cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Quba xanlığı
Mərkəzi idarə aparatı
Xanlığın idarə olunmasına məhkəmə böyük yer tuturdu. Məhkəmə sistemi demək olar ki, bütünlüklə ruhanilərin nəzarəti altında idi. Şəriət məhkəmələrinə əsasən kənd, mahal qazıları və xanlığın baş qazısı başçılıq edirdi. Məhkəmədə müsəlman hüququ böyük təsirə malik idi. V. İvanevko yazırdı ki, "daha çox adi hüquq əsnasında və öz bildiyi kimi hərəkət edən xanların özləri də, bir çox hallarda alim axundların məsləhətinə qulaq asır və hətta bir qədər dolaşıq və mürəkkəb işləri onların mühakiməsinə verirdilər."
Ordu
Xan hakimiyyətinin əsas dayağı ordu idi. Digər Azərbaycan xanlıqlarında olduğu kimi Quba xanlığında da silahlı qüvvələrin özəyini xan qvardiyası, maaflar və bəy drujinaları təşkil edirdi. V. M. İvanenko yazırdı: "Xan qoşunları adını çəkdiyimiz maaflardan, lazım gəldiyi təqdirdə onlara qoşulan kəndləri və mahalları idarə edən bəylərin silahlı dəstələrindən ibarət idi. Bu üsulla təşkil olunan qoşunun əsgərləri öz təsərrüfatlarından yalnız qısa müddətə ayrılır və qarət olunmuş qənimətlərə və vergilərdən azad edilmək, müxtəlif növlü xırda icarələr və s. şəklində xüsusi xan lütfü ilə təlif olunurdular." Quba xanı böyük miqdarda silahlı nökərə və maaflara malik idi.
Xanlığın qüdrəti onun malik olduğu hərbi qüvvənin miqdarı və keyfiyyətindən asılı idi. Qismən yüksək ruhlu, yaxşı silahlanmış və bacarıqlı döyüşçülərə malik olmayan xanlıq, şübhəsiz ki, uzun müddət öz istiqlaliyyətini qoruya bilməzdi. Hərbi qüvvə təkcə xarici təhlükədən qorunmaq üçün deyil, həm də daxili əmin amanlığı qorumaq üçün lazım idi. Məhz buna görə də hərbi qüvvələr haqqında qayğı xanlığın başlıca vəzifəsi sayılırdı. Ordu müharibə başlanması ərəfəsində yığılırdı. Naiblər, tayfa başçıları və iri feodallar xanın tələbini eşidən kimi ona döyüşçü yollamalı idilər. Quba xanlarının sərəncamında 10 mindən 25 minə qədər silahlı döyüşçü ola bilirdi.
Daimi döyüşçülər silahı, atı və döyüşçü üçün lazım olan digər ləvazimatı divanxanadan alırdılar. Onlar günün müəyyən hissəsini hərbi təcrübələrəni artırmaq məqsədilə təşkil olunan təlim keçməklə məşğul olurdular. Quba xanlığında hərbi nökərlər – xan qvardiyasının özəyini təşkil edirdilər. Xanlıqda hərbi nökərlərlə yanaşı "namnayz" da var idi. Onlar hərbi əməliyyatlar zamanı tam silahlanmış şəkildə xanın süvari qoşununda vuruşurdular. Buna görə də heç bir digər mükəlləfiyyət daşımır və vergi ödəmirdilər.
Daimi silahlı qüvvələr qismən müasir silahlarla silahlanmışdılar. Bununla bərabər ata-babadan qalmış döyüş alətlərindən də istifadə olunurdu. Qoşun müxtəlif tipli və markalı "dayandoldurum" tüfənglərlə silahlanırdı. Tüfəngçilər xan qoşunundan ön sıralarda yeriyir, xanın keçəcəyi yerlərdə təhlükəli və şübhəli hadisələri aradan qaldırırdılar. Tüfəngçi dəstəsində başçılıq edən zabit "tüfəngçi başı" adlanırdı. Daimi qoşun "zənburək" adlanan yüngül və dəvələrin üstündə daşınan toplara malik idi. Qoşun üzərində ali komandanlıq xana məxsus idi. Qoşun on, yüz və min nəfərə ayrılırdı. Bu dəstələrə müvafiq olaraq onbaşı, yüzbaşı və minbaşı başçılıq edirdi. 200px|thumb| [[Azərbaycan milli geyimləri|Qubalı müsəlman xanımın geyimi, XVIII əsrin II yarısı, Azərbaycan Tarix Muzeyi |alt=]]
Xanlıqda daimi qoşundan başqa divanxanada soyuq silahlarla silahlanmış bir çox yasavul, fərraş və nökərlər də var idi. Yasavul xan bir yerdən başqa yerə keçərkən onun keçəcəyi yolları mühafizə edən və xanın ətrafında dolaşan şəxslərə, fərraş isə divanxanada təmizlik işlərinə baxan və daxili qayda-qanuna nəzarət edən şəxslərə deyilirdi. Xan qoşunlarının tərkibində muzdlular da olurdu. Adətən muzdlular dağıstanlı döyüşçülərdən toplanırdı. 1770-ci ilin aprelində Fətəli xanın 10 min muzdlu döyüşçüsü vardı. Muzdlular baha başa gəlir və az etibarlı olurdular.
Etnik tərkib
Xanlığın bir neçə kəndində — Rustov mahalının Kilvar, Müşkür mahalının Birinci və İkinci Baraxum, Qaracağlı, Böyük və Balaca Xaçmaz, Qaraqurdlu kəndlərində erməni yaşayırdı. Onların bir qismi qriqoryan iran dilli tatar, digər qismi xeyli dərəcədə erməniləşdirilməyə məruz qalmış albanlar, bir qismi də gəlmə elmənilər idi. 22 evi olan Kilvar kəndində iki keşiş və bir kilsə, cəmi 15 həyətdən ibarət Birinci Baraxum kəndində bir kilsə və bir keşiş, İkinci Baraxum kəndində bir kilsə bir keşiş, Qaracağlıda bir kilsə və dörd keşiş, Qaraqutluda bir kilsə vardı.
1810-cu il Quba üsyanı nəticəsində əhalinin sosial silki strukturunda müəyyən dəyişiklik yaratmışdı. Quba bəylərinin böyük əksəriyyəti Şeyxəli xanın tərəfindən rus qoşunlarına qarşı vuruşduğundan, güclü repressiyaya məruz qalmışdılar. Bir hissəsi sürgünə göndərilmiş, digər bir hissəsinin isə ləyaqəti tapdanır, kəndləri əllərindən alınır, qulluq göstərənlərə verilirdi. Həmin dövrə dair tarixi sənədlərdə Quba şəhərinin əhalisinin ümumi sayı 310 həyət göstərilir. Mənbədə Kulqatda 124 həyət olduğu göstərilir. M. Baharlı Quba xanlığında 35000 nəfərin yaşadığını yazırdı.
Quba şəhərinin əhalisi əsasən bəy, ruhani, sənətkar və tacirlərdən ibarət idi. Bəzi mənbələrdə burada əhalinin xeyli hissəsinin sənətkarlardan ibarət olduğu göstərilir. Müşkür mahalında 20 kənd, həmin kəndlərdə cəmi 299 həyət vardı. Kəndlərdən 10-u Qusarçayın aşağı axarında düzənlikdə, 7-ci Qudyalçayın aşağı axarında düzənlikdə, 3-ü Qaraçayın aşağı axarında düzənlikdə yerləşirdi. Bu kəndlərdən ən böyükləri 60 həyətdən ibarət Qaracağlı, 45 həyətdən ibarət Böyük Xaçmaz, 40 həyətdən ibarət Naburlu idi. Quba mahalının düzənlik hissəsindəki kəndlərdə eyni təsərrüfat şəraitinə malik idi.
Əzizə Ağahüseynqızı
Əzizə Ağahüseynqızı — şairə-publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.
Həyatı
Əzizə Ağahüseynqızı 1960-cı ildə Beyləqan rayonunun Dünyamalılar kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini doğma kənddə bitirmişdiir.
1984-cü ildə Politexnik Texnikumunu bitirmişdir. 1984-1989-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetinin kitabxanaçılıq-biblioqrafiya fakültəsində oxumuşdur.
Hazırda Xətai rayonunda Əhalinin Sosial-Müdafiə Mərkəzində işləyir.
