cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marqaret Tetçer
Siyasətdən sonrakı həyatı
1992-ci ilin avqust ayında NATO-ya Qorazde və Saraybosnadakı Serbiya təcavüzünü dayandırması və Bosniya və Herseqovina Respublikasını qoruması üçün müraciət etdi. Bosniyadakı hadisələrin "Nasistlərin ən pis azğınlıqlarını xatırlatdığını" söylədi. Həmin ilin dekabr ayında Bosniyada bir soyqırım olduğunu söylədi. 1993-cü ilin aprel ayında Srebrenitsadakı ilk qətliamın ardınca Tetçer bunun "Avropada bir daha heç vaxt görməyəcəyimiz bir ölüm tarlası" olduğunu söylədi.
1990-cı ildə Baş Nazir vəzifəsindən istefa etdikdən qısa müddət sonra Kraliça tərəfindən Birləşmiş Krallığın ən böyük ordenlərindən olan "Ləyaqət Ordeni" ilə təltif edilmişdi. Ayrıca, əri Denis Tetçerə 1991-ci ildə baronluq verildi (beləliklə, oğlu Mark bir zadəgan titulu təhvil ala biləcəkdi). Bu, 1965-ci ildən bəri baronluq adının ilk verilişi idi.
1992-ci ilin iyun ayında Marqaret tütün Filip Morris şirkətinə (160 ölkədə satış edən beynəlxalq tütün şirkətidir) 250.000$ maaş və fonduna illik 250.000$ ianə qarşılığında geosiyasi məsləhətçi oldu.
1993-cü ildən 2000-ci ilə qədər 1693-cü ildə kral patenti qurulan Virciniya, ABŞ-dəki Vilyam və Mari kollecində rektor vəzifəsinə təyin olundu. Həmçinin Birləşmiş Krallığın yeganə özəl universiteti olan Buckingham Universitetinin rektor vəzifəsini də təyin olunmuşdu. Bu işindən 1998-ci ildə təqaüdə ayrıldı.
1995-ci ildə Tetçerə Birləşmiş Krallığın ən yüksək cəngavərlik təşkilatı olan Garter Təşkilatı üzvlüyü verildi. 1997-ci ildə isə Ronald Reyqan Azadlıq Mükafatını ABŞ-nin keçmiş birinci xanımı Nensi Reyqandan aldı.
Xatirələrini "Gücə gedən yol" və "The Downing küçəsi illəri" (Londonda bir küçə) adında iki cilddə kitab qələmə aldı. 1993-cü ildə BBC televiziyasında yayımlanan "The Downing küçəsi illəri"də Tetçer baş nazir vəzifəsindən istefa verməsinə səbəb olan nazirlər kabineti üsyanını "üzü gülən xəyanət" kimi təsvir etdi.
İctimaiyyətin dəstəyini hiss edən Tetçer xüsusi çıxışlarında Con Meycor siyasətindən duyduğu narahatlığı müəyyən etdi. Bu fikirləri mətbuata da sızdı və dərc olundu. Meycor hökumətinin dövlət xərclərini artırmasını, vergi qənaətcillik və Avropa inteqrasiyasına verdiyi dəstəyi tənqid etdi. 1994-cü ildə Toni Bleyrin Leyboristlər Partiyası lideri seçilməsindən sonra 1995-ci ilin mayında verdiyi bir müsahibədə "Yəqin ki, Hyu Qaytskelldən bəri ən müdhiş Leyboristlər Partiyası lideri. Onların ön cərgələrində çox sosialist görürəm, amma cənab Bleyr bunlardan biri deyil. Həqiqətən, dəyişdiyinə inanıram". deyə tərif etdi.
Mühafizəkar Partiyanın Leyboristlər Partiyası tərəfindən məğlubiyyətə uğradıldıqdan sonra keçirilən partiya rəhbərliyi seçimində Tetçer "dövlət haqqında köhnəlmiş ideyalara malik və Avropanın inteqrasiyasını müdafiə edən" Kennet Klarkdan "dəfələrlə daha yaxşı sədr ola biləcək" deyən İan Dunkan Smiti dəstəklədi.
2002-ci ildə yaydığı dövlət sənədi: Dəyişən dünya üçün strategiyalar adlı kitabında 1990-cı illərdəki istefasından bəri beynəlxalq münasibətlər məsələsində inkişaf etdirdiyi fikirləri dilə gətirdi. Kitabın xüsusilə Avropa İttifaqı mövzusundakı bölümləri mübahisə yaradıcı mahiyyət daşıyırdı: Birləşmiş Krallığın milli suverenliyini qoruması üçün üzvlük şərtlərinin nəzərdən keçirilməsini, bunun uğursuz olması halında Avropa İttifaqından ayrılaraq Şimali Amerika Azad Ticarət Assosiasiyasına qatılmağı təklif edirdi. Bu hissələr "The Times" qəzetində yazı sırası halında çap olunmağa başladığı 18 mart bazar ertəsindən, sağlamlığı ilə bağlı müsahibə verməsinin həkimləri tərəfindən qadağan edildiyinin açıqlandığı 22 mart cümə gününə qədər siyasi sahədə qəzəbə səbəb oldu. Tetçer kiçik iflic keçirmiş, sağlamlıq vəziyyəti çox həssas bir vəziyyətə gəlmişdi.
Denis Tetçer 26 iyun 2003-cü ildə vəfat etdi, 3 iyulda cəsədi yandırıldı. Tetçer The Downing küçəsi illəri kitabında həyat yoldaşını xatırlamışdı:
11 iyun 2004-cü ildə Tetçer keçmiş ABŞ prezidenti və dostu Ronald Reyqanın Vaşinqton Milli Kilsəsində dəfn mərasimində video ilə göstərilən təsirli bir vida çıxışı etdi. Ard-arda keçirdiyi iflic səbəbiylə zehninin geriləməkdə olduğu nəzərə alınaraq, video bir neçə ay bundan əvvəl çəkimişdi. thumb|left|Tetçer keçmiş [[ABŞ Müdafiə Naziri Donald Ramsfeld və General Piter Peys ilə Pentaqonda söhbət edərkən, 12 sentyabr 2006-cı il]]
2004-cü ilin dekabrında Mühafizəkar millətvəkilləri ilə keçirdiyi xüsusi iclasda Britaniya hökumətinin şəxsiyyət vəsiqəsi çıxarma layihəsinə qarşı olduğunu açıqladığı söylənilir. Tetçerin şəxsiyyət vəsiqəsi üçün "bu ölkəyə tamamilə yad, alman anlayışı" — dediyi iddia edilir.
13 oktyabr 2005-ci ildə Tetçer Hayd-parkdakı Mandarin Oriental Otelində Kraliça və Edinburq Hersoqunun da iştirak etdiyi bir yığıncaqda 80 yaşını qeyd etdi. Orada artıq Aberavon Lordu adını almış olan Qoffrey Hay Tetçerin siyasi karyerası üçün "onun həqiqi qələbəsi təkcə bir deyil, iki partiyanı dəyişdirmiş olmasıdır, belə ki, Leyboristlər Partiyası yenidən hakimiyyətə gələndə Tetçerizmin ana gövdəsinin artıq dəyişdirilməz olduğu qəbul edilmişdi". — dedi.
2006-cı ilin sentyabrında Tetçer Vaşinqtonda 11 Sentyabr hücumlarının 5-ci ildönümü üçün keçirilən rəsmi anma toplantısına ABŞ Vitse-prezidenti Dik Çeyninin qonağı kimi iştirak etmişdi. Səfəri zamanı ABŞ Dövlət Katibi Kondoliza Rays ilə də görüşmüşdü.
2008-ci ildə Lordlar Palatası tərəfindən verilən bir axşam yeməyində pisləşən Tetçer xəstəxanaya aparıldı. Qızı Karol yaddaş itkisi problemi olduğunu açıqladı.
