cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erməni xalq hərəkatı
Təşkilatın məqsədləri
Pan-Armenian National Movement
Eurodesign
Eurodesign — İT xidmətlərin göstərilməsi, sistem inteqrasiyası, İT konsaltinq və layihənin idarə edilməsi sahəsində ixtisaslaşmış telekommunikasiya şirkəti.
Haqqında
1996-cı ildə təsis edilmişdir. Təsis edildiyi andan etibarən Eurodesign CSC şirkəti istər Azərbaycanda, istərsə də Gürcüstanda geniş diapazonda fəaliyyət göstərən şirkətlərə telekommunikasiya sahəsindəki məsələlərin ən müasir həll olunma üsullarını təklif edir. Şirkətin intellektual bünövrəsini dünya miqyaslı istehsalçılar tərəfindən sertifikatlaşdırılmış 200-dən çox mühəndis və sistem memarları təşkil edir. Şirkət bir çox aparıcı vendorun, o cümlədən, Cisco, Microsoft, Siemens AG, AMP Netconnect, Ecom, HP və digərləri tərəfindən yüksək səviyyəli səlahiyyətlər əldə edib. Şirkətin təqdim etdiyi həll və xidmətlər spektri özündə korporativ şəbəkə infrastrukturunun, videokonfrans rabitəsinin, habelə əlaqə-çağrı mərkəzlərinin yaradılmasını, informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunmasını, məlumatları emal etmə və saxlama xidmətlərini, binaların kompleks mühəndis infrastrukturasının quraşdırılmasını, habelə konsaltinq, audit və IT autsorsinq daxil olmaqla, informasiya sistemlərinin texniki dəstəyini, müşayiət olunmasını və baxımını ehtiva edir.
2015-ci ilin nəticələrinə görə Eurodesign şirkəti Cisco-nun Mərkəzi Avropa və EMEAR Emerging regionunda “İnnovativ həllər üzrə ilin ən yaxşı tərəfdaş” (Solution Innovation Partner of the Year) adına layiq görülüb.
Oksisirkə turşusu
Oksisirkə turşusu- HOCH2-COOH, ikiatomlu oksiturşudu.. Bu turşu qlikolun ehtiyatlı oksidləşməsi nəticəsində alına bildiyi üçün qlikol turşusuda adlanır.
Xassələri
Qlikol turşusu qora suyunda və başqa kal meyvələrdə rast gəlinir. Qlikol turşusu bərk maddə olub, 79-80oC-də əriyir, suda asan həll olur.
Ay Veyvey
Ay Veyvey (d. 28 avqust, 1957, Pekin, Çin) — Çinli müasir incəsənət rəssamı və fəal.
Həyatı
Ay Veyvey 1957-ci il avqustun 28-də Pekin şəhərində anadan olub. Rəssamın atası görkəmli Çin şairi Ay Qing, 1950-ci illərin sonuna kimi sürgündə olmuş və 1978-ci ildə reabilitasiyasına kimi çap edilməmişdir.
Volker Perthes
Volker Perthes — Almaniya Xarici siyasət və təhlükəsizlik institutunun direktoru
16 may 1958-ci ildə Almaniyada anadan olmuşdur.
Accipiter superciliosus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Aloanda
Aloanda - Türkiyə Respublikası Muğla əyalətində yerləşən Likiya şəhəri. Fəthiyə rayonundan 24 km uzaqlıqda yerləşir. Kocaçay vadisində, Kabaağac kəndinin şimal-qərbində yerləşir. Hisarcık yüksəkliyi adlanan yüksəkliyin ətəklərində yerləşir. Şəhər və onun əhalisi haqqında dəqiq məlumatlar yoxdur. Tarixi qədim olan Aloanda ilə bağlı sadəcə Bizans dövründən qalma bir neçə kəsmə daşdan hazırlanmış qala divarları qalmışdır. Şəhər haqqında əldə edilmiş məlumatlar Likiya birliyi ilə bağlı aparılan araşdırmaların nəticəsində əldə olunmuşdur.
Taleh Yüzbəyov
Taleh Zeynəddin oğlu Yüzbəyov — azərbaycanlı aktyor, rejissor, ssenari müəllifi və videobloqqer.
Həyatı və fəaliyyəti
Taleh Yüzbəyov 6 dekabr 1986-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
1994-cü ildə Binəqədi rayon 143 saylı orta məktəbində 1-ci sinifə getmişdir. 2009-cu ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Teatr və kino aktyoru ixtisasını bitirmişdir. 2008-ci ildə universitetin 3-cü kursundan Azərbaycan Dövlət Pantomima Teatrında çalışmağa başlamış, "Dulusçu", "Çərçivə", "Pantomim buketi", "Tıq-Tıq xanım" və s. tamaşalarda rol almışdır.
2009–2010-cu illərdə Qazax rayonu N saylı hərbi hissəsində hərbi xidmətdə olmuşdur.
2010-cu ildə Azərbaycan Dövlət Pantomima Teatrında işləməyə davam etmiş, 2011-ci ildən isə teatrdan uzaqlaşaraq "Azerfon" şikətində işə başlamışdır.
2017-ci ildə "YÜZ production" şirkətini qurmuş, bir çox yerli və qlobal şirkətlərin sifarişi əsasında reklam filmləri çəkmiş və baş rolda oynamışdır.
2015-ci ildən kino karyerasına başlamış, "Oğlan evi: Azərbaycansayağı qarət", "21 sual", "Qız qaçırtma" və s. filmlərdə rol almışdır.
2016-cı ildən Facebook, Youtube, Instagram sosial şəbəkələrində videoblogger kimi fəaliyyət göstərir.
Ailəsi
Ailəlidir, 2 övladı var.
Çiçəkli bitkilərin cinsləri (E)
Aşağıda latın dilində adları The Plant List məlumat bazasında olan çiçəkli bitki cinsləri verilmişdir. 4 mart 2015-ci il tarixinə olan məlumata görə The Plant List məlumat bazasına 304419 çiçəkli bitki növü (sinoim adlarla birlikdə 951140), 14559 cins, 405 fəsilə daxil edilmişdir.
Vestfirdir
400px|right
Vestfirdir  — İslandiyada region.
Əhali
{|
Xanlar Hacıyev (həkim)
Hacıyev Xanlar Cavad oğlu (27.11.1903, Şuşa – 02.01.1969, Bakı) — Azərbaycan cərrahı, tibb elmləri doktoru (1948), professor (1947). Əməkdar elm xadimi, Tibb xidməti general mayoru. İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı.
Həyatı
1928 – ci ildə Daşkənddə Orta Asiya Dövlət Universitetinin tibb fakültəsini bitirmiş, Tacikistan SSR respublika xəstəxanasının cərrahlıq şöbəsinə ordinator göndərilmişdi. 1945 – 64 – ci illərdə Şimali Osetiya Dövlət Tibb İnstitutunun qospital cərrahlığı kafedrasına rəhbərlik etmişdir. 1964 – cü ildə Bakıya gəlmiş, Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun operativ cərrahlıq kafedrasının müdiri işləmiş, 1967 – ci ildən ömrünün axırınadək Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnsitutunun cərrahlıq kafedrasına rəhbərlik etmişdir. Tədqiqatı, əsasən yatalaq xolesistitləri nəticəsində öd peritonitləri, malyariya splenomeqaliyalarında müşahidə edilən perisplenitlərə, onların patogenezinə, ağciyər exinokokkozuna, endemik ur xəstəliyinə və s. həsr edilmişdir. Kadrlar hazırlanmasında xidməti olmuşdur. 2 Qırmızı Bayraq, Qırmızı Ulduz, 1 – ci və 2 – ci dərəcəli Vətən Müharibəsi ordenləri, "Şərəf nişanı" ordeni və medallarla təltif edilmişdir.
Çobanoğulları bəyliyi
Çobanoğulları bəyliyi (1211–1309) — Kastamonu və bölgə ətrafında 1211–1309-cu illər arasında hökm sürmüş Anadolu bəyliklərindən biri.
