cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adem Lyaiç
Lyaiç karyerasına "Yoşanitsa" klubunda başlamışdır. Daha sonra "Partizan"a transfer olmuşdur və klubla həm Serbiya Superliqasında, həm də Çempionlar Liqasında debüt etmişdir. 2010-cu ilin yanvar ayında onun İngiltərənin "Mançester Yunayted" klubuna keçəcəyi barədə xəbərlər yayılsa da, klub 2009-cu ilin dekabr ayında ondan imtina etdi. 2010-cu ilin yanvar ayında "Fiorentina" 8 milyon avro transfer məbləği ödəyərək oyunçunu heyyətinə qatdı. Florensiyada keçirdiyi üç ildən sonra Lyaiç 4 illik müqavilə imzalayaraq 11 milyon avro qarşılığında "Roma" ya keçid etdi. 2016-cı ilin iyul ayında o, "Torino"ya transfer olundu.
Lyaiç milli komanda forması ilə ilk oyununa 2010-cu ildə çıxmışdır. 2012-ci ildən 2014-cü ilədək Serbiya himnini oxumağı imtina etdiyi üçün komandanın baş məşqçisi Sinişa Mixayloviç tərəfindən millidən kənarlaşdırılmışdır. Ölkəsini 2018 FİFA Dünya Kubokunda təmsil etmişdir.
Valkaneş
Tarixi
1917-ci il oktyabr inqilabından sonra 21 noyabrda Sfatul Tsarii fəaliyyətə başlayır, 2 dekabrda Moldova Demokratik Respublikasının yaradılması elan edilir. 27 mart 1918-ci ildə Sfatul Tsarii, Bessarabiyanın Rumıniyaya qoşulmasına səs verir və Valkaneş də onun bir hissəsi olur.
Adem Lyaiç
Şəxsi həyatı
Lyaiç milliyətcə boşnakdır və müsəlmandır.
Valkaneş
Tarixi
28 iyun 1940-cı ildə Qırmızı Ordunun hissələri Bessarabiyaya daxil olur. Bundan sonra bölgədə SSRİ tərkibinə daxil olan Moldova Sovet Sosialist Respublikası qurulur.
Adem Lyaiç
Klub
Partizan
Valkaneş
İnfrastruktur
Şəhərdə dəmir yolu, avtovağzal var.
Adem Lyaiç
Klub
Beşiktaş
Valkaneş
Tanınmış şəxsləri
Mixail Teodor - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
H. Raşkulev - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. Şəhərdə adına küçə vardır.
F. Karaqiaur - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
M. Şerban - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
İvan Choban - milyonçu, xeyriyyəçi, "İvan-Corp" spirtli içki istehsalı şirkətinin təsisçisi.
Zərəşoran (Tikantəpə)
Zərəşoran - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Tikantəpə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 317 nəfər yaşayır (69 ailə).
Vaqif (dram)
thumb Vaqif — Səməd Vurğunun Molla Pənah Vaqifə həsr edərək 1937-ci ildə yazdığı mənzum dramıdır. Bu əsər Səməd Vurğunun yaradıcılığının zirvəsidir. Dram heca vəznində yazılmışdır və tarixi mövzusundadır. Vaqif ədəbiyyatımızda əsası ilk dəfə Cəfər Cabbarlı tərəfindən qoyulmuş tarixi qəhrəmanlıq dramıdır. Vaqif 1937-ci ildə yazılıb və 1938-ci ilin 5 oktyabrında tamaşaya qoyulub. Vaqif dramını 3-4 həftə ərzində, heyrətləndirici bir sürətlə tamamlayan Səməd Vurğun əsərdə Molla Pənah Vaqifin faciəli həyatını, şair böyüklüyünü, insanlıq kamilliyini ustalıqla, məhəbbətlə əks etdirmişdir. Pyes Səməd Vurğunun yazdığı ilk səhnə əsəridir. "Vaqif" dramına görə Səməd Vurğun 1941-ci ildə "Stalin mükafatı"na layiq görülmüşdür.
Mövzu
Əsərin əsas mövzusu görkəmli Azərbaycan şairi Molla Pənah Vaqifin həyatı və Azərbaycan xalqının XVIII əsrin sonlarında xarici hücumlara qarşı mübarizəsidir. Əsərin əsas konfiliktini Ağa Məhəmməd Şah Qacarla ona qarşı duran Azərbaycan qüvvələrinin müstəqillik uğrundakı mübarizəsi təşkil edir.Süjetin mərkəzində qüvvətli şəxsiyyətin durmasına baxmayaraq, hadisələr miqyaslı xalq dramı və sosial dram məcrasında cərəyan edir. Pyes boyu sanki güclü yeraltı təkanın uğultusu kəsilmir, uzun-uzun illər feodal hakimlərin zülm etdiyi məzlum təbəqələrin səbir kasasının daşacağı anı tamaşaçı intizarla gözləyir. Lakin Vaqif həm də şair və onun taleyi barədə dramdır. Pyesdə şairin taleyi elin taleyinə qaynayıb qarışır. Vurğun Vaqifi xalqa, elə arxalanır, onun qəhrəman, zəhmətkeş və sənətkar oğullarına qarşı təşkil edilən və planlı şəkildə idarə olunan hakim zorakılıqla barışmır, təkcə öz mövcudluğu ilə hər cür fiziki və mənəvi müstəbidliyə müqavimət göstərir. Müstəbid və ziyalı problemi həm İbrahim xan, həm də Ağa Məhəmməd şah Qacar xətlərində qoşa davam etdirilir.
Mənbə
[http://www.ebooks.az/view/Sc7YizG5.pdf Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri:I cild]
Rusiya–Türkiyə münasibətləri
Rusiya–Türkiyə münasibətləri Rusiya Federasiyası və Türkiyə Respublikası arasındakı ikitərəfli münasibətlərdir. 16-cı əsrin sonlarından 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər Osmanlı və Rusiya imperiyaları arasındakı əlaqələr kifayət qədər gərgin olmuş və tərəflər arasında bir neçə dəfə müharibə baş vermişdir. Buna baxmayaraq, 1920-ci illərin əvvəllərində Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi ərzində bolşevik rus hökumətinin türk inqilabçılarına dəstək verməsi nəticəsində rəsmi Moskva və Ankara arasındakı münasibətlər yaxşılaşmışdır, lakin İkinci dünya müharibəsi nin başa çatması ilə birlikdə Sovet hökuməti Türkiyəyə qarşı ərazi iddiaları irəli sürmüşdür. Tərəflər arasındakı münasibətlərin ən aşağı səviyyədə olduğu Soyuq müharibə dövründə Türkiyə 1952-ci ildə NATO-ya üzv olmuş və Varşava Müqaviləsi Təşkilatı na qarşı mövqe nümayiş etdirmişdir.
1991-ci ildə SSRİ-nin dağılması nın ardınca Türkiyə və Rusiya arasındakı münasibətlər əhəmiyyətli şəkildə inkişaf etməyə başlamış və bu iki ölkə bir-birinin ən böyük ticari tərəfdaşı halına gəlmişdir. Bir çox türk şirkətinin Rusiya ərazisində fəaliyyətə başlaması ilə birlikdə Rusiya da Türkiyənin ən böyük enerji təchizatçısına çevrilmişdir. 1990-cı illərdə Türkiyə rusiyalı turistlər üçün əsas istirahət məkanı olmuşdur. 2015-ci ilin noyabrında Suriya-Türkiyə dövlət sərhədi yaxınlığında Rusiyaya məxsus döyüş təyyarəsinin Türkiyə tərəfindən vurulması ndan sonra gərginləşən münasibətlər 2017-ci ildən etibarən yenidən normallaşmışdır.
