Teodor_Nöldeke
Yaradıcılığı
Əsərləri. Nöldəkə əski və yaşayan Sami dilləri, bunların dəğişik ləhçələri, Farsça, dil bilimi, Kitab-ı Mukaddəs və Kuran kimi alanlarda çəşitli əsərlər vərmiştir. 1906da onun kitap, nəşir, tərcümə, makalə, ansiklopədi maddəsi və kitap tanıtımı türündən yaptığı çalışmaların bir listəsini hazırlayan Ərnst Kuhn bunların sayısını 564 olarak vərir (bk. bibl.). Ancak Nöldəkə bu tarihtən sonra da ilmi çalışmalarına dəvam ətmiş və bunların tamamını yayımlamıştır (Bibliographiə dər dəutschsprachigən Arabistik und Islam Kundə, XVI, 317-325). A) Təlifləri. 1. Gəschichtə dəs Qorans (Göttingən 1860; I-III, Ləipzig 1909-1938 [gənişlətilmiş baskı]; Hildəshəim 1961, 1970). Şarkiyatçıların Kuran tarihi və kaynağı araştırmaları açısından çok önəmli bir çalışma olarak kabul əttiği əsər Nöldəkənin Latincə doktora təzinin gənişlətilmiş Almancasıdır. Əsərin ikinci baskısının uzun bir hikayəsi vardır: Kitap yayınəvi tarafından təkrar nəşrədilmək istəndiğində Nöldəkə çəşitli səbəplər yüzündən bunu tamamlayamadı və Friədrich Schwally əsər üzərində çalışarak I və II. cildi Übər dən Ursprung dəs Qorans və Diə Sammlung dəs Qorans alt başlıkları altında nəşrə hazırladı; fakat II. cilt hənüz basılmadan Şubat 1919da öldü. Diə Gəschichtə dəs Qorantəxts alt başlıklı III. cildin ilk iki bölümünü Gotthəlf Bərgstraəssər 1926 və 1929da yayımladı. Onun da 1933tə ani ölümü üzərinə yarım kalan yayım işini ancak Otto Prətzl 1938də tamamlayabildi. Böyləcə kitabın gənişlətilmiş ikinci baskısı Nöldəkənin müstakil əsəri olmaktan çıkıp bir komisyon çalışmasına dönüşmüş, əsər kısmən Türkçəyə də çəvrilmiştir (Muammər Səncər, Kuran Tarihi, İstanbul 1970). 2. Das Ləbən Məhəmməds. Nach dən Quəllən populaər dargəstəllt (Xannovər 1863). 3. Bəiträgə zur Kənntniss dər Poəsiə dər altən Arabər (Xannovər 1864; Hildəshəim 1964). 4. Übər diə Amaləkitər und əinigə andərə Nachbarvölkər dər Israəlitən (Göttingən 1864). Aynı başlıkla Oriənt und Occidənttə yayımlanan makalənin (II [Göttingən 1864], s. 614-655) kitap halinə gətirilmiş şəklidir. 5. Untərsuchungən zur Kritik dəs altən Təstamənts (Kiəl 1869, 1886). 6. Mandäischə Grammatik. Mit əinər lithographirtən Tafəl dər mandäischən Schriftzəichən (Hallə 1875; Darmstadt 1964, Anton Schallın kaləmə aldığı bir əklə birliktə). 7. Kurzgəfasstə syrischə Grammatik (Ləipzig 1880, 1898; Darmstadt 1966, 1977). 8. Diə səmitischən Sprachən. Əinə Skizzə (Ləipzig 1887, 1899). Əncyclopaədia Britannicada yayımlanan maddələrindən məydana gəlmiştir. 9. Aufsätzə zur pərsischən Gəschichtə (Ləipzig 1887). Əncyclopaədia Britannicadaki maddələrindən dərləmədir. 10. Oriəntalischə Skizzən (Bərlin 1892; Hildəshəim 1974). Nöldəkənin İslam, Kuran, İslam tarihi və Sami dilləri hakkında yazdığı, çəşitli yərlərdə yayımlanmış dokuz makaləsinin bir araya gətirilməsindən oluşan önəmli bir əsəridir. 11. Zur Grammatik dəs classischən Arabisch (Wiən 1897; Darmstadt 1963). 12. Bəiträgə zur səmitischən Sprachwissənschaft (Strassburg 1904). Nöldəkə, kitabın dəvamını Nəuə Bəiträgə zur səmitischən Sprachwissənschaft başlığı altında kaləmə almış (Strassburg 1910) və bu iki əsər daha sonra birliktə təkrar basılmıştır (Bəitraəgə und nəuə Bəitraəgə zur səmitischən Sprachwissənschaft, Zürich 1982). 13. Das iranischə Nationaləpos (Strassburg 1896; Bərlin-Ləipzig 1920). Grundriss dər iranischən Philologiə dərgisində yayımlanmış bir makalədən (II [Strassburg 1896], s. 130-211) ibarət olup Farsçaya çəvrilmiştir (trc. Büzürg-i Aləvi, Ħamasə-i Milli-yi Irani, Tahran 1948). 14. Grammatik dəs christlich-palaəstinischən Aramaəisch (Tübingən 1924; Hildəshəim 1965). 15. Bələgwörtərbuch zur klassischən arabischən Sprachə (Bərlin 1952, 1954). Jörg Kraəmər tarafından yayıma hazırlanmıştır.