cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əbdürrəhman xan
Həyatı
Əbdürrəhman xan iyirmi il hakimiyyətdə olmuş, 1901-ci ilin may ayında qəflətən xəstələnmişdir; sağ tərəfi iflic olduğu üçün hakimiyyətini sürdürə bilməmiş, 28 sentyabr 1901-ci ildə dövlətin digər yüksək vəzifəli şəxsləri qarşısında əmirliyi böyük oğlu Həbibullah xana təhvil vermişdir. Bundan cəmi üç gün sonra — əlli altı yaşında vəfat etmişdir. Əbdürrəhman xan daxili çəkişmələrin və xarici müdaxilələrin viran qoyduğu Əfqanistanı, bir-birinə düşmən kəsilərək üz-üzə duran əfqanları öz nəzarət altına almağı bacarmışdır. Onun Əfqanistanın idarə edilməsi ilə bağlı oğluna verdiyi məsləhətlər uzun illər ölkənin daxili və xarici siyasətinin əsaslarını təşkil etmişdir.
Qalib Məmmədov
Qalib Məmmədov - Azərbaycanlı bəstəkar.
Həyatı
Bəstəkar 1946-cı ildə anadan olmuşdur. 1969-cu ildə Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konsertvatoriyasını bəstəkarlıq sinfi üzrə prof. Qara Qarayevin sinfini bitirmişdir.
Beynəlxalq əhəmiyyətli musiqi festivallarının və layihələrinin təşkilatçısı və iştirakçısı olmuşdur (1997-də Norveçdə məşhur "SKRUK" xoru ilə "Landet vi kommer fra" layihəsi, 2003-də “Sommerlandet” layihəsi, Eyvind Skeienin sözlərinə və s.), əsərləri Qərbi Avropa, Rusiya, Amerika və Türkiyədə səhnələrində səslənmişdir.
2002-ci ildən etibarən Norveçdə yaşayır.
Xələcistan bəxşi
Xələcistan bəxşi (‎) — İranın Qum ostanında olan Qum şəhristanının 3 bəxşindən biri.
Bəxşin 2016-cı ildə əhalinin siyahıya alınmasına görə əhali sayı 7,207 nəfərdir.
Bəxşin mərkəzi Dəstcerd şəhəridir.
NGC 1273
NGC 1273, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 5090B
NGC 5090B, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Nantüa (rayon)
Nantüa  — Fransanın Ron-Alp regionun rayonlarından biri. Departamenti — En. Suprefektura — Nantüa. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 84 159 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 91 nəf / km². Rayon ərazisi — 924 km².
Qaraoğlan (Sayınqala)
Qaraoğlan - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sayınqala şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 181 nəfər yaşayır (34 ailə).
Təbriz Qasımov
Təbriz Ramiz oğlu Qasımov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Təbriz Qasımov 16 fevral 1993-cü ildə Qəbələ rayonu Yemişanlı kəndin də anadan olmuşdur. 1999-2008-ci illərdə Şükran Eyvazov adına Yemişanlı kənd tam orta məktəbində təhsil almış, ardınca Şəki Pedaqoji Kollecində İbtidai sinif müəllimi ixtisasına üzrə təhsilini davam etdirmişdir. Q. Təbriz 2011-ci ildə həmin kolleci bitirmişdir.
Ailəli idi,Aysel Qasimova adli yoldasi ve Fatimə adlı övladı  Vətənə yadigar qalıb.
Hərbi xidməti
Qasımov Təbriz 2012-ci ildə Sumqayıt Şəhərinin “N” Saylı hərbi hissəsində xidmət etmişdir. O, 2013–cü ildə hərbi hissədən tərxis olunduqdan sonra həmin hərbi hissədə qalaraq, müddətdən artıq xidmət edən hərbi qulluqçu kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. 2015-2018-ci illərdə qədər Daxili Qoşunlarda gizir rütbəsində xidmət etmişdir.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Ordusunun giziri olan Təbriz Qasımov, 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü iştirak etmiş, Xocavənd və Füzuli istiqamətində gedən döyüşlərdə şücaət göstərmişdir. Təbriz Qasımov 6 noyabrda Xocavənd döyüşləri zamanı qəhrəmancasına həlak olmuşdur․
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Təbriz Qasımov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Səbuhi Həsənquliyev
Həyatı
Səbuhi Həsənquliyev 11 aprel 2002-ci ildə Ucar rayonunun Boyat kəndində anadan olmuşdur. 2008-ci ildə Sumqayıt şəhər Cəbrayıl rayonu 5N-li məktəbində birinci sinifə başlayır. 2017-ci ildə həmin məktəbin 9-cu sinifini bitirərək peşə liseyinə daxil olur.
Hərbi xidməti
2020-ci ildə peşə liseyini bitirdikdən sonra həmin ilin aprel ayında hərbi xidmətə yollanır. Səbuhi Böyük Vətən Müharibəsi zamanı xüsusi şücayət göstərmiş və gedən döyüşlər zamanı həlak olmuşdur.
Təltifləri
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səbuhi Həsənquliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Səbuhi Həsənquliyev ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Elvin Bayramov (əsgər, 1999)
Elvin İslam oğlu Bayramov (8 iyul 1999; Binəqədi, Azərbaycan — 26 oktyabr 2020; Füzuli, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elvin Bayramov 1999-cu il iyulun 8-də Bakı şəhərində anadan olub. İki bacının yeganə qardaşı idi. E.Bayramov 2005-ci ildə 298 saylı məktəbdə birinci sinfə başlayır. 2016-ci ildə məktəbi bitirərək Azərbaycan Dillər Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər və idarəetmə fakültəsinin Almaniya üzrə regionşünaslıq ixtisasına daxil olub. O, 2020-ci ildə ali təhsilini bitirib həqiqi hərbi xidmətə yola düşüb.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Elvin Bayramov Fizuli döyüşlərində savaşıb. 26 oktyabr 2020-ci ildə Fizuli istiqamətində həlak olmuşdur. Biləcəri Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elvin Bayramov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidlik və şücaət nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elvin Babayev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elvin Bayramov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Qırmızı meşə (Ukrayna)
Qırmızı meşə (, Rudyi lis, hərfi tərcümədə "zəncəfil rəngli meşə") – Poleziyada yerləşən İstisna Zonası daxilində Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasını əhatə edən on kvadrat kilometrlik (4 kv mi) ərazi. "Qırmızı meşə" adı 26 aprel 1986-cı ildə Çernobıl qəzası nəticəsində yüksək səviyyəli radiasiyanın udulmasından sonra ölən şam ağaclarının zəncəfil-qəhvəyi rəngindən yaranmışdır. Fəlakətdən sonrakı təmizləmə əməliyyatlarında Qırmızı meşə buldozerlə məhv edilmişdir və "tullantı məzarlıqlarında" dəfn edilmişdir. Qırmızı meşə sahəsi bu gün dünyanın ən çirklənmiş ərazilərindən biri olaraq qalır.
Fəlakət və təmizlik
Qırmızı meşə yadlaşma zonasında yerləşir; bu ərazi Çernobıl qəzasından ən yüksək radiasiya dozasını və nəticədə radioaktiv çirklənmə ilə çox çirklənmiş tüstü və toz buludlarını aldı. Ağaclar bu radiasiyadan ölüb. Çernobıl № 4 reaktorunda baş verən partlayış və yanğın nəticəsində torpağı, suyu və atmosferi Hiroşima və Naqasakiyə atılan atom bombalarının 20 qatına bərabər radioaktiv maddə ilə çirkləndirdi.
