cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kitab əl-Təsrif
Cərrahiyyə və alətlər haqqında
thumb|left|[[Peter Anqellat tərəfindən 1531 Latınca tərcümədən bir səhifə.]] Ardıcıl olaraq 30-cu, "Kitab əl-Təsrif" cildinin "Cərrahiyyə və Alətlər haqqında" başlığı var. Hər detalını oxucuya aydınlaşdırmaq üçün kitabda təsvir olunan cərrahi əməliyyatlar zamanı istifadə olunan hər bir aləti təsvir edir.
Əz-Zəhravinin yazdığına görə, kitab sələflərinin kitablarından əldə etdiyi və öz təcrübəsi zamanı qazandığı biliklərə əsaslanır.
Ufa dəmiryol körpüsü
Tarixi
left|thumb|Ufa dəmiryolu körpüsü 1919 1919-cu ildə Vətəndaş müharibəsi zamanı, altıncı aşırım kolçaklar tərəfindən partladılmış və dağılmışdır Körpünün bərpası iki mərhələdə aparılmışdır. Əvvəlcə aşırım hazırlanmış, sonra isə əsaslı təmir edilmişdir. 10 oktyabr 1919-cu ildə Vladimir Lenin tərəfindən körpünü bərpa edən işçilər təbrik ediir.
Kitab əl-Təsrif
Cərrahiyyə və alətlər haqqında
Kitabın əvvəlində müəllif qeyd edir ki, yazılarına İslam dünyasındakı cərrahiyyənin geriliyi və eyni zamanda həkimlər tərəfindən qiymətləndirilməməsi təkan verdi. Əz-Zəhravi bunun səbəbinin insan fiziologiyasını səhv anlamaqla yanaşı, anatomiya sahəsində bilik çatışmazlığı olduğuna inanır.
Anatomiyanın vacibliyini qeyd edərək yazırdı: "Əməliyyatdan əvvəl anatomiyanı və orqanların necə işlədiyini öyrənməlisiniz, şəkillərini, əlaqələrini və sərhədlərini anlamaq lazımdır. Sinirləri, əzələləri, sümükləri, damarları və damarları araşdırmaq lazımdır. Anatomiya və fiziologiyanı bilmirsinizsə, xəstənin ölümünə səbəb olacaq bir səhv edə bilərsiniz. Bir dəfə xəstənin boynunda kəsik əmələ gətirdiyini, onu absesdən yaxşılaşdırmağa çalışdığını gördüm, ancaq bu anevrizma idi və xəstə dərhal öldü ."
Ufa dəmiryol körpüsü
Tarixi
Əsaslı təmir edilərkən professor Lavr Proskuryakovun dizaynının istifadə edilməklə edilmişdir. Diqqətlə hazırlanan layihə qatar yolunda minimal fasilə ilə təmin etdilmışdır.
XX əsr ərzində körpü dəfələrlə möhkəmləndirilmiş və ya təmir edilmişdir. 1937-1939-cü illər ərzində aşırım strukturlarının böyük ölçüləri aradan qaldırılması və gücləndirici metal əlavə edilməsi çəkisi 4% -ə qədər gücləndirilir. 1949 - 1951-cu illərdə isə körpüdə təmir işləri aparılmışdır.
Kitab əl-Təsrif
Cərrahiyyə və alətlər haqqında
XII əsrdə Kremonyalı Qerard kitabı latın dilinə çevirdi, qısa müddət sonra Avropada populyar oldu və Salerno və Monpelye daxil olmaqla bütün universitetlərdə standart dərslik oldu. Növbəti 500 il ərzində bu, Avropada əsas cərrahiyyə mənbəyi olaraq qaldı və tibb tarixçisi Artur Kastilyoninin dediyinə görə, "tibbdə Avisenna Kanonu ilə eyni cərrahiyyədə qaldı."
Ufa dəmiryol körpüsü
Maraqlı fakt
right|thumb|600 px
FC Hegelmann
Kauno rajono futbolo klubas Hegelmann – Litvanın Kaunas şəhərini təmsil edən futbol klubu. Litvanın "A liqası"nda çıxış edir.
Núverandi hópur
''Dagført 13. III 2023.''
Ufa dəmiryol körpüsü
Maraqlı fakt
Körpünün ilk rəngli fotosunu 1910-cu ildə Serqey Qorski çəkmişdir.
FC Hegelmann
Núverandi hópur
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Xakriz (Əsədabad)
Xakriz - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 1,089 nəfər yaşayır (316 ailə).
Kamran Məmmədzadə
Kamran Füzuli oğlu Məmmədzadə (d. 24 mart 1996; Çaylı, Biləsuvar rayonu – ö. 29 sentyabr 2020) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Kamran Məmmədzadə 24 mart 1996-cı ildə Biləsuvar rayonunun Çaylı kəndində anadan olmuşdur. Çaylı kənd tam orta məktəbində orta təhsilini almışdır.
Hərbi xidməti
Şəhid Kamran Məmmədzadə 29 sentyabr 2020-ci il tarixində Biləsuvar rayonu Çaylı kənd məzarıstanlığında dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Kamran Məmmədzadə ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Kamran Məmmədzadə ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzulinin rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Kamran Məmmədzadə ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Kamran Məmmədzadə ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Zinaida Yermolyeva
Zinaida Vasarionavna Yermolyeva — Sovet mikrobioloqu və epidemioloqu, SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü, SSRİ-də antibiotiklərin yaradıcısı. Birinci dərəcəli Stalin mükafatı laureatı.
Həyatı
Doğum haqqında qeyd dəftərindən çıxarışa əsasən, Zinaida Yermolyeva 2 (14) oktyabr 1897-ci ildə anadan olub. Böyük Rus Ensiklopediyasında onun doğum tarixi 12 (24) oktyabr 1898-ci ildə göstərilib. Doğulduğu yer - Don Ordu vilayətinin Ust-Medveditski rayonunun Frolov ferması (indiki Volqoqrad vilayətinin Frolovo şəhəri). Zinaidanın atası imkanlı kazak ailəsindən idi. O, hərbi kazak komandiri, komandir Vissarion Vasilyeviç Ermoliyev, sonradan dəmiryol işçisi olub. O, 1909-cu ildə vəfat edib. Zinaidanın dörd qardaşı və özündən üç yaş böyük Elena adlı bir bacısı var idi. Ana Aleksandra Qavrilovna Yermolyeva qızlarının təhsilinə xüsusi diqqət yetirirdi. Zinaida və Elenanı gimnaziyada oxumaq üçün Novoçerkasska yola salıb. Sonra kiçik qızını Qadın Tibb İnstitutuna qoymaq üçün böyük səy göstərib. Sonradan anası 92 yaşında ölənə qədər Zinaida Yermolyeva ilə birlikdə yaşayıb.
Zinaida Yermolyeva orta məktəbi bitirdikdən sonra Rostov Universitetinin tibb fakültəsində təhsil alıb, mikrobioloq ixtisasına yiyələnib. Uzun illər Moskvada Səhiyyə Nazirliyinin biokomya institutunda şöbə müdiri vəzifəsində çalışıb. 1939-cu ildə o, Əfqanıstana ezamiyyətə göndərildi və burada vəba epidemiyası, həmçinin difteriya və tif atəşi zamanı effektivliyi yüksək olan dərman icad etdi. Sonradan Ermolyeva bu dərmanın yaradılmasına görə professor adını aldı.
