Fuad_Səmədov
Elmi fəaliyyəti
Neft Daşlarında işləyərkən Fuad Səmədovun günü mübarizədə keçirdi. Mübarizə kəşfiyyat buruğunda, laboratoriyada olmaqla yanaşı, həmkarları ilə mübahisələrdə də olurdu. Özünün söylədiyi fikri təsdiq etmək üçün o yuxusuz gecələr keçirərək, görkəmli geoloq-alimlərin əsərlərini təhlil etməli olurdu. Fuad Səmədov hələ 1948-ci ildə tələbə ikən çap edilmiş məqaləsi ilə elmi yaradıcılığz başlamışdır. İlk sanballı elmi əsəri isə Azərbaycan Elmlər Akademiyasınm "Xəbərlər" ində (11-ci nömrə, 1956-cı il) çap edilib. Məqalə Neft Daşlan yatağının lay sularının mənşəyi və kımyəvi tərkibinin öyrənilməsinə həsr edilib. O, 20 illik elmi-təcrübi və geoloqluq fəaliyyəti dövründə bir çox elmi konfranslarda, simpoziumlarda, ümumittifaq və respublika müşavirələrində məruzələrlə çıxış etmiş, müxtəlif elmi əsərlərdə, jurnallarda problematik məqa¬lələr dərc etdirmişdir. Ümumiyyətlə, Fuad Sə¬mədov 100-dən artıq məqalənin və 4 monoqra¬fiyanın müəllifidir. Bunlarla yanaşı Fuad Səmədov dövri mətbuatda və elmi-kütləvi məcmuələrdə çoxlu məqalələrlə çıxış etmiş-dir. Onun elmi əsərləri bilavasitə Xəzərin unikal neft-qaz yataqlannm kəşfi və işlənməsi ilə bağlıdır. Əsasən Neft Daşları ərazisində işləyən Fuad Səmədov yatağın laylarının geoloji, geokimyəvi, hidrokimyəvi, geotermik, süxurların kollektorluq və tektonik xüsusiyyətlərini dərindən araşdırmışdır. Bu yataqlarda geoloji kəsilişin obyektlərdə bölünməsində, onların neft-qazla və su ilə dolması dərəcəsi, layların kollektor xüsusiyyətləri, lay təzyiqlərinin paylanması və s. məsələlərə baxılıb. Layların neftvermə əmsalının artırılması, qalıq neft ehtiyatının bir hissəsinin çıxarılması məqsədi ilə yataqlarda aparılan suvarma üsulu geniş təhlil edilib və aparılan elmi tədqiqatlar nəticəsində yataqda olan digər laylara da süni təsir göstərmənin tətbiqi yollan və onun effektivliyi elmi- praktik dəlillər əsasında dəqiq təhlil edilmiş¬dir. Burada QA-1, QA-2 və QL-2 horizontların üç cərgə istismar və bir cərgə isə suvarma qu¬yularının eyni zamanda işləmələrini və s. əsaslandırmışdır. Fuad müəllimin 1959-cu ildə nəşr etdirdiyi "Neft Daşlan" monoqrafiyası hər bir istehsalatçı-geoloqun və elmi işçinin stolüstü kitabı oldu. Həmin monoqrafiyada ilk dəfə olaraq "Neft Daşlan" yatağının geoloji quruluşunun xüsusiyyətləri, onun neftliliyi-qazlılığı, qınşıqlığm əmələ gəlməsi və neft yatağının formalaşması, eləcə də neftlilik-qazlılıq perspektivi haqqında geniş məlumat verilmişdir. Akademik Sübhi Salayev hələ 1960-cı il 2 fevral tarixli "Bakı" qəzetinin səhifələrində Fuad Səmədovun "Neft Daşlan" monoqrafiyasının Azerbaycanın neft-qaz yataqlarına həsr edilmiş ədəbiyyat fondunda görkəmli yer tutacaq qiymətli əsər olmağı barədə yazırdı: "Bu kitabda ilk dəfə olaraq Neft Daşlan rayonunun geoloji quruluşu və neftliliyi, habelə dəniz neft yataqlarının səmərəli işlənməsi, prinsipləri haqqında ətraflı məlumat verilir… Dəniz neft yataqlarının səmərəli işlənməsi metodlanna həsr edilmiş hissə kitabın ən qiymətli hissələrindən biri hesab