cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qoşavəng monastırı
Ermənilər azərbaycanca "qoşa" sözünü sətri tərcümə edərək ("Cuğt" ermənicə "qoşa" deməkdir) məbədin adını "Cuğtağvəng" şəkilnə salmışlar. Ümumiyyətlə, Qoşavəng məbədinin əski adı Nor Getik olmuşdur və Qoşavəng adı məbədə sonradan verilmişdir. Bunun səbəbi mənbələrdə müxtəlif şəkildə göstərilir. Bəzi mənbələr buna səbəb olaraq məbəd kompleksində iki mühüm məbəd binası olduğunu göstərsə də, bəziləri Qoşavəng adını Mxitar Qoşla bağlayır. Belə ki, Mxitar Qoş uzun müddət bu məbəddə yaşamış və xidmət etmişdi.
Qoşavəng kompleksi iki abidədən ibarətdir. Birinci abidə XII yüzildə, ikinci abidə isə 1021-ci ildə tikilmişdir. İkinci abidə gümbəzsizdir.
Geqard monastırı
Geqard və ya Geğard (, [geghárd], hərfi tərcümədə — "nizə"), həmçinin köhnə Əyrivəng (tərcümədə "mağara monastırı" ) adı da istifadə olunur) – Ermənistan Respublikasının Kotayk mərzi ərazisində yerləşən unikal memarlıq abidəsi və monastır kompleksidir. Monastır Qoğt çayının (Azat çayının sağ qolu) vadisində, paytaxt İrəvan şəhərindən təxminən 40 km cənub-şərqdə yerləşir. 2000-ci ildə UNESCO tərəfindən Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına əlavə edilmişdir..
Dini tikilinin tam adı Geqardavəngdir (, [geghárdavánkh]), tərcümədə "nizə monastırı" mənasını verir. Monastır kompleksinin adı ehtimala görə Longin nizəsindən götürülüb; belə ki, məhz bu nizə ilə çarmıxa çəkilmiş İsa sancılmışdı. Deyilənə görə, Ermənistan ərazisinə həmin nizəni bir çox digər müqəddəs əmanətlər ilə birlikdə Həvari Faddey gətirmişdi. Nizə hal-hazırda Eçmiədzin kafedralının muzeyində saxlanılır.
Monastırın ətrafındakı qayalıqlar, Qoğt çay dərəsinin tərkib hissəsi sayılır və monastır kompleksi kimi UNESCO-nun Dünya İrsi siyahısına daxil edilib. Kompleksə daxil olan məbədlərin bəziləri tamamilə qayaların içində yonulduğu halda, bəziləri qaya içində yonulmuş tikililərlə hörgü memarlığının mürəkkəb birləşməsi nəticəsində formalaşdırılmışdır. Monastır kompleksinin ərazisində çoxlu sayda daş divarların daxilində oyulmuş və ya sərbəst dayanan "xaçkarlar" - yəni ənənəvi erməni daş xatirə stelaları yerləşir. Ermənistanda turistlər tərəfindən ən çox ziyarət olunan tarixi abidə məhz Geqard monastırı hesab olunur.
Geqarda gələn insanların çoxu həmçinin yaxınlıqda, yəni Azat çayının aşağı axınında yerləşən Gərni məbədini də (hansı ki, öz quruluşuna görə məşhur Parfenon məbədini xatırladır) ziyarət üçün seçirlər. Hər iki yerə ziyarət o qədər geniş yayılmış bir haldır ki, ekskursiya qısaca olaraq "Gərni-Geqard" adlandırılır.
Tarix
280px|thumbnail|left|Longin oxu, [[Üçkilsə, monastır kompleksinin adı bu relikviyadan qaynaqlanır.]] Monastırın əsası IV əsrdə, mağarada başlanan müqəddəs bulağın yerində qoyulmuşdu. Buna görə də, monastır başlanğıcda Əyrivəng adlanırdı (tərcümədə "mağara monastırı"). Rəvayətə görə, monastırın təsisçisi Maarifçi Qriqori idi.
İlk monastır binası IX əsrdə ərəblər tərəfindən məhv edilmişdi. Əyrivəngin daha öncəki tikililərindən heç birisi salamat qalmamışdı. IV, VIII və X əsrlərdə yaşamış erməni tarixçilərinin məlumatına görə, monastır kompleksinə dini tikililərdən əlavə olaraq, həmçinin yaxşı təchiz edilmiş yaşayış və xidmət binaları da daxil idi. 923-cü ildə Ərəb xilafətinin vitse-regenti Nəsr Ermənistan ərazisinin idarə olunması üçün təyin edilmişdi və onun dövründə Əyrivəng çox ciddi zədələnmişdi ; o, bütün qiymətli əşyaları və o cümlədən nadir əlyazmaları talan etmiş, əzəmətli monastır binalarını isə yandırmışdı. Daha az əhəmiyyətli zərərə isə zəlzələlər səbəb olmuşdu.
Yazılı kitabədə 1160-cı il qeyd olunmasına baxmayaraq, əsas kapella iki qardaş İvane və Zakare Zaxaryanın himayəsi altında 1215-ci ildə inşa edilmişdi. Onların hər ikisi, türklərdən Ermənistanın böyük bir hissəsini azad Gürcü krallığının hökmdarı Tamaranın sərkərdələri idilər. Qismən azad duran, qismən isə qaya içinə oyulmuş Qavit (və ya pritvor) 1225-ci ildə, qaya süxurlarının daxilində həkk olunmuş kiçik kilsələr isə XIII əsrin ortalarında inşa edilmişdi. Bunun ardından, monastır Zakaryanların canişini və Proşyan knyazlığının əsasını qoymuş knyaz Proş Hahbakyan tərəfindən alınmışdır. Qısa müddət ərzində, Proşyanlar ikinci mağara kilsəsi, tayfa sərdabəsi, Papak və Ruzakanın jamatunu, görüş və təlim otağı (XX əsrin ortalarında dağılıb), keşiş hücrələrinin və digər Geqarda layiqli şöhrət qazandırmış mağara tikililərin inşaatına başlamışdılar. 200px|thumbnail|right|Qayada yonulmuş kapellanın girişi və xaçkarlar Qavitin şimal-şərq hissəsində uzanan otaq 1283-cü ildə Proş Hahbakyanın türbəsinə çevrilmişdi. Burada həmçinin bitişik otaq da vardır - otağın girişini Proşyan sülaləsinin gerbi (caynağında quzunu saxlayan qartal) bəzəyir. Qavitin qərbindəki pilləkənlər 1288-ci ildə Papak Proşyan və onun həyat yoldaşı Ruzakan üçün oyulmuş dəfn otağına aparır. 1200-cü ildə Proşyanlar monastır kompleksini su sistemi ilə təchiz etmişdilər. O dövrdə Geqard həm də "Yeddi kilsə monastırı" və ya "Qırx altar monastırı" kimi tanınırdı. Hər tərəfdən monastırı qayalıqlar, mağaralar və xaçkarlar əhatə edir. Monastır uzun müddət çalışmırdı və qış aylarında əsas kilsə qarapapaqlı köçərilərdən sığınacaq kimi istifadə olunurdu. Bütün bunlara Ermənistanın Rusiya imperiyasının ərazisinə qatıldıqdan sonra son qoyulmuşdu; belə ki, Eçmiədzindən olan bir neçə rahib monastırda yenidən əvvəlki ibadət ənənələrini geri qaytarmağı bacarmışdı. Günümüzə qədər monastır kompleksində salamat qalmış bütün dini tikililər ziyarət yeri və Ermənistanın ən vacib mədəni və turizm məkanlarından biri hesab olunur.
Geqard həmçinin uzun illər boyunca qoruyub saxladığı müxtəlif müqəddəs əmanətləri ilə də tanınır. Onlardan ən dəyərlisi - çarmıxa çəkilmiş İsa Məsihi sancan (yüzbaşı Longin tərəfindən) nizədir. Güman edilir ki, nizə apostol Faddey tərəfindən Ermənistana gətirilmiş və məhz bu səbəbdən də monastır öz hazırkı adını qazanmışdı. "Geqardavəng" adı ilk dəfə 1250-ci ilə aid sənədli mənbələrdə qeyd olunmuşdu. Bu faktın özü monastırı əsrlər boyu ermənilər üçün məşhur ziyarətgah yerlərindən birinə çevirmişdi. Apostollar Andrey və İoannın müqəddəs əmanətləri isə monastıra XII əsrdə bağışlanmışdı. Mömin ziyarətçilər sonrakı əsrlər boyunca monastıra əlavə torpaq ərazilərini, pullar, əlyazmalar və s. bu kimi hədiyyələr bağışlayırdılar. XII əsrdə mağara hücrələrinin birində məşhur erməni tarixçisi Mxitar Ayrivanetsi yaşamışdı. Əfsanəvi nizədən savayı, tətbiqi incəsənətə aid heç bir əşya qorunub saxlanılmamışdı. Nizə dəstəyinin sonuna kənarları genişlənən yunan xaçı ilə bəzədilmiş rombşəkilli lövhə əlavə olunub. Hal-hazırda Eçmiədzinin xəzinəsində saxlanılan həmin nizəyə 1687-ci ildə xüsusi gümüş və qızıl suyuna çəkilmiş xüsusi bir örtük hazırlanmışdı. Bu örtük, XVII əsr erməni sənətkarlığının ən bariz nümunələrindən sayılır.
Kompleks
thumb|lright|300px|Monastır kompleksinin planı Əsas (qərb) girişinin yuxarısında kiçik mağara hücrələri yerləşir, yaxınlıqdakı təpənin yamaclarında isə kapella, xaçkar və digər tikililər oyulmuşdur. Kompleks üç tərəfdən qala divarları, bir tərəfdən isə sıldırım qayalarla əhatə olunur, məbəd boyunca irəlilədikcə qurban mərasimləri - matağ zamanı istifadə olunan ikinci (şərq) qapısı, həmçinin dərə üzərindən keçən körpü ilə qarşılaşırsan.
Qayaların bütün uzunluğu boyunca xaçkarlar həkk olunmuşdu. Əsas mağara tikililərini əhatə edən 20-dən artıq müxtəlif forma və ölçülərə malik tikililər möhkəm qaya massivindin üzərində oyulmuşdu. Onlardan hansılar ki, kompleksin qərb hissəsində yerləşir, daha çox xidməti məqsədlər üçün nəzərdə tutulurdu, yeridə qalanları isə - yarımdairəvi apsidası olan düzbucaqlı kapella və altardır. Ərazidə həmçinin bir tək giriş qapısı olan qoşa və üçlü da mövcuddur, həmin qapılar zəngin ornamentlərlə bəzədilib. Monastır kompleksinin daxilində, ölənlərin xatirəsini daim əziz tutmaq və ya keçmişdə kilsəyəbağışlanılan hədiyyələr haqqda məlumat vermək məqsədilə, qayalarda və ya tikililərin divarlarında çoxlu sayda nəfis işlənilmiş xaçkarlar yerləşir.
Katogike
Yazılı abidələrdə 1160-cı il qeyd olunmasına baxmayaraq, əsas kilsə, yəni Katogike qardaşlar İvane və Zakarenin himayəsi altında 1215-ci ildə inşa edilmişdi. O, kompleksin ən böyük və ənənəvi olaraq ən çox ehtiram bəslənilən kilsəsidir. Kilsə alınmaz bir dağın düz qarşısında inşa edilib. Kilsə planının xarici konturları kvadrata daxil edilmiş bərabərqollu xaçı xatırladır və dördkünc əsasın üzərində yerləşən günbəzlə örtülmüşdür. Künclərdə isə ikimərtəbəli, silindrik qübbəli və xarici divara çıxan pilləkənli kapellalar vardır. Kilsənin daxili divarları monastıra gətirilən hədiyyələr barədə çoxlu yazılar ehtiva edir.
Katogikenin cənub fasadında gözəl oyma bəzəklər ilə bəzədilmiş qapılar quraşdırılıb. Timpan nar ağacının budaqlardan sallanan meyvələrin və ona sarmaşan üzüm çiçəklərinin şəkilləri ilə bəzədilib. Göyərçin fiqurları günbəzlə xarici daşıyan konstruksiya arasında yerləşir. Göyərçin başları qapı tərəfə çevrilib. Kilsə qapısının üzərində şirin öküzə hücumu təsvir olunmuşdu; bu cür ornamentlər knyaz qüdrətini simvolizə edir.
Günbəzin üstü tağlı təbili ətraflı olaraq quşların və heyvanların başlarını, eləcə də insan şəxslərini relyef şəklində təsvir edir.
Qavit
180px|thumbnail|right|Qavitdə yerləşən 1213-cü ilə aid xaçkar, usta Timot və Mxitar Əsas kilsədən qərb istiqamətində yerləşən qayalıqda riznitsa bərkidilib. Əsas kilsə ilə yeraltı yollar vasitəsilə birləşən riznitsa, 1215-1225-ci illər arasında inşa olunmuşdu.
4 ədəd massiv və azad şəkildə dayanan sütun, öz üzərində dəlikli daş qübbəni saxlayır. Qübbənin mərkəzindəki dəlikdən otağa işıq düşür. Sütunların müvafiq yerləşməsi sütun nəticəsində əmələ gələn periferik otaqların müxtəlif damları vardır, halbuki mərkəzi otağın günbəzlə stalaktitlərlə örtülmüşdür - bu cür memarlıq üslubu və texnikası, Ermənistan ərazisində ən yaxşı nümunələrdən biri hesab olunur. Qavit təlim və sərbəst toplanış, eləcə də uzun yol qət edən zəvvarları qəbul etmək üçün üçün istifadə olunurdu.
Qərb darvazaları kompleksin başqa giriş hissələrindən, özünün mükəmməl nəbati naxışları ilə fərqlənir. Timpanın səthi, müxtəlif formalı gül ləçəkləri olan böyük gül və onlarla birləşən budaq və uzunsov yarpaq ornamentlərindən ibarətdir.
Bulaqlı qaya kilsəsi
200px|thumbnail|left|Kilsənin qayadan yonulmuş stalaktitli gümbəzi İlk mağara kilsəsi - yəni Avazan (hərfi mənası "bulaq"), qavitdən şimal-qərb istiqamətində yerləşir. O, 1240-cı ildə qədim bulaqlı bir mağaranın (bütpərəstlik dövründə ibadət yeri) yerində inşa olunmuşdur. Bütövlükdə qaya içərisində yonulmuş kilsənin planı bərabərtərəfli xaçı xatırladır. Daxildən iki kəsişən hissədən ibarət olan binanın üstü stalaktitli gümbəz ilə tamamlanır. Kilsənin kitabəsində verilən məlumata görə onun memarı Qaldzakdır. Həmin memar həm də qırx ildən artıq müddət ərzində kompleksə daxil olan digər kilsələrin və jamatunun inşası ilə məşğul olmuşdu. Onun adı tirlərin kəsişdiyi yerdə, narın təsvirləri ilə bəzədilmiş relyefin üzərində həkk olunmuşdu. Planda dördbucaqlı olan kilsənin əsas məkanı, kafedra, altarla birləşən apsida və həmçinin iki dərin taxçalarla taclanıb. Bütün bunlar interyerə yarımçıq qalmış xaçşəkilli günbəz formasını verir. Bir-biri ilə birləşən iki cüt sivri qübbə kilsənin yuxarı hissəsini formalaşdırır, divarların qalan hissəsi isə yarımsütunların üzərində durur. Qavitdə olduğu kimi, qübbənin daxili səthini, yarımsütunların kapitellərini, eləcə də altar ilə apsidanın yarımdairəvi çıxıntılarını incə stalaktit (və ya müqərnəs) motivləri bəzəyir. Kompozisiya baxımından, cənub divarının bəzək elementləri daha maraqlıdır. Onun üzərində quraşdırılmış üçlü qüvslər və müxtəlif formalı apsidalar, yuxarıdan və aşağıdan məharətlə yaradılmış bitki naxışlarının köməyi ilə birləşir.
