cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vilyam Henri Harrison
Hərbi və siyası fəaliyyəti
23 illik hərbi karyerası ərzində əsasən hindularla çoxsayli döyüşlərdə iştirak edərək general-mayor rütbəsi alır. 1811-ci ildə Tippekenu-Krik yaxınlığında hindularla aparılan amansız döyüşlərdəki qələbəsi ona «Qoca Tippekenu» ləqəbini qazandırır. Hərbi nazirlə arasındakı ixtilaflar 1814-cü ildə onun istefasıyla sonuclanır.
İstefadan sonra siyasətlə məşğul olur. Əvvəl Ohayo ştatının Nümayəndələr Palatasında, sonra ştatın Vaşinqtonda, senatda nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərir. Adams administrasiyasında dövlət katibi olan H.Kley 1828-ci ildə onu Kolumbiyaya səfir göndərir. Harrisonun səfirliyi uzun çəkmir, yeni seçilən prezident Cekson onu geri çağırır və Harrison Ohayodakı Bend fermasına qayıdır.
Böyük külfətini dolandırmaq məqsədilə 1834-cü ildə yerli məhkəmədə katib işləməyə başlayır. 1836-cı il prezident seçkilərində Kley onun xalq arasında milli qəhrəman nüfuzunu nəzərə alaraq, viqlərin namizədi olmasına köməklik göstərir. Harrison seçkilərdə viqlərin üç namizədindən biri olur. Köhnə siyasət ustası, şöhrətpərəst Kleyin üç namizədlə seçkilərə getməkdə məqsədi, 12 il əvvəl olduğu kimi, demokratların nümayəndəsi Van Burenə zəruri minimum səs toplamaqda mane olmaq, seçkiləri Nümayəndələr Palatasına keçirmək idi. Lakin Van Burenin inamlı qələbəsi Kleyin məqsədini puç etdi. 1840-cı il seçkilərində Van Burenin iqtisadi böhran səbə bindən nüfuzunu itirməsi viqlərə qələbə imkanı yaratdı. Partiyanın namizədi olmaq istəyən Kley partiyadaxili müxalifətin ona mane olması səbəbiylə bu dəfə də istəyinə çatmır və partiyanın Harrisberqdə keçirilən konventində keçmiş seçkilərdə təcrübə toplamış Harrison namizəd göstərilir. Bu dəfə tale üzünə gülür və o, böyük üstünlüklə prezident seçilir. Lakin seçkilər Harrisonun qələbəsindən daha çox M.Van Burenin acınacaqlı məğlubiyyəti ilə yadda qalmışdır. İqtisadi böhranın qarşısını ala bilməməsi ona inamı azaltmış, hətta doğma ştatı Nyu-Yorkda belə seçkiləri uduzmuşdu.
Prezidentliyi
U.H.Harrison ABŞ prezidentlik tarixinə bir neçə rekord yazmışdır. Onların heç də hamısı müsbət işarəli olmamışdır. Əvvəla o, prezident seçilmiş ən yaşlı (67 yaş) şəxs idi (Onun bu rekordunu 1980-ci ildə prezident seçilən 70 yaşlı Ronald Reyqan təzələdi). İkincisi, onun prezidentliyi çox qısa, vur-tut bir ay sürmüşdür. İlk dəfə olaraq prezident, səlahiyyətlərini icra edərkən vəfat edir. 4 mart 1841-ci ildə qeyri-adi, saatyarımlıq inauqurasiya nitqi söyləyir. Soyuq və rütubətli mart havası səhhətinə mənfi təsir göstərir və o, sətəlcəm olur. Bir ay sonra 4 aprel 1841-ci ildə elə bu xəstəlikdən də vəfat edir.
Emilia micrura
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ağəsmə
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Mütləq demokratiya
Əksəriyyət demokratiyası, çoxluq demokratiyası və ya mütləq demokratiya (démoc-ratie absolue) çoxluğun qərarlarının tətbiq olunduğu və bu qərarların mütləq olduğu demokratiya növüdür. Qanunlar, azlıqların hüquqları, səlahiyyətlərin bölünməsi kimi amillər plüralist demokratiyada qəbul edilən qərarları məhdudlaşdırarkən, mütləq demokratiyada isə əksəriyyət tərəfindən qəbul edilən qərarlar qeyri-məhdud və mütləqdir. Ayrıca olaraq, idarə edilənlərin əksəriyyətinin seçki və idarəetmə dövründə təsirli olmasına əsaslanan mütləq (mejoritar) demokratiya İngiltərədə ilk tətbiqetmə modelini inkişaf etdirdiyinə görə, ona Vestminster modeli demokratiya da deyilir.
Psychotria rostrata
(Psychotria rostrata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eugenia setosa
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Temnyakov (Şaran)
Temnyakov — Başqırdıstan Respublikası nın Şaran rayonu nda yerləşən kənd. Kənd İçke Tombaqoş kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ruslar (49 %), marilər (33 %) üstünlük təşkil edir
Hüseyn Fərdust
Hüseyn Fərdust — İran ordusunun generalı (Arteshbod). Məhəmməd Rza şah Pəhləvinin gizli xidmətində çalışan tanınmış hərbi xadim. O, həm də Pəhləvi dövrəsində Xüsusi Kəşfiyyat idarə başçısı idi (SAVAK müavini kimi də on il xidmət edib).
Həyatı
Hüseyn Fərdust, uşaqlıq dövründə, Məhəmməd Rza Pəhləvi ilə birlikdə Nizam mədrəsəsinin xüsusi sinifdə dərs alıb ki Rza xan Şahzadə üçün təşkil etmişdir. Rza xan ki istirdi oğlunun bir səyli dostu və oyun yoldaşı ola, Fərdustda xüsusi diqqət qeyd etdi və o Məhəmməd Rza Pəhləvi ilə birlikdə İsveçrədə kollecə göndərildi. O Məhəmməd Rza Pəhləvi, və senat majlisinə inqilabçılar barəsində düzgün informasiya vermirdi və dövlətin sirri qərarların ingilabçılara yetirirdi. O 1979-cu İran inqilabından sonra, az müddət İran İslam dövlətinin kəşfiyyat təşkilatının (SAVAMA) başçısı idi ki, sonra adı İnformasiya Nazirliyinə dəyişdirildi.
Atası Seyfulla Fərdust jandarmeriya zabiti idi ki, sonra kapitan rütbəsinə irəli çəkilmişdi.
Əsərləri
"Pəhləvilər səltənətinin zühuru və süqutu" kitabının müəllifi X. Mötəzed, Məhəmməd Rza şahın keçmiş generalı və köməkçisi Hüseyn Fərdust nəslinin vətənə, xalqa xəyanətlə dolu xidmətlərinin mahiyyətini açıb göstərir.
Ermənilərin İranda özlərinə sığınacaq tapması Səfəvilər və Qacarlar hakimiyyəti illərindən başlasa da, onların türklər əleyhinə fitnəkar fəaliyyəti əsasən Pəhləvi xanədanlığı dövründə (1925–1979) əl-qol aça bilmişdi. Zatən türkün qəddar düşməni olan Rza şah və onun oğlu Məhəmmədrza İranda yaşayan ermənilərin simasında Azərbaycan türklərinin kökünü kəsmək üçün İran məkanında özünə çox üzüyola həmkar tapa bilmişdi. Sarayda şərab hazırlamaqdan tutmuş, dərzi, dəllək, aşpaz, tərcüməçi və müəllimliyədək bütün peşələrdə özünə yer almış ermənilər ali dövlət vəzifələrini tutmağa qədər yüksələ bilmişlər. Hansı peşədə və hansı vəzifədə işləməsindən asılı olmayaraq onlar öz fəaliyyətlərini türklərə qarşı açıq və gizli mübarizəyə yönəltmişlər.
