cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Avrora (kəpənək)
Görünüşü
thumb|left|250px|Dişi thumb|left|250px|Qanadlarının alt hissəsi Qanadlar arasında məsafə 38–48 mm,, qanadların uzunluğu isə 17–23 (20–24) mm təşkil edir.
İnkişaf
thumb|250px|right Dişi il ərzində 1, bəzən 2–3 yumurta qoyur. Tırtılları mayın sonlarından iyulun ortalarına qədər yaşayır. Pup şəklində qışlayırlar.
Qorunma statusu
Azərbaycan Qırmızı Kitabına daxil edilmişdir.
Narkotik
thumb|170 px|XIX əsrdə [[apteklərdə satılan heroin]] thumb|170 px|[[Kofein]] thumb|170 px|[[Tütün]] Narkotik (və ya "Ağ ölüm") yunan "narke" sözündən götürülüb, yunan dilindən tərcümədə "yuxu" deməkdir.
Narkotik maddələr ilk öncə tibbdə istifadə olunmağa başlamışdır. Bu elə bir maddədir ki, insanın düşüncəsinə təsir edir və müəyyən mənada beyni tənzimləyir. Bu tənzimləmə hər cür psixoloji və fiziki defektlərlə nəticələnə bilər. Bu o deməkdir ki, narkotik maddələr hisləri, əhval-ruhiyyəni, düşüncəni dəyişməyə qadirdir.
Narkotik bitkilər
Narkotik bitkilər (yun. narke – donub qalma, quruyub qalma, mat qalma) – tərkibində mərkəzi sinir sistemini qıcıqlandıran, tədricən onun fəaliyyətini zəiflədici maddə olan bitkilər. Bir sıra Narkotik bitkilərdən tibdə ağrıkəsən dərman kimi istifadə edilir. Narkotik bitkilərdə təsiredici maddə alkoloidlərdir; Narkotik bitkilərdən alınan preparatlardan çox istifadə etdikdə narkomaniya baş verir. Narkotik bitkilərin əksəriyyəti ali bitkilərə aiddir. Narkotik bitkilərin çoxuna Cənubi və Şimali Amerikanın, Mərkəzi Asiyanın tropiklərində təsadüf olunur. Tiryək, xaş-xaş, hind çətənəsi (kənaf), kokain kolu, bir sıra dərman bitkiləri və zəhərli bitkilər narkotik bitkilərdir.
Anthemis pseudocotula
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Cynometra engleri
(Cynometra engleri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mangifera casturi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Typhlodromus incisivus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
3 sentyabr
1901–cari
thumb|[[Yaşar Nuri]]
1601–1900
thumb|[[İvan Turgenev]]
SSRİ tanklarının siyahısı
Bu siyahı SSRİ tərəfindən istehsal olunan tankların siyahısıdır
Yüngül tanklar
right|250px
Orta ağırlıqlı tanklar
right|250px
Qarakənd (Xocavənd)
Qarakənd — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Qarakənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 2 oktyabr 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Qarakənd kəndi Rusiya Sülhməramlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Qızqaladır. Yerli sənədlərdə yaşayış məntəqəsinin adi indi də Qızqala şəklində yazılır. Həqiqətən kəndin ərazisindəki böyük qayalıqda Qız qalası adlanan qala xarabalıqları var. Kəndin indiki adı isə onun gəlmə ermənilar tərəfindən Karaşen (kar "qaya" və "şen" kənd) adlandırılmasına görə, şen sözünün kənd sözü ilə əvəz edilməsi nəticəsidir. 1933-cü ildə Gədəbəy rayonu ərazisində da Qarakənd adlı yaşayış məntəqəsi qeydə alınmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Aleksandr Puzanov
Aleksandr Puzanov — Sovet dövlət xadimi, RSFSR Nazirlər Sovetinin sədri.
Həyatı
Aleksandr Puzanov 12 (25) oktyabr, 1906-cı ildə Lejkovka Kəndli ailəsində anadan olub. Kilsə məktəbində oxuyub. 1926-1930-cu illərdə Plyos Kənd Təsərrüfatı Kollecində oxuyub. 1924-cü ildən Kandaurovski kənd Sovetinin sədri, Puçevski İcraiyyə Komitəsi sədrinin müavini vəzifələrində çalışmışdır. Kolleci bitirdikdən sonra Seredski rayon şöbəsində aqronom işləmişdir. 1931-1933-cü illərdə şəhərətrafı təsərrüfatların İvanovo vilayəti Trestinin direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır. 1 mart 1998-ci ildə Moskvada vəfat edən A.Puzanov Vaqankovo qəbiristanlığında dəfn edildi.
Fəaliyyəti
1934-1940-cı illərdə SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin nəzdindəki Sovet Nəzarəti Komissiyasında, 1940-1943-cü illərdə SSRİ Dövlət Nəzarəti Xalq Komissarlığının baş nəzarətçisi, 1943-1944-cü illərdə SSRİ Dövlət Nəzarəti Komissarının müavini kimi çalışmışdır. 1944-cü ilin iyununda Puzanov Kuibışev İcraiyyə Komitəsinin sədri seçildi. 1946-cı ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Kuybışev vilayət komitəsinin birinci katibi seçildi.
Onun dövründə bölgə həm iqtisadi göstəricilər, həm də sosial-mədəni sahədə mühüm nəticələr əldə etdi. Bunu 1952-ci ildə Puzanovu RSFSR Nazirlər Sovetinin sədri vəzifəsinə təyin edən İ.V.Stalin qeyd etdi. 16 oktyabr 1952-ci ildə Sov.İKP MK Komitəsinin Rəyasət Heyətinə namizəd olmuşdur. Lakin Stalinin ölümündən sonra 1953-cü il martın 6-da seçilən Sov.İKP MK Rəyasət Heyətinin yeni tərkibinə daxil olmadı.
A.Puzanov N.S.Xruşşovun Krımı Ukraynaya verməsi təşəbbüsünə qarşı çıxdı və buna görə də sonradan (1956-cı ilin yanvarında RSFSR Nazirlər Sovetinin sədrinin birinci müavini vəzifəsindən azad edildi). 1956-cı il fevralın 27-dən 1957-ci ilin fevralına qədər Sov.İKP MK KP MK Bürosunun üzvü idi.
1957-ci ildə diplomatiya sahəsinə keçən Puzanov SSRİ-nin 1957-1962-ci illərdə Şimali Koreyadakı, 1962-1967-ci illərdə Yuqoslaviyadakı, 1967-1972 Bolqarıstandakı, 1972-1979-ci illərdə Əfqanıstanda fövqəladə və səlahiyyətli səfiri olmuşdu.
Puzanov o günləri belə xatırlıyır:
1979-cu ilin noyabr ayından SSRİ Xarici İşlər Nazirliyinin mərkəzi aparatında işləmişdir. 1980-ci ildən təqaüdçü olan Puzanov Moskvanın mərkəzində yaşayırdı. 1952-1976-cı illərdə Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuşdur.
Helix pomacella
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Dinlərin siyahısı
= İbrahimi dinlər =
Druzizm
= Hind dinləri =
Din-e İlahi
= İran dinləri =
Yezdanilik
= Uzaq Şərq dinləri =
Şamanizm
= Paqan dinləri =
Şeyx Məhəmməd Bahari
Şeyx Məhəmməd Bahari — şiə alimi, azərbaycan dilində şeirlər yazıb. Bahar şəhərində dünyaya gəlib və bu şəhərdə vəfat edib.
Dairəvi Günbəd türbəsi
Dairəvi Günbəd Türbəsi – İranın Marağa şəhərində, hicri 563 – cü ilin rəcəb ayında (miladi 1167 aprel ayı) inşa edilmiş türbə.