Jamatun
Proşyanların türbəsi və Tanrı Anasının ikinci mağara kilsəsi (Astvatsatsin) Avazanın şərq hissəsində yerləşir. Onların hər ikisi çox güman ki, Qaldzak tərəfindən 1283-cü ildə qayanın dərinliyində oyulmuşdu. Bundan başqa, onlar qavitin arasından keçməklə keçid yaradırlar. Jamatun demək olar ki, qayanın içərisində oyulmuş, divarları isə dərin relyeflərlə bəzədilmiş kvadrat otaqdır. Tağlı keçidin üzərindəki şimal divarında yerləşən relyef, o dövr üçün kifayət qədər köhnəüslublu olanmasına baxmayaraq, çox maraqlı kilsə detallarından biridir: divarın ortasında boyunlarında zəncirləri olan iki şirin heykəli yerləşir. Onların başları müşahidəçiyə tərəf çevrilib; onların quyruqları yuxarıya baxan əjdaha başlarına bənzəyir. Bütün bunlar divardakı relyefi bütpərəstlik dövründə çəkilən rəsmlərə bənzədir. Şirlərin arasında, yəni zəncirin yuxarısında qanadlarını açmış, caynaqlarında isə quzunu tutan qartal heykəli quraşdırılıb. Bu - ehtimala görə, Proşyan knyaz nəslinin simvoludur.
Şərq divarının relyefləri daha da naxışlıdır. Kiçik kapella və Astvatsatsin kilsəsinə olan giriş düzbucaqlı haşiyələrlə bəzədilmiş və xaçabənzər iki ayrıca relyeflə birləşmişdi. Kapella qapılarında sirenalar, kilsənin divarlarında isə, əlləri dirsəklərində bükülmüş, uzun paltar geymiş və başları üzərində nimbləri olan insan fiqurları təsvir olunub. Çox güman ki, bunlar knyaz nəslinin üzvləridir. Döşəmənin altında sərdabə yerləşir.
Jamatunun arxasındakı qaya kilsəsi
200px|thumbnail|left|Kilsənin gümbəzi Türbədən keçən yol ikinci mağara kilsəsinə aparır. O, yazılarda göstərildiyi kimi, knyaz Proşun maliyyə dəstəyi ilə 1283-ci ildə tikilib. Planda xaçşəkilli formaya malikdir. Onun bucaqları əyridir, günbəz barabanı isə qalın pəncərələrlə növbələnən yarımsütunlarla qeyd edilmişdir. Günbəz halqa ilə bəzədilib. Divarların səthi heyvanları, hərbçiləri, xaçları təcəssüm etdirən və həmçinin bitki motivləri əsasında yaradılan relyeflərlə bəzədilib.
Üçyarpaq və ya dördyarpaq formasında olan stalaktitlərdən fərqli olaraq, Astvatsatsin (Tanrı Anası) kilsəsinin bəzəkləri içərisinə müxtəlif həndəsi fiqurlu rozetlər də əlavə edilmişdi. Altar kafedrasının ön girişinin bəzədilməsində isə, düzbucaqlı dördbucaqlardan və ya rombşəkilli naxışlardan istifadə olunmuşdu. Məsələn, keçinin realistik təsviri altar pillələrinin qovuşuğunda tapılmışdır. Bundan başqa, altar apsidasının solunda yerləşən xaçkarda insan fiqurları aşkar edilmişdir. Ehtimala görə, sağ əlində əsa tutan insan fiquru, kilsənin əsasını qoymuş knyaz Proşdur. Sol əlində aşağı salınmış nizəni tutan və nəfəs alətinə üfürən başqa fiqur isə, demək olar ki, profildən təsvir olunmuşdur.
Yuxarı jamatun
220px|thumbnail|right|Yuxarı Jamatunun daxili görünüşü Papak və Ruzakanın jamatunu xarici pilləkənlər qismində 1288-ci ildə, Proşyan türbəsindən şimalda və ikinci səviyyədə inşa olunmağa başlamışdı (o qavitə aparan qapının yaxınlığında yerləşir). Digər tikililər kimi, yuxarı jamatun da qayanın içərisində oyulub. Onun forması, qavitin formasını təkrarlayır. Onun daxilində knyazlar Merik və Qriqorun məqbərəsi, eləcə də digər şahzadələrin qəbirləri yerləşir (qəbirlər hal-hazırda itkin düşüb). Divardakı yazı göstərir ki, jamatunun inşası 1288-ci ildə tamamlanmışdı.
Bu jamatun görkəmli akustikaya malikdir.
Müqəddəs Qriqori kapellası
Müqəddəs Maarifçi Qriqori kapellası (əvvəlki adı Tanrı Anası kapellası) 1177-ci illər arasında inşa edilmişdi. O, monastır girişindən yüz metr aralıda, yolun üzərində yerləşir. Kapella qismən bərk qayanın içərisində yonulub və, çox güman ki, onun strukturuna oradakı qayanın forması təsir göstərib. Düzbucaqlı planı olan və nalşəkilli apsidaya malik kapella, şərq və şimal-şərqdən müxtəlif səviyyələrdə qazılmış və hətta bir-birinin üstündə yerləşən əlavə tikililərlə və dəhlizlərlə birləşir.
Suvaq izləri və fraskaların qalıqları, kapellada bir zamanlar nəqqaşlıq nümunələrinin olduğunu göstərir. Müxtəlif ornamentləri olan xaçkarlar, həm xarici divarlara quraşdırılıb, həm də ətrafdakı qayalar üstündə cızılıb.
Maraqlı fakt
Geqard monastır kompleksinin xoru 10-13 fevral 2010-cu ildə Belorusiyanın Qrodno şəhərində keçirilən "Kolojski blaqovest" adlı dini musiqi festivalında "qran pri" almışdır.
Rixard Ernst
Rixard Ernst(Richard Robert Ernst; ) — İsveçrə kimyaçısı.Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1991).
Həyatı
Rixard Ernst 14 avqust 1933-cü ildə İsveçrədə, Vinterturda anadan olmuşdur. Sürixdə İsveçrə Federal ali texniki məktəbində (FATM) oxumuşdur. "Diplomlu mühəndis-kimyaçı" attestatı aldıqdan sonra 1957–1962-ci illərdə həmin məktəbdə doktorluq dissertasiyası üzərində işləmişdir. Bundan sonra "Verian Assouşeyts" şirkətində işləmişdir. 1968-ci ildə o, FATM-ə qayıtmış və fiziki kimya laboratoriyasında NMR tədqiqat qrupunun rəhbəri olmuşdur. Bir müddət FATM-in tədqiqat şurasının sədri olmuşdur. Təqaüd yaşı yaxınlaşdıqca tibet məharəti ilə daha çox maraqlanır.
Rixard Ernst 1991-ci ildə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
Bazel II
Bazel 2
İnkişaf etmiş dövlətlərin Mərkəzi Banklarının birlikdə təşkil etdikləri təşkilat olan Beynəlxalq Hesablaşmalar Bankı (BİS – "Bank for İnternational Settlements") 1974-cü ildə İsveçrənin Bazel şəhərində "Bazel Komitəsi"ni təsis etmişdir. Bu qurum 1988-ci ildə bankların iqtisadiyyatda baş verəcək böhranlara qarşı dayanıqlılığını təmin etmək üçün bankların məcmu kapitalının riskli aktivlərə nisbətinin 8%-dən az olmamasının vacib olduğunu elan etmiş və həmin il də "Bazel-I" Sazişi adı altında kapital adekvatlığı ilə bağlı beynəlxalq standartlar toplusu yayımlamışdır. Bu standartlar bankların əməl etmələri vacib olan kriteriyaları müəyyən edir. Sonrakı illərdə texnologiyanın da inkişafı ilə banklar fərqli risk mənbələrini daha effektiv şəkildə müəyyən edəbiləcək və bazarda risklərin həcminə görə İqtisadi Kapitalın Yayılması (Economic Capital Allocation) metodologoyasını istifadə edərək lazımi kapitalı ayırabiləcək səviyyəyə çatması və bazarda başverən böhranların nəticəsi olaraq, Bazel Komitəsi 1996-cı ildə yeni bir saziş üzərində işləməyə başladı. Yeni sazişin əsas məqsədi bank sektorundakı inkişafa uyğunlaşmaq və eyni zamanda, risklərə uyğun olaraq kapitalın yerləşdirilməsində banklar üçün əsas olan qanunları həyata keçirməkdən ibarətdir. İlk versiyası 1999-cu ildə tamamlanan "Bazel-II" sazişinin üçüncü (Basel 3rd Consultative Paper) versiyasının da 2003-cü ildə yayımlanması ilə yekunlaşma mərhələsinə çatmış və planlaşdırıldığı kimi 2007-ci ilin əvvəlindən etibarən icra edilməsinə başlanılmışdır.
