cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ədalət Axundov
Elmi fəaliyyətləri
1984-cü ildən Azərbaycan Texniki Universitetinin «Ali riyaziyyat» kafedrasının dosenti olmuşdur.
2002-ci ildən AMEA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda çalışır.
2008-ci ildə «Xətti və kvazi xətti elliptik və parabolik tənliklər üçün tərs məsələlər» mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edərək riyaziyyat üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi almışdır.
2013-cü ildə professor elmi adını almışdır. Riyazi fizika tənlikləri üçün tərs məsələlər nəzəriyyəsi sahəsində tanınmış mütəxəsisdir, bu sahəyə aid 50-dən artıq məqalənin müəllifidir. 10-dan artıq elmi məqaləsi xarici ölkələrdə dərc edilmişdir. Rusiya, Ukrayna, Bolqarıstan, Türkiyə, Gürcüstan və digər ölkələrdə keçirilmiş müxtəlif elmi konfrans və simpoziumlarda iştirak etmiş, məruzələr etmişdir.
Elmi pedaqoji kadrların hazırlanmasında xidmətləri vardır.
Əsas elmi nailiyyətləri
Xətt, yarımxətti, kvazixətti parabolik tənliklər və tənliklər sistemi üçün əmsallı tərs məsələlərin "şərti" korrektliyi araşdırılmışdır.
Elmi əsərləri
62 elmi məqalənin müəllifidir.24 məqaləsi respublikadan kənarda dərc edilmişdir.
Fearless Iranians from Hell
Fearless Iranians From Hell — 1983-cü ildə San-Antonio, Texasda qurulmuş hardkor/pank qrupu. Qrupun yaradıcısı Əmir Mamori İran İslam İnqilabından sonra ailəsi ilə San-Antonioya qaçmış cənubi azərbaycanlıdır. Qrupun mahnılarının sözləri əsasən sarkastik olub, dünyanı bir islamçının gözündən görərək nəql edir. Qrupun ilk albomu olan Die for Allah-da „Chant“ (İlahi nəğmə) mahnısının və Foolish Americans albomunda „Decade“ mahnısının sözləri Azərbaycan dilindədir.
Linklər
MySpace səhifəsi
„Decade“ (Onillik) mahnısı
Xanməhəmməd bəy Ustaclı
Xanməhəmməd bəy Mirzə bəy oğlu Ustaclı — qızılbaş sərkərdəsi, Diyarbəkir bəylərbəyi.
Həyatı
Xanməhəmməd bəy Mirzə bəy oğlu Ustaclı elinin Təmişli oymağındandır. O, I Şah İsmayıl Səfəvinin yaxın adamlarından sayılırdı. Qızılbaşlar məmləkətinin adlı-sanlı sərkərdələrindən idi. Şahın Şirvan yürüşündə iştirak etmişdi. Səliqə-səhmanı, ədəb-ərkanı, qəyyur-qoçaqlığı ilə şahın diqqətini cəlb etmiş, vəzifədə irəli çəkilmişdi. Şahın bacılarından birinə evlənəndən sonra, 1507-ci ildə Diyarbəkr bəylərbəyi təyin olunmuşdu.
Xanməhəmməd bəy Diyarbəkrə gələndən sonra yerli ağalara qarşı savaşa başladı. Tarixçi Həsən bəy Rumlu yazır: "Həmin müharibədə Qasım bəyin 10 min nəfərlik qoşununa qarşı, Xanməhəmməd bəy Ustaclının 2 min nəfər qoşunu vuruşdu və qalib gəldi".
"Cahanarayi-Şah İsmayıl Səfəvi" adlı tarixi əsərdə yazılır: "Xanməhəmməd bəy Ustaclı Diyarbəkri başdan başa tutaraq, böyük qələbələr qazanmışdı... Bütün vuruşmalarda qalib gəlirdi. Bu yüksək bacarıqlı əmirin igidlik və azmanlıqla ucalan ad-sanı Rum, Misir və Şamda geniş yayılmışdı... Buna görə bir neçə il o yerlərdə baş qaldırmağa ürək edən olmadı".
1514-cü ildə Osmanlı və Qızılbaş ordusu qarşı-qarşıya gəlir. Şah İsmayıl müşavirə toplayır. Savaşla bağlı sərkərdələrinin fikrini, məsləhətini dinləyir. Təcrübəli sərkərdə Xanməhəmməd bəy Osmanlı ordusunun hərbi hazırlıq vəziyyətini və vuruş taktikasını ətraflı təhlil edir. Sonra da bildirir ki, biz onları indiki halında yalnız çal-çevirə salmaqla səfər zamanı yenə bilərik. Şah İsmayılın qaynı və məhrəm əmirlərindən, eşikağasıbaşı Durmuş xan Bəydili-Şamlı deyir: "Sənin belə kəndxudalığın Diyarbəkrdə işə keçər. Burada Şah İsmayıl əyləşib, rəy və göstəriş də onundur". Şah İsmayıl da qürrələnib Xanməhəmməd bəyi yerinə əyləşdirir: "Mən harami deyiləm ki, karvan yolunu kəsəm".
Xanməhəmməd bəy 23 avqust 1514-cü ildə Çaldıran döyüşündə top mərmisindən həlak olmuşdur.
Ailəsi
Xanməhəmməd bəy Mir Ziyaəddin bəy Süleymaninin qızı Bikisi xanımla ailə qurmuşdu. Qılıc bəy adlı oğlu vardı.
Eugenia gatopensis
(Eugenia gatopensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Fonten (İzer)
Fonten  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Fonten-Verkor və Fonten-Sesine kantonlarına daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38169. Kommunanın 2007-ci il üçün əhalisi 22394 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 202 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 480 km cənub-şərqdə, Lion dan 95 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 4 km qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Vaqif İsaqoğlu
Vaqif İsaqoğlu (d.1959, Tovuz, Köhnəqala) — şair.
Həyatı
Müstəqil Azərbaycanın ilk hərbi jurnalistlərindən biri kimi fəaliyyət göstərib.Qarabağ müharibəsi veteranıdır. Ehtiyatda olan mayordur. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin (1989) və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (1995) üzvüdür. "Qızıl ƏSR" qəzetinin təsisçisi və baş redaktorudur. 50-ə yaxın kitabın müəllifidir. "Qızıl qələm", "İti qələm", "Nailiyyət" vəs. media mükafatları laureatıdır. Prezident təqaüdçüsüdür. Qarabağ müharibəsi veteranıdır.
Rəna Əffəndi
Rəna Əffəndi — (26 aprel 1977, Bakı) — fotoqraf, quruluşçu rəssam.
Həyatı
Rəna Əffəndi 1977-ci ildə Bakıda anadan olub. Azərbaycan Dillər Universitetini bitirərək uzun müddət tərcüməçi işləyib. Uşaqlıqdan rəsm və fotoqrafiyaya böyük marağı olub. 2001-ci ildən sənədli fotoqrafiya ilə məşğuldur. 2005-ci ildən tərcüməçi işindən ayrılaraq fotoqrafiya ilə daha ciddi məşğul olmağa qərar verib. Rəna Əffəndi "Fifty Crows" Beynəlxalq sənədli fotoqrafiya Fondunun keçirdiyi müsabiqənin mükafatçısı, habelə Azərbaycanda "İlin fotorəssamı" mükafatının laureatıdır, müxtəlif ölkələrdə təşkil olunan sərgilərdə iştirak edib. 2007-ci ildə Amerikanın Photo District News jurnalı Rəna Əffəndini dünyada 30 ən məşhur fotoqraf siyahısına daxil edib. Onun fotoları Le Monde, Le Figaro, Liberation, Courrier International, Newsweek, Days Japan, Reponse Photo, "Oqonek", "Ekspert" i "Bolşoy Qorod" jurnallarında dərc edilib. Rəna Əffəndi Photographer.ru qalereyasının müəllifi Azərbaycan Fotoqraflar Birliyinin üzvüdür.
Henrix tərəsi
- tərələr cinsinə aid bitki növü.
