng çalınanda — Disney Channelın öz istehsalı, türk aktyorlarla edilən ilk Türk Disney Channel serialıdır. İlk nümayişini 23 aprel 2012-də Disney Channel Türkiyədə etmişdir. Mövzu olaraq bir Liseydə tənəffüs arasındakı 5 dəqiqədə nələr edilə biləcəyi izah edilməkdədir.
Ajania achilleoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Azərbaycanın bitki örtüyü
Azərbaycanda flora və bitki örtüyünün öyrənilməsi o qədər də qədim tarixə malik deyildir.
XIX əsrin 70-ci illərində
İlk vaxtlar Qafqazın bu maraqlı regionuna tək-tək tədqiqatçılar gəlmişlər. Cənubi Qafqazın ilk tədqiqatçısı 1700-1702-ci ildə məşhur botanik Turnefor olmuşdur. 1724-1725-ci illərdə Rusiya EA-nın ilk botaniki Buksbaum Qafqaza səyahət etdi. S.T.Qmelinin başçılıq etdiyi Rusiya EA-nın ekspedisiyaları tərəfindən 1770-1773-cü illərdə Qafqazın florasının öyrənilməsi sahəsində böyük işlər görülmüşdür.
XIX əsrin 80-cı illərində
Qafqaz bitkiliyi, o cümlədən meşə florası nüsxələrinin zəngin kolleksiyası imperator Botanika bağının direktoru K.A.Meyer (1829-1830), Talış florası üzrə isə F.Qoqenager (1834-1835) və E.K.Eyxvald (1820) tərəfindən toplanmışdır. XIX – əsrin ortalarında o dövrün məşhur dendroloqu Karl Kox Qafqazda böyük botaniki tədqiqatlar aparmışdır. XIX – əsrin sonlarında, Qafqaz rayonlarının bitki örtüyünü səciyyələndirən dəqiq bitki təsvirləri yerinə yetirilmişdir. Bu baxımdan olan işlərdən görkəmli alimlərdən Q.İ.Radde, Y.S.Medvedyev, M.N. Smirnov, Y.A.Voronov, F.P.Keppen, V.N.Lipski, N.İ.Kuznetsov, A.Voronin, D.İ.Sosnovski və A.A.Qrosheymin işlərini qeyd etmək olar. Bu tədqiqatçılardan Q.İ.Radde, Y.S.Medvedyev və N.İ.Kuznetsov bu və ya digər prinsiplərə əsaslanaraq Azərbaycanı da əhatə etməklə Qafqazı bir sıra floristik və botaniki coğrafi vilayətlərə və əyalətlərə bölmüşlər.
XIX əsrin 90-cı illərində
Y.S.Medvedyevin «Zaqafqaziya meşələrinin oçerki» (1882) və «Qafqazda bitki örtüyünün vilayətləri haqqında» (1907, 1914) əsərləri bu baxımdan xüsusi qiymətli sayılır. Sonralar müxtəlif müəlliflər tərəfindən Qafqazın bitki örtüyünün botaniki-coğrafi əyalətlərə bölünməsi işi N.İ.Kuznetsovun bölgüsünün dəqiqləşdirilməsi istiqamətində aparılmışdır. Azərbaycanda bitki örtüyünün öyrənilməsi və botanika elminin inkişafında akademik A.A.Qrosheymin xüsusi rolu olmuşdur. (1888-1946). 1924-1947-ci illərdə Azərbaycanda bütün botanika tədqiqatları əslində A.A.Qrosheymin adı ilə bağlıdır. Bu dövr ərzində botanika tədqiqatları onun rəhbərliyi altında, bilavasitə onun və ya onun şagirdlərinin iştirakı ilə yerinə yetirilmişdir. 1926-cı ildə A.A.Qrosheymin əsasən meşə örtüyünə həsr olunmuş «Talışın florası» adlı qiymətli əsəri nəşr edilir. 1936-ci ildə isə A.A.Qrossheymin «Qafqaz florasının təhlili» adlı kapital monoqrafiyası nəşr olunur.
