cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fluntern qəbiristanlığı
Fluntern məzarlığı - İsveçrənin Sürix şəhərində yerləşən qəbiristanlıq.
Ogüst Valras
Ogüst Valras — Fransa iqtisadçısı (həvəskar) və məktəb direktoru. Görkəmli riyaziyyatçı Leon Valrasın atasıdır.
Həyatı və fəaliyyəti
Ogüst Valras oğlu Leon Valrasın fəaliyyətinə əhəmiyyətli təsiri ilə yadda qalıb. Belə ki, o, Leonun iqtisadiyyat sahəsi üzrə təhsil almasına nail olmaq üçün oğlunu ədəbiyyata olan marağından uzaqlaşdırmışdı. Qıtlıq və faydalılığın dəyər mənbəyi kimi götürülməsi məhz Ogüstün ideyası idi. Keçmiş sinif yoldaşı Antuan Kurnodan təsirlənərək oğlunu iqtisadi təhlillər zamanı riyazi vasitələrdən istifadə etməyə təhrik etmişdi.
Ogüst Valras insanların istəkləri ilə malların qıtlığını qarşılaşdıraraq onların dəyərini aşkar etmişdi. Onun nəzəriyyələrini hazırlayarkən göstərdiyi səylər Leon Valrasın çəkəcəyi bir eskizdən daha uzağa getmədi. Ogüst Valrasın torpaqların milliləşdirilməsi ilə bağlı siyasi mövqeyi də gənc Valras tərəfindən qəbul edilmişdi.
Frazeologizm
Frazeologiya  ( -ifadə, - təlim) — dilçilikdə bu termin geniş mənada müəyyən dildəki frazeoloji   birləşmələri öyrənən elmdir.
Frazeologiya dildə mövcud olan bütün sabit söz birləşmələrinin məcmusu deməkdir. Sabit söz birləşmələrində sözlər üzvi sürətdə elə birləşir ki, onları bir-birindən ayırmaq, birini başqası ilə əvəz etmək və hər bir sözü müstəqim mənada düşünmək olmur, məsələn,gözə gəlmək,yola vermək, qulağına çatdırmaq və s.
Frazeoloji birləşmələr
Frazeoloji birləşmələrin şeir mətnində özünəməxsus zəngin bədii həyatı var. Mühüm estetik ünsür kimi, poetik mətni təşkil edən ilkin dil materiallarından biri kimi frazeoloji vahidlər adi danişiq, məişət-ünsiyyət funksiyasindan fərqli olaraq özün də, daxili semantikasında gözlənilməz əsrarəngizliklər gizlədir. Ondaki potensial imkanlar söz sənətkarlarinin qələmindən misralara süzüldükcə açilir. Lakin heç zaman tükənib-qurtarmir. Gözlənilməz bədii-estetik kəşflər, üslubi tapintilar üçün həmişə etibarlı bünövrə, qüdrətli özül rolunu oynayır. Bu məziyyət – sabit söz birləşmələrinin obrazlı deyim mühitinin yeni-yeni çalarlar da təzahür etməsi ürəyə yatan üslubi məna rəngləri qazanmasi da spesifik dünya baxışından və söz üzərində çəkdiyi zəhmətin səmərəsindən asılı olaraq frazeoloji dil materiallarının rəngarəng, üslubi keyfiyyətləri təzahür edir. Məşhur fransız şairi Pol Valerinin frazeoloji birləşmələri “hazır verilmiş şeir” kimi səciyyələndirməsi, onun poeziya üçün misilsiz dil materialı adlandırması şəksiz ki, əsaslı arqumentlərlə özünü doğruldur. Əlamətdar cəhət ondan ibarətdir ki, frazeoloji birləşmələr dilin leksik sistemin də öz xəlqi təbiətinə görə seçilir. Onlar bir sıra ciddi tədqiqat əsərlərin də sözə ekvivalent hesab edilsə də, ekspressivliyinə, emosionallıq keyfiyyətlərinə görə mühüm özünə məxsusluqları vardır. Buna görə də onlar şeirdə daha çox dil hadisəsi ki mi yox, nitq hadisəsi kimi çıxış edərək semantika və normalardan yayınmahallarına məruz qala bilir.
Söz sənətkarı onun semantik hərəkətinin istiqamətini, komponentlərini dəyişmə imkanlarını duyur və bədii gözəllik naminə linqvistik normalara müdaxilə etmə səlahiyyətləri əldə edə bilir. Poeziyada frazeoloji vahidlər – zəngin semantik-üslubi xüsusiyyətlərlə çıxış edir. Düşdüyü kontekstdə onlar təsvir və tərənnüm obyektini təsirli poetik vüsətlə canlandirir. Məhz bunun nəticəsidir ki, “bütün zamanlarda frazeoloji birləşmələr ədəbiyyatşünaslar 4 tərəfindən adi leksik vahiddən daha çox obrazlılıq, yüksək ifadəlilik vasitəsi kimi dəyərləndirilmişdir. O da xüsusi vurğulanmışdır ki, xalq frazeologiyası bu baximdan daha aparıcı mövqelidir”.
Semantikası
Komponentlərin mənaca qovuşuq və ayrılmaz olması frazeologizmlərin sabitliyini göstərir. Frazeologizmlərin məna strukturunda inteqral(məna fərqləndirən) əlamətlər var. Diferensial əlamətlər, frazeologizmin rəngarəng olduğunu, inteqral əlamətlər isə frazeologizmin digərinə uyğunluğunu göstərir. Frazeologizmlərin mənası tərkib üzvlərin mənaları əsasında yox, bütövlekdə müəyyənləşir. Bunların mənasını, forma və məzmun vəhdəti baxımından, yanaşmaqla açmaq mümkündür. Frazeologizmlərdə onların konkret maddi əsasını təşkil edən sözlərə, struktur modellərinə diqqət yetirmək lazımdır.
Erik Abidal
Erik Silven Abidal (, fransızca tələffüzü ; ) — Fransa futbolçusu, Barselona klubunun və Fransa milli futbol komandasının sol cinah müdafiəçisi. Lion klubunun heyətində 20005–2007-ci illərin Fransa çempionu, 2006-cı il dünya çempionatının gümüş mükafatçısı, Barselonanın heyətində 2009 və 2011-ci illərdə Çempionlar liqasının qalibi, 2009, 2010, 2011-ci illərdə İspaniya çempionu, 2009-cu ildə İspaniya kubokunun
Karyerası
Peşəkar karyerasına 2000-ci ildə "Monakoda" başlamışdır. Kiçik prensliyin komandası üçün 2 mövsüm oynadıqdan sonra 2002-ci ildə Lillə köçüb, iki mövsümdən sonra yenidən tərk edilmiş, daha sonra hakim olan "Lyon" a hərəkət etdi. "Lion" da 3 mövsüm üçün üç dəfə Fransa çempionatı qazandı.
30 iyun 2007-ci ildə Barselona ilə müqavilə imzaladı, fransız transferinin dəyəri 15 milyon avro idi/ Fransanın milli komandasında 18 avqust 2004-cü ildə çıxdı. 2010 Dünya Kubokunda Fransa milli komandasının düşərgəsində məşqçi heyəti və milli komandanın bəzi oyunçuları arasında bir qarşıdurma yaşandı — Nicolas Anelka çempionatda doğru atıldı və komanda məşq etməyi rədd etdi. Məhkəmədən sonra, Fransa Futbol Federasiyası münaqişənin çoxsaylı oyunçularını diskvalifikasiyalı oyunçular arasında cəzalandırdı, lakin Abidal heç bir cəzadan çəkinirdi.
2009-cu ildə donuz qripi diaqnozu qoyuldu. 2011-ci ilin mart ayında isə qaraciyərdə bir şiş idi/ Fransız müdafiəçisi 3 may 2011-ci ildə sahəyə qayıdacaq, Carles Puyol isə Real Madrid ilə Çempionlar Liqası yarı finalının geri dönmə matçının 90-cı dəqiqəsində əvəzləndi. "Barselona" nın pərəstişkarları Abidalın sahəyə salınması ilə qarşılaşdılar. 2011-ci il mayın 28-də Çempionlar Liqasının finalında "Barselona" nın qalib gəldikdən sonra Abidal Çempionlar Kubokunu ilk dəfə qaldırdı.