Erkən tarix
Slavyan və türk xalqları min illər boyunca Avrasiya ərazisində daimi əlaqədə yaşamışdır. Orta əsrlərdə mövcud olmuş Xəzərlər, Dəşt-i Qıpçaq, İdil bulqarları, Qızıl Orda, Qazan xanlığı, Krım xanlığı, Həştərxan xanlığı, Sibir xanlığı kimi türk dövlətləri müasir Rusiya ərazisində yerləşmiş və bu ərazinin demoqrafik, genetik, linqvistik və mədəni həyatının formalaşmasında və inkişaf etməsində mühüm rol oynamışdır.
Anadolu ərazisində məskunlaşmış türklər isə şimal-şərqdən Qara dəniz və Reç Pospolita dövləti, şərqdən isə Qafqaz dağları vasitəsilə coğrafi cəhətdən Rusiyadan ayrılmışdır. Anadoluda yaşayan türklər Osmanlı İmperiyası nın əsasını qoymuş və onun ərazisini böyütməyə başlamışdır. Toqquşan maraqlar nəticəsində Osmanlı və Rusiya imperiyaları arasında Qara dəniz sahilində bir çox döyüş baş tutmuşdur.
1453-cü ildə Konstantinopolun Osmanlı qüvvələri tərəfindən ələ keçirilməsi nəticəsində xristian Bizans İmperiyası süquta uğramış və Şərqi pravoslav kilsəsi nin mərkəzi şəhəri türklərin idarəçiliyi altına keçmişdir.
İmperiyalar arasında baş verən döyüşlər
1549-cu ildə Osmanlı İmperiyasının müasir Rusiya ərazisində yerləşən kiçik türk vassal dövlətlərinə dəstək verməsi nəticəsində iki imperiya arasında uzun müddət davam edən münaqişə başlanmışdır. Ruslar türklərə qarşı hücuma keçməzdən əvvəl Qara dəniz Osmanlı dövlətinin nəzarəti altında idi. 1696-cı ildə I Pyotr un rəhbərlik etdiyi rus qoşunları Azov  u ələ keçirməyə nail oldu. Rusiya-Osmanlı müharibəsi (1768-1774) 1774-cü ildə Kiçik Qaynarca sülhü nün imzalanması ilə başa çatdı. Bu müqavilə sayəsində Rusiya Qara dənizə keçid əldə etdi ki, bu da dolayı yolla Aralıq dənizi nə çıxışın əldə olunması ilə nəticələndi. 19-cu əsrə qədər Rusiya Türkiyənin slavyan və xristian azlıqlarına Osmanlı əleyhinə fəaliyyətlərində dəstək verdi. Buna baxmayaraq, Rusiyanın əsas məqsədi heç də Osmanlı dövlətinin parçalanmasından ibarət deyildi. Çünki, bu parçalanma Avstriya İmperiyası nın Balkan yarımadası  nda genişlənməsi ilə nəticələnə bilərdi. Buna baxmayaraq, türk boğazları ndan azad şəkildə keçmək imkanı əldə etmək məqsədilə ruslar 1877-1878-ci illərdə Osmanlı əleyhinə qəti hücuma keçdilər.
Bu iki imperiya arasındakı son döyüşlər Birinci dünya müharibəsi ərzində baş tutdu. Bu müharibədə əks mövqelərdə döyüşmələrinə baxmayaraq, hər iki monarxiya məğlubiyyətə uğradı və süqut prosesi başlandı.
Türkiyə və Sovet İttifaqı
Osmanlı hökuməti 3 mart 1918-ci ildə bolşevik Rusiya hökuməti və İttifaq dövlətləri arasında imzalanmış Brest-Litovsk sülh müqaviləsi ni imzalayan tərəflərdən biri olmuşdur. 1921-ci ilə qədər davam edən Rusiya vətəndaş müharibəsi ndən qalib şəkildə çıxan Vladimir Lenin Mustafa Kamal  ın rəhbərlik etdiyi Türk Milli Hərəkatı  nı özünə dost kimi görürdü və məhz elə buna görə də Leninin başçılıq etdiyi hökumət Rusiya İmperiyasının Şərqi Anadolu  ya və türk boğazları  na olan ənənəvi iddialarından əl çəkmişdi. 1920-1922-ci illərdə Sovet hökumətinin türk inqilabçılarına qızıl və silah-sursatla kömək etməsi Türkiyənin müstəqillik uğrunda xarici işğalçılarla apardığı mübarizədə ona böyük köməklik etdi.
16 mart 1921-ci ildə imzalanmış Moskva müqaviləsi nəticəsində Rusiya SFSR Türkiyənin müstəqilliyini formal olaraq tanıyan ikinci ölkə kimi tarixə keçdi. Moskva müqaviləsinin şərtlərinə görə iki hökumət arasında dostluq əlaqələri qurulmalı idi. Bu müqavilə 1921-ci ilin oktyabrında Türkiyə ilə Azərbaycan SSR, Ermənistan SSR və Gürcüstan SSR arasında Qars müqaviləsi nin imzalanmasına şərait yaratdı.
1929-cu ilin fevralında Sovet İttifaqından sürgün edilən Lev Trotski İstanbul a gəlmiş və 4 ilə yaxın bu şəhərin cənub-şərqində yerləşən Mərmərə dənizi  nin Şahzadə adaları  na aid Böyükada  da bir evdə yaşamışdır.
İki ölkə arasındakı münasibətlərdə ilk gərginlik 1936-cı ilin iyulunda Montrö konvensiyasının imzalanması məqsədilə təşkil olunan danışıqlar zamanı meydana çıxmışdır. Belə ki, bu müqavilə nəticəsində türk boğazları üzərində nəzarət tamamilə Türkiyənin əlinə keçirdi.
Türkiyə İkinci dünya müharibəsi ərzində 23 fevral 1945-ci ilə qədər neytral mövqe tutduğunu elan etsə də, Almaniya ya məxsus hərbi gəmilərin boğazlardan keçməsinə türk hökumətinin mane olmaması SSRİ-ni narahat edirdi. 19 mart 1945-ci ildə SSRİ-nin Xarici İşlər naziri Vyaçeslav Molotov Moskvadakı Türkiyə səfirinə SSRİ-nin 1925-ci ildə imzalanmış aqressiya göstərməmə barədə razılaşmadan birtərəfli qaydada çəkildiyini bildirdi. Bununla da kifayətlənməyən Sovet İttifaqı Qars, Artvin və Ərdahan da daxil olmaqla Türkiyənin şərq hissələrinə ərazi iddiası irəli sürdü.
1945-ci ilin iyulunda təşkil olunmuş Potsdam konfransı ərzində baş tutmuş danışıqlarda Sovet lideri İosif Stalin Montrö konvensiyasına yenidən baxılmasını tələb etsə də, Qərbin dəstəyi ilə Türkiyə tərəfi bundan imtina etdi. 1947-ci ilin martında ABŞ tərəfindən qəbul olunmuş Truman doktrinasına əsasən Türkiyə və Yunanıstanda qeyri-kommunist hökumətlərin mövcudluğunun davam etdirilməsinin vacibliyi vurğulanırdı. ABŞ-la yaxınlaşmaqda davam edən Türkiyə 1952-ci ildə NATO-ya üzv oldu. SSRİ və Türkiyə Koreya müharibəsi də daxil olmaqla bütün Soyuq müharibə boyunca qarşı tərəflərdə mövqe tutmuşdu.
1990-2010-cu illər
Sovet İttifaqının dağılması nın ardınca iki ölkə arasındakı münasibətlər inkişaf etməyə başladı. 25 may 1992-ci ildə Türkiyənin Baş Naziri Süleyman Dəmirəl in Moskvaya səfəri zamanı Rusiya-Türkiyə hökumətlərarası razılaşma imzalandı.