2010-cu ildə Mühafizəkarlar Partiyasının qurultayında yeni Baş Nazir Devid Kameron Tetçeri 85 yaşını təbrik etmək üçün baş nazirin iqamətgahı Dauninq-strit 10 nömrəyə çağırdığını açıqladı. Tetçer sağlamlıq problemləri səbəbiylə bunu geri çevirdi. Şahzadə Vilyam ilə Kembric Hersoginyası Ketrinin toyuna də dəvət edilmiş, lakin yenə sağlamlıq problemləri üzündən qəbul etməmişdi.
2011-ci ildə Amerika Müstəqillik Günündə (4 iyul) Tetçerın Ronald Reyqanın Londondakı ABŞ Səfirliyi qarşısında 3,5 metrlik heykəlinin açılışında iştirak etməsi gözlənilirdi, ancaq sağlamlıq durumunun həssaslığı üzündən bura da qatıla bilmədi. 31 iyul 2011-ci ildə Tetçerın Lordlar Palatasındakı ofisinin bağlanması açıqlandı. Yenə 2011-ci ilin iyul ayında Ipsos Mori ictimaiyyət araşdırma şirkəti tərəfindən aparılan sorğuda keçmiş 30 ilin ən uğurlu Birləşmiş Krallığın Baş Naziri seçildi.
Bakıya səfəri
150px|thumb|right|Marqaret Tetçer Əbülfəz Elçibəy ilə Azərbaycan demokratik ölkə olduğunu elan edəndən 3 ay sonra Xalq Cəbhəsində olan Əbülfəz Elçibəy prezident seçildi. Sabit Bağırov Socarın yeni başçısı oldu. Marqaret Honkonqdan Bakıya BP şirkətinə məxsus özəl təyyarə ilə uçmuşdu. 22 sentyabr 1992-ci ildə Tetçer Bakıya gəldiyi zaman Sabit Bağırov vəzifədə idi. O Maqaret haqqında jurnalistlərə bir müsabəsində belə demişdi:
Sabiq prezident Əbülfəz Elçibəy Marqaret Tetçerin imzalanma mərasimində iştirak etmədiyi təqdirdə neft şirkəti ilə mühüm müqaviləyə imza atmayacağını bildirmişdi.
Ölümü
thumb|left|Tetçerin dəfn mərasimi keçirilən Müqəddəs Pavel Katedralı Baronessa Tetçer 2013-cü il aprelin 8-də 87 yaşında Londondakı evində olankən iflic keçirmiş, bundan sonra dünyasını dəyişmişdir. Tetçer Belqravia şəhərindəki Çester meydanında yerləşən pilləkənlı evində çətinlik çəkdiyindən 2012-ci il dekabr ayından etibarən o, Londonda yerləşən Ritz Hoteldə lüks yerdə qalırdı. Onun ölüm kağızında ölüm səbəbləri kimi "cerebrovascular hadisə" və tranzitor işemik həmlənin (kəskin infakt) təkrarlanması, ikinci səbəbi isə "Carcinoma" (xərçəng növü) və demensiya yazılmışdı. Cənazəsi Çelsi, Londondakı Royal xəstəxanasının həyətində həyat yoldaşının yanında dəfn edildi. thumb|right|Marqaret və Denis Tetçer qəbirlərinin fotoşəkili Çelsi Kral Xəstəxanası Tetçerin cənazəsinin detalları əvvəlcədən razılaşdırılmışdı. Aprelin 17-də Müqəddəs Pavel Kadetralında kilsə xidməti ilə tam hərbi rütbələrlə təntənəli dəfn mərasimi keçirildi.
Kraliça II Yelizaveta və Edinburq Hersoqu onun dəfn mərasimində iştirak etmişdir, bu kraliçanın dəfn mərasimində ikinci iştirakı idi, bundan əvvəl o keçmiş baş nazirlərindən birinin dəfn mərasiminə qatılmışdı, 1965-ci ildə ilk və yeganə prezident Vinston Çörçilin dəfn mərasimində olmuşdu.
Müqəddəs Pavel Katedrali xidmətindən sonra Tetçerin meyidi ərinin meyidinin yandırıldığı Mortleyk Krematoridə yandırıldı. Özəl mərasimdə, Tetçerin külləri ərinin yaxınlığına basdırıldı
Siyasi təsiri
Tetçer ziddiyyətlərə səbəb olan bir addı, siyasətlə məşğul olduğu dövrün ideoloji iqlimi səbəbilə siyasi spektrinin fərqli cəhətlərindən reaksiyalarla qarşılaşdı. Ona yönəldilən ən vacib tənqidlərdən biri rifah cəmiyyətini məhv etdiyi iddiasıdır. Belə ki, Tetçerin ən xatırlanan sözlərindən biri "cəmiyyət deyə bir şey yoxdur" iddiasını dəstəkləyir. Tetçer bu sözü jurnalist Duqlas Keayın "Womens Own" (Qadınlar özləri) jurnalı üçün verdiyi müsahibədə söyləmişdir:
Bəzi analitiklər Tetçerın Britaniya iqtisadiyyatını durğunluqdan xilas etdiyini söyləyərək onu tərifləyirlər. "New Statesman" jurnalının 2006-cı ildə apardığı bir sorğuda Tetçer "zəmanəmizin qəhrəmanları" arasında beşinci seçilmişdir. Reason jurnalı isə onu "Azadlıq qəhrəmanı" elan etmişdir. 1970-ci illərdə Birləşmiş Krallıq bir çox adam tərəfindən XX əsrin əvvəlindəki Türkiyə kimi "Avropanın xəstə adamı" qəbul edilirdi, belə ki bəzi analitiklər bir dövlət olaraq varlığını davam etdirməyəcəyini iddia edirdi. Buna qarşı, Birləşmiş Krallıq müasir Avropadakı ən inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarından biri halına gəldi.
Tənqidçilər 1970-ci illərdəki iqtisadi problemlərin şişirdildiyini, bunların neft böhranı nəticəsində benzin qiymətlərinin artması kimi Britaniya hökumətlərinin nəzarəti xaricindəki amillərdən ortaya çıxdığını, həmin amillərin bütün inkişaf etmiş iqtisadiyyatları vurduğunu söyləyirlər. Nəticə olaraq, Tetçer tərəfdarlarının iddialarının əksinə, iqtisadi durğunluğun sosializm və ya həmkarlar səbəbindən yaranmadığını deyirlər. Tənqidçilər, həmçinin, Tetçer dövründə iqtisadiyyatda görülən irəliləmənin həmin dövrdə dünya iqtisadiyyatında baş verən canlanmadan və Şimal dənizi neft yataqlarından alınan vergilərdən qaynaqlandığını iddia edir.
Britaniya ictimaiyyətinin Tetçer haqqındakı fikirləri dəyişir. Tetçer rəhbərliyi haqqındakı fikirlərin fərqliliyi, televiziya sorğularında ortaya çıxır: Tetçer 2002-ci ildə keçirilən "Ən Böyük 100 Britaniyalı" siyahısında həyatda olan insanlar arasında çata bilinəcək ən yüksək dərəcə olan onaltıncılığı almışdır. 2003-cü ildə keçirilən və yalnız həyatda olan insanları ehtiva edən "Ən Pis 100 Britaniyalı" siyahısında isə üçüncü olmuşdur. Ancaq, nəticədə, Tetçerın 20-ci əsrdə dünya miqyasında ən fəal rol oynayan qadın olduğuna da heç kəs etiraz etməz. Bəlkə də ən içdən təqdir İşçi Partiyası lideri və üç dəfə baş nazir seçilən Toni Bleyrin Tetçerin iqtisadi siyasətini davam etdirməsi olmuşdur. Tetçer də 1995-ci il may ayındakı bir müsahibədə Bleyri təqdir etmişdir:
Digər bir görüşə görə, iqtisadi təsirləri ikiyə ayrılır: Bazar fəallığı və uzun müddətli inkişaf. Bunların ilki olduqca mübahisəlidir. İşsizlik nisbəti yekun olaraq azalsa belə, bu əhəmiyyətli dərəcədə iş itkisi və əmək bazarında radikal islahatlardan sonra meydana gəldi. Bu islahatlar həmkarlar ittifaqlarının gücsüzləşməsinə səbəb olan qanunları və maliyyə bazarları tənzimləyən qaydaların qaldırılmasını əhatə edirdi. Bu sayədə London bir iş mərkəzinə şəhərin "the City" regionu Avropanın maliyyə paytaxtı mövqeyinə geri qayıtdı. Kommunikasiya və digər dövlət xidmətlərinin rəqabətə açılması da mühüm islahatlar arasında idi. Uzunmüddətli artım isə yeni faktlar işığında uğursuz görünür, çünki araşdırma-inkişaf investisiyaları və təhsil keyfiyyəti düşmüşdü.
