cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qarışqalar (roman)
Süjeti
İnsanlar tərəfdən isə əsas personajlar mirmikologiya üzrə mütəxəssis, entomoloq-alim Edmond Uells, onun bacısı oğlu Conatan və ailəsidir. Edmondun ölümündən sonra onun Sibaritlər küçəsindəki 3№-li evi bacısı oğlu, keçmiş qaynaqçı Conatana çatır. İlk baxışdan bu ev ailənin xoşuna gəlir: o genişdir, rahatdır, işıqlıdır. Lakin evin gizli və qaranlıq zirzəmisi vardır. Əmisinin sirli həyatını və fəaliyyətini araşdırmaq məqsədilə bir gün Conatan ora enir və geri qaytımır. Onu tapmaq üçün gedən həyat yoldaşı, xilasetmə işçiləri, polis nümayəndələri, hətta kiçik oğlu Nikolya da zirzəmidə itir. Bir qədər sonra zirzəminin dərinliklərinə çata bilən iki alim və Conatanın nənəsi burada ağlasığmayan vəziyyətlə tanış olurlar..
Əsərdə Edmond Uellsin adından *"Nisbi və mütləq biliklər ensiklopediyası"ndan parçalar verilir.
"Aşağıdakı dörd sətrlik yazını oxuduğunuz bir neçə saniyə ərzində:
– Yer kürəsində 30 insan və 500 milyon qarışqa ölmüşdür.
İnsanlar: boyları 1-2 metr arası olan məməlilərdir. Çəkiləri 30-100 kiloqram arasıdır. Dişilərinin hamiləlik dövrü 9 aydır. Qidası: hər şey. Təqribi sayları:7 milyard
Qarışqalar: boyları 0,01-3 sm arasında dəyişən həşəratlardır. Çəkiləri: 1-150 milliqram arasıdır. Yumurta qoyması:vəziyyətdən asılıdır. Təqribi sayları: milyar milyard fərd."
Neoseiulus exiguus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
İmamverdi Əliyev
İmamverdi Əliyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
İmamverdi Barat oğlu Əliyev 1 oktyabr 1950-ci ildə İmişli rayonunun Xəlfəli kəndində anadan olmuşdur. 1969-cu ildə Xəlfəli kənd tam orta məktəbini bitirmişdir. Məktəbi bitirdikdən sonra İmişli rayonu Hərbi Komissarlığının göndərişi ilə Saatlı rayonunda sürücülük kursunu bitirmişdir. 1970-ci ildə həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb. 1972-ci ildə ordudan tərxis olunduqdan sonra Bakı şəhəri Yasamal rayonunun Daxili İşlər Şöbəsində sürücü-milis nəfəri kimi işə başlayıb, oxumaq arzusu ilə 1973–1977-ci illərdə Bakı Mailyyə-Kredit Texnikumunda təhsil almışdır. Sonra Azərbaycan Nəqliyyat milisinin Bakı xətt milisində işləmişdir.
Zabit rütbəsi ilə 1980-ci ildə İmişli rayon DİŞ-də mühafizə bölməsində baş inspektor vəzifəsində çalışıb. 1987-ci ildən İmişli rayonunda qanunçuluğun keşiyində durub.
Döyüşlərdə iştirakı
Daha sonra məlum Qarabağ hadisələri başladı. O zaman Cəbrayıl rayonunun müdafiəsində dörd erməni tankını məhv edən, Hadrud rayonunun Şaqax kəndi yaxınlığında iki yüz azğın düşmənə qarşı on altı saat döyüşüb, 28 nəfər erməni quldurunu yerə sərən İmamverdi Əliyev özü də şəhid oldu. Bütün bunlar 1991-ci il 15 noyabr-da səhər çağı baş verdi.
Ailəsi
Ailəli idi. İki övladı var.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 saylı fərmanı ilə Əliyev İmamverdi Barat oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
İmişli rayonunda dəfn edilmişdir.
İmişli sakinləri bu gün İmamverdi Əliyev adı ilə ünvanlanmış küçədən iftixar hissi ilə keçirlər.
İmişli rayon Daxili İşlər Şöbəsi binasının önündə büstü qoyulmuşdur.
Elbis
Elbis Xan - türk və altay mifologiyasında döyüş ilahəsi. İlvis (ilbis, Elvis, Yilbis) Xan şəklində də tanınır. Elbis Kuha (İlbis Kığha) olaraq da xatırlanır. Mərhəmətsizdir və insanlara mərhəmətsizliyi təlqin edər. Döyüşcü bir xarakteri vardır. Şeytanı xüsusiyyətlərə malikdir. İslamın təsiriylə bu söz "İblis" halını almışdır. Lakin əslində türkcədə bir çox mənfi mənası saxlayan (Yal/Yel/Hal/Al/El) kökündən törəmişdir. Döyüşlərdən əvvəl çağırılır və adına mərasimlər edilər. Onun sayəsində düşmənin atdığı oxlar geri özünə dönər. Düşməninin ölməsini istəyən kim varsa ondan kömək diləyər.
Etimologiya
(Əl/El/Al/Yal/Yel) kökündən törəmişdir. Şeytanı xüsusiyyətləri izah edən Yelbi/Yelvi sözcüyü ilə eyni kökdən gəlir.
Fatin Rüştü Zorlu
Fatin Rüştü Zorlu, Türk siyasətçisi və diplomatı. 27 may hadisələrindən sonra Yassıda məhkəmləri keçilirən zaman dönəmin baş naziri Adnan Menderes, maliyyə naziri Həsən Polatkan ilə birgə edam edildi.
Həyatı
Fatin Rüştü Zorlunun babası Rus İbrahim Paşa Osmanlı dövlətinə sığınaraq Əsənkaya- köhnə adıyla Zor kəndinə gəlir və burada kəndin bəylərindən olan Əli Paşanın qızıyla evlənir. Zorlu soyadının mənşəyi də bu kəndin adına söykənir. O, 20 aprel 1910-cu ildə İstanbulda anadan olmuşdur. 1936-cı ildə o illər xarici işlər naziri olan Tövfiq Rüştü Arasın qızı Əməl xanımla ailə həyatı qurur. 1936-cı ildə Sevin adındı bir qızı dünyaya gəlir.
Təhsili və əmək fəaliyyəti
Orta məktəbi Qalatasaray liseyində oxuduqdan sonra Paris Universitetinin siyasi elmlər fakültəsinə daxil olur. Bundan başqa Cenevrə Universitetində hüquq təhsili alır. Təshilini tamamladıqdan sonra Türkiyəyə qayıdaraq 1932-ci ildə Siyasi işlər idarəsində təcrübəçi kimi işə başlayır. 1933-cü ildə əmri verilsə də, 1934-cü ildə hərbi xidmətə çağırıldığı üçün işindən çıxmalı olur. 1935-ci ildə Siyasət idarəsinin baş direktoru, 1936-cı ildə isə Hüquq müşavirliyində səd müavini vəzifəsini icra edir. 1937-ci ildə Ticarət və İqtisad idarəsinin, 1938-ci ildə isə Siyasi işlər idarəsinin I şöbələrinin sədri vəzifəsində xidmət göstərmişdir. Eyni il Bern səfiriyində baş katib vəzifəsinə təyin olunur. 1939-cu ildə Paris səfirliyində baş katib, 1941-ci ildə Siyasi planlaşdırma idarəsində sədr, 1942-ci ildə Moskva səfirliyində baş katib, 1943-cü ildə Beyrut baş konsulluğunda baş konsul, 1946-cı ildə Ticarət və İqtisadiyyat idarəsində baş direktor, 1949-cu ildə Ticarət və İqtisadiyyat idarəsinin rəisi, 1950-ci ildə ümumi katiblik üzrə iqtisadi işlər müavini, 1951-ci ildə millətlərarası iqtisadi əməkdaşlıq katibliyində baş katib, 1952-ci ildə Şimali Atlantika müqaviləsinin Türkiyə nümayəndəliyinin səfiri vəzifələrini icra etmişdir. 1959-cu ildə Adnan Menderes ilə birgə Bilderberq yığıncağında iştirak etmişdir.
