cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qazax dialekti
Fonetika
Ən çox sözlərin əvvəlindəki y, h səsləri düşə bilir Düşən y : oxarı < yuxarı, umax, umrux, umru, üẋ < yük, Usuf < Yusif. Düşən h : örümçəẋ, örüẋ, urməẋ, uluẋməẋ, ıçqırıx, işğırmax    , oxşar şəraitdə g samiti də düşür: alöüz <üz, alagöz, qaragöx < ona görə, haredir < hara gedir , v və t ən çox sözlərin ortasında, r isə sonunda düşür, məsələn: suaf < səvab, suax < suvaq, çual < çuval, avqus, veris, sərbəs, kəti, kötü, otu . l düşməsi ç və x samitlərindən əvvəl olur, məsələn: qaxdı < qalxdı, öşdü < ölçdü, anamadım < anlamadım, n isə k, c, d, s -dən əvvəl olur, məsələn: qəşəẋ < qəşənk, qılış < qılınc, qazaş < qazanc, kət < kənd, qət < qənd, hāsı < hansı . Qazax dialektində f və d -nin düşməsi nadir haldır: kökür < kəfkir, tüəẋ/tüəng < tüfəng, günüz < gündüz .
Qazax dialektində samitlərin mütərəqqi assimilyasiyası geniş yayılmışdır dl>dd : addar, nl>nn : aydınnıx, qannı, onnar, annar, bulannıx, şaddaşmax, dumannı, nd>nn : unnan, özünnən, cannan, md>mn. : şamnan, qumnan, rl>rr : qarrı, varrı, ağırrıx, kirri, yağmurrux, maldarrıx, oysarreyif , zl>zz : qızzıx, izzəməẋ, zd>zz: bizzən, qızzırma , Təbrizzsə , sl> >ss : üssə, ld>ll : inniləməẋ, zl>zd : qızdar, tozdu, duzdu, təmizdiẋ, gizdəndi, qalxozdar, tl>td : atdı, qatdama, sl>sd : namısdı, bəşddarədi, do ''qış, yoldaş, qardaşdı. dişdəməz, ml>mn : bayramnıx, adamnar , zç> çç : qalhoççu, şc>çc : yavaçca, hd>td : qaltdım , xd >td : artdan, qaltd ı artdan, qaltdı, qortdu, qırtdı''. Reqressiv assimilyasiya da var nm<mm : dimməz, qammaz, inammaz, tüşümməẋ , rl<ll : verillər, alıllar, zs<ss : üssüz, assın. Dissimilyasiya geniş yayılmayıb. Mütərəqqi dissimilyasiya halları r>l : qərəl < bra qərar, murdal < murdar, Ərzulum < Ərzurum, praqurul/qurul < proquror, m>b : əmbə < amma . Təmas metatezi də ümumidir rm : dımrıx , vy> yv : loyva < lovya < lobya, ğr > rğ : dorğa < doğra , qz>zq : vazqal < vaqzal, dy>yd : ''maydan < madyan, bayda. < badya, ks>sk : diskindi < diksindi, ly, lg> yl : qaylan < qalyan, üylüc < ülgüc, rv>vr : dəvriş < dərviş , rp>pr : kipriẋ < kirpik, rh>hr : səhrəd < sərhəd, sk>ks~ys : öysürüẋ < öskürək, əysi < əskik, fr>rf : surfa < süfrə, xl>lx : olxoy < oxlov, hr>rh : sərhə < səhra, şm>mş : yamşax < yaşmaq''. Distant metateza halları da var ya>ay : bağarsıx < tg, kd>dk~tg : xətəngəz < xəkəndaz, mn>nm : intaham < intağam < imtahan, mh>hm : cahamat < camahat, nm>mn : ağramon < aqron, nr >rn : gerenal < ümumi , rs>sr : fəsarətinə < fərasətinə, sp>ps : püsrüntü < süpürün .
Qazax dialektində bəzən geminasiya da baş verir. Məsələn: ll: illac < əlac (dərman), mm : həmməşə < fərq (həmişə), rr : qarranquş < qaranquş (udmaq), kərrə < kərə (times, vv : avvamca < avamca (cahil), oqqədər < oqədər (belə çox).), jj : nəjjəẋ < nəjjəẋ < nazik (nazik), abıhayyat < abihəyat (həyat), tt : battax < bataq (bataqlıq), tüttəẋ < tütek (tütek), çç : kiççiẋ < kiçik.
Morfologiya və sintaksis
Qazax dialektində ilk növbədə hal və predikat kateqoriyalarında, sifətin dərəcələrində, felin zaman və hal şəkilçilərində, keçmiş zamanla şəxs sonluqlarının işlənməsində müşahidə olunan bir sıra morfoloji xüsusiyyətlərə diqqət yetirilir. Bundan əlavə, orada bir sıra qədim heca şəkilçiləri fəaliyyət göstərir ki, onların əksəriyyətinə Azərbaycan dilinin başqa dialekt və şivələrində rast gəlinmir.
Bundan başqa Qazax dialektində -ası, -da (-də) söz əmələ gətirən şəkilçilərə də rast gəlinir; —ıx ; yən : —ədi (—ənti) ' ; -çı (-çi, -çu, -çü); -lux, -dıx, -nıx ; -cığaz, -cuğaz ; -cək (-cəẋ); -lax (-ləẋ), -vergi, -dax (-dəẋ); -qı (-qu); -iş (-uş, -üş); -x (-ẋ); -ıcı (-ici, -ücü); -tı (-ti); -t ; —anəẋ (—ənəẋ); -lu (-lü, -dı, -du, -nı, -nü ) ; -kı ; -an (-yən); -avar ; -ər ; -max (-məẋ); -u ; -arqa ; -ergi' ; və başqaları, məsələn: çalası (xəmir), qoyda (tüp qabı), əydə (qaşıq hazırlamaq üçün qövslü ağızlı alət), qanıx (qaniçən, yırtıcı), əryan (evli olmayan, gənc), birəd̪i/birənti (birlikdə)), üzümçü (əkin), məməçi (dayə, tibb bacısı), bollux (bolluq), başdıx (baş), yavannıx (bütün yeməklər), uşağcığaz (quş), quşcuğaz (uşaq), əlcək (əlcək), yeylax (yaylaq), batdax (bataqlıq), taftax (əzab), buruntax (ağız), gərdəẋ (pərdə, pərdə), pusqu (pusqu), gəliş-gediş (hərəkət, əlaqə), uduş (qazanmaq), görüş (görüş, tarix), darax (daraq), ələẋ (şəhər), döşəẋ (döşək, döşək), asqırax (asqırmaq), biliẋ (bilik), qalıx (qalıq), burux (quyu), qışqırıx (qışqırıq), atıcı (atıcı), bilici (ekspert), görücü (müşahidəçi), qırıntı (qırıntılar, qırıntılar), qurut (qurut), əsənəẋ (xəstəlik), eşənəẋ (basdırılmış yer), biçənəẋ (çəmən), pullu (zəngin), güllü (rəngli), atdı (atlı), duzdu (duzlu), torru (tor), cannı (güclü, sağlam), yönnü (uyğun), axşamkı (axşam), otuxan (quzu), dağavar (dağ), kəsər (bıçaq, balta), bişər (yemək), dəlməẋ (deşik), qarmax (çubuq), çaxmax (tətik), toxmax (toxmaq), ilmaẋ (ilmək)), buru (kolik), yatarqa (yataq otağı) .''
Qazax dialekti həm ədəbi dildən, həm də Azərbaycan dilinin digər dialektlərindən fərqlənən bir sıra morfoloji əlamətlərlə səciyyələnir. İsimdə ədəbi -nı (-ni, -nu, -nü) əvəzində -yı (-yi, -yu, -yü) tutan son saitli adlar azalan zaman xarakterik xüsusiyyət müşahidə olunur., məsələn: daneyi, gəveyi, potoyu, düyöyü, qapıyı    . Predikativlik kateqoriyasında ədəbi -ıq (-ik, -uq, -ük) əvəzinə -ıyıx (-iyiẋ, -uyux, -üyüẋ) şəkilçisi ilə I şəxs cəmdə son samitli adlar işlənir. misal: adamıq yerinə adamıyıx, iyidiyix, qarouluyux, özümüzüyüẋ .
