cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mingəçevir SES
Tarixi
Azərbaycanın müxtəlif rayonlarından Mingəçevir su elektrik stansiyasının quraşdırılmasıyla əlaqədar olaraq böyük sayda insan gəlib, ümumilikdə isə bu stansiyanın tikilməsində 20.000 insan iştirak edib. 1940-cı illərin sonlarına doğru 10.000-ə yaxın alman hərbi əsirləri bu stansiyanın quraşdırılmasına cəlb edilib. Ölkənin ən təcrübəli mütəxəssisləri tikinti meydançasının — postsovet məkanının ən böyük su elektrik stansiyasının quraşdırılmasına cəlb edilib. Bugünkü Mingəçevir şəhəri su elektrik stansiyasının tikilməsiylə əlaqədar olaraq qurulub və 1948-ci ildə şəhər statusu alıb. 1957-ci ildə az güclü Varvara SES işə düşdükdən sonra ikisi birlikdə "Mingəçevir SES silsiləsi" adlanır. Mingəçevir su anbarı 1953–1959-cu illərdə doldurulub, su tutumu 16070 milyon m³-dir. Dəryaçanın uzunluğu 70 km, eni 13–18 km-dir. Su anbarının tikilməsi və iki kanalın çəkilməsi ölkədə 970 min hektar sahəni suvarmağa imkan yaratmış, 200 min hektar sahənin su altında qalmaq təhlükəsini aradan qaldırmışdır. "Mingəçevir SES silsiləsi"ndə 165 nəfər işçi çalışır. Stansiyanın tərkibinə 110, 220 və 330 kilovoltluq paylayıcı yarımstansiyalar daxildir. 2012-ci ilin mart ayının 30-da elektrik stansiyasında içərisində bitum olan qabın partlaması nəticəsində partlayış baş verib. Nəticədə bir nəfər işçi həlak olub, daha bir nəfər isə yaralanıb.
Texniki göstəriciləri
6 hidroaqreqata malik olan Mingəçevir SES-in müəyyən olunmuş gücü 420 MVt, orta illik elektrik enerjisi istehsalı 1,4 milyard kVts-dır. Qovşağın ən əsas orijinal hissəsi yüksək təzyiqli torpaq bəndi Avropada yuyulma üsulu ilə tikilmiş ən nəhəng (hündürlüyü 80 m) bənddir. O işlənən materialların həcminə görə, həm də dünyada çınqıl-qumdan tökülmüş yeganə bənddir.
Su qovşağına 3 gözdən ibarət suaşıran beton bənd (bir açıq kanalı ilə eni 30 m), 6 gözdən ibarət təzyiqli su borularına su qəbul edən qurğu (uzunluğu 66 m), 4 qapalı beton boru ilə 4 gözdən ibarət suaşıran qurğu (uzunluğu 47 m), torpaq bənd (uzunluğu 1550 m, hündürlüyü 80 m), Yuxarı Qarabağ və Yuxarı Şirvan kanalına su qəbul edən bir gözlü qurğu daxildir.
Bənd Mingəçevir su anbarını əmələ gətirmişdir. Su qovşağı Kür-Araz ovalığında 970 000 ha sahəni suvarmağa imkan yaratmış, 200 000 ha sahənin isə su altında qalmaq təhlükəsini birdəfəlik aradan qaldırmışdır.
NGC 3007
NGC 3007, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sekstant bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
VI Mehmed
İlk illəri
14 yanvar 1861-ci ildə Dolmabağça sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Əbdülməcid, anası isə Gülüstü Qadınəfəndidir. 6 aylıqkən atası, 4 yaşında isə anası vəfat etmiş, bu səbəblə atasının digər xanımı olan Şayəstə xanımın himayəsində böyümüşdür. 1870-ci ildə Dolmabağça sarayında keçirilən mərasimlə Süleyman Əfəndi, Cəlaləddin Əfəndi, Səlahəddin Əfəndi, İzzəddin Əfəndi və Münirə Sultanın oğlu Sultanzadə Ələddin bəylə birlikdə sünnət edildi. Aldığı saray təhsili və Fateh mədrəsəsində aldığı bəzi dərslərlə özünü yetişdirdi. Böyük qardaşı Sultan Əbdülhəmid taxta çıxdıqdan sonra ona hədiyyə etdiyi Çəngəlköy köşkündə məskunlaşdı və taxta çıxanadək burada yaşadı. Bu səbəblə yaşadığı bu köşk Vahidəddin köşkü adlanmağa başlandı. Dövrün Osmanlı vəliəhdi Yusif İzzəddin Əfəndinin gözlənilməz ölümünün ardından (1 fevral 1916) Osmanlı taxtının rəsmi vəliəhdi elan edildi. Bu ünvanla Avstriya-Macarıstan imperatoru I Frans İosifin cənazəsində (1916) və Alman imperatoru II Vilhelmin xüsusi dəvətində iştirak etdi və padşahı təmsil etdi. Digər böyük qardaşı Sultan Mehmed Rəşadın vəfatının ardından (3 iyul) VI Mehmed adıyla taxta çıxarıldı. Ancaq daha çox Sultan Vahidəddin olaraq anıldı.
Səltənət illəri
Milli Məclisdə keçirilən andiçmə mərasimindən sonra Tələt Paşa hökumətini vəzifəsində saxlayaraq sarayda bir qərargah qurdu və davam edən Birinci Dünya müharibəsini buradan izləməyə başladı. İlk rəsmi açıqlaması isə müharibənin səbəb olduğu qıtlıq və bahalığa qarşı gördüyü tədbirlər haqqında oldu. Müharibə cəbhələrinin açılmadığı bölgələrdə elan olunmuş hərbi vəziyyəti aradan qaldırdı və bununla da əhalinin rəğbətini qazandı. Ancaq müharibənin gedişatı Osmanlının əleyhinə idi. Fələstin və Suriya əldən çıxmış, Anadolu torpaqları təhlükə altına düşmüşdü. Padşahın fəxri yavəri olan Mustafa Kamal Paşa sultana yolladığı teleqrafda sülhdən başqa bir çarə qalmadığını bildirmişdi (7 oktyabr).
Səltənətinin dördüncü ayı tamamlanmamış çətin vəziyyətə düşən Sultan Vahidəddin vaxt qazanmağa çalışdı. Dövlətin düşdüyü vəziyyətdən çıxması üçün İngiltərə və Fransa yönlü siyasət yeritməyə qərar verdi. Müttəfiq dövlətlər isə müharibənin məğlub olanlarını cəzalandırmaq istəyirdi. Bu səbəblə Sultan Vahidəddin müttəfiq dövlətlərin gözündə günahsızlığını sübut etmək üçün bütün hadisələri İttihadçıların boynuna yıxmağa çalışdı. İstanbula gəlməyə hazırlaşan müttəfiq dövlətlərin heyətini qarşılamaq üçün yeni bir hökumət qurmağa qərar verdi. Belə ki, fəaliyyətdə olan Əhməd Tofiq Paşa hökuməti İttihad və Tərəqqi cəmiyyətinin öndə gələn üzvlərinin ölkədən gizlicə qaçmasına (2-3 noyabr gecəsi) göz yummuş və bununla da, onlardan tərəf olduqlarını bildirmişdi. Sultan Vahidəddinin bu qərarının konstitusiyaya zidd olduğunu bildirən Əhməd İzzət Paşa hökuməti isə ləğvi gözləmədən öz istəyilə istehfa verdi (8 noyabr).
