cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Natrium nitrit
Natrium nitrit NaNO2 kimyəvi formulu ilə qeyri-üzvi birləşmədir. Suda çox həll olunan və higroskopik olan ağdan bir qədər tünd sarımtıl kristal tozdur. Sənaye baxımından ən vacib nitrit duzudur.Dərman, boyalar və pestisidlər,kimi müxtəlif üzvi birləşmələrdə istifadə edilir, lakin çox güman ki,ətlərdə və (bəzi ölkələrdə) balıq məhsullarında istifadə olunan qida əlavəsi kimi tanınır.
Rebus Teatrı
Tarixi
Teatrın ilk tamaşası olan "Tesserakt" 2015-ci il avqust ayının 14-də, İran İslam Respublikasının Təbriz şəhərində keçirilmiş "Təbrizim IV Beynəlxalq Keçə Festivalın"nda oynanılmışdır. Tamaşanın rejissoru Ceyhun Dadaşov. Rollarda: Elnur İsmayılov, Əli Əlizadə, Nurlan Rüstəmov və Ceyhun Dadaşov
Natrium nitrit
Əsas xassələri
Təmizlənmiş natrium nitrit ağ və ya bir az sarı kristal tozdur. Suda həll olunur və higroskopiklikdir. Havada yavaş-yavaş natrium nitrat NaNO3 qədər oksidləşir. Güclü çözücüdür. Böyük dozada toksikdir.
Rebus Teatrı
Kollektivi
Ceyhun Dadaşov, Elnur İsmayılov, Əli Əlizadə, Younes Valipour, Natavan Abbaslı, Əli Novruz, Pərviz Abdullayev.
Natrium nitrit
Alınması
Natrium nitrit NaNO2 azot turşusunun duzudur və adətən azot oksidlərindən reaksiya ilə alınır:
Natrium nitritinin istehsalının digər yayılmıçş bir üsulu da bir qurğuşun Pb tozunu natrium nitrat NaNO2 ilə qızdırmaq və ardından meydana gələn bərk maddəni suda həll etməkdir. Dağılma nəticəsində suda həll olunmayan qurğuşun (II) oksidi PbO,a çökəcək və natrium nitrit məhlulda qalacaq:
Tibb və biologiya
Əhəmiyyətli miqdarda (bir neçə qrama ) alındıqda E250 ölümcül nəticəyə qədər ciddi zəhərlənməyə (Hemoqlobin əmələ gətirir) səbəb ola bilər.
Müalicə xüsusiyyətləri,bioloji təsir
60px|right Nitritlərin qida ilə qəbulu gündə 31-185 və ya 40-100 mq hesablanır ..
İçməli suda, ÜST-nin 1970 və 2004-cü illərdə tələblərinə görə, bir litr üçün 44-50 mq-dan çox olmayan bir nitrit miqdarına icazə verilir.
İnsanlar üçün qəbul olunan nitrit qəbulu səviyyəsi 3,7 - 7 mq / kq təşkil edir.
Bazar
13 sentyabr 2016-cı il tarixində (1 noyabr 2016-cı ildə qüvvəyə minmiş) sanksiya ölkələrindən duz embarqosu tətbiq edilməmişdən əvvəl, Rusiyaya qida istehsalı üçün natrium nitrit əsasən AB ölkələrindən idxal edildi: Danimarka və Almaniya, Rusiyada daxili istehsal yox idi. 2016-cı ilin dekabr ayında Rusiyanın Leninqrad vilayətinin Lomonosov şəhərində ət emalı sənayesinin ehtiyacları üçün nitrit duzunun istehsalına başlandı.
Səməd Əliyev
Səməd Əliyev — Azərbaycan alimi, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, dosent.
Həyatı
Səməd Əliyev 1959-cu il noyabrın 7-də Ermənistan Respublikası Amasiya rayonunda anadan olub. 1966-1976-cı illərdə Amasiya rayon orta məktəbində təhsil alıb.
1976-1981-ci illərdə BDU-nun mexanika-riyaziyyat fakültəsinin əyani şöbəsində təhsil alıb. 1983-1987-ci illərdə BDU-nun Mexanika-riyaziyyat fakültəsinin aspiranturasında təhsil alıb.
1987-ci ildə «Bir sinif üçüncü tərtib xüsusi törəməli qeyri-xətti diferensial tənliklər üçün qoyulmuş çoxölçülü qarışıq məsələnin tədqiqi» mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib və fizika-riyaziyyat elmləri namizədi adı alıb.
1986-cı ildən BDU-da çalışır. BDU-nun mexanika-riyaziyyat fakültəsinin riyaziyyat və onun tədrisi metodikası kafedrasında laboratorant (1986-1988), assisent (1988-1991), baş müəllim (1991-1998), dosent (1998-2000), Türkiyə Respublikasında (Afyon, İsparta) müəllim (2000-2007) və yenidən BDU-nun mexanika-riyaziyyat fakültəsinin riyaziyyat və onun tədrisi metodikası kafedrasında dosent (2007-ci ildən) vəzifəsində çalışır.
Səməd Əliyev “Məktəb riyaziyyat kursunun elmi əsasları”, “Çoxluqlar nəzəriyyəsi və riyazi məntiqin əsas elementləri”, “Riyaziyyat (Hazırlq şöbəsində təhsil alan xarici tələbələrə)” dərslərini aparır.
21 elmi məqalənin, 2 kitabın və 1 emtodik vəsaitin müəllifidir.
Ailəlidir, bir övladı var.
Quğulu Park
Quğulu Park — Ankara şəhərinin Qavaqlıdərə məhəlləsində olan bir parkdır. Park, Tunalı Hilmi Prospekti, Atatürk Bulvarı və Polşa Caddəsi arasındadır. Parkın hovuzunda, qular, qazlar və ördəklər yer alır.
Tarix
Əvvəllər xalqdan çox maraq görməyən park Vədat Daloqayın bələdiyyə başçılığı (1973–77) əsnasında yenidən abadlaşdırılmış məşhur bir yer oldu. Parkın adı qurulduğu illərdə Vyana Bələdiyyəsi tərəfindən hədiyyə edilən ağ qu quşlarından (türkcə: kuğu) əmələ gəlib. Quğulu parkın qulanrından üçü daha sonra Seymənlər parkına köçürülmüşdür. Bu qular daha sonra müxtəlif vaxtlarda Quğulu Parka qayıtmaq üçün uçarkən yüksək binalara və ya ağaclara dəyib nəticədə ölmüşdü. Parkda hələ də olan qu quşları (Cygnus atratus) Çin Xalq Respublikası hökumətinin hədiyyələridir və Pekindən gətirilmişdirlər.
Ağcaköhül Rəcəbanlı (Bostanabad)
Ağcaköhül Rəcəbanlı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 334 nəfər yaşayır (63 ailə).
Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Bostanabad bölgəsinin Ocan kəndistanında, Bostanabad qəsəbəsindən 9 km cənubda, Miyanə-Təbriz avtomobil yolunun 4 kilometrliyindədir.
Hilemorfizm
Hilemorfizm (ing. Hylemorphism; alm. Hylemorphismus; fr. Hylèmorphisme) Yunanca Hyle – maddə, morphè - forma deməkdir. XIX əsrin sonunda yaradılmış termindir. Aristotelin varlığın əsas prinsipləri kimi forma və materiya haqqında təliminə əsaslanır.
Monitor (gəmi tipi)
thumb|right|[[ABŞ-da vətəndaş müharibəsi dövrünə aid "Neosho" çay monitoru.]]
NGC 5546
NGC 5546, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Çoban bürcü istiqamətində yerləşir. E2 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Nərman Rəsulov
Nərman Fəzaim oğlu Rəsulov (23 oktyabr 1993; Aşağı Bucaq, Yevlax rayonu, Azərbaycan — 16 oktyabr 2020; Ağdərə, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Nərman Rəsulov 23 oktyabr 1993-cü ildə Yevlax rayonunun Aşağı Bucaq kəndində dünyaya göz açmışdır. Orta təhsilini 2010-cu ildə bitirən Nərman 2011-ci ildə hərbi xidmətə yollanmışdır. Hərbi xidməti bitirdikdən sonra 2013-cü ildə Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin tabeliyində olan Hərbiləşdirilmiş Mühafizə İdarəsində mühafizəçi kimi işə başlamışdır. 2016-cı ilə qədər həmin vəzifədə çalışmışdır.
