cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fallout 3
"Fallout 3" tənqidçilər tərəfindən müsbət rəylər almışdır və bir sıra "İlin oyunu" mükafatlarını qazanmışdır. Müsbət fikirli tənqidçilər oyunun açıqfikirli geympleyini və çevik personaj tənzimləmə sistemini yüksək qiymətləndirmişdir. Bu, indiyə qədər hazırlanmış ən yaxşı videooyunlarından biri hesab olunur. "Fallout 3" videooyunu kommersiya baxımından "Bethesda"nın əvvəlki buraxılışı "The Elder Scrolls IV: Oblivion"dan daha uğurlu olmuşdur və ilk həftəsində demək olar ki, 5 milyon kopyası satılmışdır. "Bethesda" oyunun satışa çıxarılmasından sonra beş endirilə bilən məzmun buraxmışdır. Oyun satışa çıxarıldıqdan sonra Avstraliyada məzmununda narkotikdən istifadənin nümayiş etdirilməsi, oyunçu personajda alkoqolizm və narkotik maddələrə aludəçilik yaranması imkanına görə, Hindistanda isə mutasiyaya uğramış mal-qaranın hinduizmdəki brahmanın adını almasına görə qalmaqallara səbəb olmuşdur. "Fallout 3"dən sonra 2010-cu ildə "Obsidian Entertainment" tərəfindən istehsal olunmuş "Fallout: New Vegas" spin-off videooyunu, 2015-ci ildə isə "Fallout" seriyasındakı dördüncü əsas buraxılış olan "Fallout 4" satışa çıxarılmışdır.
Nur Əli Bayandur
Nur Əli Bayandur — Ağqoyunlu bəyi, Tunceli nin Çəmişkəzək bölgəsində hakimlik edirdi. Pir Əli Bayanduru n oğlu, Sara xatun un qardaşıdır. Cəlaləddin Əli bəy in seçildiyi qurultayda o da var idi.
Afterşok
Afterşok  — əsas seysmik zərbə ilə müqayisədə intensivliyi daha kiçik olan təkrar seysmik təkanlar. .
Güclü zəlzələlər həmişə çoxsaylı afterşoklar ilə müşayiət olunur. Onların sayı və intensivliyinin zaman keçdikcə azalmasına baxmayaraq, bu, aylarla davam edə bilər. Əsas təkandan sonrakı ilk saatda güclü afterşokların baş verməsi ehtimalı daha çoxdur.
Çoxlu hallar məlumdur ki, əsas təkandan sonra zədələnən binalar məhz afterşoklar nəticəsində dağılıb. Afterşoklar xilasetmə işləri zamanı da təhlükə yaradır.
Severak-le-Şato
INSEE kodu — 12270.
Pirallahı körpüsü
Pirallahı körpüsü - Abşeron yarımadasının şərqini Pirallahı adası ilə birləşdirən avtomobil körpüsü. Körpünün uzunluğu 442 m, eni isə 14m təşkil edir. Qala-Pirallahı avtomobil yolunun 23-cü kilometrliyində yerləşən körpü 9 aşırımdan ibarətdir Orta aşırımının dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 11 metrdir.
Severak-le-Şato
Kommuna təxminən Paris dən 510 km cənubda, Tuluza şəhərindən 155 km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 40 km qərbdə yerləşir.
Pirallahı körpüsü
Tarixi
Tarixən Abşeron boğazı gəmi, kater və qayıqlar vastəsi ilə qət olunaraq Pirallahı adası ilə əlaqə yaradılırdı. 1939-cu ildə Moskva şəhərində Yanacaq Sənayesi Xalq Komissarlığı tərəfindən "Damba" tipli körpü tikilməsi üçün layihə təsdiq edilmişdir. Adanı sahilə birləşdirən dambanın tikintisi 1941-ci ildə başlanılmış, 1944-cu ildə başa çatdırılmışdır. Bununla da faktiki olaraq, Pirallahı adası yarımadaya çevrilmişdir. Abşeron körfəzi isə iki hissəyə bölünmüşdür. Bir müddət sonra isə damba üzəri ilə adaya dəmir yolu çəkilmişdir. Azərbaycan dəmiryolları Artyom adası stansiyası 13 may 1953-cü ildə istifadəyə verilmişdir. 2012-ci ildə Pirallahını Abşeron yarımadası ilə birləşdirən yeni körpünün tikintisi ilə əlaqədar, elektrik qatarlarının hərəkəti dayandırılmış və dəmir yol xətti sökülərək ləğv edilmişdir. Pirallahı körpüsünün açılışı 2017-ci ilin 11 mayında baş tutmuşdur. Körpünün inşası ilə gəmilər boğazdan sərbəst şəkildə keçmə imkanı əldə etmişlər.
Severak-le-Şato
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 2395 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 1419 nəfər əmək qabiliyyətli insan (15-64 yaş) arasında 1058 nəfər iqtisadi fəal, 361 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 74.6%, 1999-cu ildə 71.9%) olmuşdur. Fəaliyyət göstərən 1058 nəfərdən 979 nəfər (522 kişi və 457 qadın), 79 nəfər işsiz (33 kişi və 46 qadın) idi. Aktiv olmayan 361 nəfər arasında 114 nəfər şagird və ya tələbə, 143 nəfər təqaüdçü, 104 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Baccharis pedunculata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Beykoz paçası
Tərkibi
10 ədəd paça, 2 ədəd limon, 5 diş sarımsaq, 1 qaşıq zeytunyağı, 1 ədəd çörək, 5 qaşıq marqarin, 2 qaşıq kərəyağı, 3 qaşıq un, 6 ədəd yumurta, duz.
Hazırlanması
Paçalar üsuluna uyğun ayırd edilib, tütsülenir. Ət kasaları çıxarıldıqdan sonra bol suda qaynadılar. Çörək ortadan ikiyə, o da incə uzun dilimlərə, uzun dilimlərə də ortadan ikiyə ayrılar.
Seyfəddin Şaban
Əbül-Fütuh əl-Məlikül-Kamil Seyfəddin Şaban ibn Məhəmməd bin Kalavun (d.? - ö.1346) — Məmlük sultanı (1345-1346).
Beykoz paçası
Hazırlanması
Bu dilimlər marqarinlə bir tavada yaxşıca qızarana qədər qovrular. Bir nimçəyə düzülür və üzərinə yağı ayrılmış bol paça suyu tökülər. Yüngül odda şişənə qədər bişirilər. Bir nimçəyə yerləşdirilən hər dilimin üzərinə bir parça ət oturdularaq qızdırılmağa davam edilər.