Böyük Vətən müharibəsinin ilk günlərindən sonuna qədər Yermolyeva ən ağır döyüş bölgələrində yolxucu xəstəliklərə qarşı mübarizə aparıb. Marşal Georgi Jukov onu “Epidemiyanın komandiri” adlandırıb. Stalinqrad uğrunda döyüşlər gedəndə həm təxliyə edilən dinc sakinlər, həm də hərbçilər arasında vəba xəstəliyi kütləvi hal alanda bu infeksiyanın fəsadları döyüş əməliyyatlarına, şəxsi heyətin psixoloji durumuna, əhalinin ruh yüksəkliyinə olduqca mənfi təsir göstərib. Bu problemin aradan qaldırılması ilə bağlı Dövlət Müdafiə Komitəsində İosif Stalinin rəhbərliyi ilə təcili müşavirə çağırılıb. Müşavirəyə cəbhə həkimləri də dəvət olunub. Əvvəlcə həkimlər cəbhə bölgələrindəki epidemiyalarla bağlı ətraflı məlumat veriblər. Məlumatlardan aydın olub ki, vəziyyət son dərəcə kritikdir, Stalinqradda isə daha acınacaqlıdır. Belə ki, vəbadan ölənlərin sayının günü-gündən artması daha böyük narahatlıq yaradıb. Qeyd edək ki, çirklənmiş su ilə yayılan vəba infeksiyasına qarşı vaxtında tədbir görülmədikdə saatlar ərzində şəxsin ölümünə səbəb olur.Dövlət Müdafiə Komitəsinin əmri ilə Stalinqraddan cəmi 15-20 kilometr aralıda səyyar laboratoriya yaradılıb və həmin laboratoriyada Yermolyevanın rəhbərliyi ilə vəba əleyhinə xüsusi məhlul hazırlanıb. Bir neçə həftə ərzində yüz minlərlə insan həmin məhluldan qəbul edərək vəbadan xilas ola biliblər. Göstəricilər Kreml məmurlarını da heyrətə gətirib. Yermolyevanın gərgin əməyinə yüksək qiymət verilib. O, Stalinin şəxsi təşəbbüsü ilə Stalin mükafatına layiq görülüb.
Müharibədən sonra o, Yoluxucu Xəstəliklər İnstitutuna rəhbərlik edib, namizədlik və doktorluq işi müdafiə etdikdən sonra SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü seçilib. Yermolyeva 500-dən artıq elmi işin və 6 monoqrafiyanın müəllifi olub. Onun rəhbərliyi ilə 180 nəfər dissertasiya, 34 nəfər doktorluq işi müdafiə edib. Yermolyeva bir sıra yoluxucu xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilən dərman pereparatlarının yaradıçısı olub.
Sovet səhiyyə sistemimnin tanınmış simalarından olan Zinaida Yermolyeva 1974-cü ildə, 77 yaşında vəfat edib. O, Moskvada, Kuzminskoe qəbirstanlığında dəfn olunub.
Haqqında fikirlər
Zinaida Yermolyevanın peşəkar fəaliyyəti hər zaman diqqət mərkəzində olub. Xüsusilə onun Böyük Vətən müharibəsi illərində yolxucu xəstəliklərə qarşı mübarizəsi, dövrün siyasi və hərbi xadimləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. Konstantin Rokossovski: “''Biz qələbəni yaralılarla qazandıq. Onlar müalicə alıb sıralarımızı yenilədilər, daha da mətinləşdilər. Buna görə biz həkimlərimizə minnətdar olmalıyıq. Müharibə illərində tibb işçilərinin xidmətləri döyüş bölgələrindəki əsgər və zabitlərin xidmətlərindən heç də az olmayıb...''”
İosif Stalinin köməkçisi Aleksandr Poskryobışev öz xatirələrində Yermolyevanın "xalqlar atası" ilə görüşü aşağıdakı kimi xatırlayıb: “''Stalinqrad cəbhəsi müharibənin gedişində həlledici rol oynayacaqdı. Bunu hamı dərk edirdi, Stalin də, Hitler də. Vəbanın kütləvi şəkildə yayılması döyüşçülərimiz üçün kifayət qədər böyük əngəl yaratmışdı. Stalin bu cəbhənin əsas həkimlərindən olan Yermolyeva ilə danışanda çox çarəsiz durumda görünürdü. Dövlət Müdafiə Komitəsinə daxil olan məlumatlarda bu xəstəlikdən ölənlərin statitikası onu narahat etməyə bilməzdi. Elə həmin müşavirədə Stalin Yermolyevanı iclasdan yarımçıq çıxarıb Stalinqrada göndərdi, əlini sıxaraq, “bütün ümidlər sizədir” deyə, qapıya qədər yola saldı. Uzun illər Stalinin yanında işləyən bir şəxs kimi, mən ilk dəfə onun həkimlərlə bu cür xoş və mehriban münasibətini görürdüm...''”
Tindhyolmur adası
Tindhyolmur adası (Tindhólmur) — Farer adalarına daxil olan ada. 2013-cü il məlumatına görə adada adada yaşayış yoxdur. Sahəsi 0.6 km²-dır. Ən yüksək nöqtəsi hündürlüyü 262 m-dir. Vaxtı ilə adada yaşayışın olması ehtimal edilir.
Sünbülabad dehestanı
Sünbülabad dehestanı — İranda, Zəncan ostanının Sultaniyə şəhristanının Sultaniyə bəxşində inzibati ərazi vahidi. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən dehestan inzibati cəhətdən 11 kəndi əhatə edir.
Oort buludu
thumb|upright=1.3|Oort buludu
Oort buludu - Günəşdən 50 min-100 min Astronomik Vahid uzaqlığında, kürə şəklində komet buludu.Elmi adı Halley kometi olan “Quyruqlu ulduz” insanlar tərəfindən tanınan ən məşhur göy cisimlərindən biridir. İnsanların quyruqlu ulduzlarla tanışlığı lap qədim zamanlara gedib çıxır. Həmin dönəmlərdə insanlar ibtidai şərtlər altında yaşadığından, quyruqlu ulduzlara qarşı münasibətləri də buna uyğun formalaşmışdı. Belə ki, bir çox qədim xalqların mifologiyasında quyruqlu ulduz fərqli mənalar ifadə edirdi. Qədim insanlar quyruqlu ulduzun görünüşünü Tanrı və digər İlahi qüvvələr tərəfindən onlara göndərilən mesaj kimi qəbul edirdilər və maraqlısı da budur ki, bu “mesaj” hər zaman mənfi əlamət kimi alqılanıb. Bəlkə də elə buna görədir ki,  “fəlakət” sözünün bir çox dildəki qarşılığı yunan dilindəki “pis ulduz” sözündən qaynaqlanır.
Qərbi Avropada yaşayan Massailər üçün ulduzun görünməsi qıtlıq yaşanacağının əlaməti idi, Cənubdakı Zulular isə ulduzu müharibənin xəbərçisi hesab edilirdi. Balubalar isə quyruqlu ulduzun görünməsini liderlərinin ölücəyi kimi yozurdular. Quyruqlu ulduza qədim Çin mədəniyyətində daha sistemli yanaşma var idi. Hələ milatdan 1400 il öncə Çində görülən quyruqlu ulduzların qeyd edilməsinə başlanmışdı. Burada da, quyruqlu ulduzlar müxtəlif əlamətlərə görə təsnifləşdirilir və buna uyğun olaraq yozulurdu. Məsələn, üç quyruqlu ulduz dövlət üçün fəlakətin xəbərçisi idi. Dört quyruğu olan isə yoluxucu xəstəliyin xəbərçisi kimi başa düşülürdü.