Hərbi xidməti
Nərman Rəsulov 2011-2013-cü illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olmuşdur.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Nərman Rəsulov 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Füzulinin və Cəbrayılın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Nərman Rəsulov 16 oktyabr 2020-ci ildə Ağdərə istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nərman Rəsulov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nərman Rəsulov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Tiqreş adası
Tiqreş adası — Anqolanın ən böyük adası. Namibe əyalətində yerləşir. Adanın sahəsi 98 km²-dir.
Retro
thumb|Müasir dövrdə retro stilində geyim Retro ( «geriyə», «geriyə yönəlmiş») — mədəni və maddi dəyər kəsb edən, gündəlik həyatda az rast gəlinən, köhnə əşyaları və ya halları xarakreiska etmək üçün abstrakt bədii-tarixi termin.
Tiqreş adası
Tarix
Bir vaxtlar Tiqreşi materikdən ayıran eyniadlı boğazın yerində bərzəx olmuşdur. Bu ərazidə San Martin duş Tiqres adlı balıqçı kəndi var idi.
1962-ci il martın 14-də okean Tiqreş yarımadasını materikə birləşdirən bərzəxi yuyur və beləliklə Tiqreş yarımadası su təchizatı olmayan adaya çevrilir. Daha sonra Kunene çayının mənsəbindəki nasos stansiyası fəaliyyətini dayandırır və kənd yavaş-yavaş tərk edilən xəyal şəhərə çevrilir.
Afar dili
Afar dili -Efiopiya, Eritreya və Cibutidə danışılan bir Düzənlik Şərq Kuşit dilidir. Ən yaxın qohumu Saho dilidir.
II Filibert (Savoyya hersoqu)
II Filibert və ya Yaraşıqlı Filibert   — Savoyya hersoqu. Atası Savoyya hersoqu II Filipp, anası isə Burbonlu Marqaritadır.
1496-cı ildə atası II Filipp gözlənilmədən Savoyya hersoqu olmuşdu və taxt iddiasını gücləndirmək məqsədilə varisi olan 16 yaşlı oğlu Filiberti sələfinin 9 yaşlı bacısı Yolanda ilə evləndirmişdi. Yolanda Savoyya hersoqu I Çarlzın qızı və onun şəcərəsindən gələn ən böyük varis idi. Atasının qısa səltənəti və ölümünün ardından Filibert taxta çıxdı. Ancaq 2 il sonra xanımı Yolanda vəfat etdi və Filibertin taxt iddiası zəiflədi. Bu səbəblə Filibert Avropanın böyüyən gücü Habsburqlara yaxınlaşmağa başladı. Siyasi məqsədlərlə 1501-ci ildə Müqəddəs Roma imperatoru I Maksimilyanın qızı Marqarita ilə evləndi.
II Filibert 1504-cü ildə plevrit səbəbilə geridə varis buraxmadan vəfat etdi. Bu səbəblə taxta ögey qardaşı Çarlz çıxarıldı.
Massimo Troizi
Massimo Troizi italyan aktyor, film rejissoru və yazıçı. 1992-ci ildə çəkilmiş Il Postino qısa filmində oynadığı Ruoppolo obrazı ilə şöhrət qazanmışdır.
Həyatı
Troizi Neapol yaxınlığında San Giorgio a Kremano kəndində geniş bir ailədə dünyaya göz açmışdır. Atası dəmiryolu mühəndisi idi. Çəkdiyi filmlərin bir çoxunda yaşadığı ailə təcrübələrini əks etdirmişdir. Orta məktəbdən məzun olduqdan dərhal sonra Troizi pərəstiş etdiyi yazar Pyer Paolo Pazolininin təsirləri ilə yazıçılıq fəaliyyətinə başlamışdır. 1969-cu ildən etibarən uşaqlıq dostları ilə birgə kənddəki kiçik bir teatr zalında çalışmağa başlamışdır. Anasının vaxtsız ölümündən təsirlənən Troizi psixoloji sarsıntı keçirərək zökəm xəstəliyinə tutulmuşdur. 1976-cı ildə müalicə üçün ABŞ-yə getməli olan Massimonun yol və əməliyyat xərcini dostları qarşılamışdır.
Massimo Troizi 1994-cü ildə Roma şəhərində vəfat etmişdir.
III Çarlz (Savoyya hersoqu)
III Çarlz və ya Yaxşı Çarlz   — Savoyya hersoqu. Atası Savoyya hersoqu II Filipp, anası isə Klaudin Brosdur.
1536-cı ildə bacısı oğlu olan Fransa kralı I Fransisk tərəfindən hersoqluq işğal olundu və III Çarlz ölkədən qaçmağa məcbur oldu. Qalan ömrünü sürgündə keçirmişdir.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Lloyd Sherr
Lloyd Sherr (28 fevral 1956, Los-Anceles, Kaliforniya) — ABŞ aktyoru.
Rahib Bəylərov
Rahib Bəylərov — 2007-ci ildə Avropa Həvəskar Boks Assosasiyasının açıqladığı reytinq cədvəlində 75 kq çəki dərəcəsində Azərbaycan boksçuları arasında ən yüksək, ümumdünya boksçuları sırasında isə adı 2-ci yerdə olan idmançı.
Həyatı
Rahib Bəylərov 1985-ci il oktyabrın 25-i Siyəzən rayonunda anadan olub. İdmana 7 yaşından başlayıb.
Kubok
thumb|200px|Kubok
Kubok— ilk dövrlərdə şərab içilməsi üçüm istifadə edilən qab. Metaldan hazırlanırdı, bəzən sümükdən, şüşədən də hazırlanırdı. Orta əsrlərdə cəngavər döyüşlərindən sonra qalib şəxsə kubok işərisində şərab verilirdi. XIX əsrin ortalarından isə idman yarışlarında hədiyyə kimi verilməyə başlandı.
Antreprenyor
Antreprenyor (fr. entrepreneur –sahibkar) – özəl teatr, sirk və s. tamaşa müəssisələrinin sahibi, icarədarı. Teatrlarda tamaşa təşkilatçısı, truppa rəhbəri. Antreprenyorlar peşəkar teatr truppaları yarandığı vaxtdan (16-cı əsr) mövcuddur.
Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Nin)
Müqəddəs Nikolay Kilsəsi ― Xorvatiyada, Zadar şəhərindən 1 mil məsafədə, Zaton və Nin qəsəbələri arasında yeləşən, 11-ci əsrin sonları və ya erkən 12-ci əsrə aid pre-roman stilində inşa edilmiş Roma-Katolik kilsəsi. Kilsə libuniyalıların tərixə qədərki türbəsinin üstündəki torpaq piramida məzarı üzərində inşa edilmişdir.
Kilsə, bütün Dalmatiyada erkən roman memarlığının mövcud olan yeganə nümunəsidir. Müqəddəs Nikolaya həsr edilmişdir.
Təsvir
Müqəddəs Nikolay kilsəsi qala şəklində inşa edilmişdir. Kilsənin gümbəz şəkilli tağı 16-cı və ya 17-ci əsrlərdə Yüz İllik Xorvatiya-Osmanlı müharibəsi dövründə gözətçi yeri olaraq tikilən 8 kiçik qüllə üzərində yüksəlmiş dairəvi kəsikli tağlarla möhkəmləndirilmişdir. Kilsə kiçik daşlardan tikilib və hamar fasada malikdir. Tikili çox kiçik ölçülərə malikdir: uzunluğu 5,9 metr, eni 5,7metr, hündürlüyü isə 6 metrdir.
