cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pirofillit
Mənşəyi və yayılması
Hidrotermal pirofillit adətən damarətrafı dəyişilmələrin məhsulu kimi alüminium oksidi ilə zənginləşmiş süxurlarda müşahidə edilir. Alüminium oksidi ilə zəngin olan süxurlar metamorfik pirofillit üçün də əlverişlidir. Mineral hidrotermal damarlarda, kristallik şistlərdə, törəmə kvarsitlərdə qeyd edilmişdir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, mika, kassiterit, topaz və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Çinin bir sıra rayonları; Maqadan vilayəti, Çistoqorov (Rusiya); Ovruç yatağı (Ukrayna); Şimali Karolina (ABŞ) və b. Azərbaycanın Daşkəsən rayonunda Şişqaya alunit-pirofillit yatağı yerləşir. Pirofillit çox vaxt bu rayonun metasomatitlərində də təzahür edir. İkinci dərəcəli mineral kimi Kiçik Qafqazın bir sıra sulfid yataqlarının (Çıraqdərə, Toğanalı, Bittu-bulaq, İtqırılan, Nəsirvaz və b.) törəmə kvarsitlər formasiyasına aid olan filizyanı metasomatitlərində müşahidə edilir.
Tətbiqi
Keramika, kagız, rezin, elektrotexnika, tikinti sənayesi üçün mühüm xammaldır. Aqalmatolit müxtəlif məmulatların – kiçik heykəllərin, bəzək şeylərinin və b. hazırlanmasında istifadə edilir.
Qulamhüseyn Saidi
Əsərləri
Dramlar
Hekayə və romanlar
Ssenarilər
Əzizə Məmmədova
Əzizə Əbdülbağı qızı Məmmədova — Azərbaycan aktrisası, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1936).
Həyatı
Musiqiyə, incəsənətə coşğun maraq göstərən Əzizə xanım tanışları vasitəsilə əvvəl Əbilov adına, qısa müddət sonra isə qadınlardan ibarət Əli Bayramov adına klublarda fəal üzvlərdən biri olub. 1921-ci ilin payızında Bakı Türk Azad Tənqid və Təbliğ Teatrı təşkil olunanda onun yaradıcılarından Mirzəağa Əliyev və Hacıağa Abbasov müəyyən səhnə təcrübəsi toplayan Əzizə Məmmədovanın buraya aktrisa dəvət ediblər. 1923-cü ildə Akademik Milli Dram Teatrına dəvət alan sənətkar üç ilə qədər hər iki sənət ocağında işləyib. 1925-ci ilin axırlarında isə yalnız Akademik teatrda çalışıb və 1930-cu illərdə qısa müddət yenə Türk İşçi Teatrında (əvvəlki Tənqid və Təbliğ Teatrı) oynayıb.
Əzizə Məmmədova 14 avqust 1961-ci ildə Bakıda vəfat edib.
Sona Hacıyevanın anasıdır.
İfa etdiyi rollar
Bakı Türk İşçi Teatrında Anatoli Qlebovun "İncə" (Zeynəb Əkrəmzadə), Hacıbaba Nəzərli və Süleyman Rüstəmin "Yanğın" (İncə qarı), Süleyman Rüstəmin "Qana qan" (Səkinə), Vladimir Kirşonun "Küləklər şəhəri" (Qadın) tamaşalarında oynayıb.
Gülüstani-İrəm
Gülüstani-İrəm — Abbasqulu ağa Bakıxanovun Şirvan və Dağıstanda yaşayan tayfa və xalqların tarixinə həsr etdiyi əsəri. «Gülüstani-İrəm»ə qədər Azərbaycan tarixinə aid yazılmış ümumi bir tarix əsərinə təsadüf edilmir. A.Bakıxanov bu sahədə birinci olaraq Azərbaycan tarixinə aid olan materialları toplamış, onları müəyyən bir sistemə salmış və təsviri yolla «Gülüstani-İrəm» əsərini yazmışdır. A. Bakıxanov «Gülüstani - İrəm» əsərini yazarkən təqribən yüzdən artıq mənbədən istifadə etmişdir. Bu mənbələr içərisində Herodot, Strabon, Tatsit, Plutarx, Moisey Xorenski, Təbəri, Məsudi, İbn Hövqəl, İbnələsir, Yaqut Həməvi, Əbülfida, Həmdullah Qəzvini, Mirxond, Xandəmir, Şərəfəddin Yəzdi, Məhəmməd Pəfi Şirvani, Katib Cələbi, Qolikov, Karamzin, Ustryalov və s. bu kimi məşhur yunan, Roma, rus, erməni, Azərbaycan, ərəb və fars müəlliflərinin əsərləri vardır. Abbasqulu Bakıxanov farsca yazdığı «Gülüstani-İrəm» əsərini rus dilinə də tərcümə etmişdir. Bu tərcümənin bəzi hissələri birinci dəfə 1846 və 1848-ci illərdə Tiflisdə «Qafqaz» qəzetində çap olunmuşdur.
Mənbələri
A. Bakıxanov "Gülüstani-İrəm" əsərini yazarkən təqribən yüzdən artıq mənbədən istifadə etmişdir. Bu məxəzlər içərisində Herodot, Strabon, Tasit Kornelli, Plutarx, Movses Xorenli, Təbəri, Məsudi, İbn-Hövqəl, İbn əl-Əsir, Yaqut Həməvi, Əbülfida, Həmdullah Qəzvini, Mirxond, Xondəmir, Şərəfəddin Yəzdi, Məhəmməd Pəfi Şirvani, Katib Cələbi, Qolikov, Karamzin, Ustryalov və s. bu kimi məşhur yunan, Roma, rus, erməni, Azərbaycan, ərəb və fars müəlliflərinin əsərləri vardır.
A. Bakıxanov yalnız bu mənbələrlə kifayətlənməmiş, dövrünün tələbinə görə arxeologiya, epiqrafika, numizmatika, maddi mədəniyyət abidələri, xalq arasında yayılmış rəvayət və əfsanələrdən də istifadə etmişdir. Onun tətbiq etdiyi bu üsul Azərbaycan xalqının zəngin tarixini göstərməkdə birinci addım olmuşdur.
«Gülüstani-İrəm»in mətnindən anlaşılır ki, A. Bakıxanov yuxarıda adları çəkilən məhbələrdən başqa qədim, orta və yeni dövrlərə aid daha bir çox məxəzlərdən geniş surətdə istifadə etmişdir. Lakin bu məxəzlərdən bəzisi bizə məlum deyildir. Buna görə, «Gülüstani-İrəm »in bizə gəlib çatmayan bu mənbələrə əsasən yazılmış müəyyən hissələri indi əsas məxəz şəklini almış olur.
Məzmunu
Abbasqulu ağa Bakıxanov 1841-ci ildə farsca yazdığı bu əsəri ilə Azərbaycan tarixşünaslığının əsasını qoymuşdur.
Bu əsəri də Abbasqulu ağa Bakıxanov müqəddimə ilə başlayır. Müəllif yığcam, lakin dolğun məzmunlu bu müqəddimədə tarix elminə qısa bir tərif verir, onu cəmiyyət və xalq üçün ən faydalı elmlərdən sayır. Tarixə müasir elmin tələbləri nöqteyi-nəzəri ilə yanaşan müəllif bəşəriyyətin keçmiş həyatını təcrübə adlandırır. Hal-hazırdakı və gələcək həyatı yaxşı qurmaq üçün, bu təcrübədən istifadə etməyi lazım bilir.
“Gülüstani-İrəm”in müqəddiməsində Azərbaycanın və Dağıstanın qısa coğrafi təsviri, qədim yunan, erməni, ərəb və rus mənbələrinə istinad edilərək bu ölkələrin xalqlarının mənşəyi, dili və dinləri haqqında maraqlı məlumat verilir. Azərbaycan və Dağıstan xalqlarını tarixini Abbasqulu ağa Bakıxanov bu xalqların öz daxili həyatlarına və tarixin ümumi inkişafına görə deyil, mühüm tarixi hadisələrə görə 5 dövrə ayırmış və buna əsasən də əsərini 5 fəslə bölmüşdür:
Əsərin quruluşu
Əsərin birinci fəslində “Tarixi-Təbəri”, “Tarixi-güzidə”, “Nizamüt-təvarix”, “Kitabi-məsalikül-məmalik”, “Xəritətül-əcaib” kimi qədim Şərq mənbələrinə istinadən Nuhun tufanı, onun övladları, Yasəf, Ham və Sam nəsilləri, Yəcuc və Məcuc, skiflər, massagetlər, xəzərlər, Sasani hökmdarlarının Azərbaycandakı hakimiyyəti və s. haqqında yarımelmi, yarıməfsanəvi məlumat verilir. Bu fəsil müqəddiməyə və əsərin sonrakı fəsillərinə nisbətən zəif işləmişdir.
