cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aydın Şəmizadə
Elmi və bədii fəaliyyəti
Aydın Şəmizadə elmi fəaliyyətlə yanaşı bədii yaradıcılıqla da məşğul idi. Atasının yolunu davam etdirən Aydın bəy bir neçə tarixi romanın müəllifidir. O, ötən əsrin 90-cı illərindən böyük nəsr əsərləri yazmağa başlayıb. Onun bədii yaradıcılığında əsasən uşaq xatirələri və Krım tatarlarının deportasiyası xüsusi yer tutur.
Şəmizadə "İnsan talelərinin ipləri" trilogiyasının müəllifidir. Bu trilogiyaya "Mavi Mustanglar", "Qırmızı Merkür", "Qızıl Möhür" daxildir. Bundan əlavə o, şeir və hekayələr toplusunu da nəşr etdirib. Aydın Şəmizadə 2019-cu ildə "Açıq Avrasiya" ədəbi müsabiqəsinin laureatı olub. Dövrü mətbuatda bəzən Aydın Şem imzası ilə nəşr edilirdi.
Aydın Şəmizadə 2020-ci il oktyabrın 17-də koronavirus infeksiyasının kəskinləşməsi səbəbindən Moskvada 87 yaşında vəfat edib. Vəsiyyətinə uyğun Krımda, Ağməsciddə Abdal qəbristanlığında dəfn olunub.
NGC 2263
NGC 2263, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Köpək bürcü istiqamətində yerləşir. SBab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İngiltərə Federasiya Kuboku
The Football Association Challenge Cup və yaxud FA Kuboku. İngiltərə'də hər il İngiltərə Futbol Federasiyası tərəfindən təşkil olunan turnir. 1871-ci ildə yaradılan FA Kuboku dünyadakı ilk futbol turniridir. Kuboku ən çox hərəyə 12 dəfə Arsenal və Mançester Yunayted klubları qazanıblar.
Tarixi
1871-ci ildə yaradılan turnir dünyanın ən yaşlı futbol turniridir. İngiltərə ilə yanaşı bəzi Uels klublarıda turnirin iştirakçılarındandırlar.
I-ci Dünya Müharibəsi (1915–1919) və II-ci Dünya Müharibəsi (1939–1945) illərində fasilə verilən turnir, digər bütün illərdə təşkil olunmuşdur.
42 fərqli komandanın qazandıqı turnirin ilk qalibi Uonderers klubudur.
Turnir finala kimi tək oyunluq ələmə sistemi ilə irəliləyir. Oyun bərabərə bitərsə qonaq komandanın meydançasında ikinci bir oyun təşkil olunur və 90 dəqiqənin sonunda qalib müəyyənləşməsə 15 dəqiqəlik iki əlavə hissə oynanılır.
San-Stefano sülh müqaviləsi
thumb|250px|San-Stefano müqaviləsinin imzalanması. San-Stefano (Yaşılköy) sülh müqaviləsi - 3 mart 1878-ci ildə Rusiya-Türkiyə müharibəsini başa çatdırmış ilkin müqavilədir. Fevralın 19-da İstanbul yaxınlığındakı San-Stefano şəhərində imzalanmışdır. Müqaviləyə görə Çernoqoriya, Serbiya və Rumıniya müstəqil dövlətlər elan edildilər. Osmanlı imperiyası daxilində Bosniya və Herseqovinaya muxtariyyət verildi. Bolqarıstan Türkiyədən vassal asılılığında dövlət elan olundu. Batum, Ərdəhan, Qars, Bayazid və Cənubi Bessarabiya Rusiyanın tabeliyinə keçdi. Türkiyə Epirə, Fessaliya və Albaniyaya daxili özünüidarə hüququ verməyi, Türkiyənin şəhərlərində ermənilər yaşayan ərazilərdə islahatlar keçirməyi və s. öhdəsinə götürdü. Müqavilə Cənubi Qafqazda yeni bir münaqişə ocağının meydana gəlməsinin başlanğıcını qoydu. Türkiyənin heç bir vilayətində əhalinin əksəriyyətini təşkil etməyən ermənilərə muxtariyyət vədlər verilməsi onların arasında terrorçuluq, separatçılıq meyllərinin güclənməsinə, "erməni məsələsi" nin sonralar beynəlxalq səviyyələrdə müzakirə obyektinə çevrilməsinə, dənizdən-dənizə "Böyük Ermənistan" xülyaları əsasında xəritələr cızılmasına, Azərbaycana və Türkiyəyə, xüsusilə keçmiş İrəvan və Naxçıvan xanlıqları ərazilərinəəsassız iddialar irəli sürülməsinə və s. səbəb oldu. Sonralar Avropa dövlətləri və Rusiyanın imzaladığı Berlin konqresi traktatı və Rusiya ilə Türkiyə arasında imzalanmış İstanbul müqaviləsi San-Stefano sülh müqaviləsinin şərtlərində dəyişikliklər etmiş və onda dəqiqləşmələr aparmışsa da, bunlar erməni terrorizminin və separatçılığının təşkilatlandırılmasını aradan qaldırmamışdı.
