cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İlankəş (Kəleybər)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 11 nəfər yaşayır (5 ailə).
Vaqriya yarımadası
Vaqriya yarımadası Almaniyanın şərqində yerləşən yarımada. Ən hündür nöqtəsi Bunqsberq təpəsidir (168 m). Bu təpənin üzərində köhnə qala vardır. thumb|300px|Vaqriya yarımadası Orta əsrlərdə Vaqriya (Wageria) toponiki geniş bir əraziyə şamil edilirdi thumb|300px|Tarixi xəritə (1682—1688) thumb|780px|Vaqriyadan bir panorama "Slaviyan eksiklopediyası"na görə vilayətin tarixi sərhədləri Baltik dənizi, Trave,Svetin çayları və Femarn adası adası arasında yerləşir. Slavyan tayfası olan Vaqrlar bölgədə yayılmışdır. 1139-cu ildə ərazini alman feodolları ələ keçirmişdir.
Əfqan Nuriyev
Əfqan Rövşən oğlu Nuriyev (11 aprel 1997, Sarıqamış, Samux, Azərbaycan — 3 noyabr 2020, Laçın, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əfqan Nuriyev 11 aprel 1997-ci ildə Samux rayonu Sarıqamış kəndində anadan olub. 2019-cu ildə əsgərliyə çağırılıb, Beyləqan rayonunda xidmət edib.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Əfqan Nuriyev Qubadlı və Laçın döyüşlərində savaşıb. 3 noyabr 2020-ci ildə Laçın uğrunda gedən döyüşlərdə artilleriya atəşi nəticəsində şəhid olub. Əfqan Nuriyev Samuxda torpağa tapşırılmışdır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Nuriyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Nuriyev ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını və xidməti vəzifələrini yerinə yetirən zaman fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 30.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Nuriyev ölümündən sonra "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edildi.
UEFA Avro 1976 (seçmə mərhələsi, 6-cı qrup)
UEFA Avro 1976-nın seçmə mərhələsinin 6-cı qrupunda SSRİ, İrlandiya, Türkiyə və İsveçrə milli futbol komandaları mübarizə aparmışlar. Turnirin 1/4 mərhələsinə vəsiqəni 1-ci yeri tutan SSRİ millisi qazanmışdır.
Qreys Kulic
Qreys Kulic — ABŞ-nin Prezidenti Kalvin Kulicin həyat yoldaşıdır.
Cund (Kəleybər)
Cund - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 73 nəfər yaşayır (17 ailə).
Abuzər Rəsulov
Həyatı
Abuzər Rəsulov 1907-ci ilin 16 dekabrında Şəki şəhərində dəmirçi ailəsində anadan olmuşdur. 1915-ci ildən 1918-ci ilə qədər üçillik ibtidai məktəbdə oxumuş və 1918-ci ildən 1920-ci ilə qədər atasının yanında dəmirçilik etmişdir.
Təhsili
1920 və 1921-ci illərdə nümunə-zəhmət məktəbində, 1921-ci ildən 1925-ci ilə qədər isə Şəki Müəllimlər Seminariyasında oxumuş, oranı bitirdikdən sonra 10 nömrəli məktəbdə ibtidai sinif müəllimi işləmişdir. 1926 və 1927-ci illərdə 7 nömrəli oğlan məktəbi ilə 8 nömrəli qız məktəbinin birləşməsindən yaranmış birləşmiş məktəbin müdiri vəzifəsində işləmişdir. İlk dəfə olaraq qız uşaqları ilə oğlan uşaqlarının birlikdə oxumalarının təlim-tərbiyə işini sınaqdan keçirmək ona tapşırılmışdı. O zaman maarif şöbəsinə və maarif komissarlığına yazılmış hesabatlarda qeyd olunmuşdur ki, qız və oğlan uşaqlarının birlikdə oxumalarının təlim – tərbiyə işinə və birlik səviyyələrinin yüksəlməsinə müsbət təsiri vardır.
Elmi adları
A.M. Rəsulov 1951-ci ildə "Özlü mayelərdə tərpənmiş dalğalarının yayılması" mövzusunda fizika-riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə, 1973-cü ildə isə "Rezinin deformasiya və quruluşu" mövzusunda apardığı çox mürəkkəb, nəzəri və praktiki əhəmiyyətə malik doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş və texnika elmləri doktoru adına layiq görülmüşdür.
Elmi Fəaliyyəti
A.M. Rəsulov 1929-cu ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Fizika-riyaziyyat şöbəsinə daxil olmuş, 1932-ci ildə oranı bitirmiş və "Azsənaye Şurası"nın Şəkidə olan "Sənaye Texnikomu"na Fizika-riyaziyyat müəllimi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1934-cü ildə bu texnikom Şəki şəhərindən Bakıya köçürülmüşdür. A.M. Rəsulov da Bakı şəhərinə köçmüş və 1934-cü ildən 1937-ci ilə qədər — əsasən – Azneftin Neftayırma Texnikomunda fizika müəllimi vəzifəsində işləmiş, eyni zamanda Azərbaycan Dövlət Universitetinin Ümumi fizika kafedrasında laborant vəzifəsində çalışmışdır. 1937-ci ildən 1941-ci ilə qədər universitetdə assistent və baş müəllim vəzifələrini icra etmişdir. Bu müddət ərzində O, fizika fənninin səmərəli keçirilməsi üçün ən vacib olan müxanika laboratoriyasının, molekulyar fizika, elektrik və optika laboratoriyalarının, eləcə də, fizikadan nümayiş "muzeyinin" təşkilində əsaslı işlər görmüşdür. 1941-ci ilin nboyabr ayından 1944-cü ilin avqust ayına kimi ordu sıralarında olmuşdur. Tərxis olduqdan sonra 1945-ci ilin mart ayından 1952-ci ilə qədər Bakı Dövlət Universitetinin Eksperimental fizika kafedrasında baş müəllim və 1952-ci ildən 1978-ci ilə qədər Molekulyar fizika kafedrasında dosent, 1978-ci ildən fizika fakültəsinin Optika və molekulyar fizika kafedrasının professoru vəzifəsində işləyir. Professor A.M. Rəsulovun müxtəlif jurnallarda 80-dən çox elmi, elmi-metodik məqalələri dərc olunmuşdur. O, Müxtəlif konfranslarda, seminarlarda 100-dən çox elmi məruzə ilə çıxış etmişdir. 1958-ci ildə nəşr olunmuş "Ali məktəblər üçün fizikadan laboratoriya işlərinə rəhbərlik" tədris vəsaitinin əsas müəlliflərindən biridir. 1986-cı ildə "Maarif" nəşriyyatı tərəfindən professor A.M. Rəsulovun "Optikadan laboratoriya işlərinə rəhbərlik" ı tədris vəsaiti buraxılmışdır. Professor A.M. Rəsulov universitetin ictimai həyatında yaxından iştirak etmişdir. O, bir çox orden, medal və döş nişanları ilə təltif olunmuşdur.
A.M. Rəsulov 2001-ci ildə vəfat etmişdir.
Henri Dreyper
Henri Dreyper — Amerikalı həkim və həvəskar astronom. O, bu gün astrofotoqrafiyanın qabaqcıllarından biri kimi tanınır.
Bərikə
Coğrafi mövqe
Şəhər vilayətin şimal-şərq hissəsində, Ores dağ silsiləsi ərazisində, dəniz səviyyəsindən 450 m yüksəklikdə yerləşir.
Bərikə ölkənin paytaxtı Əlcəzairdən təxminən 255 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərdə 104,388 nəfər yaşayır. İllər üzrə şəhər əhalisinin dinamikası:
Nəqliyyat
Ən yaxın hava limanı Biskra şəhərində yerləşir.
Kələsur (Kəleybər)
Kələsur - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 108 nəfər yaşayır (22 ailə).