Kürsülüyü iri daş lövhələrlə üzlənmiş dairəvi günbədin silindrik gövdəsi kərpicdən hörülmüşdür. Onun plan biçimi bayırda dairəvi olduğu halda içəridə onbucaqlıdır. İç üzlərin hər birində dayaz tağça verilmiş, şimal üzü qapı üçün ayrılmışdır. Dairəvi Günbəd də digər Marağa türbələri kimi ikiqatlıdır. Türbənin sərdabəsi daş kürsülüyün içərisindədir. Kərpic qüllənin yuxarısı dağılmışdır. Buna baxmayaraq türbənin silindrik qülləsinin içəridə sferokonik, bayırda konusvari günbəzlə tamamlandığı bəllidir.
XI – XIII əsr Azərbaycan memarları silindrik tutuma girişin monumental baştağ şəklində birləşdirilməsi yolu ilə uğurlu memarlıq-məkan həllini işləyib hazırlamışdılar. Dairəvi Günbəddə baştağ iri ölçülü olmaqla türbənin ən zəngin bəzəkli elementidir. Kaşı lövhələri baştağın kufi xəttli gözəl kitabələrinə və həndəsi quruluşlarına uğurla daxil edilmişdir.
Salehə Sultan (Əbdüləzizin qızı)
Fatma Salehə Sultan (d. 9 avqust 1862, İstanbul — ö. 1941, Qahirə) — 32. Osmanlı sultanı Əbdüləzizin Dürrünəv Qadınəfəndidən doğulan qızıdır.
Həyatı
Salehə Sultan 9 avqust 1862 tarixində İstanbulda Dolmabağça sarayında dünyaya gəlmişdir. Böyük qardaşı Şahzadə Yusif İzzəddin Əfəndidir. 1876-cı ildə atasının devrilərək öldürülməsinin ardından Fəriyə sarayında nəzarət altında yaşadı. Ancaq V Muradın taxtdan endirilməsinin ardından ailəsi ilə birlikdə azadlığa çıxdı. 20 aprel 1889 tarixində Ulduz Sarayında Qurdzadə Zülfüqar Əhməd Paşa ilə evləndirildi. Bu evlilikdən Kamilə xanım Sultan adlı qızı dünyaya gəldi. Bu övladı 6 yaşında ikən vəfat etdi.
3 mart 1924 tarixində qəbul edilən qərarla bütün Osmanlı ailə üzvləri ilə birlikdə ölkəni tərk etdilər. Buradan birbaşa Qahirəyə gedən Salehə Sultan burada yaşamağa başladı. 1941 tarixində vəfat etdi və Abbas Hilmi türbəsində ərinin qəbrinin yanında dəfn edildi.
Nizami (film, 1941)
Məzmun
1941-ci ildə SSRİ böyük şair Nizami Gəncəvinin anadan olmasının 800 illik yubileyinə geniş hazırlıq gördüyü vaxt sənədli kino ustaları da dahi söz ustasına film həsr etməyi qərara almışdılar. Lakin faşist Almaniyasının SSRİ-yə qəfil hücumu Azərbaycan xalqının iftixarı Nizami Gəncəvinin yubileyinin yüksək səviyyədə keçirilməsinə imkan vermədi. Buna baxmayaraq respublikamızda şairin yubileyi milli poeziya bayramı kimi qeyd edildi.
Yubiley şənlikləri tarixi-bioqrafik kinooçerkdə öz əksini tapmışdır.
Murman Omanidze
Murman Omanidze —  Gürcüstan siyasətçisi və 1991-ci ildə Gürcüstanın Xarici İşlər Naziri.
Həyatı
1991-ci ilin avqustunda SSSRİ-də hərbi çevrilişi cəhdi zamanı Gürcüstan müxalifəti iddia edirdi ki, Omanidze Dövlət Fövqəladə Vəziyyət Komitəsi nin üzvləri ilə görüşmək üçün Moskva ya yola düşmüşdü. Çevriliş cəhdi uğursuz olandan sonra, Gürcüstan rəhbərliyi bu cür ittihamları qətiyyətlə təkzib edirdi. Müxalifət 1991-ci ilin dekabrında Qamsaxurdiya qarşı hərbi çevrilişi başlatdı. Dekabrın 31-də Omanidze faktiki olaraq həbs edildi və tutduğu vəzifədən azad olundu. Yanvarın 4-də Omanidze Rusiyaya qaça bildi və Qamsaxurdiyanı diktator adlandırdı.
Qamsaxurdiyadan sonra hakimiyyətə gələn Eduard Şevardnadze nin dövründə Omanidze 1992-ci ildən 1998-ci ilədək Gürcüstan Parlamenti nin üzvü idi. Onun həmçinin biznes fəaliyyəti də var idi. 1996-cı ildə Gürcüstan prokurorluğu Omanidzeni qanunsuz maliyyə razılaşması ittihamı ilə həbsinə order verdi, amma o, Gürcüstanı tərk etməyi bacardı və siyasətdən uzaqlaşdı.
Mangifera dewildei
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cynometra falcata
(Cynometra falcata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Typhlodromus inopinatus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Helix figulina
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Anthemis pulvinata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
M240 pulemyot
M240, rəsmi olaraq United States Machine Gun, 7.62mm, M240 (Azərbaycanca Amerika Birləşmiş Ştatları Pulemyotu, 7.62 mm, M240) göbəkdən doldurmalı, barıt qazının geri təpməsiz və icra nəşrin irəli itələməsi ilə ardıcıl olaraq atış edə bilən bir pulemyot dur. Silah 7.62x51mm NATO sinifi fişəng (M13 lent ilə birlikdə) istifadə edilməkdədir. Bu silah Belçika istehsalı FN MAG ( M itrailleuse d` A ppui G énéral , "General Purpose Machine gun "Azərbaycanca Ümumi əlaqələr Pulemyotu) modelinin Amerika Quru Qoşunları üçün inkişaf etdirilmiş modelidir.
Tim
Tim - vəzifəsi yüz metrlik bir sahəsi atəş gücüylə idarə altına almaq olan iç təhlükəsizlik hərəkatında vəzifə yerinə yetirən ən kiçik əsgəri vahiddir. Komandiri ümumiyyətlə Çavuş olmaq üzrə ən az Kapral rütbəsindədir.
M240 pulemyot
M240 1970 ci illərdən günümüzə ABŞ Ordusu tərəfindən istifadə edilməkdədir. Ən çox piyada tərəfindən istifadə edilən silah quru, dəniz və hava maşınlarına quraşdırılaraq istifadə edilməkdədir. M240 orta sinif pulemyot olmamasına qarşı təhlükəsiz istifadə baxımından NATO ölkələri içərisində ən çox seçilən silah olmuşdur.
Liquriya dənizi
Liquriya dənizi - Adını sahillərində yaşayan Liqur qəbiləsinin adından götürmüşdür. Aralıq dənizinin bir hissəsi olaraq Korsika, Elba adaları və Qunuez körfəzi ilə əhatələnir. Sahillərində Fransa, Monako və İtaliya kimi ölkələr yerləşir. Sahəsi 15,000 km², orta dərinliyi 1200 metr təşkil edir. Ən dərin yeri 2546 metrdir. Suyunun temperaturu qış ayları 13 s, yayda isə 23,5 s, duzluğu 38 ‰ təşkil edir. Sahilləri hündür və qalalıdır, bəzi yerlərdə isə qumlu çimərliklərə rast gəlinir. Sahilində ən böyük kurort-turizin mərkəzi Riveradır. Əsas limanlar Genuya, Savona (İtaliya), Spesiya, Nissa (Fransa).
Xosrov Axundzadə
Xosrov Axundzadə — pedaqoq, şair.
