cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arkada
Roma memarlığının öyrənilməsi göstərir ki, Roma memarları müəyyənləşmiş münasibətlər hazırlamışlar. Oyuqların eni onun hündürlüyündən iki dəfə azdır, aralıq divarın eni oyuqların enindən iki dəfə azdır, divarın qalınlığı isə aralıq divarın enindən iki dəfə azdır. Başqa sözlə, oyuğun forması özünü düzbucaqlı kimi göstərir.
Hiroşi Kanazava
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.
Boşin müharibəsi
Boşin müharibəsi «Əjdaha dövrü müharibəsi» —  1868—1869 illər ərzində Yaponiya ərazisində baş vermiş vətəndaş müharibəsi. Müharibə imperator qüvvələri ilə Tokuqava şoqunatı tərəfdarları arasında baş vermişdir. Sequnat qüvvələrinin məğlubiyyəti, Meydzi iqlahatları ilə nəticələnir.
Müharibə XIX əsrin birinci yarısında Yaponiyada baş vermiş sosial, iqtisadi və siyasi boşluqların nəticəsi idi. Bunu doğuran səbəblər sequn hökumətinin məşhurluğunun azalması və hakimiyyətin bir başa imperator tərəfindən idarə olmunması tərəfdarlarının armasından irəli qəlirdi.
3 yanvar 1868-ci ildə imperator Meyci İmperator idarə üsulunun bərpası haqqında fərmanı imzalayır. Fərmanın imzalanmasından 7 gün sonra sequn Tokuqava Yesinobu imperatorun deklarasiyasını «qanunsuz» elan edir. Bununla da müharibə başlayır. Yesinobu ordusu Kioto şəhərində yerləşən imperator sarayına hücum təşkil edir. Qüvvələr nisbətinin ⅓ olmasına və Fransızların hərbi həsləhətlərinə baxmayaraq Toba və Fişimi ətrafında döyüşdə 15 000 sequn ordusu məğlub olur. Yesibonu isə Edo şəhərinə qaçmağa məcbur olur. Syqo Takamori imperator ordusunu Yaponiyanın şimal-şərqinə aparır. Nəticədə 1868-ci ilin may ayında Edo çökür.
Yosinobunun təslim olmasından sonra Yaponiyanın böyük qismi imperatorun idarəsini qəbul edir. Bununla belə syoqunatın bəzi üzvləri Aycu birliyində mübarizəni davam etdirirlər. Ağır döyüşdən sonra Aycu birliyi 23 sentyabr 1868-ci ildə məğlubiyyətini qəbul edir. Bir aydan sonra Edo Tokio olaraq dəyişdirilir və Meyci dövrü başlayır.
Müharibənin final mərhələsində syoqunatın admiralı Enomoto Takeaki Hokkaydo adasına qaçır və burada Ezo Respublikasını qurur. Üstəlik özünü prezident elan edir. 1869-cu ilin mayında Ezo Respublikasının darmadağın edilməsi ilə müharibə rəsmən bitir.
Hər iki tərəf ümumilikdə 120 000 orduya malik olmuşdur. Ümumən 4 000 nəfər həlak olmuşdur.
İmperator qüvvələrinin qalibiyyətindən sonra ölkə bağlı qapı siyasətindən imtina edir. Yaponiya moderinləşmə və qərbləşmə xəttini tutur. Syoqunat liderlərinin bir qismi mühüm dövlət postlarına təyin edilir. Syoqun Yosinobu ev həbsinə atılır. Bununla belə 1872-ci ildə onun hüquqlarının bir hissəsi özünə qaytarılaraq ev həbsindən azad edilir. 1902-ci ildə hesoq titulu alır. Ancaq syoqunatın ləğv edilməsi onun siyasətə olan marağını azaltmışdır. Bu səbəbdən qalan ömrünü ictimai həyata bağlayır.
Müharibə yapon Monarxizm-Millətçilik idealogiyası təsiri altında ədəbiyyata, incəsənətə və kinoya öz təsirini göstərmişdir.
thumb|400px|Boşin müharibəsinin gedişatı (1868—1869)
Sequnatın narazılığı
thumb|250px|Meyu Perriyə məxsus gəmilərin Yaponiya sahillərində görünməsi. 1853 thumb|250px|Kaqoşima şəhərinin Britaniya donanması tərəfindən bombalanması. [[15 avqust 1863]] thumb|250px|Simonoseki şəhərinin atəşə tutulması. [[1864]]
XVII əsrin ortalarında Yaponiya imperiyasının samuray hökuməti olan Tokuqava şoqunatı ölkənin cənub-qərb hissəsində hakimiyyəti təmin etmək məqsədi ilə Sakoku siyasəti yeridirdi. Yaponlar xariçi almlə olduqca məhdud şəkildə əlaqə qura bilirdilər. Onlar əsas əlaqələri Koreya, Sin sülələsi, Hollandiya, Ryukyu dövləti və Aynuların torpaqları ilə qurulurdu. XVIII əsrin ortaları qərb ölkələri Asiyada koloniyalar qurmağa başlayırlar. Bundan sonra onlar artıq yapon sərhədlərini narahat etməyə başlayırlar. 1854-cü ildə ABŞ hökumətinin təzyiqi ilə Yaponiya hökuməti ölkənin tədric siyasətindən imtina etməli olur. 1858-ci ildə Yaponiya qərb ölkələri ilə Ansey anlaşmaları imzalayır. Bu ölkələrin dövlətin daxili işlərinə müdaxilə etmələri Yaponiyanın koloniyaya cevilməsinə səbəb olması təhlükəsi yaranır. Buna cavab olaraq yapon ziyalıları və samuraylar «Sonno Cey» adlı ictimayi siyasi təşkilat yaradırlar.
Bu təşkilatın məşhurluğu artdığından formal hakimiyyətə malik olan Yaponiya imperatoru artıq siyəsətə aktiv müdaxilə etməyə başlayır. O, 1863-ci ildə «varvarlarla» imzalanmış bütün müqavilələri ləğv etməyi və onların özlərini ölkədən qovmağı əmr edir. 1864-ci ildə xariçilərə hücumlar qeydə alınır. Buna cavab olaraq qərb ölkələri Yaponiya ərazisinə yürüşlər təşkil edirlər:Sasum-britaniya müharibəsi (Britaniya donanması), Simonoseki döyüşü (Britaniya, ABŞ, Fransa və Hillandiya). Bununla belə bəzi «Sonna Cey» tərəfdarlar və Tyosyu knyazlığı ordusu, Kioto şəhərini işğal etmək üçün yürüşə çıxırlar. Hədəf imperator sarayı olur. Lakin hücumun qarşısı alınır. Bununla belə artıq növbəti il onlar öz ərazilərini əlində saxlaya bilmirlər. Bir çox vilayət yerli hakimiyyət qüvvələri Edodan bu əmrə qarşı çıxırlar.
Daxili problemlərin üzərinə sosial və iqtisadi cətinliklər əlavə olunmuşdu. 1832-1833-ci illərdə Yaponiya tarixində ən böyük açlıq baş verir. Bunun nəticəsində ölkədə iki milyon insan həlak olur. Aclığı yaradan səbəb ekstensiv kənd təsərrüfatı olmuşdur. Üstəlik hökumət aclıq dönəmində belə vergiləri aşağı salmamışdı. Kəndlər boşalmış və əhali şəhərlərə üz tutmuşdu. Sosial-iqtisadi baxımından ölkənin elit təbəqəsi olan samuraylar əvvəlki imkanlarını itirmiş və bəziləri hətta yoxsullaşmışdı.
Bu hadisələr sequnatın xalq arasında nüfuzunu aşağı salmışdı. Üstəlik insanlar arasında imperatorun bir başa hakimiyyətinin tətbiqi tərəfdarları artmışdı.
