cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Məzahir Göyüşov
Aprel döyüşləri
2016-cı il aprelin 1-dən 2-nə ötən gecədən başlayaraq Azərbaycan və Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri arasında cəbhənin Tərtər və Cəbrayıl-Füzuli istiqamətlərində şiddətli döyüşlər başlamışdır. Tarixə Aprel döyüşləri olaraq yazılan döyüşlər zamanı Məzahir Göyüşov BMP komandiri olaraq Lələtəpə istiqamətində vuruşmuş və fərqlənmişdir. Gecə döyüşləri zamanı Cəbrayıl rayonunun Lələtəpə istiqamətində olan əlverişli mövqelər, strateji nöqtələr, o cümlədən Lələtəpə zirvəsi Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad olunmuşdur. Həmin döyüşlərdə Ermənistanın müdafiə naziri Seyran Ohanyan tərəfindən qurulan və Ermənistan Ordusunun "yenilməz Ohanyan xətti" olaraq tanınan müdafiə xətti 40 dəqiqə ərzində darmadağın edilmişdir.
Döyüşlərdən sonra Göyüşov hərbi xidmətinə davam etmişdir.
Tovuz döyüşləri
Məzahir Göyüşov döyüşlərdə xidmətinə görə hərbi hissə rəhbərliyi tərəfindən fəxri fərman və təşəkkürnamələrlə təltif edilmişdir.
Azərbaycan Ordusunun giziri olan Məzahir Göyüşov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Füzulinin və Cəbrayılın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Məzahir Göyüşov 30 sentyabr 2020-ci ildə Cəbrayıl rayonunun Nüzgar kəndi istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Məzahir Göyüşov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Məzahir Göyüşov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İtalyan irredentizmi
İtalyan irredentizmi — XIX əsrin sonları və XX əsrin əvvəllərində müasir İtaliya ərazisində mövcud olmuş millətçilik. Bu millətçiliyin hədəfi yerli əhalinin italyan olduğu və ya italyandilli hesab edildiyi coğrafi əraziləri bir siyasi qurumun rəhbərliyi altında birləşdirmək olmuşdur. Bu ərazilərə italyanların əhəmiyyətli etnik azlığı təşkil etdiyi yerlər də daxil edilmişdir.
Başlanğıcda hərəkat yerli əhalinni italyan olmasına baxmayaraq, 1866-cı ildə başladılan III İtalyan İstiqlaliyyət müharibəsindən sonra Avstriya imperiyasının hakimiyyəti altında qalan ərazilərin İtaliyaya birləşdirilməsinə çalışırdı. Buraya Trentino ilə birlikdə, italyanlarla birlikdə bir çox digər dildə danışan etnosların da yaşadığı bölgələr daxil idi. Misal olaraq Cənubi Tirolu, Triesti, İstriyanın bir hissəsini, Qoriziyanı, Qradiskanı və Dalmatiyanın bir hissəsini göstərmək olar. Buraya həmçinin Riyeka (Fiume), Korsika, Malta adası, Nitsa qraflığı və İtalyan İsveçrəsi də daxil idi. Ümumilikdə bu ərazilərdə italyanlardan başqa almanlar, ladinlər, istro-romanlar, xorvatlar, slovenlər də yaşamaqda idi.
1860-cı illərdəki Risorcimento zamanı Sardiniya krallığının baş naziri və Kavur qrafı Kamillo Benso Fransa imperatoru III Napoleonun fikirləri ilə hesablaşmağa məcbur oldu. III Napoleonun İtaliyanın birləşdirilməsini hərbi cəhətdən dəstəkləyəcəyini, lakin bunun qarşılığında Sardiniya krallığımım nəzarət etdiyi Nitsa və Savoyyanın Fransaya verilməsini istəyirdi. Fransızlıarın düşüncəsinə görə, onlar üçün əhəmiyyətli hesab edilən Alp dağları keçidlərini güclü bir dövlət əlində tutmamalı idi. Nəticə olaraq, İtaliya Nitsa və Savoyyanı fransızlara vermək şərti qarşılığında onların da İtaliyanın birləşdirilməsi üçün ordu göndərməsi şərtini qəbul etməsi üçün təzyiqə məruz qaldı.
Məqalədə qarışıqlıq və mübahisələr olmaması üçün bəhs edilən coğrafi obyektlər barədə müasir ingiliscədə istifadə edilən adlardan istifadə edilmişdir. Hər bir halda,əksər yerlərin alternativ olaraq italyanca da adları vardır.
Xüsusiyyətlər
XIX əsr ərzində italyan irredentizmi italyan dilinin digər dillər qarşısında müdafiəsi ilə formalaşmağa başlamışdı. Məsələn, irredentistlər İsveçrədə, Avstriya-Macarıstan imperiyasında alman dili qarşısında, Nitsa və Korsikada da fransızca qarşısında italyancanı müdafiə edirdilər.
Çox güman ki, italyan irredentizmi İtaliyanın I Dünya müharibəsinə daxil olmasında və 1919-cu il Versal müqaviləsi ilə də bu istəklərinin çox hissəsini təmin etməsində mühüm rol oynamışdır.
İtalyan irredentizmi ilkin başlaşlarda daha mötədil idi və yalnız italyanların əksəriyyəti təşkil etdiyi yerlərin İtaliyaya birləşdirilməsini tələb edirdi. Lakin Birinci Dünya müharibəsindən sonra onun mahiyyəti dəyişdi. Bundan sonra irredentistlər italyanların azlıqda olduğu, hətta keçmişdə nə zamanda var olduqları bölgələrin belə İtaliyaya birləşdirilməsi gərəkdiyini müdafiə etməyə başladılar. Belə iddialardan ilki Trentoya, daha sonra isə İon adalarına, Savoyyaya və Maltaya edildi.
Kökləri
"Biz anadan gəlmə və hissiyyat olaraq korsikalıyıq, lakin hər şeydən əvvəl biz dil, kök, adət-ənənə olaraq özümüzü italyan hiss edirik və italyanların hamısı tarix və Allah qarşısında qardaşdırlar və birdirlər...Korsikalılar kimi biz nə qul, nə də “üsyançı” olmaq istəmirik və italyanlar kimi digər italyan qardaşlarla bərabər davranmaq hüququmuz var...Ya biz azad olacağıq, ya da yox olacağıq...Ya biz qalib olacağıq, ya da (fransızlara qarşı) əldə silah öləcəyik...Allahın adının müqəddəs və haqq olduğu kimi Fransaya qarşı müharibədə haqq və müqəddəsdir və burada bizim dağlarımız İtaliya üçün azadlıq günəşi kimi doğacaqdır. — Pasquale Paoli"
Paolinin yazdığı Korsika konstitusiyası (1755) italyan dilində yazılmışdı və onun 1765-ci ildə Korte şəhərindəəsasını qoyduğu qisamüddətli universitetdə də təhsil dili italyanca idi. İtaliyanın birləşdirilməsindən və 1866-cı ildə baş tutumuş III İtalyan İstiqlaliyyət müharibəsindən sonra hələ də İtaliya krallığı ilə sərhəddə xeyli italyanın yaşadığı, lakin başqa dövlətə tabe olan ərazilər mövcud idi. İrredentistlər bütün bu torpaqların yeni yaradılmış italyan krallığına birləşdirilməsini tələb edirdilər. Belə hədəf olaraq seçilmiş ərazilər Korsika, Qoriziya, İstriya, Nitsa qraflığı, Tikino, Qrisonların kiçik bir hissəsi, Valais, Trentino, Trieste və Fiume idi.
