cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Birinci sülalə (Misir)
Ümumi məlumat
Yuxarı Misir nomu Narmer (Manefonun fikrincə onun adı Mina idi) Aşağı Misiri məğlub edərək Misiri vahid halda birləşdirir və adını tarixə birinci firon kimi yazdırmışdır. Bu dövrdə padşahlığın mərkəzi Tinis şəhəri idi. I sülalənin dəqiq olaraq hansı dövrdə hakimiyyətdə olmasını dəqiq olaraq demək mümkün deyil. Güman edilir ki, bu sülalə XXXIV və XXX əsrlərdə hökmdarlıq edib. Radiokarbon üsulu ilə aparılan analizə əsasən I xanədanlığın hakimiyyət illəri təxminən e.ə. 3218–3035 illər kimi göstərirlir.
Təəssüf ki, bu dövrə aid yazılı abidələrin azlığından baş verən hadisələr yaxşı öyrənilməmişdir. Əsas məlumat mənbəyi "Narmer paleti" adlandırılan daş löhvədir. Ümumiyyətlə ilk sülalələrlə bağlı məlumatlar dəqiq deyildir və müəyyən mənada əfsanəvi xarakter daşıyır.
I sülalə üçün xarakterik olan hallardan biri fironun dəfnində qurban vermə adətinin geniş yayılması idi. Qurban həm insan, həm də heyvan ola bilərdi. Məsələn, firon Cerin məqbərəsində daha 338 insan qəbri aşkarlanmışdı. Bu hadisə Qədim Misir əhalisinin axirət haqqında fikirlərini öyrənməyə imkan verir.
Əli Əliyev (mühəndis)
Əli Əliyev ( d.20.05.1933—23.04.2016) — azərbaycanlı alim, professor, "Şöhrət" ordeni laureatı.
Həyatı
Əli Əliyev 1933-cü il may ayının 20-də Ermənistan Respublikasının Vedi rayonunun Dəhnəz kəndində anadan olmuşdur. Valideynləri ilə birlikdə Qazaxıstana sürgün edilmişdir. Uşaqlıq və məktəb illəri Qazaxıstanda keçən Ə.Əliyev 1947-ci ildə Sverdlov rayonunun Mixaylovsk orta məktəbini bitirdikdən sonra Frunze Sənaye Texnikumunun «Şəhər yollarının və körpülərin tikintisi» fakültəsinə daxil olmuş və 1953-cü ildə oranı bitirmişdir. Həmin il Qırğızıstan Respublikası Avtomobil Nəqliyyatı Nazirliyinin «Yolmühəndistikin-ti» trestində mühəndis-layihəçi, sonradan isə tikintinin baş mühəndisi vəzifəsində çalışmışdır. Ümumittifaq miqyasında ən böyük layihələrin tikintisində fəal iştirak etmişdir. 1955-ci ilin dekabr ayından 1958-ci ilin mart ayına qədər Sovet Ordusu sıralarında xidmət etmişdir. 1958-ci ildə Saratov Ümumittifaq Avtomobil yolları İnstitutuna daxil olmuş, sonradan Bakıya köçmələri ilə əlaqədar olaraq təhsilini Azərbaycan Politexnik İnstitutu nda davam etdirmiş və oranı 1965-ci ildə bitirmişdir. 1972-ci ildə Bakı şəhərində yeni yaradılmış «Xüsusiləşdirilmiş yol tresti»nə rəis təyin edilmişdir. Ə.M.Əliyev istehsalat fəaliyyəti ilə bərabər elmi axtarışlarla məşğul olmuş, 1973-cü ildə «Aktivləşdirilmiş mineral tozlu asfaltbetonların tədqiqi» mövzusunda namizədlik dissertasiyası, 1984-cü ildə isə «Asfaltbetonun regenerasiyası» mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, texnika elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.
Elmi fəaliyyəti
Professor Ə.M.Əliyevin təklif etdiyi aktivləşdirilmiş mineral tozlardan istifadə etməklə asfaltbeton qarışıqlarının hazırlanması üzrə yeni texnologiya hal-hazırda bir sıra MDB ölkələrində avtomobil yollarının və aerodromların uçuş-enmə zolaqlarının tikintisində geniş tətbiq olunur. 1985-ci ildə Ə.Əliyev istehsalatdan ayrılmadan Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun «Avtomobil yolları, körpü və tunellər» kafedrasında pedoqoji fəaliyyət göstərmişdir. 1989-cu ildə «Avtomobil yolları, körpü və tunellər» kafedrası üzrə professor alimlik dərcəsi almışdır.
Mükafatları
Beynəlxalq Eko-Energetika Akademiyasının akademikidir. 2001 və 2003-cü ilin yekunlarına görə «KONSULTİNQ & BUSİNESS» jurnalının təsis etdiyi «Uğur» Milli Mükafatının laureatı olmuşdur.
2004-cü ildə «Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyası»nın fəxri doktoru adına, «İlin ziyalısı» Beynəlxalq Diplomuna layiq görülmüşdür.
Ə.M.Əliyev 2004-cü il üçün Türkiyənin İLESAM (Elm və Sənət Əsəri Sahibləri Məslək Birliyinin) Elm sahəsində Türk Dünyasına xidmət mükafatı ilə təltif edilmişdir.
Ə.M.Əliyev «Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyası»nın Ali İdarəetmə Komitəsinin 12 oktyabr 2004-cü il tarixli 2 saylı qə-rarı ilə «Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyası»nın vitse-prezidenti seçilmiş, 10 dekabr 2004-jü il tarixli 5 saylı qərarı ilə «İlin Elm Ada-mı» beynəlxalq diplomuna layiq görülmüşdür.
Ə.M.Əliyev 2005-ci ildə Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının «Türk Dünyasına xidmət» Qızıl Medalı ilə (təltif olunanlar ara-sında Türkiyənin 9-cu prezidenti S.Dəmriəl, Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti N.Nazarbayev və s.vardır), Kiyev Beynəlxalq Kadr Akademiyasının həqiqi üzvü seçilməklə «Elmin və təhsilin inkişafındakı xidmətlərə görə» Qızıl ordeni ilə təltif olunmuşdur.
2005-ci ilin iyulunda Qırğızıstan Hökumətinin dəvəti ilə qardaş Respublikada səfərdə olan professor Ə.M. Əliyevin şərəfinə Narın çayı üzərində onun baş mühəndisliyi ilə salınmış ən böyük körpülərdən birinə «Qırğızıstan-Azərbaycan Dostluq Körpüsü» adı verilmiş və korpünün üzərinə xatirə lövhəsi vurulmuşdur.
2006-cı ildə mərkəzi Bolqarıstanın paytaxtı Sofiya şəhərində yerləşən Avropa Mədəniyyət Akademiyasının akademiki seçilmişdir.
2006-cı ildə Türk Dünyası üzrə «İlin ziyalısı» Beynəlxalq ödülünə layiq görülmüş və Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademyasının təsis etdiyi Beynəlxalq ATATÜRK mükafatının 1 saylı diplomu ilə təltif olunmuşdur.
Ə.M.Əliyev «Qırmızı Əmək Bayrağı» ordeni ilə, bir çox medallarla və Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin fəxri fərmanı ilə mükafatlandırılmışdır.
9 aprel 2010-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamla Azərbaycan Respublikasında tikinti kompleksinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Ə.M.Əliyev "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Biznes fəaliyyəti
Ə.M.Əliyev 1999-cu ilin dekabrından 23 aprel 2016-cı ilədək «AZVİRT» MMC-nin baş direktoru vəzifəsində çalışıb. Strateji əhəmiyyətli «Böyük İpək Yolu»nun bərpasında fəal iştirak edib.
