cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amundsenin Cənub qütbünə ekspedisiyası
Nəqliyyat, avadanlıq və tədarük
thumb|upright|Olav Byaland qış geyimində: "Kənardan çox gözəl görünməsə də, (geyim) isti və möhkəmdir." Amundsen ingilis kəşfiyyatçıların itlərə qarşı olan istəksizliyini başa düşmürdü: "Ola bilər ki, it öz sahibini başa düşə bilməsin? Yoxsa, sahibi itini anlaya bilmirdi?" deyə öz qeydlərində yazmışdı. Cənuba getmək qərarından sonra o, 100 ən yaxşı və ən güclü Şimali Qrenlandiya xizək itinin səyahətə daxil olmasını əmr etdi.
Yola düşmə
thumb|left|Fram dənizdə Yola düşməyə aylar qalmış ekspedisiya üçün fond tapmaq daha da çətinləşmişdi. Məhdud ictimai maraq səbəbiylə məsələylə bağlı qəzet xəbərləri ləğv edilirdi. Üstəlik, parlament də 25 000 kronluq əlavə yardım istəyini geri çevirmişdi. Amundsen ekspedisiyanın baş tuta bilməsi üçün öz evini ipotekaya qoymuşdu. İndi onun maliyyə vəziyyətinin tamamilə məhv olmaması üçün tək yol ekspedisiyanın müvəffəqiyyəti idi.
Farm Atlantik okeanının şimalında bir aylıq sınaq kruizinə çıxdıqdan sonra, 1910-cu il iyul ayının sonlarında itləri gəmiyə almaq və son hazırlıqlarını tamamlamaq üçün Kristiansanda yola düşdü. Amundsen Kristiansandda olarkən qardaşı Buenos Ayresdə Norveç Naziri olan, norveçli mühacir Piter "Don Pedro" Xristofersendən kömək təklifi aldı. Xristofersenin Framı həm Montevideoda, həm də Buenos Ayresdə yanacaq və digər avadanlıqlarla təmin etmə təklifi Amundsen tərəfindən böyük məmnuniyyətlə qarşılandı. Fram 9 avqustda yola çıxmadan bir qədər əvvəl Amundsen ekspedisiyanın əsl hədəfini iki kiçik zabit Prestrud və Qyertsenlə bölüşdü. Madeyradan Funşala dörd həftəlik səyahətdə bəzi hazırlıqların mənasını verə bilməyən və sualları məmurlarından yayındırılan cavablarla qarşılanan heyət arasında qeyri-müəyyən bir əhvali-ruhiyyə meydana gəldi. Amundsenin bioqrafı Roland Huntford bunun "şübhə və aşağı əhval yaratmaq üçün kifayət olduğunu" söyləyirdi.
Fram sentyabrın 6-da Funşala çatdı. Üç gün sonra Amundsen yenidən qərarlaşdırılmış plan barədə ekipajı məlumatlandırdı. O, onlara hələ də son təyinat yeri olan Şimal qütbünə gedərkən Cənub qütbünə "gəzinti" etmək istədiyini söylədi, lakin bir müddət gözləməli oldu. Amundsen yeni təkliflərini açıqladıqdan sonra hər bir üzvdən davam edib etməmək barədə qərar verməsi istənildi və hamısı müsbət cavab verdi. Amundsen Nansenə uzun bir izahat məktubu yazaraq, Şimal qütbünün Kuk və Piri tərəfindən fəth edilməsi iddialarının öz planlarına necə ağır bir zərvə vurduğunu qeyd etdi. Amundsen bu hərəkəti etməyə məcbur edildiyini hiss etdi və bağışlanılmaq istədi. O inanırdı ki, Cənub qütbündə müvəffəqiyyət qazanması onun bütün günahlarını yuyacaq.
9 sentyabrda Funşaldan ayrılmadan əvvəl Amundsen Skotta plan dəyişikliyini bildirmək üçün teleqram göndərdi. Skottun gəmisi Terra Nova 15 iyun tarixində Kardiffi tərk etmişdi və oktyabrın əvvəlində Avstraliyaya çatmalıydı. Melburnda Amundsen cənuba doğru getdiyi barədə açıq məlumatlar olan teleqramını göndərdi. Səyyahın planları və ya Antarktida istiqaməti barədə heç bir məlumatın verilməməsi xəbəri Skot tərəfindən Kral Coğrafiya Cəmiyyətinin katibi, Con Skott Keltiyə göndərildi:"Düşünürəm ki, zamanı gələndə biləcəyik". Amundsenin yenidən cızdığı planları haqqında xəbərlər oktyabrın əvvəlində Norveçə çatdı və ümumi olaraq, qərəzli reaksiyalara səbəb oldu. Nansen xeyir-dua verdiyini və səmimi şəkildə razılığını bildirsə də, Amundsenin hərəkətləri mətbuat və ictimaiyyət tərəfindən, əsasən, qınanıldı və maliyyə dəstəyi tam olaraq kəsildi. Gözlənildiyi kimi, İngiltərədən gələn reaksiyalar düşmən mövqedə idi; Keltinin ilk başda ifadə etdiyi inamsızlıq tez bir zamanda qəzəb və nifrətə çevrildi. "Mən Amundsenin gizli hərəkətləri ilə bağlı təfərrüatları Skotta göndərdim. Skottun yerində olsaydım, onları quruya buraxmazdım", keçmiş nüfuzlu RGS prezidenti Klement Markhalm yazdı. Dünyadakı reaksiyalardan xəbərsiz olan Fram dörd ay cənuba doğru üzdü. İlk aysberqlər 1911-ci ildə Yeni İl günü, buz sədlər isə 11 yanvarda göründü. 14 yanvarda isə Fram artıq Balina buxtasında idi.
Framheym
200px|left|thumb|[[Framheym bazası. Fevral, 2011.]] Fram buxtanın cənub-şərq küncündə buzlarla örtülü sahilə lövbər saldıqdan sonra gəmidən 2,2 mil (4,1 km) məsafədə ekspedisiyanın əsas məskəni üçün bir yer seçdi. Altı dəstə it dəstəni əraziyə köçürmək üçün istifadə edildi, çünki sığınacağın qurulma işləri başlamışdı. Byaland və Stubberud meylli yerləri düzəldərək buzun dərinliyinə doğru qalacaqları yerin təməlini qoydu. Küləklər, əsasən, şərqdən gəldiyi üçün daxma şərq-qərb oxunda, qapı qərbə açılacaq şəkildə quruldu. Bu şəkildə külək yalnız daha alçaq olan şərq divarını vururdu. Dam 21 yanvar tarixində artıq quraşdırılmışdı və altı gün sonra sığınacaq tam hazır vəziyyətdə idi. Sahil dəstəsinin istifadəsi, həm də qütbə səyahət etmədən yüklərin daşınması üçün bu vaxta qədər böyük bir ət ehtiyatı, o cümlədən 200 suiti bazaya gətirildi. Baza Framheym, yəni "Framın evi" adlandırıldı.
3 fevral səhəri tezdən Terra Nova gözlənilmədən Balina buxtasına gəldi. Gəmi 29 noyabr 1910-cu ildə Yeni Zelandiyadan yola düşmüş və yanvar ayının əvvəllərində Mak-Medro boğazına çatmışdı. Skott və onun əsas dəstəsini quruya endirdikdən sonra Terra Nova Viktor Kampbellin rəhbərlik etdiyi 6 nəfərlik qrupu VII Eduard yarımadasının şərqinə doğru aparmışdı. Bu qrupun əsas məqsədi indiyə qədər çox bilinməyə ərazinin geniş tədqiqi olsa da, bu istək sahilə yaxınlaşan iri dəniz buzlaqları tərəfindən əngəllənmişdi. Gəmi Fram ilə qarşılaşanda Səddin kənarı boyunca qərbə doğru üzərək quruya enmək üçün uyğun bir yer axtarışında idi. Skott ilk başda Amundsenin Ueddell dənizində, yəni qitənin tam əks tərəfində olduğunu düşünürdü. Bu onu göstərirdi ki, norveçlilərin belə bir yarış içində olması britaniyalılar üçün heç də yaxşı əlamət deyildi. İki qrup bir-birlərinə çox mülayim münasibət göstərdi; birinci, Kampbell və onun zabitləri Harri Penell ve Corc Murrey Levik Framda səhər yeməyi yedi, əvəzində də Terra Novada günorta yeməyi yeyildi. Amundsen Terra Novanın simsiz radiosunun olmadığını öyrənəndə rahatlanmışdı, çünki radionun olmağı onun qütbü ilk fəth edən insan xəbəri olma strategiyasını korlaya bilərdi. Ancaq o, Kampbellin Skottun motor quraşdırılan xizəklərinin çox yaxşı işləməsi xəbərindən xeyli narahat olmuşdu. Bütün bunlara baxmayaraq, Amundsen britaniyalılara Framheymin yanında VII Eduard yarımadasının tədqiqi üçün baza qurmağı təklifi etsə də, Kampbell təklifi geri çevirdi və Amundsenin harada olmasıyla bağlı xəbəri Skotta çatdırmaq üçün Mak-Medro boğazına yola düşdü.