1932-ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyası Zaqafqaziya filialının Azərbaycan şöbəsi açılır, onun nəzdində isə A.A.Qrossheymin başçılıq etdiyi botanika bölməsi təşkil olunur. 1936-cı ildə bölmənin əsasında, tərkibində Nəbatat bağı olan Botanika İnstitutu yaradılır. Bitki örtüyünün, floranın, bitki sərvətlərinin, həmçinin bitki fiziologiyasının öyrənilməsi sahəsində Botanika İnstitutu botanika elminin mərkəzinə çevrilir və elmi-tədqiqat işlərini əsasən üç istiqamətdə (bitki örtüyünün öyrənilməs, floranın öyrənilməsi və bitki sərvətlərinin öyrənilməsi) aparır. İnstitut bitki örtüyünün xəritələşdirilməsi üzrə böyük işlər yerinə yetirir. Hələ 1930-cu ildə A.A.Qrossheym Zaqafqaziyanın ilkin bitki örtüyünün sxematik xəritəsini tərtib edir. 1931-ci ildə mövcud kartoqrafik materiallar əsasında A.A.Qrossheym və L.İ.Prilipko tərəfindən Azərbaycanın 1:1000000 miqyasında geobotaniki xəritəsi tərtib olunur. Uzun illər boyu Azərbaycanın meşələrinin hərtərəfli öyrənilməsi nəticəsində topladığı zəngin materiallar əsasında 1954-cü ildə L.İ.Prilipko «Azərbaycanın meşə örtüyü» adlı kapital monoqrafiyasını nəşr etdirir. Azərbaycan Respublikasında bitki örtüyünün öyrənilməsində V.İ.Ulyanişev, Ş.O.Barxalov, V.X.Tutayuk, İ.İ.Karyagin, İ.N.Beydeman, P.D.Yaroşenko, İ.S.Səfərov, Ü.M.Ağamirov, Y.M.İsayev, Q.Axundov, V.C.Hacıyev, V.Ş.Quliyev, A.Əsgərov, V.S.Novruzov, O.V.İbadlı, E.M.Qurbanov, S.H.Musayev, R.A.Fətəliyev, R.İ.Babayev, V.S.Fərzəliyev, O.H.Mirzəyev, N.B.Hüseynova,  Ş.Q.Hüseynov və başqalarının böyük rolu olmuşdur. Hələ 1949-1952-ci illərdə Botanika İnstitutuna rəhbərlik edərkən H.Ə.Əliyevin səyi nəticəsində 8 cildlik «Azərbaycanın florası» kitabı nəşr edilmişdir. Böyük Qafqazın yüksək dağ bitkiliyinin tam floristik tərkibi, dominant və subdominant bitki formasiyalarının geobotaniki səciyyəsi, bitki örtüyünün dinamikası, ona ekzogen, endogen və antropogen faktorların təsiri V.C.Hacıyev tərəfindən öyrənilmişdir. Onun rəhbərliyi və bilavasitə iştirakı ilə «Azərbaycanın bitki örtüyü» xəritəsi azərbaycan, rus və ingilis dillərində tərtib edilmişdir. 1949-cu ildən sonra meşələrin öyrənilməsi əsasən İ.S.Səfərovun adı ilə bağlıdır. İ.S.Səfərov üçüncü dövrün relikt ağacları üzərində uzun illər apardığı tədqiqatlar əsasında iki monoqrafiya çap etdirir (Səfərov, 1962, 1979). 1945-1952-ci illərdə İ.S.Səfərov Mil, Muğan, Şirvan, Qarabağ düzlərində və Lənkəran zonasında meşə massivləri və qoruyucu meşə zolaqları salınması işinin bilavasitə rəhbəri və iştirakçısı olur.
1951-ci ildə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Meşə Təsərrüfatı və Aqromeşəmeliorasiya institutu yaradılır. İnstitutun ayrı-ayrı şöbələrinin elmi işçiləri (Ə.M.Hüseynov, L.A.Hüseynova, A.S.Bukov, H.Dadaşov, N.Sadıxov, K.S.Əsədov, B.Mirzəyev, M.Y.Xəlilov, F.Ə.Əmirov, Ə.Quliyev, B.V.Mlokoseviç, L.M.Zubaryeva, Q.H.Cəlilov, H.Quliyev, F.Ə.Hacıyev, Q.Nağıyev və b.) meşəçiliyin müxtəlif istiqamətlərində tədqiqat işləri aparmışlar.
