cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rəsul Çunayev
2017—2018-ci illər: Avropa və Dünya Çempionatında uğur
thumb|330x330px|alt=|[[2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları|IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının medalçıları: gümüş medalçı Qırğızıstan nümayəndəsi Ruslan Tsarev, qızıl medalçı İran nümayəndəsi Məhəmməd Gərayi, bürünc medalçılar İraq nümayəndəsi Taha Yassen və Azərbaycan nümayəndəsi Rəsul Çunayev (17 may 2017-ci il)|left]] Rəsul Çunayev növbəti turnirinə 12-22 mayda baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunları çərçivəsində qatıldı. Rəsul Çunayev 1/4 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan birinci görüşdə Əlcəzair nümayəndəsi Ahram Bucemlinə qalib gəlsə də, 1/2 final mərhələsində İran təmsilçisi Məhəmməd Gərayiyə məğlub oldu. Bürünc medal uğrunda görüşdə Rəsul Çunayev Türkiyə nümayəndəsi İlher Sönməz üzərində qələbə qazanaraq IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.
Rəsul Çunayev Ümumdünya Güləş Birliyinin (UWW) 2017-ci ilin iyun ayında açıqladığı reytinq cədvəlinə əsasən 2-ci, iyul və avqust aylarında açıqladığı reytinq cədvəllərinə əsasən isə birinci pillədə qərarlaşmışdı.
2017-ci ilin əsas turniri 20-28 avqustda Fransanın Paris şəhərində baş tutan Dünya Çempionatı idi. 2015-ci ildə Dünya Çempionatının qalibi olan Rəsul Çunayev, uzun müddətdən sonra birinci dəfə nüfuzlu turnirdə mübarizə aparırdı. Ümumdünya Güləş Birliyi (UWW) tərəfindən o, çempionatın favoritlərindən biri hesab olunurdu. Rəsul Çunayev Dünya Çempionatında avqustun 20-də mübarizə apardı. Rəsul Çunayev 1/32 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan birinci görüşündə Honduras nümayəndəsi Cefrin Mejiaya 8:0 hesabı ilə qalib gəlsə də, 1/16 final mərhələsində Almaniya təmsilçisi Fran Stablerə gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə 1:2 hesabı ilə məğlub oldu. Rəqibi turnirin final görüşünə vəsiqə qazandıqından Rəsul Çunayev, təsəlliverici qrupda mübarizə apardı. Rəsul Çunayev təsəlliverici qrupun birinci görüşündə Dominikan Respublikasının nümayəndəsi Luis de Leon ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə o, rəqibi üzərində 8:0 hesabı ilə qələbə qazandı. Növbəti görüşdə Rəsul Çunayev Belarus təmsilçisi Pavel Liax ilə qarşılaşdı. Bu görüşdə o, rəqibinə 8:4 hesabı ilə qalib gəldi və təsəlliverici qrupun üçüncü görüşünə adladı. Bu səfər Rəsul Çunayevin rəqibi, mayda baş tutan İslam Həmrəyliyi Oyunlarında məğlub olduğu İran nümayəndəsi Məhəmməd Gərayi oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Çunayev 7:2 hesabı ilə irəlidə olsa da, nəticədə rəqibinə 7:8 hesabı ilə məğlub oldu və Dünya Çempionatını yeddinci pillədə başa vurdu.
Rəsul Çunayev 2018-ci ildə birinci turnirinə 22-25 martda Bolqarıstanın Sofiya şəhərində baş tutan Nihola Petrovun xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turnirdə qatıldı. O, turnirin final görüşündə Fransa nümayəndəsi Evri Nihoqosyan üzərində 8:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazanaraq turnirin qalibi oldu.
2018-ci ilin əsas turnirlərindən biri 30 aprel-6 mayda Rusiya Federasiyasının Xəzərli şəhərində baş tutan Avropa Çempionatı oldu. Dörd ildən sonra Avropa Çempionatında mübarizə aparan Rəsul Çunayev, turnirin favoritlərindən biri hesab olunurdu. Rəsul Çunayev Avropa Çempionatında mayın 1-də mübarizə apardı. O, 1/16 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan birinci görüşdə Türkiyə nümayəndəsi Murad Dağ ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Rəsul Çunayev 4:1 hesabı ilə qalib gəldi və 1/8 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə o, Belarus təmsilçisi Yuri Kanxu ilə qarşılaşdı. Bu görüşdə Rəsul Çunayev rəqibi üzərində 10:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazanaraq 1/4 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Moldova nümayəndəsi Daniel Kataraqa oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Rəsul Çunayev 3:2 hesabı ilə qalib gəldi və turnirin 1/2 final mərhələsinə adladı. Finala gedən yolda o, Gürcüstan təmsilçisi Yuri Lomadze ilə qarşılaşdı. Həmin görüşdə Rəsul Çunayev rəqibi üzərində 12:4 hesabı ilə qələbə qazanaraq Avropa Çempionatının final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Rusiya Federasiyası nümayəndəsi Adam Quraq oldu. Bundan əvvəl Rəsul Çunayev, Adam Quraq ilə 2015-ci ildə Las-Veqas şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında qarşılaşmışdı və o zaman Çunayev rəqibi üzərində 10:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazanmışdı. Bu səfər isə görüş gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutdu. Mayın 2-də Əli Əliyev adına İdman Arenasında baş tutan final görüşündə Adam Quraq, Rəsul Çunayev üzərində 10:5 hesabı ilə qələbə qazandı. Dörd il əvvəl Finlandiyada analoji turnirin finalında məğlub olan Rəsul Çunayev, bu səfər gümüş medala sahib oldu. Görüşdən sonra müsahibəsində "zədələrə görə əvvəl sahib olduğu formanı bərpa edə bilmədiyini" bildirən Rəsul Çunayev, "2 ay əvvələ qədər idmandan uzaqlaşmaqla bağlı qərar verməyi hazır olduğunu" etiraf elədi.
Rəsul Çunayev Ümumdünya Güləş Birliyinin (UWW) 2018-ci ilin may, iyul və avqust aylarında açıqladığı reytinq cədvəllərinə əsasən dördüncü pillədə qərarlaşmışdı.
2018-ci ilin əsas turniri Macarıstanın Budapeşt şəhərində baş tutan Dünya Çempionatı idi. Ötən il analoji turnirdə uğursuz mübarizə aparan Rəsul Çunayev, bu səfər ən azından turnirin medalına sahib olmağı hədəfləyirdi. Rəsul Çunayev 1/8 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan birinci görüşdə Yaponiya nümayəndəsi Tomohiro İnoue ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə o, 3:1 hesabı ilə qalib gəldi və 1/4 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə Rəsul Çunayev ötən il Parisdə baş tutan Dünya Çempionatında məğlub olduğu İran nümayəndəsi Məhəmməd Gərayi ilə üz-üzə gəldi. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə o, rəqibi üzərində 6:4 hesabı ilə qələbə qazandı və turnirin yarım-final mərhələsinə adladı. Finala gedən yolda Rəsul Çunayev ötən il Dünya Çempionatında məğlub olduğu daha bir güləşi — Almaniya təmsilçisi Fran Stabler ilə qarşılaşdı və bu səfər də o, rəqibinə məğlub oldu (1:10). Bununla da Rəsul Çunayev mübarizəni bürünc medal uğrunda görüşdə davam elədi. Həlledici görüşdə o, Rusiya nümayəndəsi Abuyezid Mantsigov ilə üz-üzə gəldi. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə rəqibi üzərində 5:4 hesabı ilə qələbə qazanan Rəsul Çunayev, Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.
2019—2021-ci illər: Nur-Sultanda uğursuzluq
Rəsul Çunayev Ümumdünya Güləş Birliyinin (UWW) 2019-cu ilin aprel ayında açıqladığı reytinq cədvəlinə əsasən 8-ci pillədə qərarlaşmışdı.
