cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qədim Olimpiya oyunları
Yeni əlavə olunan yarış növlərinin xronologiyası
thumbnail|[[Hoplitlərin qaçışı. E.ə. 323–322 illərə aid Benqazidə tapılmış qab]] E.ə. 520-ci ildə 65-ci Olimpiya oyunları zamanı hoplitlərin qaçışı adlanan (tam dəbilqəli qaçış) yarış oyunlara əlavə olunur. Bu yarışın ilk qalibi Herai şəhərindən olan Damaret olur. E.ə. 408-ci ildə 93-cü Olimpiya oyunlarında iki atlı döyüş arabalarının yarışları əlavə olunur. Bu yarışların qalibi Elidalı Yevaqor olur.
E.ə. 396-cı ildə 96-cı oyunlarda yeni və qeyri-adi bir yarışlar əlavə olunur. Bu zaman trubaçalanlar və carçılar da Olimpiya olyunlarında yarışmağa baəlayırlar. Trubaçalanların yarışmasında qalib Elidalı Timey, carçılarn yarışmasında isə Elidalı Kratey olur. 384-cü ildə 99-cu Olimpiya oyunları zamanı dörd dayçalı döyüş arabaların yarışması əlavə edilir. Bu yarışlarda Lakonikalı Yevribat qalib gəlir.
131-ci Olimpiya oyunları zamanı (E.ə. 256-cı il) bir dayçalı döyüş arabaların yarışması əlavə edilir. Bu yarışlarda Fessliyalı Hippokrat qalib gəlir. E.ə. 200-cü ildə isə oğlanlar arasında pankration yarışları oyunlara daxil edilir. Bu yarışların qalibi İsgəndəriyyəli Fedim olur.
Sonuncu tarixdə adı məlum olan Olimpiya oyunlarının qalibi İsgəndəriyyəli Heliodordur. O, E.ə. 217-ci (248-ci Olimpiada) və E.ə. 213-cü (249-ci Olimpiada) illərdə stadiya qaçışlarının qalibi olur. 249-cu Olimpiadadan sonra, Yevseviy, öz dediyinə görə, məlumat tapa bilməyib.
Qaçış
left|thumbnail|Qədim Olimpiya şəhərində yerləşən stadionda qaçış yarışlarının başlandığı yer. Hər ayaq üçün bloklarda xətlər var
Əlbəyaxa döyüşlər
thumbnail|150px|İstirahət edən boksçu. Qədim yunan heykəli
left|thumbnail|150px|İki pankrationçunun döyüşü. [[Afinadan olan və E.ə. 332-ci ilə aid olan amfora. Sağda hakimin çubuq tutmuş əlini görmək olur bu cür çubuq ilə qaydaları pozmuş idmançı (şəkildə raqibin əlini dişləyən) cəzalandırılırdı ]]
thumbnail|Afinada tapılmış və üzərində güləşçilər təsvir olunmuş məzar qalığı. [[E.ə. 510 - 500 illər arası]]
Mahmud Şəbüstəri
Mahmud Şəbüstəri, Səəd əd-Din Mahmud ibn Əbdul Kərim ibn Yəhya Şəbustəri Təbrizi - Azərbaycan alimi, filosof, sufizmin ən görkəmli nəzəriyyəçilərindən olmuşdur.
Pasxa
Fəsh  və ya Pasxa (, ;  Pasxa,  Pesax ) – el arasında həm də Qızıl yumurta bayramı kimi tanınan Əhdi-Cədiddə təsvir edildiyinə əsasən, İsanın çarmıxa çəkilməsindən üç gün sonra dirilməsi münasibətilə qeyd edilən xristian festival və bayramıdır. Pasxa, qırx günlük oruc və ibadət müddəti olan Böyük pəhrizdən əvvəlki İsanın ehtirasının kuliminasiyasıdır. Böyük pəhrizin, Pasxa triduumu, Sonuncu şam yeməyi və ayaq yumanın anıldığı Müqəddəs cümə axşamının, həmçinin, İsanın çarmıxa çəkilməsi və öldürülməsinin anıldığı Müqəddəs Cümə gününün də daxil olduğu sonuncu həftəsi "Müqəddəs həftə" adlanır. Pasxadan sonra əlli günlük Pasxa fəsli adlı dövr başlanır ki, həmin dövr də Müqəddəs Üçlük günü ilə başa çatır.
Pasxa günü dəyişən bayramdır və qeyd edildiyi gün müasir təqvimlə uyğun deyil. Birinci Nikeya Kilsə Məclisi (325-ci il) Pasxa tarixini Mart ekinoksundan (gecə ilə gündüzün bərabərləşməsi) sonrakı ay bütövlənməsindən (Pasxa bütöv ayı) sonrakı ilk bazar günü olaraq müəyyən edir. Kilsə təqviminə görə ekinoksun 21 martda (baxmayaraq ki, astronomik təqvimə əsasən əksər illərdə bərabərləşmə 20 martda baş verir) baş verməsi qəbul edilir və Bütöv Ay astronomik təqvimlə heç də həmişə uyğunlaşmır. Beləcə, Pasxa tarixi 22 martla 25 aprel arasında dəyişir. Şərq xristianlığında Pasxa tarixinin hesablanması zamanı XI əsrdən bərabərləşmənin 21 mart tarixi qəbul edildiyi Yuli təqviminə əsaslanılır, 3 aprelin bərabərləşmə hesab edildiyi Qriqori təqvimində isə Pasxa tarixi 4 aprellə 8 may arasında dəyişir.
Təqvimdəki mövqeyi və simvolikası baxımından Pasxa, qədim yəhudi bayramlarından biri olan Pesaxa əsaslanır. Əksər dillərdə "Pasxa" ("Easter") və "Pesax" sözləri də əlaqəli və ya omonim sözlər kimi işlədilir. Dünyanın müxtəlif hissələrində bir-birindən fərqli Pasxa adətləri olsa da, şəfəq xidmətləri, Pasxa bayramlaşması, kilsə dövrələməsi və İsanın boş türbəsinin simvolu olan bəzədilmiş Pasxa yumurtaları ümumi motivlərdir. Əlavə olaraq, yumurta döyüşdürülməsi, Pasxa dovşanı, Pasxa oyun və festivalları kimi ənənələr də vardır ki, bu ənənələr də xristianlarla yanaşı, qeyri-xristian topluluqlar arasında da geniş yayılmışdır.
Etimologiyası
Həm qədim yunan, həm də latın dilində II əsrdə bu xristian bayramı yəhudilərin Misirdən çıxmasının qeyd edildiyi Pesax (פֶּסַח) bayramının adından arami dilində formalaşmış Pasxa sözü ilə ifadə olunur. Efesdən Həvari Pavel yazır ki, "Məsih bizim Pasxamız olaraq özünü qurban etdi", həmçinin efesli xristianlar İsanın çarmıxa çəkilməsi haqqında 12 deyimi ilk eşidənlər deyildilər. İngilis dilinin təsir dairəsində olmayan əksər xalqlar bu gün də bu bayramı Pasxa adlandırır.
Müasir ingilis dilində istifadə edilən "Easter" sözü, müasir alman dilində istifadə olunan "Ostern" sözü ilə qohumdur və qədim ingilis dilində olan "Ēastre" və ya "Ēostre" sözündən gəlməkdədir. Ümumilikdə bu söz Anqlo-Sakson tanrısı olan "Ēostre"un, geniş anlamda Hind-Avropa mənşəli xalqların Şəfəq tanrısının adından qaynaqlanmaqdadır. Lakin Anqlo-Sakson tanrısı ilə bağlı iddia tam qəbul edilmir və bəzi tədqiqatçılar "Easter" adının "açılış ayı" anlamı verməsi və ya latın dilində Pasxa Həftəsinin "albis" kimi ifadə edilməsi ilə əlaqədar olmasını bildirirlər.
