cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rudiment orqanlar
Alman anatomiyaçısı R.Viderşeym tərəfindən 1895-ci ildə ortaya atılan rudiment insan orqanları siyahısı apendiks, büzdüm sümüyü kimi təxminən 100 orqandan ibarət idi. (Apendiks, əsasən, apendisit kimi tanınan orqandır. Dilimizdə səhvən “apendisit” tələffüz edilən bu söz bu orqanın infeksiyaya uğramasına verilən addır). Ancaq elm inkişaf etdikcə Viderşeymin siyahısındakı orqanların hamısının orqanizmdə çox mühüm funksiya yerinə yetirdiyi məlum oldu. Məsələn, “rudiment orqan” hesab edilən apendiksin, əslində, orqanizmə daxil olan mikroblara qarşı mübarizə aparan limfa sisteminin bir hissəsi olduğu müəyyən edildi. Bu həqiqət 1997-ci il tarixli bir tibbi mənbədə belə bildirilir: Orqanizmdəki qalxanabənzər vəz, dalaq, apendiks, sümük iliyi kimi orqanlar limfa sisteminin hissələridir. Onlar da orqanizmin infeksiya ilə mübarizə aparmasına kömək edirlər. Eyni rudiment orqanlar siyahısına daxil edilmiş badamcıqların da boğazı xüsusilə yetkinlik yaşına qədər infeksiyalara qarşı qorumaqda mühüm rol oynadığı məlum oldu. Onurğa sümüyünün son hissəsi olan büzdüm sümüyünün isə çanaq sümüyünün ətrafındakı sümüklərə dəstək olduğu, bu səbəbdən, büzdüm sümüyü olmadan rahat oturmağın mümkün olmadığı məlum oldu. Bundan əlavə, bu sümüyün çanaq hissəsindəki orqanların və buradakı müxtəlif əzələlərin də birləşdiyi sümük olduğu müəyyən edildi. Sonrakı illərdə yenə rudiment orqanlardan hesab edilən qalxanabənzər vəzin T hüceyrələrini hərəkətə gətirərək orqanizmin limfa sistemini aktivləşdirdiyi, epifiz vəzin lütein hormonuna təsir edən melatonin hormonu ifraz etdiyi kəşf edildi. Tiroid vəzinin körpələrdə və uşaqlarda orqanizmin normal inkişafını təmin etdiyi və maddələr mübadiləsi və orqanizmin aktivliyinin tənzimlənməsində rol oynadığı müəyyən edildi. Hipofiz vəzinin ön payının da tiroid, böyrəküstü vəz, çoxalma vəzləri kimi bir çox hormon vəzinin düzgün fəaliyyət göstərməsini və skeletin inkişafını tənzimlədiyi aşkar edildi.
Napoleon müharibələri
IV koalisiya müharibəsi (1806–1807)
300px|thumb|[[Kontinental blokada|"Qapalı qitə Avropa" 1811-ci il: {{legend|#6B6BE6|I Fransa İmperiyası}}{{legend|#8695E1|Asılı ölkələr}}{{legend|#A9A9D8|Qitə təcridində iştirak edən ölkələr.}}]]
Rusiya və Prussiya müharibələri
Rusiya ilə ittifaqa girərək Prussiya 26 avqust 1806-cı ildə Fransaya Reyn ərazilərindən çıxmacı ulimatumunu verməklə müharibə elan etmiş olur. Napoleon öz qoşunlarına Mayndan başlayaraq Türingeni keçməklə Berlinə qədər irəliləməyi əmrini verir. 1806-ci il oktyabr ayında Yena və Auerştedtdə prussiyalılar ağır məğlubiyyətə uğrayırlar. Nəticədə Erfurt hersoqluğu birbaşa Napoleon imperiyasına qatılır və fransızlar Berlinə daxil olurlar.
Rudiment orqanlar
Rudiment orqanlar tezisinə qarşı çıxan bioloq H.Enok bu məntiqi səhvi belə ifadə edir: İnsanların apendiksi var. Ancaq daha qədim əcdadları olan ibtidai meymunlarda apendiks yoxdur. Apendiks təəccüblü şəkildə daha ibtidai quruluşa malik olan məməlilərdə, məsələn, opossumlarda yenidən üzə çıxır.
Yeni Suvagil
Yeni Suvagil (əvvəlki adı: Yeni Suvaqil) — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Zaqatala rayonunun Yeni Suvaqil kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Yeni Suvaqil kəndi Yeni Suvagil kəndi, Yeni Suvaqil kənd inzibati-ərazi vahidi Yeni Suvagil kənd inzibati-ərazi vahidi adlandırılmışdır.
Rudiment orqanlar
Darvin “Növlərin mənşəyi” kitabında belə deyir: Bununla yanaşı, başqa bir çətinlik də var. Bir orqan artıq funksiyasını itirdiyi üçün çox kiçildikdən sonra iz qoyaraq necə kiçilə bilir və nəticədə, necə tamamilə yoxa çıxır? Bir orqan bir dəfə funksiyasını itirdikdən sonra istifadəsiz qalmasının həmin orqana müsbət təsiri ola bilməz. Burada mənim verə bilməyəcəyim bir açıqlamaya ehtiyac var.
Yeni Suvagil
Tarixi
Kənd 1953-cü ildə salınıb.
Napoleon müharibələri
Rusiya və Prussiya müharibələri
Prussiya ordusunun qalıqları rusların ordusuna qoşulurlar. Rusiya üzərinə yürüş bir sıra çətinliklərlə üz-üzə qalmış olur: həddindən pis kommunikasiyaya, yollara malik uzaq bir ərazi ordunun cəld mobilliyi və təhcizatı üçün böyük bir problem yaratmışdır. General Levin Avqust von Benniqsenin tabeçiliyində olan rus ordusunun döyüşə girmədən geri çəkilməsi, 1806–1807 ci illərin kəskin qışı və Polşa vətənpərvərlərinin müqaviməti Napoleonu Varşavada durmağı məcbur edir. Burada o grafinya Valevskaya ilə uzun müddətli məhəbbət romanı yaşayır. Nəticədə bir uşaq dünyaya gəlir.
Əvvəl 8 fevral 1807-ci ildə Prussişe Eylau döyüşü və sonra 14 iyun 1807-ci ildə Friedland döyüşünün ardınca 7 iyulda Fransa Russiya və Prussiya arasında Tilzit sülhü bağlanılır. Bu sülh Prussiya üçün bir fəlakət idi. Prussiya Elbadan qərbdəki ərazilərindən yeni yaradılmış Vütenberq krallığının xeyrinə məhrum olmuş olur. Polşa əyaləti isə Varşava Böyük hersoqluğuna çevrilir. Beləliklə Prussiya ərazisinin yarısını itirmiş olur eyni zamanda daha yüksək təzminat ödəməklə yanaşı kiçik ordu saxlamaqla kifayətlənməli olur.
Yeni Suvagil
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 22 km cənubda, Alazan-Həftəran vadisində yerləşir.
Napoleon müharibələri
Rusiya və Prussiya müharibələri
Avropa qitəsi demək olar ki, tamamilə Napoleonun hakimiyyəti altına keçmiş olur ki, bu da Böyük Britaniyanın izolə olunması demək idi. Napoleon Böyük Britaniyaya qarşı Avropa qitəsi boyu ticarət baykotu – "Kontinental blokada siyasəti" yürüdür.
