cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lənkəran əməliyyatı (1919)
Əməliyyatın başlanması
Dəstə avqustun 14-ü hərəkətə başladı və ertəsi günü Salyana çatdı. Dəstənin komandanı Həbib bəy Səlimov öz nümayəndələrini Lənkərandakı hərbi qüvvələrin yanına göndərərək, dərhal AXC hökümətini tanımağı tələb etdi. Həmçinin yolboyu yerləşən rus kəndlərindən də silahlar toplanıldı. Avqustun 17–18-i həmin kəndlərdən 3 top və 5 pulemyot müsadirə edilərək Bakıya yola salındı. Bakıdan Səməd bəy Mehmandarovun Həbib bəyə göndərdiyi teleqramda AXC ordusunun və hökümətinin nüfuzunun aşağı düşməməsi üçün qətiyyətlə hərəkət etməsini və əməliyyat bitdikdən dərhal sonra dəstə ilə birlikdə Bakıya gəlməsini əmr edirdi. Dəstə avqustun 20-də Pokrovsk kəndini mühasirəyə aldı və əhaliə olan silahları toplamağa başladı. Kənd əhalisindən 2 top və 4 pulemyot müsadirə edildi. Dəstə avqustun 23-də Lənkərana çatdı. Sürətli tədbirlər nəticəsində heç bir müqavimət görmədən qarşıya qoyulmuş vəzifələri yerinə yetirdi. Bölgəni rus mənşəli əhalisi tərk-silah edildi, polkovnik İlyaşeviçin rəhbərliyindəki rus hərbi qruplaşması təslim oldu.
Nəticə
Cümhuriyyət ordusu üçün xeyli silah və hərbi sursat əldə olundu. 1919-cu il, sentyabr 3-də Lənkəran dəstəsi Hacıqabula qayıtdı. AXC ordusunun Lənkəran əməliyyatı nəticəsində AXC hakimiyyəti cənub bölgəsində təmin olundu.
Seneqambiya daş çevrələri
Seneqambiya daş çevrələri — Qambiyanın şimalından və mərkəzi Seneqala qədər uzanır. Ərazinin təxmini sahəsi 30.000 km²-dir və bəzən Vassu (Qambiya) və Sayn-Salum (Seneqal) hissələrinə bölünsə də, bu sadəcə bir milli bölgüdür. UNESCO-ya görə Seneqambiya daş çevrələri "dünyanın hər yerində görülən daş çevrələrin ən böyük konsentrasiyası"dır. "Bu ərazilər, Qambiyadakı Vassu və Kembatç, və Seneqaldakı Vanar və Sayn-Nqayen Qambiya çayı boyunca eni 100 km və uzunluğu 350 km olan ərazidə yayılmış 1000-dən çox daş çevrə və əlaqəli məzarların fövqəladə bir konsentrasiyasını təmsil edir."
Tarix
Seneqal və Qambiyada tapılan daş çevrələr və digər meqalitlər bəzən Seneqalda Sayn-Nqayen və Vanar, Qambiyada isə Vassu və Kembatç olamqla dörd böyük əraziyə bölünür. Tədqiqatçılar bu abidələrin nə vaxt inşa olunduğunu müəyyənləşdirməyiblər. Lakin ümumilikdə qəbul edilmiş müddət eramızdan əvvəl III əsrdən XVI əsrə qədər olan vaxt dilimidir. Arxeoloqlar meqalit dairələrinin ətrafında saxsı qablar, insan məzarları, bəzi qəbir əşyaları və həmçinin metallar tapdılar. Bunların kiçik bir kolleksiyasını müstəmləkə idarəçisi Ser Riçmond Palmer tərəfindən hədiyyə edilən Britaniya muzeyi kolleksiyasında tapa bilərsiniz. Bunlara bir dəmir bilərzik və iki nizə daxildir.
Bu dörd əsas sahədə təxminən 29000 daş, 17000 abidə və 2000 fərdi yer var. Abidələr hamar səthlərə malik əsasən lateritdən hazırlanmış dik bloklardan və ya dirəklərdən ibarətdir (bəziləri yıxılıb). Monolitlər çevrələrdə və ikiqat çevrələrdə, təcrid olunmuş, dairələrdən ayrı sırada və ya ayrı-ayrılıqda dayanmış şəkildə tapılmışdır. Çevrələr xaricində ayrıca tapılan bu daşlara frontal daşlar deyilir. İki paralel, bağlı olan cərgədə frontal daşlar olduqda, bu daşlar lira-daşlar adlanır.
Daş abidələrinin inşası bu cür quruluşların inşası üçün tələb olunan əmək miqdarına əsaslanan firavan və mütəşəkkil bir cəmiyyətin sübutudur. Daşlar dəmir alətlərdən istifadə edilərək laterik karxanalarından çıxarılmışdır. Bu karxanaların bir neçəsinin müəyyən ərazilərlə birbaşa əlaqəli olduğu müəyyənləşdirilmişdir. Daş çıxarıldıqdan sonra ortalama iki metr yüksəklikdə və yeddi ton ağırlığında, ya slindrik, ya da çoxbucaqlı formasında bənzər sütunlar hazırlanmışdır. Bu meqalitlərin inşaatçıları məlum deyil. Mümkün namizədlər Diola və ya Volof xalqının əcdadlarıdır, lakin bəziləri inşaatçıların Serer xalqı olduğuna inanır. Bu fərziyyə Serer xalqının hələ də Vanarda tapılan evlərə bənzər cənazə evlərindən istifadə etməsindən irəli gəlir.
Ümumdünya irsi ərazisi
Seneqal:
Vassu
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Wassu_Stone_Cirles_shaunamullally_02.jpg|thumb|225x225px|Vassuda yerləşən daş çevrələr. Vassu Qambiyanın Niani rayonunda yerləşir və 11 daş çevrəyə sahibdir. Ən hündür daş bu ərazidə tapılıb və hündürlüyü 2,59 metrdir. Buradakı abidələrin inşaatçıları laterit daşların mənbələrini tapmaq üçün yerli geologiyaları ilə bağlı çoxlu biliklərə sahib idilər. Onlar bu daşları parçalanmadan və çatlamadan çıxartmaq üçün böyük texniki imkanlara sahib olmalı idilər.
Umayra Tağıyeva
Umayra Tağıyeva (tam adı: Umayra Rauf qızı Tağıyeva; ) — Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Milli Hidrometeorologiya Departamentinin direktoru (2018–2023). Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər ekologiya və təbii sərvətlər nazirinin müavini (2023-cü ildən). Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin ekoloji təbliğat sektorunun sabiq müdiri (2018), AMEA-nın akademik Həsən Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi. Coğrafiya üzrə fəlsəfə doktoru.
Seneqambiya daş çevrələri
Kerbatç
Doqquz daş dairədən və bir ikiqat çevrəfdən ibarət olan Kerbatç Qambiyanın Nianiya rayonunda yerləşir. Burada həmçinin üç yerdə qırılmış və yıxılmış V formalı bir daş var. Cəbhə xəttinin bir hissəsi olan bu daş 1965-ci ildə P. Ozannın rəhbərlik etdiyi Anqlo-Gambiya Daş Çevrələr Ekspedisiyası zamanı bərpa edilmişdir. Bu ekspedisiya zamanı Ozann və komandası Kerbatçda ikiqat çevrəni aşkar etdilər.
Vanar
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Gambia_50_dalasi-2.jpg|alt=|left|thumb|233x233px|Qambiyanın 50 dalasi əskinasındakı Vassu daş çevrələri. Vanar ərazisi Seneqalın Kaffrine bölgəsində yerləşir və 21 daş çevrədən və bir ikiqat çevrədən ibarətdir. Burada çox sayda lira daşları da var. Əslində, bütün Seneqambiya lira-daşlarının üçdə biri Vanarda yerləşir. Buarada işləyən arxeoloqların sözlərinə görə Vanarda tapılan bütün abidələr məzarlıqlara işarədir. Tədqiqatçılar ərazinin əvvəlcə məzarlıq olduğunu və daşların daha sonra ritual istifadə üçün əlavə olunduğunu müəyyən etmişdirlər. Bu bölgə üçün tikinti tarixi eramızın VII-XV əsrləri arasına qədər yeni ola bilər.
