cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qaraçaylılar
Rus İmperiyasının tərkibində qaraçaylar
1855-ci ilin avqustunda Qaraçaya Məhəmməd Əminin hücumu oldu. Burada bəzi qaraçaylılar da ona qoşuldular lakin V.M.Kozlovskinin rəhbərliyi altından rus qoşunları ilə döyüşən Məhəmməd Əmin geri Çərkəz bölgəsinə çəkilir. Qaraçaylılarla münsasibətləri daha da möhkəmləndirmək üçün general Kozlovski 3 batalyon əsgəri ilə 3 həftə içində Qaraçaya keçilməz dağ yollarında təkərli vasitələrin irəliləməsi üçün yol çəkdi.
Rəşid bəy Əfəndiyev
Həyat və fəaliyyəti
Geniş yaradıcılıq diapazonuna malik pedaqoq olan Rəşid bəy Əfəndizadə iki hissədən ibarət "Müxtəsər şəriət" dərsliyinin də müəllifidir. O, etnoqrafiya ("Nuxada evlənmək adətləri", "Qəbələ mahalı", "Qutqaşen kəndi haqqında bir neçə məlumat" və s.), ədəbiyyatşünaslıq ("Azərbaycan türklərinə məxsus ədəbiyyat", "Azərbaycan ədəbiyyatı nümunələri", "Lev Nikolayeviç Tolstoy", həmçinin "Seyid Əzim Şirvani" və s.) sahəsində də fəaliyyət göstərmişdir. R.Əfəndizadə Azərbaycan xalq əfsanə və rəvayətləri, adət və ənənələri, eləcə də barədə, xalq sənətkarlığı, coğrafiya və təbabətə aid məlumatlar toplayıb , "Сборник материалов для описания местностей и племён Кавказа" məcmuəsində çap etdirmişdir. Əfəndizadə 1924-cü ildə Azərbaycanın Birinci Ölkəşünaslıq Qurultayının nümayəndəsi və Etnoqrafiya Cəmiyyəti Şəki şöbəsinin elmi katibi seçilmişdir. 1942-ci avqustun 31- də Rəşid bəy Əfəndizadə Şəkidə vəfat etmişdir.
Qaraçaylılar
Qaraçay SSRİ-nin tərkibində
1920-ci ildəki vətəndaş müharibəsi zamanı Qaraçayda üsyan baş verdi. Avqustun sonunda Qaraçay muxtar bölgəsinin dağlıq aullarına daha doğrusu Xurzuk, Üçkulan və Kart-Curt aullarına 9-cu Qırmızı ordunun səlahiyyətlisi Çeremuşkinin başçılığı ilə 100 nəfərlik dəstə göndərildi. Onlar burada insanları sovet hökumətinə qarşı üsyana çağıran 3 qolçomağı güllələdilər. Bu hadisədən qəzəblənən qaraçaylılar gözlənilmədən Üçkulan auluna hücum etdilər və qırmızı ordunun dəstəsini tamamilə məhv etdilər. Çeremuşkin iki əsgəri ilə qaçmağa müvəffəq olur. Bundan sonra Qaraçayda üsyanı idarə etmək üçün mərkəz yaranır. Üsyanın rəhbərləri Sultan Qılıc Girey və polkovnik Krımşamxalov, Sovet hökumətinə qarşı müqəddəs müharibə elan edirlər. Lakin Qırmızı Ordunun səyləri nəticəsində üsyan yatırıldı.
Rəşid bəy Əfəndiyev
Həyat və fəaliyyəti
Hal-hazırda Şəki şəhərində ev muzeyi fəaliyyət göstərir.
Qaraçaylılar
Qaraçay SSRİ-nin tərkibində
1930-cu ilin mart ayında Qaraçaydakı kollektivləşdirmə zamanı baş verən haqqsızlıqlar insanların narazı çıxışlarına səbəb oldu. Hadisələrin aktiv iştirakçılarının ümumi sayı 5000 nəfərə çatırdı. Əli silahlı çıxış edənlərin sayı isə 2000 nəfərə bərabər idi. Sosial mənşə baxımdan üsyan edənlərin 220 nəfəri qolçomaqlara, 1059 nəfəri orta təbəqəyə 517 nəfəri isə kasıb təbəqəyə aid idilər. Sonuncular xüsusən bu hadisələrə qədərki üsyanların aktiv iştirakçılarından idilər. Üsyan rəhbərlərinin əsas hədəfləri bölgədə sovet hakimiyyətini yıxıb əsas mərkəzi şəhərləri(Mikoyan-Şəhər, Kislovodsk, Batallaşinsk) tutmaq idi. Lakin bu üsyan da yatırıldı.
Qaraçaylıların deportasiyası
1939-cu ilin siyahıya alınmasına görə SSRİ ərazisində 75 min 763 nəfər qaraçaylı var idi bunların 70.301 nəfəri Qaraçay Muxtar Vilayətində yaşayırdılar. 1942-ci ilin avqust ayının əvvəlindən 1943-cü ilin yanvar ayının sonuna qədər Qaraçay Muxtar Vilayəti alman işğalı altında idi.
Rəşid bəy Əfəndiyev
Bəsirət-ül-ətfal
Kitab üç babdan, yəni üç hissədən ibarətdir. Birinci hissə hər bir dərsdən ibarət olan kiçik hekayələrdir ki, bunların da bəzisi nəzm, bəzisi isə nəsr ilə verilmişdir. Kitabın "Azərbaycan ədəbiyyatı nümunələri" adlanan ikinci hissəsi iki yarımbaşlıqdan ibarətdir. Birinci yarımbaşlıq "Ədəbiyyat" xüsusunda bir para məlumat adlanır. Kitabın ən yaxşı cəhətlərindən biri də budur ki, uşaqlara yazı nümunələri yazının nəsr və nəzm növlərinə-məktub, təbriknamə, dəvətnamə, təziyənamə (başsağlığı) yazmaq qaydasına aid nümunələr, izahlar, şərhlər verilmişdir. Dərsliyin üçüncü hissəsi müsəlman uşaqları üçün təlim və tərbiyə vəzifələrinin ən vacib hesab etdiyi dini qaydalara aiddir. "Hər bir şəxsə xaliqini bilmək fərzdir",-deyən müəllif yazır ki, "Xalq özü hər yerdə iştirak edir və müşahidə edir", insanın hər bir əməlini görür. Odur ki, gərək insan uşaqlıq dövründə "dini-İslam" kəmalınca bilsin. Kitabda həmçinin Azərbaycan ədəbiyyatının klassiklərinin bəzilərinin əsərlərindən nümunələr vermişdir. Azərbaycanın klassik şairlərindən M.Füzuli və S.Ə.Şirvanidən bir sıra parçalar verməklə yanaşı, böyük rus şairlərindən İ.A.Krılovun "Ayna və meymun", "Kəndli və ilan", "Qurd və pişik", A.S.Puşkinin "Kaftar", "Torçu və balıq", "Hal anası", "Bağçasaray fontanı"və.s. hekayə və şeirlərinin tərcüməsi də kitabda yer almışdır. Bu şeir, hekayə və rəvayətlərdə vətənin təbiətini sevmək, xalqın məişətini bilmək, məktəbə getmək, elm öyrənmək və s. ön planda qoyulmuşdur. Kitabda kənd təsərüfatı, təbiət və coğrafiyaya aid bir sıra məlumatlar da verilmişdir.
Qaraçaylılar
Qaraçaylıların deportasiyası
1943-cü il oktyabrın 12-də SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyyəti, 14 oktyabrda isə Xalq Komissarları Şurası qərar qəbul etdi ki Qaraçay Muxtar Vilayətinin qaraçaylı əhalisi Qazaxıstan SSR və Qırğızıstan SSR ərazilərinə sürgün olunsunlar. Sənədlərdə səbəb kimi bunlar göstərilirdi;
Rəşid bəy Əfəndiyev
Uşaq bağçası
thumb|"Uşaq bağçası", 1912 Kitabın üz qabığında kitabın adı - "Uşaq bağçası. Məktəblərdə oxunmalı türk-qiraət kitabıdır". Müəllifi: Zaqafqas Darül-müəlliminin müsəlman şöbəsinin elmi-ilahi və lisan müəllimi Rəşid bəy Əfəndizadə. Kitabın arxasında rus dilində - "Ушаг Бахчаси. (Татарская азбучная книга.) Одобрена Кавказскими Учебными Округами для употребления во всех правительственных и частных учебных заведениях, в которых преподается татарский язык. (Решид-беку Эфендиеву - Вероучитель Закавказской учительской Семинарии). Тифлис. Типография "Культура". 1912". Kitab 112 səhfədirdir. Müəllif bu kitabda savad təlimi, oxu texnikasını inkişaf etdirmək məsələləri ilə yanaşı, həm də uşaqların tərbiyə edilməsinə, əxlaqına təsir etməyə xüsusi fikir vermişdir: "Müsəlman millətinin tərbiyeyi-əxlaqına və məlumati-nafiəsinə xidmət edici tazə bir kitabdır".