Siyasi kariyerası
Siyasi karyerasına 1954-cü ildə başlayır və 1957-ci ilə qədər Çanaqqala millətvəkili seçilir. Adnan Menderesin hökumətlərində Baş Nazir köməkçisi (1954 may-1955 noyabr), Dövlət nazirliyində (1954 may-1955 noyabr) və xarici işlər nazirliyində (1957 noyabr-1960 may) işləmişdir. 1957-ci ildə Kiprdə yaşayan türklərin EOKA terroruna qarşı təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə Türk Müqavimət Təşkilatını yaradır. Xarici işlər naziri olduğu illərdə yeritdiyi siyasət NATO-ya olan bağlılığa söykənirdi. O cümlədən Türkiyənin iqtisadi inkişafı üçün Amerikadan az bir miqdar mali dəstək almağa çalışmışdır. 1974-cü ildə Bülənt Əcəvitin Baş nazirliyi dövründə TSK tərəfindən həyata keçirilən Kipr hərəkatının hüquqi əsası, Fatin Rüştü Zorlunun 11 fevral 1959-cu ildə İsveçrədə Yunanistan və Birləşmiş krallıqla imzaladığı Zürix müqaviləsindəki Garantiya hökmü hesab edilir. 1960-cı il 27 may dövlət çevrilişindən sonra hökumətin digər üzvləri və DP-nın rəhbələri ilə birlikdə həbs olunaraq, yeni yaradılan "Yüksək Ədalət Məhkəməsi" tərəfindən Yassıadada mühakimə olunmuşdur. Bu məhkəmə 14 hökmlü Fatin Rüştü Zorlunu da ölümünə məhkum etmişdir. Onun hökmü Adnan Menderes və Həsən Polatkan ilə birgə MBK tərəfindən təsdiqlənmiş,16 sentyabr 1961-ci il tarixində isə edam edilmişdir.
Fatin Zorlunun ölümündən əvvəl yazdığı məktubun mətni belədir: Vəfatından 29 il sonra, 17 sentyabr 1990-cı ildə cəsədi İmralı adasındakı məzarından çıxarılaraq İstanbulda inşa etdirilən Anıtmezara gətirildi
Pistən
Pistən - türk, tatar və altay xalq inancında meymun ruh. Pitsen, Pistin və ya Misten də deyilir. Monqollar Mesen olaraq adladırırlar.
Xüsusiyyətləri
Tatarlar, çirkin üzlü qır saçlı qadına bənzəyən meymun cildindəki meşə varlığına Matsın və ya Mitçin deyirlər. Donqar, uzun boylu, tüklü meymun cildindəki bu ruh ovçuların evində yaşayır, meşəyə tək gələn insanları uçuruma aparıb orada öldürürmüş. Uşaqları ana atalarından oğurlayıb, onları iztirab içində öldürər. Gənc qıza çevrilir və insanla əlaqəyə girir. Rəvayətə görə bir ovçu, meşənin içində gözəl bir gənc qız tapır və onunla evlənir. Bir dəfə evə gəldiyi zaman onu kərtənkələlər yeyərkən, uzun dişli bir canavar olaraq görər. Qorxuyla bağırınca yoldaşı və sərvəti yox olur. Qırğız mədəniyyətindəki Mıstan ilə də əlaqəli ola bilər. "Mıstan Kempir" çirkin bir küpəgirən qarını və ya bir nəhəng anasını ifadə edər.
Mistan
Mistan - türk və altay xalq mədəniyyətində və mifologiyasında cadugər mənasını verər. Pitsen/Pisten ilə əlaqəli bir varlıqdır. Mastan (Mustan, Mıstan) və ya Misten (Mistən) də deyilir. Çirkin sifətli yaşlı bir qadındır. İnsanların qanını sorar və ya qaçırdıb yer. Mastan (Mistan) Kempir adlı bir nəhəng anasından bəhs edilir, onu nəhəng cadugər olaraq anlamaq mümkündür.
Mitə
Mitə - türk, tatar və altay xalq mədəniyyətində bit cadugəri. Bitə və ya Pitə də deyilir. Pitsen/Pisten ilə əlaqəli bir varlıqdır. Üstü başı pislik içindədir. Qoca bir qadın qılığındadır. Bəzən 12-13 yaşlarında bir uşağa çevrilər. İnsanların arasında gəzərək gənc və saf qızları aldadıb evinə aparır və onlara başındakı bitləri və birələri təmizlədər. İnsan ayağı dəyməmiş meşələrdə və dağlarda yaşayır. Qızların düz qapağından qanlarını əmər və bir neçə gün sonra öldüklərində onları yer. Ətrafına uyuz xəstəliyi ilə bit və birə saçar. İnsanlar tərəfindən aldadılaraq bilmədiyi yerlərə getməməyə vurğulayan bir xarakterdir. Söz, bitmək, yox olmak mənalarını da ehtiva edər. Bit sözündən törəmişdir, bitli deməkdir.
Etimologiya
(Biç/Mic/Pis) kökündən törənmişdir. Biçin / Meçin / Pisin / Pistin sözləri meymun mənasını verər. Söz mənası olaraq basmaq, basdırmaq felləri ilə əlaqəli olabilir.
Le-Nerak
Le-Nerak  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Esten kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
Kommuna təxminən Paris dən 480  km cənubda, Tuluza şəhərindən 150  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 31  km şimalda yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 571 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 287 yaşda olan insanlar (15-64 yaş) arasında 207 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 80 nəfər fəaliyyətsiz olmuşdur (fəaliyyət göstərici 72.1%, 1999-cu ildə 69.7%). Fəal 207 nəfərdən 199 nəfəri (107 kişi və 92 qadın), 8 nəfəri işsizdir (4 kişi və 4 qadın). Aktiv olmayan 15 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 40 nəfər təqaüdçü, 25 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Mina
Mina — partlayıcı qurğu olub, hərbi əməliyyatlar zamanı istifadə edilir. Minalar müxtəlif olur: piyada əleyhinə, tank əleyhinə, dəniz minası, nüvə minası və s.
Azərbaycan ərazisində minalar
Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zamanı hərbi əməliyyatların getdiyi ərazilərdə mina partlaması nəticəsində həlak olanların və yaralananların sayı çoxdur. Atəşkəs müqaviləsindən sonra da mina insidentləri baş verir. Mütəxəssislərin fikrincə, Azərbaycan ərazisinin böyük bir hissəsində mina və digər partlayıcı qurğular basdırılıb ki, onların təmizlənməsi üçün 10-15 il tələb olunur.
Zərərsizləşdirilməsi üsulları
Fransada hələ Birinci dünya müharibəsindən qalan minaları təmizləməyin qeyri-adi üsulundan istifadə edirlər. Bu işdə insanlara qoyunlar kömək edir. Ölkənin şimalındakı Vimi şəhərində 1917-ci ildə böyük döyüş olub. İndi isə həmin ərazi otlaqdır. Qoyunlar isə istehkamçı rolunda çıxış edirlər. Onlar otu yeyərkən minanı tapırlar və partlayırlar. Yerli hakimiyyət orqanları bu üsulun qəddar olduğunu etiraf edirlər. Bununla yanaşı, onlar qeyd edirlər ki, qoyunların minada partlaması insanların ölməsindən daha yaxşıdır.
Ət və sümük (teleserial, 2015)
Məzmunu
Amerikan Balet Kompaniyasının banisi və bədii direktoru Pol Qreyson bu məkanı dünyanın ən nüfuzlu balet şirkətlərindən birinə çevirmək istəyir. Lakin, iş ortağı və partnyorunun ölümündən sonra depressiya yaşayan Pol gənc balerun Treylə əlaqəyə girir. Bu dövrdə Pittsburqdakı evlərindən qaçaraq Nyu-Yorka gəlmiş gənc balerina Kler işə düzəlmək üçün şirkətə müraciət edir. İlk görüşdəcə Klerin istedadını başa düşən Pol balet truppasının uğurlu gələcəyini bu gənc qız üzərində qurmağa qərar verir. Mövsümün başlamasına az qalmasına baxmayaraq, Pol artıq planlaşdırılmış cədvəldən imtina edir. “Jizel” baleti təxirə salınır. Bunun əvəzinə iki kiçik balet səhnələşdirilməsi, baş rolunu prima balerina Kira Kovalın canlandıracağı “Rubinlər” baleti və baş rolunu Kler Robbinsin canlandıracağı modern üslüublu bir baletin təqdim edilməsi qərara alınır.