Arzu Şuşanova
Həyatı
38 saylı şəhər orta məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə daxil olaraq təhsilini davam etdirmişdir. Tələbəlik dövründə Ə.Haqverdiyevin "Yeyərsən qaz ətini, görərsən ləzzətini" əsərində Güllü, C.Cabbarlının "Solğun çiçəklər"ində Sara, A.Çexovun "Təklif" pyesi əsasında hazırlanmış tamaşada Natalya Ştepanovna, N.B.Vəzirovun "Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük" komediyasında isə Yetər rolları üzərində çalışmış və tamaşaçılar tərəfindən rəğbətlə qarşılanan obrazlar yaratmağa nail olmuşdur. Arzu Şuşanova 2000-ci ildən Bakı Bələdiyyə Teatrındadır. C.Cabbarlının "Dönüş"ündə – Gülər, C.Məmmədquluzadənin "Ölülər"ində- Nazlı, M.F.Axundovun "Müsyo Jordan və Dərviş məstəli şah" əsərində- Gülçöhrə obrazları deməyə imkan verir ki, onun teatr aləmində böyük gələcəyi vardır. A.Babayevin "Oğul"unda – Nurəngiz, N.Hikmətin "Damokl qılıncı"nda – Benzin satanın qızı, R.İçərişəhərlinin "Vətənə igidlər gərəkdir" tamaşasında – Əsmər, İ.Kərimovun "Xəyanətin Müsibəti"ndə – Fatimə, H.Cavidin "İblis"ində – Mələk, Ə.Pəhləvanın "İnsan və İblis"ində- Şükriyyə, A.Qurbaninin "Türk sancağı" tamaşasında – I aparıcı, Sofoklun "Elektra" faciəsində – Carçı qız, V.B.Molyerin "Fırıldaqçı" komediyasında – Qiasinta, Ə.Əliyevin "Cırtdan, Məlikməmməd və üç gözəl" tamaşa nağılda- Cırtdan rollarında məharətlə çıxış edir. Arzu Şuşanova öz istedadlı çıxışları ilə teatr ictimaiyyətinin müsbət rəylərini, tamaşaçı məhəbbətini qazana bilmişdir.
Bazel II
Bazel 2" nədir ?
— Yeni Bazel Kapital Sazişi (Bazel 2), bankların kapital adekvatlığının ölçülməsi və qiymətləndirilməsi ilə bağlı Bazel Bank Nəzarəti Komitəsi (Basel Committee on Banking Supervision – BCBS) tərəfindən yayımlanan və yaxın zamanlarda bir çox dövlətlərdə tətbiq edilməsi gözlənilən standartlar toplusudur.
— "Bazel 2" banklarda risklərin effektiv idarəedilməsini və bazar intizamını inkişaf etdirmək, kapital adekvatlılığının ölçülməsinin effektivliyini artırmaq və bunun əsasında sağlam bank sistemi qurmaq və maliyyə sabitliyinə yardım etmək üçün mühüm amildir. – "Bazel 2"-nin daxilində kapital öhdəliyinin necə hesablanacağı, məruz qalınan risklərin necə idarə olunacağı, kapital adekvatlığının necə qiymətləndiriləcəyi və ictimaiyyətə necə açıqlanacağı ilə bağlı göstərişlər mövcuddur.
— "Bazel 2" prosesi əslində risklərin idarəedilməsi ilə bağlı son illərdə müşahidə olunan inkişafın bir davamıdır və inkişaf etmiş dövlətlərdə sektor standartı olaraq həyata keçirilən metodlar "Bazel 2" ilə birlikdə qanun formasını almışdır. Yeni Bazel Kapital Sazişi – "Bazel 2" adı ilə artıq qeyd etdiyimiz kimi 2007-ci ili əvvəllərindən etibarən tətbiq edilməsi planlaşdırılan bu standartlar bankların kredit siyasətində, risklərin idarə edilməsini ön plana çıxarır. "Bazel 2" ilə birlikdə bütün banklar risklərini qiymətləndirəcək və daşıdıqları riskləri kreditlərin faiz dərəcəsində əks etdirəcəklər. "Bazel 2"-nin ən mühüm dəyişikliklərdən biri də xarici dövlətlərdən borc alınan zaman ölkə reytinqinin əsas götürülməsidir. "Bazel 1" də İƏİT-yə üzv olan dövlətlər arasında heç bir fərq qoyulmur. Lakin, "Bazel 1"-də isə dövlətlərin reytinqi mütləq nəzərə alınır və bu amil isə reytinqi aşağı olan bütün dövlətlər üçün xarici ticarətin maliyyələşdirilməsində və xarici dövlətlərdən borc alınan zaman bir sıra problemlərin (məsələn, kredit faizinin artırılması) meydana çıxmasını şərtləndirir.
Bazel 2" üç əsas mövzunu əhatə edir
1) Kapital Adekvatlığı Standartları
3) Bazar İntizamı Standartları
"Bazel 2"-də, "Bazel-I"-də qəbul edilən kredit və bazar risklərinə əlavə olaraq, əməliyyat riski də kapital adekvatlılığının hesaplanmasına daxil edilmişdir. Üç ayrı səviyyədə həyata keçiriləbiləcək bu standartlar, səviyyələr artdıqca texnoloji bazanın zəruriliyini və tətbiqedilmə zamanı ortaya çıxacaq problemləri özü ilə birlikdə gətirir. Qeyd olunduğu kimi, bu standartların tətbiq edilməsindəki problemlər səbəbi ilə ABŞ-də daxil olmaqla bir çox dövlətlərdə, standartların bütün banklar yerinə sadəcə sistemdəki böyük bankları əhatə etməsi məsələsi mübahisə mövzusudur.
a) Standart Yanaşma (Standardized Approach)
c) Qabaqcıl Yanaşma (Advanced Approach)
"Bazel-I" kriteriyaları, bankların kredit riskləri ilə bağlı daha yüksək standartlar tətbiq edərkən, kredit verilən şirkətlərin də yeni standartlara görə risklərini qiymətləndirməsi vacib hesab olunur. Bankların kredit əməliyyatları iki baxımdan risklərin qiymətləndirməsini vacib edir: – Kredit verilən şirkətlərin riski (firmanın balansı, kapital adekvatlığı, mənfəət və zərər cədvəli, idarəetmə və təşkilati strukturu, məhsul/xidmət inkişafı, idxalat- ixracat, bazar payı və başqa bunun kimi keyfiyyət faktorlarının da qiymətləndirilməsi ilə "frma reytinqi" hesablanaraq tapılacaqdır). – Kredit əməliyyatlarının növü ilə bağlı risk (əməliyyatın forması, təminat, vaxt, pil vahidi) Verilən kreditin ümumi riski isə bu iki risk qiymətləndirməsinin nəticəsində ortaya çıxır.
Bazel 2"nin "Bazel 1"-dən əsas fərqi nədir ?
1) "Bazel 1"-də yer alan kredit riski baxımından kapital öhdəliyinin İƏİT-yə üzv olub-olmaması kriteriyalarına görə təyin edilməsi prinsipinə əsaslanan "klub qaydası (club rule)" "Bazel 2"-də ləğv edilmişdir. "Bazel 1"-də İƏİT-yə üzv dövlətlər 0%-li, üzv olmayan dövlətlər isə 100%-li risk qrupuna aid edilir. "Bazel 2"-də isə bu tamamilə aradan qaldırılmışdır.
