cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moskva Paleontologiya Muzeyi
Muzeyin qurulması
İkimərtəbəli mezozoy zalı xüsusilə maraqlıdır: burada çox dəqiq bərpa olunmuş dinozavrların skeletləri qoyulmuşdur - zal ikimərtəbəli olmasaydı onlar buraya yerləşməzdi. Onların əksəriyyəti Monqolustanın üst təbaşir çöküntülərindən gətirilmişdir. XX əsrin 40-cı illərində paleontoloqm və yazıçı-fantast kimi tanınmış İ.A.Yefremov Qobi yaylasında tədqiqat apararkən, topladığı iri heyvan sümükləri kolleksiyası ilə bu zaldakı eksponatların əsasını qoymuşdur. Burada quruda yaşayan mişara oxşar dişləri olan ikiayaqlı nəhəng yırtıcıların - tarbozavrların ailəsi, suda-quruda yaşayan, nəhəng ördəkburun kərtənkələ - zaurolof, xırda, buynuzlu kərtənkələlər - protoseratopslar və baqaseratopslar, həmçinin müxtəlif dinazrların daşlanmış yumurtaları nümayiş etdirilir. Mezozoy zalının eksponatları içərisində olan təbaşir dinozavrlarının skeletləri Özbəkistan, yura dəniz ixtiozavrlarının skeletləri Almaniyadan, gec yura dinozavrlarının pəncə izləri, Tacikistandan gətirilmişdir. Cənubi Qazaxıstanın Qaratau üst yura göl çöküntüklərindən gətirilmiş uçan xırda kətənkələnin (tüklü şeytanın) dərisindəki tüklər də süxur üzərində saxlanmışdır. Dinozavrların müasiri olan bitkilər - lotos meyvələri, araukariya qozaları, ginkqoyarpaqları və digər heyvanların - qarınayaqlı və ikitayqabıqlı molyuskların qabıqları, hətta çox nadir qədim quşların və məməlilərin skeletləri nümayiş etdirilir. Məməlilər zalındakı ən böyük skelet mamonta deyil, kərgədana - indrikoteriyə məxsusdur. Amma Afrika və Avstriyanın nisbətən mülayim meşələrinin sakinləri olan qədim atların və fillərin skeletləri çox xırdadır.
Rubtsovsk
Rubtsovsk (Rusca: Рубцовск), Rusiyanın mərkəzi qərb hissəsində Altay Krayında yerləşən bir şəhərdir.
Aley çayının sahilində yerləşir.
Xəzər qarasolu
Xəzər qarasolu (Vimba vimba persa) — Qarasol növünə aid yarımnöv.
Yayılması
Əsasən Cənubi və Orta Xəzərdə yayılmışdır. Samur çayının aşağı axarında Vələmir və Qusar çaylarında, Kürün aşağı axarında, Azərbaycanın cənub çaylarından Viləş, Qumbaşı və Lənkəran çaylarında yayılmışdı. Böyük və Kiçik Qızılağac körfəzlərində nisbətən çoxsaylıdır. Aqraxan və Araqum su hövzələrində, Türkmənbaşı körfəzinə qədər Həsənqulu rayonunda, Xəzərin qərb sahili çaylarından Terekdə, Rubasçayda qeydə alınmışdır.
Morfoloji əlamətləri
Bədən nisbətən alçaqdır. Beli göyümtül-boz, qarnı gümüşü-ağ, bədənin aşağı hissəsindəki üzgəclər solğun-sarımtıldır. Ağzı alt aypara formasındadır. Bel üzgəcində 8, anal üzgəcində 16–19 şüa var. Bədəni orta hündürlükdə, başı və pulcuqları orta irilikdədir. Yan xətt orqanında 49–54 pulcuq vardır. Uzunluğu 12–30 sm, kütləsi 330 q-a qədərdir, 7 ilə qədər yaşayır.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Areal daxilində qarasol bir sıra morfoloji əlamətlərinə və bioloji xüsusiyyətlərinə görə bir-birindən fərqlənən 3 müstəqil populyasiya əmələ gətirir. Qarasol ölçüsünə görə xırda, keçici balıqdır. O, bütün vaxtı dənizdə yaşayır, kürütökmə vaxtı çaylara girir. Xəzərin Azərbaycan sahilləri boyu bu balıq Samurun aşağı axarında, Qusarçay, Kür, Viləşçay, Qumbaşı və Lənkərançayda yayılmışdır. Su bitkiləri, frlanğıclar, su cücülərindən ağcaqanad, gündəcə və başqalarının sürfələri ilə qidalanır. Sonralar qidaya ilbizlər, qurdlar və b. dib heyvanları əlavə olunur.
Çoxalması
Cinsi yetişkənliyə əsasən 4 yaşında, bəzi hallarda isə 3 yaşında çatır. Aprel-iyun aylarında suyun temperaturu 16–20 °C olduqda kürü verməyə başlayır. Çoxalmaq üçün çaylara girən qarasol balığının uzunluğu 14–22 sm, kütləsi isə 60–190 q olur. Ölçülərindən və yaşından asılı olaraq hər dişi balıq 10–55,7 min ədəd kürü verir. Kürüsü yapışqanlıdır. O, kürünü 0,2–1 m dərinlikdə, çay bitkilərinin gövdəsi və ya kökü üzərinə, bəzən isə çayda daşlar üzərinə tökür. Sürfələr mayda çıxır və tezliklə dənizə axışırlar.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Azsaylı olduğu üçün Kür-Xəzər zonasında onun vətəgə əhəmiyyəti azdır. Xəzər üzrə illik ovu min sentnerdən çox olmur. Azərbaycanda bir sıra illərdə Xəzər qarasolunun ovu 3–4-dən 138–150 sentnerə qədər olub. Son illərdə, ehtiyatının kəskin azalmasını nəzərə alaraq, zavod üsulu ilə artırılmasının texniki yolları işlənib hazırlanmışdır.
Əlikəndi (Qaraqoyun)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 198 nəfər yaşayır (48 ailə)
Qışlaq-i Babaş-i Ülya (Biləsuvar)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 108 nəfər yaşayır (23 ailə).
Kalmık xanlığı
Kalmık xanlığı (Torqout xanlığı; ) — XVII—XVIII əsrlərdə kalmıkların dövlətləri.
Tarixi
Xanlıq noyonların başçılığı ilə uluslardan təşkil olunmuşdu. Uluslar aymaklara və xotonlara bölünürdü. Bu bölümləri də zaysanqlar idarə edirdi. Xanlıqda məhkəmə zarqo, hakim zarquçu adlanırdı.
Buxara xanlığında çəkişmələrdən istifadə edən Səfəvilər Xorasanı tutdular. Şah I Abbasa arxalanan Xarəzm feodalı Xoca Məhəmməd 1598-ci ildə Ürgəncdə möhkəmləndi. Kalmık tayfaları Mavərənnəhrdən sıxışdırıldı.