Həyatı
Xosrov Mirzəli oğlu Axundzadə 1889-cu il iyul ayının 13-də Şuşa şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Mirzəli Aşiq Zeynalabdın oğlu müəllim olmaqla bərabər, şair və gözəl səsə malik məşhur musiqişünas olub, xalqımızın sevimli müğənnisi Cabbar Qaryağdı oğlunun və onun həmkarlarının müəllimi olmuşdur.
Xosrov Axundzadə şəhər məktəbində oxuyarkən atası Mirzəli Aşiq vaxtsız vəfat edir. Atasının vəfatından sonra altı nəfər ailə üzvünün ağırlığı onun üzərinə düşür. Gənc Xosrov 1905-ci ildə məktəbi bitirib, 1906-cı ildən dərs deməyə başlayır.
Xosrov Axundzadə 1906-cı ildən 1913-cü ilə kimi Şuşa "Nərimaniyyə", "Nəşri-maarif" və s. məktəblərdə müəllim olmuş, 1913-1917-ci illərdə Şuşada 5 nömrəli məktəbdə müəllimlik etmişdir. 1920-ci ildə Şuşada "Nərimaniyyə" və "Haşimiyyə" məktəblərinin təşkilində Hüseyn Qayıbov, Zülfüqar Abdullayev, Mircabbar Vəzirov, Hacı Zalov və başqaları ilə bərabər Xosrov Axundzadənin də xidməti olmuşdur.
Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulan gündən Xosrov Axundzadə də başqa müəllimlər kimi, bütün varlığı ilə işə girişmiş və qarşıda duran yeni vəzifələrin həllində yaxından iştirak etmişdir.
Xosrov müəllim Şuşada savadsızlığın aradan qaldırılmasında mühüm işlər görmüşdür. O, 1936-1938-ci illərdə Şuşa rayonu üzrə FKK sıralarına hazırlıqlı getmək üçün 6 nəfər savadsız çağırışçını bir ay müddətində savadlandırmışdır. O, həmin müddətdə "çağırışçılar məntəqəsi"ndə müdir vəzifəsində işləmişdir.
Xosrov Axundzadə 1935-ci ildə Şuşa şəhər kütləvi kitabxanasına müdir təyin olunmuşdur. 1956-cı ilə kimi Şuşada 7-illik və orta məktəblərinin ibtidai siniflərində dərs demişdir. 1956-cı ildən o, şəxsi təqaüdə buraxılır. Qocaman müəllim 1960-cı il may ayının 10-da Şuşada vəfat etmişdir.
Göründüyü kimi, Xosrov müəllim ömrünün 50 ilini maarif sahəsinə həsr etmişdir. Respublikamızın görkəmli alim, ədib, şair, rəssam, musiqişünas, bəstəkar, həkim və dövlət xadimləri arasında Xosrov müəllimin yüzlərlə yetirmələri vardır.
Xosrov müəllim 50-illik pedaqoji fəaliyyəti dövründə bilavasitə metodik rəhbərlik işinin məsuliyyətini yaxşı dərk edir, öz metodik və siyasi hazırlığı üzərində yorulmadan çalışır, öyrədə-öyrədə özü də öyrənərdi. Qocaman müəllim metodik ədəbiyyatı həmişə diqqətlə izləyər, gənc müəllimlərə məsləhətini bildirər və təcrübəsini öyrədərdi.
Xosrov Axundzadənin pedaqoji fəaliyyəti, onun təcrübəsi hələ sağlığında respublikamızın pedaqoqlarının diqqətini cəlb etmişdir. 1948-ci ildə professor Əhməd Seyidov və professor Mehdi Mehdizadə Xosrov müəllimə məktub yazmış və ondan öz təcrübə və xatirələrini instituta yazıb göndərməsini xahiş etmişdilər. Xosrov Axundzadə elmi-pedaqoji fəaliyyətinə dair yazıları – "Pedaqoji təcrübə və mülahizələri" 2000-ci ildə "Maarif" nəşriyyatı, 2-ci nəşri isə 2008-ci ildə anadan olmasının 120 illiyi münasibətilə "Adiloğlu" nəşriyyatı tərəfindən çap olunmuşdur. Əsər gənc müəllimlər üçün əhəmiyyətli bir metodik vəsaitdir.
Xosrov Axundzadənin yaradıcılıq fəaliyyətinin bir sahəsi də ədəbi irsimizlə əlaqədardır. O, 54 il ədəbi yaradıcılıqla məşğul olaraq, ədəbiyyat aləmində "Şaiq" təxəllüsü ilə tanınmışdır. Xosrov Şaiq ilk şeir təlimini atası Mirzəli Aşiqdən almışdır.
XIX əsrin qabaqcıl şair və yazıçılarından olan Xurşud Banu Natəvan, Mir Möhsün Nəvvab, Süleyman Sani Axundov, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Nəcəf bəy Vəzirov, Firudin bəy Köçərli, Cəlil Məmmədquluzadə və üzeyir bəy Hacıbəyovun gənc Xosrova böyük təsiri olmuşdur.
Xosrov müəllim 1919-cu ilin fevral ayında Həmidə xanımın xahişi ilə Mirzə Cəlilin "ölülər" və "Anamın kitabı" əsərinin üzünü köçürüb Həmidə xanıma təqdim etmişdir. Bu barədə "Revolyuçiya i kultura" jurnalının 1-ci nömrəsində Həmidə Məmmədquluzadənin "Mirzə Cəlil haqqında xatirələrim"də və filologiya elmləri doktoru Abbas Zamanovun redaktorluğu ilə hazırlanan "Cəlil Məmmədquluzadə" (məqalələr və xatirələr) əsərində qeyd olunmuşdur.
Xosrov Şaiqin Şuşada XIX əsr Azərbaycan yazıçı və şairlərilə əlaqədar olan tarixi yerlər barədə "Xatirələri" bir çox cəhətdən təqdirəlayiqdir. Bu əsərlərdə Azərbaycan maarif və mədəniyyətinin inkişafında böyük rol oynayan ziyalıların fəaliyyəti şirin bir dillə təsvir edilir.
Xosrov Axundzadə, eyni zamanda "Qarabağın tarixçisi" kimi də məşhurdur. Mərhum professor Əliyar Qarabağlı "Xosrov Axundov-Şaiq haqqında" xatirəsində yazırdı: – "C.Məmmədquluzadə və Həmidə xanımla, üzeyir bəylə və S.S.Axundovla şəxsən dost və tanış olan Xosrov müəllim ümumiyyətlə Qarabağ, xüsusən Şuşa haqqında ən dərin məlumata sahib idi. Buna görə də Şuşanın tarixi ilə maraqlananlar həmişə ona müraciət edər və aydın cavab alardılar".
Xosrov Şaiq ömrünün son günlərində böyük diqqət və həvəslə qəzəllərini və şeirlərini bir yerə toplayıb "Məcmueyi-əşarı" əsərinin (şeirlər məcmuəsinin) əl yazmasını xalqımıza nümunə qoyub. Şübhə yoxdur ki, Xosrov Axundzadənin pedaqoji və ədəbi irsi gənc və gələcək nəsillər üçün dəyərli mənbədir.
Həmçinin bax
http://www.muallim.edu.az/arxiv/2009/n29/ardi4.html
Tutuquşukimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
4 sentyabr
1901–cari
thumb|[[Beyonse (2019)]]
thumb|[[Fəxrəddin Nəcəfov]]
Arqument (dəqiqləşdirmə)
Arqument (- hekayə,səbəb,mövzu) çoxmənalı termin:
Mangifera dongnaiensis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Türkmənabad
Türkmənabad — Türkmənistan Respublikasında etrap hüquqlu şəhər, Lebap vilayətinin inzibati mərkəzi.
Coğrafiyası
Türkmənabad Amudərya çayının sol sahilində, Aşqabaddan 470 km məsafədə yerləşir. Şəhərdə dəmiryol stansiyası vardır.
