cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
SSRİ–Finlandiya müharibəsi (1939–1940)
Danışıqlar
1938-ci ilin aprelində SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı (NKVD) agenti Boris Yartsev Finlandiyanın xarici işlər naziri Rudolf Holsti və baş naziri Aymo Kayanderlə əlaqə saxladıqdan sonra bildirirdi ki, Sovet İttifaqı Almaniyaya inanmamalıdır və iki ölkə arasında müharibənin baş verməsi ehtimalı mövcuddur. Buna görə də Qırmızı Ordu sərhəd xəttinin arxasında düşməni passiv şəkildə gözləməkdənsə, "hücuma keçərək düşmənlə görüşməlidir". Finlandiyalı nümayəndələr Yartsevi inandırırdılar ki, Finlandiya neytral siyasət yürüdür və ölkəyə qarşı silahlı müdaxilə baş verərsə cavab tədbirləri görməli olacaq. Yartsev isə qarşı tərəfə Fin körfəzi ndə və Leninqrad yaxınlığında yerləşən adalardan bəzilərini birbaşa və ya icarə şəklində Sovet İttifaqına verməyi tələb edirdi. Finlandiya bu təklifi qəbul etmədi.
Danışıqlar 1938-ci il ərzində davam etsə də, heç bir nəticə əldə olunmadı. Böyük təmizləmə ərzində Sovet İttifaqında yaşayan finlandiyalı kommunist elitasının əksər hissəsi öldürüldü və bu da SSRİ-nin Finlandiyadakı imicini ciddi şəkildə zədələdi. Bununla eyni zamanda, Finlandiya İsveçlə hərbi əməkdaşlıq planı barəsində danışıqlara cəhd etdi. Finlandiya hökuməti Aland adaları nı İsveçlə birlikdə müdafiə etməyə ümid bəsləyirdi.
1939-cu ilin aprelində Sovet İttifaqı və Nasist Almaniyası arasında Molotov-Ribbentrop paktı imzalandı. Bu pakt ilkin olaraq hücuma keçməmə barədə müqavilə kimi nəzərə çarpsa da, bu müqavilənin gizli protokoluna əsasən Şərqi Avropa dövlətləri tərəflərin maraq dairələrinə uyğun olaraq bölüşdürülməli idi. Bu protokola əsasən Finlandiya SSRİ-nin sferasına düşürdü. 1 sentyabr 1939-cu ildə Almaniya Polşa üzərinə hücuma keçdi və bu hadisədən iki gün sonra Böyük Britaniya və Fransa Almaniyaya qarşı müharibə elan etdi. 17 sentyabrda Sovet İttifaqı Polşanın şərq hissəsini işğal etdi. Bu hadisədən qısa müddət sonra Baltikyanı ölkələr öz ərazilərində Sovet qoşunlarına məxsus hərbi bazaların inşa olunmasına icazə verən müqavilə imzaladı. Bu cür müqavilələr sentyabr ayında Estoniya, oktyabr ayında isə Litva və Latviya ilə imzalandı. Baltikyanı ölkələrdən fərqli olaraq Finlandiya bu cür müqaviləni imzalamaqdan imtina etdi və dərhal ordunun mobilizasiyasına başladı. Sovet qoşunları 1938-1939-cu illərdə Finlandiya ilə dövlət sərhəddi boyunca qoşunların mobilizasiyasını təşkil etmişdi. Sovet qoşunlarının hücum əməliyyatı barədə planlaşdırması sentyabr ayında başlasa da, işğal əməliyyatının noyabrda başlayacağı gözlənilirdi.
5 oktyabr 1939-cu ildə Sovet İttifaqı rəsmiləri fin nümayəndə heyətini danışıqlar aparmaq məqsədilə Moskva ya dəvət etdi. Yuho Kusti Paasiviki fin hökumətini təmsil etmək üçün Moskvaya göndərildi. Danışıqlarda iştirak edən Sovet nümayəndə heyəti Karel bərzəxi ndə yerləşən SSRİ və Finlandiya arasındakı sərhəd xəttinin Vıborq şəhərindən 30 km şərqə qədər çəkilməsini və Karel bərzəxində yerləşən finlərə məxsus mövcud mühəndis-istehkam zolağının ləğv edilməsini tələb edirdi. Sovet nümayəndə heyəti buna əlavə olaraq Fin körfəzində yerləşən adaların və Rıbaçi yarımadası nın da özlərinə təhvil verilməsini tələb edirdi. Təklif olunan müqaviləyə əsasən finlər Xanko yarımadası nı otuz il müddətinə icarəyə götürməli və Sovet qoşunlarına burada hərbi baza inşa etməyə icazə verməli idi.
Sovet hökumətinin bu təklifi fin hökumətində fikir ayrılıqlarının yaranmasına səbəb oldu, lakin ictimaiyyətin və parlamentin rəyi nəzərə alınaraq Sovet tərəfinin təklifləri qəbul edilmədi. 31 oktyabrda xarici işlər naziri Vyaçeslav Molotov SSRİ Ali Soveti ndə çıxışı zamanı Sovet tərəfinin təkliflərini ictimailəşdirdi.
Maynilanın bombalanması və Sovet tərəfinin məqsədləri
thumb|Finlandiya və Sovet İttifaqı arasında sərhəd münaqişəsinin baş verdiyi Maynilada müşahidə aparan xarici jurnalistlərdən ibarət qrup.|alt=Finlandiya və Sovet İttifaqı arasında sərhəd münaqişəsinin baş verdiyi Maynilada müşahidə aparan xarici jurnalistlərdən ibarət qrup.
26 noyabr 1939-cu ildə Finlandiya ilə sərhəd xəttinə yaxın məsafədə yerləşən Sovet kəndi Maynilada toqquşma baş verdi. Sovet İttifaqının verdiyi məlumata görə kənd ərazisində yerləşən Sovet sərhəd mühafizə postunun naməlum silahlılar tərəfindən atəşə tutulması nəticəsində dörd sərhədçi həlak oldu, doqquzu yaralandı. Sonradan, fin və rusiyalı tarixçilərin apardığı araşdırmalara əsasən bu hücumun Sovet NKVD-sinə məxsus birlik tərəfindən həyata keçirildiyi müəyyən edilmişdir. Həmin birliyin əsas məqsədi tərəflər arasında imzalanmış hücuma keçməmə barədə müqaviləni qüvvədən düşürmək və bununla da Sovet qoşunlarının Finlandiya ərazisini işğal etməsinə səbəb yaratmaqdan ibarətdi.
SSRİ-nin xarici işlər naziri Molotov bu hücumun finlərə məxsus raket-artilleriya vasitələrindən edildiyini bildirdi və Finlandiya tərəfindən üzrxahlıq etməsini, həmçinin hazırkı sərhəd xəttindən 20–25 km geriyə çəkilmələrini tələb etdi. Finlandiya hücuma görə məsuliyyət daşımadığını açıqladı və qeyd olunan tələbləri yerinə yetirməkdən imtina etdi. Finlandiya hökuməti həmçinin münaqişənin dəqiq araşdırılması məqsədilə fin-Sovet birgə komissiyasının yaradıla biləcəyini vurğuladı. Buna cavab olaraq, Sovet İttifaqı fin tərəfinin cavabını pisniyyətli adlandırdı, hücuma keçməmə barədə olan müqavilənin qüvvədən düşdüyünü elan etdi, həmçinin 28 noyabrda Finlandiya ilə diplomatik münasibətlərin kəsildiyini elan etdi. Növbəti illərdə də Sovet tarixçiləri bu insidenti finlərin provokasiya cəhdi kimi qələmə verdi. Bu münaqişə barədə fikirlər 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılması ndan sonra da rus tarixçiləri arasında fikir ayrılıqlarının yaranmasına səbəb olmuşdu.
