cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Niyazqulular
Toponimikası
Niyazqulular oyk., şada. Cəbrayıl rayonunun Şahvəlli inzibati ərazi vahidində kənddir. Düzənlikdədir. Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqasini r-nun Quycaq kəndindən köçüb gəlmiş Niyazqulu adlı şəxs saldığına görə belə adlanmışdır. Oykonim "Niyazın nəslindən olanlar" mənasındadr. Deyilənə görə, əvvəllər Araz çayının sahilində İlxac adlı ərazidə yerləşən kənd sonralar Səlimbəyyurdu adll sahəyə köçürülmüsdür.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
2015 Ağır atletika üzrə Avropa Çempionatı
2015 Ağır atletika üzrə Avropa Çempionatı — 10-18 aprel tarixlərində Gürcüstanın Tbilisi şəhərində keçirildi, kişilərdə 8 çəki kateqoriyaları, qadınlarda isə 7 çəki kateqoriyalarıda mükafatlar oynanmışdı.
Çempionatdan öncə
24 mart 2015-ci il məlum oldu ki, ağır atletika üzrə Bolqarıstan yığması tam heyətdə diskvalifikasiya edilmişdir. Bunun səbəbi yığmanın 11 üzvü dopinq testdən keçə bilməməsi idi, idmançıların anabolik steroidi stanozolol aşkar edilmişdir. Diskvalifikasiya edilmiş idmançıların siyahısına həmçinin dünya çempionatlarının mükafatçısı və 2014-cü il 85 kq-a qədər çəki kateqoriyasında Avropa çempionu İvan Markov düşmüşdür.
Qadınlar
== Diskvalifikasiya olunmuş idmançılar == 94 kq-a qədər (kişilər). 4-cü yeri tutmuş Anatoli Kırıku (Moldaviya)
105 kq-a qədər (kişilər). Andrian Zbirnya nın (Moldaviya) gümüş medalı ləğv olunmuşdur. 9-cu yeri tutmuş David Qogiya (Gürcüstan).
105 kq-dan yuxarı (kişilər). Oleq Proşak ın (Ukrayna) qızıl medalı ləğv olunmuşdur.
Allergen
Allergen - (yunan: "allos" - başqa. yad; "ergon" - təsir) müxtəlif antigenlərə (bitki tozcuqları, ev tozu, müxtəlif yeməklər, dərman preparatları və b.) orqanizmin yüksək həssaslıqla göstərdiyi ümumi cavab reaksiyası. İnsanlar arasında geniş yayılmışdır. Məməli heyvanlarda da rast gəlinir. İmmunitetin patoloji halı kimi qəbul olunur.
Miri Yusifin diskoqrafiyası
Miri Yusifin 2006-cı ildən bu günə kimi 4 albomu işıq üzü görüb.
Boris
Boris — kişi adı.
Asako Takakura
Asako Takakura — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası
thumb|right|150px|50 illik yubileyinə həsr olunmuş SSRİ poçt markası. Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası (, Naxiçevanskaya Avtonomnaya Sovetskaya Sotsialistiçeskaya Respublika, ), qısaca: Naxçıvan MSSR (,  Naxiçevanskaya ASSR, ) — Azərbaycan SSR tərkibində muxtar respublika. 9 fevral 1924-cü ildə qurulmuşdur.
1920-ci ildə gerçəkləşdirilən Bakı əməliyyatının bir nəticəsi olaraq Cənubi Qafqaz regionu Qızıl Ordu tərəfindən işğal edilmişdir. Həmin ilin iyul ayınsa Naxçıvan Sovet Respublikası qurulmuşdur. 1923-cü ilin fevral ayında Azərbaycan SSR-nin bir parçası olaraq Naxçıvan Muxtar Vilayəti qurulmuşdur. 1924-cü ilin fevral ayında bu muxtar vilayət Naxçıvan MSSR-ya çevrilmişdir.
1990-cı ilin yanvar ayında Naxçıvan MSSR SSRİ-dən çıxmış, növbəti həmin ilin 19 noyabrında isə Azərbaycan Respublikasının bir parçası olaraq Naxçıvan Muxtar Respublikası qurulmuşdur.
Tarixi
28 iyul 1920-ci ildə Naxçıvanda sovet hakimiyyəti qurulmuşdur.
Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası 9 fevral 1924-cü ildə yaradılmışdır. Naxçıvan MR-in Ermənistan ilə təbii sərhəddini, əsasən Zəngəzur və Dərələyəz silsiləsinin suayırıcıları, Türkiyə və İranla sərhəddini isə Araz çayı təşkil edir. Ərazisi Şimal-Qərbdən Cənub-Şərqə doğru 158 km məsafədə uzanır. Muxtar Respublikanın Şimalda ən ucqar nöqtəsi Saraybulaq silsiləsinin Şərur rayonu ərazisindəki Kömürlü dağı (2064 m), ən cənub nöqtəsi isə Arazın sol sahilində 600 m yüksəklikdə yerləşən Zerəni dəmir yol stansiyasıdır. Şimaldan Cənuba doğru ən böyük məsafəsi 75 km-ə bərabərdir.
Qədim Azərbaycan torpağı olan Zəngəzurun 1920-ci ildə sovet rəhbərliyi tərəfindən Ermənistana verilməsi nəticəsində 44–45 km enində zolaq Araza doğru uzanaraq, Naxçıvan MR-i Azərbaycan Respublikasının qalan ərazisindən ayırmışdır. 1924-cü ildə Naxçıvan MSSR-də 3 qəza və 12 dairə təşkil olunmuş, 1925-ci ildə qəzalar ləğv edilmiş, dairələrin sayı 8-ə endirilmişdi: Baş Noraşen, Qıvraq, Tumbul, Əbrəqunis, Nərimanov, Culfa, Parağa və Ordubad dairələri. 1930-cu ilin birinci yarısında Şahbuz rayonu əlavə edilməklə Şərur, Naxçıvan, Culfa, Ordubad və Əbrəqunis rayonları yaradılmışdır. 1948-ci ildə Əbrəqunis rayonu Culfa rayonu ilə birləşdirildikdən sonra, Naxçıvan MSSR inzibati cəhətdən beş rayona (Naxçıvan (1978-ci ildən Babək), Şərur, Şahbuz, Culfa və Ordubad) bölünmüşdür. 1990-cı il 28 avqustda Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fərmanına əsasən Türkiyə ilə həmsərhəd bölgənin sosial-iqtisadi inkişafını daha da sürətləndirmək və gücləndirmək məqsədi ilə, həmçinin ərazinin geostrateji mövqeyi nəzərə alınaraq, Sədərək kəndi və ona məxsus ərazilər əsasında Sədərək rayonu yaradılmışdır.
1929-cu il 18 fevralda Zaqafqaziya MİK totalitar inzibati-amirlik şəraitində Naxçıvan MSSR-in doqquz kəndinin – Şərur dairəsinin Qurdqulaq, Xaçik, Horadiz, Şahbuz nahiyyəsinin Oğbin, Sultanbəy, Ağxəç, Almalı, İtqıran kəndlərinin, Ordubad dairəsinin Qorçevan kəndinin, habelə Kilit kəndinin torpaqlarının bir hissəsinin, əkin sahələri və torpaqları ilə birlikdə Ermənistan SSR-ə birləşdirilməsi haqqında qərar qəbul etmişdir. Zaqafqaziya MİK-in Naxçıvanın sərhədləri məsələsinə baxması, Moskva müqaviləsi (1921) və Qars müqaviləsi (1921) sənədlərini imzalayan tərəflərin iştirakı olmadan Naxçıvan ərazisinin bir hissəsinin Ermənistana verilməsi beynəlxalq hüquq normalarının kobudcasına pozulması olmuşdur.
