cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maldiv adaları
Ümumi məlumat
Maldiv arxipelaqı Çaqos və Lakkadiv arxipelaqı ilə birlikdə Çaqos-Maldiv-Lakkadiv tektonik qalxmasında, Hind okeanındakı böyük dənizaltı dağ silsiləsi üzərində yerləşir. Ölkə dəniz səviyyəsindən 1.5 metr yüksəklik dərəcəsi ilə dünyanın ən alçaqda yerləşən ölkəsi hesab olunur. Hətta ölkənin ən yüksək nöqtəsi hesab olunan hündürlüyü belə (2.4 metr) dünyada ən alçaq təbii yüksəklik hesab edilir. Dəniz səviyyəsinin qalxması ilə əlaqədar olaraq, hökumət Maldivi 2019-cu ilə qədər karbondan azad ölkə edəcəyi vədini vermişdir.
Maldiv adaları erazımdan əvvəl 4-cü əsrdən etibarən tarixi və mədəni baxımdan Hindistan yarimadası ilə əlaqəli şəkildə inkişaf etmişdir. Maldiv Arxipelaqı XII əsrdə islamlaşdı və sultanlıq şəklində birləşərək Asiya və Afrika ilə güclü mədəni və ticari əlaqələrin inkişaf etdirilməsinə nail oldu. XVI əsrin ortalarından artan müstəmləkə qüvvələrinin təsiri regiona çatır və Maldiv adaları 1887-ci ildə Britaniyanın qoruması altına keçir. Birləşmiş Krallıq dan müstəqillik 1965-ci ildə alınır və 1968-ci ildə Xalq Məclisi tərəfindən ölkənin Prezidentli Respublika şəklində idarəsinin əsası qoyulur. Sonrakı onilliklər isə qeyri-sabitlik, demokratik islahatlara cəhd və iqlim dəyişikliyi nəticəsində meydana gələn ekoloji problemlərin həlli ilə xarakterizə olunmuşdur.
Maldiv adaları Cənubi Asiya Regional Əməkdaşlıq Assosiasiyası nın qurucu üzvlərindən biridir. Həmçinin, ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və Tərəfsiz Dövlətlər Hərəkatı kimi nüfuzlu təşkilatlara üzvdür. Dünya Bankı Maldivi yuxarı orta gəlirli iqtisadiyyata malik ölkə kimi təsnifləşdirir. Balıqçılıq ölkənin tarixən hakim iqtisadi fəaliyyəti olmuş və indiyə qədər ən iri fəaliyyət sektoru kimi özünü qoruyub saxlamışdır. Tuzim sənayesi isə balıqçılıq sektorunu izləyərək, sürətlə böyüməkdədir. Şri-Lanka ilə birlikdə, Maldiv adaları Cənubi Asiyada yalnız iki "yüksək" dərəcəli İnsan İnkişafı İndeksi nə malik ölkələrdir. Adambaşına düşən gəlirlə isə Maldiv Cənubi Asiya Regional Əməkdaşlıq Assosiasiyası üzvləri arasında ən yüksək göstəricilərə malik ölkələrdən biridir.
Maldiv adaları 1982-ci ilin iyul ayından etibarən İngilis dövlətlər birliyi nə daxil edilmiş və yalnız 2016-cı ilin oktyabr ayında insan hüquqları və korrupsiya ilə bağlı tənqidi etirazı əsasında bu birlikdən geri çəkilmişdir.
Coğrafiyası
Maldiv Respublikası Hind okeanının ekvatorial sularında, Şri Lankanın (cənub-qərb istiqamətində) 700 kilometrliyində yerləşir. 1192 orta-kiçik adanı birləşdirən 20 atoldan ibarətdir. Əhalisi təxminən 365 min nəfərdir.(2015-ci il). Əhalinin sıxlığı çox yüksəkdir — 1200 nəfər/km² -dir.
Adalar okean səviyyəsindən bir qədər yüksəkdədirlər, arxipelaqın ən hündür nöqtəsi — cənubdakı Addu adalarında — 2,4 m-dir.
Dövlət quruluşu
Maldiv Respublikası məhdud hakimiyyətli prezident idarəetmə üsuluna malik respublikadır. Milli bayram günü olan müstəqillik günü (1965) 26 iyulda qeyd olunur. Ölkə Konstitusiyası 7 avqust 2008-ci ildən qüvvədədir.
Dövlət başçısı
Dövlət və hökumət başçısı olan Prezident ölkə Parlamenti tərəfindən seçilir. Lakin Prezidentliyə namizəd şəxs ilk növbədə ümumxalq referendumunda təsdiq edilməli və ən azı 51% səs toplamalıdır. Prezidentin ümumi səlahiyyət müddəti qeyri-məhduddur.
Tərkibi Parlamentin deputatlarından və dövlət qulluqçularının korpusundan təşkil olunan Nazirlər Kabinetinə Prezident rəhbərlik edir. Dövlət başçısı müstəsna səlahiyyətlərindən istifadə edərək 14 nazirin hər birini təyin və yaxud azad edə bilər və buna görə Parlament qarşısında heç bir məsuliyyət daşımır.
Maldiv Respublikasının 2008-ci ilin avqust ayında qəbul edilmiş yeni Konstitusiyasına əsasən Prezidentin səlahiyyətləri xeyli məhdudlaşdırılmışdır, yerli hakimiyyət orqanlarının hüquqları genişləndirilmişdir. Konstitusiyaya əsasən ölkədə çoxpartiyalı siyasi sistemin mövqeyi möhkəmləndirilmiş, insan hüquqları üzrə komissiyanın, Ali Məhkəmənin və Seçki Komissiyalarının hüquqları genişləndirilmişdir.
İcraedici hakimiyyət
Maldiv Respublikasında icraedici hakimiyyətə — Nazirlər Kabinetinə Prezident başçılıq edir. Baş Nazir vəzifəsi 1975-ci ildən ləğv edilmişdir. Nazirlər Kabinetinin üzvləri Prezident tərəfindən parlamentin deputatlarından və ya dövlət qulluqçularından təyin edilir və ya azad olunur.
Qanunverici hakimiyyət
Maldiv Respublikasının qanunverici hakimiyyət orqanı bir palatalı Xalq Məclisidir. Parlamentin 50 üzvü 5 il müddətinə seçilir. (onlardan 42 nəfəri ümumi seçkilərin nəticələrinə əsasən müəyyən olunur, 8 nəfəri isə Prezident tərəfindən təyin olunur. Parlamentin səlahiyyətlərinə ölkə Konstitusiyası istisna olmaqla bütün qanunların baxılması və qəbulu, dövlətin illik büdcənin təsdiqi, beynəlxalq müqavilə və sazişlərin ratifikasiyası və s. məsələlər daxildir. Parlament tərəfindən qəbul edilmiş qərarlar təsdiq olunmaq üçün Prezidentə təqdim olunur. Prezident qərar layihəsini təkrar müzakirə olunmaq üçün parlamentə qaytarmaq hüququna malikdir. Qərar layihəsi təkrar müzakirə zamanı deputatların 2/3 hissəsi tərəfindən qəbul edərsə, Prezident həmin qanunu təsdiq etməlidir. Ənənəyə əsasən parlamentin sessiyaları ildə 2–3 dəfə çağrılır. Maldiv Respublikasında 21 yaşına çatmış bütün vətəndaşlar seçki hüququna malikdirlər.
Məhkəmə hakimiyyəti
Ali Məhkəmə, 8 aşağı instansiya məhkəməsi və 19 yerli şəhər məhkəmələri ölkədə məhkəmə hakimiyyətini həyata keçirir.
Prezident tərəfindən təyin edilən, dövlət başçısının və formal olaraq Hökumətin qarşısında məsuliyyət daşıyan inzibati vahidliklərin rəhbərləri də kifayət qədər məhkəmə səlahiyyətlərinə malikdirlər. Yerlərdə şəriət hüquq sisteminin elementlərindən geniş istifadə edilir.
Rizvan Qarabağlı
Rizvan Sarı oğlu Babaşov — Azərbaycan memarı, memarlıq namizədi, Azərbaycan Memarlar İttifaqının üzvü.