Qazax və kalmık əlaqələri
XV əsrdən XVI əsrin ikinci yarısına qədərki dövrdə Qazax-Kalmık münasibətləri haqqında bilgilər çox azdır. Bir-birinə qonşu iki köçəri topluluğun hər cür genişlənmə hərəkətləri, bu iki topluluq arasında bir sıra anlaşmazlıqların yaranmasına səbəb olmuş və bunun nəticəsində də savaş qaçınılmaz olmuşdur. Kalmıkların Türküstan üçün təhlükə yaradacağı daha XV yüzilin ortalarında anlaşılmışdı. 1430-cu illərdə Kalmıkların Uysunlar və qırğızların yaşadığı Issık Gölünə qədər gəlmələri; 1447-ci ildə Sırdərya bölgəsində yaşayan Şeyban xanı Ebul-Xeyr xana hücum etmələri bunun bir nümunəsi idi. 1447-ci ildəki bu hücumda Özbəkləri yendikləri qaynaqlarda bildirilir. Kalmıklar bundan sonra da dəqiq olaraq görəcəyimiz kimi XVII əsrdə və XVIII əsrin birinci yarısında Türküstanı başdan-başa istila edərək bu ölkənin həm siyasi, həm də sosial və mədəni baxımdan dəyişməsinə səbəb olmuşdular.
III Murad dövrü Osmanlı səyyah və tarixçilərindən Seyfi Çələbi 1552-1556 Qazax-kalmık savaşlarını geniş anlatmışdır. Təxmini olaraq 1554-cü ildə daha sonra qazax xanı olan-Təvəkkül sultan kalmıklar üzərinə hücum etdi. Jayansınsın adındaki bir İngilis səyyah 1557-ci ildə Orta Asiyadan keçərək Jungoğa getməyi planlamış, ancaq Qazax-Kalmık savaşları görə gedə bilməmişdir. Səyyah bu savaşın Daşkəndə sahib olmaq üçün aparıldığını, XVI əsrin ortasında və sonunda qazaxların kalmıklarla etmiş olduğu savaşlarda hey qalib gəldiklərini yazmışdır. Kalmıklarla qazaxlar arasındakı savaşlar Şərqi Türküstan şəhərlərinin divarları yaxınlığında keçmişdir.
XVI əsrin ikinci yarısında Kalmıklar qazax torpaqlarına da yerləşmişlər, ancaq daha sonraları o torpaqlardan ya çıxardılmışlar ya da qazaxların basqısı altında yaşamaq məcburiyyətində qalmışdılar. XVI əsrin sonunda öz sınırlarını aşıb qazax torpaqlarına yerləşen kalmıklar, qazaxlara yenilmişlər və basqı altında qalmışdılar. Təvəkkül, 1594-cü ildə Moskvaya elçilər göndərib Çar Fyodra öz uyruğuna keçmesini teklif etmiş; elçilik yazısında qazax xanı Təvəkkül onu "Qazax və qalmık xanı" olarak göstərmişdir. Buradan hərəkətle XVI əsrin sonunda bəzi Kalmık qəbilələrinin ona bağlı olduğu qənaətinə gəlirik.
Qazaxların kalmıklar üzərinə sürəkli hücumlar hazırlaması dolayısıyla bəzi Kalmık qəbilələri İrtişin şərqinə doğru köç edərək yerlərindən olurdular. Bu tarixlərdə Kalmıklar Monqolustan və qazax feodallarına qarşı mücadilə edirdilər. Qazaxlarla Kalmık feodalları heyvançılıq etdikləri üçün aralarındakı otlaq üçün savaşlar getdikcə qızışdı. İrtişin şərqinə yerləşən Kalmək qəbiləsi 1616-cı ildən etibarən liderleri Hontayşi (Koto-Koysın) ilə qazax torpaqlarına sıx-sıx hücumlar hazırlayırdılar. Fəqət o tarixlərdə Qazax xanlığı çox güclü olduğundan kalmıklar davamlı yenilgiyə uğratmaqdaydılar. Kalmıklar Qazax Ordalarının hücumlarından dolayı 1621-ci ildə Kalmık Tayşaları xalqları ilə birlikdə Sibirdəki şəhərlərin ətrafına köç etdiler. 1627-1629-cu illərdə İssık Gölün şərqində yaşayan Kalmıklara, Təvəkkül xanın qardaşı və varisi qazax xanı Esim basqınlar hazırlayırdı.
XVII əsrin əvvəllərində İşim və Tobol çayları arasında köçəbə həyatı yaşayan Kalmıklar öz aralarındakı anlaşmazlıklara son verərək birliklerini sağladılar. Kalmık qəbiləsinin Kara Kula Tayşasını bu birliyin başçısı olaraq seçdiler.
Kalka Moğollarına karşı savaştılar ve bağımsızlıklarını kazandılar. Ancak 1634 yılında Kara Kula vefat etti. 1635 yılında Dalaylama Kara Kula'nın oğlu Koto Koysın'a Batır Kontayşa diye isim verildi. Bu tarihte Kazaklarla Kalmuklar arasında geçen ilk büyük meydan savaşında Kontayşa batıda Kazaklarla savaşıp Esim Han'ın oğlu Cangir Sultanı esir aldı. Fakat Cangir Sultan kaçtı. 1635'te cereyan eden bu ilk büyük meydan savaşı hakkında tarihi kaynaklarda yeterli bilgi mevcut değildir. XVII. asrın ikinci çeyreğinden itibaren Kalmuklarla Doğu Moğollarının düşmanlığı sona erdi. Hontayşa Batır ve Tosakay Hanın çabalarıyla 1640'ta Moğol feodallerinin düşmanlara karşı birliğinin güçlenmesini sağlayan ve 120 maddeden oluşan Kalmuklarla ilgili yasa çıkarıldı.13
XVII. asrın son çeyreğinde Kalmuk işgali yeniden başladı. 1681-85 yıllarında Kalmuk feodalleri Kazak topraklarının güney bölgelerine saldırdılar. Kalmuk Hükümdarı Galden de kendi selefleri gibi Kazaklar ve Kırgızlarla savaşmaya başladı. 1681 ve 1683 yıllarında Sayram üzerine gitmiş; 1683­1685 yıllarında Kırgızlar ve Ferganalılar üzerine saldırmış, 1684 yılında Sayram'ı yakıp yıkarak burada çiftçilik yapılan bölgeleri talan etmiştir.16 Büyük Orda'ya yapılan bu baskın sonucunda Jetısu bölgesi, Kırgızlar ve Sayram şehriyle birlikte Kazak topraklarının güney bölgeleri ele geçirildi.Böylece XVII. yüzyılın sonlarında Kazak Ordalarına yapılmış olan bu saldırılar sonucunda Kalmuklar Orta Asya'nın güneyinde Doğu Türkistan'a yerleştiler. Daha sonra Galden Tseren Büyük ve Orta Orda'yı birkaç kez mağlup ederek tüm Güney Kazak topraklarını ve Taşkent'i kendi idaresi altına aldı (1683). Fergana ve Kaşgar'ı da yönetti.17
Kalmuklar, 1698 yılında Çin ile yaptıkları savaş sona erdikten sonra Kazaklar'a tekrar saldırdılar. Savaşın sebebini Tsevan Rabtan Çin İmparatoru Konsi'ye yazmıştır. İlk sebep; Tavke Galden Tseren'in elinde esir olan oğlunun iadesi için bir takım vaatlerde bulunarak Kalmuk Hükümdarına müracaat eder, Tsevan Rabtan Tavkenin oğlunu gönderir, Tavke vaatlerini yerine getirmez, ihanet eder. İkinci sebep; Kazakların Kalmuk ticaret kervanlarına baskın yaparak saldırmaları olmuştur. İşte bu tarihten sonra Kalmuklar Kazak bağımsızlığı için tehlike olmaya başlamıştır. 1698 saldırısına Kazaklardan 1702 yılında karşılık verilir; Kazak askerleri Doğu Kalmukları ve İdil Kalmuklarına saldırı düzenlediler. 25 Nisan 1703'te savaşlara son vermek için Kazak-Kalmuk barış görüşmeleri başlar. Ancak bir süre sonra 1708'de Kalmuklar Kazak Ordalarına yeni bir saldırı düzenlediler, bu saldırı Orta Orda için çok kötü sonuçlara yol açtı, çok esir verdiler.