Əhali
1926–1989-cu illərdə Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əhalisi:
SSRİ-dən çıxması
250px|thumb|right|Naxçıvan MSSR
19 yanvar 1990-cı il Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin fövqəladə sessiyasında, muxtariyyətin Konstitusiyasının 81-ci maddəsinə əsaslanaraq (SSRİ-nin Azərbaycanın və Naxçıvanın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün müdafiə etmək öhdəliklərinə əməl etməməsi və 1921-ci il çoxtərəfli Qars müqaviləsinin şərtləri pozması səbəblərindən) SSRİ-nin tərkibindən ayrılması barədə qərar qəbul edib. Bununla da Naxçıvan MSSR Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqından ilk çıxan respublika olub.
Dağlıq Qarabağda erməni separatizminə qarşı SSRİ tərəfindən lazimi tədbirlər görülmədiyindən ermənilər artıq Naxçıvana da hücum etməyə başlayırlar. İlk hədəf Sədərəkdən 10 km aralı yerləşən və hər tərəfdən Ermənistanla sərhəd olan Kərki anklavı idi. Bu hadisələr 1988-ci ildə başlanır. 1989-cu il dekabrın sonlarında vəziyyət daha da gərginləşir. Kəndin üç yerində post qurulsa və hər postda 15 nəfər könüllü olsa da, bununla yanaşı, muxtar respublikanın digər rayonlarından bura kömək gəlsə də, bu, yaşayış məntəqəsini düşməndən qorumağa kifayət etmirdi. Çünki dörd bir tərəfi düşmənlə əhatə olunan kəndi qoruyan könüllülərin silahı da az idi. Daha sonra kəndin könüllülərə kəndin Sovet əsgərlərinin qoruyacağı deyilir. Könüllülər kəndi Sovet əsgərlərinə təhvil verdikdən sonra onlar da öz növbələrində kəndi ermənilərə verirlər.
Qərarın qəbulu
Uzun müzakirələrdən sonra Ali Sovetin fövqəladə sessiyası qərar qəbul etdi: ''SSRİ-nin Əsas Qanununun (Konstitusiyasının) 81-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan SSR, o cümlədən Naxçıvan MSSR-in suverenliyi və ərazi btövlüyü müdafiə edilmədiyindən;
Ermənistan SSR tərəfindənedilən təcavüz nəticəsində muxtar respublikanın ərazi bütövlüyü pozulduğundan, vətəndaşlarının həyatı təhlükə altında qaldığından;
Türkiyə və Azərbaycan SSR, Ermənistan SSR, Gürcüstan SSR arasında RSFSR-in iştirakı ilə bağlanmış müqavilənin şərtləri kobud şəkildə pozulduğundan:
Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin fövqəladə sessiyası qərara alır:
2) Qars müqaviləsinin şərtlərinə uyğun olaraq Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazi bütövlüyünü qorumaq və kütləvi insan qırğınının qarşısını almaq məqsədi ilə Türkiyə respublikasına müraciət edilsin.
3) Yaranmış vəziyyətlə əlaqədar olaraq Birləşmiş Millətlər Təşkilatına, İran İslam Respublikasına, dünyanın bütün dövlətlərinə kömək məqsədi ilə müraciət olunsun.
5) SSRİ Ali Sovetindən tələb edilsin ki, Naxçıvan Respublikasına edilən təcavüzə son qoyulsun.
Kensinqton
Kensinqton — London şəhərinin rayonu.
Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası
Qərarın qəbulu
6) Sessiyanın qərarı Azərbaycan SSR və SSRİ respublikalarının nəzərinə çatdırılsın.
Naxçıvan MSSR Ali Soveti
Rəyasət Heyətinin Sədri:                                                         S.Əliyeva.
Rəyasət Heyətinin Katibi:                                                        H.Xəlilov.
Naxçıvan şəhəri, 19 yanvar 1990-cı il.''
Sonrakı hadisələr
Qərar qəbul edildikdən sonra respublikanın müstəqilliyinin tanınması üçün dərhal İrana və Türkiyəyə nümayəndə heyəti göndərilir. Lakin Sovet DTK-sı Türkiyəyə keçmək cəhdinin qarşısını aldığına görə, yanvarın 21-də beş nəfərlik nümayəndə heyəti Culfa rayonunun Yaycı kəndindən Araz çayını keçərək İrana adlayır. Çətinliklə Təbrizə çatan naxçıvanlı deputatlar Türkiyənin İrandakı hərbi attaşesilə görüşməyə nail olurlar.
Nümayəndə heyəti İranda danışıqlar apardığı zaman muxtar respublikanın "Sovet Naxçıvanı" qəzeti müstəqilliklə bağlı qərarı dərc edir və ilk dəfə çox böyük tirajla- 40 min nüsxə ilə satışa çıxır. Naxçıvan televiziyası isə xəbərləri bir neçə əcnəbi dildə verir. Yanvarın 25-də İrana göndərilən nümayəndə heyəti əliboş geri qayıdır.
Yanvarın 27-də Moskva və Bakıdan Naxçıvana xüsusi qrup göndərilir və muxtar respublikaya güc tətbiq ediləcəyilə bağlı hədələr öz işini görür. Beləcə hər şey əvvəlki axarına qayıdır və 8 günlük müstəqillik sevincinə son qoyulur.
Atlaskopkozavr
Atlaskopkozavr — Hypsilophodontidae fəsiləsinə aid dinozavr cinsi. Atlaskopkozavrlar Təbaşir dövründə (125–99 milyon il öncə) indiki Avstraliya ərazisində yayılmışlar. Onların qalıqları Viktoriya ştatı ərazisində aşkarlanmışdır. İlk dəfə paleontoloq Riç tərəfindən 1989-cu ildə məlumat verilmişdir. Elmə bir növü məlumdur: Atlascopcosaurus loadsi. Dinozavrın adı "Atlaskopkozavr" ona Viktoriya ştatında dinozavrların aşkarlanması üçün qazıntıları təşkil edən "Atlas Copco" şirkətindən götürülmüşdür.
Barl
Barl  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Seyn kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Din-le-Ben.
INSEE kodu — 04020.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 253 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
İqtisadiyyat meşəçilik, kənd təsərrüfatı, qoyunçuluq və turizmə əsaslanır.
Böyük Viktoriya səhrası
Böyük Viktoriya səhrası — Avstraliyanın Qərbi Astraliya və Cənubi Avstraliya ştatları ərazılərində yerləşən qumlu-şoran səhra.
Sahəsi 424400 km², şərqdən qərbə qədər uzunluğu isə 700 km-dir. Səhra şimaldan Gibson səhrası, cənubdan isə Nallarbor düzənliyi ilə əhatə olunub.
Görəmə Milli Parkı
Görəmə Milli Parkı — Türkiyənin Nevşəhər vilayətində yerləşən milli park. UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısındadır.
Yerləşməsi
Milli park Orta Anadolunun Həsən-Ərciyəs vulkanik dağı bölgəsində yerləşir. Milli park sıldırımlı yamaclardan, allüvial vadilərdən, eroziyaya uğramış təbəqələrdən ibarətdir. Vulkanik quruluşa malik parkın tarixi bölgəsində isə Bizans memarlığı sərgilənir. Bölgədə bir zaman yaşayanlar digərlərindən fərqli olaraq uzun müddət Bizans hakimiyyətindən uzaq qalmışdırlar.
Bura olan yolların uzaqlığı və girintili-çıxıntılı relyrfi burada gizlənənlər üçün ideal şərait yaratmışdır. Burada ilk monastrlar III-IV əsrlərdə tikilmişdir. Monastrlar tikilmiş və divarlar rənglənmişdir.