Rəsul Çunayev 2019-cu ildə birinci turnirinə 2-4 avqustda Rumıniyada baş tutan Ladislau Simonun xatirəsinə həsr olunan beynəlxalq turnirdə qatıldı. Həmin turnirdə o, 8-ci pillənin sahibi oldu.
2019-cu ilin əsas turniri 14-22 sentyabrda Qazaxıstanın Nur-Sultan şəhərində baş tutan Dünya Çempionatı idi. Beşinci dəfə Dünya Çempionatlarında çıxış edən Rəsul Çunayev, sentyabrın 15-də Barıs Arenada mübaizə apardı. Rəsul Çunayev 1/32 final mərhələsi çərçivəsində baş tutan birinci görüşdə Macarıstan nümayəndəsi Mate Krasznai üzərində 8:0 hesabı ilə inamlı qələbə qazansa da, növbəti görüşdə Olimpiadada qalib gəldiyi Cənubi Koreya təmsilçisi Ryu Han-Suya 1:2 hesabı ilə məğlub oldu. Ryu Han-Su növbəti mərhələlərin birində məğlub olduğu üçün Rəsul Çunayev təsəlliverici qrupda da mübarizə apara bilmədi və Dünya Çempionatını 15-ci pillədə başa vurdu.
Dünya Olimpiya Təsnifat Turniri Rəsul Çunayevin mübarizə apardığı sonuncu turnir oldu.
Səttar Zülfüqarov
Səttar Abuzər oğlu Zülfüqarov — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, Azərbaycan SSR ət və süd sənayesi naziri (1965–1971).
Rəsul Çunayev
Dövlət təltifləri
thumb|300x300px|alt=|[[Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Rəsul Çunayevə Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomunu təqdim edən zaman (2 sentyabr 2020-ci il)]]
İctimai fəaliyyəti
Rəsul Çunayev 2020-ci ilin martından Azərbaycan Milli Anti-Dopinq Agentliyinin (AMADA) İdmançılar Məsləhətçi Komissiyasının, 2012-ci ilin sentyabrdan isə Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin (MOK) Atletlər Komissiyasının üzvüdür.
Səttar Zülfüqarov
Həyatı
Səttar Abuzər oğlu Zülfüqarov 1910-cu ildə hazırkı Quba rayonunun Çiçi kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. 1931-ci ildən inşaatçı-texnik işləmiş, 1934-cü ildən Pyatiqorsk Zootexnika İnstitutunun tələbəsi olmuşdur. Kənd təsərrüfatı elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır.
1938-ci ildə institutu bitirən Səttar Zülfüqarov Ağstafa atcılıq zavodunda işləmişdir. 1939–1943-cü illərdə o, burada zootexnik, zavodun direktoru vəzifələrində çalışmışdır. 1943-cü ildən Azərbaycan SSR xalq əkinçilik komissarının müavini və sovxozlar nazirinin müavini olmuşdur. 1950-ci ildən Bakı ət kombinatının baş zootexniki, atçılıq zavodunun direktoru, Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin heyvandarlıq bölməsinin rəisi, 1959-cu ildən isə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin kənd təsərrüfatı şöbəsi müdirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır.
1962–1965-ci illərdə Səttar Zülfüqarov tədarük nazirinin müavini, quşçuluq sənayesi idarəsinin rəisi, kənd təsərrüfatı nazirinin müavini vəzifələrində işləmişdir. 1965-ci ilin oktyabrında Azərbaycan SSR ət və süd sənayesi naziri təyin edilmişdir. 1971-ci ildə o, təqaüdə çıxmış, eyni zamanda Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Ət Sənayesi İnstitutu Bakı şöbəsinin direktor müavini işləmişdir.
Səttar Zülfüqarov 1942-ci ildən Sov.İKP üzvü olmuş, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 7-ci çağırış deputatı seçilmişdir. 1966-cı ildən Azərbaycan KP Təftiş Komissiyasının üzvü olmuşdur. O, iki dəfə "Şərəf nişanı" ordeni, medallar ilə təltif edilmiş və "Azərbaycan SSR əməkdar zootexniki" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Səttar Zülfüqarov ağır xəstəlikdən sonra 1976-cı ildə vəfat etmişdir.
Bulbophyllum globulosum
(Bulbophyllum globulosum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qotika (dəqiqləşdirmə)
Filmlər
Gotiko
Masao Takada
— keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.
Kürəkçay (Goranboy)
Kürəkçay — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Qazançı kənd inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 10 oktyabr 2006-cı il tarixli, 151-IIIQ saylı Qərarı ilə Goranboy rayonunun Kürəkçay qəsəbəsi Goranlı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Qazançı kəndi mərkəz olmaqla, Qazançı kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Toponimikası
Qəsəbə Kürəkçay dəmir yolu stansiyası yanında salınmışdır. Dəmir yolu stansiyası 1908-ci ildə tikilmiş, yaxınlıqdan axan Kürəkçayın adı ilə adlandırılmışdır. Yaşayış məntəqəsinin adı da çayın adındandır.
Coğrafiyası və iqlimi
Qəsəbə düzənlikdə yerləşir.
Bülüldüz
Bülüldüz — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Bülüldüz kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsi Ayıbazar və keçmiş İpək kəndindən çıxmış ailələrin Bülüldüz adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Toponim haqqında söylənilən fikirlərdən onun "hamar düzənlik" mənasında olduğu anlaşılır. Lakin bu, fitotoponim də ola bilər. Oykonim 1933-cü ildə Bülüldüzü variantında qeydə alınmışdır.
1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Quam
Quam — Sakit okeanında Marian adaları qrupuna daxil olan ən böyük və ən cənubuda yerləşəm adası. Quam Havay adalarının 5 min kilometr qərbində yerləşir. Hüquqi baxımdan muxtar statusa malikdir, eyni zamanda Amerika Birləşmiş Ştatlarının federal torpaqlarından hesab olunan Quamda ABŞ hərbi qüvvələrinin böyük bazası vardır.
Tarix
Portuqal səyyah Ferdinand Magellan 1521-ci ildə ispanlar tərəfindən Quama göndərilmişdir. Məqsəd ada və orada yaşayan yerlilər haqqında ətraflı məlumat toplamaq idi. Yerlilərin mənfi davranışları səbəbindən Magellan adada yaşayan xalqı Larones (vandallar) adlandırdığı ehtimal edilir. İspaniya 1565-ci ildə Quam adasının ona məxsus olduğunu rəsmən elan etdi; adada gəlmələrə qarşı başlanmış müqavimət qısa zamanda qırılıdı və 1668-ci ildən başlayaraq onlar İspaniya ağalığını tanımalı oldular. Quamda yaşayan yerli əhalinin zorla katoliklik məhzəbinə qəbul etdirilmişdir. 1898-ci ilə qədər Quam İspaniyanın nəzarətində qaldı.
Həmin il İspaniya ilə ABŞ arasında başlanan müharibədə İspaniyanın məğlub olması, adanın 200 ildən sonra əl dəyişdirməsinə səbəb olmuşdur. 1900–1930-cu illərdə ABŞ adadan əsasən hərbi uçuşları gercəkləşdirmək məqsədi ilə istifadə edirdi. İkinci dünya müharibəsindən az əvvəl ABŞ Quam adasından hərbi məqsədlə istifadə etmişdir. Həmin illərdə ada təyyarələrin əsas yanacaqdoldurma mərkəzi hesab edilirdi. 1941-ci ildə Quam Yaponiya tərəfindən işğal edildi. 3 il Yapon işğalında qalan ada yalnız 1944-cü ildə azad edilmişdir. 1950-ci ildə konqres tərəfindən qəbul olunan xüsusi qərara əsasən ABŞ Federal Torpaqlarına Quamda əlavə edildi. Bununla adada yaşayan yerli əhali ABŞ vətəndaşlığına qəbul edildi və ada rəsmən ABŞ-nin nəzarətinə keçdi.
