cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Heydər Əliyev mərkəzləri
Qax rayonu
Qax rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən sifariş edilmiş Heydər Əliyev Mərkəzinin layihəsi fiziki şəxs Nadir Qasımova aiddir. İç dizayn işləri "Erginoğlu və Calıshlar" şirkəti (Türkiyə), əsas dəhliz və sərgi zalının dizaynı ZED Consulting (İspaniya) şirkəti, podratçı təşkilat "Əfqan" firmasına məxsusdur. Layihə, dizayn, tikinti və təqdimetmə üzrə koordinasiya edən şirkət Advisorscodur.
Xaçmaz rayonu
Mərkəz 2005-ci ildə muzey kimi fəaliyyət göstərib, 2010-cu ildə isə mərkəz əsaslı şəkildə yenidən qurulub. Onun yeni binası 2015-ci ildə inşa olunmaqla fəaliyyəti 8 sentyabr 2016-cı ildə başlamışdır.
Mərkəzin yeni binası müasir və qədim şərq memarlığı üslubunda inşa olunaraq iki mərtəbədən və bir neçə şöbədən ibarətdir. Birinci mərtəbədə sərgi zalı, xalçaçılıq dərnəyi, 300 nəfərlik kino-konsert zalı var. İkinci mərtəbədə isə bir sənət studiyası, fotostudiya, elektron kitabxana, rəqs və intellektual oyunlar dərnəyi mövcuddur.
Hal-hazırda mərkəzin tərkibində olan muzeyin fondunda ümummilli lider Heydər Əliyevin büstü, 94 foto-şəkil, 25 sənəd, 775 eksponat saxlanılır ki, bunlardan 120-si ekspozisiya sərgi salonunda nümayiş etdirilir. Mərkəzdə muzey eksponatlarının zənginləşdirilməsi məqsədilə "Tədqiqat" qrupu fəaliyyət göstərir.
Xaçmaz rayonunda mərkəzin baş binasından başqa, daha iki filialı da fəaliyyət göstərir. Belə ki, 140 kv m 2 sahəsi olan Xudat şəhər Heydər Əliyev muzeyi 2006-cı ilin may ayının 10 — da, 120 kv m² sahəsi olan Yalama kənd Heydər Əliyev muzeyi 2008-ci ilin may ayının 10 — da yaradılaraq istifadəyə verilmişdir.
Mingəçevir şəhəri
Mingəçevir şəhər Heydər Əliyev Mərkəzinin açılışı ölkə rəhbəri Cənab Prezidentimiz İlham Əliyevin Mingəçevir şəhərinə 16 aprel 2013-cü il tarixli səfəri zamanı baş tutmuşdur. Üç mərtəbədən ibarət mərkəzin yaradılmasında məqsəd Ulu Öndərin həyat və fəaliyyətinin, zəngin dövlətçilik irsinin öyrənilməsidir. Muzeydə Ulu Öndər Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətinə əks etdirən fotolar, tarixi sənədlər, kitablar nümaiş olunur. Ümummilli Liderin həyatının uşaqlıq, gənclik və tələbəlik illəri, həmçinin sovet və müstəqillik dövrünə aid müxtəlif fotoları maraqla qarşılanır. Bu fotolarda Ulu Öndərin istər sovet hakimiyyəti illərində, istərsə də müstəqillik dövründə Azərbaycana rəhbərliyinin müxtəlif dövrləri əks olunub. Bundan başqa, Mərkəzdə Ümummilli Liderlə bağlı disklər, sənədlər və digər maraqlı eksponatlar sərgilənir. Heydər Əliyevin uğurlu həyat yolunu əks etdirən ekspozisiya zalı Maddi-məhsul mühafizəsində 503 əşya var: 192 ədəd şəkil, 48 ədəd sənəd 261 ədəd kitab, 22 sənəd, 93 ədəd şəkil var, bunlardan 32 ədədi 1-ci mərtəbədə, 61-i 2-ci mərtəbədə, bunlardan 26-ı Cənab Prezidentimiz İlham Əliyevin Mingəçevirə səfərləri ilə bağlıdır.
Mərkəzdə kurslar və dərnəklər fəaliyyət göstərir. Yeni Azərbaycan Partiyası Gənclər Birliyinin də əsas tədbirləri məhz Mingəçevir şəhər Heydər Əliyev Mərkəzində təşkil olunur.
Azərbaycan Televiziyasında 13 yanvar 2017-ci il tarixində Mərkəzin fəaliyyəti barədə süjet hazırlanmşdır.
2018-ci ildə Mingəçevir şəhər Heydər Əliyev Mərkəzinin ziyarətçilərinin sayı 13092 nəfər olmuşdur (9066 – ekskursiya gələnlər, 4026 — fərdi gələn). Mərkəzin təşkil etdiyi bütün tədbirlər haqqında sosial şəbəkələrdə və yerli "Mingəçevir" qəzetində məlumat verilir.
Mərkəzin 1-ci mərtəbəsində Heydər Əliyev Muzeyi, 570 nəfərlik Akt zalı və s. yardımçı otaqlar yerləşir.
Mərkəzin 2-ci mərtəbəsində Kitabxana, Konfrans zalı, Virtual sinif otaqları, Rəsm dərnəyi fəaliyyət göstərir. 3-cü mərtəbədə isə Rəqs Studiyası və Yaradıcılıq Studiyası və İnternet kafe yerləşir.
Quba rayonu
Ulu Öndər Heydər Əliyev əbədiyyətə qovuşduqdan sonra Respublikamızda ilkinlərdən biri olaraq 25 iyul 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin və Azərbaycan Respublikasının I vitse prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun Prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın iştirakı ilə Qubada rayon Heydər Əliyev Muzeyi (Mərkəzi) fəaliyyətə başlamışdır. Muzeyin rəy kitabında Prezident cənab İlham Əliyev aşağıdakı ürək sözlərini qeyd etmişdir:
Muzeyin Ulu Öndərin həyat və fəaliyyətinin, zəngin dövlətçilik və azərbaycançılıq irsinin öyrədilməsi sahəsindəki fəaliyyəti və qubalıların, xüsusilə gənclərin Ulu Öndərin irsinə artan marağı nəzərə alınaraq 2011-ci ildə Heydər Əliyev adına mədəniyyət və istirahət parkında möhtəşəm və yaraşıqlı Heydər Əliyev Mərkəzi istifadəyə verilmişdir. Mərkəzin qarşısında xalq rəssamı, akademik Ömər Eldarovun müəllifi olduğu Ulu Öndər Heydər Əliyevin möhtəşəm abidəsi ucaldılmışdır.
Milli memarlıq elementlərindən istifadə olunmaqla müasir tikinti texnologiyalarına uyğun inşa olunan dördmərtəbəli muzeydə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətini əks etdirən muzey fəaliyyət göstərir. Burada Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanda hakimiyyətdə olduğu illərdə ölkəmizin müxtəlif bölgələrinə səfərləri, o cümlədən Quba rayon ictimaiyyəti ilə görüşlərini əks etdirən fotoguşələr yaradılmışdır. Ümummilli Liderin irsinin gənc nəsillərə çatdırılması üçün mərkəzdə virtual tədris sinifləri, üç konfrans zalı, kompyuter mərkəzi, kitabxana vardır. Bundan əlavə, mərkəzdə xarici dillər mərkəzi, 3D kinozalı, ədəbiyyat dərnəyi, kulinariya məktəbi, heykəltəraşlıq, xalça və rəsm studiyaları, fotostudiya da yerləşir. Mərkəzdə yeməkxana, mətbəx, milli rəqs studiyası da yaradılmışdır.
23 sentyabr 2011-ci ildə Quba Heydər Əliyev Mərkəzi möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin xeyir-duası ilə fəaliyyətə başlamışdır. Prezident İlham Əliyev Mərkəzin açılışında söylədiyi "Ölkəmizdə son illər ərzində tikilən Heydər Əliyev mərkəzlərinin bəlkə də ən yaraşıqlısı, möhtəşəmi və funksional baxımdan ən gözəli Quba mərkəzidir. Bu mərkəz həm şəhərə əlavə yaraşıq verir, eyni zamanda, burada müxtəlif tədbirlərin keçirilməsi üçün bütün şərait vardır" sözləri isə fəaliyyət proqramımız olmuşdur.