Ageratina chimalapana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Machine Head
Machine Head — 1991-ci ildə Adam Dyus və Robb Flinn tərəfindən qurulmuş ABŞ musiqi qrupu.
T-72
İstehsalına ilk dəfə 1971-ci ildə başlanmışdır. İkinci dünya müharibəsi ndən sonra ən çox istehsal olunan 2-ci tankdır, istehsal sayına görə yalnız T-54/55 tanklarından geri qalır. İndiyə qədər 20,000 ədəd bu tankdan istehsal edilmişdir. T-72 tankları ilk dəfə 1973-cü ildə istifadəyə verilib. İlk dəfə olaraq 1977-ci ildə görülmüşdür. T-64 ilə eyni zamanda hazırlanıb. T-64 ilə aralarında aşkar mexaniki və dizayn fərqləri vardır. T-64 ardıcıllığı bu gün T-80 ilə davam edərkən T-72 ardıcıllığı T-90 ilə davam etməkdədir.
Machine Head
Qrup haqqında
1994-cü ildə qrupun çıxardığı "Burn My Eyes" albomu metal musiqi dünyasına bomba kimi düşür. Albomdakı hər mahnı o qədər yaxşıdır ki, Slayerin gitaristi Kerry Kingin "Sizcə gəlmiş keçmiş ən yaxşı treş-metal albomu Reign In Blood ola bilər mi?" deyə soruşulduğunda cavabı "Xeyr, amma Burn My Eyes Ola bilər" şəklində olmuşdur.
T-72
Körfəz müharibəsi zamanı İraqın bütün T-72 tankları ABŞ-nin termal kameralı M1 Abrams tankları tərəfindən məhv edilmişdir. Buna görə də sonradan bu tanklar daha da inkişaf etdirilərək, daha müasir T-90 tankları hazırlanmışdır.
Machine Head
Qrup haqqında
Machine Head'in musiqisini bu qədər üstün edən şey o zamanlar üçün bir az da açıq aşkar nifrət dolu mahnı sözləri, vokaldakı əsəb ilə özünü idarə arasındakı tarazlıq, gitara partisyonlarının yazılımındakı ustalıq və ən əhəmiyyətlisi qrupdakı hər kəsin mahnılar içində göstərdikləri uyğunlaşmadır. Daha sonra Logan Mader daha böyük bir qrupda çalmaq istədiyini deyərək Sepultura'dan ayrılan Max Cavalera'nın qurduğu Soulfly'a keçir. Ardından vurma alətlərin ifaçısı Chris Kontos Konkhra qrupuna qatılır. Kontos'un yerinə Dave McClain gəlir. Qrupun ikinci albomu "The More Things Change" yeni heyətləriylə 1997-ci il 25 mart tarixində çıxır. Çox yaxşı bir albom olmasına baxmayaraq "Burn My Eyes"-ın kölgəsində qalır və o zamanlardakı Nu metal axımındaki artım səbəbiylə çox maraq görmüz.
Tektonofizika
Tektonofizika — sahəsində tədqiqatların əsası XX əsrin 80-ci illərində qoyulmuşdur.
T-72
Hal-hazırda, T-72 tankları 40-dan çox ölkədə öz xidmətini davam etdirir və bir çox müharibələrdə də aktiv şəkildə istifadə olunmuşdur. 1970-ci illərdən başlayaraq SSRİ-nin süqutuna qədərki dövrdə bu tanklar Varşava Müqaviləsi Təşkilatına üzv olan ölkələrin ordularında ən çox istifadə olunan tank olmuşdur. Lisenziya ilə istehsal olunan modelləri və ixrac üçün nəzərdə tutulan modelləri Polşa və Çexoslovakiya da (müasir Çexiya və Slovakiya dövlətləri onun varisidir) Varşava Müqaviləsi Təşkilatına daxil olan ölkələrin orduları və SSRİ-yə yaxın olan ölkələrin orduları üçün istehsal edilib. Bu lisenziyalı modellər daha keyfiyyətli istehsal olunmalarına baxmayaraq Sovet standartlarına görə daha zəif idi və mürəkkəb (kompozit) zirehə sahib deyildi. Varşava Müqaviləsi Təşkilatı xaricindəki SSRİ-yə yaxın və dost olan ölkələr üçün buraxılmış T-72M modeli Yaxın Şərq və Afrika ölkələrinə ixrac edilmişdi. Bu modellərdən İraq, keçmiş Yuqoslaviya kimi ölkələr bu modelləri inkişaf etdirib seriyalı  surətdə özləri istehsal etməyə başlamışdırlar. Bu variantlardan biri olan M-84 tankı (keçmişYuqoslaviya istehsalı) istehsal olunan 1980-ci illərdən başlayaraq dünya miqyasında yüzlərlə ədəd satıldı. İraqlıların parçalarını SSRİ-dən alıb birləşmə işlərini Əl-Taci zavodunda etdikləri Əsəd-əl-Babil tankları hədəfi lazer işığı ilə tapırdı. İraqlılar bu tankı 1980-ci illərdən başlayaraq 1991-ci ilə qədər istehsal etmişlər. Sovetlər birliyinin dağılması ilə bu tankların da seriyalı istehsalına son qoyulsa da hələ də Rusiya bu tankların ixrac məqsədi ilə istehsalını davam etdirir. Rusiya həmçinin ziyan görmüş tankların təmirini də həyata keçirmişdir. Maksimum sürəti 60 km/saat (son modellərdə 75 km/saat) olan bu tankların maksimum yürüş məsafəsi-hərəkət mənzili 460 kilometrdir (son modellərdə tam (full) yanacaq olduqda 620 kilometrə kimi bu məsafə arta bilir).
Bu tanklardan ilk dəfə olaraq döyüş meydanlarında 1982-ci il İsrail-Suriya müharibəsində istifadə edilmişdir. Bu müharibədə, öz dövrünə görə kifayət qədər böyük kalibrə malik olan 125 mm çapındakı toplarının sayəsində İsrail tanklarına qarşı təsirli olmağı bacarmışdır.
Tektonofizika
Haqqında
Akademik Midhəd Abasov, müxtəlif üzvlər Hatəm Quliyev, Rəşid Cavanşir və başqaları. Yer qabığında qırışıqlıq-deformasiyası proseslərinin öyrənilməsi üzrə tədqiqatlar aparmış və ilk dəfə proseslərin öyrənilməsinin qeyri-klssik xəttiləşdirilmiş üçölçülü nəzəriyyəsini və ya geodinamikanın dayanıqsızlığı konsepsiyasını işləyib hazırlamışlar. Bu konsepsiyaya görə geoloji kinematik təsnifatda əksini tapmış qırışıq formaları ilə yanaşı, litosfer qatlarında plonetar miqyaslı qırışıqlarında əmələ gəlməsi mümkünlüyü nəzəri cəhətdən müəyyənləşdirilmişdir. Bu baxımdan təklif olunmuş modelin tənliklər sisteminin keyfiyyət  nəzəriyyəsi əsasında litosfer həm şaquli, həm də lateral (üfüqi) səthlər üzrə tektonik qırılmaların əmələ gəlməsi labüdlüyü və mexanizmi, eləcə də litosferin həmin  qırılmalarda  məhdudlaşmış müxtəlif miqyaslı plitələrdən ibarət olması nəzəri cəhhətdən sübut edilmişdir. Tədqiqatlar əsasında litosferdə yalnız şaquli və üfüqi hərəkətlərin deyil, istənilən istiqamətlərə hərəkətlərində baş verməsi, onların vektorun həm şaquli, həm də üfüqi toplanalarının mövcudluğu və müəyyən şəraitdə bu toplananlarının mövcudluğu və müəyyən şəraitdə bu toplanalarının rolunun müxtəlif olması fikri irəli sürülmüş və dağəmələgəlmə prosesinin yeni mexanizminin mümkünsüzlüyü nəzəri cəhətdən əsaslandırılmışdır.
Machine Head
Qrup haqqında
Bütün reaksiyalardan sonra Machine Head 2001-ci ildə «Supercharger» albomunu yayımlayıy. Albüm 250.000 satmasına baxmayaraq qrupun o günə qədər ən az satan albomu olaraq qiymətləndirilir. Mətbuatdan gələn reaksiyalar daha da artır və qrup turne sonrası Roadrunner Records ilə yollarını ayırır. 2002-ci ildə "Hellalive" adlı bir albom yayımlanır. Bu albom mahnıların canlı performanslarının yer aldığı yığma (toplu) albom idi. Bu vaxt Ahrue Luster qrupdan ayrılır və qrupun hal-hazırkı gitaristi olan daha əvvəl Robb Flynn ilə Vio-Lence qrupunda birlikdə iştirak edən Phil Demmel qrupa daxil olur.
