cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Utilər
Yuxarıda deyilənlərdən iki nəticəyə gəlmək olar: birincisi, Albaniyanın Uti adlanan mahallarında əhalinin hamısı Dağıstandilli utilər (udilər) deyildilər, burada türk utilər də məskun idilər. Lakin Albaniyada göstərilən Uti mahallarından hansılarında türkmənşəli utilər, hansılarında Dağıstandilli udinlər yaşayırdı sualına mənbələrin yoxluğu üzündən cavab vermək olmur. Burası şəksizdir ki, Bərdə bölgəsində və Arazbardakı Uti mahallarında yaşayanlar türk utilər idilər. M. Barxudaryan keçən əsrdə yazırdı ki, Tərtərin sağ sahilində yaşayan Seysulan kəndində əhalinin dili türk dilidir, amma özlərini udin sayırlar. İkincisi, Midiya və Atropatenadakı utilər Dağıstandillilər deyildilər. Herodot Midiyada utilərdən danışdıqda onların bir hassəsinin İranın başqa bir əyalətində yaşadığını yazır, R. Fray isə həmin utiləri Orta Asiyada lokalizə edir (Фрай Р. Наследие Ирана. М., 1972., səh 79). Aydındır ki,Orta Asiyada Dağıstandilli tayfa yaşaya bilməzdi, bu utilər türklər idi. Deyilənlərdən görünür ki, əgər Midiyadakı utilər kutilərin sonrakı nəsilləridirsə, onda nə kutiləri, nə də utiləri Qafqazdilli etnoslar saymaq olmaz və bu barədə deyilənlər yanlış fikirlərdir. Lakin utilərin qədim kutilərlə eyniliyi məsələsini həll olunmuş məsələ saymaq olmaz. Ehtimal ki, kuti və uti müstəqil türkmənşəli etnoslardır. Midiyada, Şimali Qafqazda və Albaniyanın Uti mahallarının bəzilərində yaşayan utilər türkmənşəli olmuşdur. Əhməd Zəki Validi Toğana görə, Arrandakı türk utilər er. əv. VII əsrdə türk sakların içərisində gəlmişlər. Alban tarixində udin problemi tarixçiləri çaşdırmışdır. Ona görə də eranın əvvəllərində Şimali Qafqazda türk udin, uti tayfalarının Albaniyada indiki Dağıstandilli udinlərlə eyniləşdirilməsi nəticəsində belə nəticəyə gəlmişlər ki, Albaniya Dağıstanı da və hətta Şimali Qafqazı da əhatə etmişdir. Lakin Azərbaycanın müstəqillik əldə etməsindən sonra aparılan kompleks araşdırmalar və mənbələrin qarşılıqlı müqayisəsi bu fikirlərin tamamilə əsassız olduğunu sübuta yetirmişdir.
Hansjorq Eyçler
Hansjorq Eyçler — Avstraliya botaniki.
Elmi fəaliyyəti
Hansjorq Eyçler toxumlu bitkilər üzrə ixtisaslaşmışdır.
MAPPA
thumbnail MAPPA Co., Ltd. — Masao Maruyama tərəfindən yaranmış animasiya studiyası.
MAPPA — Maruyama Animation Produce Project Association bildirən akronimdir.
Məryəm Əlizadə
Məryəm Əli qızı Əlizadə — teatr tənqidçisi, teatrşünas, sənətşünaslıq doktoru (1998), professor (1999), 1986-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. Əməkdar incəsənət xadimi. . Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Elm və yaradıcılıq işləri üzrə prorektoru.
Həyatı
Məryəm Əlizadə 14 aprel 1950-ci ildə Bakı şəhərində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Burada 31 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Teatrşünaslıq fakültəsində təhsil almışdır (1967–1972).
Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan EA Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun Teatr və Kino şöbəsində baş laborant kimi başlamışdır (1972–1975). Bakı Kitabxanaçılıq Texnikumunda müəllimlik etmiş (1976–1978), M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutuna dəyişilmiş, teatr tarixi kafedrasında müəllim (1978–1985), baş müəllim (1985-?), sonra isə dosent və professor vəzifəsində çalışmışdır.
Ədəbi fəaliyyəti
Ədəbi fəaliyyətə 1972-ci ildən "Qobustan" toplusunda teatr tənqidi barədə dərc olunan məqalələrlə başlamış, bundan sonra dövri mətbuatda teatr tənqidinə və teatrşünaslığa dair məqalələrlə müntəzəm çıxış etmişdir. "Əhməd Ağdamski" və "Həbibbəy Mahmudbəyov" elmi-ədəbi oçerkləri "Unudulmaz səhnə ustaları" kitabında (1981, Yazıçı) dərc olunmuşdur. Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı dramaturgiya şurasının sədri, M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Akademik Dram teatrında bədii şuranın üzvü (1987-ci ildən), Azərbaycan SSR Teatr Xadimləri İttifaqı idarə heyətinin üzvüdür (1988-ci ildən).
2015-ci ildə Cəfər Cabbarlı mükafatına layiq görülmüşdür. 23 dekabr 2015-ci ildə TÜRKSOY-un "Haldun Taner" mükafatına layiq görülmüşdür.
Ligularia paradoxa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yazı
thumb|right|300|Şuruppakdan tapılmış gil üzərində mixi yazı, eradan əvvəl 2600-cü il Yazı — səsli dilin norma ilə qavrayışını təmin edən işarələr qrupu. Yazı bəşəriyyətin ən böyük kəşflərdən biri hesab olunur.
Yaranma tarixi
Yazının yaranmasının çox qədim tarixi var. Bəşəriyyətin ilk dövründə ünsiyyət yalnızca şifahi formada idi. İlk yazı nümunələri 7000 ilə yaxın tarixə malikdir və o vaxtdan bu günə uzun inkişaf yolu keçərək bu günkü formaya gəlib çatmışdır. Lap qədimdən insanlar ayrı-ayrı qruplar şəklində yaşamışlar. Bu qruplar arasında əlaqələr zəif olmuşdur, lakin sonrakı dövrlərdə ictimai quruluş formalaşdıqca insan qrupları arasında siyasi, iqtisadi, və s. əlaqələr yarandı. Tayfalar müəyyən məqsədlər üçün əlaqə saxlamalı oldular. Buna görə də ikinci köməkçi ünsiyyət vasitəsi olaraq yazı yaranmağa başladı. Onun başlanğıc yolu heç bir xüsusi plan üzrə deyil, tədricən yaranmışdır. Demək: Yazı insanların dillə, şifahi ünsiyyət saxlamaları mümkün olmadığı şəraitdə, ünsiyyətə olan tələbatdan yaranmışdır. Dilin əmələ gəlməsində olduğu kimi yazının yaranmasında da kollektivin əməyi var. Yəni yazı ayrı-ayrı şəxslər tərəfindən deyil, ümumi kollektiv tərəfindən yaradılmışdır, lakin Yazının yaranmasında bütün tayfa və xalqların iştirak etdiyini düşünmək də doğru olmaz. Müasir dövrdəki yazısı olmayan xalqlar buna aydın sübutdur. XIX əsrin axırlarına kimi Mərkəzi Afrika nın və Şimali Amerikanın bəzi xalqları hələdə yazı ilə tanış deyildilər. Qədim dövrlərdə də yazı bütün dünyada eyni dərəcə inkişaf etməmişdir. Çünki qədimdə yazı yazmaq üçün vasitələr də indikindən fərqli olmuşdur. Yuxarıda da qeyd etdiyim kimi yazı birdən-birə meydana çıxmamışdır. Yazının əmələ gəlməsində fikrin müxtəlif vasitələrlə əks olunmasının xüsusi təsiri olmuşdur. Yazı əvvəl fikir və ya əşya vasitəsilə, ya da xətlər vasitəsilə əks olunurdu.
Bəzi xalqlar diri heyvan yollamaqla fikirlərini bildirməyə çalışırdı. Məsələn: 513-cü ildə İran şahı Dara Skiflər in özlərini məğlub olmuş kimi hiss etmələri üçün torpaq və su göndərmişdir. Bəzi alimlərin qeyd etdiyi kimi bu simvolik siqnaldır. Yəni hər əşya başqa bir mənanı ifadə edir.
