cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çəngələbənzər vəzi
Quruluşu
Çəngələbənzər vəzi iki asimmetrik hissədən. sağ və sol paydan – lobus dexter et sinister ibarətdir. Binlar bir -birilə ancaq piy toxuması ilə birləşmişdir, beləliklə bunların hər birini ayrı-ayrı üzv hesab etmək olur. Aşağı tərəfdən sağ və sol paylar bir-birinə çox yaxındır, yuxarı tərəfdən isə ayrılaraq çəngəl ucuna bənzər buynuzlar əmələ gətirir. Xarici səthləri nazik elastik lifli birləşdirici toxuma qişası ilə örtülüdür; bu qişadan vəzin daxilinə doğru arakəsmələr grdərək onu bir çox paycıqlara – lobi thymi bölür. Çəngələbənzər vəzi iki maddədən təşkil olunmuşdur; açıq rəngli beyin maddə və tünd rəngli qabıq maddə. Beyin maddə vəzinin mərkəzi ilə yuxarıdan aşağıya doğru gedərək qaytan kimi yol təşkil edir və hər bir paycığa şüa kimi saçaqlar verir. Xaricdən isə qabıq maddə ilə əhatə olunmuşdur. Bu maddələrin hər ikisi hüdudsuz olaraq bir-birinə qarışır, ancaq quruluşca fərqləri bundadır ki, qabıq maddədə hüceyrələrin miqdarı çoxdur, beyin maddədə isə əksinə, azdır. Beyin maddədə olan hüceyrələr konsentrik surətdə bir-birinin üzərinə toplaşaraq Hassal cisimcikləri adlanan yığıntılar təşkil edir.
Yerləşməsi
Çəngələbənzər vəzi döş qəfəsində, orta divarın yuxarı hissəsində, area thymica adlanan sahədə yerləşmişdir. Yuxarı ucu spatium pretracheale sahəsində yerləşərək, qalxanabənzər vəziyədək və aşağı ucu IV qabırğa qığırdağınadək çatır. Bu ön tərəfdən – döş sümüyünün dəstəsilə, yan tərəfdən – ağciyər ilə, arxa tərəfdən – ürək kisəsinin yuxarı hissəsi ilə və böyük damarların başlayan ucları ilə (arcus aortae, vv. brachiocephalicae dextra et sinistra və yuxarı boş vena ilə) əhatə olunmuşdur. Çəngələbənzər vəzi ürək kisəsi və orta divar plevrasına möhkəm bitişmişdir, döş sümüyünə boş birləşdirici toxuma vasitəsilə zəbt olunmuşdur.
İnkişafı
Çəngələbənzər vəzi bronxiogen vəzilərdən olub, 6 mm uzunluğunda olan embrionda III udlaq cibindən inkişaf edir. İlk dəfə bunun mayası qovuqcuq şəklində olur; tez bir zamanda bu qovuqcuq kaudal tərəfə doğru böyüyür, mənfəzi itir. Əvvəlcə çəngələbənzər vəzininmaysı inkişaf etdiyi mənbə ilə epitel axacaq – ductus thymopharyngeus vasitəsilə rabitədə olur, sonradan bu axacaq reduksiya edir və vəzinin mayası zolaq şəklini alır. Bu zolağın kaudal hissəsi çox qalınlaşır, kranial hissəsi isə nazik qalır, yəni zəif inkişaf edir, nəhayət mayanın kranial (boyun) hissəsi (thymus cervicalis) reduksiya edir; kaudal (döş) hissəsi inkişafa davam edir və son çəngələbənzər vəzini (thymus thoracicus) təşkil edir. sağ və solmayalar aşağı (kaudal) tərəfə yerlərini dəyişməklə, yəni enmə – descensus thymi prosesini keçirməklə bərabər orta xəttə yaxınlaşır və bir-birilə birləşir; nəticədə tək çəngələbənzər vəzi meydana çıxır. IV udlaq cibinin epitelindən də bir epitel tumurcuq meydana çıxır; adətən, bu tumurcuq (maya) reduksiya olur, çox nadir hallarda inkişafa davam edib parathymus adlanan törəmə şəklində qalır və qalxanabənzər vəzinin daxilində yerləşir.
Anomaliyaları
Çəngələbənzər vəzinin anomaliyalarından boyun çəngələbənzər vəzinin (thymus cervicalis) qalmasına və ya əlavə çəngələbənzər vəzinin (thymus accessorius) meydana çıxmasına təsadüf edilir. Thymus cervicalis təsadüf edərsə, sağ və sol paylardan başlayıb yuxarıya qalxır və qalxanabənzər vəzinin boğazına çatır. thymuc accessorius ayrıca paycıqlardan təşkil olaraq, çəngələbənzər vəzinin qonşuluğunda və ya qalxanabənzər vəzinin daxilində təsadüf olunur. Bu növ anomaliya insanda çox az təsadüf edilir. Bəzən çəngələbənzər vəzi anadangəlmə olaraq tamamilə inkişaf etmir.
Yaş xüsusiyyətləri
Çəngələbənzər vəzi uşaqlarda həddi-büluğ dövrünədək (15 yaşınadək) inkişaf edir. Yeni doğulmuş uşaqda çəkisi 10-15 q olur; həddi-büluğ dövründə çəkisi 35-40 q-a çatır. Bu dövrdən sonra yavaş-yavaş reduksiya etməyə başlayır, paycıqların həcmi kiçilir, parenxim azalır və piy toxuması ilə əvəz olunur. 25 yaşında çəngələbənzər vəzinin çəkisi 25 q-a düşür, 60 yaşında 15 q-a, 70 yaşında 6 q-a bərabər olur. Qocalarda çəngələbənzər vəzi bir parça piy toxumasından başqa bir şey deyildir; bunun daxilində parenximdən yalnız xırda qalıqlara təsadüf edilir.
Vaskulyarizasiya və innervasiyası
Çəngələbənzər vəzi qanı (rami thymici) döş qəfəsinin daxili arteriyalarından (aa. thoracicae internae) və onun şaxələrindən (rami mediastinales et a. pericardiacophrenica), aşağı qalxanabənzər arteriyalardan alır. Bunlar arakəsmələri təqib edərək paycıqlara daxil olur və qabıq maddədə kapillyar toru təşkil edir. Buradan venoz qan paycıqarası venalar – vv. interlobularis vasitəsilə vv. thymicae adlı damarlara toplanır. Bu venaların bir qismi arteriyalara uyğun venalar və digər qismi sol bazu-baş venasına açılır. Çəngələbənzər vəzi azan sinirlərdən gələn şaxələrlə (rr. thymici) və plexus thoracicus internus adlı simpatik kələfdən çıxan şaxələr ilə innervasiya olunur. Kapsulu diafraqma və boyun sinirlərindən gələn şaxələrlə təchiz olunur. Çəngələbənzər vəzidən gələn limfa ortadivar limfa düyünlərinə toplanır.