Tektonofizika
Haqqında
Aparılmış tədqiqatlar nəticəsində litosferin təkamülünün və onun mərhələrinin yeni nəzəri modeli təklif edilmiş, qeyri-klassik xəttiləşdirilmiş nəzəriyyəyə əsasən bütün proses və hadisələrə yeni "profiziki mühitdə” baxılmışdır. Burada örənilən proses və hadisələrin mütəhərrikliyi onların fon göstəricilərinin həyacanlanmaları hesab olunmaqla, baxılan nəzəriyyənin əsas tənlikləri bu həyacanlanmalara görə tərtib edilmişdir. Araşdırılan konsepsiyalar baxımından zəlzələ ocaqlarının və onların formalaşmasının dinamiki mexanizminin modelləri işlənilmiş və nəzəri cəhətdən zəlzələ prosesinə süni yolla müdaxilə etməklə onun gücünün zəiflədilməsinə nail olmağın mümkünlüyü əsaslandırılmışdır. Seysmik dalğaların kinematik və dinamik parametrlərinin geodinamikası tədqiq edilmiş və qeyri-xətti deformasiyaya uğrayan anizotrop mühitdə elastiki dalğaların yayılması geodinamiki dayanıqsızlıq konsepsiyası baxımından araşdırılaraq seysmik anizotrupiya probleminin  həllinın nəzəri əsası yaradılmışdır. Alınmış nəticələr əsasında əks olunan dalğa hodoqraflarının qeyri-hiperbolikliyi hallarındakı seysmik məlumatların geoloji təsvirinin və onların mühitin xətti və qeyri-xətti fiziki-mexaniki və petrofiziki xüsusiyyətlərinin “effektiv” və “həqiqi” qiymətlərinin müəyyən edilməsi üsulları işlənilmişdir.
T-72
Tankın daxili
Digər SSRİ mənşəli tanklarda olduğu kimi, T-72 tankları da enli, qısa və bəstədirlər.
Tektonofizika
Haqqında
Azərbaycanda litosfer plitələrinin geodinamiki təkamül mexanizmi dəqiqləşdirilmiş, bir sıra fıziki prinsip və konsepsiyalar irəli sürülmüşdür.
Machine Head
Qrup haqqında
2004-cü ildə "Through The Ashes Of Empire" albomu Roadrunner Records İngiltərə firmasından, Amerika xaricində bütün dünyada yayımlanır və müsbət reaksiyalar sayəsində Roadrunner Records Amerika firmasından qrupa təklif gəlir və bu albomun Amerika basqısı üçün "Imperium" mahnısı yazılar və Machine Head yenidən metal musiqinin zirvəsinə yerləşir. "Imperium" bir çevriliş mahnısı olaraq qəbul edilir. Machine Head yenidən köhnə günlərinə qayıtmağa başlayır.
T-72
Tankın daxili
Ayrıca olaraq tankın sursat deposunun (anbarının), tankın tank qülləsinə (taret) və motor qisminə yaxın olması səbəbi ilə tək bir atəş ilə tankı bütün ekipajı ilə bərabər sıradan çıxartmaq mümkündür. Tankın daxili çox balaca olduğundan tankın ekipajı, əsasən 170 sm-ə qədər boya və az çəkiyə sahib olan insanlardan seçilirlər.
Machine Head
Qrup haqqında
2007-ci ildə isə qrupun "The Blackening" albomu yayımlanır. Bu albom uzun müddətdir bazara çıxan ən yaxşı metal albomlarından biri kimi qiymətləndirilir. Uzun davamlı melodik sololardan və ağılda qalıcı sərt rifflərdən ibarət olan 8 mahnılıq bu albom tənqidçilərdən çox yaxşı reaksiyalar alır və albomda olan və Pantera'nın cinayətə qurban gedən gitaristi Dimebag Darrell üçün yazılan mahnı "Aesthetics Of Hate" ilə Qremmi mükafatına namizəd göstərilir.
T-72
Tankın daxili
thumb|T-72 tanklarında ekipajın tutduğu mövqe: Sürücü (1) texnikanın önündə yerləşir, tank komandiri (2) və topçu (3), həmçinin avtomatik yükləmə mexanizminə sahib olan digər rus tankları kimi bu tanklarda sursatlar ilə bərabər dönən karterin yuxarısında, tank qülləsində yer alırlar
Mənşəyi
thumb|T-72B3 modelinin tank qülləsinin və arxasının yandan görünüşü ([[2016)]]
thumb|T-72B3 modelinin arxa görünüşü ([[2016)]]
thumb|Əlavə zirehlər ilə təchiz edilmiş T-72B3 modeli ([[2016)]]
T-72 tanklarının yaradılmasına ehtiyac T-62 tanklarının 1967 və 1973-cü illərdə baş verən müharibələrdə zəif nəticələr göstərməsindən sonra meydana gəlib. 1982-ci ildə Livandakı T-72 tanklarının döyüş tarixçəsi hələ də mübahisə mövzusu olaraq qalır. Ümumiyyətlə zamanına görə T-72 tankları çox da zəif hesab edilmirdi, buna görə də mütəxəssislər burada Livan ordusunun zirehli texnikaların tətbiqində nəzərə almadıqları müəyyən məqamların mövcudluğunu önə sürməyə çalışıdılar. Sonradan isə Birinci Körfəz müharibəsi zamanı ABŞ ordusunun M1 "Abrams" tankları və "Bradley" PDM-ləri ilə keçirdiyi əməliyyatlardan birində İraq ordusuna aid 37 ədəd T-72 tankını məhv etməsi qarşılığında yalnız 1 ədəd "Bradley" PDM-ni itirməsi SSRİ tanklarının bir çox zəif nöqtələrini praktiki olaraq sübut etdi. Nəticədə bu günə qədər davam edən çoxsaylı T-72 modernləşdirmələrinə start verildi.
1967-ci ildən etibarən Nijni Tagildə yerləşdirilmiş olan Uralvagonzavod zavodunda köhnə dizaynlı V46 güc mənbəyi ilə (motorun adı belədir: V46) bir “iqtisadi” (yəni iqtisadi cəhətdən sərfəli) tank layihəsi inkişaf etdirilərək yaradılmağa başlanıldı. Baş mühəndis Leonid Kartsev əsas layihə olan “Object 172”yi yaratdı fəqət, prototip “Object 172M” olaraq adlandırılan tank, Valeri Venediktov tərəfindən yaradıldı və tamamlandı. Tankın çöl şəraitində aparılmış testləri 1971-ci ildən 1973-cü ilə qədər davam etdirilmişdir. Çelyabinsk Tank Zavodunun bu tankların istehsalını qəbul etməsindən sonra T-55 və T-62 tanklarının istehsalı dərhal dayandırılmışdır və istehsal xətti yeni T-72 tanklarının istehsalına uyğun hala gətirilmişdir.
thumb|T-72B3 modelinin tank qülləsinin və ön gövdəsinin yandan görünüşü ([[2016)]]
Çəkisi
210px|right|thumb|T-72 ATE versiyası Şimali Afrikada
thumb|T-72B3 modelinin yan zirehlər ilə təchiz edilmiş versiyası ([[2016)]]
Bu tankın ən xarakterik xüsusiyyətlərindən biri də budur ki, bu tanklar hələ istehsal edildikləri ilk vaxtlardan etibarən öz “Qərbli rəqib”indən çəkilərinin  az olması ilə seçilmişdirlər. Bu tanklar hal-hazırda da dünyanın ən yüngül tanklarından biri hesab olunurlar. Bu tankların çəkisinin az olması onlara bir sıra üstünlüklər qazandırmışdır. Bu tankların ən böyük üstünlüklərindən biri də budur ki, bu tankların yüksək ərazilərə dırmanma gücü ağırlığının az olması səbəbiylə çox yüksək səviyyədədir. Bu tankların ən böyük üstünlüklərindən biri də budur ki, bu tankların ağırlığının az olması səbəbiylə körpülərdən keçmə ehtimalı çox yüksəkdir və bu tanklar körpülərin keçilməsi zamanı heç bir problem yaşamırlar. Tankların çəkilərinin çox olması onların körpülərin üzərindən keçməsi zamanı bir sıra problemlərin yaranmasına səbəb olur. Bu tankın ən müsbət cəhətlərindən biri olan, çəkisinin az olması, həm də bu tankın mənfi cəhətidir. Belə ki, bu tankın çəkisinin az olması səbəbiylə, bu tankın zirehi də öz qərbli rəqibləri ilə müqayisədə çox zəifdir.
