cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hans fon Bülov
Həyatı
F. Vik (fp.), M. Ebervayn (musiqi nəzəriyyəsi) və M. Hauptmandan (kontrapunkt) dərs almışdır. Musiqi təhsilini F. Listin (1851–53, Veymar) yanında bitirmiş, tezliklə onunla qohum olmuşdur (1857–69 illərdə Listin qızı Kozima ilə evli idi). 1853-cü ildə ilk dəfə pianoçu kimi çıxış etmişdir. Bütün həyatı boyu Avropa ölkələrində və ABŞ-də (1875–76 illərdə burada 139 konsert vermişdir) qastrol səfərlərində olmuşdur. R. Vaqner musiqisinin pərəstişkarı idi: Münxendə II Lüdovikin sarayında işləyərkən (1864–69) ilk dəfə onun “Tristan və İzolda” (1865), “Nürnberq meysterzingerləri” (1868) musiqili dramlarını tamaşaya qoymuşdur. 1877–80-ci illərdə Hannoverdə saray kapelmeysteri olmuşdur.
Fəaliyyəti
Vyana klassiklərinin və Vaqnerin əsərləri ilə yanaşı Bülovun repertuarında fəal surətdə təbliğ etdiyi İ. Bramsın musiqisi də mühüm yer tuturdu (ilk dəfə 1885-ci ildə onun 4-cü simfoniyasını ifa etmişdir). Novatorçu dirijor olan Bülov ilk dəfə partiturasız dirijorluq etmiş, orkestrə 5-simli kontrabas və pedallı litavralar daxil etmişdir; Mayningendə saray orkestrinin rəhbəri (1880–85) olarkən musiqiçilərə ayaq üstə və nota baxmadan çalmağı məsləhət görmüşdü. U. Şekspirin “Yuli Sezar” faciəsinə yazılmış musiqinin (1867), “Nirvana” simfonik poemasının (1866), “Müğənninin qaçışı” orkestr balladasının (1863) müəllifidir. Bülovun virtuoz fortepiano əsərləri üslub cəhətdən Listin əsərlərinə yaxındır. Mübahisə xarakterli məqalələri çox vaxt kəskin tonu ilə seçilmişdir. İ.S. Bax, L. van Bethoven, F. Şopen, K.M. fon Veber və b.-nın əsərlərinin redaktoru olmuşdur.
Məmun Əbdülqəyyum
Məmun Əbdülqəyyum – Maldivli siyasətçi, 1978–2008-ci illərdə Maldiv 3-cü prezidenti.
Robert Kiyosaki
Robert Toru Kiyosaki — Amerikalı sahibkar və yazıçı. Kiyosaki Rich Global və kitablar və videolar vasitəsilə insanlara maliyyə dərsləri verən şirkət Rich Dad Company-nin təsisçisidir.
Kiyosakinin şəxsi inkişaf janrında yazdığı Varlı ata, kasıb ata kitabı dünya üzrə 51 dildə tərcümə olunmuş və 41 milyondan çox satılmışdır.
Həyatı
Robert Kiyosaki 8 aprel 1947-ci ildə ABŞ-nin Hilo şəhərində anadan olmuşdur.
Şəxsi həyatı
Kiyosaki Kim Kiyosaki ilə evli idi. Onlar 1994-cü ildən bəri Arizona ştatının Finiks şəhərində yaşayırdılar. Cütlük 2017-ci ildə ayrıldı.
Böyük dördlük (audit)
«Böyük dördlük» — dünyanın dörd ən böyük auditoriyası və konsaltinq şəbəkəsi:Deloitte, PricewaterhouseCoopers, Ernst & Young və KPMG. Tək şirkətlər deyil həmçinin beynəlxalq şirkətlər şəbəkələridir və bu şəbəkələrdəki şirkətlərin çoxu yalnız bir ölkədə fəaliyyət göstərir.
Tarixi
Əvvəllər səkkiz böyük firma təşkil edirdi və bunlar toplu olaraq "Böyük Səkkiz" adlanırdı. 1989-cu ildə «Deloitte, Haskins and Sells» и «Touche Ross» «Deloitte & Touche» (indiki «Deloitte») birleşmesini, «Ernst & Whinney» и «»  «Ernst & Young» nun birleşmesi baş verdi. 1998-ci ildə «Price Waterhouse» və «Coopers & Lybrand» в «PricewaterhouseCoopers»-a birləşdi. Nəhayət, 2002-ci ildə «Arthur Andersen» böyük müştəri axınının getməsi yaşadı, şirkət fəaliyyətini dayandırdı və «böyük səkkiz» «böyük dördlük» oldu.
Statistika
Aşağıda Böyük Dördlüyün işçilərinin sayı və mövcud son məlumatlara görə gəliri göstərilmişdir:
2018 FİFA Dünya Kuboku H qrupu
Dünya Kubokları tarixində ilk dəfə məhz bu qrupda növbəti mərhələyə keçəcək komandanı müəyyənləşdirmək üçün "fair-play" qaydalarından istifadə edildi.Belə ki,Yaponiya və Seneqal milliləri əsas Klassifikasiya qaydalarına əsasən 2-ci yeri tutmuşdular.Lakin Yaponiya Seneqaldan daha az sarı kart aldığı üçün 1/8 final mərhələsinə yüksəldi.
Turnir cədvəli
1/8 Final mərhələsində:
Oyunlar
Məqalədəki bütün oyunların vaxtı Rusiya vaxtı ilə verilib.
İntizam
Fair play xalları:
Yuxarıdakı qaydalar komandada oynayan hər oyunçuya tətbiq olunur.
Tatami daşları
thumb|right|300px|Tatami daşları. – Yaponiyanın Okinava prefekturasının Kumecima şəhəri yaxınlığında yerləşən təbiət abidəsi. Kume adasının cənub-şərqindəki kiçik O adasının cənub sahilində, Kumecima Prefektural Təbiət Parkında yerləşir. Təbiət abidəsi bir-birindən nazik sərhədlərlə ayrılmış pentaqonal və heksaqonal qayalardan ibarətdir. Hər qayanın diametri 1–1,5 metrdir. Qayalar şimaldan cənuba 50 metr boyunca, qərbdən şərqə isə 250 metr uzunluğunda uzanır. Miosen dövründə andezitik lavanın soyuyaraq sütunvari yığılmasından əmələ gəlmişdir. Abidə tatami otaqlarına bənzədiyi üçün belə adlandırılıb. Bəzən isə tısbağa qınındakı kiçik sipərlərə bənzədilir. 1967-ci ildə Ryukyu hökuməti tərəfindən Milli Abidə kimi təsdiqlənmişdir. 1971-ci ildə imzalanan Okinava Reverziya Müqaviləsindən sonra Prefektural Mədəni Abidə statusu almışır. 2014-cü ildə 29,3 ha ərazi Milli Abidə kimi müəyyənləşdirilmişdir.
Bəstam (Çaypara)
Bəstam - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaypara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Coğrafiya
Bəstam (Başdam) kəndi Qaraziyaəddindən 6 km, Xoydan isə 60 km arada yerləşərk, şimal-qərbdən Gözdəyən kəndi və Bəstam qalasıilə,cənubdan ağçayilə,qərbdən şorik kəndiilə və şərqdən çobraq ərazisilə həmsərhəddir. Kəndin yüksəliyi dəniz səviyyəsindən 1150m olaraq,yayları mötədil qışları isə soyuq keçir.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 681 nəfər yaşayır (155 ailə). Əhalisi şiə inanclı azərbaycan türklərindən ibarətdir və daha çox burada əkinçilik, maldarlıq və əl işləri istehsalına önəm verilir.
Üzəngi sümükcüyü
Üzəngi sümükcüyü (stapellos) — daxili qulağa aid eşitmə sümüklərindən biri. Əsasdan, ön və arxa ayaqcıqlaradn, boyuncuqdan və başcıqdan ibarət bu sümük at üzəngisinə bənzədiyindən belə adlandırılmışdır.
