cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yaponiya bayrağı
Mədəniyyət və münasibət
thumb|İmperator [[Naruhito nun taxta çıxmasından sonra İmperator ailəsini bayraqda dalğalandıran izdiham İmperator Sarayında, 4 may 2019-cu il.]] Kütləvi informasiya vasitələri tərəfindən keçirilmiş səsvermələr göstərir ki, yaponların çoxu hətta 1999-cu ildə qəbul edilmiş "Milli bayraq və Milli himn haqqında qanun"dan öncə də bayrağı milli simvol kimi qəbul etmişdir. Buna baxmayaraq, bayrağın məktəb tədbirlərində və kütləvi informasiya vasitələrində istifadəsi hələ də mübahisə mövzusudur. Məsələn, "Asahi Şimbun" və "Mainichi Shimbun" kimi liberal qəzetlər Yaponiya bayrağı haqqında tənqidi yazılar paylaşır və oxucularının siyasi spektrumunu əks etdirir. Başqa yaponlara görə bayraq Yaponiya imperiya olanda demokratiyanın yox edildiyi zamanı simvolizə edir.
Hinomarunun evlərdə və biznes müəssisələrində istifadəsi də cəmiyyət içində mübahisə mövzusudur. Hinomarunun uyoku dantay (sağçı) aktivistlər, irticaçılar və xuliqanlarla olan əlaqəsinə görə bəzi evlər və biznes müəssisələri bayrağı dalğalandırmaqdan imtina edirlər. Bayrağı milli bayramlarda və ya xüsusi tədbirlərdə dalğalandırmaq məcburiyyəti yoxdur. İşikava prefekturasının Kanazava şəhəri 2012-ci ilin sentyabrında dövlət büdcəsi ilə bayraqlar alıb əhalini milli bayramlarda bayrağı dalğalandırmağa təşviq etmək barədə təklif etmişdir. Yaponiya Kommunist Partiyası bayrağa tamamilə qarşıdır.
Hinomaruya qarşı neqativ münasibətlər Yaponiyanın keçmiş koloniyalarında, eləcə də, Yaponiyanın içində davam edir. Məsələn, Okinavada olduğu kimi. Buna misal kimi 26 oktyabr 1987-ci ildə Okinavada bir supermarket sahibinin Yaponiya Milli İdman Festivalından öncə Hinomarunu yandırmasını göstərmək olar. Bayrağı yandıran Şoyçi Çibana Hinomarunu sadəcə Yaponiya ordusunun törətdiyi vəhşiliklərə və ABŞ ordusunun davam edən təzyiqlərinə qarşı olduğunu göstərmək üçün deyil, həmçinin ictimaiyyətdə nümayiş etdirilməsinin qarşısını almaq üçün yandırmışdı. Okinavada bayraqla bağlı baş verən digər insidentlərə məktəb tədbirlərində bayrağın cırılması və şagirdlərin Kimiqayo sədaları altında bayrağa hörmət göstərməmələri aid edilə bilər. Okinavanın paytaxtı Naha şəhərində bayraq Okinavanın Yaponiyaya qaytarılmasından sonra ilk dəfə 2001-ci ildə şəhərin 80 illiyi qeyd edilərkən dalğalandırılıb. 1999-cu ildə bayrağın milli simvol kimi qəbul edilməsi keçmişdə Yaponiya imperiyasının əsarətində olmuş Çin və Cənubi Koreya tərəfindən Yaponiyanın sağa meyil etməsi və onun yenidən hərbiləşməsi kimi qiymətləndirilmişdir. 1999-cu il qanununun qəbul edilməsi həm də Yasukuni məbədinin statusu haqqında da mübahisələrə səbəb olmuşdur. Yaponiyanın keçmişdə işğal etdiyi ölkələrdə 1999-cu il qanunu qarışıq reaksiyalar almışdır. Sinqapurda qoca nəsil bayrağa qarşı neqativ hislər bəsləməyə davam etsə də, cavan nəsil eyni baxış bucağına malik deyil və Yaponiya mədəniyyətini anime, manqa və Uniqlo şəklində qəbul etməyə davam edir. Filippin hökuməti isə 1999-cu il qanununun Yaponiyanın yenidən hərbiləşmək istədiyini göstərmədiyinə inanmış və Yaponiyanın hər bir dövlət kimi sadəcə öz simvollarını qəbul etmək istədiyini düşünmüşdür. Yaponiyada Hinomarunu yandırmaq barədə cinayət məsuliyyəti yoxdur, lakin xarici dövlətlərin bayrağını yandırmaq olmaz.
Protokol
thumb|Yaponiyada matəm bayrağı. Protokola görə bayraq günün doğmasından günün batmasına qədər dalğalandırıla bilər. Məktəblərə isə açılanandan bağlanana qədər bayrağı dalğalandırmaq icazə verilir. Yaponiya bayrağı başqa ölkənin bayrağı ilə eyni anda dalğalananda Yaponiya bayrağı ləyaqət vəziyyəti alır və qonaq ölkənin bayrağı onun sağ istiqamətində dalğalanır. Hər iki bayraq eyni hündürlükdə və ölçüdə olmalıdır. Əgər xarici ölkə bayraqlarının sayı 1-dən çox olarsa, ona Yaponiya bayrağı BMT-nin müəyyənləşdirdiyi ölkələrin əlifba sırasına görə düzülüşünə görə həmin bayraqların arasına yerləşdirilir. Bayraq istifadəyə yararsız olanda onu xüsusi şəkildə yandırırlar. "Milli bayraq və Milli himn haqqında qanun"da bayraqdan istifadə haqqında göstərişlər verilməsə də, müxtəlif prefekturalar Hinomaru və prefektura bayraqlarından istifadə haqqında qaydalar müəyyənləşdiriblər.
Matəm
Hinomaru bayrağı matəmlər zamanı iki stildə dalğalandırıla bilər. Birincisi bir çox ölkələrdə olduğu kimi bayrağı. Xarici Əlaqələr Nazirliyinin rəsmiləri də hansısa xarici ölkənin dövlət başçısının dəfni zamanı bayrağı yarıya kimi endirirlər.
Alternativ matəm stili isə bayraq dirəyinin ən ucuna qara rəngli sferik bəzək taxmaq və kimi tanınan qara lent yerləşdirməkdir. Bu stilin tarixi İmperator Meycinin vəfat etdiyi 30 iyul 1912-ci il tarixinə kimi uzanır və Kabinet imperator vəfat edəndə bayrağın matəmdə qaldırılması barədə göstəriş qəbul etmişdir. Kabinet həmçinin milli bayrağın yarıya qədər endirilməsinin anonsunu etmək səlahiyyətinə malikdir.
İctimai məktəblər
thumb|[[Hokkaydo prefekturasında məzuniyyət tədbiri zamanı Yaponiya bayrağı və Hokkaydo bayrağı asılıb. Məktəb işçilərindən biri isə məktəbin öz bayrağı əlində tutub.]]
İkinci dünya müharibəsinin bitməsindən sonra Təhsil Nazirliyi onlara tabe olan məktəblərdə Hinomaru və Kimiqayonun istifadəsinə dəstək vermək üçün bildiriş və nizamlamalar buraxmışdır. Bu bildirişlərdən birincisi 1950-ci ildə buraxılmışdır və orada bildirilirdi ki, hər iki simvoldan istifadə etmək məqsədəuyğundur, lakin məcburi deyil. Daha sonra bu məqsəd hər iki simvolunun milli bayramlarda və tədbirlərdə istifadə edilməsinə daxil edilib tələbələrin milli bayramların nə olduğunu başa düşməsinə və təhsilin müdafiəsini təmin etməyə çevrilmişdir. 1989-cu ildəki təhsil islahatları zamanı buraxılmış direktivdə LDP tərəfindən idarə olunan hökumət ilk dəfə məktəblərdə bayrağın istifadə olunmasını və hər iki simvola uyğun hörmət göstərilməsini tələb etmişdir. Bu göstərişə əməl etməyən məktəb rəsmilərinə ilk dəfə 1989-cu ildə cəzalar verilməyə başlanmışdır.