Kira Koval onun yerinə hansısa gənc balerinanın baş rola seçilməsini qəbul etmək istəmir. Lakin, psixoloji vəziyyəti və ayağındakı yaralar ona özünü layiqli şəkildə göstərməyə imkan vermir. Ağrıları hiss etməmək üçün Kira müxtəlif narkotiklərdən istifadə edir. Lakin, nəhayət Klerin baletlərdən birində əsas rolu canlandırmasına razılıq verir.
Lakin, gənc balerina Klerin də ciddi psixoloji problemləri var. Belə ki, onun qardaşı ilə olan insest əlaqəsinə görə evdən qaçdığı məlum olur. Buna baxmayaraq, Kler özünə hakim ola bilmir və qardaş ilə yenidən görüşür. Klerin qardaşı Brayan onu axtarmaq üçün Nyu-Yorka gəlir. Burada o, Klerin yaşadığı evin qapıçısı Romeo ilə tanış olur. Həmin müddətdə Kler balerinalardan biri olan Dafne ilə birlikdə yerli gecə klublarından birində striptiz göstərərək pul qazanmağa başlayır. Balet truppasının çətin maddi vəziyyətində həmin gecə klubunun rəhbəri Sergey truppaya sponsorluq eləməyə razılaşır.
Həyata xüsusi baxışı olan Romeo Merqeri Vilyamsın “Yumşaq dovşan” əsəri əsasında xeyirlə-şərin, qaranlıqla zülmətin mübarizəsindən bəhs edən nağıl yazır. Kler ilə söhbət zamanı isə Romeo nağılın baş qəhrəmanı olan şahzadənin Kler olmasını, onun əjdahaya qalib gəlməli olduğunu bildirir.
Kler baş rolda çıxış edəcəyi baletin premyerasına qardaşını da dəvət edir. Yenidən Nyu-Yorka gələn Brayan bacısına aralarındakı münasibətə son qoymalı olduqlarını deyir, uzaq bir ölkəyə köçməyi planlaşdırdığını bildirir. Klerin çıxışı zamanı Romeo dəniz sahilində düşünən Brayanı boğazını kəsərək öldürür. Premyera uğurla baş tutur, Kler hər kəsi ovsunlaya bilir, “Rubinlər” baletində isə Kiranın yerinə əsas rolu Dafne ifa edir.
Seriyalar
Starz telekanalı serialın ilk seriyasını 2 noyabr 2015-ci ildə onlayn təqdim etmiş, qalan yeddi seriya isə 8 noyabr 2015-ci ildə təqdim olunmuşdur.
Tənqidçilərin mövqeyi
“Ət və Sümük” tənqidçilərdən əsasən müsbət və ya qarışıq rəylər almışdır. Rotten Tomatoes aqqreqatorunda 60%, “təzə” bal alan serial, 35 rəy əsasında 10 xaldan 5.9 xalla qiymətləndirilmişdir. Saytın konsesusunda deyilir: “Qadın münasibətlərinin detallı təsviri və peşəkar baletin realistik təsviri “Ət və Sümük” serialını baxımlı etsə də, çatışmazlıqların olması da diqqət çəkir.” Metacriticdə 19 tənqidçinin rəyinə əsasən seriala 100 xaldan 52 xal verilir, rəylər isə “qarışıq və ya müsbət” kimi qiymətləndirilir.
Mükafatlar
2016-cı ildə serial Orijinal Uzun Forma nominasiyasında Amerika Yazıçılar Gildiyasının Mükafatına namizəd göstərilmişdir. 73-cü Qızıl Qlobus mükafatlarının təqdim edilmə mərasimində serial Televiziyada Ən Yaxşı Limitli Serial və ya Bədii Film və Televiziyada Limitli Serial və ya Bədii Filmdə Ən Yaxşı Aktrisa (Sara Hey) nominasiyalarında mükafata namizəd göstərilmişdir. Mükafatların tam siyahısı aşağıdakı cədvəldə təqdim edilir:
Dilarə Fərəcullayeva
Dilarə Fərəcullayeva (tam adı: Dilarə Rəhim qızı Fərəcullayeva; ) — Azərbaycan kino və teatr aktrisası.
Sənin, mənim və bizim (film, 2005)
"Sənin, mənim və bizim" — 2005-ci il ABŞ ailə komediya filmi. Film 4 yaşlı İthandan 18 yaşlı Uilyama qədər on səkkiz uşaqdan ibarət olan bir ailə haqqındadır. Rejissoru Raca Qosnell olan filmdə baş rollarda Dennis Kueyd və Rene Russodur. Filmin ilk baxışı 23 noyabr 2005-ci ildə baş tutmuşdur. Film baş rol ifaçıları Lyusil Boll və Henri Fonda olmuş 1968-ci il tarixli eyniadlı film əsasında çəkilmişdir.
Dilarə Fərəcullayeva
Həyatı
1957-cu il sentyabrın 29-da Bakı şəhərində doğulub. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun «Dram və kino aktyorluğu» fakültəsini bitirib. 1979-1987-ci illərdə H.Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlət Dram, 1992-1997-ci illərdə Bakı Bələdiyyə Teatrlarında aktrisa vəzifəsində işləyib. 1997-ci ildən Azərbaycan Dövlət Gənclər teatrında aktyor vəzifəsində çalışıb. 2009-cu il may ayının 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar teatrının aktrisasıdır.
Sənin, mənim və bizim (film, 2005)
Məzmun
Məktəbdə sevgili olan Frenk Birdsli (dul ABŞ Sahil mühafizəsi admiralı) və Helen Nors (dul çanta dizayneri) Frenk ailəsi ilə məmləkəti Nyu Londona köçərkən yenidən görüşürlər. Belə ki, restoranda ayrılıqda başqa şəxslərlə görüşərkən gözlənilmədən bir-biriləri ilə qarşılaşırlar. Bu qarşılaşmadan sonra siniflərinin 30 ildən sonra təşkil etdikləri görüşdə yenidən bir araya gəlirlər. Bu zaman onların köhnə eşqləri yenidən alovlanır və həmin özəl mərasimdə evlənmək qərarına gəlirlər. Onların hər ikisi də Frenkin ilk evliliyindən səkkiz, Helenin isə on uşağı olduğundan kifayət qədər xəbərdardılar. Ailə, Norsun uşaqlarının heyvanları — donuz və dəniz donuzcuğu, eləcə də Frenkin evinin baxıcısı Xanım Munion birlikdə yaşamaq üçün mayakı olan yeni bir evə köçürlər.
Qısa bir müddət keçdikdən sonra, bir gün Frenk və Helen rəsmi Sahil Mühafizəsi yeməyində iştirak edirlər. Bu zaman Frenkin rəisi Komandir Şerman ona rəsmi olaraq öz davamçısı olmaq təklifini edir. Komandir olmaq ailəndən uzun müddət ayrı qalmaq demək idi. Buna görə də Frenk komandirinə öz ehtiramını bildirir və bu təklifdən imtina edir. Səbəbini isə həm özünün Sahil Təhlükəsizlik Akademiyası qarşısında öhdəliyinin olması, həm də yeni ailəsinin olması ilə izah edir. Bu zaman evdə balacalar ikinci mərtəbədə — öz otaqlarında yemək döyüşü edərkən, böyüklər birinci mərtəbədə parti keçirirlər. Valideynləri evə qayıdarkən bu qarmaqarışıqlığı görüb təəccüblənirlər: Frenk əsəbiləşir, Helenin olanlara rahat və dözümlü yanaşması isə onu daha da qəzəbləndirir. Bu isə onların bərk dalaşmasına səbəb olur və uşaqlar valideynlərinin birlikdə olarkən necə xoşbəxt olduqlarını anlayırlar.
