cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əbdül-Bəha Abbas
İstanbul və Ədirnə
Onlar İstanbuldan tezliklə Ədirnəyə göndərilirlər. Ədirnədə Əbdül-Bəha ailəyə nisbi rahatlıq təmin edən şəxs qismində idi — xüsusilə də anasına. Bu ərəfədə Əbdül-Bəha öz yerliləri tərəfindən "Ağa", şəhərdə isə "Əfəndi" (cənab mənasında) olaraq çağırılmağa başlanır. Bəhaullah isə yazılarında onu "Allahın sirri" adlandırır. "Allahın sirri" ifadəsindən bəhailərin başa düşdüyü budur ki, Əbdül-Bəha Allahın elçisi deyil, amma onun şəxsiyyətində insan təbiəti ilə fövqəlbəşəri bilik və kamillik birləşmiş və ahəng əmələ gətirmişdir. 4 il yarım Ədirnədə qaldıqdan sonra hökumət əvvəlcə Bəhaullahı ailəsindən ayıraraq sürgün etmək qərarına gəlir və bu Əbdül-Bəhanın ciddi-cəhdlərindən sonra ailə bütöv olaraq Əkkaya sürgün edilir.
Əkka
left|thumb|140px|Əbdül-Bəha 24 yaşında Artıq 24 yaşında Əbdüı-Bəha atasının əsas təmsilçisi, həmçinin Bəhai icmasının görkəmli üzvü idi. Bəhaullah və ailəsi Əkka cəza koloniyasına sürgün edilərkən gözlənti bu idi ki, ailə burda tamamilə tələf olub izi-tozu qalmayacaq. Bu yeni səfər ailəni və sürgünləri böyük əziyyətlə qarşı-qarşıya qoydu. Onlar yerli əhali tərəfindən düşməncə qarşılandılar, atası və bacısı ağır xəstələndi. Əbdül-Bəha bir qədər dərman təmin edə bildi və xəstələrlə məşğul olmağa başladı. Bəhailər nəcis və kirlə örtülü dəhşətli şəraiti olan kameralara salındılar. Əbdül-Bəha özü də dizenteriyaya tutuldu, ona qarşı simpatiyası yaranmış əsgər həkimin onu müalicə etməsinə icazə verdi. Əhali onlardan uzaq gəzirdi, əsgərlər də onlarla bu cür davranırdı. Əbdül-Bəhanın gənc qardaşı Mirzə Mehdinin 22 yaşında qəfil ölümü əhvalları bir az da korladı.
Əkkadakı sonrakı dövrlər
Əbdül-Bəha tədricən kiçik bəhai sürgünləri icması ilə xarici dünya arasında münasibətlər məsuliyyətini öz üzərinə götürür. Bəhailərin fikrincə, onun Əkka əhalisi ilə qurduğu münasibətlər bəhailərin təqsizliyinə inamı artırdı və beləliklə bəhailərin həbs şəraiti dəyişməyə başladı. Mirzə Mehdinin ölümündən 4 ay sonra ailəyə Abbudun evinə köçüb orda yaşamağa icazə verildi. Əkka əhalisi getdikcə bəhailərə daha çox ehtiram göstərməyə başladılar, xüsusilə də, Əbdül-Bəhaya. Əbdül-Bəha ailəsi üçün evlər kirayə götürməkdə razılıq almağa nail oldu və ailə daha sonra 1879-cu ildə Bəhci evinə köçdü. Əbdül-Bəha nəhayətdə cəza koloniyasında çox şöhrət qazandı və çoxlu sayda insanlar — suriyalılar, ərəblər, həbəşlər və digərləri — hər biri onunla görüşməyə, söhbət etməyə, çətinliklərini bölüşməyə can atırdılar. Əbdül-Bəha Babın Məkkə səfərini təsvir etdiyi "Səyyahın hekayəsi" əsərini 1886-cı ildə qələmə alır və bu əsər 1891-ci ildə Kembric Universitetinin professoru Eduard Qranvil Braun tərəfindən ingilis dilinə tərcümə edilir. E. Q. Braun daha sonra Əbdül-Bəhanı belə təsvir edirdi:
Əbdül-Bəhanın evlilik həyatı 1873-cü ildə başladı. O İsfahan bəhailərindən olan Əli Nəhri İsfahaninin qızı Fatimə Nəhri ilə evləndi. Bu evlilik dövründə onların 9 övladı olsa da, Əkkanın iqlimi və çətinlikləri ilə bağlı onlardan 5-i yetkinlik yaşlarına çatmamış vəfat etmişlər.
Bəhaullahdan sonra Əhdin Mərkəzi və Bəhai Yazılarının yeganə şərhçisi kimi
left|thumb|Əbdül-Bəha Abbas
Bəhaullahın 1892-ci mayın 29-u vəfat etməsindən sonra, onun "Əhd kitabı"na görə Əbdül-Bəha ondan sonra "Əhdin mərkəzi, dinin rəhbəri və müqəddəs mətnlərin yeganə səlahiyyətli şərhçisi" təyin olunur. Əbdül-Bəhanın dövründə Bəhai dini sürətli inkişafını həm şərqdə, həm də qərbdə davam etdirir. 1898-ci ildən etibarən qərbdən olan yeni bəhailər Əbdül-Bəhanı gəlib Əkkada ziyarət edirlər. Əbdül-Bəha müxtəlif ölkələrdən yeni inananlar icmaya qoşulduqca onların inkişafını müşayiət edir, onların xarakterinin kamilləşməsinə, təlimləri qavramalarına yardım edir və onları öz ölkələrində bu yeni təlimi yaymağa təşviq edir.
19-cu əsrin son illərində, baxmayaraq ki, Əbdül-Bəha hələ də rəsmi olaraq məhbus sayılırdı, Babın qalıqlarının İrandan Fələstinə gətirilməsini təşkil etdi. Daha sonra Karmel dağında torpaq ərazisi satın aldı ki, orada Babın məqbərəsini tikdirsin, hansı ki, bu tapşırığı illər öncə Bəhaullahdan almışdı. Bu proses 10 il çəkdi. Əbdül-Bəhanın qardaşı, Mirzə Məhəmməd Əli onun şöhrəti qısqananlar arasında idi. Şərqdən və qərbdən çoxlu insanların Əbdül-Bəhaya maraq göstərmələri, ondan öyrənmələri bu şəxsdə qıcıq yaradır və o 1901-ci ilin avqustunda Osmanlı hökumətinə yazır, Əbdül-Bəhanın xalqı hökumətə qarşı qaldırmaqda olduğunu, xarici ölkələrlə də bunun planını irəlilətdiyini inandırmağa çalışır, onları təhrik edir ki, Əbdül-Bəhanın həbs şərtlərini ağırlaşdırsınlar. Vəziyyət qısa müddətdə kritikləşsə də, 1902-ci ilə doğru Əkka şəhərinin valisinin Əbdül-Bəhaya heyranlığı səbəbindən şərtlər ağırlaşmırdı, lakin bununla belə o şəhəri də tərk edə bilməzdi.
1902–1904-cü illər ərzində Əbdül-Bəha Babın Karmel dağındakı məqbərəsinin tikintisi ilə yanaşı, daha 2 proyekti irəlilətdi: İranda, Şiraz şəhərində Babın evinin bərpası və Türkmənistanın Aşqabad şəhərində ilk Bəhai ibadət evinin tikintisi. Əbdül-Bəha Ağa Mirzə Ağa adlı bəhaiyə Babın evinin bərpası işini koordinasiya etməsinə tapşırır, belə ki, evin vəziyyəti Babın Molla Hüseyn öz missiyasını elan etdiyi dövrdəki kimi olsun. Həmçinin Türkmənistandakı ibadət evinin tikilməsi işini də Babın yaxın qohumu olan Vəkil`üd-Dövləyə tapşırır.