Zülfüqar Şirvani
Zülfüqar Şirvani (1190-1291) - Azərbaycan şairi, alimi. Zülfüqar Şirvaninin fəaliyyəti XIII əsrə təsadüf edir. Bu Azərbaycan alimi, şir və mütəfəkkiri poetika, məntiq, fəlsəfə sahələrində məşhur idi. Zülfüqar Şirvaninin fəlsəfi görüşləri onun 10 min beytdən ibarət "Divan"ında əksini tapıb.
"Divan"dan məlum olur ki, Zülfüqar Şirvaninin dünyagörüşü gərgin panteist təlimləri təsiri altında formalaşmışdır.
Həyatı
Adı Qivamüddin Hüseyn ibni-Sədrəddin Əlidir. Qiymətli bir alim və yüksək dərəcəli bir şair olmuşdur. Şirvanşahın vəziri sədr Səidülmastri haqqında uzun və mükəmməl bir qəsidə yazmışdır. Bunun müqabilində mükafat olaraq yeddi xalvar ipək almışdır. Axırda İraqa gedib, Sultan Məhəmməd Xarəzmşahın tarixini nəzmə çəkmiş və ondan iltifat götürüb, bir çox hədiyyə almışdır. Moğol dövləti zamanında da, Abaqa xanın vəziri atabək Yusif ona hədsiz iltifat göstərmişdir.
1291-ci ildə vəfat edib, Təbrizin Sürxab qəbristanında - Məqbərətül şüərada basdırılmışdır.
Yaradıcılığı
Zülfüqar Şirvaninin yaradıcılığı və dünyagörüşü ziddiyyətlidir. Şair həm saray mühiti ilə bağlı olmuş, feodalları mədh etmiş, həm də istedadlı bir sənətkar kimi dövrün ictimai hadisələrindən kənarda qalmamışdır. Dini-idealist mahiyyətli dünyagörüşünə malik şairə sufizm ideyaları da ciddi təsir göstərmişdir.
Poliqlot şair kimi tanınmışdır. Özü qeyd etmişdir ki, 6 dildə lirik əsərlər yaratmışdır. Şairin yalnız qələmə aldığı farsca "Divan"ı bizə çatmışdır. İngiltərədə nəşr edilmiş bu "Divan"da məhəbbət lirikası üstünlük təşkil edirdi. Şairin yaradıcılığına daha çox dünyəvi məhəbbətin, real gözəlin tərənnümü üstünlük təşkil edirdi. Azərbaycanca qələmə aldığı ayrı-ayrı misra və beytlər də farsca "Divan"ının tərkibində bizə gəlib çatmışdır. 9000 beytdən ibarətdir.
Hacı Məhəmməd Çələbi Əlici Qülhani
Hacı Məhəmməd Çələbi Əlici Qülhani – Azərbaycan şairi, alimi.
Zülfüqar Şirvani
Yaradıcılığı
Seyid Zülfüqar Şirvaninin qəsidə, qəzəl, qitə və rübailərdən ibarət olan böyük divanı (1345-ci il) Sankt-Peterburqda, M.E.Saltıkov-Şedrin adına Dövlət Kütləvi Kitabxanasının əlyazmalar şöbəsində saxlanılmaqdadır.
Hacı Məhəmməd Çələbi Əlici Qülhani
Həyatı
Bir çox elmlərdə və xüsusən fith elmində zamanının ən məşhur adamlarından olmuşdur. Tədvinül-Əlici adlı kitab onun əsərlərindəndir. Fiqh qanunlarını gözəl bir tərtiblə izah edən bu əsəri ölkə alimləri çox bəyənmişlər. Yeddi dəfə Məkkə ziyarətinə getmişdir. Hicri 1223 (=1808) ildə vəfat etmişdir. Rus qoşunu ilə şirvanlı Mustafa xanın əsgərləri birlikdə Qudyal (Quba) şəhərindən, Quba əhalisi də xaricdən bir-birilə müharibə etməkdə idilər. Bu zaman Əlicinin cənazəsini qəbiristana gətirdilər. Namaz üçün səlat çəkildikdə cənazəyə hörmət üçün hər iki tərəfin əsgərləri müharibəni dayandırıb, bir sırada durdular.
Mənbə
A. Bakıxanovun "Gülüstan-i İrəm"
1900 Yay Olimpiya Oyunlarında qolf
1900-cü il Yay Olimpiya oyunları Fransanın Paris şəhərində təşkil olunmuşdu və qolf Olimpiyadanın proqramına birinci dəfə daxil edilmişdi. ABŞ, Yunanıstan, Fransa və Böyük Britaniya daxil olmaqla qolf yarışlarında dörd ölkə iştirak edirdi. Qolf yarışları kişilərin və qadınların fərdi mübarizəsi şəklində təşkil olunmuşdu. Olimpiya oyunları pis təşkil olunduğundan, iştirakçıların çoxunun Olimpiyada da iştirak etdikləri barədə anlayışları belə olmamışdı.
Turnir
Kişilərin turniri 2 oktyabr 1900-cü ildə başladı və onlar ard-arda iki 18 dəlikli mərhələdə mübarizə apardılar. Növbəti gün qadınların turniri başaladı və onlar yalnız bir 9 dəlikli mərhələdə mübarizə apardılar.
Kişilərin turniri
Kişilərin turnirində Andrews Qolf Klubunun üzvü Çarlz Sands qalib gəlmişdi. Beləki, o, iki mərhələdən ibarət yarışda 82 (birinci mərhələ) -85 (ikinci mərhələ) zərbə ilə rəqibi Valter Rezerfordu məğlub etmişdi. Kişilərin turnirini üçüncü yerdə bitirən David Robertson bürünc medalın sahibi oldu. Çarlz Sands 1895-ci ildə qolf oynamağa başlayıb və üç ay sonra birinci Birləşmiş Ştatlar Həvəskar Çempionatının final mərhələsində yalnız Çarlz MakDonalddan geri qalaraq ikinci yeri tutmuşdu.
Qadınların turniri
Qadınların yarışı Olimpiya oyunlarında ilk dəfə təşkil olunan yarışlardan biri idi. Qadınların turnirinin qalibi Çikaqo Qolf Klubunun üzvü olan Marqaret Abbotun qələbəsi ilə başa çatıb. Abbot 47 zərbə endirərək, qalib gəlmişdi və o, birinci Olimpiya oyunlarında qızıl medal qazanan ABŞ-lı qadın oldu. O oyunlarda qalib gəlməsinə baxmayaraq, ona heç vaxt qızıl medal təqdim olunmadı onun əvəzinə isə vaza ilə mükafatlandırıldı. Abbotun anası da Olimpiya oyunlarında iştirak edirdi və o 65 zərbə ilə yeddinci yerlə yarışları bitirdi. Marqaret heç vaxt bilmədi ki, o Olimpiya oyunlarında iştirak edib, o sadəcə fikirləşirdi ki, bu adı bir qolf turniridir. Onun uşaqları Florida Universitetinin professoru Paula Valli ilə əlaqə saxlayana qədər analarının ilk qızıl medal qazanan ABŞ-lı qadın olmaları barədə məlumatları yox idi.
İştirakçı ölkələr
1900-cü il Paris Yay Olimpiya Oyunlarında 4 ölkədən ümumilikdə 22 qolf oyunçusu iştirak etmişdir.
Xarici keçidlər
1900 Olimpiya Qolf Turniri
Emilia fosbergii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Dünyanın həyat keyfiyyətlərinə görə şəhərləri
thumb|200px|Vankuver şəhərindən bir görünüş Dünyanın həyat keyfiyyətlərinə görə şəhərləri - Bu göstəricilərə geniş spektr iqtisadi, sosial, mədəni və ekoloyi parametrlər aiddir. Burada şəhər təsərrüfatlarının ümumi stabilliyi, səhiyyə xidmətinin səvuyyəsi, təhsilin keyfiyyəti, nəqliyyat infrastrukturunun vəziyyəti, şəhər iqliminin və suyun təmizliyi, həmçinin mədəni-əyləncə şəbəkəsinin inkişafı nəzərdə tutulur.