Naftalan
Naftalan — Azərbaycan Respublikasında şəhər. Azərbaycanın qərb bölgəsində Goranboy rayonu yaxınlığında turistik əhəmiyyətli şəhər. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 14 aprel 2009-cu il tarixli, 793-IIIQ saylı Qərarı ilə Goranboy rayonunun inzibati ərazisindən 574,82 ha (o cümlədən, Qaşaltı Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Qaşaltı Qaraqoyunlu kəndinin ərazisindən bələdiyyə mülkiyyətində olan 26,4 ha və Qasımbəyli kəndinin ərazisindən bələdiyyə mülkiyyətində olan 11,9 ha, Tatarlı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Tatarlı kəndinin ərazisindən bələdiyyə mülkiyyətində olan 2,5 ha, habelə meşə fonduna aid 534,02 ha) torpaq sahəsi Naftalan şəhərinin inzibati ərazisinə verilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 31 may 2010-cu il tarixli, 1018-IIIQ saylı Qərarı ilə Goranboy rayonunun inzibati ərazisindən 489,0 ha (o cümlədən Tap Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Tap Qaraqoyunlu kəndinin ərazisindən bələdiyyə mülkiyyətində olan 133,84 ha, Tatarlı kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Tatarlı kəndinin ərazisindən bələdiyyə mülkiyyətində olan 229,68 ha və xüsusi mülkiyyətdə olan 125,48 ha (cəmi — 355,16 ha) torpaq sahəsi Naftalan şəhərinin inzibati ərazisinə verilmiş, Goranboy rayonunun Qaşaltı Qaraqoyunlu kənd inzibati ərazi dairəsi əhatə etdiyi ərazi vahidləri (ərazisi müvafiq olaraq 1321,1 ha və 882,7 ha təşkil edən Qaşaltı Qaraqoyunlu və Qasımbəyli kəndləri) ilə birlikdə Naftalan şəhər inzibati ərazi vahidinin tərkibinə daxil edilmişdir.
Adının etimologiyası
Naftalan adının etimologiyası "süzülən" və ya "axıb gedən" mənasını verən "nafta" sözündəndir. Midiyalılar yağı bu cür adlandırırdılar.
Tarixi
1967-ci ilə qədər Naftalan şəhəri Goranboy və Yevlax rayonlarının tərkibində qəsəbə kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1967-ci ilin 28 aprelində Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 48 nömrəli qərarı ilə Naftalana Respublika tabeli şəhər statusu verilmişdir.
Naftalan barədə hələ XI əsrdə yaşamış dahi Azərbaycan şairi özünün yazdığı Xəmsə əsərində yazmışdır. O, Naftalanın yaxınlığında yerləşən Səfi-Kürd adlanan ərazidən neft çıxarıldığını və onun karvanlarla başqa ölkələrə daşındığını bildirirdi. XIII əsrdə yaşamış avropalı səyyah Marko Polo da Azərbaycan ərazisindən keçərkən Naftalan ərazisində müalicəvi yağın quyulardan çıxarılaraq dəvələr vasitəsilə başqa yerlərə daşındığını yazmışdı. 1783-cü ilə kimi burada Naftalan yağı əl ilə qazılmış quyulardan çıxarılırdı. 1890-cı ildə alman mühəndisi və iş adamı E.İ.Yeger Naftalanda sənaye üsulu ilə qazma qurğusu vasitəsilə 250 metr dərinliyə qədər quyu qazaraq orada neft çıxarmağa başladı. Lakin çıxan neftin keyfiyyəti onu heyrətə gətirdi. Buradan çıxan neftin tərkibində heç bir benzin fraksiyalı yox idi və o yanmırdı. İflasa uğramaq ərəfəsində olan alman mühəndis iş adamı buradakı adamlardan dərmanların hazırlanması təcrübəsini öyrənərək bunun əsasında Naftalanda dərman mazı istehsal edən fabrik tikir. Onun istehsal etdiyi dərmanlar tezliklə bir çox yerlərdə tanınmağa başlayır. Yeger istehsal etdiyi dərmanların sirrini gizli saxlayır və Naftalan nefti əsasında dərman istehsalını monopoliyaya yox,məhz muhahaya alırdı. XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində dünyanın bir çox iri şəhərlərində, həmçinin Londonda, Hamburqda, Qahirədə, Tokioda, Azərbaycanda istehsal olunan, lakin alman məhsulu kimi tanıdılan Naftalan dərmanı geniş şəkildə satılırdı.
Əhalisi
2018-ci ildə Naftalan şəhərində 10.1 min nəfər əhali yaşayır. Əhalisinin 9000-dən çoxunu azərbaycanlılar təşkil edir.
İqtisadiyyatı
Naftalan şəhəri 1 şəhər 2 kənddən (Qaşaltı-Qaraqoyunlu və Qasımbəyli) ibarətdir. Naftalan şəhərinin iqtisadiyyatının əsasını Sanatoriya-Kurort infrastrukturu təşkil edir. Naftalan kurortu 1933-cü ildən fəaliyyət göstərir. Eləcə də 1965-ci ildə Naftalan şəhərində Elmi-tədqiqat laboratoriyası yaradılmışdır. Azərbaycanda Naftalan neftinin öyrənilməsində Y.Q. Məmmədəliyevin, professorlar T.H. Paşayevin, S.Ə. Quliyevanın və tibb elmləri doktoru T.H. Hüseynovun böyük xidmətləri olmuşdur.
Naftalanda və regionda ilk-alternativ enerji mənbələrindən istifadə olunur. Abadlıq-quruculuq işləri çərçivəsində pilot layihə olaraq şəhərin ən böyük parklarından sayılan Qələbə parkında yerli və xarici istehsalçıların birgə məhsulu olan yeni işıqlandırma sistemi quraşdırılmışdır. Yeni işıqlandırma sistemi günəş enerjisi ilə qidalanan lampa və solar batareyalarla təchiz olunub. Gələcəkdə şəhər ərazisində bir neçə belə işıqlandırma sistemlərinin quraşdırılması nəzərdə tutulub. Alternativ enerjidən istifadə ilə həm də elektrik enerjisinə qənaət olunacaqdır. Şəhər İcra Hakimiyyətinin təşəbbüsü ilə gələcəkdə həmin işıqlanma sistemlərindən şəhərin müxtəlif yerlərində quraşdırlması nəzərdə tutulmuşdur. Şəhər əhalisi və turistlər artıq gecə saatlarında da istirahət etmək və asudə vaxtlarını səmərəli keçirmək üçün sözügedən parka üz tuta bilirlər.
Naftalanda 1994-cü ildə fəaliyyətini dayandırmış hava limanı da yerləşir. 1988-ci ilədək illik Naftalan şəhərinə turist axınını təxminən 80–84 min nəfər təşkil edirdisə, 2015-ci ildə isə onların sayı 20 minə çatıb, onlardan 4800 nəfəri xarici turistlər olub.
Naftalan nefti fenomeni
Naftalan nefti əsəb, ginekoloji, uroloji və dəri xəstəliklərinin, eləcə də qara ciyər xəstəliklərinin, oynaqların və dayaq-hərəkət aparatına aid oynaqdan kənar yumşaq toxumaların müalicəsi üçün müstəsna vasitələrdən biridir. Naftalan şəhərində yerləşən mənbələrdən çıxarılır.
Qədim rəvayətə görə Medeya adlı cadugər qadın qədim yunan eposunun qəhrəmanı arqonaft Yasona qəribə bir məlhəm bağışlamışdır. Bu məlhəm onu oddan və yanğından qoruyur, bədəninə alov təhlükəsi olmamaq xassəsi bəxş etmişdir. Qədim dövrlərdə Asiyanın müxtəlif guşələrindən, eləcə də uzaq Hindistandan Azərbaycana üz tutan minlərlə adam müxtəlif xəstəliklərdən xilas olmaq üçün buradan naftalan nefti aparır, öz vətənlərində həmin neftin köməyi ilə müalicə olunurdu. Neft tuluqları yüklənmiş dəvə karvanları buradan Şərq ölkələrinə yollanırdı.
