cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İntibah dövrü
İnkişafı barədə debatlar
Bəzi tarixçilər, guya, daha primitiv olan Orta əsrlərin qaranlıq dövründən müsbət dirçəlmə kimi xitab etdikləri İntibaha lazımsız şəkildə çox məna yüklənildiyini düşünməyə başladılar. İndi çoxu tarixçi bu dövr üçün daha neytral olan və dövrü Orta əsrlərlə müasir dövr arasındakı keçid mərhələsi olaraq görən "erkən müasir" terminindən istifadə etməyə üstünlük verirlər. Rocer Ozborn kimi digərləri isə İtalyan İntibahını ümumilikdə qərb tarixinin ideya və miflər anbarı və qədim ideyaların yenidən dirçəlməsi yox, böyük yeniliklər dövrü kimi görürdü.
Digər İntibahlar
Renessans termini 15-ci və 16-cı əsrlər xaricindəki dövrləri də izah etmək üçün istifadə edilir. Misal üçün, Çarlz Haskinz (1870–1937) 12-ci əsr İntibahı anlayışını irəli sürüb. Digər tarixçilər 8-ci və 9-cu əsrlərdə Karolinq intibahı, 10-cu əsrdə Otton intibahı və 14-cü əsrdə Teymurilər İntibahının mövcud olduğunu iddia edirlər. İslamın qızıl dövrü də bəzən İslam İntibahı olaraq adlandırılır. İntibah olaraq adlandırılan digər mədəni yenidən doğuşlara misal olaraq Benqal İntibahı, Tamil İntibahı, Nepal Bhasa İntibahı, ərəb maarifçiliyi və ya Harlem İntibahı göstərilə bilər. Bu termindən kino sahəsində də istifadə olunur. Animasiyada Disney İntibahı studiyanın Qızıl dövründən bəri görmədiyi keyfiyyət səviyyəsinə çatdığı 1899–1999-cu illər aralığını izah etmək üçün istifadə olunur. San-Fransisko İntibahı 20-ci əsrin ortalarında şəhərdə araşdırma poeziyası və fantastik hekəyə yazıçılığın canlandığı dövrü ifadə edir.
Anahit
Anahit və ya Anais — erməni mifologiyasında bərəkət, sağlamlıq, zəka, təbiət və fahişəlik ilahəsi. Erkən dövrlərdə Anahit müharibə ilahəsi olmuşdur.
E.ə. III əsrdən başlayaraq b.e. I əsrinə, yəni xristianlığın yayılmasına qədər bu ilahə Mitra ilə birlikdə Ermənistanın əsas tanrıçası olmuşdur ki, bir çox mütəxəssislər həmin dövrü Anahit məbədlərinin təsiri ilə fahişəliyin geniş yayılması dövrü kimi xarakterizə edirlər.
Erməni müəllifləri Anahiti daha çox Afrodita və Artemida ilə müqayisə etsələr də, adları çəkilən iki ilahədən fərqli olaraq Anahit daha çox fahişəlik ilahəsi kimi şöhrət tapmış, onun şərəfinə Ermənistanın müxtəlif ərazilərində ucaldılan və yüzlərlə erməni qızlarının və gənc oğlanların saxlandığı məbədlər dünyanın müxtəlif ölkələrindən gələn kişilər tərəfindən ziyarət edilmişdir. Strabondan başlayaraq antik tarixçilərin əksəriyyəti Anahitin fahişəlik ilahəsi olması və onun şərəfinə inşa edilmiş məbədlər haqqında maraqlı məlumatlar verirlər. Starbon xüsusi olaraq qeyd edir ki,
"'Anahitə ibadət edənlər fahişəliyə qurşanmışdılar … həmin vaxt Böyük Ermənistan hökmdarı Trdat Anahitə nəcib qadın, erməni xalqının isməti, şöhrəti və canlandırıcısı, böyük Aramazdın qızı və arvadı kimi həmd edirdi.' Strabon, XI, XIX"
Ermənistanda əsas Anahit məbədləri Erez, Armavir və Artaşatda yerləşirdi. Sofen rayonu ərazisindəki dağlar isə Anahitin taxtı (Athor Anahta) hesab edilirdi.
Plutarxın sözlərinə görə, Erezdəki Anahit məbədi qədimliyinə və zənginliyinə görə digərlərindən fərqlənirdi. Mark Antoninin Ermənistana yürüşü zamanı bu məbəddə saxlanan ilahənin heykəli Roma əsgərləri tərəfindən sındırılmışdı. Böyük Plini bu hadisəni təsvir edərək yazır: Navasard (erm. Նավասարդ) ayında keçirilən illik mərasimlər zamanı ilahə Anahitin şərəfinə xüsusi bayramlar və kef məclisləri təşkil edilirdi ki, bu məclislər də şərqin ən böyük kef məclislərindən hesab edilirdi. İldə bir dəfə, bir ay müddətində keçirilən bu cür məclislər ermənilərin (hayların) bir millət kimi çoxalmasında və etnogenezinin formalaşmasında, mümkündür ki, müəyyən rol oynamışdır.
Müxtəlif qaynaqlarda Anahit məbədlərinin təsvirləri də qorunmuşdur. Mənbələrdə qeyd olunur ki, onun şərəfinə ucaldılmış məbəd Babilistandakı ilahə Melitanın məbədini xatırladırdı. Məbədin ətrafı hündür hasara alınmış çəmənliklərdən ibarət idi, burada həyatını bu ilahəyə həsr etmiş qadınlar yaşayırdı. Məbədə yalnız əcnəbilər buraxılırdı. Məbədin həm qadın, həm də kişi kahinləri ən varlı və tanınmış erməni ailələrindən seçilirdilər. Onların ilahənin məbədində xidmət etmə müddətini isə bir qayda olaraq valideynləri müəyyənləşdirirdilər. İlahəyə xidmət vaxtlarını bitirən qadınlar məbədi tərk edərkən bütün qazandıqları pulu məbəddə qoyurdular və ərə gedirdilər. Vaxtaşırı buradakı ərə gedəcək qadınların adaxlısı məbədin kahinlərindən onun nişanlısının ozünü necə aparması barədə məlumat alırdı. Ən çox əcnəbinin ziyarət etdiyi qadın ermənilərdə ən arzulanan gəlin hesab olunurdu. Anahit məbədlərini xəstələr şəfa tapmaq üçün də ziyarət edirdilər. İlahə Anahitin qızılla üzlənmiş tunc heykəlinin başı hazırda Britaniya muzeyində saxlanılır.
Çələbi (Komican)
Çələbi — İranda, Mərkəzi ostanında, Komican şəhristanının Mərkəz bəxşinin İsfəndan dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 305 ailədə 512 nəfəri kişilər və 523 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 1.035 nəfərdir. Kəndin əhalisini türklər təşkil edir, türkcə danışırlar və şiə müsəlmandırlar.
Hor (tanrı)
Horus (və ya Horos, Hor), Qor - erkən Misir mifologiyasına görə baş tanrı sayılır. Ən qədim dövrdə göylər tanrısı, Horus bir (çox hallarda Hor) qədim Misir dilindəki Hr ("yüksəklik", "səma" mənasını daşıyır) sözünün latın dilindəki formasıdır. Bu ad, göy tanrısına aid edilir. Digər tanrıların adları kimi, bu ad da, qədimdən bir çox formalara malik olmuşdur:
Horus rəvayətlərdə
Rəvayətə görə Horus Göy tanrısı hesab edilir. Günəş və Ay allah cismi kimi təsəvvür edilən göyün gözləri hesab edilir. Günəş tanrının sağ, ay isə sol gözü sayılır. Şahinin lələklərinin ucları göyün hüdudlarını göstərir. Horusun gözü qədim Misirdə simvolik əhəmiyyətə malik olmuşdur. Əfsanəyə görə, döyüşlərin birində Set tərəfindən burub çıxarılmış Horusun sol gözündən Ay yaranmışdır. Ayın fazası bu zədələnmə ilə izah edilir.
