cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şotlandiya
Mədəniyyət
Şotlandiya orta əsrlərdən başlayan ədəbi irsə malikdir. Erkən qalmış ədəbiyyatda, VI əsrdən qalmış Britonik nitq Şotlandiyada yaransa da, Uels ədəbiyyatının hissəsi kimi saxlanılır. Gec orta əsrlər ədəbiyyatına latın, şotland kelt, qədim ingilis və fransız dillərində əsərlər daxildir. Erkən şotland dilində ilk əsas qalan mətn, 14-cü əsr şairi Con Barburun dastanı olan Bryus, I Robertin həyatı haqqında yönəlmiş, və tezliklə bir sıra ana romans və nəsr əsərləri ilə davam edilmişdir. 16-cı əsrdə kral himayəsi şotland drama və poeziyasının inkişafına yardım etdi, lakin James VI-ünün ingilis tacına qoşulması ədəbi himayəsi olan əsas mərkəzini çıxartdı və şotland ədəbi dilini xaric etdi. Şotlandiya ədəbiyyatına maraq 18-ci əsrdə Ceyms Makferson kimi xadimlərin nəticəsində bərpa edilmişdir. Makfersonun Ossian dövrü onu beynəlxalq nüfuz qazanan ilk Şotlandiya şairi etdi və Avropa Maarifçiliyinə böyük təsiri olmuşdur. Əsər Şotlandiyanın xalq şairi kimi tanınan Robert Bernsə və Valter Skotta böyük təsir etmişdir. Viktoriya dövrünün sonunda Robert Lyuis Stevenson, Artur Konan Doyl, C. M. Berri və Corc Makdonald kimi Şotlandiya yazıçıları beynəlxalq nüfuz qazanmışdılar. 20-ci əsrdə Şotlandiya intibah dövrü ədəbi fəaliyyətin dalğasını gördü və şotland dili ciddi ədəbiyyat üçün istifadə olunmağa başladı. Hərəkatının üzvləri müharibə sonrası yeni nəsil şairləri l tərəfindən təqib edildi: 2004-cü ildə Edvin Morqan, ilk Şotlandiya hökuməti tərəfindən, ilk Şotlandiya makarı seçildi. 1980-ci ildən Şotlandiya ədəbiyyatında xüsusilə İrvin Uelş və o cümlədən bir qrup yazıçı ilə bağlı yeni böyük dirçəliş yarandı. Eyni dövrdə ortaya çıxan Şotlandiya şairlərindən, Kerol Enn Daffi, hansı ki, 2009-cu ildə, Böyük Britaniya Şairi laureatına adına görülən ilk şotland oldu.
thumb|right|upright|Şotland ixtiraçı [[Con Loqi Beyrd 1926-cı il 26 yanvar ilk işlən televiziya sistemini nümayiş etdirdi. ]]
Şotlandiyada televiziya əsasən Britaniyada göstərilən verilişlərlə eyni olsa da, milli yayımçı BBC Scotland-dır. BBC Scotland-a üç milli televiziya stansiyaları, və milli radio stansiyaları — BBC Radio Scotland, BBC Radio nan Gaidheal və başqaları daxildir. Şotlandiyada bəzi verilişlər şotland kelt dilində yayımlanır. BBC Alba şotland kelt dilində yayımlanan milli kanaldır. Əsas Şotlandiya kommersiya televiziya stansiyası isə STV-dir.
Milli qəzetlər olan Daily Record, The Scotsman və The Herald, Şotlandiyada istehsal olunur. Vacib regional qəzetlərdən, Edinburqun Edinburgh Evening News, Dandinin The Courier və Aberdinin The Press and Journal qəzetlərini qeyd etmək olar. Şotlandiya həm də Celtic Media Festivalda təmsil olunur, harda ki, Kelt ölkələri film və televiziya verilişlərini sərgiləyirlər. 1980-cı ildən başlayan festivalda Şotlandiyanın nümayəndələri çox mükafat qazanmışlar.
Digər Kelt xalqları kimi, Şotlandiya və Şotlandiya mədəniyyəti ölkədə və dünyada interkelt tədbirlərdə təmsil olunur. Şotlandiyada müxtəlif musiqi festivalları keçirilir, bunlardan Celtic Connections və T in the Park festivallarını qeyd etmək olar. Festival Interceltique de Lorient, Pan Celtic Festival və Milli Kelt Festival kimi Kelt mədəniyyətini qeyd edən festivallar, Şotlandiya mədəniyyətindən musiqi, dilini və rəqslərinin elementlərindən ibarətdir.
İdman
thumbnail|[[Seltik Park]]
İdman Şotlandiya mədəniyyətinin mühüm hissəsidir. Şotlandiya bir çox beynəlxalq idman tədbirlərində, o cümlədən FİFA Dünya Kuboku, Reqbi Dünya Kuboku, Reqbi Liqası Dünya Kuboku, Kriket Dünya Kuboku və Birlik Oyunlarında müstəqil ölkə kimi, Olimpiya Oyunlarında isə, şotland idmançılar Böyük Britaniya komandasının bir hissəsi kimi təmsil olunur. Şotlandiyanın Şotlandiya Futbol Federasiyası (dünyada ikinci ən qədim milli futbol assosiasiyası) və Şotlandiya Reqbi Birliyi kimi öz milli idarəetmə orqanları var. Futbolun müxtəlif variantları Şotlandiyada əsrlər boyu, erkən 1424-cü ildən mövcud olmuşdur. Futbol Şotlandiyada ən populyar idman növüdür; dünyanın ən qədim milli kubok isə Şotlandiya Kubokudur.
1872-ci ildə Qlazqoda futbol üzrə ilk beynəlxalq görüş keçirilmişdir və bu zaman Şotlandiya milli futbol komandası və İngiltərə milli futbol komandası qarşılaşmışdı. Şotlandiya futbol klubları Avropa yarışlarında uğurlu olmuşdur: Seltik 1967-ci ildə Avropa Kubokunu, Reyncers 1972-ci ildə UEFA Kuboklar Kubokunu, Aberdin 1983-cü ildə UEFA Kuboklar Kubokunu və UEFA Superkubokunu qazanmışdır. 1987-ci ildə Dandi Yunayted UEFA Kubokunun finalına çatsa da, İFK Göteborq komandasına aqreqatda 2–1 məğlub olmuşdur.
Müasir qolf oyunu Şotlandiyada 15-ci əsrdə yaranmışdır və ölkə qolfun evi kimi təbliğ olunur. 1574-cü ildə Sent-Endryüsdə yerləşən "Old Course", bir çox qolfçular üçün ziyarət bir məkanı kimi hesab olunur. Dünyanın ən köhnə qolf turniri olan The Open Championship, ilk dəfə Prestvick Qolf Klubunda 17 oktyabr 1860-cı ildə keçirilmişdir. Şotlandiyada çoxlu qolf kursları, o cümlədən Muirfield, Gleneagles, Royal Troon və Carnoustie yerləşir. Ölkənin milli idman mədəniyyətinin digər fərqli xüsusiyyətlərinə Haylend Oyunları, körlinq və şinti aiddir. Şotlandiyadan 13 dünya boks çempionu olmuşdur, o cümlədən Aleks Artur, Benni Linç və Cim Uottu qeyd etmək olar.
1930-cu ildən Şotlandiya hər Birlik Oyunlarında iştirak etmiş və 356 medal (91 qızıl, 104 gümüş və 161 bürünc) qazanmışdır. Birlik Oyunlarına Edinburq iki dəfə — 1970 və 1986-cı illərdə, Qlazqo isə 2014-cü ildə ev sahibliyi etmişdir.
Milli simvolları
thumb|upright|left|[[Həvari Andrey. Sent-Endryusun gerbi, 16-cı əsr.]]
