cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Təbiətin mühafizəsi
Təbiətin mühafizəsi – Ətraf təbii mühitin mühafizəsi-təbii ehtiyatlardan istifadə, onların saxlanmasını və səmərəli istehsalını təmin etmək üçün dövlət və hüququ tədbirlər sistemi. Azərbaycan Respublikasında təbiətin mühafizəsi müvafiq dövlət orqanları, qoruqları, meşəçilik idarələri, ovçuluq təsərrüfatları və b. müəssisələr tərəfindən həyata keçirilir. Təbiətin mühafizəsi torpağın, su ehtiyatlarının, havanın sənaye tullantıları və zəhərləyici kimyəvi maddələrlə çirklənməsi, meşə və otlaqların mühafizəsi, nadir tapılan və nəsli kəsilməkdə olan faydalı bitki və heyvanların mühafizəsi, təbii sərvətlərdən düzgün istifadə edilməsi, təbii abidələrin qeydiyyatı, mühafizəsi və bərpası, balneoloji və iqlim ehtiyatlarından maksimum istifadə olunması, termal və mineral mənbələrin mühafizəsi, həmçinin təbiətin mühafizəsi ideyası və qorunmasına yönəldilmiş tədbirlərin təbliği və s. ilə məşğul olur. Eyni zamanda geniş miqyasda tarlaqoruyucu və digər melorativ meşə zolaqları salınır, torpağın münbitliyinin artırılması, meliorasiya üzrə tədbirlər görülür, su və külək eroziyasına qarşı mübarizə aparılır. Su ehtiyatlarının mühafizə edilməsi üçün işlər görülür. Dəniz və başqa su hövzələrinə tökülən axar suların zərərsizləşdirilməsi üçün xüsusi təmizləyici qurğular quraşdırılır. Təbiətin mühafizəsi eyni zamanda təbii ehtiyatların saxlanması və bərpasının ümumi prinsipləri və metodlarının işlənilməsinə aid elmi fəndir. Bu fənnin bölmələri torpağın, suyun, atmosferin, bitki və heyvanat aləminin, təbii komplekslərin (landşaftın) qorunması və s.-dən ibarətdir. Azərbaycan Respublikasında ətraf mühit mühafizəsi üzrə mühüm tədbirlər keçirilir. Belə ki, nadir flora, fauna və əhəmiyyətli obyektləri qoruyub saxlamaq üçün diqqətəlayiq işlər görülür, milli parklar, dövlət qoruqları, yasaqlıqlar, ovçuluq təsərrüfatları yaradılır. Təbiətin mühafizəsinin əsas forması təbii ehtiyatlardan səmərəli və kompleks istifadə etməkdir.
Təbiətin qorunması haqqında qanun
Təbii resursların qorunması, səmərəli istifadəsi və bərpası üzrə dövlət tədbirlərini tənzimləyən əsas hüquqi normaların məcmusu.
Baş Qərvənd
Baş Qərvənd — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Qərvənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Baş Qərvənd Ağdam rayonunun Qərvənd inzibati ərazi vahidində kənd. Xaçın çayının sağ sahilində, Qarabağ düzündədir. Kəkilbəy qərvəndlərin bu kənddə məskunlaşmış hissəsinin başçısının adıdır. Yaşayış məntəqəsi vaxtilə Qışlaq adlı yerdə salınmışdır. Burada baş komponenti "böyük" mənasını ifadə edir. Qərvənd etnotoponimdir. Kəbirli tayfasının bir qolunun adıdır.
1994-cü ilin aprel ayının 26-da Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 2020-ci il 20 noyabr tarixində işğaldan azad olunmuşdur.
Hillari Nelson (alpinist)
Hillari Nelson — Amerikalı xizəkçi alpinist. Nelson 25 may 2012-ci ildə 24 saatlıq təkanla iki 8000 metrlik zirvəyə (Everest və Lhotze) qalxan ilk qadın olub.
Həyatı
Nelson 13 dekabr 1972-ci ildə Sietl şəhərində anadan olub və burada böyüyüb. İlk dəfə üç yaşında olarkən Stivens keçidində xizək sürməyə başlayıb. O iki oğlu ilə bərabər Telluride Koloradoda yaşayırdı. O The North Face qlobal atletik komandasının vəzifəsində çalışıb. 2012 Montana Dövlət universitetinin Everest Təhsil Ekspedisiyasında komanda üzvü idi. Nelson National Geographic Explorers qrant alıcısıdı və 40-dan çox ekspedisyada üzv olub.
Ölümü
26 sentyabr 2022-ci ildə 49 yaşlı Nelson həmkarı Cim Morrisonla Manaslu dağının 8163 metrlik zirvəsində xizək sürərkən dağdan yıxılıb. Pis hava şəraitinə görə Nelsonun axtarışı iki gün davam edib. Sentyabrın 28-də onun cəsədi Manaslu dağının cənub tərəfindəki Thulagi buzlaqın üstündə tapılıb. Nelsonun cəsədi 2 oktyabr 2022-ci ildə Katmanduda basdılırıb.
Filmoqrafiya
Lhotse
Heç bir şey
Mümkün olmayan eniş
İrandakı ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Elm, Təhsil və Mədəniyyət üzrə ixtisaslaşmış qurumu (UNESCO) Ümumdünya irsi sahələri, 1972-ci ildə qurulan UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısında təsvir edildiyi kimi mədəni və ya təbii irs üçün vacib yerlərdir. İran tarixi məkanlarını siyahıya daxil etmək üçün, konvensiyanı 26 fevral 1975-ci ildə qəbul etdi. 2019-cu ilə qədər, İranın iyirmi dörd mədəni və təbii irsi bu siyahıya daxil edilmişdir.
İranda siyahıya alınan ilk üç yer İsfahan Nəqşi Cahan meydanı, Persepolis və Çoğa Zənbil, 1979-cu ildə Fransa, Parisdə təşkil edilən Ümumdünya irsi komitəsinin 3-cü iclasında siyahıya alındı. 2003-cü ildə isə bu siyahıya Təxti Süleyman arxeoloji abidəsi əlavə olundu. Ən son əlavə 2019-cu ildə edilmiş Xəzəryanı Hirkan meşələri idi.
Yazılan ərazilərə əlavə olaraq, İran da təxmini siyahısında 50-dən çox mədəni irsi sadalayır.
Dünya irsi əraziləri
Cədvəl müvafiq sütunun üstündəki hissəsini vuraraq sütuna ; yer, sahə və il sütunları üçün alfasayısal olaraq; yer sütunu üçün tərəf dövlət tərəfindən; və kriteriyalar sütunu üçün meyarlar növünə görə sıralanır. Transsərhəd ərazilər aşağıda sıralanır.
İlkin siyahı
Dünya İrsi siyahısına daxil edilmiş ərazilərə əlavə olaraq üzv dövlətlər namizədlik üçün düşünə biləcəkləri yerlərin siyahısını da verə bilərlər. Dünya İrsi siyahısına namizəd olan ərazi,yalnız əvvəlcədən siyahıda göstərildiyi təqdirdə qəbul edilir. 2018-ci ilin fevral ayına qədər, İran, ehtimal olunan siyahısında əlli altı ərazini siyahıya almışdır:
Kunqu
thumb|Bir Kunqu şousu- [[Taybey|Taipei]]
Kunqu (Çin: 崑曲; pinyin: Kūnqǔ; Wade-Giles: k'un-ch'ü) Kunju, Kun operası və ya Kunqu Operası adı ilə də tanınır. Çin operasının günümüzə qədər gələn ən qədim formasıdır. Kunshan melodiyasından götürülmüşdür. XVI-XVIII əsrlərdə Çin teatrında üstünlük təşkil etmişdir.
Təxminən 600 illik tarixi olan Kunqu yüzlərlə operanın “müəllimi” və ya “anası” sayılır; Buraya Pekin operası da daxildir.