XVIII. asrın başlarında Kalmuk askerlerinin büyük bir kısmı Sarı-Su nehrine doğru ilerlediler, diğer bir kısmı ise Orta Orda'nın Kuzeydoğu bölgesini işgal ettiler.
Tavke Han Kalmuklara karşı mücadeleyi başlatmak için Üç Orda temsilcilerini 1710 yılında Karakum bölgesinde topladı. Bu toplantıda savunma tedbirleri olarak nelerin yapılacağı ve düşmana karşı sonuna kadar savaşa devam edilmesi yönünde karar çıktı. 1712 yılında yapılan Kazak baskınları başarılı oldu ve bu baskınlar Tsevan Rabtan'ın otoritesini düşürdü. 1717 yılındaki Kazak-Kalmuk savaşında Kazak gönüllü milis kuvvetleri Kayıp ve Ebu'l-Hayır başkanlığında Kalmukların sınır bölgelerine saldırdılar, sefer başarısız oldu.Bu başarısızlığa Kayıp Han ve Ebu'l-Hayır Han arasındaki anlaşmazlık sebep olmuştur. Bunun sebebi de muhtemelen her iki Hanın da üç Ordanın tek Hanı olmak istemesidir. Bu olaydan faydalanan Kalmuk müfrezeleri Kazak topraklarının güney bölgelerine girdiler.18 Ancak Çin Hükümdarlığının Kalmukları tehdit etmesi Kalmukların Kazak Ordalarına karşı gerçekleştirecekleri daha kapsamlı harekatı bir müddet için engelledi. Fakat 1722'de Çin İmparatoru Kansi'nin ölümünden sonra Kalmuk-Çin savaşı sona erdi. Bu durumu fırsat bilen Kalmuklar Kazak Ordaları üzerine daha geniş bir saldırı için hazırlanmaya başladılar.19
Mütemadiyen devam eden çarpışmalar ve içerdeki huzursuzluklar sonucu parçalanan ve kuvvetten düşen Kazak halkı bu dönemde büyük felaketler ve yoksulluklar yaşadı.20 Ç. Valihanov XVIII. yüzyılın başındaki Kazakların durumunu şöyle tasvir etmiştir: XVIII. yüzyılın 10'lu yılları Kazak halkının hayatındaki en zor yıllardı. Kalmuklar, İdil Kalmukları, Yayık Kazakları ve Başkırtlar onlara her taraftan saldırıp, köylerini darmadağın ettiler, hayvanlarını aldılar ve bütün aileleriyle birlikte onları esir aldılar. Bir taraftan sanki gökyüzünün inadı tutmuş gibi ayazlı bir kış, diğer taraftan açlık bu halka zor anlar yaşatmıştır. Bir Kırgız büyüğü Orenburg'ta kendi soylarının bu üzücü durumunu, "av köpeği XVIII. sürülerinin bir tavşanı izlemesi ve kovalamasına" benzetmiştir.21 Bu olaylarda Kazakların hanlarının, sultanlarının, beylerinin ve kahramanlarının suçlu olmadığını düşünmek kanaatimizce doğru olmaz. Çünkü Kazak halkının bu duruma düşmesinde onların kendi aralarındaki iktidar mücadelesi de önemli rol oynamıştır.
Küçük-Orta ve Büyük Ordalar arasındaki iç çekişmeler Orta Asya Hanları tarafından desteklendi, alevlendirildi ve özellikle Kalmuk Hanları tarafından kışkırtıldı.22 Bu da zaten Ordalar arasında zayıf olan bağları daha da zayıflattı. Kazak Ordalarına batıdan İdil Kalmukları, kuzeyden Başkırtlarla Sibirya Kazakları saldırmaya başladılar. Güneyden Orta Asya'daki Buhara ve Hive Hanlıklarının zadegânleri, Kazaklar'ı sıkıştırdılar. Bütün bu saldırıların en tehlikelisi ise doğudan Kalmukların Hükümdarı Galden Tseren idaresinde başlatılmış olan saldırılar oldu.23
Böylece XVII. yüzyılın sonu ve XVIII. yüzyılın başlarında Kalmuk Hontayşaları otlaklık alanlar dışında Güney Kazak topraklarının ticaret ve zenaat merkezlerini de ele geçirdiler. Doğal olarak bu durum Kalmuklar'a sadece ticaret ve zenaat merkezlerini değil, ayrıca Kazak topraklarıyla Rusya'yı ve diğer doğu ülkelerini birbirine bağlayan kervan yollarının geçtiği alanları da açmış oldu.25
1755 – 1759-cu illərdə Cunqariyanın hakim elitasındakı daxili çəkişmələr nəticəsində həmin dövlət süquta uğradı. Bundan sonra ümumi sayları bir million nəfər olan iki mancur ordusu Cunqar xanlığı ərazisini mühasirəyə aldı. O vaxtkı Cunqariyanın əhalisinin 90%, əsasən qadın, qoca və uşaqlar öldürüldü. Bu soyqırım idi. Bir ulus – zünqar, derbet, xoytların on min çadırı(ailə) Zeren noyonun başçılığı ilə Volqaya Kalmık xanlığına tərəf çıxa bildi. Cunqarların bəzi ulusları Əfqanıstan, Bədəxşan, Buxaraya çıxa bildilər, orada onları yerli hakimlər hərbi qulluğa qəbul edildilər, sonralar islamı qəbul etdilər.
Əbdürrəhman ağa Dilbaz oğlu
Həyatı
Azərbaycanın ilk istiqlal şairi olan Әbdürrəhman ağa Dilbaz oğlu Şair Qazax mahalının Xanlıqlar kəndində anadan olmuşdur.
Bədxahları Gürcüstan hakimi İrakliyə Əbdürrəhman ağanın Qazax mahalını Cavad xana vermək istədiyini, onunla əlbir olduğunu, bəzi siyasi məsələləri həll etmək üçün onların tez-tez görüşdüklərini söyləyirlər. İrakli qəzəblənib şairin gözlərini çıxartdırır.
Əbdürrəhman ağa igid, sözü üzə deyən, düz söz danışmaqdan çəkinməyən, camaat arasında böyük hörmətə malik adam imiş. O, öz yurdu, yurddaşları yolunda can qoymuş, öz problemlərini unudub xalqın problemlərinin həlli ilə məşğul olmuşdur.
Şairin ən məşhur şeirlərindən biri 1804-cü ildə rus qoşunları ilə vuruşan Gəncə xanı Cavad xan Ziyadoğlunun rəşadət və hünərinin vəsf olunduğu müxəmməsidir.
Oha deyirəm (film, 2017)
Oha deyirəm, (türk. Oha Diyorum) Ərsan Özərin rejissoru və ssenaristi olduğu, 2017-ci il Türkiyə istehsalı komediya filmi. Filmin aktyorları həmdə YouTubedə var olan "Oha deyirəm" kanalının qrupudur.
