cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nurlan Əbilov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nurlan Əbilov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nurlan Əbilov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək igidlik və mərdlik göstərmiş, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirərək şəhid olmuş Nurlan Əbilov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Radde armudu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Ermənistanda Zəngəzur dağında, palıd meşələrində bitir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1-2 m olan alçaq gövdəli kolşəkilli ağacdır. Ağacın cavan budaqları həm tükcüklü, həm də çılpaqdır. Şarabənzər çətri vardır. Gövdə və budaqlarının qabığı hamar olub, bozumtul rənglidir. Yarpaqları lansetvari-ellipsvari, altdan keçəli tükcükülü, sonradan çılpaq, yarpağın mərkəzində daha enli, uzunluğu 8 sm-dək və eni 4 sm-dəkdir. Aprel ayının əvvəllərində çiçəkləyir, iyul-avqust aylarında meyvəsi yetişir.
Ekologiyası
Aşağı dağ qurşağında (600-850 m) əhəngli, quru, daşlı yerlərdə rast gəlinir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqaz və Naxçıvan MR-da təbii halda yayılmışdır.
İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada istifadə olunur. Yeyinti əhəmiyyətli bitkidir.
Müstəvi pardaqlama dəzgahı
Müstəvi pardaqlama dəzgahı üst səthləri müstəvi olan maşın hissələrinin abraziv alətlə emalı üçün tətbiq olunur. Müstəvi pardaqlama dəzgahları şpindelin vəziyyətinə və stolun formasına görə fərqlənirlər. Şpindeli üfüqi vəziyyətdə yerləşmiş dəzgahlarda tətbiq olunan pardaq dairəsi doğuranı boyunca kəsmədə iştirak edir. Şaquli vəziyyətdə olan şpindeldə bərkidilmiş alət isə yan tərəfi ilə metal qatı çıxarır.
Quruluşu
thumb|Müstəvi pardaqlama dəzgahı
Müstəvi pardaqlama dəzgahları əsasən üfüqi şpindelə malik olurlar. Bu dəzgahların stolu bir, şpindel başlığı bərkidilmiş dayaq isə iki ox boyunca hərəkət edə bilir. Koordinat oxlarının bölgüsü dəzgahın təyinatından asılı olaraq fərqli ola bilər. Bu dəzgahlarda müstəvi, profil və müxtəlif dərinliklərin pardaq dairəsi ilə emalı aparılır. Proses tsiklik olaraq kompyüterdən idarə edilir. Tsikl pəstahın mövqeləşdirilməsi, pardaq dairəsinin verilmiş rejimdə işə salınma- ması, alətin sürətlə pəstaha yaxınlaşması (boş gediş), alətin kəsməyə daxil olması (işçi gediş), səthin pardaqlanması, sığallama, alətin səthdən uzaqlaşdırılması kimi mərhələlərdən ibarətdir. Pardaq dairəsinin düzləndirilməsi ya prosesdə mərhələlər arası, ya da proses başa çatdıqdan sonra aparıla bilir. Düzləndirmə adətən almaz dənəciklə yerinə yetirilir. Maşın hissələrinin müstəvi pardaqlama dəgahında emalı zamanı yüksək sərtlik tələb olunarsa, onda şaquli şpindelli dəzgahlardan istifadə olunur. Burada, kəsmə alətin yan tərəfi ilə aparıldığıdan yaranan kəsmə qüvvəsi və onun istiqaməti dəzgah tərəfindən daha əlverişli qəbul edilə bilir. Hazırlanmış səthlərdə tipik çevrə formalı abraziv izlər əmələ gəlir. Böyük pardaq dairələrinin tətbiqi ilə daha yüksək məhsuldarlıq əldə etmək mümkündür. Fırlanma səthlərə malik hissələrin emalı üçün dönən stola malik müstəvi pardaqlama dəzgahlarından istifadə edilir. Dəzgahın stolu emalda yalnız dönmə hərkətini yerinə yetirdiyi halda, alət başlığı həm şaquli, həm də radial istiqamətdə veriş hərəkəti alır.
Mehdixan Şəfizadə
Şəfizadə Mehdixan (1873 Tufarqan, İran -1943 Təbriz, İran) — Cənubi Azərbaycan teatr xadimi, rejissor, İran sosial-demokrat ictimaiyyun-amiyyun("Mücahid")partiyasının Təbriz təşkilatının yaradıcılarından biri olmuşdu. 1909-cu ildə Azərbaycan artistləri dəstəsi teatr truppasını təşkil etmişdi. Polis tərəfindən təqib olunduğuna görə Tiflisə köçmüş, burada Cəlil Məmmədquluzadə, Azərbaycan və gürcü səhnə xadimləri ilə, sosial- demokratlarla əlaqə saxlamış, aktyorluqla məşğul olmuşdur. Şəfizadə 1919-cu ildə Təbrizə qayıtdıqdan sonra "Xeyriyyə teatrı" təşkilatçılarından biri olmuş, "Azərbaycan maarifinin islah və tərəqqisi uğrunda" teatr cəmiyyətində rejissorluq etmişdir (1922)
"Ağa Məhəmməd şah Qacar" (Ə B Haqverdiyev)," Leyli və Məcnun"," Arşın mal alan", "Məşədi İbad"(Ü Hacıbəyov) və s əsərləri tamaşaya qoymuşdur. Səfizadənin təşəbbüsü ilə "Şir-e xorşid"( "Şir və Günəş") teatrı yaradılmışdı. Şəfizadə Cənubi Azərbaycan teatrının təşkili və inkişafında əhəmiyyətli rol oynamışdır.
Ferents Hirzer
Ferents Hirzer — Macarıstanlı keçmiş futbolçu. Mövqeyi hücumçu olub. Ferents karyerasını bitirdikdən sonra İtaliyada yaşayaraq orada məşqçi işləyib. Macarıstan yığmasında 32 oyunda iştirak etmiş və 14 qol vurub.
Karyera
Hirzer karyerasına 1913-cü ildə Macarıstan Dəmir Yolları Nazirliyinə məxsus Budapeştdəki "Törekvesh" klubunda başlayıb.
1923-cu ildə, ölkəsində 10 il oynadıqdan sonra doğma ölkəsini tərk edərək Çexoslovakiyaya yollanır. O burada Brno şəhərininin Yəhudi icmasına mənsub olan "Makkabi" klubuna keçir. Bu komanda Çexoslovakiyanın Yəhudi komandaları üçün olan turnirdə oynayırdı.
Hirzer növbəti mövsümdə Hamburqun bölgələrindən biri olan Altonanın "Union 03" klubuna keçir. Hirzer burda oynadığı zamanlarda Şimali Almaniya millisində də bir oyun keçirib.
Hirzer yeni mövsümə yenidən başqa ölkəyə keçir. Hirzerin növbəti dayanacağı İtaliya olur. O macar Jeno Karoyun dəvəti ilə "Yuventus" klubuna keçir. Hirzer Yuvedə ilk oyununa 1925-ci ilin oktyabrında, üç qol vurduğu "Parma" klubu ilə oyunda çıxır. 1925/26 mövsümünü "Yuventus" 1-ci yerdə tamamlayır və son 20 ildə ilk dəfə İtaliya çempionu olur. Hirzer bu mövsumdə 26 oyunda 35 qol vuraraq çempionatın bombardiri olur. "Yuventus" növbəti mövsümü "Torino" və "Bolonya" klublarından sonra 3-cü sırada tamamladı və Hirzer 17 matçda 15 qol vurur. Ancaq Hirzer bu mövsümün sonuna qədər klubda qalmır və Macarıstana dönur.
