cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Koçkiri üsyanı
Türkiyə hökumətinin üsyanı diplomatik yolla həll etməsi ilə bağlı atdığı addımlar bir təşəbbüs vermədikdən sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi Hökumətinin təyin etdiyi Topal Osman Ağanın başçılığı altında ərazilərə ordu yeridilir və ümumilikdə üç ay davam edən üsyan tamamilə yatırılır.
Ziya Məmmədov
Həyatı
Ziya Məmmədov 28 aprel 1952-ci ildə Ucar rayonunun Qazıqumlaq kəndində anadan olub. Ali təhsillidir. Qırmızı Əmək Bayrağı Ordenli Rostov Dəmir Yolu Nəqliyyatı Mühəndisləri İnstitutunu bitirmişdir.
Əmək fəaliyyətinə 1971-ci ildən Azərbaycan Dövlət Dəmir Yolunun Biləcəri Lokomotiv deposunda maşinist köməkçisi kimi başlamışdır. 1972–1974-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur.
Statik elektrik
Statik elektrik(static electricity,статическое электричество)-obyektdə toplanmış elektrik yükü; yük daşıyıcıları hərəkət etmədiyindən statik adlandırılır. Statik yüklər 1000 V və ya daha yüksək səviyyəyə çata bilər, ancaq bu, insan üçün təhlükəsizdir, çünki bu halda cərəyan çox da böyük olmur. (Canlı toxumaların zədələnməsinə yalnız gərginlik deyil, cərəyan və gərginliyin kombinasiyası səbəb olur.) Fəqət elektron sxemlərdən keçən statik elektrikin boşalması tez-tez onları sıradan çıxardır, çünki inteqral sxemlərin əksəriyyəti statik yüklərin yaratdığı gərginlikdən əhəmiyyətli dərəcədə aşağı gərginlik üçün nəzərdə tutulub.
thumb|none
Örtmə tikmə
thumbnail Örtmə tikmə - bu tikmə üsulunda parça üzərindəki rəsm yastı tikişlərlə tamamən örtülür.
Texnika
Bu üsulda pastelrəngli ipək və yun saplardan istifadə edilir, çox vaxt qızılı saplarla birgə. Bir- və ikitərəfli növləri var. Geyim, divarüstü bəzəklərin, pərdələrin üzü işlənirdi. thumbnail|Zəncir örtmə tikmə ilə bəzədilmiş Qazaxıstan xalçası
Örtmə tikiş növləri
Örtmə tikmə bir və iki tərəfli ola bilər. Bir neçə tikiş texnikasında işlənə bilər:
və s.
Brother Louie '98 (Modern Talking)
Brother Louie '98 – Modern Talking qrupu tərəfindən ifa edilən sinqldır.
Ziya Məmmədov
Həyatı
1974–1980-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Dəmir Yolunun Biləcəri Lokomotiv deposunda maşinist köməkçisi, maşinist vəzifəsində daha sonra 1980–1983-cü illərdə Biləcəri Lokomotiv deposu istismar sexinin partiya təşkilatının katibi və Biləcəri Lokomotiv deposu həmkarlar komitəsinin sədri vəzifəsində çalışmışdır.
Brother Louie '98 (Modern Talking)
Komplizasiyaların siyahısı
CD-Maxi Hansa 74321 59412 2 (BMG) / EAN 0743215941224	20.07.1998
Ziya Məmmədov
Həyatı
1983–1984-cü illərdə Azərbaycan Dəmir Yolu hərəkət xidmətinin Lokomotiv dispetçeri, 1984–1987-ci illərdə Biləcəri Lokomotiv deposu rəisinin kadr və məişət işləri üzrə müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1987–1989-cu il illərdə Biləcəri Lokomotiv deposu Dəvəçi əvəzedici məntəqəsinin rəisi, 1989–1991-ci il illərdə Gəncə Lokomotiv deposunun rəisi vəzifəsində işləmişdir. 1991–1993-cü illərdə Azərbaycan Dəmir Yolu Lokomotiv təsərrüfatı xidmətinin rəisi vəzifəsində işləmişdirX
Brother Louie '98 (Modern Talking)
İstinadlar
Brother Louie (Modern Talking song)
Ziya Məmmədov
Ailəsi
Ailəlidir, 2 övladı var. Ucar Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Mənsur Məmmədovun dayısı və Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin sabiq deputatı Elton Məmmədovun qardaşıdır.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
1993–1996-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Dəmir Yolu İdarəsi rəisinin lokomotiv və vaqon təsərrüfatı üzrə müavini işləyib.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 31 iyul 1996-cı il tarixli 379 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycan Dövlət Dəmir Yolunun rəisi vəzifəsinə təyin edilib və 2002-ci ilin avqust ayına kimi bu vəzifədə çalışıb.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 avqust 2002-ci il tarixli 750 nömrəli Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat naziri vəzifəsinə təyin edilib.
Fəxri Dəmiryolçudur. Beynəlxalq Nəqliyyat Akademiyasının Həqiqi üzvüdür. Rusiya Federasiyası Dərbənd şəhərinin fəxri vətəndaşıdır.
Qoca Səmədov
Səmədov Qoca Çərkəz oğlu — Yevlax Şəhər İcra Hakimiyyətinin 2011–2019 illər arasında başçısı.
Həyatı
Qoca Səmədov 13 oktyabr 1959-cu ildə Yevlax şəhərində anadan olmuşdur. 1966–1976-cı illərdə M. Ə. Sabir adına 2 saylı şəhər orta məktəbində təhsil almışdır. 1976–1977-ci illərdə Yevlax şəhər 7№-li Səyyar Mexanikləşmiş dəstədə və Azərittifaqın Yevlax tədarük bazasında fəhlə işləmişdir. 1977-ci ildə Ç. İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutunun Gəncə filialına daxil olmuş, 1982-ci ildə Azərbaycan Texnologiya İnstitutunu bitirərək mühəndis–texnoloq ixtisasına yiyələnmişdir.
1982-ci ildə Şəki şəhəri İpək kombinatında sahə ustası kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1982–1984-cü illərdə ordu sıralarında xidmət etmişdir. 1985–1996-cı illərdə Azərittifaqın Yevlax tədarük bazasında tədarükçü, 1996–2004-cü illərdə Yevlax rayonundakı "Qafqaz" Kooperativinin sədri işləmişdir.
2019-cu il Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunub.
2004-cü ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.
Evlidir. 2 övladı var.
Həbsi
2019-cu il dekabrın 19-da Qoca Səmədov Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin keçirdiyi xüsusi əməliyyat nəticəsində saxlanılıb. O, icra başçısı işlədiyi müddətdə dövlət büdcəsini talamaqda, işsiz vətəndaşların ictimai işlərə cəlb edilməsi üçün ayrılan külli miqdarda əmək haqlarını ələ keçirməkdə, adı müxtəlif işlərdə rəsmiləşdirilən 133 Yevlax sakinin adına açılmış əmək haqqı kartlarından 236.000 manat dövlət vəsaiti mənimsənilməkdə, habelə abadlıq adı altında yüz minlərlə manat büdcə vəsaitini "otkat" şəklində geri almaqda günahlandırılır.
DTX-nın həbslə bağlı yaydığı məlumata görə, sabiq icra başçısı 2017–2019-cu illərdə dövlət büdcəsindən ayrılmış vəsaitlər hesabına Yevlax şəhərində abadlıq adı ilə müxtəlif şirkətlərin hesablarına köçürülmüş 616.000 manat vəsaiti nağdlaşdıraraq mənimsəyib. Hətta şəhid ailələri və müharibə əlillərinə yardım Fonduna könüllü ödəmə adı altında icra strukturlarından yığılan pulun da bir hissəsini ələ keçirib. Keçmiş icra başçısı üst-üstə 1 milyon manata qədər vəsaiti mənimsəməkdə şübhəli bilinir.