İslam Eyvazov
İslam Həsən oğlu Eyvazov (7 aprel 1999; Naxçıvan şəhəri, Azərbaycan — 9 noyabr 2020; Xocavənd rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
2017-ci ildə həqiqi hərbi xidmətə yola düşmüşdür. Həqiqi hərbi xidməti bitirdikdən sonra 2020-ci ildə yenidən hərb sahəsinə qayıdır. N saylı hərbi hissədə kəşfiyyatçı kimi xidmət göstərməyə başlayan İslam Eyvazov 2 ay sonra vətənini qorumaq üçün ön cəbhyə yola salınır. Cəbrayıl, Füzuli, Xocavənd istiqaqmətində ön cəbhədə vuruşur. 09.11.2020-ci ildə Xocavənddə şəhid olur. Qaraxanbəyli kənd məzarlığında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İslam Eyvazov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Piltdaun insanı
240px|thumb|right|"Piltdaun insanı"nın kəllə sümüyünün surəti Piltdaun insanı – XX əsrin ən məşhur mistifikasiyalarından biridir. Sümük fraqmentləri (kəllə və alt çənə sümüyü) 1912-ci ildə İngiltərənin Şərqi Sasseks bölgəsində yerləşən Piltdaun çınqıllı karyerdə aşkar olunmuş və insan-meymun arasında təkamül etmiş naməlum ibtidai insanın daşlaşmış qalıqları kimi nümayiş olunmuşdur. Tapılmış qalıqlar uzun müddət mübahisə obyektinə çevrilmişdir.Lakin 1953-cü ildə tapılmış qalıqların müasir insanın tam inkişaf  etmiş kəllə sümüyünün oranqutanın alt çənə sümüyünə yapışdırılması sübut olunmuşdur. 18 dekabr 2012-ci ildə “piltdaun insanı”nın sirrinin 100 illiyi olmuş və bu hadisə ilə əlaqədar London Geologiya Cəmiyyətində xüsusi konfrans keçirilmişdir. .
İslam Eyvazov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İslam Eyvazov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
III Aleksandr (Roma papası)
III Aleksandr, dünyəvi adı Rolando Bandinelli — 1159–1181-ci illərdə Roma papası. Papa teokratiyasını möhkəmləndirməyə calışmışdır. İmperator I Fridrix Barbarossa ona qarşı bir necə antipapa qoyduğuna görə, III Aleksandr I Fridrixə qarpı mübarizə aparmışdır. İngiltərə kralı II Henri ilə münaqişədə onu papaların hakimiyyət üstünlüyünü tanımağa vadar etmişdir.
In the Wee Small Hours
In the Wee Small Hours (Qısa zamanlarda) — Frenk Sinatranın sayca doqquzuncu studiya albomudur. Albom 9 aprel 1955-ci il tarixində Capitol Records'da çıxarılmış; Voyl Gilmor tərəfindən istehsal olunmuş və Nelson Ridl tərəfindən aranjeman edilmişdir. Albomda yalnızlıq, özünüdərk, itirilmiş sevgi, gerçəkləşməyən münasibətlər, depressiya, gecə həyatı kimi mövzular işlənmiş, nəticədə In the Wee Small Hours ilk konsepsiya albomlarından biri kimi yadda qalmışdır. Albomun üz qabığında bu mövzular əks olunmaqla, Sinatranın xəyali və tərk edilmiş küçənin maviyə çalan işıqlarının altındakı təsviri verilmişdir. Buraxdığı ilk albom olan The Voice üçün 1946-cı ildən bəri üzərində düşündüyü "konsepsiya" ideyasını Songs for Swingin' Lovers və Only the Lonely kimi növbəti albomlarında da uğurla davam etdirmişdir.
In the Wee Small Hours  iki 10 düymlük LP diskləri şəklində buraxılmış və həmçinin 12 düymlük LP kimi də istehsal olunaraq, bir ilkə imza atmışdır. Həmçinin albom dörd EP olmaqla dörd parçadan ibarət olan 45-rpm diskləri şəklində 45-rpm-lik sinql kimi kağız üz qabığı ilə deyil, LP-dəki ilə eyni üz qabığı ilə karton üzlüklərlə buraxılmışdır.
İlqar Niftəliyev
İlqar Vahid oğlu Niftəliyev  — tarix elmləri doktoru, dosent, AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun icraçı direktoru
In the Wee Small Hours
Albomun satışı uğurlu alınmış, Bilboard 200-də 2-ci yerə yüksəlmiş və 18 həftə həmin pillədə qalmağı bacarmışdır. Bu, eyni zamanda, Sinatranın 1947-ci ildə çıxardığı Songs by Sinatra-dan sonrakı ən yüksək nəticə əldə edən albomu idi. 2002-ci ilə qədər albom RIAA tərəfindən Qızıl sertifikatına layiq görülərək, yarım milyondan çox satılmışdır  . Albom, həmçinin, tənqidi uğur da əldə etmiş, 1950-ci illərin üçüncü ən yaxşı albomu ünvanını qazanmışdır  . 2012-ci ildə Rolling Stones dərgisi tərəfindən In the Wee Small Hours bütün zamanların 101-ci ən yaxşı albomu seçilmişdir.
İlqar Niftəliyev
Həyatı
İlqar Niftəliyev 1972-ci il mayın 26-da anadan olmuşdur. O, 1996-2002-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində təhsil almışdır.
İlqar Niftəliyev 2002-ci ildən AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu nda işləyir. O, 2003-2006-cı illərdə AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun aspiranturasında təhsil almışdı.
İ.V.Niftəliyev 2007-ci ildə “Azərbaycan SSR-ə qarşı ermənilərin ekspansiya planlarının həyata keçirilməsi (XX əsrin 20-ci illərinin birinci yarısı)” adlı dissertasiya işi müdafiə etmiş, tarix üzrə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür.
İlqar Niftəliyev 2015-2017-ci illər ərzində AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun "Azərbaycanın müasir tarixi" şöbəsinin, 2017-2023-cü illərdə isə "Azərbaycanın Sovet dövrü tarixi"şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləmişdir. O, AMEA Tarix İnstitutu Elmi Şurasının üzvüdür, 2005-ci ildən 2016-cı ilədək Tarix İnstitutunun Gənc alimlər və mütəxəssislər Şurasının sədri olmuşdur. Hazırda, İlqar Niftəliyev AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun İcraçı direktoru vəzifəsində çalışır.
İlqar Niftəliyevin elmi axtarışlarının əsas istiqamətini Azərbaycanın müasir dövr tarixinin müxtəlif məsələlərinin araşdırılması təşkil edir. O, 5 kitabın (3-ü – müştərək) və 80-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. İ.V.Niftəliyev çoxsaylı beynəlxalq və respublika  səviyyəli konfransların istirakçısı olmuşdur.
Çap olunmuş monoqrafiyaları
Sənədlər toplusu
Piltdaun insanı
Bu konfransda tarixçilər, geoloqlar və antropoloqlar həm tapıntı, həm də yeni texnologiyalar vasitəsilə piltdaun insanının analizləri üzrə işlərin bərpası ilə əlaqədar müasir alimlərin mübahisəli baxışlarını müzakirə etsələr də, sonda məhz bu saxtakarlığın məhz kim tərəfindən və hansı motivdə edilməsi dəqiq müəyyənləşməmişdir. .
Tədqiqatların hələ də aparılmasına baxmayaraq, alimlər 15 nəfərin bu saxtakarlıqda iştirak etdiklərini tapdıqlarını bildirirlər. Şübhəli bilinənlər arasında məşhur ingilis yazarı Artur Konan Doyldan sümükləri ilk aşkar etmiş adi həvəskar arxeoloq Çarlz Dousona kimi şəxslər vardır. .