1887-ci ildə Yeger familiyalı bir alman mühəndisi Almaniyada "Naftalan" məlhəmini istehsal etməyə başlamışdır. Bu məlhəm dünyanın bir sıra ölkələrinə ixrac edilirdi. Rus-Yapon müharibəsi dövründə yapon əsgərlərinin çantalarında içərisində naftalan məlhəmi olan kiçik qablar olurdu. Həmin qabların üzərində qısa, lakin çox ümidverici bir yazı vardı: "Kimdə bu məlhəm varsa, o heç bir yaradan qorxmasın".
Naftalan Şəhər İcra Hakimiyyətinin müraciəti əsasında Naftalan nefti və ondan alınan məhsulların rəqabət qabiliyyətliliyinin artırılması məqsədilə AZS 886:2020 "Naftalan nefti nativ. Ümumi tələblər" dövlət standartının layihəsi Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu tərəfindən hazırlanmış və "Naftalan nefti və ondan alınan məhsullar"ın standartlaşdırılması üzrə Texniki Komitədə (AZSTAND/TK 29) müzakirə edilmişdir. Dövlət standartının layihəsi Naftalan Şəhər İcra Hakimiyyəti, Fövqəladə Hallar Nazirliyi, Səhiyyə Nazirliyi, Naftalan Müalicə və Sağlamlıq Mərkəzi və digər aidiyyəti qurumlar ilə razılaşdırılmaqla Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu tərəfindən 13 avqust 2020-ci il tarixli Əmri ilə təsdiq edilmişdir.
Naftalan kurortu
thumb|right|300px|Goranboy rayonunun əhatəsində yerləşən Naftalan şəhəri
Naftalan kurortu rəsmən 1935-ci ildən fəaliyyət göstərir. 1957-ci ilədək kurort mövsümi işləmişdir və 1957-ci ildən il boyu fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Çarpayı sayı ildən-ilə artan kurortda 1982-ci ildə Naftalan sanatoriya-kurort birliyi yaradılmışdır. 6 sanatoriya, kurort poliklinikasından ibarət kurort birliyində 3200 çarpayı var idi. Kurort birliyi il ərzində keçmiş Sovetlər İttifaqının respublikalarından 50–70 min xəstə qəbul edirdi. Kurortda sümük-əzələ, periferik sinir, periferik damar xəstəlikləri, dəri xəstəlikləri, ginekoloji xəstəliklər müvəffəqiyyətlə müalicə olunurdu. 1992-ci ildən 2005-cı ilədək yalnız "Çinar" sanatoriyası mövsümi olaraq xəstə qəbulu ilə məşğul olurdu. 2005-ci ilin may ayında Naftalan kurortunda ilk özəl sanatoriya – Naftalan açıldı. Mərkəz 100 nəfərlik yataq korpusundan müalicəxana və yeməkxanadan ibarətdir. Mərkəzə müraciət edənlər ilk növbədə hərtərəfli laborator və instrumental müayinədən keçirlər və xəstəliklərinə müvafiq olaraq naftalan müalicəsi və müasir fizioterapiya müalicə üsulları qəbul edirlər. Mərkəzdə xəstələrin istirahəti, qidalanması və uğurlu müalicəsi üçün lazım olan hər bir şərait mövcuddur.
Əsa muzeyi
Naftalanda dünyada tək olan Əsa muzeyi mövcuddur. Bu muzeyin eksponatları – atılmış qoltuq ağaclarıdır. Xəstələr Naftalan neftindən müalicə olunduqdan sonra sağaldığı üçün onlara qoltuq ağacları daha lazım deyildi, buna görə də onlar həmin ağacları Naftalanda qoyub gedirdilər. Muzey 1978-ci ildən fəaliyyət göstərir.
Turizm
2019-cu ildə turist sayı rekord həddə çataraq 40min nəfər təşkil etmişdir. Onlardan 12 min turist 62 ölkədən olan xarici ölkədən olan vətəndaşlardır.
2022-ci ildə şəhərə 37 min 788 turist gəlmişdir. Onlardan 7508 nəfəri dünyanın 42 ölkəsindəndir. Turistlərdən Rusiya, Qazaxıstan, Özbəkistan, İsrail, Səudiyyə Ərəbistandan olan qonaqlar üstünlük təşkil edib.
Hazırda Naftalanda 16 hotel və müalicə mərkəzi fəaliyyət göstərir
Naftalanda ilklər
Naftalan Şəhər İcra Hakimiyyətinin təşəbbüsü və “Gözəl Naftalan” Müalicə Mərkəzinin dəstəyi ilə ilk dəfə olaraq 2020-ci ildə turistlərə göstərilən xidmətin daha da yüksəldilməsi və turist məmnunluğunun artırılması məqsədilə “Naftalan 24/7” satıcısız mağaza fəaliyyətə başlayıb. Pilot layihə kimi istifadəyə verilən mağazada turistlərin daha çox ehtiyacı olan 20-dək çeşiddə tələbat malları satışa çıxarılıb. Mağazadakı məhsullar arasında Naftalan neftindən hazırlanmış diş pastaları, kremlər, yağlar, şampun, sabunlar və digər təbii tərkibli, müalicəvi əhəmiyyətli məhsullar yer alıb.
"Little Free Library"
Əsasən, Avropa və Amerika qitələrində müxtəlif yaş kateqoriyalarında böyük oxucu kütləsi qazanmış “Little Free Library” 2020-ci ildə Naftalanda oxuyucuların ixtiyarına verilibdir.
Kitabxana www.littlefreelibrary.org-un kitabxanalar reyestirinə düşərək #100833 nişanı altında fəaliyyət göstərir və ölkəmiz həmin saytın xəritəsində digər ölkələr sırasında yer alıb. Mini kitabxana günün istənilən saatında ödənişsiz fəaliyyət göstərir. Azərbaycanda ilk dəfə “Little Free Library” kitabxanasının “I Love Naftalan” adlanan bölməsi məhz kurort Naftalanda açılıbdır.
Dövlət standartı
Naftalan Şəhər İcra Hakimiyyətinin müraciəti əsasında Naftalan nefti və ondan alınan məhsulların rəqabət qabiliyyətliliyinin artırılması məqsədilə AZS 886:2020 “Naftalan nefti nativ. Ümumi tələblər” dövlət standartının layihəsi Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu tərəfindən hazırlanmış və “Naftalan nefti və ondan alınan məhsullar”ın standartlaşdırılması üzrə Texniki Komitədə (AZSTAND/TK 29) müzakirə olunaraq ilk dəfə Naftalan neftinə dövlət standartı alınmışdır. 2020-ci ilin avqust ayında qəbul olunmuş standartın tətbiqi Naftalan kurortunun ölkədə rəqabət qabiliyyətliliyinin artırılmasına, yerli və xarici turistlərə göstərilən xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsini və tibbi turizmin inkişafını daha da stimullaşdırmağa xidmət edir.
Alternativ enerji
2020-ci ildən etibarən Naftalanda ilk dəfə alternativ enerji mənbələrindən istifadə olunur. Pilot layihə olaraq şəhərin “Qələbə” və “Nəriman Nərimanov” parklarında yerli və xarici istehsalçıların birgə məhsulu olan işıqlandırma sistemi quraşdırılmışdır. Naftalan Bələdiyyəsinin binası önündə quraşdırılmış məlumat və istiqamətverici lövhələr alternativ enerji vasitəsilə işıqlanır. Yeni işıqlandırma sistemi günəş enerjisi ilə qidalanan lampa və solar batareyalarla təchiz olunub.
İlk poçt markası
2021-ci ildə Naftalan Şəhər İcra Hakimiyyətinin müraciəti əsasında Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin tabeliyində olan "Azərpoçt" MMC tərəfindən Naftalanın ilk poçt markası dövriyyəyə buraxılıb. Marka blokunun dizaynı dünya markalar kataloquna daxil edilib, dünya filatelistlərinin də böyük maraq və sevincinə səbəb olub. Buraxılış bir markadan ibarət poçt bloku şəklində beş min tirajla Belarus Respublikasında çap olunub, marka ilə yanaşı Birinci gün zərfi də hazırlanıb.