Dini əhəmiyyəti
Əhdi-Cədidin öyrətdiyinə görə Pasxa vasitəsiylə qeyd edilən İsanın dirilməsi, xristian inancının əsas məqamlarından biridir. Yenidən dirilmə, İsanı insanlara Tanrının oğlu kimi təqdim etdi və sübut etdi ki, Tanrı insanları ədalət və dürüstlüklə mühakimə edəcəkdir. "İsanın öldükdən sonra yenidən dirildilməsi ilə Tanrı insanlara yenidən doğulmaya ümid" verdi. Xristian inancına görə, İsanın yenidən həyata qaytarılmış ruhu sayəsində insanlar yeni həyat yolu ilə irəliləyə bilərlər.
Pasxa, Əhdi-Ətiqdə təsvir olunan yəhudilərin Misirdən çıxmasına əsaslanan Pesax bayramı və Əhdi-Cədiddə təsvir olunan Sonuncu şam yeməyindən İsanın çarmıxa çəkilməsi və yenidən dirilməsinə kimi olan hadisələrə əsaslanır. Əhdi-Cədidə görə, İsa özü tərəfindən hazırlanmış fərqli anlam daşıyan Pesax yeməyi vermiş və Senekalda verilən bu Sonuncu şam yeməyi zamanı həvarilərini yaxınlaşan ölümü haqqında xəbərdar etmişdir. O, matzahın tezliklə qurban veriləcək bədəni, badədəki şərabın isə tezliklə axıdılacaq qanı olduğunu bildirmişdi. Həvari Pavel qeyd edir ki, "Köhnə mayanı qorumaq lazımdır ki, siz bir maya kimi yeni topluluğa çatdırasınız. Bizim Pesax çırağımız Xristos üçün qurbam veriləcəkdir" və bu göstərir ki, Pesax ənənələri artıq o zaman evlərdə gərəkli dayağa sahib deyildi, həmçinin bu, İsanın Pasxa çırağı şəklində alleqorik təqdim edilməsi idi.
Əli İsmayılov (boksçu)
Karyerası
Daha sonra Əli İsmayılov 2004-cü ildə Afina Olimpiadasında mübarizə apardı. Əli İsmayılov 1/16 final mərhələsində Braziliya nümayəndəsi Vaşinqton Silvaya 28:22 hesabı ilə qalib gəlsə də, 1/8 final mərhələsində Yunanıstan nümayəndəsi Elias Pavlidisa 16:32 hesabı ilə məğlub oldu. Bununla da Əli İsmayılov Afina Olimpiadasını doqquzuncu pillədə başa vurdu.
Ruellia dissitifolia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sabir Bəşirov
Mükafatları
Sabir Bəşirov 1989-cu ildə "Metodist müəllim" və "Qabaqcıl maarif xadimi" adlarını qazanmışdır.
Əlgüşad Məmmədov
Həyatı
İlk gündən kamançaya meyl salan Əlgüşad çox çəkinir ki, özünün şirin çalğısı ilə təkcə məktəbdə deyil, doğulub boya-başa çatdığı Saatlı rayonunda da tanınır. Mədəniyyət evinin xalqı çalğı alətləri ansamblına üzv olur.
Rayonun əksər tədbirlərində fəal iştirak edir. 1957 ildə onların ailəsi Bakıya köçür. Musiqi fəaliyyətini bu dəfə o, pionerlər sarayında davam etdirir. Lakin qazanılan hər bir uğurun bədii özfəaliyyət səviyyəsindən yuxarı olmadığını da yaxşı bilən Əlgüşad orta məktəbi bitirən kimi təhsilini Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumunda davam etdirəcəyini qətiləşdirir.
Qəbul imtahanında onun çaldığı "Çahargah" muğamı, eləcə də ifaçıdan yüksək texnika tələb edən "Qazağı" oyun havası komissiya üzvləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.
Və o, digər imtahanlardan azad edilərək məktəbə qəbul edilir. Zeynəb Xanlarova, Əvəz Rəhmətov, Elman Bədəlov kimi gələcəyin görkəmli sənətkarları ilə birgə oxumalıykən, tale həmin il Əlgüşad Məmmədovun bəxtinə başqa bir qismət yazdı.
Ağır xəstələndiyi üçün uzun müddət dərsə gedə bilmədi. Bu səbəbdən də məktəblə vidalaşmalı oldu. Əslində isə dərsdən qalan onun cismi idi. Qəlbi və canı ilə milli musiqimizə bağlı olan Əlgüşad Sumqayıt mədəniyyət mərkəzində tarzən Əfqan İbrahimov və müğənni Seyran Məmmədovla birlikdə muğam üçlüyündə çıxış edir. Və bu üçlük 60-cı illərin əvvəllərində gənc ifaçılar arasında ad çıxarır.
Məhz o illərdə Bakıda keçirilən bədii özfəaliyyət kollektivlərinə baxış müsabiqəsində münsiflər heyətinin üzvləri Əfrasiyab Bədəlbəyli, Səid Rüstəmov, Hacı Xanməmmədov, Şövkət Ələkbərova, Gülağa Məmmədov və digər tanınmış sənətçilər bu üçlüyə yüksək qiymət verərək onu müsabiqənin qalibi lan edib, qızıl medala layiq görürlər. Bu uğur Əlgüşadı incəsənətə daha da bağlayır. Gələcək taleyinə işıqlı bir yol açır.
Neçə illik ayrılıqdan sonra Hacı Xanməmmədovun tövsiyəsi və köməkliyi ilə Musiqi Texnikumuna-Hafiz Mirzəliyevin sinfinə qəbul olunaraq kamançanın sirlərini daha mükəmməl öyrənməyə başlayır. Tələbə ikən Əliağa Quliyevin, Hacı Məmmədovun rəhbərlik etdiyi ansambllara dəvətlər alır.
İlk dəfə olaraq tarzən Firudin Ələkbərov, müğənnilərdən İldırım Həsənov,Mürşüd Məmmədovla birgə qastrol səfərlərinə çıxaraq respublikamızın ayrı-ayrı rayonlarında konsertlər verir.
Gənclik illərində ən yadda qalan hadisə isə 1967 ildə İstanbulda keçirilən dünya tələbələri festivalındakı çıxışlarıdır. Tarzən Adil Bağırov və gənc müğənni Süleyman Abdullayevlə birgə Türkiyənin İstanbul, Ankara, İzmir və digər iri şəhərlərində 20 günlük qastrol səfərində olur. O dövr Türkiyənin, eləcə də Respublikamızın ən nüfuzlu qəzet və jurnalları incəsənət ustalarımızın qazandığı uğurlara öz səhifələrində geniş yer ayırırlar.
Əlgüşad Məmmədovun yaradıcılığında kino sahəsi də mühüm yer tutur. Onun "Babək", "Tehran-43", "Qızıl uçurum" və digər filmlərdə ifa etdiyi muğam və xalq havacatımızın tamaşaçıya təsir gücünü qeyd etməmək olmaz.
Hər ifada milli çalarları, koloriti saxlamağa çalışıb.
Əlgüşad müəllim bu gün də yaradıcılığından qalmır. "Vahid" poeziya evində keçirilən tədbirlərə fəal iştirak edir. İslam Rzayevin rəhbərlik etdiyi ansamblın üzvüdür. Tez-tez ansamblla, eləcə də Canəli Əkbərov, Sabir Mirzəyev, Arif Babayev və digər tanınmış sənətçilərlə cəbhə bölgələrində, hərbi hospitallarda igid döyüşçülərimiz qarşısında konsertlər verir.
Gördüyü nəcib və xeyirxah işi bir vətəndaşlıq borcu kimi dəyərləndirir. Lakin bir həqiqəti unudur ki, kaman da bir yaraqdır.
Amblyseius laselvius
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Vitali Kaloyev
Ailə
Hər üçü Vladiqafqazda dəfn olunub.
Təyyarə qəzası
2002-ci ilin iyul ayına qədər Kaloyev artıq iki il idi ki, İspaniyada işləyirdi. Barselona yaxınlığında bir kottecin inşasını tamamlamışdı, obyekti sifarişçiyə təhvil vermişdi. Bürün işlərini bitirib doqquz ay görmədiyi ailəsini gözləyirdi. Svetlana və övladları artıq Moskvada idilər, amma Barselonaya təyyarə bileti ala bilmirdilər. Qəfildən Svetlanaya daha sonra səmada qəzaya uğrayan, Başqıran Hava Yollarına məxsus təyyarəyə minmək üçün "yanan" biletlər təklif edilir.
