cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dünya Azərbaycanlılarının Qurultayı
I Qurultay
Qurultay xaricdə yaşayan azərbaycanlıların ümumi məqsəd, vahid azərbaycançılıq ideyası ətrafında birləşməsi yolunda mühüm əhəmiyyət kəsb etmiş, diaspor hərəkatının tarixində keyfiyyətcə yeni mərhələnin - quruculuq və təşkilatlanma mərhələsinin əsasını qoymuşdur. Qurultay nümayəndələrinin təklifləri nəzərə alınaraq, disaporla iş sahəsində dövlət siyasətinin həyata keçirilməsini təmin etmək üçün Xarici Ölkələrdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmışdır. 2002-ci ilin dekabrında qəbul olunmuş "Xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılarla bağlı dövlət siyasəti haqqında" qanun bu sahədəki prioritet istiqamətləri və hüquqi prinsipləri müəyyən etmişdir.
Dünya Azərbaycanlılarının II Qurultayına ümumilikdə 1231 nümayəndə seçilmişdir. Qurultayda 49 xarici ölkədən 593 nümayəndə və 388 nəfər qonaq iştirak etmişdir. Qurultayda Azərbaycan Respublikasının 27 dövlət və hökumət qurumlarından,ictimai təşkilatlardan,elm,təhsil,mədəniyyət müəssisələri və yaradıcı təşkilatlardan,siyasi partiyalardan 638 nümayəndə və 625 qonaq ilə təmsil olunmuşdur. .
Qurultay başlamazdan əvvəl yüzdən çox nümayəndə heyəti Fəxri xiyabana gələrək, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin məzarını, daha sonra görkəmli oftalmoloq alim, akademik Zərifə Əliyevanın da məzarını ziyarət edirlər.
Daha sonra Qurultay nümayəndələri Şəhidlər xiyabanına gələrək Azərbaycanın azadlığı, müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda həyatını qurban vermiş qəhrəman Vətən oğullarının əziz xatirəsini böyük ehtiramla yad edirlər. Qurultay nümayəndələri həmçinin şəhid türk əsgərlərinin xatirə abidəsini də ziyarət edib, əklil qoyublar.
II Qurultay
Dünya Azərbaycanlılarının ikinci Qurultayı "Dünya Azərbaycanlılarının II Qurultayının keçirilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 fevral 2006-cı il tarixli, 1291 nömrəli Sərəncamına əsasən 2006-cı il mart ayının 16-da Bakı şəhərində keçirilmişdir.
Bu qurultayda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Dünya Azərbaycanlılarının Əlaqələndirmə Şurasının sədri seçilmişdir.
2006-cı il martın 16-da Bakıda keçirilmiş Dünya Azərbaycanlılarının II qurultayı diaspor quruculuğu prosesində irəliyə doğru növbəti addım olmuşdur. Qurultayda qəbul olunmuş sənədlər - Dünya Azərbaycanlılarının II qurultayının qətnaməsi, qurultayın Azərbaycan Respublikası Prezidentinə və dünya azərbaycanlılarına müraciətləri, qurultayın Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə əlaqədar dünya ictimaiyyətinə, beynəlxalq təşkilatlara, xarici ölkələrin parlamentlərinə, dövlət və hökumət başçılarına, BMT-nin Təhsil, Elm və Mədəniyyət Məsələləri üzrə Təşkilatına (YUNESKO), Azərbaycan və türk diaspor təşkilatlarına müraciətləri xaricdə yaşayan azərbaycanlıların qurultaydan sonrakı müddətdə konkret fəaliyyət proqramıdır. Bu qurultayda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Dünya Azərbaycanlılarının Əlaqələndirmə Şurasının sədri seçilmişdir.
III Qurultay
Dünya Azərbaycanlılarının III Qurultayının yekununda bir sıra qərarlar qəbul edilib. Qəbul edilən sənədlər arasında qurultayın ümumi müraciəti, qurultayın dünya azərbaycanlılarına, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı xarici ölkə parlamentlərinə müraciətləri də var.
Qurultayda Azərbaycan Respublikasının bütün bölgələrindən olan nümayəndələr də iştirak etmişdir. Azərbaycan Respublikasının dövlət və hökumət strukturları, qeyri-hökumət təşkilatları, elm, təhsil, mədəniyyət və digər yaradıcı qurumlar və siyasi partiyalardan 677 nümayəndə və 405 qonaq qurultayda iştirak etmişdir. Qurultaya ümumilikdə 13 ölkənin parlamentindən 37 deputat qatılmışdır. Azərbaycan xalqının tarixində mühüm əhəmiyyətə malik olan bu qurultayın işini 21 xarici ölkədən 37 nəfər, eyni zamanda, respublikamızda fəaliyyət göstərən kütləvi informasiya vasitələrinin 163 nümayəndəsi işıqlandırmışdır. Bu mötəbər tədbirdə xarici ölkələrdən nümayəndə və qonaq qismində 102 nəfər gənc iştirak etmişdi.
Həmçinin Dünya Azərbaycanlıları Əlaqələndirmə Şurasının fəaliyyətinin yenidən təşkili ilə bağlı məsələ səsverməyə çıxarılaraq qəbul edilib. Qurultay Şuranın fəaliyyətini davam etdirmək barədə qərar qəbul edib. Şuranın tərkibində Rəyasət Heyəti ləğv olunaraq, İcra Katibliyi yaradılıb. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev yenidən Dünya Azərbaycanlıları Əlaqələndirmə Şurasının sədri, Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Nazim İbrahimov isə icra katibi seçilib. Əlaqələndirmə Şurası üzvlərinin sayı 107-dən 115-ə çatdırılıb.
IV Qurultay
Dünya Azərbaycanlılarının IV Qurultayı 2016-cı il 3–4 iyun tarixində Bakı şəhərində keçirilmişdir. Dünya Azərbaycanlılarının IV Qurultayında 49 ölkədən 500-dən çox diaspor nümayəndəsi və qonaq iştirak etmişdir. Qonaqların içərisində xarici ölkələrin Azərbaycana dost münasibəti ilə tanınan nüfuzlu siyasətçiləri, ictimai xadimləri, elm adamları və bir neçə ölkənin yüksək vəzifəli şəxsləri, parlament üzvləri də olmuşdur. Xaricdən dəvət edilən qonaqlarla yanaşı, Qurultayın işində Azərbaycanın müxtəlif dövlət və hakimiyyət strukturları, qeyri-hökumət təşkilatları, elm, təhsil, mədəniyyət və digər yaradıcı qurumların, siyasi partiyaların təmsilçilərindən ibarət 360 nəfərlik nümayəndə heyəti də işitirak etmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev qurultayın açılış mərasimində iştirak etmiş və nitq söyləmişdir. Daha sonra qurultay gənclər ,informasiya müharibəsi və sairə mövzularda panel müzakirəsi ilə davam etdirilmişdir. "Müasir dövrdə informasiya müharibəsi - müdafiədən hücuma: şərtlər, siyasi reallıqlar və yeni fəaliyyət mexanizmləri", "Keçmişin təcrübəsi və müasir düşüncə - Azərbaycan diaspor hərəkatında gənclər: yeni baxış və yeni strategiya", "Lobbi quruculuğu: dəyişən geosiyasi reallıqlar yeni qlobal iqtisadi tendensiyalar kontekstində", "Cəmiyyətə inteqrasiya və siyasi həyatda iştirak" mövzularında da panel iclasları keçirilmişdir.