Qonşu-qonşu olsa, kor qız ərə gedər
Bu əsərdə müəllif maraqlı, həm də təbii əhvalat qurmuşdur. Sövdəgər Qaçay bəy şəhərə çox gəlib gedir. Karvansaralarda, qonaq yerində rahatlıq görmür, evlənmək, burada da bir arvad saxlamaq istəyir. El içində məşhur olan dəllal qadın Cici xanım işə düşür. Zərbəli bəyin qocalmış, çirkin, heç kəsin tamah salmadığı qızı Sonanı ona ərə vermək fikrinə düşür. Qonşu qız Dilbəri göstərib Sonanı ərə vernmək fikrinə düşür. Qonşu qız Dilbəri göstərib Sonanı verirlər. Qaçay bəy aldanır və xərci hədər gedir. Bu əsərdə Sonadan da, Qaçay bəydən də canlı verilmiş surət Mələk arvaddır. Belə qadınlar hamının, varlının da, yoxsulun da, böyüyün də, kiçiyin də evinə məhrəm olan, hər yerə yol tapan, zirək, hiyləgər, lotu, macəraçı qadınlar keçmişdə Azərbaycanın şəhər və kəndlərində məclis, mərəkə axtarırdılar. Təzə xəbəri, ya toy, ya vay xəbərini bu qadınlar bilərdilər.
Qaraçaylılar
Qaraçaylıların deportasiyası
Sürgünün təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədi ilə bölgəyə 53.327 nəfər əsgər cəlb edilmişdir. Və 2 noyabr tarixində Qazaxıstan və Qırğızıstana ümumilikdə 69.267 nəfər qaraçay sürgün edildi. Sonradan isə bölgənin bəzi yerlərində aşkarlanmış 329 nəfər və Qafqazın digər bölgələrində yaşayan 90 qaraçay da sürgün olundu. Qırmızı ordu sıralarında xidmət edən 2543 nəfər qaraçay da ordudan çıxarılaraq həbs olundular.
Rəşid bəy Əfəndiyev
Qonşu-qonşu olsa, kor qız ərə gedər
Xüsusilə kənardan gəlmələr, qız almağa, ya oğlan evləndirməyə gələnlər belə qadınlar üçün yağlı bir şikar kimi mənfəətli müştəri olardılar. Mələk də belə tiplərdəndir. Qaçay bəyə tor quran da, ondan xələt və peşkəş alan da Mələk olur. Qaçay bəy puluna, malına güvənən, heç bir ehtiyacı olmayan, qoçusifət bir mülkədardır. Onu aldatmaq hər adamın hünəri deyil, Mələk də buna cəsarət etməzdi. Ancaq Zərbəli bəyin qızı Sona üçün olan xeyir işdə heç bir qorxu ola bilməz. Çünki qızın qardaşı hər barədə Qaçay bəydən artıq adamdır.
Qaraçaylılar
Qaraçaylıların deportasiyası
14 illik sürgündən sonra Xruşşovun dövründə qaraçaylılara da bəraət verildi və qaraçaylılar öz doğma torpaqlarına geri dönməyə başladılar.
Rəşid bəy Əfəndiyev
Qonşu-qonşu olsa, kor qız ərə gedər
Əsərin ən qüvvətli cəhəti məişət, etnoqrafık səhnə və əlamətlərin zənginliyidir. Burada verilən bayatılar, atalar sözü və məsəllərin çoxu ehtimal ki, birinci dəfədir ədəbiyyata, kitaba düşür. Bu parçalarda milli kolorit, adət, ənənə, qədim qaydalar bütün əlvanlığı ilə görünməkdədir. Bu əlvanlığı tiplərin dilinə də aid etmək olar.
Qaraçaylılar
Dil
Qaraçaylar türk dil ailəsinə aid olan qaraçay-balkar dilində danışırlar. Hazırda istifadə olunan türk dilləri içində ən çox qumuq dili ilə krım tatarcasına daha çox yaxındır. Ölü dillər içində isə “Codex Cumanicus”un yazıldığı kumanca (qədim qıpçaqca) dili ilə yaxındır. Əvvəl latın əlifbasından istifadə etsələr də hazırda kiril əlifbasından(1937-ci ildən) istifadə edirlər.
Rəşid bəy Əfəndiyev
Qonşu-qonşu olsa, kor qız ərə gedər
Rəşid bəy, xüsusilə mükalimələrdə həddən artıq çılpaqlığa, biədəb ifadələrdən geniş istifadəyə imkan verir. Mələk arvadın danışıqları tamam ədəb və nəzakət dairəsindən kənardır. Müəllif bunlarla guya etnoqrafıya, məişət əlaqələrini yazıya köçürmək istəyir. Halbuki, bunlar əsərin naturalist meyllərini daha da qəlizləşdirir, qüvvətləndirir.
Saqqalın kəraməti
"Saqqalın kəraməti"ndə ruhanilərin fırıldaqlarından bəhs olunur. Göyçay çölündə yağışa düşən bir dəstə sövdəgər daldalanmağa yer axtarırlar. Heç kəsin bu yaxınlarda qonaq yeri yoxdur. Çünki, bu yerlərin əhalisi tərəkəmə, köçəri camaatıdır, deməli oturub məskən salmırlar.
Çarvadarların deməyinə görə bu yerin əhalisi ancaq molla, seyid və mərsiyəxanlara hörmət edib qonaq saxlarlar. Qərara gəlirlər ki, sövdəgər Hacı Söhrabı uzun saqqalına, qiyafəsinə görə molla qələmə versinlər və onun sayəsində bir qonaq yeri tapsınlar. Bu "vəzifə" Hacı Söhrab üçün çətin olsa da, razılıq verir. Gəldikləri kəndli evində isə sanki "molla"nı çoxdan gözləyirmişlər. Kənd mollası ilə deyişmə təklif edirlər. Kənd mollası Qulaməli ilə sövdəgər Hacı Söhrab üz-üzə gəlib deyişməli olur.
Bu əsərdə də müəllif gülünc vəziyyət yarada bilmişdir. Adamlar bu vəziyyətdən çıxmaq üçün təlaş edib çarə aradıqda isə daha gülünc olurlar. Bu mənada ancaq iki surət Hacı Söhrab və Molla Qulaməli seçilir, komediyanın mərkəzində durarlar. Ancaq əvvəlki pyeslər haqqındakı fıkri burada da təkrar etməyə məcburuq. Çünki hər gülməli əhvalat və hətta gülməli vəziyyət mühüm ictimai hadisəyə toxunmur, həyatda çox rast gəlinən maraqlı və gülməli bir əhvalatı göstərməklə kifayətlənən müəllif komediyanın ictimai məna tərəfinə lazımi diqqət yetirməmişdir.
Bu pyeslər oxucu və tamaşaçıya ağızlarda gəzən yüzlərlə maraqlı lətifələrin buraxdığı təsirdən artıq heç nə vermir və verə bilməz. Çünki bu hadisə yalnız sövdəgərlərin deyil, məmurların da başına gələ bilər, yalnız Göyçayda deyil, Xaçmazda da baş verə bilər. Burada canlı insanlar, tamamlanmış xarakterlər olmadığından əhvalat Bədii əsər səviyyəsinə qalxmır. Bu əhvalat bir dərəcəyə qədər Haqverdiyevin "Acından təbib" hekayəsini xatırladır. Orada müəllif iki yarpaqlıq bir yumor ilə kifayətləndiyi halda, Rəşid bəy Əfəndiyev burada bunu bir komediya mövzusu və materialı etmişdir.
