Müqəddəs_Georgi_kafedralı
Polşa dövrü
Bir halda ki, B. Zimoroviçin xronikasında "murator" sözü xatırlanır, o zaman məntiqli olaraq fərz etməyə dəyər ki, köhnə Georgi kilsəsi də daş materiallardan inşa edilmişdir. B. Zimoroviçin dediyinə görə, ilk məbəd həmçinin kərpic materialından da inşa oluna bilərdi, lakin şəhərdənkənar məbədin status uyğunsuzluğunu və həmin dövrdə bu cür tikinti materialının bahalığını nəzərə alsaq, deyilən hipotezlərin az inandırıcı olduğunu görə bilərik. Görünür tikinti zamanı həmçinin təbii daşlardan da istifadə olunurdu; ətraf ərazilərdə yerləşən çoxsaylı karxanalarından bu daşların çatdırılması problematik deyildi. Yazı mənbələrinin informativ məhdudluğu və inandırıcı ikonoqrafiyanın çatışmazlığı köhnə Yur kilsəsinin məkan-memarlıq morfologiyası haqqında daha bir fərziyyənin yaranmasına gətirib çıxarmışdır. Bu fərziyyənin mənbələri tarixdən əvvəlki dövrə əsaslanır və qravyuraçı A. Passarottinin şəklinə əsasən F. Hohenberq tərəfindən yerinə yetirilmiş "Lvovun ümumi görünüşü" adlı qravür əsərinin analizi ilə bağlıdır. Həmin bu qravyur əsər Georq Braun tərəfindən 1618-ci ildə nəşr edilmiş "Civitates Orbis Terrarum" adlı romanın altıncı cildində yerləşdirilmişdir. Yüksək məbləğə başa gəlmiş və böyük ictimaiyyət arasında yayılmış bu ikonoqrafiya sənədi Lvov şəhərinin həmin dövr üçün ilk panoram təsviri hesab edilir. Ayrı tikintilərin təsvirinin çox təxmini, yəni ümumiləşdirilmiş xarakterinə baxmayaraq, bütovlükdə o böyüyə idrak dəyərinə malikdir və o dövrün şəhərsalma vəziyyətini kifayət qədər informativ şəkildə canlandırır. Hələ 1930-cu illərdə Polşa tədqiqatçısı Yanuş Vitvitski bu qravyura haqqında olduqca cəsarətli fərziyyəni ifadə edərək bildirmişdir ki, panoramın ön planından solda təsvir edilmiş əlavə tikilisi və rotondası olan bina elə müqəddəs Yur kilsəsidir. Düzdür, buna əlavə olaraq o qeyd etmişdir: Passarotti öz təsvirini Müqəddəs Yura kilsəsinin damından həyata keçirib, lakin onun özü göstərilən panoramaya düşə bilməmişdi. Bu uyğunsuzluğu izah edən Y. Vitvitski qeyd edir ki, bu təsvirdə kilsə orta əsr üsulu ilə, sırf rəssamın təsəvvürünə əsasən tamamlanmışdı. A. Pasarottinin Lvov şəhərinə gəlişinin hədəfini (istehkam tikintilərinin inşaatı) və onun şəhər tikililərini rasional, "mühəndiscəsinə" təqlid etməsini nəzərə alsaq, polşalı tədqiqatçının səsləndirdiyi mülahizələr az inandırıcı görünür. Görünür elə məhz bu səbəbdən də Y. Vitvitskinin fərziyyəsi uzun müddət etinazsızcasına yanaşılırdı və müqəddəs Yur kilsəsi haqda yazılmış əməklərdə heç bir formada xatırlanmırdı. Lakin uzun illərdən sonra, müasir Polşa tədqiqatçısı Vitold Şolqinya ehtiyat tədbirlərini nəzərə alaraq yuxarıda səsləndirilən bu versiyanı qəbul etdi, ancaq eyni zamanda da o, bu versiyadan yeni qəti nəticələr çıxarmırdı. Məhz qravyurada naməlum obyektin belə izahını qəbul edən lvovlu tədqiqatçı Yuri Dıba, son zamanlar hadisələrin yeni versiyasını ictimaiyyətə təqdim etmişdir. Dıbanın əsas tezisi ondan ibarət idi ki, lap əvvəldən, yəni hələ 1280-ci ildə knyaz Lev Daniloviç müqəddəs Yur kilsəsini daş rotonda şəklində inşa etdirmişdir; həmçinin onun dediyinə görə, bu bina sonrakı yüzilliklərdə, daha doğrusu 1743-cü ildə baş vermiş söküntü işlərinə qədər özündə müəyyən transformasiyaları hiss edirdi. B. Zimoroviçin xronikasında qeyd edilən daş məbədin inşa işləri tədqiqatçıların fikrinə görə artıq mövcud olan daş rotonda-kilsə üzərində aparılmışdır. Tədqiqatçının sonrakı səyləri də həmçinin köhnə müqəddəs Yur kilsəsinin "rotondayabənzər versiyasının" müdafiəsinə yönəldilmişdir. Etiraf etmək lazımdır ki, qravyurda Müqəddəs Yura kilsəsi kimi təsvir edilmiş kilsənin identifikasiyasına sağlam skeptisizmlə yanaşmaq üçün kifayət qədər imkan var. Onun əsasında Y. Vitvitski tərəfindən qeyd edilən A. Pasarottinin bilərəkdən Müəddəs Yur kilsəsinin görünüşünü dəyişməsi, görmədiyi hissələri, hətta kilsənin damını əlavə etməsi haqqında fikirləri dayanır. Bu nəzəriyyəyə qarşı hüsumətin olması o anlama gəlir ki, qravyurda hansısa real, lakin sonradan itirilmiş bir tikilinin kifayət qədər realistik təsvirini görürük. Tikili rəssamın gözü önündə olmuş, relyefdən xeyli aşağıda (bunu onun rakursu göstərir) yerləşmiş və ehtimal ki, dağ ətəyində qərarlaşmışdır. Bu halda sual yaranır: o zaman bəs bu nə idi? Axı hətta Lvovun şəhərinin köhnə planlarında və A. Passarotti tərəfindən yaradılmış təsvirlərdə həmin tikintinin həqiqətən inandırıcı və atributlaşdırılmış uyğunluğu yox idi. Bunun yalnız bir izahatı ola bilər: adı çəkilən bu bina şəhər üçün tərtib edilən fiksasiya planı dövründə artıq mövcud deyildi. Bundan başqa, iddia üçün əsaslar vardır ki, bu yepiskop bağının aşağı hissəsində yerləşdirilmiş və yepiskop üçün inşa edilmiş qış iqamətgahı və kiçik kapella binaları idi. Bunu fərziyyəni vasilianlar və dünyəvi ruhanilərin arasında baş tutmuş məhkəmə işinə şahidlik etmiş birinin informasiyası təsdiq edir. 1766-cı ildə isə, artıq 80 yaşında olan həmin şahid bunları demişdir: