cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İquana
Palaetal göz
İguana da daxil olmaqla bir çox kərtənkələ növü, başlarının arxasına doğru solğun bir palaetal gözü işarələyir. Bu orqan işıqlandırma dəyişikliklərinə həssasdır və epifiz bezinə gecə ilə gecə arasındakı dəyişikliyə işarə edən siqnallar göndərir. Parapinopsin kimi tanınan lampa çəmənlərində yayılmış bir fotopiqment, eyni zamanda iguanada da mövcuddur, UV işığına həssasdır və gecə ilə gecə arasında siqnal verməyə kömək edir.
Kəllə morfologiyası və pəhriz
Iguanalar, bitki örtüyü və bitkilər üzərində qida axtararaq otçul bir həyat tərzi inkişaf etdirmişdir. Bitki maddələrini əldə etmək, emal etmək və həzm etmək üçün otyeyən kərtənkələlər, etobur və ya omnivor sürünənlərə nisbətən ölçülərinə görə daha yüksək bir dişləmə gücünə sahib olmalıdırlar. Bir araşdırmaya görə, Iguananın kəlləsində dəyişikliklər baş verib və nəticədə güclü dişləmə qüvvəsi və bitki örtüyünün səmərəli işlənməsi baş verib.
Neoseiulus dieteri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
İquana
Kəllə morfologiyası və pəhriz
Buna biyomekanik olaraq nail olmaq üçün otyeyən kərtənkələlər (iguana kimi) daha uzun və daha geniş kəllə sümüklərinə, daha qısa sümüklərə və bədənlərə etobur və ya omnivor sürünənlərdən daha böyükdür. Kəllə gücünün artırılması əzələlərin artmasına imkan verir və kəllə daha güclü qüvvələrə tab gətirmə qabiliyyətini artırır.
Üstəlik, iquananın dişləri akrodontaldır, yəni dişləri çənə sümüyünün səthində oturur və yuxarıya doğru uzanır. Dişlər kiçik və dişlidir - yeməyi tutmaq və kəsmək üçün nəzərdə tutulmuşdur
Elçin Əliyev (mühəndis)
Elçin Rəşid oğlu Əliyev – Azərbaycan Triatlon Federasiyasının sabiq prezidenti, AMEA İdarəetmə Sistemləri İnstitutunun laboratoriya müdiri, SİNAM şirkətinin rəhbəri, dosent.
İquana
Bəslənmə
İquanaların bəslənməsi 20% tərəvəz 80% meyvə şəklində olmalıdır. İquanaların bəslənməsində əsasən kahı,xiyar,pomidor kimi tərəvəzlər istifadə olunur ancaq bunlarda az protein olduğu üçün iquananın inkişafına fayda verməz. Yetərincə bəslənəməyən iquanalarda xəstəliklər yaranır. Gündəlik olaraq 6-8 növ tərəvəz və meyvə verilməsi lazımdır. yemlərə əlavə olaraq kalsium/D3 toz və vitamin toz əlavə edilə bilər. Bəslənmədə heç vaxt brokoli, gül kələm, kök, qarğıdalı verilməməlidir. İquanaların kahı sevdiyi söylənir ancaq tək kahı qətiyyən yetərli deyil.
Elçin Əliyev (mühəndis)
Haqqında
Elçin Əliyev Bakı Dövlət Universitetinin İnformasiya Texnologiyaları və proqramlaşdırma kafedrasının professor əvəzi vəzifəsində çalışmışdır.
İquana
Bəslənmə
Qaysı, çiyələk, banan, kivi, yaşıl bibər, noxud, şüyüd, roka, kahıl, tərə, radika, armud, tut yarpağı, gül çiçəyi, gül yarpağı, şəftəli, gilas, yonca, əməküməc, turp otu, armud, karalyok, ərik, yemiş və s. verilə bilər. Daha çox isti bölgələrdə yaşayırlar.
Fud Leklerk
Fud Leklerk (1924 — 20 sentyabr 2010) — Belçika müğənnisi.
Rəşid Temrezov
Rəşid Temrezov — Rusiya Federasiyası Qaraçay-Çərkəz Respublikasının prezidenti
1976-cı il təvəllüdlü Temrezov Qaraçay-Çərkəz Respublikasının prezidenti olana qədər parlamentin deputatı olub və “Rosavtodor”un Qaraçay-Çərkəz idarəsinə başçılıq edib.
Fud Leklerk
Avroviziyada
Belçikanı 4 dəfə Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.
İquana
Yaşadığı yerlər
Yaşadığı yerlər ən az 1m² ya da 2m² olmalıdır. Tel qəfəslər iquanalar üçün uyğundur ancaq nəm, istilik kimi amillərin düzgün tətbiq edilməməsi üzündən terasyumlar (şüşə qəfəslər) tövsiyə edilir. Yaşadığı yerlərə təbii qqayalar, budaqlar, süni bitgilər və s. qoyula bilər. Təbiətdən alınan bu cür şeylər yaxşıca yuyulub təmizlənmiş olmalıdır.Mərtəbə üçün istifadə olunan yonqar üsulu doğru deyil. İquanaların, mərtəbəyə istifadə olunan yonqardan qalxan toz üzündən xəstələndiklərinə rast gəlinir. Mərtəbə üçün əsasən quru otlar istifadə olunur ancaq yaxşı dezinfeksiya etmək lazımdır. Ətrafdakı istilik tropikal iqaunalarda 27-38 dərəcə,mülayim iquanalarda 20-35 dərəcə olmalıdır.Yaşadığı yerin tez-tez təmizlənməsi lazımdır.
Cinsiyyətin müəyyənləşdirilməsi
İquanaların penisi 7-8 sm-ə yaxındır və dişilərin balaları isə payız fəslində doğulurlar. İquananın cinsiyyətinin baytar həkim tərəfindən dezinfeksiya olunmuş vəziyyətdə müəyyən olunması vacibdir.
Cütləşmə
İquanalar quru mövsümdə təsadüfi və ya çoxarvadlı cütləşmə tərzini izləməyə meyllidirlər. Quru mövsümdə cütləşmək, balalarının qidaların daha çox olacağı yağışlı mövsümdə balalarını təmin edir. Dişilər bir neçə yuva qurduqları geniş sahələrə nəzarət edirlər. Erkəklər bir bölgədəki dişilər üçün bir-biri ilə yarışır və qazandıqları bölgələri arxa ayaqlarının dorsal tərəfindəki femur məsamələrindən salgılanan bir feromonla qeyd edirlər. Cinsi rəqabət zamanı erkək davranışı, dişilərin boynunu sallamaq, uzatmaq və geri çəkmək, dişilərin boyunlarını dişləmək və bəzən rənglərini dəyişdirməkdir. Dişi bir erkəyi seçəndə dişi üzərində oturacaq və yerində tutmaq üçün çiynindən dişləyəcək, bu da bəzən dişilərdə iz qoyacaq. Cütləşdikdən sonra yumurta bir neçə yuvaya qoyulur və inkübe edilir. Balalarına etdiyi bu aşağı səviyyəli müdaxilə iguanaların strategiyasının çoxalmasına nümunə edir.
Çoxalma
Erkək iguanaların, Squamatanın digər erkək nümunələri kimi, iki hemipeni var. Cütləşmə zamanı dişinin kloakal deşiyinə bir hemipen qoyulacaqdır. Dişilər yenidən yumurtlamağa hazır olduqları zaman ərazilərində heç bir erkək tapa bilmədikləri təqdirdə, yumurtalarını dölləməyə davam etmək üçün əvvəlki erkəkdən alınan sperma bir neçə il saxlaya bilər.
Növləri
Mərkəzi Amerika iguana (I. rhinolopha və ya I. iguana rinolopha) əvvəllər buynuzların olması mütləq yeni bir növ və ya alt növ göstərmədiyi üçün I. iguana ilə sinonim hesab olunurdu. Təsvir edilmiş iki alt növ (I insularis) (Lucia iguana boynuzlu (I i. Sanctaluciae) və Grenadines) əvvəlcə buynuzlu iquananın alt növü kimi təsvir edilmişdir (I i. növlər edə bilməz. Bununla birlikdə, son araşdırmalar I. rinolopha və I'yi xilas etdi. insularis, genetikaya əsaslanan fərqli növlər. Curaçao yaşıl iguana populyasiyası əsasən genetik fərqlilik göstərir və eyni zamanda naməlum bir növü təmsil edə bilər.
