cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Məşədi Əzizbəyov
Hümmət Partiyası
left|thumb|179x179px|"Hümmət" üzvləri qrupu. Soldan sağa: Məşədi Əzizbəyov, [[Əjdər Məlikov, Əsədulla Axundov və Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]] "Hümmət" fəhlələr üçün iş şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün mübarizə aparırdı, onun fəalları isə yalnız sosial məsələlər deyil, həm də mədəni fəaliyyətlə də məşğul olurdular. Y. Baberovski hesab edirdi ki, hümmətistlərin çıxışları məzmununa görə, "prakitki olaraq müsəlman liberalların quruluşundan fərqlınmirdi. O, onları azərbaycanlıların maarifçilik baxışlarının radikal ifadəçiləri kimi görürdü.
"Hümmət" və RSDFP arasında qarşılıqlı əlaqəni aydın şəkildə təyin etmək mümkün deyil, çünki onlar fərqli şəkildə təfsir edilirdi. 1905-ci il tarixli polis raportlarında deyilir ki, "Hümmət" üzvləri ilə RSDFP-nin Bakı təşkilatı arasında praktiki olaraq heç bir əlaqə yoxdur, "Hümmət" üzvləri inqilabi fəaliyyətlə məşğul deyillər və bu səbəbdən naməlum qalırlar. Məşhurlar arasında Məşədi Əzizbəyov da daxil olmaqla yalnız dörd nəfərin adı çəkilirdi. Yorq Baberovskinin fikrincə, "Hümmət" üzvləri bolşevik partiyasının proqramını sadəcə hədəflərinə uyğun şəkildə uyğunlaşdırdılar və ateist təbliğatdan imtina edərək partiyalarının ritorikasına İslami xüsusiyyətlər əlavə etdilər. Görünür ki, təşkilatın imam Əliyə aid olan "Kişilərin birliyi dağı yerindən oynadar" sözləri təşkilatın şüarı kimi təsadüfən seçilməmişdir. Bununla birlikdə, Y. Baberovski hesab edir ki, təşkilatın üzv sayı da o qədər da yüksək deyil idi. Belə ki, 1909-cu ildə Peterburq polis idarəsi tərəfindən alınan bir raporta əsasən, onun 100-ə yaxın üzvü var idi.
1905–1907-ci illərdə
Evə qayıtdıqdan sonra Bakı milyoneri H. Z. Tağıyev ona xalçaçılıq fabrikində iş təklif etdi, lakin Məşədibəy bu təklifi rədd etdi və 1905-ci ilin əvvəlində "Elektrik güc" səhmdar cəmiyyətinin Bayıl elektrik stansiyasında işə düzəldi. Elə həmin il onun təşəbbüsü ilə Bakıda Mirzəağa Əliyevin rəhbərlik etdiyi "Müsəlman Dramatik Sənətkarlar Cəmiyyəti" ("Həmiyyət") yaradıldı. Dekabr ayında Məşədi Əzizbəyov da daxil olmaqla hümmətçilərin sosial-demokratik xarakterli təşviqat apardıqları "Uhuvvət" ("Qardaşlıq") adlı azərbaycanlı tələbələrin təşkilatı quruldu.
1906-cı ildə o, müsəlman fəhlələr arasında "Azadlıq bayrağı" adlı hərbi təşkilat qurdu və mənizlini onun baş qərargahı elan etdi. Təşkilatın məqsədi Bakıda soyğunçuluq və qətllərin qarşısını almaqla yanaşı, varlıların tamahkarlığı ilə mübarizə aparmaq və "bütün millətlərdən olan məzlumların" maraqlarını qorumaq idi. RSDFP-nin Bakı təşkilatının ümumşəhər hərbi drujinasının bir hissəsi olaraq onun hədəfləri fəhlələrə hərbi bilik və silah istifadəsi öyrətməklə yanaşı, silahlı üsyan zamanı fəhlələrin hərəkətlərinə rəhbərlik edə biləcək təcrübəli döyüşçülər yetişdirmək və qarayüzlərə qarşı müqaviməti təşkil etmək idi. Məşədi Əzizbəyov drujinaçıların qarşısında çıxış edərək onlara belə səslənirdi: "Biz silahlanmalıyıq, biz öz mütəşəkkilliyimizi və öz gücümüzü öz düşmənlərimizə qarşı qoymalıyıq. Buna görə ən yaxşı yoldaşlardan ibarət döyüş drujinaları yaratmaq lazımdır".
Bakı bolşevikləri və "Hümmət" qrupu "Dəvət-Qoç" ("Prizıv") adlı bolşevik qəzetinin azərbaycan və erməni dillərində nəşrini təşkil etdilər. Onun yaradıcıları arasında M. Əzizbəyov da var idi, hansı ki onun müntəzəm nəşri və yayılması üçün çoxlu işlər görmüşdür. 19 sayı çıxdıqdan sonra qəzet 6 avqust 1906-cı il tarixində Bakı qubernatorunun əmri ilə "zərərli istiqamət" verdiyinə görə bağlanıldı.
Eyni vaxtda M. Əzizbəyov gizli mətbəələr üçün dəzgahların istehsal olunduğu kiçik emalatxana təşkil etdi. 1906-cı ilin sonunda RSDFP-nin Bakı Komitəsi gizli mətbəəsiz qaldı. Belə olan halda "Azadlıq bayrağı" döyüşçüləri "Bakı" qəzetinin mətbəəsinə basqın edərək çap maşını aldılar. S. Xmiladzenin xatirələrinə görə, Məşədi Əzizbəyovun özü də bu əməliyyatda iştirak etmişdir. Yaz aylarında H. Z. Tağıyevin tekstil fabrikində tətil başladı, hansının ki hazırlanması və idarəedilməsində hümmətçilər iştirak etmişdilər. Tətil iştirakçılarından biri olan Əli Abbas Nağıyev daha sonra bildirirdi ki, tekstil fəhlələrinin yığıncaqlarına və mitinqlərinə tez-tez qonaq gedib ağızdolu danışanlar arasında M. Əzizbəyov da var idi. İki ay davam edən bu tətil general-qubernator və fabrik rəhbərliyinin tətilçilərin tələblərini yerinə yetirməsi ilə sona çatdı. Sentyabr ayında Məşədi Əzizbəyov "Mücahid" adlı İran Sosial Demokrat Partiyasının Mərkəzi Komitəsinə üzv seçildi.
İnqilabi dövrdə bolşeviklər fəhlələrin tətillərini təşkil etmək üçün kömək göstərməyə çalışırdılar. 1906-cı ilin noyabr ayında onlar Neft Sənayesi Fəhlələr Birliyini yaratmağı bacardılar, M. Əzizbəyov onun təşkilatçılığı və fəaliyyətində çalışqanlıq göstərirdi. Eyni şəkildə 1906–1908-ci illərdə baş tutan Bakı məşvərətçi kampaniyasında iştirak edirdi. 1907-ci ilin may ayında Stepan Razin dağı yaxınlığında baş verən mayovka yığıncaqlarının başçılarından biri idi. Onun o dövrdəki fəaliyyətləri heç də təşviqat işi ilə məhdudlaşmırdı. "Hümmət" təşkilatı tərəfindən nəşr olunan qəzet səhifələrində məqalələri çap olunurdu. Müəssisələrin rəhbərliyindən Məşədi Əzizbəyov bu və ya digər fəhlə üçün vəsatət qaldırırdı. Belə ki, o, Musa Nağıyevin mədənlərinə rəhbərlik edən Talışxanova açıq məktub buraxdı, Nağıyevin özü ilə Əzizbəyov əvvəllər dəfələrlə görüşmüşdür. Bu məktubda o, "əsassız olaraq işdən qovulan fəhləni" himayəsinə götürdü. Talışxanov məktubu cırdıqdan sonra M. Əzizbəyov sonuncunun hərəkətlərinə etirazını bildirərək məktubun bir nüsxəsini "Kaspi" qəzetinə göndərdi, çünki "həmkarın və köhnə tanışın məktubunu ona təqdim edənin gözü qarşısında cırmaq mədəniyyətsizlikdən daha böyük şeydir" və ondan nəşr vasitəsilə mətbuata açıq izahat verməyini tələb etdi.