260px|right|thumb|T-72
Motor
Tank gücünü V tipli və dizel yanacağı ilə işləyən 786 at gücü olan mühərrikdən alır. T-72-nin mühərriyi T-34 tankında istifadə edilmiş mühərriyin təkmilləşdirilmiş formasıdır.
right|240px|thumb|[[SSRİ istehsalı olan bir T-72A modeli]]
Əsas silahı
Bu tankın əsas silahı avtomatik olaraq doldurulan 125 mm-lik yivsiz bir tank topudur. Əsas silahı o dövrdə Qərbli tankların istifadə etdiyi NATO standartı 105 mm-lik L7 yivsiz topu ilə müqayisədə çox güclü, uzun və təsirli idi. Ayrıca mərmi çapı NATO standartı 120 mm olan Rheinmetall topundanda böyükdür, amma uzaq mənzilə atəş zamanı təsir gücü Rheinmetall yivsiz topundan daha zəifdir. Əsas silahının çapının daha böyük olması səbəbi ilə bu tank qərbli rəqiblərindən daha üstündür və istənilən bir qərbli rəqibini zərərsizləşdirib məhv edə bilər,  amma bu üstünlüyünə baxmayaraq qərbli rəqiblər ilə döyüşlərdə bu tank istənilən nəticəni əldə edə bilməmişdir. 1991-ci ildə baş vermiş olan Körfəz müharibəsində İraq ordusunun əlində olan 300-ə qədər T-72 tankının məhv edilməsi bu tankın üzərində mütəxəssislərin ciddi surətdə işləməsinə və bu da öz növbəsində bu tankın yeni modelinin (T-90) tanklarının yaranmasına gətirib çıxarmışdır.
Modelləri
256px|right|thumb|[[SSRİ istehsalı olan T-72B tankları 1983-cü ildə Leninin başçılığı altında baş vermiş olan bolşevik inqilabı münasibətilə təşkil edilmiş olan paraddan keçiş zamanı]]
Lukian (pravoslav kilsəsi)
Lukian — Gürcü Ortodoks Kilsəsi xadimi, David Qarecinin ən yaxın tələbələrindən biri. Keşikçidağ monastır kompleksi ərazisində Müqəddəs İohann monastırının əsasını qoymuşdur. Monastırın inşaat kitabəsində qeyd edilir: Şərafətli David atanın xeyir-duası ilə Vəftizçi İohannın şərəfinə bu səhra monastırını inşa etdirdim. Lukianın həyatı və fəaliyyəti haqqında məlumatlar "David Qarecinin həyatı" adlı aqioqrafik əsərdə saxlanmışdır. Həmçinin Lukianın həyatınn müxtəlif səhnələri Gürcü ikonoqrafiyasında geniş yayılmışdır.
T-72
Modelləri
1991-ci ildə “Uralvagonzavod” zavodu T-72 tankının “B” seriyası səviyyəsində inkişafını həyata keçirməyə başlayır. SSRİ-nin dağılması ilə ölkədə tank istehsalı dayanır, digər T-72B istehsalçısı olan Çelyabinsk Tank Zavodu isə bundan sonra ümumiyyətlə heç vaxt zirehli vasitə istehsal etmir. “Uralvagonzavod” isə 1998-ci ilə qədər yalnız tankların təmiri ilə məşğul olmuşdur.
Zavod rəhbərliyinin dəyişikliyindən sonra bir neçə tank modernləşdirildi. İlk modernləşmə Rusiya Müdafiə Nazirliyinin büdcəsinə uyğun gəlmədi. Nəticədə 1999-cu ildə zavod təmir edilərək modernləşdirilən tankı T-72BA modeli adı altında dövlət sınaqlarına təqdim etdi. Uğurlu sınaqlardan sonra tank T-72BA adı altında silahlanmaya qəbul edildi. Sonralar T-72B tankı "C" seriyası adı ilə digər ölkələrə ixrac edildi.
2000-ci ilə qədər təkmilləşdirilən tanklar aşağıdakı avadanlıqlarla təchiz edilirdi:
2002-ci ilədək həyata keçirilən tankların modernləşdirilməsində aşağıdakı avadanlıqlarla təchizat həyata keçirildi:
Son dəfə, 2016-cı ildə keçirilən modernləşmə T-72B tanklarının T-72B3 səviyyəsinə yüksəlməsini tamamladı. Tankların 2017-ci ilin mayın 9-da keçirilən Qələbə Paradında iştirak etməsi modernləşmənin məhdud miqyasının əsas səbəbi olduğu ehtimal edilir. Son modernləşmə hər bir tank üçün 80 milyon rubl dəyərində qiymətləndirildi. Bu isə hardasa tankın mövcud dəyərinə ekvivalent rəqəm deməkdir. T-72B tanklarının B3 səviyyəsində modernləşdirilməsinin bütün mərhələləri:
Modelləri:
thumb|T-72 tankları [[2013-cü ildəki Bakıdakı hərbi parad zamanı]]
thumb|[[2016-cı ildə keçirilmiş olan Beynəlxalq Tank Oyunları (Biatlon) zamanı Ermənistanı təmsil etmiş T-72B3]]
İstifadə olunduğu yerlər
T-72 tankları heç vaxt Əfqanıstan müharibəsi ndə istifadə olunmayıb. Əfqanıstanda döyüşən 40-cı Sovet ordusunda yalnız T-54 və T-62 tankları var idi.
thumb|Ermənistan ordusuna məxsus olan T-72B
thumb|[[Ermənistan Silahlı Qüvvələri|Ermənistan ordusuna aid T-72B]]
Suriya
1982-ci il Livan müharibəsində, Suriya ordusuna məxsus T-72 tankları İsrail Silahlı Qüvvələrinə aid M60A1 tankları ilə qarşılaşmışdır. 9 iyun 1982-ci ildə Suriya ordusuna məxsus T-72 tankları sərhədi keçmiş və İsrail Silahlı Qüvvələrinin sağ cinahında yerləşən mövqelərinə zərbələr endirmiş, İsrail Silahlı Qüvvələri nə aid bəzi texnikaları sıradan çıxarmışdır. Müharibədən sonra, Suriya prezidenti Hafiz Əsəd T-72-ləri “dünyanın ən yaxşı tankı adlandırmışdır”.
2011-ci ildən etibarən Suriya vətəndaş müharibəsində hökumət qüvvələri tərəfindən istifadə olunmağa başlanmışdır. Bəzi hallarda Azad Suriya Ordusu və digər qruplaşmalarla döyüşlərdə bu tanklar ələ keçirilmiş və hökumət qüvvələrinə qarşı istifadə olunmuşdur.
Suriya vətəndaş müharibəsində yenidən test edilmiş tanklar özlərinə yeni alıcılar tapmağa başlamışdırlar. Məhz bu uğurların sayəsində bir sıra ölkələrdən hələ də, bu tanklar üçün sifarişlər gəlir.
Suriya dövlətinin ən böyük silah və tank idxalatçısı olan Rusiya T-72 tanklarının müharibədə qabiliyyətlərini bir daha yoxlamış və texnikanın çatışmayan cəhətlərini aradan qaldırmağa səy göstərmişdir. Artıq bu tanklar üzərlərinə əlavə edilmiş olan radarların sayəsində RPG və ATGM mərmilərinin zərbələrindən daha yaxşı qorunmağı bacarır, həmin mərmiləri onlar tanka yaxınlaşıb zərər vermədən hələ havadaykən məhv edə bilir. Bu texnologiya tanklar üçün köhnə bir layihə olsa belə, xüsusilə də Rusiyanın peşəkar olduğu radar və tank texnologiyasının Suriyada uğurla işləməsi və bu texnologiya sayəsində çoxsaylı T-72 tanklarının həyatda qalması bu texnologiya ilə təchiz olunmuş olan tanklara olan marağı yenidən artırmışdır.
