cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rotmistr
Polşa ordusu
Rotmistr - XV-dən XX əsrə qədər Polşada hərbi rütbə. Ilk növbədə rotmistr piyada və atçılıq birləşmələrinə başçılıq etdi. Sonra rotmistr komandir adlandırıldı və bu forma 1947-ci ilə qədər davam etdi.
Almaniya və Avstriya ordusu
Almaniya və Avstriya-Macarıstanda rotmistr kapitan rütbəsinə uyğun gəldi. Birinci Dünya müharibəsində rotmistr komandaya və bəzən bir alay komandirinə əmr etdi. Rotmistr 1945-1978-ci illərdə Avstriyada kapitan jandarma və polis rütbəsidir.
Rəhman Hətəmov
Rəhman Süleyman oğlu Hətəmov — Azərbaycan Milli Karate Federasiyasının vitse-prezidenti, "Əməkdar Bədən Tərbiyəsi və İdman Xadimi", Əməkdar məşqçi", 5-ci dan qara kəmər sahibi
Həyatı
Rəhman Hətəmov 12 yanvar 1975-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
Təhsili
Rəhman Hətəmov ilk təhsilini Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunda, ikinci təhsilini Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsində, magistr təhsilini isə Q.S.Skovoroda adına Xarkov Milli Pedaqoji Universitetində alıb.
Karyerası
10 yaşından karate idman növü ilə məşğul olan Rəhman Hətəmov həm idmançı, həm də məşqçi kimi böyük uğurlara imza atmışdır. İlk məşqçisi doğma qardaşı Əhməd Hətəmov olan Rəhman idmançı kimi karyerasına 1992-ci ildən başlamışdır. 1993-cü ildə karate üzrə gənclər arasında dünya çempionu olmuş və bununla bu yaş kateqoriyasında (18 yaşadək) müstəqil Azərbaycanın idman tarixinə ilk dünya çempionu kimi düşmüşdür.
1997-ci ildə keçirilən Dünya çempionatında həm şəxsi mütləq çəki dərəcəsində, həm də komanda yarışlarında qızıl medal qazanmışdır.
2001-ci ildə Avropa çempionatında həm şəxsi mütləq çəkidə, həmdə komanda tərkibində qızıl medal qazanıb. Zədə aldığı üçün 2001-ci ildə 26 yaşında idmançı karyerasını bitirdi.
2007-ci ildə yeniyetmə və gənclərdən ibarət yığma komandanın baş məşqçisi, 2008-ci ildə isə böyüklərdən ibarət yığma komandanın baş məşqçisi olmuşdur.
2015-ci ildə Azərbaycanda keçirilən Birinci Avropa Oyunlarında milli komanda 4 qızıl (Firdovsi Fərzəliyev, Rəfael Ağayev, İrina Zaretska, Ayxan Mamayev) və 2 bürünc medal (İlahə Qasımova, Niyazi Əliyev) qazandı.
2016-cı ildə Fransada keçirilmiş Avropa çempionatında komandanın qalibiyyəti haqqında Rəhman Hətəmov qeyd etmişdir: “Çempionat nəticəsində əldə etdiyimiz nailiyyətlər - 2 qızıl və 1 bürünc medal göstərdi ki, Azərbaycan karatesi Avropada ən güclü karate məktəblərindəndir. Qadınlardan ibarət komandamızın çempion olmağı, kata kimi indiyədək bizim üçün uğursuz olan karate növündə 17 yaşlı Roman Heydərovun bürünc medal qazanması və ümumi hesabda üçüncü yer tutmağımız karatemizin inkişafının göz qabağında olmasından xəbər verir”.
Rəhman Hətəmov 2016-cı ildən Azərbaycan Milli Karate Federasiyasının vitse-prezidenti kimi fəaliyyət göstərir.
Fəxri adları
Məşqçilik dövründə dəfələrlə Dünya və Avropa çempionatlarındə qazanılan uğurlar nəticəsində Rəhman Hətəmov fəxri adlarla:
Vyetkvey
Vyetkvey — Vyetnam diasporunun əsas əhalisi, Vyetnamdan kənarda yaşayan etnik vyetlər.
Rusiya
Rusiyada yaşayan bütün vyetnamlıların demək olar ki, üçdə ikisi Moskvada yaşayır. Digər böyük Vyetnam icmalarına Vladivostok və Sankt-Peterburqda rast gəlinir.
Rusiyadakı vyetnamlıların sayı ilə bağlı məlumatlar dəqiq müəyyən edilməmişdir. Onların sayının 14,000–150,000 nəfər olduğu güman edilir.
ÇXR
Vyetnamdan uzun müddət məskunlaşanlar Çin hökuməti tərəfindən rəsmən tanınan xalqlardan biri olan tszini təşkil edilər. Onlar Vyetnam və kanton dillərinin qarışığında danışırlar.
Öncədən ödənişli kart
Öncədən ödənişli kart və ya Saxlanmış dəyər kartı (stored-value card) — xüsusi şifrələnmiş dəyərin saxlandığı mühit - pul, dəqiqələr, litrlər, səfərlərin sayı və s. mobil telefon, insan dərisi altına implantasiya edilmiş çip və s.
Saxlanılan dəyər kartı bank debet kartlarından əsaslı şəkildə fərqlənir, burada dəyər hər bir kart üçün emitentdə ayrıca depozitdə saxlanılır, saxlanılan dəyəri olan kartlar üçün isə nağd pul və ya digər vəsaitlər xüsusi konsolidasiya edilmiş hesabda uçota alınır. Saxlanılan dəyər kartları əsasən anonimdir, bank debet kartları isə konkret sahibin adına verilir.
Əvvəlcədən ödənilmiş kart termini əslində bazarda bu cür məhsulların böyük əksəriyyətinə aiddir. Saxlanılan dəyər kartı özündə əvvəlcədən ödənilmiş dəyərin kodlaşdırılmış məbləğini ehtiva edir, bank debet kartları isə emitent tərəfindən saxlanılan hesab idarəçiliyinə giriş imkanı verən yalnız identifikator açarıdır.
Tarixi
2000-ci illərin əvvəllərində VISA və American Express beynəlxalq ödəniş sistemləri ilk öncədən ödənişli kart layihəsini işə saldılar ki, bu da valideynlərə övladlarının xərclərini əvvəlcədən ödənilmiş bank kartına köçürməklə vəsait ayırmağa imkan verdi. Belə kartların istifadəsi uşaqlara nağd pul verməkdən daha əlverişli olduğunu sübut etdi və valideynlərə uşaqlarının xərclərinə nəzarət etməyə imkan verdi. ABŞ-da əvvəlcədən ödənilmiş kart bazarı sürətlə böyüdü. 2009-cu ildə 1,3 milyard əvvəlcədən ödənilmiş kart əməliyyatı olduğu halda, 2006-cı ildə ABŞ-da cəmi 300 milyon əvvəlcədən ödənilmiş kart əməliyyatı olmuşdur.
İstifadə sahələri
Belə kartlar üçün çoxlu müraciətlər var: əmək haqqı kartları, nəqliyyat kartları, telefon kartları, yanacaq kartları, adi ödəniş kartları, hədiyyə kartları, sosial kartlar (subsidiyalar, müavinətlər və pensiyalar üçün), loyallıq kartları, səyahət çekləri, sığorta ödənişləri üçün kartlar və s. Bəzi kartlar bir neçə proqramı birləşdirə bilər. Bəzi kartlar - əmək haqqı, ödəniş, sosial, nəqliyyat - təkrar istifadə oluna bilər və doldurula bilər, yol çekləri, sığorta ödənişlərinin alınması üçün kartlar və hədiyyə kartları isə doldurula və təkrar istifadə edilə bilməz.
