cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rəmzi Əsgərov
Həyatı
Rəmzi Əsgərov, 1967-ci il yanvarın 21-də Laçında anadan olub. Evin üçüncü oğlu idi. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olur. O dövrki qanunlarda əsgərlik yaşı çatan bütün gənclər hərbi xidmətə gördərilirdi. Gənc Rəmzi də ali təhsilini yarımçıq qoyub hərbi xidmətə yollanır. Moskva ətrafındakı hərbi hisələrdən birində qulluq edir. İki illik hərbi xidmətdən sonra yenidən Azərbaycana dönür, ali təhsilini davam etdirir. 1988-ci ilin fevralından başlayan çaxnaşma Qarabağın bütün bölgələri kimi Laçında da özünü göstərdi. Belə bir vəziyyət gənc və inadkar Rəmzini Laçına dönməyə vadar etdi. O, institutun V kursunda oxuyurdu. Təhsilini yarımçıq qoyub Laçına – vətəninin müdafiəsinə yollandı. 1992-ci il mayın 25-də Laçının Güləbird kəndi uğrunda gedən gərgin döyüşlərdə Rəmzi qəhrəmancasına həlak olur.
Rucero Leonkavallo
Rucero Leonkavallo — italyan bəstəkarı, 20 dən artıq opera əsərinin müəllifi. Tərəfindən bəstələnmiş iki pərdəli, proloqlu Palyaçolar oprası ona dünya şöhrəti qazandırmışdır.
Atası — Vinçenso Leonkavallo hakim olmuş, anası Virciniya D`Aurio rəssam ailəsindən çıxmışdır. Bəstəkar öz təhsilini Neapol konservatoriyasında almışdır.
Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası
Tarixi
Hələ Əbülfəz Elçibəyin sədrliyi dövründən AXCP daxilində "İslahatçılar" ("Yurdçular", "Əli Kərimovçular") və "Klassiklər" ("Mühafizəkarlar", "Elçibəyçilər") adları ilə tanınan iki qanad mövcud idi. "İslahatçılar" əsasən liberal (liberalizm tərəfdarı), "Klassiklər" isə millətçi (radikal) qanad kimi tanınırdılar. Güney Azərbaycan məsələsinə münasibətdə də qanadlar arasında kəskin fikir ayrılığı özünü göstərirdi.
Qanadlar arasnda ziddiyyətlər partiyanın həm yerli, həm də mərkəzi strukturlarında özününü göstərirdi. Tərəflər arasında qarşıdurma bəzən əlbəyaxa dava həddinə də çatırdı. Əbülfəz Elçibəyin vəfatından (22.08.2000) sonra AXCP faktiki olaraq iki yerə parçalandı. "İslahatçılar"ın lideri AXCP sədrinin birinci müavini Əli Kərimli, "Klassiklər"in lideri isə AXCP sədrinin təşkilati məsələlər üzrə müavini Mirmahmud Mirəlioğlu idi. Hər iki qanad AXCP adına iddialı idi. Partiyanın möhürü isə "İslahatçılar"ın əlində idi.
İlk qurultayı 28–29 oktyabr 2000-ci il tarixində "Klassiklər" keçirdi. Qurultayda Mirmahmud Mirəlioğlu AXCP sədri seçildi. Müsavat partiyası və bir çöx partiyalar "Klassiklər"i AXCP kimi tanıdı. Bundan bir müddət sonra – 2000-ci ilin axırlarında "İslahatçılar" da qurultay keçirdi. Qurultayda Əli Kərimli AXCP sədri seçildi. AMİP və bir çöx partiyalar "İslahatçılar"ı AXCP kimi tanıdı. Ədliyyə Nazirliyi isə məhz "İslahatçılar"ı qanuni AXCP kimi tanıdı.
"Klassiklər" qanadı 2006-cı ilədək "AXCP" adı ilə fəaliyyət göstərdi. Həmin ilin mart ayında "Klassiklər" qanadının bazasında Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası (KXCP) təsis edildi və Mirmahmud Mirəlioğlu KXCP sədri seçildi. 31 yanvar 2007-ci ildə isə KXCP rəsmi dövlət qeydiyyatına alındı.
Birləşmə
2015-ci ildə Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası ilə Azərbaycan Xalq Partiyası arasında birləşmə haqqında ilkin razılaşma əldə edildi, lakin daha sonra birləşmə gerçəkləşdirilmədi.
Rəmzləri
KXCP-nin emblemi böyük hərflərlə "KHC" (Klassik Halk Cebhesi) yazılmış kompozisiyadan ibarətdir. Partiyanın Təşkilat şöbəsinin müdiri Xəzər Teyyublu bildirir ki, onlar bu simvolu KXCP dövlət qeydiyyatına alınandan sonra — 2006-cı ildə müəyyənləşdiriblər. Əslində, bu simvol AXC-nin simvoluna uyğunlaşdırıb. X. Teyyublu bildirir ki, "KHC" sözünü "AHC" kimi də oxumaq mümkündür. Partiyanın bayrağı ağ fonda KHC yazılmış simvoldan ibarətdir. Ağ fon isə sülh və təmizliyin rəmzi kimi seçilib.
Partiya qərargahı
Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının qərargah problemi yoxdur və bu məsələdə partiya heç kimdən asılı deyil. Partiyanın rəhbərliyi təşəbbüs göstərərək üzvlərdən toplanmış ianələr hesabına Ağa Nemətulla 18 ünvanında yerləşən beşmərtəbəli binanın birinci mərtəbəsində yerləşən ofisi alıb. Hazırda ofis fiziki şəxsə məxsusdur və partiya burada yalnız kommunal xərcləri ödəyir.
Şonaçola
Şonaçola — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimiyası
Oykonim talış dilindəki şona (çoban) və çala sözünün yerli tələffüz forması olan cola komponentlərindən ibarət olub, “çoban çalası, çoban çökəkliyi” mənasındadır.
Rusiya bayrağı
Rusiya bayrağı — Rusiya Federasiyasının Dövlət bayrağı
Rəngləri
Panislavizm rəngləri olan göy, ağ və qırmızıdan meydana gəlməkdədir. Ağ tanrını, göy hökmdarı, qırmızı isə xalqı bildirir.
Sirat
Əs-Sirat (الصراط‎‎) ― İslam və zərdüştilik dinlərinə görə cəhənnəm üzərində qurulmuş dar körpüdür. Zərdüşt dinində bu körpünün adı "Çinvat körpüsü" olaraq səslənir.
Etimologiya
Sırat ərəb dilindən tərcümədə "doğru yol" (الصراط المستقيم‎) deməkdir. Lüğət alimlərinin bir qismi (o cümlədən, Süyuti) bu kəlmənin ərəb dilinə latın dilindən keçdiyini və "strata" sözündən qaynaqlandığını bildirirlər. Qurani-kərimdə bu söz tez-tez "sıratül-müstəqim" (istiqamətlənmiş, doğru yol) ifadəsi şəklində işlədilir ki, müxtəlif təfsirlərdə bunu İslam dininə inanmaq, halal-haramlara riayət etmək və hətta İmam Əli ibn Əbu Talibin (ə) imamətini qəbul etmək kimi yozurlar.
İslamda
Sırat körpüsü tükdən nazik, qılınc tiyəsindən itidir. Alimlərin bəziləri bu cəhəti hərfi mənada deyil, məcazi mənada qəbul etməyi tövsiyə edirlər. Yəni İslam müqəddəsləri sıratın bu qədər nazik olduğunu bildirməklə, əslində onun üzərindən keçməyin nə qədər çətin və təhlükəli olduğunu göstərmək istəyiblər.
Bəzi hədislərdə deyilir ki, hər kəs öz əməllərinə uyğun olaraq müəyyən bir nur dəhlizinin içində sırat körpüsündən keçəcək. Qurani-kərimdə möminlərin sıratdan keçməsi belə təsvir edilir: "Onların (iman) nuru (qıl körpüsü üstündə onlara yol göstərmək üçün) önlərindən və sağ tərəflərindən axıb şölə saçarkən onlar belə deyəcəklər: "Ey Rəbbimiz! Bizim nurumuzu tamam-kamal elə və bizi bağışla. Həqiqətən, Sən hər şeyə qadirsən!" (Təhrim, 8). Əksinə, münafiqlər sırat körpüsünün üzərində nursuz qalıb möminlərdən nur istəyəcəklər, amma onların xahişi rədd olunacaq (Hədid, 13).