Qazax dialektinin morfoloji xüsusiyyətlərinə aşağıdakılar daxildir: 1) bir neçə kökdən ibarət mürəkkəb sözlər, məsələn, qaraqaytan (tünd və zərif (qadın)) ; 2) isafet tipli sintaktik birləşmələr əsasında əmələ gələn mürəkkəb sözlər, məsələn: yazıpişiyi (vəhşi pişik), yazımaralı (vəhşi maral), atqulağı (bir bərabərdə, yan-yana), başyoldaşı (arvad), ağzıbir (sabit).), ağzısuyux (danışan) , diliduzdu (məkrli), burnucırıx (cahil), burnuyelli (qürurlu, təkəbbürlü, təkəbbürlü); 3) qoşa sözlər, məsələn: qom-qom (bağlamalar, bağlamalar), fitliẋ-fitliẋ (parçalanmış), qabaq-qənşər (üz-üzə, qarşı), künc-bucax (bucaq), var-gəl (pacing), aşağı-yuxarı (təxminən), çayax-çoynax (sınıq), ala-ula (ot) , Qızyetar (qadın adı) .
Qazax dialektindəki yiyəlik halı dördvariantlı affiksə malikdir. Sonu -ıŋ, -iŋ, -uŋ, -üŋ samiti ilə bitən gövdələr üçün cins hal affiksləri, məsələn: daşıŋ (daş), eviŋ (ev), otuŋ (otlar), sütüŋ (süd). Sonu -nıŋ, -niŋ, -nuŋ, -nŋ saiti ilə bitən gövdələr üçün cins hal affiksləri, məsələn: qapının (qapı), keçiniŋ (keçi), quyunuŋ (quyusu), ütünüŋ (dəmir) .
Qazax dialektində səciyyəvi formada olan kökün sonunda a y-ya ə isə i-yə çevrilir, məsələn: almıya < almaya (almaya), təliyə < tələyə (tələyə) . Həm də sait ahənginə tabe olaraq, tərif şəklində olan kökün son a u, son ə isə ü olur, məsələn: çuxuya < çuxaya (çuhuya), küçüyə < küçəyə (küçəyə). Belə hallarda a, o, ə ə öyə keçid mümkündür: murtdoya < yumurtaya (yumurtaya), çömçöyə < çömçəyə (qamçığa) .
Bu dialektdəki təstiq hal affiksinin dörd variantı var: -y, -i, -u, -ü (samit kökləri üçün) və -yı, -yi, -yu, -yü (sait kökləri üçün), məsələn: balışı (yastıq), iti (it), yunu (yun), üzümü (üzüm), ateyi (ata), qutuyu (qutu), tüstüyü (tüstü) .
Azaltma dərəcəsi aşağıdakı şəkilçilər vasitəsilə əmələ gəlir:
1. -artdax, -ərtdəẋ, -tdax, məsələn: bozartdax (inəẋ), qızartdax (parça), bij ərtdəẋ (adam), qon, urtdax (öküz) .
2. -rüngü / rüngürəẋ / runqu / runqurax / ringi / ringirəẋ, -ınqı / ınqırax / ərəngi, məsələn: tösrüngü yer (yamaclı dairəvi ərazi), tösərəngi adam (qısaboylu və çirkin görünüşlü kişi) ; boşrunqu və ya boşrunqurax (yer), gen, ringi və ya darınqı ayaqqabı  .
Çoxaltma dərəcəsi:
1. Çoxaltma dərəcəsi düzəltmək üçün zil, qır, qət, al, qan, zımırt, saf, boram, çat sözlərindən istifadə olunur ; məsələn: zil qara, qət təzə, zımırt kal, boram boş (qab), qır bora (aşırı duzlu). Çat sözü ancaq ayaz sifəti ilə gəlir, məsələn: "Elə çat ayazdı kı, adamı qılınc kimi kəsər" . Tatar dilində "çalt" şəklində olan bu söz də ayaz sözü ilə birlikdə işlənir  .
2. Dialektdə çoxaltma dərəcəsini çatdırmaq üçün m, p ədəbi elementlərinin yerinə f elementi çox işlənir, məsələn: qufquru, dufduru, difdiri, safsarı, qafqara, yefyekə və s. Bununla yanaşı, sadə və m, p, s, r elementləri ilə əmələ gələn Qazax dialektində də mürəkkəb dərəcə formaları fəaliyyət göstərir, məsələn: dümbələm/düpbələm, lümbələm, sapa, çim, sum/çum, dum, bim, yapa, appağ, dümapp, dəs, dos, məsələn: dümbələmdüz/düpbələləüm sapamappağ, yapayalqız, çimçiy, sumsuyux/cumcuuyux, dumduru, dümappağ, dosdoğru, dosdoğma, dəsdəyirmi  .
Qeyri-müəyyən rəqəmləri ifadə etmək üçün buxarta/buxarta/buxartana, buqarta/buqartan/buqartana (bu qədər) müxtəlif variantlardan istifadə olunur; oxarta/oxartan/oxartana (o qədər), məsələn  : "Buxarta qarpızı harda satajaxsıŋız? " ; "Oğartana çaldıx kın" .
Tətbiq olunan inkar döy şəklində işlənən deyil sözü ilə ifadə olunur. Neqativ formalarda olan şəxs-predikativ affikslər dərhal o döyün (he deyil) inkarından sonra gəlir .
Sifətlərin azaltma formaları -ca, -jə ', -jıx, -jiẋ' affikslərindən istifadə etməklə düzəlir: körpəjə (kiçik), balaca (kiçik), alçajıx (qısa), gödəjiẋ (qısa)''. Qazax dialektində -ımtul , -umtul , -amtul , -ımsoy , -öymsüẋ sifətlərinin "keyfiyyətini zəiflətmək" formalarını düzəldən affikslər var : ''ağımtul (ağımtıl), sarımtul (sarımtıl), bozumtul (bozumtul), qaramtul. (qaramtıl) ''.
Ədəbi Azərbaycan dili üçün arxaik olan -rax / rağ, -rək / rəẋ, müqayisəli dərəcə formasını düzəldən şəkilçilər: ''qararax (qara), sarırax (sarı), cındırrax (yaşlı), cannırax (sağlam), ajırax. (acı), təzərəẋ (yeni), köhnərəẋ (köhnə) ''.
Ədəbi dildən fərqli olaraq Qazax dialektində I və II şəxs maŋa / mā, saŋa / sā , üçüncü şəxslər isə bəzən oŋa şəklində işlənir, məsələn: " Qağam maŋa donnuğ alif, saŋa da bağdatı (ipək yaylıq)"; "Oŋa de kiŋ atı yollasın". Bu forma Azərbaycan ədəbiyyatı klassiklərinin əsərlərində də rast gəlinir. Şəxs əvəzliyi ilə yanaşı, gəndi də işlənir, məsələn: "Malı gəndi başına buraxma. Hər kəs gəndi-gəndinə iş görsə pis olar". Gəndi əvəzliyinə Azərbaycan dilinin yazılı abidələrində də rast gəlinir  .
Qazax dialektində bu əvəzliyi bütün dolayı hallarda həm tək, həm də cəm halında mu şəklində işlənir, məsələn: mu, munuŋ, muna, munu, munda, munnan, munnar, munnarıŋ, munnara, munnarı, munnarda, munnardan .