Həyatı
Rizvan Qarabağlı 10 yanvar 1956-cı ildə Füzuli rayonunun Şükürbəyli kəndində anadan olub. 1973-cü ildə Şükürbəyli kənd orta məktəbini bitirib. 1984-cü ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitunun memarlıq fakültəsini memar ixtisası üzrə bitirib.
1990-cı ildən başlayaraq Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət insititunda baş laborant vəzifəsində elmi faliyyətə başlayıb və həmin ildə institutun aspiranturasına daxil olub. "Memar Kərbəlayi Səfixan yaradıcılığı və Qarabağın dini memarlığı" adlı namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək memarlıq namizədi elmi adına layiq görülüb.
Hazırda həmin institutda aparıcı elmi işci vəzifəsində çalışır və "Qarabağ memarlığı" adlı doktorluq mövzusu üzərində işləyir.
1993-cü ildən Azərbaycan Memarlar İttifaqının üzvüdür.
Fəaliyyəti
Rizvan Qarabağlının işlədiyi layihələr əsasında Füzuli rayonu ərazisində "Şəhidlər xatirəsinə abidə" kompleksi, "Heydər parkı", Xırdalan şəhərinin məzarlığında "Seyid Əşrəf məqbərə-məscid memarlıq kompleksi", eləcə də müxtəlif yerlərdə bir çox yaşayış binaları inşa olunub.
Baqaseratops
Baqaseratops — Bagaceratopidae fəsiləsinə, quş dinozavrlara aid heyvan cinsi. Onlar Təbaşir dövründə yaşayırdılar (80 milyon il əvvəl). Asiya ərazisində yayılmışdılar. Onların qalıqlarına Monqolustanda aşkarlanmışdır. İlk təfə paleontoloq Maryanska və Osmolska tərəfindən 1975-ci ildə məlumat verilmişdir. Cu cinsə bir növ daxildir: B. rozhdestvenskyi.
Pyotr Çaykovski
Pyotr Çaykovski (tam adı: Pyotr İliç Çaykovski, ; ) — Romantik dövrün rus bəstəkarı. O, musiqisi olan ilk rus bəstəkarıdır beynəlxalq aləmdə qalıcı təəssürat yaradacaq. O, indiki klassik repertuarda ən populyar konsert və teatr musiqilərindən bəzilərini, o cümlədən Qu gölü və Şelkunçik baletlərini, 1812 Uvertürasını , İlk Piano Konsertini , bir neçə simfoniyanı və Yevgeni Onegin operasını yazdı.
Musiqi baxımından erkən olsa da, Çaykovski dövlət qulluqçusu karyerası üçün təhsil almışdı. O dövrdə Rusiyada musiqi karyerası üçün imkanlar az idi və ictimai musiqi təhsili sistemi yox idi. Belə bir təhsil almaq imkanı yarandıqda, o, 1865-ci ildə bitirdiyi Sankt-Peterburq Konservatoriyasına daxil oldu. Orada aldığı rəsmi Qərb yönümlü təlim onu ​​rus bəstəkarlarının təcəssümü olan müasir millətçilik hərəkatının bəstəkarlarından fərqləndirdi.
Çaykovskinin təlimi ona öyrəndiklərini uşaqlıqdan məruz qaldığı doğma musiqi təcrübələri ilə uzlaşdırmaq yoluna çıxardı. Bu barışıqdan o, şəxsi, lakin şübhəsiz rus üslubu yaratdı. Rus musiqisinin melodiya, harmoniya və digər əsaslarını tənzimləyən prinsiplər Qərbi Avropa musiqisini idarə edən prinsiplərə tamamilə zidd idi və bu, rus musiqisindən genişmiqyaslı Qərb kompozisiyasında istifadə və ya kompozit üslubun formalaşdırılması potensialını sanki məğlub etdi və bu, Çaykovskinin özünə inamını sarsıdan şəxsi antipatiyalar. Rus mədəniyyəti bölünmüş bir şəxsiyyət nümayiş etdirdi, onun doğma və qəbul edilmiş elementləri Böyük Pyotrun dövründən getdikcə bir-birindən ayrıldı. Bu, ziyalılar arasında qeyri-müəyyənliklə nəticələndiölkənin milli kimliyi haqqında, Çaykovskinin karyerasında əks olunan qeyri-müəyyənlik.
Bir çox məşhur uğurlarına baxmayaraq, Çaykovskinin həyatı şəxsi böhranlar və depressiyalarla dolu idi. Təhlükəli faktorlar onun anasından internat üçün erkən ayrılması və ardınca anasının erkən ölümü daxildir; yaxın dostu və həmkarı Nikolay Rubinşteynin ölümü ; və onun yetkin həyatındakı yeganə davamlı münasibətinin dağılması, heç vaxt görüşməsələr də, onun himayədarı olan varlı dul qadın Nadejda von Meck ilə 13 illik əlaqəsi. Onun gizli saxladığı homoseksuallığı da ənənəvi olaraq əsas amil hesab olunurdu, baxmayaraq ki, bəzi musiqişünaslar indi onun əhəmiyyətini azaldırlar. Çaykovskinin 53 yaşında qəfil ölümü, ümumiyyətlə, buna aid edilirvəba , lakin onun ölümünə həqiqətən də vəbanın səbəb olub-olmadığı ilə bağlı mübahisələr davam edir.
Uşaqlıq
Pyotr İliç Çaykovski Rusiya İmperiyasının Vyatka qubernatorluğunun (indiki Udmurtiya) kiçik şəhəri Votkinskdə uzun müddət hərbi xidmət keçmiş ailədə anadan olmuşdur. Onun atası İlya Petroviç Çaykovski podpolkovnik və Mədən Departamentində mühəndis kimi xidmət etmişdi və Kamsko-Votkinsk Dəmir Zavodunu idarə edəcəkdi. Onun babası Pyotr Fedoroviç Çaykovski Rusiya İmperiyasının (indiki Ukrayna) Poltava quberniyası, Mikolayivka kəndində anadan olub və əvvəlcə orduda həkim köməkçisi, sonra isə Vyatkada Qlazov şəhər qubernatoru vəzifələrində çalışıb. Onun ulu babası Fyodor Çayka adlı Zaporojye kazak, 1709-cu ildə Poltava döyüşündə Böyük Pyotrun rəhbərliyi altında fərqlənmişdir
Çaykovskinin anası Alexandra Andreyevna (née d'Assier) İlyanın üç arvadından ikincisi, ərindən 18 yaş kiçik, atası tərəfdən isə fransız və alman idi. Həm İlya, həm də Aleksandra musiqi də daxil olmaqla incəsənət sahəsində təhsil almışdılar — Rusiyanın ucqar bölgəsinə göndəriş həm şəxsi, həm də ictimai toplantılarda əyləncəyə ehtiyac demək idi. Altı bacısından Çaykovski bacısı Aleksandra və əkiz qardaşları Anatoli və Modestlə yaxın idi. evliliyi yeddi uşaq dünyaya gətirəcək və Çaykovskiyə böyüklər kimi tanıyacağı yeganə real ailə həyatı verəcək xüsusilə sərgərdanlıq illərində. Həmin uşaqlardan biri, bəstəkarın "Bob" ləqəbini qoyacağı Vladimir Davydov ona çox yaxın olacaqdı. thumb|1848-ci ildə Çaykovskilər ailəsi. Soldan sağa: Pyotr, Aleksandra Andreyevna (ana), Aleksandra (bacı), Zinaida, Nikolay, İppolit, İlya Petroviç (ata) 1844-cü ildə ailə 22 yaşlı fransız qubernatoru Fanni Dürbaxı işə götürdü. Dörd yarım yaşlı Çaykovski əvvəlcə böyük qardaşı Nikolay və ailənin qardaşı qızı ilə birlikdə oxumaq üçün çox gənc hesab olunurdu. Onun təkidi Dürbaxı başqa cür inandırdı. Altı yaşına kimi o, fransız və alman dillərini mükəmməl bilirdi. Çaykovski də gənc qadına bağlandı; ona olan məhəbbətinin anasının soyuqluğuna və ondan emosional uzaqlığına zidd olduğu bildirildi,, baxmayaraq ki, başqaları ananın oğluna laqeyd olduğunu iddia edir. Dürbax Çaykovskinin ən qədim bəstələri də daxil olmaqla, bu dövrdən əsərinin çoxunu xilas etdi və bir neçə uşaqlıq lətifələrinin mənbəyi oldu.