Kiana Eide
Kiana Eide (d. 25 sentyabr 1998) — Birləşmiş Ştatları təmsil edən bədii gimnast. Kiana Eide, 2016-cı ildə Birləşmiş Ştatları XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. Eide həmdə 2015-ci ildə Pan Amerika Oyunlarında bir qızıl və iki gümüş medal qazanıb.
Karyerası
Kiana Eide 2016-cı ildə Birləşmiş Ştatların bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Alisa Kano, Natalie McQiffert, Monika Roxman və Kristen Şaldibin ilə birgə təsnifat mərhələsində 30.244 xal topladı və 14-cü yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.
Burhan Doğançay
Burhan Doğançay — Türkiyə rəssamı.
Həyatı
Burhan Doğançay 11 sentyabr 1929-cu ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində anadan olub.
Öz adına – "Doğançay" muzeyi var. Muzeyin direktoru Bergin Azərdir.
Burhan Doğançay 16 yanvar 2013-cü ildə 83 yaşında ikən İstanbulda vəfat edib.
Hərbi magistr
Hərbi magistr ( — ordu magistrı, silah magistrı ya hərbi magistr) — Roma İmperiyasının son dövrünə aid yüksək hərbi rütbə ya vəzifə. IV əsrin ortalarında Böyük Konstantin tərəfindən pretoriya prefektlərinin hərbi funksiyası əllərindən alındıqdan sonra bu vəzifə təsis edilmişdir. Əvvəlcə iki vəzifə: piyadalar magistrı və suvari magistrı (, bu vəzifə hələ Roma Respublikası dövründə mövcud olmuşdur) təsis edilir. Piyadalar magistrı daha böyük sayılırdı. Öz növbəsində həm piyadalar həm də suvarilər rəisi hər iki qoşun növünə rəhbərlik etməyə başlayırdı və müvafiq olaraq bu vəzivə piyada və suvarilər rəisi və ya hər iki ordunun rəisi  adlandırılırdı.
Henri Hudzon
Henri Hudzon — məşhur ingilis səyyahı, coğrafiyaçı. Şimali Amerikadakı Hudzon körfəzi və Hudzon çayı onun adı ilə bağlıdır.
Həyatı
right|thumb|400px|Henri Huzdon tərəfindən istifadə edilmiş xəritə. Henri Hudzon 1550-ci ildə anadan olmuşdur.
İngilis mənşəli Henri Hudzon Şimali Amerikanın tətqiqadçılarından biri olmuşdur. O, Atlantik okeanından Sakit Okeana daha qısa su yolu axtarırdı. 1609-cu ildə Hudzon çayını, 1610–1611-ci illərdə isə Hudzon körfəzi ilə Hudzon boğazını kəşf etmişdir. 1611-ci ilin yazında qərbə tərəf üzmək istəsə də heyətin üsyanı nəticəsində üsyançılar onu oğlu və sadiq dənizçiləri ilə birlikdə qayığa mindirib tərk etmişdilər.
Bir çox səyyahlar kimi Hudzon da Atlantik okeanından Şimal Buzlu okeanını keçməklə Sakit okeana dəniz yolu axtaran və materikin sahil zonalarını tədqiq edən səyyah olmuşdur.
Steqanoqrafiya
Steqanoqrafiya — informasiyanın ötürülmə faktının özünü gizli saxlamaq yoluyla onun gizlicə ötürülməsi haqqında elm. Qədim yunan dilində "gizlənmiş yazı" mənasına gəlir. Məxfi məlumatın məzmununu gizlədən kriptoqrafiyadan fərqli olaraq, steqanoqrafiya onun özünün mövcudluğunu gizli saxlayır. Steqanoqrafiyadan, adətən, şifrləmə metodları ilə birgə istifadə edirlər. Qədim yunan tarixçisi Herodotun əsərlərində informasiyanın gizlədilməsinin iki üsuluna rast gəlinir: zəruri məlumat saçı qırxılmış qulun başına yazılırdı, tüklər uzandıqdan sonra onu adresatın yanına göndərirdilər. O da qulun saçını yenidən qırxıb göndərilən məlumatı oxuyurdu. İkinci üsul isə belə idi: məlumat ağac lövhəyə yazılırdı, sonra isə üstü mumla örtülürdü ki, heç kəsdə şübhə oyatmasın. Mum təmizləndikdən sonra məlumat yenidən üzə çıxırdı. Klassik steqanoqrafiyanın daha geniş yayılmış metodlarından biri simpatik (görünməz) mürəkkəblərdən istifadədir. Belə mürəkkəblərlə yazılmış mətn yalnız müəyyən şəraitdə (qızdırdıqda, işıqlandırdıqda, kimyəvi maddələr vasitəsilə və s.) üzə çıxırdı. Hazırda steqanoqrafiya dedikdə, çox zaman xüsusi proqram təminatından istifadə etməklə informasiyanın mətn, qrafik, yaxud audiofayllarda gizlədilməsi başa düşülür. thumb|right| Steqanoqrafik görüntünün hər bir rəng komponentində iki kiçik bitdən savayı bütün bitləri uzaqlaşdırıb
1975 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
1975 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi — sayca 20-ci Avroviziya Mahnı Müsabiqəsidir. Dünyaca məşhur ABBA qrupunun ifa etdiyi "Waterloo" mahnısı ilə 1974 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qələbə qazanmasının ardınca 1975-ci ildə İsveç müsabiqəyə ilk dəfə ev sahibliyi etmək hüququ qazanmışdı. Müsabiqə ölkənin paytaxtı Stokholm şəhərində Stockholmsmässan arenasında keçirilmişdir. Müsabiqə 1975-ci ilin 22 mart tarixində baş tutmuşdur.
1975-ci ildə Türkiyə Avroviziyaya ilk dəfə qoşuldu. Yunanıstan isə Türkiyənin müsabiqədəki iştirakına etiraz olaraq Avroviziya 1975-də imtina etmiş və bunu türk ordusunun 1974-cü ildə Kipr adasına hərbi müdaxiləsi ilə əsaslandırmışdır. Eyni zamanda Fransa bir illik, Malta isə iki illik fasilədən sonra müsabiqəyə geri dönmüşdür. Ümumilikdə 19 ölkənin iştirak etdiyi müsabiqədə Niderland təmsilçiləri olan Teach-In qrupu ifa etdikləri "Ding-a-Dong" adlı mahnı qalib gəlmişdirlər. Bu Niderlandın Avroviziyada dördüncü qalibiyyəti idi.
Qruplaşma (partiya)
Qruplaşma — İsraildəki iki siyasi ittifaqın adıdır, hər ikisi də İsrail İşçi Partiyasına birləşərək mövcudluğunu sona çatdırdı.
İlk uyğunlaşma 1965 Mapay və Ahdut HaAvodanın ittifaqı idi. İki partiya müstəqil olaraq mövcud olmağa davam etdi, lakin birgə seçki siyahılarını təqdim etdilər. Tez-tez Əmək Birliyi adlandırılan ittifaq 1968-ci ildə Rafi ilə birləşərək unitar İsrail İşçi Partiyasını yaratana qədər üç il davam etdi.
Şıxlı xalçaları
Şıxlı xalçaları – Gəncə xalçaçılıq məktəbinin Qazax qrupuna daxil olan xovlu xalçalar.
Ümumi məlumat
Xalçanın adı Qazaxdan 30–40 km məsafədə yerləşən Birinci Şıxlı, İkinci Şıxlı və Üçüncü Şıxlı kəndlərinin adı ilə bağlıdır.
Bədii analiz
"Şıxlı" adı ilə tanınan üç əsas kompozisiya mövcuddur. Onlar özlərinin sxeminə və formatına görə müxtəlif olub, Qazax qrupundan olan qədim xalçalara aiddir.