Umayra Tağıyeva
Həyatı
Tağıyeva Umayra Rauf qızı 3 aprel 1968-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhərində anadan olub.1985-ci ildə Bakı şəhəri 6 saylı məktəbi bitirib. 1985-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin riyaziyyat-fizika fakültəsinə daxil olmuş, 1990-cı ildə Universiteti Fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Seneqambiya daş çevrələri
Vanar
Ərazidə başlamış bir cari tanışlıq proqramı ikiqat çevrənin inşasına XII-XIII əsrlər arasında olan tarixləri verir. Vanarda 2008-ci ildə bir qazıntı aparılmış və buradakı məzarlara iki qrupa təsnif edilmişdir: kurqan ilə örtülmüş böyük çuxurlardan ibarət olan sadə məzarlar və dar girişləri olan dərin və daha mürəkkəb məzarlar. Məzarlarda kərpic və gips kimi tez xarab olan materialların olması dəfn zamanı tikilmiş cənazə evlərinin mövcudluğunu göstərir.
Umayra Tağıyeva
Əmək fəaliyyəti
1990-cı ildə əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Hidrometereologiya İdarəsinin (1992-ci ildən Azərbaycan Dövlət Hidrometereologiya Komitəsi) Proqnozlar bölməsində texnik-sinoptik vəzifəsindən başlamış, sonra mühəndis, aparıcı mühəndis, 1993-cü ildən Uzunmüddətli proqnozlar şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır. 1998-ci ildə Azərbaycan Qadınlarının Birinci Respublika Qurultayının nümayəndəsi olmuşdur.2001-ci ildə Respublika Prezidentinin Fərmanı ilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi yaradıldıqdan sonra Nazirliyin Milli Hidrometereologiya Departamentinin Hidrometereoloji Proqnozlar Bürosunun direktoru, 2007–2009-cu illərdə Milli Hidrometereologiya Departamentinin direktor müavini, sonra Hidrometereoloji Proqnozlar Bürosunun direktoru vəzifəsində fəaliyyətini davam etdirmişdir.
Seneqambiya daş çevrələri
Vanar
Vanarda iki növ daş tapılmışdır: silindrik olmağa meylli uzun və incə daşlar və daha qısa, dartılmış, trapezəbənzər formalı daşlar. Ərazidə sərhəd xətlərinin müvafiq çevrələrə uyğun gəlmədiyi bir sıra var ki, buna da abidələrin tikildiyi xronoloji ardıcıllığı səbəb olmuş ola bilər. thumb|208x208px|Seneqalda libra-daş Vanardakı bu abidələrin əvvəlcə nə kimi göründüyünü izah edə biləcək bir çox başqa dəlillər var. Məsələn, ikiqat çevrənin daxili halqasında abidənin mərkəzindən kənara çıxan uçmuş monolitlər var. Bu abidənin ətrafında quru daşın tapılması ilə birlikdə monolitlərin altındakı quru daşın mövcud olduğunu və daxili halqadan və quru daşdan ibarət olan silindrin xarici təzyiq səbəbiylə çökdüyünü göstərə bilər.
Umayra Tağıyeva
Əmək fəaliyyəti
2008–2011-ci illərdə Birləmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Azərbaycan Respublikası üzrə Milli Əlaqələndiricisi olmuşdur. 2007-ci ildən hazırkı vaxtadək Ümumdünya Metereologiya Təşkilatında Azərbaycanın Daimi nümayəndəsidir. 1998-ci ildən bir sıra beynəlxalq, regional, milli proqram və layihələrdə ekspert və qrup rəhbəri, 2006–2009-cu illərdə İqlim Dəyişmələri üzrə İkinci Milli Məlumatı Koordinatoru olmuşdur. Fəaliyyət göstərdiyi müddətdə keçirilən beynəlxalq konfrans, simenar və treninqlərdə iştirak etmişdir. 15 elmi məqalənin müəllifi, 2 elmi əsərin həmmüəllifi, olmuşdur. Coğrafiya üzrə fəlsəfə doktorudur. U. R. Tağıyeva 26 yanvar 2015-ci ildən AMEA akad. H. Ə. Əliyev adına Coğrafiya institutunun iqlimşünaslıq və aqroiqlim şöbəsində aparıcı elmi işçi vəzifəsində çalışır. 2018-ci ildə bir müddət Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin ekoloji təbliğat sektorunun müdiri vəzifəsində çalışmışdır.
Ağ adam (film, 2004)
Ağ adam filmi rejissor Rafiq Dadaşov tərəfindən 2004-cü ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film ağ adamlardan-albinoslardan bəhs edir. Azərbaycanda onların ən nümayəndəsi şair, tərcüməçi; "Səməd Vurğun medalı" laureatı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Giya Paçxataşvilidir. Film şairin həyat və yaradıcılığından bəhs edir.
Məzmun
Film ağ adamlardan-albinoslardan bəhs edir. Azərbaycanda onların ən nümayəndəsi şair, tərcüməçi; "Səməd Vurğun medalı" laureatı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Giya Paçxataşvili dir. Film şairin həyat və yaradıcılığından bəhs edir.
Albinizm anadangəlmə dəriyə rəng verən piqmentin olmaması xarakterizə olunan, dəridə melanin əmələ gətirən melanositlərin çatışmazlığı və ya olmamasıdır. Nadir rast gəlinən və insanların marağına səbəb olan nadir xəstəliklərdən biridir. Belə insanlar (və ya digər canlılar) dərisi ağ rəngli olmaqla, ətrafdakıların diqqətini öz üzərlərinə cəmləyirlər. Onlar elmi dildə "albinos" adlanır. Albinizm xəstəliyinə tutulanlardan çoxu bunu kompleks hesab etsə də, bəziləri insanların reaksiyalarına alışdığını söyləyir.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2004-cü ilin Azərbaycan filmləri 2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Umayra Tağıyeva
Əmək fəaliyyəti
Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər ekologiya və təbii sərvətlər nazirinin müavini (2023-cü ildən).
Elmi əsərləri
Umayra Tağıyeva 3 kitab, bir çox elmi məqalələrin müəllifidir.
Seneqambiya daş çevrələri
Vanar
Vanarda həmçinin əraziyə səpələnmiş, yerin müxtəlif qatlarında basdırılmış vəziyyətdə saxsı qab qırıqları tapılmışdır. Saxsı qabın tapıldığı müəyyən təbəqələr quru daşın yıxılmasından sonra, ancaq monolitlərin dağılmasından əvvəl bir çöküntü meydana gəldiyini söyləyir. Başqa sözlə qablar monolitlər tamamilə və ya qismən tərk edildikdən sonra bu abidəyə qoyulmuş ola bilər. Ümumiyyətlə bu ikiqat çevrənin məhv edilməsi zamanla böyük və qəfil dağılmadan fərqli olaraq yavaş bir parçalanma idi.
Bütün bu tapıntılara əsaslanaraq tədqiqatçılar Vanarda baş verən dəfn mərasiminin ardıcıllığı üçün mümkün bir model hazırladılar. Ardıcıllığın üç fərqli mərhələsi var: Birinci mərhələ qəbirləri kurqanlarla örtmək kimi yeraltı məzarların hazırlanmasından ibarətdir; ikinci mərhələ daşların kurqanların ətrafında ucaldıldığı dövrdür; üçüncü mərhələ isə frontal daşların düzəldilməsindən ibarətdir. Üçüncü mərhələ də həmçinin bu abidələr ritual fəaliyyət sahəsinə çevrilmiş və ətraf ərazilərə saxsı qablar yığılmış ola bilər. Bu modelin yaradıcıları digər ardıcıllıqların mümkün olduğunu qəbul edir və digər ardıcıllıq versiyaları da doğru ola bilər.
