cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əqrəb (hərbi birləşmə)
Yaradılması
Azərbaycanın Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının xüsusi təyinatlı hərbi qulluqçulardan ibarət xüsusi təyinatlı dəstələri mövcuddur. Həmin dəstərin hamısı vahid "Kommando" adı altında birləşiblər. Ümumi olaraq isə Daxili Qoşunların 9 Xüsusi Təyinatlı Dəstəsi mövcuddur. "Əqrəb" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsidə onlardan biridir.
"Əqrəb" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsi əsasən gizirlərdən və zabitlərdən ibarətdir. Baş geyimləri qırmızı beretdir. Komandirləri "Qarabağ" ordenli mayor Ələsgər Muxtarovdur.
Tarixi
"Əqrəb" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsinin hərbi qulluqçuları 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayıl şəhərinin, Füzuli şəhərinin və Xocavənd şəhərinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə savaşmışdır. Dəstənin şəxsi heyətindən 6 nəfər şəhid olmuşdur. XTD Komandiri Ələsgər Muxtarov döyüşlər zamanı Xocavənd rayonunun Qırmızı Bazar istiqamətində yaralanmışdır.
NGC 2480
NGC 2480, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əkizlər bürcü istiqamətində yerləşir. SBcd tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kafil (Çaypara)
Kafil - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaypara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 126 nəfər yaşayır (25 ailə).
İzmirin mühasirəsi
İzmirin Mühasirəsi Türk əsilli Əmir Teymurun 1402-ci ilin dekabrında İzmir limanını və dəniz qalasını Rodos dan olan Malta ordeni cəngavərlərindən almasıdır. Türklər limanı mühasirəyə aldılar və mühasirə avadanlıqları ilə istehkamlara iri daş parçaları atdılar, sayı cəmi 200-ə yaxın olan cəngavərlər isə oxlar və yandırıcı raketlərlə cavab verdilər. Cəngavərlər iki həftə ərzində özlərindən daha güclü rəqibə müqavimət göstərdikdən sonra qalanın xarici divarları lağım larla dağıdıldı və onları aşmaq mümkün oldu. Qarnizonun bir hissəsi dəniz yolu ilə qaçdı, lakin şəhər və onun sakinləri məhv edildilər.
Mühasirənin əsas yazılı mənbələri Teymurun xələflərinin xidmətində yazan ərəb tarixçisi İbn Ərəbşah və fars tarixçiləri Şərəfəddin Əli Yəzdi və Mirhənddir. XVII əsrin əvvəllərində Cakomo Bosio tərəfindən yazılmış Malta ordeni cəngavərlərinin rəsmi tarixi də mühüm mənbədir. Neşri və Künhü'l-Əhbarın yazıları, Gelibolulu Mustafa Əlinin yazıları Osmanlı perspektivindən, Dukas və Laonikos Halkokondilis Bizanslı perspektivindən; Agostino Giustiniani də Genuyalıların perspektivindən hadisəni nəql etmişdir.
Hazırlıqlar
1334-cü ildə səlib yürüşündə İzmir alındı və Papa dövlətinin şəhəri oldu. Türklər Kadifekaleni tutdular, ancaq dəniz qalası limanın nəzarətini Səlibçilərdə saxladı. 1374-cü ildən sonra Rodos cəngavərləri dəniz qalasının müdafiəsini öz üzərinə götürdülər. 1400-cü ildə Teymur Osmanlı imperiyasına qarşı müharibə elan etdi və 20 iyul 1402-ci ildə Ankara döyüşündə qalib gəldi.
Ankaradan sonra Yenifoçadakı Genuya maonasındakı hərbi kazarma Qaleazzo adlı bir adamı şərtləri müzakirə etmək üçün Teymurun düşərgəsinə səfir göndərdi. Üç gün orada qalan Qaleazzo sentyabrın 22-də razılaşma ilə Yenifoçaya qayıdır. Daha sonra Xios adasına Genuya manoasının üzvü Dominik de Alamaniya adlı cəngavər göndərildi və o, yerli liderləri Teymurla müttəfiqlik etməməyə çağırdı.
Teymurun orduları Anadolu çöllərindəki türk məskənlərini hədəfə alarkən, Rodos cəngavərləri İzmirin müdafiəsinə hazırlaşırdılar. 1398-ci ildə Gilloyme de Munte adlı cəngavərin göstərişi ilə qala ilə materikdən ayrılan dənizə aparan burun boyunca dərin bir xəndək qazıldı. 1402-ci ildə İzmir qarnizonunda Kastiliyalı İniqo de Alfaronun komandanlığı altında 200 cəngavər var idi. Qarnizonun maaşı ildə hər cəngavər üçün 100 florinə qədər yüksəldi. İzmirin müdafiəsi üçün artan xərcləri ödəmək üçün mərkəzi monastır digər monastırlardan 20.000 florin məbləğində fövqəladə müavinət ayırdı.
Admiral Buffilo Panizzatti 1402-ci ilin yayında müdafiə hazırlıqlarına cavabdeh idi, o da İlxanlılar gəlməmişdən əvvəl müdafiə sistemini gücləndirmək fikrində idi. Limandan daima sursat, ləvazimat, pul və dəstək qüvvələri gəlirdi. Qarnizonun davranışı özünə inamlı idi. Teymur haqqında araşdırma aparan tarixçilərin fikrincə, qalanın keçilməz olduğu düşünülürdü. Kənd yerlərində yaşayan yunanlar sığınacaq üçün şəhərə qaçdılar.
Mühasirə xərclərinin qarşısını almaq üçün Teymur iki elçini, Mirzə Pir Məhəmməd və Şeyx Nurəddini göndərdi ki, cəngavərlərə ya İslamı qəbul etsinlər, ya da cizyə ödəmələri tələbini çatdırsınlar. Tələb rədd edildi, lakin Rodosdakı Böyük Rəhbər Filibert de Neyllakın Kritdən olan elçisinə görə, Böyük Rəhbər Teymura elçi göndərmişdi. Dövrün papa notariusu Niehaymlı Ditrixin dediyinə görə, İniqo adlı bir xristian yepiskopunun ona təklif etdiyi kimi Teymurun bayrağını divarlara assaydı, İzmir xilas olacaqdı. Ditrix həmin yepiskopun adını çəkməmişdir, lakin onun Naxçıvanın katolik yepiskopu Fransisk olduğu güman edilir.
Mühasirə
2 dekabr 1402-ci ildə ( 6 Cəmadiyələvvəl 805) Teymur özü orta ordusunun başında İzmir qapılarına gəldi. Sonra nəvəsi Məhəmməd Sultan Mirzənin komandanlığı altında olan sol ordusuna, oğlu Miranşahın komandanlığı altındakı sağ ordusuna da ona qoşulmağı əmr etdi. Orta ordu bərzəx boyunca divarları katapultlarla bombalamağa başladı və lağımlarla divarları dağıtmaq üçün işə başladı. Müəyyən anda xəndək doldu. Nəhəng taxta təkərləri olan böyük, örtülü platformalar xarici divara doğru itələnmişdi. Hər biri 200 adam tuta bilərdi. Nərdivanlarla əhatə olunmuş şəkildə onlar divarı yarmağa cəhd göstərdilər. Ümumi mühasirə qüvvələri 4000 nəfərdən ibarət idi.