Rudiment orqanlar
Atların ayaqlarındakı bəzi əzələ lifləri “Təbiət” (Nature) jurnalının 20-27 dekabr 2001-ci il tarixli sayında dərc edilən “Biomexanika: təhlükəli vibrasiyalara qarşı amortizator” (Biomechanics: Damper for bad vibrations) adlı məqalədə belə deyilir: Atların ayaqlarındakı bəzi əzələ lifləri heç bir funksiyası olmayan təkamül prosesinin qalıqları kimi görünür. Ancaq bu əzələ lifləri at qaçarkən ayağın içində əmələ gələn zərərli titrəmələrin qarşısını alırlar. Məqalə belə davam edir: Atların və dəvələrin ayaqlarında 6 millimetrdən daha qısa əzələ liflərinə bağlı olan 600 millimetrdən daha uzun vətərləri olan əzələləri var. Bu cür qısa əzələlər heyvan hərəkət etdikcə uzunluğunu ancaq bir neçə millimetr dəyişdirə bilir və bunlar böyük məməlilərin o qədər də işinə yarayan kimi görünmür. Vətərlər passiv yaylar kimi funksiya yerinə yetirir və qısa əzələ liflərinin lazımsız olduğu təkamül prosesində funksiyasını itirmiş daha uzun liflərin qalıqları olduğu hesab edilmişdir. Ancaq Vilson və həmkarları... Bu liflərin sümük və vətərləri potensial şəkildə zərər verən titrəmələrdən qoruduğunu irəli sürürlər. Təcrübələr qısa əzələ liflərinin bir ayağın yerə vurulmasının ardınca əmələ gələn zərərli titrəmələri yavaşlatdığını göstərmişdir. Qaçan bir heyvan ayağını yerə vurduqda bu zərbə ayağın titrəməsinə səbəb olur, titrəmələrin tezliyi nisbi yüksəkdir. Məsələn, atlarda 30-40 hz – ayaq yerdə ikən bu zərbələr yavaşladılmasa, artıq titrəmə dövranı baş verir. Titrəmələr zərər verə bilər, çünki sümük və vətərlər yorğunluq vəziyyətindən tez təsirlənirlər. Sümük və vətərlərdəki yorğunluq təkrarən baş verən təzyiqdən qaynaqlanan zərərin toplanmasıdır. Sümük yorğunluğu həm atletlərdə, həm də yarış atlarında mənfi təsirlər meydana gətirən zərbə qırılmalarının səbəbidir və vətər yorğunluğu ən az bəzi vətər infeksiyalarının səbəbi ola bilər. Vilson və həmkarları çox qısa əzələ liflərinin əmələ gələn titrəmələri yavaşladaraq həm sümükləri, həm də vətərləri qoruduğunu irəli sürürlər. Rudiment orqanların funksiyası, adətən normal inkişaf etmiş əcdadların hazırkı orqanizmləridə çox zəifləyir ya da itirilir. Sonuncu halda rudimentlər, çox güman ki, hansısa başqa bir funksiyanı yerinə yetirə bilər.
Napoleon müharibələri
Rusiya və Prussiya müharibələri
Müttəfiqlər arası çəkişmələr getdikcə kəskinləşərək, Rusiya imperiyasının koalisiyadan çıxmasına gətirib çıxarır. İmperator I Pavel Fransa ilə yaxınlaşmağı qərara alır. Rusiya Fransa ilə səfirlik mübadiləsi edir. Napoleon rus əsirlərini təmənnasız qaytarır. Bundan sonra Napoleon ingilislərə sülh təklif eir. Lakin ingilislər bunun müqabilində Burbonların bərpasını və Fransanın köhnə sərfədlərə qayıtmasını şərt qoyurlar.
Yeni Suvagil
Əhalisi
Rəsmi məlumatlara əsasən kənd əhalisinin əksəriyyətini (rəsmi məlumatlara əsasən təxminən 99 %-ni) saxurlar təşkil edir.
Rudiment orqanlar
Hal-hazırda fiziologiyada rudiment orqanlarının varlığının və mənasının funksiyası tamamilə aydın deyil.
Napoleon müharibələri
Rusiya yürüşü
240 px|thumb|right|Napoleonun geri çəkilməsi rəsm, Adolf Nortern I Aleksandar 1810-cu ilin sonunda iqtisadi vəziyyətin pisləşməsi ilə əlaqədar Böyük Britaniyaya qarşı aparılan "Kontinental blokada siyasəti"nə qarşı çıxır. İki imperiya arasında münasibətlər daha da soyuqlaşır. Nəticədə 1811 ci ildə hazırlaşaraq 1812-ci ildə Rusiyaya müharibə elan edir. Avropada misli görünməmiş 675 minlik ordu ilə Rusiya üzərinə hərəkət edir.
Əvvəlcə Peterburq və Moskva xalq müqavimət dəstələrinə rəhbərlik edən Mixail Kutuzov I Aleksandr tərəfindən ordu baş komandan təyin edilir. Fransızlara qarşı həlledici döyüşdən qaçınaraq Napoleona qarşı taktikasını belə ifadə edirdi: "Biz Napoleona qalib gəlməyəcəyik. Biz onu aldadacağıq". Ruslar ölkənin içərilərinə çəkilərək Napoleona Moskvanı od vurub yandıraraq döyüşsüz təslim edirlər. Şəhərə daxil olmuş Napoleon ordusu aclığa, soyuğa, xəstəliyə düçar olur. Rus çarı Napoleonla danışıqdan qaçır. 18 oktyabrda napoleon geri dönmək əmrini verir. Geri dönərkən kozak dəstələrinin hücumuna məruz qalmaları ordunun vəziyyətini daha da pisləşdirir. 1812-ci ilin dekabrnda 18 min Napoleon əsgəri Prussiya sərhəddinə çatmış olur. Prussiya köməkçi korpusu Napoleonun ordusundan imtina edərək ruslarla danışığa gedirlər. Napoleon kiçik bir dəstə ilə Parisə yetişmiş olur.
Gülhüseyn Əhmədov
Gülhüseyn Əhmədov — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin III çağırış deputatı.
1993 −2005-ci illərdə Saatlı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı işləyib.
2005-ci ildə 65 saylı Saatlı-Sabirabad-Kürdəmir seçki dairəsindən deputat seçilib. O, Milli Məclisin Aqrar siyasət daimi komissiyasının üzvü olub.
Azərbaycan-İordaniya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, Azərbaycan-Avstraliya, Azərbaycan-Bosniya-Hersoqovina, Azərbaycan-Çin parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının üzvü olub.
3 yanvar 2020-ci ildə vəfat etmişdir.
Şabalıd banketi
250px|thumb|Bir cənabın portreti. Müəllif: [[Altobello Melone. Bu portretin Çezare Borcia nın təsviri olduğu güman edilir.]]
Tona
Tona, Tana (erm.: e.ə. Դեբեդ, l.ə. Debed, gür.: g.ə. დებედა, l.ə. Debeda) — indiki Ermənistan və Gürcüstan ərazilərindən axan çay. Anaxatır çayının sağ qolu. XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərinədək Rus mənbələrində tarixi Borçalı mahalının adı ilə Borçalı çayı adlanırdı.
Şabalıd banketi
Şabalıd banketi — 30 oktyabr 1501-ci il tarixində Roma papası VI Aleksandr ın oğlu Çezare Borcia tərəfindən Papa sarayı nda keçirilən keçirilən və orgiya ilə əlaqədar olan qonaqlıq. Banket haqqında məlumatlar ilk dəfə apostol protonotarisi və Apostol sarayının seremonimeysteri İohann Burkard ın "Liber Notarum" adlı gündəliyində verilmişdir. Müasir tarixşünaslar belə bir hadisənin baş vermədiyini irəli sürür.
Tarixi
İohann Burkard bildirir ki, banket Çezare Borcianın Apostol sarayındakı mənzilində keçirilmişdir. Banket qonaqlarının əylənməsi üçün mənzilə 50 fahişə və kurtizanka çağırmışdır. Burkard səhnəni belə təsvir edir:
Tona
Coğrafi mövqeyi
Tona hövzəsi Kiçik Qafqazın təqribən orta hissəsində, Ermənistan (yuxarı və orta axımı) və Gürcüstan (aşağı axımı) ərazisində yerləşir. Hövzə 44° və 45°10′  şərq uzunluqları və  40°30′ ilə   41°15′  şimal enlikləri arasında yerləşir.