Azərbaycan EA Coğrafiya İnstitutunda respublikanın meşə örtüyünün hərtərəfli öyrənilməsi təbiəti mühafizə şöbəsi (1969) və biocoğrafiya laboratoriyasının (1982) yaradılması ilə əlaqədardır. Respublikanın ayrı-ayrı dağ və düzən regionlarında aparılan tədqiqatların nəticələri monoqrafiya və kitabçalarda nəşr edilmişdir. (H.Ə.Əliyev, M.Y.Xəlilov, 1975, 1982, 1983, 1988; İ.S.Səfərov, M.Y.Xəlilov , Ş.Q.Hüseynov, F.H.Məmmədova, 1986; M.Y.Xəlilov, 1985; Q.Ş.Məmmədov, M.Y.Xəlilov, 2002, 2003, 2004, 2005). N.H.Axundov tərəfindən ilk dəfə respublika meşələri üzrə etalon ağaclıqların məhsuldarlığa görə modelləri hazırlanmış, 1:600000 miqyasında Azərbaycanın meşə örtüyü xəritəsi tərtib edilmişdir.
Grand Theft Auto: San Andreas
Grand Theft Auto: San Andreas — Rockstar North tərəfindən hazırlanan, Rockstar Games tərəfindən paylanan Grand Theft Auto seriyasının bir hissəsidir. Oyunun 2002-ci ildə GTA 3-ün PC versiyası üçün bazara çıxarıldıqdan bir neçə gün sonra PlayStation 2, PC və Xbox versiyaları üçün bazara çıxarılacağı bildirildi. Oyun PlayStation 2 konsolu üçün 25 Oktyabr 2004-cü ildə Şimali Amerikada, 28 Oktyabr 2004-cü ildə Avropada və 2 dekabr 2004-cü ildə Avstraliyada satışa çıxarılmışdır. Oyunun çıxış tarixi Yaponiyada 9 Noyabr 2006 qərarlaşdırılmışdır. Oyunun Xbox versiyası Şimali Amerikada 25 Oktyabr 2004-cü ildə, Avropada isə 29 Oktyabr 2004-cü ildə satışa çıxarılmışdır. Windows versiyası isə Şimali Amerikada 7 İyun 2005-ci il, Avropada isə 10 iyun 2005-ci ildə satışa təqdim edilmişdir. Grand Theft Auto: San Andreas Spike TV Video Oyunlar Mükafatlarında ən yaxşı aksion-macəra, ən yaxşı xarakter performansı və ən yaxşı soundtrack adı ilə 2004-cü ilin ən yaxşı oyunu seçildi.
Gameplay
Oyunun əsas xarakteri və baş qəhrəmanı ""Carl Johnson""-dur (qısaca olaraq - "CJ", Azərbaycanca - "Karl Conson"). Oyun Carl Johnsonun 1987-ci ildə Liberty City-dən Los Santos-a qayıtması ilə başlamışdır. Hadisələr 1992-ci ildə cərəyan edir. Grove Street-dəki ailələrinin dağıldığını öyrənən CJ, əsaslı dönüşə qərar verir. CJ-in dönməsiylə birlikdə San Andreas əyalətində böyük dəyişikliklər başlayır. Oyunun ən böyük fərqlərindən biri obrazı inkişaf etdirmə funksiyasıdır. Müəyyən qabiliyyətləri inkişaf etdirmək, xarici görünüşünü dəyişdirmək və s. bir çox funksiyalar mövcuddur. İdman edərək əzələ yığa, saç düzümünü dəyişə, döymə vura bilərsiniz. Los Santos-da, az pul və aşağı xüsusiyyətlərlə başladığımız oyunda, zaman irəlilədikcə yeni dükanlar açaraq yeni paltarlar, yeni şəhərlər açaraq yeni yan vəzifələr əldə edə bilərik. Məsələn San Fierro şəhərini açdığımız zaman "Valet" vəzifələrini də açırıq. Bu zaman oyundakı avtomobil növü artırılmış olur. Las Venturas əsl qumarxana mərkəzidir. Burda az qala hər kəs zəngindir. Bu oyun 1992-ci il Los-Anceles hadisələrindən əsas almışdır.