Teymuri tarixçilərinin yazdığına görə, Teymur Məlikşaha limanın girişini bağlamaq üçün dayaqlar üzərində böyük taxta platforma tikməyi əmr etmiş və bu, üç gün çəkmişdir. Dukas isə əksinə, gəmilərin qarşısını almaq üçün limanın daşlarla doldurulduğunu deyir. Bir neçə gün ərzində sağ və sol ordular meydana yetişdilər və ümumi bombardman əmri verildi. Barıtdan bəhs edilməsə də, müdafiəçilər naftadan və yunan atəşindən istifadə ediblər. Şərafəddinə görə:"Katapultlar və qoçbaşlar [mühasirədə istifadə olunan] divarları və qüllələri sındırdılar və qorxmaz mühasirəyə alınan cəngavərlər təkərli oxları [ sic ], nafta çanağı, yunan atəşi, fişəng oxları və daşları keçmədən atmağı dayandırmadılar. Bu vaxt elə güclü yağış yağdı ki, sanki dünya ikinci seldə məhv olacaqdı."Çöl divarları yalnız iki günlük lağımdan sonra sındırıldı. Bunun üçün Teymur tunelləri dəstəkləyən çalı yığınlarının yandırılmasını əmr etdi. Nəticədə istehkamları məhv edən və müdafiəçiləri dağıntılar altında qoyan partlayış oldu. Sonra Teymurun qoşunları şəhərə daxil oldular. Bəzi xaotik döyüşlərdən sonra cəngavərlər öz gəmilərinə qaçdılar və yerli xristian əhali öldürüldü. Yardım üçün şəhərə gələn bəzi gəmilər mühasirə qurğularını görüb geri çəkildilər, çünki həm atılan daşlar onlar üçün təhlükə idi, həm də öldürülənlərin başı onlara doğru atılırdı. Şəhərin özü və ya səlibçilərin nəzarəti altında olan bir hissəsi tamamilə məhv edildi. Mühasirə on beş gün davam etdi. Kastiliyalı İnigo de Alfaro kimi bəzi cəngavərlər öz qayıqlarına atılaraq qaçmağı bacardılar.
İzmirdən geri çəkilməzdən əvvəl Teymur dəniz qalasının dağıdılmasını və əvvəllər akropolu qoruyan və türklərin əlində olan Kadifekalenin möhkəmləndirilməsini əmr etdi.
Taleyi
İzmirin fəthindən sonra Foçadakı Genuya məntəqəsi Teymurun nəvəsi Məhəmməd Sultan Mirzənin ordularının təhlükəsi altında idi. Yenifoçanın ardınca döyüşmədən təslim oldu. Lesbos lordu II Françesko Qatilusio da Məhəmməd Sultana təslim oldu və xərac verməyi təklif etdi. Saqqız adasındakı Genuya məmurları və Osmanlı şahzadəsi İsa Çələbi Ayasolukda (indiki Səlcuq) Teymurun yanına elçilər göndərərək hörmətlərini bildirdilər. Bu təslimlər nəticəsində Teymur donanması olmadığı halda Egey dənizində iki adanı ələ keçirdi.
İzmirin mühasirəsi xəbəri Qərbi Avropada geniş yayılmasa da, Teymurun hərbi gücünü hamıya məlum etdi. İzmirin fəthi xəbəri Bizans kanalları ilə 28 fevral 1403-cü ildə Araqon kralı Martinə çatır. O, həmin gün Kastiliya kralı III. Enrikeyə məktub yazaraq Timuru amansızcasına tənqid edib. O həmçinin mart ayında Papa XIII. Benediktə Teymura qarşı səlib yürüşü başlamaq fikrini təklif etdi. Lakin Teymur illərdir Bizans İmperiyasını (və İzmiri) sıxışdıran Osmanlı imperiyasını döyüşdə məğlub etdiyi üçün Avropada ona qarşı ümumi münasibət müsbət idi.
Andrea Redusio de Quero özünün Chronicon Tarvisinum- da yazdığı kimi, Teymur İzmirin fəthindən çox qürur duyurdu, çünki şəhər Osmanlının çoxsaylı səylərinə müqavimət göstərmişdi.
İzmir itirildikdə və Osmanlı İmperatorluğu Fetret Dövrünə daxil olduqda, Filibert de Neyllak 1402-08-ci illər arasında Anadolu sahillərinin çox cənubunda yerləşən antik Halikarnas şəhərini almaq fürsəti əldə etdi. Orada o, Müqəddəs Pyotr (və ya şəhərin türkcə Bodrum adının mənşəyi olan Petrounion) qalasını tikdi. Bu qala 1523-cü ilə qədər Cəngavərlərin nəzarəti altında qaldı.
Sayram-Uqam Milli Parkı
Ərazi çöldən yüksək hündürlük zonalarına qədər çiçəkli icmaları əhatə edən yüksək növ müxtəlifliyinə malikdir. Bura xüsusilə ardıc meşələri və meyvə və qoz-fındıq ağacları ilə məşhurdur. Parkın sərhədi Çimkənd şəhərinin 30 km cənub-şərqindən, Özbəkistanın paytaxtı Daşkəndin isə 50 km şimal-şərqindən keçir.
İqlim
Sayram-Uqam bölgəsinin iqlimi "soyuq yarımsəhra iqlimi" olaraq təsnif edilmişdir. Bu iqlim səhra və rütubətli iqlimlər arasında yerləşən çöl zonasına xasdır. Tipik olaraq, yağıntı buxarlanmadan artıqdır. Sayram-Uqam rayonunda temperatur yanvar ayında orta hesabla -1.9 C, iyulda isə təxminən 25.9 C ola bilər. Əraziyə düşən orta yağıntı miqdarı ildə 362 mm-dir və hündürlük və yerləşmə səbəbindən dəyişə bilər.
Bitkilər və heyvanlar
Parkda dağ çölündən alp çəmənliyinə və buzu zirvələrə qədər yeddi təbii hündürlük zonası mövcuddur. Parkın təxminən üçdə biri seyrək meşələr də daxil olmaqla meşəlikdir. Meşə olmayan əraziyə qayalı zirvələr və 11 km²-dən çox ərazinin əhatə edən buzlaqlar daxildir. Bölgə tanınmış becərilən meyvə və qoz ağaclarının bir çox vəhşi növünə sahib olması ilə məşhurdur. Alimlər parkda 35-i endemik olmaqla 1635 bitki növü qeydə almışdırlar. Parkdakı bilinən 59 məməli növündən 22-si ev siçanı, taxta siçanı və Türküstan siçovulu da daxil olmaqla gəmiricilərdir. Yırtıcılara tülkü, canavar və çaqqal daxildir. Ərazidə həmçinin dağ keçiləri, qaban və cüyür mövcud olsa da, keçmişdəki ovçuluq fəaliyyəti bəzi silsilələrdəki mövcudluğunu azaldmışdır.
Turizm
Ərazinin böyük hissəsi təbiəti qorumaq məqsədi ilə mühafizə edilsə də, parkda 10 turizm marşrutu mövcuddur. Marşrutlar piyada gəzinti, at və bəzi uzunluqlardakı avtobuslar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Gəzinti yolları 7-72 km uzunluğundadır. Digər obyektlərə düşərgələr, gəzinti marşrutları, gözətçi platformaları, hamamlar və saunalar, yurdlar və otel daxildir.
Kaluqa (balıq)
Kaluqa — Nərələr fəsiləsindən balıq, Ağ balıqlar cinsinə aid baliq növü. Amur çayı hövzəsində 55° ş.e və 34° ş.e arasında yerləşən bölgədə yaşayır. Onlsra hətta 50 metr suyun dərinliyində belə rastlamaq mümkündür. Maksimal qeydə alınmış uzunluğu 560 sm təşkil etmişdir. Olduqca əhəmiyyəli balıq növüdür. Sənaye əhəmiyyətlidir.
Təsviri
Balığın beli boz-qızılı, qarnı isə ağdır.
Yayılması
Kaluqa əsasən Amur çayının hövzələlərində rast gəlinir. Onlar nadir hallarda olsada Arqun və Şilka çaylarında rast gəlinir. Sunqari və Ussuri çaylaylarında isə Çinin həyata keçirdiyi ovla əlaqədar sayları tükınmişdir. Oxot dənizi ərazisində az saylı da olsa müşahidə edilir. Onlar Kamçatka yarımadası, Hokkaydo, Saxalin adalarında rast gəlinir. Kaluqanın əsas yayılma arealı Amur limanı dır
Həyat tərzi
thumb|300px|left Kaluqalar 230 sm uzunluğa 16–17-ci illində çatırlar. Onlar 5–6 metr uzunluğa 48–55 ilində çatırlar, çəkiləri 1200 kq qədər çatır. 2012-ci ilin mayında çinli balıqçılar Amurlar 600 kq çəkisi olan balıq tutmuşdular. 2015-ci ilin mayında çinlilər 53-illik olan Kaluqanı tutmuşlar. Onun çəkisi 350 kq təşkil edirdi. Bu balıqlar 4100 mindən 1,5 milyona qədər kürü tökə bilirlər. Kürüləmə dönəmi may-iyul aylarına təsadüf edir. Dənaye əhəmiyyətli balıqların çəkisi 150 kq olur.