Tanrı Ranın göstərişilə Anubis Osirisin parçalanmış bədən hissələrini bir yerə yığaraq mumiyalayır. İsida şahin cildində yerə enərək, möcüzəli şəkildə Osirisin cəsədindən mayalanaraq, onun qisasını almaq üçün Horusa hamilə qalır və onu dünyaya gətirir. Horus özünü Osirisin yeganə vərəsəsi sayır. Nilin vadisindəki bataqlıqda anası tərəfindən bəslənildikdən sonra, Horus tanrılar məhkəməsindən Seti cəzalandırmağı və Osirisin varidatının ona qaytarılmasını tələb edir. Əfsanəyə görə, bu mübahisə səksən il davam etmiş və nəticədə tanrıların məhkəməsində Horus yeganə varis kimi tanınmışdır. Tot bu haqda allahların qərarını yazır. Bundan sonra Horus, atası Osirisi ona öz gözünü udduraraq dirildir. Lakin Osiris yerə qayıtmaqdan imtina edir, ölülər çarı kimi qalaraq, canlılara hökmdarlıq etməyi Horusa tapşırır.
Başqa bir rəvayətə görə, Ra, Horusa düşmənləri izləməsini və məhv etməsini tapşırır və Horus amansızlıqla onları məhv edir. Ra onu belə qiymətləndirir: "Sən mənim düşmənlərimi məhv etdin. Sən suyu qana boyadın. Sən suyu al rəngə boyadın və mənim ürəyim sevinir!" Sonra Horus Ranın düşmənlərinin başçısı allah Seti həbs edərək əli-qolu bağlı halda Ranın hüzuruna gətirir. Ra əsiri digər Horusun, ilahə İsidanın oğlunun yanına aparmağı tapşırır, sonunda o, Setin başını vurur. Bundan sonra o, nəhəng ilana çevrilərək yerin altında gizlənir. Bu əfsanədə Osirisin adı çəkilmir.
Bir başqa əfsənayə görə isə, əqrəb ilahəsi Selkit Horusun arvadı kimi təqdim edilir.
Hökmdar titulu
Qədim Misir mifologiyasına görə, tanrı-şahin, hökmdar (firon) evinin və şəxsən çarın (fironun) mühafizəçisi sayılır. Buna görə də, Hor adı çar və ya firon tituluna aid edilmişdir. Horus sözü adönü "hökmdar" ("firon"), işarəsi isə "tanrı" mənasını verir.
Təsviri
Horus rəngli tablolarda başına qoşa tac qoyulmuş, ayaq üstə durmuş şahin başlı insan cildində təsvir olunmuşdur. Yunan-roma təqvimində legionerlər belə təsvir edilərmişlər.
Homalium buxifolium
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şahabbası xalçaları
Şahabbası xalçaları — Azərbaycanın Təbriz xalçaçılıq mərkəzininnin Ərdəbil qrupuna aid olan "Şahabbası" adlı xalçalar qədim və zəngin tarixə malikdir.
İstehsalı
Bu xalçaların adı Səfəvilər dövlətinin beşinci hökmdarı I Şah Abbasın (1587 -1629-cu illər) adı ilə bağlıdır. Şah Abbas Səfəvilər dövlətinin paytaxtını Azərbaycandan İranın daxili rayonlarına – İsfahan şəhərinə köçürtdü. Bununla əlaqədar olaraq Azərbaycanın bir çox görkəmli ustaları və sənətkarları İsfahana köçmək məcburiyyətində qaldılar. Orada qısa müddət ərzində həndəsi şəbəkə əsasında nəbati naxışla qurulmuş ilk xalılar toxundu və böyük məşhurluq qazandı.
Bədii xüsusiyyətləri
"Şahabbası" xalçalarının bədii quruluşu "Əfşan" xalçalarında olduğu kimidir. Onlar detallarla və "Şahabbası gülləri" adlanan elementlərlə fərqlənir. "Şahabbası gülləri" əsasən üslublaşdırılmış çiçəklərdən, həmçinin enli əncir yarpaqlarından ibarətdir. Bu elementlər şəbəkəni təşkil edən xətlərin kəsişmə nöqtələrində yerləşir. Ara sahənin yuxarı hissəsində, mərkəzi ox üzərində çiçəklər üçün güldan təsvir edilmişdir. Belə güldanı "Şeyx Səfi", "Xanlıq" və başqa xalçalarda görmək olar. "Şahabbası" xalçasının xarakterik xüsusiyyəti elementlərin üfiqi xətt üzrə asimmetrik yerləşməsidir. XVII əsrin ikinci yarısından başlayaraq "Şahabbası" xalçasının adı – "Covşaqan" yayılmağa başlayır. Covşaqan – İsfahan şəhərindən şimalda yerləşən məşhur xalçaçılıq məntəqəsidir.
Texniki xüsusiyyətləri
"Şahabbası" xalıları, adətən, böyük ölçüdə olur və bir qayda olaraq, sıx toxunur.
Transparantlar
Transparantlar — avtomobil yolu üstündə yerləşdirilən və üzərində reklam informasiyası olan 15x1,1 (bəzən 15x1m, 14x1m, 12x1m, 10x1m) ölçülü parça.
Azərbaycanda daha çox 8x0.8m ölçülü transparantlardan istifadə olunur. Reklam transparantları kətan, ipək və və ya vinildən hazırlanır. İpəkdən hazırlanan transparantlar daha uzunömürlüdür – onlardan rahatlıqla 30 gün ərzində istifadə etmək olar, kətan transparantlardan isə cəmi 7-10 gün.
Üstünlükləri
Adətən banerlər şəhərin tarixi mərkəzində asılır. Transparantlarda yerləşdirilən reklam – hər hansı bir şirkətin açılışına diqqəti cəlb etmək, yeni xidmət və ya məhsul haqqında məlumat vermək, müxtəlif tədbirlərin keçirilməsi və ya hər hansı bir ulduzun gəlişindən insanları xəbərdar etmək üçün ən effektiv vasitədir. Transparantın daha bir üstünlüyü - onun hər iki tərəfində reklam yerləşdirmək imkanıdır.
Din-e İlahi
Din-e İlahi 1582-ci ildə Böyük Moğol İmperiyasının hökmdarı Əkbər Şah tərəfindən əsası qoyulan və bölgəyə hakim olan bütün dinləri birləşdirmək məqsədi güdən vahid din idealogiyası.
Butik otel
Butik otel (kiçik mehmanxana) - otaq sayısı 10 ilə 100 arasında olan kiçik mehmanxanalar üçün Şimali Amerika və Birləşmiş Krallıqda işlədilən termindir. Xüsusilə, son illərdə, olduqca məşhur olan, bir çox insan tərəfindən seçilən və hər keçən gün sayları artan, butik otellər, həm 5 ulduzlu otellərdən, həm istirahət yerlerindən, pansion və həm də motellərdən, fərqli bir anlayışa malikdir. Butik otellərdə, otaq sayısı azdır, 5 ulduzlu otellərdə, ya da istirahət yerlərindəki kimi, yüzlərlə otağı olmur. Belə otellər kiçik olmalarına baxmayaraq hər bir şəraitə malik olurlar və keyfiyyətli xidmət göstərirlər. Bu otellər, qonaqlarına lüks və bənzərsiz, unikal bir yaşayış mühiti təqdim etməyi hədəfləyən, müəssisələrdir. Butik otelləri, digər böyük otellərdən fərqli edən, ünsürlər: lüks və fərdi yaşayış, xidmət və xüsusi fəaliyyət imkanı təmin etmələridir. Buna görə, butik otellər: struktur xüsusiyyəti, memarlıq layihələndirilməsi, mebel, dekorasiya, bəzək və istifadə materialları ilə xarakterizə olunan, orijinallığı ərz edən, müəssisə və xidmət cəhətdən üstün standart və yüksək keyfiyyətdə, təcrübəli, mövzusunda təhsilli işçi heyəti və ya təlim keçmiş kadr ilə, şəxsə xüsusi xidmət verilən müəssisələrdir.
