cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beynəlxalq Şahmat Günü
Bu günü dünya üzrə 605 milyon müntəzəm şahmatçının bir çoxu qeyd edir. 2012-ci ildə Yougov sorğusu göstərdi ki, "yetkin əhalinin 70%-i heyrətamiz dərəcədə stabil şahmat oynayıb. Bu rəqəm ABŞ, Böyük Britaniya, Almaniya, Rusiya və Hindistan kimi müxtəlif ölkələrdə təxminən eyni səviyyədədir.
Tarixi
minimalisepx|frameless|left|alt=Şahmat oyunu|Şahmat oyunu Şahmatın mənşəyi mübahisə mövzusudur. Bir çox nəzəriyyələr bu oyunun başlanğıcını Hindistan, Çin, Rusiya və Mərkəzi Asiya kimi ölkələrlə əlaqələndirirlər.
Məşhur bir nəzəriyyə hind döyüş oyununu - 'chaturanga' - şahmatın yaranması üçün təkan kimi qeyd edir. İnsanlar bunu şahmatın xəbərçisi hesab edirlər, çünki onda sonrakı şahmat variantlarında tapılan iki əsas xüsusiyyət var idi - müxtəlif fiqurlar fərqli funksiyalara malik idi və qələbə bir fiqur üzərində qurulurdu (müasir şahmatda şah). Bu oyunun versiyaları hər dəfə çox fərqli xüsusiyyətlər alaraq şərq, şimal və qərbə çatdı. "Chaturanga"-nın bir versiyası və ya "shatranj" adlı sonrakı variant Fars, Bizans İmperiyası və Ərəbistan İmperiyası vasitəsilə Avropaya yollandı.
Şahmat fiqurlarının fərqli insan/heyvan xüsusiyyətlərinə malik olmamasının səbəbinin İslamın təsiri olduğuna inanılır. İslam dini insanların və heyvanların heykəllərini düzəltməyi qadağan edir, buna görə də şahmat fiqurları bu qədər qeyri-müəyyən görünür.
Ərəb imperiyası 10-cu əsrdə şahmatı Şimali Afrika, Siciliya və İspaniyaya apardı. Eyni zamanda şahmat bütün dünyaya yayılırdı, şərqi slavyanlar onu Kiyev Rusuna, vikinqlər isə İslandiya və İngiltərəyə aparırdılar.
Şahmatın populyarlığı onun zənginlik, bilik və güclə əlaqəli olması ilə əlaqələndirilə bilər. O, 15-ci əsrdə İngiltərədəki şahmatın hazırkı versiyasına bənzəmək üçün inkişaf etdi.
Oyun ağ və qara kvadratları mənimsəyən bir ingilis tərəfindən qurulmuşdur. Müasir tarix şahmatla bağlı bir çox hadisə və yarışları və şahmatın populyarlığını artıran oyunun maraqlı yeni variantlarını göstərir. Sonrakı irəliləyişlər tezliklə bu oyunu indiki vəziyyətinə gətirdi - etibarlı vaxt mexanizmləri ortaya çıxdı, oyun qaydaları qüvvəyə mindi və tanınmış dünya oyunçuları səhnəyə çıxdı.
Baş Assambleya Beynəlxalq Şahmat Federasiyasının (FIDE) yaranma tarixini qeyd etmək üçün iyulun 20-ni Beynəlxalq Şahmat Günü elan edib. Dünyada milyonlarla şahmatçı bu günü və bu oyunu qeyd edir.
Respublika Velotreki
Tarixi
Respublika Velotreki bir vaxtlar nəinki Azərbaycanda, hətta keçmiş SSRİ məkanında ilk dəfə 1980-ci il Moskva Yay Olimpiya Oyunları ərəfəsində inşa olunub.
Respublika Velotreki 20 hektar ərazini əhatə edir.
Azərbaycan Velosiped Federasiyasının (AVİF) balansındadır.
Tam olaraq yaxınlığında "Velotrek" adı ilə məşhur olan ticarət mərkəzi fəaliyyət göstərir.
Təmiri
2015-ci ildə Respublika Velotrekində geniş tikinti və yenidənqurma işləri başa çatmışdır.
Ərazidə 4 mərtəbəli 4500 kv.m-ə yaxın sahəsi olan bina tikilib. Binanın bir mərtəbəsi yalnız velosipedlərin saxlanılması və onlara texniki qulluq göstərilməsi üçün nəzərdə tutulan otaqlardan ibarətdir. Digər qatlarda AVİF-in ofisi, konfrans zalı və digər yardımçı otaqlar da yerləşəcək.
Velotrekin girişində isə velosiped satışı və icarəsi üçün mağaza, eləcə də insanların istirahəti üçün kafe fəaliyyət göstərəcəkdir.
2015-ci il
2015-ci ilin sentyabr ayında Respublika Velotrekində velosiped idmanının trek növü üzrə Azərbaycan çempionatı keçirilib. Yarışda Azərbaycan Velosiped İdmanı Federasiyasının nəzdində fəaliyyət göstərən bütün klub və cəmiyyətlərin 70-dən artıq idmançısı mübarizə aparıb. İştirakçılar arasında Azərbaycanın trek yığmasının aparıcı üzvləri, Beynəlxalq Velosipedçilər İttifaqının (UCİ) nüfuzlu turnirlərinin qalib və mükafatçısı Olqa İsmayılova və Sergey Omelçenko da iştirak ediblər.
Qadınların sprint, eləcə də kişilərin keyrin mübarizəsi yığma komandamızın liderlərinin qələbəsilə başa çatıb. Bununla da həm Olqa İsmayılova, həm də Sergey Omelçenko Beynəlxalq Velosipedçilər İttifaqının milli çempionatlar haqqında reqlamentinə uyğun olaraq aktivlərinə 30 reytinq balı əlavə ediblər. Bu isə idmançılarımızın Dünya Kuboku turnirində iştirak hüququna yiyələnməsi mənasında olduqca böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Digər növlərə gəlincə, qadınların 500 metr məsafəyə fərdi ötüşməsində "Atasport" klubunun təmsilçisi Ülfət Nəzərli, kişilərin 1000 metr məsafəyə mübarizəsində və omnium yarışında "Lokomotiv" klubunun nümayəndəsi Məhəmməd Ələkbərov, kişilərin xalla qrup ötüşməsində "Synergy Baku / Neftçi İdman Klubu İctimai Birliyi"ndən Samir Cəbrayılov və nəhayət kişilərin 3 km məsafəyə fərdi izləmə yarışında "Synergy Baku" komandasının üzvü Tural İsgəndərov Azərbaycan çempionu adına layiq görülüb.
Mükafata layiq yerlər tutan idmançılar Azərbaycan Velosiped Federasiyası tərəfindən medal, diplom və pul mükafatı ilə təltif ediliblər.
Oskar Şindler
Oskar Şindler (Oscar Schindler; ) — İkinci Dünya Müharibəsində, Polşada və bugünki Çexiyada olan hərbi və sursat fabriklərində işlətmək yolu ilə 1200-ə qədər Yəhudini Holokostdan qurtaran alman iş adamı.
Həyatı
Şindler 28 aprel 1908-ci ildə Avstriya-Macarıstan İmperatorluğunun tərkibində olan Moravia bölgəsində, Zwittauda anadan olmuşdur. Zwittau bugünki Çexiya Respublikasının vilayəti olub,"Svitanya" adlanır.
Oskar Şindlerin valideynləri Hans Şindler və Anası Fransziska Luser, Roma katoliki idilər, ancaq onlar Oskar 27 yaşında olarkən boşandılar. Oskar bacısı Elfriede ilə çox yaxın idi. Məktəbdən sonra Bronada bir elektrik mühəndisliyi firmasında marketinq olaraq işləyirdi. 1930-cu ildə bir neçə dəfə iş dəyişdirdi. Ayrıca bir çox fərqli iş qurmağı sınadı ancaq həmin ildə olan Böyük Böhran səbəbi ilə bir çox iş adamları kimi o da iflas etdi. Çexoslovakiya vətəndaşı olmasına baxmayaraq Şindler Alman ordu kəşfiyyatı üçün çalışmağa başladı. 1938-ci ilin iyul ayında gördüyü işlərə görə həbsə atıldı, ancaq Münhen razılaşmasından sonra bir siyasi məhbus olaraq əfv edildi. 1939-cu ildə Şindler Nasist partiyasına qatıldı. Bir qaynağa görə o, yenə Abwehr ilə çalışmağa davam etdi və 1 sentyabr 1939-cu ildə başlayan "Polşanın işğalına gedən yol"da köməklik göstərdi.
