cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti
Fəaliyyəti
Parlamentin cəmi 145 iclası olmuşdur. Yetərsay olmadığı üçün bu iclaslardan 15-i baş tutmamışdır. Qalan 130 iclasdan ikisi tarixi — Azərbaycan İstiqlalının birinci ildönümü münasibəti ilə 28 may 1919-cu ildə və Bakının azad edilməsinin birinci ildönümü münasibəti ilə 15 sentyabr 1919-cu ildə, dördü təntənəli 12 mart 1919-cu il və 12 mart 1920-ci illərdə Böyük Rus İnqilabının 2-ci və 3-cü ildönümləri; 27 iyun 1919-cu il Azərbaycanla-Gürcüstan arasında hərbi əməkdaşlıq haqqında müqavilə bağlanması və 14 yanvar 1920-ci il Paris Sülh Konfransı iştirakçısı olan dövlətlər tərəfindən Azərbaycanın müstəqilliyinin de-fakto tanınması münasibətilə keçirilmişdir. İkisi isə fövqəladə vəziyyətlə bağlı — 1918-ci il dekabrın 20-də Ermənistanın Gürcüstana müharibə elan etməsi və 1920-ci il martın 17-də Gürcüstanla-Azərbaycan arasında bağlanmış iqtisadi əməkdaşlıq haqqında müqavilələrin təsdiqi münasibətilə keçirilmiş iclaslardı. Qalan iclaslarda ölkənin daxili və xarici siyasəti, iqtisadiyyat və maliyyə məsələləri, qanunvericilik aktlarının müzakirəsi və qəbulu, ordu quruculuğu və sair məsələlər müzakirə olunmuşdur.
Təhsil
Parlament 1919-cu il sentyabrın 1-də Bakı Dövlət Universitetinin təsis olunması haqqında qanun qəbul etdi.
Azərbaycan Parlamenti hökumətin təklifinə əsasən 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına təhsil almaq üçün xarici ölkələrə göndərilməsi barədə qanun qəbul etmişdi. Parlament xaricə göndəriləcək gəncləri müəyyən etmək üçün Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin başçılığı ilə Mehdi bəy Hacınski, Əhməd bəy Pepinov, Qara bəy Qarabəyov, Abdulla bəy Əfəndizadə ibarət xüsusi müsabiqə komissiyası yaratmışdı. Komissiyanın qərarına əsasən ali təhsil almaq üçün 45 nəfər Fransa, 23 nəfər İtaliya, 10 nəfər İngiltərə, 9 nəfər Türkiyə ali məktəblərinə göndərilmişdi. Rusiyada oxumaq üçün seçilmiş 13 nəfər gənc orada Vətəndaş müharibəsi başlandığı üçün təhsil almağa gedə bilməmişdi.
Xarici siyasət
thumb|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin və Hökumətinin üzvləri AXC-nin rəsmən tanınması şərəfinə|400px|left Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Parlamenti və hökuməti respublikanın beynəlxalq aləmdə tanınması üçün iş aparırdı. Bununla bağlı olaraq 1918-ci il dekabrın 28-də parlamentin sədri Əlimərdan bəy Topçubaşovun başçılığı ilə Paris Sülh Konfransına xüsusi nümayəndə heyətinin göndərilməsi haqqında parlament qərar qəbul etmişdi. Parlament sədri Əlimərdan bəy Topçubaşov ağır çətinlikləri dəf edərək Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin bir sıra böyük dövlətlər tərəfindən de-fakto tanınmasına nail olsa da XI Qırmızı Ordunun Azərbaycanı işğal etməsilə onun bu sahədəki fəaliyyəti yarımçıq qaldı.
Azərbaycan Parlamentinin və Cümhuriyyət hökumətinin fəaliyyətinin çox mühüm hissəsini yaxın qonşularla münasibətlər və sərhəd məsələləri olmuşdur. Aparılan çox gərgin işdən sonra Gürcüstanla münasibətlər nizama salınsa da, Ermənistan hökumətinin böyük ərazi iddiaları üzündən Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərini normal məcraya yönəltmək mümkün olmamışdı.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə qonşu Qacarlar İranı ilə də bir sıra saziş və müqavilələr imzalanmış və həmin sənədlər Parlamentdə təsdiq olunmuşdur.
Qanunlar
Parlamentdə 11 komissiya fəaliyyət göstərirdi: Maliyyə-büdcə, qanunvericilik təklifləri, Müəssislər Məclisinə seçkilər keçirmək üzrə mərkəzi komissiya, mandat, hərbi, aqrar məsələlər: sorğular üzrə, təsərrüfat-sərəncamverici, ölkənin istehsal qüvvələrindən istifadə üzərində nəzarət, redaksiya və fəhlə məsələləri üzrə komissiyalar.
Parlamentin fəaliyyəti xüsusi olaraq bu məqsəd üçün hazırlanmış nizamnamə – "Azərbaycan Parlamentinin nakazı (təlimatı)" əsasında idarə olunurdu.
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin fəaliyyətinə belə qiymət verirdi:
Seçkilər
Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentin stenoqrafik hesabatlarında qeyd olunur ki, seçkilər gizli olacaq və müsəlmanlardan Məclisi-Məbusana, yəni parlamentə Milli Şuranın tərkibində olan 44 nəfər üzvə əlavə olaraq daha 36 üzv seçiləcəkdi. Cəlb ediləcək üzvlərin say nisbəti aşağıdakı kimi idi:
Azlıq təşkil edən millətlərdən və digər təşkilatlardan:
Binalar
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin sələfi olan Milli Şuranın və hökumətin (I Xoyki və II Xoyski) Gəncədə yerləşdiyi bina hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin baş korpusu və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Muzeyi yerləşir.
Hökumət Bakının işğaldan azad olunnmasından sonra Bakıya köçdü. Fəaliyyətə 7 dekabr 1918-ci il tarixində başlayan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin binası hal-hazırda Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının balansındadır.
Rəhbərlik
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin rəhbər heyəti aşağıdakı cədvəldə öz əksini tapıb :
Sədr
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentli respublika olduğundan parlamentin sədri, eyni zamanda, dövlət başçısı funksiyasını yerinə yetirirdi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin nakazına (təlimatına) görə parlamentin iclaslarına onun sədri, sədr olmadıqda əvvəlcə Həsən bəy Ağayev, sonra isə Məmməd Yusif Cəfərov, onlar olmadıqda ikinci müavin Sultan Məcid Qənizadə rəhbərlik edirdilər. Parlamentin iclas protokollarını, qanun və qərarlarını sədr, o olmadıqda, müavini və Parlament iclaslarının katibləri imzalayırdılar. Parlament aparatında bütün işlərə ümumi rəhbərliyi bilavasitə sədr və onun müavinləri həyata keçirirdilər. Onlar bu işləri parlament dəftərxanası, parlament komissiyaları və parlamentdə yaradılmış digər qurumlar vasitəsilə həyata keçirirdilər.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentli respublika olduğundan Parlamentin sədri, eyni zamanda, dövlət başçısı funksiyasını yerinə yetirirdi. Azərbaycan Parlamentinin nakazına (təlimatına) görə Parlamentin iclaslarına onun sədri, sədr olmadıqda əvvəlcə Həsən bəy Ağayev, sonra isə Məmməd Yusif Cəfərov, onlar olmadıqda ikinci müavin Sultanməcid Qənizadə rəhbərlik edirdilər. Parlamentin iclas protokollarını, qanun və qərarlarını sədr, o olmadıqda, müavini və Parlament iclaslarının katibləri imzalayırdılar. Parlament aparatında bütün işlərə ümumi rəhbərliyi bilavasitə sədr və onun müavinləri həyata keçirirdilər. Onlar bu işləri Parlament dəftərxanası, Parlament komissiyaları və Parlamentdə yaradılmış digər qurumlar vasitəsilə həyata keçirirdilər.
