cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estoniyada təhsil
Orta təhsil
2008–2009-cu tədris ilində Estoniyanın orta məktəblərində təhsil alan şagirdlərin sayı 31265 nəfər olub. 2011–2012-ci tədris ilindən başlayaraq Estoniyada rus dilində tədris aparılan bütün orta təhsil müəssisələrində tədris eston dilində təşkil olunur.
Orta təhsil pilləsini tamamladıqdan sonra şagirdlər aşağıdakı istiqamətlər üzrə təhsillərini davam etdirə bilərlər:
Texniki peşə təhsili
Həm əsas, həm də orta təhsil pilləsində təmayüllər üzrə texniki peşə təhsili proqramları peşə biliklərinin və bacarıqlarının inkişaf etdirilməsinə əlverişli zəmin yaradır. Əsas təhsil pilləsini başa vurmaq tələb olunmayan peşə təhsili proqramlarında əsas təhsil pilləsini başa vura bilməyən və 17 yaşı tamam olmuş şəxslər yalnız müvafiq peşələrə yiyələnir. Bu zaman təhsil müddəti 0,5–2,5 ildir. Həmin proqramları seçən şəxslər peşə təhsilini tamamladıqdan sonra da icbari əsas təhsillərini davam etdirə bilərlər.
Əsas təhsil əsaslı peşə təhsili elə bir təhsil növüdür ki, burada yalnız peşə təhsili ilə əlaqəsi olan ümumi təhsil fənləri tədris edilir. Bu təhsil proqramlarını başa vuran şagirdlər müəyyən peşəyə yiyələnməklə yanaşı, əsas təhsil pilləsini də bitirmiş hesab olunurlar.
Orta təhsil əsaslı peşə təhsilinə isə orta təhsil pilləsini tamamladıqdan sonra yiyələnmək mümkündür. Həmin tədris ocaqları 0,5–2,5 il müddətdə peşə bacarıqlarına yiyələnmək imkanı yaradır.
Əsas və orta məktəblərdə təşkil olunan peşə təhsili ümumi təhsil məktəblərinin şagirdləri üçün nəzərdə tutulur və peşə təhsili müəssisələri tərəfindən həyata keçirilir. Tədris ayrıca bir kurikulum əsasında ən azı 15 tədris həftəsi müddətində təşkil olunur. Təhsili başa vurduqdan sonra şagirdlər seçdikləri peşə üzrə əsas bilik və bacarıqlara, həmçinin peşə təhsilinin tamamlanmasına dair sertifikata yiyələnirlər.
2008–2009-cu tədris ilində Estoniyada 45 peşə təhsili müəssisəsi fəaliyyət göstərmişdir ki, onların da 31-i dövlət, 3-ü bələdiyyə və 11 özəl əsaslı peşə təhsili müəssisələri idi. Həmin təhsil müəssisələrində oxuyan 27239 şagirdin 11456 nəfəri dövlət sifarişli ixtisasları seçmişdir.
Ali təhsil
Estoniyada orta təhsil pilləsini uğurla başa vuran bütün şagirdlər ali təhsil pilləsində oxumaq hüququ qazanır. Ali təhsil proqramları universitetlərdə və ali peşə təhsili müəssisələrində tədris edilir.
Tələbələr həm dövlət sifarişli, həm də ödənişli ixtisaslara qəbul ola bilərlər.
Ali peşə təhsili proqramı üzrə tədrisin müddəti 3–4,5 il, bakalavr proqramı üzrə isə 3–4 ildir.
Ali peşə və bakalavr təhsili proqramını başa vuran tələbələr magistratura səviyyəsində təhsillərini davam etdirə bilərlər.
Magistratura təhsili üzrə tədrisin müddəti 1 və ya 2 ildir. Bakalavriatura və magistratura səviyyəsində təhsilin müddəti ümumilikdə 5 ildir.
Tibb ixtisası üzrə təhsilin müddəti 6 ildir.
Stomatologiya, əczaçılıq, tikinti mühəndisliyi və müəllimlik ixtisası üzrə təhsil müddəti isə 5 ildir.
Təhsilin ən yüksək səviyyəsi olan fəlsəfə doktoru proqramı üzrə təhsil müddəti 3–4 il davam edir.
Ölkədə dövlət əsaslı universitetlər və ali peşə təhsili müəssisələri ilə yanaşı, özəl universitetlər, ali peşə təhsili müəssisələri və peşə kollecləri də kifayət qədərdir. Ölkədə 6 dövlət, 4 özəl universitet və 10 dövlət, 11 özəl ali peşə təhsili müəssisəsi olub. Həmçinin 2 dövlət və 1 özəl peşə kolleci fəaliyyət göstərir. 2009-cu ilin statistik məlumatına görə, ali təhsil müəssisələrində oxuyan tələbələrin sayı təxminən 68000 nəfər olub.
Əlavə təhsil
Yaşlıların təhsilinin təşkili üçün Estoniyada çevik sistem və geniş imkanlar yaradılıb. Yaşlıların təhsili proqramları formal, peşə təhsili və qeyri-formal peşə təhsili formalarında həyata keçirilir.
Yaşlıların formal təhsilinə əsas və orta təhsil pilləsində təhsil almaq üçün distant təhsil, axşam kursları vasitəsilə yaşlıların təhsili aiddir.
Peşə təhsili və ali təhsil müəssisələrində fasiləsiz təhsil və yenidən hazırlanma kursları təşkil olunur. Bu kurslar yaşlıların peşə və ixtisas biliklərini, bacarıqlarını, eləcə də təcrübələrini təkmilləşdirməyə və dərinləşdirməyə xidmət edir. Peşə təhsili və ali təhsil müəssisələrində yaşlıların təhsili qiyabi təhsil formasında təklif olunur.
Yaşlıların əsas, orta və orta peşə təhsili pulsuz olduğu halda, qiyabi ali təhsildə ödəniş tələb edilir. Dövlət sifarişli yerlərə müraciət etmək üçün əyani təhsil formasını seçmək lazımdır. Milli prioritet hesab edilən ixtisaslar üzrə yaşlıların qiyabi ali təhsili dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir.
Müvafiq qaydalara görə pedaqoji sahədə çalışanlar 5 ildə 160 saat fasiləsiz təhsilə cəlb olunmalıdırlar. Yaşlıların təhsili haqqında qanunvericilik aktlarına əsasən müəllimlərin fasiləsiz təhsili dövlət büdcəsi hesabına maliyyələşir.
Xüsusi təhsil
Xüsusi ehtiyaclı uşaqların təhsili üçün dövlət mühüm öhdəliyə malikdir. Qanunvericiliyə uyğun olaraq xüsusi ehtiyaclı uşaqlar öz yaşadıqları ərazidəki məktəbdə oxumaq hüququna malikdir.
Dövlət və bələdiyyə məktəblərində xüsusi ehtiyaclı uşaqların təhsili üçün siniflər aşağıdakı şəkildə qruplaşdırılır:
Siniflərin qruplaşdırılmasında əsas məqsəd tədrisin təşkilində fərdi xüsusiyyətlər nəzərə alınmaqla uşaqların şəxsi inkişafını təmin etməkdir.
Xüsusi məktəblərdə uşaqlar üçün aşağıdakı yardımçı sistemlər təklif olunur:
Estoniyada 48 xüsusi məktəb fəaliyyət göstərir. Onların 3-ü eşitmə qüsurlu, 1-i fiziki qüsurlu, 1-i görmə qüsurlu, 3-ü ümumi qüsurlu, 5-i davranış qüsurlu, qalanları isə digər təlim çətinlikləri olan uşaqlar üçün nəzərdə tutulub.
Əqli qüsuru olan uşaqlar üçün tədris sadələşdirilmiş milli kurikulum əsasında təşkil edilir. Bundan əlavə, orta səviyyəli və ciddi təlim çətinlikləri olan uşaqların tədrisi üçün də milli kurikulum mövcuddur. Fiziki qüsurlu uşaqların tədrisi və inkişafı ilə bağlı bütün məsələlərdə valideynin razılığı tələb edilir.