Əslində sırat körpüsünün eni öz-özlüyündə eynidir. Amma hər kəsin hissiyyatı bu yola fərqli reaksiya göstərəcək. Möminlərin nur aurası onları alovdan qoruyacaq, həm də bu nur möminlərin yoluna işıq saçacaq və onlar rahat şəkildə sıratdan keçəcəklər. Amma kafirlərin və münafiqlərin yolu zülmətə dönəcək. Onları nə alovdan qoruyan vasitə, nə də yollarını aydınladan nur olacaq; buna görə də qaranlıqda yolu azıb cəhənnəm uçurumuna yıxılacaqlar.
Əllamə Məclisi "Biharül-ənvar" kitabında Əbu Hüreyrədən rəvayət edir ki, İslam Peyğəmbəri buyurub: "Cəbrail nazil olub soruşdu: "Ya Mühəmməd! Sənə müjdə verimmi ki, sıratın üzərindən necə (nəyin köməyi ilə) keçəcəksən?". Dedim: "Bəli". Dedi: "Sən Allahın nuru ilə keçəcəksən, Əli sənin nurunla keçəcək, sənin ümmətin isə Əlinin nuru ilə keçəcək. Allah hər kimə nur verməsə, onun nuru olmaz" (Biharül-ənvar, VIII, 69).
Bunu da qeyd edək ki, sıratın yolu heç də düz və bircinsli deyil. Peyğəmbər buyururdu ki, sıratın üzərində dərin bir dərə vardır. Bu dərənin enişi, yoxuşu və içində maneələr vardır. Peyğəmbərdən və Əhli-beytdən savayı hər kəs bu dərədə əziyyət çəkəcək – kimisi az, kimisi də çox.
Cənnət və sirat körpüsü
Sırat elə bir yoldur ki, axirət aləmində hər kəs buradan keçəcək. Həm cənnətin, həm də cəhənnəmin yolu buradan keçir. Yalnız sırat körpüsünü adlamaqla cənnətə və ya cəhənnəmə düşmək mümkündür. Qurani-kərimdə həmin məsələ bu şəkildə bəyan edilir: "Sizdən elə bir kəs olmaz ki, oraya (cəhənəmə) varid olmasın" (Məryəm, 71). Buradakı ”vürud“ kəlməsi daxil olmaq deyil, keçmək, ötmək mənasını verir.
Hamının sirat körpüsündən adlamasının səbəbini alimlər belə izah edirlər: Sıratdan keçmək həm möminlərin, həm də kafirlərin vəziyyətində dəyişiklik yaradacaq. Yəni kafirlərin əzabının üzərinə əzab gələcək. Onlar əvvəlcə sırat körpüsünün üzərində əziyyət çəkəcək, sonra oradan cəhənnəmə yuvarlanacaqlar. Cənnət əhli isə sıratdan keçərkən cəhənnəmdəkilərin ah-naləsini eşidəcək və bütün bunlardan xilas olduqlarına görə şükür edib sevinəcəklər. Bu, möminlərin sevinc və həzzini daha da artıracaq. Bəzi möminlər isə əməllərinə uyğun olaraq sırat körpüsünü çətinliklə keçəcəklər ki, bu da onların həmin günahlardan təmizlənmələrinə və cənnətə pak halda girmələrinə səbəb olacaq.
Sırat körpüsü
Axirət aləminin ən qorxulu mərhələrindən biri də nütün insanların siratdan keçməsidir. Sirat yeddi dayanacaqdan ibarət bir körpüdür .Bu dayanacaqlar aşağıdakılardan ibarətdir.
Maneələrdə olan körpü
Sırat körpüsünün üzərində maneə rolunu oynayan keçidlər olacaq ki, yalnız müəyyən məsələlərə dünya həyatında riayət etmiş kəslər bu keçidlərdən buraxılacaqlar. Həmin məsələlərlə bağlı günah edənlər isə o keçidlərdən irəli keçməyəcəklər, yəni sıratdan cəhənnəmin içinə yuvarlanacaqlar. Bu keçidlərin (maneələrin) nədən ibarət olması barədə rəvayətlər fərqlidir. Hədislərin birində İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurub ki, başqasına zülm edən kəs sıratın üzərindəki keçiddən keçməyəcək. Həzrət Məhəmməd Peyğəmbər (s) isə sıratın keçid nöqtələri haqqında buyurub: "Qiyamət günündə sıratın iki başında sileyi-rəhim (qohumlarla mehribanlıq) və əmanətə sədaqət yerləşdiriləcək (yəni bunların yoxlandığı məqamlar olacaq). Qohumlarla mehriban olan və əmanəti qoruyan şəxs keçib cənnətə girəcək. Amma əmanətə xəyanət edən və qohumlarla əlaqəni kəsən adam sıratdan keçəndə heç bir başqa xeyir əməl ona yardım etməyəcək və o, cəhənnəm alovunun içinə yuvarlanacaq" (Biharül-ənvar, VIII, 67). Başqa bir hədisdə sırat körpüsünün üzərində sileyi-rəhimlə əmanət, namaz və ədalətdən ibarət üç maneənin (keçidin) olduğu bildirilir.
Periferik sinir sistemi
Periferik sinir sistemi, beyin və onurğa beynindən başqa sinirlər və qanqlidən ibarətdir. Periferik sinir sisteminin əsas vəzifəsi, mərkəzi sinir sistemi ilə orqan və üzvlər arasındaki rabitəni yaratmaqdır. Periferik sinir sistemi somatik və vegetativ olmaqla iki yerə ayrılır. thumb|Periferik sinir sistemi Somatik skelet əzələlərinin sinirləridir.
Vegetativ və ya avtonom sinir sistemi isə daxili orqanların fəaliyyətini tənzimləyir. Vegetativ sinir sistemi də özlüyündə iki yerə ayrılır, simpatik sinir sistemi və parasimpatik sinir sistemi. Simpatik qanla təchiz olunmanı yaxşılaşdırır, ürəyin işini gücləndirir, arterya damarlarında qan təzyiqini yüksəldir, qanda şəkərin miqdarını artırır. Parasimpatik isə əksinə ürəyi sakitlik vəziyyətinə gətirir, qan təzyiqini aşağı salır, qanda şəkərin miqdarını aşağı salır.
Sinirləri bir növ "telefon kabelinə" bənzədə bilərik, onlar bədəndən aldıqları mesajları beyinə çatdırır. Bədənin içində və ya xaricində meydana gələn və bədəndə müəyyən reaksiyalara səbəb olan olan fiziki, kimyəvi və ya biyoloji təsirlərə "xəbərdarlıq" deyilir.Xəbərdarlıqlar bədənimizdə mövcud olan müəyyən hüceyrələr vasitəsi ilə alınır. Alınan xəbərdarlıqlar, sinirlərlə mərkəzi sinir sisteminə göndərilir. Xəbərdarlıqlar sinir hüceyrələrində kimyəvi və ya elastiki dəyişikliyə yol açır. Xəbərdarlıq mesajı mərkəzi sinir sisteminə çatdırılır. Mesaj üçün çıxan cavab əzələlərə,  orqanlara və vəzilərə sinirlər ilə çatdırılır.
Xarici keçid
http://www.bbc.co.uk/science/humanbody/body/factfiles/peripheralnervoussystem/peripheral_nervous_system.shtml
Gey Xoşbəxtlik İndeksi
2015-ci ilin may ayında LGBT sosial şəbəkəsi olan PlanetRomeo tərəfindən "Gey Xoşbəxtlik İndeksi" nəşr olundu. 120-dən çox ölkədən olan 115.000 gey şəxslərdən cəmiyyətin homoseksuallıq mövzusunda fikirlərini necə hiss etdikləri, başqaları tərəfindən necə rəftar edildikləri və həyatlarından nə dərəcədə məmnun olduqları soruşuldu.
