Ulu_məscid_(Van)
Ornament xüsusiyyətləri
Abidənin ornamental proqramı bitki və həndəsi naxışlardan, onların arasındakı kitabə zolaqlarından, birləşmə motivlərindən və üç dilimli ornamental tağlardan ibarətdir. Abidənin sıx gips bəzəyi olsa da, kafellər görünmür. Binada kərpic və suvaq birlikdə istifadə edilmiş, təbii rəngləri ilə yanaşı sarı, yaşıl, qırmızı və mavi rənglərə boyanaraq vizual effekt artırılmışdır. Binanın giriş qapısındakı ornament içəridə rast gəlinəcək bəzəyin xəbərçisidir. Pilləli uclu tağla əhatə olunmuş qapının yuxarı hissəsində ulduz kompozisiyası, aşağıda kufi hərfləri ilə düzəldilmiş kitabə kəməri vardır. Baxmann binanı ziyarət edərkən, mövcud qapının qanadlarında köhnə qapı oymalarının izlərinin olduğunu bildirir. Mehrabın qarşısındakı günbəzin içi hər birində müxtəlif həndəsi motivlər olan müqərnəslərlə doludur. Görünür ki, müqərnəsə keçidi təmin edən künc dolğuları və üst örtüyü təşkil edən tağların içbükey səthləri müxtəlif bitki mənşəli kompozisiyalarla bəzədilmişdir. Baxmann günbəzin kiçik qırmızı və sarı kirəmitlərlə tikildiyini bildirir. Binanın digər hissələri kimi, mehrab da günümüzə qədər hissə-hissə gəlib çatmışdır. Van muzeyinə aparılan bu parçalar əlverişsiz şərait səbəbindən yox olmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir. Baxmann tərəfindən nəşr olunmuş fotoşəkillərə və Q. Şnayderin rəsmlərinə əsasən qazıntı zamanı aşkar edilmiş parçaları müəyyən etmək mümkündür. Kərpic və suvaqdan tikilmiş qurbangah düzbucaqlı formadadır. Material və bəzək baxımından Böyük Səlcuqlu məscidlərinə bənzəyir. Dördbucaqlı çərçivədə mehrabı üç sıra haşiyələr əhatə edir. Ən kənar haşiyə həndəsi keçid, ikinci haşiyə səkkizguşəli ulduz, üçüncü haşiyə üzərində Ayət-əl Kürsi yazısı ilə bəzədilib. İki yuvalı taxça şəklində olan mehrabın xarici taxçasının küncləri sütunlu haşiyələrə və uclu tağlara malikdir. İkinci və əsas niş yarımdairəvi planlıdır.Mehrabın tağ künclərində, taxçanın daxili səthində, boşluqlarda və tağlarda həndəsi, rumi, palmet və kitabə bəzəkləri vardır. Müasir dövrümüzə qədər gəlib çatmış tağ parçasından belə anlaşılır ki, binanın digər hissələrində də oxşar kompozisiyalardan istifadə olunub. Mehrabın üzərində kitabə kəməri var. Bu kitabə kərpicdən hörülmüş kufi xətti ilə suvaq döşəməyə yığılmışdır. Qazıntı tapıntılarından onun rəngli olduğu anlaşılır. Onun üzərində günbəz müqərnəsləri arasında pəncərələr var. Pəncərələrə aid olduğu təxmin edilən qazıntı tapıntıları suvaq materialından hazırlanmış bitki motivli zəmin üzərində kərpic kufi yazısı ilə bəzədilmiş tağdır. Mehrab divarının qalan hissələrində, başqa sözlə, mehrabın hər iki tərəfində kufi yazı kəməri davam edir. Kufi yazısının döşəməsi relyef qıvrım budaqlar, pion, rumi və palmetlərdən ibarət kompozisiya ilə doludur. Qazıntılar zamanı bu kompozisiyaların sarı və göy rəngdə olduğu müəyyən edilmişdir. Bu yazının altında 6,5 ​​sm enində relyef suvaqdan hazırlanmış sülüs kitabəsi var. Bu kitabənin döşəməsi digəri kimi bitki motivli kompozisiya ilə bəzədilmişdir. Buradakı motivlər rumi, palmet və əyri budaqlardır. Baxmann bildirir ki, bu yazının davamında yazının başlığı və memarın ləqəbi var, amma bu ləqəbin nə olduğunu yazmır. Tavandan yerə enən divarda üç tərəfdən haşiyələnmiş ornament gözə çarpır.