cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yabanı alça
Yabanı alça. Qızılgülçiçəklilər fəsiləsinin gavalı cinsinə aiddir. 30-dan çox növü vardır. Yabanı alça Qafqaz, Orta Asiya və Zaqafqaziyada geniş yayılmışdır. Azərbaycanda ən çox Quba və Xaçmaz rayonlarında, Dağlıq Qarabağda bitir. Alça yarpaqlamazdan bir az əvvəl mart-may aylarında çiçəkləyir. Çiçəkləri ağ və xırdadır. Yabanı alçanın meyvələri iyun ayından başlamış sentyabrın axırına qədər müxtəlif vaxtlarda yetişir. 4-7 yaşında bar verir. 100-120 il ömür sürür. Meyvələri əksəriyyətlə yumrudur. Yastı-yumru və bir qədər oval şəklində olanları da vardır. Bir meyvənin çəkisi 2-6 qr-dır. Ətliyi çəyirdəyindən ayrılmır. Meyvələri sarı, qırmızı, çəhrayı, tünd bənövşəyi, yaşıl və ağ rəngdə olur. Meyvələri, həmçinin ölçüsünə, dadına, formasına və yetişmə müddətinə görə fərqlənirlər.
Yabanı alçanın tərkibində 3,12-5,96% şəkər, 1,32-3,97% üzvi turşu (ən çox limon), 0,46-1,39% pektinli maddə, karotin və C vitamini vardır. Təzə halda yeyilir. Yabanı alça qurudulur, kompot, mürəbbə, povidlo, pastila hazırlanmasında istifadə edilir. Şirəsindən spirtsiz içkilər üçün cövhər hazırlanır. Ətlik hissəsindən hazırlanan lavaşana aşpazlıqda geniş tətbiq olunur. Meyvələri (həmçinin kal meyvələri) bəzi xörəklərin hazırlanmasında istifadə edilir ki, nəticədə hazır xörək turşməzə dadlı olur. Çəyirdəyində yağ vardır, lakin ondan təcrübi olaraq hələlik istifadə edilmir.
Xalq təbabətində alça lavaşı sinqaya qarşı tətbiq olunur. Boğaz ağrısında alça ekstraktından istifadə edilir. Alçanın qabıq hissəsindən alınan qatran öskürəyi zəiflətmək məqsədi ilə işlədilir.
Şəki əyaləti
Şəki əyaləti; Nuxa əyaləti — 1819–1840-cı illər arasında Rusiya imperiyasının Cənubi Qafqazdakı bir inzibati ərazisi.
Tarixi
250px|right|thumb|Cənubi Qafqaz 1826–1828-ci illərdə 1819-cu ildə Şəki xanı İsmayıl xanın ölümündən sonra Şəki xanlığının yerində yaradılmışdı. 1840-cı il tarixli "Zaqafqaziyada inzibati islahat qanunu"na əsasən yeni yaradılmış Kaspi vilayətinin tərkibinə daxil edilmiş və bundan sonra Şəki qəzası adlanmışdı.
Şəki əyaləti xan üsul-idarəsinin davamı demək idi, sadəcə, burada xan yox idi. Məsələn, Şəki xanlığında olduğu kimi Şəki əyalətindən də Rusiya İmperiyasına ildə 7 min çervon bac verilməliydi. Şəki xanlığı kimi, Şəki əyalətinin də öz hərbi qüvvələri vardı və bu qüvvələr bəzən əyalət ərazisindən kənarda hərbi əməliyyatlar keçirirdi.
1826-cı ildə – II Rus — İran müharibəsinin əvvəllərində, İran şahzadəsi Abbas Mirzə böyük bir ordu ilə Cənubi Qafqaza daxil olarkən o, Şəkinin yerli xanlarının nəslindən olan Hüseyn xana qoşun verib Nuxaya göndərmiş, Hüseyn xan isə öz növbəsində 11 avqust 1826-cı il tarixdə Nuxaya daxil olmuşdu. Hüseyn xanın Nuxaya gəlməsi, 7 il əvvəl ruslar tərəfindən rəsmən ləğv edilmiş Şəki xanlığını bərpası demək idi. Lakin Qafqazdakı rus qoşunlarının baş komandanı knyaz Yermolov 31 oktyabr tarixdə böyük bir ordu ilə Nuxaya yaxınlaşarkən, Hüseyn xan ruslarla qarşıdurmaya getməyərək İrana qaçdı. Beləliklə, Hüseyn xanın xanlıq dövrü heç 3 ay davam etmədi.
1838-ci ilin 13 sentyabr tarixində isə Hüseyn xanın oğlu Məşədi Məmməd/İsgəndər xan ləzgi qoşunu ilə Dağıstandan hərəkətə keçib Nuxanı tutdu və Nuxa qalasını mühasirəyə aldı. Hansı ki bu qalada komendantın evi, əyalət idarəsi və xəzinə yerləşirdi. Həmçinin şəhər əhalisinin bir qismi — əsasən tacirlər və ermənilər də buraya sığınmışdılar. Lakin ruslar tərəfindən şəhərə digər yerlərdən əlavə hərbi qüvvələrin yeridilməsindən və 2 günlük şiddətli döyüşlərdən sonra Məşədi Məmməd/İsgəndər xan 16 sentyabr tarixində, gecə vaxtı gətirdiyiləzgilərlə Nuxadan geri çəkilməyə məcbur oldu.
Əhalinin sayı və milli tərkib
1824-cü ildə Şəki əyalətində əhalinin ilk siyahıyaalınması zamanı əhalinin sayı 97338 nəfərdən ibarət olmuşdu. Nəzərə alınmalıdır ki, siyahıyaalma zamanı Vartaşen kəndində yaşayan provoslav udinlər, gürcü kimi, orada və başqa kəndlərdə yaşayan qriqoryan məzhəbli udinlər isə erməni kimi qeydə alınıb. O cümlədən Qutqaşın mahalının Sultan Nuxa kəndinin nə erməni və nə də udin dilini bilməyən, ana dilləri azərbaycan türkcəsi olan qriqoryan məzhəbli xristian əhalisi də erməni kimi qeydə alınmışdır. Yəhudilərin yaşadığı yeganə kənd isə yenə Vartaşen kəndi idi. Ləzgilər də siyahıyaalmada "tatar" kimi qeydə alınıb, amma 3–4 kəndin ləzgi kəndi olması və hətta onların neçənci ildə Dağıstandan, yaxud Qubadan həmin yerə kim tərəfindən köçürülməsi də göstərilmişdir. Ermənilər isə 2 kateqoriyaya ayrılırdı: yerli ermənilər və Xoy erməniləri. Məsələn, Cəfərabad kəndində yalnız Xoy ermənilərinin 100 ailəsi məskunlaşmışdı, onlar Cəfərqulu xanla birlikdə Xoydan gəlmişdilər. Nuxa şəhərində isə Xoy ermənilərinin 65 ailəsi yaşayırdı.
Cədvəldən göründüyü kimi Şəki əyaləti əhalisinin az qala yarısı Nuxa şəhəri və Şəki mahalında yaşamışdı və yerdə qalan hər bir mahalın əhalisinin sayı Şəki mahalının əhalisinin sayı ilə müqaisədə dəfələrlə az imiş. Nəzərə alınmalıdır ki hələ 15-ci əsrdə, Şirvanşahlar dövlətinin vaxtında, həmin 7 mahalın ərazisi Şəki – Şirvan arasında mübahisəli ərazilər idi və son nəhayətdə, Hacı Çələbi xan tərəfindən Ərəş və Qəbələ sultanlıqlarının Şəki xanlığına birləşdirilməsi nəticəsində bu ərazilər Şəki xanlığının oldu. Yəni sözgedən 7 mahal əslində Ərəş və Qəbələ sultanlıqlarının mahalları idilər.
Ərazisi
Şəki əyalətinin qəzaya çevrilməsindən sonra onun ərazisi ən azı 6176,3 verst² idi.
Eyvazlı (Qubadlı)
Eyvazlı — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Novlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Eyvazlı kəndi Qubadlının Ermənistanla həmsərhədd olan ən yaxın yaşayış məntəqəsidir. Həmçinin bura Qubadlının ən kiçik üçüncü yaşayış yeridir. Kənd Bərgüşad çayının sahilində və dağların arasında yerləşir. Əhalisi əsasən əkinçilik və toxuculuqla məşğul olurdu. Ermənistan 1923-cü ildə bu kəndi dinc yolla zəbt etmək istəsə də, buna nail ola bilməyib (Həmin dönəmdə Zəngilan və Ordubadın bəzi kəndləri ermənilərə verilmişdir).