Milli parkda Ürgüp, Ovçular, Üçhisar, Çavuşini, Yeni Zelve kimi zəngin tarixə və mədəniyyətə sahib yaşayış məntəqələri də yerləşir.
Milli parkda ziyart üçün ən ideal zaman 15 mart - 15 noyabr tarixləridir.
Görəmə Milli Parkı UNESCO-nun 6 dekabr 1985-ci ildəki 9-cu iclasında Ümumdünya İrsi siyahısına daxil edilmişdir.
Texas Veslian Universiteti
Texas Veslian Universiteti — ABŞ-də özəl universitet, Metodiki Yepiskopal (Yepiskoplar tərəfindən idarə olunan) Kilsə tərəfindən 1890-cı ildə əsası qoyulan humanitar elmlər universitetidir. Birgə təlimə aid olandır, əsas universitet şəhərciyi Fort-Uort, Birləşmiş Ştatların Politexnik Hündürlüklər Qonşuluqlarında (Ətraflarında) yerləşir. Onun talismanı "domkratdır (porşendir)".
Herta Müller
Herta Müller ) — alman şairə və yazıçı, ictimai xadim, rəssam, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (2009).
Həyatı
Herta Müller 1953-cü ildə Rumıniyada, alman icmasının ailəsində doğulub.
Orta və universitet təhsilini Rumıniyada alıb. Timişoara Universitetini bitirib, Rumıniya və alman ədəbiyyatı üzrə mütəxəssisdir. O, 1976-cı ildə zavodda tərcüməçi işləməyə başlayıb, amma gizli polislə əməkdaşlıqdan imtina etdiyi üçün iş yerini itirib. Uşaq bağçasında işləyib, fərdi şəkildə alman dili dərsi deyib. 1987-ci ildə əri, yazıçı Rixard Vaqnerlə birlikdə Almaniya Federativ Respublikasına köçüb. Universitetdə mühazirələr oxuyub. Hazırda Berlində yaşayır.
Xanım Müllerin yaradıcılığı çoxşaxəlidir. Həm şeir, həm də nəsr əsərləri və esselər yazır. Həmçinin tez-tez fotoqraf və rəssam kimi də çıxış edir.
Nobel mükafatından qabaq 1999-cu ildə Avstriya Frans Kafka Cəmiyyəti və Avstriyanın Klosternoyburq şəhər bələdiyyəsi tərəfindən təqdim edilən Frans Kafka mükafatına layiq görülüb. Rumıniyada senzuraya uğradığı üçün əsas əsərləri Almaniyada çap olunub. "Pasport", "Güzgüdə oturan İblis", "Aclıq və ipək" (esselər), "Tələdə" və sair topluların müəllifidir.
Onun 2009-cu ildə işıq üzü görmüş son əsəri "Nəfəs yelləncəyi" romanıdır. Əsərin qəhrəmanı Leopold Auberq adlı gəncdir. 1945-ci ildə 17 yaşı olarkən Novo-Qorlovkada sovet düşərgəsinə salınan bu cavan oğlan Stalinin göstərişi ilə Sovet İttifaqına deportasiya olunmuş 80 min Rumıniya almanından biridir. Əsərdə Leopold Auberqin timsalında o ağır illərin təsviri verilir.
Herta Müller 2009-cu ilin Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görüldü. İsveç Akademiyasının bununla bağlı açıqlamasında deyilir ki, Müller bu mükafata "şeirin gücündən və nəsrin açıqlığından istifadə edərək yoxsulların dünyasını təsvir edə bildiyi üçün" layiq görülüb.
Synotis
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (* Synotis acuminata (Wall. ex DC.) C.Jeffrey & Y.L.Chen
Qovşudlu
Toponimikası
Qovşutlu Cəbrayıl rayonunun Şahvələdli inzibati ərazi vahidində kənddir. Düzənlikdədir. Keçmişdə Hüseynbəyli də adlanmışdır. Kəndin adı qovşutlu nəslinin adı ile bağlıdır. Ermenistanda Qozbabalı Qovşut, Türkmənistanda Qovşut, Qovşutbenq, Qovşutqala, Qovşutxanbent, Qovşutxanqala kimi yer adlan mövcuddur. Eyniadlı mikotoponim Qubadlı rayonunun Hal kəndinin şm.-q.-inda qeyde alınmışdır. Qovşut bəzi tədqiqatçılara görə, vaxtilə bir sıra türk xalqlarında şəxs adı kimi geniş işlenmişdir. Ermənistan ərazisindəki Qovsut oykonimini bezi tədqiqatçılar kəndin coğafi mövqeyi ilə, yəni iki çayın qovuşduğu yerdə olması ila əlaqəlandirirlər.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Ruprext novruzçiçəyi
Ruprext novruzçiçəyi - (lat. Primula juliae Kusn.). Novruzçiçəyikimilər (Primulaceae Vent.) fəsiləsinə aiddir.
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir –Vu A2c+3c. Azərbaycanın nadir növüdür. Qafqazın endem ikidir.
Qısa morfoloji təsviri
Kökümsovu qısa, əyri, çoxlu qaytanlı kölər ilə çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqlar uzunsov-yumurtavari və ya oval-lansetvari, üst tərəfdə küt, dairəvi kənardan yarımdairvi-dişiciklidir, üst tərəfdə yaşıl, çılpaq, alt tərəfdə nazik, ağkeçəlidir. Çiçək qrupu çətirvari, 3-10 çiçəklidir. Kasacıq darborulu, silindrvari, 15 mm uzunluqda, 26-30 mm enindədir. Tac sarı, qutucuq oval, kasacığa bərabərdir. Toxumlar oval, nöqtəvari –təpəcikli, künclü, qara, 1,5 mm uzunluqdadır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü iyul-avqust aylarına təsadüf edir, Alp qurşağının çəməliklərində rast gəlinir. Dekorativ bitkidir.
Yayılması
Böyük Qafqazın Quba sahəsi və qərb hissəsi, Kiçik Qafqazın şimal və mərkəz hissələri.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın sayı azalır, yaşama ərazisi məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen amillərin məhdudlaşdırcı təsiridir (çiçəklərin yığılması, mal-qaranın otarılması nəticəsində tapdalanma).
Mühafizə tədbirləri
Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır, yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.
Göyərçin Veysəlli
Göyərçin Veysəlli — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
19 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Göyərçin Veysəlli oyk., mür. Cəbrayıl rayonunun Şahvəlli inzibati ərazi vahidində kənddir. Düzənlikdədir. Əsli Göyərcik Veysəllidir. Oykonim Göyərcik (kənd adı) və Veysəlli (etnotoponim) komponentlərindən düzəlib, "Göyərcik kəndi yaxınlığındakı Veysəlli kəndi" deməkdir. Birinci komponent eyni zamanda kəndin adını Daş Veysəlli kəndinin adından fərqləndirməyə xidmət edir.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Syntrichopappus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Amensalizm
Amensalizm — özü xeyir verməyən və başqa populyasiyaya birtərəfli ziyan vuran yaşayış forması.