Şəhərlər
Oyunda üç əsas şəhər Los Santos, San Fierro və Las Venturas mövcuddur. Ərazisinin böyüklüyünə görə şəhərlər arasından ən böyük olanı Los Santos, ikinci Las Venturas, ən kiçik olanı isə San Fierro. Hər bir şəhərin özünəməxsus xüsusiyyəti vardır. Bütün bu hadisələr uydurma San Andreas ştatında cərəyan edir. Bu oyun GTA seriyalarında ərazisinin böyüklüyünə görə 2-ci yeri tutur. Burada dağlar, düzənliklər, çaylar, səhralar və dəniz mövcuddur. Həmçinin oyunda 3-ü böyük və 1-i kiçik olmaqla 4 aeroport var.
Los Santos
Oyunda Los Santos əsas götürülmüşdür! Bu şəhərin adı Los-Anceles şəhərinin adından götürülmüşdür. Oyun Los Santos şəhərində başlayır. Los Santos şəhərinin müxtəlif bölgələri var. Bu şəhərdə cinayət nisbəti olduqca yüksəkdir. Burada əsas yer Grove Street adlı küçə götürülmüşdür. Bu şəhərdə çoxlu mağazalar, paltar dükanları, idman zalı, silah mağazaları, avto servis və s. mövcuddur. Üç şəhərin arasında müxtəlif bölgələri, hündür binaları, mənzərəli yerləri ilə seçilən ən yaxşı şəhərdir.
San Fierro
Bu şəhərin adı San Francisco şəhərindən götürülmüşdür. Oyunda The Truth adlı obraz əsas obraza şəhəri "Hippie şəhəri" olaraq təsvir etmişdir. Ayrıca əsas obrazın ən yaxın dostlarından olan Triad mafiyası da bu şəhərdədir. Bu şəhərdə də Los Santosda olduğu kimi bir çox bölgələr və mağazalar vardır.
Las Venturas
Nəhayət, San Andreasda üçüncü şəhər olan Las Venturas. Bu şəhərdə digər şəhərlərdən fəqli olaraq bir çox maraqlı yerlər vardır. Hansı ki, bu yerlər o biri şəhərlərdə yoxdur. Məsələn, Restricted Area (Qanunsuz Region) adlanan yer var. Burada hərbi baza yerləşir. Bu əraziyə daxil olmaq qadağandır. Həmçinin bu ərazinin üstü ilə uçmaq da olmaz. Digər şəhərlərdə olmayan daha bir şey də var ki, o da səhranın olmasıdır. Bu şəhərin bir hissəsi səhralıqdan ibarətdir.
Səslər və Musiqilər
Oyunda 1992-ci ildə məşhur olan bütün növ radiolar mövcuddur. Oyunda mahnısı səslənən məşhur adlar arasında Rage Against the Machine, Dr.Dre, Snoop Dogg, Tupac Shakur, Ice T, Guns N 'Roses, David Bowie, KISS, Lynyrd Skynyrd və NWA vardır. Oyundakı radiolar belə adlandırılır:
Bu radiolar əvvəlki seriyalardan fərqli olaraq həqiqətən xəbər verə bilirlər. Məsələn, bir radioda yağış yağacağını xəbər verdikdən sonra həqiqətən də yağış yağdığına şahid oluruq. Oyunda çox məşhur aktyorların səsləndirmələri mövcuddur. Məsələn, Axl Rose, Samuel L. Jackson, Chris Penn, James Woods və Peter Fonda və s.
Solanum burtonii
(Solanum burtonii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qızılirmaq
Qızılirmaq — Başlanğıcını Türkiyənin Şərqi Anadolu bölgəsindən götürür və Qara dənizə tökülür.
Başqırdıstan təbiəti
Başqırdıstan təbiəti — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının təbiəti.