Fəlakətdən sonra aparılan təmizləmə əməliyyatlarında şam ağaclarının əksəriyyəti "təmizləyicilər" tərəfindən buldozerlərlə sökülərək xəndəklərə basdırılıb. Sonra xəndəklər qalın qum xalçası ilə örtülmüş və şam fidanları əkilmişdir. Çoxları ağaclar çürüdükcə radioaktiv çirkləndiricilərin yeraltı sulara qarışacağından qorxur. İnsanlar Qırmızı meşə ətrafındakı çirklənmiş zonanı təxliyə ediblər.
Voma (kommuna)
Voma  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Dompyer-syur-Bebr kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Mulen.
INSEE kodu — 03300.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 329 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 231 nəfər iqtisadi fəal, 98 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 70,2%, 1999-cu ildə 64,7%). Fəal 231 nəfərdən 209 nəfər (113 kişi və 96 qadın) işləyir, 22 nəfər işsizdir (10 kişi və 12 qadın). 98 hərəkətsiz 27 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 33 nəfər təqaüdçü, 38 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Səfəvi imperiyasının Birinci Sunja yürüşü
Zəmin
Hakimiyyətinin ilk illərində Abbas ruslarla münasibətlərə əhəmiyyət vermirdi və onların Osmanlıya qarşı münasibətləri inkişaf etdirmək təkliflərini görməzdən gəlirdi. 1647 və 1653-cü illərdə ikili münasibətlərdə karvan quldurluğu hadisələrinə və Səfəvilərdə rus tacirlərin həbsinə görə gərginlik artdı. Həmçinin rusların sərhədlərini cənuba doğru genişlətməsi buraları özlərinin mülkü hesab edən Səfəvilərin qarşı çıxması ilə nəticələndi. Bu gərginliklər də 1651-1653 müharibəsinə və ya münaqişəsinə yol açdı. Bu müharibənin meydana çıxmasında rol oynayan səbəblərdən bir digəri də rusların devrilmiş gürcü kralı I Teymuraz üçün qala tikmək istəmələri idi. Ruslara yardım üçün müraciət edən Kaxetili I Teymuraz bu xəbərin II Abbasa çatmasından sonra öz istəyinə nail ola bilmədi. Qəndəharda olan II Abbas dərhal bu məsələ ilə məşğul olmaq üçün qoşun hazırlatdı. Şirvan bəylərbəyi Xosrov xanın komandanlığı altında yerli qumuqlarla əməkdaşıq edən Ərdəbil, Qarabağ və Astara qızılbaşları rusları məğlub etdilər, bazalarını ələ keçirdilər və özlərini qovdular. Bundan sonra İsfahan və Moskva arasında elçilər yekun sülh müqaviləsini həll etmək üçün gedib gəlməyə başladı. Lakin sülh müqaviləsi 10 il sonra imzalandı.
Yürüş
1651-ci ildə Şirvanda olan Xosrov xan II Abbasdan fərman alır. Fərmanda ona vaxt itirmədən qızılbaş ordusunun Sunjaya yürüşünü təşkil etmək və orduya komandanlıq etmək əmr edilirdi. II Abbasın əmri sadəcə o qədər də böyük olmayan Sunja istehkamını ələ keçirməklə məhdudlaşmırdı. Xosrov xanın özünün də dediyi kimi II Abbas ona Sunjanı ələ keçirmək və vaxt itirmədən Həştərxana yürüş etməyi tapşırmışdı. Sunja qalasını ələ keçirməyi Xosrov xan Tarku şamxalı Surxay xana həvalə edir. Onun dəstəsinə Tarku qumuqlarından əlavə, Endirey qumuqları və Qaytaq usmiliyinin döyüşçüləri də daxil idi. Endirey qumuqlarına Qazan Alp, Qaytaq usmliyindən gələnlərə isə Əmirxan Sultan komandanlıq edirdi. Onlara kömək üçün Xosrov xan nizami qızılbaş ordusundan 800 nəfərlik dəstə və iki top da göndərir. 800 nəfərin 500-ü Şamaxıdan, 300-ü Dərbənddən idi. Həmçinin hazırlanan bu orduya noqay ordalarından olan dəstələr də Çoban Mirzə və Şatemir Mirzənin komandanlığı qoşuldular. Həmçinin Mıçık və Arqun çayları boyunca yaşayan çeçen camaatlıqları olan çıçkızyanlar və şibutyanlar da bu orduya qatılırlar. Sunjaya hücum etməyə hazırlaşan ordudakı döyüşçülərin sayı ümumilikdə 12 min nəfərə çatırdı. 25 oktyabr 1651-ci ildə birləşmiş ordu Sunja çayının sahilinə gəlib çatdı. İlk toqquşma Kazak Şadrinin məntəqəsi yaxınlığında baş verdi. Müdafiə mövqeyi tutan rus dəstələri müqavimət göstərməyi bacardılar və qızılbaşlarla qumuqların ilk hücumunu dəf edə bildilər.
Uğur qazana bilməyən Surxay xan Tereki keçmək üçün Sunjanın ağızında yerləşən kazak məntəqəsi olan Verxnevo Çerlonova gəlib çatdılar. Artıq buradakı kazaklar özlərinə yeni möhkəmləndirilmiş istehkam qurmağı bacarmışdılar. 1 noyabr tarixində Terek voyvodası Knyaz Şetinin qızılbaşlarla döyüşən rus ordusu komandanı Knyaz Muçalın köməyinə yeni dəstələr göndərdi. Yeni dəstələrə atıcılar, boyar uşaqları və yni xristianlığa keçmiş olan və Tleva Tuqaşevin komandanlığında Yurt tatarları daxil idi. 2 noyabr tarixində Surxay xan yeni hücuma keçmək qərarına gəldi. Çerlenovoya gələn qızılbaş və qumuq ordusu Asmanovskiyə hücum etmək istəyirdilər. 2 noyabrda başlayan hücum yenə də ruslar tərəfindən dəf edildi və Knyaz Muçalın əks-hücumu uğurlu alındı. Qızılbaş və qumuq dəstələri Sunja çayına doğru geri çəkildilər. Mutçal öz dəstələrini Səfəvi ordusunu təqib etmək üçün göndərdi. Mutçalın qətiyyətli addımları və yardımın vaxtında yetişməsi nəticəsində ruslar Səfəvi hücumlarını dəf etməyi bacarmışdılar. Artıq 7 noyabrda Mutçalın gözətçiləri ona Səfəvi ordusunun tamamilə geri çəkildiyi məlumatını verdi. Səfəvi ordusunun hücumlarından ən çox əziyyət çəkən elə Knyaz Mutçalın öz təbəələri olmuşdu. Onun bildirdiyinə görə, hücum zamanı onun 3 minə qədər tatar atı, 500 dəvəsi, 10 min buynuzlu, 15 min buynuzsuz mal-heyvanı ələ keçirilmiş, xeyli sayda insan əsir aparılmışdır. Səfəvi ordusu üçün ilk yürüş uğursuzluqla nəticələndi. Surxay xan bəhanə yaratmaq üçün bildirdi ki, o, bilərəkdən Terek tatarlarının kəndlərini hədəf olaraq seçmişdir. Çünki onlar Kabardaya gedən yolları bağlamışdılar və bu hücumla onlara cavab verilmiş oldu.
Edvard Çeyz Tolmen
Edvard Çeyz Tolmen ( 14 aprel 1886 — 19 noyabr 1959) — amerikalı psixoloq, neobiheviorizmin yaradıcılarından biri.