Tarixi
Butik qonaqlama sektorunun, ortaya çıxışı, yaranması və sürətlə artmasının səbəbləri, bir-birini dəstəkləyən xüsusiyyətdə, iki fərqli fikirlə, açıqlanmaqdadır. Bunlardan ilki, zəncir otellərin yayılması, yerləşmənin sistematik olaraq, standartlaşdırılması, müştərilərin daha xüsusi, orijinal və yaradıcı xarakterə sahib olmasını, yerləşmə xidmətlərinə yönəlməsini təmin etmişdir. Digər fikir isə, cəmiyyətlərin sosial, ictimai və mədəni inkişafına, əsaslanır. Butik otellərin yaranması, 1980-ci illərə əsaslanır. Ilk nümunələrinin, Londonda 1981-ci ildə açılan Blakes Hotel, Nyu-Yorkda 1984-ci ildə açılan Morgans Hotel və San Fransiskoda Bedford Hotel olduğu ifadə edilməkdədir. Termin olaraq ilk dəfə 1984-cü ildə Stiv Rubel tərəfindən biznes ortağı Yan Şraqer ilə birgə qurduğu Morgans Hotelini butiklə müqayisə edərkən işlənmişdir. Lakin, bununla birlikdə, Morgans Hoteli haqqında danışarkən, ilk dəfə "butik" anlayışını istifadə etdiyi və beləliklə, Amerikadakı nümunələrin, butik otellər olaraq, göstərildiyi ifadə edilməkdədir.
Biheviorizm
Biheviorizm cərəyanı elmə yeni faktorların – davranış faktorlarının gətirilməsi ilə xarakterizə olunur. Davranış sözü altında insanın psixi fəaliyyətinin xarici ifadəsi nəzərdə tutulur.
Butik otel
Təsviri
"Butik otel", hər şeydən əvvəl, fərdilik deməkdir. Bir çox otellərdən, fərqli olaraq, "butiki otellər", fərqli xüsusiyyətlərlə təchiz edilmiş və dizayn edilmiş otellərdir. Eyni zamanda, bu tip otellər, həmçinin digər lüks otellərin, xüsusi dizaynı və xidmətlərindən də, fərqlənir. Çox butik otellər müxtəlif trendlərə uyğun, müasir stildə, yaxud özəl dizaynla hazırlanmış mebellərlə tam təchiz edilmiş olurlar. Tarixi 1980-ci illərdən başlayan bu gənc sektor beynəlxalq otelçiliklə məşğul olan şirkətlərin marağını cəlb etdi. Otel bazarında pay rəqabətinə səbəb olması nəticə etibariylə onun populyarlığının artmasına stimul verdi. Amerika Birləşmiş Ştatlarında belə xırda otellər Manhetten bölgəsində daha sıx yayılıb. Nyu-York butik otellərin yerləşdiyi əsas mərkəzi hesab olunur. Mehmanxana sahibləri bu tipli xırda otellərə yatırım qoyarkən lüks baxımından "ağ etmirlər", daha az xərclə başa gələn və müştərilərə daha ucuz xidmətlər təklif edən beynəlxalq otellər inşa edirlər. Butik mehmanxanalar London, Nyu-York, Mayami və Los-Anceles şəhərlərində çoxluq təşkil etsə də, kurort bölgələrində də, rast gəlinir. Müştərilərinin həm dincəlib, həm zövq almasına imkan yaratmaq üçün masaj, spa xidməti, yoga təlimləri və rəsm dərsləri kimi yerli turistik xidmətləri də təklif edirlər. Butik otellərdə, ümumiyyətlə müəssisə, məkan sahibi tərəfindən aparılır. Burada az sayda, işci heyəti vardır və insana xüsusi xidmət verilir.
Biheviorizm
Tarixi
Biheviorizm ingiliscə “behavior” davranış deməkdir. Biheviorizmin tarixi XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəllərində Edvard Torndaykın (1874-1949) heyvanlar üzərində apardığı tədqiqatlarla başlayır. Lakin buna baxmayaraq həmin cərəyanın nəzəri lideri Con Uotson (1878-1958) hesab olunur.
Mahiyyəti
Bihevioristlərə görə davranış ancaq xarici stimullarla (S) şərtlənən sekretor və əzələ reaksiyalarından (R) təşkil olunmuşdur. Onların fikricə davranışın təhlili ciddi surətdə obyektiv xarakter daşımalıdır.
Deməli, biheviorizm ideyasının əsasını davranışın mühümlüyü və şüurun yoxluğu habelə onu öyrənməyin də heç bir əhəmiyyətinin olmaması təşkil edir. Uotson yazırdı: “ Biheviorist... şüurun olmasına heç bir sübut tapmır, Cemsin nəzəriyyələrinə baxmayaraq, o yalnız daim genişlənən davranışı sübut olunmuş hesab edir”. Uotsona görə, davranış – reaksiyalar sistemidir. Reaksiya – biheviorizmin inkişafı ilə əlaqədar olaraq psixologiyaya daxil edilmiş yeni bir anlamdır. Uotson belə hesab edirdi ki, insanın davranışı hər hansı bir təsir nəticəsində mümkündür. Ona görə, elə bir fəaliyyət yoxdur ki, onun arxasında insanı bu və ya digər hərəkətə təhrik edən stimul (xarici qıcıqlandırıcı) olmasın. Beləliklə məşhur S – R formulu meydana gəldi.
Biheviorizm mexaniki nəzəriyyədir: o, insan davranışını xətti determenizm prinsipləri ilə izah edir, sözdə obyektiv metoddan danışsa da əslində onun mahiyyətini təhrif edirdi. Buna görə də akademik İ.P.Pavlov hələ 30-cu illərin əvvəllərində “Fizioloqun psixoloqa cavabı” əsərində biheviorizmi kəskin tənqid etmişdir. Biheviorizm qısa müddət ərzində Amerikan psixologiyasının əsas cərəyanına çevrildi və Avropa ölkələrinə də yayıldı. Çünki XX yüzilliyin əvvəllərində psixologiyanın nailiyyətlərindən praktik məqsədlərlə istifadə olunması məsələləri kəskin surətdə qarşıda dururdu.
Tanınmış nümayəndələr
Biheviorizim və neobiheviorizim cəryanının yaranması və inkişafında aşağıdakı nümayəndələrinin xidmətləri də böyük olmuşdur: Con Uotson (1878-1958) Amerikan psixoloqu, biheviorizmin banisi. Psixologiyada subyektiv metodu tənqidinə görə məşhurdur. Şüurun elmi fakt olduğunu inkar edərək, klassik davranış psixologiyasının əsaslarını işləmişdir.
Beotiya
Beotiya – Yunanıstan rayonlarından biri. Paytaxtı Levadiya şəhəridir. Əhalisi 130 768 nəfərdir.
Ağcaoğlan (Marağa)
Ağcaoğlan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Qaraağac bölgəsinin Çaharoymaq kəndistanında, Qaraağac qəsəbəsindən 26 km şimal-şərqdədir.
Homalium dalzielii
(Homalium dalzielii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Skroller
Onun üzərində 2-dən 8-ə qədər reklam təsviri bir neçə dəqiqə ərzində avtomatik rejimdə bir-birini əvəz edir. Bir-birinin ardınca dəyişən kadrlar insanların diqqətini cəlb edir və beləliklə, reklam effektivliyini maksimal dərəcəyə çatdırır. Hər hansı bir təsvirin displeydə görünməsi vaxtını skroller sahibi özü təyin edir.
Skroller displeylərindən həm küçədə (onlar tozdanqoruyucu hermetik korpuslarla təchiz olunub), həm binaların içində, o cümlədən supermarket, əyləncə mərkəzləri, kinoteatr, avtosalon, vağzal və s. bu kimi məkanlarda səmərəli şəkildə istifadə etmək olar.
