cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neofaşizm
Almaniya
II Dünya müharibəsindən sonra həm Qərbi Almaniyada həm də Şərqi Almaniyada nasist düşüncələri qadağan edilmişdir. Həm Qərbi Həm də Şərqi Almaniyada Hitlerin türbələri və heykəlləri dağıdılmış, nasistlərə məxsus bayraqlar, simvollar, vimpellər və müharibədən geri qalan əşyalar muzeylərdə nümayiş etdirilməyə başlanmışdır. Hər iki Almaniya birləşdikdən sonra bu qadağa yenə də davam etmişdir. Hal-hazırda fəaliyyətdə olan neonasistlər Almaniyada türklər və yahudilər başda olmaqla alman olmayanlara qarşı hücumlar edirlər. Nasiszmi təbliğ etmək və nasizmi müdafiə Almaniyada böyük bir cinayətdir.
İtaliya
İtaliyada da Almaniyada olduğu kimi faşist hərəkətlər qadağan edilmişdir. Lakin, bu qadağalar çox da sərt deyildir. Hələdə İtaliya parlamentində neofaşist deputatlar fəaliyyət göstərirlər. Bundan başqa daha çox italyan gənclərinin yaratdığı Qara Köynəklilər də vardır. Hazırda Milli Faşist Partiyasının yenidən qurulması İtaliya konstitusiyasında qadağandır.
Yunanıstan
1967-ci ildə yaradılan Polkovniklər Xuntası ilə Yunanıstanda 1974-cü ilə qədər hakimiyyətdə qalacaq faşist meyilli bir rejim hakimiyyətə gəldi. Hakimiyyəti intensiv zorakılıq siyasəti ilə əllərində saxlayan xunta rejimi xüsusilə Yunanıstandakı güclü kommunist hərəkatın təsirilə 1974-cü ilde devrildi.
Çili
Çilidə 1973-cü ildə ABŞ-in dəstəyi ilə həyata keçirilən hərbi çevrilişdə Salvador Allendenin demokratik-sosialist hökuməti devrildi və general Avqusto Pinoçet hakimiyyətə gəldi. Pinoçet ölkəni 1989-1990-cı ilərə qədər terror və zorakılıq rejimiylə idarə etdi.
Yenə də tarixçilər arasında Pinoçet rejiminin nə qədər faşist olaraq tanınması məsələsi mübahisəlidir. Pinoçetin dövrünü Çili dövləti üçün post-faşist dövrü kimidə adlandırırlar. Pinoçetin diktatorluğu qüvvətli bir antikomünist mövqe tutmuşdur və həm daxili siyasətlə bağlı, həm də xalqın müxalif təbəqələrinə qarşı basdırma və qırğına qarşı zorakılıq üsulları əvvəlki faşist rejimləri xatırladır.
Rusiya
Rusiyada Sovet İttifaqı dövründən bəri faşist təşkilatlarlı olmuşdur. Bu təşkilatlar ilk dəfə Oktyabr İnqilabından sonra kommunizm əleyhinə ifrat millətçi Rus siyasətçilər və insanlar tərəfindən yaradılmışdır, ancaq onların həqiqi mənada faşist olduğunu demək olmazdı. II Dünya Müharibəsi zamanı Sovet İttifaqını dağıdıb yerinə millətçi və milli şüura malik "böyük Rusiya" yaratmaq istəyən kommunizm əleyhdarları Sovet torpaqlarını işğal edən Alman ordusunun tərəfində döyüşmüşlər. II Dünya Müharibəsində Müttəfiqlərin qalib gəlməsi ilə bərabər Sovet İttifaqı Şərqi Avropadakı təsirini artırmışdı. O dövrlərdən bəri kommunist sistemə qarşı çıxıb "böyük Rusiyanı" qurmaq istəyən Rus Neofaşistler tədbirlərini günümüzdə də davam etdirirlər.
Amerika Birləşmiş Ştatları
Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı faşist hərəkatlar zəncilərə qarşı olaraq yaranmışdır. Zəncilərə qarşı ziddiyyətində ən öndə gələn təşkilat Ku Kluks Klan təşkilatıdır. Amerikan Nasist Partiyası adındakı neonasist partiya isə zəncilərin əleyhdarı olduğu kimi antisemitist bir quruluşdur.
Türkiyə
Türkiyədə Cümhuriyyətin elanından bəri açıq bir şəkildə partitalaşmış faşist cərəyanlar olmamışdır. Yalnız 1944-cü ildə İrqçilik-Turançılıq məhkəməsində Hüseyn Nihal Atsız və yoldaşlarının həddindən artıq Türkçü deyimləri onların faşizmə meyilli olduqları düşünülməkdə idi. Hüseyn Nihal Atsızın II Dünya Müharibəsi zamnı Nasist Almaniyasını dəstəklədiyi bildirilir. Ancaq bu məsəli ilə bağlı hər hansısa bir yazılı sənəd və ya siyasi ritorika aşkar olunmayıb. Bununla yanaşı, iddiaların əksinə olaraq türkçülərin xüsusilə də Hüseyn Nihal Atsızın faşizmə və nasizmə qarşı olduqlarını bilditən bir xeyli yazılı sənəd və ritorika mövcutdur. İddialar qarşısında ən etibarlı sənəd, Hüseyn Nihal Atsızın "Yolların Sonu" adlı şeir kitabındakı “Dəvət” şeiridir.
Bir çox insan tərəfindən 1971-ci il 12 mart və 1980-ci il 12 sentyabr tarixlərindəki reallaşan hərbi çevriliş dövürləri demokratiyanın zərər görməsi ilə bərabər faşizmlə də əlaqələndirilir. Xüsusilə 12 Sentyabr rejimi güclü antikomminist forması və zorakılığa əsaslanan üsulları ilə Çilidəki Pinoçet hakimiyyətinə oxşar bir sıra xüsusiyyətləri göstərsə də Pinoçet rejimindən fərqli olaraq 12 Sentyabr rejimi, çecrilişin rəhbəri olan Kənan Evrənin prezident olmasına qarşı çıxmış, siyasi partiyaların qurulmasına və parlamentin yenidən fəaliyyətə keçməsinə imkan yaratmışdır.
Günümüzdə internet vasitəsilə təşkilatlanan kiçik türk neofaşist qruplaşmaları olsa da onlar aktiv siyasətdə yer almırlar.
Mamırlı şəlalə (Qax)
Mamırlı şəlaləsi Qax rayonunun Ləkit kəndində, Ləkit Kötüklü kəndinə gedən sıx meşənin dərinliyində yerləşir. Çox nadir şəlalədir. Qayalardan yüzillər boyu süzülərək axan su bunların üstündə sıx mamır bitməsinə səbəb olub. Bu mamırlar qayaları elə örtüb ki, sanki yaşıl xalça sərilib. O qədər sıx ağac bitib ki, əraziyə heç vaxt gün işığı düşmür və bura daim sərin olur. Şəlalə ətrafı piknik cənnətidir. Ləkit və Kötüklü kəndinə gələn turistlər mütləq buraları gəzməyə çıxırlar.
Şəlalə haqqında
Dəniz səviyyəsindən 550 m hündürlüyündə yerləşən Mamırlı şəlalənin hündürlüyü 15 m, eni 30 metrdir. Qax rayonunun Ləkit kəndində yerləşən Mamırlı şəlalə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 5 avqust 2006-cı il tarixli 190 saylı qərarı ilə Qax Təbiət Abidəsi kimi qeydiyyata alınıb və dövlət tərəfindən mühafizə olunur.
Hirkan qaraşəngi
Hirkan qaraşəngi - (lat. Scrophularia clausii Boiss. & Buhse.). Keçiqulağıkimilər – (Scrophulariaceae Juss.)