Maskarin (vulkan)
Maskarin — Cənubi Afrika Respublikasına məxsus olan Prins-Eduard adaları qruouna daxil olan Marion-Aylend adasında yerləşən vulkan.
Məşədi Əzizbəyov
Stolıpin irticası dövrü. "Nicat" Maarif Cəmiyyəti
1905-ci ildə baş verən uğursuz inqilabdan sonra ölkədə irtica başlandı. Peterburqa qayıdan Məşədi Əzizbəyov əsas ixtisası ilə yanaşı, elektrotexnikanı da öyrənməyə qərar verdi. O, yeganə azərbaycanlı idi ki, mühəndis adından əlavə elektrik adını da almışdır. "İrşad" qəzeti hətta onun mədən mühəndisi diplomu aldığına dair şad xəbər yayımladı. Lakin xalq maarif nazirinin xüsusi göstərişi ilə əvvəlcə diplom ona verilmədi. O, yalnız 1908-ci il may ayının sonunda Bakı Şəhər Polis İdarəsi vasitəsi ilə onu əldə edə bildi. Evə qayıtdıqdan sonra M. Əzizbəyov şəhər idarəsində mühəndis vəzifəsinə işə düzəldi, lakin azərbaycanlı olduğu üçün onu ordan sıxışdırıb çıxartdılar.
Məşədi Əzizbəyov Təbrizdəki konstitusionalistlərin inqilabına rəhbərlik edən Səttar xanın fədailərini dəstəkləyən "Bakı İran İnqilabçılarına Yardım Komitəsi"nin başında dururdu (Tiflisdə yerləşən digər komitəyə Tiflisə N. Nərimanov başçılıq edirdi). Onun mənzili İrana göndərilən silah və qeyri-leqal ədəbiyyat üçün əsas anbara çevrildi. O dövrdə oraya "Hərbi drujina qərargahı" deyilirdi. 1908-ci ilin may ayında Bakı Komitəsinin təlimatı ilə gəmi ilə qanunsuz yüklə Rəşt şəhərinə yola düşdü. İranda M. Əzizbəyov Səttar xan və Bağır xanla görüşləri baş tutmuşdur.
Maskarin (vulkan)
Haqqında
Cənubi Afrika Respublikasına aid olan Prins-Eduard arxipelaqının Marion-Aylend dasında yerləşir. Pikin hündürlüyü 1230 metrdir. Vulkanın sonuncu püskürməsi 2004-cü ilə təsadüf edilir.
Məşədi Əzizbəyov
Stolıpin irticası dövrü. "Nicat" Maarif Cəmiyyəti
1910-cu ildə Nobelin firmasından Rəştdə elektrik stansiyası və mənzil tikmək sifarişi gəldi. M. Əzizbəyov ikinci dəfə İrana səfər etdi, eyniylə özüylə bir böyük silah partiyası və azərbaycan və fars dillərində qanunsuz ədəbiyyat keçirdi. Ona hətta Rəştin bələdiyyə başçısı vəzifəsini təklif edildi, lakin Rəşt sakinlərinin bəzi şərtlərini rədd edərək geri döndü. Serqo Orconikidze M. Əzizbəyovu "müsəlmanların azadlığının inqilabi işinə" fədakarcasına sədaqətli döyüşçü adlandırdı.
Məşədi bəy Əzizbəyov ictimai və siyasi fəaliyyətlərlə yanaşı mədəni və maarifləndirmə işləri ilə də yaxından iştirak edirdi. O, Azərbaycan ziyalıları ilə əlaqələrini saxlamağa davam edirdi, "Nicat" mədəni-maarif cəmiyyətinin fəaliyyətində mühüm işlər görürdü. 1908-ci ilin may ayında bu cəmiyyətin idarə heyətinin sədr yoldaşı (müavini) seçildi, noyabr ayında isə maliyyə komissiyasına daxil oldu.
M. Əzizbəyovun şəhər idarəsi nəzdindəki məktəbi komissiyasına, daha sonra II Alekseyevski şəhər məktəbinin nəzarətçisi Həbib bəy Mahmudbəyova müraciətləri nəticəsində "Nicat" cəmiyyəti nəzdində bu binada fəhlələr üçün axşam kursları açılmışdır. Dərslər rus və azərbaycan dillərini və hesab elmini öyrənməkdən ibarət idilər. O, həmin axşam kurslarında pedaqoji və siyasi işlərinin çoxusuyla məşğul olurdu, cəmiyyətin məktəb komissiyasının rəhbər heyətinə daxil idi; özünün də dərs dediyi və mühazirə oxuduğu azərbaycanlı fəhlələr üçün bir sıra bazar məktəbləri təşkil etdi. Məşədi Əzizbəyov cəmiyyətin teatr fəaliyyətinə çox diqqət yetirirdi. Teatr və kino aktyoru, SSRİ Xalq artisti Mirzəağa Əliyev sonralar xatırlardı: Əzizbəyov "Nicat" maarif cəmiyyətinin sədr yoldaşı olan kimi bu cəmiyyətin işi xüsusilə yaxşılaşdı. Bakı teatr dərnəklərinin rəhbərləri müşavirəyə çağırılır və M. Əzizbəyov onları bu cəmiyyət nəzdində vahid teatr yaratmağı təklif edir. Bu əla təşəbbüs Bakıda yaxşı teatr truppasını yaratmağa imkan verir. O andan etibarən aktyorlar cəmiyyətdən maaş alır, tamaşalarıyla iş rayonlarına çıxırlar. "Nicat" maarif cəmiyyəti ehtiyacı olan aktyorlara pul ayırır və maddi dəstək verirdi. M. Əzizbəyov mənə və Ərəblinskiyə təhsil üçün Moskvaya getməyimizə kömək etmək niyyətində idi. Təəssüf ki, bu təşəbbüs "Nicat" maarif cəmiyyətinin mürtəce elementləri tərəfindən dəstəklənmədi..
Öz növbəsində, başqa bir aktyor Murad Muradov xatırlayırdı ki, 1910-cu ildə Şekspirin "Otello" pyesi Azərbaycan teatrının səhnəsində qoyulmuşdur və orada baş rolu H. Ərəblinski canlandırmışdır. Həmin vaxt Məşədi Əzizbəyov hər kəsdən əvvəl səhnə arxasına gəldi və çıxışdakı uğura görə bütün iştirakçıları təbrik edib söylədi: "Azərbaycan qadınlarını səhnəyə cəlb etməyə çalışın. Bir azərbaycanlı qadın Dezdemona rolunu oynayanda səhnəmiz gözəl və zəngin olacaq".
Şəhər Duması
1910-cu ilin yanvar ayında Bakı şəhərinin azərbaycanlı əhalisinin iclasında M. Əzizbəyov Şəhər Dumasının qlasnı (millət vəkili) namizədi elan edildi. Onun seçilməsinə milyoner H. Z. Tağıyevin rəhbərlik etdiyi böyük burjuaziyanın nümayəndələri qarşı çıxdı. Məşədi Əzizbəyovun seçilməsi üçün Bakı müsəlmanları mitinqlər təşkil edirdilər və "Həqiqət" qəzetinin 9 fevral tarixli nəşrinin verdiyi məlumata əsasən, artıq 4 min müsəlman onu seçilməsi tələbini imzaladı. Məşədi Əzizbəyov əhali arasında namizədliyinə səs vermək üçün təbliğat aparmaqda günahlandırıldı. Bu hadisələr əsnasında 29 yanvar tarixində o, "Bakı" qəzetində seçkiqabağı təşviqata qatılmaması barədə açıq məktub dərc etdi.
1911-ci ildə Bakı Şəhər Dumasının qlasnısı seçildi. O, 642 "lehinə", 432 "əlehinə" seçki kürəsi topladı. Paralel olaraq, 1912-ci ilin yanvarından noyabr ayına qədər şəhər elektrotexnika mütəxəssisi kimi işlədi. Rusiya imperiyasının IV Dövlət Dumasına seçkilər zamanı Bakının ümumi kuriyası üzrə seçkiçi namizədliyi irəli sürüldü. 1912-ci il oktyabrın 15-də keçirilən seçkilərin nəticələri elan olunduğdan sonra ən çox səs toplayaraq ümumi kuriya üzrə seçkiçi seçildi.
