cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İkinci Xarkov döyüşü
Ümumi vəziyyət
Stalinin qərarı bir müddət müdafiədə qalmağın lazım olduğunu deyən marşal Boris Şaposhnikov, general Aleksandr Vasilevski və marşal Georgi Jukov da daxil olmaqla, zabit heyətinin sərt reaksiyaları ilə üzləşdi. Vasileski xatirələrində "bəli, almanların ehtiyat qüvvələrindən istifadə etdiyinə inanmaq istədik, amma həqiqət daha ağrılı oldu" yazır. General Jukovun sözlərinə görə, Stalin alman qüvvələrinin Moskvaya qarşı nəticəli bir hücumu başlamazdan əvvəl bütün cəbhə üzərindəki yaz hücumlarının tarazlığını pozacağına əmin idi. Əslində Stalin alman qüvvələrinin həm Moskvada, həm də ölkənin cənubunda ümumi hücumlar həyata keçirə biləcək gücdə olduqlarından əmin idi. Təcrübəli generalları tərəfindən xəbərdar edilsə də, Stalin "regional hücum" vasitəsi ilə alman komandanlığını qəfil ovlamaq qərarına gəldi.
SSRİ strategiyası
Qış hücumu başa çatdıqda həm Stalin, həm də Sovet Ali Komandanlığı Stavka, Alman hücumunun son hədəfinin 1941-ci ildə olduğu kimi yenə də Moskva olacağına inanırdı. Əvvəlki il Barbarossa və  Tayfun əməliyyatına bənzər ümumi hücum 1942-ci ildə də olacağı fikiri üstünlük təşkil etdirdi. Stavka Almaniyanın Moskvaya istiqamətli ümumi hücumunun məğlub edildiyini düşünsə də, istənilən vaxt yenidən Moskvaya hücum edə biləcək 70 alman bölüyü paytaxtın hələ də təhdid altında olduğunu göstərirdi. Digər tərəfdən Stalinin bir çox generalları və cəbhə komandirləri əsl Alman hücumunun Moskvanı hədəf alacağına inanırdılar. Ancaq əvvəlki qışda uğurlu əks-hücumlar Stalini regional hücumların Alman ordusunun zəiflədəcəyinə inandırdı. Alman qüvvələrinin bu şəkildə zəiflədilməsi Alman komandanlığının Moskvaya yenidən hücum etməsinə mane olazaqdı. Əvvəlcə "aktiv strateji müdafiəyə" razılıq verdi, lakin sonra Baltik dənizindən Qara dənizə qədər uzanan yeddi zolaq üçün regional hücum əmrini verdi. Bu bölgələrdən biri mart ayında orijinal hücum planında nəzərdə tutulan Xarkov idi.
Martın əvvəlində Stavka, parlaq uğurlarla nəticələnən Don bölgəsindəki Barvenkovo-Lozovaya hücum əməliyyatını və Rostov Strateji Hücum Əməliyyatından sonra Cənub-Qərb cəbhəsinə öz zolağında hücum etmək əmri verdi. Toqquşmalar elə həmin ay başladı. Marşal Semyon Timoşenkonun generallarından olan Kirill Moskalenkonun qüvvələri Alman mövqelərini Don çayının şimal hissəsində Xarkovun şərq hissəsində hücum etdi. Şiddətli toqquşmalar aprel ayına qədər davam etdi. General Moskalenko qüvvələri İzium bölgəsində dar bir körpü meydana gətirərək Don çayını uğurla keçdi. Bu vaxt, cənubda Alman müdafiəsinə qarşı daha məhdud bir müvəffəqiyyət oldu. Stalin başa düşdü ki, Pavloqra və Sinelnikovoya, ardınca Xarkov və Poltavaya çatmağı hədəfləyən son hücumun başlana bilər. Martın 15-də sovet komandirləri Stalinə Xarkov istiqamətində hücuma keçmək üçün plan hazırladılar. Marşal Timoşenko martın 20-də yaxınlaşan hücumu müzakirə etmək üçün iclas keçirdi. Marşal Timoşenko Baş Qərargah rəisi General İvan Baqramyanla iclas haqqında hesabatı Moskvaya göndərdi. Sovet qoşunlarının Barvenkovo ​​və Volçansk bölgələrində möhkəmləndirilməsi may ayının əvvəllərində davam etdi. Son detallar Stalinin heyəti və cənub-qərb cəbhəsinin komandiri marşal Timoşenko ilə mart və aprel aylarında görüşlər nəticəsində formalaşdı və 17 apreldə Stavkanın son əmri verildi ..
Qırmızı Ordunun döyüş Sxemi
Bu yenidənqruplama zamanı palçıq mövsümünə düşməsi, yolların əlverişsiz olması səbəbindən çox çətin keçdi. Bəzi böyük dəyişikliklər təxirə salındı ​​və cənub cəbhəsi və cənub-qərb cəbhəsi planlaşdırıldığından daha uzun müddət yerləşdirildi. General Vasilevskinin xatirələrində söylədiyi kimi, bu vəziyyət qarşısında bəzi sovet nümayəndələrinin tənqidi gündəmə gəldi. Cəbhə komandirlərini qüvvələrin qeyri-adekvatlığında və hücumda yararsızlıqda ittiham etdilər. 38-ci Ordu Komandiri General Moskalenko, yenidən birləşmə planının olmaması və beləliklə idarəçiliyin zəif olması ilə günahlandırıldı. "Faşist Alman Komandanlığının planlarımızı proqnozlaşdırması heç də sürpriz olmadı" dedimişdi.
SSRİ rəhbərliyi və işçi qüvvəsi
Sovet İttifaqının ən yaxşı komandirlərindən marşal Semyon Timoşenko Birinci Dünya müharibəsində və Rusiya Vətəndaş müharibəsində iştirak etmiş təcrübəli komandir idi. Ötən il Somlensk döyüşündə müəyyən qədər uğurlu olmasına baxmayaraq sonda məğlub oldu. Bundan sonra o, qış əks-hücumlarında Rostovda parlaq qələbə qazana bildi. Sonradan, Xarkovda (Xarkovun Birinci Döyüşü) ən azı fabriklərdəki materialların çıxarılmasına müvəffəq oldu. Ordunun Siyasi Komissarı Nikita Xruşşov idi.
Adi sovet əsgəri təcrübəsizdi, nəticədə həddən artıq itki oldu. Müharibənin başlamazdan bir il əvvəl Qırmızı Ordunun dağıdılması Moskva Döyüşündə qələbə ilə bir qədər yüngülləşdirildi. Ancaq Qırmızı Ordu döyüşdən bir müddət əvvəl ölü, yaralı və əsir kimi çox sayda qüvvəsini itirdi. Yalnız Moskva Döyüşünün itkiləri bir milyon təşkil edirdi. Təlim görmüş əsgər çatışmazlığı ilə yanaşı Qırmızı Ordu, Almaniyanın tutduğu sənaye bölgələrinin əhəmiyyətli bir hissəsini tədarükündən məhrum olmasından əziyyət çəkməyə başladı. Nəticədə, bu dövrdə qəbul edilmiş hərbi doktrina "müvəqqəti strateji müdafiə" olmalı idi.
Sovet Baş Qərargahının rəisi marşal Vasilevski 1942-ci ildə Sovet ordusunun yaxşı təlim keçmiş Alman Silahlılarına qarşı genişmiqyaslı hücum əməliyyatlarına hazır olmadığını iddia etdi. Çünki alman ordularının həm miqdarı, həm də keyfiyyəti artıq üstün idi. Üstəlik, 1941-ci ildə məğlubiyyətdən sonra komandanlıq heyəti və gənc zabitlərlə ordu yenidən quruldu.