Ancaq müasir dövrdə qədim zamanlardan fərqli olaraq quyruqlu ulduz heç də metafizik mənalar ifadə etmir və onun necə formalaşdığı, niyə müəyyən zaman aralığında göründüyü də elmə məlumdur. Təbii ki, bunların müəyyənləşməsinin də bir çox elmi fəaliyyət kimi maraqlı tarixçəsi var. Gəlin birlikdə quyruqlu ulduzun izinə düşək.
Halleyin adını daşıyan və digər bütün quyruqlu ulduzların “vətəni” Kosmosun Oort buludu adlandırılan hissəsidir. Ancaq Oort buludu bizim planetimizdən çox uzaqda yerləşdiyindən onun haqqında sadəcə təsəvvürlərimiz var və alimlər bildirir ki, Oort buludunda zülmət qaranlıq hökm sürür. Burada bəzi mənbələrə görə on minlərlə, bəzilərinə görə milyonlarla quyruqlu ulduz yerləşir. Ort buludu o qədər böyüldür ki,  içindəki bulutlar Günəş ətrafında təxminən 1 milyon ilə tam dövr edir və buradakı ən yaxın iki quyruqlu ulduz arasındakı məsafə Yerlə Saturn arasında olan məsafə qədərdir. Oort buludu Günəşdən 50 min -100 min Astronomik Vahid uzaqda yerləşir. Bir Astronomik Vahid isə təxminən Yerlə Günəş arasında olan məsafəyə bərabərdir, yəni, yuvarlaq götürsək 150 milyon kilometrdir.
Quyruqlu ulduz quruluşca üç hissədə ibarətdir: Coma (Quyruqlu ulduzun başı ətrafındakı işıq), nüvə və quyruq. Quyruqlu ulduzun tərkibi isə buz, qazlar və tozdan ibarətdir. Bu ulduzları hərəkətə gətirən isə digər göy cisimlərinin cazibə qüvvəsidir. Onların istiqaməti də buna uyğun formalaşır. Bəziləri Günəş sistemindən kənara çıxdığı halda, bəziləri də birbaşa Günəşə doğru istiqamətlənir. Günəşə doğru istiqamətlənən Quyruqlu ulduzlar Neptunun, xüsusilə də Günəş sistemində Günəşdən sonra ən böyük göy cismi olan Yupiterin cazibə qüvvəsinin təsiri ilə istiqamətini formalaşdırır və Günəş sisteminin içərilərinə doğru hərəkət edir. Günəşə yaxınlaşdıqca isə, onun istiliyi səbəbindən quyruqlu ulduzun səthində dəliklər açılır. Həmin dəliklərdən isə kometin tərkibindəki qazlar püskürür və həmin qazlar ərimiş buzlarla bərabər Günəş radiasiyasının təsiri ilə quyruq dediyimiz hissəni formalaşdırır. Həmin quyruqların uzunluğu milyonlarla kilometrlə ölçülür. Bunu da qeyd etmək lazımdır ki, bir çox göy cismi kimi Quyruqlu ulduzların da ömrü sona çata bilir. Buna səbəb isə onun Günəş ətrafında bir neçə dövrə vurmasıdır. Belə ki, hər dəfə Günəşə yaxınlaşdıqda o kütləsini itirir və sonda adi bir meteroidə çevrilir. Onların ömür müddəti dövr etmə sürətindən asılıdır. Bəzilərində bu müddət 200 il olduğu halda, bəzilərində 10 minlərlə ilə bərabərdir.
Halley maddi cəhətdən yetərincə zəngin bir ailədə doğulduğundan yaxşı təhsil almışdı. Onun ilk ekspedisiyaya çıxmasına da atası maddi dəstək vermişdi və o ilk səfərində cənub yarımkürəsində ulduz xəritələrinin hazırlanması ilə məşğul olmuşdu. Halleyin ilk elmi araşdırmalarına məskən olan  məkan isə hazırda Napoleon Bonapartın sürgün həyatı yaşaması ilə məşhur olan Müqəddəs Yelena adası idi.
Halley yerin üstü ilə olduğu kimi altı ilə də maraqlanırdı. Hətta o 1690-cı ildə suyun altında bir neçə saat qala biləcək bir avadanlıq da yaratmışdı. Həmin avadanlığı yoxlamaq üçün isə, heç kimin həyatını təhlükəyə atmamaq üçün özü bir neçə saat dənizin altında qalmışdı.
Hazırda dünyada insanlar Halleyi məhz adını daşıyan quyruqlu uduza görə tanıyır, amma maraqlısı da budur ki, bir çox elmi kəşfin altında imzası olan Halley heç bir quyruqlu ulduz kəşf etməyib. O sadəcə quyruqlu ulduzlarla bağlı bir çox qaranlıq məqama işıq tutub. Onun elmi nəaliyyətlərinə gəldikdə isə deməliyik ki, Halley ilk snoptik xəritələri hazırlayıb və orada hakim küləkləri müxtəlif simvollarla göstərib. Həmin simvolları biz indi də hər gün televiziyalardakı hava xəbərlərində görə bilərik. Eyni zamanda qeyd etmək lazımdır ki, Halley əhali statistikasının əsasını qoyanlardan biridir. Onun başqa bir nəaliyyəti isə Günəş və Yer arasındakı məsafəni ölçmək üçün metod hazırlamasıdır.
Halleyin sonda quyruqlu ulduzun sirrini açmasına da kömək edəcək elmi arayışları, həm də başqa bir məşhur elm adamının adı ilə bağlıdır və bunun maraqlı hekayəsi var. Belə ki, o dönəmdə Halley digər göy cisimlərinin Günəş ətrafında niyə hərəkət etdiyini əsaslandıracaq bir nəzəriyyə və ya riyazi qanun axtarışında idi. Amma onun nə özünün, nə də müraciət etdiyi digər alimlərin hesablamaları bunu ortaya çıxara bilmirdi. Sonda Halley bunun üçün hazırda dünyanın ən məşhur elm adamlarndan biri hesab olunan Nyutona müraciət etməyə qərar verir. Həmin dönəmdə Nyutom elmi ictimaiyyətdən kənarda, inzivaya çəkilmişdi. Buna səbəb isə elmi kəşfin kimə məxsus olması ilə bağlı Robert Hukla yaşadığı problem idi.
Maraqlısı da budur ki, Halley planetlərin hərəkətini əsaslandıracaq riyazi qanun axtarışında olduğunu Nyutona dedikdə o, bunu artıq beş il öncə hesabladığını bildirib. Ancaq Nyuton Halleyə göstərmək üçün öz hesablamalarını tapa bilməyib və onları yenidən hesablayaraq Halleyə göndərəcəyinə dair söz verib. Üstündən bir müddət keçdikdən sonra Nyutonundan Halleyə bir zərf gəlib. Halley zərfi açlb oxuduqda başa düşürdü ki, onun içindəkilər  modern elminin başlanğıcıdır. Belə ki, zərfin içərisində planetlərin hərəkətləri, cazivə qüvvəsi və digər bir neçə məsələlər elmi əsaslandırılmışdı. Bəlkə Nyuton fərqində deyildi, amma Halley necə önəmli kağızları əlində tutduğunu bilirdi.
