cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qafqazski rayonu
Coğrafiyası
1993-cü ildə kənd Sovetlərinin fəaliyyətinə son verilir. Kənd idarələrinin əraziləri kənd dairələrinə çevrildi.
1 yanvar 2006-cı il tarixdən etibarən Krasnodar diyarının 7 iyun 2004-cü il tarixli 713-KZ qanununa əsasən, inzibati bir rayon statusuna malikdir, tərkibində 8 inzibati vahid (kənd yaşayış məntəqəsi) qurulur, bələdiyyələrin hüdudları müəyyən edilir.
Ruslan Yamadayev
Federal qüvvələrin tərəfində
21 iyun 2003-cü ildə Çeçenistan Dövlət Şurasının sədri vəzifəsinə namizəd olur, lakin Hüseyin İsayevə uduzdu (Dövlət Şurasının 13 üzvü Yamadayevə, 17 İsaevə səs verir, ikisi bitərəf qalır).
Kərgəzli
Kərgəzli — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 46 nəfər yaşayır (21 ailə).
Ruslan Yamadayev
Kadırovla klan davası
13 aprel 2008-ci ildə, sürət həddini əhəmiyyətli dərəcədə aşan Kadırovun bir qohumu Qudermesin mərkəzində Tereşkova küçəsindəki Vostok batalyonunun iki əsgərinin öldüyü yol qəzası baş verir. 14 aprel 2008-ci ildə Yamadayev və Kadırov arasında münaqişə baş verir, hər iki kortej Qudermes şəhəri yaxınlığındakı Qafqaz magistral yolunda bir-birlərinə yol verməkdən imtina edir. İki saat sonra, Ramzan Kadırovun göstərişi ilə "Şimal", "Cənub" batalyonları, respublika OMON, XSCQ, Əhməd-Hacı Kadırov alayı, neft alayı, Çeçenistan Daxili İşlər Nazirliyinin xüsusi təyinatlıları Ümumilikdə 25 min adamla Qudermesdəki "Vostok" batalyonunun təxminən 500 nəfərlik bazasını bağlayır və əsgərlərə Kadırovun rəhbərliyi altında girməyi, yəni Vostok batalyonunu könüllü tərk etməyi əmr edir. Üstəlik Badruddi Yamadayevin onlara verilməsini tələb edir. O vaxt Moskvada olan Ruslan Yamadayev, qardaşlarının yalnız Kadırovun nəzarətində olmadıqlarında günahkar olduğunu söyləyir.
Çeçenistan Prezidenti Yamadayev qardaşlarını bir sıra cinayətlərdə iştirak etməkdə günahlandırır və cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsini istəyir. Çeçenistan prokurorluğunun orqanları Sulim və Badruddi Yamadayevlərə qarşı adam oğurluğu, qətldə iştirak etməkdə şübhəli bilinərək cinayət işləri açır.
Öldürülməsi
24 sentyabr 2008-ci ildə Yamadayev öldürülür. Bu Moskva vaxtı ilə saat 17:15 -də, Moskvadakı Smolenskaya sahilindəki 10 nömrəli evin ərazisində, hökumət binaları kompleksindən bir neçə yüz metr məsafədə baş verir. Bura xüsusi qorunan və patrul edilən ərazi olur. Yamadaevin Mercedesi işıqforda dayandıqda, yaxınlaşan BMW 525-dən bir şəxs çıxır və Yamadayevin maşınına yaxınlaşaraq səsboğucu ilə Steçkin avtomatik tapançasından açıq pəncərədən ona atəş açır. Ümumilikdə təxminən 20 güllə atılır ki, buda bütün mağazanın boşaldılması deməkdir. Maşında yanında olan Çeçenistanın keçmiş hərbi komendantı, istefada olan general-polkovnik Serqey Kizyun ağır yaralanır.
Dərzi Vəli (Bukan)
Dərzi Vəli - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 272 nəfər yaşayır (60 ailə).
Qafqazski rayonu
Coğrafiyası
8 avqust 2008-ci ildə Krasnodar diyarının 1553-KZ qanununa əsasən Kropotkin inzibati vahidi Kropotkin şəhər yaşayış məntəqəsinə çevrilərək Qafqazski rayonuna daxil edilir.
Əhali
1 yanvar 2006-cı il tarixinə rayon əhalisi 43472 nəfər təşkil etmişdir. Bunların hamısı kənd sakinləridir. Bütün əhali arasında kişilər 47,0 %, qadınlar 53,0 % təşkil edir. Ümumi əhalinin 25908 (59,6 %) nəfəri əmək qabiliyyətli insanlar, 22,8 %-i pensiyaçılardır.
Ümumrusiya Əhali Siyahısına (2002) görə, rayonun dörd böyük kəndində yaşayır:
Kazan - 10 566 sakin,
Temijbekskaya - 6,033 sakin,
İqtisadiyyat
Rayonun ümumi sahəsi 122 745 ha, kənd təsərrüfatı əraziləri isə 92 507 ha-dır.
Bitkiçilikdə əsas istiqamət taxıl və sənaye bitkilərinin becərilməsidir. Əsas becərilən bitkilər:
Qarğıdalı - 14756 ha;
Sənaye bitkiləri - şəkər çuğunduru 8421 ha sahədə və ya 9,6%, günəbaxan 11721 ha sahədə və ya 13%, soya 4680 ha və ya 5,3% ərazidə becərilir. Ərazidə kənd təsərrüfatı istehsalına 8 iri və orta kollektiv təsərrüfat cəlb edilmişdir.
NGC 1846
NGC 1846 - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topası. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. GCL tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Lantan
Lantan (La) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 57-ci element.
Şəfiabad (Gərni)
Şəfiabad — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Gərnibasar mahalı ərazisində kənd.
Lantan
Xarici keçidlər
1794-cü ildə fin kimyaçısı Y.Qadolin serit mineralında yeni “ittirium torpağı” aşkar etdi. 1803-cü ildə həmin mineralda Y.Y.Berselius və alman kimyaçısı Vilhelm Xizinger (1766-1852) daha bir “torpağı” tapdılar, onu da “serium torpağı” adlandırdılar. Bu “torpaqlardan” sonralar bir sıra nadir torpaq elementlərinin oksidlərini ayırdılar. Onlardan biri 1839-cu ildə kəşf olunmuşdur və Berseliusun təklifi ilə lantan adlandırılmışdır. Yunan lanthano – “görünməz qalıram, gizlənirəm” sözündəndir; yeni element on illərlə kimyaçılardan “gizlənmişdir”.
Adil Abbas
Adil Möhsün oğlu Abbasov — Azərbaycan operatoru, əməkdar mədəniyyət işçisi (2006), Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi (2018), "Humay" və "Qızıl Çıraq" mükafatları laureatı (2002).
Həyatı
ÜDKİ-nin kinooperatorluq fakültəsini bitirib (1984).
Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində işləyir.
1 avqust 2018-ci ildə isə Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür.
Kazac
Kazac — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,047 nəfər yaşayır (278 ailə).
Kürdkəndi (Qəmərli)
Kürdkəndi — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Qəmərli (Artaşat) rayonu ərazisində kənd.
Tarixi
İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Qəmərli (Artaşat) rayonunda kənd.
Adı dəyişdirilərək Noraşen qoulmuşdur.
Aksel Şpringer
Aksel Şpringer — Almaniya jurnalisti. O, "Axel Springer AG" şirkətinin yaradıcısı və sahibidir.
Barium
Barium (Ba) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 56-cı element.