Seyfəddin Şaban
Həyatı
Məhəmməd ibn Kalavunun taxta keçən beşinci oğludur; qardaşı Əbül-Fida əl-Məliküs-Salih İsmailin ölümündən sonra taxta çıxdı (4 avqust 1345). Ögey atası Arqun əl-Alai digər şahzadələrdən Hacını dəstəkləyən əmirləri Qahirədən uzaqlaşdırdı və onun səltənət dönəminin son aylarına qədər hakimiyyəti əlində tutdu. əl-Məlikül-Kamilin iqtidarını sona çatdıran krizis, etməyi düşündüyü Hicaz səyahəti üçün yeni vergilər qoyması üzündən çıxdı. Bütün şikayətlərə rağmən anasıyla xanımlarının basqısından dolayı sultanın bu səyahətə çıxmaqda və vergiləri qaldırmamaqda israr etməsi bir çox əmiri ona qarşı hərəkətə keçirdi. Müxaliflərin lideri Dəməşq naibi Yelboğa əl-Yəhyavi, alınacaq vergi dolayısıyla Suriya xalqının böyük sıxıntıya düşəcəyini irəli sürərək sultana Hicaz səfərini gələcək ilə ertələməsini önərdi; ayrıca onu taxtdan endirməklə təhdid etdi. Arqun əl-Alainin müxalifləri haqlı bulması və Misir xalqının da eyni şəkildə maddi sıxıntıya düşəcəyini söyləməsi üzərinə əl-Məlikül-Kamil, Yelboğaya yumuşaq ifadəli bir məktub göndərərək tövsiyələrinə uyacağına və qarşı çıxılan davranışlarını düzəldəcəyinə dair söz verdi. Ancaq daha sonra yenə qadınların israrıyla fikrini dəyişdirdi və bütün naiblərə yeni vergiləri həmən toplayıb göndərmələrini əmr etdi. Bu gəlişməylə birlikdə ölkədə qiymətlər yüksəldi və xalq böyük bir sıxıntıya düşdü. Bunun üzərinə Yelboğa başkanlığında bir araya gələn Hüms, Safəd, Həma və Trablusşam naibləri onu taxtdan endirmə qərarı aldılar; Yelboğa çox sərt bir məktubla durumu ona bildirdi. Bu məktub qarşısında əndişələnən sultan yenə Yelboğaya yumuşaq ifadələr içərən bir cavab göndərdiysə də gizlicə Suriya üzərinə səfər hazırlığına başladı. Bu arada taxta çıxarılmasından qorxduğu iki qardaşını Kalatülcəbəldə həbs etdirdi. Fəqət bu tədbirlər işə yaramadı və Misir əmirlərindən əleyhinə dönmüş olan bir qrup da üsyan etdi. Sultan və Arqun əl-Alai kiçik bir qüvvətlə onların qarşısına çıxdılar. Çatışmalar başlarkən əskərlərin bir qismının üsyançılara qatılmasıyla yanlarında sadəcə 400 süvari qaldı. Nəticədə ağır şəkildə yaralanan Arqun əl-Alai əsir düşərkən əl-Məlikül-Kamil Kalatülcəbələ qaçmağı bacardı. Bu arada zindandakı qardaşlarını öldürmək istədiysə də, muhafızlar əngəl oldular. Arxasından qalaya gələn üsyancı əmirlər qardaşları Hacı ilə Hüseyni həbsdən çıxardılar və Hacını əl-Məlikül-Müzəffər ünvanıyla sultan elan ədərkən əl-Məlikül-Kamili öldürdülər (21 sentyabr 1346); nəəşi qardaşı Yusifin yanına gömüldü.
Beykoz paçası
Hazırlanması
Başqa bir qazana 2 qaşıq kərəyağı qoyular, əriyərkən, içinə yumurtalar qırılar. Duz, iki limonun suyu, un, sarımsaq, zeytunyağı əlavə edilər. Qarışdıra qarışdıra içinə 3 stəkan yağı alınmış paça suyu qatılar. Tündləşməyə başladıqda, oddan endirilər. Çörəkli paçanın üzərinə tökülər. İsti xidmət edilər.
Seyfəddin Şaban
Həyatı
Məmlük sultanlarının ən başarısızlarından biri olan əl-Məlikül-Kamil səfeh yaşantısı və zalimliğiylə ünlüdür; kardəşləri Alaəddin əl-Məlikül-Əşrəf və Yusufun ölümlərindən də o sorumlu tutulmuştur. Mal biriktirməyə çok düşkündü; görəvdən uzaklaştırdığı pək çok əmirin malını müsadərə ətmiş, para toplama hırsıyla yəni vərgilər çıkarmıştır. Bu vərgilərin ən diqqət çəkəni məmuriyətlərin və iqta arazilərinin tövcihi üçün qoyduğu, əslində rüşvətdən başqa bir şey olmayan özəl vergi idi; bu işləri yürütmək üçün də özəl bir divan qurdurmuşdu.
Nymphaea capensis
(Nymphaea capensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kalankat
Kəndin xarabalıqları Tərtər rayonunun Çardaqlı kəndi yaxınlığında yerləşir. Kalankat kəndinin xarabalıqları ətraf kəndlərin əhalisi arasında "şəhərcik" kimi tanınır. Yaşayış yerinin əsasının nə zaman qoyulması və nə zaman tərk edilməsi naməlumdur.
Yerləşməsi
Kalankatın yerləşdiyi ərazini tarixçi öz əsərində təsvir edərkən yazır: "O zaman çoxlu sayda Roma qoşunu gələrək Uti havarındakı Kalankatuyk kəndi yaxınlığında düşərgə saldı. Onlar yanından keçdikləri bağları və gözəl kəndləri tapdalayaraq talan etdilər. Daha sonra onlar başqa istiqamətə yönələrək Trtu çayı sahilindəki Dyutakan kəndi yaxınlığında qərarlaşdılar."
Əsərinin başqa bir yerində isə Moisey Kalankatlı yazır: "Bu haqqda öyrənən düşmənlər qaçqınları izləməyə başladılar və onlardan bəzilərini Uti havarında yerləşən və mənim də əslimin aid olduğu böyük Kalankatuyk kəndi yaxınlığındakı dağın ətəyində ələ keçirdilər."
Həmçinin doğma kəndindən bəhs edən tarixçi yazır ki, V əsrin sonunda baş tutan Aluen kilsə məclisində Kalankatuyk nahapeti Bakur da iştirak etmiş, VIII əsrdə isə Kalankatuykda Persiyanın Staar havarından olan sərkərdə Rostom Varaz Akryan düşərgə salmışdır.
Ərəb tarixçisi Əl-İstəxri "Kitab əl məsalik vəl-məmalik" adlı əsərində Bərdə-Dəbil yolunu təsvir edərkən yolun əsas dayanacaqlarından biri kimi Kalkutus kəndini göstərir və onun Bərdədən 9 fərsəx (təxminən 62 km) məsafədə yerləşdiyini qeyd edir.
Akademik Y. N. Manandyan "Qədim Ermənistanın əsas yolları" adlı kitabnda qeyd edir ki, "…tarixçi Movses Kalankatuatsinin doğma kəndini Utik əyalətində, Trtu çayının (Tərtər çayı) sahillərində axtarmaq lazımdır." Ş. Mkrtçyan isə qeyd edir ki, "Belə ehtimal etmək olar ki, ticarət yolları üzərində yerləşən və çiçəklənən bu kənd müasir Çardaqlı kəndinin ətraflarında yerləşmişdir."
Xarabalıqları
Kalankat kəndinin xarabalıqları ətraf kəndlərin əhalisi arasında "şəhərcik" kimi tanınır. Yaşayış yerinin əsasının nə zaman qoyulması və nə zaman tərk edilməsi naməlumdur.
Torpaq qazıntı işləri zamanı ərazidə çoxlu sayda mülki tikililərin və qala divarlarının, kanallar və dəyirmanların qalıqları, həmçinin ocaq və təndir izləri aşkar edilmişdir.
Çubuxçu
Çubuxçu — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Sərdarabad (Oktemberyan) rayonunda kənd.
Tarixi
Toponim çubuxlu türk etnoniminin fonetik forması olan çubuxçu tayfa adı əsasında əmələ gəlmişdir. -lı şəkilçisi ilə -çı şəkilçisi sinonim şəkilçilərdir (dağlı-dağçı, kəndli-kəndçi və s.).
Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 4.IV.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib, Vardanaşen (Vardan kəndi) qoyulmuşdur.
Latviyanın Milli Botanika Bağı
Milli botanika bağı — Latviyanın Salaspils şəhərində yerləşən botanika bağı. Bağ Pribaltika ərazisində ən böyük bağlardan biri hesab olunur.
Tarixi
Bağın yaranma tarixi 1836-cı ildir. Riqalı Annoy Hertrud Verman tərəfindən dəvət edilmiş alman bağban Kristian Vilhelm Şox Riqa şəhərində bağçılıq şirkəti yaratdı. Şirkət daxilində həm də şitillik fəaliyyət göstərirdi. Ştillik şəhər kənarında, Hanibu Dambis küçəsində yerləşirdi. 1898-ci ildə ştilliyin sahəsi böyüdükdən sonra onu Salaspils şəhərinə köçürdülər. İkinci Dünya müharibəsinə kimi ştillik Baltikyanı ölkələrdə ən böyük idi.
