cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tesla (şirkət)
Tesla özünün birinci mükəmməl idman maşını olan Tesla Roadsterin istehsalının ardınca geniş diqqət mərkəzinə düşüb. Şirkətin ikinci nəqliyyat vasitəsi tam elektrik lüks sedan Model S, növbəti iki nəqliyyat vasitəsi isə Model X və Model 3-dür.
Tesla həmçinin elektrik qidalanma qurğularının, o cümlədən də Daimler və Toyota kimi avtomobil brendləri üçün litium-ion batareyası dəstələrinin satışını həyata keçirir.. Şirkətin baş icraçı direktoru İlon Mask deyib ki, o sonda öz şirkətini adi istehlakçıya münasib qiymətdə elektrik maşınlarını təklif etmək məqsədini güdən müstəqil avtokonsern kimi görür. Teslanın Model 3 nəqliyyat vasitəsinin 2017-ci ilədək 35000 $ olması gözlənilir.
İcmal
Tesla Motors elektrik mühəndisi və fizik Nikola Teslanın şərəfinə adlandırılıb. Tesla Roadster Teslanın 1882-ci il layihəsinə əsasən bilavasitə yaradılmış Dəyişən cərəyan mühərriki istifadə edir. Şirkətin birinci nəqliyyat vasitəsi olan Tesla Roadster litium-ion batareya elementlərindən istifadə edən birinci istehsaldır. Bu nəqliyyat vasitəsi hər yüklənmədə 320 km-dən çox məsafə qət edə bilər.
İnvestisiya
Şirkətə ilk maddi dəstəyi hal-hazırda baş icraçı direktoru olan, PayPal-ın ortaq qurucusu olan İlon Mask vermişdir. Həmçinin Teslaya Google qurucuları Sergey Brin və Larri Peyc; eBay keçmiş müdürü Cef Skol kimi məşhurlar investisiya qoymuşdur. 2007 mart ayından etibarən şirkət, şəxsi sənayedə təmin etdiyi investisiya ilə, sərmayəsini 60 000 000 US$-nın üstünə çıxardı. 2021-ci ildə sərmayəsini 15 000 000 000 US$-a çatdıran Tesla şirkəti bu nağd pulun 1 500 000 000 US$-ı ilə 8 fevral 2021-ci ildə 48 000 ədət Bitcoin alaraq digital əmlaklara investisiya qoydu. Tesla şirkəti bununla dayanmayıb 2021 mart ayında Tesla avtomobillərinin Bitcoin ilə alına biləcəyi qərarı verdi.
İdarə heyəti
2014-cü ildən etibarən Tesla idarə heyəti aşağıdakı şəxslərdən ibarətdir:
Nimtsoviç başlanğıcı
Nimtsoviç başlanğıcı — Şahmat termini
Tesla (şirkət)
Şirkətin tarixi
Tesla şirkəti (Tesla Motors adı ilə yaradılmış) Martin Eberhard və Mark Tarpenninq tərəfindən 1 iyul 2003-cü tarixində qeydiyyatdan keçib. 2004-cü ilin fevral ayında üç təsisçi 7,5 milyon ABŞ dolları həcmində investisiya cəlb ediblər və bunun da İlon Mask 6,5 milyon dollar qoydu. Mask direktorlar şurasının sədri olduqdan sonra Eberhardı baş direktor təyin etdi. İlk Tesla avtomobilinin nümunələri 19 iyul 2006-cı ildə Kaliforniya ştatının Santa Monika şəhərində rəsmi şəkildə ictimaiyyətə təqdim edilmişdir. 2006-cı ildə Musk 100 milyon dollar cəlb edə bildi və bu investisiya Tesla şirkətinə 2008-ci ildə ilk Roadster avtomobilin istehsalına başlamağa imkan verdi. 2008-ci il və 2012-ci ilin martı arasında Tesla 31 ölkədə 2,250-dən çox Roadster satıb. Tesla 2009-cu ilin 26 martında tam elektrik sedan Tesla Model S-i nümayiş etdirdi. 2010-cu ilin yanvarında Tesla şirkəti ABŞ Energetika Nazirliyi tərəfindən 465 milyon dollar krediti alıb, 2013-cü ildə isə bu krediti tam olaraq geri qaytarıb. 2010-cu ilin may ayında Tesla Model S avtomobilin istehsalı üçün Tesla şirkəti Kaliforniyanın Fremont şəhərində fabrikin tikintisinə başladı. Tesla 2011-ci ilin avqustunda ABŞ bazarında Roadster üçün təklifləri dayandırdı. 29 iyun 2010-cu ildə Tesla şirkəti NASDAQ birjasında ilkin kütləvi təklifini (IPO) yerləşdirməyə başladı və nəticə olaraq 226 milyon dollar cəlb etdi. Beləliklə, Tesla 1956-cı ildən sonra birjada öz IPO-i yerləşdirən ilk Amerika avtomobil şirkəti oldu. 1956-cı ildə isə İPO-i təklif edilən Ford Motor avtomobil şirkəti idi. 2012-ci ilin iyun ayında Tesla şirkəti ikinci Model S avtomobilin istehsalına başladı. 2012-ci ilin dekabrında şirkət tam iş günü üçün 3000-nə yaxın işçiyə malik idi. 2014-cü ilin yanvarınadək işçilərin sayı 6000-nə çatmışdı. 2017-ci ilin iyulunda şirkət Tesla Model 3 sedan avtomobili satmağa başladı. 14 mart 2019-cu il tarixində yeni Tesla Model Y elektrik avtomobili təqdim olundu. 2020-ci ilin noyabr ayında Tesla, Uber və digər 26 amerikalı şirkəti birlikdə ABŞ-də elektrikli avtomobillərin sayının artırılmasını idarə etmək üçün Zero Emission Transport Association (ZETA) yaratdı. 25 oktyabr 2021-ci il tarixində şirkətin kapitallaşması 1 trilyon dolları ötüb.
Nimtsoviç başlanğıcı
Qrossmeyster A. Nimtsoviçin şərəfinə adlandırılmışdır.
Tesla (şirkət)
İstehsal və satışlar
2018-ci ildən etibarən istehsal edilən ümumi Tesla 254 530 ədət, təslim edilən ümumi avtomobil sayı 245 240 ədətdir.Teslanın istehsal və satışlarındakı vacib xronologiya:
İsfahanın azad edilməsi
İsfahanın azad edilməsi — Nadir xanın rəhbərliyindəki Səfəvi ordusunun Murçe-Xort döyüşündə Əşrəf xanın əfqan ordusunu məğlub etməsinin nəticəsi idi.
Şəhərin azad edilməsi
İsfahan şəhəri I Şah Abbasın dövründən etibarən Səfəvi dövlətinin paytaxtı idi. 1722-ci ildə Mir Mahmud Hotakinin başçılıq etdiyi əfqanlar Gülnabad döyüşündə Səfəviləri məğlub edərək şəhəri ələ keçirmişdilər. İndi isə (1729) şəhər yenidən Səfəvi dövlətinin tabeliyinə keçirdi.
Murçe-Xort döyüşündən bir gün sonra — 16 noyabr 1729-cu ildə Nadir xan ordusuna İsfahana daxil olma əmri verdi. Səfəvi ordusunun İsfahana daxil olması ilə Əşrəf xanın şəhəri tərk etməsindən sonra yaranmış özbaşınalıq və xaosa dərhal son verildi.
Əfqanların İsfahanı ələ keçirən zaman törətdiyi qırğına cavab olaraq şəhərdəki əfqanlar öldürüldü və meyidləri küçələrdə sürükləndirildi. Qısasçıların bir digər hədəfi isə 1722-ci ildə İsfahanı tutan əfqan hökmdarı Mir Mahmud Hotaki oldu. Onun məzarı üzərində olan məqbərə dağıdıldı və ictimai tualet kimi istifadə edildi.