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
Kənd 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.
Liu Konq
Liu Konq Xan Çaonun üçüncü imperatoru idi. Qardaşını devirərək hakimiyyətə gəlmişdi.
İlk dövrü
Liu Konq əslində taxta çıxmaq istəmirdi və taxtı qardaşı Liu Aya təqdim etmişdi lakin Ay bundan imtina etdi. Hun ənənələrinə sadiq qalaraq Qiyan qəbiləsindən bir qızla evləndi. O Cin sülaləsi ilə mübarizəyə davam edirdi. Paytaxtı mühasirəyə çalışırdı. Onun orduları bütün döyüşlərdə asanlıqla qələbə çalsa da şəhərləri saxlaya bilmirdi. 311-ci ilin yazında Şi Le Cin sülaləsinin generalını məğlub etdi, onları mühasirəyə aldı və ordudakı şahzadəni diri-diri yandırdı. Paytaxt müdafiəsiz qalmışdı. Şi Le, Vanq Min və Lui Yao paytaxta girərək imperator Huayı əsir etdilər. Vanq Min imperatora paytaxtı yeni fəth edilmiş Loyanqa köçürmələrini təklif etsə də Liu Yao bununla razılaşmayaraq şəhəri yandırdı. 312-ci ildə imperator bir çox əyanını edam etsə də, onun generallarından olan Vanq Çanq bunun doğru olmadığını dedi, imperator əvvəl əsəbləşib onu edam etmək istəsə də, sonra xasiyyətini dəyişdi. Həmin il Hun generalları Liu Kanvə Liu Yao Taiyuan şəhərini işğal edərək Cin sülaləsi generalı Liu Kunun valideynlərini öldürdü. Bundan sonra Liu Kun artıq hunlara problem olmadı. 313-cü ildə Cin sülaləsindən olan Min özünü Çanqanda imperator elan edincə Xan Çao ordularının maraq nöqtəsi də dəyişdi.
Sonrakı dövrü
314-cü ildə Liu Kanı baş nazir postuna gətirən imperator qardaşı Liu Ayı ev həbsinə saldı. 315-ci ildə isə Şi Le şərq bölgələrinin qubernatoru elan olundu. Hakimiyyətlə birbaşa maraqlanmayan imperatorun hökumətin korrupsiya yayılmağa başladı. 316-cı ildə imperator Çanqanı fəth etmək qərarına gəldi. Liu Yao imperatoru həbs edərək Cin sülaləsinin qərb qolunun hakimiyyətinə son qoydu. Liu Yao buna görə qərb bölgələrinin qubernatoru elan olundu. Liu Kan bu arada əmisi Liu Ayı 15.000lik əsgərləri ilə birlikdə öldürərək həyatına son qoydu. 317-ci ildə Liu Kan vəliəhd oldu. 318-ci ildə sarayda yanğın baş verdi və bu yanğında ən kiçik oğullarından biri olan Liu Kanq da öldü. Bundan depressiyaya düşən imperator vəfat etdi və yerinə oğlu taxta çıxdı.
Yeni il Rumıniyada
thumb|[[1842-ci il]] Yeni il Rumıniyada — Rumıniyada təntənə ilə qeyd olunan bayram.
Bu ölkədə Yeni il axşamı süfrəyə içərisində kiçik sürprizlər - qəpiklər, farfor fiqurlar, acı bibər qabığı olan bayram qoğalı qoyulur. Qoğalda üzük tapılarsa, bu, o deməkdir ki, Yeni il çoxlu xoşbəxtlik gətirəcək. Acı bibər qabığı isə süfrə arxasına toplaşlanları yalnız güldürəcək.
Dınqıl, sazım, dınqıl (film, 1976)
Məzmun
Burada özündən çox razı, tüfeyli sərçənin macəralarından bəhs olunur. Eyni zamanda kinolent xatırladır ki, fırıldaqla, yalanla xeyir görmək olmaz.
Film haqqında
Film Azərbaycan xalq nağılının motivləri əsasında çəkilmişdir.
Chelaseius floridanus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Baccharis venulosoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yeni il Bolqarıstanda
Yeni il Bolqarıstanda — Bolqarıstanda təntənə ilə qeyd olunan bayram.
Yeni il təqvimə qədəm qoyanda, saatın son zərbəsində Bolqarıstanda bütün evlərdə bir neçə dəqiqəlyə işıqlar söndürülür. Yeni il öpüşmələri başlayır.
Ptiçi (Tunayça gölü)
Ptiçi — Saxalin adasının cənubunda, Tunayça gölünün mərkəzində yerləşən kiçik ada. İnzibati baxımından Korsakov şəhər dairəsinə daxildir.
Əbilcə
Əbilcə — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Ulaşlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Ptiçi (Tunayça gölü)
adada yaşayış yoxdur. Bununla belə tez-tez turist, balıqçı və ovçular tərəfindən ziyarət edilir.
Əbilcə
Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
28 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Kənd Qaraçayın sahilində yerləşir. Toponim Əbil şəxs adına -cə şəkilçisini əlavə etməklə yaranmışdır, "Əbilə məxsus yer" mənasındadır.
Qan qrupu
İnsanlarda dörd qan qrupu mövcuddur: I(O), II(A), III(B), IV(AB). Qan qrupları tərkibindəki zülallara əsasən adlandırılır. Aydınlaşdırılmışdır ki, qanın eritrositlərində A və B aqqlütinogenləri və qanın plazmasında isə a(alfa) və ß (beta) aqqlütininləri vardır. İnsan qanında bu maddələrin kombinasiyası 4 variantda mövcuddur: I. Əgər insanın qanının eritrositlərində aqqlütinogenlər yoxdursa, lakin plazmada a və ß aqqlütininləri varsa belə şəxslərin qanı 1-ci qrupa aid edilir. II. Qanın eritrositlərində A aqqlütinogeni, plazmada isə ß aqqlütinini mövcuddursa belə şəxslərin qanı 2-ci qrup hesab olunur. III. Qanın eritrositlərində B aqqlütinogeni, plazmada isə a aqqlütinini varsa belə şəxslərin qanı 3-cü qrup hesab olunur. IV. Qanın eritrositində A və B aqqlütinogeni olduğu halda, plazmada aqqlü tininlər olmursa belə şəxslərin qanı 4-cü qrupa aid edilir. Qan qrupları ömür boyu dəyişməz olaraq qalır və valideyndən yeni nəslə irsən verilir. Birinci qan qrupu insanlar arasında ən geniş yayılmış, dördüncü qan qrupu isə ən az yayılmış qan qrupudur.
İlk qan köçürtmə prosesi 1667-ci ildə insana heyvan qanı köçürmüşlər. Lakin bu proses uğursuzluqla nəticlənmişdir. Sonrakı illərdə insanlara insan qanı köçürməyə başlamışlar. Çox vaxt bu da istənilən nəticəni verməmişdir. Qan qrupu "-" olan şəxs "+" qan qrupu şəxsə qan verə bilər. Amma qan qrupu "+" olan şəxs, qan qrupu "-" olan şəxsə bir dəfə qan verə bilər.
K. Landşteyner 1900-cü ildə I, II, III qan qruplarını, 1940-cı ildə qanda rezus-amil aşkar etmişdir. Qan qruplarını aşkar etdiyinə görə Nobel mükafatı alıb.
Yanski 1907-ci ildə IV qan qrupunu kəşf etmişdir.
Rezus-amil
İnsanların eritrositlərində antigen xassəli xüsusi zülallar var. Belə insanlar rezus-müsbət qanı olan insanlardır. Bəzi insanlarda isə bu amil yoxdur. Belə insanların qanı isə rezus-mənfi hesab olunur. Belə insanlara öz qrupundan olan müsbət qanı köçürtdükdə belə çox böyük fəsadlar yarana bilər. Bu zaman qan laxtalana və insanın ölümü ilə nəticələnə bilər. İnsanların 85%-də rezus-amil müsbət, 15%-də isə mənfi olur.