Panduslar
Şəhərin bütün prospekt və parklarında, səkilərdə hərəkət məhdudiyyəti olanların və uşaq arabalarının rahat hərəkətini təmin etmək üçün panduslar quraşdırılıb.
"Free Wifi"
2022-ci ildə Naftalan Şəhər İcra Hakimiyyəti tərəfindən həm şəhər sakinlərinin, həm də yerli və xarici turistlərin məmnunluğunu artırmaq üçün şəhərin bütün parklarında limitsiz və sürətli optik Wi-Fi ötürücülər quraşdırılıb.
Naftalan Şəhər İcra Hakimiyyəti başçıları
thumb|right| 300px| Naftalan Şəhər İcra Hakimiyyəti
Şəmşiöyü
Şəmşioğlu və ya Şəmşiöyü — Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonunun tabeçiliyində kənd.
Qələbəgətirən Bakirə Məryəm kilsəsi (Praqa)
Qələbəgətirən Bakirə Məryəm və Paduanlı Müqəddəs Antoni kilsəsi — ona bitişik Ayaqyalın Karmelitlər ordeninə məxsus monastırla birlikdə Praqa şəhərinin Mala Strana rayonunda, Petrşin təpəsinin aşağısındakı Karmelitska küçəsində yerləşir. Kilsədə saxlanılan Praqa Körpə İsasının (o, daha çox "Yezulatko" adı ilə tanınır) fiquruna dua və ibadət etmək üçün, buraya dünyanın hər yerindən minlərlə zəvvar gəlir. Bu, erkən barokko üslubuna aid mühüm memarlıq abidəsidir; onun interyeri XVII əsrdən qorunub saxlanılmış qiymətli mebellə bəzədilib.
Tarix
Kilsə lüteran-almanların təşəbbüsü ilə XVII əsrin əvvəllərində tikilib və Müqəddəs Üçlüyün şərəfinə adlandırılıb. Bu, Mala Strana rayonunun ilk barokko tikilisi idi, ancaq onun yaradıcısının adı təəssüflər olsun ki, məlum deyil. 1624-cü ildə, Ağ dağda baş vermiş döyüşdən sonra, II Ferdinand çalınmış qələbəyə görə kilsəni Ayaqyalın karmelitlər ordeninə hədiyyə etmişdi. Yeni sahiblər kilsəni Qələbəgətirən Bakirə Məryəmin şərəfinə adlandıraraq, onun daxilində təmir və yenidənqurma işləri aparmış, onun yaxınlığında isə monastır inşa etmişdilər. Kilsə XVII əsrin ortalarında həmin ordenin fəaliyyəti dövründə qazandığı görünüşü günümüzə kimi qoruyub saxlamışdı. Karmelitlərin protestantlardan fərqli olduqlarını göstərmək üçün, yenidənqurma işləri zamanı həmin binanın girişi qarşı tərəfə köçürülmüşdü. Günümüzdə isə kilsənin yerləşdiyi küçə Karmelitska adlanır (bu ordenin adını daşıyır). Barokko dövründə binaların xarici görkəminə çox böyük diqqət yetirilirdi. O dövrdə, Qələbəgətirən Bakirə Məryəm kilsəsinin ətrafında mansard və zəng qülləsi ilə yanaşı, həmçinin süni göllər də yaradılmışdı.
Karmelit ordeninin kilsəyə sahibliyi XVIII əsrdə sona yetmişdi, bu zaman imperator II Yozef onların icmasını bağlayaraq, kilsə mülkiyyətini Malta ordeninə bağışlamışdı. Uzun illərdən sonra isə, kilsə öz köhnə sahibinə geri qaytarılmışdı.
Memarlıq və daxili tərtibat
Zəng qülləsinin zirvəsində qədim sənətkarların üç kilsə çaniı vardır. Onlardan ən sonuncusu 1718-ci ildə karmelitlər tərəfindən alınmışdı. Kilsənin altında XVII - XVIII əsrlərdə dəfn olunmuş iki yüzdən artıq karmelit ordeninə mənsub şəxsin türbəsi yerləşir. Onların arasında məşhur ispan sərkərdələrinin, kübar xanımların və uşaqların məzarları da vardır. Hazırda türbə və zirzəmi otaqları su basması üzündən çox pis vəziyyətdədir. O, başçəkmə və ekskursiya üçün bağlanıb.
Praqa Yezulatkosu
Praqanın suvenir mağazalarında, tez-tez krallara layiq dəbdəbəli çini və şüşə fiqurları görmək olar - onlar Karmelit küçəsindəki Bakirə Məryəm kilsəsində saxlanılan körpə İsa heykəlciyinin surətidir. Minlərlə dindar kilsəyə axın edərək, yalvararaq Praqa Yezulatkosundan öz arzularının çin olmasını diləyirlər, o da onlara kömək edir. İnsanlar inanırlar ki, həmin heykəl uşaqların doğulmasına yardımcı olur və hər kəsə sülh, sağlamlıq və xoşbəxtlik bəxş edir. Fiqur körpə İsa Məsihi təsvir edir, onun boyu 47 sm-dir, üzəri isə ağac və mumla örtülmüşdür. Körpənin sağ əli irəli çəkilmişdir, sanki, xeyir-dua verərək, sol əlində isə, o xaçla bəzədilmiş kürəni saxlayır. Heykəlcik yaşlı bir rahib tərəfindən XVI əsrdə İspaniyada hazırlanmışdı. Əfsanəyə görə, məhz həmin rahibin qarşısında, İsa Məsih uşaq obrazında peyda olmuşdu.
Bu heykəlciyi Çexiyalı diplomat Pernşteynli Vratislava ərə getmiş İspaniya hersoginyası Mariya M de Lara toy hədiyyəsi olaraq anasından əldə etmişdi. O, heykəlciyi Çexiyaya gətirmişdi. Onların qızı Polikstena daha sonra onu Bakirə Məryəm kilsəsinə bağışlamışdı.
Otuzillik müharibə zamanı Praqanın bəzi kilsələr dağılmışdı, karmelitlərin kilsəsi möcüzəvi şəkildə qorunub saxlanılmışdı, yalnız İsanın əlləri zədələnmişdi. Onlar bir müddət sonra yenidən hazırlanmış və Praqa Yezulatkosu altarda fəxri yer tutmuşdu. İldə bir neçə dəfə rahibələr İsa fiquruna qızıl və qiymətli daşlarla bəzədilən qəşəng paltarlar geyindirirlər. Paltarların rəngi kilsə bayramları və mövsümdən asılı olaraq seçilir. Ümumilikdə Yezulatkonun yüzdən çox geyimi var, onların hamısı minnətdar dindarlar tərəfindən hədiyyə edilmişdir. Onlardan ən qiymətliləri, şəxsən Mariya Tereziya tərəfindən tikilmiş və imperator III Ferdinand tərəfindən kilsəyə bəxş edilmiş paltarlardır. Papa XVI Benedikt 2009-cu ildə körpə fiquruna qızıl tac hədiyyə etmişdir.
800 (ədəd)
Səkkiz yüz — say sistemində ədədlərdən biridir. Yeddi yüz doxsan doqquzdan sonra, Səkkiz yüz birdən əvvəl gəlir.
Mirnı gəmisi
"Mirnı" — yelkənli Şlyup, Birinci Antarktika ekpedisiyasında 1819-1821-ci illərdə Mixail Lazarevin rəhbərliyi ilə Antarktidanın kəşfində iştirak etmiş gəmi.
Tarix
Gəmi 1818-ci ildə Sankt-Peterburq yaxınlığında buzlaqlar arasında hərəkət etməyə xidmət edək üçün yenidən inşa edilmişdir.