Ümumi məlumat
Su hövzələrinin dibində yaşayan xərçənglər çox vaxt torpağı qarışdırmaqla oradakı yosunların inkişafına mənfi təsir göstərirlər. Bu biotik əlaqə formasında iki qarşılıqlı təsirdə olan növlərdən biri üçün birgə yaşama mənfi nəticə göstərir. Digər növ isə ondan nə fayda alır, nə də zərər çəkir. Daha çox bu formada olan qarşılıqlı əlaqə təsirinə əsasən bitkilərdə rast gəlinir. Məsələn, işıqsevər ot növləri fıstıq və ya küknar meşə sində ağac çətirlərinin güclü kölgəsi altında sıxışdırılır, lakin ağac lara belə «qonşuluq» heç bir fərq göstərmir. Bitki lərdə bəzən birinin ayırdığı məhsul digərinin (amensalın) böyüməsini ləngidir. Bu əlaqə adətən birbaşa rəqabətə aid edilir və antibioz adlanır. Bu əlaqə forması bitkilər də yaxşı öyrənilib, bunun əsasında resurs uğrunda rəqibə qarşı mübarizə məqsədilə müxtəlif zəhərli maddələrdən (herbisid) istifadə olunur. Bu hadisə allelopatiya adlanır.
Amensalizm su mühitində
Amensalizm su mühitində də yayılmışdır. Məsələn, göy-yaşıl yosunlar su yun çiçəkləməsinə səbəb olur, bununla da su fauna sı, bəzən su içməyə gələn heyvanları (mal-qaranı) da zəhərləyir. Digər yosun növ ləri də bu xassəyə malikdir, onların ayırdığı peptid, xinon, antibiotiklər və digər maddə lər hətta kiçik dozada da zəhərlidir. Bu zəhərlər ektokrin maddələr adlanırlar.
Bar-Koxba üsyanı
Üsyanın səbəbləri
İudeyada üsyana səbəb Roma imperatoru Adrianın yəhudilərə qarşı ciddi tədbirləri olmuşdu. O,Yerusəlim şəhərinin yerində Elio-Kapitoli şəhəri saldırmışdı. Məşhur Yaxve məbədinin yerində isə Yupiter ilahəsinə həsr olunmuş məbəd tikdirməyə hazırlaşırdı. Adrian yəhudilərə hətta şənbə günlərini bayram etməyi də qadağan etmişdi. Bu üsyan təkcə Roma zülmünə qarşı deyil, həm də yerli hakim sinfə qarşı çevrilmişdi.
Üsyanın gedişi və məğlubiyyəti
Üsyan bütün İudeyanı əhatə etmişdi. Üsyana Simon adlı bir nəfər rəhbərlik edirdi. Sonuncu özünü Bar-Koxba (Ulduzdan doğulmuş) adlandırırdı. Yəhudilər onu "İlahi xilaskar", "Messiya" adlandırırdılar. Üsyançılar Elio-Kapitoli şəhərini tutub onun romalı sakinlərini öldürdülər. Romalılar 3 il üsyançılara qarşı mübarizə aparmalı oldlar. Nəhayət, 135-ci ildə üsyan yatırıldı. Yəhudilərə İudeyada yaşamaq qadağan edildi. Şəhərlərin çoxu dağıdıldı. Sakinləri səhralara qovdular. Bar-Koxbanın üsyanı yəhudilərin sonuncu üsyanı oldu.
Mənbə
Y.Həsənov. Qədim Roma tarixi. Bakı,1975.
Müqəddəs Yelisey Kilsəsi (Oğuz şəhəri)
Müqəddəs Yelisey Kilsəsi — keçmişdə Şərqi Pravoslav kilsəsi və Erməni Apostol Kilsəsi kimi fəaliyyət göstərmiş, hazırda Oğuz Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi nə ev sahibliyi edən tikili. Oğuz şəhərində yerləşir.
Tarixi
Kilsənin tikilməsi haqqında iki fərqli nəzəriyyə mövcuddur. Bir versiyaya görə, yepiskop Pyotr Silikov tərəfindən 1822-ci ildə tikilib, lakin yerli udi etnoqraf Mixail Bejanova görə kilsəni inşa edən əcdadı İosif Bejanov idi. Buna baxmayaraq iki nəzəriyyə də tarixi və kilsənin aidliyini Şərqi Pravoslav kilsəsi olaraq qəbul edir. Gürcü tədqiqatçı Roland Topçişvilinin araşdırmasına görə, sonradan kilsə erməni kilsəsinin tabeliyinə verildi və Silikovlar ailəsinin bəzi üzvləri erməniləşdi, ehtimal ki, fərqli nəzəriyyələrin üzə çıxmasına da bu səbəb olub. Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra kilsə fəaliyyətini dayandırıb.
Muzey kimi
Oğuz Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi 19 fevral 1981-ci ildə kilsə binasında yaradılıb və hazırda 4441 eksponat saxlanılır. Fəaliyyətə başladığı ilk illərdə əsas fondda cəmi 200 eksponat vardı. Yerli ərazinin tarixi, mədəniyyəti, etnoqrafiyası və sənətkarlığının bir çox dəyərli nümunələri var. Bölgədə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı əldə edilən 168 maddi mədəniyyət nümunəsi də burada nümayiş etdirilir.
Xınalıq əlifbası
Xınalıq əlifbası — Xınalıqlı şair-müəllim Rəhim Alxas tərəfindən Xınalıq dili üçün tərtib olunmuş əlifba.
Xınalıq Kiril Əlifbası
2013-cü ilə qədər Xınalıq dilində yazılan bütün yazılı sənədlər xınalıq kiril əlifbası ilə yazılırdı. Xınalıq kiril əlifbası xınalıqlı şair-müəllim Rəhim Alxas tərəfindən tərtib olunmuşdur (Xınalıq və Xınalıqlılar. Rəhim Alxas. Bakı, Şirvannəşr 2003).
Xınalıq Latın Əlifbası
Hal-hazırda isə Xınalıq dilində yazılan bütün yazılı sənədlər Xınalıq latın əlifbası əsasında hazırlanır. Xınalıq latın əlifbası 2013-cü ildə Məmmədov Elnur tərəfindən tərtib olunmuşdur. 2013-cü ilin may ayında Xınalıq kənd tam orta məktəbində keçirilmiş toplantıda Xınalıq latın əlifbası məktəb kollektivi və xınalıq kənd ictimaiyyəti tərəfindən qəbul olunmuşdur. Məmmədov Elnur tərəfindən Xınalıq əlifbasının kompüter klaviatura proqramı hazırlanmışdır. Hazırda Xınalıq əlifbası üzərində işlər davam edir. Yaxın gələcəkdə Xınalıq əlifbası kitabı və əlifba öyrədici kompüter proqramları istifadəyə veriləcəkdir.(www.xinalig.com )
Barra (kommuna)
Barra  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Qərbi Din-le-Ben kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Din-le-Ben.
INSEE kodu — 04021.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 156 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 92 yaşında (15-64 yaş arasında) 63 nəfər iqtisadi fəal, 29 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 68.5%, 1999-cu ildə 79.5%). Fəal olan 63 nəfərdən 60 nəfər (32 kişi və 28 qadın), 3 nəfər işsiz (1 kişi və 2 qadın) idi. Aktiv olmayan 29 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 10 nəfər təqaüdçü, 12 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Milos gürzəsi
Milos gürzəsi  — Gürzələr fəsiləsinə Nəhəng gürzə cinsinə daxil olan növ. Populyasiyasının ümumi sayı 10 min baş olaraq qiymətləndirilir. Onların 7–8 min başı Milos adasında yaşayır.
Yayılması
Milos gürzələri Egey dənizinin Kiklad arxipelaqı adalarında rast gəlinir — Milos, Kimolos, Poliaqos, Sifos (Yunanıstan).