Məhəmməd Rza şahın uşaqlıq və gənclik dostu olmuş və onun dövründə yüksək hərbi rütbəyə və vəzifəyə yüksəlmiş Hüseyn Fərdustun Tehranda çap olunmuş iki cildlik xatirələrində (Pəhləvi sülaləsinin zühuru və süqutu) ermənilərin İrandakı fitnəkar fəaliyyətinə aid saysız-hesabsız faktlardan söhbət açılır. Fərdustun yazısından bəlli olur ki, SAVAK ilə "Daşnaksütun" partiyasının İran üzrə şöbəsi, "Erməni Gizli Ordusu", "Erməni Tələbə və Gənclər ittifaqı", "Erməni Cəmiyyəti", "İrandakı Ermənilərin Keşiş Şurası" və s. bu cür antitürk və terrorçu təşkilatlar arasında sıx əlaqə və əməkdaşlıq olmuşdur.
Ailəsi
Həyat yoldaşı Pəriçehrdən bir Şahrox adlı uşağı varidi ki sonra Əhmədəli Şeybani ilə evləndi.
VAX
thumb|right|DEC (Digital Equipment Corporation) VAX 8350 qapağı çıxarılmış halda öndən görünüşü
VAX – (Virtual Address eXtension) 1978-ci ildən 1990-cı ilədək keçmiş Digital Equipment Corporation şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş 32-mərtəbəli minikompüterlərin populyar ailəsi. VAX sistemlərində bir neçə əməliyyat sistemi: OpenVMS, Ultrix, VAXeln və ya BSD UNIX işləyə bilər. Bəzi VAX maşınlarında bu gün də Linux, NetBSD və OpenBSD əməliyyat sistemləri işləyir.
Xarici keçidlər
DEC Mikroprosessorları
VAX üçün proqram təminatı arxivi
Vəhbi Qoç
Vəhbi Qoç — Türkiyənin məşhur "Qoç Şirkətlər Qrupu"nun yaradıcısı.
Həyatı
20 iyul 1901-ci ildə Ankarada anadan olan Əhməd Vəhbi Qoç biznes fəaliyyətinə 16 yaşında ikən 1917-ci ildə atasının məsləhəti ilə Ankarada kiçik baqqal dükanını açmaqla başlamışdır.
Hazırkı "Qoç" Şirkətər Qrupunun yaradılmasında ilk addım sayılan bu kiçik biznes Birinci Dünya müharibəsi və onun ardınca Türkiyədə Müstəqillik uğrunda müharibə dövründə elə də çox genişlənmədi, yalnız respublika yaradıldıqdan sonra tədricən böyüməyə başladı.
1923-cü ildə Ankara gənc respublikanın paytaxtı elan ediləndə inşaatçılıq fəaliyyəti bu kiçik şəhərdə tam miqyasda vüsət aldı və Vəhbi Qoç biznesini tikinti materialları və metal avadanlıqlarının təchizatı ilə genişləndirmək qərarına gəldi.
Biznes fəaliyyətinə başladığı kiçik baqqal dükanı Qoçun atasına məxsus idi. O, 31 may 1926-cı ildə Ankaranın Ticarət Palatasında şirkəti Qoçzadə Əhməd Vəhbi olaraq öz adına sənədləşdirir və onun sahibinə çevrilir. Qoç qurumunun yaradılması məhz həmin gün simvollaşdırılır və Qrupun rəsmi yaradılma günü kimi qəbul edilir. Həmin illərdə Türkiyədə biznesin inkişafına ümidlər az idi. Müstəqillik uğrunda müharibə yenicə qurtarmışdı və ölkə müharibələr ucbatından xeyli zəifləmişdi; Türkiyə çox ləng inkişaf səviyyəsi olan kasıb dövlət idi. Paytaxtda tikinti və inşaat fəaliyyətçiliyi də elə həmin vaxtlar işə düşür, bu isə Qoç üçün yeni ehtiyaclar demək idi və o, bu yeni ehtiyacları ödəmək məqsədilə biznesini genişləndirir. Vəhbi Qoçun növbəti addımı Ankaradan İstanbula köçməsi olur. Qoç anlayır ki, İstanbuldakı bazar böyük potensial təklif edir. Nəticədə Vəhbi Qoç bəzi inşaat işləri ilə yanaşı yeni dükan və ticarət evləri də açır. Həmin mərhələdə bir sıra satış müqavilələri və nümayəndəlik razılaşmaları imzalamaqla Qoç öz biznesini şaxələndirməyə səy göstərir.
1931-ci ildə Avropaya, 1946-cı ildə isə ABŞ-a səfərləri zamanı orada universitetlər, tələbə yataqxanaları və xəstəxanalar açan fondların fəaliyyətiylə yaxından tanışlıq Vəhbi Qoçu xeyriyyçiliyə xeyli ilhamlandırır. Elə o zamandan etibarən Qoç fondları yaratmağa böyük əhəmiyyət verir.
1969-cu il yanvarın 17-də Vəhbi Qoçun yaratdığı fond diqqəti üç əsas sahəyə yönəltmişdi: təhsil, səhiyyə və mədəniyyət.
Fond cəmiyyətə həmin sahələrdə fəaliyyət göstərən mövcud işlək təşkilatları himayə etməklə, bacarıqlı, lakin maddi imkanı olmayan gənclərə təqaüd verməklə, təşkilatlar yartmaqla xidmət göstərirdi. Vəhbi Qoç Fondu hər zaman özünün bütün xidmət sahələrinin keyfiyyət və davamlılığının xırdalıqlarına qədər diqqət yetirirdi. Fond maliyyə dəstəyi kimi dövlətə onun nəzdində olan bir çox məktəb, tələbə yataqxanası və klinikaların inşasına sponsorluq edirdi.
Məşhur milyarder Fondu institutlaşdırılmış və dayanıqlı xeyriyyə xidmətləri göstərmək məqsədilə təsis etmişdi. Vəhbi Qoçda sosial problemlərin həllində fərdi məsuliyyətin vacibliyinə möhkəm inam var idi. Onun bütün həyat təcrübəsi bu prinsipə sadiqliyini sübut edir.
1996-cı il yanvarın 18-də Vəhbi Qoç Fondu və Fiat Türkiyə Qrupunun birgə sponsorluğu ilə "Şərqə baxış: neo-klassizmdən 20-ci yüzilliyə qədər İslam dünyası italyan qrafikasında" sərgisini təşkil etdilər və bundan sonra Fiat Türkiyə Qrupu "Şərqə baxış" adlı kitabı nəşr etdi.
Mədəni irsin mühafizəsinə aid Qoç Fondunun təsisatları sırasına Sadberk Xanım Muzeyi, Suna-İnan Kırac – Aralıq dənizi sivilizasiyasının Araşdırma Mərkəzi, Vəhbi Qoç və Ankara araşdırma mərkəzləri daxildir.
Fondun səhiyyə şəbəkəsinə MedAmerikan Ambulator klinikaları, amerikan xəstəxanası, Vəhbi Qoç Fondunun maliyyələşdirdiyi Türkiyə ailə sağlamlığı və plan laşdırma fondları və başqa tibbi təsisatlar da daxildir.
Mükafatları
1989-cu ildə 20-ci ildönümü qeyd olunarkən fondların Ali Rəhbərlik Assambleyası tərəfindən Qoç Fondu "İlin ən uğurlu fondu" seçilmişdir. Turkiyənin o zamankı prezidenti Turqut Özal Dövlət İncəsənət Muzeyində bu münasibətlə keçirilən mərasimdə Vəhbi Qoçu "Şərəf" mükafatı ilə təltif etmişdir.
Atayevlər ailəsi (film, 1978)
Atayevlər ailəsi tammetrajlı televiziya tamaşası rejissor Lütfi Məmmədbəyli tərəfindən 1978-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Azərbaycan televiziyası nda istehsal edilmişdir. Filmdə hadisələr Xosrov Atayevin ailəsində və ətrafında cərəyan edir. Əsas rolları Məlik Dadaşov, Zərnigar Ağakişiyeva, Kamal Xudaverdiyev, Vəfa Fətullayeva, Fuad Poladov, Səidə Quliyeva və Əliabbas Qədirov ifa edirlər.
