cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Overn (inzibati region)
Overn (, ; və ya Auvèrnha) - Fransanın cənub-mərkəz hissəsində yerləşən keçmiş inzibati regionu. 1 yanvar 2016-cı il tarixindən region yeni Overn - Rona - Alplar regionunun bir hissəsinə çevrilib.
Miconia cutucuensis
(Miconia cutucuensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ararat mahmızçiçəyi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Artemisia implicata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Lasianthus ciliatus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cabbar Hacıyev
Hacıyev Cabbar Niyətulla oğlu — tibb elmləri doktoru, professor.
Həyatı
1950-ci ildə Qonaqkənd rayonunun Yerfi kəndində anadan olmuşdur. Yerfi kənd məktəbində, sonra Bakıda Tibb Universitetində Lenin təqaüdü ilə oxumuş və oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1975-ci ildən Azərbaycan Cərrahlar Cəmiyyətinin,1998-ci ildən Avroasiya Qastroenteroloji Cəmiyyətin üzvüdür.
1982-ci ildən gənclərin Ümumittifaq Elmi-Texmiki Yaradıcılıq müsabiqəsinin laureatı olmuş, 2002-ci ildə XXI əsrin tanınmış həkimi, 2003-cü ildə isə XXI əısrin tanınmış alimi Beynəlxalq diplomlarına layiq görülmüşdür. Rəhbərliyi altında 9 namizədlik dissertasiyası müdafiə edilmişdir. 250-dən çox elmi əsərin, 9 ixtira və patentin,1 monoqrafiyanın, 2 dərsliyin müəllifidir. Dalağın zədələnmələrində 5 üzvqoruyucu əməlyyatların (Hacıyev əməliyyatı) və iki tikiş növünün (Hacıyev – Abasov tikişləri) müəllifidir (Azərb. Səhiyyə Nazirliyinin saytından). Cərrahlıqda "Reqenerasiyanın limfoid tənzimi" adlı yeni elmi istiqamətin əsasını qoyanlardan biridir.
Malaylar
Malaylar — Avstroneziya dillərinə aid Malay dilində danışırlar. Qədim zamanlarda onlar Cənubi Hindistan əlifbasında yazırdılar. 14-15-ci əsrlərdə ərəb əlifbasından istifadə edirdilər. Malaylar əsasən Cənub-Şərqi Asiya bölgəsində yayılmışlar: Bruney, Timor, İndoneziya, Madaqaskar, Malayziya, Filippin və Sinqapurda kompakt şəkildə yaşayırlar. Onlar həmçinin Avstraliya, Kanada, Komor adaları, Almaniya, Yaponiya, Myanma, Niderland, Səudiyyə Ərəbistanı, Cənubi Afrika, Xaynan, Honkonq, Yeni Kolodoniya, Şimali Marian adaları kimi ərazilərdə yaşayırlar. Dil baxımında malay-polineziya dillərinə mnub olan Malay dilində danışırlar. Bəzən Malaylar termini geniş mənada işlədilir. Onlar arasında islam, xristianlıq, buddizm, induizm və qəbilə adət ənənələri geniş yayılmışdır. Dəri rəngləri baxımından açıq bürünc və tünd qəhvəyi olurlar.
Malay mətbəxi
Qidaların başında təbii ki, düyü durur, ustəlik ət, tərəvəz, balıq məsulları geniş istifadə edilir. Bütün yeməklərin ən başlıca fərqlilikləri onlara kakos südünün qatılmasıdır. Onlar bu məhlulu Santan adlandırırlar. Yeməklərdə donuz, yırtıcı heyvanların, gəmiricilərin, həşaratların və Allahdan (c.c) başqasının adına kəsilən heyvanların ətinin istifadəsi qadağandır.
Dili
Malayların əsas dili malay dilidir. Üstəlik bu Malayziyanın rəsmi dilidir. Bu dil rəsmi olaraq 1945-ci ildə bu statisa layiq görülmüş və İndoneziya dili adlandırılmışdır. Bu dil İndoneziyanın az saylı xalqları ilə əlaqə qurulmasında istifadə edilir. Beynəlxalq statusa malikdir.
Geyimləri
Ənənəvi geyimləri kişilərdə uzun köynək və şalvar geyinirlər. Qadınlar saronq adlı geyim geyirlər Qadınların bütün bədən üzvləri (təbii ki əl və üz istisnadır) örtülür.
Adətləri
Həytları boyunca onlar mütləlif etaplardan keçirlər. Qız uşaqlarının qulaqlarını 5-10 yaşlarında sırğa üçün deşirlər. Oğlan uşaqları isə islam şərtlərinə uyğun şəkildə sünnət edirlər. Yeni doğulan uşqların qulağına ərəbçə dua oxunur. Toyları islam qaydaları cərcivəsində təşkil edilir. İslamdan öncə ki, adətlərə toylarda rast gəlmək olar(İslama zıdd olmayanlar). Digər müsəlmanlar kimi həccə gedirlər.
Bayramları
Əsas bayramları dinlə bağlıdır: Ramazan bayramı və ya Xari islamda yeni il,Qurban bayramı, Məhəmməd Peyğəmbərin (s.a.s) anadan olduğu gün.
Bretan
Bretan (, IPA: [bʁətaɲ]) — Fransanın şimal-qərbində bölgədir.
Tarixi
1779-cu ildə Bretanda qarın yatalağı xəstəliyi səbəbindən 100 min adam ölmüşdü.
16 iyul
1901–cari
thumb|[[Mirzə Babayev (2001)]]
thumb|[[Henrix Böll]]
Artemisia imponens
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şişyarpaq şümşə
Şişyarpaq şümşə
Təbii yayılması
Təbii halda Şimali Afrika,Qərbi Avropa və Skandinaviya yarımadasında yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 15-25 m-ə və gövdəsinin diametri 60 sm-ə çatan həmişəyaşıl,sıx piramidal və ya uzunsov çətirli ağacdır.Aşağı əyilən və ya düz yönələn budaqları möhləm,şabalıdı,Qonur rəngli qabıqla örtülmüşdür.Bozumtul -qonur rəngli zoğları çılpaq və ya qısa sıx tüklərlə örtülü olur.Yarpaqlarının uzunluğu 2-10 sm,eni isə 2-4,5 sm-ə çatan,yumurtavari və ya tərsyumurtavari formada olub,kənarları 2-9 batıq dişli ,dalğavari,parlaq,dərivaridir,üstdən tünd-yaşıl,altdan tutqun rənglidir.Aprel-may aylarında çiçəkləyir.Çiçəkləri keçən ilki zoğlarda qoltuğunda,çətirvari qalxanlarda yerləşir.Çiçəkləri ağ,ətirli,4-5 üzvlü olub,qısa,çılpaq və ya qısatüklü çiçək saplağında yerləşir.Meyvəsi 7-11 mm uzunluğunda,5-10 sm enində olub,qırmızı rəngli,kürəvi və ya yumurtavarıdır,4,bəzən 5 çəyirdəklidir.Çəyirdəkləri çoxtilli olub,uzununa qabırğalıdır.meyvəsi sentyabr-oktyabr aylarında yetişir.Toxumla çoxaldılır.
Ekologiyası
Rütubətə və torpağa tələbkardır.Quru və ağır torpaqlarda nisbətən yavaş böyüyür.
Azərbaycanda yayılması
Bakıda,Lənkəranda,Gəncədə park və bağlarda mədəni şəraitdə becərilir.
İstifadəsi
Bitkini budamaqla müxtəlif forma vermək olur.Canlı çəpərlərin salınmasında və dekorativ kompozisiyaların tərtibatında,eyni zamanda tək əkinlərdə istifadə olunur.
Lasianthus gardneri
(Lasianthus gardneri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Delphinium brunonianum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sliedrext Sport QVK
"Sliedrext" Sport — 1956-cı ildə yaradılmış qadın voleybol klubudur. Komandanın həmçinin kişi voleybol komandası da fəaliyyət göstərir.