Tapıntının tarixi
Prezentasiya zamanı Douson kəşfin tarixi haqda danışmışdır. Bu zaman kəllə sümüyünün tapılmasını, karyerin işçiləri tərəfindən onun parçalanaraq, hissələrinin tulladılmasını bildirmişdir. Mümkün qədərilə çoxlu sayda hissələri sonradan aşkar etmişdilər. Bundan başqa isə Douson tapıntı yerinin yaxınlığında alt çənə insan sümüyünü tapmışdır.Həmçinin pliosen dövrünə aid filin kök dişləri və mastodont, begemot, qunduz, at və maral sümükləri aşkar olunmuşdur. ..
Dousonun çıxışından sonra Smit Vudvord tapıntı haqda mülahizələrilə çıxış etmişdir. O, kəllə sümüyünün quruluşu haqda ətraflı şəkildə izah vermiş və sümüyün Homo cinsinə aid əsas cizgiləri daşıdığını və 1070 sm3 həcmi olan beyinə malik olmasını bildirmişdir. Sxemlərlə illüstrasiya olunmuş nitqində Vudvord bu nümunənin qadın cinsinə məxsus olması fərziyyəsini irəli sürmüş, öz fikrini indiyə qədər mövcud olmayan Homonun naməlum növü olması ilə əlaqələndirmişdir. Davamlı olaraq aparılan diskussiyalarda alimlər tapılmış kəllə sümüyünün forması, qulaqlarının quruluşu neandertaldan fərqli olaraq insanabənzər tipə əks olan varlıq üçün xarakterikdir. Digər tərəfdən boyun hissə meymunabənzər, çənə altı hissə isə it də olduğu kimi olmalıdır.
«Heç kim heç bir elmi test etməmişdir. Əgər onları etsəydilər, onda dərhal dişlərin kimyəvi qocalmasını aşkar edərdilər. Açıq aşkar idi ki, bu həqiqi artefakt deyildir. Ali elmi dairələrdə bunu qəbul etdilər, çünki bunun olmasını çox istəyirdilər». Maylz Rassel "Piltdaun insanı: Çarlz Dousonun gizli həyatı və böyük dünyəvi arxeoloji mistifikasiya" kitabı
Bu və ya digər ziddiyyətlərə baxmayaraq, çoxlu sayda alim Çarlz Dousonun kəşfini dəstəklədilər. Ehtimal var ki, həmin dövrdə Böyük Britaniya paleontologiyada heç bir uğur əldə etməmişdir. Bu tapıntının unikal və qiymətsiz olmasına inanmaq istəyirdilər Fransada Kromanyon mağarası, Almaniyada Neandertal vadisi və Heydelberqdə aparılan qazıntılar dünyaya ibtidai insan əcdadları haqda dəyərli tapıntılar bəxş etmişdir. Böyük Britaniyada isə heçnə aşkar olunmamışdır. Piltdaun tapıntısı isə alimlərə onların istədiklərini – “ən ibtidai ingilis” arzusunu və İngiltərənin müasir insanın formalaşmasında vacib bəndlərdən birini oynaması fikrinin reallaşmasına ümid yaratmışdır. . Bundan başqa, rasist düşüncələr də öz rolunu oynamışdır. Belə ki, tapılmış insan qalıqları məhz dünyanın daha proqressiv regionu olan Qərbi Avropada olmalı idi. .
Çarlz Douson qazıntıları paleontologiya və geologiyanı öyrənən dostu keşiş yezuit Pyer Teyar de Şardenlə birlikdə aparmışdır. Məhz o, 1913-cü il 30 avqust tarixində köpək dişi tapmışdır. Smit Vudvortun fikrincə isə tapılmış köpək dişi bundan əvvəl aşkar olunmuş çənə sümüyünə aid idi. . Növbəti dəfə 1914-cü ildə basdırılmış fil sümüyündən hazırlanan qədim əmək aləti tapılmışdır. . Bu mənzərə sonda Douson tərəfindən 1915-ci ilin əvvəlində Şeffild parkında iki daşlaşmış insan sümüyü və kök dişlərinin tapılması ilə bitmişdir. Bir müddət sonra o, kərgədanların müəyyən olunmamış növünə dair aşağı kök dişini aşkar etmişdir. Tapılmışlar haqda məlumatı Smit Vudvord dərhal yox, daha sonra 1917-ci ildə sepsisdən dünyasını dəyişmiş Dousonun ölümündən 5 ay sonra əldə etmişdir. Bundan sonra “piltdaun insanı”nın mövcudluğuna dair heç bir şey aşkar olunmamışdır. 1921-ci ilin 24 iyulunda Britaniya muzeyinə Amerika Təbiət muzeyinin prezidenti Henri Fayrfild Osborn baş çəkmişdir. Henri Osborn buna qədər tapıntının vacibliyi haqda böyük şübhələrə sahib idi. Piltaun tapıntısına baxdıqdan sonra o etiraf etmişdir:
“Nə qədər paradoksal olsa da, bu həqiqətdir...”.
Çarlz Dousonun Piltdaunda tapıntının aşkar olunduğu yerdə 1938-ci ildə xatirə daşı ucaldılmışdır. Açılış zamanı britaniyalı antropoloq Artur Kit çıxış edərkən nitqində Çarlz Dousonun işlərinin vacibliyini qeyd etmişdir. . 260px|thumb|right|"Piltdaun insanı"nın kəllə sümüyünün tapıldığı yerdə qoyulmuş xatirə abidəsi
İfşa olunması
Piltdaun insanının kəllə sümüyü üzərində Smit Vudvord tərəfindən aparılan rekonstruksiya çoxlu şübhələrə səbəb olmuşdur. Hələ 1912-ci il 18 dekabr tarixində ilk nümayiş zamanı Artur Kit kəllə sümüyünün gicgah aşağı alt çənə oynağının müasir insan oynağına oxşarlığı və meymunabənzər köpək dişin onunla uyğunlaşmaması haqda fikir irəli sürmüşdür.
Sonradan 1913-cü ilin iyununda piltdaun elementlərinin surətləri İngiltərə kral cərrahiyyə kolleci muzeyində nümayiş etdirilərkən, o sərbəst şəkildə kəllə sümüyünün modelini hazırlamış və Smit Vudvordun rekonstruksiyası zamanı hələ ən azı 250-300m3 çatışmadığını bildirmişdir.
A.Kit öz düşüncələrini ilk əvvəl çox da geniş olmayan alim dairələrində irəli sürmüşdür. Onlar arasında onun köhnə dostu, Mançester şəhərindən olan anatomiya professoru Qrafton Elliot Smit də vardır. Yeganə onun inandıra bilmədiyi, insan britaniyalı Edvin Rey Lankester olmuşdur.Lakin bu, Artur Kiti dayandırmadı. O, 1913-cü ilin avqustunda Londonda keçirilən Ümumdünya tibb konqressinin iştirakçılarına rekonstruksiyadakı anatomik qeyri-uyğunluq haqda məlumat vermiş və “The Times” da buna müvafiq olan material çap etdirmişdir. Kitin belə hərəkət etməsi Böyük Britaniya elmi cəmiyyətinin hiddətilə qarşılaşmış, Eliot Smitin isə Kitlə dostluq münasibətlərinin pozulmasına səbəb olmuşdur. . Sonradan Artur Kitə 1913-cü il 13 noyabr tarixində “Nature” jurnalının buraxılışında piltdaun tapıntısı haqda özünün tənqidi qeydlərini nəşr etdirən anatom Devid Uoterston da qoşulmuşdur. O, bildirmişdir ki, çənə sümüyü şimpanzeyə aid olsa da, kəllə sümüyünün hissələri isə insan cizgilərinə malikdir. Bu səbəbdən bunların hamısının bir tipə aid olması məntiqi deyildir. .