2011-ci il üçün dünyanın həyat keyfiyyətlərinə görə ən yaxşı şəhəri Kanadanın Vankuver şəhəri müəyyənləşib. Bu reytinqi 23 fevral 2011-ci ildə Londonda nüfuzlu Economist Intelligence Unit tədqiqt  təşkilatı elan edib.
Bacey Darxan
Bacey — XVI əsrdə Yakutiyanın Xanqalas ulusunda yaşamışdır. Müstəqil Yakutiya toyonlarının sülaləsini başlatmışdır. Bacey özünə Tüsülge Darxan titulunu seçmişdi.
Həyatı
Həyatı haqqında çox şey bilinmir. Bacey toyon yakut xalqının əfsanəvi qəhrəmanlarından biri hesab olunur. Yerli inanca görə o çox varlı biri olmuşdur.
Ailəsi və ölümü
4 həyat yoldaşı və 2 oğlu olduğu məlumdur. Oğulları: XVI əsrdə Bacey Darxan tunquslarla müharibə zamanı öldürülmüşdür.
UML
UML- – obyektlərin yaradılması və modelləşdirilməsi üçün geniş istifadə olunan obyekt-yönlü proqramlaşdırma dili. 1994-cü ildə Qradi Buç (Grady Booch), Cim Rumbax (Jim Rumbaugh) və İvar Yakobson (Ivar Jacobcon) metodlarının birləşdirilməsi nəticəsində yaradılıb. 1997-ci ildə OMG tərəfindən vizual modelləşdirmənin standart notasiyası kimi qəbul olunub.
Ədəbiyyat
thumb|291x291px
Bitti
Bitti — İtaliyanın Sardiniya regionunda şəhər. Əhalisi 2.837 nəfərdir. Nuoro şəhərindən 35 km șimal istiqamətində yerləşir.
Artımlı ehtiyat nüsxələmə
Artımlı ehtiyat nüsxələmə — sonuncu tam ehtiyat nüsxələmədən  sonra dəyişikliyə uğramış faylların ehtiyat nüsxələnməsi prosesidir.
Cuğa şəhəri
Cuğa — Culfa rayonunun Gülüstan kəndindən şimal-qərbdə, orta əsrlərə aid yaşayış yeri, şəhər xarabalığı olan arxeoloji abidə. Tarixi mənbələrədə adı Böyük İpək Yolu üzərində olan mühüm ticarət qovşaqlarından biri kimi çəkilən Cuğa şəhərinin əhalisinin əksəriyyətini xristian albanların təşkil etdiyi güman edilir. Şəhərin qəbiristanlığındakı qəbirlər bunu deməyə əsas verir. Cuğa nekropolundakı xaç daşlar alban xaç daşlarının xüsusi qrupunu təşkil etməklə böyük tarixi əhəmiyyətə malikdir.
Şəhər şimalda hündür dağ silsiləsi, cənubda Araz çayı, qərbdə qəbirsanlıqla məhdudlaşır. Şəhərin ərazisi Araz çayının sol sahilində ensiz zolaq şəklində qərbdən şərqə doğru uzanır. Şəhərin əksər yaşayış binaları və tarixi-memarlıq abidələri tamamilə dağılmış, tikinti qalıqları (xüsusilə bişmiş kərpic) ətrafa səpələnmişdir. Buradan müxtəlif kompozisiyalı ornamentlərlə naxışlanmış çəhrayı rəngli şirli və şirsiz saxsı məmulatı (fayansdan hazırlanmış kasalar xüsusilə diqqəti cəlb edir), mis sikkələr və külli miqdarda digər maddi mədəniyyət nümunələri aşkar olunmuşdur. Tapıntılara əsasən Cuğada şəhər həyatının aktiv dövrünün XI–XVII əsrlərə təsadüf etməsi fikri söylənmişdir.
Cuğa karvansarası
Cuğa şəhəri ərazisində yerləşən karvansara, Azərbaycanda bu tipli abidələrin ən gözəl nümunələrindən biridir. Cuğa karvansarasının qalıqları 1974-cü ildə çöl-tədqiqat işləri zamanı aşkar edilmişdir. 1978-ci ildə tədqiqatlar nəticəsində binanın planı tam üzə çıxarılmışdır. Bakı-Culfa dəmir yolu xətti çəkilərkən (1939–1940) karvansaranın təqribən yarısı dağılmışdır.
Tədqiqatlar nəticəsində Cuğa karvansarasının Azərbaycanda yol karvansaraları içərisində ən görkəmli və möhtəşəm abidə olduğu müəyyənləşdirilmişdir. Ümumi uzunluğu 37 m olan Cuğa karvansarasının eni tipi Araz çayının sağ sahilində — Cənubi Azərbaycan ərazisində demək olar ki, bütünlüklə salamat qalmışdır. Karvansaraların Arazın hər iki sahilində üzbəüz yerləşməsi hələ Araz çayı üzərində Cuğa körpüsünün inşasından əvvəl burada çay bərəsinin işlədiyini göstərir və karvansaraların inşa dövrünü XIII əsrin əvvəllərinə aid etməyə imkan verir.
Karvansara çay daşından inşa edilmiş və gəc məhlulu ilə suvarılmışdır. Cuğa karvansarasının salamat qalmış hissəsində çoxlu yaşayış otaqları vardır. Otaqların örtük hissəsi maraqlı konstruksiyaya malikdir. Binanın şimal tərəfində sağ və solda tağ formasında dərin divar oyuqları olan böyük zal mövcuddur. Bu zalın təyinatı haqqında tədqiqatçıların qəti fikri yoxdur. Lakin belə plan quruluşuna malik köhnə məscidlər də vardır.
Tarixi
Cuğa körpüsü böyük karvan yolu üstündə iri dayaq məntəqəsi yaradılmasının ən maraqlı örnəklərindən biridir. Bu körpü Arazın üstündə karvan yolu istiqamətndə salınmış və iri ticarət qovşağı olan Cuğa şəhərinin ticarət həyatında böyük rol oynamışdır.
Körpü gözəlliyinə gorə tikildiyi dovrdən məşhurlamışdır. Həmdullah Qəzvini "Nüzhət əl Qülub" əsərində Mərənd tümənindəki ticarət şəhəri Gərgər haqqında qısa bildi verib yazmışdır ki, "…onun yanında, Araz çayı üstündə Ziyaülmülk Naxçıvani gözəl körpü tikmişdir. Bu xeyriyyəçilik sahəsində ən parlaq tikililərdən biridir." Gərgər şəhəri, indi Güney Azərbaycanda, Culfa şəhəri yaxınlığında, Mərənd-Culfa yolu üstündə yerləşən şəhərdir. Ziyaülmülkün tikdirdiyi körpü isə Cuğa körpüsüdür.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Qırmızı qumdaşından, əhəng məhlulu ilə tikilən körpünün sahil dayağı doğrudan da körpünün inşaat texnikasının yuksəkliyindən soraq verir. Əmir Teymurun tarixcisi Şərafətdinin bu təsvirini araşdırmaçılar Cuğa körpüsünə aid edirlər: "Yonulmuş daşdan tikilmiş sarsılmaz möhkəmliyi olan yastı və düz körpü, dünya körpülərinin ən gözəlidir. Daşlarının gözəlliyi, möhkəmliyi və özümlü düzümü bütün memarları təəccübləndirir; iki tağbəndi çox ucadır və enlidir, su azalanda ölçülərkən biri 60 gəz (18,0 m), o biri 50 gəz (15,0 m) idi; kiçik tağbəndin aşağı qurtaracağında karvansara, kцrpьnьn iki ucunda isə qayalarda tayı olmayan gцzəllikdə qapılar tikilmişdi." Cuğa körpüsünün sahil dayağı içərisində bir sıra yerləşgələr indi də qalmaqdadır. Körpünün sahil dayağına bitişik tikinti qalıqlarını isə araşdırmaçılar karvansara hesab edirlər.