Qədimdə insanlar müəyyən məlumatı məkan və zamanla əlaqədar olaraq uzağa çatdırmaq üçün kəndir və yaxud ipi düyümləmək vasitəsindən istifadə etmişdirlər.
Fikri düyünlər vasitəsilə (Quipi) ifadə etmək farslar, türklər, çinlilər, meksikalılar və başqa xalqlar arasında yayılmışdır. İpi düyünləməklə həm də say anlayışını ifadə edirdilər. Məs: farslar asılmış hər bir ipin vasitəsilə say və yaxud müəyyən əşyanın miqdarını təyin etmişlər. Perulular, meksikalılar isə ipi düyünləməklə daha mürəkkəb anlayışları ifadə edə bilirdi. Meksikada bu vasitə o qədər geniş yayılmışdı ki, onlar müqavilələri, bütöv əhvalatları belə ifadə edə bilirdi.
Bəzi məlumatlara görə, müqəddəs Mayya arasında yaşayan qədim hindlilər Koxau ronqo-ronqo adlanan həmin düyünlü yazı ilə hətta tarixi hadisəni təsvir edir və şeir də yaza bilirmişlər.
Fikrin əşyayla ifadə olunmasının bir neçə xüsusiyyəti var:
Alman alimi Johannes Fredrix əşyalarla fikir ifadə etməyi yazının primitiv başlanğıcı hesab edirdi.
Zaman keçdikcə insanlar yazını təkmilləşdirməyə başladı. Onlar artıq müəyyən cizgilərlə fikirlərini ifadə edə bilirdilər. Onlar torpaq və ağacın üzərinə müxtəlif cizgilər çəkərək və ya ağac çapmaqla müəyyən məlumat çatdırmağı bacarırdılar.
Yazının əmələ gəlməsində insanların öz bədənlərini yazmalarının da böyük əhəmiyyəti olmuşdur. İnsanlar öz bədənlərini 2 məqsədlə: 1.bədəni bəzəmək 2.müəyyən anlayış bildirmək üçün istifadə ediblər. Alimlərin fikrinə görə, ilk dəfə tatuirovkadan ancaq bədəni bəzəmək üçün istifadə olunub. Bədəni yazmaq Polinezi adasında daha çox yayılmışdır. Yazı tarixçiləri bu məsələylə xüsusi məşğul olmuş və yazının inkişafında tatuirovkanın böyük rolunu qeyd etmişlər. Bunlar yazının ilk növü olan şəkli yazı üçün təməl oldu.
Bu yazılar hər biri xüsusiyyətlərinə görə bir-birindən fərqlənir.
Şəkli yazı- məlumatların şəkillər vasitəsilə ifadə edildiyi yazıya şəkli yazı deyilir. Piktoqrafik yazı da adlanır. Piktoqrafiya 2 sözdən ibarətdir. Birinci piktus latın sözü "şəkli çəkilmiş", ikincisi grapho yunan sözü "yazıram" deməkdir. Piktoqrafik yazıdakı hər bir ünsür piktoqram adlanır. Bu yazıda hər şəkil bir və ya bir neçə cümləni əks etdirir. Yəni belə yazıda nitq sözlərə bölünmür, bütöv cümlələrlə ifadə olunur. Yazının bu ilk tipi çox qədim tarixə malikdir. Keçmişdə insanlar müəyyən məqsədlərlə bağlı yüzlərlə şəkillər çəkmişlər, lakin bu şəkillərin heç də hamısını yazı hesab etmək olmaz.
Deməli, insanların çəkdiyi ibtidai şəkillər bu və ya digər məlumatı əks etdirdikdə şəkli yazı yaranmağa başlayıb.
Piktoqrafik yazılarla ifadə edilən mövzuların əhatə dairəsi o qədər də geniş olmamışdır. Əsasən ov səhnələri, vuruş və qaçış hadisələri, ticarət müqavilələri və s.
İnsanların dünyagörüşləriylə əlaqədar olaraq ilk dövrdə əşya və yaxud hərəkət göstərilirdisə də get-gedə mücərrəd anlayışları ifadə etmək tələbi yaranmışdır. Mücərrəd anlayışlar üçün bir neçə formadan istifadə olunurdu. Məs: "cəldlik" sözü üçün qol əvəzinə qanad çəkilmiş, "müharibə" anlayışı üçün ox hazır vəziyyətdə təsvir edilmişdir.
Bu yazıdan daha çox Şimali Amerika hindliləri istifadə etmişlər. Eyni zamanda qədim şumer və misirlilərdə də təsadüf olunmuşdur.
Bu yazıdan başqa xalqlar kimi Azərbaycanda da istifadə olunmuşdur. Təkcə Qobustanda 720 qaya üzərində 4 mindən çox təsvir var və bu təsvirlərin çoxu piktoqrafiyadır. Bundan başqa, Qazaxda və Gədəbəydə də piktoqramlar tapılmışdır.
Arpadərəsi (Təbriz)
Arpadərəsi — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Yazı
Yaranma tarixi
Şəkli yazıdan son zamanlara qədər Nasi xalqı da istifadə etmişdir. Nasi dili Çində yayılmış və bu dil Çin-Tibet dilləri ailəsinə məxsusdur.
Arpadərəsi (Təbriz)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 793 nəfər yaşayır (220 ailə).
Yazı
Yaranma tarixi
Bu yazı sonralar bir o qədər də əlverişli olmamışdır. Buna görə də fikri yazı yaranmağa başlamışdır.
Fikri yazı- Nitqdəki sözlərin şəkillər vasitəsilə deyil, ideoqramlarla əks olunmasına ideoqrafik və ya fikir yazı deyilir. İdeoqrafiya 2 yunan sözündən ibarətdir. Birinci ideya "anlayış", ikinci isə grapho "yazıram" mənasını bildirir. Heroqlif və digər işarələr də ideoqrafik yazı sisteminə daxildir.
İdeoqrafik yazı elə yazı sistemidir ki, burada hər işarə bütöv sözü, yaxud sözün mənalı hissəsini bildirir. Bu səbəbdən bu yazı sistemi eyni zamanda söz yazısı da adlanır. Bu yazı 2 səbəbə görə yaranmışdır:
1. Şəkli yazı inkişaf edərək əşyanın özünü əks etdirməyib, onun şərti işarələrlə ifadə edəcək qədər təkmilləşdir. Məs: Çinlilər piktoqrafik yazıda günəş sözünü bildirmək üçün günəş şəkli çəkilirdisə, indi günəşə oxşamayan heroqliflər çəkilirdi. Burdan biz bu nəticəni çıxara bilərik ki, şəkil və əşya arasındakı oxşarlıq kəsilmişdir.
2. Piktoqramlarla mücərrəd anlayışları vermək mümkün deyildir.
Rizvanşəhr (Gilan)
Rizvanşəhr — İranın Gilan ostanında yerləşən şəhər. Rizvanşəhr əhalisinin əksəriyətini azərbaycanlılar, talışlar və Giləklər      təşkil edir.
Yazı
Yaranma tarixi
İdeoqrafik yazı kimi müxtəlif ornomentlərlə bəzədilmiş ştamp yazıları, ton və keramik yazılar da var idi. Elə kalliqrafik yazıların ilk nümunələri də o zaman yaranıb. Məlumdur ki, İslam mədəniyyətində canlı aləmin şəklini bilavasitə vermək qadağandır. Ancaq təsviri sənət vasitəsilə onu dolaylı yolla vermək olar. Məs: "Bismillah" sözünü şriftlərlə leylək şəklində verirlər. Bu kalliqrafik yazı nümunəsidir. Ümumiyyətlə kalliqrafik sözü yunanca "kallos" gözəllik, "grapho" yazı mənasına gəlirdi.
1.heroqlif 2.heratik 3.demotik
Bernard Montqomeri
Bernard Lou Montqomeri  ( ) — ingilis feldmarşalı.
