cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bakı
Təhsil
2013-cü ildə Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin tabeliyində 311 tam orta, 3 ümumi orta, 7 xüsusi, axşam (qiyabi), 4 sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün məktəb var idi. Bu məktəblərdə 318 min 750 şagirdin təlim-tərbiyəsi ilə 29949 müəllim məşğul olur. Bakının tanınmış ali təhsil müəssisələrindən Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti, Xəzər Universiteti, Bakı Dövlət Universiteti, ADA Universiteti, Bakı Ali Neft Məktəbi, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyası, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti və Azərbaycan Tibb Universitetini qeyd etmək olar. Böyük Britaniyanın "Quacquarelli Symonds" şirkəti 2018-ci il üçün dünya universitetlərinin reytinqində Xəzər Universiteti 701–750-ci, Bakı Dövlət Universiteti isə 801–1000-ci yerləri bölüşdürür.
Futbol
Bakı futbol klublarından Neftçi, İnter Bakı, Səbail və Zirəni qeyd etmək olar. Qarabağ münaqişəsinə görə Bakıda həm də Qarabağ futbol klubu müvəqqəti olaraq oyunlarını keçirir. Şəhərdə Bakı Olimpiya Stadionu, Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionu, Dalğa Arena, Bayıl Arena, Bakcell Arena və İnter Arena stadionları yerləşir.
2000-ci ildən sonra Bakıda Futbol üzrə 17 yaşadək Avropa Çempionatı 2016 və FİFA U-17 Qadınlararası Dünya Çempionatı 2012 kimi beynəlxalq futbol turnirləri keçirilib. 2019-cu ildə UEFA Avropa Liqasının finalı Bakı Olimpiya Stadionunda keçirilmişdi. 2020-ci ildə şəhərdə UEFA Avro 2020-nin qrup mərhələsi və 1/4 finalı keçirilməli idi, amma COVID-19 pandemiyası səbəbindən turnir təxirə salındı.
Digər idman növləri
2008-ci ildən etibarən Bakıda Voleybol üzrə Azərbaycan Superliqası keçirilir. Şəhərdə Azərreyl, Azəryol VK, Lokomotiv Bakı və Rabitə Bakı qadın voleybol klubları əsaslanıb.
Avropa oyunları
2015-ci ildə Bakı ilk Avropa Oyunlarına ev sahibliyi etmişdir. Yarışlarda 50 ölkənin 10 000 idmançısı 30 idman növündə mübarizə aparıb. Yarışlarda Bakının 11, Mingəçevirin isə 1 idman qurğusundan istifadə olunub. Avropa oyunları nəticəsində şəhərdə Bakı Su İdmanı Sarayı, Milli Gimnastika Arenası və Bakı Atıcılıq Mərkəzi inşa olunub.
İctimai nəqliyyat
thumb|[[Nizami metrostansiyası]]
Bakının ictimai nəqliyyatının koordinasiyasını və inkişafı Bakı Nəqliyyat Agentliyi tərəfindən idarə olunur. 2017-ci ilin 25 may tarixindən etibarən Bakıda bütün marşrut xətlərindəki avtobuslarda "Bakı Kart" sistemi xidmət göstərir.
Bakı konkası ilk dəfə 7 (19) aprel 1889-cu ildə hərəkətə gətirilir. 1923-cü ilin oktyabrın 1-də Bakıda elektrik tramvay xəttinin çəkilməsi başlanıb və 1924-cü il fevralın əvvəlində bu xətt istismara verilib. 1941-ci ilin dekabrında trolleybus xətti salındı, 1960-cı ildən tramvay parkının nəzdində Bakı funikulyoru fəaliyyətə başladı. 2002-ci ildə Bakıda tramvay nəqliyyatı, 2004-cü ildə isə trolleybus nəqliyyatı ləğv olunub.
Dəmiryolu nəqliyyatı
Bakının dəmiryolu nəqliyyatı Azərbaycan Dəmir Yolları tərəfindən idarə olunur. Azərbaycanda dəmir yolunun təməli hələ 1878-ci ildə qoyulmuş və inşası 20 yanvar 1880-ci ildə başa çatmışdır. O, uzunluğu cəmi 20 km olan Bakı-Sabunçu-Suraxanı dəmir yolundan ibarət olmuşdur. 1945-ci il iyulun 6-da SSRİ Dövlət Müdafiə Komitəsinin qərarı ilə müstəqil Azərbaycan dəmir yolu yaradılmışdır. Yollar nazirinin 1945-ci il 28 iyul tarixli 674 saylı əmri ilə Azərbaycan dəmir yolu 1945-ci ilin oktyabın 1-dən təşkil edilmişdir. 1953-cü ilin may ayının 14-də Azərbaycan və Zaqafqaziya dəmir yolları Zaqafqaziya dəmir yolu adı altında birləşdirilmiş, mərkəzi idarəsi Tbilisiyə köçürülmüşdür.
Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xəttində tikinti işlərinin 2018-ci ildə yekunlaşacağı gözlənilir.
Hava nəqliyyatı
Hazırda Heydər Əliyev adına beynəlxalq hava limanı (GYD) Bakının yeganə beynəlxalq hava xidmətidir və Qafqazda ən böyük beynəlxalq hava limanıdır.
Qardaş şəhərləri
thumb|Bakının [[Dakar meydanınında Seneqalın Dakar şəhəri ilə qardaşlaşmaya həsr edilən mozaika]]
Bakı 1978-ci ildən etibarən Ümumdünya Qardaşlaşmış Şəhərlər Federasiyasının üzvüdür.
Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri
Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri — Osmanlı İmperiyası hakimiyyəti dövründə Gəncə-Qarabağ əyalətində gəlir mənbəələrini müəyyən etmək və vergiləri nizamlı şəkildə toplamaq məqsədilə yaradılmış özündə statistik məlumatları əks etdirən sənəd.
Haqqında
Osmanlı dövlətinin Gəncə-Qarabağ bölgəsini 1725-ci ildə ələ keçirməsindən sonra vergi yığmaq məqsədilə 1727-ci ildə hazırlanan «Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri»ndə Gəncə-Qarabağ əyalətinin kəndlərində nə qədər adamın yaşadığını, onların adı, milli və dini mənsubiyyəti göstərilirdi. Qanunnamə ilə başlayan dəftərdə ərazi-inzibati vahidlərə və onlara tabe olan yaşayış məskənlərinə görə vergi mükəlləfiyyəti daşıyanların adı, atasının adı, ailə vəziyyəti, bəzi hallarda isə, xüsusilə şəhərlilər üçün, peşəsi haqqında məlumat verildikdən sonra əvvəlcə onların əkib-becərdikləri dənli bitkilərdən natural verginin həcmi və ağca ilə dəyəri sonra isə bağ-bostan, arı pətəkləri, işləyən dəyirmanlar, hevyanlar üçün ödənən vergilərin və s. dəyəri yazılırdı.
Hər il əyalətdən illik gəlir barədə verilən məlumatlar dövlət dəftərxanasında yoxlanılır, əgər hər hansı bir səbəbdən çatışmazlıq ortaya çıxardısa, böyük vəzirin sədrliyi ilə iclasları keçirilən Divanın çıxardığı qərara əsasən vəziyyətin yoluna qoyulması haqqında əyalətin bəylərbəyinə "buyuruldu", "hökm" və s. göndərilirdi. Səbəb daha ciddi olduğu təqdirdə, məsələyə sultanın özü müdaxilə edərdi.