Acianthera pectinata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Miconia vesca
(Miconia vesca) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Artemisia latifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Onsen
Onsen (yap.温泉), Yapon dilində isti bulaq deməkdir. Ancaq bu terminə ümumiyyətlə isti bulaq və ətrafındakı müəssisələri də aid etmək olar. Onsen Yapon ənənələrinə görə formalaşmış bir növ kurortdur. Vulkanik ölkə olduğundan onsenlər ölkənin bir çox yerində var. Onsenlər qədim vaxtlardan ictimai hamam kimi istifadə olunur. Hal-hazırda isə Yaponiya daxili (yerli) turizminin vacib bir hissəsidir. Buralarda yapon geyşaları çalışır.
Ersi (Culfa)
Ersi - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Azadlıq və sevinc bayramı (film, 1940)
Azadlıq və sevinc bayramı filmi rejissor 1940-cı ildə Azərfilm də istehsal edilmişdir. Film Oktyabr inqilabının 23-cü ildönümünün Azərbaycanda bayram edilməsinə həsr edilmişdir.
Onsen
Onsenlerin bir çox növü var. Açıq və ya bağlı, bələdiyyə tərəfindən ya da xüsusi olaraq bir otelin hissəsi və ya pansion olaraq idarə edilən və sair. Sıxlıqla çöl sahələrdə etmələrinə baxmayaraq, böyük şəhərlərdə olanları da vardır. Yapon ailələrin və ya iş qruplarının şəhər həyatından uzaqlaşmaq və istirahət məqsədi ilə getdiyi yerlərdəndir. Yapon telekanalları tez-tez yerli onsenlər haqqda xüsusi proqramlar yayımlayırlar.
Azadlıq və sevinc bayramı (film, 1940)
Məzmun
Operativ buraxılışdır. Film Oktyabr inqilabının 23-cü ildönümünün Azərbaycanda bayram edilməsinə həsr edilmişdir. Eyni zamanda Azərbaycanın sənaye, kənd təsərrüfatı və mədəniyyət sahələrində qazandığı nailiyyətlərdən də danışılır.
Onsen
Xəritələrdə onsenlər ♨, 湯 ya da ゆ simvolları ilə göstərilr.
Keçidlər
http://www.japan-guide.com/e/e2292.html
Azadlıq və sevinc bayramı (film, 1940)
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1940-cı ilin Azərbaycan filmləri 1940-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Bibai
Bibai — Yaponiyanın Hokkaydo adasında və eyni adlı prefekturanın Soraçi sabprefekturada yerləşən şəhər.
Miconia tephrodes
(Miconia tephrodes) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Le-Kerol
Le-Kerol  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Espalyon kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12064.
Kommuna təxminən Paris dən 480  km cənubda, Tuluza şəhərindən 155  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 29  km şimal-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 285 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 170 nəfər (15-64 yaş) arasında 114 nəfər iqtisadi fəal, 56 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 67.1%, 1999-cu ildə 76.1%). Fəal olan 114 nəfərdən (64 kişi və 46 qadın), 4-ü işsizdir (1 kişi və 3 qadın). Qeyri-fəal 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 22 nəfər təqaüdçü, 23 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Armyansk
Armyansk - Ukraynanın Krım bölgəsində yerləşən şəhər.
Tarix
XVIII əsrin əvvəllərində Or Qapı qalasında yaşayan ermənilər qalanı tərk etməli olurlar. Ermənilər və etnik yunanlar yaxınlıqda yerləşən ərazidə yeni yaşayış yerinin salınması barədə ümumi razılığa gəlməsindən sonra, yeni şəhərin salınmasına razılıq verilir. 1730-cu ilə aid tarixi sənədlərdə şəhərin adına rast gəlinmişdir. Lakin rəsmi olaraq, şəhərin əsasının qoyulması kimi 1736-cı il götürülür. 1921-ci ildə şəhərin adı Armânsk olaraq dəyişdirilir. Armyansk şəhərinə 1992-ci ildən şəhər statusu verilmişdir.
Neoseiulus disparis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Zərnava
Zərnava — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə İsmayıllı rayonunun Zərnava kəndi Tağlabiyan kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Zərnava kənd Soveti yaradılmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Lahıc turizm zonasında yerləşir. Yay mövsümündə kəndə avtomobillə, qış mövsümündə isə yolun son 8 km-ni atla və ya piyada getmək lazımdır. Piyadalar kəndə gedərkən Girdimançay üzərində olan asma körpüdən istifadə edə bilərlər.
Əhalisi
Əhalisi 872 nəfərdir ki, onun da 332 nəfəri kişi, 338 nəfəri qadındır.
1859-1864-cü ilə olan məlumata əsasən Bakı quberniyası Şamaxı qəzasının Zərnava kəndində 25 evdə 115 nəfəri kişilər, 105 nəfəri isə qadınlar olmaqla 220 nəfər sünni təriqətli müsəlman Azərbaycan tatarı yaşayırdı.
Acianthera prolifera
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dövlət sərhədi
Dövlət sərhədi — dövlət ərazisinin kənar xəttini (quruda) göstərən ensiz vertikal səth. Müstəqil dövlətin fəaliyyət məhdudiyyəti.
Girk
Girk — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Əhalisi 352 nəfərdir ki onunda 178 nəfəri kişi, 174 nəfəri qadındır.
Livarcan (Culfa)
Livarcan - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Boris Ebzeyev
Rəşid Temrezov — Rusiya Federasiyası Qaraçay-Çərkəz Respublikasının prezidenti (2008-2011)
Rusiya prezidenti Dmitri Medvedyev onu Qaraçay-Çərkəz Respublikasının prezidenti vəzifəsindən 2011-ci il fevralın 26-da öz xahişi ilə azad edib.
Yelena Sotnik
Təhsili
2005-ci ildə Ukraynanın Milli Daxili İşlər Akademiyasını bitirib, "Hüquqşunaslıq" ixtisası üzrə diplom alıb. Eyni ildə "Bələdiyyə İdarəşiliyi Akademiyasını" fərqlənmə diplomu ilə bitirir "Menecer-iqtisadçı" ixtisasına yiyələnir. 2011—2012-ci illərdə Ukrayna siyasi araşdırmalar məktəbində təhsil alır (Avropa İttifaqının Ukraynadakı layihəsi). 2012-ci ildə M. P. Draqomanov adına Milli Pedaqoji Universitetin «Psixologiya» fakultəsini bitirir.
Parlament fəaliyyəti
2014-cü ilin parlament seçkilərində "Samopomoş" partiyasının namizədi olmuşdur. Aşağıdakı postları tutur:
Valter Andreas Şvarç
Valter Andreas Şvarç (2 iyun 1913, Aşersleben, Almaniya — 1 aprel 1992, Heydelberq, Almaniya) — Alman müğənni. 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Almaniyanı "Im Wartesaal zum großen Glück" mahnısı ilə təmsil etmişdir.
Alfa Sentavr
thumb|374x374px|Alfa Sentavrın [[Günəş də daxil olmaqla digər ulduzlarla müqayisəsi]] Alfa Sentavr (α Sentavr, qısaldılmış Alfa Sen, α Sen) — Günəş Sisteminə ən yaxın ulduz sistemidir və Günəşdən 4.37 işıq ili (1.34 pr) məsafəsindədir. Alfa Sentavr (həmçinin Rigil Kentaurus adlanır)
α Sentavr,  α Sentavr A,  α Sentavr B və kiçik qırmızı cırtdan α Sentavr C ( bu ulduz həmçinin Proksima Sentavr adlandırılır ) -dən ibarət üçlü  ulduz sistemidir. Adi gözlə, bu üç komponent vizual ulduz ölçüsü -0.27 olan bir ulduz kimi görünür. α Sentavr gecə göyündə Sirius və Kanopusdan sonra üçüncü parlaq ulduz kimi müşahidə olunur.
