cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yerin tarixi
Mezozoy
Mezozoy erası - nəhəng sürünənlər, ixtizavrlar, qəribə sədəfli qabıqlara malik çox qəşəng ammonitlər, belemnitlər, ikitaylı molyuskalar və koloniya halında yaşayan müxtəlif formalı mərcanlarla məskunlaşan geniş isti dənizlərin dövrüdür. Lakin mezozoyun əvvəlində, trias dövründə dənizdə həyat "böyük qırılmadan" güclə çıxdı və çox çətinliklə əvvəlki mövqeyini bərpa etdi.
Pangeya qitəsi daha monolit oldu. Lavrasiyanın dağlar sistemi (Ural, Appalaç, Qərbi və Mərkəzi Avropa) sürətlə dağılır və çoxlu miqdarda qırıntı materialları gətirilirdi. Şimali və Cənubi Çin və Hind-Çin kontinental blokları birləşdi və Lavrasiyanın cənub-qərb tərəfinə yaxınlaşdı. Cənubdan yeni Tetis okeanı dərin körfəzlərə Lavrasiya ilə Qondvananın birləşdiyi yerdə Pangeniyanın içərilərinə girərək, Cənubi Avropa hüdudlarında genişləndi. Bu rayonda XIX əsrin 30-cu illərində ilk dəfə trias sistemi ayrıldı.
Trias dövrü
left|thumb|Trias dövrü. 200 milyon il əvvəl thumb|right|Protoavis 248-205 milyon il bundan əvvəl mövcud olmuş Trias çöküntüləri üç qata bölünür: əlvan qumdaşı, qabıqlı əhəngdaşı və "əlvan zolaqlı" mergellər. Ona görə də bu sistemi trias (yunanca "trias" - üçlük) adlandırdılar. Alman hövzələrində trias, əsasən kontinental çöküntülərdən ibarətdir. Cənubda, Alp dağlarında onlarala eyni yaşlı dəniz çöküntüləri məlumdur. Trias yaşlı ən qədim dəniz çöküntüləri Düz təpəliyi rayonunda və Himalayda qalıb, yəni isti Tetis okeanı əyalətində, eləcə də Lavrasiyanın digər kənarında - Sibirin şimalında və Kanadada məlumdur.
Triasda başıayaqlı molyuskaları qədim belemintlər əvəz etdi. Bu dəstənin ilk nümayəndəsi aulakoseridlərdir. Dərisitikanlılarda böyük dəyişikliklər baş verdi. Dəniz zanbaqlarının və kirpilərin tamamilə yeni qrupları əmələ gəldi. Kirpilər tikansız idi, başdan-başa ikitərəfli simmetrik lövhıcikləri biri-birinə möhkəm bitişmiş və heyvanın ölümündən sonra da dağılmayan zirehlə örtülmüşdür.
Qruda ağacaoxşar plaunabənzərlər, qatırquyruqlular və kordaitlər öz əsrinin axır günlərini yaşayırdı. Yüksək inkişafı olan çılpaqtoxumlular - yarpağıtökülən qinkqolar, sikadolar hakim mövqe tuturdu. Qrunun parçalanması nəticəsində Sibr - Kanada, Avro - Siniy və Avstraliyada yeni flora vilayətləri formalaşdı.
Triasın əvvələrində qurunun dördayaqlı sakinləri arasında rütüubətli yerlərdə, dəniz körfəzlərinə tökülən çayların mənsəblərində hələ çox sayda amfibiyalar - labirintodontlar mövcud idi. Suda-quruda yaşayanların bu qrupuna dişlərinin orjinal quruluşa malik olmasına görə bu ad verilmişdir. Konusvari dişlər, en kəsiyində mürəkkəb, dolaşıq mina qatına malikdir. Triasda ilk uçan sürünənlər kiçik olub, kərtənkələyə oxşayırdı. Onlar uçmaq və havada özlərini saxlamaq üçün müxtəlif fəndlər işlədirdilər. Fərqanə dərəsinin Trias yaşlı göl çöküntülərində uçmağa cəhd göstərən ilk onurğalıların qalıqları aşkar edilmişdir. Uzunpulcuqlu bir ağacdan digərinə tullanaraq, uçuşu uzatmaq üçün səs-küylə bel pulcuqlarını açırdı.
Digər sürünənlər isə hələ su mühitindən ayrılmamışdılar. Balıqkələzlər - ixtiozavrlar əmələ gəldi. Onların əl-ayaqları sükan üzgəclərinə çevrilmişdir; pleziozavrlar - su reptiliyaları nisbətən qısa torpedaşəkilli bədənlə, uzun ilana bənzər boyun və kiçik yekədişli başla səciyyələnirdilər. Triasın sonunda ilk quşlar, daha doğrusu, «ön quş »- protoavis yarandı. O, arxeopteriksdən 80 milyon il yaşlı idi və ondan fərqli olaraq quşlar üçün səciyyəvi olan beyni inkişaf etmiş beyinciyə malik idi. Bununla belə protoavis hələ uçmurdu, lakin sürətlə ağaclara dırmaşa bilirdi.
Trias dövrünün sonunda üzvi aləm kütləvi qırılmaya məruz qaldı. Lakin bu qırılma qabaqkı kimi elə də şiddətli deyildi və kiçik kütləvi qırılmaya aid edilir. "Keçid dövrü" sona çatdı: paleozoya məxsus olanlar bütünlüklə keçmişdə qaldı, dünya yeniləşdi.
Yura dövrü
left|thumb|Materiklərin yura dövrü əvvəli xəritəsi 201,3-145 milyon il bundan əvvəl mövcud olmuşdur. Mezozoy erasının ortası - bizim planetdə bir zaman mövcud olmuş ən qeyri-adi varlıqların hamısını təcəssüm etdirir. Dövr qəribə landşaftlar, təsəvvür edilməz ölçülər və xarici görünüşə malik həm yerüstü, həm də dəniz heyvanları ilə diqqəti cəlb edir.
Yura sistemi Qərbi Avropada geniş yayılmasına və qazıntı orqanizm qalıqlarının çoxluğuna görə ilk müəyyən edilmiş sistemlərdən biridir. 1822-ci ildə böyük alman təbiətşünassı Aleksanr fon Humbolt Şərqi Fransa və İsveçrədə yerləşən Yura dağlarında yura formassiyasını ayırdı. Qərbi Avropada yura sistemi çöküntüləri aydın surətdə üç hissəyə bölünür: qara yura, qonur yura, ağ yura. İngiltərədə bu laylar - leyas, dogger, malm adllanır. Bütünlükdə isə Yura dövrü üç epoxaya bölünür: Üst/Gec, Orta, Alt/Erkən. thumb|Yura ammoniti. [[Madaqaskar (ada)|Madaqaskar.]] Yura dövrünü təcəssüm etdirən (ümumən, az qala bütün paleontologiyanı) - ammonitlərdir. Kembri və ordovik üçün - trilobit, 4-cü dövr üçün - mamont sayıldığı kimi, yura dövrü üçün də - ammonitlər rəmzdir. Yura ammonitlərinin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, onlarda arakəsmə xətləri son dərəcə mürəkəbləşmişdi.Arakəsmə xətləri və yəhərlər o qədər iti parçalanmaya məruz qalmışdı ki, onları təbiətin əsil incəsənət əsərləri saymaq olar.
Yurada epikontinental dənizlərin həm ekvatorda, həm də mülayim en dairələrində geniş yayılması ilə rütubətli iqlim şəraiti üstünlük təşkil edirdi. Deməli, bitkilərlə sıx örtülmüş çoxlu bataqlıq sahilyanı düzənliklər və nohurlar var idi. Bu cəhətdən yura dövrü Karbon dövrünü xatırladırdı. Yurada da məhv olmuş bitki kütləsinin toplanması, kömürə çevrilməsi baş vermişdir. Yerin kömür ehtiyatlarının 16 %-dən çoxu məhz yura dövründə əmələ gəlmişdir. Kan-Açinsk və İrkutsk hövzələrinin, Gürcüstanda Tkvibuli və Tkvarçeli yataqlarının kömür ehtiyatları həmin dövrə məxsusdur. Yurada mülayim meşə zolağında çılpaqtoxumlulardan çekanovsilər yayılmışdır.Yarpaqları bütöv lövhə formalı deyil, ancaq iynəyarpaqlılar kimi də deyildi, xırda doğranmış əriştəni xatırladırdı.