Sultan Vahidəddin, yeni hökuməti 73 yaşındakı qudası Əhməd Tofiq Paşanın (qızı Fatma Ülviyyə Sultan paşanın oğlu ilə evli idi) rəhbərliyində qurdu. İki gün sonra isə 60 gəmidən ibarət müttəfiq dövlətlər donanması İstanbula daxil oldu (13 noyabr). Tofiq Paşa hökumətinin məclisdə təsdiqlənməsindən sonra mətbuat açıqlaması verən Sultan Vahidəddin müharibə əsnasında baş verənlərin təqsirkarının xalq deyil, İttihad və Tərəqqi hökuməti olduğunu və İngiltərə ilə dostluğun davamı üçün əlindən gələni edəcəyini bildirdi. Yenicə qurulan hökumətdən isə İttihadçıların mühakimə edilməsi üçün dərhal fövqəladə bir məhkəmə qurulmasını istədi.
Yal Pirəhmədli
Yal Pirəhmədli – Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Yal Pirəhmədli kəndi Füzuli rayonunda, Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir. Kənd rayon mərkəzindən 9 km məsafədədir. Əhalisi əsasən üzümçülük və heyvandarlıqla məşğul olurdu. Kənddə məktəb, klub və s. vardı. Bu yaşayış məntəqəsi 1993-cü ilin avqustunda ermənilər tərəfindən işğal olunub. 2020-ci il noyabr ayının 9-u Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir. .
VI Mehmed
Səltənət illəri
Sultan Vahidəddin hökumətin içində olan İttihadpərəst üzvlərin uzaqlaşdırılması üçün Tofiq Paşa rəhbərliyində ikinci hökumət kabinetini qurdu (13 yanvar). İkinci Tofiq Paşa hökuməti sultana yaxın şəxslərdən ibarət idi. Sultan Vahidəddin kütləvi həbslərə başlamadan öncə Fərid Paşa vasitəsilə ingilislərin prosesə münasibətini öyrənməyə çalışdı. Diyarbəkirin keçmiş qubernatoru Rəşid bəyin həbsdən qaçması (25 yanvar) ingilislərin təzyiqlərinin artmasına səbəb oldu. Daha öncə Daxili İşlər naziri İzzət bəy tərəfindən ingilislərə adı verilən 60 nəfərin 30-u həbs edilmiş, ingilislər bunlardan 23-nün onlara təslim edilməsini tələb edirdi. Hökumət isə bu təklifi qəbul etmədi.
Yal Pirəhmədli
Tarixi
Yal Pirəhmədli toponimi yal coğrafi terminindən və pirəhmədli etnonimindən ibarətdir. Pirəhmədli həmin kənddə məskunlaşmış nəslin adıdır. Kənd dağın yalında yerləşdiyi üçün Yal Pirəhmədli adlanır. Kəndin adı “Yalda yerləşən Pirəhmədli kəndi” mənasını daşıyır. Deyilənlərə görə, əvvəllər bu ərazilərdə Pirəhmədli adlı kəndlər olduğu üçün onları bir-birindən fərqləndirmək məqsədilə dağın yalında yerləşən yal müsbət relyef forması bildirən coğrafi termini üçün də fərqləndirici əlamət ifadə edir. Yerli məlumata görə, kəndin 300 ilə yaxın yaşı var. Yaşayış məntəqəsi Xırdapara-Dizaq mahalının tabeliyində olub, onun baş kəndi (mərkəzi) hesab olunan Pirəhmədli kəndindən ayrılıb. Mahalın naibi bu kənddə otururdu. Yalpirəhmədli kəndinin adı bəzi sənədlərdə Yal Pirəhmədli şəklində də Yazılır. Kəndin mollahəsənli, hacıməmmədli, seyidli, seyidməmmədli və s. adlı tayfaları vardır.
VI Mehmed
Səltənət illəri
Bu əsnada İstanbula gələn fransız generalı d’Esperey, sultanın və hökumətin prosesləri uzatmasından bezərək toplanan batalyonla saraya gələcəyini və istədiklərini alacağını söyləyərək sarayı təhdid etdi. Sədrəzəmi fransız səfirliyinə çağırdı. Fransızlar adını verdikləri 36 nəfərin həbs edilməsini istədilər. Müttəfiq dövlətlərlə 3 aydır razılığa gələ bilməyən hökumətə etirazını bildirən Sultan Vahidəddinin sərt üslubundan narahat olan Tofiq Paşa istehfa verdi və Fərid Paşa sədarətə gətirildi (4 mart).
Yal Pirəhmədli
Toponimikası
Yalpirəhmədli oyk. Füzuli r-nunun Dədəli i.ə.v.-də kənd. Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Oykonim yal (coğrafi termin) və Pirəhmədli (etnotoponim) komponentlərindən düzəlib, "yalda yərləşən Pirahmədli kəndi” mənasındadır. R-nun ərazisində Pirəhmadli adlı başqa bir kənd da var. Pirəhmədli kəngərlilərin bir qolunun adıdır.
VI Mehmed
Səltənət illəri
Yeni hökumət keçmiş sədrəzəmlərdən Səid Həlim Paşa da daxil olmaqla İttihad və Tərəqqi cəmiyyətinin öndə gələnlərini həbs etdirdi. Yozğadın Boğazlıyan bölgəsinin qubernatoru olan Mehmed Kamal bəyin mühakiməsi dərhal nəticələndi və edam cəzası şeyxülislam fətvası ilə sultanın imzasıyla təsdiqləndi. Bəyazid meydanında edam olunan və milli şəhid elan edilən Kamal bəyin cənazəsinin universitet tələbələrinin əlləri üzərində bayrağa bükülü olaraq daşınması müttəfiq dövlətlərini narazı saldı. Paris konfransına təmsilçi göndərmə istəyi və sultanın məsələni müzakirə etmək üçün tələb etdiyi məsul şəxslərlə görüş baş tutmadı. Müttəfiq dövlətlər hökumətin bütün işlərinə qarışırdı. Digər yandan sultan, Anadolu və Rumeliyə şahzadələrin rəhbərliyi ilə göndərdiyi nəsihət heyətləriylə xalqı sakitləşdirməyə çalışırdı.
Yal Pirəhmədli
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.
VI Mehmed
Səltənət illəri
Müttəfiq dövlətləri ictimai asayişin təmin edilməsi üçün Osmanlı zabitlərinin Anadoludakı birliklərə qoşulmasına icazə verdi. Mustafa Kamal Paşa da 9. Ordu müfəttişliyinə təyin edildi (30 aprel). Sultan Vahidəddin İzmirin işğalından sonra istehfa verən Fərid Paşa rəhbərliyində ikinci hökumət kabineti qurdu (19 may). Yeni qurulan hökumət həbs olunan 23 milliyyətçini azadlığa buraxdı. İttihadçıların həbs olunması və məhkəmə prosesi isə təxirə salındı. Sultanın sarayda çağırdığı səltənət şurasında (26 may) artıq ölkənin yadellilərdən azad edilməsi qərar alındı. Bundan narahat olan müttəfiq dövlətlər həbs olunan 67 siyasi məhbusu Malta adasına sürgün etdi (27 may). Nəhayət, müttəfiqlərin hökuməti Paris konfransına dəvət etməsi nəticəsində münasibətlər yaxşılaşdı və İttihadçıların həbsi yenidən davam etdi. Konfransda iştirak edəcək şəxləri şəxsən seçən Sultan Vahidəddin Fərid Paşaya inanmadığı üçün Tofiq Paşanı da heyətə daxil etdi.
