cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Osmanlı imperiyası
Ordusu
Osmanlı dönəmində də Səlcuqluların ənənələrinə sadiq qalınaraq, ordunun dövlətin siyasi sütünunu təşkil edən türklərdən qurulması xətti yürüdüldü. Əslən türk olmayan yeniçərilərə gəlincə isə, onların türk-islam kimliyinə qovuşduqlarını nəzərə alsaq, ordunun monolitliyinin pozulmamasını yəqinləşdirmək olar. Osmanlı qoşunlarının əsas hissəsi sipahi adlandırılan atlı feodal qoşunlarından ibarət idi. Bu qoşun hərbi xidmət əvəzində sultandan torpaq almış döyüşçülərdən ibarətdir. Sultanın daimi piyada qüvvələri isə yeniçəri adlanırdı. Müharibə türk feodallarının əsas məşğuliyyəti olduğu üçün onların güclü sultan hakimiyyətinə ehtiyacı var idi. Sultan qeyri-məhdud hakimiyyətə malik hökmdar idi.
Həmçinin bax
Osmanlı padşahlarının siyahısı
Yuxarı Şorca
Yuxarı Şorca — Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunda kənd.
Tarixi
Yuxarı Şorca İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Basarkeçər (Vardenis) rayonunda kənd. Kəndin digər adları Tatar Şorcası, Başkeyti, Şorcalı Keyti olmuşdur. İ.Şopenin əsərində Baş Keyti adı formasında qeyd edilmişdir. Kəndin ilkin adı məhz Baş keyti olmuşdur. XIX əsrin 80-cı illərində kəndin adı artıq Şorca formasında öz əksini tapmışdır. Rayonun ərazisindəki Aşağı Keyti, Təzə (Yeni) Keyti kəndi XIX əsrin 80-cı illərində Şorcalı, XX əsrin əvəllərində Aşağı Şorca kəndi adlarıdırıldıqdan sonra, Şorca kəndi də Yuxarı Şorca adlandırılmışdır.
Rayon mərkəzindən 15 km cənub-şərqdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Toponim fərqləndirici əlamət bildirən yuxarı sözünün və "duzluq, şoranlıq" mənasında işlənən şor sözünə sifətin çoxaltma dərəcəsinin morfoloji əlamətini bildirən -ca şəkilçisinin artırılması ilə düzəlib. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 75 nəfər, 1873-cü ildə 123 nəfər, 1886-cı ildə 158 nəfər, 1897-ci üdə 218 nəfər, 1908-ci ildə 248 nəfər, 1914-cü ildə 283 nəfər, 1916-cı ildə 269 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1919-cu ilin aprelində azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən törədilən qırğınlarla öz doğma kəndlərindən qovulmuşlar. 1920-ci ildə indiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra müəyyən sakitlik yaranmış və sağ qalan azərbaycanlılar kəndlərinə dönə bilmişlər. 1922-ci ildə 204 nəfər, 1926-cı ildə 253 nəfər, 1931-ci ildə 295 nəfər, 1959 - cu ildə 1252 nəfər,1987-ci ildə 1440 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
1988-ci ildə azərbaycanlılar bir daha Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından zorla qovulmuşlar. İndi burada ermənilər məskunlaşıb.
Ağqala (Savə)
Ağqala — İranın Mərkəzi ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Savə şəhristanının Növbəran bölgəsində, Bəyat kəndistanında, Növbəran qəsəbəsindən 15 km şimal-qərbdədir.
Alifuşi adası
Alifuşi adası — yaşayışı olan ada, inzibati baxımdan Maldiv adalarının Raa atoluna daxildir. Maldiv arxipelaqında, ölkənin paytaxtı Male şəhərindən 240 km şimalda yerləşir. Ada 950 km uzunluğa, 750 metr enə malikdir. Adanın sahəsi — 58,3 ha-dır. 2006-cı il məlumatına əsasən Alifuşidə 1974 nəfər yaşayır: 939 kişi və 1035 qadın. Əhalinin yaş strukturu: 984 nəfər — 18 yaşından aşağı (50 %); 229 nəfər — 19–25 yaş arası; 641 nəfər — 26–64 yaş arası və 120 nəfər — 65 yaş və yuxarı. Savadlılıq səviyyəsi — 97,7 %.
Adada ümumilikdə 313 ev təsərrüfatı vardır ki, hər təsərrüfata 6,3 nəfər düşür. Burada iki məktəb fəaliyyət göstərir.
Vilyam Le Bon Cenni
Vilyam Le Bon Cenni — amerikalı memar, ABŞ-də "göydələnlərin atası" adlandırılır
Vilyam Le Bon Cenni 1832-ci ildə Massaçusets-də doğulmuşdur. 1850-ci ildə Harvard Universitetinə daxil olan Cenni, memarlıq təhsili almaq üçün Fransaya gedir. 1856-ci ildə təhsili bitirərək doğma yurdu ABŞ-yə qayıdır.
ABŞ-də 1870-ci ildən etibarən binalar yüksəlməyə başlamışdı ancaq daha yüksəyinə edə bilmək üçün memarlıq qabiliyyətin yanında texniki infrastruktur da lazım idi. Əvvəlcə binanın ağırlığını daşıyan və metal skeletə ehtiyac vardı və də təbii ki, liftə. Bu iki ehtiyacın qarşılanmasının dərhal ardından 1985-ci ildə Çikaqoda Home Insurance Buildingin inşası tamamlandı. Bina 10 mərtəbəli və 42 metr yüksəkliyə sahib idi. Bu binanın memarı olan Vilyam Le Bon Cenni "göydələnlərin atası" olaraq tarixə daxil oldu.
Hekayəyə görə, Cenni bir gün evinə getdiyində, həyat yoldaşı onu qarşılamaq üçün əlindəki qalın kitabı quş qəfəsinin üzərinə qoyur. Quş qəfəsinin üzərindəki kitabı əlinə alan və təkrar qəfəsin üzərinə qoyan, sonra yenidən alan və təkrar buraxan Cenni buradan aldığı ilham ilə Home Insurance Building-i hazırlayır.
Barrikada
Barrikada — hücum edən rəqibdən müdafiə olunmaq üçün, küçə, yol, körpü və dağ keçidlərinin qarşısını kəsən  əsasən  şalban, qum kisələri, daş, eləcə də araba, çəllək, işıqlandırma dirəkləri və sairədən  düzəldilən süni sədd.
İstifadəsi
Qədim zamanlarda əsasən müharibə vaxtı, şəhərdə, meşələrdə və dağlarda, eləcə də düşmənin sahilə yan almasını qarşılamaq üçün, çayın üstündəki körpülərin uğrunda döyüşlərdə istifadə olunurdular.
XIX əsrin ikinci yarısında, bir sıra şəhər üsyanları (Paris 1827,1830,1832,1834, Berlin, Vyana, Praqa -1848, Drezden 1849) ilə müşayət olunan Avropada inqilabi hərəkatı qalxması ilə əlqədar barrikada döyüşləri taktikası da təkmilləşdi. Barrikadalar qəliz fortifikasiya qurğularına çevrilirlər, üsyanın ümumi planına və küçə döyüşü taktikasına uyğun tikilirlər.
1871 ildə Paris kommunası vaxtı kommunarlar barrikadalardan geniş yararlanırlar. XIX əsrin ikinci yarısından hərbi texnikanın və şəhərlərin yenidən planlanması ilə bağlı olaraq (geniş və düz,və deməli süpürmə atəş üçün yararlı küçələrin salınması), barrikada döyüşlərinin aparılması şəraiti dəyişmişdir. K.Marksın "1848-1850 illərdə Fransada sinfi mübarizə" əsərinə girişdə F.Engels Avropa inqilabi hərəkatı perspektivlərinə öz baxışlarını açıqlayaraq, yazırdı, ki küçə döyüşlərinin əski taktikası üsyanın qələbəsinin həlledici şərti olan hücum taktikasını təmin etmirdi. O yazrdı: "Köhnə tipli üsyan, 1848 ilə qədər hər yerdə həlledici olan barrikadalı küçə döyüşləri, əhəmiyətli dərəcədə köhnəlmişdir." . Əgər dövlətlər arasında müharibələr üçün şərait dəyişmişsə, "deməli ondan az olmayaraq sinfi mübarizə üçün də dəyişmişdir". Lakin Engels, silahlı üsyan forması kimi küçə mübarizəsindən imtina etməməyi təklif edirdi, ama, əksinə, barrikada taktikasının zəifliklərini aradan qaldıra biləcək, bu mübarizənin yeni fəndlərini işləməyi təklif edirdi. Engelsin barrikada döyüşlərinin köhnəlməsi barədə mülahizələrini, II İnternasional liderləri, hərbi texnikanın inkişafı şəraitində, mübarizədə silahlı üsyandan imtina etmək üçün bəhanə kimi istifadə edirdilər.