Alman hazırlıqları
30 apreldə Almaniyanın 6-cı Ordusuna yeni təyin olunmuş general Fridrix Paulus Friderikus Əməliyyatı üçün əmr verdi. Bu əməliyyatın operativ məqsədi mart və aprel aylarında Sovet hücumları zamanı Xarkovdan cənubda meydana gələn İzium ərazisində sovet qüvvələrini məhv etmək idi. Bu vəzifə 6-cı Orduya 30 apreldə göndərilən əmr ilə verildi və "mümkün başlanğıc tarixi" 18 May olaraq göstərildi.
OKW Cənub Ordular Qrupunu gücləndirmək üçün çox səy göstərdi. Cənub Ordular Qrupu Barbarossa əməliyyatı zamanı Mərkəzi Ordular Qrupunun komandiri marşal Fedor von Bokun rəhbərliyində idi. 5 aprel 1941-ci ildə Hitler, həmin ilin yay ümumi hücum strategiyasını diktə edən 41 nömrəli əmir buraxdı. Bu əmrə görə, yay ümumi hücum əməliyyat bölgəsi cəbhənin cənub hissəsi olacaqdır. Aprel ayının sonu və may ayının əvvəlində Cənub Ordular Qrupunun bölmələri digər cəbhələrdən gələn qüvvələrlə birləşərək tam heyət təşkil edəcəkdi. Yay kampaniyasının strateji hədəflərinə qarşı ümumi hücum marşal Von Manstein Krımı nəzarəti altındakı 11-ci ordu ilə birlikdə ələ keçirildikdən sonra başlamalı idi (Sevastopolun mühasirəsi). Əsas hədəf Qafqaz və neft yataqları, ikinci hədəf isə Stalinqrad şəhəri idi.
Əməliyyatın başlama tarixi 18 May olaraq təyin olunduğundan, 6-cı Ordunun bütün elementləri aprel ayında gücləndirilməli idi. Beləliklə, Sovet planlarından xəbərsiz olan Alman ordusu əməliyyat ərazisinə genişmiqyaslı qüvvələr toplamağa çalışırdı. General Paulus Friderikus Əməliyyat Planı layihəsinin son planını mayın 10-da təqdim edəndə Sovet hücumundan çəkinirdi. Beləliklə, Sovet hücumuna qədər marşal Timoşenkoya qarşı Alman ordusu Qafqaza son hücum üçün tam hazır idi.
Birinci mərhələ
250px|thumb|right|İzyum çıxıntısı, Şərq cəbhəsi 1942 Qırmızı Ordu hücumu 12 may 1942-ci ildə səhər 6:30 bir saatlıq artilleriya hazırlığı atəşi ilə başladı. Hazırlıq atəşinin son iyirmi dəqiqəsi ərzində Alman mövqelərinə hava reydləri də bombardmana daxil edildi. Saat 07: 30-da quru qoşunları qoşa sıxışma hərəkəti ilə Volçansk və Barvenkovo ​​rayonlarından hücuma keçdilər. Qırmızı Ordu hücumu Alman müdafiəsindən güclü müqavimətlə üzləşdi. Lakin hava hücumları və artilleriya quru qoşunlarının hücumu ilə əlaqələndirildikdən sonra Almaniyanın müdafiəsi tədricən dağıldı. Toqquşmalar Nepokrytaia yaxınlığında xüsusilə ağır oldu. Bu hissədə Alman müdafiəsi üç bölgədə əks-hücum etdi. Günün sonunda Qırmızı Ordu hücumu Alman müdafiəsinin ən dərin hissəsində 10 km irəliləyə bildi. General Mokalenkonun qeydlərində əməliyyat öncəsi kəşfiyyat və kəşfiyyat hesabatlarının yetərli olmadığını göstərir. Bölgədəki Alman qüvvələrinin ehtiyat bir bölmə olması ehtimal edilsə də, irəliləyən Qırmızı Ordu birləşmələri qarşısında iki Alman ehtiyat diviziyası var idi. Döyüş zamanı ölən bir Alman generalının gündəliyində də Alman komandanlığının bölgədə bir sovet hücumunun hazırlanmasından xəbərdar olduğu aydın olur. Marşal von Bok general Paulusa hava dəstəyi olmadan əks hücuma çıxmamaq barədə xəbərdarlıq etmişdi. Bir neçə sovet tank briqadası general Volter Heitzin 8-ci korpus xətlərinə Xarkovdan 19 km uzaq məsafədən Volçansk ətrafında kömək edərkən bu məsələ yenidən gündəmə gəldi. Bu, Alman qüvvələri üçün ciddi təhlükə yaratdı.
İlkin nailiyyətlər
250px|thumb|left|Alman roketatanı İlk 72 saatlıq güclü yağış və palçıqda keçən döyüşdə Alman Alman 6-cı ordusunun 16 batalyonu ləğv ediləcək səviyyədə zəifləmişdir. General Paulus isə regional əks-hücumlarda iştirak etmir, əsas etibarilə müdafiə qalırdı. Mayın 14-də Qırmızı Ordu müəyyən müvəffəqiyyət əldə etdi, ancaq Alman hücumu ilə ciddi itki verdi və bəzi hücumlara məruz qalan Sovet diviziyaları bu hücumlar qarşısında geri çəkilməli oldu. Yalnız ehtiyatlı Sovet tankları Almaniyanın əks hücumlarını dayandıra bildilər. Marşal Timoşenkonun xəyal qırıqlığı Alman tank itkilərinin çox aşağı olması idi. Məsələn, 3-cü Panzer Divizionunun və 23-cü Panzer Diviziyasının tank itkiləri 35-70 səviyyəsində qiymətləndirildi. Almaniyanın yaxın hava dəstəyi Sovet qoşunlarına da itki verdi. Məsələn, 38-ci Ordu müdafiəyə çəkildi. Mayın 14-də alman qoşunları şimalda sovet mövqelərini regional hücumla zərbələr endirməyə davam etdilər. Sonda Luftwaffe Xarkov ətrafındakı hava hakimiyyətini nəzarətə götürdü. Marşal Timoşenko hava qüvvələrini quru qoşunlarını dəstəkləməkdən çəkib Almaniyanın 4-cü Hava Donanmasına qarşı göndərməyə məcbur oldu. Buna baxmayaraq Sovet qoşunları irəlilədilər. Lakin Sovet hücumunun gücü davamlı müqavimət və xüsusilə də davamlı hava hücumları ilə müşayiət olunan regional əks hücumlar səbəbiylə tükəndi. Günün sonunda 28-ci Ordu artıq Almaniyanın mövqelərinə qarşı hücumlarını davam etdirə bilmədi.
1-ci Panzer Ordusuna qarşı hücum
250px|thumb|left|Alman piyada bölüyü General von Kleistin 3-cü Panzer korpusu və 44-cü korpusun Barvenkovo və Alexandrovka üzərinə uğurlu hücum ilə Alman komandanlığını təşəbbüsü ələ aldı. Güclü hava dəstəyi ilə Von Kleist Sovet mövqelərini yardı və hücumun ilk günündə 10 km irləlilədi. Bir çox sovet qoşunları gecə istirahət etmək üçün arxa tərəfə çəkilsə də, ehtiyat hissədəki qoşunlar nazik cəbhə xəttini gücləndirmək üçün irəli göndərildi. Həmin gün marşal Timoşenko gündəlik işlər barədə Moskvaya məlumat verdi və əlavə qüvvə istədi. Marşal Vasilevskinin ümumi çəkilmə üçün təsdiq almaq cəhdləri Stalin tərəfindən rədd edildi. Vəziyyət pisləşdikcə, 18 mayda Stavka növbəti dəfə hücumun dayandırılmasını və 9-cu Ordunun lövhədən çıxarılmasını təklif etdi. Vəziyyət pisləşdikcə, 18 mayda Stavka növbəti dəfə hücumun dayandırılmasını və 9-cu ordunun çıxarılmasını təklif etdi. Timoşenko və Xruşov Alman Kramotorsk qrupunun yaratdığı təhlükənin şişirdildiyini iddia etdilər. Stalin geri çəkilməyi rədd etdi.