Texniki məlumat
İki nüsxə olan bu dəftərlərdən biri aidiyyəti olduğu əyalətdə, digəri isə İstanbulda, dövlət dəftərxanasında saxlanılırdı. Hal-hazırda yeganə nüsxəsi İstanbulda Başbakanlık Arxivində (№903) saxlanılır. Ölçüsü 34x12 sm, xətti nəsx, siyaqət və qırma siyaqətdir. 632 səhifəlik bu dəftərin 214, 296, 355, 520, 540-cı səhifələri boşdur. Dəftər Gəncə-Qarabağ əyalətinin böyüklüyünə baxmayaraq digər əyalət dəftərlərinin tərtib olunma müddətinə nisbətən daha qısa bir müddətdə iki il ərzində 1725-1727-ci illər arasında hazırlanmışdır.
1727-ci ildə hazırlanan «Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri» Gəncə-Qarabağ əyalətinin inzibati-ərazi bölgüsü haqqında dolğun məlumat verən yeganə sənəddir.
Yenidən nəşri
Osmanlı arxivlərində saxlanılan bu “Təhrir dəftərləri”nin çapı hazırda Kanadada yaşayan Hüsaməddin Məmmədov Qaramanlı adlı tarixçinin adıyla bağlıdır. «Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri» (kiril əlif. «Ҝәнҹә-Гарабағ әјаләтинин муфәссәл дәфтәри») 2000-ci ildə Bakıda "Şuşa" nəşriyyatında Hüsaməddin Məmmədov Qaramanlının tərcümə və qeydləri ilə nəşr olunub.
Künduz (şəhər)
Künduz — Əfqanıstanın Künduz vilayətinin inzibati mərkəzi. Həmçinin Əfqanıstanın ən böyük 6-cı şəhəridir. Keçmiş əfqan mücahid, baş nazir və böyük narkobaron Gülbəddin Hikmətyar burada anadan olub. Qədim şəhərdir. E.ə. 329-cu ildə Baktriya dövlətinin mühüm şəhərlərindən biri olub.
Təbriz Musazadə
Təbriz Tariyel oğlu Musazadə — Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin mayoru. 2016-cı ildə Aprel döyüşləri zamanı Əbu Bəkir İsmayılov və Urfan Vəlizadə ilə birgə ermənilər tərəfindən vurulan Mi-24 helikopterinin üzvü olub, ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilib.
Həyatı
Təbriz Musazadə 1981-ci ilin 12 avqust günündə Gürcüstan Respublikasının Dmanisi rayonunun Yaqublu kəndində Tovuz və Tariyel Musazadələrin ailəsində anadan olub.
Hərbi xidməti
Mayor Təbriz Musazadə özündən başqa baş leytenant Əbu Bəkir İsmayılov və mayor Urfan Vəlizadə ilə birgə idarə etdiyi Mi-24 helikopteri ilə 2016-cı ilin aprel ayında Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində baş verən atışmaya qatıldı. Füzuli rayonu istiqamətində gedən döyüşlər zamanı Mi-24 helikopteri ermənilər tərəfindən vuruldu və helikopterdə olan heyət üzvləri qəhrəmancasına şəhid oldu. Onların nəşi aprelin 10-u neytral ərazidən götürüldü.
Aprelin 11-i isə Mi-24 helikopterinin pilotları Təbriz Musazadə, Əbu Bəkir İsmayılov və Urfan Vəlizadə, həmçinin döyüşlərində qəhrəmancasına şəhid olan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin polkovnik-leytenantı Murad Mirzəyev ilə vida mərasimi baş tutdu. Vida mərasiminə Müdafiə Naziri general-polkovnik Zakir Həsənov, Baş Qərargah rəisi general-polkovnik Nəcməddin Sadıkov və Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəisi general-polkovnik Elçin Quliyev, habelə mayor Ramil Səfərov və bir sıra digər rəsmi şəxslər qatıldı. Mərasimdə çıxış edən general-polkovnik Zakir Həsənov Azərbaycan Ordusunun Aprel döyüşlərində qazandığı qələbədən və şəhidlərin qəhrəmanlığından danışıb. Daha sonra şəhidlər Bakı şəhərində yerləşən II Fəxri Xiyabanda izdihamla son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə şəhər sakini ilə yanaşı, şəhidlərin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və şəhidlər uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.
Təbriz Musazadə ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.
Xatirəsi
2016-cı ildə Təbriz Musazadənin ailə üzvləri tərəfindən onun, adını daşıyan Təhsil və İncəsənət Hazırlıq Məktəbi təsis edilib. Mərkəzdə, Təbriz Musazadənin xatirəsinə muzey guşəsi də yaradılıb. Muzeydə onun, şəxsi əşyaları, təltif olunduğu medallar və şəkillər sərgilənir.
Bulbophyllum elevatopunctatum
(Bulbophyllum elevatopunctatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Fukui
Fukui — Yaponiyanın Çubu adasında və eyni adlı regionda yerləşən Fukui prefekturasının paytaxtı.
Qoxu
thumb|300px|Qoxu hissi Qoxu və ya iy — insan və heyvanlar tərəfindən havada uçan iyli maddələri hissetmə halı. Qoxu, qoxu hissi ilə hiss edilən, adətən havada çox kiçik konsentrasiyalarda həll olunan hər hansı kimyəvi maddələrdir. Fraqrens və aroma terminləri çox vaxt kosmetika və qida sənayesi tərəfindən xoş ətirləri təsvir etmək üçün istifadə olunur. Qoxuları qavrayışlarına görə pis və xoş qoxulara bölmək olar.
Əsas məlumatlar
Qoxu havada həll olunan qoxu molekullarının hissiyyatıdır. Qoxuların əksəriyyəti üzvi birləşmələrdən qaynaqlansa da, hidrogen sulfid və ammonyak kimi qeyri-üzvi maddələr də qoxuya bilər.
Ətirin təsiri iki addımlı bir prosesdə həll edilə bilər. Birincisi, fizioloji mərhələdir; reseptorlarla burundakı stimul sahəsinin hissi. Sonra Psixoloji mərhələ başlayır. Qıcıqlandırıcılar insan beyninin qoxuya cavabdeh olan bölgəsi tərəfindən stimullaşdırılır və işləməsi təmin edilir. Bu səbəbdən qoxunu obyektiv və analitik şəkildə ölçmək mümkün deyil.
Qoxu hissi sırf şəxsi xüsusiyyətləri göstərir; Bundan əlavə, qoxuya reaksiya cinsi, yaş, sağlamlıq vəziyyəti kimi səbəblərə görə dəyişir. İnsanların öz bədən qoxuları kimi alışdığı qoxular, kənardan gələn və öyrəşməmiş digər qoxulara nisbətən daha az qəbul edilir.
Əksər insanlar üçün qoxu prosesi bir maddənin tərkibi haqqında az məlumat verir. Bununla belə, aromatizatorlar və ətriyyatçılar mürəkkəb qarışıqlardakı kiçik miqdarda kimyəvi maddələri yalnız qoxuya görə ayıra bilirlər.
Qoxu analizi
Almaniyada iyli maddələrin konsentrasiyası 1870-ci illərdən etibarən “Olfaktometr” adlı cihazla müəyyən edilir.
Ölçmə
Qoxunu ölçmək üçün tam obyektiv metod olmasa da, qoxunu bir sıra kəmiyyət üsulları ilə müxtəlif üsullarla ölçmək olar. Məsələn: Bu qoxu emissiyasını hesablamaq üçün istifadə edilən ən qədim və ən vacib üsuldur. Bu üsulda hesablama qoxunun başlanğıc nöqtəsində qoxu substratının konsentrasiyası ilə aparılır.
Ətirin intensivliyi
Bu vəziyyətdə havadakı sıxlıqdan asılı olan miqyas ön plandadır. Bu miqyas aşağıdakı kimi təsnif edilir:
0 qoxusuz 1 çox zəif (qoxu həddi) 2 zəif 3 görkəmli 4 güclü 5 çox güclü 6 qarşısıalınmaz
Qoxunun növləri
Bu testə məruz qalan şəxsin qoxusu; iyrənc, gözəl, murdar, pis və s. forma tərifi. Bu üsul mövzudan başqa heç nə tələb etmir.