Heyəti
2013-14 üçün
Miconia cuprea
(Miconia cuprea) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Koreya yarımadası
Koreya yarımadası — Asiyanın şərqində yerləşən yarımada
İkinci Dünya müharibəsi başa çatanadək Koreya yarımadası Yaponiyanın müstəmləkəsi olub. 1948-ci ildə ərazidə iki dövlət yaranıb – Koreya Respublikası və Koreya Xalq Demokratik Respublikası.
Cənubi Koreya
Yarımadanın cənub hissəsində yerləşən Koreya Respublikasının sərhəd qonşuları Çin, Yaponiya və Şimali Koreyadır. Sahəsi 100 032 kvadrat kilometr, əhalisi 50 milyondan çoxdur. Paytaxtı Seul şəhəridir.
Türkiyə Alpinizm Federasiyası
Türkiyə Alpinizm və Qış İdmanları Federasiyası 1936-cı ildə qurulmuşdur. Təsisçisi və ilk prezidenti Lətif Osman Çıkıgildir. Alpinizm və Qış İdmanları Federasiyası 21 iyul 1966-cı ildə Alpinizm Federasiyası və Xizək Federasiyası olaraq iki hissəyə ayrıldı. 1966-ci ildə yeni qurulan Türkiyə Alpinizm Federasiyasının təsisçisi və rəhbəri İsmət Ülkər, ilk başçısı isə Latif Osman Çıkıgil olmuşdur.
Yerkökü
Yerkökü kökümeyvəlilər içərisində ən çox yayılmış tərəvəzdir. Ondan təzə halda aşpazlıqda, qurudulmaq, şirə hazırlamaq, tərəvəz konservləri və karotin istehsalı üçün istifadə olunur. "Divanü Lüğat-it-Türk"də "geşür" adlandırılan bu bitkiyə hazırda Azərbaycanın bəzi bölgələrində xalq arasında keşir, türkmən türkcəsində kəşir, tatar və başqırd türkcəsində kişir, qaraqalpaq türkcəsində geşir deyilir. Həmçinin türkiyədə "keşir salatı" və "keşir dolması" şəklində bu kəlmədən istifadə edilir.
Tərkibi
Yerkökünün üzəri nazik qabıq təbəqəsi ilə örtülüdür. Qabığın altında qidalı maddələrlə zəngin ətli hissə yerləşir. Kök mərkəzində özək vardır. Özəyin zərif və ya kobud olması yerkökünün keyfiyyətliliyini göstərir. Özəyin dadı yerkökünün ətli hissəsinə nisbətən pisdirsə, demək tərkibində az miqdarda şəkər var. Yerkökünün tərkibində orta hesabla 4-12% şəkər, 0,53-2,23% zülal, 0,1-0,7% yağ, 0,54-3,50% sellüloza, 0,4-2,9% pektin maddəsi, 2,3-5,6% azotsuz ekstraktlı maddə, o cümlədən dekstrin və nişasta, 0,6-1,7% kül olur. Quru maddələrin ümumi miqdarı 8-20%-ə qədərdir. Nişasta toxumalarda kiçik, dairəvi və rəngsiz dənələrdən ibarət olub, ən çox özək ilə ətli hissənin arasında yerləşir. Özəkdə nişasta olmur.
Şəkərlərin əsasını saxaroza (3,5-6%), az miqdarda qlükoza (1-2%) və fruktoza (0,2-1,9%) təşkil edir. Yerkökünün özək hissəsində xarici təbəqəyə nisbətən şəkərin miqdarı azdır. thumb|Daucus carota subsp. maximus
Növləri
Ölçüsündən asılı olaraq yerkökü 3 qrupa bölünür:
Türkiyə Alpinizm Federasiyası
Sahələr
== Prezidentlər ==
Yerkökü
Növləri
Sortların çoxu orta uzun qrupa aiddir. Karateli qrupuna "Paris karatelisi", "Xibin" sortu aiddir. Bunların ətli hissəsi zərif olduğundan orqanizmdə asan həzm edilir. Saxlama müddəti azdır.
Orta uzun sortlara daxil olanlardan Nant, Geranda, Geranda-1129, Ukrayna gerandası, Şantene, Moskva gecyetişəni aiddir. Bunlar silindr və konusvari formada olur. Nant və Şantene sortları uzunsov simmetriyası, zərif ətli hissəsi və əla dadı ilə üstünlük təşkil edir. Saxlanma müddəti çoxdur.
Azərbaycanda Nant-4, Biryuçekut-415, Şantene-2461 və yerli Abşeron yerkökü sortları yetişdirilir.
Koreya yarımadası
Cənubi Koreya
Koreya Respublikası on altı inzibati dairədən ibarət prezident respublikasıdır. Hakimiyyət həm hüquqi, həm də faktiki baxımdan üç qol arasında - icraedici, məhkəmə və qanunverici hakimiyyətləri - bölünüb. Yerli hakimiyyət orqanları yarımmüstəqildirlər, onların da icraedici və qanunverici funksiyaları var.
Yüksək həyat səviyyəsi ilə tanınan ölkələr sırasındadır. Asiyada dördüncü ən böyük iqtisadiyyata malik olan bu ölkə "Böyük 20-lər" (G20) qrupunun üzvüdür.
1948-ci ildə qəbul olunmuş konstitusiyaya sonrakı illərdə bəzi dəyişikliklər edilib. 1980-ci illərə kimi bir neçə hərbi diktatura hakimiyyətini sinaqdan keçirmiş Koreya Respublikası hazırda müvəffəqiyyətlə liberal demokratiyanı inkişaf etdirməkdədir, 188-dən çox ölkə ilə diplomatik əlaqə saxlayır.
Şimali Koreya
Şimali Koreya Xalq Demokratik Respublikası yaranan ilk gündən hakimiyyətə gəlmiş Koreya Əmək Partiyası ölkədə planlaşdırılan iqtisadiyyat sistemi qurub. 1949-cu ildən bütün sənaye sahələri, o cümlədən daxili və xarici ticarət dövlət nəzarətindədir.
Ölkənin ərazisi 120 540 kvadratkilometr, əhalisi 24 milyon nəfərdir. Paytaxtı Pxenyan şəhəridir.
1970-ci illərdə ağır iqtisadiyyatın, ordu xərclərinin və neft qiymətlərinin kəskin artımı ölkə iqtisadiyyatının tənəzüllünə səbəb olub və bu, 1980-ci ildə defoltla nəticələnib.
1994-cü ildə vəfat edən Kim İr Senin ardınca hakimiyyətə onun oğlu Kim Çen İr yiyələnib və ölkə iqtisadiyyatındakı durğunluq və izolyasiya onun rəhbərliyi illərində də davam edib.
2002-ci ildə hakimiyyət islahatlara başlayıb - milli valyuta devalvasiya edilib, kənd təsərrüfatı məhsullarının qiyməti sərbəstləşdirilib, kəndlərdəki kollektiv təsərrüfat növü ailə təsərrüfatlarıyla əvəz edilib. Nəticədə xarici investisiyaların həcmi kəskin artıb. Təkcə Çin 2004-cü ildə Şimali Koreya iqtisadiyyatına 200 milyon dollar həcmində yatırım qoyub.
2007-ci ildə - Cənubi Koreya prezidentinin Şimali Koreyaya səfərindən sonra bu ölkələr birləşməyə qərar veriblər və yardım üçün BMT-yə müraciət ediblər.
Ancaq son illərdə Şimali Koreyada sərt kurs tərəfdarlarının artması bu prosesin inkişafına mane olub, Cənubi Koreyaya rəsmi münasibət dəyişib. İqtisadi islahatlar da dayandırılıb, ölkə nüvə problemi üzrə altıtərəfli danışıqlarda iştirakdan imtina edib.