Çaykovski beş yaşında piano dərslərinə başladı. Erkən, üç il ərzində o, müəllimi kimi notlar oxumaqda mahir oldu. Valideynləri əvvəlcə ona dəstək oldular, repetitor tutdular, orkestr (mürəkkəb orkestr effektlərini təqlid edə bilən çəllək orqanı forması) aldılar və həm estetik, həm də praktiki səbəblərə görə onun fortepiano öyrənməsini təşviq etdilər.
Ancaq 1850-ci ildə Çaykovskini Sankt-Peterburqdakı İmperator Hüquq Məktəbinə göndərmək qərarına gəldilər. Onların hər ikisi Sankt-Peterburqdakı institutları və əsasən kiçik zadəganlara xidmət edən Hüquq Məktəbini bitirmişdilər və bu təhsilin Çaykovskini dövlət qulluqçusu karyerasına hazırlayacağını düşünürdülər. İstedaddan asılı olmayaraq, o dövrdə Rusiyada mövcud olan yeganə musiqi karyerası — varlı aristokratiya istisna olmaqla — akademiyada müəllimlik və ya İmperator teatrlarından birində instrumental ifaçılıq idi. Onların hər ikisi sosial pilləkənin ən aşağı pilləsində hesab olunurdu, onlarda fərdlər kəndlilərdən daha çox hüquqa malik deyildilər.
Atasının gəliri də getdikcə qeyri-müəyyənləşirdi, buna görə də hər iki valideyn Çaykovskinin mümkün qədər tez müstəqil olmasını istəyirdilər. Qəbul üçün minimum yaş həddi 12, Çaykovski isə o zaman cəmi 10 yaşında olduğundan, ondan ailəsindən 1300 kilometr (800 mil) aralıda yerləşən İmperator Hüquq Məktəbinin hazırlıq məktəbində iki il internat keçirməsi tələb olunurdu. Bu iki il keçdikdən sonra Çaykovski yeddi illik təhsil kursuna başlamaq üçün İmperator Hüquq Məktəbinə keçdi. İmperator Hüquq Məktəbinin müasir görünüşü, Sankt-Peterburq Çaykovskinin anasından erkən ayrılması, həyatının qalan hissəsinə qədər davam edən emosional travmaya səbəb oldu və 1854-cü ildə, on dörd yaşında olarkən vəbadan ölümü ilə daha da gücləndi. Anasının itkisi də Çaykovskini bəstəkarlıqda ilk ciddi cəhdini, onun yaddaşında vals çalmağa sövq etdi. Çaykovskinin həm də vəba xəstəliyinə yoluxmuş, lakin tam sağalmış atası sinif işlərinin oğlanın beynini məşğul edəcəyi ümidi ilə onu dərhal məktəbə göndərir. Təcrid olunmuş Çaykovski tələbə yoldaşları ilə ömürlük dostluq əlaqələri ilə kompensasiya etdi; bunlara Aleksey Apuxtin və Vladimir Gerard daxildir.
Musiqi məktəbdə rəsmi prioritet olmasa da, Çaykovski ilə həmyaşıdları arasındakı uçurumu da bağladı. Onlar müntəzəm olaraq operada iştirak edirdilər və Çaykovski xor məşqi zamanı dostları ilə birlikdə oxuduğu mövzularda məktəbin harmoniyasında improvizasiya edərdi. "Biz əyləndik," Vladimir Gerard sonra xatırladı, "lakin onun gələcək şöhrəti ilə bağlı heç bir gözləntiyə sahib deyildik". Çaykovski həm də məktəbə vaxtaşırı səfərlər edən alət istehsalçısı Franz Bekker vasitəsilə piano üzrə təhsilini davam etdirdi; lakin musiqişünas Devid Braunun fikrincə, nəticələr "cümçə" idi.
1855-ci ildə Çaykovskinin atası Rudolf Kündingerlə fərdi dərsləri maliyyələşdirdi və ondan oğlu üçün musiqi karyerası haqqında sual verdi. Kündinger oğlanın istedadına heyran olsa da, gələcək bəstəkar və ya ifaçı təklif edəcək heç nə görmədiyini söylədi. Daha sonra etiraf etdi ki, onun qiymətləndirməsi həm də Rusiyada bir musiqiçi kimi öz mənfi təcrübələrinə və Çaykovski ilə eyni cür rəftar edilməsini istəməməsinə əsaslanır. Çaykovskiyə dedilər ki, kursu bitirsin və sonra Ədliyyə Nazirliyində vəzifəyə çalışsın.
Dövlət Qulluğu; musiqinin dalınca
10 iyun 1859-cu ildə 19 yaşlı Çaykovski dövlət qulluğu pilləsində aşağı pillə olan titul məsləhətçisi kimi məzun oldu. Ədliyyə Nazirliyinə təyinat alan o, altı ay ərzində kiçik köməkçi, iki ay sonra isə baş köməkçi oldu. O, üç illik dövlət qulluğu karyerasının qalan hissəsi üçün baş köməkçi olaraq qaldı. thumb|Çaykovski Moskva Konservatoriyasının tələbəsi kimi. Şəkil, 1863 Bu arada, Rus Musiqi Cəmiyyəti (RMS) 1859-cu ildə Böyük Düşes Yelena Pavlovna (Çar II Aleksandrın alman əsilli xalası) və onun himayədarı, pianoçu və bəstəkar Anton Rubinşteyn tərəfindən yaradılmışdır. Əvvəlki çarlar və aristokratiya demək olar ki, yalnız Avropa istedadlarının idxalına diqqət yetirmişdi. RMS-in məqsədi II Aleksandrın doğma istedadı inkişaf etdirmək istəyini yerinə yetirmək idi. O, müntəzəm ictimai konsertlər mövsümünə ev sahibliyi edirdi (əvvəllər yalnız İmperator Teatrlarının bağlandığı Lentin altı həftəsində keçirilirdi) və musiqi üzrə əsas peşəkar təlimlər verirdi. 1861-ci ildə Çaykovski Mixaylovski Sarayında (indiki Rus Muzeyi) Nikolay Zaremba tərəfindən tədris olunan musiqi nəzəriyyəsi üzrə RMS dərslərində iştirak etdi. Bu siniflər 1862-ci ildə açılmış Sankt-Peterburq Konservatoriyasının sələfi idi. Çaykovski Konservatoriyanın premyera sinfinin bir hissəsi kimi daxil oldu. O, Zaremba ilə harmoniya və kontrpuan, Rubinşteynlə isə alətlər və bəstəkarlıq öyrənmişdir.