Yunan işğalına qarşı toplanan siyasi cəmiyyətlərin başladığı silahlı mübarizə getdikcə güclənmişdi. İngilsilər bu milliyyətçi hərəkatın arxasında İttihadçıların olduğunu iddia edərək sultana təzyiq edir və Mustafa Kamal Paşanın geri çağırılmasını tələb edirdi. Bu əsnada sultanın yaşadığı Ulduz sarayında böyük bir yanğın çıxdı (8 iyun). Bütün əşyaları yanan və son anda xilas olan Sultan Vahidəddin "Millətimin ocağı yanıb, mən onu düşünürəm. mənim evim yanmış, nə önəmi var ?" dedi. Vəliəhd Əbdülməcid Əfəndi də sultana məktub yazaraq davam edən ingilispərəst siyasəti və Fərid Paşanın konfransa göndərilməsini tənqid etdi (12 iyun). Məktubu ələ keçirən ingilislər milliyyətçilərin sultana qarşı bir çevriliş hazırladığını və Ulduz sarayındakı yanğının da bir sui-qəsd nəticəsində çıxdığını iddia edərək meydanı qızışdırmağa başladılar.
İngilis kəşfiyyatı isə Anadoludakı milli hərəkatın arxasında sultanın və hökumətin olduğunu anlamışdı. Samsunda ingilislərlə Rüfət bəy arasında yaranan gərginliyin ardından ingilislər saraya nota göndərdi və Mustafa Kamal Paşanın həbs edilərək İstanbula gətirilməsini və Rüfət bəyin vəzifədən alınmasını tələb etdi. Sultan Vahidəddin isə Ərzurumda olan Mustafa Kamal Paşaya teleqraf çəkərək vəziyyətin gərginliyini və artan təzyiq səbəbilə vəzifədən alındığını bildirdi (8-9 iyul gecəsi). Mustafa Kamal Paşa isə göndərdiyi cavab məktubunda sultanı və hökuməti çətin vəziyyətə salmamaq üçün bütün hərbi rütbələrindən istehfa etdiyini, millət və sultan adına mübarizəyə davam edəcəyini bildirdi.
Sultan Vahidəddin isə Samsundakı hadisə ilə Mustafa Kamal Paşanın heç bir əlaqəsinin olmadığını sübut etməyə çalışırdı. Baş admiral Artur Kaltorpa xüsusi xəbər göndərərək (8 iyul) Aydın bölgəsindəki yunan zülmündən şikayət etdi. Əmrindəki orduların ləğv edilməsi, vəziyyətin isə təhlükəli bir hal alması səbəbilə tək ümidinin İngiltərə hökuməti olduğunu bildirdi.
Digər yandan sədrəzəm Paris konfransından heç bir nəticə əldə etmədən geri dönmüşdü (15 iyul). Ertəsi gün sultanın qəbulunda olan vəliəhd Əbdülməcid Əfəndi sədrəzəmin konfransdakı mövqeyini və siyasətini ciddi şəkildə tənqid etdi. Ancaq sultan imtina edə bilmədiyi Fərid Paşa rəhbərliyində üçüncü hökumət kabinetini qurdu (20 iyul). Yeni hökumətə milli hərəkat yönümlü olan Tofiq Paşa, Əhməd İzzət Paşa və Əli Rza Paşalar da alındı. Sədrəzəm isə bir qərar çıxararaq Anadoluda milli bir konqresin keçirilməsinə etiraz etdi. 2 gün sonra Mustafa Kamal Paşanın rəhbərliyində açılan Ərzurum konqresi (23 iyul) sultana bağlı olduqlarını bildirən və sədrəzəmin verdiyi qərarı tənqid edən bir teleqraf yolladı. İngilislər isə hökumətə nota göndərərək (24 iyul) Mustafa Kamal Paşanın üsyankar elan edilməsini tələb etdi. Sədrəzəm, uzun danışıqların ardından Mustafa Kamal Paşa və Rauf bəy haqqında həbs qərarı çıxara bildi (29 iyul). Buna etiraz edən Əhməd İzzət Paşa istehfa verdi. Vəliəhd Əbdülməcid Əfəndi dərhal saraya gedib, hələ də Fərid Paşanı qorumağa çalışan Sultan Vahidəddini olduqca sərt bir dillə tənqid etdi. İngilislərin artan təzyiqi nəticəsində Mustafa Kamal Paşanın bütün nişanları geri alındı və fəxri yavərliyi ləğv edildi (9 avqust). Hökumətin bu mövqeyini tənqid edən Tofiq Paşa da 2 gün sonra istehfa verdi. Hökumət 4 sentyabrda başlayan Sivas konqresinə qarşı fəaliyyətə başlasa da, buna nail ola bilmədi. Mustafa Kamal Paşa ilə sultan arasında aşılmaz bir divar hörüldü. Milli azadlıq hərəkatı isə rəsmi bir hökumət qurulanadək İstanbulla bütün əlaqələrinin kəsildiyini elan etdi (11-12 sentyabr gecəsi). Mustafa Kamal Paşanın Sivasdan göndərdiyi məktubu alan (29 sentyabr) Sultan Vahidəddin dərhal hökuməti istehfaya göndərdi və onun məsləhəti ilə Əli Rza Paşanı sədarətə gətirdi (2 oktyabr).
Yeni qurulan hökumətə yalnız milli azadlıq hərəkatını dəstəkləyənlər alındı. İstanbulla Ankara arasında 20 gündür bağlı olan teleqraf xətti bərpa edildi.
Əli Rza Paşa hökumətindən narazı olan müttəfiqlər sultanın qorxularını təhrik etmək üçün İstanbulun gələcəyini müzakirə etməyə başladılar. İngilislər türklərin İstanbuldan çıxarılmasını istəyirdilər. Gəzən şayələrdən narahat olan Sultan Vahidəddin müttəfiq dövlətlərin təmsilçiləri ilə görüşmək istəsə də, müsbət cavab ala bilmədi. İngilisləri razı salmaq üçün məclisin açılışını gecikdirməyə çalışsa da, 12 yanvar 1920-ci ildə sonuncu Məclis-i Məbusan açıldı.
Sultan Vahidəddin xəstəliyini bəhanə edərək açılışa qatılmadı. Gəzən şayələrə son qoymaq üçün səhhətinin pis olması haqqındakı tibbi arayışları qəzetlərdə dərc etdirdi. Bu əsnada Mustafa Kamal Paşa sultana teleqraf çəkərək səhhətindən narahat olduğunu bildirdi. Digər yandan Sultan Vahidəddin də məclis üzvlərini qəbul edir, onlardan milli hərəkat haqqında məlumat alırdı.
Müttəfiq dövlətlər sultanı sıxışdırmaq üçün London konfransında (5 mart) alınmış qərarla İstanbulun işğalını elan etdi. Əvvəlcə İstanbuldakı yunan və ermənilərin qətl ediləcəyi şayələri yayıldı. Ardından İstanbul rəsmi olaraq işğal edildi və bütün rəsmi orqanlar ələ keçirildi (16 mart). Milliyyətçi liderlər həbs edilərək Maltaya sürgün edildi. Hökumət 2 apreldə istehfaya getdi. Sultan Vahidəddin 5 apreldə yenidən Fərid Paşa rəhbərliyində hökumət qurdu. Məclis sultanın əmriylə bağlandı (11 aprel).
Nəhayət, Ankarada toplanan Böyük Millət Məclisi toplanaraq (23 aprel 1920) millətin yeganə təmsilçisi olduğunu bütün dünyaya elan etdi. Buna cavab olaraq isə Mustafa Kamal Paşa və 5 yaxın adamı haqqında ölüm hökmü verildi (24 may). Çox keçmədən Sevr sülhü imzalandı (10 avqust). Buna məclisin reaksiyası sərt oldu. Belə ki, Sultan Vahidəddin xain elan edildi və kürəkəni Fərid Paşa haqqında ölüm hökmü verildi (7 oktyabr).