2009-cu ildə ölkə konstitusiyasına dəyişikliklər edilib, kommunizmlə bağlı bütün sözlər əsas qanunundan çıxarılıb. Yeni dəyişikliklərə görə, güclü ordu ideologiyası önə çıxarılıb və dövlət başçısı Kim Çen İrin səlahiyyətləri artırılıb. Əgər 1998-ci il konstitusiyasinda dövlət başçısının sadəcə dövlət məsələləri ilə məşğul olması nəzərdə tutulurdusa, yeni dəyişikliklərdən sonra o, həm də ali baş komandan statusu qazanıb.
Təkləmə
Oyunun qaydaları
Oyunun keçirilmə qaydası belədir: məhəllə uşaqları meydançaya, məhəllə həyətlərinə toplaşıb iki dəstəyə bölünür. Hər dəstənin başçısı oxuyur. Dəstə üzvləri əl çalır. Birinci dəstənin başçısı oxuyur.
Çərək, mərək, Bizdən sizə Kim gərək?
İkinci dəstənin başçısı cavab verir:
Ölçüsü çərək olmaz, Pəyəsi mərək olmaz, Bizim dəstə güclüdür, Sizlərdən gərək olmaz.
Birinci dəstənin başçısı.
Novruz gələr, yaz olar, Göldə ördək, qaz olar, Sizdən ikisini allıq, Bizim dəstə çoxalar, Sizin dəstə az olar.
İkinci dəstənin ayaq tərəfindən iki uşaq ayrılıb birinci dəstəyə qoşulur. Bu vaxt növbə ikinci dəstənin başçısına çatır. O, oxuyur:
Tonqalda közümüz var, Danışdıq, sözümüz var, Bizim, sizin dəstənin Üçündə gözümüz var.
İndi birinci dəstədən üç uşaq ayrılıb ikinci dəstəyə qoşulur. Nəğmələr bu şəkildə davam edir. Uşaqlar bu dəstədən o dəstəyə, o dəstədən bu dəstəyə qoşulur. Axırda başçılardan biri tək qalır. Uşaqların hamısı öz dəstəsinə toplamış başçı tək qalan dəstə başçısına deyir:
Hünərdə hünərin var, Biz bülbülük, olma sar, Gəl qoşul dəstəmizə, Eyləməzsən yeri dar.
Burovdal
Burovdal — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayonun şimal istiqamətində sonuncu kənddir. Kənd Lahıc turizm zonasında, Girdiman çayının sol sahilində yerləşir. Əhalisi 174 nəfərdir ki onunda 83 nəfəri kişi, 91 nəfəri qadındır. Kənd əhalisi heyvandarlıq və bostançılıqla məşğul olur. Kənd elektrik enercisi ilə təmin edilir. Kənddə yeməkxana   və çayxana yoxdur. Kəndə yay mövsümündə avtomobillə, qış mövsümündə isə Lahıc qəsəbəsindən sonra 12 km yolu piyada və ya atla getmək olar. İsmayıllı-Lahıc-Quba turist marşrutları kəndin içindən keçir.
Burovdal dəniz səviyyəsindən 1800 metr hündürlükdə yerləşərək rayonun ən uca kəndidir. Kənd möhtəşəm dağ mənzərələri və otlaqlarla əhatələnib ki, yerli fermerin təsərrüfatı bundan çox asılıdır.
Aşıq Məhəmməd Sadaxlı (film, 2003)
Aşıq Məhəmməd Sadaxlı qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Miri Rzayev tərəfindən 2003-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan aşığı Aşıq Məhəmməd Sadaxlı haqqındadır.
Məzmun
Film Azərbaycan aşığı, "Şərəf" ordenli Aşıq Məhəmməd Sadaxlının həyat və yaradıcılığınıəks etdirir.
Filmin üzərində İşləyənlər
Ssenari müəllifi: Tahir Talıblı Rejissor: Miri Rzayev Operator: Adil Abbasov, Mahir Cahangirov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2003-cü ilin Azərbaycan filmləri 2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Mərkəz - Luara vadisi
Mərkəz - Luara vadisi (, IPA: ​[sɑ̃tʁ]) Fransanın mərkəzi hissəsinin şimalında bir bölgədir.
Frederik von Parat
İohann Yakob Frederik von Parat (Johann Jacob Friedrich Vilhelm Parrot; ) — Rusiya İmperiyasının Livoniya bölgəsində ömrünü keçirən alman təbiətşünas və səyyahı. Parrot 1829-cu ildə Xaçatur Abovyanla Ararat dağının zirvəsinə qalxan ilk şəxs olmuşdur.
Həyatı
Qayıdandan sonra Rusiya ordusunda cərrah oldu. 1816 və 1817-ci illərdə Alp və Pireneyə getdi. 1821-ci ildə Dorpat Universitetində fiziologiya və patologiya sahələrində professor adını almış və 1826-cı ildə fizika sahəsində professor olmuşdur. 1826–1829 illəri arasındakı Fars-Rus və Osmanlı-Rus müharibələri nəticəsində ruslar Qafqazı ələ keçirəndən sonra Ermənistana səyahət etmişdir.
İki uğursuz cəhddən sonra, Fridrix Parrot, erməni yazıçısı Xaçatur Abovyan, üç erməni tələbəsi və iki rus əsgəri ilə birlikdə 5.137 metr yüksəklikdəki Ararat dağının zirvəsinə qalxdı. Bu dırmaşma ilə Parrot Ararat dağına çıxan birinci şəxs oldu və eyni zamanda Estoniya alpinizm ənənəsinin əsasını qoymuşdur. Parrot dağa çıxanda dostu olmuş Abovyanın elmə olan aclığından təsirlənmiş və Abovyana növbəti il ​​Dorpat Universitetində təqaüd verdi.
Ararat dağına qalxdıqdan sonra Parrot elmi işlərini davam etdirdi. 1830–1834-cü illər arasında Dorpat Universitetinin rektoru olmuşdur. 1841-ci ildə 49 yaşında Dorpatda vəfat etdi. Məzarı Tartudakı Raadi qəbiristanlığındadır.
Miconia dapsiliflora
(Miconia dapsiliflora) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çaylaqçay
Çaylaqçay – Araz çayının sol qoludur. Cəbrayıl rayonu ərazisindən axır. Uzunluğu 32 m, hovzəsinin sahəsi 190 km²–dir. Başlanğıcını Kiçik Qafqazın cənub ətəyindən (1750 m) alır. Axımı yağış sularından əmələ gəlir. Çaylaqçaydan suvarma işlərində geniş istifadə edildiyinə görə suyu mənsəbə çatmır.
Lasianthus grandifolius
(Lasianthus grandifolius) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bozkurt Ergör
Bozkurt Ergör — türk alpinist.
Həyatı
Bozkurt Ergör Niğdənin Bor mahalında anadan olub.
1969-cu ildə Sönməz Targan ilə birlikdə Demirkazık zirvəsini, 21 fevral 1970-ci ildə isə Ararat dağının ilk qış çıxışlarını reallaşdırmışdır.
Adı Kaçkar dağlarındakı Ergör buzlaqlarına verilmişdir.