Yük səfərləri
right|300px|thumb|Framdan [[Framheymə xizəklərlə yükün daşınması]] Amundsen gələn yay qütbü fəth etmək üçün apardığı hazırlıqlar çərçəvəsində fevral ayının əvvələrində Sədd boyunca yükdaşıma işlərini təşkil etməyə başladı. Proqnozlaşdırılan marşrutda əvvəlcədən müntəzəm olaraq qurulmuş tədarük anbarları Cənub qütb dəstəsinin daşımalı olduğu ərzaq və yanacağın miqdarını məhdudlaşdırardı. Depo səfərləri heyət, it və avadanlığın ilk əsl sınağı olacaqdı. 10 fevralda başlayan ilk səyahət üçün Amundsen onu müşayiət etmək üçün Prestrud, Helmer Hanssen və Yohanseni seçdi; 3 xizək 18 it tərəfindən çəkiləcəkdi. Getmədən əvvəl Amundsen Fram ilə bağlı təlimatları Nilsenə tapşırdı. Gəmi Cənub okeanında okeanoqrafik iş proqramı həyata keçirmədən və 1912-ci ildə mümkün qədər erkən Səddə qayıtmadan əvvəl yenidən təmir üçün Buenos-Ayresə üzməli idi.
Dörd nəfər cənub səfərinə başlayanda Sədd barədə yeganə məlumat əvvəlki tədqiqatçıların nəşr etdikləri kitablarda olan qədər idi, buna görə də, çətin səyahət şərtlərinə hazır idilər. Sədd səthinin adi bir buzlaq kimi olduğunu görəndə təəccübləndilər; ilk gündən 15 dəniz milini (28 km) qət etməyə müvəffəq oldular. Amundsen itlərinin bu şərtlərdə nə qədər yaxşı işlədiyini qeyd etdi və ingilislərin Səddə itlərdən istifadəyə bu qədər biganə olmaqlarını başa düşə bilməmişdi. Dəstə fevralın 14-də 80 °Cənub enliyinə çatdı və anbarı yerləşdirdikdən sonra 16 fevralda Framheymə qayıtdı.
İkinci tədarük anbarını daşıyan dəstə fevralın 22-də səkkiz nəfər, yeddi xizək və qırx iki it ilə Framheymdən ayrıldı. Səddəki havanın vəziyyəti kəskin pisləşdi; orta temperatur 9 °C (16 °F) aşağı düşmüş və yağan qar əvvəlki hamar buz səthində yeriməyi xeyli çətinləşdirmişdi. Bəzən −40 °C (−40 °F) qədər aşağı düşən temperatura baxmayaraq, dəstə martın 3-də 81 °Cənub enliyinə çatdı və burada ikinci anbarı qurdu. Amundsen, Helmer Hanssen, Prestrud, Yohansen və Vistinq daha sonra 83 °Cənub enliyinə çatmağı ümid edərək ən güclü itlərlə davam etsələr də, kəskin hava şəraitindən dolayı 8 martda 82 °Cənub enliyində dayanmalı oldular. Amundsen xizək itlərinin gücdən düşdüyün gördü, dəstə düşərgəyə qayıtdı və yüngül xizəklərlə 22 martda Framheymə çatmaq üçün sürətlə sürdü. Amundsen yaxınlaşan qütb gecəsindən əvvəl cənuba daha çox tədarükün daşınmağını istədi və Yohansenin rəhbərlik etdiyi yeddi nəfərlik bir qrup 80 ° enliyə 6 ədəd kəsilmiş suitini — 2400 funt (1100 kq) əti çatdırmaq üçün Framheymi tərk etdi. Dəstə 11 apreldə, gözlənildiyindən üç gün sonra — buz yarıqları sahəsinə düşdükdən sonra geri döndü.
Ümumilikdə, tədarükün daşındığı səyahətlərdə 7500 funt (3400 kq) miqdarda üç anbar quruldu, bunlara 3000 funt (1400 kq) suiti əti və 40 ingilis qallonu (180 L) ağ neft daxil idi. Amundsen səyahətlərdən çox şey öyrəndi, xüsusən də itlərin çox ağır olan xizəklərdə çətinlik çəkdiyini gördüyü ikinci səyahətdə. O, qütb səyahəti üçün, lazım gələrsə, adamların sayını azaldıb, itlərin sayını artırmaq qərarına gəldi. Səyahətlər zamanı Yohansen və Amundsen arasında tez-tez fikir ayrılıqları yaranırdı. İkinci yükdaşıma səyahətində Yohansen avadanlıqların qənaətbəxş olmamasından açıq şəkildə şikayət etdi. Amundsen bunu səlahiyyətlərinə qarşı bir etiraz olaraq qəbul etdi.
Qış
left|thumb|[[Antarktika platosunun səthi. 150° şərq uzunluğu, 77° cənub enliyi]] Framheymin üzərində 21 apreldə batan günəş 4 ay ərzində görünməyəcəkdi.Amundsenın Belçika espedisiyanın buzlaqlar içərisində keçirdiyi qışı məhv edən əhvali-ruhiyyə itkisi və cansıxıcılığı yaxşı xatırlayırdı. Buna görə də, xizəklərlə bağlı hər hansısa bir i iş olmasa belə, dəstənin məşğul qalmağı vacib idi. Yükdaşınması zamanı yaxşı işləməyən xizəklərin təmir edilməsi tək təcili iş idi. Belə xüsusi olaraq seçilmiş ekspedisiyaya əlavə olaraq, Amundsen özüylə birlikdə Sverdrupun 1898–1902-ci ildəki Fram ekspedisiyasında istifadə edilən xizəklərdən bir neçəsini gətirmişdi. İndi o, işi davam etdirmək üçün bu ləvazimatların daha uyğun olacağını düşünürdü. Byaland tirləri rəndələməklə, demək olar ki, bu köhnə xizəklərin çəkisini 3 dəfə azaltmış və özündə bir az artıq qalan karya odunundan 3 ədəd xizək hazırlamışdı. Byalandın təzə quraşdırdığı xizəklərin səyahətin son mərhələsində qütb platosunun özündə istifadə edilməsi planlaşdırılarkən, uyğunlaşdırılmış xizəklər Səddi keçmək üçün istifadə edilməliydi. Digərləri qoruyucu eynəklər, çəkmə, bişirmə avadanlıqları, xizək və çadırların son təmir işlərini apararkən, Yohansen səyahət üçün ərzaq payını (42 000 biskvit, 1320 qurudulmuş ət konservi və təxminən 100 kq şokolad) hazırladı. Sinqanın təhlükələrinə qarşı dəstə gündə iki dəfə qışın başlanğıcından əvvəl böyük miqdarlarda dondurulmuş və saxlanılmış suiti əti yeyirdi. Aşbaz Lindström adamların C vitamini qəbulunu gücləndirmək üçün qablaşdırılmış sarı böyürtkən və qaragilə hazırlamışdı. Bundan əlavə, təzə mayadan hazırlanmış kəpəkli un çörəyi də B vitamini ilə zəngin idi.
