cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İsayas Afeverki
Həyatı
İsayas Şahzadə Makonnen Liseyində oxudu. 1960-cı illərin əvvəllərində milliyətçi Eritreya tələbə hərəkatına qatıldı. 1965 -ci ildə Efiopiyada Əddis-Əbəbə Universitetinin Mühəndislik Kollecində təhsilinə başladı. İsayas Efiopiyanın keçmiş Baş naziri Meles Zenauinin əmisi oğludur.
İsayas 1981-ci ilin yazında həyat yoldaşı Saba Hayle ilə Nakfa adlı kənddə tanış oldu. Üç övladı var: İbrahim, Elsa və Bərhanə.
Eritreya müstəqillik elan etməzdən bir müddət əvvəl İsayas beyin malyariyası xəstəliyinə tutuldu və müalicə üçün İsrailə göndərildi. Komaya girsə də, Şəba Tibb Mərkəzində müalicə alaraq həyatını xilas edildi.
Eritreya müstəqillik hərəkatı
1966-cı ilin sentyabrında İsayas oxuduğu universiteti tərk edərək Eritreya Qurtuluş Cəbhəsinə qoşulmaq üçün Əsməra vasitəsilə Sudanın Kassala şəhərinə getdi. 1967-ci ildə Çin hökuməti nəqliyyat xərclərini ödəmək üçün yüngül silah və az miqdarda pul bağışladı və EQC döyüşçülərinə təlim keçdi. İsayas 1967-ci ildə Çinə gedən ilk qruplardan birinə başçılıq etdi, burada hərbi təhsil aldı. Geri döndükdən sonra Hamasen bölgəsindəki EQC-in 5-ci zonasında siyasi komissar təyin edildi.
İsayas sürətlə sürət toplayan və azadlıq ordusunun zonal bölgülərinin məhvinə səbəb olan xalq hərəkatında əsas rol oynadı. Bundan əlavə, EQC rəhbərliyinə, Ali Şuraya və İnqilab Komandanlığına meydan oxuyan Üçlü Birlikdə rol oynadı. 1970-ci illərin əvvəllərində islahat hərəkatının üzvlərinə qarşı məzhəb zorakılığının başlamasından qısa müddət sonra, İsayas da daxil olmaqla, mərkəzi yüksəkliklərdə olanlar Dekemhare yaxınlığındakı Akkele-Quzayın şimal-şərqinə geri çəkildi. Burada keçmiş 5-ci zona komandiri İbrahim Tevoldeyə qoşuldular. İbrahim Tevolde döyüşdə öldükdən sonra İsayas lider oldu.
Eritreya Xalq Qurtuluş Cəbhəsi
1971-ci ilin avqustunda bir qrup gənc EQC üzvü Teklidə toplantı keçirdi və xalqların Qurtuluş Qüvvələri olaraq tanınan "Selfi Natsinet" qurdu. Qrup İsayas da daxil olmaqla beş lider seçdi. İki aydan az bir müddət sonra, 1971-ci ilin oktyabrında qrup EQC-də çalışmaq əvəzinə ayrı bir siyasi təşkilat yaratmaq qərarının əsaslarını ətraflı izah etdikləri yüksək polemik sənəd olan "Nihnan Elamanan" hazırlamaq və təqdim etmək üçün komitə qurdu.
1977-ci ildə EXQC ilk qurultayını keçirdi, burada İsayas baş katibin müavini seçildi. 1987-ci ildə EXQC-in ikinci qurultayında təşkilatın baş katibi statusuna yüksəldi və 1991-ci ilin mayında Eritreya Müvəqqəti Hökumətinin baş katibi oldu. 1993-cü ilin aprelində ümumxalq referendumundan sonra Milli Məclis tərəfindən Eritreya əyalətinin Prezidenti seçildi. 1994-cü ilin fevral ayında EXQC üçüncü qurultayını keçirdi və İsayas səslərin böyük əksəriyyəti ilə Xalqların Demokratiya və Ədalət Cəbhəsinin baş katibi seçildi.
Müstəqillikdən sonra
thumb|180px|İsayas 2002-ci ildə thumb|Prezident İsayas Afeverki ABŞ Müdafiə Naziri [[Donald Ramsfeld ilə, dekabr 2002]] 1993-cü ilin aprelində Birləşmiş Millətlər Təşkilatının nəzarət etdiyi müstəqillik referendumu keçirildi və bir ay sonra Eritreya de-yure müstəqillik əldə etdi. İsayas müstəqillik uğrunda müharibənin sonunda dövlət başçısı elan edildi.
İsayas 2018-ci ildə Eritreya ilə Efiopiya arasındakı münasibətlərdə gözlənilməz dəyişikliyə nəzarət etdi. 2018-ci ilin iyununda Efiopiyanın yeni seçilmiş Baş naziri Abiy Əhməd Əli 2018-ci ilin iyul ayında İsayas və Abiyin qarşılıqlı səfərləri də daxil olmaqla ölkələr arasındakı sərhəd müharibəsinin sona çatması üçün danışıqlar apardı. Diplomatik və ticari əlaqələr Efiopiya ilə Eritreya arasında yenidən quruldu və 9 iyul 2018-ci ildə iki ölkə lideri arasında müharibə vəziyyətinə son qoyan Birgə Sülh və Dostluq Bəyannaməsini imzalandı və siyasi, mədəni, iqtisadi və təhlükəsizlik sahələri üzrə anlaşma əldə edildi. Bu, bir çox dünya liderləri tərəfindən, BƏƏ hökumətinin İsayas Afeverkiyə münaqişəni sona çatdırmaq üçün göstərdiyi səyləri nəzərə alaraq Zaida ordeni ilə təltif edilməsi ilə görüldü. İki ölkə arasındakı daha sıx əlaqələrin bir hissəsi olaraq, Efiopiya və Eritreya kəşfiyyat orqanları 2018-ci ilin iyul ayından sonra sıx əməkdaşlığa başladılar və bu da Efiopiya məhkəmələri tərəfindən bəraət almış Tiqray müharibəsi əsnasında üç həftə müvəqqəti olaraq həbs edilən Eritrealı qaçqınların bəraət alaraq sərbəst buraxılması ilə nəticələndi.
Tiqray müharibəsi
4 noyabr 2020-də TXQC-ə bağlı qüvvələr tərəfindən Efiopiya Milli Müdafiə Qüvvələrinin Şimal Komandirlik Mərkəzinə gözlənilməz hücumla başlayan Tiqray müharibəsinə qədər TXQC ilə Eritreya Müdafiə Qüvvələri arasında geniş və sıx əməkdaşlıq var idi. Müharibə Tiqrayın hakim partiyası olan TXQC-in Tiqraydaki EMMQ düşərgələrinə hücum edərək Eritreyaya uduzmasından sonra başladı. Eritreya qüvvələri EMMC ilə birləşdi və BƏƏ silahlı pilotsuz təyyarələrinin köməyi ilə TXQC qüvvələrinə əks hücum etdi. 2020-ci ilin noyabr ayının sonlarında Aksum qırğınından sonra Aksumda sistemli, genişmiqyaslı talanlar da daxil olmaqla, Tiaray bölgəsini talan etdiyi iddia edildi.
Tənqidi
2015-ci ilin iyun ayında Birləşmiş Millətlər Təşkilatı heyəti İsayası Eritreyadaki insanlıq əleyhinə cinayətlər ola biləcək sistematik insan haqları pozuntularından məsul olan totalitar hökumətə rəhbərlik etməkdə günahlandırdı. "Amnesty International" Prezident İsayas Afeverki hökumətinin ən az 10 min siyasi məhbusu həbs etdiyini yazdı. Qurum, həmçinin, iddia edir ki, cəza, sorğu-sual və zorlama işgəncələri də ölkədə geniş yayılıb.