General Paulus 19 may tarixində Marşal Bokdan əmr aldı. Sifarişlə, artıq Merefa üzərindən girintinin şimal istiqamətində başlayan hücuma əmr verilir. Hücum Sovet qüvvələrinin İzyumdakı mühasirəsinə yönəldildi. Yalnız bundan sonra Stalin general Jukova hücumu dayandırmağa və Alman qanad qüvvələrini sovuşturmağa icazə verdi. Ancaq bu tədbir artıq gecikmiş tədbir idi. Alman qüvvələri Sovet müdafiə mövqeləri qarşısında tez bir zamanda böyük bir müvəffəqiyyət qazandılar və 20 mayda arxadan yaxınlaşmağa başladılar. Almaniyanın yeni bölmələri eyni gündə döyüşə göndərildi. Bir neçə Sovet bölməsinin məğlubiyyəti ilə irəliləmə hərəkəti sürətləndi. Marşal Timoşenko, Sovet qoşunları müvəffəqiyyətlə nizamlasa ​​da, mayın 23-ü günün sonunda İzyumdakı qoşunlara geri çəkilməyi əmr etdi. Digər tərəfdən, 9-cu Ordu və 57-ci Ordu mayın 23-də hücumuna hazırlaşırdı. Alman qoşunlarının irəliləməsinin qarşısını almaq üçün sovet qoşunları səylərə başladılar və bir neçə mühasirəyə alınan qoşunu xilas etmək üçün regional əks hücumlara cəhd etdilər. Lakin əksəriyyəti uğursuz oldu. Mayın 24-də Xarkov ətrafındakı sovet qoşunları Alman qüvvələri tərəfindən mühasirəyə alındı. Almaniyanın bir neçə bölməsi döyüşə atıldı, Sovet qoşunlarının cinahları sıxışdırıldı və dağılmağa məcbur edildi.
Soçi İmeretinski limanı
Soçi İmeretinski limanı — Soçi şəhərinin Adler rayonu ərazisində dəniz limanı. Liman Qara dəniz sahilində yerləşir. Olimpiya obyektlərinin tikintisi və Soçi şəhərinin dağ-iqlim kurortu kimi inkişafı məqsədi ilə tikilmişdir. Bu Rusiyada postsovet dövründə yanalma və dalğadan mühafizə strukturlarının vahid kompleksi kimi tikilmiş ilk universal yük limanıdır.
İkinci Xarkov döyüşü
SSRİ qüvvələrinin mühasirəsi
İlk geniş mühasirəli parçalanma hərəkəti ertəsi gün, mayın 25-də reallaşdı. Alman generalı Karl Hubert Lanz xatirələrində edilən dəhşətli hücumlarıdan danışmışdır. Sağ qalan Qırmızı Ordu əsgərləri mayın 26-da təqribən 15 kvadrat kilometr ərazidə sıxışmaq məcburiyyətində qaldılar. Sovet qoşunlarının Alman dairəsini şərq istiqamətində qırmaq cəhdləri inadkar müdafiə manevrləri və Luftwaffe basqınları ilə dayandırıldı. Marşal Timoşenko, Alman mühasirəsinin öhdəsindən gələ bilməyəcəyini başa düşdü və mayın 28-də bütün əməliyyatların dayandırılasına qərar verdi. Lakin mühasirəni yarmaq üçün hücumlar mayın 30-dək davam etdi. Ancaq mühasirəyə alınmış sovet əsgərlərinin yalnız onda biri "Barvenkovo ​​siçan tələsi" ndən qaçmağı bacardı. Beevor Sovet itkilərini 240 min olaraq açıqlayır. Digər tərəfdən Glantz 207000 ölü və əsir olduğunu açıqlayır. Hər iki tarixçi almanların itkilərini ölü, yaralı və itkin düşənlərlə birlikdə təxminən 20 min olduğunu açıqlayır. İtki nə olursa olsun, Xarkov hücumu Qırmızı Ordu üçün böyük məğlubiyyət idi. Dolaysıyla bu Qırmızı Ordunun 1941-1942-ci illər qış əks hücumlarının sonunu təşkil edir. Yazda daha kiçik hücumlar gündəmdə olacaq.
Soçi İmeretinski limanı
Liman İmereti ovalığında, olimpiya obyektlərinin tikintisində lazımi materiallarla, o cümlədən sement, çınqıl, qum və çınqıl kimi inert materiallarla təmin etmək üçün tikilib. Mzımta çayının mənsəbinin yaxınlığındadır. Liman 2012-ci ildə istifadəyə verilib.
Limanın tikintisi
Gələcək limanının sahəsi Mzımtanın mənsəbindəki bir çimərlik idi. Qolubaya küçəsi boyunca yerləşən ərazinin təmiz dənizi suyu həm turistləri, həm də yerli sakinləri cəlb edirdi.
İkinci Xarkov döyüşü
Davamı
Bütün bunlara baxmayaraq Qırmızı Ordunun İkinci Xarkov döyüşündə verdiyi itkilər müharibənin yaxın gələcəyi üçün böyük problem yaratdı. O qədər çox idi ki, Almaniyanın 1942-ci il yay hücumu Mavi Vəziyyətlə başlayanda Qırmızı Ordunun lazımi ehtiyat qüvvəsi yox idi. Nəticədə parçalanan cəbhə ehtiyatla bağlana bilmədi və Wehrmacht Qırmızı Ordunu Stalinqrada qədər gerilətdi.
Soçi İmeretinski limanı
Limanın tikintisi
Limanın tikintisi əvvəldən dövlət-özəl tərəfdaşlıq əsasında nəzərdə tutulmuşdu. Dövlət tərəfindən sifarişçilər Dəniz və Çay Nəqliyyatı üzrə Federal Agentlik və FSUE "Rosmorport" idi. Özəl şirkətlər isə- "Basic Element" şaxələndirilmiş holdinqinin tikinti sektorunun bir hissəsi olan Transstroy korporasiyası idi. Əvvəlcə limanın tikintisinə qoyulan investisiyaların 20 milyard rubl planlşadırılmışdı. Liman 10 milyon ton yükün daşınması üçün nəzərdə tutulurdu.
Mzımta çayının mənsəbi yaxınlığında ilk yük sahəsinin tikintisinə 2008-ci ildə başlanıldı. Tikintinin başa çatdırılması 2010-cu ilin dekabrında planlaşdırılırdı. Lakin 2009-cu il dekabrın 14-nə keçən gecə baş verən tufan limana böyük zərər vurdu və aşılış vaxtı 2012-ci ilə təxirə salındı.
Limanın fəaliyyəti
İlk liman kranları 2010-cu ilin martında dəniz yolu ilə limana gətirilib. Bunlar Liebher firmasına məxsus olan dən dörd yeni mobil liman kranı idi: 1 LHM-280 və 3 LHM-180 kranı.
Kranlar Avstriyanın Nensinq şəhərində yığılaraq quru yolu ilə Konstansa limanına (Rumıniya) çatdırılıb. Sonra iki gün ərzində üzən bərdə kranlar martın 20-də Soçiyə aparılıb. Dənizlə çatdırılma diqqətlə hazırlanmış marşrut və hava şəraitinin təhlili sayəsində uğurlu olmuşdur
. 2010-cu ilin yayından etibarən liman toplu materialları olan kiçik gəmiləri qəbul etdi və avqust ayında ilk böyük ölçülü yükünü — təxminən 130 ton ağırlığında Adler İES-in enerji bloklarından biri üçün generatoru qəbul etdi. Bundan əlavə, gəmiyə 200 ton müvafiq avadanlıq, o cümlədən 56 ton ağırlığında bir turbin gətirildi.