Proksima Sentavr (α Sen C) günəşdən 4.24 işıq ili (1.30 pr) məsafəsindədir və günəşə ən yaxın ulduzdur, buna baxmayaraq o, adi gözlə görünmür.
α Sentavr A kütləsi   1,1 Günəş kütləsi  və parlaqlığı  1,519 Günəş parlaqlığı tərtibindədir, α Sentavr B isə daha kiçik və soyuqdur kütləsi 0,907 Günəş kütləsi, parlaqlığı 0,445 Günəş parlaqlığı tərtibində. 79,91 illik period ərzində ortaq mərkəz ətrafındakı məsafə Günəş ilə Pluton arasındakı məsafə (35,6) tərtibindən Günəş İlə Saturn arasındakı məsafə tərtibinə (11,2) azalmışdır.
α Sentavr adi gözdə tək ulduz hesab edilir və Erboğanın cənub bürcündə parlaq ulduza verilir. -0,27 Sirius və Canopusdan daha həddindən artıq olan vizual ölçülü (A və B ölçülərindən hesablanır) görünür. Gecə göyün ən parlaq ulduzu Arcturusdur. Alpha Centauri, iki ulduzlu Alpha Centauri (α Cene) və Alpha Centauri B (α Cen B) olan iki ulduzlu sistemdir. Bu sistemlər, ikincili α Cen AB'nin fərqli komponentləri kimi tanınır. Onun üçüncü dostu Proxima Centauri (və ya Proxima və ya α Cen C) A və B ulduzları arasındakı məsafədən uzaqdır, lakin hələlik çəkisi və AB sisteminə aiddir. Yerdən göründüyü kimi, iki əsas ulduzdan 2,2 dərəcə fərqlənir. Proksima Centauri teleskop olmadan görüləcək qədər parlaq olarsa, α Cen AB-dən ayrı bir ulduz kimi çılpaq görünürdü. Alpha Centauri AB və Proxima Centauri bir görkəmli ikiqat ulduz yaradır. Birlikdə, üç komponent α Cen AB-C adlı üçlü ulduzlu (və ya çox ulduzlu) üçlü sistem təşkil edir, ikili ulduz müşahidəçiləridir. thumb|330x330px Birlikdə ikili ulduz sisteminin parlaq görünən komponentlərinə α Sentavr AB (α Sen AB) adı verilir. "AB-C" proksima orbitinin mərkəzi ikili dairədə, ağırlıq mərkəzi ilə kənar arasındakı məsafəyə aiddir. Bəzi köhnə istinadlar A × B-də qarışıqlıq və artıq dayandırılmış adı istifadə edir. Günəş və Alfa Sentavr AB arasındakı məsafə bu ulduzların kütlələrinə nisbətən çox fərqlənmədiyindən bu ikili sistem bir obyekt hesab olunur.
Göyəzən ekstruzivi
Haqqında
Göyəuzan və yaxud Göyəzən Kiçik Qafqazın ekstruziv günbəzləri arasında özünün morfoloji ifadəliliyinin kəskinliyi ilə fərqlənir və ətraf ərazi üzərində baxımlı görünüşü ilə heyrətamiz bir mənzərə yaradır. Coğazçayın sol sahilində (Ağstafaçayın sağ qolu), Abasbəyli kəndinin yaxınlığında yerləşən bu günbəz azmeyilli dərətəpəli yerdə basdırılmış nəhəng daş sütununu xatırladır. Günbəz gec təbaşir (santon əsri) dövründə baş vermiş güclü vulkanik püskürmə mərkəzi yerində törəmişdir və albitləşmiş riolitlərdən ibarətdir. Günbəzin nisbi hündürlüyü 250 m, mütləq hündürlüyü 850 m, bünövrəsinin diametri isə 250 m təşkil edir. Göyəuzan günbəzi özünün vulkanik aparatının morfoloji əlamətlərinə görə Vest-İndiyadakı Martinika adasında yer səthinə çıxan (Karib dənizinin Kiçik Antil adaları) məşhur Mon-Pele vulkanik obeliskini xatırladır. Guman edilir ki, vulkanik aktivlik fazasında ekstruziv günbəz daha hündür olmuş və yüksəkliyi 500 m çatırdı. Hazırda bu ekstruziv günbəz Azərbaycan Respublikasının qərb regionundakı Avey təbiət-tarixi qoruğunun ərazisində yerləşir.
Naxçıvan Muxtar Respublikasındakı toponimlər
Naxçıvan Muxtar Respublikasındakı toponimlərı — Naxçıvanın coğrafi adlarının toponimləri.
Etnik mənşəli toponimlərin tarixi
Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində yayılmış coğrafi adların bir qrupu uzaq, tarixi keçmişdə meydana gəldiyi halda, başqa bir qrupu orta əsrlərdə və qismən müasir dövrdə yaranmışdır. Coğrafi adların tarixi, dilçilik, coğrafi baxımdan tədqiqi onların yaranma vaxtının aydınlaşdırılması, mənalarının aşkarlanması paralellərinin müəyyənləşdirilməsində və coğrafi yerləşməsinin aşkarlanmasında mühüm elmi əhəmiyyət kəsb edir. Deməli, toponimlər tarixi dəlilsiz, köksüz, etimologiya baxımından izahsız lal, coğrafi cəhətdən araşdırılmadan isə məkansızdı.
Naxçıvan MR ərazisində mövcud olan coğrafi adlardan bir qrupunun adı türkdilli xalqların yaşadığı ərazilərdə də tarixən kök salmışdır. Naxçıvan bölgəsi Manna (e.ə. IX–VII əsrlər), Maday (e.ə. VII–VI əsrlər) və Atropatena (e.ə. IV-əsr-b.e. IV–III əsrinə qədər) dövlətlərinin tərkib hissəsi olmuşdur. Manna və Maday dövlətləri vaxtlarında Naxçıvan bölgəsinin necə adlandığı müəyyən edilməmişdir. Yalnız Strabon (I əsr) bu bölgənin Basoropeda adlandığını yazmışdır ki, bu da qədim erməni mənbələrindəki Vaspurakan və ərəb mənbələr indiki Basfurcan adlarının qədim yunan dilində yazılış formasıdır.
Bu ad, deyildiyi kimi yalnız birinci əsrdən məlumdur və görünür Əhəmənilər dövründə yaranmışdır. O dövrdə indiki Naxçıvan bölgəsi də bu dövlətə daxil idi. Naxçıvan adı, aşağıda deyiləcəyi kimi, Klavdi Ptolemeyin əsərində eraməzən II əsrindən məlumdur və yalnız şəhər adı kimi qeyd olunmuşdur. Bölgənin bu şəhərin adı ilə Naxçıvan adlanması XII–XIII əsrlərə aiddir. Naxçıvan bölgəsi tarixən Cənubi Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş dövlətlərin tərkibində olmuşdur. Həmin dövlətlərin türk mənşəli etnosların siyasi qrumları olması artıq şübhə doğurmur.
Şübhəsiz ki, Cənubi Azərbaycan ərazisində yaşamış bu tayfalar həm də Naxçıvan bölgəsində məskun idi. Bu yalnız məntiqi nəticədir, lakin bu nəticəni təsdiqləyən faktlar vardır. Bu farktlar həm bu bölgədə yaşayanlar barədə məlumatlar, həm də bölgənin qədim toponimləridir. Naxçıvan (Naksuan və Naxçuvan) adının dil mənsubiyyəti və mənası haqqında çoxlu fikir irəli sürülmüşdür. Yalnız Y. B. Yusifov son illərdə Naxçıvan adının mənasını aça bilmişdir. O, doğru olaraq bu nəticəyə gəlmişdir ki, Naxçıvan şəhərinin iki adı olmuşdur: Naksuan və Nəşava və bu adların birincisi qədim türkcə, ikincisi farscadır. Müəllif düzgün tapmışdır ki, Naşəva farsca "Xoş su" mənasını verdiyi kimi, Naksuan da türk dillərində "Xeyirxah su yeri" mənasındadır.