İştirakçılar qurultayın qətnaməsini, qurultay nümayəndələri adından prezident İlham Əliyevə müraciəti, dünya azərbaycanlılarına ünvanlanan müraciəti, qurultay nümayəndələri adından Ermənistan-Azərbaycan,Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə əlaqədar dünya ictimaiyyətinə, beynəlxalq təşkilatlara, xarici ölkələrin hökumət başçılarına və parlamentlərinə müraciəti, qurultayın Ermənistanda yerləşən "Metsamor" Atom Elektrik Stansiyasının fəaliyyəti ilə bağlı BMT-nin Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinə, Avropa İttifaqına və dünya ictimaiyyətinə müraciətini yekdilliklə qəbul etmişlər.
Daha sonra Dünya Azərbaycanlılarının Əlaqələndirmə Şurasının yeni tərkibi təsdiq olunmuşdur. Qurultay iştirakçıları növbəti dəfə prezident İlham Əliyevi yekdilliklə Dünya Azərbaycanlılarının Əlaqələndirmə Şurasına sədr seçmişlər. Qurultayda Əlaqələndirmə Şurasının tərkibi 109 nəfər olmaqla təsdiqlənmişdir. Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Nazim İbrahimov Şuranın icra katibi vəzifəsinə seçilmişdir. Yekun iclasda, həmçinin fəallığı ilə seçilən diaspor təşkilatlarının rəhbərlərinə Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin plaketləri təqdim olunmuşdur.
V Qurultay
Dünya Azərbaycanlılarının V Qurultayı 22-23 aprel tarixlərində 2022-ci ildə Şuşa şəhərində keçirilmişdir.
Aprelin 23-dək davam edən Zəfər qurultayında 65 ölkədən 400 nəfərə yaxın diaspor nümayəndəsi iştirak edib. Əvvəlcə Bakı şəhərində Fəxri Xiyabanı, I və II Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edən qurultay iştirakçıları, daha sonra Şuşa şəhərinə yola düşüblər.
Qurultay Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə qüdrətli ordumuzun düşmən işğalından azad etdiyi, Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərində keçirilib. Qurultay iştirakçıları əvvəlcə Bakı şəhərində Fəxri Xiyabanı, I və II Şəhidlər Xiyabanını ziyarət etdikdən sonra, Şuşa şəhərinə yola düşüblər.
Tədbirdə 65 ölkədən 400 nəfərə yaxın diaspor nümayəndəsi iştirak edib. Qurultayın rəsmi açılış mərasimindən sonra Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin fəaliyyətinə dair hesabat verilməsi, “Post-müharibə dövründə Azərbaycan diasporunun qarşısında duran vəzifələr”, “Qarabağın bərpası və yenidən qurulmasına Azərbaycan diasporunun töhfələri” mövzuları müzakirə olunub. Qeyd edək ki, Dünya Azərbaycanlılarının V Qurultayı son illər yüksək təşkilatlanma və birlik nümayiş etdirən, beynəlxalq ictimaiyyətin Azərbaycan həqiqətləri ilə bağlı məlumatlandırılmasında xüsusi rol oynayan Azərbaycan diasporunun Qarabağın azad olunmasından sonra ilk böyük görüşü idi. Bu mötəbər tədbirin Şuşada keçirilməsinin tarixi əhəmiyyəti və rəmzi mənası vardır.
İvan Zurabişvili
Həyatı
Poti gömrük rəisi İvane Zurabişvili və Anastasiya Bodokiyanın ailəsindəki altıncı uşaq olaraq anadan olmuşdu. Erkən, üç yaşında atasını və tezliklə anasını itirdi və anasının böyük bacısı Manana Tsitsişvilinin ailəsində böyümüşdü. Xalasının ölümündən sonra Kutaisiyə İvan Beko adlı yaxın qohumunun yanına, göndərildi. Gimnaziyaya və rus dilinin öyrənilməsinə hazırlaşmaq üçün Kejeradze onu gimnaziya müəllimi Kolyanovskinin ailəsinə verdi. 1882-ci ildə İvan Kutaisi klassik gimnaziyasının hazırlıq sinfinə girdi və iki il sonra pansionata daxil oldu.
1891-ci ildə Kutaisi klassik gimnaziyasını bitirdikdən sonra, elə həmin ilin payızında Zurabişvili Kiyev Universitetinin tibb fakültəsinə daxil oldu. Lakin tezliklə tibb fakültəsini hüquq fakültəsinə dəyişdi. 1892-ci ildə məzun olduğu Moskva Universitetinin hüquq fakültəsinin tələbəsi oldu. 1895-ci ildə oranı hüquq diplomu ilə bitirdi.
Gürcüstana qayıdan Zurabişvili Nikolay Nikoladzenin nigahdan kənar qızı Nino ilə evləndi. Evlilikdə üç oğul dünyaya gəldi: Arçil (1896-cı il təvəllüdlü), Georgi (1898 -ci il təvəllüdlü), Levan (1906-cı il təvəllüdlü).
İctimai və siyasi fəaliyyəti
İvan Zurabişvili Gürcülər Arasında Savadlılığın Təşviqi Cəmiyyətinin üzvü idi.
1896-cı ilin sonunda birdəfəlik məskunlaşmaq üçün Tiflisə köçdü. İlya Çavçavadzenin "İveriya" qəzeti, "Moambe" ("Vestnik") jurnalı, gündəlik "Tsnobis Purtseli" qəzeti ilə əməkdaşlıq edərək Mopassan, Anatol Frans, Alfons Dode və digər yazıçıların əsərlərini gürcü dilinə tərcümə etdi.
NGC 4243
NGC 4243, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. E1 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İvan Zurabişvili
İctimai və siyasi fəaliyyəti
1897-ci ildə məşhur hüquqşünas Ter-Stepanovun köməkçisi olaraq işə başladı, sonra dəmiryolunun hüquq şöbəsində, 1908–1919-cu illərdə Zaqafqaziya dəmir yolunun baş hüquq məsləhətçisi işləsə də ədəbi fəaliyyətini davam etdirirdi. Zurabişvili Gürcüstan Milli Demokrat Partiyasının təşkilatçılarından biri və rəhbəri oldu (1904). Lakin 30 avqust [12 sentyabr] 1907-ci ildə İlya Çavçavadzenin öldürülməsindən sonra partiyanın fəaliyyəti dayandırıldı və yalnız 1917-ci ildə David Vaçnadze, Revaz Qabaşvili, Aleksandr Asatiani, Nikolay Nikoladze, Ekvtime Takaişvili, Konstantin Abxazi ilə birlikdə Spiridon Kediya tərəfindən bərpa edildi.
1921-ci ildə Qızıl Ordunun Gürcüstanı işğalından sonra Zurabişvili ailəsi ilə birlikdə ölkəni tərk etdi. İlk üç ildə İstanbulda Akaki Xoştariyanın qurduğu bir Türk-İran bankının hüquq müşaviri olaraq çalışdı. 1924-cü ildə Parisə köçdü. Ədəbi fəaliyyətini davam etdirdi, bəzi məktubları "Vin-zen", "Zanzet" və s. təxəllüsü ilə nəşr olundu. "Yaxşı gürcülərin xatirəsinə" kitabı sonuncu idi.
1940-cı ildə Parisdə vəfat etdi. Həyat yoldaşı Nino Nikoladze-Zurabişvili ərindən 19 il sonra vəfat etmiş və cütlük birlikdə Fransanın Eson departamentində yerləşən Lövil qəbiristanlığında dəfn olunub.
Həmzə
Ərəb əlifbasına məxsus diakritik işarə. Həmzənin (ء) öz səsi yoxdur, yalnız hərəkə ilə işlənəndə səs ifadə edir.
Bu bir neçə ildə, İranda Azərbaycan-ərəb alifbasını Azərbaycan dilinə çalışanlar həmzəni bir səsli hərf kimi işlətməyə çalışırlar.