Lakin inqilabi hərəkatın sonrakı inkişafı bunun yanlış olduğunu göstərdi. Xüsusi ilə Birinci rus inqilabında, 1905-ci il dekabr Moskva üsyanı vaxtı rus inqilabçıları Paris kommunası vaxtı barrikada döyüşlərinin ümumi təcrübəsini Kommunanın genaralı Klüzerin memuarlarından, barrikada taktikasının təkmilləşdirilməsi üçün geniş istifadə edirdilər.
Barrikadalardan İkinci Dünya müharibəsi və sonrakı müharibələrdə, əsasən şəhər döyüşlərində geniş istifadə olunurdu.
Örpək
Örpək — qadın baş geyim növü.
Zərif lif və tellərdən toxunan örpəklər materialına və ölçüsünə görə müxtəlif olmuşdur. Toxuculuq dəzgahlarında hazırlanan örpəklər yaş fərqinə və zümrə mənsubiyyətinə görə müxtəlif çeşid və rənglərdə hazırlanırdı. Azərbaycanda qədimdən istehsal olunan örpək son orta əsrlərdə xarici ölkələrə də ixrac edilirdi. Keçmişdə daş-qaşla bəzədilmiş və xalis qızıl, gümüş tellərdən toxunmuş örpəklər də yayılmışdı. Qadın örpəkləri arasında başlıca yer tutan kəlağayılar istehsal mərkəzlərinə görə (Gəncə, Basqal, Şəki, Şamaxı və s.) bir-birindən seçilirdi.
Tarixçəsi
Örpəklər hər zaman qadın baş geyimləri içərisində xüsusi yer tutmuşdur. Əvvəllər örpəyi kustar üsulla toxuyurdular. Fabrikdə hazırlanmış satınalma örpəklər isə XIX əsrin sonlarına doğru dəbə minmişdir. Zərif lif və ipək tellərdən toxunmuş örpəklər materiallarına və ölçülərinə görə müxtəlif olduqları kimi, rənglərinə, üzərindəki naxışların harmonik səciyyəsinə görə də bir-birindən seçilirdi. Örpəklər hazırlanarkən yaş fərqi və zümrə münasibətləri də nəzərə alınırdı. Belə ki, keçmişdə başına örpək salmış qadının maddi durumu, mənsub olduğu sosial təbəqə, cavan və ya yaşlı olması ilk baxışdanca nəzərə çarpırdı. Etnoqraf A.Mustafayev yazır ki, Şirvanın varlı qadınlarının yüksək qiymətləndirdiyi örpəklərdən biri “sərəndaz” olmuşdur. Onu əsasən toy-bayram günlərində örtürdülər. Sərəndazı başa qızıl sancaqla bərkidirdilər. Başqa vaxtlarda “naz-nazı”, “bəlalə”, “xaralı” kimi qiymətli ipək örpəklər də örtülürdü. Kübar qadınlar isə “bənarə” və “alafa” örpək örtürdülər. Adətən kübar qadınlar örpəyin rəngi ilə tumanın rəng uyğunluğuna xüsusi diqqət yetirərdilər.
Orta əsrlərdə, eləcə də XIX-XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda daş-qaşla bəzədilmiş, qızıl və gümüş tellərdən toxunmuş örpəklər yüksək təbəqə qadınlarının baş geyimləri dəstində başlıca yer tuturdu. Örpək sərbəst şəkildə başa örtülməkdən əlavə, çalma düzəldilməsində də istifadə olunurdu. Çalma bağlamaq üçün başa təsək qoyur, onun üstündən ləçək bağlayır və bundan sonra böyük bir örpək salıb çalma düzəldirdilər. Örpəyi diaqonal boyunca qatlayıb başa elə örtürdülər ki, onun qabaq hissəsi alını tuturdu. Bundan sonra onun kənar uclarını geriyə – boyunun arxasına aparıb, çarpaz şəkildə yenidən irəliyə qaytarır, burada yenidən çarpazlaşdırıb arxaya ötürür və orada bağlayırdılar.
Azərbaycanda yaşayan ingiloylar örpəyi bağlamaq üçün əvvəlcə onu çəp vəziyyətdə iki qatlayırdılar. Sonra onu tən ortadan alının üstündən başa salıb qanadlarından birini sağdan sola, digərini soldan sağa olmaqla boğazın altında dolayır və uclarını geriyə, kürəyin üstünə atırdılar. Bunun sayəsində qadının boğazı, sinəsinin yuxarı hissəsi və çiyinləri örpəyə bürünürdü. Örpək bu şəkildə bağlandıqda həm etik normalara əməl edilir, həm də soyuqdan qorunmaq olurdu.
Xüsusiyyətləri
Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Etnoqrafiya fondunda saxlanan örpəklər onun ölçülərinə də aydınlıq gətirir. Belə ki, burada Gəncə-Qarabağ bölgəsinə aid edilən və qaz-qazı parçadan hazırlanan örpəyin uzunluğu 132 sm, eni 53 sm, Şəkiyə mənsub olan digər bir örpəyin uzunluğu isə 177 sm, eni 50 sm-dir.
Örpəklər hazırlandığı parça materialına, rəng seçiminə, ölçülərinə, zümrə və yaş fərqinə görə fərqlənir.
“Kitabi-Dədə Qorqud” dastanında qadın baş geyimlərindən heç birinin adı çəkilmir. Ondan fərqli olaraq, orta əsrlərə aid mənbələrdə, xüsusilə Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”sində Azərbaycan qadınları başı örpəkli və çalmalı təsvir olunur:
Çinlilər qaydası ilə başına Cəvahirlə bəzənmiş bir örpək salmışdı.
Örpək miniatür nümunələrində də təsvir olunur. Hətta örpəyin başa örtülməsinə görə qız və ərli qadın bir-birindən fərqləndirilir.
T-14 Armata
Konstruksiya
T-14 Armata yeni nəsil tank olaraq digər tanklarla müqayisədə daha fərqli dizayna sahibdir. Tank insansız qüllənin olması və üç nəfərdən ibarət ekipajının ön tərəfdə zirehli kapsul içərisində olması kimi bir sıra fərqli xüsusiyyətlərə sahibdir. Konstruksiya müddəti 5 il(2009-2014-cü illər arasında)çəkmişdir.
Silahlanması və təchizatı
T-14 Armata tankının əsas silahı əvvəlki rus tanklarında olduğu kimi 125 mm-lik yivsiz topdur. Dəqiqədə 10-12 atəş açmaq qabiliyyətinə malik olan bu top 8 km uzaqlıqda yerləşən zirehli maşını məhv etməyə qadirdir. Gün işığında 5 km, gecə qaranlığında isə termal kamera sayəsində 3.5 km uzaqlıqdakı hədəfi təyin edə bilir. Lazer məsafəölçən 7.5 km məsafədəki hədəfə kilidlənə bilir. Tank hərəkət halında da atəş açmaq qabiliyyətinə sahibdir.
2A82-1M topundan atılan inkişaf etdirilmiş Vacuum-1 mərmisi 900 mm uzunluğunda zireh dəliciyə sahibdir və 2 km məsafədən 1000 mm qalınlığındakı RHA zirehini dələ bilər.
Yüngül silah olaraq tankın üzərində 12.7mm-lik Kord pulemyotu(300 güllə)və 7.62mm-lik PKTM pulemyotu(1000 güllə) quraşdırılmışdır. Top da daxil olmaqla tankın bütün silahları uzaqdan komanda ilə idarə oluna bilər.