İraq
İran-İraq müharibəsinin əvvəllərində İraq ordusu tərəfindən istifadə olunan T-72 tankları CESR-Şirin yaxınlığında baş verən döyüşdə, heç bir itki vermədən, İran ordusuna məxsus Chieftain tankları nı məğlub etmişdir. Həmçinin, döyüşün növbəti günlərində də İraq ordusuna aid T-62 və T-72 tankları, M47 Patton tanklarını itkilərə məruz qoymuş, hətta bir neçə M47 tankı İraq tərəfindən ələ keçirilmişdir.
Birinci Körfəz müharibəsi ərzində əməliyyatlardan birində, Amerikan M1 Abrams tankları və Bradley PDM-ləri İraq ordusuna aid 37 ədəd T-72 tankını məhv etmiş və yalnız 1 ədəd Bradley PDM-i sıradan çıxmışdır.
253x253px|right|thumb|Yeni İraq Silahlı Qüvvələrinə məxsus olan T-72M tankı
Çeçenistan döyüşləri
Birinci Çeçen döyüşləri zamanı Rusiya Silahlı Qüvvələri 225 ədəd T-72 və T-80 tankı istifadə etmişdir. Çeçenlər tərəfindən döyüşlərdə effektiv atəş mənzili 4 km olan, Kobra TƏİR istifadə olunmuşdur. Döyüşlərin ilk 3 ayı ərzində, 15 ədəd T-72B və 5 ədəd T-72A tankı sıradan çıxarılmışdır. Dudayevin qoşunları bir neçə ədəd T-62 və T-72 tankına sahib idi. 1994-cü ilin yayında olan əməliyyatlar zamanı Rusiya HHQ-nə aid təyyarələr, Dudayevin qoşunlarına aid 15 tankı məhv etmişdir. 1994-cü ilin qışından sonra çeçenlərə aid 30 tank məhv edilmiş və ya ələ keçirilmişdir. 7 ədəd ələ keçirilmiş T-72 döyüşlərdə Ruslar tərəfindən istifadə olunmuşdur. İkinci Çeçen müharibəsi zamanı, Rusiya Silahlı Qüvvələrinə aid yalnız 1 tank vurulmuşdur.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)
Müharibə ərzində Rusiya 2 ədəd T-72B tankı itirmişdir. Tskhinvali ərazisində baş verən döyüş zamanı, Rusiya ordusuna aid 4 ədəd T-72 tankından ibarət taqım Gürcüstan ordusuna aid 15 ədəd zirehli maşını sıradan çıxarmışdır. 5 günlük döyüşlər zamanı ruslar Gürcüstan Silahlı Qüvvələrinə aid bir neçə ədəd İsrail tərəfindən modernizasiya edilmiş T-72SIM tankını da ələ keçirmişdir.
İkinci Qarabağ Müharibəsi
27 sentyabr tarixində Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycana qarşı keçirdiyi yeni təxribat aktından sonra Azərbaycan əks-hücuma keçdi. Əsasən Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən istifadə edilən tankların böyük bir qismi kamikadze dronlardan və artilleriya qurğularından istifadə edilməklə məhv edilmişdir. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri 8 noyabr tarixinədək Ermənistan silahlı qüvvələrinin 260-dən çox T-72 tipli tankını məhv edib, 50-dən çox tankı isə hərbi qənimət kimi ələ keçirmişdir.
Gələcək istifadəçilər
2009-cu ilin sentyabr ayında Venesuela 92 ədəd T-72B1V tankını satın almaq barədə Rusiya Federasiyası ilə müqavilə imzalamışdır. Müqaviləyə əsasən ilk T-72 tankları 2011-ci ilin may ayında Venesuelaya çatdırılıb. 2012-ci ilin iyun ayında imzalanmış müqaviləyə əsasən daha 100 ədəd T-72 Venesuelaya verilməlidir.
377x377px|thumb|right|Hal-hazırkı istifadəçilər açıq-qırmızı rəngdə, keçmiş istifadəçilər isə tünd-qırmızı rəngdə göstərilmişdir
İndiki istifadəçilər
thumb|[[2011-ci ildə təşkil edilmiş Beynəlxalq Tank Oyunları (Biatlon) zamanı Azərbaycan azarkeşləri]]
Alberta
Alberta — Kanadada əyalət. Mərkəzi Edmonton şəhəridir.
Avropa U-17 Badminton Çempionatı
Avropa U-17 Badminton Çempionatı — 2001-ci ildən Badminton Europe (BE) tərəfindən təşkil olunun badminton turniridir. Turnir iki ildən bir keçirilir və Avropanın ən güclü gənc badmintonçuları turnirdə mübarizə aparır.
Gönülçelen (teleserial, 2010)
Gönülçelen — Türkiyənin ATV telekanalında istehsal olunmuş teleserial.
Məzmun
Gönülçelen'de İstanbulun ən kasıb səmtlərindən birində yaşayan, alt təbəqəyə mənsub və o təbəqəyə aid 'Roman' ağızı və "azad ruhu'yla fərqliləşən, gənc bir qız Hasret (Tuba Büyüküstün) ilə zəngin və musiqi mövzusunda karier etmiş alim Muradı (Cansel Elçin) bir araya gətirən xəyalları olacaq.
Börtə
Börtə-Fücin, Börtə-Ücjin — Temuçinin baş hərəmi; Dey-Seçen (Day Noyon) və onun unqirat soyundan olan xanımı Çotanın qızı.
"Mongolların Gizli Tarixinə" əsasən əvvəlcə Temuçinin atası Yesugey, öz xanımının Öelunun mənsubu olduğu olxonut tayfasından gəlin almaq istəyib.Yolda onlar Dey-Seçenə rast gəliblər. Dey-Seçen onlara "Mənim Bortə adlı gözəl bir qızım var, gedək onu sizə göstərim. Əgər bəyənsəniz qohum olarıq. Bir də ki, bu gecə yuxuda sizin nəslinizin bayrağını görmüşəm. Mənə elə gəlir ki, bu, yaxşı əlamətdir" deyir və Temuçindın bir yaş böyük olan Börtə ilə əvlənməyi təklif edir. Yesugey qızı bəyənir, və oğlunu qoyub gedir. Yesugeyin ölümdən əvvəl son istəyini yerinə yetirmək üçün onun dostu və qohumu olan Munlik, Temuçini geri götürüb və bunu Yesugeyin oğlu üçün darıxması ilə izah edib.
Bir neçə il sonra tayciut əsarətindən xilas olduqdan sonra,Temuçin unqiratların düşərgəsini tapıb Börtə ilə evlənir. Börtənin anası Çotan, qızına qara samur dərisindən tikilmiş kürk cehiz vermişdi. Temuçin bu hədiyyəni götürüb, qardaşlarının müşayiəti ilə qüdrətli Toğrul xanın iqamətgahına getdi. Mərhum atası ilə qardaşlıq dövrlərini yadına saldı və xahiş etdi ki onu oğulluğa götürsün. Sonra xana qara samur dərisindən tikilmiş kürkü bağışladı.Toğrul xan gəncin bu hərəkətindən məmnun oldu və onu oğulluğa götürməyə razılıq verdi.
Bu addım Temuçinə xanımı Börtəni, Öelunun intiqamını almaq üçün onu qaçırmış merkitlərdən xilas etməyə kömək etdi. Bu "müharibədə" Temuçin kereitlərlə və Camuqa-Seçen ilə gücünü birləşdirib merkitləri qırdı,və xanımı Börtəni xilas etdi.
Temuçinin çoxsaylı hərbi səfərləri sırasında Börtə, onun digər xanımlarından fərqli olaraq, Monqolustanda, doğma torpaqlarda qalmağı və Otçigin-Temuginə Çingiz xanın şəxsi ailə yurdunu idarə etməkdə kömək etməyə üstünlük verirdi.
Börtə,Temuçinin dörd oğlu (Cuçi, Cığatay, Ögedey, Toluy) və beş qızının (Hocin-begi, Çeçeygen, Alagay-begi, Tumalun, Altalun) anası idi.
Onun ölümündən sonrakı adı isə Guan-hsien huanhou-"nurla bəxş edilmiş suveren" idi.
Kosma İndikoplevst
Kosma İndikoplevst ( —Bizans taciri, səyyah.