Xarici hərbi yardım
thumb|right|Sequnat əsgərləri qərb geyimlərində Münaqişələrin gedişatında cənub-qərb vilayətinin hakimləri qərb ölkələrinə qarşı aparılan qovulma siyasətinin yaponiyanın məğlubiyyəti ilə bitəcəyini anladığından «açıq qapı» siyasəti yeritməyə məcbur olur. Belə ki, Tyosyu və Sasuma knyazlıqları sequnata qarşı siyasətini davam etdirərək xariçdən silah almağa başlayır və ABŞ, Böyük Britaniya kimi ölkələrdən hərbi məsləhətçilər dəvət edirlər.
Sequnatda həmcinin mövcud münaqişə müqavilində ictimayi ordunu güçləndirir. Onlar öz dövrünün ən güçlü ordusu olan və Krım müharibəsi, Avstraliya-italiya-fransa müharibəsindən qalib çıxan fransız ordusuna ümid edirdilır. Bu səbəbdən ölkəyə fransız hərbi məsləhətçilər dəvət okunur. Üstəlik sequnat donanmaya xüsusi diqqət artırır. Onların doqquz ədəd buxarlı hərbi gəmisi vardı. 1868-ci ildə sequnatın donanması uzaq şərqin ən böyük donanması hesab edilirdi.
1865-ci ildə Yokosuka şəhərində fransız mühəndis Leons Verni ilk müasir donanma arsinalını hazırlayır. 1967-ci ildə fransızlar tərəfindən gəmilərdən ibarət dəstələr yaradılır. Hətta ABŞ kimi ölkələrdən zirehli gəmilərin alınması planlaşdırılır. Ancaq ABŞ neytralığı qorumaq məqsədi ilə bu tip gəmilərin satışını dayandırır. Yalnız 1869-ci ilin əvvəllərində imperator donamasına bu tip bir gəmi satılmışdı.
Tokuqava sequnatının aradan qaldırılması
thumb|250px|Tokuqava Yosinobu Nice qəsrində Yaponiya imperatorunun ali hakimiyyətinin bərpasını özünün əsas vəzifəsi elan etməsi 1864-ci ildə syoqunatın qüvvələri ilə Aycu və Sasuma knyanzlıqları Tyosyuya yürüşə çıxırlar. İlk əvvəl Tyosyu knyazlığı üsyançılara qoşulsada sonradan mövqeyini dəyişdirir. Üstəlik hökumətin müttəfiqi Sasuma knyazlığı 1866-ci ildə Tyosyu ilə gizli birlik yaradır. Bu birliyin hədəfi isə syoqunatın deyrilməsi olmuşdur.
1866-ci ildə Yaponiya yeni imperator və syoqunat əldə edir. Tokuqava Yosinobu syoqunat idarə üsulunun köhnəldiyini qeyd edərək dəyişiklik etməyin tərəfdar olduğunu bildirir. O, Tokuqava şoqunatınin baş nazir timalında hakimiyəti əlində saxlamağı üstün bilirdi. 1867-ci ilin oktyabrında Yosinobu baş nazir olmaqla İmperator sarayına əvvəlki hüquqları qaytarılır. Bununla belə antisyoqun qüvvələri vəziyyətdən istifadə etməyi məsləhət görürlər. 1867-ci ilin sonlarında «İmperator idarə üsulunun bərpası haqqında əmr» imzalanır. Bununlada syoqunat idarə üsulu ləvğ edilir. İmperatorun rəhbərliyi ilə idarə üsulu yaradılır. 3 yanvar 1868 ildə Tyosyu, Tosa və Sasuma knyazlıqlarının qoşunları Kiotoda yerləşən imperator sarayını ələ keçirirlər.
17 yanvar 1868-ci ildə Yosinobu bu əmri tanımadığını bəyan edərək imperatordan onu geri götürməsini xahiş edir. 24 yanvarda syoqun Kiotonu ələ keçirməyə çalışırdı.
Növbəti gün syoqun qüvvələri Sasuma knyazlığının mərkızi olsn Edonu ələ keçirir. Bir çox imperator tərəfdarları öldürülür və ya edam edilir.
Toba döyüşü — Fusimi
thumb|250px|[[Toba döyüşü — Fusimi]] thumb|250px|Sasum knyazlığının artileriyası syoqunat odusuna qarşı. thumb|250px|Toba şəhərinə hücum. Syoqun ordusu solda, Sasumlar qüvvələri sağda
Yanvarın sonları ali syoqunat qüvvələri Kiotoya istiqamətlənirlər. Syoqunat 15 minlik orduya malik idi. Orduya daxil olan dəstələrin bir qismi fransız məsləhətçilər tərəfindən təlim verilmişdi. Buna baxmayaraq əsgərlərin böyük qismi sadəcə soyuq silahlarla təhciz olunmuşdular. Onlara qarşı vuruşan Sasuma, Tyosyu və Tosa knyazlıqlarının əsgərləri tüfənqlər, Qatlinqa plemyotu ilə təhciz olunmuşdurlar. Onların 3 mini odlu silanlara malik idi.
27 yanvar 1868 ildə hər iki ordu Kiotodan cənubda Toba və Fusimi şəhərlərində yerləşirlər. Samuray qüvvələri hücumlar zamanı öz üstünlüklərindən istifadə edə bilməmişlər. 28 yanvarda İmperator Sasum, Tyosyu və Tosa knyazlıqları rəhbərliklərinə tabe olan ordunu birləşdirərək ona komandan kimi Komasu Akihitonu təyin edir. Yosinebu öz növbəsindən bu birliyin düşmənlərinin rəhbəri olur. Bununlada seyoqun ordusu qsnunsuz elan edilir. 29 yanvarda imperator qüvvələri hücuma başlayır və onları əzirlər. Geri çəkilən samuraylar Uodo qalasına sığınmaq istəyi baş tutmur. 5 fevralda Uodo knyazlıq rəhbərliyi imperator qüvvələrinin tərəfinə keçir. Növbəti gün Su knyazlığı imperatorun tərəfinə keçir.
7 fevralda Tokuqava Yosinobu öz qərargahını Osakadan Edo şəhərinə köçürür. Sonrakı gün imperator qüvvələri bir müqavimətə rast gəlmədən Osaka qəsri ələ keçirilir. Bu syoqunatın Yaponiyanın qərbi üzərində nəzarəti itirməsi ilə nəticələnir.
Ava dəniz döyüşü
thumb|250px|Ave dəniz döyüşü thumb|250px|Münaqişə əsnasında fransız dənizçilərin öldürülməsi. Sakai
Toba döyüşündəki qaliibiyyətdən sonra Sasuma knyazlığının qoşunları Kaqoşimaya yönəlməsi planlaşdırılır. Bu məqsədlə Osakada yerləşən limana «Hohoi», «Heyun» nəqliyyat və «Kasuqa» hərbi gəmilər yan alır. 28 yanvar səhər çağı gəmilər limanı tərk edirlər. «Heyun» gəmisi Asakiyə, а «Hohoy» və «Kaqusa» isə cənuba yönəlir. Burada onlar sequnat donanmasının admiralı Enomoto Takeakinin hücumuna məruz qalır. «Kasuqa» gəmisinin atəşə məruz qalmasına baxmayaraq cəldliyindən istifadə edərək Kaqosimaya yönəlir. «Hohoy» heyəti ilə birlikdə Uicakidə batırılır. Syoqunat döyüşü qalibiyyətlə bitirməsinə baxmataraq bu müharibənin gedişatına təsir göstərə bilmir.
Boris Yeltsin
Boris Nikolayeviç Yeltsin (rus. Борис Николаевич Ельцин; ) — rus və sovet siyasətçisi, 1991–1999-cu illərdə Rusiya nın ilk prezidenti olub. 1961-ci ildən 1990-cı ilə qədər. O, daha sonra siyasi müstəqil olaraq dayandı və bu müddət ərzində ona ideoloji cəhətdən liberalizm və rus millətçiliyi ilə uyğunlaşdırılmış biri kimi baxıldı.