2013-cü ildə hərbi tarixçilərlə görüşü zamanı Rusiya prezidenti Vladimir Putin Qış müharibəsinin başlamasını 1917-ci ildə Finlandiya ilə sərhəd xəttinin müəyyənləşdirilməsi zamanı meydana çıxan "doğru səhvlər"lə əlaqələndirmişdir. Sovet qoşunlarının ilkin hücumunun miqyası barədə rəylər müxtəlif idi: bəzi mənbələr Sovet İttifaqının məqsədinin Finlandiyanı tamamilə işğal etməkdən ibarət olduğunu, digər bir qism isə məqsədin ələ keçirilən ərazidə kukla fin kommunist hökumətinin yaradılmasından ibarət olduğunu iddia edirdi. Macar tarixçi İstvan Ravaşın məlumatına görə Mərkəzi Komitə 1939-cu ildə Finlandiya da daxil olmaqla Çar Rusiyasının bütün keçmiş ərazilərini bərpa etməyi qərara almışdı. Amerikalı siyasi elmlər üzrə alim Dan Reyter bildirirdi ki, SSRİ Finlandiyada "mövcud hökuməti dəyişdirmək" və bununla da "tam qələbə qazanmaq" fikrində idi. Onun digər bir açıqlamasına görə xarici işlər naziri Molotov 1939-cu ilin noyabrında Sovet səfirinə rejim dəyişmə planını bildirmiş və yeni hökumətin "Sovet olmayacağını, lakin demokratik respublikalardan biri olacağını" demişdir.
Başqa tarixçilər isə Sovet qoşunlarının ölkəni tamamilə işğal etmək fikrinin olması ideyasını qəbul etmirdi. Amerikalı tarixçi Uilyam Trotter iddia edirdi ki, Stalinin əsas məqsədi almanların Finlandiya üzərindən hücuma keçəcəyi halda Leninqradın cinahlarını mümkün təhlükədən qorumaq idi. Bredli Laytbodinin yazdığına görə "Sovet tərəfinin məqsədi öz sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin etməkdən ibarətdi və bütöv Finlandiyanı işğal etmək niyyətləri yoxdu." Rusiyalı tarixçi Çubaryanın 2002-ci ildə verdiyi məlumata görə rus arxivlərində Sovet qoşunlarının Finlandiyanı işğal etmək barədə planı tapılmamışdır. Onun fikrincə, Sovet qoşunlarının Finlandiyanı işğal etməkdə məqsədi regionda Sovet İttifaqının təsir gücünü artırmaqdan ibarətdi.
Sovet hərbi planı
Müharibədən əvvəl Sovet rəhbərliyi bir neçə həftə ərzində düşmən üzərində qələbə qazanılacağına inanırdı. Almaniya qoşunlarının Polşa üzərinə qərb istiqamətindən hücuma keçməsinin ardınca Qırmızı Ordu Polşanın şərq hissəsini 4000 nəfərdən də az itki ilə işğal edə bilmişdi. Stalinin sürətli Sovet qələbəsi ilə bağlı gözləntiləri siyasətçi Andrey Jdanov və hərbi strategiyaçı Kliment Voroşilov tərəfindən dəstəklənsə də, bəzi generallar bu məsələdə daha ehtiyatlı davranırdı. Qırmızı Ordunun Baş Qərargah rəisi Boris Şapoşnikov hücumda iştirak edəcək qoşunların ekstensiv atəş dəstəyi və logistik təchizatla təmin olunması, rasional döyüş nizamının tətbiq olunması və bu hücum əməliyyatında ordunun ən hazırlıqlı birləşmələrinin iştirak etməsinin tərəfdarı idi. Jdanovun hərbi komandiri olan Kirill Meretskov bildirirdi ki, döyüş əməliyyatının baş tutacağı ərazilər əsas etibarı ilə göllər, çaylar, bataqlıqlar və sıx meşə ilə örtülü olduğuna görə burada qoşunlardan effektiv istifadə imkanları aşağı səviyyədə olacaq. Buna baxmayaraq, bu şübhələr onun qoşun yerləşdirməsində öz əksini tapmadı. Meretskov ictimaiyyətə açıqlaması zamanı Finlandiya əməliyyatının ən çoxu iki həftə çəkəcəyini bildirirdi və hətta Sovet əsgərlərinin səhvən İsveçlə sərhəd xəttini keçməməsi üçün onları xəbərdar etməyi vacib hesab edirdi.
Stalinin 1930-cu illərdəki təmizləmələri nəticəsində Qırmızı Ordunun zabit korpusu pis vəziyyətə düşmüşdü. Ordunun beş marşalından üçü, 264 diviziya və ya daha yüksək səviyyəli komandirdən 220-si, həmçinin bütün rütbələrdən olan zabitlərin 36,761 nəfəri bu təmizləmələrə daxil edilmişdi. Zabit heyətinin yarısından daha azı öz vəzifəsində saxlanılmışdı. Vəzifələrinə yeni təyin olunmuş zabitlər əvvəlkilərlə müqayisədə daha az səriştəli olsa da, onlar yuxarı komandanlığa tabe olmaq baxımından daha sadiq idi. Hissə komandirləri siyasi komissarların nəzarəti altında saxlanılırdı və onların icazəsi olmadan heç bir qərar verə bilməzdilər. Bu ikili sistem Sovet hərbi komandanlıq zəncirində mürəkkəbləşmənin yaranmasına səbəb oldu və nəticədə, zabitlərin müstəqil qərar qəbul etməsi qadağan olundu.
SSRİ-nin şərq sərhədlərində Sovet qoşunlarının Yaponiyaya qarşı döyüşlərdə uğur qazanmasından sonra Sovet yüksək komandanlığı iki fraksiyaya bölündü. Bir tərəf İspaniya vətəndaş müharibəsi veteranı general Pavel Rıçaqov, tank eksperti general Dmitri Pavlov və Stalinin favorit generalı, marşal Qriqori Kulik tərəfindən təmsil olunurdu. Digər tərəfə isə Xalxın Qol döyüşləri veteranı general Georgi Jukov və Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin generalı Qriqori Kravçenko rəhbərlik edirdi.
Sovet döyüş nizamı
thumb|Kollaa çayı yaxınlığında sıx meşə ərazisi. Arxa fonda yolla hərəkət edən Sovet tankı müşahidə edilir.|alt=A ground-level photo at Kollaa, with trees in the foreground, a snowy field in-between and dense forests as well as a Soviet tank in the distance.
Sovet generalları almanların döyüşlərdə uğurla tətbiq etdiyi blitzkriq taktikasından təsirlənmişdi. Blitzkriq taktikası Mərkəzi Avropa nın sıx, yaxşı əlaqəli, asfaltlanmış yol şəbəkələri üçün uyğun hesab edilirdi. Mərkəzi Avropada döyüşən ordular təchizat və kommunikasiya mərkəzlərini zirehli texnika alaylarının asan hədəfi hesab edirdi. Fin ordusunun mərkəzləri isə Mərkəzi Avropadakı qüvvələrin tam əksinə olaraq ölkənin daha dərinliyində yerləşirdi. Həmçinin, Finlandiya ərazisinin əksər hissəsində asfaltlanmış yollar mövcud deyildi və relyef çətin keçilən meşə və bataqlıqlardan ibarətdi. Müharibə müxbiri Con Lanqdon-Devis Finlandiya ərazisinə hücuma keçən hərbi birləşmələrin bu relyefdə ümidsizliklə üzləşəcəyini bildirirdi. Trotterin fikrincə, Qırmızı Ordu birləşmələri Finlandiya ərazisində blitzkriq taktikasını icra etmək üçün vacib olan taktiki koordinasiya və lokal təşəbbüs əldə etmək baxımından uğursuzluğa düçar oldu.