"Milli bayraq və Milli himn haqqındakı qanun"un qəbul edilməsindən sonra 1999-cu ildə Təhsil Nazirliyi tərəfindən buraxılmış kurrikulum direktivində "məktəblərdən daxilolma və məzuniyyət tədbirlərində Yaponiya bayrağını dalğalandırması və tələbələrə Kimiqayonu oxumaq barədə göstəriş verib bayrağın və himnin əhəmiyyətinə önəm verilməsi istənilirdi". Bundan əlavə, nazirliyin 1999-cu ilin ibtidai məktəblər üçün hazırlanmış kurrikulum direktivinə etdiyi şərhdə qeyd olunmuşdur ki, "qloballaşmanı da nəzər almaqla, vətənpərvərliyi və yapon olmağın şüurluluğunu təbliğ etməklə birlikdə, məktəb uşaqlarını Yaponiya bayrağına və Kimiqayoya qarşı hörmətli şəkildə davranmalarını təmin etmək vacibdir, çünki onlar beynəlxalq cəmiyyətdə hörmətli Yaponiya vətəndaşları kimi böyüyürlər". Nazirlik həmçinin bildirmişdir ki, əgər yapon şagirdlər öz simvollarına qarşı hörmət bəsləyə bilməsələr, başqa ölkələrin simvollarına qarşı da hörmət edə bilməyəcəklər.
Məktəblər himn və bayraq üzərindəki mübahisələrin mərkəzi olmuşdur. Tokio Təhsil Şurası ona tabe olan məktəblərdə tədbirlər zamanı himn və bayrağın istifadəsinə məcburi saymışdır. Göstəriş məktəb müəllimlərinin hər iki simvola hörmət etməsi istəmiş, əks halda işlərini itirmə riski ilə üz-üzə gələcəkləri ilə xəbərdarlıq etmişdir. Bəziləri bu göstərişin Yaponiya konstitusiyası ilə ziddiyyət təşkil etdiyini bildirirək etiraz etmişdirlər, lakin Şura bildirmişdir ki, məktəblər hökumət agentlikləri olduğu üçün işçilərin şagirdlərə yaxşı Yaponiya vətəndaşı olmağın yollarını öyrətmək kimi məsuliyyətləri var. Etirazların çoxalması ilə məktəblər Hinomarunu məzuniyyət tədbirlərindən göstərməkdən imtina etmiş və bəzi valideynlər bayrağı cırmışdırlar. Müəllimlərin Tokio qubernatoru Şintaro İşiharaya və daha yüksək səlahiyyətli şəxslərə göstərişlə bağlı etdikləri şikayət uğursuz olmuşdur. İlk qarşıdurmalardan sonra Yaponiya Müəllimlər Birliyi bayraq və himndən istifadə etməyə razı olmuşdur. Daha kiçik təşkilat olan Yaponiya Müəllimlər və Heyət Birliyi isə hələ də hər iki simvolun təhsil sistemində istifadə edilməsinə qarşıdır.
Hərbi bayraqlar
Yaponiya Özünümüdafiə Qüvvələri (YÖMQ) və Yaponiya Quru Özünümüdafiə Qüvvələri adlanan və günəş diskindən ayrılan 8 qırmızı şüadan ibarət bayraqdan istifadə edir. Bayrağın sərhədləri qismən qızılı rəngdədir.
Günəş diskinin yaxşı tanınan dizaynı Simens ulduzu şəklində olan 16 qırmızı şüalı günəş diskidir. Bu dizayn Yaponiyada tarixən, xüsusilə, Yaponiya İmperator ordusu və Yaponiya İmperiya donanması tərəfindən istifadə olunub. Yapon dilində adlanan bu bayraq ilk dəfə 15 may 1870-ci ildə qəbul edilib bə 1945-ci ildə İkinci dünya müharibəsinin başa çatmasına qədər istifadə olunub. Bayraq 30 iyun 1954-cü ildə yenidən qəbul olunub və hazırda Yaponiya Quru Özünümüdafiə Qüvvələrinin (YQÖMQ) müharibə bayrağı və Yaponiya Dəniz Özünümüdafiə Qüvvələrinin (YDÖMQ) donanma bayrağı kimi istifadə olunur. YÖMQ heyət şefi Katsutoşi Kavano bildirmişdi ki, Doğan günəş bayrağı Dəniz Özünümüdafiə Qüvvələri dənizçilərinin "gürurudur". Yaponiya İmperator Ordusu tərəfindən istifadə olunduğuna görə bayraq Çin və Koreyada mənfi şöhrətə malikdir. Onlar tez-tez bayrağı İkinci dünya müharibəsindəki Yaponiya imperializmi ilə əlaqələndirirlər. YDÖMQ dor bayraqcığından da istifadə edir. İlk dəfə 1914-cü ildə, ikinci dəfə 1965-ci ildə qəbul edilmişdir və donanma bayrağının sadələşdirilmiş versiyasına malikdir. Bayraqcığın nisbi ölçüləri 1:40 ilə 1:90 arasındadır.
Yaponiya Hava Özünümüdafiə Qüvvələri (YHÖMQ) müstəqil şəkildə 1952-ci ildə təşkil olunmuşdur və emblemində təkcə günəş diski var. Bu ordunun yeganə qoludur ki, emblemində qırmızı şüalar yoxdur. Lakin qolun bazalarında və paradlarında istifadə etdiyi bayrağı var. Bayraq 1972-ci ildə yaradılmış və YHÖMQ-nin yaradılmasından sonra istifadə olunan üçüncü bayraqdır. Bayraq göy fonun mərkəzində yerləşən emblemdən ibarətdir.
Rəsmi şəkildə qəbul olunmamasına baxmayaraq Z siqnal bayrağı Yaponiya dənizçilik tarixində vacib rol oynamışdır. 27 may 1905-ci ildə Mikasa gəmisinin admiralı Heyhaçiro Toqo Rusiya Baltika Donanması ilə döyüşə hazırlaşırdı. Tsuşima döyüşündən öncə Toqo Z bayrağını gəmidə dalğalandırmış və daha sonra döyüşdə ruslara qalib gəlmişdir. Bu bayrağın dalğalandırılması gəmi heyətinə bu mesajı verirdi: "Yaponiya imperiyasının taleyi bu döyüşdən asılıdır; hər kəs işini görəcək və ən yaxşısını edəcək". Z siqnal bayrağı həmçinin 1941-ci ilin dekabrında Yaponiyanın Pörl-Harbora etdiyi hücum ərəfəsində təyyarə daşıyan gəmi Akagi-də də dalğalandırılmışdı.
İmperiya bayraqları
thumb|İmperator bayrağı.
1870-ci ildən başlayaraq Yaponiya imperatoru (o dövrdə İmperator Meyci), imperatriçası və imperiya ailəsinin digər üzvləri üçün bayraqlar yaradılırdı. Əvvəlcə imperatorun bayrağı çox bəzəkli idi, incəsənət ornamentinin ortasında günəş yerləşirdi. Onun qurudu, dənizdə və qoşquda olduğu zamanlar üçün ayrıca bayraqları var idi. İmperiya ailəsi də dənizdə və quruda (biri piyada, biri qoşquda gedəndə) istifadə edilməsi üçün bayraqlarla təchiz olunmuşdu. Qoşqu bayraqları təkrəngli fonun ortasında yerləşdirilmiş 16 ləçəkli təkrəngli payızgülüdən ibarətdir. 1889-cu ildə İmperator Meyci bu köhnə bayraqları ləğv edib qırmızı fonda yerləşən payızgülü təsvirindən ibarət bayraqdan istifadə etməyə başlamışdır. Rəngin tonlarında və bayrağın ölçülərində edilən kiçik dəyişikliklərlə birlikdə 1889-cu il bayrağı hələ də imperiya bayrağı kimi istifadə olunur.
Yarımilli bayraqlar
thumb|Milli bayraq [[Okinava prefekturasının bayrağı və Urasoe şəhərinin bayrağı ilə birlikdə dalğalanır.]]