Fiziki-coğrafi xarakteristika
Ərazis 541 km² olan ada fiziki-coğrafi baxımdan iki hissədən ibarətdir. Şimal hissədə, 150 metr hündürlüyündə, mərcan mənşəyli volkanik daşlardan təşkil olunmuş plato yerləşir. Cənubda isə adanın ən hündür nöqtəsi hesab olunan Lamlam dağı (406 metr) yerləşir. Quam əsasən tropik iqlimə sahibdir. Adada istilik 21–32 °C arasında dəyişir. Ən çox yağış iyun və sentyabr aylarında yağır. Quamda müxtəlif növ ağac və bitki növləri vardır. Sahil ərazilərində palma ağacları olduğu halda, mərkəzə doğru olan plantastiyalarda tütün becərilir. Bütün bunlar adanın Fiziki-coğrafi xarakteristikasının müxtəlif olduğunu göstərir.
Əhali
Quam adasında 2007-ci ildə aparılmış əhalinin sayımına əsasən adada 173.456 nəfər yaşayır. Ada əhalisinin 57% ispan mənşəyli Kamorlar təşkil edir. Quamda yaşayan ikinci böyük etnik qrup Filippinlilərdir. Onlar ada əhalisinin 25% təşkil edirlər. Çinli, Yapon və Koreyalı kimi xalqların nümayəndələridə adada kompakt şəkildə yaşayır. Quamda iki dil danışılır. Ada əhalisinin 98% ingilis dilini başa düşür. Bu dillə yanaşı, Komorlar tərəfindən danışılan Komor dilidə ən çox danışılan ikinci dildir.
Siyasət
Quam siyasi baxımdan ABŞ-dən tam asılı olsa da, daxili məsələlərin həll edilməsinə müəyyən səlahiyyətləri vardır. Ada ABŞ prezident tərəfindən təyin edilən qubernator tərəfindən idarə edilir. Quamda 19 seçki məntəqəsi vardır və hər bir məntəqəyə bir nəfər rəhbər şəxs başçılıq edir. Bu şəxslər qubernatora tabedir. 1972-ci ildə ABŞ tərəfindən qəbul olunmuş qərara əsasən adaya iki ildən bir yeni qubernator təyin edilir. Quamda ABŞ federal məhkəməsindən aslı olmayan federal məhkəmə fəaliyyət göstərir. Adanın yerli əhalisi 1950-ci ildən etibarən ABŞ vətəndaşlığına qəbul edilmişdir və hər bir ABŞ vətəndaşının istifadə etdiyi hüquqlardan istifadə etmək imkanı vardır.
İqtisadiyyat
Ada iqtisadiyyatını turizm və aviasiya sahəsi təşkil edir. Uzaq məsafələrə ucan təyyarələr adadan yancaq doldurmaq məqsədi ilə istifadə edir. Quama hər il minlərlə turist gəlir. Turistlər əsasən Çin və Yaponiyadan gəlir. Hər il ABŞ tərəfindən ada iqtisadiyyatına milyonlara dollar pul ayrılır. Son illər ada əhalisinin ABŞ miqrasiya etməsi azalmışdır. Bunun əsas səbəbi adada yeni iş yerlərinin acılmasıdır.2009-cu ildə 755 million kVt-saat elektrik enerji istehsal edildi.
Elman Araslı
Elman Araslı — Şərqşünas alim, filologiya elmləri doktoru, professor, diplomat, Azərbaycanın Səudiyyə Ərəbistanı və İordaniyadakı keçmiş səfiri, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatındakı (İƏT) nümayəndəsi.
Həyatı
Elman Araslı Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil alıb.
SSRİ Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda ərəb filologiyası üzrə aspiranturanı bitirmişdir. 1961-ci ildə Moskva Dövlət Universitetində namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir. Misirdə SSRİ Ticarət nümayəndəliyində işləyir, SSRİ-nin Bağdaddakı Mədəniyyət Mərkəzinin Baş direktoru olur, burada səfirliyin birinci katibi kimi ilk dəfə olaraq diplomatik fəaliyyətə başlayır, diplomatik nomenklaturaya daxil olur.
65 ölkədə nümayəndəliyi, filialları olan Sovet Dostluq Cəmiyyəti adlandırılan (SSOD) nüfuzlu qurumda beş il Yaxın və Orta Şərq ölkələri şöbəsinə rəhbərlik edir, “RSFSR-in əməkdar mədəniyyət işçisi” fəxri adına layiq görülür. 1980-1984-cü illərdə SSRİ-nin İordaniya, Yəmən səfirliyində çalışır, həm də Sovet Mədəniyyət Mərkəzinin baş direktoru vəzifəsini daşıyır.
Elman Araslı Azərbaycanın Səudiyyə Ərəbistanı və İordaniyada səfiri kimi xidmət edib, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında daimi nümayəndə olub.
22 avqust 2014-cü ildə vəfat etmiş, 23 avqustda dəfn olunmuşdur.
Ailəsi
Elman Araslı filologiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan EA-nın akademiki, ədəbiyyatçı, tənqidçi Həmid Araslının oğludur.
Gəncənin məşhur din xadimi və dövrünün tanınmış maarifçi ziyalılarından olmuş Məmmədtağı Araszadənin nəvəsidir.
1989-cu ildə SSRİ-nin dağılmasından sonra Moskvada yaradılan Rusiya-Azərbaycan Dostluğu Cəmiyyətinin sədr müavini Elvira Araslının həyat yoldaşıdır.
Qırxbuğumkimilər
Təsnifatı
Fəsiləyə aid aşağıdakı yarımfəəsilə vətribalar aiddir
Jurinea botschantzevii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Avarayr döyüşü
Avarayr döyüşü və ya Avaray döyüşü — Sasani əsarətinə qarşı üsyan edən ermənilərlə İran qoşunu arasında döyüş. Maku ilə Xoy arasındakı Avarayr düzündə, 26 may 451-ci ildə olmuşdur. Üsyana Vardan Mamikonyan başçılıq edirdi. Döyüşdə ermənilərlə birlikdə qonşu iberlər və albanlar da iştirak etmişdi. İran qoşunu sayca az olan üsyançıları məğlub etmişdir. Bu vuruşmada Mamikonyan öldürülmüşdür, lakin Sasanilərin qələbəsi həlledici olmamışdır. 457, 481–484-cü illərdə Cənubi Qafqazda Sasanilərə qarşı yeni üsyanlar baş vermişdir.
Kazuarinkimilər
Kazuarinkimilər —  sırasına aid bitki fəsiləsi.
Təbaşir
thumbnail|lövhə təbaşiri Təbaşir — ovulan, ağ, bəzən sarımtıl yaxud bozumtul orqanik mənşəli əhəng daşı. Əsasən protozoyların (əsasən foraminifer) kiçicik, diametri 0,095-dən — 0,0047-dək mm diametrdə, balıqqulağılarından ibarətdir. Daha yaxın araşdırmalardan sonra məlum oldu ki balıqqulağıları əsasən Textularia və Rotalia və nisbətən daha az Globigerinaya aiddir. Təbaşir dövrünə aid, dərin dəniz çöküntüsü sayılır. Təbaşirin ən yaxın bənzəri qlobigerin lildir, lakin təbaşir adətən tamamilə foraminifer baluqqulağılarından ibarət deyil; onun daxilində tez tez xırda ovulmuş, lakin kristalik karbonat əhəngi tapırlar. Əsasən yazmaq üçün və tikintidə istifadə olunur.
Messi (ada)
Messi adası — Kanada Arktik arxipelaqının Kraliça Yelezaveta adaları qrupuna daxildir. Adada yaşayış yoxdur (2012).