Həqiqətəndə də Naxçıvan şəhərinin ətrafı mineral su bulaqları ilə zəngindir. Mineral bulaqlar (xüsusilə müalicə əhəmiyyətli sular) adamlara daha əvvəllər məlum idi. Təsadüf deyil ki, Azərbaycanın bir sıra yaşayış məntəqə adları məhz belə bulaq adlarını əks etdirir). Buna misal olaraq, Naxçıvan bölgəsində Vayxır Sirab Badamlı kənd adlarını da göstərmək olar. Azərbaycanın digər bölgələrində Varna, Avaxıl, Xaltan və s. kənd adları da məhz əvvəlcə mineral su adlarıdır.
Etnik tərkibli coğrafi adların toponimi
Naxçıvan bölgəsində başqa etnik mənşəli xalqlar da yaşayırdı. 654-cü ildə ərəb sərkərdəsi Həbib ibn Məsləmənin naxçıvanlılarla müqaviləsində yəhudilər də qeyd olunmuşdur. Naxçıvan bölgəsinə köçürülənlər türkmənşəlilər idi. Erkən orta əsrlərdə Naxçıvan bölgəsində əhalinin etnik tarixinə dair müəyyən məlumatıar vardır ki, bunlar eranın əvvəllərindən başlayaraq şimaldan gəlmiş bulqar, hun, peçeneq, kəngər və xəzər tayfalarıdır. Naxçıvan bölgəsində tarixən kəngərlər mühüm rol oynamışlar. Kəngərlərin Cənubi Qafqazda məskunlaşması eranın əvvəllərinə aiddir. 1831-ci ilə aid mənbədə göstərilir ki, Naxçıvan əyalətində iki böyük tayfa birləşməsi vardır: Kəngərlər və Qaraçalar. Naxçıvan bölgəsində eramızın əvvəllərində məskunlaşmış digər türkdilli taytfa peçeneqlərdir. Peçeneqlər Orta Asiyanın qədim türkdilli tayfalarından biri olmuşdur. Mənşəcə onlar antik mənbələrdə qey olunan basinelərdir. Peçeneqlər Orta Asiyada Sır-Dərya çayının hövzələrində eradan əvvəl III əsrdə yaradıqları Kanq dövlətinin yaratmış hissəsi Kəngər adlanmışdır. Deməli, Peçeneqlərlə-kəngərlər eyni tayfanın adamları idilər. Onlar da eranın əvvəllərində hunların tərkibində Cənub-Şərqi Avropa çöllərindən Cənubi Qafqaza gəlmişlər. Peçeneqlər Albaniyada indiki Ermənistan ərazisində və Naxçıvan bölgəsiundə məskunlaşmışdılar. Naxçıvan bölgəısində Xəzəryurd oronimi göstərir ki, orada xəzərlər də yaşamışlar. Şimali Qafqazın Xəzərsahili ərazisi xəzərlərin ana yurdu hesab olunur.
Ona görə də xəzərlərin Cənubi Qafqazla münasibətlərinin qədim tarixi vardır. V əsrə aid qədim erməni mənbəyinə görə xəzərlərin indiki Ermənistan ərazisinə hərbi yürüşləri eranın II əsrində başlanmışdır.
Alban tarixçisi Mysa Kalankatlı xəzərlərin Albaniyaya ilk hücumunu 350-ci ilə aid edir. Ərəb tarixmisi Təbəriyə görə, Sasani şahı Xosrov Ənuşirəvan Kür-Araz çayları arasında 10 min Xəzər ailəsini yerləşdirmişdi.
Oykonimlər
Naxçıvan MR ərazisində olan etnotoponimlərdən danışılan və tədqiqi olunan ərazidə bir yaşayış məntəqələri vardır ki, onlar təbii şəraitdən irəli gəlmiş cəhətləri öz adlarında əks etdirirlər. Deyilənlərə aşağıdakı misalları çəkmək olar. Zırnel kəndi (Şahbuz rayonu), əslində Zərnil – Qızılçay (Qırmızıçay) deməkdir. Bu kənd sürüşmə nəticəsində dağıldığından onu başqa yerə köçürüblər. Kəndin adı onun ətrafında olan dağ süxurlarının rəngindən götürülmüşdür. Qızılca kəndinin (Culfa rayonu) adı süxurun qırmızı rəngə çalması ilə bağlıdır. Qızılvəng kəndinin (Babək rayonu) adı qırmızı daşdan tikilmiş kilsə deməkdir. Kükü kəndinin adı (Şahbuz rayonu) Azərbaycan xörəklərindən birinin adındandır, lakin kükü o ətraflarda bitən yeməli göy otlardan hazırlanır. Əslində Kükü kənd dı Kükü dərəsində olan yaşıllığı, dağ yamaclarını yaşıl ota, çiçəkli çəmənliyə qərq edən subalp çəmənliyi ilə bağlıdır. Kükü kəndindən şimalda Dərələyəz silsiləsi su ayrıcında ucalan Kükü dağının adını erməni psevdoalimləri özününkü etmək məqsədilə ermənicə Qoqi adlandırmışlar. Şərur rayonunda Günnüt kəndi gündəyən yerdə salındığından belə adlanır. Günnüt eyni zamanda etnotoponimdir. Qızılqışlaq xarabalığı adının birinci hissəsi dağ süxurlarının qırmızı rəngə çalmasından alınmışdır. Qarakəmər dağının adı həmin dağın yüksək hissəsi boyu uzanan qaraya çalan qayalı çıxıntıların yamacı kəmərləməsindən götürülmüşdür (Ordubad rayonu). Paradaş kəndinin adı (Culfa rayonu) dağ süxurları fiziki aşınmanın təsirindən ayrı-ayrı kiçik hissələrə bölündüyündən və onların hər biri pulu, dəmir paranı andırdığından para (para-para, pul-pul olan) daş adının birləşməsindən meydana gəlmişdir. Naxçıvan MR-da olan toponimlərin bir qismi təbii şəraitlə bağlı olaraq yaranır.
Oronimlər
Naxçıvan MR ərazisi dağətəyi düzənlikdən başlayaraq Qapıçıq dağına qədər (3906 m) uzanır. Muxtar Respublika ərazisinin şərq hissəsində Araz çayının sol sahilindən başlayaraq Biçənək aşırımına (2348) qədər Zəngəzur dağları silsiləsi ucalır, qərbdən və şimal-qərbdən başlanan Dərələyəz silsiləsi Biçənək aşırımında Zəngəzur silsiləsinə qovuşur. Gəlinqaya dağının mütləq yüksəkliyi 2773 metrdir. Zəngəzur silsiləsinin qərb yamacından ayrılan dağ qolları çay dərələrinin sağ və sol hissələri boyu uzanmaqla onların hövzələrini hüdudlaşdırır. Araz çayının sol sahili boyu uzanan Arazsahili düzənlik dağlara doğru tədricən ucalaraq orta dağlıq ərazinin qərb ətəkləri ilə qovuşur. Naxçıvan MR ərazisinin ən alçaq yeri Ordubad rayonu ərazisində, Araz şayı yatağında 600 m mütləq yüksəkliyə malikdir. Deməli, Muxtar Respublikanın ərazisi əsasən dağlıqdır. Bu səbəbdən də Naxçıvan MR ərazisində olan oronimlər miqdarca çoxsaylı, mənaca müxtəlif məzmunludur. Bu, ərazinin müsbət və mənfi relyef formalarını əks etdirən coğrafi terminlərin və sözlərin zənginliyi ilə əlaqədardır. Oronim yaradan topoformantlara ağ, ala, aran, baş, boğaz, boyun, vəng, qabaq, qapı, qara, qızıl, qoşun, qutan, quzey, dağ, daş, dərə, kəsən, keçəl, gədik, gəz, güney, əxi, kelə, key, kənd, oba, oyuq və s. göstərmək olar. Naxçıvan MR ərazisi tarix boyu Cənubi Azərbaycan və İranla, o cümlədən də Cənubi Azərbaycanla sıx etnik və mədəni əlaqədə olduğuna görə buranın oronimiyasında fars mənşəli sözlər də vardır. Müsbət relyef formalarının müxtəlif çalarlarını əks etdirən dağ, dik, yoxuş, tap, təpə, uca, dağ düzənliklərini əks ertdirən (düz, taxta sal və s.) sözləri geniş yayılmışdır. Naxçıvan MR ərazisində mezooronimlərə Zəngəzur, İlandağ, Dərələyəz, Qapışıq, Gəlinqaya, Soyuqdağ və s. göstərmək olar.