Ara sahənin kompozisiyası "Bəndi-rumi" şəkli əsasında yaradılmışdır. Xətlərin kəsişmə nöqtəsində sürməyi rəngli səkkizbucaqlı ulduzlar yerləşir. Tarazlıq məqsədilə kvadrat formalar şəbəkənin əyri xətlərində simmetrik şəkildə yerləşdirilir. Toxucular təzadlı rəngli naxışlardan istifadə edərək naxışın həm diaqonal, həm də şaquli istiqamətdə sərbəst oxunmasına nail olurlar. Qocaman sənətkarlar onun "yurd" olduğunu bildirirlər. Göllərin ətrafındakı sahə "val" (taxıldöyən lövhə) adlanan elementin təsviri ilə doldurulur.
İkinci üsulla toxunmuş xalçalar qocaman ustaların "Bağça" adlandırdıqları xalçalarla və uzunsov gəbələrlə təmsil olunur. Qırmızı fonlu ara sahədə ensiz mədahil haşiyəsi şaquli və üfiqi istiqamətdə uzanaraq gətəbə və kvadrat formasında naxışlar əmələ gətirir. Xalçanın ara sahəsinin kompozisiyası Quba qrupuna daxil olan "Qədim minarə" və "Orduc" xalçalarını xatırladır.
"Şıxlı" adı ilə birləşmiş xalçaların üçüncü kompozisiyası yerli xalça ustalarının "Ağaclı" və ya "Çinar" adlandırdıqları xalçalarla təmsil olunur. Xalçanın mərkəzində səkkizbucaqlı göl yerləşir. Onun şişbucaq (çatma) çıxıntıları şaquli ox boyunca uzanır. Sərbəst sahədə aşağıdan və yuxarıdan, soldan və sağdan sərv ağacını xatırladan naxışlar simmetrik şəkildə yerləşdirilir. Sərbəst qalan yerlər kiçik çiçək naxışları ilə doldurulur. Toxucuların fikrincə, ara sahənin mərkəzində yerləşən rombşəkilli medalyon çarhovuzdur. Onun üzərində təsvir edilmiş ördəklər də bunu təsdiq edir. Xalçanın dörd küncündə uzunsov formalı böyük elementlər yerləşir. Bu, "doqqaz" təsviridir. Doqqazı olmayan "Şıxlı xalçaları"na da rast gəlinir. Bu üsulla toxunmuş xalçaların köbə zolağı ənənəvi olaraq, ensiz zolaqlardan — mədahil və zəncirədən ibarətdir.
Texniki xüsusiyyətlər
"Şıxlı xalçaları" müxtəlf ölçüdə olur. Bəzən uzunsov formatda xalçalar da istehsal olunur.
İlmələrin sıxlığı: hər kvadrat desimetrdə 26x26 ilmədən 32x32 ilməyə qədər yerləşir (hər bir kvadrat metrdə 60 min ilmədən 100 min ilməyə qədər).
Xovun hündürlüyü 8–10 mm-dir.
Lahıc mahalı
Tarixi
İsmayıllı rayonu ərazisində mövcud olmuşdur. Mahalın naibi Cəfərqulu ağa (Mustafa xanın oğlu) idi.
Əhalisi
1821-ci ildə 6 kənddə (Lahıc, Həftəsov, Əhənli, Ximran, Müdri, Dahar) 374 ailə yaşayırdı. Lahıc mahalının sakinləri bağçılıq, bostançılıq, ipəkçilik, misgərlik, dəmirçilik, kömürçülük, barıdarlıq, paxırçılıq, bərbərlik, başmaqçılıq, qəssablıq, dabbaqlıq, papaqçılıq, xarratlıq, bənnalıq, əyiricilik, tüccarlıqla məşğul olurdular.
Almaz qəfəsli (Faberje yumurtası)
"Almaz qəfəsli" — Faberje Evi tərəfindən hazırlanmış 52 imperial yumurtasından biri. 1892 cü ildə Karl Faberje tərəfindən hazırlanmış, bu yumurta imperator III Aleksandr tərəfindən pasxa sürprizi olaraq arvadı Mariya Fyodorovna üçün sifariş olunmuşdur.
Sürprizi
Almaz qəfəsli yumurtanın sürprizi ilk dəfə Faderje emalatxanasında hazırlanmış mexanizmli fil fiquru olmuşdur. Fiqur xüsusi açar vasitəsilə qurula bilirmiş. Filfiquru Danimarka krallığının gerbindəki fil ilə eynilik təşkil edir. Bu jest Mariya Fyodorovnanın uşaqlıq illərini xatırlatmaq məqsədi güdürdü. İtirilmişdir. Fil fiquru sürprizi 1900 cü ildə Barbara Kelx tərəfindən Şam ağacı qozasında bir daha təkrarlanmışdır.
Taleyi
Almaz qəfəsli yumurta Faberje firmasında usta Avqust Holmström tərəfindən hazırlanmışdır. 1882 ci ildə III Aleksandra təhvil verilmişdir. O isə öz növbəsində yumurtanı Pasxa bayramında öz yoldaşina hədiyyə edir. 7 aprel 1892 ci il də hədiyyə 4750 rubl olmuşdur. İnqilabdan sonra yumurta digərləri kimi müsadirə edilərək Kreml Silah palatasına təhvil verilir. 1920 ci ildə yumurta Mişel Normana (Australian Pearl) satılır. Sonralar yumurta Emmanuil Snouem tərəfindən satın alınır. 1929 cu ildə Mister Kitson tərəfindən alınır. 1960 cı ildə yumurta Sotbis hərracına çıxarılır. 1962-1977 ci illərdə və 1983 cü ildə Böyük Britaniyada şəxsi kolleksiyalarda saxlanılır. 2003 cü ildə Kristis tərəfindən təşkil olunmuş hərraca yumurta 3 000 000 dollara çıxarılsa da satılmamışdır.
Mavi Diviziya
Mavi diviziya (isp. Divisíon Azul, alm. Blaue Division) və ya Vermaxtın 250-ci İspan könüllüləri diviziyası (alm. 250. Einheit spanischer Freiwilliger) – İkinci dünya müharibəsi illərində alman ordusunun tərkibində SSRİ-yə qarşı həyata keçirilən hərbi əməliyyatlarda iştirak edən ispan könüllülərindən ibarət hərbi birləşmə. "Mavi diviziya" Falanqanın üzvlərindən, İspaniyada 1936-1939-cu illər vətəndaş müharibəsinin veteranlarından və ispan ordusunun əsgərlərindən təşkil olunmuşdu.
Yaranması
Fransisko Franko İspaniyanı İkinci dünya müharibəsindən kənarda saxlamaqla özünün hələ yeni olan hakimiyyətini möhkəmləndirmək və ölkəsinin təhlükəsizliyini təmin etməyi düşünsə də, vətəndaş müharibəsi dövründə Hitlerin göndərdiyi "Kondor Legionu"nun ona göstərdiyi yardımın əvəzini çıxmaq məcburiyyətində qaldı. Bu səbəbdən o, yalnız Sovet İttifaqına qarşı aparılan əməliyyatlarda iştirak etmək şərtilə, ispan könüllülərinin Vermaxtın tərkibində döyüşmələrinə razı oldu. 24 iyun 1941-ci ildə Hitler ispan könüllülərinin göndərilməsi təklifini dəstəklədi və həmin il iyulun 13-də cəmi 18 104 nəfərdən (2 612 zabit və 15 492 əsgər) ibarət ispan könüllü diviziyası Almaniyanın Qrafenvör şəhərinə yollandı. Burada, 5 həftəlik hərbi hazırlıqdan sonra, 250-ci Piyada diviziyası adı altında alman ordusunun tərkibinə qatıldı. Diviziyanın komandiri briqada generalı Aqustin Munyos Qrandes idi.
"Mavi diviziya" öz adını ispan əsgərlərinin vətənlərini tərk edib Almaniyaya yola düşərkən geyindikləri mavi rəngli falanqaçı köynəklərinə görə almışdır. Sonradan onlar alman ordusunun geyimlərində döyüşlərə qatılırdılar, lakin formaların sağ qolunda və kaskaların kənarında İspaniya bayrağı və "España" sözü əks olunmuşdu.
