cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Həmcins üzvlər
Həmcins mübtədalar
Həmcins mübtədalar ikiüzvlü və çoxüzvlü olur, onlar həm intonasiya əlaqəsi, həm tabesizlik bağlayıcıları, həm də intonasiya və tabesizlik bağlayıcıları ilə birgə işlənir. Həmcins mübtədalarda bəzən semantik fərqlərə görə, ardıcıllıq qorunur: a) subyektlərin ictimai vəzifəsi görə; b) hərəkətin icrası və ya əlamətin meydana çıxmasında subyektlərin vəzifəsinə görə; c) hərəkətin icrası və ya əlamətin meydana çıxmasında subyektlərin tədriciliyinə görə; ç) əşyaların keyfiyyətinə, həcminə görə, əşyaların mənasına görə; ə) hərəkətin mənasına görə; f) həmcins mübtədalardan başqa, sairə, özgə, qeyri və sair əvəzliklərlə ifadə olunanı və yaxud da bu əvəzliklərdən ibarət təyini olanı ən axırda gəlir; d) subyektlərin öz aralarında eyni münasibətdə olduqda, onlardan bu və ya digərini ayırmağa ehtiyac olmur və həmcins mübtədalar adi qaydada sıralanaraq düzülür və s.
Həmcins xəbərlər
Həmcins xəbərlər digər həmcins üzvlər kimi tabesizlik bağlayıcıları, intonasiya, tabesizlik bağlayıcıları və intonasiya ilə bağlanır. Həmcins xəbərlər ifadə vasitəsinə görə iki qrupa bölünür – həmcins ismi xəbərlər, həmcins feili xəbərlər. Bəzən ola bilər ki, bir cümlədə ismi xəbər və feili xəbər ilə həmcinslik yaransın. Həmcins feili xəbərlər cümlədə zamana, şəxsə, kəmiyyətə görə adətən uzlaşır, lakin bəzən pozulduğu hallar da olur. Cümlədə həmcins feili xəbərlərin sıralanmasına da semantik cəhətdən aşağıdakılar göstərilir: a) subyektin hərəkətinin həcminə görə; b) hərəkətlərin icrasındakı zamana görə; c) səbəb və nəticəyə görə; ç) səbəb və məqsədə görə; d) hərəkətin mühümlüyünə görə; həmcins ismi xəbərlərin semantik sıralanmasına bunlar aid edilir: a) subyektə və ya əşyaya aid keyfiyyətin dərəcəsinə görə; b) subyektə və ya əşyaya aid əlamətin dərəcəsinə görə; c) subyektə və ya əşyaya aid əlamətin hüququ dərəcəsinə görə; ç) subyektə və ya əşyaya aid əlamətin əhatə dərəcəsinə görə.
Həmcins tamamlıqlar
Eyni halda işlədilərək, bir və ya bir neçə xəbəri eyni cəhətdən tamamlayan sözlərə həmcins tamamlıqlar deyilir. Həmcins tamamlıqlar ən çox isim və ya əvəzliklə, bəzən də substantivləşən nitq hissələri, təyini söz birləşmələri, məsdər və ya feli sifət tərkibləri ilə ifadə olunur. Həmcins tamamlıqlar də digər həmcins üzvlər kimi tabesizlik bağlayıcıları, intonasiya, tabesizlik bağlayıcıları və intonasiya ilə bağlanır. Həmcins tamamlıqlar ifadə vasitəsinə görə iki qrupa bölünür – həmcins vasitəsiz tamamlıqlar, həmcins vasitəli tamamlıqlar. Həmcins vasitəsiz tamamlıqlar hərəkətlə bilavasitə müstəqim bağlı olub, hərəkətin icrası nəticəsində yaranan və yaxud dəyişikliyə uğrayan və ya həmin hərəkətin təsirinə məruz qalan obyekti ifadə edir. Belə tamamlıqlar ismin müəyyən və qeyri-müəyyən təsirlik halı ilə ifadə olunur. Həmcins vasitəli tamamlıqlar ən çox məkani halda olan sözlərlə ifadə olunur.
Həmcins təyinlər
Həmcins təyinlər – təyin etdiyi sözlə eyni münasibətdə olur. Həmcins təyinlər bir-birinə tabesizlik əlaqəsi, tabesizlik bağlayıcıları, sadalama intonasiyası ilə və ya birləşdirici fasilə ilə bağlanır. Həmcins təyinlər təyin olunanı müxtəlif cəhətlərdən izah edərkən bu tərəflər öz adlarında sinonim və ya antonim münasibətində olur. Həmcins təyinlər sifət, say, əvəzlik, feili sifət və atrubutivləşən digər nitq hissələri ilə ifadə oluna bilir. Bəzən olur ki, cümlədə bir-birini izah edən təyinlər işlənir. Bunlar həmcins deyil, qeyri-həmcins təyinlər adlanır.
Həmcins zərfliklər
Həmcins zərfliklər – eyni məna bağlılığı ilə cümlənin eyni üzvünə aid olan üzvlərə həmcins zərfliklər deyilir. Həmcins zərfliklər bir-birinə tabesizlik əlaqəsi, tabesizlik bağlayıcıları, sadalama intonasiyası ilə və ya birləşdirici fasilə ilə bağlanır Həmcins zərfliklər, adətən, eyni forma ilə ifadə edilir. Həmcins zərfliklər zərf, feli bağlama, məsdər, ismin məkani hallarında olan sözlərlə ifadə olunur. Zərfliyin müxtəlif məna növləri olduğu kimi, həmcins zərfliklərin də növləri var: həmcins tərzi-hərəkət zərflikləri, həmcins yer zərflikləri, həmcins zaman zərflikləri, həmcins kəmiyyət zərflikləri, həmcins səbəb zərflikləri, həmcins məqsəd zərflikləri. Qeyd etmək lazımdır ki, bəzən cümlədə zərfliyin bir neçə məna növü işlənir ki, həmin cümlələr həmcins üzvlü hesab edilmir. Həmcins zərfliklərin ən çox işlənən növləri həmcins tərzi-hərəkət zərflikləri, həmcins yer zərflikləri, həmcins zaman zərflikləridir.
Xitablar da həmcins ola bilir.
Bəzən həmcins üzvlərdə morfoloji meyarla, sintaktik meyarı dəyişik salırlar. Cümlənin həmcins üzvləri öz leksik tərkiblərindən və hər hansı bir nitq hissəsinə olan morfoloji münasibətindən deyil, sintaktik vəzifələrindəki eynilikdən asılıdır. Buna görə də həmcins üzvlər cümlədə bəzən ayrı-ayrı nitq hissələri və söz birləşmələri ilə (bəzən müxtəlif şəkildə) ifadə olunub, başqa-başqa leksik suallara cavab olur.
Həmcins üzvlərdə ümumiləşdirici söz
Həmcins üzvlərin hamısına aid olan və onları ümumiləşdirən cümlə üzvü ümumiləşdirici söz adlanır. Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən əvvəl gələrsə, ondan sonra iki nöqtə qoyulur. Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən sonra gələrsə, ondan əvvəl tire (–) işarəsi qoyulur. Akademiyanın nəşrində ümumiləşdirici sözlərin ifadə vasitəsinə görə aşağıdakı formaları göstərilir: toplu sözlərlə; hamısı təyini əvəzliyi ilə; tərkibində mücərrəd mənalı şey ismi olan birləşmələrlə. Toplu isimlərlə ifadə edilmiş ümumiləşdirici söz əvvəl, əvəzliklərlə ifadə edilmiş ümumiləşdirici söz isə həmcins üzvlərdən sonra gəlir.
Həmcins üzvlərdə ixtisarlar
Sonuncusu saxlanılmaqla, həmcins üzvlərdə təkrar olunan bəzi sözdəyişdirici şəkilçilər və hissəciklər ixtisar oluna bilir. Əsasən hal və cəm şəkilçiləri, xəbərdə şəxs şəkilçiləri, idi, imiş hissəcikləri, ilə qoşması ixtisar olunur. Sonuncusu saxlanmaqla, həmcins mübtədaların cəm şəkilçisi ixtisar oluna bilir; sonuncusu saxlanmaqla, həmcins tamamlıqların hal şəkilçisi ixtisar oluna bilər; sonuncusu saxlanmaqla, həmcins xəbərlərdə şəxs şəkilçiləri ixtisar oluna bilir; həmcins xəbərlər tək olarsa, idi, imiş hissəcikləri, cəm olarsa, hissəcik və cəm şəkilçisi ixtisar edilir; sonuncusu saxlanmaqla, həmcins üzvlərdən sonra gələn ilə (-la, -lə) qoşması ixtisar edilir.
