cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çad Danforth
thumb|220px|Korbin Blyu Çad Danforth - rolu Korbin Blyu ilə Orta məktəb tamaşası, Orta məktəb tamaşası 2, Orta məktəb tamaşası 3, əsərinin baş qəhrəmanlarından biridir.
Trinidad və Tobaqo milli futbol komandası
Trinidad və Tobaqo milli futbol komandası Trinidad və Tobaqonu futbol üzrə beynəlxalq yarışlarda təmsil edən komandadır. KONKAKAF-ın üzvüdür.
Qrenlandiya qadın milli voleybol komandası
Qrenlandiya qadın milli voleybol komandası — Qrenlandiyanın ən yaxşı oyunçularından ibarət Avropa regionunu təmsil edən milli komandadır. Bu ölkədə voleybola nəzarət edən qurum Qrenlandiya Voleybol Federasiyasıdır.
Trinidad və Tobaqo milli futbol komandası
Tarixi
Trinidad və Tobaqo millisi hələ keçən əsrin əvvəllərindən etibarən futbol arenasında çıxış etməyə başlasa da uzun müddət uğur əldə edə bilməyib və dünya kubokundan kənarda qalıblar. Komanda ilk dəfə 90-cı il dünya çempionatının seçmə mərhələsində mundiala qatılmaq üçün əla şans əldə edib. Bunun üçün son oyunda sadəcə olaraq ABŞ millisi ilə bərabər qalmaq lazım idi. Ancaq ada ölkəsi vacib qarşılaşmada uduzaraq (1-0) "İtaliya 90"-na gedə bilməmişdir.
Qrenlandiya qadın milli voleybol komandası
Tarixi
Qrenlandiya Avropada kiçik dövlət sayıldığından Voleybol üzrə cırtdan dövlətlərin Avropa çempionatında yer almaq hüququ vardır. Ancaq komanda heç bir voleybol turnirinin final mərhələsində iştirak etməmişdir. Yalnız 2004-cü ildə cırtdan dövlətlərin Avropa çempionatının seçmə mərhələsində iştirak etmişdir. Həmin turnirdə də komanda heç bir uğura nail ola bilməmiş və təsnifat mərhələsini keçə bilməmişdi.
Hendrik Adamson
Hendrik Adamson- (6 oktyabr 1891- 7 mart 1946) Estoniya şairi və pedaqoqudur.
Qrenlandiya qadın milli voleybol komandası
Tarixi
Komanda Lüksemburq, Kipr və.s kiçik dövlətlər kimi Avropa Cırtdan Dövlətlərin Olimpiya Oyunları qatılmır.
Trinidad və Tobaqo milli futbol komandası
Tarixi
Millinin əsas naliyətləri XXI əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Beləki "Soka döyüşçüləri" əvvəlcə KONKAKAF Qızıl kubokunda yarımfinala qədər irəlləmişdir. Trinidad və Tobaqonun ən böyük uğuru isə DÇ-2006-da iştirakdır. Mundialda İngiltərə, İsveç və Paraqvayla eynin qrupda yarışan komanda skandinavlardan aldıqları 1 xalla sonuncu olmuşlar. O anda Trinidad və Tobaqo dünya kubokunda iştirak etmiş ən az əhaliyə və əraziyə malik ölkə idi. Əhali ilə bağlı rekord 2018-ci ildə İslandiya tərəfindən qırıldı.
Fitnə (film, 1970)
Fitnə — 1970-ci ildə Azərbaycanda istehsal olunmuş cizgi filmi.
Məzmun
İnsan əlinin zəhməti və iradəsi hesabına ən çətin, hətta ağlasığmaz işlərin də öhdəsindən gələ bilər. Filmin təlqin etdiyi fikir budur.
Nağılın qəhrəmanı gözəl Fitnə xalq arasından çıxmış bir qızdır. O, şaha və onun əyanlarına öz üstünlüyünü sübut edir, şahın məhəbbət və hörmətini qazanır.
Film Orta əsr Azərbaycan miniatür sənəti üslubundadır.
Film haqqında
Film dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin eyniadlı nağıl-novellasının motivləri əsasında çəkilmişdir.
Applikasiya filmidir.
Qoçəhmədli
Qoçəhmədli — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Kəndin tarixi orta çağdan başlayır. Yaşlı adamların söyləmələrinə görə kənd əhli Osmanlı torpağından, Ərzurum yörəsindən qan davası səbəbilə köçüb Qarabağda məskunlaşıb. 1593-cü il Osmanlı qaynağına görə Gəncə-Qarabağ əyalətinin Dizaq nahiyəsinə bağlı Qoçəhmədli kəndi mövcuddur.
Kəndin ünlü kişilərindən olan Vəliməhəmməd ağa Dizaği II Şah Abbas Səfəvinin dəlləyi olub. II Şah Abbas Dizaq nahiyəsinin başçısı Allahyar bəyə fərman göndərmişdi ki, Usta Vəliməhmməd ağanın əkib-bеcərdiyi torpaqlardan, istifadə еtdiyi arxlardan vеrgi alınmasın.
1687-ci ildə Vəliməhəmməd ağanın övladları Mirzəli ağa, Ələkbər ağa, Əhmədəli ağa və Şahvеrdi ağa Cavanşir еlinin Köçərli oymağının Göyməhəmmədli tayfasından Baba Məhəmmədşərif oğlu ilə bir alqı-satqı sənədi imzalamışdılar. Bu sənədin müddəalarına görə Narqucaq (Nargücək də yazılır) mülkünü 2 tümən, 250 Təbriz dinarına alınıb.
1727-ci ilə bağlı Osmanlı qaynağında bildirilir ki, Dizaq nahiyəsinə bağlı Qoçəhmədli kəndində 12 nəfər vеrgi ödəyən adam var. Bu adamlar 12.000 ağça vеrgi ödəyirmişlər. Məşğuliyyətləri əkinçilik imiş. Buğda, arpa və pərinc əkirmişlər. Ipəkçiliklə də ilgilənirmişlər. (Bax: Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri, Bakı, 2000, "Şuşa" nəşriyyatı, səh.416.) XVIII yüzil Osmanlı dönəmində kəndin kovxası Əli ağa Şahvеrdi ağa oğlu olub. Bilgi üçün qеyd еdək ki, Əli ağa Usta Vəliməhəmməd ağa Dizağinin nəvəsidir. Kənddə XVIII yüzilə bağlı məscid binası var. Xanlıq dönəmində Qoçəhmədli kəndi Xırdapara-Dizaq mahalına bağlı idi. İbrahimxəlil xan Sarıcalı-Cavanşirin ağalıq çağında kəndin koxaları, kədxudaları sıra ilə Vəliməhəmməd ağa Tеymuraz bəy oğlu, İmamvеrdi bəy Dostməhəmməd ağa oğlu olmuşdu. Mеhdiqulu xan Sarıcalı-Cavanşirin xanlıq dönəmində kəndə Məşədi Hacı bəy Vəliməhəmməd ağa oğlu və rus üsul-idarəsinin ilk dövrlərində qardaşı Kərim bəy başçılıq еtmişdi. Mеhdiqulu xanın özəl təliqəsi ilə Kərim bəy Vəliməhəmməd ağa oğlu xəzinəyə ödənilən bütün vеrgilərdən azad еdilmişdi. Xanlıq dönəmində Qoçəhmədli kənd kovxalarının mühakimə еtmək hüquqları vardı. Kəndlilərin mübahisələrini, az əhəmiyyətli cinayətlərini—oğurluq, qarət, qonşu davalarını yеrindəcə həll еdirdilər. Xırdara-Dizaq mahalının başkəndi öncə Pirəhmədli kəndi olmuşdu. Mahal naibi bu kənddə əyləşirdi. İbrahimxəlil xanın idarəsi dönəmində mahalın naibi Məlik Namazəli bəy Şamil bəy oğlu idi. Kovxa Vəliməhəmməd ağa Tеymuraz bəy oğlu naiblə isti ilişkilər qurmuşdu. Gəliş-gеdişləri vardı. Mеhdiqulu xanın idarəsi dönəmində mahalın paytaxtı Saracıq kəndinə köçürüldü. Naib Məlik Həsən bəy Molla Səfi əfəndi oğlu təsdiq еdildi. Qoçəhmədli kəndin kovxası Məşədi Hacı bəy Vəliməhəmməd ağa oğlu köhnə çağlardan dostluq еtdiyi Məlik Həsənlə Qozluçay dərəsində bir dəyirman tikdirdi. 1797-ci ildə Ağaməhəmməd şah Qovanlı-Qacarın Qarabağda yandırdığı kəndlərin siyahısında Qoçəhmədlinin də adı var.Tеymuraz bəy uşağına bağlı olan Narqucaq mülkü də şah tərəfindən oda vеrilib, yandırılmışdı. 1823-cü ilin bilgisinə görə kənddə 37 tüstü qərar tuturdu. Kəndə Məşədi Hacı bəy Vəliməhəmməd ağa oğlu koxalıq еdirdi. 1842-ci ildə aparılan kamеral siyahıya görə kənddə 42 tüstü yaşam sürürdü. Kəndin kovxası Kərim bəy Vəliməmməd ağa oğlu idi. 1849-cu il bilgisinə görə Qoçəhmədli kəndi 47 tüstüdən ibarət idi. 1854-cü ildə kəndin başçısı Məmmədəli yüzbaşı Əskər oğlu idi. 1863-cü il məlumatına görə Qoçəhmədli kəndi 62 tüstüdən təşkil olunmuşdu.Kəndin başçısı Məşədi Məmmədəli yüzbaşı Əskər oğlu idi. 1873-cü il bilgisinə görə Qoçəhmədli kəndi 80 tüstüdən ibarət idi. 1886-cı ildə aparılan kamеral siyahıya görə Qoçəhmədli kəndində 85 tüstü güzəran kеçirirdi.