Adı
Müasir adı 1999-cu ildən etibarən — Türkmənabad. Türkmən yazılışı — Türkmenabat.
Qədim adı — Amul. XV əsr sonundan 1924-cü ilədək, həmçinin 1927-1940-cı illərdə Çarcuy ( — «dörd kanal»). 1924—1927-ci iilərdə şəhər Leninsk (Tükrmən-Leninski), sonradan Cərco. 1992—1999-ci iilərdə şəhər Çərcev (Çärjew, Чәрҗев) adlanırdı.
Azadlıq Prospekti metrostansiyası
"Azadlıq Prospekti" metrostansiyası — Bakı metrosunda stansiya.
Xarakteristikası
"Azadlıq Prospekti" Azərbaycanda platforması sütunsuz olan ilk metrostansiyadır.
"Azadlıq Prospekti"nin digər stansiyalardan əsas fərqi də bundan ibarətdir. Stansiyanın yerləşiyi yer layının süxurları əsasən əhəng daşından ibarət olduğundan platformanı sütunsuz inşa etmək mümkün olub. 15 metr dərinlikdə yerləşir.
Stansiyanın memarı Elbəy Qasımzadədir. Stansiyanın daxili sistemlərinin qurulmasında Türkiyə, Rusiya, Almaniya və digər ölkələrdən gətirilmiş avadanlıqlardan istifadə olunub.
Stansiya 30 dekabr 2009-cu ildə istifadəyə verilmişdir. Açılışında prezident İlham Əliyev iştirak etmişdir.
İsmayıl bəy Camalbəyov
İsmayıl bəy Camalbəyov (Tam adı: İsmayıl bəy Abbasqulu bəy oğlu Camalbəyov; d.1883, Naxçıvan - ö.6 yanvar 1938, Bakı) — Azərbaycan ziyalısı, maarifpərvər, Naxçıvanın İranda (Makuda) konsulu.
Həyatı
İsmayıl bəy Camalbəyov 1883-cü ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdu. Məktəb təhsilini də burada almışdır. O, 1915-ci ildə yaradılmış Mücahidin Milli Partiyasının liderlərindən omuşdur. 1918-ci ilin fevra­lın­­da Zaqafqaziya Komissarlığını (1917-ci il noyabrın 11-də Xüsusi Zaqafqaziya Komitəsini əvəz etmiş Zaqafqaziya hökuməti) Zaqafqaziya seyminin (qanunvericilik orqanı) əvəz etdiyi və Zaqafqaziyanı müstəqil dövlətlərə parçalamaq uğrunda fəaliyyətin gücləndiyi dövrdə Naxçıvanın növbəti daşnak hücumlarından müdafiəsinin təşkilində ciddi rol oynamışdır.
Ailəsi
İsmayıl bəy Güllü Şərif qızı ilə ailə qurmuşdu. Güllü xanım 1879-cu ildə Tiflis şəhərində anadan olmuş, Sumbatov küçəsi, ev 9 ünvanında yaşamışdır. Ailə tərkibi: həyat yoldaşı Camalbəyov İsmayıl Abbasqulu oğlu (1883) SSRİ Ali Məhkəmə Hərbi Kollegiyasının Səyyar Sessiyası tərəfindən 05.01.1938-ci il tarixdə əksinqilabi-millətçilik fəaliyyətinə görə güllələnməyə məhkum edilmişdir. Camalbəyova Güllü Şərif qızı vətən xaininin həyat yoldaşı kimi SSRİ MİK-nin 04.07.1934-cü il tarixli qərarına əsaslanaraq 31.12.1937-ci il tarixdə tutulmuş SSRİ XDİK Xüsusi Müşavirəsinin 09.04.1938-ci il tarixli qərarı ilə cəzasını İslah-Əmək Düşərgəsində çəkməklə 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir. Zaqafqaziya Hərbi Dairəsi Hərbi Tribunalının 16 mart 1995-ci il qərarına əsasən Camalbəyova Güllü Şərif qızına bəraət verilmişdir.
Repressiya qurbanı
İsmayıl bəy Camalbəyov 1938-ci ildə repressiyaya uğramışdır. O, SSRİ Ali Məhkəməsi Hərbi Kollegiyasının Səyyar Sessiyası tərəfindən 5 yanvar 1938-ci ildə əks­inqilabi-millətçilik fəaliyyətinə görə güllələnməyə məhkum edilmiş, qərar yanvar ayının 6-da icra olunmuşdur.
Gridiron Klubu
Gridiron Klubu — Vaşinqtonun ən prestijli jurnalist təşkilatlarından biri.
1885-ci ildə yaradılmışdır.
Helix aspersa
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Mikania rufescens
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mangifera blommesteinii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Typhlodromus inops
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Cynometra filifera
(Cynometra filifera) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ay turizmi
Ay turizmi və ya digər adla Lunar turizm Yer planetinin təbii peyki olan Ayın səthində və ya ətrafında icra olunan kosmik fəza turizminə aid edilir.bəzi kosmik fəza start-ap şirkətləri yaxın gələcəkdə Ayda turizm təklif etməyə hazırlaşırlar. Bəzi fərdi şirkətlər isə bəyan edir ki, Ayda turizm təxminən 2020-2043-cü illər arasında həqiqətə çevriləcək.
Şirkətlər
Mümkün Ay bazalı Kosmik fəza turizmi Ay turizmi proqramlarını bəyan edən şirkətlərə daxildir:
Aya səyahətin dəyəri
Bəzi kosmik fəza turizm start-ap şirkətləri hər bir turistin Aya səyahətinin qiymətini bəyan edib.
Sirkumlunar turizm: Excalibur Almaz və Space Adventures 1 yerə görə 150 milyon ABŞ dolları qiymətini götürür. Bu qiymətə aylarca Yer şəraitində məşqlər daxildir.baxmayaraq ki, bu, yalnız Ayın yanından ötüb keçməklə məhdudlaşır və Ay səthinə eniş nəzərdə tutmur.
Aya eniş: The Golden Spike şirkəti gələcək üçün Aya eniş turizminə bir insandan 750 milyon ABŞ dolları istəyir.
Mustafa Sunqur
Mustafa Sunqur — Səid Nursinin tələbəsi. Nur camaatının öndə gedənlərindəndir
Həyatı
2012 vəfat etmişdir
Mangifera austroindica
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vəli Sultan Hacı-Qasımov
Vəli Sultan Murad oğlu Hacı-Qasımov — Azərbaycan alimi, AMEA akademik Yusif Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun kimya üzrə elmlər doktoru, professor.
Həyatı
Vəli Sultan Murad oğlu Hacı-Qasımov 2 mart 1937-ci il tarixində Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə 6 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin geologiya-coğrafiya fakultəsinə daxil olmuş, sonra isə kimya fakultəsinə keçərək 1960-cı ildə “kimyaçı” ixtisası ilə universiteti bitirmişdir. V.S.Hacı-Qasımov hələ tələbə ikən AEA-nın Y.H.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutuna (NKPİ) kiçik elmi işçi vəzifəsinə işə qəbul olunmuş və bununla da öz elmi taleyini həmişəlik bu institutla bağlamışdır.
1962-ci ildə V.S.Hacı-Qasımov SSRİ EA-nın N.D.Zelinski adına Üzvi Kimya İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur. Onun elmi rəhbəri Sovet kimya elminin patriarxı Nikolay Dmitreviç Zelinski ilə birlikdə Y.H.Məmmədəliyevin elmi rəhbəri olmuş SSRİ EA-nin akademiki Aleksey Aleksandroviç Balandin olmuşdur.