Sədr müavinləri
Parlamentin 7 avqust 1919 tarixli sayca altmış üçüncü iclasında İttihad Partiyası sədrə ikinci müavin postuna Sultan Məcid Qənizadənin namizədliyini irəli sürdü. Səsvermə zamanı Sultan Məcid Qənizadə mövcud 51 səsdən 46-nı toplayaraq sədrin 2-ci müavini seçildi.
Katib müavinləri
Parlamentin 8 yanvar 1919 tarixli iclasında sədrə yeni 2 katib müavininin seçilməsi məsələsi müzakirə olunmuşdur. Müsavat Partiyasının sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə bu 2 müavindən birinin Əhrar fraksiyasından, digərinin isə Milli azlıqlar fraksiyasından seçilməsini təklif etmişdir. Milli azlıqlar fraksiyasından Moisey Quxman namizəd verməyəcəklərini elan etmişdir. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə daha sonra namizədin Bitərəflər fraksiyasından olmasını təklif etmişdir. Bitərəflər fraksiyası da etiraz etdikdən sonra, Şəfi bəy Rüstəmbəyov Müsavat və bitərəflər fraksiyasının namizəd göstərəcəyini elan etmiş və bu qərara etiraz edən olmamışdır. Səsvermədə Əhrar fraksiyası adından Bayram Niyazi Kiçikxanlı, Müsavat və bitərəflər fraksiyası adından isə Mehdi bəy Hacınski seçilmişdir.
Nizamnamə
Qara bəy Qarabəyov Parlamentin Nizamnamə layihəsini hazırlayarkən Rusiya İmperiyası Dövlət Duması və Zaqafqaziya seyminin nizamnamələrindən istifadə olunduğunu bildirdi və Nizamnamənin rus dilindəki layihəsinin oxunmasını təklif etdi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə isə bunun əleyhinə çıxaraq, Nizamnamə layihəsinin Azərbaycan dilində oxunması təklifini irəli sürdü. Qara bəy Qarabəyov öz təklifi barədə aydınlıq yaradaraq bildirdi ki, Nizamnamənin ruscadan Azərbaycan dilinə tərcüməsi mükəmməl deyildir. Bu təklif nəzərə alındı və bundan sonra Nizamnamə layihəsi parlamentin həmin iclasında, ardı isə 10 mart tarixli iclasında fəsil-fəsil oxunub müzakirə olunmuş, əlavə və dəyişikliklərlə qəbul edilmişdir. Nizamnamə axırıncı — üçüncü oxunuşda Parlamentin martın 17-də keçirilən iclasında müzakirə olunmadan yekdilliklə qəbul edilmişdir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti 1920 il aprelin 27-də keçirilən son fövqəladə iclasına qədər bu Nizamnamə əsasında fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti Nizamnaməsinin tam mətni Parlamentin stenoqrafik hesabatlarının rus dilindəki cildində dərc edilmişdir.
Parlamentin Mühafizə Dəstəsi
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentinin, onun rəhbərlərinin və digər dövlət əhəmiyyətli obyektlərin mühafizəsininin təşkili üçün 1919-cu ilin fevralın 18-də parlamentin 15-ci iclasında "Azərbaycan parlamentinin mühafizə dəstəsinin yaradılması haqqında" Qanun qəbul olunmuşdu. Həmin tarixdə keçirilmiş iclasda büdcə-maliyyə komissiyasının rəhbəri Abuzər bəy Rzayev parlamentin mühafizəsi haqqında qanun layihəsini müzakirəyə çıxarmış, layihə əsasında qanun qəbul edilmişdir. Qanuna əsasən, parlamentin 200 nəfərlik mühafizə dəstəsi təsis edilirdi. Mühafizə dəstəsi parlamentin Rəyasət Heyətinin tabeliyində idi. Mühafizə dəstəsinin saxlanılmasına dövlət xəzinəsindən 2200000 rubl məbləğındə vəsait ayrılmışdı. Parlamentin mühafizə dəstəsinin rəisi əvvəllər Birinci Tatar alayında rotmistr rütbəsində xidmət etmiş podpolkovnik Nağı bəy Əlizadə təyin edilmişdi. Mühafizə dəstəsi parlamentin və başqa bir necə əhəmiyyətli dövlət obyektinin mühafizəsini təşkil edirdi. Eyni zamanda, xüsusi və mühüm tapşırıqların yerinə yetirilməsi daha çox mühafizə dəstəsinin şəxsi heyətinə etibar olunurdu.
Mühafizə dəstəsinin əməkdaşları Qarabağda ermənilərlə döyüşlərdə də yaxından iştirak edirdilər. General-mayor Həbib bəy Səlimovun döyüş bölgəsindən Baş Qərərgaha göndərdiyi raportlarda parlamentin mühafizə dəstəsinin igidliyi barədə məlumat verilirdi. Döyüşlərin birində dəstənin praporşiki Nəcəfəliyev başda olmaqla, 16 əsgər həlak olmuş, praporşik Əsgərov, podporuçik Dauşvili, Ərəbov və xeyli əsgər yaralanmışdı. Döyüşən dəstəyə parlament mühafizə dəstəsinin podpraporşiki Mövsüm İbrahimov rəhbərlik edirdi.
Dəftərxana
thumb|right|350px|Azərbaycan Parlamentinin işçiləri
Geri Koul
Qeri Koul — ABŞ aktyorudur. Bir sıra seriallarda və filmlərdə çıxış etmişdir.
Janna Kalman
Jeanne Calment — tarixdə dünyanın ən uzunömürlü sakinlərindən biri.
Jeanne Calment 122 il 164 gün yaşayıb. Dünyada ən çox yaşamış insan adını alan Jeanne Calment vəfatına qədər siqaret və içkidən də istifadə edib. O, uzunömürlü olmasının sirrini zeytun yağından istifadə etməkdə görürmüş. Zeytun yağından həm yeməklərdə, həm içki, həm də bədən yağı kimi istifadə edirmiş.
Typhlodromus charactus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Lili Avşar
Lili Avşar — musiqiçi, gitaraçı.
Həyatı
Lili Əfşar Tehran şəhərində dünyaya gəlib.
"Bədii səfir" adına layiq görülüb.
X, XI, XII illik "Premier Guitarist" yarışmasının qalibi olub.
Memfis İncəsənət Akademiyasının baş mükafatına layiq görülüb.
2000-ci ildə "Bacarıq" mükafatı alıb.
Mikania phaeoclados
Mikania phaeoclados Mikania phaeoclados Mikania phaeoclados
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mişar
right|thumb|200px|Mexaniki ağac mişarı Mişar və ya bıçqı— müxtəlif: taxta, metal, daş və sairə materialların kəsilməsi üçün nəzərədə tutulmuş kəsici dişli alət. Adətən mişar, tiyəsində dişləri olan metal lövhə formasında olur. Əl və mexaniki mişarlar olur.
Molla Pənah Vaqif (film, 1990)
Məzmun
Tədris filmi Azərbaycanın böyük şairi, dövlət xadimi Molla Pənah Vaqifə həsr olunmuşdur. Filmdə Vaqifin anadan olduğu Qazax bölgəsinin Salahlı kəndi, şairin həyat və yaradıcılığı öz əksini tapmışdır.
Film haqqında
Film Azərbaycan Xalq Təhsili Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Laqaş
Laqaş-Mesopotamiyada Qədim dövr şəhərlərindən biri.E.ə. XXV-XXIV əsrlərdə yaranmışdır.Erkən sülalələr dövrünün son mərhələsində (e.ə. XXV-XXIV əsrlər) Laqaş şəhəri yüksəlməyə başlayır. Laqaş dövlətinin banisi Urnanşe idi. Urnanşenin nəvəsi Eannatum (2400-cü il) Laqaşın qüdrətini daha da artırır. Eannatum Şumerin bir sıra şəhərlərini Laqaşa tabe edir. Entemena və Luqalandanın vaxtında ərazi böyüsə də, əhalinin vəziyyəti pisləşir. Ona görə də Luqalandanın hakimiyyəti uzun sürmür. Ali hakimiyyət Uruinimkinanın əlinə keçir. O, əvvəlcə özünü ensi (kahin-hökmdar), sonra luqal (hökmdar) adlandırır.