"Abidal" klubunun ikinci qolu 19 yanvar 2012-ci ildə Madrid "Real" la İspaniya kubokunda 1/4 finala yüksəldi. Matç Santiago Bernabeu'daki Katalanlar üçün 2–1 qalibiyyətlə sona çatdı. Klub və oyunçu əməkdaşlıq müqaviləsini uzadıb.
Eric Abidal, malign bir şiş səbəbiylə qaraciyər transplantasiyası əməliyyatından sonra futbolu dayandırmağa məcbur edildi, müvəffəqiyyətlə 2012-ci ilin Aprel ayında keçdi. Əməliyyatdan sonra Eric 2012-ci ildə "Barselona" nın ən faydalı futbolçusu adına layiq görülmüşdür. 1 yanvar 2013-cü ildə Abidal klubda təlimə başladı. 6 aprel 2013 Eric "Mallorca" ə qarşı bir matçda sahəyə döndü, lakin baş məşqçi Tito Vilanova və onun köməkçiləri əmin idi ki, fransalı futbolçu onun ən yaxşı vəziyyətini bərpa edə və ən yaxşı vaxtlarına uyğun olan oyunu göstərə biləcək. Abidalın özü daha bir mövsümün ən yüksək səviyyədə çıxış edə biləcəyinə inanaraq fərqli bir nöqtə idi.
Katalan klubu ilə müqaviləni başa çatdıqdan sonra pulsuz agent olmaq, "Monakoya" qayıtmaq üçün razılaşdı ki, o, peşə karyerasına başladı. Futbolçu nümayəndəsi Abidalın bir illik müqavilə imzalayacağını söylədi. 20 iyun 2013 Abidal "Monegasque" nin yeni kapitanı təyin edildi.
5 iyul 2014 müdafiəçisi Yunan "Olympiakos" a köçdü. Futbolçu bir il yeni klubla yeni bir müqavilə imzaladı.
19 dekabr 2014 Abidal oyun karyerasının başa çatdığını elan etdi.
Qu adası
Maraqlı fakt
Qu Azərbaycan ərazisində yeganə iki hərfli toponim adıdır.
Qaranlıqdan sonra
Qaranlıqdan sonra Haruki Murakami tərəfindən tərəfindən 2004-cü ildə nəşr etdirilmiş romandır.
Bulbophyllum octorhopalon
(Bulbophyllum octorhopalon) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Üst Dudkinski adası
Üst Dudkinski — Ufa şəhərinin Kirovski rayonu ərazisindən axan Ufa çayının yatağında yerləşən ada. Çayın sağ sahilinə yaxın yerləşir. Adada yaşayış yoxdur. Ufa kanat yolu və bərə ilə adaya yan almaq mümkündür.
Təsviri
Ada meşə ilə örtülüdür. Qərb və şimal-qərb sahilləri dərin, qalan sahilllər isə bataqlıqlaşmışdır. Ərazisində hansısa tikili yoxdur. Ancaq cənub sahilinin daxilinə doğru kiçik çəmənlik vardır.
Şimal-qərb hissəsinə yaxın bir allüvial adacık yerləşir. O demək olar ki, kiçik qum dənəciklərindən təşkil edilmişdir və qeyri-rəsmi olaraq Cənnət adası adlanır. Quraq illərdə Üst Dudkinski adası ilə birləşir. Yay aylarında isə burada dayaz bir boğaz əmələ gəlir. İyul və avqust ayları adalara gediş asanlaşır.
Adı
S. Sininkonun «Qədim və yeni Ufa» ensiklopediyasına əsasən adanın iki adı vardır.
Pogogyne floribunda
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Index Kewensis
Índex Kewénsis (qısaca IK, ) — 1893-cü ildə Cozef Huker tərəfindən əsası qoyulmuş və indiyə qədər Kyu kral botanika bağları (İngiltərə) tərəfindən nəşr olunan botanik adlandırma məlumat kitabçası.
Sofiko Çiaureli heykəli
Sofiko Çiaurelinin heykəli – Gürcüstan aktrisası Sofiko Çiaurelinin (1937-2008) xatirəsini əbədiləşdirmək üçün Tbilisinin Qədim şəhər rayonundakı Sioni bağında ucaldılmış bürünc heykəllər qrupudur.
Tarixi
Heykəltəraş Levan Vardosanidze tərəfindən hazırlanmış heykəlin açılışı 2009-cu ildə olmuşdur. 2014-cü ildə abidə vandalların hücumuna məruz qalmış və bürünc fiqurların bir neçəsi oğurlanmışdır.
Təsviri
Abidənin mərkəzində yerləşən Çiaurelinin bürünc büstü, aktrisanın “Narın rəngi” (rejissor Sergey Paracanov) filmindəki obrazı əsasında hazırlansa da, “Dilək ağacı” filmindən Fufala, “Veri məhəlləsinin melodiyası” filmindən paltaryuyan Vardo, “Həyətdə qızğın it var” tamaşasından küçə uşağı və kintauri rəqqas obrazları ilə tamamlanmışdır.
Veronika ölməyə qərar verir
Veronika ölməyə qərar verir (Veronika Decide Morrer) - Paulo Koelyo tərəfindən 1998-ci ildə nəşr etdirilmiş romandır. Romanda 24 yaşlı sloveniyalı qız Veronikanın həyatından bəhs olunur. İstədiyi hər şeyi əldə etmiş Veronika ölməyə qərar verir. Əsərdə qismən Koelyonun şəxsi ruhi xəstəxana təcrübəsi (Xuan Arias tərəfindən yazılmış “Pilqrimin etirafları” adlı bioqrafiyaya baxın) və hissləri təsvir olunmuşdur. Əsərin ümumi ideyası budur ki, “kütləvi dəlilik ağlı başında olma adlandırılır.”
“Veronika ölməyə qərar verir” bir neçə dəfə müxtəlif ölkələrdə teatrlarda səhnələşdirilmiş, həmçinin roman əsasında film çəkilmişdir.
Bu roman, "Rio-Pyedranın sahilində oturdum və ağladım" və "Şeytan və senyorita Prim" romanları ilə birlikdə yazıçının "Və yeddinci gün" trilogiyasına daxildir.
Məzmunu
Veronika Sloveniyanın Lyublyana şəhərində yaşayan gənc və gözəl sloveniyalı qızdır, onun yaxşı həyatı olsa da, həyatda arzuladığı hər şeyi əldə etdiyini düşündüyünə görə sakitləşdirici dərman içərək özünü öldürmək qərarına gəlir. Ölümünü gözləyərkən o, otağında olan jurnalı oxumaq qərarını verir.
Jurnalda “Sloveniya harda yerləşir?” başlıqlı məqaləni gördükdən sonra, jurnalın nəşriyyata məktub yazmaq qərarı verən Veronika sui-qəsdinə haqq qazandıraraq insanların Sloveniyanın hara yerləşməsindən xəbərsiz olmasına qəzəbləndiyini bildirir. Lakin, onun sui-qəsd planı baş tutmur və özünə gəldiyi zaman Vilett adlı ruhi xəstəxanada olduğunu başa düşür. Burada ona ürəyinin ciddi zədələndiyi və bir neçə gün ömrü qaldığı xəbər verilir.
Onun bu xəstəxanada olması bütün pasientlərə, xüsusilə kliniki depressiyadan əziyyət çəkən Zedkaya, panika hücumundan əziyyət çəkən Mariyə və şizofreniyadan əziyyət çəkən Eduarda təsir edir, daha sonra Veronika Eduarda aşiq olduğunu başa düşür. Vilettdə olduğu zaman Veronika başa düşür ki, ətrafındakıların onun haqqında nə düşünməsini vecinə almadan istədiyini edə, istədiyini deyə bilər; ruhi xəstə olduğu üçün heç kim onsuz da onu tənqid etmir. Yeni əldə etdiyi azadlıq hissi sayəsində Veronika, nifrət və sevgi hissləri də daxil olmaqla əvvəllər heç vaxt yaşamadığı hissləri yaşamağa başlayır.