1980-ci illərdə şəhərlərarası telefon danışıqlarının ödənilməsi üçün əvvəlcədən ödənilmiş kartlardan (konsepsiya və onun adı yarananda) istifadə olunurdu. 1990-cı illərin ortalarından etibarən, əsas pərakəndə satış şəbəkələri əvvəlcədən ödənilmiş kartların rahatlığını və gücünü qəbul etdilər və ənənəvi kağız hədiyyə sertifikatlarını və endirim kuponlarını onlarla əvəz etməyə başladılar. Son on ildə əvvəlcədən ödənilmiş kart bazarı dramatik artım nümayiş etdirdi. Bu gün əvvəlcədən ödənişli kartlar bir çox məqsədlər üçün istifadə olunur, o cümlədən əmək haqqının ödənilməsi, mal və xidmətlərin ödənilməsi, yol çekləri, ünvanlı sosial müavinət və müavinətlərin ödənilməsi və onlara nəzarət, pərakəndə satış şəbəkələri tərəfindən müxtəlif ödənişlər və endirimlər və s. Belə kartların emitentləri lisenziyalı maliyyə institutları, fərdi pərakəndə satış şəbəkələri, dövlət qurumları və bank olmayan maliyyə institutlarıdır.
Tək emitent sistem
Tək emitent sistem (və ya qapalı sistem) termini belə bir sistemin kartlarının yalnız bir hüquqi şəxs (tacir) tərəfindən ödəniş üçün qəbul edildiyini bildirir. Alıcı kartı və onun üzərindəki dəyəri alır, lakin ondan yalnız belə kartı verən şirkətin mal və ya xidmətlərini almaq üçün istifadə edə bilər. Bir qayda olaraq, belə kartların buraxılması və istifadəsi dövlət tənzimləyicilərindən lisenziya və ya icazə tələb etmir. Belə bir sxem üzrə pul xarakterli axınlar yoxdur, çünki real alış alıcı (bir hüquqi şəxsin müştərisi) tərəfindən kartın alınması və ya doldurulması zamanı baş verib. Tək buraxılışlı saxlanılan dəyər kartı sistemləri ənənəvi hədiyyə sertifikatlarını əvəz edir.
Hal-hazırda tək emitent sistemlərin sahibləri üçün itirilmiş və ya oğurlanmış kartların əvəzini ödəmək üçün qanunla müəyyən edilmiş öhdəliklər yoxdur. Belə kompensasiya emitentlə kart sahibi arasında bağlanmış müqavilədə (ictimai ofertada) müvafiq bəndlər olduqda mümkündür. Həmçinin, əksər qapalı sistemlər kartda saxlanılan dəyərin fiat pula əks mübadilə edilməsini təmin etmir.
Yarı qapalı sistemlər
Yarı qapalı saxlanılan dəyər kartı sistemləri tək emitent sistemlərə bənzəyir, belə kartları yalnız müəyyən bir ərazidə və ya hüquqi şəxslərin açıq şəkildə məhdud dairəsində (məsələn, yerli ödəniş sisteminin üzvləri) ödəniş üçün qəbul etmək imkanı var. Bir qayda olaraq, bu halda kartların buraxılması və belə bir sistemdə pul dövriyyəsi sxemdə ödəniş xidməti təminatçısı və ya ödəniş sisteminin olmasını tələb edir; bir qayda olaraq, dövlət tənzimləyiciləri bu cür sistemlərə müxtəlif tələblər qoyurlar. Bəzən onlara pul köçürmə lisenziyası, bank lisenziyası, ödəniş sisteminin qeydiyyatı, qaydaların təsdiqi və belə bir sistemin sertifikatlaşdırılması və s. tələb olunur. Bir qayda olaraq, belə sistemlər idman klubunun və ya stadionun, kampusun ərazisində istifadə olunur. , böyük ticarət mərkəzi. Belə kartlar bir neçə hüquqi şəxs tərəfindən ödəniş üçün qəbul edilir, lakin onların siyahısı ciddi şəkildə məhduddur. Müxtəlif ölkələrdə bu cür sistemlər üçün tənzimləyici tələblər çox fərqlidir. Belə bir sistemə misal olaraq Hong Kong Octopus Card sistemini göstərmək olar.
Çox problemli sistemlər
Çox buraxılışlı və ya açıq əvvəlcədən ödənilmiş kart sistemləri kredit kartları deyil, baxmayaraq ki, onlar bəzən "öncədən ödənilmiş kredit kartları" adlandırılır. Belə əvvəlcədən ödənilmiş kartın emitenti heç bir kredit təqdim etmir; belə bir kartın sahibi yalnız əvvəlcədən ödədiyi pulu xərcləyə bilər. Bu tip əvvəlcədən ödənilmiş kartlar daha düzgün və daha çox "öncədən ödənilmiş debet kartları" və ya "öncədən ödənilmiş debet kartları" adlandırılır. Xərc fiziki olaraq belə bir kartda saxlanmır, kart bu kartda balansı saxlayan müəyyən bir məlumat anbarında yaddaş hüceyrəsinə daxil olmaq üçün unikal identifikatordur.
Robert Sekuta
Robert Sekuta — ABŞ-nin Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2015-ci ildən)
Emanat
Emanat — Azərbaycanda fəaliyyət göstərən ən iri ödəniş sistemlərindən biridir.
Tarixi
Emanat 2012-ci il sentyabr ayında fəaliyyətə başlamış və 2013-cü il mart ayında Emanat brendi ilə Azərbaycan ödəniş bazarına daxil olmuşdur. Emanat şirkəti hazırda özünəxidmət nağd ödəniş terminalları şəbəkəsini elektron idarə edir. Hazırda Azərbaycanda 3000-dən artıq Emanat ödəniş terminalına rast gəlmək olar. Ödəniş terminallarında hazırda 1000-dən çox xidmət mövcuddur.
Xidmətlər
Digərləri
Missiyası və Dəyərləri
Şirkətin özünəməxsus aşağıdakı missiyaları və dəyərləri mövcuddur.
Ayravata
Ayravata ( – sulardan qalxmış) — veda və hindu mifologiyasında yaradılışın əvvəlində meydana çıxan, tanrı İndraya mənsub ağ fil. Ayravatanın dörd dişi və yeddi gövdəsi var. Onun arvadı fil Abharamudur. Ayravatanın digər adları Ardhamatanqa ("bulud fili"), Naqamalla ("döyüş fili") və Arkasodaradır ("günəşin qardaşı"). "Ramayana"nın məlumatına görə, Ayravatanın anası İravati olmuşdur. Ayravatanın Samudra-manthan zamanı meydana çıxdığına dair bir versiya var.
İnsanın konstitusiya-hüquqi statusu
İnsanın konstitusiya-hüquqi statusu — konstitusiya ilə təmin edilmiş hüquq və azadlıqların, habelə müəyyən edilmiş öhdəliklərin məcmusu. Müasir demokratik ölkələrdə bir şəxsin konstitusiya vəziyyətinin əsas prinsipləri bunlardır: insan hüquq və azadlıqlarının toxunulmazlığı, insan hüquq və azadlıqlarının həyata keçirilməsində azadlığı, təmin edilmiş hüquq və azadlıqları, bərabərlik, birlik və insan hüquqları, azadlıq və vəzifələrin qarşılıqlı əlaqəsi.
Andre Şarl Bul
Andre Şarl Bul (11.11.1642,Paris – 28 və ya 29.2.1732, Paris) — fransız mebel ustası. 1672-ci ildən XIV Lüdovikin saray ustası. Luvr, Marli və Versalda dekorativ işlər (qiymətli ağac növlərindən istifadə etməklə divar marketri və s.) görmüşdür.
