cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rusiya Silahlı Qüvvələri
Tarixi
2008-ci ildə müdafiə naziri Anatoli Serdyukovun dövründə Rusiya ordusunda əhəmiyyətli hərbi reformlara başlandı. Reformların əsas məqsədi hərbi qulluqçuların sayının 2012-ci ildə (ən geci 2016-cı ildə) 1 milyon nəfərə kimi azaldılması, zabitlərin sayının azaldılması, zabit hazırlığının mərkəzləşdirilməsi və zabit məktəblərinin sayının 65-dən 10-a azaldılması, mərkəzi qərargahın şəxsi heyətinin azaldılması, ordunun təchizatında mülki şirkətlərə yer verilməsi, eytiyat qüvvələrin yenidən təşkilatlandırılması, ordunun briqada sisteminə keçirilməsi, hərbi hava qüvvələrinin polk sistemindən aviabaza sisteminə keçirilməsi aparılan islahatların əsas istiqamətləri idi. Ümumiyyətlə, islahatların əsas məqsədi şəxsi heyətin azaldılması və orduya ayrılan vəsaitin artırılması idi. Ordudakı islahatların digər məqsədlərindən biri də hərbi hissələrin məişət şəraitinin yaxşılaşdırılmasıdır.
Strukturu
Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyi silahlı qüvvələrin əsas idarəedici orqanıdır. Sovet dövründən bəri Baş Qərargah ordunun əsas qərarlarının verən mərkəzdir. Lakin indi Baş Qərargahın rolu azaldılaraq Müdafiə Nazirliyinin strateji planlaşdırma şöbəsi vəziyyətinə gətirilib. Rusiya ordusunun baş qərargah rəisi ordu generalı Valeri Gerasimovdur. Rusiya Silahlı Qüvvələri aşağıdakı qoşun növlərinə bölünüb:
2010-cu ildəki struktura görə Quru qoşunları, HHQ və donanma 4 hərbi dairəyə bölünüb. Bunlar Qərb Hərbi Dairəsi, Şərq Hərbi Dairəsi, Mərkəzi Hərbi Dairəsi və Cənub Hərbi Dairəsidir. Bundan başqa ölkə xaricində Rusiyanın Ermənistanda 105-ci hərbi bazası yerləşir və bu baza Cənub Hərbi Dairəsinə tabedir. Hərbi donanma 4 dairə və bir flotiliyadan ibarətdir:
Əfəndilər (Cəbrayıl)
Əfəndilər — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Cəbrayıl rayonunun Horovlu kənd Sovetindən Əfəndilər kəndi Çərəkən kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir. 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. 9 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi Azərbaycana ilk gələn seyidlər nəslinə mənsub ailələrdən formalaşmış, Qubadlı rayonunun Əfəndilər kəndindən ayrılmış Seyidlər nəslinə mənsub ailələrin Kühülyataq adlı binə yerində məskunlaşması nəticəsində yaranmış və əvvəllər Kühülyataq da adlandırılmışdır.
Əhalisi
"1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu"na görə, kənddə 17 evdə 49 şiə kürd yaşayırdı.
Xanyeri
Xanyeri (əvvəlki adı: Xantsk) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Daşbulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Xantsk kəndi Xanyeri kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Xanyeri kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Tarixi
XIX əsrdə gəlmə ermənilərin məskunlaşması nəticəsində kəndin adı Xantsk olmuşdu. 1992-ci ildə yaşayış məntəqəsinin Xanyeri adı bərpa edildi. Oykonim "xana məxsus yer" mənasındadır.
Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Xanyeri kəndinin əhalisinin sayı 231 nəfər təşkil edirdi.
Echinops fastigiatus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Areal
Mərkəzi Asiya.
Geri Bekker
Hari Bekker — amerikalı sosioloq və iqtisadçı. 1992-ci ildə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
Həyatı
Hari Bekker 2 dekabr 1930-cu ildə Pensilvaniya ştatında anadan olub. 1951-ci ildə Prinston Universitetində magistr və 1955-ci ildə Çikaqo Universitetində doktorluq dərəcəsinə yüksəlmişdir. 1957–1968-ci illərdə Kolumbiya Universitetində mühazirə dedikdən sonra, Çikaqo Universitetinə qayıdır. 1967-ci ildə Con Beyts Klark medalı, 1992-ci ildə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı və 2007-ci ildə ABŞ Prezidentinin Azadlıq medalına layiq görülmüşdür. Hari Bekker irqçilik, cinayət, ailə quruluşu, narkotik aslılığı kimi ənənəvi sosioloji mövzularda tədqiqatlar aparan ilk iqtisadçılardan biridir.
İverdon FK
"İverdon Sport" Futbol Klubu (, abr. YS) — İsveçrəın İverdon-le-Ben şəhərini təmsil edən, İsveçrə Birinci Liqasıında oynayan və 1948-ci ildə qurulmuş olan peşəkar futbol klubu. Ev stadionu tutumu 6,600 nəfər olan Bələdiyyə stadionudur. Klub, 2001-cı ildə Futbol üzrə İsveçrə Kubokunun və İsveçrənin Çellenc-liqasının 2004/05 mövsümünün çempionu olmuşdur. Futbol klubu 2011/12 mövsümündən bəri İsveçrə Birinci Liqasında oynayır.
Uğurları
Çellenc-liqası
Astragalus echinops
Astragalus echinops — IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar”– NT. Azərbaycanın nadir, endemik növüdür. Regional IUCN Statusu: NT.
Qısa morfoloji təsviri
Gövdəsinin hündürlüyü 30-90 sm olan, sıx a tükcüklərlə örtülmüş çoxillik bitkidir. Yarpaqları 10-16 cütdür, yarpaqcıqları ellipsivari və ya uzunsov-yumurtaşəkillidir, ititəhərdir, üzəri ağ tükcüklüdür. Yarpaqların qoltuğunda yerləşmiş çiçəklər kürəşəkilli çiçək qrupuna aiddir. Tacı sarıdır. Paxlası tükcüklüdür, yuxarı uc hissədə dörtdillidir.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə iyun, meyvəvermə iyul-avqust aylarına təsadüf edir. Orta dağ qurşağında, quru, daşlı yamaclarda və qayalı ərazilərdə rast gəlinir. Mezokserofitdir.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın təbii bərpası azalır və ətraf mühitin mənfi təsirlərinə qarşı həssaslıq müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Populyasiyaların azlığı və antropogen təsirlər.
Mühafizə tədbirləri
Məhdud sahələrdə yayılmış, mənfi təsirlərə məruz qalan növ kimi akademik H. Əliyev adına Zəngəzur Milli Parkı ərazisində yayıldığı sahələr xüsusi nəzarət altına alınmalı və təbii populyasiyaları mühafizə olunmalıdır.
Svelyov üçqabırğacığı
Elmi adı - Tripleurospermum tzvelevii Pobed.
