cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Riqoberta Mençu
Beynəlxalq aktivist
2006-cı ildə Mençu qadın Nobel sülh mükafatı laureatları Codi Vilyams, Şirin Ebadi, Vanqari Maatai, Betti Vilyams və Meyrid Korriqan ilə birlikdə Nobel Qadın Təşəbbüsünün qurucularından biri idi. Şimali Amerika, Cənubi Amerika, Avropa, Orta Şərq və Afrikanı təmsil edən bu altı qadın, təcrübələrini sülh, ədalət və bərabərlik uğrunda bir araya gətirmək qərarına gəldilər. Nobel Qadın Təşəbbüsünün məqsədi dünyada qadın hüquqlarının gücləndirilməsinə kömək etməkdir.
Mençu, Nobel sülh mükafatlarını gənclər üçün mentor və model olaraq istifadə etmək və bu mükafatın aureatlarının biliklərini, bacarıqlarını və təcrübələrini bölüşmək üçün yaradılan PeaceJam təşkilatının üzvüdür. PeaceJam konfranslar vasitəsilə gənclərlə treninqlər apararaq dünyanı gəzir. O,həmçinin 2008-ci ildə Fransanın keçmiş prezidenti Jak Şirak tərəfindən dünyada barışı yaymağı etmək üçün yaradılan Jak Şirak şərəf komitəsinin üzvüdür.
Prensa Latina-ya görə Mençu, son illərdə aktivliyini siyasi və iqtisadi bərabərsizlik və iqlim dəyişikliyi daxil olmaqla bir çox istiqamətlərdə davam etdirir. Venesuelada baş verən mövcud qanun pozuntuları da daxil olmaqla insan haqları sözçüsü kimi fəaliyyəti davam edir.
Mükafatları
thumb|[[Mexiko şəhərindəki Templo Mayor məbəd muzeyində saxlanılan Riqoberta Mençuya verilən Nobel sülh mükafatı.]]
Şahid ifadəsi ilə bağlı mübahisələr
Antropoloq Devid Stoll Riqoberta Mençu kitabını araşdıraraq Mençunun partizan hərəkatının təbliğat ehtiyaclarını ödəmək üçün həyatı, ailəsi və özü ilə əlaqədar bəzi elementləri dəyişdirdiyini iddia etdi. Stollun kitabından qaynaqlanan mübahisələr o zamanın ABŞ mətbuatında geniş yayılmışdı. New York Times, kitabda biri-birinə zidd olan bəzi iddiaları vurğuladı: "Xanım Mençu aclıqdan öldüyünü söylədiyi kiçik qardaşı,digər tərəfdən də,o və valideynləri,qardaşının ordu qoşunları tərəfindən diri-diri yandırılaraq izləməyə məcbur olunduqlarını deyir. Xanım Mençunun kitabının ilk səhifəsində heç məktəbə getmədiyi və Riqoberta Mençunun mətni diktə etməsindən bir qədər əvvəl ispan dilində oxuya,yaza,danışa bilməsinin əksinə, əslində Roma Katolik rahibələri tərəfindən idarə olunan iki prestijli özəl internat məktəbində orta məktəb təhsili almışdı."
Bir çox müəllif Mençunu müdafiə etdi və mübahisələri testimonio janrının fərqli şərhləri ilə əlaqələndirdi. Menchú herself states, "I'd like to stress that it's not only my life, it's also the testimony of my people." Mençu özü bildirir ki, "Bunun yalnız mənim həyatım olmadığını vurğulamaq istərdim, bu həm də bu xalqımın şahid ifadəsidir." Faktiki və tarixi uyğunsuzluqlar ittihamlarına baxmayaraq, Mençunun ifadəsi, yerli Qvatemalanın vətəndaş müharibəsi dövründəki həyatını təsvir etmə üsulları üçün aktual olaraq qalır.
Nobel Komitəsi, Stoll tərəfindən saxtakarlıq iddialarını rədd edərək Mençunun Nobel mükafatını ləğv etmək çağırışlarını rədd etdi. Komitənin katibi Qeyr Landestad, Mençunun mükafatını ifadəsinə görə deyil, vəkillik və sosial ədalət işinə görə verdiyini söylədi.
Mark Horovitz, Uilyam Yavorski və Kenneta Kikhama görə, Stollun Mençu haqqında yazdığı mübahisələr, Marqaret Midin "Samoada yaş" və "Napoleon Şanon" un həqiqəti ilə əlaqədar mübahisələrin yanında, son Amerika antropologiya tarixindəki ən çox bölücü epizodlardan biridir.
Ekseqol
Ekseqol — "Ulduz müharibələri" kainatında uydurma planet. Ekseqol boş düzənlikləri olan qaranlıq, xam və qayalıq planetdir. Onun quru şəraiti ildırım çaxmasına oxşayan nəhəng statik boşalmalar yaradır. Başlı-başına buraxılmış bu planet onun qabığının dərinliyinə gedən nəhəng çatlarla örtülüdür.
Endor döyüşündə Qalaktik imperiyanın süqutundan sonra sith loyalistləri Ekseqolda böyük donanmadan ibarət Son Orderi qurmağa başlayırlar. Planet ilk dəfə "Skayvolkerin yüksəlişi" (2019) filmində nümayiş olunmuşdur. Burada, ölümdən qayıdan Dart Sidius tərəfindən idarə olunan order qalaktikanı yenidən fəth etməyi planlaşdırırdı. Cavab olaraq, Müqavimət öz qüvvələrini topladı və mülki donanmanın köməyi ilə sith qüvvələrini məhv edir və Dart Sidiusu öldürür.
Əsgəran toqquşması
Əsgəran toqquşması — 1988-ci il fevralın 22-23-də Əsgəran şəhərində baş vermiş toqquşma Birinci Qarabağ müharibəsinin başlanmasına səbəb olan başlanğıc nöqtələrindən biri olmuşdur. Əsgəran toqquşmasının ardınca Sumqayıt hadisələri baş verir.
Toqquşma
1988-ci il fevralın 20-də Azərbaycan SSR-nin tərkibində muxtar vilayət statusu daşıyan Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətindəki ermənilər Azərbaycan SSR-nin tərkibindən çıxıb Ermənistan SSR-nin tərkibinə girməklə bağlı qərar qəbul edirlər. Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin (DQMV) Xalq Deputatları Sovetinin Azərbaycan SSR-nin tərkibindən çıxıb, Ermənistan isə SSR-nin tərkibinə birləşməklə bağlı qərarından 2 gün sonra Əsgəran rayonu ərazisində Ağdam və Əsgəran rayonunun azərbaycanlı sakinləri dinc nümayiş keçirirlər.
Ermənilər atəş açmaqla 2 azərbaycanlı gənci qətlə yetirirlər - Əli Hacıyev və Bəxtiyar Quliyev. Qarabağ münaqişəsində ilk qanın tökülməsi, iki azərbaycanlı gəncin öldürülməsi faktını o zamankı SSRİ-nin baş prokrorunun birinci müavini F. Katusev Mərkəzi Televiziyada çıxış edərkən təsdiqləyir.
Bu toqquşmaların xəbəri fevralın 27-də Sumqayıt şəhərinin erməni sakinlərinə qarşı Sumqayıt talanına səbəb olur.
Mtirala Milli Parkı
Mtirala Milli Parkı — Acarıstan bölgəsində, Gürcüstanda yerləşən milli park.
Tarixi
Mtirala Milli Parkı 2007-ci ildə qurulub. Gürcüstanın Batumi şəhərindən 40 km uzaqlıqda yerləşir. Qaradənizə yaxın ərazidədir. SSRİ dövründə bura ən yağışlı ərazilərdən biri idi.
Haqqında
Parkın adı, orada yerləşən Mtirala dağına görə adlandırılmışdır. Dəniz səviyəsindən 1.761m yüksəklikdə yerləşir. Adı tərcümədə "Ağlayan dağ" mənasına gəlir. Dağ Kobuleti və Çakvi bölgəsində yerləşir. Günümüzdə, Mtirala Milli Parkının mərkəzində, eyni adı daşıyan çayın kənarında Çakvistavi kəndi var. Parkın ərazisi təxmini altı min hektardır.