Rəhim Hüseynov (astrofizik)
Rəhim Hüseynov (tam adı: Rəhim Əyyub oğlu Hüseynov; d. 9 sentyabr 1924, Şuşa, Azərbaycan SSR, SSRİ – ö. 21 avqust 2012) — tanınmış azərbaycanlı alim, astrofizika üzrə Azərbaycanda ilk fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Beynəlxalq Astronomiya İttifaqının və Avropa Astronomiya Cəmiyyətinin üzvü, əməkdar müəllim, professor.
Bernard Montqomeri
İlk illəri
Bernard Montqomeri 1887-ci ildə Londonda, Kenningtonda doğulub. Bir Anqlo-İrlandiya Anqlikan rahibi olan Atası Henri Montqomery və həyat yoldaşı Maudun (qızlıq soyadı Farrar) doqquz uşağının dördüncüsü idi. 1901-ci ildə, Yepiskop Montgomery İncili Yaymaq Cəmiyyəti katibi oldu və ailəsi Londona döndü. Montqomery St. Paul Məktəbinə getdi. Bir leytenant olaraq sentyabr 1908-ci ildə 1. Tabur Kral Warwickshire Alayına qatıldı və ilk dəfə İngilis Hindistan'ında o il xidmət etdi. 1910-ci ildə teğmenliğe qalxma etdi. 1912-ci ildə Shorncliffe'da alayın 1. taburunda əmr zabiti oldu.
Yazı
Yaranma tarixi
Heroqlif — Misir yazısının ilk formasıdır. Bu yazıdan təntənə məqsədiylə istifadə olunurdu. Heroqliflərin müəyyən hissəsi bitki, əşya, quş şəkillərindən ibarət olmuşdur.
Rəhim Hüseynov (astrofizik)
Həyatı
Rəhim Əyyub oğlu Hüseynov 9 sentyabr 1924-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur.
Bernard Montqomeri
I Dünya Müharibəsində
I. Dünya müharibəsi 1914-ci ilin avqust ayında başladı və Montqomery bu ay alayı ilə Fransaya köçüb. Méterende, Belçika sərhədi yaxınlığında ki Bailleuldə Müttəfiq qarşı hücumu zamanı 13 oktyabr 1914-cü ildə bir iti nişançı tərəfindən sağ akciğerinden vuruldu. 1914-ci ilin dekabrında Londonda qəzetdə nümayiş olunaraq, özü cəsur liderlik Seçkin Xidmət Rütbəsi ilə mükafatlandırıldı.
1915 başlarını sovuşdurduqdan sonra, 112. Tugay'a təyin edildi və sonra Lancashiredə təhsil altında 104. Tugay'a təyin edildi. 33. Diviziya baş qərargah zabiti olaraq 1916-ci ilin əvvəllərində Qərb Cəbhəsinə döndü və aprel / May 1917 tarixlərində ki Arras Muharebesi'nde iştirak etdi. İyul 1917-ci ildə General Sir Herbert Plumer'ın 2. Ordusunun bir hissəsi olan IX Korpusu da bir baş qərargah zabiti oldu. Montgomery podpolkovnik rütbəsi, Baş Qərargah Subay 1 və 47. (2. London) Bölümü personalının effektiv başı olaraq döyüş bitmədən əvvəl 1917 Sonbaharında Passchendaele Muharebesi'nda vəzifə etdi. Birinci Dünya müharibəsindən sonra, Montgomery Noyabr 1919da 17. Kral Piyadele Batalyonu, Ren İngilis ordusunda bir tabura əmr etdi. Daha sonra yanvar 1921-ci ildə 17. Piyada Briqadası Briqada Binbaşısı olaraq atanmadan əvvəl, ordunun Akademiyasından Camberley'e qatıldı. May 1923-ci ildə, Montgomery Regional 49. Diviziyası təyin edildi. Bir bölük komandiri olaraq 1925-ci ildə 1. Kral Warwickshire Alayına döndü.
Rəhim Hüseynov (astrofizik)
Həyatı
1933-cü ilin payızında ailəsi ilə Ağdam şəhərinə köçüb və xalq arasında böyük nüfuza malik Mirkazım müəllimin direktor olduğu 1 nömrəli natamam orta məktəbin yüksək hazırlığına görə birbaşa IV sinfinə qəbul olub. 1937-ci ildə bu məktəbin VII sinfini əla qiymətlərlə bitirərək təhsilini Bakıda davam etdirib. 1940-cı ildə orta məktəbi əla qiymətlə bitirərək, həmin il imtahansız Azərbaycan Dövlət Universitetinin Fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olub. 1946-cı ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
Yazı
Yaranma tarixi
Heratik — heroqliflər təkmilləşmiş, sxematik şəkil xarakterindən uzaqlaşmışlar. Həmin yazıda dolaşıq xətlər get-gedə çoxalmışdır. Əsasən, elmi məsələləri əks etdirmək üçün istifadə olunurdu.
Bernard Montqomeri
I Dünya Müharibəsində
Yanvar 1929-cu ildə Mərkəzi Komandiri olaraq, təkrar 1. Kral Warwickshire Alayına döndü və 1929-ci ildə Piyada Təhsil Kitabını yazmağa köməkçi olmaq üçün Döyüş Nazirliyinə getdi. 1931-ci ildə Montgomery, Kral Warwickshire Alayı 1-ci Tabur komandirliyində podpolkovnik oldu və Fələstində və Hindistanda xidmət etdi. 1934-ci ildə polkovnikliyə yüksəldi və İngilis Hindistanı'nda Quetta'da Hind Ordusu Personal Kollecində təlimçi oldu. Hindistanda vəzifə etdiyi ziyarətinin başa çatmasından sonra, general rütbəsi 9. Piyada Briqadası komandiri oldu və iyun 1937-ci ildə İngiltərəyə döndü, amma arvadı tətil əsnasında bir böcək tərəfindən ısırıldığı zaman, bite enfekte olmuş və həyat yoldaşı bir amputasyon sonrası qollarında ölmüşdür.
Rəhim Hüseynov (astrofizik)
Həyatı
Aspiranturada oxumaq üçün universitetdə saxlanılan Rəhim Hüseynov 1946-1949-cu illərdə "astrofizika" ixtisası üzrə aspirant olub. Elə 1946-cı ilin yayında Azərbaycan Elmlər Akademiyası və Azərbaycan Dövlət Universitetinin respublikada gələcək Astrofizika Rəsədxanası üçün əlverişli yerin seçilməsi məqsədi ilə birgə elmi ekspedisiyanın iştirakçısı olub.
Yazı
Yaranma tarixi
Demotik — demotik xəlqi deməkdir. Bu yazı zahiri cəhətdən həm heroqlif, həm də heratik yazıdan fərqlənir. Çünki daha asan və sadədir. Bu səbəbdən yunanlar onu xəlqi yazı adlandırmışlar. Misirlilər ictimai həyatlarında demotik yazıdan geniş istifadə edirdilər.
Bernard Montqomeri
I Dünya Müharibəsində
Oktyabr 1938-ci ildə Generallığa qalxma etdi və Fələstində 8. Piyada Diviziyası başçılığını aldı.
Yazı
Yaranma tarixi
Misir yazısı çox böyük əhəmiyyətə malikdir. Bu yazı başqa yazılara, o cümlədən minoy yazısına da təsir göstərmişdir.
Rəhim Hüseynov (astrofizik)
Həyatı
1953-cü ildən fəaliyyətdə olan Pirqulu Astronomiya stansiyasında (1956-cı ildən Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası) "Günəş fizikası" şöbəsinə rəhbərlik edən Rəhim Hüseynov, eyni zamanda Rəsədxana direktorunun elmi hissə üzrə müavini təyin olunub. Rəsədxana yaranan ili onun baş planında nəzərdə tutulan və bir neçə il öncə Leninqradda xüsusi zavodda sifariş olunan Üfüqi Günəş Teleskopu adlanan müasir teleskop alınaraq qurulub və işə salınıb. Bu işlərdə Rəhim Hüseynov çox əmək sərf edib. Rəsədxanada əvəzçi və tam ştatda işlədiyi 20 ildən çox müddətdə bu elm ocağının yaranması və inkişafında Rəhim müəllim əlindən gələni edib.