Hamzəylə gələn hərflər və onların səsləri: ـهً   ؤ   ئـ/ ئ   أ
Andorra
Andorranın sahəsi 465 kv. km-dir. Ölkə Şərqi Pirenryin çənub yamacında, Ebro hövzəsinə aid Cerpe çayının qolu Valiranın orta və yuxarı axını boyu dağ dərəsində yerləşir. Onu qərbdən, şərqdən və eləcə də Fransa tərəfdən hündürlüyü 2500 m-ə qə dər olan sıldırım dağ yamacları əhatə edir. Ölkənin yerləşdiyi dərə İspaniya tərəfə açıqdır.
Vüqar Dəmirbəyli
Aslanov Vüqar Nurəddin oğlu (Vüqar Dəmirbəyli) (1964, Goranboy) — Azərbaycan yazıçısı, jurnalist.
Andorra
Sahəsinə görə Avropanın Mikro dövlətləri içərisində ən böyüyü olsada dümya ölkələri işərisində 176-cı, Qərbi Avropada isə 20-ci yeri tutur. Koma Pedros adlanan zirvənin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 2949, Kapa zirvəsinin hündürlüyü isə 26298 metrdir.
Adın etimologiyası
Bask dilində "andurial" sözündəndir, mənası "Boş yer" deməkdir.
Vüqar Dəmirbəyli
Həyatı
1990-cı ildən başlayaraq "Tərəqqi", "Vışka", "Addım" və "Yol" kimi qəzetlərdə işləmiş və ya yaxından əməkdaşlıq etmişdir. 1995-ci ildə "Kompas" ədəbi-ictimai qəzetini və 1996-cı ildə "Səmt" informasiya agentliyini təsis etmiş, həm də onların baş redaktoru və direktoru işləmişdir. 1997-ci ildə onun "Gənclik" nəşriyyatı tərəfindən "Süddaşıyan", 1999-cu ildə isə "Ozan" nəşriyyatı tərəfindən "Amerika kəşfiyyatçısi Azərbaycanda" nəsr kitabları çap olunmuşdur. Bundan başqa "Azərbaycan", "Ulduz", "Literaturnıy Azerbaydjan" və "Çıraq" ədəbi jurnallarında hekayə və povestləri dərc edilmişdir.
Andorra
Tarix
Bir dövlət kimi Andorranın yaranması tarixi çox maraqlıdır. Bu haqda ilk məlumatlar 805-ci ilə istinad edir. Orta əsrlərdə əvvəl mavrlardan, sonra isə İspan və Fransız feodallarından öz müstəqilliyini qoruyan çoban qəbilələri burada yaşamışlar. Bu ərazidə ağalar üstündə İspan və Fransız feodallarının rəqabəti yüz illərlə davam etmişdir. 1278-ci ildən başıayaraq Andorra bəzi fasilələrlə İspaniya və Fransanın ikili protektoratı altında olur. 1278-1288-ci illərdə Upxel yeniskopu ilə (İspaniya) qraf de Fya (Frasa) bu ölkəni bölüşdürmək aktını imzalayırlar. Bu iki asılılıq indi simvolik xarakter daşıyır. Hər il ölkə Fransaya 960 frank, Ypxel yeniskopuna (Ceo-de Upxel şəhərinin yeniskopunu) isə 460 peset simvolik vergi verir. 1866-cı ildə Andorra konstitusiya qəbul edir.
Vüqar Dəmirbəyli
Həyatı
1997-ci ildə Almaniyaya köçmüşdür. Mainz, Frankfurt və Giessen universitetlərində kinoşünaslıq, teatrşünaslıq və slavyan filologiyası üzrə təhsil almışdır. Onun Almaniyanın "Wostok" və "Kulturaustausch" jurnallarında, "Frankfurter Neue Presse", "Neues Deutschland", "Frankfurter Rundschau", "taz", "Salzburger Nachrichten", "Thüringer Allgemeine", "Volksstimme", "Schweriner Volkszeitung", "Mittelbayerische Zeitung", "Moskauer Deutsche Zeitung", "Lausitzer Rundschau" qəzetlərində Azərbaycan, Rusiya, Qafqaz, Xəzər bölgəsi və Orta Asiya ilə bağlı yazıları çap olunmuşdur. Bundan başqa o Almaniyanın müxtəlif şəhərlərində öz əsərlərinin ədəbi oxusunu keçirməkdədir. V. Dəmirbəylinin "Pambıq plantasiyalarında" povestinin 2004-cü ildə Bavariya radiosunda ədəbi oxusu keçirilmişdir. Berlində yerləşən "Wostok" nəşriyyatı 2007-ci ildə onun "Auf den Baumwollfeldern" ("Pambıq plantasiyalarında") adı altında hekayələr toplusunu, 2012-ci ildə isə "Die verspätete Kolonne" ("Division") romanını alman dilində çapdan buraxmışdır.
Andorra
Coğrafiya
Coğrafi mövqe və təbiət Andorradakı dağ massivlərinin əksəriyyəti bərk kristallik suxurlardan (qranit, qneys, kvarsit) ibarətdir. Andorra relyefində buzlaq dövrünün təsiri gücü hiss olunur. Valira çayı dərəsində qədim buzlaqların fəaliyyəti açıq-aydın görünür. Ölkədə səth çayları (çay, göl, bulaq) çoxdur. Dağlarda gözəl mənzərəli buzlaq göllərinə rast gəlmək olar.
Ölkə dağlıq ərazidə yerləşdiyindən buranın iqlimi, torpaq və bitki örtüyü üçün hündürlük qurşaqları üstünlük təşkil edir. Dağlarda yay ayları sərin, qış isə soyuq keçir. Hündür dağ yamaclarına bir ildə orta hesabla 1200, İspaniya ilə sərhəd bölgələrində isə 500 mm-ə qədər yağıntı düşür. Ərazi kiçik olsa da, şimalına nisbətən cənubunun iqlimi sərt deyil. Cənubda tez-tez quraqlıq baş verdiyindən əkin və otlaq yerləri süni suvarmaya məruz qalır.
Torpaqları əsasən dağ-boz tiplidir. Ölkə florası insanlar tərəfindən çox dəyişdirilmişdir. Nə vaxtlar isə ərazi başdan-başa meşələrlə örtülü olub. İndi isə meşələr ölkə ərazisinin cəmi üçdə bir hissəsini tutur. Cənubda quraq və nisbətən isti iqlim şəraitinin cod yarpaqlı palıd, şimalda isə fısdıq, şabalıd və iynəyarpaqlı ağaclar üstünlük təşkil edir. 2000 m-dən hündür yerlərdə subalp və alp çəmənləri yerləşir. Dağ dərələrində yaşayan vəhşi heyvanlar tamamilə qırılıb qurtarıb. Lap hündür yerlərdə ayı, qaban, tülkü, qartal və s. rast gəlmək olar.
Andorra cırtdan dövlət olsa da faydalı qazıntılarla zəngindir. Burda Dəmir filizi ilə yanaşı qurğuşun, gümüş yataqları var. Xrisoberial, əqiq, yaşma kimi qiymətli və yarımqiymətli daşlar aşlar edilib. Dağ yamaclarında və dərələrdə müxtəlif tərkibli müalicəvi mineral bulaqlar üzə çıxıb. 350px|thumb
Ordu və təhlükəsizlik
Andorranın daimi ordusu yoxdur, lakin İspaniya və Fransa ilə müdafiə müqavilələri imzalamışdır. Ölkənin kiçik könüllü ordusu mərasimlərdə iştirak etmək üçün fəaliyyət göstərir. Hərbiləşdirilmiş Andorra Polis Müdaxilə Qrupu (terrorizmlə mübarizə və girovların idarəetməsi mövzularında təlim almışdır) milli polisin bir hissəsidir. Ölkədə hərbi müdafiənin təmin edilməsinə Fransa və İspaniya kömək edir.
