cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kuba
Kuba Respublikası (República de Cuba) — bir ada dövləti. Havana Kubanın ən böyük şəhəri və ölkənin paytaxtıdır. Santyaqo de Kuba ikinci ən böyük şəhərdir. Kubanın şimalında ABŞ, qərbində Meksika, Baham adaları, cənubunda Kayman Adaları və Yamayka, cənub-şərqində Haiti və Dominikan Respublikası yerləşir.
28 oktyabr 1492 tarixində Xristofor Kolumb quruya çıxdı və hazırda Kubaya aid olan adada İspaniya Krallığı üçün haqq iddia etdi. 1898-ci ildə bitən İspaniya-Amerika müharibəsinə qədər İspaniyanın bir bölgəsi olaraq qaldı və 1902-ci ildə Birləşmiş Ştatlardan rəsmi istiqlaliyyət əldə etdi.
Kuba 11 milyondan artıq insanın vətənidir və Qərb bölgəsində ən böyük əraziyə malik olmaqdan əlavə, ən sıx yerləşən ada millətidir. Ada, ətrafındakı sular tərəfindən ilıqlaşdırılmış bir tropik iqlimə sahibdir. Eyni zamanda Karib Dənizinin isti suları və adanın Meksika körfəzinə paralel yerləşməsi adanı qasırğalar üçün açıq hədəf vəziyyətinə gətirib. 1232,5 kilometr uzunluğundakı Kuba adası planetimizin ən böyük 13-cü adasıdır.
Tarixi
Kubaya gələn ilk avropalı 1492-ci ilin oktyabrında arxipelaqın şərq hissəsinə qədəm qoyan Xristofor Kolumb olmuşdur. 1511-ci ildə Dieqo Velaskes de Kuelyar adanın yerli əhalisini özünə tabe edərək Barakoa limanının əsasını qoydu və Kubanın ilk ispan qubernatoru oldu. 1514-cü ilə kimi burada 7 yeni yaşayış məskəninin əsası qoyulmuşdu. 1515-ci ildə Dieqo Velaskes de Kuelyar öz iqamətgahını Kubanın birinci paytaxtı olan Santyaqo de Kubaya köçürdü. Adanın yerli əhalisinin 75 faizini təşkil edən hündu mənşəli tainolar ispanların müstəmləkə siyasətinə qarşı ciddi müqavimət göstərirdilər.
Faydalı qazıntıları
Kuba zəngin kobalt ehtiyatlarına malikdir, kobalt emalına və istehsalına görə dünyada üçüncü yeri tutur. .
Kuba həmçinin iri mis filizi (Oryente və Pinar-del-Rio əyalətlərində), marqan filizi (Oryente əyalətində), xromit (Kamaquey əyalətində), kaolin (Pinos adasında), dəmir filizi, asbest, daş duz və fosfor yataqlarına malikdir.
1984-cü ildə ölkənin qərbində neft və qaz yataqları aşkar edilmişdir. .
2006-cı ildən adanın şimalında, Florida sahillərindən bir qədər aralı məsafədə yeni neft-qaz yataqlarının mənimsənilməsinə başlanılmışdır.
Bəzi məlumatlara görə Kubada neft ehtiyatları 5 milyard barreldən, qaz ehtiyatları isə 300 milyard kub metrdən çoxdur. 2010-cu ildə təsdiq edilmiş məlumatlara görə Kubada neft ehtiyatları 178,9 mln. barrel, təbii qaz ehtiyatları isə 70,9 milyard kub metrdir.
Mədəniyyəti
Kuba mədəniyyəti dünyanın müxtəlif bölgələrindən gətirilmiş etnik mədəniyyətin qarışığından ibarətdir. XVI əsrdən başlayaraq Kuba plantasiyalarında işləmək üçün gətirilən qullar sonradan ağ dərili kolonistlər və yerli xalq ilə qaynayıb-qarışaraq müasir kubalıların bir xalq kimi yaranmasına səbəb olmuşdur. Burada aborigenlərin, ispanların, afrikalıların, sonradan gəlmiş qərbi avropalıların və çinlilərin gətirdiyi mədəniyyət müasir Kuba mədəniyyətini formalaşdırmışdır.
Mejduşarski adası
Mejduşarski adası - Yeni Torpaq arxipelaqına daxil olan iri bir ada. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Arxangelsk vilayəti ərazisinə daxildir. Ada Barens dənizi ilə əhatələnmişdir. Sahəsinə görə arxipelaqın 3-cü ən iri adasıdır. Maksimmal hündürlüyü 94 metrdir.
Coğrafiya
Obmannıy Şar laqunu adanın cənubunda yüerləşir. Ərazisi düzənlikdir. Bataqlıqlaşmış səthə malikdir.
Adanın şimalında isə Yarsev yarımadası yerləşir. Bu yarımada Yarsev adasından ensiz Jeleznıy boğazı ilə ayrılır.
Daha bir yarımada Makarov yarımadası adanın şərqində yerləşir. Əsas hissədən duzlu Qusinoe gölü ilə ayrılır. Ən hündür hissəsi 54 metrdir.
Fauna və Flora
Ada Tunra bitki örtüyünə sahibdir. Burada qayalar üzərində quş koloniyalarına rast gəlinir.
Adanın burunları
Adanın ucqar nöqtələri saat əqrəbi istiqamətində:
Ətraf akvatoriyası
Mejduşarski adası Barens dənizinin suları ilə əhatələnmişdir. Cənub adasından Kostin Şar boğazı ilə ayrılır. Yarsev adasından isə Jeleznıy burnu ilə ayrılır. Adanın şərq sahilləri parçalı olduğundan çoxlu körfəz və buxtalara sahibdir.
Ada ətrafında yerləşən buxtalar: Valkov körfəzi, Makarov körfəzi, Obmannıy Şar laqunu.
Yaxınlığında yerləşən adalar
Mejduşarski adası arxipelaqın ən iri adalarından biridir. Ətrafında çoxlu sayda ada vardır:
Fatma Mehrəliyeva
Fatma Mehrəliyeva Yusif qızı — xanəndə (lirik soprano), Azərbaycan SSR Əməkdar artisti (1956).
Həyatı
Fatma Mehrəliyeva 4 iyun 1926-cı ildə Qubada anadan olmuşdur. O, orta məktəbdə tədris olunan nəğmə dərslərində xüsusi fəallıq göstərərmiş. Bunun nəticəsi olaraq Fatma Mehrəliyeva müəllimlərinin təkidi ilə Bakı musiqi festivalında iştirak etmək üçün Bakıya getmiş və festivalda "Qubanın ağ alması" xalq mahnısını ifa etmişdir. On bir yaşlı Fatmanın ifası Üzeyir Hacıbəylinin diqqətini cəlb etmişdir. Bəstəkar Fatma Mehrəliyevanı himayəsinə götürərək yaxşı təhsil alması üçün hər cür şərait yaratmışdır. Belə ki, Fatma Mehrəliyeva 1938-ci ildə Üzeyir Hacıbəylinin təşəbbüsü ilə Bakıya gəlmişdir.
Fəaliyyəti
Fatma Mehrəliyeva 1940-cı ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası nəzdindəki "Sazçı qızlar" ansamblında əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Elə həmin ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti olmuş və geniş konsert proqramları ilə çıxış etmişdir.
1941-1945-ci illərin Böyük Vətən müharibəsi zamanı cəbhədə hərbçilər qarşısında çıxış edən Fatma Mehrəliyeva Üzeyir Hacıbəylinin vətənpərvərlik mövzusunda yazdığı musiqi nümunələrini ifa etmişdir. Mehrəliyeva, həmçinin Musiqisi Üzeyir Hacıbəyovun sözləri Səməd Vurğunun olan "Şəfqət bacısı" mahnısının ilk ifaçısı olmuş, lakin həmin ifanın lent yazısı qalmamışdır.