Vilettin baş həkimi Dr. İqor “şok edici” sərt terapiya tətbiq edir, onun təcrübəsinə görə ölümün qaçılmaz və yaxın olmasını hiss etmək insanda yaşama hissi oyatmalıdır.
Nəşrləri
Veronika ölməyə qərar verir romanının 45 dilə tərcümə hüququ satılmışdır: alban, ərəb, Azərbaycan dili, bolqar, katalan, çin (ənənəvi), çin (sadələşdirilmiş), xorvat, çex, Danimarka dili, holland, ingilis, eston, fars, fin, fransız, Qalisiya dili, gürcü, alman, yunan, ivrit, macar, island, İndoneziya dili, italyan, yapon, Koreya dili, latış, Litva dili, makedon, malay, Norveç dili, polyak, portuqal, rumın, rus, serb, slovak, ispan, İsveç dili, tay, türk, Ukrayna dili və Vyetnam dili.
Lex qalası
Haqqında
Kəlbəcər qalalarını tədqiq edənlərin fikirincə, bu qalalar karvan yollarının üstündə tikilirmiş və bununla da həmin yollara nəzarət olunurmuş. "Lex" qalasının başında qayadan yonulmuş, dərinliyi 3-5 metrə çatan quyular var. Bu quyularda ərzaq, ya da su saxlanılırmış. Həmin quyuların içərisində nəhəng palıd ağacları bitib. Bu palıdların hər birinin diametri 30-40 santimetrdi. Qalanın Ləv çayı istiqamətində iki mağarası aşkar olunub. Bura ən qədim insan məskənlərindən hesab olunur. Yayda olduqca sərin, qışda isə isti olan bu mağarada istənilən ərzaq məhsulunu bir ay saxlamaq mümkündür. Qala uca dağ zirvəsində inşa edilib. Yerli qaya daşlarından inşa olunan qalanın müdafiə məqsədi ilə tikildiyi güman edilir.
Adının mənası
Kəlbəcər rayonu ərazisində Lex qalası da özünün erkən orta əsrlər dövrünə aid olması ilə yanaşı, həm də möhkəmliyi ilə diqqəti çəkəndir. Adı qalanın formasını tamamlayır. Qalanın beli dəvə boynuna oxşayır. Karvan yolu üzərində tikilmiş bu qala məhz həmin o formanı özündə ehtiva edir.
Karvan yolları
Qalanın divarları üstündə daşdan yonulmuş nəzarətçilərin dayana biləcəyi yerlər də var və onlar da burda dayanmaqla karvan yolunu nəzarət altında saxlayıblar. Lex qalasının üzərində yerləşdiyi və Ləf çayı adlanan həmin axarın önündə iki böyük mağara da var. Həmin mağaralar da təbii ki, tədqiqatlar zamanı tapılıb, müəyyənləşibdi. Arxeoloqların fikrinə görə, yayda olduqca sərin, qışda isə isti olan bu mağaralar qala sakinlərinin yaşayış yeri olubdu. Göründüyü kimi, Lex qalası Kəlbəcərdə uca dağ zirvəsində inşa edilib, özü dağın üstündə qaya daşlarından tikilərək müdafiə məqsədi daşıyıbdı.
Məhbubə xanım Mahmudbəyova
Məhbubə xanım Kərim bəy qızı Mahmudbəyova (11.6. 1902, Şuşa — 13.1.1976, Bakı) — tibb e. d. (1961), prof. (1963), əməkdar həkim (1960), professor, Kərim bəy Mehmandarovun qızı.
Yeni Uluxanlı
Yeni Uluxanlı (əvvəlki adı: Aydıngün) — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 12 fevral 2008-ci il tarixli, 548-IIIQ saylı Qərarı ilə Salyan rayonunun Yolüstü kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Aydıngün kəndi Yeni Uluxanlı kəndi adlandırılmışdır.
Məhbubə xanım Mahmudbəyova
Həyatı
Məhbubə xanım Kərim bəy qızı 11 iyun 1902-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Bakıda orta məktəbi bitirəndən sonra ATİ-yə (hazırkı ATU) qəbul olmuşdur. İnstitutu tamamlayandan sonra həkim işləmişdir. Ömrünü doğma təhsil ocağına bağlamışdır. 1933–70-ci illərdə Azərb. Dövlət Tibb İnstitutun mama-ginekologiya kafedrasın dosenti, sonra professoru, sonra isə müdirə işləmişdir. 1968–74-cü illərdə respublikanın mama-ginekoloqları elmi cəmiyyətinin sədri olmuşdu. Tədqiqatı, əsasən, qadın, ana və uşağın sağlamlığının qorunması probleminə həsr edilmişdi. "Ürək-damar sistemi xəstəlikləri zamanı hamiləlik və doğuş" monoqrafiyası (1973) böyük elmi-praktiki əhəmiyyətə malikdir. O, 13 yanvar 1976-cı ildə vəfat edib.
Yeni Uluxanlı
Toponimikası
Aydıngün Salyan rayonunun Qaracala qəsəbə inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Kür çayının sahilində, Şirvan düzündədir. Sovet hakimiyyəti illərində (1965) verilmiş adlardandır. Oykonim "Xoş gun; firavan həyat" mənasındadır.
Məhbubə xanım Mahmudbəyova
Həyatı
Məhbubə xanım Şamil Həbibbəy oğlu Mahmudbəyovla ailə qurmuşdu.
Yeni Uluxanlı
Əhalisi
Əhalisi 2013-cü il üzrə 3.000 nəfərdir.
İqtisadiyyatı
Burada çoxlu vətəgələr olub və indi də vətəgələr qorunur.
Din
Kənddə "İmam Zaman" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Şəkillər
Yeni Uluxanlı kəndi 2012
Kirov rayonu (Ufa)
Kirov rayonu — Rusiyanın subyektlərindən biri olan Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı Ufa şəhərinin yeddi şəhər rayonundan biri. Kirov rayonu Ufa şəhərinin cənubunda yerləşir. Rayondakı yaşayış məntəqələrinin birləşdirilməsini nəzərə alaraq rayon, yığcam olmayan üç ayrı hissədən ibarətdir. Rayonda həmçinin, tarixi və yeni əldə edilən hissələr arasında, şəhər-daxili bölgədə iştirak etməyən yaayış məntəqələri də var. Rayondan keçən Ufa çayının üzərində, Yuxarı Dudkinski adası yerləşir.
Coğrafiya
Rayon Ufa şəhər dairəsinin cənubunda yerləşir. Rayonun qərbində Dyoma rayonu, şimalında Lenin rayonu, şərqində Kalinin və Oktyabr rayonları, cənubunda isə, Ufa şəhər dairəsinin sərhədləri yerləşir. Rayonun ərazisi 131 km²-dir.
Tarixi
Rayon, 13 noyabr 1935 tarixində, Qızıl Ordu deputatları, kəndlilər və Ufa Şəhər Sovetinin Rəyasət Heyətinin qərarı ilə yaradılmışdır. 10 dekabr 1935 tarixində Başqırd MSSR-ın Mərkəzi İcra Komitəsinin qərarı ilə, rayonun sərhədləri "Zentsov küçələrindən Sutoloka istiqamətinə, köhnə Ufa, Qaraçı Tala, Puqaçevski Sloboda və Şərq Slobodasına sahib olaraq" müəyyən edilmişdi. Beləliklə, şəhərin ən qədim yeri olan, Ufa Tarixi Şəhər Mərkəzi rayonun sərhədlərinə aid edilmişdi. Rayonun qurulduğu zaman, ərazidə 79,000 nəfər yaşayırdı. Onların yalnız 5,000-i sənaye müəssisələrində işləyirdi. Bu müəssisələrə dağ-mədən avadanlıqları, kərpic, alabaster, pivəçilik və süngüləmə sənayesi aiddir. Rayonda həmçinin, qənnadı fabriki, ət kombinatı və mətbəə var idi. Yaşayış fondu çox az idi. Bir rayon sakininə 3,3 kvadrat metr mənzil sahəsi düşürdü. Döşənmiş küçələrin uzunluğu 15 kilometr idi, su isə vətəndaşlara 10 su dağıtıcı sütunla təmin edilirdi. Rayonda yerləşən 10 ibtidai, 8 natamam orta və 7 orta məktəblərdə, 13,000 şagird və 427 müəllim var idi. Bundan başqa, rayonda 3 fabrik-zavod məktəbi, 4 texnikum və bir universitet fəaliyyət göstərirdi. Rayonda, 5,000 nəfərdən çox insan savadsız qalırdı. Rayonun klinikasında ayda 11,770 ziyarətçi üçün iki dispanser və bir uşaq məsləhətçisi var idi. Rayonun sakinləri mədəniyyət ehtiyaclarını əsasən fabriklərdə və artellərdə olmaqla, 10 klub və 17 qırmızı küncdə təmin edirdilər. Rayonda 5 kitabxana mövcud idi.