Sual əvəzlikləri arasında hancarı/hənçəri/nancarı/nəncəri, hay, nə qılıx, naxartan/nağartana (nə qədər) sözləri var ki, bunlardan hançarı ədəbi necə (necə), ''nə cür (necə), nə. üçün (nə üçün), məsələn: "Ə, hancarı qayrem dērsəŋ? Həncəri comuşuydu?" . Bu əvəzlik " Kitabi-Dədə Qorqud'' "da, eləcə də XIV — XVI əsrlər Azərbaycan şairlərinin yaradıcılığında da rast gəlinir. Hay əvəzliyi ədəbi nə (nə) sözünə uyğun gəlir, məsələn: "Hāy, həncəri dērsəŋ? " .
Qazax dialektində inkar forması bu şəkildə düzələ bilər: ala bilmədi (almadı), gələmmədi (gəlmədi), aləmmıyıf (satın ala bilmədi), gələnmiyif (gələ bilmədi), alammer (satın ala bilmədi), alamıyajax (almaz), gələmiyəjəx (gəlməz), alammaz (almaz), gələmməz (gəlməz) .
Qazax dialektində I şəxs cəm şəkilçisi affiksinin iki variantı var — -ax və -əẋ : atax (çıxaq), gedəẋ (gedək). -ağın, -əyin affiksi də var: yatağın (yataq), çiməyin (üzməyə). II şəxs cəm şəkilçi affiksi dörd variantla təmsil olunur — -ın, -in, -un, -ün : atın (atmaq), için (içmək), qurun (qurmaq), ötürmək (ötürmək) . III şəxsin cəm şəkilçisi affiksinin dörd variantı var — -sın, -sin, -sun, -sün : alsın (alsın), getsin (getsin), oxusun (oxusun), görsün (görsün)) .
İndiki zamanı ifadə etmək üçün samitlərdən sonra -er, -yaxud, -ör affikslərindən istifadə olunur; -r, -yer, -yor, -yör saitlərdən sonra, məsələn: bəzerəm, bəzersəŋ, bəzer; bəzeriẋ, bəzersiŋiz, bzellər; quroram, qurorsan, quror; qurorux, qororsuŋuz, silahlar; sökəərm, sökərsən, sökör; sökörüẋ, sökörsüŋüz, sököllər; dərrərəm, dərrəsəŋ, dərrer; dərreriẋ, dərrersiŋiz, dərrerlər; təliyərəm, təliyersən, təliyer, təliyeriẋ, təliyersiŋiz, təliyellər; toxuyoram, toxuyorsaŋ, toxuyor; toxuyorux, toxuyorsuŋuz, toxuyollar; bürüyörəm, bürüyörsəŋ, bürüyör, bürüyörüẋ, bürüyörsüŋüz, bürüyöllər      .
Gələcək kateqoriyalı zamanı çatdırmaq üçün təkdə -aj, -əj, birinci şəxsin cəmində əcəy, əjey affiksi işlədilir; -ajax, -əjəẋ 2-ci və 3-cü şəxslərin hər iki sayında, məsələn: otarajam, otarajaxsaŋ, otarajax; otarajeyıx, otarajaxsıŋız, otarajaxlar; tikəjəm, tikəjəẋsən, tikəjəẋ, tikəjeyẋ, tikəjəẋsiŋiz, tikəjəẋlər .
Şərt şəklinin sadə formasının müsbət və mənfi cəhətlərindəki göstəriciləri ədəbi dildəkilərdən fərqlənmir. Amma bütün şəxslərdə müsbət cəhət üçün mürəkkəb formada affikslər müsbət cəhət üçün -se, -so, -sö , mənfi cəhət üçün yalnız -se olur, məsələn: güləşseydim, güləşseydim, güləşseydim; güləşseydiẋ, güləşseydiŋiz, güləşseydilər; yogursoyduŋuz, yogursoydular; çöyürsöydüm, çöyürsöydüŋ; çöyürsöydüẋ, çöyürsöydüŋüz, çöyürsöydülər; bordamaseydim, bordamaseydim, bordamaseydim; bordamaseyydix, bordamaseydiŋız, bordamaseydilər .
Qazax dialektində felin parafraz forması maraqlı xüsusiyyətlərə malikdir. O, felin bütün hallarının təsvir formasını təqdim edir. Üç əsas xüsusiyyəti var. 1) Nəqli keçmiş zamanın təsvir forması -ıb, -ib, ub, -üb affiksləri vasitəsilə ötürülür; -ıb, -yib, -yüb, -mış deyil, -miş, -muş, -müş  . 2) Mütərəqqi assimilyasiya nəticəsində imiş bağlamasında m samiti b olur və bu bağlama bış, biş, buş, büş kimi görünür. 3) Ədəbi dilin şəxs sonluqlu bütün halların rəvayət formaları təkdə -dam, -dəm, birinci şəxsin cəmində -dax, -dəẋ affiksləri ilə də işlənir; -dan, -dən tək, -daŋız, -dəŋiz cəm halında; -dar, -dər üçüncü şəxsin cəm halında, məsələn: tökör-müş-dəm, tökör-müş-dəŋ, tökör-müş, tökör-müş-dəẋ, tökör-müş-dəŋiz, tökör-müş-dər, aç -ıb -bış-dam, aç-ıbbış-daŋ, aç-ıb-bış, aç-ıb-bış-dax, aç-ıb-bış-daŋız, aç-ıb-bış-dar .
Keçmiş zamanın nəqli forması: yazıbbışdam, yazıbbışdaŋ, yazıbbış, yazıbbışdax, yazıbbışdaŋız, yazıbbışdar; görübbüşdəm, görübbüşdəğ, görübbüş, görübbüşdəẋ, görübbüşdəniz, görübbüşdər .
Şühudi keçmiş forması: sərermişdəm, sərermişdəŋ, sərermiş, sərermişdəẋ, sərermişdəŋiz, sərermişdər; toxuyormuşdam, toxuyormuşdaŋ, toxuyormuş, toxuyormuşdax, toxuyormuşdaŋız, toxuyormuşdar .
Bu ləhcə üçün şifahi affikslərdən çoxvariantlı -dıxca / dıxcan / dıxcana, diẋcə / dixcan / diẋcənə, -duxca / duxcan / duxcana, -duxca / duxcan / duxcana, -düẋcə / -düẋcən və -düẋcən və -düẋcən və -düẋcən və -düẋcən və -düẋcən və -dıxca / dıxcan / dıxcana, diẋcə / dixcan / diẋcənə məsələn, "Xiyar Elə şeydi Kin, suladıxcana çıxajax"; Aqaç bar verdiẋcən başını aşağı tutar"; "Üz gördüẋcən şitəner"; "Qızı göryəcin bir koŋuldan min koŋula aşığ olor"; "Həmit donnuğunu alğacın getdi anasının yanna" .
Təsdiqedici söz birləşmələrində III növ təyinedici söz birləşməsində və tək üzvlü birləşmələrdə qoşa mənsubiyyət şəkilçisi işlənir, məsələn: "Onnarının rəhbərlərini tərifleyiflər qəzetdə. Dərdisini aldığım oğul ha döyü, iyitdi, iyit". Dialektlərdə olar/ōlar, ollar formaları da var.
Ədəbi dildən fərqli olaraq Qazax dialektində hecadan sonrakı nəzarət məhduddur, burada şifahi nəzarət üstünlük təşkil edir, məsələn: "Yağannığ olduğunnan (yağannığ olduğu üçün) çox pitdi"; "Buzoyu öldüyünnən (buzoyu öldüyü üçün, buzoyu öldüyünə görə) koŋuldan çüşüf, südü azalıf inəyiŋ" .
Bəzən bütün predikat buraxılır, lakin daha çox predikat affiksi, məsələn: "Ağız, siniyi bəri (ver)"; "Örkəni maŋa (gətir)"; Əlim işimdə (di), ağlam başımda (dı). Fatma gəlif (di)". Çox vaxt tərif təyin olunandan sonra gəlir, məsələn: "Nənəm fağır yoruldu"; "Ədil qoçax suloyuf baqı" .