Yeltsin Ural vilayətinin Butka şəhərində anadan olub. Tatar MSSR-in Kazan şəhərində böyüyüb. Ural Dövlət Texniki Universitetində təhsil aldıqdan sonra tikintidə çalışıb. Kommunist Partiyasına daxil olduqdan sonra partiya sıralarında yüksəldi və 1976-cı ildə partiyanın Sverdlovsk vilayəti komitəsinin birinci katibi oldu. Yeltsin əvvəlcə Sovet lideri Mixail Qorbaçovun yenidənqurma islahatlarının tərəfdarı idi. Daha sonra o, islahatları həddən artıq mötədil olduğu kimi tənqid edib və çoxpartiyalı təmsilçi demokratiyaya keçidə çağırıb. 1987-ci ildə o, partiyanın rəhbər Siyasi Bürosundan istefa verən ilk şəxs oldu ki, bu da onun anti-qurum əleyhinə fiqur kimi populyarlığını bərqərar etdi. 1990-cı ildə Rusiya Ali Sovetinin sədri, 1991-ci ildə isə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının (RSFSR) prezidenti seçilib. Yeltsin müxtəlif qeyri-rus millətçi liderləri ilə müttəfiq olub və həmin ilin dekabrında Sovet İttifaqının rəsmi şəkildə dağılmasında mühüm rol oynayıb. Sovet İttifaqı nın dağılması ilə RSFSR müstəqil dövlət olan Rusiya Federasiyasına çevrildi. Həmin keçidlə Yeltsin prezident vəzifəsində qaldı. O, daha sonra 1996-cı il seçkilərində yenidən seçildi və tənqidçilər tərəfindən geniş şəkildə korrupsiyaya uğradığı iddia edildi.
Yeltsin iqtisadi şok terapiyası, rubl un bazar məzənnəsi, ümummilli özəlləşdirmə və qiymətlərə nəzarəti ləğv etməklə Rusiyanın komanda iqtisadiyyatını kapitalist bazar iqtisadiyyatına çevirdi. İqtisadi qeyri-sabitlik və inflyasiya baş verdi. İqtisadi dəyişikliyin fonunda az sayda oliqarx milli mülkiyyətin və sərvətin əksəriyyətini əldə etdi, beynəlxalq inhisarlar isə bazarda hökmranlıq etməyə başladılar. 1993-cü ildə Yeltsinin Rusiya parlamentinin konstitusiyaya zidd olaraq buraxılması əmrindən sonra konstitusiya böhranı yarandı və parlament onu impiçment elan etdi. Yeltsinə sadiq qoşunların parlament binasına basqın edərək silahlı üsyanı dayandırmasından sonra böhran başa çatdı; sonra o, prezidentin səlahiyyətlərini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirən yeni konstitusiya təqdim etdi. Rusiya Qafqazında separatizm əhval-ruhiyyəsi 1994–1999-cu illər arasında Birinci Çeçen Müharibəsi, Dağıstan müharibəsi və İkinci Çeçen Müharibəsinə səbəb oldu. Beynəlxalq miqyasda Yeltsin Avropa ilə əməkdaşlığın yenilənməsini təşviq etdi və ABŞ ilə silahlara nəzarət müqavilələri imzaladı. Artan daxili təzyiqlər fonunda o, 1999-cu ilin sonunda istefa verdi və onun yerinə seçilmiş varisi, baş nazir vəzifəsində çalışan Vladimir Putin keçdi. O, vəzifəsini tərk etdikdən sonra aşağı profil saxladı və 2007-ci ildə ölümündən sonra dövlət cənazəsi verildi.
Təpələr yaşayış yeri
Təpələr yаşаyış yеri — Tumаslı kəndinin cənubundа su kаnаlının sаğ tərəfində yеrləşir. Yаşаyış yеrinin ərаzisi hаzırdа əkin sаhəsinə çеvrilmişdir. Аbidənin bəzi qismlərində kül yığınlаrı, bаd qırıqlаrı və kеrаmikа pаrçаlаrınа rаstlаnır. Kеrаmikа məmulаtı çəhrаyı rəngdə bişirilmiş şirsiz qаblаrın pаrçаlаrındаn ibаrətdir. Fоrmа vеrməyən şirli kеrаmikа məmulаtınа dа rаstlаnır. Аrаşdırmаlаr zаmаnı müəyyən оlunmuşdur ki, Təpələr yаşаyış yеrinin böyük bir qismi indiki Tumаslı kəndinin аltındа qаlmışdır. Tumаclı kəndinin yаşаyış yеrinə yахın оlаn məhəlləsi хаlq аrаsındа Vаyхır аdlаndırılır. Аrхеоlоji mаtеriаllаrа əsаsən yаşаyış yеrini XI-XVIII əsrlərə аid еtmək оlаr.
Boşin müharibəsi
Ava dəniz döyüşü
Yapon hökumətinin xariçilərə verdiyi sözə baxmayaraq buna tam əməl edə bilmirlər. Sadə yaponlar xariçilərə olan nifrətinin sayəsində Tosada 8 mart tarixində «Dupleks» gəmisinin ekipajı olan 11 fransız qətlə yetirilir. Üstəlik Kiotoda britaniyalı ticarət nümayəndəsi olan Qarri Parkerə hücum olunur.
Kosyu döyüşü — Kasunume
thumb|250px|[[Kosyu döyüşü — Kasunume]] thumb|250px|Usunomiya qəsri [[Edo dövrü]] thumb|250px|Uena döyüşü thumb|250px Toba döyüşü — Fuşimi döyümündən sonra İmperator qüvvələri üç yerə bölünərək Edo şəhərinə istiqamətlənirlər. Bu vaxt ərzində 1 may tarixində Sinsenqumidə formalaşan antihökumət qüvvələrinin rəhbəri Kandi İsaqi ardınca 300 nəfərlə onlları qarşılamağa gedir. O, Kofu qəsrində möhkəmlənmək istəyirdi. Bununla belə imperator qüvvələrinin komandanı Sayqo Takamori 3 minlik qüvvə ilə üsyançılardan öncə qəsri ələ keçirə bilir.
29 mart tarixində üsyançılar və imperator ordusu Kasunuma şəhəri ətrafında toqquşurlar. On qat üstünlük sayəsində imperator qüvvələri qalib gəlirlər. Bu döyüşdə üsyançılar 179 nəfərlərini itirirlər, yerdə qalanlar isə Aycu şəhərinə çəkilirlər.
Konda İsami Naqareyama şəhərində tutulur və edam edilir. Sinsenqumi liderinin öldürülməsi samuray qüvvələrinin müqavimətinin zəifləməsinə səbəb olur.
Usunemiya qəsri ətrafındakı döyüş
1868-ci ildə iki minlik üsyançı ordusu Otori Keysuke və Hicikata Tosico başda olmaqla Edo şəhərindən Usunemiya qəsrinə istiqamətlənir. Qəsr Hikko və Aycu şəhəri arasında yerləşir. Üsyançıların dəstələri Aycu, Kuvana knyazlıqları ordusundan və Sinsenqumi knyazlığının hərbi polisindən ibarət olmuşdur. Knyazlığın rəhbəri Toda Tadatomo qəsrdən istifadəyə icazə versədə İmperator hömuməti tərəfindən Osu şəhərində həbs edilməsindən sonra yeni hökumətin tərəfinə keçir. 7 və 8 mayda üsyançılar Simosuma və Simodate knyazlıqlarına üz tuturlar. Səbəb isə onların knyazlıqlardan maliyyə dəstəyi almaq məqsədi ilə həyata keçirilir. Ancaq bu ümüdlər knyazlıqlarda iqtisadi böhranın yaşanması səbəbindən əhəmiyyətsiz olur.
Otorinin məğlub olmuş ordusu Aycu şəhərinə geri çəkilməli olurlar.
Uena döyüşü
Uenada baş vermiş döyüş üsyançılar və imperator qüvvələri arasında Yaponiyanın mərkəz hissəsində baş vermiş son döyüş olur.
