cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lvov tarixi
1387—1772: Polşa krallığı və Reç Pospolitanın hakimiyyəti altında
XV əsrin birinci yarısında əslən Polşadan olan Odrovonj adlı şlyaxtiç sülaləsi Lvovda olduqca nüfuzlu və qüdrətli təbəqəyə çevrilir. Həmin sülalənin nümayəndəsi olmuş Yan Odrovonj Lvov şəhərinin arxiyepiskopu, onun kiçik qardaşı Pyotr Ondrovonj - rus voyevodası və ətraf torpaqların kəndxudası, onun ortancıl qardaşı Pavel isə - Lvov kaştelyanı idi. 1450-ci ildə Lvov konxası, iki ildən sonra isə Rus voyevodluğunun başçısı vəzifəsinə həlak olmuş Pyotrun qardaşı Andrey Ondrovonj təyin olur. O, sənətkarlığın inkişafına köməklik göstərir, eləcə də Bernardin ordeninin rahibləri və taxta monastırın inşası üçün Haliç darvazasının yaxınlığında geniş torpaq sahəsi ayırır. Eyni zamanda Andrey Odrovonj Lvovun iqtisadi hüquqlarını məhdudlaşdırmağa və şəhərin ənənəvi gəlir mənbələrini dayandırmağa cəhd göstərirdi. 1460-cı ildə Lvovda şəhərlilər arasında narazılıq başlayır. İzdiham polyak ordusu tərəfindən yatırılmasına baxmayaraq, əleyhdar sırasına meşşanlar ilə yanaşı həmçinin zəngin şlyaxta üzvləri də qoşulur. Andreyin 1465-ci ildə ölümündən sonra Lvov konxası vəzifəsini onun qardaşı Yan Ondrovonj yerinə yetirməyə başlayır (şlyaxta və meşşanların təzyiqi altında, kral Andrey tərəfindən qardaşı üçün vəsiyyət etdiyi Lvov torpağını müsadirə edir).
Köməyə çatmış polyak ordusu və onlara qoşulmuş böyük sayda şəhər sakinləri moldaviyalılara hücum edərək, onları Dnestr çayının sahilində qətlə yetirirlər. Tezliklə Lvovda 30 moldaviyalı kübar gənc ictimaiyyət qarşısında asılaraq edam edilmişdirlər. Qisasdolu həmin edam hərəkətinin başlıca səbəbi, moldaviyalılar tərəfindən şəhərin mühasirə edilməsi zamanı cüzam xəstəliyindən əziyyət çəkən xəstələrin müalicə aldıqları Müqəddəs Stanislav monastırının və xəstəxananın yandırılması idi. 1515-ci ilin noyabr ayında valax ordusu tərəfindən şərti muzd qarşılığında şəhəri yandırmaqda sövq edilən kəndli, şəhərməhkəməsi tərəfindən günahkar bilindiyi üçün tonqalda yandırılmışdır. 1524-cü ildə Zboyişça kəndində ordugah yaratmış tatarlar Lvov şəhərini mühasirəyə alır, lakin daha sonra geri çəkilməli olurlar. 1525-ci ildə rusin sakinləri sexlərə üzv olmalarına dair bərabərhüquqluluq istiqamətində çağırışlar edirlər, lakin bunlar nəticəsiz olaraq qalır. 1526-cı ildə kral I Sigizmund sahib olduğu priveleyə əsasən, formal olaraq üzərində şir təsvir edilən Lvov şəhərinin gerbini təsdiq edir (rəsmi gerb olduqca geniş şəkildə bayraqlar, sex nişanələri, möhür və ya damğalarda və hətta şəhər çapxana və mətbəələrində belə geniş istifadə olunurdu).
1527-ci ilin Böyük yanğını zamanı (yanğın pivə istehsalı üzrə ixtisaslanan sexdə baş vermişdir), orta əsr Lvovu və ətraf ərazilər tamamilə məhv olmuşdur. Müdafiə qüllələrində saxlanılan barıt ehtiyatları partlayış zamanı şəhər divarlarının mühüm sahələrini dağıdaraq, top və artilleriya mərmilərinə ziyan vurur. Ətrafa yayılan alovun gücü o qədər böyük idi ki, yanğın Krakov darvazalarından tez bir zamanda Yüksək qəsrin yerləşdiyi rayona qədər yayılır. Həmin dəhşətli yanğından ancaq Aşağı qəsr kompleksinə daxil olan üç qüllə salamat qalmışdır. 1527-ci ildə baş vermiş daha bir yanğın, qotik üslublu tikililərin əksəriyyətini dağıdır və hakimiyyəti şəhərin əsaslı şəkildə yenidən planlaşdırmalarına sövq edir. 1565-ci ildə baş üçüncü böyük yanğın zamanı Aşağı qəsr kompleksi, eləcə də Lvovun şimalında yerləşən məhəllələri tamamilə yanaraq yararsız vəziyyətə düşürlər. 1571-ci ildə baş vermiş sonuncu dördüncü yanğın isə şəhərə şəhərə böyük ziyan vurur; amansız alovlar içərisində yüzlərlə ev, onlarla kilsə, ratuşa və hətta şəhər arsenal məhv olur.
1539-cu ildə Lvovda pravoslav arxiyepiskopluğun əsası qoyulur (erməni və katolik arxiyepiskopluqdan sonra o, sayca üçüncü idi). 1544-cü ildə lvovlu pravoslav yepiskop Makariy Müqəddəs Nikolay kilsə qardaşlığını təsis edir. 1556-cı ilin yaz aylarında Lvovda macar kraliçası İzabella Yagellonka qonaq qismində qalır. Şəhər sakinlərinin qonaqpərvərliyinə təşəkkür əlaməti olaraq, kraliça 1557-ci ilin mart ayında Lvov tacirlərinin Macarıstan sərhədləri daxilində bütün növ vergi ödənişlərindən azad olduqlarını bildirən xüsusi qanun imzalayır. XVI əsrin ikinci yarısından etibarən, əsasən keçmiş kəndlilər sırasından çıxmış ixtisassız fəhlələrin, eləcə də sənətkarların axını hesabına şəhər və onu əhatə edən kənd ərazilərində əhalinin sürətlə artması müşahidə olunur (məsələn, 1544-cü ildən - 1583-cu ilə qədər Haliç şəhərətrafında evlərin sayı 130-dan 578-dək artır).
1564-cü ilin yazında qaçaq moldav hökmdarı VII Ştefan Tomşa və onun yoldaşları (voyevoda və baş boyar) şəhərin Bazar meydanında edam edilmişdilər. 1576-cı ildə Lvov meşşanları şəhərdə yerləşən bir sıra malikanələrin (Kulparkov, Kleparov, Holosko, Zamarstınov, Bilohorşa və Brüxoviçi) 12 rayets (magistrat şurasının üzvləri) və onların ailələri tərəfindən varlandırılma mənbəyinə çevrilmələrinə qarşı qəti etiraz bildirməyə başlayırlar. 1578-ci ilin iyun ayında Lvovun Bazar meydanında moldav taxtına iddiaçı olmuş və muzdlu kazak dəstələri ilə Yassı şəhərinə bir neçə uğursuz hücum cəhdi etmiş ataman İvan Podkova edam edilmişdir (onun nəşi Uspeniye kilsəsinin zirzəmisində dəfn edilmişdir).