Sadə cümlədə canlı xüsusiyyətlərdən biri də mı, mi, mu, mü sual hissəciklərinin və sual əvəzliklərinin əmələ gətirdiyi sual cümləsinin üstünlük təşkil etməsidir, məsələn: "Sən Bakıda oxuyorsaŋmı? "; "Yağış yağermi? "; "God̪-god̪uyu gördüŋmü? "; "Allaha salam verdinmi? "; "Bə nəncəri olsuŋ, a qardaş"; "Hancarı comuşuydu"; "Nöyüz gəldin, dərdi aləm"; "Biyil (bu il) nağartana əməẋ, günün, var? Sığırçılar hana?". Sual intonasiyası ilə ötürülən sorğu cümləsi dialektdə əhəmiyyətsiz miqdarda çox təmsil olunur .
Qazax dialektində heyrət bildirən ara sözlər var: "Oğlan, ilana bax, nə uzundu" ("İlana bax, nə qədərdir")  ; müraciət bildirənlər: ağız, əyşi, adə, əcci, ayba, ağca, qa .
Pərvizabad (Sayınqala)
Pərvizabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sayınqala şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 17 nəfər yaşayır (4 ailə).
NGC 7307
NGC 7307, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Durna bürcü istiqamətində yerləşir. SBc/P tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Şahlar Əsgərov
Həyatı
Şahlar Qaçay oğlu 15 iyun 1941-ci ildə Azərbaycan SSR-in Kəlbəcər rayonunda anadan olub və orta təhsilini burada almışdır. 1963–cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika fakültəsini bitirmiş və təyinatla Universitetdə saxlanılmışdır. 1964 – 1967-ci illərdə ADU–nun əyani aspirantı olaraq Leninqrad Sabit Cərəyan institutunda prof. L.A. Senanın rəhbərliyi altında Fiziki elektronika sahəsində tədqiqatlar aparıb. Bu istiqamətdə aldığı elmi nəticələr 40 ildir ki, müntəzəm olaraq böyük elmi-texniki layihələrin həllində (ion mühərriklərində və termonüvə reaktorlarında) geniş tətbiq olunduğundan mütəxəssislərə yaxşı məlumdur. Xüsusilə ABŞ–ın kosmik tədqiqatlar üzrə baş idarəsi NASA (National Aeronautics and Space Administration) və AİAA (Amerika Aeronavtika və Astronavtika İnstitut) əməkdaşları kosmik gəmilər üçün ion mühərrikləri hazırlanmasında bu işlərdən geniş istifadə edirlər.
Ş. Əsgərovun Azərbaycanda əsasını qoyduğu ikinci elmi istiqamət fiziki elektronika və mikroelektronikaya aid olan metal – yarımkeçirici kontaktının (MYK) öyrənilməsidir. 1974 –cü ildə Danimarkanın Texniki Universitetində birillik staj keçmədə olarkən katod tozlanması sahəsində əldə etdiyi nəticələri metal – yarımkeçirici kontaktına tətbiq etmiş və kontakt üçün qeyri- bircins model təklif etmişdi. Bu istiqamətlərdə onun aldığı nəticələr çoxsaylı elmi məqalələrdə və ixtiralarda əks olunmuş, monoqrafik ədəbiyyatda, xülasə məqalələrdə yer almışdı. Belə ki, Ukrayna və Moldova Elmlər Akademiyasının alimlərinin 1999 –cu ildə birgə çap etdirdikləri monoqrafiyada (E.Ф. Вагнер и др: Межфазные взаимодействия и механизмы деградации в структурах металл –İnP и металл - GaAs ) Ş.Əsgərovun familiyası dünyada bu sahənin yaradıcıları və baniləri sırasında çəkilmişdi. O, bir çox məşhur alimlərə birgə elmi məqalə müəllifidir. Professor, L.Sena (Leninqrad), L.Prane viçyus (Kaunas), V.Yurasova (Moskva), V.Strixa (Kiyev), P.Prehn (Kopenhagen), M.Lukkala (Helsinki), L.Şelyakin (Moskva), A.Şkavro (Kiyev), A.Arş (Ryazan) və digər dünya alimləri ilə əməkdaşlıq edərək birgə məqalələr çap etdirmişdir. Ş.Q.Əsgərov elmi məktəbi olan alimlərimizdəndir.
Həm birinci, həm ikinci elmi istiqamət üzrə o, 20-yə qədər dissertasiya işinə, 100-dən çox diplom işinə rəhbərlik etmişdir. Bu səbəbdən də onun elmi fəaliyyəti haqqında məlumat Rusiyada çap olunan "Российские научные школы" ( т.3, стр.32, Москва, 2010) kitabının 32-ci səhifəsində verilmiş, elmi məktəbin banisi kimi "Научная школа имени Ш.Г.Аскерова" sertifikatı ilə təltif edilmişdir. Həmçinin onun elmi fəaliyyəti və tərcümeyi halı "Выдающийся ученые России" enisklopediyasının 6-cı сildinə daxil edilmişdir.
O, Bakı Dövlət Universitetində müəllim, dosent, dekan müavini, beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektor vəzifələrində çalışmışdı. Hazırda BDU-nun professoru və 1990-cı ildə yaratdığı "Amorf təbəqələr" elmi-tədqiqat laboratoriyasının elmi rəhbəridir. Son zamanlar Ş.Əsgərovun tədqiqatlar apardığı üçüncü sahə – təhsilin fəlsəfəsi, daha doğrusu sosial fəlsəfə və pedaqogikadır. Alim hesab edir ki, bugünkü dövlətimiz keçmiş dövlətin davamı olmadığı üçün, bugünkü təhsil də sovet təhsilinin davamı olmamalıdır. Yeni təhsil sistemi yaratmaq üçün əvvəlcə yeni təhsilin fəlsəfəsini yaratmaq lazımdır. Bu istiqamətdə aparılan tədqi qatların nəticəsi "Biliyin qiymətlən dirməsinin yeni şkalası", "Biliyin qiymətləndirməsinin yeni kriteriyası", "Pedaqogika üçün yeni paradiqma" və "Biliyin qiymətləndirməsinin fəlsəfəsi" kimi 20–yə yaxın məqalə 2009 –2010-cu illərdə Rusiyanın mötəbər aka demik jurnallarında çap edilmişdir.
Tanınmış alimin fəlsəfi mövzulara da həsr olunmuş "Keçid dövrünə fəlsəfi baxış" (1998), "Milli birlik probleminə fəlsəfi baxış" (2001), "Təhsilimiz dünən, bu gün və sabah" (2003), "Düşüncə tərzi" (2008) və digər kitabları özünün yüksək ideya-məzmunu, analitik səviyyəsi, aktuallığı, problemlərə yanaşma üslubu, mənəvi-əxlaqi dəyərləri önə çəkməsi ilə diqqəti cəlb edir.
Ş. Əsgərov 1995-2000-ci ildə, 2000-2005-ci ildə millət vəkili, 2000-2005-ci ildə Elm və təhsil məsələləri daimi komissiyasının sədri olmuşdur.
Mükafatları
Ş.Q. Əsgərovun əməyi dövlətimiz tərəfindən layiqincə qiymətləndirilib. O. "Şöhrət" ordeni (1999) və "Əməkdar elm xa dimi" (2001) fəxri adıyla təltif edilmişdir. Bir sira Beynəlxalq Akademiyaların (РАЕ, АСПН) üzvüdür.
Kalium
Kalium (K) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 19-cu element.
Kalium (K) – toхumalardakı suyun miqdarını nizama salır və ürəyin işini yaхşılaşdırır. Toхumalarda kaliumun mübadiləsi son dərəcə sürətlə gedir. Bitki mənşəli məhsulların külündə kaliumun miqdarı bəzən 50%-dən çoх olur. Ərzaq məhsullarında kaliumun miqdarı mq%-lə belədir: çovdar çörəyi – 227; buğda çörəyi – 208; lobya – 1144; kartof – 429; yerkökü – 284; kələm – 247; ərik qurusu – 1780; mal əti – 338; yumurta – 140; balıq – 162; inək südü – 143; pendir – 89; alma – 248. xiyar- pomidorda—yoxdur-bəzən-2 götürülür.