1926-cı ildə Macarıstana dönən futbolçu, burada "MTK" klubuna keçir. "MTK" klubunun heyətində 4 il oynayaraq 68 qol vurur.
1932- ci ildə Hirzer İsveçrənin "Yonq Fellous" klubuna keçir. Futbolçu daha sonra Fransaya gedərək "Sent Servan" klubuna qoşulur. Daha sonra Macarıstana dönərək burada "Kerileti" klubunda karyerasını bitirir.
Endi Nikolson
Endi Nikolson – İngilis musiqiçisi, DJ, mahnı prodüseri və fotoqrafıdır. 2006-cı ildə tərk etdiyi Şeffild rok qrupu Arctic Monkeys-in orijinal bas gitaraçısı kimi tanınır.
Biopiratlıq
Biopiratlıq- müxtəlif tibbi, kənd-təsərrüfat aborigen (yerli) biliklərin bunlardan istifadə edənlərin icazəsi olmadan və onlara kompensasiya ödəmədən patentləşdirilib, ticarət məqsədilə tədbiq edilməsidir.
Çəhrayı katarantus
Vətəni Madaqaskar olan çəhrayi katarantus vinkristin kəşf olunmamışdan əvvəl bir çox ölkələrdə yetişirdi. Yerli əhali bu bitkini, Eli Lilly and Company şirkətinin kommersiya məqsədilə patentlişdirib tətbiq etməsindən xeyli əvvəl fərqli metodla müalicəvi bitki kimi istifadə etmişlər. Bu bitkidən diabet xəstəliyinin müalicəsində istifadə onun üzərində tədqiqatlar aparmaq üçün bir stimul yaradırdı, lakin xərçəng xəstəliyinin müalicəsi daha böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.Verilən məlumatlara görə müxtəlif ölkələrdə bu bitkinin müalicəvi xüsusiyyətləri haqqında fikirlər fərqlidir.Tədqiqatların nəticəsi göstərmişdir ki, xərçəng xəstəliyinin, əsasən limfoqranulematozanın müalicəsində çəhrayı katarantusdan alınan vinblastindən kimyəvi terapiya üçün istifadə olunur.
Basmati düyüsü
1997-ci ildə RiceTec İnc. şirkəti basmati düyüsünə patent aldı. Lakin Hindistan hökuməti bu məsələnin həlli üçün xüsusi komissiya təşkil etdi və 2000-ci ildə RiceTec patenti düyünün cəmi 3 çeşidi ilə məhdudlaşdırıldı.
Hüquqi aspektlər
BMT-nin konvensiyanın bioloji müxtəliflik haqqında 1 saylı məcəlləsinə görə onun əsas məqsədi “ bioloji müxtəlifliyi qoruyub saxlamaq, onun komponentlərinin və genetik resursların davamlı istifadəsi zamanı mənafelərin doğru, düzgün bölüşdürülməsi, bu resurslara görə bütün hüquqları nəzərə alıb, buna uyğun olaraq lazım texnologiyaların ötürülməsi və onların maliyyə cəhətdən təmin edilməsidir.” Biopiratliq son zamanlar aborigen cəmiyyəti genetik resurslardan, şəxsi biliklərdən istifadə edilməsi hüququndan məhrum edilməsi,bu huquqların monopoliyaların bioloji müxtəliflikərdən istismar edilməsi hüququ ilə əvəz olunmsı prosesi ilə bağlıdır.
Urbana-Şampeyn İllinoys Universiteti
Urbana-Şampeyn İllinoys Universiteti — ABŞ-nin İllinoys ştatının iki qardaşlaşmış şəhərində - Urbana və Şampeyn şəhərlərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkənin ən aparıcı, ştatın ikinci ən böyük dövlət ali təhsil ocaqlarından biridir.
Tarixi
thumbnail|İlk prezidenti [[Con Milton Qreqori]] 1862-ci ildə ABŞ prezidenti Avraam Linkoln Morill Qanununu imzalayır. Qəbul edilmiş Morill Qanununa əsasən ABŞ-nin hər bir ştatında kənd təsərrüfatı, mexanika və hərbi hazırlıq ixtisasları verən dövlət universitetləri yaradılması üçün torpaq sahələri ayrılır. İllinoys ştatının bir sıra şəhərləri arasında sərt qiymət təklifi (auksion) müharibəsindən sonra 1867-ci ildə yeni yaradılacaq ali məktəbin ərazisi kimi Urbana şəhəri seçilir. Ali təhsil müəssisəsi İllinoys Sənaye Universiteti adlandırılır və ilk prezidenti Con Milton Qreqori təyin edilir. C.M.Qreqori humanitar ənənələrə söykənən universitet yaratmaq niyyətində idi. Lakin İllinoys Sənaye Liqası, ştat sakinləri və Morill Qanununu qəbul edən şəxslər ali məktəbin yalnız "sənaye yönümlü" olmasını istəyirdilər. Bu məsələ ilə bağlı C.M.Qreqori və həmin şəxslər arasında mübahisələr yaranır. Nəhayət, 1868-ci il martın 2-də iki müəllim və kiçik tələbə qrupu ilə universitetdə dərslər başlanır.
Universitet fəaliyyətə başladıqdan sonra da Qreqori və ştat rəhbərliyi arasında debatlar davam edir. Nəticədə 1880-ci ildə Qreqori istefaya getmək məcburiyyətində qalır. Hazırda Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin yaranmasını və əsas fənlərarası ali məktəb kimi formalaşmasını C.M.Qreqorinin adı ilə əlaqələndirirlər. Bu gün də onun məzarı universitetin kampusunda Altgeld Holl və Henri inzibati binasının arasında yerləşir. C.M.Qreqorinin məzarı üzərindəki lövhədə "Əgər siz onun abidəsini axtarırsınızsa, ətrafınıza baxın" sözləri qeyd olunub.
1885-ci ildə universitetin adı dəyişdirilərək İllinoys Universiteti olur və bu hal 100 ilə qədər davam edir. 1982-ci ildən ali məktəb Urbana-Şampeyn İllinoys Universiteti adlandırılır.
Müasir vəziyyəti
Urbana-Şampeyn İllinoys Universiteti Mərkəzi-Şərqi İllinoysda Urbana və Şampeyn şəhərlərində yerləşir. Universitetin kampusu ümumilikdə 1500 akr ərazini əhatə edir və landşaftı, memarlıq abidələri ilə diqqəti cəlb edir. T.A.Geynsin "Kampus incəsənət əsəri kimi" kitabında Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin tələbə şəhərciyi 50 kollec və universitet kampusları arasında "incəsənət əsəri" kimi təqdim olunub.
Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin kampusunun dizaynı bir çox ali məktəblərdə olduğu kimi dördbucaqlıdır. Mühəndislik kampusunun mərkəzi Bekman və Con Bardin dördbucaqlarından ibarətdir. Con Bardin dördbucağının arasından Bonyard Krik su kanalı keçir. Bekman dördbucağında, əsasən, laboratoriya və elmi-tədqiqat müəssisələri mövcuddur. Con Bardin dördbucağının yaxınlığında Əsas və Cənub dördbucaqları yerləşir. Universitetin ən görkəmli yerlərindən Alma-Mater abidəsini, Hellene qapılarını, roman memarlıq üslubunun ən yaxşı nümunələrindən olan Altgeld Holl, İntibah üslubuna aid Mühəndislik binasını, İllini Təşkilatı binasını, Linkoln Holl, Harker Holl, Viktorian-qotik üslubda inşa olunmuş Təbiət tarixi binasını, klassik üsluba aid Smit Holl, 1907-ci ildə tikilmiş və 1984-cü ildə universitetin məzunu Elena Foellincerin şəxsi vəsaiti hesabına təmir edilmiş Foellincer auditoriyasını, Silah anbarını, ACES kitabxanası, İnformasiya və məzun mərkəzini, Alisa Kempbell Məzun Mərkəzini, Halfvey mehmanxanasını, Qreyncer Texniki kitabxanasını, diametri 400, hündürlüyü isə 128 fut olan nəhəng Akt zalını, milli tarixi abidə kimi qorunan Astronomiya rəsədxanasını, Bekman Qabaqcıl Elm və Texnologiya, Genom Biologiya institutları korpuslarını, Krannert bədii muzeyi və Kinked pavilyonunu, Krannert İncəsənət Mərkəzini, Memorial stadionunu, Sperlok muzeyini, Robert Allerton parkı və konfrans mərkəzini, Tomas Siebel Kompüter Mərkəzini, universitet kitabxanasını, Uillard aeroportunu qeyd etmək olar. Urbana-Şampeyn İllinoys Universiteti şəxsi aeroportu olan az sayda universitetlərdən biridir. Universitetin sabiq prezidenti Artur Kats Uillardın şərəfinə adlandırılmış Uillard aeroportu Savoy kəndində yerləşir və 1954-cü ildən fəaliyyət göstərir. Aeroport Amerika hava yollarından uçuşlar həyata keçirməklə yanaşı, universitetin Aviasiya İnstitutunun elmi-tədqiqat layihələri apardığı mərkəzdir.
Urbana-Şampeyn İllinoys Universiteti 150-dən çox proqram təklif edən 17 kollec, məktəb və institutdan ibarətdir.
Kənd Təsərrüfatı, İstehlakçı və Ekologiya Elmləri Kolleci 1867-ci ildən fəaliyyət göstərir. Kollec Kənd təsərrüfatı və bioloji mühəndislik, Kənd təsərrüfatı və istehlak iqtisadiyyatı, Heyvandarlıq elmləri, Qida elmi və insan qidalanması, Bitkiçilik elmləri, İnsan və ictimai inkişaf, Təbii resurslar və ətraf mühitin mühafizəsi fakültələrindən, Qida elmləri bölməsindən ibarətdir. Kollecin dekanı Robert Hauzerdir.
Tətbiqi Sağlamlıq Elmləri Kollecinin yaranması universitetdə 1895-ci ildə Fiziki hazırlıq departamentinin açılmasına təsadüf edir. Kollecə Kineziologiya və cəmiyyətin sağlamlığı, İstirahət, idman və turizm, Nitq və dinləmə elmləri, Sağlamlıq fakültələri, Sağlamlıq, Əlillik resursları və pedaqoji xidmətlər bölmələri, Qocalıq və Əlillik Məsələləri Mərkəzi aiddir. Kollecin dekanı xanım Tanya Qallaxerdir.
Biznes Kolleci 1915-ci ildə yaradılıb və Mühasibatlıq, Biznesin idarəolunması, Maliyyə departamentlərindən, eləcə də Biznes və İctimai Siyasət, İnformasiya Texnologiyaları və Biznes İdarəolunması, Beynəlxalq Təhsil və Tədqiqatlar, Peşəkar Məsuliyyət, Qolder Şəxsi Kapital Tədqiqatları, Beynəlxalq Ticarət, İqtisadi və Biznes Tədqiqatları, Bank Tədqiqatları mərkəzlərindən ibarətdir. Kollecə dekan Larri DeBrok rəhbərlik edir.
Mühəndislik Kolleci 1868-ci ildən fəaliyyət göstərir. Kollecdə Aerokosmik sənaye, Kənd təsərrüfatı və biologiya mühəndisliyi, Biomühəndislik, Kimya texnologiyası və biomolekulyar mühəndislik, Vətəndaş və ekologiya mühəndisliyi, Kompüter elmləri, Elektronika və hesablama texnikası, Sənaye və müəssisə sistemləri mühəndisliyi, Materiallar elmləri və texnika, Nüvə, plazma və radioloji mühəndislik, Fizika departamentləri mövcuddur. Kollecə dekan İlesanmi Adesida rəhbərlik edir.
Təsviri və Tətbiqi İncəsənət Kolleci 1931-ci ildə yaradılıb. Kollec İncəsənət və Dizayn, Memarlıq, Musiqi məktəblərindən, Rəqs, Landşaft arxitekturası, Teatr, Şəhər və regional planlaşdırma departamentlərindən, Şərqi Sent-Lüis Tədqiqat Layihəsi, Krannert Tətbiqi İncəsənət mərkəzlərindən, Krannert Bədii Muzeyindən, Yapon Evindən ibarətdir. Kollecin rəhbəri Robert Qreyvsdir.
Hüquq Kolleci 1897-ci ildə açılıb. Burada konstitusiya hüququ, vergi, müflislik, beynəlxalq hüquq, kommersiya, ailə, əmək, mülkiyyət hüququ və s. üzrə novator tədqiqatlar həyata keçirilir. Kollecə dekan Bryus Smit rəhbərlik edir.
Humanitar və Dəqiq Elmlər Kolleci 1913-cü ildə Ədəbiyyat və İncəsənət, Dəqiq Elmlər kolleclərinin birləşdirilməsi nəticəsində yaradılıb. İnstitutda humanitar və incəsənət elmləri, sosial elmlər və davranış elmləri, dəqiq və kəmiyyət elmləri, fənlərarası proqramlar çərçivəsində onlarca departamentlər fəaliyyət göstərir. İnstitutun dekanı Harri Prebldir.
Media Kollecinin yaranma tarixi 1902-ci ildə universitetdə jurnalistika fakültəsinin açılmasına təsadüf edir. 1927-ci ildə fakültə Jurnalistika Məktəbinə çevrilir, 1948-ci ildən Jurnalistika və Kommunikasiya Kolleci, 2008-ci ildən isə Media Kolleci adlandırılır. Kollec Reklam, Kənd təsərrüfatı əlaqələri, Kommunikasiya və media, Jurnalistika, Media və kino tədqiqatları departamentlərindən, Kommunikasiya Tədqiqatları İnstitutundan ibarətdir. Kollecin dekanı Yan Sleyterdir.
Urbana-Şampeyn Tibb Kolleci 1971-ci ildə yaradılıb. Kollecdə Tibbi elmlər, Fundamental və kliniki elmlər, Kliniki işlər, Fasiləsiz tibbi təhsil, Ali tibbi təhsil, Şəhər səhiyyəsi bölmələri üzrə Biokimya, Hüceyrə və inkişaf biologiyası, Tibbi informatika, Mikrobiologiya, Molekulyar və inteqral fiziologiya, Patologiya, Əczaçılıq, Ailə tibbi, Daxili təbabət, Mamalıq və ginekologiya, Pediatriya, Psixiatriya, Cərrahiyyə, Tibbi humanitar və dəqiq elmlər proqramı və s. departamentlər mövcuddur. Kollecə dekan Bredford Şvarts rəhbərlik edir.
Baytarlıq Kolleci 1945-ci ildə yaradılıb (həmin vaxta qədər universitetdə Heyvandarlıq departamenti fəaliyyət göstərib). Kollecdə Patobiologiya, Müqayisəli bioelmlər, Baytarlıq kliniki tibb, Diaqnostik laboratoriya və s. departamentlər, Mikroskopik Təsvirlər, Zoonozların Tədqiqatı, Çikaqo mərkəzləri, heyvanlar üçün xəstəxana vardır. Burada infeksion xəstəliklər, ekosistem sağlamlığı, ortopedik, reproduksiya biologiyası, ətraf mühit toksikologiyası, tibbi zoologiya, gövdə hüceyrələri, endokrinologiya üzrə tədqiqatlar aparılır. Eyni zamanda bu kollecdə heyvanların və onların sahiblərinin, ümumiyyətlə bütün canlı aləmin sağlamlığının qorunması üzrə yeni proqramlar həyata keçirilir. Kollecin dekanı Herbetr Uaytlidir.