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu / Natonal IUCN Status: "Məlumat azlığı" kateqoriyasına aiddir – DD. Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Birillik və ya ikillik ot bitkisidir. Gövdəsi 60 sm hündürlükdədir. Yarpaqları tərs-yumurtavari, 3-5 sm uzunluğunda, 1,5-3 sm enində, ikiqat-lələkvari, uzunsov, nazik, sapvari, uc hissədən ağımtıl, qısa, sivri seqmentlərə bölünmüşdür. Gövdə yarpaqları daha xırda, oturaqdır. Çiçək qrupu qalxanvari, sadə və ya mürəkkəb; səbətləri çoxsaylı, 2-3 sm diametrində; çiçək yatağı yarımşar formasında, bir qədər uzunsov, sarğının xarici yarpaqları lansetvari, daxildəkilər uzunsov, kənarları solğun qonur rəngli; dilşəkilli çiçəkləri dişicikli 8-10 sm uzunluğunda, ağ rəngli; diskin çiçəkləri sarı rəngli, lansetvari dilimli, təpə hissədə qırmızı ləkəlidir. Toxumcaları 1, 5- 2mm uzunluğunda, tünd-qonur rəngli, xırdaqırışlı, nazik sivri qabırğalı, üst hissənin təpəsində 1-2 ədəd qırmızı vəzciklidir.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə iyul-avqust, meyvə əmələgətirmə avqust aylarına təsadüf edir. Toxum və vegetativ yolla çoxalır. Mezofitdir, orta dağ qurşağında bitən kol cəngəlliyinin ətrafındakı ot örtüyünün tərkibində rast gəlinir. Anthemis L., Papaver L., Nepeta L. Cinslərinə aid növlərlə birlikdə asossiasiya əmələ gətirir. Dekorativ bitkidir.
Yayılması
Lənkəranın dağlıq hissəsidir(Lerik rayonu).
Mühafizə tədbirləri
Yayılma yerlərində antropogen təsirlərin azaldılması, bərpasıın təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.
Ulubaba (Xocalı)
Tarixi
1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Ulubaba kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Toponimikası
Keçmiş adı Uroxaç olmuşdur. Ulubab kəndi Qarabağ silsiləsinin yamacındadır. Əsl adı Ulubabıdır. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrin ortalarında Seyidbəyli kəndindən çixmiş ailələr salmışlar. Oykonimin birinci komponenti türk dillərindəki ulu sözündən olub, “böyük”, “əzəmətli”, “möhtərəm”, “müqəddəs”, “qədim” mənalarını bildirir. Babi isə qədim pirin adıdır. Gorünür, pir şiəliyin babi məzhəbinə mənsub olan bir şəxsə aiddir. Füzuli rayonunda da Babi adlı kənd və bu kənddə pir-türbə var.
Dəniz Baykal
Dəniz Baykal – Türkiyə siyasətçisi və hüquqşünas. Cümhuriyyət Xalq Partiyasının keçmiş rəhbəri, Millət vəkili.
Həyatı
Dəniz Baykal 1938-ci il iyun ayının 20-də Türkiyənin Antalya şəhərində anadan olub. Atası əslən Çərkəz, anası Türkiyədəndir. 1959-cu ildə Ankara Universitetinin Hüquq fakültəsinindən məzun olan Dəniz Baykal 1960-cı ildə eyni universitetin Siyasi Elmlər fakültəsində assistent kimi fəaliyyətə başlayıb.
Siyasi fəaliyyəti
Dəniz Baykal 1974-cü ildə qurulan Ecevit hökumətində Maliyyə naziri, 1978-ci il Ecevit hökumətində isə energetika və təbii sərvətlər naziri olub. Bu dövrdə Baykal Partiya Məclisi və Mərkəzi İdarəetmə Heyətinin üzvü, baş katib köməkçisi kimi vəzifələri də icra edib. Baykal həmin ilin sentyabr ayının 12-də baş verən hərbi çevrilişdən sonra bir müddət Ankarada Ordu Dil Məktəbində nəzarət altında saxlanıb.
1982-ci ildə qəbul edilmiş konstitusiyanın 5 il müddətinə siyasətlə məşğul olmağı qadağan etdiyi siyasətçilər arasında yer alan Baykal 1983-cü ildə siyasi partiyaların qurulmasına icazə verildikdən sonra "siyasətdən uzaqlaşdırılmasına baxmayaraq, fəaliyyətini davam etdirdiyinə" görə bir qrup qabaqcıl Cümhuriyyət Xalq Partiyası-li və AP-li siyasətçilər ilə birlikdə Çanaqqala Zəncirbozan hərbi bazasında ikinci dəfə nəzarət altına alınır.
1987-ci ilin sentyabr ayında Türkiyə parlamentinə keçirilən seçkilərdə yenə doğma şəhəri Antalyadan millət vəkili seçilir. SHP-də baş katib vəzifəsini icra edən Baykal 1990-cı ildə vəzifəsindən istefa edir. Bununla yanaşı, Dəniz Baykal millət vəkili kimi Türkiyə-Avropa Birliyi birgə Parlamentlərarası Komitəsinin həmsədri vəzifəsini icra edib. Avropa Şurasının Parlamentarilər Məclisinə daxil olan Dəniz Baykal eyni zamanda TBMM-in Xarici İşlər Komissiyasının da üzvü olub.
1995-ci ilin 24 dekabrında növbəti parlament seçkilərində yenə Antalyadan millət vəkili seçilir. Seçkilərdən sonra 53-cü hökumətin qurulması ilə xarici işlər naziri və baş nazirin köməkçisi vəzifəsindən istefa edən Baykal yenidən Cümhuriyyət Xalq Partiyasının sədri seçilir.
1999-cu ildə parlament seçkilərində Cümhuriyyət Xalq Partiyası ilk dəfə parlamentdən kənarda qalır. Partiyasının seçkilərdə müvəffəqiyyətsizliyə uğramasından sonra Baykal partiya sədrliyi vəzifəsindən getdiyini bildirir.
2007-ci ildə yenə Baykalın liderliyindəki Cümhuriyyət Xalq Partiyası Türkiyə parlamentinə keçirilən seçkilərdə səslərin 20,8 %-ini əldə edərək məclisdə ana müxalifət partiyasına çevrilir.
Dəniz Baykal Olcay Baykal ilə evlidir. Xanım Olcay Antalyada anadan olub. Maraqlıdır ki, Dəniz Baykal həyat yoldaşı ilə Akçakoca vilayətində gizli şəkildə evlənib.
Dəniz Baykal siyasətçi olmaqla yanaşı, dosentdir və çox yaxşı üzgüçüdür.
Dəniz Baykal 11 fevral 2023-cü ildə vəfat etmişdir. Ankarada dəfn olunmuşdur.
Şahvələdli (Cəbrayıl)
Şahvələdli — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Qarabağ silsiləsi ətəyindədir. Yerli əhalinin məlumatına görə XIX əsrdə Şahvələd adlı şəxs salmışdır.
Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
30 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Şahvələdli Cəbrayıl rayonunun Cəbrayıl qəs. inzibati ərazi vahidində kənddir. Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə Şahvələd adlı şəxs salmış, kənd də onun törəmələrinin adı ilə adlandırılmışdır.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Bulbophyllum bifarium
(Bulbophyllum bifarium) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Məhərrəm Dadaşov
Dadaşov Məhərrəm (tam adı: Dadaşov Məhərrəm Əkbər oğlu) — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Həyatı
1912-ci ildə Salyan rayonunun Beştalı kəndində anadan olmuşdur. 1941-ci ildə xidmətə traktorçu peşəsindən çağırılmışdır. 233-cü tank briqadasında xidmət edən baş serjant Məhərrəm Dadaşov 1942-ci ildən döyüş cəbhələrində olmuşdur. 1942-ci ilin oktyabrından 1943-cü ilin yanvarınadək 223-cü atıcı diviziyanın tərkibində döyüşmüşdür. Rumıniyanın Vasluy şəhəri ətrəfında 1944-cü ilin avqustunda aparılan döyüşdə fərqlənmişdir. Onun conrakı döyüşləri Çexoslovakiyada olmuşdur. Baş serjant M. Dadaşovun tank heyəti avqustun 28-də düşmən ordusunun yerləşdiyi məntəqəyə daxil olaraq düşmənin 6 tank vuran topunu və bir neçə pulemyotunu şəxsi heyətləri ilə məhv etmişdir. Bu döyüşdə yaralanan M. Dadaşov tankını idarə etməkdə davam etmiş və tankın atəş nəqtələrinin mərmiləri qurtardıqdan sonra şəxsi silahla döyüşü davam etdirmişdir. Cəsur tankçı M. Dadaşov aldığı yaralardan sentyabrın 17-də hospitalda dünyasını dəyişmişdir. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı ona 1945-ci ilin 24 martında verilmişdir.