Mulça
Mulça - kənd təsərrüfatında mulçalamaq məqsədilə istifadə olunan üzvi və qeyri-üzvi mənşəli materiallar.
Mulçalamaq
Torpaqdan buxarlanmanı zəiflətmək, onun temperaturunu nizamlamaq, torpaq strukturunu dağılmaqdan qorumaq və alaq otlarının cücərtilərilə mübarizə aparmaq məqsədilə torpaq səthinin müxtəlif materiallarla (mulça ilə) örtülməsi. Mulçalamaq məqsədilə mulça kağızı, tol, karton, xırda peyin, saman, daş qırıqları və s.-dən istifadə edilir.
Şarl-Mari Vidor
thumb|left
Şarl-Mari Vidor (21 fevral 1844, Lion — 12 mart 1937, Fransa) — fransız orqan, bəstəkar və musiqi müəllimi.
Bioqrafiyası
Vidorun atası 19-cu əsrin ən böyük orqan ustası Aristide Kawaye-Koll adlı orqan qurucusu idi. Kursu bitirdikdən sonra, 1869-cu ildə Vidor, mərhum Lefebvour-Veli əvəzinə, Parisdəki Saint-Sulpike kilsəsindəki orqanist vəzifəsini müvəqqəti olaraq vəzifəyə götürməyə çağırdı və bu vəzifəni 64 il müddətinə tutdu, baxmayaraq daimi müqavilə onunla bağlanmadı Cənab Vidor yerini ən əhəmiyyətli tələbələri Marsel Dupre əvəz etdi.
Yaradıcılığı
Bəstəkarın irsi olduqca genişdir və daxildir:
Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı (P)
thumbnail|right|75px|"Qızıl Ulduz" ordeni
Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarının siyahısı — İkinci dünya müharibəsi zamanı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı almışların siyahısı:
Ruprext (Frayzinq yepiskopu)
Ruprext — Vittelsbax sülaləsindən Pfals kürfürstü Filippin üçüncü oğlu. 1495-ci ildən 1498-ci ilə qədər Frayzinq yepiskopu idi.
Həyatı
1481-ci ildə Heydelberqdə anadan olan Ruprext, Pfalsda səkkiz qardaş arasında böyümüşdü. Atası, statusuna uyğun olaraq üçüncü oğlu üçün kilsə vəzifəsi planlaşdırırdı. Filipp Ruprextin 1491-ci ildə doqquz yaşında Vürtsburqda kanon olmasına çalışdı, 1 fevral 1492-ci ildə Frayzinq yepiskop köməkçisi təyin edildi və qısa müddət sonra Frayzinqdə kafedralda işləməyə başladı. Papa VIII İnnokent bunu təsdiq etmədi, lakin bunun heç bir fərqi olmadı. 1493-cü ildə Maynsda Müqəddəs Mariya kilsəsində provost oldu. 1495-ci ildə yepiskop Siktus fon Tannberqin ölümü ilə Frayzinq yepiskopuluğu boş qaldıqda, Filipp oğlunu yepiskop təyin etdi. 1495-ci il avqustun 1-də kafedral rəhbərliyinə seçkilər zamanı Bavariya-Münhen hersoqluğundan bir namizəd və Bavariya-Landsxut tərəfindən dəstəklənən Ruprext vardı. Seçim yekdilliklə Ruprextin üzərinə düşdü. Papa VI Aleksandr da öz növbəsində bundan imtina etmədi və 8 fevral 1496-cı ildə on beş yaşlı gənci rəsmi olaraq bu posta təyin etdi. Ruprext, hələ çox gənc olduğu üçün kilsə tərəfindən keşiş kimi təqdis etmədən, yepiskop idarəsini rəsmi olaraq götürdü.
Hersoq Georq hələ də Elizabetin mirasını saxlayacağına əmin ola bilmədiyi üçün 1503-cü ilin payızında Ruprexti özünə qəyyum təyin etdi və mühüm Landsxut və Burqauzen qalalarını ona təhvil verdi. Hətta Ruprexti sonra övladlığa götürdü. Georq 1503-cü il dekabrın 1-də öldü və onun vəsiyyəti Bavariya-Münhen hersoqu IV Albert tərəfindən tanınmadı.
Ölümü
Georqun ölümü və Elizabetlə Ruprextin inadı nəticəsində Landsxut varislik müharibələri başladı.13 iyun 1504-də Albert və Ruprexin qoşunları arasında ilk böyük döyüş Landsxut yaxınlığında baş verdi. Albert döyüşdə qalib gəldi və Ruprext şəhərə çəkilmək məcburiyyətində qaldı və avqustun 20-də dizenteriyadan öldü. Onun iki ilk oğlu, Georq və Ruprext, ondan bir qədər əvvəl xəstəlikdən ölmüşdü; az sonra arvadı Elizabet də 1504-cü il sentyabrın 15-də öldü. Ruprext, arvadı və əkizləri Landsxutdakı Seligental monastırında dəfn edildilər.
Lebap vilayəti
right
Lebap vilayəti — Türkmənistan Respublikasında I dərəcəli inzibati ərazi vahidi. Vilayətin inzibati mərkəzi etrap hüquqlu Türkmənabad şəhəridir. 18 may, 1992-ci ilədək "Çərcev vilayəti" adlanırdı, həmin tarixdən etibarən adlanması hazırkı şəklinə dəyişdirilmişdir.
İnzibati-ərazi bölgüsü
Türkmənistan Dövlət Statistika Komitəsinin 1 yanvar 2014-cü il tarixinə olan rəsmi məlumatına əsasən Lebap vilayəti inizbati cəhətdən 16 etrapa (onlardan ikisi - Maqdanlı etrapı və Seydi etrapı şəhərdaxili etrap olub Türkmənabad şəhərinin daxilində yerləşirlər) və 3 etrap hüquqlu şəhərə (Türkmənabad, Maqdanlı və Seydi), 16 etrap 2 etrap tabeli şəhərə (Atamurad və Qazocaq), 27 qəsəbə və 119 gənəşliyə bölünür. 119 gənəşlikdə isə 485 kənd yerləşir.
Qriqori Tavmaturq
Qriqori Tavmaturq — xristian dünyasının məşhur ilahiyyatçılarından biri.
Həyatı
Məşhur xristian müqəddəslərindən olan Qriqori Tavmaturq 213-cü ildə Roma İmperiyasının Neokesareya (müasir Türkiyədə Niksar şəhəri) şəhərində doğulmuşdur. Onun bütpərəst ailəsində böyüdüyü salnaməçilər tərəfindən nəql edilmişdir. Yeniyetmə yaşlarında atasını itirmişdir. Öz dövrünə görə standart təhsil almış, anasının istəyinə əsasən, ritor (natiq) sənətinə yiyələnsə də, bundan tamah məqsədilə istifadə etməmişdir. Latın dili müəlliminin təsirinə düşərək fəlsəfə məktəbinə daxil olmaqdan imtina etmiş və hüquqşünaslıqla məşğul olmuşdur. Qardaşı ilə birgə Beyrut şəhərinə yollanaraq, orada digər məşhur ilahiyyatçı Origenlə tanış olmuşdur. Onun təsiri altında xristianlığı qəbul etmiş, nəticədə də bütün həyat tərzini dəyişmək qərarına gəlmiş və onun tələbəsi olmuşdur.