Buna baxmayaraq, hər iki ölkə arasında Qafqaz üzərində tarixi sərhəd mübahisələri davam edirdi. Rusiya Türkiyənin Avropa İttifaqı na üzv olmaq istəyinin Türkiyə ilə ikitərəfli münasibətlərə zərbə vuracağından ehtiyatlanırdı, lakin hər iki ölkə Cənubi Qafqaz regionunda strateji tərəfdaş hesab olunurdu.
2009-cu ilin mayında Rusiyanın Soçi şəhərinə işgüzar səfər edən Türkiyənin Baş Naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan burada Rusiyanın Baş Naziri Vladimir Putin lə görüşü zamanı "Türkiyə və Rusiyanın regionda məsuliyyəti var. Biz bu regiona sülh və xoşbəxtlik gətirmək üçün çalışmalıyıq. Buna Dağlıq Qarabağ problemi, Yaxın Şərq problemi və Kipr problemi də daxildir" şəklində açıqlama vermişdir. Putin isə buna cavab olaraq Rusiya və Türkiyənin bu cür problemləri həll etmək üçün çalışdığını və bunu bütün yollarla asanlaşdıra biləcəklərini, lakin Qarabağ problemi də daxil olmaqla keçmişdən qalmış bu cür çətin problemlərin münaqişə tərəfləri arasında kompromis tapmaq yolu ilə həll edilə biləcəyini demişdir. Putin həmçinin münaqişə tərəflərinə kompromisə çatmaqda kömək edəcək digər dövlətlərin isə bu aspektdə müqavilənin imzalanması zamanı müşahidəçi və zəmanətçi rolunu oynaya biləcəklərini də açıqlamışdır.
2010-cu ilin may ayında Rusiya Prezidenti Dmitri Medvedyevin Türkiyəyə səfəri zamanı viza tələblərinin qaldırılması da daxil olmaqla tərəflər arasında bir neçə razılaşma imzalanmışdır. Həmçinin, Türkiyənin Mersin şəhərində Rusiya tərəfindən atom elektrik stansiyası nın inşası ilə əlaqədar bir neçə milyard dollar dəyərində müqavilə imzalanmışdır.
2015-ci ildə rus qırıcısının vurulması
24 noyabr 2015-ci ildə, Rusiya Silahlı Qüvvələri nin Suriya Prezidenti Bəşər Əsəd  ə dəstək vermək məqsədilə başladığı hərbi əməliyyatlardan bir neçə həftə sonra Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri  nə məxsus "F-16" döyüş təyyarəsi Türkiyə-Suriya sərhədi yaxınlığında Rusiyanın "Su-24" qırıcısını vuraraq düşürmüşdür. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin bu hadisənin Rusiya və Türkiyə arasındakı münasibətlərə ciddi xələl gətirəcəyini vurğulamışdır. Buna cavab olaraq, Rusiya tərəfindən Türkiyəyə qarşı bir neçə iqtisadi sanksiya tətbiq olunmuşdur. Bunlara türk vətəndaşların Rusiyaya səyahəti zamanı vizasız səyahət imkanlarının ləğv edilməsi, Rusiyada bizneslə məşğul olan türk rezidentlərə və şirkətlərə məhdudiyyətlərin tətbiq olunması və Türkiyə istehsalı məhsulların idxalı zamanı məhdudiyyətlərin tətbiq olunması da daxil olmuşdur. Rusiya tur operatorları Türkiyəyə çarter uçuşlarının dayandırılması çağırışı etmiş, həmçinin rus futbol klublarına türk futbolçuları heyətinə qatmaq və Türkiyədə qış təlim-məşq toplanışı keçirmək qadağan edilmişdir. Təyyarənin düşürülməsindən bir gün sonra rusiyalı hüquqşünas Sergey Mironov Rusiya parlamentinə qondarma erməni soyqırımı nın inkar edilməsinə görə cinayət işi açılmasını tələb edən qanun irəli sürmüşdür.
Rus Pravoslav Kilsəsi nin döyüş təyyarəsinin vurulmasından sonra iki ölkə arasında yaranmış gərgin münasibətlərə görə Türkiyəyə getməkdən imtina etməsi nəticəsində 2016-cı ildə İstanbulda təşkil ediləcəyi gözlənilən pravoslav şurasının Yunanıstan  ın Krit adasında keçirilməsi qərara alınmışdır.
Əlaqələrin normallaşması və sonrası: 2016–2018
2016-cı ilin iyununda Rəcəb Tayyib Ərdoğanın rus qırıcısının vurulmasına görə Putinə təəssüf hissi keçirdiyini bildirməsindən sonra iki ölkə arasındakı münasibətlər normallaşmağa başlamışdır. 29 iyunda Putin və Ərdoğan arasında təşkil olunmuş telefon danışığı rus və türk hökumət rəsmiləri tərəfindən məhsuldar görüş kimi dəyərləndirilmişdir. Rusiya hökuməti rus vətəndaşların Türkiyəyə səyahətinə qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırdı və tərəflər arasındakı ticari əlaqələrin normallaşdırılması əmri verildi.
9 avqust 2016-cı ildə Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində iki ölkə liderləri arasında görüş baş tutdu. Bu, rus qırıcısının Türkiyə tərəfindən vurulması və Türkiyədə dövlət çevrilişinə cəhdin baş verməsindən sonra Ərdoğanın ilk xarici ölkə səyahəti idi. Görüş zamanı Ərdoğanın Putinə dövlət çevrilişinə cəhd zamanı Türkiyə hökumətinə göstərdiyi dəstəyə görə ona təşəkkür etməsi Qərb hökumət dairələrini narahat etdi.
19 dekabr 2016-cı ildə Rusiyanın Türkiyədəki səfiri Andrey Karlov un sui-qəsd nəticəsində öldürülməsi  nin ardınca iki ölkə liderləri bu hadisənin ikitərəfli münasibətlərə zərbə vurmaq məqsədi güddüyünü açıqladı. 2016-cı ilin dekabrında iki ölkənin və İran ın da iştirakı ilə Suriyada sülhü təmin etmək üçün təşkil olunan Astana sammiti ərzində Suriyada deeskalasiya zonasının yaradılması qərara alındı.
2017-ci ilin sentyabr ayının sonlarında Putinin Ankaraya səfəri ərzində Türkiyə və Rusiya prezidentləri arasında Suriya vətəndaş müharibəsi nin sonlandırılması məqsədilə sıx əməkdaşlıq etmək barədə razılaşma əldə olundu. Vladimir Putinin dekabr ayında Ankaraya səfər etməsi ilə iki ölkə liderləri arasında bir aydan az müddət ərzində üçüncü dəfə, bir il ərzində isə yeddinci dəfə üzbəüz görüş baş tutdu.
12 sentyabr 2017-ci ildə Türkiyə Rusiyadan S-400 hava hücumundan müdafiə sistemi almaq barədə qərar qəbul etdiyini açıqladı. Bu açıqlama Amerikan mətbuatında "Ərdoğanın NATO və ABŞ-dən uzaqlaşaraq Rusiyaya istiqamət alması" kimi dəyərləndirildi. Tramp administrasiyasının bu razılaşmadan çəkilmək barədə Türkiyə hökumətinə təzyiq göstərməsinə baxmayaraq, 2018-ci ilin aprelində S-400-lərin cədvələ uyğun olaraq 2019-cu ilin iyul ayından etibarən idxal olunacağı elan olundu.
2018-ci ilin iyun ayında Rusiya hökuməti tərəfindən nəzarət olunan "Sputnik" xəbər agentliyi kürd dili ndə olan vebsaytını heç bir səbəb göstərmədən bağladı.