4 mat 1868 ildə İmperator ordusu Uena şəhərində yerləşən Kaneici qəsrini mühasirəyə alır. Bu qəsrdə keçmiş syoqun və onun tərdarı olan iki minlik ordu yerləşmişdi. Güçlü müqavimətə baxmayaraq imperator qüvvələri elə həmin günün ikinci yarıdında şəhəri ələ keçirə bilirlər. Syoqunatın ordu qalıqları tamamən məhv edilir. Tokuqava Yosinobu ev həbsinə alınır. Bu vaxt ərzində isə Tosa knyazlığının qüvvələri dekək olar ki, döyüşsüz Edo şəhərini ələ keçirə bilirlər.
Şimal İttifaqının müqaviməti
Samuray qüvvələrinin Edo şəhəri yaxınlığında məğlubiyyətindən sonra Yaponiyanın böyük hissəsində İmperator Meycinin hakimiyyəti güçlənir. Bununla belə bir necə şimal daymeləri müqaviməti davam etdirirdi.
1868 ilin mayında onlar imperator qüvvələrinə qarşı bir alyasda biləşirlər. Şimal İttifaqında Senday, Yonezava, Aycu, Senay və Naqaoka knyazlıqları birləşmişdi.
İttifaqın ordusu 50 000 əsgərdən ibarət idi. Üstəlik 25 avqustda Senday şəhərinə Enomoto Takeakinin donanması üsyançılara qoşulur.
İttifaqın ordusu böyük olsada, döyüş qabiliyyəti baxımından olduqca zəif idi. Müasir silahlar yox dərəcəsində idi. Taxta toplardan istifadə istifadə edilirdi. Bu silahlar bir necə atışdan sonra yararsız hala düşürdü. Ən güçlü təhcizat Naqaoki knyazlığının ordusuna məxsus olmuşdur. Onlarda bir necə Qatlinqa plemyotu və 2000 fransız tüfəngi vardı.
Hokuesu döyüşü
thumb|250px|Döyüşçü heykəlləri [[Bayakkotay. Аicuvakamasu, Fumuşima prefekturası.]]
May 1868 ildə Naqaoka knyazlığının komandanı Kavai Suqunosuke imperator qüvvələri ilə Hokuesu döyüşündə üz-üzə gəlir. Yaxşı silahlanma və yüksək döyüş qabiliyyəti sayasənində üsyançılar döyüşdə qalib gəlirlər. Bunun nəticəsində imperator qüvvələri hücumu dayandırmalı olur. 8 iyul tarixində imperiya ordusu dənizdən sahilə yan alaraq Naqaoka şəhərini yandırırlar. Bu üsyaçılarda qorxu yaradır. Elə həmin gün Naqaoka qəsri ələ keçirilir.
İki aydan sonra 10 sentyabrda Naqaoka, Aycu və Sonay knyazlıqlarının qüvvələri qəsri işğaldan azad edə bilirlər. Ancaq döyüş üsyançılar üçün böyük itkilər bahasına başa gəlir. Bu səbəbdən onlar 15 sentyabrda qəsri tərk etməli olurlar.
Hokuesu döyüşündən Şimal İttifaqı onlar üçün həyat əhəmiyyəti olan Niiqata şəhərini itirirlər. Bu isə öz növbəsində üsyançıların Honşu adası sahillərində imperiya donanmasəna qarşı müqaviməti mümkünsüz edirdi.
Bonari aşırımında döyüş
Bonari aşırımı Aycu şəhərinin müdafiəsi üçün olduqca əhəmiyyətli idi. Bu səbəbdən üsyançılar ərazini qorumaq məqsədi ilə Otori Keysuke və Hicikata Tosiconun rəhbərliyi ilə 700 əsgər və Şimal İttifaqının 2 000 əsgəri aşırımı qoruyurdu.
6 oktyabr 1868 ildə imperator ordusu 15 minlik qüvvə ilə Bonari aşırımına hücum təşkil edirlər. Qüvvə baxımından çoxluğu imperiya ordusuna müdafiəni yarmağa imkan verir. Bundan sonra ordu Aycuya istiqamətlənir.
Aycu döyüşü
thumb|250px|Aicuvakamasu qəsrinə edilən hücum Şəhərin böyük əhəmiyyətinə baxmayaraq Şimal İttifaqı daxili mübahisələr səbəbindən Aycuya hərbi yardım göstərə bilməmişdirlər. Oktyabrda üsyançıların ittifaqı tədricən dağıldı. 12 oktyabrda Enomoto Takeakinin donanması, Sinsequminin qüvvələri, Ottori Keysukenin rəhbərlik etdiyi samuraylar, 3 000 əsgər və fransız hərbi ekspertləri Hokkaydo adasına sığınırlar.
Aycu knyazlığının başçısı Masudayra Katamori faktiki imperiya ordusu qarşısı tək mübarizə aparmalı olur. Knyazlığın əsas qüvvələri Aicuvakamasu qəsrinə cəmləşmişdi. Qəsri 5000 əsgər qoruyurdu. Dayme ümumi əhalini səfərbərliyə cəlb etdi. Bütün kişilər müdafiəyə cəlb edilir. Bir necə min gənc samuraydan ibarət Byakkotay dəstəsi təşkil edir.
Oktyabrın ortalarında 15-minlik imperator ordusu Vakamasu qəsrinin mühasirəyə alır. Bir necə dəfə qəsrə uğursuz hücumlar təşkil edilir. Bundan sonra mühasirə daraldılır. Bir aylıq mühasirədən sonra Masudayra Katamori təslim olma danışıqlarına başlayır. 6 noyabr 1968 ildə qəsrdəki qarnizon təslim olur.
Bu döyüş samurayların Honşu adasında son böyük döyüşü olur. Bundan sonra artıq əməliyyatlar Hokkaydo adasına keçir.
Pircahan
Pircahan — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Pircahan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Boşin müharibəsi
Hokkaydo hərəkatı
thumb|250px|Fransız hərbi ekspertləri və yapon zabitləri. [[Hokkaydo adası]]
Pircahan
Etimologiya
Qədim pir olan yerdə salındığına görə Pircahan adlandırılmışdır.
Boris Yeltsin
Yeltsin mübahisəli şəxsiyyət idi. Ölkə daxilində o, 1980-ci illərin sonu və 1990-cı illərin əvvəllərində yüksək populyarlıq qazanmışdı, baxmayaraq ki, onun reputasiyası prezidentliyi dövründəki iqtisadi və siyasi böhranlar nəticəsində zədələnmişdi və o, Rusiya əhalisi arasında çox bəyənilməyən vəzifəsini tərk etdi. O, Sovet İttifaqının dağıdılmasında, Rusiyanın təmsilçi demokratiyaya çevrilməsində, ölkəyə yeni siyasi, iqtisadi və mədəni azadlıqların verilməsindəki roluna görə tərif və tənqidlərə məruz qalıb. Əksinə, o, iqtisadi idarəetməni pozmaqda, bərabərsizlik və korrupsiyada kütləvi artıma nəzarət etməkdə və bəzən Rusiyanın böyük dünya gücü kimi nüfuzunu sarsıtmaqda ittiham olunurdu.
Pircahan
Tarixi
Bu ərazidə XI əsrə aid "Gavur qalası" adlanan tarixi abidə var. Laçının tarixi abidələri içərisində XVIII əsrin axırı və XIX əsrin əvvəllərində inşa edilmiş Pircahançay üzərindəki Məşədi Mehralı tağbənd körpüsü kəndin 4-5 km-də yerləşir, Həkəri çayının yuxarı hövzəsindədir. Pircahanlı Behbudalıyev Məşədi Mehralı Məşədi Mərdan oğlu bu körpünü öz şəxsi vəsaiti hesabına tikdirmişdir.
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmiş, Pircahan kəndi isə qəza mərkəzi elan edilmişdir. Sonradan Abdallar kəndinə köçürülmüşdür. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Pircahan Laçın rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.
Pircahan 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kəndin əhalisi daha sonra kəndi tərk etmək məcburiyyətində qalmış, bura etnik ermənilər köçürülmüşdür. Bakının Binə qəsəbəsində Pircahan orta məktəbi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Kənd əhalisinin bir hissəsi Ağcabədi rayonunun Taxtakörpü məcburi köçkünlər qəsəbəsində yerləşdirilmişdir. Burada Pircahan kəndinin mədəniyyət evi yerləşir.