İlk dəfə Şotlandiya krallığında X-formalı çarmıxda Həvari Andreyin rəsmi, Uilyam I-nin dövründə meydana gəlmişdi. 1286-cı ildə Kral Aleksandr III-nün ölümündən sonra, Həvari Andreyin rəsmi Şotlandiya gözətçilərinin möhüründə istifadə olunmuşdur. Andrey xaçının Şotlandiya bayrağında işlənilməsi 14-cü əsrə təsadüf edir; 1385-ci ildə Şotlandiya parlamentinin fərmanına görə, Şotlandiyanın əsgərləri ön və arxa formalarında ağ rəngli Andrey xaçını geyinməli idilər. Andrey xaçı üçün mavi fonun istifadə olunması ən azı 15-ci əsrə təsadüf edir. 1606-cı ildən Andrey xaçı Böyük Britaniya bayrağında istifadə olunmuşdur. Şotlandiyanın digər rəsmi və ya qeyri-rəsmi rəmzlərindən şeytanqanqalı, Arbrot bəyannaməsi, Şotlandiya Kral Standartında əks olunan qırmızı rəngli şiri qeyd etmək olar. 1782-ci ildə Ceyms Qream, Montrozun 3-cü hersoqunun 1747-ci il Aktını ləğv etməsi nəticəsində, haylendlilər qadağadan sonra yenidən tartan geyinə bilmişdilər.
Şotlandiyanın rəsmi himni olmasa da, Flower of Scotland Şotlandiyanın milli idman komandaları və ölkədə keçirilən idman yarışları, və Birlik Oyunları zamanı istifadə olunur. Şotlandiyanın milli himni üçün hazırda populyar namizədlərinə: Scotland the Brave, Highland Cathedral, Scots Wha Hae, Caledonia və A Man's A Man for A' That mahnıları daxildir.
30 noyabrda keçirilən Müqəddəs Andrey Günü, Şotlandiyada milli bayram kimi qeyd olunsa da, Börns şam yeməyi daha geniş qeyd olunur. 2006-cı ildə Şotlandiya parlamentinin çıxartdığı fərmana görə, Müqəddəs Andrey Günü rəsmi bank istirahət günü kimi qeyd olunur.
12-ci əsrdən Şotlandiyanın heraldikasında istifadə olunan təkbuynuz — Şotlandiyanın rəsmi heyvanıdır.
Yard
Yard  — İngiltərədə və ABŞ-də ölçü vahidi. 1 yard = 0.9144 m,.
Epistemologiya
Epistemologiya ( — bilik, bacarıq və — elm) — fəlsəfənin məlumatın təbiəti, əhatəsi və qaynağı ilə maraqlanan bölməsidir. Məlumat fəlsəfəsi olaraq da adlandırılmaqdadır. Bu termini ilk dəfə fəlsəfə elmində şotland filosofu C. F. Ferye "Metafizikanın əsasları" (1854) kitabında işlətmişdir. O fəlsəfəni iki hissəyə Ontologiya və Epistemologiyaya bölmüşdür.
Draba incrassata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 45
NGC 45, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. SBd tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Yuyçzülyü Muqulyü
Yuyçzülyü Muqulyü — Jujan hökmdarı.
Həyatı
Əvvəllər qul olan Yuyçzülyü Muqulyüyə adını Sienbilər vermişdi. Mənası "taxta sümük Lü" idi. Çox güman əsl adı Lü olmuşdur. O qaçaraq özü kimi qulları toplayaraq dağlarda yaşamağa başladı.
Qlendeyl (Arizona)
Qlendeyl (ing. Glendale) - ABŞ-nın Arizona ştatında şəhər.
Səidə Quliyeva
Həyatı
Səidə Quliyeva 5 mart 1957-ci ildə Bakıda anadan olub. 1978-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun "dram və kino aktyoru" fakültəsini bitirib. Həmin ildən təyinatla Akademik Milli Dram Teatrında fəaliyyətə başlayıb.
Böyük səhnədə debütü 1979-cu ildə rejissor Ə.Quliyevin hazırladığı Vilyam Şekspirin "Heç nədən hay-küy" komediyasında Hero rolu olmuşdur. Bundan sonra, aktrisa teatrda müxtəlif rejissorların səhnə quruluşlarında maraqlı obrazlar yaratmışdır. S.Quliyeva Akademik Milli Dram Teatrının səhnəsində İlyas Əfəndiyevin "Xurşidbanu Natəvan" tarixi dramında Bəyim, Ş.Qurbanovun "Sənsiz" dramında Sevinc, Maksim Qorkinin "Həyatın dibində" əsərində Nastya, Əli Əmirlinin "Ağqoyunlular və Qaraqoyunlular"ında Qaraqoyunlu ana, Elçinin "Ah Paris! Paris!" komediyasında Firəngiz, Süleyman Sani Axundovun "Eşq və intiqam" pyesində Həcər xanım, Nazim Hikmətin "Kəllə" dramında Qadın, Bəxtiyar Vahabzadənin "Dar ağacı"nda Ana, Elçinin "Qatil" əsərində Qonşu, Mir Cəlalın "Dirilən adam"ında Çəpəl Suralı, Cəlil Məmmədquluzadənin "Ölülər"ində Kərbəlayi Fatma, Abdulla Şaiqin "Eloğlu"nda Ana Torpaq kimi müxtəlif janrlı obrazlar qalereyası yaratmışdır.
Fort Veyn
Fort Veyn (ing. Fort Wayne) — İndiananın ikinci böyük şəhəri, ştatın simal-şərqində yerləşir.
Səidə Quliyeva
Həyatı
Aktrisa Azərbaycan Dövlət Televiziyasının hazırladığı İlyas Əfəndiyevin "Atayevlər ailəsində" əsərində Reyhan, "Sarıköynəklə Valehin nağılı"nda Reyhan, Ruhəngiz Qasımovanın "Yollar görüşəndə" dramında Çiçək, "Qonşu qonşu olsa" əsərində Balacaxanım, Mövlud Süleymanlının "Kökdən düşmüş piano"sunda Gülər, Əli Əmirlinin "Bala-başa bəla"sında İzzət Nəfisli, Aqşin Babayevin "Nekroloq"unda Elmira, "Dəvətnamə"də Məleykə və s. kimi maraqlı obrazlar oynamışdır.
Səidə Quliyeva 2000-ci ildə respublikanın Əməkdar Artisti, 9 may 2012-ci ildə Xalq artisti fəxri adına layiq görülmüşdür. 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə , 1 may 2017-ci ildə və 9 may 2018-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür. 10 may 2019-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.
İstinadlar
8. https://news.milli.az/culture/695542.html 9. https://news.milli.az/culture/611288.html 10.https://news.milli.az/culture/18540.html
Lara Fabianın diskoqrafiyası
Lara Fabianın diskoqrafiyası — Belçikalı-italyan əsilli Fransa müğənnisi Lara Fabianın diskoqrafiyası 12 studiya albomu, 4 konsert albomu, 1 yığma albom, 8 pavilyon albomu, 5 videoalbom və 52 sinqldan və digər albomlardan ibarətdir. Bir neçə dildə danışa bilən Lara Fabian öz mahnılarını daha çox fransız, italyan, ingilis, ispan, portuqal, rus, ivrit, yunan və alman dillərində oxuyur.
Onun diskoqrafiyası bütün dünya üzrə 18 milyondan çox satış rekordu əldə edib. Lara Fabian bütün zamanların Belçika əsilli qadın müğənniləri arasında ən çox satış göstəricisi olan ifaçı kimi tarixə düşüb. Səsinin imkanları baxımından vokal diapazona və lirik-soprano tembrə malikdir. Musiqi əsərlərini canlı ifa edərkən Do-3 notundan Sol♯6 notuna qədər 3 oktava yüksələ bilir.
Yuyçzülyü Çeluxuy
Çeluxuy — IV əsr jujan qəbilə başçısı idi.
Həyatı
Yuyçzülyü Muqulyünün oğludur. Güclənən Sienbilərə vergi ödədi. Onun dövrü sülh içində keçdi.