Kunqu, 2001-ci ildə UNESCO tərəfindən Bəşəriyyətin Şifahi İrsinin Şah əsərlərindən biri elan edilmişdir.
Ərəb kəndi (Çaldıran)
Ərəb kəndi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Ədədin kubu
thumb|280px|y=x³:0≤x≤25 dəyərlərinə Kub — ədədi 3 dəfə özünə vurduqda alınan hasilə deyilir.
Ədədin kubu cədvəli: 0³=0.    1³=1. 2³=8. 3³=27. 4³=64. 5³=125. 6³=216. 7³=343. 8³=512. 9³=729. 10³=1000. 11³=1331.
Qandalf
Qandalf — Con Ronald Ruel Tolkinin "Hobbit" və "Üzüklərin hökmdarı" romanlarında bəhs olunan 5 sehirbazdan biri, həm də baş qəhrəmanlardan biri. Bir sehrbaz və bir güc daşıyıcısı olan Qandalf böyük bir gücə sahibdir. Ancaq sehrə çox meyilli olmayıb, əksər hallarda cəsarətləndirmək və inandırmaq ilə işləri həll etməyə çalışır.
Xüsusiyyətləri
Böyük bir bilgiyə və gücə sahib olan Qandalf çox səyahət edir və hər zaman qaranlıq hökmdar Sarumana qarşı mübarizə fokuslanmışdır. Boz Qandalf olaaraq tanınır və adlandırılır.
NGC 3361
NGC 3361, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sekstant bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 91.44 sm (36 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Ülfət Abbasov
Həyatı
Abbasov Ülfət Yaqub oğlu 1963-cü il dekabr ayının 27-də Gəncədə anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetində təhsil almışdır. Ülfət Abbasov Kənd Təsərrüfatı Akademiyasında uzun illər müəllim işləmişdir.
Hərbi xidməti
Xocalı soyqırımından sonra könüllü olaraq cəbhəyə yollanan baş leytenant Ülfət Abbasovun ilk döyüşü Şuşa şəhərində olmuşdur. Ağır gedən döyüşlərdə gənc döyüşçü böyük fədakarlıq göstərmişdi. O, döyüşlərin birində mühasirəyə düşdüyü dəstəni böyük atışmadan sonra xilas edə bilmişdi. Xüsusi təyinatlı zenit-raket bölməsinin komandiri kimi Laçın, Cəbrayıl, Ağdərə döyüşlərində fədakarlıq göstərmişdir.
1993-cü il may ayının 13-də Sərsəng Su Anbarı istiqamətində gedən ağır döyüşlərin birində şəhid olmuşdur.
Əsədullah kəndi
Əsədullah kəndi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 39 nəfər yaşayır (9 ailə).
Ukraynanın Nüvə energetikası
right|thumb|280x280px| Zaporojye AES Ukraynanın nüvə enerjisi - Ukraynada energetikasının bir sahəsidir. Ukraynada 15 enerji bloku olan 4 atom elektrik stansiyası (AES) fəaliyyət göstərir, bunlardan biri ümumi quraşdırılmış gücü 6000 MVt olan 6 SSER (Su-Su Energetik Reaktoru) enerji blokluna malik Zaporojye AES-dir ki, bu da Avropada ən böyük AES sayılır. Energetik reaktorlarının sayına görə (hamısı SSER növünə aiddir) Ukrayna dünyada 10-cu, Avropada isə beşinci yerdədir.
2014-cü ilin yay-payız dövründə atom elektrik stansiyalarında elektrik enerjisi istehsalı uzun illərdən sonra, hərbi əməliyyatlar ilə əlaqədar olaraq və yanacaq çatışmazlığı (kömürün azalması) səbəbindən, yenidən ümumi istehsalın 50%-ni ötmüşdür. ; 2017-ci ildə nüvə enerjisinin payı ölkədə ümumi elektrik enerjisi istehsalının 55%-ni təşkil etmiş, AES-lərin ümumi gücü 13107 MVt olmuşdur. Belə intensiv istismara baxmayaraq, Ukraynanın nüvə enerjisi sənayesi əvəzedici güclərin təcili tikintisinə ehtiyac duyur: 2021-ci ilə olan vəziyyətə əsasən Ukrayna AES-lərinin yalnız üç enerji bloku layihə istismar müddətindən kənara çıxmamıçdır. Qalanlarının istismar müddəti uzadılmışdır.
Tarix
2006-cı ildə Ukrayna hökuməti 2030-cu ilə qədər 11 yeni enerji blokunun tikintisini planlaşdırırdı.
2015-ci ilin sentyabrında Ukrayna Rusiya ilə Xmelnitski AES-nın 3 və 4-cü enerji bloklarının tikintisinə dair razılaşmanı ləğv etmişdir; Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına əsasən, 2010-cu il iyunun 9-da Kiyevdə imzalanmış müqaviləyə 2016-cı il mayın 12-də xitam verilmişdir.
2021-ci ilin avqustunda Energoatom və Amerikanın Westinghouse şirkəti arasında Ukraynada beş nüvə enerji blokunun tikintisinə dair anlaşma memorandumu imzalandı; sənəd təxminən 1,1 QVt elektrik gücünə malik AP1000 layihəsinin nüvə reaktorunun tikintisi üçün Amerika şirkətinin texnologiyalarının cəlb edilməsini nəzərdə tutur. . Həmçinin Kiçik nüvə reaktorlarının tətbiqi də planlaşdırılır: Amerika kiçik modul reaktorlarının texnologiyası.
30 yanvar 2022-ci ildə Energoatom Ukrayna tarixində ilk dəfə olaraq bütün 15 nüvə enerji blokunu işə saldı.
Atom stansiyaları
right|66x66px Ukraynanın on iki enerji blokunu SSRİ-dən miras almış, daha üçü onun dağılmasından sonra - 1995 və 2004-cü illərdə işə salınmışdır. Ukraynada işləyən YGKR (yüksək güclü kanal tipli reaktor) reaktorları olan bütün enerji blokları Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasının tərkibinə daxil idi. Çernobıl qəzası nəticəsində 4-cü enerji bloku dağılmış, qalanları isə 1991-2000-ci illər ərzində növbə ilə bağlanmışdır. Beləliklə, ölkədə qalan bütün reaktorlar SSER tiplidir (2 - SSER-440 və 13 - SSER-1000 ).
Nüvə yanacağı
2011-ci ilə qədər bütün nüvə yanacağı TVEL tərəfindən Rusiyadan tədarük edilirdi.
2008-ci ildə Ukrayna yanacaq tədarükünün şaxələndirilməsinə yönəldi, İngiltərə-Amerika şirkəti Westinghouse Electric Company ilə 2011-2015-ci illərdə VVER-1000 ilə Cənubi Ukrayna AES-in ən azı üç enerji blokunda Rusiya yanacağının mərhələli şəkildə dəyişdirilməsi üçün ən azı 630 yanacaqverən dəstinin (YVD) tədarükü üçün müqavilə imzaladı; 2011-ci ildə Westinghouse öz YVD-nı Ukraynaya tədarük etməyə başladı.
Qeydlər
<references group="" responsive="1">
Cəm
Cəm (summa) — iki ədədi toplayanda alınan ədəd bu ədədlərin cəmi adlanır.
Qumer Kuvatov
Bioqrafiya
Kuvatov Qumer 1893-cü il yanvarın 10-da Orenburq quberniyasının Orsk qəzasının Userqan volostunun Kuvatovo-Bikberdino kəndində (indiki Başqırdıstanın Ziançurinski rayonunun Utyaqulovo kəndi) anadan olmuşdur. Kuvatovlar başqırd zadəgan nəslindəndir. Osman Kuvatovun qardaşı, Muhametqalim Kuvatovun oğludur.