Vəzifəsi
Uşaq anadan olandan sonra çəngələbənzər vəzi öz vəzifəsini ifa etməyə başlayır və cinsiyyət vəziləri yetişdikdə vəzifəsindən qalır; çünki onlar bu vəzini antoqonist üzvlər kimi tormozlayır. Cavan heyvanların çəngələbənzər vəzini çıxartdıqda, skeletləri yumuşalmağa başlayır və boyatmadan qalır. Bu vəzi turşuların əmələ gəlməsinə mane olur və artıq miqdarda əmələ gələn turşuları neytrallaşdırır. Sümüklərdə kalsium duzlarının çökməsini və boyatma prosesini tənzim edir. Çəngələbənzər vəziniçıxartdıqdan sonra zahir olan əlamətlərə cachexia thymopriva deyilir. Çəngələbənzər vəzi hormonal vəzifəsindən başqa qnın tərkibinə təsir edərək ağ qan cisimciklərinin (limfositlərin) miqdarını çoxaldır. bəzən böyüklərdə çəngələbənzər vəzi qalır; belə halda vücudda limfa sistemi çox inkişaf etmiş olur, cinsiyyət üzvlərinin hipoplaziyası meydana çıxır və vücudun psixi müqaviməti azalır; bu hala status thymicolymphaticus deyilir.
Oksitan dili
Oksitan dili (;  ) — Hind-Avropa dillərinin roman dilləri qrupunun oksitano-roman altqrupuna aid olan dil.
Pilosella
Növləri
[[SS 2 (*
Bağdad sülhü
Bağdad sülh müqaviləsi — 1730-1732-ci illər Səfəvi-Osmanlı müharibəsinin sonunda imzalanmış sülh müqaviləsi. Bu müqaviləyə əsasən Osmanlılar son 10 ildə işğal etdikləri bütün torpaqları Səfəvilərə qaytarmağı öhdəsinə götürmüşdü. Beləliklə, Osmanlılar bütün Qafqazdan qovuldular. Bu ərazilər təkrar Səfəvi torpaqlarına qatıldı.
NGC 5904
NGC 5904, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış kürəşəkilli ulduz topasıdir. Göy üzündə İlan bürcü istiqamətində yerləşir. V tipli. tərəfindən ildə naməlum ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 3106
NGC 3106 ― Yeni ümumi kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Kosmosda Kiçik Şir bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 2201
NGC 2201, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Göyərtə bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 7016
NGC 7016, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Oğlaq bürcü istiqamətində yerləşir. E0 tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 5107
NGC 5107, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. SBcd tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Nübar Novruzova
Nübar Novruzova (tam adı: Nübar Qulu qızı Novruzova; ) — Azərbaycan teatr və kino aktrisası, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2018), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2022-ci ildən).
Həyatı
Nübar Qulu qızı Novruzova 1958-ci ilin martın 8-də (sənədlə 1 martdır) Naxçıvanda anadan olmuşdur. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət İnstitutunun dram və kino aktyoru fakültəsini bitirmişdir. Universitetdə oxuyarkən Adil İsgəndərov, Rza Təhmasib və Zəminə Hacıyeva kimi pedaqoqlardan təhsil almışdır. 1980-ci ilin iyul ayından Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyor heyətinə qəbul edilmişdir. Daim axtarışlar aparan, yorulmadan çalışan aktrisa az vaxt ərzində teatrın aparıcı aktrisası olub, baş rollarda müvəffəqiyyətlə çıxış etmişdir.
Mükafatları
Teatr sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə o, 1991-ci ildə Əməkdar artist fəxri adına layiq görülmüşdür. 9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə , 1 may 2017-ci ildə , 9 may 2018-ci ildə , 10 may 2019-cu ildə , 7 may 2020-ci ildə və 7 may 2021-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
10 dekabr 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.
10 may 2022-ci ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.
İlişdin (film, 1898)
İlişdin — 1898-ci ildə çəkilmiş qısametrajlı bədii film.
Məzmun
Bakı. Şəhər bağı. Əlində günəş çətiri tutmuş zadəgan xanım gəlib skamyalardan birində oturur. Arxadan xanıma yaxınlaşan bir cibgir ehmallıca onun qolundan salladığı əl çantasından pulu götürmək istərkən möhkəm və ağır bir əl oğrunun qolundan yapışır. Bunu gözləməyən cibgir gözləri qorxudan bərəlmiş halda dönüb onu yaxalayan adama yazıq-yazıq baxır. Jandarm özündən razı halda gülümsəyir və cibgirə deyir: İlişdin.
Film haqqında
Kinosüjet Bakıda V.İ.Vasilyev-Vyatskinin teatr-sirkində avqustun 2-də axşam saat 21.00-da ayrıca proqramla nümayiş etdirilmişdir.
"İlişdin" kinosüjeti ilə Azərbaycan bədii kinosunun əsası qoyulmuşdur.
Kinolent barədə məlumat "Kaspi qəzeti"ndə verilmişdir.
Kinosüjet "Canlı fotoşəkillər" kolleksiyası adı altında 1900-cü ildə Parisdə Ümumdünya sərgisində böyük uğurla nümayiş etdirilmişdir. Nümayiş etdirilən süjetlər arasında "Bibiheybətdə neft fontanı yanğını", "Əlahəzrət Buxara əmirinin "Veliki knyaz Aleksey" paroxodunda yolasalma mərasimi", "Qafqaz rəqsi, "1898-ci il avqustun 4-də Balaxanıda neft fontanı" kinosüjetləri də var idi. Bunları izləyən Lümyer qardaşları onlardan bir neçəsini almış və öz kolleksiyalarına daxil etmişlər. Sonradan həmin kinosüjetlər Paris kinoarxivinə təhvil verilmiş və bu günə kimi orada qorunub saxlanılır.
Mətn
Mətn (textus "parça; hörülmə, əlaqə, uyğungəlmə") — bir qrup cümlənin uyğun halda və məntiqli əlaqəsi. “Mətn” anlayışının iki əsas şərhi var: immanent (genişlənmiş, fəlsəfi yüklü) və reprezentativ (daha özəl). İmmanent yanaşma mətnə ​​muxtar reallıq kimi münasibəti, onun daxili strukturunun açılmasına diqqəti nəzərdə tutur. Nümayəndə - mətnin mətnin xarici reallığı haqqında məlumatın təqdim edilməsinin xüsusi forması kimi nəzərdən keçirilməsi. Dilçilikdə “mətn” termini şifahi nitq nümunələri də daxil olmaqla geniş mənada işlənir. Mətn qavrayışı mətn dilçiliyi və psixolinqvistika çərçivəsində öyrənilir. Beləliklə, məsələn, I. R. Qalperin mətni belə müəyyənləşdirir: “Bu, yazılı sənəd şəklində obyektivləşdirilmiş, müxtəlif növ leksik, qrammatik və məntiqi əlaqələrlə birləşən bir sıra ifadələrdən ibarət, müəyyən bir xüsusiyyətə malik olan yazılı bir mesajdır. mənəvi xarakter, praqmatik münasibət və buna uyğun olaraq ədəbi işlənmişdir". Mətn oxuyan zaman hər bir hərf beyinə ayrıca siqnal vahidi kimi göndərilir. Özü də, tərsinə çevrilmiş şəkildə. Beyin bunları düz üzünə çevirir. Gördüyümüz hər şeydə belədi. Bu proses “invertation” adlanır. Mətn oxuyan zaman gözlər əksərən fərqli nöqtələrə fokuslanır, yəni sağ göz bir hərflərə, sol göz başqalarına.