Xalqın Tetçer haqqındakı fikirləri dəyişir. Şotlandiya, Uels və Şimali İrlandiyanın böyük hissəsində, Şimali İngiltərə şəhərlərində və qədim metal sənəti yerlərində hələ də haqqında pis danışılır. Bir çox insan, bir çox mədən işçisinin ailəsinin dağılması və ağır sənayenin məhv olması ilə nəticələnən mədənçilər tətili dövründəki çətinlikləri xatırlayır.
Mədən və sənaye təbəqələrinin Tetçer haqqındakı mənfi fikirləri cənubi İngiltərədə və çöl şimal zonalarında aldığı səslər sayəsində böyük fərqlə qazandığı 1987-ci il seçkilərinə əks olunmuşdur. Tetçer ölkənin digər təbəqələrindən çox az səs ala bilmişdi. Birgə Aqrar Siyasəti sayəsində Britaniya təsərrüfatı hələ də ciddi ölçüdə pul yardımı edilir, digər tərəfdən iqtisadiyyatın geriləyən digər təbəqələri öz taleyinə buraxılıb. Tetçerə verilən dəstəyin coğrafi olaraq bu qədər dəyişməsi, ölkənin Şotlandiya və Uels kimi bəzi bölgələrinin getdikcə yadlaşmasına və muxtariyyət tələblərinin artmasına yol açmışdır.
Xaricdəki fikirlər də bunlara paraleldir. Sol hissədə Tetçer xalq hərəkatlarını əzmək üçün güc istifadə edən, fəhlə sinfinin maraqlarına qarşı sosial islahatlar aparan və orta təbəqələrlə iş adamları kimi varlı təbəqələri dəstəkləyən bir lider olaraq görülür. Satiristler tərəfindən karikaturası hazırlanmışdır. Məsələn, Fransız müğənni Renauldun Miss Meggi adlı mahnısında qadınları kişilərin müxtəlif axmaqlıqlarını etməyən bir cins kimi izah edir — Tetçer bu qadınların yeganə istisnasıdır. Mərkəz sağda isə Tetçer güclü həmkarlara qarşı çıxan, iqtisadiyyatdakı böhranları ortadan qaldıran bir mühafizəkar kimi rəğbətlə xatırlanır. Ancaq çox insan Tetçerizm sözünün yaratdığı mənfi reaksiyalar səbəbindən onu izlədiyini açıq etiraf etməz.
İrlandiya millətçiləri arasında Tetçer İrlandiya ilə müzakirəyə aparmaqdan çəkinən, qatı bir siyasətçi olaraq xatırlanır. Tənqidçiləri bu vəziyyətin Şimali İrlandiyadakı narahatlıqların səngiməsini ləngitdiyini müdafiə edir. Tetçer hökumətinin Şimali İrlandiya problemini yüngülləşdirmək üçün İrlandiya Respublikası ilə saziş imzalaması vəziyyəti o qədər də dəyişməmişdir.
1996-cı ildə aparılan Skot araşdırmasında İran-İraq müharibəsi zamanı Tetçer hökumətinin İraqa yüksək texnologiyalı silah satışına göz yumduğu, hətta dəstəklədiyi ortaya çıxdı.
Sol və sağ görüşlü analitiklərin fikir birliyində olduğu bir məsələ Tetçerin Britaniya siyasət səhnəsini ciddi dərəcədə dəyişdirdiyi, mühüm partiyaların sağa sürüşməsinə səbəb olmasıdır. Yeni fəhlə hərəkatı və Blairizm, Tetçerizmin siyasi və iqtisadi prinsiplərindən çoxunu qəbul edir. Bu vəziyyətm 1950-ci illərdən Edvard Hit hökumətinə qədər Mühafizəkar Partiyanın Fəhlə Partiyası hökumətləri tərəfindən ortaya qoyulan rifah dövləti prinsiplərini qəbul etməsinə bənzəyir. Tetçerin yox etdiyi rifah dövləti tətbiq etmələri Tetçer sonrası dövrdə geri qayıtmamışdır. Yenə Tetçer tərəfindən başlanılan özəlləşdirmə siyasəti də davam etmişdir. Əslində ondan sonra Fəhlə Partiyası və Mühafizəkar Partiya hökumətləri dövlətin iqtisadiyyat üzərindəki təsirini daha da azaltmış, dövlət sektorunun rolunu daha da kiçiltmişdi.
Tetçerin Britaniya həmkarlar ittifaqları üzərindəki təsiri də davam edir. 1984–1985-ci illərdəki mədənçi tətilləri bir hədd nöqtəsi kimi qəbul edilir. Bu tətillərdən sonra həmkarlar 1970-ci illərdəki gücünə heç vaxt qovuşa bilmədi. İşçi birləşmələri nisbətən azaldı və aksiyaların təsirini azaltmaq üçün aparılan hüquqi islahatlar qalıcı hala gəldi. Hətta Fəhlə Partiyası da həmkarlar ittifaqları hərəkəti ilə bağlarını qoparma səyinə girdi.
Mədəniyyətə təsiri
2007-ci ilin fevralında Tetçer sağlığında İcmalar Palatasına heykəli ucaldılan Birləşmiş Krallığın ilk baş naziri oldu. Heykəl bürüncdən düzəldilmişdir və heyranı olduğu Vinston Çörçilin heykəlinin qarşısında dururdu. Tetçer heykələ heyran olduğunu bildirmiş, "dəmirdən hazırlansaydı, daha yaxşı olurdu" demişdi.
Marqaret Tetçer bir çox teatr səhnəsi, TV proqramı, sənədli film, TV və kinoların mövzusu olmuşdur. Maykl Samuels tərəfindən çəkilən "The Falklands Play" (2002) filmində Patrisia Hodge Tetçeri canlandırmışdı. Baş mövzusu Tetçer olan üç əhəmiyyətli film çəkilmişdi. Nayl Makkormik tərəfindən çəkilən Marqaret Tetçer: "The Long Walk to Finchley" (Finçleyə uzun yol) (2008) adlı TV filmində Andrea Rayzboro, Ceyms Kent tərəfindən çəkilən Marqaret (2009) filmində Lindsay Dunkan ve Fillida Lloyd tərəfindən çəkilən və altsheymer xəstəliyinə deyinən Dəmir Leydi (2011) filmində Meril Strip Tetçeri canlandırmışdı.
Mükafatları və fərqlənmələri
thumb|right|[[Prezident Buşun Tetçeri 1991-ci ildə Azadlıq Medalı ilə təltif edilməsinin fotoşəkli]] Tetçer 1970-ci ildə təhsil və elm üzrə dövlət katibinin şəxsi müşaviri olmuşdur. O, 1975-ci ildə Mühafizəkarlar Partiyasının Lideri olmaqla yanaşı Karlton klubunun (kişilər klubu) fəxri üzvü kimi tam üzvlük haqqı qazanan ilk qadın idi.