6 mart 1928-ci ildə Şindler Emilya Pelzl ilə evləndi. Bu evlilikdən onların övladı dünyaya gəlmədi
İkinci Dünya Müharibəsi
Fürsətləri dəyərləndirən bir çox iş adamları kimi o da Almaniyanın Polşanı işğal edəcəyi təqdirdə yaranacaq iş imkanlarını görürdü. Şindler Nasist Almaniyasının aryanlaşdırma siyasəti daxilində yəhudi sənayeçi Nathan Wurzelin Krakowdakı fabrikinin sahibi oldu. Şindler, Wurzelin tövsiyyəsinə uyaraq fabrikinin adını DEF (Deutsche Emmaillevvaren Fabrik) etdi və minalar istehsal etməyə başladı. Yəhudi mühasibçi İtzhak Stern köməkliyi ilə 1000 nəfər Yəhudini kölə-fəhlə fabrikində işlətməyə başladı. Stern və Şindler ilk tanışlıqları zamanı Şindler ona əlini uzatmış, amma Stren onun əlini sıxmamışdır. Şindler bunun səbəbini soruşduqda Yəhudi olduğunu söyləmiş və bir Yəhudinin bir Almanın əlini sıxmasının qadağan olunduğunu demişdir. Şindler ona bir Alman arqo termini olan "Scheiße" (lənət olsun) cavabı olmuşdur. İlk başlarda Şindlerin motivasiyası pul olmuşdur. Dəfələrlə ixtisassız işçilərini əslində fabrik üçün önəmli biri olduğunu iddia etmişdir. Yəhudi iş adamını saxlamış, ancaq sonralar bütün işçilərini maddiyatı hesabına qorumağa başlamış, onların əsassız öldürülməsi və s. hallarda Şindlerin şikayətlərə və hökumətdən təzminat tələblərinə yol açmışdır.
thumbnail|right 1942-ci ildə Krakow gettosuna edilən Yəhudi axına şahidlik edən Şindler, əsgərlərin buradakı yəhudiləri toplayıb Krakow-Plaszow düşərgəsinə daşınma proseslərin görmüşdür. Şindler, özü üçün çalışan bir çox Yahudinin öldürmə səhnəsi görüb dəhşətə gəlmişdir. Şindler, təkidi sayəsində "Şindlerin Yəhudiləri" (Schindlerjuden) olaraq tanınan işçilərini qorumaq üçün böyük bir şücaət göstərmişdir. Şindler DEF-də çalışan Yəhudiləri qurtarmaq üçün çox zaman qeyri-adi yollara baş vurmuşdur. Çox zaman şəxsi karizmasını və insanların sevgisini qazanma özəlliyindən istifadə, lazım olan zamanlarda isə "yaltaqlıq" etmişdir. Eric Silverin Ədalətlinin Kitabı (The Book of Just) kitabında bir hadisədən bəhs edir:- "İki Gestapo gələrək onun ofisinə girdilər və saxta polşalı sənədlərə sahib beş nəfərlik bir ailənin təslim edilmələrini istədilər.İçəri girmələrindən üç saat sonra Şindler dedi: -"İki sərxoş Gestapo, məhbusları və tələb etdikləri günahlandırıcı sənədlər olmadan ofisimdən çölə çıxdı. Şindlerin həmçinin gettodan uşaqları çölə çıxarıb, polşalı rahiblərə təslim etdiyi və rahiblərin uşaqları Nasistlərdən saxladıqları və ya onları xristian yetimlər olaraq təqdim etmələri də bilinir. Plaszowun komandanı Amon Göth ilə 700 Yəhudini yaxınlıqdakı bir fabrikə daşınmasında razılıq əldə olunmuş, beləliklə onları Alman gözətçilərinin yarada biləcəyi təhlükədən uzaqlaşmaları üçün şərait yaratmışdır. 1942-ci il iyun-oktyabr arasıda Nasistlər gettoda 17000 əsirdən 14000-nü Belzec ölüm düşərgəsinə yollamışdır.
thumbnail|left|"Şindlerin Yəhudiləri" işləyərkən Şindlerin saxta malların dövriyyəsi və külli miqdarda pul oğurlanması şübhələri ilə iki dəfə həbs olunmuşdur. Komandir Amon Göth və digər SS zabitlərinin qanunən Reich-ə aid olan pul, zərgərlik və sənət əsərləri kimi Yəhudi mallarını özləri üçün saxlamalarına kömək etmişdir. Şindler bu malların satışında vasitəçilk etmiş və oğurluq malları saxlamışdır.Hər dəfə tutulmasından sonra əsasən rüşvət ilə cinayət işini əngəlləmiş və sərbəst qalmışdır. Bir dəfəsində vaqonlara yığılmış Yəhudiləri suladığı üçün (onların nəfəsləri çatmayıb və isti olduğu üçün) tutulmuş lakin zabit dostlarının sayəsində yenidən azadlığa çıxmışdır.
Qızıl Ordunun Auschwitz və şərqdəki digər düşərgələrin yaxınlarına gəlməsi ilə SS-lər qalan əsirləri qərbə doğru göndərməyə başladı. Şindler SS zabitlərini razı salaraq 1100 Yəhudi işçisini Nasist işğalı altındakı Çexslovakiyada Sudetanland əyalətində yerləşən Brněnec-Brünnlitz'ə göndərilməsini təmin etmiş, bu sayədə onları ölüm düşərgəsindən qurtarmışdır. Brněnec'də bir digər Yəhudi fabriki eyni şəkildə alınaraq sursat(cəbhəxana) komponenti adı altında işlədilmiş, lakin yəhudilərin orda qaldığı müddətcə bir dənə də olsun sursat istehsal edilməmişdir.
Müharibədən Sonra
Müharibənin sonuna doğru Şindler bütün sərvətini rüşvət və qaçaqmalçılıqla işçiləri üçün etdiyi alış-verişlərlə tükətmişdi. Yoxsul vəziyyətdə Regensburg, Almaniyaya və daha sonra Münhenə köçür. Ancaq müharibə sonrası Almaniyada müvəffəqiyyətli ola bilmədi. Əslində maliyyə durumu Yəhudi təşkilatlarından yardım alacaq qədər pis idi. 1948-ci ildə Şindler Argentinaya köçür ancaq orada da iflas edir. 1958-ci ildə Almaniyaya dönür və bir sıra ardıcıl uğursuz iş cəhdlərinə girişir. Almaniyada balaca bir evə yerləşir və təkrar bir Yəhudi təşkilatının köməkliyi ilə bir sement fabriki qurmağa çalışır. Ancaq bu iş də 1961-ci ildə iflas edəndə iş ortağı ortaqlığı rədd edir. Oskar Şindler Frankfurt, Almaniyada 9 oktyabr 1974-cü ildə 66 yaşında vəfat etdi.thumbnail|right|Şindlerin məzarı
Vəfat etməmişdən öncə bir Schindlerjuden olan Poldek Pfefferberg-ə Qüdsdə basdırılmaq istədiyini söyləmişdi. Bu istəyin səbəbini "Mənim uşaqlarım burada" sözləri ilə əsaslandırmışdır. O, Qüds-ün Sion dağındakı katolik məzarlığına basdırıldı. Şindlerin gerçək motivasiya səbəbi dəqiq olaraq bilinmir. Yenə də bu mövzuda "Mənim üçün çalışan insanları tanıdım… İnsanları tanıdığınızda, onlara qarşı insanlar kimi davranırsınız" sözü ilə yəhudilərin Nasist Almaniyasında insan sayılmaması fikrinə qatılmadığını göstərmişdir.