Fatma Mehrəliyeva muğam, xalq mahnı və təsniflərinin, eləcə də bəstəkar mahnılarının mahir ifaçısı kimi şöhrət qazanmışdır. Elə bu şöhrət sayəsində lirik soprano səsə malik olan müğənni 1945-ci ildə Üzeyir Hacıbəylinin eyniadlı operettası əsasında çəkilən "Arşın mal alan" filmində Telli roluna çəkilmişdir. Yaratmış olduğu Telli obrazı Mehrəliyevanın yaradıcılığında böyük rol oynamışdır.
Fatma Mehrəliyevanın oxuduğu muğamlar arasında "Kəsmə şikəstə"nin özünəməxsusi yeri olmuşdur. Belə ki, musiqişünas alim, professor Ramiz Zöhrabov "Zərbi muğamlar" kitabında "Kəsmə şikəstə"ni məhz Fatma Mehrəliyevanın ifasında nota köçürmüşdür. Bundan başqa, "Getmə dayan", "Olmaz-olmaz", "Ceyranım", "Qubanın ağ alması", "Azərbaycan maralı", "Ahu kimi", "Qaragilə", "Muğan qızı", "Lay-lay", "Unuda bilmirəm" və s. kimi xalq və bəstəkar mahnlarını oxuyan müğənni "Qatar" və "Segah-zabul" muğamlarını ifa edərək Azərbaycan musiqi mədəniyyətinə öz töhfələrini vermişdir.
Vəfatı
Fatma Mehrəliyeva 4 yanvar 2000-ci ildə vəfat etmişdir.
Mükafatları
Azərbaycan musiqi sənətindəki xidmətlərinə görə 1956-cı ildə respublikanın Əməkdar artisti adına layiq görülüb.
Argyroxiphium
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Bor (Rusiya)
Bor — Rusiya Federasiyasının Nijeqorod vilayətində  şəhər.
Vetluqa
Vetluqa — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər, Nijeqorod vilayətinə daxildir.
İynəli dəniz ulduzları
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Balaxna
Balaxna — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Nijeqorod vilayətinə daxildir.
Tarixi
Müasir Balaxna Nijni Novqorod vilayətində şəhər, həm də Volqa çayı üzərində gəmi dayanacağı kimi tanınır. Şəhər ərazisində Balaxna düşərgəsi (Neolit dövrünə aid) aşkar edilmişdir. Tarixən Volqa boyunda Çeremis, Udmurt tatarları, bulqarlar yaşamışdılar. Vladimir-Suzdal knyazlarının Bulqar hakimləri ilə ardıcıl müharibələri (1164, 1186, 1205, 1220, 1230) Rusun Şərqə doğru xeyli miqyasda böyüyüb genişlənməsinə gətirib çıxardı. Nijeqorod knyazı Kostantin Vasilyeviç (1309-1355) Oka, Kudma, Volqanın sağ qollarının üstünü ruslarla məskunlaşdırdı. Oğlu Boris Konstantinoviç zamanı isə rus kəndləri Volqa sahilləri ilə Sura çayına qədər yayıldılar; çuvaşlar, mordvalılar ruslarla bərabər Sura çayının sahillərində qarışıq yaşamağa başladılar. Böyük Moskva knyazı III İvan 1479-cu ildə Nijni Novqorodlulardan təşkil olunmuş qoşunu buraya səfərbər etdi. Birbaşa Roma papasının tövsiyəsi ilə sonuncu Bizans şahzadəsi ilə evlənən III İvan tezliklə tatar-türk əsilzadələrinə münasibətini sərtləşdirdi; onların xristianlığa keçməsi sürətləndirildi. 1478-ci ildə indiyədək müstəqilliyini saxlamış Böyük Novqorodu zəbt edib onun əhalisini bu ərazilərə, o cümlədən Balaxnaya köçürdü. Şəhərdəki Nikol kilsəsi İvan Qroznının əmri il Kazanın alınması münasibətilə tikilmişdi(1552). O, Kazan üzərinə gedərkən burada dayanıb düşərgə salmışdı. Balaxnanın istilasından təxminən 100 il sonra çar İvan Vasilyeviç (İvan Qroznı-o rus tarixində ilk "çar" titulu daşıyan hökmdardır; rus ölkəsində məhz onun zamanında Rossiya adlandırılmağa başladı) 1579-cu ildə Balaxnanın gəlirini türk əslindən dönüb yenicə xristianlığı qəbul edən Q. Tevyaşova bağışladı. Tevyaşovlar bu böyük ənamdan əvvəl də zəngin ticarət şəhəri Surojda tacirlik edirdilər. XVI əsrin I yarısında Balaxnada duz çıxartma işi çiçəklənir. Lakin çox keçmir ki, tənəzzülə uğrayır. I Pyotrun dənizlərə üz tutması ilə bağlı olaraq şəhərdə gəmiqayırma işi tərəqqiyə başlayır. 1695-ci ildə burada I Pyotrun Azov yürüşü üçün gəmilərin ağac qabırğaları hazırlanırdı. Bir qayda olaraq şəhərin adını türk dillərindən alınmış (əsli fars) Balaxanı və Balaqan sözünün yüksəklik, üst tikintisi olmaqla "barak, çardaq, anbar, saray, emalatxana təyinatli müvəqqəti tikili" mənasını qeyd edirlər. Bu mənada onu hündür tikili, üst tikili, ev, yaşayış məskəni (kənd, oba) mənasını ifadə edən söz kimi də qəbul etmək mümkündür. Türkmənistanda (Uzun Adada) Balxanı dağları adının, eləcə də Balkan adının yüksəklik mənası ifadə etdiyi nəzərə alınmalıdır. Balaxna "Rusiyanın ilk vətəndaşı" kimi fəxri ada layiq görülən Mininin vətənidir. Onun əcdadı Orda əsilzadələri hesab olunur. Böyük ədib Maksim Qorkinin də anası kökü və soyu etibarı ilə Balaxnaya məxsusdurlar.
Mənbə
Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009, səh.46-48
Rəhilə Mustafayeva
Rəhilə Mustafayeva – azərbaycanlı müğənni, aktrisa.
Həyatı
1923-cü ildə anadan olub. 1943-cü ildə Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının truppasına qəbul edildi və 1978-ci ilə qədər orada çalışdı. 1945-ci ildə, o, ən yaxşı rolda - Sovet Azərbaycan filmindəki Arşin Mal Alandakı Asya rolunu canlandırdı. 1981-ci ildə tez-tez konsertləri ilə çıxış edən "Uzun ömürün akkordları" filmində rol aldı.
1996-cı ildə vəfat edib.
Lülə
thumb|300px|[[ABŞ Silahlı Qüvvələrinə məxsus olan 240 mm-lik bir haubitsanın lüləsi (1944)]]
Lülə ― odlu silahların, saçılma, barıt və barıtı atəşləyən kapsuldan meydana gələn güllənin ucundakı saçılma(lar) və ya mərmini hədəfə göndərmək üçün lazım olan; yivli və ya yivsiz, uzun dəlikli metal borudur.
Silahların sapından ucuna qədər olan hissə və mərminin atıldığı yerdir. Lülə xusuilə yivli silahlarda olmaqla əsasən bir silahın ən bahalı və ən maliyyəli hissəsidir.
Animage
Anime Grand Prix
Anime Grand Prix mükafatı hər il oxucuların arasında keçirilən sorğu əsasında verilir. İlk dəfə mükafat 1980-ci ildə verildi və hər il iyun ayının nəşrində həmin ilin qalibi açıqlanır.