Varikoz genəlmə
Vena genişlənməsi ya Varikoz genəlmə venaların genişlənərək divarının nazikləşməsi, elastikliyini itirməsi ilə əlaqəli venoz sistemində rast gəlinən patoloji prosesdir.
Növləri
Adətən varikoz genəlmə dedikdə Aşağı ətrafların varikoz genəlməsi başa düşülür. lakin əmələgəlmə nahiyəsindən asıli olaraq varikoz genəlmə bir neçə növlərə malikdir:
Seyfəddin Qəniyev
Həyatı
Seyfəddin Qəniyev 28 mart 1952-ci ildə Şamaxı rayonunun Dağ Kolanı kəndində anadan olmuşdur. Poladlı kənd 8 illik və Nərimankənd orta məktəbini tərifnamə ilə, ADPİ-nin Filologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Həmin institutun aspiranturasında təhsil almışdır. Şamaxı rayonunun Göylər kənd məktəbində ixtisasına uyğun müəllim işləmişdir. İşlədiyi müddətdə "metodist müəllim", SSRİ Maarif əlaçısı adlarına layiq görülmüşdür. Azərbaycan müəllimlərinin dördüncü qurultayının nümayəndəsi olmuşdur.
Hazırda AMİ-nin Şamaxı filialı direktorunun tədris və elmi işlər üzrə müavini vəzifəsində çalışır.
Respublika Yazıçılar və Aşıqlar Birliyinin üzvüdür. O, müqəddəs Həcc və Kərbəla ziyarətlərində olmuşdur.
Hazırda Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Şamaxı filialında kafedra müdiri vəzifəsində çalışır.
Ailəsi
Ailəlidir, dörd övladı var.
Təltif və mükafatları
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə 2009-cu ildə "Tərəqqi medalı" ilə təltif olunmuşdur.
Typhlodromus chazeaui
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Tribuna
Əsas
Mətbuat
İxtiyar Şirin
İxtiyar Əlibala oğlu Şirinov (İxtiyar Şirin) — Azərbaycan Respublikasının Baş Prokuroru (1992–1993), Azərbaycanın ilk həqiqi dövlət ədliyyə müşaviri (16.10.1992–14.09.1993)
Həyatı
23 iyul 1952-ci ildə Jdanov rayonunun, Dünyamallılar kəndində anadan olub. AXC hakimiyyəti dövründə dövlət müşaviri və baş prokuror vəzifəsində çalışıb. 1993-cü ilin iyun hadisələrində Gəncədə Surət Huseynovun komandası tərəfindən həbs olunub. 11 ay sonra məhkəmə cinayət işini xətm edib və azadlığa buraxılıb.
14 noyabr 2022-ci il tarixində vəfat etmişdir.
Siyasi fəaliyyəti
26 noyabr 1991-ci ildə təşkil edilən Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının tərkibinə daxil edilmişdir. İstiqlalçı deputat olaraq 1991-ci ildə, parlamentdə məhz həmin 43 deputatlardan biri olaraq Azərbaycan xalqının müstəqillik istəyinə səs vermişdi.
29 dekabr 1998-ci il tarixində Milli Konqres Partiyasını təsis etmiş və siyasi fəaliyyətini təsis etdiyi siyasi partiya ilə davam etdirmişdir.
Homalium
— söyüdkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Mahnaz Avşar
Mahnaz Avşar (‎; 11 iyun 1977)— İran aktrisası
Həyatı
Mahnaz Avşar 11 iyun 1977-ci ildə Tehran şəhərində anadan olub.
30 dekabr
1901–cari
thumb|[[Lebron Ceyms]]
thumb|[[Səddam Hüseyn]]
Basketbol lövhəsi
right|thumb|Basketbol lövhəsi və səbət Basketbol lövhəsi — basketbol oyununda istifadə edilən idman avadanlığı. Lövhə düzbucaqlı və ya kvadrat formasında olur və ona basketbol səbəti bərkidilir. Basketbol lövhəsi arxadan divara və dirəyə asılmaq üşün xüsusi bağlayıcılara malik olur.
Ölçüləri
Beynəlxalq Basketbol Federasiyasının qaydalarına əsasən lövhənin ölçüləri belədir: 180х105 sm. Lövhənin aşağı kənarından döşəməyə qədər olan məsafə 290 sm olmalıdır. Səbət dəmir halqadan və halqaya keçirilmiş dibi olmayan səbətdən ibarətdir. Səbət döşəmədən 3,05 metr, lövhənin aşağı hissəsindən isə 0,15 metr məsafədə yerləşir.
Milli Basketbol Assosiasiyasında basketbol lövhəsinin ölçüləri — 72х42 düymə olur. Basketbol halqası 18 düymə diametrində və yerdən 10 fut hündürlükdə olmalı. Daxili düzbucağın ölçüləri 24х18 düymədir.
Anthemis leptophylla
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
P=NP
P=NP məsələsi kompüter elmində həll olunmamış əsas məsələdir. Qeyri formal olaraq: kompüter tərəfindən tez bir zamanda həlli yoxlanıla bilən məsələni kompüter həm də tez bir zamanda həll edə bilərmi? Başqa sözlə, P=NP polinomyal vaxtda həlli yoxlanıla bilən məsələni həm də "polinomyal vaxtda həll etmək olarmı?" sualına cavab verir.
Piza qülləsi
Piza qülləsi — 1360–cı ildə tikilmişdir. Piza şəhərinin zənglərdən ibarət olan bir qalasıdır və Santa Mariya Assunto kilsəsinin şəhər ansamblının əsasını təşkil edir. Qala özünə "Yıxılan qüllə" adını qazanmışdır və bütün dünyaya öz xarici görkəminə görə tanınmışdır. Çünki qüllənin xaricindən diqqət yetirdikdə onun az qala yıxılacağı görünür, lakin yerə yaxşı bərkidilmişdir.Nə qədər yaxşı bərkidilsə belə,İtaliya hökümətinin onu düz saxlamaq üçün xərclədiyi pul onu düzəltmək üçün xərcləyəcəyi puldan çoxdur.Qüllənin təməli 1174 cü ildə qoyulub.Binanın müəllifi Bonnano Pizano olubdur.Qüllənin əyildiyini görən memar,onu yarımçıq buraxmır.Və onu hissə-hissə tikirlər.Nəhayət, 200 il sonra Pisa qülləsini onun nəvəsi Tomazo Pizano bitirir.Nəvəyə qədər bu işi Memarın iki oğlu Adrano və Françesko Pizono davam etdirir.
Qüllənin ən alçaq tərəfinin torpaqdan hündürlüyü 55,86 metrdir və ən yüksək tərəfi isə 56,7 metr hesablanmışdır. Divarların enliliyi 4,09 metr və yuxarıya doğru istiqaməti isə 2,48 metr olduğu qeyd edilmişdir. Onun ümumi kütləsi 14453 ton hesab olunur. Tikilinin əyilmə meyli 3,97° sayılır. Şaquli vəziyyətindən 3,9 metr uzaq bilinir. Həmçinin qüllənin 294 pilləsi vardır.