Səhəri gün Frenk Helenə bildirir ki, o, bu olanlardan sonra komandir vəzifəsini tutmaq qərarına gəlib və cütlük bunu uşaqlara xəbər etmək üçün ailə iclası keçirmək istəyirlər. Uşaqlar həmin gün məktəbdən sevinərək qayıdırlar: onlar balaca qardaşlarını onları hədələyən uşaqlardan müdafiə eləmişdilər və Uilyam sinif seçkisində qalib gəmişdi. Lakin Frenk onlardan daha tez davranaraq yeni vəzifəni qəbul etməsi xəbərini verir və uşaqların əfvalını korlayır. Valideynlərinin ayrılmasında özlərini günahkar hesab edən uşaqlar səhvlərini düzəltmək qərarına gəlirlər və bu işdə hətta Helen də onlara kömək edir. Yaşca böyük uşaqlar Frenkin getməyinin qarşısını almaq üçün birlikdə katerlərini sahilə çıxarırlar (bununla da Frenkin bütün ailə ilə katerdə üzmək arzusu həyata keçir, əvvəllər Frenkin bu planı uğurlu olmamışdı). Helen mayakın işığını yandıranadək Frenk elə zənn edirdi ki, Helen artıq onunla olmaq istəmir. Lakin bunu görəndə o, çox sevinir və Helenə danışdığı mayak qoruyucusu olan gözəl qadın haqqında hekayəni xatırlayır. Və nəhayət, onlar qovuşurlar, cütlük yenidən bir araya gəlir və ailənin digər üzvləri də onlara qoşulurlar.
Qulam Əzimli
Qulam Əzimli — Azərbaycanda elmi psixologiyanın inkişafında böyük xidmətləri olan elm xadimi
Professor Q.E.Əzimli 1931-ci ildə İmişli rayonunun Bəcirəvan kəndində anadan olmuşdur. O, 1954-cü ildə indiki BDU-nun filologiya fakultəsinin məntiq-psixologiya şöbəsini bitirmişdir. 1954-cü ildən 1955-ci ilə kimi, İmişli rayonun 1 saylı orta məktəbində müəllim, 1955-ci ildən 1962-ci ilin avqust ayına kimi İmişli rayonunda komsomol, partiya və hökumət orqanlarında rəhbər vəzifələrdə işləmişdir.
Q.E.Əzimli 1970-ci ildə psixologiya ixtisası üzrə nəmizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş, alimlik dərəcəsi almışdır. 1990-cı ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür. 1987-ci ildən 1992-ci ilə kimi ADPU-nun yaş və pedaqoji psixologiya kafedrasının müdiri, 1991-ci ildən 1997-ci ilə kimi pedaqoi fakültənin (qiyabi şöbə üzrə) dekanı vəzifəsində işləmişdir. O, 75-dən çox dərs vəsaiti, proqram, jurnal məqalələri və tezislərin müəllifi, 12-dən artıq monoqrafiya, kitab, kitabça və proqramların elmi redaktoru olmuşdur. Onun elmi yaradıcılığı təkcə respublikamızda deyil, onun hüdudlarından kənarda da görkəmli psixoloqların diqqətini cəlb etmişdir.
SSRİ Ali Soveti Rəyasət heyətinin "Əmək igidliyinə görə" medalı, "Fəaliyyətində əla xidmətlərinə görə" döş nişanı, SSRİ Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin "Fəaliyyətində əla müvəffəqiyyətinə görə" döş nişanı, "VI Ümumittifaq festivalının hazırlanmasında və keçirilməsində fəal iştirakına görə" xatirə nişanı ilə təltif edilmişdir.
1991-ci ildən hazırkı vaxta qədər BDU-nun nəzdindəki Dessertasiya Şurasının üzvüdür.
Qay Foks
Qay Foks və ya Quido Foks, O, Katolik bir əsgər idi. 5 noyabr 1605-ci ildə İngiltərədə "Barıt sui-qəsdi" adlı tarixi hadisədə əməliyyat icraçılarından biri olmuşdur.
"Barıt sui-qəsdi" hadisəsi
Əməliyyatın icraçıları arasında İngiltərə tarixinin ən böyük "Vətən xaini" kimi yadda qalan Qay Foks olmuşdu. Sui-qəsd planının müəllifi olmadığı haqda fikirlər geniş yayılsa da, o, 5 noyabr gecəsi əlindəki barıt çəlləyi və fitillə iş başında yaxalanmışdı. Foks həbs edilərək, zindana atılmış, 31 yanvar 1606-cı ildə saray qarşısında asılaraq, edam edilmişdi. İngilislər həmin günü öz tarixlərində demokratiya zəncirindəki önəmli halqalardan biri kimi görür.
Hər ilin 5 noyabr gecəsi Birləşmiş Krallıq və onun əyaləti olan ölkələrdə "Barıt sui-qəsdi"nin uğursuzluğa düçar olması münasibətilə "Qay Foks Gecəsi" adı altında şənliklərlə qeyd edilir. Şənlik zamanı havaya fişənglər atılır, barıtla dolu qablar alışdırılaraq, küçəboyu yuvarlandırılır, vətən xaininin cəzalandırılmasını qutlamaq üçün Qay Foks maskası taxılmış kuklalar yandırılır.
Hal-hazırda bu, siyasi deyil, əyləncə xarakterli mərasim kimi qeyd olunmaqdadır.
Furano
Furano — Yaponiyanın Hokkaydo adasında və eyni adlı prefekturanın Kamikava sabprefekturada yerləşən şəhər.
Baccharis buddlejoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Diktator Ağakərim
Diktator Ağakərim — qanuni oğru.
Sürət qatarı
Sürət qatarı — köhnə sistemli relslərdə sürət həddi 200-250 km/s (bəzı Avropa ölkələrində 190-250 km/s), təzə sistemli relslərdə isə 250 km/s və daha yüksək olan qatar.
Diktator Ağakərim
Həyatı
Kərimov Ağakərim İbrahim oğlu 1924-cü ildə Bakıda anadan olub. Kriminal aləmdə Boq Urala, Myasnik Kərim, Maqiran, Zver Kərim, Diktator Ağakərim, Diktator Bakinski ayamalarıyla tanınan məşhur kriminal avtoritet olub. İlk məhkumluğun erməni zabitin öldürdüyünə görə həbsxanaya düşüb, ömrünün əksər hissəsin həbsxanada keçirib. Məhkəmənin çıxardığı hökümlə 1976-cı ildə güllələnib.
Fəaliyyəti
"Qanuni Oğru" adını almaq kriminal aləmdə sadə məsələ hesab edilmir. Bu qanunun ilk yeddi maddədən ibarət olan normativ sənədi Bakılı kriminal aftoritet Diktator Ağakərim tərəfindən hazırlanıb, sonradan bu qanun keçmiş sovet ittifaqında yayılıb.
Azərbaycan coğrafiyası (film, 1941)
Azərbaycan coğrafiyası sənədli filmi rejissorlar Mikayıl Mikayılov və İvan Tartakovski tərəfindən 1941-ci ildə çəkilmişdir. Bakı Kinostudiyası nda istehsal edilmişdir. Kinolent Azərbaycanın landşaftına həsr olunmuşdur.
Məzmun
Təbliğat filmidir. Kinolent Azərbaycanın landşaftına həsr olunmuşdur.
Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Mikayıl Mikayılov, İvan Tartakovski Operator: Vladimir Yeremeyev
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1941-ci ilin Azərbaycan filmləri 1940-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Neoseiulus extricatus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Bataqlıq yağıotu
(Epilobium palustre) - cinsinə aid bitki növü.
11 avqust
1901–cari
thumb|[[Belovejskaya Puşça Milli Parkı]]
thumb|[[Pərviz Müşərrəf]]
thumb|[[Robin Vilyams]]
Şuca (Culfa)
Şuca - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2,287 nəfər yaşayır (617 ailə).