1603-cü ildə Priulun ziyarəti
Müqəddəs Nikolay kilsəsi 1603-cü ildə, qlaqol əlifbasında yazılmış vəftiz və nikahların səliqəli qalmış qeydlərini aşkar etmiş Priul trəfindən ziyarət edilmişdir. Onun səfəri zamanı kilsə 28 üzvlü Müqəddəs Ruh Qardaşlığı-nın səlahiyyətində idi. Priul, qardaşlığa yerli yepiskop tərəfindən təsdiqlənməli olan qaydaları yazmağı əmr etdi.
Vue.js
Tarixi
2013-cü ildə Google şirkətinin əməkdaşı olan Evan Yu (Evan You), layihələrdən birinin üzərində işləyərkən, belə bir nəticəyə gəldi ki, veb-proqramlarda mürəkkəb istifadəçi interfeyslərinin sürətli prototipləşməsi üçün hazır həll mövcud deyil: o dövrdə, React hazırlanmanın erkən mərhələsində idi və əsas alət hesab edilən AngularJS və ya MVC arxitekturasına yönələn Backbone.js kimi mürəkkəb kitabxanalardan istifadə edərək nəhəng proqramların hazırlanması o qədər də sadə deyildi. Evan Yu bu çətinliyi aradan qaldırmaq üçün Vue.js kitabxanasının hazırlanmasına başladı. Sözügedən kitabxana nəinki prototipləşməyə, həm də tam hazırlama üçün optimal alətə çevirildi. İlk versiya hesab edilən 1.0 versiyası 2015-ci ilin oktyabrında, 2.0 versiyası isə 2016-cı ilin sentyabrında dərc olundu.
Şove mağarası
Şove mağarası Cənubi Fransada yerləşir və təsadüfən 18 dekabr 1994-cü ildə kəşf edilmişdir. Karbon testləri nəticəsində məlum olmuşdur ki, dünyada tapılan ən qədim rəsmlər bu mağarada yerləşir. Mağarada mağara ayısı, mamont və tüklü kərgədan kimi nəsli kəsilmiş canlıların kəllə sümükləri tapılmışdır. 2014-cü ildə UNESCO tərəfindən Dünya Mirası Siyahısına daxil edilmişdir.
Fransanın cənubunda Ardeş çayının vadisində qayaüstü rəsmlərlə zəngin olan Şove mağarası yerləşir. Mağara 1994-cü ildə üç speleoloq tərəfindən kəşf edilib. Onlardan birinin soy adı məhz Şovedir. 2014-cü ildən ümumidünya irs siyahısına daxil edilmişdir. Mağarada yerləşən zalların və qalereyaların ümumi uzunluğu 800 metr, hündürlüyü isə 18 metr təşkil edir. Mağarada 435 müxtəlif heyvanların təsviri aşkar edilib. Mütəxəssislərin fikrincə ən qədim rəsmlərin yaşı təxminən 36 min ildir. Şove mağarısının buz dövründən bəri tədric olunması səbəbindən qayaüstü rəsmlər gözəl vəziyyətdə bu günə kimi saxlanılıb.
Mağara ziyarət üçün bağlıdır. Bu abidənin qorunması üçün edilmişdir. 2015-ci ildən etibarən Şove mağarasının surəti fəaliyyətə başlamış və turistlər üçün açıq elan edilmişdir.
Vilma Montezi
thumb
= Haqqında = Qadının cəsədi 1953-cü il aprel ayının 11-də paytaxtın Torvayanika adlı çimərliyində tapılmışdır. Öldürüldüyündə qadın 21 yaşında idi. Ailəsi tərəfindən 9 apreldə polis axtarışına verilmişdi. 1932-ci ildə Romada mühafizəkar bir ailənin qızı olaraq dünyaya gələn Vilmanın cansız cəsədi çimərlik işçisi Fortunato Bellini tərəfindən tapılıb. Dediyinə görə cəsədi aşkar edərkən nahar edirmiş və cəsəd arxasında sahildə uzanıqlı vəziyyətdə imiş.
NGC 5314
NGC 5314 - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Kiçik Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Səfəvilərin Gürcüstan hakimlərinin siyahısı
Səfəvilərin Gürcüstan hakimlərinin siyahısı — Səfəvi imperiyasına tabe olan Gürcüstan torpaqlarını idarə edən Səfəvi canişinlərinin, hakimlərinin vassal xanlarının siyahısı. Bu siyahıda Səfəvi Gürcüstanının fərdi hakimləri göstərilmişdir. Bu əyalət iki şərqi Gürcüstan çarlığına bölünürdü — Kartli və Kaxetiya çarlığı. Bura həmçinin, Samtsxe knyazlığının da bir hissəsi daxil idi. Tiflis Səfəvi hakimiyyətinin mərkəzi idi. Bura həmçinin Kartlinin paytaxtı və Səfəvi zərbxanasının yerləşdiyi şəhər idi.
Bölgədəki Səfəvi hakimiyyəti gürcü Baqrationi sülaləsindən hakimlərin təyin edilməsi vasitəsiylə həyata keçirilirdi. Bu hakimlər bəzən islamın şiə məzhəbinə keçirilirdi. Tiflisdə I Şah İsmayılın hakimiyyətinin əvvəlindən Səfəvi qarnizonu cəmləşdirilmişdi. Davud xan (XI David) Səfəvi tərəfindən təyin edilən ilk Səfəvi hökmdarıdır. O, 1562-ci ildə Kartli taxtına çıxmışdır. Bu Gürcüstanda iki əsr davam edəcək Səfəvi hakimiyyətinin başlanğıcı oldu.
Franyo Tucman
Franyo Tucman — Xorvatiyanın 1-ci prezidenti. Müstəqil Xorvatiyanın marşalı, xorvat millətçisi, antiyuqoslavist, Xorvat Demokratik İttifaqının banisi və sədri kimim tanınan Tucman, yuqoslav dövründə kommunist, hərbi və elm xadimi idi.
Qael Monfils
Qael Monfils (1 sentyabr 1986 Paris, Fransa) Fransız tennisçi. Monfilsin karierindəki ilk ATP təklər finalı 2005-ci ildə Polşada Sopotda Alman Florian Meyerə qarşı oldu. Monfils iki ay sonra isə yenə finala çıxdı. Ancaq bu səfər işlər onun üçün yaxşı getmədi və məğlub oldu. İndi 3 çempionluğu vardır. Roland Garrosda David Ferreri mağluğp edərək 2001-ci ildən bəri yarı-finala çıxan ilk Fransız tennisçi olmağı bacarmışdır.
Xunkar-Paşa İsrapilov
Xunkar-Paşa Germanoviç İsrapilov (digər adları Xunkar, Xunkarpaşa, Xunker, Xunkerpaşa) — Tanınmamış Çeçen İçkeriya Respublikası Silahlı Qüvvələrində yüksək vəzifələr tutmuş, 1990-2000-ci illərdə Çeçen münaqişəsinin fəal iştirakçısı, 1995-ci ildəki Qızılyar teraktının əsas liderlərindən biri. Çeçen İçkeriya Respublikasının səhra komandiri. Şamil Basayevin yaxın tərəfdarlarından biri.
Tərcümeyi-halı
13 noyabr 1967-ci ildə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Kurçaloyevski rayonunun Alleroy kəndində anadan olub. Orconikidze Piyada Məktəbini bitirib. 1984-1986-cı illərdə SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunları sıralarında həqiqi hərbi xidmətdə olmuşdur.
1992-1993-cü illərdə Qafqaz Xalqları Konfederasiyasının tərkibində Abxaziyadakı hərbi əməliyyatlarda, həmçinin Azərbaycanın tərəfində Qarabağ müharibəsində iştirak etmişdir.
Çenstoxova
Çenstoxova (Częstochowa) — Polşa nın cənubunda, Sileziya voyevodalığı nda şəhər. Polşanın 13-cü ən çox əhalisi olan şəhəridir. Tarixən Aşağı Polşanın ərazisində yerləşmişdir, və Çenstoxova voyevodalığının inzibati mərkəzi idi.