Sultanməcid Əfəndiyev M. Əzizbəyovun Şəhər Dumasında gördüyü işləri haqqında yazırdı:
Orxon abidələri
Orxon-Yenisey abidələri — Orxon-Yenisey abidələrini isveç zabiti Filip Stralenberqin tapıntılardan sonra bu yazılarla tədqiqatçılar daha çox maraqlanmağa başladılar.Türk xalqlarına məxsus üzərində qədim türk yazıları olan abidədir. Bu abidənin adı ilk dəfə XII əsr tarixçisi Ələddin Ata Məlikin "Cüveyni-tarixi-cahangüşə" əsərində çəkilir. Orxon çayı sahilində tapıldığına görə bu cür adlandırılıb və qədim türk tayfaları tərəfindən düzəldilmişdir. Orxon abidələri qədim türk dilini öyrənmək baxımından olduqca vacibdir. Orxon abidələrinə Ongin, Gül-Tigin, Bilgə xaqan, Tonyukuk, Kuli-Çor, Moyun-Çor, İşe-Ashet, Hoytu-Təmir və Suci abidələri daxildir.Abidəni tərcümə edən danimarkalı alim Vilhelm Tomsendir
Məşədi Əzizbəyov
Şəhər Duması
Duma tribunasından Məşədi bəy çar rejiminin və neft mədənləri sahiblərinin siyasətinə qarşı çıxış edirdi, sosial-iqtisadi xarakterli məsələləri müzakirəyə qaldırırdı; şəhərin abadlaşdırılmasına, təhsilinə də diqqət yetirirdi. Onun çıxışları bəzi qlasnıları tərəfindən mənfi qarşılanırdı, M. Əzizbəyovun özünə qarşı isə burjuaziya düşmənçilik edirdi. Onlar bir tərəfdən onu Dumadan uzaqlaşdırmaq istəyirdi, digər tərəfdən də bunu etməkdən çəkinirdi, çünku "… fəhlə əhalisi arasında oç nüfuza sahib idi".
Orxon abidələri
Abidənin aşkar olunması
Orxon-Yenisey abidələrinin mövcudluğu uzun müddət Avropa ölkələrində və Rusiyada məlum olmamışdı. Onları ilk dəfə XVIII əsrin əvvəllərində Rusiya ilə İsveç arasında baş vermiş müharibədə Poltava döyüşündə əsir düşmüş İsveç zabiti Filipp Starlenberq üzə çıxarmışdı. O, 13 il Sibirdə Tobol əyalətində yaşamış, həmin ərazinin keçmiş xalqları haqqında materiallar toplamış, həm də Orxon-Yenisey abidələrinin üzünü çıxarmış və vətənində dərc etdirmişdi.
Məşədi Əzizbəyov
Şəhər Duması
Bakının içməli su təchizatı ilə problemlər olduğu üçün o, Şollar suyu kəməri sisteminin ən sürətli çəkilməsinə israr edirdi və həmçinin su kəməri komissiyasının üzvü idi. "Əhalinin nümayəndəsi olaraq" məmur sui-istifadə hallarına qarşı mübarizə aparılmasını və təftiş komissiyası tərəfindən su kəməri inşasına ayrılan vəsaitin xərclənməsinə ciddi nəzarətin yaradılmasını dəfələrlə tələb edirdi. İnşaat işlərinin gecikməsinə etiraz edərək, 13 dekabr 1912-ci ildə su kəməri komissiyasından çıxma ərizəsini yazdı. Buna baxmayaraq, 1916-cı ilin sonunda su kəmərinin inşası yenə də başa çatdı, növbəti ilin yanvar ayında isə istifadəyə verildi.
M. Əzizbəyov şəhərdə elektrik tramvayının inşasında da israr edirdi və bu tikintinin xarici konsessiyalara verilməsinə kəskin etiraz edirdi.
Orxon abidələri
Abidənin aşkar olunması
Türkcənin bilinən yazılı ilk nümunələri VIII əsrin əvvəllərinə aid olan və Orxon vadisində olan, buna görə də Orxon abidələri və ya Orxon-Yenisey Abidələri olaraq adlandırılan kitabələrdir. Bu kitabələr Türkcənin, tarixi müddətdəki qrammatik quruluşu və bu quruluşun dəyişməsiylə əlaqədar məlumatlar verdiyi kimi, türklərin dövlət anlayışı ilə rəhbərliyi, türklərin mədəni elementləri, türklərin qonşuları ilə soydaşlarıyla olan əlaqələri və ictimai həyatıyla və s. əlaqədar əhəmiyyətli məlumatlardan ibarətdir. thumb|100px|right|Orxon abidəsi
Yazının tərcüməsi
Kültigin və Bilgə xaqan doğma qardaş olublar. 731-ci ildə Kültigin döyüşdə həlak olur. Onun ölümünə kədərlənən Bilgə xaqan onun şərəfinə qəbirüstü abidə ucaldır. Abidə qardaşların hərbi istedadadından, qələbələrindən danışır. Sonradan Bilgə xaqan özü üçün də abidə ucaltmışdır. Bilgə Xaqan abidəsini Azərbaycancaya tərcümə etdikdə, belə deyilir:
Orxon Abidələri'ndə Minicilik
Moğollar və Türklər, Hunlar zamanından bəri gerçək mənada minicilikdə usta xalqlar olaraq ün etmişlər. Əhəmiyyətli dil sənədi olaraq qəbul edilən Orxon abidələri'nde, əgər piyada olaraq gidilmeden məcburiyyətində olunsaydı o zaman biz bunu böyük bir yoxsulluğun işarəsi olaraq qəbul edəcəkdim.
etu. yadı-γ, tü. yayıγ, qar. yayaw, koyb. çazıγ, cuv. Şura, yak. satışın "piyada" = mo. yada-gu, kalm. yadū "kasıb, yoxsul" (Ramstedt, KW 213b).
Orxon abidələri'nde belə izah edilər.
NGC 1013
NGC 1013, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Fenologiya
alt=Fenoloji inkişaf|thumb|348x348px|[[Zeytun|Zeytun ağacı çiçəyinin fenoloji inkişafı, aşağıda BBCH standart dərəcəsi. a-50, b-51, c-54, d-57, (<15% açmış çiçəklər); f-65, (>15% açmış çiçəklər); g-67, (<15% açmış çiçəklər); h-68 (Oteros və b., 2013) ]] Fenologiya  — Təbiətdə mövsümi hadisələr, onların başlama müddəti və bu müddətləri müəyyən edən səbəblər haqqında biliklər sistemi.
Ümumi məlumat
Fenologiya bitki və heyvanat aləminin (biofenologiya) mövsümi hadisələrini, həmçinin qarın yağması, ilk və son ayazlar, buzbağlama və su hövzələri donuşluğunun açılmasını qeydə alır və öyrənir. Bitkilərdə (fitofenologiya) inkişafın mövsümi fazaları (tumurcuqların şişməsi və açılması, yarpaqlama, çiçəkləmə, toxumların və meyvələrin yetişməsi, xəzan): heyvanlarda (zoofenologiya) – məməlilərdə qış yuxusundan oyanma, cütləşmənin başlanması, mövsümi törəmələr və miqrasiyalar, quşlarda yuvalama, yumurtaqoyma və s., köçəri quşlarda həmçinin yaz və payız köçmələri, buğumayaqlılarda qışlayan fərdlərin oyanması, yumurtaqoyma, sürfələrin inkişafı, diapauzalar və s. qeydə alınır. Fenoloji qanunauyğunluqlar xalq təsərrüfatında mövsümi işlərin və tədbirlərin regional təqviminin tərtib olunması əsasında inkişaf edir, təbiətin mühafizəsi, faydalı bitkilərin zərərvericiləri və xəstəliklərinə, insan, ev heyvanlarının parazitlərinə və transmissiv xəstəliklərinə qarşı mübarizə tədbirləri keçirilməsində də bu təqvimlərdən istifadə edilir.
Fenoloji faza
Fenoloji faza təbiətdə mövsüm üzrə bir-birindən kəskin seçilən dövrlərdir. Bitkilərdə- tumurcuqlama, çiçəkləmə, toxumvermə; heyvanlarda- miqrasiya, yuvaqurma, balaçıxarma və s.