İngilislərin təzyiqi ilə Tofiq Paşa yenidən sədarətə gətirildi (21 oktyabr). Mustafa Kamal Paşa isə bu hökuməti tanımaqdan imtina etdi. Bu əsnada yunanlara qarşı ilk zəfər olan İnönü döyüşü baş verdi. Məclisin 8 fevralda keçirilən gizli iclasında sultanın taxtdan endirilməsinə qərar verildi. Nəhayət, Sultan Vahidəddinin Ankara hökumətini tanımaması nəticəsində məclis səltənəti və Osmanlı imperiyasını ləğv etdi (1 noyabr 1922). Xilafətin isə Osmanlı sülaləsinə aid olduğunu və TBMM tərəfindən seçiləcək şəxsə veriləcəyini bildirdi. Hökumət adamlarının yarısı ölkədən qaçır, yarısı isə ingilislərə sığınırdı. Səltənətin ləğvindən sonra 10 noyabrda ilk dəfə cümə salamlığına çıxan Sultan Vahidəddinin oxunan xütbədə adı çəkilmədi.
Mühacirət illəri
Nəhayət, ingilislərin çoxdandır gözlədiyi an gəldi. Sultan Vahidəddin 15 noyabrda fəxri yavəri və qaynı Zəki bəy (xanımı Səniyə Qadınəfəndinin qardaşı) vasitəsilə general Harrinqtona müraciət etdi və ingilislərdən siyasi sığınacaq istədi. Sultanın 17 noyabr 1922 tarixində cümə günü İstanbuldan Malaya adlı gəmiylə çıxarılmasına qərar verildi. Sultan Vahidəddin o gecə Cihannüma köşkündə qaldı. Şəxsi əşyalarından başqa dəyərli əşya və cəvahirət almamağa diqqət yetirdi. Qalaq-qalaq sənədləri kamində yandırdı. Son Osmanlı sultanı Ulduz sarayından ingilis generalı Çarlz Harrinqtonun müşayiəti ilə alındı. Sultan və heyətindəki 10 nəfər səhər saatlarında ingilis batalyonu tərəfindən Maltaya yola salındı. Maltadakı ingilis qubernatoru sultanı kral V Georq adına qarşıladı. Krala təşəkkürlərini bildirən Sultan Vahidəddin taxtından və xilafətdən əl çəkmədiyini bildirdi. Bu əsnada isə TBMM Əbdülməcid Əfəndini Osmanlı xəlifəsi elan etdi (19 noyabr).
Bu əsnada ingilislər artıq yük olmağa başlayan sabiq sultandan xilas olmağa çalışırdı. İngilislərin dəstəyi ilə Osmanlı imperiyasına qarşı üsyan qaldıran və Ərəbistan məliki olan Şərif Hüseyn sultanı Məkkəyə dəvət etdi. İngilis gəmisiylə Maltadan ayrılan (5 yanvar 1923) Mehmed Vahidəddin Port Səid limanında Kral Hüseynin oğlu tərəfindən qarşılandı. Daha sonra Süveyşə və Ciddəyə getdi (15 yanvar 1923). Kral Hüseyn qonağını 101 top atəşilə qarşıladı və Məkkəyə yola saldı. Fevral ayının sonuna qədər Məkkədə qalan Sultan Vahidəddin iqlimi daha mülayim olan Taifə getdi. Müsəlman aləmi isə onun Hicaz ziyarətini tənqid edirdi.
Hicazda çox qalmayan Sultan Vahidəddin Məkkəyə döndü və Fələstinə getmək istədi (15 mart). Ancaq ingilislər buna icazə vermədi və sabiq sultan uzun müzakirələrdən sonra İtaliyaya göndərildi. İtalyan hökuməti Sultan Vahidəddini Genuya limanında qeyri-rəsmi bir mərasimlə qarşıladı (2 may). Onu qarşılayanlar arasında qaynı Fərid Paşa da vardı. San-Remo qəsəbəsindəki Nobel villasında məkunlaşdı. 16 ay burada tək yaşayan Sultan Vahidəddin 1924-cü ildə verilən Osmanlı sülaləsinin sürgün qərararından sonra ailəsinə qovuşdu. Ailənin fərdləri artdığı üçün Manolya villasına köçən Sultan Vahidəddin Türkiyə sərhədlərindən kənarda qalan ailə mülklərindən pay almaq üçün sürgündəki bütün ailə üzvlərindən vəkalət aldı. Ancaq sürgün səbəbilə Nitsada məskunlaşan Əbdülməcid Əfəndi ailə rəisinin özü olduğunu deyərək vəkalət verməkdən imtina etdi. Sultan Vahidəddin İstanbuldan 20 min ingilis sterlinqi ilə ayrılmışdı. Bu pulun bir hissəsi fırıldaqçıların əlinə keçmiş, bir hissəsi isə keçmiş qaynı və fəxri yavəri olan Zəki bəy (xanımı Səniyə Qadınəfəndinin qardaşı) tərəfindən San-Remo qumarxanalarında itirilmişdi. Əlində qalan şəxsi cəvahiratları satmış, sonda medallarını da satışa çıxarmışdır. Ancaq medalların üzərindəki daş-qaşın saxta olduğunu öyrənmiş və saray zərgərləri tərəfindən aldadıldığını öyrənmişdir.
Vəfatı və dəfni
16 may 1926 tarixində səhər saatlarında Nitsada yaşayan qızı Sabiha Sultanın qızı olduğu xəbərini alan Sultan Vahidəddin nəvəsinin adının Nəcla olmasını istədi. Məhz həmin günün sonunda axşam saatlarında vəfat etdi. Aparılan araşdırmalarda ölüm səbəbi kimi ağciyərinin birinin vərəmdən quruması və ürək damarlarının tutulması göstərildi.
thumb|[[Dəməşqdəki VI Mehmedin qəbri]] Sultanın öldüyünü eşidən borclular təxminən 60 min lirəlik borclarını tələb etdilər. Nəticədə Manolya villasındakı bütün əşyalar və mərhum sultanın tabutu villanın zirzəmisindəki otağa qoyularaq kilidləndi. İtalyanlar borc ödənilənədək cənazənin dəfn edilməsinə icazə vermədilər. Nəhayət, 1 ay sonra Nitsadakı qızı Sabiha Sultan sırğalarını sataraq borcları ödədi və cənazənin Dəməşqdəki Süleymaniyyə təkyəsinin qəbiristanlığında dəfn olunmasına qərar verildi. Fransa hökumətindən icazə alındı və tabut at arabasıyla dəmiryolu stansiyasına (15 iyun), oradan isə qatarla Triestə aparıldı. Burada gəmiyə daşınan cənazəsi kürəkəni Ömər Fərrux Əfəndinin nəzarətində Beyruta aparıldı. Oradan qatarla Dəməşqə daşınan cənazə Süleymaniyyə təkyəsinin həyətində dəfn olundu (3 iyul 1926). Məzar yeri üçün qazılan yerdən su çıxmasıyla torpaq çökmüş, bu səbəblə cənazənin üzərində türbə tikilə bilməmişdir.
Capra aegagrus cretica
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Capra aegagrus chialtanensis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Blakeanthus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
Blakeanthus cordatus Qvatemala, Salvador və Hondurasda bitən yeganə növ.
Villaçidro
Villaçidro — Italiyada kommuna, Sardiniya bölgəsində yerləşir və Cənubi Sardiniyanın inzibati mərkəzinə tabedir.
2019-cu ilə olan məlumat görə, əhalisi 13.846 nəfərdən ibarətdir, əhali sıxlığı 75,46 nəf/km² bərabərdir. 183,48 km²-lik ərazini əhatə edir.