Səhhəti ağır olan uşaqlar valideynin razılığı ilə evdə də icbari təhsil ala bilərlər. Uzun müddət müalicə alması tələb olunan uşaqların təhsili isə xəstəxanada təşkil edilir.
Elmi tədqiqatlar
thumb|Tələbələr elmi-tədqiqat zamanı Estoniyada elmi-tədqiqat sahəsinin müasir tələblər səviyyəsində inkişafına xüsusi diqqət yetirilir. Hökumət elmi tədqiqat və inkişaf planını hazırlayır, parlamentə təqdim edir, müvafiq proqramları təsdiq edir, nazirliklərarası əlaqələndirməni tənzimləyir.
Tədqiqat və İnkişaf Şurası elmi tədqiqat və inkişaf məsələləri ilə bağlı hökumətə tövsiyələr verir. Təhsil və Tədqiqat Nazirliyi isə milli tədqiqat strategiyasını həyata keçirir, elmi-tədqiqat və inkişaf müəssisələrini maliyyələşdirir, onların fəaliyyətini dəyərləndirir, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsini təmin edir.
Ölkənin elmi-tədqiqat və inkişaf siyasətinin əsas məqsədləri "Bilikyönümlü Estoniya 2007–2015" adlı tədqiqat, inkişaf və innovasiya strategiyasında dolğun şəkildə əks olunub. Strategiyada üç əsas məqsəd bəyan edilib:
Estoniyada 18 elmi-tədqiqat müəssisəsi fəaliyyət göstərir ki, onların da 6-sı dövlət universitetlərinin nəzdindədir. Ən böyük elmi-tədqiqat müəssisələri Tartu Universiteti, Tallin Texniki Universiteti və Tallin Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərir. Universitetlərdən kənarda fəaliyyət göstərən ən böyük dövlət elmi-tədqiqat müəssisələri Estoniya Biomərkəzi, Tartu Rəsədxanası, Estoniya Ədəbiyyat Muzeyi hesab edilir. Müstəqil fəaliyyət göstərən tədqiqat müəssisəsinə isə Milli Kimya və Biofizika İnstitutunu aid etmək olar.
Maliyyələşməsi
Estoniyada ümumi dövlət xərclərinin 14–15 faizi təhsilə sərf olunur. Ümumi təhsil sisteminə ayrılmış xərclər ümumilikdə təhsil sisteminə yönəldilən vəsaitin yarıdan çox hissəsinə bərabərdir. Ümumi təhsil xərclərinin 11 faizi peşə təhsilinə, 21 faizi isə ali təhsilə yönəldilir. Dövlət təhsil xərclərinin 15 faizi isə məktəbəqədər təhsil və digər təhsil xidmətləri, layihələr üçün nəzərdə tutulur.
Ali təhsilə ayrılmış xərclərə nəinki dövlət sifarişi üzrə təhsil xərcləri, həmçinin investisiya, təqaüdlər və digər xərclər daxildir.
Estoniyada elmi tədqiqat layihələri dövlət büdcəsi, bələdiyyə və şəhər büdcəsi, ünvanlı yardımlar, qrantlar, milli tədqiqat və inkişaf proqramları, elmi-tədqiqat müəssisələrinin iqtisadi fəaliyyət nəticəsində əldə etdiyi qazanc və digər mənbələr hesabına maliyyələşir. 2007-ci ildə Estoniyada elmi tədqiqat və inkişafa ayrılmış vəsaitin miqdarı ÜDM-un 1,14 faizini təşkil edib ki, bu da Avropa İttifaqı üzrə nəzərdə tutulmuş 1,84 faizlik orta göstəricidən aşağıdır.
Təhsil xərclərinin ödənilməsi üçün nəzərdə tutulan vəsait dövlət büdcəsindən bələdiyyə və şəhər büdcələrinə köçürülür. Əməkhaqqı, fasiləsiz təhsil, investisiya, dərslik və əyani vəsaitlər ilə bağlı xərclər məktəb üçün ayrılan vəsaitin böyük hissəsini təşkil edir. Eyni qayda ilə özəl ümumi təhsil müəssisələrinə də vəsait ayrılır.
Estoniyada son illər ərzində müəllimlərin minimum əməkhaqlarının artırılaraq orta əməkhaqqı səviyyəsinə çatdırılması təhsilin yüksək inkişaf ahəngi ilə irəliləməsinə zəmin yaradıb. Məsələn, 2012-ci il ərzində Estoniyada br neçə dəfə əməkhaqqının artması tələbi ilə təhsil işçilərinin tətili keçirilib. Həmkarlar ittifaqının nümayəndələri və Estoniya Təhsil Nazirliyinin rəsmiləri arasında aparılan danışıqlardan sonra qurum rəhbərliyi müəllimlərin maaşlarının artması ilə bağlı qərar qəbul edib. Nəticədə 2013-cü ilin əvvəlindən Estoniyada təhsil işçilərinin maaşları 715 avroyadək artırılıb. Lakin həmin artımın stajlı müəllimlərə heç bir aidiyyəti yox idi və yalnız fəaliyyətə təzə başlayan müəllimlərə aid edilib.
İdarə olunması
Estoniyada təhsillə bağlı qanunlar və strategiyalar ölkə parlamenti tərəfindən qəbul edilir. Parlament, həmçinin təhsil haqqının həcmini müəyyən edir. Təhsil və Tədqiqat Nazirliyi bütövlükdə təhsil siyasəti və strategiyasının həyata keçirilməsini əlaqələndirir. 15 dairə hökumətinin tabeliyindəki təhsil idarələri yerli təhsilin idarə olunmasına cavabdehlik daşıyır. Yerli təhsil idarələri dairə üzrə təhsilin inkişaf planını hazırlayır, məktəbəqədər və ümumi təhsil məktəblərinin fəaliyyətinə nəzarət edir, eləcə də bələdiyyələrə təhsil məsələləri ilə bağlı tövsiyələr verir.
Bələdiyyələr isə öz səlahiyyətləri dairəsində məktəbəqədər, əsas, orta təhsil müəssisələrinin, axşam məktəblərinin, mədəniyyət mərkəzlərinin fəaliyyətini tənzimləyir və icbari təhsil yaşlı uşaqların sayını müəyyən edir. Bələdiyyələr təhsil müəssisələrinin rəhbərlərini təyin edir, məktəblərin tibb, təminat və təchizat xidmətlərini yerinə yetirir. Bələdiyyələr, həmçinin ümumi təhsil məktəblərinin təsis edilməsi, təkrar təşkili, bağlanması və şagirdlərin nəqliyyatla təmin edilməsi məsələlərinə cavabdehdir.
Təhsil müəssisələrinin fəaliyyətinin gündəlik təşkili və idarə olunması isə direktor, məktəbin Nəzarət Şurası və Təhsil Şurası tərəfindən yerinə yetirilir. Özəl məktəblərin fəaliyyətinə Təhsil və Tədqiqat Nazirliyinin müəyyən etdiyi qaydalara uyğun nəzarət olunur.
Universitetlər və ali peşə təhsili müəssisələri isə tədris heyətini, təşkilati strukturu, tədris və tədqiqat proqramlarının məzmununu, kurikulumu, tədris planını, qəbul meyarlarını müəyyən etməkdə sərbəstdirlər.
Beynəlxalq əlaqələr
thumb|Eston şagirdlər məktəblilərin beynəlxalq fənn olimpiadasında, [[Nigeriya, 2010-cu il.]] Ölkə təhsil, elm və texnologiya sahəsində uzunmüddətli beynəlxalq əməkdaşlıq ənənələrinə malikdir. Estoniya elm və texnologiya sahəsində 40-dan artıq ölkə ilə əməkdaşlığa dair çərçivə müqaviləsi imzalamışdır ki, bu sıraya ABŞ, Çin, Hindistan, Meksika, Ukrayna və digər ölkələr daxildir.
