Neft_Daşları
İnfrastrukturu
O vaxtkı neftçilərin burada ilk şəhər salma cəhdləri isə 7 gəmini əraziyə gətirməklə başlayıb. Bu tikililərdə ərazidə 24 saat işləyən neftçilərin yaşaması və yeni neft quyularının aşkar edilməsi üçün yoxlamaların aparılması təmin edilib. Neft Daşlarının energetika bazasının yaradılmasına 1949-cu ilin ikinci yarısından başlanmışdır. Ancaq bu baza Kəşfiyyat Qazma İdarəsinin balansında olan dizel mühərrikli elektrik stansiyalarından yalnız qazmada işlədilirdi. 1952-ci ildə "Dənizneftqazlayihə" İnstitutu tərəfindən Çilov adasının və Neft Daşlarının elektrik enerji təchizatı layihəsi hazırlanmışdır. Həmin layihəyə əsasən Çilov adasında Damba (Abşeron) elektrik yanmstansiyasından uzunluğu 27 km olan 110 Kv və Neft Daşlarına Çilov elektrik yanmstansiyasından uzunluğu 25 km olan 35 Kv elektrikötürücü xətti çəkilməli idi. 1953-cü ildə həmin layihə üzrə tikinti dayandınlır. Damba elektrik yarımstansiyasından Çilov adasına qədər uzunluğu 27 km olan 35 Kv birxətli elektrik ötürücü xətti təsdiq olunur. Bu tikinti 1964-cü ildə başa çatdırılır. 1954-cü ildə Həştərxan şəhərində "Krasmye barrikadı" zavodunda hazırlanmış iki dizel hər birinin gücü 750 Kvt olan üzən baıja Neft Daşla-rına gətirilir, "Terek" və "Çvanov" gəmiləri arasında milə oturdulur və istismara buraxılır. 1954-cü ildə Neft Daşlarında tikiləcək buxar turbinli elektrik stansiyasının inşası keçmiş SSRİ Neft Sənayesi nazirinin müavini S.A.Orucov tərəfindən təsdiq edilir. Əsas avadanlıq kimi Neftçala və Daşkəsəndə istismar edilən iki ədəd xaricdə istehsal olunmuş hərəkət edən buxar turbinli (eneıji qatarlan) elektrik stansiyalan qəbul edilir. Bu eneıji qatarlarının hər birinin gücü 5000 Kvt idi. 1954-cü ildə Neft Daşlarında tikiləcək buxar turbinli elektrik stansiyasının yeri Azərbaycan SSR Neft Sənayesi naziri S.A.Vəzirov tərəfindən təsdiq edilir. Tikinti yeri şimal- qərbdən cənub-şərqə doğru uzanan, əsasən suyun altında yerləşən ayn-ayn çıxıntılar, qıntılar və dişvari qayalıqlardan ibarət idi. Elektrik stansiyasının tikintisinə 15 iyun 1955-ci ildə başlamr. Stansiyanın inşası üçün 6000 m² süni sahə yaradılır və onun qurudulması üçün Çilov adasından külli miqdarda daş parçaları, qum-çınqıl, çınqıllı torpaq gətirilir. 1500 m² sahədə elektrik stansiyasının əsas avadanlığı və köməkçi sexlər yerləşdirilir. Əlavə süni sahənin yaradılmasında məqsəd eneıji qatarlanın dəmiryolu ilə stansiyanın binasına gətirmək və nəqliyyat üçün yol salmaq olmuşdur. Hündürlüyü 2,0 m olan qoruyucu divar elektrik stansiyasım 30 il Xəzərin dalğalarından qoruyur. Cənub tərəfdən sahəni dalğalardan milə oturdulmuş gəmilər mühafizə edir. Tikintisinə 15 iyun 1955-ci ildə başlanmış, buxar turbinli elektrik stansiyası (BTES) 1957-ci ilin iyun ayında, isismara verilmişdir. Sonralar SSRİ-nin ayn-ayn şəhərlərində gücü 5000 Kvt olan enerji qatarları gətirilib. Beləliklə, hər birinin gücü 5000 Kvt olan 6 enerji qatanndan ibarət BTES-in gücü 30000 Kvt-a çatdırılır. Enerji qatarlanmn üçü daima işdə, biri ehtiyatda, biri cari təmirdə və biri isə əsaslı təmirdə olmaqla elektrik stansiyası 1987-ci ilə kimi bu sxemlə işləmişdir. Eneıji qatarlan fiziki və mənəvi cəhətdən köhnəldiyindən elektrik stansiyasının texniki və praktik tələblərinə cavab vermirdi. Bunun müqabilində Neft Daşlarının şəraitinə uyğun müasir tipli eneıji mənbəyinin inşası zərurəti yatmımışdı. Müəllif tərəfindən 70-ci illərin əvvəllərində təklif olunmuşdur ki, işə hazırlıq və etibarlılıq əmsalının yüksək, tam avtomatlaşdırmanın mümkün olması, şirin suya təlabatm olmaması, çəkisinin, yanacaq sərfinin və işə buraxılma müddətinin az olması üçün Neft Daşlarında növbəti eneıji mənbəyi — qaz turbinli elektrik stansiyası tikilsin. Bu təklif 1980-ci ilin ikinci yarısında həyata keçirilmişdir. 