“Qradientsiz sistemdə xrom oksidi üzərində tsikloheksenin dehidrogenləş-məsinin kinetikası haqqında” mövzusunda namizədlik dissertasiyasının vaxtından əvvəl müdafiə etdikdən sonra, əlavə ixtisaslaşma kursu keçdikdən sonra o yenidən NKPİ-yə qayıtmışdır. Orada ardıcıl olaraq böyük elmi işçi, aparıcı elmi işçi, baş elmi işçi, laboratoriya müdiri, vəzifələrinə qədər yüksəlmışdir.
1985-ci ildə “Doymuş karbohidrogenlərin oksid katalizatorları üzərində dehidrogenləşməsi” mövzusunda namizədlik dissertasiyasının müdafiəsindən iki il sonra V.S.Hacı-Qasımova “Kimyəvi kinetika və kataliz” ixtisası üzrə professor elmi adı verilmişdir. Hal-hazırda V.S.Hacı-Qasımov NKPİ-da baş elmi işçi vəzifəsində çalışır.
Əsas elmi nailiyyətləri
Yeni yüksək effektli katalizatorların yığılması üzrə tədqiqatlar, karbohidroqenlərin kinetic qanuna uyğunluqlarının və dehidridləşmə mexanizminin öyrənilməsi,oksid azotun bərpa olunması, monooksid karbohidroqenlərin yandırılması, ağır neft qalıqlarının termooksidləşdirici emalı, metanın karbon turşusu ilə riforminqi, su buxarının konversiyası, su buxarının və dioksid karbonundan karbohidroqenlərin sintezi, kimyəvi kinetikanın nəzəri əsaslarının hazırlanması
Elmi fəaliyyəti
V.S.Hacı-Qasımovun əsas elmi istiqaməti heterogen kataliz, kimyəvi kinetika, ətraf mühitin ekoloji problemləri, qaz kimyası olmuşdur. Onun rəhbərliyi və bilavasitə iştirakı ilə praktiki əhəmiyyətə malik olan karbohidrogenlərin oksigensiz və oksigenin iştirakı ilə dehidrogenləşməsi, karbon monooksidin oksidləşməsi, azot oksidlərinin regenerasiyası, ağır neft qalıqlarının termooksidləşdirici emalı, təbii qazın karbon qazı ilə riforminqi prosesləri üçün yüksəkeffektli katalizatorlar seçilmiş, prosesin kinetik qanunauyğunluqları və mexanizmi öyrənilmişdir.
V.S.Hacı-Qasımovun rəhbərliyi ilə mühüm elmi-texniki problemlərin həlli üçün “İstehsalatda məqsədli məhsulların maksimal çıxımını, xammal və yarımməhsulların kompleks istifadəsini təmin edən üzvi sinezin mühüm məhsulların alınması üçün texnoloji proseslərin işlənib hazırlanması və mənimsənilməsi” ümumittifaq kompleks iş proqramı əsasında oksigenin iştirakı ilə n-butanın divinilə və izopentanın izoprenə birmərhələli dehidrogenləşməsi üçün yüksəkeffektli katalizatorlar və texnoloji proseslər işlənib hazırlanmışdır.
Həmçinin uyğun parafin karbohidrogenlərinin oksigenin iştirakı ilə dehidrogenləşməsi ilə ali xətti monoolefinlərin alınması üçün yeni yüksək effektili katalizatorlar sintez olunmuşdur. Bir sıra mühüm sənaye dehidrogenləşmə prosesləri üçün (oksigensiz və oksigenin iştirakı ilə) optimallaşdırmanın və riyazi modelləşmənin əsası olan kinetik modellər alınmışdır.
Cantareus apertus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Nizami (film, 1959)
Məzmun
Film dünya ədəbiyyatı xəzinəsinə çox qiymətli töhfələr bəxş etmiş dahi Azərbaycan şairi, söz sənətinin günəşi — Nizami Gəncəvinin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuşdur. Filmdə belə bir fikir təsdiq olunur ki, şairin yaradıcılığı xalqımızın mənəvi həyatının əvəzolunmaz bədii nailiyyəti, qədim Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəniyyəti tarixinin ən parlaq səhifələridir.
Azərbaycan Ali Sovetinin Milli Şurası
Azərbaycan Ali Sovetinin Milli Şurası — 1991-ci il avqustun 30-da Azərbaycanın Ali Sovetinin sessiyasında "Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpası" haqqında Bəyannamənin qəbul edilməsi ilə əlaqədar olaraq, Azərbaycanın tam dövlət müstəqilliyi əldə etməsi üçün zəmin yaratmaq məqsədilə elan olunmuş müvəqqəti dövrdə yaradılmış dövlət qurumu.
1991-ci il noyabrın 26-da XII çağırış Azərbaycan Ali Sovetinin 340 xalq deputatından 50 xalq deputatı paritet əsaslarla Azərbaycan Ali Sovetinin Milli Şurasının üzvü seçilmişdir. 50 xalq deputatından 25-i "komblok"un, 25-i isə "demblok"un nümayəndəsi idi.
Yaranması
Azərbaycana Rusiyanın düşməncəsinə münasibəti, Sovet İttifaqının dağılması, erməni təcavüzü, iqtisadiyyatda böhranlar, regionlarda sabitliyin laxması, müxalif qüvvələrin nüfuz toplaması, vəzifə tutanların rəhbər vəzifələrə sahib olmaq cəhdləri, bir sıra ziyalıların mövcud hadisələrə laqeydliyi və digər məsələlər Azərbaycanı xaosa aparırdı. Siyasi-ictimai, iqtisadi durum idarəolunmaz vəziyyətə düşdüşdü və gələcəyi də bəlli deyildi. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi (AXC) iqtidarı Azərbaycanın zəifləşmiş və sözəbaxan başçılarından almaq naminə bütün üsulalrdan asanlıqla istifadə edirdi.
Həmin dövrdə çox dəbdə olan "blok" sözü artırılmaqla, "Kommunist Bloku" ("komblok") və "Müstəqil Azərbaycan" Demokratik Bloku ("demblok") adlandırılan qüvvələrdə ziddiyyət mövcud idi. "Komblok" iqtidarda olduğu üçün öz ömrünü uzada ilən yollar axtarır, bəzi yerli-yersiz islahatlar aparır, müxalifət nümayəndələri ilə açıq və gizli görüşlər aparır, bir çox hallarda "demblok"a sərfəli olan güzəştlərə gedirdi.
Səlahiyyətləri
Azərbaycan Ali Sovetinin aşağıda olan səlaihyyətləri istisna olmaqla, qalan bütün səlahiyyətləri Azərbaycan Ali Sovetinin Milli Şurasına verilmişdir:
Fəaliyyəti
Heç bir reqlamenti, təlimatı, nizamnaməsi və iş fəaliyyətini tənzimləyən digər bir sənədi olmayan Milli Şura 1991-ci il noyabrı ayının 29-da özünün birinci iclasını başladı. Milli Şura birinci iclasda öz işinin təşkilinə dair heç bir məsələyə baxmamışdır. Birinci iclasda həmin dövr üçün vacib sayılan Rusiya danışıqları haqqında Prezidentin müşaviri Rasim Musabəyovun məlumatı dinlənildi.
Siyahı
26 noyabr 1991-ci ildə Azərbaycan Ali Sovetinin 340 xalq deputatından 50 xalq deputatı Azərbaycan Ali Sovetinin Milli Şurasının üzvü seçilmişdir.
Milan Universiteti
Milan Universiteti — İtaliyanın Milan şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
Tarixi
Universitetin əsası 1923-cü ildə qoyulmuşdur.
Xarici əlaqələri
Avropa Tədqiqat Universitetləri Liqasına daxildir.
Fəaliyyəti
Milan Universiteti tədqiqat işləri və tədris fəaliyyətinə görə beynəlxalq aləmdə ciddi şöhrət qazanmışdır.