Tarixi
Anadolu Səlcuqlu dövlətinin Bizans sərhədində bir çox türkmən kütləsinin toplanmasıyla Hüsaməddin Çoban tərəfindən əsası qoyulan dövlət olmuşdur. Sultan I İzzəddin Keykavusdan sonra taxta çıxan I Alaəddin Keykubad bağlılıqlarını ərz etmələri üçün bütün uc bəylərini hüzuruna çağırdığında, bu bəylər arasında Oğuzların Kayı boyundan Hüsaməddin Çoban da var idi. 1225-ci ildə Krıma səfər təşkil edərək Sudak şəhərini fəth edən Hüsaməddin Çoban Bəydən sonra yerinə oğlu Alp Ürək keçdi. Onun da yerinə keçən oğlu Yavlak Arslan, bəyliyini Anadolu Səlcuqluları və Elxanlılara bağlı olaraq davam etdirdi. Yavlak Arslan Anadolu Səlcuqlarının taxt döyüşünə qarışdığı üçün 1292-ci ildə öldürülüb. Yavlak Arslanın yerinə keçən oğlu Mahmud bəy vaxtında Bizansa hücumlar düzənlənsə də, Candaroğlu Süleyman Paşanın qüvvələri Kastamonu 1309-cu ildə ələ keçirdi və bu bəyliyə son verdi.
Cavanşir Novruzov
Cavanşir Novruzov - Azərbaycanlı futbolçu, məşqçi.
Həyatı
29 avqust 1959-cu ildə Ağdamda anadan olmuşdur.
Yusts Sirmays
Həyatı və musiqi karyerası
Yusts Sirmays 6 fevral 1995-ci ildə Latviyanın Kekava şəhərində anadan olmuşdur. O, 1 nömrəli Riqa Dövlət gimnaziyasında təhsil almışdır. Yusts öz musiqi karyerasını Riqada küçə ifaçısı olaraq başlamışdır.
Cavanşir Novruzov
Karyera
Futbolçu karyerası: Avtomobilçi Mingəçevir, Neftçi Bakı, Kəpəz Gəncə, Qarabağ.
Yusts Sirmays
2016–hal-hazırda: 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2016-cı ilin yanvar ayında Latviyanın LTV telekanalı Yustsun 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil edilən milli seçim turunun iştirakçılarından biri olduğunu təsdiqləmişdir. Onun yarışmada ifa etdiyi "Heartbeat" mahnısı Latviyaya 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində 6-cı yeri qazandıran Aminata Savadoqo tərəfindən bəstələnmişdir. Seçim turunda həmin mahnı ilə qalib gələn Yusts Latviyanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmək hüququ əldə etmişdir.
Cavanşir Novruzov
Karyera
Müxtəlif illərdə UEFA Çempionlar Liqası və UEFA Kubokunda iştirak edib. 1997–2002-ci illərdə Qarabağ klubunda məşqçi kimi fəaliyyət göstərib. 2007-ci ildən Qəbələdə çalışır.
Yusts Sirmays
2016–hal-hazırda: 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Yusts müsabiqənin 12 may tarixində baş tutan ikinci yarımfinal mərhələsində 1-ci səhnə almışdır. Nəticədə isə 132 xalla 8-ci yerdə qərarlaşaraq, müsabiqənin final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdır. Finalda bir daha öz mahnısını ifa edən Yusts 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 132 xal toplayaraq, 15-ci yerdə qərarlaşmışdır. Avroviziya ərəfəsində ifaçının To Be Heard adlı mini-albomu işıq üzü görmüşdür.
Cavanşir Novruzov
Uğurları
Dördqat Azərbaycan çempionu (1988, 1990, 1993, 1997 - Qarabağ)
Yusts Sirmays
2016–hal-hazırda: 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Yusts Sirmays 2018-ci ilin fevral ayında keçirilən Latviyanın Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün milli seçim turuna aparıcılıq edəcək.
Heartbeat (Yusts mahnısı)
Heartbeat — Latviyanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı. .
Yusts Sirmays "Heartbeat" mahnısı ilə Latviyanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnı Latviyaya 2015 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində 6-cı yeri qazandıran müğənni-bəstəkar Aminata Savadoqo tərəfindən bəstələnmişdir.
İtalyanların Rusiyada ağlasığmaz macəraları (film, 1973)
"İtalyanların Rusiyada ağlasıgmaz macəraları — rejissor Eldar Ryazanov və Franko Prosperinin  filmi.
Filmi izlə
İtalyanlarin Rusiyada aglasigmaz macəraları — azərbaycan dilində
İtalyanların Rusiyada ağlasığmaz macəraları — rus dilində
İnklərdə əkinçilik
İnklərdə əkinçilik—İnk İmperiyasının iqtisadiyyatının bir bölümü.
Tarixi
İnklər Cənubi Amerikanın qərbində And dağlarında min km-lərlə məsafədə Peruda yaşayırdılar. Paytaxtı Kusko şəhəri idi. Onlar XII əsrdə dövlət yaratmağa başlamışdılar.Dövlətin başında hökmdar dururdu. İnklər tabe etdikləri tayfaların hesabına yaşayırdılar. Ölkədə hər şey müharibənin tələblərinə tabe edilmişdi. Ordu onluq,yüzlük, minlik dəstələrə bölünürdü. Say çoxluğu ilə düşmənə qələbə çalırdılar. Bir nəfərin üzərinə 20 nəfər yeriyirdi. Yeriş zamanı sıradan çıxana ölüm cəzası verilirdi.
Dilmaçoğulları bəyliyi
Dilmaçoğulları bəyliyi — 1085–1192-ci illər arasında Bitlis və Erzendə müstəqil olan bir türk bəyliyi.
Bəsiri
Bəsiri — Azərbaycan şairi.
Dilmaçoğulları bəyliyi
Tarixi
Qurucusu Böyük Səlcuq hökmdarı Alp Arslanın komandirlərindən biri olan Dilmaç Məmməd bəydir (1085–1104-ci illər). Quruluş dövründə Böyük Səlcuq dövlətinə bağlılığını davam etdirən Dilmaçoğulları Toğan Arslan dövründə (1104–1137-ci illər) ən parlaq illərini yaşayıblar. Saltuklular və Ardıqlılar ilə birlikdə xristianlara və gürcülərə qarşı döyüşüblər. Bəyliyin qurucusu Dilmaçoğlu Məmməd (Məhəmməd) Bəy Sultan Alp Arslan dövründə Bekçioğlu Afşin və Əhməd Şah kimi türkmən bəyləri ilə Bizans idarəsindəki Anadoluya axınlarda olurdu. Malazgirt Müharibəsində (1071-ci il) də iştirak edən Dilmaçoğlu Məmməd Bəy daha sonra Səlcuq ordusunun Hələb ətrafında həyata keçirdiyi fəthlərə qatıldı. 1085-ci ildə diyar-ı Bəkir (Diyarbakır) alındıqdan sonra Bitlis və Ahlat da Səlcuq qüvvələri tərəfindən zəbt edildi. Bitlis və ətrafı Məmməd bəyin idarəsinə verilərək ona ikta (istifadə haqqı) tətbiq edildi. Bu şəkildə Dilmaçoğulları Bəyliyi qurulmuş oldu. Əvvəl Qılınc Aslana, onun ölümündən sonra da Ermenşahlara (Ahlatşahlar) tabe oldu. Togan Arslan daha sonra Artuklulardan II Qaziyə tabe olmuş və bu Hökmdarla birlikdə xristianlara və gürcülərə qarşı müharibədə iştirak etmişdir. 1192-ci ildə Ermenşahlardan Begtimur Bitlisi zəbt etdi. Bundan sonra Dilmaçoğulları Bəyliyi XIV əsrin sonlarına qədər hökm sürmüş, ehtimalla Ağqoyunlular dövründə tarixə qarışmışdır.
Breila (judets)
Breila judetsi  — Valaxiya regionunda yerləşən Rumıniya judetsi.