17 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Qoçəhmədli oyk. Füzuli r-nunun eyniadll i.ə.v.-da kənd. Qarabağ silsiləsinin ətayindədir. Kəndin adı qoç ("igid "cüssəli" mənasında) və Əhmədli etnonimindən ibarətdir. Toponim patrooykonimdir. Qoçəhmədli bu kənddə ilkin məskunlaşmış nəslin adıdır.
Əhalisi
Qoçəhmədli kəndi XX yüzilin önlərində kommunist inqilabçıarı ilə tanınırdı. Fəhlə hərakatının üzvləri, inqilabçılardan Xanlar Səfərəliyev, Məmmədxan Məmmədxanov, Məmmədqulu Məmmədov bu kənddən olublar. XX yüzilin əvvəlində Qoçəhmədli şеnliyindən bir nеçə ailə köçüb Sərdərli kəndinin binasını qoydular. Sərdərli yurd yеri kimi orta çağlardan bəlli idi.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.
Hendrik Adamson
Bioqrafiya
1911-ci ildən Vötikvere Torma məktəbində müəllim kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1919-cu ildən 1927-ci ilə qədər Estoniyanın Karstna kəndinin ibtidai məktəbinin müdiri olmuşdur. Nəticədə, Hendrik Adamson peşəkar yazıçı oldu. Estoniya Yazıçılar Birliyinin üzvü seçildi.
Hendrik Adamson bir müddət Valqamaal Lovel (1940) və Karstnasda (1944) müəllim kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Adamson 1929-cu ilin sonunda esperanto dilini öyrəndi. 1930-cu ildə isə bu dildə orijinal şeirlər yazmağa başladı. Onun istedadı isə Eston dilində yazdığı şeirlərdə özünü büruzə verdi. Estoniyada onun birinci şeirləri 1913-cü ildən qəzetlərdə çap olunmağa başladı. Öz birinci kitabını 1919-cu ildə çap etdirdi. 1934-cü ildə "On iki şair" adlı almanaxı dərc edildi. Bu almanaxda Adamsonun 11 şeiri yer almışdır.
Hendrik Adamson 7 mart 1946-cı ildə vəfat etmişdir. Adamson Estoniyanın cənubundakı kiçik Helme şəhərinin qəbirstanlığında dəfn edilmişdir. Yazıçının əsərləri rus, ingilis və italyan dilinə tərcümə olunmuşdur.
Yaradıcılığı
Adamson daha çox cənub dialektlərindən istifadə edərək eston dilində şeirlərini yazırdı. O, bəzi şeirlərini esperanto dilində yazmışdır.
Yazıçının yazdığı romanlar arasında ən məşhurları «Kuldblond neitsi» (Sarışın) və «Roheline sisalik» («Yaşıl kərtənkələ», Тartu, 1925) romanlarıdır.
Hendrik Adamson aşağıdakı şeirlərin müəllifidir:
Vesperkanto
Vesperkanto şeiri Hendrik Adamsonun ən məşhur şeirlərindən biridir. Vesperkanto şeirindən bir parça:
Forpasis kure la juneco,
temp' tro revema sen prudent'- - kaj estingiĝis purpurmeĉo
en malproksima orient'.
Min tro lacigis voj' ŝtonoza,
sur dorso sidas zorgo-ĝib',
mi iras, iras, senripoza
Min jam, post lastaj lacaj paŝoj,
atendas tombo: frosta lit',
kaj ĉirkaŭ kruco el kreskaĵoj
de l' ter volviĝos sole vit'.
Doqquzuncu Planet
Doqquzuncu Planet və ya Planet X — ləqəbli nəhəng, buzlu planet daxil olduğumuz Günəş sisteminə aid olması fərz edilir. Bu fikri irəli sürənlər Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun əməkdaşları Mayk Braun və Konstantin Barigindir. Planetin mövcudluğu Koyper qurşağındakı cisimlərin hərəkəti vasitəsilə təxmin edilib. Bu planetin Nis modelindəki fərzi beşinci nəhəng planet olma ehtimalı da var.
Cəbəllüttariq qadın milli voleybol komandası
Cəbəllüttariq qadın milli voleybol komandası — 2007-ci ildə Cəbəllüttariqin Avropa Voleybol Konfederasiyasına üzvlüyünün qəbul edilməsi ilə yaradılmışdır. Milli komandaya Cəbəllüttariq Voleybol Federasiyası nəzarət edir.
Kəlat
Kəlat — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının şəhərlərindən və Kəlat şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 6,529 nəfər və 1,661 ailədən ibarət idi.
Yoşido Kenko
Həyatı
Administrasiya məmurunun oğlu Kenko 1283-cü ildə anadan olub. Onun orijinal adı Urabe Kaneyoşi idi. O, İmperator sarayında qvardiya zabiti olub. Mərhum həyatda o, ictimai həyatdan uzaqlaşıb, Yoşida Kenk adını dəyişdi və Buddist rahib və tərki-dünyaya gəldi. Bunun səbəbləri məlum deyil, amma tərpənmirdi ki, ya Zülmü Əyalətinin prefekti və ya İmperator Qo-Daiqo-nun vəfatı ilə əlaqədar onun qızı matəm üçün onun bədbəxt məhəbbəti onun çevrilməsinə səbəb olub.
O da şeir yazıb və imperiya məhkəməsində (1335 və 1344-cü illərdə onun iştirakı ilə sənədləşdirilir) bəzi şeir müsabiqələri daxil olsa da, Kenk-in möhkəm şöhrəti ölümündən sonra Tsurezurequsada nəşr olundu. 243 qısa oçerklər toplusu ilə əsaslanır. Ənənəvi olaraq "Bekarçılıq Oçerk kimi tərcümə olsa da," daha dəqiq tərcümə "İstirahət Saat və ya İstirahət Saat Göstəriş Qeydlər" olardı. İnşaların mövzuları təbiətin gözəlliyi, həyatın faniliyi, ənənələr, dostluq, və digər mücərrəd anlayışlar daxildir.
Tsurezurequsa 15-ci əsrdə artıq populyar idi və irəliyə 17-ci əsrdən klassik baxılıb. Bu, müasir Yapon orta məktəbin tədris proqramının, eləcə də bəzi Beynəlxalq Bakalavr Diplomu məktəb Proqramının bir hissəsidir.