Məzmun
Filmdə hadisələr Xosrov Atayevin ailəsində və ətrafında cərəyan edir. Vicdanlı, dürüst bir həyat tərzi yaşayan Xosrov Atayevin həyat yoldaşı Dilşad xanım isə şan-şöhrət və pul düşkünü bir qadındır. Aralarındakı bu mənəvi uçurum, Dilşadın törətdiyi səhvlər nəhayət onların ailə həyatına da son qoyur.
Əsərdə olduğu kimi filmdə də verilmiş müsbət surətlər əsl mənada xalq nümayəndələridir. Onların mədəni səviyyəcə, zəka və düşüncə etibarilə mənfi surətlərdən nə qədər yüksək olduqlarını isbat etməyə ehtiyac yoxdur...
Burada insanların əlaqələri, təbiətlərindəki ziddiyyətlər, rəğbət və mütəqabil münasibətləri verilmiş, yaddaqalacaq obrazlar silsiləsi yaradılmışdır.
Filmin üzərində işləyənlər
Əsərin müəllifi: İlyas Əfəndiyev Rejissor: Lütfi Məmmədbəyli Operator: Eldar Məmmədov Rəssam: Qurban Məlikov
Rollarda
Məlik Dadaşov – Xosrov Atayev Zərnigar Ağakişiyeva – Dilşad xanım Kamal Xudaverdiyev – İldırım Atayev Vəfa Fətullayeva – Lətafət Fuad Poladov – Şahsuvarov Səidə Quliyeva – Reyhan Əliabbas Qədirov – Cahangir Sevil Xəlilova – Mehrican Hamlet Qurbanov – Sadıqov Mərziyyə Məmmədbəyli – Zabitə Hacı İsmayılov – Xuduş Məcnun Hacıbəyov – Ağasəlim
Edvard Qriqoryan
Eduard Qriqoryan — 1988-ci ilin fevralında Sumqayıt şəhərində baş vermiş hadisələrin təşkilatçısı
Eduard Qriqoryan 1959-cu ildə anadan olmuşdur.
Eduard Robertoviç Qriqoryanın "Sumqayıt qırğınları" proqramının icraçılarından ən fəalının olması şahid ifadələri əsasında sübut olunmuşdur. Həmin hadisələr zamanı öldürülən 26 ermənidən 6 nəfəri onun payına düşür.
Qriqoryan Sumqayıtda doğulmuşdu, atasının ölümündən sonra onu rus anası böyütmüşdü. Üç dəfə həbsxanada yatmışdı. Qriqoryan Sumqayıt hadisələri zamanı digərlərini bu cinayəti törətməyə təhrik etmiş, başqa bir versiyaya görə 7-yə qədər ermənini özü öldürmüşdü.
Zərərçəkmiş Sumqayıt sakini L.Meclumyan bildirirdi ki, "Qriqoryan mənim mənzilimə daxil oldu, sındırdığı stulun ayaqları ilə xəstə anama zərbə endirdi, bu vaxt mən bir neçə dəfə müqavimət göstərməyə çalışdım, ancaq qadın olduğuma görə gücüm çatmadı, o, məni yerə yıxaraq, istədiyini etməyə başladı". Hadisələrdə iştirak etmiş Nəcəfov soyadlı bir gənc isə istintaqa bildirirdi ki, "Qriqoryan tərəfindən təşkil olunmuş dəstə Emma adlı erməni qadının 512 saylı evinə soxuldu, dərhal onu lüt soyundurdular və Edik Qriqoryan onu bu vəziyyətdə küçəyə çıxartmağı təklif etdi, sonra onun iştirakı ilə Emma vəhşicəsinə öldürüldü". İstintaq materiallarının başqa bir yerində göstərilir ki, "E.Qriqoryan öz dəstəsi ilə birinci mikrorayonda M.Petrosyanın mənzilinə daxil olmuş, müqavimət göstərmək istəyən mənzil sahibinə başından zərbə endirərək halsız vəziyyətə salmışdır". E.Qriqoryan Sumqayıt hadisələri zamanı 5 ermənini şəxsən özü öldürmüş, 8 erməni qadınını zorlamışdır. Bu cür faktlar çoxdur. Erməni təşkilatları bu cür cinayətlər törətmiş E.Qriqoryanı ağır cəzadan da qurtara bildilər. Məhkəmə Azərbaycanlı Əhməd Əhmədov haqda ölüm hökmü çıxardı və hökm dərhal yerinə yetirildi. E.Qriqoryana isə yalnız 12 il iş verildi və bir neçə ildən sonra azadlığa buraxıldı.
Şahid Allahverdi Qasımovun sözlərinə görə, Edik deyilən bu şəxs avtovoğzalda bir neçə gənci toplayaraq onlara Qafandan indi gəldiyini və orada azərbaycanlı qadınları elektrik dirəklərinə mıxla vurulduğunu deyərək onları qızışdırıb. Dövlət ittihamçısı Aslan İsmayılov Qriqoryan üçün ömürlük iş istəsə də bu qəbul olunmayıb. Sumqayıtda keçirilmiş məhkəmə proseslərində azərbaycanlılara qarşı qərəz nümayiş etdirilib.
Kütləvi iğtişaşlarda iştirak, zorlama, qətl, qarət, milli ədavətin qızışdırılması ittihamları ilə mühakimə olunan E.Qriyqoryana cəmi 12 il cəza verilib. SSRİ Prokurorluğu əsl həqiqəti ört-basdır edib.
Russe (Yuxarı Alplar)
Russe (, Rosset) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Qap. Şorj kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05127.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 172 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 96 yaşında (15-64 yaş arasında) 69 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 27 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 71.9%, 1999-cu ildə 64.6%). Fəal olan 69 nəfərdən 63 nəfər (31 kişi və 32 qadın) işləyir, 6 nəfər işsizdir (5 kişi və 1 qadın). Aktiv olmayan 27 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 12 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Pentacalia yungasensis
Pentacalia yungasensis Pentacalia yungasensis Pentacalia yungasensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Oqtay Məmmədbəyov
Məmmədbəyov Oqtay Kamal oğlu — texnika elmləri doktoru, professor
Həyatı
Məmmədbəyov Oqtay Kamal oğlu 1956-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1977-ci ildə "Neft və qaz quyularının qazılması" ixtisası üzrə AzNKİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirmişdir. 1972-1982-ci illərdə adı çəkilən institutun "Neft və qaz quyularının qazılması" kafedrasının aspirantı olub. 1981-1997-ci illərdə "Maili və üfüqi quyuların qazılmasının texnika və texnologiyası" laboratoriyasında kiçik, böyük və aparıcı elmi işçi, laboratoriya rəhbəri olmuşdur. 1982-ci ildə "Qazıma alətini istiqamətləndirmədən quyuların azimutunun idarə edilməsi metodikasının tədqiqi və işlənilməsi" mövzusunda namizədlik, 1989-cu ildə isə "Qazıma prosesinin səmərəliliyinin artırılması məqsədi ilə mail quyuların əyilməsinin idarə edilməsinin nəzəri əsaslarının işlənilməsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1992-2002-ci illərdə Məmmədbəyov O.K. həmçinin ADNA "Neft və qaz quyularının qazılması" kafedrasının professoru olmaqla, pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur. 2002-ci ildən o ABŞ-da işləyərək, quyuların qazılması və bitirilməsi layihələrinə rəhbərlik edir. O Azərbaycanın qazmaçılar assosiasiyasının prezidentidir.
Elmi fəaliyyəti
Məmmədbəyov O.K. maili və üfüqi quyuların qazılması və bitirilməsi texnikası və texnologiyası sahəsində tanınmış alimdir.
Elmi tədqiqatların sahəsi: quyuların əyilməsinə təsir edən faktorların tədqiqi; qazıma dəstəsinin dibinin tərtibatının layihə edilməsi; layihə və qazıma prosesinə nəzarət üçün proqram təminatı; qazıma prosesi parametrlərinin proqnozu; quyuların müasir bitirilmə sistemləri.
Mərmər oniksi
Mərmər oniksi – Ca[CO3] - Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.