Sovqat (film, 1942)
Məzmun
Filmdə müharibə illərində arxa cəbhədə çalışan zəhmət adamlarının üzərinə düşən ağır sınaqlardan, onların döyüşçülərimizə köməyindən söhbət gedir.
Film haqqında
Filmdə rejissorların hələ 1939-cu ildə yarımçıq qoyduqları "Ayna" filminin kadrlarından istifadə edilmişdir. 1942-ci ildə iki film birləşdirilmişdir.
Dərə Səbz
Dərə Səbz — İranda, Mərkəzi ostanında, Komican şəhristanının Mərkəz bəxşinin İsfəndan dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 40 ailədə 57 nəfəri kişilər və 69 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 126 nəfərdir. Kəndin əhalisini türklər təşkil edir, türkcə danışırlar və şiə müsəlmandırlar.
Heydərov
Heydərov — Azərbaycan soyadı.
Şulan Bayramov
Şulan Bayram oğlu Bayramov (d. 28 iyul 1996; Sumqayıt, Azərbaycan — ö. 2 aprel 2016; Tərtər, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri. 2016-cı ildə Aprel döyüşləri zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edilib.
Həyatı
Şulan Bayramov 1996-cı ilin 28 iyul günündə Sumqayıt şəhərində anadan olub. 2013-cü ildə Sumqayıt şəhərində yerləşən 33 saylı tam orta məktəbi bitirən Şulan Bayramov bir il sonra, 2014-cü ildə Azərbaycan Dəniz Balıq Sənayesi Kollecinə daxil oldu.
left|thumb|240x240px|Şulan Bayramovun məzarı
Hərbi xidməti
Əsgər Şulan Bayramov 2016-cı ilin aprel ayında Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində baş verən atışma zamanı qəhrəmancasına şəhid oldu.
Aprelin 7-i isə Şulan Bayramov doğulduğu Sumqayıt şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə şəhər sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və əsgər Bayramov uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.
Şulan Bayramov ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edildi.
Ağcaoba (Əcəbşir)
Ağcaoba — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Urmiya şəhristanının Əcəbşir bölgəsinin Dizəcrud kəndistanında, Əcəbşir qəsəbəsindən 5 km şimal-qərbdədir.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 521 nəfər yaşayır (144 ailə).
Dəlləkli (Tovuz)
Dəlləkli — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Qəribli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Toponimikası
Kənd dəlləkli nəslinə mənsub ailələr tərəfindən salındığı üçün belə adlandırılmışdır. Etnotoponimdir. Keçmişdə mərzili və ərəbbaloğlan icmalarının tərkibində dəlləkli tirəsi qeydə alınmışdır.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
UEFA Avro 2004 (seçmə mərhələsi, 1-ci qrup)
UEFA Avro 2004-ün seçmə mərhələsinin 1-ci qrupunda Fransa, Sloveniya, İsrail, Kipr və Malta milli futbol komandaları mübarizə aparmışlar. Turnirin final mərhələsinə vəsiqəni 1-ci yeri tutan Fransa millisi qazanmışdır. 2-ci yeri tutan Sloveniya millisi final mərhələsinə vəsiqə qazanmaq uğrunda Xorvatiya millisi ilə pley-off oyunu oynamışdır.
Dəlləkli (Tovuz)
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Mövdud (Qəznəvi hökmdarı)
Mövdud Qəznəvi — Məhəmməd Qəznəvini 8 aprel 1041-ci ildə Cəlalabadda məğlub edərək onu edam etmişdi. Lakin qardaşı Məcdud Qəznəvi onun hakimiyyətini tanımadı və Lahor şəhərindən hücuma keçdi lakin yolda öldükdən sonra Mövdud tam hökmdar oldu.
1047-ci ildə Pişəvərdəki hind üsyanını yatırdı və Sistanı Səlcuqilərdən aldı. 1049-cu ildə isə Bamiyan şəhərini ələ keçirdi. Onun dövründə Qəznəvilərin qərb torpaqları Səlcuqların əlinə keçdi.
Heydərova
Heydərova — Azərbaycan soyadı.
Xanoğlan Bayramov
Xanoğlan Bayramov — Sosialist əməyi qəhrəmanı, neftçi.
Dənizdə ağırlığı minlərlə ton olan platformaların quraşdırılması, suyun az qala 300 metr dərinliyində kəmərlərin çəkilməsi bugünümüzün gerçəkliyidir və heç kəsi təəccübləndirmir. 40, 50, 60 il əvvəl isə bunlar möcüzə kimi görünürdü. Onda təkcə Neft daşları vardı. Burada dəniz şəhəri salınırdı, evlər tikilirdi, estakadalar, estakadayanı meydançalar inşa edilirdi. Dəli-dolu dalğaların qoynunda Xanoğlan kimi igidlər xarüqə yaradırdı.
Həyatı
Xanoğlan Bayramov Neft daşlarında əmək fəaliyyətinə fəhləlikdən başlamışdı. O, sözün tam mənasında, dəniz şəhərini tikənlərdən idi. 30 ildən çox bir dövrdə öz çətin peşəsindən ayrılmamışdı. Bu sədaqət də onu pillə-pillə ucaltmışdı.
25 il "Möcüzələr adası"nda çalışmış neftçi-şair Zaməddin Ziyadoğlu Xanoğlan Bayramovun "Azərdənizneftinşaat" Trestinin 6 saylı Tikinti-Quraşdırma İdarəsinin rəisi olduğu vaxtları xatırlayır. Deyir ki, o illərdə Neft daşlarında inşaat işləri geniş vüsət almışdı. Gecəyə-gündüzə, yağışa-küləyə baxmadan iş davam edirdi. Xanoğlan Bayramov bu işlərə rəhbərlik etməklə yanaşı, bizimlə, tabeliyində çalışan insanlarla dostluq etməyi də bacarırdı. Bu yüksək insani keyfiyyət çətin dəniz şəraitində güclü amil idi.
Xanoğlan Bayramov 1958-ci ildə, hələ 25 yaşında ikən dövrünün yüksək mükafatına — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdü. Fəaliyyətinin müxtəlif illərində ona bir sıra rəhbər vəzifələr tapşırılmışdı. "Xəzərdəniztəmirtikinti" Trestinin müdiri, "Azərdənizneftinşaat" Trestinin müdirinin müavini vəzifələrində çalışmışdı. Ancaq nə vəzifə dəyişdirirdi onu, nə şan-şöhrət. Həmişə sadə, zəhmətkeş, insansevər olaraq qalırdı. Amma işə gecikənlər, intizamı pozanlar gözünə görünməsə, yaxşı idi. Onda Xanoğlan Bayramovun sərt üzü özünü göstərirdi… Ən yaxşı tərbiyə üsulu isə şəxsi nümunə idi.
O nümunəni unutmayan, Xanoğlan Bayramovu özünün ustadı hesab edən yetirmələri bu gün də neft sənayemizdə "külüng vururlar". Bu sırada onun doğmaları, övladları da dayanır Oktay ve Füzuli.
Avstraliya
Avstraliya və ya rəsmi adı ilə Avstraliya İttifaqı, oxunuş , (, "Cənub") — Cənub yarımkürəsidə yerləşib Avstraliya materikini, Tasmaniya adasını, Hind və Sakit okeanlarında yerləşən bir neçə adanı əhatə edən, Millətlər Birliyinin üzvü olan dövlət. Sahəsinə görə Okeaniyada birinci, dünyada altıncı yerdədir. Avstraliya İttifaqından şimalda Şərqi Timor, İndoneziya, Papua-Yeni Qvineya, şimal-şərqdə Vanuatu, Yeni Kaledoniya, Solomon adaları, cənub-şərqdə Yeni Zelandiya yerləşir. Əhalisinin sayı 25 milyona çatır ki, onun da əksər hissəsi ölkənin yüksək urbanizasiya səviyyəsi ilə seçilən şərq sahillərində yerləşir. Paytaxtı Kanberra, ən böyük şəhəri isə Sidneydir. Ölkənin digər mühüm metropolis ərazilərinə Melburn, Brisben, Pert və Adelayda daxildir ki, bu şəhərlərin də hər birinin əhalisinin sayı 1 milyon nəfərdən çoxdur. Avstraliya təbii sərvətləri ilə məşhurdur. Beləki dünyanın bir çox ölkələri Avstraliyadan dəmir filizləri, eləcədə Uran filizi alırlar. Avstraliyada böyük qızıl mədənləri var. Buradan hər gün küllü miqdarda qızıl alınır.