İstinadlar
<references group="Not" />
Mirzə İbrahim xan Səniəssəltənə
Həyatı
Mirzə İbrahim xan Mirzə Əhməd xan oğlu Səniəssəltənə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Fotoqraflıqla məşğul idi. Əkkasbaşı kimi tanınırdı. Redaksiyalarda klişe hazırlamaqla məşğul idi. Sonra vəliəhd Müzəffərəddin mirzənin yanına fotoqraf kimi işə düzəldi.
Mirzə İbrahim xan o dövrün şəxsiyyətlərini fotoaparatın yaddaşına köçürmüş, Təbriz şəhərinin albomunu hazirlamışdı.
Aşiqlər (film, 2008)
Aşiqlər qısametrajlı sənədli-bədii televiziya filmi rejissor Rafiq Dadaşov tərəfindən 2008-ci ildə çəkilmişdir. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Bədii-sənədli estetika əsasında çəkilən film Qarabağın və Azərbaycanın bu guşəsi ilə bağlı olan Cavanşirlər nəslinin 3 övladının — XVIII əsrdə yaşamış Məhəmməd bəy Aşiq, XIX əsrdə yaşamış Əbdüssəməd bəy Aşiq və XX əsrdə yaşamış Xosrov bəy Cavanşirin taleyi haqqındadır. Bədii səhnələrdə əsas rolları Vaqif Şərifov, Elşən Rüstəmov, Şövqi Hüseynov və Vüqar Məmmədəliyev ifa edirlər
Məzmun
Bədii-sənədli estetika əsasında çəkilən film Qarabağın və Azərbaycanın bu guşəsi ilə bağlı olan Cavanşirlər nəslinin 3 övladının — XVIII əsrdə yaşamış Məhəmməd bəy Aşiq, XIX əsrdə yaşamış Əbdüssəməd bəy Aşiq və XX əsrdə yaşamış Xosrov bəy Cavanşirin taleyi haqqındadır. Öz dövrlərinin nüfuzlu şair və ictimai xadimi olan bu 3 şəxsiyyət rus və sovet imperiyaları vaxtında təqib və repressiyaya məruz qalmışdır.
Film haqqında
Filmin ssenarisi Azad Qaradərəlinin "Aşiqlər" kitabının motivləri əsasında yazılmışdır.
Film üzərində işləyənlər
Əsərin müəllifi: Azad Qaradərəli Ssenari müəllifi: Camal Yusifzadə, Azad Qaradərəli Rejissor: Rafiq Dadaşov Operator: Adil Abbasov
Rollarda
Vaqif Şərifov — Feyzulla Qasımzadə Elşən Rüstəmov — Xosrov bəy Cavanşir Şövqi Hüseynov — NKVD işçisi Vüqar Məmmədəliyev — yalançı şahid Elrada Ələkbərova — Xosrovun sevgilisi Sadiq Bayramov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2008-ci ilin Azərbaycan filmləri 2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Ağevlilər
Ağevlilər— Azərbaycan türkləri ni təşkil edən tayfalardan biri. İranda əsasən Farsd a yaşayırlar.
Haqqında
Tayfanın inandığı əfsanəyə görə, bugünki ağevlilərin əcdadları Səfəvi imperiyası dönəmində Azərbaycan dan Xorasan a köç etməyə məcbur edilmişdirlər. Bu tayfanın bəylərindən biri olan və Nadir şah a xidmət edən Məhəmmədhüseyn bəy hərbçi kimi döyüşlərdə fərqlənmiş və Əfşar ordusu nun Hindistan səfəri zamanı Hind çayı nı keçməsində həlledici rol oynamışdır. Bunun mükafatı oaraq ona ağ çadırda yaşamağa icazə verilmişdir. Bu, türk ənənəsinə görə, belə çadırda yaşamaq icazəsi hökmdar və əsas komandanlara verilirdi. İddiaya görə, tayfanın adı da buradan gəlmişdir. Bundan sonra Nadir şah Əfşar bəxtiyarilər və boir əhmədilərə cəzalandırıcı yürüş edərkən ordusuna ağevlilərdən də döyüşçülər daxil etmişdir. Yürüş bitdikdən sonra bu tayfadan olan bəzi döyüşçülər Fars əyaləti ndə yaşamağa başlamışdılar, lakin pulları az olduğuna görə, mal-heyvan almamış və köçəri həyatdan imtina etmişdirlər. Bunun əvəzinə Şirazın yaxınlığında yerləşən ağevlilər zamanla tacir və dükan sahiblərinə çevrildilər. 1800-cü illərin sonlarında Fasainin hesablamasına görə, onların sayı 70-80 ev olmuşdur. O, həmçinin bu tayfanın üzvlərindən məşhur hüquqşünaslar və teoloqlar çıxmışdır. 1957-ci ildə onların çoxu hələ də Şiraz ın Ağevli məhəlləsində yaşamaqda və Oğuz türkcəsi ndə danışmaqda idi. Onların tirələrinə Poladlı, Conüdlü, Gorallar, Zəngənə və Bayat daxil idi. Ağa Məhəmməd xan Qacar Şiraz ağevlilərinin beş liderini də özü ilə Tehrana gətirmiş və onları orada fəxri girov kimi saxlamışdı. Qacar şahları nın hakimiyyəti altında bu şəxslərdən törəyən şəxslər xeyli görkəmli vəzifələrə gəldilər və onlardan bir çox məşhur şəxs çıxdı.
Rusiya imperiyası IV Dövlət Duması
IV Dövlət Dumasının çağrılması
IV Dövlət Duması 1912-ci ildə noyabrın 15-dən çağırıldı. Azərbaycanda seçkiqabağı kampaniya genişlənir, deputatlığa namizədlərə tapşırıqlar verilirdi.
IV Dövlət Dumasına seçkilər 1912-ci ilin sentyabr və oktyabrında keçirildi. III Dumaya seçkilərdə olduğu kimi, kuriyalar üzrə seçilmiş seçicilər öz içərilərindən iki deputat (quberniyaların müsəlman və erməni əhalisinin hər birindən bir deputat) seçdilər. 1912-ci il oktyabrın 20-də Məmməd Yusif Cəfərov və M.İ.Papacanov IV Dövlət dumasının deputatı oldular. Rus əhalisinin Tiflisdə seçilmiş deputatı L.İ.Skobelev kimi onların da hər ikisi Bakı şəhərində yaşayırdı.
Bakı şəhərinin sakini Məmməd Yusif Cəfərovun 27 yaşı var idi. Bakı Aleksandr gimnaziyasını, 1912-ci ildə Moskva Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdi, andlı vəkilin köməkçisi işləyirdi.
IV Dövlət Dumasında Məmməd Yusif Cəfərovun fəaliyyəti
IV Dövlət Duması 1912-ci il noyabrın 15-də fəaliyyətə başladı. M.V.Rodzyanko Dumanın sədri seçildi. O, oktyabrist-kadet çoxluğunun təmsilçisi olduğu üçün dərhal özünü konstitusiyalı quruluşun tərəfdarı elan etdi.
Məmməd Yusif Cəfərov IV Dumanın büdcə və köçürmə komissiyasına üzv seçildi və 7 deputatdan ibarət müsəlman fraksiyasına daxil oldu. "Kaspi" qəzeti onların partiya mənsubiyyətini səciyyələndirərək qeyd edirdi ki, fraksiyanın ilk beş üzvü mütərəqqi inamları rəhbər tutur, tərəqqipərvərlər partiyasına qoşulurlar; Samaranın nümayəndəsi sağçı, Dağıstanın nümayəndəsi isə oktyabristdir.