Qəbələ rayonu
Qəbələ rayon Heydər Əliyev mərkəzinin ümumi ərazisi 0,50 hektar, tikinti altında olan sahə 812m²-dir. Mərkəzdə 1 brifinq zalı, 6 inzibati otaq və yardımçı otaqları mövcuddur. Bunlar tarixi sənədlər, Ulu Öndərin həyat fəaliyyəti haqqında kitablar və fotoşəkillərdən ibarətdir. Heydər Əliyev Mərkəzinin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 02.03.2007-ci il tarixdə Qəbələ rayonuna səfəri zamanı rəsmi açılışı olmuşdur.
Mərkəz Ulu Öndər Heydər Əliyevin həyatını və zəngin irsini öyrənmək məqsədilə yaradımışdır. Qəbələ rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin 335m² sahəsi olan ekspozisiya zalı 14 bölməyə ayrılmışdır. Ekspozisiya 14 bölmədən- Heydər Əliyevin uşaqlıq və gənclik illəri (1923–1944), Dövlət Təhlükəsizlik Orqanlarında işlədiyi dövr(1944–1969), Azərbaycan Respublikası KP MK-nin I katibi işlədiyi dövr (1969–1982), SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin I müavini işlədiyi vaxt(1982–1987), Heydər Əliyevin Naxşıvana qayıdışı(1990–1993), Azərbaycan 2-ci dəfə qayıdışı(1993–2003), Qəbələyə səfərləri (1978-ci il-2002-ci il), Heydər Əliyevin apardığı xarici siyasət, Neft strateiyası, Heydər Əliyev və mədəniyyət, Güc Nazirlikləri ilə birgə işi, Heydər Əliyevin təhsilə və səhiyyəyə qayğısı, Heydər Əliyev və idman, ailə görüntülərindən ibarətdir. Həmin bölmələrdə Ulu öndərin həyatının müxtəlif anlarını əks etdirən 340-dan artıq eksponat cəmlənmişdir. Bunlar tarixi sənədlər, ulu öndərin irsini öyrənən kitablar və fotoşəkillərdən ibarətdir. Ümumilikdə mərkəzdə 700-dən artıq eksponat vardır. 2007-ci ildən Heydər Əliyev Muzeyi kimi açılıb, 2012-ci ildən mərkəz kimi fəaliyyətini davam etdirir. Heydər Əliyev Mərkəzi bir mərtəbədən ibarətdir.
Astara rayonu
Astara rayon Azərbaycan küçəsində yerləşən orijinal memarlıq üslubunda tikilən Heydər Əliyev Mərkəzinin inşasına 2011-ci ildə başlanmış, həmin ilin aprelin 15-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Astara səfəri zamanı açılışı olmuşdur. Prezident Mərkəzin "Fəxri qonaqlar" kitabına ürək sözlərini yazmışdır.
Mərkəz 2008-ci ilin iyulundan 2012-ci ilin fevralına qədər H. Əliyev muzeyi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Muzeylərin fəaliyyətinin genişlənməsi ilə əlaqədar olaraq Heydər Əliyev muzeyi 2012-ci ilin fevralından Mərkəz adlandırılır. Mərkəzin sahəsi 792 kv m -dir.
İkimərtəbəli binanın girişində Ulu Öndərin büstü qoyulmuşdur. Mərkəzin birinci mərtəbəsində Ümummilli Liderin mənalı həyatını və zəngin siyasi fəaliyyətinin müxtəlif dövrlərini əks etdirən fotoşəkillərin və məlumatların yer aldığı tablolar, monitor vardır. Mərkəzdə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin fəaliyyətinə həsr olunan bölmələrdə Ulu Öndərin uşaqlıq və gənclik dövrlərini, 1969–1982-ci illərdə respublikamızın sosial-iqtisadi inkişafı ilə bağlı gördüyü işləri, 1993-cü ildə xalqımızın təkidli tələbi ilə yenidən hakimiyyətə qayıdışından sonra ölkəmizin ictimai-siyasi, sosial və mədəni həyatındakı quruculuq işlərini əks etdirən 76 fotoşəkil, 35 sənəd toplanmışdır. Qiymətli eksponatlar arasında Ümummilli Liderin respublikamıza rəhbərlik etdiyi müxtəlif illərdə geniş ictimaiyyətin nümayəndələri əmək adamları ilə görüşlərini eks etdirən fotolar nümayiş olunur. Mərkəzdə Ulu Öndərin Astaraya səfərləri zamanı görüşlərinə aid fotolar ayrıca guşədə yer alaraq mərkəzin ekspozisiyasını bəzəyir.
Berserk
Berserk və ya Berserker — skandinav saqalarında qəzəbli döyüşçülər. Vikinqlər dövründə Skandinaviyada müasir dövrdəki “xüsusi təyinatlı döyüşçülər” rolunu oynayırdılar.
Heydər Əliyev mərkəzləri
Astara rayonu
Gənclərin rəssamlıq ilə məşğul olmaları üçün mərkəzdə təsviri sənət studiyası da fəaliyyət göstərir. Gün ərzində 15–20 gənc təsviri sənətlə məşğul olur. Onların əl işləri, rəsm əsərləri mərkəzdə və rayonda keçirilən sərgi və tədbirlərdə nümayiş olunur. Heydər Əliyev Mərkəzi muzey kimi rəsmi fəaliyyətə başladığı gündən bu günə kimi mütəmadi olaraq rayon və kənd məktəblərinin, Pedaqoji Kollecin, Uşaq bağçalarının, İdarə və müəssisə təşkilatlarının cədvəl üzrə muzeyə ekspozisiyasını təşkil edir.
2008–2012-ci il dövr ərzində mərkəzə Türkiyənin Azərbaycandakı səfiri Hulusi Kılıç, Millət vəkili publisist Elmira Axundova, Milli məclisin deputatları Hadı Rəcəbli, Aslan Cəfərov, xalq artistləri Canəli Əkbərov, Səkinə İsmayılova və başqaları qonaq olmuş, mərkəzin " Fəxri qonaqlar" kitabına öz ürək sözlərini yazmışlar.
Berserk
Berserklər xüsusi ayinlər və psixotrop maddələrin təsiri altında şüursuzlaşaraq öz güclərinə nəzarəti itirirdilər və düşünmədən döyüşə atılırdılar. Döyüşdə ön sırada gedən berserklərin əsas təyinatı düşmənin ön cərgəsini yarmaq idi. Psixotrop vasitələrin təsiri azalandan sonra özlərinə gələn berserklər çox zəif və halsız formada döyüş meydanında düşüb qalırdılar və uzun müddət özlərinə gələ bilmirdilər.
Orta əsr Skandinaviyasında feodal münasibətlərin inkişafı zamanı artıq qəzəb təhlükəli bir keyfiyyət kimi qəbul olunurdu. Berserklər hakimiyyət üçün təhlükəli hesab olunurdular. Bu mənada kilsənin də təsiri az deyildi.
Pirlər-i Ülya (Kəleybər)
Pirlər-i Ülya və ya Yuxarı Pirlər — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə yaşayışı.
Vüsalə Mahirqızı
Abışova Vüsalə Mahir qızı — Əməkdar jurnalist; "APA-Holding" MMC-nin prezidenti.
Həyatı
1979-cu ildə avqustun 5-də Azərbaycan Respublikasının Ucar rayonun Lək kəndində anadan olub. 1985-ci ildə Rafiq Abbasov adına Ucar rayon, Lək kəndi 1 saylı orta məktəbinə daxil olub, 1996-cı ildə həmin məktəbi fərqlənmə attestatı ilə bitirib. 1996-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olub. 2000-ci ildə həmin ali məktəbin bakalavr pilləsini, 2002-ci ildə isə magistr pilləsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib, ixtisası folklorşünas-mifoloqdur.
2005-ci ildə ixtisasca həkim olub iş adamı kimi fəaliyyət göstərən Türkiyə vətəndaşı Edip Nabikoğlu ilə ailə həyatə qurub. Sara adlı bir qızı var.