1582-ci ilin sentyabr ayında Lvovda taxtından məhrum edilmiş daha bir moldav hökmdarı Yanku Sasulun boynu vurulmuşdur (Sasulun xahişi ilə edam cəlladın baltası ilə deyil, onun döyüşlərdə daim özü ilə daşıdığı qılınc ilə yerinə yetirilmişdir. Həmin qılınc XVII əsrə kimi şəhər ratuşasında trofey kimi saxlanılırdı). 1583-cü ildə Lvovda eyni anda bir neçə əsir götürülmüş kazak döyüşçülərinin başı kəsilmişdir. 1586-cı ilin yanvar ayında Lvova Antioxiya və Bütün Şərq patriarxı I İoakim böyük nümayəndə heyəti ilə birgə təşrif buyurur və yenicə təsis olunmuş Stavropigial Uspeniye qardaşlığına öz xeyir-duasını verir. Elə həmin ildə Roma Papası V Sikst müxtəlif şəhər simvolları ilə yanaşı Lvov gerbinin (qalxan üzərində təsvir olunmuş iki pəncələrinin üstündə duran və böyük ulduzu tutan şir rəmzi) bütün rəsmi yazışma və sənədləşmələrdə istifadə edilməsinə öz razılığını verir. 1588-ci ildə Lvov şəhərini Konstantinopol patriarxı II İyeremiya ziyarət edir və dəyirmi masa arxasında keçirilən məclis zamanı, o, pravoslav yepiskopu Gedeona Uspeniye qardaşlığının və ona tabe olan Onufriy monastırının icra etdiyi bütün daxili işlərə müdaxilə etməsinə qadağa qoyur.
1772—1914: Avstriya imperiyasının (daha sonra Avstriya-Macarıstan) tərkibində
1772-ci ildə Reç Pospolitanın ilk bölüşdürülməsi zamanı Avstriya ordusu Lvovu işğal etdi. Qalisyia Qalisiya və Lodomeriya krallığının əyalətinə çevrildi.Lvov vilayəti krallığın mərkəzinə çevrildi. Avstriya hökuməti 1777-1820-ci illərdə Maqdeburq qanununa (1786) aid arxaik strukturları, özünüidarə orqanlarını ləğv etdi, şəhərin iqtisadiyyatını 1777-1820-ci illərdə aşağı qala və orta əsr divarları söküb, yerlərində meydanlar tikdirdi - şərq qubernatoru Rampartsdan, qubernator sarayının quruldu, Htmanın Poltava dərəsi boyunca yeni bir mərkəzi yolun qurulduğu Azadlıq prospekti meydana gəldi. İmperator II İosif mütləqiyyət prinsiplərinə riayət edərək, kilsə islahatı keçirdi. Müvəqqəti təhsil, sosial, tibbi və xeyriyyə fəaliyyəti ilə məşğul olduqlarını həqiqətən sübut edə bilməyən bütün Lvov monastırları aradan qaldırıldı. Binalar, kazarma, xəstəxana, cəzaçəkmə müəssisələri, təhsil müəssisələri tikildi. Josefin islahatı zamanı Podzamçe şəhərinin köhnə hissəsinin bir sıra məbədləri məhv edildi. İslahat zamanı bir çox kilsə və monastır, eləcə də yezuitlərin əlində olan Lvov Universiteti bağlanmışdı. 1776-cı ildə şəhər teatrı təşkil olundu, ilk dəfə müasir Ukraynanın müntəzəm qəzeti "Gazett d'Leopol" ("Lvov qəzeti") ilk dəfə fransız dilində çıxdı.
1783-ci ildə yenidən qurulan və 4 fakültədən (fəlsəfə, hüquq, tibb və ilahiyyat) ibarət olan Lvov Universitetində dərslər alman dilində keçilirdi. 1784-cü ildə bir alman dili gimnaziyası açıldı (Akademiyada mövcud olduğu üçün akademik adlandırıldı), çünki hər iki müəssisəyə şəhərin mərkəzində keçmiş Katolik Trinitariya monastırının binası verildi. 1784-cü ildə Lvovda ilk dünyanın ilk hava şarı buraxıldı. Bundan yalnız 9 ay sonra Monqolfiye qardaşları samandan hazırlanmış hava şarını buraxdılar.
1919—1939: İkinci Reç Pospolitanın tərkibində
Sovet-Polşa müharibəsi zamanı 1920-ci ildə şəhər AI Eqorovun rəhbərliyi altında Qırmızı Ordu qüvvələrinin hücumuna məruz qaldı. İyunun 1920-ci ildən etibarən Semyon Budyonnının komandirliyi altında Birinci Kavaleriya Ordusu şimal-şərqdən şəhərə keçməyə çalışdı. Şəhər müdafiəyə hazırlaşırdı. Sakinlərin əksəriyyəti Polşa, üç piyada və iki süvari sipərini yaradıb və tamamilə idarə etdilər. Müdafiə istehkamları inşa edilmişdir. Şəhər üç Polşa şöbəsi və bir köməkçi Ukrayna əsgər alayları tərəfindən müdafiə edildi.
Ruslan Nərimanzadə
Ruslan İlqar oğlu Nərimanzadə (23 aprel 1995; Zəyəm Cırdaxan, Şəmkir rayonu — 13 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Ruslan Nərimanzadə 1995-ci il aprelin 23-də Şəmkir rayonunun Zəyəm Cırdaxan kəndində anadan olub. 2003–2012-ci illərdə S. Məmmədov adına Zəyəm Cırdaxan kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Subay idi.
Hərbi xidməti
Ruslan Nərimanzadə 2013–2015-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ruslan Nərimanzadə ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirən zaman cəsarət və fədakarlıq göstərdiyinə, habelə təşəbbüskar və qətiyyətli addımlar nümayiş etdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ruslan Nərimanzadə ölümündən sonra "Döyüşdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ruslan Nərimanzadə ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Aslan Aslanov (aşıq)
Aslan Aslanov (tam adı: Aslan Məmmədhəsən oğlu Aslanov) — Azərbaycan aşığı, Ağstafa rayon mədəniyyət evində aşıqların bədii rəhbəri (1957), Azərbaycan Aşıqlarının III və IV Qurultaylarının iştirakçısı.
Həyatı
Aslan Aslanov 1928-ci ildə Ağstafanın Köhnəqışlaq kəndində anadan olmuşdur.
Aşıq sənətinə 18 yaşından başlayıb.
Ustadları Aşıq Qəhrəman (1946–1949) və Aşıq Məmmədyar (1949–1956) olub.
Azərbaycan–Çili münasibətləri
Azərbaycan–Çili münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Çili Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1994-cü il noyabrın 3-də qurulmuşdur.
Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Çili parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. 4 mart 2016-cı il tarixindən Azər Badamov işçi qrupunun rəhbəridir.
Qazı-Karta
Qazı  — bir sıra türk xalqları arasında sucuq və beşbarmaq hazırlanmasında istifadə edilən at ətli kolbasa,delikatesdir. Həm də qazı sözü bu kolbasanın hazırlanmasında istifadə olunan qabırğa yağı mənasını ifadə edir.
Tarixi
250px|thumb|right|Nur-Sultanda restoranda verilən qazı-karta 250px|thumb|right|Qaza-Kartanın hazırlanması At əti çox kaloridir və köçərilərin həyatının sərt iqlim şəraitinə uyğunlaşmasında və uzun ömürlü olmalarına kömək edir.
Qeyd etmək lazımdır ki, bütün atlar ət üçün kəsilmir və at əvvəlcədən kökəldilir. Atlar bütün il boyu kəsilə bilinsə də, əsasən "soğum" fəslində - ilin sonuna, qışa doğru kəsilir.
Əlirza Fərşi
Əlirza Fərşi ― Azərbaycanlı milli mədəni fəal, vicdan məhbusu.