Aksel Şpringer
Həyatı
Aksel Şpringer 2 may 1912-ci ildə Almaniyanın Hamburq şəhərində, naşir Henrix Şpringerin ailəsində anadan olmuşdur. O, karyerasına 1947-ci ildə Hamburqda "Axel Springer GmbH" şirkətinin yaradılması ilə başlamışdır. Bu şirkətin damı altında "Hamburger Abendblatt" qəzeti fəaliyyət göstərirdi, daha sonra "Springer" televiziya və radio proqramları üçün məşhur jurnal olan "Hör zu" kimi yeni jurnalların nəşrinə başlamaqla fəaliyyəti genişləndirilmişdir. 1952-ci ildə Şpringer öz fəaliyyət siyahısına tezliklə 1 milyondan çox tirajla gündəlik nüfuzlu kütləyə çevrilən "Bild" tabloidinin nəşrini əlavə etmişdir.
Bağçacıq (Maku)
Bağçacıq — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,738 nəfər yaşayır (393 ailə).
Henrix Şpringer
Henrix Andreas Teodor Şpringer — Almaniya mətbəə sahibi və naşiri.
Həyatı
Henrix Andreas Teodor Şpringer 13 mart 1880-ci ildə Almaniyanın Hamburq şəhərində anadan olmuşdur. O, musiqinin müəlliminin oğlu olmuşdur. Yazıçı kimi şagirdlik kursunu bitirmiş və illərini köməkçi kimi keçirmişdir. 2 may 1908-ci ildə o, hamburqlu Ottiliye Müller ilə evlənmiş, dörd il sonra oğlu Aksel Şpringer anadan olmuşdur. O, 1946-cı ildə oğlu ilə birlikdə "Axel Springer AG" şirkətini təsis etmişdir.
Şeyxzadəli
Şeyxzadəli — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Gərnibasar mahalı ərazisində kənd.
Tarixi
Xanlıqda sabunun bişirilməsində əsasən, İrəvan şəhəri və Gərnibasar mahalının Şeyxzadəli kəndinin əhalisi məşğul olurdu
Xatpərəst
Xatpərəst — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 55 nəfər yaşayır (11 ailə).
Nadir şah Əfşarın Xorasan səfəri
Nadir xan Əfşarın Xorasan səfəri — Nadir xanın II Təhmasib tabeliyində apardığı ilk böyük hərbi kampaniya
Nadirin II Təhmasib tabeliyində ilk fəaliyyətləri
1726-cı il sentyabr ayında Təhmasibə bağlı qüvvələri də öz ətrafında birləşdirən Nadir ilk növbədə ölkənin şərq sərhədlərini bərpa etmək üçün səfərbərliyə başladı. Bu siyasət eyni zamanda həm Məlik Mahmudu və Əbdadiləri həm də Gilzayları hədəf almışdı. Lakin ilk hücum hədəfi olaraq Məlik Mahmud seçildi. Bunun əsas səbəbi Məşhəd kimi şiiələr üçün müqəddəs sayılan bir mərkəzin bu güruhun əlinə keçməsi eləcə də Məlik Mahmudun ən zəif düşmənlərdən biri olması idi. Məlik Mahmud da Xorasanda ikitərəfli təzyiqin gücləndiyini hiss edirdi. Şərq tərəfdə Nadir günü-gündən güclənir, bölgədəki tayfa və oymaqları öz nəzarəti altına alır və Məşhəd üzərinə hücuma hazırlaşırdı. O biri istiqamətdən isə Səfəvi xanədanının varisi olan Təhmasib Məşhədin qərbində, Mazandaran və Astrabad ətrafında qüvvə toplamaqda idi. Təhmasibin gücləndikdən sonra Məşhəd üzərinə hücum təşkil edəcəyi də gizli deyildi. Mirzə Mehdi xan Astrabadiyə görə, Məlik Mahmud onun ətrafında mürəkkəbləşən vəziyyəti öz xeyrinə dəyişmək üçün Təhmasibin üzərinə qoşun çəkməyi qərarlaşdırdı. Bu məqsədlə qoşunu ilə Cəvin və Esfəreyn istiqamətində hərəkətə başladı ki, orada Təhmasibin qoşununa zərbə vurub onun tərəfindən ehtimal edilən təhlükəni aradan qaldırsın. Amma bu hücum baş tutmadı və Məlik Mahmud tezliklə geri döndü.
Məlik Mahmuda qarşı aparılan mübarizə və Məşhədin ələ keçirilməsi
"Aləm Ara-ye Naderi" əsərində Nadirlə Məlik Mahmud arasında baş vermiş döyüşlər haqqında da məlumatlar vardır. Mənbəyə görə bu döyüşlərdən biri Məlik Mahmudun özünü hakim elan etməsi ərəfəsində baş vermişdi. "Məlik Mahmudun özünü qədim padşahlar nəslindən elan etməsi, öz adına sikkə vurması və xütbə oxutdurmağa hazırlaşması və bundan sonra Əbivərd və Dərgəzə gedərək ona tabe olmaq istəməyənlərə dərs verməyə hazırlaşması barədə xəbərlər Nadiri qabaqlayıcı addımlar atmağa sövq etdi. Onun göstərişinə əsasən 1200 nəfərlik bir dəstə təşkil edildi və bu dəstə Nadirin rəhbərliyi altında Məşhədə doğru üz tutdu. Siyahab çayı hövzəsinə çatanda Nadir dəstəni iki yerə böldü. 400 nəfərlik birinci dəstəni Nadir şəhərə istiqamətləndirdi. 800 nəfərlik ikinci dəstə isə Məşhədin yarım fərsəngliyində mövqe tutdu. Məlik Mahmud, Nadirin qoşun çəkməsi xəbərini eşidəndə beş min nəfərlik dəstənin döyüş mövqeyinə çıxarılmasına əmr verdi. Nadirin döyüş məharəti haqqında çox eşidən Məlik Mahmud mütləq say üstünlüyünü yaratmaqla ona öldürücü zərbə vurmaq niyyətində idi. Amma onun say üstünlüyünə malik olması Nadiri heç də qorxutmadı və çox böyük sürətlə Məlik Mahmudun qoşununun cinahlarından birinə zərbə vurub öz mövqeyinə çəkildi. Məlik Mahmud daha çevik hərəkət üçün 1200 nəfərlik bir dəstə yaratdı və onu Nadirlə döyüşə atdı. Bu zərbə qüvvəsinin qarşısını almaq üçün Nadir də dəstəsini iki yerə böldü. Hər iki qrup hücuma keçib Məlik Mahmud qüvvələrinin cinahlarını tutdu. Az qala mühasirə vəziyyətinə düşən Məlik Mahmudun qüvvəsinə güclü zərbə vuruldu və döyüş təşəbbüsü Nadirin əlinə keçdi. Belə olanda Məlik Mahmudun qüvvələri qaçmaqla canlarını qurtarmağa çalışdılar. Məhəmməd Kazım Mərvi xəbər verir ki, Nadirə dərs vermək istəyən Məlik Mahmudun dəstəsi elə bir vəziyyətə düşdü ki, döyüş meydanı bu dəstənin üzvlərinin meyitləri, onların kəsilib yerə düşmüş qolları və başları ilə örtülmüşdü. Sağ qalanlar isə tülkü sürüsü kimi qaçıb dağılışdılar. Məlik Mahmud da canını qaçmaqla qurtara bildi. Qalib gələn Nadir dəstəsi isə Xacə Rəbi yaxınlığında gecələyib səhər Əbivərdə qayıtdı.''