IV Dövlət Dumasının fəaliyyəti, müsəlman ucqarları deputatlarının burada iştirakı, tərkibinə Məmməd Yusif Cəfərov da daxil olduğu müsəlman fraksiyasının iclasları Azərbaycan dövri mətbuatında geniş əks etdirilirdi. Cəmiyyətin siyasi mədəniyyətinin yüksəlişinə dair, Rusiyanın parlament həyatında baş verən hadisələr barəsində mətbuata geniş məlumatlar çatdırılmasına şərait yaradan, həmin dövrdə Peterburq Universitetində təhsil alan Ceyhun Hacıbəyli özü müntəzəm olaraq Dumanın iclaslarında iştirak edir, Bakıya ətraflı və yüksək peşəkarlıqla informasiya verirdi. Sonralar məşhur ictimai-siyasi xadim kimi tanınan Ceyhun Hacıbəyli "Kaspi" qəzetində çıxmış yazıları içərisində "Dağıstani" ləqəbi ilə imzalanmış "Peterburq məktubları", "Müsəlman fraksiyasında", "Müsəlmanın qeydləri" silsilə yazıları xüsusi yer tutur. O, oxucuları Tavriya sarayında hökm sürən ab-hava ilə tanış edir, müsəlman fraksiyasının uğur və müvəffəqiyyətsizliklərini, təhlil edir, onun üzvlərini kifayət qədər dəqiq səciyyələndirirdi.
Məmməd Yusif Cəfərov həm Dumanın, həm də fraksiyanın işində yaxından iştirak edir, seçicilərlə görüşərək, verilən tapşırıqlar və onların yerinə yetirilməsi sahəsində görülmüş işlər barəsində onlara məlumat verir, səmimi şəkildə fraksiyanın ağır maddi və mənəvi vəziyyətindən danışırdı. O, əksər Duma deputatlarının, xüsusilə sağların fraksiyaya yekəxana, təkəbbürlü münasibətini, onun haqq səsinə heç kəsin qulaq asmadığını, müsəlmanlara hüquqlar verilməməsindən danışan natiqlərə hər cür maneçilik törədildiyini qeyd edirdi. Müxtəlif çətinliklərə baxmayaraq, müsəlman fraksiyasının az-saylı üzvləri, o cümlədən də Məmməd Yusif Cəfərov vaxtı çatmış problemlərin həlli üçün Dumanın tribunasından, onun çoxsaylı komissiya və yarımkomissiyalarından istifadə edirdi. O, seçicilərinin və öz diyarının mənafeyini müdafiə etməklə yanaşı, IV Dövlət Dumasında təmsilçi olmayan ucqarların müsəlman əhalisinin də mövqeyini müdafiə etməyi öz üzərinə götürmüşdü. Məsələn, qırğızlar onları seçki hüquqlarından məhrum etmiş 1907-ci il 3 iyun qanununun ləğvini xahiş edir, ən yaxşı torpaqlarını köçürülən gəlmələrin tutmalarından narazılıqlarını bildirir, təhsillə bağlı bir sıra vacib məsələləri qaldırırdılar.
1912-ci il dekabrın 10-da Məmməd Yusif Cəfərov fraksiyanın adından hökumət bəyannaməsinə cavab nitqi ilə çıxış etdi. O, Qafqaz müsəlmanlarını maraqlandıran məsələlər (zemstvo özünüidarəsi; bəyannamədə bu məsələdən söhbət getməsə də, zemstvo əsasnamələrinin yenidən nəzərdən keçiriləcəyi bölgələr sadalanırdı) barədə müsəlman fraksiyasının tələblərini konkretləşdirdi. O, maarif məsələləri üzərində də dayandı: "Biz xalq maarifinə, ilk baxışda siyasətə heç bir yer olmadığı bu müqəddəs işə hökumətin qərəzli müsibətini acı təəssüflə qeyd edirik. İndiyədək hökumət müsəlmanların maarifləndirilməsi adı altında onların ruslaşdırılmasına yönələn tədbirləri həyata keçirməyə çalışmışdır". Məmməd Yusif Cəfərov xeyriyyəçilik və maarifçilik cəmiyyətlərinin, onların yanındakı məktəblərin bağlanması hallarının mövcud olduğunu qeyd edərək, bunları "rus həyatına, rus mədəniyyətinə qovuşdurmaq cəhdlərinin" hökumət tərəfindən təqib olunması, xalqa qarşı inamsızlığın təzahürü kimi qiymətləndirirdi.
1916-cı ilin martında o, Dumanın iclasında maarif nazirliyinin smetasına aid çıxışında müsəlman fraksiyasının proqramını elan etdi. Bu proqrama maarif sahəsində müsəlmanların hüquqlarını məhdudlaşdıran qanıınvericilik aktları və inzibati normaların ləğvi, şagirdlərin ana dilində təhsilinin tətbiqi (bu zaman ibtidai məktəb proqramında rus dilinin öyrənilməsinə müəyyən yer ayrılırdı), ayrı-ayrı şəxslər və cəmiyyətlərə ana dilində məktəblər açmaq hüququ verilməsi arzusu daxil idi. Proqram həmçinin ana dilli məktəblərin müvafiq pedaqoji heyətini hazırlamaq üçün zəruri tədbirləri, müsəlmanlara son dərəcə vacib olan bu işdən ötrü büdcədən zəruri vəsait ayrılmasını nəzərdə tuturdu. Duma, fraksiyanın razılığı ilə, bu məsələnin iclasda çətin həll ediləcəyini nəzərə alaraq, onu xalq təhsili komissiyasına verməyi qərara aldı.
1916-cı il noyabrın 3-də IV Dumanın iclasında bir sıra deputatlar hökumətə etimadsızlıq elan etdilər. Məmməd Yusif Cəfərov fraksiyanın adından müxalifət tərəfindən hökumətin işinə verilmiş bu qiymətlə razılaşmadığını bildirərək dedi ki, "nifrətamiz milli zülm təcrübəsi heç vaxt belə miqyas almamışdır. Heç vaxt mərkəzləşdirilmiş qəlbsiz bürokratik aparat Rusiyanın digər xalqlarının milli hisslərinə belə ələ salmamışdır və onların məişət və mənəvi xüsusiyyətlərini, hazırkı dövrdə olduğu kimi, şikəst etməmişdir".
Fraksiyanın sədri K.B.Tevkelov və Məmməd Yusif Cəfərov Nazirlər Şurasının sədrinə məktubla müraciət edərək, qeyri-rus xalqlarının orduya çağırılması işinin qaydaya salınmasını xahiş etmişdilər.
Bununla birlikdə onlar belə hesab edirdilər ki, tarla işlərinin qızğın çağında kəndlilərin məşğulluğu mütləq nəzərə alınmalı, onların ailələri də orduya çağırılmışların ailələri kimi dövlət payları ilə təmin olunmalı, tibbi və yaş yoxlanılması diqqətlə aparılmalı, fəhlə drujinalarına rəislər təyin edilərkən rəislərin yerli dili bilməsi nəzərə alınmalıdır. Fraksiya və onun bürosunun səyi nəticəsində qeyri-rus əhalinin səfərbər edilməsi sentyabrın 15-dək təxirə salındı. "Açıq söz" qəzeti bu xidməti qeyd edərək yazırdı ki, "Qafqaz müsəlmanları fraksiyanın və büronun xeyrini gördülər, hərçənd ki, bizdən onlara bir xeyir yoxdur".
IV Dövlət Dumasının buraxılması
Ölkədə ümummilli böhran güclənirdi. Dumada təmsil olunmuş bütün siyasi qüvvələr dumadan narazı olduqlarını gizlətmirdilər. Çarizmə olan bütün ümidlər özünü doğrultmadı, vəd olunmuş islahatlar kağız üzərində qaldı. Tədricən aydınlaşdı ki, islahatlar keçirilməyəcək. Ümid məyusluqla əvəz olundu, bu da, demək olar ki, bütün Dumanı bürüyən əsəbiliyə çevrildi. Əsəbi Duma çar üçün də əlverişli oldu. 1917-ci il martın 1-də senata veriləcək çar fərmanları dərc olundu. Bu fərmanlara görə, Dumanın iclasları fevralın 26-da dayandırılmalı və 1917-ci ilin aprelindən gec olmayaraq başlamalı idi. Lakin nə hökumət fərmanını, nə də çarın yeni duma çağırmaq ümidlərini həyata keçirmək nəsib olmadı. Fevralın 26-da Dövlət Dumasının ağsaqqallar şurası dumanın buraxılması haqqında fərmanla tanış olaraq qərara aldı ki,"Dövlət Duması dağılmır, bütün deputatlar öz yerlərində qalsınlar".