Həmçinin bax
İlin fəsilləri
Xarici keçidlər
Фенология
Ken Naqanuma
(5 sentyabr 1930 - 2 iyun 2008) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 4 oyun keçirib, 1 qol vurub.
Toponimika
Toponimika — ( — topos — yer və — onoma) — coğrafi adları; toponimləri, onların mənasını, quruluşunu, mənşəyini və yayılma arealını öyrənir. Mənası yer deməkdir
Hər bir ərazidəki toponimlərin məcmusu onun toponimiyasını təşkil edir. Azərbaycan toponimiyasının əsas fondunu Azərbaycan (türk) mənşəli adlar təşkil edir. Azərbaycanda qədimdən başlayaraq, hun, bolqar, suvar, peçeneq, xəzər, qıpçaq, oğuz-səlcuq və monqol qaydalarının, habelə İber-Qafqaz, İran, ərəb və s. xalq adları ilə bağlı toponim layları aşkara çıxarılmışdır.
Ginnes Rekordlar kitabına görə ən uzun adlı toponim Yeni Zellandiyada hündürlüyü 305 metr olan Taumatavhakatanqihanqakoauauotamateaturipukakapikimaunqahoronukupokaivhenuakitanatahu (92 hərf) təpəsidir.
Zonquldak
Zonquldak — Türkiyənin Zonquldak ilinin inzibati mərkəzi.
Teymur bəy Sabir
Teymur bəy Sabir (1871-?) — şair.
Həyatı
Ədəbi ictimaiyyətimizə o qədər də bəlli olmayan şairlərdən biri də Teymur bəy Sabirdir. Teymur bəy Əliş bəy oğlu Nəsirbəyov 1871-ci ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almış, sonra şəhər rus-tatar məktəbində oxumuş, Şuşa Real məktəbində təhsilini davam etdirmişdi. Teymur bəy şair idi. "Sabir" təxəllüsü ilə şirindilli şeirlər yazırdı. Zəngin kitabxanaya malik idi.
Atası Əliş bəy Əsəd bəy oğlu Nəsirbəyov (1832-?) Qarabağın savadlı, ziyalı adamlardan sayılırdı. Qəza idarəsində işləyirdi. Dəftərxana xidmətçisi və titulyar müşavir mülki çinləri vardı. Şair təbiətli adam idi. Ara-sıra şerlət yazırdı. Teymur bəyin əmisi Mirzə Kərim bəy Nəsirbəyov (1828-1890) da şair idi. Məşhəd şəhərində rus hökumətinin konsulu olmuşdu. Qardaşı oğlanları Cavad bəy və Kərbəlayı Rüstəm bəyin günahları ucbatından işdən çıxarılmış, onlarla birlikdə Sibirə sürgün edilmişdi. Nəsirbəyovlara Şuşada yaşamağa icazə verməmişdilər. Ona görə də onlar ailəlikcə Zəngəzur qəzasının paytaxtı Gorus qəsəbəsinə köçmüşdülər.
Teymur bəyin gənclik illəri Gorusda keçmişdi. Ucqarda yaşasa da, yaradıcılığından qalmırdı. Boş vaxtlarında dövrünün və keçmişin şairlərinin şeirlərindən ibarət cünk hazırlayırdı. Onun Azərbbaycan, fars və ərəb dillərində yazdığı şeirlərindən ibarət cüngü (B-196913680) əlyazmalar institunda saxlanılır. Həmin cüngdə öz şeirləri də var.
Onun qardaşları Şamil bəy (1873-?), Əmir bəy (1883-?) də söz-sənət sahibləri olmuşlar. Teymur bəy Sabirin soy-sonu olan Nəsirbəyovlar hazırda Bakı, Aşqabad, Daşkənd, Məşhəd və digər şəhərlərdə yaşayırlar.
Kəllə vurma (heykəl)
Kəllə vurma — əlcəzairli heykəltaraş Adel Abdessəməd tərəfindən hazırlanmış heykəl. Heykəldə Zidan və Materazzi arasında FİFA Dünya Kuboku 2006-nın finalında baş vermiş münaqişə öz əksini tapıb. Heykəl bürüncdən hazırlanıb və hündürlüyü 5 metrdir.
Yaranma səbəbi
Əlcəzairli heykəltaraş Adel Abdessəməd futbol tarixində son onilliyin ən dramatik anlarından birini əbədiləşdirməyi qərara alıb. Bu, fransalı sabiq futbolçu Zinəddin Zidanın 2006-cı il dünya çempionatının finalında italiyalı müdafiəçi Marko Materatsiyə kəllə atdığı epizoddur. Oyunun 110-cu dəqiqəsində vurduğu kəllədən sonra qırmızı kart alaraq meydandan qovulan futbolçu komandasını 10 nəfərlə azlıqda qoymuşdu.
Çiçəkli bitkilərin cinsləri (V)
Aşağıda latın dilində adları The Plant List məlumat bazasında olan çiçəkli bitki cinsləri verilmişdir. 4 mart 2015-ci il tarixinə olan məlumata görə The Plant List məlumat bazasına 304419 çiçəkli bitki növü (sinoim adlarla birlikdə 951140), 14559 cins, 405 fəsilə daxil edilmişdir.
Aerodramus spodiopygius
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Çorum
Çorum — Türkiyənin Çorum ilinin inzibati mərkəzi.
Yeni Həyat (Şəmkir)
Yeni Həyat – Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Kənd əhalisi 4340 nəfərdir ki, onunda 49% kişi, 51% isə qadınlar təşkil edir.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilikdir.
Haqqında
Qeyd edək ki, Yeni Həyat kəndi Şəmkir Rayonunun ən inkişaf etmiş kəndidir.
Həzrə (Qəbələ)
Həzrə kəndi — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 24 iyun 2005-ci il tarixli, 953-IIQ saylı Qərarı ilə Qəbələ rayonunun Həzrə kəndi Bunud kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Həzrə kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır
Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Vəndam Həzrəsi olmuşdur. Kənddə yerli əhalinin Övliya türbələri adlandırdığı, XIV əsrə aid müqəddəs hesab edilən şeyx Bədrəddin və şeyx Mənsur türbələri var. Kəndin adı həmin türbələrlə bağlıdır. Ərəb dilində həzr "ocaq, pir" deməkdir.
Tarixi
Həzrə "ev, ocaq, yaşayış yeri" deməkdir. Vaxtilə karvan yolunun üstündə olan bu qədim yurd yeri elmi, tarixi əhəmiyyəti ilə seçilir. Alimlərin fikrincə, Həzrədəki övliyalar sübut edir ki, vaxtilə bu xaniganlıqlar ölkədə mühim maraq kəsb edən mərkəzlərdən sayılıb və karvan yolunun üstündə bərqərarlaşmış qüdrətli Şeyxlərin ölkənin müqəddəratında da önəmli rolu olmuşdur.
Tarixi abidələri
Orta əsrlərə aid qədim qəbiristanlıq arxeoloji abidəsi, Şeyx Bədrəddin (1446), Şeyx Məhəmməd (XV əsr), Şeyx Mənsur (XVI) türbələri memarlıq abidələri, şimalda Həzrə dağında Dördkünc formalı bürcdən ibarət, kirəc məhlulu ilə daşdan hörülmüş müdafiə qülləsi ərazinin qədimliyindən xəbər verir. Yerli əhali arasında "Qalayeri" kimi tanınan bu qüllə IX-XI əsrlərdə Qəbələ feodal hakimliyinin şərq sərhədlərini qorumaq üçün nəzarət məntəqəsi rolunu oynayır.
Kənddə meşə içərisindəki sahəsi 3,5 hektara yaxın, orta əsr qəbiristanında tariximiz üçün çox maraqlı olan abidələr qalmaqdadır. Bu abidələr Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbinə aid türbələrdən və sənduqələrdən ibarətdir. Türbələrin portallarında və sənduqələrin üzərində kitabələr həkk olunmuşdur. Qəbiristanda dörd türbə vardır:
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Alazan-Əyriçay çökəkliyində, rayon mərkəzindən 14 km. şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 403 nəfər əhali yaşayır.
