X-XI_əsrlərdə_Bağdadda_siyasi_mübarizə
Xəlifənin vasitəçiliyi
24-25 aprel 1008-ci ildə Kərbəlada bir şiə açıq-aşkar, tamamilə aydın şəkildə, şiələrin ümumi qənaətinə görə şiələrin və imam Əlinin  sıxışdırılmasında suçlanan, Abdullah ibn Məsudu qovan və onun öz təfsirindən fərqli Quran mətnlərini yandıran Osman ibn Affanı nəzərdə tutaraq,  "Müshəfi yandıran, insana" lənət oxuyurdu. Xəlifə onun edamına qərar verdi.[10] Bundan sonra başlayan, və Fatimi əl Hakimə  təşkil olunan ovasiya əsnasında, şeyx Əbu Həmid əl-İsfərayini öz evindən qaçmalı oldu,imamilərin ruporu şeyx Müfid isə sürgünə məhkum olundu. Bağdadın tanınmış şəxslərinin xahişi ilə xəlifənin və buveyhi əmirinin işə qarışması nisbi sakitliyin bərqərar etdi. İçtimai yerlərdə çıxış etmələri qadağan olunan hər iki partiyadan olan moizəçilər, yeni narazılıqlara təhrikdən vaz keçmələri şərti ilə öz moizələrini oxumaq icazəsi aldılar.[11] Bütövlükdə nisbətən sakit hesab oluna bilən sonrakı illərdə, xəlifə hakimiyəti çoxsaylı və əhəmiyətli uğurlara nail oldu. 1011-ci ildə o həm imamilərin həm də sünnülərin ən nüfuzlu xadimlərinin imzası ilə təsdiq olunan fatimiləri təntənəli surətdə ittiham edən bəyanata nail oldu.[12] O dövrdə tərtib edilən və ən məşhurları maliki Əbu Bəkr əl-Bakkilaniyə[13], mötəzili Əbu Səid əl-İstəxriyə[14], və yəqin ki, Üsul və Fərq əsərinin müəllifi Əbu Mənsur əl-Bağdadiyə aid, ismaililiyin inkarını da həmin bu siyasi-dini cərəyana aid etmək lazımdı[15]. Qısa fasilədən sonra iğtişaşlar təzə qüvvə ilə 1015 ildən 1017-ci ilə qədər olan mərhələdə yenidən qızışdı. 1015-ci ildə Bağdadda şiələrlə sünnülər arasında toqquşmalar yenidən qızışdı. Vəzir Fəxr əl-Mülk, şiələrin Aşuranı qeyd etmələrinə icazə verərək, sakitliyi bərpa etdi.[16] 1016-cı ildə insidentlər çoxaldı. Mənşəyi qaranlıq qalan, eyni vaxtı baş verməsi isə şübhə doğuran yanğınlar Kərbəlada, imam Hüseynin məqbərəsində, Bağdadın müxtəlif məsçidlərində və Samirənin böyük məsçidində baş verdi. Məkkə, Mədinə və Qüdsün üç böyük məsçidində oğurluqlar da bu qəbuldəndir[17]. 1017-ci, İbn əl-Cevzinin vaxtında davamını tapan və onun təbirincə sünnü intibahının başlanğıc ili olan, həm də ortodoksal dinşunaslar tərəfindən - böyük qarışıqlıq (əl fitnə-əl kubra) ili - adlandırılan il, xəlifənin daha sərt siyasətə keçdiyi ildir. Belə ki xəlifə Əl Qadir bir çox, şiəliyə və mötəzililiyə rəğbət bəsləyən alimdən tövbə etmələrini tələb etdi. Bundan başqa o Mahmud Qəznəliyə sünnənin müdafiəsində kömək xahişi ilə müraciət etdi. Mahmud cavab verdi ki xəlifənin tövsiyələrinə hörmət edir, və minbərlərdən yeniliklərin müəlliflərinin, hər yerdə, lənət olunmasını əmr edəcək və artıq, fatimi xəlifəsi əl Hakimin ilahi mənşəyini təbliq edən ismaili missionerlərinin bir qədərini ədam etdirib[18]. Məhz həmin şəraitdə 1018-ci ildə xəlifə Əl-Qadir xəlifənin sarayında təntənəli surətdə dövlətin rəsmi doqmasını müəyən edən Qadiriyənin oxunmasını təşkil etdi[19]. Xəlifənin, bütün müsəlmanların iman rəmzinə çevirməyə çalışdığı bu sənəd, əski(sələf) doktrinlərə uyğun kimi təqdim edilmişdir. Bu, Əbu Bəkr əl Hallalın, əl-Barbaharinin yaxud İbn Battın sayəsində hənbəlikdəki döyüşkənlikdən  heç nə olmayan, ama bu təlimin ayrı-ayrı nəzərlərini: ehkamçı ilahiyatın(kəlamın), mötəziliyin, şiəliyin ittihamını, təkrarlayan ənənəpərəst din rəmzi idi. İlk dörd xəlifənin qanuniliyi onların xronoloji ardıcıllığında yenə təsdiq olundu, baxmayaraq ki xəlifə hakimiyəti məsələsi başqa heç cür qaldırılmamışdı.