Bəsiri
XV əsrin sonu XVI əsrin əvvəllərində yaşamış görkəmli sənətkarlardan biridir. Uzun müddət Türkiyədə  yaşayan, Türk sultanlarına mədhlər yazan bu istedadlı şair  bütün mənbələrin və müasir tədqiqatların göstərdiyi kimi, türk şairlərinə güclü təsir etmişdir. Nəvai və Camini Türkiyəyə gətirən orada yayan da Bəsiri olmuşdur. Dəri xəstəliyi olduğu üçün Alaca Bəsiri adı ilə məşhur idi. Səhi, Lətifi, Həsən Çələbi, Ali, Riyazi, Övliya Çələbi, Əhdi Bağdadi, Sami Şəmsəddin kimi müəlliflərin hamısı Bəsiridən hörmətlə bəhs etmişdir. Əlyazma divanı vardır. "Divan"ı Türkiyədə Əli Əmiri kitabxanasında saxlanılır. Müxtəlif bəyaz və cünglərdə də çoxlu şeirləri mövcuddur. Aşiqanə şeirləri sənətkarlıqla yazılmışdır. Dili sadə və anlaşıqlıdır. Bəsirinin aşiqanə qəzəlləri lirik qəhrəmanın güclü məhəbbət duyğularını əks etdirməklə onun azadfikirliliyini, mövhumata, quru dindarlığa laqeydliyini büruzə verir. "Əndəlib" rədifli qəzəlində lirik qəhrəman bülbüllə müqayisə olunur. Onun divanı, həyatı vəyaradıcılığı haqqında ilk məlumatı 1928-ci ildə İ.Hikmət vermişdir.
AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, filologiya üzrə elmləri doktoru Paşa Kərimov İstanbulun Süleymaniyyə Kitabxanası və Tehran Milli Kitabxanasından XV-XVI əsrlərdə yaşamış Azərbaycan şairi Məhəmməd Bəsirinin lirik şeirlər toplusu — divanının avtoqraf nüsxələrini əldə edib. 1534-cü ildə vəfat etmiş Bəsirinin 1466-cı ildə doğulduğu ehtimal edilir. Gənclik illərində Ağqoyunlu hökmdarlarının sarayında yaşamış şair 1487-ci ildə Xorasanın paytaxtı Herata səyahət edib. Hüseyn Bayqara, Əlişir Nəvai və Əbdülrəhman Caminin rəğbətini qazanan Bəsiri vətənə qayıtdıqdan sonra Türkiyəyə köçüb, orada da vəfat edib. Türkiyə müəlliflərinin təzkirələri onun yaradıcılığının yerli ədəbi mühitə təsir etdiyi barədə məlumat verirlər. İndiyədək Azərbaycanda şairin cəmi bir neçə şeiri məlum idi. Bəsiri divanının İstanbul nüsxəsinin əvvəlində onun farsca şeirləri, sonra isə 1 qəsidə və 46 qəzəli köçürülüb. Şairin divanının Tehran nüsxəsi də farsca şeirlərlə başlanır. Burada Azərbaycan türkcəsində 4 qəsidə və 74 qəzəl vardır. Şairin Ağqoyunlu və Osmanlı hökmdarlarına, yüksək vəzifəli şəxslərinə həsr etdiyi qəsidələri onun yaşadığı dövr haqqında daha ətraflı məlumat öyrənməyə yardım edir.
Breila (judets)
Coğrafiyası
Şərqdə — Tulça, qərbdə — Buzeu, şimalda — Qalats və Vrança, cənubda — Yalomitsa və Konstantsa judetsləri ilə sərhəddir.
Əhalisi
2007-ci ildə əhalinin sayı 365 628 nəfər, sıxlığı — 76,15 nəf./km².
İnzibati bölgüsü
Judetsə 1 bələdiyyə, 3 şəhər və 40 kommuna daxildir.
Nordurland Vestra
400px|right
Nordurland Vestra ( - Şimal yerin Qərbi) — İslandiyada region.
Fosforitlər
Fosforitlər — 50%-dən çoxu apatit və ya martinit qrupuna aid amorf və ya mikrokristallik kalsium fosfatlarından ibarət olan süxurlar. Fosforitlər P2O5 miqdarının aşağı həddi 18%-dir. Geoloji-kəşfiyyat işində tərkibində 5% P2O5 olan fosforitlər fosforit filizləri adlanır. Təmiz fosforitlərin rəngi ağ, lakin təbiətdə rəngləyici maddələrin qarışığından asılı olaraq, adətən, qara və boz, nadir hallarda yaşıl, qırmızı, sarı və açıq boz rəngdə olur. Fosforitlərin quruluşu massiv, jelvak, dənəvər, kavernalı, şlakabənzər, çaqıllı, teksturu-təbəqəli, axın formalıdır. Fosforitlər: lay, jelvak (konkresiya), dənələr, qabıqlı, karst, ada, mağara və metamorfizləşmiş əsas tiplərə ayrılır. Birinci 4 tip dənizin dibində, ehtimala görə, 30–300 m dərinlikdə əmələ gəlir. Onlar biokimyəvi (Buşinski, 1966), kimyəvi (Kazakov, 1939) və ya biogen (Mensfild-Brongerema-Sanders) mənşəli hesab edilirlər. Fosforitlər quruda, dəniz və okean dibində geniş yayılaraq estuaridən dərin su fatsiyalarına qədər fosforitli çökmələrin batimetrik sırasını əmələ gətirir. Əsasən, fosfat gübrələri kimi, daha az elementar fosfor almaq üçün istifadə edilir. Bəzi fosforitlər emalında U, nadir torpaq elementləri, F və V da alınır.
Nadanlıq (əsər)
Nadanlıq (əsər) — Nəriman Nərimanovun ədəbi irsi zəngindir. XX əsrin sonlarından onun dövri mətbuatda çoxlu felyetonları, ədəbi-tənqidi, elmi-publisist məqalələri, eyni zamanda, dram və nəsr əsərləri çap edilib. Teatrı geniş kütlələrlə sıx əlaqə saxlamaq üçün əsas vasitə hesab edən Nərimanov öz ürək sözlərini, fikirlərini geniş xalq kütlələrinə çatdırmaq niyyətilə "Nadanlıq", "Şamdan bəy", "Nadir şah" pyeslərini qələmə alıb. "Nadanlıq" komediyası Nəriman Nərimanovun dramaturgiya sahəsində ilk qələm təcrübəsidir. Yazıçı əsərin mövzusunu Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasındakı Qızılhacılı kəndinin həyatından almışdır.
Məzmunu
"Nadanlıq" komediyasında yazıçı öz şəxsi mənafeyini ümumin xeyirinə qurban verən Məhəmmədağa və Ömər kimi maarifpərvər ziyalıları zülmət səltənətinə qarşı qoyur. İctimai həyat meydanına yenicə atılan Məhəmmədağanın və Ömərin köhnə feodal mühitinin mühafizəkar qayda-qanunlarına kəskin etirazı və yenilik uğrunda mübarizəsi komediyanın əsasını təşkil edir. Nərimanovun "Nadanlıq"da məqsədi "müsəlmanların" həyatına "bir zərrə qədər nəf" gətirmək idi.
Əsərin əsas ideyası feodal həyatının köhnə adət və ənənələrinə, cəhalətə və nadanlığa qarşı mübarizədir. Yazıçı komediyada ictimai həyata və ailə-məişətə möhkəm daxil olan feodal əxlaq qaydalarının törətdiyi dəhşətli fəlakətlərin tipik lövhəsini yaratmışdır. O, cəhalət və nadanlığı konkret tənqid obyekti kimi götürmüşdür. Mədəni geriliyin, savadsızlığın yeni tarixi şəraitdə xalqın inkişafı yolunda maneəyə çevrildiyini, onun göz açmasına imkan vermədiyini görən yazıçı nadanlığı müsəlman aləminin ən böyük bəlası hesab etmişdir.
Nəriman Nərimanov "Nadanlıq" komediyasında yoxsul kəndlilərin əksəriyyətinin şüuruna, varlığına və mənəviyyatına hakim kəsilmiş avamlığın böyük fəlakətlərə səbəb olduğunu inandırıcı surətdə açıb göstərməyi qarşısına məqsəd qoymuşdu. O, əsərin müqəddiməsində yazırdı :
"Nadanlıq" komediyasında irəli sürülən məsələlər tarixi ictimai şəraitin tələblərindən irəli gəlirdi. O dövrdə Azərbaycan kəndlilərinin savadsızlığı, nadanlığı və cəhalətdə yaşaması onları ümumi mədəni tərəqqidən geri qoyurdu. N.Nərimanov öz dram əsərləri ilə kütlələri qəflətdən ayıltmağı ən vacib vətəndaşlıq borcu bilirdi.