Estoniya Avropa İttifaqının dəstəklədiyi bir çox proqramlar çərçivəsində müxtəlif ölkələr ilə əməkdaşlıq edir.
Qohum Millətlər Proqramı çərçivəsində Estoniya Finlandiya və Macarıstan ilə təhsil, tədqiqat, mədəniyyət, informasiya mübadiləsi sahəsində geniş əməkdaşlıq edir. Proqram çərçivəsində estonlara qohum olan millətlərin nümayəndələrinin Estoniyada ali təhsil almasına imkan yaradılır, onların beynəlxalq tədqiqat və mədəni tədbirlərdə iştirakı maliyyələşdirilir.
2004-cü ildən bəri Avropa İttifaqı Avropa Sosial Fondu və Avropa Regional İnkişaf Fondu vasitəsilə Estoniyada təhsil, elmi tədqiqat və inkişaf layihələrinə dəstək verir. Avropa İttifaqının qeyd olunan layihələri maliyyələşdirməsinin əsas məqsədi ictimai rifah və iqtisadi inkişafı bütün üzv ölkələrdə bərabər səviyyəyə çatdırmaqdan ibarətdir.
Respublika Patent fondu
Respublika Patent fondu Azərbaycanın ölkə daxilində və xaricdə nəşr olunan patent ədəbiyyatını özündə əks etdirən yeganə fonddur.
Yaranması
Respublika Patent fondu 1967-ci ildə Respublika Elmi-Texniki Kitabxanasının nəzdində yaradılıb. Hazırda ayrıca təşkil olunmuş binada fəaliyyət göstərir.
Respublika Patent fondu Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin tabeçiliyindədir.
Bu fond 27 dildə dünyanın 35 ölkəsinin Beynəlxalq və Avropa patent idarələrinin sənədləri ilə komplektləşdirilir. Fondun əsas tərkibini keçmiş SSRİ-nin patent ədəbiyyatı təşkil edir. Hazırda fondda 11 milyona yaxın ədəbiyyat toplanıb.
Strukturu
Respublika Patent Fondunda 3 şöbə fəaliyyət göstərir
1. Komplektləşdirmə şöbəsi
2. Mikrofilm işləmə şöbəsi
3. Xidmət və məlumat-biblioqrafiya şöbəsi
İş prinsipi
Respublika Patent fondu Beynəlxalq İxtira Təsnifatının bütün mövzu rubrikalarına görə çapdan çıxan müəllif şəhadətnamələri ilə (kağız daşıyıcıda, mikrofilm və mikrofiş halında) komplektləşdirilmişdir. Ümumilikdə Respublika Patent fondunun tərkibinə aşağıda göstərilən növlərdə patent sənədləri daxildir:
Respublika Patent Fondu həmçinin sənədlərinin forma müxtəlifliyi ilə də seçilir. Əvvəldə qeyd etdiyimiz kimi, burada təkcə kağız formasında olan sənədlər qorunmur. Xarici ölkələrin patent bülletenləri mikrofilm şəklində olur. Belə ki, fondun əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil edən 27 xarici ölkə materialları lent şəklində öz əksini tapmışdır. Fonda daxil olan materiallar Mikrofilm işləmə şöbəsinin əməkdaşları tərəfindən rulon şəklində işlənilir və dəmir qutularda stelajlarda yerləşdirilir. Daha sonra isə informasiya istifadəçilərinin istifadəsinə verilməsi təşkil olunur.
Hərbi and
Hərbi and — dövlətin ordusuna hərbi xidmətə alınma zamanı məcburi hərbi xidmətə alınan şəxs tərəfindən oxunan bir and. Hər bir dövlətin özünəməxsus hərbi andı olsa da, əsasən, bu andlar dövlətə və orduya sədaqətlə bağlı olur.
Tarixi
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ilk hərbi andı 8 dekabr 1991-ci ildə qəbul edilmişdir. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Andının mətni 1991-ci ilin oktyabr ayında hazırlanıb və oktyabrın 9-da o vaxtkı Ali Sovet tərəfindən təsdiqlənib. Hərbi Andın mətnini ilk hərbi hissənin komandiri polkovnik Zadir Rzayev, hərbi hissənin qərargah rəisi mayor Nurəddin Abdullayev, müdafiə nazirinin müavini Dadaş Rzayev hazırlayıblar. 1991-ci il dekabrın 8-də könüllülərdən ibarət ilk hərbi hissə Şəhidlər Xiyabanında Hərbi Andı qəbul edib. "Birinci tabor" adlanan, könüllülərdən ibarət bu hərbi hissənin döyüşçüləri dekabrın 10-da Şuşanın və Goranboy rayonunun müdafiəsinə yollanıb. Hərbi Anda əsgərləri hərbi hissənin ilk komandiri polkovnik Zadir Rzayev gətirib. Hərbi Andı müdafiə nazirinin keçmiş müavini general-mayor Dadaş Rzayev qəbul edib.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Andı
Mən Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri sıralarına daxil olarkən, Vətənim Azərbaycana və onun xalqına sadiq olacağıma and içirəm.
Təntənəli surətdə and içirəm!
Azərbaycan Respublikasının mənafeyini, onun suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və müstəqilliyini şərəflə qoruyacaq, bundan ötrü qanımı və canımı əsirgəməyəcəyəm.
Səmimi, cəsur, intizamlı olacaq, hərbi sirri verməyəcək, hərbi nizamnamələrin tələblərini yerinə yetirəcək, komandirlərin və rəislərin əmrlərinə sözsüz tabe olacağam.
Hərb işini vicdanla öyrənəcək, əcdadların hərbi ənənələrini şərəflə davam və inkişaf etdirəcək, hər an əldə silah Vətənin müdafiəsinə qalxmağa hazır olacağam.
Andımı pozsam, Azərbaycan Respublikası qanunlarının tam ciddiyyəti ilə məsuliyyət daşımağa hazıram.
Fizika, Riyaziyyat və İnformatika Təmayüllü Lisey
Fizika-riyaziyyat və informatika təmayüllü lisey (FRİTL) — Bakıda lisey.
Tarixi
İstedadlı uşaqların seçilməsi üçün keçmiş Sovet İttifaqında SSRİ Maarif Nazirliyinin qərarı ilə internat məktəblər təşkil edilmişdir. Onların yaradılmasında Azərbaycanın ayrı-ayrı rayonlarından istedadlı uşaqları müsabiqə yolu ilə qəbul etmək, dövlət hesabına yataqxana və yeməkxana ilə təmin etmək, əsas fənlərdən dərinləşdirilmiş proqramla dərslər keçirmək əsas məqsəd kimi qarşıya qoyulmuşdur. 1964-cü ildə 1 nömrəli internat məktəbin bazasında 1 nömrəli Fizika-Riyaziyyat və Kimya-Biologiya təmayüllü internat məktəbi yaradılmışdır.
1969-cu ildə kimya-biologiya bu bazadan ayrılmış, 5 nömrəli kimya-biologiya təmayüllü internat məktəbi kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Bu bazada isə 1 nömrəli Fizika-Riyaziyyat təmayüllü internat məktəbi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Nazirlər Kabinetinin 2 noyabr 1991-ci il tarixli 472 nömrəli əmrinə əsasən məktəbin adı dəyişdirilib, Respublika Fizika-Riyaziyyat və İnformatika təmayüllü (internat tipli) lisey adlandırılmışdır və hal hazırda lisey bu adla fəaliyyət göstərir.
Haqqında
Hazırda Liseydə 600 şagird təhsil alır. Onlardan 300 nəfəri dövlət hesabına yataqxanada qalır. Təhsil ocağına qəbul 7-ci, 8-ci və 9-cu siniflərdən aparılır. Bu təhsil ocağı fəaliyyət göstərdiyi müddətdə uğurlu nəticələr əldə edib. Təhsil ocağının məzunları arasında 300-dən çox elmlər namizədi, 30-a yaxın elmlər doktoru var.