Qarşılaşdırma bağlayıcıları: amma, ancaq, fəqət, lakin. Qarşılaşdırma bağlayıcıları ilə əlaqələnən həmcins üzvlər adətən ikiüzvlü olur. Bu bağlayıcıların əlaqələndirdiyi anlayışlar arasında ziddiyyətli, fərqləndirici, güzəştli, müqayisəli qarşılaşdırma mənalarından biri olur. Qarşılaşdırma mənası həmcins üzvlər arasında yox, deyil sözlərinin köməyi ilə də yaranır.
3. Bölüşdürmə bağlayıcıları: ya...ya da...ya da ki, və ya, yaxud, yaxud da; gah...gah da...gah da ki və s. Bu bağlayıcılar müxtəlif iş, hərəkət və hadisələrin növbə ilə bir-birini əvəz etdiyini, yaxud güman edilən bir neçə iş və hadisədən birinin mümkünlüyünü təxmin etməyə imkan verir. Təkrar olunana bağlayıcılar ya...ya, gah...gah şəklində işləndikdə həmcins üzvlərin açıq sırası yaranmış olur. Həmin bağlayıcılardan sonuncusuna da, ki ədatlarını əlavə etdikdə qapalı sıra yaranır.
NGC 7342
NGC 7342, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Torpaq. Dəniz. Od. Səma (film, 1967)
Məzmun
Film 4 novella-mahnıdan ibarətdir: torpaq, dəniz, od, səma. Novellaların adları rəmzi məna kəsb etdiyi kimi, filmdəki kiçik kənddə bir-birinin davamı olan və bir-birini əvəz edən 4 nəslin də müxtəlif dövrlərlə əlaqədar talelərinin rəmzi mənası vardır.
RBMK
RBMK (, РБМК; — yüksək güclü kanal tipli reaktor) Sovet İttifaqı tərəfindən hazırlanmış və qurulmuş qrafit moderasiya edilmiş nüvə reaktoru sinfidir. Ad, qeyri-adi dizaynına aiddir, burada bütün nüvəni əhatə edən böyük bir polad təzyiq gəmisi əvəzinə, hər yanacaq yığımı, yanacağın ətrafında soyutma suyunun axmasına imkan verən fərdi 8 sm diametrli boruya ("kanal" adlanır) yerləşdirilmişdir.
Torpaq. Dəniz. Od. Səma (film, 1967)
Filmi səsləndirənlər
Ramiz Məlik — Murad (Fikrət Əliyev (rejissor)) (titrlərdə yoxdur)
RBMK
RBMK erkən nəsil II reaktorudur və hələ də geniş fəaliyyət göstərən ən qədim kommersiya reaktoru dizayndır. RBMK reaktor dizaynının bəzi aspektləri, məsələn, çürümə istiliyinin aktiv çıxarılması, müsbət boşluq əmsalı xüsusiyyətləri, idarəetmə çubuqlarının 4.5 m (14 ft 9 in) qrafit boşaldıcı ucları [3] və aşağı güc səviyyəsindəki qeyri-sabitlik 1986-cı il Çernobıl fəlakətinə, bir RBMK-nin buxar və hidrogen partlamasına, böyük bir yanğına və sonradan əriməsinə səbəb olan çox böyük bir reaktivlik ekskursiyası. Radioaktivlik Avropanın böyük bir hissəsi üzərində sərbəst buraxıldı. Fəlakət dünya miqyasında reaktorların tamamilə istismardan çıxarılmasına çağırdı. Bununla belə, Rusiyada güc üçün RBMK qurğularından hələ də çox etibar var. RBMK-1000 reaktorlarının dizaynındakı əksər qüsurlar Çernobıl qəzasından sonra düzəldilmiş və onlardan çox reaktor otuz ildən çoxdur ki, heç bir ciddi insident olmadan fəaliyyət göstərmişdir. [4] Çernobıl fəlakətindən sonra tikilən doqquz RBMK bloku ləğv edilsə də, Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında qalan üç RBMK blokunun sonuncusu 2000-ci ildə bağlandı, 2019-cu ildə yenə 10 RBMK reaktoru və üç kiçik EGP-6 qrafit moderasiya edildi Rusiyada işləyən işıq su reaktorları, [1] [5], hamısı bir sıra təhlükəsizlik yeniləmələri ilə yenidən işlənmişdir. 1986-dan sonra yalnız iki RBMK bloku işə salındı: İgnalina-2 və Smolensk-3. thumb|330x330px RBMK-1000 və RBMK-1500 reaktorları arasındakı yeganə fərq, RBMK-1500 az su ilə soyudulur (beləliklə suyun çoxu buxar halına gəlir) və daha az uran istifadə etməsidir. Bu tip və güc çıxışının yeganə reaktorları Ignalina Atom Elektrik Stansiyasındadır. RBMKP-2400, silindrik yerinə düzbucaqlıdır və yerində toplaşmaq üçün bir fabrikdə bölmələrdə düzəldilməsi nəzərdə tutulmuşdur. 2400 MW gücünə sahib olmaq üçün hazırlanmışdır. Bu güc çıxışı olan heç bir reaktor inşa edilməmişdir, ən güclü hal hazırda 2018-ci ildə olan 1750 MWe EPR.
Ümrə
Ümrə, Həcc mövsümü xaricində Kəbəni ziyarət edən müsəlmanlara aiddir. Ümrə ziyarət deməkdir. Fiqhi tərifi, həcc vaxtından asılı olmayaraq ehrama girərək Kəbəni təvaf, sə'y etmək və təraş olmaq deməkdir.
Quran və hədisdə ümrə sözü qeyd edilmişdir. Quranda: "Allah üçün həcc və ümrə edin" ifadəsi hədisdə: "İki ümrə arasındakı kiçik günahların kəffarəsidir" formasındadır. Ümrə Hənəfi və Maliki məzhəblərində sünnə, Şafi və Həmbəli məzhəblərində fərzdir. Həyatın istənilən vaxtında edilə bilər. Bir-birinin ardınca həcc və ümrə etmək tövsiyə olunur.
Hökmü,savabı
Hənəfi və Malikilərin əksəriyyətinə görə, ömürdə bir dəfə ümrə etmək müəkkəd sünnətdir.Bəzi hənəfilərə görə ümrə vitr namazı və qurban kəsmək kimi vacibdir.Şafii və Hənbəli məzhəblərində üstünlük verilən rəyə görə, ömürdə bir dəfə ümrə etmək fərzdir. Məkkə əhlinin mütəmadi olaraq etdikləri təvaf ümrənin ən mühüm hissəsi hesab olunduğu üçün bəzi hənbəlilər onlara ümrə etməyi vacib saymadılar.Əslində, “Ümrə, özündən əvvəlki ilə arasında olan günahlara kəffarədir”.
Vaxtı
Hənəfilərə görə Ərəfə günü və Qurban bayramının dörd günündə ümrə etmək məkruhdur.Əksəriyyət isə bu fikirdədir ki, ziyarətlə məşğul olmayan şəxs həcc günlərində ümrə edə bilər və kəffarəsiz həmişə caiz sayılır.Həcc edən şəxsin həcc ehramında olduğu müddətcə ümrə ehramını niyyət etməsi düzgün deyil.Ramazanda edilən ümrə digər vaxtlardan daha yaxşıdır.Hz. Həzrət Peyğəmbər (s) buyurmuşdur: “Ramazanda ümrə həccə bərabərdir”. Həcc aylarında Ümrə etmək Cahiliyyə dövründə çox pis bir davranış hesab edilərkən İslam dini bu anlayışı ləğv etdi.