Təsviri
Yetkin gürzələrin uzunluğu 80 sm təşkil edir. Başının sonucu dairəvi olub, başın yuxarı hissəsində və göz ətrafında xüsusi rəngli xətlər vardır. Göz ətrafında 2–3 cərgədən pulcuğa sahibdir. Bədəninin mərkəzi hissəsində 23 (21–25) cərgədən ibarət pulcula örtülmüşdür. Bədən rəngi olduqca fərqlidir, bununla belə həm də olduqca parlaqdır. Dişilər bir qayda olaraq qəhvəyi ləkələrə sahibdirlər. Erkəklər boz və daha parlaq olur. Hər iki fərd daha çox yazda parlaq olur. Dişilər bu zaman solğun sarı, erkəklər isə parlaq-boz rəng alır.
Gülnar Məsimli
Məsimli Gülnar Mayis qızı — azərbaycanlı jurnalist.
Milos gürzəsi
Həyat tərzi
Milos gürzəsinin yayılma zonası olduqca zəngindir. Onlar insanların antropogenləşdirdiyi ərazilrdən tutmuş, bitki örtüyü ilə zəif örtülmüş və çılpaq qayalıqlara sahib ərzilərə yayıla bilirlər. Əsasən günəşin göründüyü çay kənarlarında, bataqlıqlarda rastlanırlar. İsti günlərdə əsasən gecələr aktiv olurlar. İlin qalan günlərində isə günün istənilən anları aktivdirlər. Onlar əsasən xırda məməlilər, quşlar və digər ilanlarla qidalanırlar. Bala fərdlər isə böcək və yumurtaları üstün tuturlar. Quşlar adəti üzrə köç zamanı şikara çevrilirlər. İlanlar kolların arasında şikarlarını ovlaya bilirlər. Bədəninə zəhər yeridilmiş şikar ilanın dişləri arasındaca can verir. Səbəb isə ilanın sonradan zəhərlədiyi şimarı aşkarlaya bilməyəcəyi ilə əlaqədardır.
Gülnar Məsimli
Həyatı
Gülnar Məsimli 1980-ci il yanvarın 20-də Oğuzda anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin bakalavr (2003-cü il) və magistratura (2005-ci il) pillələrini bitirib.
Milos gürzəsi
Həyat tərzi
Macrovipera schweizeri — Avropada yeganə yumurta qoyan ilandır. Bir dəfəyə 4–11 yumurta qoyur. Yumurtalar 35–47mm ölçüyə sahibdirlər. Balalar 5–7 həftədən sonra yumurtadan çıxır. Onun zəhəri insan üçün olduqca təhlükəlidir. İnlan vurmuş adam dərhal tibb məntəqəsinə çatdırılmalıdır.
Gülnar Məsimli
Həyatı
"İnternyus Azərbaycan" İctimai Birliyində müxbir, "Multimedia" İnformasiya Sistemləri və Texnologiyaları Mərkəzi, Azərbaycan İnternet Forumunda mətbuat katibi vəzifələrində çalışıb.
"Ailə həkimi" jurnalının layihə rəhbəri və baş redaktoru olub.
"Discovery Azerbaijan" jurnalının qurucularındandır. Bu nəşrin baş redaktor müavini olub.
Hazırda "Naşir" jurnalının baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərir.
"Media forum" saytında publisistik yazılarla çıxış edir.
Ailəlidir, iki övladı var.
Aspartam
alt=Aspartam|thumb|Aspartam
Aspartam - qidada geniş istifadə olunan şirin dadlandırıcıdır. Kimyəvi adı aspartil-phenylalanine-1-metil esterdir.
"Phenylketonuria" xəstələri fenilalanini iç orqanlarında əldə edə bilmədikləri üçün bu amin turşusundan çox etməmələri lazımdır. Aspartam bədəndə fenilalaninə çevrildiyi üçün "Phenylketonuria" xəstələrinin gündəlik fenilalanin istehlakı ilə aspartam mallarını birlikdə qiymətləndirmələri lazımdır. Buna görə aspartam ehtiva edən qidaların üzərində "Phenylketonuria" xəstələrinə istiqamətli bir xəbərdarlıq yazısı olur.
Dünyanın 90-dan çox ölkəsində qida və səhiyyə sahəsindəki səlahiyyətli təşkilatlar aspartamın istifadəsinin təhlükəsiz olduğunu qəbul etdi. Birləşmiş Ştatlar, son 8 illik dövrdə edilən geniş əhatəli istehlak qiymətləndirmələri və digər ölkələrdə edilən işlər, gündəlik aspartam istehlakının ABŞ FDA (Qida və Dərman Administrasiyası) və digər səlahiyyətlilər tərəfindən təyin olunan qəbul edilə bilər gündəlik miqdarda çox altında olduğunu göstərmişdir. Digər tərəfdən, Dünya Sağlamlıq Təşkilatının Qida Qatqı maddələri Mütəxəssis Komitəsi, Avropa Birliyi Yemək Elmi Komitəsi və FDA tərəfindən uzun illər boyunca araşdırılmış və etibarlı olduğu təsdiqlənmişdir.
Tinli (Cəbrayıl)
Tinli — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
21 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Jan Onore Fraqonar
Jan Onore Fraqonar (fr. Jean-Honoré Fragonard; ) — Fransız rəssamı və qravür sənətçisi. Jan Batist Şarden və Fransua Buşenin şagirdi olmuşdur.
Həyatı
1756–1761-ci illərdə İtaliyada yaşamışdır. Tarixi mövzuda tablolar, məişət səhnələri, mənzərələr və portretlər yaratmışdır. Əsərləri dünyanın məşhur muzeylərində və şəxsi kolleksiyalarda qorunur. Qrafik rəsmlərin və ofortların da müəllifidir.
Əsərlərindən reproduksiyalar
thumb|300px|left| "Məşuqun tacqoyması" — "Frik kolleksiyası" thumb|300px| "Görüş" — "Frik kolleksiyası"
Zümrüd Dadaşzadə
Zümrüd Araz qızı Dadaşzadə – Bəstəkarlar İttifaqının üzvü, musiqişünas, musiqi tənqidçisi, pedaqoq, əməkdar incəsənət xadimi, professor.
Həyatı
Zümrüd Dadaşzadə 1962-ci il iyunun 2-də Bakıda ədəbiyyatçılar ailəsində anadan olub. 1980-ci ildə Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbini qızıl medalla, 1985-ci ildə Ü. Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının (hal-hazırda Bakı Musiqi Akademiyası) tarix-nəzəriyyə fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1989–1992-ci illərdə Milli Elmlər Akademiyasının aspiranturasında (qiyabi) oxuyub.
1985–1992-ci illərdə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqında məsləhətçi, baş məsləhətçi vəzifələrində çalışıb. 1987-ci ildən Bəstəkarlar İttifaqının üzvüdür. 1990–2007-ci illərdə İttifaqın İdarə Heyətinin üzvü olub.
Elmi və çoxsahəli fəaliyyət
1988-ci ildən Ü. Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının "Musiqi tarixi" kafedrasında dərs deyir.
Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru (1997), dosent (2001), professordur (2013). 2011-ci ildə Z. Dadaşzadəyə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar İncəsənət Xadimi" fəxri adı verilib.
Tələbəlik illərindən elmi fəaliyyətlə məşğul olur. Novosibirsk (1981), Almatı (1982), Tbilisi (1983) şəhərlərində keçirilən Ümumittifaq elmi-nəzəri konfranslarda iştirak etmiş, Leninqrad Ümumittifaq olimpiadasında (1983) "İncəsənətin tarixi və nəzəriyyəsi" bölməsi üzrə qaliblərdən biri olmuşdur.
"Aqşin Əlizadə" (1992), "Simfoniyanın fəzası.1970–80-ci illər Azərbaycan simfoniyası: əsas təmayüllər" (1999), "Biz də dünyanın bir hissəsiyik…" (2004), "Azərbaycan simfoniyası (1960–1980-ci illər)" (2012) kitablarının müəllifidir.