NGC 152
NGC 152 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topası. Göy üzündə Tukan bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Dominikan Respublikası
Dominikan Respublikası - (İspan República Dominicana, oxunuşu 'republika Dominikana') Karib dənizindəki Hispanyola adasında yerlşən bir ölkədir. Hispanyola Puerto-Rikonun qərbində, Kuba və Yamaykanın şərqində yerləşir. Venesuela ilə dəniz sərhədi vardır. Adanın qərb hissəsində Haiti yerləşir. Dominikan Respublikası ilə Dominika qarışdırılmamalıdır. Dominikan Respublikası Avropalıların Amerika qitələrində ilk məskunlaşma yeridir. Paytaxtı, Santo-Dominqo da Amerikalardaki ilk müstəmləkə paytaxtı idi. Müstəqilliyinin böyük bir hissəsində ölkədə siyasi böhran yaşanmış, xalqı təmsil etməyən və təzyiqçi bir çox hökumət tərəfindən idarə edilmişdir. 1961-ci ildə diktator Rafael Leonidas Trujillo Molinanın ölümündən sonra Dominikan Respublikası təmsili demokratiyaya keçmişdir.
Dominikan Respublikası Latın Amerikasının Vest-Hind subregionuna daxildir.
Dominik Respublikası İspan, Fransız, Haiti və Afrikalı mədəniyyətlərinin rəngli bir sintezidir. Qum-dəniz-günəş üçlüyünün ən gözəlini təqdim edən ölkə, eyni zamanda bütün duyularınıza xitab edən bənzərsiz bir mədəni təcrübə vəd edir.
Tarixi
thumb|110px|Ulises Heureaux 1882–84 və 1886–99 illərdə  Dominikan Respublikasının prezidenti Dominikan Respublikası, Xristofor Kolumbun 5 dekabr 1492 tarixində Yeni qitəyə ilk ayaq basdığı ​​yerdir. Kolumbun "Hispaniola" adını verdiyi ada, adanın yerli xalqı Tainolar tərəfindən də Quisqueya olaraq adlandırılırdı. Əhalisnin təxminən 600 min nəfər ətrafında olduğu təxmin edilən Taino yerliləri Kolumb və tayfasına qarşı sakit və yaxşı davranmışdılar. Kolumb gündəliyinə ada haqqında: "meşələrlə qablı yüksək dağlar və geniş çayla vadilərlə gözəl bir cənnət adası" olaraq qey etmişdi.
Bugünki Dominikan Respublikası torpaqları avropalıların Amerika qitələrində ilk meydana gətirdikləri məskunlaşmanın, paytaxtı [Santo-Dominqo] da Amerikadakı ilk müstəmləkə paytaxtı idi. Müstəqilliyinin böyük bir hissəsində ölkədə siyasi böhran yaşanmış, ölkə, xalqı təmsil etməyən bir çox təzyiqçi hökumət tərəfindən idarə edilmişdir. 1961-ci ildə diktator Rafael Leonidas Molinanın ölümündən sonra Dominik Respublikası təmsili demokratiyaya keçmişdir.
Kəşfdən sonra, Kolumbun qardaşı Bartholomew Hispaniola adasınının qubernatoru olaraq təyin edildi və 1496-da bu günki Santo-Dominqonun ilk təməlləri atıldı. Şəhərə qısa müddət sonra İspaniya Kral Məhkəməsi tərəfindən bir nümayəndə təyin etildi və Santo-Dominqonun əhəmiyyəti bir anda artdı. Ancaq 1915-ci ilə gəlindiyində İspanlar, Hispaniolanın qızıl ehtiyatlarının tükənməkdə olduğunu gördülər. Bu sırada Herman Cores, Meksikanın gümüş ehtiyatlarını kəşf etmişdi. Bunun duyulmasıyla birlikdə Santo-Dominqonun İspan əhalisinin böyük hissəsi Meksikaya getmək üzrə adanı tərk etdilər. Geridə yalnız bir neçə min ispan qaldı. Kolombun adaya gətirdiyi böyükbaş və kiçikbaş heyvanlar sayəsində geridə qalanlar həyatlarını davam etdirə bildilər. Amerikanın daha zəngin koloniyalarına gedərkən Hispaniolaya uğrayan gəmilərə yemək və dəri satır, bu sayədə dolanışıqlarını təmin edirdilər. Bu dövr eyni zamanda Karib piratlarının tarixi olaraq ortaya çıxdıqları dövr oldu.
Hispaniola Adası 1697-ci ilə qədər İspaniyanın nəzarəti altında qaldı. Bu tarixdən etibarən adanın qərbdə qalan 3-də 1lik hissəsi Fransız hakimiyyətinə girdi. (1804-ci ildən sonra da adanın qərbi Haiti Respublikası adını aldı) Fransızların "Saint Domingue" dedikləri bu bölgə Afrikadan gətirdilən yüz minlərlə kölənin çalıştırıldığı şəkər qamışı tarlaları sayəsində sürətlə dünyanın ən zəngin koloniyası halına gəldi. 1791-də Saint Dominguedəki kölələr üsyan etdi. Fransa, koloniyalarını qulların vermək qorxusu 1794-də köləliyi ləğv etdi. Saint Dominguenin yatışmasıyla birlikdə Fransızlar, adanın şərqini ispanların əlindən ala bildi.
Ancaq 1809-ci ilə gəlindiyində Hispaniola'nın şərq tərəfinin hakimiyyəti yenidən İspanlara keçdi. 1821də adadakı ispanlar dövlətlərinin müstəqilliyini elan etdilər, ancaq bir neçə həftə sonra Haiti gücləri adanın şərq bölgəsini işğal etdi və Santo Domingoyu da ələ keçirdi. Daha sonrakı 22 il boyunca adanın hamısının idarəsi Haitinin əlində oldu. Ancaq, iqtisadi və siyasi güclərini itirən köhnə ispan idarəçi sinifi, Juan Pablo Duarte'nin öndərliyində "La Trinitarian" adlı gizli bir yer altı müqavimət hərəkətini başlatdı. La Trinitaria'nın bir neçə hücumunun ardından Haiti geri çəkildi və 27 fevral 1844-cü ildə adanın şərq hissəsində "Dominikan Respublikası" adlı müstəqil dövlət quruldu.
Müstəqilliyin elanını izləyən 70 il liderlik mübarizələrinə bağlı olaraq vətəndaş müharibəsilə və siyasi istikrarsızlıkla keçdi. Haiti'yle olan problemlər davam etdi, hətta ölkənin idarəsi bir ara yenidən ispanların əlinə keçdisə də 1865-ci ildə Dominikan Respublikası yenidən müstəqilliyini qazandı. Ölkə 1900-cü illərin başında yenidən çalkantılı bir dövrə girdi. ABŞ qüvvələri ölkədəki siyasi gərginliyi səbəb göstərərək 1916-ci ildə Dominikan Respublikasını işğal etdi və 1924-ci ildə seçki ilə gələn hökumətin vəzifəyə başlamasına qədər ölkədə qaldı. Ancaq, Dominikan Respublikası Ordusunun ABŞ tərəfindən təyin olunmuş rəhbəri Rafael Leonidas Trujilo, demokratik hökumətin vəzifəyə başlamasına icazə vermədi və rəhbərliyə əl qoydu. Ardından da ölkədə 35 ildən çox bir müddət davam edəcək bir təzyiq rejimi başladı. 'Nun diktatorluq rejimi 1961-ci ildə bir sui-qəsd nəticəsində öldürülməsi ilə qədər davam etdi. 'Nun öldürüldüyü gün hələ də Dominikan Respublikasında milli bayram olaraq qeyd olunmaqdadır.
Trujillonun ölümünün ardından ölkə yenidən kompleks bir dövrə girdi. 1965-ci ildə qədər iqtidar mübarizələri yaşandı və müxtəlif kəslər rəhbərliyə gəldi. 1965-ci ildə ABŞ prezidenti Lyndon Johnson ölkənin işğal edilməsi emririni verdi və Amerikan Dəniz Piyadaları ölkədə nəzarəti əllərinə keçirdi.