Ən iri bitkiyeyən dinozavrlar idi. Onlardan brontozavr - ölçülərinə və çəkisinə görə bütün dövrlərdə yaşamış yerüstü dördayaqlılar içərisində rekord yer tuturdu. O, uzun, əyilən boynu üstündəki başını 4-cü mərtəbənin pəncərəsindən soxub 1-ci mərtəbənin giriş qapısını içəridən aça bilərdi. Yurada su ətrafında gəzən sürünənlərdən başqa, tam mənada üzən və suya baş vuranlardan ilk növbədə ixtiozavrları misal göstərmək olar. Onlar hələ triasda əmələ gəlmiş, lakin yurada sayları olduqca çoxalmış və hər yerdə yayılmışdı. İxtiozavrlar su həyatına o qədər uyğunlaşmışdı ki, digər adi sürünənlər kimi sudan çıxıb yumurtalarını sahildə basdıra bilmirdi.
Yalnız su olan sahələrdə deyil, quruda da sürünənlər yura dövründə təbiətin tam ağasına çevrilmişdir. Həm də havada artıq çoxdan həşəratlar uçurdu və deməli, orada artıq qida axtarmaq mümkün idi. Reptiliyalar həşəratları ovlamaq üçün əvvəlcə bir budaqdan digərinə tullanırdılar. Sonradan qanadlarının köməyilə enib-qalxmağa öyrənirdilər. Sonda isə uçmağa başladılar. İlk "qanad çalanlar" - ramforinxlər və pterodaktillər oldu. Uçan reptiliyaların digər nümayəndəsi quyruqsuz pterodaktildir. Əsil yura pterodaktili xırda, qarğa boyda olub, ehtimal ki, balıqla qidalanmışdır. Bu reptiliyalar lələklərlə örtülmüş arxeopteriksə nisbətən daha inamla və sürətlə uçurdu. O, şübhəsiz, yerdən qalxmağa bacarmırdı, lakin ağaclara yaxşı dırmaşır və bir budaqdan digərinə enib-qalxa bilirdi. Uçmaq üçün ideal vasitə olan həqiqi lələk və qanadlar peyda olunmamışdan öncə lələyi "sınaqdan" keçirən çox güman ki, arxeopteriks olub.
Təbaşir dövrü
thumb|[[Gec Təbaşirdə materikləırin forması. 90 milyon il əvvəl]] Mezozoy erasının sonuncu dövrü Yura dövründən sonra gələn dövr. Radioloji məlumatlara görə Təbaşir dövrü 145,5 milyon il bundan əvvəl başlamış, təqribən 66 miyon il əvvəl sona çatmışdır. Bu dövrün adı məişətdə faydalı və lazımlı olan təbaşirdən - ağ, yumşaq süxurdan götürülmüşdür. Bu, kalsium karbonatdır. Təbaşirin daxilində ilk dəfə yurada əmələ gəlmiş mikroskopik qızılı-sarı su yosunları - kokkolitoforidlərin zirehinin ayrı-ayrı elementləridir. Təbaşir dövrü ərzində Pangeyanın parçalanması başa çatdı. Ayrılmış qitələr fərqli yerlərdə olsalar da, ümumi görünüşləri hazırkı materiklərə oxşayırdı. Təbaşirin sonunda Antaraktida cənub qütbünün ətrafında  özünün müasir yerini tutdu. Lakin şərqdən Avstraliya birləşmiş idi. Təbaşirin ortalarında Qondvana şimaldan cənuba doğru Cənubi Amerika və Afrikaya parçalandı. Yerin zahiri görünüşündə bu kimi dəyişikliklər iqlimə, eləcə də heyvan və bitki aləminə təsir etməyə bilməzdi.
Təbaşir dövrünün ortalarında örtülütoxumlu bitkilər geniş yayılmışdır. Botaniklərin çoxu hesab edir ki, örtülütoxumluların əcdadları təbaşirdə məhf olmuş bennetitlər, ilk nümayəndələri isə maqnoliyalardır. Çoxlu fərziyyələr olsa da, örtülütoxumluların mənşəyi haqqında qəti bir fikir yoxdur. Düzənliklər və dağlar maqnoliya kolluqları, dəfnə, qovaq və söyüd ağacları ilə örtülmüşdür. Lakin hər yerdə nəhəng dinozavrlara, uçan reptiliyalara rast gəlmək mümkün idi. Təbaşir dövrünün əvvəlində dəniz sakinləri içərisində ammonitlər, belemnitlər, altışüalı mərcanlar üstünlük təşkil edirdi. Təbaşir dövrünün heyvanlarının bir çoxuna nəhənglik xas idi. Yerüstü heyvanlar aləmi özlərinə xas olan xüsusiyyətlərinə görə dəniz sakinlərindən geri qalmırdı. Meozoyun ən iri yerüstü yırtıcı heyvanı, boyu ikimərtəbəli evin hündürlüyü qədər olan - tirannozavr idi. . Bitki ilə qidalanan dinozovrlardan ən yaxşı məlum olanı iquantodondur. Hündürlüyü 10 metr olan iquanodonların qəribə dişləri var idi. Hal-hazırda belə dişlərə yalnız Qalapaqos adalarında yaşayan nəhəng iquanda rast gəlmək olur. Belə oxşarlığa görə kərtənkələyə iquandis adı verilmişdir. left|thumb|Triebold Paleontology, Inc. tərəfindən hazırlanmış və Rocky Mountain Dinozavr Resurs Mərkəzində nümayiş etdirilən Ichthyornis disparın tökmə skelet Gec təbaşirdə iquanodonlardan suda yaşayan bitkilərlə qidalanan qadrozavrlar əmələ gəldi. Bəzi qadrozavrlarda - zaurolaflarda kəllə sümüyü peysərin üstündən yuxarı çıxaraq uzun borucuq əmələ gətirir, sonunda isə burun deşikləri yerləşirdi. Arxa ətraflarda dəri pərdələır var idi. Ümumiyyətlə, təbaşir dövründə çoxlu sayda belə reptiliyalar yaşamışdır. Məsələn, dinozavrların - "buynuzluların" bütöv fəsiləsini - seratopsları göstərmək olar. Su reptiliyaları həm ölçülərinə, həm də qəribə quruluşuna görə yerüstü qohumlarından geri qalmırdı. Məsələn, uzunluğu 15 metrə şatan, dəhşətli üçmetrlik ağıza və seyrək iti dişlərə malik yırtıcı dəniz nəhəngi mozovarları göstərmək olar. Uçan reptiliyalar- petranodolar müxtəlif olub, həşəratlar və balıqla, hətta dəniz planktonu ilə qidalanırdı.
Məməlilər siçovuldan böyük deyilıdi, lakin artıq kifayət qədər müxtəlif idilər. Təbaşir dövründə hazırda nəsli kəsilmiş sadə bitkiyeyənlərdən çoxqabarıqlı məməlilər yaşayırdı. Xarici görünüşünə görə onlar iri siçovullara oxşayırdı, lakin enli dırnağı xatırladan qabaq və köklü dişlərin quruluşuna görə onlardan fərqlənirdi. Daha sonra yüksək inkişaf etmiş heyvanlar - mataterilər (onlara Avstraliyda və Cənubi Amerikada yaşayan müasir kisəlilər aiddir) və ciftli məməlilər - euterilər əmələ gəldi. Sonuncuların içərisində həşəratyeyən heyvanlar, o cümlədən hamıya məlum olan kirpilərə də rast gəlinir. Qədim həşəratyeyənlərin bəzisi bir çox cəhətdən ilk primatlara oxşayırdı. Gec təbaşirdə həşəratyeyənlərdən əmələ gəlmiş həqiq yırtıcı məməlilər - kondilartlar məlum idi.
Səttar Bəhlulzadə (film, 1989)
Məzmun
Film böyük fırça ustası, xalq rəssamı, Azərbaycan təsviri sənətinin inkişafında əhəmiyyətli rol oynamış Səttar Bəhlulzadənin həyat və sənət dünyasından bəhs edir.