Mühasirədən sonra
Məlik Mahmudun ətrafındakıları Nadirin şücaətini görəndən sonra onun qarşısında müqavimət göstərməyin heç də asan olmadığını anladılar. Ona görə də bir sıra əyanlar Məlik Mahmuda etimadsızlıq göstərib Nadirlə əlaqələr yaradılmasına çalışdılar. Belələrindən biri də Məlik Mahmudun sərkərdələrindən olan Pir Məhəmməd adlı birisi idi. Pir Məhəmməd öz adamları vasitəsilə Nadirə xəbər göndərdi ki, əgər ona toxunmazsa Mirəli darvazasının mühafizəçilərini gecə ikən zərərsizləşdirər və qapını Nadirin üzünə aça bilər. Nadir bu fürsətdən yararlanmağı qərara aldı. Razılaşdırılmış gündə Nadir 12 minlik qoşun dəstəsini adı çəkilən darvazanın ətrafında yerləşdirdi. Pir Məhəmməd doğrudan da mühafizəçiləri zərərsizləşdirərək darvazanı Nadirin üzünə açdı və qısa zaman ərzində Məşhəd bütünlüklə ələ keçirildi. Mənbələrdə ola məlumatlara əsasən, Nadir də döyüşçüləri ilə birlikdə əlində qılınc özünü düşmən üzərinə atdı və düşmən silahlılarına göz açmağa imkan vermədi. 1726-cı il noyabr ayının 11-də Məşhəddə Məlik Mahmudun hakimiyyətinə son qoyuldu. Məşhəd ələ keçiriləndən sonra Şah Təhmasib də bura gəldi və İmam Rzanın qəbrini ziyarət etdi. Məlik Mahmudun hakimiyyəti altında qalmaq istəməyən yerli əhali onu sevinclə qarşıladı. Nadir kimi Şah Təhmasib də Məşhədin azad edilməsindən çox sevindi. Bu sevinci ona bəxş edən Nadirin xidmətlərinin layiqincə qiymətləndirilməsi üçün Şah Təhmasibin əlində böyük imkanlar yox idi. Ona görə də o, Nadiri özünəməxsus şəkildə mükafatlandırdı və ona öz adını verdi. Nadir şahlıq taxt-tacına sahib olana qədər onu "Təhmasibqulu" adlandırdılar. Ona görə bir sıra mənbə və tarixi ədəbiyyatda Nadirin "Təhmasibqulu" kimi təqdim olunmasına da rast gəlmək mümkündür. Təhmasibqulu — Təhmasibin qulu mənasını verir. C. Hanvey bu adın Nadirə verilməsini Məşhədin azad edilməsində onun göstərdiyi xidmətlərlə əlaqələndirir. Bəzi tarixçilərə görə isə ilk görüşlərindən sonra Şah Təhmasib onu qorçubaşı vəzifəsinə təyin etdi və ona Təhmasibqulu xan adı verdi. Hər halda C. Hanveyin irəli sürdüyü fikir həqiqətə daha yaxın səslənir. Məlik Mahmud məğlub olduqdan sonra xahiş etdi ki, ona toxunmasınlar və İmam Rza ziyarətgahının hücrələrindən birində ibadətlə məşğul olmağa imkan versinlər. Nadir onun xahişi ilə razılaşdı. Amma sonradan məlum oldu ki, Məlik Mahmud Nadirə qarşı müəyyən təbliğat işlərinin aparılması ilə məşğul olur. Onda Nadirin əmri ilə Məlik Mahmud qətlə yetirildi. Məşhədin alınmasına qədər Nadir daha çox məhəlli döyüşlərlə, yaşadığı bölgənin məntəqələrinin və qalalarının ələ keçirilməsi ilə məşğul idi. Məşhədin ələ keçirilməsi əslində, bütün Xorasan vilayətinin nəzarət altına alınması demək idi. Müəyyən mənada Məşhədin alınmasının strateji dəyəri də var idi. Çünki buradan başlanan uğurlu hərbi fəaliyyət Səfəvilər dövlətinin ərazi bütövlüyünün təmin edilməsinə istiqamətlənən ilk addımlardan biri idi. Məşhəd ətrafındakı döyüşlə Nadir öz bacarığını və iddialarını bir daha ortaya qoydu.
Kris Payn
Kris Payn (d. 26 avqust 1980, Los-Anceles, ABŞ) — Amerikalı aktyor.
Burduq
Burduq — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Gərnibasar mahalı ərazisində kənd.
Serium
Serium (Ce) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 58-ci element. 1803-cü ildə alman kimyaçı Martin Henrix Klaprot tərəfindən kəşf edilmişdir.
Myonne
Myonne  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01097.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqritisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Axel Springer SE
Axel Springer-Verlag — Almaniya, Fransa, İspaniya, Rusiya, İsveçrə, Macarıstan, Polşa, Çexiya və s. də daxil olmaqla 32-dən çox ölkədə 150-dən çox qəzet və jurnal nəşr edən Avropanın ən böyük nəşriyyat və media konsernilərindən biri. Şirkətdə işçilərin ümumi sayı 10,000 nəfərdən, illik gəliri isə 2 milyard avrodan çoxdur.
Almaniyada ən məşhur nəşrləri "Welt", "Bild, "Auto Bild", "Computer Bild", "Maxim", "YAM" və bir çox başqaları aiddir.
Tarix
"Axel Springer-Verlag" 1946-cı ildə Almaniyanın Hamburq şəhərində naşir Henrix Şpringer və onun oğlu, jurnalist Aksel Şpringer tərəfindən təsis edilmişdir.
1960–1970-ci illərdə konsern bir çox solçu və tələbə qruplarının hədəfi idi. Xüsusilə yazıçı Reynhard Lettau onu Berlin Azad Universitetinə qarşı qızışdırıcı çıxışlarda ittiham etmişdir. 1968-ci ildə şirkətin Berlindəki baş ofisi konsernin müsadirə edilməsini tələb edən tələbələr tərəfindən mühasirəyə alınmışdı. 1972-ci ildə Qırmızı Ordu Fraksiyası Hamburq ofisinə yerləşdirilmiş altı bombaya görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür. Bombalardan yalnız üçü partlasa da, 17 nəfər yaralanmışdır. Nəhayət, 1975-ci ildə konsernin Paris ofisində bomba partlayışı baş vermiş və bunun üçün məsuliyyəti 6 Mart Qrupu öz üzərinə götürmüşdür.
1970-ci ildə "Axel Springer-Verlag" səhmdar cəmiyyətinə çevrilmişdir. 1986-cı ildə nəşriyyatın nəzdində Jurnalistika Məktəbi yaradılmışdır. 10 aprel 1996-cı ildə Berlindəki Lindenştrasse ərazisinin bir hissəsi Aksel-Şhpringer-Ştrasse adlandırılmışdır.
Qrup indi həm solçular, həm də müsəlmanlar tərəfindən İsraili açıq şəkildə dəstəklədiyinə görə yenidən tənqid olunur. 2003-cü ildə "Axel Springer AG" adlandırılmışdır. Konsert Almaniya Sol Partiyasının 2005-ci il seçki kampaniyası materialını dərc etməkdən imtina edən yeganə nəşriyyat şirkəti idi.
Həsənabad (Bukan)
Həsənabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 89 nəfər yaşayır (17 ailə).