T-14 Armata üçün gələcək illərdə T-95 tanklarının prototipi üçün 2000-ci illərdə hazırlanmış 2A83 152mm-lik topun istifadəsi planlaşdırılır. Bu top yüksək sürətlə APFSDS mərmisini istifadə edə bilir və mərminin qüllədən çıxma sürəti 1,980ms-dir.Bununla bərabər hal-hazırkı topun kifayət etdiyini düşünən rus hərbi mütəxəssisləri mərminin qüllədən çıxma sürətinin artırılması ilə məşğul olurlar.
İxrac
Misir Rusiyanın ticarət və sənaye naziri Denis Manturov, Armata tankını Misirə satmaq üçün hazır olduğunu söylədi. Ria Novosti, 2015-ci ilin mayında Qahirə səfəri zamanı "Rusiyanın Misirlə bu yeni nəsil tankına hazırladığı planları yerinə yetirdikdən sonra T-14 Armata tankının tədarükünü Misirlə müzakirə etməyə hazırdır" Rusiya Armata tankının istehsalçısı, yeni tankın qabiliyyətinin nümayiş ediləcəyi Rusiyadan bir heyətə Rusiyaya hərbi texnika və silah sərgisinə dəvət etdi. "Biz Misir nümayəndə heyətini 2015-ci ilin sentyabr ayında keçiriləcək silah sərgisinə dəvət etdik. Bu maşının nə edə biləcəyini göstərmək üçün", - şirkətin direktoru Oleq Sienko "Rusiya-24" telekanalına bildirib.
Asiya-Sakit okean Rusiya prezidentinin köməkçisi Vladimir Kozhin Rusiyanın xarici tərəfdaşları, o cümlədən Çin və Hindistan, Moskvada 9 May Victory Day paradında, Armata tankı da daxil olmaqla, təqdim edilən yeni hərbi texnika almaq istəyirdilər. "İzvestiya" qəzetinə "Daha geniş şəkildə, bizim ənənəvi tərəfdaşlarımız: Hindistan, Çin və Cənub-Şərqi Asiya". Çin T-14-yə maraq göstərsə də, Çin şirkəti Norinco şirkətinin yerli VT-4 tankı Armata dizaynına mexaniki etibarlılığı, yanğının idarə edilməsi və birləşmə dəyəri baxımından üstündür.
NATO-nun reaksiyası
T-14 Armata seriya istehsalına çıxmaq üçün ilk yeni nəsil tank ola bilər. Tank Qərb qoşunları üçün əhəmiyyətli bir qayda olaraq təsvir edilmişdir və ingilis kəşfiyyatı insansız qüllələri çox üstünlük təmin edərkən görür. Qərb müşahidəçiləri, Rusiyanın T-90 və T-14 kimi müasir tankları əhəmiyyətli sayıda ala biləcəyini soruşurlar.
Alman Rheinmetall AG, Armataya cavab olaraq, Bundeswehr ilə xidmətdə 120 mm L/55-dən artıq zireh penetrasında yüzdə 50 artım təmin etdiyini iddia edərək yeni bir 130 mm L/51 tankı hazırladı. Almaniya və Fransa Armatanın texnoloji inkişafı ilə rəqabət aparmaq üçün 2030-cu ildə Leclerc və Leopard-ın 2 MBT-lərinin əvəzinə müəyyən bir “əsas müharibə sistemi” (MGCS) inkişaf etdirmək üçün qüvvələri birləşdirdi.
Satınalma
Rusiya Federasiyası 2020-ci ilədək təslim üçün 2300 yeni əsas döyüş tankı sifariş etməyi planlaşdırırdı. Lakin 2016-cı ildə Rusiya Müdafiə Nazirliyi 2020-ci ilə qədər 100 tankın "test paketinə" dair müqavilə imzaladığını elan etdi, tam layihə 2025-ci ilə qədər uzadılıb. Müdafiə və kosmik sənayesi baş nazirinin müavini Yuri Borisov 2018-ci ilin iyul ayında Armata-nın köhnə sələfləri, yəni T-72-nin ən son variantları olan amerikalı, alman və fransızlara qarşı təsirli olduğu zaman kütləvi istehsal etməyə ehtiyac olmadığını söylədi "T-72 tanklarına bazarda böyük tələbat mövcud ikən, nəyə görə ordunu "Armata" ilə doldurmalıyıq?" Rusiya Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, 2018-2019-cu illərdə yalnız T-80 və T-90 tanklarının satın alınması planlaşdırılır. 2018-ci ilin avqust ayında Rusiya Müdafiə Nazirliyi 32 T-14s tankı və 100 T-15 piyada döyüş maşını alması üçün müqavilə imzaladı. 2021-ci ilə qədər çatdırılacaq.
Zəfər Günü Paradı
Tank 2015-ci ildə Moskvada keçiriləcək Victory Day Parade üçün məşq zamanı ilk dəfə ictimaiyyətdə nümayiş olundu. Təcrübələr zamanı tanklardan biri qəflətən hərəkətə keçdi və təxirə salınmağa cəhd göstərdikdən sonra, təxminən 15 dəqiqədən sonra öz gücündən uzaqlaşdı.
Dizayn
Bir sıra yenilikçi xüsusiyyətlərə sahib olan T-14, Rus əsas döyüş tanklarının yeni bir nəsilini təmsil edir. Ən əhəmiyyətli xüsusiyyət insansız bir qüllədir, gövdənin önündəki zirehli bir kapsula oturan üç nəfərlik heyət. Tankın inkişafı beş il çəkdi.
Psephurus gladius
—  cinsinə aid balıq növü.
Botnet
thumb|DDoS hücumunu göstərən Stacheldraht botnet diaqramı. (Qeyd edək ki, bu, həm də botnetin müştəri-server modelinin bir növüdür.) Botnet (, "robot" və "network" (şəbəkə) sözlərindən) − istifadəçinin xəbəri olmadan kompüteri məsafədən idarə etməyə imkan verən ziyankar proqramlarla − botlarla yoluxmuş kompüterlərdən ibarət şəbəkə.
Bot istifadəçinin kompüterində gizli quraşdırılan və bəd niyyətli şəxsin yoluxmuş kompüterin resurslarından istifadə etməklə müəyyən əməlləri yerinə yetirməsinə imkan verən proqramdır.
Botnetlər adətən spam göndərilməsi, konfidensial informasiyanın toplanması, xidmətdən imtina hücumları (Dos-hücum), fişinq və s. üçün istifadə edilir.
Ümumi görünüş
thumb|right|250px|Fərdi müştərilərin mərkəzləşdirilmiş serverlərdən xidmət və resurslar tələb etdiyi müştəri-server modelinə əsaslanan şəbəkə
Botnet, təhlükəsizliyi pozulmuş və nəzarəti üçüncü tərəfə verilmiş kompüterlər, smartfonlar və ya əşyaların interneti (IoT) cihazları kimi İnternetə qoşulmuş cihazların məntiqi toplusudur. "bot" kimi tanınan hər bir təhlükəyə məruz qalmış cihaz, zərərli proqram (malicious software) paylanmasından proqram təminatı tərəfindən cihaza daxil olduqda yaradılır. Botnetin nəzarətçisi IRC və Hypertext Transfer Protocol (HTTP) kimi standartlara əsaslanan şəbəkə protokolları ilə yaradılmış rabitə kanalları vasitəsilə bu təhlükəyə məruz qalmış kompüterlərin fəaliyyətini idarə edə bilir.
Arxitektura
Botnet arxitekturası zaman keçdikcə aşkarlanma və pozulmalardan yayınmaq üçün təkamül etmişdir. Ənənəvi olaraq, bot proqramları mövcud serverlər vasitəsilə əlaqə saxlayan müştərilər kimi qurulur. Bu, bot herder-inə (bot çobanı; botnetin nəzarətçisi) bütün nəzarəti uzaq bir yerdən həyata keçirməyə imkan verir ki, bu da trafiki qarışdırır. Bir çox yeni botnetlər indi ünsiyyət üçün mövcud peer-to-peer şəbəkələrinə etibar edirlər. Bu P2P bot proqramları klient-server modeli ilə eyni hərəkətləri yerinə yetirir, lakin ünsiyyət üçün mərkəzi server tələb etmir.