Yanus
Yanus — Roma mifologiyasında zamanın, başlanğıcların və sonların, seçimlərin, açarların və qapıların tanrısıdır (yunanca : Ιανός (Ianós kimi tələffüz edilir — qapı sözündəndir). Roman iyerarxiyasında (diuum deus) ən yüksək rütbəli Tanrı hesab edilən Yanus digər Tanrılardan daha böyük imtiyaza sahibdir. İki üzlü təsvir edilir. Yanusun gənc üzü gələcəyi qoca və saqqallı üzü isə keçmişi simvolizə edir. O ilin və müharibə mövsümünün (onun məbədinin qapıları Romada sülh zamanı qapalı olurdu) açılışına rəhbərlik edən Portunus ilə birlikdə "qapılar Tanrısı"dır. Müharibə zamanı müharibənin nəticələrini əvvəlcədən təxmin etmək üçün Yanus məbədlərində ayinlər keçirilərdi. Kral Numa nın öz adını verdiyi Yanvar (januarius) ayı ona həsr edilib.
Etimologiya və epitetlər (adlar)
Yanusun etimologiyası abstrakt mənada " keçmək" anlayışına müvafiq gələn, özü də hind-avropa mənşəli *ei- (" getmək ") felindən formalaşmış *iā sözünə əsaslanır. Bu etimologiya qədim insanların ona verdiyi mənadan irəli gəlir. Janus daha çox " keçid " anlayışına uyğundur və ümumiyyətlə o ötürücü tanrı kimi dəyərləndirilir. Ona verilən hər iki ad Tanrı *Patuleius (açan) və Tanrı *Clusius (bağlayan) romalıların ona " qapı açan " və " qapı bağlayan " kimi inanmalarından irəli gəlmişdir. Pater (ata) və hətta Januspater onun daha çox istifadə edilən ləqəbi olduğu güman edilir. Bu dini ləqəb istifadə edildikdə bir çox tanrılar nəzərdə tutulmasına baxmayaraq romalıların bu adı çəkərkən məhz Janusu nəzərdə tutduqları hesab edilir. Əgər onlar bütün tanrılara birlikdə ibadət edirdilərsə, sadəcə Pater deyə müraciət edirdilər. Janus üçün bu ləqəb təkcə hörmət əlaməti hesab edilmir, həmçinin onun rolunu xüsusi qiymətləndirilirdi. O tanrıların birincisi və hətta bəzi mənbələrdə yaradıcı hesab edilirdi.
Yanvar ayının adı bu tanrının şərəfinə adlandırılmışdır.
Koton
Koton — məşhur polis itlərindən biridir. Alman itidir.
Polis karyerası
Sahibi Patterson adlı polis işçisi olan Koton polis iti olub. Missuri ştatının Kanzas-Siti şəhərində polis itlərdən biri kimi çalışmışdır. Koton 24-dən artıq cinayətin üstünü açmışdır. 1991-ci ilin noyabr ayının əvvəllərində təqribən 1,2 milyon qiyməti olan 10 kq-lıq kokain aşkar etmişdir. 18 noyabr 1991-ci ildə Kanzas-Siti şəhərində sahibi polis Pattersonla birlikdə cinayətkar tərəfindən açılan atəş nəticəsində ölmüşdür.
Film karyerası
Koton yalnız bir filmdə iştirak etmişdir. Bu film 1989-cu ildə çəkilmiş "K-9" filmidir. Filmdə "Cerri Li" (Jerry Lee) rolunda polis it kimi çıxış etmişdir. Koton 1991-ci ildə öldüyünə görə filmin ardı kimi çəkilmiş filmlərdə artıq "Cerri Li" rolunu digər alman itləri ifa edir.
Nübl
Nübl — Suriyanın Hələb mühafəzəsində şəhər, Əzaz məntəqəsində eyniadlı nahiyənin inzibati mərkəzidir. 2004–cü il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin əhalisi 3.817 ailədə 10.836 nəfəri kişi və 10.203 nəfəri qadın olmaqla 21.039 nəfərdir.
Solanum sibundoyense
(Solanum sibundoyense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tourism
Tourism – Roxette qruppunun dördüncü albomu.
Erkin Osmanlı
Erkin Osmanlı — Erkin Love səhnə ləqəbi ilə də tanınan Azərbaycan müğənnisi, bəstəkar-şairi, yazıçısı və aktyoru.
Akademiya Realiti Şousu və İlk Məşhurluq
2006-ci ilin Sentyabr ayında Erkin uğurla Brilliant Dadaşovanın Akademiya realiti şousunun hər üç seçim mərhələlərini adlayaraq yarışmanın final mərhələlərinə vəsiqə qazanmışdır. Baxmayaraq ki, Erkin Azərbaycanda olduqca az sayda sevilən rok musiqisini təmsil edirdi və qeyri-adi avropasayağı görünüşünə görə ilk öncədən autsayder kimi qələmə verilən Erkin sonradan yarışmanın ən populyar iştirakçısına çevirildi və yalnız finala bir həftə qalmış yarışmanı 5-ci yerdə bitirərək tərk etdi.
Onun çıxışları qısa zamanda böyük səs-küyə səbəb olmuşdur və yarışmadan sonra İzzət Bağırov və Röya kimi sənətçilər rok janrında mahnılar yazdırmışdılar.
Akademiya-dan sonrakı illər və Eurovision Milli Seçim Turları
Akademiya şousundan sonra öz yaradıcılığına gedən Erkin özü haqda yenidən 2008 Eurovision Mahnı Müsabiqəsinin ilk milli seçim turlarında bildirmişdir. Seçim turlarını ilk beşlikdə bitirən Erkin, sonradan birdə 2011-ci ildə və 2014-cü ildə milli seçim turlarında iştirak etmişdir. 2014-cü ildə o Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Böyük Səhnə yarışmasının finalçısı olmuşdur.
2012-ci ildə Erkin Moskvada yaşayan Azərbaycanlı-Yəhudi müğənni və bəstəkar-şair Safaellə birgə Baku Jazz Center-də konsert verərək ilk dəfə öz mahnılarını kütlə qarşısında ifa etmişdir.
Digər fəaliyyətləri
Musiqi və yazıçılıqdan başqa Erkin bir ara reklam sahəsində Bakının öndəgedən şirkətləri ilə çalışmışdır və müxtəlif brendlər üçün adlar, sloqanlar və TV çarxlar yaratmışdır.
2014-cü ildə o, Dilarə Kazımova və onun həyat yoldaşının çəkildiyi və Erkinin eyni adlı şerinin əsasında çəkilən I Found You adlı qısa filmini təqdim etmişdir.
Bulbophyllum dearei
(Bulbophyllum dearei) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum dearei növü Qərbi Malayziyadan Filippinə qədər yayılmışdır.
Ageratina occidentalis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bloop
Bloop — 1997-ci ildə ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası tərəfindən okean suyunun altında aşkar edilmiş səs (uğultu).
Səs çox böyük olan aysberqlərin birqə yerləşdiyi yerlərdən gəlirdi.
Alimlər okeanın hər tərəfinə yayılan bu qəribə səsi ilk dəfə 1991-ci ildə aşkar etmişdilər. 1944-cü ildə də bu səslər eşidilmişdi. 1944-cü ildə aşkar edilən səslər sonradan yavaş-yavaş azalmağa başlamışdı. Səslər kifayət qədər uzun, dar dalğalı bir xüsusiyyət daşıyır. Səs dalğalarının hər biri təxminən bir neçə saniyə davam edir.
Analiz
Səsin mənbəyi 50 °C 100°Q kordinatlarında təxmini (kobud) üçbucaqlara ayırıldı: 50 °C 100°Q (Cənubi Amerikanın cənubi ucluğunun cənubi Sakit okean qərbində uzaq nöqtə) və səs Ekvatorial Sakit Okean muxtar silsiləsində hidrofon ilə bir neçə dəfə aşkar edildi.