Uralönü ərazi qədim Şərqi Avropa platformasının Rus plitəsində yerləşir. Şərq rayonları Son Paleozoyun Ural qırışıq sisteminə aiddir. Başqırdıstanda 3 mindən çox müxtəlif faydalı qazıntı yatağı məlumdur. Arlan neft yatağı da daxil olmaqla təqribən 180 neft yatağı aşkar edilmişdir. Həmçinin qaz, kömür, fosforit, daşduz, gips, əhəngdaşı, dağlıq rayonlarda dəmir, manqan, qurğuşun, mis, sink, xrom, qızıl, gümüş filizi yataqları, məmulat daşlarından yəşəm, rodonit və s. yataqları; iri torf və sapropel ehtiyatı, mineral su bulaqları vardır.
İqlimi kontinentaldır. Qışı soyuq və uzunmüddətli, yayı mülayim istidir. Orta temperatur yanvarda Uralönü düzənliklərdə –14-dən –16°C-yədək, iyulda 17–19°C, Uralarxasında 18–20°C, dağlarda 9–10°C-dir. İllik yağıntı 300–700 mm, dağlarda 750–800 mm-dir. Çayları, əsasən, Volqa və Ural hövzəsinə aiddir. Ölkədə ümumi uzunluğu 57 min km olan təqribən 13 min çay var. İri çayları Belaya və onun qolları Nuquş, Sim, Ufa və Dyomadır; əsasən, qar suları ilə qidalanır, yazda gursulu olur; hidroenerji ehtiyatı 1364 min kVt-dır. Dağ çayları astanalarla səciyyələnir. Başqırdıstan ərazisində ümumi sahəsi 400 km2 olan 2 mindən çox göl var. Ən iri gölünün ölçüsü 23,5 km2 olan Aslikul karst mənşəlidir; ən dərin gölü isə 28 metr dərinliyə malik olan Yaktıkul tektonik mənşəlidir.
Səfəvi–Şirvanşahlar münasibətləri
Səfəvi-Şirvanşahlar əlaqələri — 15-cı əsrin ikinci yarısından başlamış, 16-cı əsrin əvvəlinə kimi əsasən müharibələrlə müşayiət olunmuş əlaqələrdir. 1538-ci ildə Şirvanşahlar dövləti süquta uğradılaraq Səfəvilər dövlətinə birləşdirimişdir.
Ageratina josephensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
BMTİ
Bakı Müstəqil Televiziya İdarəsi və ya qısaca BMTİ — 1993-cü ilin avqust ayının 16-da Bakı şəhərində fəaliyyət başlamış televiziya kanalı. "Moskva" mehmanxanasının binasından yayımlanırdı. Fəaliyyətə başlamamışdan əvvəl tezliyində " Super Channel " adlı kanal var idi. Telekanalda əsasən şəxsi istehsalı olan verilişlər və xarici filmlər, kliplər efirə çıxırdı. Məşhur verilişlərindən biri "Refren" verilişi idi. 1994-cü ilin may ayında telekanalın fəaliyyəti dayandırılmışdır.
Kanalın təsisçisi Mahmud Məmmədov, baş direktoru isə Elşad Quliyev olub.
Yasuharu Kurata
— keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 6 oyun keçirib.
Turhan Cihan Şimşək
Turhan Cihan Şimşək, Almaniyanın Gəlincik şəhərində doğulmuşdur. İndi isə İstanbulda yaşayır.
"Bez Bebek" serialında Səlim rolunu canlandıran və eyni zamanda Krispi reklamlarından da tanıdığımız Cihan, hazırda Disney Channeldə çəkilən Zəng Vurulanda serialında Metehan xarakterini canlandırır.
Bərdə Dəmiryol Stansiyası
Bərdə Dəmiryol Stansiyası — Bərdə rayonunun inzibati mərkəzi Bərdə şəhərində, Bakı–Xankəndi dəmiryolu xətti üzərində dəmiryol stansiyası.
Tarixi
Dəmiryolların elektrikləşdirilməsinə diqqət artırıldığı illərdə Yevlax – Bərdə - Ağdam dəmiryolu 1967-ci ildə işə salınmışdır.