Orta oxuma qabiliyyətli adamın gözləri kitabın hər sətrində 12-16 dəfə fokus dəyişir. Sürətli oxu qabiliyyətli adamda cəmi 2-4 fokus dəyişimi olur. O deməkdir ki, gözlər hər sətri müvafiq sayda (3, 5 və s.) seqmentə bölüb, bunları ayrıca “skan” edir. Yeni oxumağa başlayan adamlarda (yaxud, yeni öyrəndiyi dildə oxuyanda) bu rəqəmlər daha çox olur.
Bir saatlıq mətn oxunuşunda gözlər maksimum 57 dəqiqə iş rejimində olur. 3 dəqiqəni istirahət edirlər. Biz bunu adətən hiss etmirik.
Xarici keçidlər
Mətn nədir?
Qafqaz rəqsi (film, 1898)
Qafqaz rəqsi — 1898-ci ildə çəkilmiş qısametrajlı sənədli film.
Məzmun
Əyninə milli paltar geymiş rəqqas Qafqaz rəqsini ifa edir. Onun ağzında, əllərində və belində xəncərlər var. O, hər dəfə rəqs edə-edə səhnənin ortasına çatanda başı üzərindən xəncəri arxaya tullayır və xəncər taxta döşəməyə sancılır. Bu minvalla rəqqas xəncərlərin hamısını yerə sancıb qurtarana kimi rəqs edir.
Film haqqında
Kinosüjet film-konsert janrında çəkilmiş ilk Azərbaycan filmidir.
Kinosüjet Bakıda V.İ.Vasilyev-Vyatskinin teatr-sirkində avqustun 2-də axşam saat 21.00-da ayrıca proqramla nümayiş etdirilmişdir.
Kinosüjet "Canlı fotoşəkillər" kolleksiyası adı altında 1900-cü ildə Parisdə Ümumdünya sərgisində böyük uğurla nümayiş etdirilmişdir. Nümayiş etdirilən süjetlər arasında "Bibiheybətdə neft fontanı yanğını", "Əlahəzrət Buxara əmirinin "Veliki knyaz Aleksey" paroxodunda yolasalma mərasimi",""İlişdin", "1898-ci il avqustun 4-də Balaxanıda neft fontanı" kinosüjetləri də var idi. Bunları izləyən Lümyer qardaşları onlardan bir neçəsini almış və öz kolleksiyalarına daxil etmişlər. Sonradan həmin kinosüjetlər Paris kinoarxivinə təhvil verilmiş və bu günə kimi orada qorunub saxlanılır.
AH-1 Kobra
thumb|300px|Kobra AH-1 Kobra Vertolyotu (AH-1 Cobra)- Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən istehsal edilən, hərbi döyüş vertolyotu. Tədricən AH-64 Apaçi vertolyotu ilə əvəz edilməkdədir. Bell Textron Helicopter şirkəti tərəfindən istehsal olunur. AH-1 uzun müddət ABŞ ordusunun əsas hücum helikopteri olub, lakin sonradan AH-64 Apaçi ilə əvəz olunub. Lakin modernizasiya olunmuş variantları müxtəlif ölkələrin ordularında istifadə olunmaqdadır. Bell AH-1 SuperCobra ikimotorlu versiyası ABŞ dəniz piyadaları korpusunun əsas hücum helikopterlərindən biri olaraq qalmaqdadır. Ordu xidmətindən çıxarılan AH-1 helikopterləri meşə yanğınlarına qarşı mübarizədə istifadə olunmağa yönəldilib.
Lahiyələndirmə
AH-1 helikopterinin layihələndirilməsi dünyada ən çox istehsal olunmuş helikopterlərdən olan UH-1 Iroquois ilə yaxından bağlıdır. UH-1 hava süvarisi nəzəriyyəsini reallaşdırmağa imkan vermişdi, belə ki yeni taktika ABŞ qüvvələrinin geniş ərazidə çox yüksək dərəcədə mobil olmasını tələb edirdi. Əvvəlkindən fərqli olaraq onlar eyni yerdə dayanıb uzun müddətli döyüş aparmır, mövqe qorumaqla məşğul olmurdular. Əvəzində, UH-1 helikopterləri ilə daşınan qoşunlar bəzi hallarda düşmənə qarşı özlərinin seçdiyi vaxtda və ərazidə döyüş aparırdılar.
Bell şirkəti 1950-ci illərin sonlarından etibarən döyüş helikopterlərini incələməkdə idi və özünün D-255 döüş helikopteri konseptinin maketini hazırlamışdı. 1962-ci ilin iyun ayında Bell şirkəti layihə üçün maliyyə vəsaiti əldə etmək üçün maketi ordu rəsmilərinə təqdim etdi. D-255 UH-1B bazasında qurulmuş hücum helikopteri idi. 1964-cü ildə bu helikopteri nəzərdən keçirən ordu rəsmiləri bu helikopterin bəzi göstəricilərinə heyrətlənsələr də, onun kiçik ölçülü, az gücə malik və praktiki məqsədlərə yaramadığını bildirdilər. 1965-ci ildə Bell yeni dizayn hazırlanması məqsədilə bir milyon dollar vəsaiti bu işə ayırdı. Sürət ötürücüsündə, rotor sistemində, Stabilizasiya Auqmentasiya Nəzarət Sistemində lazımi dəyişikliklər edən Bell şirkəti Model 209-u təqdim etdi. Bu model böyük ölçüdə xarici görünüşünə görə D-255-ə oxşar idi.
Vyetnam müharibəsindəki vəziyyət də Model 209-un xeyrinə işləyirdi. ABŞ qüvvələrinə qarşı hücumlar daha da çoxalırdı, 1965-ci ildə Vyetnamda artıq 50.000 ABŞ hərbçisi var idi. 1965-ci il həm də ordunun hücum helikopteri üçün elan etdiyi tenderin vaxtının son bitmə tarixi idi, lakin proqram texniki çətinliklərə və siyasi çəkişmələrə görə ləngiyirdi. ABŞ ordusu döyüşlər üçün müvəqqəti döyüş helikopterinə ehtiyac duyurdu və buna görə 5 şirkətə müraciət ünvanlamışdı. Şirkətlər orduya beş müxtəlif varianta helikopterlər Boeing-Vertol ACH-47A, Kaman HH-2C Tomahawk, Piasecki 16H Pathfinder, Sikorsky S-61 və Bell 209 təklif etdilər.
Xüsusiyyətləri
thumb|350x350px|AH-1F “Kobra” helikopteri
Pilostemon
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Pinaropappus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Materiya (fəlsəfə)
Materiya — insan şüurundan kənarda və ondan asılı olmayaraq mövcud olan və həmin şüurla inikas etdirilən obyektiv reallıqdır. Bu istiqamətdə XVII əsr fransız filosofu Pol Anri Holbax ilk uğurlu cəhd etmişdir. O göstərmişdir ki, materiya insan şüurundan kənarda, şüura qədər, şüur ilə yanaşı və şüurdan asılı olmayaraq mövcud olan obyektiv reallıqdır.