Nəsirbəyovlar
Soyun yaranması
Nəsirbəyovların ulu babası Nəsir bəydir. Nəsir bəy təxminən 1767-ci ildə Cavanşir mahalının İlxıçı-Muğanlı obasında anadan olmuşdu. İbrahimxəlil xan Cavanşirə xidmət etmişdi.
Nəsir bəyin Məşədi Əsəd bəy və Şirin bəy adlı oğulları vardı. Məşədi Əsəd bəy Şuşa şəhərinə köçmüş, Şirin isə obalarında qalmışdı.
Nəsir bəyin törəmələri Nəsirbəyov soyadını daşıyırlar.
Subaldırğanı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Çoxillik su, yaxud bataqlıq bitkisidir. Lələkşəkilli yarpaqları uzun saplaqlıdır. Xırda ağ çiçəkləri mürəkkəb çətirdə yerləşir. Meyvəsi dəyirmidir. Əsasən, Şimali Amerikada 10 (başqa məlumata görə 20-dək) növü var. Ən zəhərli bitkilərdən biridir. Payızda və yazda onunla qidalanan ev heyvanlarının (qaramal, qoyunlar) zəhərlənməsinə səbəb olur.
Dasaradhi
Krishnamacharyulu Dasaradhi (22 iyul 1925–1987) — Hindistan şairi və siyasi aktivist idi.
Sakit okean müharibəsi
Sakit okean müharibəsi — 1879-1884-cü illərdə, Çili ilə Peru və Boliviya arasında Region Arica y Parinacota, Region de Tarapaca və Region de Atacama əraziləri uğrunda aparılmış müharibə. Müharibədən önçə Peru və Boliviya gizli anlaşma ilə Çiliyə qarşı ittifaq bağlamışlar. Çilinin vəziyyəti bu ərəfədə heçdə yaxşı deyildi belə ki, o uzun zaman ölkənin cənubunda onlara baş əyməyən hindulara qarşıda müharibə aparırdı. Bu müharibə Araukaninin istilasında müəyyən durğunluğun yaratmasına səbəb olmuşdur.
Dasaradhi
O Khammam rayonunda dairəsində Manukota Taluqa-da Chinnaguduru-da orta Vaishnava sinfi ailəsinə (Vaikhaanasa Bramini) doğuldu. O Teluqu dilində, Sanskritdə, Tamil dillərdə və puranalarda (mifologiya) böyük alim idi.
Sakit okean müharibəsi
Müharibə öncəsi vəziyyət
thumb|lefth|Cənubi Amerika |1879|:Boliviya (yaşıl), Çili (qonur), Peru (qırmızı) 1810-30-cu illərdə İspaniyanın kolniyalarındakı hökmranlığı Cənubi Amerikada yavaş-yavaş sona çatması ilə bölgədə qurtuluşunu yeni elan edən Çili (1817), Boliviya (1825), Peru (1827) kimi ölkələr Sakit okean sahillərinə sahiblənmək üçün mübarizə başlayır. Boliviya daha öncə İspaniyanın müyyənləşdirdiyi sərhədin yeni qurulan dövlətlərin sərhədləri olaraq müəyyənləşməsini qəbul etməyərək 1825-ci ilə qədər məskunlaşması az olan səhra bölgəsini öz ölkə torpaqlarının bir parcası olaraq görürdü. 1830-ci ildə bu bölgədə sahil şəhəri olan Kobijanı inşa edilir. O dönəmdə Çili hökuməti bu olaya hec bir təpgi göstərmir. Çili heç bir müdaxilə etməsədə bölgə əhalisinin 95% buranı Çili torpağı olaraq görürdü. Buna səbəb koloniya dönəmində Çili və Peru arasında sərhəd cizgilərinin dəqiq müəyyənləşməsi idi. Alto Perunun (Boliviya) koloniya dönəmində dənizə bağlantısı Peruya bağlı Arika bölgəsi üzərində göstərilirdi. Digər arqument isə 1776-ci ildə Alto Peru bölgəsi yeri qurulan La-Plata (Argentina) Krallığına verilməsi idi. Bu bölgü Boliviyanı Sakit okeanına deyil, Atlantik okeanı kralığı olaraq müəyyənləşdirmişdi. Bu səbəbdən Boliviyanın Sakit okeanına çıxışına heç bir haqqı olmaması irəli bildirilirdi. Bunlara rəğmən bölgə ilk dönəmlərdə tərəflər arasında bir gərginlik yaratmamışdı. Ancaq 1860-cı illərdə bölgədə çox miqdarda Nitrat tapılması ilə bağlı vəziyyət dəyişir. Gübrə və partlayıcı maddə hazırlanmasında çox dəyərli bir maddə olması bölgəyə marağı artırırdı.
Dasaradhi
Təhsil
O Khammam Government Orta Məktəbindən ali məktəbə daxil oldu, ancaq Heydərabad Krallığında despotik Nizam Müsəlman idarəsine qarşı hərəkətə qoşulmaq üçün ali təhsilin ideyasından imtina etdi.
Sakit okean müharibəsi
Sərhəd anlaşması
1866 və 1874-cü illərdə Boliviya və Çili arasında sərhəd anlaşmaları imzalanır. Bu anlaşmalara görə 24-cü paralelindən şimalda yerləşən torpaqlar Boliviyaya güzəştə gedilir. Tək şərt Boliviyanın bölgədə qalan və burada fəaliyyət göstəcək Çili firmalarına 25 il boyunca vergi alımaması olmuşdur.
Dasaradhi
Fəallıq
Sol Andhra Mahasabha hərəkətində könüllü kimi, Dasaradhi kütləni maarifləndirmək üçün Telangana-da kəndə kənddən səyahət etdi. Mahatma Gandhi və Kandukuri Veeresalingam ona təsir göstərdilər. Dostlarının çoxu sollar və kommunist inqilabçıları idi.
Sakit okean müharibəsi
Müharibəni doğuran səbəblər
Bu dönəmdə Peru yaxın bölgə olan Guanodan gübrə çıxarırdı. Təbii ehtiyatlar Perunun iqtisadi dirçəlişinə səbəb olmuşdu. Peru 1877-ci ildə isə çox çətin bir dönəmə girmişdi. Guano gübrəsinə olan tələb azalmışdı və bunun sonucunda 650.000 ton gübrə limanlarda qalaqlanmışdı. 1873-cü ildə Peru və Boliviya arasında Çiliyə qarşı ittifaq bağlanılır. Şərtlərə görə Çili istilasına qarşı birgə mübarizə nəzərdə tutulurdu. Argentina bu birliyə qoşulmağa cəhd etsə də danışıqlar heç bir nəticə verməmişdir. 1877-ci ildə Boliviyanın okean sahillində meydana gələn güçlü zəlzələ sahil bölgəsində dəhşətli fəsatlara səbəb oldur. Dəymiş zərəri bölgənin yenidən qurulmasını təşkil etmək üçün gərəkli qaynağın olmaması səbəbindən Hilarion Dazanın başçılıq etdiyi hökumət əvvəl imzalanmış anlaşmanı pozaraq 1878-ci ildən nitratın hər 50 kq-a 10 Centavos alınması qərarlaşdırdı. Çili bu qərara öz etirazını bildirərək və qarşı tərəfin anlaşmanı pozduğunu bildirdi. 1879 ilin yanvarında qiymətlərin qaldırılması və bu qiymətin 1874-cü ildən hesablanacağını bildirdikdə Çili şirkətləri pul ödəməkdən imtina etdilər. Fevral ayında Boliviya mədənləri Çili şirkətlərindən zorla alaraq baha qiymətə alanlara satmağı həyata keçirməyə başladı.
Dasaradhi
Poeziya
O tələbə olaraq poeziyanı həmin gənc yazmağa başladı. Poeziyası inqilabçı idi və Karl Marksın kommunist ideologiyasının təsiri altında idi. Tapdanmış, kasıb, istismar edilen, işçilər poeziyada onun mövzuları idi. O inadla güman etdi ki, kapitalist, feodal və Müsəlman qaydasının altında despotik cəmiyyət demokratiyaya və bərabərliyə güzəştə gedərdilər.