Rayon hal-hazırda
2010-cu ildə rayonun ərazisi 13,108 hektar idi. Rayonda 158,000-dən çox insan yaşayır (Ufa şəhər əhalisinin 13,8%-i). Kirov sakinlərinin orta yaşı 39.1 ildir. Rayon əhalisinin 55%-i qadınlardan təşkil olunmuşdur. Rayonun 32%-i 14-30 yaş arasındakı insanlardan təşkil olunmuşdur. Rayonda, Başqırdıstan Respublikasının Qurultayının Dövlət Məclisinin Respublika evi yerləşir. Mənzil fondunun sayı 2 milyon kvadrat metrdən çoxdur. Son illərdəki yeni mənzil kampaniyaları Ufa şəhəri çox inkişaf etmişdir. Rayonda, yeni "Dostluq", "Beloreçenski", "Qaraydel", "Yanaulski", "Radio", "Cənub", "Yeni" mikrorayonları salınmışdır. Rayonun mərkəzi, Saray Neft İşçiləri Mədəniyyəti, Başqırdıstan Respublikasının Milli Muzeyi, Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikası Pensiya Fondu İdarəsi, Məcid Qafuri adına Başqırdıstan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı, Başqırdıstan Respublika Milli Gənclər Teatrı, Başqırdıstan Respublikası Mərkəzi Bankı, Sotsinvestbank və "Qostini Dvor" ticarət və biznes kompleksi kimi müasir binalar yerləşir.
Sənaye
thumb|300px|[[Başqırdıstan Dövlət Universiteti]] Sənaye gücü baxımından rayon, Ufa şəhərinin sənaye bölməsi olan şimal hissəsindən daha zəifdir, lakin Ufa sənayesinin əsasları və ənənələri Kirov rayonunda qoyulmuşdur. Rayonda iqtisadi fəaliyyətlə məşğul olan təxminən 5,500 müəssisə və təşkilat qeydiyyatdan keçib. Rayonda, "Pharmstandard — Ufa vitamin zavodu" ASC, "Elektroapparat" ASC (maşınqayırma), "Condi", "Bəsmineral" ASC (neft hasilatı), "Silver Snow" (dondurma fabriki), "Ufa Bread Products Facility" ASC (un dəyirmanı) kimi müəssisələrdən başqa, tibbi məhsullar, elektrik avadanlıqları, kommunikasiya, tikiş və toxuculuq məhsulları istehsal edən 20 böyük və orta ölçülü sənaye müəssisələri mövcuddur. Kiçik biznesin inkişafı hər il keçdikcə sürətlənir. Rayonda, 1,400 kiçik müəssisə və 5,000 çox fərdi sahibkar fəaliyyət göstərir. İqtisadiyyatın bu sahədə işləyən güclü əmək qabiliyyətli əhalisinin sayı 15%-ə çatıb.
İdman
Kirov rayonunda çox-məqsədli "Dinamo" stadionu, "Burevestnik" üzgüçülük hovuzu, 73 idman zalı, 7 üzgüçülük hovuzu və 93 idman meydançası yerləşir.
Din
Kirov rayonunda Ufa köhnə məscidi, İxlas məscidi, Müqəddəs Serqey kilsəsi, Şəfaət kilsəsi, Spasski kilsəsi və Milad-Boqoroditski kilsəsi yerləşir.
Seyid Vəliağa türbəsi
Seyid Vəliağa türbəsi — Azərbaycanın Lerik rayonunun Rvarud kəndində türbə.
Seyyid Vəliağa Mirqəni oğlu (1893-1973) XX əsrdə yaşamışdır. Böyuk kəramət sahibi olmuşdur. Rvarudda və ətraf kəndlərdə kəramətli Seyyid kimi tanınıb, hörmət qazanmışdır. Qəbri zaman keçdikcə ziyarətgaha çevrilib. Oğlu Seyyid Əbülağa tərəfindən abidə inşa edilmişdir. 2013-cü ildə yenidənqurma işləri aparılmış, abidəyə yeni görkəm verilmişdir. Qeyd olunan ziyarətgahlarda təkcə yaxın ərazilərdən deyil, paytaxtdan, ətraf rayonlardan və xaricdən gələn ziyarətçilərlə rastlaşmaq olar. Seyyid Vəliağa (1901-1973) ibn Mir Qəni ibn Fətulla ibn Əsədulla ibn Məmmədəli ibn Seyidi ibn ...... Seyid Cahangir ibn Mir Şükürülla ibn Seyid İsmayıl ibn Seyid Suleyman (Meşkin-Fəxrəbad kəndi)Səfəvi seyidləri-Musayı Kazım nəsli.
Pogogyne nudiuscula
(Pogogyne nudiuscula) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bolqarıstan şəhərləri
1000px
Venesuela mətbəxi
thumb|right|250px|Corocoro Venesuela mətbəxi — Amerika qitəsinin xalqları, Avropadan gələnlərin adətləri və Afrika, Asiya mətbəxinin bəzi elementləri əsasında formalaşıb. Bir çox Latın Amerikası ölkələri kimi burada da mətbəxin əsasını ət, qarğıdalı, düyü, kartof, xüsusi bananlar və müxtəlif kombinasiyalarda istifadə olunan bir çox ərzaqlar və ədviyyatlar tutur. Venesuelanın milli yeməkləri acı, tutumlu, eyni zamanda çox yüngüldür. Yerli qəlyanaltılar və yüngül yeməklər əsasən "arepa" (qarğıdalı kökəsi) və ya "tamale"dən ibarətdir. Onların içinə cürbəcür qarnir – ət, balıq, yumurta, pendir və ərzaqlar töküb bükürlər. Çox vaxt kökələr çörək əvəzi, hətta sousu götürmək üçün qaşıq rolunda istifadə olunur. Turistlərə, həmçinin "aquakate-relenyo-kon-kamarones" – içi krevetlərlə doldurulmuş avokadodan, "sankoço" – tərəvəz və ətdən, ya balıqdan hazırlanmış qatı şorbadan, ya da alabalıqdan dadmaq məsləhətdir.
Ət – Venesuela mətbəxinin ikinci mühüm məhsuludur. Burada quş, donuz, mal ətindən müxtəlif yeməklər, şorbalar hazırlanır. Venesuelanın milli yeməyi "pabellin-kriolyo" hesab olunur. Yeməyin tərkibinə mal əti, düyü, qara paxla, qızardılmış banan daxildir. Desertə, adətən qaymaqla təzə çiyələk və ya quava, tərəvəzlər və yaşıl avokadodan "quasakaça", "kuesilyo" (meyvəli piroq) və s. verirlər. Venesuela kakaosu dünyada ən yaxşılardan hesab olunur. Demək olar ki, kakaonun hamısı Avropaya ixrac olunduğundan burada onu tapmaq çox çətindir. Çoxlu sayda müxtəlif meyvələrdən: papayya, qarpız, manqo, banan, ananas, quava, portağal və çiyələkdən "uqos" adlı meyvə şirələri hazırlanır.
Bulbophyllum odoardii
(Bulbophyllum odoardii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ağgöl (Ağstafa)
Ağgöl (keçmiş adı: Xutor) — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Uldis Berzinş
Uldis Berzinş (Uldis Bērziņš; ) — latış şair və tərcüməçi.