Baş Nazir kimi Tetçer iki fəxri mükafat almışdır:
İstefasının ikinci həftəsində Tetçer 1990-cı ilin dekabrında Kraliça II Yelizaveta tərəfindən xidmətlərinə görə ləyaqət nişanı ilə təltif edilmişdir. Onun həyat yoldaşı Denis eyni zamanda ənənəvi baronluq ilə təltif edilmişdi. Tetçerin istifadə etməkdən imtina etdiyi "Lady" titulu ilə təltif olunmuşdu. Bir cəngavərin həyat yoldaşı olaraq, Tetçer "Lady" adını istifadə etməkdən imtina etdi. O, Lady Tetçer olmağı 1992-ci ildə öz hüququna əsasən Lordlar palatasında Lady dərəcəsinə yüksələndən sonra istifadə etdi.
Tetçer 1991-ci ildə iki dəfə Amerika Birləşmiş Ştatları və Cənubi Afrikanın ən yüksək vətəndaş mükafatlarına layiq görülüb:
1991-ci ilin iyulunda "dame of the Order of St John" (Britaniya imperiyasının ordeni ilə təltif edilmiş qadının rütbəsi) ilə təltif olunmuşdu.
1982-ci ilin iyununda Folklend Adaları uğrunda gedən müharibə bitəndən 6 ay sonra 1983-cü ilin yanvarında onun adalara ilk səfəri şərəfinə 1992-ci ildən bu yana falklandlar 10 yanvar gününü Marqaret Tetçer günü kimi qeyd edirlər.
Tetçer Linkolnşirin ştatının Kesteven şəhərindəki baronessa Tetçer adlı bir həyat tərzi ilə Lordlar Palatasının üzvü oldu. Bir tərəfdaş olaraq, Tetçer gerbi şəxsi istifadə etməyə haqq qazandı. Tetçer 1995-ci ildə qadınlar üçün ən yüksək cəngavərlik ordeni olan Bant ordeninin xanım pantyoru təyin edildikdən sonra ikinci gerb yaradılmışdı. Tetçer öz gerblərini almasına baxmayaraq, tez-tez protokola zidd olaraq özününkünün əvəzinə kral gerbi istifadə edirdi. Amerikada Tetçer Ronald Reyqan azadlıq mükafatı almış və 2006-cı ildə İrs fondunun patronu təyin olunmuş, Tetçer azadlıq mərkəzi təsis edilmişdi.
MyNetworkTV
Mynet — ABŞ mərkəzli bir TV, internet saytıdır.
Nasir Yeganə
Nasir Mirzə Qafar xan oğlu Yeganə (4 iyun 1921 – 15 noyabr 1993)—İran hüquqşünası və siyasətçisi.
Həyatı
Nasir Yeganə 1979-cu ildə İslam inqilabından sonra ABŞ-yə mühacirət etmişdi.
Nasir Yeganə 15 noyabr 1993-cü ildə Vaşinqton şəhərində vəfat edib.
Bulbophyllum incurvum
(Bulbophyllum incurvum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kanal D
Tarixçə
"Kanal D" Ayxan Şəhənk - Aydın Doğan ortaqlığı ilə təsis edilmişdir. O dövrdə Türkiyədə Interstar, Show TV, Flash TV, HBB, Kanal 6, Samanyolu TV, TGRT və ATV olmaqla 9 özəl-ümumrespublika telekanalı var idi. 10-cu ümumrespublika telekanalı olan "Kanal D" 1993-cü il sentyabrın 16-da test yayımına başlamış, 1993-cü il dekabrın 19-da isə əsas yayıma keçmişdir. Kanalın səhmləri 1994-cü ildə Aydın Doğana verilmişdi. Həmin il kanalın loqotipi də dəyişdi.
2004-cü ildə rəqəmsal yayıma keçmişdir. Baş qərargahı Almaniyada olan Euro D, kanalın, Türkiyə xaricindəki ilk şöbəsidir. Kanalın ikinci şöbəsi isə Rumıniyada yerləşir. Kanal D həmçinin Türkiyədə HD yayıma keçən ilk milli televiziya kanalı olmuşdur. 5 sentyabr 2005-ci ildən 15 yanvar 2013-cü ilə qədər telekanlın əsas xəbər buraxılışını və "32-ci gün" verilişini məşhur jurnalist Məmməd Əli Birand təqdim etmişdir. 1 iyul 2013-cü il tarixində 16:9 formatlı yayıma keçmişdir.
Kanal D HD
Kanal D-nin HD kanalı 1 oktyabr 2006-cı il tarixində "DHD TV" adıyla yayıma başlamışdır. Türkiyənin ilk HD kanalıdır. Bir müddət sonra yayımı dayandırılmışdır. Lakin 1 sentyabr 2008-ci il tarixindən etibarən təkrar yayımlanmağa başladı. 18 sentyabr 2014-cü il tarixində isə ödənişsiz yayıma keçmişdir.
Azərbaycanda
Telekanal 2000-ci illərin əvvəlində Bakıda da yayımlanmağa başlamışdı. Lakin 3 yanvar 2006-cı il tarixində Milli Televiziya və Radio Şurasının qərarı ilə Bakı yayımı dayandırılmışdır. Kanalın Azərbaycanda da kifayət qədər tamaşaçı kütləsi var idi. Daha sonra isə 5 iyun 2015-ci il tarixində "CNN Türk" və "Samanyolu Haber" kanalları ilə birlikdə Azərbaycanda yayımı qadağan olunmuşdur. Buna səbəb olaraq həmin kanalların anti-Azərbaycan təbliğatı göstərilmişdir. Lakin həmin il Hürriyət qəzetində dərc olunan məqalələrdən bu təbliğatın anti-Azərbaycan olmadığı görülmüşdür.
İsveçrə gerbi
thumb|250px|İsveçrə gerbi və [[Sürix (kanton)|Sürix gerbi (sağda) Sürixdə qeydiyyatdan keçən avtomobil nömrəsində]]. İsveçrə gerbi — İsveçrənin 1889-cu ildə qəbul edilmiş dövlət simvolu. Qırmızı qalxanda ağ xaç təsvir edilib, əsas dövlət atributlarından biridir, həmçinin bayraqla yanaşı rəsmi səfərlər və tədbirlər zamanı da istifadə edilir.
Pakistan prezident seçkiləri (2004)
2004-cü il Pakistan prezident seçkiləri — Pakistan Seçki Kollegiyası tərəfindən 1 yanvar 2004-cü il tarixində keçirilmişdir. Pərviz Müşərrəf 1.170 səsdən 658-ni qazandı və Pakistan Konstitusiyasının 41-ci maddəsinin 8-ci bəndinə əsasən oktyabr ayına qədər prezident seçkisində "seçildi".
İsveçrə gerbi
Təsviri
Qırmızı qalxanda xətləri kənarı kəsməyən ağ xaç təsvir edilib. Qırmızı və ağ rənglər ölkənin müstəqilliyinin işarəsidir, xaç isə İsveçrənin suverenliyinin toxunulmazlığını bildirir. Əsrlərlə bu simvol dəyişilməz qalıbdır.
Ramin
Ramin — Azərbaycan kişi adı.
Mercedes-Benz CLK-Class
Mercedes-Benz CLK-klass (Coupe Leicht Kurz —  — "kupe yüngül qısa") — 2006-cı ildən 2009-cu ilə qədər Mercedes-Benz markasının istehsal etdiyi orta ölçülü kupe və kabrioletlər. CL və Sl-lardan aşağı və SLK-lardan yuxarı mövqedə yerləşdiyi sayılır.
Umbilicus horizontalis
(Umbilicus horizontalis) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Erigeron variifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Əbdürrəhman xan (Həştərxan xanı)
Əbdürrəhman xan(Ğabdelraxman, Габделрахман) (1545-ci ildən sonra ölüb) —Əbdülkərim xanın yeganə oğlu, 1533-1537-ci illərdə və 1539-1545-ci illərdə Həştərxan xanlığının hakimi.