Boris Yeltsin
Uşaqlıq illəri
Boris Yeltsin 1 fevral 1931-ci ildə Sovet İttifaqının respublikalarından biri olan Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasında, Sverdlovsk vilayətinin Talitski rayonunun Butka kəndində anadan olmuşdur. Onun etnik rus olan ailəsi ən azı XVIII əsrdən bəri Uralın bu ərazisində yaşayırdı. Atası Nikolay Yeltsin 1928-ci ildə anası Klavdiya Vasilyevna Starıgina ilə evlənmişdi. Yeltsin həmişə atasından daha çox anasına yaxın olub,o, müxtəlif hallarda həyat yoldaşını və uşaqlarını döyüb. 250px|thumb|left|Yeltsin (soldan ikinci) uşaqlıq dostları ilə Sovet İttifaqı o zaman Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası tərəfindən idarə olunan birpartiyalı dövlətə rəhbərlik edən İosif Stalinin diktaturası altında idi. 1920-ci illərin sonlarında Stalin hökuməti ölkəni marksist-leninist doktrina əsasında sosialist cəmiyyətinə çevirməyə can ataraq, dekulakizasiya ilə birlikdə kəndin kütləvi kollektivləşdirilməsi layihəsinə start verdi. Varlı fermer kimi Yeltsinin ata tərəfdən babası İqnatiy 1930-cu ildə "kulak" olmaqda ittiham olunurdu. Onun Basmanovoda olan ferması müsadirə olunur; və o və ailəsi yaxınlıqdakı Butkadakı kottecdə yaşamağa məcbur oldular.Orada Nikolay və İqnatinin digər uşaqlarının yerli kolxoza (kolxoza) qoşulmasına icazə verildi, lakin İqnatinin özü yox idi; o və həyat yoldaşı Anna 1934-cü ildə Nadejdinskə sürgün edilmiş, iki ildən sonra burada vəfat etmişdir.
Boşin müharibəsi
Hokkaydo hərəkatı
Şimal İttifaqı məğlub olduqdan sonra sequnatın donanması başda admiral Enomoto Takzeaki olmaqla şimalda yerləşən Ezo adasına qaçır (hazırda Hokkaydo adlanır). Donanma ilə birlikdə adaya minlərlə əsgər və başda Jyulya Bryune olmaqla fransız hərbi ekspertləri gəlirlər. 15 dekabr 1868 ildə Hokkaydo adası ərazisində müstəqil Ezo Respublikası qurulur və prezident seçkiləri keçirilir. Bu Yaponiya tarixində keçirilmiş ilk seçki olur. Yaranmış respublikanı Böyük Britaniya və Fransa müstəqil olaraq tanıuır. Buna baxmayaraq xariçi dövlətlər ona hərbi yardım göstərməkdən imtina edirlər.
Enomoto şülh anlaşması imzalamaq istəyi ilə İmperator Meyciyə petisiya göndərir, üstəlik adanın samuray adət-ənənələri cərcivəsində inkişaf etdirilməsinə icazə istəyir. Ancaq rədd cavabı alır.
1868—1869 illərin qış aylarında üsyançılar imperator qüvvələrinin hücumunun olacağını bilərək Hokadate şəhəri əyaxınlığında müdafiə şəbəkəsi qururlar. Respublikamın əsas qüçləndirilmiş mərkəzi Hokadatenın cənubunda yerləşən Qorekaku olur.
Üsyançıların ordusu 4 briqadaya bölünmüşdü. Hər briqadanın başında fransız zabitləri dururdu. Hər briqada isə öz növbəsində iki yarımbriqadalara bölünmüşdür. Yarım briqadalara isə yapon zabitləri rəhbərlik edirdilər.
Miyako yaxınlığındakı dəniz döyüşü
thumb|250px|Ezo Respublikasının flaqman gəmisi Kaiten thumb|250px|[[Qoreqaku.]]
9 mart 1869 ildə Yaponiya İmperiya donanması Tokionu tərk edir və 20 mart tarixində Miyako şəhərinə çatır. Donanmanın flaqman gəmisi olan zirehli Kotesu gəmisindən başqa Kasuqa freqatı, üç elədə böyük olmayan korvet və üç nəqliyyat gəmisi limana daxil olur.
Düşmən donanmasının gəlməsi xəbəri üsyançılara çatdıqdan sonra onlar gözlənilməz zərbə edirmək fikirinə düşürlər. Üsyançıların planına görə onların üç gəmisi: Kaiten (Ezo Respublikasının flaqman gəmisi), Banrui və Takao buxtaya başqa ölkənin bayrağı altında dacil olacaq və gözlənilməz hücumla Kotesu gəmisini ələ keçirəcəklər. Hücum ərəfəsində Ezo Respublikasının donsnması fırtınaya düşür. Takao gəmisinin sağ mühərriki zədələnir, bu səbəbdən onun sürəti azalır. Banrui gəmisini isə fırtına açıq dənizə aparır. Gəmi döyüşdə iştirak etmədən Hokkaydoya qayıtmalı olur.
6 may tarixində Kaiten limana ABŞ bayrağı altında daxil olur. Kotesu gəmisinə yaxınlaşdıqdan sonra Kaiten gəmisinin ekipajı Ezo Respublikasının bayrağını qaldıraraq adordaj etmək istəyirlər. Döyüş zamanı Kaiten tərəfindən üç gəmi ağır zərbə alsada Kotesu gəmisini ələ keçirmək cədhi iflasa uğrayır. Artıq döyüşdə üstünlük imperiya donanmasının tərəfinə keçir. Kaiten geri çəkilməli olur. Takao isə döyüşə geçikir. Mühərrik nasazlığı sıbəbindən iperator donanması tərəfindən ələ keçirilir. .
Ezo Respublika Donanmasının Miyako yaxınlığında məğlubiyyəti üsyançılar üçün ağır nəticələrə gətirib çıxarır. Üsyançılar Kotesu gəmisini neytrallaşdıra bilməmiş, üstəlik Takao gəmisinin itirilməsi ilə nəticələnmişdir. Respublika donanmasının sonrakı Hakodate dəniz döyüşündəki məğlubiyyətinə səbəb olmuşdur. Bu isə öz növbəsində imperator ordusunun adaya maneəsiz daxil olmasına imkan vermişdir.
Hakodate döyüşü
thumb|250px|Hakodate buxtasında dəniz döyüşü. may 1869 il. Ön planda İperiya donanmasının Kotesu və Kasuqa gəmiləri
4 apreldə 7-minlik Yaponiya İmperiya ordusu Hokkaydo adasına çıxarılır. İmperiya ordusu qısa müddət ərzində üsyançıların qüvvələrini darmadağın edərək respublikanın son istinadgahı olan Qoreqaku mühasirəyə alır.
Hakodate buxtasında dəniz döyüşü
4 may tarixində İperator donanması Kotesu, Kasuqa, Hirui, Тeybo, Yeharu və Mosun gəmiləri ilə Hakodate buxtasında güçləndirilmiş məntəqələri atəş zərbələri ilə darmadağın edir. Sonra isə üsyançıların donanmasına hücuma keçir. Buna qədər artıq Ezo Respublikası donanması Kaie Мaru, Sinsoku və Kanrin Маru itirmişdi. Bu zaman üsyançıların əlində yalnız Kaiten, Banruy, Tiedaqata, Seqei' və Mikaho'' gəmiləri qalmışdır.
Yaponiya İmperiya donanması 7 may tarixində Hakodate buxtasındakı dəniz döyüşünü qalibiyyətlə bitirir.
17 may 1869 ildə donanmasını və əsgərlərini itirən Ezo Respublikası təslim olur. 18 mayda isə Enomoto Takeaki qalanı imoerator ordusuna təhvil verir.
Respublika öz fəaliyyətini tamamən 27 iyun 1869 ildə dayandırır. Samuray üsyanının bitməsi və Boşin müharibəsinin sona çatması demək idi.