1982-ci ilin yanvarında gücü 48 Mvt olan qaz turbinli elektrik stansiyasının (QTES) layihəsi təsdiq olunur və tikintiyə başlanılır. QTES-i tikmək üçün dirəklər üzərində ümumi sahəsi 9600 m² olan meydança inşa edilir. Meydançada QTES-in əsas və köməkçi avadanlığı yerləşən bina, yanacaq, sürtgü materialları üçün anbar, KS-500 markalı 2 ədəd kom-pressordan ibarət kompressor stansiyası tikilir. QTES-ə əsas avadanlıq olaraq Ukrayna Respublikasının Nikolayev şəhərindəki "Zarya" İB-nin istehsalı olan, hər birinin gücü 12 Mvt 4 ədəd qaz-turbin generatorları qəbul edilmişdir. 1982–1986-cı illərdə QTES-in tikinti-quraşdırma və sazlama işləri başa çatdırılır. Yanacaq qazı iki mənbədən – qazli neft sxemindən və avtonom KS-550 kompressor stansiyasından təmin olunur. 1986-cı ilin iyun ayında gücü 48 Mvt olan QTES işə buraxılır. Elektrostansiya Neft Daşlarını elektrik və istilik enerjisi, "28 May" NQÇİ-nin "Günəşli" yatağında yerləşən dərin dəniz platformalarım elektrik eneıjisi ilə təmin edir. Bəzi texniki qüsurlar, o cümlədən qaz hazırlığı bloku üçün filtrlər, yeni konstruksiyalı utilizasiya qazanları, havatəmizləyici qurğunun yeniləşdirilməsi, yağsoyutma sisteminin dəyişdirilməsi, avtomatik tənzimləmə sisteminin yenidən qurulması, stansiyanın işəburaxma sxemində dəyişikliyin aparılması və s. müəllifin rəhbərliyi altında QTES-in mütəxəssisləri tərəfindən müsbət həll edilmişdir. 1988-ci ildə Neft Daşlarında 30 il istismar olunduqdan sonra BTES dayandırıldı və istismardan çıxarıldı. Hal-hazırda Neft Daşlarında hasil olunan elektrik enerjisini istifadəçilərə paylamaq üçün 300 km kabel xətləri, 65 km sualtı kabel xətləri, 42 ədəd elektrik yarımstansiyalar mövcuddur. Ümumiyyətlə, Neft Daşlarının f. energetika bazasının yarandığı gündən hasil edilən elektrik enerjisinin miqdarı 4 milyard 238 milyon Kvt.s olmuşdur. İyirmi iki ildən artıq istismar olunaraq hələ də fəaliyyət göstərən QTES-in, heç şübhəsiz, müasir elmi-texniki tələblərə cavab verən, hər birinin gücü 15 Mvt olmaqla 4 ədəd qaztırbinli yeni QTES-lə əvəz edilməsi məqsədəuyğun olardı. Bunu zaman tələb edir. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Xəzər dənizinin səviyyəsinin dəyişməsini nəzərə alaraq yeni tikiləcək elektrostansiya istismar olunan QTES-in səviyyəsindən 1,5–2 m hündür olmalıdır. Neft Daşlarında istismar olunan QTES, 2 N°-li qaz-kompressor stansiyası və digər obyektlər1 dəki qazturbobloklanan, qazturbin mühərriklərin əsası və cari təmirləri üçün xaricə göndərilməsinin qarşısının alınması məqsədilə Bakı şəhərində təmir mərkəzi yaratmaq mümkündür. Be-ləliklə, Azərbaycan mütəxəssisləri təmir işlərini həyata keçirə bilər, bununla da aparılan təmir işləri daha da etibarlı və mənfətli olar. Neft Daşlarım, "Günəşli" yatağında yerləşən dəniz stansionar platformalarım fasiləsiz, etibarlı, keyfiyyətli elektrik və istilik eneıjisi ilə təmin etmək üçün Abşeron yarımstansiyasından Çilov adasına 110 Kv hava elektrik ötürücü xətti, Çilov adasından Neft Daşlarına 35 Kv kabel elektrik ötürücüsü əsas götürülməklə, müasir layihə hazırlanıb heyata keçirilərsə, Neft Daşlarında istismar olunan QTES Respublikanın Azəreneıji sistemi ilə paralel işləyər, nəticədə bütün dəniz obyektləri iki mənbədən qidalanaraq uzun illər daha da etibarlı, fasiləsiz və keyfiyyətli eneıji təchizatı ilə təmin olunar.