Əsərin ikinci fəsli Azərbaycan və Dağıstan ölkələrinin ərəb işğalçıları tərəfindən istila olunması, ümumiyyətlə, ərəblərin bu ölkələrdəki hakimiyyəti dövrünün tarixinə həsr olunmuşdur. Həmin fəsildə ərəb xəlifələrinin buraya göndərdiyi hakimlər, ərəblərin xəzərlərlə vuruşmaları, xarici işğalçıların istilasına qarşı Babəkin mübarizəsi, onun Bağdadda əziyyətlə öldürülməsi və s. haqqında məlumat vardır. Lakin məşhur Babək üsyanı haqqında verilən məlumat həm müxtəsər, həm də çox ruhsuz və sönükdür. Bu məlumat uzun illər ərəb işğalçılarına qarşı qarşı amasızcasına vuruşan və ərəb xəlifəsinin əmri ilə zülm və işgəncələrlə öldürülən bu cəsur xalq qəhrəmanının fəaliyyəti tarixini qətiyyən işıqlandıra bilmir. Bunun səbəbi müəllifin tarixi hadisələrə xalq azadlıq hərəkatı nöqteyi-nəzərindən yanaşa bilməməsidir.
Abbasqulu ağa Bakıxanov “Gülüstani-İrəm” əsərində məşhur Azərbaycan coğrafiyaşünası Hacı Zeynalabdin Şirvaninin “Riyazüs-səyahət” əsərinə əsaslanaraq, Azərbaycan sözünü Babəkin adı ilə əlaqələndirir.
Üçüncü fəsil Hülakülərin və Teymurilərin hakimiyyəti dövrünü işıqlandırır və Şirvanşahların səltənət və nəsibinə dair tarixi məlumat verir. Bu fəsildə Ağqoyunlular və Qaraqoyunluların mənşəyi və məşhur alim Xacə Nəsirəddin Tusi haqqında da məlumat vardır.
Əsərin ən böyük bir hissəsini təşkil edən dördüncü fəsil Səfəvi padşahlarının və onların süqutundan sonra İran taxtına oturan Nadir şah Əfşarın hakimiyyəti tarixinə həsr olunur.
“Fütuhati-Əmini”, “Tarixi-aləm-arayi-Abbasi”, qolikovun “Böyük Pyotrun fəaliyyəti”, Ustryalovun “I Pyotrun səltənət tarixi” və s. rus, fars və osmanlı mənbələrindən istifadə edilərək, fəsildə I Şah İsmayıl, I Şah Abbas və Nadir şahın hərbi səfərləri, Rusiya və Türkiyə qoşunlarının Dağıstan və Azərbaycan ölkələrinə hücumları, Sultan Səlim Yavuzun qoşunları ilə I Şah İsmayılın qoşunları arasında Təbrizin yaxınlığında gedən məşhur “Çaldıran” döyüşü, bəhs olunan dövrdə yerli əmir və hakimlərin fəaliyyəti haqqında zəngin məlumat toplanılmışdır.
Azərbaycan və rus dillərində nəşr edilmiş bu əsər sonrakı dövrdə yaşayan tarixçilərimizin stolüstü kitablarından olub, əsasən islamın meydana gəlməsindən tutmuş 1813-cü ildə Rusiya ilə İran arasında bağlanan sülh müahidənaməsinə qədərki dövrdə xalqımızın tarixini tədqiq və təhlil etmək işində mühüm mənbələrdən biridir.
Ribekit
Ribekit Na2 Fe32+Fe23+ [(OH, F) | Si4 O11]2; Maqnezioribekit – Na2Mg3Fe23+[(OH,F)|Si4 O11]2. — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.
Növ müxtəliflikləri
Krokidolit (yaxud mavi asbest) və rodusit – uyğun olaraq ribekit və maqnezioribekitin asbestəbənzər növ müxtəliflikləri.
Xassələri
Rəng – açıq- və tünd-göydən qöyümtül-qarayadək; krokidolitin – mavi, göyümtül-yaşıl, sarımtıl, bozumtul, yaşılımtıl, qızılı-qəhvəyi; Mineralın cizgisinin rəngi – göyümtül-qara, tünd-göydən açıq-göyədək, bəzən rəngsiz; krokidolitin–poladı-boz, qızılı-qəhvəyidən sarıyadək; Parıltı – şüşə, asbestəbənzər əmələgəlmələrdə – ipəyi; Şəffaflıq – qeyri-şəffafdan yarımşəffafadək; Sıxlıq – 3,0-3,4; Sərtlik – 5,5-6; Kövrəkdir; Ayrılma – {110} üzrə mükəmməl; krokidolitdə – yoxdur; Bölünmə – qeyri-hamar, asbestəbənzər növ müxtəlifliklərində – tikanlı; Morfologiya – kristallar: iynəvari, üzlərin uzunu istiqamətdə cizgilənmiş prizmatik; Mineral aqreqatları: püruzlar, lifli kütlələr.
Mənşəyi və yayılması
Maqmatik ribekitə natriumla zəngin intruziv və effuziv süxurlarda – qranit, siyenit, riolit, traxit, komenditlərdə və b. rast gəlinir. Habelə qranit peqmatitlərində qeyd edilir. Bu mineralların metamorfik əmələgəlmələri dəmirli kvarsitlərdə, maqnezioribekitinkilər isə həmçinin qlaukofan şistlərində tez-tez müşahidə olunur. Kvars və kalsit damarlarında bəzən hidrotermal mənşəli ribekitə rast gəlinir. Asbestəbənzər ribekit və maqnezioribekitin (sonuncunun liflərinin uzunluğu 20 sm-ə çatır) nadir çökmə - diagenetik əmələgəlmələri qumdaşlarında və alevrolitlərdə qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: qlaukofan, kumminqtonit, qryunerit, amozit, kvars, kalsit, opal və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Langezundfyord (Norveç); Tuva, Krasnoyarsk diyarı (Rusiya); Miçikopoten rayonu (Kanada); Franklin rayonu (ABŞ); Xamersli silsiləsi (Qərbi Avstraliya); Transvaal, Qrikvataun (CAR); Lusaki rayonu (Zambiya). Azərbaycanda Laçın rayonunda krokidolit – mavi asbest qeyd edilir.
Tətbiqi
Asbestəbənzər əmələgəlmələr odadavamlı material kimi kimya, elektrotexnika, toxuculuq, kağız, tikinti və b. sənaye sahələrində geniş istifadə edilir. «Pələng gözü» (kvarsla əvəzlənmiş krokidolit) dekorativ daşdır.
Senecio marotiri
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Çövenç
Çövenç - türk və altay mifologiyasında ölünün arxasından paylanan halva. Sağlamlığın və diriliyin qaynağı sayılan, bir növ yemək. Xaosdan kainata keçidi simvolizə edir. "Çöven otu" (halvaçı otu) ilə əlaqəli bir sözdür. Halva Türk mədəniyyətində əhəmiyyətli bir yerə malikdir. Ölünün ardından halva hazırlanması, atəş, su və un (əkinçiliyi və torpağı işarələr) kimi təməl ünsürlərin bir araya gəlməsini, ölümdən sonra yenidən dirilişi (yemək canlılıq deməkdir) ifadə edər. "Çöven otu" halvanı ağartmaq üçün istifadə edilən bir bitkidir və Çövenç sözü buradan törəmişdir. Mənşəyi çox köhnə çağlara qədər uzanan ölünün ardından halva etmə ənənəsi səthi kimi görünsə də çox dərin mənaları olan bir tətbiqdir. Hər şeydən əvvəl belə bir ənənənin davam etdirilməsi belə qarışıqlıq qarşısında bir nizamı yenidən təmin etməyi ifadə edər. Ənənə onsuz da (məzmunu insani dəyərlərə uyğun olduqda və doğru tətbiq edildikdə) əslində nizam deməkdir. Halva bir başqa cəhətdən ortaq hərəkət etməyi ifadə edər, həmişə birlikdə yeyilməsi ortaq şüur mənasını verər.
