cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gələcək
Gələcək fəlsəfi termin kimi
Gələcək fəlsəfədə və ümumən insan şüurunda həmişə xüsusi yer tutmuşdur. Nəzəriyyələrdən birinə (indeterminizm) görə gələcək əvvəlcədən təyin olunmur və onu insanlar özləri yarada bilərlər. Başqa bir nəzəriyyəyə (determinizm) görə, gələcək əvvəlcədən müəyyən edilir. O da mümkündür ki, insanlar gələcəyi özləri yaratsınlar, lakin gələcəyi yaratmaq üçün onların qərarları və hərəkətləri əvvəlcədən müəyyən etməlidir. Gələcəkdə zamanın (kainatın) tsiklik modeli çərçivəsində keçmişdə olanlar təkrarlanır.
Bir çox dinlər ölümdən sonrakı həyat, eləcə də dünyanın sonu haqqında kəhanətlər təklif edir. Xristianlıqda Allahın gələcəyi bilməsi ilə insanın azad iradəsi arasındakı ziddiyyət qabaqcadan təyinetmə doktrinasına gətirib çıxarır.
Gələcəyin əhəmiyyəti insanların başlarına nə gələcəyi ilə bağlı öncəgörmələrə və proqnozlara çox ehtiyac duyması ilə vurğulanır. Ola bilsin ki, insan beyninin inkişafı böyük ölçüdə gələcəyi proqnozlaşdırmaq üçün lazım olan idrak qabiliyyətlərinin, yəni təxəyyülün, məntiqin və induksiyanın inkişafı ilə bağlıdır.
Baharlı (Qürvə)
Baharlı — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Boyama
thumb|"Eschscholzia californica", boyama Boyama — qələm, boya, flomaster və ya başqa bədii vasitələrlə müxtəlif kompozisiyaları rəngləmək üçün nəzərdə tutulmuş kitabdır və ya səhifədir. Kitabda rəsmin bütün konturları artıq çap edilmiş olur, lakin bütün rəsm, qara rəng istisna olmaqla, adətən rəngsiz olur.
Tarix
The Little Folks' Painting Book adını daşıyan ilk boyama kitabı 1880-ci ildə ABŞ-da, McLoughlin Brothers şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır. 1907-ci ildə Riçard F. Autkolt (Richard F. Outcault) adlı müəllif boyama üçün komikslərdən ibarət olan Buster’s Paint Book kitabını nəşr etdirmişdir və ondan sonra boyama kitabları populyarlıq qazanmağa başlamışdırlar.
1960-cı illərdə boyama kitablarının “Qızıl vaxtı” başlamışdır və onlar uşaq mağazalarında ən populyar mala çevrilmişdirlər. Boyama kitablarında tozsoranlardan tutmuş avtomobillərə və müxtəlif komikslərin qəhrəmanlarınadək müxtəlif şəkillər təqdim edilirdi.
1980-ci illərdə bir neçə nəşriyyat evi böyüklər üçün maarifləndirici boyama kitabları nəşr etmişdirlər. Onlar rəngli kodlaşdırmanın və ətraflı sxemlərin köməkçi təhsil vasitələri kimi istifadə olunduğu anatomiya və fiziologiya kimi buraxılış ili səviyyəsində olan fənlərin öyrənilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Nümunə kimi “Anatomik boyama kitabı”nı (orijinal adı “The Anatomy Coloring Book”) və Uin Kapitin (Wynn Kapit) və Lourens Elsonun (Lawrence Elson) müəllifliyi altında HarperCollins (1990-cı illərdə) və Benjamin Cummings (2000-ci illərdə) nəşriyyat evlərində nəşr edilmiş sonrakı kitab seriyasını göstərmək olar.
Faydalı xüsusiyyətləri
Qələm və ya fırça ilə edilən monoton hərəkətlər insanı rahatlaşdırırlar. Rəngləri seçmək və nəticəni müxtəlif rənglərdə təsəvvür etmək imkanı yaradıcılığı inkişaf etdirir. Rəngli şəkillərin yaradılması prosesi çox sadədir, bunun üçün də, indiki dövrdə boyama tək uşaqlar arasında deyil, böyüklər arasında da çox populyardır.
Boyama uşaqlara rəngləri, formaları mənimsəməyə və ətraf dünya haqda daha çox öyrənməyə kömək edir.
Böyüklər üçün boyama kitabları
Təxminən 2015-ci ildən etibarən böyüklər üçün boyama kitabları populyarlıq qazanmağa başlamışdırlar. Məsələn, bu ilin aprel ayında iki boyama kitabı Amazon saytında ən yüksək yerləri tutmuşdurlar.
Böyüklər üçün boyama kitabları çap formasında mövcuddurlar: albomlar, kitablar, bloknotlar və gündəliklər. Bundan başqa, onlar rəqəmsal formada da təklif olunurlar. Belə boyama kitablarını yükləyib çap etməkdən savayı, onları xüsusilə bunun üçün nəzərdə tutulmuş müxtəlif qrafik instrumentlərin köməyilə birbaşa elektron mühitdə rəngləmək olar. Washington Post qəzetinə göndərdiyi məktubda Dominik Bulsuto (Dominic Bulsuto) belə bir fikir irəli sürmüşdür ki, rəqəmsal formada böyüklər üçün boyama kitablarının yayılma tendensiyası bu janrın populyarlaşmasına yol açır, və qeyd etmişdir ki, prosesin nisbətən anonim xarakter daşıması insanlara özlərini daha arxayın hiss etməyə və real həyatda onları alarkən yaşadıqları utanma hissini keçirməməyə imkan verir.
.cz
.cz — Çex Respublikasının internet kodu.
Kiçik (Xoy)
Kiçik - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 215 nəfər yaşayır (40 ailə)
Ja Ja Qabor
Ja Ja Qabor (6 fevral 1917 – 18 dekabr 2016) — Hollivudun tanınmış kino aktrisası.
Həyatı
Ja Ja Qabor 6 fevral 1917-ci ildə anadan olub. Ja Ja Qabor 18 dekabr 2016-cı ildə ürək tutmasından 99 yaşında dünyasını dəyişib.
Yaradıcılığı
Ja Ja Qabor “Mulen Ruj” və “Üç sevgi hekayəsi” kimi məşhur filmlərdə çəkilib.
Sasseks Universiteti
Sasseks Universiteti (University of Sussex) — Qərbi Susseks, Böyük Britaniyanın Falmer kəndində yerləşən universitet. Universitetin kampusları Braytondan uzaq olmayan Saut-Dauns Milli Parkının ərazisində yerləşir.
Tələbələrin üçdə birindən çoxu magistr proqramlarında təhsil alır və müəllimlərin təxminən üçdə biri immiqrantdır.
Tarixi
Sasseksə xidmət edəcək bir universitet yaratmaq cəhdi ilə 1911-ci ilin dekabrında Braytonda yerləşən Kral Pavilyonunda universitetin tikintisini maliyyələşdirməyin yollarını tapmaq üçün ictimai yığıncaq keçirildi; Layihə Birinci Dünya Müharibəsi səbəbindən dayandırıldı və toplanan pul əvəzinə Bələdiyyə Texniki Kolleci üçün kitabların yaradılmasına sərf edildi.
İdeya 1950-ci illərdə yenidən gündəmə gəldi və 1958-ci ilin iyununda hökumət Braytonda bir universitet yaratmaq üçün korporasiya planını təsdiqlədi və yeni nəsil universitetlərdən birincisi olacaqdı. Universitet 1959-cu ildə şirkət kimi yaradılıb və Kral Xartiyası 16 avqust 1961-ci ildə buraxılıb. Böyük Britaniyada İkinci Dünya Müharibəsindən sonra yaradılmış ilk universitet idi. Universitetin təşkili, kampusun tələbələrin fənlərarası öyrənmə mühitindən faydalana biləcəyi institutlara bölündüyünü görərək yeni bir zəmin yaratdı.