Coğrafiya
Adanın sahəsi 432 km², sahil xətdinin uzunluğu 113 km təşkil edir. Adanın uzunluğu (şərqdən qərbə) 46 km, maksimal eni (şimaldan cənuba) — 11,4 km. Adanın daxili platodan ibarətdir və burada hündürlük 100-210 metr arası dəyişir.
Kəlilə və Dimnə
Suriyaya aid rəsmdə Kəlilə və Dimnədən təsvir, təxminən 1300-1325-ci illər.|thumb|200px thumb|15-ci əsr fars əlyazması Kəlilə və Dimnədən.|200px
Kəlilə və Dimnə — e.ə. I əsrdə yaşadığı düşünülən Bəydəba tərəfindən qələmə alınmış təmsil tərzində hekayələrdən ibarət olan kitab.
Məzmun
Bəydəbanın yaşadığı zaman haqqında bir çox mübahisələr olsa da, kitabın Dəbşələm adlı bir hind hökmdarı zamanında yazıldığı düşünülməkdədir. Belə ki, əsərin hökmdara ittihaf edildiyi və hökmdara məsləhət və nəsiyyət səciyyəsi daşıdığı fikri mövcuddur. Təmsillərin ilk və ən önəmli nümayəndələrindən olan "Kəlilə və Dimnə"dəki hekayələr siyasətdən xeyirxahlığa qədər bir çox fərqli mövzunu özündə birləşdirmişdir. Əsər adını ilk bölümündəki bir hekayənin qəhrəmanları olan iki çaqqaldan almışdır - "doğrunun və dürüstlüyün" simvolu "Kəlilə" ilə "yanlışın və yalanın" simvolu "Dimnə". Kitabda hekayələr Min bir gecə nağıllarında olduğu kimi bir-biriylə əlaqəli və qarışmış hekayələrdən ibarətdir. Beş fəsli və bir girişi vardır. Hər fəsildə bir əsas hekayə, onun içində də kiçik hekayələr, nəzm şəklində nəsihətlər vardır. Hekayənin yazılış məqsədi Mehapur hökmdarının tənbəl üç şahzadəsini doğru yola yönəltməkdir.
"Sirlər Xəzinəsi" və "Kəlilə və Dimnə"
Nizami Gəncəvinin "Sirlər Xəzinəsi"ndə toxunduğu mövzular ilə qədim "Kəlilə və Dimnə" mövzuları arasında yaxınlıq, müəyyən məqamlarda isə oxşarlığın olması, tədqiqatçıların "Sirlər Xəzinəsi"nin əsas mənbələrindən birinini də "Kəlilə və Dimnə" olduğunu düşünmələri üçün əsas vermişdir. Nizaminin "Kəlilə və Dimnə" ilə tanış olmasına şübhə edilmir. Belə ki, "Xosrov və Şirin"də Bozorq Ümidin Xosrova "Kəlilə və Dimnə"dən qırx nəsihət verməsi Nizaminin "Kəlilə və Dimnə"yə dərindən bələd olduğunu sübut edir.
Şair, "Sirlər Xəzinəsi"ndə saraydan və saray şairlərinin acınacaqlı aqibətindən danışarkən, sarayda yaşayıb yaradan şairlərin nəhayətdə şahların əli ilə cəzalandırılacağını göstərir və saraylardan uzaqlarda, asudə yaşamağı üstün tutur. Həmin motivə, eyniylə "Kəlilə və Dimnə"də də rast gəlinir. "Kəlilə və Dimnə"də deyilir ki, padşahlarla dost olanlar canlarını salamat saxlaya bilməzlər. "Harrun-ər-Rəşidlə dəlləyin dastanı"ndan çıxarılan nəticə, eyni ilə, "Kəlilə və Dimnə"də pul, xəzinə üstündə oturan siçanın hekayətində də özünü göstərir. "Sirlər Xəzinəsi"ndə tamahkarlıq və hərislik şiddətlə tənqid edildiyi kimi, "Kəlilə və Dimnə"də də bütün bəlaların mənbəyinin tamahkarlıq və hərislik olması, əsil dövlətliliyin gözütoxluq olub, qənaətlə dolanmağa əsaslanması göstərilir.
"Kəlilə və Dimnə"də kəndli oğlunun dili ilə əmək, zəhmət haqqında deyilən sözlərin "Sirlər Xəzinəsi"ndə də əsas götürüldüyünü aydən görmək mümkündür. Nizami "Sirlər Xəzinəsi"ndə zalımın zülmünü üzünə çırpmağı, zalımdan qorxmamağı qarı və doğru danışan qoca simasında vermişdisə, "Kəlilə və Dimnə"də də ağıllı o adam sayılır ki, ağasının razılaşmayacağını bildiyi halda öz məsləhətlərini ondan əsirgəməsin, ağıllı məsləhətləri üçün təqib edilməkdən qorxmasın.
Nizaminin səbirli olmaq haqqında "Ovçu, it və tülkü" dastanı yenə "Kəlilə və Dimnə"də olan "Zahidin yağ-bal bardağını sındırması" hekayəsi ilə səsləşir.
Nəşr və tərcümə
Əsər Rəhim Sultanov tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş 1989-cu ildə Bakıda Azərbaycan Sovet Ensklopediyasının Baş Redaksiyasında 326 səhifədə, 2015-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 344 səhifədə 100 tirajla çap edilmişdir.
Naum Naumtsev
Naum Qriqoryeviç Naumtsev (16 oktyabr 1913, Bakı, Rusiya İmperiyası — 30 noyabr 2000, Samara Rusiya) — sovet futbolçusu, müdafiəçi. Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı.
Futbolçu karyerası
Naum Naumtsev 16 oktyabr 1913-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub.
Naum Naumtsev futbolçu karyerası ərzində Bakının "Temp Bakı", "Dinamo GOHM", "Neftyanik", "Cənub İnşaatçısı", Tbilisinin "Dinamo" və "DO Tbilisi", həmçinin Moskvanın "Qırmızı Ordu" komandasının heyətində çıxış edib. O, ümumilikdə Futbol üzrə SSRİ yüksək liqasında 60 oyun keçirib, 1 qol vurub.
Böyük Vətən müharibəsi
Naum Naumtsev 1940-cı ilin avqustunda Qızıl Ordu sıralarına çağırılıb. İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısıdır. O, "İgidliyə görə" (1942), "Moskvanın müdafiəsinə görə" (1945), və "1941–1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalları ilə, həmçinin 2-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni (1985) ilə təltif olunub.
Şəxsi həyatı
Naum Naumtsev Bakıda teatrda aktrisa işləyən Zoya Nikolayevna Astafyeva ilə evli olub. Bu evlilikdən Yuri adlı oğlu olub. Yuri peşəkar basketbolçu və aktyor olub. Kişilərdən ibarət basketbol üzrə SSRİ milli komandasının heyətində çıxış edib.
Termodinamikanın qanunları
Termodinamika – istilik hadisələri haqqında elmdir. Bu hadisələrdə cismin molekulyar quruluşu nəzərə alınır və onlar termometr, manometr və başqa cihazlarla qeydə alınır. Bu cihazlar ayrı-ayrı molekulların təsirini qeydə almır. Termodinamikanın qazları cismlərin istilik xassələrini, son dərəcə böyük sayda molekullar təsir edir. Belə cismlər makrosistemlər adlanır. (Məs., balonda qaz, stəkanda su, polad ərintisi və s.) Makrosistemlərin istilik xassələri termodinamik parametrlərlə (hal göstəriciləri – istiliklə, təzyiqlə, xüsusi çəki ilə) müəyyən edilir. Bu parametrlər bəzən sistemin funksiyası adlanır. İstilik – makroskopik sistemin termodinamik tarazlıq halını xarakterizə edən fiziki kəmiyyətdir.