Arvad məsələsi
"Arvad məsələsi". Müəllifi: Zaqafqas Darül-müəlliminin müsəlman şöbəsinin elmi-ilahi və lisan (dil) müəllimi Rəşid bəy Əfəndizadə. Qafqaz canişinliyinin mətbəəsində nəşr olunur. 48 səhifədir, Tiflis, 1914-cü il. Kitabda qadınlara aid dini, tərbiyəvi mövzular və bəzi şeir nümunələri və kitabın sonunda rus şairi A. Puşkinin "Qafqaz" və "Suya qərq olan" şeirləri çap olunmuşdur.
Hacınskinin villası
Hacınskinin villası — Mərdəkanda yerləşən, əvvəllər Hacınskiyə məxsus olmuş villa. Villa 1912-ci ildə tikilmişdir.
Planlaşdırılması
Məşhur villaların sırasında 1912-ci ildə tikilən Hacınskinin villası da vardır. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin villası, Əsədullayevin villası və Aşurbəyovun villasından fərqli olaraq burada planlaşdırmanın xarakteri daha vahiddir və klassik olaraq kəskindir – bir kompozisiya-planlaşdırma xətti üstünlük təşkil edir.
Ərazinin enişli olması villanın ərazisində bir neçə verandanın quraşdırılmasını labüd etmişdir. Yuxarı hissədə modern çalarlı saxta roman memarlığının sarayı yerləşir. Saraydan - əsas həcmli-ərazi hissəsindən qərb istiqamətində bütün ərazini əhatə edən əsas xiyaban başlayır. Perpendikulyar xiyaban planlaşdırma kompozisiyasını şərtləndirir, xiyabanın kəsişməsində isə alçaq hovuz yerləşir. Aşağı verandadan əsas xiyabana doğru möhtəşəm mənzərə açılır. Parkın yaşıl fonunda sarayın plastik fasadı villanın yüksək relyefdə yerləşməsi ilə xüsusi cəlbedicilik yaradır. Hacınski villasının memarlıq və planlaşdırma kompozisiyası Azərbaycanın XIX-XX əsr memarlığında mühüm mərhələdir. Planın xaçşəkilli sxemi məntiqi memarlığına görə fərqlənir və digər villaların planlaşdırılmasında estetik rol oynayır.
Senecio retortus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Dendrobium wattii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əliverdi xan
Əliverdi xan  — Benqal, Biharа və Orissanın 1740–1756-cı illərdə nəvvabı.
Həyatı
Əliverdi xanın atası Şahqulu xan Mirzə Məhəmməd Mədəni, anası nəvvab Aqil xan Avşarın qızı idi. Avşar elindən çıxmışdılar. Onun əsl adı Mirzə Məhəmmədəli idi. Ailələri şiə məzhəbində idilər. Atası Övrəngzebin oğlu Əzəmşaha xidmət edirdi. Əzəmşah qardaşlarına da orduda rütbə vermişdi. Atalarının vəfatından sonra çox kasıbladılar.
Mirzə Məhəmmədəli və qardaşı Mirzə Əhməd Orissanın söbədarı Şücaəddinin yanında xidmətə daxil oldular. Şücaəddin nəvvab postunu tutandan sonra qardaşların vəziyyəti düzəldi.
1728-ci ildə Şücaəddin Mirzə Məhəmmədəlini Racmahalın föücdarı təyin etdi. Həmin vaxtdan sonra Mirzə Məhəmmədəli Əliverdi xan adlandı. 1733-cü ildə Biharın naib nazimi, naib köməkçisi təyin olundu. 1734-cü ildə Məhəbbət-Cəng ləqəbi aldı. Vəzifə və ləqəbləri artdıqca könlündən hökmüranlıq keçdi. 10 aprel 1740-cı ildə Giriya yaxınlığındakı döyüşdə vəlineməti Şücaəddinin vəliəhdi Sərfraz xanı öldürdü. Beləliklə Bihar və Benqalı nəzarətə götürdü. 3 mart 1741-ci ildə Orissanın naib nazimi və Sərfraz xanın qohumu, bacısının əri Rüstəm-Cəngə qalib gəldi. Orissa da onun hökmranlığı altına keçdi.
Məhəmmədibrahim xan Vəziri-nizam
Məhəmmədibrahim xan Məhəmmədtağı xan oğlu Vəziri-nizam (?-?)—İranın hərbi naziri.
Həyatı
Məhəmmədibrahim xan Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Məhəmmədtağı xan memarbaşının oğludur. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. Bacısı Münirüssəltənə Nasirəddin şah Qacarla ailə qurandan sonra onun bəxti parladı. Vəziri-nizam ləqəbi ilə İran ordusuna rəhbərlik etdi.
Vəziri-nizam Mərkəzi İranın Karaqan vilayətində böyük mülkədar idi və həmin vilayətin rəsmi hakimi hesab edilirdi.
Makau FK
Makau İdman Klubu — Makau kimi də tanınan, 8 iyun 1978-ci ildə təsis edilən və Riu-Qrandi-du-Norti ştatının Makau şəhərini təmsil edən Braziliya futbol klubudur.
Tarixi
Klub 8 iyun 1978-ci ildə təsis edilmişdir. Makau 2005-ci ildə Potiqar Liqasının İkinci Səviyyəsinin qalibi olmuşdur.
Stadion
Makau İdman Klubu öz ev oyunlarını Estadio Valter Biçao stadionunda keçirir. Stadionun maksimum tamaşaçı tutumu 3500 nəfərə bərabərdir.
Asama
Asama — Yaponiyanın Honşu adasının mərkəzi hissəsnidə yerləşən fəaliyyətdə olan vulkan. Hündürlüyü — 2568 metrdir. 2 fevral 2009-cu ildə vulkanın oyanması başlandı və nəticədə Tokionun bir hissəsinə kül töküldü. .
Kiçikoba
Kiçikoba (əvvəlki adı: Yenikənd) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 mart 2003-cü il tarixli, 423-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonunun Sələsüz kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Yenikənd kəndi Kiçikoba kəndi adlandırılmışdır.
Senecio clivicola
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şaiq Məmmədov
Şaiq Məmmədov və ya Şaiq Məmmədoğlu (tam adı: Şaiq Məmməd oğlu Məmmədov; ) — azərbaycanlı jurnalist, dilçi və ictimai xadim.
Həyatı
1986-cı ildə Sumqayıt şəhəri 32 saylı orta məktəbin birinci sinifinə gedib. 1997-ci ildə Sumqayıt şəhəri 4 saylı orta məktəbi bitirib, elə həmin il Azərbaycan Dillər Universitetinin “Dilşünaslıq” fakültəsinin "Sinxron Tərcümə" ixtisasına daxil olub.
Dendrobium unicum
(Dendrobium unicum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şaiq Məmmədov
Həyatı
2002-ci ildə "Lider" Televiziyasında "Xəbərlər" informasiya proqramının gündəlik ingilis dilindəki buraxılışının müəllifi və aparıcısı kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb.
2005-2006-cı illərdə ordu sıralarında həqiqi hərbi xidmət keçib.
2007-ci ildə Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri QSC-də "Xəbərlər" informasiya proqramının gündəlik ingilis dilindəki buraxılışının və "Həftənin mənzərəsi" analitik-informasiya proqramının aparıcı-redaktoru vəzifəsində çalışıb.
2008-ci ildən iş fəaliyyətimi APA informasiya agentliyində redaktor vəzifəsində davam etdirib.
2010-2014-ci illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin “Sosial İdarəetmə və Hüquq” fakültəsinin “Hüquqşünaslıq” ixtisası üzrə təhsil alıb.
2013-cü ilin sentyabr ayından 2017-ci ilin may ayınadək İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətində Baş direktorun informasiya və ictimai-siyasi proqramlar üzrə müavini vəzifəsində çalışıb.
İsfərə
İsfərə (Исфара) — Tacikistanın şimalında sənaye şəhəri. Suğd vilayətinin İsfərə rayonunun inzibati mərkəzi.
Coğrafiyası
İsfərə dağlarla əhatəlidir. Təbiəti müxtəlifdir. Türküstan sıra dağlarının bir hissəsidir.