Bununla yanaşı 1904-cü ildə Mirzə Məhəmməd Əlinin fəaliyyətləri səbəb olur ki, hökumət Əbdül-Bəhanı çağırdı ki, sorğu-sual etsin və ittihamlara cavab versin. İstintaq zamanı ona qarşı ittihamların əsassızlığı göründü və istintaq saxlanıldı. Növbəti illərdə Əkkada məhbuslara qarşı nisbətən daha da azaldı və artıq ziyarətçilər rahat gələ və Əbdül-Bəhanı ziyarət edə bilərdilər. 1909-cu ilə artıq Babın məqbərəsindəki iş tamamlanır.
Qərbə səfərləri
250px|thumb|right|Əbdül-Bəha Çikaqo kilsəsində danışır 1908-ci ildə Gənc Türklər inqilabi ilə Osmanlının bütün siyasi məhbusları azadlığa çıxdı. Əbdül-Bəha və ailəsi də İranda Babilər hərəkatı ilə başlayan hadisələrdə ittiham olunduqları üçün siyasi məhbus sayılırdılar və onlar da həmçinin azadlığa çıxmış oldular. O ilk olaraq Əkkaya ziyarət edir və Bəhaullahın həyatının son dövrlərini keçirdiyi Bəhci evinə baş çəkir.
1910-cu ildə ölkəni tərk etmək azadlığı əldə edərək Əbdül-Bəha Misir, Avropa, Şimali Amerikanı ziyarət etmək və Bəhai dini təlimlərini yaymaq üçün 3 illik səfərə çıxdı. 1911-ci ilin avqustundan dekabradək o Avropanın London, Bristol, Paris şəhərlərini ziyarət etdi. Səfərlərin məqsədi Qərbdəki bəhai icmalarına dəstək vermək və onların bundan sonrakı inkişafına təkan vermək idi. Növbəti il o Amerika və Kanadaya irimiqysalı səfərini edir. "Bu pulu xeyirxah məqsədlərə xərcləyin" deyərək o bəhailərin Titanik gəmisində səfər etmək təklifini qəbul etmir. Bunun əvəzinə "S. S. Cedric" gəmisi ilə səyahət edir və 11 aprel 1912-ci ildə gəlib Nyu-Yorka çatdı. 16 apreldə Titanikin batması xəbərini alanda, "mənə də onunla səyahət etməyi məsləhət gördülər, lakin daxildən bir səs bunu etməməyimi bildirdi" deyir. Vaxtının daha çoxunu Nyu-Yorkda keçirməklə yanaşı Əbdül-Bəha Çikaqo, Klivlend, Pittsburq, Vaşinqton, Boston və Filadelfiyanı da ziyarət edir. Həmin ilin avqustunda o Nyu-Hempşirə, Men ştatındakı "Green Acre" Bəhai məktəbinə və Monreala (Kanada) səfər etdi. Daha sonra o oktyabrın sonu Şərqə qayıtmamışdan əvvəl son olaraq Minneapolis, San-Fransisko, Stenford, Los-Ancelesə səfər edir. 5 dekabr tarixində o Avropaya qayıdır.
Onun səfərləri və görüşləri haqqında qəzətlərdə yüzlərlə məqalə dərc olunurdu. Boston qəzetinin müxbirləri ondan soruşurlar ki, o nə üçün Amerikaya gəlib və o cavab verir ki, o sülh mövzusunu irəlilətmək üçün konfranslarda iştirak etməyə gəlib və insanlıq üçün artıq sadəcə xəbərdarlıq çağırışları etmək kifayət deyil. Əbdül-Bəhanın Monreala səfəri qəzetlər tərəfindən geniş işıqlandırılır. Onun gəldiyi gecə "Montreal Daily Star" qəzetinin redaktoru onunla görüşür, həmçinin "Montreal Gazette", "Montreal Standard", "Le Devoir" və "La Presse" kimi qəzetlər onun bütün səfərinin təfərrüatlarını gündəlik paylaşırlar. Qəzetlərdəki məqalələrin başlıqları belə olurdu: "İranlı ustad sülhü təbliğ edir", "İrqçilik doğru deyil, şərqli arif deyir, münaqişə və müharibələri dini və milli önyarğılar yaradır", "Sülh həvarisi sosialistlərlə görüşür, Əbdül-Bəhanın artıq sərvətin necə paylanılması planı". Bütün Kanada boyunca yayılmış "Montreal Standard" qəzeti Əbdül-Bəhaya o qədər maraq göstərirdi ki, məqalələri 1 həftə sonra təkrar dərc etdirirdi. "Gazette" 6 məqalə dərc edir, Monrealın ən böyük fransız dilli qəzeti isə 2 məqalə. Əbdül-Bəhanın 1912-ci ildəki Monreal səfəri həmçinin yumorist Stephen Leacock-u ilhamlandırır ki, Əbdül-Bəhanı özünün "Arcadian Adventures with the Idle Rich" adlı 1914-cü ildə buraxılmış bestseller əsərində təsvir etsin. Çikaqodakı bir qəzet məqaləsinin başlığı isə belə idi:"Zati Aliləri bizi ziyarət etmişlər, X Piy (Roma papası) yox, Əbdül-Bəha". Əbdül-Bəhanın Kaliforniya səfərini isə "Palo Altan" işıqlandırır.
Avropaya geri dönəndə Əbdül-Bəha London, Paris (harada ki, o 2 ay qalır), Ştutqart, Budapeşt və Vyanaya da gedir. Nəhayət 12 iyun 1913-cü ildə o Misirə gedir, burada 6 ay qaldıqdan sonra isə Hayfaya qayıdır.
Son illər
Birinci Dünya Müharibəsi ərzində Əbdül-Bəha Müttəfiqlərin bombardmanı və Türk qüvvələrinin təhdidi altında Fələstində qalır. Müharibə bitdikdən sonra Fələstin boyunca Britaniya Mandatı hər hansı təhlükənin qarşısını artıq almış oldu. Həyatının bu son illərində artan sayda ziyarətçilər və zəvvarlar Əbdül-Bəhanı Hayfada ziyarət etməyə gəlirlər. Əbdül-Bəha 28 noyabr 1921-ci ildə (hicri 1340, 27 Rəbiüləvvəl) dünyasını dəyişir. J. E. Esslemont onun dəfni haqqında yazır:
"Belə bir dəfn nəinki Hayfada, heç bütün Fələstin boyu görülməmişdi…Hisslər o qədər dərin idi ki, minlərlə hüznlünü bu dəfnə gətirmişdi, müxtəlif dinlərin, irqlərin nümayəndələrini. O Babın məqbərəsinin yanında, Karmel dağında basdırılır.
Əbdül-Bəha öz "Əhd və Vəsiyyətnamə" kitabında öz nəvəsi Şövqi Əfəndini Bəhai Dininin Vəlisi təyin edir. Bu o demək idi ki, Əbdül-Bəhadan sonra Bəhai dininin rəhbəri və müqəddəs yazıların səlahiyyətli şərhçisi Şövqi Əfəndidir.
Əsərləri
Əbdül-Bəhanın lövhlər, məktublar, kitablardan ibarət cəmi yazılarının həcmi 27000 ətrafındadır, hansı ki, ancaq bir hissəsi ingiliscəyə tərcümə edilə bilmişdir. Aşağıdakı siyahı Əbdül-Bəhanın lövhləri, məktubları və çıxışlarından ən çox tanınanlardır:
NGC 85B
NGC 85B, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış NGC kataloğunda bulunan IC cismidir. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Fuassak (Averon)
Fuassak  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Kadenak-Qar kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vilfranş-de-Ruerq.
INSEE kodu — 12104.