Musa ağa Şəmsəddinski
Musa ağa Məmməd ağa oğlu Şəmsəddinski — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin zabiti, dövlət xadimi.
Həyatı
Musa ağa Məmməd ağa oğlu 15 fevral 1896-cı ildə Yelizavetpol quberniyasının Qazax qəzasının Şınıx kəndində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini kəndlərində almışdı, 1908-ci ildə Gəncədəki Müsəlman Müəllimlər Seminariyasına daxil olmuşdu. Seminariyanı bitirən Musa ağa 1916-cı ildə Bakı Xeyriyyə Cəmiyyətində çalışaraq Birinci Dünya müharibəsində İran cəbhəsindəki döyüşlər nəticəsində yurd-yuvalarından didərgin düşən qaçqınlar və zərərçəkənlərin problemlərinin həll edilməsi, onlara yardım göstərilməsi ilə ilgilənmişdi.
Uldis Berzinş
Həyatı
Uldis Berzinş 1944-cü il may ayının 17-də Latviyanın paytaxtı Riqa şəhərində anadan olub. Latviya Universitetində latış filologiyasını öyrənib. İlk şeirlər toplusu 1980-ci ildə işıq üzü görüb. 1968–1971-ci illərdə Leninqrad Universitetinin Şərqşünaslıq kafedrasında türk dilini öyrənib. Moskva Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq və afrikaşünaslıq şöbəsində (fars və türk dilləri) təhsil alıb. Daşkənd Dövlət Universitetində (özbək dili üzrə), Reykyavik Universitetində (island dili üzrə), eləcə də Çexoslovakiyanın, İsveçin və digər ölkələrin universitetlərində oxuyub.
Musa ağa Şəmsəddinski
Hərbi fəaliyyəti
M. Şəmsəddinskinin komandir olduğu dəstə 1920-ci ilin martında Qarabağa hücum edən daşnak ordusu ilə mübarizə aparmaq üçün ora göndərilir. M. Şəmsəddinskinin başçılıq etdiyi dəstə hətta Ermənistan ərazisinə – Şəmsəddin rayonuna gedərək orada erməni daşnak bandasını darmadağın edir, bandanın başçısı poruçik Sergeyevi diri tutub Milli Ordumuzun Gəncədəki Xüsusi Şöbəsinə təhvil vermişdi. Həmin dəstə 1920-ci il aprelin sonunda Naxçıvana göndərilmişdi, lakin Şərur bölgəsində qeyri-bərabər döyüşdə daşnak ordusunun təzyiqi altında məcburən Şahtaxtı körpüsü vasitəsilə Araz çayından əvvəlcə İranın Maku şəhərinə, oradan isə Türkiyə ərazisinə – Bəyazitə, sonra da Ərzruma getmişdi.
Uldis Berzinş
Həyatı
Polyak, rus, qədim island, türk, azərbaycan, türkmən, fars, qədim yəhudi, ərəb dillərindən tərcümələr edir, ivriti, tatar və çuvaş dillərini bilir.
Musa ağa Şəmsəddinski
Hərbi fəaliyyəti
M. Şəmsəddinski orada kömək üçün RSFSR-in səlahiyyətli nümayəndəsinə müraciət etmişdi. Bu, 1920-ci ilin mayında baş vermişdi. Artıq Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulmuşdu. Ankara ilə danışıqlardan sonra M. Şəmsəddinskinin dəstəsinə Azərbaycana qayıtmağa icazə verilmişdi.
Uldis Berzinş
Həyatı
Berzinş İncilin tərcüməsi məsələlərinə dair Amsterdam açıq universitetində keçirilən beynəlxalq seminarda, Quranın tərcüməsi məsələlərinə dair Lund universitetində təşkil olunan forumda iştirak edib. 2002-ci ildən Latviya Universitetinin müasir dillər fakültəsində türk dilini tədris edir.
Musa ağa Şəmsəddinski
Hərbi fəaliyyəti
Bacarıqlı komandir olan Musa ağa Şəmsəddinskini 1920-ci ilin avqustunda Azərbaycan SSR hərbi dəniz komissarının əmri ilə Tovuza batalyon komandirinin müavini göndərdilər. O, eyni zamanda Tovuz Qəza Partiya Komitəsi yanında xüsusi təyinatlı dəstənin də komandiri təyin edilmişdi.
Uldis Berzinş
Həyatı
Uldis Berzinş incil kitabları olan İovanın kitabı, Psaltiri, Solomonun pritçalar kitabını, Ekklesisastın kitabını latış dilinə tərcümə edib. 2009-cu ildə Quranın 15 ildir ki, üzərində işlədiyi tərcüməsini tamamlayıb və kitab 2011-ci ildə nəşr olunub.
Musa ağa Şəmsəddinski
Siyasi fəaliyyəti
1921-ci il martın 2-də Kommunist partiyasına daxil olan M. Şəmsəddinski tezliklə rəhbər vəzifələrə təyin olunmuşdu. O, 1921–23-cü illərdə əvvəlcə Tovuz Qəza İcraiyyə Komitəsi sədrinin müavini, sonra da Tovuz və Şamaxı rayon icraiyyə komitələrinin sədri işləmişdi. M. Şəmsəddinski AKP MK və Azərbaycan MİK-in qərarı ilə 1923–25-ci illərdə Ağdam və Lənkəran Qəza İcraiyyə Komitələrinin sədri olmuşdur. Sonra onu XDİK-ə göndərmişlər. Azərbaycan Xalq Daxili İşlər Komissarlığının 3 mart 1925-ci il tarixli 28 saylı əmri ilə Musa Şəmsəddinski respublika Milis İdarəsinin rəisi təyin edilmişdir. O, bu vəzifədə 13 oktyabr 1926-cı ilədək çalışmış və bütün bacarığını milis kadrların yetişdirilməsinə sərf etmişdir.
Uldis Berzinş
Həyatı
Berzinşin şeirləri alman, isveç, eston, litva, çex, ingilis, island, bolqar, Azərbaycan və ukrayna dillərinə tərcümə olunub.
Musa ağa Şəmsəddinski
Siyasi fəaliyyəti
Sonrakı 1926–28-ci illərdə M. Şəmsəddinski Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin təşkilat şöbəsi müdirinin müavini, 1928–30-cu illərdə Respublika Yerquruluşu İdarəsinin rəisi, Xalq Torpaq Komissarlığının kollegiya üzvü, 1930–31-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsi kollegiyasının üzvü, 1931–32-ci illərdə Azərbaycan SSR Xalq Torpaq Komissarının müavini, 1933–34-cü illərdə Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti işlər idarəsinin müdiri, 1934–38-ci illərdə isə Azərbaycan SSR MİK katibi vəzifələrində fəaliyyət göstərmişdi, lakin 1938-ci il yanvarın 4-də onu qəflətən həbs etmişlər.
Musa ağa Şəmsəddinskinin həbsi
Musa Şəmsəddinskini 15 ay istintaq etmişdilər. Özü də saxta şahidlər və ittihamlar vasitəsilə. Bu haqda Musanın həbs düşərgəsindən Moskvaya – ÜİK(b)P MK yanında Partiya Nəzarət Komissiyasının sədri A. A. Andreyevə yazdığı 25 may 1941-ci il tarixli məktubda bəhs olunur. Məktubda bildirilirdi ki, Azərbaycan SSR-in sabiq xalq daxili işlər komissarı Mixail Bayevin (əsl soyadı Yakov Kaminskidir – İ. Ə.) xüsusi tapşırığı ilə onun istintaqı saxtalaşdırılaraq işinin aparılması XDİK-in 5-ci şöbəsinin rəisi Aslan Kasparova tapşırılmışdı. Musa Şəmsəddinski sonralar – 30 noyabr 1954-cü ildə bəraət aldıqdan sonra yenidən partiya sıralarına bərpa olunmaq üçün Azərbaycan KP MK-nın katibi İmam Mustafayevə yazdığı məktubda da başına gətirilmiş dəhşətli repressiya tədbirlərindən ətraflı bəhs edib. Məlum olurdu ki, onun həbs edilməsinə səbəb o zaman Azərbaycan SSR-in xalq daxili işlər komissarı vəzifəsində işləyən Y. Sumbatov – Topuridze ilə münasibətlərinin kəskinləşməsi olmuşdur. M. Şəmsəddinski Y. Sumbatovun ov tüfənglərini dəyişdirmək tələbini yerinə yetirməmişdi. Bundan sonra Y. Sumbatov-Topiridze onu harada gəldi haqq-nahaq söyüb-yamanlayır, belə bir fikir yayırdı ki, guya M. Şəmsəddinski Yejovun (keçmiş SSRİ xalq daxili işlər komissarı, sonralar "xalq düşməni" kimi güllələnmişdir göstərişi ilə Qaradonlu (indiki İmişli) rayonundan həbsə alınmış adamları icazəsiz buraxmaqda günahlandırırdı. Sən demə, həmin şəxslər Sumbatovun bilavasitə göstərişinə əsasən həbs ediliblərmiş, lakin onları M. Şəmsəddinski yox, günahsız olduqlarına görə MK-nın komissiyası azad etmişdi.