Tona çayı iki ən böyük qolları olan Cəlaloğlu və Pəmbək çaylarının birləşməsindən yaranır. Pəmbək çayı başlanğıcını Pəmbək dağ silsiləsindən, Cəlaloğlu çayı isə Ağlağan dağ silsiləsindən götürür. Pəmbək çayı Ağlağan və Pəmbək dağ silsilələri arasındakı vadi ilə axaraq Karpi çayını qəbul etdikdən sonra şimal-şərq istiqamətində axaraq Ağlağan dağ silsiləsi ilə Hələb dağ silsiləsi arasından keçərək Dsex kəndi yaxınlığında Tona çayının ikinci böyük qolu olan Cəlaloğlu çayı (, erm.: e. Ձորագետ գետի, l. Dzoraget geti) ilə birləşir. Buradan başlayaraq çay Tona adlanır və Gürcüstan - Ermənistan sərhəddinədək (Loru mərzinin Ləlvar kəndinin şimali-qərbində) 70 km uzunluğa sahibdir. Bu ərazidə çay dar, dərin, əyri dərələrlə axır və Ağtala məntəqəsini keçdikdən sonra əsasən dağətəyi ilə axaraq Gürcüstanın Sarvan bələdiyyəsinin Böyük Muğanlı kəndi yaxınlığında (kəndin təxminən 400 m cənubunda) Anaxatır çayına tökülür. Gürcüstan - Ermənistan sərhəddindən mənsəbinədək çayın uzunluğu 22 km-dir.
Pəmbək (hövzəsi: 1.370 km²) və Cəlaloğlu (hövzəsi: 1.460 km²) çaylarının hövzələri də daxil olmaqla Tona çayının hövzəsinin ümumi sahəsi 4.080 km²-dir, onun 3.790 km²-i Ermənistanın, 290 km²-i isə Gürcüstanın ərazisində yerləşir. Tona çayının uzunluğu Pəmbək çayı (uzunluğu: 84 km) daxil olmaqla 176 km-dir. Onun 154 km-i Ermənistan, 22 km-i isə Gürcüstanın ərazisinə düşür. Cəlaloğlu və Pəmbək çaylarının birləşdiyi məntəqədə (40.95736°N, 44.63291°W ; məntəqənin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 897.6 m) başlayan Tona çayı Anaxatır çayına qovuşduğu məntəqəyədək (41.37674°N, 44.96286°W ; məntəqənin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 299.2 m) 92 km məsafədə uzanır və meylliyi 6.5 m/km-dir. 164 km-lik Ermənistan - Gürcüstan dövlət sərhəddinin təxminən 12 km-i Tona çayından keçir.
Sovet senzurasının xronologiyası
Sovet senzurasının xronologiyası — 1917-ci ilin oktyabr ayından 1991-ci ilin oktyabr ayına qədər RSFSR və SSRİ-də senzurayla ilə bağlı baş verən hadisələr.
Sovet senzurasının dövrləşdirmə tarixi
Daha ətraflı dövrləşdirmə imkanı institusional yanaşmanın istifadəsi zamanı yaranır:
Qazaxıstanda turizm
thumb|right|300px|[[Əhməd Yasəvi türbəsi]] Qazaxıstanda turizm — 2014-cü il məlumatına görə turizm sahəsi Ümumi Daxili Məhsulun 0,3 % təşkil etmişdir. 2020-ci ildə Qazaxıstan hökuməti bu rəqəmi 3 % artırmağı planlaşdırır. 2000-cu il məlumatına görə ölkəyə 1,47 mln xarici turist gəlmişdir. Bu rəqəm 2012-ci ildə 4,81 milyona çatdırılmışdır. Bu isə ölkəni bu göstəricilərlə 51-ci yerə çıxartmışdır. Beynəlxalq mətbuatda Qazaxıstanda turizm elədə yaxşı inkişaf etməmiş olaraq göstərilir. Burada pis xidmət və loqistika çətinlikləri vardır.
2013-cü ildən Qazaxıstanda turizm konsepsiyası qəbul edilmişdir. Konsepsiya 2020-ci ilə qədər turizmin inkişaf etdirilməsi planlaşdırılır. Proqramın hədəfi beş turistik klasterin meydana gətirilməsidir: Astana, Almatı, Şərqi Qazaxıstan, Cənubi Qazaxıstan və Qərbi Qazaxıstan. Burada hədəf 2020-ci ilə qədər 250 min yeni iş yerinin açılmasıdır. İşlərin görülməsinə ümumilikdə 4 mld dollar sərf edilməlidir.
Viza siyasəti
Qazaxıstan Ermənistan, Belarus, Gürcüstan, Qırğızıstan, Moldova, Monqolustan, Rusiya və Ukrayna vətandaşları üçün 90, Argentina, Azərbaycan, Serbiya, Koreya, Tacikistan, Türkiyə və Özbəkistana 30 günlük vizasız rejim tətbiq edir.
2014-cü ildən dövlət 15 günlük vizasız rejimin təşkili qərara almışdır. Bu sistemə Böyük Britaniya, Almaniya, İtaliya, Malaziya, Niderland, ABŞ, Fransa və Yaponiya kimi dövlətlər daxildir. 2015-ci ildən bu sistemə daxil ölkələrin sayı artaraq 19 olmuşdur: Avstriya, Belçika, Macarıstan, İspaniya, Monako, Norveç, BƏƏ, Sinqapur, İsveç, İsveçrə və Finlandiya.
Görməli yerləri
2015-ci il məlumatına görə Qazaxıstanda YUNESCO Ümumdünya irsi siyahısına dörd obyekt daxil edilmişdir. Bunlardan üçü mədəni, biri isə təbiət əhəmiyyətlidir. Üstəlik 13 obyekt isə siyahıya namizəd olaraq göstərilir.
Senecio argophylloides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Guarea sphenophylla
(Guarea sphenophylla) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Seyid Qara Məhəmməd
Həyatı
Seyid Qara Məhəmməd Seyid Səfi oğlu XIX əsrin əvvəllərində  ailəsi ilə Cənubi Azərbaycanın Əhər şəhərini tərk edərək Qarabağa gəlmişdir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarixi Arxivində saxlanılan 1848 və 1860 illər Şuşa şəhərində yaşamış seyidlərin siyahıya alınması sənədlərindən Seyid Qara Məhəmməd Şuşa şəhərində yaşadığı məlum olur. O, təxminən 1818 ildə anadan olmuşdur.
Seyid Qara Məhəmməd öz dövrünün böyük nüfuz sahibi olmuşdur. Seyid Qara Məhəmmədin həyat yoldaşı Aynadan Seyid Kazım (onun adına Seyid Məhəmməd də deyilmişdir), Seyid Ağa Mir, Seyid Həşim, Seyid Möhsün adlı dörd oğlu olmuşdur.
Tədqiqatçı-jurnalist Orxan Zakiroğlu (Baharlı) Seyid Qara Məhəmmədin oğlu Seyid Həşimin kötücəsidir.
Şuşa vələsi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ümumi yayılması
İranın şimal-qərb hissəsində yayılmışdır.
Azərbaycanda yayılması
Talış dağlarında rast gəlinir.
Statusu
Azərbaycanın nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki növüdür. CR A2 abc;C1.
Bitdiyi yer
Çox kölgəli olmayan, əhəngli və mergelli suxurlar üzərində əmələ gəlmiş torpaqlarda yaxşı bitir.
Təbii ehtiyatı
Yamaclarda yayılmış Şuşa vələsinin arealı geniş deyildir.
Bioloji xüsusiyyətləri
Alçaqboylu ağac və ya iri koldur. İlk dəfə Azərbaycanda Şuşa rayonu meşələrindən təsvir edilmişdir. Qısatüklü cavan budaqları qırmızımtıl qonur rəngdə olan alçaqboylu ağac və ya iri koldur. Yarpaqları yumurtavarı və ya oval-yumurtavarıdır, 3-7 sm uzunluqda, 2,5-4 sm enindədir, adətən dartılmış kimi görünən sivri, dib hissəsi az ürəkvaridir, kənarı qeyri-bərabər mişardişlidir. Saplaqlarının uzunluğu 10-15 mm-dir. Meyvə sırğaları kövrəkdir, təxminən 5 sm uzunluqda və 3-3,5 sm enindədir. Qozası (çanağı) 2-3 sm uzunluqda olub, çəpəki üçbucaqşəkilli, aydın görünməyən üçdilimlidir, təpəsi az və ya çox sivridir; qozasının orta dilimi simmetrik deyildir, arxa tərəfində yaxşı nəzərə çarpan 2-3 yan damar vardır, qozasınn daha ensiz tərəfi zəif dişlidir və ya bəzən demək olar ki, bütövdür, qatlanaraq fındıqcığı əhatə edən kiçik sivri dilimi vardır; daha enli tərəfi, adətən, iki cür sivri dişlidir, bəzən dişləri iridir və onlardan altda olanı yan dilimə keçir. Fındıqcığı ellipsvarı, yastı, tündqəhvəyi və nöqtəvarı vəzilidir, üzərində irəli çıxmış tillər vardır, bəzən qısatüklüdür. Mart-aprel ayında çiçəkləyir, meyvəsi (toxumu) iyun-iyul ayında yetişməyə başlayır.