Xunkar-Paşa İsrapilov
Tərcümeyi-halı
1992-ci ilin noyabrında İsrapilov Abxaziyaya müstəqilliyini özü elan etmiş respublikanın tərəfində hərbi əməliyyatlarda iştirak etmək üçün gəldi. İlk Şromskaya əməliyyatında iştirak etdi, burada özünü qəddar və cəsarətli bir döyüşçü olduğunu sübut etdi. Bir neçə muzdlu əsgəri ilə dəfələrlə düşmənin arxa hissəsində döyüşlər apardı, işçi qüvvəsinə ziyan vurdu, gürcü qoşunlarının yerləşməsi haqqında qiymətli məlumatlar əldə etdi. 1993-cü ilin mayında Xunkar bir qrup döyüşçü ilə Kaman kəndinə girdi, atəş nöqtələrini və gizli yerləri gördü. 16 may 1993-cü ildə, Kamandakı ikinci bir döyüş zamanı, Xunkar və qrupu 3 evi yandırdı və təxminən 70 gürcü əsgəri və yerli sakinləri məhv etdi. 1993-cü ilin iyul əməliyyatında, Şroma-Quma kəndinin azad edilməsi zamanı aparılan əməliyyatın üzvü idi.
1994-1996-cı illərin ilk Çeçen müharibəsi zamanı Çeçenistanın şərq bölgələrində separatçıların dəstəsinə komandanlıq etdi.
Çenstoxova
Şəhərin adı
left|thumb|[[Çenstoxovanın Qara Madonnası]] Çenstoxova sözü çenstoxların vətəni anlamına gəlir və Çęstobor və Çęstomir kimi də işlədilərək orta əsr sənədlərində göstərilən Çestox adlı şəxsinin adlı ilə bağlıdır.
Xunkar-Paşa İsrapilov
Tərcümeyi-halı
Rusiya Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin əməliyyat icmalında deyilirdi: ''— Alleroy kəndindən olan Xunkar İsrapilov. Əlamətlər: 30a yaxın yaş, boyu 170 sm, qısa qara saqqal saxlayır, sağ yanağında bir yara var. Şamil Basayevin ən yaxın köməkçisi hesab olunur.''
Çenstoxova
Əhalisi
Əhalisi 248 min (2004).
Xunkar-Paşa İsrapilov
Tərcümeyi-halı
İsrapilov dəstəsi yaraqlılara maddi dəstək vermək üçün istifadə olunan neft quyularının işinə nəzarət edir.
Çenstoxova
Coğrafiyası
Varta çayı (Odra çayının sağ qolu) sahilindədir. Nəqliyyat qovşağı.
Sənayesi
Metallurgiya kombinatı var; maşınqayırma, toxuculuq (yun, kətan), yeyinti, kağız, mebel sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir.
Xunkar-Paşa İsrapilov
Tərcümeyi-halı
14-19 iyun 1995-ci ildə İsrapilov Budyonnovska Basayevin basqınında iştirak etdi. 14 dekabr 1995-ci ildə, Salman Raduyev və Sultan Gelisxanov ilə birlikdə federal qoşunlara döyüşdə güc tətbiq edərək, 19 dekabr tarixinə qədər Qudermesin çox hissəsini tutdu və saxladı. 9 yanvar 1996-cı ildə Raduev və Turpal Atgeriyev ilə birlikdə Qızılyara basqın zamanı bir dəstəyə əmr verdi. Əslində şəhərə hücumun hərbi lideri idi. Xasavyurd rayonunun Pervomaysk kəndinin müdafiəsinin rəhbərlərindən biri idi. Pervomayskdakı qarşıdurma zamanı İsrapilov verdiyi müsahibədə belə demişdi: "250 döyüşçümüz 15 min nəfərlik Rusiya qoşunlarının 22 hücumunu dəf etdi. Qoşunun tərkibi OMON, SOBR və Alfa xüsusi təyinatlılarından, iki tank briqadası və desant qüvvələrindən ibarət idi. Mücahidlər 800-ə qədər rus əsgərini döyüşdə məhv etdilər".
Çenstoxova
Turizmi
Hal-hazırda şəhər, bölgənin əsas turistik yerlərindən biridir və bəzən kiçik Nürnberq adlanır, çünki ,oxlu sayda xatirə mağazaları var. Hər il şəhərə milyonlarla turistlər və zəvvarlar (4,5 milyon — 2005) cəlb edilir. Yasna Qora monastırı nda yerləşən Çenstoxovanın Qara Madonnası əsəri xüsusilə diqqətləri özünə cəlb edir.
Xunkar-Paşa İsrapilov
Tərcümeyi-halı
1996-cı ilin yayında Çeçen İçkeriya Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Cənub-Şərq Cəbhəsinin komandiri oldu. Onun dəstəsində 150-yə qədər muzdlu da daxil olmaqla 1600-ə qədər döyüşçü var idi. Bölmələrə Şamil Basayev, Sultan Gelisxanov və Ələvudi Həmzətov komandirlik edirdi. Silahlı birləşmənin tərkibinə 5-6 tank, 7-8 PDM, 6 top, 4 RYAS, 7 zenit qurğusu, 7-8 DZRK daxil idi.
Müharibədən sonra briqada generalı rütbəsini aldı. 1996-cı ilin sentyabrında Yandarbiyevin fərmanı ilə "Çeçen İçkeriya Respublikası koalisiya hökumətinin vergi polisi şöbəsinin müdiri" təyin edildi. 26 aprel 1997-ci il tarixində İsrapilov hücuma məruz qaldı, Xunkarın Qroznıda yaşadığı evinə Muxa qumbaraatanından naməlum atəş açıldı. Xunkar yaralanaraq xəstəxanaya yerləşdirildi.
Çenstoxova
Əsas turistik destinasiyaları
Şəhər mərkəzindəki ən görməli arxitektik ərazi Maryi Panni prospektidir (Müqəddəs Məryəm prospekti). XIX əsrin əvvəllərində, Çenstoxova ilə Yeni Çenstoxova ilə birləşdirildi, 1826-cı ildə isə idarəçilikləri də birləşdirilmişdir. Prospektin ən xarakterik xüsusiyyətlərindən biri onun tərtibatıdır ki, burada yollar yamaclı bulvarla ayrılır. Ziyarət dövründə, xiyabanlar Yasna Qora monastrına gedən ziyarətçilər tərəfindən istifadə olunur. Bu prospektlər 1,5 km uzunluğunda və 44 m enindədirlər; Əsasən ticarət, xidmət, maliyyə və mədəni funksiyaları yerinə yetirirlər. Mənzillər əsasən klassik, son-klassik evlərdən ibarətdir, nadir hallarda eklektikdir. Daha müasir binalar da fərqlənə bilər. Ən maraqlı şəhərlər: thumb|Franki Evi
Xunkar-Paşa İsrapilov
Tərcümeyi-halı
1997-ci ilin may ayında Aslan Masxadovun sərəncamı ilə yeni qurulan "Çeçen İçkeriya Respublikası Antiterror Mərkəzinin" direktoru təyin edildi. Onun sərəncamında cəmi 350 nəfərdən ibarət istintaq briqadaları və sürətli reaksiya qrupları fəaliyyətə başladı. 1998-ci ilin sonuna qədər Antiterror Mərkəzininə rəhbərlik etmişdir.
1998-ci ildə Xunkar-Paşa Masxadova qarşı çıxdı. 29 sentyabr 1998-ci ildə Qroznıda keçirilən növbəti "Rusiya-Çeçen Döyüşü iştirakçıları və Müqavimət döyüşçülərinin birgə Konqresi"ndə o, Basayev və Raduyev ilə Masxadovu hakimiyyəti ələ keçirməkdə, konstitusiyanı pozmaqda və müstəqillik ideyalarından yayınmaqda günahlandırdı. Əslində isə səhra komandirləri Aslan Masxadovun istefasını tələb etdilər.
Çenstoxova
Əsas turistik destinasiyaları
Xiyabanları
Muzeyləri
Ən görkəmli tarixi binası Yasna Qora Monastırıdır. Lakin bir neçə digər muzey və sərgi kimi fəaliyyət göstərən binaları da mövcuddur.