Fəaliyyəti
1996-cı ildən mətbuatda əmək fəaliyyətinə başlayıb. "Bakı Universiteti", "Hürriyyət" qəzetləri ilə əməkdaşlıq edib, 1998–2000-ci illərdə "Bu gün" qəzetində müxbir vəzifəsindən baş redaktorun birinci müavini vəzifəsinə qədər çalışıb.
İn-Əmgəl
İn-Əmgəl —Əlcəzairin cənub hissəsində, Tamanrasset vilayətində şəhər və kommuna. Tamanrasset dairəsinə daxildir.
Vüsalə Mahirqızı
Fəaliyyəti
2000–2001-ci illərdə "Məkan" qəzetində baş redaktor müavini işləyib. 2001–2003-cü illərdə "Xalq Cəbhəsi" qəzetinin baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərib.
İn-Əmgəl
Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin mərkəzi hissəsinin cənub-şərqində, Böyük Səhranın mərkəzi hissəsində, ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 1450 kilometr cənub-cənub-şərq məsafəsində yerləşir. Mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 972 metrdir. İn-Əmgəl komunnasının sahəsi 93,438 km2-dir.
Vüsalə Mahirqızı
Fəaliyyəti
2004-cü ilin noyabr ayından "Azəri-Press" İnformasiya Agentliyini (APA) təsis edib. 2007-ci ildə Azərbaycanın ilk idman agentliyi olan "APASport" agentliyini təsis edib. 2008-ci ildən etibarən "Lent.Az" İnformasiya Agentliyini, 2009-cu ildən isə "Vesti.az İnformasiya Agentliyini, 2010-cu ildən isə rus dilində fəaliyyət göstərən "APA-Ekonomist" jurnalını təsis edib. 2011-ci ildə "APA Servis" MMC-ni təsis edib.
İn-Əmgəl
İqlim
Şəhərin iqlimi quraq isti kimi xarakterizə olunur. İl ərzində yağıntı demək olar ki, yoxdur (orta illik miqdarı – 28 mm). Orta illik temperatur 23,3 °C-dir. Ən soyuq ayın (yanvarda) orta temperaturu 13°C, ən isti ayda (iyulda) 31,3°C-dir.
Vüsalə Mahirqızı
Fəaliyyəti
Azərbaycan Jurnalistlərinin III (I) qurultayında Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin üzvü seçilib.
22 iyul 2010-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Əməkdar jurnalist" fəxri adına layiq görülüb. 22 iyul 2012-ci ildə Azərbaycan Mətbuat Şurasının təsis etdiyi Ali Media Mükafatına layiq görülüb.
ABŞ, Fransa, Türkiyədə istehsalat təcrübələri keçib. Beynəlxalq səviyyəli tədbirlərdə media ilə bağlı çıxışlar, Azərbaycanda mətbuatın vəziyyəti ilə bağlı məruzələr edir.
Tulonun mühasirəsi
Tulonun mühasirəsi (18 sentyabr - 18 dekabr 1793-cü il) — Birinci Koalisiya müharibələri çərçivəsində Fransanın cənubundakı Toulon şəhərində müttəfiqlərin dəstəyi ilə baş tutan royalistlərin üsyanına qarşı respublikaçı qüvvələrin hərbi əməliyyatı. Bu Fransa inqilabı müharibələrinin epizodu ilə Napoleon Bonapartın karyerasında yüksəliş başlamışdır.
Tarixi
1793-cü il fevralın 1-də Fransız inqilabçıları İngiltərə ilə, martın 7-də - İspaniya ilə müharibəyə başladılar. Bundan sonra may ayında Toulonda toplaşan bir qrup kral tərəfdarı respublikaya qarşı üsyan qaldırdı. 1793-cü ilin yay ayları, Fransa inqilabının dördüncü ilinin başlanğıcı idi. Anarxiyanın bir addımlığında olan, bir il öncə respublika elan olunan Fransada Yakobinlərin ekstrimist siyasi eksperimentləri dövrü idi. Mərkəzçilərə başçılıq edən Robespyerin mühüm siyasi gücə çevrildiyi, iyulun 23-də solçu Maratın gənc jirondist tərəfindən sui-qəsdə qurban getdiyi bu yay günlərinin davamında cərəyan edəcək hadisələr nəinki Fransanın, bütün Avropanın taleyinə köklü şəkildə təsir eləmişdir. Mübahisəli şəxsiyyət olan Robespyerin radikal siyasi fikirləri və davamında inqilabın düşməni ola biləcək hər kəsin kütləvi terrora məruz qalması xalqı dəhşətə gətirmişdi. Yeni respublikada birliyi təmin etmək ümidi ilə Milli Konvent Habsburqlara müharibə elan etmişdi. Fransadakı hadisələr Avropa monarxlarını çox narahat edirdi və bu siyasi dəyişikliklər Prusiya ilə də müharibəyə səbəb oldu. İspaniya və Portuqaliyanın yanvarın əvvəlində, 1793-cü il yanvarın 21-də kralın gilyotin ilə öldürülməsindən sonra isə Britaniya da Fransaya qarşı müharibəyə qoşulur. Kütləvi terrorlara qarşı daxildə açıq üsyanlar başlamışdı. Hər tərəfdən müharibə təhdidi altında olan ölkəni bunlar az deyilmiş kimi daxildə də zərbə gözləyirdi. Bu zərbə isə Tulon şəhərinin respublikaya qarşı üsyana qalxması oldu.
Mühasirə
250px|thumb|left|Tulon şəhərinin limanı, 1793-cü il qravürü. Tulona doğru hərəkət edən respublika ordusu generalları əvvəlcədən klassik mühasirə taktikasından istifadə etmək istəyirdilər. Sonra isə ümumi hücumla şəhəri tutmağı planlaşdırırdılar. Lakin onların bunun üçün həm kifayyət qədər qüvvəsi yox idi. Həm də şəhərdəkilər istənilən vaxt kömək alaraq qüvvələrini möhkəmləndirə bilərdilər. Qeyd edək ki, Fransa donanmasının üçdə biri Tulonda idi və donanma üçün burdakı baza həyati önəmə sahib idi. Tulon limanında Fransa donanmasının 26 döyüş gəmisi lövbər salmışdı. Bundan əlavə qiyamçıların qələbəsi digər bölgələr üçün də pis örnək ola bilərdi. Daha bir səbəb həm də Avropada üçüncü ən böyük donnanmanın əldən çıxmasına yol vermək olmazdı.
Avqust ayında üsyançılar Fransanın əzəli düşməni ingilis donanmasını limana buraxırlar. Admiral Lord Hud komandanlığında ingilislər güllə belə atmadan Fransanın Aralıq dənizindəki gücünü sıfıra endirirlər. Bu, mükəmməl icra olunmuş ələ keçirmədən dərhal sonra ətraf bölgələrdəki fransız qoşunları təcili Tulonun ətrafında toplanır. 19 minlik ordu şəhəri mühasirəyə alır. Ordudan qaçan vəya qaçmalı olan royalistlər zabit heyətində böyük çatışmamazlıqlar yaratmışdı. Tulonu geri almaq üçün general Fransua Amede Doppenin komandanlığı ilə 5000 minlik dəstə də mühasirəçilərə qoşulur.
Tulonu mühasirəyə alan ordunun komandiri Jan-Fransua Karto sadiq respublikaçı olsa da peşəsi rəssamlıq idi. XVI Lüdovikin rəsmini də çəkmişdi. Lakin bu qədər tədbirlərə baxmayaq, nəticə yox idi. Vəziyyət yalnız gənc Napoleon Bonapartın ordu qərargahına cəlb olunması ilə dəyişdi.