Mövcud olduğu müddətdə "Mavi diviziya"nın tərkibində bəzi mənbələrə görə 40 min, digərlərinə görə isə 50 min nəfər döyüşüb.
Müharibədə iştirakı və ləğv olunması
20 avqust 1941-ci ildə hərbi andiçmə mərasimindən sonra "Mavi diviziya" şərq cəbhəsinə yola salındı və sentyabrın sonlarında Leninqradın mühasirəsini həyata keçirən Şimal Ordu Qrupunun tərkibinə daxil edilərək alman 16-cı ordusunun bir hissəsinə çevrildi.
Volxov əməliyyatında və Leninqradın mühasirəsində iştirak edən ispanların müharibə dövründəki itkiləri aşağıdakı kimi olmuşdu:
"Mavi diviziya"nın əsgərləri döyüşlərdə göstərdikləri şücaətə görə Almaniya və İspaniyanın mükafatları ilə təltif olunmuşlar və bu yeganə hərbi birləşmədir ki, öz ölkəsinin hərbi mükafatını Hitlerin şəxsi təqdimatına əsasən almışdır.
Çoxsaylı xarici siyasi təzyiqlər nəticəsində 1943-cü il oktyabrın 20-də Franko "Mavi diviziya"nın buraxılmasına və əsgərlərin cəbhədən geri çağrılmasına qərar verdi. Lakin bir çox əsgərlər Alman Əcnəbi Legionunun tərkibinə qatılaraq müharibədə iştirak etməyə davam etdilər.
"Mavi diviziya" ilə yanaşı, ispan hərbi pilotlarından təşkil olunmuş və alman təyyarələrində uçan "Mavi eskadrilya" adlı hərbi birləşmə də mövcud idi.
Smirna
thumb|right|300px|[[Smirna aqorası]] Smirna  — Kiçik Asiyada antik şəhər. Hazırda bu şəhər İzmir şəhərinin daxildədir.
İzmir aqorası
Roma imperiyası iki hissəyə paçalandığı zaman Smirna Şərqi roma imperiyasının payına düşdü. Bizans imperiyası adlanan Şərqi roma İmperiyasında Qərbi Avropaya nisbətən inkişafda idi. Lakin ərəb yürüşləri zamanı şəhəri ərəblər ələ keçirərək buradan vizantiya üzərinıə yürüşlıər etməyə başlayırlar. 1071-cü il 26 avqustda Səlcuq Türkləri Bizans qoşunlarını Malazgirt yaxınlığında məğlubiyyətə uğratdılar. Döyüşdə Bizans imperatoru IV Diogen səlcuqlar tərəfindən əsir götürüldü. 5 il sonra, 1076-cı ildə Səlcuq qoşunları Smirnanın qala divarları önünə gəlib çatdılar. Çaka bəyin başçılıq etdiyi qoşun şəhəri tutaraq onu özünün qərərgahına çevirdi. Şəhərdə qərrgah yaradan türklər uzun müddət buradan hərbi-dəniz bazası kimi istifadə edərək egey dənizində və Vizantiyaya (İstanbul) yürüşlər etməyə başladılar. Bu zaman Qərbdən yeni bəla – xaçlıların yürüşləri başlandı. Şaka bəyin ğlümündən sonra şəhər və onun ətrafı Bizansa qaytarıldı. Lakin sonralar Vizantiyanı işğal edən xaçlı cəngavərləri Smirnanı da ələ keçirdilər. Bu hadisə nəticəsində Vizantiya şəhəri öz iqtisadi və ticarət mərkəzi kimi yerini bu şəhərə verməli oldu. Bütümn qərbi Avropadan gələn ticarət gəmiləri Smirna limanına gəlir və burdan şərqə çıxış əldə edirdilər. XIV əsrin əvvəllərində türklər yenidən Aydın oğlu Umur bəyin rəhbərliyi ilə şəhəri geri alır. Bundan sonra dəfələrlə əldən-ələ keçən şəhər nəhayət 1422-ci ildə Osmanlı imperatoru IV Murad tərəfindən geri alınır və şəhər bu tarixdən türklərin olaraq qalır. İzmir I Dünya Müharibəsindən sonra Yunanlar tərəfindən işğal edildi. 15 may 1919-cu ildə şəhəri işğal edən yunanlar burada türklərə qarşı amansızlıqlar törətməyə başlayırlar. 9 sentyabr 1922-də Mustafa kamal Atatürkün başçılığı ilə İzmirdən yunanlar qovularaq türk cümhuriyyətinə qaytarıldı. Lakin şəhərdə böyük fəlakət baş verdi. Baş vermiş yanğın şəhəri demək olar ki, tamamilə yandırdı. 20000 dən çox yaşayış evləri və idarələr yanğından məhv oldu. Türklər bu şəhəri yenidən yaratmağa başladılar. Türklərin də dediyi kimi yanib kül olmuş izmir zümrüd quşu kimi öz külləri içərisində yenidən dünyaya gəldi. Bu gün yanğın olan sahənin yerində Kültür Park yerləşir.
Multikulturalizm
Multikulturalizm — Çox mədənilik, bir çox fərqli mədəniyyətin bir arada yaşadığı cəmiyyəti təyin edən sözdür.
Multukulturalizmin sosial hadisə kimi formalaşmasına aşağıdakı faktorlar təsir edir:
O, ayrıca götürülmüş ölkədə və bütövlükdə dünyada müxtəlif millətlərə və məzhəblərə məxsus insanların mədəni müxtəlifliklərinin qorunması, inkişafı və harmonizasiyasına, azsaylı xalqların dövlətlərin milli mədəniyyətinə inteqrasiyasına yönəldilmişdir. Humanist və demokratik nəzəriyyə yaxud ideologiya olaraq multikulturalizm, tolerantlığın təcəssümüdür ki, onsuz humanizm, yüksək fərdi və beynəlxalq münasibətlər mədəniyyəti, insanlar arasında qarşılıqlı anlaşma, qarşılıqlı zənginləşmə, dostluq və əməkdaşlıq mümkün deyil.
Multikulturalizmin "sivilizasiyalararası dialoq", "tolerantlıq" mövzusu ilə oxşar və fərqli cəhətləri
Bir çox minilliklərlə ölçülən təkamül nəticəsində ruhi mədəniyyət bəşəriyyətin sosial inkişafının, intellektual və mənəvi tərəqqisinin universal əsası olmuşdur. O, informasiya və etik qlobal cəmiyyətin formalaşması səviyyəsinə və tempinə, istehlak sənayesinə, xalqların tarixi məsuliyyətinə, siyasətə və idarəçiliyə, sülh və beynəlxalq münasibətlər mədəniyyətinə böyük təsir göstərir. Mədəni mübadilə və qarşılıqlı zənginləşmə, xalqların sosial-mədəni inkişaf təcrübəsini, dünya mədəniyyətinin tarixi qanunauyğunluqlarını bilmə və yaradıcı şəkildə istifadə etmə qloballaşma şəraitində Azərbaycanın davamlı, rəqabət qabiliyyətli və təhlükəsiz inkişafı üçün mühüm nəzəri və praktik əhəmiyyət kəsb edir. Multikulturalizm mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların dialoqunun zəruri alətidir. Digər mədəniyyətlərin mahiyyətini, xüsusiyyətlərini, tarixini və nailiyyətlərini öyrənmədən, onlara qarşı tolerant münasibət, onların nümayəndələrinə hörmət mümkün deyil, qarşılıqlı anlaşma, mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların dialoqonu qurmaq mümkün deyil.
Avropa və bəzi Qərb dövlətləri bu ideyadan geri çəkilmə səbəbləri
Avropa və bəzi Qərb dövlətləri multikulturalizmi idarə etməyin kifayət qədər mürəkkəb kulturoloji vəzifə olması ilə əlaqədar ondan imtina etmişlər. Bəzi xalqların nümayəndələri bu və ya digər dövlətlərin milli mədəniyyətinə nə assimilyasiya, nə inteqrasiya olmağı arzu etmirlər. Bu vəzifənin həlli üçün bütün dünyada "Homo sapiens" tipli insandan "Homo culturalies" tipli insana keçid beynəlxalq proqramının bütün dünyada işlənib hazırlanması və tətbiq edilməsi zəruridir.