Hidronimlər
Naxçıvan MR ərazisində hidronimləri yaradan topoformantlar içərisində Azərbaycan (türk) mənşəli, ağ, arx, bazar, boz, bulaq, qara, qızıl duz, kanal, göl, isti, nohur, sarı, sel, sərin, soyuq, su, çay, şirin, şor və s. fars mənşəli ab (su), rud (çay), bah, bəh – "xeyirxah", "yaxşı", "xoş" (məsələn, Bəhrud, Vayxır), çeşmə (bulaq) və ərəb mənşəli nəhr (çay, kanal) sözləri əsas yer tutur. Bununla əlaqədar olaraq Naxçıvan MR ərazisində su mənbələrinin adları mənaca müxtəlifdir. Suyun keyfiyyətini bildirən topoformantlar içərisində qara – içilməsi məsləhət görülməyən su (məsələn, Qarasu çayı, Şərur rayonu) ağ – "içməli su" (Ağbulaq, Ağçay və s.) xüsusilə geniş yayılmışdır. Gursulu yüksək keyfiyyətli sulu bulaqları Xanbulaq (Şərur rayonu), Xançeşmə, Şirinsu, Sərinçeşmə (Ordubad rayonu), Şahbulaq (Şahbuz rayonu) adlandırmışlar. Şırranlıçay (Ordubad rayonu) və Qavalsuçay adları suyun axdıqda əmələ gətirdiyi səsləri əks etdirir. Bulaqlar üzə çıxarkən göz-göz olur. Mineral bulaqların çoxluğu və onların hidrokimyəvi tərkibi baxımından Naxçıvan MR ərazisini mineral bulaqlar muzeyi adlandırmaq olar. Naxçıvan MR və Badamlı, Aşağı Ləkətağ, Yuxarı Ləkətağ, Darıdağ, Cuğa Sirab, Vayxır, Parağaçay, Gümür adlı mineral bulaqları vardır. Mineral bulaq adlarının əksəriyyəti oradakı yaşayış məntəqələrinin adlarından ibarətdir. Ancaq Sirab kənd adı oradakı Sirab (sirli su) adı ilə bağlıdır. Eyni sözü Vayxır kəndinin adı barədə də demək olar. Q. Ə. Qeybullayevin yazdığına görə, Vayxır kəndinin adı oradakı Vayxır bulağının adındandır. Bulağın adı isə orta (fars dilində) vah – "yaxşı", "xeyirxah" və xvar – "yer" sözlərindən ibarətdir ki, bu da bulağın müalicə əhəmiyyətli mineral su olması ilə əlaqədardır. Tədqiqatçılar (M. Qaşqay, Ə. Əsgərov) Naxçıvan MR mineral bulaqlarını kimyəvi tərkiblərinə görə hidrokarbonatlı, hidrokarbonatlı-xloridli, hidrokarbonatlı-sulfatlı, xlorid-hidrokarbonatlı tiplərinə ayırmışlar.
Zoonimlər
Azərbaycanın ərazisi relyefinin düzənlik və dağlıqdan ibarət olması, iqliminin əlverişliyi, bitki örtüyünün zənginliyi, quru ərazisinin dənizlə sərhədlənməsi, heyvanat aləminin zənginliyi və növ müxtəlifliyinə təbii zəmin yaratmışdır. Azərbaycan ərazisində olan hər bir landşaft kompleksinin özünəməxsus heyvanat aləmi formalaşmışdır. Məsələn, meşə landşaftı üçün cüyür, dələ, meşə sonası, ayı, vaşaq, meşə pişiyi, oxlu kirpi, qaban, meşə xoruzu, göyərçin və başqa heyvanlar xas olduğu halda, yarımsəhra landşaftı üçün ceyran, qaban, qırmızıquyruq qum siçanı, bataqlıq qunduzu, çöl siçanı, turac, dovdaq, qaz, gürzə və digər heyvanlar xasdır. Naxçıvan MR ərazisində ev heyvanları ilə bağlı yaranmış zoonimlər də vardır: Ordubad rayonunda Eşşək meydanı və Toxlugədik aşırımları, Babək rayonunda Qanlıquzey dağı, Aladiyə və Dəvəboynu kövşənləri, Şərur rayonunda tikilmiş Arpaçay su anbarının altında qalmış Dəvəölən adlı yer, Dəvə adlanan kövşən, Şahbuz rayonunda Quzuyurdu kövşəni, Culfa rayonunda Kəlbaşı dağı və s. Bu zoonimlərin bəzisi bənzətmədən (kəlin başını, dəvənin boynunu xatırladan), bəzisi baş vermiş hadisələrdən (Dəvəölən), bəzisi isə bu və ya digər heyvanın məskəni (Təkəlik, Qurd dərələri, Ayıdərəsi, Ceyranlar və b.) olması ilə əlaqədardır.
Fitonimlər
Naxçıvan MR ərazisi kontinental iqlimə malik olduğundan burada sərt qışa və isti yay aylarına uyğun olan bitkilər üstünlük təşkil edir. Dağətəyi düzənlikdə, qalıq (alçaq) dağlarda, çayların gətirmə konusları üzərində yarımsəhra və qismən səhra bitkiləri – yovşan-yovşanşoran, dağüstü-kserofil (friqanoid), şoran-xırda kollu səhra bitkiləri inkişaf etmişdir. Bu bitki növləri Araz çayının sol sahilinə qovuşan düzənliklərdən, tirələrdən və yüksəkliklərdən başqa Naxçıvan MR-da orta yüksəkliyə malik dağlarının (2000–3000 m) yamaclarını da örtür. Yayı quraq keçən soyuq iqlimdə yaranmış bu bitkilər dağ yamaclarını tam örtə bilmədiyindən burada səthi və eroziya və denudasiya sürətlə inkişaf edir. Yüksək dağlığın yamaclarında meşədən sonrakı çölləşmiş çəmən bitkiləri dağüstü kserofit bitkiləri ilə subalp çəmənlik arasında qalan ərazilərdə talalar şəklində yayılmışdır. Yüksək dağlığın subalp və alp çəmənlikləri, çəmən çölləri, qayalıq-çınqıllıq bitkiləri Zəngəzur dağlarının cənub-qərb və qərb yamacları boyu inkişaf etmişdir. Naxçıvan MR ərazisində inkişaf etmiş meyvə ağacları əsasən çay dərələri boyu yaşıl lent kimi uzanır. Dağ çaylarından və bulaqlardan su içən, bol günəş enerjisindən isinən və bərəkətli torpaqdan baş qaldıran bu təbii şəraitdə yetişdirilən meyvələr dadlı və ətirli olur. Təbii şəraitin və insan əməyinin bəhrəsindən becərilən bitkilərin adından əsaslanaraq Naxçıvan MR ərazisində bir çox fitonimlər yaranmışdır. Fitonimlərə misal olaraq: Yarpaqlı dağı, Biyanlı kövşəni, Armuddüzü, Alçalıq (Ordubad rayonu), Almalıdağ (Şahbuz rayonu), Alça dağı (Culfa rayonu), Ardıc (Şərur rayonu) və bu kimi başqa coğrafi adları misal göstərmək olar. Bitki adlarının iştirakı ilə yaranmış toponimlər bir tərəfdən həmin ərazidə hansı bitkilərin coğrafi yayılmasından xəbər verir, digər tərəfdən isə bu və ya bitkinin hansı ərazilərdə daha çox rast gəlindiyinə işarə edir.