Priskila Belfort
Priskila Viyera Belfort — Braziliya ictimai univeristetinin keçmiş tələbəsi. thumbnail|right|Vitor Belfort köynəyinin üzərində itkin düşmüş bacısı Priskila Belfortun şəkli
O, MMA döyüşçüsü Vitor Belfortun qardaşı və model Coana Pradonun baldızı, Bələdiyyə İdman və Rekreasiya bir dövlət qulluqçusu kimi işləmiş. Nahar üçün işdən çıxdıqdan sonra, 9 yanvar 2004-cü ildə 29 yaşında itkin düşdü. Onun realda harada olmağı bu gündə məlum deyil. Vitor və Coana onun tapılması üçün mediyadan istifadə etdi və 30 böyüdülmüş şəklin müxtəlif insanların sıx olduğu yerlərdə yerləşdirdilər. Öz saytlarının ana səhifəsində hələdə onun şəkli və əlaqə nömrələri yerləşdirilib. Priscila itkin düşdükdən sonra Braziliya polis orqanlarına çoxlu zənglər olsada nəticə etibarı ilə heç biri onun tapılması barədə deyildi.
2007-inci ilin avqust ayında Paiva adlı qadın Priscilanın oğurlanmasında iştirak etməsi barədə etiraf etdi, lakin onun harada necə şəraitdə saxlandığı barədə məlumatı olmadığın və onun tapılması üçün 3 milyon dollar istənildiyini söylədi .Braziliya polis orqanlarının axtarışı nəticəsində Priscilanın orqanlarının bir ağacın budağına taxılmış vəziyyətdə tapıldı və buna görə 3 nəfər mafiayaya bağlılığı olan şəxs saxlanıldı. Hələdə Belfort ailəsi buna inanmır və onun haralardasa sağ olub yaşamağı barədə ümid edirlər.Vitor Belfort uzun müddət keçməsinə baxmayaraq bacısının adını daşıyan saytda onun tapılması barədə yazışmalar edir.
Varşava Hersoqluğu
Böyük Varşava Hersoqluğu — Reç Pospolitanın ikinci və üçüncü bölüşdürülməsi zamanı Prussiya və Avstriya İmperiyasına verilmiş Polşa ərazilərində 1807-ci il Tilzit sülhündən sonra qurulmuş dövlət. Varşava Hersoqluğu Napoleon Fransasının protektoratında idi və Altıncı Koalisiya qoşunları tərəfindən fəth edildiyi zamana qədər 1813-cü ilədək de-fakto mövcud olmuşdur. Vyana Konqresinin qərarlarına əsasən, hersoqluğun böyük hissəsi Polşa çarlığı adı ilə muxtariyyət statusunda Rusiya İmperiyasının tərkibinə daxil edilmişdir.
Ərazisi
Hersoqluğun ərazisi (1807) 103 min km², əhalisinin sayı - 2,6 milyon nəfər təşkil edirdi. Varşava Hersoqluğunun Avstriya ilə müharibəsindəki qələbəsindən sonra Reç Pospolitanın üçüncü bölüşdürülməsi zamanı itirilən Polşa əraziləri də ona ilhaq edildi. Bu yeni ərazilərə əzəli Polşa torpaqları olan Krakov, Lublin, Radom, Sandomir daxil idi. Nəticədə hersoqluğun ərazisi 52 min km², əhalisi isə 1,7 milyon nəfər artmışdı. Hersoqluğun paytaxtı Varşava idi.
Dövlət quruluşu
250px|thumb|left|Napoleonun Hersoqluğun konstitutsiyasını elan etməsi Hersoqluğun Konstitusiyası Napoleon tərəfindən 1807-ci il iyulun 22-də Drezdendə təsdiq edilmişdir. Saksoniya kralı I Fridrix Avqust hersoq təyin olunmuşdur. Konstitusiyada həmçinin hökumət, Dövlət Şurası, Deputatlar Palatası və Senatdan olan iki palatalı parlament və əlavə olaraq müstəqil məhkəmələr də təsbit edilmişdi. Polşa və polyak sözlərinin siyasi mənada istifadəsinə icazə verilmirdi.
Hersoqluq hər biri 10 rayondan ibarət 6 departamentə bölünürdü.
1808-ci il mayın 1-dən ölkədə Napoleon Kodeksi tətbiq edildi.