Zümrüd Dadaşzadə müasir Azərbaycan musiqisini XX əsr musiqi mədəniyyətinin əsas təmayülləri ilə əlaqəli şəkildə araşdırmağa çalışır. Alim simfoniya kimi konsepsiyalı, həyat kolliziyalarını musiqidə ümumiləşdirilmiş şəkildə təcəssüm etdirən janrın tədqiqinə xüsusi önəm verir.
Öz elmi axtarışlarının nəticələrini o, "Simfoniyanın fəzası" adlı monoqrafiyasında əks etdirmişdir. 2012-ci ildə bu tədqiqata bir daha dönərək, musiqişünas onu əsaslı surətdə redaktə etmiş, əlavələrlə zənginləşdirmiş, son iyirmi il ərzində ərsəyə gəlmiş iri simfonik əsərlərin də məziyyətlərini açıqlamağa müvəffəq olmuşdur.
"Azərbaycan simfoniyası (1960–1980-ci illər)" adlı bu son kitabında müəllif simfoniyanın struktur aspektini ön plana çəkərək, XX əsr dünya musiqisində Azərbaycan simfonistlərinin mövqeyinin özəl cəhətlərini üzə çıxarmağa çalışmışdır. Burada silsilə, janr və forması orijinal yozulan əsərlər təqdim olunur, muğam və simfonizmin qarşılıqlı münasibətlərinin yeni mərhələsi üçün səciyyəvi cəhətlər aşkarlanır, simfoniyaya müasir teatr və kinonun təsirindən söz açılır.
Sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru, professor İmruz Əfəndiyeva həmin tədqiqat haqqında yazır: "Silsilənin təfsiri, formayaratma, dramaturgiya məsələlərinə daha çox diqqət yetirən müəllif bütün tədqiqatı məhz bu önəmli problemlərin həllinə tabe etdirir ki, bu da onun yerinə yetirdiyi araşdırmaya bütövlük və əsil elmi xarakter aşılayır. Musiqişünas hər bir simfoniyanın özünəməxsus novator cizgilərinə, dramaturji həllin incəliklərinə xüsusi diqqət yetirərək maraqlı elmi qənaətlərə gəlmişdir" (Əfəndiyeva İ. Musiqişünasın yaradıcılıq fəzası // Musiqi dünyası, 2014, № 2/59).
Zümrüd Dadaşzadə müasir Azərbaycan musiqisinin müxtəlif problemlərinə dair 100-ə yaxın elmi-populyar, bədii-publisistik məqalənin müəllifidir. Onun imzasına Bakı ("Qobustan", "Musiqi dünyası", "Harmoniya", "Pəncərə", "Mədəniyyət/Culture" və s.), Moskva ("Музыкальная Академия", "Музыкальное искусство Евразии.Традиции и современность"), Tehran ("Varlıq") mətbuatında rast gəlmək olar.
Zümrüd Dadaşzadə Almaniyanın "MGG" ("Die Musik in Geschichte und Gegenwart") Ensiklopediyasının sifarişi ilə bu nüfuzlu nəşr üçün Niyazi, S. Hacıbəyov, C. Hacıyev, İ. Məmmdov, E. Sabitoğlu, P. Bülbüloğlu, M. S. İsmayılov haqqında məqalələr hazırlamışdır.
Uzun illər Bakı Musiqi Akademiyasında musiqi tarixinin ən müxtəlif dövrləri üzrə mühazirələr oxuyan Zümrüd Dadaşzadə müasir sənətin tədrisinə, çeşidli problemlərinə daha çox diqqət yetirir. Onun tərtib etdiyi "Müasir musiqi" seminarı üzrə proqram, habelə "XX əsr ingilis musiqisi" adlı metodik göstəriş təhsildə geniş istifadə olunur.
Beynəlxalq tədbirlərdə
Zümrüd Dadaşzadə Avropa Şurasının "Stage" layihəsi çərçivəsində reallaşdırılan "Azərbaycan Respublikasında Mədəniyyət Siyasəti" məruzəsinin müəlliflərindən biridir. YUNESKO-nun təşkil etdiyi "Sivilizasiyaların dialoqu: Cənubi Qafqaz" (Vilnüs,2003), "Mədəniyyət dəhlizi: GUÖAM ölkələri" (Bakı, 2003) beynəlxalq forumlarında, habelə bir sıra Respublika və Beynəlxalq konfrans və simpoziumlarda, o cümlədən "Muğam Aləmi" I Beynəlxalq simpoziumunda (Bakı, 2009), "Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbi: axtarışlar, perspektivlər" Beynəlxalq konfransında (Bakı, 2009), "Türkdilli xalqların musiqi alətləri" Beynəlxalq simpoziumunda (Bakı, 2010), ADMİU-nun gerçəkləşdirdiyi "Türksoylu xalqların musiqi mədəniyyətinin tədqiqi problemləri" Beynəlxalq elmi-praktiki konfransda (Bakı, 2014) iştirak etmişdir.
Zümrüd Dadaşzadə M. Maqomayevin 60 illiyinə (2002), A. Məlikovun 75 illiyinə (2008), S. Hacıbəyovun 90 illiyinə və İ. Hacıbəyovun 60 illiyinə (2009), Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının 75 illiyinə (2009), Ə. Cavidin 90 illiyinə (2009), E. Abasovanın xatirəsinə (2010), F. Əlizadənin (2012), A. Tağızadənin (2014) yubileylərinə həsr olunmuş elmi-praktiki konfranslarda çıxış etmişdir.
Zümrüd Dadaşzadə çoxsaylı radio və televiziya verilişlərinin, o cümlədən 1986–89-cu illərdə "Xaqani, 27" televiziya silsiləsinin müəllifi və aparıcısı olub. Bir sıra televiziya kanalları ilə (İTV, AzTV və s.) əməkdaşlıq edir.
Zümrüd Dadaşzadə 2008-ci ildən, yəni Azərbaycanın "Eurovision"a qatıldığı zamandan bu Avropa mahnı müsabiqəsinə ekspert kimi dəvət olunub, 2011, 2012, 2014-cü illərdə Avroviziya təmsilçimizin seçimi üzrə yarışmanın (milli seçim turlarının) münsiflər heyətinin üzvü olub. 2008-ci ildə isə beynəlxalq münsiflər heyətinin Azərbaycan tərəfindən nümayəndəsi kimi səsvermədə iştirak edib.
Kitabları
1. Aqşin Əlizadə. Bakı: Şur, 1992
2. Simfoniyanın fəzası. 1970–80-ci illər Azərbaycan simfoniyası: əsas təmayüllər. Bakı: Elm, 1999
3."Biz də dünyanın bir hissəsiyik…". Məqalələr toplusu. Bakı: Nurlan, 2004
6. Elnarə Dadaşova. Bakı: Şərq-Qərb, 2015
7. Bəstəkar Ədilə Hüseynzadə. Məhəbbətlə doğulmuşam. Bakı: Maxofset, 2019
8. Aida Tağızadə. Bakı: "Renessans-A" Nəşriyyat Evi, 2020
Rəngbərəng novruzçiçəyi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik kökümovlu ot bitkisidir. Yarpaqları uzunsov və ya yumurtavari-uaunsov, 3-12 sm uzunluqda, 4-5 sm enindədir. Kasacıq 8-12 m uzunluqda, çox sıxılmış, yumşaq tüklü, qabırğalı, ensiz lansetvari, sivri dişciklərə bölünmüşdür. Çiçəkləri 2,5-2,7 sm diametrində, yastı büküklü, tərs-ürəkvari dilimli, tacı bənövşəyi, sarı və ya çəhrayı rəngdədir. Toxumları çox sayda, küncvari-şarşəkili və ya yumurtavari, bütün səthləri xırda qabarıqlı, tutqun qara və ya tünd qəhvəyi rəngli, 1mm uzunluqdadır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Fevral-aprel (dağlarda-may) ayları çiçəkləyir və may ayı toxumlayır. Yuxarı dağ qurşağına kimi meşələrdə, talalarda, kolluqlar arasındarast gəlinir. Dərman və dekorativ bitkidir.
