cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fatimənin evinə hücum
Əbu Bəkrin peşmançılığı
Həm ət-Təbəri, həm də əl-Məsudi qeyd edir ki, Əbu Bəkrin ölüm yatağında Səqifədən sonra baş verənlərə görə təəssüf hissi keçirmişdir. Xüsusilə, ət-Təbəri yazır ki, Əbu Bəkr “onlar hətta evini bir itaətsizlik jesti olaraq bağlasaydı belə Fatimənin evini heç vaxt nəysə görə açmamış olmasını" arzuladığını yazır. Bu sünni müəllif Əbu Ubeyd əs-Salam Kitab əl-əmvalında senzuraya məruz qalmış həssas bir etiraf kimi görünür.  Çox güman ki, ət-Təbəri də etirafın bəzi hissələrini gizlədib, çünki əl-Məsudi öz hesabatında yazır ki, “O (Əbu Bəkr) bunu (hadisəni) bir çox sözlə uzun müddət xatırlatdı”, baxmayaraq ki, bu müəllif həmçinin, Əbu Bəkrin xatirələrininin qarşısını almışdır.  Xəlifənin peşmanlığını Əli nəslinin məsələsinə rəğbət bəsləyən əl-Yəqubi (ö. 897-8) də qeyd edir.  Əbu Bəkr öz izahatında “Allah Rəsulunun qızı Fatimənin evində axtarış aparmasaydı və ya kişilərin içəri girməsinə icazə verməsəydim, hətta bu davanı qızışdırmaq məqsədilə bağlansa da” deyə arzu edirdi.
Fatimənin vəfatı
Fatimə 11/632-ci ildə, Məhəmmədin vəfatından altı ay sonra vəfat etdi. Şiə və sünni mənbələrinə görə o zaman o, təxminən on səkkiz və ya iyirmi yeddi yaşında idi. Sünnilərə görə Fatimə Məhəmmədin ölümündən sonra qəm-qüssədən vəfat etmişdir. Şiə İslamı isə hesab edir ki, Fatimənin Ömərin basqını zamanı aldığı xəsarətlər körpəsinin düşməsinə və qısa müddət sonra ölümünə səbəb olub.
Bəzi mənbələr qismən sünnilərin kanonik toplusu Səhih əl-Buxaridə bu yöndə bir ənənəyə əsaslanaraq Fatimənin Əbu Bəkr və Ömərlə heç vaxt barışmadığını bildirirlər. Əbu Bəkr və Ömərin üzr istəmək üçün ölüm yatağında Fatimənin yanına getdiklərinə dair bəzi rəvayətlər də var ki, Madelunq bununla özlərinin günahkar olduqlarını hesab edir. Sünnilərin əl-İmamə vəs-siyasədə xəbər verildiyi kimi, Fatimə iki ziyarətçiyə Məhəmmədin "Fatimə mənim bir parçamdır və onu qəzəbləndirən məni qəzəbləndirmişdir" sözlərini xatırlatdı. Ölmək üzrə olan Fatimə sonra iki nəfərə dedi ki, həqiqətən də onu qəzəbləndiriblər və o, tezliklə şikayətini Allaha və onun peyğəmbəri Məhəmmədə çatdıracaq. Fatimənin Əbu Bəkr və Ömərlə barışdığına dair sünni xəbərləri də var, baxmayaraq ki, Madelunq onların Fatimənin qəzəbinin mənfi nəticələrini aradan qaldırmaq üçün icad edildiyini iddia edir.
Əli vəsiyyətinə əməl edərək Fatiməni gecə gizlicə dəfn etdi. Əl-Təbərinin qeyd etdiyi kimi, onun son arzusu Əbu Bəkrin dəfn mərasimində iştirak etməməsi idi və bu istəyi Əli yerinə yetirdi. Onun Mədinədə dəfn olunduğu yer qeyri-müəyyən olaraq qalır.
Əlinin reaksiyası
Sünni mənbələri Əlinin Fatimənin ölümündən sonra Əbu Bəkrə beyət etməsi barədə təxminən həmfikirdir. Məvaniyə görə Fatimənin ölümündən sonra və xalqın dəstəyindən məhrum olan Əlinin daxili və xarici təhdidlərlə üzləşən yeni yaranan İslamın birliyi naminə xilafət iddialarından əl çəkdiyi deyilir. Xüsusilə, Cefri qeyd edir ki, Əli xilafəti zorla davam etdirmək təkliflərini, o cümlədən Əbu Süfyanın təklifini rədd etdi. Əbu Bəkrin xilafətinə istinadən Madelunq yazır ki, sonralar Bəni Haşimlər arasında “Şübhəsiz ki, bizi ən dəhşətli şəkildə aldatdılar” ilə bitən bir şeir yayılmağa başladı. Əli şairə onu oxumağı qadağan etdi və əlavə etdi ki, İslamın rifahı onun üçün hər şeydən əziz idi. Şah Kazımi və buna bənzər hesabatlardan mötəzili ibn Əbil Hədid (ö. 1258) tərəfindən ''Şərh nəhcül-bəlağə"də qeyd edir.
Məhəmmədin ömründən fərqli olaraq, Əlinin Əbu Bəkr, Ömər və Osmanın xilafətləri dövründə ictimai həyatdan təqaüdə çıxdığı güman edilir. Entoni Əlinin rəftarındakı bu dəyişikliyi ilk üç xəlifəyə qarşı səssiz qınaq kimi təsvir edir. O, Əbu Bəkr və Ömərə hökumət və dini məsələlərdə məsləhət versə də, Əlinin bu ikisi ilə qarşılıqlı etimadsızlığı və düşmənçiliyi yaxşı xarakterizə olunaraq sənədləşdirilmişdir, lakin əsas etibarilə sünni mənbələrində kiçik hesab edilmiş və ya nəzərə alınmamışdır. Onların fikir ayrılıqları 644-cü ildə seçki şurasının prosesləri zamanı Əlinin ilk iki xəlifənin üstünlüyü ilə bağlı olmaqdan imtina etdiyi zaman ifadə edilmişdir. Bunun əksinə olaraq, şiələr Əlinin Əbu Bəkrə beyət etməsini (məcburi) siyasi məqsədəuyğunluq və ya təqiyyə kimi nəzərdən keçirməyə meyllidirlər, beləliklə, Əlinin nə vaxtsa verdiyi beyəti rədd edirlər. Əlinin məscidə sürüklənməsi və orada təzyiq və edam hədəsi altında Əbu Bəkrə əhd verməsi ittihamı sünni əl-İmamə vəs-siyasədə də rast gəlinir ki, bu da bəzən İbn Quteybəyə (ö.889) aid edilir. Lakin, ehtimal ki, Abbasilər dövründə başqa bir sünni müəllifi tərəfindən yazılmışdır.
Sünnilərin ümumi arqumenti budur ki, Ömər Əlinin evinə basqın təşkil etsəydi, Əli heç vaxt onunla münasibətlərini davam etdirməzdi. Şiələrin tipik cavabı budur ki, Əli yeni yaranan İslam naminə öz hüquqlarından imtina etdi və təmkinli davrandı.
Qazaxıstan hökuməti
Qazaxıstan Respublikasının hökuməti  — Qazaxıstan Respublikasının icra hakimiyyətini həyata keçirən kollegial orqan icra orqanlar sisteminə rəhbərlik edir və onların fəaliyyətinə rəhbərlik edir.
Hökumət, Konstitusiyada müəyyən edilmiş qaydada Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti tərəfindən qurulur.