At askaridi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Haqqında
At askaridi atların nazik bağırsağında parazitlik edir. Bunlarda bədən qurdvarı formada olub, ucları sivridir. Dişi fərdlərdə bədənin hər iki ucu düz, erkək fərdlərdə isə arxa uc qarın tərəfə dogru qarmaq kimi əyilmişdir. Dişi fərdlər erkəklərə nisbətən uzun olur. Bədənin ön tərəfində ağız dəliyi terminalı yerləşir. O Üç kutikulyar dodaqla əhatə olunmuşdur. Daxili orqanlar ilk bədən boşluğunda yerləşir. İlk bədən boşluğu maye ilə dolu olur. Həzm sistemi ağız dəliyi, udlaq, orta bağırsaq və arxa bağırsaqdan ibarətdir. Axırıncı, anal dəliyi ilə xaricə açılır. Bağırsaq endodermal mənşəli, bir qatlı silindrik epiteli ilə örtülmüşdür. Cinsi sistem borucuqşəkilli quruluşa malikdir. Dişi fərdlərdə onlar cüt, erkəklərdə isə təkdir. Yumurtalıq və toxumluq sapşəkillidir. Onlardan sonra kiçik diametrli borucuq başlıyır. Getdikcə borucuğun diametri böyüyür və nəhayət, dişilərdə balalığa keçir. Onlar mayalanmış yumurtalarla dolu olur. Hər iki yumurtalıq bir ümumi axarda birləşərək balalıq yolunu əmələ gətirir. O, isə cinsi dəlik kimi xaricə açılır. Yumurtanın mayalanması balalıqda gedir. Erkək fərdlərdə toxumluqdan sonra toxumaparıcı kanal başlayır, sonra toxumçıxarıcı kanala keçir. Oradan da kloakaya açılır. Kloakaya eyni zamanda iki əyri spikula daxil olur ki, onlar kapulyasiya zamanı cinsi dəliyin genişlənməsində iştirak edir. Bunlar özünəməxsus ifrazat sisteminə malikdirlər. Bədən divarının ön tərəfinin daxilində 4 ədəd faqositar hüceyrələr yerləşir. Onlar bədən boşluğu mayesi ilə təmasda olarkən həll olmamış ifrazat məhsullarını özlərində toplayırlar. bundan əlavə bədənin sağ tərəfi boyu ifrazat kanalları uzanır. Kanalların arxa ucları kor qurtarır. Ön tərəfı isə tək məsamə ilə qarın tərəfə açılır. Askaridin bədən örtüyü əsasən kutikuladan və hipodermadan ibarətdir.Kutikula çoxqatlı şəffaf və güclü inkişaf etmişdir. O, parazitin bütün bədənini örtür və onu sahibin həzm şirələrinin təsirindən qoruyur. Digər tərəfdən kutikula paraziti bağırsağın peristaltik təsirindən mühafizə edir. Hipoderma kutikulanın altında yerləşir və sinsitial quruluşa malikdir. Askaridin hipodermal sinsitisi tipik örtük epitelisinin şəkildəyişməsidir. Bədən boyu hipodermanın 4 yastıqşəkilli qalınlaşması vardır. Onların ikiksi bel-qarın istiqamətində, digər ikisi isə bədənin yanlarında yerləşir. Onların təsirindən uzununa əzələ qatı 4 lentə ayrılır. Əzələ qatı birbaşa hipodermaya söykənir. Əzələ hüceyrələri mürəkkəb quruluşa malikdir.
Bəsitçay
Bəsitçay – Zəngilan rayonu ərazisindən axan çay. Bartaz yaylasından başlayaraq axarı boyunca Qixovuz, Kükrətaz, Sobusu çaylarını özünə birləşdirir. Baharlı kəndindən keçərkən Rəzdərə kəndində Rəzdərəçay adlanır
Araz çayının sol qolu olmaqla öz mənbəyini Ermənistan Respublikasından götürür. Çayın uzunluğu 44 km (17 km-i Azərbaycan ərazisinə düşür) su toplayıcı hövzəsi isə 354 km²–dir (156 km²-i Azərbaycan ərazisinə düşür). Çayın en kəsiyindən az sulu illərdə 0,65 m³/san, orta sulu illərdə 2,10 m³/san, çox sulu illərdə isə 4,05 m³/san su axır. Çay Ermənistanın dağ kəndlərinin donuz fermalarının tullantıları ilə çirkləndirilir.
Toponimi
Zəngilan rayonu ərazisində çay Araz çayının qoludur. Xalq arasında Balaçay da adlanır. Çayın Baharlı kəndindən axan hissəsi Baharlı, Rəzdərə kəndindən axan hissəsi isə Rəzdərə adlanır. Bu çayın axdığı Bəsitçay dərəsi (bəzi mənbələrdə Basutçay dərəsi) dövlət qoruğudur və burada nadir çinar ağacları qorunur. Tədqiqatçılar bu hidronimi monqol mənşəli besut tayfasının adı ilə bağlayırlar. Hidronim bəsit (bəst fars. "sığınacaq, toxunulmaz yer"; İranda qədim adətə əsaslanan ərazi toxunulmazlığı hüququ; məbədlər, məscidlər, sərdabələr) və çay (su hövzəsi) komponentlərindən düzəlib, ərazinin toxunulmaz olduğunu bildirir. Tacikistanda Bəsid, Cənubi Azərbaycanda Bəsit adlı kəndlərin olması məlumdur.
Baccharis alleluia
Baccharis alleluia Baccharis alleluia Baccharis alleluia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qao Ao
Qao Ao — Çini təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Qao Ao, Çin yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə İtaliya yığmasını 10:8 hesabı ilə məğlub edən Çin yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını beşinci pillədə başa vurdu.
Daha sonra Qao Ao, Çin yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Rusiya yığmasını 16:15 hesabı ilə məğlub edən Çin yığması, London Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.
Kol qızılağacı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid bitki yarımnövü.
Areal
Çində, Yaponiyada, Rusiyada, Qərbi və Şərqi Sibirdə, Uzaq Şərqdə geniş yayılmışdır. Azərbaycanda isə Lənkəran, Masallı, Zaqatala rayonlarında rast gəlinir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1–3 m olan koldur. Qabığı tünd-boz,zoğları qırmızı-qonur,sarımtıl pulcuqlarla örtülmüşdür; yarpaqların uzunluğu 10 sm-dək, yumurtavari; dişli, üstü parlaq, tünd-yaşıl, çılpaq, alt tərəfi daha açıq, ətirli və yapışqanlıdır. Digər növlərdən fərqli olaraq yarpaqları açıldıqda, eyni vaxtda çiçəkləyir. Erkək çiçəkləri üç, bəzən bir ədəd qalxanvari genəlmiş,sırğanın oxunda spiralvari çiçək saplaqlarında oturur; çiçəkyanlığı sadə, əsasən dördyarpaqlı və ya dörd yerə bölünmüşdür; 4 erkəkciyi qısa saplı, iri, ikiyuvalı tozcuqludur. Dişi çiçəkləri ətli pulcuqların qoltuqlarında oturur, onların meyvələri yetişdiyi vaxt oduncaqlaşır. May ayının axırı-iyun ayının əvvəlində çiçəkləyir. Meyvələri payız aylarında yetişir, hamar və ensiz qanadcıqla əhatə olunmuş tünd-qonur rəngdə birtoxumlu qozalardır.
Ekologiyası
Nəmişliyə tələbkar olan bu bitki tezböyüyən, kölgəyə və şaxtaya davamlıdır. Meşələrdə,çayətrafı qumluqlarda, çınqıllı yamaclarda bitir.
İstifadəsi
Yarpaqlarında efir yağları,qatranlar,flavonoidlər və askorbin turşusu vardır.Bir çox xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir
Məbud İsmayılzadə
Məbud İbrahim oğlu İsmayılzadə – Tanınmış mədəniyyət işçisi,teatr təşkilatçısı,teatr rejissoru,ssenarist.Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1979).
Həyatı
Məbud İsmayılzadə ilk əmək fəaliyyətinə 1942-ci ildə, on altı yaşında həmin vaxtlar Zərdabda fəaliyyət göstərən Dövlət Dram Teatrında başlayıb. Teatr sənətinə böyük maraq, onu Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutuna gətirib. 1951-ci ildə institutun rejissorluq fakültəsini bitirib, elə həmin il Respublika Xalq Yaradıcılığı Evinin direktoru təyin olunub. Bu təşkilata rəhbərlik etdiyi 20 il müddətində Məbud müəllim “Çinar”, “Şur” kimi məşhur kollektivlərin, 30-dan çox Xalq teatrının yaranmasının, respublika miqyaslı bayram şənliklərinin, festivalların, müsabiqələrin keçirilməsinin fəal təşkilatçılarından biri olub. 1954-cü ildə minlərlə həvəskar ifaçıların iştirak etdiyi ilk teatrlaşdırılmış «Xalq yaradıcılığı bayramı»nın, 1955-ci ildə keçirilən Respublika bədii özfəaliyyət baxışının, 1961-ci ildə çağırılan III Aşıqlar Qurultayının təşkilatçısı, 1959-cu ildə Moskvada keçirilən “Azərbaycan mədəniyyəti ongünlüyü” çərçivəsində xalq yaradıcılığı bölməsinin quruluşçu rejissoru da məhz M.İsmayılzadə olmuşdu. Bu tədbirlər özünün rəngarəngliyinə, rejissor yozumuna görə də böyük tamaşaçı marağı qazanmışdı. 1972-1973-cü illərdə Azərbaycan SSR Mədəniyyət Nazirliyinin Abidələrin və muzeylərin qorunması idarəsinin rəis müavini vəzifəsində çalışıb.