Fəaliyyəti
Neobiheviorizmin ilk nümayəndələrindən biri hesab olunur. O öz ideyalarını «Heyvan və insanın məqsədyönlü davranışı» (1932), «İnsan və mişovulun koqnitiv xəritəsi» (1948) əsərlərində geniş şərh etmişdir. O da digər bihevioristlər kimi, eksperimentlərini əsasən heyvanlar (ağ mişovullar) üzərində aparmışdır. O hesab edirdi ki, bütün canlılar üçün ümumi davranış qanunları mövcuddur və onlar özünü sadə davranış tərzində aydın şəkildə əks etdirir. O da «klassik bihevioristlər» kimi hesab edirdi ki, davranışın tədqiqi yalnız obyektiv metodlarla aparılmalıdır və şüur bura daxil edilməməlidir. Lakin Tolmen davranışın yalnız
S – O – R formulu
S– R formulu ilə öyrənilməsini yolverilməz hesab edirdi. O, aralıq faktorun da olmasını vacib sayırdı. Beləliklə, Tolmen S – O – R formulunu təqdim edir. Burada «O» daxili dəyişikliyi əks etidrir. Əvvəllər hesab edirdilər ki, daxili faktorlar yalnız subyektin özünə məlumdur. Tolmen isə sübut edirdi ki, daxili prosesləri zahirə çıxarmaq və digər fiziki hadisələr kimi müşahidə etmək mümkündür. Buna misal olaraq aclığı göstərmək olar. Onu müşahidə etmək mümkün deyil, lakin onun əlamətlərini: yeyilən yeməyin kəmiyyəti, yeməyə sərf olunmuş vaxtı və s. müşahidə etmək mümkündür. Tolmen Almaniyada geştalpsixologiya, o cümlədən K.Levinin sahə nəzəriyyəsi ilə tanış olur. O, bu nəzəriyyələrlə U.Cemsin nəzəriyyəsini birləşdirərək koqnitiv biheviorizm nəzə- riyyəsini yaradır. Tolmen davranışın tamlığını qəbul edir və onun müəyyən məqsədə xidmət etdiyini, ətraf mühitə münasibətləri formalaşdırdığını göstərirdi. Tolmenə görə, orqanizm situasiyaya orien- tasiya edir. Bununla da ona uyğunlaşır. Eyni zamanda, «bu nə ilə nəticələnir?» kimi koqnitiv təhlilə yer verilir. İnsan mühitlə, situasiya ilə sadəcə olaraq qarşılaşmır, müəyyən fərziyyələr irəli sürərək ona doğru gedir, düşdüyü problem situasiyadan çıxış yolu axtarır. Digər bihevioristlərdən fərqli olaraq Tolmen hesab edirdi ki, davranış heç də hərəkət vərdişlərinə əsasən yaranmır. Onun fikrincə, orqanizm tədricən şəraitə uyğunlaşır, vəziyyətdən asılı olaraq özünün koqnitiv xəritəsini hazırlayır. Tolmenin eksperimentlərində heyvan (ağ mişovul) labirintdən çıxış yolunu tapmalı və bununla da qida əldə etməli idi. Tolmen göstərirdi ki, yaşlıların avtoritar davranışı, uşağa qarşı diqqətsizliyi, pis təlim onunla nəticələnir ki, uşaq yaşadığı mühitə uyğunlaşa bilmir, həyat labirintindən çıxmaqda çətinlik çəkir.
Öyrənmənin əhəmiyyəti
Tolmen öyrənmə məsələlərinə xüsusi əhəmiyyət verirdi. O, öyrənmənin növlərini ayırırdı. Onun latent (gizlin) öyrənmə adlandırdığı mərhələdə möhkəmləndirmə aparılır. Bununla belə, o, insan davranışını dəyişdirə bilər. Tolmenin apardığı təcrübələrdə mişovulun yeməyə, içməyə ehtiyacı yoxdur. Lakin labirintə düşəndə öyrəndiklərindən onlarda yeməyə tələbat yaranır. Yəni əvvəllər formalaşdırılmış stimul onların reaksiyasına səbəb olur.
NGC 6960
NGC 6960, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Ququşu bürcü istiqamətində yerləşir. SNR tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Xarici keçidlər
NGC 6960
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası
Azərbaycanın Milli Elmlər Akademiyası və ya qısaca: AMEA — Azərbaycan Respublikasında dövlətin təsis etdiyi ali elmi qurum, Respublikanın ali elmi idarəsi.
Tarixi
Azərbaycan elminin, onun intellektual dəyərlərinin milli sərvət kimi qəbul edilməsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (1918–1920) mühüm rolu olmuşdur. Bakı Universitetinin yaranması, azərbaycanlı tələbələrin Avropa ali məktəblərinə göndərilməsi milli dilin, mədəniyyətin intişarı bütövlükdə Azərbaycan elminin inkişafına mühüm təsir göstərən amillərdən olmuşdur. 1920-ci ilin əvvəllərində respublikada elmi tədqiqatlar əsasən Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki BDU) mərkəzləşmişdi. 1920–1922-ci illərdə burada humanitar, tibb və təbiət bölmələrindən ibarət elmi assosiasiya təşkil edilmiş və fəaliyyət göstərmişdir.
1925-ci ildə Cəmiyyət Azərbaycan Hökumətinin sərəncamına verildi.
1923–1929-cu illər arasında Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti fəaliyyət göstərmişdi. Həmin cəmiyyətin sədri Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, üzvlərindən biri isə Məhəmmədhəsən bəy Vəlili-Baharlı seçilmişdi. 1929-cu ildə bu cəmiyyət yenidən təşkil edilərək Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutu (DETİ) adlandırılmışdı. İnstitutun təbiət, biologiya, tarix və etnoqrafiya, dilçilik, ədəbiyyat və incəsənət, fəlsəfə, Sovet Şərqi və xarici Şərq, dövlət və hüquq bölmələri var idi.
1932-ci ildə Azərbaycan DETİ əsasında SSRİ Elmlər Akademiyası Zaqafqaziya Filialının Azərbaycan Şöbəsi təşkil edildi. Şöbəyə R. Axundov rəhbərlik edirdi. Şöbədə 11 bölmə və bir neçə komissiya fəaliyyət göstərirdi. Bir sıra məşhur alimlər – F. Y. Levinson-Lessinq, İ. M. Qubkin, A. A. Qrossheym, N. Y. Marr, İ. İ. Meşşanov, A. N, Derjavin, İ. Q. Yesman, ilk Azərbaycan alimlərindən Bəkir Çobanzadə, Vəli Xuluflu, M. Əfəndiyev, Abdulla Tağızadə, Salman Mümtaz, Ağamir Məmmədov və başqaları burada elmi-tədqiqat işləri aparırdılar.
1935-ci ilin oktyabrında şöbə SSRİ EA Azərbaycan Filialına çevrildi. Filialın yanında mövcud bölmələr əsasında Kimya, Botanika, Zoologiya və Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya, Dil və Ədəbiyyat Elmi-Tədqiqat institutları, habelə Energetika, Fizika, Geologiya, Torpaqşünaslıq sektorları yaradıldı. Filialın Rəyasət Heyətinin sədri əvvəl akad. İ. M. Qubkin, sonralar isə akad. S. S. Namyotkin oldu.
SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin 1945-ci il 23 yanvar tarixli qərarı ilə filial Azərbaycan EA-na çevrildi. Bu vaxt akademiyanın 4 bölməsi, 16 elmi-tədqiqat institutu, elmi-tədqiqat şöbəsi, 3 muzeyi, mərkəzi elmi kitabxanası, Naxçıvan, Gəncə, Xankəndi və Qubada elmi bazaları var idi. Həmin il Azərbaycan EA-na 15 həqiqi üzv seçildi. Onun ilk heyətinə Ü. Hacıbəyov, S. Vurğun, M. İbrahimov, Y. Məmmədəliyev, M. Qaşqay, A. A. Qrossheym, S. Dadaşov, İ. Q. Yesman, M. Mirqasımov, Ş. Əzizbəyov, Ə. Əlizadə, M. Topçubaşov, M. Hüseynov, H. Hüseynov və İ. İ. Şirokoqorov daxil oldu. 1945-ci il martın 31-də akademiyanın həqiqi üzvlərinin ilk ümumi iclasında Mir Əsədulla Mirqasımov prezident seçildi. Sonrakı illərdə Yusif Məmmədəliyev (1947–1950, 1958–1961), Musa Əliyev (1950–1958), Zahid Xəlilov (1961–1967), Rüstəm İsmayılov (1967–1970), Həsən Abdullayev (1970–1983), Eldar Salayev (1983–1997), Fəraməz Maqsudov (1997–2000), Mahmud Kərimov (2001–2013), Akif Əlizadə (2013–2019), Ramiz Mehdiyev (2019–2022) Akademiyanın prezidenti olmuşlar. 2022-ci il 25 oktyabrda akademik İsa Həbibbəyli prezident seçilmişdir.
900px|thumb|center|Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının ilk Rəyasət Heyətinin həqiqi üzvləri (1945-ci il): Oturanlar (soldan sağa): [[Səməd Vurğun (1906–1956), İosif Yesman (1868–1955), Üzeyir Hacıbəyov (1885–1948), Ələşrəf Əlizadə (1911–1985), Elmlər Akademiyasının ilk prezidenti Mirəsədulla Mirqasımov (1883–1958), İvan Şirokoqorov (1869–1946), Aleksandr Qrossheym (1888–1948), Mustafa Topçubaşov (1895–1981); Ayaqüstə (soldan sağa): Yusif Məmmədəliyev (1905–1961), Mirzə İbrahimov (1911–1993), Şamil Əzizbəyov (1906–1976), Heydər Hüseynov (1908–1950), Mirəli Qaşqay (1907–1977), Sadıq Dadaşov (1905–1946), Mikayıl Hüseynov (Üseynov) (1905–1992)]]
Müasir dövr
Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 21 may 2002-ci il tarixli 81 saylı qərarına əsasən AMEA-da struktur dəyişikliyi edilmişdir.
İnformasiya Telekommunikasiya Elmi Mərkəzinin (İTEM) bazasında İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu (İTİ), Radiasiya Tədqiqatları sektorunun (RTS) bazasında Radiasiya Problemləri İnstitutu (RPİ) yaradılmışdır. İTİ-nun əsas fəaliyyət istiqamətləri yeni informasiya texnologiyaları əsasında müxtəlif sahələrin informasiyalaşdırılması, intellektual kompüter şəbəkələri və sistemlərinin yaradılması, informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunmasıdır. Radiasiya Problemləri İnstitutunun əsas fəaliyyət istiqamətləri radiasiya texnologiyası, radiasiya təhlükəsizliyi, qeyri-ənənəvi enerji çevrilmə problemləri, ekologiya, radioekologiyadır. AMEA-nın Rəyasət Heyəti aparatının şöbələrindən biri Elmi, texniki və innovativ fəaliyyətin təşkili şöbəsidir. 10 Noyabr 2022-ci ildə şöbəyə texnika elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Hüseynov Hüseyn Cəlil oğlu təyin olunmuşdur.
AMEA-nın Rəyasət Heyəti aparatının şöbələrindən biri İctimaiyyətlə əlaqələr və informasiya şöbəsisidir. Şöbə müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Ağahüseyn Şükürovdur.
19 yanvar 2023-ci ildə AMEA-nın Rəyasət Heyətinin aparatında sənədlərin elektron dövriyyəsi sisteminin yaradılması, informasiya texnologiyalarından istifadənin imkanlarının elmdə və idarəetmədə genişləndirilməsi, kibertəhlükəsizliyinin təmin edilməsi və s. ilə bağlı tədbirlərin həyata keçirilməsini təmin etmək məqsədilə AMEA-nın Rəyasət Heyəti aparatının strukturunda əlavə maliyyə vəsaiti və ştatlar tələb olunmadan daxili imkanlar hesabına “Elektron Akademiya” şöbəsinin yaradılıb. “Elektron Akademiya” şöbəsinə rəis AMEA Rəyasət Heyəti aparatının Elm və təhsil şöbəsinin əməkdaşı, riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Fariz İmranov təyin olunub.
Prezidentlər
Aşağıdakı siyahıda Azərbaycan Elmlər Akademiyasının yarandığı gündən bu günə kimi bütün prezidentlərinin siyahısı verilmişdir.
Oruc Qurbanov
Qurbanov Oruc İzzət oğlu — Azərbaycan teatr rejissor, əməkdar incəsənət xadimi, "Qızıl Dərviş" mükafatı laureatı, Lənkəran Dövlət Dram Teatrının baş rejissoru (2017–2022).
Həyatı
Oruc Qurbanov 1949-cu ildə Bakı şəhərində fəhlə ailəsində anadan olub. Atası Qurbanov İzzət Nüsrət oğlu 1954-cü ildə "Paris kommunası" zavodunda iş vaxtı faciəvi surətdə həlak olub. İzzətoğlu orta təhsilini 8 saylı internat məktəbində alıb. Əvvəlcə Bakı Dövlət İncəsənət İnstitutunun "Dram və Kino aktyorluğu" ixtisası üzrə təhsil alıb, 1979–80-ci illərdə Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin göndərişi ilə Moskva şəhərində görkəmli rejissor A. V. Efrosun rəhbərliyi altında Ali Teatr Rejissorluğunu bitirib. Qırx ildir ki, teatr, kino, ədəbiyyat, radio və televiziya sahələrində çalışır. Onlarla teatr, radio-televiziya tamaşalarına quruluşlar verib. Ayrı-ayrı illərdə respublikanın dövlət teatrlarında baş rejissor vəzifələrində çalışıb. 1994-cü ildə Xocalı faciəsinə həsr olunmuş "Haray" bədii filmini çəkib. Bir neçə dövlət tədbirinin ssenari müəllifi və rejissoru olub. Ailəlidir, dörd uşağı var.
Teatrla yanaşı ədəbiyyat, dramaturgiya, sənətşünaslıq sahəsində də fəaliyyət göstərir. On iki cild həcmində roman, povest, onlarla tarixi və müasir mövzuda dram əsərlərinin müəllifidir. Bu əsərlər bir çox mötəbər ədəbi məclislərdə, Qafqaz Müsəlmanlar İdarəsi Elmi-dini şurasında müzakirə edilib, mütəxəssislər tərəfindən layiqli qiymətini alıb. 2005-ci ildə Akademik Milli Dram Teatrında Mir Cəlalın "Dirilən adam" romanı əsasında müəllifi olduğu eyniadlı dram əsərini tamaşaya qoyub. 2006-cı ildə bu tamaşa ilin ən uğurlu tamaşası və Oruc İzzətoğlu ilin ən yaxşı rejissoru kimi "Qızıl Dərviş" mükafatına layiq görülub. 2007-ci ildə Musiqili Komediya Teatrında Ə. Əmirlinin "Yeddi məhbusə anası" tamaşasına quruluş verib. 2007-ci ildə xalq yazıçısı İ. Əfəndiyevin "Geriyə baxma, qoca" romanı əsasında yazıçı Elçinlə birgə Qarabağ tarixinə həsr edilmiş eyniadlı dram əsərini başa çatdırıb və bu il Akademik Milli Dram Teatrında İzzətoğlunun quruluşunda tamaşaya qoyulması nəzərdə tutulub. Molla Nəsrəddinin 800 illiyi münasibətilə "Molla Nəsrəddinin Teymurləngi ram etməsi" kino-ramanını və teatr üçün eyni adlı xalq məzhəkəsini yazıb.