Etimologiya
(Çöv/Çök) kökündən törəmişdir. Çöven, halvaçıotu kökü deməkdir. Çöğmek, Çövmək felləri qabarma, köpürtmək mənalarına malikdir.
İllüziyaçı (film, 2006)
İllüziyaçı — Neil Burger tərəfindən 2006-cı ildə dram janrında çəkilmiş film. Film Stevan Milhauzerin eyni adlı qısa hekayəsi əsasında çəkilmişdir. Sehirbaz filmi XX əsrin keçid dönəmlərində Avstriya-Macarıstan imperiyasına daxil olan Vyana şəhərində fəaliyyət göstərən Sehirbaz Eyzenhaymın (Edvard Norton) başına gələn hadisələrdən bəhs edir.
Şorbaçı (Cəlilabad)
Şorbaçı — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Şötüklü
Toponimikası
Şötüklü oyk. Cəlilabad r-nunun Boyxanlı i.ə.v.-da kənd. Burovar silsiləsinin ətəyindadir. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqasini pirəmbəl tayfasından olan Şötükxan Göyçə oğlu adlı bir nəfərə məxsus ailələr saldığına görə bələ adlanmışdır. Azərbaycan dilinin dialektlarində şötük/şötix "dəvənin belinə bağlanan enli ip, örkən” mənasında işlənir. Oykonim Şotuqlu variantında da qeyda alınmışdır.
Şorbaçı (Cəlilabad)
Tarixi
Şorbaçı kəndi Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonun ərazisində, rayon mərkəzindən təxminən 20 km aralıda yerləşir. Şorbaçı kəndi eyni adlı ərazi icra nümayəndəliyində kənddir. Şorbaçı ərazi icra nümayəndəliyinə Şorbaçı kəndi, Məmmədrzalı kəndi, Mədətli kəndi daxildir. Kəndin ətrafında Təklə kəndi, Mədətli kəndi Babalı kəndi və Məmmədrızalı (Pornəyimdə deyilir) kəndi yerləşir. Kənd ərazisində Şorbaçı kənd tam orta məktəbi (11 illik) bələdiyə idarəsi və xəstəxana var. Şorbaçı kəndi ərazisində keçməklə yeni yolun tikintisinə başlanılmışdır. Bu yollara Şorbaçı-Məlikqasımlı yolu, Şorbaçı-Məmmədrzalı yolu aiddir. Şorbaçı kəndi ərazisində 2021-ci ildə modul tipli məktəb tikilmiş və il sonuna yaxın istifadəyə verilmişdir. Şorbaçı kəndi üzrə 15 nəfərdən çox şəxs 2-ci Qarabağ müharibəsində iştirak etmişdir. Kənd ərazisində kimik avtomobil təmiri yerləri mövcuddur. left|200px|thumbnail Kənddə maldarlıq, əkinçilik inkşaf etmişdir. Maldarlğdan qoyunçuluq, qaramal inkişaf etmişdir. Əkinçilikdə isə taxilçiliq ön planda olsa da. Noxud əkinləridə var. Mülayim tempratur, iqlim mövcudur. Qar o qədərdə düşmür. Yayı quraq olur. Dərələrlə (arxlarla) axan sular quruya bilir, amma qışda bəzi hallarda suyun bol olması selə səbəb olur. Buda təsərrüfata ziyan vurur (xüsusən çay kənarlarındakı bostan kartof əkinlərinə). Kəndin Mədətli kəndi hissəsində kiçik su hövzəsi (o qədərdə kiçik deyil,kənd əhalisi bənd deyir) var. Qlobal istiləşmənin, havanın isti keçməsi nəticəsində artıq yay aylarında su bəndi tam quruyur. Yay vaxti biçilmiş sahələrdə otlayan kənd heyvanları buradan su içir. Kənd ərazisindən vaxtilə əhəmiyyətli olan yol keçir. Hal-hazırda Təklə kəndi ərazisindən keçən yeni yolda bu kəndə yaxındır. Kənd ərazisində yaxın illərdə məscid tikilmişdir. Kəndə telofon xətti elektirik xətti çəkilmişdir. Lakin qaz çəkilmədiyi üçün hələdə odundan yanacaq mənbəyi kimi istifadə olunur. Dövlət proqramlarına əsasən yaxın müddət ərzində kəndə təbii qaz çəkilişi planlaşdırılır. Məktəb xəstəxana klubdan yol ilə ayrılır. Klubun (kənd idarəsi) aşağı hissəsində bulaq var.
Şötüklü
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 350 nəfər əhali yaşayır.
Şorbaçı (Cəlilabad)
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 661 nəfər əhali yaşayır.
Şötüklü
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Şorbaçı (Cəlilabad)
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Misir heroqlifləri (H qrupu)
H qrupu 8 heroqlifdən ibarət olub, bura yumurta, caynaq, lələk, qanad, baş və s. kimi təsvirlər daxildir.
Senecio steparius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mvali (Moheli)
thumb|left|Moheli
Moheli yerli dildə Mwali adası Komor adalarını təşkil edən üç adadan biridir.
Tarix
thumb|left|200px|Separatçıların bayrağı 11 avqustun 1997-ci ildə Moheli (Mwali) ,bir həftə sonra Anjuan (Ndzuwani) Komordan ayrılıb. Mohelinin separatçı liderləri Said Məhəmməd Soefu Prezident və Soidri Ahmed Baş nazir oldu. 1998-ci ildə Moheli yenidən Komora birləşdi. 2002-ci ildə Moheli yeni Komor Konstitusiyasını ratifikasiya etdi. Burada zəif mərkəzləşdirilmiş federal hökumətin qurulması və ada hökumətlərinə daha çox səlahiyyətin verilməsi nəzərdə tutulurdu. Bu Komorda davam edən siyasi qarışıqlıq və Ndzuwani (Anjuoan) adasında davam edən separatçılığın həllinə kömək etdi. Həmçinin 2002-ci ildə Mohamed Said Fazul Prezident seçildi. Onun tərəfdarları 2004-cü ildə Moheli Məclisinə seçkilərində yer çoxluğu ilə qalib gəldi.
left|thumb|200px|Mwali Sultanlığının bayrağı 1891-1904-ci illərdə
Dicey
thumb|alt=|DJ Dicey və ya disk-jokey – öncədən yazılmış musiqiləri qarışdıran şəxs.
Diceylərin bir neçə növü var. Radio diceyləri (və ya radioda işləyən şəxslər) AM, FM, rəqəmsal və ya internet radio stansiyalarında yayım musiqisini qoşanlara deyilir. Klub diceyləri bar, gecə klubları, diskoteka, qonaqlıq və hətta stadionlarda musiqi seçib qoşurlar. Hip-hop diceyləri səhnədə reperlərin arxasında dayanaraq dicey mikserindən istifadə edib musiqilər qoşur, zərbəli səslər yaratmaq üçün turntable alətiylə skretçlər atır və yeni mahnılar üçün sempl və törnteyblizmdən istifadə edərək instrumentallar hazırlayır.
Elektrenay
Elektrenay (Elektrėnai) — Litvada şəhər.
Tarixi
Elektrenayın yaradılmağa başlandığı gün 18 iyul 1960-cı il- gələcək elektrikstansiyanın simvolik olaraq ilk kərpici qoyulduğu gün hesab olunur. İstilik stansiyasının ətrafındakı qəsəbəni (o dövrdə Litva SES-i Litvanın ən böyük elektrikstansiyası idi, onun səkkiz blokunun ümumi gücü 1800 MBt təşkil edirdi) demək olar ki, SSRİ-nin 40 milliyətindən olan insanlar tikiblər. Daha sonralar bir sıra siyasi məhbuslar və sürgünlərin geri dönmək məsələsi həll olundu. 1962-ci ildə qəsəbənin adı elekrik şərəfinə, -enay şəkilçisi artırmaqla adlandırıldı.