Konservatoriya Çaykovskidən iki şəkildə faydalandı. Bu, onu bəstəkar kimi inkişaf etməyə kömək edəcək alətlərlə musiqi peşəkarına çevirdi və Avropa prinsiplərinə və musiqi formalarına dərindən məruz qalma ona sənətinin yalnız rus və ya Qərb olmadığını hiss etdirdi. Bu təfəkkür Çaykovskinin kompozisiya üslubunda rus və Avropa təsirlərinin uzlaşdırılmasında mühüm əhəmiyyət kəsb etdi. O, inanırdı və bu aspektlərin hər ikisinin "bir-birinə bağlı və bir-birindən asılı" olduğunu göstərməyə çalışırdı. Onun səyləri digər rus bəstəkarlarının öz fərdi üslublarını qurmaq üçün həm ilham mənbəyi, həm də başlanğıc nöqtəsi oldu. Anton (sağda) və Nikolay Rubinşteynin fotoşəkillərinin açıqca kollajı (1862). Rubinşteyn bütövlükdə Çaykovskinin musiqi istedadına heyran qaldı və onu tərcümeyi-halında "dahi bəstəkar" kimi qeyd etdi. O, Çaykovskinin bəzi tələbə işlərinin daha mütərəqqi meyllərindən az məmnun idi. Çaykovskinin nüfuzu artdıqca o da fikrini dəyişmədi. O, Sankt-Peterburqda Rus Musiqi Cəmiyyətinin ifasına Birinci Simfoniyasını təqdim edərkən Çaykovski ilə Zaremba ilə toqquşdu. Rubinşteyn və Zaremba əsaslı dəyişikliklər edilmədikcə işi nəzərdən keçirməkdən imtina etdilər. Çaykovski razılaşdı, lakin onlar yenə də simfoniyanı ifa etməkdən imtina etdilər. Onun hələ də onların tələbəsi kimi rəftar edilməsindən narahat olan Çaykovski simfoniyanı geri götürdü. 1868-ci ilin fevralında Moskvada Rubinşteyn və Zarembanın tələb etdiyi dəyişiklikləri çıxmaq şərti ilə ilk tam performansı verildi
Çaykovski 1865-ci ildə məzun olduqdan sonra Rubinşteynin qardaşı Nikolay ona tezliklə açılacaq Moskva Konservatoriyasında musiqi nəzəriyyəsi professoru vəzifəsini təklif etdi. Onun professorluq maaşı ayda cəmi 50 rubl olduğu halda, təklifin özü Çaykovskinin əhval-ruhiyyəsini artırdı və o, bu vəzifəni həvəslə qəbul etdi. 11 sentyabr 1865-ci ildə Pavlovsk parkında keçirilən konsertdə II İohann Ştrausun dirijorluğu ilə əsərlərindən birinin " Xarakterik rəqsləri " adlı ilk tamaşasının ictimaiyyətə təqdim edilməsi xəbəri onu daha da ruhlandırdı (Çaykovski sonradan bu əsəri yenidən " Saman rəqsləri " adlandırdı. Qızlar, "Voyevoda " operasında).
1867-ci ildən 1878-ci ilə qədər Çaykovski bəstəkarlığını davam etdirərkən professorluq vəzifələrini musiqi tənqidi ilə birləşdirdi. Bu fəaliyyət onu bir sıra müasir musiqi ilə tanış etdi və xaricə səyahət etmək imkanı verdi. Rəylərində o, Bethoveni təriflədi, Brahmsı həddən artıq qiymətləndirdi və heyran olmasına baxmayaraq, zəif orkestr üçün Şumanı vəzifəyə götürdü. O, Vaqnerin " Der Ring des Nibelungen " əsərinin Bayreutda (Almaniya) ilk tamaşasında səhnəyə qoyulmasını yüksək qiymətləndirdi, lakin musiqini deyil, Das Rheingold adlandırdı."Çətin cəfəngiyatdır ki, onların vasitəsilə zaman-zaman qeyri-adi gözəl və heyrətləndirici detallar parıldayır". Onun müraciət etdiyi təkrarlanan mövzu rus operasının pis vəziyyəti idi.
Beş ilə əlaqə
1856-cı ildə Çaykovski hələ Hüquq Məktəbində olarkən və Anton Rubinşteyn aristokratların Rusiya Musiqi Cəmiyyətini yaratmaq üçün lobbiçilik fəaliyyətini həyata keçirərkən, tənqidçi Vladimir Stasov və 18 yaşlı pianoçu Mili Balakirev görüşdülər və rus musiqisi üçün millətçi gündəmi razılaşdırdılar. Mixail Qlinkanın operalarını nümunə götürən və xalq musiqisindən elementləri özündə birləşdirən, ənənəvi Qərb təcrübələrini rədd edən və bütöv ton və oktatonik miqyas kimi qeyri-Qərb harmonik vasitələrindən istifadə edən biri. Onlar Qərb tipli konservatoriyaları lazımsız və doğma istedadı inkişaf etdirmək üçün antipatiya hesab edirdilər. thumb|Gənc Mily Balakirev, c.  1866 Nəhayət, Balakirev, Sezar Kui, Modest Mussorqskyi , Nikolay Rimsky-Korsakov və Alexander Borodin ingilis dilinə "Qüdrətli Ovuç" və ya "Beş" kimi tərcümə olunan moguchaya kuchka kimi tanındılar. Rubinstein onların musiqi kompozisiyasında həvəskar səylərə vurğularını tənqid etdi; Balakirev və daha sonra Mussorgski musiqi mühafizəkarlığına və peşəkar musiqi təhsilinə olan inancına görə Rubinstein-ə hücum etdi. Çaykovski və konservatoriyanın tələbə yoldaşları ortada qaldılar.
The Five musiqisinin çox hissəsi ilə bağlı birmənalı fikir söyləməsə də, Çaykovski onun əksər üzvləri ilə dostluq münasibətlərində qaldı. 1869-cu ildə o, Balakirevlə birlikdə Çaykovskinin ilk tanınmış şah əsəri olan " Romeo və Cülyetta " fantaziya-uvertürası üzərində işləyirdi. Qrup həmçinin onun Kiçik Rus altyazılı İkinci Simfoniyasını alqışladı. Onların dəstəyinə baxmayaraq, Çaykovski həm qrupdan, həm də Sankt-Peterburq Konservatoriyasındakı mühafizəkar fraksiyadan musiqi müstəqilliyini təmin etmək üçün xeyli səy göstərdi.
Artan şöhrət; yeni başlayan opera bəstəkarı
thumb|Dirijor [[Hans fon Bülov|Hans von Bülow]] Çaykovskinin böyük zəhmətlə qazandığı musiqi uğurlarının azlığı onun ömür boyu tənqidə qarşı həssaslığını daha da artırdı. Nikolay Rubinstein'in musiqisini tənqid edən şəxsi qəzəb tutmaları, məsələn, Birinci Piano Konsertinə hücum etmək məsələyə kömək etmədi. Bununla belə, bir neçə birinci dərəcəli sənətçi onun bəstələrini ifa etməyə razı olduqdan sonra onun populyarlığı artdı. Hans von Bülow Birinci Piano Konsertinin premyerasını etdi və həm pianoçu, həm də dirijor kimi Çaykovskinin digər əsərlərini müdafiə etdi. Digər rəssamlar arasında Adele aus der Ohe, Maks Erdmannsdörfer , Eduard Nápravník və Sergey Taneyev də var idi. Çaykovskinin musiqisinin populyarlaşmasına kömək edən digər amil rus tamaşaçıları arasında münasibətin dəyişməsi idi. Onlar əvvəllər texniki cəhətdən tələbkar, lakin musiqi baxımından yüngül olan əsərlərin parlaq virtuoz ifaları ilə kifayətlənsələr də, tədricən kompozisiyanın özünü daha yüksək qiymətləndirərək dinləməyə başladılar. Çaykovskinin əsərləri tez-tez ifa olunurdu, kompozisiya ilə ilk tamaşalar arasında bir qədər gecikmə olur; 1867-ci ildən mahnılarının nəşri və daxili bazar üçün böyük piano musiqisi də bəstəkarın populyarlığını artırmağa kömək etdi.
1860-cı illərin sonlarında Çaykovski operalar bəstələməyə başladı. Onun Aleksandr Ostrovskinin pyesi əsasında yazdığı ilk "Voyevoda"nın premyerası 1869-cu ildə oldu, lakin bəstəkar bundan narazı qaldı və sonrakı əsərlərində onun hissələrindən yenidən istifadə edərək əlyazmanı məhv etdi. 1870-ci ildə Undina izlədi. Yalnız fraqmentlər ifa olundu və o da məhv edildi. Bu layihələr arasında Çaykovski Sergey Raçinskinin librettosuna Mandraqora adlı opera bəstələməyə başladı; tamamladığı yeganə musiqi Çiçəklər və Həşəratların qısa xoru idi.
Çaykovskinin salamat qalmış ilk operası olan "Oprichnik" in premyerası 1874-cü ildə baş tutdu. Onun bəstələndiyi müddətdə o, Ostrovskinin yarımçıq librettosunu itirdi. Çaykovski başqa bir nüsxə istəməyə çox utanaraq, dramatik texnikasını Eugène Scribe -ninkindən nümunə götürərək librettonu özü yazmağa qərar verdi. Cui operaya "xarakterik olaraq vəhşi mətbuat hücumu" yazdı. Mussorgski Vladimir Stasova yazaraq, operanın ictimaiyyətə yaltaqlanması kimi qəbul edilmədi. Buna baxmayaraq, "Oprichnik " Rusiyada vaxtaşırı ifa olunmağa davam edir.