Foraminiferlər
Foraminiferlər (Foraminifera) – İbtidailər (Protista) tipinə aid yarımtipdir.
Morfoloji əlamətləri
Yumşaq protoplazmatik bədənləri müxtəlif tərkibli və quruluşlu qabığın (çanağın) içində yerləşir. Qabıq psevdoxitin, aqqlütinli, sekresion (karbonatlı) və ya silisiumlu olur; foraminiferlər böyük əksəriyyəti kalsium karbonat qabığa malikdir. Qabıq birkameralı, ikikameralı və çoxkameralı ola bilər. Çoxkameralı foraminiferlər bir çox növlərinin 2 tip qabığı olur: meqalosferik (böyük başlanğıc və sonrakı kiçik kameralardan ibarət) və mikrosferik (kiçik başlanğıc kamera və sonrakı çoxsaylı kameralar). Geoloji keçmişdə foraminiferlər 2 əsas (bentos və plankton) qrupu yayılmışdı. Ağız formasına görə girdə, oval, yarıq, düzbucaqlı ola bilir. Məsaməli çanağın ağızı və məsamələri psevdopodiyaların çıxmasına xidmət edir. Psevdopodiyalar nazik, uzun, şaxələnmiş və öz aralarında anastomozlaşan sap formasındadır. Psevdopodiyalar qidanı tutmaq, həzm etmək, həzm olunmamış qalıqları xaric etmək funksiyasını, eləcə də hərəkət və tənəffüs funksiyalarını yerinə yetirir.
Yayılması
Formaniferlərin çağdaş növlərinin sayı 1000-ə yaxındır. Onlardan 306-sı Atlantikanın şelf zonasında aşkar edilmişdir.Xəzər dənizində foraminiferlərin 18 növ və forması məlumdur. Formaniferlərin faunasının tərkibində 3 geniş yayılmış növ var (M.fusca, M.macrostoma, T.aguayoi). Faunanın 78%-ni isə Xəzər aborigen növləri təşkil edir. Yayılma dərəcəsinə görə Xəzər dənizinin formaniferləri üç qrupa bölünür. I qruoun arealı Volqa çayının mənsəb sahəsi, Şimali Xəzərin bütün bütün dayaz zonasının akvatoriyasını tutur. II qrupun arealı Cənubi və Orta Xəzərdə sahil dayazlığını əhatə edir. III qrupa daha çox halo- və termofil foraminifer növləri aiddir.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Foraminiferlər başlıca olaraq dənizlərin bentosunda yaşayırlar, ancaq plankton formalar da az deyil. Sərbəst və ya yapışmış həyat tərzi keçirirlər. Yapışmış növlər daşlara, çınqıla, su bitkilərinə, hidroidlərə yapışırlar. Əksəriyyəti dəniz stenoqalin orqanizmləridir və normal dəniz duzluluğu şəraitində yaşayırlar. Bəzi növlər suyun əhəmiyyətli dərəcədə şirinləşməsinə davam gətirir.
Çoxalması
Foraminiferlərin mürəkkəb həyat sikli iki əsas mərhələyə bölünür:şizoqoniya-merozoitlərin əmələ gəlməsi ilə qeyri-cinsi çoxalma və qamoqoniya- qametlərin əmələ gəlməsi və sonrakı mayalanma mərhələsindən keçən cinsi çoxalma. Bu zaman diploid vəziyyət bərpa olunur. Ölçüləri adətən 0,1–1mm, nadir hallarda 20 sm-ə qədər olur. Foraminiferin bədənində nüvənin mitoz yolla dəfələrlə bölünməsi nəticəsində çoxlu miqdarda nüvələr əmələ gəlir. Sonuncu iki bölünmə reduksion bölünmə olub, diploid xromosom sayının iki dəfə azalması və ya haploid xromosom sayının əmələ gəlməsi ilə nəticələnir. Ana fərdin sitoplazması nüvələr arasında paylanır. Yüzlərlə birnüvəli qız hüceyrələr əmələ gəlir. Kiçik yalançı ayaqlar vasitəsilə ana fərdi tərk edirlər. Ana fərd mikrosferik və ya qeyri-cinsi, qız fərdlər isə makrosferik və ya cinsi fərdlər adlanır. Makrosferik fərdlərin nüvələri mitoz yolla dəfələrlə bölünür. Şizoqoniyadan fərqli olaraq əmələ gələn hüceyrələr qamçılı olur və onların sayı minlərlə olur. Bunlar qametlərdir. Qametlər ana fərdi tərk edərək eyni növdən əmələ gələn qametlərlə birləşirlər. Bu kopulyasiya adlanır. Bu zaman birnüvəli ziqota əmələ gəlir. Ziqota qamçıları itirərək çanaq əmələ gətirir. Mikrosferik fərdlərin rüşeym kamerası belə formalaşır. Bu fərdlər çoxkameralı çanağa malik olur və şizoqoniya yolu ilə çoxalır.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Foraminiferlər əhəng, təbaşir və digər çöküntü süxurlarının əmələ gəlməsində mühüm rol oynayır.
Mənbə
Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
Fuzulinidalar
Fuzulinidalar (Fusulinida) — foraminiferlərin yüksək inkişaf etmiş dəstəsi; sekresion kalsium-karbonat tərkibli yastılaşmış spiral formalı involyut çoxkameralı qabıqları olan dəniz heyvanları. Forması əsasən ovaldan iy şəkilinədək olur. Qabığın divarı mürəkkəb mikroskopik quruluşlu olub, bir neçə, uzununa ox boyu dolanan dolaqdan təşkil olunmuşdur; Daxilində aydın gözə çarpan uzununa şırımlı arakəsmələr vardır. Fuzulinidalar gec paleozoyda yüksək inkişaf dövrü keçirmiş və orqanogen karbonat çökmələr əmələ gətirmişlər.
Şarl qanunu
Şarl qanunu - Jak Şarl tərəfindən tapılmış qaz qanunu.
Qanunun kəşfi
Bu qanun 1787-ci ildə fransız fiziki J.Şarl tərəfindən təcrübədən tapılmışdır. Qanun izoxor prosesə aiddir.
Şarl qanununa görə sabit həcmdə verilmiş kütləli ideal qazın təzyiqinin onun mütləq temperaturuna olan nisbəti sabitdir. Və yaxud da, qazın başlanğıc təzyiqinin ilk temperaturuna olan nisbəti bu parametrlərin ixtiyari andaki təzyiq-temperatur nisbətinə bərabərdir.
Bovuar-de-Mark
INSEE kodu — 38035. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 1064 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 306 ilə 456 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 430 km cənub-şərqdə, Lion dan 33 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 65 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
İslam Qarayev
İslam Şamil oğlu Qarayev — Azərbaycan alimi, iqtisad elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Dövlət İqtisad İnstitutunun rektoru (1994-2000), Azərbaycan Dövlət Plan Komitəsinin İqtisadiyyat İnstitutunda bölmə və şöbə müdiri (1968-1977), Azərbaycan Xarici Dillər İnstitutunun Siyasi iqtisad kafedrasının müdiri, uzun illər Azərbaycan EA İqtisadiyyat və Azərbaycan Dövlət Plan Komitəsi nəzdində Elmi-Tədqiqat İnstitutunda müxtəlif vəzifələrdə çalışıb.
Həyatı
İslam Qarayev 1940-cı ildə Qazax rayonunun 2 ci Şıxlı kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetinin “İqtisadiyyat” fakültəsini bitirmişdir (1961).
2015-ci ilin oktyabr ayının 2-də Bakı şəhərində vəfat edib.
Elmi fəaliyyəti
Moskva şəhərində SSRİ EA-nın İqtisadiyyat İnstitutunun aspirantı olmuş (1963-1966) və 1966-cı ildə vaxtından əvvəl həmin İnstitutda müdafiə edərək namizədlik dərəcəsi alıb. 1983-cü ildə doktorluq dərəcəsi və 1985-ci ildə professor adı alıb.