Ali Kollec təhsilin davam etdirilməsi üçün tələbələrə yüzlərlə proqramlar (140 magistr, 97 doktorluq) təklif edir. Kollecin dekanı Kennet Ballomdur.
Əmək və İş Əlaqələri Məktəbi 1946-cı ildən fəaliyyət göstərir. Məktəbdə İnsan resurslarının idarəolunması və təşkilati davranış, İş əlaqələri və əmək tədqiqatları, Əmək iqtisadiyyatı, Əmək hüququ, ictimai siyasət və etika, Beynəlxalq, müqayisəli və kəsişən mədəniyyətlər tədqiqatları, İctimai-texniki sistemlər departamentləri mövcuddur. Məktəbin dekanı Coel Katçer Gernshenfelddir.
İctimai Fəaliyyət Məktəbi ictimai siyasət və fəaliyyət, cəmiyyətdə fəal iştirak, sosial təminat, ədalət və s. məsələlər üzrə tədqiqatlar aparır, insanlar, insan və ekologiya arasında münasibətləri araşdırır, eləcə də dövlət qulluğu, qəyyumluq, xeyriyyə, səhiyyə və digər xidmətlər üçün yüksək səviyyədə ixtisaslaşmış kadrlar hazırlayır. Məktəbin dekanı xanım Vinn Korrdur.
Kitabxana və Məlumat Elmləri Ali Məktəbi 1893-cü ildə yaradılıb və kitabxanaşünaslıq, informasiya elmləri üzrə magistr və doktorantlar, ən müasir texnologiyalara yiyələnmiş yüksək ixtisaslı kitabxanaçılar, arxivçilər, muzey mütəxəssisləri, şəbəkə yaradıcıları, məlumat menecerləri və s. hazırlayır. Məktəbdə İnformasiyanın təşkili və bilik təqdimatı, İnformasiya resurslarından istifadə və istifadəçilər, İnformasiya sistemləri, Tarix, iqtisadiyyat və siyasət, İdarəetmə və qiymətləndirmə, İctimaiyyət, cəmiyyət, təşkilatçılıq və informatika, Gənclik ədəbiyyatı və xidmətlər, eləcə də digər mövzularda proqramlar həyata keçirilir. Məktəbə dekan Con Ansvort rəhbərlik edir.
Aviasiya İnstitutu 1946-cı ildən mövcuddur. Aviasiya İnstitutu aviasiya sahəsi üzrə bakalavr pilləsində mütəxəssislər hazırlayır. İnstitutda aviasiya təhlükəsizliyi, bədbəxt hadisələrin qarşısının alınması, insan psixologiyası faktorlarına xüsusi diqqət yetirilir.
Ümumi tədqiqatlar şöbəsində 200-dən çox əsas və 100-dən çox əlavə tədqiqat proqramı mövcuddur. Burada yuxarıda sadalanan kollec və məktəblərin ixtisasları üzrə tədqiqatlar aparılır və bakalavr, magistr, doktorluq proqramları təklif edilir.
Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin kitabxana sistemi dünyanın ən böyük dövlət akademik kitabxanalarından biridir. Universitetin əsas və 35-dən çox sahə kitabxanası mövcuddur. Kitabxana sisteminə ümumilikdə 24 milyondan çox material daxildir. Universitetin Mühəndislik Kollecinə məxsus Qreyncer Texniki kitabxanası ölkənin ən böyük kütləvi texniki kitabxanasıdır. Kitabxana sisteminin onlayn kataloqundan gündə 1 milyondan çox insan istifadə edir. Universitetin əsas kitabxanasında 20-yə yaxın fənn yönümlü kitabxanalar mövcuddur. Kənd təsərrüfatı, İstehlakçı və Ekologiya Elmləri Kollecinə İsaak Funk Ailə kitabxanası aiddir və bu sahələrə dair çox zəngin materiallara malikdir. Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin Yataqxana kitabxanası zənginliyinə və böyüklüyünə görə ABŞ-də üçüncüdür. 1948-ci ildə yaradılmış kitabxanadan təkcə yataqxanalarda yaşayan tələbələr deyil, müəllim və tədqiqatçılar da təhsil, mədəni və digər məlumatlar əldə edə bilərlər.
Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin prezidenti Maykl Hoqan, rektoru isə Robert İsterdir. Universitetdə 12000-ə yaxın işçi çalışır. Əməkdaşların 2971 nəfərini akademik, 8085 nəfərini inzibati heyət təşkil edir.
Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetində ABŞ-nin 50 ştatından və dünyanın 118 ölkəsindən ümumilikdə 41918 nəfər tələbə təhsil alır. Onların 31209 nəfəri bakalavr, 10709 nəfəri isə magistrant və doktorantlardır. Tələbələrin 54%-ni oğlan, 46%-ni isə qızlar təşkil edir.
Bir çox ABŞ universitetlərində olduğu kimi, Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin birinci kurs tələbələri universitetin istənilən yataqxanasında yerləşə bilərlər. Yuxarı kurs tələbələri qarşısında yataqxanalarla təmin olunmaq üçün bir sıra şərtlər qoyulub. Tələbələr yataqxana ilə təmin olunmaq üçün universitetin Mənzil xidmətinə müraciət etməlidirlər. Yataqxanalarda məskunlaşan tələbələr digər yerlərdə sərbəst qidalana bilərlər, lakin buradan da müəyyən miqdarda qida almaq onların qarşısına qoyulan əsas şərtlərdən biridir.
Universitet yataqxanaları Urbana və Şampeyn şəhərlərində yerləşir. Sağlamlıq imkanları məhdud olan tələbələr üçün universitetdə xüsusi yataqxanalar mövcuddur. Universitetdə tələbələrə bir qədər baha qiymətə özəl yataqxanalar da təklif olunur. Dövlət yataqxanalarındakı şəraitlə razılaşmayan tələbələr özəl yataqxanalara keçirilə bilərlər. Universitet bu barədə lisenziyalaşdırılmış özəl yataqxanalarla razılıq əldə edib.
Tələbələrin əksəriyyəti birinci və ya ikinci kursdan sonra kirayə mənzillərə və ya özəl yataqxanalara köçməyə üstünlük verir. Universitetin İcarə Təşkilatı mənzil seçimində və icarə müqaviləsinin imzalanmasında tələbələrə yardım edir.
Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin əsas missiyası təhsilin, elmi tədqiqatların və cəmiyyətin inkişafı sahəsində ən qabaqcıl təcrübəyə malik olmaqdır. Universitet bu günədək əldə etdiyi nəticələri, zəngin irsi ilə fəxr edir və missiyasının reallaşması yolunda inamla gələcəyə doğru addımlayır. thumbnail|center|888px|Universitetin panoraması
Təhsil haqqı
Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetində təhsil haqqı, əsasən, tələbənin oxuduğu kollecdən asılıdır. 2010-2011-ci tədris ilində yerli tələbələrin təhsil haqqı ildə 13658-18386, əcnəbi tələbələrin təhsil haqqı isə ildə 27800-32528 ABŞ dolları olub. Qeydiyyat xərci isə 40 dollardır.
Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetində təhsil haqqı daxil olmaqla bir il yaşamaq üçün yerli tələbələrə ümumilikdə 27082-31810, əcnəbi tələbələrə isə 41224-45952 ABŞ dolları lazım gəlir: 1200 dollar - kitab və digər dərs vəsaitləri, 9714 dollar - yataqxana və qidalanma, 2510 dollar - digər xərclər (nəqliyyat, geyim, istirahət və s.).
Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetində təqaüdlər tələbələrə yüksək akademik göstəricilərə görə verilir və onların qarşısında bir sıra şərtlər qoyulur. Tələbələr təqaüd almaq üçün Tələbələrə Federal Yardım (FAFSA) xidmətinin ərizəsini doldurmalıdırlar. Başqa universitetlərdə olduğu kimi, Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetində də tələbələrə müxtəlif məbləğli təqaüdlər təklif olunur (Metyus təqaüdü-ildə 2000 dollar, Prezidentin Mükafat Proqramı-ildə 4000-12000 dollar, Kampus Xidmətləri təqaüdü-ildə 3000 dollar, Milli Ximətlər təqaüdü-ildə 500 dollar, Lesli Ellis təqaüdü-ildə 1100 dollar, Süzanna və Devid Peterson təqaüdü-ildə 3000 dollar və s.), eləcə də hər kollecin ayrıca təqaüdləri mövcuddur. Universitetdə təhsil alan və yüksək göstəricilərə malik əcnəbi tələbələr ildə 12000 ABŞ dolları dəyərində Universitet Nailiyyəti təqaüdü alırlar. Həmçinin universitetdə tələbələrə kredit və maliyyə yardımı təklif edilir.
Reytinqi
ABŞ-nin "U.S. News and World Report" jurnalının 2011-ci ildə apardığı araşdırmaya əsasən, Urbana-Şampeyn İllinoys Universiteti ABŞ universitetləri arasında 47-ci yerdədir.
Məşhur məzunları
Urbana-Şampeyn İllinoys Universiteti dahi alimlərin, ideyaların, elmi nailiyyətlərin vətənidir. Universitetin tanınmış məzun və müəllimləri arasında 23 Nobel, 20-dən çox Pulitzer mükafatı laureatları, beynəlxalq korporasiya rəhbərləri, astronavtlar, olimpiya çempionları və b. vardır. "Netscape Communications" "AMD", "PayPal", "Playboy", "Siebel Systems", "Mortal Kombat", "CDW", "YouTube", "THX", "Oracle", "Lotus", "Safari", "Firefox", "Delta Air Lines", "BET", "Tesla Motors" kimi şirkət və məhsulların yaradıcıları Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin məzunlarıdır. Ali məktəbin məzunları inteqral sxemlər, kvant lazeri, tranzistor, plazma ekran, işıqsaçan diodlar, maqnit-rezonans tomoqrafiyası kimi çoxlu sayda kəşflərə imza atıb, Uillis Touer, Con Henkok Mərkəzi binalarını, Burj Dubay göydələnini ucaldıblar.
Buranın məzunu olan məşhurlardan misal olaraq aşağıdakıların adlarını çəkmək olar:
Kuzma Kovaçiç
Kuzma Kovaçiç (d. 6 iyun, 1952, Hvar adası, Xorvatiya) — Xorvat mənşəli akademik heykəltaraş və professor.
Haqqında
Kuzma Kovaçiç 1952-ci il, iyun ayının 6-da Xorvatiyada, Hvar adasında anadan olub. Orada gimnaziyada təhsil alıb. 1976-cı ildə isə Zaqrebdə İncəsənət Akademiyasını bitirib.
O Hvar Kafedralında altarın müəllifidir. Papa II Con Paulun Braç adasında Selcada inşa edilən heykəlinin müəllifidir. Şkabrinya və Zaqrebdəki Franyo Tucman, Omiş yaxınlığında Qatedə Antun Mihanoviç, Prozor-Rama yaxınlığındakı Diva Qrabovçeva heykəlləri də onun əsərləridir. Kovaçiç Xorvatiya kunalarını (1, 2, 5, 10, 20, 50 lipa və 1,2,̥ 5 və 25 kuna) da dizayn edib. Beynəlxalq səviyyədə əsərləri Zaqrebdəki Müasir Qalereyada və Splitdə İncəsənət qalereyasında sərgilənir. O prezident Franyo Tucman tərəfindən 3 dəfə milli mükafatla təltif edilib. Kovaçiç həm də "Brethren of the Croatian Dragon"un (Xorvat əjdahasının qardaşları) üzvü, Xorvatiya Elmlər və İncəsənət akademiyasının Hvardakı filialının prezidentidir.
O Split Universitetinin İncəsənət akademiyasının professorudur. 2020-ci ildən bəri Xorvatiya Elmlər və İncəsənət akademiyasının həqiqi üzvüdür.
Yaradılış dastanı
Yaradılış dastanı — ilk türk dastanlarından biri. Dastan Vasili Radlov tərəfindən yazıya alınmışdır. Qəhrəmanlarının coşqulu tərzdə mədh edildiyi və bir neçə hissədən ibarət olan bu dastan bütün Orta Asiyada və Sibirdə yayılmış türk mifoloji təsəvvürlərinə əsaslanır.
Yer kürəsinin yaranması
Bu dastanda başlanğıcda yalnız Tanrı Qara xanın və suyun olması deyilir. Birdən Ağ Ana peyda olub “yarat” dedi və suya daldı. Qara xan isə uça bilən bir kişi yaratdı. Kişi Qara xandan daha yüksəkdə uçmaq istəyirdi. Bunu bilən Qara xan ondan uçmaq qabiliyyətini aldı. Kişi dibsiz suya yuvarlanıb boğulmağa başladı. O, peşman olub Qara xandan bağışlanmasını istədi. Sonra kişi Tanrı Qara xanın suyun üzərində yaratdığı ulduzun üstünə çıxdı. Qara xan ondan uçmaq qabiliyyətini alandan sonra dünyanı yaratmaq istədi. Kişiyə buyurdu ki, suyun dibindən torpaq çıxartsın. Lakin kişi də özü üçün dünya yaratmaq istədiyindən torpağın bir hissəsini ağzında saxladı. Kişi torpağı suyun üzərinə səpdi, Qara xan torpağa “böyü” deyə buyurdu. Torpaq böyüyüb dünya oldu. Lakin kişinin ağzındakı torpaq da böyüyüb onu boğmağa başladı. Qara xan ona “tüpür” deməsəydi, boğulub öləcəkdi. Kişinin tüpürdüyü torpaq Tanrı Qara xanın yaratdığı dümdüz torpaqğın üstündə bataqlıqlar, təpələr əmələ gətirdi. Qara xan ona “erlik” (şeytan) adənı verib onu öz dünyasından qovdu.
Sonra yerdə doqquz budaqlı ağac bitirdi, hər budağın altında bir insan yaratdı ki, bunlar doqquz insan irqinin ataları oldular. Erlik Tanrı Qara xandan xahiş etdi ki, həmin insanları onun ixtiyarına versin. Qara xan verməsə də, erlik onları öz tərəfinə çəkməyə başladı. Qara xan insanların ona aldanmalarını görüb onları öz başına buraxdı. Erliyi isə yerin altındakı dünyanın üçüncü qatına qovdu. Özü isə göyün on yeddinci qatına çəkildi. Mələklərindən birini yerin üzünə göndərdi.
Erlik Tanrı Qara xandan xahiş etdi ki, özü üçün bir göy yaratsın. İcazə alıb yaratdı və aldatdığı şər ruhları öz göyündə yerləşdirdi. Qara xan görəndə ki, erliyin təbəəsi ondan daha yaxşı yaşayır, mələklərindən birini göndərib oranı dağıtdırdı. Göy yıxılıb dağlar, dərələr, meşələr əmələ gətirdi. Tanı Qara xan erliyi yerin ən aşağı qatına qovdu. Buyurdu ki, dünyanın sonuna qədər orada qalsın. Tanrı Qara xan göyün on yeddinci qatında oturub kainatı idarə edir. Ondan bir qat aşağıda Bay Ölgün Altun dağda taxt üstündə oturur. Göyün yeddinci qatında Gün Ana, altıncı qatında Ay Ata otururlar.