Kinolentdə Moskva və Leninqrad sənətşünasları, Azərbaycanın tanınmış rəssamlarından Tahir Salahov, Maral Rəhmanzadə, Səttar Bəhlulzadənin Azərbaycan və bütün ölkə incəsənəti üçün inkişafındakı böyük xidmətlərindən söhbət açırlar.
Biqo dağı
thumb|Antarktik yarımadasında Qreyam sahilinin yerləşməsi.
Biqo dağı — Antarktidanın Qreyam Torpağının Qreyam sahiliindən qərbdə yerləşən, 1980 m hündürlüklü dağdır. Biqo dağı Perçot dağından cənub-qərbdə, Biqo körfəzindən qərbdə yerləşmişdir. Lisiya silsiləsinin bir hissəsidir.
Dağ 1908-10-cu illərdə Fransa Antarktik Ekspediyası zamanı kəşf olunmuşdur. Fransa Dəniz Liqasının üzvü, Jan-Martin Şarkonun yanında çalışan Kaleli Robert Biqonun adını daşıyır.
Yerləşməsi
Biqo dağı -65.76667°N, -64.28333°W koordinatlarında yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.
Davud (ad)
Davud — Kişi adı.
Knyaz Əliyev
Həyatı
Knyaz Ələsgər oğlu Əliyev 1940-cı il martın 21-də Qərbi Azərbaycanın Amasiya rayonunda anadan olub. Hələ uşaqlıq illərindən öz savadı, səriştəsi ilə digərlərindən fərqlənib, 1957-ci ildə Amasiyanın Güllübulaq kənd orta məktəbini qızıl medalla bitirib, elə həmin il Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki Azərbaycan Texniki Universiteti) Mexanika fakültəsinə daxil olub. 1962-ci ildə AzPİ-ni Maşınqayırma texnologiyası, metalkəsən dəzgahlar və alətlər ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirərək, mühəndis-mexanik sənətinə yiyələnib. Savadı və yüksək mədəniyyəti ilə müəllimlərinin rəğbətini qazanan K.Əliyev ali təhsilini başa vurduqdan sonra Nəzəri mexanika kafedrasında müəllim-assistent vəzifəsində saxlanılıb. İllər sonra o, dəfələrlə bu etimadı doğruldub, çoxsaylı gənclərin elm sahəsində inkişafına təkan verib. 1969-cu ildə professor İ.Bəxtiyarovun rəhbərliyi altında namizədlik, 1986-cı ildə Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) Politexnik İnstitutunda "Çoxrabitəli bircins və qarışıq mühitlər üçün elastiklik" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edən K.Əliyevin elmi işi keçmiş SSRİ-nin görkəmli alimləri, professorlar D.İ.Şerman, G.R.Çerepanov, V.A.Palmov və digərləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. XX əsrin 70-80-ci illərində mexanika elminə verdiyi əsaslı töhfələr Knyaz müəllimin adını elmin bu sahədə qabaqcıl nümayəndələri siyahısına daxil edib.
O, Təhsil Nazirliyinin Elmi-Metodik Şurasının "Mexanika" bölməsinin sədri, namizədlik (fəlsəfə doktoru) və doktorluq (elmlər doktoru) dissertasiyalarının müdafiəsi üzrə Elmi Şuranın üzvü, Elmi Şuranın nəzdindəki elmi seminarın sədri olduğu dövrdə də həmişə öz nümunəvi fəaliyyəti ilə fərqlənib.
Professor Knyaz Əliyev ölkəmizin hüdudlarından kənarda, beynəlxalq konfrans və simpoziumlardakı çıxışları ilə elmimizi yüksək səviyyədə təmsil edib. Amerika Bioqrafiya İnstitutu tərəfindən 1997-ci ildə dərc olunmuş dünyanın 2000 ən görkəmli elm və ictimai xadimini əhatə edən beynəlxalq sorğu kitabında-ensiklopediyada ona xüsusi yer ayrılıb, elmi-pedaqoji fəaliyyətinə yüksək qiymət verilib. O, 2009-cu ildə Amerika Bioqrafiya İnstitutu tərəfindən "İlin adamı" diplomu ilə təltif edilib. Alimin Azərbaycan elminin və təhsilinin inkişafındakı xidmətləri dövlətimiz tərəfindən yüksək dəyərləndirilib. Belə ki, Prezident İlham Əliyevin 2006-cı ildə imzaladığı sərəncamla o, "Əməkdar müəllim" fəxri adına layiq görülüb. 100-dən artıq elmi məqalənin, dərs vəsaitinin müəllifi olan professor K.Əliyev 40 ilə yaxın AMİU-nun Nəzəri mexanika kafedrasına rəhbərlik edib.
Professor Knyaz Əliyev Azərbaycan təhsili üçün hələ çox işlər görəcəkdi... Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetində keçirilən vida mərasiminə toplaşan respublikamızın tanınmış ziyalıları, mərhumun doğmaları, həmkarları, yetirmələri onun yüksək ziyalılıq və əsl insani keyfiyyətlərindən söz açdılar. Dəfn mərasimində çıxış edənlər onun alim, pedaqoq, yüksək mənəviyyata malik bir şəxsiyyət olduğunu dilə gətirdilər. Universitet yaranan gündən Nəzəri mexanika kafedrasında çalışan professor K.Əliyevin 40 illik fəaliyyəti dövründə universitetin istər ictimai, istərsə də elmi-pedaqoji həyatında həmişə ön cəbhədə olduğunu deyən həmkarları, işlədiyi kollektivin böyük məhəbbətini qazanmış alimin özünü hər zaman müdrik bir rəhbər kimi göstərdiyini diqqətə çatdırdılar. Çıxışçılar onun həm alim kimi məhsuldar fəaliyyətindən, həm də Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü kimi respublika səviyyəli işlərdə ictimai fəallığından bəhs etdilər. Alimin qoyub getdiyi zəngin elmi irsin hələ uzun illər xalqımıza, elmimizə xidmət edəcəyini, onun ölümünün təkcə yaxınları, doğmaları üçün deyil, Azərbaycan elm və təhsili, həmçinin çiyin-çiyinə çalışdığı həmkarları və yetirmələri üçün də böyük itki olduğunu vurğuladılar.
Vida mərasimində Knyaz müəllimin ailəsi adından çıxış edən Bakı Dövlət Universitetinin rektoru, akademik Abel Məhərrəmov alimi son mənzilə yola salmağa gələn hər bir kəsə təşəkkür etdi. Professor K.Əliyevin təkcə elmi mühitdə deyil, ailədə, qohumları, doğmaları arasında da nümunəvi insan, gözəl ailə başçısı, müdrik ağsaqqal olduğunu söylədi.
El arasında belə bir ifadə var: yaxşı insan! Bu ifadəni mübaliğəsiz Knyaz müəllimə şamil etmək olar. O, bu fani dünyaya necə saf gəlmişdisə, eləcə də saf getdi. Cəmiyyətdə, şəxsi həyatında baş verən deformasiyalar onu dəyişdirə bilmədi. O, ömrü boyu deformasiya olan metalları öyrəndi, öyrətdi, ancaq özü deformasiyaya uğramadı ...
Yaxşılığa meyar üçün nə çəki var, nə ölçü var, Yaxşı adam nə edərsə, insanların nəzərində yaxşı olar...
Yuxarıda söylənilənlər ləyaqətlə yaşanmış, artıq tarixə çevrilmiş mənalı bir ömrün xoş xatirələridir. Bu xatirələrin işığından unudulmaz bir obraz boylanır. Bu obraz insanlığı, şəxsiyyət bütövlüyünü özündə cəmləşdirir.
Ömür çox tez ötüb keçir, yerində acılı-şirinli xatirələr qalır:
Ömrümüz-günümüz durna qatarı, Dağıtma bu qərib qatarı, dünya. Gəlimli-gedimli dedilər sənə, Vəfan ötəridir, ötəri dünya!