Sakit okean müharibəsi
Müharibənin başlaması
thumb|left|Çili ordusunun hücum istiqamətləri Bu olaylara cavab olaraq imzalanmış anlaşmanı tanımadığını bildirdi və 1879 ilin 14 fevralında Antafaqasta sahil şəhərini işğal etdi. Şəhər əhalisinin cəmi 5% Boliviyalı olması ilə əlaqədar ordu heç bir təpgi görmədi. Bunun üzərini Boliviya 1 mart tarixində Çiliyə müharibə elan etdi. Çili 5 aprelda qarşılıq olaraq Boliviyaya müharibə elan etdir. Perunun birtərəfliyi rədd etməsi üzəsinə Çili həmdə Peruya müharibə elan edir. Çili ordusu 16 min əsgərə malik olduğu halda Bolivya 2300, Peru 6000 orduya malik idi. Boliviya diktatoru Daza-nın Peruya dəstək verməsi səbəbi ilə əsgəri birlikləri Atakama səhrasını keçməyə cəhd etməsi uğursuzluğa uğrayaraq ölməkdən son anda qurtularaq geri qayıtmağa vadar olur. Bu uğursuzluq Daza hökumətinin hakimiyyətdən getməsinə səbəb oldur. Antafaqastanın işğalı ilə başlanan müharibə dənizdə və quruda şiddətli toqquşmalara və bununla bağlı böyük itkilərə səbəb olur. Dənizdə Çili ordusu böyük naliyyətlər əldə edərək demək olar ki, Peru donanmasını darmadağın edərək dənizdən dəhliz açmış və işğal yollarını özü üçün asanlaşdırmışdır. Quruda isə Çili Tarapaka, Moquegua, Lima və Huamachuko ərazilərinə hərbi yürüşləri təşkil edir. Perunun cənub bölgələrini qorumalı olan ordu tamamən dağıdıldığından artıq müharibənin Çilinin lehinə bitəcəyi məlum idi. Müharibənin gedişində Böyük Britaniya Çiliyə dəfələrlə yardım göstərmişdir. Buna qarşılıq ABŞ digər tərəfə yardım edəcəyinə söz verir. Çili ordusu 1881-ci ildə Perunun paytaxtı Limanı işğal edir. thumb|300px|Çili ordusu I diviziya Limanın cənubu 1881
Dasaradhi
Poeziya
Britaniya qaydasından Hindistanın Müstəqilliyindən sonra 1947-ci ildə, çoxlu müstəqil krallıq və Knyazlıqlar formalaşdırılmış Hindistan İttifaqına qoşuldular. Hər halda, o vaxtkı hökmdar (xətkeş) Mir Osaman Əli Xanın mütləqiyyət idarəsinin altında Heydərabad Dövləti Ştatı İttifaqa qoşulmadı. Mir Osaman Əli Xan Mazlis Ittehadul Muslimeen Party tərəfindən edilmiş cinayətkarlıqları idarə etməyi pis vəziyyətdə qoydu. İndiki zamanda, Swamy Raamaanandateerdha-nın liderliyinin altında Dövlət Konqresi Partiyası despotik Müsəlman qaydasına qarşı hərəkətə çağırdı. Minlərlə adam bu zəngə cavab vermək və satyagraha-da (mülki itaətsizlik) iştirak etmək ilə həbsxanaya salındı.
Sakit okean müharibəsi
Müharibənin nəticələri
Peru hökuməti bu yaşananlardan sonra Tacna və Tarapaka bölgəsini Çiliyə güzəşdə getməsini nəzərdə tutan təslim olmanı qəbul etdi. 20 iyun 1883-ci ildə Anson anlaşmasını imzalanır. Şərtlərə görə Çili Peruya bağlı Tarapaka bölgəsinin sahibi olur və ayrıca Tacna vilayətini 50 il nəzarətində saxlayırdı. 1884-ci illin 4 aprelində Çili və Boliviya arasında Valporaiso anlaşması imzalanır. Bu anlaşmaya əsasən sahil bölgəsi olan Antofaqastanı Çiliyə verilir və bunulada Boliviya dənizə çıxışı itirir. Boliviya artıq materik daxili ölkəyə çevrilir. 1904-cü ildə barışıq anlaşmasına əsasən Boliviya Atakama bölgəsinin Çiliyə aid olduğunu qəbul edir. Buna qarşılıq olaraq Arica və Atofaqasta limanlarına Böliviya vergisiz çıxış əldə edir. Ayrıca olaraq Aricanı paytaxt şəhəri olan La Pasla birləşdirən dəmir yolu çəkməsinə icazə verilir. 1929-cu ildə son düzənləmələrə görə Çilinin nəzarətində olan iki şəhərdən (Arica və Tacna) Arica tamamən Çiliyə aid edilir. Tacna isə Peruya qaytarılır.
Son vəziyyət
Bu müharibə nəticəsində Çili önəmli nitrat yataqlarına sahib olmuşdu. Bununla belə Bir müddət sonra sintetik gübrənin kəşfi yataqları əhəmiyyətsiz etsə də Atakama səhrasında yeni digər maddələr aşkarlanması Çilinin varlanmasına səbəb olur. Boliviya isə dənizə dəhliz olmasını tələb edir. Anson anlaşmasına görə bu kalidor Peru torpaqları hesabına təmin edilir. Bu da tərəflər arasında anlaşılmazlıqlara görə çətinliklər yaradır. Çili artıq heç kimə torpaq verməyəcəyini bildirdir. 1978-ci ildə Boliviya Çili ilə bütün diplomatik əlaqələrini kəsmişdir. Boliviya hətta Argentinaya satdığı qazın Çiliyə ötürülməsinə qadağa qoyur. Boliviya bu günkü iqtisadi geriliyin dənizə çıxışının olmaması ilə əlaqələndirir.
Mark Ueldon
Mark Edvard Weldon (Uoltonda, Liverpulda 2 aprel 1962 söykən(il)miş) Britaniya yerli siyasətçisidir.
Biologiyada BSc-i (Hons) əldə etdiyi La Salle orta məktəbində və Liverpul Con Murlar Universitetində tahsil aldı.
Siyasi karyerasına başlamazdan çox evvel Weldon biologiya müəllimi və Hollingworth-da, Böyük Mançesterdə və Longdendale Comminity Language Kollecində forma müəllimi kimi işlədi. 2000-2005 vaxt ərzində, Weldon forma qrupu "MW" öyrətdi, təxminən 36 tələbə ibarət olanaraq. Weldon məktəbdə elm şöbəsinin aparıcı üzvüdür.
Hal-hazırda Weldon Stokport Paytaxt Şəhər Soveti (SMBC) üçün Cəmiyyətlər üçün Liberal Demokratı İcraedici Şuranın üzvüdür. Onun əsas siyasi öhdəlikləri Yaşayış yerini, Ətraf Yeniləməsini, Cinayəti və ictimaiyyətə qarşı Rəftarı özündə saxlayır.
Weldon hal-hazırda Addım Stepping Hill Wardı təmsil edir (2006) - o 110 səsin əksəriyyəti (çoxluğu) ilə 4 May 2006 cümə axşamı təkrar seçildi.
Pişikotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
200-ə yaxın bioloji növü özündə cəmləşdirir. Latın dilində adı valere - "sağlam olmaq" sözündən götürülüb. Azərbaycanda 8 növünə rast gəlinir.
Botaniki xarakteristikası
Çoxillik ot bitkisi olub, hündürlüyü 2m-ə qədərdər. Kökümsovu qısa, şaquli, çoxsaylı əlavə kökləri olmaqla, uzunluğu 20sm-dir. Birinci il kökətrafı uzun yarpaqları çətir əmələ gətirir. İkinci il çiçəkəmələgətirən gövdə əmələ gətirir. Gövdəsi düzqalxan, sadə, yuxarı hissədən budaqlanan, içiboş, silindrik, şırımlı, çılpaq və ya aşağı hissəsi tükcüklüdür. Yarpaqları qarşı-qarşıya, cüt olmayan, xətti-neştərşəkilli və ya yumurtavari, iridişcikli seqmentdən ibarətdir. Aşağı yarpaqları saplaqlı, yuxarı yarpaqları isə oturaqdır. Çiçəkləri kiçik, tutqun çəhrayıdan, bənövşəyi rəngə qədər dəyişir. Zirvədə geniş qalxanvari süpürgəşəkilli gövdələri toplanılır. Bu bitkinin müxtəlif növləri – adi valerian (V. officinalis L.), bataqlıq valerianı (V. palustris Kqеуеq), parlaq valerian (V. nitida Kqеуеq), rus valerianı (V. rossica Sm.) vardır.