Nəticələri
thumb|250px|16-yaşlı [[Meyci|imperator Meyci Kiotodan Tokioya gedərkən.]] thumb|250px|İmperatorun İkinci fransız hərbi misiyasına  baş çəkməsi. 1872 il thumb|250px|[[Sayqi Takamori və onun tərəfdarları Sasumi üsyanı zamanı]]
İmperator qüvvələrinin Voşin müharibəsində qalibiyyəti yuxarı dairələr, qanunvericilik, inzibati, maliyə, sənaye, siyasət, təhsil, din və yaponların digər həyatı əhəmiyyətli sahələrinə öz təsirini göstərdi. 1868-ci ildə Yaponiya İmperatorunun aparatı Kiotodan Tokio şəhərinə köçürülür. Vətəndaş müharibəsinin fəsqlənmiş simaları olan Sasuma, Tesyu və Tosa kyazlıqlarının rəhbərləri yeni hökumətdə məsul vəzifəyə təyin olunurlar. Sequnatın bir çox keçmiş yüksək çinli məmurları İmpetor administrasiyasına daxil olurlar.
Pircahan
Tarixi
Kənd 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Boşin müharibəsi
Nəticələri
İmperator təhsil islahatı həyata keçirir. İlk əvvəl fransız təhsil sistemi tətbiq olunsada sonradan alman təhsil sisteminə keçilir. Orta təhsil icbari elan edilir. 1880-1890 illərdə konfutsiçilik və sintoizm, üstəlik imperator mədəniyyəti bütün təhsil müəssisələrində tədris olunur. Bir çox tələbələr Avropa və Amerikanın ali təhsil məktəblərinə gördərilir və ya xariçdən ölkəyə mütəxəsislər dəvət edilir. Yeni hökumət iqtisadiyyatın inkişafına xüsusi diqqət yetirir və əsasən iri kompaniyaların yaradılmasına əhəmiyyət verirdi.
1869-cu ildə imperatorun əmri ilə Tokioda Boşin müharibəsində həlak olmuş əsgələrin xatirəsinə Yasukuni abidəsi inşa edilir.
Meydzinin hakimiyyətinən əvvəllərində Yaponiya ilə Fransa arasında münasibətlər olduqca soyuq olmuşdur. Səbıb isə fransızların sequnatlara verdiyi dəstəklə əlaqədar olmuşdur. 1974-ci ildə Yaponiyaya ikinci, 1884-ci ildə isə üçüncü fransız hərbi misiyası təşkil olunur. İki ölkə arasında münasobətlər istiləşir. 1886-cı ildə fransız mühəndislər Yaponiya İmperator donanmasının tikintisində fəal iştirak edirlər.
1868 ildə imperator «Beş nöqtə andiçməsini» qəbul edir. Burada bütün yapon əhalisinin hüquqi baxımdan bərabərləşdirilməsinə söz verilirdi.
Bütün edilmiş islahatlar Yaponiya konstitutsiyasında öz əksini tapırdı. Konstutsiya 1889-cu ildə qəbul edilir.
Samuraylar islahatların nəticəsində bütün hüquqlarından məhrum olurlar. Bu isə öz növbəsində bir sıra samuray üsyanlarına səbəb olur. 1874 ildə Saqa prefekturasında, 1876 ildə isə Tesyu knyazlığı ərazisində üsyanlar baş verir. 1877 ildə keçmiş samuraylar Sayqo Takamorinin başçılığı ilə Sasum üsyanına başlayırlar. Üsyan uğursuzluqla nəticələnir. thumb|250px|Hokade döyüşü. Sağda — imperator qüvvələri, solda — üsyançılar.
Pircahan
Mədəniyyəti
Kənddə orta məktəb, mədəniyyət evi, kitabxana, xəstəxana, çörəkbişirmə sexi, pendir zavodu, rabitə şöbəsi və iki mağaza var idi.
Boşin müharibəsi
İnçəsəntdə
Boşin müharibəsi yapon inçəsənətinə, ədəbiyyatına və Yaponiya kinomateqrafiyasına öz təsirini göstərmişdir.
Pircahan
Coğrafiyası
Pircahan kəndi Laçın rayon mərkəzindən təxminən 35 km qərbdə yerləşir.
Boşin müharibəsi
İnçəsəntdə
Müharibə ilə əlaqədar kitablar yazılmış, seriallar və kinolar çəkilmiş, tablolar təsvir edilmişdir.
Hətta 2003-ci məşhur yapon yazıçısı Asada Cironun «Samurayın sonuncu qılınçı» romanı əsasında rejisor Ken Vatanabe serial çəkmişdir. Anime janrında çəkilmiş məşhur «Rurouni Kenshin» serialında Boşin müharibəsi dövrü və sonrası təsvir edilmişdir.
Pircahan
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq və bağçılıq olmuşdur. 2022-ci ildə "Azərişıq" ASC tərəfindən 17 km-lik 35 kV-luq "Bozlu–Pircahan" hava xəttinin tikintisi yekunlaşdırılmışdır.
Boris Yeltsin
Uşaqlıq illəri
Yeltsin körpə ikən Rus Pravoslav Kilsəsi ndə vəftiz olunub; anası dindar, atası isə diqqətsiz idi. Doğulmasından sonrakı illərdə bu ərazi 1932–1933-cü illərdə aclığa məruz qaldı; bütün uşaqlığı boyu Yeltsin tez-tez ac olurdu. 1932-ci ildə Yeltsinin valideynləri Kazana köçdülər, Yeltsinin uşaq bağçasına getdiyi yer. Orada, 1934-cü ildə NQÇİ-nin dövlət təhlükəsizlik orqanları Nikolayı həbs edərək, onu antisovet ajiotajında ittiham edərək, Dmitrov əmək düşərgəsində üç il müddətinə azadlıqdan məhrum edib. Yeltsin və anası daha sonra iqamətgahlarından qovuldu və dostları tərəfindən qəbul edildi; Klavdiya ərinin yoxluğunda tikiş fabrikində işləyirdi. 1936-cı ilin oktyabrında Nikolay qayıtdı; 1937-ci ilin iyulunda cütlüyün ikinci övladı Mixail dünyaya gəldi. Həmin ay onlar Perm diyarındakı Berezniki şəhərinə köçdülər və burada Nikolay kalium kombaynı layihəsi üzərində işə başladı. Orada, 1944-cü ilin iyulunda onların üçüncü övladı, qızı Valentina dünyaya gəldi.
Qara geyimli qadın (film, 2012)
Qara geyimli qadın — ingilis yazıçı Syuzen Hillın eyniadlı romanı əsasında çəkilmiş mistik film. Filmdə baş rolda Deniel Redkliff oynayır. Bu film 1989-cu ildə çəkilmiş eyniadlı filmin remeykidir.
Boris Yeltsin
Uşaqlıq illəri
1939–1945-ci illərdə Yeltsin ibtidai təhsili Berezniki 95 saylı Dəmiryol Məktəbində almışdır. Akademik olaraq o, ibtidai məktəbdə yaxşı oxuyub və dəfələrlə şagird yoldaşları tərəfindən sinif nəzarətçisi seçilib. Orada komsomol və Vladimir Lenin adına Ümumittifaq Pioner Təşkilatının təşkil etdiyi tədbirlərdə də iştirak etmişdir. Bu, Yeltsinin əmisi Andrianın Qırmızı Orduda xidmət etdiyi və öldürüldüyü İkinci Dünya Müharibəsində Sovetin iştirakı ilə üst-üstə düşürdü. 1945–1949-cu illərdə Yeltsin Puşkin adına lisey kimi tanınan 1 saylı bələdiyyə orta məktəbində oxuyub. Yeltsin orta məktəbdə yaxşı oxuyurdu və orada idmana maraq artaraq məktəbin voleybol komandasının kapitanı oldu. O, zarafat etməkdən həzz alırdı və bir halda qumbara ilə oynayırdı ki, bu da sol əlinin baş və şəhadət barmağını uçurdu. Dostları ilə o, bəzən bir çox həftələrlə bitişik tayqada yay gəzintilərinə çıxırdı.