Poronay çayı
Poronay çayı — Saxalin adasının ən uzun çayı. İnzibati cəhətdən çay Saxalin vilayəti Tımovski, Smirnıxovski və Poronay şəhər dairələri ərazisindən axır (Rusiya).
Adı
Çayın adı aynu dilindən tərcümədə "böyük çay" mənasını verir.
Coğrafiyası
Çayın uzunluğu 350 km, hövzəsinin sahəsi 7990 km² təşkil edir. Çay öz başlanğıcını Şərqi-Saxalin dağlarında yerləşən Nabil silsiləsindən götürür. Bataqlaşmış Tım-Poronay vadisindən axaraq Terpeniya körfəzinə tökülür (Oxot dənizi). Körfəzə 10 km qalmış çay iki qola ayrılır. Onlar ayrılıqda körfəzə tökülürlər. Mənsəbdə onların tataqları arasında məsafə 5 km təşkil edir. Bununla da qollar mənsəbdə bataqlaşmış ada əmələ gətirirlər. Çayın qərb qolunun sahilində Poronaysk şəhərinin böyük hissəsi yerləşir.
Poronay çayı üzərində çəmi iki çay vardır. Onların ikisidə bir-birinin yaxınlığında yerləşir. Biri dəmiryol körpüsü, digəri isə avtomobil körpüsüdür. Çayın axdığı hövzə boyunca çoxlu sayda göl vardır. Onlar arasında Uyutnoe, Şika, Kulça, Nezametnoe gölləri xüsusi ilə böyükdür. Çay şəbəkəsi Lososlar və balıqlarla zəngindir.
Hidrologiyası
thumb|Pourongai kəndi, 1773 il
Çayın qidalanması qarışıqdır. Belə ki, xüsusu ilə yay ayları mussinların təsirinə məruz qaldığı bölgədən axması bu zaman onun üidalanmasında yağış sularının onun qidalamaslnda faizini artırır. Qış ayları isə Sibirdə formalaşan soyuq hava kütlələri qar şəklində bölgəyə yağır. Gölün aydığı bölgənin bataqlaşmış olması onun qidalanmasına yeraltı suların faizinə müsbət təsir göstərir. İllik su sərfiyyatı 120 m³/sref name="Поронай "> təşkil edir.
Orta neyililiyi 0,23 % təşkil edir. Çayın gursululuq dövrü mayın ilk ongünlüyünə təsadüf edir. Ən zəif axar sentyabr ayında baş verir. Qış ayları buzla örtülür. Buzla örtülmə noyabrın ikinci on günlüyünə təsadüf edir. Aprel ayının üçüncü on günlüyündə isə buzdan azad olur.
Qolları
Ən iri qolları (uzunluğu, km): sağ — Leonidovka çayı (95), Orlovka çayı (83), Onorka çayı (77), Kamenka (Aşağı Matrosovka) (71), Byuklinka çayı (63), Yelnaya çayı (61), Lonqari çayı (55), Şimali Xandasa çayı (54), Cənubi Xandasa çayı (51), Pobedinka çayı (49), Taulan çayı (41), Tumannaya çayı (34), Daldaqanka (31), Tayojnaya (31); sol — Jintisa çayı (Muyka) (61), Valza çayı (50), Birisovka çayı (38), Kresti çayı (36).
Su reysterinin məlumatı
Rusiya Federal su resursları agentliyinin məlumatına görə çay üzərində su anbarı yoxdur
İctimai iqtisadiyyat
Dövlət iqtisadiyyatı, hökumətin iqtisadi bazarlarda iştirak etməsi və nə dərəcədə olması barədə düşünmək üçün bir çərçivə təmin edir. Mikroiqtisadi nəzəriyyə, dövlət müdaxiləsi olmadığı təqdirdə özəl bazarın səmərəli nəticələr verə biləcəyini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur; Bu iş dövlət vergi və xərclərinin təhlilini əhatə edir.
Bu mövzu müxtəlif mövzuları əhatə edir, xüsusən də ictimai mallar, xarici təsirlər və qeyri-kamil rəqabət və dövlət siyasətinin yaradılması və həyata keçirilməsi kimi bazar uğursuzluqları.
Ümumi texnika və mövzular aşağıdakılardır:
• "public finance"  by Richard A. Musgrave • "consumption taxation" by James M. Poterba • "distributive politics and targeted public spending" by  Brian G. Knight • "generational accounting" by Jagadeesh Gokhale • "nutrition and public policy in advanced economies" by Janet Currie • "progressive and regressive taxation" by William Vickrey and Efe A. Ok  • "redistribution of income and wealth"  by F.A. Cowell • "tax expenditures" by Daniel N. Shaviro • "taxation and poverty" by John Karl Scholz • "welfare state" by Assar Lindbeck. • social insurance and public policy  by Jonathan Gruber. • James M. Buchanan, 2008. "public debt," The New Palgrave Dictionary of Economics 2nd Edition. Abstract. • Mrinal Datta-Chaudhuri, 1990. "Market Failure and Government Failure," Journal of Economic Perspectives, 4(3), pp. 25-39.. • Kenneth J. Arrow, 1969. "The Organization of Economic Activity: Issues Pertinent to the Choice of Market versus Non-market Allocations," in Analysis and Evaluation of Public Expenditures: The PPP System. Washington, D.C., Joint Economic Committee of Congress. PDF reprint as pp. 1-16 (press +). • Joseph E. Stiglitz, 2009. "Regulation and Failure," in David Moss and John Cisternino (eds.), New Perspectives on Regulation, ch. 1, pp. 11-23. Cambridge: The Tobin Project. .
Diqqət ideologiyadan fərqli olaraq analitik və elmi metodlara və normativ-etik təhlillərə yönəldilmişdir. Əhatə olunan mövzu nümunələri: vergi yükü optimal vergitutma və ictimai mal nəzəriyyəsi.
Bazar uğursuzluqları
Səmərəli və ədalətli bazarların təmin edilməsində hökumətin rolu, yarana biləcək bazar uğursuzluqlarını həll etməklə böyük ölçüdə gücləndirilir. Dövlət iqtisadiyyatı, hökumətin bazar uğursuzluqlarını düzəltmək üçün nə vaxt və nə dərəcədə iqtisadiyyata müdaxilə etməsinə diqqət yetirir. Hökümətin müdaxiləsinə bəzi nümunələr arasında müdafiə kimi saf ictimai malların tədarükü, çirklənmə kimi mənfi xarici təsirlərin idarəedilməsi və asimmetrik məlumatlar kimi qeyri-kamil bazar şərtlərinin aradan qaldırılması yer alır.
Şor bulaq (Şuşa)
Şor bulaq — Şuşa şəhərində məşhur bulaqlardan və tarixi yerlərdən biri. Bulaq 1854-cü ildə tikilmişdir. Bulağın suyu bir qədər şor olduğu üçün belə adlandırılmışdır.