Sayn-Nqayen
thumb|223x223px|Sayn-Nqayendə daş çevrələrSayn-Nqayen dörd sahənin ən böyüyüdür və ev 52 daş çevrədən, bir ikiqat çevrədən və 1102 oyma daşdan ibarətdir. Burada tapılan yanlız məzarların daş dairələrin qurulması ilə əlaqəli olan çoxsaylı məzarlardan daha qədim olduğu qəbul edilir. Sayn-Nqayen ərazisi sadəcə Seneqal ərazisində, 13°41′ ş.e. 15°32′ q.u. koordinatlarında yerləşir. 2002-ci ildə ərazidə Sayn-Nqayen Arxeoloji Layihəsi (SNAP- Sine-Ngayene Archaeological Project) ekspedisiya başladı. Komanda abidənin yaxınlığında dəmir əritmə yerləri və karxanalar aşkarladı. Bundan əlavə abidələrlə eyni dövrə aid olan, döşəmələrinin və dulusçuluq qalıqları olan və 2-5 qrupda cəmləşmiş yüzlərlə ev aşkar edildi. Bu dəlil kiçik, lakin müstəqil icmaların mövcudluğunu göstərir. Tədqiqatçılar bu meqalit qəbiristanlıqlarının mədəni mənzərənin mərkəzində ola biləcəyini və insanları bir araya gətirmək məqsədinə xidmət edə biləcəyini ehtimal edirlər.
Sayn-Nqayendəki arxeoloqlar dörd fərqli, ardıcıl dövrlə xronologiya qurmuşlar. Bu dövrlər ardıcıl təbəqələrə basdırılmış materiallara və ərazinin mərkəzindəki ikiqat çevrənin inşası xronologiyasına əsaslanır. Bu qrafikdə təyin olunan təxmini tarix aralığı eramızın 700-1350-ci illəri arasında dəyişir.
Birinci dövr
Birinci dövrə aid materiallar səthdən təxminən 1.6-2.0 metr aşağıda yerləşir və eramızın 700-800-ci illərinə aiddir. Bu dövr üçün əsas tapıntı ikinci dərəcəli dəfn şəklində basdırılan insan qalıqlarının konsentrasiyası olan böyük, uzunsov formalı bir çuxur idi. Qalıqlar beş dəmir nizə və bir mis bilərzik ilə tapıldı. Çuxur yenidən doldurulmuş və laterit bloklarla qapanmış bir palçıqla örtülmüşdür. Tədqiqatçılar daşların xarici çevrəsinin dəfndən sonra inşa edildiyini və iki böyük frontal daş əlavə olunduğunu təxmin edirlər.
İkinci dövr
İkinci dövr üçün təhlil olunan təbəqələr səthdən təxminən 1.0-1.6 metr aşağıdadır və eramızın 800-900-cu illərinə aiddir. Bununla birlikdə bu dəfn sahəsi daha seçici insan sümüklərindən, əsasən uzun sümüklərdən və kəllə sümüklərindən ibarət idi və ayrı-ayrı zamanlarda dəfn olunmuşdu. Bunlar ikinci dərəcəli dəfnlərlə də əlaqəli idi. Ümumilikdə ərazidə on kəllə, otuz uzun sümük və bir dəmir nizə başlığı tapılmışdır.
Üçüncü dövr
Üçüncü dövr səthdən 0,5-1.0 metr aşağıdakı materialdan ibarətdir və 900 ilə 1000-ci illər arasında davam edir. Bu zaman dövründə monolitlərin daxili çevrəsinin qurulduğu ehtimal olunur. Bu təbəqənin içərisində qurbanlıq masa kimi istifadə oluna bilən daha bir laterit plitə aşkar edilmişdir. Lakin tapıntıların əksəriyyəti gil qalıqlar, seçkin sümüklər (uzun sümüklər və kəllə) və saxsı qablara qoyulmuş insan dişlərindən ibarət idi. Məhz bu dövrdə abidənin seçikn məzarlıqdan, daha geniş bir mərasim yerinə keçərək daha çox "xalq abidəsi" halına gəlmişdir. Bu dövrdə dəfnlərdən qurbanlara keçid baş vermişdir.
Dördüncü dövr
Bu dövr səthdən təxminən 0,5 metrə qədər olan materialları ehtiva edir və eramızdan əvvəl 1235-1427-ci illər arasındadır. Bu dövrdə abidənin aşağı intensiv istifadəsi görünür və bu təbəqədən əldə edilən bəzi şeylər təsadüf nəticəsində yenidən çökmüş materiallar ola bilər. Bu zonadan tapılanların əksəriyyəti abidənin daxili çevrəsində yerləşən laterit bloklarla basdırılmış kiçik sümük parçaları idi. Həmçinin ərazidə 70 sümük, yeddi firuzəyi muncuq və iki mis üzük olan ikinci dərəcəli bir dəfn çuxuru var idi. Bu abidələrdən istifadə edən insanlar arasında uzunmüddətli ticarəti sübut edə bilər. Dördüncü dövrə ümumilikdə qurbanlar və ikinci dərəcəli dəfn qəbirləri aiddir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Kuban və Donda diplomatik nümayəndəliyi
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Kuban və Donda diplomatik nümayəndəliyi — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Kuban hökuməti və Şimali Qafqaz xalqları ilə əlaqə saxlamaq üçün təyin etdiyi diplomatik nümayəndəlik.
Nümayəndəliyin açılması
Rusiyada bolşeviklər hakimiyyəti ələ keçirəndən sonra Kuban Qanunverici Radası və Kuban hökuməti yaradılmışdı. Mərkəzi Yekaterinodar (indiki Krasnodar) şəhəri idi. Cəfər bəy Rüstəmbəylinin hökumətin qərarı ilə Azərbaycan Respublikasının Kuban və Krımda diplomatik nümayəndə və ticarət müvəkkili təyin edilməsi haqqında məlumat 23 mart 1919-cu il tarixli 61№-li "Azərbaycan" qəzetində də dərc edilmişdir. 1919-cu il iyunun 26-da C. Rüstəmbəyova Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini Don hökuməti yanında da təmsil etmək mandatı verildi.
Nümayəndəliyin fəaliyyəti
thumb|left|Kuban Xalq Respublikasının Bayrağı thumb|right|Böyük Don Ordusunun bayrağı C. Rüstəmbəyov Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinə ünvanladığı raportda 1919-cu il iyunun 1-də Yekaterinodarda ingilis hərbi missiyasının rəisi general Briqqslə görüşməsi, ingilis komandanlığının Azərbaycanla Cənubi Rusiya Silahlı qüvvələri (Könüllü ordu) baş komandanı general Denikin arasında normal münasibət qurulmasında maraqlı olması, iyunun 3-də Briqqsin vasitəçiliyi ilə Denikinlə görüşməsi və onun Azərbaycanla diplomatik nümayəndəlik mübadiləsinə hazır olması haqqında məlumat vermişdi. Azərbaycanın diplomatik nümayəndəsinin 1919-cu il iyunun 11-də göndərdiyi raportda Kuban Radasında federasiya və müstəqillk tərəfdarları ilə Denikin arasında münasibətlərin gərgin olması, Kuban hökumətinin Denikinə qarşı mübarizə məsələlərini müzakirə etmək üçün Rusiyanın cənubunda yeni yaranmış dövlətlərin, o cümlədən Cənubi Qafqaz respublikaları nümayəndələrinin iştirakı ilə konfrans çağırmaq haqqında xəbər verilirdi. Raportda kubanlıların Denikinə inanmamaları, kazakları öz tərəflərinə çəkməklə müstəqilliklərini qorumağa çalışmaları, yalnız Ukrayna hüdudlarında bolşeviklərə qarşı mübarizə aparmaq istəmələri də qeyd olunmuşdu.