Amundsen öz adamlarına və avadanlıqlarına güvənsə də, Hasselə görə o, Skottun motorlu xizəklərinin və bu xizəklərin Britaniya dəstəsini uğura aparacağı qorxusunun dərdini çəkirdi. Bu düşüncəylə Amundsen ağlında qütb səyahətinə avqustun sonlarında, gün çıxan kimi başlamağı planlaşdırmışdı, baxmayaraq ki, Yohansen onu Səddin mövsümün belə erkən bir vaxtında çox soyuq olacağı barədə xəbərdarlıq etmişdi. Amundsen onu rədd etmiş və 24 avqust gün doğuşunda 7 xizək hazır hala gətirilmişdi. Yohansenin narahatçılığı yersiz deyildi, çünki kəskin hava şəraiti (temperatur −58 °C-ə (−72 °F) qədər aşağı düşürdü) iki həftə ərzində dəstənin bazanı tərk etməsinə əngəl olmuşdu. 1911-ci il sentyabrın 8-də temperatur −27 °C-ə (−17 °F) yüksələndə Amundsen daha çox gözləməməyə qərar verdi və 8 nəfərlik qrup səyahətə başladı. Lindström Framheymdə tək qaldı.
Səhv başlanğıc
Növbəti gün Amundsen Yohansendən onun və Prestrudun niyə bu qədər gec olduğunu soruşdu. Yohansen əsəbi bir şəkildə onların tərk edildiyini düşündüyünü dedi və lideri adamlarını arxada qoyduğu üçün belə cəzalandırdığını dedi. Amundsen daha sonra Nanseni Yohansenin "şiddətli itaətsizlik" göstərdiyini dedi, nəticə olaraq da, Yohanseni qütb dəstəsindən uzaqlaşdırdı. Beləliklə, Amundsenin komandası 5 nəfər qaldı. Yohansen Prestrudun nəzarətinə verildi. Prestrud VII Eduard yarımadasını tədqiq edəcək dəstədə Yohansendən aşağı rütbədə idi. Amundsen, Helmer Hanssen, Byaland, Hassel və Vistinqi tərk edən Stubberud onların qütb dəstəsinə qoşulmağa razı salınmışdı.
Səddlər və dağlar
left|thumb|1911-ci ilin oktyabrı|200px Amundsen səyahətə yenidən başlamağa nə qədər həvəsli olsa da, oktyabrın ortasına, payızın ilk qədəmlərinə qədər gözlədi. O, 15 oktyabrda yenidən yola çıxmağa hazır idi, ancaq hava şəraitinə görə bir neçə gün daha səyahəti təxirə saldı. 1911-ci il 19 oktyabrda 5 adam, 4 xizəyə qoşulmuş 52 itlə birlikdə səfərə başladı. Hava tezliklə pisləşdi və güclü dumana girən dəstə Yohansenin anbar dəstəsinin keçən payız kəşf etdiyi buzlaq yarıqlarının içərisində ilişib qaldı. Vistinq sonralar Amundsenlə birlikdə sürdüyü xizəyin altlarındakı qar körpü qırılanda yarğanın aşağısında necə itdiyini xatırlamışdı.
Bu bədbəxt hadisəyə baxmayaraq, onlar 15 dəniz mili (28 km) qət etməyə müvəffəq olmuş və 82°Cənub enliyindəki anbara 5 noyabrda çata bilmişdilər. Onlar öz maşrutlarını 3 mil intervalla yerləşən, qar bloklardan tikilmiş təpə sırasıyla işarələdilər. 17 noyabrda dəstə Səddin kənarına çataraq, Transantarktika dağları ilə qarşılaşdı. Şeklton tərəfindən tapılan Birdmor buzlaq yolundan istifadə edən Skottan fərqli olaraq Amundsen dağlar boyunca öz maşrutunu cızmalı oldu. Dağların ətəklərini bir neçə gün sınadıqdan və 1500 fut (460 m) dırmaşdıqdan sonra dəstə onlar üçün daha rahat olan, platonun yuxarılarına tərəf 30 dəniz mili (56 km) uzanan dik buzlaq marşrutunu gördülər. Amundsen bu buzlağa onların səyahətini maliyələşdirən başçılardan Aksel Heyberqin adını verdi. Buranı dırmaşmaq komandanın gözlədiyindən daha çətin oldu. Uzun dolanbaclı yolları 3 günd qət edən dəstə nəhayət buzlağın zirvəsinə gəlib çata bilmişdi. Amundsen öz itlərinə qarşı böyük rəğbət hissi duyur və onların belə bir şəraitdə işləməyəcəyi düşüncəsini xor görürdü. Çünki dəstə 21 noyabrda artıq 17 mil qət etmişdi və 5000 fut (1500 m) dırmaşmışdı.
Qütbə doğru
300px|right|thumb|Antarktika platosu üzərində yerləşən [[Aksel Heyberq buzlağının bilinməyən hissəsi]] 85° 36′ cənub enliyində, buzlağın zirvəsində 10 600 fut (3200 m) qət etdikdən sonra Amundsen səyahətin son mərhələsi üçün hazırlıqlara başladı. Dırmaşmaq üçün istifadə edilən 45 itdən (7 it Sədd mərhələsində həlak olmuşdu) sadəcə 18-i səyahətə davam edəcək, qalanları qida üçün öldürüləcəkdi. Hər bir xizək sürücüsü öz komandasındakı itləri öldürdü, dərilərini soydu və ətini də itlər və adamlar arasında bölüşdürdü. "Biz o yeri Qəssablar Mağazası adlandırdıq" – Amundsen o anları belə xatırlayırdı. "Havada qəm və depressiya var idi, biz belə sevdiyimiz itləri özümüz böyütmüşdük". Peşmançılıqlar dəstənin bol ərzaqdan ləzzət almasına mane olmadı. Vistinq, xüsusilə, əti hazırlamaqda və təqdim etməkdə öz bacarığını göstərmişdi.
Qalan ləvazimatları və itlərin sümüklərini anbarda qoyan dəstə tədarüklərini 3 xizəyə yükləyərək, 60 günə qədər davam edə biləcək qütb səfərinə hazırlaşdı. Pis hava şəraiti onların səyahətə başlamalarına 25 noyabra qədər mane oldu. Onlar, çətin duman içərisində, bilinməyən yerdə ehtiyatla yola düşdülər. Dəstə zəif görünüş sahəsi və tez tez qarşılarına çıxan, buz səth üzərində qırılmış yarğanlardan dolayı çox yavaş səyahət edirdi. Amundsen bu ərazini "Şeytanın buzlağı" adlandırdı. Dekabrın 4-də dəstə yarğanların qar və buz təbəqələri arasında gizləndiyi bir yerə çatdı, Amundsen dəstə buranı keçdikçə çıxan " xoş olmayan çuxur" səsi səbəbiylə əraziyə "Şeytanın rəqs zalı" adını verdi. Bir gün sonra bərk səthə çıxan dəstə artıq 87°Cənub enliyinə gəlmişdi.
Noverçlilər 8 dekabrda Şekltonun ən uzaq cənub nöqtəsi rekordu olan 88° 23′ cənub enliyini ötüb keçmişdilər. Onlar qütbə yaxınlaşdıqca, landşaft üzərində başqa bir ekspedisiya qrupunun onları qabaqladığının sübutu sayıla biləcək izlər gördülər. 12 dekabrda düşərgədə olarkən dəstə anidən üfüqdə görünən qara cisimə diqqətini yönəltdi, ancaq ortaya çıxdı ki, bu öz itlərindən qalan şeylərin ilğım kimi görünməsi idi. Növbəti gün onlar qütbdən 15 dəniz mili (28 km) aralıda 89° 45′ cənub enliyində düşərgə saldılar. Bir sonrakı gün, yəni 14 dekabr 1911-ci ildə Amundsen yoldaşlarıyla birlikdə xizəklərin qarşısında, təxminən saat 3-də Cənub qütbünün çevrəsinə çatdı. Onlar Norveç bayrağını burada yüksəltdi və qütb platosunu "VII Kral Haakon platosu" adlandırdılar. Amundsen daha sonralar öz nailiyyətini istehza ilə belə qiymətləndirmişdi: "Heç vaxt bir adam öz arzularına tamamilə əks olan başqa bir hədəfdə belə uğurlu olmamışdı. Şimal qütbünün ətrafındakı ərazilər – Şeytan görsün oranı – uşaqlıqdan bəri mənə ovsunlamışdı və mən indi burada, Cənub qütbündəyəm. Bundan daha dəli bir şey ola bilər mi?"