Yaponiyanın 47 prefekturasının hər birinin milli bayraq kimi öz bayrağı var. Bu bayraqlar təkrəngli fonun (təkcə Ehime prefekturasının bayrağının arxafonu ikirənglidir) üzərində təsvir olunmuş mon adlı simvoldan ibarətdir. Hiroşima kimi bəzi prefekturaların bayraqları milli bayrağın xüsusiyyətlərini daşıyır (2:3 ölçü, mon simvolunun bayrağın uzunluğunun 3/5-lük hissəsində mərkəzdə olması). Bəzi monlar prefekturanın adını yapon işarələri ilə yazılışı təcəssüm etdirir; digərləri isə prefekturanın yerinin və ya digər xüsusiyyətini özündə əks etdirir. Məsələn,Naqano prefekturasının bayrağında ağ diskin içərisində narıncı rəngli ナ (na) katakana simvolu təsvir olunub. Monun digər açıqlaması isə onun dağları, ağ diskin isə gölü simvolizə edir. Narıncı rəng günəşi, ağ rəng isə regionun qarını təmsil edir.
Bələdiyyələr də öz bayraqlarını qəbul edə bilər. Bələdiyyə bayraqlarının dizaynı da prefektura bayraqlarında olduğu kimidir: təkrəngli fonda yerləşən mon. Məsələn, Kumamoto prefekturasındakı Amakusa şəhərinin bayrağındakı mon ア (a) katakana simvolundan və onu əhatə edən dalğalardan ibarətdir. Bu mon ağ fonun mərkəzində yerləşir, enin uzunluğa nisbəti isə 2:3 şəklindədir. Bayraq və emblem 2006-cı ildə qəbul edilmişdir.
Törəmə bayraqlar
thumb|Japan Post-un keçmiş bayrağı (1872–1887). Hərbi bayraqlarla yanaşı bir neçə başqa bayraq da milli bayrağın dizaynı əsasında yaradılıb. Keçmiş Japan Post bayrağı Hinomarunun ortasında keçən qırmızı rəngli horizontal xəttdən ibarətdir. Qırmızı günəşin ətrafında isə nazik ağ halqa var. Bu bayraq daha sonra ağ fonda yerləşən qırmızı rəngli 〒 poçt işarəsindən ibarət yeni bayraqla əvəz olunmuşdur.
Son illərdə qəbul olunmuş iki milli bayraq Yaponiya bayrağını xatırladır. 1971-ci ildə Banqladeş Pakistandan müstəqilliyini əldə edəndə yaşıl fonun üzərində mərkəzdən bir az qıraqda yerləşdirilmiş qırmızı diskdən ibarət bayraq qəbul etmişdir. Qırmızı diskin içərisində isə Banqladeşin qızıl rəngli xəritəsi var idi. 1972-ci ildə xəritə bayraqdan çıxarılmış və o vaxtdan həmin versiya istifadə olunur. Banqladeş hökuməti rəsmi şəkildə qırmızı diski dairə adlandırır; qırmızı rəng ölkəni qurmaq üçün ölənlərin qanlarını simvolizə edir. Ada ölkəsi olan Palau da bənzər dizayndan istifadə edir, lakin rənglər tamamilə fərqlidir. Palau hökuməti bayrağın Yaponiya bayrağının təsiri altında yaradıldığını bəyan etməsə də, Yaponiya 1914-cü ildən 1944-cü ilə kimi adanı idarə etmişdir. Palau bayrağı göy fonun üzərində mərkəzdən bir az qıraqda yerləşən sarı-qızılı bütöv aydan ibarətdir. Bütöv ay sülhü və gənc dövləri, göy fon isə Palaunun 1981–1994-cü illərdə müstəqilliyə keçid dövrünü simvolizə edir.
Yaponiya donanma bayrağı başqa bayraqlara da ilham vermişdir. Buna misal kimi Asahi Şimbun tərəfindən istifadə olunan bayrağı göstərmək olar. Bayrağın aşağı küncündə günəşin dördə birlik hissəsi görünür. Ağ rəngli 朝 kanci işarəsi günəşin böyük hissəsini tutur. Günəşdən çıxan 13 ədəd ağ və qırmızı şüalar bir-birini əvəz edir. Bu bayraq çox vaxt Asahi Şimbun-un sponsorluq etdiyi Liseylər arası Milli Beyzbol Çempionatının yarışlarında görünür. Rütbə bayraqları da donanma bayrağı əsasında yaradılmışdır.
Buruc surəsi
85-ci surə
əl-Buruc (Bürclər) surəsi (Məkkədə nazil olmuşdur, 22 ayədir). Surə adını ilk ayədə işlənən və bürclər mənasını verən əl-Buruc sözündən götürmüşdür. Sürənin Məkkə dövrünün ortalarında bütpərəstlərin müsəlmanlara qarşı əziyyət və işgəncələrə başlamalarından sonra endirildiyinə inanılır. Buruc sürəsində Allahın qüdrətindən, Allah uğrunda sıxıntı çəkənlərin cənnət ə gedəcəklərindən, müsəlmanlara zülm edənləri üçün isə pis sonun olduğundan bəhs edilir.
Aksum
Aksum ( Ak̠ʷsəm;   Ak̠sum; ) — Efiopiyanın Tiqray regionunda şəhər. Aksum Aksum Krallığının tarixi paytaxtı olmuşdur. Şəhər artıq 66,800 nəfər əhalisi olan (2015) turizm şəhəridir.
Aksum, Tiqray regionunun Mekelay zonasında, Adva dağlarının bazasına yaxın yerdə yerləşir. 2131 m yüksəkliyə malikdir 2131 m və Lailay Maiçev rayonu ilə əhatə olunmuşdur.
Tarix
Axum, Roma dövrü yazılarının ən erkən qeydlərində üzə çıxan və Aksum İmperiyası adlanan dəniz ticarəti gücünün mərkəzi idi. Eramızın 356-cı ilində Aksum hökmdarı Frumenti tərəfindən xristianlaşdırılmışdır. Sonralar İmperator Kalebin dövründə Aksum, zərdüştiliki qəbul etmiş Sasaniya İmperiyasına qarşı Bizansın müttəfiqi idi.
VII əsrdən sonra qismən farslara, daha sonra isə köhnə Qırmızı dəniz ticarət yolları uğrunda yarışan ərəblərə görə uzun və yavaş bir tənəzüllün başladığı güman edilir. Nəhayət Aksum İsgəndəriyyə, Bizans və Cənubi Avropadakı əsas bazarlarını itirdi və ticarət payı dövrün ərəb tacirləri tərəfindən tutuldu. Aksum İmperiyası nəhayət Yəhudi kraliçası Qudit tərəfindən fəth edildi. Nəticədə Aksum əhalisinin bir qismi cənuba köçməyə məcbur edildi və köhnə həyat tərzi tənəzzül etdi. Hökmdarlığa son tanınan imperatoru təxminən 10-cu əsrdə hakimiyyətə başladı, lakin imperiyanın təsiri və gücü bundan xeyli əvvəl sona çatmışdı.
Əhalinin və ticarətin zəifləməsi Efiopiya imperiyasının güc mərkəzinin daxili ərazidə daha da irəliləməsinə kömək etdi. Aksum şəhəri artıq bir milyon kvadrat mil ərazini əhatə edən bir imperiyanın inzibati iqamətgahı idi. Nəhayət, alternativ ad (Efiopiya) mərkəzi bölgə və sonradan indiki müasir dövlət tərəfindən qəbul edildi.
Aksum İmperiyası və Efiopiya kilsəsi
Aksum İmperiyasının Qeez adlı öz yazılı dili vardı və ən qədim tarixa malik nəhəng obelisk nümunələri ilə fərqli bir memarlıq inkişaf etdirmişdir.
1937-ci ildə 24 m uzunluğunda, 1700 yaşındakı Aksum obeliski, italyanlar tərəfindən beş hissəyə parçalanaraq yenidən qurulmaq üçün Romaya göndərildi. Obelisk geniş şəkildə Aksum imperiyasının ən yaxşı mühəndislik nümunələrindən biri kimi qəbul edilir. 1947-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının obeliskin geri göndəriləcəyi ilə bağlı razılığına baxmayaraq, İtaliya bunu qəbul etmədi və Efiopiya hökuməti ilə uzun müddətdir davam edən diplomatik mübahisəyə səbəb oldu. Nəhayət 2005-ci ilin aprel ayında İtaliya obelisk hissələrini rəsmi olaraq Aksuma qaytardı. İtaliya həmçinin transferin 4 milyon dollarlıq xərclərini də ödədi. UNESCO bu daşın Aksumda yenidən qurulmasına görə məsuliyyəti öz üzərinə götürdü. 2008-ci ilin iyul ayının sonunda obelisk yenidən quraşdırıldı və 4 sentyabr 2008-ci ildə açıldı.