II Təhmasibin paytaxta gəlməsi
1729-cu ilin noyabr ayının 9-da şəhər qapılarının qarşısında Nadir xan II Təhmasib şahı qarşılamaq üçün gözləyirdi. Şah, Nadir xana çatan kimi minnətdarlıq əlaməti kimi atdan düşdü və ona öz təşəkkürünü bildirdi. Nadir də cavabın da öz atından düşdü. Qısa bir diaoloqdan sonra ikisi də yenidən öz atlarına mindilər. Öndə II Təhmasib, onun bir qədər gerisində Nadir xan olmaqla şəhərə daxil oldular. Şəhər əhalisi Səfəvi şahını böyük sevinclə qarşıladı. O dövrün tarixçilərinin dediyinə görə Səfəvi şahı şəhərin dağıdılmasını və insanların düşdüyü pis vəziyyəti gördükdən sonra göz yaşlarını saxlaya bilməmiş və ağlamışdır.
Callitriche stagnalis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Erigeron laxiflorus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Erigeron abajoensis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hibernians FK
Hibernians – Maltanın futbol klubu.
Düzgün olmayan başlanğıc (şahmat)
Düzgün olmayan başlanğıc — Şahmat termini
Bir sıra az işlənən və nəzəriyyəcə zəif işlədilmiş başlanğıcların (1.d3-Andersson debütü; 1.e3-van Kruysa debütü; 1.c3-Saraqossa başlanğıcı; 1.d3-Mizes başlanğıcı) və adsız başlanğıcların (1.b3, 1.Ac3, 1.g4, 1.Ah3 və s.) ümumi adı.
Callitriche christensenii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Andrologiya
Andrologiya ( — kişi + λόγος — öyrənmə) — tibbin kişiləri, kişi anatomiyasını və fiziologiyasını, kişi cinsi xəstəliklərini və onların müalicəsi metodlarını öyrənən tibb sahəsi. Avropada andrologiya elmin və təcrübənin ayrı sahəsi kimi dəyərləndirilir. Bu sahənin əsas elmi istiqamətləri aşağıda sadalanmışdır.
İntizar (opera)
Tarixçə
İlk dəfə 2007-ci ildə səhnəyə qoyulub. İlk tamaşa üzərində rejissor Cənnət Səlimova, dirijor Cavanşir Cəfərov və digər yaradıcı heyət çalışıb. 2010-cu il mayın 11-də Heydər Əliyev Fondunun Beynəlxalq musiqi layihəsi çərçivəsində əsər yeni quruluşda təqdim edilib. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və xanımı Mehriban Əliyeva operaya tamaşa ediblər.
Librettonun müəllifi "Üns" yaradıcılıq səhnəsinin bədii rəhbəri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü professor Nərgiz Paşayevadır. Operanın yeni quruluşunu beynəlxalq bədii heyət hazırlamışdır. Tamaşanın quruluşçu rejissoru Moskva "Helikon-Opera" Teatrının bədii rəhbəri, Rusiyanın xalq artisti Dmitri Bertman, quruluşçu rəssam Hartmut Şorqhofer, dirijor Vladimir Ponkin, xoreoqraf Edvald Smirnov, xormeyster Xalq Artisti Gülbacı İmanovadır.
Ağbuğa
Akbuğa - türk ve Altay mifologiyasında Tibb tanrısı. Akböğe (Akböke, Akbüke, Akbüğe) olaraq da məşhurdur. Həkimlərin qoruyucusudur.Həkimlərin qoruyucusudur. Kolunda daşıdığı böyük ağ bir ilan ilə işarələniyər. Həkimlər ona dua edərlər və kömək diləyərlər. Əlində məlumatı və müdrikliyi təmsil edən bir əsası vardır. Bu əsa ilə kimə toxunsa dərhal yaxşılaşar. Ağ ilanı isə yer üzündəki ilanlardan fərqli olaraq ağulu (zəhərli) deyildir. Onun ağusu (zəhəri) dərmandır, hər cür xəstəliyi sağaldar.
Etimologiya
Ağ (Ak) və Büke (Buka/Buğa) sözlərinin birləşmiş halıdır. Ağ əjdaha, Ağ ilan deməkdir. Ağ ilan tibbin simvoludur. Bügün, ərazidə və büğe sözləri eyni zamanda sehrbaz və / və ya şaman mənalarını da ehtiva edər.
Elişa Ovusu
Elişa Ovusu — Qanalı futbolçu. Belçikanın Gent klubunun və futbol üzrə Qana milli komandasının yarımmüdfiəçisi.
Klub karyerası
Ovusu Olimpik Lyon akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. O, 2010-cu ildə komandaya qoşulmuş və əvəzedici heyətin kapitanı olmuşdur. 23 fevral 2017-ci ildə Ovusu Lyon klubu ilə 3 illik ilk peşəkar müqaviləsini imzalamışdır. 19 iyun 2018-ci ildə Ovusu Sojo klubuna mövsüm sonuna qədər icarəyə verilmişdir. O, öz peşəkar karyerasında debütünü 27 iyul 2018-ci ildə Qrenobl Fut klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 81-ci dəqiqədə Tomas Robineni əvəz etmişdir. Liqa 2 görüşündə Sojo rəqibinə 0–1 hesabı ilə məğlub olmuşdur.
Şəxsi həyatı
Ovusu Fransada anadan olmuşdur. Valideynləri isə Qana vətəndaşlarıdır.
Klub
1 UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir. 2 Fransa Superkuboku görüşləri daxildir.
Şon Mendes
Şon Mendes Kanadalı müğənni və mahnı yazıçısı. Atası portuqal, anası ingilisdir. Vine profilində yüklədiyi koverləri ilə meneceri Andryu Gentler tərəfindən kəşf edilmişdir. Daha sonra meneceri İsland Records müqavilə imzalayaraq peşəkar müğənniliyə başlamışdır. Ostin Mahonun tur konsertlərində qonaq sənətçi kimi səhnəyə çıxmışdır. The Vamps qrupu ilə Oh Cecilia sinqlında duet etmişdir. İlk mahnısı Life of Party olmuşdur. Daha sonra Show You, The Weight, One of Those Nights və Something Big  mahnıları olmuşdur.
Dəsuq
thumb|250px|right|Dəsuq. Dəsuq — Misirin Kəfr əş-Şeyx mühafəzəsinin mərkəzidir.
Əhalisi
Əhalisi 129,604 nəfərdir (2009).
Çagçarən
Çagçarən ㅡ Əfqanıstanın Qövr vilayətində şəhər. Cənubunda Hari çayı yerləşir.
Yeni hind müdafiəsi (şahmat)
Yeni hind müdafiəsi — Şahmat termini
Bu debüt A. Nimtsoviç tərəfindən təklif edilmiş və praktikaya tətbiq olunmuşdur.
Erigeron adscendens
(Erigeron adscendens) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Erigeron lechleri
Erigeron lechleri Erigeron lechleri Erigeron lechleri
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Callitriche terrestris
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Oygen Lommel
thumb|Eugen von Lommel. Oygen Korneli Yozef fon Lommel — Alman fiziki. O Lommel çoxhədlisi, Lommel funksiyası, Lommel-veber Funksiyası və Lommel difereniyal tənlilinə görə diqqətəlayiqdir. O həmçinin Nobel mükafatını qazanan Yohannes Ştarkın doktoral məsləhətçisi olmağı ilə də diqqətəlayiqdir.
Həyatı
Lommel Edenkobendə Palatintda Bavyera krallığında doğuldu. O Münhen Lüdviq-Maksimilian Universitetində riyaziyyat və fizika bölümlərində oxudu (1854-cü və 1858-ci illər).1860-cı ildən 1865-ci ilə kimi Şuiz (Schwyz) əyalət məktəbində fizika və kimya müəllimi olaraq işlədi.1865-ci ildən 1867-ci ilə kimi Sürix ortaməktəbində dərs dedi eyni zamanda,İsveçrə Federal Texnologiya İnstitutunda privatdozent idi həmçinin politexnik məktəbində də.1867-ci ildən 1868-ci ilə qədər,Hohenheim universitetinin professoru təyin edildi. Nəhayət 1868-ci ildə Erlangen universitetinin kafedrasında eksperimental fizikaçı təyin edildi.1886-cı ildə Münhen Lüdviq-Maksimilian Universitetinə qayıtdı.1899-cu ildə vəfat etdi.