Bu mərhələdə müxtəlif hərəkatlar və təşkilat yaradıldı. 1877-ci ildə italyan siyasətçi Matteo Renato İmbriani irredente ("geri alınmamış torpaqlar") terminini kəşf etdi. Eyni ildə Associazione in pro dell'Italia Irredenta ("Geri Alınmamış İtaliya Uğrunda Assosiasiyası") təşkilatı yaradıldı, 1855-ci ildə Pro Patria hərəkatı ("Ana Vətən Uğrunda") və 1891-ci ildə Lega Nazionale Italiana ("İtalyan Milli Liqası") təşkilatının Trento və Triestedə (o zaman Avstriya-Macarıstan imperiyasının bir hissəsi) əsası qoyuldu.
Başlanğıcda, hərəkat Avropadakı digər millət-qurucu milli hərəkatların bir tərkib hissəsi kimi təsvir edilirdi. Bu dövrdə çoxmillətli Avstriya-Macarıstan imperiyası, Rusiya imperiyası və Osmanlı imperiyası hissə-hissə millət-dövlətlərlə əvəz edilirdi. İtalyan millət-qurucu hərəkatı Almaniyadakı (Großdeutschland), Macarıstandakı, Serbiyadakı və 1914 önəsi Polşadakı hərəkatlarla oxşarlıq təşkil edirdi.
Eyni zamanda, Eyni zamanda, 19-cu əsr Avropasının bir çox yerində liberalizm və millətçilik siyasi mədəniyyətin ön sıralarına çıxan ideologiyalar idi. Habsburq İmperiyasının uzun müddət müxtəlif etnik və mədəni qruplar üzərində nəzarəti təsdiqlədiyi Şərqi Avropada millətçilik standart formatda meydana çıxırdı. XIX əsrin əvvəllərində 19-cu əsrin əvvəlləri "imperiyanın daha kiçik, əsasən yerli xalqları - çexlər, slovaklar, slovenlər, xorvatlar, serblər, ukraynalılar, rumınların öz tarixi ənənələrini xatırladıqları, doğma dillərini ədəbi dil kimi dirçəltdikləri, öz dillərini, ənənələrini, folklorlarını yenidən mənimsədikləri, qısası özlərinin millət kimi mövcudiyyətlərini irəli sürdükləri dövr idi.
XIX və XX əsrin birinci yarısı
XIX əsrin bütün bölgələrdə yaşayan italyanların tək bir millət kimi birləşdirilməsi idealı italyan irredentizminin meydana çıxmasına yol açdı. Bir çox istriyalı italyanlar və dalmasiyalı italyanlar İtaliyanın birləşdirilməsi üçün döyüşən Risorcimento hərəkatına müsbət yanaşırdı.
1861-ci ildə İtaliya krallığının elan edilməsi ilə modern İtaliya dövlətinin əsası qoyuldu. 21 iyul 1878-ci ildə Romada səs-küylü mitinq keçirildi. Mitinqə Cüzeppe Haribaldinin oğlu Menotti Haribaldi rəhbərlik edirdi. Bu mitinqdə Trentinonun ələ keçirmək üçün könüllü taborlar quruldu. İtaliyanın baş naziri Benedetto Kairoli mitinqi mülayim şəkildə qarşıladı. Lakin mitinq əsasən süni şəkildə təşkil edilmişdi, bir çox italyan Trentinonun ələ keçirilməsi üçün Avstriyaya və ya Maltanı ələ keçirmək üçün Böyük Britaniyaya qarşı təhlükəli siyasət izləməyin tərəfdarı deyildi.
İtalyan irredentizminin ölkə xaricindəki əsas nəticələrindən biri Avstriya imperatoru I Frans İosifə qarşı 1882-ci ildə sui-qəsdin təşkil edilməsi oldu. 1882-ci ildə edilən bu sui-qəsd cəhdinin üstü açıldı və baş tutmadı. Triestinli və Avstriya vətəndaşı olan Quqlielmo Oberdan edam edildi. İtalyan irredentizmi respublikaçı və sosialist fəaliyyət ilə ölkə üçün problemlər yaratmağa başladıqdan sonra Aqustino Depretis tərəfindən polis nəzarətinə alındı.
İrredentizm 1881-ci ildə Tunisin Fransa tərəfindən işğal edilməsi ilə Fransa-İtaliya münasibətlərində böhran yarandıqdan sonra problemlər yaşamağa başladı. İtalyan hökuməti Avstriya və Almaniya ilə daha yaxın münasibətlər qurdu və bu 1882-ci ildə Üçlər ittifaqının qurulmasına yol açdı. Bundan sonra XIX əsr boyunca  irredentistlərin ölkəyə birləşdirilməsini arzuladıqları bölgədə bu mənada heç bir irəliləyiş yaşanmadı. Beləliklə, İtaliya krallığının sərhədləri dəyişməz qaldı və Eritreyada, Somalidə koloniyaların qurulmasına başlanıldı.
İsveçrədə italyan irredentizmi
Hal-hazırkı İtalyan İsveçrəsi XVI əsrə qədər Milan hersoqluğuna aid olmuş, daha sonra İsveçrənin bir ərazisi halına gəlmişdi. Bu ərazidə yaşayan italyanlar özlərinin doğma italyan dillərini və Lombard dillərini Ticinese dialektində olsa belə danışmağa davam edirdilər. İsveçrədəki italyan irredentizmi mötədil Risorcimento ideallarına əsaslanmaqda və italyan-ticineseli Adolfo Karmine kimi şəxslər tərəfindən təbliğ edilməkdə idi.
İtalyan faşizminin haimiyyətə gəlməsindən sonra başlanğıcda mötədil olan irredentizm radikallaşmağa başladı. İtalyan faşizminin rəhbəri olan Benito Mussolini 1930-cu illərdə Partito Fascista Ticineseni (Tiçino Faşist Partiyası) yaratdı. Bu partiyanın əsas məqsədi İtaliyanın sərhədini Sen-Qotard keçidinə doğru genişləndirmək idi. Onlar bu uğurda siyasi narahatlıqlardan, mümkkün referendumlardan, hətta ehtiyyac olardısa italyan ordusundan da yararlanmağı planlayırdılar. 1934-cü ildə "Romaya yürüş"ə bənzər "Bellinzonaya yürüş" elan etdilər. Lakin bu yürüşün qarşısı sosialist təşkilatların müqaviməti nəticəsində alındı. Bu işdə fərqlənən Quqlielmo Kanevaskininin "Liberi e Svizzeri" kimi sosialist təşkilatları hətta İsveçrə hökuməti də dəstəkləyirdi.
Ardıcıl olaraq, 1935-ci il seçkilərində faşistlər cəmi 2% səs topladılar və o vaxtdan bəri onların hərəkatı 100-dən daha az üzvə qədər azaldı.
II Dünya müharibəsindən əvvəl İsveçrədəki italyan irredentizmi zəifləyərək əsasən XIX əsrdə Tiçinoya İtaliyadan köç etmiş mühacirlərin övladları arasında mövcudiyyətini qorudu. Lakin bu azsaylı qrupa tiçinolu aktiv irredentistlər də daxil idi və onlar geniş həcmli təbliğat işi ilə məşğul idilər. Bu intelektuallardan ən vacibi Teresina Bontempi idi. L'Adula jurnalı da onun tərəfindən yaradılmışdı. O, yazılarında Rosetta Kolombi ilə birlikdə Tiçino karntonunun İsveçrə hökumətinin də yardımı almanlaşdırılmasına qarşı çıxırdı. Həqiqətəndə Tiçino kantonundakı almandilli əhalinin sayı 1837-ciildə 2.6% ikən, 1920-ci ildə 5.34%-ə yüksəlmiş, 1940-cı ildə isə demək olar ki, 10% olmuşdu. Belə bir fəaliyyətə görə o, davamlı İsveçrə hökuməti ilə problem yaşamaqda idi və nəticədə, 1936-cı ildə həbs edildi. Bir neşə aydan sonra azadlığa buraxılsa da, ölkəni tərk etməyə məcbur edildi və İtaliyadan siyasi sığınacaq aldı.