Müştəri-server modeli
İnternetdəki ilk botnetlər öz vəzifələrini yerinə yetirmək üçün müştəri-server modelindən istifadə edirdilər. Tipik olaraq, bu botnetlər Internet Relay Chat şəbəkələri, domenlər və ya vebsaytlar vasitəsilə fəaliyyət göstərir. Yoluxmuş müştərilər əvvəlcədən müəyyən edilmiş yerə daxil olur və serverdən gələn əmrləri gözləyirlər. Bot çobanı əmrləri serverə göndərir, bu da onları müştərilərə ötürür. Müştərilər əmrləri yerinə yetirir və nəticələrini bot çobanına bildirirlər.
IRC botnetləri vəziyyətində, yoluxmuş müştərilər yoluxmuş IRC serverinə qoşulur və bot çobanı tərəfindən C&C üçün əvvəlcədən təyin edilmiş kanala qoşulur. Bot çobanı IRC serveri vasitəsilə kanala əmrlər göndərir. Hər bir müştəri əmrləri alır və onları yerinə yetirir. Müştərilər hərəkətlərinin nəticələri ilə IRC kanalına geri mesaj göndərirlər.
Peer-to-peer
IRC botnetlərinin aşkarlanması və silinməsi səylərinə cavab olaraq, bot çobanları peer-to-peer şəbəkələrində zərərli proqramları yerləşdirməyə başladılar. Bu botlar rəqəmsal imzalardan istifadə edə bilər ki, yalnız şəxsi açara çıxışı olan kimsə botneti idarə edə bilsin, məsələn, Gameover ZeuS və ZeroAccess botnetində.
Daha yeni botnetlər tam olaraq P2P şəbəkələri üzərində işləyir. P2P botları mərkəzləşdirilmiş serverlə ünsiyyət qurmaq əvəzinə həm əmr paylama serveri, həm də əmrləri qəbul edən müştəri kimi çıxış edir. Bu, mərkəzləşdirilmiş botnetlər üçün problem olan hər hansı bir uğursuzluq nöqtəsinin qarşısını alır.
Əsas komponentlər
Botnetin yaradıcısı ("bot çobanı" və ya "bot ustası" kimi tanınır) botneti uzaqdan idarə edir. Bu əmr və nəzarət (C&C) kimi tanınır. Əməliyyat üçün proqram qurbanın maşınında (zombi kompüter) müştəri ilə gizli kanal vasitəsilə əlaqə saxlamalıdır.
Nəzarət protokolları
IRC rabitə protokoluna görə tarixən üstünlük verilən C&C vasitəsidir. Bot çobanı yoluxmuş müştərilərin qoşulması üçün IRC kanalı yaradır. Kanala göndərilən mesajlar bütün kanal üzvlərinə yayımlanır. Bot çobanı botnetə əmr vermək üçün kanalın mövzusunu təyin edə bilər. Məsələn,  bot çobanının mesajı #channel-a aid bütün yoluxmuş müştərilərə www.victim.com saytında DDoS hücumuna başlamaq üçün xəbərdarlıq edir. Bir bot müştərisinin nümunə cavabı  bot çobanına hücuma başladığı barədə xəbərdarlıq edir.
Amasya sülh müqaviləsi
Amasya sülh müqaviləsi — Səfəvilər ilə Osmanlılar arasında imzalanmış ilk sülh müqaviləsi. 29 may 1555-ci ildə imzalanmışdır. Müqavilə iki dövlət arasında Çaldıran döyüşü (1514) ilə başlayan uzunmüddətli müharibələri yekunlaşdırıb. Müqavilə 1578-ci ilə qədər davam edib və Osmanlıların növbəti dəfə Azərbaycana hücum etməsi ilə pozulmuşdur. Beləki 1578-ci ildə Osmanlı ordusu Amasya müqaviləsinin şərtlərini pozub Səfəvi sərhədlərini keçdi. Bununla da Osmanlı-Səfəvi müharibələrinin 1578–1590 mərhələsi başladı.
Müqavilə ilə Ərəb İraqı Bağdad da daxil olmaqla, Osmanlılara verilmiş, beləliklə Osmanlı dövləti İran körfəzinə daxil olma imkanı əldə etmişdir, Gürcüstan isə iki dövlət arasında bölünmüşdür. Səfəvi dövləti Təbriz də daxil olmaqla, şimal-qərb sərhədlərini qorumağı bacarmışdır.
Arxa planı
Osmanlı-Səfəvi rəqabəti XVI əsrin birinci yarısında müharibələrə və sülh dövrünə şahidlik etmişdir. 1501-ci ildə yaradılmış Səfəvi dövləti rəhbərlərinin dini və şəxsi hakimiyyət kultu Anadoludakı bir çox türk tayfalarını özünə cəlb edirdi. Belə bir şəraitdə Osmanlı dövləti buna müharibə və Səfəvilərin ideologiyasının cəfəngliyini sübut etməyə çalışan intelektual əsərlərin yazılması ilə cavab verdi. Osmanlılarla Səfəvilər arasındakı ilk hərbi toqquşma 1514-cü ildə baş vermiş Çaldıran döyüşü oldu. Döyüşdə Osmanlı ordusu qələbə qazandı. Bundan sonra da 4 dəfə Osmanlıların Səfəvi dövlətinə olan hücumları baş verdi. Bu yürüşlər zamanı yandırılmış torpaq taktikasından istifadə edən Şah Təhmasib əsas diqqətini Osmanlı ordusunu ərzaqsız və ləvazimatsız buraxmağa yönəltmişdi. Bundan sonra Səfəvi ordusu əks hücuma keçdi və Osmanlı şəhərlərini, qalalarını yağmaladı. Osmanlı dövlətini narahat edən əsas məqam isə, Səfəvi şahının Anadoludakı türk tayfaları arasındakı nüfuzu idi. Bu səbəbdəndir ki, Osmanlı dövləti Səfəvilərə qarşı aramsız hücumlar təşkil edirdilər. Sonda Sultan Süleymanın yürüşlərindən Bağdad istisna olmaqla, heç biri uğurlu olmadı. 1553-cü ildə Sultan Süleyman Amasya müqaviləsinə yol açacaq sonuncu yürüşünə başladı.
Osmanlı dövlətinin Transilvaniya üstündə Habsburq kralı Ferdinandla yaşadıqları problemdən xəbərdar olan Şah Təhmasib Azərbaycanda və Şərqi Anadoluda itirmiş olduqları torpaqları geri qaytarmaq üçün şans yarandığını düşünməyə başladı. Şah Təhmasib Van gölü hövzəsindəki Ərciş, Əxlat və Adilcəvazı ələ keçirdi. Bu dövrdə Osmanlı ordusu Avropadakı müharibəylə məşğul idi. Bölgədəki Osmanlı ordusunu ruhdan salan digər xəbər isə Ərzurumdan gəldi. Oradakı Osmanlı komandanı İsgəndər Paşa, Təhmasibin oğlu İsmayıl Mirzə ilə döyüşdə gözlənilmədən məğlub olmuşdu. Beləki həm Səfəvi tarixi əsərlərində, həm də Şah Təhmasibin bioqrafiyasında mənfi mənada tez-tez xatırlanan İsgəndər paşanın üzərinə İsmayıl Mirzənin komandanlığı altında ordu göndərilmişdi. Ordunun təminat yükünü azaltmaq üçün ordusunun bir hissəsini tərxis edən və öz hərbi bacarıqlarına güvənərək İsmayıl Mirzə ilə açıq döyüşə girən İsgəndər paşa ağır məğlubiyyətə uğradı və Ərzurum qalasına geri çəkildi.