Kommuna təxminən Paris dən 490  km cənubda, Tuluza şəhərindən 115  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 50  km qərbdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 423 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə 238 nəfər əmək qabiliyyətli insanlar arasında (15-64 yaş arasında) 186 nəfər İqtisadi fəal, 52 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 78.2%, 1999-cu ildə 79.5%). Fəal 186 nəfərdən 169 nəfəri (87 kişi və 82 qadın), 17 nəfəri işsizdir (7 kişi və 10 qadın). 52 hərəkətsiz 15 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 22 nəfər təqaüdçü, 15 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Chaetura meridionalis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Çərpələng uçuran
Çərpələng uçuran — əfqan əsilli amerikalı yazıçı Xalid Hüseyninin 2003-cü ildə çapdan çıxmış ilk romanı.
Məzmun
Xalid Hüseyninin bu debüt romanını artıq yeni əsrin baş romanı, müəllifini isə canlı klassik hesab edirlər. “Çərpələng uçuran” bu an yaşanan müstəmləkəçilik sonrası yeni müstəmləkəçilik (neokolonial), qloballaşma, mədəniyyətlərarası müharibə, vətəndaş müharibəsi və miqrasiya kimi mövzulara bədii baxış bucağı gətirir. Bundan əlavə, müəllif xatirələr, aydınlaşdırma, cinsi münasibətlər kimi qavrayışlara da toxunur. Kitab sözün əsl mənasında dostluq, sədaqət, xəyanət, günahlardan təmizlənmə haqqındadır və Xalid Hüseyninin bu incə, canayaxın, ironik və sözün yaxşı mənasında sentimental romanı doymadan və göz çəkə bilmədən baxdıqca baxılan möhtəşəm bir rəsm əsərinə bənzəyir. Müəllif, əsərin adından da göründüyü kimi, Əfqan uşaqlarının çərpələng uçurmaq əyləncəsini yada salır. Bu yarışlardan birində əsərin qəhrəmanlarından biri – Həzara (Xəzər) oğlu Həsənin başına dəhşətli hadisə gəlir, o bu hadisəyə dostu bildiyi Əmirin naminə razı olur, ancaq onu kədərləndirmək haqda düşünmür. Həmin dost isə bu dəhşəti kənardan görür, lakin gizlənib səsini çıxarmır. Bununla da faciə böyüyür, getdikcə davam edir. Öz qorxaqlığından dəli olan Əmir ayılanda artıq gec olduğunu düşünür...
Tərcüməsi
Roman azərbaycan dilinə ilk dəfə ABŞ-nin Azərbaycandakı səfirliyi ilə Əli və Nino nəşriyyatı arasında bağlanmış qrant sazişinə əsasən maliyyələşdirilmiş layihə əsasında Xədicə İsmayıl tərəfindən orginal dili olan ingilis dilindən tərcümə olunmuş, Əli və Nino nəşriyyatı tərəfindən 2011-ci ildə Bakıda nəşr olunmuş və 27 may 2011-ci ildə Qız Qalasının yanında yerləşən Ali & Nino kitab mağazasında təqdimatı keçirilmişdir.
Ben Tre
Ben Tre — Vyetnamın cənubunda Mekonq deltası sahəsində yerləşən Ben Tre vilayətinin mərkəzi və bələdiyyəsi. Şəhər 65,75 km² ərazini əhatə edir və 143 639 nəfər (2009-cu il) əhalisi var.
100000 AZN (film, 2009)
100000 AZN tammetrajlı bədii televiziya filmi rejissor Cavid Təvəkkül tərəfindən 2009-cu ildə ekranlaşdırılmışdır. Film İctimai Televiziyada istehsal edilmişdir. Filmdə hadisələr əsasən bir restoranda cərəyan edir. Filmdə əsas rolları Rövşən Kərimduxt, İqrar Salamov, Kərəm Hadızadə, Asif Rəhimov, Tural Ağayev və Cümşüd Zeynalov ifa edirlər.
Məzmun
Filmdə hadisələr əsasən bir restoranda cərəyan edir. Mafiya başçısına borcu olan restoran müdirinin başına gələn tragikomik hadisələr filmin əsasını təşkil edir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: İlqar Fəhmi,Cavid Təvəkkül Rejissor: Cavid Təvəkkül Operator: Samir Musayev, Faiq Əliyev, Ramin Cəbrayılov
Rollarda
Rövşən Kərimduxt — müdir İqrar Salamov — dindar Kərəm Hacızadə — aşıq Asif Rəhimov — qəzəlxan Tural Ağayev — modernist Cümşüd Zeynalov — müğənni Zemfira Səidi — müğənninin sevgilisi Nadir Əbdülrəhimbəyov — mafioz Zülfiyyə Qurbanova — ağ qız Rada Nəsibova — qırmızı qız
Life (jurnal)
240px|thumbnail|right|[[Dvayt Eyzenhaver, 1944 19 iyun, Life jurnalı]] Life — üç amerikan jurnalının adıdır:
Tarixi
200px|thumbnail|right|1910-cu il 27 yanvar, Kol Filippsin illustrasiyası
1936-cı ildə naşir Henri Luis "Life" üçün 92 000 $ pul ödədi. Henri Luisin dövründə "Life" xəbərləri bütünlüklə fotoşəkillərlə olan ilk amerikan qəzeti olmuşdur. Bu jurnalın ən məşhur fotoşəkli kimi "Tibb bacısı dənizçinin ağuşunda" fotosu sayılır. Bu şəkil 1945-ci il 27 noyabr tarixində Alfred Eyzenştayn tərəfindən Nyu-Yorkda Yaponiya üzərindəki qələbəni bayram edilən vaxt çəkilmişdir. Jurnalın ilk nömrəsi 1936-cı ildə çıxmışdır. Jurnal dəfələrlə formatını dəyişib və bağlanmışdı. Jurnal 1972-ci ilə qədər həftəlik olmuşdur. 1978-ci ildə, 6 ildən sonra onun fəaliyyəti yenidən bərpa olundu. Amma bu dəfə aylıq buraxılırdı.Amma 2000-ci ildə Life yenidən mövcudluğunu dayandırdı. Fotojurnalın nəşrinin dayanmasının səbəbi kimi televiziyanın bugünkü sürətli inkişafı göstərilir.
Google ilə əməkdaşlıq
18 noyabr 2008-ci ildə Google jurnalın arxiv fotoşəkillərinin hostinqinə başladı. Bu arxivdə olan çoxlu şəkillər heç vaxt çap olunmamışdı. Bundan başqa,məqalələrin tam şəkildə arxivi (1936–1972) "Google Books"verilmişdi.
Pitsunda kafedralı
Pervozvannı Həvari Andrey adına patriarx kafedralı (, Patriarşiy sobor v Pitsunde v çest Apostola Andreya Pervozvannoqo), həmçinin Pitsunda kafedralı (,  Pitsundskiy xram), Böyük Pitsunda kafedralı (,  Bolşoy Pitsundskiy xram) və ya Biçvinta kafedralı (,  biçvintis tadzari) — Gürcüstan Respublikası əraziləri daxilində de-fakto müstəqil olan Abxaziya Respublikası nın Qaqra rayonu nun Pitsunda şəhəri ndə gürcü ortodoks kafedralı. Kafedral hal-hazırda Abxaziya ortodoks kilsəsi tərəfindən istifadəyə verilir və həmin orqanın mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir.