Baccharis brachystachys
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Miconia superba
(Miconia superba) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
6 avqust
1601–1900
thumb|[[Xurşidbanu Natəvan]]
1901–cari
thumb|[[Dadaş Kazımov]]
Xalid Ərgənc
Xalid Ərgənc (30 aprel 1970, İstanbul, Türkiyə)— Türkiyə aktyoru.
Alüminatlar
Alüminatlar — minerallar, ortoalü­minium H3AlO3, metaalüminium HAlO2 və başqa alüminium turşularının duzları. RAl2O4 düs­turlu alüminatlar ən çox yayılmışdır (R=Mg, Fe2+, Mn2+, Zn, Ca, Be). Bunlardan şpinellər, xrizoberill, taffeit və başqa qeyd etmək olar. Alüminatlar üçün yüksək sərtlik və geniş izomorfizm səciyyəvidir.
Aşibetsu
Aşibetsu — Yaponiyanın Hokkaydo adasında və eyni adlı prefekturanın Soraçi sabprefekturada yerləşən şəhər.
Acianthera pubescens
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kəmalə Eyvazova
Kəmalə Eyvazova (Eyvazova Kəmalə Əhliman qızı; ) — Rusiya alimi, Tibb elmləri namizədi. S.N.Fyodorov adına “Gözün mikrocərrahiyyəsi” SETK rekonstruktiv okuloplastik cərrahiyyə bölməsinin müdiri.
Həyatı
Eyvazova Kəmalə Əhliman qızı 1975-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunda anadan olub. 1992-ci ildə Şamaxının 2 nömrəli orta məktəbini gümüş medalla bitirib. Elə həmin il N.Nərimanov adına Azərbaycan Tibb Universitetinə (indiki Azərbaycan Tibb Universiteti) qəbul olub və 1998-ci ildə oranı bitirib. 1998-2001-ci illərdə Moskvada S.N.Fyodorov adına “Gözün mikrocərrahiyyəsi” Sahələrarası Elmi-Texniki Kompleksdə (SETK) klinik ordinaturada təhsil alıb. Görmə orqanları xəstəliklərinin müayinə və diaqnostikasının əsas üsullarına yiyələnib. 2001-ci ilin noyabrından K.Eyvazova S.N.Fyodorov adına “Gözün mikrocərrahiyyəsi” SETK-nın refraksion cərrahiyyə şöbəsinin aspiranturasına qəbul olunub. Təhsil zamanı özünü elmi-klinik işlərdə müstəqil surətdə görə bilən məqsədyönlü, diqqətli, düşüncəli həkim kimi göstərib. Müasir oftalmologiyanın nailiyyətləri ilə mütəmadi maraqlanıb, Rusiya və xarici elmi ədəbiyyatları öyrənərək bilik səviyyəsini daim artırıb. A.İ.İvaşinanın rəhbərliyi altında “Presbiopik yaşda yüksək dərəcəli hipermetropiyanın intraokulyar korreksiyası” mövzusu üzərində çalışıb.
O, aspiranturada təhsil aldığı müddətdə müxtəlif oftalmoloji patologiyaların terapevtik və cərrahi müalicəsi metodlarına yiyələnib. Hazırda müstəqil şəkildə operativ müdaxilənin geniş spektrlərini - kataraktın fakoemulsifikasiyası, antiqlaukomatoz, skleroplastik və vazorekonstruktiv əməliyyatlar, müxtəlif növ refraksion əməliyyatlar, çəpgözlük zamanı əməliyyatlar həyata keçirir. K.Eyvazova 2005-ci ildə tibb elmləri namizədi elmi dərəcəsi almaq üçün “Presbiopik yaşda yüksək dərəcəli hipermetropiyanın intraokulyar korreksiyası” mövzusunda dissertasiya müdafiə edib. Onun elmi işi 2006-cı ildə “Fyodorov oxuları” Ümumrusiya elmi-praktiki konfransı çərçivəsində keçirilən gənc alimlərin konfransında 2-ci yeri tutub. 2006-cı ildən S.N.Fyodorov adına “Gözün mikrocərrahiyyəsi” SETK klinikasının 9-cu oftalmoloji bölməsində həkim-oftalmoloq işləyib. 2007-ci ildən indiyədək S.N.Fyodorov adına “Gözün mikrocərrahiyyəsi” SETK-nın rekonstruktiv okuloplastik cərrahiyyə bölməsinə rəhbərlik edir.
K.Eyvazova dəfələrlə elmi-praktiki konfranslarda iştirak edib, 14 elmi məqalənin müəllifidir. Dissertant olduğu zaman RF-nin 3 patentini, – onlardan 2-si apardığı iş çərçivəsində, 1-i RF patenti vermək üçün müsbət qərara görə, - alıb. Həmin iş S.N.Fyodorov adına “Gözün mikrocərrahiyyəsi” SETK-nın 2002-ci, 2003-cü və 2004-cü illərdə keçirilmiş elmi-praktiki konfranslarında, gözün refraksion və plastik cərrahiyyəsi üzrə III Rusiya simpoziumunda (Moskva, 2002), “Lazer refraksion və intraokulyar cərrahiyyə” elmi-praktiki konfransında (Sankt-Peterburq, 2002), oftalmocərrahiyyə üzrə III Avro-Asiya konfransında (Yekaterinburq, 2003), Rusiya oftalmoloqlarının VIII qurultayında (Moskva, 2005) müzakirə edilib.
Kənar London
Kənar London — Böyük Londona daxil olan və Daxili Londonu əhatə edən bir neçə London borosunun ümumiləşdirici adı.
Kənar London 1965-ci ildə yaradılmışdır. Statistik məqsədlərə görə, onun sərhədləri zamanla dəyişilmişdir.
1963-cü il London idarəetmə qanunu
1963-cü ildə qəbul edilmiş London idarəetmə qanununa görə, Kənar Londona Böyük Londonun 1965-ci ilədək London qraflığına daxil olmayan boroları aid edilir. Bunlar aşağıdakılardır: • 3
Şimali Vulidc rayonu London qraflığının tərkibinə daxil idi, lakin 1965-ci ildə Kənar London borosu Nyuhemə aid edildi.
Milli Statistika Xidməti
Milli Statistika Xidməti (ONS) Kənar Londonu başqa cür müəyyən edir və bura Qrinviç borosunu daxil edərək, Haringi və Nyuhem borolarını çıxır. . Həmçinin, Avrostat tərəfindən "Statistik məqsədlər üçün inzibati vahidlərin nomenklaturasında" (NUTS) bu təsnifatdan istifadə edilir. ONS-ə görə Kənar Londonun sahəsi 1254 km² təşkil edir, əhalisi isə 2011-ci ildə 4 942 040 nəfər olmuşdur.
İlanbaşı
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Neoseiulus dissipatus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Turbina corymbosa
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Abdulla Cövdət
Abdulla Cövdət (1869-1932) — Türkiyədə məşhur həkim, şair və jurnalist. İsveçrədə, Qahirədə və İstanbulda "İctihad" ("Cəhd") adlı jurnal nəşr etdirmişdir.
Azərbaycan-77 (film, 1978)
Azərbaycan-77 filmi 1978-ci ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Kinolentdə 1977-ci ildə Azərbaycanın xalq təsərrüfatının müxtəlif sahələrində, elm və mədəniyyətdə qazanılan nailiyyətlərdən söhbət açılır.
Məzmun
Kinolentdə 1977-ci ildə Azərbaycanın xalq təsərrüfatının müxtəlif sahələrində, elm və mədəniyyətdə qazanılan nailiyyətlərdən söhbət açılır.
Xasuxa Maqomedov
Xasuxa Maqomedov — SSRİ ərazisində sonuncu qaçaqlardan biri, Şimali Qafqazda 1940—1944-cü illərdə antisovet hərəkatının iştirakçısı. Milliyyətçə çeçen olmuşdur.