Bu məğlubiyyətin xəbəri İstanbula çatan kimi Osmanlı hökuməti Səfəvilər üzərinə yeni bir hücuma keçmək və bu problemi tamamilə həll etmək qərarına gəldi. Transilvaniyada Habsburqlar və Macarıstanla döyüşmək üçün göndərilmiş Rüstəm paşa Eger qalasının mühasirəsini yarımcıq dayandıraraq Səfəvilər üzərinə yürüş hazırlıqlarına başladı. Səfəvilərə qarşı yürüşə çıxacaq ordunun başçısı Rüstəm paşa təyin edildi və o, 50 min qapıqulu, yeniçəri və süvaridən ibarət ordu ilə şərqə göndərildi. Ona Rumelidəki və Anadoludakı orduları müharibə üçün təşkil etmək tapşırığı verilmişdi. İlkin plana görə, ehtiyyac yaranacağı halda sultan 1553-cü ilin yazında ordu ilə Şərqi Anadoluda birləşməli idi. Lakin sultanın sağlamlığı yaxşı deyildi və Rüstəm paşa Amasya canişini və vəliəhd şahzadə Mustafanın atasının halı pisləşəcəyi halda yeniçərilərə arxalanaraq taxtı ələ keçirə biləcəyindən qorxurdu. Buna görə də, Rüstəm paşa ilkin plana uymayaraq paytaxta daha yaxın ərazilərdə qalmağı üstün tutdu. Bundan sonra Kayseriyə getməyərək, Konyaya doğru yola çıxdı. Konya yolunda ikən yeniçərilər sevimli şahzadələri olan Mustafaya görə ordudan qaçmağa başladılar. Bu barədə sultana xəbər verildikdən sonra, Süleyman ordunu paytaxta geri çağırdı və gələcək yaz yürüşə şəxsən özünün rəhbərlik edəcəyini elan etdi.
Osmanlının yeni yürüşə başlayacağı barədə xəbər Şah Təhmasibə çatdıqdan sonra şah 1552-ci ildə İsgəndər paşa ilə İsmayıl Mirzə arasındakı döyüşdə əsir düşmüş Biqa canişini Mahmud bəyi əsirlikdən azad edərək sultanın yanına sülh danışıqları üçün göndərdi. Ordunun yürüşə hazırlanmasına baxmayaraq, sultan danışıqlar üçün şahın bir səlahiyyətli şəxsi Osmanlıya göndərməsini istədi. Buna cavab olaraq, Şah Təhmasib Seyid Şəmsəddin Dilicaniyə səlahiyyət verərək, sülh danışıqları üçün İstanbula göndərdi. Bu zaman artıq Osmanlı ordusunun yürüş öncəsi hazırlıqları demək olar ki, tamamlanmışdı. Dilicani Osmanlı paytaxtına 19 avqust 1553-cü ildə çatdı və bu zaman yürüş hazırlıqları tamamilə bitmişdi. Sultan və ordusu 28 avqustda paytaxtı tərk etdi və səfirə yolda sultanın ona cavab verəcəyi bildirildi. Yolda olarkən sultan Mustafaya xəbər göndərərək Ereğlidə onunla birləşməsini əmr etdi. Ereğlidə ordunun düşərgə salacağı planlaşdırılmışdı. 1553-cü ilin 5 oktyabr tarixində Mustafa ordusu ilə birlikdə Ereğlinin bir bölgəsi olan Ağtəpəyə çatdı və sultanı salamlamaq üçün onun düşərgəsinə yollandı. Mustafanın qiyam qaldırması iddialarından qəzəblənən Süleyman onun səltənət çadırına girərkən qətlə yetirilməsini əmr etdi. Mustafa ilə birlikdə bayraqdarı və köməkçisi də edam edildi. Sultanı gələcəkdə əvəz edəcəyi gözlənilən, onun oğlanları içində ən sevimlisi və ən bacarıqlısı kimi qəbul edilən Mustafanın edamı bütün ordunun şok olmasına səbəb olmuşdu. Yeniçərilər bunda Rüstəm paşanı ittiham edərək, ona xüsusilə qəzəbli idilər. Gümanki elə buna görə də, sultan ordunun ölmüş döyüş ruhunu yüksəltmək üçün Rüstəm paşanı komandanlıq vəzifəsindən qovdu və yerinə Əhməd paşanı təyin etdi. Bundan sonra ordu Ereğlini tərk etdi və Hələbdə qışlamaq üçün yola düşdü. Buradan gələcək yazda Səfəvi dövlətinə hücum ediləcəyi planlanmışdı. Hələp yolunda olarkən Səfəvi elçisi Dilicani azad edildi və öz dövlətinə yola düşdü. Lakin onun azad edilmə yerinin və vaxtının dəqiq tarixi bilinmir, həmçinin ona şaha çatdırması üçün nə deyildiyi və ya yazdıldığı da dəqiq bilinməməkdədir. Osmanlı qaynaqlarına görə, Dilicani osmanlı düşərgəsini Osmanlının gələcək yaz Səfəvilərə müharibə elan edəcəyi xəbəri ilə tərk etmişdir:
Lakin "Relazione Anonima"nın yazdığına görə, elçi hələ Kayseridə azad edilmiş və ona verilmiş olan məktubda sülh üçün şərtlər yazılmışdır. Şərtlərə isə, Şirvan əyalətinin bölünməsi və xəlifələrin lənətlənməsinə son qoyulması daxil olmuşdur:
Şəhərə çatarkən (Kayseri) Səfəvi elçisi çağırıldı və Heydər paşa sülh üçün gərəkli olan şərtləri şaha çatdırılması üçün elan etdilər. Bu tələblərin ümumi məğzinə Şirvan əyalətinin iki dövlət arasında paylaşdırılması və Səfəvilərdə İmam Əlinin xeyrinə ilk 3 xəlifənin lənətlənməsinin dayandırılması daxil idi. Şərtləri anlayan elçi bu şərtlər altında sülh müqaviləsini yekunlaşdırmaq üçün səlahiyyətinin olmadığını, şahla görşüb sultan və paşaların dediklərinin hamısını ona çatdırmak gərəkdiyini bildirdi. Bundan sonra sülh və ya müharibəyə qərar verilə bilərdi. Bundan sonra o, hədiyyələrlə azad edildi və ona şahın cavabını bildirməsi üçün sultanın qışı keçirəcəyi düşünülən Hələbə gəlməsi gərəkdiyi bildirildi.
Sülh üçün ilk təmaslar
|thumb|right|I Şah Təhmasib və Moğol hökmdarı Humayun şahın 1543-cü ildə [[Qəzvindəki görüşü zamanı olan rəsmdən bir görüntü (İsfahandakı "Çəhəl Sütun Sarayı"-nın divarına çəkilmiş rəsm əsəri)]]
Sənin mənə olan cavabında deyilir ki, "mən vəzir Əhməd paşanın yazışmalarından xəbərim olmayıb. Bu məktublar mənim biliyim və icazəm olmadan yazılmışdır" və sülh haqqında şayiələr hərəkətə keçir. Əgər sən doğruları deyirsənsə, Əhməd paşa və digərləri sənin xəbərin olmadan, səninlə məsləhətləşmədən yazıblar. İndi bil ki, sülh və danışıqlara çağırışları xilafət və sultanlıq iddiasına layiq olan dövrün məşhur sultanları və böyük hökmdarları edir. Sultanlığın əsası və qüdrət sütunu olan şəxslərin məsləhətsiz, zəif mülahizələri əsasında belə böyük bir iş görmələri... nəhayət səni rüsvay etdi.
Məktubun yerdə qalan hissəsində Azərbaycan ərazilərinə olan Osmanlı hücumları qınanılırdı:
Öyrəndik ki, Rumların (Osmanlıların) bədbəxt əsgərləri Naxçıvana (onu) viran etmək üçün göndəriliblər. Ədalətli və şanlı hökmdara yalnız onun təbəələrinin müdafiəsi yaraşdığına görə, qalib ordumdan bir dəstəni sərhədə göndərdik. Bu zaman bu kafir franklar (Romalılar/Osmanlılar) və Mərvan evinin qalan əsgərləri Naxçıvanı qarət etməklə məşğul idilər, bir kəşfiyyatçı gəldi və bu biabırçı dəstəyə ordumuzun gəlişini xəbər verdi. Bu səbəbdən də, onlar Naxçıvan torpaqlarından it kimi qaçdılar.