Buna görə də o dərhal Nyutonun yanına gedir və bu yazdıqlarını kitab şəklində hazırlaması üçün Nyutona təkid edir. Nyuton kitabı hazırlayır və Haley Kraliyyət cəmiyyətinin onu çap edəcəyinə əmin olduğunu bildirir, ancaq həmin cəmiyyət maliyyə sıxıntısını əsas gətirərək bundan imtina edir. Ancaq Halley kitabın önəminin fərqində idi və o kitaba redaktorluq etməklə yanaşı eyni zamanda onu öz vəsaiti hesabına çap etdirməyi də öz öhdəsinə götürür və  onun səyləri nəticəsində “Riyaziyyatın prinsipləri” əsəri işıq üzü görə bilir. “Riyaziyyatın prinsipləri” indiyə qədər yazılmış ən əhəmiyyətli elmi əsərlərdən biri sayılır. Qeyd etmək lazımdır ki, bu əsər  müasir fizika və riyaziyyat elmlərinin təməlini qoyub. Kitab 3 cilddən ibarətdir. Burada Nyutonun klassik mexanikanın təməli sayılan sürət qanunu, həmçinin ümumdünya cazibə qanunu haqqında fikirləri yer alır.
Halley quyruqlu ulduzun sirrini çözmək üçün ilk növbədə onun fəzadakı trayektorasını müəyyən etməli idi. Buna qədər Nyutondan başqa heç kim riyazi qanunları astronomiyaya tətbiq etməmişdi. Həmin metodları astronomiyaya tətbiq edərək bu trayektoriyanı müəyyən edən Halley bu qənaətə gəldi ki, 1531, 1607, 1682-ci illərdə görünən ulduzlar eyni quyruqlu ulduzdur və o hər 76 ildən bir bizi ziyarətə gəlir. Burada daha bir önəmli cəhət odur ki, Halley quyruqlu ulduzun növbəti dəfə nə zaman görünəcəyi ilə bağlı da dəqiq tarix bildirdi.
Halleydən öncə də bir çoxları quyruqlu ulduzun nə zaman görünəcəyi ilə bağlı öncə görmələr etmişdi, amma onlar qəhramanımızdan fərqli olaraq alim yox möhvumatçılar idi. Ancaq bu dəfə Halley həmin insanları onlara məxsus yolla, yəni öncə görmə edərək məğlub etdi və dünyadakı hər şeyin rasional izahı olduğunu sübut etdi. Düzdür, Halley özü təxmininin reallaşmasını görəcək qədər yaşaya bilmədi, ancaq həmin tarixə yaxınlaşdıqca dünyada bu ulduz haqqında olan müzakirələr də artmaq idi. Bir növ 2012-ci ilin 21 dekabrı ilə bağlı yaşanan ajiotaj, 1758-ci ildə də Halleyin təxmini ilə bağlı yaşanıb və doğrudan da, 1758-ci ilin sonuna 5 gün qalmış quyruqlu ulduz dünyamızı yenidən ziyarət edib. Onu ilk görən isə Palitzsch adlı bir alman kəndlisi olub. 1759-ci ilin iyununa qədər bir neçə araşdırmaçı tərəfindən müşahidə olunan quyruqlu ulduz Halleyin bütün təxminlərini təsdiqləyib və bu səbəbdən ona Halley adı verilib.
Quyruqlu ulduzumuz bu tarixdən sonra 6 avqust 1835-də, 29 aprel 1911-də və son olaraq da 6 mart 1986-cı ildə dünyanı ziyarət edib. Onun planetimizə növbəti səfəri isə 2061-ci ilə təsadüf edəcək. Hər birinizə o tarixə qədər yaşamağı və bu məşhur ulduzu canlı görməyi arzu edirəm  Həmin ildə  bizdən uzun illər öncə yaşayan insanlar kimi eyni ulduzu görəcəyik, ancaq daha fərqli hisslər keçərərək. Çünki keçmişdi insanlar bu ulduza qorxuyla, qeyri-müəyyən baxışlarla və narahatlıqla baxırdısa, biz elmin inkişafı sayəsində daha rahat və sevinclə ulduzu görə biləcəyik və inanıram ki, elm indiki insanlar üçün qaranlıq qalan məsələləri də gələcək nəsillərə aydınlatacaq və onlar da bizim qeyri-müəyyənliklə baxdığımız məsələləri rahat izləyəcəklər.
Cahid Berkay
Cahid Berkay — türk kino bəstəkarı.
Həyatı
12 may 1946-cı ildə İsparta, Uluborluda anadan olmuşdur.
Laləzar körpüsü
Laləzar körpüsü – Qubadlı rayonunun Əliquluuşağı kəndində yerləşən tarixi memarlıq abidəsi.
Abidə haqqında
Laləzar körpüsünün tikilmə tarixi 1867-ci il götürülür. Lakin bəzi mənbələr körpünün daha əvvəl, XVIII əsrdə tikildiyini bildirirlər. Bərgüşad çayı üzərində salınmış abidə bir tağlı olub alt hissəsi oval, yuxarı hissəsi düz formalıdır. Azərbaycanda olan bir çox tarixi körpülər kimi dayaq üçün təbii qayalardan istifadə edilmişdir. Laləzar körpüsünün eni 2,8 metr, su səthindən hündürlüyü 4,5 metrdir. XX əsrin birinci yarısında yaşayan yaşlı ağsaqqalların körpünün tikilməsi barədə danışdıqlarına görə, Laləzar adlı şəxsin atası Xoca Simon əsrin əvvəllərində Əliquluuşağı kəndindən olan bəydən baha qiymətə bağ sahəsi alır. Kəndin 2000 m-liyində olan bağ sahəsi satılandan sonra həmin bağla birlikdə 1000 ha-dan artıq böyük ərazi ermənilərin əlinə keçir.Xoca Simonun (Əhliman Axundovun "Qaçaq Nəbi" kitabında Nəbinin "Yazı düzü"ndə Xocanın varidatını alıb yoxsullara paylaması səhnəsinə rast gəlinir) oğlu Laləzar XIX əsrdə körpünü tikdirir. Məqsəd aclıq və səfalət içərisində yaşayan Zəngəzurun erməni kəndlərini Azərbaycan meşələrinə qovuşdurmaq olmuşdur. Keçən əsrin ortalarında Xınzırək (Xındzoresk), Dığ (Tex) və başqa erməni kəndlərinin qənşərindəki dağ yamacından camaat arasında "Erməni yolu" adlanan yol ilə ermənilər dəstə-dəstə odun, kömür və meşə materialları daşıyardılar.
Maqnezium sulfat
Maqnezium sulfat (MgSO4)– qeyri-üzvi maddədir, maqneziumun və sulfat turşusunun duzudır.
Həll olması
- suda:
- efirdə: 1,1618 q/100 ml
Tarixi
İlk dəfə 1695-ci ildə İngiltərədə yaşayan botanik Neemiy Qrü tərəfindən bulaq suyunun tərkibində tapılmışdı.
Fiziki xassələri
Maqnezium sulfat – ağ, higroskopik tozdı, kristalları rombik quruluşa malikdir, hüceyrə parametrləri a = 0.482 nm, b = 0.672 nm, c = 0.833 nm. 1010 °C temperaturda, başqa bir rombik fazaya keçid baş verir. Bir neçə kristal -hidrat əmələ gətirir: MgSO4 • nH2O, burada n = 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 12. Ən çox öyrənilən kristalhidratlar MgSO4 • 7H2O, MgSO4 • 6H2O və MgSO4 • H2O.