Şikotan
Şikotan — Aynu dilində "Əla yer" ("Şi" — əla; "Kotan" — yer) — Kuril adalarının cənubunda yerləşən cənubi kuril sırasına daxil olan ən iri ada. Rusiya adaya nəzarət edir. İnzibati cəhətdən Saxalin vilayətinin Cənubi Kuril şəhər dairəsi ərazisinə daxil edilir. Yaponiya isə adalara iddia edir. Adanı Hokkaydo qubernatorluğunun Nemuro dairəsinə daxil edilir. Ada federal əhəmiyyətli "Kiçik Kuril" qoruğu ərazisinə daxil edilmişdir.
Coğrafiya
thumb|left|250px|Şikotan Ada şimal-şərqdən cənub-qərbə 27 km uzanır. Eni 5–13 km təşkil edir. Adanın sahəsi 225 km²-dir. Maksimal hündürlüyü 412 metr olan Şikotan dağıdır. Adada fəaliyyətdə olan vulkan yoxdur. Buma baxmayaraq burada seysmik aktivlik yüksəkdir. Sahillərində sunamilər müşahidə edilir. Cənubi Kurilk boğazı daxilində Malokurilsk (şimalda) və Krabovaya buxtaları (mərkəz) yerləşir. Sahillərində gəmilərin yan alması üçün əlverişli buxtalar müşahidə edilir. Ada öz adını bu amildən almışdır. Şikotan adası Kunaşir adasından Cənubi Kuril boğazı ilə, Polonski adasından isə Şpanberq ilə ayrılır.
Oskar Şindler
Mirası
1999-cu ildə bir vaxtlar Şindlerin dostlarına aid olan bir evin tavanında tapılan bir çantada, Oskar Şindlerə aid 7000 sənəd və şəkillər tapıldı. Yerli qəzet "Stuttgarter Zeitung" bu çantanın içindəkilər incələdi. Daha sonra orjinal sənədlər Yad Vashem, İsraildə olan Holokost muzeyinə, kopyaları isə Şindlerin həyat yoldaşı Emilie Şindlerə göndərildi. Bu sənədlər arasında Şindlerin qurtardıqları insanların siyahısı və "Yəhudilərini" buraxmadan öncə etdiyi çıxış yer alırdı. Emilieyə daha sonra 25000 € mükafat göndərildi.
Şikotan
İqlimi
Şikotan adası dəniz mülayim iqliminə malikdir. Mussonların təsirinə məruz qalır. Cənub-şərqi şimal qərbinə nisbətən mülayim və rütubətli iqlimə malikdir. İqlimin bu çür qanuna uyğunsuzluğu isti Soya cərəyanın təsiri ilə əlaqədardır. Yayı ümumilikdə rütubətli və mülayimdir. Ən isti ayı avqust olub temperaturu +15,6°S təşkil edir. Qışı materikə (eyni paralelə) nisbətdə iqlimi yumşaq olur. Yağıntı əsasən qar halında düşü. Qışın orta temperaturu −5,2 °S təşkil edir
Əhali
Adanın əhalisi 2800 nəfər təşkil edir. Əhalinin 80 % Ruslardır. Yaşayış mənyəqələri:
Hidroqrafiya
Adada elədə böyük olmayan göllər və bulaqlar vardır. Ətraf sularında 70 növ balıq yayılmışdır. Üstəlik burada Yengəclər, Dəniz kirpiləri və digər canlılara rast gəlmək olar.
thumb|right|250px
Tarixi
Ada ilk dəfə İkinci Kamçatka ekspedisiyası zamanı 1733–1743 illərdə kəşf edilir və Fiqurnım adlandırılır. 1739-cu ildə xüsisi ilə Matin Petroviç Şpanberq və Valton adaların öyrəlnilməsində böyük xidmətləri olur. Sonrada adanın araşdırılmasındakı xidmətlərinə görə Şpanberq adası adlandırılır. Rus dənizçiləri Rikord və Qolovin adanı Çikotan olaraq qeyd edirlər. 1855-ci ildə Rusiya ərazisi olaraq keçərli olsada 1855-ci il Şimoda traktatına görə Yaponiyaya aid edilməsi təstiqlənir. SSRİ 1945-ci ildə adanı işğal etmişdir.
Ərazi mübahisəsi
2 fevral 1946-ci il SSRİ ali sovetinin qərarı ilə ölkəyə birləşdirilir. Şikotan digər Kuril adaları ilə birlikdə Cənubi Saxalin vilayəti ərazisinə daxil edilir.
1956-ci ildə SSRİ və Yaponiya deklarasiya imzalanır. Sənədə görə Şkotan və Habomay Yaponiyaya qaytarılmalı olur. Dövrünün müəyyən səbəblərindən anlaşma yerinə yetirilmir. 2004-ci ildə Rusiya 1956-ci il anlsşmasını tanıdığını bildirmiş və SSRİ-ın varisi olaraq adaların qaytarılması ilə bağlı danışığın başlanmasına razılıq vermişdir.
Hazırda ərazi mübahisəsi həll edilməmiş olaraq qalır. Yaponiya Şikotandan əlavə Kuril adalarının cənubunda yerləşən bir çox adalara iddia edir.
Harri Potter və Azkaban Məhbusu (film)
Harri Potter və Azkaban Məhbusu  — 2004-cü ildə Alfonso Kuaronun rejissorluğu ilə çəkilmiş və Warner Bros.-in distribyutorluğu ilə çıxarılmış ABŞ fentezi filmidir. Film Coan Roulinqin eyni adlı romanı əsasında çəkilmişdir. Harri Potter filmlər seriyasından üçüncü film olan "Azkaban Məhbusu"nun ssenarisi Stiv Klovz tərəfindən yazılmış, prodüsserliyini isə Kristofer Kolumbus (ilk iki filmin rejissoru), Devid Heyman və Mark Redkliff etmişdir. Filmdə Harri Potterin Hoqvartsda üçüncü tədris ili, təhlükəli cinayətkar Sirius Blekin Azkabandan qaçmasından sonra baş verən hadisələr təsvir olunur. Filmdə Deniel Redkliff Harri Potter, Rupert Qrint və Emma Uotson isə Harrinin ən yaxın dostları olan Ron Uizli və Hermiona Qreynceri canlandırırlar. Filmdə ikinci dərəcəli rollarda Qari Oldmen, Devid Tülis, Maykl Qembon (Albus Dambldor rolunda debütü), Emma Tomson və Timoti Spoll kimi ulduz aktyorlar da rol almışlar. "Harri Potter və Sirlər Otağı" filminin sikveli olan filmdəki hadisələr "Harri Potter və Alov Kuboku" filmində davam etdirilir.
Film, 31 may 2004-cü ildə Birləşmiş Krallıqda, 4 iyun 2004-cü ildə isə Şimali Amerikada çıxarılmışdır. "Azkaban Məhbusu" Harri Potter filmlər seriyasından IMAX texnologiyası ilə çəkilmiş və IMAX kinoteatrlarında çıxarılmış ilk filmdir. Bu film həm də VHS formatında çıxarılmış son Harri Potter filmidir. 2005-ci ildə 77-ci Oskar mükafatlarının təqdim edilməsi mərasimində film iki nominasiyada – Ən Yaxşı Orijinal Film Musiqisi və Ən Yaxşı Vizual Effektlər – mükafata namizəd göstərilmişdir.
"Azkaban Məhbusu" bütün dünyadan $796.6 milyon gəlir əldə etmiş və bu nəticə ilə filmlər seriyasının ən az gəlirli filmi olmuşdur. Bununla belə, "Azkaban Məhbusu", seriyanın ən yaxşı rəylər almış filmidir. Həm tənqidçilər, həm də fanatlar tərəfindən film əsasən françayzın ən yaxşı filmi kimi qəbul edilir.