Napoleonun buraya gəlməsi də maraqlı tarixçəyə malikdir. Belə ki, Parisdə Milli Konventdə Korsikadan deputat olan Antuan Saliceti ağır yaralanan artilleriya komandirinin yerinə öz həmyerlisini məsləhət görür. O 24 yaşındakı kapitan Napoleon Bonapart idi. Bonapart yaxşı təhsilli və peşəkar əsgər olsa da döyüş təcrübəsi yox idi. Bir müddət siyasətlə məşğul olan, ordudan xaric olunub sonra yenidən geri alınan Napoleon ‘‘Le Souper de Beaucaire’’ adlı broşür çap etdirmişdi. General Karto, Salicetinin namizədinə razılığını verir və 1793-cü il 16 sentyabr tarixində Napoleon artilleriya komandiri təyin olunur. 250px|thumb|right|Napoleon Tulonun mühasirəsində
Tulon şəhərinin möhkəm müdafiəsi var idi. Ətrafı divarla çevrili olan liman və ümumi ərazidəki digər qala və istehkamlardan əlavə 2600 britaniyalı, 6000 ispan, 6000 neapol və 800 sardiniyalı əsgər var idi. Artilleriya gücü olmadan şəhəri geri almaq mümkünsüz görsənirdi. Artilleriya komandiri olduqdan sonra Napoleonun əlində az sayda top, barut çatışmamazlığı, güllə çatışmamazlığı və peşəkar topçuların yoxluğu kimi problemlər işi daha da çətinləşdirirdi. O, tükənmək bilməyən dinamikliyi ilə qısa müddətdə piyadalardan təlimlər ilə atilleriya heyəti qurmağa başlayır və bacardığı qədər istifadə olunmayan topları düzəltdirməyə çalışırdı. Bunun üçün o yaxınlıqda dəmir sexi qurmuşdu. Marseldən 100 min qum torbası gətizdirib yeni artilleriya batareyaları qurdurur. Napoleonun bu səylərindən sonra onun artıq 64 zabiti, 100 top və 1500 adamı var idi. Tulonu geri almaq üçün Bonapartın hücum planı hazır idi. O, Mont Kare adlanan yüksəkliyə hücüm edib, davamında limana yaxın Fort de Eqeyt adlı qalanı tutub, oraya toplar yerləşdirib ingilis gəmilərini topların atış məsafəsinə alaraq onları çıxmağa məcbur etmək istəyirdi. Komandan Karto planı bəyənir və razı olur ama Napoleonun dediyi qədər yox, qərarsız olub daha az əsgər hücuma göndərir. İngilislər hücumu geri püskürtdükdən sonra təhlükəni başa düşüb dərhal əraziyə minlərlə əlavə əsgər və 20 top daşıyırlar. 2 gün içində inşa edilən istehkam onların dilində desək Fort Mulqrav inşa edirlər. Fransızlar buraya ‘‘Kiçik Cəbəllütariq’’ deyirdilər. Napoleon Parisə məktublar yazaraq narazılığını bildirir hətta komandanlğı axmaq adlandırır.
Fransa ordusunun uğurlu hücumu
Noyabrın ortaları rəssam Kartonun yerinə əsl hərbçi olan General Dyuqomer təyin olunur. Bir ay öncə o, Habsburq qoşunlarını Nitsadan çıxarmışdı. Dyuqomer Napoleonun planını ən yaxşı plan olduğunu başa düşür və bunu Müharibə Nazirliyinə bildirir. Mayor rütbəsinə yüksələn Bonapart həlledici hücumdan öncə ön xətdə yeni batareyalar inşa etdirir. İrəli ucdakı batareyalardan biri ağır atəşə məruz qalır və topçular oraya getməkdən imtina edirlər. Napoleon oranın adını dəyişərək ‘’La Batterie des Hommes Sans Peur’’ yəni, “Qorxmaz Kişilərin Batareyası” adlandırır və bundan sonra topçu cəhətdən orda problem olmur. Gənc yaşında kəskin zəkası və Sezara xas ruhlandırma qabiliyyəti ilə önə çıxan Bonapartın Avropanın imperatorluğuna iddia edəcəyi heçkimin ağlına gəlməmiş ola bilərdi, amma şəxsi keyfiyyətləri hərbçi olaraq təqdir edilməyə başlamışdı. 30 noyabrda müttəfiq quru qoşunları komandanı General O’Hara üstünlüyü geri almaq üçün şimaldakı fransız batareyalarına ümumi hücum əmri verir. Bir neçə batareyanı ələ keçirib irəliləyən ingilisləri General Dyuqomer və Bonapartın şəxsən rəhbərlik etdiyi əks-hücum sayəsində saxlamaq mümkün olur. Əlindən vurulan O’Hara əsir düşür. 12 il öncə Corc Vaşingtona təslim olan bəxtsiz O’Hara bu dəfə də Napoleona əsir düşür.
Tulonun ələ keçirilməsi
200px|thumb|right|Samuel Hud Britaniya donanmasının admiralı 250px|thumb|left|Britaniyalıların Tulondan evakuasiyası, 1793-cü ilin dekabrı. Dekabrın 18-i yağışlı gecədə Napoleon qoşunları son hücuma və Fort Mulqravı ələ keçirdikdən sonra ingilisləri şəhərdən vurub çıxarmağa hazırlayırdı. Hücuma keçən fransızlar yağışın altında yararsız olan tüfəngləri atıb ingilislərlə süngü savaşəna çıxdılar. Napoleon özü hücuma şəxsən başçılıq edir və döyüşdə aktivlik göstərdi. Hücumlardan birində onun atı öldürülür və Napoleon özü ingilis çavuş tərəfindən süngü ilə yaralanır. Ölümün bir addımlığından dönən Bonapart əsgərləri ilə yüksəkliyi almağı bacarır. Bundan sonra Fort de Eqeyt fransızların əlinə keçir və buraya ağır toplar daşınmağa başlanır. Britaniya qüvvələrinin komandanı admiral Samuel Hudun qoşunları və donanmanı Tulondan çıxarmaqdan başqa yolu qalmamışdı. İngilislər limandan çıxmazdan öncə fransız gəmilərinin yarısını yandırmağa nail olurlar. Tulondaki bir çox sakin ingilislər ilə şəhəri tərk etmək üçün gəmilərə axışmağa başlayır. Çünki, royalistlər respublikaçıların intiqamının ağır olacağını yaxşı bilirdilər. İngilislər bacardıqları qədər royalist götürüb xaotik səhnələrin davamında limanı tərk etdilər. Səhər şəhərə girən respublika ordusu dərhal terror saçmağa başlayır və iki həftə güllələnmələr dəvam edir.
Döyüşün nəticəsi
Gözlənildiyi kimi respublikaçılar şəhəri qarət edib yandırdılar. Fransa respublikası Tulonda yerləşən donanmanın bir hissəsindən məhrum oldu. Fransa donanmasının 9 gəmisini ingilislər yandırdı, 12-si ingilislərlə getdi. Respublikaçıların əlinə yalnız 25 gəmi düşdü. Tulon qələbəsi ilə respublika, faciənin bir addımlığından dönərək 24 yaşındaki gənc artilleriya kapitanı indi briqada generalı təyin olunan Napoleon Bonapart sayəsində xilas olur. General Dyuqomer Müharibə Nazirliyinə vətəndaş “Bonna Parte”dən yüksək təriflər yazmışdı. Respublikaya əvəzolunmaz xidmətlərinə görə general rütbəsinə yüksələn Napoleon daha sonra ümümi İtaliya ordusunun komandanı oldu. Tulon onun yüksəlişə doğru gedən yolundakı birinci və əsrarəngiz an kimi yadda qaldı. Bu hadisədən sonra "Toulon" sözü məcazi mənada naməlum bir gənc hərbi liderin karyerasına parlaq bir başlanğıc anı mənasını verməyə başladı. Bu ifadə məşhur rus yazıçı Lev Tolstoyun "Müharibə və Sülh" romanında Andrey Bolkonskinin dili ilə: "Toulonum necə ifadə ediləcək?" - deyə keçir.
Folinyo Madonna (Rafael)
Folinyo Madonna — İntibah dövrü İtaliya rəssamı Rafael Santinin yağlı boya ilə işlədiyi rəsm əsəri. Rafel əsəri 1511-ci ildə çəkmişdir. Əsər Rafael Santinin yaradıcılığının Roma dövrünə aid edilir. Folinyo Madonna əsəri hazırda Vatikanda saxlanılır.