Rizə
Rizə — Türkiyənin Rizə ilinin inzibati mərkəzi.
Əhalisi
2009-cu ilin məlumatına görə il əhalisi 319.569-dur.
Etimologiya
Qədim yazılı mənbələrdə Rhizus (Πιζοῦς) adlandırılan Rizənin yunanca "ριζα" (riza) adındandan gəlir, mənası "dağ ətəyi" deməkdir. Bəzi tarixçilər də adın yunanca düyü mənasını verən rizi (ρύζι) və ya "kök,təməl, əsas" mənası verən Riza (ῥίζα), lazca "düzənliklər" mənası verən İrizeni olduğu deyilir.
Şəhərin gürcücə adı "რიზე", lazca adı isə "Rizini"'dir.
İstisu (İsmayıllı)
İstisu — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 30 iyun 2009-cu il tarixli, 851-IIIQ saylı Qərarı ilə İsmayıllı rayonunun İstisu kəndi Qalacıq kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, İstisu kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qalacıq turizm zonasında yerləşir. İsmayıllı-Qalacıq daxili turist marşrutu, İsmayıllı-Qalacıq-Quba və İsmayıllı-Qalacıq-Qəbələ turist marşrutları kənddən keçir.
İqtisadiyyatı
Əhali əsasən bağçılıq, bostançılıq, taxılçılıq və heyvandarlıqla məşğul olur. Kənd işıqla təmin olunur. Kəndə avtomobillə getmək olar.
Noboribetsu
Noboribetsu — Yaponiyanın Hokkaydo adasında və eyni adlı prefekturanın İbiru sabprefekturada yerləşən şəhər.
Xan bağı
Toponim
Xanbağı — Azərbaycanda yayılmış tarixi toponim.
Aravanokimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Yura dövründən məlumdur. Uzunluğu 10–12 sm-dən 4,6 m-ədək, çəkisi 200 kq-adək (arapayma) olur. Bədəni uzunsov, üzəri sikloid pulcuqlarla örtülüdür, başında sümük lövhələr olur; bel və anus üzgəcləri çox aralıdır. Üzmə qovuğu açıq tiplidir, göz-gözdür, havanın oksigenini uda bilir; bəzi növlərində də oksigeni udan qəlsəməüstü orqan var. Vaxtaşırı oksigenin çatışmadığı ot basmış su hövzələrində yaşayır. 4 fəsiləsi, 9 cinsi və 14 növü məlumdur. Braziliya, tropik Afrika və Avstraliya, Sumarta və Borneo adalarının şirin sularında məskunlaşmışdır. Yırtıcıdır. Bir çox aravanokimilər qiymətli ov balıqlarıdır, bəziləri akvariumlarda yetişdirilir.
Üstünlük hüququ
Üstünlük hüququ — korporativ hüquqda mövcud olan hüquqi konsepsiya.
Üstünlük hüququ səhmdarlara öz mövcud paylarına mütənasib olaraq yeni buraxılmış səhmləri birinci növbədə əldə etməyə imkan verən hüquqdur. Səhmdarlar yeni emissiya olunmuş səhmləri almaq hüququna malikdirlər, lakin onları almaq məcburiyyətində deyillər. Səhmdar bu hüquqdan istifadə etməməyi qərar verərsə, həmin səhmlər açıq bazarda satıla bilər.
1. Səhmlər şirkətin hər bir səhmdarına eyni və ya oxşar şərtlərlə təklif edilməlidir.
2. Səhmdarın təklifi qəbul etməsi üçün ağlabatan müddət müəyyən edilməlidir.
Qanunun 562(5)-ci maddəsinə görə, səhmdara təklifin qəbul edilməsi üçün verilən müddət 14 gündən az olmamalıdır. Bu da şirkətlərə yeni səhmdarların daxil olmasının qarşısını almağa imkan verir.
Silgərd (Culfa)
Silgərd - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 345 nəfər yaşayır (102 ailə).
Neoseiulus fallacis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Refrain
Refrain — İsveçrəni 1956-cı ildə Avroviziyada təmsil olunduğu mahnı. Liz Assia fransız dilində ifa etmişdir. Bu mahnı müsabiqənin qalibi olmuşdur. 1956 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin səsvermə nəticələri açıqlanmadığı üçün bu mahnının topladığı xal məlum deyil.
Artemisia liaotungensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia liaotungensis Artemisia liaotungensis
Le-Trüel
INSEE kodu — 12284.
Kommuna təxminən Paris dən 540  km cənubda, Tuluza şəhərindən 120  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 37  km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 345 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 185 yaşda olan (15–64 yaş arasında) 121 nəfər iqtisadi fəal, 64 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 65,4%, 1999-cu ildə 64,0%). Aktiv olan 121 nəfərdən 112 nəfər (67 kişi və 45 qadın) işləyir, 9 nəfər işsizdir (1 kişi və 8 qadın). 64 hərəkətsiz 16 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 33 nəfər təqaüdçü, 15 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Pirəqanım
Pirəqanım – Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Ərazi
Kənd Lahıc turizm zonasında  yerləşir.
Əhalisi
Kəndin   əhalisi    hal-hazırda 2   nəfərdir.
Yatağanlar
— pulcuqlular dəstəsinə aid ilan fəsiləsi.
Xaçova döyüşü
Xaçova döyüşü– 1596-cı il 24-26 oktyabr aralığı tarixində baş vermiş döyüşdür. Bu döyüş Osmanlı ordusunun Avstriya hersoqluğu və Transilvaniya knyazlığı arsında baş vermişdir. Osmanlı ordusunun qələbəsi ilə bitmişdir.
Döyüşdən əvvəlki inkişaf
Avstriya torpaqlarından Osmanlı İmperiyasına basqın edən Uskoklar 1568-ci ildə barışıq imzalamış iki dövlət arasındakı münasibətləri gərgin bir səviyyəyə gətirdi. Digər tərəfdən,Bosniya qubernatoru Telli Həsən Paşanın Avstriyanın işğalında olan Xorvatiya bölgələrinə etdiyi yürüşlər də sülhü pozmağa qadir idi. 29 iyun 1593-cü ildə Həsən Paşanın Sisak döyüşündə şəhid düşməsi və ordusunun məhv edilməsi bölgədəki tarazlıqları pozan bir inkişaf idi. 4 iyul 1593-cü ildə Osmanlı İmperiyası Avstriyaya qarşı müharibəyə açdığını elan etdi və Qoca Sənan Paşanın komandanlığı altında Osmanlı ordusu Avstriya sərhədinə yürüş etdi. Bu ilk yürüşdə, bir müddət əvvəl Avstriya tərəfindən tutulan Macarıstanın qərbindəki Balaton gölünün şimalında olan Varpalota və Vesprem qalaları yenidən geri alındı. Ancaq Osmanlı ordusu,Sekeşfexervar (Osmanlı dönəmində İstolni Belqrad) şəhərində Avstriya ordusu tərəfindən məğlub edildi. 1593-cü il 1 oktaybrda isə Avstriya 1533-cü ildən Osmanlı dövlətinə ödədiyi vergini artıq ödəməyəcəyini elan etdi.Avstriyalılar 1594-cü ildə Esterqom və Hatvan şəhərlərinin mühasirəsinə başladı. Bundan əlavə, Tata,Martin və Dyör (Osmanlı dönəmində Yanıqqala) qalaları Avstriya tərəfindən tutuldu. Ancaq 1595-ci ildə Sultan III Muradın vəfatı və Osmanlıya bağlı olan Transilvaniya,Valaxiya və Boğdan vivodlarının (indiki Rumıniya) üsyanı ilə, Avstriya cəbhəsinin idarəçiliyi boşluğa düşdü. Ordunun prioriteti Rumıniya vivodlarının üsyanını yatırtmaq istədikdə, Avstriya cəbhəsindən mənfi xəbərlər gəlməyə başladı. 2 sentyabr 1595-ci ildə Esterqom qalası avstriyalıların əlinə keçdi. Buna görə III Mehmed ordusunun başında bir səfərə çıxmağa qərar verdi. Bu Sultan Süleyman Qanuninin 1566-cı ildə Siqetvar hücumundan 30 il sonra bir Osmanlı sultanın ordusunun başında ilk səfərə çıxışı idi. Səfərdə 1552-ci ildə mühasirə edilməsinə baxmayaraq alına bilməyən Egri (Eger) qalası var idi, lakin mühasirəsi 1566-cı ildə Siqetvarın fəthi qərarı ilə tərk edildi. 24 sentyabr 1596-cı ildə başlayan mühasirə 12 oktyabrda müvəffəq oldu və şəhər Osmanlı ərazilərinə qatıldı.