Kuk və Pirinin şimaldalı müzakirələrə və mübahisələrə səbəb olan iddialarını nəzərə alan dəstə növbəti 3 gün ərzində qütbün tam dəqiq yerini tapmaq üçün işlədi. Amundsen Skott üçün səhvsiz işarələr qoymaq istəyirdi. Günün müxtəlif vaxtlarında bir neçə sekstant yazısını götürdükdən sonra Byaland, Vistinq və Hassel qütbü işarələmək üçün müxtəlif istiqamətlərə xizək sürdülər. Nəhayət dəstə Polheym adını verdikləri çadırı öz müşahidələriylə hesabladıqları, qütbə mümkün ən yaxın nöqtəyə qurdular. Amundsen çadırın içində Skott üçün ləvazimatlar və Kral Haakona ünvanlanan və onun Skotta çatdırmaq istədiyi məktubu qoydu.
Framheymə qayıdış
18 dekabrda dəstə Framheymə qayıtmaq üçün səyahətə başladı. Amundsen Skottan əvvəl qayıtmağa və bu xəbəri çatdıraraq, tarixə keçməyə böyük səy göstərmişdi. Buna baxmayaraq, o, itlərinin və adamlarının gücünü qorumaq üçün günlük məsafə limitlərini 15 dəniz mili (28 km) olaraq limitləmişdi. 24 saatlıq qütb gündüzü içərisində dəstə gün boyu günəşi arxalarında almaq və qar korluğunun təhlükəsini azaltmaq üçün sürətlə gedirdilər. Gediş yollarında özləri tərəfindən işarələnən qar təpələri vasitəsiylə onlar 4 yanvar 1912-ci ildə Qəssablar Mağazasına çatdılar və Səddin yamacına enməyə başladılar. Əl xizəklərində olan adamlar "vızıltı kimi aşağı endilər", ancaq motorlu xizəkdəkilər üçün – Helmer Hanssen və Vistinq – yamac etibarsız idi; buradakı yarğanlara ilişmək təhlükəsi və manevrə etmək çətinliyi xizəklərin sürətini bir növ azaltmışdı.
7 yanvarda dəstə Səddə yerləşdirdiyi ilk anbarına çatdı. Amundsen bura gəlib çatanda artıq sürəti artıra biləcəklərini hiss etdi. Yeni günlük sürətləriylə onlar gündə 30 dəniz mili (56 km) qət edərk, 25 yanvar səhər saat 4-də Framheymə çatdı. Oktyabrda səyahətə başlayarkən istifadə olunan 52 xizək itindən, sadəcə 2 xizəyi çəkən 11 it sağ qalmışdı. Qütbə səyahət və oradan qayıtmaq 99 gün çəkmişdi (nəzərdə tutulandan 10 gün daha az) və onlar 99 gün ərzində 1860 dəniz mili (3440 km) məsafə yol getmişdilər.
Xəbərin dünyaya çatdırılması
Amundsen Framheymə qayıdış yolunda ekspedisiyanı sonlandırarkən vaxt itirməmişdi. Sığınacaqdakı vida naharından sonra dəstə sağ qalan itləri və daha dəyərli olan ləvazimatları Framın göyərtəsinə yerləşdirərək, 1912-ci ilin yanvarın 30-da Balina buxtasından yola düşdü. İstiqamət Tasmaniyanın mərkəzi Hobart şəhərinə idi. Amundsen 5 həftəlik dəniz səyahəti rzində teleqramlarını hazırladı və mediyaya verəcəyi ilk hesabatın qaralamasını cızdı. 7 martda Fram Hobarta çatdı. Amundsen tezliklə Skottdan hələ bir xəbər olmadığını öyrəndi. O dərhal qardaşı Leona, Nansenə və Kral Haakona öz uğurları haqqında qısa məlumat verən teleqram göndərdi. Növbəti gün o, müəllif hüquqlarını tamamilə satdığı Londonun Daily Chronicle qəzetinə tarixi səyahət haqqındakı ilk tam hesabatı teleqrafla göndərdi. Fram Hobartda iki həftə gözləyərkən, ona Duqlas Mousonun Aurora gəmisi qoşuldu. Aurora Avstraliya Antarktika Ekspedisiyasına xidmət edirdi. Amundsen onlara sağ qalan 11 itini hədiyyə etdi.
Şərq dəstəsi
200px|left|thumb|[[Kainan Maru (Antarktika ekspedisiya gəmisi)|Kainan Maru gəmisi]] 1911-ci il noyabrın 8-də Prestrud, Stubberud və Yohandsen VII Eduard yarımadasına getmək üçün yola düşdülər. Səddin bərk buzlağının buzla örtülü torpağa çevrildiyi hissədə axtarışın çətinləşdiyi məlum oldu. Dekabrın 1-də dəstənin ilk olaraq gördüyü quru torpaq sahəsi Skottun Diskaveri ekspedisiyası tərəfindən 1902-ci ildə qeydə alınan nunatak idi. Bu nöqtəyə çatdıqdan sonra onlar geoloji nümunələr və mamır örnəkləri topladılar və 16 dekabrda Framheymə dönmədən əvvəl ətrafı qısaca tədqiq etdilər. Onlar VII Eduard yarımadasına ayaq basan ilk insanlar idi.
Fram və Kainan Maru
Balina buxtasını 15 fevral 1911-ci ildən tərk edən Fram Buenos-Ayresə doğru üzdü və 17 apreldə bura gəlib çatdı. Burada Nilsen ekspedisiyanın fondlarının tükəndiyini öyrəndi; gəminin ehtiyaclarını qarşılamaq üçün lazım olan məbləğ ortada yox idi. Xoşbəxtçilikdən, Amundsenin dostu Don Pedro Xristoferson gəmini tədarük və yanacaqla təmin etmək üçün öz köməyini göstərmişdi. Fram Cənubi Amerika və Afrika arasında 3 ay davam edəcək okeanoqrafik kruiz üçün iyunda limandan ayrıldı. Gəmi 5 oktyabrda cənuba üzmədən əvvəl son təmir işlərinin aparılması və təchizatının yaxşılaşdırılması üçün sentyabr ayında Buenos-Ayresə qayıtdı. Güclü küləklər və qasırğalı dənizlər səyahəti uzatdı, ancaq gəmi 9 yanvar 1912-ci ildə Balina buxtasına gəlib çatdı. 17 yanvarda Framheymin üzvləri ikinci gəminin görünməsiylə böyük təəccüb hissi keçirdilər. Bu gəmi Nobu Şirasenin rəhbərlik etdiyi Yapon Antarktika Ekspedisiyasını aparan Kainan Maru gəmisi idi. Dil fərqliliklərindən dolayı iki ekspedisiya arasında çox məhdud əlaqə qurulsa da, norveçlilər yaponların VII Eduard yarımadası üçün burada olduğunu anladılar. Kainan Maru növbəti gün ayrıldı və 26 yanvarda dəstə VII Eduard yarımadasında dayandı. Bu, dənizdən bu sahilə ilk eniş idi. RRS Discovery (1902), Nimrod (1908) və Terra Novanın (1911) bütün cəhdləri uğursuz olmuşdu.
İlk reaksiyalar
right|250px|thumb|Tanınmış britaniyalı coğrafiyaçı Klement Markham Amundsenin plan dəyişikliyinin sərt tənqidçisi idi və norveçlinin uğuru ilə bağlı şəxsi şübhələrini dilə gətirmişdi Amundsen Hobartda olarkən sabiq ABŞ prezidenti Teodor Ruzvelt və Böyük Britaniya kralı V Georq daxil olmaqla, bir çox nüfuzlu şəxsdən təbrik teleqramları aldı. Kral xüsusi olaraq Amundsenə qayıdarkən ilk gəldiyi limanın Britaniya İmperiyasının torpaqları olmasın duyduğu məmnuniyyəti bildirdi. 500 illik Danimarka və İsveç hakimiyyətindən 6 il əvvəl öz müstəqilliyini əldə edən Norveçdə qəzetlər xəbəri böyük başlıqlarda yazdılar. Milli bayraq bütün ölkə ərazisində dalğalandırılırdı. Ekspedisiyanın bütün iştirakçıları King Haakon tərəfindən ekspedisiyanı yad etmək üçün təsis edilən Norveç Cənub qütbü medalı (Sidpolsmedalyen) ilə təltif edildilər. Ancaq Amundsenin bioqrafiyaçısı Roland Huntforda görə Amundsen öz taktikalarının hamısını açıq bir şəkildə bildirməmişdi. Norveçli bir qəzet Amundsenin yeni bir maşrut tapdığını və Skottun Mak-Murdo boğazından getdiyi yolu getmədiyini yazmışdı.