Şəfəq (Beyləqan)
Şəfəq — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Beyləqan rayonunun Şəfəq qəsəbəsi Komsomol kənd Sovetindən Beyləqan şəhər Sovetinin tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 22 may 2007-ci il tarixli, 345-IIIQ saylı Qərarı ilə Beyləqan rayonunun Şəfəq qəsəbəsi Beyləqan şəhər inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu qəsəbə mərkəz olmaqla, Şəfəq qəsəbə inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.
Din
Qəsəbədə "Həzrəti Cərciz Peyğəmbər" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Vanikoro adası
Vanikoro adası — kiçik dağlıq adadır və Sakit okeanın qər sahilindəki adaların toplusundan yaranıb. Santa-Krus — Yeni Hebrid adaları qövsünə aiddir. İnzibati cəhətdən Solomon adaları dövlətinin Temotu əyalətinin ərazisinə daxildir. Vanikoro adası Utupua adasından təxmini 40 kilometr şimal-qərbdə, Tikopia adasından isə 140 kilometr cənub-şərqdə yerləşmişdir.
Coğrafiya
Adanın ümumi sahəsi 173,2 km² təşkil edir. adanın yaxınlığında Teanu, Nomianu, Nanunqa və Manieve adaları yerləşmişdir. Nanunqa adasından başqa digər adalar vulkan mənşəli adalardır. Sıx bitki örtüyü olan ada mərcan rifi qrupu ilə əhatə olunmuşdur. Ən yüksək nöqtəsi Mbaqne dağıdır (923 m).
Geologiya
Vanikoro adası da yaxınlıdakı adalar kimi Pliotsen və Pleystosen epoxalarında yaranmışdır. Adanın əsasını bazalt qatı təşkil edir. Vulkanitin dəqiq yaşı təyin edilməmişdir. Vanikoro adası da Santa-Krusun başqa adaları kimi Avstraliya və Sakit okean plitəsinin toqquşması nəticəsində yaranmışdır. Uzaq keçmişdə adada vulkanların fəallığı müşahidə olunmuşdur. Hal-hazırda adada yerləşən vulkanlar sönmüş vulkanlardır. Ancaq zaman keçdikcə onların səthi eroziyaya məruz qalır.
Tarixi
Ada haqqında məlumatlar yalnız XVIII–XIX əsrlərdə avropalılara məlum olmuşdur. Adanı fransız səyahətçi Jan Fransua de Laperuz öz ekspedisiyası zamanı kəşf etmişdir. Səyahətçinin komandanlığı altında hər iki fransız gəmisi 1788-ci ildə Vanikoro adası sahilindəki riflərdə qəzaya uğramışlar. Laperuzun ekspedisiyasından sağ qalanlar Jülyo-Sezar Dümin-Dirvilin komandanlığı altında 1828-ci ildə növbəti ekspedisiya zamanı adanı aşkar etmiş və burada itkin düşmüşlər. Yerlilərin məlumatlarına görə, son dörd matros 1825-ci ildə vəfat etmişlər.
Vanikoro adasının adı Jül Vernin "20 000 lye su altında" əsərində xatırlanır.
Əhalisi
Adada az sayda əhali məskunlaşmışdır. Əhalinin sayı təxminin 1293 nəfər (2009-cu il) təşkil edir. Əhalinin əksəriyyəti melaneziyalılardan təkil olunmuşdur. Adada həmçinin tikopiya dilində danışan 200 nəfər polineziyalı yaşayır.
İqtisadiyyat
Yerli sakinlərin əsas məşğuliyyəti balıqçılıq və əkinçilikdir. Ada daima yaxınlıqdakı adalarla əlaqə saxlayır.
C'est la vie
C'est la vie, Fransızcada həyat budur, əsl həyat, ya da həyat belədir! kimi bir məna daşıyan sözdür. Çox tez-tez istifadə edilən, birinin başına gəlmiş bir hadisə üzərinə söylənən və hadisəyə açıqlama gətirən qısa və aydın bir sözdür. Bu söz insanlara, başına gələnlərin bir tale olduğunu, əldən başqa birşey gəlmədiyini və hər kəsin başına gələ biləcəyini qısaca anlatmaq və təsəlli vermək məqsədilə deyilir.
Mezon-Alfor
Mezon-Alfor (Mezon-Alfor, ) — Fransa nın şəhər və kommunası, region — İl-de-Frans, departament — Val-de-Marn. 2010-cu ilə əsasən əhalinin sayı — 52 943 nəfər təşkil edir.
C'est la vie
Həmçinin aşağıdakı mənalarda istifadə edilir:
Mezon-Alfor
Şəhər, Fransanın ən məşhur baytarlıq tibb məktəbi Alfor, Fransa Milli Baytarlıq Məktəbinin mərkəzi olaraq bilinir.
Tarixi
İlkin olaraq, Mezon-Alfor sadəcə Mezon adını daşıyırdı. Adının mənşəyi Mansiones latın sözündən gəlir, «ev» mənasının verir. Böyük Fransa inqilabı zamanı şəhərin tərkibinə Alfor kəndi daxil edilmişdir və Mezon-Alfor kimi adlandırıldı.
Uesli Sneyder
Uesli Sneyder (nid. Wesley Benjamin Sneijder) - 25 yaşlı yarımmüdafiəçi 5 il "Ayaks"da oynadıqdan sonra 2007-ci ildə "Real Madrid"ə keçib. 2004-cü ildə vətənində ən istedadlı, 2007-ci ildə isə ən yaxşı futbolçu seçilib. "Ayaks"da forma geyindiyi müddətdə 136 görüşdə 43 qol vuran holland futbolçu "Real Madrid"də 51 oyunda 10 dəfə rəqib qapıçılarını məyus edib.
Hirkan şümşəsi (Hirkan pirkalı)
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir- VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
3-6 m hündürlüyündə, 7 -8 sm-ə qədər diametrdə həmişəyaşıl, alçaqboylu ağac və ya koldur. Yarpaqları 2-7 sm uzunluğunda, 1-3 m enində, dərivari, üstdən tünd yaşıl, parlaq, kənarları oyuqdişlidir. Çiçəkləri xırda, ağımtıl, çətirvari qoltuq çiçək qrupunda toplanmışdır. Tacı sünbülşəkillidr. Meyvəsi qırmızıdır, 7-9 m m uzunluğunda, 6-7 mm diametrindədir, uzunsov-şarşəkilli, sapları 3-8 mm uzunluğunda, 4çəyirdəklidir, çəyirdəkləri ensizdir, yan tərəfdən tillidir.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
May ayında çiçəkləyir. Meyvələri sentyabr-oktyabr aylarında yetişir. Tozlanması entomofildir. Toxumla və vegetativ yolla çoxalır. Dağınıq halda fıstıq, fıstıq-vələs, palıd və qarışıq meşələrdə kolluq əmələ gətirir. Əsasən orta və yuxarı dağ dağlıq, nadir hallardaaşağı meşə qurşaqlarında, sıx meşələrdə, keçilməz dərələrdə və çay vadilərində bitir. Hirkan Milli Parkının Şuvi meşəbəyliyində 1200-1700 m dəniz səviyyəsindən yüksəklikdə keçilməz kolluq yaradır. Torpağa tələbkardır. Təbii yayılma şəraitində rütubətli və kölgəli yerlərə uyğunlaşmışdır. Dekorativ bitkidir. Balverəndir. Oduncağının xüsusi çəkisi 0,78 -ə yaxındır. Tornaçı, dülgərlik və s. məmulatlarının düzəldilməsi üçün qiymətlidir. Meyvələrindən sirkə hazırlanır, yarpağı, meyvələri və qabığı xalq təbabətində istifadə edilir.