Həyatı
Avropada coğrafiya elminin ən gorkəmli numayəndəsi (VI əsr) bizanslı Kosma İndikoplo idi. O, «Xristian topoqrafiyası» əsərində Avropa kosmologiyasını Ptolemey sistemindən uzaqlaşdırmış və bununla da orta əsrlər astronomiyasında və coğrafiyasında Yerin kurə formasında olması ideyasının əleyhinə cıxan sxolastik təsəvvurlərin yaradılmasında boyuk rol oynamışdı. O, məskunlaşmış dunyanı uzunsov, duzbucaqlı şəklində təsəvvur edirdi. Bu duzbucaqlı okeanla və ikiqat qubbə formasında olan asimanın divarları ilə əhatə olunmuş, ondan yuxarıda «Allahın səltənəti» yerləşmişdir. Yer səthinin şimal hissəsində konusabənzər yuksək təpə var. Gunəş bu təpənin ətrafında hərlənir, gecə-gunduz bir-birini əvəz edir. K.İndikoplonun əsərinin muəyyən elmi əhəmiyyəti də var idi. Bu əsər o zamanlar Avropada, Ərəbistan dənizi sahillərində yerləşən limanlar, Seylon, Hindistan, İran, Ərəbistan və Şərqi Afrikada aparılan ticarət haqqında yeganə məlumat mənbəyi idi. Kosma bu olkələri ya tacir kimi şəxsən gəzib gorməsilə, ya da ki, sorğu-sual vasitəsilə əldə etdiyi məlumatlar əsasında təsvir etmişdir. Umumiyyətlə, bu dovrdə Avropa olkələrində coğrafiya inkişafdan geri qalmışdı.
Kriolofozavr
Кriolofozavr — İri yırtıcı dinozavr olmuşdur. Onlar Yura dövründə indi ki, Antarktida ərazisində yayılmışlar. İlk dəfə V. Hammer tərəfindən 1991-ci ildə Orta-Antarktida silsiləsində Kerkpatrik dağında aparılan qazıntı zamanı aşkarlanmışdır. 1994-cü ildə qeydə alınmışdır. İlk və ətraflı məlumat toplanan Antarktida dinozavrıdır. Kəllələrinin üzərində xüsusi çıxıntı vardırdı idi. Tapılan kəllə çox guman kimi erkəyə mənsub olmuşdur. Dinozavrın bu cür bəzəyinin olması ilə əlaqədar onu ilk vaxtlar "Elvizavr" adlandırırdılar. Səbəb isə Elvis Preslinin maraqlı telinə bənzəməsi idi. Ola bilsin ki, dişilər bu cür bəzəyə sahib deyilmişlər və erkəklərdən iri olmuşlar. Bu dinozavrlar keratozavr — dilofozavrlara yaxın olmuşlar. Canlının uzunluğu 6–8 metr olmuşdur. Bu öz dövrünün ən iri canlısı olmuşdur. Bu zamanlar Antarktida ərazisində buzlar olmamışdır.
Mezazoy erasınnda Antarktida nəhəng cənub qitəsi olan Qondvananın bir hissəsi olmuşdur. Antarktidanın Cənubi Amerika, Cənubi Afrika və Avstraliya ilə əlaqəli olması alimləri burda da dinozavr qalıqlarının aşkarlaması fikri irəli sürməyə vadar edirdi. 1980–1990 illərdə Antartidanın sahil zolaqlarında buzdan azad olmuş ərazilərdə çoxlu sayda ot yeyən dinozavrların qalıqları aşkarlanır. Onların çoxu Təbaşir dövrünə aid olmudur. Burada kriolofozavrlarla yanaşı prozavropoda, yırtıcılardan koelopisis, pterozavr, sinapsida-tritolodonti aşkarlanmışdır.
Aorta
Aorta — (yun. άορτή – qaldırmaq) – Böyük qan dövranının ən böyük qoşa olmayan arterial damarları. Onurğalılarda qan-damar sisteminin əsas arteriyası. Aorta divarlarının elastikliyi qan cərəyanının fasiləsizliyini və bədənin bütün orqan və toxumalarının arterial qanla təchiz olunmasını təmin edir. Quşlarda və məməlilərdə Aorta qan dövranının əsas damarıdır. O, ürəyin sol mədəciyindən başlayır, lap başlanğıc hissədə genişlənmə əmələ gətirərək (Aorta soğanağı), yuxarı qalxır (qalxan Aorta), arxaya və sola (məməlilərdə), yaxud arxaya və sağa (quşlarda) dönür (Aorta qövsü) və bədənin aşağı hissəsinə doğru istiqamətlənir (enən və ya onurğa Aortası). Sürünənlərdə Aortanın 2 qövsü var: ürəyin sol mədəciyindən çıxan – sağ arterial və sağ mədəcikdən çıxan sol – venoz. Onlar birləşərək, qarışıq qanı olan ümumi onurğa Aortasını əmələ gətirir. Suda-quruda yaşayanlarda ürəyin yeganə mədəciyindən sərbəst yığıla bilmək qabiliyyətinə malik arterial konus, ondan isə bir (quyruqsuzlarda) və ya iki (quyruqlularda) cüt Aorta qövsü çıxır və birləşərək onurğa Aortasını əmələ gətirir. Balıqlarda və girdəağızlılarda mədəcikdən, yaxud ürəyin arterial konusundan arterial qövs sistemindən venoz qanı qəlsəmələrə (balıqlarda) və ya qəlsəmə kisəciklərinə (girdəağızlılarda) daşıyan qarın Aortası çıxır. Ora da oksigenlə zənginləşmiş qan onurğa Aortasına yığılır. Onurğasızlarda (mollyusklarda, buğumayaqlılarda) ürəkdən çıxan iri damar Aorta adlanır.
Şivlə
Şivlə — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Şivlə kəndi Lerik rayonun mərkəzindən təqribən 25 km aralı məsafədə yerləşir. Bu kənd Biləvər, Geskon, Osyodərə və Çeşman kəndləri ilə həmsərhəddir.
Tarixi
Təqribən XIV əsrin birinci yarısında yaranmışdır. Qədim ərəb mənbələrində Şiblə kimi qeyd olunur. Mənası övliya, müqəddəs deməkdir. 1935-ci ildə kənddə ilk talışdilli məktəb yaradılıb.
Şivlə kəndi Lerikin qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Deyilənlərə görə, uzaq keçmişdə hazırkı Şivlə Yuxarı Şivlə və Aşağı Şivlə adlarında iki kənddən ibarət olmuşdur. Məlum olmayan səbəblərə görə Yuxarı Şivlə sonralar Biləvər adı ilə əvəzlənmişdir. İndiki Şivlə və Biləvər kəndlərini kiçik bir təpə ayırır.
Şivlə kəndi Lerik rayonunun kəndləri arasında dini-maarifçiliyin ən çox inkişaf etmiş kəndlərindən biridir. Kənddə ilk dini məktəbin əsasını təqribən XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində qoyulmuşdur.
1935-ci ildə kənddə ilk talışdilli məktəb yaradılıb. İkinci Dünya Müharibəsinədək fəaliyyət göstərən bu məktəb müharibə dövründə bağlanmış, müharibə bitdikdən sonra həmin məktəbin əsasında qonşu Biləvər kəndində azərbaycandilli məktəb açılmış və kəndin sakinləri həmin məktəbdə təhsil almışlar. Hazırda Şivlə kəndində dördillik ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir.
Kəndin 40-dan çox sakini II Dünya Müharibəsinin iştirakçısı olmuş, onlardan 22 nəfər müharibədən qayıtmamışdır. Şivlə kəndi də Qarabağ müharibəsində 8 şəhid vermişdir. Lerik rayonunun beş milli qəhrəmanından biri də məhz Şivlə kəndindən olan Fərhad İslam oğlu Ağayevdir.
Tarixi abidələri
Qəqə Musa ocağı (XIV əsr), Havzava ocağı, Sütə tıbə, Kələndül qəbirəstanlıqları, Diqo, Qəznəlü qədim kənd yerləri, Küp qəbirlər, Qosmoni, Kəqoni, Sardoni, Honiədül qədim bulaq yerləri.