Origenin yanında beş il təhsil alan Qriqori antik və xristian fəlsəfəsinin əsaslarını öyrənmiş, bu barədə biliklərini möhkəmləndirmişdir. Daha sonra vətəninə qayıtmış, burada da elmi məlumatlarını zənginləşdirməklə məşğul olmuşdur. O, 245-ci ildə Amasiya yepiskopu Fedim tərəfindən Neokesareya şəhərinin yepiskopu təyin edilmişdir. İlk öncə, onun təklifini qəbul etməkdə tərəddüd edən Qriqorini razı salmaq üçün Fedim özü şəxsən yolun yorucu və uzun olmasına baxmayaraq, Amasiyadan Neokesareyaya gəlmiş, və onun Tanrı tərəfindən bu şəhərin imanla geclənməsi üçün mükəlləfiyyət daşıdığını bildirmişdir.
İmperator Desiusun zamanında xristianlar təqib edilərkən, Qriqori şəhər ətrafındakı dağlara qaçaraq xilas olmuşdur. Bu zamanlar onun bir sıra möcüzələr göstərdiyi xristian salnaməçiləri tərəfindən rəvayət olunmuşdur. Daha sonra isə barbarlar Roma İmperiyasına hücum etmiş, Neokesareya şəhəri də bu hücumdan zərər çəkmişdir. Qriqori Tavmaturq təxminən 270-ci ildə doğulduğu Neokesareya şəhərində vəfat etmiş, daha sonra xristian kilsəsi tərəfindən müqəddəs elan edilmişdir.
Yaradıcılığı
Qriqori Tavmaturqun ilahiyyat mövzusu ilə bağlı yazdığı əsərlərdə əsasən Üç Üqnum məfhumu araşdırılmış, onun hansı anlama gəldiyi barədə mülahizələr irəli sürülmüşdür. İlahiyyatçının əsərlərində Origenin təsiri açıq-aşkar hiss olunur.
Onun fikrincə, Tanrının mövcudluğu heç bir ağıl tərəfindən qəbul edilə bilməyəcək fövqəladə şüur sahibidir və daimi surətdə bəşəriyyətin xilası üçün səy göstərməklə məşğuldur. Üç üqnum isə tam mükəmməl şəkildə vahidlik göstərən bütöv orqanizmdən ibarətdir. Oğul (İsa Məsih) Ata (Tanrı) ilə eynilik deməkdir, onlar bir-birilərinə üzvi surətdə sıx birləşmişlər. Dünyada əsas xilaskar məhz Oğuldur, o bu missiyanə Atadan almışdır. İsa Məsih həmçinin, İlk Ağılın sözünün (loqos) calandırılmış şəklidir. Qriqori Tavmaturqun müəllifliyi qəbul edilmiş əsas əsərləri aşağıdakılardan ibarətdir: "Origenin şərəfinə tərifli söz" əsərini müəllimi ilə vidalaşarkən yazmışdır. Əsərdə Origenin xristian dünyasında gördüyü işlər sıralanmış, onun biliyi vəsf edilmiş, yüksək əxlaqi-mənəvi keyfiyyətləri təriflənmişdir. Müəllif bu əsəri ilk öncə "Təşəkkür nitqi adlandırmışdır. Sonrakı dövr ilahiyyatçılarında Evsevi bu əsərdən istifadə etmişdir.
Əsas əsərləri
"İmanın izahı" ("Expositio fidei") – burada xristian iman əsasları araşdırılmış, onların haqqındakı əsas məlumatlar bildirilmişdir. "Kanonik bəyanat" ("Epistulu canonica") – bu əsərdə barbarların Pont vilayətinə (müasir Türkiyənin Qaradəniz sahili, Qriqorinin vətəni Neokesareya şəhəri bu vilayətdə yerləşirdi) basqınının təfərrüatları haqqında məlumat verilmişdir.
"Ekkleziastın təkrarı" – Bu əsər Bibliyanın bir hissəsi olan Ekkleziast kitabının təfsirindən ibarətdir.
Bu əsərlərdən başqa Qriqorinin müəlllifliyi iddia edilən, lakin bu fikrin tədqiqatçılar tərəfindən təsdiqlənmədiyi xeyli kitablar da mövcuddur.
Rövşən Pənahov
Rövşən Mahmud oğlu Pənahov (2 oktyabr 1989; Birinci Şıxlı, Qazax rayonu — 2 oktyabr 2020; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kapitanı, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Rövşən Pənahov 1989-cu il oktyabrın 2-də Qazax rayonunun Birinci Şıxlı kəndində dünyaya göz açıb.
1995–2006-cı illərdə M. Həsənov adına Birinci Şıxlı kənd tam orta məktəbində, 2006–2010-cu illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində (AAHM) təhsil alıb.
Ailəli idi. Bir qızı, bir oğlu yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Rövşən Pənahov xidmət illəri ərzində "Qüsursuz xidmətə görə", "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918–2013)" və "Azərbaycan Ordusunun 100 illiyi (1918–2018)" medalları ilə təltif edilib.
2016-cı ilin aprel ayının 1-də başlayan və 5-də bitən Dördgünlük müharibədə iştirak edib. Aprel döyüşlərindəki xidmətinə görə "kapitan" hərbi rütbəsi alıb.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kapitanı olan Rövşən Pənahov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib.
Rövşən Pənahov oktyabrın 2-də Murovdağ döyüşləri zamanı şəhid olub. Qazax rayonunun Birinci Şıxlı kəndində torpağa tapşırılıb.
Azərbaycan Respublikası ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirərkən şəxsi mərdlik və igidlik göstərdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rövşən Pənahov ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Neymar
Neymar (Tam adı: Neymar Da Silva Santos Junior, (port. Neymar da Silva Santos Jnior; ) — "PSJ" klubunun braziliyalı futbolçusu, hücumçusu, Braziliya yığmasının kapitanı.
Santos
İlk klubu Santos olub. O burada 224 oyuna çıxıb və 136 qol atıb. Onu Çelsi, Real Madrid və Inter heyətinə qatmaq istəyirdi. Braziliyalı oyunçu bunlardan heç birinə keçmək istəmirdi. Buna baxmayaraq Çelsi ona təkliflər irəli sürürdü. Santos onları FİFA-ya şikayət etməklə təhtit etdi.
Barselona
Braziliyalı oyunçu 2014-cü il May ayının 25-də Kataloniya klubu Barselona-ya keçdi. O burada Çempionlar liqası nın qalibi oldu.
Paris Sen Jermen
2018-ci ildə 222 milyon avro ya Paris Sen-Jermenə transfer oldu. Bu qiymət ən baha transfer kimi tarixə keçdi. Ona 10 nömrəli forma verildi və maaşı 43 milyona çıxarıldı.
Nailiyyətlər
Barselona
Braziliya yığması
Konfederasiyalar Kubokunun qalibi: 2013
NGC 7251
NGC 7251, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Dolça bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Mustafa İrgat
Mustafa İrgat (22 yanvar 1950 – 3 mart 1995), Türk şair və sinema yazarı.
Həyatı
22 Yanvar 1950-ci ildə İstanbulda dünyaya göz açmışdır. Saint-Joseph Kollecində təhsil almışdır. İlk şeiri "Yeni Dərgi"də dərc olundu (1971). "Sokak" və "Beyaz" dərgilərində şeir, "Yeni Sinema", "Nokta" və "Gündem"də film yazıları çıxdı. Şəkil çəkdi. "Aidsiz Kimlik Kitabı" (1993) şeirlərindən, "Duhuldəki Deney" (1995) adlı kitabı film yazılarından ibarətdir. Mustafa İrgat 3 Mart 1995-ci ildə İsanbulda vəfat etdi.
Mükafatları
"Aidsiz Kimlik Kitabı" ilə 1995 "Orxon Murad Arıburnu Şeir Mükafatı"
Sevil Mikayılova
Sevil Mikayılova (Sevil Əlirazı qızı Mikayılova ) — "Trend" informasiya agentliyi baş direktorunun müavini, beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin üzvü. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə 56 saylı Xaçmaz kənd seçki dairəsindən seçilmiş VI çağırış millət vəkili, Əməkdar jurnalist.