1912-ci ildə Kuvatov Orenburq gimnaziyasını bitirib, 1917-ci ildə isə Kazan Universitetinin tibb fakültəsində cərrahiyyə ixtisası üzrə təhsil almışdır. Fevral inqilabından sonra Qumer Kuvatov Başqırd milli hərəkatının fəal iştirakçısına çevrilir, III Ümumbaşqırd Qurultayının işində iştirak edir, bu müddət ərzində Başqurdistanın rəhbər orqanlarına daxil edilir və 2012-ci ilin dekabrında respublikasının rəhbər orqanlarına, Kiçik Qurultayına seçilir. Onun qardaşı Osman Kuvatov Başqırd hökumətinin üzvü olur. Sonra Kuvatov cərrah və hərbi hospitalın müdiri işləyir. O, 11 saylı siyahı üzrə (federalçı başqırdlar) Ufa seçki dairəsindən Müəssislər Məclisinin deputatı seçilib. 1918-ci il yanvarın 5-də Müəssislər Məclisinin iclasının üzvü. Təsis Məclisi komitəsinin üzvü olub, başqırd federalistləri adından iclaslarda iştirak edib. Başrevkomun 23 may 1919-cu il tarixli qərarı ilə Kuvatov Qumer respublika tarixində ilk dəfə BMSSR Xalq Səhiyyə Komissarı təyin edilmiş və 1928-ci ilə qədər bu vəzifəni icra etmişdir. O, elə ilk günlərdən respublikada müalicə-profilaktika işlərinin təşkilinə, eləcə də epidemiyalara (tif, vəba və s.) və 1921–1922-ci illərdəki aclığa qarşı fəal şəkildə mübarizə aparmağa başlayır. Əhali arasında şəxsi gigiyena, epidemiyaya qarşı mübarizə və digər mövzularda mühazirələr, həm rus, həm də başqırd dillərində buklet, broşür və plakatların paylanması yolu ilə sanitar-maarifləndirmə işlərinə başlanılır. Gələcəkdə Qumer Xalq Səhiyyə Komissarı vəzifəsini tutaraq, onun komissarlığının aparatının qurulmasında və möhkəmləndirilməsində, tibb şəbəkəsinin inkişafında, tibb kadrlarının hazırlanmasında və tərbiyəsində, təşkilatlanmasında böyük rol oynamışdır. Respublikada ana və uşağın mühafizəsi sisteminin qurulmasında, həmçinin Ufa Göz Xəstəlikləri Elmi-Tədqiqat İnstitutunun qurulmasında və inkişafında, onun xarici şirkətlərin avadanlıq və tibbi alətləri ilə təchiz edilməsində fəal iştirak etmişdir.
1928-ci ildə Kuvatov Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət Heyətində BMSSR hökumətinin səlahiyyətli nümayəndəsi təyin edilir. 1930-cu ildə Moskvada Kommunist Akademiyası nəzdində Y. Sverdlov adına Ali Əsəb Fəaliyyəti İnstitutunun aspiranturasına daxil olur. 1931–1932-ci illərdə Kuvatov Qumer Qırmızı Professorlar İnstitutunun direktor müavini vəzifəsinə təyin edildi. Sonra uzun müddət Ali Əsəb Fəaliyyəti İnstitutunda və Ümumittifaq Eksperimental Tibb İnstitutunda məsul vəzifələrdə çalışır. Kuvatov ali sinir fəaliyyətinə dair bir sıra elmi məqalələr də dərc etdirmişdir.
1938-ci il yanvarın 25-də Leninqrad Dairə Komitəsində Kuvatovun zadəgan mənşəli olması, onun zemstvo şurasının sədri vəzifəsinə seçilməsi ilə bağlı işə baxılaraq ona şiddətli töhmət verilir.
Böyük Vətən müharibəsinin başlaması ilə professor Kuvatov sovet ordusu sıralarında olur, Moskva vilayətində hərbi hospitallarda məsul vəzifələrdə çalışır. 1942-ci ildən rayon xəstəxanası bazasının müdiri olur. 1945-ci ildə Qumer Moskva vilayətinin Fizioterapiya Xəstəxanasının baş həkimi təyin edilir.
Kuvatov Qumer 6 iyun 1946-cı ildə Moskvada vəfat etmiş və Novodeviçi qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Xatirə
Başqırdıstanın paytaxtında Respublika Klinik Xəstəxanası onun adını daşıyır.
Ufa şəhərinin Kalininski rayonunda onun adına küçə vardır.
Orlovka (Bakalı)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə tatarlar (72%) üstünlük təşkil edir.
Arkadiy Kruqlov
Arkadi Konstantinoviç Kruqlov — rus mühəndisi, alim, SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1980).
Həyatı
1926-cı il sentyabrın 4-də Smolensk vilayətinin Jornovski kənd Sovetinin Sıçevski rayonunun Rojevo kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Atası — Konstantin Nikolaeviç Kruqlov (1897–1941?) Kotovski G.İ. süvarilərinin tərkibində vətəndaş müharibəsində döyüşmüşdür. Anası — Yevdakiya Andreyevna Kruqlova (doğularkən — Qromova), (1895–1989) qalan uşaqlar (Gennadiy, Zinaida, Mixail, İvan və daha ikisi) ilə, kəndin və onların rayonlarının bütün sakinləri kimi 1941-ci ildə Qərbi Belorus ərazisindəki həbs düşərgəsinə aparılmışdır. 1940-cı ildən (14 yaşından) fabrik-zavod məktəbinin — FZM-nin şagirdi olarkən Leninqradda Kirov zavodunda işləməyə başlamışdı. FZM üzrə ixtisası: modelçi. 1942-ci ildə o, həyat yolu ilə Böyük Rostova, oradan isə Luqanska evakuasiya edilmiş və burada orta məktəbi bitirmişdi.
1946–1951-ci illərdə V. İ. Ulyanov (Lenin) adına Leninqrad Elektrotexnika İnstitutunun xüsusi elektrofizika fakültəsində oxumuş, təhsilini bitirdikdən sonra 817 nömrəli zavoda göndərilmişdir.
1968-ci ildə Moskvada SSRİ Orta maşınqayırma nazirliyinin mərkəzi aparatına köçürülmüş, burada əvvəlcə elmi-texniki idarənin (ETİ) fizika-texniki şöbəsinin müdiri, elmi-texniki idarənin rəis müavini, sonra isə rəisi vəzifələrində çalışmışdır (1991-ci ilə qədər). 1972-ci ildə Xalq Təsərrüfatının İdarə edilməsi İnstitutunu bitirmişdir. Onun ETİ-yə rəhbərlik etdiyi dövründə nüvə yanacaq dövriyyəsinin bir çox elmi və mühəndislik problemləri həll edilmiş, mürəkkəb polimetal filizlərin və radioaktiv tullantıların emalı texnologiyaları hazırlanmış, avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri layihələndirilmiş və tətbiq edilmişdir. 1986-cı ilin iyun-iyul aylarında Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında baş vermiş qəzanın nəticələrinin aradan qaldırılmasında iştirak etmiş, hökumət komissiyasının üzvü olmuşdur.
1991-ci ildən 1998-ci ilə qədər Atominform METİ-də (Mərkəzi Elmi Tədqiqat İnstitutunda) aparıcı elmi işçi işləmişdi.
Texnika elmləri namizədi (1967).
Mükafatları
Kombinat müəssisələrindən hava hövzəsinin radiasiya tullantılarındam mühafizəsi üzrə materiallar kompleksinin işlənib hazırlanmasında iştirakına görə SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı (1980). "Şərəf Nişanı" ordeni ilə təltif edilib.
1998-ci ildə Moskvada vəfat edib. Ximiki qəbiristanlığında dəfn edilib. Nüvə sənayesi mövzusu üzrə kitablar kitabxanası "PO Mayak" Federal Dövlət Unitar Müəssisəsinin Mərkəzi Kitabxanasına Jarov Petr Anatolyeviçin əsərləri ilə hədiyyə edilmişdir.