2018-ci ilin avqust ayının ortalarında Rusiya və Türkiyə ABŞ-la aralarında olan fikir ayrılıqlarında bir-birilərinin mövqeyini dəstəklədi. Rusiya keşiş Endryu Bransonun həbs olunmasına görə Türkiyəyə qarşı tətbiq olunan sanksiyalarla əlaqədar olaraq ABŞ-ni qınadı, Türkiyə isə Krımın anneksiya olunması və Rusiyanın 2016-cı ildə ABŞ-də təşkil olunmuş prezident seçkilərinə müdaxilə etdiyi bəhanəsilə ABŞ tərəfindən Rusiyaya qarşı tətbiq edilən sanksiyaların əleyhinə çıxış etdi.
Ərəbşahxan (Kəleybər)
Ərəbşahxan - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Afrika lamantini
Xarici görünüş
Lamantinlər iri su canlıları olaraq, ön ətrafları kürəklərə çevrilmiş və quyruğunu yastı formada dəyirmiləşdirilmiş "avarı" xatırladır. Arxa ətrafları isə yoxdur. Afrika lamantinləri özünün yaxın əqrabası olan Amerika lamantinlərindən dərisinin qaramtıl boz olması ilə fərqlənirlər. Onlar nadir dəriyə sahibdirlər. Üst dodağı sirenlərə daxil digər növlər kimi açıq şəkildə ikiyə bölünmüşdür. Yetkin fərdlər 500 kq çəkiyə, 3–4 m uzunluğa malik olurlar. Təbiətdə ovlanan ən iri Afrika lamantininin uzunluğu 4,5 m olmuşdur. Yaşadığı şərait, qitənin müftəlif ərazilkərdində yaşamasından asılı olmayaraq afrika lamantrinləri ayrıca yarımnövə ayrılmamışdır.
Yayılması
Afrika lamantinləri çaylarda, estuarilərdə, dayaz buxtalarda, Afrikanın qərb sahili boyunca ərazilərdə, həmcinin göllərdə rastlanılır. Onların yayılma arelının şimal nöqtəsi Cənubi Mavritaniyanın Seneqal çayı hövzəsi, cənub nöqtəsi isə Anqolanın Kavanza çayı hövzəsidir. Onların yaşamını davam etdirməsi üçün Bijaqoş arxipelaqı (Qvineya-Bisa), Kot-d'İvuarın laqunlarında, Volta su anbarında (Qana), N’Doqo laqununda (Qabon), Seneqalın göl və çaylarında, Sanaqa çayında (Kamerun), Niger çayında (Nigeriya), Konqo çayının aşağı axarlarında kritik vəziyyət müşahidə edilir
Afrika lamantini aşağıdakı ölkələrdə müşahidə edilir (2001-ci il məlumatına görə) :
Həyat tərzi
Afrika lamantinləri istər şirin istərsə duzlu sularda yaşaya bilirlər. Əsasən sakit, bitrki örtüyü zəngin olan suları üstün tuturlar, Ancaq kəskin duzlu sulardan qaçırlar. Onların əsas yaşayış əraziləri: Məlumatlar Kot-d'İvuarda uzun araşdırmalar nəticəsində əldə edilmişdir.
Köhlən (nəşriyyat)
Haqqında
"Köhlən" Nəşriyyatı 14 iyul 2017-ci ildə Nizami Əlisoy tərəfindən yaradılmışdır.
Afrika lamantini
Həyat tərzi
Areal şirin su və temperaturdan asılı olaraq dəyişir. Onlara 18 °C-dən aşağı olan sularda nadir hallarda rastlamaq mümkündür. Bu canlılar gündə 30–40 km məsafə qət edə bilir.
Bu canlıların davranışları az öyrənilmişdir. Onlar gecə həyat tərzi keçirirlər. Gündüzlər adətən 1–2 metr dərinliyi olan sularda dincəlirlər. Əvvəllər onların qida arxasınca sudan kənara çıxmaları düçünülürdü. ancaq bu yanlış təsəvvürdür. Onlar 2–6 başdan ibarət olan qruplarda birləşirlər. Lamantinlərdə ana-bala arasındakı sosial münasibət ən güçlü olanıdır.
Onların quda rasionuna Vossia, Eichornia crassipes, Polygonum, Cymodocea nodosa, Ceratophyllum demersum, Azolla, Echinochloa, Lemna, Myriophyllum, Pistia stratioties, Rhizophora racemosa, Halodule daxildir. Qiymətləndirməyə görə yetkinlər gün ərzində 12–18 kq qida qəbul edirlər. Bu isə onların il ərzində 8000 kq bitki yeməsi deməkdir. Bəzi ərazilərdə (Seneqal, Siera Leone) yerli balıqçılar lamantinləri torlardan balıqları oğurladıqlarını iddia edirlər, lakin bu, təsdiq edilmiş bir fakt deyil. Ayrıca onların çətlik tarlalarını məhv etmələrini bildirirlər. Seneqal və Qambiyada onların mədələrindən molyusklar aşkarlanmışdır.
Çoxalması
Təbiətdə lamantinlər 30 il yaşaya bilirlər. Onların düşmənləri olduqca azdır. Yetkin fərdləri isə ancaq Timsahlar ovlaya bilir. Onların bədənlərində yaşaya bilən yeganə parazit Digenetik sorucular sinfinə aid olan Chiorchis fabaceus növüdür.
Statusu
Afrika lamantinlərinin sayı dəqiq bilinmir. Onlar haqqında məlumat əsasən 2006-cı ildə Kot-d'İvuar, Qambiya, Seneqal və Kamerun ərazisində əıldə edilən məlumnatlara əsaslanır. ümumi sayları 10 000 baş olması ehtimal edilir.
Onların sayında azalma müşahidə edilir. Bu suların kimyavi tullantılarla kirlənməsi, gəmilərlə toqquşma, ətraf mühitin deqradasiyası ilə əlaqədardır. Qvineya-Bisauda 1990–1998-ci illərdə 209 baş lamantin aşkarlanmışdır. Bunlardan 72 % balıqçı torlarında boğulmuş, 13 % ovda öldürülmüş, 4 % çəkilmə zamanı sahildə qalmış, 11 % isə məlum olmayan səbəblərdən ölmüşdür
Yerlilər bu canlıları ətinə, piyinə, dərisinə və sümüyünə görə ovlayırlar. Qadağaya baxmayaraq insanlar hələdə onları qarpunla ovlayırlar. Bəzi ərazilərdə onlar kənmd təsərrüfatına və balıqçılığa ziyan vuran canlı olaraq təqib edilir. Dambalar, ətraf mühitin deqradasiyası onlara mənfi təsir gösrtərir. Onları duzlu sulara üzməsinə məcbur edir. Ətraf mühitin kirlənməsi onların həyatına hansı təsiri göstərməsi məlum deyildir.
1999-cu ildətəbiətdə Köçəri Heyvanların Mühafizəsi Konvensiyasının 9-cu iclasında lamantinlərin bu növünün digərləri arasında Afrika ən acınacaqlı vəziyyətdə olması burğulanmışdır Ətraf mühitin məhv edilməsi bir çox populyasiyaların yoxa çıxması həddinə gətirmışdir. Bu növün yayıldığı ölkələrdə qorunub saxlanılması üçün effektiv tədbirlər hazırda əsasən planlaşdırma və inkişaf mərhələsindədir. Afrika lamantinlərinin qorunduğu Qərbi Afrika ölkələrinin siyahısını burada görmək olar → сайте IUCN. 1986-cı ildən bu növ Kökünün kəsilməsi təhlükəsi olan vəhşi fauna və yabanı flora növlərinin beynəlxalq ticarət konvensiyası tərəfindən "həssas növlər" (Vulnerable) (Criteria: A3cd, C1) siyahısına daxil edilmişdir.
İncəsənətdə
Lamantinlər Jül Vernin "Hava çarında beş həftə" romanında təsvir edilmişdir.
Hacılar (Tovuz)
Hacılar — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Çatax kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Əsrikçayın (Axıncaçayın qolu) sahilində, Kiçik Qafqaz dağlarının yamacında yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə Hacılar kənd kitabxana filialı, Hacılar kənd klubu fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Kənddə Hacılar kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Zinhar (Tikantəpə)
Zinhar - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Tikantəpə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 127 nəfər yaşayır (24 ailə).