19-cu əsrin sonlarında molekulyar-kinetik nəzəriyyə, yaxud statistik mexanika yaradıldı. Molekulyar-kinetik nəzəriyyə böyük sayda atom və molekulların xassələrini təsvir edir. Molekulyar fizikanın öyrəndiyi proseslər böyük sayda molekulların birlikdə hərəkətinin nəticəsi olub, statistik metodla analiz edilir. Bu metod isə makrosistemin xassələrinin son nəticədə hissəciklərin hərəkətinin xüsusiyyətləri və onların kinetik və dinamik göstəriciləri (sürəti, enerjisi, təzyiqi və s.) ilə müəyyən edilməsinə əsaslanır. Məsələn, cismin temperaturu onun molekullarının nizamsız hərəkətindən asılıdır. Lakin ayrı-ayrı molekulların hərəkət sürəti zamanın müxtəlif anlarında fərqləndiyindən molekulların yalnız orta hərəkət sürətinin kəmiyyəti götürülür, ayrıca bir molekulun temperaturundan danışmaq yersizdir. Çünki o yoxdur. Molekulyar kinetikanın əsas müddəaları:
1). Hər hansı bir cism (bərk,maye, yaxud qaz) son dərəcə böyük sayda hissəciklərdən (molekullardan) ibarətdir.
3). Molekulların hərəkət istiqaməti ilə müəyyən olunan hərkət intensivliyi maddənin temperaturundan asılıdır.
Maddənin istilik xassələri isə onun daxili hal və quruluşundan asılıdır. Məsələn, dəmir parçasını 1500°C-də qızdırdıqda o, mayeyə çevrilir, ancaq bundan aşağı temperaturda onun halı dəyişmir. Bu dəmirin fiziki-kimyəvi xassələri ilə bağlıdır.
Termodinamikanın birinci qanunu: Bəllidir ki, enerjinin çevrilməsi prosesi mexaniki enerjinin saxlanması qanununa tabedir. İstilik hərəkəti də mexaniki hərəkətdir, deməli, həmin qanun üzrə baş verir. Ancaq bu hərəkət istiqamətlənmiş deyil, xaotik hərəkətdir.
∆Q=∆U+∆A
∆Q - İstilik miqdarı (cismə kənardan verilən istilik miqdarı)
∆U - Cismin daxili enerjisinin artmasını, yüksəlməsini bildirir;
∆A - Enerjinin sərf olunduğu işi bildirir.
Bu qanundan çıxan mühüm nəticə: heç nədən, xarici enerji qaynağı olmadan iş görə bilən əbədi, daimi mühərrik (perpedium mobile) yoxdur. Xarici qaynaq olduqda alınan enerjinin bir hissəsi istilik enerjisinə, molekulların nizamsız hərəkətinə çevrilir ki, bu da xarici qaynaqlardan cismə verilən enerjinin bütünlüklə faydalı işə çevirə bilmədiyinin səbəbidir. Təcrübələrlə sübut etmişlər ki, mexaniki hərəkətdən başqa bütün istilik prosesləri geridönməzdir. Dönməz proseslər üçün entropiyanın (endo – daxili, dopiya – istilik) yüksəlməsi sistemin az ehtimallı tarazlıq halından çox ehtimallı tarazlıq halına keçməsinin nəticəsidir.
Termodinamikanın ikinci qanunu: Bu qanun sistemin entropiyasının yüksəlməsi qanunu kimi formula edilir. Mahiyyəti budur ki, qapalı sistemdə baş verən bütün istilik prosesləri üçün entropiyanın artması zəruridir; qapalı sistemin entropiyasının mümkün maksimum qiyməti (kəmiyyəti) istilik tarazlığında əldə olunur:
∆S≥0
Termodinamikanın II qanununun kəşfi fransız alimi S.Karlo (1796-1832), ingilis fiziki U.Tomson və R.Klauzisin işləridir. Bu kəşf 19-cu əsrin 50-ci illərində baş vermişdir. Qeyri-taraz proseslərin termodinamikasının banilərindən biri Belçika alimi İ.R.Priqojin (1917-2003) özünün mühazirələrindən birində (1977-ci ildə) demişdir: Elm tarixində termodinamikanın II qanunu izah etməli olduğu hadisələr çərçivəsindən kənara çıxaraq elmdə görkəmli rol oynadı. Onu demək yetər ki, Blosmanın kinetik nəzəriyyə sahəsindəki işləri, M.Plankın şüalanmanın kvant nəzəriyyəsi və A.Enşteynin spontan emissiya nəzəriyyəsinin əsasında termodinamikanın II qanunu durur. Taraz sistemin entropiyası temperaturun mütləq “0”-a yaxınlaşması ilə “0”-a can atır. Bu, “istilik teoremi” adlanır. (Bu teoremi alman fiziki V.Q.Nernst işləyib hazırlamışdır). Nernst teoremi termodinamikanın I və II qanunlarından irəli gəlmir. Ümumiliyinə görə bu qanun termodinamikanın üçüncü qanunu kimi qəbul edilmişdir. Nernst teoremi ilə klassik termodinamikanın yaradılması işi başa çatdırılmış oldu. Hazırda fiziklər qeyri-taraz sistemlər termodinamikası üzərində işləyirlər. Termodinamikada bu yeni sayılır. Lakin klassik termodinamika və onun prinsipləri praktiki tətbiq sahələrini itirməmiş və qeyri-taraz termodinamika ilə yanaşı öyrənilir.
Bulbophyllum bidentatum
(Bulbophyllum bidentatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum bidentatum növü Braziliya üçün endemik növdür.
Cağazur
Cağazur — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Cağazur kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Cağazur kəndinin adı ilə bağlı bir çox fikirlər səslənir. Bəzi alimlər kəndin adının qədim cağ/ cağan(türk) tayfaları ilə əlaqələndirir. Bəzən də cağazur sözünün semantikası üzərində dayanır və belə bir qənaətə gəlirlər ki, cağ-mil (düz istiqamətdə dəmir tiyə), zur və yaxud zür, sür isə (haray, səs-küy) mənasını daşıyır.
Ayrıca bu kəndin əfsanəvi xalq qəhrəmanı,azadlıq mücahidi Ağaməmməd kimi görkəmli nümayəndəsidə vardır. Ağaməmməd 1918-1920-ci illərdə Qarabağ dağlıq yaylasında, indiki Laçın rayonu ərazisində erməni quldur dəstələrinə qarşı azəri-türklərinin apardığı müharibədə, tarixə “Qara göl”  döyüşləri kimi düşmüş bu azadlıq mücadiləsində öz qəhrəmanlığı ilə ad-san qazanmışdır.
Cağazur kəndi 1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi sonunda imzalanmış atəşkəs bəyanatına əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.
Əhalisi
Bu kəndin əhalisi türk mənşəlidir.
Hülakü xan
Hülakü ( – Xülegü xan; - Çü liye vu;  – Hulaku xən/Hələvun;  – Hulaku xən; d. 1217 - ö. 8 fevral 1265) — Elxanilər dövlətinin qurucusu, Çingiz xanın nəvəsi, Münke xanın və Xubilay xanın qardaşıdır. Hülakü xan 1255-ci ildə Orta Şərqdə torpaqların fəthini bitirmək məqsədi ilə Mengü xan tərəfindən bölgədəki ərazilərin hökmdarı təyin edilmişdir.
Haxışta
300px|thumb|right|Azərbaycanın milli rəqsi Haxışta — Azərbaycanda əsasən toylarda və digər el şənliklərində gənclər və uşaqlar arasında geniş yayılmış oyun növü.
Hülakü xan
Arxa plan
Hülakü xan Çingiz xanın oğlu Toluy xanın və Kereitin şahzadəsi Sörköktəni Bəginin oğlu idi. Sörköktəni Bəgi bütün oğullarının monqol lideri olmasını təmin edərək uğurla monqol siyasətini idarə etdi. O, Şərq Kilsəsinin xristianı idi və oğlu Hülakü xanın da xristianlığa münasibəti yaxşı idi. Hülakü xanın sevimli həyat yoldaşı, Doqquz Xatun da Hülakü xanın yaxın dostu və sərkərdəsi Kit Buğa noyon kimi xristian idi.