Mərkəzləri
Universitetin müxtəlif mərkəzləri var. Bunlardan əsas 4 mərkəz Milanın müxtəlif bölgələrində, 11-i isə Milandan kənarda yerləşir.
Siçanaoxşarlar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Bisavad Teymur
Bisavad Teymur və ya Aşıq Teymur Əhmədov — el şairi
Cynometra gillmanii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bisavad Teymur
Həyatı
Teymur Əsgər oğlu Əhmədov 1903-cü ildə Cavanşir qəzasının Tap Qaraqoyunlu (indiki Goranboy rayonu) anadan olmuşdur.
Savadsızlığından dolayı "Bisavad" təxəllüsü daşıyırdı.
Zəngin yaradıcılıq yolu keşmişdir. Şeirlərinin əlyazması ailəsində saxlanılır. Aşıq şeirinin müxtəlif formalarında bir-birindən maraqlı nümunələr yaratmışdır. Çap olunan şeirləri onun kifayət qədər güclü istedada ma lik olmasından xəbər verir. Klassik ədəbiyyatın mükəmməl bilicilə rindən olan sənətkar xalq şeiri üslubunda yazmağa üstünlük vermişdir.
Ailəsi
Teymurun kiçik yaşlarından atası ölmüş, anasının himayəsində yaşamışdır.
El şairinin oğlu Mirzə Əsgərovdur.
Mangifera flava
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sevda Ələkbərzadə
Sevda Ələkbərzadə (4 iyul 1977, Bakı, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan müğənnisi, caz, xalq musiqisi və muğam janrlarında ifa edir.
Həyatı
Sevda Ələkbərzadə 1998-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin "Musiqili komediya aktyorluğu" fakültəsini bitirmişdir. 1991-ci ildə o, "Aypara" qrupunda ifaçı kimi fəaliyyətə başlamış, bir il "Aypara" qrupunda çalışdıqdan sonra fərdi ifaçılıqla məşğul olmuşdur. 1993-cü ildə RAST qrupunda solist-ifaçı kimi fəaliyyətə başlamışdır. Bu dövrdə "Rast" musiqiçilərinin önəmli yeniliyi ondan ibarət idi ki, milli xalq musiqilərini dünya musiqiləri ilə sintez edərək, dinləyicilərə yeni bir üslub təqdim etmişdilər. S.Ələkbərzadə həmin ildə görkəmli muğam ustası Alim Qasımovdan fərdi muğam dərsləri almışdır. 2001-ci ildə "Rast" qrupunun tərkibindən çıxaraq fərdi ifaçılıq fəaliyyətinə başlayan S.Ələkbərzadə bəstəkar Cəmil Əmirovla birlikdə "Demə ki, sevirəm" adlı ilk layihəsi ilə çıxış etmişdir.
Fəaliyyəti
O, 2002-ci ildə dünyanın məşhur caz ustalarının da iştirak etdiyi beynəlxalq caz festivalında iştirak edərək Azərbaycanı layiqincə təmsil etmişdir.
S.Ələkbərzadə ilk klipi Cəmil Əmirov bəstəsi Demə ki, sevirəm mahnısı olmuşdur. Ardınca, Salman Qəmbərov aranjımanında 'Əlvida'' mahnısıni klip şəklində təqdim etmişdir.
S.Ələkbərzadə 2004-cü ildə yaradıcılığında yeni bir mərhələ olan "Şəbi-Hicran" layihəsi ilə Dövlət Filarmoniyasının səhnəsində solo konsert ilə çıxış etmişdir.
S.Ələkbərzadə 2005-ci ilin noyabr ayında İtaliyanın Florensiya şəhərində "İnstituto İtalyano" vokal kurslarında təcrübə keçmiş, Roma şəhərinin "Teatro-centrale" salonunda solo konsert ilə çıxış etmişdir.
Fransada keçirilən "Şərqin pop və rok musiqisi", "Radio France İnternational" müsabiqəsində iştirak edərək 350 iştirakçı qrup arasından seçilmiş 11 ən yaxşı qrup adına layiq görülmüşdür.
Sevda Ələkbərzadə İsveçrənin Bazel Konservatoriyasından təklif alıb. Belə ki, müğənni bir həftə ərzində sözügedən təhsil ocagında ustad dərsləri keçirəcək. Noyabr ayında nəzərdə tutulan səfər zamanı o, konservatoriyanın tələbələrinə müəllim edəcək.
Mügənninin tədris edəcəyi dərslər etnik caz musiqisinə həsr ediləcək. Daha sonra isə Sevda Ələkbərzadə İsveçrədə bir günlük konsert verməyi planına daxil edib.
Sevda Ələkbərzadə 2010-cu ilin 25-27 mart tarixlərində Fransanın Marsel şəhərində keçirilən “Babel Med Music” dünya festivalında Azərbaycanı təmsil edib.
Sevda Ələkbərzadə həmçinin 2012-ci ilin sentyabrında İsrailin Qüds şəhərində keçirilən beynəlxalq Jerusalem Sacred Music Festival musiqi festivalında Azərbaycanı təmsil etmişdir.
Albom
2005 Şəbi-Hicran
2006 Get
2007 Gül açdı
2009 Sevdalı dünya
2011 Intro
T-28
T-28 tankı SSRİ istehsalı olan və dünyanın ilk orta zirehə malik olan tankıdır. 1931-ci ildə T-28 tankının prototipi hazırlanmış, 1932-ci ildən etibarən isə bu tankın-T-28 tankının seriyalı istehsalına başlanılmışdır. Bu tank mühasirələri yarmaq, düşmən qüvvələrinin dirənişini qırmaq üçün istifadə edilmiş və həmçinin çoxlu əsgər daşımaq qabiliyyəti olan bir tank kimi də istifadə edilmişdir. Bu tankın daha inkişaf etmiş variantı olan T-35 tankları istehsal olunana qədər bu tank istifadə də qalmışdır. 503 ədəd istehsal edilmiş bu tankdan hal-hazırda cəmi  3 dənəsi qalmışdır. İki tank Finlandiya ordusu tərəfindən SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) zamanı ələ keçirildikdən sonra hal-hazırda sərgilənir, biri isə Moskvada sərgilənir. T-28 tankı ingilislərin Vickers A1E1İndependent tankı ilə oxşardır. I və II Dünya müharibəsi arasında istehsal edilmiş bir orta zirehə malik bir tankdır. 1926-cı ildə ilk prototipi Leninqrad şəhərindəki (indiki Sankt-Peterburq) Kirov zavodunda istehsal edilmişdir. Bu tankın 11 avqust 1933-cü ildə istehsalına başlanıb.Vickers A1E1İndependent isə 1932-ci ildən etibarən istehsal edilmişdir. 1933-1941-ci illər arasında bu tankdan 503 ədəd istehsal edilmişdir. 28 ton çəkisi, 6 nəfərlik ekipaj üzvü olan T-28 tankının maksimum sürəti yolda 42 km/saat, yolsuzluq şəraitində isə 20–25 km/saat arasında dəyişmişdir.
Mikania rugosa
Mikania rugosa Mikania rugosa Mikania rugosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Nizami yurdu (film, 1968)
Məzmun
Film qədim Nizami yurdu olan Gəncə şəhərinə həsr edilmişdir. Filmdə qocaman Kəpəz, Göy-göl, qədim Gəncə şəhəri, şəhərin yaşıllığa qərq olmuş küçələri, Nizami məqbərəsi, alüminium zavodu, prospektlər, tarixi abidələr, yeni binalar, xalçaçılıq kombinatı və s. əks etdirilmişdir.
Film "SSRİ-yə səyahət" silsiləsindəndir.