Ümrənin həyata keçirilmə qaydaları
Ümrəçi ümrə etmək üçün əvvəlcə təyyarə ilə Ciddəyə getsə (Məkkəyə getmək üçün) Miqatdan ehramsız keçə bilmədiyi üçün təyyarədə və ya hətta doğulduğu şəhərdə ehrama girə bilər. (Ciddə Mikatın sərhədləri içərisindədir.) Ehram iki parçadan ibarət olub ağ dəsmaldan düzəldilmişdir və tikişsiz olur. Başın açıq, ayaqların çılpaq olması tələb edilir. Ehramla bərabərlik, qardaşlıq və ölülərə bənzərliyə diqqət çəkilir. Ehramla məşğul olduqda cinsi əlaqə, döyüşmək və söyüş söymək qadağandır. Ümrəçi ehrama girməmişdən əvvəl dırnaqlarını kəsir, dəstəmaz alır, üzünü qırxır, ayaqları çılpaq olur, çanta və kəmər daşıya bilər. Normal paltar, əlcək, corab və ayaqqabı qadınlar üçün caizdir.
İki rükət namazı ehramın sünnəsi kimi qılınır. Məkkəyə Təlbiyə, Təkbir və təhlillər ilə daxil olurlar.
Kəbəni ziyarət edərkən təkbir və təlbiyəylə içəri girirlər. Təlbiyə ucadan edilir. Hacerül Aswad civarından başlayaraq Kəbənin ətrafında yeddi dəfə dövrə vururlar. Bu dövrə zamanı iztiba və rəməl edilir. İztiba ridanın bir ucunu sağ qoltuq altından keçirib sol çiyin üstünə atmaqdır. Sağ çiyin və qol açılır. Rəməl, kişilərin qısa addımlarla qaçış kimi getmələri deməkdir.
Təvafdan sonra təvaf namazı qılınır. İki rükətdir. Ayrı bir vacib namazdır.
Ümrədəki Həccdə olduğu kimi Ərafat, Mina, Müzdəlifə, qudum və vida yoxdur. Əgər istəyərsə Məkkə və Mədinədəki müqəddəs yerləri ziyarət edir.
Ümrədə ziyarət üçün digər yerlər; Mədinədə Məhəmməd peyğəmbərin türbəsi, Quba məscidi, Cümə məscidi, Qibləteyn məscidi, Səba məscidi, Cənnət-ül Baqi qəbiristanlığı, Bulud məscidi, Uhud şəhidlərinin məzarı.
Məkkədə Məhəmmədin anadan olduğu ev, Cənnət-ül Mualla, Nur dağı, Sevr mağarası, Cin məscidi və Cəbəli Kubeys görməli yerlərdir.
Qadağanlar
Həcc və ümrədə qadağan olunmuş işlərə cinayət deyilir. Hər qadağanın cəzaları mövcuddur.
Cüveyriyə binti Haris
Cüveyriyə binti Haris (جويرية بنت الحارث; ) — İslam peyğəmbəri Məhəmmədin həyat yoldaşlarından biri, möminlərin anası.
Bioqrafiyası
Cüveyriyə binti Haris Bəni-Müstəlikənin rəisi əl-Harisin qızıdır. 626-cı ildə müsəlmanlar Müstəlik qəbiləsini məğlub edir, nəticədə Cüveyriyə əsir düşür. Onun atası Məhəmməd peyğəmbərin hüzuruna onun azadlığa buraxılması üçün dəvələri fidyə verməsinə məcbur olur. Cüveyriyə azad edildikdən sonra Məhəmməd peyğəmbər onun atası və tərəfdaşları ilə söhbət edir. Nəticədə onlar İslamı qəbul etdirlər. Bundan sonra Məhəmməd peyğəmbər Haris ibn Əbu Dirardan Cüveyriyəni istəyir. Bu evliliyin səbəblərindən biri də Məhəmməd peyğəmbərin Ərəbistan yarımadasında kifayət qədər nüfuz sahibi olan Bənu Müstəlik tayfası ilə yaxşı münasibət qurmaq istəyi olur. Nikah bağlandıqdan sonra müsəlmanlar 100-ə yaxın əsir Müstəliki ailəsini azad edir.
Cüveyriyyə fəzilətli və dindar bir qadın olur. O, 676-cı ildə Mədinədə vəfat etmişdir və Bəqi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
İsay Mişne
İsay Mişne (1895— 20 sentyabr 1918)- dövlət xadimi, 26 Bakı komissarından biri.
Həyatı
1917-ci ildə yaranan Bakı kommunasında hərbi-inqilab komitəsinin işçisi.
İsay Mişne 1918-ci ildə ingilislər tərəfindən güllələnib.
İynəçi (Bukan)
İynəçi — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 134 nəfər yaşayır (23 ailə).
Piter van der Aa
Piter van der Aa — holland naşir. Xarici bestsellerlərin və şəkilli cildlərin pirat nəşrlərini də yayımlasa da, o, daha çox xəritələr və atlaslar hazırlamaqla tanınır. Onun ən məşhur xəritələrindən bəziləri Afrika qitəsindən Mərakeş və Madaqaskar kimi yerləri detallandırırdı. Sonrakı əsərlərinin çoxu geniş ictimaiyyət üçün fransız və holland dillərində çap olunmuşdur.
Həyatı
Piter van der Aa 1969-cu ildə Leyden şəhərində, əslən Holşteyndən olan bir alman qravüraçının ailəsində adan olmuşdur. O, daha sonrakı illərdə üç qardaşı ilə birlikdə ailənin mətbəəsində işləməyə başlayır. Onun qardaşı Boudevin çapçı, digər qardaşı Hildebrand isə qravüraçısı idi.
Piter van der Aa, karyerasına 1683-cü ildə Leyden şəhərində, latındilli bir kommersiya naşiri olaraq tibb və elmlə əlaqəli klassik mətnləri nəşr edərək başlayır. O, irəlilədikcə çoxcildli əsərlər toplusunu tərtib edərək atlas və xəritələr nəşr etdirməyə başlayır. Onun Leydenin ən məşhur çapçısı olmaq arzusu 1715-ci ildə şəhərin və universitetin mətbəəsinin rəhbəri olandan sonra həqiqətə çevrilir. Piter van der Aa tərəfindən hazırlanan ən böyük kolleksiyalardan biri İtaliya və Siciliya tarixi ilə maraqlanır. Kolleksiyalarının bir çoxunun məsuliyyətini öz üzərinə götürsə də, onun Holland Şərqi və Qərbi Hindistan Səyahət Kolleksiyası kimi bəzi əsərləri başqalarının işində sadə təkmilləşdirmələr olduğu etiraf edilir.
Cez Alboro
Cez Alboro — ən azı 15 dilə tərcümə edilmiş və çoxsaylı mükafatlar almış uşaq şəkilli kitabların ingilis yazıçısı və illüstratorudur və çoxsaylı mükafatlar alıb.
Alboro, Londonun cənub-qərbində Temza üzərindəki Temza Kinqston şəhərində anadan olub. Məcburi məktəbdə oxuduqdan sonra Albro, Norviç İncəsənət Məktəbində bir dərəcə qazandı və burada ilk kitabını "Bun ilə rəqs et" kitabını nəşr etdi. Daha sonra "Dinləyici" nin Uels nəşrində çalışdı və burada Nöqtə təriflərini nəşr etdi. Bir illüstrator olmaq istedadı üçüncü tərəf bir nəşriyyat tərəfindən kəşf edildikdə, 1985-ci ildə nəşr olunan ilk uşaq kitabını, Çılpaq Ayını yazmaq təklifi aldı. O vaxtdan bəri Alboro sərbəst bir müəllif və illüstrator olaraq çalışdı. İndi Danimarkalı həyat yoldaşı ilə birlikdə Londonun Riçmond şəhərində yaşayır.
Tomas və dostları
Tomas və Dostları — Brit Olkroft tərəfindən yaradılmış Britaniya uşaq televiziya cizgi filmi.
Sorb əlifbası
Sorb əlifbası əsas Latın əlifbasına əsaslanır, lakin onu çex və polyak əlifbalarına bənzədən kəskin və hacek diakritiklərini ehtiva edir. Əlifba Sorb dillərində istifadə olunur, baxmayaraq ki, bəzi hərflər yalnız iki dildən birində (Yuxarı Sorb və Aşağı Sorb) var.