Qazı-Karta
Tarixi
Qazı, başqırdlar, qırğızlar və qazaxların milli mətbəxinin ayrılmaz bir hissəsidir, ən sevdikləri yeməklərdən biridir. Karta isə  — atın bağırsağıdır (içindəki yağ ilə). Yuyulur və yüngülcə duzlanır. Qaynadılmış şəkildə istifadə olunur. Türk xalqları (qazaxlar, qırğızlar, tatarlar, qaraqalpaqlar) arasında bu bir delikates hesab olunur. Tatarlar atın bağırsağı içərisindəki yağı ilə birgə əylendirmə (әйләндермә) deyilir.
Hazırlanması
Çox vaxt qazı və karta ətlə birlikdə bişirilir və birlikdə böyük bir yemək kimi verilir. Narın və ya beşbarmaq ilə birlikdə süfrəyə verilə bilər.
Əlirza Fərşi
2014-cü ilin fevral ayının 21-də Tehran şəhərində Beynəlxalq Ana Dili Günü mərasimində iştirak etdiyi üçün digər milli fəallarla birlikdə İranın təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən həbs edilib. Sonradan məhkəmənin qərarı ilə 15 il həbs və Xuzistan vilayətinin Bağ Məlik şəhərində 2 il sürgündə yaşamağa məhkum edilib.
Qazı-Karta
Hazırlanması
Tatarlarda at əti, payızın sonlarında bağırsaqları ilə birlikdə çəlləklərdə marina edilir və mart ayında doldurulmağa başlayır və qurudulmaq üçün asılır, sonra qurudulur və ya hisə verilir.
Əlirza Fərşi
O, həm də Cənubi Azərbaycanda müxtəlif bölgə və kəndlərə uşaqlar üçün kitab toplayıb onların çatdırılmasını təşkil edən Kəndimiz Fondunun qurucusudur.
Həyatı və fəaliyyəti
Əlirza Fərşi 1979-cu ildə Mərəndin Dizəc Yekan kəndində anadan olub. Atası İran-İraq müharibəsində dünyasını dəyişib. 1998-ci ildə Şərif Texnologiya Universitetinə daxil olub .Burada kompüter mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsil alıb. Daha sonra Tehran Universitetində magistr təhsili alıb. Universitetdə təhsil aldığı dövrdə Tehran Universitetində Azərbaycan türkcəsində yayımlanan "Yol" jurnalının redaksiyasında fəaliyyət göstərib. Təhsilini bitirdikdən sonra bir il Təbrizdə yaşayıb. Sonradan Culfa şəhərində yerləşən Azad Universitetində dərs keçməyə başlayıb. Müəllimlik fəaliyyəti ilə yanaşı Cənubi Azərbaycanda müxtəlif bölgə və kəndlərə uşaqlar üçün kitab toplayıb onların çatdırılmasını təşkil edən Kəndimiz Vəqfini qurub. Və şəxsən özü kitabların çatdırılmasında iştirak edib. Kəndimiz Vəqfi fəaliyyət göstərdiyi illər ərzində onlarla yaşayış məntəqəsində minlərlə kitabı orada yaşayan uşaqlara hədiyyə edib.
Həbs edilməsi və sonrakı fəaliyyəti
2009-cu ilin may ayında Təbrizdə El gölü meydanında ana dilində təhsil üçün keçirilmiş etiraz aksiyasında həyat yoldaşı Sima Didar ilə birlikdə həbs edilib. Məhkəmə onları bir il müddətinə həbsə məhkum etsə də ikinci instansiya məhkəməsi həbsin müddətini 6 aya endirib. 2010-cu ildə Culfa şəhərində yerləşən "Azad" Üniversitindən müəllimlikdən azad edilib. Təbriz həbsxanasına köçürüldükdən sonra vəsiqə qarşılığında müvəqqəti azad olunur. 2011-ci ildə yenidən həbs edilərək Təbriz həbsxanasına köçürülüb.
2014-cü ildə Tehran şəhərində Beynəlxalq Ana Dili Günü mərasimində iştirak etdiyi üçün Əkbər Azad, Behnam Şeyxi, Həmid Mənafi Nadarlı, Mahmud Ocaqlı, Rüstəm Kazımpur, Mənsur Fəthi və Əziz Fərşi ilə birlikdə həbs edilib. Sonradan məhkəmənin qərarı ilə 15 il həbs və Xuzistan vilayətinin Bağ Məlik şəhərində 2 il sürgündə yaşamağa məhkum edilib. Tehranın Evin zindanında saxlanan fəallar Əkbər Azad və Əlirza Fərşini həbslərindən 2 ay keçdikdən sonra həbsxananın daha sərt korpusu olan 305-ci korpusa köçürüblər.
2021-ci il sentyabrın 22-də Əlirza Fərşi İran İslam Respublikasının məhkəmələrində olan hakimlərin qəddar və ədalətsiz hökmlərinə və həmçinin məktəblərdə türklərin ana dilində təhsildən məhrum edilmələrinə etiraz olaraq 3 gün müddətinə aclıq aksiyası keçirəcəyini bildirib. Sonradan siyasi məhbus Abbas Lisani və başqa 7 məhbus da Əlirza Fərşiyə dəstək olmaq məqsədilə həmin aksiyaya qatılıb.
2021-ci ilin noyabr ayında məzuniyyət hüququndan məhrum olunması ilə əlaqədar məhkəmə rəsmilərinə açıq məktub yazıb. O, məktubunda xəstəliklərinin ağırlaşması, göz əməliyyatına ehtiyacının zəruriliyini və 2-ci tip şəkərli diabet xəstəliyinə tutulmasını izah edərək, məzuniyyətə buraxılmasını və həbsxanadan kənarda müalicə olunmasını tələb edib. Həmçinin məktubunda 20 ay həbs müddəti ərzində sadəcə 3 günlük məzuniyyətə buraxıldığını qeyd edərək Beynəlxalq Ana Dili Günü münasibətilə təşkil edilən mərasimdə iştirak etmək və qanun çərçivəsində türk dili və etniklərin hüquqları mövzusunda göstərdiyi fəaliyyətə görə həbsə məhkum edilməsini tənqid edib.
2021-ci il dekabrın 12-də Böyük Tehran Həbsxanasında cəza çəkən Əlirza Fərşi 3 günlük aclıq aksiyasına başlayıb. Həbsxanadan göndərdiyi açıq məktubda bu aclığı ətraf mühitin çirkləndirilməsi, o cümlədən Urmiya gölünün quruması, Araz çayına tullantıların tökülməsi, fəhlə və müəllim sinfinin dolanışıq vəziyyəti, Azərbaycan bölgəsində olan işsizlik problemi, habelə azərbaycanlı milli fəallara qarşı qeyri-qanuni təzyiqlərə etiraz olaraq etdiyini qeyd edib.
Tutulmasına qarşı etirazlar
Fəaliyyətində heç bir cinayət tərkibi olmadığı üçün, eləcə də insan haqları və ana dili haqlarını müdafiə etdiyi üçün Amnesty İnternational tərəfindən vicdan məhbusu elan edilib və dərhal azad edilməsi tələb olunub.
Tenqiz Kitovani
Tenqiz Kitovani (gürcü: თენგიზ კიტოვანი; ) — təqaüdçü gürcü siyasətçi və hərbi komandirdir. 1990-cı illərin əvvəllərində Gürcüstan Milli Qvardiyasına komandanlıq edərkən və Müdafiəçi vəzifəsində çalışdığı zaman Gürcüstanda Vətəndaş Müharibəsində yüksək rolu ilə fərqlənmişdir. Kitovani və müttəfiqlərinin Prezident Zviad Qamsaxurdiyaya qarşı başlatdığı uğurlu çevrilişdən sonra ölkəyə rəhbərlik etməyə dəvət olunmuş Eduard Şevardnadze tərəfindən tədricən kənarda qaldı.