Aksum və İslam
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Rome_Stele.jpg|thumb|Efiopiyaya qaytarıldıqdan sonra Aksum obeliski. Aksum İmperiyası İslamla çoxdankı bir əlaqəyə sahib idi. İbn Hişamın sözlərinə görə, Məhəmməd Qureyş qəbiləsinin zülmü ilə qarşılaşdıqda qızı Rüqəyya və əri Osmanın da yer aldığı kiçik bir qrupu Aksuma göndərdi. Aksum hökmdarı Sahama, onlara sığınacaq vermiş və müdafiə etmişdi. Sahama Qurayş qəbiləsinin qaçqınları yenidən Ərəbistana göndərmək istəyini rədd etmişdi. Bu qaçqınlar hicri təqvimlə 6-cı ilə (628) qədər geri qayıtmadılar və hətta çoxları Efiopiyada qaldı və Mibraqavi zonasında, Neqaş kəndində məskunlaşdılar.
Bu erkən müsəlmanların Aksum hökmdarına təsiri ilə əlaqəli olaraq fərqli ənənələr yarandı. Məsələn, Aksum hökmdarı bu qaçqınlardan o qədər təsirləndi ki, gizli bir çevrilişə başladı. Digər tərəfdən ərəb tarixçiləri və Efiopiya rəvayətləri bu müddət ərzində Efiopiyada yaşayan bəzi müsəlman qaçqınların pravoslav xristianlığına keçdiklərini bildirirlər. İkinci bir Efiopiya rəvayətində isə, Aksum kralı Əşama ibn-Əbcarın ölümündə Məhəmmədin padşahın ruhu üçün dua etdiyi və davamçılarına “Hücum etmədikləri müddətdə Efiopiya sakinlərini rahat buraxın." dediyi bildirilir.
Əsas görməli yerlər
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Stela_aksum.jpg|thumb|Kral Ezana stelası|alt=|left|283x283px Səhərdəki əsas Aksum abidələri stelalardır. Bu obelisklərin təsminən 1700 yaşı var və Efiopiya xalqının şəxsiyyətinin simvoluna çevrilmişdirlər. Onlardan ən böyüyü tikinti zamanı yıxıldığına və qırıldığına inanılan 33 metr uzunluğu, 3.84 metr enində, 2.35 metr dərinliyində və 520 ton ağırlığındakı Böyük stela-dır. Aksum obeliskinin isə hündürlüyü 24,6 metr, eni 2.32 metr, dərinliyi 1.36 metr, ağırlığı isə 170 tondur. Bu obelisk 1937-ci ildə İtaliya ordusu tərəfindən çıxarılmış və 2005-ci ildə Efiopiyaya qaytarılaraq, 31 iyul 2008-ci ildə yenidən qurulmuşdur. Növbəti ən hündür stela 24 metr (ön plitədən 20,6 metr ) hündürlüyündə, 2.65 metr enində, 1.18 metr dərinliyində və 160 ton ağırlığındakı Kral Ezana stelasıdır.
Stelaların məzarları qeyd etdikləri və ətraflarının memarlıq dekorları ilə birlikdə tökmə metal disklərlə də bəzədildiyi güman edilir. Şəhərin qərbindəki Qudit stelası şimaldakılardan fərqli olaraq, əsasən 4-cü əsrə aid qəbirlər arasında yer alır.
Aksumdakı digər görməli yerlərə arxeoloji və etnoqrafik muzeylər, Xanım Məryəm Sion kilsəsi, saba dilində və qədim Yunan dilində, Rozetta daşına bənzər şəkildə yazılmış Ezana daşı, Kral Bazenin məzarı (ən erkən quruluşlardan biri hesab olunur), Bilqeys hamamı (əslində bir su anbarıdır), 4-cü əsrə aid Taaxa Məryəm və 6-cı əsrdə qurulan Dunqur sarayları, Pentalevon monastırı, Abba Liqanos və Qobedra aslanı qaya təsviri daxildir.
Yerli əfsanə Bilqeysin şəhərdə yaşadığını iddia edir.
Tədqiqatlar
1893-cü ilin fevral ayında İngilis kəşfiyyatçıları Teodor Bent və Meybl Bent qayıqla Qırmızı dənizin qərb sahilindəki Massavaya səyahət etdilər və Qırmızı dənizin hər iki sahilindəki erkən ticarət şəbəkələri və mədəniyyətlər arasındakı mümkün əlaqələri araşdırmaq ümidi ilə Aksum və Yehada qazıntı aparmaq üçün sahilə çıxdılar. Onlar 24 Fevral 1893-cü ildə Aksuma çatdılar. Lakin Birinci İtalya-Efiopiya Müharibəsi boyunca dəvam edən sarsıntılar və italyan işğalçılar ilə yerli sərkərdələr arasındakı gərginlik onların işlərinə son qoydu. Onlar İngiltərəyə geri dönmək üçün martın sonunda Zulaya tələsik geri çəkilməli oldular.
İqlim
Aksumun iqlimi dəniz iqlimi kimi təsnif edilir.
Demoqrafiya
Efiopiya Mərkəzi Statistika Agentliyinin məlumatına görə, 2012-ci ilin iyul ayında (təxminən) Aksum əhalisi 56,576 nəfər idi. Siyahıyaalma əhalinin 30.293-ünün qadın, 26.283-ünün isə kişi olduğunu göstərdi. 2007-ci il milli siyahıyaalma nəticəsində şəhər əhalisinin 44 647 nəfər olduğu, bunlardan 20 741 nəfəri kişi, 23 906 nəfərinin isə qadınlar olduğu göstərilmişdir. Din olaraq sakinlərin əksəriyyəti, 88.03%-i Efiopiya Pravoslav Xristianlığına etqad edir, 10,89%-i isə müsəlmandır.
1994-cü il milli siyahıyaalmasında bu şəhər üçün əhali sayının 27148 nəfər və əhalisinin 12.536 nəfərinin kişi, 14.612 nəfərinin isə qadın olduğu bildirildi. Əhalinin əksəriyyəti Efiopiya pravoslav xristianlığına etdiyi, 85,08%-inin bu dinə mənsub olduğu, 14,81%-inin isə müsəlman olduğu bildirdi.
Təhsil
Aksum Universiteti 2006-cı ilin may ayında Aksumda, şəhər mərkəzindən dörd kilometr (2.45 mil) məsafədə yerləşən bir yaşıllıq sahəsində qurulmuşdur. Andiçmə mərasimi 16 fevral 2007-ci ildə keçirilmişdir. Kampusun indiki sahəsi 107 hektardır və genişləndirmək üçün geniş yer var. Aksumda bir universitetin qurulmasının, ümumilikdə ölkənin və xüsusən də bölgənin davamlı inkişafına çox töhfə verəcəyi gözlənilir.
3D sənədləşdirmə
Zamani Layihəsi, gələcək nəsillər üçün qeydlər yaratmaq üçün ümumdünya irsi ərazilərini 3D olaraq sənədləşdirir. Sənədlər yerüstü lazer skanerinə əsaslanır. Aksum stelalar sahəsi hissələrinin 3D sənədləşdirilməsi 2006-cı ildə aparılmışdır. 3D modelləri, planları və şəkilləri burada görmək mümkündür.
Kalanchoe blossfeldiana
(Kalanchoe blossfeldiana) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qulamhüseyn Sədri-Avşar
Həyatı
Qulamhüseyn Sədri-Avşar 1935-cü ildə Urmiya şəhərində dünyaya gəlib. Tanınmış tarixçidir.
Qulamhüseyn Sədri-Avşar tərcüməçi kimi də şöhrət tapmışdı. Ərəb, fars, ingilis və türk dillərini mükəmməl bilirdi.