Haxışta
Tarixi
Azərbaycanda xalq rəqslərinin çox qədim tarixi var. Bunu qədim Mezolit dövrünə aid olan Qobustan qayaüstü rəsmlərində əksini tapan rəqs səhnələri sübut edir. Hələ eramızdan 2-3 min il əvvəl, tunc dövründə Azərbaycanda rəqs sənəti insanların məişətində, adət-ənənəsində müəyyən mövqe tutub. Azərbaycanda ibtidai xalq musiqi alətləri meydana gəlməzdən çox-çox əvvəl rəqs insanların çəpik çalması ilə əldə edilən ritmik zərblərin müşayiəti ilə yaranıb. Müxtəlif peşələrlə, hətta ovçuluqla məşğul olan tayfalar öz sehrli ayinlərini çeviklik, qıvraqlıq, insan gücünü nümayiş etdirən plastik hərəkətlərdən ibarət rəqslərlə həyata keçiriblər.
Hülakü xan
Hərbi kampaniyalar
thumb|left|200px|1256-cı ildə Ələmutun mühasirəsi|alt= 1256-cı ildə Ələmutun mühasirəsi thumb|right|Hülakü xanın Ələmutu mühasirəsinin Moğol miniatürü|alt= Hülakü xanın Ələmutu mühasirəsinin Moğol miniatürü Hülakü xanın qardaşı Mengü xan 1251-ci ildə Böyük xan oldu. 1255-ci ildə Mengü xan Hülakü xanı cənub-qərbi Asiyada olan müsəlman dövlətlərini işğal etmək və ya dağıtmaq üçün böyük monqol ordusunun rəhbərliyinə gətirdi. Hülakü xanın kampaniyası lurların məğlub edilməsinə, Xaşxaşilərin süqutuna, Bağdaddakı Abbasilər xilafətinin, Əyyubilər dövlətinin və son olaraq Misirdəki Bəhri Məmlük Sultanlığının asılılığına və ya dağıdılmasına nail olmaq istəyirdi. Mengü xan tabe olanlarla mehriban davranılmasını, tabe olmayanların isə məhv edilməsini Hülakü xana əmr etdi. Hülakü xan işin ikinci hissəsinin təlimatlarını yaxşı şəkildə həyata keçirdi.
Haxışta
Haqqında
Ha xışla ifadəsindən götürülən milli rəqs çox coşqun, şən, əsasən yüngül hoppanmalar xarakterində ifa olunur. Bəzi rəqslərdə, xüsusən "Halay" rəqsində olduğu kimi üzbəüz dəstələr dayanırlar. Aradakı məsafə 5-6 metr olur. Dəstənin ortasında solist qız dayanır. Onu rəqsə dəvət edir və bu hərəkətləri edərkən mətni oxuyur. Qalan qızlar isə həmin sətirdən sonra uca səslə "Haxışta" deyirlər. Rəqsin musiqisi olmadığına görə ifaçı mətni "Meyxanada" olduğu kimi söyləyir. Rəqsi zərb alətləri (nağara, qoşanağara, dümbək) ilə müşayiət etmək olar.
Hülakü xan
Hərbi kampaniyalar
Hülakü xan bəlkə də onun dövrünə qədər qurulmuş ən böyük monqol ordusu ilə yürüşə çıxmışdı. Mengü xanın əmri ilə imperiyanın döyüşçülərinin üçdə ikisi Hülakü xanın ordusu üçün toplanmışdı. O, asanlıqla, lurları məğlub etdi və Xaşxaşilər insanların həyatını xilas edən sazişi bağlayaraq özlərinin əlçatmaz qalası olan Ələmutu döyüşmədən təslim etdilər.
Haxışta
Haqqında
Novruz bayramında da haxışta oyunu oynamaq adətdir. Novruz bayramında oğlan və qızlar təzə paltar geyib çalıb oynayır, yallı gedirlər, "haxışta", "bənövşə", "kos-kosa" oynayırlar.
Hülakü xan
Bağdadın mühasirəsi
thumb|300px|Hülakü xan xəlifəni acından ölənə qədər xəzinələri arasında yaşamağa məhkum edir. Orta əsr təsviri "Le livre des merveilles", 15-ci əsr
Hülakü xanın ordusu 1257-ci ilin noyabrında Bağdad üçün yürüşə başladı. Hülakü xan şəhərin yaxınlığında Dəclənin şərq və qərb sahillərindən şəhəri mühasirəyə almaq üçün ordunu iki hissəyə böldü. Hülakü xan şəhərin təslim olmasını tələb etdi. Ancaq Xəlifə Mustasım Billah təslim olmaqdan imtina etdi. Xəlifənin ordusu qərb tərəfdən olan bəzi hücumları dəf etdi, ancaq növbəti döyüşdə məğlub oldu. Hücum edən monqollar bəndləri dağıtdılar və daşqın yaradıb xəlifənin ordusunu tələyə saldılar. Ordunun çox hissəsi ya öldürüldü, ya da boğuldu.
Çinli general Quo Kanın rəhbərliyi altında monqollar çəpərlər və xəndəklər inşa edərək və mühasirə texnikaları və katapultları gətirərək 29 yanvar 1258-ci ildə şəhəri mühasirəyə aldılar. Mühasirə standartları döyüşün vaxtını qısaltdı. Fevralın 5-ə qədər monqollar divarın sahəsinə nəzarət edirdilər. Xəlifə danışıqlar aparmağa çalışdı, ancaq monqollar imtina etdilər. Monqollar fevralın 13-də şəhərə daxil oldular və bir həftə şəhəri dağıtdılar. Təbabətdən astronomiyaya qədər bir çox mövzu haqqında dəyərli tarixi sənədlər və kitabları olan Bağdadın Böyük Kitabxanası dağıdıldı. Sağ qalanlar deyirdilər ki, çaya atılan kitabların mürəkkəbindən Dəclənin suları qara axırdı. Şəhərin sakinləri qaçmağa çalışdılar, ancaq monqol əsgərləri onların qabağını kəsdi.
Ölənlərin sayı haqqında fikirlər haçalanır və bu, asanlıqla sübut edilə bilən deyil. Ölənlərin sayının kiçik qiyməti 90 mindir, yüksək qiymət üçün oblast isə 200 mindən 1 milyona qədər dəyişir. Şəhər ələ keçirləndən sonra monqollar əvvəl şəhəri talan etdilər, daha sonra dağıtdılar. Nəsillərin işi olan məscidlər, saraylar, kitabxanalar, tibb evləri yandırıldı. Xəlifə ələ keçirildi və şəhər sakinlərinin ölümünə və xəzinənin talan edilməsini izləməyə məcbur edildi. Venesiya taciri Marko Polonun macəraları haqqında yazılmış Il Milione kitabı bildirir ki, Hülakü xan xəlifəni acından ölməyə məhkum edib, ancaq bu faktı əsaslandıracaq heç bir sübut yoxdur. Monqol və müsəlman mənbələri bildirir ki, xəlifə xalçaya bükülmüş və monqollar atları ilə onun üzərində keçmişlər. Çünki inanılır ki, hökmdar qanı toxunanda torpaq təhqir edilir. Bağdad şəhəri əsrlərcə əhalisiz və dağılmış vəziyyətdə qaldı. Ərazidəki kiçik dövlətlər öz sadaqətlərini Hülakü xana sübut etməyə tələsdilər. Monqollar Əyyubiləri işğal edərək və uzaqdakı Qəzzəyə patrullar göndərərək 1259-cu ildə üzlərini Suriyaya çevirdilər.