Döyüşdən əvvəlki hadisələr
Alman Kralının qardaşı Archduke III.Maksimilianın komandanlıq Avstriya ordusu Eger qalasını geri almaq və Osmanlı Ordusunu güllələmək üçün hərəkətə keçdi. Bu ordunun sayının az olduğunu düşünən Böyük Vəzir Damat İbrahim Paşa, 22 oktyabrda Avstriya ordusuna ən yaxın olan Cəfər Paşaya hücum əmri verdi. 10.000 əsgəri olan Rumeli Bəylərbəyi Vəli Paşa əmrinə tabe olmadıqda və 4500 əsgərlə rəqib ordunun üstündən keçəndə Cəfər paşa çox itki verdi və döyüş bölgəsindən geri çəkildi.
Döyüşün gedişatı
Bunun görədə məhz Osmanlı ordusu Mezkeresztes Ovalığına (Xaçova) piyada gedərək 25 Oktyabr günü buraya yerləşdi və düşməni gözləməyə başladı. Avstriya-Alman ordusunda İspan, Macar, Polyak (Polşa), Belçika, Hollandiya, Papa dövləti, Xorvatiya, Çexiya və Slovakiya qüvvələri, həmçinin Transilvaniya qüvvələri də var idi. Birinci gün baş verən qarşıdurmalar zamanı Krım xanı Fətih Giray xan və Ağaoğlu Sinan Paşanın komandanlığı altında olan Osmanlı qabaqlayıcı qüvvələri Avstriya ordusunun 6000 itkisinə səbəb oldu. Ancaq bütün xətləri ilə Osmanlı ordusunun mərkəzinə yüklənmiş Avstriya ordusu Yeniçəriləri təəccübləndirən atəş gücü ilə Osmanlı Ordusuna böyük itki verdi. III. Mehmedin öz otağına çəkilməsi və böyük vəzir İbrahim Paşa'nın sultana ordunun geri çəkilməsini təklif etməsi ilə ümumi bir məğlubiyyət havası əsməyə başladı. Ancaq döyüşün taleyini dəyişdirən iki maraqlı hadisə oldu. Birinci geri çəkilmək atına minmiş III.Məmmədə mane olan müəllimi Xoca Sadəttin Əfəndi qaziləri və Krım atlıları ilə Avstriya ordusu üzərinə hücum edərək ikincisi isə Osmanlı ordusunun mərkəzinə qədər girmiş Avstriya ordusunun əsgərlərinin bir neçə oğurluqlar etməsi, ordunun kömək mənbəyi olan odunçular, aşpazlar, qulluqçular, öz iş ləvazimatları ilə düşmənə qarşı hücuma keçdilər. Onun əmri Səlib yürüşçülərinin talanda iştirakı ilə pozuldu və bu qəfil hücum çaxnaşmaya səbəb oldu. Düşmənin geri çəkilməsini görən yeniçərilər səlibçilərə hücum edərkən artıq say məsələsi pozuldu. Bu döyüş' "Dolça-Qazan döyüşü"də deyilir. Çünki bu döyüşün qazanılmasında təqaüdçü xidmətçilərin töhfəsidir. Osmanlı axıncıları da seriya manevri sayəsində müharibə zamanı atəş mənzili üstünlüyünü itirən əsgərlərini də təkrar intizama salmayan Avstriya ordusu geri çəkilməyə başladı. "Kafir qaçdı, Nəmçə-li çoxdu"! Nidaları ilə xarabazar havası qələbə havasına qayıtdı və bu dəfə Osmanlı ordusu bütün gücü ilə döyüş nizamını itirmiş Avstriya ordusuna yükləndi. Maximiliyan yalnız 20.000 əsgərini nizamsız şəkildə geri çəkilərkən bataqlığa sancmaları nəticəsində itirdi. İmperiya gerbli təxminən 100 top Osmanlı Dövlətinin əlinə keçdi. Hücum toplarını və ən görkəmli piyadalarını itirən Maximiliyan qərargahını tərk edərək, qaçmaq məcburiyyətində qaldı. Osmanlı ordusu da çox itkiyə məruz qaldığından və düşmənə kifayət qədər itki verdiyini düşündüyündən Maximiliyana təqib etmə cəhd göstərmədi.
Döyüşün nəticəsi
Bu uğur, Avropanın içlərinə qədər olan əraziləri tutmuş Osmanlı Dövlətinin bu ərazilərdəki son böyük döyüş qələbəsi oldu. Ancaq isti mövsümün getmiş olması səbəbindən Osmanlı ordusunun irəli hərəkatını davam etdirməməsi Avstriya ordusunun tam olaraq məhv olmamasına səbəb oldu. Daha sonra isə gərək döyüşün pis bir şəkildə idarə edilməsi, istərsə də Rumıniya vivodlarının üsyanının yayılması, döyüşün Osmanlı Dövlətinin əleyhinə qayıtmasına və 1606-cı ilə qədər uzanmasına səbəb olub. 1578-1590-cı illərdəki Osmanlı-Səfəvi müharibəsinin və 1580-ci ildən İspaniyanın Amerikadan Avropa iqtisadiyyatına verdiyi qızılların yaratdığı inflyasiyanın yaratdığı böyük maliyyə problemlərin daha da böyüməsi Osmanlı xəzinəsini iflas nöqtəsinə gətirdi. Bundan başqa, tarixinin, bəlkə də, o zamana qədərki ən böyük maliyyə böhranı mübarizə aparan Anadolu xalqı "Əyri Yürüşü Hümayunu" üçün əsgər toplanmasına böyük reaksiya göstərdi. Cəlali üsyanları ilə Anadolu böyük bir ictimai qasırğanın içinə düşdü. 603-cü ildə Avstriya ilə müharibə davam edərkən Səfəvilərin də 1590-cı ildə itirdiyi torpaqları geri qaytarmaq üçün müharibə açması Osmanlı Dövlətinin əməlli-başlı müşkül vəziyyətə saldı. Bu baxımdan Xaçova qələbəsi nüfuz olaraq böyük ancaq, nəticələri baxımından mənfi təsirləri də böyük bir tarixi hadisə oldu. Digər tərəfdən, Osmanlı ordusunun son onilliklərdə qala əhatə etməsində ustalaş-dığı ancaq müharibə qabiliyyətində geriləmə olduğu gözlə görülüb, ancaq qələbə qazanılmış olması bu həqiqəti pərdələdi. Həmçinin Avropa ordularının artan atəş gücü də bu döyüşdə bir fakt olaraq ortaya çıxdı.
Neoseiulus fallacoides
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Hələq (Culfa)
Hələq - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 413 nəfər yaşayır (117 ailə).
Əhən
Əhən — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhən kənd İƏD üzrə nümayəndəlik 4 kənddən Əhən, Qoydan, Ximran və Duvaryan kəndlərindən ibarətdir. Ümumi ərazisi 3661.86 ha təşkil edir. 134.70 ha dövlət mülkiyyətində saxlanılan torpaqlar, 273.77 ha xüsusi mülkiyyətə verilmiş torpaqlar, 3253.39 ha isə bələdiyyə mükiyyətinə verilmiş torpaqlardır. Nümayəndəlikdə olan əhalinin ümumi sayı 690 nəfərdir ki, cins tərkibi etibari ilə 328 nəfər kişilər, 362 nəfər qadınlardan ibarətdir.