Əlifba cədvəli
Əvvəlki versiyada Aşağı Sorb əlifbasına palatallaşdırılmış samitləri təmsil etmək üçün b́, ḿ, ṕ və ẃ hərfləri daxil edilmişdir. İndi bunun əvəzinə bj, mj, pj və wj diqrafları istifadə olunur.
ch diqrafı əlifba sırası ilə h hərfindən sonra gəlir.
Ştumsdorf müqaviləsi
thumb|sağ|220px|Stuhmsdorf müqaviləsinin Kielce qalasında divar şəkili.
Stuhmsdorf (İsveçcə: Stilleståndet i Stuhmsdorf) və ya Sztumska Wieś (Polyakca: Rozejm w Sztumskiej Wsi) haqqında 12 sentyabr 1635-ci ildə Polşa-Litva İttifaqı ilə İsveç İmperiyası arasında Stuhmun (Sztum) cənubunda Krallıq Prussiyasında (indiki Sztumska Wieś, Polşa), Stuhmsdorf kəndində imzalanmış sülh müqaviləsi. Müqavilə 26 il yarımlıq müddətlik atəşkəs haqqındadır. Otuzillik müharibədə iştirakından zəifləyən İsveç, torpaq imtiyazları baxımından Reç Pospolitaya qarşı müsbət olan şərtləri qəbul etdi. Polşa kralı son on ildə Polşa-İsveç müharibələri nəticəsində itirilən bir çox ərazini geri qaytardı, lakin müqavilə İsveç və müttəfiqləri (Fransa krallığı, İngiltərə və Hollandiya Respublikası) üçün də faydalı oldu.
Sülh İsveçin 1655-ci ildə İsveçin Reç Pospolitanı tamamilə işğal etməsinə qədər davam etmişdir.
Tüklümeyvə ərik
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Vətəni Çindir. Təbii halda ABŞ-də, Əfqanıstanda, İranda, Orta Asiyada, cənubi Qafqazda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 6 m-ə çatan, qırmızımtıl zoğlara malik ağacdır. Yarpaqları yumurtavaridir, ayanın kənarları xırda mişar dişlidir, 6 sm uzunluqda saplağa malikdir. Çiçəkləri ağdır, aprel ayında çiçəkləyir. Meyvəsi çəyirdəkdir, meyvə yanlığının səthi çox kiçik tükcüklərlə örtülüdür, yumrudur, açıq-qırmızıdan bənövşəyiyə qədər müxtəlif rənglərdə olur, çəyirdəyi kələ-kötürdür, lətdən ayrılmır, iyulda yetişir. Bu növ adi əriyə nisbətən gec çiçəkləyir.
Ekologiyası
İşıqsevən, quraqlığa, soyuğa və göbələk xəstəliklərinə davamlı, istisevəndir.
Fitil (kinojurnal)
Fitil — yumoristik kinojurnal.
Tüklümeyvə ərik
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-da, Ordubad rayonunda yayılmışdır. Azərbaycanda bu növün qırmızıyanaq, ağ növrəstə, sarı Naxçıvan, və s. yarımnövləri becərilir. Belə güman edilir ki, bu növ əriklə alçanın təbii hibrididir, ona görə bəzən qaysı gavalı da adlanır. Abşeronda həyatyanı sahələrdə rast gəlinir.
Fitil (kinojurnal)
Haqqında
L.İ.Brejnev Bakı şəhərinə "Lenin" ordeni təqdim edərkən söylədiyi nitqində xalq təşəbbüsünün, mətbuatın, o cümlədən də "Fitil" satirik kinojurnalının tənqidi çıxışlarının nöqsanlara qarşı mübarizədə mühüm rol oynadığını göstərmişdir.
Tüklümeyvə ərik
İstifadəsi
Qida kimi istifadə olunur. Qış mövsümündə yaşıllaşdırılmada həmişəyaşıl bitkilər fonunda gözəl görünür.
Fitil (kinojurnal)
Haqqında
Leonid Qayday 1981-1988-ci illərdə "Fitil" kinojurnalı üçün müxtəlif maraqlı süjetlər çəkmişdir.
Baş redaktorları
RSFSR Yazıçılar İttifaqı İdarə Heyətinin sədri Sergey Mixalkov 1962-ci ildən "Fitil" satirik jurnalının baş redaktoru vəzifəsində çalışmışdır.
Kərkük döyüşü (2017)
Kərkük döyüşü — İraq Təhlükəsizlik Qüvvələrinin Kərkük mühafəzəsini "Peşmərgə"dən geri almaq üçün həyata keçirdiyi hərbi müdaxilə. İraq "Peşmərgə"yə şəhərdən geri çəkilmək üçün dəfələrlə xəbərdarlıq etsə də, sonuncu onlara məhəl qoymamışdı və bu, iki qüvvə arasında toqquşmalara səbəb olmuşdur. Hücum əməliyyatına 15 oktyabr 2017-ci ildə başlanmış və ertəsi gün Kərkük şəhəri geri alınmışdır. Beynəlxalq koalisiya hadisələri "hücumlar yox, koordinasiyalı hərəkətlər" kimi qiymətləndirmişdir, çünki "Peşmərgə" qüvvələrinin əksəriyyəti döyüşmədən şəhərdən geri çəkilmişdir. Buna baxmayaraq, 37–117 peşmərgə əsgəri həlak olmuşdur.
NGC 635
NGC 635, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Leyçjoubandao yarımadası
Leyçjoubandao (Leyçjou, ) — Çinin cənubunda Quandun vilayəti ərazisində yerləşir. Yarımadan Haynan adasından Haynan boğazı vastəsi ilə ayrılır. Qərbdə Bakbo körfəzi, şərqdə isə Cənubi Çin dənizi onun sahillərini yuyur. Uzunluğu 135 km, eni isə 70 km təşkil edir. Yarımadanın relyefi əsasən alcaq təpəliklərdir və ən hündür nöqtəsi 272 metrdir. Florası əsasən savanna, Tropik və Manqrov meşələrdən ibarətdir. Yarımada Pələnglərin təbii halda yaşadığı ərazidir. Əsas şəhərləri — Çjanszyan və Syoyven.
Enrike Mateos
Enrike Mateos Mansebo — hücumçu mövqeyində oynamış İspaniya futbolçusu.
O, La Liqada "Real Madrid", "Sevilya" və "Betis" kimi klubları təmsil edərək 123 oyuna 48 qol vura bilmişdir.
Klub karyerası
Madriddə anadan olan Enrike təhsilini "Real Madrid" klubunun məktəbində bitirdi. O, klubda keçirdiyi 8 il ərzində əsasən ehtiyat oyunçu qismində çıxış edirdi və bu müddət ərzində 13 əsas titul qazanmışdır. Onun ən uğurlu La Liqa mövsümü 1956–57 təsadüf etdi, həmin çempionluq mövsümündə o, 21 oyuna 14 qol vurmağı (karyerasının ən yaxşı nəticəsi) bacarmışdır. O, Çempionlar Kubokunda keçirdiyi 16 oyuna 9 qol vurmuş və dörd dəfə turnirin qalibi olmuşdur.
Mateos "merinqlər"i 1961-ci ilin yayında tərk elədi və ümumlikdə 93 oyuna 50 qol vurmuşdur. Daha sonra o, ölkəsinin "Sevilya", "Rekreativo", "Real Betis" və "Ximnastika Torrelaveqa" klublarında çıxış etdi. "Sevilya"nın heyətində oynayarkən o, karyerası boyu sağalmayacağı zədə aldı. 37 yaşında karyerasını bitirənə qədər o, həmçinin Şimali Amerika Futbol Liqasının "Klivlend Stokers" klubunda və Cənubi Afrikanın "İst London Seltik" klubunda oynadı.
Sonradan Mateos təxminən iyirmi il məşqçi olaraq çalışdı. Peşəkar səviyyədə qazandığı ən böyük müvəffəqiyyət "Kadis" klubunu tarixində ilk dəfə üst liqaya çıxarması oldu, lakin növbəti mövsüm Andalusiyalılar geri aşağı divizyona qayıtdıqları üçün istefaya göndərildi.