Nümunə götürmə texnikası
Xüsusi hava nümunəsinin ətrafdakı digər qoxulardan təsirlənməməsi üçün subyekt hava nümunəsini demək olar ki, başqa məzmunu olmayan hava mühitində aparmalıdır. Hava nümunələri adətən nümunə çantasında saxlanılır, çünki qiymətləndirmə yalnız uyğun ekoloji şəraitdə aparıla bilər. Nümunələrin saxlandığı bütün materiallar qoxusuz materiallardan hazırlanmalıdır.
Ətraf Mühitin Mühafizəsi Qanunu üzərində işləyərkən müxtəlif qoxuların buraxılması ilə bağlı nə etmək olar sualı ilə bağlı aşağıdakı qanunlar hazırlanmışdır: (ölkə ALMANİYA)
Qabaqcıl texnologiya
Ətirlərin yoxlanılması, xərçəngin diaqnostikası, partlayıcı maddələrin aşkarlanması üçün iyləmə aparatlarının istehsalına ümidlər olsa da, süni burunlar hələ də problemlidir. İnsan burnunun mürəkkəb təbiəti və ən kiçik qoxuları ayırd etmək qabiliyyətini təqlid etmək hazırda çox çətin görünür.
Xarici keçidlər
Qoxu
Avropa hüquq sistemi
Avropada 3 əsas hüquq sistemi
Müxtəlif hüquq sistemlərində ümumi əlamətlərin və cəhətlərin mövcud olması onları təsnif edərək müxtəlif meyarır əsasında qruplaşdırmağa imkan verir. Dünya komparativistlərinin diqqətini çoxdan cəlb edən təsnifat məsələsi hüquq coğrafiyasının əsas problemlərindən hesab olunur. Tam və hərtərəfli təsnifat axtarışında olan hüquqşünas komparativistlər təsnifatın əsası kimi ən müxtəlif amilləri etik, irqi, coğrafi, dindən başlamış hüquq texnikası və hüquq üslubuna qədər olan amilləri götürürdülər. Bəzən isə irəli sürülən təsnifatda əsas tapmaq çətin olurdu.Fransız komparativisti R.Rodyerin fikrincə, hüquq coğrafiyasında "komparativistlərin sayı qədər təsnifat mövcuddur".
Təsnifatı
XIX əsrin 2-ci yarısında hüquqşünasların diqqətini hüquq sistemlərinin dilçilik əlamətləri üzrə birləşdirilməsi ideyası çox cəlb etmişdi. Əgər alman alimləri hüquq sistemlərinin hüquq ailələrində birləşdirilməsini başlıcası irqi və dil əlamətlərinə görə edirdilərsə, fransız komparativistləri etnik əlamətdən irəli gələn hüquqi "qohumluqdan" imtina edərək hesab edirdilər ki, təsnifatın əsasında hüquqi-tarixi amillər durur. Bu sahədə yeni təsnifat nikah və boşanma kimi hüquq institutu nümunəsində həyata keçirilirdi.
R.David təsnifat problemi ətrafında gedən mübahisələrə rəğmən yazırdı: "Heç bir mənası olmayan bu müzakirələrə çoxlu güc sərf olunub. "Hüquq ailəsi" anlayışı bioloji reallıqla heç bir ümumi yaxınlığa malik deyil. Ondan ayrı-ayrı hüquq sistemləri arasındakı oxşarlıq və fərqlərin əhəmiyyətini qeyd etmək üçün yalnız elmi məqsədlərlə istifadə edirlər.
Bu nöqteyi-nəzərdən bütün təsnifatların öz üstünlükləri var. Hər şey konkret təsnifatın öyrənilən bütün hüquq qaydalarının əsası olan problemin həll edilməsində rolundan asılıdır.Tanınmış komparativistlərin təsnifatları. Müqayisəli hüququn inkişafı tarixində dünyanın hüquq sistemlərinin müxtəlif komparativistlər tərəfindən yaradılan çoxsaylı təsnifat qrupları mövcud olmuşdur. Müasir dövrdə hüquq coğrafiyasında daha çox tanınmış komparativistlərdən E.QIassonun, A.Levi-Ulmanın, H.Sozer-Hollun, C.Viqmorun və başqalarının təsnifatları öyrənilir.E.QIasson öz təsnifatını hüquq sistemlərinin tarixi mənşəyi əsası üzərində quraraq, onları 3 qrupa bölürdü. Birinci qrupa roma hüququnun təsirini daha çox hiss edən İtaliya, Rumıniya, Portuqaliya, Yunanıstan və İspaniya kimi ölkələr daxil idi. İkinci qrupa roma hüququnun təsiri çox az olan, əsasən adətlərə və barbar hüququna əsaslanan hüquq sistemli ölkələr İngiltərə, Skandinaviya ölkələri və Rusiya daxildir. Üçüncü qrupa roma və alman hüquqlarının təsirinə eyni dərəcədə məruz qalan ölkələr – Fransa, Almaniya və İsveçrə daxildir. Bu təsnifatın zəif tərəfi ikinci qrupa daxil olan ölkələrə roma hüququnun təsirinin qəbul edilməməsi idi. Bu təsnifatda daxili vəhdət çatmır.
A.Levi-Ulmanın təsnifatı hər bir hüquq qrupunun daxilində hüquq mənbələrinin roluna əsaslanırdı:
R.Davidin və K.Svaygertin konsepsiyaları.
Müasir dövrdə hüquq sistemlərinin təsnifatı məsələsi əvvəllər olduğundan daha çox əhəmiyyət kəsb edir. Bunu kəmiyyət göstəricilərindən də görmək olar. XX əsrdə milli hüquq sistemlərinin sayı artaraq 200-ə çatıb.
Hüquqi təsnifatın aparılmasının mürəkkəbliyi yenə də qalmaqda davam edir. Bu proses milli hüquq sistemlərinin çoxluğu ilə deyil, müəyyən bir dövrdə götürülən hüquqi inkişafın müxtəlif mərhələlərinin mövcudluğunun mümkünlüyünü şərtləndirən qeyri-ahəngdar sosial və tarixi inkişafla müşayiət olunur.
Fransız komparativisti Rene David "hüquq sistemləri" anlamından istifadə etrfıəklə üçlü bölgü ideyasını irəli sürdü. O, dünyanın 4/5 hissəsini əhatə edən "dini və ənənəvi sistemlər" adı altında mövcud olan hüquq dünyasının birləşdiyi üç hüquq ailəsini fərqləndirirdi. Onun təsnifatınm əsasında iki meyar dururdu; ideoioji meyarlar (bura dini, fəlsəfi, iqtisadi və sosial struktur amilləri daxil edilirdi) və hüquq texnikası meyarları. Hər iki meyar ayrı-ayrılıqda deyil, məcmu şəkildə istifadə olunmalı idi. R.David in təsnifatı hüquq elmində çox tanınmışdı. "Hüquq dairələri" anlamından istifadə edən K.Svaygert hüquq coğrafiyasında ikinci istiqamətin daha çox tanınmış nümayəndəsidir. 40 ilə yaxındır ki, o, təsnifat meyarı qismində "hüquqi üslub" anlayışını irəli sürür. Onun fikrincə, "ayrı-ayrı hüquq qaydaları (sistemləri) və bütöv qruplar özlərinin müəyyən edilmiş üslublarına malikdirlər. Ona görə də müqayisəli hüquq elmi bu hüquqi üslubları üzə çıxarmağa və həlledici üslub ünsürlərindən asılı oİaraq onları hüquq dairələrində qruplaşdırmağa və ayrı-ayrı hüquq qaydalarını bu hüquq dairələrində yerləşdirməyə cəhd göstərir. K.Svaygert 8 hüquq dairəsini fərqləndirirdi: Roman-German, Skandinaviya, ingilis-amerikan, sosialist, İslam hüququ, hindi hüququ və Uzaq Şərq ölkələrinin hüququ.