Məzmunu
Hoqvartsa getməmişdən bir gün əvvəl Harri öyrənir ki, qaçmış məhbus Sirius Blek təhlükəli qatildir və hər kəs onun Harrini öldürmək istədiyini düşünür. Hoqvarts qatarına dementor giri və bu Harriyə pis təsir edir, lakin yeni qara qüvvələrdən müdafiə müəllimi Professor Lüpin uşaqların köməyinə çatır, Ron, Hermiona və Harri, Sehr Nazirliyinin qərarı ilə bu il dementorların Hoqvartsı qoruyacağını öyrənirlər. Hoqvartsda, Qviddiç zamanı baş verən qəza da daxil olmaqla, bir neçə xoşagəlməz hal baş verir, Harri 50 fit yüksəklikdən yıxılaraq uçan süpürgəsini sındırır, bu hadisədən sonra Professor Lüpin dərsdən kənar Harriyə dementorları uzaqlaşdırmaq üçün Patronus tilsimindən istifadə etməyi öyrədir.
Harri icazəsiz halda (Gözəgörünməzlik paltosu və Corc və Fred Uizlilər tərəfindən hədiyyə edilmiş Morderlərin xəritəsi sayəsində) Hoksmit kəndinə gələn Harri burada müəllimlərindən bir neçəsinin söhbətini eşidir və öyrənir ki, Sirius Blek əslində Harrinin valideynlərinin dostu olub, daha sonra isə onları Lord Voldemorta sataraq ölümlərinə səbəb olub, daha sonra isə 13 maqlı və köhnə dostu Piter Pettiqryunu öldürüb, buna görə də sehrbazlar üçün nəzərdə tutulmuş Azkaban həbsxanasına salınıb. Ron Hermionanın pişiyi Kurkşenksin siçovul skabbersi yediyinə inanır və onların dostluğu soyuyur. Milad bayramına harri sirli şəkildə ən son model uçan süpürgə — "İldırım" hədiyyə alır. Hermiona süpürgənin sehrlənmiş ola biləcəyindən və Harriyə zərər vurmasından ehtiyat edərək hədiyyə barəsində professor MakQonoqala xəbər verir, bu isə dostların arasında münasibətin daha da pisləşməsinə gətirib çıxarır.
Haqridin tədris etdiyi sehrli canlılara qulluq dərsində Malfoy hippoqriflərdən birini təhrik edir və heyvan öz zərbəsi ilə onu yaralayır. Ron, Hermiona və Harri Haqridin bu hərəkətə görə ölüm cəzasına məhkum edilmiş hippoqriffi Bakbeki xilas etməyə çalışırlar. Onların cəhdləri boşa çıxır və hippoqrif edam edilir. Dostlar Haqridin evindən qayıdarkən qara nəhəng it onlara hücum edir və Ronu sürüyərək ağacın altındakı dəlikdən içəri dartır. Dostlar da onun ardınca dəliyə girirlər və bu dəliyin əslində Sızıldayan daxmaya aparan yolun başlanğıcı olduğunu öyrənirlər. Daxmada dostlar qara köpəyin əslində Sirius Blek olduğunu öyrənirlər. Bir müddət sonra Professor Lüpin və Severus Sneyp də daxmaya gəlir. Harri slində Blekin yox Piter Pettiqryunun valideynlərini satdığını və uzun illərdir siçovul cildində Ron Uizlinin yanında gizləndiyini öyrənirlər. Həmçinin tələbəlik illərində dostları Lüpinin canavar adam olduğunu öyrənmələrindən sonra, Ceyms Potter, Sirius Blek və Piter Pettiqryunun animaqlığı (heyvan cildinə girmə bacarığı) öyrəndiyikləri və bu bacarıqlarını gizli saxladıqları üçün nazirliyin qeydiyyatına düşmədikləri aydın olur.
İnkişaf
150px|thumbnail|left|Filmin rejissoru Alfonso Kuaron. "Azkaban Məhbusu" filmi ilə Harri Potter filmlərinin on səkkiz aylıq tsikli başlamışdır və prodüsser Devid Heyman bunu "hər filmlə lazım olan qədər vaxt vermək"lə əlaqələndirir. İlk iki filmin rejissoru olan Kristofer Kolumbus bu filmi öhdəsinə götürməkdən imtina etmişdir, çünki, "əvvəlki filmlərin istehsalına görə iki il yarım öz övladlarını şam yeməyində görə bilməmişdir." Bununla belə, o, Devid Heymanla birlikdə filmə prodüsserlik etmişdir. Giliermo del Toroya filmə rejissorluq etmək təklif edilsə də, o, "filmin parlaq, xoşbəxt və işıqla dolu olması"nı əsas gətirərək filmdən imtina etmişdir. Mark Foster də filmi öhdəsinə götürməkdən imtina etmişdir, çünki, "Sehrli ölkə" filmindən sonra o bir daha uşaq aktyorlarla işləmək istəmirdi. Bundan sonra "Warner Bros." Kolumbusu əvəz edə biləcək rejissorların qısa siyahısını tərtib etmişdir ki, bu siyahıya da Kelli Xouri, Kennet Brana ("Sirlər Otağı" filmində Zlatapust Lokans rolunu canlandırmışdır) və Alfonso Kuaron daxil idi. Son qərar olaraq kompaniya Kuaronun namizədliyi üzərində dayanmışdı. Kuaron əvvəlcə bu təklifdən narahat olmuşdu, çünki, romanlardan heç birini oxumamış və filmləri izləməmişdi. Romanları oxuduqdan sonra, o fikrini dəyişmiş və rejissorluq haqqında müqavilə imzalamışdır, çünki, hekayələrə bağlanmışdı. Kuaronun seçilməsi Coan Roulinqi də sevindirmişdi, çünki, o, rejissorun "Sənin ananı da həmçinin" filmini bəyənirdi və "Balaca şahzadə" adaptasiyasını uğurlu hesab edirdi. Heyman düşünürdü ki, "[Kuaron] tonal və stilistika baxımından filmə ideal yaraşır." Filmdə əsas üçlüyü canlandıran aktyorlara (Redkliff, Qrint və Qreyncer) Kuaronun ilk tapşırığı canlandırdıqları personaj haqqında avtobioqrafik esse yazmaq olmuşdur. Rupert Qrintin essesindən Kuaron anlamışdı ki, aktyor işi sonacan görməyib. ''"Mən ondan soruşduqda ki, nəyə görə o, bunu edib, cavab verdi ki, 'Mən Ronam; Ron bunu etməzdi.' O zaman mən dedim ki, 'Ok, sən personajını başa düşmüsən'". Bu yoxlama "Azkaban Məhbusu" filmində aktyor işinin ən vacib hissəsi idi, çünki onlar esselərdə gələcək iş prosesində nələr edə biləcəklərini göstərmişdilər."''
160px|thumbnail|right|Dementorların Harriyə hücum səhnəsinin çəkildiyi [[Şotlandiyada Lox-Şil gölü.]]
Çəkilişlər
160px|thumbnail|right|Hoqvarts Ekspress qatarının Dementorların yoxlaması üçün dayanma səhnəsinin çəkildiyi Glenfinnan dəmir yolu körpüsü, Şotlandiya. Filmin əsas çəkilişləri 24 fevral 2003-cü ildə "Leavesden" Film Studiyalarında başlamış və 2003-cü ilin oktyabrında tamamlanmışdır. Filmin bəzi səhnələri, Qlenko, Şotlandiyada, "Clachaig Inn" oteli yaxınlığında çəkilmişdir. Qapalı məkan çəkilişləri üçün əsasən ilk iki film üçün qurulmuş dekorasiyalardan istifadə olunmuşdur. Hoqvarts gölü səhnələri Şotland dağlarındakı Lox-Şil, Lox-Eilt və Lox-Morar göllərində çəkilmişdir. Lox-Şil gölü yaxınlığında yerləşən və "Sirlər Otağı" filmində istifadə olunan qatar körpüsü Dementorların qatara hücumu səhnəsində də istifadə olunmuşdur. Üçmərtəbəli avtobus səhnələrinin bəzi hissəlləri Şimali Londonun Palmers Qrin ərazisində çəkilmişdir. Bəzi səhnələr isə Londonda Boro bazarı və Lambert körpüsündə çəkilmişdir.