Gördüyü bu uğurlu işlərə görə M.İsmayılzadə dəfələrlə Lənkəran şəhər Xalq Deputatları Sovetinin deputatı seçilib. O, mədəniyyət sahəsində xidmətlərinə görə respublika Ali Sovetinin fəxri fərmanları ilə təltif edilmiş, 1979-cu ildə Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı ilə təltif edilib.
2004-cü il sentyabrın 17-də Bakı şəhərində vəfat edib.
Qurluş verdiyi tamaşalar
Lənkəran Dövlət Dram Teatrı
1974 1977 1979
Şuşa Dövlət Musiqili Dram Teatrı
2002
Çayqovuşan (İsmayıllı)
Çayqovuşan — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 30 iyun 2009-cu il tarixli, 851-IIIQ saylı Qərarı ilə İsmayıllı rayonunun Çayqovuşan kəndi Qalacıq kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi İstisu kəndi olmaqla, İstisu kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qalacıq turizm zonasında, Göyçay çayının sağ sahilində yerləşir. İsmayıllı-Qalacıq daxili turist marşrutu, İsmayıllı-Qalacıq-Quba və İsmayıllı-Qalacıq-Qəbələ turist marşrutları kənddən keçir. Kəndə avtomobillə getmək olar.
Miconia demissifolia
(Miconia demissifolia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çayqovuşan (İsmayıllı)
İqtisadiyyatı
Əhali bağçılıq, bostançılıq, taxılçılıq və heyvandarlıqla məşğul olur. Kənd işıqla təmin olunur.
Köhnə Kuskilde (Askın)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Leprikon 09
Leprikon 09 — Xorvatiyada çalışan azərbaycanlı musiqiçi Dj Sineddin birinci studiya albomudur. 1 dekabr 2012 tarixinə olan məlumatlara görə albomun 98000 nüsxəsi satılıb.
Albom haqqında
Albomun təqdimatı 17 noyabr 2009-cu ildə olub. Albomun yazılışına 4 ay sərf olunmuşdur. Alboma Sineddin il ərzində yazdırdığı 9 mahnı daxil edilib. Disk E-Jay Studio Records leyblində yazılmışdır. Albomdan treklərdən 5-i remiks qalan 4-ü isə Dj Sineddin mahnılaridir. Bundan başqa alboma daha bir bonus-trek daxil olub. Albomun ilkin adı "Leprikon project 2009", daha sonra "Leprikon proj. 09" və sonda "Leprikon 09" -a dəyişdirilib.
Satışlar
Məlumat 1 dekabr 2012 tarixinə görədir
Afrikanın böyük gölləri
thumb|210px|sağ|Afrikanın Böyük gölləri Afrikanın Böyük gölləri Böyük Rift Dərəsi göllərini və Şərqi Afrika çatlağının ətrafını örtən, bir sıra gölləri əhatə edən bölgədir. Bölgəyə, həmçinin Afrikanın şərqindəki Tanzaniya, Uqanda və Keniya ərazisində yerləşən və yer səthində ikinci ən böyük şirin su gölü olan Viktoriya gölü, həcmi və dərinliyi ilə dünyanın ikinci ən böyük gölü olan Tanqanika gölü daxildir.
Afrikanın Böyük gölləri bunlardır:
Qalereya
thumb|250px|A - [[Albert gölü|Albert Y - Kyoqo E - Eduard gölü K - Kivu gölü V - Viktoriya gölü T - Tanqanika gölü N - Nyasa gölü]]
Abelmoş
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Lasianthus oliganthus
(Lasianthus oliganthus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Artemisia incana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia incana Artemisia incana Artemisia incana
Ziusudra
Ziusudra Şumer mifologiyasında daşqından sağ çıxan insandır. Üç böyük dinə görə Ziusudraya bərabər olan Nuh peyğəmbərdir. Onun Babildəki ekvivalenti Utnapiştimdir. Ziusudra əslən Şuruppak kralı idi, buna görə onun adı başqa yerdə də xatırlanır.
Ziusudra Daşqından xilas olaraq tanrılar tərəfindən ölümsüzlüklə mükafatlandırılmışdır. Həyat yoldaşı ilə Tilmun adasında yaşayır. Tilmun adasına demək olar ki, çatmaq mümkün deyildir. Bəzi hesablamalara görə, Tilmun adası Sinay yarımadası ola bilər. Gilqameş dastanına görə, Gilgameş bu adaya çatana qədər bir çox ölümlərdən qayıtmışdır. O qədər yorulmuşdu ki, Ziusudranın evinə gəldikdən sonra çox dərin bir şəkildə yuxuya getdi, bir həftə boyunca oyanmadı. Buna görə Ziusudra Gilqameşin ölümsüz ola bilməyəcəyini vurğulayır; yalnız cavanlıq otunu tapıb cavanlaşa biləcəyini söyləyir.
He Jin
He Jin — Çini təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
He Jin, Çin yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə İtaliya yığmasını 10:8 hesabı ilə məğlub edən Çin yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını beşinci pillədə başa vurdu.
Daha sonra He Jin, Çin yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Rusiya yığmasını 16:15 hesabı ilə məğlub edən Çin yığması, London Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.
Kolxida şümşəsi
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Təbii yayılması
Cənubi Qafqazda və Kiçik Asiyada,Balkanda qarışıq meşələrdə bitir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 2,5 m-ə qədər olan,sürünən gövdəli,sallaq budaqlı ağac və ya həmişəyaşıl koldur.Yarpaqları ellipsvari,uzunluğu 5-10 sm,dərili,cod kənarları dişli,üst tərəfi tünd-yaşıl rəngli,aşağı tərəfi açıq-yaşıldır.Yarpaqların qoltuqlarında yerləşmiş hamaşçiçəyi çətirşəkilli salxımlarda toplanmışdırErkək çiçəkləri üç çiçəkləri,dişi çiçəkləri isə bir çiçəkdən ibarətdir.Kasacığı yarıya qədər bitişik,4 ədəd enli,ucu biz və üçkünc hissəlidir.Çiçək tacı ağımtıldır.ləçəkləri erkək çiçəklərdə uzunsov-yumurtavari,dişi çiçəklərdə isə enli-yumurtavaridir.meyvəsi 8-10 mm uzunluğunda,7-10 mm enində,qırmızı rəngli olub,dörd çəyirdəklidir.Çəyirdəyi üç hissəli,kənarlardan sıxılmış,uzunsov,enli çıxıntılıdır.yetişmiş meyvələri bütün qışı budaqların üzərində olur.Toxum və qələmlərlə çoxaldılır.
Ekologiyası
Torpağa tələbkardır,kölgəli sahələrdə normal böyüyüb,inkişaf edir.
Azərbaycanda yayılması
Abşeronda,Lənkəranda,Gəncədə bağ və parklarda mədəni şəraitdə becərilir.
İstifadəsi
Qışda giləmeyvələri çox dekorativ görünür.Canlı çəpərlərin salınmasında,qazonlarda,mərkəzi alleyalarda tək və ya qrup əkinlərində istifadə məqsədyönlüdür.