Yayılması
Lənkəranın dağlıq hissəsi (Lerik rayonu-Lerik və Mastal kəndləri arasındakı meşələrdə; Lənkəran rayonu - Aşağı və Yuxarı Apu kəndləri; Masallı rayonu-Masallı ilə Yardimlı arasında; Yardımlı rayonu-Perembel kəndi ətrafında və Viləşçay vadisində), Kiçik Qafqazın mərkəzi hissəsi (Xankəndi, Badara və Daşaltı kəndlərinin ətrafı).
Sayı və tendensiyası
Hirkan Milli Parkında mühafizə olunmasına baxmayaraq, antropogen təsirlər populyasiyanın azalmasını sürətləndirir.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Ağacların qırılması, mal-qara ilə otarılmasıdır.
Mühafizə tədbirləri
Hirkan Milli Parkında mühafizə olunur.
Traxeyanın intubasiyası
Tarixi
300px|thumb|Qarsia tərəfindən aparılan larinqoskopiya, 1884 Tənəffüsü təmin etmək məqsədi ilə nəfəs borusunun yarılması haqqında ilkin məlumat Qədim Misirə, e. ə. 1550 ilə aid Ebersa papirusunun 110-cu səhifəsində yazılmışdır. Hələ məşhur loğman İbn Sina 1025-ci ildə tənəffüsü təmin etmək məqsədi ilə nəfəs yoluna boru daxil edilməsi haqqında 14 cildlik tibb ensiklopediyas – Əl-Qanun fi't-Tıbb – "Tibb elminin qanunları ya Təbabət qanunları" külliyyatında bəhs etmişdir. Perqamonlu Qalen ölü heyvanın ağciyərini şişirtmək üçün "dəmirçi yelpiyindən" istifadə etmişdir. İlk olaraq endotraxeal intbasiya eksperimentdə 1847 ildə N. İ. Piraqov tərəfindən itlər üzərində icra edilmişdir. Nəfəs borusunun traxeostomiya yolu ilə intubasiyası 1858 ildə D. Snou tərəfindən (təcrübədə heyvanlar üzərində) aparmışdir. 1871-ci ildən F. Trendelenburq bu üsulu klinikada tətbiq etmişdir. 1878 ildə şotland cərrahı Uliyam Makiven klinikada manual olaraq oratraxeal (ağız-nəfəs borusu) intubasianı icra etmişdir. İntubasianı icra etmək və onu asandlaşdırmaq məqsədilə ilk dəfə olaraq 1855 ildə ispan bas müğənnisi, vokalist pedoqoq və tibb doktoru M. Qarsia tərəfindən larinqoskop icad edilmişdir. Digər bir pioner Sir İvan Magill(1888–1986), kor-koranə nasotraxeal (burun-nəvəs borusu) intubasiyanı icra etmiş, bu məqsədlə sonralar o, Magill maşasını , Magill larinqoskop tiyələrini (dimdiklərini) icad etmişdir. Buna baxmayaraq endotraxeal intubasiya öz geniş tətbiqini yalnız cərrahiyyənin və anesteziyanın təkminləşib inkişaf etmiş olduğu 1920 illərdən başlayaraq tapmağa başlamışdır. R Uoters və R. Makintoş tərəfindən endotraxeal intubasion anesteziyanın klinikada tətbiqi buna böyük təkan vermiş olur. Sir Robert Raynolds Makintoş (1897–1989) 1943 ildə larinqoskop tiyələrini təkmilləşdirərək onlara qovs forması verir ki, onlardan bu günki günümüzə kimi geniş istifadə olunmaqdadır. Xüsusən qeyd etmək lazımdır ki, kanada anestezioloqları Q. Qruffit və E. Conson tərəfindən Monrealda endotraxeal aneteziyada əzələ relaksantllarından istifadə etmələri anesteziologiya tarixində mühüm hadisə sayılır.
İcra edilmə texnikasına görə
b) Makintoş (qovs şəkilli) tiyəsi ilə c) Mkkoy (idarəolunan hərəkətli dimdikli) tiyəsi ilə d) Bullard larinqoskopu ilə
Funksiyasına görə
Göstərişlər:
Həmçinin bax
thumb Endotraxeal intubasiyaın icrasının mümkünlük dərəcəsini müəyən etmək üçün tərtib edilmiş təsnifatlar:
Yarpaqbirələri
Psillidlər və ya yarpaqbirələri yarımdəstəsi- Buğumayaqlılar tipinin Bərabərqanadlılar dəstəsinə aid olan yarımdəstə.
Həyat tərzi
Bütün psillidlər fitofaq olub, adətən yem bitkiləri ilə sıx bağlıdır. Monofaq və ya başlıca olaraq dar oliqofaq olmaqla, kütləvi populyasiyalar əmələ gətirməyə meyillidirlər. Nimfa fazasında çox vaxt koloniyalarla yaşayırlar. Bir çox növləri sahib-bitkinin gövdə və yarpaqlarında şişginlik əmələ gəlməsinə səbəb olur ki, burada virus xəstəliklərinin keçiriciləri olur. Son illərin araşdırmaları onların bir sıra qiymətli bitkilərə – Krımda nəcib dəfnəyə, Qazaxıstanda və Orta Asiyada saksaula, Uzaq Şərqdə mantar ağacları tinglərinə, Rusiyanın Avropa hissəsində bəzi ağac cinslərinə (göyrüş, murdarça) ciddi ziyan vurduğunu üzə çıxarmışdır.
Yayılması
Yer kürəsində 1500, MDB-də 500-ə yaxın, Qafqazda 212, Azərbaycanda 120 növü məlumdur
Ginekologiya
270px|thumb|right|Qadın cinsiyyət orqanlarının baxılması ilə bağlı tarixidə qadağan olunma uzun müddət ginekologiya elminin inkşafını ləngidir. Jak-Pyer Maygrier tərəfindən 1822-ci ildə çəkilmiş bu rəsm əsəri həkimin qadının qarşısında diz çöküb "kompromis" prosedurunu göstərir, lakin onun cinsiyyət orqanını görə bilmir. Müasir Ginekologiyada artıq bundan istifadə edilmir. Ginekologiya (yun. gyne – qadın vəlogos – elm) Klinik təbabətin qadın cinsiyyət sisteminin fiziologiyası, xəstəliklərini və bu xəstəliklərin profilaktikası, diaqnostikası və müalicəsini öyrənən sahəsidir.
Ginekologiya müstəqil bir elm kimi IX əsrdən etibarən inkişaf etməyə başlamışdır. Ginekologiya elminin məqsədi qadın sağlamlığını qorumaq və ona yardım göstərməkdən ibarətdir. Qadın xəstəlikləri dedikdə yalnız qadınlarda baş verən xəstəliklər nəzərdə tutulur. Bu xəstəliklər uşaqlıqda, uşaqlıq artımlarında, yumurtalıqlarda, uşaqlıq boynunda əmələ gələn xəstəliklərdir. Qadın xəstəliklərinin müalicəsi ginekoloqlar tərəfindən aparılır.
Həkim-ginekoloq qadın həyatının müxtəlif dövrlərində (uşaqlıq, yeniyetmə və yetkin dövrlərdə) qadın sağlamlığının qorunması məsələləri ilə məşğul olur. Mama-ginekoloq isə hamiləlik və doğuş dövrlərinə nəzarət edir.Ginekoloq qadın cinsiyyət orqanlarının kəskin və xroniki infeksion-iltihabi xəstəlikləri (kalpit, endometrit və.s.) uşaqlıq boynu eroziyası, xoşxassəli şiş törəmələri kimi xəstəliklərin müalicə və profilaktikası ilə məşğul olur. Sonsuzluq və ailə planlaşdırılması ilə bağlı tədbirlərin həyata keçirilməsinə yardım edir.