Cəlalzadə öz əsərində belə bir məktuba istinad etmir. Bunun səbəbi isə öz əsərində güclü ideoloji propaqanda aparması və Osmanlıların mövqeyinə xəyanət etmək istəməməsidir. Bundan əlavə, Cəlalzadənin mövqeyindən sülh təklifi, hətta gizli olsa belə, Osmanlıların güclü və əzəmətli imicinə xələl yetirə bilərdi. Ayaz paşanın belə bir təklif etməsini inkar etməsə belə, o, bir yerdə Əhməd paşanın Təhmasibin əyanlarından birinə məktub göndərməsindən bəhs edir. Bununla da göstərməyə çalışır ki, sülh təklifi daha əvvəl olmuşdur və Süleymanın yürüşü isə, yaxın zamanda Osmanlı torpaqlarına olmuş qızılbaş hücumlarına görədir. Paşa məktubunda inanc məsələsi ilə bağlı mübahisə etdikdən sonra, sultanın üstünlüyünü tanımaqdan imtina etdiyi halda, sultanın astanasının sülh danışıqları üçün açıq qaldığını bildirirdi.
Səfəvi qaynaqları bildirir ki, Osmanlı ordusunun Naxçıvandan Ərzuruma geri çəkilməsindən sonra şahın ordusu çox sayıda döyüşçünü hücum edəərk öldürdü, bir o qədərini də əsir götürdü. Əsir götürülənlər arasında Osmanlı sərkərdələrindən biri olan və sultanın sevimlisi Sinan paşa da var idi. Sinan paşanı əsirlikdən azad etmək üçün Əhməd paşa Ayaz paşaya Təhmasıbə sülh təklifi etməyi tapşırdı. Bu qaynağa görə, Osmanlı tərəfində sülh istəyi bu hadisədən sonra meydana çıxmışdır. Əslində isə, Osmanlı sultanı və vəzirlərinin sülh istəyi ən əvvəldən mövcud idi və elə buna görə də, Səfəvi elçisini qəbul etmiş, onunla sülh şərtlərini müzakirə etmişlərdi. Naxçıvan yürüşü isə sadəcə şahı sülhə məcbur edə bilmək atılmış addım idi. Sultanın İstanbuldan ayrılmamışdan əvvəl Səfəvilərlə sülh imzalamamasının əsas səbəbi isə Şahzadə Mustafanın yaratdığı problemlər idi. Bütün yol boyunca baş vəzir Rüstəm paşa Səfəvi elçisi Dilicani ilə sülh şərtlərini müzakirə etmiş, lakin sonda Mustafanın edamından sonra Osmanlı ordusunun ruh düşkünlüyü yaşamasından istifadə etməyə qərar vermiş Təhmasibin döyüş əmrindən sonra vəziyyət dəyişmişdi. Beləki, Təhmasib Mustafanın edamı münasibətiylə Osmanlı ordusunun döyüşmək istəmədiyindən xəbərdar idi, buna görə də sülh istəyini geri çəkmiş və sonda imzalanacaq sülh müqaviləsində maksimum mənfəət təmin edə bilmək üçün müharibəni davam etdirmişdi. Hadisələrin sonrakı gedişatı Təhmasibin doğru qərar verdiyini və Osmanlı dövlətinin də bu qərarların meydana çıxardığı şərtlərə uymağa məcbur olduğunu göstərdi.
Süleymanın və ordusunun Naxçıvanı tərk etməsindən sonra Təhmasib öz süvarilərini Pasin və Oltuya göndərərək, Osmanlı ordusunun Ərzuruma geri çəkiliş yolu üzərindəki hər şeyin dağıdılması əmrini verdi. Şahın əsas planı Osmanlı geri çəkilişini maksimum çətinləşdirmək, yeni hücuma çıxmalarını mümkünsüz etmək və beləliklə də, müqavilə danışıqlarında öz mövqeyini gücləndirmək idi. Sultanın Ərzuruma çatmasından sonra, Şah Təhmasib öz əyanları ilə məsləhətləşmələrə başladı. Onlar Van qalasına hücum etməyi və ətrafdakı bölgələri məhv etməyi təklif edirdilər. Əgər bu hücumlar zamanı Osmanlı ordusu yaxınlaşardısa, onlar Bağdada, Diyarbəkirə və ya Azərbaycana geri çəkilməli, Osmanlı ordusu ilə birbaşa döyüşə girməkdən yayınmalı, Osmanlı ordusunun hərəkət yolu üzərindəki hər şeyi yandırmalı idilər. Bu müharibə strategiyası hələ Şah İsmayıl tərəfindən həyata keçirilməyə başlanmışdı və Osmanlı ordusunun hər baxımdan çoxsaylı və zəngin təchizatlı olmasından qaynaqlanırdı. Şah Təhmasib özünü yazdığı "Təzkirə"də bu strategiyanı bu cür izah edir və əsaslandırırdı:
Müharibədə düşmənə əlverişli imkan vermək olmaz. Əgər düşmən döyüşə can atırsa, imkan daxilində onunla üz-üzə döyüşdən çəkinmək lazımdır”. Sərhəd zolağında bütöv vilayətlərin viran edilməsi şah aşağıdakı maraqlı mülahizələrlə haqq qazandırırdı: “Biz hesablamışıq ki, xondkarın (Türk sultanının) qulluqçulardan başqa təxminən 300 min nəfərlik atlı qoşunu var. Və əgər hər birinin (süvarinin) bir qulluqçusu varsa, bu 600 min nəfər edir. Yeniçərilərdən başqa sultanın piyada qoşunu yoxdur. Əgər hər birinin bir atı və dəvəsi varsa, onda 600 min at və dəvə alınır. Bir eşşəyə isə hər gün 2 mən (batman) arpa, cəmisi 12 min xalvar yüz mən arpa tələb olunur. 600 min adamın hər biri gün ərzində yarım mən ərzaq işlədirsə, cəmisi 3 min xalvar 100 mən alınır. Deməli, bir gün ərzində 15 min xalvar 100 mən taxıl lazımdır. Tutaq ki, xodkarın 150 min xalvar 100 mən taxılı vardır. Qoşunlarda da həmçinin 150 min xalvar taxıl var114. Halbuki, həmin 300 min xalvar taxılı daşımaq üçün 500 min dəvə tələb olunur. Bunun hələ döyüş sursatı, topları və başqa ləvazimat daşıyan dəvələrə dəxli yoxdur. 300 min xalvar taxıl onlara 20 günlüyə bəs edir. Biz torpaqlara od vurduqdan və hər şeyi yeyəndən sonra, onlarla üz-üzə vuruşmayıb dövrələrində fırlanmaqda davam etsək onlar nə nə edə bilərlər? Bəs onlar yeməyi hardan əldə edəcəklər? Bəs qızılın onlara nə faydası olacaq? Buna görə də qayıtmaqdan savayı onların bir çarəsi qalmır.
Burada Osmanlı ordusunun sayının şişirdildiyi düşünülsə də, gümanki Şah Təhmasib ölkənin qorunması üçün ən pis ehtimalı nəzərə almışdır.