Valerian sahilboyu ərazilərdə, sucaq kolluqlarda, yarğanlarda, bozqırlarda, çəmənliklərdə, müxtəlifotluqlarda və rütublətli yerlərdə bitir.
Erkən yazdan vegetasiya başlayana qədər toplanıla bilər. Kökümsov və kökləri və yerüstü hissələri toplanıldıqdan sonra 20 dəqiqə ərzində yuyulmalıdır. Sonra 3-5 sm qalınlığında sərilməlidir. Kökümsov və kökləri quruducu şkafda 35°С temperaturda qurudulmalıdır. Qurudulma zamanı bükülməməli və qatlanmamalıdır.
Bütöv və doğranmış kökümsovlarının uzunluğu 4 sm, qalınlığı 3 sm, yumşaq, ürəkvari, içiboş, oyuqlu və köndələn istiqamlətli arakəsmədən ibarətdir. Kökümsovunun bütün tərəflərində çoxsaylı nazik əlavə kökləri vardır. Bəzən yeraltı gövdəsi stolonlardan ibarət olur. Kökümsovları hamar, düz, müxtəlif uzunluqlu olub, qalınlığı 3 mm-ə bərabərir. Kökümsov və köklərinin rəngi xaricdən sarımtıl-qəhvəyi, sınmış halda sarımtıldan tünd qəhvəyiyə qədər dəyişir. Güclü aromat iylidir. Ədviyyəli və şirin-açıtəhər dadlıdır.
Efir yağli xammal olduğundan saxlanılmasına düzgün riayət etmək lazımdır. Belə ki, quru yerdə kisə və taylarda saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 3 ildir.
Tərkibi və təsiri
Kökündə efir yağı (valerian borneol efiri), izovalerian turşusu vardır. Bitkinin tərkibində alkoloidlər (valerin, xatinin), valerid qlükozidi, saponinlər, aşı maddələri və üzvi maddələr vardır. Aptekdə bir neçə formada satılır.
Nevroz, sinir sistemi ilə bağlı halsızlıqlarda daha çox istifadə edilir. Hipotenziv və spazmolitik xüsusiyyətinə görə hipertoniya xəstəliyində, kardionevroz və stenokardiya zamanı istifadə edilir. Valerian spastik kolitlərdə, xroniki ishal, mədə-bağırsaq nevrozunda da müvəffəqiyyətlə tətbiq edilir. Qalxanvari vəzinin hiperfunksiyası, bədənin əsməsi (xoreya), epilepsiya və erkən klimakterik şikayətlər zamanı valerianı qəbul etmək olduqca yaxşı təsir edir. Eyni zamanda iştahsızlıq, orqanizmin möhkəmləndirilməsində öd, mədə və mədəaltı vəzi sisteminin xəstəliklərində də tətbiqi çox yaxşı səmərə verir. Köklərində 2%-ə qədər efir yağı, borneol, izovalerian turşusu, kamfen, pinen və digər terpenlər vardır. Köklərində bolluca efir yağları, valerian turşusu, xatinin alkaloidi, valerin qlükozidi, aşı maddələr, üzvi turşular və şəkər vardır. Sinir sistemini sakitləşdirir və spazmolotik təsir göstərir. Sinir mənşəli halsızlıqlarda, ürək-damar nevrozunda, ürəkdöyünmədə, ekstrasistolada, meteorizm və qəbizliklərdə tətbiq edilir. Termosda 1 xörək qaşığı köklərindən 1 stəkan qaynanmış suda gündə 3-4 dəfə, hər dəfə 1/3 stəkan  qəbul edilir. Toz şəklində kökləri 1-2 q olmaqla, gündə 3-4 dəfə yeməkdən əvvəl qəbul edilə bilər. Tinktura valerianı (T-ae Valeriane) yeniyetmə və gənclər gündə 2-3 dəfə 20-30 damcı, uşaqlar isə yaşdan asılı olaraq qəbul edə bilərlər. Efirli valerian məhlulunu 15-30 damcı gündə 2-3 dəfə, quru valerian ekstraktı 1-3 həb gündə 2-3 dəfə, inciçiçəyi – valerian – adonizid damcısı 15-20 damcı gündə 2-3 dəfə, möhkəmləndirici çayı  (1 hissə valerian kökü, 2 hissə yarpız yarpaqları, 2 hissə üçyarpaq yonca və 1 hissə mayaotu) qəbul etmək çox faydalıdır. Digər qarışıqların tərkibində də karvolol (valokardin), zelenin damcısı, mədə çayı və s. vardir.
1 xörək qaşığı 2 stəkan qaynanmış suda dəmləyib, gündə 2-3 dəfə qəbul edilir.
Bu preparatın uzunmüddətli qəbul edilməsi həssaslıq və adətetmə halı törədir. Enterkolitin kəskinləşməsi, qlomerulonefrit zamanı preparatı qəbul etmək məsləhət görülmür. Preparatı 1,5-2 ay qəbul etmək insanda diskomfort hallar, baş ağrısı, halsızlıq, mədə-bağırsaq traktında xoşagəlməz duyğular törənir.
Növləri
[[SS 2 (*
Nataliya Şerstyuk-Timoşkina
Nataliya Şerstyuk-Timoşkina (qızlıq soyadı: Şerstyuk; d. 25 may 1952; Lezniki, Ukrayna) — Sovet İttifaqını təmsil edən Ukraynalı sabiq həndbolçu. Nataliya Şerstyuk, Sovet İttifaqının yığması ilə birgə 1976 Monreal Olimpiadasında və 1980 Moskva Olimpiadasında qızıl medal qazanıb. Nataliya Şerstyuk, həmdə Dünya Çempionatlarında 2 gümüş və 1 bürünc medala sahib olub.
Karyerası
Nataliya Şerstyuk növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına, 1980-ci ildə elə Sovet İttifaqının Moskva şəhərində baş tutan XXII Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların son turunda Sovet İttifaqının yığması, yenə Şərqi Almaniya yığmasını 18:13 hesabı ilə məğlub etdi və XXII Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.
Aerodramus brevirostris
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
NGC 1014
NGC 1014 - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduz. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. *2 tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Lippia alba
(Lippia alba) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İntensivlik qırmızı-yaşıl-göy
İntensivlik qırmızı-yaşıl-göy ( ing. IRGB (Intensity Red Green Blue ~ ru. интенсивность красный-зеленый-голубой ~ tr. yoğunluk kırmızı-yeşil-mavi) – rəngin, ilkin olaraq IBM firmasının Color / Graphics Adapter (CGA) videoadapterində, sonradan isə Enhanced Graphics Adapter (EGA)EGA (Enhanced Graphics Adapter) və Video Graphics Array (VGA) videoadapterlərində istifadə olunmuş kodlaşdırma sxemi. IRGB sxemində səkkiz rəngi rəngi təyin edən 3-bitli RGB sxeminə dördüncü bit (parlaqlıq) artırılıb ki, bu da qırmızı, yaşıl və mavi rənglərin işıqlılığını artırmağa imkan verir və nəticədə 16 rəng alınır.
Xəta aşkarlama kodlaşdırması
Xəta aşkarlama kodlaşdırması – verilənlərin saxlanması və ya ötürülməsində yaranan xətaları aşkarlamağa imkan verən kodlaşdırma üsulu. Belə kodlaşdırma üsullarının əksəriyyəti, onların aşkarlaya biləcəyi yanlış bitlərin sayı ilə xarakterizə olunur. Fayldakı yanlış bitlərin sayı həmin həddi aşarsa, xətalar aşkarlanmamış qala bilər.
Ryuzo Hiraki
Ryuzo Hiraki (7 oktyabr 1931 - 2 yanvar 2009) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 30 oyun keçirib, 1 qol vurub.
Dəstcerd (Vərziqan)
Dəstcerd — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 409 nəfər yaşayır (103 ailə).