Knyaz müəllim haqqında daha çox söz demək, daha geniş fikirlər  söyləmək olardı. Tanıdığım ən təmiz müəllimlərdən biri olan professor Knyaz Əliyev haqq dünyasına qovuşandan bəri mənə ağırlıq edən kədəri dilə gətirməyi, bu dəyərli insan haqqında ürək sözlərimi qələmə almağı onun ruhu qarşısında özümə mənəvi borc bildim. İnanıram ki, onun kimi təmənnasız, həyatını xeyirxah əməllərə həsr etmiş alimlər heç zaman unudulmurlar, çünki onlar sağ ikən öz adlarını əbədi olaraq yaddaşlara həkk edirlər. Belə insanlar cismən dünyamızı tərk etsələr də, ruhən həmişə bizimlədirlər. 8 dekabr 2016-cı il.... Bu, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin Nəzəri mexanika kafedrasının müdiri, texnika elmləri doktoru, professor Knyaz Əliyevin ömür kitabının son səhifəsinə yazılmış sonuncu tarix idi. Ömrünün 76-cı dönəmində haqq dünyasına qovuşan bu nurlu insan bütün şüurlu həyatını elmə, təhsilə, xeyirxah işlərə həsr edib.
Edvard Kelli
Edvard Kelli - ingilis okkultist və mistik.
Jonghyun
Kim Jong-hyun (koreyaca: 김종현, d. 8 aprel 1990) — 18 dekabr 2017), SHINee qrupunun baş vokalisti, radio VJ və S.M. The Ballad üzvlərindən biri.
Xərc funksiyası
thumb|300px|Xərc funksiyası bir faktorun qiyməti üzrə. C*(p,y) isə xətti xərc funksiyasıdır
Xərc funksiyası (, məxaric funksiyası ilə qarışdırılmamalıdır) mikroiqtisadiyyatda istehsalın xərcini bildilir. Xərc funksiyası xammalın qiymətlərindən və məhsul miqdarından asılıdır. . Ümumi şəkildə c(p1, p2, y) kimi ifadə olunur (burada p1 and p2 xammalın ədəd qiymətləridir, y isə məhsulun miqdarı).
Xərc funksiyası və onun təhlili Pol Samuelson (1947) və Ronald Şepard (1953) işlərində təsvir olunub. Xərc funksiyanın ümumi xüsusiyyətləri bunlardır :
(1) Qeyri-mənfilik: C(p, y) > 0, əgər p > 0 və y > 0
(2) Dəyişməyən xərc yoxdur: C(p, 0) = 0
(3) y üzrə monotonluq: əgər y* > y, onda C(p, y*) > C(p, y)
(4) p üzrə monotonluq: if p* > w, then C(p*, y) > C(p, y)
(5) Qiymət üzrə bir dərəcəli homogenlik: C(Aw, y) = AC(w, y)
(6) Qabarıqlıq: C(p, y) p üzrə çökükdür.
(7) Davamlılıq: C(w, y) p üzrə davamlıdır.
Qütb Təyyarəçiləri yarımadası
Yarımada qərbdən Dejnyov körfəzi, şərqdən isə Arxangelsk boğazı ilə yuyulur. Yarımadada hündürlüyü 300 metr olan buzlaq vardır. Ucqar cənub qutaracağı Tomas burnu, şərq qutaracağı isə Zamaçivıy burnu adlanır. Yarımada eni 3 km olan bərzəxlə adanın əsas hissəsinə birləşir. Bərzəx ərazisində Ledyanoe gölü yerləşir.
Astragalus layneae
(Astragalus layneae) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Töz xan
Töz Xan - türk və altay mifologiyasında atalar tanrısı. Tös Xan da deyilir. İnsanlığın ata və analarını təmsil edir. Göylərdə yaşayır. Töz ruhlarının rəhbəri olaraq qəbul edilir. Əlində oxu və yayı olan bir ovçu görünüşündədir.
Töz Anlayışı
Töz - türk, monqol və altay şamanizminde totem mənasını verir. Tös olaraq da deyilər. Ümumi olaraq (bir-biriylə əlaqəli) iki mənası vardır.
Tözler ikiyə ayrılar:
Etimologiya
(Töz/Tös) kökündən törəmişdir. Cövhər kimi mənalar daşıyar. Mənşə, başlanğıc mənalarını saxlayar. Tüzə sözü qanun mənası da ehtiva edər. Tos kökündə monqolcada şəkil və görünüş mənaları da daxildir.
Yeğişe
Yeğişe (d. 410 – ö. 475) — V əsr erməni tarixçisi. Yeğişenin "Vardan və erməni müharibəsi haqqında" əsərində 450 – 451-ci illərdə erməni xalqının Sasani əsarətinə qarşı apardığı mübarizəsi və sairə barədə məlumat verilir. Əsər Ermənistan və qonşu ölkələrin tarixinin öyrənilməsində mühüm mənbədir. Əsərdə Qafqaz Albaniyası, Atropatena, Avarayr döyüşü (451), Azərbaycanın qədim tayfaları, şəhərləri və sairə haqqında da məlumat var.
Sarıqamış (Samux)
Sarıqamış — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 15 mart 2002-ci il tarixli, 273-IIQ saylı Qərarı ilə Samux rayonunun Sarıqamış kəndi Seyidlər kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Sarıqamış kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Kim Kibom
Kim Ki-bum (koreyaca: 김기범, d. 23 sentyabr 1991-ci il) - SHINee qrupunun repçisi, solisti.
Sarıqamış (Samux)
Toponimikası
Yerli əhalinin bir qismi Mingəçevir SES-nin tikintisi ilə əlaqədar keçmiş Samux rayonunun Köbər kəndindən köçüb gələnlərdən ibarət olduğu üçün kənd bəzən qeyri-rəsmi olaraq Köbərlilər də adla­nır. Kənd sarı qamış bitən ərazidə salındı­ğından belə adlandırılmışdır. Ukraynanın Zaparojye şəhərinin adı da 1770-ci ilə qədər Sarıqamış olmuşdur.
Əhalisi
Əhalisinin sayı 634 nəfərdir.
Oksalat turşusu
Oksalat turşusu (turşəng turşusu) – (etandion turşusu, kimyəvi formulu — C2H2O4 və ya HOOC-COOH) doymuş karboktsilik turşular sinfinə aid güclü kimyəvi üzvi turşudur. Standart şəraitdə oksalat turşusu ağ kristal maddə olan iki əsaslı doymuş karbotksilik turşudur. Oksalat turşusunun duzları və efirləri oksalatlar adlanır.
Tarixi
Oksalat turşusu ilk dəfə 1824-cü ildə alman kimyaçısı Fridrix Völer tərəfindən disiandan sintez edilmişdir.
Təbiətdə tapılması
Təbiətdə turşəng, rhubarb, karambola və bəzi digər bitkilərdə sərbəst formada və kalium və kalsium oksalatları şəklində olur.