Anar
Anar (tam adı: Anar Rəsul oğlu Rzayev; ) — azərbaycanlı yazıçı, şair, tərcüməçi, ssenarist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri. Xalq yazıçısı
Ailəsi
Anarın atası şair Rəsul Rza, anası şairə Nigar Rəfibəylidir. Anar anası tərəfdən Azərbaycanın məşhur ictimai və dövlət xadimi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk səhiyyə naziri və Gəncə şəhərinin general-qubernatoru olan Xudadat bəy Rəfibəylinin nəvəsidir. Atası tərəfdən isə Məmmədxanlılar nəslindəndir. Soy adları ulu babası, Çiyni və bir para kəndlərin mülkədarı Məmmədyar oğlu Məmməd xanla bağlıdır. Bayat boyundan, Şahsevən tayfasından olan Məmməd xan XIX əsrin ortalarında rus əsgərləriylə toqquşmadan sonra zindana atılır və orda zəhərlənərək öldürülür. Məmmədxanın nəticəsi, Rəsulun atası İbrahim Məmmədxanlı Göyçayda mirzəlik edər və ticarətlə məşğul olarmış. 1915-ci ildə Bakıda vəfat etmiş və Çəmbərəkənddə dəfn edilmişdir.
Ələkbər bəyin yeganə oğlu, Nigar xanımın atası Xudadat bəy ilk ali təhsilli cərrahlardandır. Xarkov Tibb Universitetini bitirdikdən sonra 17 il Gəncə xəstəxanasının baş həkimi və həkimlər cəmiyyətinin sədri kimi çalışmışdır.
1918-ci ildə Gəncədə müstəqil Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulan zaman Xudadat bəy Rəfibəyli Fətəli xan Xoyskinin hökumətində ilk səhiyyə naziri olmuş, bir il sonra isə Gəncə general-qubernatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1920-ci il aprel bolşevik çevrilişindən sonra həbs edilmiş, Gəncə üsyanının təşkilində ittihamlandırılaraq güllələnmişdir.
Həyatı
thumb|Azərbaycanın mədəniyyət və incəsənət xadimlərinin bir qrupunun Prezident [[İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva ilə görüşü zamanı. 1 mart 2019-cu il .]] Anar 1945-ci ildə 10 illik musiqi məktəbinə (indiki Bülbül adına məktəb) daxil olmuş və 1955-ci ildə həmin məktəbi gümüş medalla bitirmişdir. Birinci sinifdən onuncu sinifə qədər Zemfira Səfərovayla bir yerdə oxumuşlar.
1955-ci ildə Anar Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə, Zemfira konservatoriyaya daxil olsa da, yolları ayrılmamış, nişanlanmış, evlənmişlər. Toyları 1962-ci il yanvarın 27-də olmuşdur.
Anar və Zemfira xanımın iki övladları var. Böyük oğulları Tural ərəbşünas və diplomatdır, Azərbaycanın Misir Ərəb Respublikasındakı səfiridir, qızları Günel isə Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsini bitirib.
Fəaliyyəti
Anar 2014-cü ildə Türkiyənin Əskişəhər şəhərində keçirilən VI Türk Dünyası Ədəbiyyat Dərgiləri Konqresinin qərarı ilə Türk Dilində Danışan Ölkələrin Yazarlar Birliyinin ilk başqanı seçilib.
Mükafatları
]]
NGC 515
NGC 515, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Sultan Vələd
Sultan Vələd — sufi, şair.
Həyatı
Sultan Vələd Mevlana Cəlaləddin Ruminin oğludur. Fars dilində bir divanı, üç məsnəvisi vardır. Sultan Vələdin türkcə yazdığı sətrlər türk şerinin ilk dəyərli örnəklərindəndir.
Anadolu Səlcuqlular dövləti zamanında bu günkü Karaman Larənəd adı ilə tanınırdı. Bir gün Laləndəyə xoş bir xəbər çatdı. Ailəsi ilə birlikdə Xorasının Bəlx şəhərindən yola çıxan və bir çox yerləri dolaşdıqdan sonra Anadoluya yol alan Sultan'ül-Üləma Bəhaəddin Vələd oğlu Mövlanə Cəlaləddinlə birlikdə Laləndə gələcəkdi. Xəbər qısa vaxtda bütün şəhərə yayıldı. Larəndə valisi Əmir Musa şəhərin başbilənləri ilə birlikdə Bəhaəddin Vələdi qarşılamağa çıxdı.
Meqadivers ölkələri
right|thumb|400x400px| Conservation International tərəfindən megadiverse olaraq təyin olunan 17 ölkə Meqadivers ölkələri Yerdəki əksər növlərin və ya çox sayda endemik növün yerləşdiyi ərazini bildirmək üçün işlədilən termindir. Conservation International 1998-ci ildə 17 meqadivers ölkənin olduğunu açıqlayıb. Onların bir çoxu tropik və ya subtropik bölgələrdə yerləşir.
Meqadiverslilik geniş biomüxtəliflik deməkdir. Meqadivers ölkələri üçün əsas meyar növlər, cinslər və ailələr səviyyəsində endemizmdir. Meqadivers ölkəsi ən az 5.000 növ endemik bitkiyə sahib olmalı və dəniz ekosistemləri ilə sərhəd olmalıdır.
2002-ci ildə Meksika bioloji müxtəliflik və əlaqəli ənənəvi biliklərlə zəngin ölkələrdən ibarət Bənzər Meqadivers Ölkələri adlı ayrı bir təşkilat qurdu. Bu təşkilata Conservation International tərəfindən müəyyənləşdirilən üç meqadivers ölkədən başqa hamısı daxildir.
Meqadivers ölkələrin siyahısı
17 meqadivers ölkəsi bunlardır:
Cancún təşəbbüsü və bənzər meqadivers ölkələrinin bəyanatı
thumb|400x400px| 20 bənzər meqadivers ölkələri
Cari üzv ölkələrin siyahısı
Bənzər Meqadivers Ölkələri təşkilatının hazırkı üzv ölkələri:
Danidin
Danidin– Yeni Zelandiyada, Cənub Ada sının cənub-şərqində yerləşən şəhər,həmçinin Otaqo regionunun inzibati mərkəzidir.
Şəhər 1848-ci ildə Şotlandiya azad kilsə icması tərəfindən salınmış,Edinburq şəhərinin (gel dilində – Dan Edinn,Dùn Èideann) şərəfinə adlandırılmışdır. Danidin, ölkənin dörd əsas mərkəzlərindən biri sayılır, baxmayaraq ki, əhali baxımından yalnız yeddincidir.
Tarix
Arxeoloji araşdırmalara əsasən, günümüzün Danidin ərazisində yaranan ilk insan qrupları burada 13-14-cü əsrin sonlarında sağ qalan moa axtarışında olan maorilər idi.Nəhəng quşların tükənməsindən sonra, maorilər, oturma həyatı yaşamış, balıqçılıq, ovçuluq və toplama ilə məşğul olmuşdur.İngilis dənizçilərin məlumatlarına görə, 19-cu əsrin əvvəllərində yerli əhali bu cənub adasında ən böyük idi.
Otago Körfezi sahilində ilk ağ kişi, 25 Fevral - 5 Mart 1770-ci il tarixləri arasında buranı kəşf etmiş Ceyms Kuk idi.Gəminin jurnalında, Kuk yaxınlığında bir çox pinqvin və dəniz pişikləri ni müşahidə etdiyinə diqqət çəkirdi.Axtarışa gəlmiş avropalı dənizçiləri və körfəzin sahillərində yaşayan aboriqenlər arasında tədricən  qızışan münaqişələr, nəticədə 1810-1823-cü illərin "Pişik Müharibəsinə" (ing.Sealers' War) gətirib çıxardı.Mübahisələrin mövzusunun ortadan qalxmasından  - pişiklərin məhv edilməsindən- sonra müharibə sona çatdı.