Sovet qoşunları aşağıdakı kimi təşkil olunmuşdu:
Fin döyüş nizamı
thumb|alt=Sovet ordularının 30 noyabrdan 22 dekabr 1939-cu ilə qədərki hücumları qırmızı oxlarla təsvir olunmuşdur|Sovet ordularının 30 noyabrdan 22 dekabr 1939-cu ilə qədərki hücumları qırmızı oxlarla təsvir olunmuşdur
Finlərin döyüş strategiyası öz ölkələrinin coğrafiyası ilə sıx əlaqədə təşkil olunmuşdu. Sovet İttifaqı ilə 1340 km uzunluğunda olan sərhəd xətti boyunca yerləşən qrunt yollar və keçilməz relyef finlərin müdafiə xəttinin təşkilində xüsusi əhəmiyyət kəsb edirdi. Müharibədən əvvəlki hesablamalar zamanı Finlandiya Müdafiə Komandanlığı Karel bərzəxində yeddi, Ladoqa gölünün şimal sahilində isə beş diviziyanın olduğunu müəyyənləşdirmişdi. Digər bir hesablamaya görə Sovet qoşunları müdafiədə duran hər bir əsgər qarşısına üç əsgərlə hücuma keçməyi hədəfləyirdi. Dəqiq nisbət isə daha çox idi. Məsələn, Ladoqa gölünün şimalında Sovet qoşunlarının 12 diviziyası yerləşdirilmişdi.
Fin tərəfinin şəxsi heyətin azlığından da böyük bir problemi var idi. Belə ki, ön xətdə yerləşən bölmələrdə silah-sursat çatışmazlığı yaşanırdı. Xaricdən gəmilər vasitəsilə tank əleyhinə silahlar və aviasiya gətirilsə də, onların sayı çox azdı. Tank qoşunları da döyüşə hazır vəziyyətdə deyildi. Mərmi əskikliyini aradan qaldırmaq məqsədilə fin vətəndaş müharibəsindən qalma Mosin-Naqant tipli tüfənglərdən geniş şəkildə istifadə olunurdu. Həmin silahlarda da Sovet qüvvələrində istifadə olunan 7.62×54 mm çaplı mərmilər istismar olunurdu.
Fin qoşunları aşağıdakı kimi təşkil olunmuşdu:
İşğalın başlanması və siyasi əməliyyatlar
alt=An apartment building is on fire and has partly collapsed in Central Helsinki after Soviet aerial bombing on 30 November 1939. A woman in a coat and a hat is passing by on the right next to the rubble and a car is on fire on the left.|thumb|left|30 noyabr 1939-cu ildə Sovet Hərbi Hava Qüvvələrinin bombardmanı nəticəsində Helsinki şəhərində yanan bina
1 dekabr 1939-cu ildə Sovet qoşunları tərəfindən işğal olunmuş Kareliya ərazisində Fin Demokratik Respublikası adlı kukla hökumət yaradıldı və Otto Ville Kuusinen bu hökumətin başçısı təyin olundu. Qırmızı Ordunun hücumu nəticəsində işğal olunmuş ilk yaşayış məntəqəsi olan Teriyoki kəndindən sonra Kuusinenin hökuməti "Teriyoki hökuməti" adlandırıldı. Müharibədən sonra kukla hökumət dağıldı. Müharibənin əvvəlindən etibarən işçi sinfindən olan finlər mərkəzi Helsinkidə yerləşən legitim hökumətin arxasında dayandı. Sovet işğalına qarşı finlərin milli birliyi sonradan "Qış müharibəsi ruhu" olaraq tarixə keçdi.
İlk döyüşlər və Mannerheym xəttinə Sovet hücumu
thumb|alt=Diagram of the Karelian Isthmus, next to Leningrad, illustrates the positions of the Soviet and Finnish troops early in the war. The Red Army penetrated around 25 to 50 kilometres into Finnish territory on the Isthmus, but was stopped at the defensive Mannerheim Line.|7 dekabr tarixinə olan vəziyyət: Sovet qoşunları Karel bərzəxində yerləşən Mannerheym xəttinə çatıb.{{legend|blue|Fin diviziyaları (XX) və ya korpusları (XXX)}}{{legend|red|Sovet diviziyaları (XX), korpusları (XXX) və orduları (XXXX)}}
Finlərin müdafiə strukturunun əsası hesab edilən Mannerheym xətti Sovet sərhədindən təqribən 30–75 km məsafədə Karel bərzəxi ndə yerləşirdi. Bu istiqamətdə Qırmızı Ordunun 250,000 hərbçisi 130,000 finə qarşı döyüşürdü. Fin komandanlığı Mannerheym xəttinin qarşısında təqribən 21,000 nəfərlik hərbi birləşmə saxlamışdı ki, onların da əsas vəzifəsi Qırmızı Ordu birləşmələrinə bu müdafiə xəttinə çatmazdan əvvəl zərər vurmaqdan ibarətdi. Döyüş vaxtı fin hərbçiləri arasında əsas təlaş mənbəyi Sovet tankları hesab olunurdu. Finlərin çox az sayda tank əleyhinə silahları vardı və onlar müasir tank əleyhinə mübarizə üsullarından xəbərsizdilər. Sonradan, finlər yaxın döyüş zamanı tanklarla bir çox mübarizə üsullarını öyrəndilər. Belə ki, finlər hücuma keçmiş Sovet tanklarının təkərləri arasına odun parçası və ya başqa əşyalar ataraq onu hərəkətsiz hala gətirə bilirdilər. Tezliklə, finlər tanklara qarşı mübarizədə daha effektli olan Molotov kokteyli ni kəşf etdilər. Sovet tanklarına qarşı kifayət qədər effektiv mübarizə vasitəsi olan Molotov kokteylləri Finlandiyanın "Alko" spirtli içkilər korporasiyası tərəfindən kütləvi istehsal olunmağa başladı. Sərhəd zonasında baş vermiş döyüş toqquşmalarında bu cür üsullarla 80 Sovet tankı məhv edildi.
6 dekabr tarixinə qədər bütün fin qüvvələri Mannerheym xətti nə doğru geri çəkilmək məcburiyyətində qaldı. Qırmızı Ordunun bu müdafiə xəttinə ilk hücum cəhdi Taypale istiqamətində baş tutdu. Suvanto sektoru boyunca fin müdafiəçiləri hakim yüksəkliklərə nəzarət edirdi ki, bu da onların əsas üstünlüyü hesab olunurdu. Fin artilleriyası bu ərazidə kəşfiyyat apardı və hücuma keçəcək Sovet qoşunlarının qarşısını kəsmək üçün atəş planlamaları həyata keçirdi. Taypale döyüşü 40 saatlıq Sovet artilleriyasının hazırlığından sonra başladı. Artilleriya hazırlığından sonra hücuma keçən Sovet piyadaları ağır itkilərlə üzləşdi və geri çəkildi. 6 dekabrdan 12 dekabra qədər Qırmızı Ordu bu istiqamətdə yalnız bir diviziyadan istifadə etdi. Sonradan, 150-ci atıcı diviziya və tanklarla burada yerləşdirilmiş qoşunlara dəstək verildi. 14 dekabrda gücləndirilmiş Sovet qoşunları yeni hücum təşkil etsələr də, yenə geri çəkilməli oldular. Sovet qüvvələri bu istiqamətdə üçüncü diviziyanı da döyüşlərə cəlb etməsinə baxmayaraq, onlar da ağır artilleriya atəşi qarşısında geri çəkilməli oldu. Döyüşlər uğursuzluqla davam etdi və Qırmızı Ordu ağır itkilər verərək geri çəkilməli oldu. Tipik Sovet hücumlarından biri 1 saat ərzində minə yaxın Sovet əsgərinin öldürülməsi və 27 tankın sıradan çıxması ilə nəticələndi. Ladoqa gölü nün şimalında yerləşən Ladoqa-Kareliya cəbhəsində isə ərazinin əksər hissəsi sıx meşə ilə örtülü olduğuna görə və normal yol şəbəkəsi olmadığına görə müasir Sovet qoşunları bu istiqamətdə də xeyli çətinlik çəkirdi. Sovet 8-ci Ordusu sərhəd xəttinə qədər uzanan yeni yol çəkdi ki, bununla da cəbhə xəttindəki təchizatı iki qatına çatdırmaq mümkün olurdu. 12 dekabrda Sovet qoşunlarının 56-cı atıcı diviziyasının dəstəyi altında hücuma keçən 139-cu atıcı diviziyası sayca daha az olan fin qüvvələrinə Tolvayarvi döyüşü ndə məğlub oldu. Bu döyüş finlərin müharibə ərzindəki ilk qələbəsi idi.