Kürü 2,5–4 mm çəkiyə sahib olur. Embrionlaşma 18,0 °C 108 saat ərzində baş verir. Artıq payızın sonları uzunluqları 20–30 sm, çəkiləri isı 17–97 qram olur. Bir ilin tamamında çəkiləri 150 q, uzunluqları isə 33 sm təşkil edir. 20–22 yaşında çəkiləri 100 kq, uzunluqları isə 230–250 sm çatır. Yaşlı fərdlər arasında dişilər üstünlük təşkil edir (70%).
Tomsk
Tomsk — Rusiyada şəhər. Tomsk vilayətinin mərkəzi.
Tomsk Sibir ərazisində yerləşən ən qədim tarixə malik şəhərlərdən biridir. 2014-cü ildə şəhərin əsasının qoyulmasının 410-cu ildönümü qeyd olunmuşdur. Şəhərdə tədris və elmi mərkəz olaraq fəaliyyət göstərən 7 dövlət universiteti yerləşir. Burada yerləşən Tomsk Dövlət Universiteti bütün Sibir ərazisində yaradılmış ilk ali təhsil müəssisəsi hesab olunur.
Yu Jenton
Yu Şentonq (8 iyun 1968) — Çini təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Yu Şentonq Çini 1992-ci ildə Barselona şəhərində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və cüt turnirdə 5-ci pillənin sahibi olub.
Yuxarı Çavan (Marağa)
Yuxarı Çavan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Marağa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 995 nəfər yaşayır (194 ailə).
Yeni kurs (Trotski)
"Yeni kurs" — Lev Trotski tərəfindən yazılmış və 11 dekabr 1923-cü ildə "Pravda" qəzetində dərc edilmiş məqalə; sonradan yeni materiallarla tamamlandı və eyni başlıq altında ayrıca broşüra kimi nəşr olundu. Trotski bu əsərində bolşeviklər Partiyasının tədricən bürokratikləşməsi mövzusunda öz müşahidələrini açıqladı və mübarizə vasitəsi kimi SSRİ-də bütövlükdə birpartiyalı sistemin saxlanılması şərti ilə partiya həyatının demokratikləşdirilməsini təklif etdi. Məqalə mühüm təbliğat materialına çevrildi və onun ideyaları bolşeviklər sıralarında, xüsusən də Moskvada kifayət qədər dəstək aldı; Trotskinin fikirləri sovet gəncləri arasında da məşhur idi. “RK(b)P daxilində hakimiyyətin yenidən bölüşdürülməsi” kursu əsas sovet liderlərinin qarşılıqlı tənqidinə səbəb oldu, onlar Trotskinin “partiya yoldaşları” ilə şəxsi münaqişələrini bu əsərin ortaya çıxmasına səbəb kimi gördülər və bu işdən imtina etdilər. 1924-cü ilin yanvarında XIII partiya konfransında konfrans iştirakçıları Trotskinin tərəfdarlarını partiyada “xırda burjua” cərəyanı kimi xarakterizə edirdilər. Sonrakı illərdə Yeni kursun rədd edilməsi Sovet İttifaqının tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Broşür dünyanın bir çox dillərinə tərcümə edilmiş və dəfələrlə təkrar nəşr edilmişdir.
Aleksandr Lentsov
Həyatı
2008-ci ildə Rusiya Federasiyası Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının Hərbi Akademiyasında Ali Akademik Kursları bitirmişdir.
2009-cu il avqustun 5-dən — Hava-Dəniz Qüvvələrinin komandanının müavini olub. 13 dekabr 2011-ci ildə general-leytenant hərbi rütbəsi verilmişdir.
31 iyul 2013-cü ildə Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin fərmanı ilə o, Rusiya Federasiyasının Quru Qoşunlarının Ali Baş Komandanının müavini təyin edilib.
2014-cü ilin sentyabr-dekabr aylarında Ukraynanın şərqində baş verən silahlı münaqişə zamanı o, Ukraynanın Donetsk vilayətinin Soledar və Debaltsevo şəhərlərində atəşkəs məsələlərinin monitorinqi və əlaqələndirilməsi üzrə birgə Rusiya-Ukrayna mərkəzində bir qrup rus hərbçisinə rəhbərlik edib.
13 dekabr 2014-cü ildə ona general-polkovnik rütbəsi verilmişdir.
15 fevral 2016-cı ildə Beynəlxalq Tank Biatlonu Federasiyasının prezidenti seçildi.
22 yanvar 2020-ci ildə Rusiya Prezidentinin fərmanı ilə o, Quru Qoşunları Baş Komandanının müavini vəzifəsindən azad edilərək Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirinin müşaviri təyin edilib.
Suriyadakı Rusiya Hərbi Əməliyyatının üzvü, 2016-cı ildə — Rusiya Federasiyasının Suriyadakı Silahlı Qüvvələri Qrupunun komendantlıqlar üzrə komandir müavini işləyib.
2023-cü il aprelin 25-də Rusiyanın Dağlıq Qarabağdakı sülhməramlı kontingentinin komandiri təyin edilib.
Mahmud Xudaverdiyev (Tacikistan)
Mahmud Xudaverdiyev (tacik :Махмуд Худойбердиев; ) — Tacikistanda üsyançıların lideri. O, əvvəlcə Tacikistan prezidenti Emoməli Rəhmonun müttəfiqi olsa da, sonralar müxalifətçi olmuşdur. Xudaverdiyev Tacikistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin keçmiş üzvü və Sovet Ordusunun keçmiş mayorudur. O, həmçinin Tacikistan ordusunun birinci briqadasının komandiri vəzifəsində çalışmışdır.
Alaş muxtariyyəti
Alaş muxtariyyəti (Алаш автономиясы; 1917—1920) — XX əsrin əvvəllərində müasir Qazaxıstan ərazisində, "Alaş-Orda" adlı hökumətin nəzarəti altında mövcud olan qazaxların muxtar dövlət quruluşu. Alaş muxtariyyəti, Alaş partiyası tərəfindən elan edilmiş və 5-13 dekabr 1917-ci il tarixlərində Orenburqda Ümumqırğız (Ümum-Qazax) Konqresi tərəfindən qurulmuşdur. 5 mart 1920-ci ildə Qırğızıstan Bölgəsinin işğal edilməsi ilə Bolşevik Hərbi İnqilab Komitəsi tərəfindən ləğv edilmişdir. Sovet hökuməti onun yerində 17 Avqust 1920-ci ildə Qırğızıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası, 1925-ci ildə onun adını dəyişdirərək Qazaxıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası, 1936-cı ildə isə Qazaxıstan Sovet Sosialist Respublikası təşkil etdi.
İkinci Ümumqırğız Qurultayı (İkinci Ümumqazax Qurultayı)
250px|thumb|right|[[Əlixan Bökeyxan, Alaş muxtariyyəti Hökumətinin sədri]] Qazaxlar arasında, Alaş Orda partiyasının yeganə siyasi rəqibi, hədəfləri olduqca qəribə olsa da, Alaş partiyasının hədəflərindən çox da fərqlənməyən, lakin qısa müddətdə bolşeviklərin müttəfiqlərindən birinə çevrilən və 1917-ci ilin dekabrında təsis məclisinə namizədliyini irəli sürən "Uç Jüz" partiyası idi. Bu namizədlərdən biri də Saken Seyfullin idi. Sarı-Arka qəzeti bu seçkilərin nəticələrini dərc etdi. Petropavlovsk uyezdində Alaşa 26.814 səs verildi, "Uç Juz" yalnız 36 səs aldı. Semipalatinsk bölgəsində Alaş 58.300, "Üç Juz" - yalnız 1, Omsk uyezdində də nəticələr oxşar idi - Alaşa 16.200 və 300 səs - "Üç Juz" üçün verilmişdi. Seçkilərin uğursuzluğundan sonra "Üç Juz" partiyası bolşevik proqramını qəbul etdiyini elan etdi. O, qazaxları Alaşın muxtariyyət tələbini rədd etməyə, gəncləri Alaşın yaratdığı milislərə verməməyə, onlara bir qəpik pul ianə etməməyə çağırdı.