Tarixi
Mərkəzi Asiyanın bir çox böyük və qədim şəhərləri Fərqanə vadisində yerləşir.Bunlardan Xocənd, Əndican, Kokand, Nəməngan, Riştan, Qənibadam, Şorab və İsfərə. Böyük İpək yolu vasitəsilə Çin Avropaya bağlanırdı. Şəhər ilk dəfə Təbərinin "Tarix" kitabında xatırlanır.
Abbasilərdən sonra İsfərə Samanilərə tabe oldu.
Teymurlular dövründə İsfərə vilayət idi. Bu vilayət İsfərə, Varux, Sux və Huşyar olmaq üzrə dörd dağ ətəyindən ibarət idi.
31 yanvar 1977-ci ildə şəhər zəlzələ nəticəsində dağılmışdı. .
Abdullah Paşa (Məmlük sülaləsi)
Abdullah Paşa — Osmanlı Paşası, İraq Məmlük sülaləsi, Bağdad Paşalıq hökmdarı (1776–1777).
Həyatı
Abdullah Paşa tayfa olaraq bir Məmlüküydü. 1776-cı ilə qədər Diyarbəkir valisi vəzifəsindəydi. 1776-cı ildə Osmanlı sultanı I Əbdülhəmid Abdullah Paşaya, eləcə də Mosul valisi Süleyman Paşa və Ər-Rəqqə valisi Mustafa Paşaya Bağdad valisi Ömər Paşanı vəzifəsindən atılması üçün əmr etdi. Osmanlı qoşunları Bağdadı mühasirəyə aldılar və Ömər Paşa Bağdaddan qaçanda öldü. Bundan sonra Mustafa Paşa Bağdadın Paşalığına təyin oldu. O uzun müddət bu vəzifədə qala bilmədi. Mustafa paşanın doqquz aylıq hakimiyyətindən sonra Sultan, Abdullah paşaya Mustafa paşanı vəzifəsindən atılmağa əmr etdi. Abdullah Paşa Mustafa paşanı tutub 1776-cı ildə Diyarbəkirdə edam etdi. Abdullah Paşa Bağdad Paşalığına təyin oldu, lakin rəhbərliyi qısa müddət davam etdi və sonradan 1777-ci ildə varissiz qalaraq öldü. Bağdadı idarə etmək hüququ uğrunda iki namizəd — Məhəmməd Əl-Əcəmi və İsmayıl ağa mübarizə apardılar. Bağdadda hakimiyyət uğrunda mübarizə beş aydan çox sürdü. Sonunda İstanbuldan gələn Həsən Paşa sultan tərəfindən Bağdad Paşalıq hükmüylə İraq valisi oldu.
Hozier (müğənni)
Andryu Hozier-Birn (17 mart 1990, Brey) — İrlandiyalı müğənni. Hozier adlı ilk albomu 19 sentyabr, 2014-cü ildə çıxmışdır.
İlk illəri
Musiqi ilə əlaqədar ailədə doğulan Hozier, 2009-dan 2012-yə qədər Anuna adlı musiqi qrupunda üzv olmuşdur. O, həmin qrupun Hollandiya və Norveçdə olan konsertlərində də iştirak etmişdir.
Solo karyerası
2013-cü ildə Hozier Take Me To Church adlı mahnısını yayımladı və bu mahnı onu məşhurlaşdırdı. Bu mahnı həmçinin 57-ci Qremmi mükafatının "2015-ci ilin Ən yaxşı Mahnısı" mükafatına namizəd olub. Daha sonra isə  Work Song ,   From Eden   kimi mahnıları da yayımlanmışdır.
Pervomayski (Əbyəlil)
Pervomayski kəndi (Первомайский) - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Yəngel kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Senecio krapovickasii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Raivavae
thumb|200px|left|Atollun kosmosdan təsviri. Raivavae (Raivavae) — Tubuai arxipelaqına daxil olan ada (Fransa Polineziyası). Taitidən cənubda, Tubuai adasından isə 195 km cənub-şərqdə yerləşir.
Coğrafiya
Adanın sahəsi 16 km²-dir. Hündürlüyü 437 metrdir (Hiro dağı). Vulkanik mənşəllidir. Daxilində laqunla əhatə olunmuş ada vardır. Oda öz növbəsində kiçik adalarla əhatələnir:Motu-Mano, Motu-Xana, Motu-Vaimanu, Matu-Araoo və Motu-Haamu.
Tarixi
Ada ilk dəfə ispan dənizçi Tomas Qayanqos tərəfindən kəşf edilir. 1880-ci ildə isə Fransa Polineziyası bütünlüklə Fransa tərəfindən ələ keçirilir.
İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Cənub adaları kommunasına daxildir.
İqtisadiyyat
Yerli əhalinin əsas məşquliyyəti balıqçılıqdır. 2002-ci ildən adada uçuş eniş zolağı fəaliyyət göstərir.
Məmnun Hüseyn
Məmnun Hüseyn — Pakistanın 12-ci prezidenti.
Həyatı
Məmnun Hüseyn 1940-cı ildə 23 dekabrda Hindistanda anadan olub.
Siyasi fəaliyyəti
Məmnun Hüseynin hakim Pakistan Müsəlman Liqasının Nəvaz Şərif fraksiyasından namizədliyi verilmişdir. Məmnun Hüseyn iş adamı, Sind əyalətinin sabiq qubernatoru idi.
Məmnun Hüseynin namizədliyini parlamentin aşağı və yuxarı palatalarının deputatları, həmçinin bütün əyalətlərin parlamentləri dəstəkləyib.
Məmnun Hüseynin andiçmə mərasimi 2013-cü il sentyabrın 9-na təyin edilib. Məmnun Hüseyndən əvvəlki prezident Asif Əli Zərdarinin səlahiyyət müddəti sentyabrın 5-də baş çatmışdır.
Senecio retrorsus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Xattusa
Xattusa — Boğazqala yaxınlığındakı qədim şəhər. Het dövlətinin son tunc dövründəki paytaxtı. Çorum ilinin 82 km cənub-qərbindəki müasir Boğazqala bölgəsində yerləşir. "Het şəhəri" mənasına gəlir.
Xattusa, antik şəhər
Şəhər tarix səhnəsində, Het imperatorluğunun e.ə. 17 və 13-cü əsrlər arasındakı paytaxtı olaraq yer almışdır. Xattusa, 1986-ci ildə UNESCO Dünya irsləri siyahısına daxil edilmişdir. Xattusa Çorumun Sunqurlu əyalətinin cənub-şərqində, Boğazqala əyalətinin 4 km şərqində yerləşir.
Xattusada aşkarlanan şəhər layları
Het dövlətinin paytaxtı olan Xattusa sənət və memarlıq sahəsində inkişafa öz töhfələrini vermişdir. Xattusa sözü "hattuş" sözündən, yəni, hatti xalqının verdiyi orijinal addan gəlir. Xattusa çox geniş bir ərazini əhatə edir. Aparılan qazıntı işlərində 5 mədəniyyət qatı ortaya çıxmışdır. Bu qatlarda Hatti, Aşşur, Het, Frigiya, Qalatiya, Roma və Bizans dövrlərinə aid qalıqlar tapılmışdır. Qalıqlar Aşağı şəhər, Yuxarı şəhər, Böyük qala (Hökmdar qalası), Yazılıqayadan ibarətdir.
Aşağı şəhər
Xattusanın şimalda qalan hissəsinə "Aşağı şəhər", cənubda qalan hissəsinə isə "Yuxarı şəhər" deyilir. Xattusa qalıqlarını ilk olaraq fransız arxeoloq Şarl Teksiye aşkarlamışdır. 1893-1894-ci illərdə qazıntı işləri başladılmışdır və bu qazıntı işlərindən sonra 1906-cı ildə alman Hüqo Vinkler ilə İstanbul Arxeologiya Muzeyinin əməkdaşı Teodor Makkridi mixi yazılı böyük bir Het arxivi aşkarladılar. İnsanlar Xattusada e.ə. 3-cü minillikdən etibarən yaşamağa başlamışdılar. Bu dövrdəki məskənlər ümumiyyətlə Böyük qala ətrafında meydana gəlmişdir. E.ə. 19-cu və 18-ci əsrlərdə Aşağı şəhərdə Aşşur ticarət koloniyası məskənləri mövcud olmuşdur və şəhərin adına ilk dəfə bu dövrə aid yazılı sənədlərdə rast gəlinmişdir. Aşkarlanan yazılı mənbələrdə Xattusanın e.ə. 18-ci əsrdə Kuşşara kralı Anitta tərəfindən məhv edildiyi ortaya çıxmışdır. Bu tarixdən sonra e.ə. 1700-cü illərdə Xattusada yenidən məskən salınmağa başlanılmış və e.ə. 1600-cü ilərdə şəhər Het dövlətinin paytaxtı olmuşdur.
