cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Minoy sivilizasiyası
Mədəniyyət və incəsənət
Minoylular rəssamlıq sahəsində dahi idilər. Min il sonra klassik yunanların və romalıların incəsənət sahəsində əldə etdikləri nailiyyətləri saymasaq, antik dünyada minoyluların bu baxımdan tayı-bərabəri yox idi. Zəriflik və təbiilik Minoy rəssamlığının fərqli xüsusiyyətləri idi. O, lovğa idarəçi sinifin ambisiyalarını vəsf etməyə yaxud dini qaydaları təlqin etməyə deyil, Minoy dünyasının gözəlliyində fərdin sevincini ifadə etməyə xidmət edirdi. Minoy rəssamlıq nümunələrinin əksəriyyəti freskalarla işlənmiş divar rəsmlərindən ibarət idi, lakin rənglənmiş relyeflər də var idi. Krit saraylarının divarındakı freskalar qədim zamanlardan günümüzə qədər gəlib çatmış nümunələr arasında ən yaxşısıdır. Onlar təbiətin dəyişkən əhval ruhiyyəsinin drammatik və ritmik xüsusiyyətlərini təsvir edirdi. Minoy incəsənəti o qədər mürəkkəb və zərif idi ki, Knosdakı freskanın qalıqlarını aşkarlayan fransız arxeoloq buruq saçlar, iri gözlər və şəhvətli dodaqlarla təsvir edilmiş gözəl qadın rəsmini gördüyü zaman ucadan “Mais, c’est la Parisienne!” (“İlahi, o, parisli qadınlara bənzəyir!”) deməkdən özünü saxlaya bilməmişdi.
Minoy heykəltaraşlığı haqqında, bəlkə də, ən diqqətəlayiq fakt heykəllərin ölçüsünün kiçik olmasıdır. Zəif düşmənlərini məğlub edən vəziyyətdə təsvir edilmiş Mesopotamiya hökmdarlarının və Misir fironlarının nəhəng heykəllərindən fərqli olaraq, qədim minoylular heyrətamiz effektlər yaratmaqda ölçüyə bel bağlamağa meyilli deyildilər. Əksinə, minoylulara məxsus insan fiqurlarını təsvir edən heykəllər insanın real həyatdakı ölçüsündən daha kiçik idi. Onlar izləyicinin diqqətini cəlb etmək üçün təbiiliyə və zərifliyə diqqət yetirirdilər.
Tənəzzülü
XV əsrin ortalarında bu mədəniyyət Fera (indiki Santorin) adasında püskürən vulkan, eləcə də döyüşkən axey yunanların adaya soxulması nəticəsində tamamilə dağılmışdır.
Hal-hazırda alimlər razılaşırlar ki, mikenalılar e.ə. 15-ci əsrdən sonra Egey dünyasının hökmdarı titulunu minoyluların əlindən almışdılar. Lakin onlar bunun necə baş verdiyinə tam əmin deyillər. Ya Kritdə baş verən dəhşətli zəlzələ yerli idarənin zəifləməsinə səbəb olmuş və materiklilərə adanın idarəsini ələ keçirməyə imkan vermiş, ya da ki mikenanlılar Kriti asanlıqla işğal edəcək qədər güclənmişdilər. Mikenalılar e.ə. 1500 və 1400-cü ilər arasında Krit adasında tərəqqi və bədii nailiyyətlər erasını davam etdirmişdilər. Lakin təxminən e.ə. 1400-cü ildə yunan işğalçılarının yeni dalğası Kriti zəbt etdi, Knosu dağıtdı və Minoy sivilizasiyasına son qoydu. Bundan sonra Krit mədəniyyəti əvvəlki şöhrətini bərpa edə bilməmişdir. Sivilizasiyanın mərkəzi materik Yunanıstana keçmişdir. Bu işğalın nə üçün belə dağıdıcı olması naməlum olaraq qalır.
Digər xalqlara təsirləri
Minoy və Mikena sivilizasiyaları digər mədəniyyətlərə az da olsa təsir etmişdilər, bu təsirlər ən azı 4 səbəbə görə əhəmiyyətlidir. Birincisi, onlar Avropada ən erkən sivilizasiya idilər. Minoydan əvvəl bütün siviliasiyalar Şərqdə yaranmışdı, lakin sonra Avropa bir-birinin ardınca böyük sivilizasiyaların çiçəklənməsinə şahidlik etmişdi. İkincisi, minoylular və mikenalılar Avropa dəyərlərinə və nailiyyətlərinə birbaşa olmasa da, dolayı yollarla təsir etmişdilər. Minoy və Mikenanın siyasi quruluşu bir çox Asiya dövlətlərində olduğu kimi idi. Lakin, xüsusilə, Minoy incəsənəti Şərq dövlətlərinin incəsənətindən fərqlənirdi. Üçüncüsü, Minoy sivilizasiyası (qismən də Mikena sivilizasiyası) öz dünyəvi və proqressiv xarakterinə görə əhəmiyyətli idi. Egey xalqlarının rahatlıq və var-dövlət düşkünlüyü, əyləncə sevgisi, həyat eşqi və riskə olan cəsarəti buna nümunədir. Nəhayət, qədim Assuriya, Babil və hətta Misir son nəfəsini “zireh içindəki cəsədlər” kimi verdiyi halda, Krit öz son nəfəsini divarsız şəhərlərdə keçirilən şən festivallar arasında vermişdi.
Balans hesabatı
Balans Hesabatı və ya Mühasibat balansı ( "tərəzi" ) — bir-birini tamamlayan iki hissədən ibarət, müəyyən zaman müddətində hər hansı hadisə və ya fəaliyyətlə bağlı tarazlığı və nisbəti xarakterizə edən göstəricilər sistemidir. Balansın bir tərəfi pulun və ya əmtəənin daxil olmasını (gəlirini, idxalını və s.), digər tərəfi isə həmin kəmiyyətdə pulun və ya əmtəənin xaric olmasını (ödənilməsini, ixracını və s.) ifadə edir. Bütün hallarda balansın tərəfləri kəmiyyətcə bərabər olur. Balans göstəriciləri həm natural formada, həm də pul formasında əks oluna bilər. İqtisadiyyatın bu və ya digər sahələrində müxtəlif məzmunlu balanslardan istifadə olunur.
Məsələn, tədiyyə balansı, dövlətin gəlir və xərclər balansı (dövlət büdcəsi), mühasibat balansı, sahələrarası balans və s. Şirkətlər üçün əsas balans mühasibat balansıdır. Mühasibat balansı müəyyən zaman müddətində (aylıq, rüblük, illik) müəssisənin maliyyə fəaliyyəti haqqında məlumatları ümumiləşdirilmiş pul ifadəsində əks etdirən mühasibat sənədidir. Formasına görə mühasibat balansı iki hissədən (bölmədən) ibarət cədvəldir. Birinci, yəni sol hissə aktiv, ikinci, yəni sağ hissə passiv adlanır. Mühasibat balansının aktivi maliyyə təsərrüfat vəsaitlərinin tərkibi və yerləşdirilməsini, passivi isə həmin vəsaitlərin yaranma mənbələrini və məqsədli istiqamətlərini əks etdirir.
Balans dəyəri
Müəssisəyə, təşkilata və s.-ə məxsus əsas vəsaitlərin, uzun müddətli aktivlərin və s.-in müəssisənin balansında əks olunduğu dəyər. Müəssisənin, təşkilatın və s.-in balans dəyəri onun şəxsi kapitalı və xalis aktivlərinin məcmusu kimi hesablanır. Xalis aktivlər məcmu aktivlərin dəyəri ilə borc öhdəliklərinin ümumi həcminin (dəyər ölçüsündə) fərqinə bərabərdir. Səhmin hesabaalma dəyəri, şirkətin bütün aktivlərini toplayıb, hər hansı imtiyazlı qiymətli kağızın ödəmə qiyməti daxil olmaqla, bütün borc və öhdəliklərini çıxaraq müəyyən edilir. Alınan məbləği dövriyyədə olan səhmlərin miqdarına bölərək, hər bir sadə səhmin hesabaalma dəyəri əldə edilir. Şirkətin aktivlərinin və yaxud qiymətli kağızın hesabaalma dəyəri bazar qiymətindən fərqlənə bilər.