Parkın xüsusiyətləri
Mtirala Milli Parkı, şəlalələri və gölləri olan subtropik dağdır. Tez-tez yağış yağdığına görə hava şəraiti həmişə nəm olur. Park iki əsas mənzərəyə sahibdir. Bunlar şəlalə və dağ gölüdür. Cəlb edən gözəlliyi ilə, zəngin təbiət örtüyünə görə bura, çox vaxt "Gürcü meşəsi" adlandırılır.
Heyvan dünyası
Bu günkü gün parkda 95 heyvan növü yaşayır. İlanlar, kərtənkələlər, tritonlar və qurbağalar. Kiçik məməlilərdən biri sincab və biridə dovşandır. Meşədə vaşaq, tülkü və ya bir porsuqla qarşılaşma ehtimalı yüksəkdir. Əksər hallarda parkda qabanda görünür.
Monastır məktəbi
Monastır məktəbi — VI–VIII əsrlərdə xristianlığın yaranması ilə Bizansda və Qərbi Avropada yaranmış məktəblər. Qafqazda ilk monastır məktəbləri V–VI əsrlərdə Gürcüstan və Ermənistanda meydana gəlmişdir. Qədim Rusiyada monastır məktəbləri, əsasən, ibtidai məktəblər idi. Müasir katolik monastırlarının bəzilərində monastır məktəbləri indi də fəaliyyət göstərir.
Qırğızıstan 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında
Qırğızıstan 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında dağ xizəyi və xizəklə yürüş olmaqla 2 idman növündə 2 idmançı ilə təmsil olunacaqdır. Ölkə müstəqillik qazandığı ildən etibarən bütün olimpiyadalarda iştirak etmişdir.
30px Dağ xizəyi idmanı
Təsnifat mərhələsində idmançı Beynəlxalq Xizək İdmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən yarışmada iştirak edirlər. Bu yarışmada top-500 daxil olan və təsnifat xalını toplaya bilən idmançılar iştirak edə bilirlər. Top-500 daxil olmayan ölkələrin idmançıları «B» kateqoriyasında iştirak edirlər. Nəticələrə əsasən Qırğızıstan «B» kateqoriyası üzrə 1 idmançı ilə təmsil olunacaqdır. Ölkəni təmsil etmək hüququ məxsusdur Yevgeni Timafeevə məxsusdur.
30px Xizək yürüşü
Təsnifat mərhələsində idmançı Beynəlxalq Xizək İdmanı Federasiyasının 21 yanvar 2018-ci il reytinqinə əsasən iştirak edə bilər. «A» kateqoriyası üzrə lisenziya qazanmaq üçün idmançı reytinq üzrə 100 xal qazanmalıdır. Bununla belə MOK-ləri «B» kteqoriyasını ödəyə biləcək 1 qadın və 1 kişi olmaqla iştirakçı ilə təmsil oluna bilər. Təsnifata əasən Qırğızıstan «B» kateqoriyası üzrə 15 km-lik yürüşdə iştirak hüququ əldə etmişdir. Ölkəsini təmsil etmək hüququ Tariel Jarkimbayevə məxsusdur.
Paris müqaviləsi (1763)
Paris müqaviləsi (həmçinin Paris sülh müqaviləsi və ya 1763 müqaviləsi olaraq da tanınır), Böyük Britaniya, Fransa, İspaniya və Portuqaliya arasında 10 fevral 1763-cü ildə imzalanmış sülh müqaviləsidir. Prussiya və Avstriya öz aralarında daha bir müqavilə (Hubertusburg müqaviləsi) imzaladılar. Bu müqavilə ilə yeddiillik müharibə (Amerikada deyildiyi kimi: Fransız-hindu müharibəsi) başa çatdı. Müqavilə Böyük Britaniya-Prussiya ittifaqının Fransa-Avstriya ittifaqı üzərində qələbəsinin nəticəsi idi. Fransa və Böyük Britaniya müharibə illərində işğal etdikləri yerlərin əksəriyyətini təxliyə etsələr də, Böyük Britaniya Fransanın Şimali Amerika koloniyalarının bir hissəsini ələ keçirə bildi. Böyük Britaniya həmçinin katolikçiliyin ingilis hakimiyyəti altında olan ərazilərdə azad olacağına da zəmanət vermişdir. Müqavilədən sonra Böyük Britaniyanın Avropadan kənarda hökmranlığının başlanğıcı qoyulmuşdur.
Laslo Papp (güləşçi)
Laslo Papp — macarıstanlı Yunan-Roma güləşçisi, Olimpiya Oyunlarının mükafatçısı.
Həyatı
Laslo Papp 1905-ci ildə Senteş şəhərində anadan olmuşdur. 1925 və 1926-cı illərdə Avropa çempionatların gümüş medalçısı olmuşdur, 1927-ci ildə isə Avropa çempionluğunu qazandı. 1928-ci ildə o, Amsterdamda keçirilən Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi və gümüş medala layiq görüldü. 1933-cü ildə Laslo Papp bu dəfə Yunan-Roma yox, sərbəst güləş üzrə Avropa çempionu oldu. 1934-cü ildə o, Avropa çempionatının bürünc medalını qazandı.
Maqsud Məmmədov (baletmeyster)
Maqsud Davud oğlu Məmmədov — Azərbaycan balet artisti, baletmeyster, Azərbaycan SSR xalq artisti (1970).
Həyatı
Maqsud Məmmədov 30 may 1929-cu ildə Gəncədə anadan olub. 1950-ci ildə Moskva Xoreoqrafiya Məktəbini bitirib ( sinfi). Bakıya qayıtdıqdan sonra 1951-ci ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında solisti işləyib.
Maqsud Məmmədov həm milli baletlərimizdə, həm də dünya klassiklərinin əsərlərində mürəkkəb partiyaları böyük uğur və şərəflə ifa edib. Sənətkarın ifa yaradıcılığının əsasını Polad ("Qız qalası", Əfrasiyab Bədəlbəyli), Mənzər, Lenni ("Yeddi gözəl" və "İldırımlı yollarla", Qara Qarayev), Fərhad ("Məhəbbət əfsanəsi", Arif Məlikov), Azad ("Gülşən", Soltan Hacıbəyov), Pərviz ("Qaraca qız", Əşrəf Abbasov), Albert ("Jizel", Adolf Adan), Dezire, Ziqfrid, Şahzadə ("Yatmış gözəl", "Sonalar gölü" və "Şelkunçik" Pyotr Çaykovski), Xli Şan Fu və Ma Li Çen ("Qırmızı lalə", Reynqold Qlier), Pyero ("Qızıl açar", Boris Zeydman), kolen ("Arlekinada", Rikardo Driqo), Vatslav ("Bağçasaray fəvvarəsi", Boris Asafyev), Frondoso ("Laurensisa", Aleksandr Kreyn), Qəhrəman ("Şopeniana", Frederik Şopen), Bazil ("Don Kixot", Lüdviq Minkus) obrazlarının ifası təşkil edir.
Arif Məlikovun "Məhəbbət əfsanəsi" baletindəki Fərhad rolu Maqsud Məmmədovun ən uğurlu işlərindəndir. O, Azərbaycan Opera və Balet Teatrının Monte-Karlo, Fransa, Lüksemburq qastrollarında qalib olub.
1972-1973-cü illərdə Əlcəzairdə baletmeyster və pedaqoq işləyib.
Quruluş verdiyi baletlər
Rəfiqə Axundovayla birgə
NGC 1765
NGC 1765, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Sporlar
Sporlar -ibtidai və ali bitkilərdə çoxalmağa xidmət edən müxtəlif mənşəli mikroskopik törəmələrdir. Sporlar başqa hüceyrə ilə birləşmədən, yəni mayalanmadan cücərərək yeni bitki orqanizmlərinin başlanğıcını verir. Bir, iki və çoxhüceyrəli dir, silindr, kürə, ellips, yumurta, armud, paxla formasında olur. Bir çox bitkilərlə sporlar müxtəlif quruluşlu qlafla örtüldüyündən protoplastda toplanan ehtiyat qida maddələri hesabına qidalanaraq cücərmə qabiliyyətini uzun müddət saxlayır. Sporları üç qrup a bölmək olar: sinziqotlar, mitosporlar və meyosporlar. Ali bitkilər yalnız meyosporlar əmələ gətirir.