Ginekologiyada funksional (USM, endoskopik və rentgen müayinələr) və laborator (bakterioloji, immunoloji və hormonal müayinələr) diaqnostika üsulları geniş tətbiq olunur. Müalicə üsulunun seçimi və müalicənin ambulator, yaxud stasionar şəraitdə aparılması barədə qərar verilməsi hər bir klinik halın özünəməxsus xüsusiyyətlərindən asılı olur.
Kanqe
Tarixi
Koreya müharibəsi zamanı, Pxenyan şəhərindən qovulduqdan sonra Kim İr Sen və hökuməti müvəqqəti olaraq Kanqe şəhərinə köçmüşdür.
Coğrafiyası
Şəhər, Çanca çayı daxil olmaqla dörd çayın birləşdiyi yerdə yerləşir.
İnzibati bölgüsü
Şəhər 34 məhəlləyə və 2 kəndə bölünmüşdür:
Nəqliyyat
Kanqe şəhəri digər şəhərlərə quru yolu, dəmiryolu və hava yolu ilə bağlı olan bir nəqliyyat mərkəzidir. Şəhər Kanqe və Manpo dəmiryolu xəttlərinin qovşağında yerləşir. Bundan əlavə olaraq, avtomobil yolları şəhəri paytaxt Pxenyana və KXDR-ın digər şəhərlərinə birləşdirir. Şəhər, hərbi və mülki məqsədli hava limanının yaxınlığında yerləşir.
Mədəniyyət
Şəhərdə Kanqe Təhsil Universiteti, Kanqe Texnologiya Universiteti və Kanqe Tibb Universiteti yerləşir.
Turistlərin marağına daxildir — İnpun pavilyonu, Ryonva dağı.
Sənaye
1945-ci ildən bəri şəhərdə istehsal sənayesi sürətlə inkişaf etmişdir. Şəhər mis, sink, kömür və qrafit istehsal edən mədən sənayesinə malikdir. Kanqe şəhəri Çaqando vilayətinin və Şimali Koreyanın əsas ağac emalı zavodlarından birinə ev sahibliyi edir.
Kanqe ağac emalı zavodu
Kanqe ağac emalı zavodu Kanqe şəhərində yerləşən kiçik bir dövlət zavodudur. Əməliyyatların əvvəllərindən əl işi ilə yalnız iki növ mebel hazırlanırdı (yemək masaları və sterilizə çubuqlar). Zavod vaxt keçdikcə istehsalat yüzlərlə müasir avadanlıqları hazırlayaraq, ağac emalı istehsalını əhatə edən müasirləşdirilmiş mebel istehsalçısına çevrilmişdir.
Zavod, ağac emalı prosesinin mühüm bir hissəsi olan qurutma işini müsirləşdirmə proqramına cəhd etmişdir. Zavod texniki yeniliklər edərək fabrik istehsalını artırmış və işçi qüvvəsini azaltmışdır.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tanınması
1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Milli Şurasının qəbul etdiyi istiqlal bəyannaməsi ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması elan edilmiş, Hökumət başçısı Fətəli xan Xoyski bu barədə radioteleqrafla xarici dövlət başçılarına məlumat vermişdi. İyun ayının 4-də Türkiyə ilə dövlətlərarası müqavilə imzalanmışdı. Cümhuriyyət daxili və xarici siyasət sahəsində qızğın fəaliyyətə başlamışdı.
1918-ci il oktyabrın 30-da bağlanmış Mudros barışığına görə Azərbaycanı tərk edən Osmanlı qoşunları əvəzinə, noyabrın 17-də ingilis qoşunları Bakıya daxil olmuşdu. İngilis hərbi komandanlığı dekabrın 28-də bundan iki gün əvvəl yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yeni Hökumətini tanıdığını bəyan etmişdi. Təbriz, Xoy, Ənzəli, Batum, Kiyev, Aşqabad və b. şəhərlərdə, Krımda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin diplomatik nümayəndəlikləri açılmışdı. Bakıda isə Gürcüstan, İran, Belçika, ABŞ, İngiltərə və b. dövlətlərin rəsmi nümayəndəlikləri fəaliyyət göstərirdi.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin 1918-ci il 7 dekabr tarixli qərarı ilə Parisə Parlamentin sədri Əlimərdan bəy Topçubaşovun başçılığı ilə tam səlahiyyətli və geniş hüquqlara malik olan nümayəndə heyəti göndərilmişdi. Bütün bunlar və digər müvafiq faktlar Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xarici ölkələr tərəfindən de-fakto tanındığını sübut edirdi. Paris Sülh Konfransı Ali Şurasının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini tanınması haqqında 1920-ci il 11 yanvar tarixli qərarı isə, əslində, Cümhuriyyətin de-fakto deyil, de-yure, yəni hüquqi cəhətdən tanınması demək idi.
Paris Sülh Konfransı Ali Şurasının həmin qərardan sonra həyata keçirdiyi tədbirlər də bunu təsdiq edir. Belə ki, 1920 il yanvarın 19-da Azərbaycan nümayəndələri Ali Şuranın iclasına dəvət olunmuş, burada hərbi-siyasi xarakterli məsələlər müzakirə edilmişdi. Azərbaycan Cümhuriyyətinin beynəlxalq aləmdə de-yure tanınması onu Sovet Rusiyasının işğalından xilas edə bilməsə də, işğalçı dövlət üçün hüquqi məsuliyyət müəyyən edir.
Erigeron leibergii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Azərkosmos
Azərbaycan Respublikasının Kosmik Agentliyi Azərkosmos.
Erigeron algidus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərkosmos
Qafqaz regionundakı ilk peyk operatorudur. Tamamilə Azərbaycan dövlətinə məxsusdur. Azerspace-1 telekommunikasiya peyki sayəsində Avropa, Afrika, Yaxın Şərq, Qafqaz və Orta Asiya müştərilərinə genişzolaqlı və yayım xidmətləri göstərir. Azersky peyki ilə peyk görüntüləri və geoinformasiya xidmətləri də göstərir.
Tarixi
2008-ci ildə Nazirlər Kabinetinin iclasında Prezident İlham Əliyev "Azərbaycanda kosmik sənayenin yaradılması və telekommunikasiya peyklərinin orbitə çıxarılması" ilə bağlı bir tapşırıq verdi. Tapşırığın icrası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan) həvalə edildi.
Layihəni reallaşdırmaq üçün nazirlik tərəfindən Beynəlxalq Telekommunikasiya Birliyinə orbital mövqe ayırma prosesi üçün müraciət olundu. Eyni zamanda, 2009-cu ilin avqust ayında Prezident Əliyev Azərbaycanda kosmik sənayenin yaradılması və inkişafı üzrə dövlət proqramının təsdiq edilməsi haqqında sərəncam imzaladı. 2010-cu ilin may ayında Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi ilə Malayziyanın peyk operatoru olan Measat Satellite Systems şirkəti arasında ilk telekommunikasiya peykinin Malayziya hökumətinə məxsus 46°Ş orbital mövqeyə çıxarılmasına dair razılaşma əldə edildi. Telekommunikasiya peykinin hazırlanması məqsədilə elan edilmiş tenderin qalibi ABŞ-nin Orbital Sciences Corporation şirkəti, peykin orbitə buraxılması ilə bağlı raketdaşıyıcı şirkətin seçilməsi ilə bağlı tenderin qalibi isə Fransanın Arianespace şirkəti oldu.
3 may 2010-cu ildə Azərbaycan Prezidentinin sərəncamına əsasən Azərkosmos ASC yaradılmışdır. 17 oktyabr 2017-ci ildə Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi (Azərbaycan) tabeliyindən çıxarıldı.
2021-ci ilin aprelin 27-də Prezident İlham Əliyevin fərmanına əsasən, "Azərkosmos" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin əsasında Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyində "Azərbaycan Respublikasının Kosmik Agentliyi (Azərkosmos)" publik hüquqi şəxs yaradılıb. Agentlik "Azərkosmos" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin hüquqi varisidir, Cəmiyyətin hüquq və öhdəlikləri, habelə əmlakı Agentliyə keçir.