İlk operaların sonuncusu, Vakula the Smith (Op. 14) 1874-cü ilin ikinci yarısında bəstələnmişdir. Qoqolun Milad gecəsi əsasında hazırlanmış libretto musiqiyə Aleksandr Serov tərəfindən qoyulmalı idi. Serovun ölümü ilə libretto qalib gələn əsərin İmperator Mariinski Teatrı tərəfindən premyerası olacağına zəmanət verən müsabiqəyə açıldı. Çaykovski qalib elan edildi, lakin 1876-cı il premyerasında opera yalnız ilıq bir qarşılanma aldı. Çaykovskinin ölümündən sonra Rimski-Korsakov eyni hekayə əsasında Milad gecəsi operasını yazdı.
Bu dövrün digər əsərlərinə violonçel və orkestr üçün Rokoko mövzusunda Variasiyalar, Üçüncü və Dördüncü Simfoniyalar , Qu gölü baleti və Yevgeni Onegin operası daxildir.
Şəxsi həyat
Çaykovskinin şəxsi həyatının, xüsusən də onun seksuallığının müzakirəsi, bəlkə də 19-cu əsrdə hər hansı bir bəstəkarın və əlbəttə ki, dövrünün hər hansı bir rus bəstəkarının ən geniş müzakirəsi olmuşdur. Eyni cinslərin cazibəsinə dair bütün istinadları silmək və onu heteroseksual kimi təsvir etmək üçün Sovet səylərindən tutmuş Qərb bioqraflarının təhlil səylərinə qədər bəzən xeyli çaşqınlıq yaratmışdır.
Bioqraflar ümumiyyətlə Çaykovskinin homoseksual olması ilə razılaşırlar. O, uzun müddət öz çevrəsindəki digər kişilərlə "açıq ünsiyyət quraraq və onlarla peşəkar əlaqələr quraraq" şirkət axtarırdı. İlk məhəbbətinin İmperator Hüquq Məktəbinin gənc tələbə yoldaşı Sergey Kireyev olduğu bildirilir. Modest Çaykovskinin fikrincə, bu, Pyotr İliçin "ən güclü, ən uzun və ən saf məhəbbəti" idi. Bununla belə, bəstəkarın cinsi istəkləri ilə nə dərəcədə rahat hiss edə biləcəyi müzakirəyə açıq olaraq qalır. Musiqişünas və bioqraf Devid Braunun fikrincə, Çaykovskinin olub-olmadığı hələ də məlum deyil, "öz içində çirklənmiş hiss etdi, nəhayət heç vaxt qaça bilməyəcəyini başa düşdüyü bir şeylə murdarlandı" və ya Aleksandr Poznanskinin dediyinə görə, o, cinsi istəkləri üzərində "dözülməz bir günah" yaşamadı və "nəhayət onun cinsi xüsusiyyətlərini şəxsiyyətinin keçilməz və hətta təbii bir hissəsi kimi görmək… heç bir ciddi psixoloji zədə almadan." thumb|Çaykovski (solda) və Antonina (sağda) bal ayında, 1877 Qardaşı Modestin bəstəkarın eynicinsli cazibəsindən bəhs etdiyi tərcümeyi-halının müvafiq hissələri, əvvəllər sovet senzuraları tərəfindən sıxışdırılan məktublar və Çaykovskinin bu barədə açıq şəkildə yazdığı məktublar dərc olunub. Rusiya hökumətində belə bir senzura davam etdi və nəticədə bir çox məmurlar, o cümlədən keçmiş mədəniyyət naziri Vladimir Medinski onun homoseksuallığını açıq şəkildə inkar etdi. Çaykovskinin məktublarındakı homoseksual istəklərini ortaya qoyan hissələr Rusiyada senzuraya məruz qalıb. Belə hissələrin birində o, bir homoseksual tanışı haqqında deyirdi: "Petaşenka bizim pəncərələrimizin düz qarşısındakı Kadet Korpusunu müşahidə etmək üçün cinayət niyyəti ilə gəlirdi, lakin mən bu kompromatların qarşısını almağa çalışırdım və müəyyən uğur qazandım. ." Başqa birində isə "Gəzintimizdən sonra ona pul təklif etdim, rədd edildi. O, bunu sənət sevgisi üçün edir və saqqallı kişilərə pərəstiş edir" yazıb.
Çaykovski ömrünün çox hissəsini bakalavr kimi yaşadı. 1868-ci ildə o, belçikalı soprano Désirée Artôt ilə tanış oldu. Onlar bir-birlərinə aşiq oldular və evlənmək üçün nişanlandılar, lakin Artôt səhnədən əl çəkməyi və ya Rusiyada məskunlaşmağı rədd etdiyi üçün münasibətlər sona çatdı. Çaykovski daha sonra onun sevdiyi yeganə qadın olduğunu iddia etdi. 1877-ci ildə, 37 yaşında, keçmiş tələbəsi Antonina Miliukova ilə evləndi. Evlilik bir fəlakət oldu. Psixoloji və cinsi cəhətdən uyğun olmayan ər-arvad Çaykovski getməzdən əvvəl cəmi iki ay yarım birlikdə yaşadılar, emosional gərginlik keçirdilər və kəskin yazıçı blokundan əziyyət çəkdilər. Çaykovskinin ailəsi bu böhran zamanı və həyatı boyu ona dəstək oldu. Çaykovskinin ər-arvadının iflasa uğraması onu seksuallığı haqqında tam həqiqətlə üzləşməyə məcbur etmiş ola bilər; evliliklərinin uğursuzluğunda heç vaxt Antoninanı günahlandırmadı.
Ona həm də dəmir yolu maqnatının dul arvadı Nadejda fon Mek kömək etdi, o, onunla evlənmədən çox əvvəl əlaqə qurmuşdu. Əhəmiyyətli bir dost və emosional dəstək olmaqla yanaşı, növbəti 13 il ərzində onun himayədarı oldu və bu, ona yalnız kompozisiya üzərində fokuslanmağa imkan verdi. Çaykovski onu özünün "ən yaxşı dostu" adlandırsa da, onlar heç bir şəraitdə görüşməyə razılaşdılar.
Səyahət illəri
Çaykovski evliliyi dağıldıqdan sonra bir il xaricdə qaldı. Bu müddət ərzində o, " Yevgeni Onegin "i tamamladı, Dördüncü Simfoniyasını orkestr etdi və Skripka Konsertini bəstələdi. O, 1879-cu ilin payızında qısa müddətə Moskva Konservatoriyasına qayıtdı. Sonrakı bir neçə il ərzində o, fon Mekdən müntəzəm gəlir əldə edəcəyinə əmin olaraq, aramsız olaraq Avropanı və Rusiyanın kəndlərini, əsasən də təkbaşına səyahət etdi. və mümkün olduqca sosial əlaqədən qaçın.
Bu müddət ərzində Çaykovskinin xarici reputasiyası artdı və onun musiqisi Rusiyada da müsbət qiymətləndirildi. 1880. Dostoyevskinin çıxışından əvvəl Çaykovskinin musiqisi "Qərbdən hədsiz dərəcədə asılı" hesab olunurdu. Dostoyevskinin mesajı bütün Rusiyaya yayıldıqca, Çaykovskinin musiqisinə qarşı bu stiqma yox oldu. Onun üçün görünməmiş rəğbət hətta Aleksandr Benua, Léon Bakst və Sergey Diaghilev də daxil olmaqla, Sankt-Peterburqun gənc ziyalıları arasında bir təriqət cəlb etdi.