Cəmiyyətdə multikulturalizm əhəmiyyəti
Müasir multimədəni cəmiyyətlər kulturoloji strategiyalara əsaslanan düşünülmüş multukulturalizm siyasəti olmadan sabit inkişaf edə bilməzlər. Bunun sübutlarından biri Azərbaycan Respublikasının inkişafıdır ki, burada Azərbaycanın milli mədəniyyətinə müvəffəqiyyətlə inteqrasiya olan müxtəlif xalqların nümayəndəlləri harmonik inkişaf edirlər. Multikulturalizmdən imtina etmək yaxşı heç nə vəd etmir, çünki bu, təəssüf ki, bütün dünyada getdikcə artan anlaşılmazlığa, fobiyaya, qarşıqoymaya və qarşıdurmaya, milli və dini münaqişələrə aparıb çıxaran yoldur.
Multikulturalizmin əhəmiyyəti
Müstəqillik əldə etmiş, öz xarici və daxili siyasətini öz milli mənafelərinə, ümumxalq mənafeyinə uyğun olaraq qurmaq imkanı qazanmış xalq, birinci növbədə öz dilinin, milli mədəniyyətinin, adət-ənənələrinin inkişaf etməsinə- özünə qayıtmasına çalışır. İlk növbədə dövlətçiliyi möhkəmləndirmədən, xarici dövlətlərlə münasibətləri ümumbəşəri dəyərlər və beynəlxalq qaydalar əsasında nizamlayaraq dünya birliyinə bərabərhüquqlu üzv kimi daxil olmadan, yeni iqtisadi əlaqələrə keçmək yolunu müəyyən etmədən, hər şeydən öncə milli mədəniyyəti, dili və s. inkişaf etdirmək mövqeyi güclü tərəqqi üçün təməl ola bilməz. Özünü spesifik, fərqləndirici əlamətlərlə təsdiq etmək, özünü başqa millətlərə qarşı qoymaq və onlardan üstün olduğunu isbata yetirmək addımları ziyanlı nəticələrə gətirib çıxara bilər. Həm də başqa xalqların buna münasibəti, beynəlxalq siyasət mülahizələri baxımından deyil, yüksək dərəcədə daxili siyasətin ahəngdarlığı, insani dəyərlərin düzgün səviyyədə qiymətləndirilməsi və istifadə olunması baxımından millətçilik meyllərinin ön plana keçməsi yolverilməz bir haldır. Fərqli xüsusiyyətləri, milli cəhətləri də möhkəm bünövrə üzərində, ümumbəşəri dayaqlara bağlanaraq inkişaf etdirmək olar.
Azərbaycan çoxsaylı miqrant axınları qəbul edən ölkələrdən olmasa da, millətin formalaşmasının keçdiyi uzun tarixi yolda müxtəlif etnik, mədəni və dini qruplarla qarşılaşıb. Əlverişli coğrafi mühit, yerli insanların xoş davranışı bu qrupların bəzilərinin Azərbaycana üz tutmasına səbəb olub. Əhalinin ümumi sayında etnik və dini qrupların payının geniş olmasına baxmayaraq, Azərbaycan çoxsaylı etnik və dini qrupların yaşadığı multikultural ərazi hesab edilir.
Azərbaycan əhalisinin tərkibi
Milli azlıqlar Azərbaycan əhalisinin 9,4 %-ni təşkil edir. Yuxarıda verdiyimiz müxtəlifliyin ölçülməsi indekslərində Alesina və başqaları tərəfindən hazırlanmış etnik fraqmentləşmə indeksinə əsasən (köhnə informasiyaya söykənsə də) Azərbaycandakı etnik müxtəliflik Böyük Britaniya, Fransa, Hollandiya, İtaliya kimi ölkələrdə olan müxtəliflikdən artıq zəngindir. Fearon indeksi də Azərbaycanda etnik zənginliyin bəzi Avropa ölkələrini ötdüyünü deyir. Hazırda Azərbaycanda ölkənin çoxluq təşkil edən hissəsi – azərbaycanlılarla yanaşı, bir sıra digər millət, etnik azlıqlar da yaşayırlar. 1999-cu il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən Azərbaycanda yaşayan əhalinin 90,6%-ni azərbaycanlılar, 9,4%-ni isə milli azlıqlar və etnik qrup təşkil edənlər, o cümlədən ləzgilər-2,2%, ruslar-1,8%, talışlar-1%, avarlar-0,6%, türklər-0,5%, tatlar-0,4%, ermənilər-1,5%, gürcülər-0,2%, kürdlər-0,2%, ukraynalılar-0,4%, yahudilər-0,2%, və başqaları təşkil edirlər.
Azərbaycanda multikulturalizm
Azərbaycanda multikulturalizmin əsas özəlliyindən biri də burada yaşayan dil qruplarının dil ağacına görə bir-birindən uzaq olmasıdır. Fearon bu xüsusiyyətin linqvistik fraqmentləşmənin müəyyənləşdirilməsi və siyasi təşkilat daxilində etnik münasibətlərin daha yaxşı başa düşməsi üşün lazımlı olduğunu qeyd edir. Linqvistil (dil) ağacın birinci mərhələsinə uyğun gələn dillərdə danışan qruplar mədəniyyətcə də yaxın olurlar. Bu isə ölkə içərisində rəngarəng münasibətlərin qurulmasına əsas verir. Azərbaycanın nümunəsində görmək mümkündür ki, ölkənin etnik kompozisiyası kifayət qədər zəngin olmaqla bir-birindən dil cəhətdən kifayət qədər uzaq olan etnik qruplardan formalaşıb. Ölkəmizin ərazisində və 10 milyonluq əhali arasında aləmdə mövcud olan 14 əsas dil ailəsindən 3-ü mövcuddur (Altay, Hind-Avropa, Qafqaz). Bu o deməkdir ki, dövlətimizdəki etno-mədəni qrupların bir-biri ilə soyluluq əlaqələri çox uzaqdır. Amma dil uzaqlığı Azərbaycanda rəngarəng cəmiyyətin yaranmasına mane olmamışdır. Tarix boyu ölkəmizin ərazisində mövcud olmuş bir çox xalqların qarşılıqlı hörmət və sülh şəraitində yaşamaları fakt olaraq bütün səviyyələrdə təsdiq edilir. Dərin tarixi köklər üzərində olan və bu günə qədər inkişaf edərək cəmiyyətin gündəlik həyat tərzinə çevrilmiş birgəyaşama Azərbaycanda dövlət siyasəti kimi multikulturalizmin ictimai əsasını təşkil edir.
Ulu öndər Heydər Əliyevin dediyi kimi, həqiqətən də "Azərbaycan onun ərazisində yaşayan bütün millət və xalqların ümumi vətənidir. Ərazimizdə yaşayan azərbaycanlı da, ləzgi də, avar da, kürd də, talış da, udin də, kumık da, başqası da-bütünlükdə hamısı azərbaycanlıdır". Bu sözlər bu gün son dərəcə qiymətlidir və belə bir məlum siyasi həqiqəti aktuallaşdırır: Azərbaycanda yaşayan bütün xalqlar məhz bir yerdə, məhz azərbaycanlı olaraq dünya üçün maraq kəsb edə bilər. Biz ayrı-ayrılıqda heç kim üçün maraqlı deyilik.
Bu gün azərbaycanda formalaşan yeni, demokratik cəmiyyət müstəqil dövlət quruculuğunda fəal iştirak edir. Hər bir kəsin milli kimliyi onun bu gün özünü azərbaycanlı kimi hiss etməyinə mane olmur. Hər bir kəs öz ana dilində danışa, yaza bilər və özünün digər vacib olan mədəni ehtiyaclarıı ödəyə bilər. Konstitusiyamızın "Milli mənsubiyyət hüququ" adlı 44-cü maddəsində göstərilir: "Hər kəsin milli mənsubiyyətini qoruyub saxlamaq hüququ vardır. Heç kəs milli mənsubiyyətini dəyişdirməyə məcbur edilə bilməz".