Yuxarı şəhər
Xattusanın "Yuxarı şəhər" adlanan bölgəsi 1 kvadrat km sahəni əhatə edir. Yuxarı şəhər ümumiyyətlə məbədlər və müqəddəs yerlərdən ibarətdir. Yuxarı şəhər cənubdan bir divarla əhatə olunmuşdur. Bu divar üzərində 5 qapı vardır. Şəhərin ən yüksək nöqtəsində "Sfinksli qapı" yerləşir. Cənub divarının şərq və qərb ucunda qarşılıqlı "Hökmdar qapısı" və "Aslanlı qapı" yerləşir.
Böyük qala
Hökmdar sarayı, yaşayış və imperiyanın idarə mərkəzi də daxil olmaqla 150–250 m hündürlüyündə qayalıq bir təpə üzərində inşa edilmişdir.
Yazılıqaya
Xattusa antik şəhərinin 2 km şimal-şərqində yerləşən, qayalar arasındakı, qalereya adı verilən iki girintidən ibarət, e.ə. 13-cü əsrdə inşa edilmiş Het açıq hava məbədi.
Xattusadakı məbədlərdə aşkarlanan antik əsərlər
Xattusa qazıntılarında məbədlərdən aşkarlanan vəsaitlər 5 qrupa ayrılır;
Dendrobium tortile
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tanzilya Akçurina
Tanzilya Xasanovna Akçurina  (29 may 1947) — kimyaçı alim. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akademik Ə.Quliyev adına Aşqarlar Kimyası İnstitutunda aparıcı elmi işçi, dosent, texnika üzrə fəlsəfə doktoru.
Həyatı
Tanzilya Akchurina 1947-cı il mayın 29-da Ağdam rayonun Ağcəbədi kəndində anadan olub. Orta təhsilini Bakı şəhər 8 saylı məktəbdə aldıqdan sonra, 1964-cü ildə M.Əzizbəyov adına Neft və Kimya İnstitutunun (hazırkı Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) kimya-texnologiya fakultəsinin axşam şöbəsinə qəbul olunub. O,1969-cu ildən AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutunda işləyir. İnstitutu bitirərək, əvvəl mühəndis, 1975-ci ildə isə baş mühəndis vəzifəsinə keçirilmişdir.
Tanzilya Akchurina 1975-ci ildə AMEA-nın “Neft Kimyası və neft-kimya sintezi” ixtisası üzrə aspiranturasının qiyabi şöbəsinə daxil olub. O, 1983-cü ildə termoanalitik tədqiqatlar sahəsi üzrə dissertasiya işini müdafiə edərək texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Həmin ildə o, kiçik elmi işçi, 1986-ci ildə elmi işçi, 1994-cü ildə böyuk elmi işçi, 2003-cü ildə isə aparıcı elmi işçi vəzifəsinə seçilib. AR-sı Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası 25 oktyabr 2005-ci il tarixli qərarı ilə T.X.Akçurinaya neft kimyası ixtisası üzrə dosent elmi adı vermişdir.
Elmi fəaliyyəti
Tanzilya Akçurina elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətini sürtkü yağlarında aşqar kimi işlənən üzvi maddələrin termoanalitik tədqiqatlarının elmi əsaslarının işlənib hazirlanması təşkil edir. O, institutun “Aşqarların analizi və fiziki-kimyəvi tədqiqatları” laboratoriyanın termoanalitik tədqiqatlar üzrə işlərinin mütəxəssisidir. T. Akchurina aşqarların termoanalitik tədqiqinə dair üsulları işləyib hazırlayıb və müxtəlif tipli aşqar kimi işlənən institutda yeni sintez olunmuş üzvi maddələrin sistematik fundamental tədqiqatlarını aparır.
Elmi əsərləri
T.X.Akçurina 95 elmi əsərin, o cümlədən 54 məqalə, 38 tezis, 2 müəlliflik şəhadətnaməsi və 1 AzR patentinin müəllifidir. Onun əsərlərinin 50-si xaricdə çap olunmuşdur, 9 məqaləsi isə beynəlxalq bazalarında referatlaşdirilan və indeksləşdirilən jurnallarda nəşr olunub.
Beynəlxalq və xarici ölkələrin elmi qurumlarında üzvlüyü
Tanzilya Akchurina 1995-ci ildən ABŞ-nın Nyu-York Elmlər Akademiyasinin fəxri elmlər doktoru və üzvüdir.
Balneerio Arroio-du-Silva
Balneerio Arroio-du-Silva (Balneário Arroio do Silva) — Braziliyanın Cənub regionunun Santa-Katarina ştatında yerləşən bələdiyyədir. 2006-cı il məlumatlarına əsasən bələdiyyənin əhalisi 7424 nəfərdir. Ərazisi 93,819 кm²-dir. Əhalinin sıxlığı 79,1 nəfər/кm²-dir. Bələdiyyə 29 dekabr 1995-ci ildə yaradılmışdır.
Yaqub Səmədov
Yaqub Səmədov — şair, dosent, tarix üzrə fəlsəfə doktoru.
Sanitar aviasiya
thumb|Eurocopter EC 145, [[İsveçrə|İsveçrənin Rega hava xilasetmə xidməti ]] thumb|268x268px|Ukrayna xilasetmə xidmətinin helikopteri Sanitar aviasiya (Hava təcili yardımı) - nəqliyyatın əlçatan olmaması və ya tibb müəssisələrindən çox uzaq məsafədə, qəzalı vəziyyətdə olan təyyarələrin və sərnişinlərin axtarışında və xilas edilməsində, habelə xəstələrin və qurbanların sürətli daşınması üçün təcili tibbi yardım göstərmək üçün hazırlanmış təyyarələrdir.
Tarixi
thumb|Vertolyotla evakuasiya, [[Koreya müharibəsi, 1951]] Sanitar aviasiya Birinci Dünya Müharibəsindən sonra yarandı. Artıq 1930-cu illərdə, SSRİ-də təyyarələrin sanitar növləri (Sh-2, K-3 və s.) hazırlandı və quruldu, təyyarənin təchiz edilməsi üçün əsas tələblər və uçuş keyfiyyətləri inkişaf etdirildi. İkinci Dünya Müharibəsi zamanı təcili yardım təyyarələri geniş yayıldı və kiçik miqyasda olsa da, bir çox döyüşən tərəflər tərəfindən istifadə edildi. Sanitar aviasiya inkişafının zirvəsi 20-ci əsrin ikinci yarısında başladı. Bu zaman vertolyotlar geniş yayıldı, yəni əvvəlcədən mümkün olmayan - məsələn, meşənin evin yaxınlığında və ya xəstəxana binasının yanında  vertolyotu yerə endirmək mümkün oldu. Təyyarənin daşıma qabiliyyəti artdı, kabin hava sıxlığını aldı, bu isə daha çox xəstəni qəbul etməyə və daha az narahatlıq keçirməyə imkan verdi.
Hava Təcili Yardım
Hava təcili yardım (ing.Air ambulance) — xəstə və ya yaralı insanları uzun məsafələrə daşımaq üçün hazırlanmış hava nəqliyyatı. Ənənəvi təcili yardım maşınlarının heç biri hadisə yerinə asanlıqla və tez gələ bilmədikdə və ya xəstə hava nəqliyyatının ən praktik olduğu uzaq bir məsafədə olduqda istifadə olunur. Təcili yardım hava heyətləri avadanlıqla təchiz olunmuşdur ki, bu da xəsarət almış və ya ağır xəstələrə təcili tibbi yardım göstərmək imkanı verir. Təcili yardım maşınları üçün ümumi avadanlıq hava pərəstişkarları, dərmanlar, EKQ və uzanaqları əhatə edir.