Britaniyada mətbuat Amundsenin qalibiyyətinə olan reaksiyanı məhdudlaşdırsa da, ümumi olaraq müsbət yanaşırdı. Amundsenin uğurunda maddi marağı olan Daily Chronicle and the Illustrated London News qəzetlərindəki həvəsli hesabatlardan başqa Manchester Guardian bildirirdi ki, hər hansısa bir səbəbdən olacaq danlama norveçlilərin cəsarət və əzmi sayəsində yox edilmişdi. Young Englandın oxuyucuları "Cəsur şimallıların" qazandığı şöhrətə paxıllıq etməməyə çağırdı və The Boy's Own Paper hər bir britaniyalı oğlanın Amundsenin ekspedisiya hesabatını oxumalı olduğunu dedi. The Times-ın müxbiri Skottu səyahət barədə məlumatlandırmada uğursuz olan Amundsenə yüngül məzəmmət göstərdi. "Kaptan Skottan daha çox heç kim Cənub qütb tədqiqatında baş tutacaq əməkdaşlığı məmnuniyyətlə qarşılaya bilməzdi. Ancaq kaptan Amundseni bilən hər kəs onun dürüstlüyünə şübhə etmir və buna görə də, biz onun qütbə çatdığı iddiasına inanmalıyıq".
RGS-dəki yuxarı vəzifəli şəxslər məsələylə bağlı daha düşmən mövqe ortaya qoydular, ən azından şəxsi olaraq. Onlara görə, Amundsenin nailiyyəti "çirkli bir fırıldağın" nəticəsi idi. Markham Amundsenin iddiasının saxtakarlıq ola biləcəyini düşünürdü, "Həqiqəti bilmək üçün Terra Nova qayıdana qədər gözləməliyik" deyə Markham yazmışdı. 1912-nin sonlarına yaxın Amundsen RGS-yə müraciət etdikdə cəmiyyətin rəhbəri Corc Kerzonun "itlər üçün 3 alqış" çağırışından sonra özünü təhqir edilmiş hiss etdi. Şeklton Amundsenin qələbəsinə qara yaxan ittihamlara qoşulmadı və onu "bu günün, bəlkə də, ən böyük qütb tədqiqatçısı" adlandırdı. Ərinin ölüm xəbərini almadan əvvəl Ketlin Skott Amundsenin səyahətinin "çox böyük nailiyyət olduğunu", "birini qıcıqlandıran şeyin birilərini heyrətləndirməli olduğunu" qəbul etdi.
Skott faciəsi
right|200px|thumb|Skottun dəstəsinin qəbiri Amundsen Avstraliya və Yeni Zelandiyada mühazirələr demək üçün Hobartı tərk etdi. O, daha sonra ekspedisiya hesabat yazısını bitirdiyi Buenos-Ayresə yollandı. Norveçə qayıdarkən o, kitabın nəşrinə nəzarət etdi. Daha sonra Amundsen ABŞ-da uzun bir mühazirə gəzintisinə çıxmadan əvvəl Britaniyaya səyahət etdi. 1913-cü ilin fevralında Medison, Viskonsində olarkən o, Skott və 4 yoldaşının 17 yanvar 1912-ci ildə qütbə çatdığı, ancaq 29 marta qədər hamısının qayıdış yolunda həlak olduğu xəbərini aldı. Uilson, Bovers və Skottun cansız bədənləri Antarktika qışı bitdikdən sonra 1912-ci ilin noyabrında tapıldı. Amundsenin xəbərə ilk reaksiyası "Faciə, faciə" oldu. Onun daha sonrakı rəsmi açıqlaması belə oldu: "Kaptan Skott arxasınca bir kişini kişi edən şərəf, səmimiyyət, cəsarət və hər şeyin rekordunu qoydu".
Tarixi perspektiv
200px|left|thumb|Amundsenin son səyahət gəmisi olan [[Maud (gəmi)|Maudun Kembric körfəzindəki qalıqları]] Birinci Dünya müharibəsinin 1914-cü ildə başlamasıyla Amundsenin Şimal qütbünə olan, Cənub qütb ekspedisiyası tərəfindən öncəlik olaraq qəbul edilmiş şimal qütb səyahəti 1918-ci ilin iyuluna qədər təxirə salındı. O, daha sonra Arktika sularında 7 il qalmış olan, xüsusi hazırlanmış Maud gəmisi ilə yola düşdü. Gəmi Şimal qütbü üzərindən keçməsə də, bu, ekspedisiya müddətində Şimalşərq keçidinin içərisindən keçən ikinci gəmi oldu. Amundsen 1923-cü ildə ekspedisiyanı tərk etdi və ömrünün qalan illərinin böyük hissəsini havadan qütb tədqiqatına həsr etdi. 1926-cı il 12 may tarixində o, Linkoln Elsvort və Umberto Nobaylla birlikdə Norge drijablı ilə Şimal qütbünə uçdu. O və Vistinq hər iki qütbü görə ilk insanlar olaraq tarixə keçdilər. Amundsen 1928-ci ildə sonrakı Nobayl ekspedisiyasını xilas etmə əməliyyatında iştirak edərkən təyyarəsi ilə birlikdə Norveç və Şpitsbergen arasındakı dənizlərdə yoxa çıxdı.
Amundsenlə birlikdə qütbü görmüş 4 nəfərdən Maud səyahətindən liderlərinə müşayiət edilməsi istənildi. Byaland və Hassel təklifi qəbul etmədi, ümumiyyətlə, hər ikisi bundan sonra hər hansısa bir qütb kəşfiyyatında iştirak etmədi. Helmer Hanssen və Vistinq hər ikisi Mauda qoşuldu, Vistinq Amundsen ekspedisiyanı tərk etdikdən sonra səyahətin liderliyini əlinə aldı. O, həmçinin, 1936-cı ildə Framın Osloya olan son səyahətinə də kapitanlıq etdi. Fram burada muzeyə çevrildi. Yohansen Antarktidadan geri qayıtdıqdan sonra normal bir həyat qura bilmədi və qaradinməz, insanlarla münasibət qurmayan birinə çevrildi. O, öz təcrübələri və Amundsenlə olan mübahisəsi barədə müzakirə etməkdən imtina etdi və depresiya və kasıbçılıq içərisindəki bir həyata çəkildi. Yohansen 4 yanvar 1913-cü ildə Oslodakı mənzilində silahla özünü öldürdü.
Skott əfsanəsi öz səhvlərinin nəticəsi olaraq uğursuz olan "bacarıqsız qəhrəmam" kimi xarakterizə edildiyi 20-ci əsrin son on beş illiyinə qədər davam etdi. Mədəniyyət tarixçisi Stefani Barczevskiyə görə, belə bir təsvir onu tənqidlərin gerisində qoyaraq ilk səfsətəli nəzəriyyələrdən biridir. 21-ci əsrin əvvəllərin yazıçılar Skott faciəsi üçün onun bacarıqsızlığından daha məntiqli səbəblər göstərərək, onun nüfuzunu bərpa etdilər. Skottun üzərinə yenidən diqqət çəkilməsi Amundsenin nailiyyətlərini də gündəmə gətirdi. Barczevski yazır ki, "Amundsen və adamları qütbə möhtəşəm planlaşdırma kombinasiyası, uzun itli xizək təcrübələri və vacib fiziki möhkəmlilik sayəsində çata bilmişdi". Diana Priston da öz Skott ekspedisiyası hesabatında Amundsenin uğurunun əsasını izah edərkən eyni elmi əsasları gətirmişdi. Amundsenin tək hədəfi qütbə çatmaq olsa da, Skott elmi bilik və coğrafi tədqiqatın yarışan iddiaları arasındakı uyğunluğu təmin etməliydi. "Praktikalı və təcrübəli peşəkar Amundsen hər şeyi diqqətlə planlaşdırmış və Arktikada öyrəndiyi bütün dərsləri tətbiq etmişdi… O, xüsusilə, düzgün sınanılmış nəqliyyat vasitələrinə və onların gerçəkçi ərzaq potensialına güvənirdi. O, həmçinin, öz adamlarını idarə edərkən hərəkət etmirdi." ABŞ-nin 1957-ci ildə qurduğu Cənub qütbündəki elmi bazasına hər iki qütb öncülünün xatirəsini yaşatmaq üçün "Amundsen-Skott" stansiyası adı verildi.