2 iyul 2002-ci ildə baş verənləri öyrənən Kaloyev dərhal Barselonadan Sürixə, oradan da Almaniyaya, fəlakətin baş verdiyi yerə, Uberlingenə uçur. Əvvəlcə polislər Vitalini fəlakət baş verən yerə buraxmaq istəmirlər, ancaq həyat yoldaşı və uşaqlarının orada olduğunu izah etdikdən sonra buraxırlar. Vitalinin sözlərinə görə, qızı Diana qəza yerindən üç kilometr aralıda tapılıb. National Geographic kanalının dediyinə görə, Kaloyev özü axtarışda iştirak edərək əvvəlcə Diananın dağılmış muncuqlarını, sonra isə cəsədini tapıb.
Peter Nielsenin qətli
2003-cü ilin yayında Kaloyev, təyyarə qəzasında ölən başqa bir qızın anası Yuliya Fedotova ilə birlikdə "Skyguide" aviaşirkətinə gəlibmiş. Şirkət işçilərinin dediyinə görə, Uberlingendə qəzanın ildönümünə həsr olunmuş yas mərasimi zamanı "qohumlarından biri - qara saqqallı bir adam" özünü çox "həyəcanlı" aparırdı və şirkətin rəhbəri Alan Rosieri çox qorxudmuşdu. Bundan sonra guya bu adam Skyguide ofisə gəlib, orada şirkət işçiləri ilə söhbət edərək bir neçə dəfə soruşmuşdur: “Baş verəndə dispetçer günahkardırmı? "- və fəlakət axşamı nəzarət masasında olan dispetçer Peter Nielsen ilə görüşmək istəmişdi.
24 Fevral 2004-cü ildə Peter Nielsen öldürüldü. Cinayət Nielsenin evinin astanasında həyat yoldaşı və üç uşağının gözünün qarşısında baş verir. Ertəsi gün isə Kaloyev otel otağında İsveçrə polisi tərəfindən tutulur. İsveçrə polisi tərəfindən araşdırılan qətlin əsas versiyası Kaloyevin qisası idi. Kaloyev özü günahını etiraf etmir, lakin onu inkar da etmir. Xatirladığı yalnız Nielsenin yanına gəldiyi, ailəsinin fotoşəklini göstərməyi və üzr istəməyini tələb etməsi olur. Nielsen isə Kaloyevi qolundan vurur və fotoşəkili yerə atır. Bundan sonra Kaloyev Nielsenə qatlanan bıçaqla 12 bıçaq zərbəsi vurur, nəticədə Nielsen hadisə yerindəcə ölür.
Məhkəmə və həbs
26 oktyabr 2005-ci ildə Kaloyev Sürix Ali Məhkəməsi tərəfindən 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilir. 8 noyabr 2007-ci ildə məhkəmənin qərarı ilə cəzanın bir hissəsini çəkdikdən sonra nümunəvi davranışa görə sərbəst buraxılır. 13 noyabr 2007-ci ildə Kaloyev Şimali Osetiyaya qayıdır. Hava limanında onun gəlişi əhali tərəfindən çox isti qarşılanır.
Azadlığa buraxıldıqdan sonra
Kaloyev Şimali Osetiya Respublikasının Memarlıq və Tikinti siyasəti nazirinin müavini təyin edilmişdi. Altmış yaşı tamam olduqdan sonra isə öz istəyi ilə təqaüdə çıxıb. Kaloyev "Osetiyanın Şöhrəti Üçün" medalına ilə təltif edilib.
Televiziyada
Fəlakət əsasında ''“Gecə uçuşu. Uberlingen üzərində fəlakət ”(İsveçrə / Almaniya, 2009; baş rolları: Ken Duchenne və Eugene Sitoxin), “ Nəticələr ” (ABŞ, 2017; Kaloyev obrazına əsaslanan bir personaj Arnold Schwarzenegger ) və “ Unforgiven ”'' (Rusiya, 2018;) Kaloyev rolunda - Dmitri Nağıyev) bədii filmləri çəkilmişdir.
National Coğrafiya : Fəlakətdən bir neçə saniyə əvvəl - filmdə Vitali Kaloyevlə reportajın fraqmentləri yer alıb.
Aşıq İsfəndiyar Rüstəmov
Həyatı
1964-cü ildə 9 nəfər gənc aşığı ətrafına toplayaraq ansambl yaradıb, bu ansambl tezliklə Azərbaycanda məşhurlaşmağa başlayıb.
1972-ci ildə Aşıq Ələsgərin anadan olmasının 150 illik yubileyi münasibəti ilə Moskvada keçirilən tədbirdə Azərbaycandan olan nümayəndə heyətinə Aşıq İsfəndiyarın rəhbərlik etdiyi ansambl da daxil idi. Ansambl orada uğurla çıxış edərək Aşıq Ələsgərin yubiley medalına layiq görülüb.
1975–1977-ci illərdə keçirilən Ümumittifaq Festivalında da bu ansambl məharətlə çıxış edib, 9 nəfər aşığın hər biri "Qızıl medal"a layiq görülüb. Aşıq İsfəndiyar isə ansamblı yüksək səviyyədə təşkil etdiyinə görə "Qızıl medal"la yanaşı birinci dərəcəli diplom və Azərbaycan Ali Sovetinin fəxri fərmanı ilə təltif edilib.
Heydər Əliyev aşıq sənətini istər sovetlər dönəmində, istərsə də müstəqillik illərində həmişə diqqət mərkəzində saxlayıb. Təsadüfi deyil ki, hələ 1981-ci ildə bir çox sənət adamları kimi Aşıq İsfəndiyar da Heydər Əliyevin qayğısını görüb, onun təşəbbüsü ilə Azərbaycan Kommunist Partiyasının 30-cu qurultayında yaxşı iştirakına görə aşığın rəhbərlik etdiyi ansambl "Xalq aşığı ansamblı" adlanmağa başlayıb.
Yaradıcı aşığın fəaliyyəti ölkə rəhbərliyi tərəfindən Əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adı ilə qiymətləndirilib.
Aşıq İsfəndiyar bir sıra xarici ölkələrdə qastrol səfərlərində olub və keçirilən yüksək səviyyəli tədbirlərdə iştirak edərək mükafatlarla doğma vətəninə qayıdıb. Aşığın həyat və yaradıcılığı 2007-ci ildə dərc edilmiş "Baş sarıtel" kitabında öz əksini tapıb.
Aşıq İsfəndiyar Prezident təqaüdçüsüdür və bu gün də respublikada saz sənəti ilə bağlı bütün tədbirlərdə fəal iştirak edir.
Yadviqa
Yadviqa — 16 oktyabr 1384-cü ildən 18 fevral 1386-cı ilə qədər Polşa kraliçası (qanuna görə — lat. Rex "kral"), Vladislav II Yaqaylo ilə birlikdə (Polşa kralı tərəfindən 4 mart 1386-cı ildə tacqoyma olmuşdur), Macarıstan və Polşa kralı Lui I Anjunun qızı.
Aşıq İsfəndiyar Rüstəmov
Həyatı
25 yanvar 1991-ci ildə aşıq musiqi-ifaçılıq sənətinin təbliğində xidmətlərinə görə ona "Azərbaycan SSR əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adı verilmişdir.
2007-ci ildə Aşıq İsfəndiyar haqqında "Ustad nəfəsi" sənədli filmi çəkilmişdir.
Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən keçirilən gənc aşıqların müsaqibəsində dəfələrlə münsiflər heyətinin sədri olmuşdur.
2010-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdur.
Diana (Uels şahzadəsi)
Boşanma
Şahzadə Uilyam anasına təsəlli vermişdi və ona yenidən Zati-aliləri adına malik olmasına icazə verilməsini istədiyini bildirmişdi. Onun belə söylədiyi barədə məlumat verilir: "Narahat olma, anacan, mən kral olanda bir gün sənə o titulu geri verəcəm".