Tikilmə mərhələləri
Qüllənin tikilməsi üç mərhələdən ibarət olmuşdur. 9 avqust 1173–cü ildən başlayaraq iki dəfə uzun aralarla təxminən 200 il davam etmişdir. Nəticədə tikinti prosesi 1360–cı ildə başa çatdırıla bilinmişdir. Qüllə katolik kilsəsi olan Campo dei Miracolinin zəngləri kimi yaradılmışdır. Ancaq binanın memarı indiyə kimi məlum deyil. Əvvəllər bəzi mütəxəssislər düşünürdü ki, qüllənin əyilmə meyliliyi onun yaradılma üslubundan asılı olmuşdur, lakin hazırda bu fikir rədd edilmişdir. Qüllə şaquli istiqamətdə layihələndirilmişdir, lakin əyilmə tikinti prosesi gedərkən hiss edilməyə başlanılmışdır.
Həm meylliliyi, həm də memarıq üslubuna görə 1173–cü ildən etibarən indiki dövrümüzə qədər qala diqqət obyektinə çevrilmişdir. Həmişə çalışılır ki, qala daha möhkəm və davamlı vəziyyətə gətirilsin. Məsələn, dağılmış sütunları dəfələrlə dəyişdirilmişdir. Hazırda daha çox yer altı işlər aparılır və tikilinin özülünün daha möhkəm olması üçün səylər göstərilir.
15 dekabr 2001–ci ildə qüllənin qapıları turistlər üçün açıq elan edildi. Aparılmış bir çox tədqiqatlar yeni əfsanələr meydana gətirir. Tədqiqatlar sübut edir ki, qüllənin yıxılmış vəziyyətdə olması və onun daha da sürətlənməsinə tikilinin çəkisi təsir göstərmir. 1564–cü ildə Piza şəhərində anadan olan böyük alim Qalileyo Qaliley öz təcrübələrinin çox hissəsini məhz bu qüllədə aparmışdır. Qalileyo Qaliley əlindəki müəyyən kütlələri Piza qülləsinin başından ataraq, onların düşmə qabiliyyətlərini öyrənmiş və sürətin heç də çəkidən asılı olmadığını sübut etmişdir.
30 dekabr 1986–cı ildə YUNESKO ümummilli abidələrin irs nümunəsi siyahısına həmin ansamblı yəni kafedra kilsəsi olan Piazza del Duomo, zəngləri yəni Piza qülləsi, baptist edilən yer və qəbiristanlıq salınmışdır. Ansamblın memarı XI–XIV əsrlərdə İtaliyada monumental incəsənət nümunələrinin yaradılmasına görə böyük təsir qüvvəsinə malik olmuşdur.
Çikaqonun ətrafında olan Nayls şəhərində, İllinoysda, həmçinin ABŞ–da eyni ilə Piza qülləsi kimi xarici görkəmə malik olan su qülləsi tikilmişdir və təbii həcmi ½ qədər olmuşdur. Baxmayaraq ki, qüllə maili vəziyyətdə əyilib və XIV əsr nümunəsi sayılır, lakin onun başındakı zənglər düzgün qaydada dayanmışdır.
Tikili özü 8 mərtəbədən ibarətdir, xarici görkəminin diametri 8, 484 metr hesablanmışdır. Lakin daxili hissəsinin diametri isə 1, 368 metrdir. Binanın bütün konstruksiyalarla birlikdə ümumi çəkisi 14700 ton bilinir. Tikili hazırlanarkən divarların ümumi qalınlığına da diqqət yetirilmişdir və 4, 05 metr olacağına qərar verilib. Həmçinin kilsə üçün nəzərdə tutulmuşdur və başında zənglər də var, məhz buna görə də asılmış zənglərin ümumi sayı 7 ədəddir. Ən böyük zəng isə L’Assunto adlanır, çəkisi 3,5 tondur və 1655–ci ildə bura yerləşdirilmişdir. Ən qədim zəngə isə Pasquarreccia adı verilmişdir.
Tikilinin hazırlanması zamanı 100 il sonra onun cənuba doğru əyilməsi nəzərə çatmağa başlanmışdır. 1911–ci ildə isə artıq qüllənin durmadan əyildiyi bilinməyə başlanılır və onun baş hissəsinin hər il 1,2 millimetr aşağı doğru istiqamətləndiyi qərarı 1989–cu ildə Pavia kilsəsi dağıldıqdan sonra yıxılan qüllənin yenidən bərpasına icazə verilmişdir. Həmin qüllənin üzərində memar və mütəxəssislər çox işləyir, onun yer altından heç olmasa 20 sm ölçüsündə əyriliyini düzəltmək üçün bir sıra tədbirlər görünür. Lakin bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, 800 illik qüllə yıxılmış vəziyyətdə də qalacaqdır.
Həmçinin binanın memarları haqqında irəli sürülən fərziyyələrə görə Bonanno Pizano və Vilhelm fon İnnsburq olmuşdur, lakin onlar da tikilinin tam hazır vəziyyətini görə bilməyiblər. Onu da qeyd edək ki, XIV əsrə qədər qüllənin zəngləri hələ bitirilməmiş vəziyyətdə qalmışdır.
Ümumilikdə isə Piza qülləsinin memarlığı italyan abidələri içərisində ilkin yer tutur və bu ansambl 1063–cü ildən hazırlanmağa başlanmışdır. Hətta Piza kilsəsində İtaliya tarixində mühüm rol oynayan bir neçə şəxsin qəbri də vardır. Bunlardan ən tanınmışı isə alman imperatoru VII Henrikdir.
1275–ci ildə memar Covanni Simonun başçılığı ilə binanın düzəldilməsinə mühüm səylər göstərilsə də mümkün olmamışdır. Zənglərin uzunluğu 48 metr hesablanırdı və onlar üçüncü mərtəbəyə qədər aşağıya doğru sallanırdı. Ümumilikdə isə tikilinin üzərində 15 komissiya işləmiş və bir sıra tədqiqatlar aparmışlar. 1935–ci ildə bənd işlərinin gücləndirilməsi üçün sementdən istifadə edilmişdir. 1992–ci ildə isə qüllənin başına 18 ədəddən ibarət polad dairələr qoyulmuş, xüsusi plastiklə üzəri örtülmüşdür. Pizanın şimal hissəsinə 600 ton qurğuşun tökülmüş, lakin 1993–cü ildə bünövrəyə tökülən bu qurğuşun platformaya qədər gətirilmişdir. Dairəvi formada olan qüllə daşdan və mərmərdən hazırlansa da insanların diqqətini cəlb etməyi bacarır. Buradakı mərmərlərin rəngi ağ və açıq sarıya çalır. Giriş hissəsində vəhşi heyvan şəkilləri ilə təsvir edilmiş barelyef qoyulmuşdur, yuxarı hissəsində isə Madonnanın balaca Andrey Qvardi ilə heykəli yaradılmışdır.
Demək olar ki, Piza qülləsinin yıxılması meyliliyi bizim dövrümüzdə durmadan yoxlanılır.
İnqilab Quliyev
İnqilab Çingiz oğlu Quliyev (d. 1983; Azərbaycan — ö. 2 aprel 2016; Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kapitanı. 2016-cı ildə Aprel döyüşləri zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilib.
Həyatı
Əslən Kəlbəcər rayonundan olan İnqilab Quliyev 1983-cü ildə anadan olub. İnqilab Quliyev ailəli idi; iki oğlu yadigar qalıb.
Hərbi xidməti
Kapitan İnqilab Quliyev 2016-cı ilin aprel ayında Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində baş verən atışma zamanı qəhrəmancasına şəhid oldu.
Aprelin 5-i isə İnqilab Quliyev Gəncə şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə şəhər sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və kapitan Quliyev uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.
İnqilab Quliyev ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Canalı
Canalı — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Instagram...ULVU_QAZAXLI
Kirk Kerkoryan
Tərcümeyi-hal
ABŞ-də Fresno şəhərində (Kaliforniya ştatı) erməni mühacir ailəsində anadan olmuşdur. 1800-cü illərin sonunda Maraşdan ABŞ-yə köç etmiş bir ailənin övladı idi. Atası Aharon Qriqoryan, anası Liliya Qriqoryan. 9 yaşından etibarən Kirk öz zəhməti ilə pul qazanmağa başladı. Səkkizinci sinifdən sonra avtomexanik işləmək və boksla məşğul olmaq üçün məktəbi tərk etdi. Qısa müddətdən sonra yerli həvəskarlar arası orta ağırlıqlı çəkidə çempion oldu.