Mahmud Xudaverdiyev (Tacikistan)
Mükafatlar
Xudverdiyev "Qırmızı ulduz" ordeni, "Şəxsi igidliyə görə" ordeni və "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.
Alaş muxtariyyəti
İkinci Ümumqırğız Qurultayı (İkinci Ümumqazax Qurultayı)
Belə şaraitdə və 1917-ci il Oktyabr inqilabından sonra mövcud olan vəziyyətə dair fəaliyyət proqramı hazırlamaq üçün, II Ümumqazax Qurultayı keçirmək qərarı alındı. 1917-ci il dekabrın 5-13-də Orenburq şəhərində keçirilən II Ümumqazax Qurultayında qazaxların neçə yaşayacaqları, hansı idarəetmə formasından istifadə edəcəkləri, kimlərlə ittifaqa girəcəkləri geniş müzakirə olundu. Türkistanın hər yerindən nümayəndə heyəti onun işində iştirak etdi. Qurultaya Bukey quberniyası (keçmiş Bökey Ordası), Ural, Turqay, Akmola, Semipalatinsk, Yeddisu, Sırdərya, Fərqana, Səmərqənd, Zakaspiysk vilayətlərindən, Altay quberniyasından və Amudarya torpaqlarından və qırğız mahallarından nümayəndələr qatılmışdılar. Dəvət olunanlar arasında yeni yaradılan Türkistan muxtariyyətinin baş naziri Mustafa Çokay da var idi. Qurultay Əlixan Bökeyxan, Əhməd Baytursunov, Miryaqub Dulatov, habelə İ.Omarov, S.Kadırbayev, S.Dosşanov tərəfindən təşkil edilmişdi. B.Kulmanov qurultayın sədri idi.
Qurultayın açılışında, nümayəndə heyətləri, əsasən Türkistanın cənubunun aclıq içində olduğunu söyləyərək açıqlamalar verdilər. Onlar insanların çaşqınlıq içində olduğunu, yerli hakimiyyət orqanlarının nizam-intizamı bərpa edə bilmədiyini bildirdilər. Bu xaişləri qətnamənin birinci bəndi olaraq müzakirə edən qurultay, "xalqı partiya mübarizəsinə son qoymağa və birləşməyə" çağırdı.
Qurultayın gündəmində əsas məsələlər aşağıdakılar idi:
Qurultayda əsas məsələ muxtariyyətin yaradılması idi. Əlixan Bökeyxan muxtariyyət haqqında məruzə etdi. Onun məruzəsi və Qazaxıstan muxtariyyəti məsələsi xüsusi komissiyaya təqdim edildi. Komissiya adından X.Qabasov çıxış etdi. Hesabatı müzakirə etdikdən sonra, faktı nəzərə alaraq:
Qurultay yekdilliklə Qırğızıstan bölgələrinin Muxtariyyətinin qurulmasına və ona "Alaş" adı verilməsinə qərar verdi. . Ardınca çoxluğun səsverməsi ilə Alaş Orda Muxtariyyatının qurulduğu elan edildi. 25 üzvdən ibarət müvəqqəti bir xalq məclisi quruldu, onlardan 10 yeri ruslara və bölgənin digər xalqlarının nümayəndələrinə verildi. Daha sonra Alaş-Kala adlandırılan Semipalatinsk, paytaxt seçildi.
Yeni qurulan hökumətin rəhbərliyinə Əlixan Bökeyxan seçildi. Qurultay Sovet hakimiyyətini tanımamağa qərar verdi. Qırmızı Ordunun Qırğızların ərazisinə girməsi vəziyyətində onu dəf etmək üçün öz milli ordusunu yaratmağa qərar verildi. Əlixan Bökeyxan və onunla həmfikir olanlar Başqırt-Tatar və Kokand Muxtariyyatı ilə birliktə hərəkət etməyi qəbul etmədi. Lakin yeni qurulan hökumətin yetərincə kadrı, ordusu olmadığından qazaxların yaşadığı böyük bir ərazini yeni qaydalarla idarəetmək mümkün olmur. Təsis məclisinin çağırılmasından və Rusiyada dünya dövlətləri tərəfindən tanınmış hökumətin qurulmasından əvvəl "Alaş-Orda" Ümumqırğız Müvəqqəti Xalq Şurası vasitəsilə qırğızların muxtar özünüidarəetməsinin dərhal həyata keçirilməsinə başlamaq təklif edildi. .
"Ağlar" və "Qırmızılar"la münasibət
Alaş Orda liderləri Sovet hökuməti ilə təmasda olmuşdular. Jaxanja Dusmuhəmmədov və Xəlil Dusmuhəmmədov V.İ.Lenin və İ.V.Stalinlə görüşmüşdülər. H.Qabbasov da İ.V.Stalin ilə Millətlər Xalq Komissarı olaraq danışıqlar aparmışdı. 1918-ci ilin yanvarında Alibi (Əli-Bəy) Cangildin (xaç suyuna salınmış qazax - Nikolay Stepnov adını almışdır.) Stalinə, Alaşın muxtariyyətini zəiflətmək üçün Turqay vilayyətində bolşeviklərin tərəfdarlarından qüvvələr toplamağa söz vermişdi. Yaz aylarında Dəşt-i Qıpçaq çölərindəki siyasi rəqabət anarxiyanın və şiddətin hökm sürdüyünü göstərirdi. 1918-ci ilin martında, Sarı Arka qəzeti, Alaş mətbəəsinin dağıldığını və bunun nəticəsində "Qazax" qəzetinin bağlanmasına məcbur olduğunu bildirdi. Məqalədə bolşeviklər bu hücuma görə, xüsusən Alibi (Əli-Bəy) Cangildin təşkilatçı kimi tənqid olunurdu.
Eləcə də, Alaş-Orda liderləri ataman A.Dutovla Sovet hakimiyyətinin Orenburqda devrilməsindən sonra, Samaradaki Təsis Məclisi Komitəsi ilə, Omskdakı Müvəqqəti Sibir Hökuməti (Ufa Kataloqu) ilə əlaqələr qurdular. 1917-ci il mayın 15-17-də Qostanayda Başqırd və Qazax milli hərəkatlarının - Başqurdistan və Alaş Cümhuriyyətinin nümayəndələrinin görüşü keçirildi, burada ortaq əks-sovet mübarizəsinin təşkili müzakirə edildi. Sovet hökuməti ilə təmaslardan və güzəştlərdən, Alaşordalılar Sovetlərə qarşı mübarizə aparmaq üçün Omsk hökuməti ilə ittifaqa girdilər.
1918-ci ilin iyununda Alaş-Ordanın qərarı qəbul edildi: “Sovet hökumətinin muxtar Alaş ərazisində verdiyi bütün fərmanlar etibarsız sayılacaq. Alaş-Orda Sədri A.Bukeyxan, üzvləri M. Tınışpaev, H.Qabbasov." Ancaq müstəqil Alaş-Orda Omskda yerləşən Müvəqqəti Ümumrusiya Hökumətinə lazım deyildi. 4 Noyabr 1918-ci il fərmanı ilə Qazaxıstanı özünə tabe etmək üçün onu ləğv etməyə çalışdılar. Rusiyanın ali hökmdarı Admiral A.Kolçak da Alaş-Ordanın tanınmasını rədd etdi.
11 sentyabr 1918-ci ildə Alaş-Ordanın Qərb şöbəsi, J.Dosmuhammedovun rəhbərlik etdiyi Ural bölgəsi mərkəzi Cambeytidə yerləşməklə quruldu. Şərq şöbəsinin mərkəzi Semipalatinskdən Jan Semeyə köçdü. 1919-cu ilin martında Kolçakın qoşunları Samara və Kazana qarşı qəti bir hücuma başladılar, aprel ayında bütün Uralı işğal etdilər və Volqaya yaxınlaşdılar. Qırmızı Ordunu güclü şəkildə didərgin saldılar. Vəziyyətdən istifadə edib "Alaş-Orda" Torqay çöllərində antisovet üsyan qaldırdı. Makan Jhumagulovun "Qartallar hündürlükdə ölür" kitabında bildirilir ki, sonra Mirjakip Dulatov başda olmaqla Alaş orda xalqı həbs olundu və 18 mayda qırmızı komandir Amangəldi İmanov güllələndi.