Əhali
2013-cü il məlumatına görə Andorrada əhalinin 45,98 %-ni andorralılar, 26,37 %-ni ispanlar, 14,20 %-ni katalanlar, 4,86 %-fransızlar, 1,27 %-ni ingilislər, 7,32 %-ni digər millətlərin nümayəndələri təşkil edir. Andorrada həyat səviyyəsi yaxşı olduğuna görə bura qonşu dövlətlərdən axınların sayı ilbəil artmaqdadır. Yerli qanunlara əsasən əsl andorralı o şəxslər hesab olunur ki, onların ata-babaları bu torpaqda 3 nəsildən az yaşamasınlar. Əslində yerli andorralı İspaniyanın Katalon əyalətindən gəlmiş əkinçilər və çobanların nəsilləridir. Təbii artımına görə Andorra, Qərbi Avropa Dövlətləri içərisində birinci yeri tutur. Andorrada yaşayanların həyat tərzi yüksək hesab oluna bilər. 14 yaşına qədər onlar mütləq ibtidai təhsil almalıdırlar. İbtidai Təhsil pulsuz və məcburidir. Andorrada yaşayanların yarıdan çoxu şəhərlərdə məskunlaşıb. Ölkənin ən böyük şəhəri paytaxtı Andorra-la Belyadır.
Dili - Ölkənin rəsmi dili-katalon dilidir. İspan və fransız dillərindən də geniş istifadə edilir.
Dini - dini etiqadlarına görə əhalinin 99 %-n katolikdir.
Qara Qarayevin Ev Muzeyi
Qara Qarayevin Ev Muzeyi — görkəmli Azərbaycan bəstəkarı və pedaqoqu, SSRİ Xalq Artisti (1959), Stalin mükafatı laureatı (1946, 1948), Lenin mükafatı laureatı (1967), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1978), "Lenin ordeni", "Oktyabr İnqilabı" və "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordenlərinin laureatı, SSRİ Ali Sovetinin IV–IX çağırış (1955–1976) deputatı, AMEA-nın akademiki Qara Qarayevin 1918–1946-cı illərdə yaşadığı mənzildə yaradılmış, həyat və fəaliyyətini əks etdirən ev muzeyi. Muzey Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tabeçiliyindədir.
Tarixi
thumb|left|upright|240px|Muzeydə sərgilənən piano. Muzey bəstəkarın 100 illik yubileyi ilində 2018-ci ilin 1 oktyabr tarixində açılmışdır və Nizami küçəsi 49-da yerləşir. Muzeyin açılışında mədəniyyət naziri Əbülfəs Qarayev, Baş nazirin müavini Əli Əhmədov, Bəstəkarlar İttifaqının sədri Firəngiz Əlizadə, Bakı Musiqi Akademiyasının rektoru Fərhad Bədəlbəyli, xalq yazıçısı Anar və digər ictimai xadimlər iştirak etmişdir. Həmçinin açılış mərasimində Mədəniyyət Nazirliyi və Milli Kitabxananın birgə nəşr etdiyi "Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətləri" seriyasından Qara Qarayevin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş qısa oçerklərdən ibarət kitabın təqdimatı olmuşdur.
Ekspozisiya
Qara Qarayev bu mənzildə gəncliyini, tələbəlik illərini keçirib, ilk əsərlərini, o cümlədən, "Yeddi gözəl" baletini burada yaradıb. Muzeyin qurulması əsnasında müxtəlif fondlardan bəstəkara aid olan materialların siyahısı tutuldu və respublikadan kənarda bəstəkarın irsiylə bağlı araşdırma aparılaraq, xeyli material toplandı. Belə ki, Moskvadakı Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivindən Qara Qarayevə aid sənədlər, bəzi əlyazmalar, çəkdiyi fotoşəkillər ölkəmizə gətirildi. Həmçinin eksponatlara digər nadir materiallar – şəxsi kitabxanasından üzərində qeydləri olan kitablar, Sankt-Peterburq teatrından əldə olunan tamaşaların afişaları, şəxsi əşyalar, musiqilərin not əlyazmalarının surətləri, səs yazıları və baletlərinə çəkilmiş eskizlər daxildir. Ümumilikdə bəstəkarın ev-muzeyinə təqdim olunmuş eksponatların sayı 300-dən çoxdur. Muzeydəki Pyotr Çaykovskinin büstü isə Qara Qarayevə qayınanası Yelezaveta Mixaylovnanın hədiyyəsidir. Muzeyin tərtibat-dizayn işlərini "Partner Culture+Projects" (Hors Kampman) şirkəti həyata keçirtmişdir.
Milli kitabxanaların siyahısı
Milli kitabxana bu ölkənin qabaqcıl məlumat bazası kimi xidmət etmək məqsədi ilə hökumət tərəfindən xüsusi yaradılır. İctimai kitabxanaların əksinə onlar vətəndaşlara nadir hallarda kitabları borc verirlər. Bir çox halda onların tərkibinə Qutenberq Bibliyası kimi nadir, qiymətli və əhəmiyyətli əsərlər daxil edilir. Milli kitabxanalar ölkədəki digər kitabxanalardan ölçüsünə görə müqayisədə xeyli fərqlənir.
Hikmət Hacıyev (kapitan)
Hikmət Şubay oğlu Hacıyev (7 dekabr 1984; Şəmkir, Azərbaycan — 8 noyabr 2020; Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kapitanı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Hikmət Hacıyev 7 dekabr 1984-cü ildə Şəmkir şəhərində dünyaya göz açmışdır. Əslən Göyçə mahalının Nərimanlı kəndindən idi. Orta təhsilini doğulduğu şəhərdə alan Hikmət 1999-cu ildə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyə daxil olmuşdur. 2002-2006-cı illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində təhsil almışdır.
Hərbi xidməti
2006-cı ildə leytenant rütbəsi ilə hərbi xidmətə başlamışdır. 3 il Füzulidə xidmət etmişdir. 2014-cü ildə kapitan rütbəsi almışdır.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Ordusunun kapitanı olan Hikmət Hacıyev 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. 2 oktyabr tarixində Füzuli rayonunun Qaraxanbəyli kəndi istiqamətində gedən döyüşlərdə döyüş yoldaşlarını xilas edərkən yaralanmış və reanimasiyaya yerləşdirilmişdir. 8 noyabr 2020-ci ildə Şuşanın azad edilməsi xəbərini eşitdikdən sonra həlak olmuşdur. Ailəli idi. 7 yaşlı oğlu və 2 yaşlı qızı yadigar qaldı.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatıldığı və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən kapitan Hikmət Hacıyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Hikmət Hacıyev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yerinə yetirən zaman mərdliyin və igidliyin göstərilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Hikmət Hacıyev ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Dadli
Dadli — Böyük Britaniyada, İngiltərədə şəhər.
Ərazisi
Böyük Britaniyada, İngiltərənin mərkəzi hissəsində, Staffordşir qraflığında şəhər. Әh. 79,4 min (2011), Qərbi Midlend konurbasiyasına (əhalisi təqr. 2,6 mln.) daxildir.