Alınması
2.	Sulfat turşusunun oksid, hidroksid və maqnezium karbonat ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində alınır:
Sənayedə maqnezium sulfat dəniz suyundan, kizerit və karnalit minerallarından əldə edilir.
Kimyəvi xassələri
1.	Ərimə temperaturundan yuxarı qızdırıldıqda parçalanır:
2.	Qatı sulfat turşusu ilə reaksiya zamanı hidrosulfat alınır:
Qızdırıldıqda solvatlar alınır MgSO4•H2SO4 и MgSO4•3H2SO4.
3.	Qızdırıldıqda hidrogen sulfid,silisium dioksid, karbon ilə reaksiyaya daxil olur:
Maqnezium sulfatın sulu məhlulları həll olunan barium duzlarının sulu məhlulları( məs.BaCl2) ilə reaksiyaya daxil olaraq həll olmayan barium sulfat alınır:
Tətbiqi
Tətbiq sahələri çoxşaxəlidir. Bildiyimiz kimi maqnezium elementi xlorofilin strukturuna daxil olduğundan bitkilər üçün əhəmiyyətlidir. Yetərincə maqnezium ionu qəbul edə bilən bitkinin yarpaqları daha məhsuldar fotosintez apara bilir, beləcə bitki daha güclü və daha dözümlü olur. Bu səbəbdən maqnezium-sulfat maqnezium gübrəsi kimi istifadə olunur. Bundan başqa ondan dərman və toxuculuq sənayesində, həmçinin kosmetika və yuyucu vasitələrin hazırlanmasında da istifadə edirlər. Bir dərman kimi ondan qan təzyiqinə və qandakı maqneziumun miqdarına təsir göstərmək üçün istifadə olunur. Susuz maqnezium-sulfatdan ammonyak, aminlər, nitrillər, karbohidrogenlərin halogenli törəmələri, aseton kimi bir çox maddənin susuzlaşdırılmasında istifadə edirlər.Ondan üzmə terapiyalarında hovuzdakı suyun sıxlığını dəyişmək məqsədi ilə də istifadə edilə bilir. Tibbdə ondan işlətmə dərmanı kimi və sidik qovucu vasitə kimi istifadə olunur.
Kamal Sunal
Əli Kamal Sunal — Türkiyənin məşhur teatr və kino aktyoru. Komediya janrında filmləri ilə məşhur olmuşdur. Xalq arasında əsasən Şaban adı ilə tanınır. Yaradıcılıq fəaliyyəti dövründə 82 filmdə oynamışdır.
Şəxsiyyəti
Sənətkar öz profilinin, oynadığı obrazlara görə fərqli olduğunu bu sözlərlə bildirir:
Gənclik illəri
İstanbul Kiçikbazar səmtində doğulan aktyorun atası Mustafa Sunal, anası Səimə Sunaldır. Kamal Sunalın Cəmil Sunal və Çingiz Sunal adında iki qardaşı vardır.
Filmoqrafiya
Həyatı Boyunca 82 filmdə rol Almışdır. ilk filmi Yardımçı Rolunda Şirin dillim 1972-ci ildə Başlamışdır. 1974-cü ildə Salako filmində Baş Rol Oynamışdır. Әn son filmi 1999-cu ildə Təbliğat filmi olmuşdur. 1977-ci ildə Qapıçılar kralı Rolunda Qızıl Portağal Mükafatına layiq Görülmüşdür.
Nataniel Hotorn
Nataniel Hotorn ( 27 fevral 1807 – 19 may 1864) — Amerika şair və tərcüməçisi.
Həyat və fəaliyyəti
thumb|Hotornun heykəli. Salem, [[Massaçusets|250px]] Nataniel Hotorn 4 iyul 1804-cü ildə Massaçusets ştatının Seylem şəhərində anadan olmuşdur. 1825-ci ildə Boudin kollecini bitirib. Gələcək prezident Franklin Pirs və gələcək şair Henri Lonqfellonun sinif yoldaşı olmuşdur. Ədəbi yaradıcılığa XVIII əsrin 20-ci illərində başlayıb. İlk əsəri "Fenşo" ("Fanshaw") romanı olmuşdur (1828). 1837-ci ildə "İki dəfə hekayə əhvalatı", 1841-ci ildə "Babanın kreslosu" əsərlərini yazmışdır. 1838-ci ildə Sofiya Pibodi ilə ailə həyatı qurmuşdur. Sofiya ilə evləndikdən sonra 1842-ci ildə gömrük idarəsində çalışmış, transsendentalist-utopik cərəyana qoşulmuşdur. Nataniel Hotorn 19 may 1864-cü ildə Nyu-Hempşir ştatının Plement şəhərində vəfat etmişdir.
Sis (Şəbistər)
Sis — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbistər şəhristanının Mərkəzi bəxşində yerləşən bir şəhərdir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 5,127 nəfər və 1,391 ailədən ibarət idi .Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan dilində danışırlar.
Sinişa Mixayloviç
Sinişa Mixayloviç — Yarımmüdafiəçi və müdafiəçi kimi çıxış etmiş Serbiyalı futbolçu. Futbolçu karyerasını başa vurduqdan sonra məşqçi olub. Cərimə zərbələri ustası kimi tanınır. Mixayloviç cərimə zərbəsindən vurduğu 28 qolla cərimə zərbələrindən vurulan qollara görə A Seriyasında rekord sahibidir.
Karyerası
Futbolçu karyerası ərzində müdafiəçi və ya yarımmüdafiəçi kimi çıxış edib. O, 1991 -ci ildə "Srvena Zvezdanın heyətində Avropa Çempionlar Kubokunu qazanıb və karyerasının böyük hissəsini İtaliya A Seriyasında oynayıb, "Roma", "Sampdoriya", "Latsio" və "İnter" klublarında toplam 353 oyun keçirib və sonuncu iki klubla liqa çempionu olub.
Mixayloviç 2006-cı ildə karyerasını bitirərək "İnter"də baş məşqçinin köməkçisi olub. O, 2008-ci ildən 2022-ci ilə qədər "Bolonya" ilə başlayan və bitirən, həmçinin "Fiorentina", "Torino" və "Milan" klublarıda daxil olmaqla altı A Seriyası klubunu idarə edib.
O, 2012-ci ilin mayından 2013-cü ilin noyabrına kimi Serbiya milli futbol komandasının məşqçisi olub.
Oyunçu kimi
==== Voyvodina ====
Srvena Zvezda
Latsio
İnter Milan
Yuqoslaviya U21
Rəşad Babayev (əsgər)
Həyatı
Rəşad Babayev 15 mart 1999-cu ildə Gəncə şəhərində İlham Babayevin ailəsində anadan olmuşdur. 2007-2016-cı illərdə Gəncə şəhər 28 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil almışdır. Subay idi.
Sinişa Mixayloviç
Latsio
Fərdi
Rəşad Babayev (əsgər)
Hərbi xidməti
2020-ci ilin 14 iyul tarixində Tovuz döyüşləri zamanı general-mayor Polad Həşimovun şəhid olmasından sonra səfərbərlik başlamışdır. Rəşad Babayev də səfərbər olunmuş, hərbi təlim toplantılarına çağırılmışdır.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Rəşad Babayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü atıcı olaraq iştirak etmişdir. Füzulinin, Cəbrayılın, Qubadlının və Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Rəşad Babayev 9 noyabr 2020-ci ildə Xocavənd rayonu istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. 21 noyabr 2020-ci ildə Gəncə Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəşad Babayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyi, sona qədər döyüşdüyü və tapşırıqların yerinə yetirilməsində fərqləndiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli sərəncamına əsasən Rəşad Babayev ölümündən sonra "Döyüşdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəşad Babayev ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Şərəfə (Germi)
Şərəfə — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 174 nəfər yaşayır (31 ailə).