Milli komanda karyerası
Mateos 4 il ərzində İspaniya millisinin heyətində 8 oyunda iştirak etdi. O, 31 mart 1957-ci ildə Belçika millisinə qarşı ilk yoldaşlıq oyununda qol vurmağı bacardı, oyun 5–0 ispaniyalıların xeyrinə başa çatdı.
Vəfatı
Mateos, 67 yaşı olmasından iki həftə əvvəl, 6 iyul 2001-ci ildə Seviliyada öldü.
Nailiyyətləri
Real Madrid
Şalkar (şəhər)
Şalkar (, keç. Çelkar) — şəhər (1928-ci ildən ), Qazaxıstanın Aqtöbe vilayətinin Şalkar rayonunun mərkəzi.
Orenburq-Daşkənd xəttindəki (Kandıaqaş-Arıs hissəsi) dəmiryolu stansiyası, Aqtöbedən 363 km cənub-şərqdə. Magistral yol: Şalkar - İrgiz (asfaltlanmış, qismən qırılmış), Şalkar - Duz, Şalkar - Akkayitim (çınqıl).
II Qustav Adolf
II Gustaf Adolf 1611 - 1632-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş İsveç kralı. 1611-ci ildə taxta çıxdıqda dövlət sərhədlərini genişləndirmək siyasətini həyata keçirmiş və düzgün qərarlar qəbul etməklə Baltik dənizini İsveç gölünə çevirmişdi, Müqəddəs Roma imperiyası ilə apardığı bir sıra uğurlu müharibələrlə ərazisini Almaniyaya qədər genişləndirdi və İsveçi böyük dövlətlər sırasına daxil etdi.
II Gustaf İsveçdə bir çox kilsələrdə və fondlarda otuzillik müharibə dövründə Şərqi Avropadakı protestantların apardıqları mübarizələrin əsas müdafiəçisi olduğundan geniş şəkildə xatırlanır.
Şalkar (şəhər)
İnqilabdan əvvəlki dövr
1901–1903-cü illərdə Daşkənd dəmir yolu çəkildi və Çelkarda ilk sənaye müəssisəsi — Çelkar lokomotiv deposu meydana çıxdı. 1905-ci ildə bir dəmir yolu məktəbi açıldı. Dəmir yolunun inkişafı nəticədə şəhər sakinlərinin əksəriyyətinin (80%) dəmiryol işçiləri olmasına gətirib çıxardı.
1903-cü ildə Daşkənd dəmir yolu boyunca otlaq ərazilərinin Orenburq kazakları lehinə ələ keçirilməsinə görə 800 qazax kəndlisi Muqocarı və Çelkar stansiyalarının işçilərinin etiraz hərəkatına qatıldı.
1906-cı ilin noyabrında Çelkar stansiyasının peşə dəmir yolu ittifaqı peşə-siyasi ittifaqla birləşdi. Eyni hadisə Daşkənd və Orta Asiya dəmir yollarının digər stansiyalarında da edildi.
1910-cu ilədək Çelkar dəmir yolu stansiyasında bir daş kilsə, ağacdan və çiy kərpicdən tikilmiş binada oğlanlar üçün 2 sinifli rus-qırğız məktəbi var idi. Yarmarkalar və bazarlar yox idi.
Vətəndaş müharibəsi
Vətəndaş müharibəsi dövründə Çelkar Qərbi Qazaxıstanda Sovet hakimiyyəti uğrunda mübarizədə qalalardan biri idi. Şahidlərin sözlərinə görə, şəhərdəki Sovet hakimiyyəti 1917-ci ildə Leonid Mühlhausen və Çikalkin tərəfindən qurulmuşdur.
Sovet dövrü
21 oktyabr 1921-ci ildə mərkəzi 8 min əhalisi olan Çelkar qəsəbəsi olan Çelkar bölgəsi quruldu. 5 iyul 1922-ci ildə bölgə Çelkar bölgəsinə çevrildi. 1928-ci ildə (digər mənbələrə görə: 6 mart 1925) Çelkar qəsəbəsi şəhər statusu aldı. 17 yanvar 1928-ci ildə Kazak ASSR-in bütün bölgələri kimi Çelkar bölgəsi də ləğv edildi.
Mövcud vəziyyət və perspektivlər
2012-ci ilin iyul ayında, 988 km uzunluğunda yeni Jezkazqan - Saksaul - Şalkar - Beyneu dəmir yolunun Çin sərhədinin bir hissəsi olan yeni bir dəmir yolu xəttinin (499 km uzunluğunda) inşasına başlandı. Aktau limanı - Bakı - Gürcüstan - Türkiyə - Avropa ölkələri ”.
2013-cü ildə Şalkarın şərq kənarında, 190 hektarlıq uşaq bağçası, 33 ikimərtəbəli yaşayış binası, üç ikimərtəbəli yataqxana olduğu 10 hektar ərazisi olan dəmiryolçular üçün yaşayış sahəsinin tikintisinə başlanılmışdır. 18 ailə tikildi. Bütün evlər rahatdır, mərkəzi kanalizasiya, su və qaz var. Yeni məhəllə Biekenova küçəsinin davamı olacaq.
Şalkar - Beineu hissəsinin tikinti dəyəri təxminən 277 milyard tengeydi. Yeni yol 2014-cü ilin avqust ayında istifadəyə verilib. “Şalkar - Beineu” hissəsində 6 stansiya və 14 keçid tikildi. 2015-ci ildə dəmir yolu yatağı boyunca Beineu - Şalkar - İrgiz - Torqay avtomobil yolunun inşasına başlandı.
2015-ci ilin aprelində şəhərin yaxınlığında yerləşən Şalkar gölündə ilk dəfə balıqların kütləvi ölümü qeydə alındı. Səbəbi qışda buz altında oksigen çatışmazlığı idi. Əvvəllər göl suyunun III (üçüncü) - ən həddindən artıq çirklənmə dərəcəsinə məruz qaldığı barədə məlumatlar yayımlanmışdı.
Şalkar gölü dayazlaşdı və bataqlığa çevrildi, gölün həcmi üçdə ikisi azaldı. 2020-ci ilə qədər gölün dərinliyi 2 m-ə qədər azaldı, dibindəki lil qalınlığı 1,2 m-ə çatdı və göl sahəsinin üçdə birini su bitkiləri işğal etdi. Göl yaxınlığındakı pis ekoloji vəziyyət əhalinin Şalkardan axın etməsinə səbəb olur.
Skudetto
thumb|150px|Skudetto Skudetto — İtalyancadan tərcümədə "kiçik qalxan" mənasını verən "skudetto", İtaliyada əvvəlki mövsümdə öz idman növü üzrə çempion olmuş idman klublarının formalarında daşıdığı kiçik emblemdir.
"Skudetto" 1920-ci illərdə İtaliya Milli Futbol Assosiasiya tərəfndən, futbol liqasının qalibinin şərəfinə yaradılıb. Onu formasına əlavə edən ilk komanda, 1924-cü ildə Cenoa klubu olub. Daha sonra İtaliyada digər idman növləri üzrə komandalar tərəfindəndə qəbul edilir. Skudetto sözü A Seriyasının kubokunu göstərmək üçün də istifadə olunur. "Skudetto qazanmaq" "A Seriyasında qalib gəlmək" sözünün sinonimidir.
Mənşəyi
Mənbələrin ortaq qənaətinə görə, "skudetto"nun ixtiraçısı italyan şairi və dramaturqu Qabriele D'Annunziodur. Gəncliyində D'Annunzio futbol həvəskarı idi və doğma Peskara çimərliyində dostları ilə futbol oynayamaqdan ötru 1887-ci ildə Londonda Futbol Liqasını topla təmin edən eyni istehsalçıdan bir dəri top alır. 1920-ci ildə keçmiş Avstriya-Macarıstanın Fiume şəhəri (indiki Xorvatiyanın Riyeka şəhəri) İtaliyaya birləşdirilir və D'Annunzio yerli futbol komandasını yaşıl, ağ və qırmızı rəngli üçrəngli qalxan taxaraq, şəhər üzərində İtaliyanın suverenliyinə dəstək olmağa dəvət edir.