Azərbaycan-77 (film, 1978)
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1978-ci ilin Azərbaycan filmləri 1970-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Xasuxa Maqomedov
İlk illəri
Xasuxa Maqomedov 1907-ci lin may ayının ortalarında sadə dağlı ailəsində, Qaten Qala kəndində (hazır kı Çatoy rayonunun Aslanbek Şeripov kəndi) anadan olmuşdur. Valideynləri doqquz övlada sahib idilər. Maqomedovun 18 yaşında ikən atası vəfat etmişdir. Evləndikdən sonra sadə kəndli həyatı keçirir və ailəsini bununla dolandırırdı. Cavanlıqda mədrəsədə oxumuş və ərəb dilini öyrənmişdir.
Qaçaqlıq
1939-cu ildə Xasuxa Maqomedovun həyatında bir dönüş nöqtəsi olur. 32 yaşına qədər sadə bir kəndli həyatı keçirmişdir. 1939-cu ilin yayında o, öz həmkəndlisini qətlə yetirmişdir. Bundan sonra isə qaçaqlığa başlamışdır.
Ölümü
1976-cı ilin martında Bena kəndinin sakinləri tərəsindən Xasuxanın kənd yaxınlığındakı dərədə olması barədə məlumat daxil olur. Artıq bu zaman onun yetmişə yaxın yaşı vardı. Onun tutulması əməliyyatına SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi, SSRİ Daxili İşlər Nazirliyi və 3394 saylı hərbi hissəsnin əsgərləri cəlb olunur. Nəticədə Xasuxa başından aldığı güllə yarasından həlak olur. Axtarış zamanı onun üzərindən TT tapancası, Mosin tüfəngi, 2 əl qumbarası və çoxlu sayda qüllə aşkar edilir. Qaçağın aÇdığı atəşdən dövlət işçisi olan Seyid Səlim Cabdarxanov həlak olmuşdur. Onun dəqiq dəfn olunduğu yer bilinmir. Xasuxa Maqomedov Çeçen İçker Respublikasının "Millət şərəfi" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Ebetsu
Ebetsu — Yaponiyanın Hokkaydo adasında və eyni adlı prefekturanın İşikari sabprefekturada yerləşən şəhər.
Siyahsəran (Culfa)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 983 nəfər yaşayır (315 ailə).
Miconia suborbicularis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rivea
–  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Artemisia ledebouriana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Brahmanizm
Brahmanizm — qədim Hindistanda e.ə. I minilliyin ortalarında veda dinindən inkişaf etmiş və hinduizmin əsasını qoymuş dini dünyagörüşü və ayinlərin sistemi.
Tarixi
E.ə. XI-VIII əsrlərdə Hindistanda brahmanlar, veda dinində mühüm dəyişikliklər etdilər. Bu təlimin ardıcılları özlərini xilas etmək və tanrılarının güclənməsi üçün çoxsaylı tanrılara sitayişdən, onlara qurban verməkdən üz döndərərək bütün əşyaların vəhdətinə inam yaratmağa meyl etdilər. E.ə.X əsrdə qurbanvermə mərasiminin dərkində, qurbanvermənin mahiyyəti ilə bağlı təsəvvürlərdə də əsaslı dəyişikliklər baş verdi.
Dəyişikliklərin mahiyyəti
Müqəddəs mətnlərin dəqiq məzmununu bilən ruhanilər yaradanın bütöv konsepsiyasını formalaşdırdılar, sonradan bu "Brahma" adlandırılmağa başladı. Həmin konsepsiyaya görə, "Brahma" özü dünyanın yaranmasına qədər digər tanrılara qurban edildi və onun bədənindən kainat yarandı. Beləliklə, qurbanvermə aktı həmin ilk qurbanvermənin təkrarı, yenilənməsidir. Əgər qurbanvermə müntəzəm şəkildə həyata keçirilməsə, inkişaf dayanar, kainatın sonu çatar, yenidən xaos başlayar. Ruhanilər sülhü qoruyan, saxlayan, düşməni marasimlər, cadular yolu ilə məhv etməyin yollarını bilən, ən əsası isə hökmdarlardan qüdrətli insanlara çevrildilər. Bu şəkildə hind cəmiyyətində ruhanilərin üstün qüvvəyə çevrildiyi dövr başladı. Veda dövrü öz yerini brahmanizm mərhələsinə verdi.
Dini təlim olaraq, "Dharma Sutra" və "Dharma Şastra"da əksini tapan brahmanizmin təşəkkül tapdığı dövrdə ikinci dəyişiklik isə "varna" sisteminin formalaşmasıdır. Bu quruluşda brahmanlar ən yüksək ictimai mövqeyə sahib oldular. Brahmanizmdə veda kitablarının əvvəlki dəyərini saxlamasına baxmayaraq, əsas meyar "Brahmana", "Aranyaka" və "Upanişad"lar idi. Ümumiyyətlə, brahmanizmin batini, ruhani həqiqətləri müqəddəs kitablar sayılan "Vedalar" və "Upanişadlar"da, xarici kult isə "Puranalar"da əksini tapmışdır
Brahmanizm dövründə insan və insanın taleyi haqqında yeni təsəvvürlər yaranmışdı. Ruhun köçü, yenidən doğulma ideyaları indiki həyatda insanın əməllərinin sonrakı həyatda əksini tapacağı haqqında karma təsəvvürünü möhkəmləndirdi. Bu məntiq hər bir kəsin cəmiyyətdə tutduğu statusu özünəməxsus şəkildə əsaslandırırdı. Brahmanizmin inkişafı Hindistanın şərqində arilərin siyasi təsirinin artmasında özünü göstərirdi.
Brahmanizm dövründə varna sistemində "iki dəfə doğulma" anlayışı və iki dəfə doğulanların, yəni "aşram"ların həyatlarının 4 mərhələsi ("brahmaçarin", "qrihastha", "vanaprastha", "sanyasi") haqqında təsəvvür yaranmışdır. Brahmanizm mərhələsi cəmiyyətdə gedən sosial-siyasi proseslərlə sıx bağlı idi, baş verən dəyişiklərin müəyyən detalları "Mahabharata" və "Ramayana" eposlarından məlumdur. Nə qədər mifik sayılsa da, ən azı e.ə. IX əsrə aid olan "Mahabharata" dastanında Brahma nəsilləri (Kauravlar və Pandavlar) arasındakı döyüşlər, "Ramayana" dastanında Ramanın Lankaya hücumu və s. Şimali Hindistandakı tarixi gedişat (ari-dravid münasibətləri) barədə təsəvvür yaradır.
Hindistan tarixində brahmanizm mərhələsi
Dehli yaxınlığındakı Hastinapurda aparılmış arxeoloji tədqiqatlara əsasən həmin dövrün müxtəlif hadisələrilə bağlı ehtimallar irəli sürülür. Belə hadisələrdən biri Kurukşetredə baş vermiş döyüşdür. Tarixi mənbələr həmin döyüş haqqında məlumat vermir, amma "Mahabharata" eposunda döyüş barədə şişirdilmiş də olsa təsvir vardır. Bu döyüş e.ə.IX əsrdə Kuru tayfaları arasında müharibələrin bir hissəsi olmuşdur. Həmin dövrədək arilər Koşala və Kaşi (müasir Varanasi şəhəri, əvvəl Benares adlanırdı) ərazilərində dövlət yaratmışdılar. Ehtimal olunur ki, "Ramayana" eposunun qəhrəmanı Rama Koşalanın hökmdarı idi. Lakin bir fakt dəqiq məlumdur ki, onun qohumu Canaka Videhinin hökmdarı, yəni real tarixi şəxs olmuşdur. Qanq çayının sağ sahilində isə arilərin hələ ələ keçirə bilmədikləri Maqadha, Camna çayı ilə Benqal körfəzi arasında bir neçə kiçik dövlət mövcud idi.