Qurluşu
Üzənginin başı-caput stapedis (capitulum stapedis-BNA) və iki ın (düz) ayaqcığı-crus antcrius və dal (əyləşmiş) ayaqcığı-crus posterius vardır. Bu ayaqcıqlar bir-biriilə oval səfhə-üzəngi əsası-basis stapedis vasitəsilə birləşmişdir. Üzənginin əsası təbil boşluğunun içəri divarında olan dəhliz pəncərəsini qapayır. Üzəngi ayaqcıqları və əsası arasındakı sahə zar-membrana stapedis ilə örtülmüşdür. Üzəngi 3,3 mm hündürlüyə, ayaqcıqları 3 mm-əvə 1,4 mm enə, kütləsi 3–4 mg-dır.
Kakşaal-Too
Kakşaal-Too və ya Kakşaltau — Mərkəzi Tyanşan dağ sistemində, Qırğızıstan və Çin sərhədində dağ silsiləsi.
Silsilənin uzunluğu təxminən 400 km, ən yüksək nöqtəsi Pobeda zirvəsidir (7,439 m). Ümumi buzlaşma sahəsi 983 km2 olan Alp relyefi üstünlük təşkil edir. Şimal yamacında çöllər, cənub yamacında çəmənliklər və alp çəmənləri var.
Tədqiqat tarixi
Rusiyanın Mərkəzi Asiyaya marağının artması ilə əlaqədar 1856-cı ildən başlayaraq oraya ekspedisiyalar getməyə başlamışdır. İlk ekspedisiyalara Pyotr Semyonov rəhbərlik etmişdir. Qərbi Kakşaal-Too regionu ilk dəfə 1869-cu ildə Narın çayının cənubundakı dağlıq regionu tədqiq edən ekspedisiyaya rəhbərlik edən Rusiya coğrafiyaçısı Aleksandr Kaulbars tərəfindən təsvir edilmişdir.
Gəlinqaya (Kövsər)
Gəlinqaya — İranın Ərdəbil ostanının Kövsər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 139 nəfər yaşayır (30 ailə).
Behistan (Çaypara)
Behistan - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaypara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
ABŞ Qiymətli Kağızlar və Mübadilə Komissiyası
ABŞ qiymətli kağızlar və mübadilə komissiyası (, ) — ABŞ dövlət qurumu ABŞ qiymətli kağızlar bazarı üçün əsas nəzarət və tənzimləmə agentliyidir. Komissiya 1934-cü ildə Prezident Ruzveltin rəhbərliyi altında yaradıldı. Komissiyanın məqsədi Böyük böhran dövründə investorların fond bazarına olan inamını bərpa etmək idi. İlk SEC sədri, ölkənin gələcək prezidenti Con Kennedinin atası Cozef Patrik Kennedi olmuşdur.
Komissiya 1934-cü il Qiymətli Kağızlar Mübadilə Qanununa uyğun olaraq yaradılmışdır. Bu qanuna əlavə olaraq Komissiyanın fəaliyyəti aşağıdakı vacib qanunlarla tənzimlənir:
Hal-hazırda komissiyanın sədri Cey Kleytondur, ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən təyin olunmuş və ABŞ Senatı tərəfindən təsdiqlənmişdir.
Alıbəyli (Ağdam)
Alıbəyli — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Üçoğlan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Alıbəyli Ağdam rayonunun Üçoğlan inzibati ərazi vahidində kənd. Düzənlikdədir. Keçmiş adı Tərəkəmə Alıbəylidir. Kəndi tərəkəmə elatının alıbəyli tirəsi saldığı üçün belə adlandırılmışdır. Sonralar toponimin birinci komponenti düşmüşdür. Etnooykonimdir. 1933-cu ildə Cəlilabad rayonunun Qaralı inzibati ərazi vahidində də eyniadlı kənd qeydə alınmışdır.
Britaniya adaları
Britaniya adaları (, Éire agus an Bhreatain Mhór, Breetish Isles) — Avropanın şimal-qərbində, Şimal dənizi və Atlantik okeanı arasında arxipelaq. Britaniya adalarında Böyük Britaniya və İrlandiya dövətləri, eləcə də Britaniya tacının hakimiyyəti altındakı ərazilər yerləşir.
Adaların sahəsi 315,159 min km² -dir. Materik Avropadan Şimal dənizi, Pa-de-Kale boğazı və La-Manş kanalı ilə ayrılmışdır.
Petro Paolo Virdis
Antonio Petro Paolo Virdis — İtaliyalı keçmiş futbolçu. Mövqeyi hücumçu olub.
Bioqrafiya
Futbolçu Sassaridə dünyaya gəlib. Hal-hazırda Milanda yaşayır, yemək və şərab satan kiçik bir "Virdisin dadı" adlı dükana sahibdir.
Karyerası
Pietro Paolo Virdis "Juvenilia Sassari" klubunun gənclər komandasında futbol oynamağa başlayıb. 1971-1973-cü illərdə burada iki il keçirəndən sonra 16 yaşında D Seriyası klubu olan "Nuoreze"yə dəvət edilir. Virdis burada bir mövsumdə meydana çıxdığı 35 oyunda 11 qol vurur.
1974-cu ildə "Kalyari" klubu tərəfindən satın alınır. Onun İtaliya çempionatında debütu 6 oktyabr 1974-cü ildə "Udineze" ilə görüşdə təsadüf edri. Yeni komandadasında ilk ildə 19 matç keçirsədə fərqlənə bilmir. Sonrakı 1975/76 mövsümündə Virdis öz oyununu tapır və 23 matçda 6 qol vurdu. "Kalyari"də son mövsumundə klub mövsümü sonuncu olaraq başa vurur və B Seriyasına düşür. Həmin mövsum Virdis 33 matç keçirərək 18 dəfə qol vurur.
Bundan sonra "Yuventus" klubunun prezidenti Campyero Boniperti şəxsən Petrodan Turin klubuna keçməsini istəyir. Futbolçu özu Kalyaridə qalaraq və klubun elitaya dönməsinə kömək etməsini istəməyinə baxmayaraq anasının məsləhəti ilə yenə "Yuventus"a keçir.
Polis Akademiyası 2 (film, 1985)
Polis Akademiyası 2: Onların ilk tapşırığı — 1985-ci ildə kriminal komediya janrında Cerri Paris tərəfindən çəkilən ABŞ filmidir.
Məzmun
Akademiyada məzun olan tələbələr, artıq bir polis olaraq vəzifə başındadır. Ancaq Los Anceles şəhərində çıxan hadisələr qarşısında Təhlükəsizlik Təşkilatı müvəffəqiyyət göstərməyincə Polis Akademiyasına müraciət edirlər. Akademiyanın yaşlı müdiri komandir Lassard, bundan sonra köhnə şagirdlərindən kömək istəyir...
Perikl
Perikl (, — "şöhrətlə əhatələnmiş"; təxminən E.ə. 495  və ya E.ə. 494 — E.ə. 429) — Afinalı dövlət xadimi, Afina demokratiyasının banilərindən biri, məşhur natiq və sərkərdə.
Perikl Afinada aristokrat ailəsində doğulub. Aktiv siyasi fəaliyyətinə Alkmeonların qrupuna başçılıq etməklə başlayıb. Aristokrat mənşəyinə baxmayaraq, demokratiya tərəfdarı kimi tanınıb. Aristokrat qrupunun başçısı Kimonla mübarizədə ona xalqın dəstəyi lazım idi. E.ə 461-ci ildə Kimonun qovulmasına nail olan Perikl, Afinanın ən nüfuzlu siyasətçilərindən birinə çevrildi və Afina polisinin demokratikləşdirilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edən bir sıra islahatlar həyata keçirdi. Lakin, aristokratiyaya əsaslanan siyasi rəqibi Kimonun varisi Fukididdən fərqli olaraq, Perikl geniş xalq kütlələrinin maraqlarını təmsil edirdi.