Erkən həyat və karyera
Tbilisidə anadan olan Kitovani Tbilisi İncəsənət Akademiyasını bitirib, Tetritskaro şəhərində internat məktəbində dərs demiş, sonra 1967-1969 -cu illərdə Tbilisi Dövlət Reklam Bürosunda əsas rəssam işləmişdir.
Hərbi çevriliş və vətəndaş müharibəsi
Qamsaxurdiya tərəfdarı və əleyhdarları arasındakı qarşıdurma tez bir zamanda bir sıra tətillərə və silahlı toqquşmalara çevrildi və nəticədə Qamsaxurdiyanın keçmiş Baş naziri Tenqiz Siqua və yarı hərbçi lider Jaba Ioseliani ilə birlikdə Kitovani 1991-ci ilin dekabrında zorakı çevriliş başlatdı. Qamsaxurdiya tərəfdarları və bəzi müstəqil müşahidəçilər, Kitovaninin hökumətə hücuma qoşulmaq üçün Tbilisidə yerləşən bəzi Sovet/Rus qoşunlarını işə götürdüyünü iddia etdilər. 2 Yanvar 1992 -ci ildə Kitovani və Ioseliani ilə birlikdə Qamsaxurdiyanın vəzifədən alınması və Hərbi Şuranın qurulmasını elan etdilər. Qamsaxurdiya 6 yanvar 1992-ci ilə qədər sürgünə məcbur edildi və 1992-ci ilin martında keçmiş SSRİ xarici işlər naziri Eduard Şevardnadze çevrilişindən sonrakı müvəqqəti hökumətə-Dövlət Şurasına başçılıq etməyə dəvət edildi. 1992 -ci ilin may ayında Şevardnadze Milli Qvardiyanı mərkəzi nəzarətə götürmək üçün Kitovanini müdafiə naziri və baş nazirin müavini təyin etdi. Bununla birlikdə, həm Kitovani, həm də İoseliani Şevardnadzeyə hakimiyyəti vermək istəmirdilər və birtərəfli hərəkətlərə meyl edirdilər.
1992 -ci il avqustun 13 -nə keçən gecə Kitovani qüvvələri, Qamsaxurdiyanın sadiq polisləri tərəfindən sabotaj edilən bölgənin dəmir yollarına nəzarət qurmaq üçün rəhbərliyi Gürcüstandan ayrılmaq üçün bir sıra addımlar atan Abxaziya muxtar respublikasına daxil oldu. Bu əməliyyat və güc nümayişi girovların sərbəst buraxılması ilə nəticələnsə də, çox güman ki, öz təşəbbüsü ilə hərəkət edən Kitovani Abxaziyanın paytaxtı Suxumiyə doğru hərəkət etdi və Abxaz liderlərini qaçmağa məcbur etdi. Şevardnadze Kitovani qüvvələrinin Abxaziyadan çıxarılmasını bacarmadı və ölkə Gürcüstanın Abxaziyanın əksər hissəsinə nəzarəti itirməsi ilə nəticələnəcək on üç aylıq müharibəyə girdi. Gürcüstanda tez-tez sitat gətirilən bu hadisələrin başqa bir versiyasında deyilir ki, Rusiya Abxaziyanı dəstəkləyərkən Kitovanini də münaqişəni qızışdırmağa təşviq etdi və bəlkə də uğurlu bir əməliyyatdan sonra Gürcüstanda liderlik ambisiyalarına dəstək vəd etdi. Şevardnadzenin Gürcüstan Prezidenti olaraq varisi olan Mixeil Saakaşvili də Kitovanini "Rusiya agenti" olmaqda günahlandırdı və Abxaziyanı itirməsində günahlandırdı.
Şevardnadze ilə münaqişə
Abxaziya müharibəsi zamanı Kitovani, Şevardnadzeyə rəqib bir güc mərkəzi inkişaf etdirdi və bir neçə dəfə müdafiə məsələlərində Dövlət Başçısı olan Şevardnadzeyə meydan oxudu və yalnız xarici siyasətə cavabdeh olması lazım olduğunu bildirdi. Kitovani, 11 oktyabr 1992-ci ildə Gürcüstan parlament seçkilərində namizəd oldu və Bolnisi birmandatlı seçki dairəsindən seçildi. Seçkilərdən sonra Şevardnadze onu müdafiə naziri vəzifəsinə peşəkar hərbçi general Anatoli Kamkamidze ilə əvəz etməyə çalışdı, lakin bunu edə bilmədi. Yeni bir hərbi çevriliş planladığına dair inadkar söz -söhbətlər əsnasında, Kitovani nəhayət 1993 -cü ilin mayında istefa vermək məcburiyyətində qaldı, baxmayaraq ki, onun yerinə bir müdafiəçi Qia Karkaraşvili seçildi və qismən də gücünün bir hissəsini saxlaya bildi.
Bununla belə, Şevardnadze Abxaziyadakı hərbi geriləmədən istifadə edərək yarı hərbi qruplara və sonda onların liderlərinə qarşı basqılara başlaya bildi. 1993-cü ilin dekabrına qədər Qamsaxurdiya tərəfdarı üsyan Rusiyanın köməyi ilə dayandırıldıqdan sonra, Şevardnadze gücünü getdikcə möhkəmləndirə bildi, həmçinin Kitovani, həm də İoselianini milli təhlükəsizlik siyasəti üzərində təsirdən məhrum etdi.
Bir müddət Rusiyada qaldıqdan sonra Kitovani Tbilisiyə qayıtdı və Tenqiz Siqua və Abxaziyadan olan etnik gürcü məcburi köçkünlər qrupunun lideri Boris Kakubava ilə birlikdə 1994 -cü ilin payızında Abxaziyanın Azad Milli Cəbhəsini qurdu.
13 yanvar 1995 -ci ildə Kitovani, Tenqiz Siquanın dəstəyi ilə, 700 -ə yaxın yüngül silahlı tərəfdarı olan bir dəstəyə Abxaziyaya qarşı yürüş etdi. Onlar Gürcüstan polisi tərəfindən dayandırılaraq həbs edildi. Kitovani 1996-cı ilin oktyabr ayında qanunsuz silahlı qüvvə təşkil etdiyi üçün mühakimə olundu və səkkiz il həbs cəzasına məhkum edildi. Səkkiz illik müddətinin dörd ilini çəkdi və 22 may 1999-cu ildə tibbi səbəblərə görə Şevardnadze tərəfindən əfv edildi.
Mühacirət və geri dönüş
2000 -ci illərin əvvəllərindən etibarən Kitovani Moskvada yaşamış və bir neçə dəfə Şevardnadze hökumətini sərt tənqid edirdi. 2002 -ci ilin fevral ayında, Şevardnadzenin yaxın müttəfiqi və Gürcüstan Milli Təhlükəsizlik Şurasının nüfuzlu sədri Nuqzar Sajaianın intiharına qalmaqallı cavab verdi, Sajaianın homoseksual olduğu və 2001 -ci ildə jurnalist Giorgi Sanaianın öldürülməsinə əmr verdiyini iddia etdi. Elə həmin il Kitovani 2002 -ci ildə iş adamı və keçmiş futbol ulduzu Kaxi Asatianinin öldürülməsinin arxasında Şevardnadzeni durmaqda ittiham etdi. O, Rusiyanın təxminən 700 çeçen döyüşçüsünün o qışı Gürcüstanın Pankisi dərəsində keçirdiyi iddialarını da təsdiqlədi. Daha sonra iddia etdi ki, 1999/2000-ci illərdə Çeçenistanda oğurlanaraq öldürülən rus generalı Gennadi Şpigun əslində Pankisidə əsir saxlanılaraq öldürüldü və cənazəsi cənub Çeçenistana aparıldı. Lakin Gürcüstan bütün bu iddiaları rədd etdi.