Balansarxası hesab
Saldosu mühasibat balansına daxil olmayan mühasibat hesabı. Balansarxası hesabda uçot ikili yazı tətbiq edilmədən aparılır. Bu hesablar öz aralarında və ya balans hesabları ilə müxabirləşir.
Bidens pachyloma
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Proprioseiopsis popularis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Həmzə Sultan sarayı
Həmzə Sultan sarayı — Saray Laçın rayonunun Hüsülü kəndinin ərazisində yerləşir.
Sarayın tarixi
Tarixi sənədlərdə sarayın 1761-ci ildə tikilməsi haqqında məlumat verilir. Saray əvvəl böyük bir kompleks təşkil etsə də, dövrümüzə ondan yalnız bir saray binası qalııb. Bina memarlıq və mühəndislik baxımından dövrünün möhtəşəm tikintisi olduğunu göstərir. XVIII əsrdə tikilməsi ehtimal edilən sarayın tikintisində şərq memarlıq ənənələrindən geniş istifadə edilib.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Sarayın qapı və pəncərələri incə işləmələrlə qoz ağacından hazırlanıb. Binanın tikintisində şərq memarlıq ənənələrinin geniş istifadə edilib. Saray binası yerli daşlardan və gəc-əhəng qatışığından inşa edilib. avanları qalın yan divarlara bərkidilən saray ikimərtəbəli olmaqla xeyli sayda yardımçı otaqları və divanxanaları vardır.
İşğaldan sonrakı vəziyyəti
Saray əvvəl böyük bir kompleks təşkil etsə də, dövrümüzə ondan yalnız bir saray binası qalııb. Rayonun işğalından sonra kəndin adı dəyişdirilir, Həmzə Sultan sarayı isə təmir edilərək qonaq evi kimi istifadəyə verilir. Laçın rayonunun 1992-ci ilin mayında Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğalından sonra kəndin adı dəyişdirilib, Həmzə Sultan sarayı isə işğalçılar tərəfindən qonaq evi kimi istifadə olunub. ,
Sinop qalası
300px|thumb|Sinop həbsxanası
Sinop qalası — Sinop şəhərinin yerləşdiyi yarımadada tarixi bir qaladır. Qala e.ə. VII əsrdə şəhəri qorumaq məqsədilə yaradılıb. Roma, Bizans və Anadolu Səlcuqluları dövründə bir neçə dəfə bərpa olunubdur. Günümüzdə hələ də tarixi xüsusiyyətini qoruyan qalanın divarları 2.050 metr uzunluğu, 25 metr hündürlüyü, 3 metr enindədir. İki əsas giriş qapısı vardır. Qala divarı bütün şəhəri əhatə edir. Bu qala şəhərin tarixi əsərləri arasında ən önəmli əsərlərindən hesab olunur.
Çınqıl daş, kəsmə daş və kərpic daşlarla xərc gücləndirilmiş və sur divarları ilə iç qala tikilmişdir. Qalanın bürclərini Səlcuqlu sultanı. I İzzəddin Keykavus 1215–1218-ci illərdə tikdirmişdir.
Sinopun cənubunda daxili limana baxan qala dəniz sahilində bir-birinin içərisinə keçmiş olaraq iki hissədən meydana gəlmişdir. Mənbələrdən qalanın dörd qapısı olduğu bildirilir. Ancaq Övliya Çələbi bu qapıların adlarını bildirmiş və onlara iki qapı daha əlavə etmişdir. Bunlar Qum qapısı, Meydan qapısı, Tərsanə qapısı, Yeniçəri qapısı, Dabağxanə qapısı və Loja qapısıdır. Həmçinin xarici qalada bir də dəniz qapısı yerləşirdi. Bu qapıların hər biri iki cüt qanadlı dəmir qapılardır
Sinop qalasının bu günkü vəziyyətinə görə, xarici qalanın uzunluğu şimalda 800 mt, şərqdə 500 mt, cənubda 400 mt, qərbdə 270 metrdir. Qala divarlarının qalınlığı 3 mt-ə qədərdir. Cənubdakı iç qala isə 9.500 m² bir sahədə tikilmişdir. Şimaldakı iç qala isə 16.875 kvadrat metr ərazidə inşa edilibdir.
Xəzər dənizçiləri (film, 1944)
Məzmun
Tammetrajlı sənədli filmdə müharibə dövrünün ən vacib kommunikasiyası olan Xəzər dənizinin müdafiəsində Xəzər dənizçilərinin qəhrəmanlığından, igidliyindən və qorxmazlığından bəhs olunur.
Filmin əvvəlki iki hissəsində Xəzərin sahilindəki dinc həyatdan, liman şəhərləri əhalisinin əməyindən, Lənkəranın subtropik plantasiyalarından, Türkmənistan pambıqçılarından, Xəzər dənizçilərinin istirahətindən, köhnə Bakının tarixindən, onun abidələrindən, şöhrətli Xəzər donanmasından-cəsur dənizçilərdən, gəmi təmirçilərindən, "qara qızıl"dan danışılır. Hitlerin Bakını almaq planını təsvir edən xarici kinoxronika göstərilir. Sonra filmdə Qafqaz dağlarından, Xəzər dənizində dənizçilərin müdafiədə necə durmalarından, cəbhəyə yanacaq və hərbi ləvazimat göndərilməsindən, Volqada, Həştərxanda bombardman zamanı yanğınların baş verməsindən, "Ağamalı oğlu" tankerinin düşmən təyyarələri tərəfindən bombalanmasından və s.-dən söhbət açılır. Film Qafqaz uğrunda döyüşlərin başlaması ilə qurtarır.
Nomenklatur tipi
Tip və ya nomenklatur tipi (typus) — (typus nomenclaturalis), — taksonun təsvirinə əsaslanan bioloji təsnifləndirmə elementi.
Lockheed U-2
thumb|Lockheed U-2 thumb|Uçuş zamanı U-2-dən Yerin mənzərəsi
Ümumi
Lockheed U-2 ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri və keçmişdə ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi tərəfindən istifadə olunan ultra yüksək hündürlükdə uça bilən kəşfiyyat təyyarəsidir. İstənilən hava şəraitində, gecə-gündüz 21.000 metr hündürlükdən kəşfiyyat məlumatları götürə bilir. U-2 həmçinin elektronik sensor axtarışı, peyklərin kalibrlənməsi və kommunikasiya məqsədilə də istifadə olunur.
U-2-nin ilkin versiyaları soyuq müharibə dövründə bir neçə dəfə SSRİ, Çin, Vyetnam və Kubanın üzərində kəşfiyyat apardıqlarına görə kəskin qlobal insidentlərə səbəb olmuşdurlar. 1960-cı ildə MKİ-ə aid olan bir U-2 SSRİ ərazisində olarkən S-75 Dvina ZRK-sı vasitəsilə vurulmuşdur. Pilot Qeri Powers (Gary Powers) sağ yerə ensə də kəşfiyyat ittihamları ilə SSRİ Ali Sovetinin Məhkəməsi qarşısına çıxarılmışdır.