Multikultural təhlükəsizliyin Azərbaycan nümunəsindəki təhlili göstərir ki, onun prinsiplərinə məqsədyönlü şəkildə riayət etdikdə ölkənin həm daxili potensialı öz zənginliklərini ən dərin qatlardan daha həvəslə üzə çıxarır, həm də öz beynəlxalq nüfuzuna müsbət çalar əlavə edir. Bu sonuncu məqam 2016-cı ilin 25 – 26 aprel tarixlərində Bakıda keçirilmiş Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Sivilizasiyalar Alyansının 7-ci Qlobal Forumunun xarici iştirakçıları tərəfindən dəfələrlə deyildi. Bir çox xalqların hələ də ayıla bilmədiyi bir qarşıdurma var: "öz-özgə" qarşıdurmasıdır. Lakin "öz və özgə" qarşıdurması bizim həmvətənlərimiz üçün öz kəskin əhəmiyətini hələ orta əsrlərdə itirmişdir. Bu gün bu qarşıdurma üzünün ən yumşaq formasını yaşayır.
Ümid Özdağ
Ümid Özdağ — türkiyəli siyasətçi, professor və yazıçı.
Münhen Lüdviq-Maksimilian Universiteti və Qazi Universitetində ali təhsil aldıqdan sonra uzun illər elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuş və 2001-ci ildə professor elmi adını almışdır. 2006-cı ildən "XXI Əsr Türkiyə İnstitutu"nun təsisçisi və rəhbəridir. Buna qədər isə 1999-cu ildə "Avrasiya Strateji Araşdırmalar Mərkəzi"ni, 2003-cü ildə isə "Diyanət Araşdırmalar Mərkəzini" təsis etmişdir.
Həyatı
Sonralar MHP qadın qollarının ilk rəhbəri olacaq Könül Özdağ və Milli Birlik Komitəsi üzvü olaraq 27 may çevrilişinə qatılan mayor Müzəffər Özdağın oğlu olaraq 3 mart 1961-ci ildə anadan olmuşdur. Milli Birlik Komitəsi içində Alparslan Türkeş ilə birlikdə hərəkət edən atasının 13 noyabr 1960-cı ildə Yaponiyaya hökumət müşaviri olaraq göndərilməsinə görə Tokioda anadan olmuşdur.
İbtidai və orta təhsilini TED Ankara kollecində almışdır. Bakalavr təhsilini Münhen Lüdviq-Maksimilian Universitetində siyasi elmlər, fəlsəfə və iqtisadiyyat fakültələrində tamamlamış və magistr təhsilini Türkiyədə planlı inkişaf və dövlət planlama təşkilatı üzərində tamamlamışdır.
Dr. Burçin Özdağ ilə evlidir və Alp adından bir oğlu vardır.
Akademik kareyerası
1986-cı ildə Qazi Universitetinin iqtisadiyyat və İdarəçilik Elmləri fakültəsində araşdırmaçı vəzifəsində işə qəbul edilmişdir. 1990-cı ildə "Atatürk və İnönü dövründə ordu-siyasət əlaqələri" adlı işi ilə siyasət elmi doktoru olmuşdur. 1993-cü ildə "Menderes dövründə ordu-siyasət əlaqələri və 27 may hərəkatı" adlı tezisi ilə siyasi nəzəriyyələr dosenti ünvanını qazanmışdır.
1994-cü ildə Avrasiya Qovluğu adlı üç aylıq beynəlxalq əlaqələr və strateji araşdırmalar jurnalını çıxarmağa başlamış və redaktorluğunu etmişdir. 1980-ci illərin sonundan etibarən terrorizm və etnik problemlər mövzularında araşdırmalar etmişdir. 1995-ci ildə Şərq və Cənub-Şərq Anadolu ilə Cənub-şərq bölgələrindən köç edilən şəhərlərdə sosio-siyasi məqsədli araşdırmalar etmişdir.
1997–1998-ci illərdə ABŞ-da Baltimorda Tavson Universitetində qloballaşma, Avrasiyada etnik problemlər mövzularında araşdırmalar etmiş və dərs demişdir. 1999-cu ildə Avrasiya Strateji Araşdırmalar Mərkəzini qurmuşdur. 2000-ci ildə ASAM-a bağlı olaraq çalışan Erməni Araşdırmaları İnistitutunu qurmuş və 2004-cü ilə qədər ASAM-ın idarə heyəti rəhbərliyini icra etmişdir. 2001-ci ildə professor olmuş və 2005-ci ildə Qazi Universitetindən ayrılmışdır.
Milliyyətçi Hərəkat Partiyası (2006–2016)
MHP-nin 19 noyabr 2006-cı ildə çağırılmalı olan VIII qurultayında Dövlət Baxçalıya qarşı başqanlığa namizəd olduğunu açıqlamışdır. Ancaq qurultaydan 2 gün əvvəl MHP rəhbərliyi tərəfindən partiyadan ixrac edilməsinə görə namizəd ola bilməmişdir.
2008-ci ildən etibarən Qazi Universiteti İqtisadiyyat və İdarəçilik Elmləri fakültəsində tədris üzvlüyünə geri döndü.
2010-cu ildə məhkəmə qərarı ilə yenidən MHP üzvü oldu. 12 iyun 2011-ci ildə keçirilən parlament seçkilərində partiyasının İstanbul II bölgə IV sıradan deputatlığa namizədi olsa da, seçilə bilmədi. 21 mart 2015-ci ildə keçirilən MHP-nin XI qurultayında MHP Mərkəzi İdarəçilik Qurumu üzvü oldu.
MHP-də mövcud idarəçilərə qarşı başqan namizədlərinin ortaya çıxması və daha sonra məhkəmə tərəfindən fövqəladə qurultay qərarı verilməsindən sonra 9 aprel 2016-cı ildə MHP başqanlığına namizəd olduğunu açıqladı. Ancaq MHP Ümumi Mərkəzi ilə müxaliflərin məhkəməlik olduğu qurultay prosesindən sonra Ali Seçki Qurumu tərəfindən 10 iyulda toplanması düşünülən qurultay ləğv edildi.
20 oktyabr 2016-cı il tarixində MHP Ümumi Mərkəzi tərəfindən partiya nizamnaməsinin bəzi maddələrini pozduğu əsas gətirilərək Mərkəzi İntizam Qurumuna məruzə edilmişdir. 15 noyabr 2016-cı ildə partiyadan qovulmuşdur.
İYİ Partiya (2017–2021)
25 oktyabr 2017-ci il tarixində qurulan İYİ Partiyaya qatılmış və qurucular arasında yer almışdır. Strategiya, əlaqə, propaqanda və reklam işlərinə nəzarət edən köməkçi təyin edilmişdir. 2018-ci ildə Türkiyə seçkilərində İYİ partiyanın İstanbul deputatı seçilmişdir.
Ümid Özdağ 6 noyabr 2020-ci il tarixində İYİ Partiya İstanbul Şəhər Təşkilatının başçısı Buğra Kavuncu və əmisini FETÖ-çü adlandırmasından sonra partiya rəhbərliyi ilə yaşanan problemlər nəticəsində partiyadan ixrac edilmişdir. 13 yanvar 2021 tarixində Ankara Birinci Əsliyə Hüquq Məhkəməsi ixrac qərarını ləğv etmişdir. .
Ümid Özdağ 4 mart 2021 tarixində açıqlama verərək İYİ Partiyadan istefa vermişdir :
2021-ci ildə Özdağ partiya qurma hərəkatına başladı və Ayyıldız Hərəkatını təsis etdi. O, partiyasını 26 avqustda quracağını elan etdi.