Müasir dövrdə başqa bir təsnifata görə dünyanın hüquq sistemləri aşağıdakı kimi qruplaşdırılır: dini (müsəlman, yəhudi və kanonik) və dünyəvi (qərb hüquq sistemiəri) ingilis-amerikan, roman-german, skandinaviya; qeyri-qərb hüquq sistemləri – sosialist, ideoloji və afrika adət hüququ. Dünyanm hüquq sistemləri və milli hüquq sistemi. XXI əsrdə milli hüquq sistemlərinin sayı 200-ə yaxındır. Şübhəsiz ki, bütün millihüquq sistemlərinə bir tərəfdən, hüquq sistemi kimi ümumi cəhətlər xasdır, digər tərəfdən isə onlar bir-birindən müxtəlif əlamətlərlə fərqlənirlər. Son illər dünyanın hüquqi "iqlimi" əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmişdir. Müqayisəli-hüquqi materiallardan getdikcə daha çox qanunvericilik mənbəyi kimi həm də məhkəmə qərarlarının mənbəyi kimi istifadə olunur. Bunun səbəbləri müxtəlifdir. Bura avropa inteqrasiyası, dünyanın bütün ölkələrini bir-birinə yaxınlaşdıran iqtisadi kooperasiya və sadəcə olaraq hər bir ölkənin hüquqşunaslarının yeni hüquqi problemləri həll edərkən, onların başqa ölkələrdə necə həll edilməsi haqqın da təsəvvürə malik olmağa təcrübi tələbatlar daxildir.
Görkəmli fransız komparativisti R.David qeyd edirdi ki, bütün dövrlərdə qanunverici müqayisəli hüquqdan istifadə edib. XIX əsrdə müqayisəli qanunvericilik haqqında heç də təsadüfən danışmırdılar. "1869-cu ildə Fransada müqayisəli qanunvericilik Cəmiyyətini yaradanların qayğısı (vəzifəsi) müxtəlif ölkələrdə qəbul edilən yeni məcəllələri öyrənməklə onlar haqqında təsəvvür yaratmaq, fransız məcəllələri iiə müqayisə etmək və qanunvericiyə bu və ya digər dəyişikliklər haqqında məlumat vermək idi".
R.David yazırdı: "Müqayisəli hüquqdan yalnız qanunverici istifadə etmək imkanına malik olmur (milli hüququ təkmilləşdirmək üçün). Hüquqi doktrina və məhkəmə təcrübəsi üçün də belə imkan yaranır. Qanun milli xarakterə malikdir. Hüquq özü isə qanunla eyniyyət təşkil etmir. Hüquq elmi təbiətinə görə transmilli xarakter daşıyır".
Fransada olan quruluşla və eyni ənənə ilə başqa ölkədə verilən, yazılan və tətbiq olunanlar bizim Azərbaycanda hüququn təfsiri üsullarına təsir edə bilər, bəzi hallarda isə qanunvericinin müdaxiləsi olmadan qanunların tətbiqinin yenilənməsinə gətirib çıxara bilər".
Məşhur alman komparativistləri K.Şvayqert və H.Köts hüquq sistemlərinin öyrənilməsində müqayisəli hüquqşünaslığın rolunu qiymətləndirərək, diqqəti birinci növbədə, onun fəaliyyətinin "qanunyaradıcı" istiqamətinə yönəldirdilər. "Müqayisəli hüquqşünaslıq indiki şəkildə iki tamamilə müxtəlif cərəyanın təsiri altında formalaşmışdır: yeni milli qanunların yaradılması zamanı xarici hüququn cəlb olunması (qanunverici müqayisəli hüquqşünaslıq); hüquq fenomenini daha yaxşı öyrənmək üçün müxtəlif hüquq qaydalarının müqayisəli təhlili (elmi-nəzəri hüquqşünaslıq)".Tarixən bir ölkənin hüquqyaradıcı prosesində digər ölkələrin qanunvericilik prosedurları, hüquq yaradıcılığının prinsipləri, forma və üsullarından tez-tez istifadə olunub. Qanunvericilik fəaliyyətinin müxtəlif metodları geniş tətbiq olunurdu.
Bizim respublikamızda dövlət müstəqilliyinin əldə olunması, dərin siyasi və hüquqi islahatların aparılması, beynəlxalq səviyyədə münasibətlərin inkişafı xarici ölkələrin və dünya hüquq təcrübəsinin öyrənilməsinin zəruriliyini şərtləndirmişdir. Belə şəraitdə hüquq coğrafiyası milli hüququn (bütün sahələrinin) təkmilləşdirilməsi üçün əvəzolunmaz alətdir.
Avropa hüquq məkanı Avropa sivilizasiyasının yaranması və inkişafında hüquq mühüm rol oynamışdır. Avropa hüququnun tarixi, dünyanın Avropa adlanan ərazisində yayılmış hüquq institutlarının, norma və ideyalarının tarixidir. Zamanla bu tarix yunan-roma hüquq ənənələrindən də qədim dövrə gedib çıxır. Qəbilə hüququ kimi formalaşan ibtidai hüquq antik dövrdə yunan-roma nailiyyətləri ilə zənginləşərək orta əsrlər dövründə adət və kanonik hüquqdan müxtəlif milli hüquq sistemlərinə for- malaşanadək çox mürəkkəb bir inkişaf yolu keçmişdir. Kontinental Avropa hüququ eyni zamanda Roma hüququnun resepsiyası tarixini yaşamışdır. Nəticədə yeni dövrdə Roman-German hüquq ailəsi, ümumi hüquqdan (ingilis-sakson) kəskin fərqlənən hüquq ailəsi kimi formalaşmışdır.
Tarixən formalaşan Avropa hüququ yeni hüquqi fenomen kimi XX əsrin 2-ci yansmda yaranmışdır. Avropada yaradılan müxtəlif təşkilatların hüququnu əhatə edən Avropa hüququ (müasir dövrdə Avropa Birliyinin (İttifaqının) hüququnu ifadə etmək üçün) terminindən geniş istifadə olunur. Müasir "Avropa hüququ" dünyanın müxtəlif hüquq sistemlərinin, o cümlədən 25 Avropa dövlətinin milli hüquq sistemlərinin əlamətlərini əks etdirən yeni bir sintetik hüquq ailəsi kimi formalaşmaqdadır. "Avropa hüquq məkanı" anlayışı ümumavropa prosesinin hüquqi amili kimi Heisinkidə, Avropada təhlükəsizİik və əməkdaşlıq üzrə Müşavirədə meydana gəlmişdir.
Fransız professoru M.Lesaj ın fikrinə görə "Avropa hüquq məkanı" ideyası Avropada insan hüquqları sahəsində Qərb-şərq münasibətlərinin üçüncü mərhələsinə yol açır. Bu anlayış Avropa dövlətlərinin insan hüquqları sahəsində əldə etdikləri (o cümlədən onların əməkdaşlığının müxtəlif hüquqi formaları sahəsində) müsbət nə varsa hamısını əks etdirir. Söhbət davam edən hüquqi yaxınlaşma, qovuşma prosesindən gedir.
Dünyanın əsas hüquq sistemlərinin təsnifatı tarixi
Dünyanın hüquq coğrafiyası, bir qayda olaraq, bir çox qüvvədə olan və fəaliyyət göstərən milli hüquq sistemlərinin məcmusundan yaranır. Bütün bu hüquq sistemləri bir-biri ilə bu və ya digər dərəcədə qarşılıqlı əlaqədə, qarşılıqlı asılılıqda olmaqla biri digərinə təsir göstərir. Aralarında olan əlaqə və təsir fərqləri bir hüquq sisteminin (milli) başqasına nisbətən daha çox ümumi əlamət və cəhətlərə malik olmasını şərtləndirir. Başqalarında isə üstün fərqli cəhətlər daha çox olur. Beləliklə, dünyanın hüquq xəritəsində mövcud olan yüzlərlə hüquq sisteminin arasında bir çoxu üstün oxşar xüsusiyyətlərə malik olur. Bu oxşarlıq müxtəlif tarixi, coğrafi, dini və s. səbəblərə bağlı olur.