Liseyin binasi bir tipli layihə üzrə tikilmişdir, 700 yerlikdir, 33 sinif otağı vardır. Tədris məşğələləri bir növbəlidir. Lisey 4 mərtəbəli tədris korpusundan, 3 mərtəbəli 280 yerlik yataqxana korpusundan, 200 yerlik akt zalı, idman zalı, yeməkxana, kitabxanadan (həmçinin oxu zalından) ibarətdir. Liseyin özünün qazanxana və istilik sistemi var. Liseydə 38 sinif otağı, o cümlədən 15 riyaziyyat, 5 fizika, 4 ədəbiyyat, 3 tarix, 1 coğrafiya, 1 kimya, 1 biologiya, 1 rus dili, 1 hərbi və 2 kompüter kabineti fəaliyyət göstərir.
Hazırda şagirdlərin təlim tərbiyəsi ilə 96 nəfər müəllim və tərbiyəçi məşğul olur. Liseyin direktoru Tariyel Talıbovdur. Liseydə " şagird elmi cəmiyyəti" də fəaliyyət göstərir. Şagirdlər ŞEC-də kiçik elmi tədqiqat işləri aparırlar.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 3 sentyabr 2015-cidə paytaxtın Yasamal rayonundakı Fizika, Riyaziyyat və İnformatika Təmayüllü Liseyin binasında təmir və yenidənqurma işlərindən sonra yaradılan şəraitlə tanış olub.
Məzunları
Hazırda həm Azərbaycanda, həm də onun hüdudlarından kənarda lisey məzunlarından 200-ə yaxını elmlər namizədi, 40-dan çox elmlər doktoru və professoru vardır.
Lev Tornik
Lev Tornik — XI əsr Bizans generalı və zadəganı. O, 1047-ci ildə əmisi, Bizans imperatoru IX Konstantin Monomaxa qarşı üsyan qaldırır. Lev Tornik Frakiyadakı ordusu ilə paytaxt Konstantinopol şəhərinə doğru yürüş etmiş və onu mühasirəyə almışdır. İki uğursuz hücum cəhdindən sonra geri çəkilən Tornikin ordusu fərarilik etmiş, özü isə imperatora sadiq qüvvələr tərəfindən əsir götürülmüşdür. O, 1047-ci ilin Milad bayramında kor edilmişdir. Onun sonrakı həyatı haqqında heç bir məlumat yoxdur.
Həyatı
Lev Tornik Adrianopol şəhərində anadan olmuşdur. O, erməni və ya gürcü əsilli tanınmış torniklər zadəgan ailəsinin üzvü idi. Onun həməsri Mixail Psell Lev Torniki "qısaboylu, hiyləgər, qürurlu və iddialı" bir insan kimi təsvir etmişdi. Psellin dediyinə görə, onun " lovğalığından zəhləsi gedirdi".
Üsyan və Konstantinopolun mühasirəsi
Azadlığa buraxılmasından istifadə edən Lev Tornik 14 sentyabr 1047-ci il tarixində paytaxtdan qaçaraq Adrianapol şəhərinə sığınır. O, təqibi gecikdirmək üçün hər postdakı atları öldürür. Lev Tornik Adrianapol şəhərində özünə yoldaşlar tapır. Krala qıcıqlanmış generallar da ona qoşulur. Tornik iddia edir ki, imperator IX Konstantin vəfat edib. O, tərəfkeşlərinə öndərlik etməyi təklif edir. Ordu onu imperator elan edir və ordunun komandirləri ənənəvi şəkildə onun şərəfinə qalxan qaldırır. Onlar daha sonra paytaxt Konstantinopola yürüş edir və 25 sentyabr 1047-ci il tarixində şəhər divarları önündə düşərgə salır.
Bizans bürokratiyası hərbi aristokratiyaya güvənmirdi və onları sistematik şəkildə dağıdırdı. Məsələn, hər vilayətin hərbi qüvvələrinin rəhbərliyinin ənənəvi formada aristokratik olan strateqlərdən alınması və mülki məmurlar olan pretorlara verilməsi. İmperator IX Konstantin həmin bürokratik fraksiyanın üzvü idi və beşillik hakimiyyət dövründə ordunun ölçüsünü qızğın surətdə kiçiltmişdi. Bu, Frakiyada yaranan qarışıqlığın və Tornikin öz narazılığının əsas səbəbi idi. Bundan daha əhəmiyyətlisi o idi ki, yaranmış daxili mübarizə ordunun effektivliyini darmadağın etmişdi. Ən yaxın işlək, sadiq hərbi qüvvə Anadoludakı ordu idi, hansı ki, cəbhə bölgəsini qoruması üçün İberiyaya yerləşdirilmişdi. IX Konstantin buna görə də şəhərin müdafiəsində saratin muzdlular, mülki vətəndaşlar və əfv edilmiş məhbuslara arxalanmağa məcbur olmuşdu.
Tornik ilə vuruşması üçün silahlı mülki vətəndaşlardan təşkil olunmuş bir qüvvə göndərilir, ancaq üsyançıları onları asanlıqla məğlub edir. Bu, şəhərin müdafiəçiləri arasında panikanın yaranmasına səbəb olur. Onlar divar və darvazadakı postlarını dərhal tərk edir. Buna baxmayaraq, Tornik müdafiəsiz şəhər divarlarına hücum edib etməməkdə qərarsız qalır. Onun həməsri olan tarixşünas Psell qeyd edir:
Müasir tarixşünas Con Norviç Tornikin bu qərarı haqda yazır: "O, böyük ehtimalla yaxında onun olacaq bir şəhəri yağma edilməsindən qurtarmaq istəyirdi". O, səbəbindən asılı olmayaraq, şəhəri zəbt etmək imkanını həmin gecə itirir. İmperator IX Konstantin şəhərdəki nizam-intizamı bərpa edir, divarları yenidən gücləndirir və Anadolu ordusunun şəhərə gəlməsini gözləyir. IX Konstantin səhərisi gün imperator reqaliyası ilə şəhəri mühasirə edən ordunun onu görə biləcəyi bir yerə gedir. Bu da Tornikin irəli sürdüyü imperatorun ölməsi iddiasının yalan olduğunu ortaya çıxarır.
Şəhərin mühasirəsi 25 sentyabrdan 28 sentyabra qədər davam edir. Tornikin əsgərlərinin həyata keçirdiyi iki hücum cəhdi imperator IX Konstantin rəhbərliyindəki müdafiəçilər tərəfindən geri çevrilir. İmperator, baxmayaraq ki, həm kəskin podaqra və artritdən əziyyət çəkir, həm də ki heç bir hərbi təcrübəsi yoxdur, şəhərin müdafiəsində hünər və coşğunluq göstərmişdi. Şəhərin müdafiəsi zamanı imperatorun yanındakı bir leytenant atılan ox ilə öldürülür və onun keşikçiləri imperatoru dərhal oradan çəkir. Uğursuz hücum cəhdlərindən sonra Tornikin asan qələbə gözləyən ordusunun ümidi kəsilir. İmperator IX Konstantin onların düşərgələrinə casuslar göndərir ki, əsgərlərə rüşvət verərək onların fərarilik etməsinə nail olsun. Bu siyasət müəyyən dərəcədə uğurlu olmuşdu. Əlacsız qalan Tornik müdafiəçilərə müraciət etmək üçün şəhər divarlarına yaxınlaşır, ancaq o, atılan oxlarla qovulur. İnadkarlıq göstərən Tornik oktyabr ayının əvvəllərində ordusunu qərbə çəkir.