Qara geyimli qadın (film, 2012)
250px|thumb|Artur Kipps rolunda gedən [[Deniel Redkliff]]
Reliz
Əvvəlcə filmin 3D formatında çəkilməsi gözlənilirdi, lakin sonradan "Hammer Film Productions" kinostudiyası bu ideyadan vaz keçir.
Məzmun
Filmdə hadisələr XIX əsrdə cərəyan edir. Filmin baş qəhrəmanı Artur Kipps (Deniel Redkliff) adlı hüquqşünasdır. Həyat yoldaşı doğuş zamanı öldüyündən doğulan uşağa o özü baxır. Günlərin bir günü Artur dünyasını dəyişmiş bir müştərisinin vəsiyyətnaməsini əldə etmək üçün uzaq əyalətə yollanır. Müştərinin evi kiçik bir adada yerləşir və sahillə onu yalnız bir yol birləşdirir. Artur burada suyun qabararaq həmin bu yolu basmasının şahidi olur. Bundan sonra onu keçmişin ruhları narahat edir.
Filmin son kadrlarında Artur ölmüş həyat yoldaşı və oğlu ilə cənnətdədir və onlar xoşbəxtdirlər.
Musiqi
Filmdən soundtreklər:
Qarıkaha
Qarıkaha — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Laçın şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Laçın rayonunun Qarıkaha kənd Sovetinin Qarıkaha kəndi Laçın şəhəri ilə birləşdiyinə görə rayonun yaşayış məntəqələri siyahısından çıxarılmışdır. Amma 2019-cu ilə aid Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı" adlı məlumat kitabında Qarıkaha kəndi Laçın şəhər inzibati ərazi dairəsində kənd kimi qeyd edilmişdir. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Toponimikası
Abdallar kəndindən (1923-cü ilədək Laçın şəhərinin adı) köçmüş ailələrin Qarıkahası adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Yer isə oradakı Qarı kahası adlı mağaranın adı ilə adlanmışdır. Toponim "qoca qadına məxsus mağara" və yaxud "köhnə oyuq, köhnə quyu" mənalarındadır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Həkəri çayının sol sahilində, Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.
Sona Vəliyeva
Vəliyeva Sona Məhəmməd qızı — filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, "Kaspi" Mətbuat və Təhsil Mərkəzinin rəhbəri, "Kaspi" qəzetininin təsisçisi.
Həyatı
Sona Məhəmməd qızı Vəliyeva 1962-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda anadan olmuşdur. 1984-cü ildə indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1984–1994-cü illərdə Üzeyir Hacıbəyov adına Naxçıvan Musiqi Texnikumunda müəllimə, 1995–1999-cu illərdə "Səs" qəzetində müxbir vəzifələrində çalışmışdır. 2005-ci ildə jurnalist kimi fəaliyyətinə görə "Tərəqqi" medalına, daha sonra "Əməkdar jurnalist" adına layiq görülmüşdür. 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Milli Televiziya və Radio Şurasının üzvü təyin edilmişdir. 1999-cu ildən tarixi "Kaspi" qəzetinin təsisçisi və ideya rəhbəridir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya üzrə fəlsəfə doktorudur. 2011-ci ildən 2018-ci ilə qədər Milli Televiziya və Radio Şurasının sədr müavini vəzifəsində çalışıb.
Şair kimliyi
Sona Vəliyeva müstəqillik dövrü Azərbaycan poeziyasının dəyərli şairlərindəndir. Şeir yazmağa hələ orta məktəb illərindən başlasa da, ilk kitabı "Çəhrayı rəngli dünyam" 2007-ci ildə nəşr edilmişdir. Daha sonra müəllifin "Arazbarı" (2011) adlı şeirlər kitabı yayımlanmışdır. Hər iki kitab ədəbi ictimaiyyət tərəfindən maraqla qarşılanmış, haqqında onlarla araşdırma məqalələri yazılmışdır. Sona Vəliyevanın ana dilində sonuncu şeir kitabı "Dünya Tanrı biçimdədir" (2017) adlanır və nəşrdə müəllifin son illərdə yazdığı yeni şeirlər yer alıb. S.Vəliyeva haqqında elmi və publisistik məqalələr "Bitməyən söz" (2017) kitabında toplanmışdır. Sona Vəliyevanın şeir kitabları xarici ölkələrdə də ardıcıl çap olunur: "Arazbarı" (İstanbul, 2015), "Türkün gəlişi" (İstanbul, 2015), "Dualar, sevgilər" (Tehran, 2015), "Arazbarı" (Təbriz, 2015), "Arazbarı" (Kazan, 2016), "Dünya görüş yerimiz" (2016), "Dünya görüş yerimiz" (rus dilində, 2017), "Ağır damlalar" (Tiflis, 2017). Bundan başqa, S.Vəliyevanın şeirləri ingilis, rus, fars, fin, Belarus, özbək, qazax, qırğız, tatar və s. dillərdə, müxtəlif mətbuat orqanlarında yayımlanmış, haqqında onlarla elmi məqalələr, araşdırma yazıları qələmə alınmışdır.
Azərbaycan mətbuatında rolu
Sona Vəliyeva ölkə həyatında baş verən hadisələrə, həmçinin dəyərli ədəbi, elmi mətnlərə xüsusi münasibəti ilə seçilən qələm adamlarından biridir. "Səs" qəzetindəki fəal jurnalistik fəaliyyəti, habelə Azərbaycan və rus dilində nəşr edilən, təsisçisi olduğu "Kaspi" qəzetindəki məqalələri, "525-ci qəzet" və "Ədəbiyyat qəzeti"ndəki müsahibələri, elmi və publisistik yazıları daim oxucular tərəfindən rəğbət qazanmışdır. S.Vəliyevanın publisistik yazıları "Zaman xəbərsiz ötdü" (2012) və "Ruhun yaddaşı" (2017) kitablarında cəm olmuşdur. Habelə həmin kitablardan müxtəlif yazılar əcnəbi dillərə tərcümə olunaraq nəşr edilmişdir. Bu sahədəki yorulmaz fəaliyyəti Azərbaycan dövləti, cənab Prezident İlham Əliyev tərəfindən qiymətləndirilmiş və S.Vəliyeva Azərbaycan Respublikasının Əməkdar jurnalisti adına layiq görülmüşdür. Sona Vəliyevanın mətbuat tarixi və medianın problemləri haqqında yazdığı onlarla araşdırma məqaləsi dərc olunmuş və publisistik kitablarında yer almışdır.
Müasir "Kaspi"
S.Vəliyeva 1881-ci ildə işıq üzü görmüş "Kaspi" qəzetini 1999-cu ildə yenidən təsis edib, onun ideya rəhbəri olduğu tarixi ənənələrə söykənən bu qəzet Azərbaycan mətbuatının inkişafında yeni mərhələnin formalaşması baxımından əhəmiyyətli rol oynayıb. "Kaspi" qəzeti uzun illərdir iki dildə – Azərbaycan və rus dillərində yayımlanır. 2017-ci ildə Murmansk vilayətində yaşayan soydaşlarımız üçün "Kaspi" qəzeti Rusiyada çap olundu. Qəzetin bu şəkildə yayımı tarixi "Kaspi"nin ideoloji missiyası kimi dəyərləndirilir. "Kaspi" qəzetinin saytı Azərbaycan, ingilis və rus dillərində yayımlanır. Qəzetin həftəlik "Ədəbiyyat", "Teatr", "Gənclik" kimi əlavələri və artkaspi.az adlı mədəniyyət və ədəbiyyat saytı da fəaliyyət göstərir.
Yazıçılıq fəaliyyəti
Sona Vəliyeva 2016-cı ildə "İşığa gedən yol" adlı tarixi roman yazmışdır. Roman Azərbaycan mətbuatının banisi Həsən bəy Zərdabinin həyat və yaradıcılığından bəhs edir. Əsər xarici ölkələrdə rus, fars, ərəb və Türkiyə türkcəsində çap olunmuşdur. Azərbaycanda çap olunan gündən diqqət çəkən, oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanan, ədəbi elitanın, söz və fikir adamlarının diqqətini çəkmiş bu roman haqqında onlarla elmi məqalə, araşdırma və rəylər qələmə alınmışdır. "İşığa gedən yol" romanı 2016-cı ildə Mətbuat Şurasının Ali Media Mükafatına (1-ci dərəcəli) layiq görülmüşdür. Bu əsər 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Qızıl kəlmə" mükafatının "Ən yaxşı roman" nominasiyasının qalibi olmuşdur.