Alınması
Sənayedə oksalat turşusu karbohidratların, spirtlərin və qlikolların HNO3 və H2SO4 qarışığı ilə V2O5 iştirakında, və ya etilen və asetilenin HNO3 ilə PdCl2 və ya iştirakı ilə oksidləşməsi, həmçinin propilenin maye NO2 ilə oksidləşməsi ilə alırlar. Turşəng turşusunun alınmasının perspektivli üsulu CO ilə NaOH-dan natrium formaitdan keçməklə alınmasıdır:
Onun həmçinin aşağı temperaturda turşu mühitində asetilendən alınması da tətbiq olunur:
5C2H2 + 8 KmnO4 + 12H2SO4 → 5 HOOC–COOH + 8MnSO4 + 4K2SO4 + 12H2O
Xassələri
Yanma entalpiyası (ΔH0yanma) −251,8 kJ/mol Dekarboksilləşmə temperaturu 166–180 °C
Tətbiqi
Oksalat turşusu həmçinin xlor dioksidin laboratoriya sintezi üçün də istifadə olunur:
Oksalat turşusu və oksalatlar toxuculuq və dəri sənayesində mordant kimi istifadə olunur. Onlar metal örtüklərin — alüminium, titan və qalayların çökməsi üçün anod vannalarının komponentləri kimi xidmət edirlər. Oksalat turşusu və oksalatlar analitik və üzvi kimyada istifadə olunan reagentlərdir. Onlar metal üzərində pas və oksid örtüklərini çıxarmaq üçün kompozisiyalara daxildir; məhluldan nadir torpaq elementlərinin çökdürülməsi üçün istifadə olunur. Oksalat turşusunun törəmələri — dialkil oksalatlar, əsasən dietil oksalat və dibutil oksalat — sellüloza üçün həlledici kimi istifadə olunur. Bir sıra oksalat turşusu efirləri və fenollarla əvəz edilmiş qrupunun birləşmələri xemilüminesans reagentləri kimi istifadə olunur. Oksalat turşusu arıçılıqda Varroa gənəsindən qorunmaq üçün istifadə olunur. Davranılması və fizioloji təsiri Oksalat turşusu və onun duzları yüksək konsentrasiyalarda zəhərlidir. Oksalat turşusunun, oksalatların bəzi duzları, xüsusən də kalsium oksalat və maqnezium oksalat suda çox zəif həll olunur və böyrək çanaqlarında müxtəlif ölçülü daşlar (qum, daş şəklində), bəzən də qəribə formalı (mərcan daşları deyilən) daşlar şəklində çökür.. Ev təsərrüfatlarının su anbarlarının suyunda buraxıla bilən konsentrasiya həddi (BKH) 0,5 mq/dm³ təşkil edir. Zərərliliyin məhdudlaşdırıcı göstəricisi (LPV) – ümumi sanitariyadırdır. Qatı konsentrasiyalı oksalat turşusu onunla təmasda olduqda və ya böyük miqdarda ağızdan qəbul edildikdə zərərli ola bilər. Bu mutagen və ya kanserogen deyil; nəfəs aldıqda təhlükəli ola bilər; selikli qişaların və yuxarı tənəffüs yollarının bioloji toxumalarına münasibətdə təhlükəli və son dərəcə dağıdıcıdır. Təmiz udulduqda zərərlidir; dəri ilə təmasda və ya böyük miqdarda gözlərlə təmasda kimyəvi yanıqlara səbəb ola bilər. Simptomlara yanma hissi, öskürək, xırıltı, laringit, nəfəs darlığı, spazm, qırtlaqın iltihabı və şişməsi, bronxların iltihabı və şişməsi, pnevmonit, ağciyər ödemi daxildir[2]. İnsanlarda oksalat turşusu ağızdan qəbul edildikdə 140–150 mq/kq minimum öldürücü doza (LDLo) malikdir[3]. Ölümcül oral dozanın 15 ilə 30 qram arasında olduğu bildirilmişdir[4]. Oksalat turşusunun toksikliyi böyrəklərdə kalsium daşlarının əsas komponenti olan bərk kalsium oksalatın[5] çökməsi nəticəsində yaranan böyrək çatışmazlığı ilə əlaqədardır. Oksalat turşusu oynaqlarda da onlarda oxşar çöküntülərin meydana gəlməsi səbəbindən ağrıya səbəb ola bilər. Böyük miqdarda etilenqlikolun qəbulu orqanizmdə metabolit kimi oksalat turşusunun əmələ gəlməsinə səbəb olur ki, bu da öz növbəsində kəskin böyrək çatışmazlığına səbəb ola bilər.
Tatlı (Samux)
Tatlı — Azərbaycan Respublikasının Samux rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi vaxtilə Cənubi Azərbaycandan gəl­miş ailələr tərəfindən salınmışdır. Tat komponentli toponimlər həmçinin Dağıstan və Gürcüstan ərazisində də mövcuddur: Tatlar kəndi, Tatavul kəndi (Dərbənd rayonu), Tatu- şağı (Kaspi rayonu).
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Gəncə-Qazax düzənliyində yerləşir.
Əhalisi
Əhalisinin sayı 1041 nəfərdir.
Perçot dağı
thumb|Antarktik yarımadasında Qreyam sahilinin yerləşməsi.
Perçot dağı — Antarktidanın Qreyam Torpağının Qreyam sahiliindən qərbdə yerləşən, 2040 m hündürlüklü, şimaldan cənuba doğru uzanan dağ silsiləsidir. Perçot dağı Maqniye zirvələrindən 7 km cənub-şərqdə yerləşmişdir. Lisiya silsiləsinin bir hissəsidir.
Yerləşməsi
Perçot dağı -65.73333°N, -64.16667°W koordinatlarında yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.
Yedigey
Yedigey (d. 1352 – ö. 1419) — Ağ Orda əmiri, Noqay Ordasının banisi, mənşəcə Manqıt tayfasından idi. Toxtamışa qarşı mübarizə aparmış, 1397-ci ildə Qızıl Orda qoşunlarının başçısı olmuşdur. 1399-cu ildə Litva knyazı Vitovtun və Toxtamışın birləşmiş ordusunu məğlub etmişdi. Həmin ildən əslində Qızıl Ordanın başçısı idi. Keçmiş Cuçi uluslarının hamısını birləşdirmişdi. 1406-cı ildə Toxtamışı öldürmüş, 1408-ci ildə rus torpaqlarına hücum edərək bir çox şəhəri dağıtmışdı. 1410 – 1412-ci illərdəki ara müharibələri zamanı hakimiyyətini itirmiş və Xarəzmə qaçmışdı. Toxtamışın oğlanları ilə mübarizədə öldürülmüşdür.
Mir Mövsüm Ağa
Mir Mövsüm Ağa (Seyidəli Mir Abutalıb oğlu Mirmövsümzadə; ) — Bakı və ətraf kəndlərin sakinləri tərəfindən möcüzəli qüvvələrə malik olduğuna inanılan fiziki qüsurlu şəxs. Seyidəli Mirmövsümzadənin sümükləri zəif inkişaf etmişdi, özü hərəkət edə, düz otura bilmirdi.
Həyatı
1883-cü ildə dünyaya gələn Seyid Mir Talıb Ağanın oğlu Seyidəli fiziki qüsurlu olsa da, hələ kiçik yaşlarından həm ailə üzvləri, həm də qohumları onda qeyri-adilik olduğunu iddia edirdilər; məsələn, onlar iddia edirdlər ki, Seyidəli başı ağrıyan adama əlini çəkən kimi həmin şəxsin bütün ağrıları keçir. Seyidəlinin bu xüsusiyyətlərinə görə ona Mir Mövsüm Ağa deyə müraciət edirdilər.
40 yaşına qədər Seyidəli Mirmövsümzadə yeriyə və otura bilirdi, amma kalsium çatışmazlığına görə çətinlik çəkirdi. Seyid uzun illər İçərişəhərdə Firdovsi küçəsi – 3-dəki mənzildə yaşayıb. Sağlığında bu ünvan Mir Mövsüm Ağa ziyarətgahı kimi tanınıb. 1950-ci ildə Mir Mövsüm Ağa vəfat etdi. Hazırda dəfn edildiyi qəbiristanlıq ziyarətgaha çevrilib.
Mir Mövsüm Ağa ziyarətgahı
1992-ci ildə məzarın üzərində əvvəlcə kiçik məqbərə, daha sonra abidə ucaldılmışdır.
Rubeus Haqrid
Rubeus Haqrid — Harri Potter romanlar seriyasının qəhrəmanlarından biri. Yarı div yarı insandır.
Harri Potter və Fəlsəfə Daşı
Rubeus Haqrid ilk dəfə "Harri Potter və Fəlsəfə Daşı" romanının ilk fəslində təqdim edilir. Ceyms və Lili Potterlərin öldürülməsindən sonda Dambldor evdə qalmış bir yaşlı Harrini götürməyi Haqridə tapşırır. Minerva MakQonoqal Dambldora nəyə görə belə məsuliyyətli bir işi Haqridə tapşırdığını soruşanda, Dambldor hətta həyatını da Haqridə etibar edə biləcəyini bildirir. On il sonra Dambldor Haqridə Fəlsəfə Daşınıı Qrinqotsdan Hoqvartsa gətirməyi tapşırır və Haqridin üç başlı iti Tüklünü gözətçi qoyur. Haqridə həm də Harrini sehrbazlar dünyası ilə tanı etmək və məktəb üçün lazım olan əşyalar almaq həvalə olunur. Haqrid Hoqvarts işçilərindən ilk adam olur ki, Harri ilə ünsiyyət qurur. Sonradan o, Ron və Hermiona ilə də dostlaşır. Sonradan kapişonlu naməlum bir adam (Professor Kvirell) Haqridə əjdaha yumurtası verir və söhbət əsnasında ondan Tüklünün sirrini öyrənir. Haqrid, Harri, Ron və Hermionaya da deyir ki, Tüklünün yanında musiqi ifa edildikdə o yuxuya gedir və asanlıqla onun yanından keçmək olur. Uşaqlar sonradan Haqridi razı salırlar ki, əjdahanın Hoqvartsda saxlanılması təhlükəlidir və Haqrid Norbert adını verdiyi əjdahasını Rumıniyaya göndərməyə razılaşır.