Maisə Nəcəfova
Maisə Nəcəfova (tam adı: Maisə Aşum qızı Nəcəfova) — AMEA-nın akad. Yusif Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun “Spektroskopik analizi” laboratoriyasının kimya üzrə elmlər doktoru, baş elmi işçisi.
Həyatı
Maisə Aşum qizi Nəcəfova 1943-cü ildə mayın 11-də Bakida ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1959-ci ildə Bakı şəhəri 26 saylı rus orta məktəbinə daxil olmuş və oranı 1960-ci ildə əla qiymətlərlə bitirmişdir. 1960-65-ci illərdə S.M.Kirov adına Dövlət Universitetinin fizika fakultəsinin tələbəsi olmuş və oranıda əla qiymətlərlə bitirmişdir. Təyinatı Azərbaycan EA-nın Kimya Texnologiyasının Nəzəri Problemləri İnstitutuna verilmişdir. 1965-1968-ci illərdə orada böyük mühəndis vəzifəsində işləmişdir. 1969-1971-ci illərdə Moskva şəhəri SSRİ EA-nın N.N.Semyonov adına Kimyəvi Fizika İnstitutunun (N.M.Emanuelin şöbəsində ) aspiranturasında çalışmışdır. 1978-ci ildə “Qlükozamin, onun törəmələri və qlikoproteidin qamma şüalandırılması zamanı alınan radikalların fiziki-kimyəvi tədqiqi “(02.00.04 – fiziki kimya) mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
2013-cü ildə Baş Elmi işçi vəzifəsində işləyir.
Elmi fəaliyyəti
M.A.Nəcəfova 1972-ci ildən EA-nın Y.H.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda kiçik elmi işçi vəzifəsindən baş elmi işçi vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. O, EPR, UB-yi spektroskopiya, aşağı temperaturlu radioliz və fotoliz kimi üsullara yiyələnib. Bu üsullardan istifadə edərək institutda bir çox tədqiqat işləri aparmışdır: alkilammonium halogenitlərin, katalizatorların yüksək aktivliyə və stabilliyə malik olan ion –radikalların alınmasında sintez zamanı modifikasiya üsulu ilə lazımı şərait tapılması, polimerlərin, poliamidlərin, qarışıq sellüloza efirlərindən alınan membran əmələ gətirən maddələrin və s. aşağı temperatur və EPR üsulları ilə onların fotostabilliyi öyrənilib və təkliflər verilib. İlkin və aralıq radikalların varlığı, onların elektron strukturu, təbiəti, onların fiziki-kimyəvi çevrilmələri, fotostabilliyi və s. müəyyən edilib.
Əsas elmi nailiyyətləri
Katalitik krekinqin ağır qazoylunun (KKAQ), ağır piroliz qətranının (АPQ) (fr.>4000C), azparafinli neftlərin qudronunun və onlardan ayrılmış əsas komponentlərin paramaqnit xassələrinə UB-şüanın təsiri öyrənilmişdir. Ən əhəmiyyətli fərqləri müəyyən edilmiş və göstərilmişdir ki, LK-da, qətranda sərbəst radikallar generasiya olunur, lakin KKAQ, APQ, qudron və asfaltenlərdə isə onların məhv olması baş verir; EPR üsulu ilə model birləşmələrin –alifatik spirtlərin, doymuş karbohidrogenlərin və həmçinin ККАQ-nın LК-dan ayrılan naften-parafin karbohidrogenlərinin parçalanmasında KKAQ, ANQ-dan və qudrondan ayrılan PAK-in fotosensibilizə etmə xususiyyətləri tədqiq olunub. Fotosensibilizə etmə reaksiyalarında PAK-in triplet-həyacanlanma molekullarının iştirak etməsi sübut olunmuşdur və göstərilmişdir ki, üzvi birləşmələrin fotoparçalanmasının effektiv sensibilizə olunması üçün tədqiq olunan LK-in molekul kütləsindən asılı olaraq müəyyən olunmuş fraksiya tərkibi olmalıdır. KKAQ (fr. >4000C)-dən ayrılmış LK-da bilavasitə termiki işlənilmədən sonra ifrat incəstrukturlu spektrə malik olan sərbəst radikal müəyyən edilmişdir. EPR spektrlərinin təhlili birmənalı olaraq, onun metilperinaften radikalına aid olduğunu aşkar etmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, metilperinaften radikalı molekulyar oksigenin iştirakı ilə QAM-ın SR-na çevrilməsi təyin olunmuşdur. Bu radikalın fotohəssaslıq xassələri öyrənilmiş və fotoşüalandırma nəticəsində onun məhv olması müəyyən edilmişdir; cüzi miqdarda PAK əlavə edilməklə model spirt, parafin və ANQ-dən ayrılmış naften-parafin matrisalarında geniş temperatur intervalında (-196-:250C) fotosensibilizə etmə reaksiyalarının ilkin və aralıq mərhələləri aşkar olunmuş və öyrənilmişdir;otaq temperaturunda fotoşüanın təsiri altında üzvi maddələrin parçalanması prosesində azparafinli neftlərin qudronlarından ayrılmış asfaltenlərin sərbəst radikallarının üzvi birləşmələrin (alifatik spirtlər, parafinlər) parçalanmasında fotosensibilizə etmə xassəsi aşkar edilmiş və araşdırılmışdır. Göstərilmişdir ki, fototəsir nəticəsində qudronun asfaltenlərinin SR-in qatılığı 40% azalır. Lakin benzol məhluluna zəif hidrogen rabitəli birləşmələri (alifatik spirtlər, izo-parafinlər) əlavə etdikdə bu məhlulda fotosensibilləşdirilmiş parçalanma reaksiyalarının nəticəsində əmələ gələn H-atomları asfaltenin paramaqnit nüvəsini dezaktivləşdirir və SR-in kəskin sürətlə (66%) məhv olmasına səbəb olur.
Hacı Əliqulu xan Hidayət
Hacı Əliqulu xan Mirzə Rzaqulu xan oğlu Hidayət və ya Müxbirəddövlə — İranın Poçt və Teleqtaf naziri.
Həyatı
Hacı Əliqulu xan Mirzə Rzaqulu xan oğlu 1829-cu yldə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Təhsilini atasından almışdı. Qacarlar dövlətinda Poçt və Teleqtaf naziri olmuşdu.
Corciya Texnologiya İnstitutu
Corciya Texnologiya İnstitutu — ABŞ-nin Corciya ştatının Atlanta şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; texnologiya sahəsinin inkişafına görə ölkənin ən aparıcı ali təhsil ocaqlarından biridir.
Tarixi
1882-ci ildə Edvin Harrisin rəhbərlik etdiyi Corciya ştatı Qanunvericilik Hökumətinin nümayəndə heyəti ölkənin şimal-şərq bölgələrinə səfər edərək, texnologiya məktəbləri ilə yaxından tanış olur. Nümayəndə heyəti Massaçusets Texnologiya və Vuster Kaunti Fri (hazırda Vuster Politexnik İnstitutu) institutlarına baş çəkdikdən sonra buradakı təhsil modelindən heyrətlənir və həmin təcrübədən bəhrələnməyi qərara alır.
1885-ci il oktyabrın 13-də Corciya ştatının qubernatoru Henri MakDeniel yeni fond və məktəb yaradılması haqqında qanunu imzalayır. 1887-ci ildə Atlanta şəhərinin xeyriyyəçisi Riçard Piters malik olduğu geniş torpaq sahəsindən 1,6 hektar ərazini yeni yaradılacaq məktəbə bağışlayır. 1888-ci ildə iki binadan ibarət Corciya Texnologiya Məktəbi qapılarını tələbələrinin üzünə açır. Binaların birində (hazırda bu bina Texnologiya Qülləsi adlanır) tələbələrə dərs keçilir, digər binada isə onların çalışmaları üçün tökmə, dəmirçi, maşınqayırma sexləri, qazanxana fəaliyyət göstərir. Təhsil və təcrübənin eyni əhəmiyyətə malik olmasını vurğulamaq məqsədilə hər iki bina bərabər hündürlükdə inşa edilir.