NGC 7361
NGC 7361, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Cənub Balığı bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Ağbulaq-i Həmədani (Təkab)
Ağbulaq-i Həmədani - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Təkab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Bığlı Mustafa Paşa
Bığlı Mustafa Paşa (ö. dekabr 1650) — Sultan İbrahim və IV Mehmed səltənətində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, kaptan-ı dəryası.
İnan Cençu yabqu
İnan Cençu yabqu (öncəki titulu İl Pi Tardu şad 頡苾達度設; ) — Yükük şadın yeganə oğlu idi.
Bığlı Mustafa Paşa
Həyatı
Doğum tarixi və əsli barədə məlumat yoxdur. Əndəruna alınaraq burada tərbiyə edilmiş, sarayda riqabdar ağası olaraq xidmətə alındı. Ardından 1638-ci ilin dekabrında yeniçəri ağası olub, 1640-cı ilin martında vəzifədən alındı. Daha sonra Mərəş, 1648-ci ildə Qars sancaqbəyi və divan vəziri olub, Krit adasına göndərildi. 28 iyul 1649-cu ildə kaptan-ı dərya təyin edilsə də, həmin ilin oktyabrında vəzifədən alındı. Ardından Rumeli bəylərbəyi təyin edildi və bu vəzifədə ikən 1650-ci ilin dekabrında vəfat etdi.
İnan Cençu yabqu
Hakimiyyəti
653-659-cu illərdə Künduz şəhərini idarə etmişdir. 655-ci ildə Çin tərəfindən rəsmən xaqan kimi təsdiq almaq istəsə də Xallıq İşbara Yabqunun səfiri ölkəyə buraxmaması sayəsində məqsədinə çatmamışdır. 659-cu ildə Aşina Mişe tərəfindən Ebinur gölü sahillərində öldürülmüşdür.
Ənsar əd-Din
right|thumb|Ənsar əd-Din döyüşçüləri döyüş maşınında ("[[Texniki (döyüş maşını)|texniki")]] Ənsar əd-Din ( «din müdafiəçiləri») — 2012-2013-cü illərdəki Tuareq qiyamında fəal iştirak edən Malinin şimalındakı tuareq-islamistlər terror qrupu. Hərəkatın qurucusu İyad Аq Qali.
2012-ci ilin yazında qrupun sayı 300 döyüşçü idi ; digər mənbələrə görə 2012-ci ilin aprelində Ənsarəddinin sayı yüz nəfəri keçmədi.
Tarixi
2013-cü ilin yanvarında hərəkatın bölmələri Kona şəhəri uğrunda Fransa-Mali birlikləri ilə vuruşdu.
20 noyabr 2015-ci ildə bu qruplaşma xadimləri, Malinin paytaxtı Bamakoda Radisson Blu otelini ələ keçirdi. 6 Rusiya vətəndaşı da daxil olmaqla 19 nəfər öldürüldü.
Yeniköy razılaşması
Yeniköy razılaşması — 1912–1914-cü illər arasında Avropa dövlətləri tərəfindən hazırlanmış və Osmanlı imperiyası ərazisində ermənilər üçün iki vilayətin yaradılması, onların ermənilər ilə bağlı məsələlərə müdaxilə edərək iki avropalı baş müfəttişin nəzarəti altında olması haqqında islahat planı. Baş müfəttişlər erməni əhalisinin əsas hissəsinin məskunlaşdığı altı şərq vilayətində ən yüksək vəzifə tutacaq, Ərzurum və Vandakı müvafiq postlarında məskunlaşacaqdılar. İslahat paketi 8 fevral 1914-cü ildə imzalanmışdır. Buna baxmayaraq, razılaşma Osmanlı imperiyası Birinci Dünya müharibəsinə daxil olduqdan bir neçə həftə sonra, 16 dekabr 1914-cü ildə ləğv edilmişdir.
Tarixi
Balkan müharibələri Osmanlı ermənilərinin şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün yeni planların ortaya çıxarılmasına imkan yaratmışdı. Rusiya hökuməti bütün ermənilərin katolikosunu Qafqaz canişini vasitəsilə ermənilərin məskunlaşdığı Osmanlı vilayətlərində islahatlar üçün Osmanlı hökumətinə müraciət etməyə təşviq etmişdi. İslahat layihəsi Rusiyanın İstanbuldakı səfirliyinin draqomanı Andre Mandelştam və Ermənistan Milli Assambleyasının nümayəndələri tərəfindən tərtib edilmişdir. Bu, Konstantinopolda Fransa, Britaniya və İtaliya səfirlərinin görüşündə təqdim edilmişdir.
İslahat paketi 8 fevral 1914-cü ildə vəzir Səid Halim Paşa tərəfindən təmsil olunan Osmanlı imperiyası ilə Rusiya arasında imzalanmışdır. İlk iki müfəttiş kimi Niderland Ost-Hindinin administratoru Lui Konstan Vestenek və Norveç Ordusunun mayoru Nikolay Hoff seçilmişdir. Westenenk Ərzuruma yola düşmüşdür, lakin o Vanda olduğu zaman Birinci Dünya müharibəsi başlamışdır.
Kiçik Sipahi Mustafa Paşa
Kiçik Sipahi Mustafa Paşa (ö. 1694) — IV Mehmed və II Əhməd səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, kaptan-ı dəryası.
Həyatı
Doğum tarixi və əsli barədə məlumat yoxdur. Əndəruna alınaraq burada tərbiyə edilmiş, sarayda silahdar ağası olaraq xidmətə alındı. Ardından 1680-ci ilin əvvəllərində vəzir rütbəsiylə kaptan-ı dərya təyin edildi. 14 yanvar 1681-ci ildə vəzifədən alınaraq paytaxtdan uzaqlaşdırıldı. 1691-ci ildə II Əhmədin taxta çıxmasıyla bağışlanaraq Ədirnəyə çağırıldı və taxt naibi olaraq İstanbula göndərildi. 1694-cü ildə vəfat etdi.
Got7
Got7 (koreyaca: 갓세븐) JYP Entertainment tərəfindən qurulan Cənubi Koreya-lı oğlan qrupudur. Qrup yeddi üzvdən ibarətdir: Cey B, Mark, Cekson Van, Cinyounq, Younqce, BamBam və Yugyom. Got7, 2014-cü ilin yanvarında Gaon Music Chart-da ikinci, Billboard’s World Albums Chart-da bir nömrəyə yüksələn ilk albumları olan  EPGot It? debüt etdilər. Qrup, həmçinin tez-tez martial arts tricking və küçə rəqsləri elementlərini ehtiva edən canlı çıxışları ilə də diqqət çəkdi. 2014-cü ilin sonlarında Got7 Sony Music Entertainment Japan ilə müqavilə bağladı və Yapon dilində debüt sinqlı “Around The World”-u çıxartmaq üçün Yaponiya bazarına çıxdı. Onlar bir ay sonra Cənubi Koreyaya qayıdıb, ölkənin hit-paradlarına başçılıq edən ilk tammetrajlı studiya albomu olan Identify çıxartdılar. 2015-ci ildə Got7, “Just Right” və “Mad” EP’lərini çıxartdırlar, bununla da, kommersiya baxımından “Just Right” ən uğurlu sinqlları oldu. 2016-cı ildə onlar, Oricon Albums Chart-a üçüncü olaraq daxil olan, tammetrajlı studiya albumu Moriagatteyo ilə Yaponiya bazarına yönəldilər.
Onların beşinci Koreya albumu EP Flight Log: Departure və ikinci tammetrajlı studiya albumları Flight Log: Turbulence hər ikisi də siyahılarda lider idi və 2017-ci ildə Flight Log seriyasının sonuncu EP Flight Log: Arrival-ı onların ilk 300.000-dən çox nüsxə satan albumu oldu.