Viktor Çukarin
Viktor İvanoviç Çukarin (9 noyabr 1921, Krasnoarmeysk, Donetsk quberniyası — 25 avqust 1984, Lvov) — Sovet gimnastı, SSRİ-nin əməkdar idman ustası (1951), USSR-nin əməkdar məşqiçisi (1972), dosent (1963), Lvov idman institunun kafedra rəhbəri (1971), Lenin ordeni kavaleri (1957). Olimpiya Oyunlarının mütləq çempionu (1952, 1956), dünya çempionu (1954), SSRİ çempionu (1949—1951, 1953, 1955); Olimpiya Oyunlarının çempionu 1952-ci ildə 6 mükafat, 1956-ci ildə 5 mükafat, toplam 11 olimpiya mükafatı ). Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı.
Bioqrafiyası
Viktor Çukarin 9 noyabr 1921-ci ildə Novoazovsk rayonunun Krasnoarmeyskoye kəndində anadan olmuşdur. Atası don kazakı, anası isə yunan idi. 1924-cü ildə ailəsi Mariupola köçdü. Uşaqlıqdan idmana - futbola, üzgüçülüyə, avarçəkməyə həvəs göstərirdi. Atası 1937-ci ildə repressiya edildi.
II Dünya Müharibəs i zamanı könüllü cəbhəyə getdi, yaralandı, əsir alındı. 17 hərbi düşərgədə oldu. Buhenvald həbs düşərgəsində möcüzə nəticəsində sağ qaldı. Evə qayıdan zaman anası ancaq başında olan çapıqdan oğlunu tanıya bilmişdir. Çəkisi 40 kq belə az idi.
Çukarin Kiyev Bədən Tərbiyəsi İnstitutuna müsabiqədən keçə bilmədi və Lvova Bədən Tərbiyəsi instituna daxil odu. 1949-cu ildən Sovet gimnastikasının lideri oldu, 1949, 1950, 1951, 1955-ci illərdə SSRİ çempionu oldu.
NGC 3604
NGC 3604, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Xoşnamə
Xoşnamə — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 68 nəfər yaşayır (15 ailə).
Qaqarin
Qaqarin — soyad.
Aeromobil
Aeromobil — 1990-cı ildə Stefan Klein tərəfindən hazırlanmış və o vaxtdan bəri davamlı inkişafda olan Slovakiya uçan avtomobil layihəsi. Rəsmi internet saytından verilən məlumata görə, avtomobil 2023-cü ilin əvvəlində satışa çıxmalıdır.
Tarix
İlk avtomobil layihəsi 1990-cı ildə hazırlanır (çexoslovakiyada) və Aeromobil 1.0 adlandırılır. Yalnız 2014-cü ilə qədər ilk uça bilən model hazırlanır, o, həmin ilin oktyabrında ilk uçuşunu edən Aeromobil 3.0 idi. Layihəçilərin fikrincə, onlar fəlakət zamanı avtomobildə ballistik paraşüt hazırlamaq istəyirlər.
Layihənin qurucuları Stefan Klein və Yuray Vasulikdir. İnkişaf Bratislavada həyata keçirilir. Şirkətin rəsmi adı Aeromobil s.r.o-dur.
20 aprel 2017-ci il tarixində Monakonun Monte-Karlo şəhərində dizayn baxımından tamamilə fərqli yeni prototip - istehsal modelinə çevrilməli olan Aeromobil 4.0 təqdim olunur. Şirkət 500 avtomobildən ibarət ilk seriya üçün ilkin sifarişlərin başladığını elan edir.
Əvvəlcə avtomobilin buraxılışı 2018-ci ilə planlaşdırılır, lakin sonra o, əvvəlcə 2020-ci ilə, sonra isə 2023-cü ilə təxirə salınır.
2022-ci ildə ikinci model rəsmi internet saytında peyda olur - dördyerlik olan AM Next (birincisi "AM 4.0" adı ilə verilmişdir). Planlaşdırılan istehsala başlama tarixi 2027-ci ildir. Model yalnız hava taksisi kimi istifadə olunacaq.
8 may 2015-ci il hadisəsi
8 may 2015-ci ildə AeroMobil 3.0 prototipi sınaq uçuşu zamanı Nitra hava limanında qəzaya uğrayır. Avtomobil fırlanır və ballistik paraşüt işə düşür. Stefan Klein avtomobil idarə edir. Qəza sonrası bel ağrısı şikayəti ilə təcili yardımla xəstəxanaya aparılır, lakin həmin gün evə buraxılır. Aeromobil ön hissədən zərbə alır. Şirkət layihənin inkişafının davam edəcəyini bildirir. 2015-ci ilin iyun ayında şirkət yeni prototipin hazırlandığını açıqlayır.
Heterogen sistem
Sistemin növləri
Komponentlərin sayına görə sistemlər: olurlar.
Fiziki-kimyəvi analiz
Sistem əsasən fiziki-kimyəvi analiz metodları ilə tədqiq olunur. Bu metodlar termik, mikroquruluş, rentgenoqrafik və s.-dir. Fiziki-kimyəvi analiz kimyanın bir sıra sahəsi olmaqla, müvazinətdə olan sistemdə gedən çevrilmələri fiziki və həndəsi metodların birgə tətbiqi vasitəsi ilə öyrənir. Başqa sözlə, fiziki-kimyəvi analiz sistemdə təzyiq, temperatur, həcm və komponentlərin miqdarının dəyişməsi ilə əlaqədar olaraq, fiziki-kimyəvi xassələrinin dəyişmə xarakterini həndəsəni tətbiq etməklə müəyyənləşdirir. Buradan alınan rəqəmlərə əsasən verilmiş müəyyən sistem üçün hal dioqramı qurulur ki, bu vaxt absis oxu üzərində tərkib, ordinat oxu üzərində isə onların xassələrini xarakterizə edən rəqəmlər verilir. "Tərkib-xassə" diaqramı sistemin komponentlərinin qarşılıqlı kimyəvi təsirinin xarakterini və bunun komponentlərin miqdarı nisbətlərindən asılılığını, ayrı-ayrı ərintilərin tərkibini və s. müəyyən etməyə imkan verir.
M. Akmulla adına Başqırdıstan Dövlət Pedaqoji Universiteti
Başqırdıstan Dövlət Pedaqoji Universiteti öz mövcudluğu dönəmində 40 mindən çox mütəxəsis yetişdirmişdir. Ölkənin 20 ən yaxşı ali təhsil mərkəzlərindən biridir.
Universitet «Auditoriya» qəzeti və «Başqırdıstan pedaqoji jurnalı» buraxır.
Tarixi
M. Akmulla adına Başqırdıstan Dövlət Pedaqoji Universitet 9 yanvat 1967-ci ildə instut olaraq təşkil edilmişdir. Ölkədə ilk müəlliklər instutu 1909-cu ildə təşkil edilmişdir. 1919-cu ildə instutu Xalq təhsili instituna çevrilir. Onun tərkibinə daxil idi: sosial-tarix, biologiya-coğrafiya, fizika-riyaziyyat və ədəbiyyat-linqvistik.
1976-cı ildə artıq birinci kareqoriyaya yüksəlir. 2000-cu ildə Başqospedinstitut Başqırdıstan Dövlət Pedaqoji Universiteti adlandırılır. 2006-cı ildə universitetə Miftaxetdin Akmullanın şərəfinə adlandırılır.
Barun (Maku)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 230 nəfər yaşayır (64 ailə).
Molla Əhməd (Gərni)
Molla Əhməd — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Gərnibasar mahalı ərazisində kənd.