Məlumdur ki, Elektrenay dənizin suları ilə əhatə olunmuş Anikştos, Yaqudis, Puykinas, Pyarkunkemis, Raystines, Şarkines və s. kəndlərində daş dövründə insanlar yaşayıblar. XIV əsrdən ətraflar Trakay knyazlığına məxsus idi. Böyüklüyünə görə Elektrenay dənizi onlarla adaları və körfəzləri ilə Litvanın süni göllərinin arasında üçüncü yeri tutur. Onun uzunluğu 11 km, eni isə 3 km-dir. Ən dərin yeri – 31 m-dir.
Elektrenay muxtariyyəti – su resursları ilə zəngin olan Litvanın muxtariyyətlərindən biridir. Onun ərazisində 101 ədəd göl yerləşir. Ən böyük və dərin gölləri – Veviss (294.5 ha), İlgis (154.2 ha), Vaysetisdir (89.7 ha). Təbii göllərdən əlavə muxtariyyət süni göllərlə də zəngindir. Onlardan ən iriləri – Pastrev su anbarı (87.5 ha) və Elektrenay dənizidir (1289.6 ha). Hovuzlar və göllər bir biri ilə arxlar, axınlar və çaylar sistemi ilə bağlıdır. Onlardan ən sürətliləri və bol sulu olanları Streva, Brajuole, Jejmara və Spenqla çaylarıdır. Elektrenay əyləncə və turizm inkişafı mərkəzinə Buz sarayı, "Uşaq aləmi" attraksion parkı, su hovuzu və yaxt-klub kompleksi daxildir. Elektrenay Buz sarayı 1973-cü ildə tikilmişdir. Bu Litvada birinci süni buz katoku idi. Tanınmış litva xokkeyçiləri burada öz peşəkar idman karyerasını başlamışdılar. Bunlar Daryus Kasparaytis, Daynyus Zubrus, Eqidiyus və Daynyus Burba olmuşlar. Buz meydanında eyni vaxtda 200 nəfərə kimi insan sürüşə bilər. 1986-cı ildə təməli qoyulmuş "Uşaq aləmi" attraksion parkı maydan oktyabr ayına kimi işləyir, hovuz və hamam kompleksi isə il boyu fəaliyyət göstərir. Burada idman zalları, bilyard və tennis stolları kirayə götürülür, oyun avtomatları işləyirlər. 1969-cu ildə tikilmiş Elektrenay yaxt-klubu isə öz təmirini gözləyir.
Muxtariyyətin ərazisində 4 ədəd muzey yerləşir : Ədəbiyyət və İncəsənət muzeyi, Yollar muzeyi, Litva Geologiya muzeyi və Ketavişkas baş məktəbinin ölkəşünaslıq muzeyi. Daugirdişkyu kəndinin təpələri, Baltik silsiləsindəki Qyadanonislar dağı və Qrabiyolu kəndi, Zabriyanın möcüzəli bulağı ən əsas və çox baş çəkilən obyektlər sayılırlar. Panyaryay kurqanları, Abromişkyay malikanəsi, Miyauqonyay və Kareyvonyay şəhərləri, Alinkos və Qoyaus kurqanları, qədim Qedraytişkyu qəbiristanlığı da diqqətə layiqdirlər.
Elektrenay muxtariyyəti 8 syanyunyadan ibarətdir. Elektrenay syanyunyasına Elektrenay şəhəri və 13 kənd aiddir. Elektrenay eyniadlı dənizin sahilində yerləşir. Bura şəhər əhlinin ən sevimli istirahət yeridir. 1996-cı ildə Elektrenayda çox əzab çəkmiş Mariya kraliçasının katolik kilsəsi tikilmişdir, o da Litvanın xaç suyuna salmanın yeddinci yüzilliyinin başlanğıcını simvollaşdırır. Orada tövbə etmə axşamları, dini musiqinion konsertləri təşkil edilir.
Elektrenay muxtariyyətinin ikinci şəhəri Vevis şəhəridir, o da syanyunyanın mərkəzidir. Bu syanyunyaya 24 ədəd göl daxildir. Onlardan ən irisi Vevis gölüdür. Yazılı mənbələrdə ilk dəfə şəhərin adı hələ 1539-cu ildə çəkilir. 1600-cü ildə Oginskis knyazlarından biri Vevisda uniat kilsəsini tikib və monastırın əsasını qoyub. XVII əsrin əvvəlində Vevis Müqəddəs-ruhi monastırında Litvanın birinci mətbəəsi təsis edilmişdi. 1660-cı ilə qədər bu mətbəə 25 ədəd rus və litva dilində kitab buraxmışdır. XIX əsrin ikinci yarısında şəhərin inkişafı başlandı, Varşavadan Peterburqa dəmir yolu çəkildi.
Coğrafiyası
Elektrenay- Litvanın şərq hissəsində, Vilnyusdan 40 km qərbdə yerləşən şəhərdir.
Əhalisi
2006-cı ilin məlumatlarına əsasən Elektrenay muxtariyyətində 28240 nəfər əhali yaşayırdı.
Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 2014-ün seçmə mərhələsi (Asiya və Okeaniya)
Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 2014-ün Asiya və Okeaniya üzrə seçmə mərhələsi — üç qitədən komandaların qatılımı ilə gərçəkləşmişdir. Bunlar Asiya, Avstraliya və Okeaniya  qitələridir. Ümumilikdə 15 komandanın iştirak etdiyi turnirə müəmmalı bir şəkildə qatılmamışdır. Turnirin reqlamentinə əsasən 2014-cü ilin dünya çempionatına vəsiqə qazanmaq üçün ilk öncə reytinqcə aşağı komandalar "regional raund"da mübarizə aparırdılar. Bu mərhələdən növbəti raunda yüksələn komanda daha güclü yeddi komanda ilə birlikdə iki qrupa ayrılmışdılar və həmin 2 qrupda bütün komandalar bir-birləri ilə qarşılaşmışdılar. Sonda hər qrupda ilk iki yeri tutan komandalar İtaliyada keçirilən mundiala Asiya və Okeaniya regionu üçün ayrılan 4 lisenziyaya sahib çıxdılar. Qeyd edək ki, hər bir qrupun oyunları Asiya Voleybol Konfederasiyası tərəfindən qabaqcadan təyin edilmiş şəhərlərdə keçirilirdi.
Firudin Səfərov
Firudin Səttar oğlu Səfərov (d. 1 avqust 1933) — Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1992).
Həyatı
Səfərov Firudin Səttar oğlu (01.08.1933) 1 avqust 1933-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında zərb alətləri üzrə təhsil almış, 1953-cü ildən 1964-cü ilədək dahi dirijor maestro Niyazinin rəhbərlik etdiyi Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrində çalışmışdır. 1968-ci ildə N.A.Rimski-Korsakov adına Leninqrad Dövlət Konservatoriyasının musiqili teatr rejissorluğu fakültəsini bitirmişdir.
1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında quruluşçu rejissor kimi fəaliyyətə başlayan istedadlı sənətçi az bir zaman ərzində yüksək yaradıcılıq imkanlarına, dərin səhnə duyumuna malik olduğunu göstərə bilmişdir. O, bir çox opera tamaşalarına quruluş vermiş, teatr aləmində bacarıqlı rejissor kimi nüfuz qazanmışdır. Respublikamızda keçirilən 40-a yaxın dövlət səviyyəli tədbirin hazırlanması Firudin Səfərova həvalə olunmuşdur.
Sovetlər İttifaqı zamanında maraqlı işləri ilə ölkədə tanınan rejissor 1977-ci ildə A.Nəvai adına Daşkənd Akademik Böyük Opera və Balet Teatrına dəvət edilmişdir. F.Səfərov bu günə qədər teatrın baş rejissoru vəzifəsində uğurla çalışır. Bu illər ərzində o, 60-a yaxın opera tamaşalarına, o cümlədən P.İ.Çaykovskinin "Qaratoxmaq qadın", "İolanta", Q.Donisettinin "Sevgi şərbəti", C.Verdinin "Traviata", "Riqoletto", "Trubadur", C.Rossininin "Sevilya bərbəri", S.Prokofyevin "Odlu mələk" və başqa tamaşalara maraqlı səhnə həlli vermişdir.