Qeyd edək ki, 1957-ci ildə Yerin ilk süni peyki buraxılan ərəfədə Rəhim Hüseynov bu peyki müşahidə etmək məqsədilə universitetdə xüsusi stansiyanın yaradıcısı, rəhbəri və əsas aparıcısı olmuşdur.
O, 1953-cü ildə astrofizika üzrə respublikamızda ilk elmlər namizədi, 1971-ci ildə isə ilk elmlər doktoru elmi dərəcəsi alan alimdir. Rəhim Hüseynovun elmi istiqaməti "Astrofizika və radioastronomiya", "Günəşin radio - optik şüalanma xüsusiyyətləri və relyativist elektronların Günəşin məhəlli maqnit sahələrində şüalandırması", "Günəşin alışmalarının ilk mərhələsində güclü nöqtəvi partlayış nəzəriyyəsinin tətbiqi", "Planetar dumanlıqların əsas parametrlərinin təyini üsulları" olmuşdur.
Onun elmi tədqiqat nəticələri Günəşin radioşüalanmasının interpretasiyası ilə məşğul olan məşhur dünya astrofiziklərindən Şklovski, Pikelnerin və başqaları aldıqları nəticəyə müəyyən mənada düzəliş kimi qiymətləndirilmişdir. Günəş radioşüalanmasının yaranma mexanizmini öyrənən ilk alimlərdən biri Rəhim Hüseynov olmuşdur. Onun Günəş protuberanslarına aid işləri 1938-1961-ci illər arasındakı müddəti əhatə edən eruptiv protuberanslar kataloquna daxil edilib. Sonralar o, Günəş alışmasını Balmer kontikiuunda görünməsi şərtini, onun incə quruluşunu araşdırıb, alışmaların parametrlərinin təyin metodunu işləyib.
O, 1969-cu ildən Beynəlxalq Astronomiya İttifaqına üzv seçilmiş və bu ittifaqın ABŞ-da, Çexoslovakiyada, İngiltərədə keçirilən qurultaylarının iştirakçısı olmuşdur. Baş Astronomiya (Pulkovo) Rəsədxanasında, Krım Astrofizika Rəsədxanasında, Moskva, Sankt-Peterburq, Kiyev universitetlərində, Rumıniya, Çexoslovakiya və Türkiyənin elmi təhsil mərkəzlərində və müəssisələrində çoxsaylı elmi məruzələrlə çıxış etmişdir. O, həmçinin Avropa Astronomiya Cəmiyyətinin də üzvü olmuşdur.
1975-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetində təşkil olunmuş astrofizik kafedrasına 17 il professor Rəhim Hüseynov rəhbərlik etmişdir. 1992-ci ildən ömrünün sonuna qədər isə Bakı Dövlət Universitetinin professoru vəzifəsində işləmişdir.
2001-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasına "astrofizika" ixtisası üzrə müxbir üzv seçilmişdir.
65 illik elmi-pedaqoji fəaliyyətində professor Rəhim Hüseynovun 100-dən çox elmi əsəri (o cümlədən 30-dan çoxu xarici ölkələrdə) çapdan çıxıb. Bundan başqa o, 70-dən çox elmi məqalənin, 6 elmi-kütləvi kitabın, bir monoqrafiyanın, ali və orta məktəblər üçün dərsliklərin müəllifi olmuşdur.
Həm müəllifi, həm də redaktoru olduğu, fizika-riyaziyyat elmi üzrə 9.000 söz və söz birləşmələrindən ibarət olan Azərbaycanca-Rusca-İngiliscə ilk fundamental "Astronomiya Terminləri Lüğəti"nin işıq üzü görməsi də professor Rəhim Hüseynovun böyük əhəmiyyət kəsb edən xidmətlərindəndir.
Rəhim Hüseynov 2012-ci il avqustun 21-də ömrünün 88-ci ilində vəfat etmişdir.
Ailəsi
Onun yeganə övladı - oğlu Fərhəng Hüseynov görkəmli bəstəkar idi. o, Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülmüşdür. Fitri istedada malik olan bəstəkar Fərhəng Hüseynov 2010-cu ilin fevralında 60 yaşında ikən gözlənilmədən vəfat etmişdir. Ondan bir neçə il öncə isə Rəhim Hüseynov həyat yoldaşını da itirmişdi.
Yetirmələri
Rəhim Hüseynov onlarla fəlsəfə elmlər doktoru və fəlsəfə doktoru hazırlayıb.
Yazı
Yaranma tarixi
Çin yazısı da ideoqrafik olub, son dərəcə çətin quruluşa malikdir. Bu yazı Çində bizim eradan əvvəl meydana çıxmışdır. Arxeoloqların tapdığı yazılı heyvan sümükləri dəqiq olmasa da təxminən eradan 15 əsr əvvələ aid olunur. Çin yazısı da piktoqramlar əsasında yaranıb. Buna görə də bir sıra heroqliflərdə şəkli yazıdan qalan izlər özünü göstərir. Məs: "adam" anlayışı əvvəlcə adamı xatırladan işarələrlə əks olunmuş, daha sonra təkmilləşmişdir. Çin heroqliflərində əsrlər boyu dəyişikliklər olsa da, ideoqrafik yazıdan irəli keçə bilməmişdir. Buna görə də qədim yazı texnikasını bu gün də saxlamaqdadır. Bu dildə simvolların sayı 2500-dən 50000-ə qədər artıb, amma ədəbi dil olan Mondrian-Çin dilində 4 tenomdən istifadə olunur.
Hazırda dünya əhalisinin təxminən, 25%-i ideoqrafik yazıdan istifadə edir.
Heca yazısının ünsürlərinin formalaşdığı ən qədim yazılardan biri də Şumerlərin yazısıdır. Qədim heca işarələri eramızdan əvvəl üçüncü minilliyin əvvəlində Şumer yazısında əmələ gəlmişdir.
Şumerlərin dili haqqında bir sıra fikirlər söylənilmişdir. 1938-ci ildə şumer dilini ilk dəfə türk dilləri ilə əlaqələndirməyə cəhd göstərmişlər. Onların ilk yazısı pintoqrafik xarakterli olmuşdur. Bu yazı zahiri əlamətlərinə görə başqa yazılardan fərqlənirdi. İşarələri mismara-mıxa bənzəyirdi. Azərbaycan dilində "mixi yazı" adlandırılır.
Heca yazısı eramızdan əvvəl lll minillikdə akkadlar, sonra babillər və assurilər tərəfindən mənimsənilmişdir. Həmin xalqların dilləri Sami dilləri qrupuna aiddir.
Tarixi faktlar göstərir ki, heca yazı tipindən minoy, hind və s. yazı sistemlərində istifadə olunmuşdur. Bu yazıdan da dünya xalqlarının, təxminən, 25%-i istifadə edir.
Bu yazıdan istifadə edənlərdən biri də yaponlardır, lakin yaponların yazısı heç də sırf heca yazısı deyildir. Müasir yapon yazısının 2 qrafik forması vardır- kataqan və xiraqan.
Sillaboqrafik yazının əlamətləri müasir rus yazısında da vardır. Heca yazısı ideoqrafik yazıdan daha üstündür, lakin səs yazısı ilə müqayisədə mənfi cəhəti işarələrinin çox olmasıdır.
Fonoqrafik yazı — Şərti işarələrlə dilin səslərini əsk etdirən yazıya fonoqrafik, yaxud səs yazısı deyilir. Mütəxəssislər bu yazının yaranmasını ticarətin inkişaf etdiyi Yaxın Şərqlə bağlayırlar. Yazının digər növlərindən fərqli olaraq, fonoqrafik yazıda dilin bu və ya digər səsi, ayrı-ayrı hərflərlə yanaşı, digər işarələrdən (apostrof, hərəkə və s.) də istifadə olunur.