Uzun illər Azərbaycan EA İqtisadiyyat və Azərbaycan Dövlət Plan Komitəsi nəzdində Elmi-Tədqiqat İnstitutunda müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. 1987-1992-ci illərdə Azərbaycan Dillər İnstitutunun “Siyasi iqtisad” kafedrasının müdiri olub. Azərbaycan Dövlət İqtisad İnstitutunda birinci prorektoru (1992-1994), 1994-cü ilin yanvarından 2000-ci ilin noyabrına qədər həmin institutun rektoru vəzifəsini icra edib.
300 çap vərəqdən yuxarı elmi əsərləri, monoqrafiyaları, dərslikləri, dərs vəsaitləri və elmi məqalələri çapdan çıxıb.
2015-ci ilin oktyabrına kimi Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin “Aqrar-sənaye müəssisələrinin iqtisadiyyatı və idarə edilməsi” kafedrasına rəhbərlik edib.
Böyük şəhərin işıqları
Böyük şəhərin işıqları — Çarli Çaplinin rejissorluğu, prodüserliyi, ssenarisi əsasında çəkilmiş və özünün baş rolda oynadığı 1931-ci il Amerika səssiz romantik komediya filmi.
Məzmun
Bir gün avara (Çarli Çaplin) böyük şəhərdə özü üçün sərgərdan gəzir. Bu zaman o, bir kor qızla (Virciniya Çerrill) rastlaşır. Elə onun kimi bədbəxt və heç kəsə lazım olmayan bu qız gül satmaqla məşğuldur. Qız elə zənn edir ki, qarşısındakı varlıdır və onun üçün bir gül dəstəsi hazırlayır. Lakin təsadüfən qız gülləri əlindən yerə salır. Gülsatan diz üstə çökərək əlilə gülləri axtarmağa başlayır. Avara güllərin yerini qıza göstərir, lakin qız hələ də gülləri axtarmağa davam edir. Avara başa düşür ki, o, kordur. Mütəəssir olmuş avara qıza qalxmağa kömək edir.
Bir gün avara sərxoş vəziyyətdə özünə qəsd etmək istəyən ekssentrik milyonçunun həyatını xilas edir. Lakin avara milyonçuda çox qəribə bir xüsusiyyət müşahidə edir. Milyonçu sərxoş olanda avaraya ən yaxın dostu kimi yanaşır. Ancaq ayılandan sonra onu tanımır və öz evindən qovur.
Avara öyrənir ki, Vyanadakı göz klinikasında əməliyyat qızın görməsinə səbəb ola bilər. Bunun üçün pul əldə etmək istəyən avara müxtəlif yollara əl atır. Küçələri gəzir, rinqdə boksla məşğul olur. Lakin təsadüfən sonra yenidən sərxoş və son dərəcə əliaçıq milyonçu ilə rastlaşır. Bədbəxtlikdən milyonçu ona pulları evinə oğrular girən vaxt verir. Artıq götürdüyü pulları gülsatan qıza çatdıran avaradan oğurluq etdiyi ilə bağlı şübhələnməyə başlayırlar. Onu həbsxanaya atırlar.
Avara isə həbsxanadan əvvəlkindən də pis vəziyyətdə çıxır. Bütün bu vaxt ərzində artıq gözlərinin müalicəsi uğurla başa çatmış qız gül dükanı açıb. Gülsatan qız heç vaxt öz "xilaskar"ının üzünü görməyib və həmişə bunun arzusundadır. Qız onu xəyalında varlı və gözəl təsəvvür edir. Həbsdən çıxmış avara təsadüfən həmin gül dükanının qarşısından keçir və sevinclə artıq gözləri açılmış qıza tamaşa edir. Qız yaxınlaşıb ona qəpik və gül vermək istəyəndə o, qaçmağa çalışır. Çünki avara öz görkəmindən utanır, qızla danışmaqdan çəkinir. Lakin qız əlinə toxunanda onu tanıyır. Onlar diqqətlə br-birinə baxırlar. "Siz?" – deyə qız təəccüblənir. Başı ilə təsdiq edən avara: "Artıq siz görürsünüz?" – deyə ondan soruşur.
Filmin həmin final səhnəsi dünya kinematoqrafiyasının tarixində ən kəskin və heyrətə layiq sonluqdur.
İzlə
YouTube
Azərbaycan dilində
Qarabağda sənət və sənətkarlar (kitab)
Kitabın mövzusu
Yazıçı-jurnalist Ənvər Çingizoğlu və memarlıq doktoru Rizvan Qarabağlının "Qarabağda sənət və sənətkarlar" adlı kitabı işıq üzü görüb. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun elmi şurasının qərarı ilə çap olunan kitabın elmi redaktoru AMEA-nın müxbir üzvü, professor Ş.Fətullayev-Fiqarov, redaktoru Vasif Quliyev, rəyçiləri sənətşünaslıq doktoru, professor Kübra Əliyeva, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru İmaş Hacıyev və memarlıq üzrə fəlsəfə doktoru Rahibə Əliyevadır. Kitabda ilkin olaraq Qarabağda sənət və sənətkarlar geniş təhlil edilib, memarlıq, xəttatlıq, metalişləmə, misgərlik, dəmirçilik, zərgərlik, toxuculuq, xalçaçılıq və s. tədqiq olunub. Nəşrdə Qarabağ Azərbaycanın qədim sənət, həm də mədəniyyət mərkəzi kimi göstərilib. Orta əsrlər dövrü dekorativ-tətbiqi incəsənət ustalarından beyləqanlı dulusçular Əli ibn Əzizi, Fədlun Beyləqani, Əhməd ibn Fədlunu, Xəttabi, Nəsiri, Yusifi, Təbrizi, ağac və döymə üzrə usta İzəddin İbrahimi və başqaları barədə məlumat verib. Kitabda “Qarabağ” sözünün mənası ilə bağlı Azərbaycanın və digər ölkələrin görkəmli alimlərinin maraqlı fikirləri də verilib. Bəzi tədqiqatçıların fikrinə görə, Qarabağ tarixi-etnoqrafik əyaləti adını qədim Qarabağ şəhərindən alıb. Toponimçi Rəmzi Yüzbaşov Qarabağ şəhərinin VII əsrdən mövcud olduğu və XVIII əsrdə süqut etdiyi fikrində olduğu verilir. Alman səyyahı (XVII əsr ) Adam Olearinin tərtib etdiyi xəritədə Qarabağ şəhəri indiki Füzuli rayonunun Horadiz dəmir yol stansiyasından şərqdə, cənubi Azərbaycanda, Aslanduz kəndi yaxınlığında Qarasuçayın Araz çayına tökülən mənsəbinə yaxın ərazidə olduğu göstərilib. Kitabda nəticə olaraq bildirilir ki, Qarabağda ən qədim zamanlardan müxtəlif sənət sahələri təşəkkül tapıb. Zaman keçdikcə isə inkişaf edib və təkmilləşib. Nəşrdə o da qeyd edilib ki, Qarabağ sənətkarları Şərq, İslam və türk mədəni dəyərlərinin bənzərsiz örnəklərini yaradıblar. Qarabağda sənət Azərbaycan üçün ümumi olan “müsəlman sənəti” sisteminin daxilində inkişaf edib, həmin sənət xəzinəsini özünəməxsus və nadir dəyərlərlə zənginləşdirib... O da göstərilir ki, Qarabağ ərazisi “şimal imperiyası”na ilhaq olunduğu vaxtdan siyasi müstəqillik imkanları itib. Bununla da, həmin vaxtdan ictimai-iqtisadi, həm də mədəni inkişaf istiqamətləri müəyyən dərəcədə dəyişib...
Çaka bəyliyi
Çaka bəyliyi — Anadolu bəyliklərindən biri.