1966-ci ildə edilən və şaibeli olduğu iddia edilən seçkiləri Partido Reformista Social Cristiano'dan (PRSC) Joaquin Balaguer qazandı və 1978-ci ildə qədər iqtidarda qaldı. O tarixdə keçirilən seçkilərdə PRDdən Antonio Guzman iqtidara gəldi və 1982-ci ildəki ölümünə qədər vəzifədə qaldı. Balaguer 1986-ci ildəki seçkiləri, bu dəfə bir usulsüzlük iddiası olmadan yenidən qazandı və 1996-cı ildə Party of the Dominican Liberation'dan (PLD) Leonel Fernandez qazandı. Leonel Fernandez, 4 illik xidmətdən sonra 2000-ci ildə edilən seçkiləri Hipolito Mejiaya kaybettiyse də 2004-ci ildə yenidən seçki ilə vəzifəyə gəldi və 2008-ci ildə edilən seçkiləri də qazanaraq 4 il daha prezident vəzifəsini icra etməyə haqq qazandı.
Coğrafiyası
thumb|right|250px|Dominikan Respublikasının xəritəsi Kariblərin ən böyük ikinci ölkəsi olan Dominikan Respublikası, Böyük Antiller'den biri olan Hispaniola Adasını qonşusu Haiti ilə paylaşar. Hispaniola Adasının şərqdəki 2/3 'lük hissəsini Dominikan Respublikası, qərbdə qalan 1/3' lük hissəsini Haiti yaradır. Adanın qərbində Yamayka və Kuba, şərqində isə Porto Riko iştirak edər. Şimalda, 1.000 km uzaqda isə Florida sahilləri olur.
Dominikan Respublikasının 1.633 kilometrlik sahil zolağının 600 kilometrində ağ qumlu çimərliklər təşkil edir. Şimali və Cənubi Amerikanın ürəyində, cənubu Karib dənizi, şimalı isə Atlantik okeanı tərəfindən çevrelenen Dominikan Respublikası 48.442 km²'lik bir böyüklüyə malikdir. Ölkə bu torpaq genişliyi ilə Bahamas, Yamayka, Puerto-Riko, Virciniya adaları və Fransız Qərb Polinezyası'nın hamısının cəmindən daha böyükdür. Ölkə, Hollandiyadan bir az daha böyük, Belçikanın da təxminən 1,5 qatı bir sahəyə malikdir.
Ada fövqəladə gözəllikdə bir təbiəti vardır. Yağış meşələri, məhsuldar əkinçilik əraziləri, vəhşi tropik təbiət, təbii parklar və dünyanın ən gözəl çimərlikləri ölkənin coğrafi quruluşunu təşkil edir. Hər il yüzlərlə alpinist və eko-turist tərəfindən ziyarət edilən Pico Duarte, 3175 metrlik yüksəkliyiylə Karib ən yüksək nöqtəsidir. Eyni zamanda Karib ən alçaq nöqtəsi olan Enriquillo Gölü'de Dominikan Respublikası sərhədləri içindədir. Dəniz səviyyəsindən 46 metr aşağıda olan bölgə Amerikan timsahlarının həyat sahəsidir.
Dominikan Respublikası 30 əyalətə bölünür. Paytaxt Santo Domingo ölkənin və eyni zaman idi Yeni Dünyanın ən köhnə məskunlaşma yeridir. Ölkənin digər əhəmiyyətli şəhərləri, Santiago, La Vega, San Francisco də Macoris, San Cristobal, San Pedro de Macorís, La Romana, Puerto Plata və San Juan de la Maguanadır.
İqlim
Dominikan Respublikasının tropik bir iqlimi vardır. Lakin mövsümi istilik dəyişikliyindən çox regional istilik fərqlilikləri görülür. Avqust ayı bürkülü şəkildə isti olur. Ölkədə iki yağışlı mövsüm var, Oktyabrdan Maya qədər şimal sahilləri, Maydan Oktyabra qədər cənub sahilləri yağışlı olur. Bu yağışlar, yalnız sərinlədici təsirlidir və yarım gün davam edir. İyun-sentyabr ayları qasırğa mövsümüdür.
Dominikan Respublikasında bütün il boyunca ilıq tropik bir hava hakimdir. Olduğunuz bölgəyə görə gün ərzində ya həmişə günəşli ya da günəşli ara ara buludlu bir səma hakimdir. İl ərzində ortalama istilik 18-27 C0 arasındadır.Ən sərin dövr noyabr-aprel arası, ən isti dövr may-oktyabr arasındadır.
Aerodromlar
Dominikan Respublikasında 8 beynəlxalq hava limanı var:
Ad və rəmzləri
Dominikan Respublikası bayrağı - ağ bir xaç ilə ayrılmış dörd bölgədən meydana gəlir. Sol üst və sağ alt düzbucaqlı bölgələr mavi, sağ üst və sol alt bölgələr isə qırmızıdır. Mavi azadlığı, qırmızı müstəqillik uğrunda tökülən qanları, ağ xaç isə fədakarlığı işarələr.
Dil
Ölkənin ana dili ispancadır. İspancanın yanında otellərdə və turistik bölgələrdə insanlar ingiliscə də danışır. Ziyarətçilər ölkədə turistik bölgələrin xaricinə çıxmağı planlayırlarsa, gündəlik danışıq dilindən bir neçə İspan sözü öyrənməsində fayda vardır.
Mətbəxi
Dominikanlar, ölkələri qədər rəngli amma bir o qədər sadə dadları olan bir yemək mədəniyyətinə malikdir. Qadınlar ölkələrində olan materiallarla ənənəvi yemək etməkdən qürur duyarlar. Orta və Cənubi Amerika mətbəxləri ilə bənzərlik göstərən yemək mədəniyyətlərinin əsas vəsaitləri; dəniz məhsulları, düyü, qara paxla, et və terevezlerdir.Ancaq. Yüngül dadlar və Hindistan cevizli ləzzətlər geniş yer tutur. Ölkədə yemək mədəniyyəti bölgədən bölgəyə dəyişiklik göstərməklə birlikdə ana yeməklər ümumiyyətlə eynidir.
Ənənəvi yeməklər
Naharda ümumiyyətlə pendir, Bacon və yaşıl muzla hazırlanan "mangu" xidmət edilir. Dərhal bütün otel və resortların nahar menyusunda olan manguyu sınağınızı tövsiyə edirik. Mangu eyni zamanda Dominikan mətbəxində axşamları da xidmət edilə bilən bir yeməkdir. "La Bandera Dominicana," deyilən yemək, günün ən əhəmiyyətli payı olan günorta yeməyində yeyilir. Düyü, paxla, et, tərəvəz və qızarmış banandan ibarət olan bu qab günün qalan hissəsi üçün bol-bol enerji ehtiva edər. Digər məşhur yeməklərdən biri də İspan tərzi edilən və düyü ilə xidmət edilən "Sancocho" dur. Müxtəlif köklər, yaşıl banan, avokado və toyuq ya da ətdən ibarət olan bu kombinasiya bəzən 7 ətin qarışığı olan Sancocho prieto ilə də aparılır. Bu tərifdə keçi əti də istifadə edilə bilər. Yabanı kekikle bəslənən heyvanların ətindən edildiyi üçün çox gözəl bir bir ləzzətə malikdir. Locrio və ya Dominikan düyünü, İspan paellasının bir adaptasiyası olaraq safrana bənzər bir ədviyyatla çox fərqli şəkillərdə hazırlana bilər. Samana yaxınlığında hindistancevizi ağacları həm sahil şeridinde müdhiş bir dekorasiya yaradır, həm də balıqlar üçün ləzzətli bir süd sousu təmin edər, buna Pescado con Coco deyilir. Cənubi sahili boyunca yarma, "Quipes" in (içli küftə) və ya "Tipili" nin (sonsuz) ana vəsaiti olaraq məşhur şəkildə istifadə edilir. Digər sevilən Dominikan ləzzətləri:
Şirniyyatlar
Yaxşı bir Dominikan yeməyi əsla şirini tamamlanmaz. Şəkər qamışı tarlarının hər yeri örtdüyü ölkədə təbii olaraq şirinlər ümumiyyətlə şəkərdən edilər. Kekslərə, pudinq, karamel dipli meyvələr və kremalar ən çox yeyilən şirinlər. Otel və resortlarda xidmət edilən digər şirniyyatlar:
İçkilər
Pivə- Dominik Respublikasında mütləq edilməsi lazım olanlar arasında President Birası'nın dadına baxmağı da saymaq lazımdır. Santo Domingo'da çıxarılan Presidente'den bir şüşə içmək bu pivənin səbəb bu qədər məşhur olduğunu anlamağa çatacaq. Yüngül bir dadı olan bu Pilsen tipi pivə yüzdə 6 spirt nisbətinə malikdir və çox soyuq olaraq xidmət edilir. President həqiqətən də çox xoş bir içimi olan bir pivə və Dominikliler də haqlı olaraq biralarıyla qürur duyarlar
Mamajuana- Mamajuana Dominik Respublikasında inkişaf etdirilən möcüzə bir içkidir. Müxtəlif bitkilər, köklər, yarpaqlar və rom, cin, şərab bal və limondan ibarət olan bu qarışıq xüsusilə mədə soyuqlamaq üçün bir müalicə xüsusiyyətindədir. Sağlamlıq, cinsi güc və bədən müqavimətini artırıcı bir iksir olduğuna inanılar və artıq yalnız Dominikli bir neçə ailə tərəfindən istehsal edilir.