1919-cu ilin dekabrında Alaş-Orda Sovet təzyiqi və hərbi müdaxiləsi səbəbindən tabe olmaq məcburiyyətində qaldı. Alaş muxtariyyətinin bütün inzibati resursu məcbur şəkildə Sovetlərin idarəetmə orqanlarına tam inteqrasiya edildi. Alaş-Orda dərhal ləğv edildi və amnistiyaya baxmayaraq bütün liderləri 30-cu illərdə güllələndi və yaxud represiyaya uğradıldı. Alaş-Orda liderlərinin edamının qanuniliyi ilə bağlı istintaq rəsmi səviyyədə müzakirə olunmadı. .
Azərbaycanda dövlət çevrilişinə cəhd (1995)
1995 Azərbaycanda hərbi çevrilişə cəhd — 1995-ci ildə Xüsusi Təyinatlı Polis Dəstəsinin komandiri polkovnik Rövşən Cavadov rəhbərliyində Azərbaycan hərbçiləri tərəfindən edilən hərbi çevriliş cəhdidir. Məqsəd prezident Heydər Əliyevdən ölkə hakimiyyətini almaq və əvvəlki prezident Əbülfəz Elçibəyi hakimiyyətə gətirmək idi. Türkiyə prezidenti Süleyman Dəmirəl Türkiyədə çevrilişi dəstəkləyən ünsürlərdən xəbərdar olanda xəbərdar etmək üçün Əliyevə zəng elədi. 17 mart 1995-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin dəstələri üsyançıların düşərgəsini mühasirəyə aldı və hücum edərək Cavadovu öldürdü. 1996-cı il Susurluq qəzasından sonra Türkiyədə ortaya çıxan məlumatlar bəzi Türkiyə kəşfiyyatçılarının çevrilişi dəstəklədiyini və rol oynadığını üzə çıxardı.
Zəmin
12 dekabr 1994-cü ildə Korkut Eken (Türkiyənin Milli Kəşfiyyat Təşkilatı), İbrahim Şahin və Ayxan Çarxın (Türkiyənin Özəl Hərəkat Dairəsi Başkanlığı) və Abdullah Çatlının daxil olduğu qrup Türkiyədən Azərbaycana gəldi. Onların məqsədi 60 OMON polis məmurunu çevriliş üçün hazırlamaq idi. Onlar OMON komandiri Rövşən Cavadov tərəfindən dəvət edilmişdilər. Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidməti və ABŞ-nin Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi hadisələri izləyirdi.
Rövşən Cavadov Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlməsində çox böyük rol oynamışdı, üstəlik bir müddət şəxsən özü XTPD üzvləri ilə birlikdə H.Əliyevi qoruyurdu. Lakin sonradan onların arasındakı ziddiyyətlər artmağa başladı. 1995-ci il martın 13-də xarici səfərdən qayıdan H.Əliyev Pakistana səfərə hazırlaşsa da, Türkiyə prezidenti Süleyman Dəmirəl ona Azərbaycanda Cavadov qardaşlarının çevriliş etməyə hazırlaşdığı xəbərini ötürməsindən sonra səfərini ləğv etdi.
Qazax-Ağstafa zonasında
12 mart 1995-ci ildə Azərbaycanın hüquq-mühafizə orqanlarına Tovuz bölgəsinin ərazisində, Gürcüstana doğru gedən yolda Dövlət Yol Polisi (DYP) işçilərinin dayanma tələblərinə baxmayaraq, içərisində silahlı adamlar olan 4 avtomobilin DYP postunun yanından keçməsi barədə məlumat daxil oldu. Hüquq-mühafizə orqanları XTPD zabitlərinin müşayiəti ilə içərisində 150 ton mis daşınan avtomobilləri saxlaya bilib. Buna cavab olaraq Qazax rayonu XTPD üzvləri və onlara qoşulmuş silahlı mülki şəxslər Qazax şəhər polis idarəsini və bir hərbi hissəni ələ keçirdilər, burada bir neçə zirehli texnikanı ələ keçirərək Ağstafa rayonuna doğru hərəkət etdi. Onlar səhər saat 4:40-da, Ağstafa yaxınlığında yol polisi postuna atəş açdılar, sonra onu tutaraq tərksilah etdilər. Şəhər istiqamətində hərəkətə davam edən qiyamçılar saat 5:20-də şəhər polis idarəsinə hücuma keçdilər və səhər 6.30-da XTPD üzvləri Ağstafa Polis Şöbəsini ələ keçirərək tərksilah etdilər. Daha sonra onlar Tovuz bölgəsindəki hərbçilərə hücum etmək istəsələr də məğlub olaraq geri çəkildilər. Martın 15-də hökumət qüvvələri Ağstafa bölgəsindəki OPON mövqelərinə hücum etdilər və qiyamçıları Ağstafa rayonundan çıxardılar. TURAN agentliyinin məlumatına görə, döyüş zamanı hökumət qüvvələri Qrad qurğularından istifadə edib. Məğlub olan qiyamçıların bir hissəsi Gürcüstana qaçdı.
Bakıda
Martın 14 -də Azərbaycanın daxili işlər naziri Ramil Usubovun XTPD-nin ləğv edilməsi ilə bağlı əmri televiziyada elan etdi. Bu qərar XTPD-nin "demək olar ki, idarə olunmayan bir vahid halına gəlməsi, nazirliyin tabeliyindən tamamilə çıxması və kriminal aləmlə işbirliyi qurması" səbəbiylə qəbul edilmişdi. XTPD komandiri Rövşən Cavadova və döyüşçülərinə, 17 Mart 00:00-a qədər üç gün ərzində dəstədəki bütün texniki vasitələri və silahları təhvil vermə əmri verildi. Əmrə görə, silahı könüllü təhvil verənlər törətdikləri əməllərə görə cəzalandırılmayacaq və DİN sistemində müvafiq işlə təmin ediləcəkdilər. Lakin XTPD-nin başçısı Rövşən Cavadov Xətai rayonunun o vaxtkı prokuroru, qardaşı Mahir Cavadovla birlikdə dövlət başçısı qarşısında müəyyən şərtlər qoydular. Ertəsi gün Prezident Heydər Əliyev XTPD komandiri Rövşən Cavadovu daxili işlər nazirinin müavini vəzifəsindən azad etdi. 17 mart 1995-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin dəstələri üsyançıların düşərgəsini mühasirəyə aldı və hücum edərək Cavadovu öldürdü.
Dəstəklər
1996-cı il Milli İstihbarat Təşkilatı məlumatlarına görə Türkiyənin baş naziri Tansu Çillər nazir Ayvaz Gökdemir, polis müdiri Mehmet Ağar, İbrahim Şahin və Korkut Ekenə Elçibəyi prezident etmək üçün yaşıl işıq yandırmışdı. Elçibəy Türkiyənin Milliyətçi Hərəkat Partiyasının lideri Alparslan Türkeşin ideolojik müttəfiqi idi. Alparslan Türkeş Qafqaza qədər uzanan bir türk dövləti yaratmaq arzusunda idi. Türkeşin çevrilişə verdiyi dəstək Türkiyə və Azərbaycan arasında diplomatik böhrana səbəb oldu. Azərbaycan dövlət çevrilişi cəhdi ilə bağlı məruzə hissəsinin təkzib edilməsi barədə bəyanat tələb etdi.
1996-cı il Susurluq Qəzasından sonra Türkiyədə ortaya çıxan məlumatlar göstərir ki, baş nazir Tansu Çillərin baş məsləhətçiləri Acar Okan  və Süleyman Kamil Yüceoral çevriliş cəhdi ilə əlaqədar idilər. Susurluq Kommissiyası üzvü Fikri Sağlara görə məqsəd Əfqanıstandan başlayan narkotik marşrutu qorumaq idi. Sağlar qeyd edir ki, Yüceoral Əfqanıstanda general Əbdül Rəşid Dostuma pul ödəyib.