Tarixi
Pitsunda kafedralı X əsrdə Gürcüstan kralı III Baqrat ın buyruğuyla tikilmişdir. Kafedral Abxaziya XVI əsrdə Osmanlı imperiyası nın hegemoniyasına tabe olana qədər Abxaziya Gürcü Ortodoks Katolikosatı nın mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir. XVII əsrdə yaşamış Fransa səyyahı Jan Şarden in yazdığına görə, artıq Pitsundada yaşamayan katolikos zeytun yağının əziz tutması mərasimini gerçəkləşdirmək üçün yepiskop və knyazlarla birlikdə kafedralı ildə bir dəfə ziyarət edərmiş. Kafedral 1869-cu ildə Abxaziya Rusiya imperiyası nın hakimiyyəti altında olarkən bərpa edilmişdir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Tikili üzərində xaç olan bir günbəzə malik üç nefli və üç apsidalı, uzanan yarımdairəvi apsidalı düzbucaqlı şəklində olan bir kafedraldır. Kafedral təsirli həcminə görə gözə çarpandır. Kafedralın hündürlüyü günbəzlə birlikdə 29 m, uzunluğu  37 m, qalınlığı  25 m. Kafedralın divarlarının qalığı  1.5 m. Tikili ağır bozrəngli qumdaşı bloklarının üzərində dayanır. Kafedralın divarları daş və kərpic dən hazırlanmışdır. Bu, Bizans memarlıq üslubu üçün tipik bir üsuldur. Kafedralda XIII və XVI əsrlərə aid divar rəsmlərinin qalıqları var. 1830-cu ildə kafedralda XII əsrə aid bir gürcücə yazılmış dörd incil əlyazması tapılmışdır. Əlyazma hal-hazırda Tbilisi şəhəri ndə yerləşən Gürcüstan Milli Əlyazmalar Mərkəzi ndə qorunub-saxlanılır.
Chaetura viridipennis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Əzələ
right|309x309px|thumbnail|Skelet əzələlərinin quruluşu Əzələ — insan və heyvanların bədənində hərəkəti təmin edən strukturlar.
İnsan skeletinin ətrafı elastik əzələlərlə əhatələnib. Skelet və əzələlər bədənin formasını müəyyənləşdirir. Hərəkəti təmin edən əzələlər skeletə bağlıdır. Əzələlər lifli quruluşdadır. Əzələ lifləri birləşib əzələ dəstələrini yaradır. Üzəri pərdəylə örtülmüş əzələ dəstələri də sümüklərə və oynaqlara bağlıdır. Əzələlər, lifli quruluşu sayəsində sıxılıb boşalaraq sümükləri hərəkətə gətirir. İnsanın təkcə üzündə 40-dan artıq əzələ var. Bu əzələlər sayəsində insan sifətində müxtəlif mimikalar yaranır. Başqa heç bir canlının üzündə bu sayda əzələ yoxdur.
İnsanın ən hərəkətli əzələləri göz əzələləridir. Göz əzələləri gündə təxminən 100.000 dəfə sıxılır. Ən güclü əzələlər çənə, ən böyük əzələlər isə omba əzələləridir.
QEYD: İnsan orqanizmində 640 əzələ var, onlardan hər biri bədənin müəyyən yerini hərəkətə gətirir.
Əzələlərin fəaliyyəti
Əzələlərin içində sinir ucları mövcuddur. Hərəkət etmək istədiyimiz zaman beynimiz, əzələmizə sıxılmasını söyləyən bir əmr göndərər. Sıxılan əzələ, bir sümüyü çəkərək onu hərəkət etdirər. Əzələlər sıxılarkən eyni zamanda şişər və sərtləşər. Bir əzələ sıxılarkən onun tərsi olan əzələ boşalar.
I Sarduri
I Sarduri (və ya Sarduris) — Kiçik Asiyadakı Urartu dövlətinin kralı. O, Lutiprinin oğlu və Urartunun ikinci hökmdarı idi.
Əzələ
Eninəzolaqlı əzələlər (skelet əzələləri)
Eninəzolaqlı əzələ hüceyrələri, uzun və silindr şəklində hüceyrələrdir. Bir əzələ teli boyunca birdən çox nüvə mövcud olur. Əzələ hüceyrələrinin sərhədləri müəyyən deyil və sitokinez (sitoplazma bölünməsi) görülmür. Beynin idarəsində, iradi çalışırlar. Düz kassa nisbətlə daha sürətli sıxılırlar. Oynaq qıçlılardakı əzələlər bu tipdəndir.
Eninəzolaqlı əzələ liflərində açıq və tünd bantlar, xüsusi zülalların fərqli nizamda sıralanmasından meydana gələr. Bu zülallar aktin (açıq) və miyozin (tünd) dir. eninə zolaqlı əzələ toxuması mənşə quruluş prinsipi və funksional cəhətdən saya əzələ toxumasından fərqlənirmezenximdən inkişaf eden sayatoxumasından fərqli olaraq eninəzolaqlı əzələ toxuması mezodermaadan inkişaf edir Eninəzolaqlı əzələ toxumasının inkişafı rüşeymi həyatın erkən mərhələlərində başlayır. Eninəzolaqlı əzələdə 3 cür təqəllüs olur: tək təqəllüs, dişli təqəllüs və hamar təqəllüs.
I Sarduri
İstifadə olunan Sarduri titulu "Dörd məskənin kralı" mənasını verirdi.
Əzələ
Ürək əzələsi (miokard)
Ürəyin əzələ qişası miokard - (lat. myocardium) ürəyin qalın, qüvvətli və əhəmiyyətli qişasıdır. Miokard miofibrillərin xüsusiyyətlərinə görə eninə zolaqlı əzələlərdən hesab olunmasına baxmayaraq, quruluş və fizioloji cəhətcə onlardan (sklet əzələlərindən) tamamilə ayrılır. Miokard sklet əzələlərindəki kimi dəstələr əmələ gətirməyib, əksinə şaxələnirlər və bir-birilə birləşirlər; odur ki, ürək əzələsi ümumiyyətlə, top (simplast) şəklini alır.Fizioloji cəhətcə ürək əzələsi qeyri-iradidir və ritmik yığılma qabiliyyətinə malikdir. Mədəciklərdə, ətli atmalarda və məməyəbənzər əzələlərdə əzələ lifləri artıq dərəcədə bir-birilə çarpazlaşaraq kələflər əmələ gətirirlər və özləridə endokarda yaxın təbəqələrdə çox vaxt sıx olurlar. Miokardı təşkil edən əzələ lifləri arasında zəif diferensasiya etmiş Purkinye liflərinə təsadüf olunur. Miokard ürək divarı qalınlığının 7/10-ni təşkil edir.
Qulaqcıqların əzələ qişası iki qatdan təşkil olunmuşdur: səthi və dərin. Səthi əzələ qatı köndələn əzələ liflərindən ibarət olub, hər iki qulaqcığı əhatə edir. Dərin qat isə hər qulaqcıq nahiyəsində müstəqildir, ilgəyəbənzər və həlqəvi liflərdən ibarətdir. Qulaqcıqlar sistola etdikdə həlqəvi liflər yığılaraq, büzücü əzələ kimi, venaların ağzını möhkəm sıxırlar və nəticədə qulaqcığın sistolası zamanı qanın venalara qayıtmasına mane olurlar.
Mədəciklərin əzələ qişası üç qatdan ibarətdir: səthi-boylama, orta-həlqəvi və dərin boylama qat. Bunların gördüyü iş qulaqcıqlarınkından olduqca artıqdır; qulaqcıqların vəzifəsi ağciyərlərdən və bədəndən qanı alıb mədəciklərə; sağ mədəciyin vəzifəsi onlara gələn qanı kiçik qan dövranına, sol mədəciyin vəzifəsi isə - böyük qan dövranına verməkdir. Sol mədəciyin divarı soğ mədəciyin divarından üç dəfə qalındır (sol mədəciyin divarının qalınlığı 10–15 mm, sağ mədəciyin isə 3–5 mm-ə bərabərdir). Bunun səbəbi mədəciklərin vəzifəsi ilə əlaqədardır. Sol mədəcik qanı böyük dövrana (uzaq məsafəyə) və sağ mədəcik kiçik dövrana (yaxın məsafəyə) yeritdiyi üçün, təbii ki, sol mədəcik sağdan qüvvətli olmalıdır.
Səthi qatın əzələ liflərinin ürək zirvəsində burulmasından ürək burulqanı - (lat. vortex cordis) əmələ gəlir. Dərin boylama qatı təşkil edən liflər səthi boylama qat liflərinin məbədi olub, yuxarıya doğru qayıdırlar və yenə də lifli halqalara bağlanırlar. Orta həlqəvi əzələ qatı hər mədəcikdə müstəqildir və özüdə həlqəvi liflərdən təşkil olub səthi və dərin qatların arasında yerləşmişdir. Həlqəvi qat xüsusən sol mədəcikdə inkişaf etmişdir.