Sporlu bitkilər
Sporlu bitkilər əsasən qeyri-cinsi və ya cinsi yolla əmələ gəlmiş sporlar vasitəsilə çoxalan və yayılan bitkilərdir. Bu bitkilər bəzən ibtidai (yosunlar, bakteriyalar, şibyələr, göbələklər) və ali (mamırla r, plaunlar, selaginellalar və s.) qruplara bölünür. Bəzi sporlu bitkilərdə sporlar əmələ gəlmir; belə ki, çoxalma bitkinin müəyyən hissəsinin ayrılması ilə gedir (məs., bir çox şibyələr də). Toxumlu bitkilər sporlu bitkilərdən çoxalma və yayılmasının toxum vasitəsilə getməsilə fərqlənirlər.
Ceonozis
250px|thumb|right|[[Böyük Səhra filmdə planetin təsviri üçün əsas kimi istifadə edilmişdir.]]
Ceonozis — "Ulduz müharibələri" kainatında uydurma planet. Planet ilk dəfə "Ulduz müharibələri: II Epizod – Klonların hücumu" (2002) filmində nümayiş edilmişdir. Ceonozis burada, Müstəqil Sistemlər Konfederasiyasının döyüş droid ordusunun istehsal edildiyi bazası kimi təsvir edilmişdir.
Dana Danilenko
BWF International Challenge/Series
Qadınlar cütlük
Daria Şestakova
Daria Şestakova  — Rusiyalı reqbi oyunçusu, ÇSKA reqbi klubunun oyunçusu. 2016, 2017, 2018, 2019 və 2021-ci illərin Reqbi Yeddiliyi üzrə Avropa Çempionu, 2015-ci il Reqbi-15 Avropa Çempionatının bürünc mükafatçısı. Rusiyanın beynəlxalq dərəcəli idman ustası, Rusiyanın əməkdar idman ustası. )
Bioqrafiya
Daria Şestakova Ujqorodda anadan olub, sonra Çelyabinska köçüb. 138 nömrəli məktəbdə oxuyub, sinif yoldaşlarından biri basketbolçu Kirill Pisklov (3x3 basketbol üzrə 2020 Yay Olimpiya Oyunlarının gümüş mükafatçısı) idi. Daria atletika (dirəklə tullanma) ilə məşğul idi və idman ustalığına namizəd oldu, lakin sonradan reqbi ilə məşğul oldu. 2019-cu ilə qədər RGUTIS-Podmoskovye klubunda oynamağa başladı, daha sonra paytaxtın məşhur ÇSKA-nın reqbi klubunun oyunçusu oldu. O, Reqbi-7 üzrə Ümumdünya Seriyasının mərhələlərinin dəfələrlə iştirakçısı olan Rusiya milli reqbi-7 komandasında oynayır. 2017-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Dubayda mərhələnin bürünc medallarını qazanıb iştirakçısı olan Rusiya milli reqbi-7 komandasında oynayır. 2017-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Dubayda mərhələnin bürünc medallarını qazanıb. 2021-ci ildə o, Lissabon və Moskvada keçirilən Avropa Reqbi Yeddiliyi Çempionatının hər iki mərhələsində yarışaraq karyerasında beşinci Avropa çempionluğunu qazandı. Həmin ilin iyulunda o, Tokio Olimpiadası üçün ROC komandasının daxil oldu. thumb|left| Daria Şestakova Kazanda keçirilən 2018 Avropa Reqbi 7 Çempionları Mükafatında
Ailəsi
Bacı - Arina Bıstrova, eyni zamanda reqbi oyunçusu, Daria ilə birlikdə Rusiya reqbi-7 komandasının tərkibində 2016 və 2017-ci illərdə Avropa çempionu oldu. Ər - Dmitri. Daria xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə məşğuldur: 2017-ci il sentyabrın 20-də T-shirt Həyat Verir Fondunun təşkilatçılığı ilə Dmitri Roqaçev adına Uşaq Hematologiyası, Onkologiyası və İmmunologiyası üzrə Milli Elmi-Praktik Mərkəzin uşaq pasiyentləri üçün keçirilən şənlikdə iştirak etmişdir.
Palearktika
thumb|400px|Palearktika regionu
Palearktika regionuna Avropa, Asiya və Şimali Afrika daxildir. Cənub səhra qurşağına qədər uzanır. Böyük Səhra, Ərəbistan və İran səhraları və Çin bu zonanın daxilindədir. Wallace görə, dörd subregiona bölünür:
1 - Avropa Regionu: İspaniya, İtaliya, Türkiyə, Yunanıstan və Bolqarıstan istisna olmaqla, Ural dağlarına qədər Avropanın qalan hissəsini əhatə edən regiondur.
2 - Aralıq dənizi regionu: Afrika qitəsinin və Ərəbistan yarımadasının Xərçəng tropikinin üstündəki hissəsini, Fransa istisna olmaqla, Aralıq dənizi ölkələri, İran, Azərbaycan, Qafqazı, Qara dənizin Rumıniya və Ukrayna sahilləri istisna olmaqla yerdə qalan hissələrini əhatə edən regiondur.
3 - Sibir regionu: Asiya qitəsinin Himalay dağları, Böyük Çin səddi, Yaponiya, İran və Azərbaycandan kənarda qalan bir hissəsidir. Xəzər dənizi bütünlüklə bu zonadadır.
4 - Mancuriya regionu: Çin və Koreyanın daxil olduğu hissə.
Avropa və Aralıq dənizi regionları birlikdə Qərbi Palearktika (E. Mayr) zonasını təşkil edir. Qərbi Palearktika zonası xüsusilə ornitologiya üçün çox əhəmiyyətli bir yerə malikdir.
Mehmet Əli (əsgər)
Mehmet Əli (d. 1874, İstanbul, Osmanlı imperiyası – ö. ?) — Türk hərbi xadimi.
Hərbi fəaliyyəti
1896-cı ildə hərbi məktəbə daxil olmuş və 1900-cu ildə oranı bitirmişdir. Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir. 1919-cu ildə Anadoluya gələrək Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsində iştirak etmiş, müharibədən sonra “İstiqlaliyyət" medalı ilə təltif edilmişdir.
1 iyul 1932-ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxmışdır.
Ziyadxan Əliyev (əsgər)
Ziyadxan İbrahim oğlu Əliyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Ziyadxan Əliyev 1997-ci il yanvarın 12-də Kürdəmir rayonunun Carlı kəndində anadan olub. Əslən Cəbrayıl rayonunun Soltanlı kəndindən idi. 2003-2012-ci illərdə Kürdəmir rayonunun Carlı kənd tam orta məktəbində, 2012-2014-cü illərdə isə Qubadlı rayonunun Fərcan kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. 2014-2018-ci illərdə Azərbaycan Texniki Universitetində (ATU) “Kompüter mühəndisliyi” ixtisası üzrə ali təhsil alıb. Subay idi.
Ziyadxan Əliyev REAL Partiyasının üzvü idi.
Hərbi xidməti
Ziyadxan Əliyev 2019-cu ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə idi.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Ziyadxan Əliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı hərbi hospitalda müalicə alırdı. Həmin vaxt hərbi təcili tibbi yardım maşınında döyüş meydanından yaralı hərbçiləri daşımaq üçün əsgər lazım olub. Könüllü olaraq döyüş meydanına yollanan Ziyadxan Əliyev, yaralı hərbçiləri təxliyə edən zaman 1 oktyabrda Tərtər rayonunun Talış yüksəkliyi istiqamətində gedən döyüşlərdə erməni tərəfinin snayper gülləsi ilə şəhid olub. Kürdəmirin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Andorra–Yaponiya münasibətləri
Andorra–Yaponiya münasibətləri — Andorra ilə Yaponiya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Tarixi
Andorra ilə Yaponiya arasında diplomatik əlaqələr 1995-ci ilin oktyabrında qurulmuşdur. Andorra baş naziri Mark Forne Molne 2005-ci ildə Yaponiyaya səfər etmişdir. Yaponiya siyasətçisi Kentaro Sonoura 2015-ci ildə Andorranı ziyarət etmişdir.
Əhali
2021-ci ilin oktyabrına olan məlumata əsasən Andorrada 16 Yaponiya vətəndaşı yaşayır.
Həştrud nahiyəsi
Həştərud mahalı — XIV əsr-1990 inzibati nahiyə. Ərdəbil xanlığının bölgələrindən biri.