Tiçino karntonunda doğulmuş məşhur faşistlərdən bir də Aurelio Qarobbio idi. O, özünü Qabriele D'Annunzioya bənzədərək Giovani Ticinesi təşkilatını yaratmışdı. 1935-ci ildən sonra Garobbio İsveçrədəki italyan irredentizminin əsas simasına çevrildi və 1945-ci ilin yazında ölümünə qədər Mussolini ilə birlikdə oldu. Bu zaman o, Tiçinonun yaxınlığındakı Valtellinada son faşist müqavimətini təşkil etməyə çalışırdı.
Bu qadın (mahnı)
Bu qadın — azərbaycanlı müğənni Aygün Kazımovanın mahnısıdır. "Aygun Music" tərəfindən hazırlanan mahnının sözləri və musiqisi MC Murada aiddir. Aygün Kazımova mahnını 26 yanvar 2021-ci ildə öz 50-ci doğum günündə təqdim etmişdir.
Arxa fon və yazılması
Aygün Kazımova 22 avqust 2020-ci ildə "Tovuz döyüşləri" zamanı şəhid olmuş hərbiçilərimizə ithafən "Əsgər marşı" adlı mahnısını təqdim etmişdir. Aygün Kazımova İkinci Qarabağ Müharibəsinin Azərbaycanın qələbəsi ilə bitməsi və torpaqlarımızın işğaldan azad olunması müsabətilə əsgərlərimizin simasında Ali Baş Komandan İlham Əliyevin doğum gününə özəl olaraq "Vətən oğlu" sinqlını təqdim etmişdir. "Bu qadın" layihəsi də "Vətən Müharibəsi" zamanı şəhidlərinə həsr olunmuşdur. Layihə şəhidlik zirvəsinə ucalmış sevgilisinə qovuşmayan xanımlara həsr edilmişdir.
Hər il ənənəvi olaraq, öz doğum günündə yeni layihə təqdim edən Aygün Kazımova bu dəfə də ənənəsinə sadiq qalaraq, "Bu qadın" sinqlını təqdim etmişdir.
Klip haqqında
Klipi türkiyəli rejissor Səlim Akar İstanbulda lentə almışdır. Klip 18 saatdan artıq davam etmiş və klip çəkilişlərində 30 nəfərlik çəkiliş qrupu iştirak etmişdir. Klip İstanbuldakı "Ümraniye Platoları" adlı çəkiliş meydanında çəkilmişdir. Açıq hava çəkilişləri qar yağışının altında 8 saat davam etmişdir. Aygün Kazımova klipdə Türkiyənin ən məşhur gəlinlik brendlərindən olan "Alisse nuerA" və azərbaycanlı modelyer-dizayner Rüfət İsmayılın sahibi olduğu "AFFFAIR" brendinin geyimlərindən istifadə etmişdir. Klipdə türkiyəli aktyor Berfun Beşel və aktrisa Ayşegül Çakmak rol almışdır. Klipdə əsgər sevgilisinə qovuşmayan xanımın həyat hekayəsindən bəhs edilir.
İtalyan irredentizmi
Maltada italyan irredentizmi
Lakin adadakı koloniyal dairələr ehtiyat tədbirləri həyat akeçirdilər. 1940-cı ildə 49 italofil Uqandaya sürgün edildi. Onların sırasına Millətçi Partiyanın rəhbəri Enriko Mizzi də daxil idi. Maltalı olan və italyan irredentizmi idealı ilə maraqlanan 700 maltalı da Afrikanın mərkəzi bölgəsinə sürgün edildilər. İtaliyada yaşayan bir sıra maltalı faşist sıralarında aktiv şəkildə iştirak etmiş və orduya qatılmışdılar. Bunlara misal olaraq Karmelo Borg Pisanini, Antino Kortisi, Paolo Frendonu, İvo Leone Qanadonu, Roberto Mallianı, Manuele Mizzini .Antonio Vassallonu, Joe d’Anconanu və Karlo Libertonu göstərmək olar. Karmelo Borg Misani Herkules əməliyyatı zamanı Maltaya daxil olmağa çalışmışdır, lakin ələ keçirilmiş, casus elan edilərək 1942-ci ilin noyabrında edam edilmişdir. O, ölümündən bir neçə gün sonra italyan kralı III Viktor Emanueldən İtaliyanın ən yüksək dərəcəli hərbi mükafatı olan "Hərbi Dəyər Qızıl" medalı ilə təltif edilmişdir. Ailəsi və İtaliya hökuməti onun cəsədini eksqumasiya etmək və həbsxana ərazisindən kənarda dəfn etmək üçün müraciət etmişlər, lakin bu tələb heç vaxt qəbul edilməyib. Benito Mussolini onu "maltalı şəhid" deyə adlandırmışdır. Onun şərəfinə 1943-cü ildə Liquriyada Battaglione Borg Pisani bölməsi yaradılmış və oraya digər maltalı irredentistlər daxil edilmişdir.
Bu qadın (mahnı)
Sinql üzərində çalışanlar
Aktyorlar: Aygün Kazımova Komandası:
İtalyan irredentizmi
Maltada italyan irredentizmi
II Dünya müharibəsindən sonra Maltada italyan irredentizmi üçün çağırışlar olmamışdır. Enriko Mizzi 1950-ci ildə Maltanın baş naziri olmuş, lakin heç vaxt öz keçmişini inkar edib, peşimanlığını dilə gətirməmişdir. O, özünü "ləkəsiz və qorxusuz kişi" (italyanca:Uomo senza macchia e senza paura) deyə tərif etmişdir. O, baş nazir seçilməmişdən qısa müddət əvvəl belə demişdi:
"Ümid edirəm ki, bu həyatdan nəsillərə xatirə olmaq üçün köçəndə ümid edirəm ki, heç kim mənə böhtan atmayacaq... partiyalılıq səbəblərinə görə.... Otuz il əvvəl Millətçi Partiya tərəfindən elan olunduğum kimi, hələ də, Allaha şükürlər olsun ki, Partiya qarşısında, xalq qarşısında və hər şeydən əvvəl öz vicdanım qarşısında 'senza macchia e senza paura."
Nitsa və Savoyyada italyan irredentizmi
1859-cu ildə Sardiniya krallığı II İtalyan İqtiqlaliyyət müharibəsinə başlayaraq Avstriya imperiyası üzərinə hücuma keçdi. Hücum Fransanın yardımı ilə təşkil edilmişdi və Lombardiya vilayətinin Sardiniyaya birləşdirilməsi ilə nəticələndi. İmzalanmış Plombieres razılaşması əsasında Fransanın göstərdiyi yardım qarşılığında Sardiniya krallığı Nitsa və Savoyyanı ona verdi və bu "Niçard köçü"nə yol açdı. Bu köç nəticəsində Niçard italyanlarının mühüm bir hissəsi Nitsada qalmaqdan imtina edərək İtaliyaya köç etdilər. 1871-ci ildə Cüzeppe Haribaldi yerlisi olduğu Nitsada Milli Məclisə seçildi və bu bölgəni yeni yaradılmış İtaliya krallığına birləşdirilməsinə çalışsa da, ona bunu həyata keçirməyə imkan verilmədi. Buna görə 1871 və 1872-ci illərdə Nitsada qarşıdurmalar yaşandı. Bu qarşıdurmalar ümumi şəkildə "Niçard vespers" adlandırılır. Bu qarşıdurmaların əsas tələbi Nitsanın İtaliyaya birləşdirilməsi idi.