Qulamhüseyn Sədri-Avşar Tehranda Milli Cəbhə hərakatına qoşulmuşdu. Burda çətinliklərlə üzləşib Urmiyaya döndü. Qiraətxana açıb, kitabdarlıqla məşğul olmağa başladı. Biliyinin çoxluğu, elminin genişliyi Urmiyaya sığmadı. Yenidən Tehrana qayıtdı.
Əsərləri
«Tarixi dər Iran», Həmin əsər hicri şəmsi 1345-ci ildə (1966-cı ildə) Tehranda çap olunub. «Iran tariçilərinin və coğrafiyaçılarının həyatı». Həmin əsər hicri şəmsi 1345-ci ildə (1966-cı ildə) Tehranda, «Ibni Sina» nəşriyyatında çap olunub. «Fars dili bu gün», «Iranın müasir mədəniyyəti». Tərtib etdiyi əsərlər: Ə. Dünbilinin «Məasiri Sultaniyyə». Həmin əsər hicri şəmsi 1351-ci ildə (1972-cı ildə) Tehranda, «Ibni Sina» nəşriyyatında çap olunub. Məhəmməd Təməddünün «Tarixi Rizaiyyə və Birinci Savşda Iranın vəziyyəti». Tərcümələri: Corc Sartonun 2 cildlik «Elm tarixinə müqəddəmə», Artur Popun «Iran memarlığı», Devid Smit Yucinin «Riyaziyyat tarixi», Denis Rayt «Ingilislər Qacar zamanı Iranda», Eduard Braunun «Iran ədəbiyyatı».
188 (ədəd)
Yüz səksən səkkiz  — say sistemində ədədlərdən biridir. Yüz səksən yeddidən sonra,  yüz səksən doqquzdan əvvəl gəlir.
Bulbophyllum hymenanthum
(Bulbophyllum hymenanthum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
1974 Voleybol üzrə qadınlararası Dünya Çempionatı
Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 1974 — ilk dəfə 20-dən artıq komandanın qatıldığı dünya çempionatı. Çempionat çərçivəsində 120 qarşılaşma oynanılmışdı. Turnir 1974-cü ilin oktyabr ayının 10-u başlamış, 27-i başa çatmışdı. Qalib adına isə üçüncü səfər layiq görülmüşdü.
Bəhruz Nuriyev
Bəhruz Nuriyev — əfsanəvi döyüşçü, "Azərbaycan Bayrağı" ordeni kavaleri.
Həyatı
Bəhruz Allahverdi oğlu Nuriyev 1971-ci il iyulun 7-də Ağdam rayonunun Kəngərli kəndində anadan olub. Bakı şəhəri, Nizami rayonu, 250 saylı orta məktəbi bitirib. Həvəskar rəssam olub, lakin çəkdiyi rəsmlər peşəkar rəssamların da diqqətini cəlb edib. Yüksək musiqi duyumlu Bəhruz həm də idmanın karate və boks növləri ilə məşğul olub.
1987-ci ildə Texniki Universitetin mexanika fakültəsinin gecə şöbəsinə qəbul olunub. 1989-cu ilin dekabrında hərbi xidmətə gedib. Lakin 1990-cı il, 20 yanvar hadisələrindən sonra rus ordusuna xidmətdən imtina edərək xidmətini Gəncədə davam etdirib.
Sonradan könüllü müdafiə dəstəsinə qoşulan Bəhruzun döyüş yolu Ağstafa rayonunun Köhnəqışlaq, Tovuzun Əlibəyli kəndlərindən, Şuşa, Laçın, Kəlbəcər, Ağdam, Ağdərənin müxtəlif bölgələrindən keçib. 1993-cü il, iyun 07-də Ağdərə döyüşlərində 30 erməni yaraqlısını qətlə yetirib, sonda isə özü şəhid olub.
Nizami Rayon İcra Hakimiyyətinin və rayonda yaşayan şəhid ailələrinin yekdil rəyi əsasında Bəhruzun oxuduğu məktəbin də qarşısında qəhrəmanın büstü qoyulub. Yaşadığı küçə isə 1995-ci ildən Bəhruzun adını daşıyır. Anası Nadiyə xalanın dediklərindən: "Bir ilə yaxın idi ki, nişanlı idi. Toyuna hazırlaşırdıq. Amma o, hər dəfə deyirdi ki, tələsməyin, az qalıb. O qədər düşüncəli, hamını nəzərə alan idi ki, buna görə də həmişə ondan nigaran idim. Onun faciəli xəbəri gələndə 3 gün şokda olmuşam. Deyilənə görə, onu sevənlər dəfnini çox yüksək səviyyədə keçiriblər".
Bəhruz Nuriyevə "Azərbaycan bayrağı" ordeni verilib. Bəhruza aid sənədlər arasında onun haqqında yazılmış "Vətənə sipər oğul" kitabçası da var. 826 saylı sabiq "Qurtuluş" batalyonunun qərargah rəisi, Azərbaycan Respublikası Bakı Əlil və Veteranlar Birliyinin sədri Fuad Rzayev Bəhruzun qəhrəmanlığından bunları yazıb: "Bəhruzun sərrast atma qabiliyyəti olduğu üçün o, daha çox düşmən öldürdü. 1993-cü ildə 30 düşməni sıradan çıxarmaq böyük hünər tələb edirdi. Bu hünərin səbəbkarı isə Bəhruz idi. Ümumiyyətlə, Bəhruz bütün döyüşlərdə misilsiz qəhrəmanlıqlar göstərib. Çox təəssüflər olsun ki, dəfələrlə mən də təqdimat yazıb göndərmişəm, lakin ona Milli Qəhrəman adını vermədilər. Amma Bəhruz əsl Azərbaycan qəhrəmanıdır".
Bakının Nizami rayonunda Bəhruz Nuriyev adına küçə var. Bu küçə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda döyüşlərdə xeyli düşmən yaraqlısı və onların döyüş texnikasını məhv edən şəhid Bəhruz Nuriyevin adını daşıyır.
Zəvüşt (Bünab)
Zəvüşt — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bünab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 3,802 nəfər yaşayır (936 ailə).
Dırnaq
thumb|Əl dırnaqları thumb|Ayaq dırnaqları Dırnaq — insanların (bir çox onurğalıların) ayaq və əllərinin uclarında mövcud olan bərk lövhəciklər. Qaşıma, soyma, cızma kimi funksiyaları var. Ayaq dırnaqları əl dırnaqlarına nisbətən daha ləng uzanır. Dırnaqların uzunma sürəti şəxsin orqanizmdən və yaşından asılı olaraq fərqlənə bilər. Uzanmış dırnaqların altında bakteriyaların inkişafı üçün əlverişli mühit yaranır.
ABŞ-nin Florida ştatındakı Klivlend klinikasının dermatoloqu Tamar Lior öz araşdırmaları nəticəsində belə bir nəticəyə gəlmişdir ki, insanın dırnaqlarının rəngi vasitəsi ilə bəzi xəstəlikləri aşkarlamaq mümkündür.
O dırnaqlardakı rəng dəyişikliklərinin bədəndəki hər hansı bir sağlamlıq problemi ilə əlaqədar olduğunu bildirmiş və rənglərə görə xəstəlikləri aşağıdakı kimi sıralamışır:
Heydərbəy dağı
Heydərbəy dağı – Borçalı qəzasında (İndi Ermənistanda) dağ adı.
Etimologiyası
Danışıqda əvvəlinə "h" səsi əlavə olunmuş aydar "kəkil", "başın ortasında (təpəsində) tük topası" sözündəndir. Qədim türklərdə oğlan uşaqlarının başını qırxdıqda təpəsində aydar "kəkil" saxlanması adəti pis ruhlara qarşı tədbir kimi səciyyələndirilirdi; ailədə 6–7 qızdan, yaxud bir neçə oğlan uşağının ölməsindən sonra doğulmuş oğlan uşağın bir qulağına sırğa keçirirdilər ki, bu da "aydar" adlanırdı. Aydarlı və sırğalı oğlana 7 yaşına qədər qız paltarı geydirirdilər. Belə inam vardı ki, pis ruh aydara və sırğaya görə oğlan uşağını qız hesab edərək ona toxunmayacaqdır. Bu "Aydar" adəti Don kazaxlarında indi də qalmışdır.