Culfa yaxınlığında, Arazın üstündə tikilməsi XIV yuzilin başlanğıcına aid edilən başqa bir körpünün yanında, çayın hər iki sahilində üz-üzə dayanan iki karvansara qeydə alınmışdır. Karvansaralar ayrılıqda tikilsələr də onların kцrpь ilə kompleks təşkil etdikləri və karvan yolunun iri dayaq məntəqələrindən birini yaratdıqları şübhəsizdir.
Cuğa alban məzarlığı
right|thumb|350px|Cuğa nekropolu Culfa rayonunun, Gülüstan kəndindən şimal-qərbdə, qədim Cuğa şəhərinin qərb qurtaracağında yerləşən orta əsrlərə aid arxeoloji, tarixi memarlıq abidələri kompleksi olan Cuğa qəbiristanlığı Azərbaycan mədəniyyətinin maraqlı abidələr qrupunu özündə cəmləşdirmişdir. Cuğa qəbiristanlığında müxtəlif dövrlərə aid məzarlar vardır ki, bunların da əksəri xristian məzarlarıdır. Məhz buna əsasən də şəhərə əhalisinin böyük əksəriyyətinin xristianlar olması gümün edilir. Bununla belə, qəbirsanlıqda az da olsa, müsəlman qəbirlərinə də rast gəlinməkdədir. Qəbir abidələrinin əksəri XI–XVII əsrlərə aid olsa da, məzarlıqda son dövr qəbir abidələri də vardır.
Qəbir abidələri müxtəlif dövrlərə aid olub qoç daşlar (tarixi Azərbaycan ərazisinin hər yerinə səpələnmiş bu cür məzar daşları və xatirə abidələri Ağqoyunlu və Qaraqoyunlu sülalələrinin hakimiyyət dövrünün yadigarlarıdır), daş sənduqələr, düzbucaqlı prizma formasında hazırlanmış sinə və baş daşılarından ibarətdir. Başdaşılarını üzərində müxtəlif süjetli təsvirlərə (xüsusilə əjdaha obrazlarına) təsadüf olunur. Cuğa qəbiristanlığındakı xristian abidələri alban xaç daşlarının xüsusi bir qolunu təşkil edir.
Cuğa nekropolu
Bu xristian-bütpərəst kompozisiyalar bir xalq içərisində müxtəlif dinlərin mövcud olması nəticəsində yaranmışdır. Cənubi Qafqazda yegan belə xalq isə Qafqaz albanları idi.
Xaçdaşların yuxarısında İsanın başı göstərilən kompozisiyalar kimi eyni qanuna tabe olan bir neçə ikonoqrafik təsvirlər – özümlü sintez yolu ilə alınmış mitraist-xristian təsvirləri vardır. Onların birinci planında tanrı, ikinci öküz (bəzən maral), quş, üçüncü və dördüncü planlarda isə mələklər (əgər əshabələr olarsa) təsvir olunmuşdur. Xristian xaçdaşında Mitranın əbədi yol yoldaşları – şir, öküz və quşun təsvir edilməsi albanların bir hissəsinin xristianlığın yayıldığı dövrdə hələ də öz əsgi inamlarında qalmaları haqqında mənbələrdə verilən məlumatlarla üst-üstə düşür. İoanna Boqaslovun şərhində "…mələklər dörd canlı varlıq – qartal, buğa, şir və insan şəklində təsvir olunur. Qartal oxuyur, şir çığırır, buğa fəryad edir, insan danışır." Lakin Cuğa xaç daşlarındakı təsvirlər göstərilən simvollarla uyğun gəlmir. Belə ki, Cuğa xaç daşlarında göstərilən quş və heyvan təsvirlərinin yanında mələklər də təsvir edilmişdir. Bundan başqa əksər xaç daşlarda quş əsasən tovuz quşu obrazında təsvir olunub, buğa isə tez-tez maralla əvəzlənir. Alban mədəniyyətində tovuzquşu təsvirləri çox tez-tez rastlaşılan obrazlardandır. Gəncəsər monastırında əsas monastır binasının fasadında bu obraza tez-tez təsadüf edilir, Mingəçevir kilsə kompleksində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı aşkarlanan və hazırda Azərbaycan Tarix Muzeyində sərgilənən xaç altlığında da (bəzi tədqiqatçılara görə bu daş qurbangahdır) həyat ağacını qoruyan iki tovuz quşu təsvir edilmişdir.
Mütəxəssislər tərəfindən tədqiq edilən Cuğa xaç daşlarında Mitranın bu atributları xristian tanrısının ayaqları yanında yerləşdirilmişdir. Xaçdaşlardan birində mərkəzi tanrı fiquru sol əlində su ilə dolu kasa tutaraq sağ əlinin iki barmağı ilə onu göstərir. Tanrının başı ətrafında üzərində üç kürə geydirilmiş (biri başının üstündə, ikisi isə üzünün yanlarında) elliptik halqa təsvir olunmuşdur. Ondan başa doğru işıq şüaları gedir. Meridional şəkildə kürələr yerləşmiş – ellips Böyük Mitranın səciyyəvi təcəssüümü, sonsuz fəzanın, kosmosun simvolik təsviridir. Kosmos mifologiyanın zeniti və onu tamamlayan kateqoriyadır. Təsvir olunmuş kompozisiyanın hər iki yanında iki çatmatağlı tağça yerləşir. Onlarda diz çökmüş, əlləri və baxışları mərkəzi tanrı fiquruna yönəlmiş mələklər təsvir olunmuşdur.
Cuğadakı başqa bir xaçdaşdakı təsvir birinci xaçdaşdakı təsvirə çox oxşayır. O da enli çatmatağlı tağçada yerləşdirilmişdir. Tanrının başı ətrafında kürələr, planetlərlə ellipsvari halə, solda ikinci planda şir, onun arxasında mələk, sağda isə öküz və quş təsvir olunub. Tanrının geyimi, onun bu xaçdaşın yanında yerləşən başqa bir xaçdaşdakı təsviri ilə anologiya təşkil edir və o, əlində su olan kasa deyil, dördüzlü sarma tutmuşdur.
Erməni alimləri Cuğadakı alban xaçdaşlarını erməni xaçkarları adlandıraraq onları XVII əsrə aid edir, bütün bu mürəkkəb dini-fəlsəfi təsvirlərin erməəni bədii şüurunun məhsulu olduğunu iddia edirlər. Lakin bu cür qarışıq dini təsvirlərin yaradılması üçün nə erməni mifologiyasında, nə də xristian erməni mədəniyyətində baza olmamışdır. Hələ SSRİ hakimiyyəti dövründə müxtəlif zamanlarda cuğa xaçdaşlarının bədii və elmi baxımdan ən dəyərliləri oğurlanaraq Ermənistana aparılmışdır və hal-hazırda da Üçmüədzin kafedralının həyətində erməni xaçkarları kimi sərgilənir. Üçmüədzinə aparılmış xaçdaşlar üzərində dəyişikliklər həyata keçirilmiş, onların alban yazılı hissələri silinmiş və ya tamamilə qırılmışdır. Lakin Cuğada qalan bir çox xaçdaşların üstündə alban yazıları indi də qalmaqdadır.
Xristian dövrü alban xatirə stellalarında saxlanmış bir çox xristianlığa qədərki simvolların təsvirlərinin yaranma kökləri mütəxəssislər tərəfindən tədqiq edilmiş, onların müəyyən kanonlar əsasında yerləşməsinin səbəbləri və əhəmiyyəti müəyyənləşdirilmişdir. Br çox xaçdaşlarının aşağısında adətən planet tanrıları kultuna məxsus ulduz, günəş, haça (göyün simvolu), içində su olan qablar və sair əhatəsində, yuxarı qaldırılmış əlində xaça bənzər müxtəlif mitraist simvollar aparan atlı təsvir olunmuşdur. Bunlar bir növ yeraltl makrodünyadır. Bəzi atlıların başında çalma vardır, başqaları sxematik halə içərisindədir. Biri əlində svastikaya, ya da ki, parçalanmış ellipsə bənzər nə isə tutmuşdur, çalmalı başından ona yeraltı dünyanın şeytani əlamətlərini verən iki döyüşkən buynuz çıxmışdır. Görünür bu məqsədlə hazırda Üçmüədzində saxlanan Cuğa xaçdaşındakı xaçın əsasında insan kəlləsi təsviri yerləşdirilmişdir. Altıxaçlı Cuğa xaçdaşlarındakı orta xaçın əsasındakı xonçada da buna oxşar kəllə təsviri vardır.