Ocaqabad (Çaldıran)
Ocaqabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Təbii resurslar
Təbii resurslar – cəmiyyətin maddi və mədəni tələbatını ödəmək üçün istifadə olunan, bəşəriyyəti əhatə edən təbii mühitin komponentləri. T.r.-ın mühafizəsinin əsas prinsipi onların səmərəli və qənaətlə istifadəsi və mümkün qədər istehsalı hesab edilir.
Təbii resursların bərpası
Kompleks tədbirlər həyata keçirərək antropogen təsirlər nəticəsində qismən və ya tam gücdən düşmüş təbii resursların əvvəlki vəziyyətini bərpa etmək (məs. meşənin bərpası, bitkinin reintroduksiyası, heyvanların reaklimatizasiyası və s.).
Təbii resursların coğrafiyası
Coğrafiya elminin bir hissəsi, ayrı-ayrı təbii resursların növ və birləşmələrinin yerləşməsi, onların qiymətləndirilməsi, kompleks istifadəsi və yenidən bərpasını tədqiq edir.
Təbii resurs potensialı
Təbii nemətlərdən (torpaq, bitki, heyvan, faydalı qazıntı, su, iqlim şəraiti və b.) təsərrüfatda istifadə edilməsi imkanları (mümkünlüyü) məcmusu
Təbii resursların qiyməti
İstehsal dövriyyəsinə qatılan faydalı qazıntılar və digər təbii sərvətlərin qiyməti.
Təbii resursların əvəz olunması
Təbii resursların əvəz olunması - bir təbii resursun, bir qayda olaraq, hazırkı tarixi dövr üçün iqtisadi cəhətdən daha səmərəli sayılan digəri ilə əvəz edilməsidir. Təbii resursların əvəz olunmasına energetik sıranı misal göstərmək olar: ağac yanacağı - mineral yanacaq - atom və ya günəş enerjisi. Bir sıra təbii resurslar texnoloji mümkünat olmadığından və ya insanın həyati təlabatına uyöun olmayan istənilən digər resursla əvəzolunmazdır; rekreasiya resursunun itirilməsi insanın sağlamlığına zərbə vurur.
Təbii resursların və təbii şəraitin xəritələşdirilməsi
Təbii resursların sahəcə təbii yayılmasının xəritə üzərinə köçürülməsi (kəmiyyət və keyfiyyət göstəriciləri ilə) və təbii şəraitin regional xüsusiyyətlərinin əks olunması.
Təbii resursların tükənməsi
Təbii resursların mümkün ehtiyatı və onun təbii sistemdən zərərsiz (təhlükəsiz) çıxarılma norması ilə təbiətin (təbii resursların) məhsuldarlığı və bərpa olunma qabiliyyəti, bərpa olunan resursların hasil olunması (çıxarılması) onun təbii bərpa olunması tempindən (sürətini) keçməsi nəticəsində uyğunluğun pozulması prosesi. Təbii resursların tükənməsi hazırkı elmi-texniki tərəqqi dövründə müasir təbiətdən istifadənin əsas neqativ ekoloji xarakteristikası hesab olunur.
Təbii resursların uçotu
Təbii resursların səmərəli istifadəsi məqsədilə onların kəmiyyət və keyfiyyətinin naturada aşkar edilməsi.
Gellər
thumb|350x350px|Skiflər indiki Azərbaycanın ərazisində Gellər — Strabon və Plininin qeyd etdiyi qədim skif   tayfası, çox güman ki, etnik tərkibində heterojen olan Qafqaz albanlarının qəbilə birliyinin bir hissəsi idi.
Tarixi
Lüdmila Borovkova öz əsərlərində yazırdı: "Xonların və gellərin, Ammian Marsellinə görə, 356-358-ci illərdə birinci Şahanşah II Şapur ilə birlikdə vuruşmağlarını və ermənicə “xüsusilə döyüşkən tayfalar” adlandırılan xionitlərin və gelonların nəsilləri olduğuna şübhə etmək gərək yoxdur. Onlar 359-cu ildə albanlarla birlikdə Amida şəhəri yaxınlığında farslara romalılarla döyüşməkdə kömək etdilər. Birinci fəsilimizdə o da məlum oldu ki, Xionitlər və Gelonlar IV əsrin ortalarında artıq mövcud olmuş Alan tayfalarıdır."
Varisi
Bölgənin Gilyan adı ilə Gels etnonimi arasındakı əlaqə Vasili Bartold tərəfindən ifadə edilmiş və əsərlərində işlənmişdir. Bu fərziyyənin bir hissəsi gellər və kadusilərin İran dillərinin əcdadlarından birini danışan bir xalq kimi müəyyən edilməsidir. Eyni fərziyyənin işlənməsində talış dili gel dilinin nəsli kimi qəbul edilir.
Qaraqoyunlu (Vedibasar)
Qaraqoyunlu - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında (sonra Vedi rayonunda) kənd adı. Digər adı Çığın Qaraqoyunlu. Yə'ni "Çiqini kəndi yaxınlığındakı Qaraqoyunlu". 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir.
Toponimi
Kəndin adı XIII-XV əsrlərdə Ön Asiyanın və Cənubi Qafqazın siyasi həyatında mühüm rol oynamış Qaraqoyunlu tayfa birləşməsinin adını əks etdirir. XIII əsrdə İraqda və Anadoluda məskunlaşmış türkmənşəli Qaraqoyunlu tayfası 1410-1468-ci illərdə Kürdən cənubda Azərbaycanlı, İndiki Ermənistan ərazisini, Ərəb İraqını və qismən Gürcüstanı əhatə etmiş dövlət qurumu yaratmışdır. Mənbələrdə qaraqoyunluların hacılı, ağacəri, bayramlı, əyinli, duhanlı, alpout, qaramanlu, baxarlu və b. tayfalardan ibarət olması göstərilir. XIX əsrdə Cənubi Qafqazda Qaraqoyunlu adlı 16 kənd vardı
Qızılhacılı (Marneuli)
Qızılhacılı və ya Aran Qızılhacılı — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Marneuli bələdiyyəsinin inzibati-ərazi vahidində kənd.
Coğrafi mövqe
Qızılhacılı kəndi Marneuli şəhərinin qərb hissədində, dəniz səviyyəsindən 400–420 metr yüksəklikdə yerləşir. Coğrafi cəhətdən rayonun Bala Muğanlı, Tamaris, Hallavar və Candar kəndləri ilə qonşudur.
Əhali
thumb 2002-ci il siyahıyalamasının nəticələrinə əsasən Qızılhacılı kəndinin əhalisinin sayı 7124 nəfər (rayon əhalisinin 7,5%-i) olmuşdur ki, onlardan da 50,5%-i kişilər, 49,9%-i isə qadınlardır. Kənd əhalisinin 98%-i azərbaycanlılardan ibarətdir. Qızılhacılı əhalisinin sayına görə Sadaxlı kəndindən sonra Borçalının azərbaycanlılar yaşayan ən iri kəndi hesab olunur.
Təsərrüfatı
Kənd əhalisinin əsas məşğulluq sahəsi kənd təsərrüfatıdır. Faraş tərəvəzçilik və kartofçuluq kifayət qədər inkişaf etmişdir.
Həmçinin bax
Gülnara Qocayeva Məmmədova
Yusifcanlı
Yusifcanlı — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Yusifcanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
İlk dəfə 1993-cü il 12 iyun tarixində Xocavənd istiqamətindən hərəkət edən erməni ordusunun birlikləri Ergi düzünü keçərək, Mərzili kəndinin aşağı hissəsindən Yusifcanlı və Qiyaməddinli kəndlərinə hücum ediblər. Nəticə olaraq Yusifcanlı kəndində 2 nəfər dinc sakin şəhid olub, 4 nəfər isə girov götürülüb. Ermənilərin geri oturdulması üçün aparılan döyüşlər nəticəsində 10-a yaxın hərbçi şəhid olub, bir hərbçi isə girov götürülmüşdü. Kənd 12 aprel 1994-cü ildə işğal edilmiş, 10 noyabr 2020-ci il razılaşmasına əsasən 20 noyabrda Azərbaycana qaytarılıb.