edilməlidir. Müəllif bu hissədə Neft Daşlarında neft yatağına süni təsiretmə metodunun xeyli səmərəli olmasını göstərir… Müəllif göstərir ki, lay təzyiqinin saxlanılması metodu xüsusi ile səmərəlidir. ." Bu kitab dəniz neft yataqlannm geologiyasına dair ilk elmi əsərlərdən biri kimi çox yüksək səviyyədə, faktlara əsaslanaraq yazılmışdır. Fuad Səmədovun 1960-cı ildə nəşr etdirdiyi "Azərbaycanda dəniz neft yataqlannm işlənməsi təcrübəsi" adlı kitabında o, dəniz mədən işinin tarixi, dəniz mədənlərinin təşkili üsullan, dəniz neft yataqlannm estakada üsulu ilə qazılması, neftçıxarma, neftin dəniz mədən¬lərində saxlanılması, yataqlarda süni təsir və s. haqda aydın və kütləvi şəkildə məlumat ver¬mişdir. 1960-cı ildə Fuad Səmədov Neft Daşlarının geologiyası mövzusunda namizədlik elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmiş və geologiya-mineralogiya elmləri namizədi elmi dərəcəsi almağa layiq görülmüşdür. 1961-ci ildə F.İ.Səmədov X.B.Yusifzadə və B.Q.Babazadə ilə birlikdə yazıb çap etdir¬diyi "Dəniz neft, yataqlarının işlənilməsimin xüsusiyyəti və Neft Daşlan yatağının misalında son neftvermə əmsalı", məqaləsində Neft Daşlan yatağının geoloji quruluşu, neftliliyi və qazlılığı, süxurların kollektor xüsusiyyətləri, işlənmənin rejimi haqqında, yatağın mənimsənilmə tarixi, perspektivliyi, suvurmanın təşkili məsələləri geniş göstərilmişdir. Fuad Səmədovun 1961-ci ildə L.A.Buryakovski ilə birlikdə "Abşeron arxipelaqı kollek¬torlarının geofizika metodları ilə öyrənilməsi" adh kitabı nəşr edilir. Qeyd etməliyik ki, bu kitab nəşr edilənə qədər Abşeron arxipelaqında yerləşən neft və qaz yataqlannm geologiyasına həsr olunmuş elmi işlərdə süxur kollektorlarının xüsusiyyətlərinin geofiziki üsullarla öyrənilməsi məsələlərinə, demək olar ki, baxılmamışdır. Bu monoqrafiyada O, <<Xali", "Çilov adası", "Palçıq pilpiləsi", "Neft Daşlan" kimi yataqların timsalında mədən geofizikasının məlumatları əsasında süxurların litoloji-kollektor xüsusiyyətlərini və onların neft və qazla doy¬ma dərəcəsini geniş şəkildə tədqiq etmişdir. Onun sonuncu monoqrafiyası "Abşeron arxipelaqının neft hidrogeologiyası" adlanır. Bu kitab 1966-cı ildə nəşr edilmişdir. Kitabda neft və qaz yataqlarının uzun müddət işlənməsi prosesində toplanmış külli miqdarda faktik ma¬teriallar əsasında lay süxurlarının xüsusiyyətli təhlil edilmişdir. Eyni zamanda aparılan loboratoriya tədqiqatları əsasmda Abşeron arxipelaqında bütün neft və qaz yataqlarındakı lay sularının hidrokimyəvi xüsusiyyətləri və onların əmələ gəlməsi haqqında mühüm və dərin nəzəri əhəmiyyət kəsb edən elmi mülahizələr verilmişdir. Fuad Səmədovun elmi fəaliyyətilə yanaşı pedaqoji fəaliyyətini də qeyd etmək lazımdır. O, bir müddət indiki Neft Akademiyasında ixtisas fənnindən mühazirələr oxumuş, bir neçə elmlər namizədi yetişdirmişdir. Onun yetişdirdiyi tələbələr elmlər doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülüb və hazırda Azərbay¬canın geoloji xidmətində öz sözlərini deyirlər. O, müxtəlif Elmi Şuraların üzvü də olub.