Xatirəsi
Gəminin xatirəsinə adlandırılmış obyektlər:
Aleksandrovka (Potsdam)
Rus koloniyası Aleksandrovka — Almaniyanın Potsdam şəhərinin şimalında yerləşən və 1826-1827-ci illər arasında Prusiya kralı III Fridrix Vilhelmin tapşırığı ilə sonuncu rus əsqər xorunun on iki musiqiçisi üçün inşa olunmuş kiçik qəsəbə. Potsdamdakı bu koloniyanın adı Hohentsollern və Romanov sülalələri arasında qohumluq və dostluq əlaməti olaraq 1 dekabr 1825-ci ildə vəfat etmiş Rusiya imperatoru I Aleksandrın şərəfinə adlandırılmışdır. 1999-cu ildə Aleksandrovka Potsdamın qəsr və saray-bağ kompleksləri ilə birlikdə UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.
Tarix
İmperator I Aleksandr 1825-ci ildə vəfat etdikdən sonra, Potsdam şəhərində daha 12 rus xor ifaçısı sağ qalmışdı. 10 Aprel 1826-cı ildə kral III Fridrix Vilhelm Rusiya imperatoru ilə birləşdirilən dostluq bağlarının uzunmüddətli xatirəsini qoruyub saxlamaq və rus xorçularını evlə təmin etmək məqsədilə, Potsdam yaxınlığında koloniyanın yaradılması və oranın adını Aleksandrovka qoyulması barədə sərəncam imzalayır. 1827-ci ildə rus köçkünləri mebellə tam təchiz edilmiş yeni evlərə köçürlər. Aleksandrovkada onlar üçün hətta geniş bağlar salınmış və hər bir ailəyə bir inək verilmişdir. Kolonistlərə yeni torpaqları öz başına idarə etmək icazə verilməməsinə baxmayaraq, onlar bu torpaqları öz oğullarına vəsiyyət edə bilərdilər.
Yaxınlıqda yerləşən Kapellenberq dağında pravoslav sakinləri üçün Aleksandr Nevski kilsəsi inşa edilmişdir; onun təqdis olunma mərasimi 1829-cu ildə həyata keçirilmişdir. Kilsənin yanında 14 nömrəli ev yerləşir. Burada əslən rus olan kral lakeyi Tarnovski yaşayırdı.
İfaçıların sonuncusu 1891-ci ildə vəfat etdi. 1927-ci ildə, rus koloniyasının yaradılmasından yüz il sonra burada rus əsgərlərinin birbaşa nəslindən yalnız dörd ailə yaşayırdısa, Almaniya ərazilərində keçirilən torpaq islahatından sonra onların sayı ikiyə endi. Hazırda Aleksandrovkada yalnız Qriqoryev ailəsi yaşayır. Hohentsollerlərin əmlakının 1926-cı ildə milliləşdirilməsindən öncə, koloniya Prusiya kral evinin şəxsi mülkiyyətində idi və daha sonra ilk qvardiya polkunun idarəsinə keçmişdir. 1919-cu ildə Alay buraxıldıqdan sonra, qəsəbənin saxlanılması yenidən Hohentsollernlərə həvalə olunmuşdur. 1945-ci ilə qədər Aleksandrovka sakinlərinin hələ kral tərəfindən müəyyən edilmiş hüquq və öhdəlikləri qüvvədə qalırdı. Koloniya və onun sakinlərinin hüquqi statusunun köklü dəyişikliyi yalnız sovet qoşunları tərəfindən Almaniyanın işğalından sonra və ADR-ın mövcudluğu zamanı baş vermişdir. 1990-cı ildə Almaniyanın birləşməsindən sonra, evlərin əksəriyyəti özəl mülkiyyətə keçmişdi.
Memarlıq
thumb|260px|right|Vasili Stasovun layihəsi əsasında inşa olunan Aleksandr-Nevski kilsəsi neorus memarlıq üslubunun ən erkən nümunələrindən biri sayılır. İki tamamilə müxtəlif layihələrdən imtina edən bağ direktoru Peter Yozef Lenne öz qrafik rəsmlərində gələcək Aleksandrovka qəsəbəsinə daxilində müqəddəs Andrey xaçı ilə kəsişən və mərkzində qəsəbə başçısının evi yerləşəcək ippodrom forması vermişdi. Bu layihə bağban Yohann Georq Morşun nəzarəti altında həyata keçirilmişdi.
Bu layihə Rusiyanın ən tanınmış memarlarından biri, italyan mənşəli Karlo Rossinin hazırladğı modellərinin Prusiya interpretasiyasını özündə əks etdirir. 1815-ci ildə Rossi İmperatriça Maria Feodorovna üçün Pavlovsk parkında "tipik rus" kəndi layihəsi üzərində çalışmış və 1818-ci ildə Prusiya kralının Rusiyaya səfəri zamanı ona kəndin eskiz planlarını vermişdir. Bütün Prusiya qvardiya alaylarından olan hərbi ustalar faxverk struktura malik, lakin eksteryeri ənənəvi rus kənd evlərinə bənzəyəcək binaları tikməyə başladılar. Qəsəbədə bir və iki mərtəbəli həyətləri olan sakinlərin evləri, bağçası olmayan iki mərtəbəli qəsəbə başçısının evi və üç mərtəbəli çayxana evi inşa edilmişdi.
Rus ənənələrində evlərin damları samanla örtülür, lakin Prusiya variantında onlar taxta lambrinlə hazırlanmışdı və XIX əsrin sonunda şifer ilə əvəz edilmişdir. Hər bir malikanə veranda və kiçik tövlə ilə əhatə olunan yaşayış evlərindən ibarət idi.
2005-ci ildə ev № 2-də qəsəbənin tarixinə və memarlığına həsr olunmuş muzey açılmışdı.
Gəncə xanlığı
Gəncə xanlığı — XVIII əsrin ortalarında, paytaxtı Gəncə şəhəri olmaqla yaranan Azərbaycan xanlıqlarından biri. Gəncə xanlığı Murovdağ silsiləsindən Kür çayınadək olan torpaqlar, Qarabağ, İrəvan xanlıqları, Qazax və Şəmşəddil sultanlıqları, Gürcüstanla həmsərhəd idi. Xanlığın mərkəzi Gəncə şəhəri idi.
Yaranması
1736-cı il Suqovuşan qurultayında Nadirin şah elan edilməsinə qarşı çıxdıqları üçün Nadir şah onları sürgünə yollamışdı. Sürgün edilən Ziyadoğlular Nadirin öldürülməsindən sonra vətənə qayıdıb dövlət yaratmağa imkan,şərait tapdılar.Gəncə xanlığının banisi Qacar tayfasının yerli nəslinin nümayəndəsi II Şahverdi xan Ziyadoğlu olmuşdur.O,Nadir şahın Gəncədəki qarnizonunu darmadağın etməkdə yardımçı olan Kartli-Kaxetiya hakimi II İrakli 5 köpük pul verməyi öhdəsinə götürmüşdür. Şahverdi xanın oğlu Məhəmmədhəsən xan (1760–1780) bu pulu verməkdən imtina edərək Kartli-Kaxetiyadan asılılğa son qoymuşdu.Qardaşını öldürərək hakimiyyətə gələn Məhəmməd xan da bu siyasəti davam etdirmişdir.
İkikahimiyyətlilik dövrü
1780-cı ildə Kartli-Kaxetiya hakimi II İraklinin və Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın birləşmiş qoşunları Gəncəni tutdu. Hakimiyyətə yeni gələn Məhəmməd xan kor edilərək Şuşa qalasına salındı.Bundan sonra Gəncə xanlığını qaliblərin eyni vaxtda təyin etdikləri iki nümayəndə idarə edirdi. İkihakimiyyətliliyin bütün ağırlığı xalqın üzərinə düşürdü.