Nitsada italyan irredentizmi
Turin razılaşmasından sonra (1860) Sardiniya kralı II Viktor Emanuel və III Napoleon Plombieres razılaşmasının şərtlərini bir daha təstiq etdilər və Nitsa bölgəsi Avstriyaya qarşı müharibədə göstərdiyi dəstəyə görə Fransaya verildi. 1860-cı ilin aprelində II Viktor Emanuel bölgə əhalisinə müraciət edərək bu hakimiyyət dəyişikliyini italyan birliyi naminə qəbul etmələrini istədi. Nəticədə keçirilmiş referendum nəticəsində bu ərazi dəyişikliyi ratifikasiya edildi. Bu referendum zamanı bir çox italofil çıxışlar və şüarlar səsləndirilmişdi. Lakin bu rəsmiləşmə hadisələrin gedişatını dəyişdirmədi. İlhaqa qarşı çıxanlar insanları referendumda iştirak etməməyə çağırırdı, buna görə də referendumda iştirak etməmə nisbəti çox yüksəkdir. Hakim dairələrin təzyiqləri nəticəsində ümumi Nitsa bölgəsində 83%, Nitsa şəhərində isə 86% ilhaqın lehinə səs verdi. Bu nəticə italyan və fransız hökumətlərinin bundan əvvəl gəlinmiş razılaşmanın refenrumla da təstiqlənməsi üçün mötəşəm şəkildə işbirliyi nəticəsində meydana çıxmışdı.
Kilsə ibadətlərində, təhsil müəssisələrində, teatrlarda və Operada istifadə edilən italyan dili dərhal ləğv edildi və fransızca ilə əvəz edildi. Referendum nəticəsində bir çox italofil əhali İtaliyaya köç etdi, bu 1861-ci ildə İtaliya krallığının yaradılmasının elan edilməsindən sonra daha da sürətləndi. Nitsanın əhalisinin təxminən dörddə bir hissəsi, yəni 11 min insan könüllü şəkildə İtaliyaya köçmək qərarına gəldi. Nitsa italyanlarına çox zaman Niçard italyanları deyildiyi üçün bu köç də "Niçard köçü" adını aldı. Nitsalı bir çox italyan Liquriyanın Ventimqliya, Bordighea və Ospedaletti bölgələrinə köç etdilər. Bu referendum və köç italyan millətçiləri arasında bölgənin yenidən İtaliyaya birləşdirilməsi istəyinin yüksəlməsinə və əsas hədəflərdən birinə çevrilməsinə yol açdı. Nitsada doğulan Cüzeppe Haribaldi ən əvvəldən öz doğma bölgəsinin Fransaya verilməsinə qətiyyətlə qarşı idi. O, bildirirdi ki, razılaşma ilə müəyyən edilmiş referendum saxtalaşdırılmışdır. 1871-ci ildə bölgədə ilk azad seçkilər keçirildi. Qanunverici orqana mümkün 29.428 səsdən 26.534-ü italyan millətçiləri tərəfindən irəli sürülən namizədlər tərəfindən qazanıldı və Haribaldi Fransa Milli Assambleyası sədrinin müavini seçildi. Seçkilərin nəticələri açıqlandıqdan sonra italyan millətçiləri küçələrə axın edərək “''Viva Nizza! Viva Garibaldi!''” deyə şüarlar səsləndirməyə başladılar. Fransız dövləti bölgəyə 10 min nəfərlik ordu göndərərək italyan qəzeti olan "Il Diritto di Nizza"nı bağladı və bir çox şəxsi həbs etdi. Ayağa qalxan Nitsa əhalisi 8-10 fevral aralığında durmadan etiraz nümayişləri təşkil etdilər və bu hadisələr "Niçard Vespers" adlandırıldı. Çıxışlar fransız ordusu tərəfindən yatırıldı. 13 fevralda Fransa Milli Assambleyasının sədrinin müavini olan Haribaldiyə dassambleyada danışmağa icazə vermədilər. O, bu zaman Nitsanın yeni yaradılmış unitar italyan milli dövlətinə yenidən birləşdirilməsi məsələsini qaldıracaqdı. Ona danışmağa icazənin verilməməsindən sonra sədr müavini vəzifəsindən istefa verdi. Çıxışların yatırılmasından sonra Nitsadakı son italyan millətçisi ziyalıların bölgədən sürgün edilməsinə başlanıldı. Bunlara misal olaraq Cüzeppe Bresi və Lusiano Mereunu göstərmək olar. İtalyanpərəst hərəkat 1914-cü ilə qədər davam etdi. Bunu alovlandıran bir aspekt də fransız hökumətinin fransızlaşdırma siyasətini izləməsi idi. Bölgədəki toponimlərin əksəriyyəti fransızlaşdırıldı, bir çox sahələrdə fransız dilinin işlədilməsi məcburi edildi. Hətta bir çox italyan soyadları dəyişdirilərək fransızca versiyası ilə əvəz edildi. Məsələn italyanca olan "Bianchi", "Del Ponte" kimi soyadlar müvafiq olaraq fransızca "Leblanc", "Dupont" ilə əvəz edildi. Bu Niçard italyanlarının tədirəcn yoxa çıxmasına yol açdı. Nitsalı bir çox ziyalı İtaliyaya köçdü. Belə ziyalılardan biri olan Ciovan Batttista Bottero İtaliyaya köçdükdən sonra Turində 1874-cü ildə "La Gazzetta del Popolo" qəzetini yaratdı. Bu qəzet 1874-cü ildə ümumi dövriyyə sayında Milanda nəşr edilən "Il Secolo"dan sonra ikinci qəzet idi.
Nitsada italyandilli qəzetlər qadağan edilmişdi. 1861-ci ildə "La Voce di Nizza", 1871-ci ildə "Il Diritto di Nizza" qəzetləri qapadıldı. 1895-ci ildə "Il Pensiero di Nizza" irredentizmdə ittiham edildi. Lakin Nitsadan olan bir çox jurnalist və yazıçı italyanca yazmağa davam etməkdə idi. Bunlara misal olaraq Enriko Sappianini, Cüzeppe Andreni, Cüzeppe Bresi, Eugenio Kais di Pierlası və s. göstərmək olar.
Bir başqa Niçard italyanları olan haribaldiçilər Lusiano Mereu, Andriano Gilli, Karlo Perino və Alberto Kougnet 1870-ci ilin fevralında Nitsadan sürgün edildilər. 1871-ci ildə Lusiano Mereu Nitsanın şəhər şurasına seçildi. O, eyni zamanda Donato Rasteunun rəhbər olduğu Haribaldi Nitsa Komissiyasının da üzvü idi. Rasteu bu vəzifədə 1885-ci ilə qədər qaldı.
Cüzeppe Bres fransızların guya Nitsada danışılan italyan dili ləhcəsinin əslində italyanca yox, Okkitan ləhcəsi olduğu iddiasına qarşı mübarizə aparırdı. O, bu barədə düşüncələrini 1906-cı ildə İtaliya nəşr etdirdi.
Benito Mussolini Nitsanın İtaliyaya birləşdirilməsini özünün əsas hədəflərindən biri hesab edirdi. 1940-cı ildə Nitsa italyan ordusu tərəfindən ələ keçirildi və "Il Nizzardo" ("The Niçard") qəzetti yayımlanmağa başladı. Bu prosesə Cüzeppe Haribaldinin nəvəsi Ezio Haribaldi rəhbərlik edirdi. Buradakı italyan hakimiyyəti 1943-cü ilə qədər davam etdi. Bu zaman italyan irredentizminin müdafiə edən Nitsadakı italyan millətçiləri Dalmatiya qubernatorluğuna bənzəyən italyan qubernatorluğunun yaradılmasını istəyirdilər. Onlara görə, bu qubernatorluğun ərazisi Var çayına və ya heç olmasa, Qərbi Alp dağları vilayətinə qədər olmasını istəyirdilər.