Mənbə
[http://9may.az/hero_az.php 9may.az. Qəhrəmanlar.]
Eriko Arakava
Eriko Arakava (d. 30 oktyabr 1979) — Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 72 oyun keçirib, 20 qol vurub.
Moqan gölü
Mogan (Mogan gölü, yerli adı: Gölbaşı) — Ankara şəhərindən 20 km cənubda, Gölbaşı rayonunda yerləşən kiçik göl.
Ümumi məlumat
Göl səthinin sahəsi 5,61 km², dəniz səviyyəsindən hündürlüyü — 968 metrdir. Uzunluğu — 5,5 km, orta eni — 500 metr, sahil xəttlərinin uzunluğu — 14 km-dir. Mogan gölünün orta dərinliyi — 2,80 metrdir. Ancaq yağışlı mövsümdə bəzən suyun orta dərinliyi 5 metrə çata bilir. Quraqlıq vaxtları maksimal dərinlik 4,5 metr olur. Göl suyunun həcmi — 13 milyon m³-dir. Göl suyu bir az duzludur.
Göl Anadolu yaylasında, Ankara yaxınlığında yerləşir, uzanmış formaya malikdir və göl dağlar və düzənliklərlə əhatə olunmuşdur. İncesu çayı vadisinə toplanan allüvial çöküntüləri çay yatağının dolmasına səbəb olmuş göl formalaşmışdır. Şimal, şərq və cənub-şərq hissəsində gölün sahilləri dik, cənub, qərb və cənub-şərq hissələrində isə düzdür. Gölün dibi düz və çuxursuzdur. Göl dibinin təxminən 80% -i sualtı bitkilərlə örtülmüşdür. Mogan gölü bir çox kiçik çaylarla qidalanır. Bunların arasında ən əhəmiyyətli olanları Başpinar, Yavrucak və Çelovadır.
Gölün yerləşdiyi bölgənin iqlimi kontinentalldır. Yay quraq və isti, qış isə soyuq keçir. Qışda göl suyu donur və sahilə duz toplanır. Göl ərazisinin çox hissəsinin qamışlıqlar, cilliklər tutur. Mogan gölünün cənubunda Çökək və Gölcük bataqlığı yerləşir.
Göldən 3 km şimal-şərqdə Eymir gölü yerləşir. Eymir gölü Morgan gölünün suyu ilə qidalanır və onları kanal birləşdirir. Eymir gölü daxil olmaqla Morgan gölünün ümumi sahəsi 971 km²-dir və vahid ekosistem hesab olunur.
Echinops faucicola
Areal
Şimali İraq.
Kürdlər
Kürdlər (کورد — "Kurd") — Yaxın Şərqdə Türkiyə, İraq, İran, Suriya ərazisində kompakt halda yaşayan xalq. Əsasən kürd, türk, ərəb və fars dillərində danışırlar.
Kürd tayfaları qədimdən cənub-qərbi İranda yaşamışlar. "Kürd" sözü qədim dillərdə "pəhləvan", "mərd" deməkdir.
Dil və mənşə
Kürdlük anlayışının milliyyət anlamında kimlərə məxsus olduğu elmi mühitdə günümüzdə mübahisəli mövzular sırasında dayanmaqdadır. Beləki kürd milliyyətçiləri tərəfindən kürd hesab edilən xalqlar elmi araştırmalara əsaslanan dilçilər və əksər etnoqraflar tərəfindən ayrı-fərqli xalq olaraq qəbul edilirlər. Əsas mübahisəyə səbəb olan lək, kəlhur, feyli, mamasani, bəxtiyari, lur, goran və zaza dilində danışan xalqların kürdlərin tərkibinə daxil edilməsidir. Dil və mənşə araştırmaları əsas alınaraq demək mümkündür ki kürdlər iki əsas — ana etnoqrafik qrupa ayrılırlar: Soran və Kurmanc.
Türkiyədə
thumbnail|250px|1965-ci il sa.-ına əsasən ana dili kürdcə olan əhalinin vilayətlər üzrə paylanması
İranda
250px|thumb|right|2010-cu ildə İran Mədəniyyət Nazirliyinin həyata keçirdiyi ölkə miqyaslı sorğuya əsasən danışanların ana dili əsasında İran kürdlərinin məskun olduqları ostanlar və həmin ostanlarda əhali içində nisbətləri. İranda kürdlər ölkə əhalisinin təxminən 5 % – 7% -ni təşkil edirlərlər (bu zaman bu qurupun içərisinə sayları 1 milyondan yuxarı olan və lur dilində danışan ləklər, lur dilində danışan feylilər və kermanşahilər, həmçinin tutarlı elmi əsaslarla kürd olmadıqları təsdiqlənmiş zaza toplumuna daxil olan goranlar və s. kürdlüyü mübahisə doğuran qruplar sayılmadan irəli sürülmüş təxminlərə əsasən 5,3% ) və bu payla onların İranda sayı 2006-cı ilə olan təxmini hesablamalara əsasən 4,9 milyon nəfərdir.
Suriyada
250px|thumb|right|Suriya və Livanda dini və etnik topluluqların xəritəsi, 1935-ci il Suriya Mərkəzi Statistika Bürosunun son rəsmi məlumatına əsasən 31.12.2011 tarixinə ölkənin daimi əhalisinin sayı 21,377,000 nəfər olduğu təxmin edilir. Suriyada kürdlərin ümumi əhali içərisindəki nisbətinə dair müxtəlif təxminlər (1993-cü ilə 938 min nəfər və ya əhalinin 6,3% -i ; 1995-ci ilə 1,075,100 nəfər və ya 14,661,500 nəfər ölkə əhalisinin 7,33% -i ; 2001-ci ilə 500 min nəfər və ya əhalinin 2,8%-i ; 2002-ci ilə 1,5 milyon nəfər və ya əhalinin 8% -i ; 2004-cü ilə 1,8 milyon nəfər və ya əhalinin 10% -i ; 2004-cü ilə 2,5 milyon nəfər və ya əhalinin 13% -14% -i) mövcuddur. Bu təxminlər 2,8%-dən 14%-dək dəyişməkdədir. Bu təxminləri nəzərə alaraq Suriyada kürdlərin sayını 2011-ilin sonu üçün 0,6–3 milyon arasında qiymətləndirmək münkündür.
Azərbaycanda
Kürdlər hazırda Naxçıvan MR-nın Şərur rayonunun Dərəkənd kəndində yaşayırlar, həmçinin erməni işğalına qədər Laçın (Qarakeçdi, Bozlu, Kamallı, Şeylanlı, Katos, Ağcakənd kəndləri), Kəlbəcər (Soyuqbulaq, Yuxarı Şurtan, Orta Şurtan, Aşağı Şurtan, Zəylik, Xallanlı, Ağcakənd və Oruçlu Rəhimli (Kəlbəcər) elliklə), Qubadlı (Zilanlı Kürd Mahruzlu kəndi) rayonlarında da kürdlər yaşayırdılar. İşğaldan sonra bu rayonların əhalisi Azərbaycanın digər şəhər və rayonlarına məcburi köçkün düşmüşlər.