Boşandıqdan sonra Diana Kensinqton sarayının şimalındakı iki nəfərlik mənzilində yaşamağa başladı. O, bu evi evliliklərinin ilk ilində Şahzadə Çarlzla bölüşmüşdü və bu ev onun ölümünədək öz evi olaraq qaldı. O, həmçinin Müqəddəs Ceyms sarayındakı iki mənzilindən də istifadə etməkdə davam edirdi. O, bir il ərzində yalnız iki ay övladları ilə vaxt keçirə bildi. Onu ən çox pərişan edən də bu oldu.
Diana, ölümündən sonra yaxın dostları tərəfindən "həyatının sevgisi" adlandırılan britaniyalı ürək cərrahı Hasnat Xanla görüşürdü. O, Hasnat Xanın qohumu İmran Xanın dəvəti ilə Lahora səfər etmiş və gizlicə Hasnat Xanın ailəsi ilə görüşmüşdü. Xan bu əlaqəni gizli saxlayır və mətbuatın ona Diana ilə bağlı verdiyi suallara yanlış cavablar verirdi. Paul Burrelə görə, bu əlaqə şahzadə tərəfindən 1997-ci ilin iyununda sonlandırıldı.
Həmin yay bir ay ərzində Diana öz evinin sahibi Məhəmməd əl-Fayedin oğlu Dodi Fayedlə görüşməyə başladı. Diana həmin yay oğlanlarını Nyu-Yorka, Həmptonza tətilə aparmağı düşünürdü, lakin mühafizəçilər bunun qarşısını aldılar. Tailanda səfərdən imtina etdikdən sonra Diana, Fransanın cənubunda olan Fayedin ailəsinə qoşulmaq barədə onun dəvətini qəbul etdi. Məhəmməd əl-Fayed Diananın oğlanları ilə istirahət etdiyi 60 metr uzunluğunda Conikal adlı bir milyon funt sterlinqdən çox dəyəri olan yaxta almışdı.
Diananın anası ilə münasibətləri gərgin olub, hətta anası müsəlman kişi ilə görüşdüyünə görə onu döyüb, ona “fahişə” deyib. Anası ilə arasındakı mübahisədən sonra Diana ömrü boyu bir daha onunla danışmayacağını söyləyib. Diananın öz ögey anası Reyn Spenserlə də münasibəti yaxşı olmayıb.
Fəaliyyəti
thumb|left|250 px|Diana [[Con Travolta ilə rəqs edir, Ağ ev, (9 noyabr 1985)]] Ailədəki problemlərə baxmayaraq, Diana xalqın sosial problemləri ilə dərindən maraqlanır və dünyada sürətlə yayılan QİÇS xəstəliyinin qarşısını almaq üçün müəyyən tədbirlər görməyə başlayır. Məhz Diana ilk olaraq cəmiyyətə QİÇS xəstəliyinin hava, damcı yolu ilə keçmədiyini təbliğ etməyə başlayır. Diana QİÇS xəstələri ilə birgə şəkil çəkdirərək onlara mənəvi dəstək olur. Diana həm də müharibə və aclıq əleyhinə bir çox aksiyalar keçirir. Diana "Minalara qadağa kampaniyasına qoşulur. Bütün dünyada minaların istehsalına qadağa qoyulması istəyi haqda bəyanat verir və bu bəyanat nəticəsiz qalmır.
1997-ci ildə minaların istifadəsini məhdudlaşdıran beynəlxalq konvensiya imzalanmış və ona 100-ə yaxın ölkə qoşulmuşdu. Diana XX əsrin ən məşhur simalarından olmuşdur. İndiyə qədər xalq onu sevə-sevə xatırlayır.
Diananın ölümü
250px|thumbnail|right|Şahzadə Diananın qəzaya uğradığı yer. [[Paris, Fransa]] 250px|thumbnail|right|Harrodzda Diana və Dodiyə həsr olunmuş xatirə guşəsi thumbnail|right|Harrodzda Diana və Dodiyə həsr olunmuş xatirə guşəsi 31 avqust 1997-ci ildə səhər saatlarında Diana Parisdə Pont de l'Alma tunelində yol qəzasında ölümcül yaralanır. Qəza onun yol yoldaşı Dodi Fayed və sürücü Henri Paulun (Məhəmməd əl-Fayedin sürücüsü idi) ölümünə səbəb olur. Diana Fayedin Conikal adlı ailə yaxtasında Fransız və İtalyan Rivierasında onunla doqquz günlük tətildən sonra Londona qayıdırdı. Nə Fayed, nə də Diana təhlükəsizlik kəməri taxmışdılar. Paparatsiya şəkilləri çəkərkən təcili yardım maşını gəlirdi. 2 saat ərzində həkimlər ölümcül yaralanmış Diananın həyatını xilas etməyə çalışdılar. Saat 4-də Şahzadə Diana dünyasını dəyişdi. Təkcə Diananın mühafizəçisi Trevor Riz-Cons sağ qaldı. Fransa məhkəməsinin ilkin tədqiqatları qəzanın Henri Paulun içkili olması və idarəetməni itirməsi səbəbindən baş verdiyi məlumatı ilə nəticələnir. 1998-ci ilin fevralında Ritz oteli (Paris)nin sahibi Məhəmməd əl-Fayed Britaniya Gizli Kəşfiyyat Xidmətini (MI6), eləcə də Edinburq hersoqunu ittiham edərək ictimaiyyətə təsdiq edir ki, qəza planlaşdırılmışdır. Təhqiqat 2004-cü ildə Londonda başladı və 2007-08-ci ilədək davam etdi. Nəticədə Henri Paulun avtomobili səhlənkarcasına idarə etdiyi və paparatsiyanın onları təqib etdiyi də qəzaya aid edildi. 7 aprel 2008-ci ildə məhkəmə iclasçıları "qanunsuz qətl" hökmünə qayıtdılar. Təhqiqatın sonuncu hökmündən bir gün sonra əl-Fayed bunun qəza deyil, qəsdən adam öldürmə olduğunu sübut etmək üçün 10 illik şirkətini tərk edəcəyini elan etdi. O, şahzadənin övladları xatirinə belə etdiyini bildirmişdi.
Dodi Fayedin keçmiş nümayəndəsi Maykl Kol isə təsdiqləmişdi ki, Diana və Fayed cütlüyü qəzadan əvvəl nişanlanmışdı.
Fayedin atası Harrodzda oğlu və Dianaya iki xatirə guşəsi həsr etmişdir. Birincisi 12 aprel 1998-ci ildə açılmışdır və sonuncu nahar zamanı Diananın dodaq boyasının bulaşdığı şərab bakalı, eləcə də Fayedin ölməmişdən bir gün əvvəl aldığı üzüyün olduğu piramida formalı görüntüdən və onun arxasında da hər ikisinin şəklindən ibarətdir. İkincisi 2005-ci ildə açılmışdır və "Günahsız Qurbanlar" adlanır. Həmin memorial guşə albatrosun qanadları altında sahildə rəqs edən iki gəncin bürünc heykəli olub 3 metr hündürlüyündədir. Xatirə guşələri qırx ildən çox Harrodzun memarı olan, Fayedin yaxın dostu 80 yaşlı Bill Mişel tərəfindən layihələndirilmişdir.
Dəfn mərasimi
250px|thumbnail|left|Şahzadə Diananın dəfn mərasimi thumb|left|250px|Şahzadə Diana Azərbaycanın poçt blokunda, [[1998]] Diananın bayrağa bükülmüş tabutu 31 avqust 1997-ci ildə Şahzadə Çarlz və iki bacısı tərəfindən Parisdən Londona gətirildi. Tabut özəl morqa götürüldükdən sonra Müqəddəs Ceyms sarayında, kiçik kral kilsəsində qoyuldu.
Diananın dəfn mərasimi sentyabrın 6-da Vestminster abbatlığında baş tutdu. Əvvəlki gün II Elizabet canlı televiziya verilişində ona öz hörmətini bildirdi. Yas mərasimində Uels şahzadəsi, Edinburq hersoqu və Diananın qardaşı Çarlz Spenserlə yanaşı oğlanları da tabutun arxasınca gedirdilər. Lord Spenser bacısı haqqında demişdi: "O, son illərdə sübut etdi ki, özünün sehrli şəxsi keyfiyyətini yaratmağa davam etməsi üçün kral tituluna ehtiyacı yoxdur".