1935-ci ilə qədər kiçik bizneslə məşğul idi. 1939-cu ildə aviasiya ilə maraqlanır.
Aviasiya məktəbində oxuyub, Britaniya Kral Hava Qüvvələrinin təlimatçı pilotu olub. İkinci Dünya Müharibəsinin veteranıdır. Müharibədən sonra Atlantik okeanı üzərindəki hərbi hava qüvvələri təyyarələrində uçdu və Atlantik üzərindən uçuşda həmin dövr üçün rekord vurdu. İkinci Dünya Müharibəsi illərində Mosquito bombardmançı təyyarələrini Kanadadan Britaniyaya daşınmasında iştirak edirdi.
İngiltərə Hərbi Hava Qüvvələrində cəmi iki il yarım müddətində 33 təyyarəni Avropaya uçaraq göndərdi. Bunun üçün hər birində min dollar aldığı əlli uçuş etdi. Sonradan bu pul o vaxt təcrübəsiz iş adamı olan Kirk üçün biznesdə başlanğıc kapitalı oldu. Pula sahib olduqdan sonra təyyarə ticarəti ilə məşğul olmağa başladı, eyni zamanda çarter aviakompaniyaları qurdu. O dövrdə Kirk Kirkoryan bu iş sahəsinin qabaqcıllarından idi.
1947-ci ildə 60 min dollara kiçik bir çarter firmasını, donanmasında cəmi üç təyyarəsi olan Los Angeles Air Service şirkətini satın aldı. Aviaşirkət Los Anceles və Las Vegası arasında uçuşlar edirdi. 1950-ci illərin sonlarında, Trans International Airlines, Transamerica Corporation və s. Kimi nəhəng şirkətlərlə sövdələşmələrə başladı və artıq milyonerə çevrilmişdi.
1962–1965-ci illərdə səhmlərlə işləyərək 5 il ərzində 37,6 milyon dollar qazandı.
1965-ci ildə Trans International Hava Yollarına qoşuldu və şirkətin ilkin açıq səhmlərini aldı. Sonrakı üç il ərzində şirkətin səhmlərinin qiyməti üç dəfədən çox artdı və 1968-ci ildə onu daha böyük Transamerica hava yollarına satdı. Müqavilənin şərtlərinə görə o 104 milyon dollar pul, həmçinin Transamerica-da təxminən 85 milyon dollar dəyərində böyük bir pay aldı.
1966-cı ildə təyyarə ticarəti ilə məşğul oldu və çarter aviaşirkətlərini açaraq 104 milyon dollar qazancla satdı. 1967-ci ildə Las Veqasdakı ən böyük hotelin (MGM Grand Hoteli) inşasına başlamaqla biznes istiqamətini dəyişdi. 1986-cı ildə həmin hoteli Renoda eyni adlı otel ilə birlikdə 594 milyon dollara satdı.
1968-ci ildə kino biznesinə başlamış və sonrakı illərdə Metro Goldwyn Mayerin (MGM) direktoru oldu, daha sonra United Artists (1976), Columbia Pictures (1980) və 20th Century Studios şirkətlərinə də rəhbərlik etdi. Səksəninci illər film istehsalı sahəsində passivlik ilə xarakterizə olunurdu və yaradıcı çatışmazlıq kino işinə təsir edə bilməzdi. Zərərlərə düçar olan Kerkoryan Columbia Pictures-dən yaxa qurtarmağa tələsdi və qumar biznesinə investisiya qoymağı daha etibarlı hesab etdi.
1987-ci ilin dekabrında Fortune ABŞ-nin ilk 400 milyonerinin siyahısını dərc etdi. Kerkoryan əlli birinci yerdə siyahıya daxil oldu. Üç il sonra United Artists şirkətini Avstraliya televiziya şəbəkəsinə bir milyard dollara satdı və otuz yeddinci yerə qədər irəlilədi.
90-cı illərin əvvəllərində Kirkoryan Chrysler Corporation avtomobil konserninin səhmlərini satın almağa başladı. Daha sonra, 6 may 1998-ci ildə, başqa bir şirkət — Alman Daimler-Benz ilə birləşmə elan edərək səhmlərinin qiymətinin bir günlük artması nəticəsində gündə 660 milyon dollar qazandı. İş adamı sonradan dəyəri 32 milyard avroya çatan şirkətin ən böyük səhmdarı olub.
Ayrıca, iş adamı Detroyt Üçlüyünün başqa bir istehsalçısı General Motorsun ən böyük səhmdarları sırasında idi.
2008-ci ildə məşhur milyarder Kirk Kerkoryan ABŞ-nin üçüncü ən böyük avtomobil istehsalçısı " Ford "un 5,6% səhmlərini almaq üçün 861 milyon dollar ödəməli oldu. Nəticədə Kirk Kerkoryanın şirkəti Wellington Management (7.53%) və Brandes Investment Partners (7.35%) şirkətlərindən sonra Fordun üçüncü portfel investoru oldu.
Ermənistana və Qarabağa etdiyi yardımlar yeni yolların, o cümlədən strateji əhəmiyyətli magistral yolların təmiri və inşası, tunellərin və şəhər qurğularının yenilənməsinə imkan yaratdı. 1988-ci il zəlzələsindən zərər görən ərazilərdə fəlakət qurbanları yüzlərlə ev üçün tikdirdi. Bunlar Kirkoryan tərəfindən himayə edilən Lincy Xeyriyyə Fondu tərəfindən inşa edilmişdir. İlk dəfə 1998-ci ildə Ermənistana səfər edib. 1989-cu ildən sonra 26 il ərzində ABŞ-dən gələn maliyyə hesabına "Birləşmiş erməni fondu" vasitəsilə Ermənistan və Dağlıq Qarabağa 720 milyon dollar məbləğində humanitar yardım göndərib. Onun ölümü ilə "Birləşmiş erməni fondu" Ermənistan və Dağlıq Qarabağda fəaliyyətini dayandırıb. Hollivudda ilk dəfə "Qondarma erməni soyqırımı" mövzusunda olan Vədə filminin çəkilməsi üçün 100 milyon dollar ayırdı. Film romantik səhnələrlə dolu bir sevgi hekayəsi ətrafında soyqırımın təbliğatı idi.
Şirəli Müslümov
Şirəli Fərzəli oğlu Müslümov — Dünyanın ən uzunömürlü sakinlərindən biri.
Kirk Kerkoryan
Tərcümeyi-hal
Rəqqasə Cin Mari Hardidən Treysi adında bir qızı və himayəsinə götürdüyü Linda adında başqa bir qızı vardı.
Şirəli Müslümov
Həyatı
Şirəli Müslümov 1805-ci ildə Lerik rayonunun Barzavu kəndində doğulub, 1973-cü ildə vəfat edib. O, 3 dəfə evlənmiş və 23 övlad sahibi olmuşdur. 1966-cı ildə Azərbaycan Kinostudiyası tərəfindən onun haqqında "Şirəli dağdan endi" adlı sənədli film çəkilmişdir. 136 yaşında qız atası olmuşdur. Uzun ömürlülüyünə görə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdü.
Kirk Kerkoryan
Xatirəsi
Ermənistanda, Spitak zəlzələsindən zərər çəkmiş Gümrü və Spitak şəhərlərində ona abidələr qoyulub. Gümrünün əsas piyada küçələrindən biri onun adını daşıyır.