Tarixi
30 avqust 1995-ci ildə ölkənin yeni Konstitusiyasının qəbulu ilə əlaqədar bir referendum keçirildi. Ölkənin yeni əsas qanunu müstəqil Qazaxıstanın dövlət qurumlarının yaradılmasına zəmin yaratdı. Beləliklə, referendumdan sonra Konstitusiya normalarının və yeni dövlət orqanlarının fəaliyyətinin həyata keçirilməsini təmin etmək üçün onların səlahiyyətlərini və funksiyalarını tənzimləyən bir sıra konstitusiya qanunları qəbul edildi. Məsələn, "Qazaxıstan Respublikasında Seçkilər haqqında" Konstitusiya Qanunu, "Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti haqqında" Konstitusiya Qanunu , "Qazaxıstan Respublikası Parlamenti və Deputatlarının statusu " , o cümlədən" Qazaxıstan Respublikası Hökuməti haqqında ” Konstitusiya Qanunu da daxil olmaqla 18 dekabr 1995-ci ildə qəbul edildi. 21 fevralda Qazaxıstan Prezidenti hökuməti buraxdı.
Hökumətin funksiyaları
Qazaxıstan Respublikası Hökuməti aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirir:
Hökumət üzvləri
Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin üzvü Qazaxıstan xalqına və Prezidentinə aşağıdakı andı verir:
Qazaxıstan Respublikası Hökuməti üzvlərinin aşağıdakı hüquqları yoxdur:
Hökumətin səlahiyyət müddəti
Hökumət Prezidentin səlahiyyət müddəti daxilində fəaliyyət göstərir və yeni seçilmiş Cümhuriyyət Parlamenti Məclisinə istefa edir. Respublika Hökuməti öz vəzifələrini Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin yeni tərkibi təsdiqlənənə qədər yerinə yetirəcəkdir.
Hesabatlılıq və məsuliyyət
Hökumət bütün fəaliyyətlərində Cümhuriyyətin Prezidenti qarşısında cavabdehdir.
Hökumət üzvləri öz səlahiyyətləri daxilində qərarlar qəbul etməkdə müstəqildirlər və tabe olduqları dövlət orqanlarının işi üçün Baş nazir qarşısında şəxsən cavabdehdirlər.
Fərman Muradov
Fərman Musa oğlu Muradov — Sosialst əməyi qəhrəmanı, Məşədi Əmir Murad yüzbaşının nəvəsidir.
Həyatı
Fərman Musa oğlu Muradov 1906-cı  ildə Qaryagin qəzasının Yağlıvənd  obasında  doğulmuşdu. İbtidai təhsil  almışdı. Əmirmuradlılar repiressiyaya  uğradıqları  dönəmdə    sürgün  olunmuşdular. Qazaxıstanın Cambul vilayətinin  Çu  rayonun  "Yeni  yol"  kəndində  məskunlaşmışdılar. Doğma yurd-yuvasından  min  kilometrlərlə  uzaqda,  "Yeni yol"da yeni  həyata  başlayan  Fərmana  çətinliklərlə  olsa da  ağ  gün  nəsib  olur. Çuğundur briqadasına   başçılıq  edərkən  bir  neçə  il  dalbadal, hətta  bütün  ölkə  üçün  rekord  sayılan  nəticə  göstərə  göstərə  bilir. Qısa müddətdə  ölkənin  müxtəlif  yerlərindən  onun  yanına, qabaqcıl  iş  təcrübəsini  öyrənmək  üçün  sıravi  kolxozçular,  adlı-sanlı  çuğundurçular,  mütəxəssislər  və  nümayəndələr  gəlir. Nəhayət çox  yüksək  əmək  nailiyyətlərinə  görə,  1947-ci  ildə  SSRI  Ali  Soveti  Rəyasət  heyətinin  fərmanı  ilə  Fərmana  Lenin  ordeni  təqdim  edilməklə  Sosialist  Əməyi  Qəhrəmanı  adı  verilir. Fərman 1987-ci  ildə  vəfat  edib. Fərman Məhəmməd  qızı  Tümən  xanımla  ailə  qurub.
Rutul memarlığı
Rutul memarlığı — yaşayış məskənlərini çətin keçilən yerlərdə quran rutulların ənənəvi memarlığıdır, çünki tez-tez baş verən müharibələr və düşmən basqınları onları müdafiələrini gücləndirmək üçün qala divarları, xəbərdaredici və müdafiə qüllələri tikməyə məcbur etmişdi.
Orta əsr yaşayış məskənləri
L. İ. Lavrovun fikrincə, erkən orta əsrlərdə Şərqi Qafqazda (Cənubi Dağıstanda) əsas yaşayış növü daş tikili, Şimali Qafqazın Xəzər dənizinə qədər dağətəyi ərazilərində isə turlu evlər olmuşdur. M. İ. İlyin qeyd edir ki, " darbazi " tipli tavanlı yaşayış evi paleolit dövrünə aid mağara yaşayış yerlərindən və ibtidai qazıntılardan irəli gələn təkmilləşdirilmiş qazıntı növüdür. Bununla belə, Cənubi Dağıstanın memarlığının heç də bütün materialları dağ evlərinin təkamül yolunun universallığını təsdiq etmir.
Memarlığın inkişafı
Dağlıq ərazilərin məlum təcrid olunması, yaşayış növünün dəyişdirilməsi proseslərinin XIX əsrə qədər orada getməsinə kömək etdi. son dərəcə yavaş və qeyri-bərabər. Bu, bir sıra hallarda müxtəlif vaxtlarda tikilmiş yaşayış binalarını eyni inkişaf mərhələsinə aid hesab etməyə imkan verir.
Cənubi Dağıstanda nəinki qala evləri, hətta bir otaqlı yaşayış məskənləri də orijinal formada praktiki olaraq qorunub saxlanmayıb. Yaşayış binasının daha da fərqləndirilməsi evin ən yaşayış yerində (mətbəx, kiler, qonaq otağı, kunatskaya və s.) Ayrı-ayrı funksional binaların ayrılması ilə əlaqələndirildi. d.) Buna görə də, mənzilin təkamülü nöqteyi-nəzərindən ən erkən tip evin bütün funksiyalarını özündə birləşdirən vahid yaşayış sahəsi olan evlər kimi tanınır.
Bir otaqlı ev
Köhnə dağ kəndlərində (Rutul, Saxur, Ləzgi və Aqul) çoxuşaqlı ailə üçün bir otaqlı evlər bu günə qədər salamat qalmışdır. Bir mərtəbəli, iki mərtəbəli və hətta üç mərtəbəli evlər ola bilər, lakin yaşayış yeri həmişə bir otaqlı olaraq qalır. Ən çox köhnə tək kameralı evlər rutul kəndlərində tapılıb. Bu evlərdə yaşayış sahəsi 45–50 m²-ə çatır (orta hesabla 30–35 m²).