Ceyms Pibls
Filip Ceyms Edvin Pibls — Kanadalı-Amerikalı astrofizik, astronom və nəzəri kosmoloq, hazırda Prinston Universitetində Albert Eynşteyn elmi üzrə fəxri professordur. O, 1970-ci ildən bəri ibtidai nukleosintez, qaranlıq maddə, kosmik mikrodalğalı fon və struktur formalaşmasına böyük nəzəri töhfələrlə dünyanın aparıcı nəzəri kosmoloqlarından biri kimi qəbul edilir.
Pibls fiziki kosmologiyada nəzəri kəşflərinə görə 2019-cu ildə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülüb. O, günəşə bənzər ulduzun ətrafında fırlanan ekzoplanetin kəşfinə görə mükafatı Mişel Mayor və Didye Quelozla bölüşüb. Əsərlərinin çoxu kainatın ilk bir neçə saniyədən inkişafı ilə bağlı olsa da, o, başlanğıc haqqında bildiklərimizə daha çox şübhə ilə yanaşır və deyir:“Çox təəssüf ki, başlanğıc haqqında düşünürük, halbuki əslində başlanğıc kimi yaxşı bir nəzəriyyəmiz yoxdur."
Pibls özünü aqnostik kimi təsvir edir.
Erkən həyatı
Pibls 25 aprel 1935-ci ildə Kanadanın Manitoba əyalətinin Vinnipeq,Sent Bonifes şəhərində, evdar qadın Ada Marion (Qrin) və Vinnipeq Taxıl Birjasında işləyən Endryu Çarlz Piblsin oğlu olaraq dünyaya gəlib. Pibls Manitoba Universitetində ali təhsilini alır. Daha sonra o, Prinston Universitetində aspirantura təhsilini davam etdirən Pibls 1962-ci ildə fizika üzrə fəlsəfə doktoru, Robert Dikkin rəhbərliyi altında "Elektromaqnit Qarşılıqlı Təsir Gücünün dəyişən ola biləcəyi Durateston Fərziyyəsi ilə əlaqədar Müşahidə Testləri və Nəzəri problemlər"adlı doktorluq dissertasiyasını tamamlayır. Bütün karyerası boyu Prinstonda qalır. Pibls 1977-78-ci tədris illəri ərzində Təkmilləşdirmə İnstitutunun Təbiət Elmləri Məktəbinin üzvü idi; o, 1990-91 və 1998-99-cu illərdə buraya səfərlər edib.
Akademik karyerası
1964-cü ildən bəri Piblsın işlərinin çoxu kainatın mənşəyini müəyyən etmək üçün fiziki kosmologiya sahəsində olmuşdur. 1964-cü ildə bu sahəyə maraq çox az idi və bu sahə "ölü nöqtə" hesab olunurdu, lakin Pibls bu sahəni öyrənməyə sadiq qaldı. Pibls Böyük partlayış modelinə bir çox əhəmiyyətli töhfələr verən alimdir. Dik və başqaları ilə (Corc Qamov, Ralf A. Alfer və Robert C. Hermandan təxminən iyirmi il sonra) Pibls kosmik mikrodalğalı fon radiasiyasını proqnozlaşdırıb. Böyük partlayış nukleosintezinə, qaranlıq maddəyə və qaranlıq enerjiyə böyük töhfələr verməklə yanaşı, o, 1970-ci illərdə kosmik quruluşun formalaşması nəzəriyyəsində aparıcı pioner idi. Fizikanın ciddi, kəmiyyət sahəsi hesab edilməzdən çox əvvəl, Pibls fiziki kosmologiyanı öyrənirdi və onun böyüklüyünü bərqərar etmək üçün çox işlər görüb. Pibls deyirdi: "Bu, birdən-birə kosmologiyanı aktuallaşdıran bir addım deyil, kritik kəşf idi, lakin bu sahə bir sıra eksperimental müşahidələr nəticəsində tədricən ortaya çıxdı. Aydındır ki, karyeram müddətində ən vaciblərindən biri kosmik mikrodalğalı fonun (CMB) radiasiyasının aşkar edilməsi idi ki, bu da dərhal diqqəti cəlb etdi [...] bu radiasiyanın xüsusiyyətlərini ölçməkdə maraqlı olan eksperimentalistlər, həm də nəticələrin təhlilinə qoşulan nəzəriyyəçilərin də diqqətində oldu”. O, kosmologiyada demək olar ki, bütün müasir tədqiqatların əsasını qoydu, həm nəzəri, həm də müşahidə əsasında yüksək spekulyativ sahəni dəqiq bir elmə çevirdi.
Pibls, daha sonra digər elm adamları tərəfindən geniş şəkildə öyrənildi. Məsələn, 1987-ci ildə o, ilkin kainatın inkişafı üçün ilkin izocurvature barion modelini təklif etdi. Eynilə, Pibls 1970-ci illərin əvvəllərində qaranlıq maddə probleminin qurulmasına töhfə verdi. Pibls qalaktik formalaşmanın sabitliyi ilə bağlı Ostriker-Peebles meyarı ilə də tanınır.
Pibls "Fiziki kosmologiyada nəzəri kəşflərə görə" 2019-cu ildə Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı alması ilə tanındı; Pibls mükafatı Mişel Mayor və əsas ardıcıllıq ulduzu ətrafında ekzoplaneti kəşf edən Didye Quelozla bölüşdü.
Pibls 1977-ci ildə Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının üzvü, 1988-ci ildə isə Milli Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdir.
Cüzeppe Anselmi
Cuzeppe Anselmi (Giuseppe Anselmi; 16.noyabr.1876 İtaliya, Kataniya — 27.may.1929 İtaliya, Zoali) İtalyan opera müğənnisi (tenor).
Haqqında
Anselmi bədii karyerasına skripkaçı kimi başlayır, Angelo Ferninin yanında Neapol (Conservatorio di San Pietro a Majella)-da təhsil alır və 13 yaşında ilk çıxışını edir. O, eyni zamanda vokal sənətinə həvəs göstərir. 1894-cü ildən etibarən (Luigi Mancinelli)-nin rəhbərliyi altında ifasını mükəmməlləşdirir.
1896-cı ildə Afinadakı Turiddu pariyasında ilk çıxışını etir (nin "Kəndli namusu"). Elə həmin il Qahirə və İskəndəriyyədəki opera teatrlarında çıxış edir. Milandakı La Skala teatrında hersoq performansı (1904) Anselmini aparıcı (bel canto — «gözəl ifa») müğənnilərindən biri edir. Ancaq, onun ən böyük zəfərləri Sankt-Peterburq, Varşava və xüsusilə Madrid şəhərlərində baş verir, burada o hətta məşhur tenor Enriko Karuzonun populyarlığını kölgədə qoyur.
Anselmi tez-tez dramatik rollara da üz tuturdu ki, bu da vaxtından əvvəl səsini itirməsinə səbəb olur. Anselminin opera karyerası Birinci Dünya Müharibəsinin sonunda başa çatır; onun son məşhur çıxışları 1918-ci ildə olmuşdur.
O, orkestr üçün simfonik poema və bir neçə fortepiano pyesi yazmışdır. Anselmi 1929-cu ildə İtaliyanın Liquriya əyalətindəki Zoali şəhərində sətəlcəmdən dünyasını dəyişir. O, Madrid şəhərinə dərin bağlılığını saxlamış və ürəyini bu şəhərə vəsiyyət etmişdir.
Euonymus maackii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
1992 Azərbaycan Kuboku
Futbol üzrə Azərbaycan Kuboku 1992 — Futbol üzrə Azərbaycan kubokunun ilk mövsümüdür. "İnşaatçı"(Bakı) finalda "Kür"(Mingəçevir) klubunu məğlub edərək ilk turnirin qalibi kimi tarixə düşüb.
1-ci Azərbaycan kuboku cəmi 12 komandanın iştirakı ilə baş tutmuş və hər mərhələnin duelləri bir matçdan ibarət olmuşdur. 4 cüt 1/8 finalda qarşılaşıb, növbəti mərhələdə gözləyən 4 iştirakçının rəqiblərini müəyyənləşdirməli idi. 2 birinci liqa klubunun da mübarizə apardığı, iştirakçılarından 5-nin paytaxtı təmsil etdiyi yarışın diqqətçəkən məqamlarından biri çempionatda iddialılardan sayılan "Qarabağ"ın ilk kuboka qatılmamasıdı. Turnirə gəlincə, Neftçala "Pambıqçı"sının futbolçusu Elnur Əsgərov "Nicat"la görüşdə hesabı açaraq, ölkə kuboku tarixinə ilk qolun müəllifi kimi düşüb.