Kalium çox aktiv elemen olduğuna görə metallurgiyada istifadə olunmur, lakin onun nitrat duzu (selitra) əsrlərlə barıtın hazırlanmasında istifadə olunub, kalium karbonat (potaş) sabun istehsalında, alüminium-kalium sulfat xəmir hazırlanmasında, kalium hidrosulfit çaxırlara fermentasiya prosesinin qarşısını almaq üçün əlavə edilir, kalium benzoat isə konservant kimi istifadə edilir. Kalium bütün gübrələrin tərkibinə daxildir, bu səbəbdən onun filizinin illik hasilatı 35mln ton təşkil edir. Kalium hasilinin əsas bənbəyi silvin (kalium xlorid) mineralıdır. Kalium yuyucu vasitələrin, şüşənin, farmasevtik preparatların istehsalında istifadə olunur. İldə bu elementdən iki yüz ton istehsal olunur və onun çox hissəsi nadperoksidə çevrilir. Nadperoksid sualtı gəmilərdə, kosmik gəmilərində oksigen regeneratoru kimi tətbiq olunur. Kalium canlı orqanizmlərdə gedən bioloji proseslərin mühüm hissəsini təşkil edir və sinir sisteminin fəaliyyətində mühüm rol oynayır.
Kalium insan orqanizmində
kütləsi 70 kq olan insanın bədənində 140 qram kalium olur. Yaşlı adam sutkada qida ilə hər kiloqram kütləyə görə 2-3 mq, uşaq isə hər kiloqram çəkiyə görə 12-13 mq kalium istifadə etməlidir. Uşaq orqanizmi cavan bitkilər kimi yaşlı orqanizmə nisbətən daha çox kalium tələb edir.
Kaliumun orqanizmə daxil olma mənbələri çoxdur.
Tərəvəz: ispanaq, xiyar, kartof, kök, soğan, cəfəri, qulançar, qıtığotu, zəncirotu, noxud, soya, lobya, sarımsaq.
Meyvə: qara moruq, qara gavalı, kişmiş və s.
Kalium birləşmələri
KOH - kalium hidroksid;
KCl - kalium xlorid, silvin;
K2SO4 - kalium sulfat, arkanit;
KAl(SO4) 2. 12H2O - alüminium kalium zəyi
İrek Zinnurov
Bioqrafiyası
8 nömrəli Kazan Uşaq-gənclər idman məktəbinin yetirməsidir. İrekin ilk məşqiçisi V. Qoryunov olmuşdur. Simferapol dövlət universitetini bitirmişdir (1992). 1994-cü ildən Volqoqrad şəhərinin «Lukoy-Spartak» klubunda oynamağa başladı. Bu klubda İrek 4 dəfə Rusiya çempionu oldu (1997, 1999, 2003, 2004). Altı dəfə isə Rusiya Kubokunu əldə etdmişdir (1998, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004).
1995-ci ildən Rusiya millisində oynayıb. 2000 Sidney Olimpiadasının gümüş mükafatçısı (2000), 2004-cü ildə Afinada keçirilən  Olimpiada oyunlarının bürünc mükafatçısı (2004), 1998-ci il Xoşməramlı oyunların qalibi (Nyu-York), 2001-ci il dünya çempionatının (Fukuoka) bürünc mükafatçısı, 2002-ci il Dünya Liqasının qalibi (Yunanıstan), 2002 Dünya Kubokunun qalibi (Belqrad), 1997-ci il Avropa çempionatının bürünc mükafatçısı (Sevilya).
2004-cü ildə «Sintez» komandasının (Kazan) kapitanı oldu. Bu komandanın tərkibində «Len Trophy» Kubokunu (2006-2007), Rusiya çempionatını (2007) və Rusiya kubokunu (2005) qazanmişdır.
2013-cü ildən - Tatarıstan Respublikası İctimai Palatasının üzvüdür. 2016-cı ildə Vahid Rusiya Partiyasından VII çağırış Dövlət Dumasının deputatı seçildi.
Pioner 11
Pioner 11 və ya Pioner G — NASA tərəfindən 6 aprel 1973-cü ildə göndərilən kosmik gəmi. Gəminin vəzifəsini Yupiter və Günəş sisteminin xarici səthinə səyahət təşkil edir. Yalnız Yupiterə səyahət edən Pioner 10-dan fərqli olaraq Pioner 11 həmçinin Saturna da səyahət etmişdir. Yupiter səyahətini bitirdikdən sonra Günəş sisteminin xaricinə yol alaraq səyahətini davam etdirən Pioner 11 təxminən 4 milyon il sonra Oxatan bürcünün yaxınlığından keçəcək. Alimlərin təxminlərinə görə gəmi Yer kürəsindən, hətta Günəşdən də daha uzun müddət həyatda qalacaq.
Pioner lövhələri
Pioner 10 və Pioner 11 avtomatik planetlərarası stansiyalar vasitəsilə üzərində xüsusi mesajlar qeyd edilmiş lövhələr daşıyır. Hər ikisindəki lövhələr eynidir. Əgər yerdən kənar sivilizasiyalar varsa, onlar bu sonsuz uçuş zamanı Pionerlə qarşılaşacaq və mesajları görə biləcək. Lövhədə insan təsvirlərindən başqa hidrogen atomunun strukturu və Günəş sisteminin qalaktikamızdakı koordinatını göstərən rəsm də mövcuddur.
Yupiter
Pioner 11 1974-cü ilin noyabr və dekabr aylarında Yupiterin yaxınlığına çatdı. Planetə ən yaxın yaxınlaşması 2 dekabrda baş tutdu. Beləcə Böyük qırmızı ləkənin təfərrüatlı şəkilləri əldə edildi.
Hazırkı status
Pioner 11 30 yanvar 2019-cu ildə Yerdən 100,84 au (1.5085×1010 km), Günəşdən 100 au (1.5×1010 km) uzaqlıqda idi; və 11,241 km/s (40,470 km/saat) sürətlə hərəkət edirdi. Kosmik gəmi hazırda Qalxan bürcü istiqamətində hərəkət edir.
Biznes logistika
Biznes logistikası — Biznes logistikasının təriflərindən biri "doğru məhsulun lazımi miqdarda və lazımi yerdə, lazımi qiymətə və lazımi vəziyyətdə düzgün müştəriyə çatdırılmasından" danışır. Biznes logistikası bütün sənaye sektorlarını özündə birləşdirir və layihənin həyat dövrlərinin, tədarük zəncirlərinin və nəticədə əldə edilən səmərəliliyin nəticəsini idarə etməyi hədəfləyir.
Biznes logistikası termini 1960-cı illərdən başlayaraq getdikcə qloballaşan təchizat zəncirində müəssisələrin materiallarla təchiz edilməsi və məhsulların göndərilməsinin mürəkkəbliyi səbəbindən inkişaf etmişdir və bu, təchizat zənciri logistikası adlanan mütəxəssislərin çağırılmasına səbəb olmuşdur.
Biznesdə logistikanın mənşə nöqtəsindən istehlak nöqtəsinə qədər materialların axını və saxlanmasını əhatə edən daxili fokus (daxil olan logistika) və ya xarici fokus ola bilər (bax. təchizat zəncirinin idarə edilməsi). İxtisaslı logistikanın əsas funksiyalarına inventarların idarə edilməsi, satınalma, daşınma, anbar, məsləhət və bu fəaliyyətlərin təşkili və planlaşdırılması daxildir. Logistlər təşkilatdakı resursları əlaqələndirmək üçün bu funksiyaların hər biri üzrə peşəkar bilikləri birləşdirirlər.
Logistikanın iki əsas fərqli forması var: biri nəqliyyat əlaqələri və saxlama qovşaqları şəbəkəsi vasitəsilə davamlı material axınını optimallaşdırır, digəri isə hansısa layihəni həyata keçirmək üçün resursların ardıcıllığını əlaqələndirir (məsələn, anbarın yenidən qurulması).