Haqqında
Kalsit və araqonitin sıx, yaxşı pardaxlanan işıqkeçirən, yaxud yarımşəffaf zolaqlı və konsentrik - zonal quruluşlu incə çalarlı sarı, çəhrayı, yaşıl, krem və qəhvəyi rəngli aqreqatları mərmər oniksi adlanır. Parıltısı tutqun parıltıdan şüşə və yağlı parıltıyadək dəyişir. Sərtliyi – 3-4. Sınıqları qeyri-hamardır. Çox vaxt gözəl tekstur rəsmləri olan bütov kütlələri əhəngdaşları, əhəngli qumdaşları və travertinlərdə və s. layabənzər cisimlər və araqatlar, müxtəlif süxurların səthində örtüklər əmələ gətirir. Tez-tez mərmər oniksinin damarcıqlarına da rast gəlinir. Karst mağaralarında əhəngdaşları içərisində stalaktit və stalaqmitləri, bəzən mürəkkəb formalı aqreqatları müşahidə edilir. İri kütlələri isti mineral bulaqların məhsulu kimi kristallaşır. Tapılma yerləri çoxsaylıdır: Maskara (Əlcəzair); Alabastron (Misir); İran; Pakistan; Əfqanıstan; Karlük mağaraları (Türkmənistan); Qırğızıstan; Ağamzalı və Misxana (Ermənistan) və b. Azərbaycanda mərmər oniksi geniş yayılmışdır. Sirab (Naxçıvan MR) və Tərtər (Kəlbəcər rayonu) yataqları ilə yanaşı mərmər oniksinin əhəmiyyətli yığınları həmçinin Naxçıvan MR-nın (Bilav), Kəlbəcər (Konqur, İstisu, Keşdağ, Tutqun, Abdullauşağı) və Laçın (Xansef) rayonlarının təzahürlərində yerləşir. Naxçıvan MR-nın («Seyid mağarası») və Kəlbəcər rayonunun (İstisu-Tutqun sahəsi) bir sıra məntəqələrində mağara oniksinin təzahürləri məlumdur.
Tətbiqi
Yüksək dekorativ keyfiyyətli məmulat daşı kimi istifadə edilir. Nadir hallarda zərgərlikdə də tətbiq olunur.
Göyəm (bitki)
Göyəm  — gülçiçəklilər fəsiləsinin  cinsinə aid çiçəkli bitki növü.
Paylanma
Növün vətəni Avropa, Qərbi Asiya və şimal-qərb Afrikadır.
Meyvəsi
Göyəmin tərkibində 8%-ə qədər şəkər (fruktoza və saxaroza), 2,5% üzvi turşu (əsasən alma), 1% pektinli maddə, 1,5% aşılayıcı maddə, vitamin C və rəngləyici maddələr vardır. Dadı gər olduğundan təzə halda yeyilmir. Göyəmdən mürəbbə, povidlo, kompot, "ternovka" adlı spirtli içki, sirkə, kvas hazırlanır. Qurudulmuş meyvələri aşpazlıqda işlədilir. Duza qoyulmuş göyəm çox dadlı olur.
Meyvələri şaxta vurduqda dadı şirinləşir və təzə halda yeyilmək üçün yararlıdır. Çəyirdəyində 37%-ə qədər yağ vardır. Tərkibində acı amiqdalin qlükozidi olduğundan texniki məqsədlər üçün işlədilir. Yarpaqlarında 222 mq% C vitamini vardır. Çay əvəzedicisi kimi işlədilir. Həm də bundan sidikqovucu və maddələr mübadiləsini yaxşılaşdıran vasitə kimi istifadə edilir. Təzə göyəm şirəsi ishala qarşı, qatılaşdırılmış isə qanlı ishala qarşı təsiredici vasitədir. Göyəm çiçəklərindən alınan sulu məhlul isə işlətmə dərmanı kimi tətbiq olunur.
Göyəm həm də balverən və bəzək bitkisidir. Mədəni gavalı göyəmlə alçanın təbii hibridindən əmələ gəlmişdir.
İstifadəsi
Uzun, iti tikanları olan kol Britaniya və Şimali Avropanın digər yerlərində ənənəvi olaraq mal-qaranın müəyyən əraziyə keçməsinə maneə olmaq üçün "çəpər məqsədi ilə" istifadə olunur.
Göyəm şirəsi saxta portveynin istehsalında istifadə olunur.
Göyəmdən meyvə konservləri və çatni hazırlanır və bəzən meyvə piroqlarında istifadə edilir. Tərkibi mühüm üzvü maddələrdən biri olan amiqdalinlə zəngin olan göyəmdən Avropada cin və likör kimi içkilərin hazırlanmasında, Azərbaycanda isə turşu, mürəbbə və kompot hazırlanmasında geniş istifadə olunur.
İsmayıllı Dövlət Təbiət Qoruğu
İsmayıllı Dövlət Təbiət Qoruğu — Böyük Qafqazın Cənub yamaclarında İsmayıllı rayonunun ərazisində yerləşir. 1981-ci il iyunun 12-də təbii kompleksi qorumaq məqsədilə İsmayıllı yasaqının yerində təşkil olunmuşdur. Sahəsi 5,78 min ha-dır. İki sahədən: dağ (dəniz səthindən 800 – 2250 m hündürdə) ümumi sahənin 96,3%-i və düzənlik (dəniz səthindən 600 – 650 m hündürdə) ümumi sahənin 3,3%-ni təşkil edir. Ərazinin 87%-i meşəlikdir, 4%-i subalp çəmənliyidir. Ərazi çay vadiləri və dağ yamacları vasitəsilə bir neçə sahəyə bölünür. Torpağı qonur – meşə, çürüntülü karbonatlı dağ – meşə və dağ – çəmənlikdir. İqlimi mülayim – istidir. Onun ərazisi Baş Qafqaz dağlarının Cənub yamacının mərkəz hissində, təbiət abidələrinin və faunanın mühafizəsi sahəsini əhatə edir. 1969-cu ilə qədər qoruğun yerində İsmayıllı yasaqlığı fəaliyyət göstərmişdir. Qoruğun sahəsi 5778-ha bərabərdir. 2003-cü ildən qoruğun ərazisi genişləndirərək 1674 ha çatmışdır. Dəniz səviyyəsindən 800–2250 m yüksəklikdə yerləşir. Qoruqda 170 -dən dən çox heyvan və quşlar mühafizə olunur.
Meşələri: palıd, vələs, fıstıq, göyrüş, ağcaqayın, qaracöhrə və s. ibarətdir.
Faunada – 40 növ məməlilər, 17 növ sürünənlər, 6 növ amfibiya, 4 növ balıq və 104 növ quşlar mövcuddur. Quşlardan – toğlugötürən quş, Qafqaz tetrası, qartal, qırğı dimdikli tetraçalan, məməlilərdən – qonur ayı, köpkər, yazıpişiyi, balıqlardan – çay xallı balığı Azərbaycanın Qırmızı kitabına salınmışlar.
Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 12 iyun 2003-cü il tarixdə 115 N-li qərarına əsasən: "İsmailli dövlət təbii qoruğunun ərazisinin genişləndirilməsi barədə 10962 hektardan 16740 hektaracan çatdırılmışdır."
Psychotria rufipilis
(Psychotria rufipilis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lenin oğlanları
thumb|József Cserny və Lenin oğlanları thumb|[[Tibor Szamuely və Bela Kun (1 May 1919)]]
Lenin oğlanları — 1919-cu ildə qısamüddətli Macarıstan Sovet Respublikasını dəstəkləmək üçün yaradılmış olan Macarıstandakı qırmızı terrorda baş rol oynamış olan kommunist təşkilat.
Qrup dəri jaket geyinmiş təxminən 200 adamdan ibarət idi. Tibor Szamuely, hərbi komissar olanda, birliyin komandiri József Cserny olmuşdur. Lenin uşaqlarından kommunizm əleyhinə çıxış edənlərin səsini boğmaq üçün istifadə etmişdirlər.