Əmtəə-pul münasibətlərinin Yucdağın dağlıq rayonlarına nüfuz etməsi çoxuşaqlı ailənin parçalanmasının sürətlənməsinə səbəb oldu. Bu proses uzun müddət davam etdi və ümumiyyətlə XIX-cu əsrin ikinci yarısında, nisbətən kiçik iqtisadi müstəqil ailənin (kiçik ailənin) dağ kəndlərində əsas təsərrüfat vahidinə çevrilməsi ilə başa çatdı. Kiçik bir ailə üçün ən sadə yaşayış növü ikinci mərtəbədə kiçik bir otağı olan iki mərtəbəli evdir (ortalama sahəsi 15 m²), eyni zamanda mənzil, mətbəx və kiler kimi xidmət etmişdir. 19-cu əsrdə gündəlik həyatın tələbləri, iqlim və şəxsi ev təsərrüfatının rahatlığı bir çox dağ kəndlərində kiçik bir ailə üçün yeni bir yaşayış növü — ikinci mərtəbədə lodjiyalı bir evin yayılmasına səbəb oldu. İsti mövsümdə lodjiya bütün ailənin həyatının mərkəzi idi — burada yatdılar, yemək bişirdilər və işlədilər. Rutulların inkişaf etmiş zəngin evlərində lojikaların açılışları qaldırıcı panjurlarla bağlanırdı və o, həm də ön otaq rolunu oynaya bilirdi.
Memarlıq elementləri
Otaqların tavan konstruksiyalarının yayılması ilə eyni vaxtda yaşayış binasının fasadında yarımdairəvi tağ "çıxırdı" — pəncərələr, portallar, qalereya arkadaları. Dağıstan memarlığında yarımdairəvi tağın görünüşü və ya geniş yayılması problemi xüsusi araşdırma tələb edir. Təbii ki, tağ borc götürülmüşdür. Belə tağdan gürcü və erməni memarlığında çoxdan istifadə olunub. Lanset tağı bu bölgənin memarlığı üçün xarakterikdir. Yarımdairəvi tağ Qafqaz müharibəsi başa çatdıqdan sonra rus inşaatçıları tərəfindən geniş istifadə edilmişdir. Başqa sözlə, təsir üsulları çox ola bilər. İki tendensiya mübarizə aparırdı: Dərbənd və indiki Azərbaycanın Cənubi Dağıstana bitişik rayonları üçün xarakterik olan lanset tağı və Gürcüstanın Dağlıq Dağıstana bitişik rayonları üçün xarakterik olan yarımdairəvi tağ. 19-cu əsrin ikinci yarısında meydana gələn yarımdairəvi tağ qalib gəldi. Dağıstanın bütün memarlığının əlamətdar xüsusiyyəti. O dövrdə o, ilk növbədə ağıl, ləzgi və tabasaran memarlığında geniş istifadə olunurdu. Vəziyyət ləzgilərin kəndləri ilə müqayisədə keçidlər vasitəsilə Şirvana daha sıx bağlı olan saxurların memarlığı ilə daha mürəkkəb idi. Lanset tağından saxur xalqı daha çox təkcə dekorativ motiv kimi deyil, həm də tam hüquqlu memarlıq forması kimi istifadə edirdi. Rutul memarlığı ağul və saxur memarlıqları arasında sanki aralıq yeri tutur. Ağullar kimi, Rutul yaşayış evlərində də yarımdairəvi bir tağ istifadə edilmişdir. Amma dekorativ motivlərdə lanset tağından daha çox istifadə olunurdu.
Rutuliyalılar arasında məscid və ziyafətlərin memarlığı
Tədqiqatçı N. B. Baklanovun fikrincə, Rutul məscidi yaşayış binasından yalnız əsas və yeganə zalının ölçüsünə və ölçüsündən asılı olaraq bəzi tikinti detallarına görə fərqlənir. Rutul kəndlərində iki böyük məscid tədqiq edilmiş və ətraflı ölçülmüşdür — İxrek və Rutulda. Göründüyü kimi, İxrekdəki məscid ilk dəfə Dağıstanın cənubunda islamın qəbulu zamanı, böyük kəndlər İslamın forpostlarına çevrildiyi zaman tikilib. Məscidin zirzəmisinin bəzi elementləri X–XI əsrlərə aiddir, lakin əsas memarlıq elementləri açıq-aydın gec mənşəlidir. Belə ki, ikinci portal, çox güman ki, 19-cu əsrdə məscidin fasadında tikilib. Daxili taxta sütunlara gəlincə, onları da 19-cu əsrə aid etmək olar. Demək lazımdır ki, İxrek məscidinin görünüşü köhnə Rutul məscidi üçün xarakterik deyil. Monumental tağlı portalın olması məscidin xarici görünüşünə diqqətin artdığını göstərirdi.
Formasına görə məqbərəyə bənzəyən ən sadə pir-məqbərələr əsasən Rutul bölgəsində tapılmışdır. Rutul kəndlərində tək işlənmiş məqbərəyə rast gəlmək mümkün olmamışdır, halbuki belə məqbərələr ləzgi qrupunun digər xalqları arasında da mövcuddur.
Dəvəçi-i Ülya (Meşkinşəhr)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 754 nəfər yaşayır (168 ailə).
Eynullahkəndi (Meşkinşəhr)
Eynullahkəndi — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 161 nəfər yaşayır (29 ailə).
Şamil Əliyev (əsgər)
Şamil Xançoban oğlu Əliyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən Müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Şamil Əliyev 1996-cı il martın 20-də Füzuli rayonunun Bəhmənli kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Şamil Əliyev 2016-cı ilin 2-5 aprelində baş verən döyüşlərdə iştirak etmişdir.
Azərbaycan Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin əsgəri olan Şamil Əliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Döyüş zamanı yaralanaraq neytral zonada qalmasına baxmayaraq özü ordan çıxmağı bacarıb. Könüllü olaraq Hospitalda yatmağı rədd edib və təkrar döyüşə qatılıb. Əliyev Şamil Xançoban oğlu 16 oktyabr Füzuli döyüşləri zamanı qəhrəmancasına şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şamil Əliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şamil Əliyev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Şamil Əliyev ​ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
2.
4.
Mixail Kuçerov
Mixail Qriqoryeviç Kuçerov (, 1850-1911) — Rusiya üzvi kimyaçısıdır. Əsas elmi işləri Doymamış karbohidrogenlərə aiddir. 1881-ci ildə Kuçerov reaksiyasını elmə daxil edir. Bu kəşfə görə 1885-ci ildə mükafata layiq görülür. 1915-ci ildə onun adını daşıyan mükafatı kimya sahəsində işləyən alimlərə təqdim edilməyə başlanılır.
Lyubov Akselrod
Lyubov İsaakovna Akselrod (təxəllüsü – Ortodoks; ) — Rusiya filosofu və ədəbiyyatşünası.
Həyatı
Lyubov İsaakovna Akselrod 1868-cı ildə Rusiya imperiyasında, indiki ərazisində anadan olmuşdur. O, 1884-cü ildən inqilabi hərəkata qoşulmuşdur. Akselrod1887–1906-cı illərdə mühacirətdə yaşamış, 1900-cu ildə Bern Universitetini qurtarmışdır. O, 1892-ci ildə "Əmək azadlığı" qrupuna daxil olmuşdur. Akselrod tarixi materialistcəsinə anlayışı müdafiə etmiş, neokantçılığın idrak nəzəriyyəsinə, empiriokritisizmə qarşı çıxmışdır. O, Marksist fəlsəfənin şərhində aqnostisizm və relyativizmə bir növ razılaşmışdır. Akselrod Vladimir Leninin "Materializm və empiriokritisizm" əsərinə qarşı çıxmışdır. O, 1903-cü ildə menşeviklərə qoşulmuşdur. 1920-ci illərdə Akselrod "mexanistlər" qrupuna daxil idi. O, ömrünün son illərində incəsənətin sisoloji problemləri ilə məşğul olmuşdur. Lyubov Akselrod 5 fevral 1946-cı ildə, SSRİ-nin paytaxtı Moskva şəhərində vəfat etmişdir.