1919-cu il iyunun 26-da Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin C. Rüstəmbəyova göndərdiyi təlimatda Azərbaycan Hökumətinin Denikinlə diplomatik nümayəndəlik mübadiləsinə razılıq vermədiyi, Denikin ordusu hissələrinin Dağıstandan çıxarılması tələbi əks olunmuşdu. Azərbaycan Hökuməti Kuban və Donla iqtisadi əlaqələr yaratmağa çalışır, ağ neft və digər neft məhsulları əvəzində taxıl almağı planlaşdırırdı. Həm də, bu zaman bütün Şimali Qafqazda real hakimiyyətin Denikinin əlində cəmlənməsi də nəzərdən qaçırılmırdı. Ona görə də, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə Şimali Qafqaz arasında rabitə və nəqliyyat əlaqələrinin bərpası məsələsini Hökumət başçısı Nəsib bəy Yusifbəyli məhz Denikinin nümayəndəsi general N. Baratovla müzakirə etmiş və 1919-cu il sentyabrın 11-də ilkin saziş imzalanmışdı. Bu sənəddə Bakı ilə Rostov arasında teleqraf və radio rabitəsi yaradılması, poçt mübadiləsinin və dəmir yolu əlaqəsinin nizama salınması nəzərdə tutulurdu. 1919-cu il sentyabrın 24-də Azərbaycanın Kubanda və Donda nümayəndəsi C. Rüstəmbəyova Cənubi Rusiya Silahlı Qüvvələri baş komandanlığı yanında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin mənafeyini müdafiə etmək səlahiyyəti də verildi. Elə həmin gün Azərbaycan Hökuməti Paşa bəy Sultanovu Rostova konsul-agenti təyin etdi. Hökumət bu təyinatla həmin dövrdə ingilis komandanlığının Xəzər Hərbi-Dəniz Donanmasının bir hissəsini Denikinə verməsinə qarşı Azərbaycanın etirazları, digər tərəfdən isə Denikinin Azərbaycan hərbi-dəniz qüvvələrinin yaradılmasına qarşı çıxması ilə bağlı münasibətlərin gərginləşdiyi bir şəraitdə C. Rüstəmbəyovun işini qismən yüngülləşdirmək istəyirdi.
Sonrakı hadisələr
Paris sülh konfransında iştirak edən Kuban nümayəndəsi L. Bıç Azərbaycan, Gürcüstan, Ukrayna, Şimali Qafqaz və Baltikyanı respublikaların nümayəndələri ilə birlikdə 1919-cu il oktyabrın 8-də bəyannamə imzalayaraq, Antantanın Rusiya bolşeviklərinə qarşı mübarizə məqsədilə Kolçaka, Denikinə göndərdiyi böyük maddi yardımın təyinatı üzrə deyil, keçmiş imperiya hüdudlarında yeni yaranmış dövlətlərə qarşı yönəldildiyini bildirmişdi. Lakin Antanta bu bəyannaməni nəzərə almamış, o dövrdəki hərbi uğurlarına görə Denikinə yardımı daha da artırmışdı.
C. Rüstəmbəyov 1919-cu il oktyabrın 22-də Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinə ünvanladığı məruzədə son günlərdə 4 dəfə Taqanroqa gedərək, Denikinlə görüşməyə cəhd göstərməsi, lakin rədd cavabı alması, Denikinin Azərbaycanı Dağıstan üsyançılarına yardım göstərməkdə günahlandırması, Yalamada güclü qarnizon saxlanması və Bakının müdafiə qabiliyyətinin möhkəmləndirilməsinin Könüllü orduya qarşı çevrilməsini iddia etməsinə dair ondan bilgi alması və bunlarla bağlı Denikinin Azərbaycana qarşı təcavüzünün açıq-aşkar artması haqqında məlumat vermişdi. Bu məlumatdan sonra Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi Qafqazdakı ingilis, fransız nümayəndəliklərinə müraciət edərək Denikin ordusunun Azərbaycana hücum təhlükəsinə qarşı tədbirlər görülməsini istəmişdi. 1919-cu ilin sonunda Denikinin Kuban Radasına qanlı divan tutması və Azərbaycana qarşı açıq düşmənçilik münasibəti bəsləməsi nəticəsində Azərbaycanın diplomatik nümayəndəsi Yekaterinodarı tərk edərək Bakıya döndü.
NGC 6407
NGC 6407 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tovuz bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Fabula
Fabula — hərəkətin təqlid olunması, başqa sözlə desək, müəllifin qələmə aldığı hadisələrin əsərdəki ardıcıllığıdır.
Növləri
Fabulalar  sadə və dolaşıq olmaqla, iki növə ayrılır. Belə növlərə bölünmə, əsasən, fabulaların təqlid etdiyi  hərəkətlərlə bağlıdır. Aristotel sadə fabula dedikdə, elə fasiləsiz və tamamlanmamış hərəkəti  nəzərdə tuturdu ki, onun ərzində taleyin dəyişməsi peripetiyalarsız və tanımalarsız olsun. Dolaşıq fabula dedikdə isə taleyin dəyişməsi tanıma  və ya peripetiya ilə, yaxud hər ikisinin bahəm iştirakı ilə yaranan hərəkət başa düşülürdü. Bütün bunlar, öz növbəsində, fabulanın tərkibinə aiddir, yəni müəyyən bir hadisə zərurət və ehtimala əsasən əvvəl baş vermiş hadisənin nəyinsə nəticəsində baş verməsi ilə nədənsə sonra baş verməsi arasında böyük fərq vardır. Peripetiya, deyildiyi kimi, hadisələrin öz əksinə dönməsidir ki, bu da, ehtimal və zərurət qanunları üzrə olur. Məsələn, “Edip” əsərində Edipi sevindirmək və onu anası qarşısında xofdan azad etmək üçün gələn qasid ona kim olduğunu bildirməklə, hadisənin öz əksinə dönməsinə nail olur, həmçini “Linkey” əsərində də birini ölümə aparır, Danay isə onların dalınca gedir ki, onu öldürsün, lakin hadisənin gedişi nəticəsində özü ölməli olur, birincisi isə xilas olur. Tanıma isə, adından da göründüyü kimi, bilməzlikdən bilməyə keçid deməkdir ki, bu da taleyi xoşbəxtlik, yaxus bədbəxtlik olan şəxsləri ya dostluğa, ya da düşmənçiliyə aparır.
Xüsusiyyətləri
Fabulaları, onların sözlə ifadəsini bacarana qədər, daha canlı şəkildə göz qabağına gətirərək, işləyib düzəltmək lazımdır; məhz belə olduqda, yazıçı hər şeyi tamam aydın şəkildə görərək və sanki hadisələrin özündə bilavasitə iştirak edərək, lazım olanı tapa bilər: belə ki, onun əsərində Amfiaray məbəddən çıxır, səhnədə məbədi görməyən tamaşaçı üçün is bu anlaşılmaz qalır. Yazıçı, yaxud şair mümkün qədər əsərdəki iştirakçıların vəziyyətlərini də nəzərdə tutmalıdır, zira təbii qabiliyyət sayəsində (hər hansı ruhi hərəkəti) yalnız özləri onu bilavasitə yaşayan adamlar daha dürüst çatdırırlar. Bu səbəbdəndir ki, poeziya istedad və hissiyyat adamlarına aid bir sahədir, çünki onlardan bəziləri isə vəcdə gəlmək qabiliyyətinə malikdir. Bunun kini, yaradılan material da yaradıcılıq əsnasında şairin nəzərində ümumi cəhətdən canlanmalı, sonra isə epizodlar şəklində təşəkkül tapıb, ümumi və tam materialı əhatə etməlidir.