Final
Final oyunu 29 avqust 1992-ci ildə keçirilmişdir. Bakıda, Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionunda baş tutan qarşılaşmada "İnşaatçı" (Bakı) "Kür" (Mingəçevir) komandasına əlavə vaxtda 2:1 hesabı ilə qalib gələrək ilk kubokun sahibi olmuşdur. Həmin qarşılaşmanı 4 min tamaşaçı izləmişdir. Oyunun baş hakimi Gülağa Cabbarov olmuşdur.
Kavaşra
Kavaşra (, həmçinin Kaveyşra və ya Kouvşra kimi də yazılır ), Livanın Əkkar bölgəsinə daxil olan eyni adlı mühafəzədə yerləşən kənd. Livan türkmənlərinin Livanda ən kompakt yaşadığı yer olan Kavaşra ölkə paytaxtı Beyrut şəhərindən 131 km şimalda, Tərabülüs əş-Şam şəhərindən isə 38 km məsafədə yerləşir.
Avropada UNESCO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı
Burada Avropada UNESCO ümumdünya irsinin siyahısı təqdim olunmuşdur.
Kavaşra
Əhali
Kavaşra əhalisi Livan türkmənlərindən ibarətdir və kənddə 2.800 nəfər yaşamaqdadır. Əhalinin əsas məşğuliyyəti əkinçilikdir. Kənd sakinləri əsas etibarı ilə Gələcək Hərəkat adlı siyasi partiyanı dəstəkləməkdədirlər.
Türk etnik mənsubiyyətinə görə kənd 2010-cu ildə dönəmin Türkiyə Baş naziri olmuş Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən ziyarət edilmişdir. 2010-cu ildən etibarən Türkiyə hökuməti tərəfindən Kavaşrada müxtəlif infrastruktur layihələri icra olunmuş yeni elektrik xətti çəkilmişdir.
Yerli sakinlərdən biri kəndin etnik mənsubiyyətini belə ifadə etmişdir; ''Livanda Osmanlı hakimiyyətinə son qoyulandan sonra biz öz torpağımızda qalmağa qərar verdik. Biz hələ də türk dilini və adət-ənənələrimizi qoruyub saxlayırıq.'' Kənddə həmçinin Suriya vətəndaş müharibəsindən qaçan bir necə yüz Suriya türkmənləri sığınmışdır.
.sy
.sy — Suriyanın internet kodu.
Hovannes Adamyan
Hovannes Adamyan — erməni əsilli sovet mühəndisi və ixtiraçısı. Yazıçı kimi də fəaliyyət göstərmiş Adamyan, ümumilikdə 20-dən çox müxtəlif ixtiranın sahibi kimi tanınmaqdadır. Dünyada ilk eksperimental rəngli televiziya Hovannes Adamyanın üçrəngli prinsipi əsasında 1928-ci ildə Londonda nümayiş olunmuşdur. İxtiraçı rəngli televziyanın yaradıcılarından biri hesab olunur.
Həyatı
Hovannes Adamyan 1879-cu ilin 5 fevral tarixində Rusiya imperiyasının Bakı quberniyasının mərkəzi olan Bakı şəhərində, varlı erməni ailəsində anadan olmuşdur. Adamyanlar ailəsi Bakı və ətraf ərazilərdə bəzi neft sahələrinə sahib idilər və eyni zamanda da İran üzərindən ipək malların gətirilməsi və satılması ticarəti ilə məşğul olurdular. Hoavannes 1897-ci ildə Bakı şəhərində məktəbi bitirdikdən sonra ali təhsil almaq üçün ailəsi tərəfindən İsveçrəyə göndərilmişdir. Sürix və Berlin şəhərlərində yerləşən universitetlərdə müxtəlif vaxtlarda təhsil almışdır.
Euonymus indicus
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hovannes Adamyan
Həyatı
Təhsilini bitirdikdən sonra televiziyaların təkminləşdirilməsi ilə məşğul olmağa başlayan ixtiraçı, özünə qədərki alimlər Le Blank və Nipkovun rəngli televiziya ilə bağlı olan nəzəri işlərini inkişaf etdirmiş və rəngli televiziya sisteminin yaradılması üçün əməli fəaliyyət göstərmişdir. İlk rəngli televiziya layihəsinin nəzəri əsaslarının izah olunduğu patent layihəsinin Hovannes Adamyana məxsus olduğu iddia olunmaqdadır.
Belə ki, 1908-ci ilin 31 mart tarixində Almaniyada ixtiraçıya bununla bağlı № 197183 patent sənədi təqdim edilmişdir. Digər bir oxşar patent sənədi isə 1908-ci ilin 1 aprel tarixində № 7219 qeydiyyat nömrəsi ilə Böyük Britaniyadan alınmışdır. İxtiraçı dörd müxtəlif ölkədən (Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa və Rusiya İmperiyası) rəngli televiziyanın ixtiraçısı olmasına dair patent sertifikatı alsa da, dünyada rəngli televiziyanın yaradıcısından daha çox, təkminləşdirən və nəzəri hissəinin müəllifi olan şəxs kimi tanınmaqdadır.
1925-ci ildə İrəvan şəhərində Adamyan və dostları tərəfindən Eristavi adlı çəkilmiş görüntünü rəngli formada göstərən cihaz təqdim olunmuşdur. Görüntülərdə laboratoriya və yan tərəfdə yerləşən otaq göstərilməklə, fiqrular və bəzi naxışlar rəngli formada ekranlaşdırılmışdır.
1913-cü ildə Adamyan Sankt-Peterburq şəhərinə qayıtmışdır. 1932-ci ildə yaşadığı şəhərdə vəfat etməmişdən əvvəl Ermənistan SSR-nə bir necə dəfə uzunmüddətli səfərlər etmişdir. 1970-ci ildə cənazəsi dəfn edildiyi yerli erməni məzarlığından çıxarılaraq, İrəvan şəhərində yerləşən və məşhur ermənilərin dəfn olunduğu Komitas Panteonuna gətirilmişdir.
İstinadlar
Erməni nagılları
İndoneziyada islam
thumbnail|[[Bukittinggi məscidi.]] İndoneziyada İslam — islam dini İndoneziya ərazisində.
Tarixi
XIII-XIV əsrlərdə Azərbaycan torpaqlarından gələn qafqazlı Mövlanə Malik İbrahim əs-Səmərqəndi və yaxud da Sunam Qirsik deyə tanınan şəxsin İndoneziyaya gəlişi ilə islam dini bu torpaqlarda formalaşmağa başlamışdır. O, Səmərqənddə dini təhsil aldıqdan sonra, İndoneziyaya gələrək burada islam dinini yaymağa başlamışdır.
İndoneziya əhalisinin böyük əksəriyyəti - 87 faizi müsəlmanlardır. Hazırda 250 milyon nəfərdən artıq müsəlman əhalisi olan İndoneziya dünyada müsəlman əhalisinin sayına görə birinci yerdə durur.
Keçmiş
right|thumb|320px|Hər şey keçmişdə ([[Vasili Maksimovun rəsmi, 1889).]]
Keçmiş — zamanın müəyyən bir nöqtəsindən əvvəl baş vermiş bütün hadisələrin məcmusudur. Keçmiş indiki və gələcək zamanla ziddiyyət təşkil edir, lakin onu müəyyən edir. Keçmişin konsepsiyası insan müşahidəçilərinin zamanı hiss etdiyi xətti modadan irəli gəlir, yaddaş və xatırlama vasitəsilə əldə edilir. Bundan əlavə, yazı dili yaranandan bəri insanlar keçmişi qeyd etmişdir. "Keçmiş" sözünün ilk məlum istifadəsi XIV əsrdə olmuşdur; o, "keçmək, keçib getmək" sözündən götürülmüşdür.