Fukididin qovulmasından sonra Perikl Afinada ən nüfuzlu siyasətçi olaraq şəhəri faktiki idarə etməyə başladı. Demokratiyanın ən çox zirvəyə qalxdığı dövr həm də, bir dövlət xadimin hökmranlıq etdiyi dövr oldu. Perikl Afinanın dəniz qüdrətini möhkəmlətdi, şəhəri, xüsusilə də Akropolu məşhur tikililələrlə (Parfenon, Propilei və s.) bəzədi. Periklin zamanında Afina iqtisadi və mədəni inkişafının zirvəsinə qalxdı (Perikl əsri). Onun dövründə Afina ellin dünyasının iqtisadi, siyasi və mədəni mərkəzi oldu.
E.ə. 431-ci ildə Peloponnes müharibəsi başladı. Periklin düzgün seçdiyi taktika nəticəsində afinalılar spartalılara müqavimət göstərə bildilər, lakin şəhərdə başlanmış epidemiya onun bütün planlarını alt-üst etdi. O, şəhərdəki nüfuzunu itirməyə başladı və e.ə. 429-cu ildə, ehtimal ki, epidemiya nəticəsində vəfat etdi. Onun ölümü ilə yunan polislərinin ən çox inkişaf etdiyi dövr olan Perikl əsri qapandı.
Etimologiya
"Perikl" adı "şöhrətlə əhatələnmiş" mənasını daşıyır. Bu ad Afinada nadir idi və Periklin qohumları və əcdadları arasında bu ada rast gəlinməmişdir. Tarixçi İ. Surikov ehtimal edir ki, "Perikl" adı "Periklimen"in qısaldılmış formasıdır. Beləliklə Ksantipp və Aqariya oğullarını pilos Neleylilər sülaləsinin ən mühüm xadimlərindən olan əfsanəvi Periklimenin şərəfinə adlandırıblar. Onun nəvəsi Melanf dorilərin hücumu zamanı Attikaya qaçmışdı və orada padşah olmuşdu. Alkmeonlar özlərini Neleylilərin əsas deyil, yan qollarından birinə aid edirdilər.
Mənbələr
Narrativ ənənədə Periklin fəaliyyəti müasirlərindən daha yaxşı və ya daha pis təsvir edilməmişdir. Lakin müasir tarixşünaslıqda o, öz müasirlərindən kəskin surətdə ayrılır. Qədim yunan müəllifləri onu digər insanlarla bir qiymətləndirir və heç də həmişə onun haqqında yüksək fikir bildirmirdilər.
Qədim müəəliflərdən yalnız Fukidid Perikli öz müasirlərindən kəskin ayırır. Məhz o, xadimin müasir obrazının inkişafında əsas rol oynamışdır. Fukididin əsəri Perikl haqqında ən mühüm qaynaqdır, çünki özlüyündə həm də qismən Perikli canlı görmüş müasirin hadisələr barədə xatirələrindən ibarətdir. Fukidid Periklin yalnız son illərini əhatəli şəkildə təsvir edir, lakin ona öz müasiri olan digər siyasi xadimlərdən daha yüksək qiymət verir:
"'…Dövlətə xidmət üçün Perikli ən çox ləyaqətlililərdən hesab edirdilər. Sülh dövründə şəhərə başçılıq edən Perikl o həmişə sülh və ədalət içində qərarlar verir, onun təhlükəsizliyini mökəmləndiridi və onun vaxtında şəhər öz qüdrətinin zirvəsinə qalxdı. Müharibə başlayan zaman aydın oldu ki, o, həmçinin müharibəyə də düzgün qymət vermiş və onu anlamışdı… Onun ölümündən sonra afinalılar əmin oldu ki, onun müharibənin gedişinə dair verdiyi hesablama və müdrikliyi necə də düz imiş… Perikl, öz müdrik ağlı və şübhə doğurmayan satılmazlığı ilə həmşəhərliləri tərəfindən yüksək hörmətə layiq bir insan kimi, insanların azadlıqlarını məhdudlaşdırmadan idarə edir və xalq kütlələrinin ehtirasına tabe omur, əksinə onları idarə edirdi. Hakimiyyətə ləyaqətsiz üsullarla can atmırdı, bununla da vətəndaşlarına yaltaqlanmır, əksinə öz nüfuzuna söykənərəq onlara qəti etiraz da edə bilirdi. O, afinalıların zamansız və həddindən artıq cəsarətli planlar quduğunu görəndə onda, onlara öz nitqləri ilə ehtiyatlılığa çağırırdı, onlar ümidsizliyə qapılanda da cəsarətə gətirə bilirdi. Ada görə bu xalqın, əslində isə birinci vətəndaşın hakimiyyəti idi. Periklin xələfləri içərisindən heç biri digərlərinə nisbətən dövlət xadimi kimi seçilmirdi, amma hamısı birinci olmaq istəyirdi və buna görə də xalqa yaltaqlanaraq hətta dövlət maraqlarını da qurban verməyə hazır idi.'"
Fukididi öz əsərini Afinanın Peloponnes müharibəsindəki məğlubiyyətindən sonra tamamladı. Məğlubiyyətin səbəblərini ortaya çıxarmağa çalışarkən, o, ən mühüm səbəblərdən birinin yeni siyasətçi nəslinin, Periklin də təmsil etdiyi köhnə nəsilə nisbətən daha təcrübəsiz olmasında görür. Fukidid yeni nəsilə köhnənin pis bənzəri kimi baxır.
Digər müəlliflərdəki Periklin obrazı, fukidididən fərqli olaraq, heç də müsbət deyil. Onu hətta tiraniyada ittiham edirdilər, hansı ki, bu son dərəcə ciddi ittiham idi. Platon və Aristotel Perikli demokratiyanın deqradasiya prosesinə töfhəsini vermiş çoxsaylı Afina demoqoqlarından biri kimi baxırdılar.
Ellinistik dövrdə həmçinin Perikli keçmiş dövrün mühüm xadimləri – Miltiad, Femistokl və ya Kimon ilə bir sıraya qoymağa layiq hesab etmirdilər. Bunların əksinə, I əsrin qədim yunan bioqraf və moralisti Plutarx Periklin bioqrafiyasını daha da ideallaşdırdı. Plutarx Fukididə yaxşı yanaşırdı və onun Periklə verdiyi qiymətlə razılaşırdı. Həm də o Periklin xidmətləri sırasında təkcə siyasi və hərbi uğurları deyil, həm də Afinanın mədəni inkişafını, Akropoldakı tikintiləri və dövrün intelllektuallarına hamilik edilməsini sayır. Ümumiyyətlə Periklin bioqrafiyası onun "Müqayisəli həyat tarixçələri" silsiləsində ən yaxşılardan biridir.
İlk illər
Xolarq demindən olan Ksantippin oğlu Perikl təxminən e.ə. 494-cü ildə doğuldu o, ata tərəfdən qədim və hörmətli, lakin o qədər də nüfuzlu olmayan Buziq nəslindən, ana tərəfdən isə Alkmeonlardan idi. Onun atası Ksantipp Alkmeon qrupunun başçısı və Afinanın mühüm siyasi və hərbi xadimi idi. Onun anası Aqarista idi. Aqarista Sikion şəhərinin tiranı Klisfenin nəticəsi və digər Alkmeonlardan olan məşhur islahatçısı Klisfenin qardaşı qızı idi. Agariste была правнучка тирана Сикионе, Клисфена, и племянница высшего афинский реформатор Клисфен, другой Alcmaeonid. Ksantippin və Aqarifanın iki oğlu (Perikl və Arifron) və adı məlum olmayan bir qızı var idi. thumb|right|[[Aristid]] Periklin uşaqlığı müxtəlif siyasi qrupların arasındakı mübarizənin kəskinləşdiyi və İran təhlükəsinin sürdüyü E.ə. V əsrin 80-ci illərinə təsadüf edir. Xalq "partiyasının" başçısı Femistoklun ostrakizmləri ilk növbədə Alkmeonlara qarşı yönəlmişdi. E.ə. 486-cı ildə Periklin dayısı Meqakl qovuldu. E.ə. 484-cü ildə isə onun atası ostrakizmə məruz qalmışdı. Bu hadisələr onun qəlbində dərin iz qoydu; yaşlı Periklin ostrakizm qorxusu buradan irəli gəlir. Onun təhsili haqqında çox məlumat yoxdur. Aristokratların o dövrdəki təhsili son dətəcə səthi aparılırdı və hansısa sahəni dərindən öyrənmək nəzərdə tutulmurdu. Plutarx yazırdı ki, ona musiqini Damon və Pifoklid, fəlsəfəni isə Eleyalı Zenon və Klazomenli Anaksaqor öyrədirdi. Lakin bu şəxslər Periklə gənclikdə təhsil verə bilməzdi.