Elton Conun Dianaya həsr etdiyi "Candle in the Wind" (və ya "Goodbye England's Rose") ifası dünyada məşhur oldu.
Milyonlarla insan Diana ilə vidalaşmağa gəlirdi. İnsanlar bir neçə ay ərzində Kensinqton sarayına gələrək şamlar yandırır, kartlar, güllər və şəxsi məktublarını qoyurdular. Şahzadə Harri isə Diananın tabutuna bir qeyd yazıb qoymuşdu: "Mommy" (anacan). 2,5 milyard insan Diananın dəfn mərasimini izləmişdi. İngiltərə'də bütün kanallar cənazəni göstərdi. Ölkədə bütün bayraqlar salınmış və matəm elan olunmuşdu. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev Şahzadə Diananın vəfatı münasibəti ilə Böyük Britaniya kral ailəsinə başsağlığı göndərmişdir.
Toni Bler onu "Xalqın Şahzadəsi" adlandırmışdı. Diana hələ də unudulmayan bir şəxsiyyətdir. İngiltərədə qəzetlərdə hər gün Diananın haqqında xəbər yayımlanır. 1 iyul 2007-ci ildə Diana üçün bir konsert hazırlanıb. Hər il Diananı sevənlər Althorp Evinə gedərək Xalqın Şahzadəsi Diananı yad edirlər. Onun geyimləri ve istifadə etdiyi bir çox əşya bu evdədir. Bundan başqa evin həyətindəki gölün ortasındakı adada Diananın məzarı olduğuna görə də bir çox yerli ve xarici turistlər Althorp Evini ziyarət edirlər.
Hər şeydən çox, mən insanların qəlbində kraliça kimi yaşamaq istəyirəm
Hüsnü Qubadov
Həyatı
Hüsnü Baba oğlu Qubadov 1922-ci il yanvar ayının 4-də Ordubad rayonunun Disər kəndində anadan olmuşdur. 1938-ci ildə Naxçıvan Kənd Təsərrüfatı Texnikumuna daxil olmuş, təhsil illərində İbrahim Həmzəyevin yaratdığı dram dərnəyində iştirak etmiş, Səməd Vurğunun "Vaqif" dramında xanəndə rolunu oynamışdır. O vaxtdan uşaqlıqdan həvəs göstərdiyi müğənnilik sənətinə bağlanmış, özfəaliyyət olimpiadalarında uğur qazanmış, 1958-ci ildə isə Respublika Özfəaliyyət Müsabiqəsinin laureatı olmuşdur. Həmin il M.F.Axundov adına Opera və Balet Teatrına dəvət edilmiş, onun səhnəsində yaddaqalan obrazlar yaratmışdır. Təbii ifa tərzi ilə seçilən müğənni İbn Səlam, Məcnunun atası, Kərəm ("Leyli və Məcnun", Üzeyir Hacıbəyli), "Əsli və Kərəm", Çapqınçı, Rəmmal ("Şah İsmayıl", Müslüm Maqomayev) və s. rolları ifa etmişdir. Teatrın tərkibində Tiflisdə (indiki Tbilisi), Gəncə, Naxçıvan, Şəki və respublikanın digər şəhər və rayonlarında qastrol səfərlərində olmuşdur. Onun ifasında "Şuşa yaylağı", "Üçtelli durna", "Bəhbəh", "Dilin can incidəndir" və digər mahnılar, habelə Ü.Hacıbəylinin "Leyli və Məcnun" operası (YUNESKOnun xətti ilə) qrammofon valına yazılmışdır.
Müğənni 1962-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür. O, 1991-ci il avqust ayının 13-də Bakı şəhərində vəfat etmiş və doğulduğu kənddə dəfn edilmişdir.
I Elizabet
Dünyaya gəlməsi
Atası VIII Henrix,18 yaşında ikən kral olmuş,İspaniya kralı Ferdinand ilə kraliça İzabelin həyatda qalan yeganə qızları Katerina ilə ittifaq evliliyi etmək məcburiyyətində qalmışdı.Lakin 25 yaşında Elizabetin anası olacaq Anna Boleynə aşiq olmuşdu.Katerinadan ayrılmaq istəsə də qanunlar buna mane olurdu, İngilitərə də digər qərbi avropa ölkələri kimi katolik idi və buna görə də bu evliliyin gerçəkləşməsi üçün ruhani lider Papadan icazə istəməli idi.Papa icazə vermədi.İspanlar da bu evliliyə qarşı çıxırdılar və Katerina üzərindən İngiltərəni əl altında saxlamaq istəyirdilər.
Kral Henri evliliyini gerçəkləşdirmək üçün radikal bir addım atdı.Eşqi üçün ölkəsinin dinini dəyişdirdi.Hələ bir neçə il öncə Martin Lüterin kitablarını yandırıb,Protestantları edam etdirərək "dinin müdafiəçisi" ünvanına Papa tərəfinfən layiq görülən Henri yeni kilsə və məzhəb yaradaraq Anglikanizmi qurdu.Və ardından Anna ilə gizlincə evləndi,eyni il 7 sentyabr 1533-cü ildə Qrinviçdə Elizabet dünyaya gəldi.
Gənclik illəri
Dəri rənginin həddindən çox ağ olması səbəbilə şans və uğursuzluq gətiriləcəyinə inanıldı və öldürülmək istəndi. Ancaq anası Anna Boleyn bu işə mane oldu. Anna Boleyn VIII Henrixin ikinci qadını idi. İki dəfə hamilə qalsa da, oğlan uşağı olmadı və kralın gözündən düşdü. I Elizabet hələ 3 yaşında ikən anası Anna Boleyn xəyanətlə ittiham olundu və edam edilərək öldürüldü.
Beləliklə, Elizabet kralın qeyri-məşru uşağı sayıldı və taxt namizədliyindən çıxarıldı. Atası VIII Henrix daha sonra Jane Seymour`la evləndi və Eduard adlı oğlu oldu. Ölmədən öncə qızı Elizabetanı məşru qızı olaraq elan etdi və beləliklə, Elizabetaya taxt yolu açıldı. 1547 tarixində atası vəfat etdi və ögey qardaşı VI Eduard taxta çıxdı. Ancaq ögey anası Jane Seymour`un qardaşı Tomas Seymour`la aralarında münasibət olduğu aşkara çıxdı və Tomas Seymour edam edildi. Elizabet isə 5 dəfə İncilə and içsə də, günahsızlığını isbat edə bilmədi və saraydan uzaqlaşdırıldı.
I Mariya dönəmi
VI Eduard 6 iyul 1553-cü il tarixində vəfat etdi və ölümü gizli saxlanıldı. Mərhum kralın vəsiyətinə uyğun olaraq, 4 gün sonra uzaq qohumu sayılan Ceyn Qrey taxta çıxdı. Taxtını qorumaq məqsədilə faktiki taxt namizədi sayılan VIII Henrixin iki qızı — Mariya və Elizabeti aradan qaldırmaq istədi. Ancaq bu mübarizədə radikal katolik Mariya qalib gəldi və 9 günlük səltənətdən sonra Ceyn Qrey taxtdan endirilərək Tauer qalasına həbs olundu.
Ancaq həbs olunan Ceyn Qreyin atasının tərtibi ilə başlanan protestant üsyanı siyasi vəziyyəti gərginləşdirdi. Nəticədə üsyan yatırıldı, Ceyn Qrey və əri edam edildi və Elizabet ev həbsinə alındı. Bu üsyandan sonra radikal katolik olan Kraliça Mariyanın protestant düşmənliyi daha da artdı və ölkənin hər yerində qanlı məhkəmələr quruldu. Protestant olma şübhəsi görülən hər kəs cəzalandırıldı. Ölkədə yaranan protestant-katolik ziddiyəti iki bacı arasındakı münasibətləri də soyutdu. Bir neçə ay sonra I Mariya gələcək ispan kralı II Filipplə evləndi. İki dəfə hamilə qalsa da, uşaq dünyaya gətirə bilmədi və özündən sonra taxt namizədi olmadı. Qısa zaman ərzində xəstələnən Kraliça Mariya bəzi qaynaqlara görə, xərçəng xəstəliyinə tutuldu və vəfat etdi.