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bikisidir. Gövdəsi 20-60 sm hündürlükdədir. Yarpaqları enli, üçkünc-yumurtavari, sivri, kənarları ikiqat mişardişli, əsasında azacıq ürəkvari, üstdən çılpaq, altdan yumşaq tüklü, aşağıdakılar-saplaqlı, yuxarıdakılar –oturaqdır. Təpə piramida formalı çiçək qrupunda yarımçətirləri 2-5 çiçəklidir. Kasacığın hissəcikləri uzunsov – yumurtavari kütdür. Tacı 6-7 mm uzunluqda, yaşılımtıl-sarı, su zanbağı formasında; staminodisi yoxdur. Qutucuğu 7-8 mm uzunluqda, uzunsov -yumurtavaridir.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Aprel-may ayları çiçəkləyir və iyun-iyul ayları toxumlayır. Aşağı və orta dağ qurşaqlarında meşələrdə, qayalarda və dərələrdə rast gəlinir.
Yayılması
Lənkəranın dağlıq hissəsindədir.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyaları azalır, yaşama ərazisi məhdudlaşır və azalma tendensiyası müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Otarılma və tapdalanma nəticəsində yaşama ərazisi məhdudlaşır.
Mühafizə tədbirləri
Populyasiyanın nəzarətə götürülməsi, mütəmadi monitorinqlərin aparılması təklif olunur.
Sinonimləri
Scrophularia hyrcana (Grossh.) Grossh.
Scrophularia vernalis ssp. clausii (Boiss. & Buhse) Grau
Con Lennonun qətli
Con Lennonun qətli — bazar ertəsi, 8 dekabr 1980-ci ildə Nyu Yorkda, Con həyat yoldaşı Yoko Ono ilə birlikdə səsyazma studiyasından qayıtdığı zaman, yaşadığı binanın girişində pərəstişkarı Mark Çepmen tərəfindən törədilib. Britaniyalı rok-musiqiçi, müğənni, bəstəkar, rəssam, yazıçı, beynəlxalq şöhrətli "The Beatles" qrupunun yaradıcılarından biri, XX əsrin məşhur müğənnisi olan Con Lennonun qətl zamanı 40 yaşı var idi.
Lennon Ruzvelt xəstəxanasına gətirilərkən artıq ölmüş elan olunmuşdu. Ölümünə səbəb kimi şok və çoxlu qan itirmə göstərilib. Xəstəxanadan bildirilib ki, belə xəsarətlər aldıqdan sonra bəlkə də, heç kim bir neçə dəqiqədən artıq yaşaya bilməzdi. Tezliklə yerli radiostansiyalar baş verənlər barədə məlumat verib, bundan sonra Ruzvelt xəstəxanasının yanında və Lennonun yaşadığı binanın önündə insanlar dəstə-dəstə toplaşmağa başlayıb. Conun cəsədi 1980-ci il dekabrın 10-da Qrinburqda, Fernkliff qəbiristanlığında kremasiya olunub və külü Yoko Onoya verilib, o isə öz növbəsində Con üçün dəfn mərasimi keçirməmək qərarını qəbul edib. Lennonun ölümü barəsində geniş ictimaiyyətə ilk məlumatı ABC kanalında "Monday Night Football" verilişinin yayımı zamanı idman jurnalisti Hovard Kosell verib.
Marattiyakimilər
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Con Lennonun qətli
Conun qatili Mark Çepmen 24 avqust 1981-ci ildə keçirilmiş məhkəmədə yalnız 20 ildən sonra əfv olunma məsələsinə baxılması şərti ilə ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib. 2000-ci ildən başlayaraq Mark Devid Çepmen vaxtından əvvəl şərti olaraq azad olunma hüququna malikdir, lakin onun azad olunması ilə bağlı müxtəlif illərdə keçirilən dinləmələrin hamısı nəticəsiz keçib. 2014-cü ilin avqustundakı dinləmələr zamanı üç nəfərdən ibarət komissiya üzvləri hesab ediblər ki, Lennonun qatili azadlığa buraxıla bilməz, çünki o, hələ də ətrafdakılar üçün təhlükə törədir və yeni cinayətlər törədə bilər.
8 dekabr 1980-ci il
250px|thumbnail|right| [[Enni Leybovitzin 8 dekabr 1980-ci ildə çəkdiyi "Con və Yoko" fotoşəkli. ]] Dekabrın 8-də Rolling Stone jurnalının fotoqrafı Enni Leybovitz fotosessiya etmək üçün Lennonların mənzilinə gəlib. Leybovitz Cona söz verib ki, onun Ono ilə birgə şəkli jurnalın üz qabığına düşəcək, halbuki fotoqraf əvvəlcə yalnız onun tək şəklini əldə etmək istəyirdi. Enninin xatirələrinə görə: "Heç kim onu (Ono) üz qabığında görmək istəmirdi", lakin Con üz qabığında onların birlikdə şəklinin olmasını təkid edirdi. Leybovitz çəkilişlər bitdikdən sonra 3:30-da mənzili tərk edib. Fotosessiyadan sonra Lennon və Yoko öz mənzillərində, Deyv Şolin, Lori Key, Ron Hummel və Bert Kinə RKO Radio Network musiqili şousu üçün Con üçün sonuncu olacaq müsahibəsini veriblər. Con və Yoko saat 5:40 radələrində evdən çıxıblar, onlar limuzinə minərək Record Plant Studio səsyazma studiyasına "Walking on Thin Ice" (Ononun mahnısı, Lennonun solo-gitara müşayiəti ilə) mahnısının yazılışlarına getməli idilər.
Mark Çepmen
270px|thumbnail|left| [[Con Lennon|Lennon ölümündən bir neçə saat əvvəl Çepmenə (sağda) Double Fantasy albomunun nüsxəsini imzalayır. ]] Lakin Limuzin gəlməyib, Con və Yoko studiyaya RKO Radio Network komandasının avtomobili ilə gedəsi olublar. Onlar avtomobilə oturmazdan əvvəl küçədən keçən bir neçə nəfər Lennondan avtoqraf istəyib (Conun pərəstişkarları müğənninin yaşadığı binanın önündə tez-tez onunla söhbət etmək və ya avtoqraf götürmək üçün gözləyirdilər ) — bu dəfə Mark Çepmen də onların arasında olub.
Honolulu, Havay ştatından olan 25 yaşlı gözətçi Çepmen, qətl törətmə planlarına qətlin baş verdiyi andan üç ay əvvəl başlayıb. O, əvvəlcə həmin il oktyabrın sonunda (Double Fantasy albomunun buraxılışına qədər) Lennonu öldürmək üçün Nyu-Yorka gəlmişdi, səfər xərclərini və dostundan silah ala bilmək üçün o, Norman Rokvellin "Üçqat avtoportret" litoqrafiyasını satıb. Lakin Nyu-Yorkda ona lazım olan patronları qanuni şəkildə almaq mümkün olmadığından, o, noyabrın 5-də Atlantaya uçası olub. Bir neçə gündən sonra o geri qayıdıb, amma "Adi adamlar" filminin təsiri altında Lennonun həyatına qəsd etmək fikrindən daşınıb və noyabrın ortalarında Havay adalarına qayıdıb. Çepmen öz planları barəsində həyat yoldaşı Qloriya Hirokiyə (Lennonun qatı pərəstişkarı olduğundan Mark da onun kimi milliyyətcə yapon olan xanımla evlənib) danışıb, lakin o, deyilənləri ciddi qəbul etməyib və onu müalicə olunmaq üçün psixiatra müraciət etməsini məsləhət görüb, hətta bundan sonra Mark psixiatr ilə görüş təyin edib. Lakin sonda o yoldaşını, silahlarından xilas olduğunu, qətl törətmək fikrindən daşındığını və Nyu Yorka uşaq kitabı yazmaq üçün getdiyinə inandırmağı bacarıb. O, Nyu-Yorka 6 dekabrda cinayətə iki gün qalmış qayıdıb.
Təsvir edilən gecə Çepmen kömək üçün həvəskar-fotoqaf, onun kimi eks The Beatles qrupunun pərəstişkarı olan Pol Horeşə Lennondan avtoqraf almaq üçün kömək istəmiş və ona 50 dollar pul vermişdir ki, Conla onun birgə şəklini çəksin, çünki onun sözlərinə görə, əks təqdirdə Havay adalarında ona heç kim inanmazdı. Lennon, Yoko və RKO Radio Network komandası onun yanından keçdiyi an, gələcək qatil Double Fantasy albomunun nüsxəsini və qələmi sakitcə Cona uzadıb. Con gülümsünüb və nümunəyə "John Lennon, December 1980" yazıb. Conun: "Bu siz istədiklərinizin hamısıdırmı?" sualına Çepmen "Bəli. Çox sağol, Con" cavabını verib.