Tarixi
Çaka bəyliyi 1081-ci ildə İzmirdə qurulmuşdur. Qurucusu Çaka bəydir. 1093-ci ildə Bizanslılar tərəfindən dağıdıldı. Beləcə Qərbi Anadoludakı ilk Türk suverenliyi sona çatmış oldu. Çaka bəyliyi İzmirdə qurulduğu üçün bir çox dəniz fəaliyyəti reallaşdırmış, dəniz döyüşlərində əhəmiyyətli rol oynamışdır. Ayrıca ilk Türk dənizçi dövlətdir. Çaka bəyin Çanaqqala bölgəsini ələ keçirməsindən sonra öz suverenliyi üçün narahat olan kürəkəni Birinci Kılıçarslan Çaka bəyi öldürtmüş və bu bəyliyə son vermişdir.
Çaka bəy dövləti Qərbi Anadoluda İslamın qəbul olunmasından sonra inkişaf edən Türk hökmdarlıqları dövründə mövcud olması baxımından çox əhəmiyyətlidir. Çünki Avropanın şərqində və bu bölgələrdə daha əvvəllər, Roma Dövləti və ayrılmadan sonra Şərqi Roma İmperiyası (Bizans) sərhədləri içində yaşayan müsəlman olmayan Türk tayfaları mövcud idi.
Xarici keçidlər
Çaka Beyliği
Məcnun Leylinin məzarı üstündə
Məcnun Leylinin məzarı üstündə — 1897-ci ildə Ə. Haqverdiyevin təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə Şuşada həvəskar artistlər tərəfindən göstərilmiş musiqili səhnəcik.
M. Füzulinin "Leyli və Məcnun" poemasından götürülmüş, muğam musiqisi əsasında oynanılmış bu səhnəcikdə Məcnun rolunda Cabbar Qaryağdı oğlu çıxış etmişdi. Tamaşanın musiqi tərtibatçısı məşhur tarzən Sadıq Əsəd oğlu (Sadıqcan) idi. 13 yaşlı Üzeyir bəy Hacıbəyov bu tamaşada xorda oxumuşdur. Səhnəcik balaca Üzeyirə güclü təsir etmiş və bəstəkarın etirafına görə, bir neçə ildən sonra ilk Azərbaycan operasının — "Leyli və Məcnun"un yaranması üçün əsas təkan olmuşdu.
Qütb qağayısı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Görünüşü
Qağayılar arasında ən iri növlərdən biridir. Bədəninin uzunluğu 64–65 sm olur. Çəkiləri 1,5–2 kq çata bilir. Solğun rəngə sahibdir. Başı ağ, qanadlar və beli mavi-boz, qanadlarının uçu ağ, dimdikləri sarı, ayaqları sarı-bənövşəyi olur.
Yayılması
Qütb qağayıları Asiya, Şimali Amerika və Avropanın qütb ətrafı ərazilərində yayılmışdır. Əsasən materiklərin və adaların sahil tundra zonasında müşahidə edilirlər.
Qidalanması
Qütb qağayısı digər qağayı növləri kimi hər şey yerirlər. Onların qida zənçirinə molyusklar, balıqlar, dəniz uklduzları, quş bə onların yumurtaları, kiçik məməlilər, giləmeyvələr daxildir.
Çoxalması
Yuva adətən qaya və sıldırımlarda qurulur. Onlar tək çütlük və ya koloniya şəklində yuva qururlar. Adətən 2–3 yumurta qoyurlar. Yumurtaya hər iki valideyn 27–28 gün ərzində baxır.
FİFA Klublararası Dünya Kuboku 2012
FİFA Klublararası Dünya Kuboku 2012 - FİFA tərəfindən 9-cu dəfə təşkil olunan Klublararası Dünya Kuboku turniri hər il əsas kontinental yarışlarının qalibləri arasında keçirilir. 6-16 dekabr 2012-ci il tarixində keçiriləcək bu ilki turnirə Yaponiya ev sahibliyi edəcək.
2012-ci ilin iyulunda Beynəlxalq Futbol Assosiasiyası Şurası (IFAB) tərəfindən qəbul olunmuş qolların avtomatik təyini sistemi ilk dəfə bu çempionatda istifadə ediləcək.
Hakimlər
Təyin olunmuş hakimlər vardır:
Micronisus gabar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Qırğılar (yarımfəsilə)
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan yarımfəsiləsi.
Cins və növləri
Azərbaycanda 4 növü yaşayır:Tetraçalan;Bildirçinçalan;Tüvik ; Avropa tüviyi
Typlops
Kor ilanlar — Typhlopidae fəsiləsinə aid cins.
Klassifikasiya
2011-ci ilin sonuna cinsə 123 növ daxil edilmişdir:
Əvvəllər Typhlops cinsinə digər növlər daxil idi.
İmatra
İmatra — Finlandiyanın şərqində şəhər və bələdiyyə. İmatranın əksər hissəsi Sayma gölü və Vuoksa çayı ilə əhatə olunmuşdur və Rusiya ilə sərhəddə yerləşir. Sahəsi 19128 km²-dir və əhalisi 31 avqust 2017-ci il tarixində siyahıyalınmasına əsasən 27357 nəfər təşkil edir.
Qalereya
thumb|Imatrankoski rapids, September 20th 2012
2017 UEFA U-21 Avropa Çempionatı
2017 UEFA U-21 Avropa Çempionatı (UEFA U-21 Avro 2017 kimi də tanınan) — 21-ci dəfə təşkil edilən UEFA U-21 Avropa Çempionatıdır (U-23 turnirləri də daxil olmaqla ümumilikdə 24-cü dəfə). Çempionat iki ildən bir olmaqla 1994-cü ildən bəri təşkil olunur. Turnir UEFA-ya üzv olan ölkələrin U-21 millilərinin mübarizə apardığı gənclər arasında beynəlxalq futbol turniridir. Turnirin final mərhələsi 2017-ci ilin ortalarında Polşada baş tutmuşdur. Ölkə 26 yanvar 2015-ci ildə İsveçrənin Nyon şəhərində UEFA İcraiyyə Komitəsi tərəfindən seçilmişdir. Bu ilki turnir 16–30 iyun 2017-ci il tarixləri aralığında keçirilmişdir. 1994-cü ilin yanvar ayının 1-dən sonrakı təvəllüdlü futbolçular turnirdə oynamaq hüququ qazanmışlar.
İqbalüssəltənə Murtuzaqulu xan Bayat (kitab)
Kitabın mövzusu
Yazıçı-jurnalist Ənvər Çingizoğlunun “İqbalüssəltənə Murtuzaqulu xan Bayat” (tarixi-bioqrafik tədqiqat) adlı kitabı çapdan çıxıb. Kitabın elmi redaktoru tarix elmləri doktoru Əli Məmmədov, redaktoru tarix elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Tofiq Həsənov, rəyçilər tarix elmləri doktoru Qasım Hacıyev, tarix elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Gültəkin Nəcəflidir. Kitab XVIII əsrin ikinci yarısı - XX əsrin əvvəllərində mövcud olmuş Azərbaycanın ən uzunömürlü xanlıqlarından biri olan Maku xanlığının sonuncu hakimi Murtuzaqulu xan Bayatın həyat salnaməsindən bəhs edir. Kitabda onun şəxsiyyəti barədə ətraflı məlumat verilib, Maku xanlığının genişlənməsi, maariflənməsi yolunda fəaliyyəti təsvir olunub. Kitabdakı fakt və məlumatların əldə edilməsində rus, türk, gürcü tarixi mənbələrindən, o cümlədən rus səyyahı və diplomatı S. D. Burmaşovun “İranda Azərbaycan əyalətinin təsviri və onun siyasi vəziyyəti“ əsəri, V.F.Minorskinin “Otçet o poezdke v Makinskoe xanstvo v 1905 q.” əsərindən istifadə olunub. Əsərin önəmli cəhəti ondadır ki, mövzu ilk dəfədir ki, tədqiq olunur. Nəşr tədqiqatçılar, müəllim və tələbələr, eləcə də geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulub.
Dyoma çayı
Dyoma (həmcinin ) —Başqırdıstan və Orenburq vilayəti ilə axaraq Ağidel çayına tökülən çay.