Hanidyuks səhnələri "Sirlər Otağı" filmində istifadə edilmiş Flariş & Blotts səhnələrinin dekorasiyasının yenilənməsi ilə çəkilmişdir. Flariş & Blotts dekorasiyası isə öz növbəsində birinci filmdəki Ollivanders dekorasiyası əsasında hazırlanmışdı.
Roulinq, kitabın ruhunun saxlanacağı təqdirdə Kuarona kitabda bəzi dəyişikliklər etməyə icazə vermişdi. O, Hoqvartsda günəş saatı yerləşdirilməsinə icazə versə də, o zaman hələ nəşr edilməmiş olan yeddinci kitabda böyük rol oynayacaq qəbirsanlığın göstərilməsinə razı olmamışdı. Roulinq qeyd edir ki, "filmdə bəzi səhnələri görərkən tüklərim biz-biz olmuşdu, çünki, bu səhnələr bir başa yeddinci kitaba istinad edirdi və son filmdə xatirə olaraq canlandırılmalı idi." Çəkilişlər tamamlandıqda Kuaron "həyatının iki ən şirin ili"ni yaşadığını və filmin sikvellərindən birini ekranlaşdırmağa maraqlı olduğunu anlamışdı.
Xüsusi effektlər
220px|thumbnail|left|Harrinin Patronus tilsimi Kuaron əslində CGI oyuncaq təqdimatından uzalqşmağa çalışmışdır. O, Dementorların hərəkətini işləmək üçün oyuncaqçı Bazil Tvistin köməyindən istifadə etmişdir. Oyuncaqlaşdırmanın çox bahalı olması və Dementorların spesifik elementlərini əks etdirə bilməməsinin müəyyən olmasından sonra Kuaron CGI-a müraciət etməyə məcbur olmuşdur, lakin onun işçiləri Dementorların hərəkətlərini kompyuterdə işləmək üçün oyuncaq dementorların su altında hərəkətlərinin şəkillərini çəkmişlər.
Harrini Sızıldayan qazan pabına aparan Cəngavər avtobus səhnələrinin çəkilməsi zamanı, Matritsa filmlər seriyasından sonra məşhurlaşmış "bullet time" texnolofiyasından istifadə olunmuşdur. Bu seqmentdə Harrinin dünyasındakı magiyanın maqlların dünyasındakı forması yumoristik formada göstərilir, belə ki, avtobus maqlların dünyasında güllə surəti ilə hərəkət etdiyi halda, avtobusun içərisində harri, Stan Şunpik və Erni Pranq real zaman sürətində hərəkət edirlər.
Film musiqisi
Film musiqisi Oskar mükafatına namizəd göstərilmişdir. "Azkaban Məhbusu", Harri Potter filmlər seriyasında musiqisi Con Vilyams tərəfindən bəstələnmiş və drijorluq edilmiş üçüncü və son filmdir. Film musiqisi 25 may 2004-cü ildə CD formatında satışa çıxarılmışdır. Ümumilikdə bu filmin musiqisi əvvəlkilər qədər parlaq deyildir və instrumentasiyada orta əsrlər musiqisinin təsiri hiss olunmaqdadır. Film musiqisinin yeni mövzularından biri olan "Double Trouble" istehsal ərəfəsində yazılmış də filmin əvvəllərində Hoqvartın Böyük Zalında uşaq xoru tərəfindən ifa edilmişdir. "Double Trouble" mövzusunun mətni Şekspirin "Maqbet"inin IV pərdəsinin I səhnəsində ifa edilən ritualdan götürülmüşdür. Filmin treylerində "Brand X Music" treyler musiqisi qrupunun "Anticipation" və "Progeny" musiqilərindən istifadə olunmuşdur.
Romanla film arasında fərqlər
"Azkaban Məhbusu" romanı nəşri zamanı Harri Potter romanlar seriyasına daxil olan romanlar arasında ən uzun mətnə malik olan kitab idi. Süjet xəttinin mürəkkəbliyi və obrazların bir çoxunun keçmişi ilə bağlı hekayələrin təsvir olunması ssenarinin yazılması üçün kitaba daha müstəqil yanaşmanı tələb edirdi. Film Harrinin sehrli çubuq vasitəsiylə qaranlığı işıqlandırması ilə başlayır, lakin kitabda bu səhnədə Harri fənərdən istifadə edir, çünki on yeddi yaşlı sehrbaza Hoqvartsdan kənarda shrdən istifadə etmək qadağan idi. Kitabda Cəngavər Avtobusun başı yoxdur, lakin filmdə Cəngavər Avtobusun silkələnən başı var. Harrinin valideynləri və Maradyorlar xəritəsi arasında əlaqə yalnız Remus Lüpinin həm Maradyorlar xəritəsi, həm də Ceyms Potterlə tanış olması ilə qurulur. Həmçinin Maradyorların kim olması və ləqəblərin (Muni, Qılquyruq, Keçiayaq və Sivridiş) kimə aid olması da qeyd edilmir. Dramatik effekt üçün bəzi detallar ixtisar edilmişdir: həm Uğuldayan daxma, həm də siçovul Skabbers filmdə qısa təsvir edilsələr də, romanda onların göstərilməsinə geniş yer verilir. Sirius Blekin keçmişi ilə bağlı hadisələr də ixtisar edilmiş və onun Azkabandan necə qaçmasına işarə belə edilməmişdir.
Temp və zaman təsvirində, magiya dərslərinin göstərilməsində filmdə detallara diqqət yetirilmişdir. Filmdə yalnız bir hippoqrif – Bakbek görünür, yalnız Malfoy və Harri ona yaxınlaşırlar, digər dərs səhnələri, o cümlədən Severus Sneypin çoxsaylı İksir dərsi səhnələri filmdə ixtisar edilmişdir. Fidelius Şarmın mürəkkəb təsviri tamamilə ixtisar edilmiş və Blekin məhz necə Potterlərə xəyanət etməsi göstərilməmişdir. Bu səhnələrdə əksər xəttlər Kornelius Fac və Minevra MakQonoqal arasında bölünmüşdür.
Filmdə Harri və Hermionanın zaman çevirici ilə keçmişə gedərək Haqridin evinin yanında gizləndikləri səhnədə mümkün qədər Dambldorun uşaqların orda olmasından xəbərdar olması və onların hippoqrifi azad etmələri üçün vaxt qazanmaq məqsədilə Faşı söhbətə tutaraq edamı yubandırır. Romanda isə Dambldor bildirir ki, evdən çıxmamış edamda iştirak edənlər hamısı sənədləri imzalamalıdır.
Ron və Hermiona arasında embrionik romantik münasibətlər filmdə kitabla müqayisədə daha geniş göstərilmişdir; ilk iki filmdə sirli mühit və macəra naminə personajların inkişafının qurban verilməsinin tənqid olunmasından nəticə çıxarılaraq üçüncü filmdə üç əsas personajın şəxsi inkişafına ciddi fikir verilmişdir, lakin bəzi tənqidçilər və fanatlar süjet xəttinin çox qarışıq olduğunu bildirmişdilər. Bununla belə, Harri və Ço Çanq arasında münasibətlərin başlanmasına dair qeydlər ixtisar edilmişdir. Harinin qaranlıq tərəfi ilk dəfə bu filmdə göstərilir, Harri Siriusun qaçmasını öyrəndikdə "İstəyirəm o məni tapsın! Çünki o zaman mən artıq hazır olacam. O zaman mən onu öldürəcəm!" deyir. Filmin sonunda Harri "Şimşək" markalı uçan süpürgə alır, lakin kitabda Harri həmin hədiyyəni romanın əvvəlində, anonim şəxsdən Milad hədiyyəsi olaraq alır.
Çıxarılması
200px|thumbnail|right|Filmin Nyu-York premyerası "Radio City Music Hall"da baş tutmuşdur
Məşədihüseynli (Şəmkir)
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilikdir.