Gürcüstanın Baş prokuroru Nuqzar Qabriçidze iddia edirdi ki, Kitovani 23 Mart 2003-cü ildə uğursuz qiyam təşkil edən Milli Qvardiya veteranları ilə sıx təmasda idi. Lakin Kitovani qiyamla əlaqəsini inkar etdi.
Kitovani 2012 -ci ilin oktyabrında keçirilən parlament seçkilərindən sonra hakimiyyət dəyişikliyindən sonra, 2012 -ci ilin dekabrında Tbilisiyə qayıtdı. 2014 -cü ilin əvvəlində Prezident Georgi Marqvelaşvili onu Gürcüstan vətəndaşlığından məhrum etdi.
Əlirza Fərşi
Tutulmasına qarşı etirazlar
2021-ci iyulun 5-də milli mədəni fəallar siyasi məhbus Əlirza Fərşiyənin azadlıq tələbi ilə Təbriz küçələrində vərəqələr paylayıblar. Fəallar üzərində "Əlirza Fərşi, insan azadlığa məhkumdur", "Azərbaycan türk millətinin milli qəhrəmanı ata Babəkin doğum günü qutlu olsun" şüarlar yazılmış afişa və vərəqələri Təbrizin əksər bölgələrində divarlara yapışdırıb, əhali arasında paylayıblar. Bununla yanaşı iyulun 5-də Mərənd şəhərində də Əlirza Fərşiyə dəstək və ona qarşı haqsızlıqlara qarşı aksiya keçirilib. Mərənd şəhərinin milli-mədəni fəalları "Əlirza Fərşinin həyatı təhlükədədir", "azərbaycanlı siyasi dustaqlar bizim qırmızı xəttimizdir" məzmunlu afişalar yayıb, şəhərin körpüsü üzərində baner asıblar.
2021-ci il iyul ayının 16-da 18 insan haqları qrupu birlikdə Əlirza Fərşiyə dəstək bəyanatı yayımlayıblar. Onlar öz bəyanatlarında Əlirza Fərşinin həbsxanada qəddar, qeyri-insani və aşağılayıcı rəftara məruz qaldığını, ehtiyacı olduğu tibbi yardımı almamasını qeyd ediblər. Bu baş verən hadisələrə görə onlar İran İslam Respublikası rəsmilərini Əlirza Fərşinin həyatı və sağlamlığını qorumaq üçün lazımi addımları atmağa və ehtiyacı olan ixtisaslaşdırılmış tibbi yardımı təmin etməyə çağırıblar. Bundan başqa Əlirza Fərşinin dərhal və qeyd-şərtsiz sərbəst buraxılmasını, habelə ona qarşı qanunsuz ittihamlar irəli sürən və pis rəftar tətbiq edənlərin mühakimə olunmasını tələb ediblər.
2021-ci ilin avqust ayında BMT-nin İranda insan haqları üzrə xüsusi məruzəçisi Cavid Rəhman İranda baş verən hüquq pozuntuları ilə bağlı növbəti hesabatını BMT-nin Baş Assambleyasına təqdim edib. O, təqdim etdiyi 25 səhifəlik hesabatda İran Azərbaycanında fəaliyyət göstərən Abbas Lisani və Əlirza Fərşi kimi türk vətəndaş cəmiyyəti fəallarının azlıqların hüquqlarını müdafiə etdikləri üçün hədəf alındıqlarını, həbsxanada Əlirza Fərşinin fiziki zorakılıq və pis rəftara məruz qaldığını qeyd edib
2021-ci ilin oktyabr ayında milli mədəni fəallar Təbriz küçələrində üzərində "Azadlıq", "Əlirza Fərşi", "insan azadlığa məhkumdur", "Ver əlini əlimə, uçmağından qovulmuş həsrətində yanıram — 43 ildir uzaqda qara yerdə yatıram" şüarları yazılmış banerlər asıblar.
NGC 628
NGC 628, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 7.62 sm (3 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Nərimankəndiacıxanoğlan (Biləsuvar)
Nərimankəndiacıxanoğlan — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 32 nəfər yaşayır (9 ailə).
Qail Miller
Qail Miller (d. 30 noyabr 1976) — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu. Qail Miller, Avstraliya yığmasının heyətində 2000-ci ildə baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatılıb və qızıl medal qazanıb.
Karyerası
Qail Miller, 2000-ci ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların həlledici, final görüşündə Birləşmiş Ştatlar yığmasını 4:3 hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXVII Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.
Dinəvəri
Əbu Hənifə əd-Dinəvəri — fars     və ya kürd      mənşəli ərəbdilli astronom, botanik və tarixçi.
Taleh Qənbərli
Taleh Abil oğlu Qənbərli (17 oktyabr 1994; İsmayıllı rayonu, Azərbaycan — 6 noyabr 2020; Şuşa rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Taleh Qənbərli 1994-cü il oktyabrın 17-də İsmayıllı rayonunun Quşencə kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Taleh Qənbərli 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Taleh Qənbərli noyabrın 6-da Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Taleh Qənbərli ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Taleh Qənbərli ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Taleh Qənbərli ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Serbiya knyazlığı
Serbiya knyazlığı (Кнежевина Србија) — İkinci Serb üsyanı nəticəsində qurulan Balkan dövləti. Əvvəlcə dövlət keçmiş Belqrad paşalığının ərazisini əhatə etsə də, 1831–1833-cü illərdə sərhədlərini qərbə, şərqə və cənuba doğru genişləndirdi. 1829-cu ildə osmanlılar Serbiyanın muxtariyyətini tanıdılar. 1867-ci ildə Osmanlı qoşunları knyazlığın ərazisini tərk etdi. 1869-cu ildə yeni konstitusiya Serbiyanı müstəqil dövlət kimi müəyyənləşdirdi. 1878-ci ildə Serbiya knyazlığı sərhədlərini cənub-şərqə doğru daha da genişləndirdi, elə həmin il Serbiyanın böyük dövlətlər tərəfindən tanınmasına və Osmanlı imperiyasından tam müstəqilliyinə zəmanət verən Berlin konqresi baş tutdu. 1882-ci ildə Serbiya knyazlığı krallıq elan edildi.
Tarixi
250px|thumb|left|Serbiya knyazlığının ilk knyazı I Miloş Obrenoviç 1815-ci ildə Belqrad paşalığında osmanlı hakimiyyətlərinin repressiyaları Miloş Obrenoviçin başçılıq etdiyi yeni, ikinci serb üsyanına səbəb oldu. Üsyançılar Osmanlı ordusunu məğlub edə bildilər və Rusiyanın notasından sonra osmanlı qoşunları geri çəkildi. Belqrad paşası ilə razılaşma ilə yerli özünüidarəetmə serblərin əlinə keçdi, Miloş ali knyaz elan edildi. Belqradda və bəzi digər qalalarda türk qarnizonu qalsa da, əslində Serbiyaya daxili muxtariyyət verildi. Bu, 1826-cı il Akkerman Konvensiyasında qeyd edildi və 1829-cu il Ədirnə sülh müqaviləsi və 1830-cu il Sultanın "Xətt-i Şərif"inin şərtlərində təsbit edildi. "Xətt-i Şərif"ə görə Serbiya vassal asılılığını qoruyaraq muxtar knyazlıq statusu əldə etdi. Miloş Obrenoviç üçün Serbiya knyazı irsi titulu tanındı və knyazlığa daha altı bitişik nahiyə əlavə edildi. Müsəlmanların (o cümlədən slavyan müsəlmanların) Serbiyada qalaları istisna olmaqla yaşaması qadağan edildi.