Mitranın tanrılar panteonu həmrahlarından birinin obrazına aid edilən və stelaların aşağı hissələrində yerləşən silahlı atlılar xristian simvolikasına maksimum yaxındır. Bunu onların əlində tutduqları Mitranın emblemindən (o həmişə kəsişən ellipslər və ya çox zaman dörd haça (dörd haça şəkilli xaçlar Kəlbəcər və Gədəbəy rayonlarının xaçdaşlarında da geniş yayılmışdır) şəklində həll olunurdu) görmək olur.
Cuğa türbəsi
Qədim Cuğa şəhəri ərazisində yerləşən Cuğa türbəsi elmi ədəbiyyatda daha çox Gülüstan türbəsi adıyla tanınmışdır. XIII əsrin yadigarı olan türbə Azərbaycanın qülləvari türbələri qrupuna daxil olmaqla Mömünə Xatun türbəsinin təsiriylə inşa edilmişdir.
Türbənin on iki üzlü gövdəsi qırmızı qumdaşıdan, orijinal quruluşlu kürsülüyü (küncləri kəsilmiş kub formalı) isə yonulmuş daşdan tikilmişdir. Azərbaycan memarlığında bəlli olan digər türbələrdən fərqli olaraq, Gülüstan türbəsinin sərdabəsi yerüstü hissədə — kürsülüyündə yerləşir. Türbənin səthləri oyma həndəsi ornamentlərlə bəzədilmiş, dekorativ tağlarla çərçivələnmişdir.
Gövdənin oturacaqla birləşən hissəsi, eləcə də günbəzə keçid yeri stalaktit şəkilli oyma qurşaqla əhatə edilmişdir. Ornamentlərlə digər bəzək elementlərinin üzvi surətdə birləşdirilməsi və əlaqələndirilməsi abidəyə qabarıq və elastik görkəm verir.
Eugenia gilgii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mikroseysm
Mikroseysm ( (kiçik) + (zəlzələ)) — insan fəaliyyətinin və ya təbii proseslərin təsiri ilə baş verən Yer qabığının kiçik amplitudalı titrəyişləri.
Şəhərlərin yaxınlığında Yer səthində qeydə alınan titrəyişlərin seysmoqramında şəhər həyatının fazaları açıq-aydın görünür: iş gününün başlanması və başa çatması, nahar fasiləsi və s. Bu cür mikroseysmik fonu minimuma endirmək və ya ondan tamamilə qaçmaq üçün seysmik stansiyalar adətən şəhərlərdən uzaqda yerləşdirilir.
Mikroseysmlər 3 növə bölünür:
Qocaman Qocamanov
Qocaman Qocamanov — Azərbaycanlı uzunömürlü, şair.
Həyatı
Qocamanov Qocaman Camal oğlu 1923-cü ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində anadan olmuşdur. Atası Camal kişi Qocamanın iki yaşı olarkən, Kərbəlaya getmiş və oranı ziyarət etdikdən sonra xəstələnmiş, orada vəfat etmiş və öz vəsiyyətinə görə Kərbəlada dəfn olunmuşdur. Odur ki, ailənin vəziyyəti ağırlaşmışdır. Qocamanın qardaşları Balış, Albaba və Böyükkişinin köməkliyi nəticəsində Qocaman böyüyüb ərsəyə çatmışdır.
1941–1945-ci illərdə Qocaman Böyük Vətən müharibəsinə getməmiş, qaçaqlıq etmiş və anası Gülgəz Maqsudqızının qohumlarının yaşadığı Bərdə rayonuna gəlmişdir. Burada bir müddət müharibədən gizlənsə də onu tuturlar. Həbsxanada olarkən Qocaman xüsusi hörməti, davranışı, istedadlı olması, şeirlər yazması, dini qaydalara hörmətlə yanaşması onun köməyinə çatmışdır. O, həbsxanada qazandığı hörmətə görə bəraət verilərək azadlığa buraxılır.
1988-ci ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndindən deportasiya olunduqdan sonra hal-hazıra qədər Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndində yaşayır. 8 övladı, 24 nəvəsi və nəticəsi var.
31 avqust 2016-cı ildə Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndində vəfat etmişdir.
Yaradıcılığı
Qocaman hələ uşaqlıq yaşlarından aşıqların və din xadimlərinin yanından əl çəkməmiş və orta təhsilli olmasa da eşitdiklərinin hamısını yaddaşında saxlamışdır. Qocaman özü də Göyçəyə bir sıra bayatılar və şeirlər qoşmuşdur. Şair Məmmədhüseynin, Aşıq Alının, Aşıq Ələsgərin, Aslan Məmmədsadiqoğlunun, Həsən Xəyallının, Daşkəndli Aşıq Ziyadın şeirlərini əzbərdən bilir. Həmişə Göyçə həsrəti ilə yaşayır.
2007-ci ildə "Nurlan" nəşriyyatında "Göyçə mahalında, Daşkənd elində" adlı kitabı çap olunub.
İyli tərə
(Chenopodium botris) — tərələr cinsinə aid bitki növü.
Françesko Totti
Françesko Totti (27 sentyabr 1976, Roma, İtaliya) — İtaliya futbolçusu, Roma futbol klubunun kapitanı, İtaliya milli futbol komandasının oyunçusu. Totti FİFA-nın "Dünyanın ən yaxşı 125 futbolçusu" siyahısında yer alır. 2 dəfə İtaliya milli futbol çempionatında ilin futbolçusu, 5 dəfə isə ilin italyan futbolçusu seçilmişdir. İtaliya milli futbol çempionatı tarixində ən çox qol vuran futbolçular sırasında 250 qol ilə 2-ci sıradadır. UEFA Çempionlar Liqasında və UEFA Avropa Kubokunda toplam 270 qol vurmuş və 143 qola assistentlik etmişdir. 2011-ci ildə Kriştiano Ronaldo, Ueyn Runi kimi futbolçuları qabaqlayaraq Avropanın ən yaxşı futbolçusu seçilmişdir.
Həyatı
Fraçesko Totti 27 sentyabr 1976-cı ildə İtaliyanın paytaxtı Roma şəhərində anadan olub. Roma futbol klubunun "Qızıl uşağı", "Qladiatoru" ləqəblərini daşıyır.
Pentacalia summapacis
Pentacalia summapacis Pentacalia summapacis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Buynaksk dairəsi
Buynaksk dairəsi — Dağıstan MSSR tərkibində, 1952–1953–cü illərdə mövcud olmuş inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Buynaksk şəhəri idi.
Yauyazı (Baltas)
Yauyazı — Başqırdıstan Respublikası nın Baltas rayonu nda yerləşən kənd. Kənd, Ştənde kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar (100%) üstünlük təşkil edir.
Qrünvald döyüşü
Qrünvald (Tannenberq) döyüşü — 1410-ci ilin 15 iyulunda, müttəfiq Polşa -Litva qoşunları ilə tefton qoşunları arasında baş verən Polşa-Litva - Tefton müharibəsi (1409-1411)nin həlledici döyüşü.