1815-ci ildə Vilyam Taker (İng. William Tucker) tərəfindən idarə olunan ingilis köçkünlərinin kiçik bir qrupu sahildə bir kənd qurdu.Əvvəlcə maorilərlə əlaqələri xeyirxah idi, Tucker hətta evinə yerləşən maori qızı ilə  evləndi.Ancaq 1817-ci ilin dekabrında qonşu komandirlərdən biri əsgərləri ilə kəndə gəldi və kolonistlərdən  xərac tələb etdi.Sakinlər onlara lideri məmnun edən əmlakı verdi və düşündükləri kimi təhlükə keçdi.Ancaq növbəti gün qəflətən sakinlərə hücum edildi.Yalnız bir qaçmaq və limanda ingilis gəmisinə çıxmağı bacardı.Taker da daxil olmaqla bütün qalanlar öldürüldü və yeyildilər. Maori Salnamələri hücumun səbəbi olaraq liderin hədiyyələrdən narazılığını göstərir.
1831-ci ildə müstəmləkəçilikdə daha müvəffəqiyyətli bir cəhd olmuşdur. Sidney dən olan üç balina ovçusu,Brooks qardaşları, burada bir balina stansiyası qurdular.O vaxtlar mahalda yaşayan Maorilərin əhəmiyyətli bir hissəsi ya Avropa lılar ilə gələn xəstəliklərdən öldü, ya da odlu silahlar ortaya çıxdıqdan sonra yerli qəbilələrarası çaxnaşmalarda məhv oldu.Beləliklə, ərazi yaşayış üçün təhlükəsiz oldu.Kiçik stansiya böyük bir balina limanına çevrildi və 1840-cı ildə şəhərin yaxınlığında Cənubi adada ilk fermalarda meydana çıxdı.180px|thumb|soldan|Qışda St Paul Kilsəsi və Şəhər Meydanı
1848-ci ildə Frederik Taketin rəhbərliyi altında Şotlandiya dakı presviteryanlar bir koloniya təsis etdi və Edinburq un qel adının şərəfinə Danidin adı verildi (Dùn Èideann).
1861-ci ildə Cənubi adada qızıl yataqlarının tapılması və sonrakı qızıl sürüşməsi şəhərin sürətli böyüməsinə səbəb oldu.1865-ci ildə Danidin Yeni Zelandiya da ən böyük şəhər olmuş və 1900-cü ilə qədər bu adını tutmuşdur.1869-cu ildə Yeni Zelandiyada ilk - Otago Universiteti açıldı, 1878-ci ildə Danidin-Christchurch dəmiryolu xətti istifadəyə verildi.
1880-ci illərin əvvəlinə qızıl hasiltı zəiflədi və Dunedinin sürətlə artması dayandı.O vaxtdan bəri, şəhər iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı (ilk növbədə, heyvandarlıq), balıqçılıq və turizm olmuşdur.
Coğrafiya və iqlimi
Danidinin iqlimi ümumiyyətlə mülayimdir; lakin şəhər çox sayda mikroiqlimə malikdir və hava şəraiti, əsasən, şəhərin topoqrafik planı sayəsində şəhərətrafı arasında dəyişir.Şəhərin iqlimi də okeanın yaxınlığı ilə çox dəyişir. Bu, yumşaq yaz və sərin qışa gətirib çıxarır.Qış isti, lakin günəşli, qar yağışı ümumi, lakin hər il bir neçə gündür qar yağışını almaq istəyən Halfvey Bush və Vakari kimi daxili təpə kənarları xaricində əhəmiyyətli qar yağışı qeyri-adi (bəlkə hər iki ilə üç il) ola bilər.Yaz aylarında istilik qısa müddətdə 30 °C (86 °F) -ə çata bilir. Dənizin həddindən artıq dəniz təsirinə görə, Danidinin sərin yazları və yumşaq qışları müsahidə olunur.Danidin, Yeni Zelandiyanın bir çox şəhərinə nisbətən aşağı yağışa malikdir, yalnız ildə ildə 750 millimetr (30) təşkil edir.
Şəhərin qəlbindən kənarda və daxili Otagona daxilində iqlim subkontinentaldır: qışlar olduqca soyuq və quru, yazları isti və quru.Qatı dondurucu yer sisləri qışda Taieri çayının Middlemarch ətrafında gedişində yuxarıya doğru yayılır və yaz aylarında temperatur 30 °C-ə (86 °F) çatır.
Əhalisi
Danidin əhalisi ümumilikdə ölkə əhalisindən irqi-etnik mənada daha homogendir: Vətəndaşların orta yaşı 35 ildir, adambaşına orta hesabla illik gəlir 23.300 yenizeland dolları təşkil edir.
İqtisadiyyat və nəqliyyat
Danidin iqtisadiyyatının əsaslarını kənd təsərrüfatı və balıqçılıq məhsullarının emalı, biotexnologiya lar, informasiya texnologiyaları, təhsil və turizm təşkil edir.
Dəmir yolu ilə sərnişin daşınması 2002-ci ildə dayandırılmışdır.Bir ildən sonra şəhərdən 1 nomrəli Milli şose-Yeni Zelandiyanın əsəs yolu keçir.Şəhərdə ictimai nəqliyyat 18 avtobus marşrutu ilə təmsil olunur.Dünyanın ən şimal trolleybuslarının olduğu Murmanskdan fərqli olaraq, 1982-ci ilə qədər Danidində bu cür toplu nəqliyyatın cənub şəbəkəsi fəaliyyət göstərirdi.
Təhsil
Danidində ölkənin ən qədim Otaqo Universiteti yerləşir.1869-cu ildə Tomas Burnsunda olduğu Komitə tərəfindən təsis edilən universitet 1871-ci ilin iyul ayında açıldı. Universitetin "Sapere aude" şüarı (müdrik olmaqdan qorxma), daha sonra Yeni Zelandiya Universiteti tərəfindən qəbul edildi.
1874-1961-ci illərdə Otago Universiteti Yeni Zelandiya Universitetinin bir hissəsir olub.Universitet Yeni Zelandiyada ən yaxşı elmi tədqiqat aparır və universitet yalnız akademik tədqiqatçıların sayına görə Oklend Universitetindən sonra ikincidir .Yeni Zelandiya Ali Təhsil Komissiyasının 2006-cı ildə Araşdırma Keyfiyyətinin Qiymətləndirilməsi üzrə Hökumət Fondu (Otaqo Universiteti) sıralamasında ilk sıralarda Otago Universitetini yerləşdirdi.
Universitetdə Avstraliya, Böyük Britaniya, İrlandiya, Kanada, ABŞ, Çin, Malayziya, Hindistan, Şri Lanka, Cənubi Koreya, Yaponiya, Sinqapur və digər ölkələrdən gələn çox sayda xarici tələbə təhsil alır. Universitet tələbələri tez-tez qeyri-standart evlərdə yoldaşları ilə yaşayırlar.
Görməli yerlər
Bolduin küçəsi Ginnessin Rekordlar Kitabı nda dünyanın ən dik küçəsi olaraq sıralanır.
359 metr məsafədə küçə uzunluğu demək olar ki, 80 metr artır. Bu vəziyyətdə, 161.2 metrlik dik seqmentdə, 47 dərəcə yüksəlib, 19 dərəcəlik yamac yaradır.
Digər yerlər:
Qardaş şəhərlər
, Edinburq, Böyük Britaniya (1974)
🇯🇵, Hokkaydo (1980)
🇨🇳, Şanxay (1994)
Xarici keçidlər
Danidin Şəhər Şurasının internet saytı
Danidində turizm
Danidin ictimai kitabxanaları
Çiləbürt qalası
Çiləbürt qalası və ya Çaraberd qalası – Tərtər rayonunun Çiləbürt kəndində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Qala, Tərtər və Turağay çaylarının birləşdiyi yerdə, sıldırım qaya üzərində inşa edilmişdir. Orta əsr mənbələrində qala həm də Craberd və Çaraberd adı ilə qeyd edilir.