Muxtar Serbiyanın iqtisadiyyatı geridə qalmışdı. Aparıcı rolu maldarlıq, xüsusən də Avstriyaya ixraca yönəlmiş donuzçuluq oynayırdı. Kəndlilərə öz torpaq sahələrinə sahiblik verilsə də, ağır vergi yükünü saxlamaqla yanaşı, çoxsaylı feodalizm qalıqları da var idi. Kənd təsərrüfatında kiçik və orta kəndli torpaq mülkiyyətçiliyi üstünlük təşkil edirdi. Eyni zamanda sənətkarlığın və şəhərlərin inkişafı davam edirdi. Belqradın əhalisi bir neçə dəfə artdı, ölkənin sənaye istehsalının üçdə birindən çoxu burada cəmlənmişdi. Ticarət, o cümlədən yerli ticarət sürətlə inkişaf edir və ticarət burjuaziyasının kifayət qədər güclü təbəqəsi formalaşırdı. Knyazlığın şəhər həyatının və mədəniyyətinin inkişafında aparıcı rol Avstriya imperiyasının Serb torpaqlarından olan, mədəni və sosial cəhətdən xeyli inkişaf etmiş insanlara məxsus idi. "Preçan serbləri" (преко – "üçün", yəni Dunay və Savanın o tayından gələn serblər) ilk gimnaziyaların, mətbəələrin və qəzetlərin, Avropa tipli yeni şəhər memarlığının təməlində dayanırdı.
Serb knyazlığının mövcudluğu əvvəldən Obrenoviç sülaləsinin ətrafında qurulmuşdu. Knyaz Miloş idarə və məhkəmə sisteminə tamamilə nəzarət edir, keçmiş türk mülklərinin bölünməsi nəticəsində ilk yerləri knyazın qohumları tutduğu yeni Serb zadəganları formalaşırdı. 1817-ci ildə Miloş Obrenoviçin hakimiyyəti üçün ciddi təhlükə yaradan Qarageorgi onun adamları tərəfindən qətlə yetirildi. Knyazlıqda demokratik hüquq və azadlıqlar, habelə mülkiyyət toxunulmazlığının təminatları yox idi. Miloşun şəxsi hakimiyyəti rejimi tacirlərin və bürokratiyanın üst qatının narazılığına səbəb oldu. Onların təzyiqi ilə 1835-ci ildə Serbiya Məclisi əsas azadlıqları elan edən və knyazın hakimiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdıran ölkənin ilk konstitusiyasını (Sretenski Xartiyası) qəbul etdi, lakin Rusiya və Osmanlı imperiyalarının dəstəyi ilə Miloş Obrenoviç tezliklə onu ləğv etdi. 1838-ci ildə İstanbulda ticarət azadlığını tətbiq edən, feodalizmin və spahi sistemin qalıqlarını aradan qaldıran, Dövlət Şurası yaratmaqla knyazın avtokratiyasını bir qədər məhdudlaşdıran və imtiyazlarını genişləndirən yeni konstitusiya ("Türk Xartiyası") təsdiq edildi. Knyazlığın hakimiyyət orqanlarının formalaşmasında Osmanlı hakimiyyətinin təsiri hələ də qalmaqda idi.
Qanuni Nümayəndələr dövrü
250px|thumb|right|İlya Qaraşanin, 1852-ci ildə 1839-cu ildə Miloş Obrenoviç taxtdan imtina etdi və onun kiçik oğlu Mixail yeni knyaz oldu. Bununla belə, faktiki hakimiyyət ən yüksək bürokratiyanın və iri ticarət burjuaziyasının maraqlarını təmsil edən bir qrup qanuni nümayəndələr ("konstitusiya müdafiəçiləri") üstünlük təşkil etdiyi oliqarx Dövlət Şurasının əlinə keçdi. 1842-ci ildə nümayəndələr Obrenoviçi devirməyə və Aleksandr Qarageorgieviçi knyaz elan etməyə nail oldu. Nümayəndələrin hakimiyyəti dövründə Serbiya Rusiya yönümlü olmaqdan uzaqlaşaraq Avstriyaya yaxınlaşdı, Dövlətin polis-bürokratik mahiyyəti gücləndi, məclis çağırılmadı, ölkənin iqtisadi vəziyyəti kəskin şəkildə pisləşdi. Eyni zamanda, ilk dəfə olaraq bütün cənub slavyanlarını (bunlar vahid xalq kimi başa düşülürdü — serblər) Serb knyazlığının hakimiyyəti altında birləşdirməyə yönəlmiş yeni xarici siyasət prinsipləri hazırlandı. Bu proqram 1844-cü ildə Daxili İşlər Naziri İliya Qaraşanin tərəfindən "Yazılar" əsərində tərtib edilmiş və Osmanlı imperiyasının xarabalıqları üzərində hərbi yolla Böyük Serbiyanın yaradılmasını nəzərdə tutulmuşdur. . Sonradan bu ideologiya XIX və XX əsrin əvvəllərində ölkənin xarici siyasətinin əsasını təşkil etdi. Bu vaxt Serbiyada məktəblər, gimnaziyalar və təhsil sisteminin digər müəssisələri fəal şəkildə yaradıldı. 1838-ci ildə Belqradda böyük lisey yaradıldı. Bu lisey Serbiyada sonradan Belqrad Universitetinin əsasını təşkil etdi. 1841-ci ildə Serb Ədəbiyyatının Təhsil Cəmiyyəti yarandı, onun əsasında Serb dramaturgiya sənətinin banisi Yovan Popoviç dayanırdı. Eyni zamanda Vuk Karadziçin əməyi sayəsində serb dili Herseqovinanın Ştokavian dialektləri əsasında formalaşmağa başladı.
Avstriya imperiyasında 1848–1849-cu illər inqilabı zamanı Serbiya Voyevodinadakı üsyançılara hərbi dəstək verdi. İnqilab qanunvericiləri rejimi bir qədər liberallaşdırmağa məcbur etdi. 1848-ci ildə məclisin səlahiyyətləri genişləndirildi və bütün birbaşa vergi ödəyiciləri səsvermə hüququ aldı. Krım müharibəsi zamanı Serbiya hökuməti bitərəf qaldı və 1856-cı ildə Paris sülhünün şərtlərinə əsasən knyazlığın muxtariyyəti genişləndi və böyük dövlətlərin zəmanəti ilə təmin edildi. 1850-ci illərin sonlarında iqtisadi böhran şəraitində qanuni nümayəndələr ilə knyaz arasında münasibətlər kəskinləşdi və bu, liberal müxalifətin yüksəlişi ilə müşayiət olundu. Onun təzyiqi ilə 1858-ci ildə Dövlət Şurasının preroqativlərini məhdudlaşdıran və qanunvericilik səlahiyyətlərini tam şəkildə məclisə ötürən Müqəddəs Endryu Məclisi çağırıldı. Knyaz Aleksandr hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldı və Miloş Obrenoviç yenidən hakimiyyətə döndü. Qanuni Nümayəndələr rejimi sıradan çıxdı.