Fəaliyyəti
2019-cu ilin yanvar-iyun aylarında "Azərkosmos" ASC-nin peyk və telekommunikasiya xidmətlərinin ixracından gəlir 18,6 milyon dollar təşkil edib. "Azərkosmos" ASC-nin xidmət ixracından əldə etdiyi gəlir onun ümumi gəlirlərinin 87,5 faizini təşkil edib. 2019-cu ilin aprel ayında peyk xidmətlərinin ixracından 6 milyon dollar gəlir əldə edilib. "Azərkosmos" tərəfindən 17 ölkəyə, o cümlədən ABŞ, Malayziya, Fransa, Böyük Britaniya, BƏƏ və digər ölkələrə xidmətlər göstərilib.
Peyk şəbəkəsi
Şirkətin hazırkı peyk şəbəkəsi iki peykdən ibarətdir:
Ələşrəf xan Bayandur
Ələşrəf xan Lütfəli xan oğlu Bayandur (?-?)—Qacarlar dövründə bir neçə şəhərin hakimi.
Həyatı
Ələşrəf xan Lütfəli xan oğlu Cənubi Azərbaycanın Gərrus şəhərində anadan olmuşdu. Bayandur boyuna mənsubdur. Hələ Ağqoyunlular dövründən bəri Gərrusda məskunlaşmışdılar. Ulu babaları da bu bölgəni idarə edirdilər. O, mükəmməl mədrəsə təhsili almış, dövrünün savadlı şəxslərindən sayılırdı. Qacar şahlarına xidmət etmişdi. Əmir Müəzzi Gərrusi kimi tanınırdı.
Ələşrəf xan Bayandur İsfahan, Kaşan, Kürdüstan əyalətlərinin, Ərdəbil vilayətinin və Gərrus bölgəsinin hakimi olmuşdu.
Ələşrəf xan Bayandur Məhəmmədəli şah Qacarın hakimiyyəti dönəmində Ərdəbilin hakimi idi. Məşrutə hərəkatında fəal iştirak etmişdi. Seyid Əhməd Kəsrəvi onun və Qulaməli Bayandurun atası Ələkbər xan haqqında məlumat verir. Digər müəllif İsmayıl Rain də Ələşrəf xan və qardaşı Əmini-Dərbar Ələkbər xan haqqında söhbət açır.
Katya Rimann
180px|thumb|sağ|Katja Riemann (2007) Katya Hannçen Leni Rimann — alman aktrisa.
Lommel çoxhədlisi
Lommel polinomu Rm,ν(z), Oygen Lommel tərəfindən açıqlanıb, içində 1/z olan polinom qayıdış əlaqəsi verir. burada Jν(z) birinci növ Bessel funksiyasıdır.
Rus görüşü
Rus görüşü — şahmatda
Şahmat termini
Abşeron Otel Qrup
"Absheron Hotel Group" — Azərbaycanın otellər qrupu.
Qrupa daxil olan otellər
"Absheron Hotel Group"a aşağıdakı otellər daxildir:
911 (ədəd)
911 — Natural ədəd. 910 və 912 arasında yerləşir. Əsasən "terror aktı" rəqəmi ilə məşhurdur. Beləki, 9/11 (11 sentabr) kimi açıqlanır. Həmçinin 11 də Qoşa qüllələr kimi yozulur.
Azərbaycanda dəvəçilik
thumb|İçərişəhərdə, Qız qalasının yanında turistlərə üçün nəzərdə tutulmuş dəvə Azərbaycanda dəvəçilik — Azərbaycan Respublikası ərazisində dəvələrin saxlanılıb, yetişdirilməsi ilə bağlı heyvandarlıq sahəsi.
Azərbaycanda XX əsrin əvvəllərinə qədər geniş yayılmış sahələrdən biri olmuşdur. Əsasən dəmiryolu və avtomobil nəqliyyatının inkişafı ilə əlaqədar bu sahə unudulmuşdur. Azərbaycanda hazırda ətlik istiqamətdə yetişdirilir. Südünün geniş satış bazarı yoxdur.
Azərbaycanda hazırda Şabran, Salyan, Goranboy ərazilərində dəvəçilik təsərrüfatı mövcuddur. Əsasən fərdi təsərrüfatlarda saxlanılır. Gələcəkdə bu sahənin inkişafı planlaşdırılır. Ölkədə dəvələrin ümumi sayının 0.2-0.3 min baş arası olması qeyd edilir.
Sumayıtın Corat qəsəbəsində dəvə ətindən hazırlanmış Corat qutabı hazırlanır.
Erigeron aliceae
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu
Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu  və ya Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu (  شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى, qısa olaraq:  → ) — Çin Xalq Respublikasında inzibati-ərazi vahidi. 1 oktyabr 1955-ci ildə yaradılıb. Ərazisi 1.66 milyon km²-dən çoxdur və bu göstərici ilə ÇXR-da əyalət səviyyəsində ən iri inzibati-ərazi vahidləri arasında ilk yeri tutur.
Pseudocolus fusiformis
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid göbələk növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Nadir növdür.
Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu
Tarixi
Sitazyan Çin dilində sonradan gəlmiş mənasını verir.
Pseudocolus fusiformis
Qısa morfoloji təsviri
Göbələk orta ölçülü meyvə cisminə malikdir. Cavan, açılmamış meyvə cismi yumurtavari və ya şar şəkilli, 1,5 sm diametrindədir, ağ və bozumtuldur. Peridi parçalandıqdan sonra üzə çıxan reseptakul müxtəlif formalı, silindrik, aşağısı iyvari, içi boş, 2-6 sm hündürlükdə, 3-5 ədəd qırmızı qanadlı, əsas krem, yuxarısı isə qırmızı rənglidir. Bu qanadlar təpəcikdə birləşirlər.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Humus saprotrfodur, termofil növdür. Quercus castaneifolia və Parrotia persica qarışıq meşələrində rast gəlinir.
Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu
Antik era
Uyğurlar Böyük Hun İmperiyasının varlığında dəyərli bir rol oynayıblar. Bu tarix bizim eradan əvvəl 220-ci ildən başlayaraq bizim eranın 386-cı ilinə kimi davam edib.
Pseudocolus fusiformis
Yayılması
Talışın aşağı dağ qurşağı meşələrində əmələ gəlinir, Lənkəran şəhəri aşağı düzən müşəsi, Astara meşələrində yayılmışdır.
Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu
Yeni dövr
Uzun bir tarix boyunca Şərqi Türkistan Mərkəzi Asiyada qurulmuş olan türk dövlətlərinin və xanlıqlarının mərkəzi olmuşdur. E.ə. VIII–III əsrlərdə İskit, e.ə. 300 – eramızın 93-ci illərdə hunlara, 522–744 dövründə Göytürk İmperatorluğuna, 744–840-ci illər ərzində Uyğur dövlətinə, 751–870-ci illər Qarluq və Qaraxanlılar İmperatorluğuna və Səudiyyə Xanlığına mərkəz olan (1509–1679) bu Türk yurdu tarixdə daim əhəmiyyət kəsb etmişdir. 1397-ci idə Qaraxoca və Qaraxanilər dövlətləri birləşdilər. Bu dövlət 1759-cu ilə qədər müstəqilliyini qoruyub saxlaya bildi. Bu dövrdə isə ölkəyə hər tərəfdən mancur hücumları başladı. 1397-ci idə Qaraxoca və Qaraxanilər dövlətləri birləşdilər. Bu dövlət 1759-cu ilə qədər müstəqilliyini qoruyub, saxlaya bildi. Bu dövrdə isə ölkəyə hər tərəfdən mancur hücumları başladı. Mancurlar bölgəni 1862-ci ilə kimi əldə saxladılar, idarə etdilər. 1759-cu ildən 1862-ci ilə kimi uyğurlar üst-üstə 42 dəfə ölüm-dirim mübarizəsinə qalxdılar, üsyan qaldırdılar. Ümumiyyətlə bu ərazidə orta əsrlər dövrünün sonunda, yeni dövrün əvvəllərində üç müstəqil və yarımasılı dövlətlər mövcud olmuşdur. Bunlar Yarkənd xanlığı, Kumul xanlığı, Dunqan xanlığı və sonuncusu olan Yettişar (Yeddişəhər) xanlığı idilər. VIII və XVIII əsrlər arasındakı min illik dövr Çin İmperiyası ilə əhəmiyyətli dərəcədə mədəni və siyasi əməkdaşlığın həyata keçirildiyi bir sülh dövrü olmuşdur. Ancaq bu sülh dövrü Şərqi Türkistanın 1759-ci ildə Çin Mançu İmperiyasının işğalı ilə sona çatmışdır. 1759-cu ildən bu yana Şərqi Türkistanda 200-dən çox silahlı qiyam olmuş və Şərqi Türkistan xalqı 3 dəfə azadlığın dadını dadma fürsəti bulmuştur. 1863-cü ildə müstəqilliyinə qovuşan Şərqi Türkistanda Yaqub Xanın sədrliyi ilə "Şərqi Türkistan İslam Dövləti" qurulmuş və bu dövlət Qacar İmperiyası, Osmanlılar, İngiltərə və Rusiya tərəfindən rəsmi olaraq tanınmışdır. Bu dövrdə ingilislər uyğurların Rusiya ilə qonşu olduğunu nəzərə alaraq düşündülər ki, uyğurlar Rusiyanın təsiri altına düşəcəklər. Bu səbəbdən də ingilislər mancurları silahlandırdılar, həm də böyük maliyyə dəstəyi göstərdilər, onları yenidən Şərqi Türkistana geri qayıtmağa sövq etdilər. Ancaq bu müstəqil Türk dövlətinin ömrü qısa sürmüş və 1876-ci ildə Çin-Mançu dövləti tərəfindən yenidən işğal edilmiş və 1884-cü ildə Sincan "Yeni Torpaq" adı ilə Çin imperiyasına birləşdirilmişdir. Çində "Şincan" – "yeni ərazi, sərhəd" anlamındadır". O dövrdə işğal edilən Uyğur dövlətinin ərazisi indiki Qazaxıstandan çox böyük idi.
Pseudocolus fusiformis
Sayı və tendensiyası
Məhdudlaşdırıcı amillərin təsirinə məruz qalması populyasiyanın azalma tendensiyasını sübut edir.
Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu
Şərqi Türkistan İslam Respublikası
XX əsrin əvvəllərində Mərkəzi Asiyada böyüyən millətçilik axını nəticəsində 1933-cü ildə Kaşgarda Şərqi Türkistan İslam Respublikası qurulmuşdur. Bu Respublikanın ömrü 1937-ci ildə başa çatmışdır.
Şərqi Türkistan Respublikası
1944-cü ildə Gulca şəhəri çinlilərdən təmizlənmiş, "Üç Vilayət İnqilabı" olaraq tanınan bu qiyamlar nəticəsində Şərqi Türkistan Türkləri Əli xanın başçılığı ilə İkinci Şərqi Türkistan Respublikasını qurmuşlar. Bütün Çinə hakim olan Kommunist Çin Qüvvələri 1949-cu ildə Stalinin də xeyir-duası ilə Şərq Türkistana girərək, bu tarixi Türk ölkəsini rəsmi olaraq işğal etmişdir.
Pseudocolus fusiformis
Məhdudlaşdırıcı amillər
Termofil növ olduğu üçün temperatur rejminə tələbkarlıq məhdudlaşdırıcı amil ola bilər.
Mühafizə tədbirləri
Populyasiyanın vəziyyətinə nəzarət vacibdir. Yeni bitmə yerlərinin aşkarlanması, biologiyasını və ekologiyasının ətraflı öyrənilməsi məqsədəuyğundur.
Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu
Çin işğalı
Çin ötən yüzilin 50-ci illərindən Şərqi Türkistana çinliləri göndərdi ki, milli azlıqların sayını azaltsın. Çağdaş Şərqi Türkistan Qazaxıstanla, Qırğızıstanla, Monqolustanla, Tibet, Hindistan, Pakistanla sərhəddir. 1949-cu ildən bu yana Çin Xalq Respublikasının idarəçiliyi altında olan Şərqi Türkistan 1,828 milyon kvadrat kilometrlik bir ərazidir. Dünyanın hər hansı yerində işğal altında qalan ikinci belə böyük bölgə yoxdur. Çin ötən yüzilin 50-ci illərindən başlayaraq iç bölgələrindən Şərqi Türkistana çinliləri göndərməyə başladı ki, oralarda milli azlıqların sayını azaltsınlar. Çində uyğurlara münasibətdə keçmiş sovet ənənələrindən bəhrələnməyə indi də davam edir. Şərqi Türkistan bölgədə torpağının varına görə ən üstün bir yerdir. Bura təbii ehtiyatlarıyla, xammalıyla (kömür, neft ehtiyatları, qaz, qızıl, xrom, qalay, nikel, çox nadir metallar, kimyəvi duzlar və s.) çox zəngindir.
Coğrafiyası
Sincan–Uyğur Muxtar Rayonu 1664897.17 km² ərazini əhatə edir. Muxtar rayonun ərazisinin çox hissəsini Cunqariya və Qaşqariya düzənlikləri tutur. Düzənliklər Şərqi Tyanşan silsilələri (hündürlüyü 7.000 m-dən çox) ilə bölünmüşdür.
İqtisadiyyat
Çin respublikasının iqtisadiyyatından asılıdır. Maldarlıq inkişaf etmişdir. 2011-ci ilə olan məlumata əsasən adambaşına düşən ÜDM-un həcmi 4.663 ABŞ dollarıdır.
Əhali
ÇXR-sı qurulandan sonra Sincanda gerçəkləşmiş ilk rəsmi siyahıyaalınma zamanı burada 4.873.608 nəfər əhali qeydə alınmışdı, bütün Çində qeydə alınmış etnik uyğurların, yəni 3.640.125 nəfərin hamısı isə bu bu inzibati-ərazi vahidində məskunlaşmışdı. Uyğurlar Sincan əhalisinin 74,69%-ni təşkil edirdi, etnik xanların sayı isə 299 min nəfər olmaqla bölgə əhalisinin təxminən 6,10%-nə bərabər idi.
1 noyabr 2010-cu il siyahıyaalınmasının yekunlarına əsasən Sincan əhalisi 21.815.815 nəfər (11270147 nəfəri kişilər, 10545668 nəfəri qadınlar) idi. Onlardan 9.335.752 nəfəri (4786291 nəfəri kişilər, 4549461 nəfəri qadınlar) və ya ümumi əhalinin 42,79%-i şəhərlərdə, 12.480.063 nəfəri (6483856 nəfəri kişilər, 5996207 nəfəri qadınlar) və ya ümumi əhalinin 57,21%-i isə kəndlərdə yaşayırdı.
2012-ci ilin sonuna olan rəsmi məlumata əsasən muxtar rayonda 22.327.800 nəfər əhali yaşayır. Onlardan 9.819.766 nəfəri və ya ümumi əhalinin 43,98%-i şəhər əhalisidir, qalan 12.508.034 nəfər və ya ümumi əhalinin 56,02%-i isə kəndlərdə məskunlaşmışdır.