Avar Göysu çayı
Avar göysu (türk - göysu, bəzən yanlış olaraq qoyun suyu kimi izah edirlər, - yuxarı axarında Cirmut) — Dağıstanda Sulak çayının əsas götürdüyü çay. Uzunluğu -178 km.
Coğrafiyası
Quton dağından (Baş Qafqaz silsiləsi) başlanır, Nukatl silsiləsindən yan keçərək, çox vaxt kanyonda axır. Əsasən şimal-şərq istiqamətində axaraq, Çirkotadan 6 km şərqdə Andi göysu ilə qovuşaraq Sulak çayını yaradır. Uzunluğu 178 km, ümumi düşməsi 2440 m, su yığımı sahəsi 7660 kv km, orta yüksəkliyi 2160. Çayın hövzəsində bulaşma sahəsi 6,8 kv km təşkil edir.
Gidroqrafiyası
Avar Göysu çayı yaz-yayda sel ilə, qışda aşağı səviyəsi ilə səciyələnir. İl ərzində su axımı bərabər bölünmür. Ən çox sulu maydan avqusta qədər olur ki bu vaxta ərzində illik axımın 65%  baş verir. Ən çox su məsrəfi bəzi illərdə qarın əriməsindən, bəzi illərdə yağışdan yaranır. Orta illik məsrəfi 90,5 kub m/s. Maksimum 1350 kub m/s. Çay böyük həcmdə lil gətirir(bulanıqlıq1700 q/kub m təşkil edir ).
Qolları
Hövzəsindəki çayların ümumi sayı 1440 çatır, onlardan 52 uzunluğu 10 km çatır. Əsas qolları Zemar-or, Hzan-or, Rutluh, Dəmir, Tobot, Qaraqoysu.
Çəndahar
Çəndahar — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Lahıc turizm zonasında, Girdiman çayının sağ sahilində yerləşir. Əhalisi 117 nəfərdir ki onunda 54 nəfəri kişi, 63 nəfəri qadındır. Kənd əhalisi maldarlıqla və bostançılıqla məşğul olur. Kənd elektrik enerjisi ilə təmin edilir. Kənddə yeməkxana və çayxana yoxdur. Kəndə yay mövsümündə avtomobillə, qış mövsümündə isə Lahıc qəsəbəsindən sonra 9 km yolu piyada və ya atla getmək olar. İsmayıllı-Lahıc-Quba turist marşrutları kəndin yanından keçir. Bu kəndin bütün əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir.
Pteriskimilər
dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Franş-Konte
Franş-Konte – Fransa regionu.
Miconia dielsii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Baccharis alnifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Lasianthus pedunculatus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aşıq Veysəl (film, 2001)
Aşıq Veysəl qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Nazim Abbas tərəfindən 2001-ci ildə çəkilmişdir. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film görkəmli türk şairi Aşıq Veysəl Əfəndi haqqındadır.
Məzmun
Film görkəmli türk şairi Aşıq Veysəl Əfəndi haqqındadır. Gözlərinin nurunu itirsə də qəlbinin nurunu itirməyərək dillər əzbəri əsərlər yaradan Aşıq Veysəlin muzeyi, doğulub boya başa çatdığı, gəzdiyi məkanlar filmdə öz əksini tapır.
Aşıq Veysəl sağlığında seçilib, bu gün anılır. Özünü sözdə yox, sözü özündə yaşadıb. Məclis aşığı yox, cümhuriyyət aşiqi olub. Əyləndirməyib, əyilməyib, əl açmayıb.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2001-ci ilin Azərbaycan filmləri 2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Rus-yapon müharibəsi
Rus-yapon müharibəsi ( niti ro-senso;9 fevral 1904–5 sentyabr 1905) – Rusiya və Yaponiya arasında Koreya və Mancuriya üzərində hökmranlıq üçün baş vermişdir.
Zəmin
XX əsrin əvvəllərində Rusiya və Avropa dövlətlərinin Uzaq Şərqdəki maraqları Meyci inqilabından sonra sürətli inkişafa nail olan Yaponiyanın regiondakı maraqları ilə kəsişməyə başladı.Nəticədə ölkələr arasında rəqabət kəskin artdı.Bu müharibə uzaqmənzilli artilleriya,zirehli gəmi, minadaşıyan gəmi kimi yeni silahların ilk dəfə işlədilməsi ilə də tarixə düşmüşdür. Rus-yapon müharibəsi həm də bir Asiya dövlətinin müasir dövrdə ilk dəfə olaraq Avropa dövlətini məğlubiyyətə uğratması ilə əlamətdardır.
İmperator II Nikolayın hakimiyyətinin ilk yarısında onun bütün Rusiya siyasətində əsas yerlərdən birini "Böyük Asiya proqramı"na əsasən Uzaq Şərq məsələsi tuturdu. Hələ Reveldə imperator II Vilhelmlə görüşü zamanı Rusiya imperatoru birbaşa, açıqca bildirmişdi ki, o Rusiyanın Şərqi Asiyada qüvvətlənməsi və təsir gücünün artmasına öz hakimiyyətinin "Əsas vəzifəsi" kimi baxır. Rusiyanın Uzaq Şərqdə üstünlüyünə ən böyük hədə Yaponiya idi. Qarşıdurmanın qaçılmaz olduğunu öncədən görən II Nikolay nəinki diplomatik yollarla, həmçinin, hərbi yollarla da müxtəlif tədbirlər görürdü. Belə ki, Avstriya ilə anlaşmanın əldə olunması və Almaniya ilə münasibətlərin yaxşılaşdırılması Rusiyanın mövqelərini möhkəmlədir və həmçinin,Sibir yollarının inşası,donanmanın gücləndirilməsi müharibə ehtimalına qarşı tədbirlərin təmin olunmasına xidmət edirdi.Məlum olduğu kimi, Rusiya və Yaponiya arasında diplomatik münasibətlər hələ 1855-ci ildə pozulmuşdur. Rusiyanın xarici işlər naziri Qorçakov Rusiyanın Yaponiya və Çinlə yaxınlaşmasında maraqlı şəxslərdən biri idi. Qorçakov bu 2 dövlətin dünya siyasətinə gələcək təsirini hiss edirdi və Rusiyanı bu dövlətlə rəqabətdən yayındırmağa çalışırdı. Ancaq Rusiyanın dövlət maraqları onun Uzaq Şərqdə möhkəmlənməsini tələb edirdi. Lakin Rusiya hakimiyyət dairələrində böyük ümid edirdilər ki, Rusiyanın əzəməti qorxusu Yaponiyanı birbaşa hücuma keçməkdən çəkindirəcəkdir. 1867–1868-ci illərdəki burjua inqilabının natamamlığı nəticəsində Yaponiyada daxili bazarın son dərəcə məhdud olması işğalçılıq meyllərini gücləndirmişdi. Hakim dairələr yapon kapitalizminin təşəkkülündən doğan daxili ziddiyətləri özgə torpaqlara təcavüz etmək yolu ilə həll etməyə çalışırdılar.
Müharibənin başlanması
XX əsrin əvvəllərində Rusiyada kapitalizmin inkişafı xeyli sürətlənmişdi. Burada kapitalizm təhkimçi mülkədarların tədricən burjua təsərrüfatçısına çevrilməsi yolu ilə inkişaf edirdi. Bu isə kəndlilərin əsas kütləsinin uzun müddət mülkədar asılılığından saxlanmasına səbəb olurdu. Sənayeçilər iri fabrik – zavodlar inşa etdirir, dəmiryolu tikintisi coşqun surətlə genişlənir, banklar və səhmdar cəmiyyətləri artırdı. Rusiyada sindikatlar sayca üstünlüyə malik idilər. 1902–1907-ci illərdə burada "Truboprokat", "Prodamet" ,"Qvozd" , "Prodauqol" və s. inhisarlar meydana gəlmişdir. İnhisarlarla sıx əlaqədə olan iri banklar ölkədə həlledici rol oynamağa başlamışdılar. XX əsrin əvvəllərində ölkədə ictimai-siyasi proseslər dərinləşməyə başlamışdı. Burjua –liberal, sosial-demokrat hərəkatı güclənmiş, ilk siyasi partiyalar yaranmağa başlamışdı.