Mədəcikarası arakəsmənin qurluşuna gəldikdə orada da üç qata rast gəlinir: sağ, sol və orta qat. Sağ qat sağ mədəciyə, sol qat sol mədəciyə və orta qat hər ikisinə aiddir.
Qulaqcıqlarla mədəciklərin əzələ qişaları qulaqcıq-mədəcik dəstəsi - (lat. fasciculus atrioventricularis) vasitəsilə bir-birilə rabitədədirlər.
Ayaz Mütəllibov
Ayaz Niyazi oğlu Mütəllibov — Azərbaycan siyasi xadimi, Azərbaycan Respublikasının 1-ci prezidenti (1990–1992), Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin sonuncu, 14-cü birinci katibi (1990–1991).
Həyatı
Ayaz Niyazi oğlu Mütəllibov 12 may 1938-ci ildə Bakıda ziyalı ailəsində anadan olub. Əslən Şamaxının Sarıtorpaq məhəlləsindəndir. 1962-ci ildə Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunu maşınqayırma ixtisası üzrə bitirib.
Əmək fəaliyyətinə 1958-ci ildə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Hidrotexnika və Meliorasiya İnstitutu bürosunun böyük texnik-konstruktoru kimi başlamışdır. 1959–1974-cü illərdə Bakı məişət elektrik cihazlar zavodunda işləmişdir. Burada o, quraşdırma sexinin ustası, mühəndis, texniki nəzarət şöbəsinin rəisi, baş konstruktor, baş mühəndis, zavodun direktoru olmuşdur. 1974–1977-ci illərdə "Bakelektroməişətmaş" istehsalat birliyinin baş direktoru olmuşdur.
Ayaz Mütəllibov 27 mart 2022-ci ildə 83 yaşında vəfat etmişdir. Sabiq prezident Birinci Fəxri Xiyabanda torpağa tapşırılmışdır.
Siyasi fəaliyyəti
Ayaz Mütəllibov 1963-cü ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına üzv qəbul edilmişdir. 1977-ci ildə Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Partiya Komitəsinin ikinci katibi seçilmiş, 1979-cu ildə respublikanın yerli sənaye naziri təyin olunmuşdur. 1982-ci ilin oktyabrında Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin müavini — Dövlət Plan Komitəsinin sədri, 1985-ci ildən isə Azərbaycan SSR Ali Soveti sədrinin müavini vəzifələrini tutmuşdur.
Ayaz Mütəllibov 1981–1986-cı illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Təftiş Komissiyasının üzvü, 1986-cı ildən Mərkəzi Komitənin üzvü olmuşdur. 1989-cu ilin yanvarından Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədri olmuş, 1990-cı ilin yanvar ayında Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi, daha sonra, 1990-cı il may ayının 18-də Azərbaycan SSR Ali Soveti tərəfindən yeni təsis olunmuş Azərbaycan SSR Prezidenti vəzifəsinə seçilmişdir.
1990-cı ilin iyulundan 1991-ci ilin avqustuna kimi Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası MK-nin və Sov. İKP MK-nin Siyasi Bürosunun üzvü olmuşdur. 1991-ci ilin avqustunda Moskvada SSRİ prezidenti Mixail Qorbaçova qarşı baş verən Avqust qiyamını dəstəkləyən az sayda respublika rəhbərlərindən biri də Ayaz Mütəllibov idi, lakin 2016-cı ildə verdiyi müsahibədə Mütəllibov bunu inkar edərək çevrilişi dəstəkləmədiyini deyib.
1991-ci il sentyabrın 8-də ümumi seçkilərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmişdir. Prezident seçilməsinə baxmayaraq müxalif AXC hərəkatının təzyiqi nəticəsində Ayaz Mütəllibov Ali Soveti buraxmışdır. Onun yerinə Milli Məclisi təşkil edilmiş, oradakı 50 nəfərlik deputat yerlərinin yarısı müxalifətə verilmişdir.
1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalıda ermənilər rus ordusunun köməkliyi ilə dəhşətli qətliam törədirlər, azərbaycanlıları soyqırıma məruz qoyurlar (bax: Xocalı soyqırımı). Bu faciədən sonra Milli Məclisdə xalqın dəstəyini qazanan o vaxtkı müxalifət növbədənkənar sessiyanın çağırılmasına nail olur və Ayaz Mütəllibovu tutduğu vəzifədən istefa verməyə məcbur etmiş, nəticədə 1992-ci il martın 6-da istefa vermişdir.
Ayaz Mütəllibov 1999–2003-cü illərdə Vətəndaş Birliyi Partiyasının sədri, 27 avqust 2003-cü ildən Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyasının həmsədri olub. Partiyanın 2012-ci il iyunun 30-da Bakıda keçirilən qurultayına təbrik məktubu göndərən Ayaz Mütəllibov partiyanın həmsədri vəzifəsindən və siyasətdən getdiyini bəyan etmişdir.
thumb|Azərbaycan Respublikasının 4-cü prezidenti İlham Əliyev və 1-ci prezidenti Ayaz Mütəllibov Xocalı Soyqırımı qurbanlarının anım yürüyüşündə.|300px Azərbaycanda sabiq prezidentə cinayət işləri qaldırılıb. Baş Prokurorluq Ayaz Mütəllibovu Nazirlər Sovetinin sədri və prezident vəzifələrində işlədiyi, habelə istefa verəndən sonrakı dövrdə çoxsaylı ağır cinayət əməlləri törətməkdə ittiham etmişdir.
Kiyoşi Tomizava
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 9 oyun keçirib, 2 qol vurub.
Chaetura fumosa
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yengicə (Vərzəqan)
Yengicə - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 539 nəfər yaşayır (122 ailə).
Kordova xilafəti
Əndəlüs Əməvi Xilafəti (خلافة قرطبة) və ya Kordova Xilafəti - indiki İspaniya və Portuqaliyada mövcud olmuş tarixi sünni İslam xilafəti.
Məhərrəm Haşımov
Haşımov Məhərrəm Zakir oğlu  — Azərbaycan teatr rejissoru, ssenarist, aktyor, film direktoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1954), "Stalin" mükafatı laureatı (1951).
Həyatı
Məhərrəm Haşımov 2 fevral 1912-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. O, 1936-cı ildə A. V. Lunaçarski adına Moskva Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunu bitirmişdir. 1944-cü ilə qədər Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında rejissor və baş rejissor işləmişdir.
Məhərrəm Haşımov Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının səhnəsində Şillerin "Qaçaqlar", Cəfər Cabbarlının "Aydın" kimi tamaşalarına quruluş vermişdir. Rejissor 1937-ci ilin repressiyalari dövründə müəyyən təzyiqlərə məruz qalsa da, sənət prinsiplərinə sadiq çıxmışdır.
1948-ci ildən 1951-ci ilə qədər Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında baş rejissor və direktor vəzifələrində çalışmışdır. Onun Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrında rejissorluq fəaliyyətinin əsas məğzində müasir fəlsəfi-realist teatr yaratmaq məqsədi dururdu.
Rejissor "Döngədə ev" (Tur qardaşları, 1949), "Xəzər üzərində şəfəqlər" (İmran Qasımov, 1950), "Balıqçı oğlu" (Vilis Latsis, 1953), "Dəniz cəsurları sevir" (İmran Qasımov və Həsən Seyidbəyli, 1954), "Kino çəkilir…" (Edvard Radzinski, 1966), "Teleqramla hekayət" (V. Osipov, 1966), "Milyonçu qadın" (Bernard Şou, 1966), "İntervensiya" (Lev Slavin, 1967), "Ənənəvi toplanış" (Viktor Rozov, 1968) tamaşalarına quruluş vermişdir.