Messerschmitt Bf 109
Messerschmitt Bf (Me) 109, İkinci dünya müharibəsinin döyüş təyyarəsi. Willy Messerschmitt (Vili Mesırşimit) tərəfindən 1930-cu illərdə layihəsi hazırlanıb. Messerschmitt 109, ilk uçuşunu prototip Bf 109 V1 olaraq May 1935-ci il də etdiyi zaman dövrünün ən inkişaf etmiş tək nəfərlik ovçu təyyarəsi idi. 1937-ci ilin Fevralında istehsalına başlanan Jumo mühərrikli "B-1", Luftwaffedə xidmətə girdi. Jumo 210 mühərriyi, "B", "C" və "D" modellərində də istifadə edildi.1939cı ilin Yanvarından 1942-ci ilin əvvələrinə qədər istehsalda qalan Bf 109 E modelində Daimler-Benz DB 601 mühərriki istifadə edilmişdir. "G" modelinin istehsalına 1942 Mayında başlanmışdır. Messerschmitt 109, təxminən 24,500 dənəsi Bf 109 G olmaq üzrə cəmi 35,000 ədəd emal edilmişdir.
Con Lennonun qətli
Mark Çepmen
Təxminən saat 22:30-da "Walking On Thin Ice" mahnısı üzərində dörd saatlıq işdən sonra Lennonlar studiyanı tərk ediblər. Evə qayıdarkən onlar yolüstü Stage Deli restoranında qəlyanaltı etmək istəyiblər, ancaq sonradan fikirlərini dəyişiblər, belə ki, onlar ilk öncə evə qayıtmaq və Şona şirin yuxular arzulamaq qərarını veriblər. Lennona onunla şəkil çəkdirmək və ya avtoqraf götürmək üçün uzun müddət onu gözləyən pərəstişkarlarına yarınmaq xoş gəlirdi. Belə ki, o, ölümündən iki gün əvvəl BBC Radio 1 və Endi Piblza olan müsahibəsində bildirib ki, insanlar ona yaxınlaşıb avtoqraf istəyir və ya sadəcə "Salam" verirlər, lakin bu zaman sataşmır və yormurlar. Lennonlar Limuzini yaşadıqları binanın qorunan həyətində tərk etmək əvəzinə, onu düz 72-ci küçədə tərk ediblər.
Messerschmitt Bf 109
Adın Mənşəyi
Bf 109 Alman Hava Nazirliyinin (Reichsluftfahrtministerium, RLM) orijinal tərifinin. Bf qısaltması təyyarəsi emal edən firma olan Bayerische Flugzeugwerke 'nin baş hərflərindən ibarətdir. 1938-ci ildə firmanın adı baş dizayneri Willy Messerschmitt 'in firmanı almasıyla Messerschmitt AG olaraq dəyişmişdir. Bu səbəbdən bütün model kodları Bf yerinə Me olaraq dəyişdirildi. Ancaq bu dəyişikliyin nazirliyin bir çox addımında və Luftwaffe 'də tam qəbul olunmadığı rəsmi sənədləri araşdırıldığında görə bilərik. Ümumiyyətlə müttəfiqlər Me tərifini istifadə edərkən Almanlar hər iki tərifi də istifadə etmişlər.
Con Lennonun qətli
Qətl
Con Yokonun bir az arxası ilə gəlirdi. O, Çepmenin yanından keçərkən ona gözucu baxmış və yoluna davam etmişdir. Bir neçə saniyə sonra Lennonlar binanın girişindəki tağa yaşınlaşarkən, Mark cəld şəkildə özünün 38 kalibrlik Charter Arms revolverindən Cona beş dəfə atəş açıb.. Həmin gecə Nyu-York polis detektivi Ceyms Sallivanın verdiyi ərizə əsasında bir çox radio, televiziya və qəzetlər öz reportajlarında bildiriblər ki, Çepmen atəş açmamışdan əvvəl Conu "Cənab Lennon" deyə səsləmiş və atəş vəziyyətini almışdır. Sonradan Çepmen özü bildirib ki, atəş açmamışdan əvvəl Conun soyadını necə söylədiyini xatırlamır, ancaq atəş vəziyyəti almasını o, 1992-ci ildə Barbara Voltersə müsahibəsində təsdiqləyib. Birinci güllə Lennonun başının üstündən keçib və binanın pəncərələrindən birinə dəyib, iki güllə kürəyinin sol hissəsinə, qalanları isə onun sol çiyninə dəyib. Güllələrdən ən azı biri Conun aortasına dəyib. O çətinliklə altı addım ataraq binanın qəbul otağına yaxınlaşıb və "Mən güllələnmişəm" deyərək, əlindəki Yoko ilə olan yekun studiya səsyazmalarını yerə salaraq yıxılıb. Konsyerj Cey Qastinqs əvvəlcə Cona turna ilə müdaxilə etmək istəyib, amma bunun faydasız olduğunu başa düşüb, bundan sonra o, Conun qana bulaşmış köynəyini cırıb və öz jaketi ilə Lennonun sinəsini örtüb, daha sonra isə Conun qanlı eynəklərini çıxararaq polisə zəng etmək qərarına gəlib. .
Alqoday
Alqoday Tiflis quberniyasının Tianeti qəzasında çay adı.
Con Lennonun qətli
Qətl
Bu zaman binanın çöl tərəfində qapıçı Xose Perdomo tapançanı qatilin əlindən vurub salaraq onu itələyib. Çepmen şlyapasını və paltosunu soyunaraq səkiyə əyləşib: O bilirdi ki, polis tezliklə gələcək və özünün silahsız olduğunu göstərmək istəyirdi. Perdomo onun üstünə qışqıraraq: "Bilirsən, sən nə etdin?" deməsinə, o sakitcə: "Bəli, mən indicə Con Lennonu güllələdim" cavabını verib. O, heç gizlənməyə belə çalışmayıb, baxmayaraq ki bir küçə aralıqda metroya giriş olub. Hadisə yerinə ilkin olaraq gəlmiş polislər, çağırış zamanı Brodvey ilə 72-ci küçənin kəsişməsində olan, Stiv Spiro və Piter Kallen olub. Onlar gəldikdən sonra ilk növbədə qatili həbs etməli idilər. Polislər ilk olaraq səhvən cinayətkarın həmin an dizi üstə qan içində dayanmış Cey Hastinqs olduğunu sanıblar, amma digər qapıçı Hastinqsin yerli işçi olduğunu bildirib və polislərə Çepmeni işarə edib. Çepmen həmin an 72-ci küçənin səkisində əyləşərək titul vərəqində "Holden Kolfildə. Holden Kolfilddən. Bu mənim ifadəmdir" sözləri yazılmış Cerom Selincerin "Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan" kitabını oxuyurdu. Spiro və Kallen onu saxlayıb və üzü divara dayayıblar. Çepmen müqavimət göstərmirdi, yalnız onu vurmamağı xahiş edib ki, buna da Kallen: "Heç kim sizə ağrı vermək fikrində deyil. Əllərinlə divara söykən, ayaqlarını isə ayrılıqda tut" cavabını verib. Çepmenin üzərində axtarış zamanı polislər yalnız açar, yuxarıda qeyd olunmuş kitab və içərisində 2000 dollar olan pul kisəsi aşkar ediblər. Stiv ona qandal taxıb, binanın liftçisi isə, Kallenə kolluqda Lennonun imzalamış olduğu Double Fantasy albomunun nüsxəsi ilə bir yerdə olan silahı gətirib.
Alqoday
Toponimkası
Alqoday - Tiflis quberniyasının Tianeti qəzasında çay adı. Axalsix qəzasında Azqüdə göl və çay adları ilə eynidir. Türk dillərində kuta "bataqlıq" sözündəndir.
Messerschmitt Bf 109
Konstruksiya
BF109'un dizaynı 6 iyul 1933 tarixində yayınlanan Alman Hava Nazirliyi taktika ov təyyarəsi ehtiyacları təbliğinə istiqamətli edilmişdir. Bu evrakta təyin xüsusiyyətlər bunlardır:
Qıjılar
Qıjılar –  şöbəsinə aid bitki sinfi.