Finlandiyanın mərkəz və şimal istiqamətlərində də yol şəbəkəsi seyrəkdi və ərazi çətin keçilən relyefdən ibarətdi. Finlər bu istiqamətlərdə genişmiqyaslı hücum gözləməsə də, Sovet qoşunları zirehli birləşmələrin və artilleriyanın dəstəyi ilə səkkiz diviziya ilə hücuma keçdi. 155-ci atıcı diviziya Lieksaya, 44-cü atıcı diviziya isə Kuhmoya hücuma keçdi. 163-cü atıcı diviziya isə mərkəzlə irəliləyərək Finlandiyanı iki hissəyə bölməli idi. Laplandiya vilayətində 88-ci və 122-ci atıcı diviziyalar Salla üzərinə hücuma keçdi. Şimal Buzlu okeanı sahilində yerləşən Petsamo limanı isə hərbi dəniz qüvvələrinin atəş dəstəyi ilə həm dənizdən, həm də qurudan 104-cü dağ-atıcı diviziyanın hücumuna məruz qaldı.
Hava şəraiti
1939-1940-cı illərin qışı qeyri-adi soyuq olması ilə yadda qaldı. Belə ki, 16 yanvar 1940-cı ildə Karel bərzəxində −43 °C kimi rekord aşağı temperatur qeydə alındı. Müharibənin başlanğıcında yalnız aktiv xidmətdə olan fin hərbçilər uniforma və silah lara sahibdi. Ehtiyatdan hərbi xidmətə çağrılanlar isə öz gündəlik qış geyimlərində idi və həmin geyimlərin üzərinə hərbçi olduqlarını bildirmək üçün fərqləndirici nişan vurulmuşdu. Fin hərbçilər xizək sürməkdə kifayət qədər peşəkar hesab edilirdi. Soyuq, qar, meşə və uzun müddətli qaranlıq kimi faktorlar finlərin üstünlüyü sayılırdı. Finlər əsasən qış şəraitinə uyğunlaşdırılmış yüngül ağ geyimlərdən istifadə edirdi. Bu cür qar kamuflajları finləri demək olar ki görünməz edirdi və onlar bunun sayəsində Sovet kolonlarına qarşı partizan hücumları təşkil edə bilirdi. Müharibənin əvvəlində Sovet tankları yaşılı rənglə boyanmışdı və Sovet hərbçiləri isə müntəzəm xaki uniformalarına sahibdi. Gec də olsa, bu səhvini başa düşən Sovet tərəfi 1940-cı ilin yanvarından gec olmayaraq öz hərbi texnikalarını ağ rəngə boyadılar və piyadalara ağ rəngli qış geyimi paylandı.
Sovet hərbçilərinin əksər hissəsi qış geyimlərinə sahib olsa da, heç də bütün birliklər bu cür geyimlə təchiz edilməmişdi. Suomussalmi döyüşündə minlərlə Sovet hərbçisi donvurma nəticəsində həlak oldu. Xizək sürməkdə uğursuzluğa düçar olan Sovet qoşunları adi yollarla hərəkət etməyə məcbur oldu ki, bu da onların uzun kolonlarla hərəkət etməsinə maneçilik törədirdi. Bəzi Sovet birlikləri fin sərhədini keçmədən donvurma nəticəsində şəxsi heyətinin on faizindən də çox hissəsini itirdi. Soyuq hava şəraiti digər tərəfdən Sovet tanklarının lehinə işləyirdi. Çünki, donmuş səth üzərində hərəkət etmək bataqlıq və palçıqda hərəkət etməkdən daha rahatdı. Krivoşyevin məlumatına görə müharibə ərzində ən azı 61,506 nəfər Sovet hərbçisi xəstələndi və ya donvurmadan əziyyət çəkdi.
Fin partizan taktikaları
thumb|upright|1939-cu ilin dekabrında baş tutmuş Suomussalmi döyüşü zamanı geri çəkilən Sovet qoşunlarının izləri ilə onları təqib edən qış geyimində olan fin hərbçisi.|alt=A Finnish soldier on skis, with a fur hat and a tobacco pipe in his mouth, points with a ski pole at the snowy ground where Soviet soldiers have left tracks. The Finnish troops are in pursuit.
Ladoqa-Kareliya istiqamətindən Petsamo limanına qədər olan bütün ərazidə finlər Sovet qoşunlarına qarşı partizan taktikalarından istifadə edirdi. Qırmızı Ordu şəxsi heyətin sayı və hərbi texnika baxımından üstün olsa da, finlər sürətli, manevrli döyüş taktikalarından və qüvvələrdən düzgün şəkildə istifadə edirdi. Xüsusilə, cəbhənin Ladoqa-Kareliya istiqamətində və Raate yolu uğrunda gedən döyüşlərdə finlər sayca üstünlük təşkil edən Sovet qoşunlarını kiçik hissələrə bölərək məhv etmişdir. Kiçik hissələrə bölünən Sovet qoşunlarına finlər bütün istiqamətlərdən hücuma keçirdi ki, bu da qarşı tərəfdə panikanın yaranmasına və döyüş nizamının itməsinə səbəb olurdu.
Mühasirəyə alınan Sovet qoşunlarının çox hissəsi döyüş şəraitinə nisbətən daha çətin vəziyyətə düşürdü. Uzun müddət sərt iqlim şəraitində mühasirədə qalan Sovet hərbçiləri donvurmadan, aclıqdan və zəif sanitar şəraitdən əziyyət çəkirdi. Tarixçi Uilyam Trotter bu şəraiti belə təsvir edirdi: "Sovet hərbçilərinin seçimi yoxdur. Əgər onlar döyüşə girərsə vurulacaq, meşəyə qaçarsa donub öləcəklər. Təslim olmaq da onlar üçün bir seçim deyildi. Çünki, Sovet propaqandasının onlara dediyinə görə finlər əsir düşən Sovet hərbçilərinə ölənə qədər işgəncə verirlər."
Mannerheym xətti döyüşləri
Karel bərzəxinin sahib olduğu relyef partizan taktikalarının icra olunmasına imkan vermirdi. Buna görə də finlər Mannerheym xəttini daha konvensional üsullarla təşkil etmişdi. Bu müdafiə xəttinin cinahları böyük ölçülü su sahələri ilə əhatə olunmuşdu. Sovet propaqandasına əsasən finlərin qurduğu bu müdafiə xətti fransızların Majino xətti nə nisbətən daha güclü hesab edilirdi. Buna baxmayaraq, fin tarixçilərə görə müdafiə xəttinin gücü qarşı tərəf tərəfindən daha çox şişirdilirdi və onlar bildirirdi ki, bu xətt əsas etibarilə çoxsaylı səngər lərdən və giriş hissəsi örtülmüş qazma ev  lərdən ibarətdi. Finlər Karel bərzəxi boyunca 221 möhkəmləndirilmiş müdafiə nöqtəsi inşa etmişdi ki, bunların da əksər hissəsi 1920-ci illərin əvvəllərində hazırlanmışdı. Bu cür müdafiə hazırlıqlarına baxmayaraq, Mannerheym xəttinin ən çox möhkəmləndirilmiş sektorunda yalnızca hər kilometrdə bir ədəd dəmir-beton örtüklü bunkerlər mövcud idi. Ümumilikdə, müdafiə xətti Avropada yerləşən digər oxşar müdafiə xətlərinə nisbətən daha zəifdi. Finlərə görə isə müdafiə xəttinin real gücü onun "cəsur və döyüş ruhuna sahib olan inadkar müdafiəçiləri" hesab olunurdu.