Məhərrəm Haşımov 1951–1956-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında işləmişdir. O, 1956-cı ildən 1960-cı ilə kimi yenidən Rus Dram Teatrına göndərilmiş və baş rejissor olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Rejissor fasilələrlə 20 ildən artıq bir müddətdə Rus Dram Teatrında çalışmışdır. Məhərrəm Haşımov uzun illər Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunda pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.
Məhərrəm Haşımov 60-cı illərin birinci yarısında Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasına rəhbərlik etmiş, onun fəaliyyəti dövründə "Bizim küçə", "Leyli və Məcnun", "Böyük dayaq", "Əmək və qızılgül", "Telefonçu qız", "Əhməd haradadır?", "Möcüzələr adası", "Romeo mənim qonşumdur", "Sehirli xalat" bədii, bir çox sənədli filmlər çəkilmişdir.
Məhərrəm Haşımov 1969-cu ildə, 57 yaşında vəfat etmişdir.
Müslüm Məmmədov (deputat)
Müslüm Məmmədov — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin V çağırış deputatı.
Həyatı
Müslüm Məmmədov 1980-ci ildə Ucarda doğulub. Altı yaşına kimi Qazaxıstanda yaşayıb. 1986-cı ildə yenidən ailəsi ilə Ucara qayıdıblar. Orta məktəbi Ucarda rus dili bölməsini bitirib. BDU-da ali təhsil alıb. 1999-cu ildən BDU-da informasiya mərkəzində tərcüməçi kimi işləmişdir. 2005-ci ildə Fransa hökumətinin təqaüdünü qazanıb Bordo Universitetinə daxil olub. Fransada oxuyarkən tələbə vizası ilə, Belçikada isə işçi vizası ilə yaşayıb fəaliyyət göstərmişdir. Fransada 2005–2006-cı illərdə magistr təhsili almışdır. 2009-cu ilə qədər doktorantura pilləsində oxuyub.
Ailəsi
2008-ci ildə ailə qurub.
Quba kütləvi məzarlığı
Quba kütləvi məzarlığı — 2007-ci ilin aprelində Quba şəhərində stadionun tikintisi zamanı təsadüfən tapılmış kütləvi məzarlıq. Məzarlıq Quba şəhərinin şimalında, Qudyalçay ın kənarında yerləşir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu nun əməkdaşları tədqiqatı nəticəsində məzarlığın 1918-ci ildə ermənilərin yerli dinc əhaliyə qarşı törətdikləri soyqırımla bağlı olduğu təsdiqlənib. Arxiv sənədlərindən məlum olub ki, 1918-ci ilin aprel-may ayları ərzində Daşnaksütun partiyasının silahlı dəstələri, Bakı kommunası na tabe olan, Hmazasp ın başçılığı ilə təkcə Quba qəzası nda 36 min 782 nəfər qətlə yetirib, 122 kəndi tamamilə ümumilikdə isə 167  kəndi dağıdıb talan edib. Quba şəhəri talanlara və yanğınlara məruz qalıb, qəzanın müsəlman və qismən də yəhudi əhalisi kütləvi şəkildə qətlə yetirilib. Məzarlıqdan tapılan qalıqlar da məhz həmin dövrün qurbanlarına aiddir.
Kütləvi məzarlığın ümumi sahəsi 514 kvadratmetrdir. Onun 494 kvadratmetrlik hissəsində tədqiqat işləri aparılsa da, 20 kvadratmetr ərazi beynəlxalq tədqiqat işləri üçün saxlanılmışdır. Tədqiqat işlərinin nəticəsi olaraq məzarlıqda müxtəlif yaş qruplarına aid 400-dən çox insan cəsədinin qalıqları aşkar edilmişdir. Onlardan 50-dən çoxu uşaqlara, 100-dən çoxu qadınlara, qalanları isə əsasən yaşlı kişilərə aiddir. 2009-cu ildə ərazidə Quba Soyqırımı Memorial Kompleksi inşa olunub.
Tarixi arayış
Bu səbəblərə görə 1918-ci il mart qırğınlarından sonra Bakıda qurulmuş bolşevik-daşnak hökuməti olan Bakı Xalq Komissarları Soveti bu qəzanı əvvəlcə sülh yolu ilə ələ almağa, yəni, qubalılara bolşeviklərin hakimiyyətini könüllü olaraq qəbul etdirməyə qərar verir. Quba ictimaiyyəti ilə danışıqlar aparmaq David Aleksandroviç Gelovaniyə tapşırılır. Gelovaninin əsasən ermənilərdən və bir neçə nəfər rus və yəhudidən ibarət beynəlmiləl dəstəsinin Qubaya  yaxınlaşdığı  haqda məlumat alan qubalılar öz növbəsində şəhərin müsəlman, rus və yəhudi cəmiyyətlərinin nümayəndələrindən ibarət beynəlmiləl bir heyəti bolşeviklərin dayandığı Xaçmaz stansiyası na göndərirlər. Nümayəndələr hərbi dəstənin Qubaya nə məqsədlə gəldiyini öyrənmək istəyir, daha sonra “bolşeviklərin proqramı ilə tanış olmaq və bu proqramın qubalılar üçün nə dərəcədə məqbul olub-olmadığını müəyyənləşdirmək məqsədilə” özlərinin Bakıya buraxılmasını xahiş edirlər. Gelovani qubalıların xahişinə hörmətlə yanaşır və özü şəxsən onlara Bakıya getməyi və bu məsələni “bolşeviklərin rəhbərləri ilə” araşdırmağı tövsiyə edir. Lakin bolşevik hakimiyyətinin qubalılar tərəfindən “könüllü olaraq” tanınmasını gözləmədən, Gelovani bu hadisədən 2 gün sonra 187 əsgərdən ibarət silahlı dəstə ilə şəhərə daxil olur və qubalıları fakt qarşısında qoyur.
Bir neçə gün sonra şəhər mühasirəyə alınır və Gelovaninin dəstəsinə qarşı hücum başlayır. Ona kömək üçün Xaçmaz dan 2 topla birlikdə Ağacanyanın rəhbərlik etdiyi və yalnız ermənilərdən ibarət olan 150 nəfərlik hərbi dəstək gəlir. Bir neçə gün davam edən döyüşdən sonra Gelovani dəstəsi ilə birlikdə Quba dan qovulur. Geri çəkilərkən Ağacanyanın dəstəsi Bulvar küçəsini yandırmış, Bazar küçəsində 16, Komendant küçəsində 7, şəhərin kənarında, köhnə həbsxananın yaxınlığında isə 35 nəfəri qətlə yetirir. Bolşeviklər geri çəkilərkən Qəza idarəsi, Şəhər duması və Barışıq məhkəməsinin binalarına od vurmuş və Cümə məscidi ni yandırmağa cəhd göstərmişdilər. 1918-ci ilin may ayının 1-də Hamazasp ın komandanlığı altında 3 minlik erməni ordusu üç tərəfdən Quba şəhəri nə daxil olaraq onu toplardan, pulemyotlardan və tüfənglərdən atəşə tutur. Elə birinci gün, şəhərin aşağı hissəsində əksəriyyəti qadın və uşaqlar olan, 715 müsəlman öldürülür. İkinci gün şəhərin 1-ci və 2-ci hissələrində, əksəriyyəti şəhərin kasıb təbəqəsindən və iranlı təbəələrdən ibarət olan 1012 nəfər kişi qətlə yetirilir.
Meyitlərin dəfn edilməsi ilə bağlı şəhər başçısı Əliabbas bəy Əlibəyov dəfələrlə Hamazasp a müraciət etsə də, rədd cavabı alırdı. Yalnız dördüncü gün erməni carçılar müsəlman kişiləri qollarında ağ sarğı ilə gəlməyə və meyitləri basdırmağa çağırdılar. Şəhərin bir çox sakinləri bu çağırışa cavab olaraq bayıra çıxır lakin onlar da güllələnirlər. Hamı yenidən öz evinə çəkilib gizlənir. Basdırılmayan və yeni öldürülənlərin meyitləri ermənilər gədənə qədər, yəni 9 gün küçələrdə qalır.