O, Özbəkistanda keçirilən kütləvi bayramların bədii rəhbəri və quruluşçu rejissoru olmuş, yaradıcı adamlar sırasında Azərbaycanı ləyaqətlə təmsil etmişdir.
Firudin Səfərov hətta ölkədən kənarda çalışdığı vaxtlarda Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında dahi Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun", "Koroğlu", müasir türk bəstəkarı Nevit Kodallının "Van Qoq" və görkəmli Azərbaycan bəstəkarı Vasif Adıgözəlovun "Natəvan" operalarına quruluş vermişdir.
Sənətçinin peşəkar kadrların yetişdirilməsində də xidmətləri böyükdür. O, uzun illərdir ki, Daşkənd Dövlət Konservatoriyasının opera hazırlığı fakültəsində bu istiqamətdə səmərəli iş aparır. Bir çox gənc vokalçılar ilk yaradıcılıq addımlarını məhz ustad rejissorun köməyi ilə atmış, böyük səhnədə öz istedadlarını nümayiş etdirə bilmişdir. Firudin Səfərov 2002-ci ildən Daşkənd Dövlət Konservatoriyasının professorudur.
1981-ci ildə A.Petrovun "Birinci Pyotr" operasının quruluşuna görə Özbəkistanın Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.
O, 1986-cı ildə Özbəkistan Respublikasının, 1992-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Xalq Artisti fəxri adlarına layiq görülmüşdür.
Tit (imperator)
Titus — Flavilər sülaləsinə aid, atası Vespasiandan sonra sayca ikinci olan 24 iyun 79-cu ildən ölüm gününə qədər olan Roma imperatorudur. Imperator olduqdan sonra tam adı lat.Titus Caesar divi Vespasiani filius Vespasianus Augustus olmuşdur.
İmperatorluğa qədər Tit Yerusəlim məbədinin talan edilib dağıdılması ilə sona yetən yəhudi müharibəsində baş komandan olmuşdur. Bu qələbəsinə görə zəfər yürüşünə və zəfər tağına layiq görülmüşdür. Tit müharibədən əldə etdiyi qənimət hesabına Kolizey in tikintisini sona çatdırır.
Həyatı
Ailənin böyük oğlu olan Tit Vespasianın ailəsində 30 dekabr 39 cu ildə Romada dünyaya gəlmişdir. Tit Flavia Domitilla adında bacıya və Domisian adında bir qardaşa malik olmuşdur. Atası əslən adi bir Sabinalı olub Imperator Klavdinin zamanında cəngavər rütbəsinə layiq görülmüşdür. Klavdi və Neronun saray mühitində tərbiyə aldıqdan sonra Tit hərbi xidmətə Almaniya vä Britaniyada başlayaraq, sonradan kvesterə qədər yuksəlir. Neron atası Vespasianı Fələstinə qiyamçı yəhudilərin üstünə göndərdikdə Tit də onu müşayət edir. fələstində xeyli hərbi təcrübəyə yiyələnən Tit imperator Qalba öldürüldükdən sonra incə siyasət işlətməklə Suriya valisi Musianı tərəfinə çəkərək atası Vespasianın imperator olmasına çalışır və nail olur.
Yəhudi müharibəsi
left|200 px|thumb|Romadakı [[Tit Zəfər Tağı]]
İmperator taxtına haqqını tanımaq üçün Romaya dönən Vespasian Fələstindəki baş komandanlığı Titə tapşırır. Nəticə etibarilə Tit qəddar və vəhşicəsinə Yerusəlimi talan edib və böyük qənimətlə zəfər yürüşü üçün Romaya döndükdən sonra Vespasianın imperatorluğuna ortaq olur.
Şərəfinə Tit Tağının təməli qoyulur ki, sonralar İmperator Domisian tərəfindən inşası başa çatdırılır.
Üzərində bu sətirlər həkk olunmuşdur:lat. Senatus / populusque romanus / divo Tito divi Vespasiani f(ilio) / Vespasiano Augusto (Senat və Roma xalqından ilahi Vespasianın oğlu ilahi Titə, İmperator Vespasian).
İmperatorluğu
23 iyun 79-cu ildə Vespasian öldükdən sonra ictimai rəyin əksinə olaraq Tit imperator olur. Xalqən rəğbətini qazanmaq məqsədilə təmtaraqla tikililər inşa etdirir və ehtiraslı oyunlar təşkil edir. Onun zamanında böyük vəsait hesabına Flavi amfiteatrı — Kolizey istifadəyə verilir. Vezuvi vulkanının püskürməsindən böyük ziyan çəkən Romanın bərpasına və fəlakətdən ziyan çəkənlərə göstərilən yardımlar dövlət xəzinəsini tamam boşaltmış olur.
Senat onu ən yaxşı imperator hesab edirdi. Onun hakimiyyəti dövründə imperator və senat arasında ziddiyətin olmaması ilə xarakterizə olunur. Roma tarixçisi və səlnaməçisi Qay Sveton (lat. Gaius Suetonius Tranquillus) onun haqqında belə yazırdı: "Bütün gün ərzində heç bir xeyirxah iş görmədiyinə görə Tit deyərmiş: "Dostlar mən günümü boş yerə sərf etmişəm!"".
Ölümü
81-ci ilin yayında Romada yüzgünlük oyunlardan sonra özünə qapanaraq 13 sentyabr 81-ci ildə hakimiyyətə gəlməsindən 26 ay sonra ata yurdu Sabinaya gedərkən yolüstü xəstələnərək qızdırmadan iki il öncə atasının vəfat etdiyi iqamətgahda Akva Kotilia adlanan yerdə vəfat edir. Onun yerini Domisian tutmuş olur.
Kolayır (Bərdə)
Kolayır — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
10 dekabr 2015-ci il tarixdə Bərdə rayonunun Kolayır, Vəliuşağı və Mirzəxan Qaraqoyunlu kəndlərinə təbii qaz verilişinin açılışı olmuşdur. Tədbirdə rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Vidadi İsayev, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı Zahid Oruc, "Azəriqaz" İstehsalat birliyinin Tərtər Regional Qaz İstismar İdarəsinin baş mühəndisi Elməddin İbrahimov iştirak etmişlər.
Vsevolod Pudovkin
Həyatı
Moskva universitetinin riyaziyyat fakültəsində təhsil almış, lakin bitirməmişdir. 1915-ci ildə cəbhəyə gedən Pudovkin döyüşlərdə Almaniya tərəfinə əsir düşmüşdür. 1919-cu ildə əsrilikdən döndükdən sonra bir müddət zavodda kimyaçı işləmişdir. 1925-ci ildə Ümumitifaq Kinematoqrafiya İnstitutunda təhsilini tamamladıqdan sonra "Mejrabpom-Rus" kinostudiyasında işə götürülmüş və ilk filmini (Ana) 1926-cı ildə çəkmişdir. Stalin mükafatı laureatıdır.
Kultera şamı
(Pinus coulteri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cənubi Kaliforniya dan Monte Diabloya qədər sahilyanı dağlarda, quru yamaclarda və çınqıllarla örtülmüş təpələrdə tək-tək və ya kiçik qruplarla bitir, sahilyanı rayonlarda, dəniz səviyyəsindən 800-1500 m hündürlükdə zolaqlar əmələ gətirir. Hündürlüyü 40 m-ə, gövdəsinin diametric 120 sm-dək olan ağacdır. Qabığı qalın, tünd qonur, dərin şırımlı, enli, hamar hissəlidir. Budaqları yuxarı qalxandır. Çətiri ensiz, pyramidal olub, simmetrik deyildir. Zoğları qalın, qonur rəngli olub, bir neçə Buğumarasından ibarətdir, xırda yarpaqları qırışlı qalıqlıdır. Tumurcuqları iri, yumurtavarı olub, ucu bizdir, uzunluğu 4 sm-ə qədərdir, möhkəm yapışmış qabıqlıdır. İynəyarpaqların uzunluğu 15-30 sm-dir, tünd-mavi-yaşıldır. Alt tərəfi hamardır, xırda dişli, ucu sarımtıldır, 3-5 ədədi bir yerə yığılmış olur. Qozaları yumurtavarı-konusvarı, uzunluğu 20-35 sm, eni 10-12 sm-dir, açıq-sarı-qonur rəngli olub, qatranlıdır, qısa saplaqda yerləşərək aşağı əyilir. Toxum qabıqları qalın, qabarıqdır. Toxum qabıqlarının ucları bizdir, qozanın ucuna doğru istiqamətlənmiş, bünövrəyə tərəf əyilmişdir. Toxumları ellipsvaridir, uzunluğu 15-20 mm, eni 5-8 mm-dir, tünd-qonur, təxminən qara rəngli olub, ortası enli qanadlıdır. Tez böyüyür, dekorativ məqsədlə geniş becərilir. Toxumları yüksək cücərmə qabiliyyətinə malikdir. 1 kq-da 3000 toxum olur. Oduncağı yumşaq, yüngül, tez sınandır, xüsusi çəkisi 0,41 qr-dır, dərin lifli, qatranlıdır, az qiymətlidir, ancaq yanacaq üçün istifadə edilir. Toxumları yeməlidir. Çəkisi 1 kq olan iri, dekorativ qozaları vardır. Son dövrlərdə Abşeron və Lənkəran mədəni şəraitdə becərilir. Respublikamızda quru yamacların, bağların və parkların yaşıllaşdırılması üçün yararlıdır.
Möhdasim Yusifov
Həyatı
Yusifov Möhdasim Seyidəzim oğlu (11.09.1950) 1994-cü ildən Sumqayıt teatrında vokal aktyoru işləyir.
M.Yusifov Sumqayıt teatrında işləməzdən əvvəl, 1972-78-ji illərdə M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət filarmoniyasında və Dövlət konsert  birliyində solist-xanəndə, 1978-1994-cü illərdə isə Sumqayıt şəhər mədəniyyət evinin "Gənclik" Xalq kollektivinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır. Sumqayıt teatrında oynadığı rollardan Kəndli (J.Məmmədquluzadə "Danabaş kəndinin  əhvalatları"), Buğac (F.Məhərrəmov "Oğuzlar"), Polis ( İ.Məlikzadə, S.Ələsgərov "Subaylarınızdan görəsiniz"), Aşıq Əlimərdan (Ə.M.Lələdağ "Tələ"),  Qaçqın xəstə ( Y.Həşimov "Həkimlər nobata gedirlər"), Aşbaz (F.Həsənqızı "Anası öpməyən qız"), Saray müğənnisi (Ə.Haqverdiyev "Xacə şah"), Namaz ( M.F.Axundov "Xırs quldurbasan"), Nəzarətçi ( N.Dumbadze "Ağ bayraqlar"), Cangüdən (M.Haqverdiyev "Fədakarlıq"), Əkbər bəy ( Ə.M.Lələdağ "Dağlarda tufan") və s. göstərmək olar.
Şükürlü
Şükürlü (əvvəlki adı: Bozayran) — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 6 may 1997-ci il tarixli, 293-IQ saylı Qərarı ilə Cəlilabad rayonunun Gülməmmədli kənd inzibati-ərazi vahidinin tərkibindəki Bozayran kəndi Şükürlü kəndi adlandırılmışdır.
Toponimikası
XIX əsrə aid mənbədə Bozayranlı formasında qeydə alınmışdır. Sovet hakimiyyəti illərində Böyük Bozayran və Balaca Bozayran kəndlərinə ayrılmışdı. Böyük Bozayran kəndi ləğv edildikdən sonra 1972-ci ildə Balaca Bozayran kəndi rəsmi olaraq Bozayran adlandırılmışdır. Etnotoponim olduğu güman edilir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 397 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Senecio eriobasis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ayşət Maqomayeva
Haqqında
Ayşət Maqomayeva 1921-ci il noyabrın 19-da Maykop şəhərində anadan olub. . Onun əsli haqqında oğlu Müslüm Maqomayev yazırdı ki, onun atası milliyyətcə türk, anası isə yarı adıgey, yarı rus olub.
1936-cı ildə Krasnodar Pedaqoji Məktəbini, 1941-ci ildə isə Rusiya Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunu bitirib. Bir müddət Bakıda yaşayıb.
Onun teatr karyerasının əsas hissəsi Çimkənd Rus Dram Teatrında keçib. Burada o, "Şahzadə Turandot", "Həlim" və "Qara qızılgül" kimi bir çox tamaşalarda oynayıb.
1971-ci ildən 1978-ci ilədək Murmansk Vilayət Dram Teatrında işləyib.
Ayşət Maqomayeva 21 avqust 2003-cü ildə dünyasını dəyişib. Aktrisa ilə vida mərasimi Murmansk Vilayət Dram Teatrında baş tutub. Murmanskda dəfn olunub.
Sümüklü balıqlar
Sümüklü balıqlar — skeletləri sümük quruluşda və deyildin mənşəli işçilər olan balıqları ehtiva edən sinif. Bədənləri müxtəlif şəkillərdə ola bilər. Bədən üzərindəki Marka sikloid, ktenoid və ya ganoid tipdədir. Quyruq üzgəci ümumiyyətlə homoserk quruluşdadır, ancaq müxtəlif qruplarda fərqlilik göstərə bilər. Yenə fərqli qruplarda, digər üzgəclərdə görülən strukturca dəyişikliklər, sistematik baxımdan əhəmiyyət daşıyar.
Ağızları üst və ya uc mövqelidir. Hərəkətli çənələrində müxtəlif quruluşda dişlər ol/tapılar. Bəzi qruplarda ayrıca, yeddinci qəlsəmə yayı üzərində farinks dişləri görülər. qəlsəmələrin üzəri "operkulum" adı verilən kapakçıkla örtülüdür. Mədə və bağırsaqlar arasında "pilorik kapakçıklar" ol/tapılar. Ürəkləri bir qarıncıq və bir də kulakçık olmaq üzrə, iki hissədən meydana gələr. Dəyişən bədən istilikli (poikilotherm) canlılardır. Bağlı dövran sistemi görülər. Üzmə kisələri tapılar. Bu kisə, suyun fərqli səviyyələrindəki təzyiq miqdarlarına qarşı dayanıqlılıq təmin etmədə, tənəffüsdə, səs çıxarmada və səs eşitmədə köməkçidir. Ağciyərli balıqlarda (Dipnoi) isə, ağciyər vəzifəsindədir.
Hans Kristian Qram
Hans Kristian Qram  — Dan bakterioloq. Hüquq Professoru olan Frederik Terkel Qram və Luis Kristian Roulun övladı olmuşdur.
Sümüklü balıqlar
Beyinlərindən 10 cüt sinir çıxar. Hər qulaqda 3 yarım dairə kanalı tapılar. İç qulaqda olan qulaq daşları tarazlığın təmin edilməsindən məsuldur və bu tağların halqalarından yağ təyini edilər. "Yanal xətt", duyğu alışından məsul olan təməl işçidir. Bəzilərində olan bığlar, zəmində qida tapmağa köməkçidir.
Hans Kristian Qram
Kopenhagen Universitetində botanika oxudu və sonra zooloq Yapetus Steenstrupun assistenti kimi işləməyə başladı. Bitkiylə bağlı işləri onu farmakologiya əsasları və mikroskopun istifadəsini öyrənməsinə gətirib çıxardı.
Sümüklü balıqlar
Böyrəkləri mezonefroz (inkişaf etmiş böyrək tipi) tipdədir. Kloakları yoxdur. Cüt halda gonadlar ol/tapılar. Döllənmə bədən xaricində reallaşar və artıma tipi ümumiyyətlə ovipar (yumurtasını bədən xaricinə buraxaraq çoxalan)dır.
Dənizlərdə və şirin sularda, bir çox fərqli mühitdə dağılam göstərərlər. Şirin sularda yaşayanlarda, bədəndəki su itkisini önləmək məqsədiylə müxtəlif adaptasyonlar inkişaf etmişdir. Bədənə su girişini önləmək üçün, bədən səthi mukusla örtülmüşdür, gözdə yağımsı quruluşda bir göz qapağı ol/tapılar. Böyrəklər və əzələ sistemi daha inkişaf etmişdir.