.gr
.gr — Yunanıstanın internet kodu
Celastrus
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
NGC 7267
NGC 7267, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Cənub Balığı bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İndiki zaman
İndiki zaman — cari anda baş verən hadisələrdən, yəni məkan-zamanın müəyyən bir sahəsindən ibarət olmaqla zaman oxunun bir hissəsidir. Müəyyən fərziyyələrə görə, indiki vaxt cari günlərə, aylara və hətta illərə də aiddir.
Bu mənada indiki zaman keçmişə (artıq baş vermiş bir çox hadisələr) və gələcəyə (hələ baş verməmiş bir çox hadisələr) qarşı durur və onların arasında yerləşir.
Jeni Bojilova-Pateva
Jeni Bojilova-Pateva (Жени Божилова-Патева; ) — Bolqar müəllim, yazıçı, qadın hüquqları müdafiəçisi və pasifist hərəkatlarda iştirak etmiş suffrajist.
1893-cü ildə pedaqoji təhsili aldıqdan sonra müəllimliyə başlayıb. Lakin 1898-ci ildə evli qadınların hüquqlarını məhdudlaşdıran qanun qəbul edildikdən sonra müəllimlik fəaliyyəti qadağan edilib. Jeni Bojilova-Pateva elə həmin il beynəlxalq qadın hərəkatında iştirak edərək ictimai fəallığa və jurnalistika sahəsinə keçib.
1901-ci ildə Bolqarıstan Qadınlar Birliyinin yaradıcılarından biri olub. 1905-ci ildə Burqasda "Özünüdərk" feminist qrupunu qurub və 25 il onun sədri olub. “Qadınların səsi” jurnalının redaktoru kimi o, Bolqarıstanda və xaricdə qadın hərəkatının inkişafı, eləcə də qadınları narahat edən problemlər haqqında məqalələr dərc edib. O, karyerası ərzində 500-dən çox məqalə və kitab nəşr etdirib.
Jeni Bojilova-Pateva 17 iyun 1955-ci ildə kommunist rejiminin onun əlindən bütün mülk və əmlakını alması səbəbindən Sofiyada yoxsulluq içində vəfat edib.
Həyatı
Jeni Bojilova 1878-ci il dekabrın 1-də Osmanlı imperiyasının Bolqarıstan knyazlığının Qradets şəhərində Genka Andreyeva və Dimov Bojilin ailəsində anadan olub. 1877-1878-ci il Rusiya-Osmanlı müharibəsinin veteranı olan atası təhsili fəal şəkildə müdafiə edən dərzi və fermer idi. İbtidai məktəbi Qradetsdə bitirən Bojilova sonra Slivendə orta məktəbdə oxuyub. Təhsilini Nanço Popoviç adına Ali Təbiət Elmləri və Riyaziyyat Məktəbində davam etdirib. 1893-cü ildə oranı müəllimlik diplomu ilə bitirib.
Müəllim kimi
Növbəti il ​​o, Karnobatdakı məktəbdə dərs deməyə başlayıb. 1896-cı ildə qadın məktəbində vəzifə tutaraq Razqrad şəhərinə köçür. 1897-ci ildə o, İvan Patevlə ailə qurdu. İ.Patevdə Jeninin məmləkətindən gəlmiş və eyni zamanda müəllim işləmişdi. Bərabər hüquqlu nikahda olduqları üçün cütlük bir-birlərinə ali təhsil almaq məqsədlərinə çatmaqda kömək etməyə razılaşdılar.
İvan Patev xaricdə təhsil almaq üçün Cenevrəyə getdi. O, 1899-cu ildə geri qayıtdı. O, uzaqda olarkən, Pateva onu maliyyə cəhətdən təmin edirdi. İvan hüquq elmləri doktoru dərəcəsi ilə qayıdanda, 1901-ci ildə xaricə oxumağa gedən həyat yoldaşına eyni dəstək göstərdi.
Jeni Berlin və Yenada təhsilə başladı və 1902-ci ildə Parisdə kurslar keçərək fəlsəfə və sosiologiya, həmçinin alman, fransız və rus dillərini öyrəndi. Jeni Pateva təhsilini başa vurmasa da, beynəlxalq qadın hərəkatının təsiri ilə 1903-cü ildə Bolqarıstana qayıdır. Cütlük Burqasda məskunlaşdı və sonrakı 16 il ərzində üç övladı oldu: Luben ("Leo", 1904-cü il təvəllüdlü), Bojan (1905-ci il təvəllüdlü) və Lilian ("Lili" adı ilə tanınır, 1913-cü il təvəllüdlü).
Qadın hüquqları uğrunda mübarizə (1898-1908)
Jeni Pateva ictimai işlərdə siyasi iştirakına 18 dekabr 1898-ci ildə Bolqarıstan Milli Assambleyası evli qadınlara müəllimlik etməyi qadağan edən qanunu qəbul etdikdən sonra başladı. Buna etiraz olaraq o, knyazlığın bütün müəllimlərinə müraciət edərək qanunun legitimliyinə qarşı çıxmağı tövsiyə edən “Açıq məktub” (Отворено Писмо) yazdı. Qadınları bu məqsəd ətrafında birləşdirmək və qadınların, uşaqların adətən qarşılaşdıqları digər problemlərlə bağlı işlərini təşviq etmək üçün Jeni Pateva, Anna Karima və Yuliya Malinova ilə birlikdə 1901-ci ildə Bolqarıstan Qadınlar Birliyi təşkilatını təsis etdi. Bu Bolqarıstanda ilk milli qadın təşkilatı idi. Anna Karima təşkilatın ilk sədri, Jeni Pateva isə direktorlar şurasının üzvü oldu. Qadın qruplarının və müəllimələrin təzyiqlərinə baxmayaraq, qanun 1904-cü ilə qədər qüvvədə qaldı.
1901-ci ildə Jeni Pateva Burqasda beynəlxalq qadın hərəkatı, Mərhəmət qrupu (Милосърдие) üçün məruzəçi kimi mühazirə oxumağa başladı. 1902-ci ildə Razvitie qrupunun yenidən təşkilinə kömək etmək üçün Yambola getdi. 1903-cü ildə "Mərhəmət"in sədri seçildi. Lakin dərnəyin üzvləri Bolqarıstan Qadınlar Birliyinə qoşulmaq və ya diqqətlərini xeyriyyəçilik işlərindən yayındırmaq istəmədiklərindən, o, istefa verdi və təşkilatı tərk etdi. Elə həmin il Anna Karima və Yuliya Malinova arasında ciddi mübahisə yarananda ittifaq böhranla üzləşdi və nəticədə təşkilat parçalandı. Onların mövqeyi ondan ibarət idi ki, bütün qadınların eyni problemləri var və birliyin məqsədləri sinfindən və partiyasından asılı olmayaraq onları təmsil etməlidir.
Vela Blaqoyeva və Kina Konovanın başçılıq etdiyi başqa bir fraksiya hesab edirdi ki, ittifaq proletarlaşdırılmalı və onun üzvləri fəhlə sinfindən gəlməlidir. Jeni Pateva 1903-cü ildə nəşr olunan "Bolqar Qadınlar Birliyində fikir ayrılıqları" kitabını yazdı. O, həmçinin 1904-cü ildə redaktoru olduğu “Qadınların səsi” Женски глас) qəzetində yazılar yazmağa başladı.
Penka Russyeva-Belmustakova və Yordanka Quşova ilə birlikdə Jena Pateva 1904-cü ildə dil və savad kurslarında iştirak etmək və qadınların peşə və universitet təhsilinə çıxış imkanlarını yaxşılaşdırmaq üçün proqramlar təşkil etmək üçün qadınlar üçün təhsil qrupu yaratdı. Növbəti il ​​onlar rəsmi olaraq təhsil və xeyriyyə cəmiyyəti olaraq “Özünüdərk” (Самосъзнание) adlı bir təşkilat yaratdılar və onu Patevanın sədr təyin olunduğu Bolqarıstan Qadınlar Birliyi ilə birləşdirdilər.