Müstəqillik uğrunda mübarizə
1778-ci ildə saray çəkişmələrinin qurbanı olan Gəncə xanlığının hakimi Məhəmmədhəsən xanı ona sui-qəsd edən qardaşı Məhəmməd xan əvəz etdi.Onun hakimiyyəti dövründə Gəncə xanlığı xeyli zəiflədi.Vəziyyətin belə olmasından istifadə edən II İrakli Gəncəni zəbt etmək fikrinə düşdü.Lakin o,tələsməyib bu işdə Azərbaycanda böyük nüfuza malik olan və tez-tez ittifaqa girdiyi qarabağlı İbrahimxəlil xandan istifadə etməyi qərara aldı.Zəngin Gəncə şəhərində çoxdan gözü olan İbrahimxəlil xan tərəddüd etmədən II İraklinin təklifıni qəbul etdi.Beləliklə, 1780-ci ildə İrakli və İbrahim xanın qoşunları Gəncə qalasını mühasirəyə aldılar.Ciddi müqavimət göstərə bilməyən Gəncə qarnizonu təslim oldu.Qaliblər Gəncə xanlığını birlikdə idarə etməyi qərarlaşdırıb,öz nümayəndələrini Gəncə şəhərində yerləşdirdilər. Bu hadisədən sonra altı il müddətində Gəncə xanlığı İbrahim xanın təyin etdiyi Həzrətqulu bəy və II İraklinin nümayəndəsi Keyxosrov tərəfindən idarə olundu.Lakin tezliklə İbrahimxəlil xanla II İrakli arasında Gəncə üstündə ziddiyyət baş verdi.Hər iki hakim feodal Gəncə xanlığına tam sahib olmaq üçün tədbirlər görməyə başladı.Mübarizə yerli feodalların köməyindən istifadə edən İbrahimxəlil xanın qələbəsi ilə nəticələndi.II İraklinin nümayəndəsi və qoşunları Gəncəni tərk etməyə oldular.Lakin bu hadisədən sonra İbrahimxəlil xanın nümayəndəsi də Gəncədə çox qala bilmədi.Gəncəlilər üsyan qaldırıb onu da buradan qovdular. Beləliklə, Gəncə xanlığı üsyan başçılarından biri olan Rəhim bəyin əlinə keçdi.Lakin bir ildən sonra onu xan taxtında qardaşı Cavad xan əvəz etdi. 1786-cı ildə Gəncəni yenidən Qarabağ xanlığı və Kartli-Kaxeti çarlığının qoşunları mühasirəyə aldılar.Nəticədə şəhərə ciddi ziyan,zərər dəydi.
Gəncə xanlığında ikihakimiyyətliliyə son qoymaq üçün 1783-cü ildə Hacı bəyin başçılığı ilə üsyan başladı və hakimlər Gəncədən qovuldu.1784-cü ilin payızında II İrakli polkovnik S.Burnaşovun başçılıq etdiyi rus qoşunu ilə birlikdə Gəncəyə hücum etdi.Lakin Dağıstan hakimlərinin köməyi ilə Gəncə xanlığı yenə təcavüzdən xilas oldu.
Yerli əyanlarının bir hissəsinin Şuşa qalasında həbsdə olan Məhəmməd xanı yenidən Gəncə taxtında görmək istəyinin həyata keçirməsinə mane olmaq üçün İbrahimxəlil xan onu edam etdirdi.Lakin onun qardaşı Rəhim bəy (1785–1786) Şuşa qalasından Gəncəyə qaçaraq hakimiyyəti ələ almağa nail oldu. Bundan narazı qalan İbrahimxəlil xan II İrakli ilə birlikdə Gəncəyə hücum təşkil etdilər və müəyyən məbləğdə xərac ödəməyə razı olan Cavad xan (1786–1804) hakimiyyətə gəldi.
250px|thumb|right|[[Cavad xanın ştandardı. ]]
Lakin o,1795-ci ildə bu xəracı verməkdən imtina etdi. Cavad xan bu asılılğa son qoymaq məqsədilə 1795-ci ildə Ağa Məhəmməd xan Qacar Tiflisə hücüm edəndə ona qoşun və ərzaqla yardım etmişdi.1796-cı ildə V.Zubovun Cənubi Qafqaza hücumu zamanı bundan istifadə edən Cavad xan nümayəndəsi Məhəmmədqulu bəyi onunla danışığa göndərdi.II Yekaterinanın ölümündən sonra rus qoşunu geri çağırıldı.Cavad xan rus qoşunları Azərbaycanı tərk etdikdən sonra,Nadir şahın vaxtında Kartli çarlığına verilmiş Şəmşəddil,Qazax və Borçalı mahallarını geri aldı. Bu məqsədlə o,gürcü şahzadəsi Aleksandrı himayə etdi.Gəncə xanlığı ilə Gürcüstan və Rusiyanın münasibətləri kəskinləşdi,rusların Gəncəni tutmaq planı reallaşdı.
Ruslar tərəfindən işğalı
Gəncənin xüsusilə əlverişli mövqedə yerləşdiyini nəzərə alan Rusiya həmin ərazini ordunun dayağı kimi istifadə edərək Azərbaycanın digər xanlıqlarını da işğal etmək üçün bu ərazini seçmişdir.Rus ordusunun komandanlığı Gəncəni "İranın şimal əyalətlərinin açarı" adlandırırdı. General Sisianov yazırdı ki,Gəncə qalası özünün əlverişli coğrafi mövqeyi ilə Azərbaycan ərazisində xüsusi rol oynayır, ona görə də Rusiya üçün onu tutmaq ən önəmli məsələlərdən biridir.
İnzibati bölgüsü
Gəncə xanlığının Rusiya tərəfindən işğal edilməsindən sonra aparılmış kameral təsvir sənədləri XIX əsrin əvvəllərində xanlığın inzibatı bölgüsü haqqında daha dəqiq təsəvvür yaradır. 1807-ci ilin fevralında çar məmurlarının Yelizavetpolda keçirdiyi kameral təsvir dairədə Gəncə,Kürənbasan,Şamxor,Samux və Ayrım mahallarını qeydə almışdır
1817-ci ildə Yelizavetpol dairəsində keçirilmiş müfəssəl kameral təsvir sənədlərində də bu dairədə 5 mahalın:Gəncə,Kürəkbasan,Şamxor,Samux və Ayrım mahallarının olması göstərilmişdir
1831-ci ildə dairədə keçirilmiş kameral təsvir sənədləri Yelizavetpolun 6 mahaldan ibarət olmasını qeyd edir:
Əhalinin məşğuliyyəti
Gəncə xanlığının təsərrüfatında maldarlıq,ipəkçilik,bağçılıq,üzümçülük,bostançılıq əsas,mühim yer tuturdu. Toxuculuq,xalçaçılıq, zərgərlik,boyaqçılıq, dulusçuluq kimi sənət sahələri də inkişaf etmişdi. Əhalidən malcəhət,bəhrə,darğalıq və s. vergilər toplanırdı.
Doğuş (müğənni)
Orxan Baltaçı ya da tanınan adı ilə Doğuş — türk pop müğənnisi.
Həyatı
Doğuş 30 iyun 1974-cü ildə Almaniyada anadan olub. Əslən Rizənin İkizdərəli kəndindən olan müğənni 4 yaşında ailəsi ilə birlikdə Türkiyəyə köçüb. Ailədaxili problemlər üzündən evdən qaçıb və kiçik yaşlarından küçədə yaşamağa başlayıb. Özünə "Doğuş" təxəllüsü götürüb.
Musiqiçi kimi 1997-ci ildə özünün söz və musiqilərindən ibarət olan "DOĞUŞ" albomunu buraxmaqla tanınıb. 2014-cü ildə Azərbaycanda "Səni axtarıram" adlı proqramın aparıcısı olan Xoşqədəm Hidayətqızı ilə evlənib. Hazırda 3 övladları var:1999 təvəllüdlü Zaur, 2016 təvəllüdlü Arda və Arın.