1944-cü ildə Salaspilsdə Dövlət meyvə və giləmeyvə ağacları bağı yaradıldı. Burada həmçinin dekorativ bitkilər də yetişdirilirdi. 1947-ci ildə bağın adı dəyişdirilərək Bağçılıq təcrübə stansiyası adlandırıldl. Latviya alimlərinin təşəbbüsü ilə 1 sentyabr 1956-cı ildə bağda 2000 dən çox bitki növü cəmləndi. Bu bağın bazası əsasında Latviya SSR Elmlər Akademiyasının Botanika bağı yaradıldı. 1968-ci ildə bağa elmi-araşdırma institutu statusu verildi. Latviyanın müstəqilliyindən sonra bağa 1992-ci ildə Milli Botanika Bağı statusu verildi. Bağ dövlət əhəmiyyətli mədəni, elmi əhəmiyyətli obyek hesab olunur.
23 aprel 2015-ci ildə Latviya prezidenti Andrisa Berzinşa və ekologiya naziri Kaspar Herhardsanın iştirakı ilə botanika bağının yeni sahəsinin açılışı olmuş. Ümumi sahəsi 3300 m² olan ərazidə ekzotik bitkilər, eləcə də qiymətli otaq və istisevər bitkilər becərilir.
Ümumi məlumat
Botanika bağının ümumi sahəsi 129 hektardır. Bağda 14 000 növ və sort bitki qorunur. Bunlardan 5000 növü ağacdır. 1400 növ istisevər bitkidir. Elmi araşdırma mərkəzi olan bu bağ həm də şəhər əhalisinin sevimli istirahət məkanıdır.
Azərbaycan SSR xalq yazıçılarının siyahısı
Azərbaycan SSR xalq yazıçısı fəxri adı almış yazıçıların siyahısı.
1960
5 aprel 1960-cı ildən:
1961
9 oktyabr 1961-ci ildən:
1964
29 iyun 1964-cü ildən:
1974
6 sentyabr 1974-cü ildən:
1984
22 noyabr 1984-cü ildən:
1987
8 dekabr 1987-ci ildən:
1988
23 iyun 1988-ci ildən:
Epik-lirik janr
Epik-lirik janr — Ədəbiyyatşünaslıqda buna qarışıq janr (epik və lirik) da deyilir.
Məzmun
Elə bədii əsərlər var ki, orada həm epik lövhələrlə, hadislərin təhkiyə yolu ilə verilməsinə, həm də şairin (lirik qəhrəmanın) bu və ya digər obraza, hadisəyə, əşyaya, təbiətə lirik münasibətinə təsadüf olunur. Əvvəldən axıra qədər həyat hadisələrinin müəyyən bir süjet əsasında təsviri ilə şairin daxili duyğularının ifadəsi üzvi şəkildə birləşir, iki növ (epik və lirik növlər) bir-birilə demək olar ki, qaynayıb qarışır. Buna görə də bu cür əsərlər qeydsiz-şərtsiz bir janra (ya epik, ya da lirik janra) daxil olmur. Belə əsərlər xüsusi bir janr təşkil edərək epik-lirik növ adlanır. Ədəbiyyatşünaslıqda buna qarışıq janr da deyilir.
Ayrı-ayrı poemalarda hadisənin epik təsviri ilə lirik tərənnümün nisbəti müxtəlifdir. Bəzi əsərlərdə təhkiyə, bəzilərində isə tərənnüm üstün olur. Hadisələrin epik təsviri üstünlük təşkil edən əsər epik-lirik əsər adlanır. Məsələn, Məhəmməd Füzulinin "Leyli və Məcnun" poeması epik-lirik əsərdir.
Əsərdə lirika təhkiyəyə nisbətən üstünlük təşkil etdikdə o lirik-epik əsər adlanır. Məsələn, Mirzə Fətəli Axundovun "Puşkinin ölümü haqqında şərq poeması", Səməd Vurğunun "Bəsti" əsərlərində lirika, sənətkarın hiss-həyacanlarının, duyğularının ifadəsi daha qüvvətli olduğundan, onlar lirik-epik poemalardır.
Şifahi xalq yaradıcılığı janrlarından olan dastan da özünəxas xüsusiyyətləri etibarilə epik-lirik növə daxildir.
Bizim 10 yaşımız var (film, 1966)
Bizim 10 yaşımız var qısametrajlı sənədli televiziya filmi 1966-cı ildə Bakı Televiziya Studiyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinin fəaliyyətinə həsr olunmuşdur.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1966-cı ilin Azərbaycan filmləri 1960-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Çita vilayəti
Çita vilayəti — Rusiya Federasiyasının keçmiş subyektlərindən biri. Hazırda Zabaykalsk vilayətinin tərkibinə daxildir.
Toy əti
Tərkibi
1 kilo qoyun əti, 6 yemək qaşıq duru yağ, 3 ədəd pomidor, 3 ədəd kartof, 3 ədəd soğan, 4 stəkan su, qırmızı bibər, duz.
Hazırlanması
Ətləri iri parçalar halında kəsin. Yağı bir qazana qoyub qızdırın. Ətləri yağın içinə atın və qarışdıra qarışdıra 5 dəqiqə bişirin. Yağın içindən ətləri bir başqa qaba alın.
Soğanları incə dilimləyib eyni yağda çəhrayılaşana qədər qovurun. Pomidorların və kartofların qabıqlarını soyub eyni qazana doğrayın.
Bişdikdən sonra qaba alıb ətlərin ətrafını bəzəyərək xidmət edə bilərsiniz.
Baccharis pellucida
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Piltən bəy Bayandur
Piltən bəy Bayandur — Pir Əli Bayandurun oğlu, Bingölün Kiğı qalasının hakimi. Kiğı məscidini ucaltdırmış, Cəlaləddin Əli bəyin iki qızı zorla oğullarına aldırmışdı. Yerinə oğlu Xəlil bəy keçmişdir.
Matild Manukyan
Matild Manukyan — Türkiyə ermənisi vergi ödəmə üzrə rekordçu fahişəxana rəhbəri.
Həyatı
Bir aristokrat ailədən gəlir. Notre Dame de Sionu bitirdikdən sonra iş həyatını dərziliklə başlamışdır. Həyat yoldaşının ölməsindən sonra oğlu ilə tək qalmış və kübar dərzilik işindən soyumuşdur.
Manukyan açmış olduğu atelyedə paltarlar tikərək pul qazanmışdır. Karaköydə atasına məxsus binaları fahişəxana işlədənlərə kirayəyə verən Manukyan, buradan qazanacağını verə bilməyən bir kirayəçisi vasitəsilə bu işə ortaq olmuşdur. Əvvəlcə ev sahibi kimi bu işə başlayan Manukyan illər ərzində fahişəxana sayını 14-ə çatdırdı. Daha sonra Manukyana məxsus fahişəxanaların sayı 34 oldu.
"Fahişəxana kraliçası" və "Fahişəxana patronu" olaraq bilinən Matild Manukyan həm də xeyriyyəçiliklə məşğul olmuşdur. Sağlığı dövründə bir çox yetim və yoxsul şagirdi oxutduğu məlumdur. Müxtəlif fondlara mənzillər bağışlamışdır. Erməni kilsəsinə bəxşiş vermək istəmiş, lakin kilsə qəbul etməmişdir. Manukyan tərəfindən iflasdan xilas olunan üç biznesmen Çində hazırlatdıqları Manukyan heykəlini məşhur iş xanımının evinin bağçasına yerləşdirmişdirlər.
Vergi qeydləri
Fahişəxanalardan qazandığı pulları daşınmaz əmlaka yatıraraq ailəsindən qalan daşınmaz əmlak sayını artıran Manukyan 6 dəfə vergi rekordçusu kimi bir neçə mükafat almışdır.