Eritreya hökuməti ittihamları rədd etdi və öz növbəsində "Amnesty International"-ı "rejim dəyişikliyi"ni dəstəkləməkdə günahlandırdı.
İsayas 1993-cü ildə Qahirədə Afrika Birliyi zirvəsi zamanı digər liderləri çox uzun müddət hakimiyyətdə qaldıqları üçün tənqid etdi və bu da qarşı tərəfdən İsayasın da ölənin müstəqilliyindən bu yana ölənin yeganə Prezidenti olmasında tənqidi ilə nəticələndi.
Bilik
thumb|250px|Biliyin rəmzi,[[Türkiyə, Efes, Selsus kitabxanası]]
Bilik — insanın özü və onu əhatə edən aləm və bu aləmin amilləri haqqında məlumat toplusu. Bilik müqəddəsliyi baxımından formallaşdırılmış informasiyadır. Bilik praktiki fəaliyyət və peşəkar təcrübə nəticəsində alınan predmet sahəsinin qanunauyğunluqları olub həmin sahədə mütəxəssislərə məsələ qoymağa və həll etməyə imkan verir.
Bilik – yaxşı strukturlaşdırılmış verilənlər və metaverilənlərdir. Biliklərin saxlanılması üçün Biliklər bazası (BB) lazımdır.
Biliyin klassifikasiyası
Biliklər aşağıdakı kimi də klassifikasiya oluna bilərlər:
Biliklər üç böyük qrupa bölünür.
Qabor Vona
O, 2010, 2014 və 2018-ci illərdəki seçkilərdə partiyanın baş nazir vəzifəsi üçün namizədi olmuşdur. 2010-cu ildən 2018-ci ilə qədər Macarıstan parlamentinin üzvü olmuş, macar parlamentindəki Jobbik partiyasına mənsub olan deputatlardan ibarət qrupa 2016-cı ilə qədər rəhbərlik etmişdir.
Onun rəhbərliyi altında olan zaman Jobbik, yarı hərbi təşkilat olan Magyar Gardanı qurmuşdu. Macarıstandakı 2006-cı il etirazları zamanı göstərdikləri mövqeyə görə xalq arasında xeyli populyarlıq qazanan Jobbik partiyası, Qabor Vonanın rəhbərliyi altında 2010-cu ildə tarixinin ən yüksək göstəricisini (17 faiz) qazanaraq macar parlamentinə girə bildi. Jobbik partiyasının Viktor Orbanın Fidesz (Macar Vətəndaş Birliyi) partiyasına qarşı ən güclü partiya olduğu zaman Qabor Vona Jobbik partiyasının mövqeyini radikal millətçilikdən xalqın mühafizəkar hissəsinin partiyasına dəyişməyə cəhd etdi. Bundan sonra 2018-ci ildəki parlament seçkilərindəki uğursuzluqdan sonra Qabor Vona partiya rəhbərliyindən və qazandığı deputat mandatından imtina etdi.
Həyatı
Qabor Vona 1978-ci ilin 20 avqustunda Dyöndyöş şəhərində anadan olmuşdur. Eötvöş Lorand Universitetində tarix və psixologiya üzrə təhsil almışdır.
Vonanın əsl soyadı Vona olsa da, onun soyadı universitet illərinə qədər rəsmi formada Zázrivecz olaraq gedirdi. Çünki Qabor Vonanın babası (onun da adı Qabor olmuşdur) İkinci Dünya müharibəsində iştirak edərkən Torda döyüşündə vəfat etmişdir. Bundan sonra Qabor Vonanın nənəsi başqası ilə ailə həyatı qurmuş və Zázrivecz soyadlı bu şəxs Qaborun atasını övladlığa götürmüşdü. Universitetdə təhsil alarkən Qabor Zázrivecz soyadını əsl soyadı olan Vona ilə dəyişdirmişdir.
Qaborun ata tərəfdən əcdadları italyan, ana tərəfdən əcdadları isə slovak mənşəlidir.
O, hal-hazırda Obuda şəhərində həyat yoldaşı və böyük oğlu Benedek ilə yaşayır. Valideynləri təqaüdçülərdir.
Erkən dövr
Qabor Vona universitet illəri zamanı Xristian Ziyalılar İttifaqının tələbə təşkilatının üzvü olmuşdur. Bundan əlavə o, həmçinin Tələbə Şurasının də üzvü idi. Jobbik partiyasını qurana qədər isə Viktor Orbanın Fidesz partiyasının üzvü olmuşdur (2001–2003). Viktor Orbandan gözlədiyini ala bilməyən Qabor Vona 2003-cü ildə Jobbiki qurmuşdur. İlk əvvəllər katib köməkçisi olan Qabor, 2006-cı ildə partiyanın rəhbəri seçilmişdir.
Yüksəliş dövrü
2007-ci ildə Qabor, Macar Qvardiyası adlanan harə hərbiləşdirilmiş qrupları yaratmışdır Bu qruplaşma 2009-cu ildə ləğv edilmişdir.
2009-cu ildə Qabor tez-tez Ferens Dyurçan və Qordon Bajnay da daxil olmaqla, ölkə rəhbərlərinin məsuliyyətə cəlb edilməsini tələb edirdi. O, hesab edir ki, Avropa İttifaqı yeni istiqamət götürməli və bu istiqamətdə millətlərə daha çox haqq tanımalıdır. O, milli polis sisteminin gücləndirilməsini və amerikan stilində olan "three strikes law" sisteminə keçidin tərəfdarıdır.
Qabor, 2010 və 2014-cü ildəki parlament seçkilərində Jobbik partiyasının baş nazirliyə namizədi olmuşdur. Jobbik 2010-cu il seçkiləri nəticəsində ilk dəfə olaraq parlamentə girməyi bacarsa da, Viktor Orbanın Fidesz partiyası daha çox səs yığmışdı.
Bu seçkilərdən sonra Jobbik partiyasının məclisi Qabor Vonanı parlament qrupunun sədri seçmiş, həmçinin Qabor, Macarıstan parlamentinin Kənd Təsərrüfatı Komitəsinin, Üzümçülük və Şərabçılıq alt-komitəsinin, Yenilənən Resurslar alt-komitəsinin üzvü də olmuşdur.
Xalqın partiyası dövrü
2014-cü ildəki parlament seçkilərindən sonra Vona, partiyanın yeni siyasi istiqamətini elan etdi. Bu istiqamətə néppártosodás (Xalqın partiyasına doğru) adlandırılmışdır. Qabor yeni siyasi istiqaməti ictimaiyyətə Jobbik partiyasının yeniyetməlikdən yetkinlik dövrünə keçidinin nəticəsi kimi təqdim edirdi. Bu istiqamət partiyanın siyasi düşüncəsi kimi elan edildikdən sonra, partiya Avropa İttifaqına daha mülayim yanaşmağa başlamış, daxili siyasətdə isə fərqli etnik qrupların macar cəmiyyətinə qatılmasına daha yumşaq yanaşmağa başlamışdı.
Bu dövrdə Vona bildirmişdir ki, artıq onun siyasi düşüncələrinin nə olması o qədər də fərq etmir. Bunun əvəzinə, onlar sosial tendensiyalara diqqət ayırmalı və ictimai həyatda, adminstrasiyadakı korrupsiyaya qarşı mübarizə aparmalıdırlar.
Kipr mətbəxi
thumb|Cypriot meze Kipr mətbəxi - kipr mətbəxi Türkiyə və Yunanıstan mətbəxlərinə çox yaxındır. Bu mətbəxə Fransa, İtaliya, Andorra və s. ölkələrin mətbəxinə oxşayır.