Döyüş ərəfəsindəki vəziyyət
Xaçlılar ordeni XIV əsrin sonlarında öz qüvvəsinin zirvəsində idi. Bu dövrdə hətta Hotland adası onların mülkü idi. Baltik dənizinin bütün cənub və şərq sahilinə yiyələnmək üçün maneə ancaq Jemaytiya idi. Orden intensiv olaraq öz məqsədinə çatmaq üçün fəaliyyətə başladı. Xüsusən bu Roma papasının Litvaya, onun xristianlıqı qəbul edəndən sonra, səlib yürüşlərinə qadağa qoyması ilə bağlı idi. Vitautas Yaqayla ilə Orden arasında müvazinat saxlayaraq dəfələrlə Jemaytiyanı Ordenin mülkiyyətinə vermişdi. Lakin əlaqələri normallaşdırandan və sabit sülh sazişi bağlayandan sonra Vitautas Jemaytiyanı Ordenə verməmək qərarına gəldi. Orden Litvaya kömək etməsin deyə Polşaya hucum etməyə başladı, bu isə Yaqaylanı Ordenə qarşı hərbi əməliyyatlara hazırlaşan Vitautasla daha da sıx əlaqəyə girməyə sövq etdi. 1409-cu ilin noyabrında Yaqayla ilə Vitautas Brestdə görüşdülər və gələcək əməliyyatın bəzi təfəruatlarını müzakirə etdilər. İki ölkənin qoşunları Mazuriyada birləşib Ordenin dərinliklərinə həmlə etməli idilər. Əməliyyatın məqsədi Ordenin paytaxtı Mariyenburq şəhəri olmalı idi. Strateji məqsəd böyük döyüş və Ordenin əsas qüvvələrinin darmadağın olunması idi. Bu çox cəsarətli plan idi. Buna qədər təşəbbüs həmişə Ordendən gəlirdi. Hazırlıq başlandı. Litva və Polşada hərbi mobilizasiya başladı, ərzaq ehtiyatı hazırlıqları görülürdü. Yaqayla Visla çayı üzərindən körpü üçün taxta ehtiyatı görməyə əmr verdi. 1410-cu ilin yayın əvvəlində Vitautas azdırıcı əməliyyat apardı, məqsəd düşmənin kəşfiyyatını aldatmaq və ona hərbi əməliyyatların Nemanın aşağı axarında və buna yaxın yerlərdə baş verməsi görüntüsü yaratmaq məqsədi güdürdü. Plan çox riskli idi çünki, Litva ərazisi tamamilə müdafiyəsiz qalırdı. İki qoşun Çervinsk yaxınlığında görüşdü və yeni tikilmiş körpü ilə Vislanın sağ sahilinə keçdi. Xaçlılar da savaşa hazır idilər onların Almaniyadan təzə gəlmiş muzdlu qonaqlarla gücləndirilmiş qoşunları müttəfiqləri Drevenitsa çayı yaxınlığında qarşıladı. Qoşunları çay ayırırdı, xaçlılar öz sahillərini yaxşı möhkəmləndirdiklərinə görə, müttəfiqlər Allenşteyn üzərindən dolayı getdilər. Bu yerdə Yaqayla qüvvəsini nümayiş etməklə kifayətlənməsini və döyüşdən yayınmaq istəyini bürüzə verdi. Ordenin Böyük maqistri Ulrix fon Yunqingen sülh sazişi barədə istənilən təklifləri rədd etdi. O, Vitautas kimi həll edici döyüşü gözləyirdi. Öz süvarilərinin ağır zərbə qüvvəsinə arxayın maqistr qələbəyə ümid edirdi.
Döyüşün gedişi
200px|thumb|Döyüşün ilkin mərhələsi İyulun 15-də hər iki qoşun Qrünvald(Tannenberq) yaxınlığında qarşılaşdılar. Ola bilsin ki, müttəfiqlərin təxminən 18-20 min qoşunu vardı(51 polyak və 40 litva bayrağı), Ordenin qoşunu 12 min.(52 bayraq) döyüşçü təşkil edirdi. Litvalılar sağ cinahı tutdular, polyaklar sol cinahı. Xaçlılar üç cərqədə düzüldülər,16 bayrağı onlar ehtiyatda saxladılar. Yaqayla bir az aralı hündür yerdə mövqe tutdu. Vitautas qoşunun önündə birbaşa idarə edirdi. Müttəfiqlərin qarşısını almaq üçün xaçlılar bütün gecəni yol gəlmişdilər, çox yorğun idilər və tezliklə döyüşə başlamaq istəyirdilər. Belə tarixi imkandan Vitautas da yararlanmaq fikrində idi. Yaqayla tələsmirdi və sülhə ümid edirdi. Lakin xaçlılar iki elçi- herold göndərdilər. Onlar özləri ilə iki qılınc gətirdilər, bu döyüşü tezləşdirmək nişanı idi. Vitautas Yaqaylanın əmrini gözləmədən litvalılara hucum əmri verdi. Döyüş başladı. Litvalılar bir müddət ancaq özləri döyüşürdülər. Ordenin ağır artilleriyası onların sıralarını azaldırdı. Lakin onlar aldadıcı geri çəkilmə manevrini gerçəkləşdirə bilmirdilər, çünki belə olan halda onlar öz müttəfiqlərinin cinahlarını açmış olurdular. Bir saatdan sonra nəhayət polyakların ağır suvariləri vuruşmaya girişdi. Onların kənar mövqelərini üç Smolensk bayrağı ilə bağlayıb, litvalılar geri çəkilmə manevrinə başladılar. Xaçlılar litvalıları qovaraq cərgələrini pozdular (sındırdılar), daha pis silahlanmış litvalılara çatmaq onlara müəssər olmadı, döyüş meydanına qayıtmağa da imkan yox idi, polyaklar onların yolunu kəsdilər. Onlar xaçlıların sağ cinahını sıxışdırmağa başladılar. Döyüşün onun xeyrinə olmaya biləcəyindən ehtiyatlanan Böyük maqistr rezervı döyüşə daxil etdi. Vitautas da polyak rezervini fəallaşdırıb döyüşə daxil etdi. Almanlar mühasirədən çıxmağa çalışdılar, lakin bu an litvalılar döyüş meydanına qayıdıb onlara hucum etdilər. Vuruşmanın nəticəsi artıq bəlli idi. Müttəfiqlər düşmənin düşərgəsini alıb böyük hərbi qənimətə sahib oldular.
Döyüşün nəticələri
Hesab olunur ki,litvalılar həddindən artıq itki verdilər canlı qüvvələrinin 50%, lakin Vitautas öz strateji məqsədinə nail oldu. Döyüşdə Böyük maqistrın özü Ulrix fon Yunqinqen, Ordenin demək olar ki, bütün idarəsi 200 cəngavər (pruss cəngavərlərinin üçdən biri ) minə yaxın sıravi və muzdlu öldürüldü. Orden tam aradan qalxmasa da ona sarsıdıcı zırbı dəydi, bir azdan Orden ləğv olundu. Litvada sülh dövrü başladı, bu dövr şərqdə Litvanın taleyini müəyyən edən başqa gücün ortaya çıxmasına qədər davam etdi.
Başcıqlı tərə
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Munnan Darxan
Munnan Darxan — Yakutların XVI əsrdəki toyonu.
Həyatı
Bacey Darxan və Xanqalasın oğlu idi. Atası kimi tunquslara qarşı mübarizə aparmış, lakin Tuymada yaxınlığında məğlub olub öldürülmüşdü. Vəsiyyətinə əsasən yerinə ən böyük oğlu Tigin Darxan keçmişdir. Digər oğlunun adı isə Usun Oyun idi.
Molin-an-Keras
Molin-an-Keras (, Molinas en Cairàs) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Brianson. Eqyuiy kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05077.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 203 nəfər (15-64 yaş) arasında 163 nəfər iqtisadi fəal, 40 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 80.3%, 1999-cu ildə 74.8%). Fəal 163 nəfərdən 158 nəfər (83 kişi və 75 qadın), 5 nəfər işsiz (3 kişi və 2 qadın) idi. Qeyri-aktiv olan 6 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 20 nəfər təqaüdçü, 14 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Versiya nömrəsi
thumb|Versiya nömrəsinə aid nümunə
Versiya nömrəsi (version number) – müəyyən mərhələdə konkret proqram təminatını identifikasiya etmək üçün onu hazırlayan tərəfindən təyin olunan nömrə. Versiya nömrələrindən həm proqramın buraxılışından öncə, həm də sonra istifadə olunur, ancaq buraxılışdan öncə verilmiş nömrələrin yalnız hazırlanma və testləmə mərhələsində dəyəri olur. Ümumiyyətlə, versiya nömrələri addan onluq nöqtə ilə ayrılır. Proqramdakı dəyişiklikləri, modifikasiyaları, düzəlişləri bildirən ardıcıl buraxılışlar daha yüksək versiya nömrəsinə malik olur. Proqramdakı başlıca dəyişikliklər, adətən, versiya nömrəsində önəmli dəyişikliklə qeyd olunur, məsələn, versiya 3.3 və versiya 4.0; cüzi dəyişikliklər isə versiya nömrəsində kiçik dəyişikliklərlə göstərilir, məsələn, 4.01, yaxud 4.1.