Şimali Çindən olan min nəfərlik mühəndis bölməsi Hülakü xanı Orta Şərq yürüşündə müşayiət edirdi.
Suriyanın işğalı (1260)
thumb|200px
1260-cı ildə monqol ordusu regionda olan xristian vassalları - Hetumun rəhbərliyində olan Kilikiya erməni çarlığının ordusu və Antakyalı VI Bohemondunun frankları ilə birləşdilər. Birləşmiş qüvvələr Əyyubilər sülaləsiin mülkü olan müsəlman Suriyasını işğal etdilər. Onlar Aleppo şəhərini aldılar və 1 mart 1260-cı ildə xristian general Kit Buğanın rəhbərliyi altında Dəməşqi aldılar. Xristian messası Umayyad məscidində keçirildi və bir çox məscidlər murdarlandı. Bir çox tarixi mənbələr üç xristian lideri - Hetum, Bohemond və Kit Buğanı qələbə zamanı birlikdə şəhərə daxil olan şəkildə təsvir edir, ancaq David Morqan kimi bir neçə məşhur tarixçilər bu hekayəni məşhur uydurma hesab edir.
İşğal effektiv şəkildə Levant, Misir və Ərəbistan yarımadasının güclü dövləti - Əyyubiləri məhv etdi. 1260-cı ildə axırıncı Əyyubilər hökmdarı Ən-Nasir Yusif Hülakü xan tərəfindən öldürüldü. Bağdad süqut edəndən və Dəməşq zəifləyəndən sonra İslam gücünün mərkəzi Qahirədəki Misir Məmlüklərinə keçdi.
Hülakü xan Məmlüklərlə döyüşmək üçün Fələstindən Qahirəyə tərəf cənuba davam etmək niyyətində idi. O, Qahirədəki Məmlük sultanı Qutuza hədələyici məktub yazdı. O, tələb etdi ki, Qutuz Qahirənin qapılarını açsın, yoxsa, o, Bağdad kimi dağıdıla bilər. Bu zaman Münge xan Hülakü xanı varisi və potensial Böyük Xan kimi yeni xan seçilməsi üçün Monqolustana geri çağıraraq öldü. Hülakü xan Nestorian xristianı general Nayman Kitbuqa noyonun rəhbərliyi altında iki tüməni (20 min əsgəri) ərazidə qoyaraq getdi. Hülakü xanın gedişini xəbər alan Qutuz cəldliklə böyük bir ordu qurdu və Fələstini işğal etdi. Qutuz monqolların Dəməşqi işğal etməsindən, Bağdadın talanından və Bilad al-Şamın asılı vəziyyətə salınmasından sonra İslamı müdafiə etmək istəyən Baybarsla ittifaq qurdu.
Monqollar səlibçi Yerusəlim krallığı ilə Franko-monqol ittifaqı formalaşdırmağa çalışdılar. Ancaq Papa IV Aleksandr bunu qadağan etdi. Sidonun Yulianı Kitbuqanın nəvələrindən birinin ölümü ilə nəticələnən hadisəyə səbəb olanda franklar və monqollar arasındakı gərginlik daha da artdı. Əsəbiləşən Kitbuqa Sidonu talan etdi. Akranın baronları monqollara qarşı hərbi yardım axtarırdı. Məmlüklərin frankların ənənəvi düşməni olmasına baxmayaraq, Akranın baronları monqolları daha yaxın təhlükə olaraq tanıdı. Səlibçilər tərəf tutmaq yerinə iki qüvvə arasında neytrallıq mövqeyi tutdu. Ancaq məmlüklər hər hansı qeyri-adi vəziyyətdə hücum etmədən səlibçilərin ərazilərindən şimala yürüş edə və hətta yenidən təchiz olunmaq üçün Akra yaxınlığında düşərgə qura bilərdilər.
Əyn Cəllud döyüşü
Xəbərlər gələndə monqollar Şəria çayını keçdilər. Sultan Qutuz və onun əsasən misirlilərdən ibarət ordusu Əyn Cəlluda doğru irəlilədilər. Onlar Əyn Cəllud döyüşündə təxmini 20 minlik monqol ordusu ilə qarşılaşdılar və saatlarca döyüşdülər. Məmlük lideri Baybars əsasən özlərini təqib etdirərək monqol ordusunu aldatmağa cəhd edərək vur-qaç taktikası işlətdi. Baybars və Qutuz monqolların hədəfə gəlməsini pusquda gözləmək üçün təpələrdə öz qüvvələrinin əsas hissəsini gizlətdilər. Monqol lider Kit Buğa Baybars və qoşununun qaçmasından təhrik olmuşdu və qaçan misirlilərin izində bütün qoşunu ilə yürüş etməyə qərar verdi.
Monqollar dağlıq əraziyə çatanda misirlilər ortaya çıxdılar və ortaya çıxan əsgərlər onlara hər tərəfdən hücum edəndə monqollar özlərini düşmən tərəfindən mühasirəyə alınmış gördülər. Qutuz monqollara arxadan hücum etdi. Misir ordusunun əsgərlərinin sayı haqqında qiymətləndirmə 24 mindən 120 minə qədər dəyişir. Monqollar tələdən qurtuldular və
hətta uğurlu əks-hücumada keçdilər. Ancaq monqolların sayı nəticənin qaçılmaz olacağı şəkildə  azalmışdı. Döyüş bitəndə misirlilər monqolları yaxın vuruşmada məğlub edərək tarixdə daha əvvəl görünməmiş bir nailiyyət əldə etdilər. Regionda qalan monqollar ya öldürüldülər, ya da əsir götürüldülər. Əyn Cəllud döyüşü monqol işğalını zəiflətdi. Bu döyüşdən sonra monqolların şərqi və cənubu işğalı dayandı.
Vətəndaş müharibəsi
thumb|150px|[[Qızıl Ordanın IV xanı Bərkə xan]]
Hakimiyyət qurulandan və Hülakü xanın qardaşı Qubilay xan Böyük Xan elan ediləndən sonra 1262-ci ildə Hülakü xan öz torpaqlarına qayıtdı. O, Məmlüklərə hücüm etmək üçün ordusunu yerləşdirəndə və Əyn Cəllud vuruşunun intiqamını almağa çalışanda vəziyyət dəyişdi və Hülakü xan Batı xanın qardaşı Bərkə xanla vətəndaş müharibəsinə girməyə məcbur oldu. Müsəlmanlığı qəbul etmiş Bərkə xan Hülakü xanın Bağdadı talan etməsinin əvəzini çıxacağına söz vermişdi və Məmlüklərlə ittifaq qurmuşdu. Qızıl Orda hökmdarı Bərkə xan sərkərdə Noqayın başçılığı ilə 30 minlik qoşunu Şirvana göndərdi. Hülakü xan vilayətlərdən qoşun topladı və Şirvana yola saldı. Dərbənd Hülakü xan tərəfindən tutuldu. Elxanilərin qoşunu qızılordalıları izləyərək Terek çayına yetişdi. Bərkə xan Elxanilərin üzərinə yeni qüvvələr göndərdi. 1263-cü il yanvarın 13-də Terek çayı sahilində baş vermiş qanlı vuruşmada Hülakü xanın qoşunu məğlubiyyətə uğradı və Şabrana doğru geri çəkildi. Dərbənd şəhəri yenidən qızılordalıların əlinə keçdi. Bu monqollar arasında ilk açıq müharibə idi və vahid imperatorluğun sonu demək idi.
Qərblə əlaqələr
Hülakü xan Franko-monqol ittifaqı qurmaq üçün Avropaya bir neçə məlumat göndərdi. 1262-ci ildə o, "xaricdəki bütün krallara və şahzadələrə" öz katibi Rihaldisi və səfirliyini göndərdi. Siciliyada Məmlüklərlə ittifaqda və Papa IV Urbanla konfliktdə olan Kral Manfred tərəfindən səfirliyin açıq-aşkar qarşısı kəsildi və Rihaldis gəmi ilə geri qaytarıldı.