Həyatı
Bulun mebel emalatxanasında dörd oğlu: Filipp Bul (1678–1744), Pyer Benua Bul (1680–1741), Andre Şarl Bul (Bul de Süv, 1685–1745; həmçinin heykəltaraş) və Kiçik Şarl Jozef Bul (1688–1754) işləmişdir. Onların yaratdığı mebel nümunələrində rokokoya təkamül edən klasisizm və barokko əlamətləri birləşirdi. Bu mebelləri effektlilik, dekorun zənginliyi, həmçinin düz xətlərin və əyri -xətli naxışların uyarlı gözəlliyi, ornament və inkrustasiyanın dekorativliyi (səthə yapışdırılmış tunc, abnos ağacından, fil sümüyü, sədəf və tısbağa qınından istifadə etməklə düzəldilən marketri) fərqləndirirdi. Əsasən, Luvr da, Klüni Muzeyində (Paris), Versalda, Fontenbloda, Volles kolleksiyasında, Viktoriya və Albert Muzeyində (London), Ermitajda (S.- Peterburq) saxlanılır. "Bul", həmçinin 17-ci əsrin sonu – 18-ci əsrin 1-ci yarısında fransız saray mebeli sənətində üslub idi.
NGC 1814
NGC 1814, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. OCL+EN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Krugosvet
"Krugosvet" ensiklopediyası http://www.krugosvet.ru saytında pulsuz olaraq mövcuddur. Tam elektron surəti iki CD və ya bir DVD -də almaq olar. Kağız üzərində "Krugosvet" nəşr olunmur.
Tarixi
23 may 2000-ci ildə "Ətrafımızdakı dünya" adlı CD-də Açıq Cəmiyyət İnstitutu"nun (Soros Fondu) yardımı ilə ensiklopediyanın ilk elektron nəşrinin təqdimatı keçirilib. 24 cildlik "American Collier" Ensiklopediyasının tərcüməsi əsas götürüldü, ona 187 rus müəllifi tərəfindən xüsusi olaraq bu nəşr üçün yazılmış orijinal materialın xeyli miqdarı əlavə edildi, yeni məqalələr əlavə edildi, rus biblioqrafiyası verildi, aşkar edilmiş səhvlər Amerika orijinalında düzəlişlər edildi və sonrakı Amerika nəşrləri ilə də nəzərə alındı. 2000-ci ilin lüğəti təxminən 60 min sözdən ibarət idi, diskdəki ensiklopediyada 7 min böyük tematik məqalə, 3 min bioqrafik məqalə, ətraflı astronomik atlas, 600 xəritə və 8 min illüstrasiya var idi. Printerdə çap etmək imkanı da təmin edilib.  Baş redaktor filosof A. AMMA. Yakovlev .  Yenidən işlənmiş və əlavə edilmiş bu ensiklopediya əsasında “Kruqosvet” ensiklopediyası inkişaf etmişdir.
Müəllif hüququ
“ Mərkəzi Avropa Universiteti ” nəşriyyatı məqalələrin məzmununa eksklüziv hüquqlara malikdir. Rus dilində elektron nəşrin hüquqları onların müəlliflik hüququ nəşriyyatı tərəfindən OOO Krugosvet ensiklopediyasının naşirinə verildi. Coğrafi və tarixi xəritələr Atlas Editions-dan alınıb, tərcümə edilərək yekunlaşdırılıb. Təsvirlərin hüquqları Krugosvet MMC-yə məxsusdur. Collier ensiklopediyasının elektron versiyasına (ingilis dilində) hüquqlar 1998 -ci ildə Collier nəşriyyatından Microsoft korporasiyası tərəfindən alınıb və hazırda o, Encarta ensiklopediyasının bir hissəsidir.
Müəlliflər
“Krugosvet” ensiklopediyasının saytında “Müəlliflər” bölməsi var ki, burada ensiklopediyanın tərtibçiləri sadalanır. Bununla belə, bu bölmədə sadalanan müəlliflərin çoxu “Dünyanın ətrafında” ensiklopediyasının yaranmasından xeyli əvvəl vəfat etmişlər. Məsələn, bu ensiklopediyanın müəllifləri: biokimyaçı Hannes Alven (1908-1995), kibernetoloq Norbert Viner (1894-1964), yazıçı Kingsley Amis (1922-1995), ilahiyyatçı Reinhold Niebuhr (1892-1971), tarixçi Mufordyan. 1895 -1990), fantastika yazıçısı İsaak Asimov (1920-1992), psixoloq Burres Skinner (1904-1990), filosof Karl Hempel (1905-1997), fizik Persi Bridqman (1882-1961) və s. Mümkündür ki, bu, onların tərcüməsi “Dünya ətrafında” olan “ Collier ensiklopediyası ” ilə əlaqəli ola bilməsi ilə bağlıdır. Ensiklopediyanın rus müəllifləri arasında : hüquq müdafiəçisi Lyudmila Alekseeva, memar Vyaçeslav Qlazıçev, geofizik Aleksandr Qorodnitski, fizik Voldemar Smilqa, sənət tarixçisi Viktor Berezkin, tarixçi Vadimlinq Damier, p.
Maliyyə
"Krugosvet" müxtəlif fondların maliyyələşdirilməsi, həmçinin CD satışından və ensiklopediya saytındakı reklamdan əldə edilən gəlirlər hesabına mövcuddur.
Ensiklopediyanın yaradılması
Baş redaktorun sözlərinə görə, Ə. AT. Dobrovolski, Krugosvet sintez və öz işində yalnız Colliers deyil, həm də təcrübə və üslub TSB, Britannica, Encarta istifadə edir.
Forma (predmet)
thumb|250px|Fərqli formaları göstərən bir şəkil. Soldakı iki [[üçbucaq bir-birinin oxşarı olarkən, sağdakı iki üçbucaq onlara oxşayır.]]
Forma, bir obyektin çevrəsi və səthi kimi xarici xüsusiyyətlərindən asılı olan ümumi bir tərifdir. Rəng, naxış və maddə kimi xüsusiyyətlər bir cismin formasında həlledici rol oynamır.
Psixoloqlar düşünürlər ki, insanlar cisimləri mənalandırarkən onları zehinlərində geon adlanan formalara bölürlər. Konuslar və kürələr bu formaların nümunəsidir.
Aleksey Kopnin
Aleksey Kopnin (d. 28 oktyabr 1994) — Azərbaycanı təmsil edən oxatan. Aleksey Kopnin 2015-ci ildə Azərbaycan bayrağı altında I Avropa Oyunlarına qatılıb.
Həyatı
Aleksey Kopnin 1994-cü il 28 oktyabrda anadan olub.
Karyerası
Aleksey Kopnin birinci ciddi uğurunu 2013-cü ildə qazandı. Kopnin İndoneziyanın Palembanq şəhərində baş tutan III İslam Həmrəyliyi Oyunlarında gümüş medal qazandı. Daha sonra Aleksey Kopnin 2015-ci ildə I Avropa Oyunlarına qatıldı. Kopnin bu yarışlarda 1/16 final mərhələsində Rusiyalı Bair Tsibəydorjiyevə 2:6 hesabı ilə uduzdu və mübarizəni dayandırdı.
Ruslan İmanquliyev
Ruslan Natiq oğlu İmanquliyev  — şəhid.
Həyatı
Ruslan İmanquliyev 1996-cı il 14 martda Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. 2003-cü ildə 22 No-lu orta məktəbin birinci sinfinə getmiş, 2014-cü ildə həmin məktəbin on birinci sinfini bitirmişdir. Çox kiçik yaşda olarkən atası Ruslanı qoyub getmişdir. Ruslanı anası Ramiyə xanım tək başına böyütmüşdür. Ruslan anasının tək övladı idi.
İkinci Qarabağ Müharibəsində İştirakı
2020-ci 27 sentyabrda başlamış İkinci Qarabağ müharibəsində, müharibə başladığı  ilk gündən ön cəbhədə olmuşdur. Torpaqlarımızın bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə hərbi anda sadiq qalaraq, mətinlik və mərdlik nümayiş etdirmişdir. Ruslan İmanquliyev 02.10.2020-ci ildə  son döyüşünə qatılmışdır. Füzuli istiqamətində gedən bu döyüşdə qəhrəmancasına şəhidlik zirvəsinə ucalmışdır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İmanquliyev Ruslan ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mehman Yusifov ölümündən sonra "Fizulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
Müdafiə Nazirliyi. "Vətən müharibəsində şəhid olan hərbi qulluqçuların siyahısı" (PDF). www.mod.gov.az (Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin rəsmi saytı) (az.).