Yeməklərin hazırlanması
Yeməklər adətən təzə tərəvəzlərdən - kabaçki, yaşıl bibər, yerkökü, pomidor, xiyar, kələm, üzüm yarpağı, lobya və s.dən hazırlanır. Həmçinin limon, armud, alma, üzüm, portağal, naringi, şaftalı, qara qaragilə, çiyələk, gilas, yemiş, qarpız, avakoda, badam və s. meyvə və quru meyvələrdən istifadə edilir. Bu mətbəx ədviyyatlarla da zəngindir. İstiot, əkin indausu, iyli kərəviz, adi qaraqınıq, darçın və s. yeməklərə xüsusi dad verir. Kipr mətbəxinin əsas ədviyyatı isə nanədir. Adanın bəzi regionlarda yeməklərə dadlandırıcı kimi pomidordan hazırlanan sous əlavə edilir. Ət, toyuq ətlərini göbələk, pendirlə serviz edilir. Salatlara xüsusilə pomidor, xiyar, göyərti, kələm, soğan qatılır. Çörək menyunun əsas hissəsini təşkil edir. Xüsusən bulqurdan hazırlanan çörəkdən istifadə edirlər.
Balıq məhsulları
Bu mətbəx dəniz məhsullarından hazırlanan yeməklərlə məşhurdur. Bu yeməklər osminoqlar, lavrak, qızılı spar və s. hazırlanır. Osminoqdan "stiffado" adlı ymək hazırlayırlar. Bu yemək qırmızı şərab, yerkökü, pomidor və soğandan istifadə edilir. Kalamari adlanan dəniz məhsulundan hazırlanır, bu yeməyə isə düyü, kimyon, mixək bəzən isə nanə əlavə edilir. Lavrak türkiyə, İtaliya və Yunanıstan mətbəxinin əvəzedilməz yeməyidir. Adətən balıq yeməkləri soyuq halda yeyilir. Bir çox balıq restoranlarında iştahaçıcı ilə birlikdə serviz edilir.
Tərəvəzlər
Tərəvəzləri adətən salatlara əlavə edirlər. Hər yeməkdə salatlardan istifadə edilir. Salatlara doğranmış soğan, mixək, kimyon və s. əlavə edilir. Yazda əsasən Əkilən ənginardan salat hazırlnır.
İştahaçıcı
Əsas iştahaçılar qara və yaşıl zeytun, skordaliya (sarımsaq və pomidor), humus və s.dən istifadə edilir.
Desertlər
Ballıbadı lokum paxlava
Pendir
Əsasən inək və qoyun südündən pendir hazırlanır.
İçkilər
Ayran Qızılgül suyu Muhallebi
Üçlük əsəri
"Üçlük" əsəri —"Üçlük" ( "Su daşıyan uşaqlar") - Məşhur rus rəssamı Vasili Perov 1866-cı il də çəkilmişdir. Hal-hazırda əsər Moskvada Tretyakov Qalereyası nda sərgilənir. thumb|350x350px|"Üçlük" əsəri, 1866. [[kətan, yağlı boya 123,5 × 167,5 sm
Moskva, Tretyakov qalereyası ]]
Sujet xətti
Rəssam bu əsərdə uşaq zəhməti mövzusuna muraciət etmişdir. Yorulan, donmuş uşaqlar qarlı havada üzərində çəllək olan ağır sankanı daşıyır. Çəlləkdən axaraq suyun donmuş olması uşaqlara nə dərəcədə soyuq olduğunu göstərir. Buzlu havada külək uşaqların üzünə vurur. Əsərin sol tərfində olan it uşaqların yan tərəfində gedərək arabanı müşaiət edir. Arxa hissədən arabanı naməlum kişi irəli dartaraq aparmağa köməklik göstərir. left|thumb|111x111px|"Ölünü yola salma" əsəri, 1865
Obrazlar (natura)
thumb|145x145px|"Oğlan" əsəri, 1865 Əsərin sag və sol hissəsində yerləşən qız və oğlan obrazını rəssam asanlıqla işləmişdisə, mərkəzi obrazı tapmaqda çətinlik çəkmişdir. Uzun müddətli axtarışlardan sonra Perov əsas obraza Moskva küçələrində yürüyərkən  rast gəlmişdir. Kənli qadınını öz oğluyla gedərkən görən rəssam öz tablasu üçün ideal obraz oldugunu dərhal dərk edir. Uşağın portret əsərini yaratmağa ananı razı salır.( uşağın adı: Vasen) Tezliklə əsəri bitirdikdən sonra Tretyakov qalereyası tərəfindən satın alınır. Bir neçə ildən sonra övladını xəstəlik nəticəsində itirən ana rəssamın yanına gələrək tablonu almaq istəyir. Əsərin satıldığını bildirən rəssam qadını qalereyaya apararaq tablonu göstərir. Tablonun qarşısında diz köçən ana oğlu üçün dua etməyə başlayır. Bu səhnəni görən rəssam Vasenin əsərdən partretini işləyir və Anaya təqdim etmişdir.
Rəssamın fərdi xüsusiyyəti
Vasili Perov əsərlərində faciəvi abu-havanı yaratmaq üçün tutqun, parlaq olmayan, tünd boz rənglərdən istifadə etmişdir.
Xarici keçid
'''[http://www.tretyakovgallery.ru/ru/collection/_show/image/_id/208 "Тройка". Ученики мастеровые везут воду] '''
Qışlaq-i Ayanəlibarat (Biləsuvar)
Qışlaq-i Ayanəlibarat — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 139 nəfər yaşayır (29 ailə).
Avstriya–Osmanlı müharibəsi (1566–1568)
Avstriya–Osmanlı müharibəsi — Avstriya ilə Osmanlı imperiyaları arasında aparılan müharibələr ardıcıllığından üçüncüsü. Bu müharibə Transilvaniya uğrunda getmişdir. 1562 və 1568-ci illərdə bağlanan sülh müqavilələrinə görə, Osmanlı imperiyası ilə Habsburqlar imperiyası arasındakı sərhəd olduğu kimi qalmışdır.
Nəhavəndi
Nəhavəndi — təxəllüs.Nəhavəndə doğulanlar bu nisbəni almışlar
Polo Sərkan (Qürvə)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 354 nəfər yaşayır (89 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Amanita
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid göbələk cinsi.
Sen-Moris-de-Qurdan
INSEE kodu — 01417.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 410 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 65 km şərqdə və Burk-an-Bres şəhərindən 45 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 324 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 192 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 146 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 46 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 76.0%, 1999-cu ildə 70.4%). Aktiv 146 sakindən 139 nəfər (79 kişi və 60 qadın), 7 nəfər işsiz (3 kişi və 4 qadın) idi. 46 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 22 nəfər təqaüdçü, 13 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Sesiliya Qonzalez Qomez
Sesiliya Qonzalez Qomez (28 May 1961 – 3 Yanvar 2017) — PRİ partiyasının üzvü olan Meksikalı siyasətçi. O, Xalisko şəhərini Meksika Konqresinin LXII Qanunverici Orqanında deputat kimi təmsil edib.
Su Təpə (Qürvə)
Su Təpə — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 780 nəfər yaşayır (176 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Anseni
Anseni — Fransanın qərbində yerləşən Luara-Atlantik departamentində kommuna. Həmçinin departamentin suprefekturasıdır.
Bretanın tarixi paytaxtı Nant (23 mil cənub-qərb) yolunda əsas nöqtə kimi böyük bir tarixi rol oynadı. "Bretanın açarı" və "Bretanın qapısı" kimi tanınır.