XX əsrin əvvəllərində Vladimir İliç Lenin bu tərifə materiyanın hiss üzvləri vasitəsi ilə bizə "bəlli olması" və "dərkedilən olması" keyfiyyətini əlavə etmişdir. Materiya real mövcud obyektlərin və dünya sistemlərinin sonsuz çoxluğunu əhatə edir, hər cür xassələrin və hərəkət formalarının substansial əsasıdır. Materiya yaradılmır və məhv edilmir, zamanca əbədi, özünün struktur təzahürləri etibarilə məkanca sonsuzdur, hərəkətlə qırılmaz bağlıdır. Şüur materiyaya xas inikasın ən yüksək forması kimi çıxış edir. Materiyanın substansiallığı, ümumiliyi və mütləqliyi dünyanın maddi vəhdətini səciyyələndirir. Dünyada elə bir şey yoxdur ki, o, materiyanın müəyyən növü və vəziyyəti, xassəsi və ya hərəkətinin forması, tarixi inkişafının məhsulu olmasın. Dünyanın maddi vəhdətinin etiraf edilməsi bütün ideal konsepsiyaların əksinə fəlsəfi materializmin əsas başlanğıc prinsipidir. Həmin idealist konsepsiyalarda aləmdəki bütün hadisələrin substansiya növündə Allah iradəsi, "mütləq ideya", ruh, enerji (energetizm) və s. götürülür.
Materiyanı onun müəyyən konkret formalarına, məsələn, maddəyə və ya atomlara müncər etmək olmaz, çünki materiyanın maddədən ibarət olmayan növləri vardır: elektromaqnit qravitasiya sahələri, son dərəcə mürəkkəb struktura malik müxtəlif tipli neytronlar. Müasir elm nöqteyi-nəzərindən materiyanın 3 əsas forması bunlardır: Lakin materiya təkcə bu formalara müncər oluna bilməz, ona görə ki, sonsuz aləmdə obyektiv reallıq olmaqla materiyanın keyfiyyətcə digər növləri, məsələn, kvarklar və "elementar" zərrəciklərin strukturunda digər mümkün mikroobyektlər vardır.
Kainatda o cümlədən Yer kürəsində mövcud olan bütün cisimlər materiyanı təşkil edir. Hərəkət təbiətdə baş verən ixtiyari dəyişiklikdir. Materyanın hərəkətinin forma və növləri sonsuzdur.
Materiyanın iki əsas növü vardır : maddə və fiziki sahə. Maddə hiss üzvlərimiz vasitəsilə duyulan və kütləsi olan materiyadır.Təbiətdəki bütün canlı və cansız cisimlər maddədən ibarətdir. Maddənin mühüm xassəsi kütləsinin olmasıdır. Fiziki sahə maddələrin qarşılıqlı təsirini öyrənən bölmədir. Fiziki sahənin bir neçə növü təyin olunmuşdur. Bunlar qravitasiya sahəsi, elektrik sahəsi, maqnit sahəsi və s. -dir
Şamil Kərimov
Şamil Həmid oğlu Kərimov (d. 1931) — səs operatoru. Musiqi tərtibatçısı.
Həyatı
Şamil Kərimov 1960-cı ildən "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında fəaliyyət göstərmişdir. 35 ildən çox bir müddətdə 500-dən çox film üzərində işləmişdir.
Piora
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Pippenalia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Yeni tərzdə köhnə əhvalat (film, 1916)
Yeni tərzdə köhnə əhvalat — 1916-cı ildə çəkilmiş qısametrajlı bədii film.
Məzmun
Film günün məsələlərinə həsr olunmuşdur. Bu II Vilhelm və Frans İosif haqqında satirik komediyadır.
Piptocarpha
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
NGC 4085
NGC 4085, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Piptocarpha
Növləri
[[SS 2 (*
Piptocoma
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Epipactis helleborine
thumb (Epipactis helleborine) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 296
NGC 296 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 6086
NGC 6086, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şimal Tacı bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Böyrəküstü vəzilər
Böyrəküstü vəzilər - glandulae suprarenales cüt daxili sekresiya vəzilərindən olub, böyrəklərin yuxarı ucları üzərində yerləşmişdir. Sağ vəzi üçbucağa və sol vəzi ayparaya bənzəyir; səthləri qabarıqdır, rəngləri sarımtıl və konsinstensiyaları yumuşaqdır. Böyüklərdə hər vəzinin çəkisi 11-18 q (ya 7-20 q) olur; uzunluğu 4-6 sm, eni 2-3 sm və qalınlığı 3–6 mm-dir.
Quruluşu
Böyrəküstü vəzinin ön səthi - facies anterior, dal səthi - facies posterior və aşağı basıq - böyrək səthi - facies renalis vardır. Ön səthi qonşu üzvlərə söykənmiş; bunun üzərində damarlara məxsus qapısı - hilus vardır, dal səthi zəif surətdə diafraqmanın bel hissəsinə və böyrək səthi böyrəyin yuxarı ucuna söykənmişdir. Bunalardan başqa hər vəzin iki kənarı - margo superior et medialis vardır. Böyrəküstü vəzi piy təbəqəsindən başqa lifli kapsul ilə əhatə olunmuşdur. Kapsul lifli birləşdirici toxumadan təşkil olaraq, vəzin daxilinə çıxıntılar buraxır və beləliklə onun stromasını əmələ gətirir. Stroma arasında isə vəzi elementləri (parenxim) yerləşmişdir. parenxim özü iki maddədən təşkil olmuşdur; qabıq maddə - cortex və beyin maddə - medulla. Qabıq maddə beyin maddədən sərt və qalındır; mikroskopik qurluşu cəhətcə üç məntəqədən təşkil olunmuşdur: Bu məntəqələri təşkil edən hüceyrələrin daxilində lipoid vardır. Beyin maddə olduqca böyük poliqonal hüceyrələrdən ibarətdir; bunlar adacıq və ya zolaq şəklində qruplar əmələ gətirərək, beyin maddəsinə enli ilgək toru şəklini verir. beyin maddəni təşkil edən hüceyrələrin protoplazmasında kiçik dənəciklər vardır; bunlar xrom duzları ilə sarı rəngə boyandıqları üçün xromaffin bə ya fenoxrom hüceyrələri adını alır. Beyin maddədə bir çox simpatik sinir hüceyrələri də vardır. Qabıq və beyin maddələrini təşkil edən hüceyrələrin arası böyrəküstü vəzi stroması ilə tutulmuşdur.
Topoqrafiyası
Böyrəküstü vəzilər peritondan xaric üzvlərdən olub, qabırğaaltı nahiyədə on birinci döş fəqərəsinin bərabərində peritonarxası piy təbəqəsində yerləşmişdir və böyrəklərlə bərabər fascia renalis ilə əhatə olunmuşdur; ancaq böyrəklər ilə böyrəküstü vəzi arasında nazik piy təbəqəsi vardır. sağ böyrəküstü vəzi qaraciyərin arxasına söykənmişdir və çox vaxt periton ilə örtülü olmur, bəzən isə kaudal hissəsi parietal periton ilə örtülür. Sol böyrəküstü vəzinin yuxarı hissəsi periton ilə örtülü olub, mədəyə, dalağa və aşağı hissəsi mədəaltı vəzinin quyruğuna söykənmişdir.