Müstəqillik uğrunda mübarizə
250px|thumb|right|Serbiya knyazlığının Berlin konfransından sonra olan ərazisi 1860-cı illərdə knyazın hakimiyyəti yenidən gücləndi, məclis və Dövlət Şurası müşavirə orqanına çevrildi. İnzibati sistemin mərkəzləşdirilməsi gücləndi və liberallara qarşı repressiyalar davam etdi. Eyni zamanda, 1838-ci il konstitusiyasının ləğvinə və Serbiyanın Osmanlı imperiyasından tam müstəqilliyinə nail olmağa yönəlmiş xarici siyasət aktivləşdirildi. Ümumi hərbi xidmət tətbiq olundu, xalq ordusu yaradıldı. Balkanlarda üsyana hazırlıq işlərinə rəhbərlik edən serb agentlərinin şəbəkəsi genişləndirildi. 1866–1868-ci illərdə Yunanıstan, Rumıniya, Monteneqro ilə müttəfiqlik müqavilələri bağlandı, Bolqarıstan və Xorvatiya azadlıq hərəkatları ilə əlaqələr quruldu. 1867-ci ildə Rusiyanın təzyiqi ilə Osmanlı öz qarnizonlarını Serb qalalarından geri çəkdi. Onların ardınca qalan müsəlman əhalinin əksəriyyəti knyazlığı tərk etdi. Digər tərəfdən, knyaz Mixailin anti-osmanlı siyasəti ölkənin Osmanlı imperiyasının bütün pravoslav slavyanları üçün cazibə mərkəzinə çevrilməsinə kömək etdi. Belə ki, 30 ildə — 1834-cü ildən 1863-cü ilə qədər — Serbiyanın əhalisi iki dəfə artdı və 1,1 milyon nəfəri keçdi.
Eyni zamanda, liberal hərəkatın yüksəlişi başladı. 1866-cı ildə Voyvodinada milli siyasi və mədəni dirçəlişin başçısı olan Omladina gənclər cəmiyyəti yaradıldı. 1864-cü ildə Serb Elmi Cəmiyyəti yaradıldı, daha sonra o, Serbiya Elmlər və İncəsənət Akademiyasına çevrildi. 1868-ci ildə Belqradda ilk milli teatr açıldı. Bununla belə, ölkədə knyaz Mixailin şəxsi hakimiyyəti rejimi qorunub saxlanıldı ki, bu da cəmiyyətin liberal dairələrinin narazılığına səbəb oldu. 1869-cu ildə Mixail Obrenoviç öldürüldü. Onun varisi knyaz Milanın hakimiyyəti dövründə Yovan Ristic və Milivoj Blaznavacın başçılıq etdiyi liberallar hakimiyyətə gəldilər. Onlar demokratik azadlıqları və vaxtaşırı çağırılan toplantının preroqativlərini genişləndirən yeni konstitusiyanın ("Vektoral Xartiya" 1869-cu il) qəbul edilməsinə nail ola bildilər, onun razılığı olmadan knyaz qanun qəbul edə bilmirdi.
1875-ci ildə Herseqovina qiyamının başlamasından az sonra Serbiya müharibəyə hazırlığa başladı və 1876-cı il iyunun 18-də Osmanlı imperiyasına müharibə elan etdi. Ancaq iki həftə sonra Serbiya ordusunun hücumu dalana dirəndi. Yalnız Osmanlı imperiyasını sülh bağlamağa məcbur edən Rusiyanın müdaxiləsi hərbi fəlakətin qarşısını aldı. Ancaq artıq 1877-ci ildə Rusiya-Osmanlı müharibəsinin başlaması ilə döyüşlər yenidən qızışdı. Rus ordusunun dəstəyi ilə Cənubi Serbiyanın əhəmiyyətli bir hissəsi azad edildi. Niş, Pirot, Vrane alındı. San-Stefano sülh müqaviləsinə əsasən Osmanlı imperiyası Serbiyanın müstəqilliyini tanıdı, lakin onun iddia etdiyi ərazilərin bir hissəsi Bolqarıstana verildi. Nəticədə Avstriya ilə ittifaq bağlandı və 1878-ci il Berlin müqaviləsinə əsasən Serbiyanın ərazisi xeyli genişləndi. Niş, Pirot, Vranye və 300 mindən çox əhalisi olan bütün cənub-şərqi Serbiyanın ərazisi ilhaq edildi. Berlin konfransında Serbiya dövlətinin müstəqilliyi də tanındı.
İqtisadi inkişaf
XIX əsrin sonlarına qədər Serbiya geridə qalmış aqrar ölkə olaraq qalırdı. Əhalinin 89 faizindən çoxu kənd təsərrüfatında çalışırdı. Maşınlardan və müasir idarəetmə üsullarından praktiki olaraq istifadə etməyən kiçik kəndli istehsalı tamamilə üstünlük təşkil edirdi. Kənd təsərrüfatının əsas sahəsi Avstriyaya ixraca yönəlmiş donuzçuluq, həmçinin qarğıdalı becərilməsi olaraq qalırdı. XIX əsrin sonunda zadruqların (iri torpaq sahibləri) süqutu əsasən başa çatdı, lakin hökumətin minimum kəndli payını qorumaq üçün tədbirləri kənd təsərrüfatında muzdlu əmək bazarının formalaşmasına mane oldu. İri sənaye müəssisələri yox idi, sənayenin inkişafının stimullaşdırılması dövlət siyasətinə baxmayaraq, sənətkarlıq istehsalının tam üstünlük təşkil etməsi qalırdı.
Serbiyanın Berlin Konqresində götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirmək üçün 1881-ci ildə Vyananı Saloniki və İstanbulla birləşdirməli olan dəmir yolu tikintisinə başlanıldı. Dəmir yolunun tikintisi isə iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsinə təkan vermədi və ölkənin kənd əhalisinin həyatına praktiki olaraq heç bir təsir göstərmədi. Xarici ticarət XIX əsrin sonunda Serbiya ixracının 86%-ə qədərini istehlak edən Avstriya-Macarıstandan çox asılı idi. Heyvandarlıq məhsulları əsas ticarət obyekti olaraq qalırdı. Dövlət borcu durmadan artır, əsas kreditor da Avstriya-Macarıstan imperiyası idi.
Demoqrafiya
Serbiya knyazlığının yarandığı ilk onilliklərində əhalinin təxminən 85% serblər və 15% qeyri-serblər idi. Onların əksəriyyəti Vlaxlar idi və Smederevo, Kladovo və Çupriyada yaşayan müsəlmanların böyük əksəriyyətini təşkil edən bəzi müsəlman albanlar da var idi. Yeni dövlət öz əhalisini homogenləşdirmək məqsədi güdürdü. Nəticədə, 1830-cu ildən 1870-ci illərə qədər albanlar fasilələrlə kompakt yaşadıqları Niş ətrafından qovuldu. Ümumilikdə Serbiya Knyazlığının ərazilərində yaşayan 150.000-ə qədər albanın qovulduğu təxmin edilir.
Serbiya krallığının elan edilməsi
Avstriya-Macarıstandan maliyyə və iqtisadi asılılıqla yanaşı, XIX əsrin sonlarında siyasi asılılıq da artdı. Berlin Konqresindən sonra knyaz Milan Obrenoviçin və mühafizəkarların avstriyapərəst kursu 1881-ci ildə Avstriya-Serbiya Konvensiyasının bağlanmasına gətirib çıxardı ki, ona görə də ölkənin xarici siyasəti Vyanaya tabe idi və faktiki olaraq Serbiya üzərində Avstriya protektoratı yaradıldı. Bu konvensiyaya görə, Serbiya Avstriya hakimiyyətinin razılığı olmadan başqa dövlətlə heç bir müqavilə bağlamamağı, habelə Bosniya və Herseqovina kondominiumu və Yenibazar Sancağında öz ərazisindən aparılan təbliğatı dayandırmağı öhdəsinə götürdü. Knyaz Milan da Bosniya və Herseqovina kondominiumu və Yenibazar Sancağına iddialarından imtina etdi. Buna cavab olaraq Avstriya-Macarıstan Obrenoviç sülaləsinə dəstək zəmanəti və Serbiyanın krallıq elan edilməsinə razılıq verdi. 22 fevral 1882-ci ildə knyazlıq krallığa çevrildi və Milan serblərin kralı elan edildi.