Ağ adam (film, 2016)
Ağ adam qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Orxan Hüseynli tərəfindən 2016-cı ildə çəkilmişdir. Film ANS televiziyasında istehsal edilmişdir. Film ağ adamlardan-albinoslardan bəhs edir.
Məzmun
Film ağ adamlardan-albinoslardan bəhs edir.
Albinizm anadangəlmə dəriyə rəng verən piqmentin olmaması xarakterizə olunan, dəridə melanin əmələ gətirən melanositlərin çatışmazlığı və ya olmamasıdır. Nadir rast gəlinən və insanların marağına səbəb olan nadir xəstəliklərdən biridir. Belə insanlar (və ya digər canlılar) dərisi ağ rəngli olmaqla, ətrafdakıların diqqətini öz üzərlərinə cəmləyirlər. Onlar elmi dildə “albinos” adlanır. Albinizm xəstəliyinə tutulanlardan çoxu bunu kompleks hesab etsə də, bəziləri insanların reaksiyalarına alışdığını söyləyir.
Filmin üzərində işləyənlər
Müəllif: Ləman Əliəşrəfqızı Rejissor: Orxan Hüseynli Operator: Seymur Əmiraslanov, Vüsal Cəfərov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2016-cı ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Sergey Zverev
Sergey Zverev (Сергей Афанасьевич Зверев — Кыыл Уола ) — Yakut xalq müğənnisi və Olonqo dastançısı. SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü (1939), Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası və Yakutiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikası əməkdar mədəniyyət işçisi.
Bioqrafiyası
Sergey Zverev Yakut rəqs mədəniyyətinin banilərindən biridir. 30-dan çox rəqsin müəllifidirı: "Alqıs", "Sitim", "Salberaeske", "Xotoy", "Kımus Orde" və s. 1959-cu ildə «СуоЇалдьыйа Толбонноох» opera baletini səhnəyə qoymuşdur. Rəqs əsərlərindən ən məşhuru, Moskva və digər şəhərlərin səhnələrində dəfələrlə nümayiş olunan «ОЇуордар» ("Nümunələr") rəqsidir. Sergey Zverevin rəqsləri Yakut milli mədəniyyətinə söykənir.
Yaradıcılığı
Sergey Zverev hələ uşaq ikən xalq epik sənəti olan olonqo maraqlanır. Onun babası Anton Dıapta və Afanasi Antonov - Kııl Ohonoohoy məşhur olonqoçulıar idi.
Zverev əsərlərində Yakut xalqının təbiətini, həyatını və məişətini tərənnüm edirdi. İkinci Dünya müharibəsi illərində qələbəyə inamla dolu bir sıra vətənpərvərlik mahnıları ("Baraaççı ırıata", "Aia alqıka", "Ebe alqıha", "Kıayıaxpıt", "Uotunan tıımmıt uottan umsuo") yazmışdır. Müharibədən sonra «Uluu Moskuba tuqunan toyuk» ("Böyük Moskvanın əfsanəsi"), "Meqinsev bəndi" və s. əsərlərini yazmışdır. Sergey Zverevin Moskvaya həsr etdiyi şeir rus dilinə tərcümə edilir və şəhərin 800 illik yubileyini qeyd edərkən Pravda qəzetində yüksək qiymətləndirilir. 1947-ci ildə Zverev Yakut Dövlət Musiqili Dram Teatrına ilk Yakut qəhrəmanlıq-epik operası olan «Nyurqun Bootur» hazırlanmasında məsləhətçi qismində dəvət olunur.
NGC 3663
NGC 3663, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kasa bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə 91.44 sm (36 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Leyli və Məcnun (Hatifi)
"Leyli və Məcnun" — Hatifinin "Xəmsə" toplusuna daxil olan üçüncü əsəridir.
Məzmunu
Əsərin başlanğıcında oğulsuz atanın iztirabları və Məcnunun doğulması göstərilir. Burada Məcnun doğulduğu gündən aşiqdir. Məcnun böyüyür, məktəbə gedir və Leyli ilə sevişir. Leylinin anası işdən xəbər tutub qıza nəsihət verir: Min aşiq olsa da Məşuqə olmaq sənə nə layiq! Namusumuzu elə verdin, Ərəblərin qaxıncına saldın, Boş yerə insanlar içində Minillik namusu itirdin. Leyli inkar edir və onu daha məktəbə buraxmırlar. Məcnun ayrılıqdan fəryad edib məktəbi tərk edir. O, hiylə ilə sevgilisinin görüşünə gəəlir, bir gün libasını dəyişib gözlərini bağlayır, Leylinin qapısında yıxılıb əlindən tutmaq üçün yalvarır, Leyli onu tutub qaldırır, bir gün dilənçi libasında gedib ondan pay alır. Artıq eşqi məlum olub Məcnun adı ilə çağırılır.
Atası, Leyli evdədir deyə onu gətirir, anası ilə görüşür, nəsihət edirlər. Məcnun bu işdə ürəyi müqəssir olduğunu söyləyir və yenə evdən qaçır. Atası çarə axtarır, çillənişin şeyxin yanına gedib dərdini söyləyir, başqa tədbirlərə əla tır, bir fayda vermir. Qəbilə qocaları elçiliyə gedirlər. Qızın atası oğlanın divanəliyindən danışır. Məcnunu çağırırlar, gəlir, Leylinin itini görüb qucaqlayır, onu öpür və tərifləyir. Leylinin atası bunu görür. Ata, güşənişin abidin yanına gedir, oğluna şəfa istəyir. O, daha da eşqinin artması haqqında dua etməsini xahiş edir. Ata oğlundan əl çəkir. Leylini isə İbn Salama ərə verirlər. Leyli Qılıncla qanımı axıtsalar da, Məcnundan özgəsinə getmərəm deyə etiraz edir. Onu sörla ər evinə göndərirlər. O, ərini şillə ilə vurub Məcnunu sevdiyini deyir. İbn Salam nə qədər səy edirsə də, nəticə vermir, axırda o Leylini boşayır. Məcnun Leylinin ərə getməsini eşidib ona məktub yazır və şikayət edir. Leyli cavab məktubunda eşqinə sadiq olduğunu bildirir. Yoldaşları Məcnuna nəsihət verirlər. O, özü özündən şikayət edir. Sevgilisini yuxuda görür, onu görməyə gedir və sevgililər dərdləşirlər. Leyli ixtiyarsızlığından şikayətlənir. Bu zaman xəbərdar olub onu öldürmək istəyən adamın əli göydə qalır. O, Məcnunun ayağına düşüb tövbə edir.
Bu hadisədən xəbərdar olan Nofəl müharibə edib qızı əsir edir. Ancaq qızın gözəlliyini görən Nofəl qızı özü sevir. Məcnunu ortadan qaldırmaq üçün zəhər hazırlayıb ona içirtmək istəyir. Zəhərli şərbəti hazırlayıb səhvən Nofəlin özünə verirlər. O, ölür, atası gəlib Leylini aparır. Məcnun sərvi azad edir.
Dəvə Leylini köçdən ayırıb Məcnunun qərargahına gətirir. Məcnun zəif və qüvvətsiz olur. İki aşiq bir-birini tanımırlar. Leyli ona vüsal tklif edir. Məcnun sevgilisinin rüsvay olmasını istəmir, xəyalı ilə qane olduğunu söyləyir. Leyli vəsiyyət edib ölür. Məcnun da Leylinin qəbri üstündə nalə edib ölür.