Şirəli Müslümov
Həyatı
Onun yaşını təsdiqləyən yeganə sənəd pasportu olub. Doğum haqqında şəhadətnaməsi və ya onu əvəz edən hər hansı sənəd olmadığından, onun yaşı şübhə doğurur. Şirəli Müslümov haqqında yayımlanan məlumatlar SSRİ dövrünə təsadüf etdiyindən, 1800-cü illərdə əhalinin siyahıya alınması, doğum tarixlərinin düzgün qeyd olunması və digər aidiyyati məsələlərin səhv olmaq ehtimalı da mövcuddur. Fransız tarixçisi və sosioloqu Moşep Ud Tovem keçən əsrin 60-cı illərində çap olunmuş özünün "Qafqaz xalqları və onların mədəniyyəti" əsərində Azərbaycana da xüsusi yer ayırmışdır. Həmin əsərdə 1800-ci ildə əhalinin, əsasən də, siyahıya alınması yaş və doğum məsələlərinə aid olan bölməsində, Lerik (Zuvand-1930) camaatının düzgün siyahıya alınmasının həmin dövrdə qeyri-mümkün olmasını, yerləşdiyi çətin dağlıq şəraitinin, cənub mərkəzi ilə əlaqələrin və s. olmamasını yazmışdır. Sosioloq Şirəli Müslümovun doğum tarixinin düzgün olmamasını göstərməklə, 100 ilə yaxın yaşamasını, ölüm tarixinin isə 1973-cü ilə təsadüf etdiyini də qeyd etmişdir.
İqal
İqal — Macarıstanın Şomod medyesində yerləşən rayon. İqal Zamardinin 43 km cənubunda yerləşir. İqal spa macəra elementləri olan 12 hovuza malikdir.
Mollanın sərgüzəşti (film, 1960)
Məzmun
Film-felyeton din pərdəsi altında hər cür fırıldağa əl atan, dindarların hesabına qeyri-normal həyat tərzi keçirən "molla"nı ifşa edir.
Nağara
Nağara - Azərbaycanın qədim milli zərb alətidir. Şərq xalqları və Qafqazda geniş yayılıb.
Tarixçə
Əvvəllər onun üzərinə qurd dərisi çəkilərmiş. Nizami Gəncəvi nağaranı belə təsvir etmişdir:
Coşdu qurd gönündən olan nağara,
Dünyanın beynini gətirdi zara.
Söz açımı
"Nağara" ərəbcə "vurmaq" deməkdir "
Quruluşu
Nağara 5 hissədən ibarətdir:
Əlifbası
Zərbələrin ağızda səslənişi: Nağarada vurulan zərbələrin ağızda səslənişi ilk dəfə Natiq Şirinov tərəfindən ifa olunmuş və nağara dərsliyinə salınmışdır.
Qeyd:
Ritm sürəti artdıqda deyilişi asanlaşdırmaq üçün zərbə sonundakı M, K hərfləri ixtisar olunur. Məsələn; DUM DUM - DUDUM / DAK DAK - DADAK
Typhlodromus chinensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Şiqeçiyo İzumi
Şiqeçiyo İzumi — Dünyanın ən uzunömürlü sakinlərindən biri.
Şiqeçiyo İzumi 120 il 237 gün yaşayıb. İzumi dünyanın ən çox işləyən insanı adını daşıyır. O, 98 il işləyib. 1986-ci ildə sətəlcəm xəstəliyindən ölüb.
La-Bati-Növ (kanton)
La-Bati-Növ  — Fransa da kanton, region — Provans-Alp-Kot-d'Azür, departament — Yuxarı Alplar. Qap dairəsinə daxildir.
Kantonun INSEE kodu — 0505. La-Bati-Növ kantonuna cəmi 8 kommuna daxildir, onlardan ən əsası La-Bati-Növ kommunasıdır.
Əhali
2007-ci ildə əhalinin sayı 4 265 nəfər təşkil edirdi.
Oxatan (bürc)
Oxatan  (lat. Sagittarius) — Zodiacal bürc.
Casearia albicans
(Casearia albicans) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mikania hartbergii
Mikania hartbergii Mikania hartbergii Mikania hartbergii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sara Knauss
Sara Knauss — dünyanın ən uzunömürlü sakinlərindən biri.
Sara Knauss 119 il 97 gün yaşayıb. Amerikada yaşayan ən yaşlı insan olan Knauss, 33 saat da bu dünyada qala bilsəydi, 3 əsrin sakini adını alacaqdı. 1999-cu ilin 30 dekabrında otağında səssizcə ölüb. Həkimlər ölmədən əvvəl səhhətində heç bir problemin olmadığını açıqlamışdılar.
Kim Possibl: Zamanda mübarizə
Kim Possibl: Zamanda mübarizə — 2003-cü ildə çəkilmiş qısametrajı animasiyadır.
Məzmun
Ron Stoppabl yeni bir məktəb ilinə hazırlanarkən, ailəsiylə birlikdə xanım Ogehsin bir iş təklifi səbəbiylə Norveçə gedəcəyini öyrənir. Bu müddətdə Meymun Gücü, Həkim Drakken, Şiqo və Daff Killiqan "Zaman Meymunu" adlı kiçik bütün iki parçasını tapmaq üçün əməkdaşlıq edirlər. Bu büt zamanda səfər etməyi təmin edir. Bir müddət sonra onlar muzeydən "Zaman Meymunu" bütünün bir hissəsini oğurlamaq istəyirlər. Kim Possibl isə bu vəziyyəti dayandırmaq niyyətindədir. Kim Possiblın inadlı mübarizəsinə baxmayaraq Meymun Gücü, Həkim Drakken, və Daff Killiqan Şiqonun sayəsində onun müqavimətini dəf edə bilirlər. Bu zaman Kim bağlı sarkofaqda qalır və onlar "Zaman Meymunu" bütünü oğurlamağı bacarırlar. Kimi sarkofaqdan isə səhər muzeyə gələn Ron azad edir. Ardınca Meymun Gücü, Həkim Drakken, Şiqo və Daff Killiqan "Zaman Meymunu" bütünün digər hissəsini oğurlamaq üçün "Simia" adlı məbədə yollanırlar. Lakin Ron Norveçə getmək ərəfəsində olduğu üçün Kimə Monik kömək etməyə çalışır. Lakin ikisi də onları dayandıra bilməz. Bu zaman Ron Kim və Monikə kömək üçün geri dönür. Meymun Gücü, Həkim Drakken, Şiqo və Daff Killiqan isə zamanda səfər etməyə başlayırlar. Bir müddət sonra Kim latın dili sayəsində "Zaman Meymunu" bütünün mahiyyətini öyrənməyə çalışır. Bu zaman Kimin otağında Rufusun gələcəkdəki nəvələrindən olan Rufus 3000 ortaya çıxır və gələcəkdə kiminsə dünyanı ələ keçirdiyini Kimə söyləyər. Rufus 3000 ona keçmişə səfər etməsinə kömək edən bir cihaz verər. Bu cihazla qısa müddət üçün gələcəyə gedir. Bunu dayandırmaq üçün keçmişə dönməsi lazımdır. Zalımlar isə Possibl Komandasını yox etmək üçün "Zaman Meymunu" ilə keçmişə gedirlər. Zalımların başçısı artıq Həkim Drakken yox, Şiqo olur. Buna baxmayaraq Kim Possibl onunla qətiyyətlə mübarizə aparır və qalib gəlir. Hər şey əvvəlki kimi geriyə qayıdır.