Annika Dris
Annika Dris (d. 10 fevral 1992) — Birləşmiş Ştatları təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Annika Dris, ABŞ yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə İspaniya yığmasını 8:5 hesabı ilə məğlub edən ABŞ yığması, London Olimpiadasının qızıl medalına sahib oldu.
Ədəbi portretlər (kitab, 2013)
Ədəbi portretlər — marksist jurnalist-yazar Məmməd Süleymanovun ikinci kitabıdır.
Haqqında
Fransız yazıçısı Andre Moruanın (1885-1967) əsərinin adına müvafiq adlandırılan “Ədəbi portretlər” kitabında müxtəlif dövrlərdə yaşamış yazıçı və şairlərin bioqrafiyasının konkret dövründən və ya ayrıca götürülmüş əsərindən bəhs olunur. Kitab 19 əsr əvvəl yaşamış filosof-imperator Mark Avrelinin “Düşüncələr” əsəri ilə başlayır və müasir yazıçı Ameli Notombun “Sulfat turşusu” romanı haqqında qeydlərlə tamamlanır. Bəzi müəlliflər (Qabriele D`Annuntsio, Karl Kraus, Kurtsio Malaparte, Ernesto Kardenal və b.) barədə Azərbaycan dilində ilk dəfə bu kitabda yazılmışdır.
Taxıl istehsalının ehtiyat mənbələri (film, 1978)
Məzmun
Texniki təbliğat filmi taxıl istehsalının ehtiyat mənbələri barədə söhbət açır.
Film haqqında
Film Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Bala Muğanlı
Bala Muğanlı — Gürcüstanın Bolnisi rayonunda kənd.
Əhalisi
200px|thumb|left|Qafqaz regionunun ətraflı xəritəsi, 1869-cu il 1869-cu ildə həyata keçirilmiş kameral (ailə və ya tüstü/ev sayına görə) siyahıyaalınmaya əsasən Tiflis quberniyasının Tiflis qəzasının Bala Muğanlı kəndində Azərbaycan tatarlarından ibarət 27 ailə yaşayırdı.
Nəzəriyyə
Nəzəriyyə ideya və prinsiplərin təlimi və təkmil sistemidir. Elmi təşkil edən ümumiləşdirilmiş qaydaların məcmusudur. O sintetik birlikdir, onun içərisində əvvəlki anlayışlar əvvəlki muxtariyyətlərini itirərək vahid pinsipin tərkib hissəsi olurlar. .
Mehdi Abdullayev
Həyatı
Mehdi Abdullayev 1980-ci il iyul ayının 26-da Bakı şəhərində, Azərbaycanın xalq yazıçısı, Azərbaycan Dillər Universitetinin rektoru, akademik Kamal Abdullanın və AMEA-nın Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru, akademik Gövhər Baxşəliyevanın ailəsində dünyaya gəlib.
Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini və Azərbaycan Dillər Universitetinin Tərcümə fakültəsini bitirib. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində aparıcı mütəxəssis, İstintaq idarəsində müstəntiq işləyib. AMEA İnsan Hüquqları İnstitutunda çalışıb. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında müəllim, baş müəllim, dekan müavini olub. 2005-ci ildə "Cinayət prosesində insan hüquqlarının müdafiəsi: Avropa Şurasının standartları və Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.
2009-cu ildə Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru vəzifəsinə təyin olunub.
5 iyun 2009-cu ildə Dağlıq Qarabağ Bölgəsinin Azərbaycanlı İcması İctimai Birliyinin birinci qurultayında İcmanın Əlaqələndirmə Şurasının sədri seçilib.
2010-cu ilin aprel ayından 2016-cı ilə qədər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru vəzifəsində çalışıb.
2016–2019-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının humanitar və sosial məsələlər üzrə prorektoru olub.
2017-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək hüquq elmləri doktoru elmi dərəcəsi alıb.
2020-ci ilin fevral ayında Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirinin müşaviri təyin edilib.
Verona Müasir İncəsənət Qalereyası
Verona Müasir İncəsənət Qalereyası (italyan dilində:Galleria d'arte moderna) — İtaliyanın Verona şəhərində bələdiyyə muzeyi.
Ümumi məlumat
Muzey XVIII əsrdə tikilmiş Emilei-Forti sarayında yerləşir. Bina XX əsrin ortalarında arxitektor İqnatsio Pelleqrinonun iştirakı ilə əsaslı şəkildə bərpa olunmuşdur. Bu binada Akillie Forti tərəfindən yaradılmış müasir incəsənət qalereyası yerləşdirilmişdir. Muzeyin açılışı 14 mart 1982-ci ildə baş vermişdir.
Muzeyin kolleksiyasına Covanni Dyuprenin, Medardo Rossonun, Antonio Rotta, Cakomo Mantsunun, Covanni Fattorinin, Emilio Vedovanın, Ottone Rozainin, Filippo de Pizisin və başqalarının əsərləri daxildir. Kolleksiya şəhər bələdiyyəsinin fəal fəaliyyəti nəticəsində ardıcıl olaraq yeni eksponatlarla zəşginləşdirilir.
Re:Zero -Starting Life in Another World- (I mövsüm)
"Re:Zero -Starting Life in Another World-" Şiniçiro Otsukanın rəssamlığı ilə Tappey Naqatsuki tərəfindən yazılmış eyniadlı ranobe seriyası əsasında çəkilmiş anime serialıdır.
25 seriyadan ibarət anime serialının birinci seriyası 4 aprel 2016-cı ildə yayımlanmış və 50 dəqiqə çəkmişdir. Anime serialı TV Tokyo, TV Osaka, TV Aichi, AT-X kanalları, eləcə də, Crunchyroll vasitəsilə 19 sentyabr 2016-cı ilə kimi yayımlanmışdır.
Anime serialı Anime Limited tərəfindən Böyük Britaniya üçün lisenziyalaşdırılmışdır.
İslamda xüsusi günlər
İslam dinində Ramazan bayramı və Qurban Bayramı olmaq üzrə iki böyük bayram vardır. Bayramlar mədəniyyət və məzhəblərin fərqliliyinə görə müxtəlif şəkillərdə qeyd edilir. İslami bayramlar ay təqviminə görə tənzimlənir. İslami təqvimdə 12 ay və 354–355 gün vardır. Sünni və şiə ay təqvimləri hər dəfə üst-üstə düşmür. Bəzən həm şiələrin həm də sünnilərin qeyd etdiyi bir bayram fərqli günlərə təsadüf edə bilər. İslami bayramlar ay təqviminə görə təşkil edildiyindən 1-2 günlük fərqliliklər ola bilər.
Müqəddəs günlər, gecələr və bayramlar
Müsəlmanlar tərəfindən müqəddəs sayılan gecələrdir. Bu gecələrə "qəndil gecələri" də deyilir. Qəndil gecələrini peyğəmbər keçirtməyib. Hicrət sonrası 3-cü əsrdən etibarən təsəvvüfi mühitlərdə qeyd edilməyə başlanmışdır.
Quran da müqəddəs gecələrlə əlaqəli:"'Açıq-aşkar olan Kitaba and olsun ki, biz onu müqəddəs bir gecədə endirdik. Şübhəsiz biz insanları xəbərdarlıq etməkdəyik'.""'Qədr gecəsi min aydan daha xeyirlidir'."Qəndil gecələri namaz ların qılındığı, Quranın oxunduğu, duaların edildiyi və salavatların gətirildiyi gecələrdir. Qəndil gecələri bir Ay təqvimi olan Hicri təqvim əsas götürülərək müəyyən edilir.
Erythroxylum ecarinatum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nyukomb adası
Nyukomb adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adanın ən hündür nöqtəsi 67 metrdir.
Yerləşməsi
Ada arxipelaqın mərkəzində, Hall adasından 6 km qərbdə, Mak-Klintok adasından 15 km şimalda, Çamp adasında isə 12 km cənubda yerləşir.