Əsərin tarixi
Folinyo Madonna əsəri ilk dövrlərdə məşhur italiyalı zadəgan Anna Kontiyə məxsus olmuşdur. Daha sonra əsər bir müddət Sigismondi ailəsi tərəfindən himayə olunmuşdur. 1565-ci ildə ailə tablonu yerli Folinyo monastrına vermişdir. .Tablo 1799-cu ildə Napoleon Bonapart tərəfindən Fransaya aparılmışdır. Əsər 1802-ci ildə Hakuin tərəfindən panel lövhəyə köcürülmüş, Hidelberq isə tablonu bərpa etmişdir. Panel lövhədən qalın kətana köcürmə prosesi az hallarda istifadə olunan üsul idi. Bu həm çox vaxt aparan, həm də daha çox diqqət tələb edən iş olduğundan Hidelberq iş üzərində bir neçə ay işləməli olmuşdur. 1815-ci ildə, Vaterloo döyüşündə Napoleon Bonapart məğlub oldu. Döyüşdən sonra tablo İtaliyaya aparıldı. Tablonun yerinin dəyişməsinin əsas səbəblərindən biri kimi, Napoleon Bonapart ın məğlub olması göstərilir. Tablo təxminən 150 ilə yaxındır ki, Vatikanda Vatikan Muzeyinin Pinacoteca zalında saxlanılır.
İdumeya
İdumeya (,, Ədum) — İsrailin cənubunda tarixi vilayət.
İdumeyanın tarixi
Bəzi tarixçilərə görə, Ədum və İdumeya bir-bir ilə əlaqəli, lakin tamamilə fərqli ərazilərin adlarını özündə əks etdirən terminlərdir.
Tarixin müxtəlif dövrlərində Ədumlular tərəfindən zəbt olunmuş fərqli ərazilər belə adlandırılmışdır. Ədumlular ilk olaraq müasir İordaniyanın cənub bölgəsində Əhdi-Ətiqdə adı çəkilmiş Ədum krallığının əsasını qoymuşlar. Daha sonradan isə Yəhuda krallığına (İdumeya və ya müasir Neqevə) köç ediblər.
Bu hadisə Yəhuda krallığının e.ə. VI əsrdə süqut edərək babillilər tərəfindən məhv edildiyi bir dövrə təsadüf edir. Ədum Əhdi-Ətiq, Misir və Mesopotamiya mətnləri kimi son bürünc və dəmir dövrünə aid yazılı abidələrdə tez-tez xatırlanır. Qədim mətnlərdə soydaş İdumeya termini fərqli ərazidə mövcud olmuş nisbətən daha kiçik bölgənin adlandırılması üçün işlədilmişdir. Bu ərazi ibri dilində אדוֹם -ֱʼĔḏôm- (“qırmızı”); Assurca Udumi; Siryanicə: ܐܕܘܡ ,ərəbcə isə أدوم adlanır. İordan çayının şərq sahilində şimaldan Əmman, qərbdən Ölü dəniz, cənub və şərqdən isə Ərəbistan səhrası arasında yerləşən bölgə və xalq belə adlanıb.
Ədum sözü ibri dilində “qırmızı” mənasını ifadə edir və öz mənşəyini bu xalqın əcdadı sayılan İshaqın böyük oğlu Esavın (Eys) adından götürmüşdür. Ədum İshaqın oğlu Eysin digər adıdır. Tövrata əsasən Eys qıpqırmızı doğulduğu üçün belə adlandırılmışdır. Daha sonralar isə, gənc yaşlarında ikən Eys öz birincilik hüququnu Yəquba sataraq əvəzinə qırmızı mərci şorbası alır. Əhdi-Ətiq və Əhdi-Cədid kitablarının hər ikisində ədumlular Eysin törəmələri kimi təsvir olunmuşdur.
Ədumluların Misir mənbələrində adı çəkilən Şasu və Şutu köçəri tayfaları ilə əlaqədar olduqları da qeyd olunur. Merneptahın hökmranlığı dövrünə təsadüf edən yazışmaların birində misirli katib öz məktubunda Ədumun köçəri Şasu tayfalarının Misir ərazisində yerləşən su quyularına tərəf hərəkət etmələri barədə məlumat verir.
Həmçinin Əhdi-Ətiq mətnlərində çox vaxt Ədum əvəzinə Sə‘ir adı çəkilir. Təl-əl-Amarna yazılarında (e.ə.XIV əsr) və II Ramzesin dövrünə (e. ə. XIII əsrin əvvəllərinə) aid edilən misir sənədlərində də ədumlular bu ad ilə adlandırılır. ƏhdiƏtiqdə Eysin törəmələrinin Ölü dəniz ilə Əqəbə körfəzi arasında yerləşən Səir bölgəsində məskunlaşdığı qeyd olunur.
Yalnız e.ə. XIII əsrin ikinci yarısından etibarən bu tayfalar Ədumlular adlandırılır. Buradan belə qənaətə gəlmək olar ki, Sə‘ir adı Ədum terminindən daha qədim tarixə malikdir.
Ədum haqqında Əhdi-Ətiq kitablarında, o cümlədən də e.ə. 1215-ci ilə aid olan Misir fironu I Setin salnaməsində və e.ə. 1186-1155-ci illərdə III Ramzesin yürüş salnaməsində məlumat verilmişdir. Arxeoloji qazıntılar zamanı əldə olunan mətnlər sayəsində ədumluların sami mənşəli xalq olması, həmçinin e.ə. XIV əsrdə göstərilən ərazidə məskunlaşması faktı sübut edilmişdir. Əldə olunan mənbələrə əsasən Ədum ölkəsi e. ə. XIII-VIII əsrlərdə çox inkişaf etmiş, e.ə. VI əsrdə babillilər tərəfindən dağıdılmışdır. Əhdi-Ətiq mətnlərində səkkiz ədum kralının adı çəkilir.
Populyasiya
Populyasiya arealı
Populyasiya yayılan ərazi (akvatoriya). Növün biologiyasından və mövsümdən asılı olaraq Populyasiya arealı dəyişir-genişlənir və ya daralır. Populyasiya arealı miqrasiya zamanı xeyli genişlənir.
Populyasiya tipləri
Ətraf mühiti dərk etməyə çalışan hər kəs populyasiya anlayışının prinsipial əhəmiyyətini dərk etməlidir.Unutmaq olmaz ki, populyasiya bioloji növün yaşamaq formasıdır.
Bioloji növü təşkil edən fərdlər onun arealı daxilində müxtəlif qaydada yerləşirlər. Ona görə müəyyən sahə vahidinə düşən fərdlərin sayı, yəni populyasiyanın sıxlığı fərqli olur. Populyasiyanın sıxlığı yüksək olan yerlər ilə onun sıxlığı aşağı olan yerlər növbələşirlər. Eyni populyasiyanın sıxlığı eyni bir yerdə bir il yeksək, o biri il isə aşağı ola bilər. Bütün bunlara görə populyasiyaya belə tərif verilir: Bioloji növün arealı daxilində konkret ərazidə yerləşən, uzun müddət (çoxlu nəsillər boyunca) real imkanlar əsasında bir-biri ilə sərbəst cütləşib öz sayını tənzim edə bilən və müəyyən mexanizimlərlə (coğrafi, ekoloji və etoloji mexanizimlərlə) az-çox təcrid olunmuş fərdlər qrupuna populyasiya deyilir. Deməli populyasiyanı müəyyn etmək üçün əsas şərtlər aşağıdakılardır: Populyasiyanın 3 tipi vardır:
Populyasiya artım sürəti
Vahid zamanda populyasiyanın artımı: ΔN/Δt. Burada N populyasiyanın ölçüsü (sayı), t – vaxt.
Populyasiya biologiyası
Ümumi biologiyanın bölməsi: populyasiyaların kompleks öyrənilməsi ilə məşğul olur (ümumi bioloji, demoqrafik, ekoloji, genetik və s. nöqteyi nəzərindən).