Çiləbürd qalası ilk dəfə VII əsrin 20-ci illərində xəzərlərin Qafqaz Albaniyasına yürüşləri ilə bağlı Moisey Kalankatlı tərəfindən xatırlanır. Adından göründüyü kimi Çola və Car başlıqları tarixi Dərbənd (Çola) adıyla eyni səslənir. Çiləbürt qalası boş və müharibə zamanı əhali tərəfindən qala sığınacaq kimi istifadə edirdi.
Qaladan Üç körpə monastırına aparan cığırın altında 1.5 metr diametrə malik tunel vardır. Qala böyük ərazini əhatə edir. Qala divarları daxilində süni düzləşdirilmiş meydançalar, çoxlu sayda tikililərin qalıqları və məzar daşları vardır.
Yerləşməsi
Çiləbürt qalası Tərtər və Turağay çaylarının birləşdiyi yerdə, sıldırım qaya üzərində inşa edilmişdir. İki tərəfdən – şərq və qərbdən - Tərtər və Turağay çayları üzərində vertikal divarlar asılmışdır, sıldırım qayanın cənub tərəfi isə Tərtər çayına enir. Ş. Mkrtçyan qeyd edir ki, qala ətrafında kiçik də olsa düz relyefli ərazi tapmaq mümkün deyildir. Lakin, qalanı əlçatmaz edən yalnız onun möhtəşəm divarları və əlçatmaz sıldırım qayalar deyil. Qala üç tərəfdən çayların coşğun suları ilə əhatə olunmuşdur.
Tarixi
Orta əsr mənbələrində qala həm də Craberd və Çaraberd adı ilə qeyd edilir. Tarixçi Mxitar Qoş “Alban salnaməsi” əsərində Arrana yürüşlərdən bəhs edərkən “Çaraberd knyazı və onun qalası” ifadəsini işlədir.
Çiləbürd qalası ilk dəfə VII əsrin 20-ci illərində xəzərlərin Qafqaz Albaniyasına yürüşləri ilə bağlı xatırlanır. Moisey Kalankatlı qeyd edir ki, Alban Katolikosu Viro “Bu böyük ölkənin...o zaman Çaraberd qalasında olan bütün rəhbər kişilərini, hökmdar ailəsindən olan zadəganları, havar rəhbərlərini, kənd ağsaqqallarını, iyerey, dyakon və yazarları...öz yanına çağırdı.”
Sülh vaxtı Çiləbürt qalası boş və istifadəsiz qalır, yalnız müharibə zamanı əhali qaladan sığınacaq kimi istifadə edirdi. Sonuncu dəfə 1789-cu ildə Çiləbürt qalası məlik Məclumun ailəsi tərəfindən sığınacaq kimi istifadə olunmuşdur.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Qaladan Üç körpə monastırına aparan cığırın altında 1.5 metr diametrə malik tunel vardır. Bu tunel qalanın qarşı tərəfinə, yüksəklik əraziyə aparır. Buradan qalaya keçid etmək qismən rahatdır.
Qala böyük ərazini əhatə edir. Qala divarları daxilində süni düzləşdirilmiş meydançalar, çoxlu sayda tikililərin qalıqları və məzar daşları vardır. Ehtimal ki, qala ərazisində müvəqqəti yaşayış binaları və hərbi düşərgə olmuşdur. Gizli girişin yığılıb-açılan pilləkənləri vasitəsi ilə qayalıqdan Tərtər çayına düşmək mümkündür. Əsrlər boyunca yerləşdiyi havarın əsas müdafiə mərkəzi olan Çiləbürt qalası xırda çığırlar və dağ yolları vasitəsiylə Müqəddəs Yelisey, Ürəkvəng, Üç Körpə, Xudavəng və Gəncəsər kimi dini mərkəzlər, həmçinin 300-dən artıq dağ kəndi ilə əlaqələndirilmişdir.
Ebiqeyl Mek
Ebiqeyl Mek (; ) — amerikalı pornoaktrisa.
Bioqrafiya
thumb|300x300px|Ebiqeyl Mek 2014-cü ildə Ebiqeyl Mek 2 iyun 1988-ci ildə Baltimor (Merilend) şəhərində, alman və italyalı əsilli ailədə anadan oldu. İlk dəfə iş olaraq restoranda ofsiant olaraq işlədi.
Karyerasına 2012-ci ildə, 24 yaşında pornoqrafiya aktrisası olaraq başladı. Əsasən lezbiyan mövzulu filmlərlə tanınır.
Xəril (Kəleybər)
Xəril - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Ebiqeyl Mek
Bioqrafiya
Mek Hard X, Vixen, Blacked, New Sensations, Sweetheart Video, Girlfriends Films, Naughty America, Girlsway, Penthouse, Jules Jordan Video, Reality Kings, Evil Angel, Wicked Pictures və Brazzers kimi şirkətlərlə birgə işlədi. Qreq Lenskinin rejissoru olduğu və ilk irqlərarası seks səhnəsi olan "Black and White" adlı filmdə çəkilməsi ilə 2016-cı ildə ən yaxşı kişi/qadın seks səhnəsi və ən yaxşı solo adı altında AVN Mükafatı qazandı.
Xəril (Kəleybər)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 96 nəfər yaşayır (20 ailə).
Ebiqeyl Mek
Bioqrafiya
2018-ci ildə Tushy studiolarında Kayden Kross un rejissor olduğu 11 videoda çəkildə. Bu videolarla ilk anal seks və double penatration (DP) səhnələrdə yer aldı.
Anapa subasarı
Anapa subasarı — müasir Anapa şəhərinin şimalını tutan bataqlıqlaşmış düzənlik. Bir çox köçəri su quşları üçün yuva qurma yeridir. Anapa su basar ərazisi əvvəllər burada mövcud olmuş Qara dənizin Anapa körfəzinə dağ çaylarının gətirmə məhsulları hesabın yaranmış konus şəkilli çıxıntının bataqlaşması nəticəsində formalaşıb.
Tarixi
Anapa su basar ərazisi nisbətən yaxın zamanlarda meydana gəlib. XVII əsrin sonlarında səyahətçilərin yazdığı qeydlərə əsaslansaq bu nəticəyə gəlmək mümkündür: Bu ərazidə Anapa körfəzinin suları dalğalanırdı. Məhs bu ərazidə antik və orta əsrlərdə belə mövcud olmuş Qorqippi şəhəri var idi. Şəhər önəmli ticarət mərkəzi hesab olunurdu. Daşqın sahələrinin dibində gəmi qalıqları aşkar edilib. Müasir təmizləyici avadanlıqların olmaması səbəbindən Kuban çayının allüvial fəaliyyəti buxtanın şimal hissəsinin lillənməsinə səbəb olmuşdur. Cənubdan və şərqdən bu proses kiçik dağ çayları olan Maskaqa və Kumatırın tərəfindən daha da sürrətlənir. XIX əsrin əvvələrində bu ərazi liman olmuşdur.
Şəhərin böyüməsi ilə Anapa körfəzinin çox hissəsi qurudu və ondan yalnız kiçik bir Anapa buxtası qaldı. Ərazinin təxmini sahəsi 1200–1300 hektardır (12–13 km²). Hövzə şirin suludur. Suyun oksigenlə zənginləşməsində ərazidə bitən bitkilərin rolu böyükdür. Yayda dayaz şirin suda su quşlarının qidalandığı plankton, xərçəngkimilər, qurdlar və mollyuskalar çoxalır. Kiçik çay olan Anapka ilə Qara dəniz arasında su mübadiləsi məhs Anapka subasarı tərəfindən həyata keçirilir. Keçid ərazilərdə durna və kefal balıqları üstünlük təşkil edir. Anapa subasarının şimal-qərbində bənd inşa edilmiş. Bənd subasarı Çembur gölündən ayırır. Subasarda suyun səviyyəsi daha çox payız-qış aylarında qeydə alınır. Bənd üzərindən avtomobil yolu keçir.