Çağdaş araşdırmalar
Amundsenin ekspedisiyasından 100 il sonra nəşr edilən bir məqalədə araşdırmaçılar çadır və bayraqların buzun 17 metr dərinliyinə və Cənub qütbündən bir dəqiqəlik ya da təxminən bir dəniz mili məsafədə basdırıldığını iddia etdi. Skottun dəstəsi 18 yanvar 1912-ci ildə çadırı tapmış və onu son görənlər olmuşdu. Henri Robertson Bovers çadırın şəklini çəksə də, qütbdən qayıdarkən ölmüşdü.
Story of My Life (Lesli Roy mahnısı)
"Story of my life" — İrlandiyalı müğənni-söz yazarı Lesli Royun mahnısı. Mahnı İrlandiyanı, Niderlandın Rotterdam şəhərində keçirilməsi planlaşdırılan, sayca 65-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəkdi.
Mahnı
İrlandiyalı milli yayım şirkəti RTÉ, Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin 2020-ci il buraxılışında ölkə təmsilçisini təyin etmək məqsədilə, ölkədəki tanınmış bəstəkar və sənətçiləri 2FM ilə birlikdə iş birliyinə dəvət etmişdir. Milli yayımçı, İrlandiyanın Avroviziya tarixində ilk dəfə olaraq ölkənin məşhur prodüser şirkəti olan "THISISPOPBABY"yi seçərək, iştirakın yaradıcılıq yönü ilə bağlı bütün hazırlıq işlərini ona həvalə edib. Nəticə olaraq, 5 mart 2020-ci tarixində, milli yayımçı ölkəni 2020 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində, "Story of my life" mahnısı ilə Lesli Royun təmsil edəcəyini elan etmişdir. Mahnının sözləri və bəstəsi Lesli Roy, Robert Marvin, Kett Qravit və Tom Şapiro tərəfindən ərsəyə gətirildi. İfaçı Lesli Roy mahnısı haqqında: "Mahnı şəxsiyyətin həyatda qarşılaşdığı bütün çətinliklərin öhdəsindən gələrək, yenidən ayağa qalxmağa səsləyir və hər zaman qələbə ruhlu olmağa dəvət edir" ifadələrini bildirmişdir.
Beynəlxalq arenada
Avropa Yayım Birliyinin (EBU), 28 yanvar 2020-ci tarixində təşkil etdiyi ənənəvi püşkatma mərasimində, İrlandiyanın 12 may 2020-ci il tarixində baş tutacaq ilk yarımfinal mərhələsinin birinci hissəsində mübarizə aparacağı elan edilmişdir. Lesli Royun "Story of my life" mahnısı ilə Litvadan sonra və Rusiyadan əvvəl, yeddinci nömrə altında səhnədə çıxış edəcəyi açıqlansada, Avropa Yayım Birliyi (EBU) 18 mart 2020-ci tarixində, mövcud Koronavirus pandemiyasını əsas gətirərək, 2020-ci il Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin ləğv edildiyini elan etmişdir.
Naib Şirinov
Naib Şirin oğlu Şirinov — professor, Dövlət mükafatı laureatı.
Həyatı
Naib Şirin oğlu Şirinov 1922-ci il noyabr ayının 15-də Qarabağda Şuşa rayonunun Malıbəyli kəndində anadan olmuşdur.
Xalqımızın bir sıra qeyrətli oğulları kimi Naib Şirinovun atası da represiyanın qurbanı olmuşdur. Atasına "xalq düşməni" adı verilməklə edam edilməsi onun gələcək həyatına ən böyük zərbə olmuşdur. 1939-cu ildə Ağdam Pedaqoji məktəbində təhsil alan gələcəyin görkəmli alimi Naib Şirinov 1941-ci ildə 19 yaşında Böyük Vətən müharibəsinə yollanır. 1942-ci ildə xəstəliklə əlaqədar olaraq ordudan tərxis olnan "xalq düşməninin" oğlu 1943-cü ildə yenidən könüllü olaraq cəbhəyə qayıdaraq Berlinin alınmasına qədər uzun bir döyüş yolu keçmişdir. Ordudan qayıtdıqdan sonra kəndlərində bir müddət pedaqoji fəaliyyətini davam etdirən Naib Şirinov təhsilini davam etdirmək üçün 1950-ci ildə Moskvaya yola düşür və qəbul imtahanlarını müvəffəqiyyətlə verərək Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin coğrafiya fakültəsinə daxil olur.
Təhsilini başa vurduqdan sonra o, vətənə qayıdaraq Azərbaycan EA Coğrafiya İnstitutunda işə düzəlir. 1960-cı ildən başlayaraq respublikamızda yeni sahə olan geomorfologiyanın inkişafında mühüm rol oynayan Naib Şirinov gərgin əməyi sayəsində coğrafiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alır. Onun Azərbaycanın müxtəlif sahələrinin geomorfoloji xəritələrinin iri miqyasda tərtib olunmasında kifayət qədər əməyi olmuşdur. O, "Abşeron neftli vilayətin geomorfologiyası" (1965), "Kür-Araz depresiyasının geomorfoloji quruluşu (morfoskulpturlar)" (1973), "Kür-Araz depresiyasının yeni tektonikası və relyefin inkişafı" (1975) kimi sanballı monoqrafiyaların müəllifidir. Gərgin əməyinin nəticəsi olaraq 250-dən çox elmi işi çap olmaqla yanaşı (70-i xaricdə) bir sıra atlas, xəritə və dərslikləri işıq üzü görmüşdür.
Yeni tektonik hərəkətlərin geomorfologiyanın əsasını təşkil etməsini nəzərə alaraq Naib Şirinov elmi fəaliyyətini əsasən bu istiqamətə yönəltmişdir. Onun respublika ərazisində yayılmış Dördüncü dövr çöküntülərinə aid "Azərbaycanın Dördüncü dövr çöküntülərinin xəritəsi" Azərbaycan Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.
Əsas müəllif olduğu "Xəzərin, onun sahillərinin təbiəti və ekologiyası" adlı dərs vəsaiti, "SSRI-nin cənubunun yeni tektonik xəritəsi", "SSRI-nin neftli-qazlı vilayətlərinin çökmə qatının yeni tektonik deformasiyası xəritəsi" kimi monoqrafik xəritələrin tərtib olunmasında Naib Şirinovun iştirakı ilə böyük zəhmət bahasına başa gəlmişdir. 1991-ci ildə isə geomorfoloqlar arasında öz dəsti-xətti ilə seçilən alim "İnsan və relyef" əsərini tətbiqi geomorfologiyaya həsr etmişdir. Onun Kür-Araz ovalığı və Abşeron yarımadasının geomorfoloji xəritələri əsasında meliorativ və irriqasiya işləri həyata keçirilmişdir. O, həmçinin Kiçik Qafqazda qızıl və civə axtarışlarında istifadə olunması üçün tərtib olunmuş irimiqyaslı xəritələrin tamamlanmasında yaxından iştirak etmişdir.
Professor Naib Şirinov elmi-tədqiqat işləri ilə yanaşı Bakı Dövlət Universitetində, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində və bir sıra özəl universitetlərdə pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmişdir.
Məhəmməd Əli Cinnah
Məhəmmed Əli Cinnah (محمد علی جناح; ) — Pakistanın ilk general-qubernatoru, və ölkənin qurucu şəxsiyyəti, Müsəlman liqasının banisi.
Cinnah, 1913-cü ildən Pakistanın 14 avqust 1947-ci ildə qurulmasına qədər, daha sonra Pakistanın ilk Baş Qubernatoru olaraq Ümumdünya Hindistan Müsəlman Birliyinin lideri olaraq çalışmışdır. Pakistanda Queyd-i-Əzam ("Ulu Öndər") və Baba-i Qəyyum ("Millət Atası") kimi hörmətə layiqdir. Pakistanda doğum günü milli tətil hesab olunur.