Populyasiya dağlaları
Termin N.V.Timofeyev-Resovski (1928) tərəfindən təklif olunmuşdur, populyasiya fərdlərinin biotik və abiotik mühitin müxtəlif faktorlarının təsiri altında sayının dəyişməsini göstərir. S.S.Çetverikova (1909) görə «həyat dalğaları”» adlanır. Populyasiya dağlaları bütün növlər üçün səciyyəvidir və müəyyən təkamül əhəmiyyəti kəsb edir, belə ki, hər hansı bir populyasiyanın sayının kəskin azalması zamanı onlardan canlı qalan fərdlər özlərini nadir genotip kimi göstərə bilər. Sonralar həmin populyasiyanın sayının bərpa olunması sağ qalan fərdlərin hesabına gedir, bu isə genin, deməli genefondun sıxlığının dəyişməsinə səbəb olur.
Populyasiya genetikası
Genetikanın təbii populyasiyaların genetik tərkibini, genetik dinamikasını öyrənən bölməsi.
Populyasiya sistemikası
Sistematikanın bölməsi: bir növə aid olan populyasiyaları və onların müqayisəsini öyrənir. Populyasiya sistemikasının nəzəri nöqtəyincə təbiətdə bütün orqanizmlər bu və ya digər populyasiyaların nümayəndələridir.
Populyasiyanın artımı
Müəyyən vaxt müddətinin başlanğıcı və sonunda populyasiyanın ölçüləri arasındakı fərq: bu fərq müsbət və mənfi ola bilər.
Populyasiyanın buferliyi
Mühitin əlverişsizliyi şəraitində populyasiyanın itkiyə müqavimət göstərməsi qabiliyyəti.
Populyasiyanın bütövlük nəzəriyyəsi
Y.Odumun (1975) nəzəriyyəsi olub ona görə populyasiya real bioloji vahid olub müəyyən bioloji konstanta və müəyyən dəyişmə səddinə malikdir.
Populyasiyanın quruluşu və ya strukturu
Populyasiyanı təşkil edən fərdlər cinsiyyətə -erkək və dişi, ailəyə-valideyinlər və onların balaları, yaşa-cavanlar və qocalar, habelə sahədə yerləşməsinə görə qruplar əmələ gətirirlər. Belə qruplaşmalar ekoloji şəraitdən səmərəli istifadə etməyə, vaxta qənaət etməyə və özünü qorumağa imkan verir, rəqabəti azaldır. Məsələn cüt-cüt yaşayan heyvanlar sahədə elə yerləşirlər ki, onlar bir-birindən uzaq düşüb əlaqəsiz qalmasın, nə də çox yaxın olub aralarındakı rəqabəti gücləndirməsin. Adətən qida bazası zəngin olan və sahədə bərabər paylanmış həşartdan, otdan və bu kimi qidadan istifadə edən bübül, qaratoyuq, alacəhrə, meşə sərçəsi və s. heyvanlar cüt-cüt yerləşir. Hər cütün müəyyən sahəsi və qida üçün oradan uzağa getmirlər. Lakin qida bazası, yuva yeri, və başqa ekoloji şəraiti müəyyən bir sahədə olan heyvanlar düşərgələr-kolonyalr əmələ gətirirlər. Bunların morfoloji strategiyası, yəni hərəkət qaydası, qida və su daşımaq qabiliyyəti və s. morfo-fizioloji uyğunlaşmaları yuvasından çox uzağa getməyə imkan verir. Məsələn, arılar, qarışqalar, göyərçin, zağca, qağayı, antiloplar və s. heyvanlar balası olan yerdən çox uzağa gedib-qayıda bilirlər. Su mühitində qida bazası ö qədər zəngindir ki, təkcə cəld hərəkətli heyvanlar deyil, hətta su axını vasitəsi ilə passiv yemlənən hidra, mərcan polipi, assidi və s. heyvanlar böyük düşərgələr əmələ gətirib nəsil verirlər. Populyasiyanın çoxalma dövründən sonra əmələ gətirdiyi qruplaşmalar köməkli formada yemlənmək və qorunmaq üçündür, özü də bir növə məxsus, sərbəst, eləcə də bir neçə növə aid qarışıq fərdlərdən ibarət sürü ola bilər.Deməli heyvanların populyasiyasında  koloniyanın əmələ gəlməsinin əsas səbəbi  normal nəsil verməyi təmin etmək, çoxalma dövründən kənar vaxtda sürülərdə yaşaması və köməkli qidalanmaq və geniş mənada qorunmaq üçündür.
Bir sıra heyvanların erkəkləri dişilərdən, cavanları qocalardan ayrı qruplr əmələ gətirirlər. Bu da onların arasında növdaxili rəqabəti azaldır. Beləliklə populyasiyanın quruluşu onun təkamülündə formalaşmış uyğunlaşma strategiyasından asılıdır, özü də növdaxili rəqabəti azaldıb, qrup effektini yüksəltməy yönəltmişdir.
Populyasiyanın idarə olunması
Populyasiyanın tərkibindən sayına, morfoloji və davranış əlamətlərinə görə arzu olunmaz fərdlərin kənar edilməsi yolu ilə sayının, cinsi və yaş tərkibinin süni nizamlanması.
Populyasiyanın inteqrasiyası
Qida, sahə və digər qarşılıqlı əlaqələrinin sıx bağlılığı əsasında populyasiyaların vahid ekosistemdə birləşməsi.
Populyasiyanın nizamlanması
Tarazlıq vəziyyətinə uyğun populyasiyanın ölçüsünün (sayının) bərpa olunması cəhdi.
Evfemizm
Evfemizm — dildə tabu sözləri əvəz etmək üçün işlədilən sözlər.
Populyasiya
Populyasiyanın sabitliyi
Populyasiyanın öz tərkibini (sayını) daim saxlamağa cəhd etməsi.
Evfemizm
Evfemizm sözlər
Evfemizmlər tabu sözlərin mənasını yumşaltmaq, onları nəzakətli etmək mənasında olduğundan və eyni məfhumu əks qütbdən, yumşaldılmış şəkildə ifadə etdiyindən bir növ tabular antonim sayılır. Buna görə də belə hesab edilir ki, tabular inkişafın ilk pillələri ilə bağlı yaranmışsa, evfemizm bir qədər sonrakı hadisədir, cəmiyyətin yüksək inkişaf pilləsi ilə bağlıdır. Pəltək əvəzinə dilişirin; ölmək əvəzinə vəfat etmək; qocalmaq əvəzinə saqqalına dən düşmək, yaşa dolmaq; canavar əvəzinə ağzıqara və s. evfemizmdir. Çünki ikinci qrup söz və ifadələr deyilməsi münasib olmayan, xoşagəlməz, nalayiq, qorxunc sözlərin əvəzində işlədilən, mənanı yumşaldan, "təhlükəsiz " edən sözlərdir. Ekpressiv-üslubi və ictimai faktor olan evfemizmlərdən bədii ədəbiyyatda geniş istifadə olunur. Öz əlinlə özünü saldın axır ağzıbirə (M. Ə. Sabir). Molla İbrahim Xəlil: Kişi, kəs səsini! Unut fikrindəkini! (M. F. Axundov). Evfemizm geniş anlayışdır: "bəzən senzur yasağı və ya dövlət sirri ilə əlaqədar olaraq işlədilən şərti işarələr, şərti adlar və ya bunları əvəz edən bir adam, birisi, bir şəhər, bir ölkə kimi söz və ifadələr də evfemizm hesab olunur".
Populyasiya
Populyasiyanın sayı
Hər bir vaxt anında bir populyasiyaya aid olan orqanizmlərin sayı.
Populyasiya sayının tənzimlənməsi
Populyasiyanın böyüməsinin ləngidilməsi və ya sayının azaldılması üzrə tədbirlər.
Populyasiyanın sıxlığı
Vahid sahədə və ya həcmdə populyasiya fərdlərinin (və ya biokütləsinin) sayı. Populyasiyanın sıxlığı ətraf mühitin faktorlarından, yaxud mühitin həcmindən asılıdır.
Populyasiyanın sıxlığının tərəddüdü
Bir nəsil müddətində və ya nəsildən-nəslə populyasiyanın məskunlaşma sıxlığının tərəddüdü (dəyişməsi).
NGC 861
NGC 861, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Ücbucaq bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Moldova musiqisi
250px|thumb|right|Moldova xalq çalğı alətlərini əks etdirən SSRİ markası.