Viktoriya adası (Rusiya)
Viktoriya adası — elədə böyük olmayan arktika zonasında, Barens dənizi akvatoriyasında, Şpitsbergen (Norveç) və Frans-İosif Torpağı (Rusiya) arxipelaqları arasında yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Arxangelsk vilayəti ərazisinə daxildir. Adanın uzunluğu 5 km, eni isə 2,5 km təşkil edir. 1932-ci ilin sentyabrında 6 il Norveçlə SSRİ arasında olan ərazi mübahisəsindən sonra ada Sovetlər Birliyinin ərazisi kimi təstiqlənmişdir. 2016-cı il məlumatına əsasən adada daimi əlali yaşamır. Amma 1959—1992-ci illər ərzimndə adada qütb stansiyası fəaliyyət göstərmişdir. Bu stansiyanın əməkdaşları əsasən alimlər və hərtbiçilər idi. Ada qlobal istiləşmə ilə əlaqədar olaraq özünün buzlaq örtüyünü tədricən itirir. Müəyyən turistik əhəmiyyətə malikdir. Belə ki, ada gəmi yollarının üzərində yerləşməsi və qütbə yaxınlığı ilə seçilir.
Coğrafiyası
Ada üçbucaq formasına malikdir və zirvəsi adanımn şimalında yerləşir. Rusiya Federasiyasının qütb dairəsində ən ucqar qərb nöqtəsini təşkil edir. Norveç ərazisində yerləşən Ağ adasından 60 km şərqdə, Frans-İosif Torpağına daxil olan Aleksandra Torpağı adasından isə 170 km qərbdə yerləşir. Adanın cənub sahillərini Barens dənizi,Ş şimal sahillərini isə Şimal Buzlu okean suları yuyur. Bununlada ada təbi su sərhədi rolunu oynayır.
Relyefi
1990-cı illərə qədər ərazisinin böyük hissəsini örtük buzlaqları tuturdu. Bircə adanın şimalında 10 ha əraziyə sahib olan dil istisna idi. Örtük buzlağının hündürlüyü 150 metrə çatırdı. Buzlaq dənizə doğru uçurumla bitir. Zubovun fikirinə görə buzlaqlar arası qatlar illərə görə bölünür. XX əsrin 90-cı illərindən etibarən örtük buzlağının sahəsi azalmağa başlamışdır. Bu əsasən cənub sahillərindən başlayır. 2012-ci ildə buzlağın sahəsi 6,1 km² olmuşdur ki, bu da adanın 56 % təşkil edir. Artıq bu proses qarşısı alınmaz həddə çatmışdır. Çox guman ki, gələcəkdə ada buzlaqdan tam azad olacaqdır.
Tarixi məlumat
thumb|250px|Viktoriya adası əsasən bütün il boyu buz və qarla örtülü olur Uzaqda yerləşən bu ada heç zaman köklü əhaliyə sahib olmamışdır. Ada ilk dəfə 20 iyul 1898-ci ildə norveçli kapitan Yohannes Nilsen və Ludvig Bernard Sebulonsen tərəfindən kəşf edilmişdir. Ada öz adını 1 gün sonra almışdır. Yohannen kapitanı olduğu britaniyalı səyyah Arnold Payın «Viktoriya» gəmisində adanı kəşf etdiyindən adanı gəminin şərəfinə adlandırmışdır.
Ərazi mübahisəsi
thumb|[[8 iyun 1930-cu il Norveç ekspedisiyası Viktoriya adasında]]
Viktoriya adası və Frans-İosif Torpağı uzun zaman dünyanın super güçləri tərəfindən maraq dairəsi xarixində olmuşdur. Hüeş bir ölkə bu adalara rəsmi ərazi iddiasında olmamışdır. 1926-cı ildə isə adalar SSRİ tərəfindən ələ keçirilmişdir. XX əsrin 20-ci illərinin sonunda Norveç adalara idialar irəli sürmüşdür. Onlar adanı hətta «Fritof Nansen Torpağı» olaraq adlandırırlar.
Şpisberqen traktadına görə ada Norveçin qütb əraziləri xariçində yerləşdiyindən heç kəsin torpağı sayılmırdı. 15 aprel 1926-cı il dekreti ilə SSRİ Frans-İosif Torpağını ərazisinə qatır. Norveç bu addımı pisləyərək qəbul etmir. Ancaq onlar bunun üçüün rəsmi səviyyədə bir tədbir görməmişdilər. Halbuki Lars Kristensen Buve adasını Norveçə birləşdirməyə müvəffəq olmuşdu. Onların Viktoriya adasına birinci ekspedisiyası uğursuz olur.
29 iyul 1929-cu ildə Otto Şmitd «Qeorqi Sedov» buzqıran gəmisində qütbə ekspedisiya təşkil edərkən Quker adasına SSRİ bayrağını sancır və Frans-İosif Torpağını SSRİ ərazisi elan edir. 1930-cu il 8 avqust saat 04:30 kapitan Peder Elyasen başda olmaqla norveç ekspedisiyası adaya yan alır. Ancaq buna qədər Frans-İosif Torpağı artıq SSRİ ərazisi elan edilmişdi. Nörveç SSRİ tərəfdən ola biləcək təhlükəni nəzərə alaraq öz təbələrini adanı tərk etməsinə göstəriş vermişdir.
1932-ci ildə Nikolay Knipoviç qəmisində S. Popov adanı tam dövrüyəyə alaraq SSRİ bayrağını adaya sancmışdır.
SSRİ tərkibində
1 noyabr 1959-cu ildən adada Viktoriya Qütb stansiyası fəaliyyət göstərmişdir. Burada 2-5 arası əməkdaş fəaliyyət göstərirdi. 1 aprel 1994-cü ildə isə stansiya fəaliyyətini dayandırmışdır. 1985-ci ildə 90-cı illərin əvvələrinə qədər adada HHMQ aid qoşun növü yerləşdirilmişdi.
Nuoro
Nuoro — Sardiniyada şəhər.
Əhali
Nuoronun demoqrafik göstəriciləri:
NGC 2036
NGC 2036, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Masa bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Capra aegagrus turcmenica
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Tortoli
Tortoli — Sardiniyada şəhər.
Əhalisi
Tortolinin demoqrafik göstəriciləri:
Blakiella
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
Blakiella bartsiifolia (S.F.Blake) Cuatrec.
Sinonim
Podocoma bartsiaefolia S.F.Blake
Raul Kastro
Raul Modesto Kastro Rus — qardaşı Fidel Kastrodan sonra 2011–2021-ci illərdə təkpartiyalı kommunist dövlətində ən yüksək vəzifə olan Kuba Kommunist Partiyasının birinci katibi vəzifəsində çalışmış təqaüdçü kubalı siyasətçi və general.
Həyatı
Fidel Kastro Dövlət Şurasının sədri vəzifəsindən 2008-ci il fevralın 18-də istefa verib. O, 2006-cı ilin iyul ayında böyrəyində cərrahiyyə əməliyyatı keçiriləndən sonra ali dövlət postunu müvəqqəti olaraq qardaşına ötürmüşdü. Uzunmüddətli xəstəliyinə baxmayaraq F. Kastronun Xalq Hakimiyyəti Milli Assableyasına namizədliyi irəli sürülmüş və yanvarın 20-də keçirilən seçkidə o, qardaşı Rauldan 1 faiz az səs toplamışdı.
R. Kastro qardaşından 5 yaş kiçikdir. O, Dövlət Şurası sədrinin birinci müavini idi.
F. Kastro 2001-ci ildə Havanada keçirilən mitinqdə huşunu itirəndən sonra qardaşını öz varisi elan etmişdi.
Kuba parlamenti 2008-ci il fevralın 24-də 76 yaşlı Raul Kastronu ölkədə ən ali vəzifəyə — Dövlət Şurasının sədri vəzifəsinə seçib.
Raul Kastro 1959-cu ildən Kubanın lideri olan Fidel Kastronun qardaşı və silahdaşıdır.
Blanchetia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
Blanchetia heterotricha DC. — Braziliya üçün endemik yeganə növ.
Tempio Pausaniya
Tempio Pausaniya — Sardiniyada şəhər.