Coğrafiyası və iqlimi
Bu kənd Ağdam şəhərindən 12 km cənub şərqdə, Qarqarçay -ın sağ sahilindəki ərazidə yerləşir.
Əslində, kəndin özü indiki Qarqarın yox, çayın ən qədim yatağı olan Köhnə Qarqarın sağ sahilində yerləşir.
Ərazi çox da böyük olmayan yastıdüzənlik olan Qarqarçayın Kaynozoy erasının  dördüncü dövr gətirmə süxurlarından ibarətdir. Üzəri isə qalın gil-torpaq qatı ilə örtülmüşdür. Bu qat suvarma əkinçiliyi üçün çox əlverişli olub, məhsuldardır. Ərazinin əsas problemi su məsələsidir (yerin 120-150 metr dərinliklərində keyfiyyətli sular kifayət qədərdir). Kəndin suya olan təlabatı bir kəhriz, bir neçə arteizan, həyətlərdəki çoxlu sayda fərdi su quyuları, mövsümdə sel olarsa Qarqarçay-dan götürülən sular və Tərtərçay -dan Mərzili çölünəqədər çəkilmiş Ağdam kanalından götürülən suların hesabına ödənilir.
Kənd ərazisinin şimal hissəsində Qarqarçay özü təbii sərhəd təşkil edir. Qərbdə Novruzlu kəndi ilə Yusifcanlı arasından "Qobu" deyilən "Quru çay" dərəsi keçir ki, o da öz  suyunu Qarqarçaydan götürüb.
Yusifcanlı-nın coğrafi kordinatları aşağıdakı kimidir: 39 dərəcə, 58 dəqiqə, şimal enliyi isə 47 dərəcə, şərq uzunluğu, yəni, kənd Bakı-dan 3 dərəcəlik məsafədədir. Bu da hava xətti ilə 256 km edir.3 dərəcəlik məsafə isə 12 dəqiqə vaxta bərabərdir. yəni Bakı-da 8 tamam olanda kənddə 8 - ə hələ 12 dəqiqəqalır. Günəş Yusifcanlı-da Bakı-dan 12 dəqiqə sonra çıxır.
Digər məsafə və ölçülər: Yusifcanlı-dan İran sərhəddinə,Araz çayı-na qədər olan məsafə hava xətti ilə 110 km-dir.Kənddən ekvator-a qədər olan məsafə 4450 km, şimal qütbü-nə qədər isə 5565 km-dir.
İqlimi mülayim, quru subtropik iqlimə malikdir. İllik maksimum temperatur 39-40 dərəcə, minimum temperatur isə 10-13 dərəcə təşkil edir. İllik yağıntının miqdarı minimum 250–300 mm, maksimum isə 550 – 600 mm miqdarında olur.
Flora və faunası
Bitki örtüyü zəngindir. Onlardan palıdı, qaraağacı, qozu, qovağı, tut ağacını, yabanı nar, saqqız ağacı, dağdağan, habelə cır üzüm, böyürtkan və qaratikan kollarının dibində bənövşə və qulançarı göstərə bilərik. Çöllər xüsusi əhəmiyyətli biyanla başdan-başa örtülür.
Hacı Əliş ağa
Həyatı
Göyçənin Zod kəndindən olan el şairi Haci Əliş ağa (1838-1919) yaxşı saz çalar, müxtəlif janrlarda şeirlər yazarmış. Hacı Əliş ağa Əmiraslan oğlu Kəsəmənli 1838-ci ildə Zod kəndindədoğulmuşdur. Ilk təhsilini kənddə xüsusi məktəbdə almışdır.
Əliş ağanın atası Əmiraslan ağa dövrünün müəyyən savad görmüş,elm və maarifə qayğı göstərən, özü də aşıqsayağı şeirlər yazan, gözəl saz tutmağı bacaran bir şəxsi olmuşdur. Əmiraslan ağa oğlu Əlişi də ziyalı kimi görmək istəyirdi. Rəsmi sənəd olmasa da, yerli ağsaqqalların söylədiklərinə görə, Zodda seminaryaya bənzər üçillik məktəb olmuşdur. Bu məktəbə ibtidai təhsil almış və ya şəxsi məktəblərdə oxumuş gənclər qəbul olunurmuşlar. Çox güman ki, Əliş ağa bu məktəbdə təhsil almış, biliyini genişləndirmək üçün başqa şəhərlərə getməyi arzulamışdır.
Atası Əliş ağanın elmə olan marağını duyub, onu Qori Müəllimlər Seminariyasına göndərir. Istər kənd məktəbində, istərsə də seminariyada Əliş ağa ərəb, fars və rus dillərini mükəmməl öyrənir. Elmə və maarifə dərin maraq göstərən Əliş ağa Şərq ədəbiyyatını, eləcə də Azərbaycan klassiklərinin ədəbi irsini öyrənir, özü də həm klassik, həm də xalq şeiri şəkillərində əsərlər yazır.
Təhsilini tamamlayıb doğma yurda qayıdan Əliş ağa Göyçə saz-söz mühitində, ümumiyyətlə Göyçə mədəni həyatında yaxından iştirak edir. Dövrünün savadlı ziyalısı olan Mirzə Bəylər, Usta Abdulla və Ələsgər ocağı ilə əlaqə saxlayır, dostluq edir.
Hacı Əliş ağa bir müddət dövlət idarələrində də işləmiş (1880-1885), İrəvan quberniyasında və Qarabağ xanlığında müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.
Yaradıcılığı
Arzular
Şairin "Arzular" şeiri Qarabağ xatirələrindən doğulmuşdur: Qarabağ mahalı çox abad olsun, Çarbudaq çinarı könlüm arzular. Heç qəmgin olmasın, daim şad olsun, Mənə qəmküsarı könlüm arzular. Heç çıxmaz yadımdan yolun nişanı, Bəzirgan, Ağdivan, bir də Kolanı. Marağanın düzü tək dağdağanı, Getdiyim yolları könlüm arzular. Tanımazdım nə sultanı, nə xanı, Dolandım bir aya cümlə-cahanı. Tutub əldə qızıl quşu, tərlanı, Etdiyim ovları könlüm arzular. Adıgözəl bəy Qarabağın sərdarı, Azad ağa camaatın rəhbəri. Ağdamı, Bərdəni, bir də Tərtəri, Gəzdiyim yerləri könlüm arzular. Yandırdı canımı yarın fərağı, Könüldən çıxmayır heç ixtiyarı. Kabinet, ispalnı, həm zal otağı, O zal otaqları könlüm arzular.
Əlbəttə, şeirdəki Əliş ağanın Qarabağdakı həyatı, xüsusən Mirzə Adıgözəl bəyin dövründə işləməsi, Qarabağ mahalını gəzib yaxından tanıması haqqındakı təəssüratlar tarixi sənəd kimi də maraq doğurur. Göyçənin bəzi el şairləri kimi Hacı Əliş ağa da həm aşıq şeiri şəkillərində, həm də divan ədəbiyyatının müxtəlif formalarında şeirlər yazmışdır.