İnkişaf və anomaliyaları
Vəzi təşkil edən qabıq və beyin maddələr müxtəlif mənbələrdən inkişaf edir. Qabıq maddə böyrəkarası (interrenal) sistemə aid olub 6 mm boyunda olan embrionda arxa ümumi bağırsaq çözünün yanlarında ikinci bədən boşluğunun (seylomanın) epitelindən inkişaf edir. İlk embrional dövrdə vəzin mayası təkcə qabıq maddəsindən ibarət olur. Beyin maddə xromaffin ya adrenal sistemə aid olub 19 mm boyunda olan embrionda simpatik kötüyün mayasındakı simpatoqonilərdən (bunlardan diferansasiya edən xromaffinoblastlardan) inkişaf edir və tədricən böyrəküstü vəzinin qabıq maddəsinin mayasına içəri tərəfdən daxil olur və beləliklə bütöv bir üzv əmələ gəlir. Aşağı sinif heyvanlarda beyin və qabıq maddələrin hər biri müstəqil üzv təşkil edir. İnterrenal və xromaffin sistemlər yalnız böyrəküstü vəzilərini təşkil etmir; bunların bir sıra qalıqlarına təsadüf edilir. İnterrenal sistemin qalıqları əlavə böyrəküstü vəziləri - glandulae suprarenales accessoriae adı ilə məlumdur. Bu törəmələr vəzilərin ətrafında peritonarxası birləşdirici toxuma daxilində, böyrəklərin ətrafında və daxilində, vəzi damarlarının aşağı boş vena divarlarında, uşaqlığın enli bağında, yumurtalıqlarda, toxum ciyəsində və xayalarda təsadüf edilir. Xromaffin sisteminin qalıqlarına xromaffin üzvləri ya paraqanqlionlar - paraganglia adlanan xüsusi törəmələr aiddir. Anomaliyalarına yuxarda qeyd olunanlardan başqa birtərəfli ya ikitərəfli inkişaf etməməsi təsadüf edilir.
Yaş xüsusiyyətləri
Böyrəküstü vəzilər müxtəlif dövrlərdə çəkisinin müxtəlif olmasını görürük. Embrional dövrdə vəzi ilə böyrəyin ölçüləri bərabər olur; yenidoğulmuşun böyrəküstü vəzisinin çəkisi böyrəyin çəkisinə nisbətən 1:3 və böyüklərdə 1:20 bərabərindədir.Yeni doğulmuşun böyrəküstü vəzisinin çəkisi 6 q, böyüklərdə isə 11-18 q olur. Anadan olandan sonra qabıq maddə beyin maddədən çox olur, sonra beyin maddə artır, böyüklərdə hər ikisinin miqdarı bərabərləşir. Qocalarda isə beyin maddə qabıq maddədən iki dəfə artıq olur.
Arteriya
Böyrəküstü vəzinin kiçik olmasına baxmayaraq, arteriyalarını bir neçə mənbədən alır: bunlar kapsulu dərərək, qabıq və beyin maddədə kapilyar sisteminə keçir.
Vena
Kapilyar sistemindən venoz qan mərkəzi venaya - v. centralis yığışır. Bu damar böyrəküstü vəzinin qapısından xaricə çıxaraq v. suprarenalis adlanır və soltərəfdə sol böyrək venasına və sağ tərəfdə aşağı boş venaya açılır.
Limfa
Limfa damarlar qabıq və beyin maddədə bir neçə kələf təşkil edərək qan damarları ilə bərabər xaricə çıxır. Bunların vasitəsilə yığılan limfa aorta ətrafındakı nodi lymphatici paraaorticae (sağ tərəfdə aşağı boş venanın arxasındakı nodi lymphatici retrovenosa) və dal orta divardakı düyünlərə nodi lymphatici mediastinales posteriores axır. Bunlardan başqa vəzin limfa damarları böyrəyin limfa damarları ilə birləşir.
Sinir
Vəzi öz sinirlərini qarın, böyrək, və böyrəküstü kələflərdən (plexus celiacus, renalis et suprarenalis) alır və bu kələflərin tərkibində olan simpatik və parasimpatik (azan sinirdən gələn) sinir liflərilə innervasiya olunur. Sinir lifləri parenximə daxil olaraq, orada tor təşkil edir. Vəzilər diafraqma sinirindən də şaxələr alır.
Vəzin vəzifəsi
Böyrəküstü vəzilərin quruluşu mürəkkəb olduğu üçün vəzifəsi də çox əhəmiyyətlidir. Əgər bir heyvanın böyrəküstü vəziləri çıxarılsa, nəticədə qan təzyiqinin azalması, ürəkdöyünmə, temperaturun aşağı düşməsi, ümumi zəiflik, həzm pozğunluğu, arıqlama və apatiya olur; axırda heyvan tələf olur. Beyinmaddə adrenalin ifraz edir və bu simpatik sinir sistemini qıcıqlandıraraq qandamarlarının daralması ya yığılması hesabına qantəzyiq artırır. Adrenalin damarların tonusunu tənzim edir.
qabıq madənin vəzifəsi lipoidlər ( xüsusən lesitin və xolesterin) ifraz edərək qida mübadiləsindən və əzələ yorğunluğundan hasil olan zəhərli maddələri neytralizə etməkdir. Deməli beyin maddə bədəndə angiotonik və qabıq maddə antitoksik vəzifə ifa edir. Qabıq maddədən bir də xolin ifraz olunur; bu parasimpatik sinir sisteminə qıcıqlandırıcı təsir edir. Qabıq maddədə bir sıra başqa hormonlar da: kortikosteron, kortizon, aldosteron ekstron ifraz olunurlar. Bu hormonlar orqanizmin karbohidrat, su-duz, mineral mübadiləsində mühüm rol oynayırlar. Qabıq maddənin hiperfunksiyası zamanı cinsiyyət üzvlərində və ikincili cinsi əlamətlərdə bir sıra dəyişikliklər meydana çıxır, əgər hiperfunksiya embrional dövrdə olarsa yalançı xonsalıq əmələ gəlir; uşaqlıq dövründə olarsa qasıq nahiyəsində vaxtından qabaq tüklərin çıxması, bığın və saqqalın zahir olması və nəhayət hiperfunksiya həddi-büluğ dövründə olarsa - virilizm (səsin kobudlaşması, aybaşının kəsilməsi) və tüklülük (hirsutismus) meydana çıxır. Qabıq maddəsi vücudda bir də piqment mübadiləsini tənzimləyir. Odur ki, bu vəzilər patologiyaya uğradıqda Adisson və ya bürünc xəstəliyi meydana çıxır. Bu zaman dəri quru və bürünc rəngində olur, zəiflik, qan təzyiqinin azalması, həzm və qan dövranı pozğunluğu, ürək zəifliyi müşahidə olunur. Adi hallarda qabıq və beyin maddələri bir-birindən ayrı olaraq fəaliyyətdə olur. Orqanizmin qeyri adi hallarında (məsələn aclıq zamanı, qanitirmədə, şiddətli ağrılar zamanı) onlar birlikdə fəaliyyətdə olub pozulmuş müvazinəti bərpa edir.
3000 (ədəd)
Üç min — say sistemində ədədlərdən biridir. İki min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, üç min birdən əvvəl gəlir.