Xunkar-Paşa İsrapilov
Tərcümeyi-halı
1999-cu ilin avqust - sentyabr aylarında Novolak rayonunda və Dağıstanın Kadar zonasında separatçıların döyüş əməliyyatlarında birbaşa iştirak etdi. 1999-2000-ci illərdə Qroznı uğrunda döyüşlərdə separatçı dəstələrinə rəhbərlik etdi.
Çenstoxova
Muzeyləri
Görkəmli muzeyləri
Dini məbədləri
Əsas kilsələri
Xunkar-Paşa İsrapilov
Tərcümeyi-halı
Xunkar-Paşa İsrapilov 1 fevral 2000-ci ildə Qroznı rayonunun Alxan-Kala bölgəsindəki mədən ərazilərindən çıxarkən mina partlaması nəticəsində həlak oldu.
Sanidin
Sanidin — mineral, kalium çöl şpatının (K, Na) [AlSi3O8] monoklinik modifikasiyası. Sanidin tərkibində kalium komponentinin miqdarı 38-100 mol % arasında dəyişir, lakin təbii sanidin bu miqdar adətən 67%-dən çox olur. CaO miq­darı 1,5%-ə qədər, qalan komponentlərin (Va, Fe3+, Rb, Mg, Li, Ti) miq­darı 1%-dən azdır. Şüşəli, şəffaflıq ikiləşmə çox vaxt karlsbad qanunu üzrə, bəzən baven və manebax qanunları üzrə. Pertit cücərtiləri olmur; -2V=15-500. Turş tərkibli effuzivlərdə, bəzən isə hipabissal süxurlarda. Cavan kaynozoy süxurların izotop yaşını (kalium-arqon üsulu), qədim süxurların yaşını (rubidium-stronsium üsulu) təyinində istifadə edilir.
Əhmədabad (Bostanabad)
Əhmədabad — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 720 nəfər yaşayır (141 ailə).
Qapon
Georgi Apollonoviç Qapon - 1905-ci il Birinci rus inqilabına bəhanə olmuş 9 yanvar "Qanlı Bazar" hadisəsi ilə nəticələnən Qış sarayına dinçi fəhlələrin yürüşünü təşkil edən keşiş.
İblis (pyes)
"İblis", bəzən "Şeytan", "Satana" və ya "Cin" adlanır — 1918-ci ildə Azərbaycan şairi və dramaturq Hüseyn Cavid tərəfindən yazılmış dörd aktlı faciə, poetik pyes (şeirli drama). Pyesin Birinci Dünya müharibəsi illərində yazıya alınması, Hüseyn Cavidin burada bir filosof və humanist insan kimi düşüncələrinin açılması, ədalətsiz müharibələrə, müharibə qızışdırıcılarına nifrət hissləri oyatması ideyalarını əks etdirir.
Pyesa ilk dəfə 1924-cü ildə nəşr olunmuşdur. Daha sonra əsər 1927, 1959, 1969, 1982, 2001 və 2005-ci illərdə nəşr olunmuşdur. 1931-ci ilin Kiçik Sovet Ensiklopediyasında əsər poema adlandırılmışdır. Əsər Hüseyn Cavidin ən yaxşı dramlarından sayılır.
"İblis" Bakıda Hüseyn Cavidin heykəlinin tərkibinin əsas təməli kimi xidmət etmişdir; burada İblisin özü, pisliyi təcəssüm edir, əlində qılıncla baş aşağı yerə yıxılır.
Süjet
thumb|200px|1922-ci ildə [[Kazım Ziya Arif rolunda. Azərbaycan Dram Teatrı]]
Pyesdə hadisələr Birinci Dünya müharibəsi zamanı Yaxın Şərqdə baş verir. Əsərin baş qəhrəmanı Arif insani və romantik bir gəncdir. İblisin obrazına müraciət edən Hüseyn Cavid, maddi zənginlik üçün ruhlarını şeytana satan insanları təsvir edirdi. Müəllifə görə, ruhlar azad deyil, şeytan tərəfindən əsir tutulmuşdur. Məhz pis ruh insanların ruhuna hakimdir; hansılar üçün həyatda maddi məhsullar əsas stimuldur. Pyesdə Cavid tərəfindən qarşılanmayan ədalətsiz, qəddar, qanlı bir döyüş əks olunur.
Pyesin baş qəhrəmanı Arif işğal müharibələrini, insanların qəddarlığını, cinayət və xəyanət problemlərini qəlbinə yaxın tutur. "Dünya müharibə içində olduğu üçün günahkar kimdir?", "insanların çətinliklər içində olduğu üçün kim günahkardır?", "insanların niyə öz maraqları olan ehtiraslar var?" kimi ağrılı suallara cavab verməkdən gücsüz olan və müharibə dövründə evini və qardaşını itirən Arif, "sivilizasiyalı" dünyanın vəhşiliyindən qaçmaq istəyir və xilas olmaq üçün hamıdan uzaqlaşır, Ancaq bu ona kömək etmir. Arif "niyə Tanrı sakitcə insanların çətinliklərinə baxır?" sualından xilas ola bilmir. O. görür ki, dünyada güclü olanın hakimiyyətinə üstünlük verilir, amma sevgi, vicdan və mərhəmət kimi əxlaq prinsiplərinin heç bir gücə malik olmadığına inanmır.
Pyesdə baş verən hadisələrin məntiqindən nəticə çıxarmaq olar ki, insanın özü, Satana insanın uğursuzluğuna görə günahkar deyil. İnsani və sülhü sevən Arif, atasının qətlindən intiqam alan birinə ürək verməyi qərara alan Rəna adlı qıza aşiq olur. Pyes boyunca o, cinayətkar olur: həyat yoldaşı Xavəri boğur və qardaşı Vasifi öldürür və beləliklə, İblis, yəni pislik, insanın özündə yuva qurma ideyasını təsdiq edir. Əsərin ideyası, dünyadakı bir çox ihanət, cinayət və xəyanət varsa, səhv pis insan təbiəti və onun şeytan təbiəti ilə bağlıdır. Pyes bu sözlər ilə bitir:
Beləliklə, qaranlıq fəlsəfəyə müraciət edilərək, insanın məhv edilməz Şeytan təbiəti haqqında söhbət, həyatın ədalətsizliyinə qarşı romantik üsyanı bitir.
Tamaşaların tarixi
thumb|200px|left|İblis rolunu ilk dəfə [[Abbas Mirzə Şərifzadə oynamışdır]]
thumb|200px|1922-ci il mayın 26-da səhnələşdirilən tamaşanın afişası. [[İsmayıl Hidayətzadə və Ağasadıq Gəraybəylinin şərəfinə həsr olunmuşdur. Azərbaycan Dram Teatrı]]
Tamaşa ilk dəfə 1920-ci il dekabrın 21-də Azərbaycan Dövlət Teatrında səhnələşdirilib. "İblis" səhnələşdirilən ilk Azərbaycan poetik dramdır. "İblis"-in ilk səhnələşməsi Azərbaycanın teatr həyatı üçün böyük hadisə idi. Teatr rəngli romantik tamaşa yaratmaq üçün bütün vasitələrdən istifadə etmişdir. Kiçik texniki imkanların olmasına baxmayaraq, teatr realistik müharibə səhnələrini, yanğını, personajların effektiv qeyb və mövcud olmağını yarada bilmişdir. Xüsusi ilə, son aktda ziyafət səhnəsi diqqət çəkirdi.
İblis rolunu Abbas Mirzə Şərifzadə oynamışdır. Tənqidçilər qeyd edirdilər ki, Şərifzadənin yaratdığı obraz, "Avropalı" Mefistofelə bənzəmirdi. Eyni zamanda, aktyor Şərq folkloruna xas olan şeytanın (adətən onu bir göz kor idi) görünüşünü əks etdirməmişdir. Şərifzadə tərəfindən yaradılan İblis, ciddi, görkəmli, qüdrətli, pisliyi və qisası simalaşdırırdı, ətrafına qorxu və qarışıqlıq yayırdı, acınacaqlı və istehzalı idi. Pyes boyu İblis insan formasını qəbul edəndə, aktyor ətrafdakı adamlarda simpatiya yaradan təcrübəli, fəlsəfi düşüncələrə meylli olan, insani qocanı oynayırdı. Qeyd olunur ki, "teatrdakı çox mürəkkəb fəlsəfi problemləri ortaya qoyan romantik şövq" "tamaşaçıların isti simpatiyasını" qazanmışdır. 1920-ci ilin dekabrında dramanın premyerası Daşkənddə Özbəkistan dövlət truppası tərəfindən Azərbaycan dilində səhnələşdirilmişdir.