Təhmasibi bir müddət bu planı həyata keçirmək istədi, lakin sonradan bu təklifi rədd etdi və sülh danışıqlarına başlanılması barədə qərar verdi. Bu qərarı verməsində əsas səbəb çox gümanki, Osmanlının Təbrizə və Ərdəbilə hücum etmə təhlükəsinin olması olmuşdur. Çünki bu ərəfələrdə Osmanlı vəzirləri də bunu bildirən məktub göndərmişlərdi. Baş vəzirin əmri ilə hərəkətə başlayan Ayaz paşa Səfəvi sarayına yenə bir məktub göndərdi. Ayaz paşa məktubda Osmanlı ordusunun gələcək yaz Təbriz və Ərdəbilə hücum edəcəyi planladığını, lakin əgər Təhmasib istəyərdisə, sülh danışıqlarına başlaya biləcəklərini yazmışdı. Sonda, Şah Təmasib, Sinan paşanı azad edərək Şahqulu bəy Qacar ilə birlikdə Osmanlı sarayına bahalı hədiyələrlə sülh danışıqları üçün göndərdi. Səfir Ərzuruma 26 sentyabr 1554-cü ildə çatdı və Osmanlı tərəfindən hörmətlə qarşılandı, müsbət cavabla geri göndərildi. Ərzurumu tərk edərkən, Şahqulu bəy Osmanlıları bir ay içində Səfəvi şahının sülh müqaviləsini imzalamaq üçün başqa bir elçi göndərəcəyini bildirdi. Bundan sonra öz yeniçərilərinin çoxunu İstanbula göndərən Süleyman, qışı Amasiyada keçirməyə qərar verdi. Bu Səfəvilər üçün təhlükə yarada biləcək bir şey idi, çünki sultanın qışı Anadoluda keçirməsi hər an yeni bir yürüşün başlana biləcəyi anlamına gəlirdi. Buna görə də, şah, öz elçisini göndərməyi gecikdirdi, bununla o, sultanın İstanbula geri dönməsini gözləyirdi. Çünki sultanın Anadoluda olmaması yeni bir yürüşün olmaması mənasına gəlməklə birlikdə, sülh danışıqlarında şahın əlininin geclənməsi demək idi. Sultan həmçinin Van və Bağdadın canişinlərini mümkün Səfəvi hücumlarının qarşısını almaq üçün öz bölgələrinə göndərdi. Bütün bunlardan xəbərdar olan Səfəvi şahı nəhayət özünün görkəmli diplomatlarından və "Qaradağ sufilərinin" ağsaqqallarından biri Fərruxzad bəyi elçi olaraq Osmanlıların yanına göndərdi. mart 1555-ci ildə Ərzurumdan Ayaz paşa Səfəvi elçisinin çatdığını sultana bildirdi. Sultan Amasiyada baş vermiş yanğına görə elçini orada qəbul etmək istəmirdi və görüş üçün İstanbulu təklif edirdi. Amasyanın xarabalıqları yerinə İstanbuldakı cah-cəlalda görüşmə Osmanlını daha da qüvvətli göstərə bilərdi. Lakin Səfəvi elçisi mümkün ən tez müddətdə sülh imzalanması üçün təkid etdi və sultan onu xarabalıqları yaxşı şəkildə gizlədilmiş Amasiyada qəbul etdi. 21 may 1555-ci ildə Fərruxzad bəy və başqaları şahın hədiyələrini və məktubunu sultana təqdim etdilər. 1 iyun 1555-ci ildə Səfəvi elçiləri sultandan məktub aldılar və bu məktubda rəsmən Osmanlı hakimiyyətinin sülh şərltəri ilə razılaşdığı bildirilirdi.
Sülhün imzalanması
Osmanlı-Səfəvi münasibətlərinin XVI əsr tarixi barədə müasir tarixşünaslıqda belə bir fikir var ki, ilk Osmanlı-Səfəvi sülh müqaviləsi Səfəvilərin sülh üçün yalvarması, Osmanlının isə bu təklifi lüft edib qəbul etməyi ilə baş tutmuşdur. Bu fikir əsasən, Osmanlı qaynağı olan Mustafa Cəlalzadənin "Təbakat-ül Məmalik və Dərəcat ül-Məsalik" əsərinə istinadən verilir. Bu əsər daha sonrakı Osmanlı qaynaqları üçün də əsas mənbə olmuşdur. Lakin, sülh üçün ilk müraciət Osmanlı tərəfindən olmuşdu. Hələ sultan Naxçıvandan geri qayıdarkən, vəziri Məhəmməd paşanı sülh danışıqlarını başlatmaq üçün vəzifələndirmişdi. Yüksək rütbəli əsirlərin dəyişdirilməsi baş tutdu. 29 may 1555-ci ildə iki dövlət arasında ilk müqavilə Amasyada imzalandı. Müqaviləyə görə, qərbi Gürcüstan bölgələri olan İmeretiya, Meqreliya və Quriya Osmanlı dövlətinin nüfuz dairəsinə keçdi, onun şərq bölgələri olan Mesxetiya, Kartli və Kaxetiya isə Səfəvi dövlətinin tərkibində qaldı. Bağdad da daxil olmaqla, İraq Osmanlı dövlətinin, bütün əraziləri ilə birlikdə Azərbaycan da Səfəvi dövlətinin tərkibində qaldı.
Şərqi Anadolu boyunca, Ərzurum, Van, Şəhrizor kimi bir neçə bufer zona yaradıldı. Qars hərbsizləşdirilmiş zona elan edildi və onun qalası dağıdıldı. Müqavilədəki şərtlərdən biri də, Səfəvilərin Osmanlı üçün önəmli dini fiqurlar kimi qəbul edilən Raşidun xəlifələrinin, Aişənin və peyğəmbər səhabələrinin dini rituallarla alçaldılmasına son qoyulması idi. Bu Osmanlı-Səfəvi müqavilələrinin ümumi şərti idi.
Farsdilli mənbələrdə bu sülhün dəqiq tarixi verilmir. Həsən bəy Rumlunun Əhsən ət-Təvarix əsərində, Qəffarinin və Əli Zeynalabdinin salnamələrində Fərruxzad bəyin elçiliyi barədə məlumat hicri-qəməri təqvimi ilə 961-ci ilə aid edilir. İsgəndər bəy Münşi onun tarixini xronoqram ilə verir (yəni 1+30+90+30+8+600+10+200), bu da hicri təqvim ilə 969-cu il edir. . Bu hadisənin dəqiq tarixini göstərən türk mənbələrinə görə, Amasyada sülh hicri 962-ci il rəcəbin 8-də (1555-ci il mayın 29-da) bağlanmışdır. Sülhdən sonra Osmanlı dövləti qərb cəbhəsinə xüsusi önəm verdi və hər iki dövlətin sərhədləri bir müddətlik stabillik qazandı. Sülh şəriti 1578-ci ildə Osmanlılar tərəfindən pozulana qədər davam etdi.
Yozef fon Hammer bu müqaviləni Osmanlı ilə Səfəvilər arasında bağlanmış ilk rəsmi sülh müqaviləsi adlandırır. Mənbələrdə Çaldıran döyüşündən sonra I Şah İsmayılla Sultan Səlim arasında sülhə dair hər hansı məlumata təsadüf edilmir. Buna baxmayaraq, bəzi əsərlərdə 1515-ci ildə onların arasında sülh əldə edildiyi barədə yoxlanmamış və əsaslandırılmamış fikirlər var.
Nəticə
Amasya müqaviləsi ilə Səfəvi-Osmanlı müharibələrinin ilk mərhələsi sona çatdırıldı. Lakin bu uzun müddət ərzində heç bir dövlət öz istəyinə nail ola bilmədi. Anadoludakı türkmən tayfalarının dəstəyi ilə oralarda öz hakimiyyətini yaymağa çalışan Şah İsmayıl öz istəyinə nail ola bilmədi, lakin Səfəvi dövlətini sosial və struktural güc kimi ortadan qaldırmaq üçün əks-hücuma keçmiş Sultan Səlim və Sultan Süleyman şərqdə səfəvipərəst üsyanları yatırsalar da, öz istəklərinə nail ola bilmədilər.
1555-ci il müqaviləsi əslində hər ik dövlətin özlərinin keçmiş imperial hədəflərini yerinə yetirə bilməyəcəkləri barədə gecikmiş etirafları idi. Osmanlılar müqavilə ilə, Səfəviləri bidət və küfrdə ittiham etmək əvəzinə, On iki imam şiəliyi nümayəndələri kimi rəsmən tanıdılar. Səfəvilər həcc ziyarəti hüququ qəbulu qarşılığında Osmanlıları müsəlmanlar üçün müqəddəs şəhər olan Məkkə və Mədinə şəhərlərinin himayədarı kimi qəbul etdilər. Həmçinin Osmanlı dövləti Səfəvi zəvvarlarının Məkkə və Mədinə şəhərləri ilə yanaşı, şiələr üçün müqəddəs olan ziyarətgahlarına girişlərinə də icazə verdilər.
Türk tarixçi İsmayıl Haqqı Uzunçarşılı müqavilə şərtlərinə görə, Azərbaycanın da Osmanlı hakimiyyətinə düşdüyünü bildirmişdir. Lakin Oqtay Əfəndiyev özünün "Azərbaycan Səfəvilər dövləti" kitabında yazır ki, Türk tarixçi İsmayıl Haqqı Uzunçarşılının belə bir iddiası heç nə ilə əsaslandırılmır ki, guya bu sülhə görə Azərbaycan (Təbriz də daxil olmaqla) Osmanlı dövlətinin hökmranlığı altına düşmüşdür
Bulbophyllum aggregatum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum aggregatum növü Madaqaskar üçün endemik növdür.
Polşa zlotı
Polşa zlotı — Polşanın pul vahidi.