Nümayəndəliyin mərkəzi Əhən kəndi, rayon mərkəzindən 39 km şərqdə, Girdiman çayının sol sahilindən 3 km aralı, Niyaldağ silsiləsinin (Böyük Qafqaz) şimal ətəyində, Lahıc çökəkliyində, dəniz səviyyəsindən 1500-1700 metr yüksəklikdə, Böyük Qafqaz dağlarının Qovdağ silsiləsinin qərb yamaclarında yerləşir. Kənddə məktəb, klub, kitabxana, tibb məntəqəsi fəaliyyət göstərir. Kənd Lahıc turizm zonasında, Girdiman çayının sol sahilində yerləşir. Kəndin əhalisi 519 nəfərdir. Kəndin əhalisi əsasən heyvandarlıq, əkinçilik, taxılçılıq və meyvəçiliklə məşğul olur. Kənd elektrik enerjisi ilə təmin edilir və kənddə yeməkxana yoxdur. Kəndə il boyu avtomobillə getmək olar. İqlimi mülayim, olsada, qışda sərt soyuqlarla ( -25 selsi ,-30 selsi) müşahidə olunur. Relyefi dağlıq, dağ-çəmən, girintili-çıxıntılı dərə-təpə və sərt qayalıqlardan ibarətdir. Dağlar tektonik mənşəli olduğundan, dağəmələgəlmə davam etdiyinə görə, torpaqəmələgəlmə prosesi zəifdir. Maillik yüksək olduğundan və II Dünya Müharibəsi zamanı əkinçilikdə istifadə olunduğundan, torpaqların münbit qatının erroziyaya uğraması sürətlənmişdir.
Kəndin tarxi haqqında dəqiq məlumatlar olmasa da deyilənə görə burada məskunlaşma Lahıc qəsəbəsi ilə eyni vaxtda olmuş yaxudda Lahıcın bir hissəsi olmuşdur. Əhən sözünün etimalogiyasına nəzər yetirdikdə görərik ki, fars dilində olan اهن (Ahən) - dəmir mənasını verir. Bu əsasən sakinlərin ilkin məşğuliyyətləri ilə əlaqədar olmuşdur. Çünki Əhən kəndində sakinlərin əsas məşğuliyyət növü dəmirçilik olmuşdur. Lahıc qəsəbəsi yol üstündə yerləşdiyinə görə Əhən kəndində olan dəmirçilər ora köçmüş, kənd təsərüffatı ilə məşğul olan əhali isə Əhən kəndində qalmışlar. Zaman–zaman baş verən iqtisadi çətinliklərə görə kənd əhalisi respublikanın müxtəlif ərazilərinə köçənlərdən savayı, Şamaxının Dəmirçi kəndinin, Ağsunun Ülgüc kəndinin əhalisi əslən Əhən kəndindən köçənlərdir. Hətta Gürcüstan Respublikasının Qumburi kəndinin əhalisi əslən Əhənlilərdən ibarətdir. Kənddə bir kökdən olan beş nəslin məhəllələri mövcuddur. Məhəllələrə Rzaxanlılar, Salahlılar, Hacıqayıblılar, Fərzililər və Nabatlılar daxildir. Kənddə 145 təsərrüfat, 190 ailə, 113 yaşayış evi (2017-ci ilin yanvar ayına qədər olan məlumat) mövcuddur. Əhən kəndində 275 nəfəri kişi, 297 nəfəri isə qadın olmaqla 572 nəfər əhali qeydiyyatdadır. Kənddə məskunlaşan əhali, əsasən azərbaycan və tat dillərində danışırlar. Əhali milliyətcə azərbaycanlıdırlar.
Kəndin iqtisadi fəaliyyətini heyvandarlıq, meyvəçilik, əkinçilik və xalçaçılıq təşkil edir. Son zamanlar xalçaçılığın inkişafında geriləmə baş vermişdir. Heyvandarlıqda əsas üstünlüyü qoyunçuluq təşkil edir ki, bu sahə ilə məşğul olanların əksəriyyəti köçəri təsərrüfatla məşğul olurlar. Hazırda (01.01.2017-ci illə olan məlumat) 10 000dən artıq xırdabuynuzlu və 700 başa kimi iribuynuzlu davarlar vardır. Əkinçilik kəndin relyefinə uyğun olaraq azlıq təşkil edir. Kəndin 67 ha meyvə bağı sahəsi  mövcuddur. Burada ağacların çoxunu alma, müəyyən qədər armud və qoz ağacları təşkil edir. Ərazisi təbii meyvə, giləmeyvə, və dərman bitgiləri ilə də zəngindir. 2016-cı ildə Almaniya-Azərbaycan birgə təşkilatının köməkliyi ilə 3 ha ərazidə əksəriyyəti qoz ağacı olmaqla meşəsalma işləri görülmüşdür. Əhən kəndində bir ümumi orta təhsil müəssisəsi mövcuddur. Burada 13 müəllim, 60 nəfər şagird var. Məktəbdə kitabxana fəaliyyyət göstərir. Hal–hazırda 18 nəfər Respublikanın müxtəlif ali təhsil ocaqlarında təhsillərini davam etdirirlər ki, onlardan 3 nəfəri  magistr, biri isə AMEA-nın elmi işçisidir. Əhən kəndində 120 nəfərlik klub binası və feldşer və baytarlıq  məntəqəsidə mövcuddur. Əhən kəndində iki nəfər Sovetlər dövründə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüşlər.
Məmmədov Səfərəli İbrahim oğlu - SSRİ  Dövlət Mükafatı Laureatı – Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. Qasımov Əlman Fərman oğlu - SSRİ Dövlət Mükafatı Laureatı - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
Əhən kəndində XIX əsrdə inşa olunmuş iki məscid mövcuddur ki, bunlardan biri Sovetlər vaxtında anbar kimi istifadə edilmiş və baxımsızlıqdan dağılmışdır, digər biri isə özəlləşmə dövründə özəlləşdirilmiş və şəxsi tikili kimi fəaliyyət göstərməkdədir. Ərazidə iki müqəddəs pir mövcuddur. Bunlar Əhən piri kimi tanınır və haqqlarında rəvayətlər mövcuddur. Tarixi abidə kimi ərazidə iki bulaq da mövcuddur ki, bunlardan biri mərkəzi bulaq kənd sakinlərini içməli su ilə təmin edir, digəri isə Kələxuni adlanan bulaqdır ki, ondan əsasən heyvanların suvarılmasında istifadə olunur. Son illərdə iki yerdən çəkilmiş su xətti bütün məhəllə və əksər evlərin su ilə təmin olunması üçün şərait yaratmışdır. Kənd elektrik daimi enerjisi ilə təmin edilir və kənddə yeməkxana yoxdur. Kəndə il boyu avtomobillə getmək olar.
Təhsilin vəziyyəti
Hazırda kənddə 9 ilik Əhən kənd natamam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Qut
Qut - türk, monqol və altay şamanizminde və xalq inancında müqəddəs enerji. Kut, Hut, Kud, Gut da deyilir. Monqollar Kutag, Hutag deyərlər. Müqəddəs həyat gücü, bərəkət. Həyat verici, mübarəklik, canlılıq kimi mənaları vardır. İgidler qut sayəsində ölümdən xilas olar və ya həyata dönər. Bu güc Tanrıdan qaynaqlanır. Tanrı bu gücü geri çəksə xaqanlar taxtı və həyatlarını itirərlər. Padşahların və nəsillərinin qanı müqəddəs sayıldığından, xanədandan biri edam ediləcəyi zaman boynu qılıncla vurulmaz, boğularaq öldürülər. İnsanın qutu doğulmadan əvvəl səmada iştirak edər. Şərab kimi axıcı, su kimi durudur. Qutun dəyişik növləri də mövcuddur.