Daha bir U-2 isə 1962-ci ildə Kuba Raket Krizisi ərzində Kuba üzərində kəşfiyyat apararkən SSRİ-nin silahları ilə Kuba ərazisindən vuruldu. Pilot Rudolf Anderson həlak oldu. Həmin pilot üçüncü dünya müharibəsini başlada biləcək Kuba raket krizisində yeganə itki kimi tarixə düşdü U-2 çox azsaylı təyyarələrdəndir ki 50 ildən artıq orduda xidmət edirlər. 1980-ci illərdə təkmilləşdirilmiş versiyaları - TR-1, U-2R, U-2S orduya qəbul edildi. Ən son versiya olan U-2S ən son 2012-ci ildə yeniləndi. Onlar soyuq müharibədən sonra Əfqanıstan və İraq ərazisində ABŞ tərəfindən istifadə ediliblər, bundan əlavə NATO-nun bir neçə beynəlxalq əməliyyatlarında da istifadə olunublar
Yaradılması
thumb|[[MiG-17]] 2-ci Dünya Müharibəsi bitdikdən son ABŞ SSRİ-i ərazisində baş verənləri, SSRİ-nin hərbi-texniki imkanlarını öyrənmək üçün Amerikan ordusu daha yaxşı hava kəşfiyyatı məlumatlarına ehtiyac duyurdular. 1950-ci illərdə SSRİ ərazisinə aid ən yaxşı kəşfiyyat məlumatları Alman Faşist Hərbi Hava Qüvvələri – Luftwaffe-nin müharibə zamanı çəkdiyi şəkillər idi. Amerikan dövləti SSRİ ərazisini çəkmək məqsədilə kəşfiyyat missiyalarına start verdi. Lakin 1950-ci illərdən sonra Sovet İttifaqı Hava Hücumundan Müdafiə qüvvələri çox həssaslaşdılar: Öz ərazilərinə yaxınlaşan təyyarələrə hücum etməklə yanaşı, hətta Yaponiya ərazisində uçanlara qarşı belə təhdid yaradırdılar. O dövrün kəşfiyyat təyyarələrinin çoxu Boeing RB-47 kimi əvvəl bombardmançı, sonradan kəşfiyyat versiyaları yaradılmış təyyarələr idi.
ABŞ HHQ-sinin məsulu Richard Leghorn 18.300 metrdən yuxarıda uçacaq olan təyyarələrin MiQ-17 təyyarələrinin təhlükəsindən uzaq olduğunu düşünürdü. Qeyd edək ki, MiQ-17 o dövrdə SSRİ-nin ən yaxşı qırıcı təyyarəsi hesab olunurdu, lakin maksimal uçuş hündürlüyü 13.700 metr idi. O və başqaları düşünürdü ki, SSRİ radarları 19.800 metrdən yuxarı hündürlükləri nəzarətdə saxlaya bilməz.
Amerika və onun tərəfdaşlarının hava qüvvələrində olan ən yüksək hündürlükdə uça bilən təyyarəsi 14600 metr maksimal hündürlüklü English Electric Canberra təyyarəsi idi. Britaniyanın Kral Hava Qüvvələrinin artıq o təyyarənin fotokəşfiyyat versiyası – PR3 olsa da, Amerikan HHQ Britaniya tərəfinə eyni təyyarənin Amerikan versiyası olan Martin B-57-nin daha da uzun və ensiz qanadlı, yeni mühərrikli və daha yüngül versiyasının yaradılması üçün müraciət etdi. Yeni təyyarə 20.400 metr hündürlükdə uça biləcəkdi. Lakin 1955-ci ildə yaradılan təyyarənin maksimal uçuş hündürlüyü 19.500 metr idi. ABŞ və Britaniyadan fərqli olaraq, SSRİ müharibə qurtarandan sonra da belə öz radarlarını təkmilləşdirmişdi və 19.800 metrdən hündürdə uçan obyektləri belə izləyə bilirdi.
Lockheedin təklifi
O vaxtları 21.300 metrdən hündürdə uçan təyyarələrin Sovet qırıcılarından, radarlarından və raketlərindən yayına biləcəyi düşünülürdü. Digər HHQ zabiti 1953-cü ildə 21.300 metrdə uça biləcək, 2800 kilometrlik əməliyyat radiuslu yeni təyyarənin yaradılması təklifini verdi. ABŞ HHQ yeni proyektə daha çox fokuslana biləcəkləri üçün kiçik aviakompaniyalara müraciət etdi. “Keçəl Qartar” (“Bald Eagle”) kod adlı proyekt Bell Aircraft, Martin Aircraft, Fairchild Engine and Airplane şirkətlərinə verildi. Məşhur Lockheed aviakompaniyasındakı rəsmilər bu xəbəri eşitdikdən sonra, onlar özləri, onlara müraciət edilməsə belə yeni təyyarə layihəsini yaratmağı qərara aldılar. Çəkini azaltmaq və uçuş hündürlüyünü artırmaq üçün Lockheed işçisi eniş təkərlərini çıxarmağı və gövdənin yüklənmə limitini nəzərə almamağı təklif etdi. Şirkət yeni təyyarənin ilkin konsepsiyasını yaratmaq üçün mühəndisi Klerens “Kelli” Consona (Clerance “Kelly” Johnson) müraciət etdilər. “Kelli” Conson Lockheeddə olan ən yaxşı aeronavtika mühəndisi idi. O dövrünün bir çox əfsanəvi təyyarələri -P-38 və P-40-ı yaratmağı ilə məşhur idi. O həm də layihələri vaxtından əvvəldə bitirməsi və özünün ayrıca komandası – Skunk Workslə işləməsi ilə də tanınırdı.
Consonun dizaynı CL-282 adlanırdı və Lockheedin digər təyyarəsi – XF-104-ün bazasında yığılmışdı, lakin daha uzun qanadlar və daha qısa füzelyajla təchiz olunmuşdu. Təyyarə General Electric J73 mühərriki ilə işləyirdi və öz xüsusi platformasından uçuşa buraxılırdı. Yerə enərkən isə öz gövdəsinin üzərinə enirdi. Bu təyyarənin uçuş hündürlüyü 22.500 kilometr, əməliyyat radiusu isə 2500 kilometrlik idi. 1954-cü ilin İyununda ABŞ HHQ bu təyyarəni digər rəqib təyyarə - Bell X-16 təyyarəsinə qarşı rədd etdi. Çünki Lockheedin təyyarəsinin qalma-enmə təkərləri yox idi və daha etibarlı Pratt&Witney J57 mühərrikinin əvəzinə J73 mühərriki ilə işləyirdi və bir mühərrikli idi. ABŞ HHQ-sinin rəhbərliyi düşünürdü ki çox mühərrikli təyyarələr daha etibarlıdır. CL-282-nin təqdimatı zamanı isə general Curtis LeMay otağı “təkərləri və silahı olmayan təyyarə bizə lazım deyil” deyərək tərk edir.
thumb|"Kelli" Conson və Qeri Qovers
MKİ tərəfindən qəbulu
Sivil zabitlər Trevor Qardner (Trevor Gardner) və Hava Qüvvələri sekretarı Harold E.Talbott Cl-282-in daha hündürdə uçmağını və daha kiçik radar izi olmağını bəyənirdilər.
Onlar bu təyyarə haqda Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin Elmi Kəşfiyyat Ofisinə bildirdilər. O zamanlar MKİ-nin kəşfiyyat məlumatları hava qüvvələrinin təyyarələrinin uçuş planından asılı idi. MKİ-nin direktoru Allen Dalls (Allen Dulles) insan kəşfiyyatından gələn məlumatları texniki vasitələrdən gələn məlumatlardan daha üstün tuturdu. HHQ və MKİ-yə hava kəşfiyyatı üzrə məsləhət verən Kəşfiyyat Sistemləri Paneli hələ 1954-cü ildə kəşfiyyat üçün nəzərdə tutulan RB-57D təyyarəsinin 21300 metr hündürlükdə uçması tələbatına uymayacağını bildirmişdi. Həm Kornell Aeronavtik Laboratoriyasının (Cornell Aeronautic Laboratory), həm də Kəşfiyyat Sistemləri Panelinin üzvü olan Allen Donovana görə isə kəşfiyyat təyyarəsinin təhlükəsizliyi üçün 21.300 kilometr hündürlük mütləq idi. Bundan sonra MKİ həmin panelə Hərbi Hava Qüvvələrinin CL-282-də mənfilik kimi gördüyü xüsusiyyətləri özləri üçün arzuolunan bildirdi: Yüksəkhündürlükdə uça bilən planertipli təyyarə onların tələbatına uyğun idi.