Cavanşir qalası
Cavanşir qalası — İsmayıllı rayonunda yerləşən tarixi abidə. Rayonun qədim dövrlərə aid tarixi abidələrinin böyük əksəriyyəti Albaniya tarixinə aiddir. Məlumdur ki, Albaniya tarixinin son dövrləri, onun əsas vilayətlərindən olan Girdiman vilayəti və tanınmış sərkərdəsi Cavanşirin adı ilə bağlıdır. Qala 7-ci əsrdə tikilmişdir.
Musa ağa Şəmsəddinski
Musa ağa Şəmsəddinskinin həbsi
Musa ağa Şəmsəddinski "xalq düşməni" kimi həbs edilərək sürgünə göndərilmişdi. O, 1938–55-ci illərdə Komi MSSR-də və Krasnoyarsk Diyarında sürgündə olmuşdu.
Bəraət aldıqdan sonra
M. Şəmsəddinski həbsdən qayıtdıqdan sonra 1955-ci ilin mayından 1957-ci ilin martınadək Bakı Kinostudiyasında "Azərbaycan SSR Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Sərgisində" adlı xüsusi sifarişli kinojurnalın direktoru, 1958-ci ilin avqustundan ömrünün sonunadək Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında dini işlər və rus pravoslav kilsəsi ilə iş üzrə şuraların müvəkkili işləmişdir. M. Şəmsəddinski 18 fevral 1974-cü ildə 78 yaşında Bakıda vəfat etmişdir.
Cavanşir qalası
Qafqaz Albaniyasında Mehranilər sülaləsinin hakimiyyəti dövründə hökmdar Cavanşir tərəfindən tikdirilmişdir və buna görədə qala onun adını daşıyır. Qalanın inzibati mərkəz kimi istifadə olunduğu güman edilir.
Musa ağa Şəmsəddinski
Bəraət aldıqdan sonra
Musa ağa Tehran xanımla ailə qurmuşdu. Şəmsi ağa adlı oğlu, Naziyə xanım adlı qızı var.
Mükafatları
Musa ağa Şəmsəddinskinin xidmətləri yüksək qiymətləndirilmişdi. O, 1967-ci ilin noyabrında Lenin ordeni, 1968-ci ilin fevralında isə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin "Fəxri fərman"ı ilə təltif edilmişdi.
Cavanşir qalası
Qala İsmayıllı rayonunun Talıstan kəndindən 4 km şimalda, Ağcaçayın sağ sahilində yerləşir. Əsas hissə "içqala"dan ibarətdir. Əsas hissənin cənub divarlarının qalınlığı 2 m, hündürlüyü isə 10 m-dən çoxdur. Düzgün olmayan çoxbucaqlıyla "içqala" dağın ən hündür yerində tikilmişdir. Qalanın şimal qurtaracağında eni 2 m, uzunluğu isə 50 m olan divar çıxıntı var. Divar silindirvari bürclə tamamlanır. Müdafiə istehkamıdır. Qaladan təqribən 7 km məsafədə yerləşən "Qız qalası"na yeraltı yolun olması güman edilir. Qalanın həyətində heç yanda tapılmayan nadir güllər və bəzək ağacları bitir. Qalanın qərb divarları sürüşmə nəticəsində uçub dağılmışdır. Sahəsi təqribən 2 ha-dır. Qalada diametri 8 m-ə çatan 6 bürc var. Qalaya getmək üçün Talıstan kəndinə qədər avtomobillə, kənddən qalaya qədər olan 4 km. məsafəni isə piyada və ya atla qət etmək lazımdır.
Cavanşir qalasının tam sxemini ilk dəfə olaraq 1963-cü ildə coğrafiya elmləri doktoru, professor Ramazan Tarverdiyev bussol planaalma yolu ilə tərtib etmişdir.
Niyalqala
Qala İsmayıllı rayonu ərazisində yerləşir. Qalanın Qafqaz Albaniyası dövründə tikildiyi və əsas yaşayış yerlərindən biri olduğu mənbələrdə qeyd olunub. Uzun bir dövr ərzində yaşayış yeri kimi istifadə olunan qalanın xarabalıqları indi dı qalmaqdadır.
Əl-Məsudi Şirvanşahın Qabh dağındakı Niyal adlanan qalasını xatırladır və onun "dünyada misli-bərabəri olmayan qala" olduğunu göstərir. Niyalqaladan bir fərsəng aralı, ondan 7–8 km şərqdə şahın zindanının yerləşdiyi daha bir möhkəm qala, ehtimal ki, Sulut qalası yerləşirdi.
Bernar Verlak
Bernar Verlak - Fransız Karikaturist və jurnalist. Charlie Hebdo jurnalının əməkdaşı. 2015-ci il 7 yanvar tarixində "Charlie Hebdo" dərgisinə edilən silahlı hücum zamanı öldürülüb.
Göyçə-Zəngi kaskadı
Göycə-Zəngi kaskadı — Ermənistan (Qərbi Azərbaycan) ərazisindən axan Zəngiçay üzərində yerləşən kaskad SES. Kaskad 8 SES ibarətdir. Bunlardan altısı Razdan çayı üzərində, ikisi isə Artaşat irriqasiya kanalı üzərində yerləşir.
Göyçə SES
Bəzi mənbələrdə Göl SES adlanır. Kaskadın ən əhəmiyyətli SES-dır. Stansiya 34,2 МVt güçə hesablansada, faktiki isə 24 МVt güçə malikdir. Tikintisinə 1940 ildə başlansada, yalnız tikinti İkinci Dünya müharibəsindən sonra başa çatdırılmışdır. Yeraltı qurğulara sahibdir.
Razdan SES
Əvvəllər Atarbekyan SES adlanırdı. Ardıcıllığına görə ikincidir. Güçü 81,6 МVt-dır. İstifadəyə 1959-cu ildə istifadəyə verilmişdir.
Argel SES
Əvvəllər Gümüş SES adlanırdı. Kaskadda ardıcıllığına görə üçüncüdür. Güçü 224 МVt-dır. Kaskadın və Ermənistanın ən böyük güçə malikdir. İlk aqreqat 1953 ildə istifadəyə verilmişdir. 1995-ci ildə burada qəza baş vermişdir.
Arznin SES
Kaskadda yerləşən və Arznin adlanan SES. Ardığıcıllığına görə dördüncüdür. SES-nın güçü 70,6 МVt-dır. SES ilk dəfə 1956-ci ildə işə buraxılmışdır. Su anbarı yeraltı tikililərə sahibdir
Kanaker SES
SES İosif Andeeviç Ter-Astvasatryanın adını daşıyır. Ardıcıllığına görə beşinvidir. Ermənistan ərazisində istifadəyə verilən ən qədim SES-dır. SES 1936-cı ildə istifadəyə verilmişdir. Maksimal güçü 100 МVt təşkil edir. İrəvan şəhəri yaxınlığında yerləşir. Ermənistan üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Şəhərin su təhcizatında mühüm rol oynayır.