"Bazel 2" də gözlənilən risklərlə bərabər gözlənilməyən risklər üçün də minimum kapital tələb edilir. Burada əsas məqsəd, bankların nəzarətinə maksimum əhəmiyyət vermək, risklərin idarəedilməsini gücləndirmək, bazar intizamı və kreditlər üzrə ödənişlərin hesablanmasında standartlara çatmaqdır.
2) "Bazel 2"-də kredit riski, krediti alan tərəflərin reytinqlərinə görə təyin edilir. "Bazel 2"-də yer alan bəzi metodlar müstəqil reytinq şirkətləri (məsələn Standard & Poors, Fitch, Moodys və s.) tərəfindən verilən reytinqlərdən istifadə edərkən, bəzi mütərəqqi metodlarda – banklara nəzarət orqanlarından icazə alınmaq şərti ilə, bankların öz qiymətləndirmələrinə əsaslanaraq verdikləri reytinqlər əsas götürülür.
3) "Bazel 1"-də yalnız kredit və bazar riskləri üçün kapital adekvatlığı mövcuddur. "Bazel 2" –də isə buna əlavə olaraq əməliyyat riski üçün də kapital öhdəliyi daxil edilmişdir. "Bazel-II"-də əməliyyat riski, qeyri-qənaətbəxş və ya ləng gedən daxili prosedurlar, eyni zamanda, insanlar, sistemlər və kənar hadisələr nəticəsində ortaya çıxan itki riski olaraq bilinir (məsələn, mənimsəmə, zəlzələ, və məlumatın işlənməsi zamanı baş verən xətalar nəticəsində meydana çıxan zərərlər) və banklardan bu risklər üçün də adekvat səviyyədə kapitalla təmin olunmaları tələb olunur.
4) "Bazel 2" də bankların kapital adekvatlıqlarını özlərinin qiymətləndirmələri istənilir və həm kapital adekvatlığı həm də bankların özlərini qiymətləndirmə prosesinə bank nəzarəti orqanları tərəfindən nəzarət edilməsi və qiymətləndirilməsi də tələb olunur. 5) "Bazel 2" çərçivəsində kapital adekvatlığı ilə əlaqədar olaraq, "Bazel 2"-yə aid ətraflı məlumatların ictimaiyyətə açıqlanması tələb edilir. "Bazel 1"-də isə bu tələb yoxdur.
Plasebo effekti
Plasebo effekti – psixoloji təsir nəticəsində fizioloji dəyişmənin müsbət müalicəvi effekti.
Boş dərmanların (plasebonun) müalicəvi effektini biz ənənəvi olaraq özünütəlqinlə izah edirik: hər üçüncü pasientə yüngülləşmə gətirir. Miçiqan Universitetinin alimləri doktor Con-Kar Zubietanın rəhbərliyi ilə aydınlaşdı ki, bu belə deyil. Journal of Hevroscience onların tədqiqatlarının nəticələrini dərc etdi.
Nəticədə ağrı həqiqətən də azalır. İndi alimlər öyrənməyə çalışırlar ki, niyə plaseboya hamıda eyni reaksiya olmur?(z.c)
Plasebo effekti yaratmış hadisələr:
Hadisə № 1
Maşınqayırma fabrikində bir fəhlə öz yoldaşı ilə zarafat etmək üçün dəmir disklərinin birini rezin disklə əvəz edir, lakin onun dəmirdən seçilməməsi üçün onu həmin rəngdə rəngləyir. Lakin, zarafatın sonu dostunun ölümü ilə bitir. Belə ki, iş zamanı rezin disk sürüşür və fəhlənin başına dəyir. Fəhlə elə bilir ki, disk həqiqətən də dəmirdəndir və onun ürəyi bu qorxudan dayanır. Ən qəribəsi odur ki, həqiqətən də fəhlənin başında qalan iz dəmir diskdən zədələnmiş formada idi. Fəhləni öldürən disk özü olmamışdı, bu haqda fikri olmuşdu.
Hadisə № 2
Orta əsrlərdə, fərqli düşünən insanlara qarşı inkvizisiya tətbiq olunurdu. Bu qrupa aid insanlar o qədər çox olurdu ki, onların hamsını edam etməyə zaman olmurdu. Bunun üçün belə bir üsuldan istifadə edirdilər: əslində tərkibi təbaşir tozundan olan məhlulu dustaqlara içirdirdilər və bunun zəhər olduğunu söyləyirdilər. Həqiqətən də insanlar tezliklə ölürdülər. Sonrakı tədqiqatlar göstərir ki, həqiqətən də onların orqanizmində zəhərləyici maddə aşkar edilmişdir. Yəni mədəaltı vəzi özü lazımı zəhəri hazırlamışdı.
Hadisə № 3
Pis sonluqlu hadisələrdən keçək müsbət sonluqlu hekayələrə.
Almaniyada vərəm dispanserində belə bir şayiə yayılmağa başlandı ki, bir qrup alim vərəmi sağaldan mövcüzə dərman hazırlayıblar. Bir müddət dərmanın üstünlükləri haqqıda danışıldı. Daha sonra xəstələrə bildirildi ki, bu həblər klinika tərəfindən alınıb. Həbləri qəbul edən xəstələrin 90% sağalmağa başladı. Əslində isə heç bir möcüzəli həb icad edilməmişdi–onlar adi aspirin idi. Demək ki, onları sağaldan həb deyil, həbə olan inanc idi.
Hadisə № 4
ABŞ, 50-ci illər. Belə bir eksperiment haqqında şayiələr yayılmağa başlandı. 100 nəfərdən ibarət iki qrup yaşlı insan toplanıldı. Bir qrupa deyildi ki, onlara xüsusi həblər veriləcək, bu həb sizdə yüksək əhvali-ruhiyyə yaradacaq, enerjinizi artıracaq. Digər qrupa deyildi ki, sizə bir həb veriləcək, o, sizə yuxu gətirəcək, əsəbləriniz sakitləşəcək, halsızlıq yaradacaq.
Təxmin etdiyiniz kimi hər iki qrupa eyni həblər verilmişdi, lakin bu həblər fərqli reaksiyalar yaratdı. İşin sirri budur ki, insanlara öncədən baş verəcək hadisələrin proyektini təlqin edirlər və insanlar da buna uyğun reaksiyalar yaradır. Düzdür, elə qrup insanlar var ki, buna tabe olmur.
Mirzə Məsud xan Gərmərudi
Mirzə Məsud Mirzə Əbdürrəhim oğlu Gərmərudi — diplomat, tarixçi.
Həyatı
Mirzə Məsud atası Mirzə Əbdürrəhim Təbrizin vəziri olmuşdu. Onun soyu Xacə Abdulla Ənsariyə çatır.
Mirzə Məsud xan Gərmərudi türk, fars, ərəb, ingilis və fransız dillərini bilirdi. Onun fransızca məktubları qalıb.
Mirzə Məsud xan Gərmərudi əvvəlcə Abbas mirzə Qovanlı-Qacarın yanında mustovfi vəzifəsində çalışmışdı. 1829-cu ildə Xosrov mirzə Qovanlı-Qacar ilə birlikdə Rusiyaya yollanmışdı.
Mirzə Məsud xan Gərmərudi 1832-ci ildə Qacarlar dövlətinin Xarici İşlər naziri təyin edilmişdi.
Mirzə Məsud xan Gərmərudi böyük səyyah Hacı Zeynalabdin Şirvani ilə dost idi.
Mirzə Məsud xan Gərmərudi 1849-cu ildə vəfat edib. Nəcəf şəhərində dəfn edilib.
Ailəsi
Mirzə Məsud xan Şahbəyim (Ziyaəssəltənə) xanım Fətəli şah qızı Qovanlı-Qacarla ailə qurmuşdu. Mirzə Həsən xan, Mirzə Hüseyn xan, Mirzə Məhəmmədəli xan adlı oğlanları, Şahənşah bəyim və Şahzadə bəyim adlı qızları vardı.
Rahib Abbasov
Abbasov Rahib Yusif oğlu — Tibb xidməti polkovniki, ali dərəcəli terapevt. Professor, “Poema zdorovya” ailə klinikasının kliniki rəhbəri. "Rusiya Federasiyasının Əməkdar Həkimi" (2002).