Devid Pakkard
Devid Pakkard (David Packard) – 7 sentyabr 1912-ci ildə Uilyam Hyulettlə (William Hewlett) birgə "Hewlett- Packard" (HP) şirkətinin əsasını qoymuş amerikalı sahibkar Devid Pakkard (David Packard) anadan olmuşdur. Pakkard 1947-ci ildən HP şirkətinin icraçı direktoru olmuş, 1968-ci ildə isə ABŞ prezidenti Riçard Nikson tərəfindən Müdafiə Nazirinin müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1970 və 80-ci illərdə o, Ağ Evin təhlükəsizlik və idarəetmə məsələləri üzrə köməkçisi olmuş, ölkənin ictimai həyatında aktiv iştirak etmişdir. Bir çox fond və xeyriyyə təşkilatlarına rəhbərlik etmişdir.
Fidyə
250px|thumb|right|Fidyə ödənməsi, Con Everent Midye (1860-1862) Fidyə— girovun (əsrin) azad edilməsi üçün pul və ya əmlakın ödənilməsi və ya bunun üçün ödənən vəsait.
Tarixi
Fidyə almaq üçün insan oğurluğu qədim dövrlərdən bəri yayılmışdır. Müasir dövrdə də hələ də tez-tez rast gəlinən cinayət növlərindəndir. Bir çox xalqların tarixi mədəniyyətində qaçırma adətdə nəzərdə tutulmuş bir fidyə ödənişi ilə də olur (məsələn - gəlinin qaçırılması).
Rusiyada 1649-cu ildə Katedral Kodeksi Krım tatarları və ya türklər tərəfindən əsir alınan hərbiçilər və vətəndaşlar üçün dövlətin (əhalidən toplanan vəsait hesabına) ödədiyi fidyə miqdarını təyin etdi. Məhkumun sosial vəziyyətindən asılı olaraq fidyənin qanuni məbləği 15 ilə 40 rubl, ya da əsir zadəganın maaşının müəyyən faizi idi. Fidyənin ödənməsi ilə "Polyaniçni" əmri və "Səfir əmri" məşğul olurdu.
1532-ci ildə Fransisko Pizarro İnk imperatoru Ataulpanın üzərində gülünc bir məhkəmə qurmuş və onun edam edilməməsi müqabilində bir otaq qızıl fidyə almışdır. Pizarro tərəfindən alınan fidyə indiki qiymətləndirmə ilə 2 milyard dollardan çox vəsait təşkil etmişdir. Bu bir şəxsə indiyə qədər ödənilən ən böyük fidyə hesab olunur.
Müasir dövr
Qərbə mühacirəti dayandırmaq üçün daxili alman sərhədini quran Almaniya Demokratik Respublikası vətəndaşlarına qarşı fidyə tətbiq etmişdi.
Şərqi Almaniya vətəndaşları Qərbi Alman hökuməti tərəfindən "Freikauf" (sözün həqiqi mənasında azadlıq alınması) adlandırılan bir fidyə verilərək yarı gizli yolla keçı bilərdilər. 1964-1989 illər arasında 33.755 siyasi məhbus fidyə verilərək Almaniya Federativ Respublikasına keçmişdilər. Qərbi Almaniya hökuməti bu məqsədlə mal və valyuta ilə 1990-cı ildəki qiymətlərlə 3,4 milyard marka, yaxud 2.3 milyard dollar ödəmişdir. Bir adi şəxs üçün təxminən 1875, bir həkim üçün 11.250 marka fidyə ödənmişdir. Bir müddət fidyə kimi Şərqi Almaniyada qıtlığı hiss olunan - portağal, banan, qəhvə və tibbi dərman kimi mallardan istifadə edilsə də, sonradan ödənişlər nağd şəkildə həyata keçirildi. O illərdə bir siyasi məhbusun təqribən qiyməti 4000 marka dəyərində qiymətləndirilmişdi.
Fidyə adətən yalnız adam qaçırılmasından sonra tələb olunsa da, cansız bir cismin və ya bədən hissəsinin qaytarılması üçün fidyə istənməsi hallarına da rast gəlinmişdir. Belə ki, 1987-ci ildə Argentina prezidenti Xuan Peronun məzarı açılmış, əlləri kəsilərək oğurlanmışdı. Sonradan onun bədən hissələrinin geri qaytarılması üçün 8 milyon ABŞ dolları tələb edilmişdi. Lakin fidyə ödənilməmişdi.
Canet Caqan
Canet Rozali Caqan (20.10.1920, Çikaqo – 28.3.2009, Belem, Braziliya) — Qayana dövlət və siyasi xadimi, Qayana prezidenti.
Həyatı
Detroyt və Ueyn Universitetlərində təhsil almışdır. 1943-cü ildə Ç.B. Caqana ərə getdikdən sonra Britaniya Qvianası na köçmüşdür. Ərinin stomatoloji klinikasında tibb bacısı işləmişdir. Qadın hüquqları uğrunda mübarizə aparmış, 1946-cı ildə Qadınların iqtisadi və siyasi təşkilatının yaradılmasında iştirak etmiş, 1953-cü ildə Mütərəqqi qadın təşkilatının rəhbəri olmuşdur. 1950-ci ildə əri ilə birlikdə Mütərəqqi Xalq Partiyasını (MXP) təsis etmişdir (1970-ci ilə qədər onun baş katibi olmuşdur).
Fəaliyyəti
1957–61-ci illərdə əmək, səhiyyə və mənzil təsərrüfatı naziri, 1963–64 illərdə daxili işlər naziri vəzifələrində çalışmışdır. 1976–97-ci illərdə Milli assambleyanın deputatı idi. 1970–97-ci illərdə Qayana jurnalistlər ittifaqının prezidenti, 1973–97-ci illərdə MXP-nin mərkəzi orqanı olan “Mirror” qəzetinin redaktoru olmuşdur. 1993-cü ildə bir neçə ay BMT yanında Qayana nın daimi nümayəndəsi vəzifəsini icra etmişdir. 1997-ci ilin aprelində baş nazir təyin edilmiş, həmin ilin dekabr ayında ölkənin prezidenti seçilmişdir. Lakin ABŞ-də doğulmuş ağdərili qadının prezident olması ilə barışmayan müxalifət onun istefası tələbi ilə kütləvi çıxışlar törətmişdir. Caqanın 1998-ci ilin dekabrında yenidən prezident seçilməsi ölkədə siyasi gərginliyi daha da artırmışdır. Caqan 1999-cu il avqustun 8-də səhhəti ilə əlaqədar vaxtından əvvəl istefa vermişdir.
Şıxbaba ocağı
Şıxbaba ocağı — Şərur rayonunda, Təzəkəndin cənubunda ziyarətgah.
Pir son zamanlar bərpa olunmuş, lakin Araz çayının daşması ilə yenidən dağılmışdır. Pir binasının qalıqları dördkünc formalıdır. Binanın yaxınlığında bir-birinin üzərinə yığılmış qara daşlar var. Ziyarətçilər dilək tutaraq həmin daşların arasında şam yandırırlar. Xalq arasında olan rəvayətə görə Püsyan kəndinə gələn və özünü heç kəsə bəlli etməyən Şıxbaba burada qeyb olmuşdur. Pirin ətrafından Orta əsrlərə aid keramika məmulatı tapılmışdır. Pirdə toplanan qara daşlar Erkən tunc dövrünə aid əmək alətləridir. Belə hesab etmək olar ki, pir qədim yaşayış yerinin ərazisində yaranmışdır. Piri e.ə. III minilliyə aid etmək olar.