Yanğın
2019-cu ilin noyabrında subasar ərazisində güclü yanğın baş vermişdi. Yanğının əhatə etdiyi sahə 24 hektar idi. Yanğını iki gün ərazində söndürmək mümkün olmuşdur.
Maria Luz insidenti
Tarix
thumb|[[Soecima Taneomi.]] 9 iyul 1972-ci ildə Makaodan Kalyao şəhərinə gedən və çinli işçiləri plantasiyalara aparmaqda olan Peruya məxsus Maria Luz yük gəmisi təmir məqsədilə Yaponiyanın Yokohama limanına yaxınlaşır. Gəmi Yokohamada lövbər atdıqdan sonra çinli işçilərdən biri göyərtədən tullaraq Britaniyaya məxsus Iron Duke gəmisinə üzür. İngilislər onu yapon rəsmilərinə təslim edəndə çinli fəhlə gəmidə ona çox pis davranıldığı barədə şikayət edir, o və digər 231 çinli işçinin qorunmasını xahiş edir. Gəminin kapitanı Rikardo Herrera yapon rəsmilər tərəfindən çağırılır və çinli fəhlələrə pis davrandığı üçün tənqid edilir.
Buna baxmayaraq, başqa bir çinli işçi də gəmidən qaçır və hadisə Britaniyanın Yaponiyadakı konsulu Robert Qrant Uotsonun qulağına çatır. Uotson gəmini ətraflı şəkildə tədqiq edir və hadisənin həqiqiliyini təsdiq edir. O, çinli sərnişinlərə az qala qul kimi davranıldığını müəyyən edir. Uotson Yaponiyanın xarici işlər naziri Soecima Taneomiyə yaxınlaşaraq tədbir görməsini xahiş edir.
Yaponiya hökumətri hərəkətə keçməyə tərəddüd edir, çünki Yaponiyanın Peru ilə formal diplomtik əlaqələri yox idi və Perunun Yaponiyadakı maraqlarını ABŞ təmsil edirdi. Kanaqava qubernatoru Mutsu Munemitsu hər hansı müdaxiləyə qarşı çıxır, çünki bu cür müdaxilənin Yaponiyanın Qərb ölkələri ilə münasibətlərinə xələl gətirəcəyini düşünür. Lakin ədalət naziri Eto Şimpey humanitar səbəblərdən hadisəni görməzdən gəlməyin mümkün olmadığı qənaətinə gəlir. Dövlət şurasının sədri Sanco Sanetomi Soecimanya tədbir görməsini əmr edir və Mutsu etiraz olaraq vəzifəsini tərk edir.
Buna baxmayaraq, Britaniya istisna olmaq, bütün ölkələr qərara mənfi münasibət bildirir və Yaponiyanın xarici şirkət və kapitana müdaxilə etməsinin müxtəlif müqavilələri pozduğunu bildirir. Bundan əlavə, insident ekstraterritorial zona olan Yokohamada baş vermişdi. Soecima xarici ölkələrin qarşı olmasına baxmayaraq məhkəmənin qərarını dəstəkləyir və 30 avqustda Oe çinli işçilərin müqavilələrindən azad olunduğunu elan edir.
Herrera ingilis vəkil Frederik Viktor Dikkinsin (yapon dilini səlis bilirdi və yapon poeziyasının tərcüməçisi idi) iştirakı ilə məhkəmənin qərarına etiraz edir. Dikkins bildirir ki, qeyri-könüllü xidmət Yaponiyada da mövcuddur və misal olaraq fahişələrin satılmasını göstərir. Bundan əlavə, çinli işçilərin Portuqaliyanın nəzarətində olan Makaodan alındığını bildirir və Yaponiya ilə Portuqaliya arasındakı razılaşmalara əsasən məsələnin Portuqaliyanın səlahiyyətində olduğunu əsas gətirir, Portuqaliya səfirinin Yaponiyaya məktublarını göstərir. Lakin Oe Dikkinsin arqumentlərini qəbul etmir və 26 sentyabrda Yaponiya məhkəməsi perulu kapitanın Yaponiya qanunlarını yox, beynəlxalq qanunu pozduğunu elan edir. Qərardan sonra Herrera gəmisini Yokohamada buraxaraq başqa gəmi ilə Şanxaya gedir.
Tsin sülaləsinin idarə etdiyi Çin hökuməti rəsmi məktub göndərərək çinli işçilərə verdiyi dəstəyə görə Yaponiya hökumətinə təşəkkür edir. Lakin Avropa ölkələrinin çoxu məhkəmənin qərarından narazı qalır və Peru hökumətinin rəsmi diplomatik etirazlarını dəstəkləyir. 1873-cü ilin iyununda Yaponiya hökuməti Rusiya çarı II Aleksandrdan insidenti neytral partiya olaraq təftiş etməsini xahiş edir və 1875-ci ildə II Aleksandr Yaponiyanın lehinə qərar çıxarır.
Əhəmiyyəti
İnsident Yaponiyanın qeyri-bərabər müqavilələrə qarşı diplomatik qələbəsi ilə bitmişdir. İnsidentdən sonra Peruda "hanbal ticarəti"ndə eniş başlamışdır. İnsidentdən sonra 1872-ci ilin sonunda Yaponiyadakı burakuminlər, fahişələr və digər mükəlləf işçilərin lehinə yeni qərar qəbul edilmişdir.
Məmməd Əlizadə
Məmməd (Məhəmməd) Əli oğlu Əlizadə — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi, general-mayor, Azərbaycan SSR ictimai asayişi mühafizə (1965–1968) və daxili işlər (1968–1970) naziri.
Həyatı
Məmməd Əli oğlu Əlizadə 1919-cu ilin mart ayında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Zəngəzur qəzasının (sonralar Qafan rayonu) Qaradığa (Qaradağ) kəndində anadan olmuşdur. Bir il sonra ailəsi ilə Bakıya köçmüş, 1934-cü ildə Ramanada yeddiillik məktəbi bitirərək Lassal adına Bakı Neft Texnikumuna daxil olmuşdur. O, burada təhsillə yanaşı ictimai həyatda da fəal iştirak etmiş və 1936-cı ildə komsomol sıralarına qoşulmuşdur.
1938-ci ildə texnikumu bitirərək Azərbaycan Sənaye İnstitutunun geoloji kəşfiyyat fakültəsinə qəbul olunan Məmməd Əlizadə Böyük Vətən müharibəsinin başlaması səbəbilə təhsilini tamamlaya bilməmiş, üçüncü kurs tələbəsi olarkən Sovet Ordusu sıralarına qoşulmuşdur. O, Bakı zenit-artilleriya məktəbinə daxil olmuş və buranı 1942-ci ildə bitirərək Zaqafqaziya cəbhəsinin Bakıdakı Hava Hücumundan Müdafiə Qüvvələrinin zenit-artilleriya alayında taqım komandiri kimi xidmət etmişdir. Sonra isə Zaqafqaziya Hərbi Dairəsinin zenit-artilleriya alayının batareya komandiri təyin edilmişdir. Müharibə illərində, 1943-cü ildə ÜİK(b)P üzvü seçilmişdir.
Məmməd Əlizadə 1947-ci ildə ordu sıralarından ehtiyata buraxıldıqdan sonra "Orconokidzeneft" trestinin 7-ci mədənində texnik-geoloq vəzifəsinə işə qəbul olunmuşdur. Həmin dövrdə yarımçıq qoyduğu təhsilini davam etdirmiş, 1948-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu qiyabi olaraq bitirmişdir. Bundan sonra "Orconokidzeneft" trestinin 5-ci mədəninin böyük geoloqu, bir il sonra isə həmin trestdə baş geoloqun müavini təyin edilmişdir.