Bu sistem müəyyən hadisəyə nəzarət etmək üçün istənilən okeanoqrafiya regionda açılına bilən muxtar silsiləsi kimi hidrofon istifadə edildi. Bundan əvvəl sualtı seysmikliyə nəzarət etmək üçün istifadə edilir, buz səsli və dəniz məməli canlılarını izləmək üçün istifadə edilir. Bu Sovet sualtı gəmilərini aşkar etmək mənşəcə işləyib hazırlanan təchizat olan ABŞ Dəniz Səs Müşahidə Sisteminin istifadəsi artırmaq üçün ABŞ Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası Sakit okean Dəniz Ekoloji Laboratoriyası tərəfindən işləyib hazırlanan və tikilən avtonom sistemdir.
thumbnail|
Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası yoxlamaları zamanı 5 000 kmdən çox (3106.86 mil) dərinlikdə yüksək ampulidudaya malik səslər eşidildi. Milli Okean və Atmosfer Administrasiyası əməkdaşı doktor Kristofer Foks bir neçə səslərlə (bomba, sualtı gəmi, vulkan, zəlzələ və s.) uyğunlaşdırsa da bir nəticəsi olmadı. Əsas oxşarlıq göy balinanın ulamasına oxşarlığı olsa da həmin bu uğultunun çox böyük ampilitudada səsləndiyini aşkar etdi.
Həqiqi məhlullar
Həll olmuş maddə hissəciklərinin ölçüsü 1 nm-dən kiçik olan dispers sistemlərə həqiqi və ya molekulyar məhlullar (yaxud sadəcə məhlullar) deyilir. Belə məhlullarda həll olmuş maddə həlledicinin molekulları arasında molekul və ya ionlar şəklində paylanır.
İki və ya daha artıq komponentdən təşkil olunmuş birfazalı sistem məhlul adlanır. Məhlullar homogen sistemdir. Yəni məhlulun komponentləri qarşılıqlı surətdə bir-birinin kütləsində molekul, atom və ya ionlar şəklində bərabər paylanır. Bu zaman aqreqat halını dəyişməyən komponent həlledici hesab olunur. Məhlullar eyni aqreqat halına malik komponentlərdən əmələ gəldikdə isə miqdarca çoxluq təşkil edən komponent həlledici hesab olunur.
Aqreqat halına görə məhlullar qaz, maye və bərk olurlar.
Qazlarda molekullararası qarşılıqlı təsir son dərəcə az olduğundan adi təzyiqlərdə onlar bir-birində qeyri-məhdud şəkildə həll olur. Sıxılmış qazlar mayeni və hətta bərk maddəni həll edir.
Bərk məhlul bir maddənin kristal şəbəkəsində onun kristal quruluşunu dəyişdirmədən başqa bir və ya bir neçə maddə atomlarının və ya ionlarının müəyyən qayda üzrə paylanması nəticəsində əmələ gəlir.
Bütün məhlul növləri içərisində maye məhlullar (xüsusən sulu məhlullar) daha geniş yayılmışdır.
Qazların suda həll olma qabiliyyəti müxtəlifdir. Bu və ya digər qazla təmasda olan maye onun bir hissəsini özündə həll edir. Temperaturun atrması qazların mayelərdə həll olmasına bir qayda olaraq, mənfi, təzyiqin artması isə müsbət təsir göstərir.
Mayelərin bir-birində həll olması onların təbiətindən asılıdır. Su və spirtin qarşılıqlı həll olması onların molekulları arasında hidrogen rabitəsinin əmələ gəlməsi ilə əlaqədardır.
Bəzi mayelər isə bir-birində çox zəif həll olur: su və efir. Üçüncü qrup mayelər arasında qarşılıqlı həllolma praktiki surətdə getmir: su və kerosin.
Mayelərin qarşılıqlı həll olmasına temperatur, adətən müsbət təsir göstərir. Temperaturun artması ilə həllolma artdığı üçün müəyyən yüksək temperaturda mayelərin tam qarşılıqlı həll olması baş verir. Bu temperatur həmin mayelərin bir-birində həll olmasının böhran temperaturu adlanır.
Təzyiq mayelərin bir-birində həll olmasına çox zəif təsir göstərir.
Bərk maddələrin mayelərdə həll olmasına temperatur müxtəlif cür təsir göstərir. Həllolma istilik udulması ilə getdikdə, temperaturun artması həll olmanı sürətləndirir və əksinə.
Tempereturun 10C artması nəticəsində həll olmanın faizlə atrması və ya azalması həll olmanın temperatur əmsalı adlanır.
Bərk maddələrin mayelərdə həll olmasına təzyiq çox zəif təsir göstərir. Bərk maddənin doymuş məhulda həll olması zamanı həcmin artması baş verirsə, təzyiqin artması həll olmanı azaldır. Nəticədə həll olan maddə məhlulda çokür.
Maddələrin həllolma qabiliyyəti həllolma əmsalı ilə xarakterizə olunur.
Müəyyən temperaturda 1000 ml həlledicidə maksimum həll olmuş maddənin qramlarla miqdarına həllolma əmsalı deyilir. Vahidi q/l-dir.
Maddənin bir molunun həllolması prosesində ayrılan və ya sərf edilən istilik miqdarına həllolma istiliyi deyilir.
Uels qadın milli voleybol komandası
Uels qadınlardan ibarət milli voleybol komandası — son illər Avropada fəaliyyət göstərməyən voleybol millilərindəndir. Ölkədə voleybolçu sayının kifayət qədər az olması milli komandaya da çox ciddi təsir göstərir. Uelsdə heç bir peşəkar voleybol klubunun olmaması da bu ölkədə voleybola marağın nə qədər az olduğunun sübutudur. Milli komanda FİVB-nın (Voleybol Federasiyası) reytinq siyahısında da qeydə alınmamışdır.
Axalqori dəfinəsi
Axalqori dəfinəsində e.ə. VI-V əsrlərə aid qızıl və tunc bəzək əşyaları, gümüş qablar, at yüyəni və s. tapılmışdır. Bəzək əyalarının əksəriyyəti yerli ustalar tərəfindən hazırlanmışdır, bəzilərinin Ön Asiyadan gətirildiyi ehtimal olunur.
Yuxarı Qiyaməddinli
Yuxarı Qiyaməddinli — Azərbaycan Respublikasının Ağcabədi rayonunun eyniadlı inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı ilə Ağcabədi rayonunun Qiyaməddinli kəndi Arazbarı kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Yuxarı Qiyaməddinli kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır. Kənd sakini, rabitə işçisi Məhəmməd Qasımovun təşəbbüsü ilə 1990-cı ildə "Yuxarı Qiyaməddinli" adlandırılan bu kəndin indiki adı 29 may 2015-ci ildə Milli Məclisin qərarı ilə təsdiq olundu. Həmçinin, 1990-cı ilə qədər bu kəndə Arazbar Qiyaməddinlisi (Arazbar sovetliyinin Qiyaməddinli kəndi), rayon ərazisindəki aşağı Qiyaməddinliyə isə Gələbədin Qiyaməddinlisi deyilirdi. Kənd rayon mərkəzindən 41 km aralı, Ağcabədinin Arazbar, Mirzəhaqverdili və Ağdam rayonunun 2020-ci ilə qədər Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğalda olan Yusifcanlı kəndinin əhatəsindədir. Kəndin ərazisi 2500 hektar, əhalisi isə 3540 nəfərdir. 1 yanvar 2020-ci ilin məlumatına əsasən kənddə 561 ev və 857 fərdi təsərrüfat vardır.
Toponimikası
Kəndin adı heyvandarlıqla məşğul olan Qiyaməddinli tayfasından gəlir, "yuxarı" prefiksi eyni bölgədəki eyni adlı kənddən fərqlənməsi üçün ada əlavə olunur.
Əfşarlardan Sovet hakimiyyətinə qədər
Qiyaməddinli camaatı Nadir şahın köçürmə siyasəti ilə əlaqədar öncə Qarabağdan Cənubi Azərbaycana köçürülən elat tayfalarından biri olmuşlar. Çünki, 1823-cü il "Qarabağ əyalətinin qeydiyyatı" kitabında xan nəslindən olan əyanlar, bəylər içərisində İbrahimxəlil xanın sarayında xidmət edən poruçik Səfəralı bəyin və mülk sahibi kimi Hümbətalı bəylərin adları qeyd edilir.