Kəraçidə anadan olan Cinnah Londondakı Linkoln İnn-də vəkil kimi təhsil aldı.Britaniya Hindistanına döndükdən sonra Bombey Yüksək Məhkəməsinə müraciət etdi və sonda qanuni təcrübəsini əvəzləyən milli siyasətlə maraqlandı. Cinnah, 20-ci əsrin ilk iki ongünlüyündə Hindistan Milli Konqresində məşhurlaşdı. Siyasi karyerasının bu ilk illərində Cinnah, özünün də önə çıxdığı Konqres və Bütün Hindistan Müsəlman Birliyi arasındakı 1916-cı il Laknou Paktının formalaşmasına kömək etdi. Cinnah, bütün Hindistanın liqasının əsas lideri oldu və müsəlmanların siyasi hüquqlarının qorunması üçün on dörd bəndlik konstitusiya islahatı planını təklif etdi. 1920-ci ildə Cinnah, siyasi anarxiya olaraq qəbul etdiyi Satyaqraha kampaniyasını izləməyə razı olduqda Konqresdən istefa etdi.
1940-cı ilə qədər Cinnah, Hindistan yarımadasında olan müsəlmanların öz dövlətlərinə sahib olmalarına inanırdı. Həmin ildə Cinnahnın rəhbərlik etdiyi Müsəlman Birliyi ayrı bir millət tələb edərək Lahor Qətnaməsini qəbul etdi. İkinci Dünya Müharibəsi dövründə, Konqres liderləri həbs edilərkən Liqası gücləndi və müharibədən qısa müddət sonra keçirilən seçkilərdə müsəlmanlar üçün ayrılmış yerlərin çoxunu qazandı. Nəticədə, Konqres və Müsəlman Birliyi, subqontinentin vahid bir dövlət kimi birləşməsi üçün bütün tərəfləri üstünlük təşkil edən Britaniya Hindistanının və əksəriyyəti müsəlman olan Pakistanın müstəqilliyinə razı olmalarına səbəb olan güc paylaşma formuluna çata bilmədi.
Erkən illəri və ailəsi
thumb|right|left|Cinnahın Atasının portreti, Cinnahbhai Punca Cinnahın doğum adı Mahomedali Cinnahbhai idi və ehtimal ki 1876-cı ildə Cinnahbhai Punca və həyat yoldaşı Mithibai'nin Kəraçi yaxınlığındakı "Vəzir" adlı mənzilin ikinci mərtəbəsindəki kirayədə olan bir evdə doğulmuşdur (indi Sind, Pakistanın ardından Britaniya Hindistanın Mumbay Başçılığı daxilində).Cinnah ailəsi Şiə məzhəbi idi, Ancaq pakistanlılar onun daha sonra öz məzhəbini sünni olaraq dəyişdiyini ehtimal edirlər. Ölümündən sonra isə yaxınları və digər şahidləri onun sonrakı həyatda sünni məzhəbinə çevrildiyini iddia etdilər. Ölümündən sonra onun dini bir çox məhkəmə işlərində müzakirə edilmişdi. Cinnah varlı bir tacir köklü idi, atası tacir idi və Qondal əyalətinin Paneli kəndində (Kathiyacar, Qucarat) toxucular ailəsində anadan olmuşdur; anası da həmin kənddən idi. 1875-ci ildə Kəraçiyə yola düşmədən əvvəl, evlənərək Kəraçiyə köçmüşdülər. Həmin illər sonra Kəraçi iqtisadi yüksəliş yaşayırdı: 1869-cu ildə Süveyş kanalının açılmışdı. Cinnah həmçinin evin ikinci uşaq idi; onun üç qardaşı və üç bacısı, o cümlədən kiçik bacısı Fatimə Cinnah vardı. Valideynləri doğma qucarati dilində danışırdılar və qardaş və bacıları isə Kutçi və İngilis dilində danışırdılar. Cinnah Qucarati, ana dilində və ya Urdu dilində səlis deyildi; İngilis dilini daha yaxşı bilirdi. Fatimə Cinnah istisna olmaqla, bacı-qardaşlarının harada məskunlaşdıqları və ya hüquqi və siyasi karyeralarında irəlilədikləri zaman qardaşı ilə görüşdükləri barədə az şey məlumdur.
Cinnah bir müddət xalası ilə Mumbayda yaşadı və orada Gokal Das Tec İbtidai məktəbində oxudu, sonra kafedralda və Con Konnon məktəbində oxudu. Kəraçidə Sindh-Mədrəsə-tül-İslam və Xristian Missiya Cəmiyyəti Liseyində də təhsil almışdı. Liseydən sonra Mumbay Universitetində təhsil alma hüququ qazandı. Sonrakı illərdə və xüsusilə ölümündən sonra Pakistanın qurucusunun haqqında çox sayda hekayə yayıldı: bütün boş vaxtını polis məhkəməsində keçirdiyini, məhkəmə proseslərini dinlədiyini və kitablarını parıltı ilə oxuduğunu söylənirdi. Rəsmi tərcümeyi-halının müəllifi Hektor Bolitho, 1954-cü ildə sağ qalan uşaqlıq yoldaşlarından müsahibə aldı və gənc Cinnanın digər uşaqları toz halında mərmər oynamağından çəkindirdiyini, onları ayağa qalxmağı, əllərini və paltarlarını təmiz saxlamağı və kriket oynamağı tövsiyə etdiyi bir məlumatı əldə etdi.
İngiltərədəki təhsili
thumb|Linkoln İnn 2006-cı ildə
İngiltərədəki tələbəlik illərində Cinnah, bir çox digər gələcək Hindistan müstəqillik liderləri kimi, 19-cu əsr İngilis liberalizmi tərəfindən təsirləndi. Əsas intellektual istinadları Bentham, Mill, Spenser və Komte kimi tarixi şəxsiyyətlər idi idi. Bu siyasi təhsildə demokratik millət ideyasına məruz qalmaq və mütərəqqi siyasət yer alırdı. Daha sonra Hindli siyasi liderlərin (Dadabhai Naoroci və Ser Perozeşah Mehtanın) pərəstişkarı oldu. Naoroci, Cinnahın gəlişindən bir müddət əvvəl Finsbury Central-də üç səs çoxluğu ilə qalib gələn Hindistan hasilatından ilk İngilis Məclis üzvü oldu və Cinnah hər zaman İcma Evindəki Naoroci'nin ziyarətçi qalereyasındakı danışmasını dinləyərdi.
Qərb dünyası yalnız Cinnaha siyasi həyatında ilham vermədi, həm də şəxsi seçimlərinə, xüsusən də geyimə gələndə çox təsir etdi. Cinnah, Qərb üslubunda olan geyim üçün yerli paltarlardan imtina etdi və həyatı boyu həmişə qüsursuz olaraq xalqa rəsmi geyimdə göründü. 200-dən çox kostyuma sahib oldu, qaldırılan yaxası olan ağır nişastalı köynəklər geydi və bir vəkil kimi eyni ipək qalstuku iki dəfə taxmadığına görə qürur duydu. Ölərkən belə, rəsmi geyimdə olmağını israrla sğyləyərək "Pijamamda gəzməyəcəyəm" deyirdi.Sonrakı illərdə ümumiyyətlə "Cinnah papağı" kimi tanınan Karakul şapka geyindiyi görülürdü.
Qanundan narazı qalan Cinnah qısaca Şekspir şirkəti ilə bir səhnə karyerasına başladı, ancaq atasından sərt bir məktub aldıqdan sonra istefa etdi. 1895-ci ildə, 19 yaşında İngiltərədəki vəkilliyə çağrılan ən gənc qucaratlı oldu. Kəraçiya qayıtsa da, Mumbaya köçməzdən bir müddət əvvələ kimi orada qaldı.