Alqoday
Həmçinin bax
Tiflis quberniyası
Xarici keçid
axc.preslib.az
== İstinad ==
Con Lennonun qətli
Qətl
Bir neçə dəqiqə sonra cinayət yerinə 82-ci küçədən, 20 saylı polis məntəqəsindən olan ikinci patrul maşını gəlib. Polislər Bill Qembl və Ceyms Moran onların həmkarlarının şübhəlini nəzarətdə saxladığını gördükdən sonra Con tərəfə cumublar. Yokonun xahişlərinə rəğmən Qembl, yaraların nə dərəcədə ciddi olmasını müəyyənləşdirmək üçün Conun bədənini çevirib və soruşub: "Adınız nədir"? Con tərəddüdlə cavab verib: "Lennon". Onun vəziyyəti get-gedə pisləşirdi, Qembl Morana təcili yardımı gözləməyin düzgün olmadığını və yaralını özlərinin xəstəxanaya çatdırmalı olduqlarını bildirib. Ceyms Lennonun ayaqlarından, Bill isə qoltuğundan tutaraq onu öz maşınlarına qədər aparıb və arxa oturacağa uzadıblar. Moran sükan arxasına keçərək qəza işıqlandırılması və sirenanı yandırıb, Qembl isə arxa oturacaqda Conla qalıb. Moran avtomobili 80 km/s sürətlə ən yaxınlıqda yerləşən hospitala, 59-cu küçədəki Ruzvelt xəstəxanasına sürüb. Cinayət yerindən xəstəxanaya qədər olan məsafə 14 məhəllə, hardasa 800 metrdən bir qədər çox məsafə təşkil edirdi. Moran ratsiya vasitəsilə xəstəxana işçilərinə onların gəlişinə qədər təcili xərək hazırlanmasının zəruriliyi barəsində məlumat bildirib.
Bu arada Qembl, Lennonu ayıq saxlamağa çalışaraq, ondan soruşmağa başlayıb: Əminsən ki, sən Con Lennonsan? Con "mən" söyləyərək, daha artıq huşunu itirməyə başlayıb. Qemblın növbəti: "Özünüzü necə hiss edirsiniz?" sualına Con: "Mən ağrı içindəyəm" cavabını verib.
200px|thumbnail|right| [[Yoko Ono|Yoko əri Conun ölümündən sonra Ruzvelt xəstəxanasını tərk edir. (8 dekabr 1980-ci il) ]]
Polis zabiti Entoni Palmer və Conun həyat yoldaşı Yoko Ononunda içərisində olduğu digər polis avtomobili onların ardınca gedirdi, Yoko baş verənlərə inana bilməyərək qışqırmağa davam edirdi. Üç dəqiqə sonra Conun olduğu polis maşını xəstəxanaya çatdı, burada tez bir şəkildə Conu təcili yardım şöbəsinə aparıblar. Əməliyyata təcili yardım üzrə xəstəxananın birinci həkimi Stefan Linn rəhbərlik edirdi. Yoko Şonun necə olması barəsində yaşadıqları evə zəng edib məlumat alarkən, həkimlər Conun yaşaması uğrunda mübarizə aparırdılar. Əməliyyat zamanı Conun nəbzi yox idi və o, nəfəs almırdı, amma həkim Linn və daha iki yüksək ixtisaslı həkim 20 dəqiqə ərzində əməliyyat aparıblar. Onlar Conun qan dövranını bərpa etmək üçün, onun döş qəfəsini açaraq birbaşa ürək masajı ediblər.
Qanköçürmə, əməliyyat və xəstəxana personalının cəhdlərinə baxmayaraq Conun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. Həkim Stefan Linn Conun Ruzvelt xəstəxanasına gətirilərkən, 8 dekabr 1980-ci il saat 23:07-də artıq ölmüş olduğunu elan edib. Bu zaman xəstəxanada radio ilə "The Beatles"ın "All My Loving" mahnısı səslənməkdə idi. Yokoya ərinin ölümü barədə məlumat saat 23:15-də verilmişdir. Linn Yokoya söyləyib: "Onun heç bir şansı yox idi. Biz sizin ərinizin xilası üçün heç nə edə bilmədik. Düşünürük ki, birinci güllə onu öldürüb. Belə ki, güllə Conun sinəsini parçalayıb və başlıca arteriyasına düzəlməz zərərlər verib". Bundan sonra Yoko hönkürərək: "Ah, yox, yox, yox" sözlərini təkrar etməyə başlayıb. O, yalnız tibb bacısının ona Conun nişan üzüyünü verməsindən sonra sakitləşib. Yoko xəstəxanada olanlardan Conun ölüm xəbərinin yayılmasının 20–25 dəqiqə gecikdirilməsini xahiş edib. O, bu addımını oğlu Şonun hələ yatmayaraq televizora baxması ilə izah edib və əlavə edib ki: "İstəməzdim ki, oğlum atasının ölüm xəbərini televiziyadan eşitsin". Bununla belə, bu xahiş ABC telekanalı tərəfindən pozulmuşdur. Yoko xəstəxananı sarsıdılmış şəkildə Devid Qeffen, Cek Duqlas və polis əməkdaşı ilə birlikdə tərk edib.
Nyu Yorkun məhkəmə tibbi ekspertizasının başçısı Elliot M Qross ertəsi gün Conun meyitinin yarılma prosesini yerinə yetirib. Ekspertiza Conun şokdan və çoxlu qan itkisindən öldüyünü müəyyən edib. Dörd ekspansiv güllə (hansılar ki, canlı bədənə dəydiyi zaman öz formasını dəyişərək ləçəklər şəklində açılır və bunun hesabına tez bir şəkildə yavaşlayaraq ani ağrılı şok doğurur ) Conun daxili orqanlarına, o cümlədən sol ağciyərinə və aortasına ciddi şəkildə zərər vurub. Bundan başqa, şok həm də orqanların kifayət qədər qan və oksigen ala bilməməsinə səbəb ola bilərdi.
Monday Night Football
200px|thumbnail|right| İdman şərhçisi [[Hovard Kosell. ]] Həkimlər Conun həyatını xilas etməyə çalışdıqları müddətdə, təcili yardımın qonşu bölməsində bir az əvvəl öz motosikletində qəzaya uğramış, ABC kanalının gənc jurnalisti yerləşmişdi. O, əməliyyat olunan adamın Con Lennon olduğunu bildikdən sonra, axsayaraq tələsik telefon köşkünə gedib və gördükləri barədə ABC xəbərlər şöbəsinə məlumat verib. Orada öz növbəsində xəbər kanalın rəhbərliyinə qədər gedib çatıb. Həmin axşam ABC kanalında Monday Night Football verilişi yayımlanırdı (Milli futbol liqasının canlı efiri): "Miami Dolphins" və "New England Patriots" klubları arasında qarşılaşma (hesab həmin ana qədər 13:13 idi). Qarşılaşmada fasilə zamanı şərhçi Hovard Kosell görüşü şərh edən digər şərhçi Frenk Hifford ilə danışaraq Conun ölümü barəsində xəbəri ilk dəfə geniş ictimaiyyətə elan edib. Yoko Ononun xoşbəxtliyindən, bu zaman Şon Monday Night Football verilişinə baxmırdı və Yokonun istədiyi kimi o, atasının ölümü haqqında məlumatı televiziyadan almayıb.
Monday Night Football verilişinin canlı yayımı zamanı görüşü şərh edən iki şərhçidən biri olan Frenk Hifford digər şərhçi Hovard Kosellə səslənərək ona bildirib: "Hovard, vacib deyil indi orada – meydanda nə baş verir, sən gərək bizim indicə mətbuat lojasında öyrəndiyimiz xəbəri deyəsən". Kosell cavab olaraq bildirib ki: "Hə, deməliyəm. Yadda saxlayın ki, bu yalnız futbol oyunudur, vacib deyil ki, kim qalib gəldi və ya məğlub oldu. Bizə son dərəcə böyük faciə ilə bağlı məlumatı Nyu-Yorkdakı ABC News məlumat verib: Yəqin ki, "The Beatles" qrupunun bütün iştirakçıları arasında ən məşhuru olan Con Lennon, Vest-Saydda yerləşən evinin qarşısında iki güllə yarası alıb, təcili olaraq Ruzvelt xəstəxanasına göndərilsə də, xəstəxanaya çatmamış yolda dünyasını dəyişib".