Katçall adası
Katçall adası — Nikobar adaları arxipelaqının mərkəzi hissəsində yerləşən ada. Ada 19 km uzunluğa, 12 km enə malikdir. Sahəsi — 174,4 km². Maksimal hündürlüyü 227metrdir. 2001-ci il siyahıya alınmasına görə adada 5386 nəfər yaşayır. 2014-cü il Hind okeanında zəlzələ və sunami hadisəsindən sonra bölgə böyük zərər görmüşdür.
Hacı Sufi (Poldəşt)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 87 nəfər yaşayır (22 ailə).
Subnəhəng
Subnəhəng — eyni spektral sinif normal bir əsas ardıcıllıq ulduzundan daha parlaq bir ulduzdur, lakin əsl nəhəng ulduz kimi parlaq deyil. Subnəhəng termini xüsusi bir spektral parlaqlıq sinfinə və bir ulduzun təkamülündə bir mərhələdə tətbiq olunur.
Yerkes IV sinif
Subnəhəng termini ilk dəfə 1930-cu ildə sinif G və erkən K ulduzları üçün +2.5 və +4 arasında mütləq böyüklüklə istifadə edilmişdir. Bunlar, əsas ardıcıllığı və ya nəhəng ulduzlardan daha az sayda olsa da, günəş kimi açıq-əsas ardıcıl ulduzlar və Aldebaran kimi aydın nəhəng ulduzlar arasındakı ulduzların bir hissəsi olaraq qeyd edildi. thumb|463x463px Yerkes spektral təsnifat sistemi, eyni temperaturun digər ulduzlarına nisbətən parlaqlığı göstərmək üçün bir ulduzun temperaturu (məsələn, A5 və ya M1) və bir Roma rəqəmini ifadə etmək üçün bir məktub və rəqəm kombinasiyasını istifadə edən ikiölçülü bir sxemdir. Luminosity-class-IV ulduzları əsas ardıcıl ulduzlar (parlaqlıq sinfi V) və qırmızı gigantlar (parlaqlıq sinfi III) arasında yerləşən subnəhəngdir..
Mütləq xüsusiyyətləri müəyyən etmək əvəzinə, spektral parlaqlıq sinfini təyin etmək üçün tipik bir yanaşma standart ulduzlara qarşı oxşar spektrləri müqayisə etməkdir. Çoxlu xətt əmsalları və profilləri ağırlığa həssasdır və buna görə faydalı parlaqlıq göstəricilərinə malikdir, lakin hər spektral sinif üçün ən faydalı spektral xüsusiyyətlərdən bəziləri aşağıdakılardır:
Morgan və Keenan, ikitərəfli təsnifat sxemini qurduqda, parlaqlıq sinfində IV ulduz nümunələrini sıraladı.
Daha sonra təhlil göstərdi ki, bunların ikisi ikiqat ulduzlardan qarışıq spektrlərdir və bəziləri dəyişkəndir və standartlar daha çox ulduza genişlənmişdir, lakin orijinal ulduzların əksəriyyəti hələ də subnəhəng luminosity sinfinin standartları hesab olunur. O sinif ulduzları və K1-dən daha soyuq olan ulduzlar nadir hallarda subqidratlı parlaqlıq sinifləri verilir.
H-R diaqramında Subnəhənglər
Hertzsprung-Russell (H-R) diaqramı x-ox və ya y ekssində mütləq qabarit və ya parlaqlıq üzərində istilik və ya spektral növü olan ulduzların dağılma hissəsidir. Bütün ulduzların H-R diaqramları diaqramın digər hissələrində nisbətən az sayda ulduzlarla müqayisədədir, ulduzların əksəriyyətini əks etdirən açıq diaqonal əsas ardıcıllıq bandını, çoxlu sayda qırmızı nəhəngləri (və kifayət qədər zəif ulduzlar müşahidə olunan ağ cırtdanlar) göstərir.
Subnəhənglər yuxarıdakı bir bölgəni işğal edir (yəni daha çox parlaq) əsas ardıcıllıq ulduzları və nəhəng ulduzların altındakıdır. Çox H-R diaqramlarında nisbətən çox azdır, çünki bir subnəhəng kimi sərf olunan vaxt əsas ardıcıllıqla və ya nəhəng bir ulduz kimi sərf olunan vaxtdan azdır. sinif B, alt qüvvələr əsas ardıcıllıqlı ulduzlardan fərqlənir, soyuq subnəhənglər isə əsas ardıcıllıqlı ulduzlar və qırmızı nəhənglər arasında nisbətən böyük bir boşluq doldurur.
Hertzsprung-Russell (H-R) diaqramı x-ox və ya y ekssində mütləq qabarit və ya parlaqlıq üzərində istilik və ya spektral növü olan ulduzların dağılma hissəsidir. Bütün ulduzların H-R diaqramları diaqramın digər hissələrində nisbətən az sayda ulduzlarla müqayisədə, ulduzların əksəriyyətini əks etdirən açıq diaqonal əsas ardıcıllıq bandını, çoxlu sayda qırmızı nəhəngləri (və kifayət qədər zəif ulduzlar müşahidə olunan ağ cırtdanlar) göstərir.
Stellar təkamül yolları H-R diaqramı üzərində tərtib edilə bilər. Müəyyən bir kütlə üçün, bu bir həyatın ömrü boyunca bir ulduz mövqeyini izləyir və subnəhəng şöbəsi boyunca nəhəng filiala başlanğıc əsas ardıcıllıq mövqeyindən bir yol göstərər. Bir H-R diaqramı, bir qrup kimi eyni yaşa malik olan bir qrup ulduz üçün tərtib edildikdə, subnəhəng şöbə əsas ardıcıllıq dönmə nöqtəsi və qırmızı nəhəng şöbə arasında bir ulduz qrupu kimi görünə bilər. Subnəhəng şöbə yalnız 1–8 M ulduzunun bir neçə milyard il tələb edən əsas ardıcıllıqdan uzaqlaşdıqları zaman kifayət qədər köhnə olduqda görünə bilər. ω Centauri əslində hələ də tam başa düşülməmiş səbəblər üzündən bir neçə ayrı subnəhəng şöbəni göstərir, lakin klasterdə müxtəlif yaşlarda ulduz populyasiyalarını təmsil edir.
Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyəti
Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyəti — 1964-cü ildə yaradılmışdır və ilkin olaraq Britaniya Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin bir hissəsi idi. Baş qərargahı Kampala şəhərində yerləşir.
Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyəti ölkə ərazisində fəaliyyət göstərən ən böyük yerli humanitar təşkilatdır.
Tarixi
1941-ci ildə Britaniya Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin bir filialı olaraq fəaliyyətə başladı. 1964-cü ildə Uqanda Parlamentinin qəbul etdiyi akt əsasında Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyəti kimi formalaşdı. Bir il sonra 1965-ci ildə cəmiyyət Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Cəmiyyətinin üzvü olaraq qəbul edildi.
Frakiya dili
Frakiya dili — qədim dövrdə Cənub-Şərqi Avropada frakiyalılar tərəfindən danışılan, zəif tədqiq olunmuş ölü dil. Frakiya dilinin linqvistik yaxınlıqları zəif başa düşülür, lakin satem xüsusiyyətləri səbəbindən ümumi mənzərədə onun Hind-Avropa dili olduğu qəbul edilir.
Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyəti
Tarixi
Cəmiyyət növbəti illər ərzində böyüməyə başladı və hazırda bütün Uqanda ərazisində 51 filialı və 30 yarımfilialı var. Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyəti həm də missiyanın icrasında bir sıra tərəfdaşlarla birgə fəaliyyət göstərir. Bu təşkilatlara Uqanda hökuməti, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Beynəlxalq Maliyyə Agentlikləri, korporativ şirkətlər və Qırmızı Xaç Milli Cəmiyyətləri daxildir.
Frakiya dili
Frakiya dili və ya dilləri indiki Bolqarıstan, Rumıniya, Şimali Makedoniya, Yunanıstanın şimalı, Avropa Türkiyəsi və Bitiniya bölgələrində danışılırdı. Frakiya dilinin nə vaxt ölü dilə çevrildiyi mübahisə mövzusudur. Bununla belə, b.e. VI əsrində Frakiya dilinin hələ də istifadə olunduğu ümumi qəbul edilir.
Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyəti
Missiyası
Uqanda Qırmızı Xaç Cəmiyyətinin məqsədi insanların ən həssas ehtiyaclarına belə cavab verən güclü, sağlam və özünü dəstəkləyən bir cəmiyyət qurmaqdır. Onun missiyası Uqandada insanların həyatını xilas edən, yaşayış vasitələrini dəstəkləyən və insan ləyaqətini təbliğ edən aparıcı humanitar təşkilat kimi fəaliyyət göstərməkdir.
Ağdüz (Çaldıran)
Ağdüz - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 290 nəfər yaşayır (57 ailə).
Coğrafi yerləşməsi
Maku şəhristanının Siyahçeşmə bölgəsinin Çaldıran kəndistanında, Siyahçeşmə qəsəbəsindən 18 km şimal-qərbdədir.
Sen Arevşatyan
Həyatı
Sen Sureni Arevşatyan 7 yanvar 1928-ci ildə Ermənistan SSR-nin paytaxtı İrəvan şəhərində, yazıçı Suren Qəhrəmani Arevşatyanın (1896–1972) və Suzanna Xristoforovnanın (1902–1992) ailəsində anadan olmuşdur. Böyük qardaşı Eduard Arevşatyan (1926–2007) Ermənistan SSR-nin əməkdar memarı olmuşdur. Sen Arevşatyan 1946–1951-ci illərdə İrəvan Dövlət Universitetində təhsil almışdır. O, 1954–1957-ci illərdə Ermənistan Milli Elmlər Akademiyasının (EMEA) Fəlsəfə şöbəsinin kiçik elmi işçisi, 1957–1959-cu illərdə isə böyük elmi işçisi olmuşdr. Arevşatyan 1972–1979-cu illərdə EMEA-nın Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun baş elmi işçisi, 1990-cı ildən isə qrup rəhbəri olmuşdur. O, 1975–1978-ci illərdə İrəvan Dövlət Universitetində dərs demişdir. Arevşatyan 1959–1982-ci illərdə şöbə müdiri, 1982–2007-ci illərdə isə Matenadaranın direktoru olmuşdur. O, 1986–1989-cu illərdə Ermənistan Mədəniyyət Fondunun təsisçi sədri olmuşdur. Arevşatyan 1972-ci ildə fəlsəfə doktoru adını qazanmışdır. 1978-ci ildə Ermənistan SSR Dövlət Mükafatına layiq görülən Arevşatyan 1996-cı ildə EMEA-nın akademiki olmuşdur. O, 25 iyul 2014-cü ildə Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərində vəfat etmişdir.
Hacıseyfli (Meşkinşəhr)
Hacıseyfli — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 130 nəfər yaşayır (28 ailə).
Silviya Braun
Silviya Braun - amerikalı ekstrasens medium, hipnoterapist və yazıçıdır.
Çərkəz Muradov
Fərman Musa oğlu Muradov — Sosialst əməyi qəhrəmanı, Məşədi Əmir Murad yüzbaşının nəvəsidir.
Silviya Braun
Həyatı
Yəhudi bir ata və protestant bir ananın qızıdır, ancaq özünə qabiliyyətinin nənəsindən (ana tərəf) Ada Kolendən keçdiyini deyir (nənəsi də ekstrasensdir). Anasının bu mövzuları bir "axmaqlıq" olaraq adlandırmasından ötrü nənəsi ilə daha yaxın olmuşdur.
Özü reinkarnasiyaya inanır və hər kəsin əslində özündən aslı bir ruhani rəhbəru olduğunu, qabiliyyətli olaraq adlandırılan insanların digər insanlardan tək fərqinin öz ruhani rəhbərləri ilə əlaqə qura bilmələri olduğunu diqqətə çatdırır. O biri dünyada həyat adlı kitabı o biri dünya həyatı ilə əlaqəli ən çox oxunan kitablardan biri olmuşdur.
Çərkəz Muradov
Həyatı
Musanın ikinci  oğlu  Çərkəz  1918-ci  ildə  anadan  olmuşdu. O da  ailəsi  ilə  birlikdə  Qazaxıstana  sürgün  olmuşdu. Çaldır-çuldur əməldən  əl  çəkib  öz  sadə  həyatının  mənasını  halal  zəhmətdə  görən,  bütün  gənclik  enerjisi  və  qabiliyyəti  ilə  çalışan  Çərkəzin  də  taleyi  üzünə  gülmüşdür. Çuğundur üzrə  manqa  başçısı  işləyən  və  elə  birinci  ildən  bol  məhsul  götürən  və  hünəri,  qeyrəti,    işi  və  əməli  ilə  sübut  etmişdir  ki,  dünyada  sağalmayan  yaralar  yoxdur. 1937-ci ilin  faciəsi  onun  arzusu  və  istəyi  puç  olmuş  bir  yağləvəndli  kimi  sıxsa  da,  sarsıtsa  da  o  həyata,  adamlara  inamını  itirməmişdi. Çünki bütün  insanlar  kimi  onun  da    doğmaları,  ailəsi,  uşaqları  vardı. O, varlığı  ilə  çalışırdı. Çalışırdı ki,  yaxınlarının  üzünü  ağartsın,  soylarını  üzqaraçılığını  boynundan  atsın. 1947-ci ildə  ona  da  qardaşı  ilə  birlikdə  Sosialist  Əməyi  Qəhrəmanı  kimi  şərəfli  ad,  fəxri  ünvan  verilmişdi.
Çərkəz Ruqiyyə xanımla ailə qurub. Əhliman adlı oğlu var.
NGC 2458
NGC 2458, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Vaşaq bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Molla kəndi (Poldəşt)
Molla kəndi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Poldəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 141 nəfər yaşayır (33 ailə).
Robert de Klermon
Robert de Klermon (Robert du Clermont; ) — Fransa kralı IX Lüdovik in oğlu, Burbon sülaləsi nin banisi.
Həyatı
Robert 1256-cı ildə Fransa kralı IX Lüdovik və onun xanımı Provanslı Marqarita nın ən kiçik oğlu olaraq dünyaya gəlib. Uşaqlıq illəriylə bağlı yetərli məlumat olmasa da, azyaşlı ikən yaşadığı bədbəxt hadisə əsnasında aldığı zədəylə ömürlük şikəst qaldığı məlumdur. Bu səbəblə həyatda ikən aktiv siyasi fəaliiyəti olmamışdır.