Hacı Əliş ağa "Molla Nəsrəddin" məcmuəsi ilə yaxından əlaqə saxlamış, jurnalın abunəçisi olmuş, Sabirsayağı satirik şeirlər yazıb göndərmişdir. "Bizlərin də dərdinə qalsan, ay molla əmi" mətləsi ilə başlayan şeiri jurnalda dərc olunmuşdur. Onun "A molla" şeri bu münasibətlə yazılmışdır. Müsəlmanlara xitabən deyilən, sünni-şiə mübahisəsini aradan götürməyə həsr olunan şeirindən yaddaşlarda qalan iki misranı nümunə göstərmək olar. Yüz il ibadət eyləsə də, Hacı girməz cənnətə, Olmasa səndən bir ixtiyar, Əli! Hacı Əliş ağanın "Dünya", "Ağaxan", "Möhlət", "Axtarıram", "Ağlar" və başqa şeirləri onun zəngin dünyagörüşünə malik olduğunu göstərir.
Vəfatı
Hacı Əliş ağa 1902-ci ildə dövlət vəzifələrindən uzaqlaşıb Göyçəyə qayıdır və buranın maarif və ədəbi mühitində iştirak edir. 1918-ci ildə daşnaqların törətdikləri qırğın Hacı Əliş ağanı da doğma yuvasından didərgin salır, Gəncəyə köçür.
Oruc kəndi (Çaldıran)
Oruc kəndi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 296 nəfər yaşayır (60 ailə).
Şair Alməmməd
Şair Alməmməd (1800–1868) — Aşıq Ələsgər və Çoban Məhəmmədin atası.
Həyatı
Alməmməd Aşıq Ələsgərin atasıdır. O, Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində yaşamış, yoxsul həyat keçirmiş, kəndin sayılan adamlarından biri olmuşdur. Dülgərliklə məşğul olmuş, 4 oğul, 2 qız atası olduğu üçün həmişə zəhmətə qatlaşmış, Kəlbəcər ərazisindəki meşələrdən gətirdiyi ağaclardan şana, kürək, dırmıq düzəldərək satar, ailəsini dolandırarmış.
Alməmməd aşıqlıq eləməsə də, ustad aşıqların şerlərini əzbərdən söyləyər, özü də həvəsi gələndə şeirlər qoşarmış. Onun şeirləri tez-tez aşıq məclislərində eşidilərmiş. Bu nəslin şeir yazanları çox olsa da, onların yaradıcılığına aid nümunələr bəzən qarışıq düşmüşdür.
Yaradıcılığı
Alməmmədin qoşduğu, çox incə mətləblərə toxunan düşündürücü şeirləri olmuşdur. "Görmədim" divanisini M. P. Vaqif üslubunda söyləmişdir:
Dünya, sənin gərdişinlə başa vuran görmədim, Qəhr oldu aləm, qəhr işindən, can qurtaran görmədim. Bilmirəm ki səbəb nədi, şadı qəmgin eylədin? Abadanı viran qoydun, artdı haran görmədim.
Kəsilməz mürdə karvanı, qəflə işlər, köçər gedər, Nə İmranlar nakam qoydun, didəsindən yaş gedər. Yetmiş iki millət var, əli səndən boş gedər! Yanısınca malı-dövlət, pul aparan görmədim.
Alməmmədəm, bu dünyada bir nişanam qalmadı, Getdi əldən qohum-qardaş, atam, anam qalmadı. Süleyman tutdu dünyanı, dedi: mənəm, qalmadı. Bir kəs ilə heç düz ola sənin aran görmədim.
El şairi Alməmmədin "Görmədim"lə yanaşı, "İnsan", "Şirinşirin" rədifli daha iki qoşması da oxuculara tanışdır
Ailəsi
Alməmmədin Ələsgər, Salah, Xəlil, Məhəmməd adlı dörd oğlu, Fatma və Qızxanım adlı iki qızı varmış.
NGC 2417
NGC 2417, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kil bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Mantaşkəsən
Mantaşkəsən - 1621-ci ildə İrəvan əyalətində kənd adı.
Tarixi
XVIII əsrin əvvəllərinə aid ermənicə mənbədə kəndin Saatlı tayfasından Qayıtmış bək və oğlanları Əlibək və Qaraxanın, sonra Qaraxanın oğlu Məhəmməd bəyə və qızları Urixanım (əsli Hürixanım) və Zeynəb Sultana mənsub mülk olması qeyd edilir. . Türkcə Mantaş tayfa adından və kəsən sözündən ibarətdir. Orta əsrlərdə qızılbaşların bir tayfası" Məntəşə eli" adlanırdı
Qəhrəman kəndi (Çaldıran)
Qəhrəman kəndi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 184 nəfər yaşayır (37 ailə).
Brelok
thumb|Zəif parıltı ilə tritium breloku. Brelok  —  aksessuar, zəncirdə bir kulon şəklində hazırlanmış zərgərlik, qolbaq, açar halqa və s. Ümumiyyətlə dekorativ və reklam məqsədləri üçün istifadə olunur. Brelok dəstənin ölçüsünü və kütləsini artıraraq açarları itirmə ehtimalını azaltmağa kömək edir. Əsas fob əlavə bir faydalı funksiyanı da yerinə yetirə bilər, məsələn, mini bir fənər, bir avtomobil üçün bir uzaqdan idarəetmə, bir şüşə açacağı, bir toz kompakt və s. brelok tipik bir suvenir və ya hədiyyədir.
Qarımış qız
250px|thumb|right|"Qarımış qız" adlı ingilis karikaturası, XVIII əsr. Qarımış qız — qadınların adətən evləndiyi yaş həddini keçsə də, ailə həyatı qurmayan qız. Bu ifadə heç vaxt evlənmə ehtimalı olmayan qızlar barəsində də istifadə edilə bilər.
Brelok
Tarixi
Açar üzüklərin tarixi qədimlərə gedib çıxır, XVIII  əsrdə və  XIX əsrin ikinci yarısına qədər olduqca moda olduqları bilinir. Dandies onları saat zəncirlərinə taxırdı. Özünə hörmət edən hər nağılın zəncirində əsasən qızıldan müxtəlif materiallardan hazırlanmış ondan çox açar üzük vardı. Bu açar üzüklər tez-tez xəyalı şəkillərdə idi və müxtəlif materiallarla: fil sümüyü, qiymətli daşlar, emaye ilə çox incəliklə bəzədilmişdir. Dendi aristokratlar arasında əsas zəncirləri birləşdirmək və taxmaq üçün öz qaydaları hazırlanmışdır. Zərif centlmenin açar zəncirləri ətrafdakı xanımların diqqətini özlərinə cəlb edərək bir az cırıldadı. Ancaq onsuz da 19-cu əsrin ortalarında zəncirdəki açarların sayı 2-3-ə qədər azaldı və daha çox xatirə hədiyyələri, xatirələr, məsələn, sevilən bir qadının açar zənciri kimi qəbul olunmağa başladı.
Qarımış qız
Etimologiyası və tarixi
250px|thumb|right|Yun əyirən qız, [[Vilyam Buqro]] İngilis dilində "qarımış qız"ı ifadə edən "spinster" sözü hələ sənaye əsrindən xeyli əvvəlki dövrlərdə yun əyirən qız və qadınları işarə etmək üçün istifadə edilərdi. Onlayn Etimoloji Lüğətə görə, yun əyirmək fəaliyyəti ilə əksərən evlənməmiş qızlar məşğul olduğundan, XVII əsrdən başlayaraq XX əsrin əvvəllərinədək hüquqi sənədlərdə belə xanımlar spinster adlandırılırdı. 1719-cu ildən etibarən isə spinster dedikdə "hələ də ailə həyatı qurmayan və evlənmək üçün orta statistik yaş həddini keçən" qızlar başa düşülürdü. Bu ifadənin evlənməyən qızlarla bağlı hüquqi kontekstdə istifadəsi 1699-cu ilə — Anqlikan kilsəsinin nikahları qadağan etdiyi zamanlara gedib çıxır; belə ki, gəlin ola biləcək xanımlar kilsədə "prixodun spinsteri" adlandırılırdı.