Həyatı
Abbasov Rahib Yusif oğlu 1939-cu il fevralın 23-də İrəvanda anadan olub. 1962-ci ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutunun (indiki Azərbaycan Tibb Universiteti) müalicə-diaqnostika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1967-ci ildən Sankt-Peterburqda yaşayır.
R.Abbasov tələbəlik illərində institutun yuxarı kurslarında oxumaqla bərabər, Bakıdakı kliniki xəstəxanalardan birinin terapevtik şöbəsində kiçik tibb işçisi kimi çalışıb. R.Abbasov institutu bitirdikdən sonra Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmətə çağırılır və o vaxtdan, həyatının təxminən otuz ilini bu işə həsr edir. 1962-ci ildən hərbi hissələrdə tibb məntəqəsi lazaretinin rəisi və raket qoşunları tədris mərkəzinin tibbi xidmət rəisi olub.
1967-ci ildə R.Abbasov Leninqradda S.M.Kirov adına Hərbi Tibb Akademiyasının kliniki ordinaturasına daxil olub. Ordinaturanı bitirəndən sonra 1969-1990-cı illərdə Hərbi Tibb Akademiyasının hərbi-səhra terapiyası kafedrasında baş ordinator, baş elmi işçi, müəllim, baş müəllim vəzifələrində çalışıb.
Aparılmış tədqiqatların son nəticələri məşqlərin və uçuşların optimal rejimlərinə, pilotlarda və kosmonavtlarda müxtəlif nasazlıqların profilaktikasına və onların rasional qidalanmasına dair tövsiyələr işlənib hazırlanması zamanı istifadə edilib.
R.Abbasov ftorlu və ftor-üzvi birləşmələrin, ionlaşdırıcı şüaların, impuls maqnit sahələrinin, mexaniki və istilik hadisələrinin insan orqanizminə təsirini öyrənib. Həmin tədqiqatların nəticələri SSRİ Müdafiə Nazirliyi və SSRİ Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən təsdiq olunmuş rəhbər sənədlərdə (“Kombinə edilmiş radiasiyadan zərər çəkmiş şəxslərin tibbi təxliyyəsi mərhələlərində diaqnostikası, tibbi çeşidlənməsi və müalicəsinə dair Təlimat” (1980), “Klinika, diaqnostika, müalicə və profilaktika üzrə Metodik Tövsiyələr” (1981) və s.) tətbiq edilib.
1990-cı ildə ordudan tərxis ediləndən sonra R.Abbasov Elmi-Tədqiqat Sənaye və Dəniz Təbabəti İnstitutunun peşə patologiyası və ümumi terapiya klinikasına rəhbərlik edib. 1994-cü ildə o, eyni zamanda, institut direktorunun kliniki iş üzrə müavini, 1999-cu ildə isə “Medbioekstrem” Federal İdarəsinin Peşə Patologiyası Mərkəzinin baş həkimi vəzifəsinə təyin olunur.
1990-1994-cü illərdə R.Abbasov həm də Radiasiya və kimyəvi qəzalar zamanı təcili tibbi yardım üzrə Şimal-Qərb Regional Mərkəzinə rəhbərlik edib. Alim qısa müddətdə ittifaq və respublika əhəmiyyətli 11 subyektin daxil olduğu Mərkəzin ştattəşkilat strukturunu hazırlayıb və bu subyektlərin fəaliyyətini məharətlə tənzimləyib. Bu dövrdə R.Abbasov atom buzqıran donanması dənizçilərinin çoxillik dispanser müşahidəsi təcrübəsini ümumiləşdirib və xroniki patologiyanın formalaşmasında məskunlaşma amillərinin rolunu aşkar edib. Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında (ÇAES) qəzaları ləğv edən insanlarda xromosom aberrasiyaları və bu insanların immunitet vəziyyəti arasında qarşılıqlı əlaqə və digər problemləri tədqiq edilib.
R.Abbasov qastroenterelogiya, endokrinologiya, hematologiya, revmatologiya və terapiyanın başqa sahələrinə həsr edilmiş 117 elmi işin müəllifidir.
R.Abbasov “Semeynaya medisina” (“Ailə təbabəti”) klinikası yanında Rusiyada ilk dəfə anlaqsız və çətinliklə anlayan xəstələr üçün tibbi mərkəz təşkil edib və on il həmin Mərkəzə rəhbərlik edib.
2002-ci ildə R.Abbasova “Rusiya Federasiyasının Əməkdar Həkimi” fəxri adı verilib.
Neft və pambıq magistralı (film, 1980)
Məzmun
Film Azərbaycan dəmir yolunun 100 illiyinə həsr edilmişdir və burada ötən illər ərzində dəmir yolunda aparılan böyük dəyişikliklərdən söhbət açılır.
Senet
right|thumb|250px|Senet oyunu Senet, (, bəzən senat) — Qədim Misir masaüstü oyun. Bizim eradan 3.500 il əvvəl icad edildiyi ehtimal edilir. Rəvayətlərdə və "Qədim Misir ölülər kitabı"nda adı çəkilir. Bildirilir ki, Qədim Misir bilik allahı Tot tərəfindən yaradılıb.
Tailandın kişilərdən ibarət milli basketbol komandası
Tailandın kişilərdən ibarət milli basketbol komandası — Tailandı beynəlxalq basketbol arenasında təmsil edən kişilərdən ibarət milli basketbol komandası. Tailand Basketbol Assosiasiyası 1953-cü ildən FİBA-nın üzvüdür. .
Tarix
Basketbol üzrə Tailandın kişilərdən ibarət yığma komandası üçün ilk böyük basketbol turniri 1954-cü ildə keçirilən Asiya yay oyunları olmuşdur. Komanda üçün bu oyunlar uğursuz olmuş, onlar qrupda 3 oyunun hamısında məğlub olaraq axırıncı, 8-ci yeri tutmuşdur. . Komanda 1956-cı ildə Melburnda keçiriən Yay Olimpiya oyunlarında ilkin təsnifat qrup oyunlarının hamısında məğlub olmuş və 15-ci yeri tutmuşdur. .
1962-ci ildə komanda IV Asiya oyunlarında iştirak etmişdir. Bu turnir Tailand komandası üçün uğurlu olmuş. Tailand yığması 4-cü yeri tutmuşdur. . Tailand yığması ilk dəfə 1963-cü ildə basketbol üzrə Asiya çempionatında iştirak etmiş və elə həmin il də qitə birinciliyində öz tarixinin ən yüksək uğuruna nail olmuş, 4-cü yeri tutmuşdur. . Komanda turnirdə 11 oyundan 5-də qalib gəlmiş, 3-cü yer uğrunda matçda basketbol üzrə Cənubi Koreyanın kişilərdən ibarət komandasına 71:86 hesabı ilə məğlub olmuşdur. . İki il sonra, 1965-ci ildə basketbol üzrə Asiya çempionatında əvvəlki nailiyyət təkrar olunmuş, Tailand basketbolçuları 3-cü yer uğrunda mübarizədə Cənubi Koreya komandasına məğlub olmuşdur. . Ən yüksək nəticəyə komanda 1966-cı ildə Tailandda keçirilən Yay Asiya oyunlarında nail olmuş, 2-ci yeri tutmuşdur. Qrupda Tailand yığması basketbol üzrə Yaponiyanın kişilərdən ibarət basketbol komandasını məğlub etmiş, finalda isə İsrailin basketbol komandasına 42:90 hesabı ilə məğlub olmuşdur. .