İnsanlar tərəfindən məskunlaşmış ən düzənlik və ən quru qitə olan Avstraliyanın sahəsi 7,617,930 kvadrat kilometrdir. Ərazinin olduqca böyük olması səbəbilə ölkədə müxtəlif relyef formalarına rast gəlmək mümkündür. Belə ki, Avstraliyanın mərkəzi hissəsi səhra larla, şimal-şərq hissəsi tropik meşələrlə, cənub-şərq hissəsi isə dağ  larla əhatə olunmuşdur. Buna baxmayaraq, əhali sıxlığı hər kvadrat kilometrə 2.8 nəfər düşür ki, bu da dünyada ən aşağı göstəricilərdən biri hesab olunur. Avstraliya dağ-mədən sənayesi, telekommunikasiya, bankçılıq və emaledici sənaye sahələrindən yüksək gəlir əldə edir. Avstraliya aborigenlərinin qaya üzərində çəkdiyi rəsmlər isə dünyanın ən qədim və ən zəngin incəsənət nümunələrindən hesab edilir.
Dünyada nominal ÜDM-nin həcminə görə 13-cü, alıcılıq qabiliyyəti pariteti göstəricisinə görə 19-cu yerdə qərarlaşan Avstraliya yüksək inkişaf etmiş ölkədir. Adambaşına düşən gəlirin səviyyəsinə görə dünya ölkələri arasında 10-cu yeri tutan bu ölkənin çox böyük gəliri var.Regional güc hesab olunan Avstraliya hərbi xərclərin həcminə görə 13-cü yerdədir. Ölkə əhalisinin 26%-ni immiqrantlar təşkil edir ki, bu da dünya ölkələri arasında 9-cu ən yüksək göstəricidir. Həyat keyfiyyəti, tibb, təhsil, iqtisadi və mülki azadlıqlar, həmçinin siyasi hüquqların yüksək səviyyədə təmin olunması nəticəsində Avstraliya hazırda qlobal insan inkişafı indeksinə görə ikinci yerdədir. Avstraliya hal-hazırda BMT, G20, Millətlər Birliyi, ANZYUS, İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı, Dünya Ticarət Təşkilatı, Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlığı, Sakit Okean adaları forumu və Cənub-Şərqi Asiya Ölkələri Assosiasiyası kimi təşkilatların üzvüdür.
Etimologiya
Avstraliya adı latıncada "cənubdan cənuba aid olan" mənasını verən Australis sözündən törəmişdir. Roma sivilizasiyası zamanına aid cənubdakı bilinməyən bir ölkə mənası (terra australis incognita) bənzər bir yerin, orta əsrlər coğrafiyasında da alov tapıldığını göstərir, ancaq bu məlumatlar hər hansı bilinən bir qitə məlumatı ehtiva etməməkdədir. Latıncadakı Terra Australis Incognita termini Cənubdakı (Australis) Bilinməyən (Incognita) Torpaq parçası (Terra) mənasını verməkdədir. 14 may 1606-cı ildə, Vanuatuya ayaq basan Pedro Fernandes de Queiros,Cənub yarımkürəsindəki bütün quru mülkiyyətinin İspaniya Krallığına aid olduğunu iddia etmiş və qitəni Austrialía deş Espíritu Santo şəklində adlandırmışdır. Flamand dilində Australische sözü də, Bataviadakı flamandlar tərəfindən, 1638-ci ildən əvvəl, cənubda kəşf edilmiş yeni yerləri adlandırmaq üçün istifadə edilirdi. "Australia" sözünün ingilis dilində ilk istifadəsi isə 1692-ci ildə Qabriel de Foyininin yazdığı Les Aventures də Jacques Sadeur rəqs la Découverte et le Voyage de la Terre Australe adlı fransızca romanının, 1693-cü ildəki tərcüməsində görülmüşdür. Daha sonralar, 1765-ci ildə, Aleksandr Dalrimpl bu sözü, Luis Vaes de Torresin 1606-cı ildə Papua Yeni Qvineyanın cənub sahillərinə etdiyi səyahətini təsvir etdiyi kitabını ingiliscəyə çevirərkən istifadə etmişdir. Dalrimpl ayrıca Avstraliya sözünü, An Historical Collection of Voyages and Discoveries en the South Pacific Ocean (1771) adlı əsərində bütün Okeaniya bölgəsini təyin etmək üçün istifadə etmişdir.
XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə Huland-Cədid (حولاند جديد) adlandırılmışdır.
Tarix
thumb|left|Aborigenlərin 3.000 il yaşı olan qayaüstü rəsmləri. Kakadu milli parkı. Avstraliyadakı ilk insan məskunlaşmalarının 42.000 ilə 48.000 il əvvəl ortaya çıxdığı təxmin edilməkdədir. İlk Avstraliyalılar günümüzdəki Avstraliya yerli xalqı olan Aborigenlərin atalarıdır. Quru əlaqələri və ya qısa məsafəli suları keçərək Cənub-şərqi Asiyadan, əraziyə yerləşmişlər. Bu insanların çoxu təbiət insanı idi.
Adada yaşayan digər bir yerli xalq olan Torres Streyt Yerliləri etnik olaraq Malayziya mənşəlidir. Bu insanlar Torres Streit Adaları və Kvinsləndin şimal ucqarlarındakı müxtəlif bölgələrdə yaşayırdılar. Mədəni vərdişləri Aborigenlərdən diqqətə çarpacaq qədər fərqlidir.
Avstraliya qitəsini rəsmi qeydlərə görə kəşf edən ilk Avropalı, Hollandiyalı səyyah Villem Canszundur. Canszun Keyp York yarımadasını 1606-cı ildə tədqiq edib. 17-ci əsr boyunca, Hollandiyalılar bütün qərb və şimal sahil xəttinin xəritəsini çıxarmış və buraları Nyu Holland olaraq adlandırmışdılar. Ancaq hər hansı bir yaşayış yeri qurma səyi göstərməmişdilər. 1770-ci ildə Ceyms Kuk, Avstraliyanın şərq sahillərinə səfər etmiş, bölgənin xəritəsini çıxarmış, Yeni Cənubi Uels olaraq adlandırdığı bölgəni Britanya torpaqlarına qatdığını elan etmişdir. Səfərlər nəticəsi edilən kəşflər, qitənin istismarı üçün, sürətlə məhkumların və məhbusların işçi olaraq işlədildiyi koloniyaların qurulmasını təmin etmişdir.
Britanya Dənizaşırı Koloniyaları qitədə ilk dəfə Yeni Cənubi Uels koloniyası ilə, 26 yanvar 1788-ci ildə Kapitan Artur Fillip tərəfindən Port Ceksonda bir yaşayış yeri yaradılması ilə başlamışdır. Bu tarix daha sonra Avstraliyanın milli günü elan edilmişdir (Australia Day). İndiki vaxtda Tasmaniya olaraq bilinən, Van Diemen's Landa məskunlaşma 1803-cü ildə başlamışdır. Birləşmiş Krallıq, 1829-cu ildə Avstraliyanın qərb hissəsini idarə altında saxlamaqda idi. Yeni Cənubi Uelsin müxtəlif hissələrində yeni və ayrı koloniyalar yaradıldı; Cənubi Avstraliya (1836), Viktoriya (1851) və Kvinslənd (1859). Şimal Əraziləri, Cənubi Avstraliya əyalətinin bir parçası olaraq 1863də quruldu. Cənubi Avstraliya, bir sərbəst əyalət olaraq qurulmuş və heç bir zaman digər koloniyalarda olduğu kimi məhkum və məhbusların işlədildiyi bir cəzası koloniya olmamışdır. Günahkarların gətirilməsi 1840 və 1864 illəri arasında fasilələrlə davam etdirilmişdir.