Məğlubiyyət
Vəziyyəti ələ almağı arzulayan Lev Tornik Rodost şəhərinə hücum edir, ancaq yenə məğlub olur. Onun tərəfkeşlərinin əksəriyyəti fərarilik etmişdi. Anadolu ordusu Konstantinopol şəhərinə çatır və təqibə başlayır. Beləliklə, Tornikin geridə qalan tərəfkeşləri də onu tərk edir. O, əsgərlər tərəfindən bir kilsədə yaxalananda yanında sadəcə bir yoldaşı qalmışdı – kiçik zadəgan ailəsindən gələn İoannis Vatatsis. Tornik kilsəyə sığındığını iddia edir, ancaq dərhal kilsədən qovulur və əsgərlər tərəfindən əsir götürülür.
Lev Tornik 1047-ci ilin Milad bayramında, Konstantinopol şəhərində Vatatsis ilə birlikdə ictimaiyyət önündə kor edilir. Bu, Bizans imperiyasında üsyançıları cəzalandırmaq üçün həyata keçirilən bir ənənə idi. Onun sonrakı həyatı haqqında heç bir məlumat yoxdur.
Nəticə
Üsyan Bizans imperiyasının Balkanlardakı müdafiələrini zəiflətmişdi. Oğuz tayfalarından biri olan peçeneqlər 1048-ci ildə əraziyə basqın təşkil edir və bölgəni növbəti beş il ərzində müntəzəm şəkildə yağmalayır. Qonşu Böyük Səlcuq imperiyası Anadolu ordusunun şərq cəbhəsindən olduqca uzaqda olmasından istifadə edir və femasına böyükmiqyaslı basqın təşkil edir. Heç bir müqavimətə rast gəlməyən səlcuq türkləri "800 kilsəsi və ucquz-bucaqsız var-dövləti" olan Artse şəhərini ələ keçirir. Müasir tarixşünaslar ehtimal edir ki, şəhərin talan edilməsilə 150.000 insan qılıncdan keçirilmişdir. Bu, türklərin Bizans ərazisini ilk uğurlu hücumu idi. Daha sonra bu hücumlar hər il həyata keçirildi. 24 il sonra Alp Arslan öndərliyindəki səlcuq ordusu Malazgird döyüşündə Bizans qüvvələrini darmadağın edir və imperatoru əsir götürür.
Aşağı park (Peterhof)
Aşağı park — "Peterhof" Muzey-Qoruq Kompleksinin tərkibinə daxil olan böyük yaşıllıq ərazisi. Park Böyük Peterhof sarayı və Fin körfəzinin arasında yerləşir.
Təsvir
Planda uzunsov üçbucaq şəklində olan Aşağı Park təxminən 102 hektar sahəyə malikdir. Cənubdan şimala uzunluğunun cəmi 500 metr olmasına baxmayaraq, park körfəzinin sahili boyunca qərbdən şərqə düz 2.5 kilometrə uzanır.
Mərkəzi hissəsinin ansamblı
Şiri məğlub edən Samson fəvvarəsi İlkin layihəyə görə Böyük kaskadın mərkəzində Lernet hidrasını məğlub edən Heraklın fiquru durmalı idi, lakin inşaat zamanı herakl fiquru şiri məğlub edən Samson fiquru ilə əvəzlənmişdi. Belə bir fikir var ki, Samson fiqurunun ucaldılmasının səbəbi Müqəddəs Sampsoni günündə baş vermiş Poltava döyüşündə rusların isveçlilər üzərində qələbə çalması ilə əlaqədar idi. Şir fiquru həmçinin İsveçlə əlaqələndirilir; məhz bu simvol günümüzdə İsveç Krallığının gerbində təsvir olunub.
Fəvvarə-monunment 1735-ci ildə Aşağı parkda quraşdırılmışdır.
Fəvvarə Böyük Vətən müharibəsində güclü zədələnmişdi. Samsonun orijinal heykəli itirilmişdi. 1941-ci ildə Leninqrad üzərinə faşist ordusunun hücumu zamanı, Samson Peterhof muzey əməkdaşları tərəfindən tələsik çıxarılaraq, yaxınlıqdakı ərazilərin birində basdırılmışdı. Lakin geri dönərkən yük maşını atəş altına düşərək, içərisində olan muzey işçilərin hamısı öldürülmüşdü.
Samson heykəlinin "basdırıldığı" yer naməlum olaraq qalır. Yenidən bərpa edilmiş ansambl və onun simvolu sayılan qızılı Samson heykəlinin surəti 14 sentyabr 1947-ci ildə açılmışdı.
Dəniz kanalı və fəvvarə xiyabanı left|thumb|250px|Böyük saray və sarayı [[Fin körfəzi ilə birləşdirən Dəniz kanalı]] I Pyotrun planına əsasən Peterhofun əsas girişi Fin körfəzi ilə Böyük sarayı birləşdirən 600 metrlik dəniz kanalı olmalı idi. Bu zaman Peterhofa şəxsi yaxtaları ilə gələn qonaqlar, saraya daxil olan kimi gözəl görünüşlü Aşağı parkı və Böyük sarayı görməli idilər. Buna görə də I Pyotr Dəniz kanalının sarayın ən dəbdəbəli və təşəxüsslü hissəsi olmasını nəzərdə tutmuşdu. O, bu kanalın ətrafında məşhur təmsillərin mövzularına uyğun olaraq on bir cüt qızılı heykəl formasında fəvvarələrin inşa edilməsini tapşırmışdı.
Görülən işlərin yekunu olan bu keçid xiyabanı həqiqətən də gözəl alındı. Təmsillərin motivləri əsasında inşa edilməli olan fəvvarələrin adi su vurucuları ilə əvəzlənməsi nəticəsində xiyabanın görünüşü nəinki pisləşmiş, əksinə daha aristokratik əzəmətli forma almışdır.
Voronixin kolonnadası Mərmərdən hazırlanmış Voronixin kolonnadasının adı (1800-1803-cü illər) "Peterhof" layihəsində aktiv iştirakına görə memar fəxri adına layiq görülmüş keçmiş təhkimçi A.Voronixinin soyadından götürülmüşdür. Qoşalaşmış sütunlardan yaradılmış kolonnada yüksək qübbəli dam örtükləri olan pavilyonlarla tamamlanır. Hər qübbənin mərkəzində alçaq fəvvarə yerləşir. Yastı kolonnada damının üzərində isə zərif qızılı vaza şəklində fəvvarələr quraşdırılıb. Kolonnadanın girişini İ. Prokofyevin modelləri əsasında düzəldilmiş qranit şir heykəlləri qoruyur. Kolonnada 1966-cı ildə bərpa edilmişdir.
Adəm və Həvva fəvvarəsi
Dəniz kanalının xiyabanla kəsişdiyi yerdə səkkiz şüa formalı xəttin uzandığı unikal bir meydanşa formalaşır. Bu iki “ulduz” Aşağı parkın ilkin planlaşdırılmasında mühüm rol oynayırdı və məhz bu səbəbdən də Peterhofun iki ən qədim fəvvarəsi məhz burda yerləşir – “Adəm” parkın şərq tərəfində, “Həvva” isə parkın qərb tərəfində. Venesiyanın Dojlar sarayının pilləkənini bəzəyən A. Riççinin məşhur “Adəm” və “Həvva” heykəllərinin surəti olan iki fəvvarə, I Pyotrun sifarişi ilə D. Bonoçça tərəfindən 1717-ci ildə hazırlanmış və on altı su vurucusu ilə əhatə olunmuş səkkizguşəli hovuzun mərkəzində quraşdırılmışdır. “Adəm” fəvvarəsi 1722-ci ilin oktyabrında, “Həvva” isə 1726-cı ilin payızında tamamilə hazır olmuşdur.