Tarixi
Moldovanın musiqisi qonşu slavyan xalqlarının, eləcə də rumın və macarların musiqi yaradıcılığı ilə sıx əlaqədə yaranmışdır. Əsasən birsəsli olan Moldova xalq musiqisi 7 pərdəli diatonik məqamlar, qədim nəğmələr isə pentatonika üzərində qurulmuşdur. Əkinçilik və ovçuluqla bağlı səhnələşdirilmiş mərasimlər (paparuda, kaloyanul, kelşul və s.) mahnılarla müşayiət olunur. Ballada tipli epik və tarixi mahnılarda xalqın qəsbkarlara və istismarçılara qarşı mübarizəsi əksini tapmışdır. Məişət mahnıları, ictimai məzmunlu hayduk, muzdur, əksər mahnıları Moldova musiqi folklorunda əhəmiyyətli yer tutur. Ən səciyyəvi musiqi janrı boyna xüsusilə geniş yayılmışdır. Musiqi alətləri: fluer, kaval (çoban tütəyi növü), nay, kobza, simbal, drımba (varqan), çimpoy (tuluq zurnası) və s.; skripka, truba, klarnet, trombon Moldova xalq musiqi ənənələri leutarların (müğənni və çalıcılar) yaradıcılığı ilə təmsil olunur. Moldova peşəkar musiqisi orta əsrlərdə monastırlarda, knyaz saraylarında, hərbçilər arasında yaranmış və inkişaf etmişdir. XIX əsrin ikinci yarısından Rusiya və Ukrayna ilə musiqi əlaqələrinin möhkəmlənməsi Moldovanın musiqi həyatında canlanmaya səbəb olmuşdur ("Harmoniya" musiqi həvəskarları cəmiyyəti, 1880; Rus musiqi cəmiyyətinin Kişinyov şöbəsi, 1899; və s.). Bu dövrdə Moldova xalq musiqisinə maraq artmış, xor musiqi geniş təbliğ olunmuşdur (Q. Muziçesku, M. Berezovski, A. Yakovlev və b.). 1918–1940-cı illərdə Bessarabiyanın musiqi həyatı əsasən, ayrı-ayrı həvəskarların (V. Bulıçov, Q. Yasentkovski, M. Pester və b.) səyi, yerli və gəlmə musiqiçilərin konserləri hesabına inkişaf edirdi. Moldova MSSR yarandıqdan (1924) sonra bir sıra musiqi kollektivi – "Doyna" xor kapellası (1930), musiqili dram teatrı (1933), simfonik orkestr (1935) və s. təşkil edilmiş, D. Gerşfeld, V. Polyakov bir sıra mahnı və insturmental pyeslər bəstələmişlər. Moldova SSR-nin təşkilindən (1940) sonra musiqinin hərtərəfli inkişafı üçün şərait yaranmışdır. İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı illərdə yeni musiqi kollektivləri ("Jok" rəqs ansamblı, "Flueraş" xalq çalğı alətləri orkestrı və s.) fəaliyyətə başlamışdır. "Qrzovan" (1956, D. Kerşfeld), "Domnikinin ürəyi" (1960, 3-cü redaksiyası, 1970, A. Stırça), "Qlira" (1974, G. Nyaqa) operaları, "Şəfəq" (1960, V. Zaqorski), "Sınıq qılınc", "Antoni və Kleopatra" (1960, 1965, E. Lazarev) baletləri, Ş. Nyaqa, S. Lobel və P. Rivilinsin simfonik əsərləri, L. Qurov, E Koka, Ş Aranov, S. Şapiro və başqalarının kamera-insturmental və vokal əsərləri Moldova musiqisinin nailiyyətləridir. Müğənnilərdən T. Çeban, M. Biyeşu, V. Savitskaya, P. Botezat, dirijor T. Qurtovoy, V. Qarştya, skripkaçı S. Lunkeviç tanınmışlar.
Qrup və altqrup anlayışı
Qrup anlayışı və bu əsasla yaranan qrup nəzəriyyəsi müasir riyaziyyatın çox vacib sahəsidir. Qrupa həm başqa cəbri strukturların köməyi ilə, həm də müstəqil sürətdə tərif vermək olar. Məsələn, deyə bilərik ki, elementlərinin hamısının tərsi olan monoidə qrup deyilir. Yaxud: neytral və simmetrik elementlərə malik olan yarımqrupa qrup deyilir. Lakin yaxşı olar ki, qrupun müstəqil tərifi ilə də tanış olaq. Boş olmayan G çoxluğunda aşağıdakı şərtlər ödənərsə, ona vurma əməlinə nəzərən qrup deyilir:
1) G çoxluğunda vurma əməli təyin edilir, yəni:
üçün a\cdot b=c, c\in G
(başqa sözlə, G çoxluğu vurma əməlinə nəzərən cəbri qapalıdır);
2) Vurmada assosiativlik qanunu doğrudur, yəni:
3) G çoxluğunda vahid element vardır, yəni:
üçün, ae=ea=a;
4) G-nin hər bir elementinin tərsi var, belə ki:
üçün
2),3),4) şərtləri qrupun aksiomları adlanır. Bunlaradan əlavə ab=ba (yəni vurmada kommutativlik qanunu) doğru olarsa, buna kommutativ qrup, yaxud Abel qrupu deyirlər. Analoji olaraq toplama əməlonə nəzərən qrupa tərif verilir, yəni G çoxluğunda 1)a,b\in G üçün a+b\in G(toplama əməlinin təyini); 2) (toplamada assosiativlik qanunu); 3)a+0=0+a=a (sıfır elementinin varlığı); 4) a'=-a (əks elementin varlığı) şərti və aksiomları ödənərsə, G-yə toplama əməlinə nəzərən qrup deyilir. Burada da yenə a+b=b+a aksiomu ödənərsə, buna kommutativ və ya Abel qrupu deyirlər. Qruppoid, yarımqrup və monoiddə olduğu kimi, burada da vurmaya nəzərən qrupu multiplikativ, toplamaya nəzərən qrupu isə additiv qrup adlandıraraq birincini, ikincini isə kimi və ya daha qısavə kimi işarə edirlər. Bunlarda neytral elementi uyğun olaraq "tərs" və "əks" element adlandırırlar. Bir cəhətidə qeyd edək: xüsusi şərtləşmə olmadıqdaəksər riyazi ədəbiyyatda qrup dedikdə, adətən ilk növbədə vurmaya nəzərən qrup nəzərdə tutulur və çox zaman da toplamaya nəzərən qrupdan danışanda ilk növbədə onu Abel (kommutativ) qrupu kimi qəbul edirlər. Qrupun elementləri sayı sonlu və sonsuz olarsa, buna uyğun olaraq onu sonlu və sonsuz qrup adlandırırlar. qrupun elementləri sayını (başqa sözlə "gücünü") işarə etmək üçün Card G, \mid G \mid, (G:e) kimi simvolların birindən istifadə edilir. Qruplar nəzəriyyəsinin mühüm bir qolunu məhz sonlu qruplar nəzəriyyəsi təşkil edir. Sonlu qrupun elementləri sayına onun tərtibi deyilir.
Pirlər-i Süfla (Kəleybər)
Pirlər-i Süfla və ya Aşağı Pirlər — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Qrup və altqrup anlayışı
Qruplar nəzəriyyəsinin çox vacib anlayışlarından bib altqrup anlayışıdır.
Tərif. G qrupunun G' altçoxluğu G'\subset G öz növbəsində G-də təyin edilən cəbri əmələ (vurmaya) nəzərən qrup əmələ gətirirsə (başqa sözlə, vurmada "qapalılıq" şərtini ödəyirsə), onda G'-ə G-nin altqrupu deyilir. Bu tərifdən nəticə kimi alınan və G'-in G üçün altqrup olmasını təsdiq edən aşağıdakı əlaməti bilmək faydalıdır.
Teorem. <G,\cdot> qrupunun G' altçoxluğunun altqrup olması üçün:
1) a,b\in G' üçün ab\in G' (qapalılıq şərti)
2)a\in G' üçün
şərtlərinin ödənməsi həm zəruri, həm də kafidir.
Ədəbiyyat
Mandalorlular
250px|thumb|right|Mandalorlu [[kospleyi etmiş azarkeş. 2007-ci il.]]