Kəşfiyyat Sistemləri Panelinin digər üzvü, sürətli uçuş fotoqrafiyası eksperti Edvin Lənd (Edwin Land)MKİ direktoru Allen Dallsa onun köməkçisi vasitəsilə MKİ-nin həmin CL-282 təyyarəsini maliyyələşdirməsini və məhz MKİ-nin rəhbərliyi altında istifadə edilməsini məsləhət gördü. Ləndə görə əgər təyyarə Kəşfiyyat İdarəsi tərəfindən yox, ordu qüvvələri tərəfindən sülh dövründə digər ölkələrin, xüsusilə SSRİ-nin ərazisində uçsa, bu müharibələrə gətirib çıxara bilər. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin öz sərəncamında kəşfiyyat təyyarələrinin uçması Dalls tərəfindən həvəslə qarşılanmasa da, Lənd və MIT-nin işçisi Hames Killian prezident Eyzenhoverə həmin təyyarə haqqında məlumat verdilər: Bundan sonra prezident həmin təyyarələrin MKİ sərəncamında olması qərarını verdi.
Bundan sonra direktor Dalls təyyarələrin MKİ-nin sərəncamında istifadəsinə öz razılığını verdi. Lakin bəzi ABŞ HHQ zabitləri bu proyektə qarşı çıxdılar, çünki onlar bu təyyarənin onların öz kəşfiyyat təyyarələri layihələri – RB-57D və X-16 layihələrinin davam etdirilməsinə təhlükə yaratdığını düşünürdülər.
ABŞ HQ-si məsulu öz qurumunu daha yüksək performanslı J57 mühərriki ilə təchiz olunmuş CL-282 proqramını dəstəkləməyə və MKİ ilə son razılaşmanın əldə etməyə inandırdı. Razılaşma 1954-cü ilin Noyabrında əldə olunsa da, təyyarənin müəllifi olan Lockheed digər layihələrlə məşğul olduğu üçün CL-282 layihəsini davam etdirmək üçün inandırılması bir müddət sonra oldu.
İstehsalı
Bissel layihənin rəhbəri oldu. Bu layihə tam gizli olduğuna görə onun maliyyələşdirilməsi MKİ-nin direktoru vasitəsilə həyata keçirildi (MKİ Direktoru vəzifəsi amerikan qanunlarına görə dövlət fondundan gizli layihələrə görə qəbzsiz pul götürə bilən yeganə dövlət işçisi idi). Lockheedə 1955-ci ildə ilk 20 təyyarə üçün 22.5 milyon dollar pul ödənilməsi razılığına gəlindi və tərəflər arasında detal razılaşmalarının hələ getdiyi dövrdə CL-282 layihəsinin işini davam etdirə bilməsi üçün ilk 1.26 milyon dollar birbaşa Consonun evinə göndərilmişdi.
Xəzər donanması (film, 1959)
Məzmun
Kinolent Xəzər dənizçilərinin fəaliyyətindən, iri su nəqliyyatı müəssisəsinin işindən, donanma üçün komanda heyətinin, matroslar və motoristlərin hazırlanmasından danışır.
Lockheed U-2
İstehsalı
Yeni təyyarə üçün Shell kompaniyası sonradan JP-7 kimi tanınacaq, yüksək hündürlüklərdə buxarlanmayacaq, aşağı buxarlanma səviyyəli, aşağı təzyiqli qırıcı yanacağı ixtira etdi. Deyilənə görə, bu yanacağa hətta yanan kibrit atılsa belə yanacaq alışmır. Bu yanacağdan bir neçə 100 min gallon (1 qallon 22.4 litr) istehsal edildiyinə görə ölkədə kəskin şəkildə həşərat dərmanları çatışmamazlığı yarandı(ilkin ehtimalla yanacaqla həşərat dərmanının xam maddələri eyni olub)
1955-ci ildə təyyarə U-2 adlandırıldı.
thumb|TU-2S "Dragon Lady" və onu istiqamətləndirən Chevy Camaro SS thumb|Yarım təzyiqli kosmik geyimli U-2 pilotu
SSRİ üzərindən həyata keçirilən ilk uçuşlara radarlara düşdüyünə görə MKİ təyyarənin radar izini azaltmaq üçün “Göyqurşağı Layihəsinə” start verdi. Lakin bu cəhd uğursuzluqla nəticələndi və radar izini effektiv olaraq azaltmaq mümkün olmadı. Bu da yeni səsdən 3 dəfə sürətli, 25.000 metr hündürlüklü A-12 təyyarəsi layihəsinə gətirib çıxardı.
Dizayn
U-2-ə təqdirəlayiq performans verən dizayn həm də onu uçurmaq üçün çox çətin təyyarə edir. Uzun qanadları planer xarakteristikaları versə də onu 21.000 hündürlükdə saxlamaq çox incə məsələdir. Təyyarənin maksimal hündürlükdə qalması üçün pilot təyyarəni sürət limitinə çox yaxın uçurmalıdır. 21.000 metr hündürlükdə maksimal sürətlə təyyarənin stala düşmə sürəti arasında cəmi 19 kilometr/saat fərq var. Bu 19 kilometr/saatlıq sürət çərçivəsi “tabut küncü” adlandırılır. Belə ki, maksimal sürətdən cəmi 19 km/s aşağı sürətlə uçsa, yüksək hündürlükdə havanın sıxlığı çox az olduğuna görə təyyarənin qanadlarında yetərincə qaldırma qüvvəti olmayacaq, və təyyarə stala uğrayaraq idarəetməni itirəcək və aşağı doğru düşəcək. Nəticədə, təyyarə qəzaya uğraya bilər, yaxud da düşmən radarları tərəfindən tutula bilər.
Çox yüksək hündürlükdə qanadları idarə etmək üçün çox incə güc lazım olduğundan, U-2-nin idarəetmə sistemləri çox həssasdır. Lakin, aşağı hündürlükdə uçarkən hava sıxlığının çox olması və qanadları idarəetmə üçün əlavə mexaniki güc qurğuları olmadığı üçün təyyarəni idarə etmək çox çətin olur. Pilot təyyarəni arzuolunan səviyyədə idarə edə bilməsi üçün maksimal əzələ gücü tətbiq etməlidir. Təyyarə eniş xəttinə yaxınlaşarkən ona enmə üçün düzgün dərəcəni nizamlamaqda köməklik üçün eniş xəttində əlavə maşın enənə kimi onu izləyir.
U-2 normal 3 təkərli eniş mexanizminin əvəzinə 2 təkərli eniş sisteminə malikdir.
U-2-nin əməliyyat hündürlüyündə atmosferdəki hava təzyiqi çox az olduğuna görə pilot yarım təzyiqli kosmik geyim geyinir. Bu kabinədə ola biləcək hava buraxılması nəticəsində yaranacaq kəskin təzyiqsizliyə görə ehtiyat tədbiridir. Kabinədə standart hava təzyiqi 8.500 metr hündürlükdəki hava təzyiqi ilə eynidir.
Uçuş zamanı pilotlar maye və qida qəbul edə bilsələr də, onlar 8 saatlıq bir missiyada təqribən 2.7 kiloqram çəki itirirlər. Pilotlara missiyadan əvvəl zəhərli tabletka götürmək təklif edilir ki, düşmən ərazisinə düşərsə taleyini özü müəyyənləşdirə bilsin. Tərkibi maye potassium-siyanid olan tabletka ağıza qoyulub dişləndikdən 10-15 saniyə ərazində insanı öldürür. Bir çox pilot təklif kimi verilən həmin tabletkaları götürmür. 1956-cı ildə səhvən bir pilot az qalsın konfetlə həmin tabletkanı səhv sala biləcəyinə görə, həmin tabletkaları xüsusi qutulara qoymağa başladılar. Lakin 1960-cı ildə MKİ o nəticəyə gəldi ki tabletka uçuş vaxtı təsadüfən öz qutusunun içində olsa belə qırılsa maye potassium-siyanid pilotu öldürə bilər. Bundan sonra Texniki Servislər Diviziyası xüsusi gümüş 1 dollar qəpiyinin içində gizlədilmiş zəhərli iynə yaratdı. Bu qəpikdən yalnız bir nüsxədə hazırlandı, çünki əgər hər hansısa pilot bundan istifadə məcburiyyətində qalsa idi, U-2 proqramı böyük ehtimalla ləğv olunacaqdı.