E.ə. 480-ci ildə Periklin atası və dayısı sürgündən vaxtından əvvəl qayıtdı. Aristidin təşəbbüsü ilə Femistokla qarşı üç aristokrat nəsildən – Alkmeon, Filaid və Kerik nəslindən ibarət müxalifət yaradıldı. Bu ittifaqda mühüm rolu Filaid Kimon oynayırdı. Periklin də Kimonun əhatəsinə girdiyini düşünmək olar. Onun hakimiyyət yolundakı əngəllərlə gəncliyi, "lənətlənmiş" olduğuna inanılan Alkmeon nəslindən gəlməsi idi. Həmçinin Perikl ulu babası Pisistrata bənzəyirdi. Bu tiraniyaya nifrət edən vətəndaşların xoşuna gəlmirdi.
Siyasi fəaliyyətin başlanğıcı
E.ə. 473/E.ə. 472-ci ildə Ksantipp öldü və ya həlak oldu. Alkmeonlar qrupu başçısız qaldı. Perikl gəncliyinə baxmayaraq qrupun başçılığını öz əlinə aldı. Bu zamana kimi o Afina ordusunda xidmət keçmişdi. E.ə. 472-ci ildə Perikl liturgiya ifa edən xoreqlərdən biri idi və bu da ona özünün tanıtmaq üçün imkan verirdi. O, həmçinin öz vəsaiti hesabına Esxilin Farslar faciısini səhnələşdirdi.
Perikl özünü aristokrat Kimonun əksinə, demokratiyaya yönəlmiş siyasətçi kimi tanıtmışdı. Aristokratat mənşəyinə baxmayaraq demokratiya tərəfdarı idi. 60-cı illərdə Kimonla Periklin mübarizəsi başladı. Perikl əvvəlcə ehtiyatı, sonra isə daha da cəsarətlə hərəkət edirdi. Lakin o, hələ ki Afinanaın dəniz qüdrətinin möhkəmlənməsində maraqlı olan Efialtın rəhbərlik etdiyi demokratlar qrupunda isi. E.ə 464/463-cü illərdə onların hər ikisi strateq idi. Perikl bu vəzifəni ilk dəfə tuturdu. Onlar İranın nəzarətində olan Aralıq dənizinin şərq sahillərinə ekspedisiyalar təşkil edirdilər. Sərhəd adalarından sonra onlar heç bir İran gəmisinə təsadüf etmədilər. Bu E.ə 466 və ya 465-ci ildə bağlanmış Kimon sülhünü pozan cəsarətli addım idi. İran şahı I Artakserks bu hadisəyə əhəmiyyət verməməyi qərara aldı. Bu ekspedisiya Periklin poulyarlığını artırdı.
E.ə. 463-cü ildə Kimona qarşı məhkəmə prosesi keçirildi və Perikl onun ittihamçılarından biri kimi çıxış etdi. Lakin Kimon bəraət aldı.
Kimonun ostrakizmindən Fukididin ostrakizminədək
Xarici siyasətdə o, Sparta ilə münasibətlərin kəskinləşdirilməsini xəttinin tərəfdarı kimi çıxıış edirdi. O, e.ə. 457-ci ildə Tanaqra döyüşündə cəsarətlə çarpışdı. Onun bu döyüşdə strateq və ya adı döyüşçü olması tam aydın deyil. Dəqiq məlumdur ki, o, E.ə. 455-ci ildə strateq idi. O, böyük eskadra ilə Meqaridadakı Peqa limanından çıxdı və bəzən uğurlu, bəzən uğursuz olan bir neçə əməliyyat keçirdi. Tanqara yaxınlıında məğlubiyyətdən az sonra Perikli sürgündən qaytarmaq təklifi ilə çıxış etdi. Binun səbəbi siyasi hesablardan keçirdi. Kimon Afina ilə İran arasındakı yeni müharibədə faydalı ola bilərdi, çünki afinalılar bu müharibədə o qədər də uğurlu deyildilər. E.ə. 454-cü ildə afina donanması məğlubiyyətə uğradı, quru ekspedisiya ordusu isə Misirdə darmadağın olundu. Peril bundan Delos İttifaqının xəzinəsini Afina Akropoluna köçürmək üçün istifadə etdi.
Kimonun Kitiya mühasirəsi zamanlnda ölümündən sonra aristokrat qrupuna rəhbərliyi onun qohumu Fukidid əlinə aldı. Periklin nüfuzunu sarsıtmaq üçün o, Periklə qarşı sistematik təzyiq həyata keçirən aristokratik heteriyalar. Fukidid yalnız zəifləmiş, artıq tamamilə öz qüvvəsini itirmiş sosial qrup olan aristokratiyaya arxalanırdı, Perikl isə bütün polisin maraqlarını təmsil edirdi.
Fukidid heteriyaları yaradır və möhkəmləndirirdi, Perikl isə isə tam tərs metodlardan istifadə edirdi. Plutarx yazırdı: "'Perikl bütün həyat tərzini dəyişdirdi. Bütün şəhərdə onu yalnız bir yolda – Meydan və Şuraya gedən yolda görmək olurdu. O ziyafətlərə dəvətlərdən və bu üsulla olan qısa dostluq münasibətlərindən imtina etmişdi. Belə ki, o öz uzun siyasi karyerası ərzində heç bir dostunun yanına nahar etməyə yollanmadı. Yalnız qohumu Evriptolemin toyu zamanında keçirilən ziyafətdə yerə şərab tökülənə kimi qatılmışdı, şərab tökülən kimi də dərhal stol ətrafından qalxdı."
Perik özünü tamamilə heç bir zaman qanunlardan və dövlət maraqlarından ailəsi və ya dostları üçün vaz keçməyi ağlından belə keçirməyən "ictimai insan" kimi aparırdı. Məhz buna görə də o, heç kimin ağlında hər-hansı bir afinalı ilə onun arasında yaxın münasibətlərin olduğuna dair şübhələrin yaranmaması məqsədilə öz tanışlardan xüsusilə Alkmeonlardan uzaq gəzməyə başladı. Onun dostları meteklər Anaksaqor, Protaqor, Herodot və başqaları oldu. Təxminən elə bu illərdə Perikl Alkmeon olan arvadından boşandı.
Fukidid və Perikl arasında çəkişmə müntəzəm davam edirdi və bunların çoxunda Perikl qalib çıxırdı. Ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri xarici əlaqələr idi. E.ə. 449-cu ildə afinalılar İranla Kalli sülhü imzaladılar və bununla da yarım əsr davam etmiş yunan-İran müharibələrinə son qoyuldu.