1915-ci ildə amerikalı zooloq Qerit Smit Miler piltdaun nümunələrinin surətlərini detallı şəkildə tədqiqatının nəticələrini çap etdirmişdir. O, bildirmişdir ki, çənə sümüyü şimpanze qalıqlarına məxsusdur. Nəhayət, 1923-cü ildə alman anatomu Frans Vetdenreyx qalıqları analiz edərək bildirmişdir ki, kəllə sümüyü müasir insan və oranqutanın çənə sümüyünün birləşməsidir. .
Bundan başqa, Afrika,Çin, İndoneziya, Asiya və Avropanın digər hissələrində aşkar olunmuş qədim insan qalıqları piltdaun insanında olduğu kimi böyük beyinə və meymunabənzər çənəyə malik deyildilər. Əksinə, onlar ilk əvvəl çənə və dişlərin insanabənzər görkəm almasını, sonra isə beyinlərinin inkişaf etməsi fikrini doğurmuşdur. Çoxlu sayda fikirayrılıqları yarandığından tədqiqatların yeni metodları peyda oldu. Piltdaun qalıqlarını yenidən analiz etməyə başladılar. . 1949-cu ildə ingilis antropoloq Kennet Okli tapılmış daşlaşmış qalıqların analiz seriyalarını həyata keçirmiş və bildirmişdir ki, tapıntıların 50 000-dən çox yaşı yoxdur. Bundan sonra materialların daha ətraflı öyrənilməsi üçün tədqiqatlara [[Oksford Universitetinin nümayəndələri antropoloq Vilfrid le Qros Klark və anatom Cozef Vayner də qoşulmuşdur.
Birgə səy nəticəsində onlar piltdaun insanına məxsus kəllə və çənə sümüklərinin iki müxtəlif – insan və meymuna, daha dəqiq oranqutana aid olmasını aşkar etmişdilər. Mikroskopla baxış zamanı görünən dişlərin üzərindəki cızıqların insan dişlərinə bənzəməsi üçün edildiyi aşkar olunmuşdur. Bundan başqa, alimlər karyerdə tapılan tapıntıların süni şəkildə köhnəldiyini və yerli qraviyin rəngini almasını aşkar etmişdilər. Bütün bu dəlillərə əsasən, onlar piltdaun insanın – saxta olmasını və elmi yalan adlandırmışdılar.Bu barədə Taymz jurnalının 30 noyabr 1953-cü il buraxılışında ictimaiyyət xəbər verilmişdir. .
Aşkar olunan tapıntılar
Zaman keçdikcə, "piltdaun insanı"nın mistifikasiyası üçün bir sıra saxta arxeoloji tapıntıların yaradılması məlum olmuşdur. .
Şübhəli bilinənlər
420px|thumb|right|[[Çarlz Darvinin portreti fonunda piltdaun hadisəsinin əsas iştirakçılarının portreti (rəssam Con Kuk, 1915-ci il). Mərkəzdə Artur Kit (əyləşmiş,ağ xalatda), ondan solda Çarlz Douson və Artur Vudvord (ayaqüastə durublar), A.S.Andervud (oturaq), Kitdən sağda F.O.Barlou və H.E.Smit (ayaqüstə), V.P. Paykraft və ser Lankaster (oturaq)]] İndiyədək saxta “piltdaun insan” tapıntısının kim tərəfindən və nə üçün edilməsini aşkar edilməmişdir. Əsas şübhəli bilinənlər siyahısında Çarlz Douson, Artur Smit Vudvord, Pyer Teyar de Şarden, Martin Hinton və Artur Konan Doyl göstərilir.
Çarlz Douson (1864—1916) – hüquqşünas, “Piltdaun insanı”nın ilkin elementlərini aşkar etmiş həvəskar arxeoloq və əsas şübhəli. Fərz edilir ki, o sərbəst şəkildə və ya öz həmkarları ilə birlikdə bunu etmişdir. Onun ölümündən sonra “piltdaun insanı”nın xeyrinə heç bir sübut tapılmamışdır. Bununla yanaşı, Douson çoxlu sayda digər daşlaşmış qalıqlar aşkar etmişdir. Bunlardan ən azı 38-inin saxta olması aşkarlanmışdır. Çarlz Dousonun həyat və fəaliyyətini tədqiq edən Maylz Rasselz belə bir qənaətə gəlmişdir:
-“Piltdaun “birdəfəlik” mistifikasiya olmamışdır, bütün həyat işinin kulminasiyası olmuşdur.”
Ser Artur Smit Vudvord – paleontoloq, Britaniya muzeyinin geologiya şöbəsinin qoruyucusu, London kral cəmiyyətinin üzvü. Baxmayaraq ki, bu sahədə kifayət qədər yaxşı işlər görə bilməsə də “Piltdaun insanı”nı dünya ictimaiyyətinə tanıtmışdır. O, qalıqlaşmış balıqların tədqiqi üzrə ixtisaslaşmışdır. 1924-cü ildə təqaüdə çıxdıqdan sonra o Sasseksə köçmüş və “piltdaun insanı”nın xeyrinə dair sübutların axtarışı üçün qazıntılar aparmışdır. Smit Vudvord fırıldaqlıq etmək imkanına malik olsa da, bunun edilməsinə çox az adam inanır.
Martin Hinton (1883—1961)—  könüllü zooloq,  piltdaun artefaktlarının tapıldığı vaxt Smit Vudvordla birlikdə Britaniya muzeyində çalışmışdır. Muzeydə həmişə belə bir fərziyyə var idi ki, bu saxtakarlığı Vudmanın şəxsi işçilərindən kimsə edə bilər. Hintonun Smit Vudvordla gördüyü işə görə pul mükafatını ala bilməməsi barədə mübahisəsi vardı. Zooloqun üzərinə şübhələr tapıntıdan sonra 1978-ci ildə düşmüşdür. 1936-cı ildən 1945-ci ilə qədər Hintonun zoologiya muzeyinin qoruyucusu kimi çalışdığı müddətdə onun evinin çardağından köhnə sandıq tapılmışdır. Bu sandıqda piltdaun insanında olduğu kimi köhnəlmiş və rənglənmiş sümüklər və dişlər aşkar olunmuşdur. Bunlardan bəzilərinin üzərində həmin üsulla cızıqlar çəkilmişdir. Daha bir neçə köhnəlmiş dişlər tütün qabında tapılmışdır. . Bununla əlaqədar indiki dövrdə Martin Hintona münasibətdə bir neçə versiya mövcuddur:
''- iki mistifikator – ayrı-ayrılıqda çalışan Douson və Hinton olmuşdur. Hinton qalıqlaşmış fil sümüyündən hazırlanan əmək alətlərinin saxtasının müəllifi olmuşdur.''
-Hinton Smit Vudvorda şübhələnərək süni yaşlaşma və sümüklərin rənglənməsini sərbəst şəkildə tədqiq etmişdir.
-Hinton bu hadisələrin iştirakçısı olmuşdur və “piltdaun” saxtakarlığının hazırlanmasında köməklik etmişdir.