Sovet hücumu Mannerheym xətti ndə dayandırıldı. Qırmızı Ordu birləşmələri ruh düşkünlüyünə uğradı və cəbhəboyu növbəti hücumlarda iştirak etməkdən imtina etdi. Fin qoşunları general Harald Ekvistin rəhbərliyi altında 23 dekabr tarixində Vıborq yaxınlığında üç Sovet diviziyasını mühasirəyə almağa qərar verdi. Ekvistin planı zəif hazırlanmışdı və uğursuzluğa düçar oldu. Əks-həmlə zamanı finlər 1300 nəfər itki verdi. Sonradan aparılan hesablamalara görə Sovet qoşunları da oxşar sayda itkiyə məruz qalmışdı.
Lasgird dili
Lasgird dili — Hind-Avropa dil ailəsinin Şimal-qərbi İran dillərinin Simnan dilləri qrupuna aid dildir. İranın Simnan ostanında danışılır.
Dena
Dena, İranın qərbində yerləşən Zaqros dağlarının ən yüksək zirvəsidir.Bu zirvə Yasuc şəhərinin 35-kilometrlığında olan Dena şəhristanının Sisəxt şəhərində yerləşir.
Bulbophyllum liparidioides
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Standart
Standart ( — norma, nümunə) — sözün geniş mənasında işlənən nümunə, etalon, model olub başqaları ilə müqayisədə ilkin götürülür. Standart kütləvi istifadə üçün nəzərdə tutulmuş məhsulların (işlərin, xidmətlərin) keyfiyyətinə və təhlükəsizliyinə dair tələbləri müəyyənləşdirən normativ sənəddir.
Ümumi məlumat
İnsanların həyat və sağlamlığı, əmlakı, ətraf mühit üçün təhlükə yarada bilən məhsul (iş, xidmət) üçün dövlət tərəfindən müvafiq standart müəyyən edilir. Bunu dövlət, istehlakçı və istehsalçı arasında bağlanmış üçtərəfli ictimai müqavilə də adlandırmaq olar. İstehsalçı hamı üçün şəffaf olan bu standartlara ciddi surətdə əməl etməyə məcburdur. Çünki, onun məhsulunun keyfiyyətinin standarta uyğunluğuna həm dövlət orqanları, həm də istehlakçılar asanlıqla nəzarət edə bilirlər. Məhsulun (işin, xidmətin)standarta uyğunluğu istehlakçıda məhsulun (işin, xidmətin) təhlükəsiziliyinə inam yaradır.
Standartlaşdırma — məhsullar (işlər, xidmətlər) üçün norma, qayda və xarakteristikaları müəyyənləşdirən fəaliyyət olub, aşağıdakıları təmin etmək məqsədi daşıyır:
Standart növləri
Aşağıdakı standart növləri vardır.
Standartlar məzmun və təyinatlarından asılı olaraq aşağıdakı növlərə bölünürlər:
Konkret məhsula aid olmayan standartlara, o cümlədən ümumitexniki və təşkilatı-metodik standartlara dövlət standartlaşdırma sistemi növlər müəyyən etmir.
Ümumi normaların standartları: sinifləşdirmə və sənədləşdirmə sistemləri standartları; fiziki kəmiyyətlərin vahidlərin standartları; texniki təhlükəsizlik tələbləri standartları.
Ümumi texniki şərtlərin standartları eyni tipli məhsul qrupu üçün ümumi olan istismar xarakteristikalarını, qəbul qaydalarını, nəzarət metodlarını, nişanlama, qablaşdırma, daşınma və saxlanma qaydalarını, saxlanmasını və s. müəyyənləşdirir.
Texniki şərtlərin standartlarının digər standartlardan fərqi odur ki, onlar konkret məhsula (markaya, modelə və s.) hərtərəfli tələbləri təyin edir. Ümumi texniki tələblərin standartları eyni tipli məhsul qrupu üçün ümumi olan və onun optimal keyfiyyət səviyyəsini təmin edən norma və tələbləri müəyyənləşdirir. Texniki tələblərin standartları ümumi texniki tələblərin standartlarından fərqli olaraq konkret məhsul növlərinə tələblər qoyur. Parametrlərin (ölçülərin) standartları məmulatların əsas istehlak xarakteristikalarına görə onların parametrik və ya ölçü sıralarını müəyyənləşdirir. Bu xarakteristikaların bazasında məhsulun konkret tipləri və modelləri layihələndirir.
Tiplərin standartları məmulatların verilmiş növünün inkişaf perspektivini nəzərə almalıdır və ancaq hazırda buraxılan məmulatın deyil, həm də kütləvi istehsal üçün hazırlanmış məmulatların tiplərini və əsas parametrlərini özündə əks etdirməlidir.
Konstruksiyaların standartları konkret tip ölçülərinin və modellərin işlənib hazırlanması zamanı müəyyən qrup məmulatların unifikasiyasını ( məmulatların istismarı zamanı onların qarşılıqlı əvəzolunması) və qarşılıqlı əvəzolunmasını təmin etmək məqsədi ilə onların əsas parametrlərini müəyyənləşdirir. Markaların standartları xammalın markalarının nomenklaturasını, onların kimyəvi tərkibini, fiziki xassəsini, istehlak xassələrini və nəzarət metodlarını təyin edir.
Nişanlama, qablaşdırma, saxlanma və daşınma qaydalarının standartları məhsulun əsas xarakteristikaları haqqında istehlakçıya informasiya vermək məqsədilə onun nişanlanmasına, qablaşdırılmasına, saxlanmasına və daşınmasına tələbləri müəyyən edir. Ölçü cihazlarının və ölçülərin yoxlama metodları və vasitələri üçün standartlar onların ən səmərəli yoxlama metodlarını təyin edir.
Stranvaesia oblanceolata
(Stranvaesia oblanceolata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Standart
Standartlarının kateqoriyaları
“Standartlaşdırma haqqında” Azərbaycan Respublikasının 16/IV-1996-cı ildə qəbul olunmuş və 8/X-1996-cı ildə Prezidentin fərmanı ilə qüvvəyə minmiş Qanuna əsasən Respublika standartlaşdırma üzrə aşağıdakı normativ sənədlər hazırlanır və tətbiq edilir:
Bu qanuna əsasən R .Standartlaşdırma sahəsində fəal göstərən icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən standartlaşdırma sisteminə daxil olan normativ sənədlərin vahid dövlət qeydiyyatı və uçotu təmin edilir, onların ümumrespublika və sahə fondları yaradılır. Standartların göstərilən kateqoriyalara bölünməsi onların təsir dairəsindən asılı olaraq həyata keçirilir.
Dövlət standartları məcburi və tövsiyə olunan tələbləri nəzərdə tutur. Məcburi tələblərə aşağıdakılar aiddir:
a)qanunvericilik aktlarında nəzərdə tutularsa;
Eupatorium bullulatum
Eupatorium bullulatum Eupatorium bullulatum
Standart
Standartlarının kateqoriyaları
Standartlaşdırma üzrə tələbləri təmin etmək məqsədilə eyni istehlak təyinatlı müəyyən növ məhsul istehsal edən təsərrüfat subyektləri üçün sahə standartları və texniki şərtlər hazırlanır və qəbul edilir.$ Hazırlanan sahə standartları və texniki şərtlər DST-larının məcburi tələblərinə uyğun olmalı və bütün hallarda vətəndaşların və dövlətin mənafelərinə zidd olmamalıdır.