Tədqiqi
Hatifi süjetə yeniliklər gətirir, onu əsrinə uyğunlaşdırır və bu klassik mövzunu çox məharətlə yenidən işləyir ki, bu da əsəri dövrü üçün xarakterik hala gətirir. Çillənişin abid, qadına qarşı mənfi münasibət və sair XV əsr İran həyatı, təriqətlərin hökmran olduğu bir mühit ilə əlaqədar olaraq mövzuya əlavə edilmişdir. Bu mövzuda o öz narazılıqlarını da süjetlə əlaqədar olaraq verir. Bu mövzuda yazılmış bütün əsərlərdən fərqli olaraq Nofəl qalib gəlir və Leylini sevir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Ukraynada diplomatik nümayəndəliyi
Qərara uyğun olaraq, 1918-ci il noyabrın 1-də Mir Yusif Vəzirov (Yusif Vəzir Çəmənzəminli) Azərbaycan Hökumətinin Ukraynada diplomatik nümayəndəsi təyin edildi. Elə həmin ay M.Y.Vəzirov Kiyevdə diplomatik fəaliyyətə başladı. Birinci dünya müharibəsində (1914–1918) "Dördlər ittifaqının məğlub olması", Ukraynadan Almaniya, Azərbaycandan isə Osmanlı qoşunlarının geri çəkilməsi və hər iki ölkəyə Antanta qoşunlarının yeridilməsi, keçmiş Rusiya imperiyası ərazisində yaranmış hər iki yeni dövlətin həm bolşevik hakimiyyəti, həm də Denikin tərəfindən təhdid olunması onların beynəlxalq aləmdə oxşar mövqedən çıxış etmələrini zəruriləşdirdi. Buna görə Ukrayna hökuməti də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə sıx diplomatik əlaqə qurmaq məqsədilə 1919-ci il fevralın 8-də Azərbaycana göndərilmək üçün keçmiş daxili işlər naziri İvan Kraskovskinin başçılığı ilə xüsusi diplomatik missiya yaratdı.
1919-cu ilin martında Azərbaycan və Ukrayna nümayəndəlikləri Antanta dövlətlərinin İstanbuldakı hərbi rəhbərliyinə müraciət edərək onlara Paris sülh konfransında (1919–1920) iştirak etmək üçün şərait yaradılmasını xahiş etdilər. Həmin vaxt Odessa şəhərində müttəfiqlərarası komissiya fəaliyyətə başlamışdı. Azərbaycan Hökuməti bu komissiyada ölkənin mənafeyini təmsil etmək üçün 1919-cu il martın 14-də Rüstəm bəy Sultanovu nümayəndə təyin etdi.
1919-cu ilin yazında Ukraynanın Denikin ordusu tərəfindən tutulması nəticəsində Azərbaycanın Kiyevdəki diplomatik nümayəndəliyinin normal fəaliyyət göstərməsi pozuldu. M.Y.Vəzirov Odessaya getmək məcburiyyətində qaldı. Burada o, İngiltərə baş konsulu Kukla görüşərək, Azərbaycan haqqında ona ətraflı məlumat verdi. Lakin yeni yaranmış dövlətlərin diplomatik nümayəndələri burada da Denikin ordusu nümayəndələri tərəfindən təzyiqlərə və qaba münasibətə məruz qaldılar. İngilis və fransız nümayəndəlikləri isə baş verənlərə seyrçi münasibət bəslədilər. Nəticədə Mir Yusif Vəzirov (Çəmənzəminli) mayın 14-də vətənə dönmək üçün Odessanı tərk etdi və bolqar gəmisi ilə İstanbula yollandı.
Cümhuriyyət Hökuməti 1920-ci ilin yanvar ayında keçmiş rusiya imperiyası ərazisində yeni yaranmış dövlətlərə, o cümlədən Ukraynaya diplomatik missiya göndərməyi qərara aldı. Lakin Aprel işğalı (1920) nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqutu buna imkan vermədi.
Leyli və Məcnun (Nəvai)
"Leyli və Məcnun" — özbək şairi Əlişir Nəvainin "Xəmsə" toplusuna daxil olan üçüncü əsərdir. Şair bu poemanı 1484-cü ildə yazmışdır. Əsər Nizaminin “eyni adlı” poemasına nəzirə yazılmışdır.
Çindəki məscidlərin siyahısı
right|thumb|[[Çinın ən qədim məscidi. Sian]] Bu, Çindəki görkəmli məscidlərin siyahısıdır. Məscid İslam dininin tərəfdarları üçün ibadət yeridir. Çində ilk məscid 627-ci ildə Tan sülaləsi dövründə inşa edilən Quançjoudakı Xuayşen məscidi idi. 2014-cü ildə Çində 39.135 məscid var idi, bunlardan 25.000-i şimal-qərb muxtar bölgəsi olan Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonundadır, 500 müsəlmana bir məscidin düşməsi kimi yüksək sıxlıq var ölkədə.
Leyli və Məcnun (Nəvai)
Məzmunu
Nəvai də əsəri Nizami kimi başlayır. Burada Qeysin doğulması, əzizliklə böyüdülməsi, məktəbə gedib Leylini görməsi və gənclərin sevişmələri təsvir olunur. Qeys məktəbi buraxıb hər gün Leylinin qəbiləsinə gedir. Tezliklə Qeys Məcnun adı ilə məşhurlaşır. Hadisədən Leylinin atası xəbərdar olur, Məcnunun atasına qasid göndərir: Kim boylə hadisə - namünasib, Nə bizga və nə singa münasib. Bar irmiş ulus tildə cari Sindən bu əcəb göründür bari Kim undaq iş anglab aşikara, Bu çaqqaça eladın müdara, Kim tapsa işi çünunağa peyvənd, Məcnuna ilac bənd irur bənd... Qıl zəbtin annın çü buldun gah, Mündın sarı kim nəuzibillah, Bulsa yana buyla əmr zahir, Əvvəl anı eyləkümdür axir, Sonra singa dağı qəhr surğüm, Xeyləngin bu dəştdin etir küm.'' Atası Məcnunu zəncirə vurur. Məcnun iztirab çəkir. Leyli gülşəndənqayıdanda İbn Salama rast gəlir. Atası Məcnunu Kəbəyə aparır. O, vəhşilərə qoşulur. Ova çıxmış Nofəlin qovduğu seydlər Məcnuna pənahlanır. Nofəl onunla söhbət edib başına gələnlərdən xəbərdar olur, Məcnun uğrunda Leyli qəbiləsi ilə vuruşur. Leyli qəbiləsi məğlub olduqda atası qızını öldürmək istəyir. Bu hadisəni yuxuda görən Məcnun Nofələ yalvarıb vuruşmanı dayandırır. Bundan sonra Məcnun Zeydə rast gəlir. Zeyd Leyli qəbiləsində yaşayan yoxsul bir adamdır. Nofəlin hücumundan sonra Leyli qəbiləsi qorxudan köçür. Zeyd avara qalır, səhrada Məəcnuna rast gəlib macəranı söyləyir. Məcnun atını, paltarını, qılınc, ox yay və qalxanını ona verir. Məcnun Leyli qəbiləsinin yurdunda qotur itə rast gəlib söhbət edir.
Çindəki məscidlərin siyahısı
Çində məscidlərə Tsin Çjen Si (清真寺"Saf həqiqət məbədi") deyilir, bu ad da Çin yəhudiləri tərəfindən sinaqoqlar üçün istifadə olunurdu. Digər adlara Xui Xui Tan(回回堂), Xui Xui Si (回回 寺, "Xui xalqının məbədi"), Li Bai Si (回回寺, "İbadət məbədi"), Cjen Tzyao Si (清净寺, "Həqiqi tədris məbədi") və ya Qinq Jinq Si (清净寺, "Saf və təmiz məbəd") daxildir.