1924-cü ildə İtaliya Futbol Federasiyası, çempion olmuş komandalara öz formalarında "Skudetto" ilə bəzəməyə icazə verməklə onlara xüsusi şərəf verilməsi qərarını təsdiqləyir. O vaxtdan başkayaraq zamanla "Skudetto" İtaliyanın bütün idman liqalarının mövcud çempionlarının simvoluna çevrilir.
1928-ci ildə başlayan İtaliya Reqbi Çempionatı da titulun sahibi olan komandanı göstərən "Skudetto"dan istifadə etməyə başlayır.
Həbib Cəbiyev
Həbib Cəbiyev (tam adı:Həbib Pirican oğlu Cəbiyev; ) — siyasi və dövlət xadimi, publisist.
İlk illər
Həbib Pirican oğlu Cəbiyev 1899-cu ildə Balaxanıda,neft maqnatı ailəsində anadan olmuşdur.Ailədə 2 qardaş olublar: Həbib Cəbiyev və Ağahüseyn Cəbiyev. Atası Pirican Cəbiyev Nobel qardaşları ilə birgə fəaliyyət göstərib.Hacı Zeynalabdin Tağıyev və Arafelovla birgə o vaxt " Novıy Ararat" şirkətini təsis ediblər(Xəyal Bünyadzadə."Cümhuriyyət" qəzeti, 21- 27 aprel 2023-cü il, " Mircəfər Bağırov neft maqnatının inqilabçı oğlunu niyə güllələdi").Atası onu öz işinin davamçısı görmək istəmiş və bu arzu ilə 12 yaşlı Həbibi Bakı kommersiya məktəbinə qoymuşdur.
Həmin illərdə sosial ədalətsizliklər, fəhlələrin ağır və məşəqqətli həyatı, maddi çətinliklərə qarşı etirazlar yeniyetmə Həbibdə inqilabi əhvali-ruhiyyə yaratmışdı. O, tez-tez kommersiya məktəbində kor-koranə yaranan toplanış və yığıncaqlarda iştirak edir və narazılıqlarını açıq söyləyirdi. O, eyni zamanda məktəbdə yaradılmış gizli şagird dərnəyinə üzv olur və bu dərnəyin işində fəal iştirak edirdi.
İnqilaba gedən yol və partiya işləri
1916-cı ilin sonlarında Həbib Cəbiyev müharibə (Birinci Dünya müharibəsi) əleyhinə apardığı təbliğata görə həbs edilərək iki gün polis sahəsində saxlanılır. Bu, onun gələcək həyatının inqilaba həsr olunmasına təkan verir. Həbib Cəbiyev həmin gündən açıq mübarizəyə başlayır və inqilabçı olur.
Rusiyada baş vermiş fevral inqilabı geniş xalq kütlələrini hərəkətə gətirdi. Müxtəlif partiyalar yaradıldı. Hər yeni yaranan partiya özünü demokratik ruhlu adlandıraraq, xalqı özünə cəlb etmək üçün onun arzu və iradəsini təmsil edəcəyinə vədlər verirdi.
Kommersiya məktəbinin son kursunda oxuyan Həbib Cəbiyev 1918-ci ildə bolşeviklər partiyasına daxil olmuş və həmin ildə bolşevik "Hümmət" təşkilatının Balaxanı şöbəsinin katibi seçilmişdir. O, xalqın arzu və istəklərini həyata keçirmək uğrunda ardıcıl mübariz olmuşdur.
Həbib Cəbiyev partiyanın tapşırığına əsasən Seyid Cəfər Pişəvəri, Nemət Bəsir və Əlisəttar İbrahimovla birlikdə Bakının şəxsi mətbəələri ilə danışıb, orada xalqı mübarizəyə çağıran siyasi ədəbiyyat nəşr edirdilər.
Həbib Cəbiyev 1919-cu ilin aprelində partiyanın tapşırığı ilə Gəncəyə göndərilir. O, bolşeviklər partiyasının Gəncə qəza komitəsinin fəal üzvlərindən birinə çevrilir və eyni zamanda Gəncə ətrafı rayonlarda, Qazax, Tovuz, Ağstafa və Gədəbəy rayonlarında inqilabi iş aparır və həmin rayonlarda partiya özəkləri və qrupları yaradır.
Həbib Cəbiyev eyni zamanda Şuşada və Hindarxda partiya konfranslarının keçirilməsində də yaxından iştirak etmişdir. M. Ağamirov öz xatirələrində yazır ki, Şuşada konfrans keçirmək üçün gizli olaraq göndərilən Həbib Cəbiyev çoban libasında Qarabağa gəlmişdi.
Həbib Cəbiyev ayrı-ayrı vaxtlarda Azərbaycan K(b)P-nin birinci qurultayının nümayəndəsi olmuş, RK(b)P MK-nın Qafqaz Bürosunun Vladiqafqazda çağırılmış Don və Qafqaz kommunist təşkilatlarının ölkə müşavirəsində iştirak etmiş, Balaxanı rayon partiya komitəsində çalışmış, ordunun siyasdi şöbəsində məsul vəzifələr tutmuşdur.
Jurnalist fəaliyyəti
Həbib Cəbiyev jurnalistlik fəaliyyətinə "Azərbaycan füqərası" vaxtında başlamışdır.
1921-ci ilin mart-aprel aylarında o həmin qəzetin, 1921-ci ilin oktyabr ayından 1922-ci ilin yanvar ayına kimi "Kommunist" qəzetinin redaktoru vəzifəsində işləmişdir. O, sonralar yenidən iki dəfə "Kommunist" qəzetində məsul işə qaytarılmışdır.
thumb|200px|Həbib Cəbiyevin doğulduğu evin qarşısında barelyefi|left 1923-cü ilin iyunundan 1927-ci ilin oktyabrına kimi və 1929-cu ilin iyul ayından 1930-cu ilin axırlarına kimi — Moskvaya köçənədək qəzetin redaktoru işləmişdir. 1923-cü ildə "Kommunist" qəzetinin mininci sayının çıxması ilə əlaqədar "İdarəmizin güzgüsü" məcmuəsində Həbib Cəbiyevin dostluq şarjı şəklinin altında aşağıdakı şer parçası verilmişdi:
Mümkün ola fantanları çernil yaparam mən, Həp məmləkətin xəlqini müxbir yaparam mən. Hər işçi ki, bir ay gedə ya getməsə dərsə, Yazdıqda əgər ruçkasınıtutsa da tərsə, Məcbur edərəm mən onu yazmaqlığa hər an, Azdan sora bir yaxşı mühərrir çıxar ondan.
Qocaman jurnalist, həmin illərdə "Kommunist" qəzetində fəaliyyət göstərən mərhum Süleyman Məlikovun dediyinə görə, şeri Cəfər Cabbarlı yazmışdır.
1929-cu ildə Həbib Cəbiyevin iştirakı və təşəbbüsü ilə "Azərbaycanı Tədqiq və Öyrənmə Cəmiyyəti" əsasında Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutu yaradılmışdır. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının özəklərindən sayıla biləcək bu institutun ilk həqiqi üzvləri sırasında R. Axundov, Ə. Haqverdiyev, S. Əfəndiyev, T. Şahbazi, V. Bartold, N. Marr, İ. Meşşaninov ilə yanaşı Həbib Cəbiyev də var idi.
Moskva fəaliyyəti
Həbib Cəbiyevin həyat yoldaşı və yaxınları danışardılar ki, 20-ci illərin sonlarından Bağırovla Həbib Cəbiyev arasında münasibət gərgin xarakter daşımışdır. Buna görə də Həbib Cəbiyev 1930-cu ilin axırlarında Moskvaya köçür və SSRİ Xalq Yeyinti Sənaye Komissarlığında məsul vəzifələrdə işləməyə başlayır.
Moskvada işləyəndə o, Lenin ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Həbsi və ölümü
Həbib Cəbiyev 21 aprel 1938-ci il tarixində güllələnmiş, Stalinin ölümündən sonra bəraət almışdır. Şüurlu həyatını xalqın azadlığı və xoşbəxtliyinə həsr etmiş Həbib Cəbiyevin faciəli ömrü belə acınacaqlı halda başa çatmışdır.