Toponimiyası
Heydərbəy dağ adı bəki aydar (burada ehtimal ki, topa ağac) olan mənasındadır. Azərbaycan adətən dağların zirvələrindəki aydar müqəddəs pir hesab olunurdu. Cənubi Azərbaycanda Heydərbaba dağının adı (Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın "Heydərbabaya salam" poemasında) da aydar "kəkil" sözündəndir. Heydərbək oronimi ilə Qazax və Gədəbəy r-nlarındakı Kəkildağ və Şamaxı r-nunda Kəkilnohur toponimləri mənaca eynidir. Orta Asiyada Qızılqum səhrasında bir qamışli şoran Aydar adlanır.
Şeyx Babı türbəsi
Şeyx Babı türbəsi — Füzuli rayonu Babı kəndində yerləşən tarixi abidə.
Haqqında
Türbə Füzuli rayonunun Babı kəndindədir. Türbədə Şeyx Babı Yaqubi dəfn olunub. Türbə 1273—1274-cü illərdə memar Əli Məcidəddin tərəfindən tikilib. Türbə səkkiz güşəlidir. Ağ daşdan hörülüb və üstü səkkiz güşəli çatma günbəzlə örtülüb. Şeyx Babı türbəsinin xarici səth bölgülərində Mömünə Xatun türbəsinin təsiri görünür. Xalq arasında "Şıxbaba türbəsi" adıyla tanınan bu abidə Füzuli rayonunun Babı kəndinin yaxınlığında salınmış qəbiristanlıqdadır. Rəvayətə görə, Şeyxin cənazəsi daş qutuda, türbənin cənub pəncərəsi önündə dəfn olunmuşdur. Məqbərədəki kitabənin oxunuşuna nail olan ilk rus alimi N. Xanıkov deyib ki, Şeyx Babı Yaqub türbəsi 1271—1272-ci illərdə Məşədi Babı Yaqub ibn Saadın əmri ilə tikilib. Kitabədəki yazılar ərəb dilində olduğundan, tərcümə edilib. Məşədixanım Nemətin tərcüməsindən müəyyən olunub ki, bu müqəddəs türbənin zahid, kamil Şeyx Babı Yaqub ibn İsmayıl Qur Xər üçün tikilməsinə Hicri təqvimi ilə 672-ci ildə (Miladi 1273—1274-cü illər) əmr verilib. Məzarın sinədaşı üzərindəki yazılar tərcümə edilib. Orada yazılıb ki;
Tarixi
Məzarın sinədaşında Şeyx Babı Yaqubun İsmayıl, Qur Xər oğlu kimi göstərilməsi onun İsmaililər hərəkatı ilə bağlı olmasını bildirir. Türbə ilə bağlı digər araşdırmalarda da faktların üst-üstə düşdüyü məlum olur. thumb|200px|right|Şeyx Babı türbəsinin planı Qədim dövrlərdə müxtəlif ölkələrdən xanəgahı ziyarətə gələrmişlər. Bu da onu sübut edir ki, xanəgahda dəfn olunan Məşədi Babı ibn Yaqub müqəddəs insan olmuşdur. Kitabədə yazılanlar göstərir ki, xanəgahı XIX əsrin əvvəllərində Kərbəlayi Nasir təmir etdirmişdir. Təbii ki, bu işdə ona kömək edənlər də olmuşdur. İbrahim Mehdiyev, Qürbətəli Niftəliyev, Əziz İsmayılov, Niyaz Quliyev, Hacı Oruc, Hacı Məmməd, Məşədi Səməd, Məşədi Eyvaz və başqaları köməklərini əsirgəməmişlər.
Vəziyyəti
Türbə kompleksindən 1 türbə və zədələnmiş bir minarə qalıb.
Abidə 29 sentyabr 2020-ci il tarixində Qarabağda baş verən döyüşlər zamanı Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin törətdiyi genişmiqyaslı təxribatlar nəticəsində ciddi şəkildə zədələnmişdir.
Məqbərə
Xanəgahın yeraltı yolları, həmçinin həmin minarələrdən biri ciddi zədələnmiş halda qalmaqdadır. Minarələrə bitişik halda tikilmiş məscidin divarlarının qalınlığı heyrətləndiricidir. Xanəgahda müxtəlif təyinatlı hücrələrin olması məqbərənin həm də yadelli düşmənlərə qarşı mübarizədə qala kimi istifadə olunduğunu sübut edir. Hücrənin əlvan çalarlı daşlarla örtülmüş otaqları göstərir ki, vaxtilə burada yaşayan insanlar yüksək sənətkarlıq qabiliyyətinə malik olmuşlar. O, Qarabağda çox nüfuzlu sufi şeyxi olub Orta əsrlərdə feodal müharibələri, Iran-Rusiya müharibəsi zamanı dağıntıya məruz qalan abidələrdən biri də yenə bu səkkiz guşəli türbə olub. Indi bu unikal memarlıq abidəsindən ancaq türbə və minarə qalıb. Babı türbəsi ağ daşdan tikilib. Üst hissəsi səkkiz bucaqlı çatma günbəzlə örtülüb. "Ornament bəzəklərinə görə türbənin tikintisində Əcəmi memarlıq məktəbinin təsiri duyulur. Bəzi məlumatlara görə, abidə görkəmli Azərbaycan ilahiyyatçısı, şair, filosof və sərkərdə Şeyx Babı Yaqubun şərəfinə ucaldılıb. Bəlkə də, elə bu səbəbdən el arasında bəzən ona Şıxbaba türbəsi də deyilir". (Nazim Tapdıqoğlu) right|thumb|180px|Şeyx Babı türbəsinin bərpa olunmuş görünüşü Bu tarixi memarlıq abidəsinin tədqiqi ilə XIX–XX əsrlərdə bir çox rus alimləri də məşğul olub. Orta əsrlər dövrünün məşhur araşdırıcısı A.Brozqula və akademik T.Roskovski öz tədqiqatlarında Şeyx Babı Yaqub türbəsinin XII əsrə aid olduğunu göstəriblər. Daha sonra rus tədqiqatçılarından professor V.Kraçkovskaya da bu türbə ilə bağlı araşdırma aparıb və onun XIII əsrə aid olduğunu təsdiqləyib. 1930-cu illərdə şərqşünas alim M.Xanikov da Babı türbəsini tədqiq edib.
Tarixi araşadırmalar
XX əsrin ikinci yarısında rus tarixçiləri ilə bərabər, Azərbaycan alimləri də (Ə.Salamzadə, Ş.Fətullayev, M.Nemət, K.Məmmədzadə) Şeyx Babı Yaqub türbəsinin tədqiqilə bağlı maraqlı araşdırmalar aparıblar. Onların da elmi qənaətinə görə, türbə Naxçıvan (Əcəmi) memarlıq məktəbinin üslubunda inşa edilib. Babının qədim kəhrizləri, tarixi abidələri göstərir ki, hələ lap qədim zamanlardan burada bizim əcdadlarımız yaşamışlar. Mənbələr göstərir ki, Şeyx Babı Yaqubun çoxlu sayda müridləri olub. Onlar Qarabağda, Azərbaycanın digər bölgələrində fəaliyyət göstəriblər. Hətta Şeyx Babı Yaqub öləndən sonra belə, onlar bu ərazilərdə fəaliyyətlərini davam etdiriblər. Bu fikri Azərbaycanın bir çox bölgələrində aparılan arxeoloji və tarixi araşdırmalar zamanı bu tipli qəbirüstü abidələrdə aşkar edilən yazılar təsdiq edib. Belə güman edilib ki, Şeyx Babı Yaqub orta əsrlərdə Qarabağda çox nüfuzlu və hörmətli sufi şeyxi olub.