Kommunist lider Bela Kun, uğursuz olmuş 1919-cu ilin iyun ayında baş tutmuş əks-inqilabi çevriliş cəhdindən sonra, Lenin oğlanlarının, müxalifətin aradan qaldırılması istiqamətində atılmış addımlarında qəddar ola bilmələrinə icazə vermişdir. Terrorun qurbanlarının sayında fərqliliklər mövcuddur. Albert Verinin (Albert Vary) 1922-ci ildə çap olunmuş “Macarıstanda Qızıl Terror Qurbanları” adlı kitabında, Tibor Szamuely və József Cserny rəhbərliyi altındakı dəstələr tərəfindən 590 adamın edam edildiyi bildirilmişdir.
Kommunistlər məğlub olurdular. Fransızların dəstəklədiyi Rumıniya ordusu 6 avqust 1919-cu ildə Macarıstana daxil olaraq Budapeşti kommunistlərdən təmizlədi. Bela Kun və dostları Sovet Rusiyasına qaçdılar. Miklós Horthynin əks-inqilabçı Macar qüvvələri ilə Budapeştə gəlməsi ilə,  kommunistlərə qarşı ağ terror adı verilmiş qətliamlara başlanıldı. Lenin oğlanları bu terrorun əsas hədəfi olmuşdur.
Birliyin komandiri olan Cserny, 1919-cu ilin dekabr ayında yaxalandı, mühakimə olundu və edam edildi.
Yulian (imperator)
Həyatı
thumb|Ioulianou autokratoros ta sozomena, 1696 Munisipal kuriyaların hüququnu genişləndirmiş, vergiləri azaltmış, dəbdəbəli, cah-cəlallı saray həyatından imtina etmişdi.
Onun hakimiyyətə gəlməsindən öncə Xristianlıq dövlət dininə çevrilmişdir. Bundan sonra bütpərəst sayılan antik inanclar və fəlsəfələr təqiblərə məruz qalmışdır. Yulian isə bu prosesin qarşısını almağa çalışmışdır. O öncə xristian olmuş, ancaq sonra antik inancları qəbul edərək Yamblixin və Efesli Maksimin öyrəncisi olmuşdur. Buna görə də ona xristian ənənəsində Dinindən Dönmüş Yulian deyirlər.
Fəlsəfəsi
Yulian həm də filosof olmuş, neoplatonizmin Perqama məktəbinin tanınmış nümayəndələrindən biri idi.
Xristianlığın güclənməsi zamanı yaşayan Porfirius, Yamblix, Proklus kimi yeni-platonçular antik dini zəmanəyə uyğunlaşdırmağa çalışırdılar. Onlar təktanrılığı özlərinə məxsus şəkildə təqdim etmiş, mənəvi və əxlaqi məsələlərə toxunmuşdular; bununla belə antik irslə bağlılıqlarını kəsməmiş, mistik fəlsəfələrə və teurgiyalara önəm vermişdilər.
Bir çox Şərq dinlərində günəş tanrılaşdırılırdı. O zaman Romada Mitra adlı İran tanrısının qnostik kultu yayılmış, bu din orduya və Romanın hakim dairələrinə nüfuz etmişdir. Yulian da günəşi tanrı hesab etmiş, onu təbiətin əsası və həyatın mənası kimi dəyərləndirmişdir. Ancaq onu gördüyümüz çıxan və batan günəşlə eyniləşdirmirdi. Yuliana görə gördüyümüz günəş həqiqi tanrı işığının qismən yansımasıdır (əks olunmasıdır). Həmçinin Yuliana görə ümumiyyətlə bizim gördüyümüz dünya həqiqət deyildir. Həqiqətə çatmaq üçün şeylərin həqiqi mahiyyətinə varmaq lazımdır. Mənəvi təkmilləşmə də bundan ibarətdir. Onun bu yanaşması Platonun ideyalar haqqında təliminə uyğun idi. Plotinin emanasiyasına uyğun olaraq Yulianın təlimində bütün tanrılar və mövcud olan varlıq günəş işığından yaranır.
Eugenia singampattiana
(Eugenia singampattiana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Emilia moutsamboteana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qayalıq kərtənkələsi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi. Üstəlik dişisiz çoxalan növləri vardır.
Bu cinsin Latın dilində adı rus herpetoloqu İlya Sergeyeviç Darevsinin (1924-2009) şərəfinə adlandırılıb.
Kiçik və orta ölçülü kərtənkələlərə daxildir və bədəninin uzunluğu 55–80 mm-dir. Başı aşkarcasına dirdədir.
Təsnifatı
Bu cinsə 20 Biseksual və 7 Partenoqenez növ daxildir. Beş növ əvvələr mübahisəli növ olan Lacerta saxicola daxil edilirdi. 1999-cı ildə bu növlər Yaşıl kərtənkələlər (Lacerta) cinsində ayrılmış və müstəqil cinsə daxil edilmişdir.
Qidalanması
Qayalıq kərtənkələləri əsasən Cücülər və Onurğasızlarla qidalanırlar.
Çoxalması
Yumurta qoyaraq çoxalır. Onurğalılardan olmasına baxmayaraq Partenogenez xüsusiyyətinə malikdir. Belə ki, onlar erkəksizdə çoxala bilirlər. Bu isə 1958-ci ildə Darevski tərəfindən aşkarlanmışdır. Bu xüsusiyyətə malik 7 növ vardır. Hətta onların erkəkləri yoxdur.
Srdan Babiç
Srdan Babiç (Serb kirili: Срђан Бабић; ) — Serbiyalı peşəkar futbolçu. İspaniyanın Almeriya və futbol üzrə Serbiya milli komandasının müdafiəçisi.
Klub karyerası
Babiç 2011-ci ilin avqust ayında Voyvodina FK-ın gənclər yığmasına qatılmamışdan əvvəl karyerasına ilk olaraq ev klubu olan Boraç Banya Luka klubunda başlamışdır. O, ilk oyununa Branko Babiçin başçılığı altında 1 mart 2014-cü ildə Vozdovaç FK klubuna qarşı oyunda çıxmışdır. Babiç 90 dəqiqə oyunda olmuş və komandası 2–0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Babiç 2013–14 mövsümündə 8 oyunda iştirak etməsinə baxmayaraq, mövsümün rəmzi komandasına düşməyi bacarmışdır. O, Serbiya Kubokunun finalında Yaqodina klubunu 2–0 məğlub edilməsində böyük rol oynayaraq kuboku komandasına qazandırmışdır. 2014–15 mövsümündə Babiç bütün turnirlər nəzərə alınaraq, ümumilikdə 27 oyunda meydana çıxmışdır.
Milli karyerası
Babiç 2014-cü ildə UEFA U-19 Çempionatında iştirak etmiş və Serbiyanın uğurları üçün çalışmışdır, lakin yarımfinalda güclü Portuqaliya milli komandası tərəfindən dayandırılmışdır. O, 2015 FİFA U-20 Dünya Çempionatında qalib gələn heyətin də bir üzvü olub.
Statistika
7 iyul 2015-ci il məlumatlarına əsasən.
Azərbaycan Birinci Divizionu 1993
Azərbaycan Birinci Divizionu 1993 — 1993-cü il liqa göstəriciləri
Qeydlər
nəticələri ləğv olunub. tutanlar final matçlarında qarşılaşır.
Mənbə
PFL.az (arxiv)
Məqsəd Səttarov
Məqsəd Səttarov — AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor
Həyatı
Məqsəd Məhəmmədəli oğlu Səttarov 1925-ci ildə Poylu kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. O, 1945-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universitetinin) Tarix fakültəsinin nəzdindəki Fəlsəfə şöbəsinə daxil olmuş, 1950-ci ildə oranı bitirmişdir.
Məqsəd Səttarov 2000-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir. Professor Tofiq Məmmədovun əmisi oğlu.
Elmi yaradıcılığı
Məqsəd Səttarovun elmi yaradıcılığı ictimai şüurun inkişaf qanunauyğunluqları istiqamətlərini, din və ateizm məsələlərini əhatə etmişdir. Alim Azərbaycanın mənəvi-mədəni həyatında islamın yeri və rolu, ictimai şüurun strukturu və onun ünsürlərinin qarşılıqlı təsiri, ictimai şüurun yeniləşdirilməsi yollarını araşdırmışdır.