Donor və resipient
Qan verən insan donor adlanır. Qan alan insan isə resipient adlanır. Donordan alınan qana Natrium sitrat adlı maddəni qatırlar ki, qan laxtalanmasın və Kalsium duzları çöksün. Bunun üçün onu ağzı kip qablarda saxlayırlar. Qan verən insan 18–65 yaş arasında olan, çəkisi 50 kiloqramdan aşağı olmayan sağlam insanlar ildə dörd dəfə qan verə bilər.
Ev iyəsi
Ev iyəsi — türk xalq mədəniyyətində evin qoruyucu ruhu. Üy (Uy, Oy, Öy) iyəsi olaraq da tanınır. Moğollar Gər (Ker) Ezen deyərlər.
Qan qrupu
Donor və resipient
II qan qrupu II və IV qan qruplarına qan verir. I və II dən qan ala bilir.
Ev iyəsi
Xüsusiyyətləri
Hər ev üçün fərqli bir iye vardır. Bəzən bir ilan olaraq betimlenir. Evdə görülən ilanın bərəkət gətirəcəyinə inanılır. Onu öldürmədən çölə çıxarmaq lazımdır. Beləcə o da heç kimə zərər verməmiş olar. Əks halda evin bərəkəti qaçır. Qısa boylu bir kişi şəklindədir. Evə daxil olduqda, ona salam vermək lazımdır. Yoxsa küsüb gedər və evin bərəkətini də aparar. Ev bir müddət sonra ören dönər. Ailəni qoruyar. Bəzən əşyaların yerini dəyişdirir. Bəzən qışqıraraq insanları qorxudur. Ev iyəsi insanlarla eyni evdə birlikdə yaşayır. "Ev gözətçisi" olaraq da bilinər. Bəzən ilan qılığında olan, ya da gözləri kor kimi yanan, saçları dağınıq əsmər bədənli bir varlıq olaraq izah edilər. Daha çox tərk edilmiş evlərdə rast gəlinir. İnsan qılığında və ocaq başında olan bir ruhdur. Uzun saçlı və orta boylu bir qoca olan bu iye, evi qara ruhlardan və xəstəliklərdən qoruyar. Ev iyəsi ümumiyyətlə ağ geyinən bir qadın, ağ bir dovşan və ya ağ bir it qılığındadır. Ona qaz, toyuq, xoruz, ördək kimi evcil quş qurban edilir. Bodrum mərtəbədə yaşayır və evə ancaq gecələri çıxar. Hər insan onu fərqli qılıqda görər. Ancaq ümumiyyətlə olaraq orta boylu, ağ üzlü, buruq dərili, ağ paltarlı, bir az donqar biri olduğunu deyilər. Yun, kətan eğirir, beşiğinde ağlayan körpəsini yelləyər, qabyuyan yuyar. Yanğın çıxarsa və ya evə oğrular girsə səs çıxararaq ya da ev sahiblərinin ayağını çəkərək onları oyadır. Bəzən yatan ev sahibinin saçlarını da örebilir. Bu hörgünü sökmək yaxşı deyildir. Bəzən insanlar gecə yarısı oyananda ev içində getmə və nəfəs alma səsləri duyumsarlar. Bu səslər ona aiddir. Bir evdən başqa bir evə taşınılınca bir vida mərasimi keçirilir və bu mərasim zamanı iyeyi yeni evə dəvət edirlər. Bəzən də Ev iyəsi üçün xüsusi at qaçılar və onu köhnə evdən yeni evə aparırlar.
Qan qrupu
Donor və resipient
IV qan qrupu IV qan qrupuna qan verir. I, II, III, IV dən qan ala bilir.
Ev iyəsi
Qırsut iyəsi
Qırsut iyəsi - türk, tatar və altay mifologiyasında qoruyucu ruh. Qırzıt iyəsi də deyilir. Ev iyəsi ilə əlaqəli olaraq qiymətləndirilən bir varlıqdır. İnsanın öz iyəsidir, yanında olduğu o insanı qoruyur. Sözün müqəddəslik mənası vardır. Bu səbəblə İnsan iyəsi belə deyilə bilər. Qonaq gedən evin xanımını, istədiyi saatda getdiyi yerdən alaraq evə gətirir. Yol boyunca ona yoldaşlıq edər. Qırsut olmayan evin çox soyuq olacağı istiqamətində bir inanc vardır.
Qan qrupu
Faydaları
Qan vermək insanda qan hüceyrələrinin təzələnməsinə, qandakı yağın miqdarının azalmasına, baş ağrıları, stress, yüksək qan-damar təzyiqi və yorğunluq kimi narahatlıqların azalmasına yaxşı təsir edir. Qan verən insanda ürək xəstəliklərinin baş vermə riski 90% aşağı düşür. Hər dəfə qan verildikdə qan analizi edilir. 18–65 yaşları arasında, çəkisi 50 kiloqramdan çox olan hər sağlam insan qan verə bilər. Kişilər ən tez 2 aydan bir, qadınlarsa ən tez 3 aydan bir, ildə 4 dəfədən çox olmamaq şərtilə qan verə bilərlər. Hüceyrələrin yenilənməsi isə 2 aya qədər vaxt alır.
Ev iyəsi
Kimsənə
Kimsənə - türk və altay xalq inancında ev cini. "Kimesne" olaraq da deyilər. Evlərdə yaşayarlar. Cinlərin adlarının tələffüz edilməsinin onları çağırmaq mənasına gələcəyi səbəbiylə uyğun olmaması "kimsə", "kimsənə" kimi örtülü adlar verilməsinə səbəb olmuşdur. Xüsusilə evlərdə yaşadığı düşünüldüğü üçün bu təbirlər istifadə olunur. Bu söz, naməlum olma ifadə edər.
Qan qrupu
Faydaları
Davamlı qan vermənin insan orqanizmi üçün bir çox xeyirli tərəfləri var. Qanazlığı olan insanlar donor ola bilməzlər. Anemiya qan testləri vasitəsilə müəyyən olunur. Qan vermək üçün əsas meyar hemoqlobinin dəyərləndirilməsidir. Qan verən şəxsin qan təzyiqi 140 mm civə sütununu keçməməlidir.
Ev iyəsi
Sahab
Şərq Anadoluda məşhur olan bir inanca görə hər evin bir pərisi olar, ona da "sahab" (sahib) deyilər. Onlar evin təmiz tutulmasını istəyirlər. Əks halda ev xalqını cəzalandırar o evin bərəkətini alarlar. Bu inanc, ev iyəsiyle əlaqədar inanclardan ayrılmaz bir bütün meydana gətirər.
Etimologiya
(Ev) kökündən törəmişdir. Sığınmaq, birlikdə yaşamaq mənalarını ehtiva edər. İçində oturulan yaşanılan yer deməkdir. Evren (kainat) sözü ilə eyni kökə malikdir. Bu mənada kainat də böyük bir evdir. Monqolcada ev sözcüyü uyğunlaşma, anlaşma, sülh kimi mənalar daşıyar.
İstinadlar
Domowoi Домовик Domovoj Dědek (Domovoj) Domovik Domovoi Domovoy Domovoj Domovoi ドモヴォーイ myv:Кудава Domovoj Domowik Domovoi Домовой Domovoj Домовик Domovoj Домовик
Raça zəlzələsi
Raça zəlzələsi - Gürcüstanın Oni rayonunda 29 aprel 1991-ci ildə Qrinviç vaxtı ilə saat 09:12:48.1-də ardıcıl olaraq üç təkanla qeydə alınmışdır. Onların maqnitudaları Ms=6.1, Ms=5.5, Ms=6.2 olmuşdur. Episentrdə zəlzələnin intensivliyi MSK-64 seysmik cədvəli üzrə 9 balla qiymətləndirilmiş, afterşokları isə aylarla davam etmişdir. Bu zəlzələ 200-dən artıq insan itkisinə səbəb olmuş, 60 000-dən artıq adam evsiz qalmış, ümumilikdə isə 1000 km²-dən artıq əraziyə zərər dəymişdir.
Vollosoviç adası
Vollosoviç adası — Şimal Torpağı arxipelaqına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir.
Yerləşməsi
Oktyabr İnqilabı adasından 700 metr şərqdə, Matuseviç fiordundan 3,5 km şimal-qərbdə yerləşir.
Təsviri
Şimaldan cənuba 1,7 km məsafəfə uzanır. Eni 900 metr təşkil edir. Mütləq seçiləcək yüksəkliyi olmasada ən hündür yeri 19 metr təşkil edir. Ən hündür hissə adanın şimalına yaxın yerləşir. Burada geodeziya məntəqəsi yerləşir. Ada arktik səhrslar zonasında yerləşir. Şərqi qumla örtülüdür.