Yayılması
Lənkəran ovalığı (Hirkan Milli Parkının ərazisində və onun ətrafında) və dağlıq hissəsidir.
Sayı və tendensiyası
Yayılma ərazilərinin və yaşayış mühitinin keyfiyyətinin davam edən azalması müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Dekorativ bitki kimi əhali tərəfindən yığılıb satılmasıdır.
Mühafizə tədbirləri
Hirkan Milli Parkının ərazisində populyasiyanın bir hissəsi qorunur.
Paleocoğrafiya
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Pangea_animation_03.gif|thumb|Superqitə [[Pangeya|Pangeyanın parçalanmasını və Erkən Triasdan bu günə qədər onun hissələrini göstərən animasiya]] Paleocoğrafiya — Yer kürəsində geoloji keçmişdə mövcud olmuş fiziki-coğrafi şəraiti öyrənən elm. Paleocoğrafiya landşaftda əks olu­nan bütün fiziki-coğrafi prosesləri və hadisələri əhatə edir. Bunun üçün qədim relyef, iqlim, orqa­nizm­lər və orqanik maddələrin yayıl­ması bərpa olunur; paleo-tektonika və litoloji- fasial təhlili birləşdirən paleocoğrafi xəritələşdirmə tətbiq edilir. Paleocoğrafiya bir sıra xüsusi sahələri: paleogeomorfologiya, paleoiqlimşünaslıq, paleobiocoğ­rafiyanı və s. əhatə edir.
Paleocoğrafiya müxtəlif kontekstlərə əsaslana elmi anlayışlar üçün vacib olan məlumat verir. Məsələn, çökmə süxurların paleocoğrafik təhlili neft və digər sərvətlərin sahəsində əsas rol oynayır, çünki stratiqrafik qeydlərdə Yer səthinin qədim geomorfoloji mühitləri daim qorunub saxlanılır. Paleocoğrafik dəlillər həmçinin kontinental hərəkət nəzəriyyəsinin inkişafına töhfə vermiş, Pangeya kimi superqitələrin və Pantalas kimi qədim okeanların şəkli və yerləşməsi haqqında məlumat verərək cari tektonik plitələr haqqında nəzəriyyələri məlumatlandırmaqda davam edir.
Segah
Segah — Azərbaycan musiqisində yeddi əsas ladlardan (məqamlardan) və yeddi əsas muğam dəstgahlarından biri.
Mənası
"Segah" sözü iki kökdən əmələ gəlib: farsca"se"(üç)+"gah"(mövqe,məkan,vəziyyət). Bu da Segahın üç əsas böyük hissədən (“Zabol”,“Segah” və “Hissar-müxalif”) ibarət olmasıyla əlaqədardır
Segah muğam dəstgahı kimi
Yaxın və Orta Şərq xalqları musiqisində çox işlənən 24 muğam şöbəsindən biri. Bir dəstgah olaraq segah Azərbaycanda daha geniş yayılmış muğamlardan biridir.
Segah muğamı Azərbaycan musiqisində
Qədim qrammofon vallarında xanəndə İslam Abdullayevin oxuduğu “Yetim Segahı” variantına da rast gəlinir. Ümumiyyətlə, İ.Abdullayev bu muğamın ən mahir ifaçısı olduğuna görə xalq tərəfindən “Segah İslam” adlandırılmışdır. Onun repertuarında “Segah”ın bütün variantları səslənmişdir.
“Segah” ailəsinə aid bütün muğamlar bir-birindən tonallıq (kök) etibarilə fərqlənir və “Segah” muğamı inkişaf edərək özünəməxsus tonallıq sistemi yaratmışdır:
Segahın variantları özünəxas xarakteri, səslənməsi, yozumu, istinad pillələrinin dəyişilməsi ilə fərqlənsiyinə görə onların dinləyiciyə bağışladığı təsir müxtəlif olur.
"Azərbaycan xalq musiqisinin əsaları" monoqrfiyasında Üzeyir Hacıbəyov Segah muğamının estetik – psixoloji əhəmiyyətindən söz açarkən onun dinləyiciyə başlıca olaraq məhəbbət – sevgi bəxş etdiyini yazır.
Əsas Segah növləri
Muğam şöbələri arasında ifa olunan rənglər də əsas muğamın adını daşıyır.
Segah muğamının not yazıları
“Segah” ailəsinə aid muğamlardan “Segah Zabul” bəstəkarlar tərəfindən nota alınmışdır. Mirzə Mansur Mansurovun ifasından “Zabul” muğamını Tofiq Quliyev notlaşdırmışdır (1936), “Segah Zabul” instrumental muğamı Nəriman Məmmədov tərəfindən Əhməd Bakıxanovun ifasından (1965), Arif Əsədullayev tərəfindən E. Mirzəfərovun ifasından (2006) nota salınmışdır. Bəstəkar yaradıcılığında da bu muğama çox müraciət olunur. Vasif Adıgözəlov bu muğam əsasında “Segah simfoniyası”nı (2005) yaratmışdır.
Segah muğamı İran musiqisində
Iran musiqisində 7 əsas (dəstgah) muğamdan (makamdan) biridir.
Segah muğamı Türkiyə musiqisində
Türkiyə musiqisində 8 mürəkkəb muğamdan (makamdan) biridir.
Segah muğam Uyğur musiqisində
Segah Uyğur musiqisində 12 əsas muğamdan biridir.
Segah musiqi ladı (məqamı) kimi
Eyni zamanda segah bir məqam kimi də Azərbaycan musiqisində mühüm yer tutur. Azərbaycan xalq mahnıları, oyun havaları, eləcə də aşıq musiqi yaradıcılığına mənsub musiqi forma və janrlarından bir çoxu məhz segah kökündə yaranmışdır. Quruluşu: 1/2 - 1-1 ton formullu üç tetraxordun qovuşuq üsulla (x.1 – intervalı məsafəsində) birləşməsindən ibarətdir; səssırası 10 pilləlidir, IV pillə mayə (tonika) pilləsidir, II pillə əsas ton əhəmiyyətini daşıyır.
Məqamın səssırasının II, IV, VI, VII, VIII, IX pillələri istinad-dayaq pilləsi kimi “Segah” muğamının şöbələrinin əsasını təşkil edir; bu məqamda qurulan musiqi nümunələri - xalq mahnıları, rəqs melodiyaları, aşıq havaları həmin pillələrə əsaslanır.
Xocavənd oymağı
Xocavənd oymağı—Avşar elinin qollarından biri.
Tarixi
Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Üçkilsənin önündə qızğın savaş başladı. Sisyanov topxanasına atəş əmri verdi. Ancaq Abbas Mirzənin cəbhənin ön sıralarında savaşması Azərbaycan ordusuna böyük ruh yüksəkliyi vermişdi. Baş komutanın bu şəkildə savaşması Azərbaycan Ordusunda ölümdən qorxma hissini yox etmişdi. Şahsevən və Xocavənd süvarilər bu savaşda elə bir cəsarət göstərdilər ki, bütün ölkədə dildən-dilə düşdü.