4000 (ədəd)
Dörd min — say sistemində ədədlərdən biridir. üç min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, dörd min birdən əvvəl gəlir.
Piptothrix
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
NGC 3907B
NGC 3907B, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 2150
NGC 2150, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. SBab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
5000 (ədəd)
Beş min — say sistemində ədədlərdən biridir. Dörd min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, beş min birdən əvvəl gəlir.
Arvadlar ərlərini mənsəbə necə çatdırırlar (film, 1916)
Arvadlar ərlərini mənsəbə necə çatdırırlar — rejissor Boris Svetlov tərəfindən 1916-cı ildə ekranlaşdırılmış tammetrajlı bədii film. Film "Filma" Səhmdar Cəmiyyətində istehsal edilmişdir. Filmdə əsas rolları Boris Svetlov, Y.Buranovskaya, A.D.Panova-Potyomkina, S.Şoloxova, A.Verner və Q.Kramer ifa edirlər.
Məzmun
Film bir zadəgan ailəsinin həyatı haqqındadır.
Film haqqında
Kinopovestin hər hissəsinin öz başlığı var: "Əyalət bataqlığı", "Coşmuş qan alovdan güclüdür", "Məhəbbət məclisi başlasın", "Ərlərə iş düzəldirlər", "Şərab pərisinin ayaqları altında", "Arvadlar həmişə günahsızdırlar". Bunlar filmdə baş verən hadisələrin mənasını açır.
NGC 7824
NGC 7824, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. Sab tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 5061
NGC 5061, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Hidra bürcü istiqamətində yerləşir. E1 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Epipactis muelleri
(Epipactis muelleri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Piqueriella
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Piqueriopsis
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
6000 (ədəd)
Altı min — say sistemində ədədlərdən biridir. Beş min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, altı min birdən əvvəl gəlir.
Pithecoseris
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
7000 (ədəd)
Yeddi min — say sistemində ədədlərdən biridir. Altı min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, yeddi min birdən əvvəl gəlir.
8000 (ədəd)
Səkkiz min — say sistemində ədədlərdən biridir. Yeddi min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, səkkiz min birdən əvvəl gəlir.
NGC 1194
NGC 1194, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 3158
NGC 3158, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kiçik Şir bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Pithocarpa
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
9000 (ədəd)
Doqquz min — say sistemində ədədlərdən biridir. Səkkiz min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, doqquz min birdən əvvəl gəlir.
10000 (ədəd)
On min — say sistemində ədədlərdən biridir. Doqquz min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, on min birdən əvvəl gəlir.
Pittocaulon
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Epipactis phyllanthes
(Epipactis phyllanthes) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pityopsis
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
NGC 3107
NGC 3107, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Epipactis purpurata
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
100000 (ədəd)
Yüz min — say sistemində ədədlərdən biridir. Doxsan doqquz min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, yüz min birdən əvvəl gəlir.
Ayaqyalın məhəbbət (film, 1916)
Ayaqyalın məhəbbət qısametrajlı bədii filmi rejissor Boris Svetlov tərəfindən 1916-cı ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Filma" Səhmdar Cəmiyyətində istehsal edilmişdir. Kinoyumoreska Bakı sakinlərinin həyatından söhbət açır. Hadisələr Bakının küçələrində, gəmidə və mehmanxanada cərəyan edir. Filmdə əsas rolları A. Panova-Potyomkina, Regina Lazareva, Yevgeni Muromski və V. Lenin ifa edirlər.
Məzmun
Kinoyumoreska Bakı sakinlərinin həyatından söhbət açır. Hadisələr Bakının küçələrində, gəmidə və mehmanxanada cərəyan edir.
10000000 (ədəd)
On milyon — say sistemində ədədlərdən biridir. Doqquz milyon doqquz yüz doxsan doqquz min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, on milyon birdən əvvəl gəlir.
Pladaroxylon
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Plagiobasis
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Epipactis youngiana
(Epipactis youngiana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Knyaz Dəmir Bulat
Məzmun
Film mürəkkəb insani münasibətlər, məişət şərtilikləri, onun mövcud olan və illərdən bəri müqəddəs sayılan adi qaydaları haqqındadır. Bu qaydaların pozulması faciəli nəticələrə gətirib çıxarır.
Kinoroman Xəzər dənizçilərinin həyatından bəhs edir.
Film haqqında
Film Abbas Mirzə Şərifzadənin kinoda ilk işidir.
30000 (ədəd)
Otuz min — say sistemində ədədlərdən biridir. İyirmi doqquz min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, otuz min birdən əvvəl gəlir.
Plagiocheilus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Ölümünə bir saat qalmış (film, 1916)
Ölümünə bir saat qalmış — 1916-cı ildə çəkilmiş tammetrajlı bədii film.
100000000 (ədəd)
Yüz milyon — say sistemində ədədlərdən biridir. Doxsan doqquz milyon doqquz yüz doxsan doqquz min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, yüz milyon birdən əvvəl gəlir.
Ölümünə bir saat qalmış (film, 1916)
Məzmun
Film məhkəmə xronikasından ibarət əhvalatdır.
20000 (ədəd)
İyirmi min — say sistemində ədədlərdən biridir. On doqquz min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, iyirmi min birdən əvvəl gəlir.
NGC 6044
NGC 6044, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Herkules bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Plagius
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Epipactis microphylla
(Epipactis microphylla) və ya Xırdayarpaq mürgəkotu —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir.Kökümsovları kiçikdir. Gövdənin hündürlüyü 15-40 sm-dir. Yarpaqları lansetşəkilli, xırdadır, uzunluğu 1,5 - 3,5 sm, eni 1 sm-ə qədərdir. Çiçək qrupu oxu salxım şəklindədir, uzunluğu 3-12 sm-ə qədər çatır. Çiçəkləri xırdadır, zəif qərənfil ətirlidir. Çiçəkyanlığının ləçəkləri itidir, uzunluğu 5-6 mm, yaşılımtıl, qırmızı, bənövşəyi-kölgəli, içəri hissədə ağımtıl-yaşılımtıldır. Çiçək dodaqlarının kənarları ağımtıl, arxa hissəsi dərinləşmiş, ön hissəsi ürəkşəkilli-yumurtşəkilli, ziyillidir. Yumurtalıq və çıçık saplağı sıx əyilmişdir.
Hündürlüyü 15-40 sm olan çoxillik bitkidir.Kökümsovu kiçikdir. Gövdəsi qırmızımtıldır, yuxarı hissədə xırda tüklüdür.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
İyun-iyul (avqust) aylarında çiçəkləyir. Ovalıqlarda, dağətəyi qurşaqlarda, meşələrdə, quru yerlərdə bitir.
Yarpaqları xırda, adətən buğumaraları qısadır, neştərvaridir, kənarları kələ-kötür tüklüdür, uzunluğu 1,5-3,5 sm, eni 1 sm-ə qədərdir.
Çiçək qrupu seyrək salxımdır, oxunun uzunluğu 3-12 sm olub, sıx tüklüdür.Çiçəkləri xırda olub, zəif qərənfil ətri verir.Çiçəkyanlığının yarpaqcıqları sivridir, yaşılımtıl
qırmızı rəngdə olub, bənövşəyi çalarları vardır,daxildəkilər isə ağımtıl-yaşıldır. Dodağı kənarlardan ağımtıl, arxa tərəfi dərinləşmiş, ön tərəfdən isə ürəkşəkilli-yumurtavaridir.