Harri Potter və Azkaban Məhbusu (film)
Marketinq
Əvvəlki iki film kimi, "Azkaban Məhbusu" filminin də geniş təbliğat kompaniyası aparılmışdır. "EA UK" tərəfindən dizayn edilmiş videooyun versiyası 25 may 2004-cü ildə Şimali Amerikada, 29 may 2004-cü ildə isə Avropada çıxarılmışdır. "Mattel" oyuncaq şirkəti film personajlarının iştirakı ilə "Harry Potter Championship Quidditch" adlı oyun çıxarmışdır. "Lego" da həmçinin əvvəlki iki fildə olduğu kimi, bu filmlə də bağlı oyun istehsal etmişdir.
Vyetnam bayrağı
Vyetnam bayrağı — Vyetnamın Dövlət bayrağı
Harri Potter və Azkaban Məhbusu (film)
Kinoteatr çıxışı
"Harri Potter və Azkaban Məhbusu"nun Nyu-York premyerası 23 may 2004-cü ildə "Radio City Music Hall"da baş tutmuş, bundan sonra 30 may 2004-cü ildə Leyçester meydanında filmin London premyerası keçirilmişdir. 31 may 2004-cü ildə film Birləşmiş Krallıqda, 4 iyun 2004-cü ildə isə ABŞ-də açılmışdır. Bu film, Harri Potter filmlər seriyasından həm də IMAX kinoteatrlarında çıxarılan ilk filmdir.
Vyetnam bayrağı
Vyetnamın dövlət bayrağı rəsmi qaydada 1955-ci ilin noyabr ayının 30-da qəbul edilmişdir. Bayrağın mərkəzindəki sarı beşguşəli ulduz Vyetnam Kommunist Partiyasının liderliyini tərənnüm edir. Qırmızı rəng sosialist inqilabının uğurunu təmsil edir. Ulduzun beş guşəsi isə fəhlələri, kəndliləri, əsgərləri, ziyalıları və gəncləri təcəssüm edir. Ölçüsü 2:3 nisbətindədir.
Harri Potter və Azkaban Məhbusu (film)
Gəlirləri
Çıxarılması günü (bazar ertəsi) film £5.3 milyon gəlir gətirərək Birləşmiş Krallıq kassa tarixinin ən böyük tək gün açılışı olmuşdur. Həm əvvəldən sifarişlə (£9.3 milyon), həm də əvvəldən sifariş olmadan (£23.9 milyon) gəlirlərinə görə film rekord qırmışdır. "Azkaban Məhbusu" hələ də Birləşmiş Krallıq kassa tarixində ən böyük həftəsonu açılışı olaraq qalmaqdadır. Birləşmiş Krallıqda film ümumilikdə £45.6 milyon gəlir əldə etmişdir. ABŞ və Kanadada 3855 kinoteatrda açılış edən film ilk həftəsonunda $93.7 milyon gəlir əldə etmiş və bütün zamanların üçüncü ən böyük açılış həftəsonu olmuşdur. Bu göstərici ilə film iyulda çıxarılmış filmlərin ən böyük açılış həftəsonuna görə "Halk" filminin rekordunu ($62.1 milyon) qırmışdır. "Transformerlər: Məğlubların qisası" filmi 2009-cu ildə $108.9 milyon gəlir əldə edənə kimi "Azkaban Məhbusu" beş il müddətində bu rekordunu saxlaya bilmişdir. İki ardıcıl həftə ərzində film Şimali Amerika kassalarında birinci olmuşdur.
"Azkaban Məhbusu" ümumilikdə bütün dünyadan $796.6 milyon gəlir əldə etmişdir ki, bu da həmin filmi "Şrek 2" filmindən sonra 2004-cü ilin ikinci ən gəlirli filmi etmişdir. ABŞ və Kanadada $249.5 milyon gəlir əldə edən film ilin ən gəlirli filmləri sırasında yalnız yeddinci yeri tuta bilmişdir. Digər ərazilərdə isə $547 milyon gəlirlə $478.6 milyon gəliri olan "Şrek 2" filmini geridə qoymaqla "Azkaban Məhbusu" ən gəlirli film olmuşdur. Uğurlu kassa göstəricilərinə baxmayaraq, "Azkaban Məhbusu" Harri Potter filmləri arasında ən aşağı gəlirli (digər filmlərin hər biri $875 milyondan çox gəlir gətirmişdi) film olaraq qalmaqdadır. Buna baxmayaraq, film ən gəlirli filmlərin siyahısında 45-ci yeri tutmaqdadır.
Tənqidçilərin mövqeyi
Çoxsaylı tənqidçi rəyi alan "Azkaban Məhbusu" filmi "Rotten Tomatoes" aqqreqatorunda 91% "təzə rəy"lə qiymətləndirilir, tənqidçilərin ortaq fikrində isə qeyd edilir ki, "Alfonso Kuaronun qarantiyalı rejissorluğu altında çəkilmiş "Harri Potter və Azkaban Məhbusu" filmi texniki ustalıq və mürəkkəb süjet arasında qurulmuş incə balans ilə insanı heyran edir." "Metacritic" aqqreqatorunda 100 baldan 82 balla qiymətləndirilən filmin "ümumi bəyənilmə" qazandığı göstərilir.
"San Francisco Chronicle"dan Mik LaSalli filmin daya yetkin tonunu bəyənir və deyir ki, "bu film qaranlıq, daha mürəkkəb və xarakterlərə köklənmişdir." "The Hollywood Reporter" filmi "dərin, qaranlıq, vizual olaraq insanı özünə bağlayan Coan Roulinqin ədəbi fenominin əvvəlki iki filmlə müqayisədə daha emosional adaptasiyası" adlandırır. "Rolling Stone"dan Piter Travers qeyd edir ki, "Bu film yalnız əyləncə deyil, şübhəsiz bu vaxta kimi təqdim edilmiş üç Harri Potter filmindən ən həyəcanlı və heyranedici olanıdır, əgər siz gənc yazıçı Coan Roulinq və onun azyaşlı qəhrəmanı haqqında eşitməmiş olsanız belə film sizin ürəyinizi fəth edəcək." "Salon.com"dan Stefani Zaxarek qeyd edir ki, bu film "bütün zamanların ən yaxşı fentezi filmlərindən biridir." "The Washington Post"dan Nikole Artur filmi "kompleks, qorxulu və detallı" adlandırır. Film tənqidçisi Rocer Ebert filmi dörd ulduzdan üç ulduz yarımla qiymətləndirərək deyir ki, film əvvəlki iki film qədər yaxşı olmasa da "heyranedici, maraqlı və mürəkkəbdir." "USA Today"dən Klaudiya Pyuiq filmin "vizual olaraq incə" işləndiyini bildirir və əlavə edir ki, "Kuaron qaranlıq film istehsal etməkdən çəkinmir və ağrılı hisslərə də toxunur." Riçard Ruper filmi "yaradıcı triumf" adlandırır. "Newsweek"dən Şon Smit deyir ki, "Yeni rejissora malik olan Azkaban Məhbusu tamamilə yeni görünüş təqdim edir." Redkliff və Uotsonun rollarını qiymətləndirən Smit, filmi "hərəkətli" adlandırır. "Entertainment Weekly" filmin sələflərindən daha yetkin olmasını qiymətləndirir.
Mükafatlar
2005-ci ildə "Harri Potter və Azkaban Məhbusu" iki nominasiyada – Ən Yaxşı Orijinal Film Musiqisi (Con Vilyams) və Ən Yaxşı Vizual Effektlər – Oskar mükafatına namizəd göstərilmişdir. Bu film Harri Potter filmləri arasında Oskara namizəd göstərilmiş ikinci film olmuşdur.
"Empire" jurnalının 2008-ci ildə nəşr etdiyi bütün zamanların 500 ən böyük filmi sırasında "Azkaban Məhbusu" 471-ci yerdə qərarlaşdırılmışdır. "IGN" Azkaban Məhbusunun beşinci ən yaxşı fentezi filmi olmasını açıqlamışdır. "Moviefone" filmin onilliyin onuncu ən yaxşı filmi olduöunu açıqlamışdı. 2011-ci ildə 5–15 yaşlı uşaqlar arasında keçirilmiş sorğuda film onilliyin ən yaxşı filmi kimi "İlk İşıq Mükafatı"na layiq görülmüşdür.