Çoxalması
Toxumu və kök pöhrələri ilə çoxalır, kəsildikdə kötükdən çoxlu pöhrə verir.
Təbii ehtiyatın dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.
Becərilməsi
Məlumat yoxdur.
Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı Kitab"ına daxil edilmişdir.
Sahar TV
Səhər Televiziyası və ya qısaca Səhər TV — İranın 6 dildə yayımlanan telekanalı.
Haqqında
İran İslam Respublikasının Televiziya-yayım Şurasında (IRIB) iki telekanal ilə qeydiyyatdan keçib (Sahar TV 1, Sahar TV 2). Kanal 6 dildə, o cümlədən Azərbaycan dilində də yayımlanır. Azərbaycan dilindən başqa İngilis, Fransız, Kürd, Bosniya, Fars dillərdə vaxt ardıcıllığı ilə yayımlanır.
Azərbaycan dilində
Səhər Televiziyasının Azərbaycan redaksiyası 1992-ci ildən fəaliyyət göstərir. İranda yaşayan azərbaycanlılar və digər azərbaycandilli əhali üçün yaradılıb.
Peyk Tezlikləri
ABS-1;75-dərəcə Şərq
Badr-1;26-dərəcə Şərq
Onlayn Yayım
azeri.sahartv.ir/live
Georgios Kandilis
Georgios Kandilis ( Rusiya imperiyası, Bakı, 29 mart 1911 - Paris, Fransa, 10 may 1995) - XX əsrin məşhur yunan və fransız memarı və şəhərsalma mütəxəssisi.
Həyatı
Georgios Kandilis 1911-ci il 29 mart tarixində Rusiya imperiyasının Bakı şəhərində yaşayan yunan ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Trabzondan olan Pont əsilli idi. Anasının kökük isə yunan adası Xiosa gedib çıxırdı. Özünün uşaqlıq xatirələri barədə Kandilis danışarkən Oktyabr inqilabını və Bakıya Qızıl Ordunun daxil olmasını qeyd etmişdir. Lakin sonralar onun atası həbs olunmuş, anası ağır xəstəliyə düçar olmuş, kiçik qardaşı isə vəfat etmişdir. Atası azad olunduqdan sonra İrana meşə ticarəti ilə məşğul olmağa yollamışdılar. Gənclik illərində Kandilis ailəsi ilə birlikdə Yunanıstana gəlmiş, burada yunan dilini dərindən öyrənmək imkanı əldə etmiş və yunan vətəndaşlığını almışdır. Afina şəhəri yaxınlığında yerləşən Kolonaki rayonundakı 3 saylı gimnaziyanı bitirmişdir.
Yunanıstan
1931-1936-cı illərdə Kandilis Afina Politexnik Universitetinin memarlıq fakultəsində müəllimlər Anastasios Orlandos və Dmitris Pikionisdən dərs almışdır. .
Politexnik Universitetinin tələbəsi kimi Kandilis universitet binasında memarlıq üçün tarixi sayılan hadisələrdə iştirak etmək imkanı əldə etmişdir. Məşhur franko-isveçrəli memar Le Korbuzye CİAM-ın beynəlxalq konqresslərinin keçirilməsinin təşəbbüskarı olmuşdur. Bu konqresslər müxtəlif ölkələrdən olan memarların memarlığın yenilənməsi ideyalarının birləşdirilməsi üçün keçirilirdi. 1933-cü ildə Afinada keçirilən CİAM-ın IV beynəlxaq konqressində Le Korbuzyenin Şəhərsalma konsepsiyaları konqressdə qəbul olunmuş "Afina xartiyası"nın əsasını təşkil etdi. (Əslində konqress "Patris" adlı yunan teploxodunun Marseldən Pireyə və oradan da Afinaya doğru yan aldığı zaman başlamış və davam etmişdir.) Təhsilini bitirdikdən sonra Kandilis Omoniya meydanında memarlıq bürosu açmış və eyni zamanda Politexnik Universitetində İoannis Despotopulosun yanında köməkçi kimi çalışmışdır. 1940-cı ildə Kandilis yunan ordu sıralarına cəlb olunmuş və yunan-italyan müharibəsində iştirak etmişdir.
Fransa
1945-ci ildə Kandilis Afina fransız institutunun direktoru Oktavi Merlye tərəfindən fransız hökumətinin təqaüdü ilə təmin edilən və Britaniyanın Yunanıstana hərbi müdaxiləsindən sonra ölkəni tərk etməyə imkan yaradılan və əksəriyyəti siyasi cəhətdən sol düşüncəli olan 95 yunan intellektual arasında idi. (Onların arasında ingilislərlə müharibədə Politexnik Universitetinin tələbələrdən ibarət "Bayron" rotasının tərkibində iştirak edərək yaralanmış gələcəkdə bəstəkar olacaq Yanis Ksenakis və heykəltaraş Memos Makris də var idi.). Kandilis Parisə gəldikdən tez bir müddət sonra Le Korbuzyenin memarlıq bürosuna daxil olur. Korbuzye ona ASCORAL-ın (Memarlıq İnnovasiyalarının İnşaatçılarının Assosiasiyası) direktorluğunu həvalə etmişdir. 1945-1952-ci illərdə Le Korbuzye ilə birlikdə Kandilis Unité d’Habitation layihəsində ( Marsel şəhərinin yolları) iştirak etmişdir.
260px|thumbnail|right|Fransız memarı Bakı sakini- Georgios Kandilis və memar Mikayıl Hüseynov Bakıda Parapetdə, [[1985-ci il]] 1954-cü ildə Alexis Josic və Shadrach Woodsla birgə əməkdaşlıq sayəsində Kandilis Parisdə büro açır. Tezliklə onlar "Operation Million" adlı müsabiqənin qalibi olurlar. Bu hadisə sayəsində onların bürosu tanınmağa başlayır və özünə müştəri cəlb edə bilir. Növbəti 15 il ərzində onlar Fransanın memarlıq hadisələri dövründə ön xəttdə idilər. Onların gördüyü işlərə Mirey (Tuluza) kimi yeni şəhər (1961-1971-ci illərdə) və Banyol-syur-Sez şəhərinin genişlənməsi (1956-1961) kimi işlər aid idi. 1965-ci ildə tələbələrin iştirakı ilə Kandilis Paris Ali İncəsənət məktəbinin professoru seçilmiş, 1968-ci ilin mayında baş verən hadisələrdən sonra da burada dərs deməyini davam etdirmişdir. Çünki həmin dövrdə çoxlu professorlar universitetlərdən qovulmuşdur. Bununla yanaşı Kandilis ilk əcnəbi müəllim və bu məktəbin məzunu olmayan yeganə müəllim olmuşdur. Eyni vaxtda Kandilis Avropanın və Fransanın digər universitetlərində də mühazirələr demişdir.
1969-cu ildə onun Joic və Woodsla əlaqələri kəsilir. Bu vaxtdan etibarən Kandilis Fransada müstəqil memar kimi çalışmağa başlayır. O bu müddət ərzində Şərqi Pireney regionunda Port-Leucate və Port-Barcarès kimi kurortları layihələşdirmişdir. O, 1970-ci ildə Tuluza şəhərində yerləşən Universitetin memarlıq fakultəsini yaratmışdır.