Həyatı
Əbdürrəhman xan 1533-cü ildə noğayların yardımı ilə Ağgöbək xanı devirib taxta əyləşdi. 1537-ci ildə həmin ordanın səyi ilə taxtdan endirildi. Onun yerinə Dərvişəli xan əyləşdirildi.1539-cu ildə hakimiyyətini qaytardı.
Əbdürrəhman xan 1545-ci ildə noğaylar tərəfindən taxtdan kənarlaşdırıldı. Sonrakı taleyi məlum deyil.
Sorbus velebitica
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Umbilicus intermedius
(Umbilicus intermedius) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cadarı
Cadarı — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 523 nəfər əhali yaşayır.
Tumbul
Tumbul — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 30 sentyabr 2003-cü il tarixli, 500-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Tumbul kəndi Qoşadizə kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Tumbul kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 9 iyun 2009-cu il tarixli, 829-IIIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Tumbul kənd inzibati ərazi dairəsi və onun tərkibindəki Tumbul kəndi Naxçıvan şəhər inzibati ərazi vahidinin hüdudlarına daxil edilmişdir.
Monqolların Xarəzmə yürüşü
Monqolların Xarəzmə yürüşü—1219–1221-ci illərdə baş vermiş monqol fütuhatı.
Tumbul
Toponimikası
Naxçıvan Şəhər ərazi darəsində eyniadlı i.ə.v də kənd.Düzənlikdədir.Bəzi tədqiqatçılara görə oykonim dumbuli adlı türk tayfasının adını əks etdirir. Bu tayfa Qaraqoyunlu hökümdarı Qara Yusif in dövründə Suriya dan Azərbaycana köçürülmüş və sonra Qızılbaşlar a xidmət etmişdir. Hazırda İranda bu tayfanın qalıqları İsabəyli adı ilə tanınır.Səfəvilər dövründə dumbulilərin bir hissəsi Azərbaycanın şimalına köçmüşdür.
Əhalisi
Əhalisi 1622 nəfərdir.
Monqolların Xarəzmə yürüşü
Tarixi
1156-cı ildə Əlaəddin Atsız vəfat etdi. Onun varisləri El Arslan və oğlu Təkəş Xarəzmin müstəqilliyinə nail oldular. Səlcuq sultanlığı və Qaraxanilər dövləti süqut etdiyindən yeganə təhlükə qoşununun El Arslanı öldürdüyü Kidan dövləti idi. 1174-cü ildə Təkəş Cənubi Xorasanı tutdu və onun hakimi Müəyyid Ay-Abanı öldürdü. Onun oğlu Təkəşin vassalığını qəbul etdi.
Çingiz xan Xarəzmin işğalını planlaşdırırdı. O, əvvəlcə Xarəzmlə ticarət əlaqələri qurdu. Ona tabe olmayan merkit tayfaları Xarəzmşahların ərazisinə qaçdılar. Monqol qoşunu onları təqib edərək Xarəzmin sərhədini keçdi. Xarəzmşah Əlaəddin Məhəmmədin komandanlığı ilə silahlı dəstələrin monqolları dayandırmaq cəhdləri baş tutmadı. Əlaəddin Məhəmməd əsir düşsə də, oğlu Cəlaləddin onu azad etdi.
Maks Amini
Maks Amini — ABŞ komediyaçısı.
Monqolların Xarəzmə yürüşü
Tarixi
Müharibəyə bəhanə Otrar faciəsi oldu. Monqollarla sərhəd qalası olan Otrarın hakimi Yanal xan Xarəzmə gedən monqol tacirlərini qarət etdirdi və Xarəzmşahların ərazisinə buraxmadı. Çingiz xan Yanal xanı tələb etsə də, Ələddin Məhəmməd rədd cavabı verdi və qasidi öldürmək əmri verdi. 1219-cu ilin sentyabrında Çingiz xan 200 minlik qoşunla Mərkəzi Asiyaya yürüş etdi. Xarəzmşah Əlaəddin Məhəmməd Xəzər dənizindəki Abaskun adasına qaçdı, sətəlcəm olub 1220-ci ilin dekabrında vəfat etdi. Xarəzmşahlar dövləti tədricən zəiflədi və süquta uğradı.
Xarəzm Mərkəzi Asiyanın ticarət yollarının qovşağında yerləşirdi. Şəhərlərdə sənətkarlıq və ticarət inkişaf etmişdi. Böyük İpək yolunun bir qolu oradan keçirdi. Xarəzm dövləti hətta Şərqi Avropa ilə də ticarət əlaqələri saxlayırdı. Karvan yollarının ətrafında karvansaraylar tikilmişdi.
Bulbophyllum incumbens
(Bulbophyllum incumbens) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Monqolların Xarəzmə yürüşü
Tarixi
Xarəzmdə əkinçilik maldarlığa nisbətən üstün mövqe tuturdu. XI–XII əsrlərdə Xarəzmdə feodal torpaq sahibliyi var idi. İqta torpaq sahibliyi geniş yayılmışdı. Dövlətdə ordunun əsasını türk tayfaları təşkil edirdilər.
Maks Amini
Həyatı
Atası İranın İsfahan şəhərindən olan fars, anası isə Təbriz azərbaycanlısıdır.
Monqolların Xarəzmə yürüşü
Tarixi
Çingiz xanın strategiyaları yalnız döyüş meydanlarında deyil döyüş əvvəli və sonrasındakı casusluq fəaliyyətləri birlikdə bir bütün meydana gətirməkdə idi. Xarəzmşahlar ilə aparılan ticarət razılaşmalarını istifadə edərək ticarət karvanlarında vəzifə verdiyi casusları üzərindən həm məlumat yığır həm də bu casuslar ilə xarəzmşahlar dövlət işçilərini rüşvət və mənfəət vəd edərək satın alırdı. Bu casuslardan biri Xarəzmə tutulunca Xarəzm valisi İnalcık, casusluq edən karvanı yağma edib casusların saqqallarını yandıraraq geri göndərdi. Tarixə Otrar hadisəsi olaraq keçən bu hadisə nəticəsində xarəzmşahlar ilə monqollar arasındakı yaxşı əlaqələr sona çatdı. İnalcıkın bu hərəkəti şübhəsiz ki Çingiz xanın hirsinə səbəb olacaq, Monqollar ilə inkişaf etdirilmiş olan yaxşı əlaqələri pozacaqdı. Ancaq monqolların hər vəziyyətdə xarəzmşahların üzərinə hücum edəcəyi də bilinirdi. Çingiz xan, elçisini göndərərək malların ödənilməsi və Xarəzm valisi İnalcıkın təslim edilməsini istədi. Sultan Məhəmməd xan, Çingiz xanın bu istədiyini rədd edincə xarəzmşahlar sonunu hazırlayan Monqol istilası başladı (1219).
Ampallanq
250px|right|Ampallanq Ampallanq — kişi genital pirsinq növü. Deşik horizontal olaraq penis başından keçir, bəzən uretraya toxuna bilər. Həmçinin dərin ampallanq növü də mövcuddur, onun əsas fərqi - penisin ortasından keçməsindədir. Ampallanqın analoqu vertikal kəsimli apadraviyadır. Ampallanqla Apadraviyanın birgə simbiozu bəzən möcüzəvi xaç adlanır.
Kombinezon
n elementli çoxluqdan seçilməsi mümkün olan bütün mümkün k elementli nizamsız seçmələrin sayına kombinezon deyilir.
Ampallanq
Bu cür pirsinq sahibinə olduqca şəhvətli hisslər oyadır, bu penisin daxili toxumalarını stimulyasiya edilmə prosesi zamanı yaranır. Həmçinin seks zamanı penisin stimulyasiyasını gücləndirir.
Kombinezon
Hesablama Düsturu
və ya
Həmçinin bax
Məsələn: Sinifdəki 6 qız və 8 oğlan arasından biri qız, digəri oğlan olmaqla iki nəfəri yarışma üçün neçə üsulla seçmək olar? Həlli yolu: 6 qız  6C1   onda bunları vurarıq ( nCm =n!/ m!*(n-m)!) |bu qaydaya istinadən| 8 oğlan 8C1 6C1*8C1=6*8=48 Cavab:48.