Sahə standartlarının tətbiqi sahədaxili müəssisə və təşkilatlar tərəfindən məcburidir.Dövlət standartlarının tələblərinin təmin edilməsi, eləcə də istehsalın təşkili və idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi məqsədi ilə hər müəssisə özü müstəqil olaraq müəssisə standartı hazırlayır və qəbul edir. Son vaxtlar müəssisə standartları geniş tətbiq olunur. Onlar məhsulun keyfiyyətinin kompleks idarə olunmasının əsasını təşkil edir. Bu standartlar müəssisənin fəaliyyətinin bütün sahələrini əhatə edir və dövlət standartlarının tələblərini hər bir işçinin yerinə yetirməyə, hər bir icraçıya çatdırmağa şərait yaradır.
Sahə standartları, texniki şərtlər, müəssisə standartları, elmi-texniki və mühəndis cəmiyyətlərinin və digər ictimai birliklərin standartları təsdiq edildikdən sonra ən azı bir ay müddətində standartlaşdırma sisteminin operativ idarə edilməsi və onun informasiya təminatı məqsədi ilə standartlaşdırma üzrə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən yaradılmış dövlət informasiya bankına göndərilməlidir.
Azərbaycan Respublikasının dövlət standartları
Dövlət standartları kütləvi təkrar istehsal və istifadə perspektivinə malik olan məhsullar (işlər, xidmətlər) üçün işlənib hazırlanır. Azərbaycan Respublikasının dövlət standartları məcburi və tövsiyə olunan tələbləri nəzərdə tuturlar.
Məcburi tələblərə aşağıdakılar aiddir: daşınması, saxlanması, utilləşdirilməsi qaydaları;
Dövlət standartlarının məcburi tələblərinə müvafiq standartların təsiri şamil edilən bütün icra hakimiyyəti orqanları və təsərrüfat subyektləri tərəfindən əməl edilməlidir.
Dövlət standartlarının tövsiyə olunan tələbləri aşağıdakı hallarda şərtsiz yerinə yetirilməlidir:
a)qanunvericilik aktlarında nəzərdə tutularsa;
b)məhsulu hazırlayan (tədarükçü) tərəfindən məhsulun həmin tələblərə uyğunluğu bəyan edilmişsə.
Sahə standartları və texniki şərtlər
Müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən standartlaşdırma üzrə tələbləri təmin etmək məqsədi ilə öz səlahiyyətləri daxilində təşkilati-hüquqi forma və mülkiyyət formasından asılı olmayaraq eyni istehlak və funksional təyinatlı müəyyən növ məhsul istehsal edən (iş görən, xidmət göstərən) təsərrüfat subyektləri üçün sahə standartları və texniki şərtlər hazırlana və qəbul edilə bilər. Belə normativ sənədlər müvafiq dövlət standartları müəyyən edilməmiş məhsullar (işlər, xidmətlər) üçün, habelə mövcud dövlət standartlarının tələblərini sərtləşdirmə, yaxud artırmaq zərurəti yarandıqda hazırlanır.
Müəssisə standartları
Dövlət standartlarının tələblərinin təmin edilməsi, eləcə də istehsalın təşkili və idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi məqsədi ilə, hər bir müəssisə müstəqil olaraq müvafiq standartlar hazırlaya və təsdiq edə bilər.Bu standart dövlət standartının məcburi tələblərinə uyğun olmalıdır.
Elmi-texniki və mühəndis cəmiyyətlərinin və digər ictimai birliklərin standartları
Müxtəlif bilik və ictimai-kütləvi fəaliyyət sahəsində aparılan tədqiqatların, təcrübələrin, sınaq və işləmələrin nəticələrindən istifadə etmək və onları yaymaq üçün müvafiq elmi-texniki və mühəndis cəmiyyətləri, digər ictimai birliklər öz standartlarını qəbul edə bilərlər.Bu standart dövlət standartının məcburi tələblərinə uyğun olmalıdır.
Tacaraq (Əcəbşir)
Tacaraq — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 623 nəfər yaşayır (156 ailə).
Ömər Süleyman
Ömər Süleyman — Misir siyasətçisi, 2 iyul 1936-cı ildə Misirin Kərna şəhərində anadan olub, 29 yanvar 2011-ci ildən Misirin vitse-prezidenti, 1993-cü ildən Misirin Ümumi Kəşfiyyat Xidmətinin ( — аль-Мухабарат) rəisi. General-leytenant.
Həyatı
1954-ci ildə Misir Hərbi Akademiyasına qəbul edilib. Bir müddər Moskvada M.Frunze adına Hərbi akademiyada təhsil alıb. Şimali Yəməndəki vətndaş müharibəsində (1962–70), altıgünlük muharibədə (1967) və 1973-cü il Misir-İsrail müharibəsində iştirak edib. . 1980-cı ilin ortalarında Əyn-Şəms və Qahirə Universitetilərini bitirib.
Kəşfiyyat xidmətində fəaliyyəti
29 yanvar 2011-ci ildə Misirdəki xalq etirazları zamanı vitse-prezident təyin edilib. 1981-ci ildən Məhəmməd Hüsnü Mübarək Prezident seçiləndən bu post boş idi. .
Demidovlar
Demidovlar — XVIII yüzildə, özəlliklə dəmir emalı və mədənçiliklə böyük sərvət qazanan, böyük sənayeçilər yetiştirmiş Rus soyu.
Soyun tarixi
Ailə sərvətinin təməli, 1702-ci ildə Demidov soyadını alan Tulalı dəmirci Nikita Demidoviç Antufyevə (1656–1725) dayanır. Öncələri silah emal edən Nikita Demidova, 1682–1725 arasında hökm sürən I Pyotr torpaq bağışladı və soyluluk unvanı verdi (1720). Demidov Tulada bir dəmir emalatxanası qurdu.
Nikitanın oğlu Akinfi Demidov (1678–1745) mal varlığını genişlədib başda Ural dağları olmaq üzərə çəşitli bölgələrdə qızıl, gümüş və mis mədənləri açaraq ona miras qalan sərvəti böyütdü. Mədən yataqlarında, fabriklərində və torpaqlarında 38.000 işçi (kölə və təhkimli kəndli) çalışdırarak atasının iş alanını Ural, Altay və Sibirə qədər genişlətdi. Nikita və Akinfinin çabaları sonucunda Demidovlar ailəsi, böyük mülklərin və şirkətlərin sahibi oldu. XVIII yüzyılın sonunda, Demidovlar ailəsinə aid 40-ı Ural bölgəsində olmaq üzərə 50-dən artıq dəmir-polad zavodu Rusiyadaki tökmə dəmir məhsulunun təqribən yüzdə 40-ını qarşılayırdı.
XIX. yyda sarayla yakın ilişkiyə girdilər. XIX. yyda sanayi və toprak sərvətləri azaldıysa da ailə önəmini itirmədi.
"Sansi" almazı və Demidovlar
"Sansi" hind almazı Avropada hersiq Burqund Karla Smelovun talismanı olub. 1477-ci il, Nansi döyüşündə Karla Smelovun ordusu məğlub olur, hersoq öldürülür. Tarixdə almazın 1570-ci ildə markiz Sansinin əlinə keçdiyi yazılır. Markiz bu daşı çox sevir və ona öz adını verir. Sonralar markiz almazı başqasına hədiyyə edir. Hansı səbəbdən verdiyi bilinməsə də, sirli daşın ailəyə gələndən sonra ailə üzvlərinin yemək yeyə, yata bilmədiyi deyilir.