İsmayıl Hacıyev (akademik)
İsmayıl Muxtar oğlu Hacıyev — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, AMEA Naxçıvan Bölməsinin sədri, Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi, tarix üzrə elmlər doktoru, professor, Amerika Birləşmiş Ştatları Nyu-York Elmlər Akademiyasının üzvü (2002), Amerika Birləşmiş Ştatlarının Bioqrafiya İnstitutunun akademiki (2012).
Həyatı
İsmayıl Hacıyev 21 yanvar 1951-ci ildə Culfa rayonunun Xanəgah kəndində anadan olmuşdur. 1968-ci ildə Göydərə kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1968–1970-ci illərdə Sumqayıt şəhərindəki İxtisaslaşdırılmış Mexanizasiya İdarəsində fəhlə işləmişdir.
1970-ci ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsinə qəbul olunmuşdur. Tələbəlik illərində fəal elmi fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. 1972-ci ildə ümumittifaq tələbə-elmi konfransında məruzəsinə görə diplom, 1974-cü ildə təhsil əlaçısı kimi "Əla təhsilə görə" döş nişana layiq görülmüşdür.
Pedaqoji fəaliyyəti
1974-cü ildə ali məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirərək Naxçıvan Muxtar Respublikası Culfa rayonun Xoşkeşin kənd səkkizillik məktəbində tarix müəllimi kimi pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır. 1978-ci ildə Y. Məmmədəliyev adına Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutuna assistent vəzifəsinə keçmiş, bir il sonra müəllim kimi mühazirələr aparmışdır. 1984-cü ildə tarix-filologiya fakültəsinin dekan müavini təyin edilmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi və dövlətçilik fəaliyyəti, Heydər Əliyev siyasəti və Azərbaycan tarixi məsələləri, Azərbaycanın milli dövlətçilik tarixində Naxçıvanın yeri, Azərbaycanın Xalq Cümhuriyyətinin Naxçıvanla əlaqələri, Araz-Türk Respublikasının tarixi, müharibə illərində (1941–1945) Azərbaycan qadınlarının ön və arxa cəbhədəki fəaliyyətləri, Naxçıvan bölgəsinin ərazi taleyi, Naxçıvan MR-in sosial-iqtisadi tarixi, mədəniyyəti və görkəmli şəxsiyyətləri, ermənilərin Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları və soyqırım siyasəti, Azərbaycanın itirilmiş tarixi torpaqları və s. kimi məsələlər onun elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərini təşkil edir. XX əsrin 80-ci illərinin ikinci yarısı, 90-cı illərinin əvvəlində "Təlim prosesində ictimai-siyasi materialın yadda saxlanması xüsusiyyətləri", "Tədris prosesində tələbələrdə mənəvi keyfiyyətlərin aşılanması", "Tələbələrdə siyasi mədəniyyətin formalaşması" və s. mövzularda hazırladığı metodik vəsaitləri və elmi məqalələri ərsəyə gətirmişdi.
1992-ci ildə AMEA-nın A. A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutunda "Böyük Vətən müharibəsi illərində Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi və mədəni həyatında qadınların iştirakı (1941–1945-ci illər)" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir.
1994-cü ildə Naxçıvan Özəl Universitetinin elmi işlər üzrə prorektoru vəzifəsinə keçir. 1996-cı ildə Naxçıvan Dövlət Universitetinin elmi işlər üzrə prorektoru vəzifəsinə təyin olunur.
Ötən müddət ərzində İsmayıl Hacıyev "Türkiyə-Naxçıvan elmi əlaqələri", "Tarixdə və günümüzdə Naxçıvan", "Gümrü, Moskva, Qars müqavilələri və Naxçıvanın taleyi", "XX əsrdə Naxçıvanda ermənilərin törətdikləri soyqırımının qarşısının alınmasında Türkiyənin rolu" və s. əsərləri elmi ictimaiyyətə təqdim edilir. 1999-cu ildə "Naxçıvan Muxtar Respublikası Azərbaycanın milli dövlətçilik tarixində" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edir. 2000-ci ildə o Naxçıvan Dövlət Universitetinin professoru seçilir.
2000-ci ildə İsmayıl Hacıyev Culfa seçki dairəsindən Naxçıvan MR Ali Məclisinə deputat seçilir. Elm aləmində tanınmış tarixçi-alim daha böyük elmi zirvələr fəth edir. 2002-ci ildə prezident Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Naxçıvan Bölməsi yaradılır və İsmayıl Hacıyev 2003-cü ildə həmin bölmənin sədri, AMEA-nın Rəyasət Heyətinin üzvü seçilir.
Elmi yaradıcılığı
İsmayıl Hacıyev tarixin müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş 52 kitab və monoqrafiyanın, 450-yə yaxın elmi məqalənin, 300-ə yaxın elmi-publisist məqalənin müəllifidir. Fərdi və birgə yazdığı "Heydər Əliyev və milli-tarixi yaddaşın bərpası", "Mustafa Kamal Atatürk və Naxçıvan", "Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Naxçıvan Bölməsi", "Naxçıvan Azərbaycanın dövlətçilik tarixində", "Naxçıvan abidələri ensiklopediyası" (Azərbaycan və ingilis dillərində), "Naxçıvan tarixi atlası", "İntibahın 15 ili", "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və Naxçıvan", "Naxçıvan tarixi" (Üç cilddə. I, II, III cildlər) və s. əsərləri elmi sahədə ciddi qəbul edilir.
Naxçıvanın 1918–1920-ci illərini əhatə edən obyektiv tarixinin yazılması, arxivlərdə yatıb qalan nadir faktların, sənəd və materialların üzə çıxarılması onun tədqiqatının əsas istiqamətidir.
Ailəlidir, üç övlad atasıdır.
İctimai-siyasi fəallığı
İsmayıl Hacıyev ölkənin ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edir. 2000-ci ildə İsmayıl Hacıyev Culfa Seçki Dairəsindən II çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinə deputat seçilir.
2005-ci ildə III çağırış Azərbaycan Respulikası Milli Məclisinə deputat seçilir. 2010-cu ilin 7 noyabr tarixində IV çağırış Milli Məclisin deputatı seçilmişdir. Parlamentin İnsan Hüquqları Daimi Komitəsinin üzvü olmuşdur.
Mükafatları
Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi (2009) fəxri adını almışdır. Naxçıvan Muxtar Respublikası Mükafatı, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Xatirə medalı və Fəxri fərmanı, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fəxri fərmanı, Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin fəxri fərmanları, akademik Yusif Məmmədəliyev adına mükafat və medal, Türkiyə Cümhuriyyəti Avrasiya Kültür və Sənət Qurumunun, Hüseyn Qazi Kültür və Sənət Vəqfinin mükafatları, ABŞ-nin Bioqrafiya İnstitutunun Qızıl medalı, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi xatirə medalı ilə təltif edilmiş, 2001-ci ildə ABŞ-nin Bioqrafiya İnstitutu tərəfindən "İlin adamı" seçilmişdir.