Buna baxmayaraq, 1272-ci ildə dövrün nüfuzlu ailələrindən olan Burqundiya hersoqu IV Hüqo nun nəvəsi Beatrisayla evləndirildi. Onun məhz bu evlilikdən dünyaya gələn böyük oğlu Lüdovik, 1589-cu ildə taxta çıxan IV Henri nin ulu babasıdır. Beləcə, onun törəmələri özündən 9 nəsil sonra taxta çıxdı.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Hamamlı (Meşkinşəhr)
Hamamlı — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 138 nəfər yaşayır (30 ailə).
Aldehidlər
thumb|100px|Aldehidlər quruluşu Aldehidlər (latınca: "alcohol dehydrogenatum", mənası: "Hidrogenini itirmiş spirt) - molekullarında karbohidrogen ilə birləşmiş aldehid qrupu olan üzvi maddələrə deyilir. Aldehidlərin tərkibində Karboksil qrupu vardır. Tərkibində Alkil və ya Aril radikal əvəzediciləri vardır. Doymuş birəsaslı aldehidlərin ümumi formulu: СnН2n+1CHO
Ümumi məlumat
"Aldehid" sözü hidrogenini itirmiş spirt deməkdir və iki latın sözünün - alkoqol (spirt) və dehidrogenləşmə (hidrogenini itirmə) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Karbohidrogen radikalının təbiətindən asılı olaraq Aldehidlər doymuş (məsələn, Sirkə aldehidi), doymamış (məsələn. Akrolein) və aromatik (məsələn, Benzol aldehidi) aldehidlərə ayrılır. Aldehidlərin və ketonların xassələri demək olar ki, eynidir. Aldehid və ketonlarda yan zəncirdə və karbonil qrupunda (-CHO) əvəzetmə reaksiyaları baş verə bilər. Aldehidlər polimerləşə bilir. Suda yaxşı həll olur. Spirtlərlə qarşılıqlı təsirdə Poluasetallar alınır. Aldehidlərin reduksiya edilməsi nəticəsində Birli spirt alınır. Aldehidlərin oksidləşməsindən isə Karbon turşuları alınır. Sadə aldehidlər kəskin iyə malikdirlər. Aldehidlər hidroksilaminin təsiri nəticsində Oksimlərə çevrilirlər. Nümayəndələrindən birincisi olan Formaldehid zəhərli qazdır. Formaldehiddən sonra gələnlər maye, ali aldehidlər isə bərk maddələrdir. Ümumiyyətlə, Aldehidlərin iki əsas nümayəndəsi vardır: Formaldehid və Asetaldehid.
Nomenklaturası
Aldehidləri müvafiq karbohidrogenlərin adının sonuna "-al" şəkilçisi artırmaqla adlandırırlar.
Aromatik aldehidlər kimi, alifatik aldehidləri də müvafiq üzvi turşuların adlarının sonundakı "turşu" sözünü "aldehid" sözü ilə əvəz etməklə adlandırmaq mümkündür.
Bir çox aldehidlərin başqa adları da vardır. Onların bəzilərinin digər adları rəsmi olaraq Beynəlxalq Nəzəri və Tətbiqi Kimya İttifaqı (İYUPAK) tərəfindən qəbul edilmişdir. Məsələn: Benzenkarboldehid- Benzaldehid, Metanal – Formaldehid, Etanal – Asetaldehid və s.
Aldehid və ketonların alınma üsulları
1. Spirtlərin oksidləşdirilməsi
Birli spirtlərin oksidləşdirilməsindən aldehid, ikili spirtlərin oksidləşdirilməsindən isə ketonlar alınır. Faktiki olaraq bu reaksiyalar dehidrogenləşmə (dehidrooksidləşmə) reaksiyalarıdır.
Birli spirtlər 200...300 o C-də mis üzərində oksidləşərək aldehidlərə çevrilirlər. Aldehidlər spirtlərə nisbətən daha tez oksidləşdiyindən alınan aldehidi reaksiya mühitindən çıxarmaq tələb olunur. Bunun üçün aldehidlərin müvafiq spirtlərə nisbətən uçucu olması əasa götürülür.
Bu sənayedə sadə aldehid və ketonların alınmasının əsas metodlarındandır.
2. Asetilenin və onun homoloqlarının hidratlaşması (Kuçerov reaksiyası).
Əgər reaksiyaya Keton daxil edilibsə, ondan Asetilenin hidratlaşmasından Asetildehid alınır:
3. Karbon turşularının pirolizi
4.Oksosintez
5. Fridel-Krafts reaksiyası əsasında aromatik birləşmələrin asilləşdirilməsi
6. Alkenlərin ozonlaşdırılması
8. Turşuların xloranhidridlərinin aldehidlərə qədər reduksiyası (Rozenmund reaksiyası).
9. Qrinyar reaktivlərindən istifadə etməklə sintez.
İzomerlik
Aldehidlərin izomerliyi aldehid qrupu ilə birləşmiş radikalın izomerliyi ilə müəyyən edilir. Karbon zəncirinin nömrələnməsi aldehid qrupunda olan karbon atomundan başlanır.
Fiziki xassələri
Aldehidlərin homoloji sırasının birinci üzvü qaz, sonra gələnlər maye, ali aldehidlər isə bərk maddələrdir. Tərkibində 7-16 karbon atomu olan ali aldehidlər xoş iyli olduqlarından ətriyyat sahəsində geniş tətbiq olunur. Sıranın ilk üzvləri suda yaxşı həll olur, molekul kütləsi artdıqca aldehidlərin suda həll olması azalır. Aldehidlərdə molekullararası hidrogen rabitəsi yaranmadığından onların qaynama temperaturu molekulunda həmin sayda karbon atomu olan spirtlərə nisbətən aşağı olur.
Göman (Sərdəşt)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 399 nəfər yaşayır (63 ailə).
Fədail Nadirov
Fədail Fərhad oğlu Nadirov (23 iyul 1999; Qobustan rayonu, Azərbaycan — 26 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Fədail Nadirov 1999-cu il iyulun 23-də Qobustan rayonunun Bədəlli kəndində anadan olub. Subay idi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Fədail Nadirov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Fədail Nadirov oktyabrın 26-da Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Qobustan rayonunun Bədəlli kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fədail Nadirov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fədail Nadirov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İrsi
Fədail Nadirovun müharibədən bir neçə gün əvvəl təlimlər üçün hərbi hissəyə yollanan zaman avtomobili yolda saxlatdırıb, rəqs eləməsi sosial medialarda trendə çevrildi.
Mütarikə dövrü
Mütarikə dövrü — Türkiyə tarixində 30 oktyabr 1918-ci ildə Mudros barışığı ilə başlamış və Mudanya barışığı ilə sona çatmış, İstanbulun işğalı və Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi ilə təsvir edilən dövr. Bu, ədəbiyyat və digər incəsənət əsərləri üçün mövzu və səhnə olmuşdur. Mütarikə dövrünün xüsusiyyətləri bir çox şair və yazıçıları ruhlandırmışdır. Bunların arasında Cümhuriyyət dövrünün şair və yazıçıları ilə yanaşı, dövrün ədəbiyyatşünasları da var.
Avtoliz (biologiya)
Avtoliz və ya autoliz — bioloji hüceyrənin öz enzimlərinin istifadə edərək özü-özünü həzm etmə prosesi.