1908-ci ildə Jeni Pateva Amsterdamda Beynəlxalq Qadınlar Alyansının (IWSA) IV Konqresində Bolqarıstan Qadınlar İttifaqını təmsil etdi. O, Bolqarıstan Qadınlar İttifaqını IWSA-ya üzv olmağa çağırdı. Elə həmin il Jeni Pateva ikinci kitabını nəşr etdi, "Qadınlara kömək" (В помощ на жената) və orada geniş islahatlara çağırdı. O, uşaqları və işləyən qadınları qorumaq üçün qanunları tövsiyə etdi və analığın qorunması üçün tövsiyələr planı hazırlandı. Kitab Bolqar Qadınlar Birliyinin ideologiyasının əsası oldu.
Qadın hüquqları və sülh hərəkatı (1911-1924)
250px|thumb|right|Burqasda yazıçılar evi Jeni Pateva 1911-ci ildə Stokholmda keçirilən IWSA-nın VI Konqresində çıxış etdi O, ictimai həyatın bütün sahələrində qadınların tam bərabərliyini müdafiə edərək "Utro" qəzeti üçün konqresin gedişi haqqında hesabat yazdı.
Balkan müharibələri zamanı o, "Balkan qadınlarına müraciət" nəşr etdirərək, qadınları sülhə nail olmağa çağırdı.
Birinci Dünya müharibəsinin əvvəlində Jeni Pateva hərbi əsirlərə və onların ailələrinə dəstək proqramları, o cümlədən əsgərlər üçün alt paltarları tikmək hərəkatı təşəbbüsü ilə çıxış etdi. O, 1915-ci ildə Haaqada keçirilən Beynəlxalq Qadınlar Birliyinin Sülh və Azadlıq Uğrunda (WILPF) təsis edildiyi Xüsusi Beynəlxalq Qadınlar Konqresində çıxış edərək, döyüşən tərəfləri silahı yerə qoymağa çağırdı.
1922-ci ildə o, Haaqada keçirilən ICW-nin xüsusi konqresində iştirak etdi və burada müharibənin təhlükələri haqqında danışdı. Pateva qardaşlıq, azadlıq və öz müqəddəratını təyinetmə mədəniyyətini inkişaf etdirmək üçün insanlar arasında tam tərksilah və əməkdaşlığın zəruriliyini bir daha vurğuladı. O, 1923-cü ildə Romada keçirilən IWSA-nın IX Konqresində qadınların siyasi hüquqları ilə bağlı bəyanatla çıxış etdi.
Bolqarıstanda dövlət çevrilişinə cavab olaraq hərbi vəziyyət elan olunduğu və parlamentin ölüm hökmünün lehinə qanun qəbul etdiyi həmin ildə o, açıq şəkildə bu siyasətin əleyhinə çıxmışdı. Jeni Bojilova-Pateva qadınları qanunvericiliyə qarşı çıxmağa çağıran məqalələr yazaraq, qanuna ilk etiraz edən oldu. J.Pateva Bolqarıstan Qadınlar Birliyinin XIX konqresində öz fikirlərinin üzərində duraraq doğum və uşaq böyütməyin əzabını bilən anaları insan həyatının öldürülməsinə, müharibəyə və ölüm cəzasına qarşı çıxmağa çağırdı.
Sonrakı karyerası (1925-1945)
1925-ci ildə 20 il "Özünüdərk"in sədri vəzifəsindən sonra Jeni Pateva "Özünüdərk"in üzvlərinin və Bolqarıstan Qadınlar İttifaqının Aleksandr Tsankovun diktator faşist rejiminə və onun ağ terror siyasətinə dəstək verdikləri ideoloji mövqeyə görə istefa verdi. Növbəti il ​​o, 1944-cü ilə qədər rəhbərlik etdiyi "Bolqarıstanda Qadın Sülh Cəmiyyəti"ni təşkil etdi. Təşkilat hakimiyyətin ölkədən fəalları qovmasına və repressiyalarına aktiv şəkildə qarşı çıxırdı.
Sonrakı onilliklər ərzində Jeni Petkova "Qadın xəbərləri" üçün məqalələr yazmaq üzərində çalışdı. Qadın və sülh konfranslarında iştirak etdi. O, 1926-cı ilin may ayında Parisdə keçirilən Onuncu IWSA Konqresində iştirak etdi və WILPF Konqresində iştirak etmək üçün iyul ayında Dublinə yola düşdü.
1927-ci ildə Pateva Sülh və Azadlıq Uğrunda Beynəlxalq Qadınlar Birliyinin Qlanda (İsveçrə) iclasında çıxış etdi. 1929-cu ildə Cenevrədə Beynəlxalq Universitet Qadınları Federasiyasının konfransında iştirak etdi. 1931-ci ilin mayında Belqrad Sülh Konfransında, 1931-ci ilin avqustunda Lionda Müharibə Müxaliflərinin Beynəlxalq Konfransında, 1937-ci ildə Parisdə keçirilən Ümumi Sülh Konqresində həm 1939-cu, həm də 1940-cı illərdə Rotterdamdakı tədbirlərdə iştirak edib.
Jeni Pateva karyerası ərzində 100-dən çox ictimai mühazirə oxumuş və sadiq qaldığı qadın hüquqları, pasifizm və veqetarianizm mövzularında 500-ə yaxın məqalə və kitab nəşr etdirib. 1931-ci ildə İnqilabçı Yazıçılar Beynəlxalq İttifaqının Fransa bölməsinin fəxri üzvü seçilib.
Onun evi Aleksandr Balabanov, Adriana Budevskaya, Petko Rosen, Nikola Sakarov, Aleksandr Stamboliski, Naiço Tsanov və Asen Zlatarov daxil olmaqla, görkəmli Bolqarıstanın ictimai xadimləri və ziyalılarının toplaşdığı yer idi. 1944-cü ildə Bolqarıstanda ikinci dövlət çevrilişi kommunist rejimini hakimiyyətə gətirdi. Bu rejim dövlət sosializmini həyata keçirdi. Qadınlara səsvermə hüququ verdi, eyni zamanda qadın və digər yerli təşkilatları ləğv etdi.
1945-ci ildə Jeni Pateva Milli Təhsil və Mədəniyyət Nazirindən Azad Milli Mütərəqqi Mədəniyyət Mərkəzi kimi "Özünüdərk" təşkilatının yaradılmasına icazə verməsini xahiş etdi. Pateva qeyd etdi ki, “təsərrüfat hesablı təşkilatın məqsədi qadınlara və gənclərə öz istedadlarını təkmilləşdirmək və bolqar xalqına fayda verəcək mədəni fəaliyyətlərdə iştirak etmək bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün imkanlar yaratmaq olacaq”. Lakin onun xahişi rədd edildi və hakimiyyət Jeni Patevin ailəsini sərvətlərinə və Burqas elitasının bir hissəsi statusuna görə xalqın düşməni elan etdi.
1947-ci ildə Nikola Petkov ölüm hökmünə məhkum ediləndə Pateva Georgi Dimitrov və Vasil Kolarova məktub göndərərək qanunvericilik səviyyəsində ölüm hökmünün ləğv edilməsini tələb edir. Lakin Pateva üçün məktubun ağır nəticələri olur. Hakimiyyət məktuba cavab olaraq həm onun evini, həm də oğlu Bojanın fabrikini milliləşdirir. Dolanışıqsız qalan Pateva hökumətə məktub yazaraq təqaüd istəyir. Lakin onun xaişi rəsmi səviyyədə rədd edilir.
Ölümü və mirası
250px|thumb|right|Yazıçılar Evində Jeni Patevanın xatirə lövhəsi Jeni Pateva 17 iyun 1955-ci ildə Sofiyada yoxsulluq içində öldü.
1994-cü ildə Patevanın əvvəllər təsis etdiyi və 20 il rəhbərlik etdiyi “Özünüdərk” qadın təşkilatı yenidən fəaliyyətə başladı.
2016-cı ildə Burqasdakı Yazıçılar Evinin divarında Jeni Patevanın şərəfinə xatirə lövhəsinin təntənəli açılışı oldu. Tarixçi Krasimira Daskalovanın sözlərinə görə, o, Anna Karima ilə birlikdə dövrünün iki “qadın hərəkatının ən görkəmli liderlərindən” biri kimi yadda qalıb.