Aed
Aed — simli çalğı alətinin müşayiəti ilə epik mahnılar ifa edən qədim yunan müğənniləri. Homerin poemalarında aedlərdən bəs edilir. Yunan eposunun inkişafında aedlərin mühüm rolu olmuşdur.
Konqo çökəkliyi
Konqo çökəkliyi — Mərkəzi Afrikada 300–500 m hündürlükdə yerləşən və diametri təxminən 1000 km olan çökəklik. Afrika platformasının sinekliz zonasına aiddi. Konqo çayı onu drenaj edir.
Bitki örtüyü rütubətli qalın həmişəyaşıl və yarpağıtökülən həmişəyaşıl tropik meşələrindən ibarətdir.
Coğrafiyası
Sahəsi təxminən 1 milyon kilometr təşkil edir; onun şimaldan cənuba və qərbdən şərqə ölçüsü təxminən 1 000 km. Əsas çayı Konqodu, çökəkıiyin ərazisində həmçinin çoxlu göl və bataqlıqlar var.
Geologiya
Strukturasına görə Konqo çökəkliyi Kembri dövründən əvvəl yaranan Afrika platformasının sinekliz zonasına aiddi. Platformanın kristallik bünövrəsinin yeraltı (500—1000 metrdən çox dərinliydə yerləşir) çıxıntısı sineklizi şimal və cənub çökəkliylərinə bölür, onların mərkəzi hissələrində bünövrə daha 3000 metr dərinliyinə endirilib.
Relyefi
Konqo çökəkliyi yarus quruluşu ilə səciyyələnir. Ən aşağı (300–400 m) və gənc (Holosen) yarus çoxsaylı çayların geniş, daha çox bataqlaşmış subasar vadilərini yaradır, həmən vadilər çökəkliyin mərkəzi hissəsində vahid yastı olan və vaxtaşırı batırılan allüvial düzənlik yaradırlar.
İqlimi
Orta aylıq temperaturu 23-25°-dən 26-21°С-ədək dəyişir,  yağıntının illik miqdarı 1500–2000 mm və onun artığa bərabərdir.
Osmanlı ədəbiyyatı
Osmanlı ədəbiyyatı — qədim türk dövləti olan Osmanlı İmperiyasına aid ədəbiyyat.
Xaç
Xaç, bir-birlərini düz bucaqlarda kəsən iki xətt və ya çubuqdan ibarət olan şəkildir. Şəkillərdən biriir və ya hər ikisi də ortasından ikiya bölünür. Plus (+) və ya vurma (x) şəklində ola bilər.
Əsrlər boyu xaç müxtəlif dinlərdə və mədəniyyətlərdə çox fərqli şeyləri simvolizə etmək üçün istifadə edilmişdir. Fərqli mənaları olan xaçlar forma etibarı ilə tamamilə eyni deyildirlər.
Alisa möcüzələr ölkəsində (film, 1949)
Alisa Möcüzələr Ölkəsində — rejissor Luis Kerroll tərəfindən 1949-cu ildə mövzusu hazırlanan və ingilis kökənli rejissor Dallas Bauer tərəfindən ərsəyə gətirilən, orijinalı fransız dilində çəkilmiş fentezi janrda film.
Xaç
Qırmızı Xaç
thumb|140px|Qırmızı Xaç hərəkatının simvolu
Alisa möcüzələr ölkəsində (film, 1949)
Möcüzələr Ölkəsi adlanan xəyali məkanın əksər iştirakçıları çoxkadrlı animasiya texnologiyasından istifadə edilərək Lu Banin tərəfindən kuklalarla yaradılmışdır. Filmdəki digər canlı aktyorların hamısı canlı çəkiliş səhnələrində görünür. Ancaq onlar yalnız Möcüzələr Ölkəsi simvollarını və İngiltərədə səhnələrin hazırlanması zamanı bir neçə əsas çəkiliş epizodlarını səsləndirirlər.
Xaç
Qamalı xaç
thumb|sol|100px|Hindu Swastikası
Alisa möcüzələr ölkəsində (film, 1949)
Digər canlı aktyorlardan Pamela Braun Harts kraliçası kimi çıxış edir. Filmin çəkilişlərində 20 yaşında olan Kerol Marş müəllif tərəfindən 7 yaşında təsvir edilir.
Xaç
Xaç motivli bayraqlar
Bəzi xristian ölkələr bayraqlarını xaçdan təsirlənərək yaratmışlar. 200px|sağ|thumb|[[İsveç bayrağı Skandinaviya xaçına görə hazırlanmışdır.]]
Alisa möcüzələr ölkəsində (film, 1949)
Yayımı
Harts kraliçası obrazı Kraliça Viktoriyanın şanına təhqir olaraq qəbul edildiyi üçün İngiltərədəki yayımına qadağa qoyuldu.
Bununla yanaşı film Volt Disney studiyası ilə hüquqi anlaşılmazlıqlar səbəbindən ABŞ kino səhnələrində ön planda mövqe tuta bilmədi. Disney filmin ingilis versiyasının ABŞ-də yayımlanmasının qarşısını almaq məqsədi ilə məhkəməyə müraciət etdi və mühakimənin gedişatına "Time" jurnalında geniş yer verildi. Yayımçı şirkət isə öz növbəsində Disneyi filmin orijinal versiyasının süjet xəttindən istifadə etməkdə ittiham etdi.
Aerasiya
Torpağın aerasiyası
Torpağın aerasiyası torpaq havası ilə atmosfer havası arasında qaz mübadiləsidir. Qaz mübadiləsi zamanı torpaqdakı hava bitki köklərinin və mikroorqanizmlərin tənəffüsunə lazım olan oksigenlə, yerə yaxın hava təbəqəsi isə bitkinin fotosintez prosesində istifadə etdiyi karbon qazı ilə zənginləşir. Torpaq xırda dənəvar strukturlu olduqda aerasiyaya əlverişli şərait yaranır və bitki daha yaxşı inkişaf edir.
Kamo no Çoumei
Kamo no Çoumei (yaponca: 鴨 長明, ) — ədib, musiqiçi, poetik, Akademiyanın üzvü.
Haqqında
XII əsrin sonu və XIV əsrin ortaları ilk syuequn dövlətçiliyinin epoxasıdır. Yeni rejimin paytaxtı kimi Kamakura şəhəri ilə bağlı olduğuna görə bu dövrü adətən Kamakura dövrü adlandırırlar. Bu dövrdə Çoumei adlı bir müəllif meydana çıxdı.
O, doğma Şinto dininin qədim məbədi ətrafında qruplaşan adamların nümayəndəsi idi. Onu Kamo-no Çoumei adlandırırdılar. Bu adamın həyatı qaranlıq olaraq qalır.
Professor Fucioko belə deyir ki, "Hocoki" orijinal əsər deyil və bu əsər "Heyke-monoqatari"dən kompilyasiyadır. Bu cür əsərlər "dzuyhitsu" adlanan janra daxildir. Bu sözün mənası "Fırça ardınca" deməkdir. Bu, o deməkdir ki, "ağlına nə gəldi, yaz!" Belə əsərlərin heç birini xalis prozaik janra daxil etmək olmaz. Bunlarda təsvirdə, mühakimə də qarışıq haldadır. Yapon ədəbiyyatının başqa tədqiqatçıları da, məsələn Uqarisi bu əsəri lirik-prozaik mühakimələr kitabı adlandırır. Bu kitab bütünlüklə bir mövzunu təsdiq etmək naminə yazırdı. Bu da ki, yuxarıda deyildiyi kimi dünyanın etibarsızlığı məsələsidir. Belə bir pessimist ideyanın meydana gəlməsinin əsl səbəbi isə həyatda olan problemlərdir. Yazıçı bu əsərdə öz həyatının xronikasını verir.