Tarixi
Qara ölkə adlandırılan (18–19-cu əsrlərdə sənaye inqilabı illərində ətraf mühitin sənaye tullantıları ilə çirklənməsinə və hisin divarlara hopması nəticəsində binaların, əsasən tünd rəngdə olmasına görə) ərazidə ən iri şəhərdir. Şimala (Lankaşirə), şərqə (Birminhemə), qərbə (Uelsə) və cənuba (İngiltərənin cənub-qərbi) ayrılan dəmir yolları və avtomagistrallar qovşağıdır. Sənaye inqilabı dövründən yüklərin nəqli üçün inşa olunmuş kanallar (ən uzunu 2,9 kmdir; hazırda istirahət məqsədilə istifadə edilir) şəbəkəsi saxlanılmışdır. Aeroport (Birminhemdə). 8-ci əsrdən Dadlinin yerində ağac (12-ci əsrdən daş) qəsr yerləşirdi; şəhər qəsrin ətrafında meydana gəlmişdir. 1647-ci ildə qəsr O. Kromvelin qoşunları tərəfindən dağıdılmışdır. 17-ci əsrdə Dadlidə yerli gil əsasında şüşə-keramika istehsalına başlanıldı. Dadli güclü sənaye mərkəzi kimi inkişaf edirdi: 18–19-cu əsrlərdə daş kömür hasilatı, sonra qara metallurgiya, metal emalı (mismar istehsalı), maşınqayırma, həmçinin toxuculuq və gön-dəri sənayesi meydana gəl di. 20-ci əsrdə köhnə sahələrin çoxu tənəzzül etdi. 18–19-cu əsrlərdə şəhərin simasını plansız inşa olunmuş yaşayış evlərinin əhatəsində çoxsaylı fabrik müəyyən edirdi; o dövrün bir çox xüsusiyyəti şəhərin müasir görünüşündə saxlanılmışdır. Qəsr qalıqları (12–13-cü əsrlər), kilsə (1840), 19-cu əsrin sonu –20-ci əsrin əvvəllərinə aid özəl evlər qalmışdır. "Uoterfront" biznes-parkı 20-ci əsrin sonlarında inşa edilmişdir. Texnoloji kollec; "Qara ölkə" muzeyi (1975; hisçəkmiş binalardan ibarət qədim tikililərin fraqmentləri, emalatxanalar,bazar, dükan lar, şaxta və s.), Şüşə muzeyi, İncəsənət qalereyası; zoopark fəaliyyət göstərir.
İqtisadiyyat
İqtisadiyyatda xidmət sferası (işləyənlərin 60,9%-i, 2001; əsasən, yerli ehtiyacları ödəyir), o cümlədən mehmanxana-restoran biznesi (22,6%), maliyyə və biznes xidmətləri (13,1%), səhiyyə (10,0%), təhsil (6,9%) və digər xidmətlər (8,3%) üstün mövqe tutur; lakin ölkənin digər şəhərlərinə nisbətən Dadlidə bu sektor az inkişaf etmişdir. Sənayedə (tikintidə daxil olmaqla işləyənlərin 33,3%-i) maşınqayırma, o cümlədən sənaye avadanlıqlarının, avtomobillər üçün ehtiyat hissələrinin, metal məmulatların, həmçinin dəzgah və elektrotexnika məhsullarının ("Castle Engineering Resources", "MC Steel Structures", "Deepdale Enginee -ring" və s. şirkətlərin z-dları) istehsalı irəlidədir. Köhnə sahələrdən olan çinifayans və şüşə-saxsı sənayesi öz əhəmiyyətini saxlamışdır ("Royal Brierly Crystal", "Royal Doulton" və "Stuart Crystal" kimi tanınmış firmaların müəssisələri).
Türkmənistanın xarici siyasəti
Türkmənistanın xarici siyasəti — Türkmənistan Prezidenti tərəfindən müəyyən edilir və Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilir. 2013 -cü ilin fevral ayından etibarən Türkmənistan dünyanın 148 əyaləti ilə diplomatik əlaqələr qurmuşdur. Xaricdə Türkmənistanın 29 diplomatik nümayəndəliyi və konsulluğu fəaliyyət göstərir. Türkmənistanda otuz xarici dövlətin diplomatik nümayəndəliyi və on beş beynəlxalq təşkilatın nümayəndəliyi fəaliyyət göstərir.
Türkmənistanın "daimi bitərəflik haqqında" 50/80 saylı qətnaməsi 12 dekabr 1995 -ci ildə BMT Baş Məclisi tərəfindən rəsmən qəbul edilmişdir. Keçmiş prezident Saparmurat Niyazov Türkmənistanın istisnasız olaraq bütün dövlətlərlə mədəni əlaqələr inkişaf etdirdiyini, xarici dövlətlərin heç biri ilə düşmən münasibətləri olmadığını, heç kimə ərazi iddiası etmədiyini və heç kimin ərazi iddiaları irəli sürmədiyini söylədi. Xarici siyasət bitərəfliyi ölkə Konstitusiyasında mühüm yer tutur. Türkmənistan hökuməti ABŞ və Türkiyəyə mal alqı -satqısı etsə də, Rusiya və İranla əhəmiyyətli ticarət əlaqələrinə malikdir və Əfqanıstanla sərhəd ticarətinin həcmi də artır. Türkmənistanın xarici siyasətində sadalanan ölkələrə təbii qaz ixracatı xüsusi yer tutur. Eyni zamanda, qalıcı bitərəflik statusundan irəli gələrək, ölkə qaz ehtiyatlarının nəqli ilə bağlı qızğın siyasi müzakirəyə girmədən dövlət sərhədində satılması prinsipindən istifadə edir.
Beynəlxalq mübahisələr
SSRİ-nin dağılmasından sonra Xəzər dənizinin bölünməsi uzun müddət Xəzər şelfindəki mənbələrin - neft və qazın, habelə bioloji mənbələrin bölünməsi ilə bağlı həll olunmamış fikir ayrılıqlarının mövzusu olmuş və qalmaqdadır. Uzun müddətdir ki, Xəzəryanı dövlətlər arasında Xəzər dənizinin statusu ilə bağlı danışıqlar gedirdi - Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkmənistan Xəzərin orta xətt boyunca, İran isə Xəzərin hər beşdə bir hissəsini bütün Xəzəryanı dövlətlər arasında bölüşdürməkdə israr edirdilər.
Türkmənistan və beynəlxalq təşkilatlar
Türkmənistan, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Beynəlxalq Valyuta Fondu, Dünya Bankı, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı, Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatı, Beynəlxalq Təşkilatın üzvüdür. İslam Konfransı, İslam İnkişaf Bankı və Müstəqil Dövlətlər Birliyi və digərləri.
Türkmənistan və BMT
12 dekabr 1995-ci ildə BMT Baş Assambleyasının "Türkmənistanın daimi bitərəflik statusu bölgədə sülhün və təhlükəsizliyin möhkəmlənməsinə töhfə verəcəyinə" ümidini ifadə edən 50/80 saylı qətnamə qəbul edildi. Bu qətnamədə BMT “Türkmənistanın elan etdiyi qalıcı bitərəflik statusunu tanıyır və dəstəkləyir”. Belə bir sənəd bütün millətlərin beynəlxalq birliyinin fəaliyyətində ilk dəfə qəbul edildi. BMT-nin bitərəfliyinə dəstək bu beynəlxalq təşkilatın yarım əsrlik tarixində nadir bir fenomendir. BMT Baş Məclisinin qətnaməsi Türkmənistanın bitərəfliyinə hörmət və dəstək çağırışı edir. Dünya Birliyinin 185 üzv dövləti Baş Məclis sessiyasında qəbul edilməsinə səs verdi.