Yeddi Birləşmiş Əyalət Respublikası
Yeddi Birləşmiş Əyalət Respublikası (rəsmi tam adı: Yeddi Birləşmiş Aşağı Əyalətlər Respublikası, ) — XVI əsrdə baş vermiş Niderland burjua inqilabından sonra yaranmış və 1581–1795-ci illərdə Avropada mövcud olmuş dövlət. Respublikanın ərazisi müasir Niderland Krallığının ərazisindən bir qədər kiçik olmuşdur.
Tərkibi
Respublika Baş Ştatlar tərəfindən idarə edilən yeddi əyalətin (Hollandiya, Zelandiya, Utrext, Qroninqen, Qeldern, Overeyssel, Friziya) və Baş Yerin konfederasiyası olmuşdur.
Pako de Lyusiya
thumb
Fransisko Sançez Qomez (Alxesiras, Cadiz vilayəti, İspaniya, 21 dekabr 1947-ci il — Playa del Karmen, Kintana Roo, Meksika, 25 fevral 2014-cü il), səhnə adı Pako de Lyusiya, bəstəkar və flamenko gitaraçısı.
Həyatı
İlkin gitara biliklərini atası Antonio Sançez Pesino və qardaşı Ramon de Alxesirasdan almışdır. Ailəsinin flamenko dünyası ilə sız əlaqədə olması kiçik Pakoya Ninyo Rikardo və Sabikas kimi dövrün məşhur gitaraçıları ilə tanış olmaq imkan yaratdı. 1962-ci ildə Xerez de la Fronterada keçirilən Beynəlxalq Flamenko Sənəti müsabiqəsində qardaşı Pepe de Lyusiya ilə birgə qalib olur və bir müddət sonra "Los Çikitos de Alxesiras" adlı qrup yaradaraq ilk disklərini çıxarırlar. Sonrakı illərdə Fosforito və "El Librexano", 1969-cu ildən isə Kamaron de la İsla kimi kantaorlarla birgə çalışmışdır. "Fuente i kuadal" adlı diskinin 1973-cü ildə işıq üzü görməsindən sonra Pakonun ifaları daha geniş auditoriyalarda səslənməyə başlayır. İllər keçdikcə ənənəvi flamenko mühitindən uzaq səhnələrdə ifa etdiyindən Pako de Lyusiya yaradıcılığına yeni rənglər qatır. Gitaraçı Şimali Amerika, Yaponiya və Avropada bir sıra uğurlu qastrol səfərlərində olmuşdur. Müasir flamenkonun ən əsas fiqurlarından biri olduğunu nəzərə alaraq, bossa-nova, ca ritmləri və klassik musiqilərdən istifadə etməklə bu sənət növünü dünya səviyyəsinə qaldırmaq Pakoya aid olmuşdur. Burada biz onun Karlos Santana, Con Maklaflin, Al di Meola kimi dünyaca məşhur ifaçılarla, eyni zamanda Tomatito və Kamaron de la İsla ilə əməkdaşlığını qeyd edə bilərik. Pako de Lyusiya bütün karyerası boyu 38 disk çıxarmış, bunlardan 5-i canlı yazılmışdır. Pakonun bir sıra mükafatları sırasında iki Qremmi ("Kositas buenas"(2004) və "En vivo Konsierto Espanya"(2010) albomlarına görə), Kadiz vilayətinin sevimli oğlu (1997), Berkli Musiqi Kollecinin (2010) və Kadiz Universitetinin (2009) fəxri doktoru və s. qeyd edə bilərik.
Çay yatağı
Çayın bolsulu dövrləri arasındakı müddətdə çay dərəsinin su axan ən alçaq hissəsi. right|frameless|
Pako de Lyusiya
Musiqi karyerası
Anası Lyusiya Qomes Qnçalves(portuqaliyalı), atası Antonio Sançez Pesino gitaraçı Manuel Fernandezdən ("Titi de Marçena") dərs almış, eyni zamanda bir çox tablaolarda (Tablao-flamenko musiqisi ifa olunan kafelər) "Antonio de Alxesiras " ləqəbilə çıxış edirdi. Yerli flamenko aləmində olan əlaqələrinin hesabına Antonio Sançez öz övladlarını dövrün tanınmış flamenko ifaçıları ilə tanış edə bilmişdir. Bunlardan "El Çaketa", " Çato" Mendez, Rafael "El Tuerto", "El Brillantina de Kadiz" və Antonio Xarritanın adını çəkmək olar.
Beləliklə, Antononun beş övladından yalnız üçü Ramon, Pepe və Fransisko flamenkonu özlərinə sənət seçirlər. Digər iki övladı Maria və Antonio da kante(flamenko oxuma) və gitara ilə məşğul olmuşlar, lakin heç biri bu sənəti davam etdirməmişdir. Fransiskonun 5 yaşı tamam olanda ailəsi "La Baxadilya" qəsəbəsindəki Barselona məhəlləsinə köçür. 6 yaşından etibarən atası və qardaşı Ramondan gitara dərsləri almağa başlayır. Atasının təkidilə Pako virtuozluğu kənara qoyaraq qardaşı Pepe və bacısı Mariadan flamenko gitarasının, habelə kantenin sirrlərini öyrənməyə başlayır. 11 yaşında məktəbi ailənin maddi durumuna görə tərk edən Pako gitaraya daha çox vaxt ayırmağa başlayır. Ailəsinin Ninyo Rikardo kimi dövrün məşhur gitaraçısı ilə tanış olması Pako de Lyusiyanın gitara hazırlıqlarında böyük rol oynamışdır. Artıq yerli əhali tərəfindən tanınan Pako 1959-cu ildə qardaşı ilə birgə "Terrasa de Alxesiras" adlı filmdə çəkilir. Bir müddət sonra Pako ilə Pepe əvvəl " Pako i Pepe de Alxesiras" daha sonra isə "Los Çikitos de Alxesiras" adlı qrup yaradırlar.
1962-ci ildə Xerez de la Fronterada keçirilən Beynəlxalq Flamenko Sənəti müsabiqəsində hər iki qardaş iştirak edir. Pepe bu müsabiqədə malaquenyas ifasına görə qalib gəlir, Pako isə yaşı az olduğuna görə onun üçün yaradılmış Xavyer Molina mükafatına layiq görülür. Böyük qardaşları Ramonun və hər ikisinin bu müsabiqədə qazandığı 39000 peseta Pakonun ailəsinə Madridə köçməyə imkan yaratdı. Zamanla Pako və Pepe Madridin tablaolarında işləyir, 1963-cü ildə isə klassik ispan baleti şirkətlərindən birinin direktoru olan Xose Qreko ilə 9 aylıq Cənubi Amerika boyu qastrola çıxırlar. Qayıtdıqdan sonra Pako Fosforito və El Lebrixanonun müxtəlif disklərinin səsyazmalarında iştirak edir. Elə həmin ildə iki qardaş "Los Çikitos de Alxesiras" adlı disklərini buraxırlar. 1967-ci ildə bir sıra Avropa ölkələrində çıxış edən Pako özünün "La fabulosa guitarra de Paco de Lucia" adlı ilk solo albomunu buraxır. 1973-cü ildə içində "Entre dos aguas" parçası olan "Fuente y cuadal" adlı albomu qısa ''zamanda İspaniyanın musiqi bazarında birinci yeri tutur və gitaraçının parlaq gələcəyi haqqında xəbər verir. Pakonun 1975-ci ildə Teatro Real de Madriddə çıxışı, 1980-ci ildən etibarən Con Maklaflin və Çik Korea ilə əməkdaşlığı bu diskin uğurunun nəticəsidir. Bütün bu çıxışlar Pakonun daha çox flamenkoyönlü olan seksteti ilə tamamlanır. Bu sekstetə hər iki qardaşı Pepe və Ramon, Xorxe Pardo, Karls Benavent , Rubem Dantas və Manolo Soler daxil idi. Özünün "Solo kyero kaminar" (1981), "Siroko"(1987) və "Ziryab" adlı albomları ilə Pako zamanla akademik flamenkodan uzaqlaşır. Sonuncu disk flamenko-cazın qarışığı, piano də digər ənənəvi alətlərin istifadəsi, Çik Korea, Manolo Sanlukar kimi ifaçıların iştirakı ilə seçilir. Növbəti illərdə "Aranxuezin konserti"(1991) və bir sıra flamenko-caz janrında ifa etdiyi konsertlərdən əldə olunan səsyazmalardan ibarət disklər buraxmışdır. 1998-ci ildə anası Lyusiyaya həsr etdiyi və 2004-cü ildə ifaçının yüksək peşəkarlığını göstərən "Kositas buenas" adlı diski işıq üzü görür.''