Səltənət illəri
Kraliça Mariya 17 noyabr 1558-ci il tarixində vəfat etdi və protestant olan Elizabet taxta çıxdı. Mərhum kraliçanın əri II Filipp Elizabetlə evlənmək istəsə də, Elizabet bu təklifi rədd etdi. Bəzi mənbələrə görə, buna səbəb kraliçanın uşaqlıq dostu olan Robert Dudley olmuşdur. İlk iş olaraq Elizabet özünü İngiltərə kilsəsinin başçısı seçdi və bütün ölkədə protestantlığı elan etdi. Bunun nəticəsində bir çox sui-qəsdlərə məruz qalsa da, yaxın köməkçisi Sir Fransisko Walsingham`ın köməkliyi ilə bütün bunlardan xilas oldu. Katolik rəhbərliyi olan Şotlandiya krallığı ilə münasibətləri pozuldu və müharibə elan edildi. Bu dönəmdə Şotlandiya bibisi Marqaret Tüdorun nəvəsi Mariya Stüart tərəfindən idarə edilirdi. Fransa kralı II Fransiskin vəfatından sonra orada da hakimiyyəti ələ alan Mariya Stüart daha da gücləndi. Ancaq qısa zaman sonra Mariya Stüart ələ keçirildi və həbs olundu. Fransız qüvvələri isə geri çəkildi. Bir müddət burada həbs olunan Mariya Stüart daha sonra edam edildi. Beləliklə, I Elizabet Tüdor sülaləsinin yeganə varisi olaraq hakimiyyətini gücləndirdi. 1588-ci ildə İspaniya kralı II Filippin İngiltərəyə gəlişi zamanı böyük bir ispan donanmasının ingilislər tərəfindən yandırılması böyük təəccüb yaratdı və iki dövlət arasındakı münasibətləri korladı.
Uzun müddət ölkəni tək başına idarə edən I Elizabet 1603 tarixində vəfat etdi. Ölüm yatağında ikən əlində gənclik dostu olan Robert Dudley`in sevgi məktubu olduğu rəvayət edilir.
Ambulacraria
—  aləminin  tipüstünə aid klad. Ambulacraria kladına aid olan Xenoturbellida tipinin 2, dərisitikanlılar tipinin 20,000, yarımxordalılar tipinin isə 71 növü məlumdur.
Pararuellia delavayana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qədim Olimpiya oyunları
At yarışları
Əvvəlcə 25-ci Olimpiya oyunlarında (E.ə. 680-ci il) kvadriqaların (dörd atlı döyüş arabaları) yarışması oyunlara daxil edildi. Daha sonra, 33-cü Olimpiya oyunlarında (E.ə. 648-ci il) atların üstündə yarışlar, 93-cü Olimpiya oyunlarında isə (E.ə. 408-ci il) iki atlı döyüş arabalarının yarışması oyunlara əlavə edilir. Böyüklərin və oğlanların yarışı kimi, burada da yarışlar yetkin atlar və dayçalar arasında keçirilirdi.
Kvadriqakarın yarışında iştirakçılar 12 dövrə vururdular. Çox vaxt arabalar aşaraq arabaçınl zədələyirdilər. Qaçış və ya əlbəyaxa döyüçlərdən fərqli olaraq at yarışlarında ancaq varlı yunanlar iştirak edə bilərdilər. Çünki məhz atların sahibləri Olimpiya çempionu adını qazana bilərdi. Kvadriqaların yarışında Makedoniyanın şahı II Filip və Roma imperatorları Olimpiya çempionu adını qazana bilmişlər. Belə ki, 17-ci ildə keçirilən 199-cu Olimpiadada kvadriqaların yarışmasında bu idman növünü yenidən bərpa edən qələbən imperator Tiberi Sezar qazanmışdır. 65-ci ildə isə 211-ci Olimpiya oyunlarında döyüş arabalarının yarışlarında imperator Neron qələbə qazanmışdır.
68-ci Olimpiadada (E.ə. 508-ci il) maraqlı hadisə qeydə alınmışdır. Belə ki, Korinfli Feydolun atı çaparı üzərindən atmış ancaq bütün məsafəni düzgün keçərək, dirəyin ətrafından dönüb finiş xəttindən sonra dayanmışdır və qələbə qazanmışdır.
Hakimlik
thumbnail|left|250px|Eksedra adlanan qədim Olimpiya stadionunda hakimlərin (ellanodonların) əyləşdiyi yerlər Yarışları izləyən və qaliblərə mükafat təqdim edən hakimlər ellanodon adlanırdılar. Onlar yerli yunanlardan püşk atma yolu ilə təyin edilirdi və bütün bayramın gedişinə nəzarət edirdilər. Ellanodiklər əvvəl iki nəfər, sonra isə onların sayı ona çatmışdı. 103-cü Olimpiya oyunlarından başlayarkən (E.ə. 368-ci ildən) ellanodonların sayı 12 olur. 104-cü Olimpiadada onların sayı 8-ə qədər azalır. Nəhayət, 108-ci Olimpiya oyunlarından Pavsaniyin dövrünə qədər hakimlərin sayı 10 nəfər olur. Onlar tünd qırmızı rəngdə paltar geyinirdilər və stadionda xüsusi yer tuturdular. Ellanodonlar başda aditarx olan alitaylarda ibarət polis dəstəsinə rəhbərlik edirdilər.
Tamaşaçıların qarşısında çıxış etməzdən əvvəl oyunlarda iştirak etmək istəyən hər kəs Zevsin heykəli qarşısında and içərək ellanodonlara sübut etməliydilər ki, onlar yarışlardan qabaq 10 ay ərzində məşq edirdilər. İştirak etmək istəyənlərin ataları, qardaşları və məşqçiləri and içməliyilər ki, onlar heç bir cinayətdə günahkar olmayacaqlar. Yarışlara 30 gün qalmış bütün iştirak etmək istəyənlər Olimpiya gimnaziyasında ellenodonların qarşısında öz məharətlərini göstərməliydilər.
Hava sürəti
thumb|Çox mühərrikli [[təyyarələrdə istifadə edilən əsas hava sürəti saatı. Ekranda dayaq sürəti kimi müxtəlif V sürətləri işarələnmişdir.]]
Mahmud Şəbüstəri
Həyatı
Şəbüstəri Misir, Hicaz, Suriya, İraq və başqa ölkələrə səyyahətlər edib, oradakı alimlərlə tanış olmuş və onlarla məktublaşmışdır. Məhəmmədəli Tərbiyətin yazdığına görə, şirvanlı səyyahlardan biri Şəbüstərinin Kirmanda da olduğunu iddia edir. O, Kirmanda evlənmiş və orada uşaq və nəvələri də qalmışdır. Şəbüstərinin nəslindən çıxanlar arasında elm və ədəbiyyat xadimləri də vardı. Onun oğlu şair olmuş və atasının məşhur "Gülşəni-raz" əsərinə şərh yazmışdır.
Şəbustəri qədim yunan fəlsəfəsi, zərduştilik, butpərəstlik, xristianlıq, təbii ki, islam dini və onun muxtəlif mistik-fəlsəfi cərəyanları haqda da dərin bilik sahibi idi. O, 1320-ci ildə rəhmətə qovuşmuş və oz vətənində, Şəbustərdəki Gulşən qəbristanlığında müəllimi Bəha əd-Din Yaqub Təbrizinin yanında dəfn olunmuşdur. İndi də onun məzarı ziyarətgahdır. Məqbərəsi təkcə XIX əsrdə üç dəfə bərpa edilib. İlk restavrasiya 1850-1851-ci illərdə Hacı Mirzə Ağası tərəfindən aparılmışdır. Məzarın üzərinə mərmərdən xatirə lövhəsi vurulmuş və onun üzərində bu sözlər həkk edilmişdir: "'Böyük şeyx hicri tarixi ilə 720-ci ildə (1320) 33 yaşında bu cismani dünyadan əbədi dünyaya köçdü'." İkinci dəfə bərpa işlərini 1880-ci ildə Mirzə Hüseyn Xan, üçüncü dəfə isə nisbətən sonralar Həsən Müqəddəm aparmışdır.