Axını
Çay başlanğıcını Obşiy Sırt yüksəkliyindən, Başqırdstanın Fyodorov rayonu Alyomşkin kəndinin 2 km şimal-şərqindən başlayır. Çay sonradan Oreberq vilayəti ərazisinə keçir. Uzunluğu 535 km, hövzəsinin sahəsi 12 800 km² təşkil edir. Mənsəbdə su sərfiyyatı 35 m³/san-dir. Çay sonradan düzənlik ərazisinə keçir. Burada Davlekanovo şəhəri yerləşir.
Oberburq vilayətində çaya 28 axar tökülür. Onların 11 uzunluğu 10 kilometri keçir. Əsas qolları: Balşoy İzyak (496-cı km. uzunluğu 58 km), Tyater (465-ci km, uzunluğu 91 km), Sadak (407-ci km, 74 km)
Çay Belaya çayına sağdan Ufa yaxınlığında yerləşən Dyomski rayonu ərazisində tökülür.
Mənsəbi
Çayın hazırkı mənsəbi insanlar tərəfindən yönləndirilmişdir. XIX əsrin sonlarında Belsko dəmiryolu körpüsünün inşası məqsədi ilə axının istiqaməti dəyişdirilmişdir.
Köhnə mənsəb körpüdən 6–7 km aralıda, Zaton rayonunun Romanovka kəndi yaxınlığında yerləşirdi. Köhnə mənsəbə gedən yataqda haxırda çoxlu göllər vardır (Axmazlar).
Ruslan Pirəliyev
Ruslan Pirəliyev (d. 5 dekabr 1994) — Azərbaycanlı uşu sandaçı. Ruslan Pirəliyev, 2013-cü ildə baş tutan III İslam Həmrəyliyi Oyunlarında gümüş medal, 2017-ci ildə baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında isə bürünc medal qazanıb.
Karyerası
Ruslan Pirəliyev 2013-cü ildə Azərbaycan bayrağı altında III İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. 65 kiloqram çəki dərəcəsində qüvvəsini sınayan Ruslan Pirəliyev, 1/8 final mərhələsində Pakistan idmançısı Obaidullah üzərində 2:0 hesablı, 1/4 final mərhələsində Liviya idmançısı Hajj Çistian üzərində 2:0 hesablı, 1/2 final mərhələsində isə Türkmənistan idmançısı Jumaniyazov Qoçmirat üzərində 2:1 hesablı qələbə qazandı və yarışların həlledici, final görüşünə vəsiqə qazandı. Final görüşündə isə o, İran idmançısı Mohsen Məhəmmədsəifiyə 0:2 hesabı ilə məğlub oldu və və III İslam Həmrəyliyi Oyunlarının gümüş medalına sahib oldu.
Ruslan Pirəliyev 2017-ci ildə IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. 65 kiloqram çəki dərəcəsində qüvvəsini sınayan Ruslan Pirəliyev, 1/4 final mərhələsində Pakistan idmançısı Abdullah üzərində 2:1 hesablı qələbə qazandı və yarışların yarım-final görüşünə vəsiqə qazandı. 1/2 final mərhələsinin görüşündə isə o, İran idmançısı Erfan Ahanqariyana 0:2 hesabı ilə məğlub oldu və və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.
Məlik-Aslanovlar
Məlikaslanovlar - Azərbaycanda yaşayan alban əsilli azərbaycanlılaşmış sülalə, Azərbaycanın tanınmış soylarından biri.
Soyun yaranması
Məlikaslanovlar soyu Tuğ kəndindən olan Məlikyeqanovlar, Məlikabbasovlar kimi Məlik Yeqanın soyundan törəmişdir.
1836-cı ildə Çar Rusiyası tərəfindən alban kilsəsinin ləğv edilərək qriqoryan kilsəsinin tabeçiliyinə verilməsi ilə Azərbaycan ərazisində (əsasən, Dağlıq Qarabağda) yaşayan aborigen xalq - albanlar seçim qarşısında qaldılar; onlar ya dini mənsubiyyətlərini rəhbər tutaraq qriqoryan dəsti-xətti ilə erməniləşməli, ya da etnik mənsubiyyətlərini əsas tutaraq ətrafda yaşayan türklərə qarışmalı idilər. Belə vəziyyətdə bəzi albanlar birinci yolla, bəziləri isə ikinci yolla hərəkət etdilər. Həmin dövrdə Qarabağda öz nüfuzu ilə seçilən alban kökənli Məlik Yeqan və onun ailəsi ikinci yolu seçənlərdən oldu. Beləcə onun sonrakı törəmələri də alban kökənli - Məlikyeqanovlar və Məlikabbasovlar kimi tanınmağa başladılar.
Rum sultanlığı
Rum sultanlığı və ya Anadolu Səlcuqlu Dövləti (1073–1308) — Səlcuqluların Anadoluda qurduğu dövlət. Qurucusu Qutalmışın oğlu Süleyman şahdır.
Tarixi
Türklərin Anadoluya yerləşməsi 1071-ci ildəki Malazgirt müharibəsindən sonra sürətlənmişdir. 1073-cü ildə Süleyman şah Sultan-ı Rum (yəni Anadolu (Türkiyə) Səlcuqlu hökmdarı) olaraq Anadoluya getmiş və Rum sultanlığını qurmuşdur. O, 1075-ci ildə İznik və İzmiti fəth etmiş, İzniki paytaxt elan edərək 1078-ci ildə Çanaqqala boğazına qədər irəliləmiş, 1084-cü ildə Çukurova Tarsus bölgəsini və Hatayı ələ keçirmişdir. 1086-cı ildə Hələbi mühasirəyə almış, amma ələ keçirmədən vəfat etmişdir.
Bayrağı
Anadolu Səlcuqlu Dövləti bayrağı Böyük Səlcuqlu bayrağının əsasında düzəlsə də, ona çox bənzəsə də, müəyyən cəhətlərdən "original"-dan fərqlənir. Belə ki, bu bayraqda yay və ox ikibaşlı qartalın üstündə deyil, qartala "geydirilmiş" vəziyyətdədir.
Alavus
Alavus — Finlandiyanın Cənub Ostrobotniya bölgəsində yerləşən şəhər. Bölgənin cənub-şərqində yerləşir. Sahəsi 1 151 46 km²-dir və əhalisi 31 avqust 2017-ci il tarixində siyahıyalınmasına əsasən 11 746 nəfər təşkil edir.
Alavusda kənd təsərrüfatı və meşəçilik təsərrüfatı əhalinin əhəmiyyətli bir hissəsinin fəaliyyət sahədisir və şəhərdəki sənayenin əksəriyyəti tikinti ilə bağlıdır. Alavusda ümumilikdə 324 km ərazisi olan 60 göl var.
Azərbaycanda prezident seçkiləri (1992)
Azərbaycanda Prezident seçimləri — 1992-ci il iyunun 7-də Azərbaycan ərazisində baş tutdu. Seçimlərdə beş namizəd mübarizə apardı. Əbülfəz Elçibəy, səslərin 60.90 % topladı və Azərbaycan Prezidenti seçildi.
Nəticələri
1992-ci il iyunun 7-də keçirilmiş seçkilərdə Əliyev Əbülfəz Elçibəy Qədirqulu oğlu Prezident seçilmişdir. Seçici siyahılarına daxil edilmiş seçicilərin ümumi sayınm 76,3 faizi səsvermədə iştirak etmişdir.Lehinə seçicilərin 59,4 faizi səs vermişdir. Əlehinə səs vermişdir 38,0 faiz. Azərbaycan Konstitusiyası hələ qəbul olunmadığı üçün o, qeyri müəyyən müddətə Prezident seçildi.
Seyran Vəliyev
Seyran Süleyman oğlu Vəliyev — Azərbaycan alimi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Akademik H. Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun baş elmi işçisi, coğrafiya elmləri doktoru.
Həyatı
Seyran Vəliyev 1950-ci il dekabrın 16-da Rusiya Federasiyasının İrkutsk vilayətində yazıçı Süleyman Vəliyevin ailəsində anadan olmuşdur. 1955-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Bakı şəhərinə köçmüşdür. 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin coğrafiya fakültəsini bitirmişdir.