Azərbaycan Texnologiya Universitetinin Fəlsəfə və tarix kafedrasının elmi-nəzəri və kadr potensialının artırılmasında Məqsəd Səttarovun xidmətləri çox olmuşdur.
Psychotria saloiana
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tövil (Val-d'Uaz)
Tövil — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Marin. Əhalisi — 59 nəfər (1999).
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 39 km şimal-qərbində, Serji belediyyənin 14 km şimalında yerləşir.
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Məmməd Ağdamski
Məmməd Ağdamski Əhməd oğlu — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Geoloqu (1982), Azərbaycan Neftçi Geoloqlar Assosiasiyasının üzvü (1993), ADNA Geoloji Kəşfiyyat fakültəsinin Dövlət Attestasiya Komissiyasının sədri (2007), beş ixtiranın, on səmərələşdirici təklifin, iyirmidən çox elmi məqalənin müəllifi.
Həyatı
thumbnail|Məmməd Ağdamski ailəsi ilə, 1935 il
Məmməd Ağdamski Əhməd oğlu 20 oktyabr 1934-cü ildə Ağdaş şəhərində, ziyalı ailəsində anadan olmuşdur.
O, tanınmış və qədim şəcərəyə malik, xüsusən mədəni — maarif və incəsənət sahəsində görkəmli şəxsiyyətlər yetirmiş Bədəlbəylilər — Qacarlar nəslindəndir.
Təhsili
M.Ağdamski hələ məktəb yaşlarından mühəndis — neftçi olmaq arzusunda olmuş, 1951-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının) geoloji – kəşfiyyat fakültəsinə daxil olmuşdur.
Əmək fəaliyyəti
1956-cı ildə M.Ağdamski institutu bitirib, təyinatla "Balaxanıneft" Neft və Qazçıxarma İdarəsinə göndərilmiş, qırx ilə yaxın fasiləsiz olaraq burada baş geoloq — geologiya üzrə rəis müavini vəzifəsində çalışmışdır. M.Ağdamski ilk əmək fəaliyyətinə Balaxanı sahəsində 2№-li mədəndə quyuların tədqiqatı üzrə operator vəzifəsindən başlamış, qısa müddət ərzində usta köməkçisi, neftçıxarma ustası vəzifəsinə təyin edilmiş, sonradan bilavasitə öz peşə ixtisası üzrə geoloq işləmişdir. Sonrakı dövrlərdə idarənin geoloji şöbəsində geoloq vəzifəsinə təyin edilmiş, 1958-ci ildə İdarənin neft mədəninə böyük geoloq vəzifəsinə göndərilmişdir. Əvvəlcə 9№-li mədəndə, sonra tanınmış neftçi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Musa Bayramovun rəhbərlik etdiyi 8№-li mədəndə böyük geoloq vəzifəsində çalışmışdır. Yüksək təşkilatçılıq, bilik və bacarıqları nəzərə alınaraq İdarənin geoloji şöbəsinin rəisi (1963), İdarənin baş geoloqu (1970), geologiya üzrə rəis müavini vəzifələrinə irəli çəkilmişdir.
Elmi fəaliyyəti
thumb|Məmməd Ağdamski və həyat yoldaşı Elmira Ağdamskaya M.Ə.Ağdamski praktiki fəaliyyətlə yanaşı elmi araşdırmalarla da məşğul olmuş, elmin nailiyyətlərinin istehsalata tətbiqi sahəsində fəal iştirak etmişdir. Onun rəhbərliyi və bilavasitə iştirakı ilə Balaxanı–Sabunçu–Ramana neft yatağının geoloji quruluşunun dəqiqləşdirilməsi, neft ehtiyatlarının yenidən hesablanması istiqamətində böyük işlər aparılmış və maraqlı yeni məlumatlar əldə edilmişdir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, "Azneft" İB və "Balaxanıneft" NQÇİ tərəfindən birgə görülmüş işlər nəticəsində adıçəkilən yatağın neft ehtiyatları dəqiqləşdirilmiş, 1975-ci ildə SSRİ Mərkəzi Ehtiyatlar Komissiyası bu ehtiyatları təsdiq etmişdir. Beləliklə, Balaxanı-Sabunçu-Ramana neft yatağının sənaye üsulu ilə işlənməsindən (1871-ci il) yüz il keçdikdən sonra onun geoloji quruluşu haqqında yeni məlumatlar əldə edilmiş və yatağın "asılı" (visyçiy) yox, sərbəst, normal bloklardan ibarət olması müəyyənləşdirilmişdir. Bu da öz növbəsində yatağın səmərəli başa çatdırmaq, qalıq neft ehtiyatlarından tam istifadə etmək istiqamətində düzgün işlər aparmağa imkan yaratmışdır. Xüsusilə Qırmakialtı lay dəstəsi üzrə diqqətə layiq əlavə məlumatlar əldə edilmişdir. Yatağın şimal-şərq və şərq hissəsində V və VII bloklar arasında tektonik pozğunluğun müəyyən edilməsi bu bloklarda qalıq neft ehtiyatı çox olan sahələri aşkar etməyə imkan vermişdir. Nəticədə qalıq neft ehtiyatından səmərəli istifadə etmək məqsədilə bu sahədə yeni quyular qazılmış və bu quyuların neft hasilatı yüksək olmuşdur. Balaxanı-Sabunçu-Ramanı yatağının qərb hissəsində lay enerjisinin tükəndiyi, quyuların qravitasiya rejimində işlədiyi yüksək özlülüklü nefti olan Balaxanı sahəsində laydaxili yanma, istilik üsulu həyata keçirilmiş (1973), prosesin geoloji əsaslandırılması verilmiş, nəticədə yüz minlərlə ton əlavə neft çıxarılmışdır.
Mükafatları
Ağdamski M. Sabunçu rayon "Bilik" Cəmiyyətinin sədri (1970–1979) olmuş, SSRİ neft sənayesi əlaçısı (1974), SSRİ ixtiraçısı döş nişanları, 1980) almış, neft hasilatının artırılmasına həsr olunmuş işləri 1981-ci il ümumittifaq müsabiqəsində birinci yeri tutmuş və Mendeleyev adına diplomla təltif edilmiş, dəfələrlə Ümumittifaq Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin iştirakçısı və qalibi (gümüş medal) olmuşdur.
1982-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar geoloqu fəxri adı ilk dəfə təsis ediləndə Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasəti Heyətinin 3 dekabr 1982-ci il tarixli fərmanı ilə ona "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Geoloqu" fəxri adı verilmişdir. M.Ə. Ağdamski Respublikasının neft və qaz sənayesinin inkişafında xüsusi xidmətlərinə görə ARDNŞ-nin Fəxri Fərmanı (2001), "XX əsrin tanınmış neftçisi" Beynəlxalq Diplomu (2003) ilə təltif olunmuşdur, (2009) ildə 53 il neft geologiyasında uğurlu xidmətlərinə görə "Fəxri Fərman". Hal-hazırda ARDNŞ-ə daxil olan neftçıxarma müəssisəsində geoloq vəzifəsində çalışır.
Ailəsi
Evlidir. İki qızı, dörd nəvəsi var.
Savin-le-Lak
INSEE kodu — 05164.
Şirvan Dövlət Təbiət Qoruğu
Şirvan Dövlət Təbiət Qoruğu — Şirvan düzənliklərinin cənub-şərq hissəsində Salyan və Neftçala rayonlarının ərazisində yerləşən qoruq.