Təmrabad
Təmrabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Səlmas şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
"Hacı Mail" nağılı... (film, 2005)
"Hacı Mail" nağılı... — 2005-ci ildə Hacı Mail-ə ithafən çəkilmiş film.
Kipr 2012 Yeniyetmələrin Qış Olimpiya Oyunlarında
Kipr — 2012-ci ildə Avstriyada baş tutan Yeniyetmələrin I Qış Olimpiya Oyunlarında. Kipr Yeniyetmələrin I Qış Olimpiya Oyunlarında 1 idmançı ilə 1 idman növündə təmsil olundu.
"Hacı Mail" nağılı... (film, 2005)
Məzmun
Film böyük alim və arif, dəyərli insan, Hacı Mailin əziz xatirəsinə həsr olunmuşdur. Qəzəl ustadı olan Hacı Mail Füzulidən ilham almışdır: Olmayıb bir özgə ustadım mənim, Mail bilir Bir Füzulini fəqət, mürşidi-kamil bilmişəm.
NGC 2408
NGC 2408, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Zürafə bürcü istiqamətində yerləşir. *Grp tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qurmadərə (Qürvə)
Qurmadərə — İranın Kürdüstan ostanı Qürvə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 247 nəfər yaşayır (55 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Kərim Sultanov
Kərim Xankişi oğlu Sultanov — Azərbaycan teatr aktyoru, Gəncə Dövlət Dram Teatrının aparıcı səhnə ustası, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1961).
Həyatı
Kərim Sultanov 16 aprel 1913-cü ildə Tovuzda anadan olub. Kiçik yaşlarında ailəsi ilə birlikdə Nuxaya köçərək burada ibtidai təhsil alıb. 1923-cü ildə Səməd Tağızadənin rəhbhərlik etdiyi dram dərnəyinə üzv olub. 1924-cü ildə ailəsi ilə Gəncəyə qayıdıb və şəhərdəki qadınlar klubunun dram dərnəyində müxtəlif rollar oynayıb. 1931-ci ildə Gəncədəki Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olub.
Kərim Sultanov Gəncə Dövlət Dram Teatrının direktoru Ələkbər Seyfinin təklifi ilə 1934-cü ildə teatrın aktyor truppasına qəbul olunub. Böyük Vətən müharibəsindən qayıtdıqdan sonra, 1945-ci ilin oktyabr ayında yenidən truppaya dəvət alıb. Sənət dostu Məmməd Bürcəliyevlə birlikdə yazdıqları "Yadigar" dramı 18 yanvar 1948-ci ildə Gəncə teatrında tamaşaya qoyulub.
Aktyor 5 sentyabr 1975-ci ildə Kirovabadda vəfat edib və buradakı Səvzəkar (Sərdabəli) qəbiristanlığında dəfn olunub.
İfa etdiyi əsas rollar
Kərim Sultanov həm romantik, həm də realist üslublu tamaşalarda müxtəlif rollar ifa etmişdir.
Lorens Kun
Lorens Yakovleviç Kun — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentində Milli azlıqlar fraksiyasının sədri, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü.
Həyatı
Lorens Kun 1884-cü ildə əslən almanların yaşadığı Yelenendorf şəhərində anadan olmuşdur. 1915-ci ildən neft sənayeçisi Bekenderfun yanında sahə müdiri olaraq çalışdı.
1920-ci illərdə o, Gəncə rayonunda mühəndis kimi çalışmışdır. Gəncə Rayony "Konkordiya" Üzümçü və Şərabçıların İstehsal Kooperativinin İdarə Heyətinin üzvü idi. Onun vəzifələrinə texniki hissənin idarə edilməsi, ofis işləri və mədəni-maarif işləri daxil idi.
Repressiya
Lorens Kun KQB tərəfindən "Konkordiya işi" səbəbilə 1925-ci ildə əvvəlcə 8 il müddətinə həbs olunur. 5 ildən sonra isə azad olunur. 1930-cu ildə Gürcüstan şirkəti "Qruzneft"də baş mühəndis daxil olmaqla fərqli vəzifələrdə çalışır. 1933–1934-cü illərdə Gürcüstanda Mirzəan sahəsinin baş mühəndisi olaraq çalışmışdır.
Lorens Kun 18 fevral 1938-ci ildə yenidən həbs olundu və 5 il həbs cəzasına məhkum edildi. 18 fevral 1940-cı ildə SSRİ Daxili İşlər Komissarlığı Şimali Ural İTL rəhbərinin qərarı ilə Kaganoviç adına Tavda Dəmiryolu Stansiyaya köçürüldü. 1942-ci ildə Uxtada vəfat etdi.
Siyasi fəaliyyəti
Yelenendorfda işlədikdən sonra yerli Alman komitəsinə üzv seçilmişdir.
10 dekabr 1918-ci il tarixində Alman Milli Şurası sıralarından Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü seçilmiş, sənədləri 15 dekabr tarixində təsdiqlənmişdir. O, parlamentdə Milli azlıqlar fraksiyasının üzvü və sədri olmuşdur.
Parlamentin 10 dekabr 1918 tarixli sayca 2-ci iclasında Lorens Kun azərbaycanlılar və almanlar arasındakı 100 illik dostluq haqqında belə çıxış etmişdir.
Elvin İsgəndərov
Elvin Akif oğlu İsgəndərov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən Müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Elvin İsgəndərov 1998-ci il avqustun 14-də Şabran rayonunda anadan olub.
Hərbi xidməti
Elvin İsgəndərov 2016-cı ilin 2–5 aprelində baş verən döyüşlərdə iştirak etmişdir.
Azərbaycan Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin giziri olan Elvin İsgəndərov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağın, Füzulinin və Cəbrayıl rayonunun azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir. Elvin İsgəndərov oktyabr 5-də Cəbrayıl döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş qapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elvin İsgəndərov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elvin İsgəndərov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elvin İsgəndərov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Sənan Ələsgərov
Sənan Əkram oğlu Ələsgərov (17 dekabr 1996; Alakol, Tovuz rayonu — 29 sentyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Sənan Ələsgərov 1996-cı il dekabrın 17-də Tovuz rayonunun Alakol kəndində anadan olub. 2003–2014-cü illərdə N. Sadıqov adına Alakol kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Subay idi.
Hərbi xidməti
Sənan Ələsgərov 2015–2016-cı illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2016-cı ildən isə müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu idi. Sənan Ələsgərov 2016-cı ilin 2–5 aprelində baş verən döyüşlərin iştirakçısı olub.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri olan Sənan Ələsgərov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzuli və Cəbrayılın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə kəşfiyyatçı kimi savaşıb. Sənan Ələsgərov sentyabrın 29-da Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Tovuz rayonunun Alakol kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sənan Ələsgərov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sənan Ələsgərov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İman Cəfərli
İman Zeynalabdın oğlu Cəfərovun - Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent,  Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar müəllimi
Həyatı
İman Cəfərov 1963-cü ildə Naxçıvan MR Naxçıvan rayonunun Qaraçuq kəndində anadan olub.
Pedaqoji fəaliyyəti
1985-1990-cı illərdə Babək rayonunun Payız kənd orta məktəbində ixtisası üzrə müəllim vəzifəsində çalışan İman Cəfərov əsl xalqçı müəllim ömrünü təkrarlamışdır. O, ucqar dağ kəndinin məktəbində radio qovuşağı təşkil etmiş, müəllim yoldaşların və şagirdlərin köməyi ilə böyük tənəffüslərdə radio-dərslər yaratmış, məktəbdə Məhəmmədhüseyn Şəhriyarla, Məmməd Arazla, Şah İsmayıl Xətai ilə bağlı elmi konfransların keçirilməsinə nail olmuşdur.