205 ildən artıq müddət ərzində Adəm və Həvva fəvvarələrinin memarlıq kompozisiyasında heç bir dəyişiklik baş verməmişdir və bu gün bu fəvvarələr Peterhof düvrü memarlığının əsl xüsusiyyətlərini daşıyırlar. 1721-ci ildə hər fəvvarənin yanında iki çardaq quraşdırılmışdı. Peterhofun işğalı zamanı dağıdılmış dörd çardaqdan ikisi (Adəm fəvvarəsi tərəfdə yerləşən) 1970-ci ildə, digər iki çardaq (Həvva fəvvarəsi tərəfdə yerləşənlər) isə 2000-ci ildə bərpa edilmişdir.
Qərb hissəsinin ansamblı
Marli sarayı thumb|left|200px|Marli sarayı thumb|230px|Aşağı parkda yerləşən Venera bağına açılan mənzərə Peterhofdakı bu saray I Pyotrun 1717-ci ildə Paris yaxınlığında yerləşən Fransa krallarının iqamətgahı Marli-le-Rua-ya səfəri xatirəsinə adlandırılmışdır. Saray eyniadlı göllər ilə birlikdə İohann Branşteynin layihəsi əsasında 1720-1723-cü illər arasında inşa edilmişdir. İlkin olaraq saray birmərtəbəli olması nəzərdə tutulsa da, tikinti prosesində I Pyotrun sifarişi ilə layihədə dəyişiklik edilmiş və beləliklə saray özünün ikinci mərtəbəsini əldə etmişdir.
1899-cu ildə saray tamamilə yeni bir təməlin üzərinə quraşdırılması üçün üçün sökülmüşdür. Radikal işlərin icrası, saray divarlarında əmələ gələn çoxsaylı çatlar səbəbindən yaranmışdır. Bərpa işlərini tanınmış mühəndis A.Semyonov rəhbərlik edirdi; bütün orijinal bəzək elementləri qorunub saxlanılmışdı, yenidənqurma işlərinin dəqiqliyi isə mükəmməl idi. Saray Böyük Vətən müharibəsi zamanı böyük mərminin düşməsi səbəbindən güclü dağıntıya məruz qalmışdı (muzeyin bütün kolleksiyası hələ 1941-ci ildə evakuasiya olunmuşdu). Fasadlar 1955-ci ildə bərpa olunmuşdu. 1982-ci ildən bina yenidən muzey kimi fəaliyyət göstərir.
Aşağı parkın ən qərb hissəsində Marli bağı yerləşir. Bağ böyük göl ilə "Baxus" (gölün cənubunda) və "Venera" (gölün şimalında, dənizə yaxın ərazidə) adlanan iki hissəyə bölünür. Bağların əsası sarayın tikintisi ilə eyni zamanda qoyulmuşdur və onların əsas fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri də faydalı dəyərlərə malik olması idi. Venera bağında saray üçün müxtəlif meyvələr əkilirdi. Baxus bağının adı şəffafdır: I Pyotrun dövründə burada üzüm yetişdirilməsi nəzərdə tutulsa da, bağçılar buna nail ola bilməmişdi. Venera bağı soyuq Baltik küləyindən hündür torpaq təpəsinin köməyi ilə qorunur.
"Qızıl dağ" kaskadı Kaskadın "Qızıl dağ" adlandırılmasının əsas səbəbi, onun pilləkənlərinin qızıl suyuna çəkilmiş mis halqa və üzlüklə örtülməsi ilə əlaqələndirilir. Kaskadın kənarında duraraq, aşağıdan ona baxdıqda, insanda onun içərisindən qızıl suyun axdığı təəssüratı yaranır. Kaskad Marli sarayının yaxınlığında yerləşir.
"Balina" fəvvarəsi
Şərq hissəsinin ansamblı
"Roma fəvvarələri" Fəvvarələrin "Romalı" adlandırılmasının əsas səbəbi, onların xarici görünüşünün Romada, Müqəddəs Pyotr kilsəsinin qarşısındakı meydanda quraşdırılmış iki fəvvarədən götürülmüşdü. "Roma fəvvarələri" Peterhof parkında 1739-cu ildə, memarlar İvan Blank və İ.Davıdovun rəhbərliyi altında yaradılmışdır. O dövrlərdə fəvvarə taxta materiallardan hazırlanmış və qurğuşunlu kasalarla bəzədilmişdi.
1763-cü ildə o zamanın ən tanınmış memarı Rastrellinin rəhbərliyi altında fəvvarələr yenidən tikilmiş və postamentə quraşdırılmışdır. Taxta hissələrə "mərmər effekti" yaratmaq məqsədilə müxtəlif rənglərlə boyanmışdır. 1798-80-ci illərdə artıq dağılmaya məruz qalmış Roma fəvvarələri kərpic, qranit və həmçinin mərmər üzlüklərlə yenidənqurma işlərinə məruz qalmışdır. Ağacdan hazırlanmış bütün dekorativ elementlər qurğuşunla əvəz olunmuşdu. Böyük Vətən müharibəsi zamanı, faşistlər mərmər üzlükləri zədələmiş, hovuzu dağıtmış, boru kəmərlərini isə tamamilə məhv etmişdilər. Hər iki fəvvarə 1949-cu ildə bərpa edilmişdir.
"Monplezir sarayı" thumb|right|230px|Monplezir sarayı Fransızcadan tərcümədə Monplezir "Mənim zövqüm" mənasını verir və məhz I Pyotr sarayı bu cür adlandırmışdır. Monplezir düz Fin körfəzinin sahilində, yəni Aşağı Parkın şərq hissəsində yerləşir. Binanın tikinti işləri 1714-cü ildən 1723-cü ilə kimi davam etmişdir.
Monplezir I Pyotrun sevimli sarayı idi - onun daxili və xarici tərtibatı ciddiliyi və rasionallığı ilə fərqlənir. Sarayın mərkəzi zalına birlikdə binanın əsas həcmini təşkil edən altı əlavə otaq birləşir. Bu otaqlardan lusthaus-pavilyonlarla tamamlanan iki qalereya uzanır. Otaqlar arasında Böyük Pyotrun yaşayış odaları hesab olan yataq otağını və kabineti xüsusilə qeyd etmək lazımdır.
I Pyotrun ölümündən sonra, saray bir növ imperatora həsr olunmuş muzeyə çevrildi və onun ölümündən sonra burada heç nə dəyişməmişdi. Hal-hazırda Monplezirdə XVII-XVIII əsrlərdə Avropa rəssamlarının şəkillərindən ibarət Rusiyanın ilk kolleksiyası ziyarətçilərə nümayiş olunur (şəkillər bir zamanlar şəxsən imperator tərəfindən alınmışdır). Çin üslubunda bəzədilmiş Laklı kabinetdəki oyma rəfli-konsollarda XVIII əsrdə olduğu kimi, Çinə aid çini kolleksiyası qorunub saxlanılır.
Böyük Vətən müharibəsi zamanı saray güclü zədələnməyə məruz qalsa da, o tam dağılmamışdı.
"Yekaterina korpusu" thumb|right|230px|"Ermitaj" pavilyonu Yekaterina korpusu Yelizaveta Petrovnanın hakimiyyəti dövründə tanınmış memar Rastrellinin layihəsi əsasında barokko üslubunda inşa edilmişdir və uzun qalereya ilə birləşən iki binadan - bal rəqsləri və qəbullar üçün daş korpusdan və taxta yaşayış fligelindən ibarət idi. Məhz bu fligeldə II Yekaterina özünün həyat yoldaşı və gələcək taxt varisi Pyotr Fyodoroviçlə birgə yaşayırdı. 28 iyun 1762-ci ildə baş vermiş saray çevrilişindən bir gün sonra, o məhz buradan Sankt-Peterburq şəhərinə qayıdaraq özünü orada İmperatriça elan etmişdir. Beləliklə o vaxtdan korpus onun şərəfinə "Yekaterina" adını qazanmışdır. Korpusun daxili tərtibatı çoxlu sayda yenidənqurma işlərindən sonra, I Aleksandrın dövründə özünün hazırkı görünüşünü əldə etmişdir. XIX əsrdə burada çoxlu qonaqlar qalırdı, müxtəlif maskarad və bal rəqsləri keçirilirdi.
Böyük Vətən müharibəsi illərində taxta fligel tamamilə yanmış, daş odalar isə güclü dağıntıya məruz qalmışdı. Hal-hazırda, bərpa olunmuş binada XIX əsrin birinci rübündə yaradılmış incəsənət əsərlərinə həsr olunmuş muzey fəaliyyət göstərir.
"Snop fəvvarəsi"
Snop fəvvarəsi I Pyotrun əmri ilə Peterhofda tikilmiş ilk fəvvarələrdən biri sayılır. O 1722-1723-cü illərdə Nikolo Mikettinin və fəvvarə ustası Sualemin rəhbərliyi altında tikilmişdir. Fəvvarə kompozisiyasının mərkəzində - hündür, tuf materiaından hazırlanmış tumba yerləşir. Onun içərisindən yüksək təzyiqlə su şırıntısı ətrafa yayılır. Ondan aşağıda su şırıntıları üçün dairəvi formada daha 24 kiçik dəlik yerləşir.
"Günəş fəvvarəsi"
Günəş fəvvarəsi memar Nikolo Mikettinin rəhbərliyi altında 1721-1724-cü illərdə tikilmişdir. 20 su şırıntısı mərkəzi sütunun içərisindən təzyiqlə ətrafa sıçrayır.
Fəvvarə kifayət qədər böyük düzbucaqlı hovuzun mərkəzində yerləşir; XVIII əsrdə onun içərisində nərə, qu quşları və ördəklər saxlanılırdı. Əsrin sonunda, memar Felten fəvvarəni üzmək üçün kiçik hovuza çevirmişdi. Daha sonralar, fəvvarənin içərisinə araba təkərinə bənzəyən və suyun köməyi ilə hərəkətə gələn kiçik bir mexanizm yerləşmişdir. Təkər üstündə 187 dəliyi olan diskli sütunu fırladır. Bu dəliklərdən su şırıntıları hər tərəfə yayılır və fəvvarəni ümumilikdə günəşə bənzədir. Fəvvarənin aşağı hissəsində delfinlərin heykəlləri yerləşir.
"Piramida fəvvarəsi"
Aşağı parkın şərq hissəsində, yəni künc xiyabanda xüsusilə özünün çoxlu suyu və gözəl şəkli ilə təsir göstərən fontam yerləşir. Məsafədən o təntənəli bir tikiliyə bənzəyir. I Pyotr 1717-ci ildə Fransada olarkən, üçbucaq obelisk şəklində su şırıntısına diqqət yetirmişdir. 1721-ci ildə İsveçlilər üzərində yekun qələbəsindən sonra, o bu abidəni xatırlayaraq, memar N. Mikettiyə Versal layihəsinin Peterhof bağında da təkrarlamağı tapşırmışdır. 3 ildən sonra, "Piramida" adlanan fəvvarə təntənəli şəkildə açılmışdır. Onun əməliyyat prinsipi sadədir, belə ki, piramida effekti fəvvarənin mərkəzinə yaxınlaşdıqca 505 ədəd mis boruların diametri tədricən azaldılması ilə əldə edilmişdir. Diametri tədricən azalan borularda suyun təzyiqi böyüyür və buna müvafiq olaraq suyun şırıntı hündürlüyü tədricən artırdı.
Feruzya Şöfri
Feruzya Şöfri — Fransanı təmsil edən sabiq qadın güləşçi. Feruzya Şöfri Fransanı, 1988-cı ildə qızıl medal qazandığı Avropa Çempionatında təmsil edib.
Karyerası
Feruzya Şöfri beynəlxalq səviyyədə birinci yarışına Fransa yığmasının heyətində 1988-ci ildə elə Fransanın Dijon şəhərində baş tutan Avropa Çempionatı çərçivəsində qatıldı. Həmin yarışlarda Şöfri 1-ci yeri tutdu və qızıl medal qazandı.
Li Van Klif
Həyatı
Van Klif Somerville,Nyu Cersidə anadan olmuşdur. Hər iki valideyni holland mənşəlidir. İkinci dünya müharibəsində iştirak etmiş, müharibədən sonra peşəsi - mühasibliyi atmış və aktyor olmuşdur. İlk filmi klassik "High Noon" filmidir. O, bu filmdə cani obrazını canlandırmışdır. 1959-1962-ci illərdə ABŞ-nin ABC kanalında yayımlanan "The Rifleman" serialında müxtəlif rollar almışdır.Daha sonra aktyor filmlərə, xüsusi olaraq da vestern filmlərinə dəvətlər alır. Beləliklə aktyor 1962-ci ildə Con Fordun "The Man Who Shot Liberty Valance" adlı filmində öz mənfi rolunu alır. Filmdə aktyordan başqa artıq kinoda öz sözlərini demiş Ceyms Stüart və Con Ueyn də çəkilmişdir. Van Klif elə həmin ili yenə də Con Fordun digər "How the West Was Won " adlı filmində rol alır.
1958-ci ildə Li Van Klif ağır avtomobil qəzasına düşür və bir müddətlik aktyor karyerasını dayandırmalı olur. 1962-1965-ci illərdə Hollivudda otellərin birində rəssam işləyir.Bu dövrdə içkiyə qurşanır və günlərin bir günü ona dünya şöhrəti gətirəcək adamla - Serco Leone ilə təsadüfən tanış olur.Bu təsadüfi görüşdən sonra Van Klif rejissorun "Dollar trilogiya"-sının iki böyük filmində əsas rollar alır. Bu filmlər Yaxşı, pis, hirsli və “For a Few Dollars More” filmləridir.İllər sonra Con Karpenterin "Escape from New York" adlı filmində ikinci plan kişi rolunu ifa edir.
Ölümü
thumb|left|Li Van Klif Aktyor ömrünün son illərində ürək xəstəliklərindən əziyyət çəkir. 1989-cu ildə dekabrın 16-sı gecə Oxnarddakı evində huşunu itirir. Gecə ilə St. John's Regional Medical Center adlı xəstəxanaya çatdırılsa da dünyasını dəyişir.
Los-Ancelesdə "Hollywood Hills"də dəfn edilmişdir. Qəbrinin üstündə "Lee Van Cleef Jan 9, 1925 - Dec 16, 1989 'Best of the Bad' Love and Light" yazılmışdır.
Zalım gəvən
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sərt diskin məhsuldarlığı
Tarixçə
Sabit disklər əvvəl yerlərinə istifadə olunan storage vahidləri "maqnetik zolaqlar" və "maqnetik davul" adlandırılan terminlərdir. 1950-ci ildə edilmiş olan ilk ticarət maşın (nümunə ERA 110) maqnetik davul, 1 megabit (1 bit = 1/8 bayt) məlumat  saxlayabilməkdə və bir sözü 5000 saniyədə oxuyabilməkdəydi. Mövzu ilə əlaqədar digər əhəmiyyətli tarixlər: 1956 - IBM firması 50 ədəd 61 sm diametrində diskdən ibarət 5 MB-lıq 305 RAMAC'ı çıxardı. 1973 - IBM 3340 Winchester markalı 30 MB-lıq məşhur sabit diski çıxardı, bəzi ölkələrdə sabit disk hələ bu şəkildə adlandırılmaqdadır. 1980 - Seagate firması günümüzdəki 5,25 düymlük CD sürücülərinin iki qatı yüksəklikdəki 5 MB-lıq ST 506 modelini çıxardı. 1983 - IBM çıxardığı PC / XT kompüterləri ilə birlikdə sabit disk bir çox fərdi kompüter üçün təməl təchizat halına gəldi. 1985 - Günümüzdəki 5,25 düymlük CD sürücülərinin böyüklüyündə (1,6 düym yüksəklikdə) sabit disklər çıxarıldı. 1987 - 3,5 düymlük, 500 MB'a çatan böyüklüklərdə sabit disklər çıxarıldı. 1997 - IBM masaüstü kompüterlər üçün 16,8 GB-lıq bir sabit diski bazara sürdü. 1998 - 25 GB-lıq disklər bazara çıxdı. 1999 - 10,000 d / d sürətində 73 GB disk çıxarıldı. IBM məhsulu 1 GB-lıq Microdrive sabit disk 2000 - IBM, 1 GB-lıq Microdrive'ı çıxardı. 2007 - Hitachi, 1000 GB-lıq (1 TB (Terabyte)) sabit sürücünü çıxardı. 2008 - Western Digital, 2000 GB-lıq (2 TB (Terabyte)) (3,5 "5400 RPM) sabit sürücünü çıxardı və 2009-cu ilin ilk rübündə satışına başlandı. 2011 - Seagate, 3000 GB-lıq (3 TB (Terrabyte)) (3,5 ") sabit sürücünü çıxardı və satışa təqdim etdi.