Qəhvə- Karib ziyarət edənlər dünyadakı ən yaxşı sərt qəhvəni burada içkilərini bilərlər. Dominik Respublikası da olduğu coğrafi mövqe və iqlimi səbəbindən ən yaxşı orqanik qəhvə nüvələrinin yetişdiyi və bu səbəbdən ən zəngin aromalı qəhvənin istehsal olunduğu ölkələrdən biridir. Dominik Respublikasında qəhvə ticarətinin keçmişi 250 ildən daha köhnəyə söykənir. İldə 1 milyon paketten çox qəhvə ixracatı edən ölkədə 60.000 istehsalçı vardır. "Santo Domingo" adını daşıyan Dominik Respublikası qəhvəsi 6 fərqli bölgədə yetiştirilmektedir: Azua, Bani, Cibao, Barahona, Juncalito və Ocoa. Dominik qəhvəsi% 100 Arabica'dır və "nuevo mundo", "catuai", "caturra" və "bourbon" kimi variasiyaları mövcuddur. Yüksək seqmentlərdə yetişən qəhvələrin nüvələri daha zəngin bir dada və daha yüksək turşuluğu; alçaq bölgələrdə yetiştirilenler də tam tərsinə daha yüngül bir içimə və turşu nisbətinə malikdir. Dominik Respublikasında ümumiyyətlə qəhvə espresso fincanlarında, şəkərli və sütsüz olaraq istehlak edilər.
Musiqi
Dominikan Respublikasının küçələrində gəzərkən, hansı şəhərdə olsanız olun, telefon köşklərindən, dükanların qapılarına asılmış, merenge və ya bachata gecələrinin elan ilanlarıyla qarşılaşarsınız. Ölkədə musiqi həyata hər zaman yoldaşlıq edən bir film musiqisi kimidir. Vasitələrdən, dükanlardan, lokantalardan, evlərdən davamlı musiqi səsləri yüksələr. Batımında sonra musiqinin ritmi nəbz atışı kimi havanı doldurur və insanlar gecə klublarının, əyləncə məkanlarını doldurmağa başlayır. Adanın həyat tərzini təşkil rəqsi, Dominikliler bir sənət olaraq görər və rəqs fiqurlarını göstərməkdən qürur duyarlar. Salsa, Latın caz kimi növlər məşhur olsa da Dominikan Respublikasının hər zaman, hər yerdə olan əsas musiqiləri merenge və bachatadır.
Merengue
Dominikan Respublikasının milli rəqsi merengue, ənənəvi formasında üç nəfərlik qruplar tərəfindən icra edilir. Bu qruplar da akordiyon bənzəri bir çalğı olan "melodeon", səthinə sürtərək oğurlanan bir perküsyon aləti olan "guira" və ikitərəfli bir baraban olan "Tambora" dan ibarətdir. Ancaq bu ənənəvi forma saksofon, trompet, skripka, fleyta və piano kimi alətləri da içinə alacaq şəkildə genişlənmişdir. Merenguenin tempi rəqs edənləri ombalarını sürətli bir şəkildə yelləməyə məcbur edən təcavüzkar bir ritme əsaslanır. Merengue parçalarının sözləri ilk başlarda daha çox erotik məzmunlu və ictimai tabular olaraq ortaya çıxmış, bu da bu musiqi formasının daha geniş seqmentlər tərəfindən qəbul edilməsini yavaşlatmıştır. Bu gün merenge'lerin sözləri siyasət və aktual hadisələr kimi daha ümumi mövzuları əhatə edir hala gəlmişdir. Merengue o qədər məşhur hala gəlmişdir ki hər il yalnız merengeye ayrılmış iki festival təşkil edilir.
Merenguenin gerçək mənşəyinin nə olduğu mübahisəli olsa da bu musiqi növünün Afrika və Avropa elementlərinin bir birləşməsindən söykəndiyi görülməkdədir. Bəzi kəslər də merengenin tamamilə Dominik'e aid saf bir növ olduğunu və Talanquera Döyüşünün qazanılmasından sonra Tomas Torres adında bir əsgər tərəfindən hazırlandığını irəli sürərlər. Bir digər görüşə görə musiqi növünün ortaya çıxışında, Dominikan Respublikasının qabaqda gələn ticarət partnyorlarından Almaniyanın təsiriylə akordiyonun ölkə musiqisində geniş şəkildə istifadə edilməsinin payı vardır.
Bachata
Merengueden çok daha yavaş bir dans olan bachata, ilk olarak adanın kırsal bölgelerinde 1960’lı yıllardan itibaren duyulmaya başlandı. Bachata, temel olarak Küba’ya özgü bolero’dan türetilmiş, ABD’nin R&B müziğine benzetilen bir türdür. Başlangıçta alt sınıflara özgü bir müzik olarak görülen bachatada büyük gruplar yerine gitar temelli melodiler hakimdir. Şarkı sözlerinde de genellikle hayatın zorlukları ve ilişkiler anlatılır.
Ortaya çıkan müziğe adını veren “Bachata” kelimesi de, yoksul kesimlere özgü partileri ve bu partilere giden insanları tanımlamak üzere zengin kesim tarafından kullanılmaya başlanmış ve yaygınlaşmıştır. Bachata müziği ve grupları Dominik müzik endüstrisi tarafından kabul görmeye başlamadan önce bu müzik türü uzunca bir süre ülkenin sokaklarında küçük gruplar tarafından gitar eşliğinde icra edildi. 70’lerin ve 80’lerin zorlu ekonomik koşullarında bachata yoksul sınıfların çektiği sıkıntıların ifadesi oldu. Şarkı sözleri genellikle kadınlara karşı olumsuz duygular içeriyordu ve içki içmek genellikle övülüyordu. Merenge gibi bachata da uygunsuz bir müzik türü olarak yasaklandı ve uzunca bir süre kitlesel tüketime dahil olamadı. Bachata ancak yakın zamanda şarkı sözlerinin “normalleşmesinin” ardından genel kabul görmeye başladı. Bugün artık bachata toplumun tüm kesimleri tarafından seviliyor ve bachata şarkıları da listelerde en üst sıralara kadar yükseliyor.
Musiqi festivalları
Musiqilə iç içə bir ölkə olan Dominikan Respublikasında bir çox musiqi festivalı keçirilir. Hər il bu musiqi festivallarına qatılmaq və damarlarında musiqi gəzən bu ölkənin başdöndürücü ritmlərini özünü buraxmaq üzrə dünyanın dörd yanından ziyarətçilər Dominikan Respublikasına gəlir.
Puerto Plata Merengue Festivalı
Puerto Plata, hər il Oktyabrın üçüncü həftəsində bu coşğulu festivala ev sahibliyi edər.