Tarixi
Elxanilər dövləti Azərbaycan vilayətinin Marağa tüməninin nahiyəsi olmuşdur.
1594 Təbriz əyalətinin Təbriz sancağının nahiyəsi
1724-ci ilin icmal dəftərinə görə Ərdəbil əyalətinə tabe olan Ərdəbil livası Həştrud nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi: Mərkəzi Həştrud şəhəridir. 106 kənddən ibarət idi.
Məcid Ağayev
Məcid Oruc oğlu Ağayev — çoban, Azərbaycan uzunömürlüsü.
Həyatı
1840-cı illərdə kəndə quldurlar hücum edir və M. Ağayev Tehran şəhərində kölə kimi aparılır. Sonradan doğma kəndinə qayıtmışdır.
O, əmək fəaliyyətinə 1847-ci ildə başlayıb. Oktyabr inqilabından sonra Məcid kolxozda çoban kimi işə düzəlir. 1972-ci ildən Ümumittifaq pensiyasına çıxmışdır.
Şəxsiyyət və zaman (kitab)
Şəxsiyyət və Zaman — yazıçı-publisist Elmira Axundovanın çoxcildlik (altı cildlə və yeddi kiatbdan ibarətdir) kitabıdır. Kitab Heydər Əliyevin çətin və şərəfli həyat yolu və mübarizəsi haqqında yazılmış ən geniş həcmə malik olan ilk monumental əsərdir. Sənədli-bədii-publisist əsərdir. Bu çoxcildlik nəşr Azərbaycanda ilk bioqrafik roman - hər biri epopeya kimi mühüm əhəmiyyətə malikdir. Azərbaycan Respublikasının Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür. Kitab 7 dildə çap olunub.
Məcid Ağayev
Həyatı
Lerik rayon Sovetinin deputatı, Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasının sədri olmuşdur.
1973–1978-ci illərdə SSRİ-nin ən yaşlı insanı olmuşdur.
Şəxsiyyət və zaman (kitab)
Azərbaycan dilində cildləri
• Axundova, Elmira Hüseyn qızı. Heydər Əliyev: şəxsiyyət və zaman / E. H. Axundova II hissə: 1969-1982 / red. V. Morozkov.- Bakı: Ozan, 2007.- 784 s.
Məcid Ağayev
Həyatı
O, 1978-ci ildə 143 yaşında vəfat edib.
Şəxsiyyət və zaman (kitab)
Azərbaycan dilində cildləri
• Axundova, Elmira Hüseyn qüzı. Heydər Əliyev: şəxsiyyət və zaman / E. H. Axundova III hissə: 1982-1990: Kreml beşilliyi / tərc.: Y. Quluzadə, N. Qurbanova, S. Məmmədzadə; red. D. Vəkilova.- Bakı: Ozan, 2009.- 804 s.
Məcid Ağayev
Həyatı
"Kino səyahətləri almanaxı" telejurnalının 127-ci nömrəsinin süjetlərindən biri də Məcid Ağayevə həsr olunub.
Ailəsi
Məcid Ağayev ilk dəfə 1860-cı illərin əvvəllərində ailə həyatı qurmuşdur. Məcidin birinci həyat yoldaşından səkkiz övladı olmuşdur. Ağayevin birinci arvadı vəba epidemiyası nəticəsində dünyasını dəyişib.
Şəxsiyyət və zaman (kitab)
Azərbaycan dilində cildləri
• Axundova, Elmira Hüseyn qızı. Heydər Əliyev: şəxsiyyət və zaman / E. H. Axundova. V hissə: 1990-1993: ömrün Naxçıvan aşırımları / rus dilindən tərc. O. Məmmədov; red. D. Vəkilova.- Bakı: CBS Polygraphic Production, 2013.- 736 s.
• Axundova, Elmira Hüseyn qızı. Heydər Əliyev: şəxsiyyət və zaman / E. H. Axundova. VI hissə, I kitab: 1993-2003: qayıdış / rus dilindən tərc. Y. Quluzadə; red. A. H. Rüstəmli.- Bakı: CBS Polygraphic Production, 2013.- 480 s.
Məcid Ağayev
Ailəsi
İkinci dəfə Məcid Ağayev 1905-ci ildə 15 yaşlı Kinənəzla ailə həyatı qurmuşdur. Ağayevin ikinci həyat yoldaşından yeddi övladı olmuşdur.
Şəxsiyyət və zaman (kitab)
Azərbaycan dilində cildləri
• Axundova, Elmira Hüseyn qızı. Heydər Əliyev: şəxsiyyət və zaman / E. H. Axundova. VI hissə, II kitab: 1993-2003: qayıdış / rus dilindən tərc. O. Məmmədov; red. A. Aslanov.- Bakı: CBS Polygraphic Production, 2013.- 496 s.
Rus dilində cildləri
• Ахундова, Эльмира Гусейн кызы. Гейдар Алиев: личность и эпоха / Э. Г. Ахундова; ред. В. Морозков Ч. 1: 1923-1969.- Баку: Озан, 2007.- 384 с.
Məcid Ağayev
Ailəsi
Ən böyük oğlu 1868-ci ildə anadan olub. Ağayevin sonuncu övladı Şirinbacı adlı qızı olub, 1941-ci ildə Ağayevin 104 yaşı olanda dünyaya gəlib.
Şəxsiyyət və zaman (kitab)
Rus dilində cildləri
• Ахундова, Эльмира Гусейн кызы. Гейдар Алиев: личность и эпоха / Э. Г. Ахундова; ред. В. Морозков Ч. 2: 1969-1982.- Баку: Озан, 2007.- 840 с
• Ахундова, Эльмира Гусейн кызы. Гейдар Алиев: личность и эпоха / Э. Г. Ахундова; ред. В. Н. Морозков Ч. 3: Кремлевская пятилетка: 1982-1990.- Баку: Озан, 2008.- 848 с.
Məcid Ağayev
Ailəsi
Rejissor və prodüser İntiqam Hacılı Məcid Ağayevin qız nəvəsidir.
Şəxsiyyət və zaman (kitab)
Rus dilində cildləri
• Ахундова, Эльмира Гусейн кызы. Гейдар Алиев: личность и эпоха / Э. Г. Ахундова; ред. В. Н. Морозков Ч. 4: Хроника жизни и деятельности: 1969-1989.- Баку: Озан, 2008.- 360 с.
• Ахундова, Эльмира Гусейн кызы. Гейдар Алиев: личность и эпоха / Э. Г. Ахундова; ред. Э. И. Алиева Ч. 5: Нахичеванский излом: 1990-1993.- Баку: CBS, 2013.- 760 с.
• Ахундова, Эльмира Гусейн кызы. Гейдар Алиев: личность и эпоха / Э. Г. Ахундова; ред. Э. И. Алиева Ч. 6. кн. 1: Возвращение: 1993-2003.- Баку: CBS, 2013.- 504 с.
• Ахундова, Эльмира Гусейн кызы. Гейдар Алиев: личность и эпоха / Э. Г. Ахундова; ред. Э. И. Алиева Ч. 6. кн. 2: Возвращение: 1993-2003.- Баку: CBS, 2013.- 496 с.
Böyük böhran
Böyük böhran — 1929-cu ildə başlanmış və 1939-cu ilə qədər davam etmiş dünya iqtisadi böhranı. Amma dünya 1945-ci ilə qədər böhrandan çıxırdı. Buna görə 1930-cu illər bütovlükdə Böyük böhran dövrü hesab edilir.
Böyük böhran ABŞ-yə, Kanadaya, Böyük Britaniyaya, Almaniyaya və Fransaya ən güclü toxundu, amma başqa dövlətlərdə də hiss olunurdu. Ən yüksək dərəcə sənaye şəhərləri zərər çəkdi, ölkələr bir sıra tikintini praktik olaraq qurtardı. Ödəmə qabiliyyəti olan tələbatın ixtisarına görə, kənd təsərrüfatı məhsuluna qiymətlər 40–60% düşdü.
Səbəblər
thumb|upright=1.4|1910–60-cı illərdə ABŞ-nin ÜDM-ı, Böyük böhranın (1929–1939) illəri seçilib. thumb|upright=1.4|1910–60-cı ildə ABŞ-də işsizlik, Böyük dböhranın (1929–1939) illəri seçilib. İqtisadçılar Böyük böhranın səbəbləri haqqında ümumi fikirə gəlmiyiblər.