Sorbus vexans
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ağrıovunduran quşarmudu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Skandinaviyada, Avropanın Atlantik okeanın bitişən hissəsində, Orta Avropada, Kiçik Asiyada təsvir edilmişdir.
Botaniki təsviri
8-10 (15) m hündürlüyündə, 15-30 bəzi hallarda 60 sm- diametrində olan ağacdır. Yaşlı budaqların qabığı tünd boz, cavanlarınkı sarı-yaşıl rəngdə olur. Tumurcuqları və zolağları, yarpaqları çılpaq, uzunsaplaqlıdır, konturu dəyirmi, yumurtavarı və ya enli ovaldır. Yuxarı hissəsi sivridir, qaidəsinə yaxın hissəsi enli pazşəkillidir, dəyirmi və ya azca ürəkvarıdır, 3-5 cüt sivri dilimi vardır, kənarı xırda mişardişlidir. Üstdən tünd, altdan açıq, yan damarları 3-7 cütdür. Çiçək qrupu çoxçiçəkli, budaqcıqları tüklüdür. Kasacığı az və ya çox keçətüklü, ucbucaq dişlidir. Ləçəkləri ağ, tərs yumurtavarı, 5-7 mm uzunluğundadır. May-iyun aylarında çiçək açır, avqust-sentyabrda meyvə verir. Meyvələri yumurtavarı və ya kürəvi formada, qonurumtul rəngdə olub, üzərində açıq nöqtələr vardır. 10-12 mm uzunluqda, 1-3-ə qədər toxumu olur.
Ekologiyası
Münbit torpaqlarda və aşağı qurşaqdan yuxarı dağ qurşağına qədər ərazilərdə bitir. Meşələrdə başlıca olaraq, palıd, palıd-vələs, vələs meşələrində başqa ağac cinsləri ilə birlikdə bitir, eləcə də meşə kənarlarında tək-tək və qrup halında təsadüf edilir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqaz, Talışda təbii halda rast gəlinir.
İstifadəsi
Şirniyyatların hazırlanmasında istifadə olunur. Bu ağacdan barıt hazırlamaq üçün istifadə edilir və kömür alınır. Tornacı məmulatı və başqa işlər üçün çox qiymətli oduncaq olub, mebel istehsalında da böyük əhəmiyyəti vardır. Dekorativ və ballı bitkidir.
Andryu Tomas Mluqu
Andryu Tomas Mluqu (12 noyabr 1995) — Tanzaniyalı cüdoçu. Andryu Tomas Mluqu Tanzaniyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Andryu Tomas Mluqu birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 73 kq çəkidə, 1/8 final mərhələsində Avstraliyanın nümayəndəsi Ceyk Bensted ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Andryu Tomas Mluqu rəqibinə 0:100 hesabı ilə uduzdu. Mluqu Ölkələrin Paradında Tanzaniyanın bayraqdarı idi.
1978 Voleybol üzrə qadınlararası Dünya Çempionatı
Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 1978 — 1978-ci ilin payızında dahaq dəqiq desək, avqustun 25-i və oktyabr 27-i aralığında Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqında keçirilən turnir. Əvvəlki dünya çempionatlarından uzun davam etməsinə görə fərqlənirdi. İki ay davam edən turnirin qalibi olmuşdur. Yarışda iyirmi dörd komandanın iştirak edəcəyi gözlənilsə də son anda imtina etmə qərarı almışdı. Turnirin coğrafiyası da əvvəlkilərdən fərqli olmuşdu. Yarışlara hazırda Rusiya şəhərləri olan Volqoqrad və Leninqradla (indiki Sank-Peterburq) yanaşı müasir dövrümüzdə fərqli-fərqli ölkələrin paytaxtları olan Minsk və Riqa da ev sahibliyi etmişdi.
Bürhan Kərimov
Bürhan Kərimov — MDU-nun professoru, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru.
Fəaliyyəti
O, 1953–76-cı illərdə M.V Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin fizika fakültəsində nəzəri fizika kafedrasında baş elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 1976-cı ildən həmin kafedrada professor işləmişdir. B.Kərimov 1950–53-cü illərdə ADU-nun nəzəri fizika kafedrasında baş müəllim və dosent işləmişdir. "Kvant mexanikası", "Elektrodinamika", "Elektron nəzəriyyəsi" və "Nüvə fizikası" kursları mühazirələrini oxumuşdur. B.Kərimovun elmi işləri zərrəciklər fizikasının və nüvə fizikasının müasir problemlərinin tədqiqinə həsr olunub. Dünyada tanınmış atom fizikasının nümayəndəsi, atom fizikası kafedrasının müdiri. Dünya şöhrətli alimin atom fizikasına aid çoxlu elmi əsərləri var. B.Kərimov 200-dən çox elmi işlərin müəllifidir. O, 30 elmlər namizədi və 4 elmlər doktoru hazırlamışdır.
Məhəmməd Yeganə
Məhəmməd Hacı Məhəmmədismayıl oğlu Yeganə (5 may 1923 - 18 dekabr 1995) — İran iqtisadçısı və siyasətçisi.
Həyatı
Məhəmməd Hacı Məhəmmədismayıl oğlu Yeganə 5 may 1923-cü ildə Zəncan şəhərində dünyaya gəlmişdi. İbtidai və orta təhsilini doğma şəhərində almışdı. 1942-1946-cı illərdə Tehran Universitetində oxumuşdu. İqtisad bakalavrı diplomu almışdı.Sonra ABŞa yollanmış, 1947-1951-ci illərdə Kolumbiya Universitetində magistr ixtisasını almışdı. 1951-ci ildən 1962-ci ilədək neft sahəsində çalışmışdı. 1964-cü ildən 1969-cu ilədək İran İqtisadiyyat nazirliyində işləmişdi.1969-cu ildən 1970-ci ilədək İran Məskən və Sənaye nazirliyində Şöbə müdiri vəzifəsində çalışmışdı. 1970-ci ildən 1971-ci ilədək İran Şahənşah bankının sədri olmuşdu.Eyni zamanda baş nazirin iqtisadiyyat üzrə müşaviri vəzifəsini icra etmişdi. 1971-ci ildən 1972-ci ilədək İran Dünya Bankına başçılıq etmişdi. 1972-ci ildən 1973-ci ilədək IMF-nin direktoru olmuşdu.1973-ci ildən 1976-cı ilədək İranın Mərkəzi Bankına rəhbərlik etmişdi.
Məhəmməd Yeganə daha sonrakı illərdə dövlət naziri, OPEK-də nümayəndə vəzifələrində olmuşdu.1977-ci ildə İranın Plan və Büdcə naziri vəzifəsində çalışmışdı. 1977-ci ildən 1979-cu ilədək İranın İqtisadiyyat və Maliyyə naziri olmuşdu.
Məhəmməd Yeganə 1979-cu ildə İslam inqilabından sonra ABŞ-yə mühacirət etmişdi. 1980-ci ildən 1985-ci ilədək Kolumbiya Universitetində iqtisadiyyat professoru vəzifəsində çalışmışdı.
Pol Keres
Pol Petroviç Keres (7 yanvar 1916, Nаrvа, Petroqrad quberniyası, Rusiya imperiyası — 5 iyun 1975, Helsinki, Finlandiya) — Estoniya və Sovet şahmatçısı. Pol 1930-cu illərin ortalarından 1960-cı illərin ortalarına qədər dünyanın top oyunçuları arasında olub.
Keres dünya çempionatında 5 dəfə az fərqlə çempionluq şansını qaçırıb. O 1938-ci ildə AVRO turnirində qalib gəldi hansi ki, bu ona Aleksandr Alyoxinlə yarışma imkanı yaratdı. Amma İkinci Dünya Müharibəsi görə oyun keçirilmədi. Müharibədən sonra Keres 4 dəfə ardıcıl Namizədlər Turnirində ikinci yeri tutdu.