1905-ci il oktyabrın 20-də ABŞ prezidenti Teodor Ruzvelt Corciya Texnologiya Məktəbini ziyarət edir. O, Texnologiya Qülləsi binasının qarşısında texniki təhsilin önəmliliyi haqqında çıxış edir, daha sonra məktəbin hər bir tələbəsinin əlini sıxaraq onlara uğurlar arzulayır. 1912-ci ildə ali təhsil müəssisəsinin Axşam Məktəbi açılır. 1917-ci ildən qızların Axşam Məktəbində keçilən dərslərdə iştirakına baxmayaraq, onların məktəbə rəsmi qəbuluna 1920-ci ildən icazə verilir. 1934-cü ildə Corciya Texnologiya Məktəbinin Mühəndislik Eksperimenti Stansiyası (sonradan Corciya Texnologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutu) açılır.
1948-ci ildə Corciya Texnologiya Məktəbinin adı dəyişdirilərək Corciya Texnologiya İnstitutu adlandırılır. Bir çox eyni statuslu (Massaçusets, Kaliforniya Texnologiya institutları) ali məktəblərdən fərqli olaraq, Corciya Texnologiya İnstitutu dövlət institutu adını alır. İlk qız tələbələr instituta 1952-ci ildən qəbul edilir.
1988-ci ildə Con Patrik Krisinin instituta rəhbərliyi dövründə ali məktəbdə struktur dəyişiklikləri aparılır. Həmin dövrədək institut Mühəndislik, İdarəetmə, Dəqiq və Humanitar Elmlər kolleclərindən ibarət olduğu halda, Krisinin instituta rəhbərliyi dövründə Hesablama, Dəqiq Elmlər, İvan Allen İdarəetmə, Siyasət və Beynəlxalq Münasibətlər kollecləri yaradılır. Həmçinin 1966-cı ildə yay Olimpiya oyunlarının Atlanta şəhərində keçirilməsində də Con Patrik Krisinin böyük rolu olur.
1994-cü ildə institutun məzunu olmuş Ueyn Klaf Corciya Texnologiya İnstitutunun prezidenti seçilir. O, 1998-ci ildə İvan Allen İdarəetmə, Siyasət və Beynəlxalq Münasibətlər Kollecini İvan Allen Humanitar Elmlər İnstitutuna və İdarəetmə Kollecinə bölür. Onun fəaliyyəti dövründə institutun inkişaf etdirilməsi, burada aparılan tədqiqatların genişlənməsi üzrə mühüm işlər həyata keçirilir.
2008-ci il iyulun 1-dən Heri Şuster Corciya Texnologiya İnstitutunun prorektoru təyin olunur. 2009-cu il aprelin 1-dən Bud Peterson Corciya Texnologiya İnstitutunun 11-ci prezidenti olur. 2010-cu il aprelin 20-dən Corciya Texnologiya İnstitutu Amerika Universitetləri Assosiasiyasına üzv seçilir.
Müasir vəziyyəti
Corciya Texnologiya İnstitutunun kampusu Atlanta şəhərinin mərkəzindədir. İnstitutun kampusu AT&T qərargahı, "Coca-Cola" şirkəti, "Bank of America" göydələnlərinin arasında yerləşir, bir neçə binadan, eləcə də yaşıllıqdan ibarətdir. Corciya Texnologiya İnstitutunun tələbə şəhərciyi Atlantada yerləşən digər kampuslardan, xüsusilə Corciya Ştatı Universitetindən fərqlənir və 4 əsas hissəyə (Qərbi, Şərqi, Mərkəzi və Texnologiya meydanı kampusları) bölünür. Qərbi və Şərqi kampuslar tələbə yataqxanalarından ibarət olduğu halda, Mərkəzi kampusda, ilk növbədə, tədris və tədqiqat müəssisələri cəmlənib. Mərkəzi kampusda Houey Fizika, Boqqs Kimya, Hesablama, Memarlıq kollecləri, Hesablama Klaus, Skayl Klass binaları, Dövlət Siyasəti Məktəbi, institutun rəmzi olan Texnologiya Qülləsi, kitabxana, Bayraq binası, Tələbə Mərkəzi, Eşşəkarısı parkı yerləşir.
Texnologiya meydanı kampusu şəhərin mərkəzindən Şimali kampusa doğru uzanır və 2003-cü ildə açılıb. Kampusun bir hissəsində İdarəetmə Kollecinin binaları, institutun otelləri, Konfrans və Qlobal Öyrənmə mərkəzləri, digər hissəsində isə Hesablama Kolleci, Elektrotexnika və Hesablama Texnikası Məktəbinin binası yerləşir.
Corciya ştatının Savanna şəhərində Corciya Texnologiya İnstitutunun kampusu mövcuddur. Kampus 2003-cü ildə istifadəyə verilib. Burada tələbələrə mühəndislik proqramları təklif olunur. Fransanın şimal-şərqindəki Mets şəhərində institutun Corciya Texnologiya İnstitutu Lotaringiyası adlı kampusu fəaliyyət göstərir. 1990-cı ildə açılmış bu kampus elektrik, kompüter mühəndisliyi, kompüter elmləri, maşınqayırma sahələri üzrə magistr və doktorluq proqramları təklif edir. İnstitutun əlavə olaraq İrlandiyada (Atlon), Çində (Şanxay), Sinqapurda, Hindistanda müxtəlif proqramlar təklif edən müəssisələri mövcuddur.
Corciya Texnologiya İnstitutu yaxın gələcəkdə Sinqapur Milli Universiteti ilə əməkdaşlıq çərçivəsində Sinqapurda Asiya-Sakit okean Regionu Logistika İnstitutunun açılmasını nəzərdə tutur.
Corciya Texnologiya İnstitutunda 6 kollec, 1 institut fəaliyyət göstərir.
Memarlıq Kolleci Memarlıq, Tikinti konstruksiyası, Şəhər və regional planlaşdırma, Sənaye dizaynı, Musiqi departamentlərindən ibarətdir.
Hesablama Kollecinə Hesablama elmləri və mühəndisliyi, İnformatika, İnteraktiv hesablama departamentləri daxildir.
Mühəndislik Kollecinə Aerokosmik sənaye, Biotibbi mühəndislik, Kimya və biomolekulyar mühəndislik, Vətəndaş və ekologiya mühəndisliyi, Elektrik və hesablama texnikası, Sənaye və sistem mühəndisliyi, Materialşünaslıq elmləri və mühəndislik, Maşınqayırma departamentləri aiddir.
İdarəetmə Kolleci bakalavr, MBA, Texnoloji idarəetmə üzrə MBA, PhD proqamları təklif edən bir neçə departamentdən ibarətdir.
Dəqiq Elmlər Kollecinə Tətbiqi fiziologiya, Biologiya, Kimya və biokimya, Yer və atmosfer elmləri, Riyaziyyat, Fizika, Psixologiya departamentləri daxildir.
İvan Allen Humanitar Elmlər İnstitutunda İqtisadiyyat, Tarix, texnologiya və cəmiyyət, Beynəlxalq münasibətlər, Ədəbiyyat, kommunikasiya və mədəniyyət, Müasir dillər, Dövlət siyasəti departamentləri fəaliyyət göstərir.
Corciya Texnologiya İnstitutu zəngin kitabxana sisteminə malikdir. Kitabxana kolleksiyasına 1 milyon cild kitab, ABŞ patentlərinin bütöv toplusu, 2 milyondan çox texniki hesabat, dövlət sənədləri daxildir. Elmi sıçrayış, texniki informasiyanın inkişafı, kompüterin, şəbəkə və multimedia texnologiyalarının yaranması kitabxananın tarixində təkamül rolu oynayıb. Belə ki, Corciya Texnologiya İnstitutunun kitabxana sistemi bu istiqamətdə ən sürətli inkişaf edən kitabxanalardandır. İnstitutun kitabxanası Əsas, Memarlıq, Arxiv və kargüzarlıq bölmələrindən ibarətdir.