Anthemis parnassica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Xruşşov
Xruşşov tərəfindən tikilmiş evlər və ya Xruşşov — 1960-cı ilin əvvəli SSRİ dönəmində, adını Nikita Xruşşovdan alan və Sovet hökumətinin göstərişləri ilə aşağı qiymətə inşa edilmişdir. Bunlar dəmir-beton və ya kərpicdən tikilmiş üç-beş mərtəbəli mənzillərdir.
thumb|250px|[[Tomskda xruşşovka paneli]]
Tarixi
Ənənəvi hörgü çox səy tələb edirdi. Digər tərəfdən, fərdi layihələr ləng gedirdi və izdihamlı şəhərlərin tələbatını ödəyə bilmirdi. Geniş miqyaslı mənzil çatışmazlığını həll etmək üçün 1947–1951-ci illər arasında sovet memarları xərcləri azaltmaq və tikintinin tamamlanma müddətlərini azaltmaq üçün müxtəlif texnologiyaları qiymətləndirdilər. 1950-ci ilin yanvarında Xruşşovun rəhbərlik etdiyi sovet memarlarının qurultayında o, ucuz və sürətli texnologiyalardan istifadə edən sovet memarlarının məqsədlərini bəyan etdi. thumb|250px|Natamam çərçivə ilə quraşdırılmış panel ev. 1949-cu il [[Yekaterinburq]]
1956-cı ildən Moskvanın baş plançısı olan Vitali Laqutenko 1954–1961-ci illər arasında sürətli tikinti qrafiki əsasında betonla örtülmüş binaları və kütləvi sənayeləşmiş tikinti prosesini layihələndirmiş və sınaqdan keçirmişdir. 1961-ci ildə Laqutenkonun institutu Xruşşovkaya xas olan 5 mərtəbəli prefabrik binanın K-7 layihəsini nəşr etdi. 1961-ci ildən 1968-ci ilə qədər Moskvada 3.000.000 kvadratmetr torpaq sahəsi tikilmişdir. Daha sonra Moskvada yer darlığı səbəbindən 9–12 mərtəbəli binaların tikintisinə qərar verildi. Sonuncu beşmərtəbəli "Xruşşov" 1971-ci ildə tikilib. SSRİ-nin başqa torpaqlarında Xruşşovkaların tikintisi kommunizmin süqutuna qədər davam etdi. Bu tikililərin əksəriyyəti indi köhnəlib. thumb|250px|Çərçivə panelli ev, memarı Posoxin. Moskva. st. Kuusinen, 11
Sensualizm
Empiriki biliklər ağıl vasitəsi ilə ümumiləşdirilir və sistemə salınır. İdraka belə yanaşma fəlsəfədə sensualizm adlanır. Antik dövrdə yaranan bu istiqamət fəlsəfədə XVII-XVIII əsrlərdə daha geniş yayılmağa başladı. Sensualizm bütün növ biliklərin hiss üzvləri vasitəsilə əldə edilməsi konsepsiyasıdır. Bu konsepsiyaya görə, duyğular, qavrayış və hafizə tək-tək cisim və hadisələr haqqında biliklərin əsasini təşkil edir. İlkin biliklərin fikri əməliyyatın köməyi ilə ümumiləşdirilməsi anlayışların, biliklərin formalaşdırılmasına gətirir.
Typhlodromus gressitti
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Əhməd Qasımov
Əhməd Qasımov — — "Əməkdar mühəndis", "V. İ. Leninin 110 illik yubileyi ilə əlaqədar beş illik planın yerinə yetirməsinə görə Fəxri Lenin Qramotası" təltifçisi, 1990–1995-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Xalq deputatı, Ağcabədi rayon KP rayon Komitəsinin birinci katibi.
Həyat və fəaliyyəti
Əhməd Qasımov 29 oktyabr 1940-cı ildə Ağcabədi rayonunda dünyaya gəlib. 1957-ci ildə Ağcabədi rayon 2 saylı orta məktəbi bitirib və həmin ildə əmak fəaliyyətinə başlayıb.
Əmək fəaliyyəti
1957-ci ildən 1960-cı ilədək Agcabədi şəhərindəki 2 saylı orta məktəbdə təsərrüfat müdiri, 1960-cı ildən 1963-cü ilə qədər Bakı şəhəri 3 saylı Taksi Parkda və Növbəti Minik Avtomobilləri Parkında çilingər. 1963–1964-cü illərdə Bakı 1 saylı Taksi Parkında dispetçer, 1964–1965-ci illərdə həmin müəssisədə texniki şöbə mühəndisi vəzifəsində çalışmışdır. 1965-ci ildən 1967-ci illərdə Ağcabədi "Azərkəndtexnika" İB-nin "Avtomobil Təmiri" zavodunun baş mühəndisi, 1967-ci ildən isə eyni zavodun direktoru vəzifəsinə təyin edilmiş və 1981-ci ilə qədər həmin zavoda rəhbərlik etmişdir. Ağcabədi "Avtomobil təmiri" zavodunun direktoru vəzifəsində çalışarkən zavodda görülən işlər sayəsində müəssisə respublika əhəmiyyətli bir zavod səviyyəsinə çıxarmışdır. Belə ki, respublikanın 20-dən artıq rayon kənd təsərrüfatı texnikalarının təmirinin aparılması ilə yanaşı Rusiyanın muxtəlif vilayətlərinə və başqa respublikara sifariş əsasında istehsal olunan kənd təsərrüfatında istifadə olunan arabalar, qoşqular, kotan və malalar göndərilirdi.
1970-ci ildən ardıcıl olaraq Ağcabədi rayon Xalq deputatları Sovetinin deputatı seçilmiş, rayonun ictimai -siyasi həyatında aktiv fəaliyyət göstərmişdir. Beləliklə, 1981-ci ildə Ağcabədi rayon İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini ,1989-cu ildə isə Ağcabədi rayon KP rayon Komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə, 1990-cı Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı vəzifəsinə seçilmişdir. Daha sonra Prezident yanında Ali Nəzarət İnspeksiyasında Ağdam- Ağcabədi üzrə Baş inspektor və 1995-ci ilədək Azərbaycan Respublikası Milli Məclisində Sosial Siyasət üzrə ekspert və komissiyanın üzvü olmuşdur. 1995-ci ildən Bakı şəhər, Sabunçu rayon İH-də müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdır.
1999-cu ildən başlayaraq Bakı şəhər Ekologiya komitəsi və 2002-ci ildən Ekologiya Təbii Sərvətlər Nazirliyində əmək fəaliyyətini davam etdirmişdir. 30 sentyabr 2011-ci ilə qədər Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Ətraf Mühitin Mühafizəsi Departamentinin sektor müdiri vəzifəsində çalışmışdır.
Anaksimen
Anaksimen ya da Anaksimenes (yun. Ἀναξιμένης, ) — qədim yunan filosofu, Milet məktəbinin üçüncü nümayəndəsi, Anaksimandrın tələbəsi.
Əhməd Qasımov
Ailəsi
Həyat yoldaşı Qasımova Xeyra Usub qızı 25 yanvar 1947-ci ildə Ağcabədi rayonunda anadan olub. Hazırda təqaüddə olan riyaziyyat müəllimidir.
Anaksimen
Fəlsəfəsi
Anaksimen ”havanı” ilk ünsür saymış və hər şeyin ondan yaranmasını iddia etmişdir. Başqa şeylər isə havanın qatlaşması və seyrəkləşməsindən əmələ gəlmişdir. Onun iddiasına görə, hava seyrəkləşdikcə oda, qatlaşdıqca bərk maddə və mayelərə çevrilir. O həmçinin qeyd etmişdir ki, bunun nəticəsində hər şey müxtəlif formalar alır.
Əhməd Qasımov
Ailəsi
Oğlu Qasımov Ramazan (Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakultəsini bitirib) təqaüddə olan polis polkovnik-leytenantıdır. Oğlu Əmrahlı Əkrəm (Azərbaycan Neft Akademiyasını bitirib) "BAKQAZ" MMC-nin Rəisi vəzifəsində çalışır. Digər oğlu Qasımov Rüstəm (Azərbaycan Tibb Universitetini bitirib) Həkim-onkoloq kimi fəaliyyət göstərir. Aspiranturada təhsilini davam etdirir. Oğlu Qasımov Əmrah (Azərbaycan Neft Akademiyasını bitirib) BP neft şirkətində çalışırr.
Anaksimen
Fəlsəfəsi
Anaksimenə görə hər şeyin başlanğıcı qeyri-məhdud havadır. Dünyada nə varsa, nə olubsa, gələcəkdə nə olacaqsa hətta tanrılar və ilahi şeylər də havadan yaranmışdır.