Yaradıcılığı
"Azərbaycan fəlsəfəsi tarixinə dair oçerklər"də göstərildiyi kimi, Şəbustəri özündən sonra zəngin bir ədəbi irs qoyub getmişdir.Səadətnamə, Kənzul-həqaiq (Həqiqətlər xəzinəsi), Həqqul-yəqin fi Mərifəti rəbbul aləmin (Aləmin yaradıcısını dərk etmək üçün şəksiz həqiqətlər), Miratul-Muhəkkikin (Həqiqət axtaranların aynası) və bir də dünya şöhrətli Gulşəni-raz (Sirlər gülşəni) poeması kimi əsərlər onun qələminə məxsusdur. Bunlardan başqa M. Tərbiyətin yazdığına görə, Şəbüstəri indiyə qədər dünyanın kitab saxlanclarında təsaduf olunmamış Şahidnamə adlı başqa bir poemanın da müəllifidir. O, həmçinin ərəb dilindən fars dilinə tərcümə ilə məşğul olmuşdur. Məşhur filosof İmam Qəzalinin Minhacul-abidin (Zəvvarların yolu) adlı əsərini farscaya məhz o çevirmişdir. Şəbüstərinin Xorasan mütəfəkkiri Hüseyni Səadətlə yazışmaları da bəllidir. Bütün bunlarla birlikdə Şəbüstəri yaradıcılığının araşdırıcıları, o cümlədən bu xəzinənin tanınmış bilicisi Şaiq İsmayılov Kənzul-həqaiq əsərinin ona məxsus olmadığını iddia edirlər.
Şəbustəri ozunun ilk fəlsəfi əsərlərini nəsrlə yazmışdır. O yalnız ömrünün sonlarında şerə muraciət etmişdir. İlk mənzum əsəri (bundan sonra o, daha bir mənzum əsər yazıb) bütün dünyada şöhrət tapmış "Gülşəni-raz" poemasıdır. Poema 1317-1318-ci ildə yazılıb. Əsərin yazılma tarixi poemanın "Kitabın yazılma tarixçəsi" adlı xüsusi bölmədə təsvir olunub. 1317-ci ilin dekabrında onun yanına o zamanın ən savadlı filosoflarından olan Xorasanlı Mirhuseyni Səadətin məktubunu gətirən bir adam gəlir. Məktubda xahiş olunurdu ki, dövrün mütəfəkkirlərini məşğul edən bir sıra fəlsəfi məsələlərə o da öz münasibətini bildirsin. Həmin tarixçə "Gülşəni-raz"ın başlanğıcında təsvir olunur: Hicri tarixin 700-cü ilindən on yeddi (il) keçirdi. Şəvval ayında gözlənilmədən Bir qasid min bir hörmət-ehtiram ilə Xorasan camaatının yanından bizə gəldi. Orada bir məşhur və böyük (şəxs) var Mərifətlərinin çoxluğuna görə nur mənbəyinə bənzəyir Bütün Xorasan əhli kiçikdən böyüyə qədər Deyiblər ki, əsrin butun (mütəfəkkirlərindən) yaxşı Məna haqqında o məktub yazıb Mənalardan baş çıxaran adama göndərə bilər. Orada mulahizələrdə bir çox ağırlıqlar var "İşarət" əhlinin çətinliklərindəndir. Şeir yazaraq O mənalar aləminin hər bir məsələsi haqda Qısaca suallar göndərib. Xahişlə cavab gözləyir. Qasid bu məktubu oxuyan kimi Bu məsələ barədə söz-söhbət yayıldı. Hörmətli adamlardan çoxu orada idi. Hamının nəzərləri dərvişə (yəni, Şəbüstəriyə) dikildi. Onlardan daha təcrübəli olan birisi Bu mənalar haqda bizdən yüz dəfə eşitmişdi. O mənə dedi: cavab ver ki Dünyamızın adamları feyziyab olsunlar.
Mən ona dedim ki, buna ehtiyac yoxdur Cunki bu haqda (oz) əsərlərimdə dəfələrlə yazmışam. Söylədi ki, duzdur, ancaq edilən sorğularla bağlı Səndən arzu etdiyimiz poemanı gözləyirik. Bu israrlı xahişlərdən sonra mən Məktuba qısa cavablar yazmağa başladım. Bu sozlərimi nəcib insanların hüzürunda Duşunmədən və təkrarlamadan soylədim. Beləliklə, suallara cavabımı Bir-bir yazdım. Qasid məktuba cavablarımı alandan sonra Minnətdarlıq edə-edə gəldiyi yolla da geri qayıtdı.
Huseyni Səadətinin sualları 22 beytdən ibarət idi. Şəbüstəri bunlara 49 beytlə cavab yazır. Bunlardan 35 beyti bilavasitə cavablardan, qalanları isə məktubun girişi və nəticəsindən ibarət idi.
Bir müddət sonra Şeyx Huseyni yenidən bir sıra suallar göndərir. Həmin suallar Şəbüstərinin cavab məktubunu oxuyarkən yaranmışdı. Bu dəfə müdrik sənətkar hər iki məktubdakı sualları 15 mövzuya bölüb "Gülşəni-raz" adlı poemasını qələmə alır: Gələn dəfə əziz ustadım Mənə dedi: məktuba səylədiyin Başqa fikirləri də əlavə elə və izah ver, Elmin gucu ilz bunlara əyanilik bəxş elə. O vaxt mənim gecəm-gunduzum yox idi ki, Bu işə həzz və həvəslə girişim Həmin vəziyyətimi sözlə ifadə eləmək mumkunsuzdur. Ancaq bilənlər bilir ki, bu nə vəziyyətdir. Ancaq mən xeyirxahımın sözlərinə əməl etdim Dinin xahişini rədd etmədim Ancaq sirlərin daha cox aydınlaşması üçün Mən oz bəlaqətimə guc verdim Bunların hamısını bir neçə saatda söylədim. Könlüm allahdan bu məktuba ad dilərkən Cavab gəldi ki, bu,-bizim gülşənimizdir.
Bu, Şəbustərinin ilk mənzum əsəri olduğundan o burada fəlsəfi fikirləri mənzum formada ifadə etməkdə çətinlik çəkdiyini də söyləyir. Bu proses onun fikrincə, dəryanı bir qaba yerləşdirmək kimi bir şeydir. 1426-cı ildə "Gülşəni-raz" Azərbaycan şairi Şirazi tərəfindən ana dilimizə-Azərbaycan türkcəsinə cevrilir. 1944-cu ildə isə Əbdulbaqi Golpinarlı əsəri Osmanlı türkcəsinə tərcumə edir. XIX əsrdən başlayaraq, poema muxtəlif muəlliflər tərəfindən bir cox Avropa dillərinə cevrilir və dəfələrlə dərc olunur. Əsər yarandığı gündən bütün şərqin sufiləri arasında böyük rəqbətlə qarşılanır. Şəbüstərinin fəlsəfəsinə dair kitabında Şaiq İsmayılov XIV-XVIII əsrlər arasında həmin əsərə fars dilində şərh yazmış 18 müəllifin adını çəkir.Həmin şərhlər arasında Azərbaycan filosofu Şəmsəddin Lahicinin 1472-ci ildə yazdığı "Məfatih-ül Ecaz" ("Möcuzələrin acarı") əsəri bizim günlərə qədər öz populyarlıqını itirməmişdir. 1319-1320-ci ildə Şəbustəri özünün ikinci mənzum fəlsəfi əsəri olan "Səadətnamə"ni qələmə alır. Bu, həcmcə əvvəlki poemadan daha iri olub, üç min beytdən ibarət idi. Əsər hər biri fəsil və paraqraflardan ibarət səkkiz hissəyə bölünmüşdü. Şəbüstəri "Səadətnamə"də fəlsəfi düşüncələrindən başqa öz həyat və fəaliyyəti, səyahətləri haqda məlumatlar verir, oz muəllimləri və sevimli kitabları haqda söz açır.
Böyük yol haqqında kino hekayəti (film, 1944)
Böyük yol haqqında kino hekayəti qısametrajlı sənədli filmi 1944-cü ildə Bakı Kinostudiyası nda istehsal edilmişdir. Film Beslan-Tehran hərbi avtomagistralının tikintisi və yenidən qurulması haqqındadır.