10 dekabr 2007-ci il tarixində Aşqabadda BMT-nin Orta Asiyada Preventiv Diplomatiya Mərkəzinin rəsmi açılış mərasimi olmuşdur. BMT -nin Mərkəzi Asiya Mərkəzi Türkmənistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Özbəkistan hökumətlərinə mübahisələrin sülh yolu ilə həlli və dialoq yolu ilə münaqişələrin qarşısının alınması və müvafiq layihələrin həyata keçirilməsində beynəlxalq dəstəyin cəlb edilməsi potensialının yaradılmasında kömək edir. Mərkəzə BMT Baş Katibinin nümayəndəsi rəhbərlik edəcək
Türkmənistan və MDB
Bu gün Müstəqil Dövlətlər Birliyi beynəlxalq əlaqələrin bütün sahələrində iştirakçı ölkələrin dərin qarşılıqlı inteqrasiyası sayəsində Türkmənistanın xarici siyasətində böyük rol oynayır. 26 avqust 2005-ci ildə keçirilən Kazan MDB sammitində Türkmənistan təşkilata "köməkçi üzv" olaraq qatılacağını açıqladı
Vegetarianlıq
Vegetarian (vegeterian) — ət yeməyən insan. "Vegetarian" latın sözü olub "sağlam həyat" mənasını bildirir. Adi halda vegetarianlıq dedikdə heyvan mənşəli məhsullardan - ət, süd, yumurtadan pəhriz etmək nəzərdə tutulur. Bir insanın sadəcə ət məhsullarından çəkinməsi vegetarianlıq deyil. Sırf vegetarianlıq təkcə qida pəhrizi deyil və xüsusi bir həyat tərzindən ibarətdir.
Xüsusiyyətləri
Vegetarianlar öz rasionlarından əti və balığı çıxarırlar və yalnız göyərti, meyvə və südlü yeməklərlə qidalanırlar. Süd məhsullarından istifadə edənlər "laktovegetarian" adlanırlar. Yumurtadan istifadə edənlər isə "ovo-laktovegetarian" adlanırlar. Ciddi, tələbkar vegetarianlar nə yumurta yeyir, nə də süd içirlər. Vegetarianların əksəriyyəti alkoqollu içkilər içməyin və siqaret çəkmənin əleyhinədir.
Şamil Abayev
Şamil Abayev — Osetin əsilli Sovet şairi və inqilabçısı.
Bioqrafiyası
1889-cu ildə Xristianovskoye kənd məktəbini bitirir. 1900-1905-ci illərdə kəndində qarğıdalı alışı üzrə alıcı işləyir. 1904-cü ildə fəal inqilabi fəaliyyətinə başlayır və 1905-1907-ci illərdə Şimali Osetiyanın inqilabi hadisələrində iştirak edir. 1910-1917-ci illərdə Şimali Osetiya məktəblərində müəllim işləyir. 1917-ci ildə Şamil Abayev doğulduğu Xristianovskoye kəndində "Kermen" gizli bolşevik təşkilatının təşkilatçısı olur və Kommunist Partiyasına üzv olur. 1919-cu ildə gizli bir partiya konfransında Rusiya Kommuinist Partiyası Osetiya təşkilatının rayon komitəsinin sədri seçilir. Şimali Osetiyada Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra müxtəlif siyasi vəzifələrdə çalışır. 1935-ci ildə Respublika Müəllimlərin Təkmilləşdirilməsi İnstitutu qurulur və Şamil Abayev onun ilk rəhbəri təyin edilir. 1938-ci ildə repressiyaya məruz qalır. 8 noyabr 1940-cı ildə Şamil Abayev Vladiqafqazda dünyasını dəyişir.
Onun hüquqi bəraət alması 1956-cı ildə, partiyada isə yalnız 1991-ci ildə baş verir.
Vladiqafqazda Abayevin yaradıcılığı ilə məşğul olduğu ev olduğu kimi qorunub saxalnılmışdır.
Yaradıcılığı
Şamil Abayevin ilk əsərləri 1907-ci ildə "Noq sard" qəzetində çap olunur, ancaq ilk şeirlərini 1902-ci ildə yazır. Şimali Osetiyada Sovet hakimiyyəti qurulmamışdan əvvəl şairin yaradıcılığı açıq şəkildə inqilabi xarakter daşıyırdı. Həm də yaradıcılığını yüksək qiymətləndirdiyi Kosta Xetaqurovun, Blaşka Qurjibekovun xatirəsinə həsr olunmuş şeirlər yazır. Abayev "Temurkovlar" adlı 2 qısa hekayə yazır və osetin dilinə məşhur proletar "Varşavyanka" mahnısını tərcümə edir ("Kermen" qəzetində, 1920, No 15). Bundan əlavə inqilabdan əvvəlki dövrdə Abayevin əsərlərinə 1905-1907-ci illərdə Osetiyada baş verən inqilabi hadisələrə həsr olunmuş dramatik trilogiyanın sağ qalan əlyazmaları da daxildir. Əsərləri həvəskar səhnədə səhnələşdirilmişdir.
İnqilabdan sonra Şamil Abaev Lenin, Marks, 1 may və s. haqqında şeirlər yazır.
Qonurdiş
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Kola dərin quyusu
Kola dərin quyusu —  dünyada ən dərin quyu olub elmi əhəmiyyət kəsb edir. SSRİ-də son dərəcə dərin quyular sisteminin bir hissəsi olmuşdur. Nikel qəsəbəsindən 15 km şərqdə və Zapolyarnıy şəhərindən 12 km qərbdə yerləşir.
1997-ci ildə o, Ginnesin Rekordlar Kitabına yer qabığına ən dərin insan nüfuzetməsi kimi daxil edilmişdir və bu günə qədər də bu rekord qalmaqdadır. O, həmçinin Maersk Oil BD-04A neft quyusunun (12 290 m, Qətər) qazıldığı 2008-ci ilə qədər dünyanın ən uzun quyusu olmuşdur. Hazırda isə, ən uzun quyu Saxalin şelfində neft hasilatı üçün qazılan Z-44 Çayvodur (Rusiya) - 15 km (rekord 2017-ci ildə müəyyən edilib).
1970-ci ildən 1991-ci ilə qədər fasilələrlə aparılan qazma işləri nəticəsində Kola quyusunun dərinliyi 12 262 metrə çatmışdır. Onun yuxarı hissəsinin diametri 92 sm, aşağı hissəsinin diametri 21,5 sm-dir. 1994-cü ildə bir sıra qəzalardan sonra quyu bağlanmışdır. 2020-ci ilin yazında Murmansk hakimiyyəti Kola dərin quyusunu turistik məkana çevirmək planlarını açıqlamışdır.
Xalq Cəbhəsi (qəzet)
"Xalq Cəbhəsi" qəzeti — Gündəlik ictimai-siyasi qəzet.
Tarixi
İlk nömrəsi 20 noyabr 2001-ci ildə çap olunmuşdur. Qəzetin ilk baş redaktoru Vüsalə Mahirqızı olmuşdur. Qəzetə müxtəlif illərdə Bəhmən Faziloğlu və Cavanşir Həsənli rəhbərlik edib. 2006-ci ildən etibarən "Xalq Cəbhəsi" qəzetinə Elçin Mirzəbəyli rəhbərlik edir.
"Xalq Cəbhəsi" qəzeti həftənin bazar və bazar ertəsi istisna olmaqla, həftənin 5 günü yayımlanır.
Qəzetin informasiya siyasətində Türk Dünyası və Güney Azərbaycan haqqında olan xəbərlər aparıcı yer tutur.