Hüceyrə həzminin biokimyəvi mexanizmləri
Otoliz, canlı yetkin orqanizmlərdə nadirdir və ümumiyyətlə nekrotik toxumada olur, çünki fermentlər normal olaraq substrat kimi xidmət etməyən hüceyrə komponentlərinə təsir göstərir. Bu fermentlər hüceyrədəki sağlam, canlı toxumada substrat təmin edən aktiv proseslərin dayandırılması səbəbindən sərbəst buraxılır; avtoliz özü aktiv bir proses deyil. Başqa sözlə, avtoliz canlı hüceyrələr tərəfindən qidaların həzm edilməsinin aktiv prosesinə bənzəsə də, ölü hüceyrələr, özlərini aktiv şəkildə həzm etmirlər. Tənəffüs çatışmazlığı və oksidləşdirici fosforilasiyanın sonrakı dəyərsizləşməsi avtolitik proses üçün stimullaşdırıcıdır. Hüceyrə bütövlüyünü qorumaq və homeostazı qorumaq üçün lazım olan yüksək enerji molekullarının azaldılması və hüceyrə biokimyəvi funksiyasında əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb olur.
Molekulyar oksigen, nəticədə termodinamik cəhətdən əlverişsiz hüceyrə prosesləri üçün əsas enerji mənbəyi olan adenozin trifosfatın sintezindən məsul olan oksidləşdirici fosforilasiya kimi tanınan bir sıra biokimyəvi reaksiyalarda son elektron qəbuledici rolunu oynayır. Molekulyar oksigenin hüceyrələrə çatdırılmaması, adenozin trifosfat əmələ gəlməsinin təsirsiz bir vasitəsi kimi qlükozanın piruvata çevrildiyi anaerob qlikolizə metabolik bir keçidə səbəb olur. Qlikoliz oksidləşdirici fosforilasiyaya nisbətən daha az ATP məhsuldarlığına malikdir və hüceyrənin pH-nı aşağı salan asidik yan məhsullar yaradır və bu da otolizdə iştirak edən bir çox fermentativ prosesin işə qəbul edilməsinə imkan verir.
Adenozin trifosfatın məhdud sintezi, ion və molekulları hüceyrə membranı boyunca daşıyan enerjili cəhətdən əlverişsiz prosesləri sitimullaşdırmaq üçün ATP istifadə edən bir çox hüceyrə nəqliyyat mexanizmini pozur. Məsələn, hüceyrə membran potensialı sodium-kalium ATPase pompası ilə qorunur. Pompanın sıradan çıxması membran potensialının itirilməsinə gətirib çıxarır, çünki sodium ionları hüceyrənin içərisində yığılır və kalium ionları ion kanalları ilə itirilir. Membran potensialının itkisi kalsium ionlarının hüceyrəyə, sonra suyun osmotik təzyiqin təsiriylə hüceyrəyə keçməsini təşviq edir. Su tutma, ion dəyişiklikləri və hüceyrələrin asidifikasiyası, lizozomlar və peroksizomlar daxil olmaqla membrana bağlı hüceyrədaxili strukturlara zərər verir.
Lizozomlar, adətən polisaxaridləri, zülalları, nuklein turşularını, lipidləri, fosforik asil esterləri və sulfatları hidrolitik şəkildə parçalaya bilən çox sayda fermenti ehtiva edən membran orqanoidləridir. Bu proses, fermentlərin və substratların tək bir hüceyrədaxili membran üzərində bölünməsini və ayrılmasını tələb edir ki, bu da digər hüceyrədaxili komponentlərin lazımsız şəkildə məhv edilməsinin qarşısını alır. Normal şəraitdə hüceyrənin molekulyar aparatı sitosolik pH səviyyəsini tənzimləyərək əlavə olaraq lizozomal fermentlərin fəaliyyətindən qorunur. Lisozomal hidrolazların aktivliyi ətrafdakı sitosoldakı 7.2 qələvi ortalama pH-dan xeyli dərəcədə daha asid olan orta dərəcədə asidik pH 5-də optimaldır. Bununla birlikdə, qlikoliz məhsullarının yığılması hüceyrənin pH səviyyəsini azaldır və bu qoruyucu təsiri azaldır. Bundan əlavə, hüceyrədə suyun tutulması nəticəsində zədələnmiş lizozomal membranlar sitozola lizozomal fermentləri salır. Bu fermentlərin sitosoldakı pH səviyyəsinin aşağı düşməsi səbəbindən aktiv olma ehtimalı var və buna görə hüceyrə komponentlərini substrat olaraq istifadə etmək sərbəstdir.
Peroksisomlar ümumiyyətlə lipid lərin, xüsusilə uzun zəncirli yağ turşularının parçalanmasından məsuldur. Aktiv bir elektron nəqliyyat zənciri və əlaqəli hüceyrə prosesləri olmadıqda, lipid deqradasiyasında ekvivalentləri azaltmaq üçün metabolik bir ortaq yoxdur. Avtolizə gəldikdə, peroksizomlar, sitoksiyaya salınan yağ turşularının və reaktiv oksigen növlərinin katabolik potensialını təmin edir, çünki peroksizomal membran su tutma və digər katabolik fermentlər tərəfindən həzm olunur.
Vəzifəsi
Katabolik ferment lərin hüceyrə altı yerlərindən sərbəst buraxılması, ölü orqanizm lərin tamamilə azalmasına səbəb olan geri dönməz bir prosesi tetikler. Avtoliz, çürümək adı verilən bir müddətdə invaziv və fürsətçi mikroorqanizmlərin fəaliyyətini təşviq edən asidik, anaerob, qida ilə zəngin bir mühit yaradır. Avtoliz və çürümə qalıqların çürüməsindən məsul olan əsas proseslərdir.
Yaranın iyileşmesinde, vücudun parçalanması və ölü toxumaların yuyulması və ya aparılması üçün mayeləşdirilməsində otolitik yara sarğı kömək edə bilər. Yaranın nəmli olmasına kömək edən müasir yara sarğıları bu prosesə kömək edə bilər.
Nəzərxan (Poldəşt)
Nəzərxan - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Poldəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 139 nəfər yaşayır (34 ailə).
Bakanas
Bakanas (adın mənşəyi məlum deyil ) — İli çayının qədim deltası, bu deltada quru bir qol. İlinin bir neçə quru qolu olduğundan, ümumiyyətlə çoxluqda - bakanalarda istifadə olunur. Qədim delta, müasir mərkəzdən 340 km məsafədə, regional mərkəz Bakanasın keçmiş şimalında başlamış və Sarıesik-Atıra və Bestas səhralarının ərazisinin yarısına qədərini işğal etmişdir. Eyni zamanda Şet-Bakanas qolu Balxaş gölünün şərq hissəsinə axdı.
Haqqında
Digər böyük quru kanallar — Ortabakanas, Narınbakanas və bir zamanlar ən böyük Janatas - səhra bölgəsində bərəkətli suvarılan bir fan konusu yaratdı ki, bu da orta əsrlər əkinçilik mədəniyyətinin mərkəzinə çevrildi, burada Tuqay meşələrində ov etmək və İli çayının sularında balıq ovu və Balxaş gölü də mühüm rol oynadı. IX—XIII əsrlərdə qədim deltada bir-birindən 40-45 km məsafədə yerləşən bir neçə şəhər inkişaf etdi. İli çayının köhnə yatağındakı Böyük İpək Yolunun ən şimal və ən böyük qədim şəhərlərindən biri də işıqlandırılmış Karamerqen idi.
"Qara ovçu" monqol istilasından sonra deltada suvarılan əkinçilik bərbad vəziyyətə düşdü. .