Akvamen
Akvamen — DC Comics tərəfindən nəşr edilən ABŞ komikslərində görünən uydurma superqəhrəman. Pol Norris və Mort Veyzinger tərəfindən yaradılmış personaj More Fun Comics #73 (noyabr 1941) nəşrində debüt etmişdir. Əvvəl DC antologiyalarının ikinci adı kimi istifadə olunana Akvamen haqqında sonradan bir neçə cildlik solo komiks kitabları çıxarılmışdır. Superqəhrəmanların intibah dövrünü yaşadığı və Gümüş dövrü adlandırılan 1950-1960-cı illərdə Akvamen Ədalət Liqasının təməl üzvlərindən biri olmuşdur. 1990-cı illərdən etibarən müasir yazıçılar Akvamenin xarakterini daha sərt təsvir etmiş, onun hekayə xəttlərində isə Atlantida kralı roluna xüsusi diqqət yetirilmişdir.
Personaj 1960-cı illərdə animasiya seriyasında görünməsindən sonra, böyük təsir buraxaraq popular mədəniyyətin geniş qəbul edilmiş simvollarından birinə çevrilmişdir. Onun sağlamlığı haqqında zarafatlar, “Super dostlar” teleserialında zəif təsvir edilməsi, güc və bacarıqlarının zəif olmasının uzun illər komediya verilişləri və stend-ap çıxışları zamanı istifadə edilməsi DC-ni personajı komikslərdə təkmilləşdirməyə və daha güclü təsvir etməyə məcbur etmişdir. Müasir komiks kitablarında personajın ictimayət tərəfindən qəbul edilməsinin bu müxtəlif aspektləri nəzərə alınaraq, o, ciddi, düşüncəli, pis şöhrətlə üz-üzə qalmış, hakimiyyəti əlindən alınmış kral və qovulmuş qəhrəman kimi öz cəmiyyətindən kənarda yerini tapmağa çalışan biri kimi təsvir edilir.
Müxtəlif media uyğunlaşdırmalarında görünən Akvamen ilk dəfə 1967-ci ildə çıxarılmış “Supermen/Akvamen: Macəra zamanı” adlı animasiya serialında, daha sonra isə “Super dostlar” animasiya serialında televiziya ekranlarına gətirilmişdir. Bundan sonra personaj müxtəlif animasiya məhsullarında görünmüş, o cümlədən 2000-ci illərdə çıxarılmış “Limitsiz Ədalət Liqası”, “Betmen: Cəur və sərt” və “DC Kainatı Orijinal Animasiya Filmləri”ndə mühüm rol oynamışdır. “Smollvill” serialında Akvamen rolu aktyor Alan Riçson, DC Genişləndirilmiş Kainatına daxilolan “Betmen Supermenə qarşı: Ədalətin şəfəqi” və “Ədalət Liqası” filmlərində isə aktyor Ceyson Mamoa tərəfindən canlandırılmışdır. 2018-ci ildə çıxarılan və personaja həsr edilmiş ilk solo film olan “Akvamen” filmində Mamoa rolunu təkrarlamışdır.
Qızıl dövrü
210px|thumb|left|Akvamenin "Brave and the Bold" I cild #28 (mart, [[1960) nəşrinin üz qabığında Ədalət Liqası üzvləri ilə birlikdə təsviri onun komiks kitablarının üz qabığnda ilk təsviridir. Rəssam. Mayk Sekovski, Mörfi Anderson, Cek Adler.]] Akvamenin ilk mənşə hekayəsi personajın debüt etdiyi More Fun Comics #73 (noyabr 1941) nəşrində onun özünün dilindən fleşbek kimi verilmişdir:
Hekayə mənim məşhur sualtı tədqiqatçı olan atamdan başlamalıdır, əgər onun adını çəksəm tanıyarsız. Anam mən uşaq ikən ölmüş, atam isə işinə qayıdaraq okeanları tədqiq etməyə davam etmişdir. Onun əsas kəşfi bu vaxta kimi başqa heç bir dalğıcın üzə bilmədiyi qədim sualtı şəhəri aşkara çıxarması idi. Atam həmin şəhərin itirilmiş Atlantida krallığı olduğuna inanırdı. O, saraylardan birində özü üçün sukeçirməz ev düzəldərək burada yaşamağa və qədim xalqın müdrikliyi və texnologiyasını öyrənməyə başlamışdır. Kitablar və yazılardan o mənə okean altında yaşamağı, sudakı oksigendən istifadə etməyi, dənizin bütün güclərini istifadə etməyi öyrətmişdir. Məşqlər və yüzlərlə elmi sirrlər əsasında mən sizin gördüyünüz birinə - suyun altında yaşayan insana çevrilmişəm.
Qızıl dövrünə təsadüf edən erkən görünmələrində Akvamen su altında nəfəs ala və sualtı canlıları idarə edə bilir. İlkin olaraq o, sualtı canlılarla onların dilində danışır və bu ünsiyyət yalnız onlar bir-birini eşidəçək qədər yaxın (18 m) olduqda baş tutur. Akvamenin macəraları bütün yer kürəsi ərazisində baş verir, lakin, o özü qəzaya düşərək suya batmış kiçik balıqçı qayığında yaşayır.
İkinci Dünya müharibəsi dövrünə təsadüf edən macəralarında onun düşmənləri Nasist sualtı gəmilərinin komandirləri və Berlin-Roma-Tokio oxu caniləridir. 1940-1950-ci illərdə yayımlanmış digər macəralarında o müxtəlif su cinayətkarları, o cümlədən Qara Cek kimi müasir quldurlar, həmçinin su həyatı üçün təhlükə yaradan ticarət gəmiləri və dənizçilərə qarşı mübarizə aparır.
Akvamenin sonuncu dəfə göründüyü "More Fun Comics” nəşri #107 saylı buraxılış olmuş, bundan sonra, Superboy və Yaşıl oxçu kimi o da 1946-cı ildə çıxarılmış #103 saylı buraxılış ilə “Adventure Comics” nəşrinə keçirilmişdir.
Gümüş dövrü
Gümüş dövrü Akvameni ilk dəfə “Adventure Comics” #260 (may 1959) nəşrində debüt etmişdir. Həmin nəşr və ondan sonrakı Gümüş dövrü nəşrlərinə görə Akvamen, mayak gözətçisi Tom Karri və sualtı şəhər Atlantidanın sakini, dalğanın sahilə çıxardığı Atlannanın oğludur və adı Artur Karridir. Mənşəyinə görə, Akvamen kiçik yaşlarında superinsan güclərinə malik olmasını, sualtında qala, dənizlə əlaqə saxlaya bildiyini və çox sürətlə üzmə qabiliyyətinə malik olduğunu öyrənir. Artur istedad və bacarıqlarını Dünya okeanlarını qorumaq üçün istifadə etməyə qərar verir. Sonradan məlum olur ki, gənclik illərində o, Akvaboy adı ilə macəralar yaşamış və Superboyla qarşılaşmışdır. Böyüdükdən sonra isə Artur özünü Akvamen adlandırmışdır.
Sonradan məlum olur ki, Atlannanın ölümündən sonra Arturun atası Tom Karri adi insan xanımla evlənmiş və həmin xanım dünyaya Arturun Orm Karri adlı qardaşını gətirmişdir. Orm qardaşı Arturun kölgəsində böyümüş çətin xarakterli uşaq olmuş və Artur tez-tez onu qanunla yaşadığı problemlərdən xilas etmişdir. Orm həm heç bir vaxt qardaşı kimi güclü ola bilməyəcəyini başa düşdüyünə, həm də atalarının həmişə Arturu daha çox sevdiyinə inandığına görə ona nifrət edir. Amneziyaya tutulduqdan sonra Orm yoxa çıxır və uzun illər sonra Akvamenin düşməni Okean ustadı adı ilə meydana çıxır.
Akvamenin dəniz canlıları ilə ünsiyyət saxlamaq bacarığı inkişaf etdirilərək uzaq məsafədən dəniz canlıları ilə telepatik əlaqə səviyyəsinə çatdırılmışdır. Supermenin kriptonitə və ya Yaşıl Fənərin sarı rəngə olan həssaslığı kimi, Akvamenin də zəifliyi su ilə bağlıdır; belə ki, o, hər saatda bir dəfə su ilə əlaqədə olmasa ölə bilər. Bundan əvvəlki hekayələrdə isə Akvamen həm suda, həm də quruda istədiyi qədər qala bilirdi.