Hələ 1961-ci ildə Kür-Araz ovalığının həmin hissəsində ceyranların sayının 77 baş olduğu bir vaxtda, Azərbaycan hökumətinin xüsusi qərarı ilə Bəndovan Dövlət Təbiət Yasaqlığı yaradılıb. 8 ildən sonra, burada ceyranların sayının 400 başa çatdığı vaxt hökumətinin 30 aprel 1969-cu il tarixli müvafiq qərarı ilə 17700 min hektar sahədə Şirvan dövlət təbiət qoruğu təşkil edilib. 1982-ci ildə qoruğun sahəsi genişləndirərək 25761 hektara çatdırılıb. 2003-cü ildə Şirvan Dövlət Təbiət Qoruğunun bazasında və ətraf ərazilərində Şirvan Milli Parkı yaradılıb. Hazırda Parkın sahəsi 6232 hektardır.
Milli parkın iqlimi mülayim – istidir. Relyefi müxtəlifdir, su bolluğudur (göl, kanal, dəniz), müxtəlif kolluqlar və bitkilər var. Torpağı bozqır, bozqır çəmən, çəmən – bataqlıq və qumluqdur. Bütün bunlar ceyranın və başqa heyvanların ömür sürməsi üçün çox əlverişlidir. 30 növə yaxın məməlilər, 22 növ sürünənlər, 4 növ suda – quruda yaşayanlar, 35 növ quş, 15 növ balıq var. Ceyranların sayı get – gedə artır. Belə ki, 1961-ci ildə 77 baş, 1969-da 400 baş, 1986-da 4800 baş olub. Hazırda isə milli parkın ərazisində 10 minə yaxın ceyran var. Qeyd edək ki, qoruq ərazisində mühafizə olunan ceyran, turac, dovdaq, bəzgək, səhra qartalı, Aralıq dənizi tısbağası və digər heyvanlar Azərbaycanın Qırmızı kitabına salınıb. Qoruqda həmçinin suda-quruda yaşayan növlərdən sarımsaq-qoxulu Suriya qurbağalarına, ağac, göl, yaşıl və s. qurbağalarına, sürünənlərdən bataqlıq, Xəzər və Aralıq dənizi tısbağalarına, zolaqlı kərtənkələyə, adi və su koramalına, gürzəyə, kərtənkələyə və s. rast gəlmək olar. Ornitoloji fauna növlərinə — şahin, baloban və s. daxildir. Məməlilərdən ceyranla bərabər qaban, canavar, tülkü, porsuq, qamışlıq pişiyi, dovşan və s. yaşayır.
Yer altında qalan şəhər
Geoloji dövr ərzində qoruğun ərazisi bir neçə dəfə Xəzərin suları altında olub. Xəzərin səviyyəsinin azalması ilə əlaqədar ərazi dəniz, qismən sel və allüvial çöküntülər nəticəsində quruya çevrilib. Ərazi dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşir. Burada mikrorelyef yaxşı nəzərə çarpır. Külək vasitəsilə yaranan duyun təpəciklərinin hündürlüyü 0,5–1,2 m-ə qədərdir və onlar ceyranların mühafizəsi və sığınacağı üçün çox sərfəlidir. Qoruq ərazisində əsasən boz, boz-çəmən və çəmən-bataqlıq torpaqları və qumluqlar yayılıb.
Bəndovan Dövlət Yasaqlığının və Şirvan Dövlət Təbiət Qoruğunun ərazilərində yerləşən Çala gölünün sahəsi 100 hektardan çoxdur və onun dərinliyi 0,3–1,0 m çatır. Göldə qamış və digər su bitkiləri yaxşı inkişaf edib. Həmin gölün köçəri su-bataqlıq quşları üçün çox böyük əhəmiyyəti var.
Bəndovan Atabəylər dövrünə qədər mövcud olmuş şəhərlərdən biri olub. Bu şəhər Xəzərin suyunun artması nəticəsində su altında qalıb. Bəndovanla bərabər ondan təxminən 10–12 kilometr aralıda yerləşən başqa bir şəhər də mövcud olub. Alimlərin apardığı araşdırmalar və arxeoloji qazıntılar nəticəsində hər iki şəhərdən xeyli qalıqlar tapılıb. Həmin qalıqlar suyun altından çıxarılıb və biz hissəsi milli parkın ərazisindəki muzeydə saxlanılır. Milli parka gəlmiş turistlərə həmin şəhərlərlə bağlı məlumatlar verilir.
Nə gözəl yaraşır Muğana ceyran…
Xüsusilə ceyranlar Azərbaycanın milli sərvəti hesab olunur. Ceyranların mühafizəsi dövlət səviyyəsində mühafizə olunur və bu iş müvəffəqiyyətlə davam etdirilir. Bunun nəticəsidir ki, hazırda milli parkın ərazisindəki ceyranların sayı 10 minə yaxındır. Qoruğun ərazisindəki nadir heyvanların mühafizəsi üçün milli parkın müxtəlif sərhədlərində 10 növbətçi post var, amma ceyranların tez-tez milli parkın ərazisindən kənara çıxması faktları da olur. Xüsusilə də isti aylarda heyvanlar ərazidən çıxır, başqa-başqa yerlərə gedirlər, amma burada qəribə bir hal yoxdur. Çünki ceyranlar miqrasiya etməlidir, ölkənin bütün ərazilərinə yayılmalıdır. Əslində bu qoruğun yaradılması və ceyranların mühafizə olunmasında da məqsəd onların sayının artırılıb bütün ölkəyə yayılmasıdır. Hazırda isə qoruq ərazisində ceyran çoxdur. Qoruğun şimal ərazisində keçid yerləri var. Onlar həmin yerlərdən kənara çıxa bilirlər. Hazırda qoruğun ərazisindən respublikanın bir çox yerlərinə ceyranlar təbii olaraq miqrasiya ediblər. Bir müddət əvvəl Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə Şirvan Dövlət Təbiət Qoruğundan bir neçə ceyran Ağcabədi rayonunda yerləşən Ağgöl Dövlət Təbiət Qoruğuna aparılıb.
Milli park ekskursiyaçı qıtlığı çəkir
Ölkənin müxtəlif yerlərindən və həmçinin Azərbaycana gələn turistlər Şirvan milli parkına qonaq olurlar. Parka gələnlərin əraziyə ekskursiyası təşkil olunur. Ekskursiya isə ödənişlidir. Belə ki, yerlilər bunun üçün 2, xaricilər isə 4 manatlıq bilet almalıdırlar, amma müəyyən güzəştlər də nəzərdə tutulub. Belə ki, xarici ekskursiyaçıların sayı 7 nəfərdən çox olarsa biletin qiyməti 3 manat, yerlilərin sayı 7 nəfərdən çox olarsa, biletin qiyməti 1.5 manata qədər endirilir. Turistlərimizin sayı o qədər də çox olmur. Bir ay ərzində ümumilikdə 100 nəfərə yaxın ekskursiyaçı olur.
Ekskursiyaya gələnlərə parkın bələdçiləri xidmət göstərir. Onlar parkda mühafizə olunan nadir heyvanlar, köçəri quşlar və həmçinin su altında qalmış şəhərlərlə bağlı onlara ətraflı məlumat verirlər. Parkda bir neçə xarici dili bilən bələdçilər var.
Ümumilikdə, isə milli parkın 50-yə qədər əməkdaşı var.
Ekskursiyaçılar vəhşi heyvanlardan necə mühafizə olunur?
Milli parkın ərazisində canavar, çaqqal, qaban, zəhərli ilanlar var. Bəs parka gələn ekskursiyaçılar üçün bu təhlükəli heyvanlar onların sağlamlığı üçün hansısa təhlükə yaradırmı? Xarici ölkələrdə bu tipli parklara ekskursiya xüsusi avtomobillərdə və avtobuslarla olur ki, onların da pəncərələri barmaqlıqlarla örtülü olur. Onlar xüsusi təhlükəsizlik tədbirlərinə ehtiyac görmürlər. Onun sözlərinə görə, bu vaxta qədər qoruq ərazisində hər hansı bir təhlükəli vəziyyət yaranmayıb. Sadəcə, ekskursiyaya gələn şəxslər parkın əməkdaşları tərəfindən mühafizə edilir və vəhşi heyvanlar onlara hər hansı təhlükə yarada bilməzlər. Turistlər tam olaraq mühafizə edilir. Ekskursiyaya həm avtomobillə, həm də piyada çıxmaq mümkündür.