Gözilə (Sərdəşt)
Gözilə — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sərdəşt şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 356 nəfər yaşayır (59 ailə).
Batxatlu
Batxatlu Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı.
Toponimkası
Batxatlu - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı. Azərbaycanda Qazax qəzasında Batxatlı kənd (yenə orada) adı ilə mənşəcə eynidir.
Həmçinin bax
Tiflis quberniyası
Talış-Muğan Muxtar Respublikası bayrağı
Talış-Muğan Muxtar Respublikasının bayrağı – 7 avqust 1993-ci il tarixində tanınmamış Talış-Muğan Muxtar Respublikası tərəfindən qəbul edilmiş bayraq.
Təsviri
300px|left|thumbnail|Bayrağın tikilmə planı Bayrağın enin uzunluğuna nisbəti 2:3-dür. Bu bayraq üç rəngli parçadan (trikolor) ibarətdir. Bu parçalar bərabər enli üç şaquli zolaqdan, sağda qırmızı, ortada ağ, solda isə yaşıl rənglərdən ibarətdir. Ağ zolağın mərkəzində yarımgünəş və dəniz təsvir olunmuşdur. Bu təsvir zolağın 9/10 hissəsini təşkil edir.
Xəlifədavud (Meşkinşəhr)
Xəlifədavud — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 278 nəfər yaşayır (67 ailə).
Borciya (teleserial, 2011-2014)
Borciya (, həmçinin Borciya: İnam və Qorxu adıyla da tanınır) — Fransa-Almaniya-Çexiya-İtaliya birgə istehsalı olan və Tom Fontana tərəfindən yaradılmış teleserial. Serial, İntibah dövründə Borciya ailəsinin Papa dövlətində yüksəlişi və tənəzzülündən bəhs edir.
"Borciya" serialı İtaliyada 10 iyul 2011-ci ildə Sky Italia telekanalınd, Şimali Amerikada isə 2 oktyabr 2011-ci ildə Netflixdə debüt etmişdir. Serial ikinci mövsümə uzadıldıqdan sonra, 18 mart 2013-cü ildə Fransanın Canal+ telekanalında debüt etmiş, 1 may 2013-cü ildə isə ikinci mövsüm Netflixdə yayımlanmışdır. Üçüncü final mövsümü Fransanın Canal+ telekanalında 15 sentyabr 2014-cü ildə təqdim edilmiş və iki həftə sonra — 1 noyabr 2014-cü ildə Netflixdə yayımlanmışdır. Serialın final seriyası Fransanın Canal+ telekanalında 27 oktyabr 2014-cü ildə təqdim edilmişdir.
İstehsalı
Serial, Atlantique Productions (Lagardère Entertainmentin övlad şirkətlərindən biri) və EOS Entertainment tərəfindən Fransada yayımlanan pullu premium kanallardan biri olan Canal+ üçün istehsal edilmişdir. Serialın çəkilişləri Çexiya (hər üç mövsüm), İtaliya (ikinci və üçüncü mövsümlər) və Xorvatiyada (üçüncü mövsüm) baş tutmuşdur. Çexiyada şounun prodüsserlik işləri ilə Etic films şirkəti məşğul olmuşdur. Beynəlxalq yayımı Beta Film GmbH şirkəti həyata keçirmişdir.
Beynəlxalq istehsal
Serial Fransa-Almaniya-Çexiya-İtaliya istehsalı hesab edilsə də, əslində onun istehsalı beynəlmiləldir. Serialın yaradıcısı, prodüsseri və əsas ssenari müəllifi olan Tom Fontana, o cümlədən digər ssenari müəllifləri olan Şon Vaytsel ("Doktor Haus"), Cina Cianfriddo və Larri Koen amerikandırlar. İkinci mövsümdə ssenaristlər arasına fransız Odri Fuşe də qoşulmuşdur.
Serialın rejissorları da Avropanın müxtəlif ölkələrini təmsil edirlər: Oliver Hirşbigel və Kristof Şrebe almaniyalı, Dirbla Uolş irlandiyalı, Mətin Hüseyin britaniyalı, Tomas Vinsent isə fransalıdır. Hər bir rejissor ardıcıl iki seriyanı çəkdikdən sonra kürsünü digər həmkarına təhvil verdiyinə görə, serial, orijinal formata malikdir.
I mövsüm: Borciya: İnam və qorxu
(1492-ci ilin martı – 1493-cü ilin iyunu)
III mövsüm: Borciya: Yüksəlş və eniş
(1495 – 1507)
Karl Valua
Karl Valua (Charles de Valois; ) — Fransa kralı III Filippin oğlu, Valua sülaləsinin banisi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Azəraeronaviqasiya
“Azəraeronaviqasiya” Hava Hərəkəti İdarəsi və ya qısaca AZANS - Azərbaycan Respublikasının hava məkanında uçuşların təhlükəsizliyinin, hava hərəkətinin əlaqələndirilməsi və xidmət funksiyasını yerinə yetirir. “Azərbaycan Hava Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin “Azəraeronaviqasiya” Hava Hərəkəti İdarəsinin Hava Hərəkətinin İdarəedilməsi Baş Mərkəzinin yeni binası Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanında yerləşir. Baş Mərkəzin yeni binası rəsmi olaraq 2013-cü ildə açılmışdır. Açılışda Prezident İlham Əliyev şəxsən iştirak etmişdir.
“Azəraeronaviqasiya” Hava Hərəkəti İdarəsinin tarixi
1996-cı il aprelin 1-də Dövlət Konserninin müdiriyyətinin qərarı ilə, ICAO və Avropa İnkişaf Bankının himayəsi altında, “Azərbaycan Hava Yolları” Dövlət Konserninin struktur bölmələri arasında ilk olaraq hüquqi müstəqillik statusu əldə etmiş “Azəraeronaviqasiya” (AZANS) aeronaviqasiya xidməti müəssisəsi yaradılmışdır. Yeni müəssisənin başlıca vəzifəsi, Azərbaycan Respublikasının hava məkanında uçuşların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi olmuş və eyni zamanda, ona hava hərəkətinin əlaqələndirilməsi və xidmət funksiyası da həvalə edilmişdir.
Müəssisənin fəaliyyətinin əsas məqsədləri aşağıdakılardır:
beynəlxalq standartlar əsasında yüksək keyfiyyətli aeronaviqasiya xidmətinin təmin edilməsi; yeni beynəlxalq standartların və tövsiyələrin çevik tətbiqi, texniki sistemlərin və informasiya təminatının inkişafı və müasirləşdirilməsi; səriştəli və ixtisaslı heyətin öyrədilməsi və hazırlanması; etibarlı və yüksək keyfiyyətli aeronaviqasiya və meteorologiya məlumatlarının təqdim edilməsi.
Yeni təşkilatın qarşısında qoyulmuş başlıca məqsədlərdən biri ICAO CNS|ATM konsepsiyasının tələblərinə uyğun olaraq, texniki və texnoloji baxımdan yenidən tam təchizetmə məsələsindən ibarətdir. “Azəraeronaviqasiya” müəssisəsi yaradıldığı ilk gündən etibarən uçuşların aeronaviqasiya təminatının milli sisteminin qurulması ilə bağlı mürəkkəb vəzifələrin həll edilməsi üçün intensiv işə başlanmışdır. Buna, həmçinin dövlət başçısı, Azərbaycanın ümummilli lideri Heydər Əliyevin həyata keçirdiyi məqsədyönlü siyasətin də böyük töhfəsi olmuşdur.