Bu və digər nəticələr ərzində bəzi şahmat tarixçiləri hesab edirdilər ki, dünya çempionu olmayan ən güclü oyunçudur və tarixin ən böyük oyunçularından biridir. Ona "Pol İkinci", "Əbədi İkinci", "Şahmatın Şah Şahzadəsi (Şeyxi)"("The Crown Prince of Chess") ləqəbi verilmişdir. Keres Viktor Korçnoy və Aleksandr Belyavskiy ilə yanaşı doqquz dünya çempionuna tarixdə hamıdan çox sözsüz qalib gəlib.
Erkən həyatı
Keres şahmatı ilk dəfə atasından və böyük qardaşı Haralddan (sonra görkəmli fizik öz tələbələrinə: "Mən Polun qardaşı deyiləm, Pol mənim qardaşımdır" zarafatla deyir) öyrənir. Yaşadığı kiçik şəhərdə şahmat ədəbiyyatının az olmasında görə Pol şahmat notasiyasi (şərti işarələr, fiqurların yazılışı) haqqında gündəlik qəzetdəki şahmat məsələri və yığılmış 1000 oyunlar əlyazma kolleksiyasından öyrənir. İlk günlərində, o brilliant və kəskin hücüm üslübü üçün tanınırdı.
Keres 3 dəfə Estoniyanın məktəbli çempionu olur (1930, 1932, 1933). Onun oyunları məktəbdə oxuyan zaman yazışmalı şahmatdan (correspondence chess) sonra püxtələşir. Təxminən 500 yazışmalı şahmat oynayır, birinci mərhələdə 150 yazışmalı oyun eyni zamanda olur. 1935-ci ildə Pol Beynəlxalq Fernschachbund (IFSB) beynəlxalq yazışmalı şahmat çempionluğunu qazanır. 1937-ci ildən 1941-ci ilə qədər Tartu Universitetində riyaziyyat təhsil almış və bir neçə universitet daxili yarışlarda iştirak edir.
Sorbus vilmorinii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Erigeron vegaensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sorbus wallichii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Umbilicus oppositifolius
(Umbilicus oppositifolius) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Biberşteyn dağlaləsi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik bitkidir. Soğanağı 1–2 sm diametrdə, uzunsov-yumurtavari, tünd-qonur və ya qara-qonur qınla örtülmüşdür. Gövdəsi düz, silindrik, çılpaq, 15–30 sm hündürlükdədir. Yarpaqları çılpaq, xətvari, aşağıdakılar daha çox enli, enli-xətvari və ya uzunsovlansetvaridir. Çiçəkləri tək, 2,5–3,5 sm uzunluqdadır. Çiçəkyanlığının yarpaqcıqları sarı, iti, az və ya çox sivri, lansetvari, xarici tərəfdə bənövşəyi ləkəli, daxildə uzunsovyumurtavari, əsası kirpikciklidir. Erkəkciklər çiçəkyanlığından nisbətən qısadır; tozcuğu 2–3 dəfə erkəkcik sapından qısadır. Qutucuq 1,5–2,5 sm uzunluqdadır.
Yayılması
BQ Quba sahəsi, Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıqları, Qobustanın rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Otlaqlarda, əkinlərdə, quru-otlu yamaclarda və kolluqlarda bitir. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür.
Bioloji,ekoloji, fitosenoloji xüsusiyyətləri
Düzənlikdən orta dağ qurşağına qədər ərazilərdə, bozqırlarda, otlaqlarda, əkinlərdə, quru-otlu yamaclarda və kolluqlarda. Çiçəkləməsi aprel, meyvələməsi iyun ayına təsadüf edir. Çoxalması soğanaqla və toxumladır. Geofitdir, bəzək bitkisidir.
Yayılması
Samur-Dəvəçi və Xəzər sahili ovalıq, Böyük Qafqazın Quba hissəsi, Qobustan, Kür düzü.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyalarına  az rast gəlinir. Mənfi antropogen amillər azalma təhlükəsini yaradır.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Əhali tərəfindən intensiv toplanılması, tikintilər, otarılma və mal-qara tərəfindən tapdalanma.
İnfeksiya
İnfeksiya – patogen mikroorqanizmin digər canlı orqanizminə daxil olması və bunun nəticəsində yoluxmuş orqanizmdə gedən cavab proseslər. İnfeksiyanı törədən amil orqanizmə daxil olduqda müəyyən orqan və toxumalarda məhdudlaşır. Nəticədə infeksion proses əmələ gəlir. İnfeksion proses kəskin və xroniki xəstəliklər, yaxud infeksiya gəzdirmə formasında aşkar ola bilər.
Hər bir infeksiyanın özünəməxsus yoluxma mexanizmi var; tənəffüs yollarının infeksion xəstəliklərində xəstə öskürdükdə, asqırdıqda və danışdıqda İnfeksiya selik damcıları vasitəsilə ətrafa yayılır və sağlam insana hava ilə yoluxur; səpgili yatalaq, malyariya, taunun bubonlu forması və s. xəstəliklər qansoran cücülər vasitəsilə yayılır; qoturluğun, göbələk və zöhrəvi xəstəliklərin törədiciləri isə xəstə ilə bilavasitə təmasda olduqda keçir. İnfeksiyanın yoluxma mexanizminin aydınlaşdırılması infeksion xəstəliklərin profilaktikasının əsasını təşkil edir. İnfeksiya müəyyən kliniki əlamətləri ilə özünü göstərən infeksion xəstəlik haqqında və gizli - yəni latent, inapparant infeksiya, immunlaşdırıcı subinfeksiya və mikrobdaşıyıcılıq halında gedir.
İnfeksion xəstəliklər yaxşı öyrənilməklə bunlar qeyri-infeksion xəstəliklərdən spesifikliyi, kontagiozluğu, mərhələlərlə inkişafı və postinfeksion immunitetin yaranması ilə səciyyələnir.
Spesifiklik dedikdə belə başa düşülür ki, hər bir infeksion xəstəliyi müəyyən növ mikrob törədir.
İnfeksion xəstəliklər zamanı xəstəlik törədicisinin xəstələrdən sağlamlara kontakt və ya aralıq obyektləri vasitəsilə verilməsi halı kontagiozluq adlanır. Çiçək, dabaq, donuzların taunu, atların qripi yüksək dərəcədə kontagioz xəstəliklər hesab edilir.
İnfeksion xəstəliklərin əvvəlcə inkubasiya, sonra prodremal, daha sonra klinik dövr və nəticə halında getməsi onların mərhələlər üzrə getməsini göstərir.
İnfeksiya törədicilərinin orqanizmə daxil olması anından ilk kliniki əlamətlərinin görünməsinədək, latent infeksiyalarda isə immunobioloji reaksiyaların ilk müsbət nəticəsinədək olan dövrə inkubasiya dövrü deyilir. Bu dövr bütün infeksion xəstəliklər üçün xarakterikdir, müddəti isə müxtəlif olmaqla bir neçə saatdan, bir neçə günə, bəzi infeksiyalar zamanı isə bir neçə aya qədər davam edir. Eyni bir xəstəlikdə də inkubasiya dövrü orqanizmin ümumi davamlılığı və xəstəlik törədicisinin virulentlik dərəcəsindən asılı olaraq müxtəlifdir. İnkubasiya dövründə heyvan orqanizmində mikrob çoxalır, onun toksini toplanır, maddələr mübadiləsi pozulur, qanın formalı elementlərində müəyyən keyfiyyət və kəmiyyət dəyişiklikləri baş verir, ancaq heç bir kliniki əlamət görünmür.
