Güvə_yarpaqbükəni
Bio-ekoloji xüsusiyyətləri
Ch.nemorana yetkin mərhələdə qışlayır. Tırtılları monofaq olub, yalnız əncir (Ficus carica L.(Moraceae)) bitkisi ilə qidalanır. Əsasən qulluq görməyən və tək-tək bitən ağaclara üstünlük verirlər. Tırtılları yarpağın üst səthində xüsusilə orta damar boyunca damarın sağ və sol tərəfini torla birləşdirir və orda həm yarpaq ayasının yaşıl kütləsi ilə qidalanır, həmin hissələri skeletləşdirir və həm də mudafiə olunur (şəkil 1, a,b). Tırtıllar çox aktiv və həssasdırlar. Adi halda çox sakit görünsələr də, onlara toxunduqda və ya bir təhlükə hiss etdikdə çox aktiv hərəkət edirlər. Tırtıllar narahat edildikdə yarpaq büküşündən çıxaraq özlərini qorumaq üçün ağızlarından ifraz etdikləri nazik torla aşağı sallanırlar. Tırtıllar bir yarpaqla damar boyu qidalandıqdan sonra digərinə keçirlər. Hər bir əncir yarpağında Ch.nemorana –nın bir ədəd tırtıl və ya pupuna rast gəlmək mümkündür. Ona görə də adətən yarpaqlar üzərində tırtılların qurduğu torlara və tora yapışmış ekskrementlərə rast gəlinsə də çox vaxt belə yarpaqların hamısında tırtıllar olmur. Tırtıllar əvvəlcə bitkinin gövdəsinə yaxın pöhrələrdəki cavan yarpaqlarla qidalanırlar. Onlar əvvəlcə yarpaq ayasının uc hissələrinə üstünlük verirlər ki, bu da yarpağın uc hissələrinin daha zərif olması ilə əlaqədardır. Daha sonra bu hissələrdə qida azlığı hiss etdikcə bitkinin yuxarı hissələrinə doğru hərəkət edirlər. Qidalanmasını başa vurmuş tırtıllar puplaşmaq üçün başqa yarpağa keçirlər. Tırtıllar əvvəlcə yarpağın uc hissəsini üst səthdən yarpağın əsasına doğru qatlayaraq torla möhkəm bağlayırlar və onun içərisində puplaşmaq üçün əvvəlcə barama hazırlayır, sonra barama içərisində puplaşırlar (şək.1, c). Ch.nemorana-nın potensial məhsuldarlığı laboratoriya şəraitində yetkin dişi fərdinin qarıncığının yarılıb yumurtaların sayılması usulu ilə müəyyənləşdirilmişdir. Məlum olmuşdur ki, imaqonun pupdan çıxdığı ilk günlərlə müqayisədə potensial məhsuldarlığı (300-360 yumurta) getdikcə artır (təxminən 7-8 gün sonra 430, 10 gün sonra isə 530-a qədər). Ədəbi mənbələrdə iqlim dəyişkənliyi ilə əlaqədar müxtəlif ərazilərdə Ch.nemorana-nın nəsillərinin sayı dəyişkən gostərilir: Silvestri hər nəslin 35-50 gün davam etdiyini; Picard kəpənəyin ildə 2 nəsil verdiyini və qış diapauzasına pup mərhələsində getdiyini; Kuznetsov isə onun Rusiyada və Mərkəzi Asiyada 3-4 nəsil verdiyini göstərir [2]. Azərbaycan şəraitində Ch.nemorana ildə iki nəsil verir. Təbiətdə ziyanvericinin tırtıl mərhələsinə iyun-sentyabr aylarında, pup mərhələsinə iyunun axırı-sentyabrda, yetkin mərhələyə isə iyulun axırında və oktyabrda rast gəlinib. Birinci nəslin yetkin fərdləri yayda – iyul ayında, ikinci nəslin yetkin fərdləri isə payızda – oktyabr ayında çıxır və qış diapauzasına gedir (Məhərrəmova, 2012 ).. İyulun sonunda təbiətdə ziyanvericinin pupları tırtıllara nisbətən çox olur və bəzi pupların açıq olması artıq yetkin fərdin çıxmasını göstərir. Avqustun sonu və sentyabrda Ch.nemorana-nın eyni vaxtda müxtəlif yaş tırtıllarına, pronimfa, pup və eləcə də imaqosuna rast gəlmək mümkündür. Sentyabrın axırında kütləvi puplaşma müşahidə edilmişdir. Oktyabrda imaqonun kütləvi uçuşu baş verir. Tədqiqat apardığımız ərazilər içərisində Ch.nemorana ən çox Mərdəkan dendrarisinin ərazisində, Kürdəxanı və Bilgəh qəsəbələrindəki əncir ağaclarına zərər vurmuşdur (Məhərrəmova, 2012 )..