1979-cu ildə Kandilis fransız hökuməti yanında ali mədəniyyət komitəsinin üzvü təyin olunmuşdur.
Kandilis Yunanıstanda
Kandilis dəfələrlə Yunanıstan hökumətinin şəhərsalma işlərində məsləhətçi kimi çıxış etmişdir. 1962-ci ildə Kandilis Böyük Afina mərkəzinin paytaxtın sahilyanı rayonu Neo Faleroya yerləşdirilməsi layihəsini irəli sürmüşdür. .
Gələcəkdə Delf Avropa mədəniyyət mərkəzinin prezidenti olacaq Kandilis arxeoloji meydançadan şərqə doğru 1 km məsafədə açıq teatr tikintisini təklif etmişdir. Kandilisin ölümündən sonra onun ideyasını 2004-cü ildə memarlar Eleni Hadzinikolau və Solon Ksenopulos həyata keçirmişdilər. .
Afinada Olimpiya Oyunları
Ömrünün son illərini Kandilis Yunanıstanda çalışmışdır. O, 1896-cı ildə Afinada keçirilmiş ilk müasir Olimpiya Oyunlarının 100 ildən sonra yenidən 1996-cı ildə Olimpiya Oyunlarının Afinada keçirilməsini istəyən "Afina 1996" qrupuna rəhbərlik etmişdir.
Lakin final səsverməsində Afina Atlantaya uduzmuşdur. Səsvermənin nəticələrini yunanlar Atlantanın yox, məhz Koka-Kolanın qazandığını bildirmişlər. Çünki Koka-Kola kampaniyasının baş ofisi ABŞ-nin Corciya ştatının Atlanta şəhərində yerləşir. .
1995-ci il 10 may tarixində Kandilis Parisdə dünyasını dəyişmişdir. .
Lakin onun 1996-cı ildə namizədliyə hazırlıq dövründə irəli sürdüyü ideyaları və işləri "Afina 2004" dosyesinin əsasını təşkil etmişdir. 2004-cü ildə Afinada Olimpiya Oyunlarının keçirilməsinin namizədlik uğuru Kandilisin xatirəsinə həsr olunmuşdur.
Candilis-Josic-Woods memarlıq bürosu
240px|thumbnail|right|Tuluzada yerləşən Mirail kvartalının görünüşü
Taymır körfəzi
Körfəzin uzunluğu 40 km, eni isə 80 km, dərinliyi 16 m təşkil edir. İlin böyük hissəsi buzla örtülü olur.
Körfzin daxilində 1937 ildən 2005-ci ilə qədər Rastorquyev adlandırılan ada hazırda Kolçak adası adlsndırılır. Körfəzin şimalında Nordenşeld arxipelaqı yerləşir. Körfəzin cənub-şərqində Şturman yarımadası vardır.
Ərazi inzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.
İqlim, Fauna və Flora
Taymır körfəzinin böyük hhissəsi Böyük Arktik qoruğunun ərazisində yerləşir.
Adaları
Taymır körfəzində çoxlu sayda ada vardır:
Araşdırılma tarixi
Taymır körfəzi Böyük Şimal ekspedisiyası zamanı 1740-ci ildə Nikifora Fomin körfəzdə yerləşən Bera adasında qışlamışdır. 1741-ci ildə Xariton Laptev və Çelyuskin körfəzin sahillərindən keçmişdir. Taymır estuarisini və orada yerləşən adalarını 1842—1845 illərdə Aleksandr Fedoroviç Middenford araşdırmışdır. Eduard Toll Rusiya qütb ekspedisiyası çərçivəsində 1900-1902 illərdə Taymır körfəzində araşdırmalar aparmışdır. O, Middendirun təsvir etdiyi Bera adasında olur və burada Fominin qışlama yerini aşkarlayır.
Saqqalcıqlı baldırğan
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Quadalkanal dəniz döyüşü
Quadakanal dəniz döyüşü, digər adları ilə Üçüncü və dördüncü Savo adası döyüşləri, Solomon adaları döyüşü, On üçüncü cümə günü döyüşü və ya yapon mənbələrində Üçüncü Solomon dənizi döyüşü – İkinci dünya müharibəsi zamanı Sakit okean cəbhəsindəki Solomon adalarında Müttəfiqlərlə (əsasən ABŞ) Yaponiya arasında aylarla davam edən Quadalkanal hərəkatının 12-15 noyabr 1942-ci il tarixlərində baş verən həlledici döyüşlər seriyası. Həm hava, həm dəniz döyüşlərinə səhnə olan bu döyüşlər seriyası Quadalkanal adasının yaxınlığında başlamış və 4 gündən çox davam etmişdir. Toqquşmalar Yaponiyanın Müttəfiq qüvvələri adadan çıxarmaq cəhdləri və ABŞ-nin buna müqavimət göstərməsi ilə başlamışdır. ABŞ donanmasının iki admiralı quru toqquşmaları zamanı öldürülmüşdür.
Müttəfiq qüvvələr 7 avqust 1942-ci ildə Quadalkanalda quruya çıxmış, o vaxt Yaponiya tərəfindən tikilməkdə olan, daha sonra isə Henderson sahəsi adlanacaq hava sahəsini ələ keçirmişdirlər. Bundan sonra Yaponiya ordusu və donanması Quadalkanala gəmilər göndərərək hava sahəsini yenidən ələ keçirmək istəmiş, lakin cəhdləri baş tutmamışdır. 1942-ci ilin noyabrında Yaponiya hava sahəsini yenidən ələ keçirməyə cəhd etmək üçün 7000 əsgərdən ibarət qoşunu adaya göndərmişdir. Qoşunları təhdid edən Müttəfiq təyyarəsini məhv etmək məqsədilə bir neçə Yaponiya gəmisi Henderson hava sahəsini bombardman etməklə vəzifləndirilmişdir. Yaponiyanın hücumundan xəbərdar olan ABŞ qüvvələri hava sahəsini qorumaq və Yaponiya quru qoşunlarının Quadalkanala çatmasının qarşısını almaq üçün həm havadan, həm sudan hücumlar təşkil etməyə başlamışdır.
Hər iki tərəf gecə baş verən iki böyük quru toqquşması zamanı bir çox gəmi itirmişdir. Buna baxmayaraq, ABŞ Yaponiyanın Henderson sahəsini döyüş gəmiləri ilə bombardman etmək cəhdlərinin qarşısını ala bilmişdir. Müttəfiq təyyarələri Yaponiya qoşunlarını daşıyan nəqliyyat vasitələrinin çoxunu batırmış və Yaponiya ordusunun böyük hissəsinin Quadalkanala çatmasına mane olmuşdur. Bu döyüş Müttəfiq qüvvələri Quadalkanal və yaxınlığındakı Tulaqidən çıxarmaq üçün Yaponiyanın etdiyi son cəhd olmuşdur. Döyüşün sonunda ABŞ strateji qələbə qazanmış, Quadalkanal hərəkatının gedişi Müttəfiqlərinin lehinə çevrilmişdir.
Arxaplan
Quadalkanal hərəkatı 7 avqust 1942-ci ildə Müttəfiqlərin (əsasən ABŞ) Solomon adalarının tərkibinə daxil olan Quadalkanal, Tulaqi və Florida adalarına qoşun çıxartması ilə başlamışdır. Müharibədən öncə Solomon adaları Böyük Britaniyanın koloniyası idi. Hərəkatın məqsədi ABŞ-la Avstraliya arasındakı təchizat və qida mübadiləsini təhdid edən yaponların adalardan baza kimi istifadə etməsinin qarşısını almaq, adaların təhlükəsizliyini təmin etmək, Yaponiyanın Rabauldakı hərbi bazasını zərərləşdirmək və Müttəfiqlərin Yeni Qvineya hərəkatına dəstək verməkdən ibarət idi. Yaponiya 1942-ci ilin mayında Tulaqini işğal etmiş və 1942-ci ilin iyununda Quadalkanalda hava sahəsi tikməyə başlamışdır.