10 aprel 1262-ci ildə Con Macar vasitəsilə Fransa kralı IX Lüdovikə ittifaq təklif edərək məktub göndərdi. Parisdə olan IX Lüdovikə məktubun çatması aydın deyil - saxlanılan tək əlyazma Avstriyanın Vyana şəhərindədir. Məktub Hülakü xanın Papanın xeyrinə Yerusəlimi işğal etmə niyyətini bildirir və Hülakü xan Lüdovikdən Misir əleyhinə donanma göndərməsini xahiş edir:
Monqol ordusunun başçısından, xristian imanının xoşməramlı dəstəyi ilə müsəlmanların xain millətini məhv edəcək qədər qəzəbli (...) belə ki, siz ,kim ki dənizin digər tərəfindəki sahillərin hökmdarlarıdır, dənizlərə səylə nəzarət eləmək sizin məsələniz olmaqla, sizin və bizim düşmənlərimiz olan Allahsızlar üçün yardımdan imtina etməyə səy göstərməlisiniz.
—Hülakü xandan IX Lüdovikə məktub.
Şirvanşahlarla əlaqələr
Şirvanşahlar Elxani hökmdarlarının bütün səfərlərində qeyri-nizami qoşun dəstələri ilə iştirak etməli və öz süzereni qarşısındakı bütün təəhhüdlərini yerinə yetirməli idi. Məsələn, Şirvanşah II Axsitan ibn III Fəribürz h.653 (1256)-cü ildə Rum, İraq, Xorasan, Azərbaycan, Arran, Şirvan və Gürcüstan feodal hakimləri kimi, malikləri, sədrləri və əyanları ilə birlikdə "layiqli hədiyyələrlə" ismaililərə qarşı səfərə çıxmış Hülakü xanın yolüstü qərərgahına gəlmişdi.
I Axsitan h.658 (1260)-ci ildə Hülakü xanın əmri ilə öldürülmüşdür. Ərəb müəllifi ibn əl-Füvatanın məlumatına görə "Əla əd-Din Fəribürz ibn Güştəsb əl-Şirvani Şirvanın hökmdarıdır. Qədim nəsldəndir. Adı çəkilən Əla əd-Din böyük sultan Hülakü xanın h.658 (1260)-ci ildə öldürdüyü Şirvan hakimi məlik Axsitanın atasıdır".  Mənbələrdə II Axsitanın öldürülməsinin səbəbi xəbər verilmir. Yalnız ehtimal edilir ki, Şirvanşah monqol hökmdarının sadiq vassalı kimi Hülakü xanın Abbasi xəlifəsinə qarşı yürüşündə kifayət qədər cidd-cəhd göstərməmişdir.
Hülakü xanın hökmranlığı dövründə (1256-1265) Elxanilərin Şirvan üzərində hakimiyyəti gücləndi. Elxanilər vaxtında monqol köçərilərinin və köçəri zadəganlığının Şirvana axını son dərəcə artdı. Onlar münbit torpaqları, oturaq feodalların otlaqlarını zəbt edirdilər. Şirvanın əhalisi vergilərin ağırlığından və köçəri feodalların zülmündən əzab-əziyyət çəkirdilər. Bu dövrdə Şirvanşahın hakimiyyəti, görünür, nominal xarakter daşıyırdı və ölkənin ərazisi xeyli kiçildilmişdi. Şirvan, demək olar ki, yüzillik bir dövr ərzində Elxanilərlə Qızıl Orda xanları arasında hərbi əməliyyatlar meydanına çevrilmişdi.
Ailəsi
thumb|300px|right|Hülakü xan və onun arvadı [[Doqquz Xatun. Rəşidəddin, XIV əsr.]]
Ölümü
thumb|200px|Hülakü xanın dəfn mərasimi Hülakü xan 1265-ci ildə vəfat etmiş və Urmiya gölündə yerləşən Şahı adasında dəfn olunmuşdur. Onun dəfni insan qurban edilən tək Elxani dəfni olmuşdur. Hülakü xandan sonra onun yolundan gedən Abaqa xan hakimiyyətə gəldi.
Mirası
Hülakü xan beşinci monqol ulusu olan Elxanilər dövlətinin qurucusudur və bu, daha sonra Səfəvilər dövlətinin və müasir İranın yaranmasına zəmin yaratdı. Hülakü xanın işğalları İranı qərbdən Avropa təsirinə və şərqdən Çinin təsirinə açdı. Hülakü xanın hakimiyyəti dövründə fars tarixçiləri ərəb dilinin yerinə fars dilini istifadə etməyə başladılar.
Sen-Kristof-sür-Qyer
Sen-Kristof-syur-Qyer  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Şartryoz-Qye kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38376. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 720 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 386 ilə 1 761 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 460 km cənub-şərqdə, Lion dan 85 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 29 km şimalda yerləşir.
Ktiş qalası
Ktiş qalası - Azərbaycan Respublikası Xocavənd rayonu ərazisində yerləşən qədim qala. Qala sıldırım dağın zirvəsində yerləşir. Dövrümüzə yalnız xarabalıqları çatmış bu möhtəşəm qalanın dəqiq inşa tarixi bilinmir. Lakin qalanın adı mənbələrdə Azərbaycan ərəblər tərəfindən fəth edildikdən sonra çəkilməyə başlayır.
Qala ərəblərin Azərbaycanda hegemonluğu dövründə alban knyazı Yesai əbu Musanın iqamətgahı olmuşdur. Əbu Musa mənbələrdə Beyləqan hakimi kimi xatırlanır və Kalankatlı onun Qafqaz albanlarının soyundan olduğunu yazır. Bəzzin süqutundan sonra Babək Zəngəzurdakı sahibi Səhl ibn Sunbat olan Şəki qalasında, qardaşı Abdullah isə Ktiş qalasında sığınacaq tapmışdı.
Qala olduqca əlverişli strateji mövqedə yerləşir. Belə ki, qalanın dörd bir tərəfi sıldırım qayalıqlarla əhatə edilmişdir. Qalaya yalnız çox kiçik bir cığırla getmək mümkündür. Ərəb salnaməçisi Məsudi Ktiş qalasını öz əsərində bu cür təsvir etmişdir:
"'K.tiş qalası doğrudan da əlçatmaz qala idi. Onun təpəsi buludlar içində idi, dağın sərt və sıldırım yamacları meşə ilə örtülmüşdü. Qalaya çətin keçilən dar bir cığır gedirdi.'"
Lakin haqqında bəhs edilən bu kiçik cığır əslində heç də qalaya gedən yeganə yol olmamışdır. Belə ki, bu çığırdan başqa, qalanın şimal tərəfində qayalarda yeraltı yol da qazılmışdı. Bu isə Qarabağın digər həmdövr qalalarında da müşaidə olunan haldır. Belə ki, tədqiqatlar zamanı yeraltı gizli yollarla Qarabağda yerəşən Laçınqaya qalası, Löh qalası və Qalaboynu qalasında da rast gəlinmişdir.
Bulbophyllum globulus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Avgi
Avgi — qədim yunan mifologiyasında bir neçə min baş mal-qarası olan Elida çarı. Avginin tövləsini ("Avgi tövlələri") yalnız Herakl təmizləyə bilmişdi. Avgi Herakla tövlələrin təmizlənməsi müqabilində öz mal-qara sürüsünün onda birini ona pay verəcəyini vəd edir. Herakl, qazıdığı kanal vasitəsilə Alfey və Peney çaylarının sularını Avgi tövlələrindən axıtmaqla onları bir gündə təmizləyir. Avgi tövlələri ifadəsi məcazi mənada həddən artıq bərbadlığı və səliqəsizliyi bildirir.
Sakae Takahaşi
— keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 1 oyun keçirib.