Bernard Montqomeri
II Dünya müharibəsində
İngiltərə 3 Sentyabr 1939 tarixində Nazı Almaniyasına müharibə elan etdi. 3. Diviziya İngilis Səfəri Qüvvələri (BEF) bir hissəsi olaraq Belçikaya konuşlandırıldı. Bu müddət ərzində, Montgomery üstləri ilə ciddi problemlərlə qarşı-qarşıya qaldı. Sonra II. Kolordu başçılığını götürdü.
Yazı
Yaranma tarixi
Hərfli yazı çox mürəkkəb proses əsasında yaranmışdır. Və bir neçə əsr ərzində inkişaf etmişdir. Hərfli yazı barbarlıq dövrünün lll pilləsində əmələ gəlmişdir. F. Engels cəmiyyətin barbarlıqdan mədəniyyət dövrünə keçməsində səs yazısının böyük əhəmiyyətə malik olduğunu qeyd edir.
Bernard Montqomeri
II Dünya müharibəsində
4 May 1945-ci ildə Lüneburg'da, Şimali Almaniya, Danimarka və Hollandiyada olan Alman qüvvələrini təslim aldı. Afrikadan sonra Normandiya Çıkarması'nda müttəfiq orduların başçılığını boynuna götürmüşdür. Daha sonra Şimali Qərb Avropadakı səfərlərin qalanında 21. Ordu Qrupuna rəhbərlik etmişdir.
Yazı
Yaranma tarixi
Bu yazı tipi xarakterlərinə görə 2 yerə bölünür: konsonant və vokallaşdırılmış yazı.
Yalnız samit səslərin hərflərlə göstərildiyi yazı konsonant yazıdır. Həm sait, həm samit səslərin əks olunduğu yazı vokallaşdırılmış, yəni tam fonoqrafik yazıdır.
V. İstrinin müəyyən etdiyinə görə müasir dövrdə dünya xalqlarının 50%-i bu yazıdan istifadə edir.
Beləliklə dünyada 4 yazı tipinin hər birindən istifadə olunur.
Yazı düz xətt boyunca düzülmüş vahidlərin ardıcıllığı olanda o fonetik prinsipə əsaslanır. Dilin hər bir foneminin yazıda öz işarəsi-qrofemi olur. Bu gün latın, aromeik, finikiya, kiril, ərəb və brahmi şriftləri dünya dilləri üçün əsas götürülür.
Yazı müasir insanların dünya görünüşünün formalaşmasında xüsusi əhəmiyyət kəsb edib və edəcək. Biz yazı vasitəsilə biliklərə yiyələnir, müxtəlif elmlərin sirlərini öyrənə bilirik. Ona görə də yazının həyatımızda nə qədər əhəmiyyətli olduğunu unutmamalıyıq.
sə bir hərf müvafiq olaraq bir səsi bildirir.
Belə bir hipoteza var ki, inklərin istifadə etdiyi ip düyünləri, kipu, əslində yazı nümunələridir.
Lactuca canadensis
(Lactuca canadensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ligularia parvifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Çağuş (Sərab)
Çağuş — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Sərab şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Razlıq kəndistanında, Sərab şəhərindən 3 km şimaldadır.
Defensores Unidos FK
Klub Atletiko Defensores Unidos — qısaca olaraq Defensores Unidos kimi də tanınan, Argentinanın Buenos-Ayres şəhərinin Zarate bölgəsini təmsil edən peşəkar futbol klubudur. Klub hal-hazırda Argentina futbol liqa sisteminin 4-cü diviziyası hesab edilən Primera C-də mübarizə aparır.
Uğurları
thumb|right|220px|1969-cu ildə Primera D çempionu olan komandanın heyəti
Hacı Məhəmmədkazım Məlikəttüccar
Hacı Məhəmmədkazım Ağa Məhəmmədmehdi oğlu Məlikəttüccar (1850–1948)—tacirbaşı, Məşrutə hərəkatının üzvü.
Həyatı
Hacı Məhəmmədkazım Ağa Məhəmmədmehdi oğlu Məlikəttüccar 1850-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Ticarətlə məşğul idi. Atasından sonra ticarət əncüməninə başçılıq etmişdi. Tehranda yaşayırdı. Nasirəddin şah Qacarın yaxını idi. Şahın ticari işlərinə başçılıq edirdi. Onun işlərindən Astara - Ərdəbil yolunun yaradılmasına işarə etmək olar.O, Şahi bankın müxaliflərindən və Rusiya səfirliyinin dostlar və dilerlərin idir. Kolonel Kasakofski kitabında Məlikəttüccar barəsində yazır:"Hacı Məlikəttüccar, bütün Azərbaycan və Tehranın tacirlərinin başçısıdır və özüdə Azərbaycanlıdır".
Hacı Məhəmmədkazım ağa Məşrutə hərəkatına qoşulmuşdu.
Ailəsi
Hacı Məhəmmədkazım ağanın törəmələri Məlik soyadını daşıyırdılar. Hacı Məhəmmədkazım ağanın Hacı Hüseyn ağa adlı oğlu vardı.
Stolbovoy (ada)
Stolbovoy adası — Yeni Sibir adalarının cənub-qərbində yerləşir. Sahillərini Laptevlər dənizi yuyur. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisində yerləşir. Ada Ust-Lenski qoruğu ərazisinə daxil edilmişdir.
Sahəsi 170 km²-dir. Skalistiy burnunundan Povorotnıy burnuna qədər məsafə 46 km-dir. Ən minimal eni 10 km təşkil edir. Ada əsasən qranitdən təşkil olunmiuşdur. Ən hündür nöqtəsi 222 metr təşkil edir. Bəzi yerlərdə hündürlüyü bəzi yerlərdə 100 metri keçir. Tundra geniş sahə tutur. Adanın ən böyük gölü Melkoye, ən uzun çayı Stolbovoy çayıdır (13 km) 1690-ci ildə adaya boyar oğlu olan Maksim Muxoplyov ayaq basır. O, adada olarkən burada çoxlu sayda xaçlar aşkarlayır. Ehtimal ki, ruslar adaya hələ 1690-ci ildən dəfələcə öncə gəlmişlər. S.Remezov adanı “Krestovoy” olaraq qeydə alır.
Adanın şimal-qərbində sovet meteoroloji stansiyası fəaliyyət göstərirdi. 2012-ci ildə stansiyanın nəzdində QLONASS/GPS stansiyası qurulmuşdur.
Sidiki Ouedraoqo
Sidiki Ouedraoqo (31 dekabr 1996) — Burkina-Fasolu atlet. Sidiki Ouedraoqo Burkina-Fasonu 2016-cı ildə XX Yüngül atletika üzrə Afrika çempionatında təmsil etdi.
Şəxsi ən yaxşıları
Açıq
Tüksüz biyan
thumb|250px|right|biyan Tüksüz biyan (Glycyrrhiza glabra) — paxlakimilər fəsiləsinin biyan cinsindən olan çoxillik ot bitkisi.
Botanik təsviri
Hündürlüyü 1,5 m-ə qədər, yoğun və dərin kökü vardır. Gövdəsi, yarpaqlarının saplaq və oxları, eləcə də çiçək qrupu qısa tüklüdür. Yarpaqları ardıcıl 9-15 yarpaqcıqlardan ibarət, mürəkkəb lələkvaridir, yarpaqcıqlar uzunsov yumurtavaridir, alt tərəfindən bir qədər parıltılı, xırda qatranlı vəziciklərin mövcudluğu səbəbindən yapışqanlıdır. Çiçəkləri xırda, açıq bənövşəyi rəngdədir. Meyvəsi qonur rəngli, yasti-uazunsov lobyavari, bir və ya bir neçə toxumludur. Kökünün rəngi sarı, iyi zəif, dadı isə şirindir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyərək iyul-sentyabr aylarında meyvə verir.
Yayılması
Quba, Qusar, Xaçmaz, Füzuli, Laçın, Zəngilan, Cəbrayıl, Qubadlı rayonlarında, Samur-Dəvəçi, Xəzəryanı, Kür- Araz və Lənkəran ovalıqlarında, Kür və Naxçıvan düzənliklərində, Abşeronda və Qobustanda arandan dağətəyi hündürlük qurşagına kimi (dəniz səviyyəsindən 400 m-ə qədər) rast gəlinir. Əsasən çay kənarlarında, nəmişlik yerlərdə və otlu yamaclarda bitir.