1990-cı ilin sentyabr-oktyabr aylarında qısa bir müddətdə Babək rayonunun Nehrəm kənd orta məktəbində müəllim vəzifəsində işləyən İman Cəfərov həmin ilin noyabr ayından Naxçıvan Dövlət Universitetində əmək fəaliyyətini davam etdirmişdir. O, bu ali məktəbdə əvvəlcə dispetçer vəzifəsini icra etmiş, daha sonra “Azərbaycan ədəbiyyatı” kafedrasında baş laborant, kabinə müdiri, müəllim, baş müəllim vəzifələrində çalışmışdır. Eyni zamanda ictimai əsaslarla universitet Tələbə Elmi Cəmiyyətinin məsul katibi, aspirantura şöbəsinin müdiri vəzifələrini yerinə yetirən İman Cəfərov 1991-cı ildən 2017-ci ilə qədər universitet Elmi Şurasının üzvü olmuşdur.
Naxçıvan Dövlət Universitetində İman Cəfərovun adı daim təhsilin təşkilatçıları sırasında olmuşdur. 2002-ci ildə universitetdə “Jurnalistika və dünya ədəbiyyatı” kafedrası yaradılarkən o, bu kafedranın ilk müdiri vəzifəsinə seçilmiş, kafedranın təşkilində var qüvvəsi ilə çalışmışdır. İman Cəfərov “Jurnalistika və dünya ədəbiyyatı” kafedrası yanında “Ernest Heminquey mərkəzi”nin yaradılmasında da yaxından iştirak etmişdir. Naxçıvan Dövlət Universiteti haqqında ilk videoçarxın çəkilişində də onun xüsusi əməyi olmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
İman Cəfərovun tərcümeyi-halında elmi-pedaqoji fəaliyyətlə təşkilatçılıq paralel şəkildə yer tutmuşdur. 1991-ci ildə universitetin aspirantura şöbəsində ilk 4 dissertantdan biri kimi təsdiq olunan İman Cəfərov 8 il ərzində ədəbiyyatşünaslıq üçün tamamilə yeni bir mövzuda - “Azərbaycan ədəbiyyatında səyahətnamə” mövzusunda dissertasiya yazmış, 1999-cu ildə bu əsəri müdafiə edərək filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır. Gənc tədqiqatçının bu dissertasiyası 2001-ci ildə “Elm” nəşriyyatı tərəfindən eyni adla nəşr olunmuşdur.
İman Cəfərov 2001-ci ildən Azərbaycan ədəbiyatşünaslığı üçün yeni olan daha bir mövzuda doktorluq dissertasiya üzərində çalışmaqdadır. “Molla Nəsrəddin” jurnalı və dünya ədəbiyyatı” mövzusunda dissertasiyasını tamamlamaq ərəfəsində olan İman Cəfərov 2005-ci ildə daha bir kitab – “Molla Nəsrəddin”də jurnalistika sənətkarlığı məsələləri” adlı metodik vəsait nəşr etdirmişdir.
“Molla Nəsrəddin” jurnalı və dünya ədəbiyyatı” mövzusu ilə bağlı 40-dan çox elmi məqalənin müəllifi olan İman Cəfərov eyni problemlə əlaqəli bir sıra beynəlxalq səviyyəli konfranslarda, o cümlədən 13-14 fevral 2010-cu il tarixdə Türkiyə Respublikasının Ərdəhan şəhərində keçirilən “Azatlığın sesi: Baxtiyar Vahabzade” beynəlxalq simpoziumunda “Bahtiyar Vahapzadenin yaradıcılığında “Molla Nəsrəddin” edebi ekolun gelenekleri” mövzusunda, 8-9 dekabr 2012-ci il tarixdə Berlin şəhərində Almaniyadakı Azərbaycanlıların Koordinasiya Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə keçirilən “Mirzə Ələkbər Sabir-150” konfransında “Mirzə Ələkbər Sabir yaradıcılığında Qərb-Şərq ədəbi formalarının kontaminasiyası” mövzusunda   məruzə söyləmiş, fikir mübadiləsinə şərait yaratmışdır. 2003-cü ildən Naxçıvan Dövlət Universitetində fəaliyyət göstərən FD.02.121 Dissertasiya Şurasının elmi katibi vəzifəsini icra edən İman Cəfərov hazırda “Jurnalistika və dünya ədəbiyyatı” kafedrasının dosentidir.
Lahrud
Lahrud və ya Ları— İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı nın Şərqi Meşgin bəxşində şəhər və bəxşin paytaxtıdır. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 2,961 nəfər və 782 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.
Orta əsrlər
thumb|200px|right|Feodalın torpağında işləyən [[kəndli]] Orta Əsrlər — İtalyan humanistləri-linqvistləri və ədəbiyatçıları, klassik latıncanı diriltməyə çalışaraq, onların dövrünü klassik qədim çağlardan ayıran zamanı, "orta əslər"(medium aevum) adlandırmışdılar. 15 əsrdə bu istilah artıq tarixçilər tərəfindən də, Qərbi Roma İmperiyasının süqutundan onların yaşadığı İntibah dövrünə qədər olan dövrə də aid edilməyə başladı. 17 əsrdə tarix elmində ümumdünya tarixini əntiq, orta əsrlər və yeni dövrə bölmək ənənəsi möhkəmləndi. Orta Əsrlər anlayışı humanist və sonrakı burjua tarixşunaslığında ciddi elmi anlam və xronoloji müəyyənlik daşımırdı. Orta Əslərin başlanğıcı, gah sonuncu Roma imperatorunun taxtdan salınması(476), gah Konstantinin hakimiyəti dövrü(306–337), gah da ərəblərin Avropaya hücumu (8 əsrin əvvəli) hesab edilirdi. Orta əsrlərin sonu anlayışı isə daha yayqın idi. Bəziləri bunu Konstantinopolun süqutu(1453), bəziləri Amerikanın kəşfi(1492), bəziləri isə Almaniyada Reformasiyanın başlanğıcı(1517)ilə müəyyən edirdilər. Orta Əsrlərin səciyəsi barədə də müxtəlif mövqelər var. Humanistlərin ardınca İntibah dövrü tarixçiləri də orta əsrləri nadanlıq, [mövhumat] və düşkünlük çağları kimi dəyərləndirirdilər. Lakin burjua tarixşünaslığının, əksinə düşünənlər də var. Onlar orta çağları ideallaşdırmağa və modernləşdirməyə çalışırlar. Ən çox qəbul olunmuş nöqteyi nəzərlərdən bir odur ki: Orta Əsrlər — quldarlıq, yaxud ibtidai dövrləri əvəz edən feodal münasibətlərin yaranması, hökmranlığı və dağılması vaxtlarıdır. Orta Əsrlərin sonu, feodalizmdən kapitalizmə keçidlə səciyyələndirilir.
Xalqların böyük köçü
Xalqların böyük köçü — II əsrdə hun tayfaları tərəfindən Altayda başlayıb və Avropaya tərəf yayılaraq 300 ildən çox davam edən yürüş tarixdə "Xalqların böyük köçü" adı ilə formalaşmış və tarixdə mühüm iz qoymuşdur. Yürüşün son akkordları VII əsrdə slavyanyaların Elbada, xorvatlar və serblərin müasir Bosniya və Dalmaçiyada məskunlaşması ilə nəticələnir.