Urmiya şəhristanı
Urmiya şəhristanı — İran İslam Respublikasının Qərbi Azərbaycan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın (və həmçinin bütün ostanın) inzibati mərkəzi Urmiya/Urmu şəhəridir.
Şəhristan Türkiyə Cümhuriyyətinin Van (çox qısa sərhədə sahibdir) və Hakkari illləri, həmçinin İraq Cümhuriyyətinin İraq Kürdüstanı bölgəsinə tabe olan Ərbil mühafəzası (həmçinin çox qısa sərhədə sahibdir) ilə həmsərhəddir.
Ərazi
Şəhristanın ərazisi 5251 km²-dir.
Rəsmi olaraq Urmiya şəhristanının əhalisi:
2006 sa. əsasən 856,914 (kişilər:433,976 nəfər — qadınlar:422,938 nəfər) nəfərdir.
Milli tərkib
Urmiya şəhristanında əsasən azərbaycanlılar, qismən kürdlər, həmçinin az sayda ermənilər və assuriyalılar yaşayırlar.
Bəxşlərdə
Urmiya şəhristanı beş bəxşə bölünür:
Şəhərlərdə
Urmiya şəhristanının beş şəhəri var.
Meşəlik faizi
Meşəlik faizi ərazinin meşə ilə örtülmə dərəcəsi olub meşə ilə örtülü sahənin ümumi sahəyə (məs. respublikanın, meşə təsərrüfatının və s.) nisbəti ilə təyin olunur; faizlə ifadə olunur. Respublikanın ayrı-ayrı rayonlarında fiziki-coğrafi, iqlim və torpaq şəraitindən asılı olaraq meşəlik faizi müxtəlifdir (şək.2). Meşəlik faizinin dinamikası insanın təsərrüfat fəaliyyətinin təsiri altında gedir.
Meşələr respublikanın ərazisində qeyri-bərabər paylanmışdır. Meşənin əsas hissəsi (90%) dağ yamaclarında, az hissəsi (10%) isə düzəndə yerləşir. Meşə ilə örtülü sahənin 40%-i Böyük Qafqazda, 33%-i Kiçik Qafqazda və 17%-i Talışda yayılmışdır.
Meşəlik faizi ən çox harda yayılıb
Ən yüksək meşəlik faizi (40%-dən çox) ilə Böyük Qafqazın cənub makroyamacı rayonları (Balakən, Zaqatala, Oğuz, Qəbələ, İsmayıllı), Qarabağın dağlıq hissəsi (Ağdərə və Xankəndi rayonları) və qismən Talış (Astara rayonu) xarakterikdir.
Meşəlik faizi orta dərəcədə olan ərazilər
Orta meşəlik faizi (20-40%) ilə səciyyələnən ərazilər Böyük Qafqazda (Şəki, Quba rayonları), Kiçik Qafqazda (Gədəbəy, Daşkəsən, Kəlbəcər və Laçın rayonları) və Talışda (Lerik, Masallı rayonları) yerləşir. Orta meşəlik faizindən aşağı olan (10-20%) ərazilər Kiçik Qafqazın qərb rayonları (Qazax və Tovuz) üçün səciyyəvidir.
Meşəlik faizi az olan ərazilər
Naxçıvan respublikası, Ceyrançöl, Qobustan, Cəbrayıl və Füzuli rayonları, Abşeron yarımadası, həmçinin alp çəmənləri demək olar ki, meşəsizdir (meşəlik faizi – 1-dən azdır).
Respublikanın düzən hissəsində də meşələr qeyri-bərabər paylanmışdır. Nisbətən meşəli massivlər Ağstafa rayonunda (Qarayazı meşəsi), Xaçmaz rayonunda (Yalama meşəsi) yerləşir. 1,1-5 meşəlik faizinə malik olan tuqay meşəsi sahələri Yevlax, Bərdə, Ağdaş və Ağcabədi rayonlarında yerləşir. Kür-Araz ovalığının qalan hissəsi demək olar ki, meşəsizdir (meşəlik faizi 1-ə qədər).
Optimal və yüksək meşəlik faizi ətraf mühitin ekoloji baxımdan sağlamlaşmasına daha müsbət təsir göstərir.
Alimlərin tədqiqatları sübut edir ki, əhalinin ən az ölüm hadisəsi meşəlik faizi 50%-dən yuxarı olan rayonlarda müşahidə olunur. Ərazinin meşəlik faizini 15-dən 70%-ə qədər artırdıqda əhalinin müxtəlif xəstəliklərə məruz qalması 3 dəfə azalmışdır. Meşəli rayonlarda çöl (bozqır) rayonlarına nisbətən nəfəs orqanları və ankoloji xəstəliklərin səviyyəsi çox aşağı, əsəb-psixi xəstəlikləri isə 2 dəfə az olur.
Perl Bak
Perl Bak, doğum soyadı Saydenstriker (Çin adı ; ) — amerikalı yazıçı, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1938).
Həyatı
Nəticədə Perl Çin dilini doğma ingilis dilindən əvvəl öyrənmişdi. Kiçik yaşlarında özünü çinlilərdən qətiyyən fərqləndirmirdi. 1899-cu ildə Çindəki xristian missionerlərinə qarşı Bokser üsyanı başlayanda və imperatriçə "ağ adamları" edam etmək əmri verəndə Saydenstiker ailəsi çinli dostlarının yardımı ilə Şanxaya qaçmış, 1901-ci ildə isə San-Fransiskoya qayıtmışdı. Yalnız nisbi sakitlik yaranandan sonra yenidən geriyə dönə bilmişdilər.
Perl Bakın ilk təhsili ilə anası və Konfutsi rahibi məşğul olmuşdu. 15 yaşında onu Şanxaya, pansiona göndərmişdilər. 1910-cu ildə Perl ABŞ-yə qayıdıb Virciniya ştatındakı Randolf-Manson qadın kollecində psixoligiya üzrə təhsil almışdı. 1914-cü ildə o, artıq yenidən Çində idi və presvetrian missiyasında müəllimlik edirdi. 25 yaşı olanda Perl missiyada aqronom vəzifəsində çalışan Con Lossinq Baka ərə getmiş və Nobel laureatı kimi də ərinin soyadı ilə məşhurlaşmışdı.
Əvvəlcə kiçik Çin kəndlərindən birində yaşayan Bak ailəsi 1921-ci ildə Nankin şəhərinə göçmüşdü. Perl burada yerli kollecdə ingilis-amerikan ədəbiyyatından, əri isə kənd təsərrüfatı ixtisasından dərs deyirdilər.
Perl Bak yazmağa erkən başlamışdı. Yeniyetmə və gənclik dövrünün yazıları ingiliscə çıxan "Şanxay Merkuri" jurnalında çap olunmuşdu. 20-ci illərin əvvəllərində o, artıq özünün ilk romanı üzərində işləyir və ABŞ mətbuatı üçün Çin mövzusunda məqalələr yazırdı. Amerikada yaşadıqları dövrdə Perl Bak Kornell universitetindən humanitar elmlər üzrə magistr dərəcəsi almışdı. Yeganə qızları əqli cəhətdən qüsurlu olduğundan Jenis adlı yetim bir qızı övladlığa götürmüşdülər.
Bak ailəsi 1927-ci ildə yenidən Çinə qayıdanda burada vətəndaş müharibəsi tüğyan edirdi. Onların evləri dağıdılmış, özləri bir neçə gün labüd ölüm təhlükəsi altında yaşamışdılar. Perlin ilk romanının əlyazması həmişəlik məhv olmuşdu. Təhlükəsizlik məqsədi ilə amerikan missiyasının üzvlərini əvvəlcə Şanxaya, sonra isə Yaponiyaya köçürmüşdülər. Gəmidə ikən Perl Bak "Şərq küləyi, qərb küləyi" adlı ikinci romanını yazmağa başlamışdı. Ənənəvi məhəbbət mövzusundan bəhs edən əsər 1930-cu ildə ABŞ-də çap olundu.