Əziz Əzizli
Əziz Əkbər (Ələkbər) oğlu Əzizli — Azərbaycan bəstəkarı, truba ifaçısı, dirijor, pedaqoq.
Həyatı
Əziz Əzizli 1933-cü il sentyabrın 30-da Bakıda anadan olub.
Ə.Əzizli 3 simfoniya (1986, 1988, 1989), Skripka və orkestr üçün Konsert (1985), Truba və simfonik orkestr üçün Konsert (1987), “Əfsanəvi şəhər” kantatası, “Bizim üfüqlər”, “Qadın ürəyi” simfonik poemaları, “Mart ayında musiqi”, “Görüşənədək”, “Belə də olar” və s. estrada orkestri üçün əsərlər, a capella xoru üçün 12 pyes (1991), 4 saylı simli Kvartet (1992), “Nəbi” operası (libretto - S.Rüstəm, F.Mehdiyev, 1993) və s. əsərlərin, B.Vahabzadə, N.Xəzri, F.Qoca, Y.Həsənbəy, R.Zəka, H.Ziya, C.Novruz və b. şairlərin sözlərinə yazılmış mahnıların müəllifidir.
Sulim Yamadayev
Sulim Yamadayev — Rusiya hərbi lideri, polkovnik-leytenant (2005; 2008-ci ildən ehtiyatda). 2003-2008-ci illərdə Rusiya Ordusunun 42-ci Qvardiya motoatıcı diviziyasının 291-ci motoatıcı alayının Vostok batalyonunun komandiri. Birinci (separatçıların tərəfində) və İkinci (Rusiya Federasiyası tərəfində) Çeçen və Beş günlük müharibələrin iştirakçısı. İçkeriyada briqada generalı olmuşdur. Vəhhabizmin şiddətli rəqibi. Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı (2005).
Bioqrafiya
Qardaşları - Ruslan Yamadayev, Cəbrayıl Yamadayev (həmçinin Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanları), Aslan Yamadayev, İsa Yamadayev və Badrudi Yamadayev.
1992-ci ildə Yamadayev Moskvaya köçür və bizneslə məşğul olur. 1994-cü ildə Çeçenistanın ilk prezidenti general Cövhər Dudayevin böyük qardaşı Ruslan Yamadayev tərəfindən dəstəklənməsindən sonra vətəninə qayıdır.
Çeçen yaraqlılarının sıralarında
Birinci Çeçenistan müharibəsi zamanı yaraqlıların tərəfində vuruşur. Qısa müddət Əmir Xəttabın bir kəşfiyyat qrupunun komandiri olur. 1995-ci ildə Baslan dəstəsini Çeçenistanın paytaxtında tam məğlubiyyətdən xilas etdikdən sonra Aslan Masxadov Yamadayevi Qudermes cəbhəsinin komandiri təyin edir. Birinci Çeçen müharibəsindən sonra Qudermes Yamadayev qardaşlarının nəzarətində qalır.
Vəhhabilərlə qarşıdurma
1998-ci ilin yayında vəhhabilərlə müfti Əhməd Kadırovun qohumları arasında münasibət pisləşdiyindən Kadırovun qohumları kömək üçün Yamadayev qardaşlarına müraciət edir və Sulim müstəqil olaraq respublikada vəhhabilərə qarşı kampaniya başladır.
4-15 iyul 1998-ci ildə Qudermesdə Yamadayevin komandanlığı altında Milli Qvardiya batalyonu ilə Şəriət qvardiyası arasında qarşıdurma baş verir. 20 iyul 1998-ci ildə Şəriət qvardiyası Masxadov tərəfindən ləğv edilir.
6 yanvar 1999-cu ildə Sulim Yamadayevin həyatına qəsd edilir. Başından qəlpə yarası alır və xəstəxanaya aparılıb. Bir neçə gün sonra yerli televiziyada çıxış edərək vəhhabiləri sui-qəsddə günahlandırır.
Rusların xidmətində
İkinci Çeçen müharibəsi başlayandan bəri Sulim, tərəfdarları ilə birlikdə Qudermesi vəhhabilərin hücumlarından qoruyur. Federal qüvvələrin gəlişi zamanı 5 min sadiq tərəfdarı ilə birlikdə onların tərəfinə keçir.
11-12 noyabr 1999-cu ildə Yamadayevlər Qudermesi federal qüvvələrin nəzarəti altına verir.
2000-ci il mayın 16-dək Yamadayev qardaşlarının dəstələrinin üzvləri Rusiya ordusunun qoşunları ilə birləşərək Çeçenistan Respublikası komendantlığının nəzdində Çeçen xüsusi təyinatlı dəstə yaratmağa başlayır.
15 may 2002-ci ildə Yamadayev Çeçenistan hərbi komendantı Sergey Kizyunun müavini təyin edilir.
2004-cü ildə Rusiya Federasiyası Silahlı Qüvvələrinin Ümumqoşun Akademiyasına daxil olur, 2007-ci ildə məzun olur. 2005-ci ildə Rusiya Ordusunun polkovnik-leytenantı rütbəsini alır.
30 aprel 2005 -ci ildə Sulimə "Rusiya Qəhrəmanı" adı verilir, mükafatlandırma 2005-ci ilin iyul ayında bağlı qapılar arxasında keçirilir. Fərmanın mətni mətbuatda yayımlanmır.
Kadırovla klan davası
13 aprel 2008-ci ildə, sürət həddini əhəmiyyətli dərəcədə aşan Kadırovun bir qohumu Qudermesin mərkəzində Tereşkova küçəsindəki Vostok batalyonunun iki əsgərinin öldüyü yol qəzası baş verir. 14 aprel 2008-ci ildə Yamadayevlərlə və Kadırov arasında münaqişə baş verir, hər iki kortej Qudermes şəhəri yaxınlığındakı Qafqaz magistral yolunda bir-birlərinə yol verməkdən imtina edir. İki saat sonra, Ramzan Kadırovun göstərişi ilə "Şimal", "Cənub" batalyonları, respublika OMON, XSCQ, Əhməd-Hacı Kadırov alayı, neft alayı, Çeçenistan Daxili İşlər Nazirliyinin xüsusi təyinatlıları Ümumilikdə 25 min adamla Qudermesdəki "Vostok" batalyonunun təxminən 500 nəfərlik bazasını bağlayır və əsgərlərə Kadırovun rəhbərliyi altında girməyi, yəni Vostok batalyonunu könüllü tərk etməyi əmr edir. Üstəlik Badruddi Yamadayevin onlara verilməsini tələb edir. O vaxt Moskvada olan Ruslan Yamadayev, qardaşlarının yalnız Kadırovun nəzarətində olmadıqlarında günahkar olduğunu söyləyir.
Çeçenistan Prezidenti Yamadayev qardaşlarını bir sıra cinayətlərdə iştirak etməkdə günahlandırır və cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsini istəyir. Çeçenistan prokurorluğunun orqanları Sulim və Badruddi Yamadayevlərə qarşı adam oğurluğu, qətldə iştirak etməkdə şübhəli bilinərək cinayət işləri açır. Kadırov aprelin 15-də Yamadayevi mülki şəxsləri öldürməkdə və oğurlamaqda günahlandırir. Eyni zamanda Yamadayevin qardaşı Badrudiyə qarşı Cinayət Məcəlləsinin 318-ci maddəsi "Hökumət nümayəndəsinə qarşı zor tətbiq etmək" maddəsi ilə cinayət işi açılır. Yamadayev aprelin 19-da Kadırovu oxşar cinayətlərdə ittiham edir.