S. Vəliyev Azərbaycan ərazisinin Dördüncü dövrdəki paleocoğrafi şəraiti, Xəzər dənizinin Dördüncü dövrdəki paleocoğrafi və paleoekoloji şəraiti, Azıx mağarasında paleolit insanların məskunlaşması, Xəzər dənizinin səviyyə tərəddüdləri, Azərbaycan ərazisinin Dördüncü dövrdəki iqlim dəyişmələri haqqında geniş tədqiqat işləri aparmışdır.
Bütün bu tədqiqatların nəticəsi olaraq 1994-cü ildə "Son pleystosen və Holosendə Azərbaycan və ona bitişik ərazilərin paleocoğrafiyası" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
1996-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
Görkəmli alim 600-dən çox məqalənin, "Qədimdən qədim" kitabının müəllifidir. O, müxtəlif beynəlxalq elmi konfrans və simpoziumlarda məruzələrlə çıxış etmişdir. Əsərləri Rusiya, Baltikyanı ölkələrdə və Gürcüstanda nəşr olunmuşdur.
Seyran Vəliyev ömrünün 63-cü ilində 1 avqust 2013-cü ildə vəfat etmişdir.
Biblioqrafiya
Siyahıda əsas elmi və publisistik məqalələr və əsərlər göstərilib:
Tereza Ana
Tereza Ana (tam adı Kəlküttəli Tereza Ana, əsl adı Aqnes Qonca Boyaçı. albanca Agneze Gonxhe Bojaxhiu) — katolik rahibə, rahibələr konqreqasiyası olan və kasıblara, xəstələrə xidmət edən Şəfqət Ordeninin yaradıcısı, Nobel Sülh Mükafatı laureatı. Tereza Ana Katolik Kilsəsi tərəfindən müqəddəslər sırasına daxil edilmişdir. O, 1997-ci ildə ABŞ-nin ali mükafatı olan Konqresin qızıl medalı ilə təltif edilib.
Həyatı
Əsl adı Aqnes Qondja Boyadjiu olan Tereza Ana 26 avqust 1910-cu ildə köhnə Yuqoslaviyanın Makedoniya bölgəsində anadan olub.
17 yaşı olanda Allah tərəfindən onun qarşısına müəyyən vəzifələrin qoyulduğunu iddia etdi. İrlandiyanın Loretto adlı missioner təşkilatına qoşulduqdan sonra Tereza adını götürdü.
Hindistanda Müqəddəs Meri məktəbində dini dərslər keçməyə başladı. 1946-cı ildə həmin məktəbin direktoru vəzifəsinə keçdi…
Bir müddət işlədikdən sonra vərəm xəstəliyinə tutulan Tereza Ana daha müəllimlik edə bilmədi və istirahət eləməsi üçün Hindistanın başqa bir şəhərinə- Darjlinqə göndərildi. Orda xəstəliyi ilə mübarizə aparan Tereza Anaya Allahdan ikinci vəhy gəldi.
"Məktəbdə işimi dayandırmalı və yoxsullarla birlikdə işləməli, onların arasında yaşamalıydım. Bu əmr idi. Hara aid olduğumu bilirdim, amma ora necə varacağımı bilmirdim".
1948-ci ildə Vatikan Tereza Ananın Loretta təşkilatından ayrılmasına və Külküttə Baş Rahibliyinin nəzarəti altında vəhyin yerinə yetirilməsinə icazə verdi.
Tereza Ana, kasıb ailələrin uşaqlarına dərs deməyə başladı. Eyni zamanda tibbin əsaslarını öyrəndi və xəstələrin evlərinə gedərək onların müalicə olunmasına kömək elədi. 1949-cu ildən başlayaraq köhnə tələbələrindən bəziləri ona qoşuldu.
Tereza Ana və ətrafındakılar xəstəxanalarda müalicə oluna bilməyən və küçələrdə ölüm-dirim mübarizəsi aparan onlarla kişi, qadın, uşaqla qarşılaşdılar. Onlar bir ev tutaraq, səfalət içində, ölüm ayağında olan insanlara kömək etməyə başladılar. 1950-ci ildə kilsənin dəstəyi ilə Kəlküttə Xeyriyyəçi Missionerlər Cəmiyyətini yaratdılar.
1952-ci ildə Kəlküttə bələdiyyəsinin verdiyi ərazidə ilk Ölü Evi açıldı. Tereza Ananın 12 nəfərlə birlikdə yaratdığı bu təşkilat, uzun illər ərzində, minlərlə könüllüsü ilə birlikdə dünyanın 450 nöqtəsində yoxsullara köməklik göstərən böyük bir hərəkata çevrildi.
Tereza Ana Kəlküttədən Nyu-Yorka qədər, hər yerdə, ölüm ayağında olanlar və atılmışlar üçün müalicə evləri açdı. İlk dəfə olaraq QİÇS qurbanları üçün xəstəxanalar yaradanlardan biri oldu. 45 il ərzində dünya miqyasında yoxsullara, ölmək üzrə olanlara və atılmışlara kömək etdi.
Tereza Ana 1979-cu ildə Nobel Sülh Mükafatına layiq görüldü. Ona gördüyü işlərinə görə təkcə Nobel yox, bir çox başqa mükafatlar da verildi.
Tereza Ana Nobel mükafatını təqdim edilməsi zamanı ənənəvi olaraq verilən ziyafətdən imtina etdi və 6 yüz min dollarlıq fondun kəlküttəli yoxsullara bağışlanılmasını istədi. Bu pul yüzlərlə insanı bir il boyunca doyuzdurmağa bəs edəcəkdi.
Tereza Ana mükafatların ancaq ehtiyacı olanlara bir xeyiri olduğu zaman önəm daşıdığını deyərdi. 1980-ci ildən etibarən dünyanın hər yanında, narkotik istifadəçilərinə, fahişələr və işgəncəyə məruz qalmış qadınlara kömək üçün açılan xəstəxanaların, kimsəsiz uşaqlar üçün tikilən uşaq evlərinin və məktəblərin sayı artmağa başladı.
Tereza Ana 1991-ci ildə ilk dəfə öz vətəni olan indiki Serbiyaya geri döndü və burada bir xəstəxana açdı. Bu illər ərzində Hindistanda 168 xəstəxana açılmışdı.
3 fevral 1994-cü ildə ABŞ Senatı və Nümayəndələr məclisinin dəstəyi ilə təşkil olunan Beynəlxalq Dua Yeməyində Tereza Ananın abort haqda dediyi sözlər hamını təəccübləndirdi: "Lütfən, uşaqları öldürməyin. Mən onu istəyirəm. Onları mənə verin".
Tereza Ana Efiopiyadakı aclara, Çernobıldakı radiasiya və Ermənistandakı zəlzələ qurbanlarına kömək etmək üçün bu ölkələrdə oldu. 1996-cı ilin dekabr ayında ona ABŞ-nin fəxri vətəndaşı verildi.
1997-ci ildə vəfat edən Tereza Ana son gününə qədər yaxşılıq, yoxsullara kömək etmək üçün fəaliyyət göstərdi. Onun gördüyü işlər insanlıq üçün əsl nümunə idi.
O deyirdi: "Ancaq bir Tanrı var və O, hər kəsin Tanrısıdır. Tanrının qabağında hər kəs bərabərdir. Bir hindliyə daha yaxşı bir hindli, bir müsəlmana daha yaxşı bir müsəlman, bir katoliklə daya yaxşı bir katolik olmağa kömək göstərməliyik.
Maraqlı faktlar
2)Vatikan qaydalarına görə Tereza Ananın müqəddəs elan edilməsi üçün ölümündən sonra 2 möcüzə gerçəkləşməlidir. İlk möcüzə 2002 ci ildə gerçəkləşdi. Hindistanlı bir qadın rahibə üçün dua etdikdən sonra xərçəngdən xilas olduğunu iddia etdi. Lakin həkimlər onun xərçəng xəstəsi olmamasını və tibbi yardımların köməyi olduqlarını bildirirlər.
Suriya Səlcuqiləri
Suriya Səlcuqlu dövləti (1092-1117-ci illər) – Türklərin Suriya ərazisində qurduğu dövlət