Xulio İemma
Xulio İemma (31 iyul 1984) — Venesuelalı atıcı. Xulio İemma Venesuelanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Xulio İemma birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 10 m məsafəyə pnevmatik tapança yarışında iştirak etdi. Ümumilikdə 612.7 xal toplayaraq 45-ci yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Eldar Piriyev
Piriyev Eldar Rizvan oğlu — azərbaycanlı filoloq, filologiya elmləri doktoru, Bakı Slavyan Universitetinin Türkologiya kafedrasının professoru.
Həyatı
2012-ci ildə Avropa Nəşr Mətbu Evi mükafat komissiyasının "Ən yaxşı Vətənpərvər Tədqiqatçı Alim" nominasiyası üzrə diploma layiq görülmüş və qızıl medalla təltif olunmuşdur.
Samson Abioye
Samson Abioye ( 25 mart 1991 – 28 iyul 2017) — Nigeriya kompüter proqramçısı və internet sahibkarı. 2013-cü ildə o, Ladoke Akintola Universitetində təhsil alarkən müdafiə işi kimi tələbələrin ölkə səviyyəsindəki imtahanları üçün onlara praktiki kömək edən onlayn test platforması olan nı yaratmışdır. Ölümünə qədər pass.ng saytında baş icraçı direktor kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Ölümü
Abioye 28 iyul 2017-ci ildə səhər saatlarında vəfat etmişdir. Ölümündən sonra, Pulse Nigeria onun ölümünü "Nigeriyada texnologiya sahəsini şok edən" başlığı altında yayımlamışdır.
Mürşüdqulu xan Ustaclı
Mürşüdqulu xan Şahqulu sultan oğlu Çavuşlu-Ustaclı (?-1587) — qızılbaş əmiri, I Şah Abbas Səfəvinin lələsi, dövlət vəkili.
Həyatı
Mürşüdqulu xan Ustaclı elinin Xorasan qrupundandır. O, Herat hakimi Əliqulu xan Şamlı ilə əlaqəyə girərək Məşhəd hakimi Murtuzaqulu xan Pörnək-Türkmana qarşı savaş açdılar. Səs-səda saraya çatdı. Türkman əmirləri şahın hüzuruna gedərək Şamlı və Ustaclı əmirlərini qiyamda suçladılar. Şamlı əmirlərinə nifrət bəsləyən, daim qızılbaşlar arasında təfriqənin olmasını arzulayan vəzir Mirzə Salman da türkmanların tərəfini saxladı.
Əliqulu xan Şamlıdan sonra I Şah Abbas Səfəvinin lələsi olmuşdu. Şah Məhəmməd Xudabəndənin hakimiyyəti illərində Xorasanda da sabitlik pozulur. Şah Məhəmməd Xudabəndə oğlu Abbas mirzənin tərbiyəçisi və Xorasan hakimi Əliqulu xan Şamlını Herat hakimi təyin etmişdi. Əliqulu xan Mürşüdqulu xan Ustaclı ilə ittifaqa girərək, Qəzvində yerləşən mərkəzi hakimiyyətə tabe olmaqdan imtina edir. Üsyançılar Əliqulu xan Şamlını özlərinin başçısı – "xanlar xanı" elan edirlər. Bunun da cavabında Qəzvindəki şah tərəfdarı olan əmirlər Əliqulu xanın valideynlərini və onun mənsub olduğu Şamlı tayfasının nümayəndələrini qətlə yetirirlər. Bundan sonra 1581-ci ildə Xorasan əmirləri şahzadə Abbası şah elan edirlər. Şamlı və Ustaclı tayfaları arasında mübarizə kəskinləşir və Mürşüdqulu xan Ustaclı bu mübarizədən qalib çıxır.
1587-ci ilin önlərində Mürşüdqulu xan Ustaclı və Abbas mirzə Qəzvinə daxil oldular. Abbas mirzə şah elan edildi. Şah Abbas oyuncaq olmaq istəmədi. Yayda, Bəstam yörəsində lələsi və vəkili Mürşüdqulu xan Şahqulu sultan oğlu Ustaclını Ümmət bəy Ustaclının əliylə öldürüb, məmləkəti təkbaşına idarə etməyə başladı.
NGC 46
NGC 46, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. * tipli. tərəfindən ildə 34.29 sm (13.5 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Qrinsboro (Şimali Karolina)
Qrinsboro (ing. Greensboro) - ABŞ-nın Şimali Karolina ştatında şəhər.
Universitas 21
"Universitas 21" — universitetlərin beynəlxalq elmi-tədqiqat assosiasiyası.
Tarixi
Təşkilat 1997-ci ildə yaradılmışdır.
Üzvləri
2015-ci ilə olan məlumata görə "Universitas 21"ə 26 ali məktəb üzvdür:
Çandler (Arizona)
Çandler (ing. Chandler) - ABŞ-nın Arizona ştatında bir şəhər.
Draba pterosperma
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Uraz Məhəmməd
Uraz Məhəmməd ( (اوراز محمد); ) — Qasım xanlığının hakimi.
Həyatı
Kalmık hücumları sırasında Şığay xanın oğlu (Təvəkkül xanın qardaşı) Ondan sultan öldü. Qədirəli Cəlayiri atasız qalan 13 yaşındakı Uraz Məhəmmədi yanına alıb bütün kəndiylə birlikdə Sibir xanı Küçüm xanın yanın köç etdi. Küçüm xan o vaxtdan Qədirəlini özünə baş bəy olaraq təyin etdi. Kosım bəy davamlı Uraz Məhəmmədi yanında saxlayırdı və onu öz övladı kimi təlim-təhsil verib yetişdirdi.
Qədirəli bəy Kosımoğlu, Uraz Məhəmməd və Seydak üçü sıx-sıx ovlanmağa çıxardılar. Belə bir ov sırasında (1588də) İrtiş çayı boyunda dolaşan bu üç qazaxı Sibir hərbi komendantı D. Çulkov pusqu qurub yaxaladı. Daha sonra üçünü ev-övladlarıyla bərabər Moskvaya "girov" olaraq Çar sarayına göndərdi.
Uraz Məhəmməd isə 1590–1591-ci illərdə Krım xanlığı və isveçlilərə qarşı savaşlara hərbi mütəxəssis olaraq qatıldı və müxtəlif yararlıqlar göstərdi. Sədaqəti və igidliyindən dolayı dönəmin Rus çarı Fyodr İvanoviç (İvan Qroznının oğlu) 1592-ci ildə Oka çayı boyundakı Qasım xanlığından Uraz Məhəmmədə xüsusi bir əmirlə torpaq verdi.
1600-cü ildən sonra Qasım taxtına sahiblik edən nəsil dəyişmiş Qasax Uraz Məhəmməd hakimiyyəti idarə etmişdir. Əvvəllər Qazax şahzadəsi kimi Moskvanın bəzi qəbul mərasimlərində iştirak edən Uraz rus ordusu ilə birlikdə bir çox müharibələrdə olmuşdur. 1601-ci ildə o, Moskvanı ziyarət etdiyi zaman hökmdarlara məxsus təmtəraqla qarşılanmış, xarici nümayəndələrin qəbullarında onunla müstəqil hökmdar kimi rəftar olunmuş və bir çox protokol hərəkətlərinin icrasında iştirak etmiş Uraz Osmanlılara qarşı rəğbət bəslədiyini gizlətməmişdi. Türkiyəni çox qüvvətli dövlət kimi həmişə təqdir etmişdi. Çar Vasili ilə II Dmitri arasındakı rəqabəti aradan götürmək istəyən Uraza böhtan atılır, nəticədə pusquya salınaraq 1610-cu ildə öldürülüb.
Dangerous (mahnı)
Dangerous – Maykl Ceksonun 1991-ci ildə çıxardığı eyniadlı albomuna daxil olan mahnı. Həmin albom Maykl Ceksonun səkkizinci solo studio albomudur. Müəllifləri Maykl Cekson Bill Bottrell və Teddy Riley olan mahnı albomdan çıxarılacaq onuncu sinql kimi düşünülmüşdü. Lakin 1993–cü ildə Maykl Ceksona qarşı uydurma uşaqbazlıq iddianaməsi kompaniyasından sonra bu planlar təxirə salındı. Həmçinin Ceksonun albomdan çıxardığı digər sinqlların da hit parad taleyi o qədər də parlaq olmadı.