Avstraliyanın kəşfi
thumb|left|250px|Avstraliyanın avropalı səyyahlar tərəfindən tədqiqi Bir çox müəlliflər Avropalıların Avstraliyaya hələ 16-cı əsrdə ziyarət etdiyini sübut etməyə çalışmışlar. Məsələn, Makintayr Kennat və başqaları Portuqallar gizli şəkildə XVI əsrin 20-ci illərində Avstraliyanı kəşf etmişdilər .Onların tərəfindən sübut kimi Depin xəritələrində "Jav-Lya-Qrand" yazısının olması verilir.Buna baxmayaraq Depin xəritələri o dövrdə məlum olan coğrafi biliklərin tamamlanmamış vəziyyətini əks etdirir .Baxmayaraq ki avropalıların Avstraliyanı hələ 17-ci əsrdən əvvəl ziyarət etməsi haqqında fərziyyələr böyük maraq cəlb edir, bu fərziyyələr bir qayda olaraq mübahisəli hesab edilir.
Avstraliyanın kəşfi 1606-cı ildə baş verib. İlk dəfə olaraq Villem Yanson Duyfken gəmisində Avstraliya sahillərinə yan aldı .O, bu ərazini Yeni Hollandiya adlandırdı və ərazinin Hollandiyanın malikənəsi olduğunu bəyan etdi. Həmin il başda Pedro fernandos Kiros olmaqla ispan ekspedisiya heyəti Yeni Hibrid adalarına ayaq basdılar və buranın cənub qitəsi olduğunu nəzərə alaraq ərazinin adını Müqəddəs ruhun cənub torpağı olaraq adlandırdılar.
1642-ci ildə hollandiyalı Abel Tasman əraziyə ekspedisiya etmişdir. Bu ekspedisiya gedişatında gələcəkdə Tasmaniya adlandırılacaq torpağı və Yeni Zelandiyanı kəşf etdi. Bu hadisə Avstraliyanın tədqiqində böyük təkan oldu. O, 1644-cü ildə ikinci ekspedisiya zamanı Avstraliyanın şərq sahilindən keçərək Yeni Qvineyanın cənub sahilinə çatmışdır. O, Yeni Qvineya və Avstraliya arasında yerləşən Torres keçidindən keçərək qərb istiqamətində gəmi ilə irəliləməyə davam edirdi. Son nəticədə onun əməyi nəticəsində xəritələrdə Avstraliyanın qərb sahili təsvir olundu. Avstraliyanın öyrənilməsində Ceyms Kukun xidmətləri də böyük olmuşdur.
Ərazi
Avstraliya altı ştatdan, iki materik ərazisindən və digər daha kiçik ərazilərdən təşkil olunmuşdur. Ştatlar Viktoriya (VIC), Qərbi Avstraliya (WA), Kvinslend (QLD), Yeni Cənubi Uels (NSW), Tasmaniya (TAS) və Cənubi Avstraliya (SA) hesab olunur. İki əsas materik ərazisi isə Şimal ərazisi (NT) və Avstraliyanın paytaxt ərazisidir (ACT). Ərazilərin statusu ştatların statusundan çox fərqlənmişdir. Fərq ondan ibarətdir ki, Avstraliyanın federal parlamenti ərazilərin parlamentinin bütün qərarlarını ləğv edə bilər. Lakin ştat parlamentlərinin qərarlarını Federal parlament yalnız Avstraliya kostitusiyasının 51-ci paraqrafında qeyd olunmuş hallarda ləğv edə bilər. Bütün digər məsələlər isə ştatın öz həvaləsində qalır — səhiyyə, təhsil, hüquq-intizam, nəqliyyat, yollar və daxili idarəçilik.
Hər bir ştat və materik ərazisi öz qanunverici orqanına malikdir: Şimal ərazisində, Avstraliyanın paytaxt ərazisində və Kvinslenddə birpalatalı orqan, digər ştatlarda isə ikipalatalı. Aşağı palata Qanunverici assambleya, yuxarı palata isə Qanunverici məclis adlandırılır.
Avstraliya ittifaqı-Cənub yarımkürəsində yerləşən və sahəsi 7 692 024 kм² olan dövlətdir. Ərazisinə görə Rusiya, Kanada, Çin, ABŞ və Braziliyadan sonra 6-cı ən böyük ölkədir. Avstraliya, dünyanın ən kiçik qitəsidir.Yer planetinin quru hissəsinin 5%-ını tutur .Onun tərkibinə-Avstraliya materiki(Tasmaniya adası daxil olmaqla)sahəsi 7 659 861 km²(digər sahilyani adaların sahəsi 32 163 kм²-dir),Kokos adaları(Kilinq) 14 kм²lik sahəsiylə ,Milad adası-135 kм²lik sahəsiylə ,Aşmor və Kartye adaları-2 km²lik sahəsiylə ,Xerd və Makdonald adaları-370 kм²lik sahəsiylə ,Norfolk adası-35 km²-liq sahəsiylə ,Korall dənizinin adaları-3 kм²lik sahəsiylə və Avstraliyanın Antarktidadakı əraziləri-6,1 milyon kм²lik ərazisiylə daxildir. Avstraliyanın şimal və şərq sahillərini Sakit okeanın dənizləri yuyur: Arafur, Korall, Tasman, Timor dənizləri; qərb və cənub sahillərini isə Hind okeanı. Avstraliyanın yaxınlığında iri adalar olan Yeni Qvineya və Tasmaniya adaları yerləşir. Avstraliyanın şimal-şərq sahili boyu 2000 kilometr uzunluğunda dünyanın ən böyük korall rifi olan-Böyük sədd rifi uzanır.Avstraliya nəhəng bir dövlətdir hansı ki,qərbdən şərqə 4000 kilometr,şimaldan cənuba isə təxminən 3860 kilometr uzanır.Materikin kənar nöqtələri: şimalda-York burnu(10 °C. e.),cənubda-Sot-İst-Keyp burnu(39 °C. e.),qərbdə-Stip-Poynt burnu(114° ş. u.),şərqdə isə Bayron burnu(154° ş. u.).Avstraliyanın sahil xəttinin uzunluğu 59 736 km təşkil edir.
II Məsud (Qəznəvi hökmdarı)
Sultan II Məsud Qəznəvi — Qəznəvilərin başında çox az bir müddət qalmışdı. Kiçik yaşlı olduğuna görə yerinə əmisi keçdi.
Avstraliya
Təbiəti
thumb|174x174px|Koala|alt= Avstraliya ərazisinin əksər hissəsinin yarımsəhra və səhralardan ibarət olmasına baxmayaraq burada alp yaylalarından tropik cəngəlliklərə kimi müxtəlif landşaft növlərinə rast gəlinir. Qitənin qədim yaşı, hava şəraitinin müxtəlifliyi, uzun müddətli coğrafi izolyasiya səbəbi ilə Avstraliyanın təbiəti öz müxtəlifliyi ilə seçilir. Təxminən 12 min biocanlı növündən 9 mini endemikdir .Güllü bitkilərdən 85 %-i,məməlilərdən 84 %-i,quşlardan 45 %-i,sahilyani balıqlardan isə 89 %-i endemik növ sayılır. Avstraliyada olan ən çoxsaylı heyvan növləri:kisəlilər (kenquru,koala,vombatlar), yexidnalar, ördəkburunlar və digərləridir.Quşlardan isə əsasən kakadu,emu və kukabarralara rast gəlinir.Avstraliyada həmçinin dünyada ən çox zəhərli ilanlar olduğu yer sayılır .Avstraliyada çoxlu sayda olan dinqo vəhşi itləri isə avstroneziyalılar tərəfindən b.e. 3.000 il əvvəl materikə gətirilmişdir .Bir çox bitki və heyvan növləri aborigenlərin və avropalıların ərazidə məskunlaşmasından sonra məhv olunmuşdular. Ümumiyyətlə, yüksək və uzun olmayan yaylalar, cənub-şərqdə məhsuldar düzənliklər iştirak etməkdədir. Erozyonla ortaya çıxan əsl ana quru 3 milyard ildən daha yaşlıdır.