Bir sıra nəzəriyyələr bu məsələdə mövcuddur:
Mucuq şəlaləsi
Mucuq şəlaləsi — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonu, Laza kəndi yaxınlığında yerləşir. Mucuq şəlaləsi Dəmiraparançayının solunda, 1700 metr hündürlükdə yerləşir. Şəlalənin hündürlüyü 96 metrdir. Mucuq şəlaləsi mənbəyini Qotur dağının massivindən qar və yağış sularından götürür. Şəlaləyə gələn və həmçinin şəlaləni əmələ gətirən su, kiçik çay əmələ gətirir. Çaya Muçuqçay adı verilmişdir. Muçuqçay Dəmiraparan çayının çox qollarından biridir. Çay Tufandağ massivinin cənub-şərq yamacında yerləşən Qotur dağı (3226 m) massivindən (məşhur Salavat aşırımı bu massivdə yerləşir) 2800-3000 metr hündürlükdən başlayır.
Yaplar
right|thumb|300px|Yap atolluna daxil olan adalardan biri Yap (özünüadlandırma) və ya yaplı — Yap adasının yerli xalqı, mikroneziyalılar. Ümumi sayı— 500, bəzi mənbələrdə isə — 5 min göstərilir. Etnik baxımdan belaulara daha yaxındılar. Yerli dil — Yap dilidır. İngilis dili daha geniş yayılmışdır. Əsas din - xristianlıqdır. Ancaq yerli inanclarda üstünlük təşkil edir.
Mənşəyi
Formalaşmasını avstroneziya xalqları ilə bağlasalarda, yayılma mexanizmi tam öyrənilməyib. Aid olduğu yap dili mikroneziya dilləri daxilində ərimiş. Antropoloji və linqvistik baxımdan yaplar daha çox melaneziya ilə bağlıdır. Daha çox indoneziyanın təsiri görsənir. Yaplar və belaular ümumi mənşə baxımdan filippinlilərə çox yaxındır.
İnancları
right|thumb|300px|Yap adasından tapılan heykəllər Ruhlara inanmaq, cadugərlik, ölülərə səcdə geniş yayılıb. Yaplıların öz mifoloqiyası mövcuddur. Yaradıcı allah Enalafdır. O, Leviranın oğludur. Leviran - yeddi uşağın anasıdır. Yaplıların dünyası yeddi göy və yer qatından(yar) ibarətdir.
Təsərrüfatı
Yaplıların məişəti ümummikroneziya məişətində fərqlənmir. Əsas məşğuliyyəti - balıqçılıq, yam, taro və banan əkini, qayıq tikintisi və s. Geyimləri don və diz qurşaqlarından ibarətdir. Yeməklərində balq, dəniz məhzulları və taro üstünlük təşkil edir. Yapda balıqqulağından, tısbağa zirehindən, şüşə muncuqlardan, daşlardan pul kimi istifadə olunur. Palaudan gətirilmiş daş pulun diametri 2 metrdir.
Maraqlıdır
thumb|left|Yap pulu - Rai daşı.
Urmiya gölü
thumb|280px|Urmiya gölü (10.2015). Urmiya gölü, Urmiyə gölü və ya Urmu gölü  — Şərqi Azərbaycan  və Qərbi Azərbaycan  əyalətləri arasında, Türkiyə ilə sərhəddən bir qədər aralıda yerləşən qapalı, duzlu göl. Əgər coğrafi ədəbiyyatda göl adlandırılan Xəzər dənizi nəzərə alınmazsa Urmiya gölü nəyinki Azərbaycanın həm də Qərbi Asiyanın ən böyük gölü sayılır. Duzluluq dərəcəsinə görə isə dünyada üçüncü yeri tutur. Göl özünün əsrarəngiz gözəlliyi ilə seçilir. Köçəri quşların mühüm miqrasiya xətti üzərində qərarlaşdığından onun əhəmiyyəti artır. Burada xüsusi ilə köç mövsümündə quşların sayının artdığını müşahidə etmək olur. Gölün tarixi yatağı 6,000 km² çatırdı. Hazırda isə fasiləsiz quraqlıq, gölə axan çayların üzərində su anbarlarının inşası ilə əlaqədar gölün qurumasına baş verir. Göl quruyaraq səviyyəsi azalır və yerində min tonlarla duzlaqlar meydana gəlir. Bu hal davam edəcəyi halda bitki və heyvanlarla yanaşı insanların həyatına böyük təhlükə törədə bilər. Ekoloji fəlakət nəticəsində bölgə əhalisi ərazini tərk etmək məcburiyyəti qarşısında qalacaqdır.
Həkim kolbasası
thumb|250px|Həkim kolbasası Həkim - bütün keçmiş SSRi dövlərləti arasında çox məşhur bişmiş kolbasadır. Digər kolbasalarla müqayisədə bu kolbasa pəhriz saxlayanlar üçün əlverişlidir. Bu kolbasa 1930-cu ildən SSRİ-də Anastasa Mikoyna tərəfindən bişirilməyə başlayır. Bütün SSRİ məkanında kolbasanı hazırlanması eyni qaydada eyni resept ilə hazırlanır. Bu səbəbdən onun adı "Həkim kolbasa"sı adlanır.
Urmiya gölü
Tarixi
Göl haqqında ilk məlumatlar b.e.ə 9-cu əsrdə Assuriya mənbələrində qeyd edilir. Xüsusi ilə III Salmanasar göl ətrafı ərazilərə yürüşü daha ətraflı şəkildə təsvir edilmişdir. Gölün Mesopotamiyaya yaxınlığı səbəbindən ilkin sivilizasiya məskənlərindən biri olmuşdur. Bölgədə yaranan ilk dövlət qurumu Aratta idi. Daha sonradan Lulubi və Kuti kimi şəhər dövlətləri meydana gəlmişdir. Urmiya gölü ətrafında antik dövrdə yaranan ilk dövlət isə Manna olmuşdur.
Həkim kolbasası
Tarixi
İlk dəfə kolbasanın istehsalına 1936-cı ildən başlanılmışdır. Bu ət məhsulları içərinsə xüsusi yeri olan kolbasadır. İlk dəfə istehsalı A.İ.Mikoyana adlı Moskva ət kombinatında hazırlanmağa başlanılır. Kolbasanın pəhriz xüsusiyyətinə malik olması onun Böyük Vətəndaş və Çar müharibələrində geniş istifadə edilməsinə səbəb oldu.
Tərkibi
QOST 23670-79 standartlarına uyğun olaraq kolbasa hazırlanır. 100 kq kolbasaya 25 kq yüksək keyfiyyətli mal əti, 70 kq donuz piyi, 3 kq toyuq yumurtası, 2 kq inək südü, 2090 qr duz, 7,1 qr nitrit, 200 qr şəkər tozu, 50 qr muskanqozu və ya kardamon tozu əlavə olunur. QOST-un məlumatına əsasən bu kolbasaların 72 saat saxlamaq lazımdır. !960-cı ildən SSRİ-də bu kolbasa çox məşhurlaşır. Bundan sonra QOST kolbasaya dələ əti-13, piy-22, duz-2,1, yumşaldıcı-67, natrium nitrat - 0,005 qr əlavə edir.
Tom və Cerri (74-cü seriya)
Cerri və Cambo — 21 fevral 1953-cü ildə çəkilmiş Tom və Cerri cizgi filminin seriyasıdır.
Urmiya gölü
Tarixi
Gölün cənubunda yerləşən Həsənli qəsəbəsi burada mövcud olmuş zəngin Manna mədəniyyəti haqda fikir söyləməyə imkan verir. Urmiya gölünün qərb sahilləri boyunca b.e.ə VII əsrdə (b.e.ə 680 ) Şərqi Avropadan Kimmerlər, Skiflər və Saklar gələrək məskən salmışlar. Bu dönəmdə onlar Sak çarlığını qura bilmişlər. Sonrakı dönəmlərdə göl kənarında Midiya dövləti qurulmuşdur Səfəvi-Osmanlı müharibəsi dönəmində göl yaxınlığında, 1604-cü ildə tarixi Urmiya döyüşü baş vermişdir.