Çiçəkləməsi-May ayı
Meyvə verməsi-May-İyun ayı
Yayılması
Böyük Qafqazın şərqində (Goyçay rayonu) rast gəlinir.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyası azalır. Antropogen və iqlim təsirləri növün itmə təhlükəsini yaradır.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Məhdud sahələrdə yayılması və mənfi təsirlərə məruz qalması.
Mühafizə tədbirləri
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və status / National IUCN Status: “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür. Mühafizəsi üçün xüsüsi tədbirlər aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.
Planaltoa
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Bulbophyllum ablepharon
(Bulbophyllum ablepharon) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum ablepharon növü Papua-Yeni Qvineya üçün endemik növdür.
Bulbophyllum abbrevilabium
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum abbrevilabium növü Hind-Çin-dən Malayziya adası-na qədər ərazilərində yayılmışdır.
Planea
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Plagiolophus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Platycarpha
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Plateilema
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
40000 (ədəd)
Qırx min — say sistemində ədədlərdən biridir. Otuz doqquz min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, otuz min birdən əvvəl gəlir.
Əli Qafarov
Əli Qafarov — Azərbaycan yazıçısı və kinodramaturqu, ssenari müəllifi.
Həyatı
Əli Qafarov 1935-ci il oktyabrın 16-da Ukrayna Respublikası Dnepropetrovsk vilayətinin Sinelnikova şəhərində anadan olmuşdur. Qafarovlar ailəsi Lənkərana köçəndən sonra Əli şəhər orta məktəbini burada bitirmiş, 1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) filoloji fakültəsinə daxil olmuşdur.
NGC 4086
NGC 4086, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Əli Qafarov
Həyatı
1950-ci illərdə 3 illik Sibirə sürgün edilmişdir.
1962-ci ildən 1967-ci ilə qədər "Bakinski raboçi" qəzetində ədəbi işçi vəzifəsində çalışmışdır.
Əli Qafarov 1979-cu il dekabrın 19-da, 44 yaşında faciəli şəkildə həlak olmuşdur.
Bulbophyllum absconditum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əli Qafarov
Ailəsi
Əli Qafarov millət vəkili Elmira Axundovanın qardaşıdır. Onların anası ukraynalıdır. Uşaqlığı Rusiyada və Lənkəranda keçib.
Bulbophyllum absconditum
Arealı
Bulbophyllum absconditum növü Sumatra-dan Sakit okeanın cənub-qərb sahillərinə qədər ərazilərində yayılmışdır.
Əli Qafarov
Ailəsi
1960-cı ildə İrkutskidən olan Qalina xanımla ailə qurmuşdur. Leyla adlı qızı var.
Xatirəsi
12 yanvar 2016-cı ildə haqqında İTV-də "Yadigarlar" verilişi efirə getmişdir.
Yaradıcılığı
Yazıçının həlakından sonra Moskvada onun hekayə və povestlərindən ibarət "Qızıl qaz" adlı kitabı ("Советский писатель" nəşriyyatı, 1984-cü il) çapdan çıxmışdır.
Yazıçının vəfatından sonra 1984-cü ildə Moskvada onun hekayə və povestlərindən ibarət "Qızıl qaz" adlı kitabı çapdan çıxmışdır.
80000 (ədəd)
Səksən min — say sistemində ədədlərdən biridir. Yetmiş doqquz min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, səksən min birdən əvvəl gəlir.
Platypodanthera
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Bir alçalmanın tarixi (film, 1919)
Bir alçalmanın tarixi — rejissor Boris Svetlov tərəfindən 1919-cu ildə ekranlaşdırılmış tammetrajlı bədii film. "Filma" Səhmdar Cəmiyyətində istehsal edilmişdir. Müasir həyatdan bəhs edən kəskin dramda belə bir fikir irəli sürülür: insanların başına nə gəlirsə hamısı taleyin hökmüdür. Əsas rolları A. Polonski, Regina Lazareva və Yevgeni Muromski ifa edirlər.
Platyschkuhria
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
III Abbas
III Şah Abbas və ya III Abbas (tam adı: Abbas Mirzə Təhmasib oğlu Səfəvi; ) — Səfəvilər İmperiyasının XI şahı (avqust 1732—21 mart 1736). II Şah Təhmasibin Şahpuri sultandan olan oğlu.
Bir alçalmanın tarixi (film, 1919)
Məzmun
Müasir həyatdan bəhs edən kəskin dramda belə bir fikir irəli sürülür: insanların başına nə gəlirsə hamısı taleyin hökmüdür.
III Abbas
Həyatı
Abbas Mirzə yanvar 1732-ci ildə Səfəvilər İmperiyasında anadan olmuşdur.
1732-ci ilin avqustunda Nadir xan Əfşar Xorasandakı qiyamı yatırdıqdan sonra öz tərəfdarları olan feodal əyanlarının köməyi ilə Səfəvilər İmperiyasının hökmdarı II Şah Təhmasibi hakimiyyətdən devirərək, Abbas Mirzəni hakimiyyətə gətirir. II Təhmasib isə Nadir xan tərəfindən Xorasanın Səbzivar şəhərində həbs edilir. 7 sentyabr 1732-ci ildə Abbas Mirzə III Şah Abbas adı ilə nominal şah elan edilir və tacqoyma mərasimi keçirilir. Və beləliklə dövləti onun adından Səfəvi ordusunun baş komandanı Nadir xan idarə etməyə başlayır. 21 mart 1736-cı ildə Nadir xan Suqovuşanda özünü şah elan edir və III Abbası Səbzivar şəhərinə atası II Təhmasibin yanına həbsə göndərir.
1738-ci ildə Nadir şah oğlu Rzaqulu xan Əfşarı naibus-səltənə təyin edib Əfqanıstan və Hindistana yürüşə gedir. H.Q. 1752-ci ilin baharında İraqda şayiə yayılır ki, Hindistanda Əfşar ordusuna qorxulu xəstəlik düşüb və Nadir şah özü də həlak olub. Sonradan İranda olan hindlilər tərəfindən xalq arasında vahimə yaratmaq xatirinə, belə cürbəcür şayilər yayır. Həmin ilin axırlarında Nadir şahın ölüm xəbəri çox genişlənir. May və ya iyun 1739 və ya fevral 1740-cı ildə Rzaqulu xanı yaxın adamlarından biri olan Məhəmməd Hüseyn xan Qacar onu təhrik edir ki, ehtiyatla hakimiyyətə ən əsas namizədlərdən olan II Təhmasib və iki oğlunu öldürsün. Ona görə ki, Nadirin ölümü doğru olsa, Səbzivarda Səfəvi məhbuslarının xeyrinə qiyam atəşi alovlanacaq və onun da odu surətlə ölkənin hər yerinə yayıla bilər ki, bunun da nəticəsi naibus-səltənə üçün qorxulu ola bilər. Bəzi dövlət adamları, o cümlədən Rəhim sultan Mərvi Məhəmməd Hüseyn xanın dediklərini təsdiq edir. Rzaqulu mirzə iki gündən sonra sabiq Səfəvi şahı II Təhmasib və iki oğlunu öldürməyi qərara alır və Məhəmməd Hüseyn xanı bu işi yerinə yetirmək üçün Səbzivara göndərir.