Harri Potter və Sirlər Otağı
İkinci romanda oxucular Haqridin nəyə görə Hoqvartsdan xaric edilməsini öyrənirlər. Məlum olur ki, sonradan Lord Voldemort kimi məşhurlaşmış Tom Marvolo ilə eyni vaxtda Haqrid də Hoqvartsda təhsil alıb. Təhsilin üçüncü ilində məktəbdə təhlükəli akromantula saxladığına görə Haqrid məktəbdən xaric edilir: Araqoq adlı həmin akromantulanın Slizerinin məktəbə gətirdiyi bədheybət olduğu və Haqridin Sirlər otağını açaraq onu məktəbə buraxdığı düşünülür. Haqrid Araqoqu xilas edərək Qadağan olunmuş meşəyə aparır və bədheybət buradakı mağarada özünə koloniya yaradır. Haqridin günahlandırılması, əsl bədheybəti (Basillisk) azad edərək tələbələrə hücum etməsinə şərait yaratmış Tom Reddlin cəzasız qalmasına səbəb olur. İkinci romanda tələbələrə qarşı yeni hücumlar dalğasının baş verdiyi dövrdə Haqrid yenidən şübhəli şəxsə çevrilir və həbs edilərək Azkabana göndərilir. Lakin, həbs edilməmişdən əvvəl Haqrid Harri və Rona gözlə mesaj ötürərək "hörümçəklərin izi ilə gedin" deyir. Uşaqlar hörümçəkləri izləyərək müşəyə gedir və Araqoqu taparaq Haqridin günahsız olduğunu öyrənirlər. Cinni Uizlinin xilas edilməsindən sonra qızın Tom Reddlin gündəliyinin təsiri altında olması bəlli olur və Haqridin günahsızlığı sübut edilir.
Ev heyvanları
Fanq: Haqridin itidir.
Flaffi: Haqridin Professor Kvirelldən aldığı üçbaşlı itdir. O, fəlsəfə daşını qoruyur.
Norbert: Haqridin Voldemortdan aldığı yumurtadan çıxdığı əjdahadır.
Bakbek: Haqridin hippoqrifidir.
Sibir — evdən 8000 km aralı (film, 1988)
Məzmun
Filmdə əsrin nəhəng tikintisi Baykal-Amur magistralında (BAM) çalışan həmyerlilərimizin fədakar əməyindən söhbət gedir; azərbaycanlıların əməyi ilə bərabər məişəti, gündəlik qayğıları da lentə alınmışdır. Burada eyni zamanda qarşıya çıxan problemlərə də toxunulmuşdur.
Şotland funtu
thumb|right|250px|100 şotland funtu Şotland funtu  — Şotlandiya krallığının XII—XVIII əsrlərdə pul vahidi. Hal-hazırda Şotlandiya bankları tərəfindən buraxılan əskinazlar da bəzən "Şotland funtu" adlandırılır.
Müstəqil Şotlandiyanın pul vahidi
Şotlandiya sikkələrinin buraxılması kral I David dövründə baş tutub (1124—1153-cü illərdə hakimiyyətdə olub). Onlar funt stetrlinq kimi  20 şillinq və 240 pensdən ibarət olub.
Şotland funtunun keyfiyyəti aşağı düşdükcə onun ingilis funtuna nisbəti də dəyişirdi. 1603-cü ildə Şotlandiya kralı I Yakov İngiltərənin kralı olduqdan sonra 1 funt sterlinq 12 şotland funtuna bərabər edildi. 1707-ci ildə Uniya haqqında Akt qəbul edildikdən sonra şotland funtu dövriyyədən çıxarıldı.
Şotlandiya banklarının əskinazları
Müstəqil dövlət olmasa da, Şotlandiyanın üç bankı öz əskinazlarını buraxmaq hüququna malikdir. Onlar "Şotland funtu" adlanmasalar da, funt sterlinq kimi nominala malikdirlər. Rəsmi tədavül vasitəsi olmasalar da Böyük Britaniya ərazisində qəbul edilirlər.
Kelimutu
Kelimutu — İndoneziyada dağ. Geoloji olaraq yatmış vulkan. İndoneziya`nın Mərkəzi Flores Adasındakı Moni qəsəbəsinə 50`km yaxınlıqda olan bu zirvənin hündürlüyü 1639 metrdir. Kelimutu vulkanının ətrafında üç vulkanik göl vardır.Vulkanik aktivliklərdən sonra rəngləri dəyişən bu göllər krater xassəli göllərdir. Hansı rəngdə və nə vaxt dəyişəcəyini təxmin etmək mümkün olmayan bu göllər uzun illərdir turistlərin axınına səbəb olmuşdur.
Geologiyası
Vulkanda müxtəlif rəngli üç heyrətamiz zirvə krater gölləri var. Tiwu Ata Bupu (Qocalar Gölü) adətən mavi rəngdədir və üç gölün ən qərbindədir. Digər iki göl, Tiwu Ko'o Fai Nuwa Muri (Gənclər və Qızlar Gölü) və Tiwu Ata Polo (Sehrli və ya Sehrli Göl) ortaq bir krater divarı ilə ayrılır və adətən yaşıl və ya qırmızıdır. Gölün rəngləri dövri olaraq dəyişir. İki şərq gölündə baş verən aktiv yüksəlmənin ehtimal olunan səbəbi sualtı fumarollardır.
Kelimutu geoloqları da maraqlandırır, çünki üç göl fərqli rənglərə malikdir, lakin eyni vulkanın təpəsindədir. Kelimutu Milli Parkı rəsmilərinin dediyinə görə, gölün tərkibindəki mineralların kimyəvi reaksiyaları nəticəsində rəng dəyişir, ola bilsin ki, vulkan qazının aktivliyi səbəb olur. Bununla belə, rəng dəyişikliklərini oksidləşmə-reduksiya kimyəvi dinamikası ilə idarə etmək daha doğrudur. Bandunqun cənubundakı Qərbi Yavadakı Kawah Putih gölü, Kelimutudakı göllərə bəzi oxşarlıqları olan İndoneziyada başqa bir krater gölüdür.
Turizm
Kelimutu ərazisində yerli milli parkın inkişafının ilk günlərində ehtiyatların istifadəsi ilə bağlı yerli icmalarla bəzi mübahisələr var idi. Bu yaxınlarda meşə mühafizəçiləri yaxınlıqdakı kənd icmaları ilə daha yaxşı əlaqələr qurmaq üçün çalışdılar və ümumi idarəetmə yaxşılaşdı.
Kelimutu, İndoneziyada ribu kimi qeyd olunan dağlardan biridir və İndoneziyada 1000 metrdən (3,281 fut) yüksək olan dağlardır.
Ərazinin 1915-ci ildə Hollandiyanın regional hərbi komandiri B. van Suchtelen tərəfindən fərqinə vardıqdan sonra diqqəti cəlb etməyə başladığı və 1929-cu ildə Y. Boumanın bu yer haqqında yazmasından sonra daha çox tanındığı deyilir.
Ən yaxın hava limanları Maumere və Endedir. Balidən Endeyə müntəzəm uçuşlar var. Endedən Moniyə, yaşayış yerlərinin mövcud olduğu Kelimutunun ətəyindəki şəhərə, Monidən Kelimutuya avtomobillə təxminən 3 saat davam edir.
Tiwu Ko'o Fai Nuwa Muri tarixi dövrdə kiçik freatik püskürmələrin mənbəyi olmuşdur. 1,639 m (5,377 fut) hündürlüyü olan Kelimutu vulkanının zirvəsi WNW-ESE istiqamətində 2 km (1,2 mil) uzanır; Kelido və Kelibaranın köhnə konusları müvafiq olaraq 3 km (1,9 mil) şimalda və 2 km (1,2 mil) cənubda yerləşir. Mənzərəli göllər məşhur turizm məkanıdır.