Eynicinsli evlilik
thumb|right|[[Amerika aktyorları Neil Patrik Harris və Devid Burtka evlənmişdirlər.]] Eynicinsli evlilik həmçinin homoseksual evlilik kimi də adlanan iki eyni cinsdən olan şəxlərin nikah bağlamasıdır. 2022-ci ildəki məlumata əsasən eynicinsli cütlüklər arasında nikah qanuni olaraq 32 ölkədə (ümummilli və ya bəzi yurisdiksiyalarda) həyata keçirilir və tanınır. Ən sonuncular isə 10 mart 2022-ci ildə Çili, 1 iyul 2022-ci ildə İsveçrə və 8 iyul 2022-ci ildə Sloveniya olmuşdur. Övladlığa götürmə hüquqları tam olaraq əhatə olunmasada, eyni cinsli nikahlı dövlətlərin əksəriyyəti bu cütlüklərin birgə övladlığa götürməsinə icazə verir. Bunun əksinə olaraq, 34 ölkə (2021-ci il məlumatına görə) konstitusiyalarında eyni cinsdən olan cütlüklər arasında nikahın qarşısını alan qaydaları varki buda daha çox son illərdə qabaqlayıcı tədbir kimi qəbul edilmişdir. Bəzi digər ölkələrin konstitusiya qanunları İslam qanunları əsasında yazıldığı üçün eynicinslilərin evliliyi nəinki qadağandır, homoseksuallığın özü belə cinayət sayılır.
Alternativ şərtlər
thumb|upright=1.2| 11 noyabr 2017-ci ildə ABŞ-nin [[Nyu-Orlean|Nyu Orlean şəhərində iki kişi toy məclisi keçirərək evləndi.]] Eynicinsli nikahların qanuni tanınmasının bəzi tərəfdarları, məsələn, Evlilik Bərabərliyi ABŞ (1998-ci ildə yaradılmışdır), Evlənmək Azadlığı (2003-cü ildə yaradılmışdır) və Bərabər Evlilik üçün Kanadalılar - uzun müddətdir evlilik bərabərliyi və bərabər evlilik ifadələrindən istifadə etmişlər. Məqsədlərinin eynicinsli nikahların əks cinslərin nikahları kimi bərabər hüquqlara malik olmasının istənməsidir. Associated Press qey evlilik ifadəsindənsə eynicinsli evlilik ifadəsinin istifadə olunmasının məqsədəuyğun olduğunu qeyd edir.
İnyupiklər
İnyupiklər (öz dilində olan adı: Iñupiaq tək Iñupiak iki Iñupiat cəm ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyaska ştatının şimal və şimal-qərbində yaşayan eskimos İnuit xalqının nümayəndələri. Özlərini Iñupiaq, Iñupiak və ya Iñupiat adlandırırlar. Bəzən bu etnosu inuitlərlə qohum xalq olduqlarından Alyaska İnuitləri adlandırırlar.
Eynicinsli evlilik
Evlilik termininin istifadəsi
Antropoloqlar dünyadakı mədəniyyətlər arasında sosial quruluşun ümumi cəhətlərini özündə cəmləşdirən evliliyin tərifini müəyyən etmək üçün şox çətinlik çəkiblər. Təklif olunan bir çox təriflər Kikuyu və Nuer kimi 30-dan çox Afrika xalqının mədəniyyətləri də daxil olmaqla bəzi mədəniyyətlərdə eynicinsli nikahların mövcudluğunu tanımadığı üçün tənqid edilmişdir.
İnyupiklər
Alyaskada yaşayan yeganə İnuit xalqı bunlardır. Özlərini iñuk ('insan') kəliməsi ilə — piaq ('gerçək') şəkilçisindən törətdikləri Iñupiaq ('əsl insan') adıyla ifadə edərlər. Dillərini isə Iñupiatun ('əsl insana bənzər, əsl insan kimi') olarak adlandırırlar.
Eynicinsli evlilik
Evlilik termininin istifadəsi
21-ci əsrdə eyni cinsli cütlükləri tanımaq üçün bir neçə ölkə evlilik qanunlarını yenidən nəzərdən keçirərkən, bütün əsas ingilis lüğətləri evlilik sözünün tərifini ya gender spesifikasiyalarını azaltmaq, ya da gender-neytral dil və ya açıq-aşkar tanınma daxil etmək üçün ikincil təriflərlə tamamlamaqdan ötrü yenidən işləyiblər. Oksford İngilis dili lüğəti 2000-ci ildən bəri eynicinsli nikahları tanıyır.
İnyupiklər
Kanadada təhqiredici (derogatory) hesab edilərək rəsmi istifadə edilməyən "Eskimos" adı, Alyaskada İnyupiklər ilə Yupikləri ve Supikləri kollektiv adlandırmada rahatlıqla istifadə edilir.
Eynicinsli evlilik
Evlilik termininin istifadəsi
İsa Məsihin Son Zamanlar Müqəddəsləri Kilsəsi, Katolik Kilsəsi və Cənubi Baptist Konvensiyası kimi nikahın kişi və qadının arasında olmasını düzgün sayan eynicinsli nikahın əleyhdarları əks cinsli evlilik mənasını bildirən ənənəvi evlilik terminindən istifadə edirlər.
İnyupiklər
İnyupiklərin Kanadada yaşayan soydaşları (Uummarmiut) siyasi və inzibati problemlərə görə Qərbi Kanada inuitləri ilə birlikdə Inuvialuit adı altında toplanırlar.
Eynicinsli evlilik
Müasir
thumb| [[ABŞ-da eynicinsli nikahların qanuniləşdirilməsindən qısa müddət sonra Minnesotada yeni evlənən cütlük]] Tarixçilər eynicinsli nikahları dəstəkləyən müasir hərəkatın başlanğıcını 1980-ci illərdən 1990-cı illərə qədər müxtəlif yollarla izləyirlər. Amerika Birləşmiş Ştatlarında eynicinslilərin evliliyi 1987-ci ildə Vaşinqtonda Lesbiyan və Gey Hüquqları üçün İkinci Milli Yürüşdən sonra gey hüquqları hərəkatının rəsmi tələbinə çevrildi.
İnyupiklər
Müqəddəs Lourens adasındaki Sibir yupikləri (Yupiget) Alaskada mədəni cəhətdən İnyupiklərə ən yaxın xalqdır. Şimali Alaska inyupikləri Qərb mədəniyyəti ilə ən gec tanış olan eskimoslardır.
Eynicinsli evlilik
Müasir
1989-cu ildə Danimarka eyni cinsli cütlüklər üçün münasibətləri qanuni olaraq tanıyan, qeydiyyatdan keçmiş tərəfdaşlıqlar quran ilk ölkə oldu ki, bu da eyni cinsli münasibətlərdə olanlara "övladlığa götürmək və ya birgə qəyyumluq əldə etmək hüququnda başqa evli heteroseksualların malik olduğu bir çox hüquqları verir". 2001-ci ildə kontinental Niderland nikah qanunlarını eyni cinsli cütlükləri də əhatə edən ilk ölkə oldu. O vaxtdan bəri, Amerika və Qərbi Avropanın əksəriyyəti də daxil olmaqla, 31 başqa ölkədə eynicinsli nikahlar qanunla müəyyən edilib. Lakin onun yayılması qeyri-bərabər olmuşdur. Afrikada Cənubi Afrika bu addımı atmış yeganə ölkə; Tayvan isə Asiyada yeganədir.