Bu dövrə aid iki musiqi əsəri diqqəti cəlb edir. 1880-ci ildə Moskvada Xilaskar Məsih Katedrali başa çatmaq üzrəykən, 1881-ci ildə II Aleksandrın tacqoymasının 25-ci ildönümü , və 1882-ci il Moskva İncəsənət və Sənaye Sərgisi planlaşdırma mərhələsində Nikolay Rubinşteyn Çaykovskiyə bir əsər yaratmağı təklif etdi. möhtəşəm xatirə parçası. Çaykovski razılaşdı və altı həftə ərzində bitirdi. O, Nadejda fon Mekə yazırdı ki, 1812-ci il "Uvertüra " əsəri "çox səs-küylü və səs-küylü olacaq, amma mən onu heç bir isti sevgi hissi ilə yazmışam və buna görə də, yəqin ki, onda heç bir bədii məziyyət olmayacaq". O, həmçinin dirijora xəbərdarlıq etdiEduard Nápravník, "Simfonik konsertlər üçün uyğun olmayan bir üslubda olduğunu görsəniz, heç təəccüblənməyəcəyəm və inciməyəcəyəm". Buna baxmayaraq, uvertüra bir çoxları üçün "ən yaxşı bildikləri Çaykovskinin əsəri" oldu, xüsusilə partituralarda topun istifadəsi ilə məşhurlaşdı.
23 mart 1881-ci ildə Nikolay Rubinstein Parisdə vəfat etdi. Həmin ilin dekabrında Çaykovski "böyük sənətkarın xatirəsinə həsr olunmuş" A minorda Piano Triosu üzərində işləməyə başladı. İlk dəfə Moskva Konservatoriyasında Rubinşteynin ölümünün birinci ildönümündə özəl olaraq ifa olunan bu əsər bəstəkarın sağlığında olduqca populyarlaşdı; 1893-cü ilin noyabrında Moskva və Sankt-Peterburqda keçirilən xatirə konsertlərində Çaykovskinin öz elegiyasına çevriləcəkdi.
Rusiyaya qayıdış
1884-cü ildə Çaykovski ünsiyyətsizliyini və narahatlığını atmağa başladı. Həmin mart ayında İmperator III Aleksandr ona irsi zadəganlıq titulu  və çarın yanında olan şəxsi auditoriyanı ehtiva edən Müqəddəs Vladimir ordeni (dördüncü dərəcəli) verdi. Bu, Çaykovskinin ictimai mövqeyini yüksəldən rəsmi təsdiq möhürü kimi qəbul edildi və onun 1885-ci ilin yanvarında Sankt-Peterburqda premyerasında onun 3 nömrəli Orkestr süitasının uğuru ilə bəstəkarın beynində möhkəmlənmişdi.
1885-ci ildə III Aleksandr Sankt-Peterburqdakı Bolşoy Kamennı Teatrında Yevgeni Oneginin yeni tamaşasını tələb etdi. Operanın Mariinski Teatrında deyil, orada tamaşaya qoyulması ilə o, Çaykovskinin musiqisinin rəsmi imperiya sənəti kimi İtalyan operasını əvəz etdiyini bildirdi. Bundan əlavə, İmperator Teatrlarının direktoru və bəstəkarın himayədarı İvan Vsevolojskinin təşəbbüsü ilə Çaykovskiyə çardan ömürlük illik 3000 rubl təqaüd verildi. Bu, onu faktiki başlıqda olmasa da, praktikada ilk məhkəmə bəstəkarına çevirdi. Çaykovskinin ictimai həyata nifrət etməsinə baxmayaraq, o, indi artan şöhrətinin bir hissəsi kimi və rus musiqisini təbliğ etmək vəzifəsi olaraq bu işdə iştirak etdi. O, keçmiş şagirdi, indi Moskva Konservatoriyasının direktoru olan Sergey Taneyevə tələbə imtahanlarına qatılaraq və kollektivin müxtəlif üzvləri arasında bəzən həssas olan münasibətləri müzakirə edərək dəstəkləməyə kömək etdi. 1889–1890-cı illər mövsümündə Rus Musiqi Cəmiyyətinin Moskva bölməsinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. Bu postda o, Johannes Brahms, Antonín Dvořák və Jules Massenet də daxil olmaqla bir çox beynəlxalq məşhurları dirijorluğa dəvət etdi.
Bu dövrdə Çaykovski həm də dirijor kimi rus musiqisini təbliğ etməyə başladı, 1887-ci ilin yanvarında o, qısa müddətdə Moskvada Böyük Teatrda özünün Çereviçki operasının tamaşaları ilə əvəz etdi. Bir il ərzində ona bütün Avropa və Rusiyada böyük tələbat yarandı. Bu görünüşlər ona ömür boyu səhnə qorxusunun öhdəsindən gəlməyə kömək etdi və özünə inamını artırdı. 1888-ci ildə Çaykovski Sankt-Peterburqda Beşinci Simfoniyasının premyerasına rəhbərlik etdi və əsəri bir həftə sonra özünün " Hamlet " poemasının ilk ifası ilə təkrarladı. Tənqidçilər César Cui ilə düşmən olduğunu sübut etsə dəsimfoniyanı "adi" və "mərhəmətli" adlandıran hər iki əsər tamaşaçılar tərəfindən hədsiz coşğu ilə qarşılandı və Çaykovski bundan çəkinmədən Rusiya və Avropada simfoniyaya dirijorluq etməyə davam etdi. Dirijorluq onu 1891-ci ildə ABŞ-yə gətirdi və burada o, Karnegi Hollun ilk konsertində Nyu-York Musiqi Cəmiyyətinin orkestrinə rəhbərlik etdi.
Belyayev dairəsi və artan nüfuzu
1887-ci ilin noyabrında Çaykovski yalnız rus bəstəkarlarının musiqisinə həsr olunmuş bir neçə rus simfonik konsertlərini dinləmək üçün vaxtında Sankt-Peterburqa gəldi. Bunlardan birinə onun yenidən işlənmiş Birinci Simfoniyasının ilk tam ifası daxildir; digəri isə Çaykovski ilə artıq əlaqədə olan Nikolay Rimski-Korsakovun Üçüncü Simfoniyasının son versiyasını təqdim edirdi.
Rimski-Korsakov Aleksandr Qlazunov, Anatoli Lyadov və bir neçə başqa millətçi düşüncəli bəstəkar və musiqiçilərlə birlikdə nüfuzlu musiqi hamisi və naşirinə çevrilmiş tacir və həvəskar musiqiçinin adını daşıyan Belyayev dairəsi kimi tanınan bir qrup yaratmışdı. Çaykovski bu çevrədə çox vaxt keçirdi, onlarla "Beşlik"lə olduğundan daha rahat oldu və öz musiqisini onlarla birlikdə nümayiş etdirməyə getdikcə daha çox əmin oldu. Bu münasibət Çaykovskinin ölümünə qədər davam etdi.
1892-ci ildə Çaykovski Fransadakı Gözəl Sənətlər Akademiyasının üzvü seçildi, yalnız ikinci rus subyekti bu qədər mükafatlandırıldı (birinci heykəltaraş Mark Antokolski idi). Növbəti il ​​İngiltərənin Kembric Universiteti Çaykovskiyə fəxri musiqi doktoru dərəcəsi verdi.
Ölüm
thumb|Aleksandr Nevski monastırında Çaykovskinin məzarı 16/28 oktyabr 1893-cü ildə Çaykovski Sankt — Peterburqda altıncı simfoniyasının  Pathetique — nin premyerasını keçirdi. Doqquz gün sonra Çaykovski orada, 53 yaşında vəfat etdi. O, Aleksandr Nevski monastırındakı Tixvin qəbiristanlığında, bəstəkar həmkarları Aleksandr Borodin , Mixail Qlinka və Modest Musorqskinin məzarları yanında dəfn edildi ; daha sonra Nikolay Rimski-Korsakov və Mili Balakirev də yaxınlıqda dəfn edildi.
Çaykovskinin ölümünün ənənəvi olaraq yerli restoranda qaynadılmamış su içməsi nəticəsində yaranan vəba xəstəliyi ilə izah olunsa da, onun ölümünün intihar olduğuna dair çoxlu fərziyyələr var. New Grove Music Dictionary — də Roland Con Wiley yazırdı ki, " [Çaykovskinin] ölümü ilə bağlı polemikalar çıxılmaz vəziyyətə düşüb… Məşhurlarla bağlı şayiələr çox ölür… Xəstəliyə gəlincə, sübut problemləri çox az şey təklif edir. Qənaətbəxş həll ümidi: diaqnozun vəziyyəti; şahidlərin çaşqınlığı; siqaret və alkoqolun uzunmüddətli təsirlərinə məhəl qoymamaq. Çaykovskinin necə öldüyünü bilmirik. Biz heç vaxt öyrənə bilərik".