Leyli və Məcnun (Nəvai)
Məzmunu
Zeyd Məcnunun sifarişini Leyliyə yetirir və ondan məktub gətirir, Məcnun cavab yazır. Məcnunu atası axtarıb səhrada tapır. Nofəl, Məcnunun qəbiləsilə dostluq edir, birlikdə Məcnunu axtarırlar. Nofəl öz qızını ona verib özünə oğul etmək istəyir. Lakin, Məcnun Leyli sorağındadır. O, Leyli qəbiləsinin çobanı ilə görüşür. Çoban onun halına acıyır və qoyun dərisində Leylinin evinə aparır. Leyli qəbilə qızları ilə sürü kənarına gəlir, Məcnun onu görüb ah çəkir və özündən gedir. Leyli hadisədən xəbərdar olur, o da özündən gedib onun yanında qalır, qızlar bunu görüb özlərini itirirlər. Bu zaman Məcnunun atası gəlib oğlunu aparır.
Çindəki məscidlərin siyahısı
Tzin sülaləsi dövründə Hueylər məscidlərinin girişində üzərində "Huáng Dì Wàn Suì, Wàn Suì, Wàn Wàn Suì" (皇帝 萬歲 ， 萬歲 ， 萬 萬歲),"İmperator, sonsuza qədər yaşasın." yazılmış bir lövhə qoyulmuşdu. Vansui, çin dilində əbədi mənasını verən "on min il" deməkdir. Çinə səyahət edən qərblilər bu lövhələrin Yunnan və Ninbo məscidlərində olduğunu qeyd etdilər.
Leyli və Məcnun (Nəvai)
Məzmunu
Məcnunu üzdən-gözdən salıb Nofəlin qızı ilə evləndirir, toy edirlər. Nofəl görür ki, qızı gəlib Məcnunun qarşısında oturur, ona öz sirrini söyləyib əhdə vəfalı olduğunu, başqasını sevdiyini danışır. Məcnun onun sadiq və vəfalı olmasını alqışlayır, baş alıb çəkilir. Nofəl qəzəblənib evinə dönür. Bu zaman qızın aşiqi gizləndiyi yerdən çıxıb öz məşuqəsilə görüşür. O, əlində xəncər saxlayıbmış ki, qızı, Məcnunu və özünü öldürsün. Səhər qızı evdə yalnız tapırlar. Nofəl gəlib öz qızını aparır. Leylini də İbn Salama verirlər. Toy olur, qız gəlin gedir. Lakin, İbn Salam ölür. Toy matəmə çevrilir. Bu zaman yanında özünü öldürmək üçün zəhər saxlamış Leyli bəladan qurtarır. Hər iki aşiqin toyu bir gecədə imiş. Leyli evdə adamların başını qarışıq görüb səhraya çıxır. O, gərdəkdən qaçan Məcnunla rastlaşır. Onlar görüşürlər: İki göhər uzun buldu bir dürc, iki quyaç ucu buldu bir bürc. Onlar sübhə qədər bir yerdə qalırlar, səhər isə ayrılırlar. Məcnun yenə səhraya çəkilir, onun ata-anası ayrılığa dözməyib ölürlər. Leyli xəstələnir, Məcnunun dərdi onu əldən salır. O, anasını çağırıb vəsiyyət edir. Dərdlərini söyləyir və Məcnunu vəziyyət edib ölür. Bu ölümdən xəbər tutan Məcnun, yataqdan qalxıb özünü etdirir və evdə sevgilisinin yanında ölür. Onları bir yerdə dəfn edirlər.
Çindəki məscidlərin siyahısı
Əksər məscidlərin bir-biri ilə müəyyən oxşar cəhətləri vardır, lakin digər bölgələrdə olduğu kimi Çin İslam memarlığı ilə, yerli memarlığı öz üslubunda əks etdirir. Çin məbədləri xatırladan gözəl məscidləri ilə məşhurdur. Lakin Çinin qərbində məscidlər hündür, incə minarələri, əyri tağları və günbəz formalı damları ilə yanaşı bənzərsiz çox qatlı portalları ilə İran və Orta Asiyadakı məscidlərə də bənzəyir. Çinli Hueylərin məscidlərini inşa etdikləri Çinin şimal-qərbində,şərq və qərb üslublarının birləşməsi vardır. Məscidlər səddi olan həyətlərdə,miniatür qübbələri və minarələri olan sütunlu keçidlərdə quraşdırılmış Buddist üslublu damlara malikdir.
Müqəddəs Georgi kilsəsi
Müqəddəs Georgi kilsəsi – Qax rayonunun Qaxingiloy kənd ərazisində yerləşən gürcü-pravoslav kilsəsi. 1888-ci ildə xristian din əzabkeşi Müqəddəs Georginin şərəfinə könüllü ianələr və Qafqazda Xristianlığın Bərpası İdarəsinin maliyyəsi ilə tikilmişdir. Kilsə binasının ərazisi 120 m2-dir. Kilsə Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən tarixi abidə kimi qorunur. Orada dövlət qeydiyyatından keçmiş dini icma fəaliyyət göstərir. 2006-cı ildə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev kilsəni ziyarət etmişdi.
Leyli və Məcnun (Nəvai)
Tədqiqi
Nizaminin eyni adlı poemasının təsiri ilə “Leyli və Məcnun” mövzusunda məsnəvi yazmış Nəvai, poemanın başlanğıcında nət və minacatdan sonra söz sənətinin yüksəkliyindən danışır və söz gövhərinin mahir ustadı hesab etdiyi Nizami haqqında deyir:
Çindəki məscidlərin siyahısı
Hueylər məscidlərinin memarlıq tərzi məzhəblərinə görə dəyişir. Çin mədəniyyətindən təsirlənən ənənəvi Qedimu Hənəfi sünniləri Çin məbədlərinə bənzəyən məscidlər tikirlər. İslahatçı modernist olan İhevani, məscidlərini Orta Şərq ərəb tərzi məscidlərinə bənzəyir.
Müqəddəs Georgi kilsəsi
Rəhbərlik
Qax və Kürmük yeparxiyası nın baş kafedralıdır. Kilsənin arxiyereyi Pyotr (Xumaraşvili) dir.
Leyli və Məcnun (Nəvai)
Tədqiqi
Bu til bilə kimsə tapmadı kam, Cüz, gənc fəşani Gəncə aram. Eyvani-şərif nəhüftə gənci, Mizani-lətif xəzanə sənci. Məna dürimiğə sikkə pərdaz, Üzlət hərəmidə məhrəmi-raz. Sərişteyi-diqqəti girehnak, Hərbir girahidə yüz düri-pak. Gəncineyi-fikri gövhər ayin, Andan barı xalq olub göhərçin. Könlü sədəfi bulub göhərriz, Kilki qamışı dağı şəkərriz. Vəhdət göhərin eligə alğan, Üzlət kəmərin beligə çalğan, Məna hərəmin müsəxxər etgən, Söz bikrini qərqə-ziyvər etgən. Həm Turi-fəzilət üzrə Musa Həm Qafi-qənaət üzrə ənqa Musa imas izsə kilki nağu, Cufi ara müzmər etdi cadu. Ənqa gər iməs nədən həmişə, Söz Qafidə üzlət etdi pişə. Nəzm əhlinin əfsəfi-kəlami, Söz dürriqə müntəzəm Nizami. Ol Gəncədə gənc dik nihani Beş gənc qoyubvəli nişani...
Daha sonra Nəvai Nizamini təqlid edən Dəhləvinin “Xəmsə” yazmasını qeyd edir. Öz müasiri Əbdürrəhman Camidən danışır. H. Araslının fikrincə ''“Nəvainin mövzunu daha orijinal inkişaf etdirməsi, onu bu temada yazan şairlərin hamısından ayırır. Şair, ona qədər olan əsərlərdə yalnız bir müharib kimi təsvir edilən Nofəl obrazını yeni planda verir. O, bu məyus eşqin inkişafını və nəticəsini aydın özbək dilində ifadə edib, xalqının ölməz mədəniyyət yadigarlarından birini yaratmışdır.”''
Ennan Alimov
Ennan Alimov — krım tatar yazıçısı və rəssamı.