Dominican Republic Jazz Festivalı
Bu festival şimalda 3 bölgəyə yayılır: Cabaret, Sosua və Puerto Plata. Hər il oktyabr ayında təşkil edilən festivala çox sayda beynəlxalq ünə sahib sənətçi iştirak edir.
İdman
Zəngin ekoloji müxtəlifliyə sahib 800 mili üzərindəki uzunluğuyla, Kariblərin ən geniş sahillərindən olan Dominikan Respublikası sahilləri gəmi turları üçün idealdır. Güclü küləyi, böyük dalğaları ilə külək sörfü, Boogie sörf, kiteboard kimi idmanlar üçün çox əlverişli olan Dominikan Respublikası sahilləri, rəngarəng dənizaltı həyatı da şnorkel və scuba dalışçılarına cazibədar imkanlar təqdim edir.
Dominikan Respublikası amatör balıqçılıq və golf üçün də dünyanın qabaqda gələn mərkəzləri arasında iştirak edir. Dünya tərəfindən məşhur qolfçu tərəfindən hazırlanan golf sahələri, aralarında ABŞ-nin keçmiş prezidentlərindən Bill Klinton və Corc H. Buşun da olduğu çox sayda məşhur adamın seçim etdiyi sahələr arasında var. Amatör balıqçılar üçün isə Dominikan Respublikası çox sayda balığın yatağı vəziyyətində. Dominikan Respublikası sahilləri hər il beynəlxalq durna balığı ovlama yarışmalarına ev sahibliyi edir. ESPN kanalının Punta Canada reallaşdırdığı durna balığı yarışması, Billfish Xtreme Tournament da bunlardan biri.
Qolf
Dominikan Respublikası yaxın zamanlarda sayları artan elit sahələri və delüks turizm xidmətləri, Karib, hətta bütün dünyanın ən gözdə golf ölkələrindən biri halına gəldi. Dünyanın dörd bir tərəfindən golf sevərlər məşhur dizaynerlərin əlində çıxma sahələrdə oynamaq üzrə Dominikan Respublikasını ziyarət edirlər. Ölkədə olan 19 golf sahəsinin dizaynçıları arasında Pete Dye, PB Dye, Jack Nicklaus, Arnold Palmer, Robert Trent Jones, Gary Player, Tom Fazio və Nick Faldo kimi bu sahədə dünya tərəfindən ad etmiş kəslər var. Uyğun xərclərlə avadanlıq icarəsi və peşəkar dərs almaq imkanının olduğu, okean mənzərəli bu gözəl sahələrdə hər səviyyədən oyunçunun golf zövqünü dadması mümkün.
Dalğıc
Dominikan Respublikasının rəngli sualtı dünyası sərbəst dalış və şnorkelle dalış üçün çox əlverişlidir. Ölkə hər zaman Kariblərdəki "ən yaxşı dalış bölgələri" siyahısının ən üst sıralarında iştirak etməkdədir. Dalış həvəskarları, ölkənin cənub sahillərində əsrlər əvvəlindən qalan batıq gəmi qalıqlarını kəşf edə və ya şimaldakı ilıq qoruyucu suların dadını çıxara. Dominikan Respublikası sahillərinin təcrübəli dalğıclar üçün gerçək bir dalış cənnəti olmasının yanında, təcrübəsiz şəxslərin də otellərin böyük əksəriyyəti tərəfindən təmin edilən təlimçiləri ilə bu fövqəladə rəngli sualtı dünyasını kəşfə çıkabilmesine imkan təmin edilməkdədir.
Balıqçılıq
Dominikan Respublikası, amatör balıkçılıkta Kariblərin gözdə mərkəzlərindən biri. Dominikan Respublikası sularında təşkil edilən müxtəlif yarışlarda tez-tez rekord böyüklükdə balıqlar tutulur. Ada xüsusilə durna balığı və yelkən balığı ovunda dünya səviyyəsində tanınan bir yer. Deniz balıkçılığının yanında, çox məşhur bir turistik fəaliyyət olmamaqla birlikdə Dominikan Respublikasında çay və göl balıkçılığı üçün də imkanlar var. Dominikan Respublikasında, dağların çevrelediği çayların kristal sularında ya da tropik bitki örtüyünün gözəlliyi içərisinə yerləşmiş göllərdə balıq ovlaya. Bu iş üçün ən yaxşı bölgələrdən biri böyük bir balıq ehtiyatına sahib olan Cotui qəsəbəsi yaxınlarındakı Hatillo Gölüdür.
Kiteboard
Cabarete'deki Kite Çimərliyində çox sayda kiteboard icarə firması tapmaq mümkün. Ayrıca kiteboardla yeni tanış olan və bu idmanı öyrənmək istəyən ziyarətçilər üçün də xüsusi dərslər və kurslar var.
Külək sörfü
Cabaretedəki bir çox oteldən sörf taxtası kirayəyə götürülə bilir. Külək sörfü üçün də dərs və kurs imkanları mövcud. Ən çox bilinən icarə və təhsil firmaları 20 ildir bu işi edən Carib Bic Center və Iguana Mama. Cabarete'nin yanında, ölkənin cənub sahillərində də külək sörfü edilə. Xüsusilə Las Salinas və Las Calderas çimərlikləri külək sörfü üçün uyğun. Bu bölgə Cabaretee görə daha sakit olduğu üçün xüsusilə yeni başlayan idmançılar tərəfindən seçim edilir. Cənubdakı çimərliklərdə avadanlıq kiralanabilecek yerlər yoxdur, ancaq bu idmanla məşğul olan yerli xalq avadanlıq mövzusunda köməkçi ola bilir.
Sörf
Puerto Plata bölgəsində və Playa Grande'nin şərqinə doğru olan şimal sahillərində 16 əhəmiyyətli sörf nöqtəsi var. Bu bölgələrdə sörf üçün ən yaxşı mövsüm dekabr ayından marta qədər olan zaman dilimidir. Bu zaman dilimində dalğaların hündürlüyü 3 metrə qədər çıxa bilir. Ölkənin ən məşhur sörf bölgəsi olan Əl Encuentro, Cabarete'ye yalnız 10 dəqiqə sürüş məsafəsində var. Ayrıca əl Encuentro'ya qonşu Coco Pipe və La Preciosa bölgələri də dünya standartlarına sörf bölgələrinin.
Ölkənin cənub sahillərində isə Haiti sərhədindən La Romana yaxınlarına qədər 20-yə yaxın sörf sahəsi var. Bu sahillərdə hər səviyyədəki sörfçü üçün uyğun şərtlər mövcud. Yeni başlayanlar, deneyimliler və sörfçü deyimiylə "Kamikaze" üçün uyğun sörf sahələri tapmaq mümkün. Şimal bölgəsində gündəlik kurslarda 2 həftəlik təhsillərə qədər kurs verən çox sayda sörf düşərgəsi var. Əlinin Sörf Kampı olaraq da bilinən bölgənin ən yaxşı sörf düşərgəsi Cabaret s Surf Camp, kursun yanında kiçik daxma və dairələrdə yerləşmə imkanı da təmin edir.
Kazinolar
Bütün günü güneşlenerek və ya sörf edərək keçirdikdən sonra gecə casino'larda şansınızı təcrübəyə bilərsiniz. Rəngli işıqlar, gülər üzlü personal, qazananların coşğusu, jeton şıkırtıları arasında əyləncəli və həyəcanlı bir gecə sizləri gözləyir. Hər tətil kompleksində az qala 24 saat açıq bir qumarxanaların rast gəlmək mümkün. Las-Veqas qaydalarının etibarlı olduğu Dominikan Respublikası Casino'larında, casino qazancı və müştəri qazancı az qala eyni səviyyədə tutur. Casino'ların çoxunda ATM cihazları var, hətta kredit kartı qəbul edən casinolar belə mövcud.
Valyuta
Dominik Respublikasının rəsmi pul vahidi Dominik Pesosudur. Şərq Karib dolları da istifadə edilməkdədir.