2008-ci ilin may ayında Sulim Yamadayev tabor komandirliyindən uzaqlaşdırılır. O, avqust ayında Çeçenistan Respublikası İstintaq Komitəsi tərəfindən mülki insanları qaçırmaq və öldürmək ittihamı ilə federal axtarışa verilir.
Öldürülməsi
28 mart 2009-cu ildə Sulim Yamadayev Dubayda (BƏƏ) elit "Jumeirah Beach Residence" kompleksinin yeraltı qarajında öldürülür. Qatil Yamadaevin kürəyindən 3 dəfə atəş açır.
Kivi (Xalxal)
Kivi — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 190 nəfər yaşayır (54 ailə).
Emine Önasya
Emine Önasya (Emine Semiye Önasya ) — Türk əsilli yazıçı və ilk feministlərdən biri.
Bioqrafiya
28 mart 1866-cı ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Əhməd Cövdət paşanın ikinci qızı və yazıçı Aliye Fatmanın bacısı idi. Emine Seminin anası Advie Rəbiyə xanım idi. Emine Semiye yeddi il Fransa və İsveçrədə psixologiya və sosiologiyanı öyrənir. Osmanlı İmperiyasının Avropada təhsil almış ilk müsəlman qadınlarından biri olur.
1882-ci ildən etibarən Emine Semiye İstanbulda, digər şəhərlərdə türk dili və ədəbiyyatından dərs deyir. Qızlar üçün bir məktəbdə müfəttiş və Şişli Eftal xəstəxanasında tibb bacısı işləmişdir. "Mütalaa" və "Hanımlara Mahsus Gazete" qəzetlərində dərc olunan təhsil və siyasətlə bağlı məqalələr yazır. 1893-cü ildə "Hulasa-i İlm-i Hesap" adlı bir riyaziyyat dərsliyi də yazmışdır. Emine Semiyenin ən məşhur əsərləri "Sefalet" (Yoxsulluq) və "Gayya Kuyusu" (Cəhənnəm çuxuru) hekayələridir. Bacısı Aliye ilə birlikdə Osmanlı İmperiyasında qadın hüquqları hərəkatında ən əhəmiyyətli fəallardan biri hesab olunur. Məqsədləri qadınlara yardım etmək olan bir neçə xeyriyyə təşkilatının yaradılmasında iştirak etmişdir. Emine qadınların gücləndirilməsi üçün də mübarizə apardı. Birlik və Tərəqqi partiyasının, eyni zamanda Osmanlı Demokrat Partiyasının üzvü idi. 1920-ci ildə Emine Semiye Türk Mətbuat Dərnəyinin idarə heyətinə daxil olur.
Şəxsi həyatı
Uzun müddət Parisdə yaşayır. İki dəfə evlənir. İlk evliliyi Mustafa Paşa ilə baş tutur. Bu evlilikdən Hasan Rıza (1885) adlı bir oğlu ve Fatma Zahire adlı bir qızı olur. İkinci evlilik isə Reşit Paşa ilə olur. Hər iki evlilik boşanma ilə başa çatmışdır. Emine Semiye 1944-cü ildə İstanbulda vəfat edir.
Mənəmin
Mənəmin — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 357 nəfər yaşayır (111 ailə).
Bazarxevi
Bazarxevi Tiflis quberniyasının Siqnax qəzasında kənd adı.
Toponimkası
Bazarxevi — Tiflis quberniyasının Siqnax qəzasında kənd adı. "Bazar" etnonimindən və gürcücə xevi "dərə" sözündəndir. Gürcüstanda Bazari yaşayış məntəqə 1392-ci ildə çəkilmişdir. Qıpçaq mənşəli Basar tayfasının adındandır. Qırqızlarda Bazar, qaraqalpaqlarda və kalmıklarda Basar tayfaları məlumdur. Qafqazda "bazar" sözündən düzəlmiş çoxlu dağ, çay və kənd adları vardı: Bazarçay, Bazaryurd, Şimali Qafqazda Qaranoqay dairəsində Bazar-Nur, Zaqatala qəzasında Bazarqobu və s. Zaqatala rayonun Çobankol kəndinin bir məhəlləsi də Bazar adlanır. Həmin rayonda əhalisi azərbaycanlılardan ibarət Qımır kəndinin tam adı Qımırbazar, Car kəndinin qədim adı isə Carbazar olmuşdur. İ.P.Lineviçin 1873-cü ilə aid məlumatında Zaqatala dairəsində 3 ailədən ibarət Bazartala kəndinin adı çəkilir. Azərbaycanda Dəvəçi Bazar orta əsrlərdə Yurd Bazar Anbarçi (Kürlə Arazın qovşağında) toponimi məlumdur.
Həmçinin bax
Tiflis quberniyası
Qazaxıstan–Yunanıstan münasibətləri
Dövlət səfərləri
Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev 2001-ci ilin iyulunda və 2004-cü ilin avqustunda Yunanıstanda səfərdə olmuş, 2004 Yay Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimində iştirak etmişdir. 2002-ci ilin iyununda Yunanıstan prezidenti Konstantinos Stefanopulos Qazaxıstana səfər etmiş və öz çıxışında iki ölkənin əlaqələrinin sonrakı inkişafını dəstəkləmişdir.
Əməkdaşlıq
Qazaxıstan Avropa Birliyi ilə münasibətlərin inkişafında maraqlıdır. Bunun qarşılığında Avropa Birliyi Burqas — Aleksandropolis boru kəmərinin tikintisini dəstəkləyir. Boru vasitəsilə Yunanıstana Bolqarıstan vasitəsilə Qara dənizdən neft çatdırılacaq. Egey dənizinin sahilindən Aleksandropolis limanına ötürüləcək boru kəməri Qazaxıstana Bosfor və Dardanel boğazlarını keçmədən Cənub və Qərbi Avropa bazarına çıxmağa icazə verəcək.
Monyenen
Monyenen  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01097.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqritisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Döş sümüyü
— uzunsov yastı sümük olub, döş qəfəsinin ön divarının mərkəzi hissəsində yerləşərək qığırdaq vasitəsilə qabırğalara birləşir. Döş qəfəsinin təşkilində iştirak etməklə daxili üzvlərdən ürəyi, ağciyərləri, aorta qövsünü və döş aortasını xarici təsirlərdən qorumuş olur.
Döş qəfəsi ürək cərrahiyyəsində döş qəfəsi məhz bu sümüyün mişarla tən boylama bölünməsi ilə yarılır. Bu əməliyyat sternotomiya adlanır.
Qurluşu
Döş sümüyü yuxarıdan sağ və soldan körpücük sümükləri, yanlardan 7 cüt qabırğa sümükləri ilə bitişmiş olur. Döş sümüyünə yuxarı hissədə döş-körpücük-məməyəbənzər əzələ bağlanmış olur. Döş sümüyü üç hissədən ibarətdir:
Döş sümüyünün ön səthi bir qədər önə qabarıqlı olub, yuxarıda enli, aşağıda ensizdir Uzunluğu 17 sm-ə çatır. Kişilərdə qadınlara nisbətən uzundur.
Banya Luka Universiteti
Banya Luka Universiteti (Универзитет у Бањој Луци, Univerzitet u Banjoj Luci) — Bosniya və Herseqovinanın ikinci ən iri şəhəri və Serb Respublikasının paytaxtı olan Banya Luka şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Universitetin rektoru Milan Mataruqadır.