Qrup 2021-ci ilin yanvarında şirkətlə müqavilələri bitdikdən sonra, JYP Entertainmentdən ayrıldılar.
2009–2013: JJ Project və formalaşması
2009-cu ildə Cey B və Cinyounq açıq seçmələrdən keçdikdən sonra JYP Entertainment-a cəlb olundular. 2010-cu ildə Mark və BamBam, müvafiq olaraq ABŞ-nin Los-Anceles və Tayland-ın Banqkok şəhərlərində JYP tərəfindən kəşf edildi, həmin il Yugyom, rəqs məktəbində bir fürsət tapdıqdan sonra JYP stajyeri oldu. Dekabr ayında Cekson, JYP-nin Honq Konq-daki xarici seçməsindən keçdi, ancaq 2011-ci ilin yayına qədər məşqlərinə başlamadı.
O zamanlar səhnə adı "Junior" ilə tanınan Cinypunq və Cey B, 2012-ci il "Dream High 2" televiziya dramında aktyor olaraq ilk çıxışlarını etdilər. May ayında "Bounce" adlı pop sinql ilə ikili JJ Project olaraq çıxış etdilər. İkili yenidən 2013-cü ildə "When a Man Falls in Love" dramının aktyoru kimi meydana çıxdı.
Bu vaxt Mark, Cekson, BamBam və Yugyom qrup olaraq birlikdə debüt etməyə hazırlaşırdılar. Onlar ilk televiziyadakı çıxışlarını Mnet-in 6 sentyabr 2013-cü ildə yayımlanan "Who is Next: WIN" proqramının dördüncü hissəsində etdilər. Qrupa qatılan yeddinci və son üzv yalnız yeddi ay stajyer olmuş Younqce idi.
2014-cü ildə debut
JYP Entertainment, 2008-ci ildə 2PM-dən bu yana çıxartdığı ilk oğlan qrupu Got7-nin ilk çıxının 1 yanvar 2014-cü ildə olacağını elan etdi. Qrupun əvvəlcədən adı "Get7" idi, lakin koreyaca yaxşı səslənmədiyi üçün dəyişdirildi. Son ad, "yeddi şanslı insan bir araya gəlir" mənasını verən şanslı yeddi nömrəsini əhatə edir.
Got7, çıxışlarında martial arts tricking və b-boying üslublarını özündə cəmləşdirən bir hip-hop qrupu olaraq xarakterizə edildi. Bu janr, akrobatik rəqs janrı ilə məşhur olan 2PM qrupu ilə müqayisə edildi. Beləliklə, qrup rəsmi debütdən əvvəl də diqqət çəkdi və "post 2PM" ləqəbini aldı.
Got7, 20 yanvar 2014 tarixində ilk EP, "Got It?"-i çıxartdı. Albom Billboardın Dünya Albomları Siyahısında 1-ci sırada yer aldı və Gaon Albüm Siyahısında 2-ci oldu. Got7, 16 yanvar 2014-cü ildə "Mnet-in M Countdown" vasitəsilə rəsmi musiqi proqramında ilk dəfə "Girls Girls Girls" adlı ilk mahnısını səsləndirdi. Debütlərindən qısa müddət sonra qrup Yaponiyanın Sony Music Entertainment şirkəti ilə müqavilə imzaladı və Yaponiyada 9 min pərəstişkarı qarşısında çıxış etdi.
2020–2021: Dye, Breath of Love: Last Piece və JYP -dən ayrılma
10 yanvar 2021 -ci ildə JYP Entertainment əvvəlcə müqavilələrinin bitəcəyini açıqladı. Elandan üç gün əvvəl, digər xəbərlərdə, Yuqyomun  etiketi AOMG üçün tərk etdiyini  söylədiklərinə baxmayaraq, JYP sonradan üzvlərin hansı agentliklə əlaqə saxladıqlarını təsdiq etmələrinin çətin olduğunu aydınlaşdırdı. Yanvarın 11 -də JYP Entertainment, bütün üzvlərinin 19 yanvar 2021 -ci ildə müqaviləsi bitdikdən sonra şirkətdən ayrılacağını təkrarlayan rəsmi bir açıqlama yayıb.
2021: "Encore" və solo fəaliyyətlər
Fevralın 19 -da Got7 yeni bir YouTube kanalında "Encore" adlı yaxınlaşan bir sinql üçün bir tizer yayımladı və ertəsi gün mahnı yayımlandı.
Adi qulaqlı kirpi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Görünüşü
Adi kirpilərdən ölçüsünə görə fərqlənirlər. Qulaqlarının uzunluğu 5 sm-ə qədərdir, yalnız bel nahiyyəsi iynələrlə örtülmüşdür. Kiçik ölçüyə sahibdirlər: bədən uzunluğu 12-27 sm, quyruq uzunluğu 17-23 mm təşkil edir. Pakistan və Əfqanıstanda yaşayan yaşayan yarımnövlər 30 sm-ə qədər böyüyür. Erkəklərin kütləsi 430 q-a qədər, dişilər isə 200-dən 505 q-a qədər ola bilər. Bu da adi kirpi ilə müqayisədə 2 dəfə azdır. Ayaqları hündürdür. Ağızları kəskindir. Yumşaq tüklərə sahib olurlar. Ağız ətrafı boz-qara rəngdən açıq qəhvəyi rəngə qədər dəyişir. İynələr nazik və qısa olur. Uzunluqıarı 17-19 mm-ə çatır. İynələrin rəngi areldan asılıdır: açıq rəngdən tutmuş qara rəngə qədər. Əfqanıstan və Pakistanda kirpi qəhvəyi rəngdədir. Albinoslar aşkar edilir, lakin olduqca nadir müşahidə olunur.
Yayılması
Qulaq kirpi İsrail, Liviya, Misir, Kiçik Asiya, Qafqaz və Cənubi Qafqaz, İran, İraq, Pakistan, Əfqanıstan, qismən Hindistan, Orta Asiya, Qazaxıstan, Çin və Monqolustanın quru çöl, yarımsəhra və səhralarında yayılmışlar (Qobi səhrasında belə müşahidə edilirlər). Azərbaycanda yayılmış iki kirpi növündən biridir.
Həyat tərzi və qidalanması
Yaşayış yerləri quru çöl və yarımsəhra çöllərdir. Onlara çay vadilərində, suvarılan torpaqlarda, nəm yarğanlarda, suvarma xəndəklərində rastlamaq mümkündür. Çox vaxt yaşayış məntəqələri yaxınlığında, vahələrdə və meşə kənarlarında tapılırlar. Quru çöl və yarımsəhraların ot bitməyən ərazilərində, tez yanan bitki örtüyünün zəngin olduğu ərazilərdə, yüksək sıx otlu tuqay meşəliklərindən qaşırlar. Qaranlıqda aktivdirlər (gecə 7-9 km gedə bilər), gündüz isə çuxurlarıənda keçirirlər. Özləri uzunluğu 150 sm-ə qədər olan yuvalar qaza bilirlər. Daha çox isə tülkülərin və digər heyvanların tərk edilmiş yeraltı yuvalarında yaşayırlar. Həm də müvəqqəti sığınacaqlardan istifadə edir. Yerdəki köklər, kollar və daşların altındakı boşluqlarda gizlənirlər. Payıza qədər piy qatı toplayırlar. Oktyabr ayının sonu - noyabrın əvvəlindən, martın sonunda - aprelin əvvəlində qədər qış yuxusuna gedirlər. İsti bölgələrdə yalnız qida olmadıqda qışlayırlar.