Vəkil
20 yaşında Mumbayda Cinnah yeganə müsəlman vəkil olaraq təcrübəyə başladı. İngilis dili onun əsas dili oldu və ömrü boyu belə qalacaqdı. 1897-1900-cü illərdə qanundakı ilk üç ili ona bir neçə qısa təcrübə gətirdi. Daha parlaq karyera yolunda ilk addımı Mumbayda müvəqqəti baş vəkili Con Molesuort Makferson, Cinnahı şöbələrindən birində işləməyə dəvət edəndə baş verdi. 1900-cü ildə Mumbay başçılığının magistri olan P. H. Dəstur müvəqqəti olaraq vəzifəsini tərk etdi və Cinnah müvəqqəti mövqe əldə etməyə müvəffəq oldu. Altı aylıq təyinat müddətindən sonra Cinnaha aylıq 1500 rupi maaş üçün daimi bir vəzifə təklif edildi. Cinnah nəzakətlə təklifi rədd etdi, o gündə 1500 rupi qazanmağı planlaşdırdığını söylədi.Buna baxmayaraq, Pakistanın general qubernatoru olarkən aylıq 1 rupi yerinə böyük maaş almaqdan imtina edəcəkdi.
Bir hüquqşünas olan Cinnah 1907-ci ildə çıxan "Qafqaz işi"ni məharətlə işləməsinə görə şöhrət qazandı. Bu mübahisə hindlilərin Perozeşah Mehtanı məclisdən kənarda saxlaması üçün avropalıların bir "kassası" tərəfindən aldadıqları iddia edilən Mumbay bələdiyyə seçkilərində ortaya çıxdı. Cinnah, böyük bir vəkil olan Pererozeşah üçün etdiyi davranışdan böyük hörmət qazandı. Cinnah, "Qafqaz işi"ni qazansa da, müvəffəqiyyətli bir qeyd göndərdi və vəkillik və hüquqi məntiqi ilə tanındı. 1908-ci ildə Hindistan Milli Konqresindəki fraksiya düşməni Bal Qanqadhar Tilak fitnəyə görə həbs edildi. Tilak müvəffəqiyyətsiz bir şəkildə özünü məhkəməyə təqdim etməzdən əvvəl, Cinnahı girov müqabilində sərbəst buraxmaq üçün cəhd etdi. Cinnah bacarmadı, 1916-cı ildə yenidən üsyan etməkdə ittiham edildikdə Tilak bəraət qazandı.
Ticarət birliyi
Cinnah həm də işçi sinif səbəblərinin tərəfdarı və fəal ticarət birlikçisi idi. 1925-ci ildə,o üzvü 70.000 olan Bütün Hindistan Poçt İşçiləri Birliyinin prezidenti seçildi. Bütün Pakistan Əmək Federasiyasının "Həmkarlar ittifaqları və sənaye əlaqələrinin məhsuldar rolu" nəşrinə görə, Cinnah, Qanunvericilik Məclisinin üzvü olmaqla bərabər, işçilərin hüquqları üçün güclə yalvarır və onlar üçün "yaşayış minimumu və ədalətli şərait" əldə etmək üçün mübarizə aparırdı. Həmkarlar ittifaqı hərəkatına özlərini təşkil etmək üçün hüquqi örtük verən 1926-cı il tarixli "Həmkarlar İttifaqı aktı"nın qəbul edilməsində də p, mühüm rol oynamışdır.
Yüksələn lider
thumb|upright|Cinnah,1910-cu il 1857-ci ildə bir çox hindular Britaniya hakimiyyətinə qarşı üsyan qaldırdılar. Münaqişədən sonra bəzi Anqlo-hindular, eləcə də Britaniyadakı hindular subkontinent üçün daha çox özünü idarə etməyə insanları çağırdılar və nəticədə 1885-ci ildə "Hindistan Milli Konqresi" təsis edildi. Təsisçilərin əksəriyyəti İngiltərədə təhsil almışdılar; hökumət tərəfindən edilən minimal islahat səylərindən məmnun idilər. Müsəlmanlar Hindistanda əhalinin dörddə birini təşkil etdiyi üçün Britaniya Hindistanındakı demokratik təsisatlara çağırışlara da çox həvəsli deyildilər. Konqresin erkən iclaslarında əsasən yuxarı təbəqədən olan azsaylı müsəlmanlar iştirak edirdi.
Cinnah çox vaxtını 1900-cü illərin əvvəllərində hüquq təcrübəsinə həsr etmişdi, lakin siyasi cəhətdən zəif inkişaf etmişdi. Cinnah siyasi həyatına Konqresin iyirmi illik iclasında, 1904-cü ilin dekabrında Mumbayda iştirak etməklə başladı. Konqresdə mötədil bir qrupun üzvü idi, özünüidarəetməyə nail olmaqda hind-müsəlman birliyinə üstünlük verdi və Mehta, Naoroci və Qopal Krişna Qokal kimi liderləri təqib etdi.Müstəqillik yolunda sürətli hərəkət etmək istəyən Tilak və Lala Lacpat Ray kimi liderlərə qarşı çıxdılar. 1906-cı ildə Ağa Xanın başçılığı ilə Simla Heyəti kimi tanınan müsəlman liderlərdən ibarət bir nümayəndə heyəti Hindistanın yeni vəziri Lord Mintoya zəng edərək onu sədaqətli olmalarına və hər hansı bir siyasi islahatların aparılacağına dair təminat istəmələrini istədi. Bundan narazı qalan Cinnah, "Qucarati" qəzetinin redaktoruna məktub yazaraq, nümayəndə heyətinin üzvlərinin Hindistan müsəlmanları üçün seçilmədikləri və özlərini təyin etdikləri üçün hansı haqdan danışdıqlarını istədi. Eyni liderlərin çoxu həmin ilin dekabr ayında Dəkkədə toplumlarının maraqlarını müdafiə etmək üçün Ümumdünya Hindistan Müsəlman Birliyini yaratmaq üçün görüşdükdə, Cinnah yenidən qarşı çıxdı. Ağa Xan daha sonra Liqanı müstəqilliyə aparacaq Cinnahın "vəhşicəsinə istehzalı" olduğunu yazdı və "mənim və dostlarımın etdikləri hər şeyə qarşı sərt düşmənçilik etdi" sözlərini əlavə etdi.Ancaq ilk illərində Liqa təsirli deyildi; Minto bunu müsəlman icmasının nümayəndəsi hesab etməkdən imtina etdi və 1911-ci ildə Benqal bölgəsinin müsəlman maraqlarına zərbə kimi görünən hissəsinin ləğv edilməsinin qarşısını aldı.
1912-ci ilin dekabrında Cinnah hələ üzv olmadığına baxmayaraq Müsəlman Birliyinin illik toplantısında çıxış etdi. Konqres üzvü olmasına baxmayaraq, növbəti il ​​qatıldı və Liqa üzvlüyünün müstəqil Hindistanın "daha böyük milli işi" üçün ikinci prioritet olduğunu vurğuladı. 1913-cü ilin aprel ayında yenidən Konqres adından rəsmi şəxslərlə görüşmək üçün Qokal ilə birlikdə İngiltərəyə getdi. Hindli Qokal, daha sonra Cinnahın "içində zadəgan xüsusiyyətlərə sahib olduğunu və onu Hindu-Müsəlman Birliyinin ən yaxşı səfiri edəcək bütün məzhəb xurafatından azad olduğunu" bildirdi. Cinnah 1914-cü ildə Londona Konqresin digər bir heyətini rəhbərlik etdi, lakin Birinci Dünya Müharibəsinin başlaması səbəbiylə Hindistanın islahatlarına az maraqlanan məmurlar tapıldı.
Konqresə vida
Cinnahın Konqresdəki mötədil fraksiyası 1915-ci ildə Mehta və Qokhale'nin ölümü ilə məhv edildi; o, 1917-ci ildə ölümünə qədər qaldığı Naorocinin Londonda olması ilə daha da təcrid olunmuşdur. Buna baxmayaraq Cinnah Konqresi və Liqanı bir araya gətirmək üçün çalışdı. 1916-cı ildə, hazırda Müsəlman Birliyinin prezidenti olan Cinnah ilə, iki təşkilat müxtəlif əyalətlərdə müsəlman və hind nümayəndəliyi üçün kvotalar təyin edərək, Luknou Paktı imzaladı. Pakt heç vaxt tam yerinə yetirilməməsinə baxmayaraq, onun imzalanması Konqres və Liqa arasındakı əməkdaşlıq dövrünə təsadüf etdi.