Ada Arktika araşdıtmaçısı və geoloq Konstantin Adamoviç Vollosoviçin şərəfinə adlandırılmışdır.
Chelaseius freni
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yeni il Yunanıstanda
thumb|[[Afina]] Yeni il Yunanıstanda — Yunanıstanda təntənə ilə qeyd olunan bayram
Yeni ili qarşılamaq üçün qonaqlığa gedən Yunanıstan sakinləri özləri ilə daş götürür və onu qonaq gözləyən evin kandarına atırlar. Əgər daş ağırdısa, onda deyirlər - “Qoy ev sahibinin sərvəti bu daş kimi ağır olsun”. Yox, əgər daş kiçikdirsə, onda “Qoy ev sahibinin gözünə düşən ləkə bu daş kimi kiçik olsun” deyirlər.
Uzunsaplaq palıd
Ümumi yayılması
Qafqaz (Gürcüstan) və Qərbi Avropada təbii halda yayılmışdır.
Azərbaycanda yayılması:
Samur-Dəvəçi, Kür-Araz düzənliyi, Alazan-Əyriçay dərəsi, Lənkəran və Kür düzənliklərində rast gəlinir.
Statusu:
Azərbaycanın nadir bitkisidir. LC.
Bitdiyi yer:
Dağ yamaclarında qarışıq meşələrdə çay sahillərindən kə¬narda rast gəlinir.
Təbii ehtiyatı:
Arealı genişdir, ancaq fərdərin populyasiyada yerləşməsi seyrəkdir.
Bioloji xüsusiyyətləri:
Hündürlüyü 40 m olan geniş çətirli ağacdır. Yar-paqları qalın dərivıarı, uzunsov olub, kənarları oyuqvarı qeyri-bərabər də¬rin dilimlidir. Zoğları çılpaq, bozumtul-qəhvəyi rəngdədir. Yarpaqlarının uzunluğu 5-15 sm, eni 5-9 sm, tərs yumurtavarı, uzun-sov olub, uc tərəfdən sıxılmış (daralmış), dərivarı, bərk, üst tərəfdən tünd-yaşıl, çılpaq və ya nazik sıx tüklərlə örtülmüş, oturacaqdan çox da iri olmayan qulaqcığa malik olub, ürəkvarı və ya zəif pazvarıdır. Kənarları oyuqvarı qeyri-bərabər dərin dilimlidir Üç tərəfdən enli, küt, gödək, dilimli, hər tərəfdən 3-7, enli, küt, gödək və ya uzun, forma və ölçücə bir-birinə oxşamayan dilimlərə malikdir. Oyuqların arası yarpaqların eninə görə 1/4-dən 3/4-ə qədər çatır. Yarpaqların saplağı 0,5-1,5 sm uzun-luqdadır. Meyvələr 3-8 sm uzunluqda, yoğun saplaqlar üzərindədir. Qozalar 3-4 sm uzunluqda, dar silindr formalı, çanaqcıqlardan çölə çıxandır. Çanaqcıqlar kasa formalı, yoğun və dərindir. Pulcuqlar qısa, küt, enli üçbucaqşəkilli və ya dairəvi olub, çanaqcıqların ətrafına düzülmüşdür. Çanaqcıqlar və pulcuqlar sıx qonur tüklərlə örtülmüşdür. Çiçəkləməsi yarpaqlanma ilə birgə mart-aprel ayında başlayır. Qozası oktyabr-noyabr aylarında yetişir.
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri:
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.
Becərilməsi:
Mədəni şəraitdə becərilir.
Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri:
Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.
Zəruri qoruma tədbirləri:
Azərbaycanın “Qırmızı Kitabı”na daxil edilməsi tövsiyə olunur.
Dama-dama göl olar (film, 1982)
Məzmun
Filmdə Azərbaycan Elektrik Termik Avadanlığı İstehsalat Birliyinin baş müəssisəsi kollektivinin əmək cəbhəsində qazandığı müvəffəqiyyətlərdən, qabaqcıl iş təcrübəsindən bəhs edilir.
Accel World
və ya qısaca AW — HiMA-nın rəssamlığı ilə Reki Kavahara tərəfindən yazılan ranobe seriyası. 2009-cu ilin fevralından ASCII Media Works nəşriyyatının Dengeki Bunko imprinti altında nəşr olunur. Ranobe Yen Press tərəfindən Şimali Amerika üçün lisenziyalaşdırılmışdır. 2010-cu ilin mayında "Dengeki Bunko Magazine" jurnalında iki manqa adaptasiyası nəşr olunmağa başlamışdır. 2013-cü ilin yanvarında isə "Dengeki Daioh" jurnalında 3-cü manqa adaptasiyası serializasiya olunmağa başlamışdır. Sunrise tərəfindən istehsal olunmuş anime adaptasiyası Yaponiyada 2012-ci ilin aprelindən sentyabrına kimi yayımlanmışdır. İngilisdilli versiyası Viz Media-nın Neon Alley anime xidmət vasitəsilə 2013-cü ilin aprelində yayımlanmağa başlamışdır. PlayStation 3 və PlayStation Portable platformaları üçün iki oyun istehsal olunmuşdur. Birinci oyun 13 sentyabr 2012-ci ildə, ikinci oyun 31 yanvar 2013-cü ildə yayımlanmışdır və hər oyun OVA seriyası ilə buraxılmışdır. Reki Kavaharanın orijinal hekayəsi ilə çəkilən "Accel World: Infinite Burst" anime filminin premyerası Yaponiyada 23 iyul 2016-cı ildə baş tutmuşdur.
Məzmun
2046-cı ildir. Haruyuki "Haru" Arita qısaboylu, artıq çəkili, Umesato məktəbinin tələbələri tərəfindən tez-tez lağa qoyulan oğlandır. Harunun həyatda sahib olduğu yeganə şey real həyatın əzablarından qurtulub Neyrolinkeri ilə məktəbin yerli şəbəkəsinə qoşulub təkbaşına virtual skvoş oynamaqdır. Lakin bir gün Harunun videooyunlardakı bu anadangəlmə bacarığı məktəbin ən populyar qız tələbəsi və Tələbə Şurasının vitse-prezidenti Kuroyukihimenin (hərfi tərcümədə "Qara qar şahzadəsi") diqqətini çəkir.
Haruya ona lağ edənlərə qarşı kömək etdikdən sonra Kuroyukihime ona "Brain Burst" adlı gizli proqram verir. Bu proqram vasitəsilə insanın dərketmə qabiliyyətini 1000 dəfə sürətləndirib, zamanı demək olar ki, dayandırmaq mümkündür. Belə ki, real həyatda keçən 1 saniyə "Brain Burst" proqramında 16 dəqiqə 40 saniyəyə bərabərdir. Haruyuki tezliklə öyrənir ki, "Brain Burst" sadəcə adi proqram deyil, həm də artırılmış reallığa malik kütləvi çoxoyunçulu onlayn faytinq oyunudur və 2039-cu ildə istehsal olunmuşdur. Bu oyunda oyunçular bir-birilərinə qarşı döyüşməli və Burst xalları əldə etməlidirlər. Oyunçunun Burst xalı nə qədər çoxdursa, real həyatda zamanı da o qədər çox sürətləndirə bilər. Bütün Burst xallarını itirən oyunçu isə "Brain Burst" proqramını həmişəlik itirir.
Kuroyukihime Haruya bildirir ki, kim oyunda 9-cu səviyyəyə çatan 6 oyunçunu — "Saf rənglərin altı kralı"nı məğlub edib 10-cu səviyyəyə çata bilsə, "Brain Burst" proqramın yaradıcısı ilə görüşə biləcək. Buna görə Kuroyukihime Harudan kömək istəyir. Haru özünə "Silver Crow", Kuroyukihime isə özünü "Black Lotus" ləqəbini götürür və onlar məqsədlərinə çatmaq üçün birlikdə işləməyə başlayırlar.