Buradakı italyan hakimiyyəti Vişi Fransasındakı ilə müqayisədə qat-qat daha az sərt idi. Buna görə də, minlərlə yəhudi oraya sığınmışdı. Bir müddətlik şəhər bir çox yəhudi təşkilatının mərkəzi halına gəldi. Hər bir halda, italyanların müttəfiqlər ilə Kassibil atəşkəsini imzalamalarından sonra bölgə 8 sentyabr 1943-cü ildə alman ordusu tərəfindən ələ keçirildi və mərhəmətsiz tədbirlər həyata keçirildi. SS-in yəhudi işləri ilə məşğul olan bölməsinin zabiti Alois Brunner bölgənin qubernatorluğuna gətirildi və ona yəhudiləri axtarmaq tapşırıldı. 5 ay içində 5 min yəhudi ələ keçirildi.
Müharibədən sonra bölgə yenidən Fransaya geri qaytarıldı və üstəlik 1860-cı ildən sonra da İtaliyada qalmış La Brigue və Tende əraziləri 1947-ci ildə Fransaya verildi. Bundan sonra orada yaşayan italyanların yenə mühüm bir hissəsi İtaliyanın Liquriya və Piedmont bölgəsinə köçdü. 1861-ci ildən bəri davam etdirilən fransızlaşdırma siyasəti nəticəsində Nitsa bölgəsinin əksər hissəsi fransızca danışmaqdadır. Yalnız Menton bölgəsinin sahil əraziləri və Tendenin dağlıq bölgələrində bəzi yerli əhali italyan dilinin ləhvəsi olan Liquriyancanın İntemelio şivəsində danışmaqdadır. Bu ərazilər hal-hazırda Fransanın Alpes-Maritimes departamentliyinə daxildir.
Dil məsələsi
Əslində 1861-ci ildən dərhal sonra fransız hökuməti bütün italyandilli qəzetləri bağlamışdı və 11 mindən çox Niçard italyanı İtaliya krallığına köçmüşdü. Bu rəqəmin əhəmiyyətini başa düşmək üçün bildirmək lazımdır ki, 1858-ci ildə sardiniyalılar tərəfindən bölgədə aparılmış siyahıyaalmaya görə, bütün ərazidə yalnız 44 min insan yaşamaqda idi. 1881-ci ildə The New York Times yazırdı ki, "fransız ilhaqındnan əvvəl Niçardlar genuyalılar qədər italyan idilər və onların dialekti Genuyanın sərt dialektindən daha çox Toskana dialektinə daha yaxın idi". Cüzeppe Haribaldi özünü italyan dialektində "Nizzardo" deyə tərif etməkdə idi.
Hal-hazırda bəzi alimlər - məsələn, alman Verner Forner, fransız Jan-Flippe Dalbera və italyan Ciuliya Petrakko Sicardi - razılaşırlar ki, Niçard dialekti fonetik, leksikoloji və morfoloji xüsusiyyətlər baxımından Liquriya ləhcəsinin qərb qoluna bənzəməkdədir. Fransız alim Bernard Cerquiqlini özünün "Les langues de France" kitabında bildirir ki, Fransanın Tende, Roquebrune-Cap-Martin və Menton bölgələrində Liquriya ləhcəsində danışan azlıqlar indi də yaşamaqdadırlar. Niçard və ya Nizzardi italyanlarının sayında bir başqa azalma İkinci Dünya müharibəsindən sonra oldu. Müharibədə məğlub olan İtaliya Nitsanın 1860-cı ildə əlində qalmış kiçik dağlıq bölgələrini də Fransaya verməyə məcbur oldu. Val di Roia, Tenda və Brigadakı italyanların mühüm bir hissəsi 1947-ci ildə İtaliyaya köçdü. 1960-cı illərə qədər Nitsadakı demək olar ki, bütün əhali italyan soyadlarına sahib idi.
1850-1950-ci illəri əhatə edən millətçilik əsrində Niçard italyanları 70 faiz azaldıldılar. Beləki, fransız ilhaqı zamanı ümumi bölgədə 125 min insan yaşamaqda idi, lakin hal-hazırda Tende və Menton bölgəsində yaşayan azlıqların sayı təxminən iki min nəfərdir.
1930-cu illərə qədər Nitsanın mərkəzi əsasən italyanlardan ibarət idi. Hal-hazırda yerli mədəniyyətdə italyan elementləri xüsusən sahil ərazilərində qorunmaqdadır. Hal-hazırda bölgənin bütün əhalisinin ana dili fransızca olsa da, bəziləri hələ də Nitsanın italyan dilində yazılmış qeyri-rəsmi himni olan Nissa La Bella oxumağı bacarırlar.
1860-cı ilin yazında Savoyya referendumdan sonra Fransaya birləşdiildi və inzibati sərhədlər dəyişdirildi. Lakin savoyyalıların bir hissəsi bu ilhaqa qarşı çıxırdılar. Əslində, referendumun nəticəsinə görə 130.839 səs Fransaya ilhaqın lehinə, 235 əleyhinə, 71 səs keçərsiz olmuş, bu da Fransaya ilhaqın şəriksiz dəstəklənməsini göstərmişdir. Lakin lehinə verilmiş səslərin bu qədər çox olması seçkilərdə saxtakarlıq edilməsi iddialarının səslənməsinə yol açmışdır. 1860-cı ilin əvvəllərində 3 mindən çox insan Fransaya birləşdirilməyə qarşı etiraz nümayişi keçirmişdir. 16 mart 1860-cı ildə Savoyyanın şimalındakı əyalətlər (Çablais, Faucuqni və Cenevois) Fransa imperatoru III Napoleona, Sardiniya kralı II Viktor Emanuelə və İsveçrə hakim dairələrinə nümayəndələr göndərərək Fransanın bir hissəsi olmaq istəmədiklərini, Sardiniya krallığının bir parçası olaraq qalmağı üstün tutduqlarını, əgər Sardiniyadan ayrılmağa məcburdurlarsa, Fransaya birləşməkdənsə İsveçrəyə birləşməyi üstün tutduqlarını bildirdilər.
Savoyyada italyan irredentizmi
Savoyyalı italyan irredentistləri İtaliya krallarının mənsubu olduğu Savoyya sülaləsi ilə xüsusi bağları olduğunu düşünməkdə idilər. Savoyya gələcəkdə italyan kralları olacaq sülalənin ilk qaynağı olan Savoyya hersoqluğunun əsas bölgəsi idi. İntibah dövründən etibarən bu bölgədən Piedmont vilayəti idarə edilmiş və paytaxt Şamberi şəhəri olmuşdur. XV əsrdən etibarən bölgənin rəsmi dili fransız dili idi. Bölgə inzibati baxımdan Savoyya Propre, Çablais, Fauciqni, Cenevois, Maurienne və Tarantaise məntəqələrinə bölünmüşdü. 1860-cı ilin yazında Fransadan bölgədə keçirilən referendumdan sonra oranı ilhaq etdi və inzibati sərhədlər dəyişdirildi. Cüzeppe Haribaldi referendumla Savoyya və Nitsa bölgələrinin Fransaya birləşdirilməsinə qarşı çıxırdı. Refendumla bölgələr ilhaq edildikdən sonra hər iki yerdən xeyli sayda insan köç etdi. 1919-cu ildə Fransa həm Vyana kpnqresinin qərarlarına zidd olaraq bölgəni hərbiləşdirdikdən, həm də əvvəlcə imzalanmış müqavilənin ziddinə olaraq azad ticarət bölgəsini ləğv etdikdən sonra savoyyalılar buna etiraz etdilər. Fransa 1932-ci ildə Turin razılaşmasının Savoyya və Nitsa ilə bağlı maddələrinə əməl etməydiyi üçün beynəlxalq məhkəmə tərəfindən qınandı. Hələ 1871-ci ildə Savoyyanın mərkəz və şimal hissəsində Fransaya qarşı güclü müqavimət formalaşmışdı. Bonneville məntəqəsinin Respublikaçı Komitəsi hesab edirdi ki, 1860-cı il referendumu imperial təzyiq altında keçirilmişdir və bölgənin həqiqi iradəsini əks etdirməməkdədir. Onlar yeni referendum keçirilməsinə çağırırdılar, buna cavab olaraq Fransa bölgəyə 10 minlik ordu göndərdi və nizamı bərpa etdi.