Aşağı və Yuxarı Qiyaməddinli kəndi Səfəralı və Hümbətalı bəylərin təşəbbüsü ilə salınmışdır. Onlar vaxtilə Cənubi Azərbaycanda yaşamış, XVII əsrin əvvəllərində Qarabağa köçüb bu əraziyə gəlmişlər. Yuxarı Qiyaməddinli kəndinin indiki ərazisinə yaxın məkanda məskunlaşmışlar. Kəndin əhalisi əvvəlcə indiki ərazisindən 5–6 km aralı, Qalatəpə yaxınlığında, Qarqar çayının aşağı hissəsində məskunlaşmışdır. Kəndin indiki ərazisində deyilənlərə görə, Gülpəri Əbdüləzim qızı adlı imkanlı bir qadın yaşayırmış. Həmin qadın Ağdamın Novruzlu kəndi yaxınlığından dağların suyundan kəhriz quyuları vasitəsilə bu əraziyə su çəkdirmişdir.
Tenqer (səhra)
Tenqer (monqolca: Тэнгэр цөл (Tenqer tsöl), çincə: 腾格里沙漠 (pinyin (transkripsiyası): Ténggélǐ Shāmò) — Çinin şimalında yerləşən Daxili Monqolustan Muxtar Rayonunun qərbini, və Qansu vilayətinin mərkəzi hissəsini əhatə edən səhra. Onun monqol dilindəki adı olan "Tenqer tsöl" hərfən "Tanrı çölü", yəni «göy, səma çölü, səhrası» mənasını verir.
Alaşan səhrasının cənub-şərq hissəsini əhatə edir. Qərbdən və şərqdən Yabray-Yançan və Helanşan dağları, cənubdan isə Böyük Çin səddi ilə əhatələnir. Sahəsinə görə Çinin dördüncü səhrasıdır.
Yuxarı Qiyaməddinli
Sovet hakimiyyəti zamanı
Kəndin kənd kimi formalaşması Ağcabədi rayon kimi təşkil olunandan sonra, 1930-cu illərdə olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsində Murad Baxşəliyev, Əvəz Bayramov, Nəbi Cəbrayılov, Heydər Cəfərov, Əhməd Əhmədov, İsi Əhmədov, Abuzər Əliyev, Buruz Əliyev və kəndin digər sakinləri döyüşmüş, itkin düşmüş və ya həlak olmuşlar. Arasbar sovetliyinin tərkibində olan kənd camaatı kollektiv təsərrüfata keçərək ilk artel, sonra isə Litvinov adına kolxozun əsasını qoymuşlar. 1952-ci ildə bu kolxozun adı dəyişdirilərək Çapayev adına kolxoz olmuşdur. Həmçinin, Arasbar və Mirzəhaqverdili kəndlərini də əhatə etmişdir. Arazbar kəndində 1948-ci ildə tikilən məktəb Qiyaməddinli kəndinin də ilk təhsil ocağı oldu. 1973-cü ildə kənddə ilk məktəbin birinci korpusu tikilmişdir.
Tenqer (səhra)
Səhranın sahəsi 36700 km² təşkil edir. Ərazisinin böyük hissəsi 1200 metr hündürlükdə yerləşir, və müxtəlif reylef formalarına malikdir. Ərazisində 400 göl vardır, lakin göllərin böyük qismi axarsız olub duzludurlar.
Yuxarı Qiyaməddinli
Birinci və İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı
Yuxarı Qiyaməddinli kəndinə ilk dəfə 12 iyun 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən hücum olunmuşdur. Bu zaman qarşı tərəfin hərbi birləşmələri kəndin "Eşşəkkeçməz" dərəsində qoyun otaran beş çobanı — Niyaz Piriyevi, iki oğlu Qaryağdı və Səhrad Piriyevləri, Kəriş Əliyevi və onun oğlu Əbülfət Əliyevi qətlə yetirmişlər və qoyun sürülərini Xocavənd rayonunun Qarakənd kəndi istiqamətinə aparmışlar. Həmin döyüşdə Elçin Daşdəmirov, Rafiq Həsənov, Zakir Əliyev, Nəsimi Zeynalov, Cavanşir Həsənov şəhid olmuşlar, həmçinin, qarşı tərəf 1 tankını və 1 BTR-ni itirdikdən sonra geri çəkilmişdir.
Tenqer (səhra)
Həmçinin ərazisinin 70%-i dyunlarla örtülüdür. Dyunların böyük qismi 10-30 metr hündürlüyə malikdir, ən hündür dyunlar isə 100 metr təşkil edir. Dyunlar cənub-şərq istiqamətində hərəkət edir.
Yuxarı Qiyaməddinli
Birinci və İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı
1994-cü ilin yazında ikinci hücum gerçəkləşdi. Həmin səngərdə, hücum xəttində olan Alı Mehdiyevin sözlərinə görə, qəbiristanlıq istiqamətində əsgərləri əsir götürməyə çalışan ermənilər BMP ilə atəş açmış, sonra tanklar gəlmiş, batalyon kəndin müdafiəsi üçün qüvvə, tank və toplar gətirmiş, ancaq, bundan sonra gecə saat 12-də qarşı tərəf geri çəkilmişdir.
Kəndi tərk etməyə məcbur qalan ermənilər 45 evi yandıraraq, hər tərəfə mina basdırıblar. Öz ev-eşiklərinə qayıdan kənd sakinləri minadan əziyyət çəkirdilər. Nəticədə kənd sakinlərindən 5 nəfər minaya düşərək dünyasını dəyişib, 8 nəfər müxtəlif dərəcəli xəsarət alıb. Yuxarı Qiyaməddinli kəndində minadan zərər çəkənlər arasında azyaşlı uşaqlar da çoxluq təşkil edir.
Yuxarı Qiyaməddinli kəndini minalardan təmizləmək məqsədilə Azərbaycan Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi üzrə Milli Agentlik müntəzəm olaraq kənddə iş apardı. Görülən tədbirlər nəticəsində kənddə yüzlərlə mina aşkar olunaraq zərəzsizləşdirilib. Agentlik bildirdi ki, ermənilər minaları hərbi taktikaya uyğun basdırmayıblar. Onlar minaları su quyularının yanında, evlərin həyətində, pilləkənlərin altında, yəni mülki əhalinin ən çox istifadə etdiyi yerlərdə basdırmışdılar. Ərazidə minalardan təmizləmə əməliyyatları mina aşkarlama qurğusu — detektorlarla, mexaniki əllə və xüsusi təlim görmüş itlər vasitəsilə aparılır. Kənddə aparılan əməliyyatlar zamanı tank əleyhinə TM 62, TM 57, OZM 72, PMN 2 və digər minalar aşkar olunub. Bunlardan TM 62, PM 2 və PM 62 minalarını tapmaq daha çətindir. Çünki onların örtüyü plastik və kartondan olur. Buna görə də detektor onları çox çətinliklə təyin edir. Belə hallarda axtarışlar mexaniki əllə və itlərin köməyilə aparılır. Plastik minaların tapılması üçün itlərdən istifadə daha effektiv olur. Minaya düşən sakinlərdən çoxu mal-qara otararkən minadan zərər çəkiblər. Azərbaycan Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi üzrə Milli Agentliyin məlumatında o da qeyd edilir ki, Yuxarı Qiyaməddinli kəndinin Ermənistan silahlı birləşmələrinin təmas xəttində yerləşməsi mina axtarışına ciddi mane olurdu. Çünki ərazidə sərbəst şəkildə minatəmizləmə əməliyyatları aparmaq olmur. ANAMA əməkdaşları hər dəfə axtarışlara başlayanda ermənilər onları görüb atəşə tuturdular. Ona görə də kəndin ərazisi bugünədək minalardan tam təmizlənməmiş qalır. Nəticədə dinc əhali hələ də minalardan əziyyət çəkir. Yuxarı Qiyaməddinli kəndinin minalanmış ərazilərində aparılan əməliyyat zamanı 36 ədəd partlamamış hərbi sursat tapılıb. Yuxarı Qiyaməddinli kəndində təkcə mülki şəxslər deyil, eləcə də hərbçilər də minalardan əziyyət çəkirdilər.