Məzmun
Xüsusi buraxılış Beslan-Tehran hərbi avtomagistralının tikintisi və yenidən qurulması haqqındadır.
Mənbə
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 90; 109-113.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1944-cü ilin Azərbaycan filmləri 1940-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Pasxa
Erkən kilsə dövründə
Erkən xristianlar olan yəhudilər və digərləri Yəhudi təqvimindən istifadə edirdilər, lakin onların hansısa xristian bayramını qeyd etmələri haqqında dəqiq mənbə yoxdur. Yəhudi mənşəli xristianlar İsanın dirilməsini qeyd edən ilk insanlar idilər. Yenidən dirilmənin Pesax bayramı ilə eyni zamanda qeyd edilməsindən bəri, onlar, İsanın dirilməsini də Pesax bayramının bir hissəsi kimi qeyd edirlər.
Kilsə tarixçisi Sokrat Sxolastik Pasxa adətlərini kilsənin onları əbədiləşdirmək cəhdəri ilə simvolizə edir, və qeyd edir ki, "bir çox adətlər yaradılmışdı" ki, bunlar nə İsa, nə də həvarilər tərəfindən qeyd edilməmişdi. Eyni zamanda o, bir çox yerli adətləri də qeyd edir və bildirir ki, bu bayram bütün dünyada qeyd edilir.
Tarix
Pasxa və onunla əlaqəli olan bayramlar Qriqori və Yulian təqvimlərində (hər ikisi günəşin dövrəsinə və fəsillərə əsaslanan təqvimdir) konkret gündə qeyd edilmədiyinə görə tarixi dəyişən bayramlardır. Pasxa bayramının tarixi Yəhudi təqviminə oxşar ay-günəş təqvimi ilə təyin edilir. Birinci Nikeya Kilsə Məclisi (325-ci il) Pasxa bayramının tarixini bütöv aydan (Pasxa bütöv ayı) sonrakı ilk Bazar günü kimi təqdim edir, arxasınca isə Mart ekinoksu başlayır. Dini baxımdan ekinoks 21 mart (astronomik olaraq ekinoks – gecə ilə gündüzün bərabərləşməsi əksər illərdə 20 marta təsadüf edir) tarixində qeyd edilir və bütöv ay tarixi astronomik təqvimlə uyğunluq təşkil etmir.
Qriqori təqviminə əsaslanan Qərb xristianlığında Pasxa 22 martla 25 aprel arasındakı bazar günlərindən birində qeyd edilir ki, bu da astronomik bütöv ay tarixindən təxminən bir həftə sonraya təsadüf edir. Növbəti gün olan Pasxa bazar ertəsi xristian ənənələrinin üstünlük təşkil etdiyi bir çox ölkələrdə rəsmi bayram günüdür.
Şərq xristianlığında Pasxa gününün hesablanması zamanı Yuli təqviminə əsaslanılır. 1900–2099-cu illərdə təqvimlər arasında 13 gün fərqi olduğuna görə, XI əsrdə, 21 mart tarixi 3 aprel tarixinə uyğun gəlir. Pasxa isə Qriqori təqviminə uyğun, (Yuli təqvimi Şərq xristianlığının hakim olduğu ölkələrdə əhali arasında işlədilmir) müvafiq olaraq 4 aprellə 8 may arasında qeyd edilir. Həmçinin Yulian təqvimində "bütöv ay" astronomik təqvimdən bir neçə gün sonra qeyd edildiyindən, şərqdə Pasxa da qərbə nisbətən bir neçə gün gec qeyd edilir.
Şərq Ortodoks kilsələrindən bir neçəsi Yuli təqvimini Qriqori təqviminə dəyişərək Pasxa bayramını Qərb kilsələri ilə eyni vaxtda qeyd edirlər.
Hesablamalar
725-ci ildə Bede müfəssəl yazır: "Bütöv aydan sonra gələn və ekinoksa təsadüf edən bazar günü qanuni pasxa veriləcəkdir." Lakin bu əsl dini qanunları dəqiq əks etdirmir. Bunun səbələrindən biri odur ki, bütöv ay (Pasxa bütöv ayı adlandırılır) astronomik bütöv ay astronomik bütöv ay olmayıb, ay təqvimi ayının 14-cü gününə təsadüf edir. Digər bir səbəb isə odur ki, ekinoks, yəni gecə ilə gündüzün bərabərləşməsi hadisəsi, əsl astronomik fenomen olub, müxtəlif illərdə 19, 20 vəya 21 mart tarixlərinə təsadüf edir, kilsə təqvimində isə bu hadisənin tarixi sabit olaraq 21 mart kimi qəbul edilir.
Qədim kilsə qanunlarını bu gün də olduğu kimi qəbul edən xristian kilsələri 21 martı sabit ekinoks günü hesab edərək Pasxa tarixini də, sonrakə kilsə təqvimini də bunun əsasında hesablayırlar. Şərq Pravoslav Kilsəsi və Şərq Ortodoks Kilsələri Yuli təqvimindən istifadə etməyə davam edirlər. Onların da Pasxa gününü təyin etmək üçün istinad etdikləri tarix, Yuli təqvimi əsasında müəyyənləşdirilmiş 21 mart tarixi hesab olunur ki, bu da Qriqori təqvimi ilə ziddiyyət təşkil edir. Bundan əlavə Yuli təqviminin ay cədvəli də Qriqori təqvimindən dörd gün (bəzən beş gün) geri qalır. Qriqori təqviminə görə ayın on dördüncü günü, Yuli təqviminə görə doqquzuncu və ya onuncu günü olur. Günəş və ay cədvəllərinin bu uyğunsuzluğu uzun illər Pasxa tarixində fikir ayrılığının yaranmasına gətirib çıxarmaqdadır.
Pasxa tarixi günəş-ay dövrəsi əsasında hesablanır. Ay ili 30 və 29 gündən ibarət olan ayların periodik şəkildə bir-birini əvəz etməsi nəticəsində yaranır. Hər bir günəş ilində (1 yanvardan 31 dekabra kimi hesablanır) ay ayı kilsə hesablamasına əsaslanan yeni ayın doğması ilə başlayır və 29 gün (bəzən 30 gün) davam edir, beləcə, 8 martla 5 aprel arasındakı günlər həmin il üçün Pasxa ay müddəti hesab edilir. Pasxa bayramı, Pasxa ay müddətinin üçüncü bazar günü, başqa sözlə desək, Pasxa ay müddətinin 14-cü günündən sonrakı bazar günü qeyd edilir. On dördüncü Pasxa ayı, hər nə qədər artonomikn bütöv aydan iki gün sonraya təsadüf etsə də, Pasxa bütöv ayı kimi konvensiya tərəfindən təyin edilib. Yeni ayın doğması 8 Martdan 5 aprelə kimi təyin edildiyi dövrdən bəri, Pasxa bütöv ayı 21 martla 18 aprel arasına təsadüf edir.
Pasxa tarixinin Qriqori təqviminə uyğun hesablanması Kalabrialı həkim Eloiza Lilius tərəfindən ay epaktalarına uyğun tərtib edilmiş sistemlə həyata keçirilir və bu hesablama sistemi Qərb xristianlığında, o cümlədən Pasxanı rəsmən bayram edən qərb ölkələri tərəfindən qəbul edilir.
Ziddiyyətlər
right|thumb|250px|XVII əsrə aid "[[İsanın dirilməsi" ortodoks ikonası, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi.]] right|thumb|250px|Fra Anceliko — İsanın dirilməsi, San Marko muzeyi Pasxa bayramının qeyd edilməsi tarixi uzun müddət mübahisə mövzusu olmuşdur. II əsrin sonlarından etibarən Pasxa bayramı tarixinin mübahisəsiz ənənələr və müridlərin hesablamaları əsasında müəyyən edilməsi qəbul edilib. Quartodesiman mübahisəsi Pasxa bayramının hansı tarixdə keçirilməli olduğunun təyin edilməsi üçün açılmış bir neçə mübahisənin ilki hesab olunur.