Bayram Məmmədov
Bayram Məmmədov — azərbaycanlı ictimai-siyasi fəal; "Amnesty International"-ın tanıdığı sabiq siyasi məhbus. Bayram Məmmədov və dostu, digər siyasi fəal Qiyas İbrahim 2016-cı il mayın 10-u gecə saatlarında Azərbaycanın 3-cü Prezidenti Heydər Əliyevin abidəsinin postamentinin ön tərəfinə "FUCK THE SYSTEM", sol tərəfinə isə "QUL BAYRAMINIZ MÜBARƏK" ifadələrini yazdılar və həmin gündəcə Cinayət Məcəlləsinin 234.1.1-ci və 234.4.3-cü maddələri ilə ittiham olundular. Nəticədə Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahim 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. 2019-cu cu il martın 16-da imzanan əfv sərəncamına əsasən Bayram və Qiyas azadlığa buraxıldı.
Həyatı
Bayram Məmmədov 1995-ci il martın 1-də anadan olub.
O, 2 may 2021-ci ildə Türkiyədə ölüb. Rəsmi açıqlamaya görə, o, dənizdə boğulub.
Fəaliyyəti
Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahim 2016-cı il mayın 10-u gecə saatlarında Azərbaycanın 3-cü Prezidenti Heydər Əliyevin abidəsinin postamentinin ön tərəfinə "FUCK THE SYSTEM", sol tərəfinə isə "QUL BAYRAMINIZ MÜBARƏK" ifadələrini yazdılar. Hər bir ifadənin aşağısında anarxistlərin rəmzidə yer aldı. Həmin fotolar mayın 10-u səhər saatlarında sosial mediada və xəbər portallarında yayıldı. Mayın 11-də isə gənc fəallar Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahimin yoxa çıxması ilə bağlı məlumatlar yayıldı. Bununla belə, rəsmi məlumat yalnızca mayın 12-də verildi.
Həbs edilməsi
280x280px|thumb|Bayram Məmmədov 2016-cı ildə İctimai TV-nin efirində Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahim adlı şəxslərin Cinayət Məcəlləsinin 234.1.1-ci və 234.4.3-cü maddələri (satış məqsədi ilə qanunsuz olaraq narkotik vasitələri və ya psixotrop maddələri əldə etmə və ya saxlama, hazırlama, istehsal etmə, emal etmə, daşıma, göndərmə, yaxud qanunsuz olaraq narkotik vasitələri və ya psixotrop maddələri satma, qabaqcadan əlbir olan bir qrup tərəfindən və külli miqdarda törədiləndə) ilə ittihamı saxlanıldığı bildirildi. Həmçinin rəsmi məlumatı əsasən onların hər birindən 1 kiloqramdan artıq heroin tapıldığı və götürüldüyü bildirildi. Həm Bayram Məmmədovun, həmdə Qiyas İbrahimin aztəminatlı ailədən olması və onlardan bu miqdarda maddələrin əldə edilməsi ilə bağlı olan rəsmi məlumat cəmiyyətdə birmənalı qarşılanmadı, bu həbs həm yerli media, həmdə beynəlxalq media tərəfindən, həmçinin hüquq müdafiəçiləri, yerli və beynəlxalq qurumlar tərəfindən saxta hesab edildi, cinayət işinin isə siyasi motivli olduğunu bildirildi.
Gənclər saxlanıldıqları zaman və sonra döyüldülər, həm Bayram, həmdə Qiyas qeyri-insani və insan ləyaqətini alçaldan rəftara məruz qaldılar. Mayın 12-də Xətai rayon Məhkəməsində İbrahim İbrahimlinin sədrliyi ilə baş tutan prosesdə Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahim üçün 4 aylıq həbs-qətimkan tədbiri seçilməsi barədə qərar qəbul edildi.
Mayın 12-də "Freedom House", 16-da isə "Amnesty International" Bayram Məmmədovun və Qiyas İbrahimin həbsini qınadı və onların həbsindən narahat olduğunu bildirdi.
Mayın 19-da Apelyasiya Məhkəməsində Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahimin 4 aylıq həbs-qətimkan tədbiri ilə bağlı verilən apelyasiya şikayətə baxıldı. Qədim Babayevin sədrliyi ilə baş tutan prosesdə onların şikayəti təmin edilmədi.
Əfv edilməsi
Azərbaycan Prezidentinin 16 mart 2019-cu il tarixli sərəncamı ilə Bayram Məmmədov və Qiyas İbrahim əfv edildi. Onlardan savayı 51 nəfər siyasi məhbus da əfv edildi. Martın 17-i səhər saatlarında isə Bayram Məmmədovun 2 il, 10 ay və 6 gün davam edən həbs həyatı başa çatdı və o, Qaradağ rayonunun Puta qəsəbəsində yerləşən 13 saylı həbsxanadan azadlığa buraxıldı.
Qazan Sar (Bukan)
Qazan Sar - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Bukan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 50 nəfər yaşayır (7 ailə).
Türkmən (etnonim)
Qədim və tanış olan "türk" adı, həmçinin "Bayat", "Bayandur", "Əfşar", "Qayı" kimi tayfa adları ilə yanaşı, əslən eksonim olan "türkmən" sözü son orta əsrlərə aiddir. X əsrdə islam mənbələri oğuz türklərini şamanist və ya buddist türklərdən fərqli olaraq müsəlman türkmənlər adlandırırdılar. Bu, oğuz türklərinin əksəriyyəti müsəlman olduqları üçün XII əsrdə Bizans vasitəsilə Qərb dünyasının istifadəsinə daxil olmuşdur. Sonralar "oğuz" termini oğuz türklərinin özləri arasında tədricən "türkmən" ilə əvəz edilmiş və beləliklə, eksonim endonimə çevrilmiş və bu proses XIII əsrin əvvəllərində tamamlanmışdır. Bu termin Yaxın Şərqdə tarixi perspektivdə Mərkəzi Asiya türkmənlərinə (Türkmənistan türkmənlərinə) yox, Anadolu, Azərbaycan və ümumiyyətlə, Yaxın Şərqin oğuz köçərilərinə aid edilir.
Anadoluda son orta əsrlərdən etibarən "türkmən" sözünün yerini Osmanlı imperiyası və onun hakim sülaləsinin adından gələn "Osmanlı" termini almışdır. Bu, Azərbaycan xalqının subetnik qrupu olan tərəkəmə yarımköçəri tayfalarının endonimi kimi qalır.
Bu gün Azərbaycan, Qaqauziya, Türkiyə və Türkmənistan sakinlərinin əhəmiyyətli qismi oğuz türklərinin törəmələridir və danışdıqları dillər türk dil ailəsinin oğuz qrupuna aiddir. XXI əsrin əvvəllərində bu etnonim Türkmənistanın əsas əhalisi, İran, Əfqanıstan və Rusiyada böyük icmaları olan Mərkəzi Asiya türkmənləri, həmçinin oğuz türklərinin digər törəmələri olan İraq və Suriya türkmanları tərəfindən istifadə olunur.
Etimologiya və tarixi
"Türkmən" və ya "türkman" etnoniminin etimologiyası ilə bağlı hazırkı əksəriyyət rəyi ondan ibarətdir ki, bu, "Türk" sözündən və türk dillərində vurğulayıcı "-mən" şəkilçisindən əmələ gəlmiş, "türklər arasından ən türkü" və ya "saf qanlı türklər" mənasını verir. Orta əsrlərə aid olan, Əbu Reyhan Məhəmməd ibn Əhməd Biruni və Kaşğarlı Mahmudun yazılarında rast gəlinən xalq etimologiyasına görə, bu söz "-mən" yox, farsca "-manind" şəkilçisindən formalaşmışdır və nəticədə "türk kimi" deməkdir. Əvvəllər müasir elmdə dominant etimologiya olsa da, bu qarışıq türk-fars variant indiki dövrdə yanlış hesab olunur.
thumb|300x300px|[[Almanlar|Alman xəritəsində göstərildiyi kimi, Osmanlı imperiyasında "Turcomania".]]