Penis başı
Penis başı, penis başlığı, penis ucu insan penisinin uc hissəsidir. Bu hissə bənövşəyi rəngdə olur və içərisindəki kanallardan sidik, sperma və pre-eyakulyasiya çıxır. Penisin sərtləşməsi penisin qanla dolması və qan axınının sürətlənməsi yolu ilə baş verir. Penis yetkinlik dövründə yetişməyə başlayır. Penis başı penisin ən həssas hissəsi hesab olunur. Kişi sünnət edildikdə, penis başı penis dərisi ilə birlikdə əhatələnmiş formada görünmür.
İrlandiya Milli Kitabxanası
İrlandiya Milli Kitabxanası - İrlandiyanın milli kitabxanası. Əsas funksiyası İrlandiya xalqı, onun tarixi və mədəniyyəti haqqında sənədləşdirilmiş informasiya mənbələrini mühafizə etməkdən ibarətdir.
Tarixi
1877-ci ildə Dublində yaradılmışdır. Əsas funksiyası İrlandiya xalqı, onun tarixi və mədəniyyəti haqqında sənədləşdirilmiş informasiya mənbələrini mühafizə etməkdən ibarətdir. Çap məhsulları, fotoqrafiya və əlyazmalar və təhsil şöbələri vardır. 1990-cı ildən elektron kitabxana yaratmağa başlamışdır. Oxucular informasiyanı avtomatlaşdırılmış kataloq vasitəsilə əldə edir. Kitabxananın sas məqsədi kitabxana fondunu istifadəçilərin tələbainə uyğunlaşdırmaqdır. İstifadə səviyyəsinə görə fond aktiv və passiv hissələrə bölünür.
Sovet tarixi ensiklopediyası
Məzmun
SSRİ və xarici ölkələrin tarixinə, xüsusən də yaxın tarixinə dair məqalə-terminlər daxildir. Bir çox məqalələrdə SSRİ-yə, ittifaq respublikalarına və xarici ölkələrə həsr olunmuş məqalələrin tərkib hissəsi olan ətraflı xronologiyalar verilmişdir.
Məqalələrdə statistik cədvəllər, xəritələr (tarixi, siyasi, etnoqrafik), diaqramlar, illüstrasiyalarla müşayiət olunur.
Tərcümə
"Sovet Tarixi Ensiklopediyası" Çin dilinə "Dünya Tarixi Ensiklopediyası" adı ilə tərcümə edilmişdir. Çincə bircildlik versiya 9.000-dən çox giriş və 3.800.000 simvoldan ibarətdir. Layihə üzərində işdə Çinin 15 ali təhsil müəssisəsindən 200-dən çox rusiyalı mütəxəssis iştirak edib.
Sulfoxloridlər
Sulfoxloridlər (sulfanilxloridlər, sulfo turşuların xloranhidridi)ümumi formulu: RSO2Cl Burada R-üzvi çıküntüdür.Maye və bərk halda olur, kəskin iylidir, suda çətin həll olur və ya heç olmur,lakindietil efiri, aseton, СНСl3, ССl4 spirt, benzolda həll olur. Sulfoxloridlər nəfəs yollarını və göz qişasını qıcıqlandırır.
Alınması
Sənayedə sulfoxloridlər alifatik karbohidrogenlərin SO2Cl2 qaz və ya maye fazada işıq və ya radikal təsiri ilə alınır. Eləcə də tiolların, sulfidlərin, disulfidlərin oksidləşməsindən də alınır. Sulfoturşular və onların törəmələrinin(efir duzları, amid, hidrazidlər) РСl5, СОСl2, SOCl2, Cl2, ClSO2OH təsiri ilə sulfoxloridlərin oksidləşməsindən sintez edilir.
Kimyəvi xassələri
Sulfoxloridlərin Cu duzları iştirakı ilə asetilenlə birləşməsi nəticəsində β-xlorsulfonlar alınır. Fridel-Qraft reaksiyasına əsasən- alkilləşmə nəticəsində davamlı quruluşa malik karbokation əmələ gəlir.
Tətbiqi
Sulfoxloridlər yuyucu maddə kimi ionəvəzləyici qətranların stehsalatında, rəngləyici boyalar, dərman maddələri, sulfoturşuların efirlərinin sintezində istifadə edilir.
NGC 1476
NGC 1476, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Saat bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Aleksandr Ayriyan
Aleksandr Arsenoviç Ayriyan — sovet dövlət və partiya xadimi, Azərbaycan SSR meşə və ağac emalı sənayesi naziri (1972–1988).
Həyatı
1920-ci ildə fəhlə ailəsində anadan olmuşdur, ermənidir, 1943-cü ildən Sov.İKP üzvüdür, ali təhsili var – M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir. Texnika elmləri namizəd olmuşdur.
1943-cü ildən l. Şmidt adına maşınqayırma zavodunda mühəndis-texnik, texniki nəzarət qrupunun rəhbəri, mühəndis-konstruktor, şöbə rəisi, baş texnoloq, ÜİK (b) P MK-nın partiya təşkilatçısı olmuşdur. 1954-cü ildən Keşlə Rayon Partiya Komitəsinin birinci katbi, Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurası Maşınqayırma İdarəsi baş mühəndisinin müavini, Təchizat və Satış İdarısi rəisinin müavini və həmin idarənin baş mühəndisi vəzifələrində işləmişdir. 1963-cü ildə l. Şmidt adına maşınqayırma zavodunun baş mühəndisi təyin edilmişdir. 1972-ci ildən Azərbaycan SSR meşə və ağac emalı sənayesi naziri olmuşdur.
Azərbaycan KP MK üzvlüyünə namizəd olmuşdur.
Doqquzuncu çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir (Naxçıvan üçüncü şəhər seçki dairəsi).
VI Filipp (Fransa kralı)
1328-ci ildə Fransa kralı IV Çarlz geridə vəliəhd buraxmadan vəfat etdi. Üstəlik ölümündən öncə sülalənin qadın üzvlərinin taxt hüquqlarını ləğv edən bir fərman da imzalamışdı. Mərhum kralın ən yaxın kişi qohumu isə İngiltərə kralı olan bacısı oğlu III Eduard idi. Çox keçmədən mərhum kralın bacısı İzabella oğlunun adına Fransa taxtında haqq iddia etdi. Ancaq fransızlar bunu qəbul etmədilər. Çünki İzabella qardaşının verdiyi fərmanla taxt hüququndan məhrum edilmişdi və bu vəziyyətdə oğlunun da taxtda heç bir iddiası ola bilməzdi. Saray əyanları da tanımadıqları bir ingilisin yerinə, fransız birinin taxta çıxmasını dəstəkləyirdilər. Taxtın bir digər namizədi isə IV Çarlzın əmisi oğlu Valualı Filip idi. İstər Fransaya bağlılığı, istərsə də mərhum kralın oğul şəcərəsi ilə qohumu olması baxımından ölkədə güclü tərəfdar topladı və nəticədə Fransa taxtına çıxarıldı (1328). Onsuz da imkansız görülən taxt iddialarının qəbul edilməməsinin ardından ingilislər bu iddialarından əl çəkdilər. Ancaq aralarında yaranan sürtüşmələr VI Filippi ingilislərin Fransadakı mülklərinə əl qoymağa, III Eduardı isə Fransadakı taxt mübarizəsinə qoşulmağa məcbur etdi. Beləcə, 1337-ci ildə İngiltərə və Fransa krallıqları arasında Yüzillik müharibə başladı.
Müharibənin alovlu dönəmində VI Filipp 1350-ci ildə vəfat etdi və yerinə oğlu II Con taxta çıxarıldı.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Seyidlər (Əhər)
Seyidlər — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 73 nəfər yaşayır (23 ailə).