Tərəfdaşları və düşmənləri
220px|thumb|right|Akvamenin iki əsas düşməni [[Okean ustadı (arxada) və Qara Manta (öndə). Rəssam Alon Çou. ]] Amerikanın Ədalət Liqası komiks seriyasına daxil edilən Akvamen dəstənin ilk macərasında görünməklə, həm də onun təməl üzvlərindən biri olmuşdur. Superqəhrəman dəstəsinin 1960-cı illərdə yayımlanmış bir çox macəralarında Akvamen də iştirak etmişdir.
Yeni macəraları nəşr edildikcə Akvamenin tərəfdaşları və düşmənlərinin də sayı artmağa başlayır, tezliklə yetim qalmış atlantidalı olan və Akvamenin öz yanına götürərək tərbiyələndirdiyi Akvaled təqdim edilir. Daha sonra Akvamen suya batmış uydurma Yeni Venesiya şəhərini kəşf edir, bu şəhər həmin dövrdə Akvamenin əməliyyat bazasına çevrilir.
Varisi olmayan sonuncu kralın ölümündən sonra Kraliça Atlannanın oğlu olan Akvamenin kral olmasına səs verilir. Həmin dövrdə Akvamen sualtı ölkələrdən birinin kraliçası olan Mera ilə tanış olur və kral elan edildikdən sonra onunla evlənir. Bir müddət sonra onların Artur (kiçik) adlı (ləqəbi Akvabeybi) oğlu doğulur.
1960-cı illərin seriyalarında Akvamenin Okean ustadı (Arturun amneziyadan əziyyət çəkən qardaşı Orm), Qara Manta , Fişermen , Zibilyığan kimi düşmənləri və OGRE adlı terror təşkilatı təqdim edilir. Həmin dövrdə təqdim edilən xırda personajlar arasında Quisp, atlantidalı alim və Akvamenin sadiq məsləhətçisi Doktor Vulko və atlantidalı şahzadə, Akvaledin sevgi marağı Tula (Akvagörl kimi tanınır) yer alır.
Dövrün sonları
Ədalət Liqasının veteran üzvləri Marslı ovçu, Zatanna və Uzanan adamın köməkliyi ilə Akvamen Liqanın yeni və təcrübəsiz üzvləri Cipsi, Vayb, Viksen və Komandir Stili məşq elətdirir. Amerikanın Ədalət Liqasının kosmik peykdə yerləşən qərargahı basqın zamanı dağıdıldığına görə, Detroyt, Miçiqanda yerləşən yeraltı bunkerdə yeni qərargah təşkil edilir. Akvamenin Ədalət Liqasının bu yeni variantında iştirakına “Justice League ended” #243 (oktyabr 1985) nəşrində Mera ilə evlənməsindən sonra son qoyulur.
Müasir dövr
1985-ci ildə çıxarılmış “Sonsuz dünyalarda böhran” mini-seriyasından sonra 1980-ci illərin sonu – 1990-cı illərin əvvəllərində 1986-cı ildə Nil Poznerin müəllifliyi ilə çıxarılmış və personajın tünd mavi rəngli yeni kostyumda təsvir edildiyi dörd cildlik Aquaman (fevral-may, 1986) nəşrindən başlayaraq bir neçə kiçik seriya yayımlanmışdır. Seriya yaxşı qarşılanmış və iş müddətində uzadılmasına qərar verilsə də, yaradıcılıq problemlərinə görə dayandırılmışdır. Seriyada Akvamenin mənşə hekayəsi də genişləndirilərək onun yarım-qardaşı Okean ustadı ilə əlaqələrinə xüsusi yer ayırılmış və onun mənşəyi daha detallı təsvir edilmişdir. Seriya həm də Akvamenin mifologiyasına mistika əlavə edərək Okean ustadını cadugər kimi göstərmişdir. Akvamenin tünd mavi kostyumu “Aquaman Special” #1 (1988) nəşrində yenidən istifadə edilmişdir.
1988-ci ildə “Invasion!” hekayə xəttində Dum Patrul dəstəsi ilə çıxış edən Akvamen, yenidən narıncı-yaşıl rəngli klassik kostyumunda görünmüşdür.
Mənşə hekayəsinin dəyişdirilməsi
Bu müasir mənşə hekayəsinə görə, Orin adı ilə Atlantidanın Poseydonis şəhərində doğulmuş Akvamen Kraliça Atlanna və sirli cadugər Atlanın oğludur. Atlantidalıların “Kordaksın işarəsi” kimi qəbul etdikləri sarı rəngli saçlarına görə, Akvamen uşaq ikən Mersi qayalığında (dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşən bu ərazi atlantidalılar üçün təhlükəli hesab edilir) tərk edilmişdir. Orinin tərəfinə duran yeganə şəxs alim olan və buna görə də miflərə qarşı çıxan Vulko olur. Sonradan Vulko gənc Orinin yaxın dostu və məsləhətçisinə çevrilir.
Vəhşi su təbiətində böyüyən və bu müddətdə yalnız su canlıları ilə ünsiyyətdə olan Orin, mayak gözətçisi Artur Karri tərəfindən aşkarlanaraq himayəyə götürülür; o, uşağı öz adı ilə Artur Karri adlandırır. Bir gün evə qayıdan Orin ögey atasının yoxa çıxdığını görür və onun axtarışına başlayır. Yeniyetməlik illərində Şimala yola düşən Orin burada inyupiklərdən olan qız Kako ilə tanış olur və ona vurulur. Bu zaman o həm də Ormla tanış olur; sonradan məlum olur ki, gələcək Okean ustadı olan Orm Atlan və inyupiklərdən olan qadının oğlu olmaqla onun qardaşıdır.
Detallı işlənmiş (Legend of Aquaman Special nəşrinin müəllifi olay yaradıcı heyət – Robert Loren Fleminq, Keyt Giffen və Kurt Svon – tərəfindən yazılmışdır) beş cildlik “Aquaman” limitli seriyasında (iyun-oktyabr 1989) “Legend of Aquaman Special” nəşrində başladılmış mövzular davam edilmiş, burada yeni doğulmuş övladı Arturun ölümündə sonra ağlını itirən Mera Poseydonius şəhərində yerləşən psixiatriya xəstəxanasına yerləşdirilir. Bundan sonra yad planetli güclər Atlantidanı işğal edirlər. Artur şəhəri qorumağa çalışsa da, oğullarının plümündə onu günahlandıran Mera buna mane olur. Qəzəblənən Mera Akvamenin dünyasını tərk edərək başqa dünyaya keçir.
Piter Devidin The Atlantis Chronicles #1–7 (mart–sentyabr 1990) seriyasında Atlantidanın Nuh əyyamından Akvamenin doğulmasına kimi olan tarixi nəql edilməklə oxucular qədim atlantlılar – Orin (Akvamen onun şərəfinə adlandırılmışdır) və Atlanla (Akvamenin atası) tanış edilirlər. Şon MakLaflin və Ken Huperin müəllifliyi ilə çıxarılan başqa bir “Aquaman” #1–13 (dekabr 1991-dekabr 1992) seriyasında istəmədən Poseydonisin müdafiəkarı olmağa razılaşan Akvamenin macəralarından bəhs edilir. Həmin dövrdə o, Atlantidanı Birləşmiş Millətlər Təşkilatında təmsil etsə, superqəhrəmanlığından da qalmır. Getdikcə daha çox işkolik və tənha adama çevrilən Akvamen sonradan tamamilə okeana qayıdır. Qısa müddət sonra Akvamen, quru əhalisi ilə müharibə yaradaraq növbəti dəfə Atlantidanı məhv etməyə çalışan Qara Mantanın qarşısını almalı olur.