Əmlakı
Manukyanın 500 mənzili, 50 mağazası, 4 mehmanxanası, 4 yay evi, 220 ticarət məqsədli taksi lövhəsi, 37 fahişəxanası, 40 binası, 2 fabriki, Kalamisdə yaxtası, bir ədəd Rolls-Royce, dörd ədəd BMW və dörd ədəd Mercedes avtomobili və oteli vardır. Kirayəçilərinə Şişli Bələdiyyəsi və Şişli Ədliyyəsi daxildir.
Varisi
Yeganə varisi ABŞ-da yaşayan oğlu Kerope Çilingirdir.
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universiteti
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universiteti — Rusiyada universitet; Hal-hazırda universitet radioelektronika, informasiya-telekommunikasiya texnologiyaları (İKT), həmçinin informasiya təhlükəsizliyi sahəsində rəqabətədavamlı mütəxəssislərin hazırlığı sahəsində Rusiyanın aparıcı texniki ali məktəbləri arasında xüsusi yer tutur.
Fəaliyyəti
Universitetin tərkibinə 39881 kvadrat metr ərazini əhatə edən 3 tədris korpusu, 2359 yerlik 5 yataqxana, tibb məntəqəsi, yeməkxana, stadion, “Yaşıl meşə” idman-sağlamlıq düşərgəsi, həmçinin sosial sfera üzrə digər obyektlər daxildir.
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universitetinin 5 yataqxanasında 4-ü bilavasitə əsas tədris korpusunun yanında yerləşir. Bütün əcnəbi tələbələr universitetin yataqxanalarında yaşayış yeri ilə təmin edilir.
Tələbə şəhərciyi ərazisində basketbol, voleybol və tennislə məşğul olmaq üçün üçün idman meydançaları inşa edilib. Hər bir yataqxanada təchiz edilmiş idman otaqları var.
Ali təhsil müəssisəsində 7 fakültə, 3 institut və 1 kollec fəaliyyət göstərir.
Universitetin radiotexnika və telekommunikasiya fakültəsinə elektrotexnikanın nəzəri əsasları, telekommunikasiya və radiotexnikanın əsasları, radiotexnika sistemləri, radiotexniki qurğular, radioidarəetmə və rabitə, fiziki tərbiyə kafedraları daxildir.
Otto Kuntze
Otto Kuntze (23 iyun 1843, Leypçiq — 1907, San-Remo) — alman botaniki və səyyahı.
Frans-İosif Torpağı
Açılışı
Pyotr Alekseeviç Korotkin 1871-ci ildə Rusiya Coğrafiya Cəmiyyətinə arxipelaqın tətqiqatı məqsədi ilə öz təklifini vermişdir, Ancaq hökumət onun təklifini maliyyə çatışmazlığı səbəbindən qəbul etmir. Frans-İosif Torpağı Avstriya-Macarıstan ekspedisiyası rəhbəri Karl Veyprext və Yulis Pyer tərəfindən "Admiral Tegetthoff" şxunu ilə aşkarlanır. Onlar 1872-ci ildə Şimal dəniz yolunun açılışı məqsədi ilə yola çıxırlar ancaq Şimal Torpağının şimal qərbində buzların qalınlaşması səbəbindən irəliləyə bilmirlər. Buradan onlar qərbə istiqamətlənirlər. 30 avqust 1873 ildə xəritələrdə əksini tapmayan torpağı aşkarlayırlar. Bu zaman adalar Karl Veyprext və Yulis Pyer tərəfindən araşdırılır. Pyer hətta 1874-cü ilin aprelində 82°5' ş.e qədər irəliləyə bilir. O, bu arxipelaqın geniş ərazilərini araşdırır və onları xəritəyə salır. Onlar yeni aşkarlanmış ərazini Avstriya-Macarıstan imperatoru I Frans İosifin şərəfinə adlandırırlar.
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universiteti
Fəaliyyəti
Elektronika fakültəsi sənaye elektronikası, elektron texnika və texnologiya, elektron cihazlar, kimya texnologiyası, biotibb və yarımkeçirici elektronika, ümumi və eksperimental fizika, lazer texnologiyaları istiqamətləri üzrə mütəxəssislər hazırlayır.
Frans-İosif Torpağı
Araşdırılması
Veyprext və Pyer 1873 ildə onlar axipelaqın cənubunu tətqiq edirlər. 1874-cü ilin yazında isə cənubdan şimal istiqamətində əraziti tam tətqiq edirlər. Onlar adaların ilk xəritəsini tərtuq edirlər. 1881–1882 illərdə arxipelaqı şotlandiyalı Benjamin Li Smit "Eyra" yaxtasında ziyarət etmişdir. Cekson Federik 1895–97 illərdə arxipelaqın cənub, mərkəz və cənub-qərb hissəsini tətqiq edir. Burada çoxlu sayda adalar aşkarlanır. Bu ərəfədə şimal-şərq və orta hissələri Nansen və Yoxansen 1895-ci ildə Cekson adasında qışlamalı olur. O, arxipelaqın şimalına irəliləyərək burada yerləşən kiçik adalardan bimalda artıq torpağın olmamasına tam əmin olur. 1896-cı ilin iyun ayında Ceksonun Nortbruk adasında yerləşən qişlama yerini aşkarlayır. 1898-ci ildə amerikalı jurnalist Volter Uellman qış, ayları Frans-İosif Torpağına gəlir. Hədəf qütbə çatmaq olur. O, Qallya adasında yerləşir. Vilçek adasında isə amerikan-norveç ekspedisiyasının iki əməkdaşı qışı keçirir. Bu zaman ekspedisiya üzvlərindən olan Bernt Bentsen qışlama dövrü vəfat edir. 1899-cu ilin yazında onlar ancaq 82° ş.e qədər hərəkət edirlər. Uzağa getmək mümkünsüz olur. Bolduin isə arxipelaqın cənub-şərq hissəsini araşdırır və şərqə doğru torpağın olmamasını müəyyən edir. Kani ir müddət sonra 86°33' ş.e qədər gələ bilmişdi. O, Rudolf adasından şimala irəliləyir və Kral oskar adasından sonra torpağın olmamasına şahid olur.
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universiteti
Fəaliyyəti
İdarə etmədə avtomatika və informasiya texnologiyaları fakültəsində informasiya-ölçü və biotibb texnikası, avtomatlaşdırılmış idarə sistemləri, informasiyaların və texnoloji proseslər avtomatlaşdırılması, ali riyaziyyat, qrafikada və dizaynda informasiya texnologiyaları üzrə tədris həyata keçirilir.
Frans-İosif Torpağı
Araşdırılması
1913–1914 illərdə Qukera adasında Qeorqiy Yakovleviç Sedovun ekspedisiyası qışlamışdır. O, Rudolf adasında vəfat etmişdir.
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universiteti
Fəaliyyəti
Hesablama texnikası fakültəsində elektron hesablama maşınları, hesablama vasitələrinin avtomatlaşdırılmış planlaşdırması sistemləri, hesablama və tətbiqi riyaziyyat, nəzəri və tətbiqi mexanika, informasiya təhlükəsizliyi ixtisasları tədris olunur.
Frans-İosif Torpağı
Rusiya ərazisi elan edilməsi
1914-cü ildə arxipelaqı İsak İbrahimoviç İslyamovun ekspedisiyası ziyarət edir. O, adada rus bayrağını sancır və oranı Rusiyanın ərazisi elan edir. 1929 Qukera adası Tixoy buxtasına ilk Sovet elmi-ekspedisiyası təşkil edilir. Bundan sonra hər il bu tip ekspedisiyalar təşkil edilirdi. 1931-ci ildə Tixoy burnunda alman "Qraf Seppelin" dirijablı və sovet "Malıqin buzqıran gəmisi" poçt mübadiləsi aparmışlar.
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universiteti
Fəaliyyəti
Mühəndis iqtisadiyyatı fakültəsində iqtisadiyyat, idarəetmə və istehsalın təşkili, ekonometrika və riyazi modelləşdirmə, dövlət və bələdiyyə idarə etməsi və iqtisadi nəzəriyyə, həyat fəaliyyətinin və ekologiyanın təhlükəsizliyi, keyfiyyəti idarəetmə və sertifikatlaşdırma, maliyyə idarəetməsi, iqtisadi analiz və hesab, xarici dillər, korporativ təhlükəsizlik kafedraları fəaliyyət göstərir.