Marsın kolonizasiyası
Marsın məskunlaşdırılması — Marsın insanların məskəninə çevrilməsinə verilən ad. Bu planet çoxlu elmi tədqiqatın diqqət mərkəzindədir. Marsın səthi və şəraiti Yer kürəsindən sonra Günəş sistemindəki ən qonaqpərvər planetdir. Veneradan başqa Marsdan hər hansı bir planetə çatmaq üçün vahid enerji tələb olunur. Digər planetlərdə, o cümlədən Marsda daimi insan məskənləri, elm, fantastika ən çox yayılmış mövzulardan biridir. thumb|right|Marsda yerləşən su anbarı Texnologiyaların inkişafı və insanlığın gələcəyi ilə bağlı narahatlıqlar artmaqdadır. Məkanın müstəmləkəçiliyinə səbəb olanlar arasında iqtisadi maraqlar, robot əvəzinə insanlar tərəfindən yaxşı həyata keçirilən uzunmüddətli elmi tədqiqatlar və həqiqi maraq vardır. Həm özəl, həm də ictimai təşkilatlar uzun müddətli səylərin canlılığını təsdiq etmək və Marsda daimi bir insan varlığına doğru addımlar atmaq üçün öhdəlik götürmüşlər.
Tədqiqat və ya missiya planlaşma ilə məşğul olan kosmik agentliklər arasında NASA, Roscosmos və Çin Milli Kosmos İdarəsi vardır. Xüsusi təşkilatlara SpaceX, Lockheed Martin və Boeing daxildir.
Misyon konsepsiyası və vaxtı
NASA, Roscosmos tərəfindən müvəqqəti olaraq milli hökumət kosmik proqramları tərəfindən düşdüyü bütün müstəmləkəçiliyə doğru meyillidir. Bunlar yalnız kəşfiyyat missiyaları kimi nəzərdə tutulub, çünki Ay üçün Apollon missiyası daimi bazanın yerləşəcəyini nəzərdə tutulmamışdır. Kolonizasiya özünü genişləndirmək və özünü təmin etmək üçün potensiala malik olan daimi yaşayış məskənlərinin yaradılmasını tələb edir. Marsda yaşamaq üçün iki erkən təklif, Robert Zubrin tərəfindən müdafiə olunur. thumb|right|Mars yerüstü missiyasının müxtəlif komponentləri
SpaceX (ekspedisiya bazası)
2018-ci ildən etibarən SpaceX 2022-ci ildə Starship və Super Heavy ilə Mars sərhədində bir sıra yük reyslərini maliyyələşdirir və inkişaf etdirir. 2024-cü ildə Marsa ilk marşrutla uçuş keçiriləcək. İlk mərhələdə bir metan oksigen qazma qurğusunun nəqli və yığılması və genişlənmiş səthin hazırlanmasına hazırlıq üçün bir baza qurmaq məqsədi ilə bir neçə BŞR (Böyük Şahin Roketi) işə salınacaqdır. Müvəffəqiyyətli bir müstəmləkəçilik nəticəsində, bir çox insanın və ya hökumətin bir çox iqtisadi faktoru Marsda insan mövcudluğunun artmasını asanlaşdıracaqdır.
Yerə nisbətən oxşarlıq
Yer kürəsi, ölçüsü və səthin çəkisində Veneraya bənzəyir, lakin Marsın Yer üzünə bənzərliyi daha cəlbedicidir. Bunlara aşağıdakılar daxildir:
Yerdən fərqi
Günəş paneli həmişə tozsuz günlərdə maksimum səmərəliliklə işləyə bilir. Qlobal toz fırtınaları il ərzində bütün planetləri bir neçə həftə əhatə edir, günəş işığının səthə çatmasına mane olur. Fırtınadan sonra bir neçə ay ərzində temperaturun 4 °C düşməsi müşahidə edilmişdir. Marsda yağış və demək olar ki, heç bir bulud yoxdur, buna görə soyuq olmasına baxmayaraq, daimi günəşli olur. Günəş paneli həmişə tozsuz günlərdə maksimum işləyə bilir. Marsın Mart ayının gedişində temperatur və günəş sabitliyinin dəyişməsi. Manyetosfer olmaması səbəbiylə, günəş hissəcikləri hadisələri və kosmik şüalar asanlıqla Mars səthinə çatdıra bilər.
İnsan yaşayış üçün şərtlər
Mars səthində olan şərtlər, Veneranın bulud zirvələri istisna olmaqla, hər hansı digər planet və ya aydan daha çox istilik və günəş işığı baxımından Yer üzündəki şərtlərə daha yaxındır. Bununla belə, səthi insanlara və ya tanınmış həyat formalarına görə qonaqpərvər deyildir. radiasiya, çox azaldılmış hava təzyiqi və yalnız 0,1% oksigen ilə atmosfer. Mars süni kompleks bir həyati dəstək sistemi tələb edir. Bunun əsas xüsusiyyətlərindən biri su təmizləyici sistemlərdir. Ümumi bədən yağında 5–8% azalma başgicəllənməyə və başgicəllənməyə səbəb olur və 10% fiziki və zehni qüsurları azaldır. Yer üzündə bir adam gündə ortalama 70–140 litr su istifadə edir. Təcrübələr və təlimlər vasitəsilə astronavtlar istifadənin təxminən 70% -i CSP su tutma sistemlərinin istifadəsi ilə yenidən istifadə edilə biləcəyini nümayiş etdirdilər. Mars kimi sistemlərə ehtiyac var, ancaq Marsa müntəzəm robot göndərmək qadağandır. Bəzi ekspertlər açıq təzyiqin təzyiq təzyiqi olmadan yaşamağa imkan verə biləcək dərinliyi dərinləşdirmək üçün Marsın qabığına daha dərin qazma yolu ilə xüsusi tikinti üsullarını həll edə biləcəyini iddia edirlər. NASA qazma vasitəsilə qazma vasitəsilə potensial araşdırdı.
Əsas kommunal xidmətlər
Bütün sivilizasiyasını dəstəkləmək üçün əsas kommunallara ehtiyac var. Bunlar sərt Martian ətraf mühitini idarə etmək üçün nəzərdə tutulmalıdır və ya bir kostyumunu taxarkən və ya yaşayış şəraitində olan bir mühitdə yerləşdiyi halda ola bilər. Məsələn, elektrik enerjisi istehsal sistemləri günəş enerjisinə əsaslanarsa, toz fırtınaları günəşə maneə törədildiyi dövrləri əhatə etmək üçün böyük enerji saxlama qurğularına ehtiyac duyulacaq və yer üzündəki şərtlərə insan maruz qalmamaq üçün avtomatik toz qurma sisteminə ehtiyac ola bilər. Koloniya bir neçə nəfərdən daha çox miqyaslı olsaydı, sistemlər Earth-dən geri çəkmə ehtiyacını azaltmaq üçün yerli qaynaqların istifadəsini maksimum dərəcədə artırmalıdır, məsələn, su və oksigenin təkrar emalı və Marsda tapılmış suyun istifadəsi üçün adaptasiya olunmalıdır nə olursa olsun formada.
Planetin qorunması
Insan missiyasını bu səviyyəyə sterilizasiya etmək qeyri-mümkündür, çünki insanların insan mikrobiomasının adı yüz trilyon mikroorqanizminə ev sahibliyi edilir və bu insan həyatını qoruyarkən aradan qaldırıla bilməz. Qorunma tək seçimdir, ancaq çətin bir eniş vəziyyətində böyük bir problemdir. Bu mövzuda bir neçə gezegenli atelye var, ancaq hələ irəli bir yol üçün heç bir son təlimat yoxdur. Insan kəşfiyyatçıların daşıyıcısı olduqları təqdirdə Yer üzündəki zəhərlənmələr həssas olacaqlar.