Laiti
Laiti (fransızca: "Laïcat", ingiliscə: "Laity", italyanca: "Laicato"), xristian dini terminologiyasında ruhban təbəqəsindən olmayan bütün din xadimlərini müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan bir söz olub, hərfi mənada müəyyən bir peşədən olmayan insanları ifadə edən bir termindir.
Ələddin və onun sehrli lampası (cizgi filmi, 1970)
Ələddin və onun sehrli lampası — 1970-ci ildə fransız direktor Jan İmaj tərəfindən çəkilmiş animasiya filmi. Film Ələddin adlı ərəb nağıl obrazının Min bir gecə sərgüzəştləri əsasında çəkilmişdir. Filmin ekrana çıxışı ilə birlikdə əsasını uşaqların təşkil etdiyi geniş baxış kütləsinə sahib oldu.
Filmin Amerikadakı yayım hüququna yiyələnən Paramount Pictures onu 1975-ci ilin İyun ayının 1-də Şənbə günlərinin Ailə tamaşası proqramının bir parçası kimi ekrana daşıdı. Bu İmajın Amerikada yayımlanan sayca ikinci və sonuncu filmi oldu.
Şərif Kamal
Şərif Kamal — Sovet, tatar yazıçısı, dramaturq və tərcüməçi.
Bioqrafiyası
Şərif Kamal 16 mart 1884-cü ildə Tatarskaya Pişlya kəndində (indiki Mordoviyanın Ruzayevski rayonu.) molla ailəsində anadan olub. İlk təhsilini mədrəsədə almışdır. Sonra dəmir yolunun tikintisində çalışmış, Uralda mədənçi, Xəzər dənizində balıqçı olmuşdur. 1905-ci ildə Sankt-Peterburqa köçür və burada tatar məktəbində müəllim olur.
Hutovo Blato Təbiət Parkı
Hutovo Blato — Bosniya və Herseqovinada yerləşən təbiət qoruğu və quş qoruğu. Bura ilk növbədə Krupa çayının yeraltı su sisteminin yaratdığı bataqlıq ərazilərdən ibarətdir.
Şərif Kamal
Bioqrafiyası
Kamalın ilk şeirləri 1905-ci ildə Nur qəzetində dərc edilmişdir. Bir il sonra "Səda" (Səs) şeirlər toplusu ayrıca bir nəşr olaraq çıxır. 1909–1912-ci illərdə işçilərin ağır həyatını təsvir edən "Qarğa yuvası" hekayəsini və "Səadət axtaran", "Xarici ölkədə", "Avara" hekayələrini yazır. "Qağayılar" hekayəsi balıqçıların istismarına həsr edilmişdir. Həmin dövrdə Kamal tacirlərə və burjua millətçilərinə qarşı yönəlmiş bir sıra satirik əsərlər də yazır. "Solmuş çiçək" və "Sıxıntı" əsərləri qadınların bərabər hüquqları məsələsinə həsr edilmişdir.
Hutovo Blato Təbiət Parkı
Deransko gölü və Svitavsko gölünü ayıran Ostrvo əhəngdaşı massivindən qidalanır. Qoruq BirdLife İnternational-ın Əhəmiyyətli Quş Bölgələri siyahısındadır. Həm ölçüsü, həm də müxtəlifliyi baxımından bölgədəki ən böyük qoruqdur. Deransko gölünün ətrafındakı Aralıq dənizi bataqlıqları buranı daimi ev halına gətirən 240-dan çox köçəri quş və onlarla insanın yaşadığı yerdir. Köç mövsümündə on minlərlə quş göl və ətrafını doldurur.
Şərif Kamal
Bioqrafiyası
Oktyabr inqilabından sonra Kamal inqilabdan bəhs edən "Tak atkanda" (Şəfəqdə) romanını, 1920-ci illərin kəndi haqqında "Mathur tuqanda" (Gözəllik doğanda) romanını yazır. Ayrıca "Ut" (Atəş), "Kozqinnar oyasında" ("Qarğa yuvası"), "Taular" (Dağlar), "Toman artı" (dumanın arxasında) dram əsərlərini yazır. Kamal Mixail Şoloxovun "Oyandırılmış topraq" əsərini tatar dilinə çevirən ilk şəxs olur. Bunma görə Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir (1940).
Hutovo Blato Təbiət Parkı
Bataqlıq ərazilər
Neretva çayının son 30 km boyunca yerləşən dərə və həmçinin çayın özü möhtəşəm mənzərəni əhatə edir. Qoşqularının, Trebižat və Bregava çaylarının məcrasından aşağıda, dərə 20.000 hektar ərazini əhatə edən bir allüvial əraziyə yayılmışdır. Bosniya və Herseqovinadakı 7.411 hektar ərazidə olan yuxarı vadiyə Hutovo Blato deyilir.
Şərif Kamal
Fəaliyyəti
"Səda" ("Səs") şeirlər toplusu (1906);
Hutovo Blato Təbiət Parkı
Ramsar ərazisi
Neretva Deltası 1992-ci ildən Ramsar, 2001-ci ildən isə Hutovo Blato olaraq tanınıb. Hər iki sahə dövlət sərhədi ilə bölünmüş təbii bir qurum olan vahid Ramsar ərazisini təşkil edir. BirdLife İnternational tərəfindən həyata keçirilən Əhəmiyyətli Quş Bölgələri Proqramı, Xorvatiya və Bosniya və Herseqovinada qorunan əraziləri əhatə edir.
Hutovo Blato Təbiət Parkı
1995-ci ildən bəri Hutovo Blato Hutovo Blato Təbiət Parkı olaraq qorunur və dövlət orqanı tərəfindən idarə olunur. Bütün zona insanın təsirindən yaxşı qorunur və bir çox bitki və heyvan üçün vacib bir yaşayış yeridir. Tarixi məkan olan Qədim Hutovo Blato qalası Təbiət Parkının ərazisində yerləşir.
Hutovo Blato Təbiət Parkı Bosniya və Herseqovinanın cənub-qərb hissəsində, Mostar şəhərindən 30 km və Xorvatiya sərhədi yaxınlığında yerləşir. Təxminən 7,411 ha ərazini əhatə edir və Avropanın ən zəngin bataqlıq ehtiyatlarından biridir. 1995-ci ilə, kantonal qorunan ərazi qurulana qədər Hutovo Blato əsasən ovçuluq və balıqçılıq turizmi üçün məşhur ərazini təmsil edirdi. Hər qış 200-dən çox quş növü bu toxunmamış təbiət içərisində sığınacaq tapır. Ziyarətçilər dincəlmək, təbiətdə istirahət, idman-balıqçılıq, velosiped idmanı və əsas turistik cazibə – foto safari üçün buranı ziyarət edirlər. Hutovo Blato Təbiət parkında park haqqında məlumat verən və ətraf mühitin biliklərinin artırılması və təbii irsin qorunmasına ehtiyac olan bir tədris yolu da mövcuddur.
Qornye Blato - Deransko gölü
Parkın orijinal formasını saxlayan və demək olar ki, toxunulmayan hisəssidir. Qornye Blato Deransko gölü sərhədində karstik su mənbələri ilə yaranmış təpələrin yaxınlığında yerləşir. Neretva və Krupa çayı və 5 göldən (Škrka, Deranja, Jelim, Orah, Drijen) əmələ gəlmiş, daim su altında qalan böyük hissələrlə hidro-geoloji cəhətdən bağlanır və geniş meşəli bağlar və ağaclar ilə təcrid olunur. Beləliklə ərazidəki ən maraqlı qorunan ərazini təmsil edir.
Şərif Kamal
Fəaliyyəti
"Хаҗи әяәнде өйләнә" ("Hacı Əfəndi evlənir") (1917) satirik komediya;
Hutovo Blato Təbiət Parkı
Krupa çayı
Krupa çayı Neretvanın sol qolu və Hutovo Blatonun əsas su axınıdır. Çayın uzunluğu 9 km, orta dərinliyi  isə 5 metrdir. Krupa çayının əsl mənbəyi yoxdur, lakin Deransko gölünün qoludur. Krupa çayı həm də Avropadakı nadirbir çaydır, çünki çay hər iki yolla: həm mənbədən mənsəbə, həm də mənsəbdən mənbəyə axır. Bu, suyun yüksək səviyyədə olması və çox miqdarda su səbəbindən Neretva çayı Krupa çayını əks istiqamətə itələmisi ilə baş verir.