8 avqust axşamında 11.000 nəfərli Müttəfiq qoşunları Tulaqini, yaxınlıqdakı kiçik adaları və Quadalkanaldakı Lunqa burnunda tikilməkdə olan Yaponiya hava sahəsini ələ keçirmişdir. Quadalkanal adasındakı Müttəfiq təyyarələri "Kaktus Hava Qüvvələri"ni (KHQ) təşkil edirdi. Hava sahəsini qorumaq üçün ABŞ donanması Lunqa burnu ətrafında müdafiə səddi təşkil etmişdir. Növbəti iki ayda Lunqa burnundakı ABŞ qoşunlarının sayı 20.000-dən çox olmuşdur.
Buna cavab olaraq Yaponiya general qərargahı Quadalkanalı qaytarmaq üçün leytenant-general Harukiçi Hyakutakenin başçılıq etdiyi Rabauldakı XVII ordunu vəzifəndirmişdir. XVII ordunun dəstələri Müttəfiq qoşunları adadan çıxarmaq üçün 19 avqustdan başlayaraq Quadalkanala çatmağa başlamışdır.
Kaktus Hava Qüvvələrinin yaratdığı təhlükəyə görə yaponlar qoşunlarını adaya çıxarmaq üçün böyük, asta nəqliyyat gəmilərdən istifadə edə bilmirdilər. Əvəzində, Rabauldakı və Şortlend adalarındakı döyüş gəmilərindən istifadə etmişdirlər. Əsasən VIII donanmasının vitse-admiral Quniçi Mikavanın başçılığı altında olan kreyserlərindən və eskadra mina gəmilərindən ibarət Yaponiya gəmiləri tək gecədə "Dəlik"dən Quadalkanala keçə bilmiş və Müttəfiqlərin hava hücumlarından daha az zərər görmüşdür. Lakin bu, qoşunların özləri ilə ağır təchizat və tədarük götürməsinə mane olmuşdur. Hərəkat zamanı yüksək sürətli döyüş gəmilərin Quadalkanala çatması Müttəfiqlər tərəfindən "Tokio ekspressi", yaponlar tərəfindən isə "Siçavul nəqliyyatı" adlandırılmışdır.
Yaponlar Henderson sahəsini tutmaq üçün ilk cəhdlərini 21 avqustda etmişdirlər: lakin Tenaru döyüşü zamanı 917 nəfərlik qoşunları məğlub olmuşdur. İkinci cəhd 12-14 sentyabr tarixlərində baş tutmuşdur və general-mayor Kiyotake Kavaquçinin başçılıq etdiyi 6000 nəfərlik ordunun Edsons Ric döyüşündə məğlub olması ilə nəticələnmişdir.
İohann Georq Xristian Lehmann
İohann Georq Xristian Lehmann  — Alman botaniki, tibb elmləri doktoru, fizika və təbiətşenaslıq üzrə professor, Hamburq Botanika Bağının direktoru.
Quadalkanal dəniz döyüşü
Arxaplan
Adanı yenidən elə keçirmək üçün ikinci cəhd yeni çatan ordularla 20-26 oktyabr tarixlərində gerçəkləşdirilmiş, lakin Henderson sahəsi döyüşündə ağır itkilərlə nəticələnən məğlubiyyətlə başa çatmışdır. Eyni zamanda admiral İsoroku Yamamotonun başçılığı altında Yaponiya donanması Santa Kruz adaları döyüşündə ABŞ donanması qarşısında taktiki qələbə əldə etmişdir. Lakin Yaponiya donanması məqsədlərinə nail ola bilmədiyindən ağır itkilər səbəbindən Yaponiya aviadaşıyıcıları geri çəkilməyə məcbur olmuş və ABŞ strateji qələbə qazanmışdır. Bundan əlavə, Yamamotonun gəmiləri Mikroneziyadakı Truk hərbi bazasına və Rabaula qayıtmışdır. Üç aviadaşıyıcı isə təmir məqsədilə Yaponiyaya qayıtmalı olmuşdur.
Yaponiya ordusu 1942-ci ilin noyabrında Quadalkanala başqa bir hücum etməyi planlaşdırmışdır, lakin əməliyyatın gerçəkləşdirilməsi üçün daha çox qüvvəyə ehtiyac var idi. Ordu Yamamotodan lazım olan qüvvələrin adaya çatdırılması üçün kömək etməsini və Henderson sahəsini qoruyan Müttəfiq qüvvələrə qarşı hücuma dəstək olmasını istəmişdir. Yamamoto 11 böyük nəqliyyat gəmisi isə 38-ci piyada diviziyasından 7000 əsgərin, eləcə də, silah, qida və ağır təchizatın Rabauldan adaya gətirilməsini təmin etmişdir. O, həmçinin 9 noyabrda Hiei və Kirishima döyüş gəmilərinin də daxil olduğu bir neçə döyüş gəmisini də adaya göndərmişdir. Xüsusi parçalanan mərmilərlə təchiz olunan gəmilər 12-13 noyabr gecəsində Henderson sahəsini bombardman etməli, ordakı təyyarələri məhv etməli, ağır və asta nəqliyyat gəmilərinin adaya çatmasına şərait yaratmalı idi. Döyüş gəmilərinə Hiei gəmisindən vitse-admiral Hiroaki Abe komandirlik edirdi. Yaponiya təyyarələri və döyüş gəmiləri mütəmadi olaraq hücumlar təşkil etdiyindən Quadalkanalda qüvvələrini yenidən gücləndirmək Müttəfiqlər üçün çətin idi. 1942-ci ilin noyabrında Müttəfiq kəşfiyyatı yaponların adaya yenidən hücum etmə və Henderson sahəsini ələ keçirmək planından xəbərdar olmuşdur. Bundan sonra ABŞ 11 noyabrda adaya iki qrup şəklində dəstək qüvvələri göndərmişdir. Həmin qüvvələrə admiral Riçmond Törner başçılıq edirdi. Dəstək qüvvələri admiral Daniel Kallahan və admiral Norman Skottun başçılıq etdiyi iki qrup və Henderson sahəsindəki təyyarələr tərəfindən qorunurdu. Nəqliyyat gəmiləri 11-12 noyabrda Solomon adalarındakı Buqenvil adasındakı yerləşən Buin hərbi bazasındakı Yaponiya təyyarələri tərəfindən bir neçə dəfə hücuma məruz qalsa da, çoxu ciddi ziyan dəymədən hədəfə çatmışdır. Henderson sahəsindəki döyüş təyyarələri və ABŞ gəmiləri antiaviadaşıyıcıları ilə 12 Yaponiya təyyarəsini vurmuşdur.
İohann Georq Xristian Lehmann
Adı
Lehmannın adının aşağıdakı yazılışlarına da rast gəlinir:
Avropa (qəzet)
Avropa — Həftəlik ictimai-siyasi qəzet. 2000-ci il fevral ayının 5-də yaradılıb (2003-cü ilin sonlarından çap olunmur). Təsisçi və baş redaktor: Fəxri Uğurlu.
Haqqında
”Avropa” qəzeti 2000-ci il fevral ayının 5-də yaradılan və 2003-cü ilin sonlarınadək çap olunan “Avropa” media bazarının sözü kəsərli qəzetlərindən idi. Həftəlik nəşr olunmasına baxmayaraq ciddi oxucu auditoriyası onun hər sayını maraqla qarşılayırdı. Fəxri Uğurlunun rəhbərlik etdiyi “Avropa” maliyyə probleminin qurbanı oldu.
Senecio glaber
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Senecio glaber
İriçiçək baldırğan
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Anqlo-sakslar
Anqlosakslar — şimali german tayfaları (anqllar, sakslar, habelə yutlar və frizlər). V əsrin ortalarından VI əsrin axırlarına qədər davam edən Britaniyanın anqlosaks istilası britlərin əksəriyyətinin qırılması, qalanlarının isə Uelsə, Şotlandiyaya və qitəyə (indiki Bretan) sıxışdırılması ilə nəticələndi. Normand istilasına kimi mövcud oldular.