Brelok
Tarixi
Tədricən, zinət əşyası kimi breloklar artıq ümumiyyətlə taxılmadı. XX əsrdə praktik olaraq yalnız bir utilitar məqsəd üçün istifadə olunmağa başladılar — bir dəst açar üçün bir asma kimi. Ancaq bu xüsusiyyətdə olsa da, brelok hələ də dizaynerlər arasında populyar olaraq qaldı — cazibə-gözmuncuğu, cazibə-suvenir ortaya çıxdı. Əsas üzükləri müxtəlif funksional əşyalarla birləşdirərək fit açarları, fənər açarları, rulet açarları və çoxsaylı açar açarları yaratmışdır. XXI əsrin əvvəllərində yeni bir əsas fob növü — flash sürücülər ortaya çıxdı və əsas fobların mobil telefonlar üçün zərgərlik kimi istifadəsi də populyar oldu.
Qarımış qız
Etimologiyası və tarixi
Oksford Amerika Lüğəti "spinster" (ərə getməmiş və evlilik yaşını keçmiş qadın deməkdir) sözünün "alçaldıcı" və "neytral mənada istifadə edilə bilməyəcək qədər öz həqiqi mənasından o dərəcə uzaqlaşıb güclü anlam qazanan sözlərə ən yaxşı nümunə" olduğunu qeyd edir.
Merriam Vebster Lüğətinin 1828 və 1913-cü il nəşrləri spinsteri iki mənada oxuculara təqdim edirdi:
XIX əsrdən spinster termini ilə ərə getməyi seçməyən qadınlar da əhatə olunmağa başlandı. Bu dövrdə orta sinif spinsterlər və onların evli yaşıdları sevgi və evlilik ideallarına çox ciddi yanaşırdılar və spinsterlik, həqiqətən də, onların bu ideallara sadiq qalmalarının bir nəticəsi idi. Belə qadınlar kişilər aşağı gəlirli olduğuna görə deyil, ürəkdən sevdikləri birini tapa bilmədiklərinə görə evlənmirdilər.
XIX əsrdə dərc edilən Peterson's Magazine jurnalının bir sayında qadınlar, hətta heç vaxt evlənməmək bahasına belə olsa, həyat yoldaşı seçərkən seçici olmağa təşviq edilirdilər. "Qarımış qız olmaq çox zaman daha şərəflidir" başlıqlı həmin məqalədə qadınlara tövsiyə edilirdi: "Bir ailəyə sahib olmaq üçün evlənin: qarımış qız lağından qurtulmaq üçün deyil! Sevə bilməyəcəyiniz, hətta hörmət edə bilməyəcəyiniz bir kişinin həyat yoldaşı olmaqla Uca Tanrının ən müqəddəs qurumunu pozmağa necə cəsarət edə bilirsiz?"
Qadınların evlənməmə səbəbləri
250px|thumb|right|Catherinettes (25 yaşdan yuxarı subay qadınlar) Paris küçələrində, 1932 Qadınların ailə həyatı qurmamasının müxtəlif səbəbləri ola bilər: şəxsi istəkləri, uyğun bildikləri kişilərin azlığı (müharibə dövründə belə kişilərin sayı kəskin şəkildə azala bilər), sosial-iqtisadi şərtlər (yəni qadınlar üçün yaşayış imkanlarının mövcudluğu). Yazıçı spinster Luiza Mey Alkottun bu məsələ ilə bağlı məşhur sözü var: "azadlıq bir çoxumuz üçün sevgidən daha yaxşı ərdir". Bir qadının öz sosial statusundan aşağı səviyyədə olan biri ilə evlənməsinin qadağan olunduğu və yaxud da qızın valideynlərinin qızla eyni sosial statusda olan biri ilə evlənməsini dəstəkləmək üçün kifayət qədər maddi imkanı olmadığı hallarda məhz sosial status problemləri qadınların evlənməsinə mane olur.
XIX əsrin əvvəllərində, xüsusən də İngiltərədə, ərə gedən qadınlar həyat yoldaşlarının "himayə"sinə keçmiş sayılırdılar: bu səbəbdən, qadının adına olan bütün mülklər və müqavilələr həyat yoldaşlarının adına keçirdi. Bu hal xüsusilə şəxsi biznesi olan qadınlar üçün keçərli idi.
Daha sonra isə Birinci Dünya müharibəsi bir nəslin qadınlarının əksəriyyətinin romantika və nikah yaşamaq və ya uşaq sahibi olmaq arzularının qarşısını aldı.
Hazırda əsasən sülhün bərqərar olduğu və nəticə olaraq da sevgi, evlilik və uşaq sahibi olmaq imkanlarının yüksək olduğu cəmiyyətlərdə qadınların nikaha yaxın durmamaları başqa amillərlə izah edilir. Psixoloq Erik Erikson 18–39 yaşlı şəxslərin əks cinsə yaxınlıq istəyi (yəni evliliyə aparan sadiq münasibətlər) ilə təcrid olunmaq istəyi (yəni öhdəlik qorxusu) arasında daxili qarşıdurma yaşadılarını söyləyirdi. Qadınların ailə həyatı qurmaq istəməməklərini həm də karyeraya diqqət ayırmaları, azad həyat tərzi sürmək istəyi, maddi qayğılar və ya bir evlilikdə mümkün ola biləcək güzəştlərə getmək istəməməkləri ilə izah etmək olar.
Bəzi yazıçılar qadınların niyə evlənmədiklərini anlamaq üçün təklif edirlər ki, gərək "qadınlar niyə evlənir" və "nəyə görə düşünülür ki, qadınlar hər şeydən öncə ailə həyatı qurmalıdırlar" kimi sualların cavabı araşdırılsın. Adrienna Riç hesab edirdi ki, "qadınlar ərə gedir, ona görə ki, maddi cəhətdən təmin olunsunlar, maddi məhrumiyyətlərdən əziyyət çəkməyəcək və cəmiyyətdən təcrid edilməyəcək uşaqlara sahib olsunlar, onlara hörmət edilsin və bir qadından gözlənilən hərəkəti etsinlər. Çünki bu zaman özlərini "normal" hiss edə bilərlər və heteroseksual romantizm bir qadının yaşaya biləcəyi ən böyük macəra, vəzifə və öhdəlik kimi göstərilir."
Salam Sarvan
Həyatı
Salam Sarvan - şair. 1966-cı ildə Cəlilabad rayonunda anadan olub. N.A.Voznesenski adına Leninqrad Mailiyə-iqtisad institutunu bitirib. Bakıda yaşayır. Ölkənin tanınmış media orqanlarında redaktor kimi çalışıb. Hazırda Dövlət Tərcümə Mərkəzinin "Xəzər" dünya ədəbiyyatı jurnalında Baş redaktor müavinidir.
Yaradıcılığı
"Sənə deyiləsi deyil sənə deyiləsi sözüm", "Mən gələr olmadım, yolu qarşıla", "Heykəl tənhalığı" adlı şeir kitablarının müəllifidir. Şeirləri ingilis, fransız, rus, türk, ukrayna, polyak, gürcü, özbək dillərinə tərcümə olunub.Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzinin xətti ilə "Boğulmaq da olmur, dayazdır dünya" kitabı ukrayn dilində nəşr edilib.
Tövlədərə
Tövlədərə — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Çıraq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Zivel kənd Sovetindən Tövlədərə kəndi Çıraq kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatı nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi əvvəllər qonşu Çiraq kəndinin binə yerində salınmişdir. Kəndin yerləşdiyi dərədə mal-qara tövləsi olduğu üçün dərə Tövlədərə adlanmışdır. Sonralar bu ad kəndə də verilmişdir. Oykonim "tövləsi olan dərədə yerləşən kənd" mənasındadır.
Bu kəndin ərazisində qış və yay aylarında mal-qoyun saxlamaq üçün çox əlverişli bir şərait olduğundan, bu ərazidə Çıraq kəndinin sakinləri tövlə tikib heyvandarlıqla məşğul olurmuşlar. Sonralar həmin yerdə yaşayış məskəni salıb adını tövlədərə, yəni tövlələr yerləşən dərə qoyublar. Kəndin bünövrəsini Məmmədalı adlı bir şəxs qoymuşdur. O, kənd camaatının ulu babası sayılır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağlıq ərazidə yerləşir.