Özəlliklər
Indiki vaxtda ümumiyyətlə, masaüstü kompüterlərdə 3.5 və dizüstü kompüterlərdə 2.5 düym ölçülü sabit disklər istifadə edilər. Aşağı tutumlu, daha az enerji istehlaklı, daha yavaş və zərbələrə daha dayanıqlı olan 2.5 və 1.8 düym ölçülü sabit disklər daşına MP3 oynadıcıları kimi məhsullarda, daha da kiçik ölçülü olan kompakt flaş biçemindeki Microdrive'lar isə ədədi kameralar, mobil telefonlar, kiçik MP3 pleyerlər kimi məhsullarda istifadə olunur. Bu Ölcüləndirmə məntiqində göstərilən ölçülər təxminən olaraq, sabit disk içindəki metal qeydiyyatdan diskinin ölçülərini bildirir, xarici ölçülər bir az daha böyükdür. 3.5 düymlük bir sabit diskin boyu istehsalçısı görə dəyişən olub təxminən 4 düym, hündürlüyü isə 1 düym qədərdir.
Zalım gəvən
Botaniki təsviri
Yarpağını tökən koldur. Kolları qısa budaqlıdır. Yarpağı seyrək tüklü, azca əyilmiş, 2-3,5 sm uzunluqda olub, tikanlıdır. Yarpaqcıqların miqdarı 3-4 cüt olub, xətvari, 8–16 mm uzunluqda, 1–2 mm enindədir. Tikanların ucu şişdir. Birillik budaqların üzərindəki yarpaqların qoltuğunda 3 çiçəkdən ibarət, başcıq formalı çiçək qrupu əmələ gətirir. Çiçəkaltlığı xətvarı, 7- uzunluğunda olur. Kasacığı ağ tüklüdür. Tacı sarı rənglidir. Ləçəkləri 1,4-1,5 sm uzunluğunda, 4- enində olub, yumru qulaqcıqlıdır. Meyvəsi uzunsov və tüklüdür. İyul ayında çiçək açır. Toxumla çoxalır.
Estoniyada ali təhsil
thumb|Estoniyanın ən qədim ali təhsil müəssisəsi – [[Tartu Universiteti]] Estoniyada ali təhsil — Estoniya Respublikasının ali təhsil sistemi
Sərt diskin məhsuldarlığı
Sərt diskin Tutumu
Sabit disklər tutumları bayt (B) cinsindən ifadə edilir. 400 GB (gigabayt), 1 TB (Terabayt) kimi, depolanabilecek məlumat miqdarını bildirir. ASCII standartında hər hərf ya da xüsusi xarakter 8 bit'ten ibarət bir bayt ilə ifadə edilir. Bir bayt bir hərf olaraq düşünülə bilər. Sabit disk istehsalçıları disk imkanlarını 1000 qatlarına görə sınıflandırmaktadır, ancaq gerçək tutum 1024'ün qatlarına görə hesablanır. Məsələn 250 GB olaraq aldığınız bir sabit disk gerçək mənada 232,83 GB'dır. Disk istehsalçılarına görə 250 GB olan bir harddisk əməliyyat sistemində nə qədər göründüyünü hesablayaq, 250 gigabayt = 250.000 megabayt 250.000 megabayt = 250.000.000 kilobayt 250.000.000 kilobayt = 250.000.000.000 bayt miqdarında bayt daxildir. 250.000.000.000 bayt / 1024 = 244.140.625 kilobayt 244.140.625 kilobayt / 1024 = 238.418,5791015625 megabayt 238.418,5791015625 megabayt / 1024 = 232,83064365386962890625 gigabayt olaraq əməliyyat sistemində göstərilir.
Digər xüsusiyyətlər
Sabit disklərdə sürət anlayışı böyük əhəmiyyət daşıyar. Bir sabit diskin sürətində fiziki fırlanma sürəti, giriş müddəti, və köçürmə sürəti olmaq üzrə üç xüsusiyyət interaktiv olaraq rol oynayır. Bu xüsusiyyətlər tək başlarına sürət haqqında qəti bir fikir verməzlər.diskin fırlanma sürəti, d / d (dövr / dəqiqə) cinsindən ifadə edilir. Qeydiyyat diski üzərindəki məlumatlara çatılması üçün keçən zaman böyük ölçüdə bu sürətə bağlıdır. Günümüz sabit diskləri; 3.600, 4.200, 5.400, 7.200, 10.000, 15.000 d / d (rpm) kimi yüksək sürətlərdə çalışırlar. Kompüterin ən kobud təchizatlarında biridir.
Estoniyada ali təhsil
Təhsil sistemi
Estoniyanın ali təhsil sistemi iki növ ali təhsil müəssisələrindən ibarətdir:
Sərt diskin məhsuldarlığı
Digər xüsusiyyətlər
Oxuma başının məlumata çatması ilə bu məlumatın ana sistemə çatması arasında keçən zamana köçürmə müddəti deyilir. Hal-hazırda sabit disklərdə məlumatlar oxuma kafasınca oxunduqdan sonra, sabit diskin içində iştirak edən ön yaddaşa köçürülərək oradan ana sistemə ötürülür. Ön yaddaş əməliyyatlar əsnasında zaman itkisini önləmək üçün istifadə edilər. Sabit disk istehsalçıları qeydiyyatdan diskinə ön yaddaşa və ön yaddaşdan ana sistemə ötürülməsi sürətlərini ayrı olaraq bildirirlər. Ön yaddaşa ötürülməsi sürəti Mbit / san, ana sistemə ötürülməsi sürəti isə MB / san cinslərində ifadə edilir
Zalım gəvən
Ekologiyası
Orta dağ qurşağının daşlı yamaclarında və əhəngli yerlərdə rast gəlinir. Dəniz səviyyəsindən 1000–1200 m hündürlükdə bitir. Quraqlıq sevəndir.
Estoniyada ali təhsil
Təhsil sistemi
Estoniyada orta təhsil pilləsini uğurla başa vuran bütün şagirdlər ali təhsil pilləsində oxumaq hüququ qazanır. Ali təhsil proqramları universitetlərdə və ali peşə təhsili müəssisələrində tədris edilir.
L'Eskal
L'Eskal (, L'Escala) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Volon kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Forkalkye.
Estoniyada ali təhsil
Təhsil sistemi
Tələbələr ali təhsilin birinci mərhələsində iki növ kurikulumdan birini seçə bilərlər:
Zalım gəvən
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-da Ordubad rayonu dağlarının ən yüksək alp çəmənliklərində, quru, daşlı yamaclarda, dar bir arealda yayılmışdır. Azərbaycanın nadir bitkisi olaraq, "Qırmızı kitab"a salınması tövsiyə edilir.
L'Eskal
INSEE kodu — 04079.
Zalım gəvən
İstifadəsi
Gövdəsində qatran vardır, yaşıllaşdırmada istifadə olunmur.