Mandalorlular və ya mandaloriyalılar — "Ulduz müharibələri" kainatında, Mandalor planeti ilə əlaqəli uydurma xalq. Corc Lukas tərəfindən yaradılmışdır. Onların ən diqqətçəkən mədəni xüsusiyyətləri döyüş dəbilqələri, döş nişanları, əlcəkləri və reaktiv kürək çantalarıdır. Ən görkəmli mandalorlular Boba Fett, atası Canqo Fett və "Mandalorlu" olaraq tanınan Din Carindir.
Bu xalq ilk dəfə "İmperiya cavab zərbəsi vurur" (1980) filmi üçün ağ zirehli "super komandolar" qrupu kimi konseptuallaşdırılmışdır, lakin ideya Boba Fett adlı yalqız kəllə ovçusu üzərində cəmləşmişdir. Filmdə Fett mandalorlu kimi müəyyən edilməsə də, onun populyarlığı romanlar, komikslər, teleseriallar və video oyunlar kimi növbəti "Ulduz müharibələri" mediasında mandalorlular haqqında əsərlər yaradılmışdır.
Yaradılması
"İmperiya cavab zərbəsi vurur" (1980) filminin istehsalı zamanı Ralf MakKuorri və Co Conston əslən Mandalor sistemindən olan, super komandolar kimi təsvir edilən əsgərlər tərəfindən geyilməsi nəzərdə tutulmuş zireh hazırlamışdır. İlkin konsepsiyaya görə, onlar "super əsgərlər" adlanırdılar və bir-birinə bənzəyirdilər. Bu ideya sonunda Boba Fett adlı bir kəllə ovçusuna çevrilmişdir. Kostyum üzərində yenidən iş aparılmış, lakin bilək lazerləri, raket dartları, reaktiv kürək çantası və raket kimi elementləri özündə saxlamışdır.
Mandalor (planet)
Mandalor — "Ulduz müharibələri" kainatında uydurma planet. Mandalorlu mədəniyyəti ilk dəfə bu planetdə formalaşmışdır. Bu planetdə taunqlar və bir neçə insan irqi bir yerdə yaşayır.
Mandalor isti və quru planet idi. Buna baxmayaraq, burada canlıların yaşaması və çiçəklənməsi üçün yetərli şərait var idi. Planet nə qədər uzun müddət mövcud olsa, bir o qədər zəhərli olurdu. Bu səbəbdən hər müharibədə mandalorlular ətraf mühitə uyğunlaşmaq üçün yeni yollar tapmağa məcbur qalırdılar. Planet sonradan Qalaktik imperiya tərəfindən məhv edilmişdir.
Kardi B
Belkalid Marlenis Almanzar (; ) — Əslən dominikanlı olan amerikalı repçi, bəstəkar və aktrisa. Əsasən Kardi B adı ilə tanınır.
İn-Əmnas
İn-Əmnas — Əlcəzairdə İllizi vilayəti ərazisində şəhər.
Tarixi
16 yanvar 2013-cü il tarixlərində 20-yə yaxın islamçı üç avtomobillə hərəkət edərək İn-Əmnas şəhərinə daxil olaraq Britaniya konserni "BP", Norveçin "Statoil" və Əlcəzairin "Sonatrach" şirkəti tərəfindən hazırlanmış qaz yatağına işçiləri aparan avtobusa hücum etmişdir. Bundan sonra obyektin özü ələ keçirilmişdir.
Coğrafi mövqe
Şəhərin mərkəzi dəniz səviyyəsindən 556 metr yüksəklikdə yerləşir.
Alay Bəhramov
Alay Bəhramov — Keçmiş azərbaycanlı futbolçu. Futbol üzrə Azərbaycan Liqasının 1997–98 və 2001–02 mövsümunun bombardiri.
İn-Əmnas
Əhalisi
İllərə görə şəhər əhalisi:
Alay Bəhramov
Azərbaycan çempionatları tarixində eyni komandada ən çox qol vuran oyunçular sıralamasında, "Viləş" klubunun heyətində vurduğu 93 qolla, siyahıda futbolçu Nazim Əliyevlə birlikdə 3–4-cü yerləri böluşdurur.
İn-Əmnas
Nəqliyyat
Şəhərin hava limanı var.
Alay Bəhramov
Karyerası
Karyerasına Lənkəranın "Xəzər" komandasında başlayıb. 1989-cu ildə futbol üzrə SSRİ çempionaının ikinci dvizionun 9-cu qrupunda yarışan "Xəzər"in heyətində 32 oyunda meydana çıxaraq 2 qol vurur.
1990-cı ildə Masallının "Viləş" komandasına keçir. "Viləş"in heyəində 11 il çıxış edir. Bu müddətdə 250-dən çox oyunda meydana çıxır və 112 qol vurur. 1997–98 mövsümundə Azərbaycan Çempionatının bombardiri olur.
2001-ci ilin yayında "Şəmkir" klubuna keçir. "Şəmkir"də bir mövsüm oynayaraq 23 oyunda meydana çıxır və 15 qol vuraraq Azərbaycan çempionatının 2001–02 mövsümunun bombardiri olur.
Albaniya Demokratik Hökuməti
Albaniya Demokratik Hökuməti (Qeveria Demokratike e Shqipërisë) — 20 oktyabr 1944-cü il də Üçüncü Reyxə bağlı olan Vermaxt qüvvələrinin Albaniya da məğlubiyyətə uğradığı dövrdə Albaniya Milli Azadlıq Ordusu ( AMAO) tərəfindən qurulmuş müvəqqəti hökumət. Müvəqqəti hökumət ölkənin 28 noyabr 1944-cü il tarixində Vermaxt qoşunlarından azad edilməsindən sonra qurulmuşdur. Onun müvəqqəti baş naziri Albaniya Kommunist Partiyası nın baş katibi Ənvər Xoca idi. Müvəqqəti hökumət demokratik seçkilərin təsis edilməsinə və Təsis Yığıncağı nın qurulmasına qədər mövcud olmuşdur.
Hökumətə Albaniya Milli Azadlıq Ordusu rəhbərlik edirdi, bu isə öz növbəsində Kommunist Partiyası tərəfindən idarə olunurdu. Demokratik Hökumət başından bəri bir kommunist diktaturası idi. Albaniya Milli Azadlıq Ordusu milliyyətçi «Balli Kombetar» hərakatının fikirlərinə qarşı çıxmışdır. Demokratik Hökumət bunlarla yanaşı, kral I Zoğu nu devirmiş və digər sosialist dövlətlərlə dostluq münasibəti qurmağa başlamışdır.
Seçkilər 2 dekabr 1945-ci il tarixində keçirilmişdir. Bu dövrdə, AMOA hərəkatı Albaniya Demokratik Cəbhəsi nə ( ADC) çevrilmişdir. ADC seçkilərdə iştirak edən yeganə siyasi təşkilat idi. 10 yanvar 1946-cı il də Albaniya Sosialist Xalq Respublikası nın qurulması elan edilmişdir.
Sədan mahalı
Sədan mahalı — Quba xanlığında mahal.
Hacı Səfərəli bəyin idarə etdiyi Sədan mahalı cəmi 5 kənddən ibarət idi. Bu kəndlər Ataçay və Gilgilçay arasında dağ yamacında yerləşirdi. Həm də kəndlərin ikisində - Calğan və Uqahda deyəsən o zaman daimi yaşayan əhali yox idi, çünki siyahıda bu kəndlərin qarşısında adam sayı sütunu boş idi. Ən böyük kəndlər 40 həyətdən ibarət Sədan və 30 həyətdən ibarət Dağ Quşçu kəndləri idi. Çıraqqala da bu mahalın tərkibində idi. Mənbənin verdiyi məlumata görə Fətəli xan sıldırım qayada yerləşən bu qalada özü üçün ev inşa etdirmişdir. Çıraqqala regionun mühüm istehkamlarından biri idi. Sədan mahalında maldarlıq və taxılçılıq inkişaf etmişdir.
İstinadlar
Mustafazadə Tofiq. Quba xanlığı. Bakı, Elm; 2005, 480 səh.. + 1 xəritə.
NGC 2523B
NGC 2523B, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Zürafə bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.