İraqın Süleymaniyə şəhərində kürd təşkilatlarının qurultayı keçirilib. Qurultayda nümayiş etdirilən "qırmızı Kürdüstanın" xəritəsinə Naxçıvan, Laçın, Zəngilan, Qubadlı və Kəlbəcər rayonları daxil edilib, kürdlərin Azərbaycanda məskunlaşması məsələsi müzakirə olunub. Məhz həmin qurultaydan sonra kürdlərin Azərbaycan Respublikasına köçürülməsi planlı şəkildə həyata keçirilir. ,
Ermənistanda
2001-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən Ermənistan da bu ölkənin vətəndaşı olan 40,620 nəfər Yezidi Kürd və 1,519 nəfər Müsəlman Kürd yaşayır.
Livanda
Kürdlərin Livana ilk gəlişləri XVI əsrin əvvəllərində təxminən Osmanlı Sultan I Səlim in hakimiyyəti dövründə başlamışdır. Sultan tərəfindən bu ərazidə yerləşən bəzi feodal bölümlərə hakim vəzifələrə təyin edilmiş kürd ailələri XIX əsrədək demək olar ki tamamiylə ərəbləşərək asimilyasiya olmuşdurlar. Hazırda Livanda mövcud olan kürd toplumunun Livanda məskunlaşma tarixi isə I dünya müharibəsinin başlanması dövrünə təsadüf edir. Ancaq bu ölkədə yaşayan kürdlərin təxminən 95%-i iki əsas köç dalğası (1925–1937-ci illərdə Türkiyədən, 1960-cı ildən sonra Suriyadan) ilə Livana yerləşən əhalinin varisləridir. Suriyada yaşayan kürdlərin çoxu Türkiyə kökənlidir və 1925–1937-ci illər arasında Türkiyədə baş vermiş kürd qiyamları zamanı qiyamda iştirak etmələri ilə əlaqədar Türkiyə xüsusi xidmət orqanları tərəfindən təqib olunduqlarından dolayı ölkələrini tərk edərək Livanda məskunlaşmışdırlar. Onların demək olar ki, hamısı hazırda Livan vətəndaşlarıdır. Torpaq islahatları (özəlləştirmə) aparan mərkəzi Suriya hökuməti islahatlar gedişində ölkənin şimal bölgələrində torpaq sahibliyinə və vətəndaşlığa dair sənəndlərdə xeyli ölçüdə saxtakarlıqlar olmasından şübhələnərək 1962-ci ildə (rəsmi s.a. 1960-cı ildə aparılmışdı) bu bölgələri əhatə edən xüsusi siyahıya alma aparmışdır, nəticədə 1945-ci ildən sonra qeyri-qanuni olaraq Türkiyədən ölkəyə köç edərək məskunlaşmış və saxta sənədlər alaraq torpaq payına iddia edən 120,000 nəfər (Suriyada yaşayan cəmi kürdlərin təxminən 45%-i qədər) kürd müəyyən olunmuş və oların pasportları müsadirə edilərək vətandaşlıqları ləğv olunmuşdur. Kürdlərin Suriyada hüquqlarını bərpa edə bilməyən bu qismi ölkəni tərk edərək xaricə üz tuturlar. Onların müəyyən hissəsi 1960–1980-ci illərdə Livanda məskunlaşmışdır. Livanda yaşayan kürdlərin ümümi sayı (1985-ci ilə dair təxminlərdə 60,000–90,000 nəfər) hazırda (2012) qeyri-rəsmi hesablamalara əsasən 75,000–100,000 nəfər dolayında qiymətləndirilir. Bütün kürdərin 75%-80%-i Beyrut mühəfazasında (əsasən Beyrut şəhərində) məskunlaşmışdır. Livanda yaşayan kürdlərin 70%-i bu ölkə vətəndaşı deyildirlər.
Gürcüstanda
1939-cu ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən Gürcüstanda 12,915 nəfər müsəlman və Yezidi kürd yaşayırdı. Həmin siyahıya alamaya əsasən 13 min nəfərə yaxın kürdün təxminən 4,000  nəfəri Mesxetiya-Cavaxetiya bölgəsində, 3,000  nəfəri əsasən Batum şəhəri olmaqla Acarıstan MR-da , 6,000 nəfəri isə digər iri sənaye mərkəzlərində məskunlaşmışdı. SSRİ Komunist Partiyasının birinci katibi İosif Koba Cuqaşvili Stalinin əmriylə 1944-cü ildə Gürcüstanın Türkiyə sərhəddi boyu məskunlaşmış 100,000 nəfər müsəlman (Ahıska türkləri, Kürdlər və Müsəlman Ermənilər-Hemşinlilər) əhalisi əsasən Qazaxıstan, qismən Qırğızıstan, Türkmənistan və Özbəkistana sürgün edildilər. Sürgün olunanların təxminən 9,000  nəfərini müsəlman kürdlər təşkil edirdi. 2002-ci ildə Gürcüstanda aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən bu ölkədə 18,329 nəfər Yezidi və 2,514 nəfər Müsəlman Kürd yaşayır. 2002-ci il siyahıya almasına əsasən 18,329 nəfər Yezidi kürdün 17,116 nəfəri Tiflis şəhərində, 357 nəfəri Telavi rayonunda, 293 nəfəri Rustavi (Bostandərə) şəhərində qalanları isə digər ərazilərdə məskunlaşmışdır. İşsizlik və ağır sosial şəraitin təsiri ilə Yezidi kürdləri ölkəni kütləvi surətdə tərk edir və qazanc axtarmaq məqsədiylə Avropa ölkələrinə miqrasiya edirlər. Nəticədə ölkədəki Yezidi kürdlərin sayı kəskin azalmışdır. 2005-ci ilə olan təxminə əsasən Gürcüstanda daimi olaraq 6,000  nəfər Yezidi kürd yaşamaqdadır.
Əfqanıstanda
Hazırda Əfqanıstan da yaşayan çoxsaylı onlarla xalqlar içərisində kürdlər də az sayda təmsil olunmaqdadırlar. Onlar əsasən dağınıq halda Herat, Kabil və sairə kimi iri şəhərlərdə məskunlaşmışdırlar. Ana dilləri kurmanccadan başqa əsasən türkmən və dari dillərində danışan kürdlərin sayları Əfqanıstan əhalisinin (2011-ci ilin əvvəlində 25.500.100 nəfər) təxminən 0,10% -i qədərdir.
Türkmənistanda
10–21 yanvar 1995-ci il rəsmi əhali siyahıya alınmasına əsasən Türkmənistan da 6,097 nəfər kürd yaşamaqdadır.
Tacikistanda
21–30 sentyabr 2010-cu il ümumtacikistan əhali siyahıyaalınmasına əsasən 7.564.502 nəfər olan ölkə əhalisinin 7 nəfəri etnik kürdlərdən ibarətdir.
Lobelia monostachya
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mikayıllı (Xocalı)
Mikayıllı — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
1992-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altındadır.
Tarixi
Kənd 1990-cı ildə ermənilərlə mübarizədə helak olmuş polis baş leytenantı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mikayıl Cəbrayılovun şərəfinə Mikayıllı adlandırılmışdır. Bu kənd ermənilər tərəfindən yandırılmışdır.
Torf mamırları
—  aləminin  şöbəsinin  yarımşöbəsinə aid bitki sinfi.