Frans-İosif Torpağı
Rusiya ərazisi elan edilməsi
thumb|right|250px|Xəritənin fraqmenti 2008-ci ildə "Yamal" buzqıran gəmisində edilən eksedisiya zamanı Nortbruk adasından ayrılaraq müstəqil adaya çevrilən yeni ada aşkarlanır. Yeni coğrafi obyekt "Yuri Kuçiyev adası" adlandırılmışdır. Ada arktikada gəmi kapitanı olan Yuri Kuçiyevin şərəfinə adlandırılıb.
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universiteti
Fəaliyyəti
Universitetin axşam fakültəsinin tərkibində distant təhsil texnologiyaları kafedrası yaradılıb.
Frans-İosif Torpağı
Rusiya ərazisi elan edilməsi
10 sentyabr 2012 ildə Rusiyanın Artik və Antartik ekspedisiyası Rusiya atom sualtı qayığında Nortbruk adasından ayrılan yeni adanı aşkarlamışlar.
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universiteti
Fəaliyyəti
Ali təhsil ocağında bu fakültələrlə yanaşı, mütəxəssislərin yenidən hazırlanması fakültəsi istifadəyə verilib.
Frans-İosif Torpağı
Coğrafiyası
Səthləri platoya bənzərdir. Orta hündürlük 400–490 m (arxipelaqın ən hündür nöqtəsi 620 m) təşkil edir.
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universiteti
Fəaliyyəti
Eyni zamanda, universitetdə humanitar, hərbi, əlavə peşə təhsili institutları fəaliyyət göstərir.
Frans-İosif Torpağı
Coğrafiyası
Rudolf adasında yerləşən Fliqeli burnu Rusiyanın ən ucqar nöqtəsi hesab edilir. Meri-Harmsuort burnu arxipelaqın qərb, Lamon adası cənub, Olni burnu şərq ucqar nöqtələridir. Ö
Geologiyası
Adaların böyük qismi qumlardan ibarətdir. Bazalt təbəqəso səthdə yerləşir. Flora burnu yaxınlığında qonur kömür aşkarlanmışdır. Adaların əsas faydalı qazıntıları daş kömür, fosforit, titan və digər nadir metallar vardır
Əhalisi
thumb| Arxipelaqda daimi əhali yaşamır. Burada inzibati mərkəz xüsusiyyəti daşıyan məntəqə yoxdur. Burada insanlar əsasən elmi tətqiqat işləri aparaq alimlər, meteorologiya stansiyası əməkdaşları və Rusiya Federasiyasının sərhəd məntəqəsində xidmət edən əsgərlərdən ibarətdir. Xeysa adasında 2005-ci ildə dünyanın şimal qütbünə ən yaxın ərazidə poçt məntəqəsi açılmışdır. 10–11 saat, ikinci, üçüncü, dördüncü və beşinci günlər fəaliyyət göstərməlidir Aleksandra Torpağı və Rudolf adasında qütb stansiyası fəaliyyət göstərir. Heys adasıda 1957-ci ildən geofiziki abservatoriya fəaliyyət göstərir.
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universiteti
Elmi-tədqiqat fəaliyyəti
Universitetin elmi-tədqiqat fəaliyyətinin əsasını perspektivli radiotexnika, informasiya və telekommunikasiya qurğularının və sistemlərin yaradılması, hesablama kompleksləri və siqnalların işlənməsi, təsviri və sahə sistemləri üçün riyazi, proqram və texniki təminatın hazırlanması, yeni informasiya texnologiyalarının və elmi-texniki və ictimai-iqtisadi sferalar üçün idarə etmə metodların araşdırılması, elektron və mikroelektron cihazların və qurğuların yaradılması texnologiyalarının hazırlanması təşkil edir.
Frans-İosif Torpağı
Hidrologiyası
Adaların böyük hissəsi buzla örtülüdür. Burada buzlaq məşhəlli göllər vardır. Onlar ilik böyük hissəsi buzlarla örtülü olur.
Göllər
Adalarda çoxlu sayda göllər vardır. Onların bir qisminin belə adı yoxdur. Ən iri gölləsi: Kosmiçeskoe, Lednoye, Melkoye, Severnoye, Utinoye və Şirşov.
Buzlaqlar
Buzlaqlar adaların 87 % ərazilərini əhatə edirlər. Buzlaqlar dəbizə doğru irəliləyirlər. Onların qalınlığı 100–500 m arasında dəyişir. Buzlaqlar 300 il ərzində yox olma ehtimalı vardır.
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universiteti
İKT infrastrukturu
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universitetində informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqinə xüsusi diqqət yetirilir.
Frans-İosif Torpağı
İqlimi
İqlimi arktikdir. Havanın orta illik temperaturu −12 °S (Rudolf adası); iyul ayının orta temperaturu −1,2 °S Sakit buxtasında (Quker adası), +1,6 °S Heys adası (burada dünyanın ən şimalda yerləşən meteoroloji stansiya olan Krenkeya adına stansiya fəaliyyət göstərir), yanvar ayında isə −24 °S (ən aşağı temperatur −52 °S) təşkil edir. Küləyin güçü 40 m/s, illik yağıntının miqdarı 200–300 mm-dən 500–550 mm qədər olur.
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universiteti
İKT infrastrukturu
Universitetdə ali məktəbin bütün korpusları və yataqxanalarını əhatə edən Internet və Runnet qlobal şəbəkələrinə çıxışa malik olan ərazi cəhətdən paylanmış korporativ informasiya sistemi formalaşdırılıb.
Frans-İosif Torpağı
İqlimi
Enliyə görə göstəricilər. 78° 80° 82° 1872–73 1881–82 1895–96 illər Sentyabr —9,4° — — 6,7° Oktyabr —16,9° —12,8° —18,3° Noyabr —25,0° —18,5° —25,0° Dekabr —30,5° —15,1° —25,0° Yanvar —22,6° —32,1° —25,6° Fevral —34,9° —32,6° —23,3° Mart —32,0° —18,6° —12,2° Aprel —22,1° —18,5° —28,9° May —9,2° —5,6° —4,5° İyun —0,7° — —1,1° iyul 1,5° — 0,0° avqust 0,3° — —1,7° Orta illik —16,8° — —14,4° --->
Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri
Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Amblyseius franzellus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri
Diplomatik əlaqələr
right|thumb|220px|[[Azərbaycan poçt markası (2013).]] SSRİ dağılandan sonra rəsmi şəkildə Azərbaycan və Türkiyə arasında ilk diplomatik əlaqələr quruldu.
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universiteti
İKT infrastrukturu
İnformasiya sistemi universitetin təqribən 7 mindən artıq tələbə və müəllim heyətinin lokal və qlobal informasiya resurslarına, müasir sistem və tətbiqi proqram vasitələrinə və texnologiyalara, hesablama texnikası və telekommunikasiya vasitələrinə müntəzəm operativ çıxışını təmin edir.
Tədris prosesinə kafedralarda və informasiya-hesablama mərkəzindəki 49 kompüterləşmiş auditoriya cəlb edilib.
Universitetin korporativ informasiya sistemində 2,5 mindən artıq kompüter, 90-dan çox alt şəbəkə, mərkəzi server-kommutasiya qovşağı, 200-dən çox funksional server və kommutator mövcuddur.
Ali məktəbin fəaliyyətinin informasiyalaşdırılması Telekommunikasiya və İnformasiya Resursları İdarəsi, Yeni İnformasiya Texnologiyaları Mərkəzi, İnformasiya-hesablama Mərkəzi, həmçinin Təhsildə Multimedia Texniki Vasitələri Mərkəzi və İnformasiya Xidməti Mərkəzi tərəfindən dəstəklənir.