Müşfiq Paşayev
Paşayev Müşfiq Teymur oğlu — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin, Qarabağ müharibəsi şəhidi.
thumb|300px|[[Həsənriz (Aterk) uğrunda 40 Şəhid. (Abidə 5 sentyabr 1992 qoyulmuşdur.) Haqverdi Verdiyev ,Yusif Qasımov (baş leytenant), Çərkəz Həsənov, Dəyanət Məmmədov,Vüqar Hüseynov, Rasim Abbasov, İmaməddin Əliyev, Simran Rzayev,Şahin Abbasov, Sərvan Ağayev,Qarabala Mayılov, Elman Cavadov, Ucar Zeynalov, Bəxtiyar Cəfərov (əsgər, 1973), Sadiq Muradov, Vasif Əlibəyov, Rəsul Süleymanov (əsgər, 1973), Əlibaba İbrahimov, Fuad Həsənov İlham Hüseynov (əsgər, 1973), Münasib Mehdiyev]]
Həyatı
Paşayev Müşfiq Teymur oğlu 25 may 1973-cü ildə Gəncə şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. O, əvvəlcə 24 saylı orta məktəbdə oxumuş, sonra isə təhsilini 15 saylı orta məktəbdə davam etdirmişdir. Müşfiq Paşayev 1 iyun 1991-ci ildə Kəpəz Rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə çağırılmış, polis batalyonu sayılan 5477 saylı hərbi hissədə xidmət etməyə başlamışdır.
19 iyul 1992-ci ildə Ağdərənin Həsənriz məntəqəsi istiqamətində gedən döyüş zamanı şəhid olmuşdur.
Arenyo
Arenyo (Aregno, Aregnu) — Fransa nın Korsika regionunda yerləşən kommuna. Kommuna departamenti — Yuxarı Korsika. Kalvi kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Kalvi.
Kommunanın INSEE kodu — 2B020.
Əhalisi
2008-ci ildə kommunanın əhalisi 610 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli yaşda olan 397 nəfərdən (15-64 yaş) 245 nəfəri iqtisadi fəal, 152 nəfəri qeyri-fəal (fəaliyyət göstəricisi 61,7%, 1999-cu ildə 56,5%) olmuşdur. Fəaliyyətdə olan 245 nəfərdən 209 nəfəri işləyir (118 kişi və 91 qadın), 36 nəfəri isə işsiz (14 kişi və 22 qadın). Fəaliyyət göstərməyən 152 nəfərdən 27 nəfəri şagird və ya tələbə, 53 nəfəri pensiyaçı, 72 nəfəri digər səbəblərdən fəaliyyətsiz olub. .
Estoniya Mərkəzi Bankı
Estoniya Mərkəzi Bankı (Eesti Pank, Bank of Estonia) — Estoniyanın mərkəzi bankıdır, ölkənin iki pilləli bank sisteminin üst qatı, Avropa Mərkəzi Banklar Sisteminin üzvüdür.
Tarix
1940-cı ildə bank SSRİ Dövlət Bankının respublika idarəsinə çevrilir. Kronlardakı əmanətlər 1 kron = 8.10 rubl həqiqi alıcılıq qabiliyyəti ilə 1 kron = 1.25 rubl nisbətində Sovet rubluna dəyişdirilir. 1941-1944-cü illərdə bank Almaniya işğal orqanlarının nəzarəti altında olur. 1944-1990-cı illərdə SSRİ Dövlət Bankının respublika bankı kimi fəaliyyət göstərir. 1989 il: 15 dekabrda Estoniya Respublikasının Ali Şurası, 1919-cu ildə qurulan Estoniya Bankının hüquqi varisi olaraq 1 yanvar 1990-cı ildən Estoniya Bankının yenidən qurulmasını elan edir. 28 dekabrda Estoniya Respublikasının Bankı Haqqında Qanun qəbul edilir və Reyn Otsason bankın rəhbəri təyin edilir.
1990 - 12 aprel tarixində Estoniya Respublikasının Ali Şurası, milli valyutaya keçidin 24 dekabr 1991-ci il tarixində olmasına qərar verir.
1991 - 23 sentyabrda Siym Kallas Estoniya Bankının rəhbəri təyin edilir.
1992 il: Yeni Estoniya kronları 8 aprel tarixində çap edilir və alınır.
Mayın 8-də Estoniya kronunun Alman markı ilə əlaqələndirilməsi barədə qərar qəbul edilir.
Mayın 25-də Estoniya Beynəlxalq Valyuta Fondunun üzvü olur.
15 iyun tarixində Estoniya Beynəlxalq Hesablaşmalar Bankına üzvlüyünü bərpa edir.
1 dekabrda Finlandiya Bankı, Estoniya kronu üçün kotirovkalara başlayır.
1993 - 6 dekabrda Estoniya Bankı və beş kommersiya bankı SWIFT beynəlxalq bank sisteminə qoşulur. 2002 - 21 yanvar tarixində Estoniya Bankı beynəlxalq tələblərə cavab verən yeni banklararası hesablaşma sisteminə keçir.
2004 - 1 may tarixində Estoniya Bankı Avropa Mərkəzi Banklar Sisteminin üzvü və Avropa Mərkəzi Bankının səhmdarlarından biri olur.
2005 - 7 iyun tarixində Estoniya Bankına bankın prezidenti Andres Lipstok rəhbərlik edir.
2010 - 13 iyul tarixində avronun tətbiqi ilə əlaqədar Estoniya kronu üçün sabit bir məzənnə tətbiq edilir: 1 EUR = 15.6466 EEK.
1 yanvar 2011-ci il tarixindən Bank Estoniyanın krondan avroya keçidini həyata keçirmişdir.
Avroya keçid
Başlanğıcda avronun tətbiqi 2007-ci il üçün planlaşdırılır, lakin bu o dövrdə Estoniyada inflyasiya səviyyələrinin Maastrixt meyarlarına cavab verməməsi səbəbindən baş tutmur. 12 may 2010-cu il tarixində Avropa Komissiyası, Estoniyanın avrozonaya keçməsi üçün rəsmi bir təklif irəli sürür. Səbəb isə ölkə avroya keçid üçün bütün lazımı şərtləri yerinə yetirməsi olur. Estoniyanın avrozonaya qəbuluna dair son qərar 13 iyul 2010-cu il tarixində 16 avrozona ölkəsinin maliyyə nazirlərinin toplantısında təsdiq edilmişdir. Həmin gün kronların avroya çevrilmə nisbətinin açıqlanır - 1 avroya 15,6466 kron.
1 yanvar 2011-ci ildən bu yana avro Estoniyada yeganə qanuni ödənc vasitə olur, nağd kronlar avroya paralel olaraq 2 həftə də dolaşır Estoniyada çox populyar olan elektron ödəmələrdə keçid bir anda reallaşır). Hər hansı bir bank ofisində nağd kronun (mübadilə rahatlığı üçün bank ofislərində xüsusi maşınlar quraşdırıldığı kiçik sikkələr də daxil olmaqla) avroya dəyişdirilməsi yeni valyutaya keçdikdən sonra altı ay ərzində mümkün olmuşdur.
2011-ci ilin sentyabr ayına qədər Estoniya əhalisi 90,1 milyon Estoniya kronuna sahibdi, bu da 58,1 milyon avroya bərabər idi. Ölkə sakinlərində 51,8 milyon avro kağız və 6,3 milyon avro sikkə var idi.
Əsas funksiyalar
Avroya keçidlə bankın funksiyaları əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Əvvəllər milli valyutanın sabitliyindən cavabdeh olduğu halda, 2011-ci ildən bəri Avropa Mərkəzi Banklar Sisteminin üzvü olaraq vahid pul və kredit avro zonasının həyata keçirilməsində iştirak edir. Bankın fəaliyyətinin ən vacib hədəfi qiymət sabitliyi olur.