Musiqili Komediya Teatrının dəvəti ilə2007-ci ildə C. Quliyev, Ə. Əmirlinin "Yeddi məhbusə anası", 2009-cu ildə müəllifi olduğu "Diqqət! Şəhərdə manyak var!" liberettosuna quruluş verib. Son ədəbi işi "Ağa Məhəmməd şah Qacar" kinoromanıdır.
2002-ci ildə H. Əliyevin fərmanı ilə Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülüb. 9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə , 1 may 2017-ci ildə , 9 may 2018-ci ildə , 10 may 2019-cu ildə və 7 may 2020-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
2017-ci ildə Lənkəran Dövlət Dram Teatrına baş rejissor vəzifəsinə təyin olunub.
Kertacati Beynəlxalq Hava Limanı
Kertacati Beynəlxalq Hava Limanı kimi tanınan "Macalenqka Hava Limanı" ya da Bandar Udara Internasional Jawa Barat (BIJB)  İndoneziyanın Qərbi Yava əyalətinin şimal-şərq hissəsində hava limanı. İndi Indoneziya ərazisindəki Sukarno-Hatta Beynəlxalq Hava Limanından sonra ən böyük ikinci hava limanı Bandunqun ətrafında 68 km uzaqlıqdakı şərqində Macalenqka rayonunda yerləşir. Bu hava limanı 2-ci beynəlxalq hava limanı kimi Böyük Bandunq metropolisi sahəsində və həmçinin Cirebon, Qərbi Yava və Mərkəzi Yava əyalətinin ərazilərinə xidmət etmək üçün tikilmişdir.
Hava limanına 24 may 2018-ci ildə fəaliyyətə başlayan hava limanına ilk dəfə İndoneziya-1 Prezident təyyarəsi daxil oldu. Bu, bir 2,500 metr məsafədə uçuş zolağı olan hava limanıdır və 2018-ci ilin noyabrında 3000 metrə qədər uzadılacaq. Yeni hava limanı Cakartada Soekarno-Hatta Beynəlxalq Hava Limanında hava yolu tıxacını asanlaşdırmaq üçün bir köməkçi kimi fəaliyyət göstərir. Hava limanı başa çatdıqdan sonra hər il 29 milyon sərnişin həcminə malik olacaq. 2020-ci ilə qədər hava limanı yük terminallarını 1,5 milyon ton yüklə rəsmi olaraq işlədəcək.
İnkişaf
Kertajati hava limanının tamamlanmasının sürətləndirilməsini təmin edilməsi məqsədilə Karavanq hava limanının tikintisi dayandırılıb. 1800 hektarlıq hava limanının 25,4 trilyon İndoneziya rupisi dəyərində olduğu təxmin edilir. Plana Airbus A380, Antonov,Boeing 747-8 və Airbus A350-1000 XWB daxil olmaq üçün dünyanın ən uzun reaktiv təyyarələri yerləşdirmək üçün üç uçuş zolağı (3750 m x 60 m, 4025 m x 60 m və 3000 m x 60 m) daxildir. Hava limanı həmçinin Boeing 787-10 kimi son uçuşları idarə etmək üçün texnologiya ilə təchiz olunacaq. Layihə "Kertajati Aerocity" kimi tanınan 3,400 hektar Aerotropolunu əhatə edəcək. Hava limanının iki dəfə ölçüsü olan Aerotropolis iqtisadi artımın yeni bir mərkəzi olacaq. Cimanuk çayının şərqindəki Cipali Toll Yolunun şimalında yerləşir.
Layihənin həyata keçirilməsi 5 mərhələdən ibarətdir: hazırlıq mərhələsi (2015), I mərhələ (2015-2020), I-II mərhələ (2016-2025) və məqsəd mərhələsi II və IV 2025-ci ildən sonradır. I mərhələ ərzində layihə aerodromun inkişafına yönəldilmişdir. I-II mərhələləri Kertajati Aerocitynin inkişafı, III mərhələdə Kertacatinin "aerotropol" kimi böyüməsi olacaq və son mərhələ olaraq, "Kertajati Aerocity" sürətlə davamlı iqtisadi mərkəzin işə salınması kimi çıxış edəcəkdir. Strateji inkişaf planına əsasən müntəzəm olaraq böyük sərnişin təyyarəsi və yük uçuşlarından başqa hava limanının imkanları aşağı qiymətli daşınmalar və Səudiyyə Ərəbistanına həcc uçuşları üçün optimallaşdırılmışdır. Bu nəticədə Sukarno-Hatta Beynəlxalq Hava limanını ağırlaşdıran Bandunq və Qərbi Yava sərnişinlərini  Kertacati hava limanına yönləndirəcəkdir.
Terminal
Başlanğıcda terminalda 121 min kvadratmetr ərazidə 2 daxili və beynəlxalq qapılar  ildə 11 milyon sərnişin daşınılacaq. Bundan əlavə tikinti işləri davam edildikdən sonra, terminal 2020-ci ilə qədər sərnişin gücü 29,3 milyon ilə 209,151 kvadrat metr genişlənəcək, II fazanın genişləndirilməsi üçün geniş yerdir. Kertacati-Cuanda marşrutu ilə razılıq əldə etmək üçün 8 İyun-da Airbus A320 təyyarəsi ilə başlayacaq ilk aviaşirkət Citilinkdir.
Yer nəqliyyatı
Cisumdavu ödənişli yolu yeni hava limanına giriş imkanı verəcək və hazırda tikinti işləri aparılır (2011-2019). Bu vaxt hava limanına Cipali ödənişli yolu ilə də çatmaq mümkündür. İki pullu yolla əldə olunmasına baxmayaraq, ictimaiyyət indiki əlaqəsiz köməkçi sistemlərdən fərqli olaraq kütləvi nəqliyyatın olmaması səbəbindən bir sistem kimi zəif planlaşdırılmışdır. Belə ictimai narahatlığı həll etmək üçün İndoneziya Hökuməti Cakartada davam edən hava limanı infrastrukturunun dəmir yolu layihələrini birləşdirərək bu məsələni bir qədər yumşaltdı.
Bandunqdan hava limanına qədər davam edəcək yüksək sürətli qatar layihəsinə baxmayaraq, PT Bandara Internasional Jawa Barat (BIJB) və Railink lazım olanda dəmir yolları və hava limanında qatar sistemi qurmaq üçün bir "MOU" imzaladılar.
Qasım Abdullazadə
Qasım Abdullazadə (27 iyul 1999; Mərdəkan, Azərbaycan — 14 oktyabr 2020; Füzuli, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Abdullazadə Qasım Əli oğlu 27 iyul 1999-cu ildə Bakının Mərdəkan qəsəbəsində anadan olub. 2005-ci ildə Mərdəkanda yerləşən H.Z. Tağıyev adına 123 nömrəli orta məktəbə təhsil almağa başlamış və 2016-cü ildə təhsilini İsmayıllı rayonu 1 saylı tam orta məktəbdə başa vurmuşdur.