Təbii resursları
thumb|200px|left|Biq-Pit qızıl yatağı Ölkənin əsas təbii sərvətləri-mineral sərvətlərdir.Avstraliyanın təbii resurs potensialı ilə təminatı orta dünya göstəricisindən 20 dəfə yüksəkdir.Ölkə boksit ehtiyatlarının həcminə görə dünyada birinci yerdədir(dünya ehtiyatlarının 1/3-i və hasilatın 40 %-i),sirkoniy,uran ehtiyatlarının həcminə görə 1-ci yer(dünya ehtiyatlarının 1/3-i) və onun hasilatına görə 3-cü yerdədir(8.022 ton.2009-cu ildə.).Kömür ehtiyatlarına görə isə altıncı yerdədir. Həmçinin çoxlu sayda qızıl,almaz və marqans ehtiyatlarına malikdir.Ölkənin cənubunda və şimal-şərq,şimal-qərb sahillərinin şelf ərazisində az sayda neft və təbii qaz ehtiyatları yerləşir. İri hıcmdə polimetal ehtiyatları(sink,qurğuşun,mis) Yeni Cənubi Uels ştatının qərbindəki səhralıq ərazidə olan Broken-Hill yatağında cəmləşib.
Uran ehtiyatları materikin müxtəlif ərazilərində: şimalda(Arnemlend yarımadası)-Saut və İst-Alligeytor çaylarının yaxınlığında,Cənubi Avstraliya ştatında-from gölünün yaxınlığında, Kvinslənd ştatında-Meri-Katlin və ölkənin qərbində-Yillirri yatağı. thumb|180px|Avstraliyanın topoqrafik xəritəsi Qədim Qondvana materikinin bir hissəsi olan Avstraliya platforması digər materiklərdən çox uzaqda yerləşib. Avstraliyanın şərqində çox qədim, alçaq Böyük Suayrıcı dağ silsiləsi yerləşir. O,ayrı-ayrı massivlərdən ibarətdir və onlardan ən hündür Avstraliya Alpları massividir.Bu dağların cənub hissəsi nisbətən hündürdür. Avstraliyanın ən hündür zirvəsi Kostyuşko (2230 m) burada yerləşir. Qərbə getdikcə bu dağlar alçalaraq çökmə süxurlarla örtülü Mərkəzi Ovalığa(mərkəzi adlana da ,ancaq materialın şimalında yerləşir) keçir. Bu düzənliyin Eyr gölü rayonu okean səviyyəsindən -16 m aşağıdadır. Bu ərazi Avstraliyanın ən alçaq nöqtəsi hesab edilir.Murrey və Darlinq düzənlikləri eyniadlı çayların əmələ gətirdiyi çöküntülər nəticəsində yaranmışdır. . Avstraliya platformasının qərb hissəsi bir qədər qalxmaya məruz qalmışdır.Burada hündürlüyü 300–500 metr olan Qərbi Avstraliya yaylası yerləşir. Burada yayla, yüksəklik və denudasion düzənliklər geniş yer tutur. Platformanın qərb hissəsi heç vaxt dəniz altında qalmamışdır. Yaylanın səthi qədim dağların aşınması nəticəsində yaranan qalın qırıntı materialları ilə örtülmüşdür. Avstraliya yeganə materikdir ki, burada dağ buzlaqları və fəaliyyətdə olan vulkanlar yoxdur. Avstraliyada hündür dağların olmaması və buradakı dağların qar xəttindən aşağıda yerləşməsi nəticədə burada buzlaqlar yaranmır. Vulkanların olmamasına səbəb Avstraliyanın qədim platforma üzərində olmasıdır. Avstraliya, orta yüksəkliyinə görə, materiklər arasındaaxırıncı yerdədir (orta hündürlüyü 215 m)
Avstraliyanın kristallik süxurlardan ibarət olması nəticədə bura filiz faydalı qazıntıları ilə zəngindir. Dəmir, boksit, qızıl, uran və s. kimi filiz ehtiyatlarının olması sənayenin inkişafına əlverişli şərait yaradır. Həmçinin çökmə süxurların toplandığı ərazilərdə zəngin daş kömür ehtiyatları vardır. neft və qaz ehtiyatlarına da rast gəlinir.
İqlimi
thumb|180px|Avstraliyanın iqlim xəritəsi Materikin çox hissəsində tropik hava kütləsi və yüksək atmosfer təzyiqi qurşağı üstündür. Burada enən hava axınları, passatlar (xüsusi ilə şərq sahilinə təsir edir) və yağıntısız, aydın, buludsuz hava hakimdir. Avstraliyanın qərb hissəsinə müxtəlif hava kütlələri maneəsiz daxil olduğu halda Böyük Suayrıcı silsiləsi şərqdən gələn rütubətli okean hava axınlarının qarşısını kəsib, materikin daxilinə buraxmır. Nəticədə Avstraliyanın şərq sahillərinə yağıntı çox, mərkəzi və qərb hissələrinə isə az düşür. Avstraliyada aşağıdakı iqlim qurşaqları var:
Daxili suları
Avstraliya ərazisinin 60%-ni okeana axarı olmayan hövzə tutur. Ümumiyyətlə, materikdə böyük bolsulu çaylar yoxdur. Daxili səhra və yarımsəhralarda müvəqqəti axara malik olan çaylar var. Belə çaylar krik adlanır. Materikin ən böyük və nisbətən bolsulu çayı Murrey (3750 km) və onun qolu Darlinq hesab olunur. Çayların qidalanmasında yağış və yeraltı sular əsas rol oynayır. Yağıntılı dövrdə çaylar daşır. Quraq dövrdə çayın səviyyəsi xeyli aşağı düşür. Çayların suyundan suvarma üçün geniş istifadə olunur. Avstraliyada çoxlu göl var lakin onlar duzlu və axarsız göllərdir. Materikin ən böyük gölü qumlu ərazidə yerləşən Eyr gölü`dür. Onun sahəsi yağıntıların düşməsindən asılı olaraq dəyişir. Avstraliyada səth axarı və çaylar az olsa da, burada ərazinin 1/3 hissəsini tutan Böyük hövzədə artezian sularının böyük ehtiyatı vardır. Böyük artezian hövzəsi materikin mərkəzi hissəsində yerləşir. Şirin su layları 20 m-dən 2000 m-ə qədər dərinlikdə yerləşir və çox böyük ərazidə əhalinin, sənaye kənd təsərrüfatı müəssisələrinin yeganə su mənbəyi hesab olunur.
Əhali
thumb|294x294px|[[Sidney şəhəri.|alt=]] Avstraliya əhalisi 21 milyon nəfərdən artıqdır. Əhalinin təxminən 60% paytaxt şəhərləri olan Sidney, Melburn, Brisben, Pert və Adelaida ətrafında yaşayır.
İndiki Avstraliya əhalisinin əksəriyəti XIX və XX əsrlərdə əsasən İngiltərə, Şotlandiya və İrlandiyadan əraziyə gələn gəlmələrin törəmələridirlər.