Əhalisi
Şəhərin demoqrafik göstəriciləri
Oristano
Oristano — Sardiniyada şəhər.
Əhalisi
Oristanonun demoqrafik göstəriciləri:
NGC 179
NGC 179 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Eldar Quliyev (rejissor)
Eldar Tofiq oğlu Quliyev — Azərbaycan kinorejissoru, ssenaristi, Azərbaycan SSR xalq artisti (1982), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1978), "Debüt" studiyasının bədii rəhbəri (1987-ci ildən), Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin kino kafedrasının professoru.
Həyatı
Eldar Quliyev 18 yanvar 1941-ci ildə Bakıda anadan olub. 1960–1966-cı illərdə Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun rejissorluq fakültəsində, Sergey Gerasimovun kursunda təhsil təhsil alıb. 1967-ci ildən "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işləmişdir. "Biri vardı, biri yoxdu…" adlı ilk qısametrajlı filmini çəkib. Kifayət qədər bədii və sənədli filmin müəllifidir. 1969-cu ildə ilk böyük ekran əsəri olan "Bir cənub şəhərində" filmi ilə özünü təsdiqləyib və bu filmlə Azərbaycan kinosunda yeni bir mərhələnin təməlini qoyub.
1979-cu ildə "Babək" filmini çəkir və bu film professionallıq səviyyəsinə, kütləvi və batal səhnələrin miqyasına görə heç də xaricdə istehsal olunan bu tipli filmlərdən geri qalmırdı. Həmin illərdə "Babək" filmi 52 ölkə tərəfindən satın alınıb. Bunlarla yanaşı "Ən vacib müsahibə", "Var olun, qızlar…", "Ürək… Ürək…", "Nizami", "Nə gözəldir bu dünya…", "Girov", "İstanbul reysi", "Dərvişin qeydləri" və s. filmlərə quruluş verib.
Həmçinin bir neçə filmin ssenari müəllifi olmuşdur. Çəkdiyi filmlərin bir neçəsi kinofestivallarda priz və mükafatlara layiq görülmüşdür. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində kino kafedrasının professoru, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi Himayəçilik Şurasının üzvü olmuşdur.
Eldar Quliyev 1987-ci ildən "Debüt" Eksperimental Gənclik yaradıcılıq studiyasının rəhbəri kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyasının ən fəal yaradıcılarından olan Eldar Quliyev Gildiya yaradılan gündən qurumun prezidenti olmuşdur.
Bəstəkar Tofiq Quliyevin oğlu, ssenarist Nərminə Quliyevanın atasıdır.
Eldar Quliyev 18 yanvar 2021-ci ildə infarkt keçirmişdir. Bir müddət müalicə almışdır. Xalq artisti 16 aprel 2021-ci ildə müalicə aldığı Respublika Müalicəvi Diaqnostika Mərkəzində vəfat etmişdir. Yasamal qəbiristanlığında həyat yoldaşının məzarı yanında torpağa tapşırılıb.
Filmoqrafiya
Rejissoru olduğu filmlər
Bədii rəhbəri olduğu filmlər
İştirak etdiyi filmlər
Ssenari müəllifi olduğu filmlər
Alqero
Alqero — Sardiniyada şəhər.
Eldar Quliyev (rejissor)
Filmoqrafiya
Çəkildiyi filmlər
Alqero
Əhalisi
Şəhər sakinlərinin əksəriyyətinin ana dili italyancadır. Bundan başqa katalan dilinin Alqer ləhçəsində danışanlar 20 faizdən, sardiniyalılar 12 faizdən bir qədər çoxdur.
Eldar Quliyev (rejissor)
Filmoqrafiya
Haqqında çəkilən film
Rejissor köməkçisi olduğu film
Alqero
Əhalisi
Sakinlər şəhəri "Kiçik Barselona" mənasına gələn "Barseloneta" olaraq adlandırırlar.
Alnımızın Qarabağı. Amerikadan oxunanlar (film, 2012)
'Alnımızın Qarabağı. Amerikadan oxunanlar' qısametrajlı sənədli televiziya filmi 2012-ci ildə İctimai televiziyada istehsal edilmişdir. Filmdə Amerika mətbuatında Qarabağ mövzusuna yer verilməsindən bəhs edilir.
Məzmun
Filmdə Amerika mətbuatında Qarabağ mövzusuna yer verilməsindən bəhs edilir.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2012-ci ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Eldar Quliyev (rejissor)
Filmoqrafiya
İdeya müəllifi olduğu film
Diplom rəhbəri olduğu film
Telman Ağdamski
Telman Əhməd oğlu Ağdamski — azərbaycanlı kimyaçı, kimya elmləri doktoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi (2012).
Həyatı
Telman Ağdamski (Bədəlbəyli) 6 avqust 1936–cı ildə Ağdaşda anadan olmuşdur. Azərbaycanın opera müğənnisi, əməkdar incəsənət xadimi Əhməd Ağdamskinin oğludur. Ağdaş orta məktəbini bitirmiş (1943-1953), ADU-nun Kimya fakültəsində təhsil almışdır (1953-1958). Tələbə olarkən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Qeyri-Üzvi və Fiziki Kimya İnstitutunda lobarant kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır (1957). Həmin institutun aspiranturasına daxil olub (1958), "Dehidrogenləşmə və polimerləşmə reaksiyalarında xrom-alüminium katalizatorunda nadir torpaq elementlərinin və əlaqələndiricilərin tədqiqi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir (1965). İnstitutun kiçik elmi işçisi olmuş, sonralar APİ-nin Analitik və fiziki kimya kafedrasında dosent (1967), Kimya fakültəsinin dekanı (1972-1981 illər) vəzifələrində işləmişdir. "İkivalentli nadir - torpaq elementlərinin tsiklopentadienil (arenil) metalkarbonilte-trahidrofuranat komplekslərinin sintezi, quruluşu və katalitik xassələri" mövzusunda dissertasiyasına görə kimya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır (1992). "Fiziki kimya" ixtisası üzrə professordur (1995). Hazırda Analitik və fiziki kimya kafedrasının professorudur. 18 aprel 2012-ci ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycanın Əməkdar müəllimi fəxri adına layıq görülmüşdür.
Elmi fəaliyyəti
Telman Ağdamskinin əsas elmi-tədqiqatları katalitik və koordinasion kimyaya aiddir. O, xromalüminium katalizatorlarının sintez şəraitini müəyyənləşdirərək, onları dehidrogenləşmə və polimerləşmə reaksiyalarında tədqiq etmişdir. Onun tərəfindən butanın dehidrogenləşmə reaksiyasında nadir və nadir torpaq elementlərinin promotorluq xassəsi öyrənilmiş və indiyə qədər bu məqsədlə istifadə edilən K-5 katalizatorunun yerli xammal əsasında sintez edilmiş yüksək aktivliyə malik katalizatorla əvəz edilməsini təklif etmişdir. O, tərkibində d və f elementləri p və s rabitəsi olan iki və üçvalentli samarium, yevropium və itterbiumun tsiklopentadienil, arenil törəmələrini sintez etmiş, onların xassələrini və quruluşlarını tədqiq etmişdir. Aparılan tədqiqatlardan məlum olmuşdur ki, lantanoid ilə karbon atomu arasındakı rabitə S rabitədir. Onun tərəfindən həmçinin tərkibində kobalt və manqan olan lantanoidlərin-intermetallidlərin alınma üsulu işlənib hazırlanmış və onları seolitlər üzərinə çökdürməklə yeni növ katalizatorlar sintez edilmişdir. Həmin katalizatorların köməyi ilə kiçik molekullar aktivləşdirilir və doymamış birləşmələr yüksək seçiciliklə hidrogenləşmə və karbonilləşmə reaksiyalarına məruz edilir.