E.ə. 448-ci ildə Afinanın müttəfiqi olan fokidalılar Delfi ələ keçirdilər. Spartalılar qoşunla şəhərə gəldi və Delfi yenidən kahinlərin ixtiyarına verdi. Lakin spartalılar Peloponnesə qayıdan kimi, Fokidaya Periklin başçılığı altındakı Afina qoşunu daxil oldu və Delfi Fokidaya qaytardı. Bununla da İkinci Müqəddəs Müharibə başa çatdı. Elə bu dövrdə, Kalli sülhündən sonra Perikl "'… Xalq Şurasının qarşısında təklif verdi ki, istər Asiyada, istər Avropada, böyük və ya kiçik şəhərdə yaşamasından asılı olmayaraq bütün ellinlər Afinadakı ümumi yığıncağa barbarlar tərəfindən yandırılmış yunan məbədləri, anda görə Elladanı xilas etmək məqsədilə verməyə məcbur olduqları qurbanlar və başqa məsələləri müzakirə etmək məqsədilə səlahiyyətli nümayəndələr göndərsin'"
Beləliklə Perikl ümumyunan konqresini yoplamağı və orada müharibədən sonrakı quruluşu müzakirə eməyi təklif etdi. Konqress açıq dini rəng daşımalı idi. Əgər bu iş baş tutsaydı, onda Afina Delfi sıxışdıraraq Yunanıstanın dini mərkəzi ola bilərdi. Lakin Spartanın təzyiqinə görə, Konqress baş tutmadı. Onda E.ə. 447-ci ildə Perikl Adinadakı məbədləri bərpa etməyə başladı. Tikintiyə nəzarəti Perikl həyata keçirirdi, baş memar isə Fidi idi.
250px|right|thumb|Afina Akropolu
Akropolun bərpası planı bir neçə onilllik davam etdi və Periklin ölümündən sonra başa çatdı. Ucaldılmış tikilər vahid ansambl təşkil edirdi. Akropola qərb tərəfdən girişdə Propilei – Akropola əzəmətli şəkildə qapı olan üstüqapalı sütünlar inşa edildi. Onlar Mnesiklin başçılığı altında inşa edildi. Meydanda Fidinin əsəri olan Mühafiz Afinanın nəhəng heykəli ucaldıldı. Akrpolun cənub hissəsində Afina məbədi olan Parfenon inşa edildi. Onu memarlar Kallirat və İktin inşa etdi. Parfenon və Propileinin inşası qarşılıqlı olaraq E.ə. 447 və 438-ci illərdə başladı və 431-ci ildə başa çatdı. Akropolun xaricində Hefestin məbədi Teseyon və musiqi müsabiqələrinin keçirildiyi Odeon inşa edildi.
E.ə. 447-ci ildə afinalılar spartalı və beotiyalılar qarşı keçirdikləri Koroneya döyüşündə məğlub oldu. E.ə. 446-cı ildə Delos İttifaqının üzvü olan və Afinanın sərt təzyiqi altında olan Evbeya üsyan etdi. Periklin başçılığıa altındakı Afina ordusu Evbeyaya yollandı və oranın şəhərlərini Simmaxiya tərkibinə qaytardı. Daha sonra Meqara ayrıldı və Peloponnes İttifaqına geri qayıtdı. Attikaya Plistiokantın başçılığında böyük Sparta ordusu daxil oldu. Bu qoşuna nominal olaraq Plistokant, faktiki isə Efor Kleandrid başçılıq edirdi. Plutarxa görə Perikl onunla danışığa girmiş və spartalıların Attikanı tərk etməsi üçün rüşvət vermişdi. Tezliklə Afina ilə Sparta arasında həm də Perikl sülhü adlanan Otuzillik sülh bağlandı. Plutarxa görə Perikl E.ə 445-ci ildən başlayaraq Spartaya rüşvət kimi böyük məbləğdə pul yollayır və bununla da yeni müharibənin başlanmasının qarşısını alırdı.
Kiçik Pelopennes Müharibəsinin bitməsindən sonra daxili siyasi vəziyyət yenidən kəskinləşdi. Fukidid Perikli ittiham etdi ki, o, müttəfiqləri istismar edir və dövlət pullarını yanlış yerə tikinti layihələrini xərcləyir. Lakin Periklin nüfuzu çox güclü idi və Fukidid Afina demosunda onunla nüfuzina görə bərabər deyildi. E.ə. 444 və ya 443-cü ildə Perikl növbəti ostrakizm təşkil etdi və Fukididin qovulmasına nail oldu.
Afinanın başında
E.ə. 440-cı illərdə arvadı ilə boşanan Perikl Afina vətəndaşı olmayan Miletli hetera Aspaziya ilə münasibət yaratdı. Prikl və Aspaziyanın oğulları Gənc Perikl oldu, lakin o, da Afina vətəndaşı ola bilməmişdi. Bütün bunlara baxmayaraq, Perklin oğlu onun xahişi ilə atasının son illərində vətəndaş ola bilmişdi.
Qərb siyasəti
Periklin qərb siyasəti Afinanın Siciliya və Cənubi İtaliyada möhkəmlənməsinə yönəlmişdi. 50-ci illərdə afinalılar əvvəlcə Egesta, sonra isə Regiya, Leontian, ehtimal ki, Metopont, və Kampanyada Neapol şəhəri ilə sazişlər imzaladılar. Fukididi qovan Perikl "Furiya layihə"sini öz nəzarəti altına aldı. Furiyanın əsası ehtimal ki, e.ə 443-cü ildə qoyuldu. Lakin dori əhalisinin çoxluq təşkil etdiyi Furiya tezliklə, Afinanın nəzarətindən çıxdı və daxili hakimiyyət mübarizəsi qızışdı. Belə fikir də vardır ki, Perikl tərəfindən qovulmuş Fukidid Furiyaya gəlmiş və Periklin planlarınən nəticəyə çatmasında heç də kiçik rol oynamamışdır.
Periklin qərb siyasəti e.ə 446-cı ildə bağlanmış Otuzillik sülhə zidd idi. Afina Sparta-Korinf nüfuz dairəsinə təsir etməyə çalışırdı. Bu ilk növbədə afinalıların ticarət rəqabti nəticəsində mövqelərinə zərər dəyən korinfliləri qıcıqlandırırdı.
Samos müharibəsi
left|thumb|Samos donanmasına rəhbərlik edən filosof Meliss (Nürnberq xronikası) Afinanın Perikl zamanında Afina Dəniz İtttifaqındakı müttəfiqlərinə sərt təzyiq etməsi Samos müharibəsinin başlanmasına səbəb oldu. Samos İttifaqın Afinadan sonrakı ikinci ən nüfuzlu və güclü üzvü idi. Samos imtiyazlı üzvlərdən biri idi: foros ödəmir, birbaşa gəmi düzəldirdi. Bunlardan əlavə adada oliqarxik hakimiyyət mövcud idi.
Samos Miletlə Kiçik Asiyadakı mübahisəli ərazilərə görə müharibə edirdi. Perikl bu mübarizədə Miletin tərəfini tutdu (bir rəvayətə görə bunun səbəbi Periklin miletli metresi Aspaziya idi). Perikl Samosa daxil olaraq oliqarxiyanı yıxdı və demokratiyanı hakim etdi.
Periklin Afinaya qayıtmasından sonra, oliqarxlar Samosa qayıdaraq üsyan etdilər. Həmçinin Vizanti də üsyan etdi. Samos şəhəri mühasirəyə alındı və yalnzı doqquz aydan sonra təslim oldu. Afinalılar samoslulara müdafiə obyektlərini dağıtmaq, gəmiləri təhvil vermək və təzminat ödəməyi əmr etdi. Bundan əlavə Samos imtiyazlı üzvlüyü itirdi və foros ödəməyə başladı. Vizanti də təslim oldu.
Pont ekspedisiyası
Vizantiyə sahib olmaq Afinaya çox vacib idi, çünki Bosfor vasitəsilə Afinaya Qara dəniz sahilindəki ərazilərdən buğda ixal edilirdi. Afinalıların buğdanın istehsal edildiyi Cənubi İtaliya və Misiri ələ keçirmək planları uğursuzluğa düçar olduğundan, Qara dəniz sahilləri buğdanın əldə edilməsi üçün yeganə mənbə idi.