Avtomatlaşdırılmış kitabxana sistemi
Ryazan Dövlət Radiotexnika Universitetində müasir İKT-nin tətbiq olunduğu müasir kitabxana sistemi yaradılıb. Təsadüfi deyil ki, ali məktəbin elmi kitabxanası Ryazan vilayətinin ən böyük kitabxanası kimi tanınır.
Kitabxana-informasiya proseslərinin avtomatlaşdırılması üçün 1991-ci ildə iki EHM və MARC - avtomatlaşdırılmış kitabxana- informasiya sistemi alınıb.
Hal-hazırda kitabxanada yeni nəsil “MARC” SQL sistemi işləyir. Lokal kitabxana şəbəkəsi yaradılıb. Kitabxananın elektron kataloqu 1989-cu ildən daxil olan olan materialları əks etdirir və mütəmadi olaraq yenilənir. Sadalananlarla yanaşı, nəşrlərin komplektləşdirilməsi, onların sistemləşdirməsi və hesabı prosesləri avtomatlaşdırılıb.
Frans-İosif Torpağı
Flora və Fauna
Bitkilər aləmi əsasən Mamır və Şibyələrdən ibarətdir. Burada həmcinin Qütb söyüdü, Daşdələn, Yastıqotu, Qütb laləsi kimi bitkilərə rast gəlinir. Məməlilərdən quruda Ağ ayı və Qütb tülküsüə rast gəlinir. Sularında halqaşəkilli suiti, adi saqqallı suiti, Pagophilus, morj, narval və ağ balina. Üstəlik 26 növ quşa rast gəlinir təmizçilər, qütb qağayısı, ağ qağayı və d. Yayda isə quşlar koloniyalar əmələ gətirir.
Arıqlı (Sisyan)
Tarixi
Erməni mənbələrində Ariklu formasında qeyd edilmişdir.
Əhalisi
Kənddə 1873 - cü ildə 60 nəfər, 1886-cı ildə 106 nəfər, 1897-ci ildə 88 nəfər, 1908-ci ildə 126 nəfər, 1914 - cü ildə 214 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar ermənilərin soyqırımına məruz qalaraq deportasiya edilmiş və kənd dağılıb xarabalığa çevrilmişdir.
Riçard Cenkins
Riçard Deyl Cenkins (, d. 4 may 1947) — Amerika teatr, kino və televiziya aktyoru.
Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri
Diplomatik əlaqələr
Türkiyə Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin ATƏT-in prinsipləri əsasında sülh yolu ilə danışıqlar vasitəsi ilə həlli üçün yaradılmış ATƏT-in Minsk qrupunun tərkibinə daxildir.
Səfirliklər və konsulluqlar
Azərbaycanın Türkiyədə:
Türkiyənin Azərbaycanda:
Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Bu işçi qrupu 7 mart 1997-ci il tarixində yaradılmış və ilk rəhbəri Vilayət Quliyev olmuşdur. 4 mart 2016-cı il tarixindən Əhliman Əmiraslanov işçi qrupunun rəhbəridir.
Qarabağ müharibəsi
Kəlbəcər rayonunun işğalından sonra Türkiyə Ermənistan ilə olan sərhədini bağlamışdır. Sərhəd hazırda da bağlı olaraq qalır.
Bakı-Tbilisi-Ceyhan
13 iyul 2006-cı ildə Bakıda başlayıb Ceyhanda bitən və 3 dövlət (Azərbaycan,Gürcüstan və Türkiyə) ərazilərindən keçən neft borusu. Bakı-Tbilisi-Ceyhan borusu MDB-də Rusiya ərazisindən keçməyən ilk borudur.
Hünkar bəyəndi
thumb|250px|Hünkar bəyəndi Hünkar bəyəndi və ya sadəcə Bəyəndi ― Tarixən Osmanlı saray mətbəxinə aid, hazırda Türkiyə Respublikasında geniş istehlak olunan yeməklərdən biri. Hisə verilmiş və ədviyalı badımcanla hazırlanıb, qızardılır, sonra əzilir, süd, əridilmiş yağ və qovurulmuş unla qarışdırılır. Yekunda üzərinə quzu əti qoyulub yeyilir.
Tərkibi
Yemək doğranmış qırmızı ət, rəndələnmiş pendir, süd, un, soğan, badımcan, pomidor, yağ, duz, limon kimi inqredientlərdən ibarətdir.
Nymphaea colorata
(Nymphaea colorata) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Zeytun üsyanı (1780)
Zeytun üsyanı — Türkiyənin Qəhrəmanmaraş ilində 1780-cı ildə ermənilər tərəfindən təşkil olunmuş üsyan. Üsyanın başlanmasının səbəbi vergilər olmuşdur. Zeytun erməniləri IV Murad tərəfindən verilən fərmana əsasən 1774-cü ildən etibarən vergi ödəyirdilər. Ərazidə yaşayan ermənilər belə bir fərmanın olmadığını və vergilərin sultandan xəbərsiz toplandıqını iddia etməyə başladılar. Sultanın verdiyi fərmanla bağlı, hər hansısa məlumatın əldə olunmaması, ermənilər etirazılarına səbəb olmuşdur. Ermənilərlə danışıq aparmaq məqsədi ilə Maraş vilayətinə gəlmiş Ömər Paşanın ermənilər tərəfindən öldürülməsi, vəziyyəti gərginləşdirmişdir. Bu hadisədən sonra zeytun ermənilərinin yaşadıqları bir neçə kənddə 7 ay davam edəcək, ciddi rejim tətbiq olunmuşdur. Zeytun üsyanı Osmanlı imperiyasında yaşayan Osmanlı ermənilərinin ilk üsyanı hesab olunur.
İspaniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində
İspaniya Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinə ilk dəfə 1961-ci ildə qoşulmuş və ümumilikdə 59 dəfə müsabiqədə iştirak etmişdir. Ölkə müsabiqəyə qoşulduğu ildən indiyədək fasiləsiz olaraq hər il Avroviziyada iştirak etmişdir. 1999-cu ildən etibarən İspaniya Almaniya, Böyük Britaniya, İtaliya və Fransa ilə birlikdə Avroviziyanın "Böyük Beşlik" ölkələrindən biridir və birbaşa olaraq müsabiqənin finalında iştirak edir. Buna səbəb isə müvafiq ölkələrin müsabiqənin ən böyük maliyyə dəstəkçiləri olmalarıdır.
İspaniya Avroviziyada iştirak etdiyi illər ərzində iki dəfə qələbə qazanmışdır. Ölkə ilk dəfə 1968-ci ildə Massielin ifa etdiyi "La, la, la" mahnısı ilə Avroviziyada qalibiyyət əldə etmişdir. Növbəti 1969-cu ildə İspaniya Salomenin səsləndirdiyi "Vivo cantando" mahnısı ilə ikinci dəfə Avroviziyada qələbə qazanmışdır. Lakin həmin müsabiqədə İspaniya təmsilçisi ilə yanaşı həm də Böyük Britaniya, Fransa və Niderland təmsilçiləri də müsabiqənin qalibi elan edilmişdir. Hər dörd ölkə səsvermənin sonunda eyni xalı toplayaraq birinci yerdə qərarlaşmışdırlar. Həmin ilədək Avroviziyada oxşar hadisə ilə rastlaşılmadığı üçün səslərin bərabərliyi vəziyyət ilə bağlı müsabiqədə ümumi qayda yox idi və nəticə olaraq, gecənin sonunda dörd ölkənin hər biri müsabiqənin qalibi elan edilmişdir.
Təmsilçilər
{{legend|gold|Qalib}} {{legend|silver|İkinci yer}} {{legend|#cc9966|Üçüncü yer}} {{legend|#FE8080|Sonuncu yer}}
Səsvermə tarixi
QEYD:Yuxarıdakı xallar yalnız finalda verilən xallardır.
Maryanovka (Avurğazı)
Maryanovka — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Stepanovka kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ukraynalılar (30%), ruslar (28%) üstünlük təşkil edir.