1994 – cü ildə Ceksonun Dangerousu Crystal Cartierdən oğurlaması haqqında iddialar ortaya çıxdı. Lakin hakim ədalətlə qərar verdi və tutarlı dəllilərin olmamasını əsas gətirərək Crystal Cartierin iddiasını rədd etdi.
Dangerous mahnısınn musiqisi Maykl Ceksonun 1987-ci ildə çıxardığı Bad albomuna daxil olan "Streetwalker" mahnsının dəyişdirilmiş versiyasıdır. 2001 – ci ildə albomun genişlədilmiş versiyası satışa çıxarlarkən "Streetwalker"də bonus parça olaraq alboma əlavə edilmişdir. 1991-ci ildə Dangerous albomunun yazılması prossi zamanı Jackson Bill Bottrellin prodüsserliyi ilə Dangerous mahnısının 6:40 – lik demo versiyasını da yazdırmışdı. Musiqi tənqidçisi Nelson George qeyd edir ki, "Mahnının demo versiyası final versiyasından çox fərqlidir. Belə ki, demo versiya şirin klavyeləri və sərt kontrastları ilə final versiyaya bənzəmir. Onu da qeyd edək ki, Dangerous mahnısı D Minor açarında ifa edilib.Demo versiya 2004 – cü ilin  noyabr ayında Michael Jackson: The Ultimate Collection albomunda satışa çıxarılıb.
Baxmayaraq ki, Dangerous heç vaxt ayrıca sinql şəklində satışa çıxarılmayıb, lakin bir çox hallarda Ceksonun canlı performanslarının əsas komponentlərindən birini təşkil edib. Cekson mahnını ilk dəfə çanlı şəkildə 1993 – cü il 25 yanvarda 20-ci American Music Awardsın açılışında ifa edib. Bundan sonra bir çox mərasimlərlə yanaşı Dangerous World Tour və HIStory World Tour zamanı da Cekson mahnını canlı ifa edib. Son olaraq isə o, mahnını This Is It konserti zamanı ifa etməyə hazırlaşırdı. Lakin qəfil ölümü bu planın həyata keçirilməsinə imkan vermədi.
Uilks Torpağı
thumb|300px|Uilks Torpağı Uilks Torpağı — Şərqi Antarktida ərazisində, Adel Torpağı və Kraliça Meri Torpağı arasında yerləşir.
Coğrafiya
Burada buzlaq qatının qalınlığı 3 km-dir. Bəzi hissəslərdə qalınlığı 1000—2500 metrdir. Sahilə yaxın yerlərdə vahələr (Banger vahəsi, Qrirson vahəsi), qayalar və nunataklar buzdan azaddır.
Sahillərində Noks sahili, Badd sahili, Sabrina sahili, Banzare sahili və Klari sahili.
Mənimsənilməsi
Sahil Avstraliya antarktika ekspedisiyası (1911-1914) zamanı ABŞ antarktida ekspedisiyasıın rəhbəri Çarlz Vilksin şərəfinə adlandırılmışdır. O, 1840-cı ildə 97°-158° ş.u arasındakı bölgədə olmuşdur.
Uilks Torpağına Avstraliya iddia edir. Ancaq Antarktida haqqında konvensiyasına görə bütün iddialar dondurulmuşdur.
2006-ci ildə Ralf fon Freze və Lemer Pottsun rəhbərliyi ilə təşkil olunan ekspedisiya zamanı Uilks Torpağı krateri aşkarlanmışdır. Ehtimal edilir ki, bu 250 mln il öncə bölgəyə düşmüş meteoritin izidir.
Mədəniyyətdə
Uilks Torpağı «Məxfi materillar: Gələcək uğrunda mübarizə (film)» xatırladılır. Foks Malder bura Dan Skallini xilas emək məqsədi ilə gəlir.
Ədilə Hüseynzadə
Ədilə Hacıağa qızı Hüseynzadə (29 aprel 1916 – 20 iyul 2005) — bəstəkarlıq təhsili almış ilk azərbaycanlı qadın, Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi (1982).
Həyatı
Ədilə Hüseynzadə 29 aprel 1916-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. O, altı yaşından Yeddiillik musiqi məktəbində professor İ.S.Aysberqin sinfində fortepiano ilə məşğul olmağa başlamışdır. Dəqiq elmlərə marağı nəticəsində əvvəlcə 1929-1932-ci illərdə N.Nərimanov adına Sənayə Texnikumunda, sonra isə imtahansız Azərbaycan Dövlət Neft və Sənayə Universitetində təhsil almışdır. Hər iki təhsil ocağını əla qiymətlərlə başa vuran Ədilə Hüseynzadə mühəndis-texnoloq peşəsinə yiyələnmişdir.
Yaradıcılığı
Ədilə Hacıağa qızı Hüseynzadə XX əsrin 40-cı illərində Üzeyir Hacıbəyovun təşəbbüsü ilə musiqi aləminə gəlir. O, 1942-ci ildə Üzeyir Hacıbəylinin yanına gələrək müğənnilik sənətinə yiyələnmək istədiyini bildirən Ədilə Hüseynzadə bundan sonra Bakı Musiqi Akademiyasının Vokal şöbəsinə qəbul olaraq Üzeyir bəydən dərs alır. Metsosoprana səsinə malik Hüseynzadə Ədilə vokal dərslərini SSRİ Xalq artisti Bülbülün sinfində alır. Daha sonra professor Bülbül tələbəsinin əsərlərinin ilk ifaçılarından biri olur.
1945-ci ildə ekranlaşdırılmış "Arşın mal alan" filmində Asyanın vokal partiyası Üzeyir Hacıbəyli tərəfindən Ədil Hüseynzadəyə həvalə olunur və ifası Üzeyir Hacıbəyli tərəfindən müsbət qiymətləndirilir. Eyni zamanda Üzeyir Hacıbəylinin təşəbbüsü ilə Nizami Gəncəvinin qəzəllərinə 800 illik yubileyi münasibətilə tələbələri tərəfindən romanslar bəstələnir. Ədilə Hüseynzadənin "Vəslin həvəsi" adlı romansı müəllimi tərəfindən yüksək qiymətləndirilərək ifa olunması üçün Bülbülə təqdim olunur. Ədilə Hüseynzadə arıtq tələbəlik illərində həm ölkə daxilində, həm də ölkə xaricində öz əsərləri ilə tanınmağa başlayır.
Ədilə Hüseynzadə 1948-ci ildə Üzeyir Hacıbəylinin vəfatından sonra professor B.İ.Zeydmanın sinfində təhsilini davam etdirir. O, Bakı Musiqi Akademiyasını 1953-cü ildə bəstəkarlıq ixtisası üzrə bitirmiş ilk azərbaycanlı qadındır. Bəstəkar təhsilini başa vurduqdan sonra 1953-1988-ci illərdə Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub. O,33 il çalışdığı məktəbdə Müslüm Maqomayev, Sevda İbrahimova, Firəngiz Əlizadə, Elnarə Dadaşova kimi tanınmış musiqiçilərə Kompozisiyanın əsasları fənnindən dərs deyib.
Ədilə Hüseynzadənin yaradıcılığında iri həcmli əsərlərin yazılması iki mərhələdən ibarətdir: birinci mərhələ 1946-1953-cü illəri, ikinci mərhələ isə 1972-1975-ci illəri əhatə edir. Birinci mərhələdə xor üçün "Oktyabr", xor və simfonik orkestr üçün "Vətən" kantatası, simfonik poema, "Vətən" vokal və simfonik silsiləsi, xor, solistlər və simfonik orkestr üçün "Sülhün səsi" kantatası yazılmışdır. Habelə bəstəkar 1951-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Bəsti Bağırovaya həsr etdiyi simfonik poemanı qələmə almışdır. Xor və kollektivlər üçün əsərlər bəstələnmiş ikinci mərhələdə tar və solistlər və xor üçün "Ərəb dostlarıma", solistlər və xor üçün "Neylərəm", xor üçün "Üzün bərqi gülitərdir", a kapella xoru üçün "Vətən" adlı xor əsərləri, solist bariton qadın xoru və orkestr üçün "Oğlumun babasına" adlı ballada yazılmışdır.