Elmi fəaliyyət
Sona Vəliyeva elmi fəaliyyəti ilə də seçilən şəxsiyyətlərdəndir. Onun "Azərbaycançılıq ədəbi-estetik təlim kimi" (2002) və "Milli Dövlətçilik hərəkatının yüksəlişi və xalq cümhuriyyəti dövründə azərbaycançılıq ideologiyası" (2003) kitabları dövlətçilik tarixinin mədəniyyət və ədəbiyyatdakı milli ideologiyanın şərhi baxımından olduqca əhəmiyyətli və aktual araşdırmalardır. Ölkə ictimaiyyəti və elm adamları tərəfindən təqdir olunan bu elmi əsərlər bu gün Azərbaycanda və qonşu ölkələrdə yaxın və oxşar mövzularda tədqiqat işi aparanların əsas istinad mənbələrindən sayılır. S.Vəliyevanın növbəti mərhələdə (elmlər doktoru) elmi işi Hüseyn Cavid yaradıcılığına həsr olunmuşdur. "Hüseyn Cavidin poetikası" adlanan elmi işdə ədibin yaradıcılığı indiyə qədər araşdırılmamış yöndən tədqiqata cəlb olunur. Tədqiqatçı S.Vəliyevanın bu istiqamətdə araşdırma yazıları, məqalələri Azərbaycanda və xarici ölkələrin elmi jurnallarında ardıcıl yayımlanmışdır.
Hüseyn Cavid irsinin təbliği
Sona Vəliyeva Hüseyn Cavid irsinin araşdırılması, tədrisi və dünyada təbliği istiqamətində ciddi, yaşarı işlər görmüşdür. Onun təşəbbüsü nəticəsində "Hüseyn Cavid. Əsərləri" kitabı Türkiyə türkcəsinə uyğunlaşdırılaraq qardaş ölkədə nəşr edilmişdir. Bu nəşr üç il İstanbul Kitab sərgisində nümayiş etdirilmiş və ən çox oxucu marağına səbəb olan nəşrlərdən biri kimi yadda qalmışdır. Ulu öndər Heydər Əliyevin göstərişi ilə Hüseyn Cavidin cənazəsinin qalıqlarının uzaq Sibirdən vətənimizə qaytarılması ilə bağlı S.Vəliyevanın təşəbbüsü ilə "Hüseyn Cavid. Vətənə qayıdış" (2014) yazı müsabiqəsi keçirilmiş, toplanan əsərlər onun redaktorluğu ilə nəşrə hazırlanmışdır. Məhz bu müstəsna nəşr sayəsində Ulu öndərin tarixi göstərişi ilk dəfə söz və qələm adamları tərəfindən bu miqyasda şərh olunmuşdur. Daha sonra S.Vəliyevanın rəhbəri olduğu "Kaspi nəşrləri" seriyasından "Hüseyn Cavid. Vətənə qayıdış" foto-albomu işıq üzü görmüşdür. Bu nəşrdə H.Cavidin cənazəsinin qalıqlarının vətənə qaytarılması, həyat və yaradıcılığının ayrı-ayrı dönəmlərini əks etdirən nadir fotolar, eləcə də H.Cavid irsinin təbliği mövzusunda İstanbul, Ankara, Kipr Universitetlərində, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında keçirilən elmi konfranslardan foto və materiallar yer almışdır. Yüksək poliqrafik icrası ilə seçilən bu nəşr Cavidşünaslıq tarixində sənədlər, faktlar, fotolar baxımından ən seçilən kitablardan biri sayılır və son illərdə tədqiqatçıların ən çox yararlandıqları mənbələr sırasındadır.
Sen-Moris-an-Triev
Sen-Moris-an-Triev  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Matezin-Triyev kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
Sona Vəliyeva
Hüseyn Cavid irsinin təbliği
Hüseyn Cavid irsinin Türkiyədə təbliği istiqamətində S.Vəliyevanın xidmətləri danılmazdır. Anadolu Dövlət Universitetində "Hüseyn Cavid. Əsərləri" (21 iyun, 2014) və İstanbul Universitetində (eyni adlı kitab, 15 noyabr 2013) kitabının təqdimatı və ədibin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş elmi konfranslarda S.Vəliyeva məruzə oxumuş, görkəmli dramaturqun yaradıcılığı barədə yeni və fərqli yöndən fikirlər söyləmişdir.
Sen-Moris-an-Triev
INSEE kodu — 38424. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 162 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 671 ilə 1 975 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 520 km cənub-şərqdə, Lion dan 130 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 50 km cənubda yerləşir.
Sona Vəliyeva
Hüseyn Cavid irsinin təbliği
Bununla yanaşı, S.Vəliyevanın nəşr məsləhətçisi olduğu Hüseyn Cavidin əsərləri fars dilində İranda nəşr olunub. "Avayi-münci" nəşriyyatında çap olunan kitablar "Şeyx Sənan" (Qum, 2015) və "Hüseyn Cavid xəzinəsindən" ("Peyğəmbər", "Maral", "Şeyx Sənan", Qum, 2016) iranlı oxucuların ixtiyarına verilmişdir.
Sen-Moris-an-Triev
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Sona Vəliyeva
"Kaspi nəşrləri"
S.Vəliyeva "Kaspi nəşrləri" adlı kitab seriyası təsis etmişdir. Seriyadan indiyə qədər (müxtəlif ölkələrdə bir neçə dildə) onlarla nəşr işıq üzü görmüşdür. Bu seriyadan nəşr olunan kitabların bəziləri universitetlərdə dərslik kimi istifadə edilir. Yuxarıda sadalanan nəşrlərdən başqa bu seçilən kitablar da həmin seriyadan işıq üzü görmüşdür: "Mən jurnalistləri vətənpərvərliyə çağırıram" (2010), "135 illik yol" (2010), "Kaspi" qəzetinin yaranması və fəaliyyəti" (2011), "Mübariz yol" (məqalələr toplusu, 2011), "Üç əsrin qəzeti" (Azərbaycan və ingilis dilində), "Hüseyn Cavid. Vətənə qayıdış" (fotoalbom, 2014), "Hüseyn Cavid. Vətənə qayıdış" (2014) (məqalələr toplusu), "Hüseyn Cavid. Əsərləri" (Türkiyə, 2013), "Kaspi – maarifçilik meydanı" (2017), "Hüseyn Cavid – 135" (şeirlər toplusu, 2017).
Təhsil sahəsindəki fəaliyyəti
Sona Vəliyeva Azərbaycanda təhsil quruculuğu sahəsində uğurlu təhsil işçisi kimi tanınır. Əsası Ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş milli təhsil ideologiyasının reallaşması üçün S.Vəliyeva konseptual fəaliyyətlə məşğuldur. Onun təsis etdiyi "Kaspi Təhsil Şirkəti" və "Kaspi liseyləri" milli təhsilin özünəməxsus metodlarla inkişafına layiqli töhfələr vermiş, bilgin, intellektual gəncliyin yetişməsində müstəsna rol oynamışdır.
Azərbaycanın görkəmli ziyalısı Həsən bəy Zərdabinin fəaliyyətindən bəhs edən "İşığa gedən yol" (2016) romanının müəllifidir.
Ailəlidir. İki övladı var.
Georgi Uqulava
Georgi (Gigi) Uqulava (15 avqust 1975, Tbilisi, Gürcüstan SSR) — Gürcüstan siyasətçisi (Birləşmiş Milli Hərəkat Partiyası)
Həyatı
Georgi (Gigi) Uqulava 15 avqust 1975-ci ildə Gürcüstanın Tbilisi şəhərində anadan olub.