Tərkibi
Flavonid, kumarin, efir yağları, steroid, C vitamini, aşı maddələr, karotin, antosian, qatran və digər bioloji fəal maddələrlə zəngindir.
Təsiri və tətbiqi
Farmakopeyaya daxil olan rəsmi dərman bitkisidrir. Əsasən mədə və onikibarmaq bağırsaq xoralarında, qaraciyər, nəfəs yolları, bronxial astma, böyrək, vərəm, dəri xəstəliklərinə qarşı, bəd xassəli şişlər, revmatizm, podaqra, zəhərlənmə, yanıqlar və digər hallarda istifadə olunur. Bakterisid, sidikqovucu, funqisid, bəlğəmgətirici, yumşaldıcı, spazmolitik, estrogen, şişlərə və iltihab proseslərinə qarşı təsirə malikdir.
Əks təsirləri
Hamiləlik dövründə istifadə etmək olmaz.
İstifadə olunan hissələr
Kökü, yerüstü hissəsi, yarpaqı və toxumları istifadə olunur.
İstifadə formaları
Cövhər, dəmləmə və siroplar şəklində.
Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
Köklərdən alınmış ekstraktlar və şirələr yeyinti sənayesində, habelə ev şəraitində alkoqolsuz içkilərin, pivə, kvas, kompot, kisel, halva və konfetlərin, habelə marinadların hazırlanmasında istifadə olunur. Bakterisid və fungisid xassələrə malik olan bir komponent kimi Yaponiya və Misirdə ərzaqlara və içkilərə əlavə edilir. Tütün sənayesində köklər tütünün aromatizasiyasında, Yaponiyada – nikotinsiz siqaretlərin istehsalında istifadə olunur.
Bal və çiçək tozu verən, dekorativ, boyaq və yem bitkisidir.
Qömbə (Askın)
Qömbə — Başqırdıstan Respublikası nın Askın rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Kaşka kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar (99 %) üstünlük təşkil edir.
Mixail Kozakov
Mixail Kozakov (d. 14 oktyabr 1934, Leninqrad, RSFSR, SSRİ – ö. 22 aprel 2011, Ramat-Qan, İsrail   ) — məşhur teatr və kino aktyoru, Rusiyanın Xalq artisti (1980).
Həyatı və fəaliyyəti
Mixail Kozakov 14 oktyabr 1934-cü ildə Leninqrad şəhərində anadan olmuşdur. thumbnail|left|Məzarı Atası Mixail Kozakov əslən yəhudi idi, Kozakov familiyasını sonradan qəbul etmişdi. O, yazıçı olub, anası Zoya Kozakov isə televiziyada ədəbi-dram verilişləri redaksiyasında çalışıb. Ötən əsrin 30-cu illərin repressiyası onların da ailəsindən yan keçmir, Mixailin anasını və nənəsini bir neçə il müddətinə azadlıqdan məhrum edir, atasının yazılarına qadağa qoyurlar. Mixail 1945-ci ildən Leninqrad Xoreoqrafiya Məktəbində təhsil alır. Təbiətcə tənbəl idi, orta məktəbdə yalnız ədəbiyyat fənnini sevirdi. Elə buna görə də məktəbi bitirdikdən sonra teatr sənətini seçir. Ona elə gəlir ki, aktyorluq ən asan peşədir.
Beləliklə, 1952-ci ildə Moskva Akademik Bədaye Teatrının məktəb-studiyasına daxil olur. Axırıncı kursda oxuyarkən, 1956-cı ildə "Dante küçəsində qətl" filmində Şarl Tibo rolu onun kinoda debütü olur. Bu rol çox uğurlu alınır. 1959-cu ildə V. Mayakovski adına teatrda işləməyə başlayır, sonra "Sovremennik" teatrına keçir. 1971-ci ildə isə MXAT-da işləməyə başlayır. Teatrda yaratdığı gözəl rollarla yanaşı, "Salam, mən sizin xalanızam", "Məhəbbət-kök", "Saman şlyapa" və digər filmlərə dəvət alır. 1961-ci ildə "Amfibiya adam" filmində soyuqqanlı, yalançı və fırıldaqçı Pedro rolunu çox məharətlə oynayır. Yeri gəlmişkən, bu filmin bir hissəsi Bakıda lentə alınıb.
Taleyinə bir neçə dəfə ailə qurmaq nəsib olan Mixail Kozakov birinci həyat yoldaşı estoniyalı Qreta Taarla ilə məktəb-studiyada tanış olmuşdu. Onların Katerina adında qızı, Kiril adında (gələcəyin aktyoru) oğlu dünyaya gəlmişdi. Bir müddətdən sonra onlar ayrılırlar. 1968-ci ildə Mixail gürcü qızı Medeya Berelaşvili ilə ailə qurur. Onların Manana adında qızları dünyaya gəlir. Üçüncü dəfə o, tərcüməçi Regina Bıkova ilə evlənir. Bu nikahdan uşaqları olmasa da, 17 il — Regina ondan ayrılıb Amerikaya gedənədək — birlikdə yaşayırlar. Mixail Kozakov bundan sonra 31 yaşlı aktrisa Anna Yampolskaya ilə nikah bağlayır və bir oğulları dünyaya gəlir.
1991-ci ildə Mixail Kozakov ailəsi ilə birlikdə İsrailə köçür, Təl-Əviv Kamera Teatrında çalışır, rejissor kimi də özünü sınayır. Burada bir qızları da doğulur. 1996-cı ildə onlar Rusiyaya qayıtsalar da, aktyor 2010-cu ildə xəstələnir və müalicə olunmaq üçün yenidən İsrailə gedir. 2011-ci ildə aprelin 22-də 76 yaşında ikən vəfat edir.
Periferik arteriyaların daralması
Periferik arteriyaların daralması yaxud okklyuziyası (, peripheral vascular disease - PVD) — özünü periferik arteriya damarlarının daralması və tutulması nəticəsində qan təchizatının pozulması ilə xarakterizə olunan xronik damar xəstəliyidir.
Ligularia pavlovii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ağdərə
Ağdərə — Azərbaycan Respublikasının qərbində, Tərtər rayonunun Ağdərə şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər, ləğv olunmuş Ağdərə rayonunun inzibati mərkəzi. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Ağdərə şəhəri Tərtər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. 10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli atəşkəs bəyanətına əsasən müvəqqəti olaraq Rusiya Sülhməramlı Qüvvələrinin nəzarəti altındadır.
Toponimikiası
Keçmişdə adı dəyişdirildikdən sonra eyniadlı (Mardakert) rayonun mərkəzi olmuşdur. XIX əsrin I yarısında burada məskunlaşdırılmış qonşu Qasapet kəndindən cıxmış ermənilər rayonun və qəsəbənin adını 1923-cü ildən 10 sentyabr 1939-cu ilədək Cerabert, 1930-cu ildən isə Mardakert kimi rəsmiləşdirmişdilər. 1992-ci ildən rayonun ərazisi Tərtər rayonuna birləşdirilmiş, şəhər isə keçmiş adı ilə – Ağdərə adlandırılmışdır. Qarabağ düzünü Yuxarı Qarabagla birləşdirən kecidin adı. Şahbuz, Şamaxı və Ordubad rayonlarında Ağdərə adları ilə mənaca eynidir.