Üstünlükləri
Bu xidmət quruda göstərilən təcili yardımdan daha sürətlidir və daha geniş bir ərazidə işləyə bilər. Bu, onları az məskunlaşmış kənd yerlərində xüsusilə faydalı edir. Hava təcili yardımı xidmətləri böyük travma xəsarətləri üçün müəyyən bir üstünlüyə malikdir. Hər saatı önəmli olan travma xəstələrinin mümkün qədər tez bir zamanda travma mərkəzinə aparılması təşkil olunmalıdır. Beləliklə sanitar aviasiya vasitəsi ilə xəstəyə həm yerində müdaxilə oluna bilər, həm də travma mərkəzinə daha sürətli nəql edə bilərlər. Xəstələri xəstəxanalardan travma mərkəzlərinə nəql edərkən də qayğı göstərilə bilər.
Hərbi
Tibbi hava nəqliyyatı, ehtimal ki, 1870-ci ildə Paris mühasirəsində, 160 fransız əsgərinin yaralandığı və bir şar içində Fransaya daşındığı zaman istifadə edilmişdir. Birinci Dünya Müharibəsi zamanı hava təcili yardım maşınları müxtəlif hərbi təşkilatlar tərəfindən sınaqdan keçirildi. Təyyarə yenə də ibtidai, məhdud imkanlara malik idi və qeyri-müəyyən reaksiya doğurdu. Buna baxmayaraq, tədqiqatlar davam etdi və 1936-cı ildə Üçüncü Reyxdə müalicə üçün İspaniya Vətəndaş Müharibəsində yaralananları təxliyə etmək üçün hava təcili yardım maşını təşkil edildi.
Ninbo muzeyi
Ninbo Muzeyi — Çinin Zejiang əyalətinin Ninbo şəhərində yerləşən muzey. 5 dekabr 2008-ci ildə açılmış muzeydə Ninbo bölgəsinin tarixini əks etdirən əsərlər sərgilənir.
23 fevral
1901–cari
thumb|[[Sankt-Peterburq|Petroqradda etirazlar. 1917-ci ilin mart ayı]]
Ninbo muzeyi
Haqqında
Ninbo muzeyi çinli memar Van Şunun işidir. Bu tikili sayəsində Van Şu 2012-ci ildə Pritsker mükafatını qazanmışdır. Bu muzey 2009-cu ildə Çinin ən nüfuzlu memarlıq mükafatı — Lu Ban mükafatına layiq görülmüşdür.
23 fevral
1901–cari
thumb|[[Həsənağa Turabov]]
Microsoft Notepad
Microsoft Notepad Microsoft Windows üçün sadə bir mətn redaktoru və kompüter istifadəçilərinə sənədlər yaratmağa imkan verən əsas mətn tənzimləmə proqramıdır. İlk dəfə 1983-cü ildə MS-DOS proqramı olaraq buraxılmış və 1985-ci ildə Windows 1.0-dən bəri Microsoft Windows-un bütün versiyalarına daxil edilmişdir.Müəllifi Riçard Brudidir.
Tarixi
Microsoft, Riçard Brudi tərəfindən yazılmış siçan əsaslı mətn redaktoru olan Multi-Tool Notepadı 1983-cü ilin mayında Atlantadaki Bahar COMDEX kompüter sərgisində 195 ABŞ dolları olan Microsoft Mouse ilə təqdim etdi. Bu COMDEX də Çarlz Simonyi tərəfindən siçan ilə işləmək üçün hazırlanmış Multi-Tool Word idi. Simonyinin nümayişini izləyənlərin çoxu siçan haqqında heç eşitməmişdilər. Microsoft, Microsoft Siçanını 1983-cü ilin iyununda buraxdı və Multi-Tool Notepad iyul ayında göndərməyə başladı. İlkin satışlar təvazökar idi, çünki qutuya daxil edilmiş üç nümayiş proqramını (bir dərslik, təcrübə tətbiqi və Notepad) və ya proqram interfeysini idarə etməkdən başqa bir şey az idi. Multi-Tool məhsul xətti Multiplan elektron tablo üçün ekspert sistemləri ilə başladı. Bill Qeytsin Windows 1.0 buraxılışından əvvəl "İnterfeys meneceri" adını "Windows" olaraq dəyişdirməsinə inandıran Rouland Hansonun təklifi ilə, Multi-Tool adı Word-in 1983-cü ilin noyabrında göndərildiyi vaxt öldürüldü. Hansonun əsaslandırılması ki, "marka qəhrəmandır". İnsanlar tək başına Multi-Tool adını Microsoft ilə əlaqələndirmədilər və Hanson Microsoftu qəhrəman etmək istədi, buna görə Microsoft adı "Multi-Tool" əvəz etdi.
Novruz Allahverdi
Allahverdiyev Novruz Muxtar oğlu (Novruz Allahverdi) — texnika elmləri namizədi; kompüter mühəndisliyi üzrə fəlsəfə doktoru, professor, KTO Karatay Universiteti (Konya) Kompüter mühəndisliyi kafedrasının müdürü.
Həyatı
Novruz Allahverdi 1948-ci ildə Ağdam rayonunun Qaradağlı kəndində dünyaya gəlmişdir. 1955-1963-cü illərdə Qaradağlı 8 illik məktəbində oxumuş, 1966-cı ildə Ağdam 1 nömrəli orta məktəbi gümüş medalla bitirmişdir. Azərbaycan Politexnik İnstitutunda (indiki Azərbaycan Texniki Universiteti) "Riyazi-həlledici cihazlar və qurğular" (kompüter mühəndisliyi ixtisası) üzrə ali təhsil almış (1966-1971), işləmək üçün institutda saxlanılmışdır.
1976-1979-cu illərdə Moskva Energetika İnstitutunun aspiranturasında oxumuş, "Siqnalların rəqəm işləməsi problemləri üçün çoxmikropressorlu hesablama sisteminin layihələndirilməsi və analizi" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək (1979) texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.
Bundan sonra Azərbaycan Politexnik İnstitutunun hesablama texnikası kafedrasında assistent, baş müəllim, dosent vəzifələrində çalışmışdır. Türkiyənin Səlcuq Universitetində dosent (1992-2000), professor (2000-2015) işləmişdir. Hazırda KTO Karatay Universitetində (Konya) Kompüter mühəndisliyi kafedrasının müdürüdür.
Elmi fəaliyyəti
Novruz Allahverdi 10 kitabın və beynəlxalq miqyasda yüksək səviyyəli elmi jurnallarda (əsasən SCI sistemində olan) yayınlanmış bir çox məqalənin müəllifidir. Onun ümumilikdə 200-ə yaxın elmi məqaləsi yayınlanmışdır. Azərbaycanda kompüter teknikası ilə bağlı 2 dərslik, bir neçə dərs vəsaiti və digər kitabların müəllifidir. Kitablarının 4-ü Türkiyədə nəşr edilmişdir.
Novruz Allahverdinin 70-ci illərin sonlarında layihələndirdiyi hiperkub şəklindəki çoxmikropressorlu hesablama sistemi amerikanların diqqətini cəlb etmiş və 1983-cü ildən ABŞ-da istehsal edilən analoji sistemlerdə alimin bu çalışmasından istifadə olunmuşdur.
Novruz Allahverdi ABŞ, Fransa, Almanya, İtaliya, Bolqarıstan və digər ölkələrdə öz sahəsi üzrə keçirilmiş elmi konfrans və simpoziumlarda, eləcə də öz elm sahəsinə aid bir sıra Avropa Birliyi layihlərində iştirak etmişdir.
Onun rəhbərliyi ilə 32 magistr və 7 Ph.D. yetiştirilmişdir. May 2020 yılında Google Scholar verilərinə görə N.Allahverdinin yayınlarına olan referans sayısı 1735 olmuştur.
Rafael Hüseynov (jurnalist)
Rafael Hüseynov — Rusiyanın Əməkdar mədəniyyət işçisi, Rusiya Jurnalistlər İttifaqının katibi, “Vətən qarşısında xidmətlərə görə” ikinci dərəcəli medal təltifçisi, RF Jurnalistlər İttifaqının Moskva bölməsinin idarə heyətinin üzvü.