İctimai iqtisadiyyat
İctimai mallar
Xalis mallar və ya kollektiv mallar iki xassəyə malikdir; rəqabət və istisna edilməməsi. Bir nəfər tərəfindən istehlak edilməsi qarşıdakı birini (müəyyən dərəcədə) atəşfəşanlıqdan məhrum etmirsə, misilsiz bir şey var - çünki atəşfəşanlığı seyr edən bir nəfər digər insanın bunu etməsinə mane olmur. Bir şey mümkündür ki, istifadəsi müəyyən bir insan qrupu ilə məhdudlaşa bilməz. Yenə də insanların atəşfəşanlıq izləməsinə mane ola bilmədiyiniz üçün bu mümkündür. Xalis bir malın başqa bir nümunəsi bilikdir. Bir kitabı düşünək. Kitabın özü məhv edilə bilər və bu səbəbdən istisna edilə bilər. Ancaq kitabdan əldə edilən bilikləri məhv etmək daha çətindir, rəqabət etmirlər və istisna etmirlər. Əslində, bütün ictimai mallar “təmiz” olaraq təsnif edilə bilməz və əksəriyyəti müəyyən dərəcədə müstəsna və rəqabət göstərir. Nopok ictimai mallar kimi tanınırlar.
Şor bulaq (Şuşa)
Ümumi məlumat
Ənənəvi olaraq Şuşada 17 məhəllə var idi. Və hər məhəllənin öz bulağı, öz məscidi, öz hamamı var idi. 17 bulağın hamısı Şuşa erməni işğalı altında olduğu 30 il müddətində qurudulmuş, 17 məscidin hamısı dağıdılmışdır.
Bulaqlar artıq formalaşmış şəhər meydanlarında tikilirdi və bəzi hallarda onlar ümumiyyətlə məhəllə meydanları ansambllarının tərkibinə daxil edilmirdilər, lakin ən izdihamlı ayrı-ayrı küçələrdə və yol ayrıclarında salınaraq, onlara müəyyən şəhərsalma ifadəliliyi verdilər. Bulaqların belə yerləşdirilməsini də sırf mühəndislik və santexnika mülahizələri ilə izah edilir ki, görünür, onların yerini qravitasiya su təchizatı müəyyən edib. Müstəqil memarlıq rolunu oynayan bu bulaq küçə qovşağının bütün kompozisiyasını canlandırır və təşkil edir.
Şuşa bulaqlarının əksəriyyəti kifayət qədər yığcam, ölçüləri kiçik, adətən kubik formada, plastik dizaynlı fasad arxitekturasına malikdir. Şuşa bulaqları eyni üslubda hazırlanmış kiçik formalı memarlıq kimi şəhərin küçə və meydanlarının ansambllarını əhəmiyyətli dərəcədə tamamlayır və bəzəyir, ümumşəhər ansamblının üslub vəhdətinə gözəllik verir.
Tarixi
Şor bulağı hazırda Şuşanın Axundov küçəsində yerləşir. Bulaq Bulaq 1854-cü ildə Şuşanın varlı bir şəxsi olan Rəsibala Zəkəriyyə tərəfindən çəkilibdir. Şuşada yerləşən bu bulağın suyu bir qədər şor olduğundan əhali arasında ona belə ad verilibdir. Şuşa şəhəri Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilənə qədər bulaq fəaliyyət göstəribdir. Şəhər azad edildikdən sonra bulağın məhv edildiyi bəlli olmuşdur.
Xameleon (Mortal Kombat)
Xameleon – "Mortal Kombat" oyun seriyasının personajlarından biridir. Digər personajlara çevrlməsi baxımından "Şanq Tsunq" personajına bənzəyr. Lakin fərqləndirici cəhəti onun bütün personajların yox, yalnız "Nindza" stilli personajların görkəmini ala bilməsidir.
Gecə canavarı (Mortal Kombat)
Gecə canavarı – "Mortal Kombat" oyun seriyasının personajlarından biridir. İlk dəfə bu personaj 1995-ci ildə Mortal Kombat 3 videooyunu üçün hazırlanmışdır. Ardınca "Gecə canavarı" personajı Mortal Kombat oyun seriyaları olan Ultimate Mortal Kombat 3, Mortal Kombat Trilogy, Mortal Kombat: Deception və Mortal Kombat: Armageddon döyüş oyunlarında vardır.
Orijinal
Yeraltı dünyanın portalları Şimali Amerikaya açılan zaman Gecə canavarı dəstəsini qorumaq üçün magiyadan istifadə etməyə başlayır. Bu müqəddəs torpaq hətta Şao Kannın qara qüvvələrinin daxil ola bilmədiyi torpaqdır. Bu səbəbdən Gecə canavarı Yerdə yaşayan döyüşçülərə hindu dəstəsinə məxsus torpaqlara qaçmağa kömək edir ki, Yeraltı dünyanın qara qüvvələri onları məğub edə bilməsin. Məhz həmin torpaqlardan Yer döyüşçüləri Şao Kanna qarşı plan qura bilərlər. Yer döyüşçülərin Şao Kann üzərində qələbə qazandıqdan sonra Gecə canavarı dəstəsinə çoxdan itirilmiş torpaqları geri qaytarır. Bu hindu dəstələri burada böyük xalq dəstəsi quraraq Yerin ən böyük liderlərindən birinə çevrilirlər.
Bir neçə il keçdikdən sonra Gecə canavarı qara qüvvələrinin Yerə yaxınlaşacağını hiss edir. Onun görücülüyü əjdahalar imperatoru Onaqanın dirilməsi ilə kəsilir. Yeni qara qüvvələrin döyüşçüləri ilə döyüşmək üçün Gecə canavarı "Günah yeyən" roluna girir ki, planını müntəzəm surətdə həyata keçirə bilsin və Onaqaya son qoysun. Amma bu çox qorxulu plan idi. Bu rola girdikdən sonra xarakteri nisbətən dəyişir və dəstəsinə zərər yetirə biləcək qorxulu adama çevrilir. Gecə canavarı xüsusi sözlər oxuyaraq Onaqanın ruhunu bu qorxulu yerə çəkir. Bundan sonra Gecə canavarı dəstəsinin bütün günahlarını Onaqanın üzərinə çəkir. Günahlar Onaqanın üzərinə çəkilməmişdən bir neçə saniyə əvvəl Sucinko keçmiş imperatora sonuncu zərbəsini vurur. Beləliklə, Gecə canavarı Onaqa üzərində qələbə qazanır. Bu hadisələrdən sonra Gecə canavarı Yerə qayıdır.
Amma onun Onaqanın üzərində qələbə qazanması qara qüvvələrin yox edilməsi demək deyildir. Keçmiş hindular Gecə canavarı ilə ruh əlaqəsi yaradaraq ona yeni döyüşün başlanmasını ona xəbər verirlər. Bu səbəbdən Yerdəki döyüşçülər xüsusi toplantı keçirirlər. Toplantıda Conni Keyc keçmiş allah Şinnokun yeni qara qüvvələri yığacağını söyləyir. Gecə canavarı Conni Keycə onun döyüşməsində kömək edəcəyini bildirir. Toplantıda Gecə canavarı Kitana ilə rastlaşır. Gecə canavarı bilir ki, Kitana ilə Liu Kenqin ruhu birləşsə, qara qüvvələrin qarşısında böyük güc olacaqdır. Amma hal-hazırda Gecə canavarı bunu edə bilmir. Bu səbəbdən şaman magiyalarından istifadə edərək onların ruhlarını üzərinə çəkir ki, qara qüvvələr üzərində böyük qələbəni əldə etsin.
Yeni
Gecə canavarı Yerdə yaşan döyüşçülərdən biridir. Bu döyüşçü ruhla insan arasında əlaqə yarada bilir. Gecə canavarı Şərqdə Reyden kimi bilinən Haok ilə görüşməyə gedir. Gecə canavarının qara qüvvələrlə vuruşması üçün ruhlar onun içinə girərək, ona güc verir. Gecə canavarı artıq uzun ömürlü olacaqdır. Artıq onun əlində döyüşmək üçün efirdən hazırlannmış silah vardır.