Tarixi
Ağdərə şəhəri 1923-cü ildə yaradılmış Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin tərkibində olan Ağdərə rayonuna tabe edilmişdir. Rayon 8 avqust 1930-cu ildə təşkil edilmişdir. 1960-cı ildə şəhər tipli qəsəbə, 1985-ci ildə şəhər statusu alıb. Ağdərə şəhəri Dağlıq Qarabağdakı bir çox ərazilər kimi Qarabağ müharibəsinin başlanğıcında erməni hərbçilərinin nəzarəti altına keçir. 1992-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hücumu nəticəsində iyulun 4-də Ağdərə şəhəri erməni işğalçılarından azad edilir. Ağdərəyə ilk Azərbaycan bayrağını sancan tərtərli Baxşəliyev Ələmdar Asdan oğlu idi. 1 il boyunca şəhər ətrafındakı kəndlərdə və yüksəkliklərdə aramsız döyüşlər gedir. Lakin 1993-cü ildə Azərbaycanda 4 iyun Gəncə qiyamı baş verir. Qarabağ cəbhəsində döyüşən orduya rəhbərlik edən Surət Hüseynov mərkəzi hakimiyyətə qarşı qiyam edərək Bakıya doğru hücuma keçir. Onun rəhbərlik etdiyi ordu bölmələri öz mövqelərini qoyaraq Bakıya doğru hücuma qoşuldular. Bundan məharətlə istifadə edən ermənilər 27 iyun 1993-cü ildə Ağdərə şəhərini yenidən işğal etmişdi.
Coğrafiyası və iqlimi
Şəhər Tərtər-İstisu avtomobil yolunun kənarında yerləşir.
Əhalisi
1989-cu il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərdə 8.325 nəfər (4.018 nəfəri kişilər, 4.307 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.
İqtisadiyyatı
İşğal edilmiş ərazidə 8036 hektar sanitariya-gigiyena və sağlamlaşdırma fiınksi-yalı meşələr mövcud idi ki, bunun 628 hektan şəhərətrafı yaşıllıq zonası, 7408 hektarı isə su təchizatı mənbələrinin sanitar mühafızə zonalarına aid meşələr idi. Rayonda 75059 hektar meşə sahələri var idi ki, bu da ərazinin 44%-ni təşkil edirdi. Ağdərə rayonunda, Tərtər çayı vadisində Şərq çinarı meşəliyi xüsusi olaraq qorunurdu. Ağdərə rayonunda zəngin faydalı qazıntı yataqları var idi: Qızılbulaq qazıntı yatağında 13,6 vahid sənaye ehtiyatı olan qızıl və 47,9 mil- yon ton mis, Mehmana yatağında sənaye ehtiyatları 37,3 milyon ton olan qurğuşun, 40,4 milyon ton olan sink, 100 milyon ton olan Dəmirli mis yatağı, Canyataq-Gülyataq qızıl yatağı vardı. Sənaye ehtiyatları 38080 min kub metr olan Ağdərə, 6423 min kub metr olan Şorbulaq-I, 2129 min kub metr olan Şorbulaq – II mişar daşı yatağı, 200 min kub metr olan Ağdərə gəc yatağı düşmənlərə qaldı.
80-ci illərin sonlarında, Dağlıq Qarabağda erməni separatizminin aktiv fazaya keçməsi ərəfəsində rayonun ərazisində zəngin daş kömür yataqlarının da olduğu aşkarlanmışdı. 2011-ci ildə isə Ermənistanın Azərbaycanın işğal altındakı ərazilərində yeraltı təbii sərvətlərin talan edilməsinə dair daha bir planı açıqlanıb. Düşmən ölkənin energetika və təbii ehtiyatlar naziri Armen Movsisyan Ermənistan İctimai Televiziyasına verdiyi müsahibədə bildirib ki, Ağdərə rayonundakı daş kömür yataqlarında ehtiyatların həcmini araşdırmaq üçün tədqiqat işləri gedir. Onun sözlərinə görə, işlərin hələ başa çatmamasına və bir neçə il davam edəcəyinə baxmayaraq artıq indidən aydındır ki, Dağlıq Qarabağda daş kömür ehtiyatları İrəvan İstilik Elektrik Stansiyasının köhnə enerji blokunu yenidən işə salmaq üçün yetərlidir.
Çaharbərud (Təbriz)
Çaharbərud — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Dəhxarqan bölgəsinin Ətraf kəndistanında, Dəhxarqan qəsəbəsindən 21 km cənub-şərqdədir.
Şərq süddəyəni
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Abdomen
Abdomen bədənin üçüncü qismidir. Yetişkin dövrdəayaqlardan məhrum olan bu hissənin, thoraks ilə qarşılaşdırılarsa olduqca bəsid bir quruluşa sahib olduğu görünər. Əsas olaraq 12-ci segmentdən yaranmasına baxmayaraq bu segmentlər ancaq Protura'nın embriyon dövrlərində görünə bilər. Embriyonik olaraq 11-ci segment (sadəcə Collembola dəstəsi embriyolojik olaraq, 9-cu segment və bir telsona sahibdir) və Solo kisəsi ilə ganglionu olmadığı üçün seqment olaraq qəbul edilməyən "Telson" dan meydana gəlmişdir. Bəzi formalarda məsələn, yetkin Collembolada (alti seqment) olduğu kimi seqment sayında böyük azalmalar vardır. Milçəklərdə olduğu kimi böcək qruplarının çoxunda abdomenin son seqmentləri istirahət halında özündən əvvəlki seqment içinə çəkilə bilən cütləşmə organlarina çevrilmişdir. Qayda olaraq dişi eseysel açıqlığı 8-ci seqmentdə ya da onun arxasında olub erkəklərdə 9-cu segmentden çölə açılır. Bu iki seqmentdə Genital seqment, bundan əvvəlki segmentlərə Pregenital, sonrakı seqmentlər də Postgenital seqmentlər deyilir.
Seqmentlərin quruluşu: Yetkin böcəkdə tipik abdomen seqmenti: 1- Tergum və ya bel təbəqə, 2- Sternum və ya ventral təbəqə, 3- Tergum və sternumu birləşdirən lateral membran qisimləri, 4- Ümumiyyətlə lateral membranlar üzərində və hər iki tərəfdə iştirak edən stigma qisimlərində əmələ gəlir. Bunlar iki qrup olaraq müzakirə oluna bilər: l. Çoxalma fəaliyyəti ilə əlaqədar olmayan, 2. Cütləşmə ya da yumurta qoyma fəaliyyətində istifadə edilənlər.
Çoxalma ilə əlaqəsi olmayan tiplər: Terminal seqmentlər bir yana qoyulacaq olursa, yetkin böcəklərin çoxunun abdomenində ətrafları tapılmaz. Thysanura'da olduğu kimi bəzi primitiv formalarda degenerasiya abdomen qıçları, Sytiluslar halında görülməkdədir. Üzvləri, yetkin mərhələdə xüsusilə ilk 7 seqmentdə tamamilə itir. 10-cu seqment postgenital Segment ən primitiv olub, çox vaxt sternumu kiçilmişdir. Bu təbəqələrdən dorsal olan bir parçalı tergumu Epiprokt, anusun alt tərəfində olan və sternumdan törəmiş bir cüt plakcikta Paraprokt olaraq adlandırılar. Epiprokt və paraproktin arasındakı əlaqə pərdəsindən çıxan və son seqmentin (11-ci seqment) üzv layihəsində əmələ gəldiyi düşünülən və bütün həşəratlarda olan Cercus isə hərəkətdə istifadə edilməyib duyğu vəzifəsi icra edən bir abdomen üzvüdür. Həmçinin Trichoptera kimi bəzi qruplarda, erkək organının bir qismi formasındadır.
Milliyet (qəzet)
Milliyyət — Türkiyə Respublikasında gündəlik çap olunan qəzet. Hazırda mətbuat orqanının sahibi Demirören Holdinqdir.
Tarixi
Türkiyənin ən əhəmiyyətli gündəlik qəzetlərindən biri olan Milliyyət, əvvəllər Doğan Qrupu bünyəsində nəşr olunmaqdaykən 2011 ili başlarında cüyürün-Demirören ailələrinin sahibi olduğu DK Jurnalistikaya satılmışdır. Əli Cüyürün və Ömər Cüyürün qardaşlar ilə Demirören ailəsi arasındakı ortaqlığın pozulması üzündən bir müddət sürüşüm tərəfindən idarə olunan qəzet son olaraq Karacan ailəsinin hissələrini təhvil verməsi ilə Demirören ailəsinin mülkiyyətinə keçmişdir.
Milliyyətin internet saytı milliyyət. com.tr, İyun 2011-də 8,8 milyon ziyarətçisiylə Avropada ən çox ziyarət edilən beşinci xəbər saytı oldu.