Çarıq (Əsədabad)
Çarıq - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 142 nəfər yaşayır (36 ailə).
Ada Yonat
Ada Yonat (əsli Lifşits), İvr. עדה יונת; 22 iyun 1939-cu ildə Yerusəlimdə doğulmuşdur) — israil alimi, kristalloqraf, kimya üzrə 2009-cu ildə "ribosomun quruluşu və funksiyalarının tədqiqatları" üzrə Nobel mükafatı laureatı (Venkatraman Ramakrişan və Tomas Steys ilə birlikdə) . O, Veizmann Elm İnstitutunda Biomolekulyar Strukturlar və Mexanizmlər Mərkəzinin hazırkı direktorudur. London Kral Cəmiyyətinin xarici üzvü (2020). Ada Yonat Nobel mükafatı alan ilk israilli qadındır<refLappin, Yaakov. "Nobel Prize Winner 'Happy, Shocked' ", Jerusalem Post (7 октября 2009).>.
Bioqrafiya
Gələcəyin alimi Yerusəlimdə Lodzidə (Polşa) yeni repatriantlardan olan yoxsul tərəvəzçi ailəsində anadan olub. Valideynləri Hillel və Ester Livşits 1933-cü ildə Yerusəlimdə məskunlaşdılar və atası əslən ravvin ailəsindən olmasına və özü də ravvin olmasına baxmayaraq, səhhətinin pis olması onun işə düzəlməsinə mane oldu. Atasının bir ərzaq mağazası var idi, lakin buna baxmayaraq, Adanın ailəsi çətinliklə dolanırdı. Onlar bir neçə başqa ailə ilə dar otaqlarda yaşayırdılar. Ada xatırlayır ki, onun məşğul ola biləcəyi yeganə şey kitablar idi. Yoxsulluğuna baxmayaraq, valideynləri qızına yüksək səviyyədə təhsil vermək üçün Adanı prestijli bölgədəki bir məktəbə (Beit HaKerem) göndərdilər. Atasının vaxtından əvvəl ölümündən sonra 1949-cu ildə Ada hələ uşaq ikən anası və iki yaşlı bacısı Nuritlə birlikdə Təl-Əvivə köçdü. Orta məktəbə Ada Yonat Tixon Hadaşda getdi. Anası təhsil haqqını ödəyə bilmədiyi üçün əvəzində tələbələrə riyaziyyat dərsi deyirdi. Uşaqlıqda Ada Yonatın idealı Mari Küri idi. Bununla belə, yetkinlik dövründə Ada Kürinin artıq onun üçün "ideal modeli" olmadığını vurğuladı. Məktəbdən sonra Ada ali təhsil almaq, kollecdə oxumaq üçün Yerusəlimə qayıtdı. O, 1962-ci ildə bakalavr, 1964-cü ildə isə Qüds İvrit Universitetində magistr dərəcəsi alıb. 1968-ci ildə Rehovotdakı Veizmann İnstitutunda rentgen şüalarının difraksiya tədqiqatları üzrə doktorluq dərəcəsi almışdır. 1969–1970-ci illərdə ABŞ-da, o cümlədən Massaçusets Texnologiya İnstitutunda çalışmışdır. 1988-ci ildən Veizmann İnstitutunun Struktur biologiya kafedrasında dərs deyir. Ribosom tədqiqatı sahəsində qabaqcıllardan biri idi. O, həmçinin aşağı temperaturlu zülal kristalloqrafiyası texnikasını tətbiq edən ilk şəxs olub. Onun antibiotiklərin ribosoma təsiri və antibiotiklərə qarşı müqavimət mexanizmləri ilə bağlı tədqiqatları dərman müalicəsinin klinik effektivliyinin öyrənilməsi prosesində mühüm addım olmuşdur. NASA ilə əməkdaşlıq edirdi. Hazırda o, Elen və Milton Kimmelman adına Rehovotdakı Veizmann İnstitutunda Biomolekulyar Struktur Mərkəzinin rəhbəridir. . Adanın Hagit Yonat adlı bir qızı və Noa adlı nəvəsi var. Hagit ixtisasca həkimdir və Şiba Tibb Mərkəzində həkim işləyir.
Elmi fəaliyyəti
Yonat Karnegi Mellon Universitetində (1969) və Massaçuset Texniki Universitetdə (1970) doktorluq vəzifələrini qəbul etdi. Massaçuset Texniki Universitetdə doktoranturadan sonrakı tədqiqatçı kimi o, bir müddət Harvard Universitetində kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı, Villiam N. Lipscomb-un laboratoriyasında bir müddət keçirdi. Ada laboratoriyada böyük bioloji strukturların kimyasına dair araşdırmalardan böyük ilham alırdı. 1970-ci ildə o, İsraildə təxminən 10 il ərzində yeganə olan Zülal Kristalloqrafiyası Laboratoriyasını qurdu. Sonra 1979–1984-cü illərdə Berlindəki Maks Plank adına Molekulyar Genetika İnstitutunda Heinz-Günther Vittmann ilə bir qrupa rəhbərlik etdi. Yonat 1977 və 1978-ci illərdə Çikaqoda Kaliforniya Universitetinin keçmiş Biokimya və Nəzəri Biologiya kafedrasının professoru kimi dəvət aldı. 1986–2004-cü illərdə Hamburqdakı DESY-də Maks Plank İnstitutunda tədqiqat şöbəsinin müdiri idi və paralel olaraq Veizmann Elm İnstitutunda tədqiqat fəaliyyəti ilə məşğul olurdu. Yonat ribosomal kristalloqrafiyadan istifadə edərək zülal biosintezinin əsasını təşkil edən mexanizmləri araşdırmağa davam edir. Bu tədqiqatlara Yonat tərəfindən 20 ildən çox əvvəl başlamışdır. Ribosomlar RNT-ni zülala çevirir və insan hüceyrələri kimi eukariotlarla müqayisədə mikroblarda bir qədər fərqli quruluşa malik olduqları üçün tez-tez antibiotiklər tərəfindən hədəfə alınırlar. 2000–2001-ci illərdə Ada Yonat hər iki ribosomal alt bölmənin tam yüksək rezolyusiyaya malik strukturlarını müəyyən etdi və asimmetrik ribosomda polipeptidlərin polimerləşmə prosesinə nəzarət edən və sütunu təmin edən universal simmetrik bölgəni kəşf etdi. Beləliklə, o, göstərdi ki, ribosom öz substratlarını peptid bağlarının formalaşması və substrat vasitəsilə kataliz üçün uyğun olan stereokimyada təşkil edən bir ribozimdir. 1993-cü ildə o, zülal nüvələşməsi prosesini, yəni ribosomal tuneli vizuallaşdırdı və bu yaxınlarda onun uzanma dayanmasında, qapılarda, hüceyrədaxili tənzimlənməsində və yaranan zəncirin yaranan boşluğa köçürülməsində iştirakını təmin edən mobil elementləri müəyyən etdi. Bundan əlavə, Yonat iyirmidən çox müxtəlif ribosom hədəfləyən antibiotiklərin təsir üsullarını izah etdi, dərmanlara qarşı müqavimət və sinergiya mexanizmlərini işıqlandırdı, antibiotik seçiciliyinin struktur əsaslarını deşifrə etdi və onun klinik faydalılıq və terapevtik effektivlikdə necə əsas rol oynadığını göstərdi. , bununla da dərmanların kəşfinə imkan yaradır. Ribosomal kristalloqrafiyanı mümkün etmək üçün Yonat yeni bir texnika, kriobio-kristaloqrafiya təqdim etdi. Kristallar demək olar ki, dərhal məhv edildiyi üçün o və bir qrup alim kristalları −185 °C-ə qədər soyudaraq bu problemi həll etdi. Kriobio-kristaloqrafiya struktur biologiyada adi hala çevrildi və əvvəllər vaxt aparan hesab edilən mürəkkəb layihələrin həyata keçirilməsinə imkan verdi. Hal hazırda Ada Yonat Veizman Elm İnstitutunun professorudur.