İnyupiklər
Təsnifatı
¹yeri qəti deyil
Eynicinsli evlilik
Dünya ölkələrində eynicinsli nikahlar
Eynicinsli nikah aşağıdakı ölkələrdə qanuni olaraq həyata keçirilir və tanınır (ümummilli və ya bəzi bölgələrdə): Argentina, Avstraliya, Avstriya, Belçika, Braziliya, Kanada, Çili, Kolumbiya, Kosta Rika, Danimarka, Ekvador, Finlandiya, Fransa, Almaniya, İslandiya, İrlandiya, Lüksemburq, Malta, Meksika, Niderland, Yeni Zelandiya, Norveç, Portuqaliya, Sloveniya, Cənubi Afrika, İspaniya, İsveç, İsveçrə, Tayvan, Birləşmiş Krallıq, Amerika Birləşmiş Ştatları, və Uruqvay. Andorrada isə qanuniləşdirilməsi üçün kralın razılığı gözlənilir. thumb|center|upright=3| {{legend|#025|Eynicinsli cütlüklərə nikah açıqdır (üzüklər: fərdi hallar)}} {{legend|#06F|Vətəndaş birlikləri və ya daxili tərəfdaşlıqlar}} {{legend|#71C837|Eynicinsli nikahın qurulmasına dair qanunvericilik və ya məcburi yerli məhkəmə qərarı, lakin nikah hələ təmin edilməyib}} {{legend|#90C|Müəyyən digər yurisdiksiyalarda həyata keçirildikdə tam hüquqlarla tanınan eynicinsli nikahlar}} {{legend|#9CF|Məhdud hüquqi tanınma (qeydiyyatsız birgə yaşayış, qanuni qəyyumluq)}} {{legend|#9CF|Məcburi olmayan sertifikat|up=yes}} {{legend|#CAF|Müəyyən digər yurisdiksiyalarda həyata keçirilən nikahın məhdud tanınması (ər-arvad üçün yaşayış hüququ)}} {{legend|#C6E9AF|Beynəlxalq məhkəmənin eynicinsli nikahın tanınması qərarına tabe olan ölkə}} {{legend|#EEE|Eynicinsli cütlüklər qanuni olaraq tanınmır}} Eynicinsli nikahlar qanuni qüvvəyə minməsi Kuba, Çexiya, Yunanıstan, Hindistan, Meksika ştatlarında (məs. Guerrero, Duranqo ), Navajo Nation, Peru, Tayland və Venesuelada nəzərdən keçirilir. Bir sıra ölkələrdə, o cümlədən 2020-ci ildən Tailand və Barbados, 2021-ci ildən Serbiya, 2022-ci ildən Latviya və Litvada vətəndaş ittifaqları nəzərdən keçirilir.
İnyupiklər
Dialekt və qəbilələri
thumb|250px|İnyupik dilinin istifadə xəritəsi-1 North Slope Borough (Əsl Şimali Alyaska İnyupikcəsi) thumb|250px|İnyupik dilinin istifadə xəritəsi-2 Northwest Arctic Borough(Malimiut) thumb|250px|İnyupik dilinin istifadə xəritəsi-3 Nome Census Area (Seward yarımadası İnyupikcəsi)
Eynicinsli evlilik
Dünya ölkələrində eynicinsli nikahlar
12 mart 2015-ci ildə Avropa Parlamenti Aİ institutlarını və üzv dövlətləri “eyni cinslərin nikahının və ya eynicinsli vətəndaş birliyinin siyasi, sosial və insan və vətəndaş hüquqları məsələsi kimi tanınması haqqında [əks etdirməyə] təşviq edən məcburi olmayan qətnamə qəbul etdi".  2018-ci ildə Amerikalararası İnsan Hüquqları Məhkəməsi bütün imzalayan ölkələrin eynicinsli nikahlara icazə verməsi barədə qərar çıxarıb.
İnyupiklər
Dialekt və qəbilələri
Eskimos qəbilə adları "-miut" ('xalq') şəkilçisi ilə törədilər.
Eynicinsli evlilik
Dünya ölkələrində eynicinsli nikahlar
Eynicinsli nikahların beynəlxalq aləmdə yayılmasına cavab olaraq, bir sıra ölkələr profilaktik konstitusiya qadağaları qəbul etdilər. Ən son ölkələr isə 2018-ci ildə Gürcüstan və 2020-ci ildə Rusiya oldu. Digər ölkələrdə nikahın kişi və qadın arasında olduğunu ifadə edən konstitusiyalar qəbul edilmişdir. Buna baxmayaraq, bu müddəalar xüsusilə köhnə konstitusiyalarda eynicinslilərin nikahını qadağan etmək məqsədi ilə ifadə edilməmişdir. thumb|center|800px| {{legend|#D40000|Dünyəvi konstitusiya ilə eynicinsli nikah qadağandır}} {{legend|#800000|Eyni cinsdən olanların evliliyi konstitusiya ilə təyin edilmiş İslam qanunu və ya əxlaqı ilə qadağandır}} {{legend|#800000|Müsəlmanlar üçün eynicinsli nikah qadağandır|up=yes}} {{legend|#CCCCCC|Konstitusiya qadağası yoxdur}}
İnyupiklər
Tarixi
Dil məlumatları və arxeoloji qalıqla, eskimos xalqlarının, günümüzdən təxminən 10.000 il əvvəl, Berinq boğazının buzlarla örtülü və quru körpüsü olduğu zamanlarda Eskimoslar və Aleutlar olmaq üzrə iki ayrı etnik qrup halında Alyaskadan Kamçatkaya qədər olan bölgədə olduqlarını göstərməkdədir. Eskimos və Aleutların dənizdə ovlanma texnikalarının inkişaf etdirilməsindən əvvəl bölündüklerini göstərən dil məlumatları arasında ox və yay üçün ortaq sözlərin tapılması, dəniz ovçuluğu terminlərinin Eskimos və Aleutlarda fərqli olması göstərilə bilər. Eskimos və aleutlar, balıqçılığı bir-birlərindən müstəqil olaraq inkişaf etdirmişlər.
Norton Sound mahalından Kanada sərhədinə qədər olan Arktik Alyaskadakı inyupiklər, avropalı səyyahlarla XVIII əsrin sonu ilə XIX əsrin əvvəlllərində tanış olmuşlar. Bunlar, XIX əsrin sonları və XX əsrin başlarında edilən və Nyu Bedforddan yola düşən 2000-dən çox balina ovçuluğu səfərinə digər Alyaska aborigenlərindən daha çox qatılmışlar. İnyupiklər bu səfərlərdə gəmi heyəti olaraq iştirak etdikləri kimi, balinaçılara kürk də satmışlar və onların quruya çıxmalarını daha da asanlaşdıran qoruyucu mühit təmin etmişlər. Bu yardımların qarşılığı olaraq Nyu Bedford Balina Ovçuluğu Milli Tarix Parkı tərəfindən bir jest edilmiş və Borrouda 1999-cu ildə istifadəyə verilmiş İnyupik İrs Mərkəzi qurulmuşdur.
Kalvinizm
Kalvinizm — Jan Kalvinin XVI əsrin əvvəllərində ortaya atdığı ideyalara əsasən yaratdığı xristianlıq cərəyanı. Bu dini inanc sistemi, ilk dəfə Cenevrədə, daha sonra isə Niderland, Şotlandiya, Almaniya və Fransada qurulan yeni kilsələrdə qəbul edilib. Bu məzhəb Fransada Nant fərmanı ilə qəbul edilmişdir.
İnyupiklər
Tarixi
thumb|center|600px|Point Barrow (Nuvuk)
Point Barrow (Nuvuk) bölgəsinə Qərblilər tərəfindən edilən ilk səfərlər (expedition) :
Kalvinizm
Kalvinizm ənənəvi dini baxışları deyil, ilk xristian baxışlarını əsas götürür. Protestantlığın kalvinizm məzhəbi dürüstlük və çalışqanlığa üstünlük verir. Bu, o dövrdə, məsələn Niderlandda yüksələn iqtisadiyyatı dəstəkləyən bir inanc şəkli idi. Kalvinə görə çalışqan, dürüst olan, dünya nemətlərindən uzaq dayanaraq ibadət edənlər rahiblər qədər tanrıya yaxındırlar və seçilmişlər qrupu sayıla bilərlər. Bərbəzəkli həyat sürmək, parlaq paltarlardan və ləl-cəvahiratdan istifadə etmək, rəqs etmək, sərxoş olmaq və tənbəllik bu dini inancda günah sayılır.Kalvinizm inancına görə insanlar qurtuluş üçün seçilmiş və seçilməmiş olaraq doğulurdular. İnanca görə, bu vəziyyəti dəyişmək mümkün deyildi. İnsanlar lənətlənmiş və ya sən onu müqəddəsləşdirmiş olurdular və müqəddəsləşdirilmiş və ya lənətlənmiş olduqlarını iş həyatındakı uğurlarına görə anlayırdılar. Yəni insanın İlahi və ruhi vəziyyəti müsbət və davamlı inkişaf halındadırsa o adam müqəddəsləşdirilmiş idi. Əksinə, ruhi həyatı mənfi gedirsə o insan lənətlənmiş sayılırdı. Kalvin, Xristianların yalnız kasıb ola biləcəyinə inanmazdı. Xüsusilə bəzi insanlar yoxsulluğun bir Xristianlıq simvolu olduğunu düşünüb bəhanə edərək işləməkdən çəkinirdilər. Bu səbəblə Kalvin, tənbəl və işləmək istəməyən adamların lənətlənmiş olduqlarını deyirdi. Çünki tənbəllik bir günahdır. Kalvinizm inancı Protestantlığın olduğu kimi, Kapitalizmin də başlanğıcını yaratmışdır.