Ədilə Hüseynzadə 1944-cü ildən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının üzvü idi və onun tədbirlərində fəal iştirak edirdi.
Vəfatı
Azərbaycan Respublikasının "məkdar incəsənət xadimi, Üzeyir Hacıbəyovun tələbələrindən biri Ədilə xanıın Hüseynzadə 20 iyul 2005-ci ildə vəfat etmişdir.
Draba sharsmithii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pele
Edison Arantes do Nascimento (Pelé) — dünya futbol tarixinin ən böyük futbolçularından biri. Braziliya milli futbol komandası ilə 3 dəfə Dünya Kubokunu qazanmışdır. İlk Dünya Kubokunu 1958-ci ildə İsveçdə keçirilən çempionatda almışdır.
Bütün zamanların ən böyük oyunçularından biri kimi qəbul edilən və FİFA tərəfindən "ən böyük" adlandırılan Pele, 20-ci əsrin ən uğurlu və populyar idman xadimləri arasında idi. 1999-cu ildə Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi tərəfindən Əsrin idmançısı seçilib və Time siyahısına 20-ci əsrin 100 ən mühüm adamı kimi daxil edilib. 2000-ci ildə Pele Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikaları Federasiyası (IFFHS) tərəfindən Əsrin Dünya Oyunçusu seçildi və FİFA Əsrin Oyunçusu mükafatının iki birgə qalibindən biri oldu. Onun 1363 oyunda 1279 qolu, Ginnesin Rekordlar Kitabına düşüb.
Peşəkar Karyerası
1956-cı ilin sentyabr ayında hələ 16 yaşı tamam olmayan Pele ilk dəfə klubun rəsmi maçının sahəsinə çıxdı və qol vurdu. "Santos" klubunda çıxışları zamanı 1956–1974-cü illərdə 11 dəfə San Paulu ştatının çempionu titulunu qazanmışdı. 6 dəfə Braziliya kubokunu və 2 dəfə Libertadores və qitələrarası kuboku qazanmışdır.
Milli yığmada debütü İsveçrədə keçirilən dünya çempionatında etdi. "Santos"da olduğu kimi təsirli, yadda qalan oyunu ilə fərqləndi. Baxmayaraq ki, o, tam sağlam halda deyildi. SSRİ –nin yığma komandasına qarşı oyuna öz komandasının başlanğıc heyətində çıxdı. Uelsə qarşı dördəbir finalda həlledici qol vurdu. Fransa komandasıyla yarımfinalda het-trik edərək finala keçdi. Finalda isə Turnirin ev sahibinə 2 qol vuraraq 17 yaşında Pele mütəxəssislər tərəfindən tanınaraq, izləyicilər və rəqin komanda tərəfdən dünya çempionatının ilk ən cavan çempionu kimi qəbul edildi.
1962 və 1966-cı ilin Dünya Çempionatlarında zədələrə görə özünü tam göstərə bilmədi. 1970-ci ilin final turniri isə şəxsən Pele üçün zəfərlə bitdi, həmçinin komadası üçün də. Ekspertlərin rəyinə əsasən, bu çempionatda olan yığma Braziliya tarixində ən güclü yığma olmuşdur. Pele Meksikadakı qələbəsindən sonra tarixdə futbol üzrə yeganə 3 dəfə Dünya Çempionu olmuş futbolçu oldu. O bu turnirdə 14 oyunda 12 qol vurmuşdu. Ümumilikdə yığma komanda üçün 92 oyunda 77 qol vuran Pele misilsiz futbolçu kimi tarixə öz adını yazıb.
Nyu-York Kosmos
Santos futbol klubu və milli yığma ilə çıxışları bitirəndən sonra Pele futbol aləmində sensasion addım ataraq 1975-ci ildə Şimali Amerikanın peşəkar klubu olan "Kosmosla" müqavilə bağladı. Böyük idmana qayıdışı qərarını Pele maliyyə problemlərini həll etmək və həmçinin Amerikada inkişaf etmək arzusu ilə verdi. Belə bir maliyyə problemi onda 1960-cı ilin ortalarında da baş vermişdir. O, Santos klubunun təklifini qəbul etməyə məcbur olub. Şərtlərə əsasən 3 illik müqavilənin 1 ilini Pele tamamilə pulsuz oynamalı idi.
Peşəkarlığı
Pelenin peşəkarlığının sirri – fenemenal fiziki bacarıq və böyük əməksevərliyində idi. Məlumdur ki, o, idman karyerasının pik vaxtlarında 100 metrlik məsafəni 11 saniyəyə qaçaraq demək olar az fərqlə peşəkar yüngülatletlərdən geridə qalırdı. Öz dövründə aparılan araşdırmalara əsasən Pele çox geniş bucaq altında baxa bilir və bu da ona tez-tez dəyişən vəziyyəti qiymətləndirməyə və optimal qərar verməyə kömək edirdi.
Təbiətin qeyri-adi bəxş etdiyi bacarığa görə Pele uzun müddət futbol texnikasının ayrı-ayrı komponentlərinə vaxt ayıraraq hər iki ayağı ilə qol vurmaq bacarığına malik olub. Pele həmçinin qolu hiss etmə qabiliyyəti, müstəsna intuisiya və oyunu iti anlama bacarığı ilə fərqlənirdi. Yüksək individual sənətkar oyununa baxmayaraq, Pele hər zaman komanda oyununun tərəfdarı idi. "Ümumi səy olmadan futbolda qələbə mümkün deyil". "Futbol – komanda və kollektiv deməkdir, bir-iki ulduz oyunçu demək deyil" – deyirdi. Pele həmçinin qolun qrossmeysteri kimi məşhur idi. Onun tərəfdarlarına atdığı paslar dəqiq, vaxtında olurdu və tez-tez də öz rəqib komandasını gözlənilməz və standart olmayan tupiklərə salırdı.
Ekspertlərinə fikirlərinə əsasən Pelenin futbol texnikasında heç bir boşluq, zəiflik yox idi. Meydançada etdiyi bir çox möcüzələr əfsanəyə çevrilib. 1961-ci ildə Fluminenze komandasına Marakana stadionunda rəqib futbolçuları keçərək vurduğu qol – əsrin qolu adlandırılaraq əbədiləşdirib və qolun şərəfinə Marakana stadionunda xatirə işarəsi qoyulub.
Pele Santosda, yığma komandada və Kosmosda 1363 oyun oynayaraq ümumilikdə 1281 rəsmi qol vurub. Onun karyerasında Ən parlaq nəticəsi 1959-cu ildə – 126 qol ilə yadda qalıb. Dünya futbolu tarixində bombardirin 92 het-triki, bir oyunda 4 qol vuraraq 30 oyunu və 6 oyundan az olmayaraq oyun ərzində 5 qol vurduğu maşlar olub. Futbol kralının daha bir uğuru isə 1964-cü ildə keçirilən oyunda Botafoqa ya 8 qol vurması olub.
Məşhurluğu
Pelenin məşhurluğu o dövrdə də, indi də fenomenal xarakter daşıyır. Onun peşəkarlığı bəzən fərqli tərəfdən özünü büruzə verirdi. Müqaviləyə görə, Santos klubunun sahibləri beynəlxalq oyunların təşkilatçıları ilə müqavilə bağlayarkən Pelenin oyunda oynamadığı halda komandanın qonorarı 2 dəfə aşağı salınırdı. 1970-ci ildə Nigeriyada daxili müharibə gedərkən, Pelenin iştirakı ilə Santos klubunun Laqosda keçiriləcək oyunu baş tutmalı idi. Bu oyuna görə hətta Nigeriyada 2 günlük barışıq elan oldundu.