Firəng dövləti
— 7-ci əsrin sonunda Merovinq Dövlətinin bütün vilayətlərində de-fakto hakimiyət majordomların əlində idi. Əvvəllər onlar kralın saray idarəsinə başçılıq edən vəzifəli şəxslər(majordomus -evin böyüyü(məsələn Səlcuqlular dövlətində bunun analoqu Atabəy idi) saray təsərrüfatını idarə edən) idilər. Hər cür gerçək hakimiyətdən uzaqlaşdırılan Merovinqlər sülaləsi kralları majordomların iradəsindən asılı olaraq təyin olunur və taxtdan salınırdılar. Onlar müasirləri tərəfindən saymazyana, "ərincək krallar" ləqəbi almışdılar. 687 ildə frank əyanları içərisində uzunsürən mübarizədən sonra Avstraziya majordomu Heristallı Pipin bütün Frank dövlətinin majordomu oldu. Heristallı Pipinin nəsli olan Avstraziya majordomları birləşmiş Frank Dövlətinin hökmdarları olaraq yeni frank sülaləsinin başlanğıcını qoydular. 751 ildən sonra Frank Dövlətini kralları kimi idarə edən bu sülalə sonra Böyük Karlın adı ilə Karolinqlər sülaləsi adlanmağa başladı. Karolinqlərin hakimiyəti dövründə frank cəmiyətində aqrara münasibətlərdə çevriliş baş verdi ki, bu da feodalizm quruluşunun, ümumi cəhətlərdə, formalaşmasının başa çatması ilə nəticələndi.8 əsrdə Frank dövlətində iki təbəqə yaranmışdı: birincisi -Qalliya -Roma və qədim alman mənşəli iri torpaq sahibləri. Onların çox hissəsi öz torpaqlarına(allod) şərtsiz sahib idilər. Buna görə də mərkəzi hakimiyətə qarşı çox vaxt əli silahlı qiyam edirdilər; ikincisi — bu və ya digər dərəcədə asılı olan kəndlilər. Onların torpaq mülkiyəti yox idi. Bu asılı adamların mühüm hissəsi Qalliya-Roma qulları, kolonları, köləlikdən qurtulmuşlar, qədim alman qulları və litlərinin nəsilləri idi. Bu kateqoriyalar arasında fərqlər getdikcə daha çox silinirdi. 8–9 əsrin əvvəllərinin aqrar çevrilişi əsnasında, məhz bu aralıq təbəqələrin silinib aradan qalxması hesabına feodalizm cəmiyətinin əsas sinifləri, o cümlədən asılı kəndlilər sinfi yarandı. Məhz bu ictimai-iqtisadi dəyişikliklər Heristallı Pipinin varisi — majordom Karl Martellin siyasətini müəyyən etdi.
715 ildən 741-ci ilədək hakimiyətdə olan Karl Martell("Toxmaq") daxili ixtişaşları yatırmaqdan başladı. Karl ona qarşı üsyana qalxmış Neystriya feodallarını, sonra isə Akvitaniya və Provans hersoqlarını əzib Reynin o tayındakı itaətdən çıxmış qədim alman tayfalarına- saksonlara, frizlərə, allemanlara, bavarlara qarşı hücuma keçdi və onları yenidən bac verməyə məcbur etdi. Karl Martell 732-ci ildə Puatye döyüşü (732) yaxınlığında, həlledici vuruşmada, ərəbləri məğlub etdi; ərəblər 8 əsrin əvvəlində İspaniyanı işğal edib 720-ci ildə Cənubi Qalliyaya soxulmuş, Frank dövləti üçün təhlükə yaratmışdılar. Frankların Puatye döyüşündəki qələbəsi, ərəblərin Avropada irəliləməsinin qarşısını aldı. Ərəblərin əlində, indi ancaq Cənubi Qalliyanın kiçik bir hissəsi -Narbonn ilə Septimaniya qaldı.
Ərəb xilafəti
Xilafət ( xilāfə; ) və ya Xəlifəlik — İslam dinində siyasi və hüquqi idarə üsulu. Xilafətə başçılıq edən şəxs xəlifə adlanır. Məhəmməd peyğəmbərin vəfatından XIII əsr monqol yürüşünə qədər ərəb dünyasında rəsmi dövlətçilik idarə üsulu kimi işlənmiş, daha sonralar isə bir sıra müsəlman dövlətlərində siyasi ideologiya mənasını daşımışdır.Həmçinin quldarlıq yaşanmamışdı.
Feodalizm
Feodalizm (lat. feudum- Len, İqta- feodal torpaq mülkiyyəti) 18 əsrin əvvəllərindən başlayaraq tarixşünaslıq "feodalizm" terminindən geniş istifadə etsə də, bu anlayışı vahid elmi tərifini verə bilməmişdi. Tarixçilər daha çox onun ikinci dərəcəli, başlıca olaraq, siyasi və hüquqi əlamətlərinə görə tərif verirdilər. Bir qrup tarixçi siyasi pərakəndəliyi, dərəbəyliyi, başqaları feodal nərdivanı, üçüncü qrup isə siyasi hakimiyətin torpaq sahibliyi ilə birləşməsini, bəziləri isə şəxsi əlqələrin hökmranlığını və sairəni onun başlıca əlaməti hesab edirdi. Ş. Monteskyö feodalizmin əsas şərti kimi şərti torpaq mülkiyyətini, feodlar sistemini və onun əsasında artan hərbi-len iyerarxiyasını hesab edirdi.[1] Lakin çağdaş tarix elmi həm də feodalizmin mahiyətini, ikinci dərəcəli, subyektiv, təsadüfi əlamətlərdə deyil, onun obyektiv, mahiyyətinə xas olan və təkrar olunaraq, sistemli səciyə daşıyan əlamətlərinə görə fərləndirirdi. Məhz istehsal münasibətləri bütövlükdə feodalizm ictimai-iqtisadi formasiyası üçün xas olan siyasi və ictimai xüsusiyyətləri müəyyən edir. Feodalizm quruluşunu bir tərəfdən quldarlıq, digər tərəfdən isə kapitalizmdən fərqləndirən başqa mühüm xüsusiyyət iri torpaq mülkiyətinin bilavasitə istehsalçıların -kəndililərin xırda fərdi təsərrüfatları ilə əlaqədar olması idi. Feodallar öz torpaqlarının çox hissəsini istifadə üçün kəndlilərə paylayırdılar. Kəndlilər feodalizm cəmiyətində çox nadir hallarda becərdikləri torpaqların mülkiyətçisi olurdular. Onlar torpaqları bu və ya digər şərtlə istifadə edirdilər. Kəndlilər bu torpaqlardan bəzən irsən istifadə etmək hüququna malik idilər. Həmin torpaqlarda kəndlilər öz xırda təsərrüfatlarını müstəqil idarə edirdilər.Sinifli cəmiyətlərdə istehsalçıların iqtisadi maraqlandırılması hesabına istismar olunması üsulu ilk dəfə feodalizm ictimai-iqtisadi formasiyasında baş verib. Quldarlıqdan fərqli olaraq feodalizmdə istehsalçılar bilavasitə zorla istismar olunmurdular, dolayısı ilə, torpaqdan istifadənin müqabilində müəyyən qədər məhsuldan özlərinə saxlamaq şərti ilə həvəsləndirilirdilər. Bu sinifli cəmiyətdə istehsalçının istismarının təkamülü idi. Sonraki kapitalizm quruluşunda istehsalçının həvəsləndirilməsi, bazar və pul münasibətlərinin inkişaf etməsi nəticəsində, natural deyil, pul ilə həyata keçirilməyə başladı, yəni onlar muzdlu oldu. [2]
Feodal nərdivanı
Feodal nərdivanı — feodal torpaq münasibətlərinin təzahürü olan feodalların iyerarxiyası. Feodalizmin strukturu torpaq mülkiyəti münasibətləri ilə və bununla bağlı olan siyasi hakimiyyətlə müəyyən olunurdu. Artıq qurulmuş feodalizm mərhələsində bu münasibətlər feodal iyerarxiya formasında təzahür edirdi. Feodal nərdivanın başında ali süzeren və dövlətin nominal başçısı — kral(şah, xaqan) dururdu. Öz domenindən başqa, onun bütün ölkə ərazisində bəzi ali hüquqları da vardı(hərbi komandanlıq, məhkəmə bannı və başqa). İkinci pillədə iri feodallar dururdu — kralın bilavasitə vassalları — arxiyepiskoplar, yepiskoplar, hersoqlar, qraflar(xan,knyaz) və b. Onlar öz mülklərində məhkəmə-inzibati, pul kəsmək, vergi və xərac yığmaq kimi ali dövlət hökmünə malik idilər. Üçüncü pillədə-kral vassallarının vassalları dururdu — baronlar(bəy, məlik), onların iri mülkləri vardı və onlar orada faktiki muxtar idilər. Ən sonuncu pilləni cəngavərlər tuturdu. Birqalxanlı cəngavərlərin vassalları olmurdu, onların ancaq, artıq feodal nərdivanından kənarda qalan, asılı kəndliləri vardı. Hər bir feodal özündən yuxarıda duran feodalın vassalı və öz növbəsində daha aşağıda duranın süzereni idi. Ancaq kral öz ölkəsində heç kimin vassalı deyildi(o ancaq başqa kralın və ya papanın vassalı ola bilərdi).