Tarixi
Banya Luka Universiteti 7 noyabr 1975-ci ildə yaranmışdır.
Fakültələri
Universitetin 16 fakültəsi var.
Kitabxanası
Universitetin zəngin kitabxana fondu var.
Kontingent
Universitetdə təxminən 17,000 tələbə təhsil alır.
Rəhbərlik
Universitetə rəhbərliyi rektor edir.
Xarici əlaqələri
Universitet fəaliyyəti dövründə bir çox universitetlərlə əməkdaşlıq etmişdir.
Fransa Hərəkatı
"Fransa Hərəkatı" — Fransada burbonların Orlean qolunu dəstəkləyən milliyətçi və monarxist siyasi təşkilat. Üçüncü Fransa Respublikası dövründə populyar idi.
8 aprel 1898-ci ildə Henri Vojua və Moris Püjo seçkilərdə iştirak etmək məqsədilə "Fransa Hərəkatı Komitəsi"ni yaratmışdılar. Seçkilərdəki məğlubiyyətdən sonra, 19 dekabr 1898-ci ildə Moris Pujo "L'Eclair" qəzetində fransızlara müraciətlə "Fransa Hərəkatı" başlıqlı məqalə dərc etmişdir.
Danalı-i Büzürg (Maku)
Danalı-i Büzürg — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 451 nəfər yaşayır (97 ailə).
Yod
Yod (I) — D. İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 53-cü element.
Ətraflı məlumat
Yod (I) – 70 kq ağırlığında sağlam insanın orqanizmində təxminən 25 mq-dır. Bir gün ərzində qalxanabənzər vəzidən qana 100–300 mkq-a qədər hormonal yod keçir. İnsan qidasında yodun çatışmazlığı endemik ur (zob) xəstəliyinin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Yod balıqda (5–8 mkq%), dəniz suyunda, feyxoada (390 mkq%), dəniz kələmində, balıq yağında vardır.
Suyunda yod çatışmayan rayonların əhalisi üçün yodlaşdırılmış duz hazırlanır. 1 ton duza 25 q KJ əlavə edilir ki, həmin duz vasitəsilə insan sutkada 200 mkq yod qəbul edir. Sutkalıq tələbat insanın əməyindən və həyat tərzindən asılı olaraq 100–260 mkq-dır. Mikroelementlər yeyinti məhsullarında cüzi miqdarda vardır və bunların miqdarı mikroqram və ya qamma ilə göstərilir. Mikroelementlərin də orqanizm üçün çox böyük əhəmiyyəti vardır. Belə ki, Cu və Co qanın əmələ gəlməsində, F və Mn dişlərin formalaşmasında iştirak edir. Yod davamlı hallogenlərin ən ağırıdır. Adi şəraitlərdə dörd hallogendən yalnız yod bərk bəsit maddə kimi mövcuddur. Bu demək olar ki, zəif metallik parıltılı və bənövşəyi çalarlı qara kristallardır. Əgər yod kristalları sınaq şüşəsinin dibində yerləşirsə, onda onun üzərində hava zəif bənövşəyi rəng alır. Qızdırdıqda kristallar tamamilə sublimasiya olunur və intensiv bənövşəyi buxarlar əmələ gətirir.
Təbiətdə yod nadir və səpələnmiş elementdir, amma canlı sistemlər onu dəfələrlə qatılaşdıra bilər. Belə xassə laminariya yosununda kəskin ifadə olnur. Bir ton dəniz suyunda 20–30 mq yod olur, bir ton qurudulmuş laminariyada 5 kq-a qədər yod olur. Bu qədər yod 200 min ton dəniz suyunda ola bilər, amma sahilə çıxan yosunlarda yod oksigen ilə oksidləşir və havada yod iyi hiss olunur. Beləliklə, yod yeganə hallogendir ki, biosferdə təbii proseslər nəticəsində sərbəst halda əmələ gəlir. Yod biogen mikroelementdir. İnsan orqanizmində normal həyat fəaliyyəti üçün 13 mq-a qədər yod olmalıdır. Bu kütlənin yarıya qədəri qalxanabənzər vəzdə toplanır (qalxanabənzər vəzin kütləsi cəmi 20 qramdır). Asanlıqla hesablamaq olar ki, qalxanabənzər vəzdə yodun miqdarı digər orqanlarda və toxumalarda olduğundan təxminən 3000 dəfə çoxdur.
Yod analitik kimyada istifadə üçün ən qiymətli oksidləşdiricidir. Amma o xüsusi xassəyə malik olmasaydı bu mümkün olmazdı: J2 molekulu J– ionuna birləşərək J3– kompleksi əmələ gətirir. Bu zaman yodun oksidləşdirici xassəsi praktiki olaraq dəyişmir, həll olma kifayət qədər artır ki, bu da analitik praktika üçün məhlul hazırlamağa imkan verir.
Yod yüksək təmizlikli metalları almaq üçün nəqliyat reaksiyalarında xüsusi tətbiq tapdı. Bu üsulun əsasında yodun aktivliyinin onun birləşmələrinin termiki davamsızlığı arasındakı uğurlu əlaqə durur. Sirkoniumun təmizlənməsi misalında üsulun mahiyyətinə baxaq. Qarışıqlardan təmizlənməli olan metal və yod vakuum kamerasına qoyulur ki, onun içərisinə təmiz metaldan keçirici bərkidilir. Bütün kamera içindəki ilə birlikdə qızdırılır, keçirici isə elektrik cərəyanı ilə közərdilir. Yod sirkonium ilə reaksiyaya girərək uçucu sirkonium (IV) yodid əmələ gətirir:
Zr + 2J2 ↔ ZrJ4
Közərmiş keçirici səthində sirkonium (IV) yodid əks reaksiya ilə parçalanır və yüksək təmizlikli metalın kristalları böyüməyə başlayır.
Yod ən az üzvi maddələrin izlərinin yaxşı əks etdiricisidir.
Tarixi
B. Courtois barut istehsalında istifadə edilməsi üçün Kalium-Nitrat istehsal edən bir adamın oğlu idi. Courtois kimya təhsili aldı və hərbi xəstəxanalarda əczaçı olaraq çalışdı. Atası borc səbəbiylə həbsə girincə, Courtois Kalium-Nitrat işinə girdi. Napaleonun ordularına barut düzəltmək üçün lazım olan Kalium-Nitrat (Hindistan Şorası) Fransada istehsal edilirdi. Courtois kalium-karbonatı dəniz yosunu küllərindən əldə edirdi. Şumerlər və Misirlilər dəniz küllərini sabun yerinə istifadə bilirdi. Kalium karbonat kiri təmizlədiyi üçün Afrikada hələ də sabun yerinə bu külü istifadə edən qəbilələr vardır. Courtois dəniz yosunu külündəki kalium-karbonatı külləri suyla yuyaraq təcrid etməkdə idi. Küllərə sulfat turşusu töküb istənməyən maddələri də uzaqlaşdırırdı. Courtois 1811-ci ildə bir gün sulfat turşusu çox tökdükdə qarışıqdan bənövşəyi bir qaz çıxdı. Bənövşəyi rəngli qaz soyuq bir səthə vuran tünd rəngli kristallara çevrilmişdi. Bu maddənin nə olduğunu anlamaq istəyən Courtois kristalları yığdı. Kristalların bəzilərini araşdırması üçün qazlar mövzusunda mütəxəssis olan kimyaçı J. L. Gay- Lussac’a, bəzilərini də fizik A. Marie Ampere’e verdi. Gay-Lussac bunun yeni bir element ola biləcəyini açıqladı və maddəyə Yunan bənövşəyi mənasını daşıyan "iodes" sözündən törətdiyi "iode" adını verdi. AMPS, kristalların bəzilərini İngilis kimyaçı H.Davy'ye vermişdi. Davy, yodun yeni bir element olduğunu kəşf etdiyini elan edincə Gay-Lussac ilə aralarında anlaşılmazlıq çıxdı. Ancaq hər ikisi də yod adlı elementi ilk dəfə Courtois’in təcrid etiğini açıqladı.