Kurilər yerli qeyri-ari tayfalarıni-"mleççhi"ləri özlərinə tabe etdilər, "yadlar" onlarla Kuru-Kaurav adlanan tayfa ittifaqını yaratdılar. "Mahabharata"dan məlumdur ki, şimal tayfaları olan Kauravlar və Pandavlar arasında uzun sürən müharibələr olmuş, Ponçala və Kuru dövlətləri öz təsirlərini itirmiş, siyasi arenada kiçik dövlətlər yaranmışdır. Paytaxt Ayodha və Şravasti olmaqla Koşala dövləti, paytaxt Varanasi olmaqla Kaşi dövləti, paytaxt Qirivraca olmaqla (sonra Racaqiriha, müasir Racqir şəhəri), Biharın cənubunda Maqadha dövləti, paytaxt Mithil şəhəri olmaqla Videha dövləti, paytaxt Ucayani olmaqla Avanti dövləti yarandı. Beləliklə, 3 əsas ərazi mövcud idi: Brahmavarta və ya Aryavarta-arilərin ölkəsi və ya Şimal ölkəsi, Madhyadeşa-Orta ölkə, Dakşinapatha-Cənub ölkəsi.
Brahmanizmin əsas ideoloji prinsipləri
Brahmanizmin əsas ideoloji prinsipləri 1) "Brahmana etiqad", 2) "Atmana etiqad", 3) "Karma", 4) "Sansara", 5) "Mokşa" (nicat yolu) idi. Bu etiqada görə, Brahman, yaxud Brahma tanrısı varlığın özü, həqiqəti, başlanğıcı və sonudur. O, əbədi və həmişəlikdir, hər yerdə vardır, onun vücudunda səma və yer, maddi və ya qeyri-maddi olmasından asılı olmayaraq dünyanın bütün varlıqları əhatə olunmuşdur.
Neoseiulus dodonaeae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Rəsul İlyasov
Rəsul Niftalı oğlu İlyasov — Bakı şəhər metrosunda baş verən yanğın nəticəsində həlak olmuş tələbə.
Həyatı
Rəsul İlyasov 12 iyul 1975-ci ildə Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndində anadan olmuşdur.
Yeni Daşkənd kənd orta məktəbi ilə bərabər Bərdə şəhər 1 saylı Musiqi Məktəbində də təhsil almışdır.
Qmelin toppuztikanı
(Echinops gmelinii) - cinsinə aid bitki növü.
Acianthera recurva
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Miconia tomentosa
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Zoğallıq
Zoğallıq — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.Əhalisi 480 nəfərdir ki onunda 254 nəfəri kişi, 226 nəfəri qadındır.
Ali-Müzəffər
Ali-Müzəffər — Fars və İraq əyalətlərində hakimiyyəti ələ almış bir sülalənin adı. Əmir Mübarizəddin tərəfindən təsis edilmiş bu dövlət 1318-ci ildən 1392-ci ilədək davam etmişdir. Dövlətin paytaxtı Şiraz şəhəri olmuşdur.
Mişel Arnaud
Mişel Arnaud  — fransız müğənni. 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Lüksemburqu "Ne crois pas" mahnısı ilə təmsil etmişdir.
Alaniya
Alaniya — Müasir Rusiya federasiyası (Şimali Qafqaz)ərazisində yerləşən qədim vilayətlərdən birinin adı. Orta əsrlərdə Şimali Qafqaz və Don çayı ilə Volqa çayı boyu əraziləri əhatə edirdi.
Enliyarpaq toppuztikan
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mate Alteri
Mate Alteri (12 sentyabr 1927, Paris, Fransa) — Fransa müğənnisi. 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Fransanı "Le temps perdu" mahnısı ilə təmsil etmişdir.
Valasin
Valasin — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Belarusda kənd təsərrüfatı
thumb|Rayonlara görə taxıl istehsalının göstəricisi (2017) Belarusda kənd təsərrüfatı— ölkə iqtisadiyyatının əsas sahələrindən biri hesab olunur. Kənd təsərrfatına yararlı yerlərin sahəsi 9,11 mln. hektardır (ölkə ərazisinin 43,9%-i), o cümlədən 6,1 mln. ha (67%) əkinyeri, 2,8 mln. ha (31%) – biçənək və otlaqlardır.
Bitkiçilik
Bitkiçilik məhsulları üstünlük təşkil edir (2010-cu il də 55,2%). Çovdar, arpa, buğda, kartof, tərəvəz, şəkər çuğunduru, kətan və s. bitkilər becərilir. Həddindən artıq rütubətli torpaqların meliorasiyası vasitəsilə k.t. yerləri çoxaldılır. Qurudulmuş torpaq fondu 3 mln. hektardan çoxdur, bitkiçilik məhsullarının 1/3 hissəsi onlardan alınır. Kənd təsərrüfatı məhsullarının əsas növlərinin istehal göstəricisi 2011-ci ildə aşağıdakı kimi olmuşdur (min.t): taxıl - 8375, şəkər çuğunduru - 4485, kartof - 7721, tərəvəz- 1979, ətlik mal qara və quş - 1020, süd - 6504, yumurta (milyon ədəd) - 3752.
Heyvandarlıq
Heyvandarlığın əsasını südlük-ətlik maldarlıq təşkil edir; şəhər ətrafı zonalar – südlük, bəzi meşəlik rayonlar isə – ətlik-südlük maldarlıq üzrə ixtisaslaşmışdır; hər yerdə donuzçuluq (ətlik və bekonluq kökəldilmə üstünlük təşkiledir) və quşçuluq var. Mal-qara növü üzrə ət istehsalının strukturu: mal əti və dana əti 44%, donuz əti 44%, quş əti 10%. Mal-qaranın və quşların ümumi sayı və heyvandarlıq məhsullarının istehsalı 1990-cı illərin əvvəlinə nisbətən aşağı düşmüşdür. Mal-qara və quşların say göstərcisi 2011-ci ildə aşağıdakı kimi olmuşdur (milyon baş): qaramal - 4,2, donuzlar - 4,0, qoyun və keçilər - 0,1, quşlar - 39,9.
Kənd təsərrüfatı məhsullarının təqribən yarısı əhalinin şəxsi təsərrüfatlarında və fermer təsərrüfatlarında istehsal olunur.
Usuk-Karqa
Usuk-Karqa adası — Laptevlər dənizində, Kotelnı adası yaxınlığında yerləşən ada. İnzibati baxımdan Yakutiyanın Bulunski ulusu ərazisində yerləşir. Ada Kotelnı adasınln qərbində yerləşir. Şimaldan cənuba doğru uzanır. Vısax-Karqa dilinın davamını təşkil edir. Ətrafında Temp buxtası yerləşir. Dayazlıqlarında qumlar yığılmışdır.
Le-Klapye
Le-Klapye  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Kornyu kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Miyo.
INSEE kodu — 12067.
Kommuna təxminən Paris dən 570  km cənubda, Tuluza şəhərindən 145  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 75  km cənub-şərqdə yerləşir.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 50 yaş arasında (15-64 yaş arasında) 38 nəfər iqtisadi cəhətdən, 12 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 76.0%, 1999-cu ildə 73.0%). Fəal olan 38 nəfərdən 31 nəfəri (16 kişi və 15 qadın), 7 nəfəri işsizdir (4 kişi və 3 qadın). 12 hərəkətsiz 2 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 4 nəfər təqaüdçü, 6 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Qaranlıqdan çıxmaq
"Qaranlıqdan çıxmaq" — israilli rejissor Mixael Mayerin 2012-ci ildə, dram janrında çəkilmiş filmi. Filmin təqdimatı ilk dəfə Toronto Film festivalında, 2012-ci ilin sentyabr ayında baş tutmuşdu. İsrail kinoteatrlarında film seyircilərə 28 fevral 2013-cü ildə təqdim olunmuşdu. Bu, İsraildə anadan olmuş və hal-hazırda Los Ancelesdə yaşayan rejissor Mixael Mayerin ilk tammetrajlı debüt filmi hesab olunur. Baş rolda Nikolas Yakob (Nimr Məşravi obrazında) və Mixael Aloni (Roy Şefer obrazında) oynamışdırlar.
96 dəqiqə davam edən dram filmi, İsrail-Fələstin münaqişəsinin müxtəlif tərəflərindən olan iki homoseksual kişi arasında baş vermiş romantik əlqələrdən bəhz edir.