Təsviri
Adanın hündürlüyü 67 metri keçmir. Dairəvi formaya malikdir. Onun uzunluğu 4,5 km, eni isə 2,5 km-dir.
Ada Corc Vaşinqton De Lonqun ekspedisiyasının üzvü Raymond Li Nyukombın şərəfinə adlandırılmışdır. Ada 1899-cu ildə году Valter Vellman tərəfindən kəşf edilmişdir. Ancaq o adanı bir adalar qrupu olaraq zənn etmişdir. 1904-cü ildə Entoni Fial onun vahid bir ada olmasını müəyyən edir. O adanı «Şimal adası» adlandırır. Ancaq xəritələrdə Nyukomb olaraq qalır
Mığırlı
Mığırlı - Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonunun tabeçiliyində kənd.
Fedçenko kəklikotu
Ümumi yayılması:
Qafqaz.
Azərbaycanda yayılması:
Ancaq, Azərbaycan daxilində Kiçik Qafqazda bitir.
Statusu:
Azərbaycanın nadir bitkisidir .CR B1ab(i,ii,iii,iv,v).
Bitdiyi yer:
Yuxarı dağ zolağında daşlıq yamaclarında bitir.
Bioloji xüsusiyyətləri:
Qısa, sürünən zoğları olan, çox alçaq yarımkolcuq-dur. Çiçək saplaqlı budaqları nazik, hündürlüyü 3-7 sm, sıx və çox qısa tükcüklüdür. Yarpaqları saplaqlarda, qalıntəhər, təxminən eyni ölçülü, yumurtavari, uzunluğu 4-5 mm, eni 2,5-3 mm, çılpaq, sıx nöqtəli-vəzicikli, kənarları uzun tükcüklüdür; yan damarcıqları iki cüt, qalındır. Çiçək qrupu başcıqlıdır. Çiçək saplaqları qısa tükcüklüdür. Kasacığın uzunluğu 3,5-4 mm, zəngvari, üstü çılpaqdır; yuxarı dişcikləri çox qısa, üçküncdür. Çiçək tacı ağ, üstdən tükcüklü və sıx, nöqtəli-vəziciklidir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir, iyul-avqust aylarında meyvə verir.
Çoxalması:
Təbiətdə əsasən toxum vasitəsi ilə çoxalır.
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri:
Başlıca olaraq insan fəaliy¬yətidir.
Becərilməsi:
Becərilməsi haqda məlumat yoxdur.
Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri:
Qəbul edilmiş mühafizə tədbiri yoxdur.
Zəruri qoruma tədbirləri:
Azərbaycanın “Qırmızı Kitabı”na daxil edilməsi tövsiyə edilir.
Məlumat mənbələri:
Флора Азербайджана. т.7. 1957; Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl Kitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki forma-siyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
İstinadlar
1."Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri", Bakı: "Elm", 2014, 380 səh.
2.“Azərbaycan dendraflorasi” I cild, Baki, “Elm”, 2011, 312 səh.
Botaniki təsviri:
Qısa sürünən zоğları оlan, çох alçaq yarımkоlcuq¬dur. Çiçəkli zoğları nazik, hündürlüyü 3-7 sm, sıх və çох qısa tükcüklüdür. Yarpaqları saplaqlarda, qalıntəhər, uzunluğu 4-5 mm, еni 2,5-3 mm, yumurtavaridir. Çılpaq yarpaqları sıх, nöqtəli-vəzicikli, kənarları uzun tükcüklüdür, yan damarcıqları iki cüt, qalındır. Çiçək qrupu başcıqlı, çiçək saplaqları qısa tükcüklüdür. Kasacığın uzunluğu 3,5-4 mm, zəng¬vari, üstü çılpaqdır. Yuхarı dişcikləri çох qısa, üçkünc¬dür. Çiçək tacı ağ, üstdən tükcüklü və sıх, nöqtəli-vəziciklidir. İyun-iyul ayla¬rın¬¬da çiçəkləyir, iyul-avqust aylarında mеyvə vеrir. Təbiətdə əsasən toxum vasitəsi ilə çoxalır.
Аzərbаycаndа yаyılmаsı:
Azərbaycanın nadir bitkisidir. Azərbaycanın “Qırmızı kitab”ına daxil edilməsi tövsiyə edilir.
İstifаdəsi:
Efir yağlı, fitonsid xüsusiyyətə malik bitkidir. Yarpaqlarında yeyinti sənayesində ədviyyat kimi istifadə edilir.
İstinadlar
Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. T.S.Məmmədov
Səməd bəy Vəkilov
Həyatı
Cənubi Qafqazda dəmiryol nəqliyyatı iki mənbədən — dövlət və xüsusi kapital — maliyyə dəstəyinin sayəsində, təqribən XIX əsrin son 20 ili ərzində yaranmış oldu. 1889-cu il avqust ayının 1-dən yol bütünlüklə dövlətin sərəncamına keçdiyi üçün dövlət dəmir yolları sırasına daxil edildi. XIX əsrin sonunda sənayedə kapitalist münasibətlərinin inkişafına təkan veriləndən sonra Şimali Azərbaycanın ərazisində dəmir yollarının inşası başladı. Sənayenin sürətli artımı Rusiya hökuməti qarşısında qısa müddətə dəmiryol şəbəkəsinin yaradılması məsələsini qoydu. Ölkənin iri şəhərlərinin bir-birindən çox aralı olması, ağır iqlim şəraiti və ixtisaslı kadrların qıtlığı bu vəzifənin yerinə yetirilməsini çətinləşdirirdi. Bununla belə, artıq XIX əsrin sonunda dəmiryol şəbəkəsi Baltik dənizindən Sakit okeanınadək yayılmışdır. Dəmir yollarının inşası Cənubi Qafqaz regionundan da yan keçmədi. Şimali Azərbaycan ərazisindəki ilk depo 1880-ci ildə Bakıda Bakı-Sabunçu-Suraxanı dəmiryol xəttinə xidmət etmək məqsədilə tikilmişdir. Burada ilk zamanlar yük və sərnişin qatarlarının lokomotivləri təmir edilirdi. 1883-cü ildə Bakı-Tiflis dəmir yolu salınandan sonra Biləcəri stansiyasında Cənubi Qafqazda ən iri lokomotiv deposu inşa edilmişdir. Bu dəmir yolu tikiləndən sonra Biləcəridən savayı, depolar Hacıqabul, Yelizavetpol, Ağstafada yaradılmışdır. Bakı-Port-Petrovsk (Mahaçqala) dəmir yolu tikilərkən Dəvəçidə depo açılmışdır. Sonra Salyan, İmişli, Culfa, Naxçıvan stansiyasında depolar tikilmişdir. Habelə Ucar, Yevlax, Mincevan, Ələt stansiyalarında köməkçi parovoz depoları yaradılmışdır. Təbii ki, dəmiryol nəqliyyatının işçilərinin əsas ruslar təşkil edirdilər, amma artıq XIX əsrin sonu – XX əsrlərin əvvələrində bu sahədə yerli əhalinin nümayindələri meydana çıxırlar. Azərbaycanlı yol mühəndislərindən biri Səməd Əhməd xan Vəkilov oldu. Bu dövrdə Azərbaycan dəmir yollarında yerli fəhlə kadrlarların çox olmasına baxmayaraq, dəmiryol nəqliyyatının rəhbər işçiləri əsasən ruslar təşkil edirdilər. Lakin XIX əsrin sonu – XX əsrlərin əvvələrində bu sahədə yerli əhalinin nümayəndələri meydana çıxırlar. Azərbaycan dəmir yolu sahəsində ali təhsilli ilk azərbaycanlı dəmiryolçu mühəndis Səməd Əhməd xan Vəkilov olmuşdur. Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin sənədli mənbələr fondunda Səməd Vəkilova aid foto materiallar mühafizə edilir.