Knyazlar
Knyazlıq, Qarageorgiyeviç sülaləsindən olan Knyaz Aleksandrın tabeliyində olan dövr istisna olmaqla, Obrenoviç sülaləsi tərəfindən idarə olunub. Knyazlar Miloş və Mixaylo Obrenoviç hər biri iki dəfə ölkəyə başçılıq ediblər.
Bismut
Bismut (Bi) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 83-cü element.
Tarixi
XVIII əsrə qədər bu metal Avropa əlkimyaçılarının işlərində tez-tez rast gəlinirdi. Bismut sözünün mənşəyi məlum deyil. Bir fərziyyəyə görə o, təhrif olunmuş alman sözləri "wis" və "mat"dan yaranıb "ağ kütlə" deməkdir. Bitkilərdə bismut aşkar olunmamışdır. Heyvanlarda bismutun miqdarı külə ilə 0,00002%-dir.
İnsan orqanizmində bismut
Bismut ilə zəhərlənmə kəskin və xroniki ola bilər.
Bismutun orqanizmə daxil olmasının əsas mənbələri hava, su, heyvan mənşəli qida məhsullarıdır.
Xassələri
Bismut parlaq, kövrək, çətinəriyən metaldır. Bi2O3 amfoter, Bi2O5 isə turşu oksiddir.
Bismutun daha geniş məlum olan və insan tərəfindən daha geniş istifadə olunan birləşmələri aşağıdakılardır:
BiOHNO3 – bismut əsasi nitrat, vikair, vikalin.
Bi[C6H2(OH)3COO](OH)2 – bismut (III) dihidroksid qallat.
Qida məhsulları ilə onun orqanizmə sutka ərzində daxil olan miqdarı 0,02 mq, hava ilə daxil olan miqdarı 0,00001 mq-dır.
Tətbiq sahələri
Bi2O3 şirələrin (emalların) və çini boyaqların alınmasında tətbiq olunur. Bismutil-nitrat BiONO3·H2O tibdə büzüşdürücü vasitə kimi istifadə olunur. 206Bi izotopu limfatik leykomiyanın müalicəsi üçün istifadə olunur. Bismut dihidroksid qallat yaralara və yanıqlara səpmək üçün toz şəklində istifadə olunur. 206Bi izotopu limfatik leykomiyanın müalicəsi üçün istifadə olunur. Bismut dihidroksid qallat yaralara və yanıqlara səpmək üçün tox şəklində istifadə olunur.
Depozitlər
Bismut yataqları Almaniya, Monqolustan, Boliviya, Avstraliya, Peru, Rusiya və digər ölkələrdədir.
thumb|left|250px|Bismut
Alınması
Bismutun alınması prosesi aşağıdakı reaksiyalarla gedir:
Ayaz Zülfüqarov
Ayaz Zülfüqarov — Azərbaycan aşığı.
Həyatı
Aşıq Ayaz Zülfüqarov 1931-ci ildə Qazaxın Daş Salahlı kəndində anadan olmuşdur.
Aşıq Bəhram Həsənovun şagirdi olub. Sazbənd Məhəmmədəlidən saz düzəltməyin sirlərini öyrənib.
1982-ci ildə vəfat etmişdir.
Avropada Tələbə Psixoloqlar Assosiasiyaları Federasiyası
Avropada Tələbə Psixoloqlar Assosiasiyaları Federasiyası ( və ya qısaca EFPSA) — Avropa üzrə psixologiya assosiasiyaları tələbələrindən ibarət qeyri-hökumət tələbə təşkilatıdır.
Yaranması
Avropada Tələbə Psixoloqlar Assosiasiyaları Federasiyası 1987-ci ildə Portuqaliyada yaranıb. EFPSA 33 ölkəni və 11000 nəfər gənc psixoloqu əhatə edən ümumavropa təşkilatıdır. Təşkilatın əsas məqsədi gənc psixoloqlar arasında şəbəkə yaratmaqla onlar arasında elmi, təcrübi və mədəni mübadiləni həyata keçirməkdir. Təşkilatın fəaliyyət istiqamələrinə müxtəlif təlimlər, yay məktəbləri, konfranslar, araşdırma layihələri, mübadilə proqramları və s. daxildir. EFPSA-nın hər il keçirilən ənənəvi və ən böyük tədbiri illik konqresdir. İllik konqresə EFPSA-ya üzv olan 33 ölkədən 400-ə qədər gənc psixoloqlar və professor müəllim heyəti qatılır.
Azərbaycan və Avropada Tələbə Psixoloqlar Assosiasiyaları Federasiyası
Bu günə qədər təxminən 30-dan çox azərbaycanlı gənc bu təşkilatın müxtəlif tədbirlərində iştirak edib. Bu tədbirlərdə iştirak edən gənclərin bir qisminin iştirak xərcləri Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi və Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Gənclər Fondu tərəfindən qarşılanmışdır. 2015-ci il Çexiyada keçirilən 29-cu EFPSA konqresində 31-ci EFPSA konqresinə ev sahibliyi etmək üçün Azərbaycan nümayəndə heyəti namizədlik irəli sürmüş və 33 ölkənin nümayəndələrinin iştirakı ilə baş tutan səsvermə nəticəsi olaraq 2017-ci ildə keçiriləcək konqresə ev sahibliyi Azərbaycana verilmişdir. Bu tədbirdə 33 ölkədən 400-ə yaxın gənc psixoloqların və müəllim-professor heyətinin iştirakı nəzərdə tutulur. EFPSA konqresinin təşkili qaydalarına əsasən təşkilatçılıq işini yerli psixoloq gənclər və ya EFPSA-da rəsmi təmsil olunan yerli təşkilat təşkil edir, 1 həftə ərzində 400-ə qədər iştirakçının qatılacağı mühazirələri, seminarları və qrup işlərini təşkil edir, konqresin ümumi mövzusunu müəyyənləşdirir, iştirakçılar üçün mədəni tədbirlər hazırlayır, yerli mədəniyyəti və elmi nümayiş etdirmək məqsədi ilə tur təşkil edir.
Melissa Mills
Melissa Mills (d. 26 dekabr 1973) — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu. Melissa Mills, Avstraliya yığmasının heyətində 2000-ci ildə baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatılıb və qızıl medal qazanıb.
Karyerası
Melissa Mills, 2000-ci ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların həlledici, final görüşündə Birləşmiş Ştatlar yığmasını 4:3 hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXVII Yay Olimpiya Oyunlarının çempionu oldu.
Yenovk Şagen
thumb|Yenovk Şagen Yenovk Şagen — Osmanlı İmperiyası dövründə yaşamış Ermənistan aktyoru və rejissoru.
Bioqrafiya
Ən gözəçarpan rolları arasında Fransua Koppenin "La grève des forgerons" monoloqunu, Tribule ("Kral əylənir", Viktor Hüqo), Yaqo ("Otello", Uilyam Şekspir), Şeylok ("Venesiya taciri" U. Şekspir) obrazını misal göstərmək olar.
Ölümü
Öz dostu Vaqram Papazyan ilə razılaşmalarına baxmayaraq, Yenovk Şagen Rusiyaya getmədi. 24 aprel 1915-ci ildə Şagen Konstantinopolun Nişantaşı rayonunda öz evində həbs edilmişdir. Həbslər qondarma erməni soyqırımının tərkib hissəsi idi. Osmanlı İmperiyasının daxili əyalətlərinə paytaxtdan erməni ziyalılarının deportasiyası başlamışdır.
Şiraki düzənliyi
Şiraki (gürcü: შირაქის ვაკე, shirak'is vake) — Gürcüstanın İori yaylasında düzənlikdir. Düzənlik cənubdan İori çay vadisi ilə, şimaldan Qanıxçay ilə, şərq sərhədində, Azərbaycanın Mingəçevir su anbarı ilə, qərbdə Tsiv-Qombori silsiləsi ilə əhatələnib.