Yaponiya inhisarlarının səciyyəvi cəhətlərindən biri ondan ibarət idi ki, onlar sələmçi-ticarət kapitalı əsasında yaranaraq inkişaf etmişdilər. Bu isə inhisarların quruluşunda və fəaliyətində yarımfeodal üsullarının hökm sürməsi ilə müşaiət edilirdi. II səciyyəvi cəhət inhisarlaşma prosesinin sənayenin inkişafını aşağı səviyyədə olduğu şəraitdə getməsində idi. Ölkənin iqtisadi inkişafında maraqlı olan hakimiyyət dairələri inhisarlara fəal köməklik göstərir və onları müdafiə edirdilər. Yapon kapitalizmi hərbi-feodal səciyəsi daşıyırdı, bu da mahiyyət etibarilə inhisarçı kapitalizm ilə yarımfeodal qalıqların çulğaşmasından ibarət idi.
Müharibənin gedişi
1904-cü ilin fevralın 5-də Yaponiya xarici işlər naziri Cyutaro Komuro Peterburqdakı səfirə teleqraf göndərdi ki, "bu mənasız,boş danışıqları qurtarsın" və Rusiya ilə diplomatik danışıqları kəssin. 6 fevral 1904-cü ildə artıq Yaponiya ilə Rusiya arasında diplomatik əlaqələr kəsildi. 2 gün sonra fevralın 8-dən 9-na keçən gecə Yaponiya müharibə elan etmədən Rusiyaya qarşı hərbi əməliyatlara başladı. Yaponlar Port-Artur və Çemulpo hərbi dəniz bazalarına hücum etdi. ABŞ və İngiltərə Yaponiyanın Rusiyaya qarşı müharibəyə başlamasında maraqlı idi və ona iqtisadi yardım göstərirdi. Rusiyaya isə Fransa kömək edirdi. Almaniya bildirirdi ki, Rusiya-Yaponiya müharibəsinə qarışmayacaq. Eyni zamanda Almaniya Uzaq Şərqdə müharibənin başlanmasını razılıqla qarşıladı. Almaniya bildirdi ki, Avstriya-Macarıstan Balkanlarda Rusiyanın mənafeləri üçün təhlükə yaratmayacaq. Yaponiya müharibəyə işğalçılıq məqsədilə başladığını gizlətmirdi. 1904-cü ilin əvvəlində Yaponiyanın Rusiyaya qarşı müharibəyə başlaması üçün əlverişli şərait yaranmışdı. İngiltərə Türkiyədən tələb etmişdi ki, Qara dəniz boğazlarından Rusiyanın gəmilərini buraxmasın. 1904-cü ildə ABŞ və İngiltərə Yaponiyaya 6%-lə 110 milyon dollar kredit vermişdi. Yaponiya hökuməti krediti gömrük hesabına qaytarmalı idi. 1905-ci ilin martında ABŞ və İngiltərə Yaponiyaya 4,5%-lə 150 milyon dollar kredit verdi ki, Yaponiya bunu tütün satışından əldə etdiyi gəlirlər hesabına qaytarmalı idi. Yaponiyanın hərbi xərclərinin 40%-i xarici yardıma əsaslanırdı.
Müharibənin başa çatması və itkilər
ABŞ və İngiltərə üçün rus-yapon müharibəsi böyük gəlir mənbəyi idi. ABŞ Rusiyanın siyasətini Uzaq Şərqdə öz mənafeləri üçün əsas təhlükə mənbəyi sayırdı. Lakin mənafe ümumiliyi ABŞ-la İngiltərə arasında ziddiyətləri aradan qaldırmadı. Yaponiyanın siyasəti də ABŞ-nin Uzaq Şərqdəki mənafeləri üçün təhlükə yaradırdı. İngiltərə bitərəf olduğunu bildirdi. Fransa isə Uzaq Şərqdə müharibəyə qoşulmaq,xüsusilə İngiltərəyə qarşı hərbi əməliyatlara başlamaq istəmirdi. Lakin yapon diplomatiyası Rusiya ilə Almaniya arasında münasibətlərin kəskinləşməsinə nail olmadı. Ona görə Rusiya hökuməti Yaponiya ilə müharibə zamanı ölkənin qərb sərhədlərinin təhlükəsizliyi üçün narahat deyildi. Bu qanlı savaşlardan Rusiya imperiyası
31458 ölü; 146032 yaralı;
Yaponiya İmperatorluğu isə
47387 ölü; 173425 yaralı ilə çıxdı.
Bundan əlavə bu müharibədə 20000 çinli öldü. 12128 insan Rusiya tərəfdən, 27192 insan isə Yaponiya tərəfdən xəstəliklər nəticəsində həyatını itirib bu müharibədə. Müharibə Rusiyanın Mancuriyadan qoşunlarını çəkməsini bildirən bir müqaviləyə əməl etməməsi ilə başladı. Yaponlar bunu bəhanə edib fevral ayının 9-da gözlənilmədən Lyoyandakı rus əsgərlərinə hücum etdilər və bununla da Rus-yapon savaşı başladı. 1891-1903-cü illər arasında tikilmiş Trans-Sibir dəmiryolu Rusiyanın Mancuriyadakı hərbi birliklərinə silah və əsgəri yardım etmək üçün hələ də yetərsiz idi. Digər yandan rus komandanlığının bacarıqsızlığı bu müharibədə əvvəlcə Lyaoyan müharibəsinin (avqust 1904-cü il) daha sonra isə Mukden dəniz müharibəsinin (fevral-mart 1905-ci il) uduzulmasıyla nəticələndi. 1905-ci ilin may ayında baş verən Susima dəniz müharibəsində də rus eskadrası tamamilə məhv edildi. Həmçinin 1904-cü ilin may ayından mühasirə də olan Port-Artur qalası həmin ilin dekabr ayında yaponlar tərəfindən ələ keçirildi. Susima dəniz müharibəsində Yaponiya admiralı Toqo Heihaçironun rəhbərlik etdiyi yapon donanmasının rus donanmasına yardım etmək üçün 1904-cü ilin oktyabr ayından Rusiyanın Baltik dənizi sahillərinin Liepaja limanından Admiral Z.P.Rojestvenskinin rəhbərliyi altında yola çıxmış və Vladivostoka gəlmək üçün çox uzun bir yol gəlmiş Rus Baltik Filosunu məhv etməsi ilə Rusiya donanması tamamilə məhv edilmişdi. Bu məğlubiyyətdən sonra Rusiya çarı II Nikolay Yaponiya İmperatorluğu ilə danışıqlara başlamaq qərarına gəldi.
Müharibənin yekunu
thumb|right|300px|Portsmut danışıqları (1905) ABŞ prezidenti Teodor Ruzveltin səyləriylə 9 avqust-5 sentyabr arasında ABŞ-nin Nyu-Hempşir ştatının Portsmut şəhərində sülh müqaviləsi bağlandı. Bu müqaviləyə əsasən Rusiya:
1) Yaponiya İmperatorluğu tərəfindən Koreyanın işğalını təsdiqləyirdi;
2) Lyaodun yarımadasını və Port-Artur qalasını Yaponiya İmperatorluğuna verirdi;
3) Saxalin adasının cənub hissəsi və Kiril adalarını Yaponiya İmperatorluğuna verirdi.
Bununla belə Rusiya İmperiyası Mancuriyanın şimalını yenə əlində saxlamağı bacardı.