Fərqlənmələri
Ada Yonat ABŞ Elmlər Akademiyasının, Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının, İsrail Elmlər və Humanitar Elmlər Akademiyasının, Avropa Elmlər və İncəsənət Akademiyasının və Avropa Molekulyar Biologiya Təşkilatının üzvüdür. 18 oktyabr 2014-cü il. Papa Fransisk professor Yonatı Papa Elmlər Akademiyasının üzvü təyin etdi.
Anqstrem
Anqstrem (A) - İşığın dalğa uzunluğunun ölçülməsində istifadə edilən ölçü vahididir.
1 A = 10 ^ -10 m
Mamağan
Mamağan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Azərşəhr şəhristanının Mamağan bəxşində yerləşən bir şəhərdir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 10,872 nəfər və 3,258 ailədən ibarət idi. Əhalisi azərbaycanlılar dan ibarətdir və azərbaycan dili ndə danışırlar.
Imagine Entertainment
Şirkət digərləri ilə yanaşı, blokbaster filmləri olan "Apollo 13" (1995), "Ağıl oyunları" (2001) və "Da Vinçi şifrəsi" (2005) filmlərini istehsal etmişdir.
"Imagine" şirkətinin "Imagine Features", "Imagine Television Studios", "Imagine Documentaries" və "Imagine Kids+Family" kimi törəmə şirkətləri var. Onun həmçinin, "Jax Media", "Jigsaw Productions" və "Marginal Mediaworks kimi törəmə şirkətləri var.
Tovuzdərəsi (Germi)
Tovuzdərəsi — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 175 nəfər yaşayır (35 ailə).
Vilyam Reddinqton Hyulett
Vilyam Reddinqton Hyulett (William Reddington Hewlett ) – 20 may 1913-cü ildə amerikalı mühəndis, "Hewlett-Packard" (HP) şirkətinin yaradıcılarından biri, Silikon vadisinin banilərindən biri olan Vilyam Reddinqton Hyulett (William Reddington Hewlett) anadan olmuşdur. 1985-ci ildə o, ABŞ prezidenti tərəfindən ABŞ-nin ən yüksək elmi mükafatı olan Milli Elm Medalı ilə təltif edilmişdir. 1966-cı ildən 1994-cü ilə qədər həyat yoldaşı ilə birgə əsasını qoyduğu "Vilyam və Flora Hyulett" fondunun rəhbəri olmuşdur.
Səfər Həsənov
Səfər Elmar oğlu Həsənov (18 sentyabr 2001; Neftçala, Azərbaycan — 11 noyabr 2020; Suqovuşan, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidmətləri
Səfər Həsənov 2019-cu il oktyabrın 1-də həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb və Goranboy rayonu ərazisində xidmət edib. Daha sonra hərbi xidmətini Tərtər rayonunda N saylı hərbi hissədə davam etdirən Səfərin atıcılıq bacarığı qiymətləndirilib və Mingəçevir şəhərində xüsusi snayper təlimlərinə cəlb olunub. O, sərrast nişançı kimi fərqlənib.
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Musa Həsənov Ağdərə Suqovuşan döyüşlərində savaşıb. Səfər Həsənov noyabrın 11-də Suqovuşan istiqamətində 530 m yüksəklikdə düşmən tərəfindən atılan artilleriya mərmisinin partlaması nəticəsində aldığı qəlpə yarasından həlak olub. Buzovna şəhəri Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səfər Həsənov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səfər Həsənov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səfər Həsənov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
İzmit saat qülləsi
İzmit saat qülləsi () ― Türkiyənin İzmit şəhərində yerləşən, sultan II Əbdülhəmidin Osmanlı taxtına yüksəlməsinin 25-ci ildönümünü qeyd etmək üçün vilayət valilərinə göndərilən fərman nəticəsində Osmanlı imperiyasında inşa edilən çoxsaylı saat qüllələrindən biri. Qüllə İzmit valisi Musa Kazım bəyin əmri ilə memar Vedat Tek tərəfindən dizayn edilmiş və 1902-ci ildə inşa edilmişdir. Digər mənbələr qüllənin memarının İzmitdə yaşayan erməni-osmanlı mənşəli Mihran Azaryan olduğunu iddia edir.
Memarlıq
Sultan Əbdüləzizə məxsus Hünkar köşkünün tam qarşısında dayanan neoklasik üslublu saat qülləsi 3,65m x 3,65 m ölçülərindədidr və dörd mərtəbəlidir. Birinci mərtəbədə fəvvarələr, sonuncu mərtəbədə isə saat yerləşir. İkinci mərtəbəsində balkonu olan tikilinin gövdəsində pəncərələr var. Orta mərtəbələrin dörd tərəfinin dördünün də fasadı sultan II Əbdülhəmidin möhürü ilə bəzədilmişdir. Tikilinin damı dördbucaqlı piramida formasındadır. Qüllənin təpəsindəki sivri konus qurğuşunla örtülmüşdür.Neoklasik Osmanlı memarlığı üslubunda inşa edilmiş İzmit saat qülləsində neoklasik üslub və İslam memarlığı detalları istifadə edilmişdir
Saat qülləsi 20-ci əsr boyunca İzmit tarixinin ayrılmaz bir hissəsi olmuş və şəhərin simvoluna çevrilmişdir.
Osmanlı imperiyasının keçmiş Balkan vilayətlərində, xüsusilə Belqrad, Priepole, Sarayevo, Banya Luka, Qradaçats və Stara Varoş kimi müasir Serbiya, Bosniya və Monteneqro şəhərlərində Osmanlı dövrünə aid oxşar saat qüllələri hələ də Sahat Kula ( — "saat qülləsi") adlanır.
İzmit saat qülləsi 2006-cı ildə bərpa edilmişdir.
Transamerikalı seans
Transamerikalı seans –25 yanvar 1915-ci ildə şotland ixtiraçısı Aleksandr Qrehem Bell (Alexander Graham Bell) Nyu-York və San-Fransisko şəhərləri arasında telefon rabitəsi üzrə ilk transamerikalı seansını həyata keçirmişdir. Məhz bu gün o, kəşf etdiyi telefon aparatını nümayiş etdirmişdir.
Tusanlı-i Bərzənd (Germi)
Tusanlı-i Bərzənd — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 253 nəfər yaşayır (48 ailə).
Abaran (çay)
Abaran çayı- İrəvan xanlığının Abaran mahalında çay adı. Abaransu da adlanır. Alagöz dağından (bax) başlanan və Zəngiçaya qarışan hissəsi Kasax (Qazax) çayı (bax) adlanır. Qədim türkmənşəli Abar tayfasının adını əks etdirir