Telman Ağdamskinin elmi-pedaqoji fəaliyyəti 11 dərs vəsaitində, 100-ə qədər elmi əsərdə, 3 müəlliflik şəhadətnaməsində öz əksini tapmışdır.
Telman Ağdamski 1985-2001-ci illərdə koordinasion kimyası üzrə 1985-2001-ci illərdə İsveçrə, Yunanıstan, Avstraliya, Portuqaliya, Almaniya, Yaponiya, Kanada və b. ölkələrdə keçirilmiş XXIII-XXXI konqres və simpoziumlara, karbon qazının işlənilməsinə həsr olunmuş I, II, III, V, VI Beynəlxalq konfranslara (İtaliya, 1993; Yaponiya, 1994, 1997; Almaniya, 1999; Kolorado, ABŞ, 2001) dəvət edilmişdişdir.
Blennosperma
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Vasili Çapayev
Vasili Çapayev (rus. Василий Иванович Чапаев; ) — XX əsrin əvvələrindəki vətəndaş müharibəsi qəhrəmanlarından biri, Qızıl Ordunun komandiri.
Həyatı
32 yaşında sirli ölüm
İndi isə qəhrəmanımız, damarlarında türk qanı olan Vasili İvanoviç Çapayevdən bəhs edəcək. Kimdir Çapayev? Vasili İvanoviç Çapayev 1887-ci il fevralın 9-da Kazan quberniyasının (indiki Çuvaşıstan Respublikası) Budayka kəndində anadan olub. Onun milliyyəti isə yarı çuvaş, yarı erzyalı olub. Erzyalılar Mordoviyada etnik qrupdur. Onun atası İvan Stepanoviç mordovalı, anası isə Yekaterina Semyonovna isə çuvaş olub. Çoxuşaqlı ailənin 6-cı uşağı Vasili rus akademik elminə əsasən, "rus kökənlidir". 32 yaşında, 1919-cu il sentyabrın 5-də hərbi liderliklə fəaliyyət göstərən Vasili İvanoviç Çapayev Qazaxıstanda boğulma səbəbi ilə vəfat edib. Ölümü indiyə qədər də müəmmalı görənlər var.
"Çapayev" soyadı haradan götürülüb? "Çepay" yerli dialektdə "Tseplyay" mənasını verir, yükdaşıyan fəhləyə deyilən bu söz tezliklə onun ləqəbinə, sonralar isə soyadına çevrilir. Daha sonralar isə "e" hərfi "a" hərfi ilə əvəzlənərək beləcə "Çapayev" soyadı yaranır. Qədim türk sözü olan "çöp" isə tullantı mənasını verir.
Leyla Məmmədbəyova (həkim)
Leyla Hüseynağa qızı Məmmədbəyova (12 may 1922 - 23 may 2006) — Azərbaycanın məşhur patomorfoloq alimi, Azərbaycanın Əməkdar Elm Xadimi, Tibb emləri doktoru, professor.
Həyatı
Leyla Hüseynağa qızı Məmmədbəyova Qubada anadan olmuşdur.
1963-cü ildən Elmi Tədqiqat Eksperimental və Klinik Tibb İnstitutunun patomorfologiya laboratoriyasında müdir işləyib.
Tədqiqatları əsasən ürək damar sisteminin patologiyasına həsr edilib.
Akademik İvan Şirokoqorovun Azərbaycanda patoloji anatomiya elminin inkişafında özünəməxsus yeri olan istedadlı tələbələrindən biri də professor Leyla xanım Hüseynağa qızı Məmmədbəyova (1922-2006) olmuşdur. O, 1947-1963-cü illərdə patoloji anatomiya kafedrasında çalışmış, burada namizədlik və doktorluq dissertasiyası üzərində işləmişdir. 1967-ci ildə Tibb emləri doktoru, 1970-ci ildə professor adını almışdır.
Uzun illər M.A.Topçubaşov adına Respublika Elmi Cərahlıq mərkəzinin patomorfologiya laboratoriyasının müdiri vəzifəsində işləmişdir. L.H.Məmmədbəyova 200-dən artıq elmi məqalənin, bir neçə monoqrafiyasının müəllifidir.
Mükafatları
"Şərəf nişanı" ordeni və müxtəlif medallarla təltif edilmişdir.
Qaşqay Ziyəddinoğlu
Qaşqay Ziyəddin oğlu Ramazanov — Azərbaycan jurnalisti, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, publisist.
Həyatı
Qaşqay Ziyəddinoğlu 6 oktyabr 1972-ci ildə anadan olmuşdur. Bakı şəhərindəki 270 №-li orta məktəbin məzunudur. Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Ailəsi
Ailəlidir, iki övladı var.
Jurnalist fəaliyyəti
25 ildən çoxdur ki, Azərbaycan mətbuatında jurnalist fəaliyyəti ilə məşğuldur. 1995-ci ildən, Azərbaycanda nəşr olunan "Avrasiya", "Vətəndaş", "Retro", "Dövran", "Yeni Avrasiya", "Mərkəz" və digər qəzetlərdə müxbir, məsul katibin müavini, məsul katib, şöbə müdiri, redaktor, baş redaktorun birinci müavini vəzifələrində çalışmış və "Xalq qəzeti", "İki sahil", "Yeni Azərbaycan" və ölkənin digər aparıcı KİV və media qurumları ilə əməkdaşlıq etmişdir. . Hazırda "Yeni Azərbaycan" qəzetində işləyir.
Uzun müddət Müdafiə Nazirliyinin Hərbi Nəşriyyatında bölmə rəisi və redaktor, "Hərbi bilik" jurnalında redaktor vəzifələrində çalışmışdır. Jurnalsit-tədqiqatçı kimi bir çox layihələrdə və müsabiqələrdə iştirak etmiş, yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. Jurnalistika sahəsində fəaliyyəti boyunca yüzlərlə elmi-publisistik, siyasi və sosial yönümlü təhlil yazılarla yanaşı, onlarca elmi məqalə, çoxsaylı kitabların həmmüəllifi və redaktoru olmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinin məzunu kimi media sahəsində çalışmaqla yanaşı, elm sahəsində də fəaliyyətini davam etdirmişdir. 2011–2015-ci illərdə BDU-nun beynəlxalq jurnalistika kafedrasının doktoranturasında təhsil almış və 22 iyun 2018-ci ildə "Silahlı münaqişə zonalarında jurnalist fəaliyyətinin nəzəri və praktik aspektləri" mövzusunda dissertasiya işini müdafiə etmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının 04.03.2020-ci il tarixli qərarı ilə siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür.
Təltifləri
Azərbaycan Milli Mətbuatının 145 illik yubileyi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 22 iyul 2020-ci il tarixində imzaladığı 2170 nömrəli Sərəncamı ilə Azərbaycanda kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafında xidmətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.
Df (Unix)
df - Unix və Unix bazalı əməliyyat sistemlərində komanda. df disk free  sözünün  qısaltmasıdır.
Selarcus
Selarcus — Sardiniyada şəhər.
Mayis Ağabəyov
Mayis Əlişir oğlu Ağabəyov — Azərbaycan kino rəssamı, inzibatçı, rəssam assistenti, geyim rəssamı və dekor rəssamı, Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2000).
Həyatı
Mayis Əlişir oğlu Ağabəyov 1 may 1941-ci ildə Bakıda anadan olub. 1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət rəssamlıq məktəbini bitirmişdir. 1969-cu ildə Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun rəssamlıq fakültəsini bitirərək, "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında quruluşçu rəssam kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1965-ci ildən bir sıra Beynəlxalq və Respublika sərgilərində kino və rəngkarlıq əsərləri ilə iştirak etmişdir. 1996-cı ildən Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında "Akademik rəngkarlıq" kafedrasının professoru olmuşdur.