Milli pul vahidi Dominikan Peso'sudur. Ancaq bunun yanında ABŞ dolları da xüsusilə turistik bölgələrdə tez-tez istifadə olunur və seçim edilir. ABŞ dolları olduqca güclü olduğundan uyğun bir siyahı tətbiq. Valyuta büroları Casas də Cambiodur. Kredit kartları və səyahət Çekləri ölkə daxilində bir çox turistik bölgədə qəbul edilməkdədir. Şəhərlərdə və sahil bölgələrində bankların ATMləri var.
Turizm
Xristofor Kolumbun yeni dünyanı kəşfində ilk ayaq basdığı ​​yer olan Dominikan Respublikası, son illərdə keçirdiyi dəyişmə zənciriylə Kariblərin ən lüks tətil məkanlarından biri halına gəlmişdir. Dünya Turizm Təşkilatı statistikalarına görə Dominikan Respublikası Kariblərdə ən məşhur turizm yeridir. Turizm, Dominikan Respublikasının iqtisadiyyatında əhəmiyyətli yer tutur.
Xarici keçidlər
, Sosial İnkişaf
Beliz 2008 Yay Olimpiya Oyunlarında
Beliz 2008-ci ildə Çin Xalq Respublikasının paytaxtı Pekin şəhərində keçirilmiş XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında 4 idmançı ilə 2 idman növündə təmsil olunub. Bu olimpiada Belizin müstəqil ölkə kimi yarışlara qatıldığı sayca səkkizinci, ümumilikdə isə onuncu olimpiada idi. Beliz 1968-ci il Mexiko və 1972-ci il Münhen olimpiadaları zamanı Böyük Britaniyanın müstəmləkəsi olduğundan, yarışlarda "Britaniya Hondurası" adı altında çıxış etmişdir.
Tarixləri ərzində Yay Olimpiya Oyunlarında medal qazana bilməyən belizli idmançılar, bu oyunlarda da medal qazana bilmədilər. Kişilər arasında 400 metr məsafəyə maneələrlə qaçış yarışında iştirak edən atlet Conatan Vilyams ilkin mərhələni keçərək yarımfinala yüksəlib və bununla da olimpiya yarışlarında növbəti mərhələyə yüksələ bilən ilk belizli atlet olub. Vilyams yarımfinal mərhələsində finala çıxa bilmək üçün lazım olan nəticəni əldə edə bilməyib və olimpiadada iştirakını dayandırıb. Kişilər arasında 200 metr məsafəyə qaçış yarışında iştirak edən Ceyson Cons ilə qadınlar arasında uzunluğa tullanma yarışlarında iştirak edən Trisiya Flores isə ilkin mərhələni keçə bilməyiblər. Kişilər arasında 58 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparan taekvondoçu Alfonso Martinez ilk görüşündəcə ispaniyalı rəqibinə uduzaraq mübarizəni dayandırıb.
Ümumi məlumat
Beliz nümayəndə heyəti Pekinə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Los-Anceles şəhərindən gəlib. Nümayəndə heyətinin tərkibi 4 idmançıdan əlavə 8 vəzifəli şəxs və Belizi Olimpiya Gənclik Düşərgəsində təmsil edəcək 2 tələbədən ibarət idi. "Pekin Milli Stadionu"nda keçirilən açılış mərasiminin rəsmi paradında Beliz nümayəndə heyəti sayca 100-cü sırada meydana çıxıb. Açılış mərasimində Beliz bayrağını atlet Conatan Vilyams, bağlanış mərasimində isə digər atlet Trisiya Flores daşıyıb.
Kişilər
right|thumb|260px|Yüngül atletika yarışlarının keçirildiyi "Pekin Milli Stadionu". 1977-ci ildə Almaniyada doğulan Florida Ştat Universitetinin futbol komandasının üzvü sprinter Ceyson Cons Belizi o vaxta qədər bir dəfə Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etmişdi. O, 2000-ci ildə Sidneydə təşkil olunmuş XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında 200 metr məsafəyə qaçış yarışında mübarizə aparmışdı. Dörd il sonra Cons Afinada keçirilmiş XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına vəsiqə qazanmağı bacarmış, lakin aldığı zədə səbəbindən yarışlarda iştirak edə bilməmişdir. Pekin Yay Olimpiya Oyunları Consun karyerasında qatıldığı sayca ikinci olimpiada idi. O, Beliz nümayəndə heyəti üzvləri arasında daha öncə Olimpiada təcrübəsi yaşamış yeganə idmançı idi. Avqustun 17-də "Pekin Milli Stadionu"nda keçirilən 200 metr məsafəyə qaçış yarışının təsnifat mərhələsində iştirak edən Cons, 21.54 saniyə göstəricisi ilə öz qaçışı nəticəsində 6-cı yerdə qərarlaşaraq yarışların ikinci mərhələsinə yüksələ bilmədi. O, ümumi sıralamada 66 atlet arasında yalnız 53-cü ola bildi.
1983-cü ildə ABŞ-nin Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərində doğulan atlet Conatan Vilyams, Pekində Belizi 400 metr məsafəyə maneələrlə qaçış yarışında təmsil edib. O, Beliz vətəndaşlığını 2006-cı ildə alıb. Pekin olimpiadası idmançının qatıldığı ilk olimpiya oyunları idi. Avqustun 17-də 400 metr məsafəyə maneələrlə qaçış yarışının birinci təsnifat mərhələsi keçirilib. Vilyams 49.61 saniyə göstəricisi ilə öz qaçışı nəticəsində 4-cü yerdə qərarlaşaraq yarışların ikinci mərhələsinə yüksəlib. O, finişə beşinci gələn və ikinci mərhələyə yüksələ bilməyən yaponiyalı Kenci Narisakodan cəmi 0.02 saniyə üstün olub. Vilyams birinci təsnifat mərhələsinin ümumi sıralamasında 26 atlet arasında 16-cı olub. O, olimpiya yarışlarında növbəti mərhələyə yüksəlməyi bacaran ilk belizli idmançı kimi tarixə düşüb. Vilyams avqustun 16-da aralarında amerikalı Kerron Klemt və yamaykalı Denni Makfarleynində olduğu ikinci yarımfinalda mübarizə aparıb. O, 49.64 saniyə göstəricisi ilə öz qaçışında 8 atlet arasında 6-cı, yarımfinalın ümumi sıralamasında isə 16 atlet arasında 13-cü olduğuna görə yarışların final mərhələsinə adlaya bilməyib.
Qadınlar
Beliz Universitetinin keçmiş tələbəsi Trisiya Flores 2008 Yay Olimpiya Oyunlarında Belizi uzunluğa tullanma yarışlarında təmsil edib. O, bu olimpiya oyunlarında Belizi təmsil edən yeganə qadın idmançı idi. Pekin olimpiadası idmançının qatıldığı ilk Olimpiya Oyunları idi. Flores avqustun 18-də aralarında braziliyalı Mauren Hiqa Maqqi, amerikalı Qreys Apşou və isveçli Karolina Klüftün də olduğu A qrupunda 21 idmançıya qarşı mübarizə aparıb. O, 5.25 metrlik dərəcə ilə A qrupunu 19-cu sırada tamamlayıb və final mərhələsinə yüksələ bilməyib. Ümumi sıralamada isə dərəcə ala bilməyən dörd atleti keçərək 42 idmançı arasında 38-ci yeri tutub.
Taekvondo
Alfonso Martinez 2008 Yay Olimpiya Oyunlarında Belizi taekvondo idman növündə təmsil edib. O, Olimpiya Oyunları tarixində Belizi təmsil edən ilk taekvondoçu kimi tarixə düşüb. −58 kq çəki dərəcəsində mübarizə aparan Martinez yarışa 1/16 finaldan start verib. O, 20 avqust tarixində keçirilən görüşdə ikiqat dünya və Avropa çempionu olan ispaniyalı Xuan Antonio Ramosa 1-2 hesabı ilə məğlub olaraq turnirdə mübarizəni dayandırıb.