Paylayıcı şəbəkənin qovşaqları
Paylayıcı şəbəkənin qovşaqlarına aşağıdakılar daxildir:
Logistik ailələr və ölçülər
Digər ölçülər özünü həm fiziki, həm də pul şəklində təqdim edə bilər, məsələn, standart inventar dövriyyəsi.
İşləmə və sifarişin işlənməsi
Vahid yüklər, adətən normaya uyğun ölçülər paletindən istifadə etməklə, idarəetmə sistemləri ilə daşınan fərdi əşyaların birləşməsidir.
Şorgöl (Biləsuvar)
Şorgöl — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Kotoku Şusui
və ya əsl adı ilə – Yaponiya sosialisti və anarxisti. O, 1905-ci ildə ilk dəfə olaraq Yaponiyanı anarxist ideyalarla tanış etmiş və yaşadığı dövrün anarxist lideri olmuşdur. İkinci dünya müharibəsindən sonra Yaponiyada solçular tərəfindən fədəkarlıq və mütləqiyyətçi hökumətə qarşı müxalifət simvolu hesab edilmişdir.
İlk illəri
Kotoku Şusui 4 noyabr 1871-ci ildə Koçi prefekturasının Hata rayonunda yerləşən Nakamura qəsəbəsində doğulmuşdur. Atası quru malların satışı ilə məşğul olan tacir idi. Konfusiçilik təhsili almasına baxmayaraq orta məktəbi bitirdikdən sonra ingiliscə öyrənmək və insan hüquqları hərəkatında iştirak etmək üçün Tokioya gəlmişdir.
1887-ci ildə qəbul edilən Sülhün mühafizəsi qanunundan sonra Kotoku təhlükəli adam hesab edilmiş və təhsili yarımçıq qalmışdır. 1888-ci ildə Osaka şəhərinə gedərək Nakae Çominin evində tələbə olmuşdur. 1893-cü ildə Tokio məktəblərinin birindən ingilis dili üzrə məzun olaraq jurnalist olmuşdur. O, "Jiyu Shimbun" və "Yorozu Choho" kimi qəzetlər üçün işləməyə başlamışdır.
Siyasi fəaliyyəti
Kotoku 1898-ci ildə Sosializmin Tədqiqi Cəmiyyətinə qoşulmuşdur. 1901-ci ildə Yaponiyanın ilk sosialist partiyası olan Sosialist Xalq Partiyasını qurmuşdur. Lakin partiya yarandıqdan cəmi 2 gün sonra hökumət tərəfindən bağlanmışdır. 1903-cü ildə Rusiya ilə müharibəyə qarşı olan Kotoku digər sosialistlərlə birlikdə Avamlar Cəmiyyəti adlı təşkilat yaratmışdır. Bu təşkilat "Heimin Shimbun" adlı qəzet nəşr etməyə başlamışdır. 1904-cü ilin payızında ildə bu qəzetdə Karl Marksın "Kommunist Manifesti" əsərinin yapon dilindəki ilk tərcüməsini yayımlamış və buna görə 1905-ci ildə 5 ay həbsdə olmuşdur.
Həbsdən çıxdıqdan sonra ABŞ-a gəlmiş, 6 ay San-Fransisko şəhərində yaşamış, 1906-cı ildə San-Fransisko zəlzələsi təcrübəsini yaşamışdır. Burada anarxist olmuş və sosial islahatlar üçün hərəkətə keçməyin vacib olduğunu vurğulamışdır. Yenidən yaradılmış Sosialist Partiyanın 1907-ci ildəki ikinci konvensiyasında hərəkətə keçmək barədə çağırış etmiş və buna görə də partiya daxilində müxalifət yaranmışdır. Nəticədə, partiya dağılmışdır. 1909-cu ildə sosialist və feminist Kanno Suqa ilə tanış olmuş, onunla "Jiyu Shisa" adlı jurnal yaratmışdır. Jurnal 2 buraxılışdan sonra qadağan olunmuşdur.
Kotoku 1910-cu ildə imperatora qarşı planlaşdırılmış anarxist sui-qəsd cəhdinin – Böyük vətən xainliyi insidentinin iştirakçısı olmaqla ittiham edilmişdir. O, 18 yanvar 1911-ci ildə günahkar hesab edilmiş və 24 yanvar İçiqaya həbsxanasında asılaraq edam olunmuşdur.
Əsərləri
Kotokunun əsərləri Birinci dünya müharibəsinə qədərki dövrdə Yaponiyada sosializm haqqında yazılmış əsas əsərlər olmuşdur:
Şorquyu (Biləsuvar)
Şorquyu — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 105 nəfər yaşayır (25 ailə).
Şahmar Xudiyev
Xudiyev Şahmar İlyas oğlu — AzTU Metallurgiya və Metalşunaslıq fakültəsinin sabiq dekan müavini,
texnika üzrə elmlər namizədi, dosent.
Həyatı
Xudiyev Şahmar İlyas oğlu 24 fevral 1942-ci ildə Dağlıq Qarabağın Xankəndi şəhərində anadan olmuşdur. Xankəndində Nizami adına 4 nömrəli orta məktəb bitirən Şahmar elə həmin vaxt Ç. İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutunda (indiki Azərbaycan Texniki universitetində) "Metallurgiya" fakultəsinə daxil olur. 1963-cü ildə İnstitutu bitirəndən sonra "Bakı fəhləsi" zavodunda çalışmağa başlayır. 1964-cü ildə köçürülmə yolu ilə "Бакэлектроцентролит" zavodunda öz ixtisası üzrə işləmişdir.
1 avqust 1994-cü ildə vəfat etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
1965-ci ildə indiki Azərbaycan Texniki Universitetində "Metalşünaslıq və metallar texnologiyası" kafedrasında assisent kimi çalışmağa başlayır. 1967-ci ildə "Qara və əlvan metallar metallurgiya" kafedrasına keçirilərək, baş müəllim kimi fəaliyyət göstərir. Metallurgiya fakültəsində elmi şuranın üzvü, ekspert komissiyasının katibi olmuşdur.
1963-cü ildə indiki Bauman adına Moskva Dövlət Texniki Universiteti "Qara və əlvan metallurgiya" sahəsində "Qaynaq istehsalının mexanizmi və avtomatlaşdırılması" ixtisası üzrə aspiranturaya daxil olur. Elmi rəhbəri texnika üzrə elmlər doktoru Nikolay Nikiforoviç Proxorov təyin edilir. 1 aprel 1974-cü ildə Texnika üzrə elmlər namizədi elmi dərəcəsi üzrə müdafiə edir. 1983-cü ildə "Qara və əlvan metallar metallurgiyası" kafedrasında dosent vəzifəsinə təyin olunur.
1977-ci ilin sentyabr-dekabr aylarında "Qaynaq istehsalının mexanizasiyası və avtomatlaşdırılması" ixtisası üzrə təlim planı və elmi işlər yerinə yetirdiyinə görə Bauman adına MBTU nəzdində Ali təhsil müəssisələrində müəllimlərin kvalifikasiyalarının artırılması üzrə SSSR Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü Sovet alimi, akademik, rektor Georgi Aleksandroviç tərəfindən № 5256 şəhadətnamə-diplom verilmişdir. 1982-ci ildən "Metallurgiya və Metalşunaslıq" fakültəsində dekan müavini vəzifəsində çalışır. 1994-cü ilədək Azərbaycan Texniki Universitetində "Metallurgiya və Metalşunaslıq" fakultəsində dekan müavini vəzifəsində çalışmışdır.
Elmi əsərləri
(Прогрессивные способы повышения прочности, надежности и долговечности конструкционных материалов ноябрь-1983 — Материалы научно-технической конференции) Н.Н.Прохоров, докт.техн.наук; Ш.И.Худиев, канд.техн.наук(работа выполнена в МВТУ им. И.Э.Баумана) (Тезисы докладов третьей закавказской научно-технической конференции по внедрению в производство новой сварочной техники 20–22 декабря 1974 года Тбилиси)
NGC 916
NGC 916, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qoç bürcü istiqamətində yerləşir. S tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Zöhrababad (Biləsuvar)
Zöhrababad — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 67 nəfər yaşayır (15 ailə).