Həyat və fəaliyyəti
Rafael Hüseynov 1949-cu ildə Bakıda anadan olub. Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində, Paris Sorbon Universitetində təhsil alıb. “Molodyoj Azerbaydjana”, “Komsomolskaya pravda”, “Trud” və digər qəzetlərdə, Azərbaycan Respublikasının Rusiyadakı səfirliyində işləyib. Rusiyanın Əməkdar mədəniyyət işçisidir.
Heydər Əliyev ilə tanışlığı
Moskvada keçirilən “Mədəniyyətlərin dialoqu və müasir dövrün çağırışları” kitabının təqdimatında çıxış edən Rusiya Jurnalistlər İttifaqının katibi Rafael Hüseynov Azərbaycanın ümummilli lideri Heydər Əliyevlə bağlı xatırlayır:
Senecio clivicolus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Senecio clivicolus Senecio clivicolus
İvan Mazepa
İvan Mazepa (tam adı: İvan Stepanoviç Mazepa,, , ; soyadının başqa yazılışı: Mazepa-Koledinski, , ; ) — Zaporojye ordusunun getmanı (1687–1709), hərbi və siyasi xadim, diplomat. Ukraynanın milli qəhrəmanı.
Sol sahil ilə Sağ sahili hakimiyyəti altında birləşdirmiş, Zaparojya Seçinin siyasi müstəqilliyini məhdudlaşdırmışdır. Uzun müddət rus çarı I Pyotrun ən yaxın tərəfdarlarından biri olmuş və sol sahil Ukraynasının iqtisadi yüksəlişi üçün çoxlu işlər görmüşdür. 1708-ci ildə Şimal müharibəsi zamanı Rusiya imperiyasının düşməni hesab edilən İsveç kralı XII Karlın tərəfinə keçmişdir.
Mazepanın yürütdüyü siyasətin əsas məqsədləri: 1) onun başçılığı altında Malorus torpaqları – Getmanşina, Sağ sahili, Zaporojya, Sloboda Ukraynası və Xan Ukraynasını vahid Ukrayna dövləti adı altında birləşdirmək; 2) dövlətçilik əsaslarının Avropa nümunəsində kazak idarəetmə sistemini yaratmaq; 3) getman hakimiyyətini qoruyub saxlamaqdan ibarət idi.
Mazepanın daxili siyasəti isə kazak başçılığının təsirinin gücləndirilməsinə, onun iqtisadi əsaları və sosial durumunun möhkəmlənməsi, Getmanşinanın idarəedici təbəqəsinə çevirməyə yönəlmişdir.
Kral titulu
İvan Mazepanın kral titulu latın dilində belədir: Ioannes Casimirus, Dei Gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russie, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae, Smolenscie, Severiae, Czernichoviaeque; nec non Suecorum, Gothorum, Vandalorumque haereditarius rex, etc.
Ailəsi
İvan Stepanoviç Mazepa 1639-cu il, martın 20-də Kiyev bölgəsinin Mazepinça kəndində Ukrayna şlyaxta zümrəsində aid pravoslav ailəsində anadan olmuşdur. Mazepinça kəndi İvanın əcdadlarının doğma yeri hesab olunur. Belə ki, Polşa kralı II Sigizmund Avqust tərəfindən İvan Mazepanın ulu babası Nikolay Mazepa-Koledinskiyə göstərdiyi hərbi xidmətə görə bu kənd bağışlanılmışdır.
Təxmin olunur ki, İvanın babası Mixail Mazepa rus çarının xidmətində olmuş, Çar Rusiyasının cənub sərhədlərini tatarların basqınlarından qorumuş və bəzi mənbələrə əsasən, 1620-ci ildə türklərlə baş verən döyüşlərin birində həlak olmuşdur.
Atası Adam-Stepan Mazepa isə Boqdan Xmelnitskinin tərəfdaşlarından biri olmuşdur. Rus boyarları Pereyaslav danışıqlarında iştirak etmişdir. Pereyaslav razılaşmasını dəstəkləməyən Adam Mazepa getman Vıqovski ilə birgə Reç Pospolitanın tərkibində Böyük Rusiya Çarlığının yaradılmasında iştirak etsə də, lakin heç bir nəticə əldə edilməmişdir. 1662-ci ildə Polşa kralı tərəfindən çaşnik köməkçisi təyin olunaraq ölümünə qədər bu vəzifədə çalışmışdır.
Anası Marina Mokievskaya qədim şlyaxta nəslindən idi və Kiyev kazak polkunda rəhbər vəzifələri tutmuşdular. "Mazepa"dan bəhs edən monoqrafiyada Marinanın atası və qardaşının Xmelnitskinin ordusunda baş gizirləri olması və hər ikisinin polyaklarla baş vermiş döyüşlərdə həlak olması bildirilir. Ərinin ölümündən sonra Mariya adı ilə gizlənərək Kiyev-Peçora monastrının rəhbəri və Qluxovski qadın monastrının iqumeni (rəhbər dini xadim) kimi çalışmışdır.
65 yaşında Mazepa xaç atası olduğu Vasili Kotsubeyin qızı Matryonaya aşiq olur. Lakin kanonik qaydaya əsasən bu qadağan idi. Bu səbəbdən onlar kilsə tərəfindən nikaha daxil ola bilməmişdilər.
Təhsili və Polşa kralı sarayındakı həyatı
İvan Mazepa Kiyev-Mogilyan kollegiumunda, daha sonra isə Varşavada yerləşən Yezuit kollegiumunda təhsil almışdır. Atasının sayəsində Polşa kralı Yan Kazimirin sarayına saray xadimi kimi qəbul olunmuşdur.
Krala yaxınlığı Mazepanın yaxşı təhsil almasına şərait yaratmışdır: o, Hollandiya, İtaliya, Almaniya, Fransada təhsil almış və rus, polyak, tatar, latın dillərində sərbəst danışa, bununla yanaşı, italyan, alman və fransız dillərini də bilirmiş. Müxtəlif dillərdə yazılmış kitablardan ibarət olan kitabxanasında ən sevimli əsəri olan florensiyalı mütəfəkkir və dövlət xadimi Nikkolo Makiavellinin "Hökmdar" əsərini görmək olardı.
Rusiya tarixçisi N. İ. Kostomarov Mazepa ilə birgə kral Yan Kazimirin sarayında yaşamış Pasekanın qeydlərini əsas gətirərək yazır ki, Mazepa kralın qarşısında yoldaşı Pasekanı yalandan günahlandıraraq tutdurur, lakin işi aydınlaşdırdıqdan sonra Pasekaya bəraət qazandırılır və kral ona 500 çervon bağışlayır. Mazepa isə müvəqqəti olaraq saraydan qovulur. 1662-ci ildə ona qarşı edilmiş təhqiri unutmayan Paseka kefli olarkən Mazepanı vuranda İvan cəld silahını götürür. Şahidlərin bir qismi Pasekanın, bir qismi isə Mazepanın tərəfini tutur. Bunu eşidən kral isə deyir: "Böhtan yaralardan daha çox ağrıdır". O, Mazepa və Pasekanı yanına çağırtdırır və hər ikisinin onun qarşısında qucaqlaşaraq bir-birilərinin təhqirlərini bağışlamağı əmr edir.
Pravoslav Mazepanın katolik kral Yan Kazimirin sarayında durumu çox mürəkkəb idi. Bu barədə Kostomarov yazır: Sarayda yaşayan katolik yaşıdları və yoldaşları ona rişxənd edir və onu qıcıqlandırırdlar. Hətta bir dəfə Mazepa onlardan birinə qılıncını qaldırmışdır. Kral sarayında qılıncını qaldırmaq təhqir hesab edilirdi və ölümə bərabər tutulurdu. Lakin kral Yan Kazimir Mazepanın qəsdən belə etmədiyini hesab edərək onu edam elətdirmir, sadəcə saraydan qovur. Paseka qeydlərində yazır ki, Falbovski adlı pan Mazepanın həyat yoldaşı ilə gizli əlaqə saxlamasını aşkar etmişdir. Çılpaq Mazepanı atına bağlayan pan Falbovski şallaq, qışqırıq və atəşin səsilə onu kolluğa doğru çapdırmışdır.
Fəaliyyəti
1665-ci ildə atasının ölümündən sonra Çerniqovskinin sarayında çaşnik köməkçisi kimi çalışmışdır.