Sonradan lənətli daş necə olursa, Fransaya gəlib çıxır və tezliklə III Henrix öldürülür. Onun ardınca taxta çıxan IV Henrix ordunu saxlamaq üçün almazı satmağa qərar verir. Almazı gətirən adamı yolda öldürürlər. Almaz itir. Qiymətli daş sonradan ölünün qarnından tapılır. Bir neçə gün keçəndən sonra IV Henrixə hücum edib onu öldürürlər.
Beləcə, "Sansi" almazi gəlib çıxır Styuart sülaləsinə. Bu ailənin də faciəsindən sonra daş çatır Burbonovlara. Almaz öz sahibinə daim ölüm gətirir. Onun növbəti sahibi 16-cı Lyudovikin də ömrü çox çəkmir. Almaz hara düşürdüsə, su yerinə qan axırdı. Nəhayət, 1830-cu ildə Rusiyada Ural zavodlarının birinin sahibi Demidov almazı arvadı Karlovun qızı Avrora Şernvala verir. XIX əsrin yarısında bir neçə itki verəndən sonra Demidovlar almazı satır. Lakin kimə satdıqları haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Sonralar almazı Riçard Bartonun sevimli arvadı Elizabet Teylora aldığı ehtimal olunur.
NOR elementi
NOR elementi — ortaq inkarı yerinə yetirən rəqəmli məntiq elementidir-bu sağdakı cədvələ uyğun şəkildə özünü göstərir.Əgər hər iki giriş elementləri minimum 0 olarsa, nəticədə çıxış maxsimum,yəni 1 alınar. Əgər bir və ya hər iki giriş maxsimum 1 olarsa, nəticədə çıxış minimum,yəni 0 alınar.
Simvollar
NOR elementləri üçün üç simvol var:Amerikan simvolu (ANSİ və ya "hərbi"), IEC (Avropa və ya düzbucaqlı), həmçinin də DIN simvolu.
Xarici keçidlər
Əsas məntiqi elementlər
ABŞ-də prezident seçkiləri (2020)
2020-ci il ABŞ Prezident seçkiləri — 2020-ci il 3 noyabrda ABŞ-də keçiriləcək prezident seçkiləridir. Bu seçkilərin nəticəsi Amerikanın 46-cı prezidentini bəlli edəcək (əgər Donald Tramp 2-ci dəfə prezident seçilməsə). Praymeriz nəticəsinə uyğun olaraq seçkilərə iki namizəd qatıldı. Respublikaçılar Partiyasını təmsil edən Donald Tramp və ona qarşı Demokratlar Partiyasından olan namizəd Co Bayden.
Qaydalar
ABŞ-də mövcud seçki sisteminə görə dövlət başçısı 538 nəfərdən ibarət Seçkiçilər Kollegiyası tərəfindən seçilir. Hər bir ştatı təmsil edən seçkiçilərin sayı Konqresdə həmin ştatın nümayəndələrinin sayına bərabərdir. Seçkiçilər seçkilərdə əvvəlcə onların ştatında qalib gəlmiş namizədə səs verməlidirlər, lakin bunu bir vəzifə kimi tələb edən qanun yoxdur. Beləliklə, namizəd öz opponenti ilə müqayisədə daha çox amerikalının səsini topladığı halda, seçkiçilərin həmin namizədə daha az səs verməsi nəticəsində uduza bilər.
Nəticələr
Noyabrın 4-nə olan nəticələrə əsasən Co Bayden 70.106.680 seçici səsi, Donald Tramp isə 67.356.298 səs qazanıb. 94 faiz bülletenlərin sayılmasından sonra Bayden səslərin 49,3%, Donald Tramp isə 49,1 faizini toplayıb. Beləliklə, Bayden Seçkiçilər Kollegiyasında 248 səsə, Tramp isə 214 səsə malikdir. Seçkilərdə qələbə üçün hər hansı bir namizəd 270 səs toplamalıdır.
Etirazlar
Yekun nəticələrin elan edilməsinə az bir zaman qaldığı vaxtda hər iki tərəfdar arasında davam edən gərginlik artmağa başlayıb. Donald Trampın tərəfdarları Cozef Baydenin irəlidə olduğu Detroytda səs sayma mərkəzinə basqın ediblər. Onlar poçtla verilən səslərin sayılmasını dayandırmağa çalışıblar. Arizonada Tramp tərəfdarları siyahıyaalma mərkəzi və bələdiyyə binaları qarşısında toplaşaraq saymanın dayandırılmasına çağırıblar.
Noyabrın 5-də Donald Tramp ölkədə keçirilən seçkilər çərçivəsində səslərin sayılması prosesinin dayandırılmasını tələb edib. Tramp və onun qərargahı seçki saxtakarlığının olduğunu və ABŞ Ali Məhkəməsinə müraciət edəcəklərini bildirib.
Fariz Qəhrəmanov
Həyatı
29 mart 1974-cü il Bərdə rayonunun Xəsili kəndində anadan olmuşdur. 1991-ci ildə burada məktəbi bitirmişdir. 1992-ci il iyun ayında hərbi xidmətə çağırılır.
Döyüşlərdə iştirakı
"N" saylı hərbi hissənin tərkibində Ağdam, Ağdərə, Füzuli, Kəlbəcər, Tərtər rayonunda gedən döyüşlərdə iştitrak edir. Bu batalyon onlarla erməni yaraqlısını məhv etmişdi.
1994-cü il Ağdərə rayonunda gedən döyüşlərdə yaralanır. Müalicə olunan kimi yenidən cəbhəyə dönür.
1995-ci il 13–17 mart hadisələri zamanı silahlı dəstənin zərərsizləşdirilməsində də iştirak etmişdir.
1995–1996-cı illərdə Türkiyə Respublikasında Jandarm və Komanda Məktəbində təhsil almışdır.
Hazırda zabitdir.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı fərmanı ilə Qəhrəmanov Fariz Çoban oğlu "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
Sədaqət Cabbari
Sədaqət Cabbari — Müasir xəttat və qrafik dizayneri. Tehran universitetinin gözəl sənətlər fakültəsindən incəsənət tədqiqatı sahəsində təhsil alıb.
Təpikdərə (Əcəbşir)
Təpikdərə — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Sadomazoxizm
Sadomazoxizm, S&M ya da SM, qarşısındakı kişiyə acı vermək və ya əziyyət verərək seksual bir həzz almağın adıdır. Bu adın kökü fransız filosof və sadizm hekayələr yazan Markiz de Sadın adından gəlir. Sadizmin əleyhi olan mazoşizm özünə acı verilməsindən, əziyyət edilməsindən seksual bir həzz almaq duyğusudur. Ümumiyyətlə, döyülmə, alçalma, bağlanma, işgəncə edilmə və s. seksual fantaziyalar daxildir. Bəzən də bir nəfər qul olar və digəri ona boyunduruq taxar. Bu ad birbaşa mazoxist məzmunu olan "Venus in Furs" romanı ilə tanınan XIX əsr yazıçılarından Leopold von Sacher-Masochdan gəlməkdədir.
Sadomazoxizm XIX əsrdə çıxmış olmasına baxmayaraq, günümüzdə populyar olmuşdur.
Marquis de Sade adından götürülmüş olam "sadizm" və Sacher-Masoch adlarına aid edilən "masohizm" sözləri eyni patoloji prosesdə inkişaf etmiş və tez-tez bir-biri ilə əlaqəli olduğu qəbul edildiyi üçün birlikdə başa düşülməsi məsləhət görünən davranış pozuntusudur.