Qidasının əsasını həşəratlar xüsusən sərtqanadlılar və qarışqalar təşkil edir. Bəzi hallarda kirpinin mədəsindən qurbağa, kərtənkələ və kiçik quşların qalıqları tapılmışdır. Bəzən bitki qidaları — giləmeyvə, toxum, meyvə yeyirlər. Uzun qulaqlı kirpi uzun müddət qida və su olmadan yaşaya bilir (laboratoriyada 10 həftəyə qədər).
Qulaqlı kirpi adi kirpi ilə müqayisədə daha sürətli olur. Təhlükə anında bir topa çevrilir, ümumiyyətlə yalnız başını aşağı əyir və düşməni vurmağa çalışır. Dəniz donuzcuğuna nisbətdə gürzəkimilərin zəhərlərinə qarşı 45 dəfə daha davamlıdır. Əsas düşmənləri quşlar, porsuqlar, tülkülər, canavarlardır. Ev heyvanlarının piroplazmozunun daşıyıcısı Dermacentor marginatus da daxil olmaqla ixodid gənələrinə sahibdirlər.
Çoxalması
Arealının soyuq hissələrində, dişi ildə bir dəfə, isti ərazilərdə isə iki dəfə bala verir. İsti ölkələrdə bala cütləşmə mövsümü iyul - sentyabr, şimal ərazilərdə isə apreldə başlayır. Çüftləşmədən sonra dişi erkəyi uzaqlaşdırır, yuva qurmağa və genişləndirməyə başlayır. Boğazlıq 35-42 gün davam edir. 3-8 çılpaq bala doğulur. 2 saatdan sonra onlar artıq yumşaq iynələr ilə örtülürlər. Bunlar 2 həftəliyində sərt iynələrlə əvəz olunur. 7-10 gündən sonra kirpilərin gözləri açılır, 3 həftədən sonra yetkinlərin yeməklərini yeməyə başlayırlar. Südvermə 35 günə qədər davam edir. 50 günlük kirpi müstəqil həyata başlayır. Dişilərin cinsi yetkinlik dövrü 11-12 ay, erkəklərdə isə 2 yaşda olur. Qapalı şəraitdə ömür uzunluğu 3-6 ildir.
Bağlar (Kəleybər)
Bağlar - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 39 nəfər yaşayır (8 ailə)
Ayla Erduran
Ayla Erduran - - Türk skripkaçı.
Əgerce rayonu
Əgerce rayonu — Rusiya Federasiyası, Tatarıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Respublikanın şimal-şərqində yerləşir. Udmurtiya Respublikası ilə qərb, şimal və şərqdən (Alnaş, Mojginski, Malopurqinski, Kiyasovski, Sarapulski, Karakulinski rayonları), cənubdan Nijnekamsk su anbarı hövzəsi ilə Tatarıstanın Minzələ, Tukay və Mendeleyevsk rayonları həmsərhəddir. Rayonun inzibati mərkəzi Əgerce şəhəridir.
Coğrafiya
Rayaon Sarapul yüksəkliyinin cənubunda, İj çayı vadisində yerləşir. Rayonun ərazisi 1796.62 km²-dir. Ərazisində Kiçke-Tan yasaqlığı vardır.
Tarix
1920-ci ildə Sarapul qəzasının Əgerce və İsenbayev volostları Tatarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına verildi.
1921-ci ildə Əgerce kantonu qurulur. 1924-cü ildə kanton Əgerce mahalına çevrildi, sərhədləri də müəyyən edildi.
1 fevral 1963-cü ildə rayonların kənd təsərrüfatı və sənaye ərazilərinə bölünməsi üçün inzibati-ərazi bölgüsünün yenidən qurulması ilə əlaqədar olaraq Yelabuqa kənd təsərrüfatı bölgəsinə daxil edildi. Lakin 1964-cü il martın 4-də rayonların kənd təsərrüfatı və sənaye bölgüsünün ləğvi səbəbiylə əvvəlki sərhədləri bərpa edildi.
Əhalisi
Rayon ərazisində yaşayır:
58,1 % — tatarlar,
25,2 % — ruslar,
8,0 % — marilər (Tatarıstan ərazisində marilərin ən çox yaşadığı ərazi),
Rayon ərazisindəki yaşayış məntəqələri
Azyavo, Baytuqanovo, Biktovo, Bima, Varzi-Omqa, Varzi-Pelqa, Varkled-Aul, Qaleevo, Zuevo, Kadırako, Kudaşevo, Kuleqaş, Madık, Madyar, Mordva,, Mukşur, Nazyar, Novoye Akkuzino, Novıye Bizyaki, Pelemeş, Rus Şarşada, Salauşi, Saxra, Sosnovo, Köhnə Çekalda, Köhnə Kzıl-Yar, Sukman, Tabarle, Tatar Çilçası, Tatar Tansarı, Tuba, Tukay, Urazaevo, Utyaqanovo, Xoroşi Klyuç, Şarşada, Yamurzino, Yanqa-Aul.
Nəqliyyat
Əgerce dəmir yolu stansiyasının kəsişməsində yerləşir:Moskva - Kazan - Yekaterinburq, Əgerce - İjevsk və Əgerce - Naberejnıe Çelnı - Akbaş.
KİV
Əgerce xəbərləri adlı rayon qəzeti buraxılır. Qəzet tatar və rus dillərində buraxılır.
Ziya Yergök
Ziya Yergök (1873, Artvin - ö. 1 iyun 1949, İstanbul), türk əsgəri.
Həyati
1873-cü ildə Artvin mərkəzinin Aşağı Hod kəndində anadan oldu. Atası Çito ləqəbli Ahmet Usta, anası Esma Xanımdır. 6 yaşında olarkən ailəsi ilə birlikdə Ərzuruma köçdü. Yoxsul və yarı aclıqdan əziyyət çəkən bir uşaqlıq yaşadı və 12 yaşında yetim qaldı.
Ərzurumdakı hərbi liseyə keçdi. Hərbi Akademiyanı qazandı. Hərbi Akademiyanı bitirdikdən sonra Hərbi Akademiyanı bitirib Ərzincanı püşkatmada çəkdi.
1909-cu ildə qolağası rütbəsinə yüksəldi və Ərzurumda 7-ci Diviziyaya təyin edildi. 1914-cü ildə 83. Alay Komandanlığına təyin edildi. 1908-ci ildə Dersim əməliyyatında iştirak etmişdir. Birinci Dünya Müharibəsi əsnasında Köprüköy Döyüşlərində və Sarıqamış döyüşündə vuruşmuşdur. Əvvəlcə Sarıqamış Əməliyyatında yaralandı, sonra da Rus əks hücumu müvəffəq olduqdan sonra tutuldu. Əvvəlcə Semeydə, daha sonra Krasnoyarsk həbsxana düşərgəsində qaldı. 1920-ci ildə buradan qaçmağı bacardı və 6 illik əsirlikdən sonra Şərqi Türkistan və Orta Asiya şəhərlərindən keçərək Türkiyəyə döndü.
Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra Kazım Qarabəkirin Şərq Ordusunda xidmət etdi. Müharibədən sonra qırmızı zolaqlı İstiqlaliyyət Medalı ilə təltif edildi. 1926-cı ildə yenidən qərbə təyin edildi. Afyona 1. Korpus Hərbi Məhkəməsinin rəisi vəzifəsinə təyin edildi. 30 Avqust 1930-cu ildə Mirliva rütbəsinə yüksəldi və Paşa oldu. 1931-ci ildə təqaüdə çıxdı.
İkinci Dünya müharibəsinin 1939-cu ildə başlaması ilə elan edilən səfərbərlik çərçivəsində yenidən vəzifəyə çağrıldı və İstanbul Hərbi Dairəsinin komandiri oldu. 1942-ci ildə İstanbul 2 saylı Döyüş Məhkəməsi Başçılığına təyin edildi. 14 iyul 1943-cü ildə ikinci dəfə yaş həddindən təqaüdə çıxdı. 1 iyun 1949-cu ildə öldü.