Arida
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Çin-Tibet dilləri
thumbnail|right|Çin-Tibet dili
Çin-Tibet dil ailəsi – beş budağa ayrılır: çin, çjuan-tai, tibet-birma, myao-yao və vyetnam. Çin budağı çin və dunqan dillərinə ayrılır. Çjuan-tai budağına çjuan, tai, siam, laos, şan və b. dillər daxildir. Tibet-birma budağı: tibet, birma, himalay və assam dillərinə ayrılır. Ayrıca vyetnam dilindən ibarət Vyetnam budağı da vardır. Çin-Tibet dil ailəsi kifayət qədər öyrənilməmişdir. Elmi ədəbiyyatda dilləri gah 2, gah 4, gah da 3 budağa ayırırlar.
Xarici keçidlər
James Matisoff, Tibeto-Burman languages and their subgrouping -
Arzamas
Arzamas — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Nijeqorod vilayətinə daxildir
Tarixi
Arzamas şəhəri (Rusiya) Şamka çayının Teşi çayına (Oka çayının sol qolu) töküldüyü mənzərəli bir yerdə salınmışdır. Arzamas tarixən mordva tatarlarının məskənidir. Ad yerli mordvalıların tayfa adı olan "arza" və ya "erza" adı ilə bağlıdır. Ryazan yer adı da bu böyük tayfanın adı ilə əlaqədardır.1. Arzamasın ərazisi XV əsrdən Rus dövlətinin (daha doğrusu, hələ Moskva knyazlığının) tərkibinə daxil edildisə də bu ərazilərə rusların geniş ayaq açmaları qalaların tikilib möhkəmləndirilməsilə XVI əsrdə başa çatdı. XVI əsrdən başlayaraq Moskva çarı xüsusi inayət göstərdiyi boyarları istila olunmuş ərazilərdə, o cümlədən Arzamas qəzasında torpaqlarla mükafatlandırırdı. thumb|left|270px Məhz Kazan xanlığının istila olunub məhv edildiyi vaxtdan dərhal sonra, bu torpaqlara ruslar köçürüldü və yerli əhalinin xristianlaşdırılmasına başlanıldı.2.(Qeyd: İvan Qroznı Arzamas qalasını Kazan üzərinə üçüncü yürüşündə ələ keçirmişdi) Arzamas artıq 1578-ci ildən rus şəhəri sayilmaqdadır; şəhəri dağıdılmış mordva-erza qalasının yerində salırdılar, o hələlik Moskva knyazlığının son hüdudunda dayanırdı. Bununla XVI əsrdə Bryansk-Tula-Arzamas xətti Moskva Rus dövlətinin sərhəddini təşkil edirdi. 1743-cü ildə tatarların, mordvalıların, marilərin, çuvaşların zorla xristianlaşdırmaya qarşı üsyanları başlandı. Missioner yepiskop D. Seçenevin tatarları xaçlama zamanı tətbiq etdiyi qəddarlıqlar əhalinin səbir kasasını doldurub daşıran damla oldu. Yerli xalqların gözləri önündə qəbiristanlıqları sökülür, məscidlər dağıdılır, onların inanc yerləri, pirlər və s. müqəddəs  tapınma ocaqları murdarlanıb xaraba qoyulur, bununla bərabər müsəlmanların etiraz tədbirlərinə qarşı sərt inzibati tədbirlər görülürdü. Üsyan alovları Nijeqorod, Kazan mahallarını ağzını aldı.3. Şəhərin gerbində qırmızı üçbucağın iti burnunun yaşıl üçbucaqla toqquşaraq durması qırmızının üstün vəziyyəti (o, gerbin yuxarısında təsvir olunmuşdur) Moskva dövlətinin islam üzərində qələbəsini göstərirdi. İdeya Pyotrun idi. Tədqiqatçıların göstərdiyi kimi Maksim Qorkinin "Qorodok Okurov" povestində təsvir etdiyi tatarçılıq ənənələrinin parlaq təzahürü əks olunan şəhər Arzamas şəhəridir. Arzamas gənc Puşkinin də istifadə etdiyi ləqəb idi; o bu təxəllüsü "Arzamas" rus ədəbiyyatçıları cəmiyyətinin adından götürmüşdü. Yurdumuzda Qazax rayonu ərazisində eradan əvvəl V-IV minilliklərə aid yaşayış yeri olan Arzamas təpəsi vardır. Beləliklə, həqiqətən qədim türklərin tayfa və qəbilələrinin tarixini, onların yaşayış tərzini, miqrasiyasını öyrənməkdə toponimlərin rolu böyükdür, fikrinə şərik olmamaq mümkün deyildir.
Mənbə
Minaxanım Təkləli. Türk kitabı. Unudulan tarix. Dəyişdirilən adlar, Bakı, Nurlar, 2009, 34-35
Kastilyon Fyorentino
Kastilyon Fyorentino — İtaliyanın Toskana regionunda şəhər.
Volodarsk
Volodarsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Nijeqorod vilayətinə daxildir.
Qırmızı Bazar
thumb|right|300px|Qırmızı Bazar qəsəbəsi Qırmızı Bazar — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Qırmızı Bazar qəsəbə inzibati ərazi dairəsində kənd. 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Qırmızı Bazar qəsəbəsi Rusiya Sülhməramlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Toponimikası
Qəsəbə keçmişdə bazar yeri olmuşdur. Yerli məlumata görə, 1924-cü ildə ilk dəfə burada 1 May Həmrəylik günü keçirilmiş və həmin vaxtdan da bu yer Qırmızı Bazar adlanmısdır. Tədricən Mavaş, Sixtoraşen, Bilbilyak, Şixer və Tağaverd kəndlərindən köçüb gələnlər məskunlaşdıqdan sonra daimi yaşayış məntəqəsinə çevrilmişdir.
Tarixi
Qırmızı Bazar 1947-ci ildə şəhər tipli qəsəbə statusu alıb. Ərazi vahidi olaraq DQMV-də Martuni rayonuna tabe idi. SSRİ dağıldıqdan sonra Azərbaycan höküməti tərəfindən DQMV ləğv olundu, Qırmızı Bazar qəsəbəsi isə yeni yaradılmış Xocavənd rayonunun tabeliyinə verildi. Qarabağ müharibəsi başladıqda qəsəbə erməni separatçılarının nəzarətində idi. Azərbaycan ordusunun 1992-ci il iyunun 28-də Qırmızı Bazar istiqamətində keçirdiyi genişmiqyaslı əməliyyat uğursuzluqla nəticələnib. Müharibə nəticəsində qəsəbə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında qalıb. Birinci Qarabağ müharibəsində kəndin 40 nəfər erməni sakini öldürülüb. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı qəsəbədə ciddi dağıntılar baş verib, təxminən 120 ev döyüşlər nəticəsində ziyan görüb. Müharibə zamanı Azərbaycan ordusu qəsəbənin bir kilometrliyinə qədər irəliləyib. Müharibənin nəticələrinə əsasən Qırmızı Bazar qəsəbəsi Rusiya sülhməramlılarının nəzarətinə verilib. Müharibədən sonra 2021-ci ildə qəsəbədə təxminən 800 nəfər əhali yaşayırdı.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
İqtisadiyyatı
1930-cu illərdə qəsəbəyə daxili su təchizatı şəbəkəsi çəkilib. Sovet dövründə burada şərab və yağ-pendir zavodu fəaliyyət göstərib. Qəsəbədəki şərab zavodu 2000-ci ildə fəaliyyətini bərpa edib. 2016-cı ildə ümumerməni "Hayastan" Fondunun vəsaiti hesabına burada bələdiyyə mərkəzi tikilib.
Mədəniyyəti
Sovet vaxtı qəsəbədə klub, kitabxana, kinoteatr və ATS fəaliyyət göstərib.
Təhsil
Qəsəbədə məktəb və uşaq bağçası mövcuddur.
Səhiyyə
Sovet vaxtı qəsəbədə xəstəxana mövcud olub.
Kortona
Kortona — İtaliyanın Toskana regionunda şəhər.
Aristeguietia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.