Ağasəf Haqverdiyev
Ağasəf Tağı oğlu Haqverdiyev — Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı, 1945-ci ildə Moskvada keçirilən Qələbə Paradının iştirakçısı olub.
Həyatı
29 mart 1924-cü ildə Azərbaycanın Salyan rayonunda anadan olmuşdur. 1941–1942 illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda təhsil almışdır. 1942-ci ilin avqustundan 1943-cü ilə qədər 26 Bakı komissarı adına Tbilisi Topçu Məktəbinin kursantı olmuşdur. Oranı bitirdikdən sonra taqım atəş komandiri və 3-cü Cənubi Ukrayna Cəbhəsi batareya komandiri kimi xidmət etmişdir. Şimali Qafqaz, Ukrayna, Moldova, Rumıniya, Macarıstan, Avstriya və Yuqoslaviya ərazilərində vuruşmuş, döyüşlərdə yaralanmışdır.
Müharibədən sonra Hərbi Komissarı sistemində çalışmışdır. Bakı Veteranlar Komitəsinin sədri, MDB dövlətləri veteranları Əlaqələndirmə Şurasının üzvü olmuşdur.
Ağasəf Haqverdiyev I və II dərəcəli Vətən Müharibəsi ordenləri, Qırmızı Ulduz ordeni, 14 medalla təltif olunmuşdur. 1945-ci ildə Moskvada keçirilən Qələbə Paradının, 1985 və 1990-cı ildə keçirilən paradların iştirakçısı olub.
Ponti Pilat
Ponti Pilat (Pontius Pilatus) — Yəhudi əyalətinin V prefekti, Suvarilər rəisi. İosiv Flaviy və Taçit onu prokurator adlandırsalar da 1961 ci ildə aşkar edilmiş, Pilatın yaşıdı olan Kesari yazısında göstərilir ki, 6-41 ci illərdə o, prefekt vəzifəsini daşımışdır.
Əhdi-Cədidə görə sinedrionun (dini şuranın) başçısı Kaiafanın təkidinə baxmayaraq, Ponti Pilat məhkəmədə İsaya ölüm hökmü verməkdən üç dəfə çəkinmişdir.
'“Onlar bağırırdılar: Onu çarmıxa! Çarmıxa! O, üçüncü dəfə onlara dedi: O nə bəd iş görmüşdür? mən Onu öldürmək üçün heç bir səbəb görmürəm ki, Onu cəzalandırım, buraxacağam. Lakin onlar gurultu ilə bağırırdılar ki, o, çarmıxa çəkilsin; və rahibin çığırtıları da onlara qatışmışdır. Və Pilat onların təkidi ilə qatili zindandan buraxmağı, İsanı isə onların ixtiyarına verməyi qərara alır”.' . thumb|250px|left|Pilatın əllərini yuması, Gebhard Fuqel, 1903 Lukanın İncilinin rəvayətinə görə, Pilat bu zaman onun töküləcək qanda günahı olmadığına işarə olaraq, qədim yəhudi ənənəsinə uyğun şəkildə "xalq qarşısında su götürüb əllərini yuyur" (“əllərimi yuyuram” (Netilat Jadajim)) kəlməsi buradan əmələ gəlmişdir).
Ponti Pilat xristianlıq simvolu kimi İsa, Məryəmdən sonra xatırlanan üç addan biridir. thumb|250px|left|İsa Pilatın hüzurunda, Mixay Munkaçi, 1881 Məhz Ponti Pilat adına istinad olunaraq İsa tarixdə bir faktiki şəxs kimi təsdiqlənmişdir. thumb|250px|left| Pilat qamçılanmış İsanı [[Yerusəlim əhlinə göstərərək:-"Esse Homo", sağ tərəfdə Pilatın kədərli qadını - Klavdiya Prokula, Antonio Sizeri, 1860-1880]] [[Fayl:Caesarea maritima BW 5.JPG|thumb|Kesari lövhəsi:
…]]S TIBERIÉUM …PON]TIUS PILATUS ..PRAEF]ECTUS IUDA[EA]E ..́. ]] Pilatın sonrakı həyatı haqqına çoxlu ziddiyyətli məlumatlar mövcuddur. IV əsrdə yaşamış Yevseviyə görə o, Qaliyaya Vyennə göndərilmiş, orada da özünə qəsd edərək ölmüşdür. Digər apokrif yazıda göstərilir ki, onun cəsədi Tiber çayına atılmış, lakin bu hal çay sularında coşqunluq yaratdığından cəsəd çıxarılaraq Vyennə aparılaraq Rona çayı sularında batırılmış, hadisə təzədən təkrarlandığından cəsəd çıxardılaraq Alp göllərinin birində batırılmışdır. Digər bir məlumata əsasən o, Neron tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Vyenndəki piramidal sütunlu ippadrom, uzun müddət "Pilatın məzarı" kimi tanınmışdır.
Dərə (Basarkeçər)
Pəmbək— İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Basarkeçər rayonunda kənd.
Tarixi
Pəmbək rayon mərkəzindən 22 km şimal-şərqdə yerləşir.
Həmin ərazi vaxtilə Səmədağaya mənsub olmuş və burada salınan kənd «Səmədağa Dərəsi» adlandırılmışdır. Sovet hakimiyyəti dövründə kəndin adındakı birinci komponent «Səmədağa» ixtisar edilmiş və kənd Dərə kəndi kimi rəsmi sənədlərdə sabitləşmişdir.
Toponim Azərbaycan dilində «iki dağ arasında, eləcə də düzənlikdə uzun dərin çuxur» mənasında işlənən dərə sözü (10, s.74) əsasında yaranmışdır. Kənd dərədə yerləşdiyi üçün Dərə kəndi adlandırılmışdır. Orotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Səməd ağa dərəsi - İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indiki Basarkeçər (Vardenis) rayonu ərazisində kənd olmuşdur. Rayon mərkəzindən 22-24 şimal-şərqdə, Pəmbək kəndinin yaxınlığında yerləşmişdir. Sonra bu kəndin əsasında Dərə kəndi salınmışdır. Toponim antroponim əsasında yaranmışdır. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Əhalisi
1918-20-cı illər hadisəsi ilə bağlı Yeni Bayazid qəzasına daxil olan Kəvər bölgəsindəki (indiki Kamo rayonu) Ağzıbir, Hacı Muxan, Ağqala, Əyrivəng kəndlərinin sakinləri olan azərbaycanlılar ermənilər tərəfindən qırğınlarla qovulmuşlar. Qaçqın azərbaycanlılar Göyçə gölünü keçərək Basarkeçər rayonundakı Dərə kəndinə sığınmışlar. 1988-ci ildə Ermənistan dövləti tərəfindən azərbaycanlılar qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.
Minbaşılı (Cəbrayıl)
Minbaşılı — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Erikaçiçəklilər
—  aləminə aid bitki dəstəsi.
Minbaşılı (Cəbrayıl)
Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib
Erikaçiçəklilər
Təsnifatı
APG II təsnifat sisteminə görə (2003) aşağıdakı fəsilələrə bölünür:
Meşə çuğundurotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Erikaçiçəklilər
Təsnifatı
Kronkvist sisteminə (1981,1988) görə dileniidlərin (Dileniidae) arasından kiçik bitki qrupu erikaçiçəklilərə aid edilir:
Minbaşılı (Cəbrayıl)
Tarixi
2020-ci ilin 23 oktyabırında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Minbaşlı Cəbrayıl r-nunda kənd. Düzənlikdədir. XIX əsrdə kənd Köhnəqışlaq adlandırılan sahədə bir neçə oymaqdan ibarət olmuşdur. Sonralar Parayataq adlı indiki yerə köçmüşdür. Kənddə iki nəsil vardlr: minbaşılılar ve cəfəralılar. Kənd minbaşılı nəslinin adını daşıyır.
Azad ticarət
Azad ticarət — idxal və ixracın ümumiyyətlə dövlətin müdaxiləsi olmadan həyata keçirilməsini nəzərdə tutan iqtisadi siyasətdir. Azad ticarət siyasəti dövlətin xarici ticarət üzərindəki yoxlamasından və vergi tətbiqindən tamamilə imtina etməsi mənasına gəlməyə bilər.