Yaradıcılığının intensiv dövrü olan 30-cu illərdə Perl Bak "Ana" (1934), "Qovulma" (1936), "Vuruşan mələk" (1936), "Məğrur ürək" (1938) romanlarını da yazmışdı. İlk üç əsər daha çox avtobioqrafik səciyyə daşıyır, müəllifin uşaqlıq və gənclik həyatını işıqlandırırdı. Eyni dövrdə Perl Bak Çin klassik ədəbiyyatının diqqətəlayiq nümunəsini — iki cildlik "Şuy-xu-Xuan" romanını ingilis dilinə çevirib, "Bütün insanlar qardaşdır" adı altında ABŞ-də çap etdirmişdi.
1938-ci ildə Perl Bak Amerika qitəsində Nobel alan ilk qadın oldu. Mükafat ona "Çin kəndlilərinin həyatının çoxtərəfli, həqiqi epik təsvirinə və yaratdığı bioqrafik şedevrlərə" görə verilmişdi. İsveç Akademiyası Çin haqqında yazan amerikalı müəllifin əsərlərini xalqlar arasındakı dil və mədəniyyət maneələrini aradan qaldırdığına, insanların qarşılıqlı ünsiyyətinə yol açdığına və ümumbəşəri idealın təntənəsinə xidmət etdiyinə görə də yüksək qiymətləndirmişdi.
"Bu mükafat təkcə məni deyil, bütün amerikan yazıçılarını ruhlandıracaqdır. Bizim ölkədə qadının Nobel mükafatı almasının son dərəcə böyük önəmi var" – deyə Perl Bak cavab nitqində yaradıcılığına verilən yüksək qiymətə görə İsveç Akademiyasına, əsərlərinin qəhrəmanı kimi isə Çin insanlarına dərin təşəkkür və minnətdarlığını bildirmişdi.
1933-cü ildə Perl Bak həmişəlik ABŞ-yə qayıtmışdı. 1935-ci ildə isə birinci ərindən ayrılıb naşiri Riçard Uolsla ailə qurmuşdu. Onlar Şərq-Qərb Assosasiyasının qurucuları və fəal üzvləri idilər. Xeyriyyəçilik işləri ilə məşğul olur, Asiya-Afrika mənşəli uşaqları övladlığa götürmək istəyənlərə yardım göstərirdilər. Özləri də bir neçə çinli uşağı övlad kimi ailələrinə qəbul etmişdilər.
Perl Bak bir sıra Amerika universitetlərinin fəxri doktoru idi. 1951-ci ildə isə Amerika Elm və İncəsənət Akademiyasının üzvü seçilmişdi.
Rusiya–Polşa müharibəsi (1654–1667)
Rusiya — Polşa müharibəsi (1654–1667) — Rusiyanın Mallorosiya və Belarus uğrunda Polşa ilə müharibəsi.
Müharibənin səbəbləri
Moskvanın Polşa tərəfindən 1417-ci əsrlərdə tutulan və ortodoksal xristianların (pravoslav) yaşadığı torpaqlara iddiaları. 1648-ci ildə Polşa Mallorosiyadakı( Kiyev, Bratslav və Çerniqov vilayətləri, Zaporojya şırımları) üsyandan sonra Polşa faktiki olaraq bu əraziyə nəzarətini itirdi.
Moskvanın müharibəyə hazırlığı
Rus hərbi xidmətinə xarici muzdluların qəbuluna icazə verildi. 1653-cü ildə Niderlandda 20 000 tüfəng və 30 000 pud barıt alındı, 20 zabit muzda götürüldü. İsveçdə həmin il daha 20 000 tüfəng alındı. Sürətlə avropalı tipində ordu yaradılmağa başlandı. Generallar de Lorian, de Spempe, Kilseki, Dalyel rus çarı Aleksey Mixayloviçin hərbi məsləhətçiləri oldular.
Polyak və rus ordularının vəziyyəti
Rus qoşunları kimi polyak qoşunları özündə iki sistemi birləşdirirdi – müxtəlif növ feodal çərik və qoşunlara əsaslanan yerli və, daimi nizami strukturu olan avropalı. Hər iki orduda xeyli sayda avropalı muzdlular, eləcə də çoxsaylı atlı kazak və tatar dəstələri vardı. Hərbi birləşmələrdə avropalı nümunəyə görə təşkilatlanma taktikası ümumavropa standartlarına cavab verirdi. Şəhərlərin və qalaların mühasirələrinin təşkili də dövrün tələblərinə uyğun idi: blokqauz və şantslar tikilirdi, lağımlar və mühasirə toplarından, o cümlədən mortiralardan istifadə olunurdu. Qoşunların hərəkəti vaxtı vaqenburqlardan istifadə olunurdu.
Müharibəyə bəhanə
100px|thumb|[[I Aleksey ]] Malorosiyalı və ortodoks şlyaxtanın Malorossiyanın Moskvaya birləşdirilməsi xahişinə cavabın gecikdirilməsinə cavab olaraq 1651-ci ildə Zaporojye qoşununun getmanı Boqdan Mixayloviç Xmelnitski Osmanlı sultanı IV Mehmedə Malorossiyanı və Zaporojyanı öz vassallığına qəbul etməyi xahiş etdi. O həmin ilin iyulunda razılığını verdi və onları öz vassalı elan etdi. Rus hökuməti buna imkan vermək istəmirdi, buna görə 1653-cü ilin 1 oktyabrında Moskvada yığışan Zemski sobor Malorossiyanın himayə haqqında xahişinə müsbət cavab vermək qərarı verildi. 23 oktyabr 1653-ci ildə I Aleksey Polşa kralı II Yan Kazimir Vazeyə müharibə elan etdi. 8 yanvar 1654-ci ildə Pereyaslavlda Zaporojye, Kiyev, Bratslav, Çerniqov voyevodalığını və beş kazak alayı Moskvanın himayəsinə keçdilər. 27 fevral 1654-ci ildə Moskvadan çıxan səhra ordusu Polşa sərhədində cəmləşməyə başladı.
Moskvanın məqsədi
Ortodoks xristianların yaşadığı Reç Pospolitanın şərq ərazilərinin birləşdirilməsi, cənub-şərqi Baltikyanıda vacib strateji məntəqələrin nəzarətə götürülməsi.
Tərəflərin ordu komandanlıqları
100px|thumb|II Yan Kazimir
Hərbi əməliyyatlar ərazisi
Reç Pospolita – qərb( Dnepr və Neman çaylarının yuxarı axarı hövzəsi), şimal-qərb (Qərbi Dvina çayının yuxarı axarı hövzəsi) və cənub-qərb(Malorossiya) döyüş meydanı.
Malorrossiya istiqamətinin xüsusiyətləri
Malorossiyadakı əməliyatların özəlliyi ondan ibarət idi ki onlar ruslarla polyaklar arasında yerli vətəndaş müharibəsi fonunda davam edirdi. Bu müharibədə malorossiyalı şlyaxtanın bir hissəsi ya Moskvanın ya da Reç Pospolitanın, sona yaxın isə Türkiyənin tərəfində çıxış edirdilər. Krım xanı Polşanın müttəfiqi idi.
Mərhələləri
100px|thumb|[[Boqdan Xmelnitski]] 1654-cü il kampaniyasında bütün istiqamətlərdə moskvalı qoşunlar və malorosiyalı kazaklar hucum əməliyatları aparırdı. 1655-ci ildə Moskva-Malorossiya qoşunları Polşa-Krım qoşunlarına qarşı cənub-qərbdə müdafiə əməliyatları aparırdı. Qərb və şimal-qərb istiqamətlərdə Moskvanın uğurlu hucumu davam edirdi. 1655-ci ilin iyulunda Polşa ilə müharibəyə başlayan İsveç Moskvaya hərbi ittifaq təklif etdi. Lakin çar I Aleksey isveçlilərin Zaporojye kazakları ilə gizli danışıqlarından qıcıqlanaraq, nəinki bu ittifaqdan imtina etdi, həm də kəskin surətdə Moskva –İsveç münasibətlərinin pozulmasına rəvac verdi ki bu da 17 may 1656-ci ildə Rusiya-İsveç müharibəsi(1656-1658)nin başlamasına gətirdi.