Maya Şibutani
Maya Şibutani (20 iyul 1994, Nyu-York, Nyu-York ştatı, ABŞ) — Amerika Birləşmiş Ştatları təmsil edən fiqurçu. Maya Şibutani, Aleks Şibutani ilə birgə 2008-ci ildən 2018-ci ilə qədər beynəlxalq yarışlarda mübarizə aparıb. Şibutani cütlüyü, 2018-ci ildə Cənubi Koreyanın Pxençxan şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXIII Qış Olimpiya Oyunlarında 2 dəfə bürünc medalın sahib olub.
Şibutani cütlüyü, həmdə 2011-ci və 2017-ci illərdə baş tutan Dünya Çempionatlarının bürünc, 2016-cı ildə baş tutan çempionatın isə gümüş medalına sahib olub, 2 dəfə (2016–2017 və 2017–2018) ISU Qran-Pri Finalında bürünc medala, 2009-cu ildə gənclər arasında Dünya Çempionatında gümüş medala, habelə 8 dəfə (2011, 2012, 2015 və 2018-ci illərdə gümüş, 2013 və 2014-cü illərdə gümüş, 2016 və 2017-ci illərdə isə qızıl) isə ABŞ Çempionatının medallarına sahib olub.
Karyerası ərzində 55 yarışa qatılan Şibutani cütlüyü, onların 14-də qızıl medal, 14-də gümüş medal, 14-də isə bürünc medal qazanıb.
Həyatı
Maya Harumi Şibutani 1994-cü il iyulun 20-də Birləşmiş Ştatların Nyu-York ştatının Nyu-York şəhərində anadan olub. Onun atası Kris Şibutani və anası Naomi Şibutani milliyyətcə yapondurlar. O və qardaşı Aleks Şibutani, 1998-ci ildə Köhnə Qrinuiç rayonunda idmanla məşğul olmağa başladılar. Onlar, 2005-ci ildən Kolorado ştatının Kolorado Sprinqs şəhərində, 2008-ci ildən isə Miçiqan ştatının Ann-Arbor şəhərində yaşamağa başladılar. O və qardaşı, Miçiqan Universitetinin məzunlarıdır.
2008–2009-cu illər: Gənclərin Dünya Çempionatında gümüş medal
thumb|260x260px|alt=|Şibutani cütlüyü 2009-cu il gənclərin Dünya Çempionatında|left Şibutani cütlüyü, 2008–2009-cu illər mövsümündə gənclər arasında baş tutan beynəlxalq yarışlarda mübarizə apardı. 28–30 avqustda Fransanın Kurşevel şəhərində baş tutan gənclər arasında ISU Fransa Qran-Prisində Şibutani cütlüyü, məcburi rəqsdə 28.50 bal, orijinal rəqsdə 50.46 bal, sərbəst rəqsdə isə 78.90 bal topladı və ümumi nəticədə 157.85 balla birinci pillənin sahibi oldu. Bununla da Şibutani cütlüyü, gənclər arasında ISU Fransa Qran-Prisinin qalibi oldu.
Daha sonra Şibutani cütlüyü, 25–28 sentyabrda İspaniyanın Madrid şəhərinin ev sahibliyində baş tutan gənclər arasında ISU İspaniya Qran-Prisində mübarizə apardı. Məcburi rəqsdə 32.04 bal, orijinal rəqsdə 54.22 bal, sərbəst rəqsdə isə 80.30 bal toplayan Şibutani cütlüyü, ümumi nəticədə 166.56 balla gənclər arasında ISU İspaniya Qran-Prisinin gümüş medalına sahib oldu. Mövsüm ərzində baş tutan gənclər arasında ISU Qran-Pri yarışlarında bir qızıl və bir gümüş medala sahib olan Şibutani cütlüyü, Cənubi Koreyanın Koyan şəhərində baş tutan ISU Qran-Pri Finalına vəsiqə qazandı.
Gənclər arasında ISU Qran-Pri Finalında Şibutani cütlüyü, orijinal rəqsdə 48.05 balla yeddinci pillənin, sərbəst rəqsdə isə 74.55 balla üçüncü pillənin sahibi oldu. Bununla da Şibutani cütlüyü, ümumi nəticədə 122.60 balla 8 idmançı sırasında gənclər arasında ISU Qran-Pri Finalını dördüncü pillədə başa vurdu.
2009-cu ilin 18–25 yanvarında Ohayo ştatının Klivlend şəhərinin ev sahibliyində gənclər arasında ABŞ Çempionatı baş tutdu. Həmin çempionatda 1–3 pillələrin sahibi olacaq idmançılar, fevral ayında baş tutacaq gənclər arasında Dünya Çempionatına vəsiqə qazanacaqdılar. Şibutani cütlüyü, məcburi rəqsdə 32.90 bal, orijinal rəqsdə 52.70 bal, sərbəst rəqsdə isə 76.36 bal topladı və ümumi nəticədə 162.04 balla 14 idmançı sırasında 2-ci pillənin sahibi oldu. Bu minvalla da Şibutani cütlüyü, gənclər arasında ABŞ Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.
Mövsümün əsas yarışı – 22 fevral-1 martda Bolqarıstanın Sofiya şəhərində baş tutan gənclər arasında Dünya Çempionatı idi. Gənclərin ABŞ Çempionatının gümüş medalına sahib olan Şibutani cütlüyü, Dünya Çempionatının da medalına iddialı idi. Şibutani cütlüyü, məcburi rəqsdə 30.72 balla 5-ci, orijinal rəqsdə isə 52.10 balla 4-cü pillənin sahibi olduğu üçün medal qazanmaq şansları az idi. Amma Şibutani cütlüyü, sərbəst rəqsdə inamlı mübarizə apardı və 80.34 balla 2-ci pillənin sahibi oldu. Ümumi nəticədə 162.16 balla 33 idmançı sırasında 2-ci pillənin sahibi olan Şibutani cütlüyü, gənclər arasında Dünya Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.
2009–2010-cu illər: Gənclərin Qran-Pri Finalında bürünc medal
thumb|272x272px|alt=|Şibutani cütlüyü 2010-cu il gənclərin Dünya Çempionatında Şibutani cütlüyü, 2009–2010-cu illər mövsümündə də gənclər arasında baş tutan beynəlxalq yarışlarda mübarizə apardı. 2–5 sentyabrda Birləşmiş Ştatlarda baş tutan gənclər arasında ISU ABŞ Qran-Prisində Şibutani cütlüyü, məcburi rəqsdə 34.10 bal, orijinal rəqsdə 56.36 bal, sərbəst rəqsdə isə 85.52 bal topladı və ümumi nəticədə 175.98 balla birinci pillənin sahibi oldu. Bununla da Şibutani cütlüyü, gənclər arasında ISU ABŞ Qran-Prisinin qalibi oldu.
Daha sonra Şibutani cütlüyü, Xorvatiyanın Zaqreb şəhərinin ev sahibliyində baş tutan gənclər arasında ISU Xorvatiya Qran-Prisində mübarizə apardı. Məcburi rəqsdə 35.64 bal, orijinal rəqsdə 54.30 bal, sərbəst rəqsdə isə 84.08 bal toplayan Şibutani cütlüyü, ümumi nəticədə 174.02 balla gənclər arasında ISU Xorvatiya Qran-Prisinin qızıl medalına sahib oldu. Mövsüm ərzində baş tutan gənclər arasında ISU Qran-Pri yarışlarında 2 qızıl medala sahib olan Şibutani cütlüyü, Yaponiyada baş tutan ISU Qran-Pri Finalına vəsiqə qazandı.
Yaponiyada baş tutan gənclər arasında ISU Qran-Pri Finalında Şibutani cütlüyü, orijinal rəqsdə 56.22 balla 2-ci pillənin, sərbəst rəqsdə isə 84.54 balla 3-cü pillənin sahibi oldu. Bununla da Şibutani cütlüyü, ümumi nəticədə 140.76 balla 8 idmançı sırasında gənclər arasında ISU Qran-Pri Finalını üçüncü pillədə başa vurdu və bürünc medalın sahibi oldu.