Fales kimi Anaksimenes də yeri yastı şəkildə təsəvvür edirdi. O qeyd edirdi ki, yer havada üzür, həm də o həyatverici rol oynayır. Ruhlar havanın nəfəsi və onun əsməsidir. Həm də hava ruhları səmada planetləri saxladığı kimi saxlayır. Anaksimenes planetlərin yerə yaxınlıq məsafəsini də düzgün təyin etmişdir. O deyirdi ki, yerə ən yaxın olan planet aydır, ondan sonra isə günəş gəlir. Ən uzaqda olanlar isə ulduzlardır
Kommunist Manifesti
Kommunist Partiya Manifesti — Karl Marks və Fridrix Engels tərəfindən 1848-ci ildə yazılmış siyasi əsərdir. 1848-ci il inqilabları başlamaq ərəfələrində Kommunist Birliyi tərəfindən ilk olaraq Londonda nəşr edilmiş Manifest, sonradan dünyanın ən nüfuzlu siyasi sənədlərindən biri olaraq tanınmışdır. Kommunizmin potensial gələcək formalarını proqnozlaşdırmaqdansa, sinfi mübarizəyə (tarixi və gələcəktə olacaq) və kapitalizm və kapitalist istehsal nizamlarına analitik bir yanaşma təqdim edir.
Kommunist Manifesti, Marks və Engelsin cəmiyyətin və siyasətin mahiyyətinə dair nəzəriyyələrini ümumiləşdirir, yəni öz sözləri ilə "[o] indiyə qədər mövcud cəmiyyətin tarixi sinif mübarizələrinin tarixidir". Eyni zamanda dövrün kapitalist cəmiyyətinin sonda sosializmlə əvəz olunacağı ilə bağlı fikirlərini də qısa şəkildə əks etdirir. Manifestin sonuncu bəndində müəlliflər dünyada mövcud olan bütün mövcud sosial şərtləri zorla devirməyə çağırırlar. Bu bütün dünyada kommunist inqilablarına çağırışına xidmət etdi.
2013-cü ildə Kommunist Manifesti, Marksın Kapital I cildi ilə birlikdə UNESCO-nun Dünya Yaddaş Proqramında qeydiyyata alındı.
Məzmunu
Kommunist Manifesti preambula və dörd hissəyə bölünür, bunların sonuncusu qısa nəticədir. Təqdimat başlayır: "Bir ruh Avropanı lərzəyə salır — kommunizm ruhu. Köhnə Avropanın bütün gücləri bu ruhu qovmaq üçün müqəddəs bir ittifaqa girdilər" Hər yerdə, o cümlədən hökumətdəki və müxalifətdə olan partiyaların bir-birlərinə "kommunizmə ləkə gətirən" təhqirlər etdiyinə işarə edən müəlliflər, bu güclərin kommunizmin özündə böyük güc olduğunu etiraf etdiklərini göstərir. Davamda giriş "Kommunistlərin baxış tərzini, məqsədlərini və meyllərini bütün dünyaya aydınlaşdırmağın və kommunizm ruh nağılının qarşısına şəxsən bir partiya manifesti ilə çıxmağı." tövsiyə edir.
"Burjua və Proletarilər" Manifestinin birinci bölümündə tarixin materialist konsepsiyasını izah edir ki, "bu günə qədər mövcud cəmiyyətin bütün tarixi sinfi mübarizələrin tarixidir". Cəmiyyətlər həmişə məzlum azlığın boyunduruğu altında istismar olunan məzlum əksəriyyət formasını almışlar. Kapitalizmdə sənaye fəhlə sinfi və ya proletariat istehsal vasitələri, burjuaziya sahiblərinə qarşı sinif mübarizəsi aparır. Əvvəlki kimi bu mübarizə cəmiyyəti yenidən quran bir inqilabla və ya "qarşıduran siniflərin ümumi xarabalığı" ilə başa çatacaqdır. Burjua, "istehsalın davamlı inqilabı [və] bütün sosial şərtlərin fasiləsiz pozulması" sayəsində feodalizmin bütün köhnə güclərini yerindən alaraq cəmiyyətdə ən yüksək sinif olaraq meydana gəldi. Burjua proletariatı daim iş qüvvəsi üçün istifadə edir, özləri üçün mənfəət yaradır və kapital yığır. Bununla birlikdə burjuaziya "öz qəbir qazanları" kimi xidmət edir; proletariat istər-istəməz öz potensiallarını dərk edəcək və burjuaziyanı devirərək inqilab yolu ilə hakimiyyətə yüksələcəkdir.
İkinci bölmə olan "Proletarilər və Kommunistlər", şüurlu kommunistlərin qalan işçi sinfinə münasibətlərini bildirməklə başlayır. Kommunistlər partiyası digər işçi partiyalara qarşı çıxmayacaq, lakin onlardan fərqli olaraq ümumi iradəni ifadə edəcək və bütün millətlərdən asılı olmayaraq bütövlükdə dünya proletariatının ümumi maraqlarını müdafiə edəcəkdir. Bölmə, kommunizmi müxtəlif etirazlardan, o cümlədən kommunal fahişəliyi müdafiə edən və ya insanları işləməkdən yayındıran iddialardan müdafiə etmək üçün davam edir. Bölmə, qısamüddətli tələblər, o cümlədən mütərəqqi gəlir vergisi; miras və şəxsi mülkiyyətin ləğvi; uşaq əməyinin ləğvi; pulsuz təhsili; nəqliyyat və rabitə vasitələrinin milliləşdirilməsi; milli bank vasitəsi ilə kreditin mərkəzləşdirilməsi; dövlət mülkiyyətində olan torpaqların genişləndirilməsi və s. — həyata keçirilməsi vətəndaşlığı olmayan və sinifsiz cəmiyyətin önə keçməsinə səbəb olacaqdır.
Üçüncü bölmə "Sosialist və Kommunist Ədəbiyyatı", kommunizmi o dövrdə yayılmış digər sosialist doktrinalardan fərqləndirir — bunlar geniş reaksiyaçi sosializm olaraq təsnif edilir; Mühafizəkar və ya Burjua Sosializmi; və tənqidi-utopik sosializm və kommunizm. Rəqib perspektivlərə görə təhqir dərəcəsi dəyişsə də, hamısı islahatçılığı təbliğ etdiyinə və fəhlə sinfinin öncəki inqilabi rolunu tanımadığı üçün işdən qovulur.
"Müxtəlif müxalifət partiyalarına münasibətdə kommunistlərin mövqeyi", Manifestin son hissəsində, XIX əsrin ortalarında Fransa, İsveçrə, Polşa və Almaniya kimi konkret ölkələrdə gedən mübarizələrə dair kommunist mövqeyi qısa müzakirə olunur. "burjua inqilabı ərəfəsində" və tezliklə dünya inqilabının gedəcəyini proqnozlaşdırır. Bu, demokratik sosialistlərlə ittifaq elan etməklə, digər kommunist inqilablarını cəsarətlə dəstəkləmək və vahid beynəlxalq proletar fəaliyyətinə — "Bütün Ölkələrin İşçiləri, Birləşin!" Çağırışı ilə başa çatır.
Viktor Pelevin
Viktor Oleqoviç Pelevin (, 22 noyabr 1962) — Rusiya yazıçısı.
Həyatı
Viktor Oleqoviç Pelevin 1962-ci il, 22 noyabrda Moskvada anadan olub. 31 nömrəli xüsusi ingilis məktəbini bitirmiş, 1985-ci ildə Moskva Energetika Universitetini bitirmişdir. İxtisasca mühəndis-elektromexanikdir. Br neçə il “Elm və Din” jurnalının əməkdaşı olan yazıçı şərq mistikası ilə əlaqədar müxtəlif məqalələr yazmışdır. Bir çox pyesləri Moskva teatrlarında uğurla səhnələşdirilmişdir. İlk yaradıcıllıq məhsulu “Cadugər İqnat və insanlar” olmuşdur (Колдун Игнат и люди). OpenSpace.ru saytının 2009-cu ildə apardığı sorğuda, Viktor Pelevin Rusiyanın görkəmli intelektuallarından seçilmişdir.