29 may 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Yuxarı Qiyaməddinli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Qiyaməddinli kəndi Yuxarı Qiyaməddinli kəndi adlandırılmışdır. Həmçinin, Mirzəhaqverdili bələdiyyəsi ləğv edilərək bu kəndin bələdiyyəsinə tabe edilmişdir, bələdiyyənin nizamnaməsi təsdiq edilmişdir. Kəndin bələdiyyə sədri Əzizalı Mamedov, katibi isə Fariz Əliyev olmuşdur.
2016-cı ilin aprelində baş verən Aprel döyüşləri zamanı əsgər Ceyhun Hüseynov təkbaşına 4 topdan 27 atəş açaraq bu kəndi və artilleriya divizionunu müdafiə etmişdir.
2017-ci ildə kənddə Alı Mustafayev adına orta məktəbin bərpadan sonra açılışı baş tutmuşdur.
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra
alt=|right|thumb|259x259px|Kəndin yaxınlığında yerləşən Türkiyə-Rusiya Birgə Monitorinq Mərkəzi 30 yanvar 2021-ci ildə Dağlıq Qarabağ bölgəsindəki atəşkəsə nəzarət etmək üçün kəndin yaxınlığında Rusiya-Türkiyə müştərək monitorinq mərkəzi yerləşdirildi.
2021-ci ildə kənddə iki küçəyə şəhid Azər Əliyevin və Sahil Məmmədovun adları verilmişdir. Həmçinin, kənd mərkəzində Birinci Qarabağ müharibəsinin şəhidləri Cavanşir Həsənov, Zakir Əliyev, Nəsimi Zeynalov, Rafiq Həsənov, Elçin Daşdəmirov, Əhməd İsgəndərov və Vətən müharibəsinin qəhrəmanları Sahil Məmmədov, Azər Əliyev, Sənan Miriyevin xatirəsini əbədiləşdirmək üçün xatirə bulaq kompleksi inşa edilmişdir. Kənddə isə İkinci Qarabağ müharibəsindən qalan zərərlər bərpa edilir.
Obyektlər
Ergi düzü — Ağcabədi rayonunun Yuxarı Qiyaməddinli kəndi yaxınlığında qeydə alınan oroqrafik obyektlərdən biri. Ergi düzü toponiminin mənası haqqında müxtəlif fikir və mülahizələr var. Əslində Erki (Ərki) olmalıdır. Ərk sözü İran və Türk dillərində "iç qala", "möhkəm hasar" anlamındadır. Düz coğrafi termini mənfi relyef forması bildirir. Düz termini "düzənlik" mənasındadır. Bu düzənliyin səthi müvəqqəti axarlı dərələrin prolyuvi çöküntüləri ilə örtülmüş və qobu yarğan şəbəkəsi ilə zəif parçalanmışdır. Ergi düzənliyindən qış otlaqları kimi istifadə edilir.
Saybalı tayı — Ağcabədi rayonu Yuxarı Qiyaməddinli kəndi ərazisində alınmış oroqrafik obyektlərdən biri. Saybalı tayı oronim relyef əsasında yaranan mürəkkəb toponimdir.
Əhalisi
İlkin materiallar əsasında demək olar ki, 1844-cü ildə bu kənddə 61 ev var idi və 163 kişi, 78 qadın yaşayırdı. 1863-cü ildə 91 ev var idi, 268 kişi və 23 qadın yaşayırdı. 1873-cü ildə 102 ev var idi, 276 kişi, 258 qadın yaşayırdı. 1888-ci ildə isə statistikaya əsasən, evlərin sayı 121, kişi sayı 319, qadın sayı 188 idi. 1977-ci ildə 1201 nəfər siyahıya alınmışdır. 1983-cü ildə 1500 nəfər, 1999-cu ildə 2427 nəfər , 2009-cu ildə isə 3175 nəfər siyahıya alınmışdır.
Rudab
Rudab — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Səbzivar şəhristanının Rudab bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 3,470 nəfər və 883 ailədən ibarət idi.
Britaniya imperiyası
Britaniya imperiyası — Birləşmiş Krallıq və onun sələf dövlətləri tərəfindən idarə olunan dominion, koloniya, protektorat, mandat və digər asılı ərazilərdən təşkil olunan tarixi dövlət. Onun tarixi XVI əsrin sonu və XVIII əsrin əvvəlləri aralığında İngiltərə tərəfindən qurulan dəniz əraziləri və ticarət postları ilə başladı. Ərazisinə görə dünya tarixinin ən böyük imperiyası idi və yüz ildən artıq müddətdə dünyanın ən böyük qlobal gücü olmuşdu. 1913-cü ilə qədər Britaniya imperiyasının hakimiyyəti altında olan ərazilərdə 412 milyon insan yaşayırdı — bu o dövrdə yer üzərində yaşayan ümumi əhalinin NaN%-i demək idi. İmperiya 1925-ci il etibarilə 35000000 km2 sahəsi ilə dünya ümumi quru sahəsinin NaN%-ə hökmdarlıq edirdi. Nəticədə, onun konstitusiyon, hüquqi, linqvistik və mədəni irsi geniş şəkildə yayılmışdır. Gücünün ən pik olduğu dövrdə ərazilərindən ən az biri üzərində günəşin olduğu mənasına gələn "üzərində heç vaxt günəş batmayan imperiya" olaraq adlandırılırdı.
XV və XVI əsrlərin Coğrafi kəşflər dövründə Portuqaliya və İspaniya yer kürəsinin Avropa tərəfindən tədqiq edilməsində qabaqcıl rol oynamış və bu proses ərzində geniş dəniz ərazilərinə sahib imperiyalara çevrilmişdilər. Bu imperiyaların əldə etdiyi böyük sərvətə paxıllıq edən İngiltərə, Fransa və Niderland Amerika və Asiya qitəsində öz ticarət şəbəkələri və koloniyalarını yaratmağa başladılar. XVII və XVIII əsrlərdə Niderland və Fransa arasındakı ardıcıl müharibələr İngiltərənin (1707-ci il Şotlandiya ilə birləşmə aktından sonra Britaniyaya çevrilmişdi) Şimali Amerikadakı müstəmləkəçilik siyasətində əsas gücə çevirmişdi. Britaniya 1757-ci ildəki Plessi döyüşündə Ost-Hind şirkətinin Moğol Benqalını işğal etməsindən sonra Hindistan yarımadasında da üstünlüyü ələ keçirdi.
ABŞ İstiqlal müharibəsi Britaniyanın 1783-cü ilə qədər Şimali Amerikadakı ən qədim və ən çox məskunlaşılan müstəmləkələrinin bir hissəsini itirməsiylə nəticələndi. Britaniyalılar diqqətlərini Asiya, Afrika və Sakit okeana yönəltmişdilər. Fransanın Napoleon müharibələrində (1803–1815) məğlub olmasından sonra Britaniya XIX əsrin dəniz və imperiya gücünü ələ keçirdi və imperiya ərazilərini genişləndirdi. Nisbi sülh dövründə (1815–1914 – bu dövr daha sonralar "Britaniya Sülhü" mənasına gələn Pax Britannica adlandırılmışdı) qlobal hegemona çevrildi. Britaniya keçmişdə idarə etdiyi ərazilərə yenidən nəzarəti ələ keçirmiş, o cümlədən Asiya və Latın Amerikası kimi bir çox bölgənin iqtisadiyyatına nəzarət edərək dünya ticarətində böyük üstünlüyə sahib olmuşdu. Muxtariyyəti olan ərazilərin yüksəlmiş dərəcələri ağ məskunlaşan koloniyalara hədiyyə edilmiş, bəziləri isə dominion kimi yenidən sinifləşdirilmişdi.