Perikl özü donanma ilə birgə Qara dəniz sahilinə yollanmışdı. Pont ekspedisiyası ehtimal ki, e.ə 437 və 435-ci illər arasında baş tutmuşdu. Bu ekspedisiyanın əsas məqsədlərindən biri də Bosporun yeni padşah sülaləsi Spartokidlərlə dostluq əlaqələri yaratmaq idi. Bu səfər haqqında məlumat yalnız Plutarxda vardır. Ona əsasən Perikl Sinopda və Samsunda olmuş və orada koloniyalar – Sinopda Kleruxiya, Samsunda isə Apoykiyanın əsasını qoymuşdur. Sinopda o, qovulmuş tiran Timesellə mübarizə aparmaq üçün, 13 gəmi qoydu. İqor Surikov təxmin edir ki, Periklin donanması əsas məqsəd olan Şimali Qara dəniz sahilinə, afinalıların buğda əldə etmək yoluna nəzarəti ələ almaq məqsədilə səfər etməli idi. right|thumb|Bospor padşahlığının paytaxtı Pantikapeyanın qalıqları
Perikl əvvəlcə Qara dənizin qərb və şimal-qərb sahilləri ilə üzürdü. Burada bir neçə yerli polis Afina Dəniz İttifaqına daxil oldu, bu polislərin adları Afina foros siyahılarında mövcuddur. Sonra isə Periklin donanması Kimmeriya Bosporuna daxil oldu, padşah Spartokla dostluq münasibətləri yaratdı və Pantikapeyanın yaxınlığında Afina forpostlarının əsasını qoydu. Tarixçilər bu səfərin nəticəsi barədə yekdil dikrə gələ bilməmçişlər. Pont ekspedisiyasının miqyasını şişirtmək və azaltmaq halları mövcuddur. Ümumi olaraq bu səfərin nəticəsində Afina İttifaqına yeni üzvlər qəbul edildi, forpostların əsası qoyuldu, buğda yolları üzərində nəzarət gücləndirildi və Spartokidlərlə dostluq münasibətləri.
Peloponnes müharibəsinin başlanması
Peloponnes müharibəsinin başlanmasına e.ə 430-cu illərdə baş vermiş üç hadisə səbə oldu. E.ə. 433-cü ildə İoniya dənizində yerləşmiş Kerkira adası metropoliyası Korinflə mübarizədə Afinalıları köməyə çağırdı. Afinalılar bu təklifi həvəslə qəbul etdi və kerkiralılar ilə müdafiə sazişi imzaladı. Bu korinflilərin hiddətinə səbəb oldu, onlar bu hadisəni daxili işlərinə burun soxmaq kimi anladılar.
E.ə. 432-ci ildə afinalılar Korinfin Afina Dəniz İttifaqına daxil olan koloniyası Potideyaya metropoliya ilə bütün əlaqələri kəsməyi əmr etdi. Potideyalılar üsyan qaldırdı və ittifaqdan çıxmaq barədə qərara qəbul etdiklərini elan etdilər. Bunun cavabında afinalılar Potideyanı mühasirəyə aldı, bu da Afina ilə Korinfin münasibətlərinin daha da korlanmasına səbəb oldu.
Təxminə o dövrdə Afina e.ə. 446-cı ildə Spartanın tərfinə keçmiş Meqaraya qarşı ağır sanksiyalar tətbiq etdi. Perikl indi qisas almağı qərar aldı və xalq yığıncağı vasitəsilə meqaralılar və Meqara mallarının istər Afinada, istərsə də onun müttəfiqlərinin bazarlarında satışına qadağa qoyan psefsima keçirməyə nail oldu. Meqaranın iqtisadiyyatı tezlikə böhran keçirdi.
Spartada Peloponnes İttifaqının konqressi keçirildi. Orada Afinaya ultimativ tələblər yollamaq və bu tələblər ödənməzsə, hərbi əməliyyatlara başlamaq qərarı qəbul edildi. Bundan sonra Spartanın elçiləri bir neçə dəfə Afinaya gələrək Kerkira ilə ittifaqa son qoymaq, Potideyanın mühasirəsini götürmək və Meqaraya qarşı sanksiyaları ləğv etmək tələblərini irəli sürdülər. Onlar xüsusilə Meqaraya qarşı qəbul edilmiş sanksiyaların ləğvinə çalışırdılar. Perikl spartalıların təzyiqinə təslim olmamağa çağırdı və sərt xətti müdafiə etdi. Onun təklifi ilə Afina xalq yığıncağı Spartanın tələblərini qəti olaraq rədd etdi.
Perikl hesab edirdi ki, Afina Yunanıstanda hegemoniya uğrunda mübarizəyə tam hazırdır. Həmçinin onun mövqeyinə şəxsi və siyasi amillər də təsir edirdi. V əsrin 30-cu illərin sonunda Periklin vəziyyəti bir qədər pisləşmişdi. Demos içərisində onun hakimiyyətinə qarşı etirazlar baş qaldırırdı. Radikal demokrat Kleon get-gedə güclənir və bu əsnada da dayanmadan Periklə hücumlar edirdi.
Periklin əleyhdarları razılığa gələ bilmişdi, lakin zərbəni Periklin özünə endirməyə cəsarətləri çatmamışdı. Bunun əvəzinə onlar Periklə yaxın şəxslərə qarşı bir sıra məhkəmə prosesləri başladılar. Anaksaqor əxlaqsızlıqda ittiham edildi və şəhəri tərk etdi, Fidi naməlum səbəblərdən həbsxanada dünyasını dəyişdi, Aspaziya əxlaqsızlıqla ittiham edilsə də Periklin müraciətinə görə bəraət aldı.
Periklin müharibənin başlanmasını sürətləndirmək qərarı aldı ki, hərbi əməliyyatlar zamanı xalqı sınanmış liderin ətrafında birləşməyə məcbur etsin. Peloponnes İttifaqı diplomatik missiyalarının uğursuzluğa düçar olmasından sonra, yeni konqressdə Delfi kahininin köməyini təmin edərək, Afinaya müharibə elan etdi. E.ə. 431-ci ilin yazında fivalılar Afinanın müttəfiqi Plateyaya hücum etdi. Bu hadisə ilə Peloponnes müharibəsi başladı.
Peloponnes müharibəsinin başlanması və Periklin ölümü
E.ə. 430-cu ildə peloponneslilər yenidən Afinaya hücum etdilər. Periklin başçılığı altındakı Afina donanması isə Peloponnesin şərq sahillərinə səfərə çıxmışdı. Afinada başlamış epidemiya Periklin bütün planlarını alt-üst etdi. Afinalıların dini inanclarında epidemiya Alkmeonların lənətinə görə, tanrıların yolladığı növbəti cəza tədbiri kimi göründü. Bu Periklə növbəti hücumlara və onun nüfuzunun tamamilə yox olmasına səbəb oldu. O, vaxtından əvvəl strateq vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı. Daha sonra onu maliyyə fırıldaqlarında ittiham etdilər. Perikl yüksək məbləğdə pul cəzasını ödəməyə məcbur oldu.
Epidemiyada Periklin atası ilə çoxdan yola getməyən böyük oğlu Ksantipp öldü. Lakin aralarındakı soyuq münasibətə baxmayaraq, oğlunun ölümü Perikl üçün ağır kədər oldu. Daha sonra onun ikinci oğlu Paral öldü. İndi onun qanuni varisi yox idi, buna görə də Perikl xalq məclisi qarşısında Aspaziyadan olan oğlu Gənc Periklin vətəndaşlıq hüquqlarına yiyələnməsi üçün xahiş etdi. Bu xahiş yığıncaq tərəfindən qəbul edildi.