Almaniya-SSRİ iqtisadi əlaqələri (1934-1941)
1933-cü ildə Almaniyada nasistlər hakimiyyətə gəldikdən sonra Almaniya ilə Sovet İttifaqı arasında münasibətlər sürətlə pisləşməyə başladı və iki ölkə arasında ticarət azaldı. Bir neçə illik yüksək gərginlik və rəqabətdən sonra, Nasist Almaniyası və Sovet İttifaqı 1939-cu ildə münasibətləri düzəltməyə başladı. Həmin ilin avqustunda ölkələr iqtisadi əlaqələrini Sovet İttifaqının silah, hərbi texnologiya və mülki texnika qarşılığında Almaniyaya kritik xammal göndərdiyi ticari bir müqavilə bağlayaraq genişləndirdilər. Bu sövdələşmə mərkəzi Avropanı aralarında bölüşdürən gizli protokollardan ibarət olan Molotov-Ribbentrop paktı ilə müşayiət olundu, bundan sonra həm Almaniya, həm də Sovet İttifaqı "təsir dairələri" daxilində olan ölkələri işğal etdi. Daha sonra ölkələr 1940-cı ilin fevralında daha böyük bir ticarət sazişi ilə iqtisadi əlaqələrini daha da genişləndirdilər. Bundan sonra, Almaniya silah, texnologiya və silah göndərərkən gələcək müharibə səyləri üçün lazımlı miqdarda kritik xammal aldı. Sovet İttifaqına maşın istehsal. Potensial Sovet Axis Paktına daxil olması ilə bağlı həll edilməmiş danışıqlardan sonra ölkələr bir sıra mübahisələri həll etdilər və 1941-ci ilin Yanvarında Alman-Sovet Sərhəd və Ticarət Sazişi ilə iqtisadi işlərini daha da genişləndirdilər.
1941-ci ilin iyununda Almaniyanın Sovet İttifaqına girməsində Molotov-Ribbentrop Paktını pozaraq iki ölkə arasındakı iqtisadi əlaqələr kəskin şəkildə dayandırıldı.
Ənənəvi ticarət, Birinci Dünya müharibəsi və Rusiya inqilabı
qtisadçı Nikolay Kondratyevdən Sovet iqtisadiyyatını öyrənmək istəndi və o, Yeni İqtisadi Planın qalıq bazar iqtisadiyyatını saxlayan yavaş ehtiyatlı böyümənin tərəfdarı idi. 1920-ci illərin sonlarında İosif Stalin iqtisadiyyatı əks istiqamətə apardı. Sovet iqtisadiyyatı üçün ilk beş illik planında tam miqyaslı sosialist sənayeləşmə dövrü başlamış, hələ 80% -dən çoxu özəl sektor tərəfindən qurulmuşdur və bu planlar öz işlərini davam etdirir. sərbəst bazarın bütün izlərini tökdü. Kondratiev "əks-inqilabi" tarazlıq nəzəriyyəsini dəstəkləməkdə ittiham olunurdu, sonra "qulak-professor" olmaqda ittiham edildikdən sonra işdən çıxarıldı və həbs edildi. 8 illik cəzasının sonunda yenidən mühakimə olundu eyni gündə ölüm hökmü çıxarılan Kommunarka atəş poliqonunda atəş açaraq edam edildi.
1930-cu illərin əvvəlləri
1930-cu illərin əvvəllərində daha çox təcridçi Stalinist rejimin gücünü təsdiqlədiyi və Versal müqaviləsinin tərksilah tələblərinə riayət etməsi Almaniyanın Sovet idxalından etibarını azaltdığı üçün Sovet idxalı azaldı. Sovet iqtisadi planlaşdırma orqanı olan Gosplan, iqtisadi mütəxəssislərin işdən çıxarılmasından və makroiqtisadiyyatı anlamaq üçün təchiz olunmamış texniklərlə əvəz edilməsindən əziyyət çəkdi. Bunun ardınca, milli hesabların adekvat yoxlanılması və xam iqtisadi ölçmələr daxil olmayan bir sistem idi. Planlayanlar Almaniyanın planlaşdırılan iqtisadiyyatını və Gosplan olaraq işçilərinin sayından yeddi qat çox işləyən "Reyx Statistika İdarəsini" öyrənməyə başladılar. Gosplan'da sonrakı dəyişikliklər onun işini yaxşılaşdırdı. Sovet sənaye məhsulu əvvəlki məzlum səviyyələrindən xeyli artmasına baxmayaraq, 1934-cü ildə Almaniyaya Sovet ixracı 223 milyon Reyxsmarka düşdü. Sovet İttifaqı Almaniyanın demək olar ki, iki qat əhalisinə sahib olsa da, polad istehsalı Böyük Depressiyada Almaniyanın iqtisadi süqutu zamanı 1933-cü ildə Almaniyanın istehsalına yaxınlaşsa da, sənaye istehsalı geridə qaldı.
! İl ||İdxalı Rusiya/USA* ||||il || İdxalı Rusiya/USA*
Sovet İttifaqının Almaniyaya ixracı Almaniyanın idxalının az bir hissəsini təşkil etdiyi halda, Almaniyanın Sovet İttifaqına ixracı 1932-ci ildə sovet idxalının 46% -ni təşkil etmişdir. O vaxt Sovetlər ümumiyyətlə xarici alıcılara az maraq göstərirdilər. İqtisadi əlaqələri ləngidən başqa bir amil, bütün əməliyyatları vahid dövlət alıcısına birləşdirmək üçün Sovet xarici ticarət inhisarı idi.
Nasistlər hakimiyyətə gəlir
Nasist Partiyasının hakimiyyətə gəlməsi, Alman və Sovet İttifaqı arasındakı gərginliyi artırdı. Nasist irqçi ideologiyası Sovet İttifaqını "Yəhudi Bolşevik" ustaları tərəfindən idarə olunan etnik slav "untermenschen" məskunlaşdığı əraziyə atdı. 1934-cü ildə Hitler "pan-slav ideallarına" qarşı qaçılmaz bir döyüşdən danışdı, bu qələbənin "dünyanın daimi sənətkarlığına" səbəb olacağını söylədi, baxmayaraq ki, "ruslarla yolun bir hissəsini gəzəcəklərini" söylədi bizə kömək edəcək. " Hitlerin 1925-ci ildəki "Mənim mübarizəm" yazılarını kobud şəkildə səsləndirdi, burada Almaniyanın taleyinin" altı yüz il əvvəl "və" yəhudi hökmranlığının sonu "olduğu kimi" Şərqə tərəf dönmək "olduğunu ifadə etdi. Rusiyada da bir dövlət olaraq Rusiyanın sonu olacaq".
Nasist ideologiyası, marksist ideologiyanın mərkəzindəki sinfi mübarizəyə deyil, irqi mübarizəyə yönəldildi. Nasist ideologiyası həm Sovet İttifaqının kommunizminə, həm də kapitalizmə qarşı çıxaraq, yəhudiləri hər iki sistemlə əlaqələndirsə də, Alman Reyxi Hitlerin rəhbərliyi altında Sovet sisteminə yaxın olan kapitalizm əleyhinə olan komanda iqtisadiyyatına doğru getdi. həm Stalin, həm də Hitler. Nasistlərin kapitalizmlə bağlı tənqidi, marksistlərin oxşar cəhətlərini bölüşdülər, çünki hər ikisi həddindən artıq maliyyə konsentrasiyasına, ixracatın azalmasına, bazarların kiçilməsinə və məhsul istehsalının azalmasına diqqət yetirirdilər. Daha sonra Hitler inflyasiyanın qarşısını almaq üçün ən yaxşı vasitənin "konsentrasiya düşərgələrimizdə axtarılmasının" lazım olduğunu söylədi. Marksistlər inqilabın həll yolu olduğunu görsələr də, Hitler yeganə həll yolu fəth — Lebensraum kimi mənbələri istismar etmək kimi görürdü. uğursuz kapitalist sistemləri ilə qazana bilməyən müharibə. Ancaq özəl sektorun yaşaması geniş nasist dövlət iqtisadi planlaması ilə uyğun gəlmədi.
Bacanaqlar (teleserial, 2009)
Məzmun
Film-serial iki bacanağın başına gələn məzəli, bəzən isə tragikomik əhvalatlardan bəhs edir. Ümumi film rollarını götürdükdəysə, Talehin 3 həyat yoldaşı, 1 oğlu və 1 qızı, Qismətin isə 1 həyat yoldaşı, 1 qızı və 1 oğlu var. Həmçinin əvvəl bacanaq idilərsə, sonradan Taleh Qismətin bacısı ilə ailə qurmuş olur.