Stachys pycnantha
(Stachys pycnantha) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xəlifət əl-xüləfa
Xəlifət əl-xüləfa -("xəlifələr xəlifəsi") Səfəvi-Ərdəbil təriqətinin geniş yayılmış nümayəndələr şəbəkəsinin başçısı idi (xüləfa - ərəbcə "xəlifə" sözünün cəm halıdır). Əslində o, Səfəvi təriqətinin bütün fəaliyyətini istiqamətləndirir və ona nəzarət edirdi. Öz nümayəndələrinin yaxşı təşkil edilmiş xidməti sayəsində Səfəvilər Azərbaycanı, indiki Ermənistan ərazisini, Kiçik Asiya və İranın şimal vilayətlərini əhatə edən geniş ərazilərə səpələnmiş qızılbaş tayfalarını öz tərəflərinə çəkib şiəlik bayrağı altına toplaya bildilər. Beləliklə, xəlifət əl-xüləfa idarəsi ŞeyxSəfiəddin tərəfindən əsası qoyulmuş "Səfəviyyə" təriqətinin teokratik təşkilatının qalığı idi.
V.F.Minorskinin göstərdiyi kimi, hakimiyyətə gələn Səfəvilər ikili idarəçiliklə qarşılaşdılar, onlara başçılıq etdilər. Onlar "krallar kimi öz sələflərinin (əsasən, Ağqoyunluların) idarəetmə sistemini irsən qəbul etdilər. Onlar ilkin təriqətin ali başçıları kimi öz sufilərindən kor-koranə itaət tələb etdilər". Böhranlar dövründə onlar öz tərəfdarlarının "şahsevənlik" hisslərinə müraciət edirdilər, çox zaman tayfalararası didişmələri təriqət ardıcılları arasında hökm sürən, müridləri öz "mürşidi kamilinə" (yəni şaha) danışıqsız itaətə çağıran ən sərt intizam sayəsində yoluna qoyurdular.
"Xəlifələrlə" yanaşı "ithaf olunanlar"ın "pirə" ("böyüklər, ağsaqqallar") adlanan daha bir kateqoriyası da var idi. V.F.Minorskinin fikrincə, "xüləfa" "xəlifət əl-xüləfanın" qısaldılmış formasıdır. Təriqətin işlərini idarə edən və onun tələblərində bacarıqlı sərkərdə kimi xidməti olan İsmayılın ən yaxın silahdaşlarından biri mənbəklərdən göründüyü kimi Xədim bəy Xüləfa, yaxud adı tez-tez qısaca çəkilən Xüləfa bəy olmuşdur.
"Xəlifət əl-xüləfa" qızılbaş tayfalarının imtiyazlı zümrəsi içərisindən təyin edilir və bir qayda olaraq, türk (azərbaycanlı) olurdu. Səfəvi sülaləsinin şahları onların köməyi ilə yalnız özlərinin arxalandıqları, onları hakimiyyət başına gətirmiş qüvvələrə deyil, həm də öz ardıcıllarının geniş şəbəkəsinə nəzarət edirdilər. Xəlifət əl-xüləfalar böyük hakimiyyətə malik olub "mürşid-i kamilin" (yəni şahın) təriqət işləri üzrə müavinləri sayılırdılar. Məsələn, I Şah Təhmasib dövründə xəlifət əl-xüləfa vəzifəsini tutan Hüseynqulu Xüləfa Rumlunun adı çəkilir. O, "təbil və bayraq sahibi" olmasa da, böyük nüfuz və təsir sahibi idi. Diyarbəkirdən və Kiçik Asiyanın digər vilayətlərindən "şah astanasına" gələn çoxsaylı sufilər tamamilə ona tabe idilər96. İskəndər bəy Münşi I Təhmasibin müasirləri olan əmirlərin siyahısında adi "xəlifə"lərin siyahısında 3 şamlı, 1 türkman, 4 zülqədər, 3 qacar, 1 kürd, 1 cağatay tayfa əmirlərinin adlarını çəkir.
Sufi təşkilatı o dərəcədə yaşamağa qabil idi ki, hətta I Abbasın ölümündən sonra da şahın öz ardıcıllarının "mürşid-i kamili" olması ideyası onun nazirləri tərəfindən tanınmışdı. Lakin sonralar xəlifət əlxüləfa vəzifəsi siyasi hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldı və sadəcə olaraq "sufilərin işlərinə dair katibliyə" çevrildi. Məsələn, "Təzkirət əlmülük" də göstərilir ki, şahın adından fəaliyyət göstərən xəlifət əl-xüləfa bütün vilayətlərə (məmalik) öz nümayəndələrini (xəlifə) təyin edir.
Mazan nənə türbəsi
Mazan nənə türbəsi — Cəbrayıl rayonunun Xudayarlı kəndində yerləşir. İnşa olunma tarixi məlum deyil. Z.İ.Yampolski qəbri madərşahlıq dövrünün yadigarı hesab etmişdir.
Əfsanə donu
El arasında Cəbrayıl rayonu ərazisindəki Diri dağa verilən ad da Nuh peyğəmbərlə əlaqələndirilir. Babalardan belə bir əfsanə qalmışdır: "İnsanlar dağın sinəsində əkin-biçinlə məşğuldur. Mazan oğlan ətrafda oynayır, nənəsi çörək salır. Elə bu zaman Nuh tufanı, daşqın başlayır. Bunu görən nənə Mazana deyir ki, çıxsın dağın başına. Nənə özünün dağa çıxa bilməyəcəyini hiss etdiyi üçün çörəyi yarımçıq qoya bilməyəcəyini bəhanə edir. Oğlan çətinliklə dağın zirvəsinə qalxır və suyun getdikcə yaxınlaşdığını görür. Son ümid Dik daşdır, oğlan çətinliklə Dik daşın üzərinə qalxır. Bir neçə gündən sonra su yatmağa başlayır. Bu zaman bir qoca oğlana yanaşır. Bu, Nuh babadır. O, oğlanı Dik daşın üzərindən endirir, onun sağ qalmasına təəccüb edir. Gəzdiyi yerlərdən yalnız burada canlıya, diriyə rast gəldiyi üçün qoca bu dağa 'Diri' adı verir (diri - tir - yaşamaq, tiriq - canlı, diri sözləridir). Nuhun gəmisi geri qayıdarkən qoca öz nəvəsi Sənəmi oğlana verir. Mazan böyüyüb güclü bir pəhləvan olur. Sənəmlə evlənir, oğul-uşaqları olur. Sonralar el sənətkarı Aşıq Qurbani də bu nəsildən yaranır."
Diri dağının döşündə Mazan nənənin qəbri indi də durur. Onu da qeyd edək ki, bu əfsanə ilə bağlı Dik daşın, nənənin çörək taxtası, kündələri və s. Diri dağının döşündə daşa dönmüş şəkildə qalmaqda olduğu barədə də əfsanələr vardır.
Bayatılarda
Dirinin gözü Maza, Qane ol, gözüm, aza. Qorxuram kirpik çalam, Üzündən gözüm aza.
Turdus poliocephalus mareensis
(Turdus poliocephalus mareensis) — cinsinə aid heyvan yarımnövü.
NGC 1055
NGC 1055, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Moza bint Nasir əl-Misnəd
Şeyxa Moza bint Nasir əl-Misnəd — Qətərin birinci xanımı.
O, 1977-ci ildə Qətər dövlətinin əmiri Hamad bin Xəlifə Al-Sani ilə ailə həyatı qurub. Şeyxa Moza Al Taniyənin üç arvadından ikincisidir. Xanım Şeyxa Moza 1995-ci ildə Qətər elm, təhsil və ictimai inkişaf fondunun sədri olub. 1998-ci ildən isə Ərəb Demokratiya Fondunun rəhbəri və ailə məsələləri üzrə Ali Şuranın prezidenti vəzifələrində çalışıb.
2002-ci ildən Ali Təhsil Şurasının vitse-prezidenti, 2003-cü ildə UNESCO-nun xoşməramlı səfiri olub. Hazırda o Veill Kornel Tibb Kollecinin idarə heyətinin üzvüdür. Forbes jurnalı xanım Mozanı 100 ən güclü qadından biri kimi elan edib.