Eklogit
Eklogit — qranat və piroksendən (omfasit) və bir qədər kianit, çöl şpatları, amfibol, sfen və b. ibarət, kimyəvi tərkibinə görə qabbro-noritə uyğun olan kristallik dənəli, bəzən zəif şistləşmiş massiv süxur. Eklogit qabbro-bazalt tərkibli olub, iki mineraldan – monoklinik piroksendən və qırmızı, qırmızı-qonur qranatdan ibarətdir. Onlarda plagioklaz olmur. Bəzi alimlər onu yüksək təzyiq və temperaturda yaranan metamorfik süxur, başqaları isə qabbronun abbisal fatsiyası olan maqmatik süxur hesab edirlər. Kimyəvi tərkibinə görə eklogit qabbro noritə uyğundur və xüsusi çəkisinin daha yüksək (3,35–4,2 q/sm3) olması ilə fərqlənir. Amfibolit və qranulit fatsiyalarına məxsus, nisbətən az metamorfikləşmiş süxurlar içində kiçik qatlar və ya ayrı-ayrı cisimlər əmələ gətirir.
Monroye burnu
thumb|Cənubi Şetland adalarında Snou adasının yerləşməsi. thumb|Livinqston, Qrinviç, Robert, Snou və Smit adalarının topoqrafik xəritəsi.
Monroye burnu — Antarktidanın Cənubi Şetland adalarının Snou adası sahillərindən qərbdə yerləşən buzlaqlardan azad olan burundur. Boyd boğazından 1.1 km qərbdə, Barutin buxtasından cənubda yerləşmişdir. Burun 19-cu əsrdə ağ sənayeçilər tərəfindən kəşf olunmuşdur.
Əvvəllər Smit adası 'Monroye adası' adlandığından burna bu ad verilmişdir.
Yerləşməsi
Esteverena burnundan 4.1 km cənub-şərqdə, Konvey burnundan 5.58 km şimal-qərbdə, Smit burnundan 40.54 km şimal-şərqdə yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə, Bolqarıstan xəritəsinə 2005 və 2009-cu ildə daxil edilmişdir.
Ejen İonesko
Ejen İonesko (26 noyabr 1909, Slatina — 28 mart 1994, Paris) — rumın dramaturq.
Həyatı
Rəsmi saytlarda doğum ili 1912, bəzi mənbələrdə 1909-cu il göstərən İoneskonun atası rumın, anası fransız olmuşdur. Uşaqlığını Fransada keçirən İonesko ata və anasının boşanmasının ardından 1925-ci ildə Rumıniyaya qayıtmışdır. 1928–1933-cü illərdə Buxarest Universitetini bitirdikdən sonra burada Emil Kioran və Mirseya Eliade ilə tanış olmuşdur. 1936-cı ildə Radika Burileanu evlənərək bir qız atası olmuşdur. 1938-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Fransaya qayıtmışdır. İkinci dünya müharibəsində Marselə köçən ailə 1944-cü ildə Fransanın işğaldan azad olmasının ardından Parisə qayıtmışdır.
1967-ci idə İsrailə getmiş və köklərində yəhudi olduğunu açıqlamışdır. 1970-ci ildə Fransa Akademiyasının üzvü seçilən İonesko bir çox mükafata layiq görülmüşdür. O, Nyu York, Leuven, Uarvik, Tel-Əviv Universitetləri tərəfindən fəxri ada layiq görülmüşdür.
84 yaşında vəfat edən İonesko Parisin Montparnasse məzarlığında dəfn olunmuşdur
Daha çox fransız dilində yazmışdır, lakin rumınların ən çox qürur duyduqları şəxsdir.
Typhlodromus chrysanthemi
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Mikania pichinchensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
NAYO
NAYO (Norveç dili: Norges Aserbaidsjanske Ungdomsforening, Azərbaycan dili: Norveç Azərbaycanlıları Gənclər Təşkilatı, İngilis dili: Norwegian Azerbaijanis Youth Organization) — Norveçdəki Azərbaycan cəmiyyətinə, Azərbaycana və Azərbaycanın mədəniyyətinə maraq göstərən gənclər üçün qeyri-siyasi, qeyri-gəlir, qeyri-dini təşkilatdır. Təşkilat bir qrup azərbaycanlı, norveçli və xarici tələbələrin təşəbbüsü ilə, Norveç Tələbə İttifaqının keçmiş vitse-prezidenti olan Ramil Əliyevin başçılığı ilə 2006-ci ildə yaradılmışdır. NAYO Azərbaycana aid prezentasiyalar, mədəni görüşlər, foto sərgilər, informasiya tədbirlər, şənliklər və konsertlər təşkil edir.
Karpe diem
thumb|Karpe diem Karpe diem — Latın ədəbiyyatının məşhur şairi Horatiusun "Odessa" əsərindəki bir şeirdə işlədilən “anı yaşa” mənasına gələn ifadədir. Bu ifadə bəzən epikürçülük fəlsəfəsini müdafiə edən bir söz kimi başa düşülür.
Dizə nekropolu
Dizə nekropolu — Şərur rayonunda eyniadlı kəndin qərbində ilk tunc dövrünə aid arxeoloji abidə.
Karpe diem
Tərcüməsi
Karpe latın dilində “tutmaq, götürmək” mənasına gələn carpō felinin ikinci şəxsin təkində işlədilən əmr formasıdır. Diem “gün” isminin təsirlik halıdır. Karpe diemin daha bədii tərcüməsi “anı yaşa”, yəni indiki zamandan həzz al ola bilər. Hazırda bu ifadə qərb ədəbiyyatında “gün ərzində qarşına çıxan fürsətlərdən istifadə et” mənasında işlənir.
Mənası
"Odessa" əsərində bu ifadə “sabaha mümkün olduqca az inan, anı yaşa “ mənasına gələn "carpe diem, quam minimum credula postero" cümləsinin bir hissəsidir. Şeirdə deyilir ki, gələcəyi görmək mümkünsüzdür, insan gələcəkdə baş verəcək hadisələrə ümid bəsləməkdənsə öz gələcəyini yaxşılaşdırmaq üçün edə biləcəyi hər şeyi bu gün etməlidir. Çox zaman bu ifadənin Horatiusun epikürçü fəlsəfəsi ilə əlaqəli olduğu düşünülür. “Karpe diem“ Horatius tərəfindən gələcəkdə baş verməsi ehtimal olunan hadisələrə bel bağlamayaraq bu gün gələcək üçün addım atmaq anlamında işlədilir.
Mənbə
"Odessa"dan parça: Tu ne quaesieris, scire nefas, quem mihi, quem tibi finem di dederint, Leuconoe, nec Babylonios temptaris numeros. ut melius, quidquid erit, pati. seu pluris hiemes seu tribuit Iuppiter ultimam, quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare Tyrrhenum. Sapias, vina liques et spatio brevi spem longam reseces. dum loquimur, fugerit invida aetas: carpe diem, quam minimum credula postero.
Dizə nekropolu
Ümumi məlumat
Abidə 1969-cu ildə təsərrüfat işləri görülərkən təsadüfən aşkar olunmuşdur. Burada dağıdılmış iki qəbirin materialları R.B.Göyüşov və V.H.Əliyev tərəfindən nəşr edilmişdir. Birinci qəbirin kamerasının bir hissəsi salamat qalmışdı. Onun divarları çay daşlarından palçıqla hörülmüşdür. Qəbir kamerası şərq-qərb istiqamətində olub, tağşəkilli örtüklə tamamlanmışdır. Qəbir kamerasının döşəməsi palçıqla suvanmışdı. Saxlanmış sümük qalıqlarına əsasən demək olar ki, burada iki dəfn aparılmışdır. Bükülü vəziyyətdə olan skeletlərin başı cənub tərəfə yönəldilmişdir. Bu qəbirdən parç və banka tipli qablar tapılmışdır. Onların gilinə narın qum qatılaraq yaxşı bişirilmiş, xarici səthi cilalanmışdır. Bəzi qabların gövdəsinin yuxarı hissəsində yarımşar formalı qulpu var.
Aşkar olunmuş materialların təhlilinə əsasən demək olar ki, Dizə nekropolu Kür-Araz mədəniyyətinin ilk və orta mərhələsini əhatə edir. e.ə. IV minilliyin sonu III minilliyin əvvəllərinə aid etmək olar.