Pele özünün avtobioqrafi xarakterli "Mən, Peleyəm" kitabını yazandan sonra bir çox savadı olmayanlar oxumağı və yazmağı öyrənməyə başladılar ki, məşhur həmyerlilərinin memuarlarını oxuya bilsinlər. Beləliklə Braziliyanın Təhsil Nazirliyi futbolçunu qızıl medala layiq gördü. Pele ölkəsinin simvollarından birinə çevrilib və orijinal qara mirvarisi adlanır.
1970-ci ildə Dünyanın bütün regionlarında keçirilən xüsusi sorğunun nəticələrinə əsasən hər 100 nəfərdən 95-i Pelenin kim olduğunu bilirdi. Bəzi məlumatlara əsasən Pele foto və müsahibə sayına görə rekord göstəriciyə malikdir. Adından və Pele imicindən müxtəlif vaxtlarda və hazırda da müxtəlif məhsulların reklamında – idman inventarları, kofe və qol saatlarında istifadə edilir.
Braziliyanın Maseyo şəhərində 30 minlik stadion Kral Pele adını daşıyır.
1981-ci ildə Pelenin uğurlarına həsr olunmuş "Qələbəyə doğru qaçış" filmi çəkildi.
1999-cu ildə heç bir zaman olimpiya oyunlarında iştirak etməməsinə baxmayaraq Beynəlxalq Olimpiada Komitəsi Peleni əsrin böyük idmançısı kimi adlandırdı. FİFA isə onu Argentinanın məşhur futbolçusu Dieqo Maradona ilə eyni səviyyədə dəyərləndirərək ən yaxşı futbolçu kimi adlandırmışdır.
1990-cı ilin ikinci yarısı Braziliyada Gənclərin Turizm və İdman naziri kimi fəaliyyət göstərib. O, ictimai fəaliyyət üçün az vaxt ayırmamışdı. BMT-nin və YUNİSEF-in xoşməramlı səfiri kimi fəaliyyət göstərib. Dünyanın bir çox yerlərində futbolun inkişaf etməsinə dair təbliğatlarda iştirak edirdi. Uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş maarifləndirici filmin yaradılmasında iştirak etmışdir. O həm kinoaktyor, həm xəbər spikeri, eyni zamanda biznesmen və həmçinin tanınmış olan Pele kofesi ilə məşhurdur. O, öz mahnılarının müəllifi və ifaçısıdır. Pelenin işini oğlu Edino davam edir. O da Santos klubuna daxil olub, amma atasından fərqli olaraq qapıçı olmağı seçib.
Braziliyalı futbolçu, hücumçu, "Santos" və "Nyu-York Kosmos" klublarında oynayan, Braziliya milli komandasında 92 maç keçirərək 77 qol vuran Edison Arantis du Nasimentu — ən çox isə Pele adı ilə tanınan futbolçu 21 oktyabr 1940-cı ildə Braziliyanın Minas-Jerays ştatında anadan olub.
Pele dünyada yeganə oyunçudur ki, 3 dəfə oyunçu kimi Dünya çempionu olub. (1958, 1962 və 1970-ci illərdə). 4 dünya çempionatının iştirakçısı olub. 1970-ci ilin ən yaxşı futbolçusu adını qazanıb. 1958-ci ilin ən yaxşı cavan oyunçusu kimi adlanıb. 1973-cü ildə Cənubi Amerikada ilin futbolçusu adını qazanıb. İkiqat qitələrarası kubokun və Libertadores kuboklarının sahibi, Qitələrarası çempionatın qalibi, San-Paulu ştatının 10 qat çempionu olmuşdur.
Təşkilatın rəsmi saytda verdiyi Səsverməyə əsasən isə Pele XX əsrin ikinci futbolçusu adlandırılmışdır. World Soccer jurnalının versiyasına əsasən XX əsrin ən yaxşı futbolçusudur. France Football versiyasına əsasən XX əsrin ən yaxşı oyunçusudur. Guerin Sportivonun versiyasına əsasən XX əsrin ən yaxçı futbolçusu. The Times qəzetinə əsasən Dünya Çempionları Tarixində 2-ci yeri tutur. FİFA-nın ən yaxşı 100 f
Münhen sazişi
Münhen sazişi — İngiltərə, Fransa, İtaliya və Almaniya başçıları arasında (Hitler, Mussolini, Çemberlen və Daladye) Çexoslovakiyanın Südet bölgəsinin Almaniyaya verilməsini nəzərdə tutan 29-30 sentyabr 1938-ci il tarixli saziş.
Pele
Məşhurluğu
futbolçusu siyahısına daxil ediliur.
Münhen sazişi
Münhen konfransı Qərbin liberal-demokrat dövlətlərinin təcavüzkarı "sakitləşdirmək", "şirnikləndirmək" və "qarışmamaq" siyasətlərinə parlaq nümunə idi. Münhen toplantısında dörd dövlət İngiltərə, Fransa, İtaliya və Almaniya təcavüzkarları "sakitləşdirmək" və Şərqə tərəf "şirnikləndirmək" mövqeyini tutdular. Onlar Çexoslovakiyanı parçalamaq qərarını qəbul etdilər, bu ölkənin rəyini soruşmadan, hətta onun nümayəndəsini belə konfransa dəvət etmədən Sudet vilayətini Almaniyaya güzəştə getmək sazişini imzaladılar.
"Münhen siyasəti" nəticəsində Mərkəzi Avropada vəziyyət kökündən dəyişdi. Almaniya strateji mövqeyini xeyli möhkəmləndirdi. Fransa və Böyük Britaniya isə beynəlxalq mövqelərini zəiflətdilər.
Pele
Məşhurluğu
1995–1998-ci illərdə O, Braziliyanın İdman Naziri vəzifəsində çalışıb.
Şəxsi həyatı
Pele 1966-cı ildə Rozemeri dos Reys Şolbi ilə ailə qurublar. Və bu ailədən 3 övladları var. Kelli Kristina, Edson və Jennifer, amma buna baxmayaraq 1982-ci ildə bu ailə dağılır və onlar ayrılırlar.
1994-cü ildə Pele ikinci dəfə ailə həyatı qurur. Onun ikinci seçimi Assiriya Lemos Seyşas olur. Daha sonralar onların əkizləri dünyaya gəlir. Və bu ailə həyatı da uzun sürmür. 2008-ci ildə onlar ayrılırlar.
2016-cı ilin iyul ayında Pele 3-cü dəfə Yaponiya mənşəli Braziliya sahibkarı olan 50 yaşlı Marsii Sibeli Aoki ilə ailə həyatı qurur.
Ölümü
Pele 29 dekabr 2022-ci ildə 82 yaşında çoxlu orqan çatışmazlığı, kolon xərçənginin ağırlaşması səbəbindən vəfat etdi. Vida mərasimi yanvarın 3-dək davam elədi və 230.000-dən çox insan iştirak etdi. Dəfn mərasimindən sonra Pele Memorial Necrópole Ecumênica'da dəfn edildi.
Laçın (quş)
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.
Təsviri
Göyərçindən xeyli iridir (0,8 kq-a qədər). Bel tərəfi, qanadları və quyruğu göyümtülə çalan boz, qarın tərəfi isə açıq rənglidir və köndələn naxışları var. Döşündəki naxışlar damcı formalıdır. "Bığları" parlaq qara, ayaqları sarıdır.
Arealı
Avropa, Asiya, Afrika, Avstraliya, Şimali Amerika, Cənubi Amerikanın cənub-qərb hissəsi. Azərbaycanda dağların yüksək qurşaqlarında məskunlaşıb nəsil verir. Oturaq, qışlayan və miqrant populyasiyaları var.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Sıldırım qayalıqlarda nəsil verir, amma yemlənmək üçün müxtəlif landşaftlara uçur. Əlçatmaz sıldırım qayalarda nəsil verdiyi üçün biologiyası Qafqazda zəif öyrənilib. Fevralın axırında—martda yuva sahəsində görünür. Yuvası qayada olur. Eyni yuvadan uzun müddət istifadə edir. Aprel ayında 2-3 yumurta verir, adətən 2 bala böyüdür. Avqustda pərvaz balaları görünür. Əsas yemi quşlardır: göyərçin, kəklik, ular, qışda ördək, qaz və s. Şikarını havadan çalıb ovlayır.