1668-ci ildə Anna Fridrikieviç adlı dul xanımla ailə həyatı qurmuşdur. 1669-cu ildə getman köməkçisi olan qayınatası Semyon Poloveç ona getman Doroşenkonun ətrafına irəli getməyə köməklik etmişdir. Belə ki Mazepa getman saray qvardiyasında əvvəl rotmistr, sonradan baş mirzə (yazar) kimi çalışmışdır.
1674-cü ilin iyununda Doroşenko Mazepanı Krım xanlığı və Türkiyəyə elçi kimi göndərir. Nümayəndə heyəti Solsahil Ukraynasından olan 15 kazak dustağı Osmanlı sultanına girov kimi gətirmişdir. Konstantinopola gedən yolda nümayəndə heyəti kazak atamanı İvan Serko tərəfindən tutulur. Mazepanı yaxalayan zaporojya kazakları yoldaşlarının kölə olaraq müşayət edilməsində iştirakına görə onu öldürmək istəsələr də, sonradan onu sol sahil getmanı Samoyloviçin hüzuruna göndərirlər. O isə uşaqlarının tərbiyəsini Mazepaya tapşırmış, bir neçə ildən sonra yasovulunda ona rütbə vermişdir.
Sofya Alekseyevnanın başçılığı dövründə hakimiyyət faktiki olaraq onun məşuqu Qolitsının əlində idi. Mazepa onun yaxınlığına düşməyi bacarır. 1687-ci ildə Samoyloviçin devrilməsindən sonra Qolitsın Mazepanın Kolomak (indiki Xarkov bölgəsi) radasında solsahil getmanı seçilməsində həlledici rol oynamışdır. "Qolitsın və Matveyev hər ikisi öz dövrünün adamları idi və polyak-malorus təhsili ilə seçilən Mazepaya şəfqət göstərirdilər. Uğursuz Krım səfərindən sonra günahı kiminsə üzərinə atmaq lazım idi. Qolitsın bunu getman Samoyloviçin üzərinə atır. Nəticədə o, getmanlıqdan məhrum olur, yaxınları və tərəfdaşları ilə birgə Sibirə sürgün edilir, oğlu Qriqorinin başı kəsilir, Mazepa isə getman seçilir. Buna əsas səbəb Mazepanın Qolitsının sevimlisi olması idi". Burada bir tərəfdən kazak ağsaqqaları ilə birgə getman Mazepa, digər tərəfdən isə Rusiya çarları V İvan və I Pyotr, onların regenti çariça Sofya Alekseyevnanın iştirakı ilə 22 maddədən ibarət Kolomak maddələri imzalanmışdır.
"Görkəmli xadimlərinin tərcümeyi-hallarında Rus tarixi" kitabında N. İ. Kostomarov yazır: Mazepanın getman Samoyloviçə qarşı aparılan bu intriqada nə dərəcədə iştirak etdiyini bilmirik, ona görə bu məsələ bağlı hər hansı hökm irəli sürə bilmərik.. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, "Mazepa" kitabında Kostomarov onun "getman Samoyloviçin məhv edilməsi üçün knyaz Vasili Qolıtsinin qarşısında aralarındakı intriqadan" istifadə etməsini bildirmişdir. S. Solovyov "Rusiya tarixi" kitabında və Ukraynanın "Літописі Самовидця" salnaməsində də göstərilir ki, Mazepa Samoiloviçin vəzifədən kanarlaşdırılması ilə bağlı intriqada fəal surətdə iştirak etdi, onun imzası da müəlliflərin kollektiv ittihamında, Qolıtsinə təqdim olundu.
Mazepa getman rolunda knyaz Vasili Qolıtsinin ikinci Krım yürüşündə iştirak etmişdir.
Nikolay Kostomarov Mazepanın karyerası barədə yazır: Gəncliyindən bəri İvan Stepanoviçin əxlaqi qaydalarında sanki şeytan kök salmış və artıq söykəndiyi gücün tükəndiyini görüb heç bir hissi çətinliyi olmadan yıxılana ziyan vurmaqdan çəkinməmişdir. Onun həyatında yaxşılıq edənlərə qarşı xəyanət bir neçə dəfə baş vermişdir. Məsələn, o Doroşenkanın hakimiyyətinin yavaş-yavaş büdrədiyini görüb dərhal onun düşməni sayılan Polşanın tərəfinə keçir. Bundan başqa, onu başçı kazak rütbəsinə qədər qaldıran Samoyliviçə qarşı da belə hərəkət etmişdir. İndi də, yaxın vaxtlaradək yaltaqlandığı və alçaldığı böyük xeyriyyəçisinə qarşı belə hərəkət edir.''
I Pyotrun müttəfiqi
220px|thumb|right|Kazakların böyük getmanı İohann Mazepa, XVIII əsrin əvvəllərinə aid [[qravür]] 160px|thumb|"Kiyev starinasından XVIII əsrin əvvəllərinə aid portret.|link=Special:FilePath/Мазепа_Иван_Сытин_3_века_1912.jpg
1689-cu ildə rus taxtına gənc və enerjili I Pyotr yüksəlir. Mazepa isə növbəti dəfə yüksək hakimiyyətə malik insanları heyrətləndirmək bacarığından istifadə etməli olur. Yaşlanmış getman daima gənc monarxa Polşa ilə bağlı məsələlərdə məsləhətlər vermiş, zaman keçdikcə aralarında sıx şəxsi dostluq münasibətləri yaranmışdır. 1690-cı illərdə Zaporojye kazakı Petrik İvanenkonun cənubda qaldırdığı üsyanı yatırmışdır. Dəftərxanaçı Petrik İvanenko baş mirzə Vasili Kotsubeyin qardaşı qızı ilə ailə həyatı qurmuşdur. 1691–1692-ci illərdə kazakları eyni vaxtda həm getman Mazepa, həm də rus hakimiyyətinə qarşı qaldırmışdır. Həqiqi samostiynik olan İvanenko hər hansı yadelli hakimiyyətinə, o cümlədən polyaklara da qarşı idi. Lakin o zaporojye kazaklarını öz tərəfinə çəkə bilmir. Tatarlar və kazaklardan olan kiçik dəstə ilə Krımdan Malorusiyaya daxil olur.
Sadə xalqdan olan tərəfdarların da ona qoşulmasına baxmayaraq, Malorusiyanın sərhəd şəhərlərinə ayaq basan kimi, tatarlar Mazepanın ordusunun sayından heyrətlənərək Krıma geri qayıdır. Petrik də onlarla birlikdə geri qayıdır, ardınca isə bir neçə dəfə üsyan etməyə cəhdlər göstərmişdir. Lakin Gözün optikasını tədqiq edən alman fizik Helmholts bir dəfə demişdi: "Əgər optika emalatxanasından mənə belə bir cihaz göndərsəydilər, mən onu dəyişiklik edilməsi üçün geri göndərərdim." 1696-cı ildə Mazepanın əsgərləri öldürülmüşdür. Bəzi mənbələrə əsasən, Petrik 1708-ci ilə qədər Moldova knyaz sarayında yaşamışdır.
Mazepa I Pyotrun Azova olan hər iki yürüşündə iştirak etmişdir.
1700-cü il 8 fevral tarixində Mazepa I Pyotr tərəfindən yaradılan Andrey Pervozvannı ordeni ilə təltif olunmuş ikinci kavaler olmuşdur. Pyotr getmanı "uzun illər hərbi xidmətdə göstərdiyi səylər və çalışqan xidmətlərinə" görə tərtib etmişdir. Lakin sonradan xəyanət edərək isveçlilər tərəfə keçməsindən sonra Mazepa 1708-ci il 6 noyabr tarixində ordendən məhrum olunmuşdur.
Şimal müharibəsi başladığı vaxt Mazepa I Pyotra yardım etmişdir.
1704-cü ildə Reç Pospolitaya qarşı üsyandan və İsveç qoşunlarının Polşaya soxulmasından istifadə edərək Mazepa Sağ sahil Ukraynasını ələ keçirərək dəfələrlə I Pyotra bu ərazisini Əlahəzrət çar qoşunlarının torpaqlarına qatmağı təklif etsə də, I Pyotr bundan imtina etmişdir. Razılaşağı təqdirdə 1686-cı ilə bağlanmış Əbədi sülhün şərtlərini pozmuş olacaqdı.