"1995-ci ildə dövlət çevrilişinə cəhd ittihamıyla iki nəfər türk saxlanmışdı. Onlardan biri Türkiyə, digəri isə Avstriya vətəndaşı idi. Həmin vaxt prezident olan Heydər Əliyev baş prokuror kimi mənə və Ali Məhkəmənin sədri Xanlar Hacıyevə deyib ki, onların türk olması qabardılmasın. Dedi ki, biz hamımız gəldi-gedərik, amma bu iş uzun illər arxivdə qalacaq. Sabah türk adına xələl gəlməsin. Türkiyə vətəndaşı bütün Türkiyə deyil, bütün türk xalqı deyil. Biz 11 gün işlədik, onu təmizlədik, bu gün arxivlərdə qalan materiallarda iz buraxmadıq."
Kərəc (Təbriz)
Kərəc — İranda, yerləşən Şərqi Azərbaycan əyalətinin Təbriz şəhərinin ərazilərindən biri. Kərəcin ilkin adı "Kərgic"dir, mənası gips və əhəngin tapıldığı yerdir. Bura hal-hazırda Təbriz şəhərinin məhəllələrindən biridir və Təbrizin beşinci mahalı bələdiyyəsinin mühafizə zonasında yerləşir. 1977-ci ildə burada "Kərəc parkı" salınmışdır.
IV Filip (Fransa)
IV Filip Gözəl - Kapetinqlər sülaləsinə məxsus 1285–1314-cü illərdə Fransa kralı. Fransa tarixinin görkəmli nümayəndələrindən biri.
Həyatı
IV Gözəl Filipp 1268-ci ildə Fontebloda anadan olmuşdur. Onun atası III Cəsarətli Filipp, anası Araqonlu İzabella olmuşdur. Bu nikahdan III Cəsarətli Filippin üç oğlu: Lüdovik, Gözəl Filipp və Karl Valua doğulmuşdur. İkinci dəfə o, Sisiliya və Yerusəlim şəhərlərinin kraliçası, Flandrsk qrafinyası Mariya Brabantskayaya evlənmişdi.
IV Filippə 17 yaşında ikən Reymsdə tac qoyulur. O, hakimiyyətə atasının Araqoniya üzərinə yürüşü zamanı ölümündən sonra gəlir.
IV Filippin hakimiyyəti orta əsrlər Avropasının tarixində ən mühüm dövrlərdən biri olmuşdur. Onun adı ilə bağlı olan hadisələrdə şəxsi həyatına dair çox az faktlara rast gəlinir. Bir çox tarixçilər onu yaraşıqlı görünüşünün, fleqmatik laqeydliyinin və dindar hissinin arxasında əyilməz, böyük məqsədlər gizləyən uzaqgörən siyasətçi kimi təsvir edirlər. Bu fikir müasir salnaməçilər tərəfindən də təsdiq edilmişdir. Onunla düşmən olmuş Bernard Seysetin fikrincə,"o nə insan, nə də heyvan deyildi, sadəcə heykəl idi. Dünyanın ən yaraşıqlı adamı idi, ancaq heç bir söz demədən diqqətlə insanlara baxmaqdan başqa bir işə yaramırdı." Araqon arxivlərindən tapılmış materiallar (Professor Fink tərəfindən nəşr olunmuş) da Filippin "qəribə" susqunluğu haqqında eyni təəssüratı yaradır; onun müasirləri olan krallar danışdıqları halda, o, hər zaman öz səssizliyini saxlayır və öz əvəzinə əyanlarını danışdırır. Araqon məktublarının bəzilərində o, çox qüdrətli- "papa, kral və imperator gücünə sahib" bir şəxsiyyət kimi təsvir olunmuşdur. Onun əyanlarından olan Gilyam de Nogaret isə onu daha çox "yaltaqcasına" təsvir edərək "Filippin cazibəsini, mərhəmətini, təvazökarlığını, insanlara qarşı xeyirxahlığını və dindarlığını" şişirtmiş və bu təsvir, demək olar ki, eynilə, Müqəddəs Denis kilsəsinin rahibi İves tərəfindən də təkrarlanmışdır.
IV Filipp papalığı özünə boyun əyməyə məcbur etmiş, qüdrətli Templier cəngavərlərinin təriqətini dağıtmağa nail olmuş və ən önəmlisi isə, Fransa milli monarxiyasının əsasını qoymuş bir kral olmuşdur. "Zorakı təşəbbüslər və ya uğursuz nəticələrə gətirib çıxaracaq əməliyyatlar Filipp üçün xarakterik deyildi. O, yaxşı təlimatlanmış, zahirən soyuqqanlı, laqeyd, o cümlədən də dərin zəkaya malik bir şəxsiyyət idi, onun üçün həyatda yalnız bir ideya var idi: dünyəvi güclərə və kilsəyə qarşı mübarizə apararaq Fransa krallığının mümkün olan ən yüksək inkişafını təmin etmək. Dövlətin və özünün şəxsi mənafeyini təhlükəyə atmaq ona xas deyildi. Verdiyi hər bir qərarı sözsüz həyata keçirərdi." (Fink) Bir sözlə, o, "tənbəl kral" deyildi.
IV Filipp on altı yaşında ikən cəngavər olmuş və Navarralı Coanna ilə evləndikdən sonra 1284–1305-ci illər ərzində onunla birlikdə Navarra krallığını idarə etmişdir. 1285-ci ildə atası III Filippin ölümündən sonra Fransa taxt-tacına sahib olan IV Filipp hakimiyyətinin ilk illərindən Araqon məsələsinin həllini və özündən əvvəlki kralların başlatmış olduğu islahatlar proqramını sürətləndirdi. 1292-ci ildə Taraskonda çağırılmış beynəlxalq konqresdə papalığın, İngiltərə, Fransa və Araqon krallıqlarının nümayəndələri iştirak etmiş, ümumavropa işləri müzakirə edilmiş, o cümlədən, Siciliya və Araqon məsələləri diplomatik yolla öz həllini tapmışdır.
Filipp Orta Şərqdə Monqol dövləti ilə müxtəlif əlaqələrə malik idi. O, türk/monqol rahibi Rabban Bar Saumanın səfirliyini qəbul etmişdi. Bar Sauma Arqun xanın Fransa-Monqol ittifaqı yaratmaq, onların ümumi düşmənləri olan müsəlman məmlüklərə qarşı qüvvələri birləşdirmək, əvəzində isə müsəlmanların işğal altında olan Yerusəlimi xristianlara qaytarmaq təklifini Filippə təqdim etdikdə, Filipp səfirin təklifini müsbət qarşılamış və öz əyanlarından biri- Qobert de Hellevilli monqol səfirini müşayiət etməsi üçün onunla birlikdə göndərmişdir. Arqun və Filipp arasında 1288–1289-cu illərdə də potensial hərbi əməkdaşlıq haqqında danışıqlar olmuşdur. Buna baxmayaraq, Filipp heç vaxt bu hərbi planları gerçəkləşdirməmişdir.
1305-ci ildə yeni monqol xanı Olcaytu IV Filippə, Roma papasına və İngiltərə kralı I Eduarda məktub göndərərək yenidən Avropanın xristian xalqları ilə, məmlüklərə qarşı hərbi əməkdaşlıq yaratmağı təklif etdi. Avropa xalqları daha bir Səlib yürüşünə cəhd etdilərsə də, bu, təxirə salındı, sonra isə heç vaxt baş vermədi.