İrəvan SES-I
Tikilmə anına qədər İrəvan SES № 3 və ya İrəvan SES adlanırdı. 1926-cı ildə istifadəyə verilmişdir. İrəvan şəhərinin mərkəzində yerləşirdi. Strateji əhəmiyyəti əsasən onun şəhər mərkəzini enerji ilə təmin etməsi ilə əlaqədardıe. Hazırda SES-nın təmiri planlaşdırılır. Bundan sonra güçü 1,5—1,8 МVt artmalıdır.
İrəvan SES-II
Kaskad üzərində yerləşən SES-sı. 1932-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Artaşat irriqasiya kanalı üzərindı yerləşir. Üzərində bir hidroaqreqat yerləşir. Güçü 2,4 MVt-dır.
İrəvam SES-III
thumb|300px|İrəvan SES-3 Artaşat irriqasiya kanalı üzərində yerləşir. Güçü 5 MVt-dır. 1955-ci ildə istifadəyə verilmişdir.
İrəvan SES ilk dəfə 1923-cü ildə tikilməyə başlamışdır. İlk dəfə isə 1926-cı ildə istifadəyə verilir. İkincisi isə 1929 -cu ildə ildə verilmişdir.
Züvüc
Züvüç — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı ilə Lerik rayonunun Züvüc kəndi Osyedərə kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Züvüc kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.
Toponimiyası
"Züvüç" sözünün talış sözü olması və "güclü", "qüvvətli" mənasında işlənməsi ehtimal edilir.
Beştalı (Salyan)
Beştalı — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Züvüc
Tarixi
8 fevral 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Züvüc kəndi Osyedərə kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, həmin kənd mərkəz olmaqla Züvüc kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmış, Osyedərə kənd inzibati ərazi vahidinin Arta, Çeşman və Zövnə kəndləri Züvüc kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir. Züvüç kəndinin tarixi çox qədim zamanlarla səsləşir. Bu kəndin əsasını İrəc adlı şəxs qoymuşdur. Həmin məşhur nəslin davamçılarından hətta qonşu ölkələrdə də yaşayanlar var. 1938-ci ilədək Züvüç kəndi və onunla qonşuluqdakı 11 kənd Vərgədüz (indiki Yardımlı) rayonunun tərkibində olub. Bu kəndlər sonradan məsafə baxımından xeyli uzaq Zuvand (indiki Lerik) rayonuna birləşdirilmiş və beləliklə inzibati ərazi vahidlərinin bölgü prinsipi pozulmuşdur. Züvüç sözü talışca "güclü", "qüvvətlı" mənasını bildirir.
Beştalı (Salyan)
Tarixi
Yerli əhali arasında Yaxa (sahil) Beştəli də adlandırılır. XIX əsrə aid sənədlərdə Ərəb Beştalu və ya Beştalu kimi qeydə alınan bu yaşayış məntəqəsinin Ərəb Balaoğlan və Ərəb Qardaşbəyli kəndlərinin camaatı tərəfindən salınması haqqında məlumat vardır. 1933-cü ildə Beştalı Salyan kimi qeydə alınmışdır. Oykonimin beş və talı ("tala" sözünün variantı) sözlərindən düzəldiyi və "beş tala" mənasını ifadə etdiyi ehtimal olunur. Türk dillərində tal və tala sözlərinin "düz", "kəndir", "qat, lay, mərtəbə" mənalarında işlənməsi də məlumdur.
Züvüc
Tarixi
Züvüç Lerik rayonunun abad kəndlərindən sayılır. Çoxsaylı əhalisi olan bu kənd Pornayım adlanan bölgənin əhatə etdiyi yaşayış məntəqələrinin hamısından bir sıra cəhətləri ilə fərqlənir. Kənddə orta məktəb, xəstəxana, kitabxana, rabitə şöbəsi, mədəniyyət evi, məişət və digər xidmət obyektləri fəaliyyət göstərir.
Pornayım bölgəsi tarixən taxılçılıq məskəni, bərəkət, bolluq diyarı olub. "Pornayım" ("pür" farsca "dolu", "çox", "nəim", ərəbcə "nemət", "bolluq" mənasında yozulur) sözü "bolluq diyarı" deməkdir. Bu sözün talış mənşəli olduğu da güman edilir.
Beştalı (Salyan)
Coğrafiyası və iqlimi
Kür çayının sağ sahilində düzənlikdə yerləşir. Çayın sahilində Tuğay meşəsi vardır. Qonşu kəndlər Cəngan və Kür Qaraqaşlı kəndləridir.
Züvüc
Coğrafiyası və infrastrukturu
Züvüç kəndi rayon mərkəzindən 32 kilometr şimal-qərbdə, Peştəsər silsiləsinin dağətəyi çökəkliklərinin birində, xüsusi geocoğrafi mövqeyə malik bir məkanda, əyalətin Pornayım bölgəsində yerləşir. Başlanğıcını Kömürgöy və Şahnişin yaylaqlarından götürən Alar çayı Şərətük çayıilə birlikdə bu ərazidən keçərək Viləşçaya qovuşur. Züvüç kəndi həmçinin Yardımlı rayonunun bir sıra kəndləri ilə qonşudur və həmin rayonun 12 kilometrliyindədir.yerləşir. Deyilənə görə, keçmişin qanlı müharibələrindən, yadelli işğalçıların hücumlarından qorunmaqda bu ərazinin əlverişli imkanları varmış. Qədim zamanlarda dağ yüksəkliklərində müdafiə məqsədi ilə qazılmış səngərlərin izləri bunu bir daha sübut edir.
Beştalı (Salyan)
Din
Kənddə "İmam Hüseyn" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
İttifaq Partiyası (Tatarıstan)
Tatar Milli Azadlıq İttifaq Partiyası 1990-cı ilin aprel ayında Tatarıstan MSSR-da əsası qoyulan siyasi partiya. 3 yanvar 1992-ci il tarixində rəsmi olaraq qeydiyyatdan keçmişdir. İttifaq Tatarıstanda yaradılmış ilk qeyri-kommunist partiya olaraq tarixə keçmişdir. Bu ad Çar Rusiyası nın parlamentində (Duma) müsəlman partiyası olmuş İttifaqi-əl-Müslimin partiyasının şərəfinə verilmişdir.
Züvüc
Coğrafiyası və infrastrukturu
Kəndin üstündəki halqavari gədiklər bir növ amfiteatrı xatırladır. Yuxarıdan şiş qayalara söykənmiş, aşağıda dağ çayınadək uzanan yarğanlar boyu salınmış kənd, elə bil, nə vaxtlarsa gədiklərin səviyyəsindən qoparaq ayrılmış və çökəkliyə enmişdir.
İttifaq Partiyası (Tatarıstan)
Partiya aşağıdakı vəzifələri yerinə yetirməyi qarşısına məqsəd qoymuşdur:
Partiyanın lideri Fəvziyə Bayramova dır. O, bu partiyaya 20 ildən daha çox müddətdir ki, rəhbərlik etməyə davam edir. İttifaq Partiyasının mətbu orqanı 1993-1998-ci illər aralığında fəaliyyət göstərmiş "Altın Urda" qəzeti olmuşdur.
Züvüc
Coğrafiyası və infrastrukturu
Kənddən yuxarı zirvəyə qalxanda xəyalən qarşıdakı dağların o üzündəki qoca Savalanla üz-üzə dayanırsan. Buradan baxanda yaylaqlar bütün əzəməti ilə görünür. Qız və Oğlan qalaları gədiklərdən daha aydın seyr edilir.
Ətrafındakı qonşu kəndlərlə bitişik halda olan Züvüç, əslində, bu kəndlərlə əzəldən qaynayıb-qarışmış, adamların dərd-səri və xeyir-şəri birlikdə keçmişdir. Bu kəndlərin gözəlliyini və füsunkarlığını artıran o idi ki, Alar çayı ərazini tam ortaya bölür, on iki parça kəndi bir nöqtədə – inzibati ərazinin mərkəzi sayılan Osyodərə kəndində birləşdirirdi. Dəniz səviyyəsindən təxminən 2400 metr yüksəkliklərdən köpüklənə-köpüklənə axıb gedən bu dağ çayı bir neçə yerdə hündür şəlalərdən tökülür, aşağı düşdükcə haray-həşir qoparmadan Qaraçaya və Şərətükə, oradan da Viləşçaya qovuşmağa tələsir. Alar çayının suyunu çay daşları, çınqıllar duruldur və saflaşdırır. Yüzlərlə ailə bu dağ çayının hövzəsində əkib-becərdiyi məhsullar hesabına ruzi əldə edir. Bülüdülün möcüzəli narzan tipli mineral bulağı da əsrarəngiz meşələrin ayağında – iki dağ çayının qovuşduğu yerdədir.