İkinci dəfə tamaşa 1921-ci ildə Azərbaycan Dövlət Teatrında eyni cür olaraq nümayiş etdirilmişdir. Daha sonra tamaşa rejissorlar Aleksandr İvanov (1922-ci ildə) və Aleksandr Tuqanov (1926-cı ildə) tərəfindən Dadaş Bünyadzadə adına eyni Dövlət Türk (Azərbaycan) Teatrının səhnəsində nümayiş etdirilmişdir. Teatr mütəxəssisi İlham Rəhimli qeyd edir ki, bu istehsalların müsbət və mənfi cəhətləri var idi. Eyni zamanda tamaşa Tiflis, Batumi, Naxçıvan və digər şəhərlərdə nümayiş etdirilmişdir.
Sovet rejiminin ilk illərində, tamaşa özbək dilinə tərcümə olunmuşdur. 1923-cü ildə tamaşa özbək dilində səhnəyə qoyulmuşdur. 1923-cü il noyabrın 24-də Daşkəndin "Kommunist" qəzeti yazırdı: ''"İblis" — bu əsər səhnədə təsadüfi bir hadisə deyil, bu ağıllarda inqilabın ilk təzahürlərindən biridir və bu mənada ədəbiyyatda böyük bir addımdır. Bu yeni əsərdir, hansı ki, çürük binaları dağıdaraq, onların yerlərində güclü və sağlam həyat fəlsəfəsini ucaldır.
Qeyd olunur ki, tamaşa 1921–1924-cü illərdə Özbəkistanın tanınmış mədəniyyət xadimi — Həmzə Həkimzadə Niyazi səyləri ilə səhnələşdirilmişdir. Bu əsərin Özbəkistanda və digər Orta Asiya respublikalarında teatr sənətinin inkişafına təsiri də qeyd edilir. 1924-cü ildə tamaşa Daşkənddə də səhnələşdirilmişdir.
Müəllifin həyatı boyu son dram istehsalı 1925-ci ildə baş vermişdir.
1983-cü ildə Hüseyn Cavidin 100 illik yubileyinə hazırlaşanda Azərbaycan Dram Teatrı repertuarında "İblis" faciəsini də daxil etmişdir. Tamaşa Mehdi Məmmədova həvalə olunmuşdur. Mehdi Məmmədovun səhnələşdirdiyi "İblis", fəlsəfi-psixoloji dərinliyə sahib idi. Tamaşa "monumentalizm və modernizmin sintezi tərzında" həyata keçirilmişdir. O dövrdə beynəlxalq səviyyədə mürəkkəb siyasi münasibətlər faciənin mövzusuna təsir göstərmişdir, buna görə də tamaşa "orijinal, təzə və kompozisiya ilə möhtəşəm, görkəmli" alınmışdır. Qeyd olunur ki, Cavidin poetikası yaxşı və pis, insanlıq və iblisin başlanğıcı arasındakı sonsuz mübarizənin ötürülməsi üçün bir vasitədir. İblisin başlanğıcı atom və hidrogen müharibəsinin müasir təhlükəsi ilə ifadə edilmişdir. Orkestrin ağac-pirinç və pirinç alətlərindən fərqlənən, tremolo simləri və ostinat ritm timpani əsasında, Aydın Əzimovun "zəhmli" musiqi əsərləri qorxunc bir təhlükə qarşısında bəşəriyyətin panik durumunu yaratmışdır.
Əsərin təhlili
thumb|left|200px|Pyesin müəllifi [[Hüseyn Cavid]]
Sovet tənqidçiləri Hüseyn Cavidin dramda "dağıdıcı müharibələrə və ruhlandırıcılarına qarşı çıxır, pisliyə qarşı müqavimətin çürük fəlsəfəsini ortaya qoyur" və "kapitalist dünyada insanlarım yaxşı bir başlanğıc qazanmağına ürəksiz ümid etdiyini" qeyd edirlər. Dram Götenin "Faust" əsərinin maddi təsiri altında yazıldığı ehtimal olunur, ədəbi tənqidçi Əli Nazim isə əsərin "Faust"un bir imitasiyası olduğunu qeyd edir. Dramın nəşr olunmasından sonra Cavid Puşkinlə müqayisə olunurdu. 1937-ci ildə istintaqı zamanı bu şöhrətə yanlış bir xarakter üzərində əsaslanırdı; Bəkir Çobanzadənin işində qeyd olunurdu ki, Əli Nazim Hüseyn Cavidi "Sovet Şərqində yeganə qeyri-adi istedad" sayırdı.
Ədəbiyyat tənqidçisi Məmməd Arif qeyd edir ki, dramda imperializmin anti-insan təbiətinə qarşı güclü şəkildə tənqid olunurdu. Şair və publisist Mikayıl Rzaquluzadə qeyd edir ki, İblisin obrazında, "pis ruh" insan xəyanətinin və cinayətlərinin ifşa edilməsi yazarın humanist fikirlərini əks etdirirdi. Hüseyn Cavidin əsərində "bütün insanlara qarşı baş verən fəlakətlərin mənbəyi şeytandır" deyilən inancı inkar edir. O, qeyd edirdi ki, bütün bədbəxtlik insan xəsisliyindən, "amansız krallardan", "hər hansı bir ölkənin əmirlər, çarlar, şahlar və bəylərdən", "fərqli inancların qullarından" gəlir. Rzaquluzadənin sözlərinə görə, bu bölmədə İblisin monoloqu bu fikri daha parlaq ifadə edir.
Rzaquluzadə qeyd edir ki, yazıçının bəzi pan-türkist simpatiyası da pyesdə yer alıb. Ədəbi tənqidçi Əli Nazim "İblis"in Kemalist hərəkatın zirvəsində yazıldığına diqqət çəkərək, Cavidin rasionalizm və subyektivizm, sosial idealizm və mistisizmin özünəməxsus birləşməsinə keçidini qeyd edir.
Əli Nazim qeyd edir ki, dramanın qəhrəmanları, Arif, Vasif və İblis — Cavid yaradıcılığının vahid bir görünüşün fərqli dəyişiklikləridir. Qeyd olunur ki, bu obraz "hərbi və inqilabçı dövrün türk burjua intellekti, ruhda dualistdir", bütün sosial-psixoloji mənbəyini və Cavid qrupunun ziyalılarının ideoloji və siyasi mahiyyətini təcəssüm etdirir. Nazim qeyd edir ki, Cavid pyesdə "bir tərəfdən İblisin maskasında və digər tərəfdən Arif şəklində çıxış edir".
Ədəbiyyatşünas Həmid Araslı qeyd edir ki, bu faciənin təsviri üsulları və vasitələrində əhəmiyyətli dərəcədə türk şairi Tofiq Fikrətin təsirlənib və "İblis" pyesi, "Şeyx Sənan" ilə birlikdə, Azərbaycan dramının tarixində yeni bir səhnə açmışdır.
Filoloq Məsud Əlioğlu qeyd edir ki, faciənin mərkəzində duran və bütün hadisələrə qatılan İblis, simvolik obrazdır və bütün çirkin və təmkinli ehtirasların mənbəyinin şəxsin özü olduğunu sübut etməyə çalışır. Əlioğlunun fikrincə, faciənin digər aparıcı xarakteri olan Arif — ağıl və vicdanın simvoludur. Əsərin ikincil qəhrəmanları da simvolik obrazları təsvir edir. Məsələn, Rəna — gözəllik və qürur birliyini, Şeyx İxtiyar — günahsızlıq və səbir, İbn Emin — xəyanət, Xavər — təvazökarlıq və təqsirsizlik, Elxan — qəhrəmanlıq və dürüstlüyü təmsil edir.