Həyatı
Ennan Memut oğlu Alimov 1912-ci ildə Köprülüköy kəndində anadan olub. 9 illik kənd məktəbini bitirdikdən sonra tütün fabrikində işləyib. 1933-cü ildə N.Samokişinin sənət studiyasına daxil olaraq 1936-cı ildə buranı bitirib. 1937-ci ildən studiya Krım Sənət Məktəbinə çevrilir və 16 iyul 1938-ci ildən etibarən 1941-ci ilin sentyabrına qədər Ennan Alimov buranın direktoru olur. İkinci Dünya Müharibəsi başladıqdan sonra cəbhəyə gedir. 1941-ci ildə baş leytenant rütbəsində Donbasda gedən döyüşlərdə dünyasını dəyişib.
1936-1941-ci illərdə onun "Doğma kəndim", "Qurqur qanad çalır", və "Balıqçılar" adlı hekayələri işıq üzü görüb. "Qurqur qanad çalır" hekayəsində baş rol üçün prototip onun sevgilisi Əminə Smedlyayeva olub. Alimovun "Mənim Vətənim" və "Şəfəqi qarşılayarkən" şeirləri "Literaturnit Krım" qəzetində çap edilib.
Sənan Seyfullayev
Sənan Mətləb oğlu Seyfullayev (26 sentyabr 1998; Ərkivan, Masallı, Azərbaycan — 30 oktyabr 2020; Qubadlı rayonu, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Sənan Seyfullayev 1998-ci il sentyabrın 26-da Masallı rayonunun Ərkivan qəsəbəsində anadan olub. 2015-ci ildə Cəfər Cabbarlı adına qəsəbə 1 nömrəli tam orta məktəbini bitirib. 2016-cı ilin oktyabr ayında müddətli hərbi xidmətə yollanıb. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin “N” saylı hərbi hissəsində kəşfiyyatçı əsgər kimi xidmət edib. 2017-ci ilin aprelində ordu sıralarından tərxis olunub. Subay idi.
Hərbi xidməti
Sənan Seyfullayev Vətən müharibəsinin ilk günündən torpaqlarımızı düşmən tapdağından azad etmək üçün könüllü olaraq müharibəyə yollanıb. O, Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı rayonlarının azad edilməsində böyük şücaət göstərib.
O, oktyabrın 30-da Qubadlı rayonu istiqamətində gedən döyüşlərdə, “Qanlı Təpə” yüksəkliyinin düşməndən azad edilməsi zamanı şəhid olub. 71 gün itkin kimi axtarılan Sənan Seyfullayev bu ilin yanvarın 10-da şəhid olaraq tapılıb. O, 12 yanvar 2021-ci il tarixdə doğulduğu Ərkivan qəsəbə qəbiristanlığında torpağa tapşırılıb.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sənan Seyfullayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Bakının görməli yerlərinin siyahısı
Bakı şəhərində və Abşeron yarımadasında insanlar çox qədim zamanlardan məskunlaşmış və burada yaşayış məntəqələri yaratmışlar. Buna səbəb Bakı şəhərinin fiziki-coğrafi şəraiti şimaldan-cənuba, qərbdən-şərqə gedən miqrasiya və ticarət yollarının kəsişməsi mərkəzində yerləşməsi, iqlim şəraiti və ən qədim zamanlardan yer üzünə çıxan nafta adlanan yanacaq və enerji sərvəti olmuşdur.
Bakı Qafqazda ən əhəmiyyətli turistik məkanlardan biri sayılır. 2014-cü ildə Bakı Forbes jurnalının rusiyalılar üçün biznes qurulması sahəsində ən cəlbedici keçmiş SSRİ şəhərlərinin reytinqində top onluğa düşmüşdür. 2015-ci ildə Bakı Lonely Planet nəşrinin səyahət edilməli ən maraqlı məkanların reytinqində 7-ci sırada, New York Times qəzetinin "2015-ci ildə səfər etmək üçün dünyanın ən yaxşı yerləri" reytinqində isə 51-ci yerdə qərarlaşmışdır. 2016-cı ildə "TripAdvisor" səyahət məsləhətçisi saytının topladığı rəy sorğusunda daha çox üstünlük verilən və inkişaf etməkdə olan turizm məntəqələri siyahısında Bakı şəhəri 5-ci yerdə qərarlaşmışdır.
Komiklər xoru
Komiklər xoru — qədim dövrlərdə xüsusi mənsəb sahibləri tərəfindən təşkil edilən və geniş nüfuz qazanan xor.
Haqqında
Komiklər xoru dramatik tamaşada o qədər müstəqil əhəmiyyətə malik olmuşdur ki, onun təşkili və maddi cəhətdən təminatı, mühüm ictimai bir vəzifə olmaq etibarilə, yüksək səlahiyyətli şəxs olan dioqquz arxontdan birinə tapşırılırdı. İbtidai xoru təşkil etmək ictimai vəzifəsi "Liturgiya" adlanırdı ki, buraya da təşkilatçı və varlı haminin öz eli və əhalisinin qonaqlıq xərclərini ödəmək və s. daxil idi. Xoreqik liturgiyanın təşkili tapşırılan müəyyən yüksək şəxsiyyətlərlə yanaşı, ikinci bir şəxs də diqqəti cəlb edir ki, bu da dramatik yarışın keçirilməsinə cavabdeh olan Arxont — Arxont şahdır. Yarışda antaqonist müəllif və xoreqləri də müəyyən edən və seçən odur. Xorun hamisinə - onu seçən, ona pul verən, "xoreqə" gəlincə - o lirik aqona (difiramb), ya dramatik aqona (faciə, komediya, satira, dram) rəhbərlik etməli idi.
Birinci halda, yarış üçün xoreq də, xorun bütün üzvləri də filalar (əyalət, nəsil, qəbilə, tayfalar) üzrə seçilir və onların qələbəsi filanın qələbəsi hesab olunurdu. Burada xorun qəbiləvi səciyyəsi hələ də özünü mühafizə edib saxlayırdı. "Xoreq" kəlməsinə gəlincə, sözün özü də göstərir ki, əvvələn, "xoreq" xorun idarəçisi - aparıcısı olmuş, yalnız müəyyən dövrdən sonra onun təminatçısına çevrilmişdir. Digər tərəfdən, onun vəzifəsi Arxont - şahın vəzifəsinə uyğun gəlir. Buradan da qalib başçı — totemdən, şah—kahin, şah-arxont, xoreq —xor aparıcısı, korifey vəzifələrinin necə ayrılığını başa düşmək çətin deyil. Tarixən bu vəzifələr bir şəxsin əlində cəmlənmiş, sonrada gedən proseslər nəticəsində ayrılmışdır, vəzifələr tam olaraq bölünmüşdür. Başqa sözlə desək, vəzifənin bir hissəsi aktyora ötürüləndə, digər hissələr də müvafiq sahələrin mənsublarına ötürülmüşdür. Öz növbəsində, korifey — xoreq vəzifələrinin müəyyən hissələrini aktyora (Protaqonistə) və dram müəllifinə - şairə vermişdir. Müəllif əvvəl özü həm aktyor, həm də xor müəllimi rolunu yerinə yetirmişdir. Sonradan isə təlim xüsusi şəxcə — didaskala həvalə edilmişdir.
Son tədqiqatlara gəldikdə isə, qeyd etmək lazımdır ki, aktyor özü əvvəllər xorun aparıcısı olmuşdur. Əvvəllər aktyor xorla bərabər çıxar və proloq deyərmiş. Xor - aktyorun məiyyəti imiş.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti-Dağlılar Respublikası müqavilələri
AXC ilə Dağlılar Respublikası arasında bağlanan müqavilələr — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nin Şimali Qafqaz Dağlı Xalqları İttifaqı Respublikası na (qısaca Dağlılar Respublikası) maliyyə, iqtisadi və hərbi yardım göstərməsi haqqında sənədlər.