1861-ci ildə İtaliyada "Associazione Oriundi Savoiardi e Nizzardi Italiani" yaradıldı. Bu təşkilat savoyyalı italyanlarla yaxın əlaqədə idi və 1966-cı ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. 1940-cı illərin əvvəlində İtaliya faşistlər tərəfindən idarə edilərkən Savoyyanın İtaliya krallığına birləşdirilməsini tələb edən təşkilatlar yaradıldı. 1942-ci ildə belə təşkilatlardan birinin üzvü 100 nəfərdən çox idi və Qrenöbl ilə Şamberi bölgəsində cəmlənmişdi. 1942-ci ilin noyabrında İtaliya ordusu Savoyyanı ələ keçirərkən iddialara görə 10 min savoyyalı şəxs nümayiş keçirərək bölgənin İtaliya krallığına birləşdirilməsini tələb etdilər. Lakin İtaliya krallığı buna qarşı olduğu üçün bu həyata keçirilmədi. İkinci Dünya müharibəsindən sonra italya irredentisti olan Savoyyadakı bütün təşkilatlar Şarl de Qoll tərəfindən qadağan edildi. Sağ qalmağı bacarmış italyan irredentislərinin tşkilatları 1950 və 1960-cı illər boyunca muxtariyyət uğrunda mübarizə aparmışdırlar. Bunlara misal olaraq, Savoyya Regional Hərəkatını (Mouvement Région Savoie) göstərmək olar.
1940-cı ildə ilk dəfə italyan irredentistləri Savoyyada istəklərinə nail oldular. Onlar Alp dağları boyunca bəzi kiçik bölgələri İtaliya krallığına birləşdirdilər. Bu bölgələrin ümumilikdə sahəsi 832 km² idi və orada 25 min əhali yaşamaqdaydı. 1942-ci ilin noyabrında "Anton əməliyyatı" zamanı İtalyan Kraliyyət Ordusu özünün işğal zonasını böyütdü. İtalyan ordusu Qrönoblun, Nitsanın, Rona çayının deltasını və demək olar ki, bütün Savoyyanı ələ keçirdi. Savoyyadakı bütün məktəblərin italyanlaşdırılmasına başlanıldı, lakin bu heç bir zaman tam olaraq sonlandırılmadı. Yalnız bir neçə italyan savoyyalılar könüllü şəkildə italyan ordusuna yazıldılar, Qara köynəklilər kimi təşkilatlar da bu prosesdə aktiv iştirak edirdilər. Savoyyadakı irredentist italyanların çoxu aktiv şəkildə öz bölgələrindəki yəhudilərə yardım etmişdilər. Bu bölgə yəhudilərə qarşı sərt siyasət izləyən Vişi Fransasından qaçmış bir çox yəhudi üçün sığınacaq rolu oynamaqda idi. Savoyyanın İtaliyaya birləşdirilməsi Qrenobl savoyyalıları kimi icmalar tərəfindən tam dəstəklənsə də, bu həyata keçirilmədi. Çünki 1943-cü ilin sentyabrında Nasist Almaniyası Savoyyanı ələ keçirdi və bu vəzifədə İtaliyanı əvəzlədi.
Savoyyard dialekti
1942-1943-cü illərdəki faşist hakimiyyəti zamanı italyan hakim dairələri Savoyyanın bütün əhalisinin italyanlaşdırılması üçün çalışsalar da, buna nail ola bilmədilər. Bu proses əsasın Savoyard dialektinin italyanca ilə əvəz edilməsi vasitəsiylə həyata keçirilirdi.
Korsikada italyan irredentizmi
İtalyan irredentizminin görkəmli şəxslərindən biri olan Nikkolo Tommaseo tərəfindən italyan irredentizminin banilərindən biri hesab edilir. Bildirilir ki, Pasqal Paoli korsikalı millətçilər tərəfindən "Vətənin Atası" ("Babbu di a Patria") olaraq adlandırılır. O, 1768-ci ildə bunları demişdi:
"Biz anadan gəlmə və hissiyyat olaraq korsikalıyıq, lakin hər şeydən əvvəl biz dil, kök, adət-ənənə olaraq özümüzü italyan hiss edirik və italyanların hamısı tarix və Allah qarşısında qardaşdırlar və birdirlər...Korsikalılar kimi biz nə qul, nə də “üsyançı” olmaq istəmirik və italyanlar kimi digər italyan qardaşlarla bərabər davranmaq hüququmuz var...Ya biz azad olacağıq, ya da yox olacağıq...Ya biz qalib olacağıq, ya da (fransızlara qarşı) əldə silah öləcəyik...Allahın adının müqəddəs və haqq olduğu kimi Fransaya qarşı müharibədə haqq və müqəddəsdir və burada bizim dağlarımız İtaliya üçün azadlıq günəşi kimi doğacaqdır. — Pasquale Paoli"
Pasqal Paoli italyan dilinin yaratdığl Korsika Respublikasında rəsmi dil olmasını istəyirdi. 1755-ci ildə qəbul edilmiş ilk Korsika Konstitusiyası italyan dilində yazılmışdı və 1787-ci ildə qəbul edilmiş ABŞ Konstitusiyası üçün model rolunu oynamışdı. Həmçinin, 1765-ci ildə onun tərəfindən yaradılmış və Korsikada ilk olan Korte Universitetində də tədrisin dili italyanca idi. 1768-cı ilə qədər Korsika Genuya Respublikasının bir hissəsi olmuşdu. Bu tarixdə respublika bu bölgəni Fransaya verdi. Butarixdən bir il sonra Napoleon Bonapart paytaxt şəhəri olan Ayaççoda dünyaya gəldi. Fransanın hakimiyyəti altında italyan dili ilə yaxın əlaqəyə sahib olan kosikanca təzyiqlərə məruz qaldı və fransızca təşviq edildi. Roma İtaliya krallığına birləşdirilən zaman Cüzeppe Haribaldi Korsika italyanlarının da birləşdirilməsini istəyirdi, II Viktor Emanuel bununla razılaşmadı. İtalyan irredentizminin inkişafı boyunca o Korsikaya o qədər də təzyiq edə bilmədi. İtaliyada faşistlərin hakimiyyətə gəlməsindən sonra Korsikanın İtaliyaya birləşdirilməsini tələb edən ilk təşkilatlar qurulmağa başlanıldı. Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl professor Françesko Querri Gioaççhino Volpenin "Archivio storico di Corsica"sından təsirlənərək "Corsica antica e moderna"nın əsasını qoydu. 1920-ci illərdə Petru Rokka "Partito autonomista"nı (Muxtariyyət Partiyası) yaratdı və lideri oldu. Ona bu işdə Domeniko Parlotti və Dr. Kroke dəstəkləyirdi.
İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl və müharibə ərzində bəzi korsikalı ziyalılar italyanpərəst siyasət izlədi və İtaliyada mədəni fəaliyyətlərini artırdılar. Buraya Marko Angeli, Bertino Poli, Marçetti, Lukkarotti, Qrimaldi və Petru Ciovaççhini daxil idi. Petru daha sonralar ada İtaliya tərəfindən birləşdirilərsə oranın qubernatoru olması düşünülürdü. Bu şəxslər içində ən məşhurları olan Petru Ciovaççhini Pasqal Paolini (Korsika qəhrəmanı) adanın İtaliyaya birləşdirilməsi uğrunda aparılan irredentist mübarizənin əsasını qoymuş şəxs hesab edirdi. Tarixçi R.H. Rayneronun bildirdiyinə görə, Petrunun "Gruppi di Cultura Corsa" təşkilatı 1940-cı ildə 72 min üzvə malik idi. 1942-ci ilin noyabrında VII Ordu korpusu Korsikanı ələ keçirdi. Bu müttəfiqlərin Afrikada əməliyyatlara başlamasına cavab olaraq almanlar tərəfindən təşviq edilmişdi. Lakin ada hələ də Vişi Fransasının hüquqi səlahiyyətləri altında buraxılmışdı. İlk başlarda partizan hərəkatının zəifliyinə və Marşal Filipp Peten ilə problemlərin yaranmaması üçün yerli əhalidən hərbi birləşmələrin yaradılmadı. Bircə 1943-cü ilin martında yalnız bircə işçi taboru yaradılmışdı. Hər bir halda, sonda Fransaya sadiq olanlar və ya faşizm-nasizmə qarşı olan yerli əhalidən partizan hərəkatı meydana çıxdı. Bu hərəkat əsasən Azad Fransa hərəkatının liderləri ilə əlaqə içində idilər və irredentist propaqandaya qarşı çıxırdılar. Bu hərəkatın bir çox üzvü əvvəlcə faşist italyanlar, daha sonra isə almanlar tərəfindən repressiyaya məruz qaldı. Bəzi irredentist korsikalı hərbi zabitlər İtaliya ilə əməkdaşlıq etməkdə idilər. Buraya təqaüdə çıxmış mayor Pantalaççi, onun oğlu Antonio, polkovnik Mondielli, polkovnik Petru Simone Kristofini (həmçinin onun arvadı və ilk korsikalı qadın jurnalist Marta Renuççi) daxil idi. Azad Franda və yerli müqavimət hərəkatının müttəfiqlər tərəfə keçmiş italyan ordusu mənsubları ilə birlikdə Korsikanı ələ keçirməsindən sonra Petru Kristofini 1943-cü ildə edam edildi. Petru Ciovaççhini də ölüm hökmünə məhkum edildi, lakin İtaliyaya qaçıb orada 1955-ci ildəki ölümünə qədər yaşamağı bacardı. Korsikadakı italyan irredentizmi də onun ölümü ilə mahiyyət etibarilə ortadan qalxdı.
Pietro Kristofini
Polkovnik Pietro Kristofini Korsikanın Kalvi bölgəsi yaxınlığındakı Kalenzanada 1903-cü ilin 26 mayında doğulmuş, 1939-cu ildə kapitan olmuşdur. O, başlanğıcda Marşal Flipp Petenin rejimini dəstəkləməkdə idi. Fransanın müttəfiqlər tərəfindən ələ keçirilməsindən sonra o, "Phalange Africaine" bölməsinə komandanlıq etmişdir. Tunisdə bir gözündən yaralandıqdan sonra o, Korsikaya dönməmişdən əvvəl Romada Benito Mussolini ilə görüşdü. O, Korsikanın İtaliyaya birləşdirilməsinin tərəfdarı idi və irredentist idealları müdafiə edirdi. O, 1943-cü ilin ilk aylarında aktiv şəkildə Korsikadakı italyan ordusu ilə əməkdaşlıq etdi. O, adada Petru Ciavaççhini ilə işləyirdi. Ciavaççhini müharibənin sonunda Berlin-Roma-Tokio oxunun qələbə qazanacağı təqdirdə Korsikanın İtaliyaya birləşdirilməsindən sonra adanın qubernatoru olacaqdı. Ayaççio ordusunun rəhbəri kimi Kristofini italyan ordusuna adadakı müqavimət hərəkatına qarşı əməliyyatlarda yardım etdi. Bu, 1943-cü ilin sentyabrında İtaliyanın atəşkəs imzalamasına qədər davam etdi. Korsika müttəfiqlər tərəfindən ələ keçirildikdən sonra o, məhkəmə qarşısına çıxarıldı və vətənə xəyanətdə ittiham edilərək ölüm hökmünə məhkum edildi. Kristofini həbsdə ikən özünü öldürməyə çalışsa da, bunu bacarmadı və yaralı halda ikən 1943-cü ilin noyabrında edam edildi. Onun arvadı olan Marta Renucci Əlcəzairdə irredentizmi müdafiəetdiyinə və italyan faşistlərlə əməkdaşlıq etdiyinə görə 15 il həbsə məhkum edilsə də. daha az müddət həbsdə qaldı.
Dil
Məhəlli səviyyədə italyan dilinin bir ləhcəsi hesab edilən korsikanca danışılsa da, ictimaiyyət arasında və ədəbiyyatda XIX əsrin birinci yarısına qədər italyanca istifadə edilirdi. Qısa müddət mövcud olmuş Korsika Respublikasının konstitusiyasının yazıldığı dil italyanca idi və Paskal Paoli italyan dilini adanın yeganə rəsmi dili elan etmişdi. XIX əsrin sonuna qədər italyan dili adanın ən mühüm dili oldu. Hətta 1794-cü ildə yenə Paoli tərəfindən yaradılmış Anqlo-Korsika krallığının dili yenə də italyanca idi. XIX əsrin ikinci yarısında fransızca italyan dilinin yerini tutdu. Bu isdə III Napoleon xüsusilə fərqlənirdi. Bundan sonra korsikanca korsikalı ziyalılar tərəfindən istifadə edildi.
Korsikancanın müasir versiyası olan dil İtaliyanın Piza şəhərində danışılan Toskana ləhcəsi ilə əlaqəli idi. Genuyadan əvvəl Piza şəhəri Korsikaya sahib olmuşdu. Adanın şimalında daha bir dialekt vardır ki, orta əsrlər genuyalılarının dialektinə bənzəməkdədir. Korsikanın dağlıq iç bölgələrində bir çox kəndlilər orta əsrlər Piza ləhcəsi olan korsikancanı bilməkdədirlər. Korsikancanın italyancaya çox bənzəməsinin səbəbi onların hər ikisinin Toskana mənşəli olmasındadır. Bu bənzərliyi misallarla belə göstərmək olar:
Sò natu in Corsica è v'aghju passatu i megli anni di a mio ghjuventù (korsikanca); Sono nato in Corsica e vi ho passato i migliori anni della mia gioventù (italyanca); Je suis né en Corse et j'y ai passé les meilleurs années de ma jeunesse (farnsızca); Mən Korsikada doğulmuşam və mən gəncliyimin ən yaxşı illərini orada keçirmişəm.
İtaliyadan yayımlanan televiziya verilişlərinə görə hal-hazırda korsikalıların 12 faizi italyanca danışa bilməkdə, təxminən 35 faizləri də italyancanı başa düşməkdədirlər.
İrredentist və italyan millətçisi Marko Anyeli di Sartena ilk kitabı olan "Terra còrsa"nı 1924-cü ildə korsikanca yazmış, həmçinin bu dildə "Malincunie" adlanan şeirlər ərsəyə gətirmişdir. O, həm də Korsikalı Hərəkət Partiyasının qəzeti olan "Gioventù"nu yaratmış və orada yazılar yazmışdır.
Dalmatiyada italyan irredentizmi
IX və 1797-ci illərdə mövcud olmuş Venesiya Respublikası öz hakimiyyətini İstriya, Kvarner adaları və Dalmatiyaya qədər yaymağı bacarmışdı. Lakin 1797-ci ildə Venesiya I Napoleon tərəfindən ələ keçirildi. 1814-cü ildə Napoleonun devrilməsindən sonra İstriya, Kvarner adaları və Dalmatiya Avstriya imperiyasına birləşdirildi. Bir çox istriyalı italyanlar və dalmatiyalı italyanlar İtaliyanın birləşdirilməsi uğrunda mübarizə aparan Risorcimento hərəkatına müsbət yanaşırdı. İtaliyanın birləşdirilməsi prosesinə italyanların ilk dəfə qarışması 1848-ci il inqilabları zamanı oldu. Bu zaman onlar Venesiyada yaradılmış San Marko Respublikasının ərsəyə gətirilməsinə qatıldılar. Bu zaman ən görkəmli dalmatiyalı italyanlar Nikkolo Tommaseo və Federiko Seismit-Doda idi.