Coğrafiyası
Urmu gölü Şərqi Azərbaycan və Qərbi Azərbaycan əyalətləri arasında, Zaqros dağlarından şərqdə 1275 metr dəniz səviyyəsindən yüksəkdə, tektonik çökəklik ərazisində yerləşir. Gölün meydana gəlməsi 30-40 min il öncəyə aid edilir. Səthinin sahəsi 5,822 km²-dir. Gölün uzunluğu şimaldan cənuba 140, maksimal eni isə şərqdən qərbə 55 kilmoterdir. Ən dərin nöqtəsi 16 m, orta dərinlik isə 5 m təşkil edir. Göldə 100-dən çox ada vardır. Şahı və Qoyundağ adalarında yaşayış mövcuddur. İri adalarında Püstə meşələri mövcuddur. Gölün su toplayıcı sahəsi 50 min km³-dir. Sahəsi əsasən gölə daxil olan sudan asılıdır. İl ərzində gölə daxil olan suyun miqdarı 5 min km³-dir. Üstəlik gölə daxil olan suyun 80% qış və yaz aylarına təsadüf edir. Ən iri qollarından biri olan Acıçay gölə şimal-şərq istiqamətdən tökülür. Axarsız göldür. Axarı olmadığınından suyu kəskin şordur. Yaz ayları suyunun duzluğu 80-150 ‰, payızda isə 260—280 ‰ qədər qalxır. Suyunun tərkibi xlor, natrium və sulfatlarla zəngindir. Naviqasiya üçün yararlıdır. Göldə suyun səviyyəsinin enməsi səbəbindən maksimal dərinlik hazırda 3 metr civarındadır. Üstəlik gölün dib sturukturundada dəyi.iklik müşahidə edilir.
Gölə tökülən çaylar
Gölə ümumilikdə 13 nisbətən iri və çoxlu sayda kiçik çay tökülür. Gölə axan çaylar:
Adaları
thumb|250px|Kazım Daşı adası Urmiya gölündə irili-xırdalı yüzdən çox ada vardır. Adaların ümumi sahəsi 33,640 hektardır. Şahı, Qoyundağı, Əşkdağı, Arzu nisbətən böyük adalarıdır. Urmiya gölündə yerləşən adaların unikallığı ondadır ki, onların bəzisində yaşayır vardır. Gölün ən böyük adası Şahının sahəsi 3525 ha-dır. Adada Saray, Gəmiçi, Teymurlu, Qıpçaq, Burasarlu, Xoralı adlı yaşayış məntəqələri vardır. 1979-cu ilə olan məlumata əsasən adada 1170 ailə yaşayırdı. Ada əhalisi əsasən əkinçilik, maldarlıq, gülçülük, bağçılıq, xalçaçılıq və s. işlərlə məşğul olurlar. Göldə yerləşən Şərfəxana və Gülməxana limanlarında çalışanların çoxunun da Şahı adasının sakinləridir. Relyefi əsasən dağlıqdır. İki zirvədən ibarətdir. Unikal cəhəti ərazisindən axan yeganə Keçiçay çayıdır. Ərazisində 54 bulaq mövcuddur. Qış ayları sahillərində çoxlu sayda köçəri quşları müşahidə etmək mümkündür. Şahı adasında Çingiz xanın nəvəsi Hülakü xanın və onun oğlu Abaqa xanın qəbrləri yerləşir. Ada son illər gölün quruması ilə əlaqədar quruya birləşərək yarımadaya çevrilmişdir. İkinci böyük adası Qoyundağı adasıdır. Adanın sahəsi 3175 ha-dır. Uzunluğu 9 km, eni isə ən maksimal hissədə 4 km-dir. Burada daimi axarı olan iki bulaq var. Şirin su və bol otlaq sahələrinə sahib olması heyvandarlığın inkişafına imkan verir. Göldə yerləşən iki yaşayışı olan adadan biridir. Osman Yumruğu adlanan ada isə gölün ən kiçik adasıdır. Ada göl səthindən 10 metr hündürlüyə sahibdir. Üstəlik ada dünyanın sahəsinə görə ən kiçik ikinci adası adına layiq görülmüşdür. Hazırda isə gölün quruması ilə tamamən quruda qalmışdır. Kazım Daşı adası isə qəhrəmanlıq salnaməsi ilə tarixə düşmüşdür. Ada xalq qəhrəmanı Kazım xan Quşçunun şərəfinə adlandırılmışdır. Adada Göyərçinqala qəsrinin qalıqlarını müşahidə etmək olar. Urmiya gölü daxilində ümumilikdə irili-xırdalı 102 ada vardır. Adaların siyahısı:
Əhəmiyyəti
Urmiya gölünün sahil hissələri Təbriz, Urmiya, Xoy, Marağa, Qoşaçay, Soyuqbulaq, Xana, Salmas, Uşnu, və Sulduz kimi bölgələrin ərazisinə düşür. Adı çəkilən bölgə ümumilikdə Cənubi Azərbaycanın torpaqlarının beşdə birini yəni 20%-ini təşkil edir. Üstəlik bölgə ən münbit və əkin üçün yararlı bölgələrdən sayılır.
Urmiya gölü zəngin mineral ehtiyatlara sahibdir. Burada 5 milyard ton potas, 60 milyon ton potasium sulfat, 240 milyon ton maqnezium, 28 ton bromid, 250 ton litiumun olduğu ehtimal edilir. Hazırda Marağanın Vərcövu kəndində tikilmiş Kavə Soda zavodu şüşənin ən mühüm materialının ixracı ilə məşğuldur. Urmu gölü öz gözəl təbiəti və zığının müalicəvi özəlliyi ilə bir çox turistlərin bölgəyə gəlməsinə nədən olur. Sərnişin və yükdaşıma üçün gölün 6 limanı ("Gülmənxana", "Şərəfxana", "Heydərabad", "Rəhmanlı", "Xantaxtı", "Şahi") vardır.
Canlılar aləmi
Göl və onun çevrəsində 2014-2016-cı il biomüxtəlifliyin son siyahıları əsasən (adalarda yerləşən çayları ilə birlikdə) 62 növ bakteriya, 20 növ fitoplankton, 24 növ məməli heyvan, 41 növ sürünən, 212 növ quş, 7 növ suda-quruda yaşayan, 5 növ molyusk, 26 növ balıq yaşayır. Bu canlıların varlığı və çeşidliyi Urmu gölünün UNESKO tərəfindən Biosfer qoruğu elan edilməsinə və Ramsar konvensiyasına salmasına səbəb olmuşdur. Göl İran Ekologiya departamenti tərəfindən qoruq elan edilmişdir. Göldə balıqların yaşaması üçün əlverişli şərait olmadığından burada balığa rast gəlinmir. Köçəri quşlardan qızılqaz, qutan, ərsindimik, leylək, İbis, ala ördək, bizdimdik, qağayı və s. miqrasiya zamanı gölə enirlər. Göldə balıq olmasa belə köçəri quşların əsas yemi Artemiyalardır. Burada yaşayan Urmiya artemiyası (Artimiya urmiana) gölün endemik canlısıdır. Göl ətrafı ərazilər şoranlıqdır. Burada cığ və qamış kimi bitkilər geniş sahil ərazilərini əhatə edir.
Ekoloji durumu
thumbnail|250px|Urmiya gölünün 1984 - 2014 illər ərzində səviyyəsinin dəyişmə dinamikası ([[Media:Urmia lake drought.webm|video)]] Göl ətrafında yerləşən soda zavodu bölgə sakinləri üçün mühüm təhlükə mənbəyidir. Müəssisə ətraf mühiti zəhərləyir və gölü çirkləndirir. Digər təhlükə göldə duzluğun artması ilə artemiyalarla qidalanan qızıl qazların dimdiklərində kilidin əmələ gəlməsi ilə bu canlıların aclıq və susuzluqdan tələf olmasıdır Bu göldə yaşamaqda olan Artemiyalarnın sayı təbii halda 1 litrdə 4000 qədər ola bildiyi halda hazırda 1 litrdə 1 dənəyə enmişdir.
2008-ci il
thumb|200px|"Urmiya Gölü"'nün bayrağı 2008-ci ildən bu yana Urmu gölünün suyunun azalması yavaş-yavaş özünü ciddi şəkildə göstərir və ziyalılar, milli fəallar, mütəxəssislər bunula bağlı ciddi xəbərdarlıq edirlər. Bütün bu xəbərdarlıqlara rəğmən gölə axan çaylar üzərində sayısız bəndlərin tikilməsi Urmu gölünün mövcudluğunu daha da şübhə altına alır.