İnyupiklər
Tarixi
Şimal-qərb Alyaskada avropalılarla ilk qarşılaşma və 1840-cı ildəki təxmini əhalisi :
Dil
thumb|250px|İsaġvik Kolleconin əsas binası və [[balina başının heykəli]] thumb|250px|İngiliscə (Welcome to Barrow) və İnyupikçə (Paġlagivsigiñ Utqiaġvigmun) Borroya xoş gəlmisiniz tablosu və hər iki tərəfdə qoyulan [[balina heykəli]]
13.500 nəfərlik etnik İnyupik əhalisindən yalnız 3000 nəfəri ana dilində danışa bilir. 6 – 16 yaş arası bütün İnyupik uşaqları qanuni olaraq sayları 73 olan federal Bureau of Indian Affairs məktəblərinə getməyə məcburdurlar. Digər tərəfdən Alyaska ştatında 77 kənd məktəbi vardır. North Slope bölgəsində dərs ili avqust ayında başlayır və cəmi 180 gün davam edir.. Barrowda orta məktəbin ən yüksək hissəsinə, keçid imtahanı Iḷisaġvik College adlı kollecdə keçirilir.
İnyupiklər dillərində olmayan səsləri (e, o , b , d , f , j , w , x) əlifbalarında (atchagat) almamış, dillərinə xas səslər üçün də yeni hərflər (ġ , ł , ł̣ , ḷ , ñ , ŋ) əlavə etmişlər.
Alyaskada Yupiklərdə olduğu kimi İnyupiklərdə də cüt dilli adam adları (atiq) istifadə edilər. Qərblilər arasında istifadə edilən rəsmi Qərbli ad (Taniksiñiq) ilə yerlilər arasında və ailədə istifadə edilən İnyupik adı (Iñupiaqsiñiq).
Alyaskada 1980 və 1992-ci illərdə, Eskimo-Aleut dillərində dannışa bilən əhali
Məktəb bölgələri və bağlı olan məktəblər:
Əhalisi
İyirmi il əvvəl ki, inyupiklər sayı İnyupiklərin sayı:
Alyaskada 1980 və 1992-ci illərdə, Eskimo-Aleut dillərində dannışa bilən əhali
İctimai həyat
thumb|left|200px| Nalukataq rəqsində nəvəsini öpən nənə, Barrow, 2007. İnyupiklərdə öpüşmə (puvipsuk) burun değdirme üsuluyla edilir. thumb|200px| King adası sakinləri, 1887 thumb|200px| King adası evləri, 1892 thumb|200px| King adası, 1978 thumb|200px| İglu, Alaska, 1916
Ailə
thumb|left|250px| İnyupik ailəsi, King adası (Ugiuvak), 1917 Burch (1975) təsnifinə göre ailə tipləri:
Ənənəvi olaraq İnyupiklər patrilocal üç-dörd nəsil bir yerdə evli qardaşlar, əmi, dayı, bibi və xalauşaqları ilə bilateral geniş ailə formasında birlik meydana gətirərlər. Bunlar eyni yerdə ola biləcəyi kimi müxtəlif şəhər və kəndlərdə də yaşaya bilərlər. Bu tip yerli ailə (local family) olaraq da adlandırılmaqdadır. Yerli ailənin böyüklüyü ekoloji olaraq daha az məhsuldar bölgələrdə bir düjündən meydana gələrkən, daha məhsuldar ərazilərdə 50 və ya daha çox fərddən meydana gələ bilər. Dəniz məməliləri nin köç yolları üzərində olan Point Hope (Tikiġaq) və Point Barrow (Nuvuk) kimi bölgələrdə müxtəlif qohumluq bağları ilə bağlı olan bir neçə böyük yerli ailə ayrı yerlərdə və ya məhəllələrdə yaşayarlar. Siyasi baxımdan bu yerli ailələr avtonom xüsusiyyət daşıyırlar. Ailə içində yaxşı təyin olunmuş bir ierarxiya vardır. Yaşa və cinsiyyətə bağlı bu iyerarxiyada böyüklər məsləhət və gündəlik qərarvericilik funksiyasını öz üzərinə götürür.
Ailə başçısı kişidir və umialik ('qayıq kapitanı' yəni 'balina ovunu qayıqda idarə edən adam' < umiaq 'qayıq, balina ovunda də istifadə edilən böyük qayıq') olaraq adlandırılar. Bu söz İnyupikcədə sonradan məcazi "zəngin adam" və "rəis" mənasını da qazanmışdır. Umialiklər və yoldaşları öz yerli ailələrinin başçılarıdır. Lakin, umialiklərin "zəngin" ola bilməsi üçün yerli ailəsində çox fəal kişi və qadın ovçuları olmalıdır. Təbii ki, bunlar tək yoldaşla mümkün deyil. Ona görə umialiklərdə çoxarvadlılıq zənginliyə investisiya olaraq görülür. Belə zəngin olan umialiklərin yüksək ictimai vəziyyəti ilə ancaq ​​şamanlar (aŋatkuq) müqayisə edilə bilər. Güc və müdrikliyi saxlayan bəzi umialiklər şamanlıq da edirlər. Umialiklər İnyupik ictimai həyatının hakimlədirlər.
Ovculuqdan əldə edilən hər ov umialiyə və onun ilk arvadına (nuliaqpak = 'böyük arvad') verilir. Ovu onlar mühafizə edir və bölüşdürürlər. Müasir dövrdə, müvəffəqiyyətli bir balina ovundan sonra, maktak (yağlı hissəsilə birlikdə balina dərisi) paylanması, ailələr tərəfindən digər birlik üzvlərinə də paylanmaqdadır.
İnyupiklerde təcavüzkarlıq və düşmənçiliklər vəziyyətə görə mövsümidir və ən məhsuldar aylar olan yaz sonu ilə payızda dostca olan əlaqələr, qıt aylar olan payız sonundan o biri ilin yazına qədər uzanan qış dövründə şübhə və düşmənçiliyə çevrilə bilir. Ailələrin sayca çoxluğu onların digər düşmən ailələrdən qorunması üçün bir zəruriyyət olaraq görülməkdədir. Torpaqlarındakı xaricilərə qarşı ailələr və qəbilələr çox sərt reaksiya göstərə bilər. Bu davranışların hətta ölümlə nəticələnməsi mümkündür. Güclü olmayan azsaylı ailələrin qan davası və düşmənçilikdən qaçmaq üçün baş vurduğu iki yoldan biri şərik (niuviġiik) adətidir. Ticarətdə (və ya ovda) ortaqlıq edənlər bir-birlərinə düşmənçilik bəsləməz və xoşagəlməz hadisələri qan iddiasına çevirməzlər. Digər üsul isə bir-biriylə qohum olmayan iki cütün arvadlarını dəyişdirmə üsuludur. Bu arvad dəyişdirmək (nuliaqatigiik) düşmənliklərin yaranmamasında ən təsirli üsullardan biridir. Arvad dəyişdirən xaricilər (müvəqqəti arvad: aŋutauqan; müvəqqəti ər: aippaq) dolayı yolla tək bir ailə olarlar. İndiki vaxtda bu yoldaş dəyişdirmə ənənəsindən əsasən imtina edilmişdir. 1960-cı illərin əvvəllərində yoldaş dəyişdirmək terminlərindən istifadə edən inyupiklərin qırx və ya daha yuxarı yaşda olduğu müşahidə edilmişdir.