Ordusu
250px|thumb|left|Varşava Hersoqluğunun V piyada alayının əsgərləri Hersoqluğun ordusu dövlətin özü kimi 1807-1813-cü illərdə mövcud olmuşdur. Dövlət yaradıldıqdan sonra hersoqluğun ordusu da avtomatik olaraq təşkil edilmişdir. Daimi ordunun sayı təqribən 50 min nəfər idi. Ordunun tərkibi 35 min nəfər piyada, 12,5 min nəfər süvari, 3,5 min nəfər artilleriya və 800 mina təmizləyicilərdən ibarət olmuşdur.
Artileriya 12 rotadan ibarət bir piyada alayından və 2 batareyadan ibarət at alayından təşkil edilmişdi.
Mühəndis qüvvələri 6 rotadan ibarət bir mina təmziləyən batalyondan ibarət idi.
Bu bölmələrə əlavə olaraq, polyaklardan təşkil olunan və yalnız Fransa hökumətinin hesabına saxlanılan Fransa İmperiyası ordusunun qoşunlarını da aid etmək olar. Bu qoşunların sırasına 4 piyada alayından və süvari alaydan ibarət Visla legionu daxil idi. 1811-ci ildə bu qoşunlar daha iki yüngül süvari alayları ilə gücləndirildi. Bundan əlavə Napoleonun köhnə süvari qvardiyasının tərkibində 1807-ci ildə yaradılan Polşa zadəgan gənclərindən ibarət yüngül qrenadyor alayı da döyüşürdü.
1809-cu ildə Varşava Hersoqluğunun 65 min əsgəri Avstriya ilə müharibədə iştirak etmişdir.
Rusiya ilə müharibəyə hazırlaşan Napoleon, 1811-ci ildə polyaklardan hərbi qüvvələrdən ən yüksək döyüş hazırlığı tələb etdi. Daimi qüvvələrdən əlavə 14 min nəfərdən ibarət ehtiyat qoşun yaradıldı (17 batalyon (hər piyada alayına biri), 16 süvari polku (hər süvari alayına biri) və artileriya batalyonu). Sonra 18 min nəfərlik könüllülər dəstəsi yaradıldı və 1812-ci il müharibəsinin başlanğıcında Napoleonun Polşa ordusu 85 min nəfərdən təşkil edilmişdi.
1812-ci ildə hərbi əməliyyatların başlanğıcında Napoleonun Böyük Ordusuna aşağıdakı Polşa qoşunları daxil idi: 250px|thumb|left|Varşava Hersoqluğu ordusunun 17-ci ulan alayının generalı və polkovniki
Bu qoşunlardan əlavə olaraq, Napoleon öz şüarı altında Rusiya imperiyasının tabeliyində olan polyakları da səsləmişdi. 1812-ci ilin iyul ayında o, Litvada milli qvardiya, jandarmlar, qvardiya ulan alayının, 4 piyada və 5 süvari alayının yaradılması əmrini vermişdi.
Ümumilikdə Napoleon ordusunda ən az 120 min polyak toplanmışdı.
1812-ci il kampaniyası zamanı Kaminskinin süvari diviziyası V korpusun tərkibindən çıxarılmış və onun 3 alayı Latur-Moburun IV korpusuna, 3 alayı isə İ.Myuratın korpusuna birləşdirilmişdi.
1813-cü ildə Polşa alaylarının qalıqlarından və yeni çağırışçılardan Y. Ponyatovskinin komandanlığı altında 14.5 min nəfərlik VIII Korpus yaradıldı. Qalan Polşa qoşunları yenidən fransız korpusları və qala qarnizonları arasında bölüşdürüldü. Bu zaman Napoleonun ordusundakı polyakların sayı 40 min nəfərdən artıq idi.
Leyptsiq döyüşündə igidlik göstərərək Napoleonun geri çəkilməsini təmin edən VIII korpus, demək olar ki, bütünlüklə məhv edilmişdi.