Şərqi Azərbaycan ostanlığının Su və Lağım-Su idarəsi rəhbərliyinin dediyi sözlərə görə bu ərazilərdə çəkilmiş kanallar anbarlardakı suyun 26.6 % istifadə edə bilir. Şərqi Azərbaycan ostanının rəsmilərinin sözlərinə görə axar suların azlığından, yağıntı normal olsa da quraqlıq yaranacaq. 2007-ci ilə görə Nəhənd su anbarında 76 %, Səttarxan su anbarında 25 %, Ələviyan su anbarında 32 % su daxil olmaları azalmışdır. Ayduğmuş səddinin arbaxarında qar əsla yoxdur. Nəhənd səddinin axarbaxarında isə qar ötən ilə görə 80% azdır. Buna baxmayaraq 9 su anbarının tikintisi davam etdirilməkdədir.
Gölün quruma səbəbləri
thumb|200px|Türkiyə də yerləşən [[Van gölü, Urmu gölünün qonşuluğundandır, ancaq ekoloji durumları fərqlidir]] Gölün qurumasına iki əsas səbəbi var:
Gölün qurumasına qarşı xalq etirazları
Urmiya gölünün get-gedə quruması, dövlətin bu işlərə cavabdeh qurumlarının buna biganəliyi və digər tərəfdən gölə axan çaylar üzərində su anbarlarının salınmasının davam etdirilməsi Cənubi Azərbaycanın millətçi və ətraf mühitin qorunması üzrə fəalları arasında şübhələr doğurmuşdur. Onlar Urmu gölünün qurudulmasının planlı şəkildə olmasını düşünərən özəlliklə 2010-cu ildən ardıcıl və kütləvi etirazlar başlamışlar. Bu mitinqlərin əsas aparıcı qüvvəsi Traktor Sazi klubunun azarkeşləri oluşlar. Urmu gölünün qurudulmasına qarşı etirazların ən önəmliləri bunlardan ibarətdir:
Gölün bərpası üçün görülən tədbirlər
thumb|280px|Urmiya gölünün [[2014-cü il oktyabr ayına olan vəziyyəti]] İran hökuməti sentyabr 2011-ci il tarixində Urmiya gölünün qurumasının qarşısının alınması üçün görüləcək tədbirlərə ümumilikdə 900 milyon dollar vəsait ayırdığını bəyan etmişdir. BMT-nin İnkişaf Proqramı İrana ölkədəki ekoloji problemləri, xüsusilə Urmiya gölündə yaranmış problemi həll etmək məqsədilə 135 milyon dollar məbləğində maliyyə yardımı ayırıb.
19 avqust 2013-cü iyədə İran Prezidenti Həsən Ruhani gölün qorunub saxlanılması probleminin həll edilməsi üzrə İşçi qrup yaradıb. Həsən Ruhani Nazirlər Kabinetinin iclasından sonra jurnalistlərə açıqlamasında bildirib: "Mən daha əvvəl insanlara söz verdiyim kimi, ölkənin energetika naziri Həmid Çitçianın rəhbərlik edəcəyi Urmiya gölünün saxlanılması üzrə İşçi qrup yaratdım". İşçi qrupun digər üzvləri sırasına, ölkənin kənd təsərrüfatı, daxili işlər nazirləri, ətraf mühitin qorunması üzrə təşkilatın rəhbəri və vitse-prezidentin planlaşdırma və strateji nəzarət üzrə nümayəndəsi daxildir. İşçi qrupuna bu sahədə artıq aparılan araşdırmaların və texniki elmi-tədqiqat işlərinin məlumatlarından istifadə etmək, iki ay ərzində Urmiya gölünün saxlanılması üzrə öz təkliflərini hökumətə təqdim etmək tapşırılıb. 10 sentyabr 2013-cü ildə Həsən Ruhani gölə axan su hövzəsi üzərində bəndsalma işlərinin dayandırılması ilə bağlı xüsusi göstəriş vermişdir. Gölün bərpası üçün elmi mərkəzlərin təqdim etdiyi 30-dan çox təklifin araşdırılması İşçi qrupunun gündəliyinə salınıb. 2013-cü ildə İran hökuməti gölün səviyyəsinin bərpa edilməsi üçün Xəzər dənizinin suyundan istifadə imkanları üzərində işlədiklərini bəyan etmişdir.
Lidiya Şole
Lidia Şole  (Lidia Szole; ) — Polşalı rəssamı və dekoratoru, Polşa-Litva karaitlərinin gerbinin müəllifi.
Bioqrafiya
Trokidə varlı karait ailəsində anadan olub. 1914-cü ildə Şahzadə Obolenskayanın özəl gimnaziyasını bitirib. 1918-ci ildən sonra ailə Vilnaya köçdü və burada Lidiya Ştefan Batory Universitetinin İncəsənət fakültəsinə daxil oldu. 1920-ci illərin ortalarında Parisə getdi və burada Rəssamlıq Akademiyasında rəssamlıq təhsilini davam etdirdi. 1926-cı ildə o, Parisli mühacir karaitlərin yığıncağında Vilna və Trokidəki karait mərkəzləri haqqında məruzə ilə çıxış etdi. Öz ölkəsinə qayıdan kimi ictimai fəaliyyətinə davam etdi. 1923-cü ilin yanvarında Vilna Karaite Cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü seçildi. Karaite həvəskar teatrının həyatında iştirak etmişdir. O, 1932-ci ildə Vilnada yaradılmış Karaite Tarix və Ədəbiyyatı Sevənlər Cəmiyyətinin fəaliyyətində fəal iştirak etmiş, əvvəlcə onun katibi olmuşdur. Rəssam kimi Müstəqil Rəssamlar Birliyinə üzv olub. Ondan çox başqa rəssamdan ibarət bir qrup ilə birlikdə o, bu birliyin 20 sentyabr 1931-ci ildə Vilnadakı Bernardine bağının sərgi binasında keçirilən ilk sərgisində iştirak etmişdir. Lidiya Şolet də rəqs etməyi və pianoda ifa etməyi sevirdi. 1933-cü ildə Vilnada yerli yazıçıların, rəssamların və musiqiçilərin iştirak etdiyi Smorqoniya klubu açıldı. Klubda orta hesabla iki həftədən bir keçirilən hər görüş üçün sənət əsərini hazırlayan və yaradan insanlardan biri də Cholet idi. 1930-cu illərin ortalarında maddi vəziyyətə görə Lidiya Çolet Zoliborz rayonunda yaşadığı Varşavaya yola düşür. Onun həyatının bu dövrü haqqında çox az şey məlumdur. Çox güman ki, o, 1935-ci ildə Varşavada qurulan Urvis Kukla Teatrının dekoratoru olub. Müharibə başlayandan sonra Lidiya Vilnaya qayıtmağa cəsarət etmədi və Polşa Yeraltı Dövlətinin təhsil şöbəsinin dəstəyi ilə kukla teatrının fəaliyyətində iştirak etməyə davam etdi. 1943-cü ilin martında evinin yaxınlığındakı küçədə basqın zamanı nasistlər tərəfindən saxlanılıb və orada güllələnib. Onun cəsədi verilmədi və dəfn yeri məlum deyil. Təsdiqlənməmiş versiyaya görə, Lidiya Şolet Polşa Müqavimət Hərəkatının əlaqələndiricisi ola bilər.
Yaradıcılıq mirası
O, 2015-ci ildə U.Vrublevskayanın “İkinci Polşa Respublikasında karaitlərin mədəni-maarif fəaliyyəti” kitabının üz qabığında yerləşdirilmiş Trok kenassenin mənzərəsi də daxil olmaqla, yağlı və akvarellə çəkilmiş rəsmlər silsiləsi qoyub. Ehtimal ki, Lidiya Şolet həm də 1929-cu ildə yaradılmış Karait qahanının embleminin müəllifi idi. Şolet tərəfindən hazırlanmış bu emblemin bir neçə təsviri Vilnüsdəki Seraya Sapşala arxivində saxlanılır. Zaman keçdikcə bu emblem Polşa-Litva karaitlərinin gerbinə çevrildi. Mixail Kızılovun dediyinə görə, gerbin simvolizminin görünüşü ideyasının müəllifi Seraya Şapşalın özü olub.