Ranobe
"Accel World" HiMA-nın rəssamlığı ilə Reki Kavahara tərəfindən yazılan ranobe seriyasıdır. Kavahara ranobeni 2008-ci ildə baş tutan 15-ci Dengeki Roman Mükafatına təqdim etmiş və baş mükafatı qazanmışdır. Ranobenin ilk cildi 10 fevral 2009-cu ildə ASCII Media Works tərəfindən Dengeki Bunko imprinti altında nəşr olunmuşdur. 2022-ci ilin martuna kimi 26 cildi çapdan çıxmışdır. Japan Expo USA tədbirinin panelində Yen Press ranobeni Şimali Amerika üçün lisenziyalaşdırdığını açıqlamış və ilk cildi 22 iyul 2014-cü ildə nəşr etmişdir.
23-29 iyul 2016-cı il tarixləri arasında "Accel World: Infinite Burst" filmini izləmək üçün kinoteatrlara gedən şəxslər Reki Kavahara tərəfindən yazılmış "Accel World -Mugen e no Chōyaku" adlı qısa hekayəni əldə etmişdirlər.
Manqa
Hiroyuki Ayqamonun rəssamlığı ilə istehsal olunmuş "Accel World" adlı manqa adaptasiyası ASCII Media Works nəşriyyatının "Dengeki Bunko Magazine" jurnalında 2010-cu ilin mayında nəşr olunmağa başlamışdır. Manqa 5 tankobon cildində toplanmış və 27 iyul 2011-ci ildən 27 fevral 2014-cü ilə kimi buraxılmışdır. "Dengeki Bunko Magazine" jurnalının 2010-cu il may buraxılışında Ryuryuu Akarinin rəssamı olduğu adlı yonkoma komiks stripi serializasiya olunmağa başlamışdır. 27 iyul 2011-ci ildən 26 oktyabr 2013-cü ilə qədər 3 tankobon cildi buraxılmışdır. 2014-cü ilin fevralında Yen Press "Accel World" manqasının Şimali Amerika üçün lisenziyalaşdırdığını açıqlamışdır. İlk üç cild, uyğun olaraq, 23 sentyabr 2014-cü ildə, 16 dekabr 2014-cü ildə və 24 mart 2015-ci ildə nəşr olunmuşdur.
Anime
Sunrise studiyası tərəfindən istehsal olunmuş anime serialı Yaponiyada 6 aprel 2012-ci ildən 21 sentyabr 2012-ci ilə kimi yayımlanmışdır. 13-cü seriyaya qədər istifadə olunmuş açılış mahnısı May'n tərəfindən ifa olunan "Chase the world", bağlanış mahnısı Kotoko tərəfindən ifa olunan "→unfinished→" mahnısıdır. 14-cü seriyadan etibarən açılış mahnısı kimi Altima tərəfindən ifa olunan "Burst the Gravity" mahnısı, bağlanış mahnısı kimi isə Saçika Misava tərəfindən ifa olunan "unite."  mahnısı səsləndirilmişdir. Anime serialının istehsalında Sunrise ilə yanaşı, Warner Home Video, ASCII Media Works, Namco Bandai Games və Genco şirkətləri iştirak etmişdir. Viz Media 6 aprel 2012-ci ilə kimi anime serialını Hulu-da yayımlayacağını açıqlamışdır. İngilis dilinə dublaj edilmiş versiyası Viz Media-nın onlayn anime xidməti Neon Alley-də 19 aprel 2013-cü ildə yayımlanmağa başlamışdır. Reki Kavaharanın orijinal hekayəsi ilə çəkilən "Accel World: Infinite Burst" anime filminin premyerası Yaponiyada 23 iyul 2016-cı ildə baş tutmuşdur.
Videooyun
Ranobe seriyası əsasında Banpresto tərəfindən PlayStation 3 və PlayStation Portable platformaları üçün iki videooyun istehsal olunmuş və Namco Bandai Games tərəfindən nəşr olunmuşdur. Birinci oyun Yaponiyada 13 sentyabr 2012-ci ildə, ikinci oyun  Yaponiyada 31 yanvar 2013-cü ildə buraxılmışdır. Oyunların məhdud nəşrlərinə OVA seriyaları (PS3 versiyası üçün Blu-ray, PSP versiyası üçün DVD) daxil edilmişdi. PSP üçün nəzərdə tutulmuş "Z.H.P. Unlosing Ranger VS Darkdeath Evilman" oyununda Gümüş qarğa açıla bilən kostyumdur. "Sword Art Online: Lost Song" oyununda Qara lotus əldə edilə bilən personaj və döyüşülə biləcək rəqiblərdən biridir.
2016-cı ilin oktyabrında "Accel World VS Sword Art Online: Millennium Twilight" adlı videooyun anons edilmişdir. Oyun "Sword Art Online" franşizi ilə birlikdə krossover təşkil edəcək və 2017-ci ildə Bandai Namco Entertainment tərəfindən Playstation 4 və Playstation Vita platformaları üçün buraxılacaq. Bundan əlavə, 2016-cı ildə iOS və Android platformaları üçün "Accel World End of Burst" adlı oyun buraxılacaq.
Qəbul
Anime News Network anime üçün A+ reytinqi vermiş və "Sword Art Online"-a bənzədiyini qeyd etmişdir. Kotaku-nun əməkdaşı Riçard Eysenbeys animeni yaxşı düşünülmüş hekayəsinə, əsas personajlarına və böyük protaqonistinə görə tərifləmiş, lakin üçüncü arkına görə tənqid etmişdir. Sonda isə animenin "güclü" başladığını, amma "zəif" bitdiyini qeyd etmişdir. Nifrigel soundrek, presonajlar və hekayə baxımından anime haqqında xoş sözlər demiş, amma Reki Kavaharanın virtual reallıq mövzusunda biliklərinin az olmasının çatışmazlıq olduğunu bildirmişdir.
Natalia Ginzburq
Natalia Ginzburq — öz yaradıcılığında  ailə münasibətləri, faşizm və İkinci dünya müharibəsi dövründə və bundan sonrakı dövrdə siyasi haidsələri və fəlsəfəni tədqiq edən italyan yazarı. O, roman, qısa hekayə və esseler yazmış və Strega Mükafatı və Bagutta Mükafatıma layiq görülmüşdür. Onun əsərlərinin əksəriyyəti igilis dilinə tərcümə olunaraq Böyük Britaniya və Amerika Birləşmiş Ştatlarında çap olunmuşdur.
Həyatı
1916-cı ildə Sicilyada Palermo şəhərində dünyay gəlib, gəncliyinin böyük bir hissəsini ailəsi ilə birgə Turində keçirib. Histoloq olan atası Giuseppe Levi Yahudi əsilli italyan ailəsində doğulub, anası Lidia Tanzi isə katolik idi. Onun valideynləri Natalianı, bacısı Paolanı və üç qardaşını ateist kimi tərbiyə edib böyütmüşlər. onların evi mədəni həyat mərkəzi idi, valideynləri intellectual, fəal və industrial şəxsləri evlərinə qonaq edərdilər. Ginzburq ilk hekayəsini 17 yaşı olanda yazıb. Evlilik və ailəsi 1938-ci ildə Natalia Leon Giznburqla ailə qurur və onların bu nigahdan üç övladı dünyaya gəlir. Karlo, Andrea və Alessandra. Natalia Gizinburq demək olar ki, İkinci dünya müharibəsinin zərərlərindən nisbətən kənarda olub. Belə ki, həyat yoldaşının anti-faşist fəaliyyətlərinə görə sürgün edirlər və Natalia 1991-1943-cü illəri uşaqları ilə birgə yoxsul bir kənddə yaşayır. Faşizmə qarşı çıxdıqları üçün həyat yoldaşı ilə birgə gizli Romaya gedirlər və anti-faşist istiqamətli qəzetdə redaktor kimi çalışırlar. Daha sonra həyat yoldaşı həbs olunur və 1944-cü ildə vəfat edir. 1950-ci ildə Natalia ingilis ədəbiyyatı üzrə alim olan Gabriel Baldini ilə evlənir və Romada yaşayır.
Siyasi fəaliyyəti
Natalia Gizinburq İtaliya Kommunist Partiyasının üzvü olmuş və 1983-cü ildə İtaliya Parlamentinə müstəqil üzv kimi seçilib.
Hindistanda rəsmi statuslu dillər
thumb|400px|Hindistanda rəsmi statuslu dillərin yayıldığı dövlət və ittifaq əraziləri. Hindistandа etnik, dil, din amilləri bir-birinin daxilinə elə nüfuz edib ki, əksər hallarda etno-mədəni proseslərdə bu faktorlar ayrı təsnifatlaşdırılmır. Dil, dialekt, ləhcə, şivələrin sayına görə, Hindistan dünyanın ən zəngin ölkələrindən biridir.