XX əsrin əvvəllərində artıq Almaniya və ABŞ Britaniyanın iqtisadi liderliyinə meydan oxumağa başlayırdı. Britaniya və Almaniya arasındakı hərbi və iqtisadi təzyiqlər Birinci Dünya müharibəsinin əsas səbəbləri idi. Bu müharibədə Britaniya öz imperiyasına çox güvənirdi. Münaqişə onun hərbi, maliyyə və insan resursları üzərində böyük dağıntı yaratmışdı. İmperiya ən geniş sərhədlərinə Birinci Dünya müharibəsindən dərhal sonra çatsa da, Britaniya artıq hərb və ya sənaye cəhətdən dünyanın qabaqcıl ölkəsi deyildi. İkinci Dünya müharibəsində Britaniyanın Şərq və Cənub-Şərqi Asiyadakı koloniyaları Yaponiya tərəfindən işğal edildi. Müharibə Britaniya və onun müttəfiqlərinin ümumi qələbəsi ilə nəticələnsə də, Britaniyanın prestijinə dəyən zərər onun çöküşünü sürətləndirən faktorlardan biri oldu. İmperiyanın ən dəyərli və ən çox insanın yaşadığı mülkü olan Hindistan geniş dekolonizasiya hərəkatı nəticəsində müstəqillik qazanmışdı. Britaniya bu hərəkatların artmasından sonra bir çox ərazisinə müstəqillik vermişdi. Süveyş böhranı Britaniyanın qlobal gücünün zəiflədiyini təsdiqlədi, 1997-ci ildə Honkonqun Çinə verilməsi isə artıq Britaniya imperiyasının sonu mənasına gəlirdi. 14 dəniz ərazisi Britaniya suverenliyi altında qalmaqdadır. Müstəqillikdən sonra bir çox keçmiş Britaniya koloniyası müstəqil dövlətlərin azad birliyi olan Millətlər Birliyinə qoşuldu. Bunlardan 16-ı, Birləşmiş Krallıq da daxil olmaqla ümumi monarx (hal-hazırda da III Çarlz) tərəfindən idarə olunur.
Mənşəyi (1497–1583)
thumb|upright|Con Kabotun Yeni dünyaya ikinci səyahətində istifadə etdiyi gəmisi [[Matthew (gəmi)|Matthew-un yenidən hazırlanmış versiyası]] Britaniya imperiyasının kökləri İngiltərə və Şotlandiya iki ayrı krallıq olduğu dövrə uzanır. 1496-cı ildə VII Henri İspaniya və Portuqaliyanın dəniz ərazilərinin tədqiqatındakı uğurlarından sonra Con Kabota Şimali Atlantika vasitəsi ilə Asiyaya su marşrutunu kəşf etməli olan səyahətə başçılıq etməyi tapşırdı. Kabot Avropanın Amerikanı kəşf etməsindən 5 il sonra, 1497-ci ildə səyahət etdi, ancaq Nyufaundlendin sahilinə lövbər saldı və səhvən Kolumb kimi Asiyaya çatdığına inandı. Onun koloniya qurmaq cəhdi yox idi. Kabot növbəti il Amerika qitəsinə yenidən səyahət etsə də, o və onun gəmilərinin aqibəti heç vaxt bilinmədi.
XVI əsrin son onilliklərində, I Elizabetin hakimiyyət illərinə qədər Amerikada ingilis koloniyası qurmaq üçün başqa cəhd edilmədi. Eyni vaxtda, 1533-cü il Müraciətlərin Məhdudlaşdırılmasına Dair Qanun "İngilərə krallıq ərazisinin imperiya olduğunu" elan etdi. Protestant reformasiyası İngiltərə və katolik İspaniyanı iki rəqib imperiyaya çevirmişdi. 1562-ci ildə Britaniya taxtı dəniz quldurları Con Hokins və Frensis Dreyki Qərbi Afrika sahilllərindəki, İspaniya və Portuqaliyaya aid qul gəmilərinə hücum etməyə təşviq etdi. Məqsəd Atlantika qul ticarətini bölmək idi. Bu səylər nəticəsiz qaldı və daha sonra, ingilis-ispan müharibəsi intensivləşdikcə, Elizabet Amerikadakı İspan limanları və Yeni dünyanın sərvətləri ilə qayıdan gəmilərinə hücum etmək üçün yürüşlərə öz xeyir-duasını verdi. Eyni vaxtda, Riçard Hakluyt və Con Di (Di "Britaniya imperiyası" terminini ilk istifadə edən şəxs idi) kimi yazarlar İngiltərənin öz imperiyasını yaratdığını yazırdılar. Bu vaxt qədər İspaniya Amerika qitəsində üstün gücə çevrilmiş, Sakit okeanı tədqiq etməyə başlamışdı. Portuqaliya Afrika və Braziliya sahillərindən Çinə qədər ticarət postları və qalaları qurmuşdu. Fransa Müqəddəs Lavrentiya çayı ərazisində ilk məskunlaşma ərazilərini yaratmışdı (Bu ərazilər daha sonra Yeni Fransaya çevrilmişdi).
İngiltərə Portuqaliya, İspaniya və Fransanın arxasınca dəniz ərazilərində koloniyalar qurmaq istəsə də, o ilk dəniz koloniyasını XVI əsrdə İrlandiyada qura bilmişdi. Bura İngiltərədən gətirilən protestantlar 1169-cu ildə İrlandiyanın Norman işğalına qədərki dövrün presedentlərindən faydalanırdılar. İrlandiyada koloniya qurmağa kömək edən bir neçə insan, xüsusilə də Qərb Ölkəsi Adamları daha sonra Şimali Amerikanın erkən koloniyalaşdırılmasında aktiv rol oynamışdı.
İngiltərənin dəniz mülkləri (1583–1707)
I Elizabet Hamfri Gilbertin dəniz ərazilərinin tədqiqatı və kəşflər üçün səyahətə çıxmağına razılıq verdi. Həmin il Gilbert dəniz quldurluğu və Şimali Amerikada koloniya qurmaq üçün Karib hövzəsinə doğru ekspedisiyaya başlasa da, bu missiya Atlantik okeanı keçmədən dayandırıldı. O, 1583-cü ildə ikinci dəfə cəhd etdi. Bu dəfə o, rəsmi şəkildə Nyufaundlend adasına qarşı iddia qaldırdı, ancaq burada heç bir yeni məskunlaşan qalmamışdı. Gilbert İngiltərəyə geri qayıdarkən, səyahət zamanı öldü. Onun yerinə Gilbertin qardaşı Volter Reli keçdi. Reliyə 1584-cü ildə Elizabet tərəfindən maliyyə dəstəyi verilmişdi. Sonrakı il Reli bugünki Şimali Karolina sahillərində Roanoke Koloniyasını yaratsa da, tədarük çatışmazlığı koloniyanın uğursuz olmasına səbəb oldu.
Afrika, Amerika və qul ticarəti
Karib hövzəsi ilk başda İngiltərənin ən vacib və ən mənfəətli koloniyası olsa da, bundan əvvəlki bir neçə cəhd uğursuzluqla nəticələnmişdi. Qayanada 1604-cü ildə qurulan koloniya cəmi iki il yaşadı və qızıl depozitləri tapmaq baxımından uğursuz oldu. Sent-Lüsiya (1605) və Qrenadanin (1609) eyni aqibətlə üzləşməsinə baxmayaraq, Sent-Kits (1624), Barbados (1627) və Nevisdə (1628) yaşayış yerlərinin salınmasına müvəffəq olunmuşdu. Koloniyalar tez bir zamanda şəkər plantasiya sistemini qəbul etdilər. Qul əməyindən asılı olan bu sistem Braziliyadakı portuqallar və qul satıb, şəkər alan holland gəmiləri tərəfindən müvəffəqiyyətlə istifadə edilirdi. Bu ticarətin gedərək artan mənfəətinin ingilislərin əlində qalmasını təmin etmək üçün parlament 1651-ci ildə qərar qəbul etdi. Qərara görə, ingilis koloniyalarındakı ticarəti təmin etmə hüququ sadəcə ingilis gəmilərinə verilirdi. Bu, Vahid Hollandiya Vilayətləri ilə gərginliyə səbəb oldu və holland-ingilis müharibələrini başlatdı. Münaqişənin nəticəsi Amerika qitəsində İngiltərənin Amerika qitəsində mövqeyinin güclənməsi ilə nəticələndi. İngiltərə 1655-ci ildə ispanların Yamayka adasını özünə birləşdirdi. 1666-cı ildə Baham adaları da ingilis koloniyasına çevrildi.
thumb|XVII əsr [[Virciniya koloniyası|Virciniyasında işləyən afrikalı kölələr, şəklin müəllifi bilinmir, 1670]] II Karl krallıq nizamnaməsi ilə Hudzon körfəzi şirkətini ((HBC)) qurdu və Rupert Torpağı adlanan ərazidəki xəz ticarəti inhisarçılığını şirkətə verdi. Bu ərazi sonralar Kanada dominionunun böyük hissəsini təşkil etmişdi. HBC tərəfindən qurulan ticarət postları və qalalar tez-tez fransızların hücumuna məruz qalırdı. Fransızlar Yeni Fransa yaxınlığında öz xəz ticarət koloniyasını yaratmışdılar.