I və II mövsümlər
Bir-birilə bacanaq olan Qismət və Taleh "Şıdırğı" adlı redaksiyada jurnalist kimi çalışırlar və sosial cəhətdən zəifdirlər. Elə bu səbəbdən də, ilk 100 seriyada onlar 5 kirayə ev dəyişirlər (Kürdəxanıda cücə kolxozunda, Sovetskidə həyət evində, Sahil qəsəbəsi Zığ, və Kubinkada bina evlərində). Lakin onlar təkcə bacanaq deyillər, həm də Talehlə Qismətin ailələri bir-birilərinin kəndçiləridir, yerlidirlər. Məsələn, seriyada Yuxarı Çəngəlli, Aşağı Çəngəlli, Çatanaqoyanlar kimi həqiqətdə Azərbaycanda mövcud olmayan kənd/qəsəbə adları səslənir. Şərhçilərin fikrincə, danışdıqları ləhcələri və ailədaxili adət-ənənələri onların təxminən Xankəndi-Tərtər bölgəsindən olduğuna eyham verir. Onlar Bakıya köçməzdən əvvəl (daha doğrusu əvvəl Qismət ailəsiylə, sonra Yediyarın ailəsi və onunla birgə yaşayan Talehgil) eyni kənddə yaşamışdırlar, Qismət əvvəllər məktəbdə əmək-idman müəllimi olub və qohum-əqraba arasında ən savadlı insan məhz odur. Həmçinin, Bəsti də həmən məktəbdə ədəbiyyat müəlliməsi olub, hətta Namiq Qaraçuxurlu onun tələbəsiymiş. Son serialarda evin kiçik kürəkəni Talehin etdiyi fırıldaqçılıqlardan peşman olaraq xarici ölkəyə getməsi, mehriban ailə üzvlərinin evi bir-bir tərk etməyi və həmin redaksiyanın da müflisləşərək bağlanması görüntülənir.
I və II mövsümlərdə (1–98) əsas və ikinci dərəcəli rollar
Qeyd: Yuxarıdakı siyahıda 48 nəfər aktyor üzrə 54 rol qeydə alınmışdır. İki mövsümdə də tez-tez bəzi adlar çəkilir ki, bu şəxslərin heç-biri seriya ərzində iştirak etmirlər: Ceyranın həyat yoldaşı Yediyar (yaxud Yadigar), Talehin babası Şıxəli, Talehin borclu olduğu Çingiz və Dursun müəllim, Ceyranın kiçik bacısı Maral, Vəfanın işlədiyi trenajor zalının müdirəsi Tofiqə, Ceyran və Zərnişanın adaş anaları Fəridə, Xansuvarın yeganə bacısı Simuzər, lakin tez-tez Talehin borcu olduğu başqa şəxslər kadrlarda görünür. Eləcə də, bir-çox tanınmış müğənni və televiziya xadimləri də epizodik rollarda (məsələn, Xoşqədəm Hidayətqızı, Elçin Cəfərov, Röya Ayxan, Elariz Məmmədoğlu, Zaur Baxşəliyev və s.) iştirak etmişdirlər. Həmçinin, serialdan bu məlum olur ki, Bəstinin adı çəkilməyən və tez-tez həbsə düşən ikinci qızı evin dördüncü qızını belə qətlə yetirmişdir.
V mövsümdəki (193–236) əsas və ikinci dərəcəli rollar
Qeyd: Bu mövsümdə keçən mövsümdəki hadisələrin üstündən 5 il keçdiyi vurğulanır. Arzu övladlarıyla birgə Qismətin yeni aldığı bina evində yaşayır, eləcə də, Ceyran da oradadır. Talehin katibəsi olmadığı üçün Xansuvar həm də Sevinc adıyla müştərilərin yanında telefondan ona səslənir. Onlar nə qədər barışmağa çalışsalar da, bir-çox fərqli və məzəli səbəblərdən dolayı heç-vaxt alınmır. Baxmayaraq ki, Məhəbbət də Sevdadan ayrılmaq istəyir amma Bəsti xala onun şəxsiyyət və xarici vəsiqəsini vermək istəmir. Həmçinin, Məhəbbət ayrılmasın deyə Sevdanın hamilə olduğunu deyirlər lakin bu bir yalandır. Xansuvar da xanımından boşanmışdır. Sonaysa motoskleti Teymurun faytonuyla toqquşduğu üçün araları dəymişdir. Seriyada tez-tez klinika və kafeyə gələn müştərilər də görünür. Fikrət müəllim kimi adı çəkilən lakin heç-zaman görsənməyən şəxslər də mövcuddur.
VI və VII mövsümlərdəki (236–324) əsas və ikinci dərəcəli rollar
Qeyd: VI mövsümdən etibarən təkcə seriallara deyil, həm də mövsümlərə adların verilməsi ənənəsi başladıldı. VI mövsüm Köhnə Bacanaqlar, VII mövsüm isə Eks-Bacanaqlar adlanır. V mövsümdə ilk dəfə olaraq Talehin oğlu və Qismətin qızı efirdə görünmürlər çünki onlar təhsillərini xaricdə davam etdirirlər, onlarla birlikdə yaşayan və Qismətdən boşanmış Vəfa da. Burada maraqlı bir məntiq də vardır ki, əvvəllər Talehlə Qismət bacanaq idisə, indi qayın-kürəkən sayılırlar, Arzu Mətanətin qardaşı arvadının bacısı idisə, hal-hazırda onlar günüdürlər. Talehlə Mətanətin analarıyla Sevda da onlarla birlikdə yeni evdə yaşayırlar. Günlərin birindəysə Taleh özü qədər məşhur olan nazik bığını təraş edir. Qismət də bir müddət subay qalır lakin sonra ikinci xanımını evə gətirir. Mövsümlərdə bir-çox məşhur incəsənət adamları da (məsələn, Elçin Cəfərov, Sevda Yəhyayeva, Əli Mirəliyev, Səməd Səmədov, Elçin Hüseynov, rəqqasə Oksana Rəsulova və Aytən Əliyeva və s.) iştirak ediblər, həmçinin Qismətin ailə qurmaq üçün tanış olduğu və müəyyən bir səbəblə ayrıldığı xanımlar da….. Bəsti isə hər gördüyü subay qızı Talehə almaq və Mətanətdən boşandırmaq üçün fürsət axtarmaqdadır. "Hamilə" olan Sevdanın güya əkiz oğul övladları Cahandar və Cahandur dünyaya gəlir halbuki onlar Məhəbbətin ayrılmamasına səbə olan oyuncaq bəbələrdir. Sonrakı seriyalarda Taleh Xəyalə adlı sarışın bir xanımla ailə qurur və ona şəhərkənarı bir ev alır, tez-tez yanına baş çəkir lakin bundan anası Bəstidən savayı birinci xanımı Arzu və ikinci xanımı Mətanət başda olmaqla nəsil-kökdə heç-kimin qətiyən xəbəri filan olmur. Bəstinin kiçik bacısı Şamama isə Talehi gah öz qızı Nabatla, gah da kənddən tanıyıb-bildiyi qızlarla ailə qurmağına çalışır.
Gəncəçay
Gəncəçay yaxud Gəncə çayı — Azərbaycanda çay. Başlanğıcını Kiçik Qafqazdan götürür və Kür çayına tökülür.
Ümumi məlumat
Gəncəçay Kiçik Qafqazın Murovdağ silsiləsinin şimal yamacından axmağa başlayır. Çayın mənsəbi 2814 m yüksəklikdədir. Gəncəçay Kürə mənsəbindən 720 km yuxarıda tökülür. Gəncəçayın uzunluğu 99 km, hövzəsinin sahəsi 752 km2-dir. Çayın 9 qolundan 5-i sağ, 4-ü isə sol qoludur.
Hövzə cənubda yerləşən bol yağıntılı alp çəmənliklərdən şimalda yerləşən az yağıntılı quru çöl və yarımsəhra çöllərinə qədər uzanır. Çayın hövzəsi cənubdan şimala doğru enli və uzunsovdur. Murovdağ silsiləsi boyu Tərtərçayla, qərbdən Qoşqarçayın hövzəsi, şərqdən isə Kürəkçayın hövzəsi ilə həmsərhəddir. Çayın hövzəsinin orta eni 7,6 km, orta yüksəkliyi isə 119 m-dir. çayın tam düşməsi 2744 m, çayın orta meyilliliyi 27,7%, çay şəbəkəsinin sıxlığı 0,64 km/km2-dir.