1656 – 1658-ci illər atəşkəsi
250px|thumb| [[Vilno atəşkəsi|1656-cı il atəşkəsi ərəfəsindəki vəziyət]] 1656-ci ilin iyulunda Polşaya qarşı rusların hərbi əməliyatları dayandırırldı. Vilno şəhərində sülh danışıqları başladı. 27 iyul 1657-ci ildə Boqadan Xmelnitski öldü, həmin ilin 26 avqustunda, Boqdan Xmelnitskinin dövründə başlayan Zaporojye və Malorossiya şlyaxtasının bir hissəsinin Polşaya doğru yönlənməsi siyasətini davam etdirən İvan Vıqovski getman seçildi. Malorossiyada vətəndaş müharibəsi başladı. 6 sentyabr 1658-ci ildə Vıqovski Qadyaçe şəhərində, Malorossiyanın Polşanın vassalı olması barədə polyaklarla sülh müqaviləsi imzaladı. Moskvaya qarşı hərbi əməliyatlar bərpa edildi.
Döyüş əməliyyatları
Rus ordusunun uğurla polyak-Zaporojya qoşunlarına müqavimət göstərdiyi qərb istiqamətində davam edirdi. Əsasən cənub-qərb istiqamətində davam edirdi. Burada Krım-Polşa qoşunları və onların malorossiyalı müttəfiqləri rus ordusunu və onun malorossiyalı müttəfiqlərini köhnə rus-polyak sərhədinin arxasına sıxışdıra bildilər. Lakin Malorossiyada getman İvan Vıqovskiye qarşı başlayan üsyan rus qoşunlarına itirilmiş mövqelərini qaytarmaq imkanı verdi. 17 oktyabrda Yuri Xmelnitski yeni getman seçildi. Rsu qoşunlarının qərb istiqamətində hcumu ilə başladı, sonra bu ilin sonuna dayandırılan polyak əks-hucumu ilə əvəzləndi. 8oktyabrda getman Yuriy Xmelnitski polyakların tərəfinə keçdi. Pereyaslavl Radasının tərəfdarları ilə əleyhdarları arasındakı bölünmə 1660-cı ildə Malorossiyanın soltaylı(Moskva) və sağtaylı(Reç Pospolita) bölünməsinə gətirdi. Polyak qoşunlarının qərb istiqaməintdə uğurlu hucumu və Krım tatarlarının və onların malorossiyalı müttəfiqlərinin cənub-qərb istiqamətində uğursuz hucumu ilə qeyd olundu. Getman Yuri Xmelnitski məğlubiyətdən sonra qaçdı, və onun titulunu,Polşanın Malorrossiya müttəfiqlərinin sağtaylı kazak qoşunların yeni getmanı olan polkovnik Pavel Teterya özbaşına mənimsədi. Qərb istiqamətində ancaq yerli əhəmiyətli döyüşlər gedirdi.
Rusiya-Polşa müharibəsinin sonu
26 aprel 1666-ci ildə Mstislav uyezdinin Andrusovo kəndində Polşa ilə Rusiya arasında sülh danışıqları başladı. 20 yanvar 1667-ci ildə burada atəşkəs imzalandı. Bu sülhə görə Rusiyaya Smolensk eləcə də 1605 – 1618-ci il müharibəsində itirdiyi bütün qalan torpaqlar(Doroqobuj, Belya, Nevel, Krasnıy Velij, Çerniqovla və Starodubla birlikdə Seversk torpağı) qaytarılırdı. Polşa Malorossiyanın sol tayını Rusiyanınkı tanıdı. Müqaviləyə görə, Kiyev müvəqqəti olaraq Rusiyaya keçirdi. Zaporojye şırımı Rusiya ilə Polşanın birgə idarəsinə keçirdi.
Çoxyarpaq yatıqqanqal
Çoxyarpaq yatıqqanqal (Bidens frondosa) - cinsinə aid bitki növü.
Erigeron paolii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Stemodia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Edvard Li Qrin
Edvard Li Qrin  — ABŞ botaniki, sistematiki.
Müseyib Dadaşov
Müseyib Mirzə oğlu Dadaşov — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VII, VIII, IX, X deputatı, Azərbaycan Kommunist Partiyası Yardımlı Rayon, Astara Rayon və Gədəbəy Rayon komitələrinin birinci katibi.
Həyatı
Müseyib Dadaşov 1896-cı ildə Balaxanı kəndində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. 1912–ci ildən Xəzər-Qara dəniz mexaniki emalatxanalarının çilingəri olaraq işləməyə başlamışdır.
1957-ci ildən ittifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur.
Siyasi fəaliyyəti
Müseyib Dadaşov 1917-ci ilin mart ayında Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası (bolşeviklər) sıralarına daxil olmuşdur. Fevral inqilabından sonra Balaxanı Rayon Deputatları Sovetinin deputatı olmuşdur. Bakı Kommunası dövründə Müseyib Dadaşov Balaxanı Rayon Qızıl Qvardiya Qərargahının üzvü olmuşdur.
Aprel işğalından sonra aktiv siyasi fəaliyyətinə açıq şəkildə davam edən Müseyib Dadaşov Azərbaycan LKGİ-nin I Qurultayının təşkilatçılarından olmuş və Azərbaycan LKGİ Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilmişdir.
1921-ci ildə Müseyib Dadaşov Kommunist İnternasionalının III Konqresində iştirak etmişdir.
Müseyib Dadaşov 1933-cü ilədək Azərbaycan Kommunist Partiyası Nuxa, Şamaxı, Lənkəran qəza komitələrində çalışmış, 1933–1937-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Yardımlı, Astara və Gədəbəy rayon komitələrinin birinci katibi vəzifəsində çalışmışdır. 1938-ci ildən isə rəhbər təsərrüfat işində fəaliyyətə başlamışdır.
1948-ci ildən Azneft Birliyinin fəhlə təchizatı idarəsində rəhbər vəzifədə çalışmışdır.
Təqaüdə çıxdıqdan sonra Azərbaycan LGKİ Respublika İnqilabi Şöhrət Şurasının sədri olmuşdur.
Müseyib Dadaşov Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının XXIII, XXIV, XXV qurultaylarının nümayəndəsi, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VII, VIII, IX, X deputatı olmuşdur.
Xatirəsi
Vaxtilə Vladimir Lenin ilə görüşüb, onunla söhbət etmiş Müseyib Dadaşovun bu görüşü haqda "İliçin döyünən qəlbi" filmində sujet verilmişdir.
Fandi körfəzi
Fandi — Şimali Amerika qitəsində, Kanadanın  şərq sahillərində, Meyn körfəzinin şimal şərqində yerləşən körfəz. Fandi körfəzi özünün 18 m-lik qabarma və çəkilməsinə görə digər körfəzlərdən fərqlənir. Körfəzin uzunluğu 300 km, eni isə 90 km olub, dərinliyi 214 m-ə qədər çatır. Vadden dənizi ilə eyni xüsusiyyətə malikdir. Körfəzin böyük limanı Sent-Condur. Körfəz böyük hidroenerji potensialına malikdir. Annapolis QÇESi məhz bu körfəzdə yerləşir. Sen-Kura, Sent-Con çayıSent-Con Fendi körfəzinə tökülən çaylardır. Bu körfəzdə Fandi təbiət qoruğu yerləşir.
Tripidlər
Tripidlər fəsiləsi- Buğumayaqlılar tipinin Saçaqlıqanadlar dəstəsinə aid olan fəsilə.