Stachys sprucei
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Gürcüstan Konstitusiyası
Gürcüstan Konstitusiyası (, sakartvelos k'onstitutsiya) — Gürcüstanın ali qanunudur. 24 avqust 1995-ci ildə Gürcüstan Parlamenti tərəfindən təsdiq edilmiş və 17 oktyabr 1995-ci ildə qüvvəyə minmişdir. Konstitusiya Sovet İttifaqının dağılması ndan sonra müvəqqəti əsas qanun kimi işləyən 1992-ci il Noyabr Dövlət Hakimiyyəti haqqında Fərmanı əvəz etdi.
Erkən konstitusiya tarixi
Yeni müstəqil Gürcüstan ın ilk demokratik seçilmiş prezidenti Zviad Qamsaxurdiya'nın rəhbərliyi ilə Sovet İttifaqının 1977-ci il konstitusiyasına əsaslanan 1978-ci il Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası nın konstitusiyasına əsasən fəaliyyət davam etdi. Kommunistdən sonrakı ilk parlament bu sənədə geniş dəyişiklik etdi. 1992-ci ilin fevralında Gürcüstan Milli Konqresi (1990-cı ildə seçilmiş alternativ parlament) 21 fevral 1921-ci il tarixli Gürcüstan konstitusiyasını Gürcüstanın effektiv konstitusiyası olaraq təyin etdi. Həmin bəyannamə Jaba Ioseliani və Tengiz Kitovaninin imzaları, o dövrdə İdarəetmə Hərbi Şurasının üç üzvündən ikisi tərəfindən imzalanaraq qanuni olaraq qəbul edildi. 1993-cü ilin fevralında Eduard Şevardnadze 1921-ci il konstitusiya sına geniş yenidən baxılmağa çağırdı. Bu sənədin böyük hissələrini tamamilə qəbuledilməz kimi xarakterizə edən Şevardnadze, 1993-cü ilin dekabr ına qədər yeni bir versiya hazırlamaq üçün konstitusiya komissiya sı yaratmağı təklif etdi.
2004-cü ildə düzəlişlər
Yanvarı n 4-də Mixail Saakaşvili, 2004-cü il Gürcüstan prezident seçkilərində səslərin 96 faizinin çoxluğu ilə qalib gəldi. Fevral ayında Konstitusiya dəyişiklikləri parlamentdən yayınma və baş nazir postu yaratmaq prezidentin səlahiyyətlərini gücləndirməklə Parlamentdən keçirildi. Zurab Jvaniya baş nazir təyin edildi və müvəqqəti prezident Nino Burcanadze parlamentin spikeri oldu.
2017–2018 düzəlişlər
26 sentyabr 2017-ci ildə Gürcüstan Parlamenti çox müzakirə olunan konstitusiya düzəlişlərini 117 lehinə, ikisi əleyhinə səs verərək qəbul etdi. Səs müxalifət tərəfindən boykot edildi. Yeni qanunvericiliyə görə, birbaşa prezident seçkiləri ləğv edilməli və ölkə 2024-cü ildə tam proporsional parlament nümayəndəliyinə keçəcəkdir. Oktyabrın 9-da prezident Georgi Margvelashvili düzəlişlərə veto qoydu və qanun layihəsini etirazları ilə parlamentə qaytardı, lakin parlament vetonu ləğv etdi və oktyabrın 13-də ilkin variantı təsdiqlədi. Bir neçə Venesiya Komissiyası tərəfindən tövsiyə edilmiş dəyişikliklər daxil olmaqla əlavə düzəlişlər 21 mart 2018-ci ildə qəbul edildi.
Konstitusiyada bu dəyişikliklər olmuşdur.
Kruoya Pakruoyis FK
Kruoya Pakruoyis FK (FK Kruoja Pakruojis) — Litvanın Pakruoyis şəhərini təmsil edən futbol klubudur. Litvanın A Liqasında mübarizə aparır. Bu klub 2009-cu ildə A Liqasında 8-ci yeri tutaraq B Liqasında mübarizə aparmağa başlamışdır. A Liqasına yenidən qayıtmaq üçün əvvəlcə Kaunas FBK klubuna, sonra isə Atlantas Klaypeda FK klubuna qalib gəldilər. 2015-ci ildə Kruoja yenidən A Liqasına geri döndü.
Hazırkı heyət
9 mart, 2015
Poa pratensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Turdus poliocephalus vinitinctus
(Turdus poliocephalus vinitinctus) — cinsinə aid heyvan yarımnövü.
Arzu Rəhimov
Arzu Yusif oğlu Rəhimov — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim; Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-polkovniki; Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi (2012–2023), Dövlət Miqrasiya Xidmətinin rəisi (2007–2012), Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin birinci müavini — Sərhəd Qoşunları Baş Qərargah rəisi (2006–2007).
Həyatı
Arzu Rəhimov 1964-cü il oktyabrın 1-də Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.
Arzu Rəhimov 1982-ci ildə Novosibirsk Ali Hərbi Siyasi Ümumqoşun Məktəbinə qəbul olmuşdur və 1986-cı ildə oradan məzun olmuşdur.
Fəaliyyəti
Arzu Rəhimov 1986–1989-cu illərdə Sovet Ordusunun sıralarında bir sıra vəzifələrdə xidmət eləmişdir.
1992-ci ildə isə Azərbaycan Ordusunun sıralarında xidmət eləməyə başlamışdır. 1992–2004-cü illərdə Sərhəd Qoşunlarının sıralarında baş zabit, Hərbi Hissə Komandiri və digər vəzifələrdə xidmət eləmişdir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 aprel 2004-cü il tarixli 160 nömrəli Sərəncamına əsasən Arzu Rəhimov Sərhəd Qoşunlarının Baş Qərargah rəisinin birinci müavini təyin edilmişdir.
2004-cü il iyulun 30-da isə Arzu Rəhimova Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən "general-mayor" ali hərbi rütbəsi vermilmişdir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2006-cı il tarixli 742 nömrəli Sərəncamına əsasən Arzu Rəhimov Sərhəd Qoşunlarının Baş Qərargah rəisinin birinci müavini vəzifəsindən azad edilmişdir və Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin birinci müavini — Sərhəd Qoşunları Baş Qərargahının rəisi təyin edilmişdir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 30 aprel 2007-ci il tarixli 2130 nömrəli Sərəncamına əsasən Arzu Rəhimov Dövlət Sərhəd Xidməti rəisinin birinci müavini — Sərhəd Qoşunları Baş Qərargahının rəisi vəzifəsindən azad edilmişdir və Dövlət Miqrasiya Xidmətinin rəisi təyin edilmişdir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 17 aprel 2023-cü il tarixli Sərəncamına əsasən Arzu Rəhimov Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi vəzifəsindən azad edilmişdir
Təltifləri
Arzu Rəhimov Azərbaycan Prezidentlərinin Fərmanlarına və Sərəncamlarına əsasən 2 dəfə Azərbaycanın ordenləri və 2 dəfə Azərbaycanın medalları ilə təltif edilmişdir.
Ailəsi
Arzu Rəhimov ailəlidir. 2 övladı var.
Haya bint əl-Hüseyn
Haya bint əl-Hüseyn — İordaniya şahzadəsi.
Həyatı
Haya bint əl-Hüseyn 1974-cü il mayın 3-də anadan olub.
Haya İordaniya kralı I Hüseynin qızı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Vitse-Prezidenti və Baş Naziri, Dubayın hökmdarı Şeyx Məhəmməd bin Rəşid əl-Maktumun həyat yoldaşlarından biridir.
O, təhsilini Britaniyada qızlar üçün Bristol badminton məktəbində, daha sonra St. Hilda kolleci və fəlsəfə, politologiya və iqtisadiyyat üzrə bitirdiyi Oksford universitetində təhsil alıb.
2004-cü il aprelin 10-da Dubay qanunları ilə Şeyx Məhəmməd bin Rəşid əl-Maktumla ailə həyatı qurub. 2007-ci il dekabrın 2-də onun ilk övladı, qızı Cəlilə bint Məhəmməd bin Rəşid əl-Maktum anadan olub.