Bulaqları
Novlu bulaq, Yarpızlı bulaq, Hasarlı bulağı, Sarı bulaq, Quru bulaq, Lilpər bulağı, Kərimin bulağı.
Məşhur yerləri
Güney, Çalpapaq, Məmmədalının yalı, Qayabaşı, Çəvlik, Qayalar, Dəlidağ, Kahalar, Tovləağzı, Manafuçan, Xaç, Baqqalın dərəsi, Təkədərəsi, Hümbətin xırmanı, Qobunun yalı, Şahverdibiçən yal, Sarımsaqlı qaya, İmanın qayası, Attutulan qaya, Oyux yeri, Xırman yerləri, Dovşan yalı, Təkəqayası, Qayabaşının kahaları, Ağnovlar, İsabiçən, Tövlədərə çayı.
Binələri və qışlaqları
Yuxarı binə.
Murtu
Murtu — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında (İndi Ermənistanın İcevan rayonunda) kənd adı.
Əhalisi
1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur.
Tatuidris tatusia
Tatuidris tatusia — Agroecomyrmecinae yarımfəsiləsinin yeganə müasir təmsilçisi, relikt növ.
Yayılması
Cənubi və Mərkəzi Amerikada yayılmışdır.
Görünüşü
Uzunluq təxminən 3 mm-dir. Torpaq qarışqaları sarımtıl-qəhvəyi rəngdə olur. İşçi və dişilərin bığcıqları 7 buğumludur (erkəklərdə bu rəqəm 12-dir. İynələri inkişaf etmişdir. Tropik meşələrin torpaqlarında və çırpılıqlarda yaşayırlar. Az görülən qarışqalardır.
Bölgü
Tatuidris cinsi eosenin fosil Agroecomyrmex və Eulithomyrmex ilə birlikdə Agroecomyrmecinae yarımfəsiləsini təşkil edir.
Luç kinoteatrı
Tarixi
«Luç» kinoteatrı Petr Qriqoreviç Ladoxin tərəfindən 21 sentyabr 1910-cu ildə açılmışdır. Kiniteatr Petrovskaya küçəsi, ev 57 ünvanında yerləşir. Yerləşdiyi bina İtalyanski xiyabanının qutacağında yerləşir. Kinoteatrın zalı 1000 nəfəri sərbəst şəkildə qarşılaya bilir.
Sovet hakimiyyətinin ilk illərinfə kinoteatr «İlk Dövlət kinoteatrı», 1929-cu ildə «Temp», 1951-ci ildə isə «Komsomoles» kinoteatrı adlanırdı. 1985 - 1988-ci ildə kinoteatrda təmir işləri aparılmış və avadanlıqlar yenilənmişdir. Təmirdən sonra ilk seans 1 aprel 1988-ci ilə təsadüf edir. İlk seansda «Daniil — knyaz Qaliski» filmi nümayiş etdirilmişdir.
1994-cü ildə kinoteatr az ziyarətlə əlaqədar fəaliyyətində axsamalar meydana gəlir. Bu zaman onun bağlanması zərurətə çevrilir. «Komsomoles» yenidən qurma illərində fəaliyyətini dayandırmalı olur.
Sonradan kinoteatrın adı «Luç» olur. 25 may 2011-ci ildə yenidən fəaliyyətini bərpa edir. Təmirdən sonra oturacaqlar arasında məsafə artmışdır. Böyük zal 192, kiçik zal isə 78 yerlikdir. Keyfiyyəti 2D və 3D normalarına uyğundur. Ekranı daha böyüyü ilə əvəzlənmişdir.
Əliabad (Çaldıran)
Əliabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 169 nəfər yaşayır (28 ailə).
Əkrəm Zeynallı
Əkrəm Akif oğlu Zeynallı — azərbaycanlı diplomat. Azərbaycanın İsveçrədə və Lixtenşteyndə (2012-2017) olan sabiq fövqəladə və səlahiyyətli səfiri, 2017-ci ildən isə Azərbaycanın Çində olan fövqəladə və səlahiyyətli səfiri.
Qriqori Qolitsın
Qriqori Sergeyeviç Qolitsın — Rusiya imperiyası hərbçisi və dövlət xadimi, general (14.05.1896), Qafqaz müharibəsiinin iştirakçısı, Qafqaz canişini və Qafqaz Hərbi Dairəsinin komandanı. Qolitsın 1903-cü il iyunun 12-də Erməni Həvari kilsəsinin əmlakının müsadirə edilməsi və erməni məktəblərinin bağlanması haqqında qanunun qəbul edilməsinin təşəbbüskarlarından biri olub. Qanuna əsasən, erməni kilsəsinə məxsus bütün daşınmaz əmlak (o cümlədən Eçmiədzin monastırının ərazisi) və kapitalı dövlətin mənafeyi naminə müsadirə edilmişdir. 1903-cü ilin sentyabrında Tiflis yaxınlığında sui-qəsdə məruz qalaraq, yaralanmışdır.
Əkrəm Zeynallı
Fəaliyyəti
Əkrəm Zeynallı, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 23 aprel 2012-ci il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycanın İsveçrədə olan fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsinə təyin edilib.
Qriqori Qolitsın
Həyatı
Qriqori Qolitsın 20 dekabr 1838-ci ildə (1 yanvar 1839) Sedletsk quberniyasının Hungrovski rayonundakı Staraya Ves malikanəsində anadan olmuşdur (başqa bir doğum tarixi və yer də göstərilir - 20 oktyabr 1838-ci il, - Lublin vilayəti, Lublin rayonu, Garbovo kəndi). Onun valideynləri: atası - Knyaz Sergey Qriqoryeviç (1803-1868), Qvardiya artilleriyasının istefada olan kapitanı, yazıçı; anası - Mariya İvanovna, qrafinya Ezerskaya (1819-1881). Qardaşları və bacıları: Yuliya (1840-1914, froylina), Mariya (1841-1896, Avstriya sarayı kamerqeri qraf Fridrix Rummerskirxlə evli olub), Yekaterina (1844-1864), Leo (1845-1915, Appanages Baş İdarəsinin baş şərabçısı), Fedor (1850-1920, Saratov quberniyasının Xvalınski rayonunun zadəganlarının lideri).
Paj Korpusunda təhsil almış, oradan 16 iyun 1856-cı ildə Qvardiya Qusar Alayında kornet kimi xidmətə başlamışdır.
Əkrəm Zeynallı
Fəaliyyəti
2017-cı il mayın 25-də isə Əkrəm Zeynallı, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə fövqəladə və səlahiyyətli səfir təyin edildiyi bütün 2 dövlətdən geri çağırıldı.
Qriqori Qolitsın
Hərbi xidmətdə
1858-ci il mayın 12-də Baş Qərargahın Nikolayev adına Akademiyasına qəbul olunmaq üçün Qvardiya Korpusunun qərargahına təyin edildi və avqustun 25-də ora daxil oldu. 12 aprel 1859-cu ildə poruçik, 1860-cı il oktyabrın 17-də isə ştabs-rotmistr rütbəsi aldı. 1860-cı il dekabrın 18-də Akademiyada kursu bitirdikdən sonra Qafqaz ordusunun baş qərargahına təyin olundu. 19 yanvar 1861-ci ildə xidmətdə fərqləndiyinə görə rotmistr rütbəsinə yüksəldi.
Əkrəm Zeynallı
Fəaliyyəti
Əkrəm Zeynallı, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 19 iyul 2017-ci il tarixli sərəncamı ilə Azərbaycanın Çində olan fövqəladə və səlahiyyətli səfiri vəzifəsinə təyin edilib.