Yerli Mədəniyyət
Kelimutu ölülərin ruhlarının buraya köçdüyünə inanan yerli Lio xalqı üçün müqəddəsdir. Gənclərin ruhu Tiwu Koo Fai Nuwa Muri (Gənclər və Qızlar Gölü), qocalar Tiwu Ata Bupu (Qocalar Gölü) soyuqluğuna, pislərin ruhu Tivu Ata Poloya (Sehrlənmiş və ya) gedir. (Sehrli göl). Avqustun 14-də Aslanın illik "Əcdadların Ruhunu Bəslə" mərasiminin rəqsi zamanı göllərin kənarındakı təntənəli qayalarda donuz əti, betel qoz-fındıqları, düyü və digər qiymətli hədiyyələr qalır.
Astragalus lemmonii
(Astragalus lemmonii) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yüksək keyfiyyətli çap
Yüksək keyfiyyətli çap (en. letter quality (LQ)) – matrisli printerdəki çapın yazı makinasında yazılmış mətnin keyfiyyətindən geri qalmayan keyfiyyəti. Adından göründüyü kimi (ingiliscə “letter” – “məktub”), belə çap keyfiyyəti işgüzar yazışmalara qoyulan tələblərə uyğun olur. Termin bir qədər köhnəlib, çünki lazerli və şırnaqlı printerlər daha yüksək keyfiyyətli çap təmin edir.
Maqsud Cavadov
Həyatı
Maqsud Əlisimran oğlu Cavadov 13 aprel 1902-ci ildə Şamaxı qəzasının (hazırda İsmayıllı rayonunun) Basqal qəsəbəsində kəlağayı toxucusu ailəsində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini Basqal məktəbində almış, 1914–1918-ci illərdə isə təhsilini Şəki Gimnaziyasında davam etdirmişdir. 1918-ci ildə doğma kəndinə qayıtmış və orada şərbaflıq (ipək toxuculuğu) ilə çalışmağa başlamışdır.
Nişani-Əqdəs ordeni
Nişani-Əqdəs-İranın Qacarlar sülaləsi hakimiyyəti dönəmidə dövlət mükafat nişanı. Bu ordenin ancaq II dərəcəsi vardı. Əsasən nazirlərə və bu dərcədə olanlara verilirdi. Ordu komandanları da bu ordenlə təltif olunurdular. Orden almazlarla bəzənmişdi.
Maqsud Cavadov
Əmək fəaliyyəti
Maqsud Cavadov 1920–1924-cü illərdə nahiyə və kənd soveti müəssisələrində işləmişdir. Yerli təşkilatlar onu ali təhsil almaq üçün Bakıya ezam etmişlər. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü Maqsud Əlisimran oğlu Cavadov 1924-cü ildə Bakıya gəlmiş, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuş və 1927-ci ildə bu institutun fizika-riyaziyyat fakültəsini müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. 1927-ci ildə Pedaqoji İnstitut ilə Azərbaycan Dövlət Universiteti birləşdiyi üçün elmi işlərdə çalışmaq məqsədi ilə Bakıda saxlanılan M. Cavadovun sonrakı fəaliyyəti ADU-nun ali riyaziyyat kafedrası ilə bağlanmışdır. M. Cavadov universitetdə təhsilini davam etdirmiş və 1930-cu ildə (Bakı) Dövlət Universitetinin də fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. O, 1930–1934-cü illərdə indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının "Ali riyaziyyat" kafedrasında çalışmışdır. M. Ə. Cavadov 1934-cü ildə Azərbaycan (Bakı) Dövlət Universitetinə dəvət olunmuş və dosent vəzifəsində çalışmağa başlamışdır. O, 1938-ci ildə həndəsə kafedrasının müdiri, 1943–1944-cü illərdə fizika-riyaziyyat fakültəsinin dekanı, 1944–1952-ci illərdə isə Universitetin tədris işləri üzrə prorektoru vəzifəsində çalışmışdır. Universitetlə yanaşı olaraq M. Cavadov respublikamızın digər ali məktəblərində də fəaliyyət göstərmişdir.
Nişani-Əqdəs ordeni
thumb|right|250px|Nişani-Əqdəs ordeni
Maqsud Cavadov
Elmi fəaliyyəti
M. Ə. Cavadov 1940-cı ildə "Homometrik sistemlər" adlı namizədlik dissertasiyası, 1957-ci ildə isə "Cəbrlər üzərində həndəsələr və onların həqiqi həndəsələrdə tətbiqləri" adlı doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.
Respublikada riyaziyyatın tədrisi metodikasının bir elm kimi inkişafında onun böyük xidmətləri olmuşdur. O, 30 ildən artıq bir müddətdə Maarif Nazirliyinin Elmi Metodik Şurasının riyaziyyat bölməsinə rəhbərlik etmişdir. Həmçinin, məktəblilərin Respublika riyaziyyat olimpiadası təşkilat komitəsinin daimi rəhbəri olmuşdur.
Onun Azərbaycan dilində tədris ədəbiyyatı yaratmaq sahəsində də böyük rolu olmuşdur. M. Ə. Cavadovun Azərbaycan dilində çap olunmuş və ali məktəblər üçün tədris vəsaiti olan 10 kitabı indi də tələbələr tərəfindən maraqla oxunur. Bu kitablardan "Xətti və kvadratik formalar"(1941), "Qruplar nəzəriyyəsi elementləri" (Ukrayna EA-nın akademiki Y. B. Lopatinski ilə birlikdə) (1942), "Vektorlar hesabı"(1957), "Həndəsə kursunun strukturu", "Analitik həndəsə kursunda afin və proyektiv çevriləmələr", "Böyük rus alimi N. İ. Lobaçevski", "Sonlu fərqlər hesabı", "Riyazi analiz kursu" və s. göstərmək olar. M. Cavadov AMEA-nın həqiqi üzvü Ə. İ. Hüseynov ilə birlikdə "Azərbaycanda riyaziyyatın inkişafı tarixi" (1920–1960-cı illər) monoqrafiyasının müəllifidir.
Riyaziyyat elmi sahəsində qiymətli işlərinə və həndəsə sahəsində maraqlı elmi nəticələrinə görə prof. M. Cavadov 1962-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir.
M. Cavadov respublikanın ictimai-siyasi işlərində də fəal çalışmışdır. O, bir neçə dəfə Bakı şəhəri və rayon Sovetlərinə deputat seçilmişdir. Həmçinin, SSRİ Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyi nəzdindəki elmi metodik sovetin üzvü olmuşdur. Elmi və siyasi biliklər yayma işində M. Cavadov iki dəfə — 1968 və 1970-ci illərdə SSRİ "Bilik" cəmiyyəti tərəfindən razılıq fərmanları ilə təltif olunmuşdur.
O, 1943-cü ildə Respublikanın Əməkdar Müəllimi, 1962-ci ildə isə respublikanın Əməkdar Elm Xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür. M. Cavadov SSRİ dövrünün ən yüksək mükafatı olan "Lenin" ordeni ilə, iki dəfə "Qırmızı Əmək Bayrağı" və "Şərəf Nişanı" Ordenləri ilə təltif olunmuşdur.
Universitet tələbələri üçün o vaxtlar Azərbaycan dilində tədris ədəbiyyatının az olması çətinliklər yaradırdı. Bunu nəzərə alan M. Cavadov Azərbaycan dilində "Həndəsə kursunun əsasları", "Vektor hesabı", "Afin və npoyektiv çevirmələr", "Böyük rus alimi N. İ. Laboçevski" və sair kitablar yazıb nəşr etdirmişdir. Rus dilindən analitik həndəsəyə, ali cəbrə, astronomiyaya aid bir çox kitabları Azərbaycan dilinə tərcümə etdirmişdir.