Sayı və azalma səbəbi
Qafqazda heç vaxt çoxsaylı olmayıb. XX əsrdə sayı fasiləsiz azalıb. Son illərdə kritik vəziyyətə düşmə təhlükəsi var. Böyük və Kiçik Qafqazın Azərbaycana məxsus hissəsində nəsil verənlər 10 cütdən çox deyil. Talış dağlarında nəsil vermir. Qışda Rusiyadan gələn populyasiyanın hesabına nisbətən çox olur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Qədim dövrlərdən ovçu quş kimi istifadə edilmiş, sonralar ovçuların rəqibi hesab edilib tələf olunmuş, eyni vaxtda yem bazası zəifləmişdir.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Ovlanması və satışı qadağandır. Azərbaycan Respublikasının və Naxçıvan MR-in Qırmızı kitablarına daxil edilib. Qorunan ərazilərdə nəzarət altında saxlanılır. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Qorunan ərazilərdən kənarda yuva sahələrinə təbiət abidəsi statusunun verilməsi, süni şəraitdə yetişdirilib təbiətə buraxılması, əhalinin qorunmasına geniş cəlb edilməsi.
Draba sierrae
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aurous (veb-sayt)
Aurous — 120-dən çox mənbədən istifadə edən pulsuz musiqi axını veb saytı. Jurnalistlər bu saytı lisenziyasız film və televiziya verilişlərini müstəqil şəkildə nümayiş etdirə bilən veb sayt olan Popcorn Time saytı ilə müqayisə edirlər. Sayt fəaliyyətə başlayandan bir neçə gün sonra Amerika Səsyazma Sənayesi Birliyi tərəfindən məhkəməyə verilmişdir.
Borçalı distansiyası
Borçalı distansiyası — Rusiya imperiyası tərkibində mövcud olmuş inzibati-ərazi vahidi. Rusiya İmperiyasına daxil olan Gürcüstan quberniyasının Tiflis qəzası (1804–cü ilədək Loru qəzası adlanırdı) tərkibində 1801 –  1840-cı illərdə mövcud olmuşdur.
Tarixi hadisələrin xronologiyası
200px|thumb|right|Qafqaz diyarının xəritəsi (1801-1813). Qeyd: Kartli-Kaxetiya krallığının inzibati sərhədləri 12 sentyabr, 1801-ci il tarixinə qədərki vəziyyətinə uyğun verilmişdir. 200px|thumb|right|Qafqazın ümumi xəritəsi, 1808-ci il 200px|thumb|right|[[Gürcüstan quberniyasının xəritəsi, 1808-ci il]] 200px|thumb|right|Gürcüstanın ümumi xəritəsi, 1823-cü il thumb|right|200px|İran və Rusiyanın müharibə səhnəsi, 1827-ci il; xəritə 1888-ci ildə tərtib edilib, dövlətlərin və inzibati vahidlərin sərhədləri 1827-ci ildəki vəziyyətinə uyğun verilmişdir.
Ərazisi
Distansiyanın şimal, qərb və qismən cənub hissələrində kifayət qədər hündür dağlar yerləşir, şərq hissəsi isə çoxlu təpəlikləri olan geniş düzənliklərdən ibarət idi. Distansiyanın şimalında və qərbində yerləşən dağlar sıx meşələrlə örtülü idi.
Sərhədləri
Məxəzlərdə Borçalı distansiyasının sərhədləri haqqında müəyyən qeyri-müəyyənlik vardır. Bu xüsusiylə distansiya haqqında geniş məlumatları əhatə edən 1836-cı ildə Sankt-Peterburq şəhərində nəşr edilmiş, 4 hissəli "Qafqaz arxasındakı rus mülklərinin statistik, etnoqrafik, topoqrafik və iqtisadi münasibətlərinin icmalı" əsərində özünü büruzə verir:
Sahəsi
1836-cı ildə Sankt-Peterburq şəhərində nəşr edilmiş "Qafqaz arxasındakı rus mülklərinin statistik, etnoqrafik, topoqrafik və iqtisadi münasibətlərinin icmalı" kitabının II hissəsinin 267-ci səhifəsində verilən məlumata əsasən Borçalı distansiyası təxminən 8.000 verst² sahəni əhatə edirdi.
Əhalisi
General-leytenant Karl Fyodroviç Knorrinqin Rusiya imperatoru əlahəzrət I Aleksandra yazdığı 28 iyul 1801-ci il tarixli raportuna əsasən Kartli-Kaxetiya krallığının əhalisi onun bu ölkədə səyahətdə olduğu tarixdə (19 aprel, 1801-ci il bu ölkəyə gəlmiş və burada 22 gün qalmışdır) təxminən 35.000 ailədən ibarət idi.
2 mart, 1804-cü ilin kameral təsvirinə əsasən Gürcüstan quberniyasının Borçalı distansiyasında hər iki cinsdən toplam 17.759 nəfər (9.396 nəfəri kişilər, 8.363 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.
1809-1811-ci illərdə Qarabağ xanlığı ərazisindən qaçqın düşmüş və Məlik Bağırbəy Bəylərov tərəfindən idarə edilən 428 etnik erməni ailəsi (kişi cinsindən 2.140 nəfər) Borçalıda yerləşdirildi.
Alman şərqşünası, səyyahı və politoloqu Heynrix Yulius von Klaprotun 1827-ci ildə Parisdə nəşr edilmiş "Qafqazın və Rusiya ilə Persiya arasında olan vilayətlərin tarixi, coğrafi, etnoqrafik təsviri" kitabının 93-cü səhifəsində verilən məlumata əsasən Somxetiya əyalətində 5.500 türk (və ya türkmən) ailəsi yaşayırdı.
Yunq Yi-geun
Yunq Yi-geun (10 yanvar 1990) — Cənubi Koreyalı atıcı. Yunq Yi-geun Cənubi Koreyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Yunq Yi-geun birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 10 m məsafəyə pnevmatik tapança yarışında iştirak etdi. Ümumilikdə 616.7 xal toplayaraq 43-cü yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Borçalı distansiyası
Əhalisi
1831-ci ilin kameral təsvirinə əsasən Borçalı distansiyasında 3.984 tüstü var idi və onlarda kişi cinsindən 13.549 nəfər əhali yaşayırdı, 1832-ci ilin kameral təsvirinə əsasən isə distansiyada 145 kənddə 4.092 tüstü var idi və onlarda kişi cinsindən 13.762 nəfər əhali yaşayırdı.
Əhalinin sıxlığı
Distansiyanın sahəsi nəzərə alınarsa məlum olur ki, ərazinin hər kvadrat verstinə kişi cinsindən 1.7 nəfər əhali düşürdü.
Etnik tərkibi
1832-ci ilin kameral təsvirinə əsasən Borçalı distansiyasında yaşayan kişi cinsindən 13.762 nəfər olan əhalinin 8.479 nəfərini və ya 61.61% -ni azərbaycanlılar, 3.634 nəfərini və ya 26.41 %-ni ermənilər, 767 nəfərini və ya 5.57% -ni yunanlar, 669 nəfərini və ya 4.86% -ni gürcülər, 213 nəfərini və ya 1.55% -ni isə almanlar təşkil edirdi.
Dili
Distansiyada ən geniş istifadə olunan dil Azərbaycan dili idi. Əhali azərbaycanca, ermənicə, gürcücə və almanca danışırdı. Belə ki, yunanların az bir qismi ana dilini bilirdi və əsasən azərbaycanca danışırdılar.