Biomüxtəliflik
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Salmo_dentex.jpg|right|thumb|250x250px|Hutovo bataqlığı və Krupa çayında yaşayan Salmo dentex
Quş növləri
13 aprel 2001-ci ildə qeydə alınan növlərin sistematik siyahısı:
Şərif Kamal
Fəaliyyəti
"Kozqinnar oyasinda" ("Qarğa yuvasında") pyesi (1929);
Hutovo Blato Təbiət Parkı
Hutovo qalası tarixi ərazisi
Tarixi ərazi olan Hutovo qalası Təbiət Parkının ərazisində yerləşir.
Şərif Kamal
Fəaliyyəti
"Mathur tuqanda" ("Gözəllik doğanda") romanı (1937);
Hutovo Blato Təbiət Parkı
Hutovo qalası tarixi ərazisi
2008-ci ilin payızında Hutovo Blato ərazisindəki intensiv qazıntılardan sonra Mostar Universiteti (Bosniya və Herseqovina və Lund Universitetinin (İsveç) arxeoloqları İlliryalılara aid ticarət postunun iki min ildən çox yaşı olduğu düşünülən ilk izlərini tapdılar. Tapıntı Avropa üçün bənzərsizdir və arxeoloqlar Desilonun, əhəmiyyətli bir ticarət postu və İlliryalılar ilə Romalılar arasında əhəmiyyətli təmas yeri olduğu qənaətinə gəlmişlər. Arxeoloqlar ərazidə eramızdan əvvəl I əsrə aid yaşayış yerinin xarabalıqlarını, ticarət məntəqəsi kimi fəaliyyət göstərən bir liman qalıqlarını və şərab amforaları ilə dolu olan çox sayda batmış qayıqlar aşkar etmişlər. Lund Universitetindən elmlər doktoru elmi dərəcəsi almış və Roma şərab amforaları üzrə ixtisaslaşmış arxeoloq Adam Lindhagen deyir ki, bu İllirya bölgələrindən gələn bütün dövrlərin ən vacib tapıntısıdır.
Şərif Kamal
Fəaliyyəti
"Qabbas Qalin" pyesi (1942).
Xatirəsi
Qazandakı Tatar qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Kamalın Qazanda ev muzeyi vardır.
Qazanın Vahidov rayonunda küçə, Tat kəndindəki bir küçə və bir məktəb Kamalın adını daşıyır.
Tunis Milli Dialoq Dördlüyü
Tunis Milli Dialoq Dördlüyü (ərəbcə: الرباعي التونسي للحوار الوطني‎, fransızca: Quartet du dialogue national) 2011-ci il Yasəmən inqilabı iğtişaşlarından və tarixi rejim dəyişikliyindən sonra Tunisdə əldə edilmiş demokratik qazancları möhkəmləndirmək və konstitusiyanın möhkəmləndirilməsində mərkəzi vasitəçi olan dörd vətəndaş cəmiyyəti təşkilatından ibarət qrupdur.
Dördlük 2013-cü ilin yayında konstitusiya prosesini dayandıran siyasi böhrandan sonra yaradılıb. Dördlüyün İntibah partiyasının başçılıq etdiyi hökumət gedən danışıqlardan uğur əldə etməsi və tarixi konstitusiyanın hazırlanmasında əldə etdiyi uğurun nəticəsi olaraq, 9 oktyabr 2015-ci ildə Nobel sülh mükafatına layiq görülmüşdür.
Milli Dialoq Dördlüyü Tunis vətəndaş cəmiyyətində aşağıdakı təşkilatlardan ibarətdir:
Tunis vətəndaş cəmiyyəti konteksti
Tunis həmkarlar ittifaqlarının etiraz səylərini gücləndirəcəyi müəyyən deyildi. Müstəqillik əldə etdikdən sonra Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqı (UGTT) siyasi cəhətdən fəal idi, xüsusən də Beynəlxalq Valyuta Fondunun subsidiyalarının kəsilməsinə etiraz etdi, lakin Ben Əli rejimi tərəfindən getdikcə daha çox repressiyaya məruz qaldı. İstehlak qiymətlərinin artmasına və əmək haqqının durğunluğuna cavab olaraq 1978-ci ildə "Qara cümə axşamı" etirazı kimi hadisələr və BVF-nun subsidiyalarının daha da azaldılması və yaşayış dəyərinin sürətlə artması ilə əlaqədar 1985-ci il etirazlarının Ben Əlinin daha repressiv mühitində təkrarlanacağı çətin görünürdü. Bu repressiv dövrün zirvəsində Tunis İnsan Haqları Liqası rəsmi olaraq qəbul edilən tək QHT idi. 2011-ci il Ərəb Barometri Tədqiqatına görə, etiraz edən əhalinin 10 faizinin həmkarlar ittifaqına mənsub olduğu Misirdən fərqli olaraq seçmənin yalnız üç faizinin həmkarlar ittifaqında iştirak etdiyini iddia etdi.
Etirazlar 2010-cu ilin dekabr ayına qədər durmadan artdı. Təkcə 2006 və 2007-ci illərdə Baş nazir Nazifin bütün dövlət işçilərinin maaşlarını azaltması ilə 100.000 tunisli tətilə çıxdı, halbuki 1996-cı ildən 2004-cü ilə qədər hər il 50.000 nəfər etiraz etdi.
2008-ci ildə Qafsa iğtişaşları zamanı işçiləri səfərbər etməkdə qəbul edilən uğursuzluğa cavab verən Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqı Tunis inqilabını öz xeyrinə uğurla idarə edə bildi. Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqı, Məhəmməd Buəzizinin özünü yandırmasına cavab olaraq Sidi Bu-Zeyddə tətil elan etdi və kənarda yerləşən rayonlarda tətillər üçün planlar hazırladı. Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqının baş katibinin müavini Mouldi Cendoubi tez bir zamanda əlavə tətil səylərini səfərbər etdi və nəticədə yanvarın 14-də ümumi tətil elan etdi.
2008-ci ildə əldən verilmiş fürsətin əksinə olaraq, Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqının öz institusional mövqeyindən və Ben Əli rejiminə tarixi yaxınlığından öz xeyrinə istifadə etdi. Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqı etiraz hərəkatı üçün avanqard mövqe tutmuşdu və izlənəcək istənilən danışıqlarda əsas söz onlara məxsus idi.
Formalaşması
Ben Əlinin gedişinə baxmayaraq, islamçı Ennahda partiyasının rəhbərlik etdiyi hakim Üçlük Tunis Məclisində daimi konstitusiya nizamlanmasına nail ola bilmədi. 217 parlament mandatından yalnız 89-nu qazanan Ennahda dünyəvi Respublika üçün Konqres (CPR) və Əmək və Azadlıqlar Uğrunda Demokratik (Ettakatol0 partiyalarına qoşularaq üçlü koalisiyaya daxil olmaq məcburiyyətində qaldı. Bununla belə, ittifaq zəif idi və Ennahda dövlətə islam qaydalarını tətbiq etmək cəhdlərində ittiham olunurdu. 20 mart 2012-ci ildə İslamı dövlətin rəsmi dini kimi kodlaşdıran Ennahdanın təklif etdiyi konstitusiya müddəalarına cavab olaraq etirazlar keçirildi. Ennahda həmçinin qadınların formal bərabərliyə layiq olmadığını da açıqlamışdı. Dünyəvilər bu qanunun şəriət qanunlarının gələcəkdə birləşdirilməsinə yol açacağından qorxurdular.