Piter Devidin müəllifi olduğu və 1993-1994-cü illərdə çıxarılmış dörd cildlik “Aquaman: Time and Tide” limitli seriyasında Akvamenin mənşə hekayəsi genişləndirilir, o, tarixi mətnlər kimi təqdim edilən “Atlantida salnamələri” vasitəsi ilə ölkəsinin tarixini öyrənir. Akvamen öyrənir ki, onun doğum adı Orindi, düşməni olan Okean ustadı qardaşıdı, onların ataları isə “qədim Atlantida cadugəri Atlandır”. Bu məlumat Orinin qəzəblənərək depressiyaya düşməsinə səbəb olur, başa düşür ki, Salnamələrdə deyilən “və iki qardaş Atlantida taxtı uğrunda savaşacaq” ifadəsi onlara aiddir. Bu detal müasir Akvameni Okean masterinin onun qardaşı Orm olmasını bilən Gümüş dövr Akvamenindən fərqləndirən əsas xüsusiyyətdir, eyni zamanda Orm isə amneziyasına görə bu faktları xatırlaya bilmir. Kevin Melrouz tərəfindən hazırlanmış seriya personajın müasir dövrdə məşhurluğunun zirvəsinə qalxmasına imkan vermişdir.
Yeni istiqamət
Devid ilkin olaraq Akvamenin görünüşünü dəyişmiş, onun səliqəli görünüşü daha çirkli görünüşü ilə əvəz edilmişdir. “Time and Tide” seriyasında Atlantida salnamələrini oxuyan Akvamen bir müddət dünyadan uzaqlaşır. Bir müddət sonra saç və saqqalı uzanmış Akvamen Qart tərəfindən mağarada düşüncələr içində aşkarlanır. Cinayətkar Xaribdis tərəfindən dəniz canlıları ilə ünsiyyət bacarığı oğurlanan Akvamen piraniyalarla dolu hovuzda sol əlini itirir. Bu, Akvamenin bəzi görmələri olmasına, daha sonra isə itirdiyi əlinə qarpunla əvəz etməsinə səbəb olur. Lobo ilə döyüşdə ənənəvi yaşıl-narıncı geyimi cırılan Akvamen, qladiator manikası hazırlanana kimi bir müddət üst geyimsiz yaşayır. Qarpunu məhv edildikdən sonra, Akvamen onu S.T.A.R. Labs tərəfindən hazırlanmış kibernetik protezlə əvəz edir. Hərəkətli çarxa malik olan bu yeni qarpun tamamilə idarə edilən olur.
Beş itirilmiş Atlantida şəhəri ilə bağlı olan əsas hekayə xətti #25 saylı nömrədə tamamlanır. Atlantidalılarla əlaqəli olan yad planetlilərin hücumunun qabağını almaq üçün Akvamen itirilmiş həmin şəhərləri taparaq birləşdirməyə çalışır. Bu hekayə xətti Akvameni Döyüşçü kral kimi tanıdaraq, bütün Atlantida şəhərləri üzərində siyasi gücə malik personaja çevirir. Piter Devidin fəaliyyətinin sonrakı hissəsi isə Orinin mənşəyi və mirası ilə bağlı həqiqətləri qəbul etməsi ilə bağlı olmuşdur. Həmin dövrdə ağıllı yad planetli gəmisi aşkarlayan Akvamen onu özünə tabe edə bilir. Daha sonra Poseydonisi yenidən suyun üzünə çıxarır və Atlantidanın quru aləmi ilə daha yaxın əlaqə qurmasına şərait yaradır. Mədəni dəyişikliklər, turizmin yaranması, superqəhrəman və kral kimi etməli olduğu işlər, onu iki tərəf arasında bölünmüş vəziyyətdə və hakimi olduğu şəhərin siyasi gücləri qarşısında pis vəziyyətdə qoyur.
Qısa fasilədən sonra Den Abnett, Endi Lanninqlə qısa müddətli iş birliyindən sonra #50 (dekabr 1998) nəşrindən başlayaraq Devid yazıçı Erik Larsenlə, #63 (yanvar 2000) nəşrindən başlayaraq isə Den Yurgenslə əvəzlənmişdir. #75 (yanvar 2001) saylı nəşrlə seriya yekunlaşdırılmışdır. Həmin dövrdə Mera qaçdığı yerdə ona qurulmuş tələdən qaçaraq geri qayıdır, Akvamen isə oğlu Koryak və məsləhətçisi Vulkonun təşkil etdiyi hakimiyyət çevrilişinin qarşısını alır. Lurkerlərin kralı Noblla döyüş zamanı Akvamen ikinci qarpununu da itirir; həmin qarpun Atlantida alıimləri tərəfindən hazırlanmış və göstərişlə formasını dəyişə bilən qızıl protezlə əvəzlənir. Ada xalqı ilə qısa müddətli müharibədən sonra Akvamen Atlantidanın təsirini ilk dəfə quru əraziyə də yayaraq adanı tabe edir.
Seriyalar arası fasilə
2001-2003-cü illərdə Akvamen solo seriyaya malik olmasa da, müxtəlif başqa başlıqlar altında kameo görünüşləri ilə onun süjet xətti inkişaf etdirilmişdir.
Yenidən formalaşdırılan AƏL üzvü olan Akvamen 2001-ci ildə çıxarılmış "Our Worlds at War" (Aquaman V cild nəşrinin tamamlanmasından dərhal sonra çıxarılıb) nəşrinə kimi Akvamen bəzən istəksiz olsa da, daima komandanın üzvü olmuşdur. "Our Worlds at War" nəşrində Akvamen və İmperieks adlı supercani arasında döyüşdən sonra Akvamen və Poseydonis yoxa çıxır. Ədalət Liqası müəyyənləşdirir ki, şəhər olduğu yerdə qalsa da sehrlə gizlədilmiş, dağılaraq xarabaya çevrildiyinə görə isə tərk edilmişdir. Atlantidalılar keçmişlərində tələyə salınırlar, Tempest onların yanına xəbərdarlığa göndərilərək şəhərin tədqiqatçılar tərəfindən dağıdılacağını xəbər verir. Lakin, atlantidalılar güclü cadugər Gamemnaenin rəhbərlik etdiyi sələflərinin hücumuna məruz qalırlar, Akvamen isə canlı suya çevrilərək suni hovuzda həbs edilir. Lakin, zamanla bu cəmiyyət məhv olur, sonda sağ qalan və çox güclənmiş Gamemnae xarabalıqlarda məskunlaşır.
Quru sakinlərinin təqvimi ilə bir neçə ay sonra, Atlantida təqvimi ilə isə on beş il sonra AƏL JLA xəttindən "The Obsidian Age" nəşrində Akvameni xilas edir. Liqanın orijinal üzvləri Gamemnae tərəfindən öldürlür, onların ruhu isə cadugər Manitou Reyven tərəfindən saxlanılır ki, müasir dövrdə onları yenidən diriltsin. Bu işdə ona Naytvinq, Şahinqız, Alov fırtınası və Zatanna kömək edirlər. Onlar AƏL ehtiyat üzvü idilər və liqanın əsas üzvlərinin Manitou Reyvenin köməyi ilə yoxa çıxmasından sonra vaxtilə Betmenin yaratdığı proqram sayəsində ehtiyat üzvlər aktivləşirlər. Akvamen azad edildikdən sonra Zatanna onun güclərini artırır, beləliklə Artur bütün su mühitinə nəzarəti əlinə alır. Yeni gücü sayəsində Akvamen, şəhərin Gamemnae ilə əlaqəsini qıraraq onu yenidən suyun altına qaytarır. Akvamenin Gamemnaeni məğlub etməsindən sonra, Liqa üzvləri atlantidalıları müasir dövrə qaytarırlar və onlar yenidən Atlantidanın inşasına başlayırlar.