Süzənək
Süzənək və ya qonoreya (yun. gonorrhoia, gonos – toxum + rheo — axıram), pereloy — əsasən, sidik-cinsiyyət orqanlarının selikli qişasını zədələyən infeksion xəstəlik. Zöhrəvi xəstəliklər qrupundandır. Törədicisini (qonokokk) 1879-cu ildə A.Neyser tapmışdır. Cinsi yolla yayılır, qeyri-çinsi yolla uşaqlar doğuş zamanı xəstə anadan (qonokokk uşağın gözünə düşüb blennoreya törədir, yaxud qız uşağının çinsiyyət orqanına düşür) və ya xəstənin əşyalarından (dəsmalından, yatağından və s.) istifadə etdikdə yoluxurlar. Süzənək xəstəliyində immunitet yaranmır. Bu xəstəlik irsi deyil və hər bir insan bir neçə dəfə xəstəliyə tutula bilər. İnkubasiya dövrü 3—5 gün-dür. Sidik-cinsiyyət orqanlarının selikli qişasına düşmüş qonokokk tez bir zamanda çoxalaraq iltihabi proses yaradır. Bu da iltihabi infiltrata, irinli ifrazata səbəb olur. Xəstəlik uzun müddət davam etdikdə infiltrat çapıqlaşır, nəticədə sidik kanalı daralır. Çapıqlaşma kişilərdə xaya artımlarında, qadınlarda isə fallop borularında keçməzliyə səbəb olur, bu da sonsuzluqla nəticələnir. Xəstəlik oynaqların, sinir sisteminin zəifləməsinə səbəb olur. Düzgün müalicə aparılmadıqda, yaxud rejim gözləmədikdə, xəstəlik xroniki hala keçir. Alkoqolun təsirindən, ədviyyatlı, turşulu, duzlu qidalardan proses daha da kəskinləşir. Kişilərdə süzənək qonokokklar əvvəlcə uretranı zədələyir. 3—5 gündən sonra kəskin iltihab (uretrit) törənir. Xəstəlik qaşınma, göynəmə, siyimə zamanı ağrı və sidik kanalından irinli ifrazatın axması ilə başlayır. Uretranın xarici dəliyinin dodaqcıqları ödemləşir. Xronik uretrit spirtli içkilərin, cinsi əlaqənin təsirindən kəskinləşə bilər. Diaqnoz laboratoriya müayinəsinə əsasən qoyulur. Süzənək sidik kanalının çapıqlı daralması, parauretral yolların, xaya artımının (epididimit), toxum kisəsinin iltihabı, prostat vəzinin kəskin və xronik iltihabı və s. ağırlaşmalar verə bilər. Hər iki xaya artımının zədələnməsi sonsuzluqla nəticələnir. Qadınlarda süzənək çox nəzərə çarpmadan, süst davam edir və ağrı hissi törətmir, 2—3 həftə gizli davam edir; heç bir əlaməti olmadığından xəstə qadınlar həkimə müraciət etmirlər, infeksiya mənbəyi kimi sağlam adamları yoluxdururlar. Qadınlarda süzənəyin iki növü: sidik-cinsiyyət orqanlarının aşağı şöbənin süzənəyi (uretranın, uşaqlıq boynu kanalının, bartolin vəzilərinin, düz bağırsağın zədələnməsi) və qalxan süzənək (uşaqlıq çisminin, uşaqlıq borularının, yumurtalıqların və kiçik çanaq peritonunun zədələnməsi) ayırd edilir. Aşağı şöbənin süzənəyində siyimə zamanı göynəmə və sancı, sidiyin tez-tez xaric olması və s. müşahidə olunur. Uşaqlıq boynu zədələndikdə qadından pis iyli, irinli-selikli və bəzən qan qarışmış ifrazat gəlir, qarnın aşağı hissəsində ağrılar törəyir, uretranın dəliyi qızarır, ödemləşir. Uşaqlıq boynundan irinli-qanlı ifrazatın axması düz bağırsağın süzənəyinə səbəb ola bilər. Diaqnoz laboratoriya müayinəsinə əsasən qoyulur.
Qalxan süzənək zamanı qarnın aşağı hissəsində ağrılar, qanaxma olur, aybaşı pozulur, iltihabi proses uşaqlıq artımlarına keçdikdə xəstənin ümumi halı pisləşir, temperatur yüksəlir. Süzənəyin bu forması sonsuzluqla nəticələnir. Qızlarda süzənək çox vaxt 2—8 yaşlarında müşahidə edilir. İnfeksiya adətən xəstə analardan, dayələrdən və uşaqla sıx təmasda olan digər xəstə qadınlardan qeyri-çinsi yolla keçir. Süzənək qızlarda vulvanı, vakinanı və sidik kanalını zədələyir. Çox vaxt düz bağırsaq da xəstələnir. Xəstəlik kəskin başlayır: vulvada ağrı və göynəmə, sidik və nəcis ifrazı ağrılı olur, irinli ifrazat axır, cinsiyyət dodaqları ödemləşir. Uşağın ümumi vəziyyəti pozulur, temperatur yüksəlir, əzkinlik, zəiflik və bəzən anemiya müşahidə edilir.
Müalicəsi
Antibiotiklər, sulfanilamid preparatları, spesifik və qeyri-spesifik immunoterapiya, fizioterapiya, yerli müalicə və s.
Profilaktikası
Şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etmək, təsadüfi cinsi yaxınlıqdan uzaq olmaq və s. Dəri-zöhrəvi dispanserlər və veneroloji kabinetlər belə xəstələrə nəzarət edir, onları müalicəyə çəlb edir, əhali arasında yayılmasının qarşısını alır.
Hidrobiont
right|thumb|150px|Dəniz hidrobiontu right|thumb|150px|Şirinsu hidrobiontu
Hidrobiont — suda yaşayan orqanizm. Su mühitinin sıxlığı hava mühitinə nisbətən orta hesabla 800 dəfə çox olur. Suyun sıxlığından asılı olaraq heyvanların suda hərəkəti təkmilləşmişdir. Paleontoloji materiallara əsasən Yer səthində həyatın inkişafı ilk dəfə suda başlamışdır. Lakin su şəraitində heyvanların proqressiv inkişafı balıqlar sinfindən yuxarı gedə bilməmişdir. İlk su heyvanları içərisində onurğalı heyvanların ali qruplarının olmaması, əsasən suda havaya nisbətən həll olmuş oksikenin 30 dəfə az olması ilə izah edilir. Əcdadı suda yaşamış quruda yaşayan ali heyvan siniflərinin bəzi nümayəndələri təkamül prosesi zamanı ikinci dəfə su həyatına keçmişlər. Bu çür ikinci su heyvanlarına pərayaqlılar, balinalar, sirenlər, bəzi sürünənlər, böcəklər, taxtabitilər, ağciyərlə tənəffüs edən bəzi molyusklar daxildir. Onlarda oksikenlə tənəffüsetmə xüsusiyyəti qalmışdır. Təkamül prosesində su mühitində yaşayan orqanizmlər bir-birindən bir sıra əlamətlərilə fərqlənən üç əsas ekoloji mühitdə (plankton, bentos, neyston) yaşamağa uyğunlaşmışlar. Bu qruplaşmaların əsasını müxtəlif sistematik qruplara mənsub olan orqanizmlər təşkil edir. Plankton qruplaşma su qatlarında, bentik qruplaşma su hövzəsinin dibini örtən torpaqda - bərk substratda, neyston qruplaşma isə su-hava sərhəddində yaşayan orqanizmləri əhatə edir. Hidrobiontların bu həyat formalarının daxilində bir sıra daha da xüsusiləşmiş kiçik qruplaşmalar əmələ gəlir. Pelagial həyat formaları plankton və nekton qruplaşmalara, bərk substratda formalaşan həyat qrupları bentos və perifiton, suyun səthi gərilmə pərdəsindəki həyat formaları isə neyston və pleyston kimi qruplaşmalara ayrılır.
Qar balinaquşu
Qar balinaquşu (Pachyptila turtur) — Fırtınaquşular fəsiləsinə daxil olan növ..
Görünüşü
Uzunluğu 28 sm, qanadları arasında məsafə 55–60 sm-ə malikdir. Fırtınaquşular fədiləsinə daxil olan kiçik növdür. Üts hissəsi qara olur. Ön hissəsi isə ağdır. Zəif ayaqlara sahib olması səbəbindən quru sahəsində hərəkəti olduqca zəifdir.