Hans Kristian Qram
1878-ci ildə tibb məktəbində təhsil almağa başladı və 1883-cü ildə məzun oldu. Eyni zamanda təhsili boyunca Avropanı gəzdi. 1884-ci ildə Berlində, iki böyük bakteriya sinfinin ayırd edilməsi üçün bir üsul inkişaf etdirdi. Metod Qram boyama adını aldı və biokimya və mikrobiologiya standart prosedur oldu.
Sümüklü balıqlar
Ümumi xarakteristika
Sümüklü balıqlar (Osteichthyes) üst-sinfinə 32100-dən çox növ daxildir (www.worldfishcenter.org; Catalog of Fishes). Güman edilir ki, sümüklü balıqlar 500 mln. il əvvəl dəyirmiağızlılardan əmələ gəlmişlər. Bu balıqların uzunluğu 0.7–1.1 sm-dən 5–7 m və daha çox olur. Onlar dəniz və şirin su hövzələrində yaşayırlar. Qığırdaqlı balıqlardan sümük skeletin, sümük mənşəli pulcuqların, üzmə qovuğunun və ya ağciyərin olması ilə fərqlənir.
Balıqlarda iy duyğusu, toxunma hissi, eşitmə (daxili qulaq), görmə (Xarasinkimilər (Characiformes) dəstəsinə aid olan mağara balıqları, o cümlədən Astyanax jordani istisna olmaqla) və su titrəmələrini qəbul edən xüsusi yan xətt orqanı vardır. Dərin sularda yaşayan balıqlarda işıqlanma orqanları olur. Bəzi balıqlarda elektrik orqanları (məsələn, Gimnotkimilər (Gymnotiformes) dəstəsinə aid elektrik anqvili — Electrophorus electricus, Narsinkimilər (Narcinidae) fəsiləsinə aid elektrik skatları), bəzilərində isə zəhərli vəzilər (məsələn, Əqrəbkimi balıqlar (Scorpaeniformes) dəstəsi, Sebastes cinsinə aid dəniz xanıbalıqları) vardır. Bədənləri baş, gövdə və quyruq hissələrinə bölünüb, uzunluqları bir neçə millimetrdən bir neçə metrə qədərdir. Əzələləri seqmentar quruluşludur. Çeynəmə, göz və s. əzələləri yaxşı inkişaf edib.
Hans Kristian Qram
1891-ci ildə Qram farmakologiya dərsləri verməyə başladı və ilin sonunda Kopenhagen Universitetində farmakologiya professoru təyin olundu. 1900-cü ildə farmakologiya professoru vəzifəsindən istefa edib, tibbi daha dərin araşdırmaq fikrinə düşdü və araşdırmalar apardı.
Sümüklü balıqlar
Daxili quruluşu
Həzm sistemi ağız dəliyi ilə başlayır, sonra ağız boşluğu, qida borusu, mədə, bağırsaqla davam edir və anal dəliklə bitir. Qaraciyər və zəif inkişaf etmiş mədəaltı vəziləri vardır. Üzmə qovuğu qazlarla (oksigen, karbon qazı, azot) dolu olur və hidrostatik aparat rolunu oynayır. Tənəffüs sistemi qəlsəmələrdən, qan-damar sistemi isə bir qan dövranından ibarətdir. Ürək ikikameralıdır və bədənin ön hissəsində, başın altında yerləşir, qulaqcıq və mədəcikdən ibarətdir. İfrazat sistemini ilkin böyrəklər təşkil edir. Dəyirmiağızlılarla müqayisədə sinir sistemi daha mürəkkəbdir. Ön beyin yarımkürələri daha çox inkişaf etmişdir. Orta beyində bütün onurğalılara xas olan büküş vardır. Hissiyyat mərkəzləri beyinin müxtəlif hissələrinə səpələnmişdir. Vegetativ sinir sistemi azan sinirin liflərindən ibarətdir. Sümüklü balıqlar ayrıcinsiyyətli varlıqlardır. Bəzi növlər istisna olmaqla mayalanma xaricidir. Sümüklü balıqların qida sənayesində rolu böyükdür. Sümüklü balıqların bəziləri diridoğandır (məsələn, Baykal böyükxulu — Comephorus baicalensis).
Hans Kristian Qram
Məşhur tədqiqatı
Hans Kristian Qramın məşhur tədqiqatı, biologiya elminin standart prosedurlarına gətirmiş, öz şərəfinə adlandırılmış Qram boyama metodu oldu. Bu metodu beynəlxalq şöhrətə qovuşduran qram boyama üsulu bakteriyaların mikroskop altında daha dəqiq görülməsi üçün rövnəqləndirmişdir. Qram boyama icad edildikdən sonra bakteriyaları təsnif etmək üçün ən çox istifadə olunan üsullardan biri olmuşdur. Qram o qədər təvazökar olmuşdur ki, üsulu izah etdiyi məqaləyə belə bir qeyd əlavə etmişdi: Paylaşmama baxmayaraq üsul o qədər də mükəmməl deyil və qüsurları var, amma sizin üsulu inkişaf etdirib işlətməyinizi ümid etdiyim üçün məqalədə bölüşdüm". Qram boyasının xammalı kristal viyole boyasıdır.
Sümüklü balıqlar
Təbiətdə rolu
Cənubi Amerika sularında yaşayan bəzi naxayabənzərlər (Stegophilus insidiosus, Vandellia cirrhosa)iri balıqların sidik-cinsiyyət axarında parazitlik edir. Bəzi sümüklü balıqlar (məsələn, murena) insan üçün təhlükəlidir. Balıqlar yetkin halda insanda parazitlik edən bəzi sestod və trematodların (Diphyllobotrium latum, Clonorchis cinensis)aralıq parazitləridir. Bəzi balıqlar insan üçün bir sıra patogen bakteriyaların (vəba, botulizm, vibrioz) daşıyıcılarıdır.
Təsnifatı
Sümüklü balıqlar sinfi 2 alt sinifə bölünür:
Hans Kristian Qram
Digər tədqiqatları
Kişi qırmızı qan hüceyrəsi haqqında tədqiqatlar aparmışdır. 1900-cü ildə tibb professoru olduqdan sonra 4 ədəd tibbi məqalə dərc etdirmiş və bu məqalələr Danimarkada olduqca çox istifadə edilmişdir.
Qram 1923-cü ildə təqaüdçü olaraq, tibbi araşdırmalarına son vermişdir.
Şərqi Sayan
Geologiya
Şərqi Sayan əsasən qneysdən ibarətdir. Mərmər, ambifilit və kvarsit kimi suxurlar səthə çıxır. Faydalı qazıntılardan Qızıl, Qrafit, Boksit, Asbest və Fosforitə rast gəlinir.
Qarayusifli
Qarayusifli — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Şərqi Sayan
Oroqrafiya
Mərkəzi və cənub-şərq hissədə Yüksək dağlıq massivlər vardır: Böyük Sayan, Tunkin, Kitoy, Botoqol və s.
Qarayusifli
Tarixi
thumb|200px|Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Qaraqoyunlular. I kitab. Bakı, 2015. Kəndi adı Qaraqoyunlu hökmdarı Qara Yusifin adı ilə bağlıdır. Azərbaycan Respublikası Dövlət Tarixi Arxivində saxlanılan əhalinin 1863 ildə aparılmış siyahıya alınmasına əsasən Qarayusifli kəndi Yelizavetpol quberniyasının, Cavanşir qəzasının, 1873-cü il siyahıya alınmasına görə, Gəncə qəzasının kəndi kimi qeydə alınmışdır. Qarayusifli kəndi 1863-cü ildə 8 tüstüdən ibarət olmuşdur. Əhalisinin ümumi sayı 55 nəfərdən ibarət Qarayusiflidə 34 kişi, 21 qadın yaşamışdır. 1873-cü ildə aparılmış siyahıya alınmaya əsasən 12 tüstüdən ibarət Qarayusiflinin əhalisinin ümumi sayı 78 nəfər olmuşdur. Həmin ildə aparılmış siyahıya alınmaya istinadən Qarayusiflinin 43 kişi, 35 qadın sakini olmuşdur. XIX əsrin ortalarında Qarayusifli kəndinin yüzbaşısı Kərbəlayi Alməmməd Əhməd oğlu (1833-...) idi. Onun Gülməmməd (1825-...), Şahməmməd (1843-...) adlı qardaşları olmuşdur.