Xarici keçidlər
Proqram təminatında versiya nömrələri
Elşən Şıxəliyev
Elşən Şıxəliyev — şəhid.
Həyatı
Şıxəliyev Elşən Nadir oğlu 15.08.1973-ci ildə Masallı rayonu Mollaoba kəndində anadan olmuşdur.
30.09.1992-ci ildə Qarabağ uğrunda döyüşlərdə həlak olmuşdur.
Boradigah qəsəbəsində Xatirə abidəsində fəxri şəkili vurulmuşdur.
İzberbaş dairəsi
İzberbaş dairəsi — Dağıstan MSSR tərkibində, 1952–1953–cü illərdə mövcud olmuş inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi İzberbaş şəhəri idi.
Eugenia glabra
(Eugenia glabra) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Froj
Froj  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Ot-Qrezivodan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Budaq Təhməz
Budaq Təhməz (tam adı: Budaq Təhməz oğlu Təhməzov; d. 1938, Naxçıvan, Şərur rayonu, Siyaqut) — Şair-publisist, Məmməd Araz mükafatı laureatı. Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliyinin üzvü.
Həyatı
Budaq Təhməz 1938-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Siyaqut kəndində anadan olub. Naxçıvan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Filologiya fakültəsini bitirib. 1970-ci ildə yaradıcılığa başlayıb. Şərurda "İşıqlı yol" qəzetinin nəzdində "Şərur qönçələri" ədəbi dərnəyinin yaradıcılarından və təşkilatçılarından biri olmaqla yanaşı həm də uzun illər dərnəkdə fəaliyyət göstərib
Yaradıcılığı
"Aşıq Nabat" kitabının tərtibçısı olmuş Budaq Təhməzin şeirləri Türkiyə və İran mətbuatında dəfələrlə çap olunub. “Mən vətənin oğluyam”, “Şair ürəyi” və “Kəndimizə bir qız gəlib şəhərdən” şeirləri Türkiyə türkcəsinə uyğunladırılaraq Türkiyə “Ədəbiyyatçılar və kültür adamları” ensiklopediyasında dərc edilib. Silsilə şeirləri filologiya elmləri namizədi Şamil Zaman tərəfindən fransız dilinə tərcümə olunub. Bir çox şeirinə musiqi bəstələnən şair aşıq və folklor yaradıcılığı barədə bir çox elmi məqalələrin müəllifidir. Şair təbiət gözəlliklərinə, yurd yerlərinə, tanınmış insanlara əsərlər həsr etsə də, yaradıcılığının əsas mövzusu "Vətən mövzusu" olmuşdur. Keçən əsrin 70-ci illərində bir çox yazıb yaradanlar kimi Budaq Təhməzin də mövzularından biri Cənubi Azərbaycan haqqında olmuşdur:
Şairin «Şərurum», «Darı dağ», «Maxta», «Siyaquta qayıtmışam», «Ordubadı gəzərkən», «Arpaçayı aşdı-daşdı», «Naxçıvan torpağı», «Axura» və s. şeirlərində Azərbaycanın ayrılmaz torpağı olan Naxçıvan Muxtar Respublikasının gözəlliyi tərənüm edilir:
"Şərur düzlərində qaynayır həyat, Zəfər mücdəlidir Culfa, Ordubad. «Badamlı», «Sirab»ı dərdlərə dərman, Səfa qaynaqlıdır yaranışından."
Haqqında deyilənlər
Geologiya-minerologiya elmləri doktoru, professor Hikmət Mahmud isə şair Budaq Təhməzin yaradıcılığını belə qiymətləndirir:
Filologiya elmləri namizədi Sona Vəliyeva şairin yaradıcılığına fəlsəfi nöqteyi-nəzərdən yanaşır:
Xalq şairi Balaş Azəroğlu isə Budaq Təhməzə olan məhəbbətini belə ifadə edir:
Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliyinin üzvü, tarix elmləri namizədi, NDP-nun "Qeyrət” nəşriyatının direktoru işləmiş Vaqif Məmmədov yazırdı:
Mükafatları
Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliyinin üzvü olan Budaq Təhməz bir neçə şeir müsabiqəsinin qalibi olmuş, Azərbaycan Azad Qələmlər Cəmiyyətinin “Qızıl qələm” mükafatına, milli mənəvi dəyərlərimizin və Məmməd Araz poeziyasının təbliğində göstərdiyi xidmətlərə görə “Məmməd Araz mükafatı laureatı” diplomuna layiq görülüb.
Mahaçqala dairəsi
Mahaçqala dairəsi — Dağıstan MSSR tərkibində, 1952–1953–cü illərdə mövcud olmuş inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Mahaçqala şəhəri idi.
Emilia fugax
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mon-Dofen
Mon-Dofen  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Brianson. Qiyestr kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05082.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 142 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 92 yaşda (15-64 yaş arasında) 77 nəfər iqtisadi cəhətdən, 15 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 83,7%, 1999-cu ildə 79.4%). Fəal olan 77 nəfərdən 73 nəfər (39 kişi və 34 qadın) işləyir, 4 nəfər işsizdir (2 kişi və 2 qadın). 15 hərəkətsiz 8 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 1 nəfər - təqaüdçü, 6 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Frontonas
Frontonas  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. La-Verpiyer kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — La-Tur-dyu-Pen.
INSEE kodu — 38176. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 1956 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 207 ilə 401 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 460 km cənub-şərqdə, Lion dan 30 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 70 km şimal-qərbdə yerləşir.
Yeddi gözəl (balet)
1959-cu ildə Moskvada Azərbaycan incəsənəti ongünlüyü ərəfəsində baletin yeni musiqi-səhnə redaksiyası işlənmişdir. Əvvəlki dörd pərdəlik kompozisiya, librettoda bəzi süjet dəyişikləri, musiqinin ixtisarı hesabına üç pərdəyə endirilmişdi. Lakin əsərin mərkəzində qoyulan ideya, əsas dramatik xəttlər qorunub saxlanmışdı. 1964-cü ildə balet yenidən redaksiya edilmişdi. Əsərin fabulasında və musiqi dramaturgiyasında əhəmiyyətli bir dəyişikliyə yol verilməsə də, bu redaksiya xarakterlərin daha aydın və qabarıq verilməsinə imkan vermişdi.
Yeddi gözəl poeması
200px|thumb|right|Bəhramın yeddi gözəlin portretlərini görməsi, 1479, [[Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi, Bakı]] "Yeddi gözəl" poeması, öz yaradıcılığı ilə şeirə yeni ruh verib, onu sarayların məngənəsindən qurtararaq, ümumxalq sərvətinə çevirmiş dahi şair Nizami Gəncəvinin "Xəmsə"sinə daxil olan beş poemadan (məsnəvidən) dördüncüsüdür. Şair poemanı 31 iyul 1197-ci il də tamamlamış və Marağa hakimi Əlaəddin Körpə Aslana (1174–1208) ithaf etmişdi. Poemanın mövzusu Sasani hökmdarı V Bəhramın həyatı ilə bağılıdır. Ancaq şair onun həyatını əks etdirmək adı altında, öz dövrü haqqında kəskin tənqidi fikirlər, romantik düşüncələrlə dolu bir əsər yaratmışdır. "Yeddi gözəl" həyat və insan, tarix və müasir dövr, hökmdar və cəmiyyət və sair mövzular ətrafında şairin zəngin, rəngarəng düşüncə, baxış və qənaətləri xəzinəsidir.