Bu faciəni Əmin ər-Reyhaninin "Şeytan məktubu" ilə müqayisə etməklə, filoloq Afsana Məmmədova qeyd edir ki, təsadüfi deyil ki, hər iki əsərdə baş verən hadisələri təsvir edərkən, yazıçılar simvolizmə müraciət ediblər. Onun köməyi ilə yazıçılar dünya-insan-cəmiyyət trilogiyası kontekstində görünən ütopik təəssüratı, hümanizmin, həqiqətin, ədalətin və azadlığın real fikirlərini çatdırırlar.
Filoloq Ellada Gərayzadənin sözlərinə görə, əsərdə yaxşı və pis güc qüvvələrinin müxalifəti qeyri-adi şəkildə təmsil olunur və bu da əsasən İblis və Arifin obrazlarında özünü göstərir. Arif öz mənəvi təmizliyini qoruyaraq, şəxsi problemlərinin yerinə bəşəriyyətin problemlərindən narahatlıq keçirir. O, müharibənin gətirdikləri fəlakətləri görüb, İblisə meydan oxuyur və bununla onun qəzəbinə səbəb olur. Gərayzadə qeyd edir ki, Arifin mövqeyi İblisin ümumdünya mənəvi prinsiplərini məhv etmək planlarına zidddir, hansı ki, onu qula çevirmək üçün məqsəd qoyub, Arifi pislik qüvvələrinin əsas hədəfi edir.
Müasir sənət prosesində estetik idealın problemlərini nəzərə alaraq, filosof Rəfiq Cəfərova qeyd edir ki, Hüseyn Cavidin "İblis" dramı estetik düşüncəyə yeni fikirlər gətirdi. Yaradılan uydurma dünyada, müəllif bir tərəfdən müharibə ideyasını ortaya qoyur, digər tərəfdən isə obrazları ilə ümumi spekulativ sevgi fikri əsasında bir nəslin faciəsini, köhnəlmiş dini dəyərlər haqqında, həmçinin qəhrəmanların düşdüyü, yeni şəraitdə olan acınacaqlı, bəzən komik mövqeyini nümayiş etdirir.
Ekranlaşdırılma
2007-ci ildə yazıçı Anarın yazdığı, Ramiz Həsənoğlunun çəkdiyi Cavid ömrü bədii filmi ekranlaşıb. Film Hüseyn Cavidin (Rasim Balayev oynayır) keşməkeşli həyatının son dövrləri əks etdirilir. Məmməd Səfanın oynadığı İblis rolu isə filmin mənfi qəhrəmanına çevrilir. Rejissorun planına görə, dünya şəriətinin fəlakət simvolu kimi İblis bir aktyor tərəfindən ifa olunmalı idi, lakin müəllifin pisliyin çoxluğuna dair düşüncələrinə əsaslanaraq, İblis mistik şeytan, cinayətkar, NKVD tədqiqatçısı və kahin şəklində təqdim olunur. Ətrafına ölüm yayan İblis filmdə, ölümsüz olaraq qalır.
Filmdə Cavidin həyatına necə pisliyin daxil olması, onu iradəsinə tabe etməsi və onu itaətkar bir vasitə etməsi nümayiş olunur, Ancaq filmdə göstərilir ki, nə həbs, nə qohumlarından ayrılıq, hətta ölüm Cavidin iradəsini qıra bilmir. İlk olaraq Cavid tərəfindən "İblis" pyesi üzərində əsaslanan bir film çəkmək planlaşdırılırdı. Ssenari yazmağa hazırlıq zamanı Anar Cavidin bütün pyeslərini oxuyaraq, "İblis" pyesini kinoya çevirmək mümkün olmadığı qənaətinə gəlir. Anar qeyd edir ki, pyesin şərti-simvolik forması "balet janrında və ya hətta rok operasında, lakin film şəklində mümkün olmadığını" qeyd edir. Bu baxımdan, filmdə əbədi pisliyin ideyasına əsaslanaraq, Cavidin taleyi göstərilir. Anar qeyd edir ki, bundan əlavə, filmdə İosif Stalin, Adolf Hitler, Mircəfər Bağırov kimi şəxslərin obrazları "bu ideyanın universallığını təcəssüm etdirir".
Tietanlar kimyası
Tətbiqi
Tietan molekulundakı karbon atomları sp3-hibrid halındadır. Onlar müxtəlif kükürdüzvi birləşmələrin alınmasında, bəzi törəmələri isə sürtkü yağlarına əlavə olunan aşqar kimi tətbiq edilir.
Tietanların sintezi
Tietanların sintezi və onların xassələrinin tədqiqi yalnız 60-cı illərdən sonrakı dövrü əhatə edir. Məhz 60-cı illərdən başlayaraq tietanlar kimyası tədqiqatçıların diqqət mərkəzində olub. Tietanları sintez etmək üçün yeni üsullar işlənib hazırlanmış və onların tətbiq sahələri müəyyənləşdirilmişdir. Tietanların alınmasının ən qədim və əsas üsulu dihalogenidlərin natrium, kalium sulfid və ya hidrosulfidlər ilə qarşılıqlı reaksiyasına əsaslanır.
Yaponiyada esperanto
1906–1918
Yaponiyada esperentodan bəhs edən ilk mənbə 1880-ci illərin sonuna – volapük dilinə marağın yarandığı dövrə aiddir. Oka Asaciro esperantoya maraq göstərmiş ilk yapon şəxs olmuşdur. Onun esperanto dili ilə ilk tanışlığı 1891-ci ildə bir alman kitab evində baş vermişdir. O, esperanto və volapük dillərindən təsirlənərək öz süni dilini – zilenqo dilini yaratmışdır.
Yaponiyada esperanto hərəkatının başladığı il kimi 1906-cı il qəbul olunur. Yazıçı Futabatey Şimey 1902-ci ildə Rusiyaya gedərək Vladivostokda esperanto dilini öyrənmiş və 1906-cı ildə Yaponiyaya qayıdaraq rus dilindən tərcümə etdiyi esperanto dərsliyini nəşr etdirmişdir. O, daha sonra esperantodan uzaqlaşsa da, esperanto haqqında bir çox jurnal məqaləsi yazmışdır.
thumb|[[Yaponiya Esperanto İnstitutu.]] Katsumi Kuroita 1906-cı ildə esperanto dilini öyrənməyə başlamış və yapon esperanto təşkilatının ilk lideri olmuşdur. O, 1920-ci illərin əvvəlinə qədər Yaponiyanın aparıcı esperantoçularından biri olmuşdur. Anarxist Osuqi Sakae 1906-cı ildə həbsxanada olarkən esperanto dili ilə tanış olmuş və öyrənməyə başlamışdır. O, azadlığa çıxandan sonra esperanto hərəkatının aktiv iştirakçısı olmuş, yapon dilindən esperanto dilinə ilk tərcümə işinin ("Momotaro" nağılının bir versiyası) müəllifi olmuş və esperanto məktəbi qurmuşdur. Onun esperanto dili öyrətdiyi çinli tələbələr Çində esperanto hərəkatının əsasını qoymuşdurlar. 1906-cı ilin martında Yaponiya Esperanto Cəmiyyəti, aprelində isə Yaponiya Esperantoçular Assosiasiyası yaradılmışdır. Həmin ilin sentyabrında Yaponiyada ilk esperanto konqresi keçirilmişdir.
Hayaşi Tadasu və Arato Adaçi kimi şəxslər ilk esperanto icmasının aktiv iştirakçıları olmuşdurlar. Rusiya esperantoçusu Vasili Yeroşenko 1914-cü ildə Tokioya gəlmiş və Yaponiyada bir çox esperanto fəaliyyətində iştirak etmişdir. O, esperanto dilini mənimsəmiş bəhailik dininin Tokio missiyasının və esperanto dilində debatlar keçirən Şincinkay tələbə qrupunun aktiv iştirakçısı olmuşdur.