E.ə. 429-cu ildə Perikl yenidən strateq seçildi. Lakin bu onun öz günahlarını yuduğuna inanan demosun lütfü idi. Elə həmin il o xəstələndi və payızda öldü. Onun nədən, kədərdən və ya vəbadan öldüyü məlum deyil. Fukidid və Plutarxın fikrincə, Perikldə digər afinalılarda mövcud olan vəba simtomları mövcud deyildi. Plutarx onun ölümü haqqında yazırdı: "'Perikl ölüm yatağında olanda, onun ətrafında ən yaxşı vətəndaşlar və sağ qalmış dostları toplaşmışdılar. Onlar onun yüksək keyfiyyətləri və siyasi nüfuzu barədə fikir yürüdürdülər, onun rəşadətləri və trofeylərini sayırdılar: onun rəhbərliyi altında vətənin şöhrəti naminə qazanılmış qələbələrin xatirəsinə doqquz trofey ucaldılmışdı. Onlar öz aralarında belə danışır və güman edirdilər ki, Perikl onları eşitmir. Lakin Perikl bütün bunları diqqətlə dinlədi və dedi ki, onun qələbələrinin bu qədər ucaldılmasından təəccüblənir. Çünki, bu qələləbələrdə bəxtin də payı var və ondan əvvəl çox sərkərdə qələbə qazanmışdır. Lakin onun ən əsas xidməti barədə heç kəs danışmır: 'Heç bir afinalı mənim üçün qara plaş geyinməyib' dedi. '"
Xarakter və dünyagörüşü
Perikl rasional düşüncənin qəti tərəfdarlarından idi. O, mövhumatlara inanmır və əlamətləri əqli üsulla izah etməyə çalışaraq onlardan qaçırdı. Perikl eyni zamanda ateist deyil, dindar insan idi. Plutarxa görə, ondakı rasionalistliyi inkişaf etdirən filosof Anaksaqor olmuşdur.
Bu filosofun təsiri altında Periklin gündəlik həyatı da rasionalizm çalarlarına bürünmüşdü. Pluratx yazırdı: "'…gülüş izi olmayan ciddi simalı üz, sakit yeriş, geyimdə sadəlik, nitq zamanı heç nədən asılı olmadan pozulmayan düzgün səs və Periklin buna bənzər xüsusiyyətləri hər kəsdə son dərəcə ciddi təsir buraxırdı. Məsələn, bir dəfə bir həyasız adam onu bütün gün söyüb biabır edirdi; o meydanda bu hərəkətə sükutla dözürdü və eyni zamanda vacib bir məsələni həll edirdi; axşam o evinə getdi, bu adam da onun ardınca gedir və onu ağlasızğmaz təhqirlərə qonaq edirdi. Hava tam qaranlıqlaşan vaxt evə girməzdən qabaq o öz qulluqçusuna şamdanı götürərək bu adamı evinə qədər ötürməyi tapşırdı.'"
Şəxsi həyatı
150px|thumb|left|[[Aspaziya]] Perikin birinci arvadı dindar, daim tanrılara dua edən Telezippa idi. O, daha əvvəl Kerik nəslindən olan Hipponikin arvadı olmuşdu və ondan Kalli adlı oğlu da olmuşdu. Onun Perikldən iki oğlu – Ksantipp və Paral olmuşdu. "Onlara birgə həyatı daha xoşlarına gəlməyəndə", Perikl onunla boşandı və hətta ona yeni ər də tapdı, uşaqları isə ataları ilə qaldı.
Periklin ikinci "arvadı" Miletdən olan yadelli hetera Aspaziya oldu. Miletli Aspaziya Periklin metresi oldu (o, Afina vətəndaşı olmadığından onunla evlənmək mümkün deyildi, baxmayaraq ki, Perikl ilk arvadı ilə artıq boşanmışdı). Aspaziyadan olan oğlu Gənc Perikl üçün öz çıxardığı qanuna baxmayaraq, strateq istisna kimi Afina vətəndaşlığını ala bilmişdi.
Periklin böyük oğlu Ksantipp Peloponnes müharibəsinin əvvəllərinə yaxın Tisandr adlı birisinin qızı ilə evlənmişdi. Onun atası ilə olan münasibəti zaman keçdikcə tamamilə korlanmışdı: Ksantipp onu simiclikdə ittiham edir, gülüş hədəfinə çevirir və hətta haqqında nalayiq şayiələr də buraxırdı. O, epidemiya zamanı öldü. Eyni vaxtda Perklin bacısı və ortancıl oğlu Paral da öldü. Onun dəfnində Perikli ilk dəfə hönkürtü ilə ağlayan görmüşdülər.
Natiqliyi
Perik gəncliyindən etibarən xalq yığıncaqları və məhkəmələrdə natiq kimi çıxış edirdi və dərhal natiqlik sənətinin usta bilicisi kimi şöhrət qazanmışdı. Plutarx natiqlik bacarığına görə "Olimpiyalı" adlandırılmış Periklin natiqliyini belə xarakterizə edirdi: "'…O, bütün natiqləri xeyli arxada qoymuşdu. Deyirlər ki, məhz bu səbəbdən ona məlum təxəllüs verilmişdi…Müəllifləri onun adını ciddiyyətlə, bəzən də gülüşlə xatırladıqları o dövrün komediyalarından görünür ki, bu ad ona əsasən söz sənətindəki bacarığına görə verilmişdir. Onların dedikləri kimi, o, xalq qarşısında çıxış etdiyi zaman guruldayır və şimşəklər çaxırdı və dilində qorxunc qüvvə gizlədirdi'." Perikl ritorik dövrə qədərki yunan natiqlərinin ən mühümü idi. O, öz dövrünün natiqləri kimi, əsasən improvizasiyaya etibar edərək öz nitqlərini əvvəlcədən yazmırdı. \periklin heç bir əsəri dövrümüzədək gəlib çatmamışdır. Onun bir neçə nitqini Fukidid əsərlərində göstərir, lakin bu yaddaşdan götürülərək, Fukididin öz fikirlərinin də qarışdığı nitqlərdir.
Siyasi uğurları
thumb|left|Periklin adı yazılmış ostrakon (E.ə. 444–443) Afina muzeyi Sara Ruden kimi bəzi müasir tədqiqatçılar Perikli populist, demaqoq və şahin adlandırırlar digərləri isə onun xarizmatik liderliyini tərifləyirlər. Plutarxın sözlərinə görə, o Afinada hakimiyyətə gəldikdən sonra "daha əvvəlki adam deyildi və xalqın istəklərinə asanlıqla boyun əymirdi" Plutarx yazmışdı ki, onun siyasi rəqibi Fukidid Sparta padşahı Arxidamdan onların hansının daha yaxşı döyüşçü olduğu sualını aldıqda, qətiyyətlə Periklin daha yaxşı olduğunu bildirmişdi, çünki o, hətta məğlub olanda da, auditoriyanı qələbə çaldığına inandırmağı bacarırdı. Qədim tarixçilərin gözündə pul məsələlərində Perikl tam qüsursuz idi, çünki "pula qarşı zəifliyi olsa da, onun adını qətiyyən korrupsiyada hallandırmaq mümkün deyildi".
Periklin pərəstişkarı olan Fukidid yazırdı ki "Afina demokratiya üsul idarəsi altında lakin əslində birinci vətəndaşının iradəsi ilə idarə edilirdi". Tarixçinin bu qeydindən Periklin inandırıcılıqla, bəzən də manipulyasiya yolu ilə insanları idarə etmək xarizmasını yüksək qiymətləndirdiyi anlaşılır. Fukidid Periklə verilmiş cəzaları qeyd etsə də, ona qarşı ittihamları yazmır, bütün diqqəti yalnız onun şəxsiyyətinə cəmləyir. Digər tərəfdən isə Platon dialoqlarının birində Perikli tənqid edir və deyir ki, "Perikl dövlət yığımlarını gətirməklə afinalıları tənbəl, çoxdanışan və simic etdi". Plutarx Periklin idarəetməsini tənqid edən digərlərindən də söz açır: "bir çoxları deyirlər ki, insanlara dövlət torpağı, maddi yardım və digər xərclər üçün vəsait alaraq israfçılığa yol verdilər və tənbəlləşdilər."