IV Filippin papalıqla olan əlaqələri hələ İngiltərə ilə müharibə sırasında pozulmağa başlamışdı. Papalığın xaç yürüşü ilə bağlı planlarına maneə törədən bu müharibəni sona çatdırmaq üçün bəzi təcavüzkar cəhdlər göstərən Papa VIII Bonifasi 1296-cı ildə papanın razılığı olmadan ruhani sinfi üzərinə vergi qoyulmasını qadağan edən fərman qəbul etdi, lakin o, I Eduard və IV Filippin təzyiqləri qarşısında, qoyduğu qanunu ləğv etmək məcburiyyətində qaldı. Filippin 1301-ci ildə yepiskop Bernard Seyseti vətənə xəyanət səbəbilə həbs etdirməsi papalıqla əlaqələrin yenidən gərginləşməsinə səbəb oldu. Bunun əvəzində isə Bonifasi Fransa krallığının idarəsi və fransız kilsəsinin vəziyyətini müzakirə etmək səbəbilə fransız ruhanilərini Romaya çağırdı. Filipp Seysetin Romaya getməsinə icazə versə də, papalığın bir fərmanını yandırdı və 1302-ci ilin aprelində böyük bir məclis düzənləyərək xalqın dəstəyini qazandı. Filippin adamlarından Nogeret İtalyanın Anagni şəhərində Bonifasini yaxalayaraq həbsə aldı. İki gün sonra şəhərin əhalisi tərəfindən azad edilən Bonifasi bir aydan sonra vəfat etdi. Onun yerinə keçən Papa XI Benedik və daha sonra papa seçilən V Klemens IV Filipplə yaxşı əlaqələr yaratdılar. Klemensin 1309-cu ildə papa məclisini Romadan Aveniona köçürməsi və 1311-ci ildə Bonifasinin qəbul etdiyi bütün fərmanları ləğv etməsi Filipp üçün tam bir qələbə oldu. O, 1306-cı ildə bütün yəhudiləri Fransadan köçürüb mülklərini ələ keçirdi. Daha sonra isə əxlaqsızlıqla günahlandırdığı Templier təriqətinə qarşı hərəkətə keçdi. 1312-ci ildə Papa Klemensin də razılığı ilə təriqəti dağıdıb mallarına əl qoydu. O, digər tərəfdən də, Lion şəhərini və Burqundiya hersoqluğunu nəzarət altına alaraq ölkənin şərq sərhədlərini gücləndirdi. Müqəddəs Roma İmperatorluğu üzərində nəzarəti ələ keçirmək cəhdlərində isə eyni dərəcədə uğur qazana bilmədi. 1308-ci ildə qardaşı Çarlesi, 1313-cü ildə isə ikinci oğlu Filippi imperator seçdirmək üçün cəhdlər etsə də, bir nəticə əldə etmədi. 1313-cü ildə sülh müqaviləsinin şərtlərini yerinə yetirmədikləri üçün flandriyalılar üzərinə oğullarının başçılığı ilə ordu göndərərək özünə təslim edən Filipp, sonrakı ildə müxtəlif problemlərlə qarşı-qarşıya qaldı. 1314-cü ildə Papa Klemensin ölümü ilə ən mühüm dəstəyini itirən Filipp üçün, Flandriyada ilkindən daha böyük bir qiyamın başlanması ikinci zərbə oldu. O, Flandriyaya yeni səfər üçün hazırlaşsa da, atəşkəs görüşmələrində çətinliklərlə üzləşdi. Digər tərəfdən isə yaxın adamlarından biri ilə bağlı xəyanət söz-söhbətlərinin çıxması və müharibə üçün yığılan bütün pulların geri qaytarılması ilə əlaqədar tələblərin çoxalması onun vəziyyətini daha da çətinləşdirdi. Maddi çətinlikləri olan Filipp pulların qaytarılmasını gecikdirdikdə, müxalifət ona qarşı hərəkətə keçdi. Bu zaman yarım iflic keçirən Filipp ölümündən bir gün əvvəl qoyduğu son verginin ləğv olunması və öz adına səlib yürüşü təşkil edilməsi barədə əmr verdi. Ölümündən sonra oğulları X Lüdovik və V Filipp ard-arda hakimiyyətə gəldi.
Aşağı Çavan (Marağa)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,169 nəfər yaşayır (275 ailə).
Konrad Adenauer
Konrad Adenauer (5 yanvar 1876-cı il, Köln — 19 aprel 1967-ci il, Bad-Honnef) — alman dövlət və siyasi xadimi, AFR-in ilk federal kansleri (1949—1963).
Həyatı
Konrad Adenauer yanvar ayının 5-i, 1876-ci ildə Kölndə anadan olmuşdur. Üç bacı-qardaşı ilə, o, sadə ailədə boya-başa çatmışdır. 1894-cü ildə məktəbi bitirdikdən sonra, əvvəlcə o, bank kargüzarı kimi, sonralar isə Frayburq, Münhen və Bonnda hüquqşünaslıq sahəsində təhsil almışdır. 1902-ci ildə Köln əyalət məhkəməsində köməkçi hakim qismində sınaqdan keçirdikdən sonra Kölndə bir vəkil ofisində çalışdı.
İrs və tərbiyə, tezliklə reynli katolik Adenaueri mərkəzə, Siyasi Katolisizm Partiyasına gətirib çıxardı. Onun siyasi karyerası 1906-cı ildə Köln şəhər müşaviri təyin edildiyi zaman başladı. O, birinci katib köməkçisi seçimindən üç il sonra bələdiyyə sədrinin müavini təyin edildi. Bacarıq və ixtiraçılığı Adenauerə xüsusilə birinci dünya müharibəsi zamanı Köln ərzaq təchizatı təşkilatçısı vəzifəsində uğur qazandırdı. 1917-ci ildə Köln bələdiyyə başçısı onu dövlət katibi etdi. Bu yolda addımlayaraq isə o, Prussiyanın ən gənc bələdiyyə başçısı oldu.
İş sahəsindəki uğuru onu şəxsi həyatındakı uğursuzluqlarla ilə qarşı- qarşıya qoydu. 1916-cı ildə ona üç övlad bəxş etmiş həyat yoldaşı vəfat etdi. O, özü isə bir ay boyunca xəstəxana və müalicə tələb edən ağır avtomobil qəzaşında aldığı üz xəsarətinə görə əziyyət çəkdi.
Siyasi fəaliyyəti
Veymar Respublikasında Adenauer Almaniyanın ən güclü siyasi fiqurlarından biri olmuşdur. O, Kölnü "Qərb metropolisi" etdi. 1919-cu ildə universitetin yaradılması, keçmiş qala sahəsinin yaşıl kəmərə çevrilməsi, Köln ticarətində dirçəliş, Reyn limanın uzadılması, Reyn üzərində yeni körpünün tikintisi, sənaye sahələrinin yaradılması onun işlədiyi dövrdə baş verdi.
1921-ci ildən 1933-cü ilədək onun Prussiya şurasının prezidenti vəzifəsində olması dovlət əhəmiyyətli təsirə malik oldu. Onun adı dəfələrlə Veymar Respublikası hökumətinın böhran zamanı kanslerliyə potensial namizədlərin sırasında çəkilirdi. Onun federalist və xristian-sosialist inancları "Veymar sistemi"nin əleyhdarlarının ona olan nifrətinə səbəb oldu. Faşistlər 1933-cü ildə hakimiyyətə gəldikdə, o, dərhal Köln bələdiyyə başçısı vəzifəsindən azad edilərək məmləkətindən qovuldu.
Nasism zülmü və müharibə illərində Adenauer ailəsi ilə birgə Bonn yaxınlığında kiçik şəhər Röndorfda yaşadı. Qalib Amerika 69 yaşlı günahsız siyasətçilər siyahısində üst qatda duran Adenaueri yenidən Köln başçısı elan etdi. Lakin bir neçə ay sonra, işğalçı siyasəti tənqid etdiyinə görə, səlahiyyətli Britaniya hərbi hökuməti, onu vəzifəsindən uzaqlaşdırdı. Siyasi fəaliyyətinə qoyulan qadağa dayandırılandan həmən sonra, 70 yaşlı siyasətçi indi tam olaraq diqqətini təsisindən sonra qısamüddətli qoşulduğu Xristian Demokrat İttifaqına (CDU) yönəltdi. Siyasi konsepsiyalar və proqram ideyaları ilə birinci dünya müharibəsindən sonra, inkişaf etmiş nasiszm dövrü ərzində, öz təcrübəsilə sınaqdan keçmiş Adenauer "siyasi partiyada ildırım karyera"ya qədəm qoydu. 5 fevral, 1946-cı ildə Adenauer Reyn CDU sədri, bir ay sonra isə Britaniya zonası üzrə CDU sədri seçildi. Oktyabr ayında isə o, Nordreyn-Vestfaliya əyalətində parlamentin CDU fraksiyasının rəhbərliyini öz üzərinə götürdü.