Ceyranı öldürən 1650 manat cərimə olunur
Ceyranların ovlanması, onlara zərər verilməsi qanunla qadağandır. Ceyranı ovlamaq isə cinayət əməli hesab olunur. Əvvəllər ceyran ovlamaq niyyətinə düşən, bunu həyata keçirməyə çalışan və bəzi hallarda buna nail olan şəxslər çox olurdu, amma son bir neçə ildə belə bir fakt olmayıb. Çünki geniş şəkildə maarifləndirmə işi aparılır və artıq insanlar ceyran ovlamaqdan çəkinirlər. Əgər belə faktlar olarsa qanunda nəzərdə tutulmuş cərimə tətbiq edilir. Yəni ceyranın ovlanması cinayət tərkibidir. Bir ceyranın qiyməti 550 manatdır. Əgər ceyran ovlanarsa, vurularsa onun cəriməsi qiymətinin üç qatında ödənilir. Bu hadisəni törətmiş şəxs 1650 manat pulu qoruğa ödəyir. Ümumilikdə isə qoruq ərazisində ovlanan istənilən heyvanın qiyməti üç qata vurulur. Əvvəllər isə belə hallar olub və hətta həbs cəzası alanlar da var.
Heyvanlara tibbi xidmət göstərilirmi?
Xarici ölkələrdə nadir heyvanların mühafizə olunduğu qoruqlarda tibb məntəqələri fəaliyyət göstərir. Bu məntəqələrin tibbi heyəti mütəmadi olaraq heyvanları müayinə edir, hər hansı xəstəlik aşkar olunan heyvanlar hətta tibb məntəqəsinə yerləşdirilir. Şirvan Milli Parkında isə hələlik belə xidmət yaradılmayıb. Qoruq ərazisində 10 minə yaxın ceyranla bərabər, minlərlə başqa heyvanlar da var. Onların hamısını müayinə və müalicə etmək mümkün deyil. Xüsusilə də ceyranları tutmaq o qədər də asan deyil. Ona görə də, heyvanların müalicəsi təbii olaraq aparılır. Yəni xəstələnən heyvanları ancaq canavarlar müalicə edir. Təbiət özü bunu təbii olaraq tənzimləyir.
Sakıp Sabançı
Həyatı
Sabançı 1933-cü il aprelin 7-də doğulub. Hacı Ömər və Sadiqə Sabançıların 6 oğul övladından ikincisidir. 1948-ci ildə aylıq 25 lirə maaşla "Akbank""da stajor məmur kimi fəaliyyətə başlamışdır. Xəstəliyi səbəbiylə heç liseydə təhsilini də tamamlaya bilməyən Sabançı bir qədər sonra BOSSA un fabrikində işə başlayıb. Fitri istedadı və qabiliyyəti sayəsində 24 yaşında fabrikdə baş direktor müavinliyinə qədər yüksəlib. Atası vəfat etdikdən bir il sonra - 1967-ci ildə qardaşları İhsan, Hacı, Şövkət, Erol və Özdəmirlə birlikdə sonradan bütün dünyaya səs salacaq "Hacı Ömər Sabançı Holdinq""i quraraq onun başçısı olub. Hazırda holdinqin tərkibində 30 min işçinin çalışdığı 73 şirkət var. Bank sektorundan sement istehsalına, avtomobil şinləri istehsalından qida sektoruna, pərakəndə ticarətə qədər 21 müxtəlif biznes sahəsində fəaliyyət göstərən holdinqin illik gəliri 10 milyard dollardan çoxdur.
1981-ci ildə xaricdə (Londonda) türk sərmayəsi ilə ilk bank quruldu – "Akinternational bank". Bu proyektin arxasında məhz Sabançı imzası vardı. Sonradan ABŞ-nin, Yaponiyanın, Argentinanın, Braziliyanın, İsveçrənin bir çox məşhur firması ilə ortaqlıqlar yaradıldı və Sakıp ağanın şöhrəti bütün dünyaya yayıldı. O, prezidentlər, baş nazirlər, krallar, şahzadələr, digər yüksək mənsəb yiyələri, dünya kapitalına yön verən biznesmenlər arasında xüsusi ehtiram sahibiydi. S.Sabançı mərhum ABŞ prezidenti Ronald Reyqanla dost olub və iki dəfə həyat yoldaşı ilə birlikdə Ağ evi ziyarət edib. 2001-ci ildə isə Bill Klintonun şəxsi dəvətilə Ağ evdə olub. ABŞ-nin dövlət katibi Corc Şults (vəzifədə olarkən), Yaponiya şahzadəsi Tomohito Mikasa, Sinqapurun baş naziri Lee Kuan Yev, Fransanın sabiq baş nazirləri Raymond Barr və de Mervill, Cinin dövlət başçısı (vəzifədə olarkən) Zhao Xianq, dünyanın ən nəhəng media maqnatlarından Malkolm Forbs, NATO-nun baş katibi Manfred Vörner (vəzifədə olarkən), ABŞ-nin keçmiş prezidenti Cimmi Karter və digər nüfuzlu şəxslər, zəngin iş adamları Sabançını onun İstanbuldakı iqamətgahında ziyarət ediblər.
Sadiqə ananın bütün varidatını bağışlaması və Sabançı qardaşlarının ianələri hesabına 1974-cü ildə Hacı Ömər Sabançı Vəqfi - VAKSA qurulub. Ailənin xeyriyyəçilik fəaliyyətləri bu vəqf vasitəsilə yürüdülür. Başda Sakıp ağa olmaqla Sabançı ailəsinin mənsubları bir fond yaradaraq öz adlarını verməklə müxtəlif təhsil, səhiyyə obyektləri inşa etdiriblər. VAKSA Türkiyənin ən böyük ailə vəqfidir, ölkənin 53 yerində 112 obyekti var. Bunlar arasında bir universitet, məktəblər, yataqxanalar, səhiyyə ocaqları, idman kompleksləri və sosial mərkəzlər var. VAKSA ildə 100 tələbənin təhsil xərclərini öz boynuna götürüb. 1994-cü ildən etibarən təhsil, mədəniyyət, sənətin müxtəlif sahələrində ölkədə və xaricdə uğur qazanan fərdlərə, qurumlara mükafatlar, təqaüdlər verir. Hər il Polis Akademiyasını ilk üç dərəcə ilə bitirən 6 tələbəyə 160 Cümhuriyyət qızılı bağışlanır, təlim-tərbiyə işlərində uğur qazanmış müəllimlərə pul mükafatları təqdim olunur. 1992-ci ildən bəri Mədəniyyət Nazirliyi ilə birlikdə xalq rəqsləri yarışması düzənlənir və yüksək yerlər tutan 10 rəqs qrupuna pul mükafatları verilir. Məqsəd Türkiyədə xalq oyunlarının inkişafına nail olmaqdır. 1999-cu ildə 170 milyon dollarlıq yatırımla Sabançı Universiteti qurulub.
Cövzcan vilayəti
Cövzcan vilayəti — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.
Vilayət inzibati baxımdan Ağca, Dərzab, Feyzabad, Xəmyab, Xanəgah, Xoca Dükuh, Mərdyan, Mingəcik, Qarqın, Quştəpə və Şibirğan rayonlarına bölünür. Xəmyab, Mingəcik və Qərqin raynonlarının əhalisini türkmənlər təşkil edir.
Ümumiyyətlə vilayətin əhalisi əsasən özbəklərdən və türkmənlərdən, həmçinin az sayda tacik, puştun və ərəblərdən ibarətdir. Əhalinin 39.5%-i özbəkcə, 28.7%-i türkməncə, 17.2%-i puştunca, 12.1%-i isə daricə danışır. Vilayətin əhalisi 2009-cu ilin əvvəlinə olan rəsmi təxminə əsasən 485.3 min nəfər, inzibati mərkəzi Şıbırğan şəhəri, sahəsi 11.798 km²-dir.
Hepard
Hepard — pişik cinsinə mənsub məməli heyvan.