1950-ci ildə Moskvaya oxumağa göndərilən Məmməd Əlizadə SSRİ Dövlət Təhlükəsizliyi Nazirliyinin ikiillik Ali Məktəbinə daxil olmuş və 1952-ci ildə buranı bitirdikdən sonra Bakı şəhər Milis İdarəsinin SƏDM (Sosialist Əmlakının Dağıdılması ilə Mübarizə İdarəsi) xidməti şöbəsinin rəis müavini olmuşdur. 1952-ci ildə Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizliyi Nazirliyinin Bakı vilayəti 5-ci şöbəsinin rəisi işləmişdir. 1954-cü ilin aprel ayında vəzifəsində irəli çəkilərək Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi sədrinin müavini təyin edilmişdir. 1955-ci il iyul ayından isə Naxçıvan MSSR Dövlət Təhlükəsizliyi sədri olmuşdur. Sonralar SSRİ Nazirlər Soveti yanında Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsində çalışmışdır.
Məmməd Əlizadə 1965-ci ildə Azərbaycan SSR ictimai asayişi mühafizə naziri təyin edilmiş, 1970-ci ilədək bu vəzifədə (1968-ci ildən daxili işlər naziri) çalışmışdır. O, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü olmuş, 4-cü və 7-ci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinə və 5-ci çağırış Naxçıvan MSSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir.
Azərbaycan–Norveç münasibətləri
Azərbaycan–Norveç münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Norveç Krallığı arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci ilin iyun ayının 5-də qurulmuşdur. Norveç Krallığının Azərbaycandakı səfirliyi 1998-ci ildə fəaliyyətə başlayıb. Norveç Dağlıq Qarabağ münaqişəsində münaqişənin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü, beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığı prinsipləri əsasında sülh yolu ilə həllini dəstəkləyir. 2018-ci ilin noyabrında Norveç krallığı Azərbaycandakı səfirliyini bağlamışdır.
Tur Heyerdalın iddiaları
1981-ci ildə etnoqraf Tur Heyerdal Qobustan qoruğunu ziyarət etmiş, burada qədim insanlar tərəfindən çəkilmiş qayıq rəsmlərini Norveçin Mis Dövrü qayıq rəsmlərinə bənzətmişdir. Bu səfər Heyerdalın Azərbaycan və Norveç xalqları arasında mümkün qədim əlaqələrə marağını artırmış, onun bir neçə dəfə daha Azərbaycana səfər etməsinə gətirib çıxarmışdır. 1995-ci ildə Heyerdal tərəfindən skandinaviyalıların qədim keçmişdə Azərbaycandan miqrasiya etməsi ilə bağlı nəzəriyyə irəli sürülmüşdür. Bu fikir akademik çevrələrdə qəbul edilməsə belə, Azərbaycan və Norveç xalqlarının eyni kökə malik olması iki ölkədə də insanların təxəyyülündə yer tutmuş, incəsənət xadimlərinə, xüsusilə musiqiçilərə ilham qaynağı olmuşdur.
Tur Heyerdal öz nəzəriyyəsini İsland tarixçisi Snorri Sturlusonun İnqlinq saqası ilə əsaslandırmışdır. Saqada hökmdar Odin öz xalqını Skandinaviyanın cənub-şərqindən çıxarır. Heyerdal fikirləşir ki, Odinin gəldiyi ərazi Qara dənizin şərqində, müasir Azərbaycandadır və eramızdan əvvəl 1-ci əsrin ortalarında Odin Qafqazı Şimali Avropa ilə əlaqələndirən ticarət yollarından istifadə edərək xalqını Skandinaviyaya köçürmüşdür. Nəzəriyyə üçün əlavə sübut olaraq Heyerdal tərəfindən Qafqaz və Skandinaviyadakı (və ümumən Avropada) toponimlərdə və tayfa və etnik qrup adlarında olan oxşarlıq göstərilir. Daha sonra Heyerdal Odinin gəldiyi yerin Qafqaz yox, Qara dənizin şimalı olduğunu iddia etmişdir.
2011-ci ildə Azərbaycan Dillər Universiteti və Oslo Universiteti arasındakı Skandinaviya tədqiqatları layihəsinin bir hissəsi olaraq Bakıda elmi konfrans keçirilmişdir. Burada Heyerdalın nəzəriyyəsi haqqında ciddi elmi diskussiya aparmağa cəhd edilmiş, xüsusilə Azərbaycan-Norveç əlaqəsinə diqqət yetirilmişdir.
Musiqi əməkdaşlığı
1997-ci ildə Norveç xoru SKRUK Azərbaycan müğənniləri Brilliant Dadaşova və İlqar Muradovla birlikdə Azərbaycan mahnılarından ibarət albom çıxarmışdır. ("Landet vi kommer fra: Musikk fra Aserbajdsjan" (Mənşəyimizin torpağı: Azərbaycandan mahnılar)). Bu albomda Azərbaycan xalq mahnıları, təsnif və laylalardan istifadə edilmişdir. Norveç dilindəki mətnlər Azərbaycan mətnlərinin birbaşa tərcüməsi deyil, Azərbaycan tarixi və mədəniyyəti ilə bağlıdır. Albom mövzu etibarilə Tur Heyerdalın Azərbaycan və Skandinaviya arasında olduğunu iddia etdiyi əlaqələrdən təsirlənmişdir.
Norveç skripkaçısı Hallvard T. Byorqum ölkəsinin Setesdal bölgəsinin folklorundakı qadın döyüşçülər (qalxanqızlar) ilə Cənubi Ukrayna və Rusiyanın çölləri, həmçinin Qafqazda yaşadıqları qeyd edilən Amazon qadın döyüşçüləri arasındakı parallellərdən təsirlənmiş, Tur Heyerdala bu mövzuda topladığı materialları göndərmişdir. Byorqum musiqiçi Elşən Mansurovla Azərbaycanda və Norveçdə konsert vermiş, burada Azərbaycan tellosu ilə Norveçin "Nordafyells" musiqisi arasında oxşarlıqdan təsirlənərək ikisini birləşdirən bir ifa etmişdilər.
Xunirud (Kəleybər)
Xunirud - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 23 nəfər yaşayır (6 ailə).
Eleanora Ruzvelt
Anna Eleanora Ruzvelt - ABŞ-nin prezidenti Franklin Delano Ruzveltin həyat yoldaşıdır. Teodor Ruzvelt onun dayısıdır. Uşaqlıq vaxtında anasını və atasını titrmişdir. Anası difteriya xəstəliyindən, atası isə içki səbəbindən vəfat etmişdir. Onu nənəsi böyütmüşdür. 4 mart 1933-cü il və 12 aprel 1944-cü illər ABŞ-nin ilk ledisi seçilir.
Ferritlər
Ferritlər dəmir oksid Fe2O3 ferromaqnit xassəli metal oksidləri ilə birləşməsindən əmələ gələn maddədir.
İsokiçi Komine
İsokiçi Komine (17 iyul 1867, Şimabara, Naqasaki prefekturası – 3 oktyabr 1934, Rabaul) – yapon əsilli Avstraliya fermeri, mirvari ovçusu və biznesmeni. Alman Yeni Qvineyasının ilk yapon sakini və yerli yapon icmasının lideri olmuşdur.
Ferritlər
Ferritlərin quruluşu və xassələri
Ferrit şpinel – şpinel quruluşlu ferritlər kubik fəza quruluşuna malikdir.Onların formulu MeFe2O4 –dür (Me – ikivalentli metallar Ni, Co, Mn, Mg, Cu, Zn, Cd ).
İsokiçi Komine
İlk illəri
İsokiçi Komine 17 iyul 1867-ci ildə Yaponiyanın Şimabara şəhərində doğulmuşdur. 1890-cı ildə Avstraliyanın Tersdi adasına miqrasiya etmişdir. O, mirvari ovu ilə məşğul olmağa başlamış və öz lugerini almışdır. 1894-cü ildə qayıq tikintisinə maraq göstərmişdir. O, 1895-ci ildə kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar tapmaq üçün Yeni Qvineyanın Binaturi və Flay çayları boyunca səyahət etmiş, lakin kəşflərindən yararlanmaq üçün kapital tapa bilməmişdir.