May 1960 U-2 insidenti
MKİ SSRİ-nin daha içlərində baş verənləri izləmək üçün əvvəlki missiyalardan daha uzun missiya planladı. Missiyaya o zamana kimi 27 döyüş missiyası həyata keçirmiş, ən təcrübəli U-2 pilotu Frensis Qeri Povers (Francis Gary Powers) təyin edildi. Bir neçə dəfə təxirə salınmadan sonra uçuş Mayın birinə təyin edildi. Əslində, missiyanın 1 May gününə təyin edilməsi ciddi səhv idi. Çünki həmin gün SSRİ ərazisində önəmli bayram – Beynəlxalq Əmək Günü idi. Buna görə də həmin gün SSRİ ərazisində hava traffiki olduqca seyrək idi. SSRİ U-2-ni sərhədinə 24 kilometr qalmışdan izləməyə başladı və uçuşun 4 saat yarımlığında U-2-ə yerdən 3 ədəd S-75 “Dvina” (SA-2) raketi buraxdı. Onlardan birincisi U-2-nin yanında partladı və təyyarəni vurdu. Pilot Qeri Povers paraşütlə yerə salamat endi. Təəssüf ki missiya may ayının ilk günündə olduğuna görə həmin U-2-ni təqib etməyə göndərilən MiG-19 təyyarəsinə SSRİ HHQ-sinin may ayı üçün olan “Dost-Düşmən Tanıma Sistemi” protokolları tətbiq edilməmişdi. Nəticədə, ikinci raket Sergey Safronov tərəfindən idarə olunan MiG-19-u vurdu. Pilot həlak oldu. U-2 pilotu Povers yerə enəndən dərhal sonra SSRİ tərəfindən tutuldu. Qəzaya uğramış U-2 tam olaraq məhv olmamışdı və SSRİ təyyarənin bir çox hissələrini analiz edə bilmişdi.
thumb|SSRİ ərazisində vurulmuş U-2-nin qalıqları
Bissel və layihənin digər məsulları 21800 metrdə vurulmuş bir U-2-nin mütləq şəkildə tam məhv olacağına inandıqları üçün, onlar SSRİ-nin əlində dəlil olmayacağını düşünürdülər. 3 Mayda Amerikanın sivil agentliyi olan Milli Aeronavtika və Kosmos Administrasiyası (NASA) ona məxsus atmosferin yuxarı təbəqələrini araşdıran bir araşdırma təyyarəsinin Türkiyə üzərində yoxa çıxdığını elan etdi. MKİ-nin planına görə əgər lazım olarsa bir müddət sonra həmin təyyarənin pilotunun səhv nəticəsində SSRİ ərazisinə keçə biləcəyi ehtimalının olduğu bildiriləcəkdi. Xruşev sakit qalaraq amerikanların öz uydurma versiyalarını daha da genişləndirməsinə imkan verdi ki, onların yalanını üstünü tam açsın. Mayın yeddisində Xruşev Poversin sağ olduğunu və artıq casusluq etdiyini boynuna aldığını bildirdi. MKİ direktoru Dalls istefa ərizəsini yazsa da prezident Eyzenhover ərizəni rədd etdi və Dallsa publik olaraq bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürmək əmrini verdi. Xruşev Paris Sammitindəki çıxışı zamanı ABŞ-dən üzr istəməyi tələb edəndən və Eyzenhover bunu rədd etdikdən sonra sammit ləğv edildi.
thumb|S-75 "Dvina" 17 Avqust 1960-cı ildə Povers məhkəmədə üzr istədi və 3 il həbsə məhkum edildi, lakin fevralın 10-da ABŞ-də yaxalanmış SSRİ casusu Rudolf Abelə qarşılıq Qərbi Almaniya ilə Şərqi Almaniyanı birləşdirən Qliyenik körpüsündə ABŞ-yə təhvil verildi. ABŞ-yə qayıtdıqdan sonra o Lockheeddə U-2 pilotu kimi işləməyə başladı. MKİ araşdırmaçıları onun SSRİ-dəki sorğu zamanı “öz Amerikan vətəndaşı məsuliyyətinə” uyğun hərəkət etdiyini bildirdi. Belə ki, Povers SSRİ ilə əməkdaşlıq edirmiş kimi görüntüsü yaratmaqla əsas informasiyaları onlardan gizlədə bilmişdi.
SSRİ Poversin idarə etdiyi U-2-ni araşdıraraq onun eynisini Beriev S-13 adı altında layihələşdirdi. Lakin bu layihə MiG-25R və kəşfiyyat peykləri layihəsinə görə ləğv edildi.
Murad xan (Qızıl Orda)
Murad xan — Ağ Orda ulusundan idi. Cəmi 3 il xan olduqdan sonra baş əmiri İlyas tərəfindən öldürüldü. Yerinə Mir Polad xan keçdi.
Georgi Kostaki
Georgi Kostaki (, ləqəbi Qrek(yunan); 5 iyul 1913, Moskva, Rusiya imperiyası — 9 mart 1990, Yunanıstan) — yunan əsilli sovet kolleksiyaçısı; rus avanqardizminin tarixində ən böyük kolleksiyaçısı.
Bidens domingensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Araz Dadaşzadə
Həyatı
Araz Dadaşzadə 1936-cı il yanvarın 30-da Bakı şəhərində akademik Məmməd Arif və görkəmli pedaqoq  Zümrüd Axundovanın ailəsində anadan olmuşdur.
Araz Dadaşzadə 1952-ci ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin Fəlsəfə fakültəsinə daxil olmuşdur. 1953-cü ildə həmin fakültə bağlandığından, təhsilini Universitetin tarix fakültəsində davam etdirmiş və 1957-ci ildə bu təhsil ocağını uğurla bitirmişdir. O, 1957-1960-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasının Azərbaycan Tarixi muzeyində işləmişdir.
1960-1963-cü illərdə Respublika Elmlər Akademiyasının Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasında oxumuşdur. O, 1963-1966-cı illərdə burada kiçik elmi işçi, 1968-1976-cı illərdə isə İnstitutun orta əsrlər şöbəsinin baş elmi işçisi olmuşdur.
Araz Dadaşzadənin ömrünün böyük bir hissəsi Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının nəşrə hazırlanması və nəşri ilə bağlıdır. Tədqiqatçı alim 1966-1968-ci illərdə Ensiklopediyanın Baş redaksiyasında Ədəbiyyat və İncəsənət redaksiyasının müdiri, 1976-1988-ci illərdə isə baş redaktorun birinci müavini işləmişdir.
A.Dadaşzadə ədəbi fəaliyyətə 1956-cı ildə “Azərbaycan gəncləri” qəzetində çıxan “Tərli kürəklər” kinofilminə yazdığı eyniadlı resenziya ilə başlamış, müxtəlif vaxtlarda “Kral Lir”, “Dədə Qorqud”, “Dərviş Parisi dağıdır” və s. filmlərə həsr edilmiş məqalələrin müəllifi olmuşdur.
Tədqiqatçı alim dövri və xüsusi nəşrlərdə onlarala tənqidi və elmi məqalələrini müntəzəm surətdə çap etdirmişdir. O, ədəbiyyat və kino ilə yanaşı, teatr, musiqi, təsviri sənət və digər sahələrlə əlaqədar məqalə və rəylərin müəllifidir. A.Dadaşzadə gənclik illərində hekayələr də yazmış və onların bir qismi “Azərbaycan”, “Kirpi” və bir sıra digər nəşrlərdə çap olunmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
thumbnail|280px|Araz Dadaşzadə atası akademik Məmməd Arif Dadaşzadə və həyat yoldaşı Aida Dadaşzadə ilə.
Araz Dadaşzadənin elmi fəaliyyəti XVIII əsr Azərbaycan poeziyası və xüsusi olaraq M.P.Vaqifin həyat və yaradıcılığı ilə bağlıdır.
O, 1964-cü ildə “M.P.Vaqifin yaradıcılığı” mövzusunda namizədlik, 1977-ci ildə isə “XVIII əsr Azərbaycan lirikası (ideya-tematik və sənətkarlıq xüsusiyyətləri)” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. A.Dadaşzadənin XVIII əsr Azərbaycan ədəbiyyatının tədqiqində böyük xidmətləri vardır.