Quba şəhər rəisi Ə.Əlibəyovun məlumatına görə 1918-ci il may ayının 1-də dəstə üç istiqamətdən şəhərə daxil olur. Dəstədə dörd top və səkkiz pulemyot var idi. Şəhərə daxil olan daşnak dəstələri çox amansızlıqla dinc əhalinin öldürülməsi və var-dövlətlərinin talamağa başlayır. Mayın 1-də şəhərə daxil olan erməni silahlı dəstələri həmin günü şəhərin aşağı hissəsində 713 müsəlmanı qətlə yetirmişdilər. Onların çoxu qadın və uşaqlar idi. Böyük Şosse və Bazar küçələrindəki evlər qarət edilir. Hamazasp silahlı dəstələri şəhəri dörd hissəyə bölərək hər bir hissədə ayrıca qərargah yaradırlar. Birinci qərargah Leontev bağının yanında, ikinci qərargah erməni kilsəsinin ərazisində, üçüncü qərargah müsəlman qəbirstanlığmın yaxınlığındakı yüksəklikdə, dördüncü mərkəzi qərargah isə yəhudi qəsəbəsi hündürlüyündə yaradılmışdır.
Ermənilərin Qubadakı azğınlığı 9 gün davam etmişdir. Hamazasp ın "Cəza dəstəsi" Quba şəhəri ni və Quba qəzası nın 122 kəndini darmadağın etmişdi. Quba şəhərində iki mindən çox adamı - kişi, qadın və uşağı qətlə yetirilmişdir və həmin kəndlərin əhalisinə, ümumi dəyəri 58.121.059 manatlıq (rubl) ziyan vurulmuşdu. Quba şəhər sakini Hacı İsmayıl Orucov isə öz izahatında yazırdı ki, ölüləri dəfn edən mollanın dediyinə görə o, 2800 nəfərin cənazəsinin torpağa tapşırıldığını saymışdır.
Məzarlığın tapılması
Məzarlıq 1 aprel 2007-ci ildə Qubada yerləşən stadionun təmiri zamanı torpaq işləri görülərkən aşkar edilib. Təhqiqat zamanı ərazidə sümüklərin yığıldığı 2 quyu müəyyən edilib. Birinci quyu 4 metr dərinliyində, 5 metr diametrində, ikinci quyu isə 2 metr dərinliyində, 2,5 metr diametrindədir. İlkin mərhələdə aşkar edilmiş 35 insan kəlləsindən 4-ü 8-12 yaşlarında uşaqlara, 3-ü qadınlara, qalanları isə müxtəlif yaşlı kişilərə məxsus olub. Sonrakı mərhələdə isə buradan 161, ən sonda isə ümumilikdə 400 insan kəlləsi aşkar edilib. Kəllə sümüklərində aşkar olunan küt alət izləri onların zorakılıqla qətlə yetirildiyini təsdiq edir. Yerli sakinlər şəhərdən kənarda qətlə yetirildikdən sonra gələcəkdə daşqınlar zamanı izin itirilməsi məqsədi ilə meyitlər çay kənarına gətirilərək yamacda qazılmış bu quyulara doldurulmuşdur. Meyitlər birinci quyuya yerləşmədiyindən ikinci quyu qazılmışdır.
2009-cu ildə kütləvi məzarlıqdan aşkar edilmiş sümüklərin xarici mühit amillərinin təsirindən qorunması, onlarda gedən çürümə prosesinin və mövcud zorakılıq izlərinin itməsinin dayandırılması istiqamətində Səhiyyə Nazirliyi Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza və Patoloji Anatomiya Birliyinin tibbi kriminalistika şöbəsinin mütəxəssislərindən ibarət xüsusi işçi qrup yaradılır. İlk növbədə işçi qrup skelet sümüklərinin sayı (7432 ədəd) və onların çürümə prosesinin, dağılma mərhələsinin mövcud vəziyyəti öyrənmiş, xarici mühit amillərinin (hava, rütubət, günəş, mikroorqanizmlər, həşəratlar və s.) təsirindən sümük qalıqlarının dağılmasının və onlardakı zorakılıq izlərinin itməsinin qarşısı almışdır. Sonra zəruri reaktivlər əldə edilmiş, skelet sümükləri bu reaktivlərin qarışığından hazırlanmış xüsusi məhlullarda aylarla saxlanılmış, son mərhələdə bu sümüklərin və onların fraqmentlərinin üzərinə xüsusi fiksəedici məhlullar çəkilmişdir. 6 ay davam edən prosesdən sonra sümüklər məzarlığa geri qaytarılmışdır.
Memorial kompleksin inşası
30 dekabr 2009-cu ildə “Soyqırım Memorial Kompleksi”nin yaradılması haqqında sərəncam imzalanıb. 2013-cü il sentyabrın 18-də isə Quba Soyqırımı Memorial Kompleksi nin açılışı baş tutub. Qubada aşkar edilən kütləvi məzarlığın yanında ucaldılan Memorial Kompleksdə tarixi sənəd və faktlar əsasında zəngin muzey yaradılıb. Abidə üç hissədən: iti uclu bıçaqları xatırladan iki konstruksiya – giriş və çıxışdan, mərkəzində qara xatirə daşı yerləşən əsas zaldan ibarətdir. Abidənin iti ucları şiddətli ağrını təcəssüm etdirir. İti ucların yerin altından üzə çıxması isə həqiqəti gizlətməyin mümkünsüz olduğunu əks etdirir. Abidə bütövlükdə brutto-betondan hazırlanıb. Faciə qurbanlarının xatirəsinə matəm sükutunu təcəssüm etdirmək məqsədilə layihədə hər hansı bəzəkdən imtina edilib.
Məzarlığın sonrakı vəziyyəti
2017-ci ildə məzarlığın bərpaya ehtiyacı olan hissəsi ilə bağlı xüsusi komissiya yaradılıb. Lakin komissiyaya Quba soyqırımı məzarlığının tədqiqatçısı, AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu nun əməkdaşı Qəhrəman Ağayev daxil edilməyib. O bunu belə əsaslandırıb:
2018-ci ildə isə komisiyanın qərarı ilə tapılan qalıqlar müsəlman adət-ənənəsi ilə basdırılıb. Qalıqların basdırıldığı yerin üzərində isə mərmərdən abidə qoyulub. Qalıqların basdırılması müxtəlif tədqiqatçıların o cümlədən də Quba soyqırımı məzarlığının tədqiqatçısı, AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun əməkdaşı Qəhrəman Ağayevin də etirazına səbəb olub. Verdiyi müsahibədə o deyib:
Esen (Averon)
Esen  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sen-Rom-de-Tarn kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Miyo.
INSEE kodu — 12017.
Kommuna təxminən Paris dən 540  km cənubda, Tuluza şəhərindən 120  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 36  km cənub-şərqdə yerləşir.
Chaetura martinica
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Esen (Averon)
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 127 nəfərin (15–64 yaş arasında) 87-i İqtisadi aktiv, 40-ı fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 68,5%, 1999-cu ildə bu 72,7%). Aktiv olan 87 nəfərdən 83 nəfəri (46 kişi və 37 qadın), 4 nəfəri işsizdir (2 kişi və 2 qadın). 40 hərəkətsiz şəxs arasında 7-si şagird və ya tələbə, 15-i təqaüdçü, 18-i digər səbəblərdən fəaliyyətsiz idi.
Elçin Quliyev (siyasətçi)
Elçin Quliyev — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin V çağırış deputatı.
Lukian
Samsatlı Lukian — qədim yunan yazıçısı.