Hərbi uğurları
Perikl böyük sərkərdə deyildi. Hərbi sferda o xüsusi heç nə ilə yadda qalmamışdı. Onun ən böyük hərbi uğuru Samosu məğlub etməsi idi. Xislu İona görə o, bu qələbəyə görə " çox təşəxxüs keçirdi: Aqamemnon on ildə bir barbar şəhərini ələ keçirdi, o isə cəmi doqquz aya ən qabaqcıl, ən güclü ioniyalıları ram etdi!" O, daim strateq seçildiyinə görə, sərkərdə olmaq məcbiriyyətində qalırdı. Plutarx Periklin taktikasını belə təsvir edirdi: "'Perikl strateq kimi, daha çox öz ehtiyatlılığı ilə yadda qalırdı: o, təhlükə hiss edəndə və nəticədən yam əmin olmayanda öz xoşu ilə döyüşə girmirdi, Perikl özünün təhlükə altına ataraq böyük uğur qazanmış sərkərdələrə bənzəməyə çalışmır və onlardan nümunə götürmürdü…'"
Qeydlər
α. Periklin dəqiq doğum tarixi məlum deyil. O, e.ə 472-ci ildə Farslar əsərini tamaşaya qoyulmasını təşkil etdiyi üçün e.ə. 492 və ya 491-ci illərdən daha əvvəl doğula bilməzdi. Onun Yunan-İran müharibələrində e.ə. 480–479-cu illərdə iştirakına dair qeyd yoxdur, bəzi tarixçilər hesab edirlər ki, o 498-ci ildən əvvəl doğula bilməzdi, lakin bu arqument ex silentio hesab edilərək rədd edilir.
β. Plutarx nəticəsi olduğunu yazıb, lakin belə bir fikir var ki, bu xronoloji cəhətdən mümkün deyil və qohumu olmalıdır.
γ. Aristotelə görə, Efialtı Tanaqralı Aristodik qətlə yetirmişdi. Plutarx İdemoneyin Perikli ittiham edən sözlərinə əsərində yer verir, lakin buna inanmır və Periklin xarakterinin buna uyğun gəlmədiyini bildirir.
Çir (Çaypara)
Çir - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaypara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 125 nəfər yaşayır (21 ailə).
Quzlu (Kövsər)
Quzlu — İranın Ərdəbil ostanının Kövsər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 458 nəfər yaşayır (111 ailə).
Çumaran (Çaypara)
Çumaran - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaypara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 77 nəfər yaşayır (15 ailə).
Rüstəmabad (Kövsər)
Rüstəmabad — İranın Ərdəbil ostanının Kövsər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 27 nəfər yaşayır (6 ailə).
Ann-Arbor
Ann - Arbor, Enn - Arbor – ABŞ-nin şimalında, Miçiqan ştatında şəhər. Əhalisi 114 min (2000). Dəmir yolu stansiyası. Nəqliyyat qovşağı. EHM-lər istehsal olunur. Avtomobil, radio elektrotexnika, cihazqayırma, kimya-əczaçılıq, poliqrafiya sənayesi müəssisələri var. Miçiqan universiteti buradadır. 1824-cü ildə salınmışdır.
Dəftərxana sancağı
thumb|right|220px|Müxtəlif rəngli bir neçə dəftərxana sancağı. Dəftərxana sancağı — kağızları tutmaq üçün istifadə olunan ləvazimat. 1900-cü ildə norveçli Johann Vaaler tərəfindən ixtira olunmuşdur. Kağızları möhkəm tuta bilmək üçün, iç-içə keçmiş iki halqa əmələ gətirən metal teldən ibarət olan bu alətin dizaynı bu günə qədər demək olar ki, heç dəyişilməmişdir. Dəftərxana sancağı ixtira olunmamışdan əvvəl kağızlar iynə ilə bir yerdə tutulurdu. İndi isə bu alət insanların həyatını xeyli asanlaşdırmışdır.
Bəbir (hərbi birləşmə)
"Bəbir" — Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının xüsusi təyinatlı dəstəsi.
Yaradılması
Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının xüsusi təyinatlı hərbi qulluqçulardan ibarət xüsusi təyinatlı dəstələri mövcuddur. Həmin dəstərin hamısı vahid "Kommando" adı altında birləşiblər. Ümumi olaraq isə Daxili Qoşunların 9 Xüsusi Təyinatlı Dəstəsi mövcuddur. "Bəbir" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsidə onlardan biridir.
Tarixi
"Bəbir" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsinin hərbi qulluqçuları 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayıl şəhərinin, Hadrut qəsəbəsinin və Füzuli şəhərinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə savaşmışdır. "Bəbir" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsinin Komandiri mayor Şixamir Qaflanov 19.10.2020-ci il tarixində Füzuli istiqamətində şəhid olmuşdur. Ölümündən sonra ona Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı adı verilmişdir.
Dronqo (personaj)
Dronqo — Azərbaycan yazıçısı Çingiz Abdullayevin ədəbi obrazı, 119 əsərin baş qəhrəmanı.
Yaranışı
Dronqo adını ilk dəfə eşidənlərin hamısında təbii bir sual yaranır: bu nə addır, mənası nədir? Həqiqətən də Dronqo insan qulağının öyrəşmədiyi adlardandır və nahaq yerə bir çoxları müxtəlif lüğətləri eşələyib bunun hansı xarici dilə aid olduğunu öyrənməyə çalışırlar. Təbii ki, bunun heç bir nəticəsi olmayıb, çünki Dronqo hər hansı bir xalqa məxsus insan adı deyil. Dronqo quş adıdır. Ç. Abdullayev ilk romanı olan "Mavi mələklər"də öz qəhrəmanının dilindən bu ləqəbin mənasını izah edir — Dronqo təbiətdə çox az rast gəlinən kiçik bir quşun adıdır. Bu quşun bir fərqli cəhəti də başqa quşların səslərini böyük müvəffəqiyyətlə imitasiya etməyi bacarmasındadır. Dronqo barədə ilk romanda onun yalnız hansısa cənub ölkəsindən olduğu barədə dumanlı məlumatlar verilir. Yalnız son romanlarında Ç. Abdullayev açıq şəkildə bildirir ki, Dronqo əslən bakılıdır, valideynləri hələ də bu şəhərdə yaşayır, hətta onun Bakıdakı ünvanını da yazır — Xaqani 25 (Əlbəttə, çoxları bilir ki, bu ünvanda Azərbaycan Yazıçılar Birliyi yerləşir və maraqlısı odur ki, bura mütəmadi olaraq Dronqonun ünvanına yazılmış məktublar gəlir).
Yeddi oğul istərəm…
Yeddi oğul istərəm — rejissor Tofiq Tağızadənin eyniadlı filmi.
Məzmun
thumb Film inqilabın qələbəsinə sidqi-ürəklə inanan və qələbə naminə canlarından belə keçməyə hazır olan qəhrəman oğullar — 20-ci illərin komsomolçuları haqqında romantik hekayətdir.
Film haqqında
Film xalq şairi Səməd Vurğunun "Komsomol poeması"nın motivləri əsasında çəkilmiş və Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasının 50 illiyinə ithaf olunmuşdur.
Filmdə aktyor və rəssam Elçin Məmmədov un ilk işidir.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Filmin musiqisi
left|thumb|Musiqi-1
NGC 1515
NGC 1515, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Narkotiklərlə Mübarizə Agentliyi
Narkotiklərlə Mübarizə Agentliyi — Tacikistanın narkotiklərlə mübarizə xidməti. 1999-cu ildə təsis edilmişdir. Əfqanıstandan ölkə ərazisindən keçən narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi ilə mübarizəyə kömək etmək üçün yaradılmışdır və Asiyada fəaliyyət göstərən ən fəal antinarkotik qurumlardan biridir.
Tarixi
Əfqanıstanın opiatlarının 20%-dən çoxunun Tacikistandan keçdiyi təxmin edilir. 2000–2011-ci illər arasında agentlik 11,000 kiloqramdan çox narkotik müsadirə etmişdir. Qurum İran, Qırğızıstan, Rusiya, Çin, Əfqanıstan və Özbəkistanın hüquq-mühafizə orqanları ilə əməkdaşlıq edir. 2004-cü ildə agentliyin rəhbəri Qafar Mirzəyev narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsinə görə ömürlük həbs cəzasına məhkum edilmişdir. Onu general-leytenant Rüstəm Nəzərov əvəz etmişdir.
Şərəcabad
Şaracabad — İranın Ərdəbil ostanının Kövsər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 48 nəfər yaşayır (13 ailə).
Ələviyan (Marağa)
Ələviyan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Marağa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.