"Türkmən" və ya "türkman" termininin məlum olan ilk qeydinə islam ədəbiyyatında X əsrin sonlarına yaxın ərəb coğrafiyaşünası Şəmsəddin Əbu Abdullah Müqəddəsi "İqlimlərin öyrənilməsi üçün mükəmməl təsnifat" əsərində rast gəlinir. Müqəddəsi 987-ci ildə tamamladığı əsərində türkmənlər haqqında iki dəfə məlumat yazaraq regionu Mərkəzi Asiyadakı müsəlman torpaqlarının hüdudu kimi göstərmişdir. Mübahisəli yanaşmaya görə, VIII əsr soqdca məktubda qeyd edilən "" sözü, həmçinin çincə Soqdiananın başqa adı olan, "Tundian"da qeyd edilən "Tecumen" sözü "türkmən" etnoniminin ilk məlum qeydi ola bilər. Hər halda, bu söz "türkmən" olaraq başa düşülsə belə, onlar qarluqlara aid edilmiş ola bilər.
Orta əsr islam müəllifləri Biruni və Mərvazinin məlumatına görə, türkmən termini islamı qəbul etmiş oğuz türklərini nəzərdə tuturdu. Bununla belə, qarluqlar kimi oğuz olmayan türklərin də "türkmən" və ya "türkman" adlandırıldığına dair dəlillər var. Daha sonra, orta əsrlərdə bu termin oğuz türkləri – VIII əsrdə Oğuz Yabqu adlı böyük bir tayfa konfederasiyası quran qərbi türklər üçün geniş şəkildə istifadə edilmişdir. Sakinləri oğuz türkcəsində danışan bu dövlət Mərkəzi Asiyada Aral və Xəzər dənizləri arasında yerləşən ərazini əhatə edirdi. Əslən eksonim olan "türkmən" sözü daha qədim və tanış olan "türk" adı ilə birlikdə istifadə edilirdi. Bundan başqa, "Bayat", "Bayandur", "Əfşar", "Qayı" kimi tayfa adları da istifadə olunurdu,. X əsrdə islam mənbələri oğuz türklərini şamanist və ya buddist türklərdən fərqli olaraq müsəlman türkmənlər adlandırırdılar.
thumb|267x267px|Orta əsr [[Qaraqoyunlular|Qaraqoyunlu türkmən ordusuna məxsus dəbilqə.]]
XI əsr Mərkəzi Asiya və Yaxın Şərqdə səlcuqi işğalları dövrü idi. O dövrdə ümumi mənzərədə türkmənlər kimi tanınan müsəlman oğuzlar gələcək səlcuqi tayfa birliyinin və XI əsrdə yaradacaqları dövlətin əsasını təşkil edən qınıq tayfasının ətrafında birləşmişdilər. Bu səlcuqi türkmənlər 1020-ci illərdə öz vətənləri Mavəraünnəhrdən Qaraqum səhrasından keçərək Qəznəvi Xorasanının kənarlarına köçmüşdülər. Sonralar böyük türkmən dəstələri naxır və sürüləri ilə qərbə – Rey və Cibala, 1030-cu ilə qədər isə qərbə Azərbaycana qədər köçmüşdülər. Qəznəvilərin cəza xarakterli əks-hücumları bu türkmənlərin bir hissəsini geri çəkilməsinə səbəb olmuşdu, lakin digər dəstələr artıq bütün Şimali Xorasanın şəhərlərini qarət edərək karvan hərəkətinə və ticarət həyatına ciddi maneələr törətmiş, həmçinin qoyunlarını və atlarını otararaq vahələri məhv etmişdilər. Səlcuqilərin 1040-cı ildə Dəndənəkan döyüşündə Qəznəvi ordusu üzərində qəti qələbəsi Səlcuqi sülaləsinə İranda və onun hüdudlarından kənarda öz hakimiyyətini qurmağa imkan yaratmışdır.
Səlcuqilər dövründən bəri sülalənin sultanları öz güclərini gücləndirmək üçün Yaxın və Orta Şərqin bəzi yerlərində hərbi məskənlər yaratmışdılar. Suriya, İraq və Şərqi Anadoluda böyük türkmən məskənləri yaradılmışdır. Malazgird döyüşündən sonra oğuzlar Anadolu və Azərbaycanda geniş şəkildə məskunlaşdılar. Artıq XI əsrdə türkmənlər Arranda sıx məskunlaşmışdılar. XII əsr İran yazıçısı Mərvazi qeyd etmişdir:
Məhz həmin illərdə oğuz türklərinin əksəriyyəti müsəlman olduğu üçün XII əsrdə Bizans vasitəsilə "türkman" sözü Qərb dünyasının istifadəsinə daxil olmuşdur. Sonralar "oğuz" termini oğuz türklərinin özləri arasında ardıcıl olaraq "türkmən" termini ilə əvəz olunmuş, bununla da endonimə çevrilmişdir. Bu proses XIII əsrin əvvəllərində tamamlanmışdır. Bu termin Yaxın Şərqdə tarixi perspektivdə Mərkəzi Asiya türkmənlərinə (Türkmənistan türkmənlərinə) yox, Anadolu, Azərbaycan və ümumiyyətlə, Yaxın Şərqin oğuz köçərilərinə aid edilir.
Son orta əsrlərə doğru Anadolunun şərq hissəsi Avropa mətnlərində "Turkomaniya", Osmanlı mənbələrində isə "Türkməneli" kimi tanınmağa başlamışdır. Müasir İraq ərazisindəki türkmən icmasının mərkəzi Kərkük olmuşdur. Türkmənlərin tərkibinə Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərinin hakim tayfaları olmuş Yıva və Bayandur tayfaları da daxil idi. Ağqoyunlunun süqutundan sonra əfşarlar, hacılılar, pörnəklər, döyərlər və mosullular kimi bəziləri öz adları altında olmaqla sonra türkmən tayfaları türkmən qızılbaş tayfa konfederasiyasında birləşmişdilər. Bu türkmən tayfalarına Ustaclı, Rumlu, Şamlı, Dülqədir, Qacar və Təkəli tayfaları da aid idi.
Müasir dövrdə
Son orta əsrlərdə Anadoluda "türkmən" termini tədricən "Osmanlı" termini ilə əvəz olunmuşdur. Osmanlı imperiyasının hakim təbəqəsi XIX əsrə qədər özlərini Osmanlı kimi tanımışdılar. XIX əsrin sonlarında onlar Avropada yaranmış milliyətçilik ideyalarını mənimsəmiş, "türkmən" əvəzinə daha ümumi "türk" termininin istifadəsinə qayıtmağa üstünlük vermişdilər, baxmayaraq ki, əvvəllər "türk" sözü yalnız Anadolu kəndlilərinə aid edilirdi.
İran Azərbaycanında yaşayan türklər üçün etnonim kimi "türkmən" sözündən istifadə XVII–XVIII əsrlərdən sonra ümumi olaraq yoxa çıxmışdır. Bu, XX əsrin əvvəllərində "türk", "tatar" və "Əcəm" də daxil olmaqla regionun türk xalqları üçün digər etnotarixi terminlərlə əvəzedici mənada istifadə olunmağa davam etmişdir. XXI əsrin əvvəllərində "türkmən" Azərbaycan xalqının subetnik qrupu olan yarımköçəri Tərəkəmə tayfalarının öz adı olaraq qalır.
XXI əsrin əvvəllərində İran, Əfqanıstan, Rusiya, Özbəkistan, Tacikistan və Pakistanda böyük icmaları olan Türkmənistan türkmənləri, eləcə də oğuz türklərinin digər törəmələri olan, daha çox Anadolu türk irsinə və kimliyinə bağlı qalmış İraq və Suriya türkmanları hələ də "türkman" və "türkmən" etnonimlərindən istifadə edirlər. İraq və Suriya türkmanlarının əksəriyyəti Osmanlı imperiyası dövründə Anadoludan İraqa gətirilən Osmanlı əsgərlərinin, tacirlərinin və məmurlarının nəslindəndir. İsrail və Livan türklərinə, Anadolu türklərinin subetnik qrupu yörüklərə və azərbaycanlıların subetnik qrupu qarapapaqlara da "türkmən" deyilir.
Mozqaraçanlı
Mozqaraçanlı — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Abdullauşağı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Türkmən (etnonim)
Müasir dövrdə
"Türkmən" və "türkman" sözləri tarixən və indiki dövrdə də bir-birini əvəz edə bilirlər.
Mozqaraçanlı
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatı nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.