Gövdə və yarpaqlarında xloroplastla yanaşı boş ölü hüceyrələri də olur. 20-30 sm hündürlükdə olurlar. Yaşlaşanda isə 2-3 sm artıb eyni anda gövdədən 2-3 sm itirilər. İtirilmiş hissə torfa çevirilir. Budaqlanmayan üzəri sıx ensiz yaşıl yarpaqlı çoxillik bitkidir. Rizoidlərə malik deyillər. Örtük və ötürücü toxuma zəif inkşaf edib. Qaranlıq, rütubətli meşələrdə yaşayırlar. Öz kütləsindən 20-25 dəfə çox su udur. Böyük bataqlı yaradırlar. Sporla çoxalırlar. Sfaqnum bakteriyaların inkişafına mane olan maddələr ifraz edir. Bu səbəbdən bataqlıqda çürümə prosesi zəifləyir. Gövdə və yarpaqlarında fotosintez prosesini həyata keçirən xloroplastlara malik hüceyrələrlə yanaşı, içərisi boş, ölü iri hüceyrələrə də rast gəlinir. Kökü olmur.
Ağaşirin Cəfərov
Cəfərov Ağaşirin Ağaməmməd oğlu — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Həyatı
Pulemyotçu kiçik serjant Ağaşirin Cəfərov 1942-ci ilin noyabrında Cənub cəbhəsində 51-ci ordu tərkibindəki 416-ci Azərbaycan Milli diviziyasında döyüşə başlamışdır. 1943-cü ilin oktyabrında Melitopol şəhəri yaxınlığındakı döyüşlərdə sərrast atəş ilə şəxsi igidlik göstərərək, düşmənin atəş nəqtələrini və 300-dən artıq canlı qüvvəsini məhv etmiş, döyüş üçün mühüm yüksəkliyin zəbt edilməsini təmin etmişdir. Taqanroq şəhəri uğrunda gedən vuruşlarda xüsusi igidliyinə görə 1943-cü ilin 1 noyabrında Sovet İttifaqı Qəhrəmanı kimi yüksək ada layiq görülmüşdür.
O, 416-cı diviziyada bu adı alan birinci qəhrəmandır.
3 may 1984-cü ildə vəfat etmişdir. Məzarı Neftçala şəhərindəki İsmilli aramgahındadır.
Neftçala rayonu Astanlı kənd tam orta məktəbi Ağaşirin Cəfərovun adını daşıyır. Neftçala şəhər parkında büstü və şəhərdə adına küçə vardır.
Allahyar Musayev
Allahyar Musayev — Azərbaycan SSR maarif nazirinin müavini, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mirbəşir Rayon Komitəsinin ikinci katibi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mardakert Rayon Komitəsinin əvvəlcə ikinci katibi, sonra isə birinci katibi, Ağdam Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri.
Həyatı
1917-ci ildə Laçın rayonunun Əhmədli kəndində anadan olub. 1937-ci ildə Quba Müəllimlər İnstitutununu bitirib. Sadınlar kəndində 7-illik orta məktəbində direktor işləyib. Bu zaman Azərbaycanda represiyyanının qızğın çağları idi. Bu gərginlikdən çıxmaq üçün Allahyar Musayev Qarabağa gəlir və bir müddət orada yaşayır. 1940-cı ildə Laçında Komsomol komitəsinin katibi olur. 19941-ci ildə müharibəyə gedir. 1943-cü ilin yanvarına qədər mayor rütbəsində İrana göndərilən Sovet ordusu birləşməsinin siyasi rəhbəri kimi xidmət edir. 1943-cü ildə ordudan geri çağrılır. Sonra Ağdam İcraiyyə komitəsinin sədri təyin edilir. Həmin vaxt işləyə-işləyə Ali Partiya məktəbini və Azərbaycan Dövlət Universitetinin Coğrafiya fakültəsini bitirir və Mircəfər Bağırovun təsdiqi ilə Ağdərə (Mardakert) rayonuna 2-ci katib vəzifəsinə göndərilir.
Sonra "otuzminçilər" kimi Ağdam rayonu Paprəvənd kəndinə kolxoz sədri vəzifəsinə göndərilib. Mirbəşirdə (Tərtər) 2 nömrəli orta məktəbin deirektoru, Ağdam rayonu Boyaəhmədli kənd orta məktəbinin direktoru, 1969-cu ildə RPK-nın katibi, RPK-də maarif kabinəsinin müdiri, sonra Hərbi radio cihaz quraşdırma zavodunda partiya komitəsinin katibi vəzifələrində işləyib. 1997-ci ildən rəhmətə gedənə qədər fərdi təqaüdçü olub. 5 qızı, 2 oğlu var.
Açıqalın şibyəyeyən
Açıqalın şibyəyeyən və ya Qayalıq şibyəyeyəni — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan nadir növ.
Xarici quruluşu
Ön qanadları qonuru-sarımtıl, iki cərgədə qara nöqtələr yerləşir. Arxa qanadları açıq sarı olub, ləkəsizdir. Qarıncığı tünd boz tüklərlə örtülmüşdür. Alın hissəsi açıq sarıdır. P.conjuncta növünə nisbətən kiçikdir. Qanadları açıq halda 16–18 mm-dir.
Həyat tərzi
Tırtılı boz-qonur rəngdə olub, bel hissəsi boyunca zolaq uzanır, yan xətti tünd sarıdır, üzəri boz tüklərlə örtülüdür, baş kapsulu qaradır. Aprel ayından başlayaraq iyun ayına qədər daşların üzərindəki şibyələrlə qidalanır. Pupu qonur-sarı rəngdə olub, tüklü barama içərisində yerləşir. Azərbaycanda cinerascens HS forması da yayılmışdır.
Yayılması
Azərbaycan faunası üçün ilk dəfə qeyd olunur. Onun kəpənəkləri Lənkəranın yuxarı Apo kəndindən (14.IX.90) toplanmışdır.
Bakı Asiya Universiteti
Bakı Asiya Universiteti — Azərbaycanda mövcud olmuş özəl universitet.
Fəaliyyətinin müvəqqəti dayandırılması
Bakı Asiya Universiteti 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinə müraciət edərək, universitetin fəaliyyətinin müvəqqəti dayandırılması barədə bu ali məktəbin Elmi Şurasında qərarın qəbul edildiyini bildirmiş və burada təhsil alan tələbələrin digər ali təhsil müəssisələrində yerləşdirilməsini xahiş etmişdir. Təhsil Nazirliyi tərəfindən Universitetin xahişi təmin olunmuş və 8 ixtisas üzrə təhsil alan 270 tələbənin digər universitetlərdə təhsillərinin davam etdirilməsinə razılıq verilmişdir.
Xarici əlaqələri
Qafqaz Universitetlər Birliyinin üzvü idi.
Saypl
Saypl adası — Cənub okeanında Amundsen dənizi və Ross dənizi arasında yerləşir.
Ada Meri Berd Torpağından şimalda qərar tutur. Adanın ərazisi Antarktida haqqında konvensiyaya əsasən heç bir dövlətə məxsus deyil.
Saypl adasını səthi bütünlüklə qar və buzla örtülüdür. Uzunluğu 110 km, ən hündür nöqtəsi Mont-Sipl sonmüş vulkanıdır (3110 m). Ada ABŞ Antarktida araşdırmaçısı, coğrafiyaçı Pol Sayplın şərəfinə adlandırılmışdır.
Echinops fedtschenkoi
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Areal
Mərkəzi Asiyada yayılmışdır.