Süjetdə ilk dəfə Gecə canavarı "Ölümücül döyüş" yarışının 10-cu mərhələsində peyda olur. Burada Gecə canavarı Yer döyüşçüləri tərəfindən döyüşür. Yarışda peyda olan Skorpion onu görən kimi əsas ikinci rəqibi hesab edir. Skorpion onun keçmiş nəslinin qatillərindən intiqam almamasını düşünüb, onu turnirdə məğlub edir. Bir müddət keçdikdən sonra Gecə canavarı Liu Kenqin Şanq Tsunq üzərində qələbə çalmasında peyda olur. Lakin Gecə canavarı Bu Şinin Akademiya mükafatlandırma mərasimində iştirak etmir.
Gecə canavarı orijinal süjetin finalında Şao Kannın Yerdə məğlubiyyətində peyda olur. Körtis Straykerin Ermak üzərində qələbə qazanmasından sonra Gecə canavarı Straykerə Yer döyüşçüləri tərəfindən vuruşmağı təklif edir. Gecə canavarı Kiber Sab-Zironun proqramlaşdırılması zamanı yenidən peyda olur. Reyden Solnado haqqında yuxugörməsindən sonra Gecə canavarı ondan yuxusunda hansı hadisəni gördüyünü soruşur. Reyden ona hindu tayfasının Kuan Çi ilə vuruşacaq Kiber Sab-Ziroya köməyə gedəcəyini bildirir. Bu yuxugörmədən sonra Gecə canavarı Kuan Çi ilə vuruşur və onun üzərində qələbə çalır. Döyüşdən sonra Gecə canavarının üzərinə Nub Saybot hücum edir. Bu zaman Gecə canavarı onu Soulnadonun ruhları içinə salır və nindza yoxa çıxır. Bu hadisələrdən sonra Gecə canavarı Raydenin yanına xoş xəbərlərlə qayıdır. Lakin Reyden hələ də amuletinin dağılacağını görür.
Sergey Kot
Sergey İvanoviç Kot — Ukrayna tarixçisi. O, Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının Ukrayna Tarixi İnstitutunun baş elmi işçisi olmuşdur. Kot tarixi və mədəni sərvətlərin qorunması, Ukraynada konservasiya və dəfn işlərinin tarixi, mədəni sərvətlərin qaytarılması və bərpası məsələlərini diqqət mərkəzində saxlamışdır. O, tarix muzeyinin idarə heyətinin üzvü olmuş, Ukraynanın əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.
Gecə canavarı (Mortal Kombat)
Yeni
Lin Kuey Yer döyüşçüləri üzərinə hücum edən zaman Gecə canavarı əvvəlcə Sayreks, sonra Sektorla vuruşur və kiborqlara qalib gəlir. Kiborqlar üzərində qələbədən sonra Yer döyüşçülərinə Şanq Tsunqun idarəsi altında olan Sindel hücum edir. Sindel demək olar ki, bütün Yer döyüşçülərini öldürür və Gecə canavarını ağır yaralayır. Yaranın ağır olmasına baxmayaraq Gecə canavarı onunla qəhrəmancasına vuruşur və həyatını itirərək ona qalib gəlir. Bir müddətdən sonra Gecə canavarının ruhu Kuan Çinin idarəsi altında olur. Reyden keçmiş müttəfiqi Gecə canavarının üzərində qələbə qazanır.
Sergey Kot
Həyatı
Sergey İvanoviç Kot 22 iyun 1958-ci ildə Kiyevdə anadan olmuşdur. 1980-ci ildə Kiyev Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix-pedaqoji fakültəsini bitirmişdir. 1990-cı ildə "Ukrayna SSR-də tarix və mədəniyyət abidələrinin konservasiyası (1943–1960-cı illərdən sonra)" adlı dissertasiya işi ilə tarix elmləri doktoru elmi dərəcəsinə yüksəlmişdir. Kot 2021-ci ildə tarixdə iqtidara salınmış, onun məsuliyyəti "Ukraynanın siyasi və mədəni həyatında (XX–XXI əsrin əvvəlləri) mədəni dəyərlərin qaytarılması və bərpası" adlanırdı.
Kot Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının Ukrayna Tarixi İnstitutunda işləmişdir. O, 1999-cu ildə Mədəni Xəzinələrin Qaytarılması və Bərpası Problemlərinin Araşdırılması Mərkəzinin rəhbəri olmuş, bu vəzifəni ömürlük icra etmişdir. Kot tədqiqatlarında tarixi-mədəni irsin qorunub saxlanması, Ukraynada irsin konservasiyasının yaranması tarixi, mədəni sərvətlərin qaytarılması və bərpası mövzularına diqqət yetirmişdir. O, 2006-cı ildən həm də Ukrayna Tarixi və Mədəniyyəti Mərkəzində "baş elmi işçi" olmuşdur. Kot 2012-ci ildə kafedra müdiri vəzifəsinə yüksəlmişdir. 2009-cu ildə mart–iyun aylarında Fulbrayt təqaüdü üzrə "İkinci Dünya müharibəsindən sonra ABŞ-nin mədəni dəyərlərin bərpası siyasəti" mövzusunda araşdırma aparmışdır. Kot 2013-cü ildən ölümünə qədər Milli Elmlər Akademiyasında Ukraynanın Tarixi və Mədəni İrsin Öyrənilməsi Mərkəzinin rəhbəri olmuşdur. O, 2020-ci ildə Lukas Kranaxın rəsm əsərinin Ukraynaya qaytarılmasında mühüm rol oynamışdır.
Gecə canavarı (Mortal Kombat)
Döyüş xüsusiyyəti
"Gecə canavarı" hindu qəbiləsinin mədəniyyətini qoruyan şaman və tarixçidir. Yer döyüşçüləri tərəfindən mübarizə aparır. "Gecə canavarı" personajı spiritual enerjidən oxatan düzəldir və döyüşlərində işlədir. Hindu baltasının zərbə gücünü yaşıl alovun hesabına artırır. Ətrafında enerji yaradaraq, rəqibləri tərəfindən ona atılan alətləri onların üzərinə yönləndirə bilir. "Gecə canavarı" personajı daim təbiətlə və ruhlarla harmoniyada qalır. Canavarlarla danışa bilir və onların hesabına güc toplayır. Həmçinin, canavara dönə bilir. "Mortal Kombat 3" "Mortal Kombat: Deception" və "Mortal Kombat: Armageddon" seriyalarında onun istifadə etdiyi fəndlər Taekvondo, həmçinin, Vale Tudo döyüş növü sənətlərinə aiddir.
Tənqidçilər
Mortal Kombat 3 videooyunundan əvvəl "Gecə canavarı" personajının adı "Hindu" kimi bilinirdi. Bu personajın yaradıcıları Con Tobias və Ed Bundur. Personajın rəssamı isə Con Tobiasdır. Onun əsas silahları hindu baltası (tomahavk) və oxatandır. Ed Bun "VideoGames" jurnalının 1995-ci ilin buraxılışlarının birində bu personajı "milli olmayan hindu" adlandırmışdır. Bu personajın "Mortal Kombat 3" seriyasında peyda olması, "Mean Machines Sega" və "SuperGamePower" jurnalları tərəfindən müsbət qarşılanmışdır. Bu seriyada "Gecə canavarı" personajı, döyüş janrında yaradılmış "Street Fighter" videooyununda T. Havk və "Killer Instinct" videooyununda Şef Tunder  kimi hindu personajlarından xarici görünüşünə və sıra əlamətlərinə görə fərqlənirdi. Həmçinin, 'Hoya! Hoya!' və buna bənzər bir çox sözlərdən istifadə etmirdi.