İfaçılıq xarakteristikası və yönləndirici müəllimləri
Pakonun musiqiçi kimi formalaşmasında bir sıra ifaçıların rolu olmuşdur. Bunlardan ən əsas yönləndiricilərindən olan Ninyo Rikardonun və flamenko gitarasının konsert aləti kimi formalaşıb inkişaf etməsində əvəzsiz rolu olan Sabikasın adını çəkə bilərik. Sabikasın flamenkoya töhfələrini iki yöndən dəyərləndirmək olar. Birincisi, flamenko gitarasında texnikaların inkişafına (məsələn, bir simdə alzapuanın ifası və üçbarmaqlı "rasgueo" texnikası və s.), ikincisi, flamenko aləminə bəstəkar kimi qoyduğu əsərlərə görə. Onun əsərləri ayrı-ayrı falsetaların birləşdirilməsi iə deyil, tam formalaşmış əvvəli və sonu olan klassik əsər şəklində olması ilə seçilir. Bu flamenko gitarası tarixində bəzi ifaçıların ilk təcrübələrini nəzərə almasaq bir yenilik olmuşdur.
Sabikas yüksək texnikaya malik ifaçı sayılırdı. Belə ki, o çax vaxt səhnədə mikrofonsuz ifa edirdi. Buna səbəb Sabikasın simlərə möhkəm toxunuş qabiliyyəti və kompozisiyalarının yüksək keyfiyyəti idi.
Pako de Lyusiyanın flamenkoya verdiyi ən böyük töhfə onun bu janrı populyarlaşdırması və böyük səviyyəyə gətirməsidir. İfaçı özünün enerjili və ritmik virtuozluğu və stili ilə tanınırdı. Bu ifa tərzi özünü gitaraçının bir sıra əsərlərində göstərir. Bunlardan "Entre dos aguas"(rumba), "La Barrosa"(aleqrias), Barrio la Vinya, "Hamenaxe a Ninyo Rikardo" (solea), "Almoraima"(buleria), Quaxira de Lucia və Rio Anço(rumba). Nəzərinizə çatdıraq ki, flamenkonun İspaniyanın hüdudlarından kənarda tanınması Pakonun bu janra "yeni nəfəs" verərək flamenkonu digər janrlarla qarışdıra bilməsi hesabına olmuşdur. Pako de lyusiyanın ən əsas töhfələrindən biri də kaxonun flamenkoya gətirilməsi idi. . Belə ki, 1977-ci il də Pako qrupu ilə birgə Latın Amerikasında səfərdə ikən İspaniyanın Perudakı səfiri onları evində verdiyi ziyafətə dəvət edir. Burada ispan gitaraçısı perulu müğənni Çabuka Qranda və onun kaxon ifaçısı Kaitro Soto ilə ifasını izləyir. Bu Pakonun kaxonu gördüyü ilk dəfə idi və o anlayır ki, kaxon flamenko üçün ideal bir alətdir.
Vəfatı
Pako de Lyusiya 25 fevral 2014-cü ildə Meksikanın Playa del Karmen şəhərində infarkt səbəbindən vəfat edir. Bəzi mənbələrin dediyinə görə, Pako dənizkənarında uşaqları ilə oynayarkən özünü pis hiss etməyə başlayır. Gitaraçı möhkəm ürək ağrıları ilə çatdırıldığı Hospiten hospitalında dünyasını dəyişir. O, ölümündən iki həftə öncə siqaret çəkməyi tərk etmişdi.
Xəbər yayıldıqdan dərhal sonra gitaraçının ailəsinə başsağlığı mesajları göndərilir. Göndərənlər sirasında İspaniyanın baş naziri Mariano Raxoy, mədəniyyət naziri Xose İqnasio Vert və s. adını çəkmək olar.
Pakonun nəşi fevrlalın 28-də Kankundan Madridə gətirilir. Gitaraçı ilə vida mərasimi Milli Musiqi Zalında baş tutur. Beş saat davam edən mərasim zamanı bir çox sənətçilər Pako ilə vidalaşmağa gəlir. Pako de Lyusiyanın nəşi axşamayaxın Alxesirasa aparılır. Pakonun doğma şəhərində 3 günlük yas mərasimi keçirilir. Gitaraçını valideynlərinin dəfn olunduğu Köhnə Qəbiristanlıqda (Cementerio Viejo) dəfn edirlər. Burada keçirilən mərasimdə Pakonun ailəsi və flamenko aləmində məşhur olan Pako Sepero, Pansekito, Kristiano Oyos və s. sənətçilər iştirak edir. Bir neçə ay sonra qəbirin üzərində mavzoley ucaldılır.
Sirab (Babək)
Sirab — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Sirab kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Sirab kəndi Qahab kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Sirab kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.
Toponimikası
Kəndin cənubundakı antik dövrə və orta əsrlərə aid yaşayış yeri və qəbir abidələri, kənddən şimal-qərbdəki Sarıdağda isə karst mağarası bu ərazinin qədim insan məskəni olduğundan xəbər verir. Xalq etimologiyasına görə bu toponim "baş su" (sərab) və ya "sirli su" (sirab) mənasındadır. Tədqiqatçılara görə isə fars dilindəki sir (bol, doymuş) və ab (su) sözlərinin birləşməsindən düzəlib "bol sulu, sudan doymuş" mənasındadır. Kəndin yaxınlığında 1979-cu ildə istifadəyə verilmiş Sirab su anbarı da var.
Tarixi abidələri
Sirab kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.
Təhsil
Kənddə Sirab kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Entebbe əməliyyatı
Hadisədən bir gün əvvəl Fələstin Xalq Azadlıq Cəbhəsinə mənsub terrorçular Təl-Əviv-Paris xətti üzrə uçuşları icra edən Fransa Hava Yollarına məxsus Airbus A300 tipli təyyarəni qaçırmaqla istiqaməti Uqandanın Entebbe Hava Limanına doğru yönəltmişdilər. Təyyarədə olan 248 sərnişinin əksəriyyəti etnik yəhudilərdən və ya İsrail vətəndaşlarından ibarət idi. Terrorçular qaçırılan 248 nəfərin əvəzində İsrail tərəfindən həbs edilmiş 40 nəfərə yaxın fələstinli məhkumun və dünyanın dörd müxtəlif ölkəsində saxlanılan daha 13 məhkumun azad edilməsini tələb edirdilər.
Sonuncu dayanacağı Paris şəhəri olan təyyarə Afinada qısa dayanmadan sonra Benqazi şəhərinin üzərindən uçaraq Uqandanın Entebbe şəhərinin mərkəzi hava limanına doğru yönəlmişdir. Uqanda lideri İdi Aminin terrorçuları şəxsən qəbul etdiyi təxmin olunsada, onlara öz dəstəyini göstərdiyi məlumdur. Hava limanına enən təyyarədə olan sərnişinlər köhnə terminal binasına aparılmış və burada etnik yəhudi olan və ya İsrail vətəndaşlığı daşıyanlarla, digər millətlərdən olanlar ayrı-ayrı otaqlara yerləşdirilmişdir. Növbəti iki gün ərzində İsrail vətəndaşı olmayan 148 nəfər azad edildi və öz ölkələrinə göndərildilər. Qırx iki nəfər, əsasən İsrail vətəndaşı olan şəxslər və Fransa Hava Yollarının 12 nəfərdən ibarət heyəti girov olaraq saxlanılmış və ölümlə təhdid edilmişdir.