Vassal asılılığın əsasını şərti torpaq mülkiyyəti təşkil edirdi(benefisiy, feod,len-(alman.)., fyef-frans., iqta-ərəb.) Adətən bu torpaq idi, bəzən müəyyən feodal gəlir qaynaqları -renta və başqa gəlir qaynağından istifadəyə icazə verən vəzifə. Feoda formal olaraq senyorun-süzerenin ali mülkiyəti altında qalırdı, ama bilavasitə o, rentanı bütövlükdə və ya onun əhəmiyyətli hissəsini alan, vassalın hökmündə idi. Senyor vassalın ancaq adətlə müəyyən olunmuş hərbi xidmətindən istifadə edirdi və bəzən ondan pul ödənişi-relyef alırdı. Vassalın mütləq hərbi xidməti 40 gündən artıq deyildi. Vassalın öz öhdəçiliyini yerinə yetirməməsi lenin itirilməsinə gətirirdi. Vassal hərbi müqavimət göstərə və öz torpağını müdafiə edə bilərdi (onun buna demək olar ki, tamamilə hüququ çatırdı). 9–11 əsrlərdə benefisilər irsi oldu və vassalı torpaqdan məhrum etmək daha da çətinləşdi.
Feodal adətə görə senyorun vassalın hökmünə feodun verilməsi(investitura-lat.)təntənəli,bir çox vassalın təmsil olunduğu şəraitdə baş verirdi. Vassal senyorun qarşısında bir dizi üstünə çökürdü və "onun adamı" olmasını elan edirdi. Və öz əlini senyorun əlinə qoyaraq ona sədaqət andı içirdi. Bu və ya digər tərəfin vassal süzeren münasibətlərini pozması münasibətlərin qırılmasına səbəb olurdu. Özüdə əgər bu ağanın günahı idisə, vassal feodu özündə saxlayaraq öz ağasını tərk etmək hüququna malik idi.
Səlcuqlular
Səlcuqlar və ya Səlcuqoğulları – 1038-ci ildən 1157-ci ilədək movcud olmuş nəhəng Türk müsəlman Sultanlığını (İmperiyasını) qurmuş Oğuz – Türk sülaləsi.
Səlcuq immperatorluğu XI əsrin ortalarında Mərkəzi Asiya dan Aralıq dənizi sahillərinə və Dərbənd keçidindən tutmuş Fars körfəzi nə qədər olan ərazilərdə yaranmışdır.Səlcuq türkləri Oğuz türklərinin Qınıq tayfasına mənsub olmuşlar.Bu tayfa adını türk sərkərdəsi olan Səlcuğun adından götürmüşdür.
Səlcuqlar Qəznəlilər tərəfindən sıxışdırıldıqdan sonra qərbə doğru axışdılar.Azərbaycan və İran torpaqların keçib Bizans torpaqlarına hücum etdilər.Daha sonra Van gölü hövzəsi,Naxçıvan və onun ətrafındakı Azərbaycan torpaqlarını nəzarət altına aldılar.
Səlib yürüşləri
Səlib yürüşləri və ya xaç yürüşləri — Qərbi Avropa ölkələrinin Fələstini və başqa əraziləri istila etmək məqsədilə XI–XII əsrlərdə Yaxın Şərqə hərbi səfərlərinin ümumiləşdirilmiş adı.
Moğol istilası
Çingiz xanın başçılığı ilə monqolların silsilə istilaları nəzərdə tutulur. Bu istilalar çox qanlı olmuş və monqolların Asiyada hegemoniya qurmasına vəsilə olmuşdur.
Yüzillik müharibə
Yüzillik müharibə (1337–1453) — İngiltərə və Fransa arasında yüz ildən artıq (fasilələrlə) davam etmiş müharibə. Əslində 116 il davam etmişdir. Müharibə İngiltərə üstünlüyü ilə başlasa və uzun müddət belə davam etsə də, sonda Fransa qalibiyyətiylə sonlanmışdır
Reformasiya
Reformasiya — XV–XVI əsrlərdə Katolik kilsəsi qarşı başlanan dini etirazlar.
Rekonkista
Rekonkista — Pireney yarımadasında yaşayan müsəlmanların xristianlar tərəfindən sıxışdırılar çıxarılmasına səbəb olmuş, dini məzmunlu hərəkat. Rekonkista hərəkatı Qranada əmirliyinin 1492-ci ildə dağılması nəticəsində uğurla başa çatmışdır.Ərəblər ilk dəfə olaraq Pireney yarımadasına 711-ci ildə Tariq bin Ziyadın başçılığı altında gəlmişdilər. Ərəblərin İspaniyada ağalığı 781 il davam etmişdir. Bu dövr ərzində müsəlmanlar xristianlarla və yəhudilərlə çox tərəfli münasibətlər qurmuşdular. Ərəblər təkcə dövlətçilik sahəsində deyil, eyni zamanda mədəniyyət sahəsində də böyük işlər görmüşdür. Qranada şəhərində yerləşən və Qranada əmirliyinin hakimiyyəti dövründə inşa olunmuş Əlhambra sarayı, müsəlmanlar tərəfindən tikilmişdir. İspaniyada yaşayan xristinların müsəlmanlara olan münasibəti IX əsrdən etibarən dəyişməyə başladı. 718-ci ildə Şimali İspaniyada dağlarda yerləşən mağaralarda rekonkista hərəkatı üçün döyüşçülər hazırlanırdı. Rekonkista hərəkatının ilk dövrü 718–1085-ci illəri, ikinci dövrü isə 1085–1238-ci illəri əhatə edir.
1238-ci ildən 1492-ci ilə qədər davam etmiş, üçüncü mərhələ isə Qranada əmirliyinin dağılması ilə nəticələnmişdir. 1492-ci ildə İspaniyada ərəblərin hakimiyyətinə son qoyulmasından sonra, yəhudilərin deportasiya edilməsinə başlanıldı. 1610-cu ilə qədər müsəlmanlar və yəhudilərin hamısı İspaniyadan qovuldu. İspaniyada güclü katolik — xristian dövləti yaradıldı. İspaniyadan qovulan və əndəlüs qaçqınları adlanan toplumu yalnız Osmanlı imperiyası qəbul etmişdi. 1492-ci ilin 2 yanvar tarixində sonuncu Qranada əmiri XII Məhəmməd əbu Abdullahın təslim olması ilə rekonkista hərəkatı yekunlaşdı. 1508-ci ildə xristianlar tərəfindən qəbul olunan qərara əsasən, müsəlmanlar öz dini geyimlərini 6 il müddətində tərk etməli, əvəzində isə xristian geyimləri geyinməli idilər.