Genetik alqoritmlər
Genetik Alqoritmlər — kompüter elmlərinin təbiət elmlərindən öyrəndiyi və öz problemlərini həll etmək üçün istifadə etdiyi üsuld. Genetik alqoritmlərin fundamental qanunları ilk dəfə Miçiqan Universitetində John Holland tərəfindən ortaya atılmışdır.
Genetik alqoritmlər aşağıdakı kompanentlərdən ibarətdir:
Bu alqoritmdə genetikada istifadə edilən 3 əsas əməliyyat istifadə olunur.
Yuxarıdakı ilk iki əməliyyat əslində bir genin dəyişməsində rol oynayan iki təməl əməliyyatdır. Bu iki təməl əməliyyatla (çarprazlama və mutasiya) dəyişən genlər arasından seçim edilməsi (selection) isə genetik alqoritmlərdə istifadə edilən və müvəffəqiyyət əldə etməyi təmin edən üsuldur.
Seçmə əməliyyatı üçün turnir seçkisi (tournament selection) və ya təsadüfi dəyəri ehtiva edən rulet seçkisi (roulette wheel selection) üsulları istifadə edilə bilər.
Ayrıca çarpazlama üsulları üçün aşağıda sıralanan müxtəlif çarpazlama tipləri istifadə edilə bilər:
Yuxarıda sayılan çarpazlama üsullarının xaricində mutasiya üçün də müxtəlif alt variantlar var:
Andrey mamırı
Andrey mamırı (Andreaeidae) —
Bulbophyllum zebrinum
(Bulbophyllum zebrinum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lobelia oligophylla
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mequmi Oqava
Mequmi Oqava — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 1 oyun keçirib.
Virciniya Biç
Virciniya Biç , Verciniya-Biç, Virqiniya-Biç  — ABŞ-nin Virciniya ştatında yerləşən bir şəhərdir. Virginia Beach City heç bir dairədən asılı olmayan müstəqil bir şəhərdir. South Hampton Roads (Cənubi Hampton Yolları) bölgəsində, Chesapeake körfəzinin Atlantik Okeanı ilə qovuşduğu yerdə yerləşir.
Onun şəhər daxilində əhalisi (2010-cu il Əhali siyahıyaalmasına görə) 437994 nəfərdir. Əhalisi ilə ABŞ-nin 39-cu ən böyük şəhəridir. 1.288.1 km² ərazidə inşa edilmişdir. Lakin bu şəhərlə əlaqəli şəhərləşmiş şəhərətrafı zonaları ilə metropoliya Virciniya Siti əhalisi (2010 siyahıyaalma məlumatlarına görə) 1,672.319 nəfərdir.
Riniofitlər
—  aləminə aid bitki şöbəsi.
Hüseynalılar (Cəbrayıl)
Hüseynalılar, Hüseynallar — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
2020-ci il noyabr ayının 9-u Azərbaycan Silahlı qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
Toponimikası
Cəbrayıl rayonunun Hacılı inzibati ərazi vahidində kənddir. Arazboyu düzənlikdədir. Yaşayış məntəqəsi inqilabdan əvvəl Cəbrayıl qəzasının hacılı icmasına mənsub hüseynalılar tirəsinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Etnotoponimdir.
Vilyam Şallert
William Joseph Schallert (6 iyul 1922 – 8 may 2016) — aktyor
Echinops foliosus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Areal
Qərbi Transqafqaz.
Ağbulaq (Xocalı)
Ağbulaq — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Naxçıvanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Dağətəyi ərazidədir. Keçmış adı Talıbxanbəyli olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrdə Talıbxan bəy adlı birisinə məxsus maldar ailələrin Ağbulaq adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.
1992-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. 2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən, Ağbulaq kəndinin əhalisinin faktiki sayı 116 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 117 nəfər təşkil edirdi. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Ağbulaq kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Çesapik körfəzi
thumb|250px|Çesapik körfəzinin kosmosdan görünüşü
Pavel Pinigin
Pavel Pavloviç Pinigin - Yakutiya MSSR Çurapçin ulusu Dirinq kəndində anadan olmuşdur. SSRİ əməkdar idman ustası, Ukrayna SSR əməkdan məşqçisi. Sovetlər birliyini sərbəst güləş üzrə dünyada təmsil etmişdir.
Bioqrafiyası
Pavel Pinigin 1953-cü ildə Yakutiyada anadan olmuşdur. 1964-cü güləşlə məşğul olmağa başlamışdır. 1966-cı ildə isə Dmitriy Petroviç Korkinin baş məşqçiliyi ilə fəaliyyətini başlamışdır.
Riniopsidlər
—  aləminə aid bitki sinfi.
Pavel Pinigin
Bioqrafiyası
1972-ci ildə Tiflisdə keçirilən beynəlxalq yarışda ikinci yeri tutmuşdur. Elə həmin ildəcə Dünya üçüncüsü olur. 1973-cü ildə Dünya Universiyadasında ikinci yeri tutmaqla yanaşı, beynəlxalq turnirin (Medvedev adına turnir) qalibi olur. 1974-cü ildə SSRİ cempionatında gümüş medala sahiblənir. 1975-ci ildə SSRİ Xalqlar Spartakiadasında birinci yeri tutur. Bundan sonra isə beynəlxalq səviyyədə fəaliyyətini davam etdirir.
1980-ci ildə Moskvada keçirilən Yay Olimpiya oyunlarında 74 çəki dərəcəsində yarışır. Bu yarışmada yalmız dördüncü yeri tutmuşdur. Ordunu təmsil etmişdir (Kiyev). Üçqat dünya çempionu (1975, 1977, 1978), Dünya kubokunun sahibi (1976, 1977), Avropa çempionu (1975), Dünya kubokunun gümüş medalçısı (1972), Ümumdünya Univesiadasında (1973), SSRİ çempionu (1976), SSRİ çempionatının gümüş medal laureatı (1974, 1977, 1978, 1980), SSRİ xalqları spartikiadası gümüş medalçısı (1979), Veteralar arasında dünya çempionu (1993).
Hazırda Yakutskda yaşayır. Milis pilkovnikidir. Vahid Rusiya partiyasının üzvüdür. Pavel Piniginin şərəfinə Neryoqrinski rayonunda yerləşən iri qızıl yataqlarından biri adlandırılmışdır.
Yıhvi
Yıhvi (Jõhvi) — Estoniyanın şimali-şərqindəki İda-Virumaa bölgəsinin inzibati mərkəzi. Əhalisi — 11,1 min nəfərdir (2010). Əhali arasında yaranan təfərrüata görə Yıhvi "jõhvikas" (quşüzümü) sözündən yaranıb. 1930-cu ildə isə diyarşünas alim X. Kurba şəhərin adını "jõevesi" (tərcümədə "çay suyu") sözü ilə əlaqələndirməyi təklif edib. Fin alimi L.Kettunen "jõhv" ("at qılı") sözünündən yarandığını irəli sürdü və bu indiki zamanda ən geniş qəbul olunmuş variant hesab olunur.
Coğrafi yerləşmə
Yıhvi eyniadlı təpəlikdən şimali-şərqdə yerləşir. Tallindən 160 km, Narvadan 50 km məsafədədir.
Əhali
Şəhər əhalisinin (53 %) ruslar, 33 % isə estonlar təşkil edir. Şəhərdə danışılan əsas dillər eston və rus dilləridir.
Lobelia pratioides
(Lobelia pratioides) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum zaratananae
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Güvəyəbənzər sarı şibyəyeyən
Güvəyəbənzər sarı şibyəyeyən — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan nadir növ.