Adenauer yolunda həlledici addımlardan biri, 1948-ci ildə üç qərb müttəfiqləri əmri ilə yaradılmış parlament şurasının prezidenti seçilməsi və Almaniya Federativ Respublikasının konstitusiyasını hazırlaması oldu. Bu mövqe ona cəmiyyətdə hörmət qazandırdı. 73 yaşlı Adenauer 15 senytabr, 1949-cu ildə alman bundestaqının CDU/CSU fraksiyasından olan ilk kansleri seçildi. O, bu vəzifədə 14 il qaldı.
Onun başçılıq etdiyi hökumət yeni demokratiyanın uğurlu bünovrəsini qoydu. "Adenauer Erası" xarici siyasətdə əldə edilən dövlət suverenliyi, azad qərblə sıx əlaqə, Fransa və Avropa inteqrasiyası ilə barışıq, daxili siyasətdə məcburi köçkünlərin və qaçqınların inteqrasiya nailiyyəti, sosial bazar iqtisadiyyatının genişləndirilməsi, azad rəqabətin və ictimai dövlət məsuliyyətinin təşviqi ilə bağlıdır. İndiki "Alman iqtisadi möcüzəsi" daxili ictimai sülhü təmin etmədən mümkün olmazdı.
1957-ci ildə o, CDU / CSU-nun federal seçkilərdə uğur qazanan aparıcı namizədi oldu və səslərin əksəriyyətini qazandı. 1961-ci ildə o, CDU / CSU-FDP koalisiyasının yenidən kansleri seçildi və razılaşdırılmış qanunvericilikə geri döndü. 1966-cı ildə CDU sədri vəzifəsində oldu.
19 aprel 1967 -ci ildə, 91 yaşında dünyasını dəyişən zaman o, almanlara Federal Respublikada azadlıq, sosial rifah və təminat bəxş edən, dünyada hörmət qazanmış dövlət xadimi idi. Konrad Adenauer Röndorf şəhərinin meşə qəbiristanlığında, sadə bir ailə məzarlığında dəfn olunmuşdur.
Allah rəhmət eləsin!
Qışlaq-i Qarqulurəhimtalıbi (Biləsuvar)
Qışlaq-i Qarqulurəhimtalıbi — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Qullar (Dərbənd)
Qullar — Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunda yerləşən kəndlərdən biridir. Kənd Dərbənd şəhərindən 43 km cənubda Gülgeriçay sahilində, Məhərrəmkənd rayonu ilə sərhəddə yerləşir. Kənd şimalda Dərbənd rayonunun Belici qəsəbəsi ilə, cənubda Məhərrəmkənd rayonunun Kartas kəndi ilə, şərqdə Kurax rayonunun Qumux kəndi ilə, qərbdə Xiv rayonunun Friq kəndi ilə həmsərhəddir. Kənd Qubalı Fətəli xanın hakimiyyəti dövründə (1758-1789) salınmışdır. Kəndi bina edənlər Dərbənd şəhərindən gəlmiş türklər idilər. 1886-cı ildə kənd əhalisi 24 evdə 63 nəfəri kişilər, 44 nəfər isə qadınlar olmaqla 107 nəfər sünni islam etiqadlı Azərbaycan tatarından ibarət idi. 1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata görə kənddə əsasən etnik tatarlardan (azərbaycanlılardan) ibarət hər iki cinsdən toplam 174 nəfər əhali yaşayırdı. XX əsrin 50-ci illərinədək monoetnik azərbaycanlı kəndi olsa da son 50-60 ildə (1950-ci ildən sonra) Dağıstanın Tabasaran, Kurax və Xiv rayonlarından tabasaranlıların və xüsusiylə ləzgilərin sürətli köçü nəticəsində kəndin etnik tərkibi dəyişmişdir. 2002-ci ildə aparılmış rəsmi əhali siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1,923 nəfər sakin yaşamış, milli tərkibinə görə isə kənd əhalisinin 1/2-i ləzgilərdən, 1/5-i azərbaycanlılardan, 1/5-i tabasaranlılardan, 1/10-i isə digər etnik qruplardan ibarət olmuşdur. Kəndin yaxınlığından "Bakı-Rostov" magistral avtomobil yolu keçir.
Tarkovskilər
Tarkovskilər —
Dammam
Dammam — Səudiyyə Ərəbistanının üçüncü böyük şəhəri və maliyyə paytaxtı. Əhalisi 2,5 milyon nəfər (2009).Səudiyyə Ərəbistanın Şərqi Vilayətinin paytaxtı.
Robert De Niro
Həyatı
1943-cü il 17 avqustda Nyu-Yorkda anadan olub. İstedada malik valideynlərin övladı olsa da demək mümkündü ki, uşaqlıq dövrlərindən onun üçün heç də parlaq xatirələr qalmayıb. Əksinə balaca Robert cürbəcür sıxıntılar yaşayıb. Üç yaşı olar-olmaz atası ilə anası ayrıldılar və onun uşaqlığı Manhettendə "Balaca İtaliya" adlanan məhəllədə keçdi. Və Robertin təlim-tərbiyyəsi ilə bütövlükdə anası məşğul oldu. Həmin dövrlərdə o, digər uşaqlardan seçilmirdi, arıq, sısqa bir oğlan idi. Əksər uşaqlar kimi Robert də məktəbə getdi. Dərslərində həmyaşıdlarından o qədər seçilməsə də kiçik De Niro məktəbdə, həm də küçə teatr truppalarınin hazırladığı tamaşalarda iştirak edirdi. Və bütün bunları gələcək şedevrin ilk rolları da adlandırmaq olardı. Oxuduğu məktəbdə bu xoş simalı, arıq, ağbəniz Roberti "Südlü Bobbi" adlandırırdılılar. Məhz elə həmin illərdə kiçik Robert hiss edirdi ki, aktyor olmaq istəyir və bu arzusunun qarşısına dayana bilmir. Və bu duyğular onu öz arxasınca çəkib apardı. O, on altı yaşında məktəbi atıb özünü bu yola həsr etmək üçün fəaliyyətə başladı. Bununla da uşaqlıq və yeniyetməlik həyatına əlvida demək məcburiyyətində qaldı.
Gənc türklər
Jön türklər, Osmanlı imperiyasının son dövründə ortaya çıxan məşrutiyyətçi və Sultan II Əbdülhəmid hakimiyyətinə müxalif olan gənc və ziyalı nəsilə verilən addır. thumb|Jön türklər: Yaşasın vətən ! Yaşasın millət ! Yaşasın hürriyət !
Robert De Niro
Həyatı
Yetkinlik yaşlarınadək yaşadığı sıxıntılar onun yaddaşında dərin izlər buraxdı. Valideynləri ayrıldığından o, atası ilə az-az görüşərdi. Robert De Niro həmin dövrləri belə xatırlayırdı. "Atamla çox nadir hallarda görüşərdik və bu heç vaxt qabaqcadan planlaşdırılmazdı. O mənimlə küçədə rastlaşanda biz gəzməyə çıxar, bəzi hallarda isə kinoya, ya da muzeyə gedərdik. Həmin vaxtlar atamın hansısa çardaqda sərsəri həyat yaşamasına, daimi iş yerinin olmamasına görə sıxılardım. Mənim dostlarımın heç birinin atası elə deyildi. Bir də atam heç vaxt mənə incəsənəti öyrətməyə cəhd etməmişdi. O deyərdi, bu elə bir şeydi ki, baxdığın zaman ya xoşuna gələ bilər, ya da gəlməyə bilər. Amma bütün bunlara baxmayaraq mənə elə gəlir ki, atamın bəzi xarakterləri mənə miras qalıb. Məsələn, tez özümdən çıxmağımda yəqin ki, ona oxşamışam".