Hindistanda əhаlinin 73,4 %-i hindi, 24,5 %-i drаvid, 0,7 %-i Tibеt-Birmа dillərində dаnışır. Ölkənin şimalında və mərkəzi hissələrində əhalinin əksəriyyəti hind-ari dil ailəsinə, cənubda, cənub-şərqdə isə dravid dil ailəsinə mənsubdur.
Zirilər sülaləsi
Zirilər sülaləsi— 972—1163-ci illərdə və Əlcəzair ərazisində iqtidarda olmuş bərbəri xanədanı.
Tarixi
Sanhacənin ən önəmli qəbilələrindən olan Zirilər, İfrikiyə ilə Məğrib-i Övsat arasında yerləşmişdir. Adını Ziri ibn Mənaddan alan Zirilərin biri X əsrdə Şimali Afrikada, digəri XI əsrin əvvəlində Əndülüsdə dövlət quran iki qolu vardır.
Hindistanda rəsmi statuslu dillər
Hindistanda rəsmi statuslu dillər
Hindistan Konstitusiyasının tanıdığı 22 milli dili (national languages) və dörd milli regional dil (state languages) təsnifatlaşdırılmışdır . Milli dillər aşağıdakılardır: assam (Assam), benqali (Qərbi Benqal və Tripura), bodo (Assam), doqri (Cammu və Kəşmir), qondi (Çattisqarh, Madha-Pradeş, Orissa, Andha-Pradeş ştatlarında yaşayan qondi tayfasının dili), qucarati (Qucarat ştatı, Dadra və Naqar Haveli, Daman və Diu ittifaq əraziləri), kannada (Karnataka), kəşmiri (Cammu-Kəşmir), konkani (Qoa), malayalam (Kerala, Lakşadvir, Pondişeri), maythili (Bihar), manipuri (Manipur), marathi (Maharaştra), nepali (Siqqim), oriya (Orissa), pencabi (Çandiqarh, Delhi, Haryana), santali (Carkhand, Bihar, Orissa, Çattisqarh ştatlarında yaşayan santal xalqı), sinhi (sinhi icması), tamili (Tamilnad və Pondişeri), teluqu (Andhra Pradeş), urdu (Cammu və Kəşmir, Andhra Pradeş, Delhi, Uttar Pradeş), sanskrit.
Zirilər sülaləsi
Tarixi
Şimali Afrika Ziriləri (972-1148). Şimali Afrikada qurulan ilk böyük Bərbəri xanədanıdır. Xanədanın qurucusu Buluqqin b. Zirinin atası Ziri b. Mənad bölgədə Ağləbilərin xidmətində olmuş bir ailədən gəlməkdəydi və özü də Fatimilərin xidmətində çalışırdı. Zirinin mənsub olduğu Sanhacə qəbiləsiylə Bərbərilərin digər önəmli qolu Zənatə qədimdən bəri bir-birinə düşmandır. Bölgənin nəzarətini əlində tutmaq istəyən Fatımilər bundan faydalanaraq, qərbdə Zənatə ilə mücadələlərində sınır güvənliğini sağlamaq amacıyla Ziri b. Mənaddan 940-cı ildə Əşirdə bir şəhər qurmasını istədilər. Buranı məmur bir şəhər halına gətirən Ziri, Fatımi paytaxtı Məhdiyəyi ələ keçirən Əbu Yəzid ən-Nükkari öncülüyündəki Xarici üsyanına qarşı yürüdülən mücadilədə 500 nəfərlik bir Sanhacə qüvvəsiylə Fatımi xəlifəsi Mansur-Billahın yanında yer aldı (945), bu xidmətinin qarşılığında ona şahanə xələt verildi. Fatımi xidmətində çalışan oğlu Buluqqin, Məğrib-i Övsatda Fatımilər üçün təhlükəli duruma gələn Məhəmməd ibn Hazər əl-Mağravi ilə mücadilə etməklə vəzifələndirildi. Buluqqin şiddətli keçən savaşın sonunda rəqibinə üstünlük qazandı. Bu uğuru üzərinə Fatımi xəlifəsi Muiz-Lidinillah, Buluqqini Məğrib valiliyinə təyin ədərək Kayrəvana yərləşdirdi (972) və dövlətin idarə mərkəzini Misirə köçürərək bölgədən ayrıldı. Bu tarixdən etibarən Zirilər şəklən Fatımilərə bağlı qalsalar da feilən müstəqil hərəkət etdilər.
Hindistanda rəsmi statuslu dillər
Hindistanda rəsmi statuslu dillər
Regional milli dillərə isə kokborok (Tripura), mizo (Mizoram), khasi (Meqhalaya), qaro (Meqhalaya) aiddir. Bu 4 dil tibet-birma dil ailəsinə aiddir. 2011-ci il siyahıyaalmasına (Census) görə, Hindistanda 1365 ana dil, 234 əsas dil və 122 böyük dil vardır. Bu ölkədə 29 dilin hərəsində azı bir milyоndаn çох, 60 dilin hərəsində azı 100 min, 122 dilin hərəsində azı 10 min nəfər danışır.
Zirilər sülaləsi
Tarixi
Buluqqin b. Zirinin Trablus, Surt (Sirtə) və Əcdabiyənin ona verilməsi istəyi də qəbul edildi. 978-ci ildə Trablus və Siciliya dışındaki İfrikıyə və Məğrib valilikləri Buluqqinə buraxıldı. Eyni illərdə Əndülüs Əməviləri bölgədə nüfuzunu artırmağa çalışırdı. 979-cu ildə Zənatə hökmdarı olan Ziri b. Atıyyə, Əndülüs Əməviləri adına bölgədə biət almaya başladı. Dolayısıyla Zirilərin Zənatə ilə mücadiləsi Fatimilər ilə Əndülüs Əməvilərini birbaşa ilgiləndirirdi. Bu səbəblə xəlifə Muiz, Zirilərin daha artıq xidmət etməsini şərait yaratmaq üçün Zənatədən alınacaq torpaqları Buluqqinin idarəsinə buraxacağını vəd etdi. Buluqqin b. Zirinin 368-373 (979-984) illərində Zənatəyə qarşı düzənlədiyi səfərlər bunun bir sonucudur. Zənatəni məğlub edən Buluqqin, Fas və Sicilmasəni ələ keçirdi. Dönüş yolunda öldüyündə (984) yerinə keçən oğlu Mənsur b. Buluqqin (ö. 996) müstəqil bir hökmdar kimi hərəkət etməyə başladı. 985-ci ildə ordusunu Sanhacə ilə Zənatə arasında sürəkli əl dəyiştirən Fas və Sicilmasəyə göndərdi, fəqət uğurlu ola bilmədi.
Hindistanda rəsmi statuslu dillər
Hindistanda geniş yayılmış dillər
Hindistanda Hind-avropa dil ailəsinin hind-iran dil qrupunun hind-ari dilləri budağında danışanların sayı 800 milyon nəfərdən çoxdur. Daha geniş yayılanları hindi, benqali, marathi, urdu, qucarati, pəncabi, assam və odia dilləridir. Burada hind-avropa dil ailəsinə mənsub ingilis və fransız dillərində də danışılır. Hindistanda müəyyən bir dildə danışanların sayı və yayıldığı yer həmin xalqın, etnosun sayı və yaşadığı ərazi barədə də müəyyən təsəvvür yaradır. Bu ölkədə assami (13 milyon, Assam ştatı), benqali (83 milyon nəfər, Qərbi Benqal, Assam, Charkhand, Tripura ştatları), bodo (1.2 milyon nəfər, Assam ştatı), doqri (0.1 milyon Cammu və Kəşmir), qucarati (46 milyon, Qucarat, Maharaştra, Tamil Nadu ştatları), hindi (422 milyon, Uttar Pradeş, Madhya Pradeş, Uttarakhand, Chattisqarh, Bihar, Haryana, Racasthan və Himaçal Pradeş), kannada (38 milyon, Kannada ştatı), kəşmiri (5.5 milyon Camnu və Kəşmir), konkani (2.5 milyon Konkan, Karnataka, Maharaştra, Kerala), maithili (12 milyon, Bihar), malayalam (33 milyon, Kerala, Lakshadueep, Mahe, Puduçerri), Manipuri (1.5 milyon, Manipur (Meitei ya da Meithei) ştatı), marathi (72 milyon, Maharaştra, Karnataka, Madhya Pradeş, Qucarat, Andhra Pradeş, Qoa), nepali (2.5 milyon, Siqqim, Batı Benqal, Assam), Oriya (33 milyon, Orissa ştatı), pencabi (29 milyon, Pencab, Çandiqarh, Dehli, Haryana), sanskrit (0.05 milyon, Mattur), santali (6.5 milyon, Bihar, Çattisqarh, Çarkhand və Orissa ştatlarında, Çota Naqpur düzənliyində yaşayan santal tayfaları), sindhi (2.5 milyon, Qucarat, Maharaştra, Racasthan, Madhya Pradeş), tamil (61 milyon, Tamil Nadu, Karnataka, Pondiçerry, Andhra Pradeş, Kerala, Maharaştra), teluqu (74 milyon, Andhra Pradeş, Karnataka, Tamil Nadu, Maharaştra, Orissa), urdu (52 milyon nəfər, Cammu və Kəşmir, Andhra Pradeş, Dehli, Bihar, Uttar Pradeş ştatları) kimi böyük dillər vardır.