Hərbi xidməti
2017-ci il iyulun 27-də həqiqi hərbi xidmətə yola düşüb. 2019-cu ildə hərbi xidmətini tamamlamışdır.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Qasım Abdullazadə 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı cəbhənin bir çox istiqamətlərində döyüşlərdə iştirak edərək şücaət göstərmişdir. Qasım 14 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli istiqamətində gedən döyüşlər zamanı qəhrəmancasına həlak olmuşdur.
Tamilla Şəfəq
Tamilla Şəfəq (Ağayeva Tamilla Sultan qızı) - Tibb elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, həkim, şair, nasir, publisist. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1998), Türk Dövlətləri Oftalmoloji Dərnəyinin Azərbaycan üzrə təmsilçisi (2001), MDB Oftolmologiya Assosiasiyasının İdarə Heyətinin üzvüdür.
26 dekabr 1940-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Şuşa şəhərində ibtidai təhsil aldıqdan sonra, Gəncə şəhərində orta məktəbi bitirib. Sonra Azərbaycan Tibb Universitetinin pediatriya fakultəsində təhsil alıb (1957 - 1963). Ali məktəbi bitirdikdən sonra Gəncədə 3 saylı uşaq məsləhətxanasında sahə həkimi işləyib.
1965-ci ildə Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda göz xəstəlikləri üzrə ixtisaslaşma keçmişdir. 1966 - 1968-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universitetinin göz xəstəlikləri kafedrasında klinik ordinaturanı bitirib. 1969-cu ildə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat göz xəstəlikləri institutunda aspiranturaya daxil olub, 1972-ci ildə aspiranturanı bitirdikdən sonra institutda əvvəlcə kiçik elmi işçi, sonra baş elmi işçi vəzifəsində işləyib. 1995-ci ildən tibb elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, aparıcı elmi işçidir.
Diabetlik retinopatiyada gözün hemodinamik dəyişikliklərinin öyrənilməsi mövzusunda namizədlik dissertasiyasını (1989) müdafiə edib. Kataraktanın patogenezi və müalicəsi haqda yeni konsepsiya adlı doktorluq dissertasiyası uğurla başa çatdırıb. 2001-ci ildən Türk Dövlətləri Oftalmoloji Dərnəyinin Azərbaycan üzrə təmsilçisidir. MDB Oftolmologiya Assosiasiyasının İdarə Heyətinin üzvüdür. O, dəfələrlə beynəlxalq elmi konfranslarda Azərbaycanı uğurla təmsil etmişdir.
Kiçik yaşlarından bədii yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. İlk şeiri 1956-cı ildə dərc edilmişdir. Şeirləri, hekayələri, məqalələri ilə dövri mətbuatda çıxış edir. Nur payı şeirlər toplusu (1998), Günəşi verin mənə (2006) kitabı kütləvi tirajla çap olunub. 1998-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
2016-cı ildə Həkim-yazarların ilk poetik toplusu olan "HƏKİMLƏRİN SÖZ DÜNYASI"http://kitabxana.net/?oper=readBook&id=2566 kitabındakı şeirlərinə görə "İBN-SİNA" və "CƏSARƏTLİ QƏLƏM" diplomlarına layiq görülüb.
Əziz Əşrəfov
Həyatı
Əziz Əşrəfov 13 oktyabr 1979-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. O doqquz yaşında idmanla məşğul olmağa başlayıb. Böyük qardaşı Ələkbər Əşrəfov sərbəst güləşi sevdiyi üçün Əziz də tezliklə ondan nümunə götürür. Amma tez başa düşür ki, bu idman növü onun ürəyincə deyil. Uşaqlığında Brüs Li və Van Dammın video filimlərini maraqla izləyib və onlardan təsirlənmişdir. Qardaşı onu dostu taekvondo məşqçisi Ələkbər İmaməliyevin yanına məşqlərə göndərir. O vaxt karate dərsləri qadağan edilmişdi, lakin, dövlət təhlükəsizlik işçiləri və ayrı-ayrı polis bölmələri üçün bu idman növü üzrə dərslər keçirilirdi.
1993-cü il idi. Respublikamız üçün çox çətin dövr idi. Qarabağ müharibəsi gedirdi. Çoxlu məşqçilər orduya çağırılıb, Dağlıq Qarabağa döyüşlərə getmişdilər. O cümlədən, Ələkbər müəllim də könüllü olaraq müharibəyə yollanır. Ona görə Əziz Əşrəfovun məşqləri yarımçıq qalır. Amma buna baxmayaraq O taekvondo üzrə beynəlxalq turnirin qalibi olmağı bacarır. Bakı həyətlərinin birində döyüş karatesi üzrə məşq gizli şəkildə keçirilirdi. Ağababa Haqverdiyev (Aqaş) ləqəbli bir məllimin zalında məşqlərini davam etdirir. Fiziki hazırlığı yaxşı olduğundan artıq bir neçə turnirin qalibi olmuşdu. O, bu məktəbdə məşqçilərdən biri Sensey Hamlet Əliyevin yanında məşqlərini davam etirir. Daha sonra onun idman karyerası başlayır. Sınaq olaraq yeddi rəqibə qarşı çıxmalı olur, bəziləri hətta ondan da yaşca böyük idilər. Döyüş zamanı Sensey Hamlet Əliyev onun səbrinin, mənəvi gücünün şahidi olur.
Təlim zamanı Sensein üslubu ilə maraqlanan Əziz Əşrəfov ilk dəfə Kyokuşin stili haqqında öyrənir. Stil haqqında daha çox məlumat əldə etmək üçün videolar, ədəbiyyat əldə edir və karatenin üslub və onun yaradıcısı Masutatsu Oyama haqqında çox şey öyrənir. Oyama Koreya əsilli, ən məşhur və populyar döyüş sənətçilərindən biri idi, amma Yaponiyada yaşayırdı, Yaponiyada Kyokuşın karateni inkişaf etdirdi, bir çox dünya səviyyəli idman yarışlarını təşkil etmişdi.
Karyerası
1995-ci ildə Bakıda ilk dəfə karatenin kontakt növü üzrə Baki şəhərinin açıq çempionatı keçirildikdə Əziz Əşrəfov bütün rəqiblərini məglub edərək birinci yeri tutur. 1996-cı ildə Qoju-ryu karate növü ilə tanış olur. O Kyokuşin karate növü ilə eyni vaxtda Qoju-ryu karate növü ilə məşğul olmağa başlayır.
Əlbəyaxa döyüş sənəti ustaları Azərbaycana Baki şəhərinə səfər edərdilər və seminarlar keçirərdilər. Onların arasında İrandan olan 50 yaşlı ustad 9-cu dan Şindokaikan karate növünün yaradicisi Mövsüm Sulatzadə də var idi və Moskvadan Aleksandr Filimonov da səfərdə idi. 11 il ərzində o, usta Aniçi Miyaqinin (10-cu dan) rəhbərliyi altında Okinava Qoju-ryu Bujitsunun təlimlərini dərk edir, onun əlindən ən yüksək — Okinava Qoju-ryu Bujitsu istiqamətinin (üslubunun) 10-cu danını alır.
1997-ci ildə Bakıda Qoju-Ryu karate üzrə Respublika çempionatı keçirildi. Bütün rəqiblərinə qalib gələn Əziz Əşrəfov Qoju-ryu karate üzrə Azərbaycan çempionu adını qazanir, yüksək döyüş ruh göstərdiyinə görə qara kəmər 1-ci dana laiq görülür.