Xarici quruluşu
Kəpənəyi nisbətən böyükdür. Qanadları açılmış halda 18-20 mm-dir. Ön qanadların əsası ensiz olub, sarı rəngdədir, üzərində üç cərgə qara nöqtələr yerləşmişdir. Arxa qanadlar enlidir. Açıq sarı rəngdədir. Yuxarı hissəsində üç nöqtə vardır. Baş, döş, qarıncığın uc hissəsi sarımtıl, bədənin qalan hissəsi isə qara rəngdədir.
Həyat tərzi
Tırtılı göyümtül qara rəngdədir. Beli üzərində topa tüklər vardır, sarı rəngli bel xətti ləkə şəklində yayılmışdır, yan xətti qırıq-qırıqdır, başı qaradır.
Teatrşünaslıq
Teatrşünaslıq — teatr sənətini öyrənən, təhlil və tədqiq edən elm.
Güvəyəbənzər sarı şibyəyeyən
Həyat tərzi
Tırtılı şabalıd, fıstıq, palıd, şam və meyvə ağaclarının gövdəsində bitən şibyələrlə qidalanır.
Teatrşünaslıq
Teatrşünaslığın üç əsas qolu var:
Güvəyəbənzər sarı şibyəyeyən
Həyat tərzi
İşığa çox zəif uçur. Ədəbiyyat məlumatına görə ildə bir nəsil verir. Tırtıl mərhələsində qışlayır, yazda qayalar üzərində olan şibyələrlə qidalanır. Pupları nazik barama içərisində olur.
Yayılması
Azərbaycanda flavicans B. forması da yayılmışdır. Dağətəyi və dağlıq ərazilərdə məhdud şəkildə yayılmışdır. Kəpənəkləri Şəkinin Zəyzit kəndindən (31.VII.93), eləcə də Zoologiya institutunun əməkdaşları tərəfindən Qaxın İlisu kəndindən (17.VII.34, A.Boqaçev), Daşkəsənin Xaçbulaq kəndindən (12.VII.67, R.Əffəndi) toplanmışdır.
Echinops fraudator
Areal
Şimali və şimal-şərqi İraqdan Qərbi İrana qədər ərazidə yayılmışdır.
Almalı (Xocalı)
Almalı (əvvəlki adı: Xndzristan) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Almalı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Xndzristan kəndi Almalı kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Almalı kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Tarixi
Kənd dağətəyi ərazidədir. Azərbaycanın şimalı Rusiya tərəfindən işğal olunduqdan sonra burada gəlmə ermənilər məskunlaşmış, kəndin adını da tədricən erməni dilinə tərcümə edərək Xndziristan (erməni dilində "almalı" deməkdir) qoymuşdular. Sovet hakimiyyəti illərində bu adla da rəsmiləşdirilən kənd 1992-ci ildən yenidən Almalı adlandırılmışdır.
Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Almalı kəndinin əhalisinin faktiki sayı 751 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 814 nəfər təşkil edirdi.
Raziyə Sultan
Raziyə Sultan (Osmanlı türkcəsi: راضیہ سلطان‎) (d. 1525 - ö. 1556 - Osmanlı padşahı I. Süleymanın qızıdır. )
Osmanlı arxivlərində "Tasasız Raziye", yəni "Qayğısız Raziyə" olaraq tanınır. Buna səbəb isə həyatı boyunca dərviş həyatı yaşaması və sarayla əlaqəsini kəsməsidir. Həyatının bütöv bir hissəsini atasının süd qardaşı olan Yəhya Əfəndinin dərgahında keçirmişdir. 1556-cı ildə vərəm xəstəliyindən 31 yaşında vəfat etmişdir. Qəbri atası I. Süleymanın süd qardaşı Yəhya Əfəndinin Türbəsində yerləşir.
Abbas Quliyev
Quliyev Abbas Şahbaz oğlu — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Həyatı
1916-cı ildə Naxçıvan qəzasının (indiki Babək) Şəkərabad kəndində anadan olmuşdur. 1930-cu ildə ibtidai məktəbi, sonra Bakı şəhərindəki fabrik-zavod şagirdliyi məktəbini, 1936-cı ildə isə Pedaqofi məktəbi bitirib Naxçıvan Dövlət Dram Teatrında aktyorluq etmişdir. 1942-ci ildə Topçular Məktəbini bitirdikdən sonra cəbhəyə getmiş, Bryansk, "Mərkəz", 1 Belorusiya cəbhələri, Oryol, Belqorod, Poltava, Xarkov, Donbas şəhərləri, Dnepr, Visla, Oder çayları uğrunda döyüşlərdə, Varşavanın azad edilməsində fərqlənərək qvardiya kapitanı rütbəsinə qədər yüksəlmiş, 1945-ci ilin mart ayında Almaniyanın Noyştetin şəhəri yaxınlığında gedən döyüşlərdə ağır yaralanmış, müalicədən sonra 1945-ci il avqustun axırlarında 1I dərəcəli Vətən Müharibəsi əlili kimi tərxis olunmuşdur. Ona SSRİ MİK-nın 1934-cü il 16 aprel tarixli qərarı ilə təsis edilmiş 1945-ci il 21 fevral tarixli SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Polşada Visla çayı uğrunda mübarizədə çətin və məsul əməliyyatın yerinə yetirilməsində şəxsi qəhrəmanlıq və cəsurluq göstərdiyinə, Vislanın qərb "sahilində geniş mövqe tutmaqda piyadalara bacarıqla və qətiyyətlə kömək göstərdiyinə görə Topçu batareyasının komandiri Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, Lenin, 1-ci dərəcəli Vətən Müharibəsi "Aleksandr Nevski", Qırmızı Bayraq ordenləri və "Qızıl Ulduz" medalı ilə təltif edilmişdir. 1945-ci ildən Naxçıvan Dövlət Dram Teatrının direktoru, 1946–1953-cü illərdə Naxçıvan MSSR Maarif nazirinin müavini, Naxçıvan MSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin katibi, 1953-cü ildən isə Naxçıvan şəhər ZDS İK-nın sədri, 1956–1971-ci illərdə Naxçıvan rayon ZDS-nın sədr müavini, sonra isə Naxçıvan rayon İcraiyyə Komitəsində şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır. İttifaq əhəmiyyətli təqaüdçü olmuşdur.
IV, IX, X çağırış Naxçıvan MSSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.
1945-ci il fevralın 25-də Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. O vaxtlar "İzvestiya" qəzeti bu münasibətlə yazmışdı: "Naxçıvan teatrı A. Quliyevin şəxsində müvəqqəti də olsa səhnə xadimini itirsə də, Sovet Ordusu onun simasında bacarıqlı və fədakar zabit əldə etmişdi".
Echinops freitagii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Atreal
Mərkəzi və şimal-şərqi İrandan Əfqanıstanadək (Herat).
Mandarinlər (film)
Mandarinlər (Mandariinid) — Gürcüstan və Estoniya birgə istehsalı olan dram janrında çəkilmiş film. Film 87-ci Ən yaxşı xarici dilli filmlər qalasının qalibi olmuşdur. Filmdə baş verən hadisələr Gürcüstan vətəndaş müharibəsi dövrünə təsadüf edir. Qara dənizin sahilində Abxaziyanın ərazisində yerləşən kiçik eston kəndi Psou müharibənin başlaması səbəbindən boşaldılmışdır. Müharibənin mərkəzində yerləşən kənd bir çox dram hekayələrinə şahidlik edir. Filmin əsas hissələri Gürcüstanın Quriya bölgəsində çəkilmişdir.