Qaraqaya (Sayınqala)
Qaraqaya - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sayınqala şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 465 nəfər yaşayır (93 ailə).
Nofəl Nuriyev
Nofəl Xaliq oğlu Nuriyev (9 yanvar 1988; Qızılhacılı, Goranboy rayonu, Azərbaycan — 29 sentyabr 2020; Suqovuşan, Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Ailəsi
2011-ci ildə ailə həyatı quran Nofəl Nuriyevin Güllü və Ayşə adlı qızları və 2020-ci ilin iyun ayında dünyaya göz açmış oğlu Ali yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Kolleci bitirdikdən sonra hərbi həkimlik ixtisasına yönələn Nuriyev hərbi vəzifəsinə başlamışdır. Naftalanda, Sarıcalıda və Sarovda yerləşən hərbi və səhra hospitallarında çalışmışdır. Nofəl Nuriyev 2016-cı ilin 2-5 aprelində baş verən Aprel döyüşlərində iştirak etmiş, yaralı hərbçilərə yerindəcə tibbi yardım göstərmişdir.
Azərbaycan Ordusunun çavuşu olan Nofəl Nuriyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində hərbi həkim - feldşer kimi iştirak etmişdir. Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərin ən qızğın nöqtələrində yaralanan hərbçilərə yardım göstərmişdir. 29 sentyabr 2020-ci ildə Ağdərə-Suqovuşan döyüşləri gedişatında "Qaranlıq meşə" adlanan ərazidə hərbi tibbi vəzifəsini yerinə yetirərkən həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nofəl Nuriyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Laçın rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nofəl Nuriyev ölümündən sonra "Laçının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nofəl Nuriyev ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Musa Nağıyevin dördmərtəbəli mədaxil evi
Ağa Musa Nağıyevin dörd mərtəbəli mədaxil evi— Xaqani küçəsi, 47 ünvanında 1910–1912-ci illərdə inşa edilmiş dörd mərtəbəli mədaxil evi. Binanın sifarişçisi Ağa Musa Nağıyev, memarı isə İosif Ploşkodur.
Haqqında
1910–1912-ci illərdə Ağa Musa Nağıyevin sifarişi ilə şəhərin tarixi məhəllələrinin sərhədindəki boş yerdə, Molokanskaya küçəsi, 47-də (indiki Xaqani küçəsi, 47) növbəti mədaxil evini tikdirir. Mədaxil evi küncvaridir, o öz monumental siması və şəhərsalma mövqeyi ilə seçilir. Fasadlarda genişlik və mütənasib bölünmə duyğusu memar İ. Ploşko üçün səciyyəvidir. O, binanın kompozisiya strukturunu monolit həcm formasında qurmuş və sonradan əsas elementləri birinci qaydada, həmçinin tətbiqi elementləri ikinci qaydada ayırmışdır. Fasadın memarlıq karkasını yaradarkən mənzillərin planlı təşkilinə diqqət yetirmişdir.
Bina künc yerləşməsi və çoxsaylı balkonlar, erkerlər və lociyaları olan ümumi görünüşün ifadəliliyi Bakının şəhər məhəllələri sistemində memarlıq əhəmiyyətini müəyyənləşdirmişdir. Bəndlərin öz şaquli ox, küncləri ilə əlaqədə dekorativ gümbəzli erkerlərə birləşdirilməsinin nəzərə çarpan ritmi binanın çoxplanlı məzmununu açır. Fasadın əsas vasitələri sırasında memarlıq miqyasının istiqamət verilmiş dinamikası özünü göstərir. Karnizdən xaricdə tikilmiş bənd aşırımları dərin şəkildə kəsilmiş gözəl hissələrdən ibarət kiçik balkonların əla şəkildə işlənmiş yarımdairə tağları, enerjiyə malik plastika və yüksək memarlıq üsullarının dinamikasını qeyd edir. Bu quruluşda divarların üzlük materialı və memarlıq detallarında əhəngdaşı fəal rol oynayır.
NEOS – Yeni Avstriya və Liberal Forum
NEOS – Yeni Avstriya və Liberal Forum — Avstriyada liberal siyasi partiya.
Tarixi
2012-ci ilin Oktyabr ayında qurulan partiya, JUNOS – Gənc Liberallar Avstriya və Liberal Forum 'la ortaq bir seçki siyahısında 2013 qanunvericilik seçkisinə etiraz etdi. 2013-cü ilin Sentyabr ayının 29-da keçirilən seçkilərdə NEOS, 4.9% səs aldı və Milli Şurada 9 oturacaq qazanmışdır.
2014-cü ilin Yanvar ayının 25-də Liberal Forumu ilə birləşərək NEOS – Yeni Avstriya və Liberal Forumunu yaratmışdır. 2014-cü ilin Mart ayında Müstəqil Gənc Liberallar (JuLis)-da birləşərək partiyanın YUNOS - Gənc Liberal NEOS adlı gənc qanadını meydan gətirmişdir.
NEOS, 2014-cü ilin May ayının 2-də Avropa üçün Liberal və Demokratlar İttifaqının (ALDİ) tam üzvü olmuşdur.
2014-cü ilin May ayının 25-də olan, 2014 Avropa seçkilərində NEOS, milli səslərin 8,1%-ini aldı və tək bir Avropa Parlamentinin Üzvü döndü.
Çunmindao
Çumindao adası — Yanszı çayının mənsəbində yerləşən, sahəsinə görə Çinə məxsus 3-cü ən böyük ada (Tayvan və Haynan adalarından sonra).
Tarixi
618-ci ildə Yanszı çayının məsəbində iki ada vardı: Sişadao ("Qərbu qum adası") və Dunşadao ("Şərqi qum adası"). XVII əsrdə bu iki ada birləşmiş və Çunmindaonu əmələ gətirmişdir.
İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən Çunmin şəhər rayonu ərazisinə daxildir. (Çin).
Karboeyro monastırı
Karboeyro monastırı — İspaniyanın Qalisiya muxtar bölgəsində yerləşən monastır. Monastır Roman memarlığı üslubunda olub özündə qotika memarlığına aid izlər də daşımaqdadır. Qalisiyanın ən görkəmli abidələrindən biridir. İspaniya Mədəni Maraq Mülkiyyəti siyahısındadır.
Zənzibar sultanlığı
Zənzibar sultanlığı (Usultani wa Zanzibar; سلطنة زنجبار, Sulṭanat Zanjībār) — XIX əsrdən 12 yanvar 1964-cü ilə qədər mövcud olmuş dövlət. 1964-cü ildən Tanzaniya Birləşmiş Respublikasının bir hissəsidir.
Tarixi
Zənzibar Omandan (Maskat sultanlığı) olan Bu Səidi sülaləsinin kiçik üzvlərinə bir mülk olaraq həkk olunmuşdur. Zənzibar sultanının hakimiyyəti Şərqi Afrika sahillərinə, Ozi çayı üzərindəki Dalqado burnu ilə Kipini arasında, əlavə olaraq Unquca (Zanzibar adası), Pemba və başqa adalara qədər uzanırdı. Aktiv qul ticarəti, həmçinin ədviyyat, fil sümüyü və s. ticarəti var idi. Zənzibarda genişmiqyaslı tikinti prosesi gedirdi.
Oman sultanlarının ən güclüsü olan Səid ibn Sultan 1853-cü ildə fəth edilmiş Şərqi Afrika ərazilərinə nəzarət etmək üçün hətta dövlətin paytaxtını Maskatdan Zənzibara köçürməyi planlaşdırırdı. Buna baxmayaraq, artıq 1861-ci ildə, hafiz Məcid ibn Səidin hakimiyyəti dövründə Zənzibar sultanlığı XIX əsrin əvvəllərindən Şərqi Afrikanı fəal şəkildə kolonizasiya edən britaniyalıların dəstəyi ilə Omandan ayrılmışdı.