Azərbaycana Qoju-ryu karate növünün sirlərini örgədməyə gələn ustad — Ernie Monix (7-dan) da seminarinda iştirak edərək yüksək naliyətlər əldə edir.
Bakıda Şindokaikan və Kyokuşin karate üzrə Avrasiya çempionatının qalibi olub. Bu zaman onun döyüşləri ilə bağlı bir neçə video var idi və ustalardan biri onun bacarığını görəndə kiminlə məşq etdiyini soruşur, texnikasının yüksək səviyyədə olduğunu qeyd edir. Demək olar ki, zirzəmidə təkbaşına məşq etdiyi cavabını eşitdikdə onu həddindən artıq təəccübləndirir. Məşqçi, Əziz Əşrəfovla tanış olmaq arzusunu bildirir.
Tezliklə, 2007-ci ildə Sankt-Peterburqda 19 ölkədən idmançıların iştirakı ilə seminar təşkil olunur. Əşrəfov da ora gedir. Onları şəxsən 10-cu dan olan 72 yaşlı Grand Master Şigeru Oyama qarşılayır. Onun əlində 800 kq-a bərabər bir qüvvə var idi. O, həm də ona görə unikaldır ki, o, təkcə öz üslubunda deyil, həm də yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik idi.
Oyamanın məktəbini və Kyokuşin karate fərdi döyüş növünün Bakıda təmsilçisi olmaq hüququ əldə etmək üçün Əziz Əşrəfov davamlı olaraq 9 saat imtahan verir: fəlsəfə, psixologiya və tibb üzrə sonra 50 rəqiblə döyüşməli olur, məşqlər edir, verdikləri bütün tapşırıqları yüksək balla imtahan verərək bütün sınaqlardan uğurla keçir. O Yaponiya və Amerikaya honbu dojo da Oyamanın şəxsi zalında məşq etməyə lisenziya qazanır. Sonra Sankt-Peterburqdakı karate məktəbinə kömək etmək üçün ondan dəstək istəyirlər. Orada gənc idmançılar yetişdirməyə başlayır. Bir müddət sonra Əziz Əşrəfovu Böyük ustad Oyama Moskvaya gedib orda bu növün inkşafina dəstəy olmağını təklif edir.
Dünya Oyama Kyokuşin təşkilatinin Ustadları beynəlxalq iclasında səs verməklə onu Dünya Oyama Kyokuşin Təşkilatinin Vitse prezidenti vəzifəsinə təyin edirlər.
Beynəlxalq dərəcəli idman ustası Beynəlxalq dərəcəli Hakim
Beynəlxalq dərəcəli 8-dan qara kəmər ustası, Profesor və Akademik Əlbəyaxa döyüş növləri üzrə.
Dünya Döyüş Sənəti Akademiyasının Magistrlərinin Döyüş Sənəti üzrə Magistr sertifikatına layiq görülüb.
2018-ci ilin oktyabrın 27-sində Kyokuşin karate üzrə Dünya çempionu olub.
2019-cu ilin yanvarın 26-sında Avropa çempionatinda 10 beysbol ağacını bir yerdə ayaqla qıraraq və 10 kərpici əllə qıraraq Dünya rekorduna imza atıb.
Ailəsi
Atası Əşərəfov Paşa Ələkbər oğlu 15 yanvar 1935-ci ildə Siyəzən rayonu Qalaaltı–Daşlı Çalğan kəndində, anası Əşrəfova Maral Salam qızı 6 dekabr 1936-cı ildə Göyçay rayonu Seyidər kəndində anadan olublar.
Əziz Əşrəfov ailəlidir. Qızı Əşrəfova Əzizə Əziz qızı 11 noyabr 2002-ci il, qızı Əşrəfova Aysel Əziz qızı 11 aprel 2006-cı il, oğlu Əşrəfov Əli Əziz oğlu 25 avqust 2007-ci il Bakı şəhərində dünyaya göz açmışlar.
Qotur (Sayınqala)
Qotur - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sayınqala şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 642 nəfər yaşayır (125 ailə).
Behaviour Interactive
Behaviour Interactive — videooyunlarının inkişafında ixtisaslaşan müstəqil Kanada şirkəti. 1992-ci ildə təsis edilən şirkətin baş qərargah Kanadanın Monreal şəhərində yerləşir. Şirkətin Çilinin Santyaqo şəhərində bir filialı var.
Tarix
Şirkət "Megatoon Entertainment Group" adıyla Remi Rasin tərəfindən 1992-ci ildə Kvebek şəhərində təsis edilmişdir. 1994-cü ildə Rasin, CD-ROM üçün interaktiv əyləncə proqram təminatları üzrə ixtisaslaşan Monreal-əsaslı "Multimedia Interactive" (MMI) şirkətinin təsisçilərindən biri olmuşdur. 1996-cı ildə şirkətlərin ikisi də, "Malofilm Communications" şirkətinə satılmış, 1997-ci ildə isə "Behaviour Interactive" adı altında birləşmişdilər. 1999-cu ildə Rasin və bir neçə səhmdar studiyanı geri almış, 2000-ci ildə isə adını "Artificial Mind & Movement Inc." (A2M) qoymuşdular. 2008-ci ilin noyabr ayında şirkət Santyaqo-əsaslı "Wanako Games" studiyasını "Activision Blizzard"dan almışdır. 2010-cu ildə şirkət adını yenidən "Behaviour Interactive" olaraq dəyişmişdir.
Qalmaqal
21 iyun 2018-ci ildə "Bethesda Softworks" şirkəti "Behaviour Interactive" studiyasını və "Warner Bros." şirkətini müəllif hüquqları və müqavilə pozuntusu iddialarına görə məhkəməyə vermişdir. "Bethesda" bu şirkətlərin vaxtilə "Behaviour Interactive"in hazırladığı "Fallout Shelter" videooyununun buraxılış-əvvəli kodundan əsaslanaraq "Qərb dünyası"-mövzulu bir videooyunu buraxdıqlarını iddia etmişdir. Bu müəllif hüquqlarının pozuntusuna oyunun qeympleyi, animasiyaları və interfeys dizaynı kimi amillərinin "Fallout Shelter"dəki ekvivalentlərinə çox bənzəməsi daxildir.
Qaraqum kanalı
thumb|Qaraqum kanalı Qaraqum kanalı (Garagum kanaly) — SSRİ dönəmində inşa edilən və uzunluğu 1445 km olan kanal. Kanal Türkmənistanın cənub və cənub-qərb regionlarının su təminatına xidmət edir. Çağdaş Türmənistanda Qaraqum çayı olaraq adlandırılır.
Coğrafiya
Kanal Amudəryanın Atamurat şəhərinin yuxarı hissəsindən başlayaraq Qaraqum səhrasının qumlu cənub-şərq hissəsinədək axaraq qədim Mərv vahəsinə keçir. Buradan Murqab çayı və Tecen çayı yaxınlığından axaraq Kopetdağ öndağlığına istiqamətlənir. Kanalın eni 200 metr, maksimal dərinliyi isə 7,5 m təşkil edir. Kanalın əvvəlində su sərfiyyatı 600 m³/s-dir. Kanal öz güçünə yatağı boyunca axır. Hətta 450 km məsafəfə gəmiçilik üçün yararlıdır. İllik su toplama güçü 12-13 km³-dir. Bu isə Türkmənistandan axan çayların illik su axınını 3-4 dəfə üstələyir.