Uta
Türk, altay və xüsusilə monqol xalq inancında və şamanizmde ruh enerjisi. Qoruyucu ruh və (daha doğrusu, ruh şəklində düşünülən) qoruyucu enerjidir. Qutun fərqli bir növü olaraq qəbul edilir. Bəzən xəyr ruhlarını təyin etməkdə də istifadə edilir. Söz monqol mənşəlidir. Daqur dilində Xuta, monqolcada Utaqa duman mənasını verər və yarı şəffaf (yarı mücərrəd) bir görünüşü ifadə edir. Utqa isə monqolcada hiss deməkdir.
Etimologiya
(Qut/Kut/Kud) kökündən törəmişdir. Təmizlik mənasını ehtiva edər. Farsca Xuda sözünün çevrilmiş forması olduğu qarşıya sürülse də əsli Türkcə "Kut/Qut" (müqəddəslik, qutluluq) sözündən törəmişdir. Bərəkət, həyat kimi mənalar ehtiva edər. Evenk dilində Khutu sözcüyü müqəddəslik mənası ehtiva edər. Quthu şəklində tunguscaya və Hutu şəklində mançuraya keçmişdir. Şumercede də ayeni Qut formasıyla iştirak etdiyi görülməkdədir. İtelmenlerin (Kamçadalların) Kuth və ya Kutka (Kutku) adlı dünyanı və canlıları yaradan bir ilahı vardır.
Porfir
Porfir - fenokristalları qələvi çöl şpatı, turş plagioklaz, kvars, biotit, əsas kütləsi isə eyni minerallardan və ya mikrofelzit, bəzən hornblenddən, təşkil olunmuş süxurların ümumi adı. Əsas kütləsi bəzən şüşədən və ya təkrar kristallaşmış şüşədən ibarət olur. Porfir termini həm paleotip effuziv süxurlar (məsələn: kvarslı porfir) və həm də hipabissal və damar süxurlar (məsələn: qranit-porfir) üçün işlədilir. Zavaritski, Lodoçnikov və b. "porfir" terminini paleotip effuziv süxurlara tətbiq etdikdə müvafiq süxur tərkibini göstərən söz əlavə etməyi təklif etmişlər (məsələn: traxit-porfir, riolit-porfir).
Edvin Flek
Edvin "Teddi" Flek (d. 5 noyabr 1873, London, Böyük Britaniya — ö. 10 yanvar 1935, Bervik, Avstraliya) — Avstraliyalı yüngül atlet və tennisçi. 800 və 1500 metr məsafəyə qaçış yarışları tarixdə üzrə birinci Olimpiya çempionu olan Evdin Flek həm də tennislədə məşğul olub. 1896 Afina Olimpiadasında o, qoşa yarışlarda bürünc medal qazanıb.
Həyatı
Edvin Flek 1873-cü ilin 5 noyabr tarixində Londonun İslinqton rayonunda Yozef və Marianın ailəsində anadan olub. 5 yaşında o, ailəsi birgə Avstraliyanın Bervik şəhərinə köçdü. Edvin Flek 1892-ci ildə Melburn qrammatik məktəbini bitirdi. 1895-ci ildə Flek "Price Waterhouse" firmasında təhsilini davam etmək üçün Londona getdi. Daha sonra isə o, Afinaya I Yay Olimpiya Oyunlarına qatılmaq üçün getdi.
Karyerası
Edvin Flek
Gətirmə konusu
Gətirmə konusu (yerüstü) -relyef forması, daima və müvəqqəti su axarlarının gətirdiyi kövrək materialların dərə, qobu və yarğanların aşağı hissəsində, dağlardan düzənliyə çıxdığı sahələrdə, axının canlı qüvvəsinin kəskin azalması  nəticəsində, toplanmasından əmələ gəlir.Yastı yarımkonus görkəmində olub, zirvə hissəsi su axımının istiqamətinin əksinə yönəlir.Əsasən böyük gətirmə konusları dağ çaylarının qonşu düzənliyə çıxan sahələrində əmələ gəlir.
Xarici keçidlər
Coğrafiya terminləri lüğəti Bakı, “Altun kitab”, 2016 2156 leksik vahid
Sanka Zver
Sanka Zver (əsl adı: Cabir Əli (Pəncəli) oğlu Qasımov; ) — qanuni oğru.
Həyatı
Cabir Qasımov 1920-ci ilin oktyabrın 15-də Bakı qəzasının Zığ qəsəbəsində anadan olub. İlk dəfə Bakıda erməni zabitini öldürdüyünə görə 1936-cı ildə həbs edilib. Sibirə etap olunub. Ömrünün çox hissəsini həbsxanalarda keçirib. Keçirilən "sxodka"da özündən fiziki cəhətdən güclü olan "Sanka" ləqəbli erməni qanuni oğrunu öldürüb. Oğrular ona Sanka Zver deməyə başlayıblar.
Gilli səhra
Gilli səhra- geniş yayılmış səhra tipi, arid zonada dənizin, gölün, çayın provülial və delivüal gilli çöküntülərində inkişaf etmişdir.Duzlu süxurlardan təşkil olmuş çöküntülərin (mergel, gil) üzərində halofitli şoranlıqlar və qədim çayların deltalarında-çılpaq (bitki örtüyündən məhrum) takırlar əmələ gəlir.
RSFSR xalq artisti
RSFSR xalq artisti — RSFSR-in dövlət mükafatı 10 avqust 1931-ci ildə təsis olunub.
Qoşakənd (İsmayıllı)
Qoşakənd (əvvəlki adı: Nərimankənd) – Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Rayon mərkəzindən 14 km cənub-şərqdə Girdimançayın sağ sahilindən 4 km aralı, Acınohur ön dağlığı yamacındadır. Əhalisi əsasən taxılçılıq və heyvandarlıqla məşğuldur. Kənddə orta məktəb, kitabxana, mədəniyyət evi, tibb məntəqəsi var.
Əhalisi
Əhalisi 636 nəfərdir ki onunda 319 nəfəri kişi, 317 nəfəri qadındır.
Çapay Sultanov
Sultanov Çapay Əli oğlu — geologiya-mineralogiya elmlər doktoru, professor, Beynəlxalq Şərq Neft Akademiyasının vitse-prezidenti, Dövlət Mükafatı laureatı, Əməkdar Bədən Tərbiyəsi və İdman xadimi, Şahmat üzrə əməkdar məşqçisi, Beynəlxalq Şahmat Federasiyasının üzvü
Həyatı
Sultanov Çapay Əli oğlu 1936-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1960-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) geoloji-coğrafiya fakültəsini bitirmişdir. 1960-1989-cu illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Dərin Neft və Qaz Yataqları Problemləri İnstitutunda işləmiş və kiçik elmi işçi vəzifəsindən neft-mədən geologiyası şöbəsinin rəhbəri vəzifəsinə qədər yol keçmişdir. 1964-cü ildə Sultanov Ç.Ə. "Azərbaycanın qazkondensatneft, qazkondensat və qaz yataqlarının tükənməyə işlənməsində geoloji-mədən tədqiqatları" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1982-ci ildə Sultanov Ç.Ə. bir qrup alimlərlə birlikdə "Ehtiyatların qiymətləndirilməsinin elmi metodlar kompleksinin işlənməsi və istehsalata tətbiqi və Azərbaycanın dənizdəki qazkondensat yataqlarının işlənməsinin layihələşdirilməsi" işinə görə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı adına layiq görülmüşdür. 1986-cı ildə Sultanov Ç.Ə. "Neft yataqlarının ehtiyatlarının hesablanması, layihələşdirilməsində və işlənməsinin analizində geoloji-mədən deformasiyaların istifadəsinin elmi əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 4 Aprel 2018-ci ildə vəfat etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Ç.Ə.Sultanovun elmi tədqiqat sahəsi neft-mədən geologiyası, xüsusilə də geoloji və texnoloji faktorların təsirini nəzərə almaqla layların neftverməsini qiymətləndirmək və proqnozlaşdırmaq məqsədilə ilə statistik üsulların tətbiqidir. Çapay Sultanov Elmlər Akademiyasında işlədiyi dövrdə neft və qaz ehtiyatlarının hesablanmasının elmi əsaslarını hazırlayaraq, Azərbaycanda iri neft və qaz yataqlarının kəşfi və işlənməsində iştirak edib.