Sonralar Kosell xatırlayırdı: Monday Night Football yayımının sonuna yaxın mənim prodüserim Bob Hudriç bildirdi ki: "Runi Arlic indicə mənə zəng edib və bildirib ki, Con Lennon güllələnib və təcili xəstəxanaya yerləşdirilib. ABC News tərəfindən təfərrüatları gözləyirik". Mən buna inana bilmirdim. Hudriç sonra mənə dedi ki, Con xəstəxanaya aparılarkən yolda dünyasını dəyişib. Mən çox pis olmuşdum. Biz overtayma yaxınlaşan futbol oyunun qızğın yerindəydik və mən özümlə mübarizə aparırdım, bilmirdim ki, bu təcili xəbəri televiziya vasitəsi ilə çatdırım, yoxsa yox, düşünürdüm ki, hətta bu xəstə, idmanla mübtəla olan ölkədə bu xəbər nə vaxtsa olacaq istənilən lənətə gəlmiş futbol oyunundan daha vacibdir. Mən efirə çıxdım və dedim ki, bu, sadəcə oyundur və özümü baş verənlər barəsində danışmalı olduğumu hiss etdim.
Çepmen
220px|thumbnail|left| [[Mark Çepmen (9 dekabr 1980-ci il). ]] Çepmen cinayət yerində tutulduqdan sonra polis əməkdaşları Stiv Spiro və Piter Kallen tərəfindən Nyu-Yorkun 20-ci polis məntəqəsinə gətirilib. Qətldən iki saat sonra, dekabrın 9-u təxminən gecə saat birdə Çepmen ərizə yazıb. Ərizədə o bildirib ki, onun içində iki ayrı hissələr yaşayır: böyük hissə çox mehribandır; az, ətraf aləmi başa düşməyən hissə isə iblisdir. O, həmçinin heç kəsi öldürmək istəmədiyini və Con Lennona qarşı heç bir şəxsi qərəzi olmadığını, ancaq onun içindəki az hissənin mübarizədə qalib gəldiyini və qətli törətdiyini yazıb.
Çepmen ikinci dərəcəli qətldə ittiham olunub. Məhkəmə Çepmenə vəkil olaraq öz işinin "veteranı" olan və təxminən 20 bu cür qətllərlə işləmiş, təcrübəli Herbert Adlerberqi təyin edib. Çepmen ilə söhbət etdikdən sonra, Adlerberq Markın psixi sağlam olmadığını ehtimal edib. O, Çepmenin psixi vəziyyətinin xəstəxanada dəqiqləşdirilməsi üçün məhkəməyə təkid edib. Çepmen müayinə üçün Belvyu xəstəxanasına göndərilib, lakin sonradan onu adada yerləşən Rikers həbsxanasına köçürüblər, səbəb kimi isə Con Lennonun pərəstişkarları tərəfindən xəstəxana binasına mümkün ola biləcək hücum təhlükəsi göstərilib. Maraqlıdır ki, polislər həmçinin Çepmeni mümkün ola biləcək snayper təhlükəsindən qorumaq üçün onun yatdığı otağın pəncərələrini qara rənglə rəngləmişdilər. Həbsxanada onu həkimlər ziyarət ediblər, ümumilikdə Çepmen onu ziyarət edən həkimlərə 150 saat müsahibə verib. Bu müsahibələrin birində Mark Lennonun qətlindən əvvəl bir çox digər tanınmış şəxslərin həyatına sui-qəsd etməyi planlaşdırdığını söyləyib, tanınmış şəxslər arasında Pol Makkartni, Elizabet Teylor, Jaklin Kennedi, Corc Skott, Ronald Reyqan, Conni Karson və Corc Ariyoşi olub. Həkimlər Çepmendə psixi problemlərin olduğunu, lakin təqsirləndirilən şəxsin məhkəmə qarşısında dayanmağa hazır olduğu qənaətinə gəliblər. Doqquz psixiatr və klinika psixoloqları ifadə veriblər: həkimlərdən altısı Çepmenin psixi xəstə olduğunu, üçü isə onun vəziyyətinin psixoz diaqnozu ilə uyğun gəlmədiyini bildirib.
1981-ci ilin fevralında Çepmen The New York Times qəzetinin redaksiyasına məktub göndərib, məktubda Çepmen tamamilə hər kəsi Cerom Selincerin "Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan" kitabını oxumağa çağırıb. Çepmenin vəkili Herbert Adlerberq sonradan işi aparmaqdan imtina edib və onun yerinə ABŞ-nin federal prokurorunun sabiq köməkçisi gənc Conatan Marks təyin olunub. Marks hesab edirdi ki, Çepmendə psixi problemlər olduğuna görə o günahsız hesab olunacaq və belə olan halda onu müalicə olunmaq üçün dövlət psixiatriya xəstəxanasına göndərəcəklər. Çepmen özü həkimlərə verdiyi çoxsaylı müsahibələr boyu hər zaman etdiyi hərəkətdə özünü haqlı saydığını, yoxsa hadisə zamanı özünü idarə etmə imkanına malik olmaması arasında tərəddüd edib. Nəhayət, 22 iyun 1981-ci ildə Mark Çepmen məhkəmə iclasında özünün qətldə təqsirli olmasını etiraf edib. Onun sözlərinə görə, etiraf etməyi ona Tanrı tapşırıb. Onun vəkili Conatan Marks müştərisinin hərəkətlərindən hiddətlənib və məhkəmədən Çepmenin belə qərarlar verməkdə səriştəsi olmasından əmin olmaq üçün onun təkrar müayinədən keçməsini tələb edib, ancaq Mark buna etiraz edib və onunla razılaşmayıb. Hakim Dennis Edvards Çepmenin qərarı öz iradəsi ilə qəbul etdiyini və özünü təqsirli bilməkdə səriştəli olduğunu elan edib.
300px|thumbnail|right| [[Mark Çepmen|Çepmenin 31 il cəza çəkdiyi Attika həbsxanası. ]] 24 avqust 1981-ci ildə hakim Çepmeni həbsxanada psixiatriya müalicəsinin aparılması və yalnız 20 ildən sonra əfv olunma məsələsinə baxılması şərti ilə ömürlük həbs cəzasına məhkum edib. Hökm oxunduqdan sonra Çepmen cəzasını çəkmək üçün Nyu-York ştatında yerləşən Attika həbsxanasına göndərilib. 2012-ci ildə, Attika həbsxanasında 31 il cəza çəkdikdən sonra Mark Uend cəzaçəkmə müəssisəsinə köçürülüb. 2000-ci ildən başlayaraq Mark Devid Çepmen vaxtından əvvəl şərti olaraq azad olunma hüququna malikdir, lakin onun azad olunması ilə bağlı 2000, 2002, 2004, 2006, 2008, 2010, 2012 və 2014-cü illərdə keçirilən dinləmələrin hamısı nəticəsiz keçib. 2012-ci ildə Çepmenin vaxtından əvvəl şərti olaraq azad olunması ilə bağlı əfv komissiyası bəyanat yayıb: "Sizin cəzaçəkmə müddəti zamanı müsbət səylərinizə baxmayaraq, hazırda sizin azad olunmağınız xeyli dərəcədə qanuna hörmətsizlik olardı, belə ki, sizin azad olunmağınız heç bir səbəbsiz, zorakı, soyuqqanlı və qəsdən törətmiş olduğunuz cinayətdəki insan ölümü faciəsini adi hal etmiş olar". Lennonun həyat yoldaşı Yoko Ono Çepmenin azad olacağı təqdirdə özünü və oğlunu təhlükəsiz hiss etməyəcəyini dəfələrlə bəyan edib və əfv komissiyasından onun bağışlanmaması barədə xahiş edib. 2014-cü ilin avqustundakı dinləmələr zamanı üç nəfərdən ibarət komissiya üzvləri hesab ediblər ki, Lennonun qatili azadlığa buraxıla bilməz, çünki o, hələ də ətrafdakılar üçün təhlükə törədir və yeni cinayətlər törədə bilər: "Komissiya belə qənaətə gəlib ki, ehtimal böyükdür ki, siz azad olunacağınız halda azadlıqda yeni qanun pozuntularını törətmədən yaşaya və qala bilməyəcəksiniz".