Alim “Molla Pənah Vaqif (həyat və yaradıcılığı)” (1966), “Певец жизни (Vaqif haqqında düşüncələr)” (1968), “XVIII əsr Azərbaycan lirikası” (1980), “Поэзия добра и красоты” (1986) kitablarının müəllifidir. Onun 1968-ci ildə M.P.Vaqifin anadan olmasının 250 illiyi ilə əlaqədar yazdığı “Molla Pənah Vaqif (həyat və yaradıcılığı haqqında oçerk)” kitabçası Azərbaycan, ingilis, fransız, türk, ərəb, fars, rus dillərində çap edilmişdir.
Moskvada çıxan “Вопросы литературы” jurnalı (1967, № 7) A.Dadaşzadənin “Molla Pənah Vaqif (həyat və yaradıcılığı)” əsərini belə qiymətləndirmişdir: “Monoqrafiya Vaqif poeziyasının mürəkkəb problemlərinin işıqlandırılması, onun Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində elmi cəhətdən obyektiv qiymətinin müəyyənləşdirilməsi baxımından böyük maraq doğurur. Şübhəsiz, bu vaxtadək Vaqifin yaradıcılığını ehtiva edən belə sanballı əsər yazılmamışdır”.
Filologiya elmləri doktoru Cavanşir Yusifli alimin tədqiqatlarının məziyyətləri haqqında yazır: “ Araz Dadaşzadənin təhlillərində poetik sistem -Vaqifin, yaxud XVIII əsrdə yazıb-yaratmış bir şairin poetikası elə bir mövqedən təhlil edilir ki, hər bir sözün, ifadə və deyimin ümumi kontekstdəki "tarixçəsi", dolayısı ilə ədəbi prosesin "kardioqramması" həqiqətə yaxın bir durumda ortaya çıxır. A.Dadaşzadənin elmi təfsirində "metafora boşluqları" yoxdur, yəni tədqiqatçı ciddiliyi bir an belə əldən vermir, müəyyən konsepsiyanın sahibi kimi əda göstərmir, sadəcə məlum fikirlərin sırasında özünü ifadə edir”.
Yaradıcılıq
Araz Dadaşzadə “Böyük türkmən şairi Məxdumqulu” (1960), “Aşıq Qurbani, 55 şeir” (1972), “Aşıq Abbas Tufarqanlı, 72 şeir” (1973) və digər kitabların ön söz müəllifi və tərtibçisidir. Onun “Historie de la litte’rature azerbaidjanaise” (“Azərbaycan ədəbiyyatının tarixi”) məqaləsi M.Quluzadə ilə birlikdə) Parisdə “Bedi Kartlisa, revue de kartvelogie” jurnalının bir neçə nömrəsində (1971-1974-cü illər) çap olunmuşdur.
O, “Sovet Şərqi xalqlarının ədəbiyyatlarında realizm problemləri” ümumittifaq müşavirəsində (Bakı, 1972), Azərbaycan yazıçılarının qurultaylarında və digər elmi-ədəbi tədbirlərdə dəfələrlə problem məruzələrlə çıxış etmişdir.
Araz Dadaşzadə “Odlar yurdu” bədii filminin, diafilm və sənədli filmlərin ssenari müəllifidir. Onun ssenari müəllifi olduğu “Tülkiyə uyduqda” kukla multfilmi (1972, rejissor: M.Rəfiyev) ilk və yeganə genişekranlı Azərbaycan cizgi filmidir.
Ədəbiyyatşünas alim Azərbaycan Dövlət Televiziyasının hazırladığı “Azərbaycan ədəbiyyatı teleantologiyası”, “Sovet poeziyasının teleantologiyası” və digər verilişlərin aparıcısı olmuşdur. Onun televiziya və radio verilişlərində çıxışlarının, habelə “Salman Mümtaz” məqaləsinin (“Fikrin karvanı” kitabı, “Yazıçı” nəşriyyatı, 1984) repressiyalar qurbanı, görkəmli ədəbiyyatşünas Salman Mümtazın ictimaiyyətə tanıtdırılması işində rolu az olmamışdır.
Araz Dadaşzadə, R.Taqorun “Bağban” əsərini (1961, Anarla birlikdə) və S.A.Tolstayanın “Mənim həyatım” kitabını (1981) Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir.
Araz Dadaşzadənin “Yaramazlığı sarsıdan gülüş” adlı son məqaləsi Sabit Rəhmanın yaradıcılığına həsr edilmiş və 1990-cı ilin noyabrında, yəni müəllif artıq vəfat etdikdən sonra “Bakinski raboçi” qəzetində çap olunmuşdur.
Araz Dadaşzadə Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş redaksiya heyətinin və elmi-redaksiya şurasının (1976-1990), Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı Təftiş Komissiyasının (1976-1990), “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzeti redaksiya heyətinin (1977-1982) üzvü olmuşdur. 1989-cu ildə Araz Dadaşzadəyə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Elm Xadimi fəxri adı verilmişdir. Araz Dadaşzadə 1990-cı il noyabrın 2-də vəfat etmiş və Bakıda, ikinci Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur. Övladları – oğlu Aqşin Dadaşzadə (1960) filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, qızı Zümrüd Dadaşzadə (1962) Ü.Hacıbəyli adına  BMA-nın professoru, Əməkdar İncəsənət Xadimidir.
Tərcümələri
(ruscadan)
Proprioseiopsis praeanalis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Bidens eatonii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Allah canınızı sağ eləsin, Cənab Rozuoter
Allah canınızı sağ eləsin, Cənab Rozuoter — Kurt Vonnequtun 1965-ci ildə nəşr olunmuş romanı.
Məzmun
Eliot Rozouter, könüllü yanğın söndürən, alkoqol aludəçisi və sanballı Rozouter fondunun prezidentidir. O, insan təbiəti ilə əlaqədar maraqlı təcrübəni həyata keçirmək qərarını verir. Bu yolda ona yazıçı Kilqor Traut kömək edir. Allah canınızı sağ eləsin, Cənab Rozuoter Kurt Vonnequtunun insan təbiətinin xəsislik, ikiüzlülük və saxtakarlıq kimi xüsusiyyətlərini və bu xüsusiyyətlərin qurub-quraşdırdığı mürəkkəb mexanizmlərdən ibarət sosial sistemləri hədəf almış satirik romanlarından birisidir. Birinci dəfə 1964-cü ildə nəşr olunan əsər, Eliot adlı obrazın xeyriyyəçi faəliyyətləri və könüllü yanğın söndürən kimi çalışması vasitəsi ilə öz mənəvi axtarışlarını özündə ehtiva edən əsərdir. Əsər Amerika cəmiyyətinin dini, siyasi, sosial və ən əsası iqtisadi - kapitalistik müstəvidə olan tənqidi və satirasıdır.
Mir Polad xan
Mir Polad xan — Qızıl Orda xanı. Mir Polad xan Çingiz xan nəslindən gəlməyib, birbaşa Kotrak xanın nəslindən gəlirdi. Qızıl Ordanın ilk qeyri-monqol hökmdarı sayılır. Lakin hakimiyyəti cəmi 1 il çəkmişdi, 1365-ci ildə Əziz Şeyx xan tərəfindən edam edilmişdi.
Stanislav Despot-Zenoviç
Stanislav Despot-Zenoviç — 1878–1894-cü illərdə Bakı Şəhər Dumasının başçısı.
Həyatı
Stanislav Despot Zenoviç (Stanisław Despot-Zenowicz) 1835-ci ildə Vilnüsdə anadan olmuşdur. 15 may 1900-cü ildə Batumidə 65 yaşında ağır xəstəlik nəticəsində vəfat etmişdir. Qujufda, Krımda dəfn olunmuşdur..
Ailəsi
Subay idi. Onun nəslinin ilk tanınmış namizədi Bartoşanın adı 1837-ci ildə qeyd olunur. 1401-ci ildə Bartoşa Zenoviç və onun oğlu Zenon polyak kralına öz loyallıqları haqda akt imzalamışdırlar. "Despot" (Deszpot) ləqəbi XVII əsrin sonunda Zenoviçlərin Serbiya despotlarından gəlməsinə əsaslanaraq peyda olmuşdur. Despot-Zenoviç nəslinin ilhaq olunduğu zaman Minsk quberniyasının zadəgan (szlachta) cəmiyyətində qeydiyyatdan keçmişdirlər.