Zirilər sülaləsi
Tarixi
Mənsurdan sonra hökmdar olan oğlu Badisin səltənətini sağlamlaşdırmağa çalışdığı sırada Zənatəlilər, Ziri b. Atıyyə liderliyində Sanhacə topraklarına saldırdı. Badis, böyük əmisi Hammad b. Buluqqini Ziri b. Atıyyə ilə mücadilə üçün vəzifələndirdi və zəbt edəcəyi torpaqları onun idarəsinə buraxacağını vəd etdi. Fəqət Badis ilə əmisi arasındakı anlaşmazlıq bu sırada onları qarşı-qarşıya gətirdi. Badis qarşısında məğlubiyyətə uğrayan Hammad gəri çəkilmək məcburiyyətində qalsa da Zənatə üzərinə gedərək Məğrib-i Övsatdəki başarılı mücadələnin sonunda İfrikıyənin şərq bölgəsində Həmmadilər adıyla bağımsız bir dövlət qurdu (1015). Beləcə Ziri ibn Mənad soyundan ikinci bir xanədan ortaya çıxmış oldu. Badis ibn Mansur (1016) ilində Həmmadilərin mərkəzi Kalatü-Bəni Həmmadın mühasirəsi əsnasında öldü. Yerinə keçən oğlu Muiz dövründə (1016-1062) Zirilər, Şimali Afrikadaki ən güclü dönəmlərini yaşadılar. Fatımi xəlifələri Hakim-Biəmrillah və Zahir əl-Fatımi, Muizzə elçi heyətləriylə xələt və çeşidli hədiyələr yollayıb “Şərəfüddəvlə, Şərəfüddəvlə və Adudüha” ləqəblərini verdilər. 1029-cu ildən etibarən Zirilər əski rəqibləri Zənatə qarşısında önəmli başarılar əldə etdilər və bölgədəki hakimiyətlərini pəkiştirdilər. Ötə yandan Zirilər donanma inşa edərək Siciliya üzərinə səfərlər düzənlədilər. 1025-ci ildə Normanların Sicilyada müsəlmanlara aid bəzi yerləri alması üzərinə Muiz həmən 400 parçalık bir donanma təşkil etdi. Ancaq Ziri donanması Siciliyaya gedərkən Kavsara adasına (Pantəlləria) yaxinlaşdığı sırada fırtınaya tutuldu və böyük itki verdi. 1026-1035-ci illər arasında Ziri donanması Adriyatikdə və Egəydə Bizans sahillərinə hücum etdi.
Muiz b. Badisin xütbəni Fatımi xəlifəsi yerinə Abbasi xəlifəsi Qaim-Biəmrillah adına oxutmağa başlaması və zərb etdirdiyi sikkələrdən Fatımi halifəsinin adını çıkartması Zirilərin düşüşünün başlangıcı oldu (1049 və ya 1051). Fatımi xəlifəsi Müstansır-Billah, Muizzi cəzalandırmaq üçün ərəblərdən Bəni Hilal və Bəni Süləym qəbilələrini Şimali Afrikaya köç etdirdi. Beləcə bir tərəfdən Zirilərdən intiqam alarkənŞ digər tərəfdən nəzarət altında tutulması çətin olan bu qəbilələrdən gələ biləcək zərərləri bərtaraf etməyi bacardı. 14 aprel 1052-ci ildə Kābis ilə Kayrəvan arasındakı Haydəranda meydana gələn savaşda Muiz ağır bir məğlubiyyətə uğradı. Kayrəvanın Hilalilər tərəfindən mühasirəsi üzərinə də 1057-ci ildə buradan ayrılıb oğlu Təmimin valilik etdiyi sahildəki Məhdiyəyə getdi. Ardından Kayrəvan bədəvi ərəblər tərəfindənn yağmalandı və sahil şəridi xaric ölkənin tamamı Bəni Hilalin əlinə keçdi. İbn Xaldun, çəyirtgə sürülərinə bənzətdiyi bu qəbilənin istila hərəkətinin yıxıcı təsirlərinə diqqət çəkir.
Təmim b. Muiz dönəmində (1062-1108) Bəni Hilalin istilası Ziriləri Susə və Kābis arasındakı sahil şəridinə həbs etdi. Ziri donanmasının axınlarına misilləmə olaraq 1087-ci ildə Cənəviz-Piza müttəfiq donanması Məhdiyə və Zəviləyi işğal etdi. Təmim bu hücumu durdurmaq üçün 100.000 (və ya 30.000, 80.000) dinar ödəmək məcburiyyətində qaldı. Bu dönəmin önəmli olaylarından biri də 1091-ci ildı Normanların Siciliya adasını ələ keçirib İslam hakimiyətinə son vermələridir. Təmimdən sonra oğlu Yəhya güclü bir donanma inşa edib Cənova və Sardiniya üzərinə çox sayda hücumlar etdi. Onun ölümündən sonra oğlu Əlinin Murabıt hökmdarı Əli ibn Yusifin Siciliyaya düzənlədiyi səfərə dəstək verməsi Zirilər ilə Siciliya kralı II Rocer arasındakı münasibətləri pozdu. 1122-ci ildə Murabıtlara aid kiçik bir flot Killəvriyədəki (Calabria) Nikutrayı (Nicotəra) ələ keçirdi. Bu hərəkətin arxasında Zirilərin olduğunu düşünən II Rocer, ertəsi il Zirilərin əlindəki Dimas qalasına hücum edib, buradakı müsəlmanları öldürdü. Əli ibn Yəhyanın ardından hükümdarlığa gələn Həsən ibn Əli (1121-1148) Məhdiyə divarlarını tikdirdi. II Rocerin basqını bölgədəki Hilali ərəblərin güclü müdafiəsi qarşısında nəticə vermədi. Zirilər, II Rocerin 1136-cı il və ya 1137-ci ildə Cərbəyi ələ keçirməsini də əngəlləyə bilmədilər.
II Rocer, Zirilərin dənizdən hücumlara davam etmələri üzərinə Ziri torpaqlarına qurudan hücum etməyə qərar verdi. Quraqlıq və qıtlıqla keçən bir neçə ilin sonunda Zirilərin daha da zəiflədikləri bir dönəmdə hazırlıklara başladı. 1148-ci ildə Norman donanmasının mühasirə etdiyi paytaxt Məhdiyə bir müddət sonra təslim oldu, beləcə Şimali Afrikada Zirilər dönəmi nəhayətə çatdı. Zirilərin son əmiri Əbülhəsən əl-Həsən ibn Əli, Məhdiyədən ayrılıb Həmmadi hökmdarı əmisi oğlu Yəhya ibn Əzizə sığındı. Ardından Mərakeşi ələ keçirib Murabıtlar dövlətinə son verən Muvahhid hökmdarı Əbdülmömin əl-Kumiyə qatıldı (1152).
Əbülhəsən əl-Həsən ibn Əli Mərakeşdə Muvahhid hökmdarını Məhdiyəyi Normanlardan geri alması üçün təşviq edirdi. 21 yanvar 1160-cı il tarixində Məhdiyə geri alınınca şəhərə bir Muvahhid valisi yerləşdirildi, Həsən ibn Əlinin də Zəvilədə oturmasına izin verildi. Burada səkkiz il qalan Həsən ibn Əlini Muvahhid hökmdarı Yusif ibn Əbdülmömin Mərakeşə çağırdı. Ancaq Həsən, Mərakeş yolunda 1167-ci ildə öldü.