Helix engaddenis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Batabat gölü
Batabat gölü — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonu ərazisində şirin sulu göl. Uçqun və sürüşmədən yaranan bənd gölüdür.
Şahbuz dövlət təbiət qoruğunun bir hissəsini təşkil edir.
Batabat gölü Naxçıvan MR-in dağlıq hissəsində, dəniz səthindən 2424 m yüksəklikdə, Naxçıvan çayının başlanğıc götürdüyü mənzərəli alp çəmənliklərinin əhatəsində yerləşir. 16 ha sahəsi olan şirinsulu göl suyun səthində üzən torflu ada ilə diqqəti cəlb edir. Gölün ətrafındakı karbonat, hidrokarbonat və kalsium-natrium-maqnezium mineralizasiyalı bulaqların suyundan mədə-bağırsaq xəstəliklərinin müalicəsində istifadə olunur. Günəşli günlərin sayının çox olması, mülayim iqlim və gözoxşayan dağ landşaftı gölə təkraredilməz kolorit verərək, Naxçıvandan, Azərbaycanın başqa regionlarından çoxsaylı istirahət edənləri və həm də xarici turistləri özünə cəlb edir.
Mangifera foetida
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Taqım
Taqım və ya dəstə, ehtiyaclara və şərtlərə görə sayı dəyişməklə birlikdə təməl olaraq 35-40 şəxsi heyətdən ibarət olan hərbi bölmə. Dəstə komandiri Kiçik leytenant, Leytenant və ya Baş leytenant rütbəsindədir. Müstəqil vəzifə icra edə biləcək ən kiçik bölmədir. Təməl olaraq bir piyada dəstəsi,dəstə qərargahı, 3 piyada manqası və topçu manqasından ibarətdir. Ancaq bu birliyin vəzifələrinə görə dəyişə bilər. Sərhəd dəstəsi, Kəşfiyyat taqımı, Topçu taqımı, Minaatan taqımı kimi növləri var və bunların vəzifəyə görə özlərinə xas quruluşları vardır.
Yuri Levitan
Yuri Borisoviç Levitan (Yudka Berkoviç Levitan) (1914  - 1983) — 1931-ci ildən Ümumittifaq radiosunun diktoru, SSRİ Nazirlər Soveti yanında televiziya və radio üzrə Dövlət Komitəsinin diktoru. SSRİ Xalq Artisti (1980). 1941-ci ildən ÜİK(b)P üzvü. Nadir tembrə və təsiredici səsə malik insan.
Həyatı
Yuri Levitan 2 oktyabr 1914-cü ildə Vladimirsk şəhərində anadan olub. Atası liman işçisi, anası isə evdar xanım olmuşdu. Öz dayısından o, teatr və poeziyaya sevgini öyrənmişdi. O oxuyan zaman səsini hər kəs bir neçə binadan eşidə bilirdi. Məktəbdə Levitan demək olar ki, bütün teatrlarda iştirak edir. 1931-ci ildə məktəb onu xüsusi istedadına görə Dövlət Kino İnstitutuna göndərilir.
İnstitutu bitirib öz doğma şəhərinə qayıdan Levitan bir elanla rastlaşır: “Radio diktorluğu üçün qrupa seçim aparılır”.
Böyük müsabiqəyə baxmayaraq, Levitan diktorluğa götürülür. O, öz üzərində o qədər işləyir ki, artıq qısa müddətdən sonra Levitanın nitqində heç bir qüsur qalmır.
Üç ildən sonra Levitan radio stansiyasının gecə efirində ilk çıxışını edir. O, “Pravda” qəzetindən bəzi xəbərləri çatdırırdı. Həmin gün gözlənilmədən Stalin də radioya qulaq asır. Levitanın səsini eşidən zaman o, partiyanın XVII qurultayındakı çıxışını radio vasitəsilə məhz Levitanın səsləndirməsini tələb edir.
Növbəti gün Sovet məmurları Stalinin çıxışı olan qovluqla radiostansiyaya gəlirlər və Levitandan bu mətni səsləndirməyi tələb edirlər. Həyacandan rəngi ağarmış Yuri Levitan bu çıxışı 5 saat ərzində heç bir səhv olmadan səsləndirir. Həmin gündən o, Sovet İttifaqının baş diktoru təyin edilir.
Levitanın ən böyük məşhurluğu isə Böyük Vətən Müharibəsi illərindən başlayır. “Biz haqq yoldayıq. Düşmən darmadağın ediləcək. Qələbə bizimlə olacaq”. O bu kəlmələri elə güclə və inamla səsləndirirdi ki, bu zaman milyonlarla insan səsgücləndiricilərin ətrafına yığışır və mühüm çatdırışları dinləyirdi.
Bütün müharibə ərzində Levitan hər gün cəbhədən xəbərləri və Ali Komandanlığın əmrlərini oxuyurdu. Faşist Almaniyası onun çıxışlarını böyük diqqətlə izləyirdi. Məlumata görə, Hitler onun dilini başa düşməsə də o çıxış edərkən böyük qəzəblə qulaq asar və dərhal tərcümə olunmasını tələb edərdi. Hitler Levitanı özünün 1 nömrəli düşməni elan etmiş və Moskvaya daxil olan kimi birinci onu asacaqlarını vəd etmişdi. Hitler onun başına 250 min marka mükafat qoyur. Lakin, Levitan isə öz verilişini olduqca gizli saxlanan bir məkandan aparırdı.
8 may 1945-ci ildə axşam saatlarında Levitan Kremlə çağırılır və ona Ali Komandanlığın Qələbə barədə çıxışı təqdim edilir. 35 dəqiqədən sonra o, bütün Sovet məkanına Almaniya üzərində qələbə qazanıldığını elan edir. “Danışır Moskva! Faşist Almaniyası darmadağın edildi...”
Stalinin ölümü, Yerin ilk süni peykinin buraxılması, Yuri Qaqarinin uçuşu və digər tarixi əhəmiyyətli hadisələr barədə də insanlar ondan xəbər tutur.
1983-cü ildə Levitan müharibə veteranları qarşısında mitinqdə çıxış edir. Birdən o özünü pis hiss edir. Səhəri gün – 1983-cü il avqustun 4-də isə o, ürək çatışmazlığından vəfat edir.
Desemvir
Desemvirlər ( "on kişi") — Qədim Romada — dövlətdə mənəvi və mülki mükəlləfiyətlərə malik on nəfərlik kollegiya ya şura. Bu cür onluqlu şura ta qədimdən mülki işlər üçün məhkəməni aparmaq və ona nəzarət etmək üçün  çar yanında təşkil olunurdu. Ali kollegiya ilk əvvəl iki nəfərdən ibarət olmuş, plebeylərin sonra vəzifə tutmalarına icazə verildikdən sonra onun sayı on nəfərədək artırılmışdır. Roma Respublikası dövrünün sonunda beş nəfərə qədər azaldılmışdır. Roma müstəmləkələrində torpaq bölgüsünə görə desemvirlər kollegiyası mövcud olmuşdur.
5 sentyabr
1901–cari
thumb|[[Səyavuş Aslan]]
Fəzlullah ibn Ruzbehan Xunci
Əbülxeyr Fəzullah ibn Ruzbehan əl–Xunci əl–İsfahani əl–Əmini (1457–1521) — tarixçi.
Həyatı
Xacə Mövlana-yi İsfahani kimi tanınan Əbülxeyr Fəzullah ibn Ruzbehan 1457-ci ildə İsfahanın Xunəc qəsəbəsində doğulmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı.
Fəzullah Xunci 13 aprel 1521-ci ildə Buxara şəhərində vəfat etmişdir.