XVIII əsrin axırlarına gədər Avstraliyanın əsas əhalisi aborigenlər, Torres boğazı adalarında yaşayan yerli əhali və Tasmaniya aborigenləri idi. Bu üç etnik qrup arasında mədəni və hətta xarici fərqlər mövcuddur. Avstraliyanın məskunlaşdırılması 1788-ci ildə Avstraliyanın şərq sahilinə Böyük Britaniyadan olan ilk sürgün edilmiş insanların gəmisinin sahilə yan alması və ilk ingilis yaşayış məntəqəsinin Port-Ceksonun(gələcəkdə Sidney) yaradılmasıyla başlanmışdır. İngiltərədən könüllü immiqrasiya isə yalnız 1820-ci illərdə qoyunçuluq təsərrüfatı sürətlə inkişaf etməyə başlayanda geniş vüsət aldı. Avstraliyada qızıl ehtiyatlarının kəşf olunmasından sonra İngiltərədən və digər ölkələrdən əraziyə çoxlu sayda immiqrant kütlələri axın etdi. 10 il ərzində(1851–61)-Avstraliya əhalisinin sayı təxminən 3 dəfə artdı və 1 milyon nəfəri keçdi. 1839–1900 illər arası Avstraliyada 18 min nəfərdən çox alman məskunlaşmışdır, artıq 1890-cı ildə almanlar ərazidə əhali sayına görə ikinci böyük etnik qrup hesab olunurdular. Onların arasında təzyiqdə olan lüteranlar, iqtisadi və siyasi mühacirlər-məsələn,hansılarki Almaniyanı 1848-ci il inqilabından sonra tərk etmişdirlər. 1900-cü ildə Avstraliya kaloniyaları federasiya adı altında birləşdilər.Avstraliya millətinin konsolidasiyası XX əsrin ilk onilliklərində sürətləndi haçan ki, Avstraliyanın ümümmilli iqtisadiyyatı təmamilə möhkəmləndi.
İkinci dünya müharibəsindən sonraki dövrdə Avstraliya əhalisinin sayı 2 dəfə artdı.Buna immiqrasiya prossesinin stimullaşdırılması proqramının həyata keçirilməsi nəticəsində nail olundu. 2001-ci ildə Avstraliya əhalisinin 27,4%-i xaricdə doğulan insanlar təşkil edirdi. Onların arasında ən böyük etnik qruplar-britaniyalı, irlandlar, yeni zelandiyalı, italyanlar, yunanlar, niderlandlılar, almanlar, yuqoslaviyalılar, vyetnamlılar və çinlilər idi.
Sosial vəziyyət
İşsizliyin səviyyəsi 2004-cü ildə 5,1%, 1999-cu ildə 7,5% olmuşdur. 2005-ci ilin yanvar ayından oktyabr ayına kimi işsizliyin səviyyəsi 5,1% olmuşdur.Avstraliyanın müasir tarixində işsizlik səviyyəsinin zirvə nöqtəsi 1992-ci ilin dekabr ayında müşaşidə edilmişdir 10,7% və o vaxtdan bəri durmadan aşağı düşür. 2003-cü ilin iyun ayında işsizliyin səviyyəsi 6,1%, 2004-cü ilin iyun ayında 5,6% olmuş, ümumildikdə 2004-cü ildə 5,1% səviyyəsinə düşmüş və indiyə kimi də həmin səviyyədə qorunur. Əhalinin əmək qabiliyyətli hissəsinin sayı 10,35 milyon nəfərdən azca çoxdur. Məşğul əhalinin 70%-i xidmət sektorunda, 26,4%-i sənayedə, 3,6%-i isə kənd təsər rüfatında çalışır. Gəlirlərin orta səviyyəsi (ölkənin bütün əhalisinə görə hesabladıqda) həftədə təxminən 470 dollar təşkil edir. Ən aşağı gəlir səviyyəsi 250 dollar, ən yüksək gəlir səviyyəsi isə 900 dollardır. Vergilər ödənənə qədər Avstraliyanın işləyən vətəndaşlarının əmək haqlarının orta səviyyəsi bir qədər yüksəkdir – ölkə üzrə orta hesabla illik 53 min Avstraliya dolları (38,95 min ABŞ dolları) və ya aylıq 3245 dollar. Ən yüksək maaşlardan biri dağ-mədən sənayesindədir – ayda təxminən 5000 dollar. Nominal əməkhaqqı ildə orta hesabla 5% artır, real (inflyasiya nəzərə alınmaqla) əməkhaqqı isə ildə təxminən 2–2,4% artır. Əhalinin artım sürəti ildə 1–1,1% təşkil edir və bunun əsasını immiqrasiya təşkil edir. Ölkədə 15 yaşına kimi icbari təşsil qaydası mövcuddur (Tasmaniya ştatında 16 yaşına kimi). Ölkədə ümumi savadlılıq səviyyəsi təxminən 85%-dir. Şəyatın orta uzunluğu kişilər üçün 78 il, qadınlar üçünsə 83 ildir. Sosial təbəqələşmə, yaxud varlılarla kasıblar arasındakı fərq dünya üzrə qəbul olunmuş orta səviyyədən nisbətən çoxdur. Ən aztəminatlı əhalinin 10%-nin payına ölkə üzrə bütün xərclərin 2%-i düşür. Ən varlı əşalinin 10%-nin payına isə bütün xərclərin 25,4%-i düşür. Başqa sözlə, varlı avstraliyalılar kasıb həmvətənlərindən təxminən 12 dəfə yaxşı yaşayırlar.
Təhsil
thumb|250px|İqlxokda ilk dərəcəli məktəb.Viktoriya ştatı Avstraliyada təhsil ili Şimal yarımkürədən fərqli olaraq Fevralda başlayır. Fevral ayında başlayıb Dekabr ayına kimi davam edən təhsil ilində bir çox kurs üçün son müraciət tarixləri Oktyabr ayındadır. Bəzi universitet və peşə məktəbləri bundan başqa semestrarasında da tələbə qəbul edirlər. Avstraliyada təhsil sistemi beş hissədən ibarətdir:
Avstraliyada ali təhsil
Avstraliyada 40 universitet və 350 kollec vardır. Orada avstraliyalılardan başqa 300 min də xarici tələbə təhsil alır. Avstraliya diplomları bütün dünyada tanınırlar.
Ölkə ali təhsil sistemi Britaniya təhsil sistemi üzərində qurulub və ona yüksək təhsil keyfiyyəti, tələbələrin müstəqilliyi və elmi tədqiqatlara yönəlilik xarakterikdir. Avstraliyada elmi tədqiqatlara hər il böyük məbləğdə dövlət vəsaiti ayrılır. Bir çox Avstraliya alimi Nobel mükafatına layiq görülmüşlər.
Ölkədən kənarda fəaliyyət göstərən ali məktəblər Dövlət təhsil, elm və tədris departamentinin nəzarəti altında fəaliyyət göstərir.
İdman
thumb|left|çimərlik kriketi [[Pert şəhərində.]] Avstraliyada komanda idman növləri və su idmanı növləri əhali arasında xüsusi məşhurdur.Hökumət bu sferanın inkişafına külli miqdarda vəsait xərcləyir,həmçinin ölkənin iqtisadi vəziyyəti və iqlimi bu sferanın kütləviləşməsinə səbəb olur.Avstraliya komandaları olimpiya oyunlarında,birliy çempionatlarında və digər beynəlxalq yarışmalarda çıxış edir. İdman ölkənin həyatında o qədər vacib rol oynayır ki, onu hətta "milli din" adlandırıllar. Ən məşhur idman növləri-avstraliya futbolu,at qaçışları,motor idman növləri,reqbiliq,kriket,reqbi-yunion və futboldur. 2006–2007-ci illərdə keçirilmiş sorğunun nəticələrinə əsasən Avstraliyanın ən böyük şəhərlərində yetkin əhali üçün ən çox maraqlandıran idman növləri kriket,üzgüçülük,tennis,avstraliya futbolu,futbol və reqbilik müəyyən olunmuşdur. Əhalinin özü isə daha çox aerobika,üzgüçülük,qolf,tennis,futbol və ya avstraliya futbolu ilə məşğul olurlar. Qadınlar arasında isə netbol oyunu daha çox məşhurdur.Mili idman növü isə de-fakto kriket oldu.