XX əsrin birinci yarısında tamamilə Britaniyanın nəzarətində olan Zənzibarda marionet sultan rejimi qurulmuş, lakin formal olaraq Zənzibar yarı müstəqil dövlət qurumu olaraq qalmışdır.
İkinci Dünya müharibəsindən sonra Zənzibarda ingilis və sultan hökmranlığına qarşı mübarizə güclənmişdir.
10 dekabr 1963-cü ildə Zənzibarın dövlət müstəqilliyi elan edilmişdir. Həmin ilin 16 dekabrında yeni dövlət BMT-yə qəbul edilmişdir, lakin artıq 12 yanvar 1964-cü ildə Zənzibarda antifeodal Zənzibar inqilabı baş tutmuş, nəticədə sultan Cəmşid ibn Abdulla taxtdan devrilmişdir. Bir neçə ay ərzində Zənzibarın yeni yaradılmış Tanzaniya dövlətinə daxil olmuşdur.
İran Təyyarə İstehsalı Sənayesi Şirkəti
İran Təyyarə İstehsalı Sənayesi Şirkəti (, Farsca qısaltması — HESA) İranın 1976-cı ildə qurulmuş təyyarə istehsalı müəssisəsidir. İran Aviasiya Sənayesi Təşkilatı tərəfindən idarə olunur və Şahinşəhr (İsfahan) şəhərində yerləşir.
Şirkətin qurulduğu təxminən 2 milyon kvadratmetr və ya 500 hektarlıq ərazi yerli olaraq tanınan və hörmətli Boroumand ailəsi (qardaşlar: Abdolghaffar, Abdolrahman, Abdolrahim, Abdolkarim, Abdolrashid və Abdollah) tərəfindən hədiyyə edilmişdir. Şirkət minlərlə kvadratmetrlik istifadəyə hazır ərazisi mövcuddur və 250.000 kvadratmetrlik sahəsi mağaza və hanqarlara, həmçinin A/C hissələrinin istehsalı (klima istehsalı), birləşdirilməsi, laboratoriyalar, uçuş sınaq obyektləri və istehsal üçün hazırlıq sexlərinə ayrılmışdır.
Tarix
Şahinşəhr zavodunun inşasına Amerikanın Textron şirkəti başlamışdır. Yeni müəssisə, İranda bir neçə yüz helikopter istehsalı və texnologiyasının ötürülməsini əhatə edən bir müqaviləyə uyğun olaraq müxtəlif konfiqurasiyalı Bell 214 helikopterləri istehsal etməyi planlaşdırırdı. Müqavilənin o qədər böyük olduğu bildirildi ki, Textron, İran proyektini icra etmək üçün general-mayor Delk M. Audenin rəhbərlik etdiyi yeni bir ştat yaratdı. Amerika şirkəti, İran inqilabı və ondan sonrakı İrana qarşı sanksiyalar səbəbiylə layihədən çəkilmək məcburiyyətində qaldı. Daha sonra İran İslam Respublikasının səlahiyyətliləri zavodun tikintisini başa çatdırdı və 1989-cu ildə bazasında Amerika F-5 qırıcılarının təmirini və modernləşdirilməsini təşkil edərək işə saldı. 1993-cü ildə HESA, AN-1 J “Cobra” helikopterlərinin istehsalına başladı, 1996-cı ildə Şahinşəhrdə pistonlu təyyarə mühərriklərinin istehsalına başladı.
Hanae Mori
– Yaponiya dəb dizayneri. Kolleksiyalarını Paris və Nyu-Yorkda sərgiləmiş iki yapon qadından biridir və ilk asiyalı qadındır ki, moda evi Fransa Moda Federasiyası tərəfindən "yüksək moda" kimi qəbul edilib. 1951-ci ildə Yaponiyada öz moda evini açıb və 1990-cı illərdə 500 milyon dollarlıq beynəlxalq biznesə çevrilib.
Karyerası
Mori 8 yanvar 1926-cı ildə Şimane prefekturasının Muikayçi şəhərində anadan olmuşdur. Tokio Qadın Xristianlıq Universitetində məzun olduqdan sonra evlənmi və dərzi məktəbinə daxil olmuşdur. 1951-ci ildə Hiyoşiyada ilk atelyesini açmışdır və bir neçə il ərzində yüzlərlə film üçün kostyum dizayn etmişdir. 1965-ci ildə "Şərq Qərblə görüşür" adlı ilk Nyu-York kolleksiyasını təqdim etmişdir. 1977-ci ildə sonra Parisdə "yüksək moda" salonu açılmışdır.
Mori Japan Airlines üçün ardıcıl 3 dəfə uniforma dizayn etmişdir. İlk uniforma 1967–70-ci illərdə istifadə olunmuşdur. İkinci uniforma miniyupkası ilə sensasiya yaratmış və 1970–77-ci illərdə istifadə olunmuşdur. Üçüncü uniforma isə 1977–88-ci illərdə işçilər tərəfindən geyinilmişdir. 1989–96-cı illərdə Dominik Siropu dizayner kimi işə almışdır və o, 1997-ci ildə böyük kuturye olmuşdur. 1992-ci ildə Barselona Olimpiya Oyunlarına və 1994-cü ildə Lillehammer Olimpiya Oyunlarına yollanan Yaponiya nümayəndəlikləri üçün kostyum dizayn etmişdir. 1993-cü ildə Yaponiya şahzadəsi Masakonun toyu üçün qolsuz ağ paltar təqdim etmişdir. Mori Masako, Hillari Klinton, Nensi Reyqan və Qreys Kelli kimi siyasətçilər üçün işləmişdir.
Şirkəti maddi problemlər yaşadığı üçün 2002-ci ilin yanvarında əməliyyatlarını Yaponiyanın "Mitsui & Co." və Britaniyanın "Rothschild" şirkətlərinə satmışdır. 2004-cü ildə isə təqaüdünü açıqlamış və 2004-cü ilin payızında Parisdəki moda evini bağlayacağını bildirmişdir. Son moda sərgisi həmin ilin iyulunda baş tutmuşdur.
Şəxsi həyatı
1946-cı ildə parça biznesmeni Ken Mori ilə tanış olmuş və daha sonra evlənmişdir. Ken 16 oktyabr 1996-cı ildə ölmüşdür. Cütlüyün Akira və Kei adlı iki oğlu olmuşdur. İkisi də Morinin biznesinə kömək etmişdirlər.
Sultanqışlağı (Biləsuvar)
Sultanqışlağı — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 73 nəfər yaşayır (17 ailə).
Vaskonlar
Vaskonlars (Vascones, təkdə Vasco) — Roma istilası zamanı indiki İspaniyanın Navarra, Rioxa vilayətləri və Araqonun şimal-qərbində yaşamış qədim xalq. Vaskonlar öz adlarını miras almış müasir baskların əcdadlarıdır.
Təzəabad-i Tumar (Biləsuvar)
Təzəabad-i Tumar — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Vaskonlar
Roma dövrü
Akitanlar və kantabrlardan fərqli olaraq, vaskonlar Roma imperiyasında özləri üçün müəyyən bir status müzakirə edə bilmişdilər. Kvint Sertoriyə qarşı müharibə zamanı Pompey qərargahını vaskonlar ərazisində qurmuşdur.
IV–V əsrlərdə Vaskoniya ərazisində dəfələrlə üsyanlar baş verdi.
Təzəabad-i Tumar (Biləsuvar)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 64 nəfər yaşayır (14 ailə).
Xristian esxatologiyası
Xristian esxatologiyası (yunan. ἔσχατος, esxatos, "son", "axırıncı", + yunan. λογος, logos, "elm") – xristian teologiyasının Bibliya əsasında dünyanın sonu, bəşəriyyətin aqibəti kimi məsələləri tədqiq edən sahəsidir.