Siyasi-ictimai fəaliyyəti
1853-cü ildə Stanislav Despot-Zenoviç Tiflis şəhərinə gəlmişdir. Əvvəlcə rus imperatorunun Qafqazdaki səfiri Vorontsovun Qafqazdakı karguzarlığında qubernatorun müavini olmuşdur. 1854-cü ildə kollec müavini vəzifəsinə təyin olundu. Eyni zamanda Moskva Universitetində təhsil alırdı. Krımın Türkiyə ilə müharibəsindən sonra nəaliyyətlərinə görə müşavir təyin olunmuşdur. 1861-ci ildə saray müşaviri rütbəsinə qalxmışdır, 1864-cü ildə isə kollec məsləhətçisi rütbəsində çalışmıdır.
Bakıda
Sonra Despot-Zenoviçi Bakıya gəlmişdir. Burada rayon məhkəməsində prokuror vəzifəsini tutmuşdur. 1872-ci ildə indiki general rütbəsinə bərabər olan dövlət müşaviri oldu.1873-cü ildə iyirmi illik qüsursuz xidmətinə görə Despot-Zenoviç general-mayor rütbəsini qalxmışdır. Məhbusların himayəsi üzrə Qafqaz Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur.
Şəhər Dumasında
1878-ci ilin oktyabr ayında şəhər başçısının xəstə olmasına görə müvəqqəti olaraq onu əvəz edirdi, 1879-cu ilin fevral ayında isə qubernator tərəfindən şəhərin başçısı təyin olmuşdur. Qubernator bağının yaşıllaşması, dənizkənarı yolun tikilməsi və şəhərin görünüşü ilə bağlı bir çox işlərlə məşğul olur.
1881-ci ildə Bakı Şəhər Dumasına dörd illik müddətə seçkilər keçirilir (1882–1885), bunun nəticəsində Despot-Zenoviç şəhərin başçısı vəzifəsinə seçilir. O, öz çıxışında belə demişdi: "İlk dəfə bu vəzifəyə hökmdar tərəfindən təyin olunmuşdum. Bu dəfə isə məni siz özünüz seçdiniz, buna görə sizə dərin minnətdarlığımı bildirirəm." Bakı Şəhər Dumasının üzvləri başçının təklifinə əsasən azərbaycan, rus və erməni təyin olunmuşdur.
1886-cı ilin mart ayında Bakı Şəhər Dumasına üçüncü seçkilər keçirilmişdir. Despot-Zenoviç yenidən Bakı Şəhər Dumasının başçısı seçilmişdir.
1888-ci ildə başçının səyləri nəticəsində küçələrin sayı artmış, trotuarlara asfalt salınmış, neft tüstüsü azalmışdır. İctimai at nəqliyyat vasitəsi öz fəaliyyətinə başlamışdır. Despot-Zenoviç həmçinin küçələrin adlanması və nömrələnməsi ilə də məşğul olmuşdur. Balkonda xalçaların çırpılmasına və özəl elanların yayılmasına qadağa qoyulmuş, nəzarətçi müəssisələri açılmışdır. O, həmçinin tarixi abidələrə, əsasən İçərişəhərdə yerləşən Şirvanşahlar Sarayına xüsusi qayğı göstərirdi. Məhz onun sayəsində Şirvanşahlar Sarayı bərpa olmuş və şəhərə təhvil verilmişdir.
Texniki Məktəb
1880-ci ildə Despot-Zenoviç texniki məktəbin açılışı mövzusunu açmışdı. Daha sonra bu peşə məktəbi dördillik peşə məktəbinə çevrildi və 8 noyabr 1888-ci ildə təntənəli açılışı baş tutdu. 1893-cü ildə məktəbin Stanislavski küçəsində məktəb tikilməsinə təkan vermişdi – layihəni memar Qoslavskiyə tapşırmışdı. 1896-cı ildə məktəbin akt zalında müəssisənin yaradıcısı kimi onun şəkilinin asılmasına qərar verilmişdi. Hazırda həmin məktəb Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetidir.
Digər
1879-cu ildə Ludviq Nobelin hakimiyyətlə birlikdə problemlərin həll olunması üçün sənayeçilərin müstəqil təşkilatının yaradılması fikrini dəstəkləmişdi.
1891-ci ildə Despot-Zenoviç "Xəzər-Qara Dəniz Daşınma İdarəsinə" və "Neft Cəmiyyəti"nin İdarə Heyətinin sədri seçilmişdir.
1895-ci ilin sonunda Bakı Xəzər-Qara Dəniz Cəmiyyətinin İdarəsinin sədri seçilib Batumiyə köçdü.
Xatirəsi
13 yanvar 1904-cü ildə Bakı Şəhər Duması şəhərin Fəxri Xiyabanında Stanislav Despot-Zenoviçə abidə qoymağa qərar verdi və buna külli miqdarda vəsait ayırdı. Həmçinin Bakı Texniki Məktəbində Despot-Zenoviçin adına "millətindən və dinindən asılı olmayaraq" tələbələr üçün 2 təqaüd ayrıldı.
Çeroki qraflığı (Alabama)
Çeroki dairəsi — ABŞ-nin Alabama ştatının şimal-şərq hissəsində yerləşən bir dairə. 2020-ci ildə aparılmış siyahıyaalınmaya əsasən, əhalisi 24,971 nəfərdir. Qraflıq mərkəzi Senta şəhəridir. Dairə çerokilər tayfasının şərəfinə adlandırılmışdır.
Tarixi
İndiki Çeroki dairəsinə daxil olan ərazilər əsrlər boyu muskoqlar (kriklər) adlı yerli amerikan millətinə aid idi. Çerokilər buraya hinduların məcburi köçürülməsindən bir nəsil əvvəl gəldilər. Dairənin yerli amerikan əhalisi bu gün də az sayda olmaqdadır.
9 yanvar 1836-cı ildə Alabama qanunvericilik orqanı müasir sərhədləri ilə Çeroki dairəsini yaratdı. İki il sonra Birləşmiş Ştatlar hökuməti ərazini tərk etmək istəyən çerokiləri zorla qovdu, bu hadisə tarixə "göz yaşları cığırı" kimi düşdü.
Çeroki dairəsi dini bayram zamanı 27 mart 1994-cü ildə yenidən xəbərlərə düşdü, çünki həmin gün orada şiddətli F4 tornadosu baş verirdi. Qoşen Birləşmiş Metodist Kilsəsi Birminqemdəki Milli Meteoroloji Xidmətin şimali Kalhun, cənub-şərq Etova və cənub Çeroki dairələrinə xəbərdarlıq etməsindən cəmi on iki dəqiqə sonra təbii fəlakət nəticəsində dağıldı.
Mendel qanunu
thumb|Mendelin I və II qaununu izah edən sxem Mendel qanunu — Qreqor Yohan Mendelin təcrübə və tədqiqatlarına əsaslanan orqanizmlərin irsi əlamətlərinin nəsildən-nəsilə ötürülməsi prinsiplərini izah edən klassik genetikanın əsasını təşkil edən, irsiliyin molekulyar mexanizmlərini və "təmiz qamet hipotezini" izah edən qanun. Mendel qanununun məğzi ondan ibarət idi ki, hər bir canlı orqanizm irsi əlamətləri daşıyan, hal-hazırda gen adlandırılan əsas hissəciklərə malikdirlər. Bu hissəciklər vasitəsilə irsi xasiyyət və əlamətlər nəsildən-nəsilə ötürülmüş olur.