İnkubasiya dövrü sonra prodromal dövrlə əvəz olunur ki, bu da bir neçə saatdan 1-2 günə qədər davam edir. Bu dövrdə qeyri-spesifik əlamətlər- yəni zəiflik, ümumi ölgünlük, iştahanın pozulması və bəzən temperaturun az dərəcədə yüksəlməsi müşahidə olunur. İnfeksion xəstəliklər zamanı bakterial və toxuma mənşəli toksiki məhsullar ürək əzələsi və qan damarlarına, həmçinin vegetativ sinir sisteminə təsir edərək ürək-damar sisteminin zədələnməsinə səbəb olur. Nəticədə həm funksional, həm də üzvi dəyişikliklər baş verir. Bakterial toksinlərin təsirindən mədə-bağırsaq şöbəsində iltihablı-destruktiv dəyişikliklər, fermentativ, sekretor və ekskretor funksiyaların pozulması əmələ gəlir.
İnfeksion prosesin yüngül gedişi zamanı orqanizmin bütün fizioloji sistemlərinin pozulmuş funksiyaları bərpa olunur, kliniki əlamətlər zəifləyir və rekonvalessensiya dövrü yaranır. Bu dövrün müddəti xəstəliyin xüsusiyyətindən, heyvanlarin immunoloji reaktivliyindən, onların saxlama və yemləmə şəraitindən, habelə müalicənin effektliyindən asılıdır. Sağalma hər vaxt tam şəkildə olmur. Belə ki, müəyyən müddət ərzində müəyyən orqanların funksiya pozğunluğu nəzərə çarpır. Rekonvalessentlər çox vaxt infeksiya törədicilərini xarici mühitə ifraz edir.
İnfeksion xəstəliklər zamanı heyvanların bəzilərində qəflətən, digərlərində isə tədricən baş verən zəiflik və arıqlıqdan onların tələf olması müşahidə olunur.
İnfeksion xəstəliklər ildırımvari, iti, yarımili, xroniki abortiv gedişə malik olmaqla, tipik və atipik formalarda törəyir.
Yaşar Səlimov
Yaşar Səlimov — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (1988), professor (1989).
Həyatı
Yaşar Səlimov 1938-ci il mayın 5-də Ağdaş rayonunda anadan olmuşdur. 1945 - 1955-ci illərdə Ağdaş rayon Nizami adına 2 saylı orta məktəbdə oxumuşdur. 1960-cı ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir.
Y.Səlimov 1970-ci ildə namizədlik, 1988-ci ildə isə M.V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Hesablama riyaziyyatı və kibernetika fakültəsinin ixtisaslaşmış Elmi Şurasında "Diferensial tənliklər və riyazi fizika" ixtisası üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Professor Y.Səlimov 13 iyul 2011-ci ildə vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
Professor Y.Səlimov bir sıra məşhur jurnallarda məqalələrlə çıxış etmişdir. Onun qeyd olunmuş işləri Amerika Riyaziyyat Cəmiyyəti tərəfindən ingilis dilində çap edilmişdir. O, 1955-ci ildə Amerika Riyaziyyat Cəmiyyətinə üzv qəbul olunmuşdur. Y.Səlimov "Kto yest kto v mire" nəşrinə 1995-96-ci illərdə 12-ci, 1997-ci ildə isə 14-cü sıraya qəbul olunmuşdur. Y.Səlimovun "Laplas operatorunun özünə qoşma olmayan genişlənməsinin məxsusi və qoşma funksiyaları biortoqonal ayrılışının Riss ortaları haqqında" işində aldığı nəticələr rus, amerika və ingilis alimləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.
Yaşar Səlimov 1963-cü ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun "Ali riyaziyyat" kafedrasının assistenti, 1970-ci ildə baş müəllim, 1973-cü ildən isə həmin kafedranın dosenti olmuşdur. 1989-cu ildən ADNA-nın Ali riyaziyyat kafedrasının professoru, 1991-ci ildən həmin kafedrasının müdiri olmuşdur. 1997-ci ildə professor Kembric Beynəlxalq Bioqrafiya Mərkəzinin direktor müavini seçilmiş, eyni zamanda Amerika Bioqrafiya İnstitutunun Tədqiqat Assosiasiyasının idarəetmə palatasına üzv qəbul olunmuşdur.
Professor Y.Səlimov 50-dən çox nəzəri işin müəllifidir ki, onlardan 20-si xarici ölkələrin jurnallarında dərc olunmuşdur. Həmçinin o, ali məktəb tələbələri üçün yazılmış 14 dərsliyin müəllifidir. O, Azərbaycan Təhsil Nazirliyinin riyaziyyat, mexanika və informatika üzrə elmi və metodik bölməsinin nümayəndəsi olmuşdur. Y.Səlimov 100-dək çap olunmuş elmi əsərin müəllifidir. Bu işlər həm ölkəmizdə, həm də onun xaricində nüfuzlu mətbu orqanlarında dərc olunmuşdur. Nyu-York Elmlər Akademiyasının üzvüdür. ABŞ-da çıxan "Kim-kimdir" (1990-1995) ensiklopediyasında ona məqalələr həsr olunub.
Mükafatları
Eyni zamanda Y.Səlimovun adı "Təltif olunanların Xartiya siyahısı"na köçürülmüşdür.
Çiçi
Toponimikası
Çiçi oyk., sadə. Quba rayonu nun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Dağətəyi ərazidədir. Adını ərazidəki eyniadlı çaydan almışdır. Bəzi tədqiqatçılara görə, toponim tat dilindəki çu (ağac) və Azərbaycan dili ndə ki-çi (peşə-sənət bildirən şək.) komponentlərindən düzəlib, "odunçu, ağac məmulatı hazırlayan" mənasındadır.
Zeyad Mater
Zeyad Mater (18 dekabr 1991) — Yəmənli cüdoçu. Zeyad Mater Yəməni 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Zeyad Mater birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 73 kq çəkidə, 1/8 final mərhələsində BƏƏ-in nümayəndəsi Viktor Skvortov ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Zeyad Mater rəqibinə 0:101 hesabı ilə uduzdu. Mater Ölkələrin Paradında Yəmənin bayraqdarı idi.
Abbasəli Əmid Zəncani
Abbasəli Əmid Zəncani — Tehran universitetinin rektoru, ayətullah.
Həyatı
Abbasəli Əmid Zəncani 30 mart 1937-ci ildə Zəncan şəhərində anadan olmuşdu. o, fiqh və hüquq sahəsində universitetin mötəbər ustadlarından idi. Hövzənin böyük ustadlarından kəsb etdiyi elm və savad nəticəsində, Cəfəri fiqhinin dəqiq və zərif nöqtələrini universitetlərdə tədris edirdi. O, fiqh və hüquq sahəsində gözəl əsərlər yazmışdır.
Abbasəli Əmid Zəncani 2005–ci ildən 2008-ci ilədək Tehran Universitetinin rektoru olmuşdu.
Abbasəli Əmid Zəncani 30 oktyabr 2011-ci ildə vəfat edib.
Bulbophyllum inconspicuum
(Bulbophyllum inconspicuum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sorbus wilmottiana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dəhnə (Quba)
Dəhnə — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Erigeron velutipes
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Fandi Milli Parkı
Fandi Milli Parkı ya Fandi təbiət qoruğu — 1948 ci ildə yaradılmış, 206 km² sahəyə malik Fandi körfəzində yerləşən,  Kanada milli parklarından biri.
Şahzadə Albert (genital pirsinq)
250px|right 250px|right|Şəhzadə əsası Pirsinq Şahzadə Albert — kişi genital pirsinqin ən çox yayılmış növündən biri.
Quraşdırılma və sağalma
Deşilmə penisin pülük nahiyyəsindən uretraya kimi edilir. Əsasən bu növ pirsinqlər tez sağalır — bəzi hallarda isə deşik edildikdən sonra 2–3 gün müddətində sidik ifrazı zamanı qanaxma müşahidə oluna bilər.
Şahzadə Əsası
Əsa deyilən bəzək əşyası içi boş boru şəklindədir və ucunda açılabilən qapaqdan ibarətdir.
Şiroki Briyeq FK
Şiroki Briyeq – Bosniya və Herseqovinanın futbol klubu.