Fəaliyyəti
1992–1996-cı illərdə Sumqayıt şəhər Uşaq və yeniyetmələrin yaradıcılıq mərkəzində, 1996–1999-cu illərdə Bakı Elmi-Tədris Mərkəzinin İnformatika və İdarəetmə İnstitutunda ingilis dili müəllimi olmuş, 1996–1998-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Teleradio Verilişləri Şirkətində redaktor, 1999–2001-ci illərdə "Midiya Press" İnformasiya Agentliyində, 2001–2004-cü illərdə "525-ci qəzet"də tərcüməçi işləmişdir. 2004–2012-ci illərdə "Trend" informasiya agentliyində tərcüməçi, Tərcümə departamentinin direktoru, 2012–2017-ci illərdə "AzerNews" qəzetinin baş redaktoru vəzifələrində çalışmışdır. 2017-ci ildən "Trend" informasiya agentliyi baş direktorunun müavinidir.
Azərbaycan-İspaniya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, Almaniya Federativ Respublikası, Amerika Birləşmiş Ştatları, Bolqarıstan, Fransa, İsveçrə, İtaliya, Türkiyə parlamentləri ilə əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvüdür. Avropa İttifaqı – Azərbaycan parlament əməkdaşlığı komitəsinin üzvüdür.
Xocalı soyqırımına həsr olunmuş "Sözün bitriyi yer" adlı filmin ingilis dilində redaktoru olub, səsləndirilməsindən iştirak edib. ABŞ Dövlət Departamentinin təşkil etdiyi Beyin Mərkəzlərinin İdarə Olunması üzrə Beynəlxalq Liderlik Proqramında iştirakı ilə bağlı sertifikatla təltif olunub. Kanadanın Ottava "Bir Gənc Dünya" beynəlxalq konfransında Azərbaycan mediasını təmsil edib, həmçinin NATO seminarlarında Azərbaycan nümayəndə heyəti daxilində iştirak edib.
İvar Lassi
İvar Lassi — Fin əsilli Azərbaycan SSR jurnalisti, yazıçısı və şərqşünası. İvar Lassi 1889-cu ilin 18 noyabr tarixində Rusiya imperiyasının Bakı quberniyasının mərkəzi olan Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycandakı Məhərrəm ayı adətlərini sistematik şəkildə analiz edərək elmi iş şəklində yayımlamış ilk şəxsdir. 1936-cı ildən, 1938-ci ilə qədər davam edən siyasi repressiyalar dövrü olan Böyük təmizləmə zamanı, yazmış olduğu kitablarda anti-sovet ruhunun olması əsas gətirilərək Finlandiyaya cəsusluqda ittiham edilmiş və 1938-ci ilin 4 iyun tarixində edam edilmişdir.
Panavropa pikniki
Panavropa pikniki- Avstriya-Macarıstan sərhəddində Şopron şəhəri yaxınlığında 19 avqust 1989-cu il tarixində baş verən sülh nümayişi.
Arxa plan
1989-cu ildə Mərkəzi Avropada vəziyyət "gərgin" qiymətləndirlirdi. Diktator hökumətlərinə baxmayaraq Şərq Bloku ölkələrinin vətəndaşları demoktratik seçkilər, söz azadlığı və sovet qoşunlarının ölkələrindən çıxarılmasını tələb edirdi. Qərbi Almaniya kimi bir sıra ölkələrdə sərt kommunizm qaydaları hökm sürsə də, Macarıstan kimi digər qrup ölkələrdə isə reformist bir yanaşma mövcud idi. Qorbaçovun yeni siyasəti ilə dəstəklənən reformist-kommunist ölkələrin liderləri dəyişikliyin zəruriliyini qəbul edirdi. Qeyri-hökumət təşkilatları və yeni siyasi partiyalar demokratik və çox partiyalı bir sistemə keçid mərhləsində mühüm rol oynadılar. Həmin il bir çox Mərkəzi Avropa ölkəsində siyasi sistemin dəyişdirilməsi ilə bağlı masa arxası müzakirələr aparıldı. Fevral ayında rəsmi müzakirələrə Varşavada start verildi və aprel ayının 4-ə "Polşa dəyirmi masa" sazişi imzalandı, bundan başqa 4 iyunda keçiriləcək seçkinin vaxtı da müəyyənləşdirildi.
Panavropa piknikinin baş tutması
Nəhayət 19 avqust 1989-cu ildə Avstriya ilə Macarıstan sərhəddində yerləşən Şopron şəhərində piknik baş tutur. Dönəmin Avstriya xarici işlər naziri Aloys Mok çıxış edir və bildirir "Macar həmkarım Dyula Horna bu təqdirəlayiq təşəbbüsünə görə təşəkkür etmək istəyirəm. Bu hadisə mənim diplomatik və siyasi həyatım müddətində yaşadığım ən gözəl andır". Daha sonra hər iki nazir təxminən 6 kilometr uzunluqda olan sərhəd telini kəsirlər. Bu zaman 600-dən çox ADR vətəndaşları qərbə doğru qaçmağa başlayır. Rəsmi olaraq "vur" əmri verilsə də Macar sərhəd xidməti işçiləri əmrə tabe olmadı və atəş açmadılar. Bu kütləvi qaçış hadisəsi ictimaiyyətdə böyük səs-küyə səbəb olur. Lakin qaçqın axını yenədə dayanmır. Minlərlə qaçqın Alman səfirliyinin həyətində, maşınların içində gecələyirlər. Və nəhayət Macar hökuməti 10 sentyabr 1989-cu ildə Avstriya ilə olan sərhəd qapılarını açdığını açıqladı. Bu hadisədən sonra 70 mindən çox ADR vətəndaşı Macarıstandan keçərək qərbə qaçdı. Baş nazir Nemet 1989-cu ildə bir çıxışında deyir: “Mən bütün gün ofisdə idim. Gərgin idim, çox gərgin idim. Şanslıyıq ki, heç bir sovet nümayəndəsi bizim qapımızı döymədi, nə də Moskvadan heç kəs zəng etmədi
Qazaxca Vikipediya
Qazaxca Vikipediya — Vikipediyanın qazax dilində olan bölməsidir. 1 September 2023 — Qazax dilində olan Vikipediyada  məqalə var.
2002-cü ilin İyundan kk.wikipedia.org ünvanında Qazax dilində Vikipediya fəaliyyətə başlamışdır.
Bu bölməsinin xüsusiyyəti odur ki, orada latın, kiril və ərəb qrafikalı əlifbalardan istifadə edilir.
300px|right|thumb|Qazaxıstan Ensiklopediyasından Vikimedia Fonduna məktub.