Cinayətin motivləri
Nəticə olaraq Çepmen Con Lennonun qətlinə əsas səbəb kimi, musiqiçinin "şöhrətini oğurlamaq" və məşhur olmaq istəyi olduğunu bildirib, Çepmenin söylədiyinə görə ona özünü "böyük heç kim" və "böyük boş yer" kimi hiss etmək çətin idi. Sonralar o etiraf edib ki, eqoistlik səbəbindən dəhşətli qərar qəbul edib: "Mən düşünürdüm ki, Con Lennonu öldürərək, kimsə olacağam. Bunun əvəzinə mən qatil oldum, qatillər isə kimsə deyil".
Həmçinin məlumdur ki, Çepmen Lennonu bəzi digər məşhurlar kimi "yalançı" hesab edirdi. Belə ki, Markın həyat yoldaşı Qloriya onu Lennon haqqında kitab oxuyarkən belə xatırlayırdı: "O hirsləndi və Lennonu alçaq adlandırdı. O, Lennonun məhəbbət və sülh təbliğ etməsinə rəğmən eyni zamanda milyonlara sahib olmasına hirsli idi". Qətlə bir neçə saat qalmış Çepmen Lennonun Playboy jurnalının cari buraxılışına verdiyi müsahibəsini oxuyub və yenidən "Lennonun yalançı hesab etməkdə nə qədər haqlı olduğunu və onu öldürməyin nə dərəcədə düzgün olmasını" dərk edib. Elə həmin zaman, qətldən bir az əvvəl, Mark oteldə televizoru yandırıb və Conun qətlindən sonra, onun haqqında KİV-lərdə reportajların nə qədər çox olacağını və hamının onun niyə eks The Beatles qrupunun üzvünü öldürməsi barəsində suallar verəcəyini xəyal edib.
Xatirəsi
Enni Leybovitzin qətl günü çəkdiyi (Con Lennon çılpaq vəziyyətdə yanında paltarda uzanmış Yoko Ononu öpür) fotoşəkil, "Rolling Stone" jurnalının 22 yanvar 1981-ci il sayının üz qabığı olub. Jurnalın bu sayının böyük hissəsi, Lennonun həyatını və ölümünü əhatə edən məqalələrə, məktublara və fotoşəkillərə həsr olunub. 2005-ci ildə Amerika jurnal redaktorları ictimaiyyəti, jurnalın bu sayındakı üz qabığını, son 40 ilin ən yaxşı üz qabığı kimi qiymətləndirib.
Corc Harrison özünün 1981-ci ildə çıxmış "Somewhere in England" albomundakı "All Those Years Ago" mahnısını Conun xatirəsinə həsr edib. Mahnının yazılışları zamanı keçmiş "The Beatles" qrupunun üzvləri Pol Makkartni və Rinqo Star da iştirak edib. Pol Makkartni 1982-ci ildə çıxmış "Tug of War" albomundakı, özünün bəstələmiş olduğu "Here Today" mahnısını Con ilə olmuş dostluğuna həsr edib. Britaniyalı musiqiçi və Lennonun dostu olmuş Elton Con özünün 1982-ci ildə çıxmış "Jump Up!" albomundakı "Empty Garden (Hey Hey Johnny)" mahnısını bəstəkar Berni Topin ilə birlikdə bəstələmiş və Lennonun xatirəsinə həsr etmişdir. Mahnı 1982-ci ildə Billboard Hot 100 hit-paradında 13-cü yeri tutmuşdur. Elton Con 1982-ci ilin avqustunda Madison Square Garden-da izdihamla keçən konserti zamanı bu mahnını ifa edərkən səhnədə ona Conun həyat yoldaşı Yoko Ono və oğlu Şon Lennonda qoşulub. Conun ölümündən sonra İngiltərə rok qrupu olan Queen özünün Game Tour konsertləri çərçivəsində Conun "Imagine" mahnısını oxuyaraq onun xatirəsini yad etmişdir. Bundan başqa Queen qrupunun 1982-ci ildə çıxmış "Hot Space" albomundakı "Life Is Real" mahnısı Conun şərəfinə yazılıb. Bu mahnı qrupun solisti Freddi Merkuri tərəfindən yazılıb. Amerikalı müğənni Bob Dilan 10 sentyabr 2012-ci ildə buraxdığı "Tempest" albomundakı "Roll on John" mahnısını Con Lennona həsr edib.
Roxy Music qrupu Lennonun ölümündən sonra, Almaniyada konsert turu zamanı "Jealous Guy" mahnısının öz kaver versiyasını yaradıblar. Bu versiyanı onlar sinql kimi 1981-ci ilin fevralında yazıb və buraxıblar. Mahnı mart ayında qrupun bütün mahnıları arasında "UK Singles Chart"ın siyahısında 1 nömrə olan yeganə mahnı olub.
Lennonla 1970-ci illərin ortalarında tanış olmuş və onunla birgə işləmiş Devid Boui, (Lennon Bouininin 1975-ci ildə Billboard Hot 100 hit-paradında birinci olmuş "Fame" mahnısının həmmüəllifi olmuş və eyni zamanda mahnıda kiçik ifa etmişdir.) Lennonun 3-cü ildönümündə, 8 dekabr 1983-cü ildə Honkonq-da yerləşən Hong Kong Coliseum idman-əyləncə kompleksində keçirilən "Serious Moonlight Tour" konserti çərçivəsində Lennonun xatirəsini yad etmişdir. Boui bildirib ki, Lennonu sonuncu dəfə burada Honkonqda görüb və daha sonra elan edib: "Bu gün, 8 dekabr 1980-ci ildə Con Lennon Nyu-York-da yaşadığı binanın qarşısında güllələnib və qətlə yetirilib." Daha sonra Boui Lennonun "Imagine" mahnısını ifa edib. İngiltərənin Pink Floyd qrupunun vokalisti və gitaraçısı olmuş Devid Gilmor Lennonun xatirəsinə "Murder" mahnısını yazmışdır; bu mahnı Gilmorun 1984-cü ildə çıxmış "About Face" adlı solo albomuna daxil edilmişdir.
9 oktyabr 1985-ci ildə Nyu-Yorkda, Lennonların yaşadıqları binanın yaxınlığında yerləşən və Conun sağlığında tez-tez getdiyi Mərkəzi Parkda Conun xatirəsinə Çiyələk meydançası adlı bölmə yaradılıb. Memorialın adı Conun eyniadlı "Strawberry Fields Forever" mahnısından götürülüb. Memorial üçbucaq formasındadır. Üçbucağın mərkəzi hissəsi dairəvi mozaika şəklindədir. Mozaikanın içərisində isə "Imagine" sözü yazılıb. Birliyin simvolik nümayişi zamanı, dünyanın müxtəlif ölkələri parka ağac, İtaliyanın Neapol şəhəri isə üzərində "Imagine" yazısı olan mozaikanı hədiyyə edib. Praqanın "Mala Strana" meydanında Lennon üçün simvolik qəbir ucaldılmışdır. Bu meydan Çexoslovakiyada kommunist rejiminin süqutu ərzində nümayişlər keçirilən məkan olmuşdur. Lennonun xatirəsinə dünyanın müxtəlif ölkələrində abidələr ucaldılıb, belə şəhərlərə misal olaraq İngiltərənin Liverpul, Albaniyanın Durres, Litvanın Vilnüs, Polşanın Kelse, Perunun Lima, İspaniyanın Almeria şəhərlərini göstərmək olar. 30 sentyabr 1988-ci ildə Hollivudda, Şöhrət xiyabanında Con Lennonun ulduzunun açılışı olub. Hər il dekabrın 8-də Con Lennon pərəstişkarları Lennonun xiyabandakı ulduzunun qarşısında şam yandırırlar.
Alqet
Alqet Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Tetriskaro rayonunda) çay adı. Alqet Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı.