Arxeoloji qazıntılar
Arxeoloji qazıntılar yeni faktlara işıq salır. Tarixçi Fəzullah Rəşidəddin "Cami ət-təvarix" əsərində bildirir ki, şeyx Babı Yaqub XIII yüzillikdə yaşayıb. Dövrünün böyük alimi və təriqət mürşidi olub. Elxanlı sultanları ona daim hörmətlə yanaşıblar. O, bu dövlətin ictimai-siyasi həyatında önəmli rol oynayıb. Ölkədə taxt-tac qazanmaq istəyən feodallar birinci onunla siyasi birliyə daxil olarmış. Arxeoloji araşdırmalar zamanı bu türbənin yanında qədim hamam xarabalığı da aşkar olunub. Onu da deyək ki, ta qədim zamanlardan yerli kənd əhalisi arasında bir fikir dolaşıb:
Yaxın zamanlarda Babı kəndinin ərazisində orta əsrlər Qarabağına aid iri yaşayış məskəni aşkarlanıb. Buradakı böyük xanəgahda XVIII əsrə aid məscid, hamam kompleksi, hücrələrin qalıqları var: "Həmin ərazidən 3 km. məsafədə "Nağara təpəsi" deyilən ərazidə antik və ilk orta əsrlərə aid yaşayış yeri də aşkarlanıb. Kürdmahmudlu kəndində isə yeraltı sərdabə aşkara çıxarılıb. Bu ərazi orta əsrlər Qarabağına aid ən böyük tapıntıdır". XIII əsrə aid Şeyx Babı Yaqub xanəgahında aparılan qazıntılardan sonra abidənin yaxınlığında həyata keçirilən növbəti arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində daha bir türbənin qalıqları və xanəgahın mühafizə divarları torpaq qatının altından çıxarılıb. Onun sözlərinə görə, tapıntılar Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Azərbərpa" Elimi-Tədqiqat Layihə İnstitutunun mütəxəssislərinə təhvil verilsə də, onun mühafizəsi normal şəkildə təşkil edilməyib. Açıq hava şəraitində qalan arxeoloji tapıntıların xüsusi mühafizəyə ehtiyacı var, əks təqdirdə, onu qoruyub saxlamaq mümkün olmayacaq. Şeyx Babı Yaqub xanəgahında torpağın altından çıxarılan tapıntılar rütubətli hava şəraitində qısa müddət ərzində tamamilə sıradan çıxacaq. Şeyx Babı Yaqub türbəsi Şuşa və Xudafərin körpüsündən sonra Qarabağ bölgəsində ən dəyərli və böyük tarixi abidələrdən hesab olunur.
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası və ya qısaca AXCP — Azərbaycan Milli Azadlıq hərəkatının və 1993-cü ilə qədərki dövrün aparıcı ictimai-siyasi təşkilatı olan Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin varisi, 1995-ci ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin bazasında və onun rəsmi varisi kimi qurulan, həmin il sentyabrın 1-də Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən rəsmi qeydiyyata alınan siyasi partiya.
Hərəkat dövrü (1988–1995)
Azərbaycanda Xalq Cəbhəsinin yaradılması ideyası Pribaltikadan qaynaqlanırdı.1988-ci ilin aprelin 13-də Estoniya televiziyasının "Bir daha fikirləşək" proqramında belə bir ideya səslənmiş və artıq oktyabr ayında bu reallaşmışdı, yəni Xalq Cəbhəsi yaranmışdı. Belə ki, 1988-ci ilin oktyabr ayının 1–2-də Estoniyanın Tallin şəhərində Estoniya Xalq Cəbhəsinin təsis konfransı keçirilmişdir. 1988-ci ilin yayında Bakı Alimlər Klubunda (BAK) birləşmiş Azərbaycan ziyalılarının təmsilçiləri tərəfindən Pribaltika Xalq Cəbhəsi formasında Azərbaycan Xalq Cəbhəsi yaratmaq üçün Təşəbbüs Qrupu yaradıldı. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi təşəbbüs qrupuna Bakı Alimlər Klubundan əlavə ilk qoşulan təşkilatlar "Varlıq" və "Çənlibel" təşkilatları olub.
1989-cu ilin fevralın 25-də A. Salamovanın evində Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Təşəbbüs Qrupunun ilk toplantısı keçirildi. Müvəqqəti Təşəbbüs Mərkəzinin və Koordinasiya Şurasının üzvləri seçildi.
Konfransda Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin Mərkəzi Məclisi, İdarə Heyəti və Ağsaqqallar Şurasına üzvlər seçilmişdir.
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi İdarə Heyətinin üzvləri: • 4 Həmçinin Bəxtiyar Vahabzadə, İsmayıl Şıxlı, Sabir Rüstəmxanlı, Vaqif Səmədoğlu və Tağı Xalisbəylidən ibarət Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Ağsaqqalllar Şurası təşkil olunmuşdur.
İclasda keçirilən açıq səsvermədə Əbülfəz Elçibəy 9 əleyhinə, əksəriyyət lehinə olmaqla Azərbaycan Xalq Cəbhəsi sədri seçilmişdir. Nizamnaməyə uyğun olaraq Əbülfəz Elçibəy sədr seçildikdən sonra İdarə Heyəti üzvlüyündən çıxmışdır. Konfransda qəbul olunan proqramın "Ümumi prinsipləri"ndə 'Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin respublika əhalisinin yenidənqurma və ölkənin həyatının demokratikləşdirilməsi uğrunda mübarizə aparan ictimai təşkilat olduğu qeyd olunsa da, sonradan dəyişiklik edilmiş Məramnamə və Nizamnamədə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin müstəqil, vahid, demokratik Azərbaycan uğrunda mübarizə aparan şəxsləri və qurumları birləşdirən ictimai-siyasi təşkilat olduğu deyilirdi.
5 oktyabr 1989-cu ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 404 №-li qərarı ilə rəsmi dövlət qeydiyyatına alınmışdır.
Elçibəy dövrü (1995–2000)
Siyasi proseslərdə daha aktiv iştirak etmək, o cümlədən 1995-ci il parlament seçkilərinə siyasi partiya kimi qatılmaq məqsədiylə 1995-ci ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin bazasında Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası (AXCP) təsis edilmiş, 1 sentyabr 1995-ci il tarixində Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən qeydiyyata alınmışdır.
1995-ci il parlament seçkiləri
1995-ci il parlament seçkilərində Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Əbülfəz Elçibəy rəhbərliyində seçkilərddə iştirak etmişdir. Partiya 125 üzvdən ibarət olan Milli Məclisdə 4 nəfərlə təmsil olunub.
2000-ci il parlament seçkiləri
2000-ci ildə Əbülfəz Elçibəyin ölümündən sonra Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası 2 qola bölünür: konservativ (Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası) və reformist-proqressiv (Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası). 2000-ci ildən etibarən Əli Kərimli Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının sədridir.
2005-ci il parlament seçkiləri
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası 2005-ci il noyabrın 6-da baş tutan seçkilər ərəfəsində yaradılan Azadlıq Blokunun həmtəsisçilərindən biri olmuşdur. Azadlıq Blokuna Müsavat Partiyası, Azərbaycan Liberal Partiyası, Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası və Azərbaycan Demokrat Partiyası daxil oldu. Avropa Şurası Parlament Assambleyasının rəyinə əsasən seçkilərdə Azadlıq Bloku qalib gəldi. Mərkəzi Seçki Komissiyasının açıqladığı rəsmi nəticələrə əsasən isə Milli Məclisdə YAP 60 nəfərlə, Azadlıq Bloku isə 6 nəfərlə təmsil olunmaq hüququ qazandı. Əli Kərimli isə Azadlıq Blokunun 58 üzvünün Milli Məclisdə təmsil olunmaq hüququ qazandığını iddia edirdi.
2010-cu il parlament seçkiləri
2010-cu ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası və Müsavat birləşmək qərarı almışdı, lakin daha sonra bu birləşmə gerçəkləşmədi.
Etimad qurultayı
19 avqust 2015-ci ildə Əli Kərimlidən narazı qüvvələr Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasında sabiq müavin olan Razi Nurullayev və tərəfdarları Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Etimad Qurultayı Təşkilat Komitəsi (AXCP EQTK) yaratdıqlarını bəyan ediblər. 27 sentyabr 2015-ci ildə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (AXCP) qurultayında Əli Kərimlinin növbəti dəfə sədr seçilməsindən sonra AXCP EQTK bu qurultayı və seçkiləri tanımayıb, 17 oktyabr 2015-ci ildə qurultay keçirib və Razi Nurullayevi AXCP sədri seçib.