Nizaminin məqsədi Bəhram haqqındakı əfsanə və rəvayətləri, tarixi mənbələrdə onun haqqında verilən məlumatları toplayıb nəzmə çəkmək olmamışdır. Şair, Sasani hökmdarının simasında yeni insan idealını əks etdirmək, zaman və insan anlayışı ətrafındakı dərin düşüncələrini ifadə etmək istəmişdi. Lakin "Yeddi gözəl" poeması yalnız ədalətli hökmdar surəti yaratmaq, ideal şah arzularını əks etdirmək üçün yaradılmış bir əsər də deyil. Bu poema insana yeni – İntibah dövrünün münasibətlərini əks etdirən bir əsərdir. Şairin əsas poetik qayəsi insan necədir və necə olmalıdır fikrini geniş planda əks etdirmək olmuşdur.
"Yeddi gözəl" poeması obrazların təqdimi baxımından Nizami yaradıcılığında fərqli mövqeyə malikdir. Bu əsərində şair, surətlərə ancaq müəyyən ideyanı, fikri təcəssüm etdirən, hadisələri bir-birinə bağlayan müxaniki, zahiri vasitə kimi baxmır, onlar hər şeydən əvvəl hər hansı cəhətdən bir-birinə bənzəməyən, müəyyən vərdişləri, qayğıları, keyfiyyətləri olan canlı, səciyyəvi adamlar kimi təqdim olunurlar. "Yeddi gözəl"də bütün surətlər eyni dərəcədə geniş və çoxplanlı şəkildə təsvir edilməmiş, əsas diqqət isə Bəhram Gur surəti üzərində cəmlənmişdir.
Düzənlənmə tarixi
Q. Qarayevin ən vacib mövzulara, kəskin həyati konfliktlərə həsr olunmuş, yüksək idealları, insan mənəviyyatının zənginliyini və gözəlliyini, hisslərin poeziyasını tərənnüm edən baletləri insanpərvərlik ruhu ilə doludur. İncə, lirik hisslərlə yazıb-yaradan sənətkar heyranedici ustalıqla öz qəhrəmanlarının daxili aləminə nüfuz edir. Onun ilhamla dolu, fövqəladə dərəcədə təsirli musiqi əsərlərində lirik-psixoloji konfliktlər, ifadə tərzi ictimai, tarixi hadisələrlə, konfliktlərlə dərindən bağlanmışdır. Libretto müəllifləri İsmayıl Hidayətzadə, Yuri Slonimski və Sabit Rəhmanla yaradıcılıq əməkdaşlığı şəraitində meydana çıxmış "Yeddi gözəl" baleti uzun müddət davam edən yaradıcılıq axtarışlarının məhsuludur. right|thumb|140px| [[Pyotr Qusev ]] Bu baleti yaratmaq fikrini Q. Qarayevə Azərbaycanın görkəmli teatr xadimi, istedadlı rejissor İsmayıl Hidayətzadə məsləhət görmüşdü. İ.Hidayətzadə dramaturq S. Rəhmanla birgə baletin librettosunun ilk variantını yazıb hazırlamışlar. 1951-ci ildə isə libretto yazan və balet sənəti nəzəriyyəçisi Y. Slonimski librettonu yaratmaq işinə cəlb olunmuşdu.
Libretto müəllifləri də, bəstəkar da, baletin xareoqrafiya kompozisiyasının müəllifi, baletmeyster P. Qusev də təkcə "Yeddi gözəl" poemasının süjet xəttini qısaca izah etməklə kifayətlənməmişlər. Onlar eyni zamanda Nizami Gəncəvinin yaradıcılığında ümumi ideya istiqamətini qoruyub saxlamağa və "Yeddi gözəl"in məzmununu onunla bağlamağa çalışmışlar.
Y. Slonimski "Yeddi gözəl" haqqında qeydlərində yazmışdı: "Nizami yaradıcılığının əsas mövzusu yaşadığı dövrdə Azərbaycan xalqının taleyi haqqında, orta əsrlərdəki zülm və əsarətə qarşı, xalqın kölə halına salınmasına qarşı həqiqi mənada mübarizə edən insan haqqında şairin düşüncələri əsas götürülmüşdür. İnsan taleyi – xalqın taleyi – bu düstur əsərdə cərəyan edən səhnə hadisələrində əsas götürülmüşdür. Bu fikirlər təkcə ssenaridə deyildir. Bu fikirlər baletin musiqisində də, tamaşada da ifadə edilmişdir."
Baletdə Nizaminin "Yeddi gözəl" poemasının süjeti nağıl və əfsanə kimi deyil, ictimai dram kimi izah olunur. Librettonun müəllifləri bir tərəfdən poemanın süjet xəttini yığcamlaşdırmış, ondan bir qədər kənara çıxmağa meyl etmiş, digər tərəfdən isə "Xəmsə"dəki başqa poemaların hesabına baletin süjetini genişləndirmiş, şairin başqa əsərlərindəki süjet motivlərinin xarakter xüsusiyyətlərindən istifadə etmişlər.
Premyera
thumb|left|250px| [[Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı ]] Baletin ilk tamaşası 6 noyabr 1952-ci ildə M. F. Axundov adına Azərbaycan Dövlət Adademik Opera və Balet teatrında keçirilmişdir. Bu tamaşada baletin xareoqrafı RSFSR-in əməkdar artisti, tanınmış xoreoqraf, baltemeyster və pedaqoq Pyotr Qusev olmuşdur. Azərbaycanın Xalq Artisti, prima-balerina Qəmər Almaszadə baletin səhnələşdirilməsində ümumi məsləhətçi kimi çalışmış və bir sıra rəqslərə səhnə quruluşu vermişdir. Tamaşa zamanı orkestra rəhbərliyi K. Abdullayev etmişdi. Tamaşa ölkənin musiqi həyatında böyük hadisə kimi dəyərləndirilmiş və ictimaiyyət tərəfindən maraqla qarşılanmışdı. Baletin premyerası eyni zamanda böyük beynəlxalq maraq doğurmuşdu. Premyera münasibəti ilə SSRİ-nin Xalq Artisti, məşhur bəstəkar Dmitri Şostakoviç yazdığı məqalədə qeyd edir ki, "…Yeni baletin ən güclü tərəfi onun musiqisidir. Q. Qarayev bu əsərində musiqi vergisini əvvəlki əsərlərindən daha qabarıq şəkildə büruzə vermişdir." "Sovetskaya muzıka" qeyd edir: ''"Yeddi gözəl"in partiturası monumental simfonik təsvirdir. Xalq musiqi-rəqs ənənələrinə əsaslanan balet böyük tamaşa kimi təşəkkül tapmışdır. Xalqın, Aişənin, Bəhramın, Mənzərin və Vəzirin xarakteristikaları ümumi hadisələr fonunda təqdim edilərək, hadisələrin inkişafına təkan verir."''
Premyerada aktyorların ifası da xüsusi diqqət çəkmişdir. Aişə rolunu Azərbaycanın Xalq Artisti, prima-balerina Leyla Vəkilova oynamışdı. Onun ifasında Aişə obrazı təkcə qəhrəmanlıq, dramatizm və sosial məsuliyyət hissi ilə deyil, eyni zamanda daxili gözəlliklərin büruzə verilməsi ilə də diqqəti cəlb eliyir. L. Vəkilovadan sonra Aişə rolunu Azərbaycanın Xalq Artisti, prima-balerina Qəmər Almaszadə canlandırmışdır. Q. Almaszadənin ifasında Aişə obrazının daha çox lirik xüsusiyyətləri nəzərə çarpdırılmışdır. Mürəkkəb psixoloji xüsusiyyətlərə malik Bəhram obrazını Y. Kuznetsov canlandırmışdır. Qəhrəman Mənzər obrazını Azərbaycanın əməkdar artisti Konstantin Bataşov, Vəzir rolunu isə A. Urantsev canlandırmışdır.
Digər səhnələşdirmələr
Rolların ilk ifaçıları