Yod məhlulu və indiki vaxtda istifadə edilən Batikonun tərkibi Yod təşkil edir.
Naqoya
thumb|right|200px|Nagoya Naqoya (yap. 名古屋) - Yaponiyanın Xonsyu adasında liman-şəhər. Tokay rayonunun iqtisadiyyatı Naqoya limanından asılıdır. Liman bir ildə 110 mln. ton yük mübadiləsi aparır.
Əhalisi
Naqoya şəhəri Yaponiyanın ən sıx məskunlaşmış 4-cü şəhəridir. Əhalisinin sayı 2220738 (2006) nəfərdir.
Turizm
Zəngin və qədim mədəni irsə malik şəhərin iqlimi çox əlverişli, əhalisi isə mehriban və qonaqpərvərdir. Şəhərin tanınmış yerlərindən Tokuqava muzeyini, Naqoya qəsrini, Botanika bağını, Hiqasiyama zooparkını, Hərbi-dəniz arsenalını, Atsuta sintoit məbədini, Nittaydzi ibadətgahını, Naqoya televiziya qülləsini, stansiyasını, Midlend meydanını, Toyota avtomobil muzeyini, Naqoya Noh teatrını və s. qeyd etmək olar.
Məzrayə (Xalxal)
Məzrayə — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 283 nəfər yaşayır (63 ailə).
Vasili Sereteli
Vasili Sereteli — Gürcü siyasətçi, həkim və jurnalist.
Bioqrafiya
Orta təhsilini Kutaisidə alır, 1884-cü ildə Novorossiysk Universitetinin Təbiət Elmləri Fakültəsinə daxil olur. 1887-ci ildə universitetdən qovulur (Xalq İradəsi təşkilatının üzvü idi və Varlam Çerkezişvili ilə əlaqəli olduğundan).
Gürcüstana qayıdaraq, təxminən beş il Batumidə yaşaır və çalışır, rusdilli "Çernomorski Vestnik" qəzetinin redaktoru olur.
1898-ci ildə Kiyev Universitetinin tibb fakültəsini bitirir.
Məzun olduqdan sonra Çiatura, Tiflis və Tianesitdə həkim, 1908-ci ildən Kutaisidə Kutaisi poliklinikasının müdiri və Kutaisi gimnaziyasında gigiyena müəllimi işləmişdir.
Mirəcin
Mirəcin — İranın Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Vasili Sereteli
Bioqrafiya
Siyasətdə fəal iştirak edir. 1900-cü illərin sonlarından Gürcüstan Sosial-Federalist Partiyasının üzvü olur və 1917-ci ildə onun birbaşa iştirakı ilə 1905-ci ildə İlya Çavçavadzenin hazırladığı proqramın əsasını təşkil edən Milli Demokrat Partiyası qurulur. Sereteli bu oyunun ən görkəmli fiqurlarından biri olur.
1890-cı illərin sonlarında Gürcü Savadlılıq Cəmiyyətinin üzvü seçilir.
1917-ci ildə Gürcüstan Milli Məclisinə deputat seçilir.
26 may 1918-ci ildə Gürcüstanın İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri olur.
Gürcüstanın sovetləşməsindən sonra (1921) ölkədə qalır. 1921-1926-cı illərdə Kutaisidə həkim işləyir. 1926-cı ildən Tiflisdə köçür və burada işləməyə başlayır. 1930-cu ilə qədər "Jansaxkomis Moambe" tibb jurnalını redaktə edir.
75 yaşında dünaysını dəyişir. Tiflisdəki Vera qəbiristanlığında dəfn edilir. 1980-ci illərin sonlarında qəbiristanlığın yanındakı binaların inşası səbəbindən qəbiristanlığın böyük hissəsi sökülür. Vasili Seretelinin məzarı itirilir.
Oğulu Georgi Sereteli, alim-şərqşünas, Gürcüstan SSR Elmlər Akademiyasının akademiki olmuşdur.
Mənbə
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918—1921)
Bərdiyan (Urmiya)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 318 nəfər yaşayır (46 ailə).
Mit-Əbul-Qum
Mit-Əbul-Qum — Misirdə, Nil çayı deltasında kənd.
Prazeodim
Prazeodim (Praseodymium), Pr – kimyəvi element; elementlərin dövri sisteminin III qrupundandır, lantanoidlərə mənsub nadir metaldır (Yer qabığında miqdarı 7x104%-dir), at.n. 59, atom kütləsi 140,9077-dir. Təbii prazeodim stabil 141Pr izotopundan ibarətdir. Kütlə ədədləri 134–140 və 142–148 olan 14 süni izotopu alınmışdır. Təzə cilalanmış prazeodim gümüşü-ağ rəngdədir. Havada asanlıqla oksidləşdiyindən rəngi saralır. 1841-ci ildə K. Mosander "lantan torpağını" iki yeni "torpağa" (oksidlər nəzərdə tutulur) ayırdı. Onlardan biri lantanın oksidi idi, digəri isə ona çox oxşar idi və "didimiya" adını aldı, yunan sözü didimos – "ekiz". 1882-ci ildə Avstriya kimyaçısı Karl Auer fon Velsbax (1858–1919) didimiyanı da komponentlərə ayıra bildi. Aydın oldu ki, o da iki yeni elementin oksidlərinin qarışığıdır. Onlardan biri yaşıl rəngli duz verdi və Auer bu elementə prazeodim adını verdi, başqa sözlə "yaşıl ekiz" (yunanca prasinos – "açıq-yaşıl"). İkinci element qızılgül – qırmızı rəngli duz əmələ gətirir və o, neodim adlandırıldı, başqa sözlə, "yeni ekiz". Sıxlığı (25 °S-də) 6,772 q/sm2-dir, 935 °S-də əriyir. 3212 °S-də qaynayır, paramaqnitdir. Başqa lantanoidlər kimi prazeodim də kimyəvi aktivdir. Birləşmələrində, əsasən +3, bəzən də +4 oksidləşmə dərəcəsi göstərir. Prazeodimun üçlü yarımkeçirici birləşmələri ilk dəfə Azərbaycanda öyrənilmişdir. Prazeodim ərintilərindən əlvan metalların və poladın legirlənməsində, şüşəçi və qaynaqçı gözlükləri üçün xüsusi şüşə istehsalında (aşqar kimi), kondensator hazırlanmasında və s. istifadə edilir.
Edvin Makmillan
Edvin Mettison Makmillan — amerikalı fizik və kimyaçı, dövrünün tanınmış alimi, müxtəlif bilik sahələrində çalışmışdır. O, transuran elementlərinin kimyasına mühüm töhfə verib. Avtofaza prinsipini kəşf etdi. İlk elektron sinxrotronu, sinxrosiklotronu yaratdı. 1958–1973-cü illərdə Lourens adına Milli Laboratoriyaya rəhbərlik etmişdir. 1951-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatını Qlenn Siborq (Glenn Seaborg) ilə bölüşdü.