Şərqi Sayan
Oroqrafiya
Şərqi Sayan dağlarının daxilində sönmüş Kropotkina vulkanı ətrafı ərazilərdə vulkanık suxurlar geniş yayılmışdır. Şərq hissədə çox illik buzlar hakim olduğundan relyefə belə öz təsirini göstərmişdir. Şərqi sayan dağlarından axan çayların böyük əksəriyyəti kanyon, astana və şəlalə əmələ gətirir.
Qarayusifli
Tarixi
Qarayusifli Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Alpout inzibati ərazi vahidində kənddir. Qarabağ düzündədir.
Şərqi Sayan
Bitkilər aləmi
Ərazinin böyük qismi yüksək dağlıqdır. Burada Tayqa meşələri geniş yayılmışdır. Əsasən iynə yarpaqlı ağaclar üstünlük təşkil edir. 1500–2000 metr yükəkliklərdə dağ tundurası yayılmışdır. Burada daş üzərində yayılmış mamırlar üstünlük təşkil edir.
Qarayusifli
İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı
27 oktyabr 2020-ci il tarixdə erməni silahlı qüvvələri tərəfindən saat 16:00 radələrində Bərdə rayonunun Qarayusifli kəndinin müxtəlif istiqamətlərdən "Smerç" raketindən atəşə tutulması nəticəsində dinc sakinlər Cəfərova Ofeliya Məcid qızı, Əhmədova Aybəniz Əşrəf qızı, İsmayılov Ehtiram Xəlil oğlu və 2013-cü il təvəllüdlü İsgəndərova Aysu Rövşən qızı həlak olub, 14 nəfər isə xəsarət alıb.
Şərqi Sayan
İqlimi
Yağıntının miqdarı yüksəklikdən asılı olaraq dəyişiir. Cənub-şərq hissəsində yağıntı 300 mm, qərb və cənub-qərbdə isə 800 mm, orta hissədə 400 mm təşkil edir. .
Qarayusifli
Mədəniyyət
Kənddə tam orta məktəb, klub vardır.
Şərqi Sayan
Suları
Şərqi Tyanşan ərazisində 100-ə qədər Buzlaq mövcuddur ki, onlarında ümumi sahəsi 30 km² təşkil edir. Xüsusi ilə mağaralarda sırsıralarla zəngin olan buzlaqlar vardır. thumb|300px|Kitay çayı Onun ərazisində əmələ gələn çaylar Yeniseyin hövzəsinə aiddir. Ən iri çayları Aqul, Biryosa çayı, Kan çayı, Mana çayı, Sisim, Sida çayı, Tuba, Uda çayı. İya çayı, Oka çayı, Bolşaya Belaya çayı, Kitoy çayı, İrkut.
Göllərin böyük əksəriyyəti buzun ekzarasiya fəsliyyəti nəticəsində əmələ gəlmişdir (Aqul gölü ).
Bölgə zəngin miniral suları ilə məşhurdur ( Arşan, Nılova Pustın və Şumak).
Təbiətin qorunması
Şərqi Sayan dağlarının şimal-qərbində Yenisey çayının şərq sahillərindən başlayaraq Slobı qoruğu yerləşir. Silsilənin cənub-şərqində isə Tunqus milli parkı yerləşir. Bu qoruğun ərazisi Buryatiyanın Tuksin rayonu ərazisinə daxildir. thumb|center|800x125px
Üzümçülük
Üzümçülük — yeni üzümçülük təsərrüfatlarının yaradılması, əhalinin üzümə və şəraba olan daxili tələbatını ödəmək üçün mədəni halda becərilən üzüm ağaclarından qısa müddətdə daha çox səmərə verməsini təmin etməyə istiqamətli, əhəmiyyətli bir fəaliyyətdir.
Pinus devoniana
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Üzümçülük
Üzüm insan üçün çox faydalı olan və nisbətən az zəhmət tələb edən giləli meyvələr içərisində əsas yerlərdən birini tutur. Uzum tənəyi quraqlığa lazımı qədər davamlı olub, qüvvəli torpağa o qədər də tələbkar deyil. Üzüm cox su tələb etməyən və hətta dəmyə şəraitində yetişdirilməsi mumkun olan bir bitkidir.
Mübariz Namazov
Mübariz Bəndi oğlu Namazov(2.12.1952 ) — Azərbaycan riyaziyyatçısı. 1996-cı ildə ilk riyaziyyatdan çalışma kitabını yazan Mübariz Namazovun 60-dan çox vəsaitin müəllifidir.
Hal-hazırda Bakı şəhəri Texniki Humanitar liseyində dərs deyir.
Boz-qəhvəyi torpaqlar
Boz-qəhvəyi torpaqlar — yayıldığı quru bozqır landşaft tipi Lənkəran-Astara iqtisadi-coğrafi rayonunun şimal qurtaracağında formalaşmışdır.
Morfoloji tərkibi
Bu torpaqlarda humus qatının qalınlığı 40-50 sm-dir və dənəvər-xırda kərtənli struktura malikdir. Qranulometrik tərkibcə ağır gillicəlidir. Məsaməliliyi 54-58%-da tərəddüd edir. Qrunt suyu 3,0-4,0 m dərinlikdə yerləşir. Suya davamlı aqreqatların miqdarı 50-60%-dir. Boz qəhvəyi torpaqlar taxıl, tərəvəz və üzümçülük altında istifadə olunur və gələcəkdə üzüm plantasiyalarının inkişaf etdirilməsi üçün çox əlverişlidir.
İqlimi
Quru subtropik bozqır iqlimi mülayim qışı və isti yayı ilə səciyyələnir. Orta illik temperatur 13,0-14,20C arasında dəyişir. Yağıntının orta illik miqdarı 280-320 mm təşkil edir və onun yüksək miqdarı ilin soyuq dövründə düşür. Yay aylarında isə əksinə çox quru olur. Ərazi relyefi dağətəyi düzənliklərdən və alçaq dağlığın bir hissəsini əhatə edir.
Torpaqəmələgətirən süxurlar karbonatlı-dellüvial, prolüvial gilli, gillicələr və gilli şistlərdən ibarətdir. Ərazidə yarımsəhra və çöl bozqırların efemerler və friqanoidlər geniş yayılmışdır, onlar yaz və payız fəsillərində yaxşı inkişaf etmişdir.
Yarımtipləri
Boz qəhvəyi torpaqlar fiziki-kimyəvi xüsusiyyətlərinə görə iki yarımtipə ayrılır:
Gülnaz Abdullazadə
Gülnaz Abutalıb qızı Abdullazadə (d.7 sentyabr 1946, Bakı, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan musiqişünası, bəstəkar-musiqişünas, filosof, fəlsəfə elmləri doktoru (1990), professor (1992), Bakı Musiqi Akademiyasının elmi işlər üzrə prorektoru.
Həyatı
Gülnaz Abdullazadə 1946-cı il sentyabrın 7-si Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Bülbül adına orta ixtisas məktəbini və 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirmişdir. O, 1963-cü ildən elmi-pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır. 1976-cı ildə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin aspiranturasına daxil olan Gülnaz Abdullazadə 1979-cu ildə təhsilini başa vurmuşdur. Həmin il fəlsəfə elmlər namizədi, 1990-cı ildən isə fəlsəfə elmləri doktorudur.
Fəaliyyəti
Gülnaz Abdullazadə 1982-1987-ci illərdə Xarici Dillər Universitetində kafedra müdiri,1990-cı ildən isə Bakı Musiqi Akademiyasının elmi-tədqiqat və yaradıcılıq işləri üzrə prorektorudur. O, həmçinin bəstəkarlar ittifaqının üzvüdür. Azərbaycan musiqişünaslığında ilk dəfə olaraq muğamların fəlsəfi mahiyyətinin araşdırılması onun adı ilə bağlıdır. Gülnaz Abdullazadə 40-a qədər elmi əsərin və monoqrafiyaların müəllifidir. Hal-hazırda bəstəkar kimi fəaliyyət göstərməkdədir.