Qurucusu Əli Naci Karacan olan Milliyyət qəzetinin ilk sayı 3 May 1950 tarixində nümayiş olundu. Qəzetin ilk yazıçıları arasında Rəfiq Xalid, Bedii Faiq, İsmayıl Hami, Ulunay olmuşdur. ABŞ-ni İpəkçi 1954-də yazı işləri müdiri olunca Milliyyət qəzeti Türkiyənin ən təsirli siyasi qəzetlərindən biri halına gəldi. Peyami Səfa, Rəşad Əkrəm, Çətin Altan kimi yazarlar da Milliyyətdə yazmağa başladı.
Milliyyət qurulduğunda əvvəl zamanın Demokrat Partiyanı dəstəkləyirdi, daha sonra gedərək sola qeydi. Tirajı 20 minlərdən, 100 minlərə çıxdı. Qərb tərzi jurnalistika, ABŞ-ni İpəkçinin balanslı manşetləri, həftəlik reportajları, Əli Gevgililinin intellektual yazıları və açıq iclasları Milliyyəti Babıalidə hörmətli bir qəzet vəziyyətinə gətirdi. 1960larda yazı heyətində Burhan Fələk, Talat Halman, Rəfiq Çatdıran, Bülent Ecevid, Kamal Bisalman, İsmayıl Cem, Mətin Toker, Həsən Pulur, Sami Kohen, Ümid Dəniz, Bedri Koraman, Görkəmli Soysal, Hörsənsə Öymen, Yılmaz Çetiner iştirak edirdi.
Son vəziyyət
Milliyyət qəzeti Ümumi Nəşr Rejissorluğunu 4,5 ildir davam etdirən Sədat Yetkin, 1 Oktyabr 2009 tarixindən etibarən yerini Vətən qəzeti köhnə nəşr rejissoru Tayfun Devecioğluna buraxmışdır. Sentyabr 2012 statistikalarına görə Milliyyət qəzetinin internet xəbər saytı Türkiyə daxilində ən çox ziyarət edilən saytlar sıralamasında 5. sırada. Dünya daxilində isə 323. sırada. Milliyyət Qəzeti, Doğan Holdinq tərəfindən Aprel 2011də Cüyürün və Demirören qruplarının ortaq şəkildə meydana gətirdikləri konsorsiyuma, Vətən Qəzeti ilə birlikdə 79 milyon dollar qarşılığında satıldı. Sancılı bir müddətin ardından qəzetin sahibliyi Demirören ailəsinə keçdi. 1,5 ildə qəzetdə sanki yarpaq tökülməsi yaşandı. Başda Yazı İşləri olmaq üzrə çox sayda ad Milliyyət ilə yollarını ayırmaq məcburiyyətində qaldı.
Ayrılan adlar belə: 1- Tayfun Devecioğlu - Ümumi Nəşr Rejissoru 2- Əmrə Oral - Nəşr Koordinatoru 3- Cem Dizdar - Yazı İşləri Müdiri 4- Əli Acar - Vizual Rejissor 5- Ümid Aslanbay - Ümumi Nəşr Məsləhətçisi 6- Xaqan Oktay - Xəbər Müdiri 7- Jasmin Saraç - Yazı İşləri - Redaktor 8 - Naki Özkan - Yazı İşləri - Redaktor 9 - İsmayıl Şahin - Yazı İşləri - Redaktor 10- Qanun Gürsoy - Yazı İşləri Redaktor - Əlavə Nəşrlər Koordinatoru 11- Murad Sabunçu - İqtisadiyyat Müdiri 12- Növün Təchiz et - İqtisadiyyat Müxbiri 13- Nuray Mərd - Yazıçısı
Dəliməmmədli
Dəliməmmədli — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Dəliməmmədli şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Goranboy rayonunun Dəliməmmədli şəhər tipli qəsəbəsinin əvvəlki adı saxlanılmaqla o, rayon tabeli şəhərlər kateqoriyasına aid edilmiş, Dəliməmmədli qəsəbə Soveti ləğv edilərək Dəliməmmədli şəhəri mərkəz olmaqla Dəliməmmədli şəhər Soveti yaradılmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Şəhər Gəncə-Qazax düzənliyində, Bakı-Tbilisi dəmiryolunun 349-cu kilometrliyində, Goranboy şəhərindən 26 kilometr şimal-qərbdə, Gəncə şəhərindən 17 km, Bakı şəhərindən 355 km məsafədə, Bakı-Qazax magistral yolu üzərində yerləşir. Şəhərin özündən və Sarovlu kəndindən Kürəkçayın qolları olan üç kiçik çay axır. Şəhər və ətraf torpaqlar açıq şabalıdı torpaq tipindədir.
Ərazi əsasən subtropik iqlim qurşağına aid edilir. Ərazidə daha çox mülayim hava kütlələri üstünlük təşkil edir. Qışı çox sərt deyil, yayı isə istidir. Qışda orta tempratur 2⁰C, yayda isə 23,6⁰C-yə yaxındır.
Əhalisi
Şəhər əhalisinə görə Azərbaycanda 122-ci böyük yaşayış məntəqəsidir. Goranboy rayonu ərazisində Goranboy, Naftalan şəhərləri və Qızılhacılı qəsəbəsindən sonra ən çox əhaliyə sahib yaşayış məntəqəsidir, 5532 nəfər əhalisi var. Şəhər bələdiyyəsinin tabeliyində 361 nəfər əhalisi olan Sarovlu kəndi yerləşir.
İqtisadiyyatı
Şəhər iqtisadi cəhətdən çox əlverişli mövqedə yerləşir. Burada pambıq təmizləmə və süd zavodları, maşınqayırma avadanlıqları fabriki, gübrə zavodu, gips zavodu, taxıl qəbulu məntəqəsi fəaliyyət göstərir.
Mədəniyyəti
Şəhərdə Goranboy rayonu üzrə aqroservis və aqrolizinq xidməti, kitabxana, mədəniyyət sarayı, kinoqurğu, məişət evi, idman meydançası, dəmiryolu stansiyası, bank, poçt, rabitə şöbəsi mövcuddur.
Təhsil
Şəhərdə uşaq musiqi məktəbi, peşə məktəbi, uşaq bağçası fəaliyyət göstərir.
Din
Şəhərdə "Əkbər Cümə" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Səhiyyə
Şəhərdə xəstəxana mövcuddur.
Qazanbulaq
Qazanbulaq — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Qazanbulaq qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.
Tarixi
Qazanbulaq qəsəbəsi Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Yaşayış məntəqəsi müharibədən sonra (1945) yaxınlıqdakı zəngin neft yatağının istismara verilməsi ilə əlaqədar salınmışdir. Toponim “qazan formalı bulaq” mənasındadır. Yerli məlumata görə, qəsəbənin şimalında keçmişdə eyniadli bulaq və yaşayış məntəqəsi mövcud olmuşdur. Qəsəbə də həmin coğrafi obyektlərin adi ilə adlanmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Qazanbulaqda müalicəvi isti su qaynağı mövcuddur.
İqtisadiyyatı
Sovet dönəmində bu qəsəbədə Linza zavodu və Geoloji Kəşfiyyat İdarəsi yerləşirdi. Burada aptek və xəstəxana fəaliyyət göstərib. Qazanbulaqda su problemi var.
Ligularia persica
Ligularia persica Ligularia persica Ligularia persica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bayandurlar sülaləsi
Bayandurlar sülaləsi — Azərbaycanda və İranda iqtidarda olmuş Ağqoyunlular dövlətini və Adilşahlar sultanlığını idarə edən xanədandır.
Qeytul (Qəzvin)
Qeytul — iranın Qəzvin ostanının Qəzvin şəhristanının Aşağı Tarım bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 94 nəfər (33 ailə) yaşayır.
Əmir Kır
Həyat və faliyyəti
2000-ci ildə Brüsselin Sen-Joss-ten-Node bələdiyyəsinin sədr müavini vəzifəsinə seçilmişdir. Təhsil sahəsində əsasən əcnəbilərin dil öyrənməsinə əsaslanan işlər görmüşdür.