Con Lennonun qətli
Xatirəsi
Lennon 1991-ci ildə "Grammy Lifetime Achievement Award" mükafatına layiq görülüb. 1994-cü ildə Gürcüstanın Abxaziya Muxtar Respublikası özünün kommunist keçmişini istehza edən poçt markaları buraxıb, markaların üzərində Vladimir Lenin və Karl Marksın şəkilləri əvəzinə Qrauço Marks və Con Lennonun şəkilləri təsvir olunub. 8 dekabr 2000-ci ildə Kuba prezidenti Fidel Kastro Havanada yerləşən Con Lennon Parkında Conun bürüncdən hazırlanmış heykəlinin açılışını edib. 2000-ci ilin oktyabr ayında Yaponiyanın Saytama şəhərində Lennonun muzeyi açılıb. Muzeyin ekspozisiyasında 130-dən çox əşya o cümlədən gitara və səhnə kostyumları nümayiş olunub. Muzey 30 sentyabr 2010-cu ildə bağlanıb. 2002-ci ildə Liverpul hava limanı öz adını Con Lennon adına Liverpul Hava Limanına dəyişib. Hava limanının şüarı isə Conun "Imagine" mahnısından hissə olan "Üstümüzdə sadəcə səma var" cümləsi seçilib. 12 yanvar 1983-cü ildə amerikalı astronom Brayan Skiff tərəfindən Anderson-Mesa rəsədxanasında aşkar olunmuş, asteroid qurşağında yerləşən (4147) Lennon asteroidi Con Lennonun şərəfinə adlandırılıb, bundan başqa Merkuri planetində krater Lennonun şərəfinə adlandırılıb. 9 dekabr 2006-cı ildə Meksikanın Puebla şəhərində musiqi, mədəniyyət və sülhə töhfəsinə görə Lennonun şərəfinə xatirə lövhəsi açılıb. 9 oktyabr 2007-ci ildə Yoko Ono İslandiyanın paytaxtı Reykyavikin yaxınlığında yerləşən Videy adalarında özünün müəllifi olduğu və "Imagine Peace Tower" adı verilən abidənin açılışını edib. Abidə hər il oktyabrın 9-dan (Lennonun doğum günü) dekabrın 8-dək (Lennonun ölüm günü) bəzən isə bəzi bayramlar və əlamətdar tarixlər günü səmaya işıq saçır. 1990-cı ildə Varşavada bir qrup vətəndaş küçələrin birinin adının Con Lennonun şərəfinə dəyişdirilməsi təşəbbüsü ilə çıxış edib. Vəsatəti dəstəkləyən təxminən 5000 imza toplanılıb və şəhər şurası buna etiraz etməyib.
Alqet
Toponimkası
Alqet hidroniminin adı Trialeti mahalında qədim gürcü mənbələrində çəkilir. Alqet - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı. Suxumi dairəsində Alqat kənd və Şimali Qafqazda Ter əyalətinin Nazran dairəsində Alqet kənd adları ilə mənaca eynidir. Türk dillərində al "geniş" və qat, kat- "dağın meşəsiz gündüşən tərəfi" sözlərindən ibarətdir. Adın "qet" hissəsinin türkcə olması ondan görünür ki, Şimali Qafqazın Stavropol quberniyasının Veden dairəsində Max-Ket dağ adı vardı. Azərbaycanda Xanqet dağ adı ilə müqayisə oluna bilər. (Aşıq Alıda: Əyricə, Versdağı, Xanget buxarı, Ağ sürülər Sarıyaldan yuxarı).
Con Lennonun qətli
Filmdə
Bu günə qədər Con Lennonun qətlini təsvir edən iki film çəkilib, bu filmlər bir-birinə yaxın zamanda, hadisənin üzərindən 25 il keçdikdən sonra istehsal olunub. 7 dekabr 2007-ci ildə bu iki filmdən birincisi, "Con Lennonun qətli" filmi nümayiş olunub. Rejissoru Endrü Piddinqton olan filmdə, Mark Devid Çepmen rolunu aktyor Conas Boll canlandırıb. İkinci film 28 mart 2008-ci ildə nümayiş olunmuş və rejissoru Cared Şefer olan "Fəsil 27" filmi olub. Filmdə Mark Devid Çepmen rolunu amerikalı aktyor və rok musiqiçi Cared Leto canlandırıb. Con Lennon rolunu isə Conun qatili ilə eyni ada və soyada malik aktyor Mark Lindsi Çepmen canlandırıb. Mark Lindsi Çepmen buna qədər Lennon roluna əvvəllər bir dəfə, NBC telekanalının çəkdiyi bioqrafik filmdə namizəd olub, lakin o zaman çəkiliş qrupu və Yoko Ono onun namizədliyindən imtina etmiş və bildirmişdirlər ki: "Con Lennonun rolunda Mark Çepmen" hörmətsiz səslənir.
Alqet
Həmçinin bax
Tiflis quberniyası
Nəcəfqulu Rəfiyev
Nəcəfqulu Rəcəbəli oğlu Rəfiyev — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Alqet
Xarici keçid
anl.az/down
İstinad
<B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. Gürcüstanda Türkmənşəli Toponimlərin İzahlı lüğəti. Bakı, "Nurlan",2008.>
Nəcəfqulu Rəfiyev
Həyatı
Nəcəfqulu Rəfiyev 1915-ci il martın 22-də Ordubad şəhərində anadan olmuşdur. 1935-ci ildə Sovet Ordusuna çağırılmış, 1937-ci ildən ali hərbi məktəbdə təhsil almağa başlamışdır. Faşist Almaniyasının SSRİ-yə hücum etməsindən 4 gün keçdikdən sonra sürücü-mexanik, tank komandiri, tank vzvodunun komandiri kimi Cənub—Qərb, Şimali Qafqaz, 1-ci Belorusiya cəbhələrində alman faşist işğalçılarına qarşı vuruşmalarda iştirak etmişdir. 1944-cü ilin yayında Minsk şəhəri yaxınlığında gedən vuruşmalarda, Baronoviçi şəhərinin azad edilməsində şücaət və qəhrəmanlıq göstərmişdir.
SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1944-cü il 9 sentyabr tarixli fərmanı ilə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Müharibədən sonra müxtəlif hərbi hissələrdə qulluq etmiş, 1955–1959-cu illərdə Lənkəran hərbi komissarlığında şöbə rəisi, Culfa rayon hərbi komissarı işləmişdir. 1959-cu ildə ordudan tərxis olunmuş, Azərbaycan SSR avtomobil nəqliyyatı sistemində əmək fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1970-ci il dekabrın 24-də vəfat etmişdir.
İrsi
Azərbaycan Respublikasında N. R. Rəfiyevin adına futbol yarışları keçirilir.
Bulbophyllum andohahelense
(Bulbophyllum andohahelense) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum andohahelense növü Madaqaskar üçün endemik növdür.
İsmayıl Əskərov
İsmayıl Nəsrulla oğlu Əsgərov — Azərbaycan Kommunist Partiyası Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi, Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı nazirinin müavini.
Həyatı
1914-cü ildə Ordubad şəhərində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə Ordubad İpəkəyirici fabrikində fohlə kimi başlamışdır. 1933-cü ildə Azərbaycan Meşə Təsərrüfatı Texnikumunu bitirərək Ordubad rayon İK-də təlimatçı, daha sonra Azərbaycan LKGİ Ordubad rayon komitəsinin təbliğat-təşviqat şöbəsinin müdiri işləmiş, 1938-ci ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunu, sonra həmin institutun aspiranturasını, daha sonra Moskvada Sov İKP MK yanında Ali Partiya Məktəbini bitirmişdir. Bakı Partiya Komitəsi təbliğat-təşviqat şöbəsinin müdir müavini, Azərbaycan LKGİ MK-nın təbliğat-təşviqat üzrə katibi, Azərbaycan LKGİ MK-nın birinci katibi, 1950–1952-ci illərdə Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasının sədri, 1952-ci ildə Azərbaycan KP Naxçıvan Vilayət Komitəsinin birinci katibi, 1955-ci ildə Azərbaycan KP MK Ticarət-Maliyyə və Plan şöbəsinin müdir müavini, 1956-cı ildə Azərbaycan SSR Kənd Təsərrüfatı nazirinin müavini, 1957-ci ildə Azərbaycan KP MK Partiya komissiyasının sədri, 1974–1981-ci illərdə Azərbaycan KP MK-da təşkilat-partiya işi şöbəsinin müdiri, 1981-ci ildən Azərbaycan KP MK yanında Partiya komissiyasının sədri,1984–1990-cı illərdə V. İ. Lenin adına muzeyin direktoru vəzifələrində çalışmışdır.