Xatirəsi
Hərbi xidmətinin ilk illərindən bütün xatirələrini yazdı. Bu xatirələri özündə cəmləşdirən 1800 səhifədən ibarət olan müəllif Sami Önal tərəfindən yayıma hazırlandı və "Hərbiyyədən Dərsimə və Sarıqamışdan əsarətə" adlı iki ayrı kitab olaraq yayımlandı.
Birinci Dünya Müharibəsindən əvvəlki "Hərbiyyədən Dərsimə" Hərbiyədəki Enver Paşa ilə iş yoldaşı olduğu illərdən başlayaraq 31 mart üsyanı və Dersim üsyanına qədər olan təlatümlü dövr xatirələrini əhatə edir.
NGC 4419
NGC 4419, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Yakup Taş
Yakup Taş – Türkiyə siyasətçisi və iş adamı. 2018-ci ildə Ədalət və İnkişaf Partiyasının üzvü kimi Adıyamandan Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı seçilmişdi. Təsərrüfat, Meşə və Kənd İşləri Komissiyasının üzvü idi.
Ölümü
2023-cü ildə baş vermiş Türkiyə–Suriya zəlzələsində bina dağıntılarının altında qalaraq ölmüşdür. Adıyamanda dəfn olunmuşdur.
Şəxsi həyatı
Evli və altı uşaq atası idi.
Pələkli
Pələkli — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Çatax kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Toponimikası
Yerli əhalinin məlumatına görə, kənd vaxtilə çoxlu pələng olan və buna görə də Pələngli adlanan binə yerində salın­dığı üçün belə adlandırılmışdır. Oykonimi XIX əsrdə Qazax qəzasında yaşamış quşçu icmasının pələkli tirəsinin adı ilə də əlaqə­ləndirirlər.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Əsrikçayın sahilində, Şah­dağ silsiləsinin (Kiçik Qafqaz) ətəyində yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.
Təhsil
Kənddə Vaqif Rəhimov adına Pələkli kənd ümumi orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Məryəm (ad)
Məryəm — ad.
Kampo-de-Mirra
Kampo-de-Mirra — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Alto-Vinalopa ərazisinin 21,8 km² hissəsini əhatə edir.
Cenni Herhardt
Cenni Herhardt — Amerika ədəbiyyatında realizmin ən görkəmli nümayəndələrindən biri, tanınmış yazıçı, ictimai xadim - Teodor Drayzerin romanı.
Kidal
Kidal (, tifinaq x19px) — Malinin şimal-şərqində şəhər və kommun. Eyni adlı bölgənin inzibati mərkəzi.
Coğrafiyası
Qaodan təxminən 350 km şimal-şərqdə, dəniz səviyyəsindən 455 m yüksəklikdədir.
Tarixi
İlk hərbi post 1908-ci ildə Fransız zabiti Bertiks tərəfindən Kidalda quruldu, növbəti il ​​leytenant Lanzeron istehkam edilmiş Kidale qalasının inşasına başladı. 1917-ci ildə ikinci bir qala quraşdırıldı və 1930-cu ildə genişləndirildi. Bu qala bu gün də mövcuddur.
Kidal 1990-cı illərin əvvəllərində Tuareq üsyanının yuvası idi. 1997-ci ildə bir qadın Nina Vallet İntalu, islamçıların təzyiqi altında istefa etmək məcburiyyətində qalan şəhər meri seçildi. 2006-cı ilin mayında, Mali hökumətinə qarşı illərdir gerizandan sonra Tuareqlər barışıq müqaviləsi imzalamağa razı oldular. Bu müqavilə Əlcəzairin vasitəçiliyi ilə imzalanmışdır. 2012-ci ildə, 30 martda, Tuareqlər tərəfindən tutulan şəhər və özünü elan etdiyi Azavad əyalətinin bir hissəsi oldu. Həmin ilin aprelində İslamçılar şəhəri nəzarətə götürdülər və Serval əməliyyatı zamanı Fransız qoşunları tərəfindən qovulduqları 2013-cü ilin yanvar ayının sonuna qədər bu şəhərdə qaldılar.
Yuxarı Ağbulaq (Tikantəpə)
Yuxarı Ağbulaq (yerli əhalinin dilindəki əsl adı Baş Ağbulaq) - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Tikantəpə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Təkab bölgəsinin Əhmədabad kəndistanında, Təkab qəsəbəsindən 37,5 km şimal-şərqdədir.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 320 nəfər yaşayır (72 ailə).
Viktoriya Apanasenko
Viktoriya Apanasenko ukraynalı model və gözəllik kraliçası, "Miss Universe Ukraine 2022" müsabiqəsinin qalibidir.
Çay kəndi (Kəleybər)
Çay kəndi - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 523 nəfər yaşayır (112 ailə)
Şərafəddin İzmir
Şərafəddin İzmir Türk əsgəri. Türk Qurtuluş Savaşının son mərhələsi olan İzmirin qurtuluşu dövründə ilk dəfə bayrağı İzmir Hökumət Sarayına sancdı.
Həyatı və hərbi xidməti
Krımdan kapitan İbrahim bəyin və Maçkalı Zülüfoğullarından Bahriyə Xanımın oğlu olaraq dünyaya gəldi. 1906-cı ildə Hərbi Akademiyaya daxil oldu və 1909-cu ildə leytenant rütbəsi ilə məzun oldu. Məzun olduqdan sonra, 1909–1911 arasında 4. Nümunə Süvari Alayı 4. Bölməyə təyin edildi. 1912-ci ildə süvari qazma təlimatçısı oldu. 1912-ci ildə Balkan müharibələri dövründə Çatalca döyüşlərində iştirak etmişdir. 1913-cü ildə Gelibolu, Lüləburgaz və Bolayırda xidmət etmişdir. Elə həmin il baş leytenant rütbəsi aldı. Birinci Dünya Müharibəsi dövründə Çanaqqala Cəbhəsində Səddülbahir və Kirtədə xidmət etmişdir. 1916-cı ildə 15. Korpus əmrində Dobrucaya göndərildi. 1917-ci ildə Səna və Fələstin cəbhəsində Beer-Şevada vəzifələndirildi. Həmin il o, kapitan rütbəsinə yüksəlmişdir. 1918-ci ildə Tripolitaniyada xidmət edən 15. Piyada Diviziyası Komandiri Şahzadə Osman Fuad Əfəndinin köməkçisi idi. Bu vəzifə müddətində Şahzadə Osman Fuad Əfəndi tərəfindən hədiyyə olaraq bir saat hədiyyə edildi.
1921-ci ildə Anadoluya getdi və Türk Qurtuluş Savaşına qatıldı. Sakarya Döyüşü əsnasında Döyərdə rota komandiri vəzifəsini icra etdi. Böyük Hücumda. 4. Süvari Diviziyasında komandir müavini olaraq Belovada, Kulada, Dərəköydə, Sabuncubelində və Bornovada döyüşdü. Sabuncubeli döyüşlərində də böyük fayda göstərdi. Bornova və İzmirin azad edilməsi zamanı bir qarşıdurmada yaralanmasına baxmayaraq, İzmir Hökumət İdarəsinə getdi və ilk dəfə Türk bayrağını sancdı. 1921-ci ildə Buxara nümayəndə heyəti tərəfindən Mustafa Kamal Paşa və İsmət Paşaya verilən qılıncdan əlavə İzmirə girən ilk türk əsgərinə başqa bir qılınc verildi. Üçüncü Buxara qılıncı, 15 sentyabr 1922-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Baş Komandanı Müşir Qazi Mustafa Kamal Paşa tərəfindən təşkil edilən mərasimlə Şərafəddin bəyə verildi. Müharibədəki üstün nailiyyətlərinə görə mayor rütbəsinə qədər yüksəldildi və "İstiqlaliyyət" medalı ilə təltif edildi.