Ferritlər
Fiziki-kimyəvi xassələri
Ferritlər suda və üzvi həlledicilərdə həll olmayan, çətinəriyən kifayət qədər bərk maddələrdir. Turşularla reaksiyaya girir. Normal temperaturda havaya dözümlüdür. Fe (+2) və Mn (+2) tərkibli ferritlər havada oksidləşə bilər.
İsokiçi Komine
İlk illəri
Komine 1901-ci ildə Avstraliyanın Kerns şəhəri yaxınlığında torpaq alıb şəkər yetişdirmək istəsə də, Avstraliya vətəndaşlığına qəbul edilmədiyi üçün uğursuz olmuşdur. Britaniya Yeni-Qvineyasında daimi yaşama icazəsi də qəbul edilməmişdir.
Yeni Qvineyada
Komine 1901-ci ildə Alman Yeni Qvineyasına köçmüşdür. Rabaulda ilk işi hökumət üçün ağac kəsmək olmuşdur. Daha sonra əməliyyatlarını genişləndirərək miçarçılıq, əkinçilik, gəmiqayırma, xarici ticarət, pərakəndə satış ilə məşğul olmağa başlamışdır. 1910-cu ildə Manus, Los-Neqros və Rambutyo adalarındakı plantasiya ərazisini hökumətdən 30 illik icarəyə götürmüşdür. 1911-ci ildə Rabaulda tərsanə və ümumi mağaza tikdirmişdir. 1919-cu ildə plantasiyalarında 163 (8-i yapon), tərsanəsində isə 144 (35-i yapon) nəfər işləyirdi. O, Yeni Qvineyada yapon icmasının formalaşmasında vacib rol oynamışdır.
Ferritlər
Ferritlərin əsas alınma üsulları
Bu maddələrin alınması üçün ilkin kompanent olaraq oksidlər, hidroksidlər, oksalat və karbonatlar (bəzən onları məhlulda birgə çökdürürlər) və yaxud duzların duzlarının (nitratlar, sulfatlar, ikiqat sulfatlar) buxarlanması ilə alınan tərkiblərdən istifadə olunur. Həll olan ferritlər üçün natriumun karbonat və ya hidroksid, həmçinin ammonium xlorid məhlullarının hidrotermal işləmələrindən istifadə olunur. Metalferritlərin məlum sintez üsulları aşağıdakilardır: yüksəktemperaturlu hidrotermal işləmə və həmçinin uyğun tərkib hissələrinin bişirilməsidir ki, bu zaman cox böyük enerji sərf olunur.Ferritlərin formalaşmasının son mərhələsində bərk fazaların qarşılıqlı təsirinin sürətini yüksəltmək məqsədilə, son zamanlar termiki üsulla yanaşı, reaksiya qarışığına mexaniki, ultrasəs təsiri ilə, yaxud müxtəlif digər fiziki vasitələrin təsiri ilə işlər aparılır. Ultra yüksəktezlikli elektromaqnit sahəsində ferritlərin alınması enerji və vaxt baxımından daha perspektivlidir.
İsokiçi Komine
Yeni Qvineyada
Birinci dünya müharibəsi zamanı Komine Avstraliya hökuməti üçün işləmişdir. 1914-cü ildə Admiralti və Qərb adalarını işğal etmək üçün və Talaseada "Komet" buxarlı yaxtasını ələ keçirmək üçün göndərilmiş Avstraliya ekspedisiyalarının pilotu olmuşdur. O, H.R.Vahlenin düşmənə məlumat ötürməsi barədə Avstraliya hökumətini xəbərdar etmiş və buna görə də Avstraliya hökuməti Vahlenin mirvari ovu hüquqlarını Komineyə vermişdir.
Yaponiya və Avstraliya ilə birbaşa ticarət etmək istəyən Kominə 1917-ci ildə "Nanyo Sangyo" adlı şirkət qurmuşdur. Lakin Hyuz hökuməti əcnəbi şəxslərin Avstraliyada sıxışdırmaq istədiyi üçün Komineyə biznesini genişləndirməyə imkan verməmişdir. Maliyyə problemləri yaşadığı üçün 1930-cü ildə mülklərini başqa bir şirkətə transfer etmişdir. 3 oktyabr 1934-cü ildə Rabaulda qida zəhərlənməsindən ölmüş və yapon sakinlərinin məzarlarının yerləşdiyi botanika bağında dəfn olunmuşdur.
İrsi
1930-cu illərdə Yaponiyanın Papua-Yeni Qvineyada siyasi marağı nəticəsində Komine nanşin-ron tərəfdarları tərəfindən milli qəhrəman kimi təqdim olunmağa başlanmışdır. 1935-ci ildə "Sande mainichi" qəzeti "Alman gəmisini sadəcə bir yapon qılıncı ilə tutan şəxs, Şova dövrünün Yamada Naqamasası: Cənub dənizlərinin pioneri İsokiçi Komine" adlı məqalə yayımlanmışdır. Bu məqalədə Kominenin ekspedisiya təşkil etməsi, "Komet" gəmisini tapması, yapon qılıncı ilə göyərtəyə çıxması və alman komandirini əsir götürməsi təsvir olunmuşdur. Məqaləyə görə Kominə alman komandirinin Rabauldakı ailəsinə baxmış və alman komandiri ona təşəkkür etmişdir. Məqalənin yazıldığı dövrdə Komine artıq ölü olduğu üçün bu faktların həqiqətə nə qədər uyğun gəldiyi bilinmir.
Kamico Fukahaşi 1941-ci ilin aprelində yazdığı "On min il uzaqlıqda müharibə cəbhəsi: Cənub dənizlərinin Birinci dünya müharibəsi tarixi" kitabına bu məqaləni də daxil etmişdir.
Mikrodalğalı soba
thumb|200px|right|Mikrodalğalı soba (2016) Mikrodalğalı sobanın iş prinsipi elktromaqnit dalğalarının təsir mexanizminə əsalanır.
Elektromaqnit dalğaları
Məlum olduğu kimi atomda elektron bir stasionar haldan digərinə keçərkən enerji şüalandırır, bu enerji şüalanmanın tezliyi (y) ilə bağlı olur, E=hy ilə ifadə olunur və bu enerji kvant adlanir. Burada h=4 .10–15ev.c = 6.10–34coul.c –Plank sabitirir. Bir elektron – volt (ev) 1 volt gərginlikli sahədə 1 elektronun qovulmasına, başqa sözlə sürət verilməsinə sərf olunan enerjidir. Elektromaqnit (EM) dalğaların bu kvantlara bölmək olar və göründüyuü kimi onun şüalanma enerjisi tezliklə bağlıdır. EM dalğaları, spektrinə və dalğa uzunluğuna gorə şərti olaraq, 8 tezlik diapazonuna bölünür: səs tezlikli dalğalar, radio, UYT (mikrodalğalı şüalar), infraqırmızı (İQ) şüalar, görünən içıq, ultrabənövşəyi (UB) şüalar, rentgen şüaları, qamma şüalar. Ultrayüksək tezlikli (UYT) kvantların enerjisi — atom və malekullarda rəqsi rərəkətləri həyəcanlandırmağa bəs edir, İQ -atmosferdə udulur, görünən işığın kvant enerjisi — 2–3 ev-a bərabərdir və hər hansı kimyəvi əlaqəni qırmağa və kimyəvi reaksiyanın getməsinə səbəb ola bilər, gözün torlu qişasına, fotoplyonkaya təsir edir, UB şüalar — daha da güclü kimyəvi rabitəni qırmağa, xarici elektronu qoparmağa, atomu ionlaşdırmağa qadirdir və həyat üçün zərərlidir, Rentgen şüaları- hətta atomun daxili təbəqəsindən elektron qopara və nüvəni həyacanlandıra bilər, Qamma şüalar- atom nüvəsini dağıtmağa qadirdir və güclü energetik qamma şüaları elementar hissəciyin daxilinə kecib, proton və neytrona təsir edir.