1848-ci il Fransa inqilabı
1848-ci il Fransa inqilabı (Révolution française de 1848) — Fransada burjua-demokratik inqilabı, 1848-1849-cu illər Avropa inqilablarından biri. İnqilabın məqsədləri vətəndaş hüquq və azadlıqlarının bərqərar olması idi. İnqilab 22 fevral 1848-ci ildə liberal kral Lui Filippin devrilməsi və İkinci respublikanın elan edilməsi ilə nəticələndi. Napoleon Bonapartın qardaşı oğlu Lui-Napoleon Bonapart 1848-ci ilin iyun ayında baş verən sosial-inqilabi üsyanının yatırılmasından sonra yeni dövlətin prezidenti seçildi.
Zəmin
Orleanlı Lui Filipp 1847-ci ildə Fransanı kifayət qədər çətin vəziyyətə salmışdı. Ölkə daxilində rejimin böhranı özünü onda göstərirdi ki, təkcə 40-cı illərdə ona qarşı 10 dəfə sui-qəsd təşkil edilmişdi. Bu sui-qəsdlərin təşkilatçıları həm ayrı-ayrı fanatiklər, həm də gizli təşkilatların üzvləri idilər. Bu dövrdə Fransada çoxlu gizli respublikaçı cəmiyyətlər yaradılmışdı. Onlar bir növ özlərini yakobinçilərin davamçıları hesab edirdilər. Onların düşüncəsinə görə Lui Filipp Fransanı uçuruma aparırdı. Bunun qarşısını almağın yeganə yolu onun hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması idi. 1840-1848-ci illərdə təşkil olunmuş bu sui-qəsdlər Lui Filippi öz siyasətinə yenidən baxmağa və onu bəzi güzəştlərə getməyə məcbur etməli idi. Amma Fransua Gizo onun yolundan dönməməsinə çalışırdı. Fransua Gizonun fikrincə kral vəzifəsini tutan şəxsdən ilahi bir iradə tələb olunurdu. Fransa xalqının maraqları bunu tələb edirdi. Lui Filippin Fransua Gizonun təsiri altında olması onların hər ikisinin taleyində acı rol oynadı. Sanki bu iki şəxs Fransada nə baş verdiyini görmürdülər. Artıq Fransada rejimi müdafiə eden qüvvələr belə rejimdən uzaqlaşmağa başlamışdılar. Balanslaşdırılmış siyasət 40-cı illərdə pozulmuşdu. Orleanlı Lui Filipp Fransanın sərvəti dedikdə yalnız öz sərvətini başa düşürdü. Onun sərvəti təqribən bir milyarda qədər artmışdı. O bu sərvəti torpaq icarəyə verməklə yox, ticarət və birja əməliyyatları vasitəsi ilə əldə etmişdi. Onun düşuncəsinə görə əgər o, yaxşı yaşayırsa bu o deməkdir ki, bütün Fransa xalqı yaxşı yaşayır. Əslində isə ölkənin bütün sərvəti onun əhatəsi olan kiçik bir qrupun əlində cəmləşmişdi. Fransızların əksəriyyətinin gəliri getdikcə azalmağa başlamışdı. Bu özünü tez-tez baş verən sənaye, aqrar, ticarət böhranlarında göstərirdi. Hökumət isə mövcud vəziyyəti qaydasına salmaq üçün heç bir iş görmürdü.
Nəticədə 1830-cu ildə Filippi hakimiyyətə gətirən qüvəllər 40-cı illərdə tədricən ondan uzaqlaşmağa başladılar. Onlar yenidən Lui Filippin hakimiyyəti ətrafında birləşə bilərdilər, sadəcə bəzi güzəştlərin edilməsini gözləyirdilər. Onların ən böyük istəyi seçki sisteminin dəyişdirilməsi, seçki islahatının keçirilməsi idi. Seçki islahatının keçirilməsinə olan tələblər daha çox təminatlı insanların dövlətin idarəetməsinə cəlb oluna bilmələri ilə bağlı idi. Yəni Fransada idarəçilik 240 seçicidən yox, daha çox seçicidən asılı olmalı idi. Hələ 1830-cu ildə qəbul olunmuş Fransa konstitusiyasına əsasən səs vermək istəyən insanlar 200 frank məbləğində əmlaka, seçilmək istəyənlər isə 500 frank məbləğində əmlaka malik olmalı idilər. Onların məqsədi seçicilərin sayının artması üçün bu əmlak senzinin bir qədər aşağı salınması idi. Lakin Orleanlı Lui Filipp və Fransua Gizo nəyin bahasına olur olsun bu güzəştlərə getmək istəmirdilər. Cünki onların fikrincə rejimin kiçicik də olsa güzəştə getməsi narazı qüvvələr tərəfindən onun zəifliyi kimi qarşılana bilər və daha yeni güzəştlərin tələb olunmasına səbəb ola bilərdi. Hətta Fransua Gizo parlamentdəki çıxışlarından birində belə fikir bildirmişdi ki, Fransa xalqı özü nə istədiyini bilmir. O bilməlidir ki, Fransa kralı onun nə istədiyini onun özündən yaxşı bilir. İnsanların çıxışları, petisiyaları boş-boş şeylərdi, hökumət nəyi məsləhət bilsə onu da edəcəkdir.
1840-cı illər Fransa üçün təkcə daxili vəziyyətin mürəkkəbliyi ilə deyil həmdə xarici siyasətdəki uğursuzluqlar ilə müşayət olunurdu. Fransa "Şərq məsələsi"ndə İngiltərə, Rusiya, Avstriya kimi dövlətlərlə üz-üzə qalmışdı. Onlar Fransanı "Şərq məsələsi"nin həllindən uzaqlaşdırdılar. 1841-ci ildə Fransa sanki təhqir olunmuş bir şəkildə onun da "Şərq məsələsi"nin həlli üçün yaradılmış birgə ittifaqa daxil edilməsi üçün müraciətlər edirdi. Dolayısı ilə Fransa bununla həmdə 1815-ci ildə Fransanın taleyini həll etmək üçün çağırılan Vyana konqresində yaradılmış "Müqəddəs İttifaq"a daxil oldu. "Müqəddəs İttifaq" Avropanın yeniləşmək yolundakı addımlarının qarşısını alan bir ittifaq idi. İndi özünü liberal sayan Fransa hakimiyyətinin bu ittifaqa qoşulması rejimi cəmiyyətin gözündə kifayət qədər aşağı saldı. İndi ölkədə siyasi həyatın liberallaşdığı bir dövrdə Fransa hakimiyyətinin əksinə, geri bir addım atması rejimin ölkə daxilindəki tərəfdarlarının sayının azalmasına gətirib çıxardı. Fransua Gizo bele hesab edirdi ki, Fransa Rusiya və Avstriya ilə sıx ittifaqda olmalıdır. Avstriya və Rusiya ilə sıx ittifaq Fransanın Avropa dövlətləri içərisində statusunun sabit olaraq saxlanılmasına gətirib çıxaracaqdı. F.Gizonun bu utopik iddialarının reallaşması sözsüz ki, çox böyük çətinliklərlə qarşılaşa bilərdi. Çünki nə Avsrtiya, nə də xüsusilə Rusiya Fransa ilə ittifaq müqaviləsində birləşməyin tərəfdarı deyildilər. Əksinə Avstriya Fransanı İtaliyanın daxili işlərinə qarışdığına görə qınayırdı. Yəni 1820-30-cu illər İtaliya inqilabları zamanı Fransa dolayısı ilə Avstriyanın düşmənlərinə köməklik edirdi. Buna görə də bu iki dövlət arasında bir etimadsızlıq var idi. Bu etimadsızlığı Fransa aradan qaldıra bilməzdi. Çünki inqilablar zamanı Fransaya mühacirət etmiş italyanların Fransadan qovulması İtaliyanı Fransaya qarşı qaldıra bilərdi. Digər bir tərəfdən 1842-ci ildə Fransanın kiçik müstəmləkə mülklərindən biri olan Taiti adlı bir adada "Taiti işi" adlanan bir hadisə baş vermişdi. Adada fransızlar ingilis təhlükəsi altında yerli əhalini itaətdə saxlamağa çalışırdılar. Buna cavab olaraq ərazidəki bir ingilis əczaçısı antifransız təbliğatı aparır, yerli əhalini fransız müstəmləkəçilərinə qarşı mübarizəyə çağırırdı. Buna görə həmin əczaçının həbs olunması İngiltərədə çox böyük bir etiraz dalğası yaratdı. Hətta iş o yerə çatdı ki, İngiltərə Fransaya müharibə elan etdi. Fransa hökuməti isə geri çəkilərək həbs olunmuş ingilis əczaçısını azadlığa buraxdı və ona 25 min funt sterlinq məbləğində kompensassiya ödədi. Yəni Fransa dolayısı ilə öz sözünün üstündə durmadı və özünü beynəlxalq aləmdə rüsvay etdi və bu addım Fransanı kifayət qədər silkələdi. Artıq fransızlar başa düşdülər ki bu hakimiyyət İngiltərənin hədəsi qarşısında geri cəkilərək Fransanın şərəfini qorumağa layiq olmayan bir hakimiyyətdir.