Abbas Mirzə ordusunun ölümdən qorxmamasını görən rus ordusu qorxmağa başlamış, ruh düşgünlüyünə uğramışdı. Sisyanov ordusunu üç qismə ayırmışdı. Şahsevənlər üçüncü gün rus ordusunun topxanasını susdurmağı başardı. Üçüncü gün üç qismə ayrılmış rus ordusunun bir-biri ilə olan irtibatları kəsildi".
Məxfurə Yermakova
Məxfurə (Mariya) Frolovna Yermakova — Azərbaycanın ilk aktrisalarından biri, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1936).
Bağa Tarxan
Bağa Tarxan (?- 13.4.744) — Türgiş xaqanlığının hökmdarı.
Həyatı
Bağa Tarxan əvvəlcə sarı türgişlərin başçısı idi. Kül Çör kimi tanınırdı. Çumuğun tayfasının başçısı idi. Tarix səhnəsinə ilk dəfə 721-ci ildə çıxmışdır. Qəsr əl-Bahil mühasirəsi ndə müvəffəqiyyətsiz olsa da, 729-cu ildə Kəmərcə mühasirəsi ndə iştirak etmişdi. Daha sonra 737-ci ildə Xaristan döyüşü ndəki Suluk un məğlubiyyəti ona hakimiyyəti öz əlinə almaq üçün motivasiya verdi.
Məxfurə Yermakova
Həyatı
Məxfurə Yermakova 1901-ci ildən Bakıda anadan olmuşdur. Əsl adı Mariya olsa da səhnəyə ilk addımından "Məxfurə" təxəllüsü ilə çıxış edib. Milliyyətcə rus olsa da, azərbaycanca səlis və aydın danışa bilirdi.
Bağa Tarxan
Həyatı
738-ci ildə əyanlardan başqa biri olan Tumutu ilə əlbir olaraq Suluk xanı öldürtdürdü. Onun bayrağı altına Fərqanə və Daşkənd hakimləri toplanmışdılar. Çin hakimlərindən bəziləri də ona söz vermişdilər. O, Balxaş gölü sahilində Çin sərkərdəsi Qao Qaoyunla görüşdü. Suluk xaqanın oğulları Qut Çor Xaqan və Ton Apa Yabqunun başçılıq etdiyi qara türgişlər məğlub oldular.
Hakimiyyəti
Özünü xaqan elan edən Bağa Tarxan hakimiyyətə Çinin köməyi ilə gəlsə də, 2 il sonra Çin nümayəndəsi Aşina Sin i öldürmüşdü. Bu isə Çin sərkərdəsi Fumenq Linqçanı qəzəbləndirdi və tezliklə hücuma məruz qalan Bağa Tarxan öldürüldü.
Məxfurə Yermakova
Həyatı
Məxfurə Yermakova 1982-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.
İfa etdiyi əsas rollar
Milli Dram Teatrında oynadığı əsas rollar thumb|280px| "Yolda" tamaşası [[Rahib Əliyev (aktyor)|Rahib Əliyev, Məmmədağa Dadaşov, Yusif Vəliyev, Məxfurə Yermakova, Məsumə Babayeva ]]
İşçi teatrında ifa etdiyi bədii personajlar
Gəncə teatrında səhnəyə çıxdığı obrazlar
Gənc Tamaşaçılar Teatrındakı rolları
Adela Noriega
Adela Norieqa (ispanca. Adela Amalia Noriega Méndez, 24 oktyabr  1969 Mexiko) — meksikalı aktrisa
Həyatı
Adela Norieqa 1969 -cu ildə Meksikanın paytaxtı Mexiko şəhərində anadan olub. Bütün dünyaya "Quadalupe", "Şirin çağırış" teleserialları ilə məşhurlaşdı. Hər iki serialda da Baş rolları məşhur aktyor Eduardo Yanezlə paylaşan Adela Eduardo ilə sonradan sevgi münasibətləri yaşamışdı. Daha sonra Adela "Mariya Bonita ", Əsl məhəbbət " kimi serialları ilə tamaşaçıların qəlbini fəth etmişdi.
Azərbaycan tamaşaçılarına "Quadalupe" serialı ilə tanınmışdı.
Adela Norieqanın bir bacısı və bir kiçik qardaşı var. Mexiko şəhərində yaşayır.
Filmografíya
Fuego en la sangre (2008) … Sofía Elizondo Acevedo La esposa virgen (2005) … Virginia Alfaro Amor real (2003) … Matilde Peñalver y Beristáin de Fuentes Guerra El manantial (2001/2002) … Alfonsina Valdés Rivero El privilegio de amar (1998/1999) … Cristina Miranda María Isabel (1997) … María Isabel Sánchez María Bonita (1995) … María Reynoso/"María Bonita" Guadalupe (1993/1994) … Guadalupe Zambrano Santos Dulce desafío (1988/1989) … Lucero Sandoval Quinceañera (1987/1988) … Maricruz Fernández Sarcoser Yesenia (1987) … Yesenia Juana Iris (1985) … Romina Principessa (1984) … Alina ¡¡Cachún cachún ra ra!! (1984-1987) … Adela
Freddi Merkyuri
Freddi Merkyuri (, əsl adı Fərrux Bulsara, ; 5 sentyabr 1946, Stoun Taun, Zənzibar sultanlığı –  24 noyabr 1991, Kensinqton, London, Böyük Britaniya) — Böyük Britaniya müğənnisi, mahnı bəstəkarı və səsyazma prodüseri. O, daha çox Queen qrupunun solisti kimi tanınır. Merkyuri parlaq səhnə personası və dörd oktavalıq vokal diapazonu ilə məşhurlaşmışdır. Merkyuri Queen qrupu üçün çoxsaylı hitlər yazmışdır ki, onların da arasında "Bohemian Rhapsody", "Killer Queen", "Somebody to Love", "Don't Stop Me Now", "Crazy Little Thing Called Love" və "We Are the Champions" mahnıları da vardır. O, Queen qrupunda iştirakı ilə yanaşı solo karyeraya da malik olmuş, həmçinin başqa musiqiçilərlə birlikdə çıxışlar və musiqi prodüserliyi də etmişdir.
Merkyuri Zənzibar adasında parsi ailəsində anadan olmuş, orada və Hindistanda böyümüş, yeniyetmə dövründə isə ailəsi ilə birlikdə İngiltərənin Midlseks qraflığına köçmüşdür. O, 1970-ci ildə gitaraçı Brayan Mey və zərb alətlərində ifadə edən Rocer Teylor ilə birlikdə Queen qrupunu yaratmışdır. Merkyuri 1991-ci ildə 45 yaşında ikən QİÇS-in səbəb olduğu ağciyər iltihabından vəfat etmiş, ölümündən bir gün əvvəl isə onun xəstəliyə tutulması təsdiqlənmişdir.
1992-ci ildə, ölümündən sonra Britaniya musiqisinə əlamətdar töhfələrinə görə Brit mükfatına layiq görülmüş və Londonun Uembli stadionunda ona həsr edilmiş konsert keçirilmişdir. Queen üzvü kimi 2001-ci ildən Rok-n-roll şöhrət zalı, 2003-cü ildən Mahnı bəstəkarları şöhrət zalı , 2004-cü ildən isə Birləşmiş Krallıq Musiqisi şöhrət zalında təmsil olunur. BBC tərəfindən 2002-ci ildə keçirilmiş sorğuya əsasən 100 ən böyük britaniyalı siyahısında 58-ci yerdə qərarlaşmışdır. Müxtəlif sorğular nəticəsində dəfələrlə populyar musiqi tarixində ən böyük ifaçılardan biri olduğu göstərilmişdir.