Məhəmməd Hüseyn xan, II Təhmasib və ailəsi həbs olunan binaya daxil olan kimi II Təhmasib hadisəni ailəsinə bildirir. Ailə nalə çəkməyə və ağlaşmağa başlayır. Məhəmməd Hüseyn xan içəri girib gətirdiyi iplə II Təhmasibi boğur. Təhmasibin 8 yaşlı oğlu III Abbas ozünü atasının cənazəsinin üstünə atır. Məhəmməd Hüseyn xan onu da boğur. İkinci oğlu İsmayıl Mirzəni quyuya atır. Bir şəxs də onu quyudan çıxarır. İsmayıl Mirzə gəlib özünü ata və qardaşının cənazəsi üstünə yıxır. Məhəmməd Hüseyn xan İsmayıl Mirzənin başını kəsir. Bu hadisə Səbzivarda böyük şivən və dəhşətə səbəb olur. Əhali bir neçə gün matəm saxlayır. Sonra öldürülənlərin üçünün də cənazəsi Məşhədə aparılıb, orada da dəfn edilir.
50000 (ədəd)
Əlli min — say sistemində ədədlərdən biridir. Qırx doqquz min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, əlli min birdən əvvəl gəlir.
Qurani-Kərimdə
Mələklər və ruh (Cəbrail) Onun dərgahına (dünya ilə müqayisədə) müddəti əlli min il olan bir gündə qalxarlar.
60000 (ədəd)
Altmış min — say sistemində ədədlərdən biridir. Əlli doqquz min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, altmış min birdən əvvəl gəlir.
NGC 7017
NGC 7017, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Oğlaq bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Yelena Çuxray
Alyona Yuryevna Çuxray – Aktrisa.
Həyatı
Alyona Yuryevna Çuxray 12 yanvar 1946-cı ildə anadan olub. MXAT məktəb-studiyasında təhsil alıb (1969).
Bulbophyllum acropogon
(Bulbophyllum acropogon) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum acropogon növü Papua-Yeni Qvineya üçün endemik növdür.
Plazia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Bulbophyllum acanthoglossum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kəklik
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Bulbophyllum acanthoglossum
Arealı
Bulbophyllum acanthoglossum növü Papua-Yeni Qvineya üçün endemik növdür.
Bulbophyllum acuminatifolium
(Bulbophyllum acuminatifolium) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum acuminatifolium növü Sulavesi üçün endemik növdür.
90000 (ədəd)
Doxsan min — say sistemində ədədlərdən biridir. Səksən doqquz min doqquz yüz doxsan doqquzdan sonra, doxsan min birdən əvvəl gəlir.
NGC 5108
NGC 5108, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Bulbophyllum acutibracteatum
(Bulbophyllum acutibracteatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mi-24
Mil Mi-24 (NATO kod adı: Hind) ― Sovet İttifaqı və Rusiya tərəfindən istehsal olunan hücum və hərbi nəqliyyat helikopteridir. Pilotlar tərəfindən uçan tank adlandırılır. Digər adı isə, xarici görünüşünə görə "Timsah"dır. Mil Moskva Helikopter Zavodu tərəfindən istehsalı həyata keçirilən bu helikopter 1972-ci ildən etibarən başda Sovet İttifaqı olmaqla bir çox ölkənin hərbi hava qüvvələri tərəfindən istifadə olunur.
Mi-24 hərb tarixində ilk hücum helikopterlərindən biridir. Korpusu olduqca möhkəm zirehlə örtülüdür. Əhəmiyyətli xüsusiyyətlərindən biri eyni zamanda 8 əsgər, yük və sursat daşıma imkanıdır.
Zəif cəhəti yüksək səviyyəli manevr bacarığına sahib olmaması və xüsusilə kəskin dönüşlər zamanı qəza vəziyyətinə düşməsidir. Üzərində aparılan uzun müddətli çalışmalara baxmayaraq bu çatışmazlığı aradan qaldırmaq mümkün olmayıb.
Oqaden müharibəsi (1977–1978)
Mi-24 helikopterinin ilk döyüş tətbiqi Efiopiya ilə Somali arasında baş vermiş Oqaden müharibəsinə təsadüf edir. Helikopterlər Sovet İttifaqının hərbi yardımı olaraq Efiopiyaya təhvil verilmişdi. Bu döyüş texnikalarının həm hava, həm də yer döyüşlərində effektivliyi sayəsində efiopiyalılar 1978-ci ilin əvvəlinə qədər Oqadeni yenidən nəzarət altına ala bildilər.
Çad-Liviya münaqişəsi (1978–1987)
Münaqişə ərzində Liviya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus Mi-24A və Mi-25 helikopterləri bir neçə dəfə Çad mövqelərinə hücum etmişdir. Mi-24-lər ilk dəfə 1980-ci ilin oktyabr ayında Ncamena şəhəri yaxınlığında baş vermiş döyüşdə istifadə edilmişdir.
1987-ci ilin martında ABŞ və Fransa tərəfindən dəstəklənən üsyançılar ölkənin şimalında yerləşən Liviyaya məxsus Ouadi-Dum hərbi bazasını ələ keçirmişdir. Həmin bazada ələ keçirilən helikopterlər arasında üç ədəd Mi-25 də var idi. Qənimət olaraq ələ keçirilən həmin helikopterlərdən biri Fransaya, biri Böyük Britaniyaya, digəri isə ABŞ-yə göndərildi.
Əfqanıstan müharibəsi (1979–1989)
thumb|Əfqanıstan HHQ-nə məxsus Mi-24 helikopterləri
Mi-24 döyüş helikopteri Əfqanıstan müharibəsi ərzində mücahidlərin mövqelərinin bombardman edilməsində aktiv istifadə edildi. ABŞ mücahidləri daşına bilən zenit-raket qurğusu olan Stingerlə təchiz etdikdən sonra Mi-8 və Mi-24 helikopterləri əfqan döyüşçülərin əsas hədəflərinə çevrildi.
Müharibə ərzində bəzi mənbələrin məlumatına görə Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus helikopterlərin ümumi sayı 600 idi ki, bunun da 250-dən çoxunu Mi-24-lər təşkil edirdi. MKİ-nin 1987-ci ilə olan məlumatına görə isə 1980-ci ildə 85 olan Mi-24 döyüş helikopterlərinin sayı 1985-ci ildə 120-yə çatmışdı.
İlk bazalaşdırılması və döyüş tətbiqi
1979-cu ilin aprelində Əfqanıstan hökuməti ilk Mi-24 helikopterləri ilə təchiz olunmağa başladı. Əfqan pilotların yaxşı təlim keçməsinə və bu texnikadan effektiv istifadə etməsinə baxmayaraq, mücahidlər heç də asan hədəf deyildi. İlk Mi-24 18 iyul 1979-cu il tarixində mücahidlər tərəfindən vuruldu. Əfqanıstanda vəziyyətin getdikcə pisləşməsi 27 dekabr 1979-cu ildə Sovet qoşunlarının ölkəni işğal etməsi ilə nəticələndi.