Razi Nurullayev 2020-ci il 29 iyul tarixində partiyasının qurultayında Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası adından imtina etmiş və yeni Milli Cəbhə Partiyasını təsis etmişdir.
Son dövr
2023-cü ilin iyulunda Ədliyyə Nazirliyi Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasına qeydiyyatla bağlı mənfi cavab verib.
Qadınlar Şurası
2002-ci il yanvarın 12-dən Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının Qadınlar Şurası mövcuddur. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Qadınlar Şurasının sədri Solmaz Hüseynovadır.
Gənclər Komitəsi
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının Gənclər Komitəsi Əbülfəz Elçibəyin sərəncamı ilə 27 iyul 1995-ci il tarixində təsis edilmişdir. Onun ilk sədri Oqtay Güləliyev olmuşdur. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Gənclər Komitəsinin sədri hal-hazırda Emil Səlimovdur.
Bələdiyyə seçkiləri
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası bələdiyyə seçkilərini əhəmiyyətsiz hesab etmişdir. Seçkilərin qanunsuz keçirildiyini, bələdiyyələrin səlahiyyətsiz olduğunu iddia etmişdir. 1999-cu il seçkilərində 1387 partiya üzvü bələdiyyə üzvü seçilmişdir, lakin 2006-cı il təkrar bələdiyyə seçkilərində klassiklər qolu namizədləri seçkilərdə iştirak etmişdir.
Təltifləri
1990-cı ilin fevral ayında Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin İdarə Heyətinin qərarı ilə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi "Məhəmməd Əmin Rəsulzadə mükafatı" təsis edildi. İdarə Heyəti Məhəmməd Əmin Rəsulzadə mükafatını ilk olaraq milli-azadlıq hərəkatındakı xidmətlərinə görə iki şəxsə: görkəmli alim, vətənpərvər Xudu Məmmədova (ölümündən sonra) və "Azadlıq" radiosunun baş redaktoru Mirzə Xəzərə verilməsi qərarını yekdilliklə qəbul etdi. Qərar Əbülfəz Elçibəy tərəfindən imzalandı və eyni gün İdarə Heyətinin üzvü, görkəmli yazıçı və ictimai-xadim Yusif Səmədoğlunun səsi ilə bu xəbər "Azadlıq" radiosundan yayıldı.
Rəmzləri
Logosu
Qərargahı
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası 2006-cı ilə qədər Bakı şəhəri, Xaqani küçəsi 33 ünvanında yerləşən binada fəaliyyət göstərib. 2006-cı ilin noyabrında binanın dövlət tərəfindən Hesablama Palatasının balansına verilməsi nəticəsində 23 noyabr 2006-cı ildən partiya qərargahsız qalıb. Bunun qanunsuz olduğunu iddia edən partiya məsələ ilə əlaqədar məhkəməyə müraciət edib.
Dövlət tərəfindən partiyaya Keşlə qəsəbəsində məcburi köçkünlərin yaşadığı binanın birinci mərtəbəsində qərargah təklif olunsa da partiya tərəfindən şəraitsizlik səbəbilə bundan imtina edilib. Partiyanın qərargahsız fəaliyyət göstərdiyi dövrdə toplantılar digər siyasi partiyaların qərargahlarında keçirilib.
2013-cü ildə Nərimanov rayonu, Tələt Şıxaliyev küçəsi 8 ünvanındakı ikimərtəbəli bina icarəyə götürülərək, partiyanın qərargahına çevrilib. Ardınca partiyanın icarəyə götürdürü mülkün sahibinə hökumət tərəfindən təzyiqlər edildiyi iddia olunub. 3 mart 2014-cü ildə partiyanın qərargahı yerləşən binada partlayış baş verib. Bu səbəb əsas gətirilərək 5 mart 2014-cü ildə qərargah dövlət tərəfindən sökülüb.
Partiya hal-hazırda faktiki olaraq qərargahsızdır.
Jül Byanki
Jül Byanki — fransız Formula-1 pilotu, Marussia Formula-1 komandasının əsas üzvü. Jül Byanki müxtəlif avtomobil yarışlarında iştirak etmişdir. Əvvəlcə aşağı dərəcəli avtomobil yarışlarında və kartinqlərdə pilot olan Byanki 2013-cü ildən etibarən Formula-1 pilotu kimi tanınır. 2014-cü ilin 5 oktyabr tarixində Yaponiyanın Suzuki Qran Prisinin 43-cü dövrəsində evakuator ilə toqquşan pilot ağır yaralanmışdır.
Səkkiz ay xəstəxanada müalicə olunmasına baxmayaraq pilotun həyatını xilas etmək mümkün olmamışdır və 2015-ci ilin 17 iyul tarixində ailəsi tərəfindən ölüm xəbəri rəsmən elan edilmişdir. Jül Byanki 1994-cü ildə Formula-1 pilotu Ayrton Sennanın San-Marino transında faciəvi ölümünün ardından həlak olan ikinci Formula-1 pilotudur.
Həyatı
Jül Byanki 1989-cu ildə Fransanın Nitsa şəhərində anadan olmuşdur. Avtomobil yarışlarına kartinq ilə başlamış, 2007-ci ildə kartinq yarışlarını Formula-1 yarışları ilə əvəzləmişdir. 2007-ci ildə Formula Renault 2.0 komandası ilə Formula 3 Euro Series yarışlarının qalibi olmuşdur. 2009-cu ildən etibarən GP2 Asia Series yarışlarında yarışmağa başlayan Jül 2010-cu il sezonunda GP2 pilotu seçilmişdir.
Formula-1 yarışlarının gələcək ulduzu kimi görülən Jul Byanki 2014-cü ilin 5 oktyabr tarixində Yaponiyanın Suzuka şəhərində keçirilən Formula-1 yarışlarında ağır qəza keçirmişdir. Hadisə baş verən gün Yaponiya və ölkənin şimal əraziləri güclü Panfon tayfunundan əziyyət çəkməkdə idi. Şiddətli yağışların altında keçirilən yarışın 43-cü dövrəsində avtomobilinin idarə etməsini itirən Jül Byanki daha əvvəl qəza keçirmiş bir yarış avtomobilini trasdan kənarlaşdırmağa çalışan evakuator ilə toqquşmuşdur.
Qəzadan sonra Byankinin huşunun itirilməsi barədə raport yayınlandı. İlkin tibbi yardımını ardından xəstəxanaya yerləşdirilən fransız pilot səkkiz ay xəstəxanada qaldıqdan sonra 2015-ci ilin 17 iyul tarixində vəfat etmişdir. Jül Byankinin ölümünə qədər Formula-1 pilotları arasında ölüm faktı 1994-cü ildə Ayrton Sennanın San-Marino transında faciəvi ölümü ilə baş vermişdir.
Əlinəzərli
Əlinəzərli — Azərbaycan Respublikasının Beyləqan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 22 may 2007-ci il tarixli, 345-IIIQ saylı Qərarı ilə Beyləqan rayonunun Əlinəzərli kənd inzibati ərazi dairəsi Əlinəzərli kənd inzibati ərazi vahidi hesab edilmişdir.
Toponimikası
Etnotoponimdir. Oykonim əlinəzərli nəslinin adı ilə bağlı yaranmışdır. Toponim "Əli Nəzərin nəslindən olanlar, əlinəzərlilər" mənasını bildirir.
Tarixi
Yerli məlumata görə, kəndin əsası XVIII əsrin ikinci yarısında qoyulmuşdur. Belə ki, kənd əhalisinin əsasını təşkil edən elat tayfaları Şimali Azərbaycanın qərb bölgəsindən köçməyə məcbur olmuş və indiki ərazidə məskunlaşmışlar. Yaşayış məntəqəsinin adı onun əsasını qoymuş şəxsin adı ilə bağlıdır. Tarixi yerlərdən Fətəlioğlu, küdrüsü göstərilə bilər. Meşə zolağı var. Nəsillər: Əlinəzərlilər, Danalılar, Papaqçallar, Aşurlar, Məmmədalılar. Kolxoz qurulmuş (1937) "Sosializm" (1937-1991) və "Alı Mustafayev" (1991-1997) adlandırılmış, islahatla bağlı ləğv edilmişdir (01.11.1997).