İlkin fəaliyyətləri
Hələ 18 iyun 2012-ci ildə Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqı Ennahda, Nida Tunis və digər müvafiq partiyaları konstitusiya və seçki qaydaları ətrafında qurulan konvensiya üçün danışıqlara çağırdı. Keçid dövrünün bu mərhələsində TÜHİ hələ də böyük ölçüdə partizan maraqlarına, xüsusən də Ennahdanın rəhbərlik etdiyi islamçı islahatı tənqid edən müxalifət partiyalarına bağlı hesab olunurdu. Bu məqsədlə Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqı katibinin müavini Samir Çeffi mayın 30-da milli televiziyaya çıxış edərək təşkilatın bütün tərəflər arasında nizamlanma axtarışında qərəzsiz qalacağını bildirmişdi.
Bunun ardınca, 18 iyun 2012-ci ildə TÜHİ milli barışıq axtaran “siyasi təşəbbüs” elan etdi. Ennahda mərkəzçi Nida Tunis partiyasını hər hansı danışıqlar prosesindən kənarlaşdırmağa çalışdığı üçün təşəbbüs yarandığı gündən siyasi baxımdan narahat idi. Bundan əlavə, Ennahdanın buna əməl etməkdən imtina etdiyi halda TÜHİ tərəfindən çağırılan ümumi tətilin gözlənilən xəyali, səmərəli müzakirə üçün yaxşı heç nə vəd etmirdi. Tunis İntibah partiyası tarixən bu cür ittifaqçı kampaniyalardan kənarda qalmışdı, TÜHİ-da islamçıların təmsilçiliyi seyrək idi və 1980-ci illərdə Tunisin struktur düzəlişləri dövründə islamçı müdafiəçilər susmuşdu.
TÜHİ-nın istifadə etdiyi ümumi tətil ən azı 500.000 həmkarlar ittifaqını səfərbər edəcək və bununla da Tunis iqtisadiyyatının dayanmasına səbəb olacaqdı. Daha sonra məlum oldu ki, TÜHİ-nın başlatdığı “siyasi təşəbbüs” daha möhkəm milli barışığa çevrilərsə, Ennahda və Respublika üçün Konqres digər vətəndaş cəmiyyəti aktyorlarının da cəlb edilməsini tələb edəcək.
Bir sıra daxili görüşlərdən sonra, TÜHİ üç fərqli milli vətəndaş cəmiyyəti təşkilatına, Tunis Sənaye, Ticarət və Sənətkarlıq Konfederasiyası və ya TÜHİ-na, Tunis İnsan Hüquqları Liqasına və Tunis Vəkillər kollegiyasına təkliflər vermələri üçün qətiyyətli şəkildə ortaya çıxdı. 2012-ci ilin oktyabrında Ennahda və Respublika üçün Konqres-dən başqa bütün partiyaların təmsil olunduğu təşkilatlar toplandı. Tunis Sənaye İttifaqının və ya TÜHİ-nin iştirakı dördlüyün formalaşması üçün xüsusilə vacib idi, çünki onlar 14 yanvar 2013-cü ildə TÜHİ ilə “Sosial müqavilə” imzalamışdılar. Bu müqavilə göstərirdi ki, TÜHİ Tunis korporativ maraqlarının tarixi nümayəndələri ilə əl-ələ verməyə hazırdır - əsas işəgötürənləri və ştatda biznes maraqlarını təmsil edir. Tunis vətəndaş cəmiyyətində belə birliklər misilsiz deyil, Tunis Sənaye, Ticarət və Sənətkarlıq Konfederasiyası və Tunis İnsan Haqları Liqası 1956-cı ildə Burguiba's Neo Destour ilə birlikdə yeni yaranan hökumət üçün bir araya gəldi. Üstəlik, Tunis İnsan Haqları Liqası və Tunis Vəkillər kollegiyasının daxil edilməsi, Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqının Dördlüyü üçün axtardığı arbitraj mandatının qanuniləşdirilməsinə əlavə güc verdi. İnsan Haqları Liqası öz sıralarında çalışan bir çox Ennahda tərəfdarı ilə Ben Əli rejimi ilə sıx əlaqədə idi, ona görə də onun daxil olması Dördlüyün etimadnamələrini daha da gücləndirdi.
Bu ilkin siyasi təşəbbüslərə baxmayaraq, bir sıra səs-küylü siyasi sui-qəsdlər yeni rejimin bünövrəsini çökdürməklə hədələyirdi.
Siyasi böhran
Müxalifət liderləri, Demokratik Vətənpərvərlərin Vahid partiyası lideri Çokri Belaid və Xalq Hərəkatı partiyasının qurucusu Məhəmməd Brahminin öldürülməsi Müəssislər Məclisinin işini dayandırmaqla hədələyən yeni etiraz dalğasını sürətləndirdi. Xüsusilə, bir sıra müxalifət partiyalarının Müəssislər Məclisindən tamamilə çıxması ilə Brahminin öldürülməsi konstitusiya prosesinə zərbə kimi qiymətləndirilib. Brahminin öldürülməsinin nəticəsi olaraq, dünyəvi müxalifət koalisiyası Milli Qurtuluş Cəbhəsi 2013-cü ilin iyul ayında bir ay davam edən etiraz aksiyaları təşkil etdi və bu Tunis İntibah partiyasının istefaya getməli oldu. Hərəkatın əsas mərkəzi etirazçıların toplaşdığı və hökumətin istefası çağırışlarının səsləndiyi Bardo Milli Muzeyi idi. Misir üsyanı zamanı edilən çağırışlar kimi hökumətə ərəbcə “irhal” və ya “get” çağırışları edilib.
Əsasən Liviyada fəaliyyət göstərən islamçı qrup olan Ənsar Şəriyə Brahminin qətlinə görə məsuliyyət daşıyır, Üçlük isə müvafiq olaraq heç bir cavab tədbiri görmür. Misirdə bir-birindən fərqli vətəndaş cəmiyyəti və siyasi müxalifət qruplarından təşkil olunmuş Tamarod Hərəkatı Tunisdəki Milli Qurtuluş Cəbhəsi fəallarının islamçı hökuməti devirmək cəhdlərini düzgün addım kimi görürdülər. Onların Zeynalabdin bin Əli rejiminə və ən böyük korporativ firmalara yaxınlığı, bir sıra ümumi tətillərin təşkilində rolu, Tunis Ümumi Həmkarlar İttifaqına icraat başlatmasına rəvac verdi.
Dialoq prosesi
2013-cü ilin fevralında müxalifət lideri Şokri Belaidin öldürülməsindən sonra TÜHİ dialoq strukturunu rəsmiləşdirməyə çalışdı. Bununla belə, Ennahdanın Belaidin qətlində potensial iştirakı ilə bağlı ittihamlar davam etdiyi üçün TÜHİ-ı müvəqqəti prezident Monsef Marzuki tərəfindən çağırılan ikinci forumda iştirakdan imtina etdi. Bu zərbədən sonra tanınmış müxalifət xadiminə ikinci sui-qəsd, 25 iyul 2013-cü ildə dünyəvi lider Məhəmməd Brahmi ilə bağlı hər hansı konstitusiya müzakirəsi və ya milli dialoqa mane oldu. TÜHİ iki günlük ümumi tətil çağıraraq bu anı ələ keçirdi və İan Hartşorna görə, üzvlərinin təxminən 50 faizini səfərbər edə bildi. Təsis Məclisinin iqamətgahı Bardo sarayı dərhal minlərlə etirazçı toplamağa başladı. Oturaraq keşirilən aksiyalar və “Üçlüyün” devrilməsi üçün açıq çağırışlar qeyri-adi deyildi. Professor Məhəmməd-Salah Omri Brahminin öldürülməsindən sonra bu etirazı "kritik kütləyə" çatmaq kimi təsvir edir. Bu məqamda düzəlməz vətəndaş qarşıdurması qorxusu yayılmağa başladı və avqustun 6-da Müəssislər Məclisinin prezidenti Mustafa Ben Cəfər bütün qanunvericilik prosedurlarını dayandırdı.