Məzmun
Gürcüstan vətəndaş müharibəsinin şiddətlənməsi ərazidə olan bir çox kəndlərin boşaldılması ilə nəticələnir. Etnik estonların yaşadığı Psou kəndi də müharibə səbəbindən əhalisinin əsas hissəsini itirir və kənd sakinləri Estoniyaya köçür. Bütün baş verənlərə baxmayaraq İvo və Markus adlı kəndlilər öz evlərində tək yaşamağa davam edirlər. İvo evinin yaxınlığında yerləşən emalatxanada mandarinlərin saxlanılması üçün yeşik hazırlamaqla məşğuldur. Bir gün onun evinə 2 silahlı çeçen yaxınlaşır. Silahlılar İvodan yemək istəyirlər. Çeçenləri evinə dəvət edən İvo onlara yemək verdikdən sonra müharibə barədə onlardan məlumat alır. Silahlılar döyüşlərin yaxın ərazilərdə getdiyini və İvonun ən qısa zamanda kəndi tərk etməklərini məsləhət görürlər. Sonrakı günlər döyüşlər daha da şiddətlənir və artıq silah səsləri yaxınlıqda eşidilməyə başlanır.
Bir səhər kəndlilər mandarin toplayarkən kəndin ərazisində müharibədə iştirak edən tərəflər arasında qanlı döyüş yaşanır. Gürcü tərəfdən 3 nəfər, Abxaziya ordusu üçün döyüşən çeçen muzdlular arasında isə 1 nəfər həlak olur. Hadisə Markusun evinin önündə baş verir. Atışma zamanı gizlənən İvo və Markus hadisədən sonra olay yerinə yaxınlaşır və hər kəsin öldüyün sadəcə bir çeçen silahlısının sağ qaldığını görürlər. İvo, Markusun köməkliyi ilə həmin silahlını evinə gətirir. Atışma nəticəsində yararsız vəziyyətə düşən Gürcüstan Silahlı Qüvvələrinə aid hərbi maşını dostlar Markusun evinin yaxınlığında yerləşən dərədən aşağı atırlar. Atışma da həlak olmuş gürcü əsgərləri meşə də dəfn edən zaman isə gürcü əsgərlərdən birinin nəbzinin vurduğu müəyyənləşir. Çeçen muzdlusuna nisbətən daha ağır durumda olan və başından yaralanan gürcü İvonun evinə gətirilir.
Artıq İvo evində bir-birinə düşmən olan 2 döyüşçünü saxlamaqdadır. Aparılan söhbət zamanı çeçen silahlının adının Əhməd olduğu və döyüşmək üçün Çeçenistandan gəldiyi müəyyənləşir. Digər yaralı isə Gürcüstan naminə döyüşən Nika adlı gənc gürcü döyüşçüdür. Əhməd ilk günlər, qonşu otaqda saxlanılan Nikanı öldürmək istəyir. Bir necə dəfə buna cəhd etsə də sağlamlığının ağır durumda olması buna imkan vermir. İvo qətiyyətlə Əhmədə evində onu öldürmədən heç kimi öldürə bilməyəcəyini bəyan edir və ona etdiyi yaxşılıqların əvəzi olaraq isə Əhməd İvoya Nikanı onun evində qaldığı müddət ərzində öldürməyəcəyinə dair söz verir. Yaralı döyüşçülər bir müddətdən sonra sağalmağa başlayırlar. Əvvəlcə bir-birləri ilə yola getməsələr və qarşıqlı atmacalar atsalarda İvonun cəhtləri nəticəsində münasibətlər mülayimləşməyə başlayır.
Yaşanan kiçik atışmada Markus, Nika və bütün gürcü silahlılar öldürülür. Nikanın ölümü ani olur. Belə ki, əvvəlcədən öldürüldüyü zənn edilən, ancaq əslində yaralanan gürcü silahlı ani hərəkət edərək Nikanı öldürür. İvo, Əhmədlə birlikdə əvvəlcə Markusu dəfn edir. Daha sonra isə Nikanı Qara dənizin sahilində yerləşən bir məzarlıqda oğlunun yanında dəfn edir. Film Əhmədlə İvo arasında olan kiçik dialoqla yekunlaşır.
Mandarinlər filmi mandarin toplayıb satmaqla məşğul olan 2 eston dostun müharibə nəticəsində həyatlarının necə birdən-birə dəyişdiyini göstərən anlamı filmlərdən biridir. İvo və Markus gözlənilməz qonaqlarının fonunda öz mandarinlərini toplamağa və bazara çıxarmağa səy göstərirlər. Film ümumən müharibənin bəşəriyyət üçün böyük bəlalardan biri olması fikirini aşılayır.
Naoko Kavakami
Naoko Kavakami (d. 16 noyabr 1977) — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 48 oyun keçirib.
Babaqar silsiləsi
Babaqar silsiləsi — Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycanda dağ silsiləsi.
Oronimin mənşəyi
Babaqar və ya Babakar/Babakər oronimi baba (Türkdilli xalqların böyük əksəriyyətində, o cümlədən azərbaycanlılarda yüksək dağ zirvələri baba adlandırılır) və kar/qar (qədim türk dillərində dağ mənasını verirdi) sözlərindən düzəlib, "yüksək dağ", "müqəddəs dağ" deməkdir.
Zirvələri
SSRİ ordusunun 1976-cı ildə tərtib etdiyi və 1985-ci ildə yenilədiyi topoqrafik xəritəyə əsasən (miqyas 1:100000):
Azərbaycan ərazisində, şərq sonluğu
250px|thumb|right|Babaqar dağı
Simnarın Xavərnaq qəsrindən yerə atılması
Simnarın Xavərnaq qəsrindən yerə atılması - Nizami Gəncəvinin "Yeddi gözəl" poemasında təsvi edilmiş səhnə əsasında Mirzə Əli tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəridir.
Təsvir
Simnarın yerə atılması süjeti dağ və ağaclıq fonunda təsvir olunmuşdur. Miniatürdə Simnarın faciəsi ilə əlaqədar həyəcan və təşviş sezilir. Rəssam şərti də olsa bu psixoloji hissin ifadəsinə illüstrasiyada yaratdığı ümumi gərginlik əhval-ruhiyyəsi ilə nail olmuşdur. Simnarı yenicə damdan aşağı uçurmuş silahlı cəllad və onun yanında duran digər üç nəfərin üzündəki laqeydlik, eyvan və pəncərələrdən boylanan, habelə, yerə sərilmiş memarın ətrafına yığılan adamların üzündə görünmür. Bununla rəssam saray əhlinin bu işdən narazı qaldığını göstərmişdir. Beləliklə, miniatürdəki təfsir, ədəbi mətndən gələn təsvirlə tam uyğundur.
Artıq keçinmiş memara bircə nəfər yanaşıb, onun başını dizləri üstünə almışdır. Başqa birisi isə əl hərəkətləri ilə silahlı sərbazın etirazına qarşı öz narazılığını bildirir. Hekayətin psixoloji təsrini əks etdirmək naminə rəssamın işlətdiyi ştirxlərdən biri də eyvanda durmuş bir nəfəri qətli müşahidə etdikdən sonra özündən getməsidir. Şəkildə onun başı çiyinləri üstünə düşmüş, yıxılmamaq üçün hər iki əli ilə eyvanın sütununu qucaqlamışdır. Miniatürdə istifadə olunan belə incə detallar, Nizami süjetini illüstrə edən rəssamın ədalətsiz qətli qabarıq vermək üçün miniatür şərtiliyi daxilində ifadəli təsvir vasitələri tapmağa çalışdığını və buna qismən nail olduğunu göstərir.