XVI əsr boyu müsəlmanlar arasında xristianlıq təbliğatı aparılmışdır. Xristianlığı qəbul edən müsəlmanlar vəzifələrə təyin olunur və onlara torpaq sahələri verilirdi. Təkcə XVI əsrdə üç milyon müsəlman sürgün və ölümlə üzləşmişdir. Xristianlar tərəfindən aparılan əsas təbliğatın biridə, müsəlanmlar tərəfindən tikilmiş tikililərin dağıdılması və ya fəaliyyət sahələrinin dəyişdirilməsindən ibarət idi. Bu yolla onlarla məscid və kitabxana dağıdılaraq yandırılmışdır. Hal-hazırda mövcud olan tarixi tikililərdən yalnız Kardoba şəhərində yerləşən və bu gün kafedral kimi istifadə olunan Kardoba Ulu Məscidi və Əl-Kəsər sarayını və Qranada şəhərində yerləşən və Qranada əmirlərinin mərkəz sarayı olmuş Əlhambra sarayını misal göstərmək olar.
Coğrafi kəşflər
Coğrafi kəşflər — XV–XVI əsrlərdə Avropalılar tərəfindən yeni ticarət yollarının axtarılması məqsədi ilə başladılan və yeni okeanların, qitələrin kəşf edilməsi ilə nəticələnmiş kəşflərə verilən ad. Avropada olan səyyah və dənizçilərdə olan böyük maraq coğrafi kəşflərin başlanmasına böyük təkan vermişdir. Digər tərəfdən orta əsrlərdə Avropada iqtisadi vəziyyətin gərgin olması, insanların yeni zəngin torpaqlar axtarması həvəsini daha da sürətləndirirdi. İlk coğrafi kəşflər Atlantik okeanı və Afrika sahillərindən, fransız və cenoalı gəmiçilər tərəfindən başladılmışdır. Kanar adaları və Azor adalarının kəşf edilməsi, bu səyahətlər nəticəsində mümkün olmuşdur.
Osmanlı imperiyası
Osmanlı İmperiyası (Osmanlıca: دولت عالیه عثمانیه, Devlet-i Âliyye-i Osmaniyye ) — çoxmillətli və çoxdinli Türk dövləti. 1922-ci ildə səltənətin qaldırılması ve monarxiyadan respublikaya keçidin rəsmiləşməsindən sonra Türkiyə dövlətinin tarixində Osmanlı dönəmi bitmiş, dövlət mövcudiyyətinə cümhuriyyət olaraq davam etmişdir.
Həmçinin bax
Son orta əsrlər
Təkin
Təkin — ad, soyad.
Pseudocolus
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid göbələk cinsi.
Vərik (Səlmas)
Vərik - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Səlmas şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 177 nəfər. yaşayır (32 ailə).
Ko Un
Ko Un— (kor. 고은, 1 avqust 1933, Gunsan şəhəri, Jeonlabukdo əyaləti, Koreya Respublikası) — Koreya şairi və nasiri, ictimai xadim, insan hüquqları müdafiçəsi
Həyatı
Cənubi Koreya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri olan Ko Un 1933-cü ilin avqust ayın¬ın 1-də Koreya Respublikasının Jeonlabukdo əyalətinin Gunsan şəhərində anadan olmuşdur. Koreya müharibəsində böyük çətinliklərlə üzləşmişdir. 1952-ci ildə - on səkkiz yaşında buddist rahibi olmuşdur. 1957-ci ildə başqa bir rahiblə Buddist təmayüllü qəzet qurmuş və onun baş redaktoru olmuşdur. Həmin qəzetin səhifələrində ilk şeir və esselərini dərc etmişdir.
1958-ci ildə görkəmli şair Ço Çi Xunun tövsiyəsi ilə “Müasir ədəbiyyat” ədəbi toplusunda dərc olunan həcmcə kiçik “Vərəm” adlı şeiri ilə ədəbiyyat aləminə qədəm qoymuş, ilin şairi seçilmişdir.
1962-ci ildə Ko Unun ilk şeirlər toplusu olan "Özgə dünya həssaslığı" kitabı nəşr edilir. Bu dönəmdə o, nəinki Buddist dairələrdə, həmçinin ədəbi mühitdə kifayət qədər tanınırdı. O, Çondung məbədinin baş rahibi, sonra təhsil direktoru və Haein məbədinin rəhbəri vəzifəsini icra etmiş və nəhayət Milli Rahiblər Birliyi Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilmişdir.
1962-ci ildə ildə rahiblikdən uzaqlaşaq dünyəvi həyata qayıtmışdır. Bu dönəmlərdə o, rus yazıçısı Mixail Şoloxovun “Sakit Don” romanını yapon dilinə tərcümədə oxumuş və əsər geniş miqyaslılığı və mürəkkəbliyi ilə onu heyrətləndirmiş, bu səbəbdən bütün əlyazmalarını yandıraraq ümidsizliyə qapılmışdır.
1963-1966-cı illərdə Ceju şəhərində bir uşaq evi qurmuşdur. Sonra ölkənin paytaxtı Seula köçmüş, ancaq orada özünü tapa bilmədiyindən depressiyaya qapılmışdır. Həyatla barışa bilməyərək 1970-ci ildə intihara cəhd etmişdir. Dördüncü Respublika dövründə insan hüquqları uğrunda fəal mübarizəyə qoşulmuşdur. Bir neçə dəfə (1974, 1979, 1980, 1989) həbs edilmişdir. Çon Du Hvanın hərbi çevrilişindən sonra iyirmi il həbs cəzasına məhkum edilmiş, 1982-ci ilin avqustunda sərbəst buraxılmışdır.
Ko Un Koreyada demokratiya uğrunda fəal mübarizlərdən biri kimi tanınır. O, 1983-cü ildə evlənərək Anson şəhərində məskunlaşmış və yaradıcılığının ən məhsuldar mərhələsi başlamışdır.
Koreya Respublikasının Dongduk Universitetinin (2010) və Jonbuk Universitetinin (2011) fəxri doktoru seçilmişdir. 2011-ci ildə Dünya Poeziya Akademiyasının (World Poetry Academy) Fəxri Komitəsinə üzv seçilmişdir. 2014-cü ildə YUNESKO üzrə Koreyanın Milli Komissiyasının xoşməramlı səfiri seçilmişdir.
2018-ci ildə cinsi təcavüz qalmaqalında adı hallandığına görə əsərləri dərsliklərdən çıxarılmış, ev muzeyi qapadılmışdır.
Ədəbi yaradıcılığı
Ko Un 1958-ci ildən nəşr olunmağa başlamışdır. Onun ilk şeir kitabı olan «Piangamseung» 1960-cı ildə nəşr olunmuşdur. Bunun ardınca «Bir rüzgar», epik şeir kitabı «Bekdusan» (7 kitab), «On min can» (bütövlükdə 30 kitab), Ko Un Şeir Antologiyası (2 kitab), Ko Un Şeir Seriyası (cəmi 38 kitab) olmaq üzrə 150 kitabı nəşr edilmişdir.
1989-cu ildən etibarən əsərləri ingilis, fransız, alman, ispan, rumın, çex, türk, rus, yapon, Çin, Vyetnam və başqa dillərə çevrilmişdir. Əsərləri dünya ədəbiyyat çevrəsi və oxucular tərəfindən böyük maraqla qarşılanmışdır.