Mikrodalğalar
Mikrodalğalar, başqa sözlə, UYT-li şüalar –dalğa uzunluğu 1m- dən 1mm-ə qədər olan, EM –dalğalarıdır. Mikrodalğalar təbiətdə də var- Günəş EM –dalğaları şüalandırır. Bu dalğalar fəzada 300 000 km/s – işıq sürəti ilə yayılır. Dalğa özünü, dəyişən elektrik və maqnit sahələrinin birliyi kimi göstərir. Mikrodalğalardan məişətdə, "Mikrodalğalı soba " adlandırılan məişət texnikasında yemək qızdırmaq üçün istifadə edilir. " Mikrodalğalı sobanı" ilk dəfə 1946-cı ildə ABŞ – da mühəndis Perri Spenser patentləşdirib. Mikrodalğalı (UYT-li) soba. Məişətdə işlədilən UYT-li soba 12,25 sm dalğa uzunluğuna uyğun olan, 2450 Mhs tezlikli EM dalğalarına hesablanıb. Bu tezlik radiolakatırlar, sputniklər, mobil əlaqələr v.s. bu kimi UYT-lərə hesablanmış diapozonda işləyən qurğulara mane olmayan Beynəlxalq razılaşmaya uyqundur. Mikrodalğalı sobanın korpusunda onun işləməsi üçün zəruri olan maqnetron, maqnetronu yüksəkvoltla qidalandıran trasformator, transformator, maqnetron və s. hissələri soyudan hava tənzimləyici, şüanı kameraya ötürən şüapaylayıcı və köməkçi elementlər var. Sobanın qapısı UYT-li şüaları xaricə buraxmır. Mikrodalğalı sobanın həcmi 16–41 litrə qədər olur və işləmə dövründə kamerada istiqamətlənmiş – kamera daxilinə ötürülən UYT -li EM – dalğaları olur.
Qidanın qızdırılması
Qida məhsullarının tərkibində coxlu maddələr var: mineral duzlar, yağlar, şəkər, su var. Mikrodalğaların yeməyi qızdırmasında dipollar əsas rol oynayır. Dipolların, məlum olduğu kimi, bir ucunda (+), o biri ucunda (-) elektirik yükü var və bu dipollar qida məhsullarında milyonlarladır. Elektrik sahəsi olmadıqda bu dipollar xaotik hərəkət edir. Elektrik sahəsində isə dipollar (+) tərəf (-) –yə ,(-) tərəf isə (+) istiqamətə dönərək ciddi düzülür. Elektirik sahəsi eksinə dəyişdikdə molekullar-dipollar 1800 dönürlər. Xatırladaq ki, mikrodalğaların tezliyi 2450 Mhs –dir. Bir hers 1 saniyədə 1 rəqsi hərəkətdir, Mhs isə 1 saniyədə 1 milyon rəqsi hərəkətdir, bir dalğa dövründə yüklü elektrik sahəsi iki dəfə istiqamətin dəyişir: müsbət (+) cevrilir (-) olur və yenidən, əvvəlki istiqamətə qayıdırki, sobada olan 2450 milyon tezliyə uyğun olaraq (2450 000 000 X 2), bu sahədə olan molekullar 1 saniyədə 4 900 000 000 dəfə polyarlığin dəyişir, başqa sözlə , molekullar tezliyə uyğun olaraq (+) tərəf (-) –yə və yenidən, dəyişən sahədə uyğun olaraq(-) –dən (+) -ə cevrilərək ultrayüksək tezliklə fırlanır. Belə ki, 1 saniyədə 4 900 000 000 dəfə fırlanan molekullar bir — birinə sürtünərək istilik yaradır və bu da sobada olan yemeyin qızmasına səbəb olur. Bu isiliyi əllərimizi yaxud hər hansı bir əsyanı bir- birinə sürtdükdə də hiss edirik.
Kortikospinal yol
Kortikospinal yol — beyin qabığından başlayan və onurğa beynindəki aşağı motor neyronları və interneyronlarında bitən, əzaların və bədənin hərəkətlərini idarə edən ağ maddə motor yolu.
Kortikospinal yolda 1 milyondan çox neyron var və onlar adətən həyatın ilk 2 ilində miyelinləşirlər.
Kortikospinal yol piramidal yollardan biridir, digəri kortikobulbar yoldur.
Anatomiyası
Kortikospinal yol beynin bir neçə hissəsindən, o cümlədən təkcə motor bölgələrindən deyil, həm də ilkin somatosensor korteksdən və premotor bölgələrdən yaranır.
Əksər neyronlar ya birincil motor korteksindən (precentral girus, və ya Brodmann sahəsi 4) və premotor frontal bölgələrdən yaranır. Kortikospinal neyronların təxminən 30% -i ilkin motor korteksdən, 30% -i premotor korteksdən və əlavə motor bölgələrindən, qalan 40% isə somatosensor korteks, alın payı və singulat girus arasında paylanır. Bu yuxarı motor neyronları neokorteksin V qatının piramidal hüceyrələrindən əmələ gəlir, və ön beyindəki daxili kapsulun arxa əzasından keçərək ara beynin dibində yerləşən beyin qabığına daxil olur. Sonra hər iki yol beyin sapından, körpüdən, daha sonra isə medullaya keçir.
Kortikospinal yol kortikobulbar yol ilə birlikdə beyin sapının medullasının hər iki tərəfində iki piramida əmələ gətirir və onların adı piramidal yollar kimi gedir. Kortikospinal neyronlar birbaşa əzələ nəzarəti üçün alfa motor neyronlarına birbaşa sinaps edir.
Betz hüceyrələri mikroskop altında çox görünən çox böyük hüceyrələrdir və onurğa beyninə proyeksiya edən hüceyrələrin yalnız 5%-ni təşkil etmələrinə baxmayaraq, motor siqnallarının ötürülməsi üçün çox vaxt ən vacib hesab olunurlar. Bu hüceyrələr 70 m/s-dən çox yüksək keçiricilik sürəti ilə diqqət çəkir ki, bu da beyindən onurğa beyninə bütün siqnalların ən sürətlisidir.
Hissələri
Kortikospinal yol 2 hissəyə bölünür:
Yanal kortikospinal yolun neyronları orta xətti uzunsov medulla səviyyəsində keçir və yuxarı və aşağı ətrafları və barmaqları idarə edir. Yan yol kortikon-onurğa yollarında birləşmələrin təxminən 90%-ni təşkil edir; böyük əksəriyyəti medullada keçir, qalanları (təxminən 2-3%) isə eyni olaraq qalır. Qalan 10%-i onurğa beyninin ön hissəsinin neyronları onurğa beynində eyni olaraq qalır, lakin çıxdıqları onurğa siniri səviyyəsində dekussasiya edir və bədən, çiyin və boyun əzələlərini idarə edir.
Funksiyası
Kortikospinal yolun əsas məqsədi bədən və əzaların hərəkətlərini könüllü olaraq idarə etməkdir.
Bununla belə, somatosensor kortekslə əlaqələr piramidal yolların bədəndən gələn məlumatların modulyasiyasına cavabdeh olduğunu göstərir.
Əlaqələrin əksəriyyəti (75-80%) orta xətti medulla səviyyəsində, digərləri isə onurğa beyni səviyyəsində keçdiyi üçün beynin hər tərəfi bədənin əks tərəfindəki əzələləri idarə etməkdən məsuldur.
Bu o deməkdir ki, bu yollarda əlaqə incə hərəkət üçün çox vacibdir və zədələndikdə yalnız qismən bərpa mümkündür.