“Bu həmin dövr idi ki, paleontologiya zarafat və ya şübhələrin predmetinə çevrilmişdir”. Pyer Teyar de Şarden
Pyer Teyar de Şarden (1881—1955) — paleontologiya və geologiya üzrə təhsil alan yezuit keşiş. Douson və Vudvorda piltdaun qazıntılarında köməklik etmiş və orada alt çənə sümüyünün köpək dişini aşkar etmişdir. Bəzi tədqiqatçılar onun falsifikasiyanın iştirakçılarından biri hesab edir. Buna tam əmin olduğunu düşünən məşhur alim Luis Liki 1971-ci ildə fransız keşişin şərəfinə təşkil olunmuş simpoziumda iştirak etməkdən imtina etmişdir. Şardeni şübhəlilər sırasında məşhur amerikalı paleontoloq Stiven Quld da görmüşdür. Keşişin məktublarını ətraflı öyrənən Quld piltdaun tapıntısı ilə bağlı keşişin bildirişlərində bir sıra qeyri-uyğunluqlar aşkar etmişdir. Stiven Quldun fikrincə, Pyer Teyar de Şarden Dousonun saxtakarlığı haqda bilirdi və hətta ona bunların yaradılmasında köməklik etmişdir. .
2012-ci ildə Cənubi Afrikalı paleontoloq Frensis Tekkerey də Şardenin “piltdaun insan”ı məsələsindı mistifikatorlardan biri olması fərziyyəsini irəli sürmüşdür.O, bunu zarafat xatirinə desə də, elmi cəmiyyət bunu ciddi nəzərə almışdır. . Tekkerey “piltdaun insanı” haqda de Şarden tərəfindən tapıntıya aidiyyatı olan şəxslərin adından yazılmış məktubun olmasını da bildirmişdir. . Pyer de Şardenin sadəcə “qurban” olması və onun da digərləri kimi aldadılması fikrinin tərəfdarları da vardır. .
Ser Artur Konan Doyl (1859—1930) — “İtirilmiş dünya” və “Şerlok Holms” əsərlərinin müəllifi, keçmiş həkim və qalıqlar kolleksioneri. O öz dövründə Piltdaun yaxınlığında yaşamış və Çarlz Dousonla münasibəti olmuşdur. Tədqiqatçılar “İtirilmiş dünya” əsərindəki uydurma macəralarla piltdaun saxtakarlığı arasında çoxlu sayda oxşar nöqtələr aşkar etmişdilər. Roman Dousonun tapıntına qədər çap olunmuşdur. Yazıçının bu tarixdən əvvəl piltdaun tapıntılarının olduğu yerə gəlməsi barədə heç bir dəlil tapılmamışdır. (Doyl romanını bitirdikdən sonra 1911-ci ilin dekabrında nəşriyyata göndərmiş, 1912-ci ilin aprelində roman işıq üzü görmüşdür. Douson tapıntısı haqda 1912-ci ilin dekabrında rəsmi bəyanat vermişdir. Bu tədqiqatçılar da Konan Doylun da piltdaun işinə bağlı olması fikrini formalaşdırmışdır. Bəziləri isə hətta onun bu mistifikasiyanın müəllifi olmasını fərz edirlər..
Yazıçının spiritizmlə maraqlanması, onun elmlə konfliktinə, materialistlərlə qarşıdurmasına səbəb olmuşdur. Tədqiqatçılar Konan Doylun “Piltdaun insanı” ilə bağlı saxtakarlığını və onun sonrakı inkişafı ilə alimlərin peşəkarlığını, onların fəaliyyətini aşağılamaq və şübhə altına almaq fikrində olmasını irəli sürürlər. Bununla yanaşı, Konan Doylun tərəfdarları əgər bunun həqiqətən də belə olmasını fərz edənlərə bildirirlər ki, yazıçı tərəfdən bütün bunlara susmaq və öz zəfəri haqda elan etməmək məntiqə əsaslanan deyildir.
Antropogenezin sonrakı tədqiqatlarına təsiri
“Piltdaun insanı”nın mistifikasiyası insan təkamülünün ilkin tədqiqatlarına mühüm təsir göstərmişdir. Bir çox hallarda bu mistifikasiya səhv yolla getməyə məcbur etdi və həmin dövrdə elmi dairələrdə mövcud olmuş nəzəriyyəni – ilkin olaraq beynin inkişafı, sonradan qidanın yeni növlərinə uyğunlaşan çənənin inkişafı haqda fikri təsdiqlədi. Bununla yanaşı, digər bölgələrdə aşkar olunmuş qədim insanların daşlaşmaları əks fikri sübut edirdilər: orqanların təkmilləşməsi və bədən quruluşunun beynin həcminin böyüməsinə səbəb olmuşdur. Bu səbəbdən bir neçə onilliklər ərzində alimlər qəti olaraq irəli sürülən versiyalardan hansına meyl etmələrini müəyyənləşdirə bilməmişdilər. 240px|thumb|right|Piltdaunda yerləşən"Piltdaun insan" adlı keçmiş pab Bütövlükdə “piltdaun insanı” ətrafında olan tədqiqatlar və debatlara böyük həcmdə zaman və səylər sərf olunmuşdur: hesablamalara görə, bu mövzuda 250-dən çox məqalə yazılmışdır. Lakin hal-hazırda maraq zəifləmiş və təkamül tarixi boyunca vaciblərdən sayılan tapıntı yerinin vaxtilə əldə etdiyi populyarlıqdan indi əsər-əlamət qalmamışdır. Hətta “Piltdaun insanı” adlanan yerli pab 2011-ci ildə sahiblərini, interyeri və menyunu dəyişməklə yanaşı, öz əvvəlki adına – “Quzu”ya qayıtmışdır. . Müasirlərinin buna qarşı olan istehzalı münasibətinə musiqiçi Mayk Oldfildin populyar albomlarından biri olan “Boruşəkilli zınqırovlar” (англ. Tubular Bells) albomunda “piltdaun insanı”nın oxumasını göstərə bilərik. Albomun hissələrindən birində vokalın olmadığını görən Oldfild həddən artıq viski içərək öz fəryad və qışqırıqlarını səs şifrələyici vasitəsilə emal edərək onu “piltdaun insanı”nın vokalı adlandırmışdır. “Piltdaun insanı”nı ifşa edənlərdən biri olan Cozef Vayner mistifikasiyanın ədəbi cəmiyyətdə öz yerini itirməsini bildirmişdir.
Mistifikasiyanın alimlər tərəfindən insanın inkişaf təkamülündəki şəklində təkzib edilməsinə baxmayaraq, “piltdaun insanı” kreasionistlər tərəfindən müasir insanın əcdadları haqda elmi düşüncələrdə tənqid üçün istifadə olunur.
Müasir tədqiqatlar
2012-ci il 18 dekabr tarixində tapıtının yüzilliyinə həsr olunmuş London Geologiya Cəmiyyətində keçirilmiş konfransdan sonra 15 alim yeni texnologiyalar vasitəsilə piltdaun tapıntısını araşdırmağa başlamışdılar. Testlərin bir neçə ay davam etməsi planlaşdırılır və bu kəllə sümüyünün hansı növə aid olması dəqiqləşəkdir. Həmçinin bununla yanaşı alimlər mistifikasiyanın müəllifini aşkar edəcəklərinə ümid edirlər. DNT analizinin köməyilə alimlər piltdaun tapıntılarının məhz hansı növə aid olmasını müəyyən edəcəklərini planlaşdırırlar. Ayrıca elementlərin izotoplarının öyrənilməsi onların mənşə yerini göstərə bilər. Radiokarbon tarixiləşməsi isə nümunələrin real yaşını göstərə biləcəkdir.