1814-cü ilin yanvarında bu korpusun və digər polyak alaylarının qalıqları general Yan Dombrovskinin komandanlığı altında Sedanda toplanaraq 1 piyada alayı, 2 ulan alayı və krakus alayları təşkil etmişdilər. Visla Legionunun 3 süvari alayının qalıqları isə 7-ci ulan alayına birləşdirilmişdi. Bütün Polşa artilleriyasından piyada və süvari batareyaları yaradıldı. Əsgərsiz qalan zabitlərdən ibarət fəxri eskadronlar yaradıldı. Qvardiyaçılar da daxil olmaqla, Napoleon ordusunda polyakların ümumi sayı bu dəfə çətinliklə 4 min nəfərə çatırdı.
1814-cü il aprelin 11-də Napoleon taxtdan alındıqdan sonra Polşa qoşunlarına hərbi əmlakları ilə birlikdə vətənlərinə qayıtmağa icazə verildi. Yalnız qvardiyaçılardan ibarət könüllülərdən Napoleonu Elbaya müşayət etmək üçün bir eskadron yaradıldı. Bu eskadron 1815-ci il hadisələrində Napoleonun 100 günlüyündə iştirak etdi və Vaterloo yaxınlığında təmamilə məhv edildi.
Avstriya ilə müharibə
250px|thumb|left|Raşin döyüşü 1809-cu ildə Avstriya ilə müharibədə qələbə qazanıldı. Bu münaqişə Napoleonun beşinci koalisiyaya qarşı apardığı müharibənin bir hissəsi idi. Fransa ilə beşinci koalisiyanın müharibəsi başlayanda Varşava Hersoqluğunda hərbi nazir Yozef Ponyatovskinin tabeliyində yalnız 14 minlik hərbi korpus qalmışdı.
Ershersoq Avstriyalı-Este Ferdinand Karlın komandanlığı ilə 36.000 minlik Avstriya qoşunu Saksoniya və Varşava Hersoqluğuna hücum etdi. Ershersoq bütöv bir dövləti tutmağı planlaşdırırdı. Raşin ətrafında döyüşün nəticəsi olan konvensiyanın imzalanması başa çatmamış ershersoq Ferdinand Karl qəflətən hücum edərək müdafiəsi zəifləmiş Varşavanı ələ keçirdi. Lakin polyaklar əks hücuma keçərək və Pulav, Lublin, Sandomir, Zamoysk qalasını, Lvov, Radom və Krakovu azad etdilər.
Nəticədə Varşava Hersoqluğunun ərazisi 103 mindən 155 min km2-ə qədər artdı. Yeni ərazilərdə 4 departament - Lublin, Krakov, Radom və Sedlinski yaradıldı. Əhali sayı isə 2,6 milyondan 4,3 milyon nəfərə qədər yüksəldi.
Rusiya ilə müharibə
250px|thumb|right|Napoleon ordusunun əsir düşən polyak əsgərlərinin kazak sıralarına daxil edilməsi, 1813-cü il. N.Karazinin rəsmi. 1812-ci il mayın 26-da Varşava Hersoqu öz səlahiyyətini hersoqluğun hökumətinə təhvil verdi. İyunun 28-də Polşa Krallığının Baş Konfederasiyası elan edildi. Knyazlıq Napoleonun müttəfiqlərinin ən sadiqinə çevrildi və müharibənin ilk günündən sonuncu gününə qədər vuruşlarda iştirak etdi. Bu döyüşlərdə hersoqluqdan Napoleon tərəfdə yüz min nəfərdən çox adam xidmət etdi.
Napoleonun Rusiyadakı məğlubiyyətindən sonra rus qoşunları Avropaya yürüşə başladılar. Ruslar artıq 1813-cü ilin yanvarında hersoqluğun ərazisini tamamilə ələ keçirdilər. Knyazlıq Rusiya general qubernatoru Vasili Lanski tərəfindən idarə edilməyə başlandı.
1815-ci il mayın 3-də Vyana konqresi Hersoqluğun bölüşdürülməsini təsdiqlədi. Krakov azad şəhər oldu; Avstriya Vieliçkanı (duz mədənləri daxil) aldı, Poznan Böyük Hersoqluğu adlanan Böyük Polşa Prussiyaya çatdı və keçmiş Varşava Hersoqluğunun böyük ərazisi Rusiyaya verildi və Polşa Muxtar Krallığı elan edildi.