Mühitin antropogen amilləri
Mühitim antropogen amilləri – bilavasitə və vasitəli ola bilər. Antropogen amillər (yun. anthropos — adam, genesisum — mənşə, iş)
Ümumi məlumat
Təbiətdə insanın bilavasitə təsirinə misal olaraq geniş ərazilərdə meşələrin yox edilməsi, ovluq heyvanların hədsiz məhv edilməsini göstərmək olar. Bu isə bir sıra növlərin kəskin azalmasına, bir çox hallarda isə tamamilə sıradan çıxmasına səbəb olur. Vasitəli antropogen amillər landşaft, iqlim, atmosferin fiziki vəziyyəti və kimyəvi tərkibi, hidrosfer, torpaq və s.-nin dəyişməsi yolu ilə baş verir. Mühitin sənaye və məişət tullantıları ilə çirkləndirilməsinə, ekoloji tarazlığın pozulmasına, minillərlə təkamül olunaraq yaranmış biosenozların (orqanizm qruplaşmalarının) deqredasiyasına səbəb olur. İnsanların torpaqların məhsuldarlığını artıraraq təbii komplekslərin yerində mədəni bitkilər və ev heyvanları üçün praktiki cəhətdən yeni mühit, orqanizmlərin yeni qruplaşmalarını – aqrobiosenozları yaratdı. Torpaqların intensiv şumlanması və hədsiz mal-qara otarılması, suqoruyucu meşələrin qırılması bir sıra rayonlarda təbii qruplaşmaları ağır vəziyyətə saldı, su və külək eroziyasını gücləndirdi, çayların suyunu azaltdı. Hazırda Yer üzərində insan fəaliyyətinin təsir göstərmədiyi sahəyə çətin rast gəlmək olar. İnsanın təbiətə göstərdiyi böyük təsir və onun mənfi nəticələri bəşəriyyətin qarşısında biosferin sərvətlərinin qorunub saxlanması və ondan səmərəli istifadə olunması üzrə elmi cəhətdən əsaslanmış tədbirlərin həyata keçirməsi vacibliyini irəli sürdü.
Arika (Çili)
Arika, Cənubi Amerikanın geniş bir iç bölgəsi üçün önəmli bir limandır. Şəhər, Boliviya üçün sərbəst bir liman xidməti verir və o ölkənin ticarətinin önəmli bir bölümünü idarə edir. Ayrıca Oruroda başlayan Boliviya neft boru xəttinin son stansiyasıdır. Şəhərin strategik mövqeyi, Pan-Amerikan Avtomobil yolunun yanında olması, həm Perudakı Taknaya həm də Boliviyadakı La Pasa dəmiryolu ilə bağlanması və beynəlxalq bir hava limanı tərəfindən xidmət verilməsi ilə gücləndirilmişdir. Arika, demək olar ki, heç yağış almayan son dərəcə quru bir iqlimə sahipdir. Buna baxmayaraq, yaxınlardakı soyuq sulardan gələn sıx dəniz küləkləri, mülayim bir çöl iqlimi yaradır. Mülayim havası Arikanı Çilidə "əbəi baharın şəhəri" olaraq tanıdır. Plajları Boliviya sosyətesinin uğraq yeridir. Şəhər, İspaniya müstəmləkə idarəsi sırasında önemli bir limandı. Çili, 1880-də Sakıt okean döyüşü sırasında şəhəri Perudan aldı və 1929-da Peru tərəfindənn Çili olaraq tanındı. Afrikalı Çilililərin önəmli bir qismi Arikada yaşıyor və ya kökənlərini Arikaya qədər izləyir.
Tarix
Arxeolojik tapıntılar, Arikada 10.000 il öncəsinə dayanan müxtəlif yerli qrupların yaşadığını göstərir. Bu insanlar, Misirlilərdən 2.000 il öncəsinə dayanan, ölülərini mumyalayan bilinən ilk mədəniyyətdir və mumyaları 2004 kimi yaxın bir tarixdə kəşf edilmiş və şəhərin səthinin 1 metrədən az altına qədər batmışdır. Müstəmləkə dönəmi İspaniyalıar, 1541-də kapitan Lukas Martinez də Beqazonun idarəsindəki torpaqlara yerləşdilər və 1570-də bölgə, "La Muy Ilustre y Real Ciudad San Marcos de Arica" ​​(Arikanın San Markosunun çox məşhur və kraliyət şəhəri) olaraq görkəmli bir şəkildə yenidən adlandırıldı. 1545-ə gəlindiyində, Arika, o zamanlar dünyanın ən böyük gümüş mədəninə sahip olan Potosidən gələn Boliviya gümüşünün ana ixracat deposuydu. Beləliklə Arika, İspanya İmperatorluğunun öndə gələn limanlarından biri olaraq çox önəmli bir rol üstləndi. Bu imrəniləcək zənginliklər, Arikaya quldurların hədəfi halına gətirdi, aralarında Francis Drake , Tomas Kavendis , Riçard Havkins , Joris van Spilbergen , John Vatlinq , Baltazar de Kordes , Bartholomev Sarp , Villiam Dampier və John Klipperton şəhərin yağmalanmasına qatıldı. Peru dönəmi (1821–1880) 1821-də İspaniya avtoritariyasının çöküşünün ardından, Arika qısa zaman öncə müstəqilliyini qazanan Peru Respublikasının bir parçasıydı. 1823 Peru Konstitusiyası, onu Arekipa Departmanının bir əyaləti olaraklq görür. 1855-də Peru, Latın Amerikadakı ilklərdən biri olan Arika- Takna dəmiryolunun (53 km uzunluğunda) açılışını etdi. Dəmiryolu xətti bugün hələ də işləyir. 1868 zəlzələsi şəhəri xaraba etdi və Morro de Arika altında xarabaya döndü. 13 avqust 1868 zəlzələsi, təxmini böyüklüyü 8,0 ilə 9,0 olan şəhərn yaxınında meydana gəldi. Digərləri, Arikanın əhalisinin 3.000-dən az olduğunu və ölü sayısının 300 olduğunu təxmin edir. Sakit okean boyunca Havai, Yaponiya və Yeni Zellandiyada ölçüləbilən bir tsunamiyi tətiklədi. Arika, Naska litosfer tavasının Cənubi Amerika litosfer tavasının altına girdiyi Peru novu olaraq bilinən subduksiya bölgəsinə çok yaxın olduğundan, şəhərdə güclü zəlzələlər olur. Sakit okean müharibəsinin ardından Çili qüvvələri bölgəyi işğal etdi. 1883-dəi Ankon Anlaşması, bölgəyi rəsmən Çili kontroluna verdi. Lima Anlaşmasındakı 1929 Takna-Arika uzlaşması, daha sonra Taknayı Peruya geri qaytardı, ancaq Arik, Çilinin bir parçası olaraq qaldı. Müasir Arika (1929-günümüz) 1958-də Çili Hökuməti, maşın montaj fabrikaları, vergidən azad bölgə və bir çox sənaye müəssisələrinin klqurulması üçün bir çox vergi təşviqi elan edən "Junta de Adelanto de Arica"yı (Arika Qalxınma Qurumu) qurdu.Sitroen, Peugeot, Volvo , Ford və General Motors kimi bir çox avtomobil istehsalçısı Arikada 2008 ilinə qədər Chevrolet LUV kamyonu istehsal edən fabrikalar açdı.1975-də Çilinin yeni açıq iqtisadi politikalarıyla birlikdə "Junta de Adelanto de Arica" ​​qaldırıldı. Arika velə Parinakota Bölgəsi, 23 mart 2007-də Arika şəhərində prezident Mişel Başelet tərəfindənn elan edilən 20.175 sayılı Qanun gərəyi 8 oktyabr 2007-də quruldu.
Demoqrafiya
Milli Statistika İnstitu tərəfindən edilən 2017 əhali siyahıya alınmasına görə, Arika 4.799,4 km 2-lik (1.853 sq mi) bir ərazini əhatə edir ve 222.619 əhalisi (110.115 kişi və 112.504 qadın) vardır. Əhali 2002 və 2017 əhali sayımları arasında %20 (37.351) artdı. Arika bölgənin toplam əhalisinin 97,7,%-nə ev sahipliyi edir.
İqtisadiyyat
Arika bölgəsinin iqtisadi mərkəzidir. Ticarət və logistik nöqtəsi və Boliviyanın dənizdən girişi üçün həyati önəm daşıyır.
İqlim
Köppen İqlim Sinifləndirmə sisteminə görə Arika, iqlim xəritələrində "BWh" olaraq qısaldılan isti çöl iqliminə sahipdir. Quraq iqlimə sahip digər bir çox şəhərə görə, Arika il boyunca nadirən çox isti günlər görür Arika, ən azından yağışla ölçüldüyündə, Dünya üzərindəki ən quraq yerləşim yeri olaraq da bilinir.