Tikilmə tarixi
1950-ci ildən Türkmənistan ərazisində Baş Türkmənistan kanalının tikintisi həyata keçirilirdi. İosif Stalinin ölümündən sonra tikinti işləri dayandırılır və Qaraqum kanalının tikintisinə yönəldilir. Kanalın tikintisinə 1954-ci ildən başlanılır. İlk əvvəl Amudərya Murqab istiqamətində 400 kilometrlik kanal 1959-cu ildə istifadəyə verilir. Su sərfiyyatı 130 m³/s təşkil edirdi. Bu bölmənin inşası ilə 100 min ha ərazinin kənd təsərrüfatına yönləndirilməsinə imkan vermişdir.
Kanalın ikinci etapı 138 km olaraq 1960-cı ildə istifadəyə verilir. Bu hissədə Xauzxan su anbarı tikilir. Anbarın su tutumu 875 mln m³ təşkil edir. Su sərfiyyatı isə 200 m³/s olur. Bu isə Tecen vahəsində 70 min torpaq sahəsində əkin əkməyə imkan yaratmışdır. Üstəlik 30 min torpağın daha yaxşı su təminatına imkan vermişdir.
Kanalın üçüncü etapı (Tecen-Aşqabad) 260 km məsafədə uzanırdı. Onun tikintisi 1962-ci ildə bitmişdir. 1967-ci ildə isə kanal Göy-təpəyə qədər uzadıllır. Su sərfiyyatı 320 m³/s olur. Üçüncü hissənin tikintisi əkin sahələrini 100 min ha artırmağa imkan vermişdir.
Kanalın tikintisi rəsmən 1988-ci ildə bitmişdir.
XXI əsrdə kananın əsas hissəsi üzərində iri Zeid su anbarı inşa edilmişdir. Amudəryanın suyu olduqca lillidir. Burada lilliliyi 3,3 kü/m³ bərabərdir. Zeid su anbarında su durularaq digər yerlərə istiqamətləndirilir.
Əhəmiyyəti
Kanal öz növbəsində 100 minlərlə torpaq sahəsinin kənd təsərrüfatına yönləndirilməsinə imkan vermişdir.
Ekologiya
Kanalın tikintisi coğrafi anlamda əraziyə böyük təsir göstərmişdir: bitki örtüyü, heyvanlar aləmi, mikro iqlim, relyef. Kanal Amudəryanın 45% suyunu özündə daşıyır. Bu isə Aral dənizinin qurumasına təsir göstərən faktorlardan biridir. Suyun bir hissəsi qumlar arasında yoxa çıxır. . Digər çətinlik kanalın qısa zaman ərzində dolmasıdır. Yatağın lillə dolması ətraf ərazilərin bu basmasına səbəb olur. Üstəlik su anbarlarının isə istifadəsini çətinləşdirərək əhəmiyyətini azaldır. Qaraqum kanalı quyu sularının çirklənməsinə və suyunun isə şorlaşmasına səbəb olmasıdır.
Şərq adası (Havay)
Şərq adası —  Frenç-Friqat-Şols arxipelaqı ərazisinə daxil olan, sahəsi 4.5 hektara bərabər ada. Ada arxipelaqın ən böyük ikinci adası hesab olunur və Şimal-qərbi Havay adaları qrupuna daxildir. O, Honolulu şəhərindən 890 km şimal-qərbdə yerləşir. 2018-ci ildə Valaka qasırğası zamanı ada yer üzündən tamamilə silinmişdir.
Ada qum və çınqılla örtülüdür. Ada Papahanaumokuakea milli dəniz abidəsinin bir hissəsidir. Ərazisi nəsli kəsilməkdə olan növlər sırasına daxil olan Havay monax suitisinin və yaşıl tısbağanın yaşayış məskəni hesab olunur. Havay yaşıl dəniz tısbağalarının 96%-i Frenç-Friqat-Şols arxipelaqında, yarısından çoxu isə Şərq adasında məskunlaşmışdır.
Milli Okean və Atmosfer Tədqiqatları idarəsinin sədri Çarlz Littnan adanı "yaşıl dəniz tısbağalarının məskunlaşdığı ən vacib ada" kimi təsvir etmişdir.
1944-cü ilin noyabr ayından 1952-ci ilin oktyabr ayına kimi ABŞ Sahil Mühafizəsi təşkilatı adadan LORAN radio naviqasiya stansiyası kimi istifadə etmişdir. 1946-cı ilin aprel ayında adada sunami baş vermiş və ada ərazisinə xeyli ziyan dəymişdir. 1950-ci ilin avqust ayında isə ada tayfun qasırğası təhlükəsi ilə qarşılaşmış və əhalisi digər ərazilərə köçürülmüşdür.
MD Helicopters MD 600
MD Helicopters MD 600 MD Helicopters şirkəti tərəfindən istehsal edilən ABŞ istehsalı olan çoxməqsədli helikopterdir. Beş oturacağı olan MD 520N helikopterinin altı oturacaqlı uzunluğu artırılmış bir modelidir.
Texniki xüsusiyyətləri
Ekipajı: 1–2 nəfər
Sərnişin tutumu: 8 nəfər
Uzunluğu:11.79 metr
Pərvanə (vintin) uzunluğu: 8.38 metr
Hündürlüyü: 2.65 metr
Pərvanə sahəsi: 55.2 m²
Qurdlar Vadisi: Terror (teleserial, 2007)
Qurdlar Vadisi Terror — İlk bölümü 8 fevral 2007-ci ildə Show TV-də yayımlandıqdan sonra yayımı ləğv edilən terrorla əlaqədar Türkiyə serialı.
MD Helicopters MD 600
Texniki xüsusiyyətləri
Boş çəkisi: 952 kq
Qurdlar Vadisi: Terror (teleserial, 2007)
Qurtlar Vadisi adlı ilk serialda Türkiyədəki mafiya fəaliyyətləri və dövlət içində dövlət mövzuları ələ alınmışdı.
Yayımlanan ilk bölüm 22.40 reytinqi ilə birinci yeri tutdu.
MD Helicopters MD 600
Texniki xüsusiyyətləri
Motor: 1 x Allison Model 250-C47 qazturbin mühərriki
Qurdlar Vadisi: Terror (teleserial, 2007)
Serial, ilk bölümdən sonra, nümayiş olunmazdan əvvəl tənqidlər və yayımlanmaması üçün reaksiya mesajları aldığı iddiasıyla RTÜK tərəfindən ləğv edildi. İkinci bölüm 18 oktyabr 2007-ci ildə, serialın ləğv edilməsindən 8 ay sonra yayımlandı.
Yayımdan qaldırılması
Qurdlar Vadisi Terror serialının efirə çıxmazdan əvvəl reaksiya alan ilk bölümündən sonra ləğv edilməsi gündəmə gəldi. Mətbuatda yayımçının 18 oktyabr 2007-ci ildə RTÜK tərəfindən toplantıya dəvət edildiyi bildirildi. RTÜK-ə daxil olan müraciətlərin 13,953-ü serialın yayımlanmaması, 2,609-u isə yayımlanması istənmişdir.
Qəzetlərin internet saytlarında da bu mövzuda sorğular təşkil edildi. Serialın istehsal şirkəti Pana Film, serialın ikinci bölümünün normal yayım vaxtı olan 15 fevral 2007-ci il saat 21:45-də Show TV-də etdiyi bir şərhdə, serialı televiziya olmazsa kinoteatr, rəqamsal platformalar və ya internetdə yayımlayacaqlarını açıqladı.