"Şərəf nişanı" ordeni və medallarla təltif edilmişdir.
Bulbophyllum exquisitum
(Bulbophyllum exquisitum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İsmayıl Əskərov
Həyatı
II, V çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin, IV çağırış SSRİ Ali Sovetinin və IV çağırış Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.
1990-cı ildən respublika əhəmiyyətli təqaüdçüdür.
Echinops jesdianus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yanğın fotoqrafiyası
thumb|right|300px|Böyük bir yanğın fotoşəkili Yanğın fotoqrafiyası — Yanğınla mübarizə əməliyyatları zamanı şəkil çəkmə. Bu şəkilləri çəkən insanlara yanğın fotoqrafları deyilir.
Yanğın fotoqrafiyası təhlükəli hallara yaxın olmağı ehtimal etdiyindən yanğınsöndürənlər təcili hadisə səhnələri, əməliyyatları, sağlamlığı və təhlükəsizliyi ilə bağlı xüsusi bacarıq və məlumatlara malik olmalıdırlar. Yanğında fotoşəkil çəkmək üçün yanğınsöndürmə qoruma cihazlarını geyinmək tələb olunur.
Yanğın fotoqrafiyasında istifadə edilənlər
Yanğın fotoqraflarının işi bir çox proqramları əhatə edir. Bunlara aiddir:
Yanğınsöndürmə şöbələrinə cəlb olunma
Yanğın çəkən fotoqraf yanğınsöndürmə şöbələri tərəfindən birbaşa istismar edilə bilər və ya edilə bilməz. Fotoşəkil üçün bir haqqı olan xüsusi bir fotoqrafiya xidməti təqdim edirlər. Təhlükəsiz perimetersə giriş yanğınsöndürənlər üçün bir problem ola bilər, beləliklə onlar otaqdakı yanğın səhnələrinə çıxışın yaxşılaşdırılması üçün yerli yanğın şöbəsi ilə yaxşı əlaqələr qururlar. Belə çıxış, yanğınsöndürmə şöbəsinin təqdirinə əsasən, əlavə təlim və digər tədbirlər tələb edə bilər. Böyük şöbələr tez-tez Nyu-York və Çikaqo şəhərlərində olanlar kimi peşəkar foto xidmət vahidlərinə malikdirlər.
Sertifikatlaşdırma
Beynəlxalq Yanğından Mühafizə Təşkilatı tərəfindən rəsmi yanğın fotoqraflarının sertifikatlaşdırma prosesi hazırlanıb. Bu sertifikatlaşdırma məqsədi bir fərdin müvafiq sahələrdə (sağlamlıq və təhlükəsizlik, yanğınsöndürmə əməliyyatları və s.) kifayət qədər təlim, bacarıq və biliklərə malik olması, təcili hadisə sahəsinin təhlükəsiz bir hissəsində fəaliyyət göstərməsini təsdiq etməkdir.
Paspartu
thumb|right|275px|Paspartu müxtəlif materiallardan hazırlana, şəkil və çərçivəyə uyğun olaraq isə müxtəlif proporsiyalarda ola bilər thumb|right|275px|Rəngləri ilə fərqlənən karton paspartular Paspartu — adətən karton və ya kağızdan hazırlanan, rəsm, fotoşəkil və ya qravüranı yerləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuş çərçivə.
Bir çox ölçülərdə rast gəlinsə də, əsasən dördbucaqlı və oval formada olur. Rəsmi və ya şəkli çərçivəyə və yaxud digər səthə yerləşdirmək üçün effektiv istifadə olunur. Bundan başqa, paspartuya müəllifin imzasının da yerləşdirilməsi geniş yayılmış və effektiv vasitə hesab olunması ilə nəticələnmişdir.
Vilyam Karlos Vilyams
Vilyam Karlos Vilyams (17 sentyabr 1883 - 4 mart 1963)- yaxından modernizm və İmajizm ilə bağlı bir ABŞ şairi və yazıçısı. O, həmçinin Pennsylvania Tibb Məktəbi Universitetindən tibb dərəcəsi ilə pediatr və tibb pratisyen idi. Vilyams "yazıçı olmaq üçün həkim olmaqdan daha çox çalışmışdı ancaq hər ikisində də olduqca müvəffəqiyyətli idi".
Matris
[[Fayl:Matris.png|thumb|
m
sətir və
n
sütundan ibarət
m × n
ölçülü matris. Matrisin hər bir elementi çox vaxt ikiqat aşağı indekslə işarələnir. Məsələn, a2,1 matrisin ikinci sətir və birinci sütunundakı elementi göstərir.]] Matris – düzbucaqlı sxemdə yerləşən aij elementləri (ədədlər, funksiyalar, üzərində cəbri əməllər aparıla bilən başqa kəmiyyətlər) sistemi. Onun m sətri və n sütunu varsa, deyilir ki, (m×n)–ölçülü matris verilmişdir. Məsələn,
Xocalı rayonu
Xocalı rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Xocalı şəhəridir.
Rayonda 1 tibb müəssisəsi, 54 mədəniyyət ocağı fəaliyyət göstərmişdir.
Matris
2×3
Xocalı rayonu
Qonşu rayonlar
Laçın, Kəlbəcər, Ağdam, Xocavənd və Şuşa.
Tarixi
180px|thumb|left|Tunc dövrünə aid [[Xocalı kurqanlarından aşkarlanmış üzərində mixi yazılarla Assuriya kralı III Adad-nirarinin adı yazılmış muncuq.]] Xocalı rayonu 1991-ci il noyabr ayının 26-da Əsgəran rayonu bazasında yaradılmışdır. Rayonun ərazisi 1992-ci ildə erməni silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Sahəsi 0,94 min kv. km, əhalisi 24417 nəfər (1991-ci il). Azərbaycanlılar 12194 nəfər (2004-cü il), qeyriləri 12223 nəfər. Rayonda 1 şəhər, 2 qəsəbə, 50 kənd olmuşdur. Mərkəzi Xocalı şəhəridir. Ağdam şəhərinin 18, Xankəndi şəhərinin 14 km-liyində, Qarabağ silsiləsində yerləşir.
Matris
Matrislər əlavə spesifikasiyalar olmadan xətti çevirmələri təsvir edir və xətti cəbrdə aşkar hesablamalar aparmağa imkan verir. Buna görə də matrislərin tədqiqi xətti cəbrin böyük bir bölümünü təşkil edir və abstrakt xətti cəbrin əksər xassə və əməlləri matrislərlə ifadə oluna bilir. Məsələn, matrislərin hasili xətti çevirmələrin kompozisiyasını ifadə edir.
Matrislərin hamısı xətti cəbrlə əlaqəli deyil. Bu xüsusən qraf nəzəriyyəsində, insident və qonşuluq matrislərində belədir.
Xocalı rayonu
Tarixi
10 noyabr 2020-ci il tarixdə imzalanmış atəşkəsə əsasən Xocalı rayonu müvəqqəti olaraq Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə verilmişdir.
Coğrafi mövqeyi
Rayonun ərazisi əsasən dağlıqdır. Ən hündür yüksəkliyi Qızqala və Qırxqızdır (2843 m, 2827 m). Dağlıq ərazilər istisna olmaqla, iqlimi mülayim-istidir. Yüksək dağlıq əraziləri subalp və alp çəmənlərdir. Əsas çayları Badara və Qarqardır. Dağ-meşə və dağ-çəmən torpaqları mövcuddur. Ərazinin 40 %-ə qədəri fıstıq, cökə, ağcaqayın, qaraağac və s. ilə zəngindir.
Matris
Bu məqalədə xətti cəbrlə əlaqəli matrislərə diqqət yetirilir və əgər digər hallar göstərilməyibsə, bütün matrislər xətti çevirmələri ifadə edir