Draba splendens
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cırtdan qızılquş
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Dieqo Armando Maradona
Dieqo Armando Maradona — Argentinalı keçmiş futbolçu və məşqçi. 25 noyabr 2020-ci ildə vəfat edib. O, klub karyerası ərzində "Argentinos Xuniors", "Boka Xuniors", "Barselona", "Napoli", "Sevilya" və "Newell's Old Boys" klublarında oynayıb.
Gənclər arasında dünya çempionu 1979. 1986 Dünya Kubokunun ən yaxşı oyunçusu. 1979 və 1980-ci illərdə Cənubi Amerikada ilin futbolçusu. İki dəfə dünya çempionatlarının simvolik komandalarının üzvü. "Boka Xuniors" ilə Argentina çempionu, "Napoli" klubu ilə ikiqat İtaliya çempionu.
NGC 47
NGC 47, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Dieqo Armando Maradona
FİFA-nın rəsmi saytında səsvermə yolu ilə 20-ci əsrin ən yaxşı futbolçusu 53,6% səs toplayıb; FİFA Futbol Komissiyasının məlumatına görə isə, Maradona 20-ci əsrin 3-cü futbolçusudur.
Klassik 10 nömrə mövqeyində oynayan və yaradıcı pleymeyker olan Maradona, transfer qiyməti ilə iki dəfə dünya rekordu qıran ilk oyunçu olub. Bu rekordlar 1982-ci ildə 5 milyon funt-sterlinqə "Barselona"ya transfer olunduğu zaman və 1984-cü ildə 6,9 milyon funt sterlinqə "Napoli"yə transfer olunduğu zaman baş verib.
Argentina millisi ilə milli komanda karyerasında 91 oyun keçirib və 34 qol vurub. Maradona dörd FIFA Dünya Kubokunda iştirak edib. Argentina millisi ilə 1986-cı ildə Meksikada keçirilən Dünya Kubokunda Argentinanın kapitanı olur və gözəl oyunu ilə onları Qərbi Almaniya üzərində qələbə qazandıqları finala daşıyır. Maradona bu turnirdə turnirin ən yaxşı oyunçusu kimi Qızıl Topu qazanır. 1986 Dünya Kubokunun 1/4 finalında o, İngiltərə üzərində 2–1 hesablı qələbə qazandıqları oyunda hər iki qolu vurur və hər iki qol tarixə düşur. İlk qol "Tanrının Əli" kimi tanınan və cəzasız qalan qayda pozuntusundan vurulan qol idi. İkinci qol isə, 2002-ci ildə FIFA.com seçiciləri tərəfindən "Əsrin qolu" seçilən və Maradonanın 60 metr driblinq edərək beş İngiltərə oyunçusunu keçdikdən sonra vurduğu qol idi.
Həyatı
Dieqo Armando Maradona 1960-cı il oktyabr ayının 30-da Argentinanın Villa Fiorito şəhərində anadan olub. 2020-ci il 25 noyabr 60 yaşında qəfil ürək tutması nəticəsində vəfat edib.
Argentinos Juniors
Maradona "Argentinos Juniors" klubunda böyük istedad kimi kəşf edildi və tezliklə komandanın lideri oldu. O, bu klubda oynayarkən ötürmə oyunu və texniki bacarığı ilə xüsusilə diqqət çəkib. O, yaşı az olmasına baxmayaraq komandasının kapitanlığını da üzərinə götürüb.
Bu klubda oynayarkən Maradona bir çox diqqətəlayiq nailiyyətlər əldə edib. Məsələn, o, 1979-cu ildə Primera División (Argentina 1-ci Divizion) çempionluğunu qazandı və elə həmin il Copa Libertadores (Cənubi Amerika Kuboku) finalına yüksəldi. Maradona həmçinin 1979-cu ildə Argentina futbolunun ən dəyərli oyunçusu (Footbolista del Año) seçilib.
"Argentinos Juniors" klubunda çıxış edərkən Dieqo Armando Maradona karyerasının ilk illərində böyük istedad olduğunu sübut etdi və oradakı uğurları sayəsində dünyada məşhurlaşdı. Onun bu klubda oynadığı dövr Maradonanın futbolçu karyerasının mühüm hissəsidir.
Boka Xuniors
Maradona 20 fevral 1981-ci ildə, 4 milyon dollara transfer olunduğu "Boka Xuniors" ilə müqavilə imzalayır. O, iki gün sonra "Talleres de Kordoba" ilə oyunda debüt etdi və klubun 4–1 hesablı qələbəsində iki qol vurdu. Aprelin 10-da Maradona La Bombonera stadionunda "River Pleyt" ilə ilk Superklasiko oyununda meydana çıxır. Boka, bu oyunda Maradonanın Alberto Tarantini və Fillolu keçərək qol vurması ilə River Pleyti 3–0 məğlub edir. Maradona və "Boka Xuniors"un meneceri Silvio Marzolini arasında inamsız münasibətə baxmayaraq, "Boka Xuniors" uğurlu bir mövsüm keçirdir və "Racing Club"u bir xal qabaqlayaraq liqa çempionluğunu qazanır. Bu, Maradonanın Argentinanın daxili liqasında qazandığı yeganə titul olur. Maradona bu klubda 40 oyunda meydana çıxır və 28 qol vurur.
Barselona
O, 1982-ci ildə o dövr üçün rekord məbləğə, 5 milyon funt sterlinqə İspaniyanın "Barselona" klubuna transfer olur.
Napoli
Dieqo Armando Maradona 1984–1991-ci illərdə "Napoli" klubunda çıxış edib. Bu müddətdə Maradona "Napoli"nin heyətində 170 oyunda meydana çıxıb və 115 qol vurub, komandası isə İtaliya A Seriyasının çempionluğunu qazana bilib.
Frederik Beqbeder
Frederik Beqbeder (Fransızca: [fʁedeʁik bɛɡbeˈde]; 21 sentyabr 1965-ci ildə Neuilly-Sur-Seine bölgəsində dünyaya gəlmişdir) fransız yazıçı və ədəbi tənqidçidir. O, 2003-cü ildə Windows on the World romanı ilə Prix Interallié mükafatını qazanmışdır. 2005-ci ildə Alain Decaux, Richard Millet və Jean-Pierre Thiollet (İjon-Piser Sullyet) ilə birlikdə Beyrut Kitab Sərgisinin iştirakçılarından biri idi. Həmçinin 2009-cu ildə Un roman français romanı ilə Prix Renaudot mükafatına layiq görülmüşdür. Flore və Sade mükafatlarının qurucusudur.
Dieqo Armando Maradona
Napoli
Maradonanın "Napoli"də oynadığı müddət ərzində "Napoli" tarixində ilk dəfə A Seriya çempionluğunu (1986–87 mövsümü) və iki dəfə İtaliya Kubokunu (1986 və 1987) qazanıb.
Maradonanın "Napoli"dəki çıxışı onu tarixin ən yaxşı oyunçularından birinə çevirdi. Bundan əlavə, Maradona Napolidə komandasının kapitanı olub və komandasını İtaliya kuboku və UEFA Çempionlar Liqasına qədər yüksək səviyyəli turnirlərə aparıb. Bu dövr Maradona üçün həm futbol, ​​həm də şəxsən çox önəmlidir.
O, Argentina millisinin şərəfini qoruduğu 91 matçda 34 qol vurub.
1986-cı ildə Argentina yığmasının qızıl medal qazandığı dünya çempionatında Maradonanın 1/4 finalda İngiltərə yığmasının qapısından əllə keçirdiyi top uzun müddət müzakirə mövzusu olub. Səbəbkarın özü hakimin hesaba aldığı topu "tanrının əli" vasitəsilə qapıdan keçirdiyini bildirib.
1991-ci ildə İtaliya çempionatı matçından sonra dopinq-testdən keçən Maradonanın kokain qəbul etdiyi aşkarlanıb. İki il sonra İspaniya "Sevilya"sına transfer olan futbolçu 1994-cü il dünya çempionatında forma geyib, lakin onun yenə qadağan olunmuş dərman preparatı qəbul etdiyi ortaya çıxdığından, 15 aylıq diskvalifikasiya olunaraq, yarışdan kənarlaşdırılıb.