Əsərləri
Bunlardan, "qeyri-vətənpərvər farsın(söhbət Rüzbihan Huncidən gedir)" sultan Səlimə ithafən yazdığı, onun İsmail Səfəvi üzərində qələbəsini alqışlayan iki poema aşkar olunub. Poemaları aşkar edən Əhsən ət-Təvarixin müəllifi Feridun bəy Fəzlullah İbn Rüzbihanı Xoca İsfahani adlandırır. Fars poemasında 28 beyt var və müəllif Osmanlı sultanının üzərinə hər cür xeyir dua diləyir, və onu Qızıl börklilər üzərində qələbəsini alqışlayaraq, İsmailın başını kəsərək, İskəndər Zülgərnəyn kimi İranı Ruma birləşdirməsini diləyir.
Xarici keçidlər
fa:فضل بن روزبهان خنجی
1966 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1966 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi — sayca 11-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Frans Qallın ifa etdiyi "Poupée de cire, poupée de son" mahnısı ilə 1965 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1966-cı ildə Lüksemburq müsabiqəyə ikinci dəfə ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə ölkənin paytaxtı Lüksemburq şəhərində Villa Luvinyidə keçirilmişdir. Müsabiqə 1966-cı ilin 5 mart tarixində baş tutmuşdur.
18 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə Avstriya təmsilçisi Udo Yürqens ifa etdiyi "Merci, Chérie" mahnısı ilə ən çox səs toplayaraq, Avroviziya 1966-nın qalibi olmuşdur. Müsabiqədə artıq üçüncü dəfə ölkəsini təmsil edən Udo Yürqens Avstriyaya Avroviziyada ilk qalibiyyətini yaşatmışdı.
Anthemis pungens
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Rakşikimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Mangifera gracilipes
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aleksandr Gerasimov
Aleksandr Mixayloviç Gerasimov - sovet rəssamı, memar, professor. SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının ilk prezidenti. SSRİ xalq rəssamı (1943).
Cynometra inaequifolia
(Cynometra inaequifolia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aleksandr Gerasimov
Həyatı
250px|thumb|A.M.Gerasimov. Nadejda Gilyarovskinin portreti. [[1912.]] Aleksandr Gerasimov 31 iyul 1881-ci ildə Rusiya imperiyasının Tambov quberniyasında anadan olmuşdur. 1950-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası nın üzvü olmuşdur. 1947—1957-ci illərdə SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının ilk prezidenti olmuşdur.
Qütb ulduzu
Qütb ulduzu — Kiçik Ayı bürcündə yerləşən ən parlaq ulduz. Şimal qütbünə çox yaxındır və bu, mövcud şimal qütb ulduzunu meydana gətirir. Yenidən nəzərdən keçirilmiş Hipparკos parallaksı Qütb ulduzuna təxminən 433 işıq ili (133 parsek) məsafəsini verir, digər metodlarla hesablamalar isə təxminən 30% yaxındır.
Çingiz Ələkbərzadə
Ələkbərzadə Çingiz Əbülhəsən oğlu — nasir, ssenarist, 1970-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Yemiş günü
thumb|[[Aşqabadda qarpız və yemiş]] Yemiş günü — Türkmənistanda milli bayramlardan biri.
Çingiz Ələkbərzadə
Həyatı
Çingiz Ələkbərzadə 1936-cı il oktyabrın 17-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Tovuz şəhərindəki A.S.Puşkin adına şəhər orta məktəbini bitirmişdir (1955). ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1955-1960).
Helix goderdziana
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yemiş günü
Yemiş (qovun) Türkmənistan üçün ən mühüm bostan bitkisidir.
Çingiz Ələkbərzadə
Həyatı
Tələbəlik dövründə "Kökəlməyin sirri" hekayəsi almanaxda dərc olunmuşdur (1958). Bundan sonra dövri mətbuatda müntəzəm çıxış etmişdir. Əmək fəaliyyətinə Əli Bayramlı rayonundakı 2 saylı orta məktəbdə müəllim kimi başlamışdır (1960).
Yemiş günü
Hər il avqust ayının 2-ci bazar günü Türkmənistanda "Yemiş günü" keçirilir. Həmin gün hamı yemiş yeməli, bir-birinə yemiş hədiyyə etməlidir. Orada yemişin 200-dək növü becərilir.
Çingiz Ələkbərzadə
Həyatı
Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri komitəsində son xəbərlər redaksiyasında işləmişdir (1961-1966). İsmayıllı rayonundakı İvanovka kəndində müəllim (1966-1968), Əli Bayramlı rayonunda "İşıq" qəzeti redaksiyasında məktublar şöbəsinin müdiri (1968-1971), İsmayıllı rayonunda "Zəhmətkeş" qəzeti redaksiyasında məktublar şöbəsinin müdiri (1971-1972), Azərbaycan SSR Televiziya və Radio Verilişləri komitəsində "Günün səsi" xəbərlər baş redaksiyasında müxbir (1972-1973), "Azərbaycanfılm" kinostudiyasında ssenarist (1973-1975), "Kirpi" satirik jurnalında ədəbi işçi (1976-1979), Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində "Günün ekranı" redaksiyasında ştatdankənar müxbir (1979-1984), Şirvan bölgəsi üzrə xüsusi müxbir (1984-1989) olmuşdur. Özbəkistanda keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyündə iştirak etmişdir (1980). Durğunluq dövründə ictimai qüsurları kəskin tənqid etdiyinə görə həbs edilmişdir (1986-1988). Sonra bəraət almış, bədii yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. 1999-cu il yanvarın 7-də vəfat etmişdir.
Bölük
Bölük — quru qüvvələrində inzibati baxımdan ən kiçik hərbi-taktiki vahiddir. Artilleriya qüvvələrində Batareya, sərhəd qüvvələrində Zastava, hava qüvvələrində Eskadrilya, dəniz qüvvələrində isə Eskadron adlanır. Bölüklər, bir bölük qərargahı və ən az iki (ümumiyyətlə üç, dörd) taqımdan ibarətdir. Şərtlərə və ehtiyaclara görə dəyişməklə birlikdə ən az 100 əsgərdən ibarət olan bir hərbi birlikdir. Komandiri Baş leytenant, ya da kapitandır.
Yevgeniya Kanayeva
Həyatı
Yevgeniya Kanayeva 2 aprel 1990-cı ildə Rusiya Federasiyasının Omsk şəhərində anadan olub.
Bölük
İkinci dünya müharibəsi ərəfəsində bölüklərin heyətləri genişlənmişdir, üç tüfəngli müharibə batalyonunun yanında yaxın dəstək atəşi təmin edən qrup silahlarını: minaatan, pulemyot, top istifadə edən bir sıra olaraq təşkil edilməyə başlanmışdır. Bu cür bölüklər 6 zabit, 187 əsgərdən meydana gəlir.
İndiki vaxtda bölüklər müəyyən funksiyaları yerinə yetirmək üzrə müharibə, istehkam, kəşf kimi, və ya müəyyən bir sinif silahın: tank, minaatan, zenit, topçu təməlində olaraq təşkil edilir.
Nizaminin vətənində (film, 1966)
Məzmun
"Respublikamızın şəhərləri" seriyasından olan bu film qədim şəhər Gəncənin tarixindən, coğrafiyasından, gündəlik həyatından və bayramlarından danışır.
Validə Tutayuq
Tutayuq Validə Xaspolad qızı (23 sentyabr 1914, Şuşa – 12 noyabr 1980, Gəncə) — Azərbaycan botaniki, ilk azərbaycanlı qadın biologiya elmləri doktoru (1949), professor (1950), Azərbaycan SSR EA-nın həqiqi üzvü (1968).
Həyatı
1914-cü ildə Şuşa da doğulmuşdur. Validə Tutayuq 1980-ci ildə vəfat etmişdir.
Təhsili
1930-cu ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutu nun "Bağçılıq və bostançılıq" fakültəsinə qəbul olmuşdur.