Xarici görünüşü
Bığcıqları 6-9 buğumludur. Son buğumlar ensiz olub, qrifel və ya stilus adlanır. Bığcığın 8-ci və 4-cü buğumlarının trixomaları, bir qayda olaraq cütdür və ümumi kökdən kənarlara ayrılır. Qanadları ensiz, ucları itidir. Qanadın kostal kənarında uzun tükcüklərdən saçaq vardır. Qabaq qanadda iki uzununa və bir kənar damar vardır. Qanadsız formalara da rast gəlinir. Yumurtaqoyan aşağı əyilmişdir. Sürfələrin bığcığı 6 buğumlu, yalnız Heliothripinae yarımfəsiləsində 7 buğumludur. 2-ci yaş sürfələrinin bığcığı 1-ci yaşa nisbətən daha az dartılmışdır. Sürfələrin önkürəklərində 4 önkənar, 2 cüt lateral və 6 arxakənar qıllar vardır.
Həyat tərzi
Növlərlə zəngin olan Thrips cinsi (14 növ) mədəni bitkilərin ziyanvericisidir. Bu cinsdən ən təhlükəli növ – tütün tripsidir. Fəsilənin adi və geniş yayılmış nümayəndələri Fronulinella cinsinə aiddir. Məsələn, F. intonsa Trybon pambıq, dənli, meyvə-tərəvəz bitkilərinin, eləcə də bir çox alaq otlarının çiçəklərində qidalanır. Təbiətdə apreldən oktyabra qədər rast gəlinir.
Yayılması
MDB-də 129 növ, Azərbaycanda 7 cinsdən 32 növ yaşayır (Franklinella, Aptinothrips, Kareothrips, Thaeniothrips, Odontothrips, Thrips, Scolothrips cinsləri).
Təsnifatı
Cinslər
Qara torpaqlar
Qara torpaqlar — antropogen səhra Rusiyanın Avropa hissəsində yerləşir. Səhra Xəzərönü çökəkliy inin qərbində Erqni yüksəklikləri və Volqa alçaqlığı arasında yerləşir. Xəzərönü çökəkliyinin 3,5 mln. ha ərazisi əhatə edir.
Kalmıkiya ərazisinin 47,3 % təşkil edir. Səhranın adı qışda qarın az yağması və bitkilərin qurumuş (qaralmış) çubuqlarının qara rəngə çalmasına görə verilmişdir. Səhranın sahəsi 40 000 km² təşkil edir.
Bitki və heyvanlar aləmi
Bitki örtüyü əsasən yarımsəhra və səhra tiplidir. Burada yovşan, stipa, festúca valesiáca, ayrıqotu, poa bulbosa kimi bitkilər bitir.
Canlılar aləmi: tarla siçanı, siçancıq, sayqa, çöldonuzu, qarğalar, pica pica, alaudidae, boz durna, ördəklər, qazlar və s.
Ehtiyyatları
Qara torpaqlar ərazisində 15 million tonn neft ehtiyatı olduğu ehtimal edilir. İl ərzində isə mövcud yataqlardan 200 min ton neft çıxarılır.
Qorunması
Qara torpaqlarda ekosistemin qorunması məqsədi ilə Kalmıkiya ərazisində "Qara torpaqlar" qoruğu, Mektelinskiy, Sostinskiy, Tinquta yasaqlıqları, və Həştərxan vilayəti ərazisində "Stepnoy" yasaqlığı mövcuddur.
Çeşmə (qəzet)
"Çeşmə" qəzeti — Azərbaycanda dərc olunmuş satirik qəzet.
Qəzet 1991-ci il aprel ayının 1-də Lənkəran şəhərində yaradılmışdır.
Şüarı "Dama-dama göl olar, yağa-yağa sel" idi.
Təsisçi və baş redaktoru Sakin Məmmədzadə, redaktor: Ayaz Əhmədov idi.
Haqqında
"Çeşmə"nin ilk sayının dünyada "Gülüş günü" kimi qəbul edilən 1 apreldə çapdan çıxması mətbu orqanın satirik mahiyyəti ilə bağlı idi. Qəzet əvvəlcə qeyri-leqal şəkildə çap olunub. 1992-ci ildə qeydiyyatdan keçib və leqal şəkildə fəaliyyət göstərib. 1993-cü ildən sonra isə yenidən qeyri-leqal şəkildə nəşrini davam etdirib. 1995-cü ildə mətbu orqanın redaktoru, yayılmasıda və satışında kömək edən şəxslər həbs olunublar. Bununla da qəzetin fəaliyyəti birdəfəlik dayandırıldı.
Niderland Antil adaları
Niderland Antil adaları  — keçmiş (10 oktyabr 2010-cu ilə qədər) coğrafi olaraq Karib dənizindəki Kiçik Antil adalarında iki ada qrupundan ibarət olan Niderland Krallığı daxilindəki muxtariyyət.
Üç böyük adadan ibarət bir qrup Aruba, Kürasao və Bonayre, Venesuela sahillərinin yaxınlığında, Kiçik Antil adalarının cənub hissəsində yerləşir. Üç kiçik adadan ibarət bir qrup Sint-Marten, Sint-Estatius və Saba, adaların şimalında, əsas adalardan təxminən 1000 km məsafədə yerləşir. Sint-Estatiusun şərqdə Sent-Kits və Nevis əyaləti ilə dəniz sərhədləri var, Sint-Marten, Fransanın xarici icması ilə quru ilə — şimalda Sent-Martin, cənub-qərbdə dənizlə — İngilislərin Angilya xaricindəki ərazisi ilə, cənub-şərqdə sərhəddir. Dəniz yolu ilə – Fransanın xaricdəki icması ilə – Sen-Bartelmi.
Niderland Antil adaları (Aruba istisna olmaqla) ümumi sahəsi 800 km², əhalisi 225 min nəfərdir. (2008). İdarəetmə mərkəzi Kürasao adasındakı Villemştad şəhəridir.
Tarixi
İspanlar XV əsrin sonunda adalarda meydana çıxdılar. İlk Sen-Marten adası (Sint-Marten) 1493-cü ildə Xristofor Kolumb tərəfindən kəşf edilmişdir. 1499-cu ildə İspaniyalı Alonso de Oheda, aravaki və Karib hindularının yaşadığı cənub adalarını kəşf etdi. Bununla birlikdə, İspanlar orada qiymətli metal tapmadılar və bu adaları inkişaf etdirməyə başlamadılar.
1630–1640-cı illər ərzində adalar hollandlar tərəfindən işğal edildi, sonra dəfələrlə İspan, İngilis və Fransızlar tərəfindən işğal edildi. Bu adalar həm də quldurlar üçün əhəmiyyətli rol oynayırdı.
Nəhayət 1816-cı ildə Niderlanda keçdilər. 1863-cü ildə köləlik ləğv edilənə qədər ərazi Karib dənizində qul ticarətinin mərkəzi idi.
XX əsrin əvvəllərində Venesuelada neft yataqları kəşf edildikdən sonra İngiltərə-Holland şirkəti "Royal Datç-Şell" 1916-cı ildə Kürasao adasında böyük bir neft emalı zavodu tikdi. Venesuela neftinin təmizlənməsi Niderland Antilləri iqtisadi inkişafı üçün əsas oldu.
15 dekabr 1954-cü ildən — Niderland Krallığının özünüidarəetmə hissəsi.
Əvvəllər sahiblik Aruba adasını əhatə edirdi (1 yanvar 1986-cı ildən — Niderland Krallığı daxilində ayrıca bir özünüidarə edən ərazi olmuşdur).
2000–2006-cı illərdə keçirilmiş referendumlara görə, Kürasao və Sint-Marten əhalisi aparte statusuna (Aruba statusu) razı oldular. Bonaire və Saba adalarının əhalisi xaricdə bir əyalət statusu almağa qərar verdilər (Fransanın xaricdəki departamentlərinə bənzəyir). Sint Eustatiusun əhalisi adanınNiderland Antil adalarının üzvlüyünün qorunmasını dəstəklədi, ancaq bunu dəstəkləyən yeganə ada oldu.
10 sentyabr 2010-cu ildə Niderland Krallığı və Niderland Antil adaları (Kürasao, Bonayre, Sint-Estatius, Saba və Sint-Marten), Haaqada, Səlahiyyətin Karib dənizi ərazilərinin konstitusiya islahatına son qoyan Son Bəyannaməni (bundan sonra Saziş) imzaladılar.