Maqsud Cavadov namizədlik müdafiəsini 1940-cı ildə Moskva Dövlət Universitetində P. K. Raşevskinin rəhbərliyi ilə müdafiə etmişdir. 1957-ci ildə isə Kazan Dövlət Universitetində M. Cavadov "Cəbrlər üzərində həndəsələr və onların həqiqi həndəsələrdə tətbiqləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş və 1959-cu il iyul ayının 18-də ona doktorluq diplomu verilmişdir. P. K. Raşevski isə M. Cavadovun doktorluq işinə məsləhətçi olmuşdur. 1946-cı ildə o, M. Cavadovu B. A. Rozenfeldlə tanış edir. Həmin vaxtda M. Cavadov BDU-da elmi işlər üzrə prorektor, həm də kafedra müdiri işləyirdi. Bu səlahiyyətlərindən istifadə edərək istedadlı, gənc B. A. Rozenfeldi Bakıya, BDU-da işləməyə dəvət edir və onun işləməsinə şərait yaradır. B. A. Rozenfeld BDU-da M. Cavadovun təklifi ilə riyaziyyatın tarixi haqqında mühazirələr oxuyur. O vaxtlar SSRİ məkanında, o cümlədən Azərbaycanda Ömər Xəyyamın, Nəsirəddin Tusinin riyaziyyata aid əsərləri haqqında heç bir məlumat yox idi və ya çox az idi. B. A. Rozenfeld riyaziyyatın tarixinə dair mühazirələrə hazırlaşarkən, ingilis və ərəb dillərindəki mənbələrdən bu Şərq alimləri haqqında məlumatları toplayır və onları rus dilinə tərcümə edib nəşr etdirir. N. Tusinin ərəb dilində yazılmış "Ekvilidin başlanğıclar əsərinin şərhi", Amerikada ingilis dilində nəşr olunmuş "Ekvlid, Tusi və Şakerri" əsərini rus dilinə tərcümə edir. Tusinin Marağa rəsədxanasındakı fəaliyyətini rus dilinə çevirməklə yanaşı, onlara şərh yazır. Gənc Azərbaycan riyaziyyatçılarını bu işlərə cəlb edir. Nəticədə, BDU-da bu işləri davam etdirən, genişləndirən R. Sultanov, N. Abbasov, S. Qasımova, M. Əkbərov kimi alimlər yetişir. Həbib Məmmədbəyli, Məmmədağa Soltanov, Nadir İbrahimov bu tərcümələr sayəsində N. Tusinin, Ö.Xəyyamın, Əl-Biruninin, Uluqbəyin işləri ilə tanış olurlar, astronomiya sahəsində irəliləyişlər olur. Sonralar o dövr üçün Avropada ən böyük olan Şamaxı Rəsədxanası inşa olunur və orada aktual elmi işlər aparılır. Bütün bu elmi işlərin ilhamçısı Maqsud Cavadov olur. Professor Maqsud Cavadov Azərbaycanın riyaziyyatçısı və astronomu Nəsrəddin Tusidən sonra Azərbaycan riyaziyyatı tarixində ikinci həndəsəçi kimi məşhurlaşmışdı. Onun həndəsə sahəsində apardığı 21 elmi tədqiqat işi bunu cəsarətlə deməyə əsas verir. Maqsud Cavadov həndəsə məktəbi ölkəmizin üçüncü həndəsəçi alimi kimi tanınan Əməkdar Elm Xadimi, professor Arif Səlimov tərəfindən müasir diferensial-həndəsi metodlarla daha da inkişaf elətdirilərək, dünyanın həndəsə üzrə tanınmış elmi məktəbinə çevrilmişdir.
Vəfatı
M. Cavadov 1972-ci ildə 70 yaşında vəfat etmiş və II Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur. Azərbaycanın elm tarixində yaddaşlarda qalan bir şəxsiyyət olmuşdur. Onun xatirəsi elmi ictimaiyyətin, eyni zamanda Azərbaycanda riyaziyyatın inkişafında xüsusi xidmətləri olan neçə-neçə nəslin hafizəsində daim yaşayacaqdır.
Təltif və mükafatlar
Riyaziyyat elmi sahəsində qiymətli işlərinə və həndəsə sahəsində maraqlı elmi nəticələrinə görə prof. M. Cavadov 1962-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir. M. Cavadov respublikanın ictimai-siyasi işlərində də fəal çalışmışdır. O, bir neçə dəfə Bakı şəhəri və rayon Sovetlərinə deputat seçilmişdir. O, 1943-cü ildə Respublikanın Əməkdar Müəllimi, 1962-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdi. Həmin ildə o, həm də Respublikanın Əməkdar Elm Xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür. M. Cavadov SSRİ dövrünün ən yüksək mükafatı olan "Lenin" ordeni ilə, iki dəfə "Qırmızı Əmək Bayrağı" və "Şərəf Nişanı" Ordenləri ilə təltif olunmuşdur. Həmçinin, elmi və siyasi biliklər yayma işində M. Cavadov iki dəfə — 1968 və 1970-ci illərdə SSRİ "Bilik" cəmiyyəti tərəfindən razılıq fərmanları ilə təltif edilmişdir.
1969 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1969 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi — sayca 14-cü Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Massielin ifa etdiyi "La, la, la" mahnısı ilə 1968 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1969-cu ildə İspaniya müsabiqəyə ilk dəfə ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə ölkənin paytaxtı Madrid şəhərində Teatro Real arenasında keçirilmişdir. Müsabiqə 1969-cu ilin 29 mart tarixində baş tutmuşdur.
Həmin dövrdə İspaniyada hökm sürən diktator rejiminə etiraz olaraq Avstriya ölkədə keçirilən müsabiqədə iştirakdan imtina etmişdir. 16 ölkənin iştirak etdiyi Avroviziya 1969-da dörd ölkə (Böyük Britaniya, Fransa, İspaniya, Niderland) hər biri səsvermənin sonunda eyni xalı toplayaraq birinci yerdə qərarlaşmışdırlar. Həmin ilədək Avroviziyada oxşar hadisə ilə rastlaşılmadığı üçün səslərin bərabərliyi vəziyyət ilə bağlı müsabiqədə ümumi qayda yox idi. Nəticə olaraq, gecənin sonunda hər bir dörd ölkənin təmsilçiləri qalib elan edilmişdirlər. Əgər həmin ildə Avroviziyada bərabərlik qaydası olsaydı, yalnız Fransa müsabiqənin qalibi olmalı idi.
Bu Fransanın Avroviziyada dördüncü, Niderlandın üçüncü, Böyük Britaniya və ev sahibi İspaniyanın isə Avroviziyada ikinci qalibiyyətləri idi. Avroviziya 1969-un digər yadda qalan məqamlarından biri isə dünyaca məşhur rəssam və heykəltaraş Salvador Dalinin xüsusi ilə müsabiqə üçün hazırladığı metal heykəlin final səhnəsinin bir hissəsi olması idi. Salvador Dali eyni zamanda müsabiqənin reklam işləri ilə də şəxsən məşğul olmuşdur.
Final
Müsabiqədə Monakonu təmsil edən müğənni Jan Jakın cəmi 12 yaşı var idi.
Qreyam sahili
thumb|Antarktik yarımadasında Qreyam sahilinin yerləşməsi.
Qreyam sahili — Antarktidanın Qreyam Torpağından qərbdə yerləşən sahildir. Sahil Belluye burnundan cənub-qərbdə, Renard burnundan şimal-şərqdə yerləşmişdir. Sahillə burnular arasında 172 km məsafə vardır.
Sahil Con Bisko tərəfindən ekspedisiyaya daxil edilən, Admirallığın Birinci Lordu adını daşıyan Ser Ceyms Qreyamın adını daşıyır.
Yerləşməsi
Qreyam sahili -65.75°N, -64°W koordinatlarında yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.
31 oktyabr
1901–cari
thumb|[[Koroğlu Rəhimov]]
Covani Lo Selso
Covani Lo Selso (9 aprel 1996-cı ildə anadan olub) — Rosario Sentral klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən Argentina futbolçusudur.
Klub karyerası
Lo Selso öz karyerasına Rosario Sentral klubunun gənclər yığmasında başlamışdır. O, öz karyerasında debütünü komandasının evdə Velez Sarsfild klubu ilə 0-0 bərabərə qaldığı oyunda gerçəkləşdirmişdir.
Əli Bayramlı (dəqiqləşdirmə)
Yaşayış məntəqələri
Digər
Mirmehdi Ağaoğlu
Mirmehdi Mirkazım oğlu Ağaoğlu — azərbaycanlı yazıçı və publisist.