Tarixçə
Qeyd etmək lazımdır ki, Qreqor Yohan Mendelə qədər əldə olunmuş nəticələr qanun şəklində verməmişdir. XIX əsrin ortalarında (O.Sarje, Ş Noden) dominantlıq halı haqqında ilk təsəvvürlər meydana çıxmış olur. Çox vaxt birinci nəsil hibridləri bir-birilərinə və valideynlərin biri ilə (əlamət dominantlıq təşkil etdiyi üçün) oxşar olurlar. Resessiv olan və ya üzə çıxmayan əlamətlər itməyərək hibridlərin bibr-biri ilə çarpazlaşdırılmasından yaranan nəsildə üzə çıxa bilir. C. Qoss göstərmişdir ki, öz-özünə tozlanmada ikinci nəsil hibridlərində dominant əlamətlər iki cür: parçalanan və parçalanmayan ola bilirlər. Lakin tədqiqatçıların heç biri öz müşahidələrini nəzəri cəhətdən qiymətləndirə bilməmişdirlər. Növbəti iki biologiya imtahanından kəsilən Qreqor Yohan Mendel Avqustin monastrında abbatlıq etməyə başlamışdır. Bitkilərin müxtəlif əlamətləri onda böyük maraq yaradaraq 1856–1863 illərdə monastrın baxçasında noxud bitkisi üzərində bəzi tədqiqatlar apararaq irsi əlamətlərin qanunauyğunluğunu izah edən günümüzdə "Mendel qanunu" kimi tanınan qanununun izahını vermiş olur. 8 mart 1865 ci ildə Mendel öz təcrübə və tədqiqatlarının nəticələri haqqında Brno təbiətşünaslar cəmiyyətinə hesabat verir. Onun tədqiqatları cəmiyyətin işləri ilə birlikdə "Calaq bitkiləri üzərində təcrübələr" başlığı altında dərc olunur. Brno təbiətşünaslar cəmiyyətinin jurnalı prestij və bir o qədər də məşhur deyildir. Bu qəbildən olan dərclərə yalnız mərkəzi kitabxanalarda rast gəlmək mümkün idi. 1884-cü ildə Mendelin vəfatından sonra onun bu tədqiqatları unudulur və məşhurlaşa bilmir. 1900 ci ildən başlayaraq holland Huqo De Friz, alman Karl Korrens və avstriyalı Erix fon Çermak bir-birilərindən müstəqil şəkildə nəbati tədqiqatlar apararkən Mendelin məqaləsinə rast gəlirlər və anlayırlar ki, onların apardıqları tədqiqatlar Mendelin nəticələri ilə tam üs-üstə düşür. Beləliklə Mendelin dərci sağlığında ala bilmədiyi qiymətini alaraq və yayılaraq dünyanın 120 universitetinin kitabxanasına yetişmiş olur.
Metod və tədqiqatlar
thumb|200px|Mendelin tədqiqat sxemi
Birinci nəsil hibridlərin oxşarlıq qanunu
Hibridlərdə valideynlərindən birinin əlamətinin üzə çıxmasını dominantlıq halı adlandırmışdır.
"Allel genli, müxtəlif əlamətli fərdlərin çarpazlaşdırılmasından alınan birinci nəsil hibridlərin fenotipi dominant əlamətlərlə xarakterizə olunaraq, genotip baxımından heteroziqotdurlar."
Mendelin bu qanunu "Dominantlıq qanunu" kimi də tanınır.
Yarımdominantlıq və qeyri-tam dominantlıq
Bəzi rəqib və ya əks əlamətlər özlərini tam deyil yarımçıq büruzə verirlər. Buna yarımdominantlıq deyilir. Məsələn, lat. Linaria bitkisinin qırmızımtılçəhrayı çiçəklisini ağ çiçəkli ilə çarpazlaşdırdıqda birinci nəsil hibridləri ağımtılçəhrayı rəngli çiçəklərə malik olurlar. Andaluziya qara rəngli toyuğunu ağ rənglisi ilə çarpazlaşdırdıqda birinci nəsil fərdləri boz rəngli olurlar. Yarımdominant heteroziqotlar resessiv və dominant homoziqotlar arası ortaq əlamətlərə malik olurlar. Yarımdominantlıqdan fərqli olaraq kodominantlıq zamanı heteroziqot əlamətlər eyni dərəcəli (qarışıq) olur. Kodominantlığa tipik nümunə kimi insanın qan qrupunun irsən ötürülməsini göstərmək olar. Insanda qan qrupunun əlamətlərini daşıyan A və B genləri dominant, 0 isə ressesivdir. Bu sistemə əsasən 00 I, AA və A0 II, BB və B0 III, AB isə IV qan qrupunu müəyyən edir. Bütün AA (I qrup) və BB (III qrup) genotiplərindən törənən insanlar AB (IV qrup) genotiplidirlər. Onların fenotipləri valideyn fenotipləri arasında aralıq təşkil etmir, çünki eritrositlərin səthində hər iki A və B aqlütinogeni mövcuddur. Yarımdominantlıq və kodominantlıq halları Mendel qanununu bir qədər dəyişmiş olur:
"Allel genli, müxtəlif əlamətli fərdlərin çarpazlaşdırılmasından alınan birinci nəsil hibridləri bu hallarda: dominantlıq halında dominant əlamətlə və ya kodominantlıq halında isə qarışıq (aralıq) əlamətlə oxşardırlar."
Əlamətlərin parçalanması qanunu
Əlamətlərin parçalanması qanunu və ya Mendelin II qanunu
"Monohibrid çarpazlaşma zamanı alınmış ikinci nəsil hibridləri arasında fenotip əlamətlər 3:1 nisbətində: 3/4 dominant, 1/4 resessiv olmaqla parçalanır."
thumb|200px|right|Əlamətlərin parçalanması sxemi İki təmiz ya allel fərdin çarpazlaşmasına monohibrid çarpazlaşma deyilir. heteroziqot fərdlərin çarpazlaşmasından törənən fərdlərin bir hissəsi dominant, digər hissəsi isə resessiv əlamətlərin daşıyıcısıdırlar. Resessiv əlamətlər birinci nəsil hibridlərində itməyərək, gizlin qalaraq ikinci nəsil hibridlərində üzə çıxırlar. Əlamətlərin parçalanması fenotip üzrə 3:1 nisbətində və genotip üzrə 1:2:1 nisbətində olması aşağıdakı şəraitdən aslıdır:
Həmçinin bax
Qreqor Yohan Mendel
Rafiq Quliyev (rəssam)
Rafiq Məhərrəm oğlu Quliyev — tədqiqatçı rəssam.
Həyatı
1956-cı ildə Cəbrayıl rayonunun Quycaq kəndində anadan olmuşdur. Bu gün təsviri sənət məkanında rəngkar və heykəltaraş kimi tanınan Rafiq Quliyev ixtisas təhsilini Bakıdakı məşhur “Əzimzadə məktəbi” ndə almışdır. Həmin təhsil ocağını fərqlənmə diplomu ilə bitirəndən sonra o, 1980-ci ildə təyinatla Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Mədəniyyət üzrə Elmi-Metodiki Mərkəzində (indiki Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Mədəniyyətşünaslıq üzrə Elmi-Metodiki Mərkəz- MEMM) işə başlamışdır. Bu gün onun həmin müəssisədə “İncəsənət bilikləri” şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışması da onun Azərbaycanda xalq yaradıcılığının öyrənilməsi və təbliği sahəsində apardığı səmərəli fəaliyyətə verilən dəyərin əyani nümunəsidir. Sonradan Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda ali təhsil alan Rafiq Quliyev ötən illərdə respublikanın müxtəlif güşələrində yaşayan istedadları üzə çıxarmaqla yanaşı özü də yaradıcılıqla məşğul olmuş, rəngkarlıq, qrafika və heykəltaraşlıq sahələrində yaddaqalan əsərlər yaratmışdır. Əsərlərin vaxtaşırı müxtəlif miqyaslı yerli və xarici sərgilərdə uğurla göstərilməsi də nəticəsiz qalmamışdır. Belə ki, hazırda o, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olmaqla bərabər, həm də neçə-neçə Beynəlxalq festivalın laureatıdır. Yaradıcılığını ictimai fəaliyyətlə vəhdətdə davam etdirən Rafiq Quliyevin Azərbaycan Respublikası Ağsaqqallar Şurasının üzvü olması da onun həyatda nümayiş etdirdiyi vətəndaşlıq mövqeyinə göstərilən ehtimadın ifadəsidir.