Möhtəkirlər digər yandan problem yaradırdılar. İri tacirlər məhsulları anbarlara yığaraq gizlədir və bazarda qiymətlərin artırılması yolu ilə daha çox gəlir əldə etməyə çalışırdılar. 1848-ci ildə "Büzan işi" məsələni pik nöqtəyə çatdırdı. İnsanlar ambarlara daxil olaraq taxılı kasıb əhaliyə payladılar. Lakin hökumət qoşun yeridərək xalq çıxışlarını yatırtdı.
Kardire adlı məşhur bir fransız zabiti Vyen şirkətinin kapitalının 7%-ni, yəni təqribən 159 min səhimini əldə etmişdi. Bu şirkətin əsas vəzifəsi adı çəkilən departamentdə daş kömür şaxtalarını istismar etmək, yəni oradan daş kömür çıxarmaq idi. Amma istehsal zamanı burada daş kömürdən daha çox duz yataqları aşkar olundu. Bu şirkət duz yataqlarını əldə etmək üçün hökumətə müraciət etsə də hökumət bu müraciəti rədd etdi. Lakin bunun qarşılığında zabit Kardire hökumətdə ticarət və sənaye naziri vəzifəsini tutan Test ilə sazişə girdi və ona 94 min frank məbləğində rüşvət verdi. Və bu rüşvətin müqabilində hökumət Vyen şirkətinin kompaniyasının daş kömür yox, duz hasil etməsinə göz yumdu. Lakin bu qalmaqalın üstü açıldı. Məlum oldu ki, yenədə Fransa hökumətində yuxarı elitada təmsil olunan nazirlər nəinki ölkənin qayda qanunlarına, hətta öz krallarına belə xəyanət edərək özbaşınalıq edirlər. Bu qalmaqal ona gətirib çıxardı ki, hökumət bir neçə nəfəri mühakimə etməyə məcbur oldu.
Başqa bir qalmaqal isə Orlean ailəsi ilə sıx bağlı olan Şuaden adlı bir hersoqun öz həyat yoldaşını qətlə yetirməsi ilə baş qaldırdı. Qalmaqal ona görə geniş səs küyə səbəb oldu ki, o arvadını qətlə yetirəndən sonra hakimiyyət onun günahsız olmasını müdafiə edirdi. Dolayısı ilə hakimiyyət öz daxilində olan cinayətkar hadisələri ört-basdır etməklə kifayətlənmir həmdə günahkarların əməllərini günahsızların üzərinə yıxmağa çalışırdı. Bu qalmaqallar hamısı Orleanistlərin hakimiyyətini sona doğru yaxınlaşdırırdı.
1848-ci ildə müxalifət
Fransada müxalif qüvvələr iki qrupa bölünürdü: liberal müxalifət və radikal müxalifət. Liberallar başqa sözlə mötədillər başa düşürdülər ki, Fransada bu cür qalmaqalların baş verməsi ölkəni uçuruma aparır. Bunun qarşısını almaq lazımdı. Eyni zamanda 1845-ci ildən etibarən Fransa iqtisadiyyatı ağır vəziyyətə düşdü. Bir tərəfdən Normandiya və Bretanda taxıl əkinlərinin zay olması, üzüm xəstəliklərinin yayılması, digər tərəfdən 1847-ci il ticarət, sənaye, aqrar böhranlarının baş verməsi iqtisadiyyata mənfi təsirini göstərmiş oldu. Eyni zamanda Fransanın qızıl ehtiyatı 1845-ci ildə 2,3 milyard frank təşkil edirdisə, 1847-ci ildə bu rəqəm cəmi 47 milyon franka enmişdi. Fransanın dövlət borcu büdcənin 25%-ni təşkil edirdi. Ölkə maliyyə uçurumu qarşısında qalmışdı. Belə bir vəziyyətdə sülalə müxalifətinin başçılarından biri olan Odelion Barro hesab edirdi ki, Fransanı mövcud vəziyyətdən xilas etməyin yeganə yolu seçki islahatının keçirilməsi, seçki sisteminin bir qədər genişləndirilməsidir. Digər bir nümayəndə olan Jerardyenin fikrincə seçki islahatı natamam bir addımdır. Bunun ardınca sosial islahatlar da keçirilməlidir. Bu fikirlərin müəllifləri orleanistlərin özləri idi. Onlar öz sülalələrinin hakimiyyətini uzatmağa çalışsalar da onun uçuruma doğru getdiyini də görürdülər.
Reformist banketləri
thumb|250x250px|Şato-Ruj banketi 9 iyul 1847-ci il— ilk banket kompaniyası. thumb|168x168px|Odilon Barro 1847-ci il, iyulun 9-dan etibarən Fransada banket kompaniyası başlandı. Banket kompaniyası o zaman keçirilir ki, həmin ölkədə toplantı və yığıncaq azadlığına, nümayişlərin kecirilməsinə qadağalar qoyulmuş olsun. Fransua Gizo Fransada toplantıların keçirilməsinə qadağalar qoyduğuna görə müxalifət öz tədbirlərini məhz bu formada keçirirdi. Banket kompaniyasının keçirilməsini ilk dəfə ingilis siyasi xadimləri düşünüblər.
Odilon Barro 1847-ci il, iyul ayının 9-da Parisin yaxınlığında Şato Ruj adlanan yerdə belə bir kompaniya keçirdi. Kompaniyada 86 nümayəndə və 1300-ə qədər qonaq iştirak edirdi. Bu kompaniyaların əsas hədəfi kral yox, hakimiyyət — Fransua Gizo idi. Onu istefaya göndərmək və yaxud da bəzi güzəştlərə getməyə vadar etmək lazım idi. 1847-ci ildən sonra Fransanın bir sıra şəhərlərində Nant, Lids, Amyen kimi şəhərlərdə 70-dən çox banket keçirildi. Lakin maraqlıdır ki, Marsel, Bordo kimi böyük şəhərlərdə bu banketlər keçirilmirdi. Bu isə onu göstərirdi ki, banket kompaniyası və yaxud da müxalifətin fəaliyyətinin bu forması Fransada ele də çox bəyənilən hərəkət deyildi. Banketi təşkil edən qüvvələr təkcə sülalə müxalifətinin nümayəndələri deyildilər. Onların içərisində respublikaçı qüvələr də var idi. Nasional və Reforma qəzetləri də vardı. Reforma qəzetinin redaktoru Lendryu-Rollen, Nasional qəzetinin redaktoru isə Lamartin idi. Onların təşkil etdiyi toplantılarda daha çox insanın iştirak etməsi və səslənən tələblərin daha radikal olması banket kompaniyalarının ətrafında kifayət qədər güclü sosial bazanın formalaşdığını göstərirdi. Hesablamalara əsasən 1848-ci ilin əvvəllərinədək banket kompaniyalarında 100 min nəfərədək fəal müxalifətçi iştirak edib.