2010-cu ilin 14–24 yanvarında Vaşinqton ştatının ev sahibliyində gənclər arasında ABŞ Çempionatı baş tutdu. Həmin çempionatda 1–3 pillələrin sahibi olacaq idmançılar, martda ayında baş tutacaq gənclər arasında Dünya Çempionatına vəsiqə qazanacaqdılar. Şibutani cütlüyü, məcburi rəqsdə 35.72 bal, orijinal rəqsdə 56.18 bal, sərbəst rəqsdə isə 88.80 bal topladı və ümumi nəticədə 180.70 balla 14 idmançı sırasında birinci pillənin sahibi oldu. Bu minvalla da Şibutani cütlüyü, gənclər arasında ABŞ Çempionatının qızıl medalına sahib oldu.
Mövsümün əsas yarışı – 8–14 martda Niderlandın Haaqa şəhərində baş tutan gənclər arasında Dünya Çempionatı idi. Ötən il baş tutan çempionatının gümüş medalına sahib olan Şibutani cütlüyü, bu səfər də Dünya Çempionatının medalına iddialı idi. Şibutani cütlüyü, məcburi rəqsdə 35.28 balla 2-ci, orijinal rəqsdə 52.68 balla 4-cü, sərbəst rəqsdə isə 82.42 balla 4-ci pillənin sahibi oldu. Ümumi nəticədə 170.38 balla 34 idmançı sırasında dördüncü pillənin sahibi olan Şibutani cütlüyü, gənclər arasında Dünya Çempionatını medalsız başa vurdu.
2010–2011-cu illər: Dünya Çempionatında bürünc medal
thumb|310x310px|alt=|Şibutani cütlüyü 2010-cu il Yaponiya Qran-Prisində|left Şibutani cütlüyü, 2010–2011-ci illər mövsümünün əvvəlində Almaniyanın Oberstdorf şəhərinin ev sahibliyində baş tutan "Nebelhorn Trophy" beynəlxalq yarışında mübarizə apardı. Qısa proqramda 46.90 balla 8-ci pillənin sahibi olan Şibutani cütlüyünün, medal qazanmaq şansları az idi. Şibutani cütlüyü, bir gün sonra baş tutan sərbəst proqramda 86.10 balla 2-ci pillənin sahibi olsa da, ümumi nəticədə 133.00 balla "Nebelhorn Trophy" beynəlxalq yarışını beşinci pillədə başa vurdu.
"Nebelhorn Trophy" beynəlxalq yarışınıda apardığı uğursuz mübarizədən sonra Şibutani cütlüyü, Yaponiyanın Naqoya şəhərində baş tutan ISU Yaponiya Qran-Prisində (NHK Trophy) mübarizə apardı. Şibutani cütlüyü, qısa proqramda 54.68 balla 5-ci pillənin, sərbəst proqramda isə 84.26 balla 2-ci pillənin sahibi oldu və ümumi nəticədə 138.94 balla ISU Yaponiya Qran-Prisinin gümüş medalına sahib oldu.
Daha sonra Şibutani cütlüyü, 11–14 noyabrda Birləşmiş Ştatların Oreqon ştatının Portlend şəhərinin ev sahibliyində baş tutan ISU ABŞ Qran-Prisində mübarizə apardı. Qısa proqramda 56.46 bal, sərbəst rəqsdə isə 88.36 bal toplayan Şibutani cütlüyü, ümumi nəticədə 144.82 balla ISU ABŞ Qran-Prisinin bürünc medalına sahib oldu. Mövsüm ərzində baş tutan ISU Qran-Pri yarışlarında sadəcə 2 bürünc medala sahib olan Şibutani cütlüyü, ISU Qran-Pri Finalına vəsiqə qazana bilmədi.
2011-ci ilin 22–30 yanvarında Şimali Karolina ştatının Qrinsboro şəhərinin ev sahibliyində ABŞ Çempionatı baş tutdu. Həmin çempionatda 1–3 pillələrin sahibi olacaq idmançılar, aprel ayında baş tutacaq Dünya Çempionatına vəsiqə qazanacaqdılar. Şibutani cütlüyü, qısa proqramda 72.48 bal, sərbəst proqramda isə 102.72 bal topladı və ümumi nəticədə 175.20 balla 15 idmançı sırasında 2-ci pillənin sahibi oldu. Bu minvalla da Şibutani cütlüyü, ABŞ Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.
2011-ci ilin 15–20 fevralında Tayvanınnın Taybey şəhərinin ev sahibliyində Dörd Qitənin Çempionatı baş tutdu. Şibutani cütlüyü, qısa proqramda 62.04 balla dördüncü pillənin, sərbəst proqramda isə 94.34 balla 2-ci pillənin sahibi oldu. Bununla da Şibutani cütlüyü, ümumi nəticədə 156.38 balla Dörd Qitə Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.
Mövsümün əsas yarışı – 25 aprel-1 mayda Rusiyada baş tutan Dünya Çempionatı idi. Dünya Çempionatlarında debüt edən Şibutani cütlüyü, qısa proqramda 68.88 balla 4-cü, sərbəst proqramda isə 96.92 balla 3-cü pillənin sahibi oldu. Ümumi nəticədə 165.80 balla 32 idmançı sırasında üçüncü pillənin sahibi olan Şibutani cütlüyü, Dünya Çempionatının bürünc medalına sahib oldu.
2011–2012-cu illər: Uğursuz mövsüm
thumb|272x272px|alt=|Şibutani cütlüyü 2011-ci il Çin Qran-Prisində Şibutani cütlüyü, 2011–2012-ci illər mövsümünün əvvəlində Finlandiyanın Vantaa şəhərinin ev sahibliyində baş tutan "Finlandia Trophy" beynəlxalq yarışında mübarizə apardı. Qısa proqramda 58.45 balla, sərbəst proqramda isə 92.65 balla 2-ci pillələrin sahibi olan Şibutani cütlüyü, ümumi nəticədə 151.10 balla "Finlandia Trophy" beynəlxalq yarışını gümüş medalla başa vurdu.
Sibir baldırğanı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Maya Şibutani
2011–2012-cu illər: Uğursuz mövsüm
Daha sonra Şibutani cütlüyü, 10–14 noyabrda Yaponiyanın Sapporo şəhərinin ev sahibliyində baş tutan ISU Yaponiya Qran-Prisində (NHK Trophy) mübarizə apardı. Qısa proqramda 60.02 bal, sərbəst proqramda isə 92.84 bal toplayan Şibutani cütlüyü, ümumi nəticədə 152.86 balla ISU Yaponiya Qran-Prisinin qızıl medalına sahib oldu. Mövsüm ərzində baş tutan ISU Qran-Pri yarışlarında bir qızıl və bir gümüş medala sahib olan Şibutani cütlüyü, ISU Qran-Pri Finalına vəsiqə qazandı.
Kanadada baş tutan ISU Qran-Pri Finalında mübarizə aparan Şibutani cütlüyü, qısa proqramda 65.54 bal, sərbəst proqramda isə 95.02 bal topladı. Bu minvalla da Şibutani cütlüyü, ümumi nəticədə 160.56 balla ISU Qran-Pri Finalını beşinci pillədə başa vurdu.
2012-ci ilin 22–30 yanvarında Kaliforniya ştatının San-Xose şəhərinin ev sahibliyində ABŞ Çempionatı baş tutdu. Həmin çempionatda 1–3 pillələrin sahibi olacaq idmançılar, mart ayında baş tutacaq Dünya Çempionatına vəsiqə qazanacaqdılar. Şibutani cütlüyü, qısa proqramda 72.62 bal, sərbəst proqramda isə 106.24 bal topladı və ümumi nəticədə 178.86 balla 14 idmançı sırasında 2-ci pillənin sahibi oldu. Bu minvalla da Şibutani cütlüyü, növbəti dəfə ABŞ Çempionatının gümüş medalına sahib oldu.
2012-ci ilin 6–12 fevralında Birləşmiş Ştatların Kolorado Sprinqs şəhərinin ev sahibliyində Dörd Qitənin Çempionatı baş tutdu. Şibutani cütlüyü, qısa proqramda 64.38 balla, sərbəst proqramda isə 95.92 balla dördüncü pillənin sahibi oldu. Bununla da Şibutani cütlüyü, ümumi nəticədə 160.30 balla Dörd Qitə Çempionatını dördüncü pillədə başa vurdu.