Ayakuço döyüşü
Ayakuço döyüşü (ispanca.: Batalla de Ayacucho, IPA: [baˈtaʎa ðe aʝaˈkutʃo]) — Perunun İspaniya ağalığından xilas olmaq uğrunda apardığı azadlıq mücadiləsindəki döyüşlərdən biri. Döyüş peruluların qələbəsi, İspaniyanın məğlubiyyəti ilə nəticələnmişdir. thumb|right|[[Ayakuço döyüşü — 9 dekabr 1824-cü il|300px]]
Döyüş
9 dekabr 1824-cü ildə cənubi amerikalılarla İspaniya əsgərləri Ayakuço adlı yerdə qarşı-qarşıya gəldi. 8500 üsyançı 9310 nəfərlik qoşuna qarşı vuruşmalı olmuşdu. Ancaq royalistlərin nisbi üstünlüyünə baxmayaraq, onlardan 1800-ü öldürülmüş, 700-ü yaralanmışdı. Üsyançılar isə 370 nəfər itki vermişdi. Güclü düşmən qarşısında qorxmadan vuruşan cəsur azadlıqsevərlər Ayakuço döyüşündə zəfər çalmışdı. Bu qələbə vitse-kral Xose de la Sernanı Perunun müstəqilliyini tanıyacaq təslimçi müqavilə imzalamağa vadar etmişdi. Qələbənin qazanılmasında döyüşçülərin azadlıq istəyi ilə bərabər Sukre və Bolivarın təbii şəraiti nəzərə almaqla seçdikləri düzgün döyüş taktikası mühüm rol oynadı.
Nəticə
Ayakuço döyüşü Latın Amerikasının tarixi inkişafına həlledici təsir göstərdi. Royalistlərə vurulan bu ciddi zərbə nəticəsində Amerikadakı ispan koloniyalarının müstəqillik uğrunda mübarizəsi uğurla başa çatdı. Ən əsası o idi ki, artıq İspaniya Cənubi Amerikadakı dayaqlarını itirərək, müstəmləkələrindən məhrum oldu. Hal-hazırda Peru ordusu bu döyüşün ildönümlərini rəsmi şəkildə qeyd etməkdədir.
İstinad
http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8_%D0%90%D1%8F%D0%BA%D1%83%D1%87%D0%BE
Valaxiya
Valaxiya ya da Əflak (, Ţara Românească, qədimdə Ţeara Rumînească və eləcə də Wallahia) —Rumıniyanın cənubunda tarixi əyalət.
Tarixi
thumb|1699-cu ildə Balkanlar Fateh II Mehmet Moreya yunan knyazlığını, Afina hersoqluğunu da imperiyanın tərkibinə qatdı. Dunay knyazlıqları olan Moldova və Valaxiya da Osmanlılardan asılı vəziyyətə düşdülər.
Manqıtlar
Manqitlar — Dəşt-i Qıpçaqda türk boylarıyla qarışıb İslamlaşan bir monqol qəbiləsi.
Tarixi
Monqolların əfsanəvi ataları olan Alan-koanın övladlarından Nirunlara bağlanan Manqıtların ataları, Alankoanın yeddinci göbəkdən törəməsi Tuminənin doqquz oğlundan ən böyüyü Caksunun Nuyaktin, Urut və Mangkut adlı üç oğluna dayandırılır. Manqıtlar, Çingiz xan zamanında Tayciutlar ilə bir arada yaşıyırdılar. Ancaq Huyıldar Seçən, özünü təqib edən bir qrup Manqıt ilə birlikdə Camuxadan (Camuka) ayrılaraq Çingiz xana qatıldı. Çingiz xan onu Anda deyə anırdı. Bu dönəmdə Çingiz xan ilə birlikdə harəkət edən bu qrup muharip olaraq tanınıyir və savaşlarda ən öndə yer alırdı. Çingiz xan, Tayciyutları yendikdən sonra onların yanındaki Manqıtların böyük bir qismini Öldürtdü, bir qismını da Codi noyana verdi.
Kubilay xan dönəmində Manqıtların idarəsini Codinin nəvəsi Mangudai üstləndi. Atası Kutluğ Şah zamanında Manqıtlar bir tümən (minlik) təşkil edirdi. Çingiz xan, Çinə səfərə göndərdiyi Mukali qoyon Cəlayırin məiyətinə diğər qəbilə mənsublarının yanı sıra 1000 nəfərlik bir Manqıt birliyi də vermişdi. Çingiz xandan sonra bütün Monqol qruplarının (ulus) bünyəsində bir miqdar Manqıt vardı, ancaq bunlar ağırlıklı olaraq Cuci ulusu içində Qızıl Orda sahəsində təsirli oldular. Burada sadəcə qəbilə yapılarını qorumaqla qalmayıb diğər köçəri Türk toplumu ilə birləşdilər və özlərini Türk saymaya başladılar. Qəbilənin İslamiyəti qəbulu bu sıralarda gərçəkləşdi. Manqıtların məşhur bəyi Edigenin atası Baba Tükləsin bu xüsusda önəmli qatkısı olmuşdur. Baba Tükləsin dışında Seyyid Ata. Dəşt-i Qıpçaq sahəsinin ən uzaq yerlərinə qədər gidərək Özbək, Mangıt və Tatarların arasında İslamiyətin yayılması için çalışmıştı. Manqıtlar, Qızıl Orda alanında sadəcə Türkləşib İslamlaşmakla qalmamışlar, aynı zamanda bir güc mərkəzi oluşturarak bəyləri vasıtasıyla bu dəvlətin tarixində təsirli rol oynamışlardır.
Stranvaesia tomentosa
(Stranvaesia tomentosa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Manqıtlar
Tarixi
Əmir Ediğe sadəcə Manqıtların dəğil Qızıl Orda xanlığının tarixində də çox təsirli olmuş bir şahsiyəttir. Onun kahramanlıkları Ədiğə dəstanı olarak xalq arasında çox yaygındı. Ədiğə Qızıl Ordadaki taxt mücadələlərində təsirli olmuş və Timur Kutluğ Oğlanı taxta gəçməsi için dəstəkləmişti. Toktamışa qarşı Timur Kutluğ ilə birlikdə bir ara Əmir Teymura sığınan Ədiğə, daha sonra Əmir Teymurun oğlu Şahruh zamanında bu xanədanla iyi ilişkilər qurmuş və Şahrux mirzəyə elçi göndərdiği gibi Şahruh da oğlu Cukiyi Edigənin kızı ilə əvləndirmək istəmiştir. XV əsrin ortalarında Manqıtlar, Edigenin nəvəsi Vəqqas bəyin idarəsi altında Əbülxeyr xanın saltanatında önəmli rol oynadılar. Bənzəri bir duruma Şeybani xanın saltanatı sırasında da rastlanır. Vəqqas bəyin oğlu Musa Mirza, Şeybani xanı dəstəklədi. Şeybani xan, Mavəraünnəhiri ələ keçirmədən öncə Manqıt qəbiləsi tarafından xan olarak seçilmişdi. Burada Musa Mirzanın dəstəyi sadəcə Manqıt qəbiləsiylə sınırlı qalmıyor, Nayman, Durmən, Quşçu kimi diğər qəbilələrin dəstəyi anlamına da gəlirdi.
Kazan xanlığınm rusların əlinə keçməsi Nogay- Manqıtların köç sahəsini daraltdı, bu durum qəbilələr arasında keçim sıxıntısına yol açdı. Bu şəkildə başlayan huzursuzluk 1557–1558-ci ildən etibarən Noqaylarin ikiyə ayrılmasıyla sonuçlandı. Nogay ulusunu oluşturan Şirin, Barın, Qıpçaq, Argun, Alçın, Kıyat, Manqıt kabilələrindən ilk dördü Krım xanlığı sahəsinə girərək Küçük Nogay ulusu deyə anıldı və Krım xanlığı tarixində təsirli oldu. İdilin şərqində qalan qalabalık qrupa isə Böyük Nogay ulusu deyildi.