Təhsil
Çində təhsillə bağlı belə bir qərar qəbul olunub: "İkili təhsil" o deməkdir ki, bir insan öz doğma dilindən əlavə həm də Çin dilində oxumalıdır. Hər halda uyğurların ana dillərində məktəbləri var. Uyğurların öz dillərində qəzet-jurnalları çıxır. Əlifba məsələsində əvvəlcə ərəb əlifbasında yazırdılar, sonra kiril əlifbasını qəbul etdilər, sonra latına keçdilər, indi təzədən ərəb əlifbasının hərfləri əsasında uyğur dil intonasiyasına uyğun olaraq əlifba yaratdılar. Bu gün sözügedən əlifbada yazırlar. Həmçinin məktəbləri, universitetləri var. Uyğurların xüsusən dəqiq elmlər, informasiya texnologiyaları, təbabət, ədəbiyyat, tarix sahəsində ciddi imzalı alimləri var. Qazaxıstanın və Orta Asiya respublikalarının Çinlə bağladığı bir müqavilə var: immiqrasiya edərək Orta Asiya ölkələrinə gəlib oxuyan, evlənən uyğur gəncləri hər hansı iş qurmaq istəyəndə dərhal Çinə göndərilir, orda da "pantürkist", "bölücü" kimi mühakimə edilir, həbsxanalara atılırlar. Ancaq uyğurların Avropa ölkələrində hərəkatları, Orta Asiya ölkələrində təşkilatları, Uyğur teatrı, mədəniyyət evləri, dərnəkləri var. Qazaxıstanda Sadvakasov adına Şərqşünaslıq İnstitutu var, əvvəllər bura Uyğurşünaslıq İnstitutu adlanırdı. Hazırda orda "Uyğurşünaslıq" bölümü, Yazıçılar İttifaqının nəzdində Uyğur bölməsi var. Bu gün uyğur gəncləri elmlə geniş məşğul olmaq üçün Yaponiyaya üz tuturlar.
Çiyni (Ağsu)
Çiyni — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 4 dekabr 2001-ci il tarixli, 228-IIQ saylı Qərarı ilə Ağsu rayonunun Çiyni kəndi Ərəbsarvan kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Çiyni kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Tarixi
Çiyni kəndi Ağsu rayonun qədim və keçmiş tarixə malik olan kəndlərindən biridir. Çiyni kəndinin (təxminən 1814-1823-cü illəri əhatə edir) 200-250 illik tarixi vardır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şirvan düzündə, Ağsu-Kürdəmir magistiral yolunun 12 km-liyində, yoldan 5–6 km aralıda yerləşir.
Əhalisi
Əhalisi 1100 nəfərdir, kənddə 220 ev var.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini əkinçilik və maldarlıq təşkil edir. Bundan başqa kənddə taxılçılıq, tərəvəzçilik və meyvəçilik də inkişaf etmişdir.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət evi və park var.
Təhsil
Kənddə məktəb və uşaq bağçası fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə Çiyni kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Səhiyyə
Kənddə tibb məntəqəsi mövcuddur.
Pirlər
Pirlər (əvvəlki adı: Xramort) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Pirlər kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Xramort kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Xramort kəndi Pirlər kəndi, Xramort kənd inzibati-ərazi vahidi Pirlər kənd inzibati-ərazi vahidi adlandırılmışdır. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Pirlər kəndi Rusiya Sülhməramlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Erigeron leiolepis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Pirlər
Toponimikası
Oykonim Xram (yarğan) və art (arxa tərəf, aşırım) komponentlərindən düzəlib, "yarğanın arxa tərəfi" deməkdir.
Tarixi
1993-cü ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağ ətəyi ərazidə yerləşir.
Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Pirlər kəndinin əhalisi 403 nəfər təşkil edirdi.
Canpolad Rzayev
Canpolad Rzayev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Cənub qambiti
İlk dəfə olaraq 1867-ci ildə danimarkalı usta Fromen və isveç şahmatçısı Lindek tərəfindən praktikaya tətbiq edilmişdir.
Canpolad Rzayev
Həyatı
1968-ci il 26 fevral Ağdam rayonunun Çuxurməhlə kəndində anadan olmuşdur. Burada Əhmədavar kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1988-ci ildə hərbi xidmətə çağırılan Canpolad raket qoşunlarında xidmət etdi və leytenant rütbəsi almışdı. Qarabağ müharibəsi başlayanda o, könüllü olaraq vətənə döndü.
Döyüşlərdə iştirakı
Xramort, Xanabad, Əsgəran, Qarakənd uğrunda gedən döyüşlərdə rəşadətlə vuruşurdu. 26 fevral 1992-ci il Xocalıdan gələn xəbər ona yaman təsir etmişdi…erməni vəhşiləri Xocalı şəhərində Rusiyaya məxsus 366-cı moto-atıcı alayla birlikdə dinc sakinləri vəhşicəsinə öldürür, uşaqların, körpələrin başlarını kəsir, evləri yandırırdılar. Bu xəbəri alan Canpolad tankına oturaraq Qaraqaya kəndinə üz tutdu. Burada xeyli erməni quldurunu sərrast atəşlərlə məhv edən cəsur döyüşçü yüzlərlə dinc sakinin mühasirədən çıxmasına şərait yaratdı. Hər tərəfdən atəşə məruz qalan Canpolad döyüş meydanında qəhrəmancasına həlak oldu.
Ailəsi
Qarabağ müharibəsi dövründə Ağdamda yaradılmış könüllü özünümüdafiə dəstələrindən "Qarabağ şahinləri" batalyonunun rəhbəri olmuş Qatır Məmməd ləqəbli Rzayev Yaqub Ələsgər oğlunun övladı idi. Evli idi, iki övladı qalıb.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 7 iyun 1992-ci il tarixli 833 saylı fərmanı ilə Rzayev Canpolad Yaqub oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.
Ağdam şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Erigeron aphanactis
(Erigeron aphanactis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yusifbəylilər
Yusifbəylilər — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.
Soyun yaranması
Yusifbəylilərin ulu babası Yusif bəy Gəncə xanının vəziri olub. Yusif bəyin bacısı Şükufə xanım Cavad xanın həyat yoldaşı idi. 1780-ci ildən 1804-cü ilədək birgə həyat sürmüşlər. Yusifbəylər həm də xan qızı Xurşudbani Natəvanla qan qohumudurlar.
Erigeron leiomerus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Çay yatağında yerləşən ada
thumb|right|Starıy Dnepr çayının yatağınfa yerləşən Kiçik Xortisa adası
Çay adası — çay tərəfindən əhatələnmiş quru parçası Çay adaları iki qrupa bölünür. Çayın öz fəaliyyəti sayəsində yaranan adalar və çayların təsir göstərə bilməməsi sayəsində yaranan adalar. Birini adalar özlridə iki yerə bölünür:
İkinci qrupa aid adalar isə çayları suları qarşısına çıxan bərk suxurları yuya bilmədiyindən onun dolanlağa məcbur olur.
Ən iri çay adası özündə iki ölkəni birləşdirən (Qayana və Surinam) Kasikyaredir. Ada Orinoko, Kasikyare, Riu-Neqru və Amazon çayı kimi çayların əhatəsində yerləşir. Bu səbəbdən o ada yox, çaylar tərəfindən əhatələnmiş ərazidir. Çay adası termini bir çayın yatağında yerləşən adaya istinad edilir. Buna misal kimi Marajo adasıdır ki, oda Amazon çayının yatağında (deltasında) yerləşir, amma adanın şərq sahilləri Atlantik okeanın suları ilə yuyulduğundan bu statusu daşımır. Dünyada isə ən iri çay adası Bananal adasıdır. Ada Araquaya çayı tərəfindən əhatələnmişdir.
Xlorid turşusu
Xlorid turşusu (HCl) — hidrogen və xlor elementlərindən ibarət olan, otaq istiliyi və normal təzyiqdə qaz halında olan kimyəvi bir mürəkkəbdir. IX əsrdə Ərəb kimyacı Cabir min Həyyan tərəfindən kəşf edildi və sonra simə sahəsində istifadə e dildi. Sənaye İnqilabı əsnasında, sənayedəki əhəmiyyəti kəşf edilən turşu, əvvəl Leblanc əməliyyatı, sonra Solvay əməliyyatı ilə sənaye sahəsində istehsal olunmağa başladı. Xlorid turşusu, tarixdə yeni asanlıqların kəşfində əhəmiyyətli rollar oynadı. Hal-hazırda PVC'den dəmir-polada, orqanik maddə istehsalından qida sektoruna qədər az qala bütün sahələrdə xlorid turşusundan istifadə edilməkdədir.