Bundan əlavə Bank aşağıdakılara görə məsuliyyət daşıyır:
Estoniya bank sisteminin inkişafı, etibarlılığı, sabitliyi;
ödənişlər və hesablaşmalar baxımından maliyyə sisteminin səmərəliliyinin və inkişafının dəstəklənməsi;
əhalinin ehtiyaclarını nağd şəkildə ödənilməsi.
Erməni dili
Erməni dili ( — Hayeren) — Hind-Avropa dillərinə daxil olan və ayrı qrupa aid olan dil. Ermənistan Respublikasının dövlət dilidir.
Erməni dilinin tarixi
Ermənicə yazı dilinin inkişaf dövrü 3 dövrə ayrılır: Yeni Ermənicə 2 böyük qola ayrılır: Qərbi ermənicə ve Şərqi ermənicə. Şərqi ermənicə Ermənistan Respublikasının rəsmi dilidir. Bundan başqa İranda və Hindistanda yaşayan ermənilərin ədəbiyyat dilidir. Qərbi ermənicə isə Diasporanın, Türkiyədə və dünyanın başqa yerlərində yaşayan ermənilərin istifadə etdiyi dildir. Erməni dilinin 60-a yaxın şivəsi vardır. Ədəbi erməni dilinin Şərq və Qərb qolları bir-birindən çox da ayrılmayıb və başa düşülür.
Erməni əlifbası
Erməni əlifbasında 39 hərf var. Bunlardan 8-i sait, 30-u samit, biri isə (ev/yev) iki və çox zaman üç səslidir.
Erməni dilinin qrammatikası
Əski erməni dilində Hind-Avropa dillərinin qrammatika quruluşu saxlanılıb. Qrabarın qrammatika şəkli Hind-Avropa dillərinin morfoloji sisteminin bir üst dərəcəsidir. Əski erməni dili quruluş şəkli ilə klassik Hind-Avropa bükümlü dilini təmsil edir. Səsli sistemdə erməni dili yerini dəyişdirmə qanununa görə konsonantizmi (samit səslərin quruluş sistemi) təşkil edir. Kiçik erməni şivələrində samit dəyişmələrdə, bəzi samit nəfəslilərdə Hind-Avropa konsonantizmi qorunub. Erməni dili Hind-Avropa dillərinin dəyişik inkişaf mərhələsindəki xüsusiyyətləri əks etdirir.
Ləcayır (Germi)
Ləcayır — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 63 nəfər yaşayır (14 ailə).
Quşçu (Dərələyəz)
Quşçu — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonunda kənd.
Tarixi
Arpaçayın sol sahilində yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Quşçu xarabası kimi, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Quşi formasında qeyd edilmişdir.
Toponim qədim quşçu türk etnonimi əsasında yaranmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Ermənistan SSR Ali Sovetinin 12.11.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilərək Keçud qoyulmuşdur.
Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 631 nəfər, 1926-cı ildə 3 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. Azərbaycanlılar ərazidən 1905-1906-cı illərdə kütləvi surətdə deportasiya olunmuşdur.
Kurıkanlar
Kurıkanlar və ya quliqanlar — VI–XIII əsrlərdə Baykal gölü hövzəsində yaşamış Orxon-Yenisey abidələrində adı çəkilən türk tayfalarından biri.
Tarixi
Çinin Yuan səlnaməsi kurıkanları teles tayfa qrupuna aid edir və onların dili qırğızlarından dilindən fərqli olduğunu göstərir. Bir halda ki, kurıkanların yakutların əcdadı, xakasların isə qırğızların varisi olduğu müəyyən edilmişdir: hər iki dil lüğət tərkibinə və fonetikaya görə son dərəcə fərqlənir, "başqa xalqa mənsub olan xalqlar" barədə məlumat toplayan təcrübəli Çin zabitlərinə belə qrammatik quruluşdakı oxşarlıq arasındakı fərqlər gözə görünməli idi. Buna görə də kurıkanları teles tayfası qrupundan ayırmağa əsasımız yoxdur.
Kurıkanların dili Somoyed dili ilə Əski türk dilidir. Onların yazıları isə Orxon-Yenisey yazılarıdır.
Çin mənbələrində Kurıkanların vətəni olaraq Baykal gölünün şimal hissəsi göstərilir. XI əsr müəlliflərinədn Qardizi yazmışdır ki, Yeniseydə yerləşən qırğız xaqanının qərargahından Furi ölkəsinə (yəni kurıkanlar yaşayan əraziyə) yol gedir.
Mənbələrdə Kurıkan və ya Üç Kurıkan adlandırılan kurıkanlar eramızın I minilliyinin ortalarında üç tayfadan ibarət olmuşdular. Hər tayfanın başında "siqin" adlnan hakim dururdu. Orxon türk yazılarında kurıkanlardan bəhs olunarkən bildirilir ki, Bumın xaqanın dəfnində onların da nümayəndələri iştirak etmişdi. Bu hadisə 552 və ya 553-cü ilə təsadüf edir.
Sonrakı əsrlərdə kurıkanlar uyğurların və oğuzların Orxon çayı hövzəsində yaşayan başqa xalqlara qarşı mübarizəsində fəal iştirak etmişdirlər. Kül-Tigin şərəfinə qoyulan run yazısında qeyd edilir ki, qırğızlar, kurıkanlar, tatarlar, kitaylar onun düşmənləri idilər. Burdan aydın olur ki, Orxon türkləri kurıkanlara zəhmli qüvvə kimi baxırdılar.
Kurumçin mədəniyyəti
İlk dəfə 1912–1914-cü illərdə Baykal gölü ətrafında və Olxon adasının şimal hissəsində — indiki yakutlar ın yaşadıqları ərazi — aparılan arxeolji qazıntılar nəticəsində heyvandarlıqla xüsusilə də qaya rəsmlərində də görüldüyü kimi atcılıqla məşğul olan, Kurumçi mədəniyyəti adlanan bir dövrə aid maddi mədəniyyət nümunələrinin aşkar edilməsi elm aləmində bu mədəniyyətin kimlər tərəfindən yaradılması barədə suallar doğurmuşdur.
Baykal gölü ətrafındakı VI–X əsrlərə aid arxeolji mədəniyyət arxeoloq A.P. Okladnikova görə məhz kurıkanlara aiddir. Bu arxeoloji mədəniyyətə məxsus maddi mədəniyyət nümunələri Baykal ın hər iki tərəfinə səpələnmişdir. Kurıkanların soyuq üsulla emal etdikləri dəmirin tərkibində 99,45 faiz metal vardı. Buna görə də həmin dəmir asan şvə çox möhkəm idi. Kurıkanlar bıçaq, ox və cida ucluqları düzəldir, partlamış qazanları dəmir yamaq qoyma üsulu ilə təmir edirdilər.
Kurıkanlar Lena və Anqara yaxınlığında heyvandarlıqla məşğul olan bir türk qəbiləsi idi. Əldə edilən bütün maddi mədəniyyət qalıqları, at, inək, öküz sümükləri onların heyvandarlıq əsasən də böyük baş heyvan yetiştirməklə məşğul olduqlarının sübutudur.
Qeyb xan Ustaclı
Qeyb xan Ustaclı — Səfəvi imperiyasında fəaliyyət göstərmiş Qızılbaş hərbi dövlət xadimlərindən və sərkərdələrindən biri. Ustaclı tayfası na mənsub olmuşdur.
Kurıkanlar
Kurumçin mədəniyyəti
Türk Bozqır mədəniyyətini əks etdirən kurıkanların qaya rəsmlərində maral, keçi kimi ov heyvanları o cümlədən, ov səhnələri  də rəsm edilmişdi. Bu kurıkanların maldarlıqla yanaşı ovçuluqla da məşğul olduqlarının göstərir.