İki il sonra kral Çarlz tərəfindən Krallıq Afrika şirkətinə Karibdəki Britaniya koloniyalarına kölə tədarükü üzrə inhisarçılıq imtiyazı verildi. Köləlik əvvəldən İmperiyanın Vest-Hinddəki əsasını təşkil edirdi. 1807-ci ildə kölə ticarəti ləğv olunana qədər Britaniya 3.5 milyon afrikalı kölənin Amerikaya daşınmasında məsuliyyət daşıyırdı. Bu kölələrin üçdə biri Atlantik okeanı vasitəsilə köçürülmüşdü. Bu ticarəti asanlaşdırmaq üçün Qərbi Afrika sahillərində Ceyms adası, Akkra və Bans adası kimi qalalar qurulmuşdu. Britaniya Karibində 1650-ci ildə Afrika mənşəli əhalinin nisbəti 25% idisə, bu rəqəm 1780-ci ildə 80%-ə yüksəlmişdi. Eyni vaxt aralığında on üç koloniyada bu nisbət 10%-dən 40%-ə dəyişmişdi (əksəriyyəti cənubdakı koloniyalarda idi). Qul tacirləri üçün bu ticarət həddən artıq mənfəətli idi və Bristol, Qlazqo və Liverpul kimi qərbi Britaniya şəhərlərinin əsas iqtisadi sütununa çevrilmişdi. Bu şəhərlər Afrika və Amerika ilə birlikdə ticarət üçbucağını formalaşdırırdılar. Qul gəmilərindəki köçürülmüş, sərt və gigiyenik olmayan vəziyyət və zəif qidalanma Orta keçid dövründə ölüm nisbətinin yeddidə bir olmasına səbəb oldu.
Digər Avropa İmperiyaları ilə rəqabət
thumb|right|upright=1.15|1639-cu ildə [[Çennai|Mədrəsdə Müqəddəs Georgi qalasının əsası qoyulmuşdur.]]
İngiltərə və Niderland XVI əsrin sonunda səyahətlərini maliyyələşdirmək üçün səhmdar cəmiyyətləri formalaşdıraraq, Portuqaliyanın ticarət monopoliyasına meydan oxudular. Belə səyahətləri həyata keçirmək üçün 1600-cü ildə ingilis, daha sonra britaniyalı Ost-Hind şirkəti, 1602-ci ildə Niderland Ost-Hind Şirkəti yaradıldı. Bu şirkətlərin əsas məqsədi mənfəətli ədviyyat ticarətini ələ keçirmək idi. Bu ticarətə əsas fokuslanan iki regionda — Ost-Hind arxipelaqı və ticarət şəbəkəsinin önəmli limanı Hindistanda ingilis və hollandlar həm Portuqaliya ilə, həm də bir-biriləri ilə ticarət üstünlüyü uğrunda rəqabətdə idilər. İngiltərə Niderlandın müstəmləkə gücünü qırsa da, Niderlandın daha inkişaf etmiş maliyyə sistemi və XVII əsrdəki 3 holland-ingilis müharibəsi onun Asiyadakı mövqeyini daha da gücləndirmişdi. İki ölkə arasındakı gərginlik 1688-ci ilin Şanlı inqilabından sonra İngiltərə taxtına çıxan III Vilyam tərəfindən dayandırıldı. Razılığa görə, ədviyyat ticarəti Niderlandın, Hindistan tekstil sənayesi İngiltərənin imtiyazına verilirdi. Tezliklə, tekstil sənayesi gəlir baxımından ədviyyat ticarətini üstələmişdi.
İngiltərə və Niderland arasında bağlanan 1688-ci il sülhü bu iki ölkənin Doqquz illik müharibəyə müttəfiq kimi girməsinə səbəb olsa da, Avropa və dəniz ərazilərində Fransa, İspaniya və holland-ingilis ittifaqı arasında baş verən münaqişə nəticəsində ingilislər hollandlardan daha böyük müstəmləkə gücünü mənimsəmişdilər. Onlar Avropadakı quru döyüşlərində öz hərbi büdcələrinin böyük hissəsindən istifadə etməli olmuşdular.
İspaniyada II Karlosun 1700-cü ildə ölümündən sonra hakimiyyətə gələn, Fransa kralının nəvəsi V Filipin İspaniya müstəmləkə imperiyasını miras alması Fransa və İspaniyanın öz koloniyaları ilə birləşmə perspektivlərini artırdı. Bu, Avropanın digər gücləri və İngiltərə üçün qəbul edilməz vəziyyət idi. 1701-ci ildə İngiltərə, Portuqaliya və Niderland 13 il çəkən İspaniya mirası uğrunda müharibədə İspaniya və Fransaya qarşı Müqəddəs Roma İmperiyasının tərəfində döyüşdü.
Şotlandiyanın dəniz ərazilərini genişləndirmə cəhdi
Şotlandiya parlamenti 1695-ci ildə Panama bərzəxində 3 il sonra yaşayış yeri quran Şotlandiya şirkəti üçün qrant ayırdı. Yeni Qrandadakı ispan müstəmləkəçi qonşuları tərəfindən hücum edilən və malyariya xəstəliyi yayılan bu koloniya 2 il sonra tərk edildi. Daren layihəsi Şotlandiya üçün maliyyə fəlakəti idi: Şotland kapitalının dörddə biri itirilmişdi. Bu hadisə şotlandların öz dəniz imperiyasını qurma ümidlərini puç etdi. Hətta, bu koloniya fəlakətinin siyasi nəticələri də var idi. Şotlandiya sadəcə taxtları birləşdirmək əvəzinə, iki ölkənin birləşdirən aktı qəbul etməyə məcbur olmuşdu.
"Birinci" Britaniya imperiyası (1707–1783)
18-ci əsr yenicə birləşmiş Böyük Britaniyasının dünyanın müstəmləkə gücündə üstünlüyü ələ keçirməsinə və Fransanın imperial mərhələdə onun əsas rəqibinə çevrilməsinə şahidlik etdi.
Toyota Highlander
Toyota Highlander (və ya Toyota Kluger) — Toyota tərəfindən istehsal olunan avtomobil modelidir. Şimali Amerikada istehsal olunan bu avtomobil, Yaponiya və İndianaya idxal edilir. Avtomobilin motoru 2 variantda mövcuddur. Bunlar: 2.7 l və 3.5 l-dir. 3.3 l motor variantı yalnız hibrid modelində vardır. Avtomobil iki nəsildə istehsal olunmuşdur. Birinci nəsil Kluger, 2000–2007-ci illər arasında istehsal olunmuşdur. Motorun xüsusiyyətləri və ölçüsü yeni nəsildə dəyişilmişdir. İlk nəsil avtomobillər sadəcə Yaponiyada istehsal olunduğuna baxmayaraq, yeni nəsil Şimali Amerikada istehsal olunub digər ölkələrə idxal edilməkdədir.