Həmçinin müasir metodların köməyilə mistifikatorun şəxsiyyətini tapmağa ümid edirlər. Süni şəkildə yaşlaşdırılmış fraqmentlərin spektroskopiyası bunun üçün hansı kimyəvi maddələrin istifadə olunmasını göstərəcəkdir. Əgər bütün elementlərə eyni metod tətbiq olunsa, onda çox güman ki cinayətkar Çarlz Dousondur. Yox əgər metodların fərqli olması aşkarlansa, onda ola bilsin ki, bunlar ya Martin Hinton, həmçinin Pyer de Şarden ola bilər.
İsmayıl Beşikçi
İsmayıl Beşikçi — Türkiyə sosioloqu, filosofu və yazıçısə. O, PEN-in fəxri üzvüdür. Beşikçi Yaxın Şərqin kürd əhalisi haqqında yazılarından irəli gələn təbliğat ittihamı ilə 17 il həbs cəzası çəkmişdir.
Təhsil
Beşikçi Ankara Universitetinin Siyasi Elmlər Fakültəsində təhsil almışdır və 1962-ci ildə oranı bitirmişdir. Əsgərlikdən sonra Ərzurumda Atatürk Universitetində dosent vəzifəsində çalışmışdır. O, ilk antropoloji tədqiqatını, sonuncu köçəri kürd tayfalarından biri olan Əlikan haqqında araşdırmanı burada hazırlamış və 1967-ci ildə Ankara Siyasi Elmlər Fakültəsinə təqdim etmişdir. Kürdlərlə ikinci dəfə hərbi xidməti zamanı Bitlis və Hakkaridə qarşılaşmışdır. O, ilk dəfə köçəri Əlikan tayfasının qışdan yay çəmənliklərinə və geriyə köç edərkən Bitlisdən keçdiyini görmüşdü
Həbsi
Beşikçi 100 ildən çox müddətə həbs cəzası almış, lakin 1999-cu ildə həbsdən azad edilmişdir. O, 2011-ci ilin martında 15 ay müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir.
Müqəddəs Dimitri kilsəsi (Novoçerkassk)
Müqəddəs Dimitri Kilsəsi — Novocherkasskda Rus Pravoslav kilsəsi. Müqəddəs Dimitriyə həsr olunmuşdur. Kilsə şəhər qəbiristanlığında yerləşir və buna görə bəzən Müqəddəs Dimitri qəbiristanlığı kilsəsi adlanır.
Tarixi
1810-cu ilin payızında, şəhər qəbiristanlığının yerində Müqəddəs Dimitrinin taxta bir kilsəsi təqdis edildi. Bu taxta kilsə 1861-ci ilə qədər mövcud idi. Don kazağı Ataman Çomutov və Novoçerkassk arxiyepiskopu Conun təşəbbüsü ilə 1857-ci ildə taxta kilsənin yerində yeni bir daş kilsənin inşaatı başladı. İnşaat Don kazakları və müxtəlif tacirlər tərəfindən maliyyələşdirilmiş və 1859-cu ildə tamamlanmışdır. Layihənin memarı məşhur memar İvan Valpred idi.
1901-ci ildə kilsənin tərkibində bir kilsə məktəbi açıldı və hələ də fəaliyyətini davam etdirir. Burada həmçinin bir vaxtlar Birinci Dünya Müharibəsində həlak olmuş kazakların xatirəsinə həsr olunmuş bir ibadətgan da var idi.
Qəbiristanlıqda I Pyotr və Aleksey Kaledin dövründən bəri Don kazaklarının ilk seçilmiş Atamanı (məzarı qorunub saxlanılmamışdır); Don tarixçisi V. Suxorukov; Atamanın oğlu Çomutov və başqaları dəfn olunmuşdur. Qalan qəbirlər arasında, talan edilsə və ya məhv edilsə də, general Hresçatitski, General Lyutenskov və başqaları da var.
1920-ci ildə Novoçerkasskda Sovet rejimi qurulandan sonra kilsə bağlanmadı və xidmətdə olmağa davam etdi. 1999-cu ildə kilsə müqəddəsləşdirildi. Kilsəyə altı yeni zəng əlavə edilidi və bina ümumilikdə yeniləndi.
Çaqal-i Mustafa (Nəqədə)
Çaqal-i Mustafa - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sulduz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 379 nəfər. yaşayır (71 ailə).
Nicat Xələfov
Nicat İlqar oğlu Xələfov (4 avqust 2001; Siyəzən, Azərbaycan — 8 noyabr 2020; Şuşa rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Nicat Xələfov 2001-ci il avqustun 4-də Siyəzən şəhərində anadan olub. Subay idi.
Hərbi xidməti
Nicat Xələfov 2019-cu ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə idi.
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Nicat Xələfov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Nicat Xələfov noyabrın 8-də Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub. Siyəzən şəhərində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nicat Xələfov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nicat Xələfov ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nicat Xələfov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nicat Xələfov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nicat Xələfov ​ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nicat Xələfov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Hindistan fili
Hindistan fili-Xortumlular dəstəsinə aid olan növ. AMEA Zoologiya İnstitutunun Zooloji Muzeyində 1 ədəd müqəvva sərgilənir. (Moskva Dövlət Sirki-1984)
Xarici görünüşü
Fillər quruda yaşayan ən iri heyvanlardan biri hesab edilir. Çəkiləri ağır olsada, fillər çox cəld və sürətli hərəkət edirlər. Hindistan fili ölçüsünə görə Afrika savanna filindən fərqlənir. Yaşlı erkək fərdlərin çəkisi - 5,4 ton, hündürlüyü - 2,5 -3,5 metrə çatır. Dişilər erkəklərdən kiçik olur və orta çəkiləri 2,7 tona çatır. Afrika savanna filinin çəkisi isə 4-7 tona qədər olur. Hindistan filinin bədən uzunluğu 5,5 - 6,4 m, quyruğunun uzunluğu isə 1,2 - 1,5 m-dir. Ətrafları yoğun və gödək olur. Bədəni isə qalın tünd - boz rəngli qırışıqlı dəri ilə örtülmüşdür. Hindistan filinin dərisinin qalınlığı 2,5 sm-ə çatır, ancaq qulaqlarının içərisində və ağzının kənarlarındakı dəri çox nazikdir. Dərisi çox quru olub, tər vəzilərinə malik deyil, bu səbəbdən dəriyə qulluq fillərin həyatının vacib hissəsidir. Dərinin təmizliyinin saxlanılması üçün fillər tez-tez toz və palçıq vannaları qəbul edir. Bu səbəbdən dəridə piqmentləşmiş çəhrayı hissələr görmək olur. Fillər yaxşı üzürlər və suyun üzərində ancaq onların alnı görünür.
Fillərin yayılması və yarımnövləri
Qədimdən Asiya filləri cənub-şərqi Asiyada Mesopotamiyada Dəclə-Fərat çaylarından (450 cənub enliyi) Malay yarımadasına qədər, şimalda isə Himalay dağlarına və Çində Yantsızı çayına qədər rast gəlinirdilər. Onlar həmçinin Şri-Lanka, Sumatra və Yava adalarında da yayılmışdılar. XVI-XIX əsirlərdə Hindistan fili Hindistan yarımadasının böyük hissəsində Şri-Lankada və əvvəlki arealının şərq hissəsində adi növ idi. Hal-hazırda Hindistan filinin arealı parçalanıb, Hind-Malay regionu ölkələrində: cənub və şimal-şərqi Hindistanda, Nepalda, Butanda, Banqladeşdə, Taylandda, Kombocada, Vyetnamda, cənub-qərbi Çində və Malaziyada onlara vəhşi halda rast gəlinir.