1866-cı ildə Üçüncü İtalyan İstiqlaliyyət müharibəsindən sonra Venesiya və Friuli bölgələri Avstriyadan ayrılaraq İtaliya krallığına birləşdirildi. İstriya və Dalmatiya isə Avstriya-Macarıstan imperiyasının bir hissəsi olaraq qalmaqda davam etdi. Buraya Adriatik dənizinin şərq sahillərində yaşayan italyanların digər əraziləri də daxil idi. İstriya, Kvarner adaları, Dalmatiya və Yulian Yürüşü bölgələrində yaşayan italyanların çoxu İtaliyaya birləşməyi arzulamaqda idi və bu gərginliyə səbəb olurdu. Nəticədə Avstriya-Macarıstan hakim dairələri italyanları düşmən kimi görməyə və bu bölgələrdəki slavyanlarla yaxınlaşmağa başladı. Bu hələ cücərmə mərhələsində olan xorvat və sloven millətçiliyinin daha da böyüməsinə səbəb oldu. 1866-cı il 12 noyabr tarixində keçirilmiş Nazirlər Şurası toplantısında imperator I Frans İosif italyanların yaşadığı bölgənin ya almanlaşdırılmasını, ya da slavyanlaşdırılmasını nəzərdə tutan böyük bir proqramı açıqladı.
İtalyan dilçi alimi Matteo Bartoli hesablamışdır ki, italyan dili 1803-cü ildə Dalmatiyada yaşayanların 33 faizinin istifadə etdiyi dil idi. Bartolinin hesablarına yaxın bir digər hesablama isə fransız məmur Avquste de Marmontdan gəlir. O, 1809-cu ildə I Napoleon tərəfindən İlliriya vilayətlərinin general-qubernatoru təyin edilmiş və ona əhalinin siyahıyaalınmasını aparmaq əmr edilmişdi. Aparılan hesablamalara görə, Dalmatiyanın 29 faizi italyanca danışmaqda idi.
Xorvat millətçiliyinin yüksəlişi ilə belə hesablamaların tənqidi də yüksəlməyə başladı. Xorvat tarixçi Duşko Veçerino iddia edirdi ki, bu cür hesablamalar müasir elmi metodologiyanın tələblərinə cavab verməməkdədir, çünki burada danışılan dil əsas götürülmüşdür, qan, köklər və etnik mənsubiyyət yox. Onlar vurğulayırdılar ki, 1827-ci ildə imperial saray məmuru İosif Fölç hesabatında italyan dilinin yuxarı təbəqənin, orta və aşağı təbəqədən bəzi kəslərin - xüsusən sahil şəhərləri olan Zadar, Sibenik və Split - dili olduğunu bildirmişdir. Burada cəmi 20 min insan məskunlaşmışdı və onların heç də hamısı italyandilli deyildi. Onlar iddia edir ki, real rəqəmlər daha kiçikdir və gümanki təxminən 7 faiz həndəvərindədir. Bu iddialar dəfələrlə Xorvat Elm və İncəsənət Akademiyasının Tarixi Araşdırmalar Departamenti tərəfindən dilə gətirilmişdir.
Təkcə Qabrielle D'Annunzio kimi italyan irredentistləri yox, eyni zamanda Ancelo Vivante kimi görkəmli italyan alimləri də iddia etmişdir ki, İosif Fölç Dalmatiya əhalisini hesablayarkən əsasən italyanların yaşadığı Kres, Loşinc, Krk, Vis, Hvar, Korkula və bir çox digər ada insanlarını hesaba qatmamışdır. Həmçinin səsləndirilən fikirlər içində olan iddialardan biri də budur ki, ortada yeganə real hesablama 1857-ci ildə Avstriya imperiyası tərəfindən aparılmışdır. Bu hesablamaya görə də, Dalmatiyada 369 min yerli xorvat və 45 min italyan vardır ki, bu da italyanların 10.8 faiz edir. Dalmatiyada iki millətçi hərəkat meydana çıxmışdı - italyan və slavyan millətçiliyi. İtalyanlar əsasən 1878-ci ildə yaradılmış Muxtariyyət Partiyasını dəstəkləməkdə idilər. Bu partiya 1915-ci ildə ləğv edildi. Partiyanın görkəmli şəxsləri arasında Antonio Bajamonti də daxil idi. O, 1860-cı ildən 1880-ci ilə qədər Split şəhərinin rəhbəri olmuşdur. Əvvəlcə slavyan əhalisinin bir hissəsinin də rəğbətini qazanan partiya, Avstriya hakimiyyətinin düşmənçiliyini və slavyan elementi ilə fikir ayrılıqlarını nəzərə alaraq, tədricən region üçün muxtariyyət proqramını region üçün irredentist layihə ilə əvəz etdi.
1889-cu ildə "Dante Alighieri Cəmiyyəti" yaradıldı. Cəmiyyətin məqsədi italyan dilini qorumaq, onu inkişaf etdirmək və italyandillilərin linqivistik hüquqlarının qorunmasına çalışmaq idi. Bu dövrdə Roberto Ghiglianoviç cəmiyyətin bir qolu kimi Zadarda "La Lega" təşkilatını qurmuşdu. Eyni ildə irredentist Luici Ziliotto Zara şəhərinin bələdiyyə başçısı seçildi və Birinci Dünya müharibəsinin başlamasına qədər bu vəzifədə qaldı. Müharibə başladıqdan sonra o, Avstriya-Macarıstan hökuməti tərəfindən xəyanətdə ittiham edildi və vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı. Roberto Ghiglianoviç və Ciovanni Avoskani tərəfindən əsası qoyulan serblərlə əməkdaşlıq siyasəti nəticəsində italyanlar 1899-cu ildə Dubrovnik şəhərində demək olar ki, bütün inzibati vəzifələri ələ keçirdilər.
1909-cu ilə qədər Dalmatiyada həm italyan, həm də xorvat dili rəsmi dil statusuna sahib idi. Lakin bu ildə italyan dili bu hüququndan məhrum edildi. Beləliklə, italyanlar artıq bu dildən ictimai və inzibati sferada istifadə edə bilmədilər. Avstriyaya tabe olan Dalmatiya krallığında 1910-cu ildə yaşayanların 96.2 faizi slavyandillilərdən, 2.8 faizi italyanlardan təşkil edilməkdə idi. Bu 1845-ci ildə ümumi əhalinin 20 faizini təşkil edən italyanların sayında ciddi azalmanın olduğunu göstərməkdədir. 1857-ci ildəki imperiya hesablamalarına görə isə, regionda yaşayan italyanların ümumi nisbəti 10.8 faiz idi. Dalmatiya strateji önəminə görə Birinci Dünya müharibəsi zamanı həm İtaliya, həm də Serbiya tərəfindən ələ keçirilməyə çalışılmışdır. İtaliya Antanta tərəfdən müharibəyə daxil olmağa razılıq verərkən imzalanmış London paktına əsasən onun Dalmatiyanın böyük bir hissəsini ilhaq etmə haqqı var idi. 1918-ci ilin 5-6 noyabr tarixlərində italyan ordusu Dalmatiyanın bir çox sahil ərazilərinə artıq çatmışdı. Noyabr ayının sonlarında hərbi əməliyyatlar sonlanarkən İtaliya Dalmatiyanın əsas ərazilərini ələ keçirmiş, hətta 17 noyabrda Fiumeni də tutmuşdu. Həmin ildə Admiral Enriko Millo özünü Dalmatiyanın İtaliya tərəfindən təyin edilmiş qubernatoru olduğunu elan etdi. İtalyan millətçisi Qabriele d'Annunzio Dalmatiyanın ələ keçirilməsini dəstəklədi və 1918-ci ilin dekabrında bir İtalyan döyüş gəmisində bəzi əraziləri tutmağa davam etdi.