Mayis Ağabəyov 2020-ci il iyun ayının 17-də 79 yaşında vəfat etmişdir.
Filmoqrafiya
• 3
Akademik silsiləsi (Baykal)
Formalaşma
Miosenin əvvəlində indiki Kiçik dəniz boğazı, Olxon adası və Akademik silsiləsinin yerində, kiçik (dərinliyi bir neçə on metrə qədər olan) göllər, habelə torf bataqlıqları əmələ gəlmişdir.
Beləliklə Orta Miosenə qədər (təxminən 8-9 milyon il əvvəl) gələcək sualtı silsilə Baykal gölünün şimal sahili idi. Tədricən göl şimala doğru genişlənməyə başladı. Bunun nəticəsində yeni bir hövzə meydana gəldi. Bu nəticəyə tədqiqatçılar alt çöküntüləri araşdırdıqdan sonra gəlirlər: cənubi və mərkəzi hövzələrdə çöküntülərin qalınlığı təxminən 8 min metr, şimalda isə cəmi 4-5 min metrdir.
Geoloji quruluş və morfologiya
Akademik silsilə Olxon adası ilə geoloji cəhətdən bağlıdır və tərkibində Primorski silsiləsinə bənzər tək bir depressiyaarası atıcıdır. Massiv özü Olxondan şimal-şərqə, Uşkan adalarına qədər uzanır. Yuxarıdakı adaların daxil olması ilə birləşdirilmiş körpünün uzunluğu 200 km, silsilənin özü 100 km-ə yaxındır. Baykal gölünün dibindəki maksimal hündürlüyü bütövlükdə 1848 m-ə çatır (Uşkan adaları).
Massivin relyefi asimmetrikdir. Cənub-şərqdən Olxon, şimal-qərbdən isə Uşkan çatı ilə sərhədlənir. Silsilə boyunca Akademik çatı keçir. Bu çat onu iki bloka bölür: qalxmış şimal-qərb və enmiş cənub-şərq.
Şimal-qərb bloku rəngarəng bir relyefə sahibdir. Üzərindəki yağıntının gücü sıfırdan bir neçə yüz metrə qədərdir.
Cənub-şərq bloku çat boyunca uzanır və qalınlığı 1-1.5 km olan çöküntülər tərəfindən örtülür (qazma işlərinin nəticələrinə görə silsilənin yuxarısındakı çöküntü süxurlarının qalınlığı təxminən 1 km-dir). Bu blokun yağışları Miosenin müxtəlif mərhələlərinə aiddir.
Akademik silsiləsinin təməlinin əsası yaşı 2 milyard ildən yuxarı olan qədim Arxean-Proterozoy kristal şistləri və qneysləri üzərində qurulub.
Araşdırılması
Silsilə 1932-ci ildə Sovet geoloq-limnoloqu Q. Y. Vereşqin tərəfindən kəşf edilmişdir.
1995-1996-cı illərdə silsilə rusr-belçika elmi ekspedisiyası tərəfindən araşdırılmış, nəticədə relyefi və quruluşu haqqında çoxlu məlumatlar əldə edilmişdir.
2009-cu ilin iyul ayında «„Mirı“ na Baykale» elmi ekspedisiyası çərçivəsində dərin dənizlərdə üzən Mir-1 və Mir-2 sualtı gəmiləri Akademik silsiləni araşdırmaq üçün suya salınır. Bu ekspedisiya zamanı elm adamları onun əsasını qoyan qayaları araşdırdılar və nümunələrini götürdülər.
NGC 3008
NGC 3008, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Mirzə Nəsrulla xan
Mirzə Nəsrulla xan Naini (17 oktyabr 1840, Nayin, İran - 13 sentyabr 1907, Tehran, İran), Müşirəddövlə, İranın Qacar xanədanının baş naziri
Həyatı
Mirzə Nəsrulla xan 17 oktyabr 1840-cı ildə Nayində anadan olmuşdu.
Mirzə Nəsrulla xan 13 sentyabr 1907-ci ildə Tehranda vəfat edib.
Pantera (musiqi qrupu)
Pantera — 1981-ci ildə Texasda yaranmış heavy metal qrupu.
Qrup haqqında
1981-ci ildə yaranmış heavy metal qrupudur. Klassik Thrash Metal qruplarından Slayer, Metallica, Megadeth və Anthrax ilə birlikdə heavy metal tarixinin çox əhəmiyyətli qruplarından biri hesab edilir. Baxmayaraq ki, qrup glam metal ilə musiqi karyerasına başlamışdı, amma Pantera 80-ci illərin sonlarında öz musiqi istiqamətini Slayer, Metallica, Megadeth və Black Sabbath kimi ənənəvi metal qrupların təsiri nəticəsində dəyişdi. Bundan sonra kollektiv groove-metalın əsas yaradanlarından biri oldu. Bu musiqi növünü həm də post-treş metal da adlandırırdılar.
Pantera öz ticari müvəffəqiyyətinə yarandığı ildən 9 il sonra Elektra Records etiketiylə çıxardığı "Cowboys from Hell" albomu ilə nail oldu. Bundan sonra qrup 90'cı illərin ən məşhur metal qruplarından oldu. Panteranın ilk dördlüyünə tənqidçilərin soyuq münasibət bildirməsinə baxmayaraq, doxsanıncı illərdə qrupun bu stilini bəyənirdilər. AllMusic'dən olan Ceyson Birçmeyer Pantera qrupunu, «90'cı illərin ən yaxşı metal qrupu və … bütün dövrlərin ən yaxşı və ən nüfuzlu metal qrupu» hesab edirdi. Qrup VH1 "Ağır rokun ən yaxşı 100 ifaçısı" sıralamasında 45-ci yerə və MTV'nin "Bütün dövrlərin ən yaxşı 10 metal qrupu" sıralamsında 5-ci yerə layiq görülmüşdür.
Pantera, qrup daxilində olan uzun müddətli münaqişələrə görə 2003-cü ildə dağıldı. Növbəti il Pantera'nın gitaristi Daymbeq Darrel öz yeni qrupu Damageplan ilə səhnədəki çıxışı zamanı psixi problemləri olan Pantera fanatı tərəfindən səhnədə vuruldu.
Yaranması və erkən glam illər (1981 - 1987)
Pantera qrupunun əsası 1981-ci ildə yaşları 15-17 yaş arası olan 4 məktəb yoldaşı tərəfindən qoyulmuşdur. Qrupun ilkin tərkibinə vurma alətlər çalan Vinni Pol Ebott, onun kiçik qardaşı gitara çalan Darrell Ebott, bas-gitara çalan Tommi Bredford, gitara çalan Terri Qleyz və vokalist Donni Hart daxil idi. Onlar ilk başlarda Texasdakı gecə klublarında Kiss və Van Halen kimi qrupların mahnılarını kover edirdilər. Bu koverlərlə yanaşı glam-metal stilindəki öz mahnılarını da səsləndirirdilər.
1982-ci ildə Donni Hart kollektivi tərk etdi və Terri Qleyz Darrelli gitarada tək qoyaraq qrupun vokalisti oldu. Növbəti il bas-gitarist Tommi Bredford də həmçinin qrupdan ayrıldı və onu Reks Braun əvəz etdi. Pantera andeqraunda-a favorit oldu, onlar Texas, Oklahoma və Luiziana üzrə regional turlar keçirdilər. Qrup Stryper, Dokken və Quiet Riot kimi qrupların açılış qrupu oldu və öz növbəsində qrupun Metal Magic adlı debüt albomu da bu turnedə populyarlaşdı. Metal Magic 1983-cü ildə Abbott qardaşlarının atası Jerry Abbott'un Pantego studiyasında yazıldı.