Fəaliyyəti
Satirik yazılarda Lukian ictimai, dini və fəlsəfi mövhumatı, həmçinin müasir ictimaiyyətin digər çətinliklərini tənqid etmişdir. Bundan əlavə, onun "Doğru tarix" adlı əsəri, xüsusilə Ay və Veneraya səyahət ilə, elmi fantastikanın yaranmasına təsir göstərmişdir.
Əlixanlı (Xudafərin)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 208 nəfər yaşayır (36 ailə).
NGC 1025
NGC 1025, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Saat bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Culfa rayonu
Culfa rayonu — Azərbaycan Respublikası, Naxçıvan Muxtar Respublikasının tərkibində inzibati-ərazi vahididir. İnzibati mərkəzi Culfa şəhəridir.
Rayon respublika paytaxtından cənub-qərbdə, muxtar respublika paytaxtından şərqdə yerləşir. Şimal-şərqdə Ermənistan, cənubda İran İslam Respublikası ilə həmsərhəddir. Culfa rayonu, həmçinin qərbdən Babək, şimal-qərbdən Şahbuz, şərqdən isə Ordubad rayonları ilə də həmsərhəddir.
Tarix və etimologiyası
right|300px|thumb|[[Əlincə qalası və İlandağ]] Culfa ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqat işləri nəticəsində b.e.ə. III minilliyin ortalarından başlayaraq son orta əsrlərə qədər olan dövrlərə aid xeyli maddi-mədəni nümunələr aşkar edilmişdir. Bu tapıntılar bölgə sakinlərinin əkinçilik, maldarlıq, ovçuluqla məşğul olduqlarını sübut edir. Araşdırmalara görə b.e.ə. bu ərazidə (Ərəfsə, Bənəniyar, Göydərə və s.) boyalı qablar mədəniyyəti, b.e.ə. II minilliyin sonu — I minilliyin əvvəllərində Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti yayılmışdı (Boyəhməd, Ağsal, Ləkətağ, Culfa və s.).
Tarixçi Şərafəddin Əli Yəzdi "Zəfərnamə" əsərində yazır ki, Culfa şəhəri Azərbaycanın şimal və cənub torpaqlarının göründüyü yerdə, Araz çayının dağın ətəyindən keçdiyi ərazidə yerləşir. Burada məşhur Ziya-ül-mülk körpüsü də salınmışdır.
Culfa şəhəri qədim dövrlərdə onun indi yerləşdiyi ərazidən bir qədər aralıda qərar tutmuşdur. Araz çayı boyunca uzanan karvan yolu üzərində yerləşən Qədim Culfa o dövrdə bölgənin iqtisadiyyatının tənzimlənməsində mühüm rol oynayırdı. Qədim Culfa indiki Culfa şəhərindən 4 km qərbdə yerləşmişdir. Araşdırmalar zamanı burada yaşayış binaları, qala divarları, karvansara, bazar və dini binaların qalıqları, o cümlədən qədim qəbiristanlıq aşkar edilmişdir. 1939–1940-cı illər ərzində Culfa şəhərində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı isə tunc dövrünə aid monoxrom və polixrom boyalı gil qablar, tunc xəncər, ox və nizə ucluqları, toppuz, bilərzik, boyunbağı və s. aşkar edilmişdir.
Culfa Səfəvilər dövlətinin başlıca şəhərlərindən biri kimi tanınmışdır. XVI əsrin ikinci yarısında Culfa beynəlxalq ipək ticarətinin iri mərkəzi kimi şöhrət qazanmışdır. Şəhər Avropa-Asiya ipək ticarətinin iri birja və anbar yeri olmuşdur. Culfa Böyük ipək yolu üzərində yerləşmiş, beynəlxalq ipək ticarətinin inkişafı ilə əlaqədar XVI əsrdən şəhər kimi daha da təşəkkül tapmışdır. XVI əsrdə, qısa bir dövr ərzində Culfa yüksək səviyyədə inkişaf etmiş, Səfəvilər dövlətinin ölkə əhəmiyyətli Azərbaycan şəhərləri arasında ticarət və sənətkarlığın mühüm mərkəzlərindən hesab edilən Təbriz, Şəki, Ərdəbil, İsfahan şəhərləri ilə bir sırada dayanmışdır. Buna səbəb olan mühüm amillərdən biri də Səfəvilər dövründə Azərbaycanın qərb bölgələrinin əsas ticarət yollarının Culfa şəhərindən keçməsi idi.
Səyyah və tacirlər öz kitablarında Culfanın XVI əsrin 80–90-cı illərində inkişafının yüksək sürətlə davam etdiyini qeyd ediblər. 1603-cü ildə burada olmuş alman səfiri Tektonder şəhərin möhkəm qala divarları ilə əhatə olunmağı, hər evdə səhərə kimi şamların yandırılmağı və s. haqqında məlumat vermişdir. Səfirin qeydlərindən göründüyü kimi, o dövrdə Culfa güclü müdafiə olunan qala olmuş, evlər dəbdəbəli tikilmiş, əhali zəngin həyat tərzi yaşamışdır.
Tachymarptis melba
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Culfa rayonu
Tarix və etimologiyası
1727-ci ildə Culfa ərazisi Naxçıvan sancağının Dərəşam, Dərənürgüt, Sair-Məvazi və Əlincə nahiyələrini əhatə etmişdir. thumb|right|300px|1800-cü ilə aid [[Əbrəqunus xovlu xalçası. Xalça üzərində təsvir edilən güllər cənnətin simvolu hesab edilir.]] Culfa inzibati rayon kimi 8 avqust 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. 1930-cu ildə Naxçıvan MSSR-in tərkibində Şahbuz, Şərur, Naxçıvan, Culfa, Əbrəqunis və Ordubad inzibati rayonları olmuşdur. 1948-ci ildə Əbrəqunis, 1963-cü ildə isə Ordubad rayonları ləğv edilərək əraziləri Culfa rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir. 1965-ci ildə isə Ordubad rayonu yenidən təşkil olunaraq Culfadan ayrılmışdır. thumb|right|300px|[[Culfa (Azərbaycan)|Culfa şəhəri, 1906-cı il]] Culfa Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda gedən mübarizədə xüsusi rola malik olmuşdur. 1989-cu ilin dekabr ayının 4-dən etibarən Rayonda etiraz tonqalları qalanmış, minlərlə insanın iştirakı ilə Sovet hökumətinə qarşı nümayişlər keçirilmiş, nümayişlərdə Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpası, Dağlıq Qarabağda erməni separatçılarının özbaşınalıqlarına, həmçinin Ermənistan SSR-dən azərbaycanlıların kütləvi şəkildə deportasiyasına son qoyulması Sovet hökumətindən tələb olunmuşdur. Bu nümayişlər sonradan Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi münasibətilə hər il qeyd edilən əlamətdar Günün formalaşmasına səbəb olan Sərhəd Hərəkatına çevrilmişdir. thumb|300px|right|Culfa, 31 dekabr 1989-cu il, saat 12:00. Qeyd olunur ki, Culfa rayonunun adı orta əsrlərdə "cükki" adını daşıyan tacir təşkilatının adı ilə əlaqədardır. Culfanın adı bəzi mənbələrdə "Culağ" kimi də çəkilir. Şəhərin adı haqqında olan digər mülahizələrə görə isə, "Culfa" adı müxtəlif variantlarda işlənib. Bəziləri bu sözün "toxucu" mənasını verdiyini, müxtəlif mənbələrdə "Cula", "Cülahə", "Culh", "Culha" şəklində qeyd olunan bu sözün fonetik dəyişikliklərə uğrayaraq "Culfa" şəklinə düşdüyünü söyləyirlər. Tarixi mənbələrdə də bu şəhərdə vaxtilə toxuculuqla məşğul olunduğu göstərilir. Bildirilir ki, Culfa Şərq və Qərb arasında mühüm ticarət əlaqələrinin keçid məntəqəsi olmaqla yanaşı, burada həmçinin müxtəlif istehsal sahələri də mövcud olmuşdur.