Züvüç kəndinin müfəssəl tarixini öyrənmək üçün əlimizdə elə bir elmi mənbə yoxdur. Təqribi araşdırmalar, mövcud türbələr, oradakı daş abidələr bizə deməyə əsas verir ki, bu ərazinin digər yaşayış məskənləri kimi, tarixi keçmişi çox qədim zamanlarla bağlıdır.
Kəndin iki qəbiristanlığından biri qədim tarixdən xəbər verir. Köhnə məzarlar islami qaydaları əks etdirir. Qəbirlərin içərisinin dörd tərəfdən daşla hörülməsinin şahidi olursan. Türbə "Qələmə" adı ilə tanınır. Fikrimizcə, "Qələmə" sözü hazırda dilimizdə işlənən "qələmə" sözüylə eyniyyət təşkil etmir. Bu söz, əslində, Azərbaycan türklərinin işlətdiyi "qalamaq" sözünün təhrif olunmuş formasıdır. Yaşlı adamların tez-tez işlətdikləri "yerə qalaram" ifadəsi də buna bir daha aydınlıq gətirir. Yəni "yerə yıxmaq", "torpaq üstə uzatmaq", "torpağa basdırmaq" mənasını bildirən bu söz yerli şivə ilə "qələmə" şəklinə salınmış və beləcə də tələffüz edilmişdir. Arxiv materiallarında Züvüç kəndi barəsində müxtəsər də olsa, məlumat vardır. Bu qeydlər nisbətən yaxın bir dövrə, XlX əsrin ikinci yarısına aiddir.
Züvüç kəndinin əsasını İrəc adlı şəxs qoymuşdur. İrəc, deyilənlərə görə, vaxtilə Cənubi Azərbaycandan köçüb gəlmişdir. Əlbəttə, bu, bir fərziyyədir. Şübhə yoxdur ki, kəndin ilk sakini İrəc olub. Çox sonralar isə bu kəndə müxtəlif tayfalar gəlib məskunlaşmışlar. Güman edilir ki, yayı yaylağa çıxıb, qışı arana enənlər burada maldarlıqla məşğul olmuş, daimi oturaq həyat keçirməmişlər. Ərazidəki əhalinin əksəriyyətinin, habelə aran-yaylaq gəzib köçəri həyat sürənlərin milliyyətcə talışlar olması zənn edilir.
İrəc Züvüç kəndində həmişəlik məskunlaşandan sonra buraya kənardan gələnlərin sayı getdikcə artmış, kənd sürətlə böyümüşdür. Hazırda Züvüç kəndində yaşayan əhalinin əksəriyyətinin ulu babaları sayılan İbrahim və Nurməmməd XIX əsrin ikinci yarısında Cəlilabad (Astraxanbazar) rayonundan köçüb gəlmişlər.
Züvüç kəndinin tarixi keçmişindən danışanlar kəndin ətrafının sıx meşəliklər olduğunu da qeyd edirlər. "Kəlalə" adlı yerdə qazıntı zamanı üzə çıxan saxsı qablardan və küp qəbirlərdən məlum olur ki, buralar keçmiş insanların yaşayış məskəni olmuşdur. Kəndlərdəki türbələrdə qəbir daşları ilk yaşayış dövrlərinə aid əyani sübutlardır.
Məskunlaşma dövründə əcdadlarımızın buralarda əkinçilik və heyvandarlıqla, xüsusən çəltik əkib becərməklə məşğul olmaları açıq-aşkar bəlli olur. Ərazidən keçən dağ çayının adı "Şərətük" adlanır. "Şərətük" sözünün tərkibindəki "tuk" talışca "çəltik" mənasını bildirir. Çəltik sahələrinə uzaq məsafələrdən çəkilmiş su arxlarının izi indi də durur.
Züvüç kəndindən dağlara – Semahoniyə sarı qalxarkən yurd yerlərini, düşərgələrin hər birini aydın müşahidə edir, o vaxtlar köçəri həyat sürənlərin aran-yaylaq gəzib güzəran keçirdikləri qənatinə gəlirsən. Yaylaq yolları boyu "Kiçik bazar", "Böyük bazar" deyilən düşərgələrdə dayanıb istər-istəməz keçmiş əsrlərə boylanır, tarixləri nəzərdən keçirərkən açıq-aşkar görürsən ki, Ərdəbil, Təbriz kimi qədim mədəniyyət və ticarət mərkəzlərinə gedən karvan yollarının biri də buralardan keçirmiş. Düşərgələrdə bazar açıb ticarətlə məşğul olanlar, şübhəsiz ki, ikiyə parçalanmış Azərbaycanın deyil, bütöv bir ölkənin övladlarıymışlar.
Lerikin Pornayım deyilən bu ərazisi, fikirmizcə, mərkəz şəhərlərə uzaq olduğuna görə, elmin, mədəniyyətin ziyasından xeyli müddət kənarda qalmış, yüzilliklər ərzində məktəb, elm və mədəniyyət bu yerlərə gec ayaq açmışdır.
Züvüç kəndinin qəbiristanlığında və onunla qonşu olan kəndlərin ərazilərində hələ heç bir kəsin tədqiq etmədiyi müqəddəs tarixi yerlər vardır. "Pirə Movla", "Seyid Xoca", "Qəqə Musa", "Havzava", "Pirə Yusub", "Mukon", "Hind honi" əsrlərin yaddaş kitablarıdır. Onlar yerləşdikləri geofiziki və geocoğrafi quruluşuna və ya tərtibatına görə də diqqəti cəlb edir. Türbələrdəki qoç heykəlləri, qızılbaşları təmsil edən qəbir daşları və daşlar üzərindəki qədim yazılar bir daha sübut edir ki, bu yerlər geniş tədqiqata ehtiyacı olan ərazilərdir və burada kifayət qədər maddi-mədəniyyət nümunələri vardır.
Deyilənə görə, bu ərazidə nə vaxtsa sıldırımlı dağlar arasında iri dəryaça olub. Adamlar qayıqlardan istifadə etmişlər. İndiki "Səpik" adlı yerdə Səpləkəran kəndi varmış. Oradan qayıqla Əvçə kəndinə gedər və geriyə qayıdarmışlar. Qayıqlar hər iki tərəfdə sahilə çıxarkən palıd ağaclarına bağlanarmış. Bir kənddə hadisə baş verəndə digər kəndə şeypur çalmaqla xəbər verərmişlər. Həmin ərazidə "Doribərə" adlı yerdə o vaxtlar dəryaçalar olması və dor ağacı olan qayıq-gəmilərdən istifadə edilməsi kimi faktları təsdiq edən digər mülahizələr fərziyyələri bir daha gerçəkləşdirir (Doribərə və Əvçə vaxtilə kənd olub – R.S.). Dağlara sarı getdikcə çox-çox qədimlərdən soraq verən möhtəşəm qalalar, daş təndirlər, daşlaşmış təndir şişləri, xəmir kündələri, at axurları, atların bağlandığı daşlaşmış mıxlar, daş yataqlar və kahalar sirləri aça bilən dərin ixtisaslı tədqiqatçıların yolunu gözləyir.
Əfsanələrdə söylənilir ki, axurlarda bağlanan "Dədə Qorqud"dakı boynu uzun bədöy atlar susayan zaman boğazlarını uzadıb aşağıdakı Sorsçayın suyundan içərmişlər.
Qız və Oğlan qalaları Lerikin bu bölgəsinin qədimliyinə dəlalət edən ən gözəl faktdır. Sərt keçidləri, aşırımları və zəhmli görkəmi olan daş qalalar bir-birindən müəyyən məsafələrdə yerləşir.