Səracu nahiyəsi
Səracu mahalı — XIV əsr-1990 inzibati nahiyə. Marağanın bölgələrindən biri.
Tarixi
1593-cü ildə Osmanlı İmperiyasının Təbriz əyalətinin Marağa sancağı nahiyəsi
1724-ci ilin icmal dəftərinə görə Təbriz əyalətinə tabe olan Marağa livası Səracu nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi: Mərkəzi Səracu şəhəridir.
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Səracu kəndistanı
Əhalisi
Ağacəri: Qaraqoyunlu ulusuna bağlı olan Ağacərilər, Maraş bölgəsindəki ormanlarda yaşarkən, 15-ci yüzildə Qaraqoyunlu oymaqlarıyla birlikdə Azərbaycana köç etdilər. Bunlar, 1727-də Ərdəbilin Həştərud, Marağanın Səracu, İrəvanın Gərni, Təbrizin Səidabad ilə Dirəcrud nahiyələrində öz adlarını daşıyan kəndlərdə məskun idilər.
Ando-Praym
Ando-Praym — "Ulduz müharibələri" kainatında uydurma planet. Planet buzdan ibarətdir və pod yarışlarına ev sahibliyi edir. İlk dəfə "Klon müharibələri" nümayiş olunmuşdur. Endor döyüşündən sonra qaçaqmalçılar Han Solo və Çubakka Qalaktik imperiyanın əvvəllər saxladığı cinayət təşkilatları ilə əlaqələrini gücləndirmək cəhdləri haqqında məlumat əldə etmək üçün Ando-Praym və bir neçə başqa planetə səfər etmişdir. Burada olarkən Solo başqa qiyafət geyərək imperiyanın fəaliyyətləri ilə maraqlanmış, lakin heç nə öyrənə bilməmişdir.
Tatev
Tatev — Yelizavetpol quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Gorus rayonunda kənd.
Tarixi
Sənəd 3 Bu sənəd Tatev monastrına mənsub olan Xot, ġinher və Xalidzor kəndlərinin sərhədlərinin dəqiqləşdirilməsi barədə 1400-cü ilə aid qəbalədir. Qəbalədə qeyd olunur ki, "Azərbaycan ölkəsinin Kapanat və Sisəcan əyalətinin, Naxçıvan tüməninin vicdanlı adamlarının şəhadəti ilə qazı məhkəmə keçirdi və bu məhkəmənin qərarı ilə Urud nahiyəsinin Xot, ġinher və Xalidzor kəndlərinin hüdudları dəqiqləşdirildi".
Bəs kəndlərin hüdudlarını müəyyənləşdirən yerlər necə adlanır? — Təmiz Azərbaycan türkcəsində! Təsəvvür edin ki, bu sənəddə bir dənə də erməni mənşəli yer adı yoxdur: Urud dərəsi, Urud çayı, Zoğallı dərə, Ayı dərəsi, Həmid gölü, Beş təpə, Daşxırman, Dəmirçi təpəsi, Çala, Molla Həsən karvansarası, Gədik, İmranlı qəbiristanlığı, Çaxırçimən, Korçeşmə, Qızıl qaya, Börklü qaya, Qara çınqıllı, Uzun qaya, Keçi qayası və s.
Bəs sənədi kim doldurub? — Naxçıvanlı Qəzi oğlu Əhməd, İnayətulla oğlu Rəhmətulla, Uruddan Söhrab. Allah Papazyana rəhmət etsin ki, bu adları dəyişdirmədən olduğu kimi, Azərbaycan türkcəsində də vermişdir.
Tatev monastrının baş keşişi (Vardabet) şimavon Anqexakotski tərəfindən Svari, Tandzatap, Taşu və Aqans kəndlərinin Əmir Rüstəmdən, Kosmakot kəndinin Qəzənfər Cahan oğlundan və bir bağın Pirquludan satın alıb Tatev monastrına bağışlaması haqqında bu qəbalənin Seyyid Rumi Məhəmməd, habelə Urud kəndindən Söhrab və Rüstəm adlı şəxslər yazmış, Naxçıvan qazısı Zaməddin imzalayaraq möhürlə təsdiq etmişdir
Sənəd 14. Azərbaycan ölkəsinin Kapanat vilayətinin Urud nahiyəsində yerləşən Tatev monastırıına məxsus Tatev, Svari, Taşu, Ağakəndi, Tanzatap, Xotanan, Xalidzor, Şinher, Xot, Kits, Bordi, Dəstəgerd, Gölyazı, Bnunis, Qarakilsə kəndlərinin və bağ yerlərinin əvvəllər vardaped şimavona məxsus olması və onun tərəfindən monastra bağışlanması barədə qəbalə 1508-ci il 8 noyabr tarixdə tərtib edilmiş və Sisəcan qazisi şükrulla Ənsari tərəfindən imzalanaraq möhürlə təsdiq edilmişdir.
Qaraqoyunlu hökmdarı Həsən Əlinin 1468-ci il tarixli fərmanı ilə Tatev və Vağədi kilsələri daha bir sıra vergilərdən (mal, ixracat, torpaq rentası), bu kilsələrin vəqf torpaqlarında yaşayan kəndlilər biyar ödəmələrindən azad olunurlar.
Bu fərmanla Əmir Rüstəm adlı bir Sünik knyazı tərəfindən 14 kəndin Tatev kilsəsinə satılması və həmin kəndlərin vəqf torpaqları siyahısına salınması bir daha təsdiq edilir.
Tatevges
Tatevges — Gorus rayonunda kənd.
Margeret Lurie
BWF International Challenge/Series
Qadınlar cütlük
Sidi-Əqbə
Sidi-Əqbə — Əlcəzairdə, Biskra vilayətində şəhər.
Tarixi
Sidi-Əqbə şəhərinin yaranmasından əvvəl müasir şəhərin yerləşdiyi ərazinin yaxınlığında müəyyən hadisələr baş vermişdir. Məğribin fəthindən sonra Əməvi valisi Üqbə ibn Nafe kiçik bir dəstə ilə yürüşdən qayıdırdı. Biskranın şərqindəki Tudı vahəsində bərbərlər onun dəstəsinə hücum etmişdir. Döyüş zamanı ibn Nafe öldürülmüş və cəsədi sonradan Sidi-Əqbə adlı vahəyə aparılmışdır. 686-cı ildə ibn Nafenin dəfn olunduğu yerdə onun məqbərəsi və adına məscid də daxil olmaqla binalar kompleksi tikilmişdir. Coğrafiyaşünas və tarixçi Bəkri öz yazılarında göstərir ki, şəhərdə Haurka qəbiləsindən olan bərbərlərə və ibadilərə qarşı çıxan, sünniliyi qəbul edən qureyş qəbiləsindən olan ərəblər yaşayırdılar.
Əhalisi
2012-ci ildə əhalinin sayı 34 985 nəfər olmuşdur.
Madhyamaka
Madhyamaka və ya madhyamika (, ; hərfi mənada – "orta yol", ), həmçinin şunyavada (hərfi mənada – "Şunyata təlimi") və nihsvabhavavada (hərfi mənada – "svabhavasız təlim") — Naqarcuna tərəfindən qurulan mahayana buddist məktəbi. Sarvastivada məktəbinin realizmi ilə yoqaçara məktəbinin idealizmi arasında orta mövqe axtarır. II–IX əsrlərdə Hindistanda inkişaf etmiş, Çin, Tibet, Yaponiyada geniş yayılmışdır. Ardıcıl olaraq buddistlərin nirvanaya nail olmaq üçün orta yolu – "boşluq" konsepsiyasını davam etdirir.
NGC 3342
NGC 3342, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Çimərlik (film, 2000)
Çimərlik — 2000-ci ildə çəkilmiş, ABŞ və Böyük Britaniyanın birgə istehsalı olan psixoloji triller və macəra filmi. Con Hodj filmin ssenarisini ingilis yazıçı Aleks Qarlandın 1996-cı ildə işıq üzü görən eyniadlı romanı əsasında yazmışdır. Filmin rejissoru Denni Boyldur. Baş rollarda Leonardo DiKaprio, Tilda Suinton və Robert Karlayl oynayır.