1919–1945
Birinci dünya müharibəsindən sonra Yaponiyada esperanto hərəkatının ikinci çiçəklənmə dövrü başlamışdır. 1920-ci illərdə və 1920-ci illərin əvvəlində Yaponiya boyunca və koloniyalarda bir çox esperanto klubu açılmışdır. Nitobe İnazo 1921-ci ildə Millətlər Liqası üçün ilk esperantodilli report yazan şəxs olmuşdur. Çikao Fucisava esperanto dilini rəsmi tədris dili kimi qəbul etdirmək üçün çalışsa da, uğursuz olmuşdur. Onisaburo Dequçi esperanto dilini öyrənmiş və 1923-cü ildə Omoto dini hərəkatı üçün istifadə etmişdir. 1923-cü ildə Millətlər Liqasının Daimi Mandatlar Komissiyasının üzvü olan Kunio Yanaqita da esperanto hərəkatına qoşulmuşdur. Yeroşenko vasitəsilə esperanto dili ilə tanış olmuş Ucaku Akita 1927-ci ildə SSRİ-yə səfər etmiş və Sovet İttifaqının Dostları Konqresinin xarici nümayəndələrinin esperanto dilindən istifadə etməsini təklif etmişdir.
1930-cu illərdə esperanto hərəkatı Yaponiya hökumətinin təzyiqləri ilə qarşılaşmışdır. Esperantoçu Teru Haseqava Çinə qaçaraq orada fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.
Mədəniyyət
Kenci Miyazavanın eyniadlı romanı əsasında 1985-ci ildə çəkilmiş "Night on the Galactic Railroad" anime filminin səhnələrindəki yazılar esperanto dilindədir. Belə ki, Miyazava esperanto dilini öyrənməyə çalışmış və bu dildə şeirlər yazmışdır.
Leyboristlər Partiyası (Malta)
Leyboristlər Partiyası – Maltada sosial-demokratik yönümlü iki əsas siyasi partiyadan biri (Millətçi Partiya ilə birlikdə).
Əligav (Bostanabad)
Əligav — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Bostanabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 115 nəfər yaşayır (26 ailə).
Leyboristlər Partiyası (Malta)
Tarixi
Partiya 1920-ci il oktyabrın 15-də yaradılıb və əvvəlcə liman işçilərinin, katolik kilsəsinin və o dövrdə rəsmi statusu olmayan malta dilinin tərəfdarlarının maraqlarını ifadə edib. Partiyanın əsasını dokerlərin həmkarlar ittifaqının üzvləri təşkil edirdi və onun ilk qurultayı 1921-ci il martın 15-də keçirilmişdir. Partiyanın lideri Uilyam Savona idi. Əvvəlcə Leyboristlər Partiyası Fəhlə Partiyası adlanırdı. 1921-ci ildə ilk parlament seçkilərində partiya parlamentdə 7 yer qazanır, lakin getdikcə onun hakimiyyətdə iştirakı azalır. 1932-ci ildə təmsilçilik 1 yerə qədər azalır. 1927-1932-ci illərdə partiya Baş nazir Cerald Striklandın Britaniyayönlü Konstitusiya Partiyası ilə hökumət koalisiyasının bir hissəsi olur. 1927-ci ildə yeni lider Paul Boffa seçilir. O, kilsə ilə əlaqələri azaldan şəxs olur. Partiyanın yeni proqramında Senatın ləğvi və qadınlara səsvermə hüququnun verilməsi tələbləri yer alır. 1945-ci ilin noyabrında 21 yaşdan yuxarı bütün kişilər üçün açıq olan ilk ümumi şura seçkilərində Leyboristlər 10 yerdən 9-unu qazanır, lakin leyboristlər növbəti il liman işçilərinin kütləvi şəkildə işdən çıxarılmasına etiraz olaraq istefa verirlər.
1947-ci ilin oktyabrında özünüidarənin bərpasından sonra Malta Ümumi Fəhlə İttifaqının dəstəyi ilə Leyboristlər 59,8% səs və parlamentdəki 40 yerdən 24-nü alır və Boffa baş nazir Dominik Mintoff isə onun müavini kimi olur. Boffa hökuməti adalarda sosial sistem qurmağa başlayır, lakin Britaniyayönlü Boffa ilə daha çox millətçi Mintov arasında fikir ayrılıqları 1949-cu ildə partiyada parçalanmaya səbəb olur, nəticədə Boffa və tərəfdarları Malta İşçi Partiyasını qururlar. 1950-1955-ci illərdə mühafizəkar millətçilərlə qısamüddətli hökumətlər quran, lakin 1955-ci ildə dağılan leyboristlər və Mintoffun rəhbərliyi ilə yenidən təşkil edilən Leyboristlər yenidən təkpartiyalı hökumət qururlar. Mintoff hökuməti Böyük Britaniya ilə bərabər inteqrasiya kursu təyin edir, lakin kilsə müxalifəti və liman işçilərinin kütləvi tətilləri səbəbindən 1956-cı ildə bu məsələ ilə bağlı uğursuz referendum Mintoffun 1958-ci ildə istefasına və Maltada müstəmləkəçiliyin bərpasına səbəb olur. 1964-cü ildə ölkə müstəqillik əldə etdikdən sonra Leyboristlər Partiyası 1962-1971-ci illərdə müxalifətdə olub və Üçüncü Dünya ölkələri ilə əlaqələr qurub. İnteqrasiya siyasətinin uğursuzluğunda kilsəni günahlandıran leyboristlər onunla ziddiyyət təşkil edirdi ki, bu da partiyanın populyarlığının aşağı düşməsinə səbəb olurdu. Bu dövrdə Leyboristlər Partiyası iki parçalanma yaşaır: 1961-ci ildə Xristian Fəhlə Partiyası, 1969-cu ildə isə Malta Kommunist Partiyası. 1969-cu ildə fikir ayrılıqlarını aradan qaldırdıqdan sonra Leyboristlər 1971-ci ildə və 1976-cı ildə yenidən seçkilərdə qalib gəlməyi bacarır və Mintoff hökuməti yenidən formalaşdırır. Onun solçu siyasətinin əsas prioritetləri milliləşdirmə və İngiltərə ilə müqavilələrə yenidən baxılması idi. Vətəndaş nikahı qanuniləşdirilir, homoseksuallıq dekriminallaşdırılır, sosial sahə yaxşılaşdırılır, kişilər və qadınlar üçün bərabər əmək haqqı tətbiq edilir. 1974-cü ildə Malta respublika elan olunur. 1981-ci ildə leyboristlər növbəti seçkilərdə qalib gəlir, lakin millətçilər daha çox səs toplayır və parlamentdə yer almaqdan imtina edirlər. Mintoffun növbədənkənar seçkilərin keçirilməsi təklifi partiya yoldaşlarının dəstəyini qazanmadı və 1984-cü ildə o, öz yerini Karmen Mifsud Bonniciyə verərək istefa verir. Bonnici əsas rəqibdən minimal fərqlə səslərin əksəriyyətini qazanan partiyaya Nümayəndələr Palatasında əlavə dörd yer qazandıran islahat təqdim edir, lakin Leyboristlər 1987-ci il seçkilərində məğlub olur.
1992-ci ildə Alfred Sant partiyanın yenidən təşkili ilə məşğul olan yeni lider seçilir. Onlar öz radio və televiziya stansiyalarını qurur. Nəticədə 1996-cı il seçkilərində Bonnici qanunu sayəsində Leyboristlər bir yer fərqi ilə qalib gəlir. Ancaq iki il sonra limanın tikintisi ilə bağlı mübahisəli səsvermədə Kottonera Mintoff əleyhinə səs verir və bununla da qanun layihəsi uğursuz olur. Bunu etimadsızlıq səsi kimi qəbul edən Sant prezidentdən parlamenti buraxmağı xahiş edir və erkən seçkidə məğlub olan Leyboristlər o vaxtdan bəri müxalifətdədir. 2003-cü ildə Leyboristlər Partiyası Maltanın Aİ-na daxil olmasına qarşı referendumda kampaniya aparır, lakin məğlub olur.