Kazzaz, Rakīk əl-Kayrəvani, Əbu İmran əl-Fasi, Məkki b. Əbu Talib, Məhdəvi, İbn Rəşiķ əl-Kayrəvani, İbn Şərəf əl-Kayrəvani, Mücaşii, Ali b. Abdülgani əl-Husri və Abdülaziz b. Şəddad dönəmin tanınmış ədib, tarixçi, şair və alimləri arasındadır.
Qaraca kəsilişi
Qaraca kəsilişi Azərbaycanın dördüncü dövr sisteminin abşeron – alt xəzər çöküntülərinin klassik kəsilişi sayılır. Kəsiliş eyniadlı antiklinalın quruluşunda iştirak edərək Mingəçevir şəhərinin ətrafında yer səthinə çıxır. Burada abşeron çöküntüləri kontinental fasiya (525 m), pleystosen törəmə­ləri isə kontinental və dəniz fasiyaları (100m) ilə təmsil olunmuşdur. Bu çöküntülərdə şirin su və dəniz molyuskları, ostrakodlar, foraminiferlər və onurğalıların sümükləri aşkar edilmişdir.
Chelaseius lativentris
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Tanacetum parthenium
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Savalan Əmirov
S.T.Əmirov 05 may 1939-cu ildə anadan olmuşdur. 1956-cı ildə orta məktəbi, 1962-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini (indiki BDU) “mühəndis-geoloq” ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1962-64-cü illərdə təyinat üzrə Azərb.E.A. geologiya İnstitunda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 1964-1967-ci illərdə SSRİ EA Kristalloqrafiya institutunun əyani aspiranturasında təhsil almış, 1968-ci ildə Moskva şəhərində “Kristalloqrafiya və kristallofizika” ixtisası üzrə kimya elmləri namizədi elmi dərəcəsi almaq üçün homentitin strukturası mözusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək Azərb.E.A. kimya institutunda kiçik elmi işçi, baş elmi işçi vəzifələrsində işləmişdir. S.T.Əmirovun əsas tədqiqat sahəsi yüksək adsorbsiya, katalizator, molekulyar ələk xassələrinə malik olan təbii və suni seolitlərin atom-kristal strukturlarının açılmasına kristollokimyasına faza çevrilmələrinə və tətbiqinə həsr olunmuşdur. Görkəmli alim, akademik Xudu Məmmədovla birlikdə təklif etdiyi seolitlərin kristallokimyəvi təsnifatı bu sahədə işləyən alimlər tərəfindən qəbul olunmuş və dərs kitablarında və monoqrafiyalarda öz yerini tutmuşdur. Prof. S.T.Əmirov 1983-cü ildə konkursdan keçərək AzPİ-nin “KMT və Korroziya” kafedrasına dosent vəzifəsinə işə qəbul olunmuşdur. Prof. S.T.Əmirov elmi-pedoqoji fəaliyyətini davam etdirərək 1990-cı ildə Daşkənd şəhərində “Seolitlərin struktur kimyası və faza çevrilmələri” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, 1991-ci ildən indiyədək Azərbaycan Texniki Universitetinin “Konstruksiya materialları” kafedrasında professor vəzifəsində çalışır. Prof. S.T.Əmirov çoxşaxəli elmi-pedoqoji və ictimai fəaliyyət göstərən alimlərdəndir. Doktorluq və namizədlik dissertasiyaları üzrə ixtisaslaşmış müdafiə şürasının üzvüdür. Onun rəsmi rəhbərliyi altında iki nəfər namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Prof. S.T.Əmirov AzTU-da kristallaqrafiya və rentgenoqrafiyanın tədrisi sahəsində səmərəli fəaliyyət göstərir. Bir neçə dərsliyin, monoqrafiyanın, 120-dən çox elmi məqalənin, 4 elmi ixtiranın müəllifidir. O, “Kristalloqrafiya və Rentgenoqrafiya” və “Metalların rentgenoqrafiyası” dərsliklərinin və 2 dərs vəsaitinin də müəllifidir. Prof. S.T.Əmirov dəfələrlə Azərbaycan elmini yaxın və uzaq xaricdə müxtəlif elmi konfranslarda ləyaqətlə təmsil etmişdir. AzTU-nun rəhbərliyi tərəfindən dəfələrlə fəxri fərmanla mükafatlamndırılmışdır. Neft kimyası, qaz sənayesində,kənd təsərrufatında tətbiq edilən bir çox seolitlərin yaradıcısıdır. Onun elmi işlərinin nəticələri rus dilində nəşr olunmuş “Azərbaycanın seolitləri” “Seolitlərin struktur kimyası”, Azərbaycan dilində nəşr olunmuş “Seolitlər” kimi iri həcmli monoqrafiyalarında işıq üzü görmüşdür.
Yayuçı
Yayaxlar
Yayax — türk və altay xalq inancında və şamanizmində yaradıcı ruhlara verilən addır. "Yayaxlar" olaraq çoxluq şəkildə istifadə edilir. Yayguçının əmrindədirlər. Bu varlıqların daşıdıqları yayları tapılar. Yayın qıvrım iki ucu eynilə hilal kimi öküzün buynuzlarını işarələr. Bunlar da güc deməkdir.
Yay (oxatan) və Əhəmiyyəti
Türklərdə yay müqəddəs bir silahdır və böyük əhəmiyyəti vardır. Göyü simvollaşdırır. Oğuz xan, Bozoxlar deyilən oğullarına qızıl oxatanı üçə bölərək vermişdir. (Digər oğullarına da üç oxları üçə bölmüşdür.) Alqım (Göy qurşağı) "Altı Oxatan" və ya "Altı İpli Oxatan" olaraq düşünülər. Sözün genişlik mənası vardır. Yaz sözü ilə eyni kökdən gəlir. Yay/Cay eyni zamanda yaz deməkdir.
Etimologiya
(Yay/Yaz) kökündən törəmişdir. Yaymaq, yaratmaq mənalarını verər. Yaygaru bahar mövsümü deməkdir.
TMS
TMS və ya Transfer Matching System — bütün futbolçuların bir klubdan digərinə keçidi sistemi
TMS 2006-cı ilin fevralından FİFA-ya üzv 18 ölkədə sınaqdan çıxarılıb. Sonradan bu sistem dünyanın 3600-dən çox klubunda reallaşdırılıb.
2010-cu il oktyabrın 1-dən etibarən bütün futbolçuların bir klubdan digərinə keçidi Transfer Matching System (TMS) adlanan yeni sistem vasitəsilə qeydiyyata alınacaq.
Hindistanda Yeni il
Bu ölkədə Yeni ili müxtəlif cür qarşılayırlar. Ölkənin şimal əhalisi özlərini ağ, qırmızı, cəhrayı və bənövşəyi çiçəklərlə, mərkəzində isə evləri bənövşəyi bayraqlarla bəzəyirlər. Qərbdə evlərin damında od qalayırlar. Bayram ərəfəsində analar böyük qablara uşaqlar üçün hədiyyələr, şirniyyatlar və gül qoyurlar. Yeni ilin ilk günü səhər uşaqları gözübağlı nimçəyə yaxınlaşdırırlar ki, onlar özlərinə hədiyyə seçsinlər.
TMS
TMS sadə onlayn sistem olsa da, futbolçuların bir klubdan digərinə istənilən keçidinə nəhəng təsir gücünə malik olacaq. Ən əsası, bu sistem ayrı-ayrı müqavilələrin şəffaflığını daha da yaxşılaşdıracaq və çirkli pulların yuyulması, gənc futbolçuların hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı problemlərin həllində yardımçı olacaq.
Caxın
Caxın — türk və altay mifologiyasında atəş ilahı. Çahın Xan da deyilir. Göyün altıncı yanında oturar. Tanrı Ülgeni razı edərək insanlara atəşin verilməsini o təmin etmişdir.
Etimologiya
(Cah/Çah/Çak/Yak) kökündən törəmişdir. Çaxmaq və yandırmaq kökləri əlaqəlidir.
Sen-Siprien-sür-Durdu
Sen-Siprien-sür-Durdu  — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Konk kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12218.
Kommuna təxminən Parisdən 480 km cənubda, Tuluza şəhərindən 135 km şimal-şərqdə, Rodezdən isə 26 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 813 nəfər təşkil edirdi.