İdarə
Bir kommuna olan Arika, Çilinin bir bələdiyyə məclisi tərəfindən idarə olunan və hər dört ildə bir doğrudan seçilən bir alkalde tərəfindən idarə edilən üçüncü səviyyə bir idari bölümdür.
İdman
Arika, 1962 FİFA Dünya Kubokuna ev sahipliyi edən dört şəhərdən biriydi.
Nəqliyyat
2011-də Çili, Arika Limanını özəlləştirmə planlarını açıqladı. Arika əsas dəniz limanı olduğu üçün Boliviya bunlara qarşı çıxdı. Chacalluta Beynəlxalq Havlimanı, Arikanın əsas hava limanıdır və şəhərin 18,5 km şimalında yer alır. LATAM Chile, Amaszonas , JetSmart və Sky Airline, bir çox Çili hava limanına ticari xidmət verir.
Məğlubedilməzlərin məzarı
Məğlubedilməzlərin məzarı — Şimali Makedoniya, Prilepdə II Dünya Müharibəsi xatrəsidir. Abidə kompleksi 1961-ci ildə Makedoniyadakı Xalq Qurtuluş Mübarizəsinin şəhid və döyüşçülərinin şərəfinə inşa edilmişdir. Xatirə kompleksinin müəllifi serbiyalı memar Boqdan Boqdanoviçdir.
Kompleks əsgərlərin küp qəbirləri və ümumi məzarlarından ibarətdir. Küpşəkilli qəbirlər mərmərdən tikilib və antik dövrdəkiləri xatırladır. Kompleksdəki ən böyük belə məzar üstündə əbədi alov simvoluna malikdir, bu Makedoniya xalqının azadlıq uğrunda mübarizəsinin rəmzidir. Kompleksin ikinci hissəsində Prilepdən və qonşu yerlərdən ölən 462 partizan döyüşçünün qalıqlarını özündə cəmləşdirən gizli sərdabə var. Buradakı mərmər sütunlara həmin şəxslərin adları yazılmışdır.
Xatirə kompleksi üzərindəki tikinti işləri 2007-ci ildən 2008-ci ilə qədər dəvam etmişdir.
Təsviri
İnqilab Parkı 1989-cu ildə mədəni irs abidəsi elan edildi. Parkın içərisində 1961-ci ildə rəsmi olaraq açılan Xalq Qəhrəmanları Xiyabanı var. Burada Prilepdə anadan olmuş doqquz Xalq Qəhrəmanının: Kiro Qavriloski, İliya Yovanovski, İordan Çopela, Borko Taleski, Kuzman İosifovski Pitu, Mirhe Acev, Borko Velevski, Rampo Levkov və Krume Volnaroskinin bürünc büstü yerləşir. 2012-ci ildən etibarən qabul edilən layihəyə görə bunlardan əlavə, sosialist Makedoniyada siyasətçi kimi fəaliyyət göstərən Prilepdən olan xalq qəhrəmanları: Vera Açeva, Dore Damevski, Borko Temelkovski və Krste Crvenkovski üçün daha dörd büst tikilməlidir.
Ferens List Musiqi Akademiyası
Ferens List Musiqi Akademiyası (Liszt Ferenc Zeneművészeti Egyetem) — Budapeştdə yerləşən Macarıstanın ən qabaqcıl musiqi akademiyası.
Akademiya Ferens List tərəfindən 1875-ci ildə təsis edilib və ilk olaraq öz evində yerləşirdi. 1919-cu ilədək Kral Macarıstan Musiqi Akademiyası adlanırdı, sonra 1925-ci ildə yalnız Musiqi Kolleci adını qazandı. Akademiya həmçinin List Muzeyi və Araşdırma Mərkəzi və Bartok Musiqi Məktəbini də əhatə edir.
Bundan əvvəl Akademiya, memar Adolf Lanq ("Köhnə Musiqi Akademiyası") tərəfindən hazırlanmış Andrassi prospektindəki bir binada yerləşdi. Bina yalnız 1980-ci illərdə Akademiya tərəfindən satın alınmışdır və indi rəsmi olaraq Ferens List Memorial və Araşdırma Mərkəzi adlanır.
Qalib Əhmədov (əsgər)
Həyatı
Qalib Əhmədov 10 sentyabr 2001-ci ildə Şəki rayonunun Əliyar kəndində Rəşid Əhmədovun və Validə Əhmədovanın ailəsində anadan olmuşdur. 2007-2016-cı illərdə Şəki rayon Əliyar kənd tam orta məktəbində təhsil almışdır. Subay idi.
Hərbi xidməti
Qalib Əhmədov 2019-cu ilin oktyabr Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Şəki Rayon Şöbəsi tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, "N" saylı hərbi hissələrdən birində müddətli həqiqi hərbi xidmət etmişdir.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Qalib Əhmədov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində olaraq iştirak etmişdir. Cəbrayılın, Xocavəndin və Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Qalib Əhmədov 10 oktyabr 2020-ci ildə Tərtər rayonunun Talış kəndi istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. 22 oktyabr 2020-ci ildə cənazəsi doğulduğu Şəki rayonunun Əliyar kəndində dəfn edilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qalib Əhmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Laçın rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qalib Əhmədov ölümündən sonra "Laçının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Çinar hadisəsi
Üsyan öncəsi
XVII əsr in əvvəllərindən etibarən Osmanlı İmperiyası idarəçilik nöqteyi nəzərindən olduqca qarışıq illər yaşayırdı. Bu vəziyyət xüsusilə IV Murad səltənətindən sonra özünü büruzə verdi. Uşaq yaşlarında taxt a çıxan IV Mehmed in dövlət idarəsini əlinə ala bilməməsi səbəbilə saray da validə sultanlar və saray xadimləri nüfuz qazanmışdı. Dövlət xadimləri arasında başlayan rəqabət qızışmış, bu vəziyyət saray da gərgin bir hal almışdı. Bu səbəblə Venesiya ilə gedən dəniz döyüşlərində qələbə qazanılmamış, hətta İstanbul boğazı mühasirəyə alınmışdı. Bundan başqa imperiya nın maliyyə vəziyyəti də olduqca pis idi. Ülufə ləri vaxtında ödəyə bilməyən dövlət xəzinəsi əsgərə əyarı aşağı salınmış sikkə lər paylayır, bu isə dövlətlə ordu və əhali arasında vəziyyəti daha da gərginləşdirmişdi.
Üsyan gedişatı
O illərdə xəzinədar kəndxudası olan Manoğlu Mir Hüseyn bəyin qeydlərinə görə, Krit səfərindən qayıdan və 2 ildən çoxdur maaş ala bilməyən bəzi yeniçərilər bəzi dövlət adamlarının da təhriki ilə Ağaqapısı na şikayət etdilər. Ancaq burada istədiklərini ala bilməyən yeniçərilər ordu qışlağına döndülər və buradakı digər əsgərlərlə ittifaq qurdular.
Bu əsnada ülufə lərini ala bilməyən sipahilər də Ət meydanına gəldilər və 2 mart 1656, cümə günü yeniçərilərə qoşuldular. Sipahi Mehtər Həsən ağa, Şamlı Mehmed ağa və Qaraqaş Mehmed ağa kimi vaxtilə vəzifələrindən qovulanlar da üsyan a qoşuldular saray a xəbər göndərərək ayaq divanı istədiklərini bildirdilər. Saray dan gələn ilk cavab isə çox sərt oldu. Bəzi yeniçəri ağaları vəzifədən alındı və üsyançı dəstələrə məsləhət verməsi üçün bəzi üləmalar göndərildi. Buna baxmayaraq üsyan kar dəstələr fikirlərindən dönmədilər.