Ölkə daxilində müharibəyə münasibət
Müharibə ərəfəsində olduğu kimi müharibə başlananda da Peterburqda ölkənin Uzaq Şərqdə xarici siyasət strategiyası və müharibənin məqsədləri barədə vahid rəy yox idi. Başında stats-katib A.M.Bezobrazov duran və hələ boksçu üsyanının yatırılması zamanı Çinə daxil olan Bezobrazov güruhu adlanan qruplaşma Rusiyanın Mancuriyada və Koreyada nüfuzunun güclənməsinə yönələn qəti kurs uğrunda çıxış edirdi. 1903-cü ilin martında Mancuriyadan qayıtmış Bezobrazov hazırlayıb çara göndərdiyi məruzədə Koreyada konsessiyala malik olmanın Rusiya üçün faydalarını hər cür qeyd edirdi. Bütün bu məsələlər Mancuriya və Koreyada rus konsessiyalarının istismarı üçün şəxsi cəmiyyətin yaradılmasının taleyi həll olunan 26 mart tarixli xüsusi müşavirədə müzakirə olundu. Bu təkliflər Uzaq Şərqdə vəziyyəti mürəkkəbləşdirir və Yaponiya ilə münasibətləri daha da qızışdırırdı. V.N.Lamzdorfun dəstək verdiyi S.Y.Vitte rus qoşunlarının Mancuriyadan çıxarılmasının tərəfdarı idi. Lakin daxili işlər naziri V.K.Pleve Bezobrazovçuların tərəfini tutaraq, şəxsi cəmiyyətlərin yaradılması uğrunda çıxış etdi. Bu məsələnin həlli zamanı Vitte və Lamzdorf təcrid olunmuş vəziyyətə düşdülər və son nəticədə Uzaq Şərqdə Rus Meşə Sənayesi Cəmiyyətinin nizamnaməsi qəbul olundu. Çinin bir sıra şəhərlərindən qoşunların hələlik çıxarılmaması qərara alındı. Tarixdə "yeni kurs" kimi məşhur olan bu siyasətə həm çarın ətrafında və hökumətdə, həm də sahibkarlar arasında olan nüfuzlu şəxslər dəstək verirdilər. Onların arasında böyük knyaz Aleksandr Mixayloviç, Kvantun vilayətinin rəisi Y.İ. Alekseyev, daxili işlər naziri V.K. Pleve, qraf İ.İ. Vorontsov-Daşkov və başqaları vardı. Bu qrupun ideoloqu istefada olan potmistr A.M. Bezobrozov idi. Koreyanın ərazisində gəlirinin yarısının birbaşa çar xəzinəsinə daxil olmalı olduğu konsessiyaların yaradılması kimi avantürist layihələr yolu ilə Bezobrazovçular II Nikolayın dəstəyinə nail oldular. "Yeni kurs" açıq-aşkar avantüra idi və onun dövlət maraqları ilə heç bir əlaqəsi yox idi. Çünki Uzaq Şərqdə vəziyyətin kəskinləşməsinə və Yaponiya ilə müharibəyə doğru aparırdı. Lakin çarın dəstəyini alaraq, o, maliyyə naziri S.Y.Vittenin, xarici işlər naziri V.N.Lamzdorfun təklif etdiyi və hərbi nazir A.N.Kuropatkinin dəstək verdiyi mötədil və ölçülüb-biçilmiş yanaşmanı üstələdi. Vitte nazir postunu itirdi, postunu saxlamış Lamzdorfun mövqeləri isə zəiflədi.
Əqiq
Əqiq – SiO2 — Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.
Haqqında
Xalsedonun zolaqları və təbəqəcikləri müxtəlif rəngdə olan, konsentrik-zonal və zolaqlı növ müxtəlifliyidir. Çox vaxt əqiqin quruluşunda xalsedonla yanaşı silisium oksidi ailəsinin digər mineralları, habelə müxtəlif karbonatlar və seolitlər, hötit, seladonit və s. iştirak edir. Rəngi: müxtəlif çalarlı boz, tutqun-ağ, yaşıl, çəhrayı, göy, qara. Əqiqlər (Ə) təkcə rəng müxtəlifliyinə görə deyil, həm də aqreqatlarının morfologiyasına və dekorativ xüsusiyyətlərinə, şəffaflıq dərəcəsinə, başqa mineral möhtəvilərinin xarakterinə görə də fərqlənirlər. Göstərilən xüsusiyyətlərin müxtəlif tərkibdə uzlaşması əqiqin bir sıra növ müxtəlifliklərinin əmələ gəlməsinə səbəb olur: rənginə görə – oniks (paralel təbəqəli), farforovik (tutqun-ağ), əlvan rəngli, muar tipli, alovlu, göy və s.; aqreqatlarının formasına görə– jeodalar, badamcıq- və salxımvarı, ulduz- və boru şəkilli Ə və b.; şəklinə görə – qala (bürc) şəkilli, brekçiyalaşmış, nöqtəli, landşaft tipli, gözlüklü Ə; başqa mineral möhtəvilərinin formasına görə – dendritli, mamırlı, oolitli Ə və s. Tez-tez əqiqin başqa mineralların, əsasən, kalsit və anhidritin konkresiyaları üzrə, həmçinin müxtəlif üzvi qalıqlar – ağaclar (ağac və ya oduncaq Ə), mərcanlar (mərcan Ə), mollüskalar (şelf-əqiq) üzrə psevdomorfozlarına rast gəlinir. Arizonada (ABŞ) bütün dünyada məşhur olan Daşlaşmış meşə və Monqolustanda Qobi səhrasının cənubunda Ulugey-Xid ətrafında silisium oksidinin (xalsedon, o cümlədən əqiq və b.) ağaclar üzrə psevdomorfozaları geniş sahələrdə kütləvi şəkildə təzahür etmişdir. Bunlar vulkan fəaliyyəti ilə əlaqədar olaraq yaranmışdır. Enhidros əqiqin, yaxud xalsedonun badamcıqları və ya jeodaları qismən maye ilə dolmuş növ müxtəlifliyidir.
Mənşəyi və yayılması
Badamcıq, jeoda və damarcıq şəklində effuziv süxurlar, adətən, bazaltlar, nisbətən az andezitlər, bəzən riolitlər içərisində yerləşən mühüm əqiq kütlələri vulkanik proseslərin gec etaplarında əmələ gəlir. Əqiqə aşağı temperaturlu hidrotermal damarlarda və çökmə (əsasən karbonat və gilli-karbonat) süxurlarda nisbətən az rast gəlinir. Onun sənaye əhəmiyyətli bir çox iri yığınları səpintilərlə bağlıdır. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: xalsedon, kvars, kvartsin, opal, kalsit, araqonit, dolomit, siderit, barit, anhidrit, qlaukonit, seladonit, seolitlər, pirolüzit, bəzən flüorit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Uruqvay; Braziliya; Dekan yaylası (Hindistan); Monqolustan; Kamçatkada Tevi burnu, Timan tirəsi (Rusiya); Axalsix rayonu (Gürcüstan); İdar-Oberşteyn (Almaniya); Arizona ştatında Daşlaşmış meşə (ABŞ) və b. Azərbaycanda əqiqin əsasən Kiçik Qafqazın şimal-şərq dağətəyi hissəsində yerləşən 20-dən artıq yataq və təzahürü məlumdur. Əqiq yataqları Göy-Göl (Hacıkənd, Todan, Yasamal), Gədəbəy (Morul), Qazax (Yaradullu), Qubadlı (Eyvazlı) rayonlarında yerləşir. Göstərilən rayonlardan əlavə bir sıra əqiq təzahürləri Şəmkir, Cəbrayıl rayonlarında və Dağlıq Qarabağda (Domu, Böyük Tağlar, Çıldıran) da məlumdur. Əqiq həmçinin Laçın, Kəlbəcər rayonlarında və bəzi digər məntəqələrdə də aşkar edilmişdir.
Tətbiqi
Dəqiq cihazqayırmada və laboratoriya həvəngdəstələrinin hazırlanmasında geniş istifadə edilir. Zərgərlikdə və dekorativ-tətbiqi incəsənət sahəsində də istifadə olunur.