Tunis himni
Vətənin müdafiəçiləri — Tunis dövlət himni, 1987-ci ilin noyabrında təsdiq olunub.
Patasana (roman)
Patasana — Əhməd Ümidin 2006-cı ildə nəşr olunan kitabı.
Kudurru
thumb|Fransız botaniki André Michaux tərəfindən [[Bağdad yaxınlığında tapılan ilk dövr Kassitlərdən Babilli bir kudurru (Cabinet des Médailles, Paris)]] Kudurru, qədim Babildə E.ə 16.əsr. ilə E.ə. 12 .əsr. arası sərhəd daşı və ya Kassitlər tərəfindən təəbəyə verilən ərazi qeydləri bir növ daşdan sənəd.
Kəlimə Akkad dilində "hüdud" və ya "sərhəd" deməkdir (Ərəbcə جدر "cadr", جدار "cidar" 'divar'; cəm. جدور "cudûr"; İvrit dilində גדר "gader", çəpər, sərhəd). Kudurrular Babildəki Kassitlər hökmü zamanından geridə qalan tək sənət əsərləridir. Nümunələr, Luvr muzeyi, Britaniya muzeyi ve İraq Milli Muzeyində saxlanılır. Elmar Baxşəliyev (müzakirə) 06:03, 25 aprel 2018 (UTC)
Onyina
Onyina ( — tarixdən əvvəlki dövrə aid sikan, sonradan isə sikul yaşayış məntəqəsi. İtaliyada, Siciliyanın cənub-şərqindəki Maddalena yarımadasında yerləşir. Bu, tunc dövründə mövcud olmuşdur.
Onyində Borc in-Nadur yaşayış məntəqəsindəkilərə bənzər keramika nümunələri aşkar edilmişdir.
Freden adası
Freden adası — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.
Ən hündür nöqtəsi 165 metr təşkil edir. Adanın üzəri çoxillik buzla örtülmüşdür.
Yerləşməsi
Ada arxipelaqın şimal-şərqində yerləşir. Ağ Torpaq adaları qrupuna daxildir. Yaxınlığında yerləşən ən iri ada Yeva-Liv adası 8,5 km şimal-şərqdə yerləşir. Freden adasından 3 km şimalda Adelaid adası yerləşir. Bu ada Frityof Nansenin anasının şərəfinə adlandırılmışdır.
Təsviri
Dairəvi formaya malikdir. Uzunluğu 9 km eni isə 5 km-dir. Üzəri buzla örtülüdür.
Adlanması
Ada dəniz işləri üzrə mütəxəssis olan alman Vilhelm Fredenin şərəfinə adlandırılmışdır.
NGC 5995
NGC 5995, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Trəzi bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İqtisadi səmərəlilik
İqtisadi səmərəlilik — insan fəaliyyətinin nəticələrinin, məhsulların və ya xidmətlərin istehsalı ilə əmək və istehsal üçün vəsaitlərin nisbəti ilə müəyyən edilən dəyər.
Pol Samuelson və Vilyam Nordhausun tərifinə görə, iqtisadi səmərəlilik faydaları (əmtəə) və xərcləri daim əlaqələndirərək, eyni zamanda rasional davranaraq mövcud resurslardan maksimum dərəcədə potensial fayda əldə etməkdir. Məhsulların istehsalçısı və istehlakçısı öz faydalarını maksimuma çatdırmaqla və xərcləri minimuma endirməklə ən yüksək səmərəliliyə can atırlar.
Etikası
Şirkətlərin səmərəliliyinin etikası aşağıdakıların kombinasiyasını əhatə edir:
Renn (rayon)
Renn  — Fransanın Bretan regionun rayonlarından biri. Departamenti — İl və Vilen. Suprefektura — Renn. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 593 140 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 266 nəf / km². Rayon sahəsi — 2228 km².
Nadir Afonzo
Nadir Afonzo, GOSE (4 dekabr 1920 –11 Dekabr 2013) — Portuqaliyalı geometrik abstraksiyonist rəssam. Əvvəllər memarlıq ilə məşğul olan və  öz karyerasının erkən illərini Le Korbuzye və Oskar Nimeyer ilə təkmilləşdirən Danir Afonzo daha sonralar Paris də rəssamlıq fəaliyyətinə başladı və Viktor Vazareli, Fernand Leqer, Oqust Erben və Andre Blok ilə birgə çalışaraq kinetik incəsənətin qabaqcıllarından biri oldu.
Həndəsi qaydalara əsaslanan estetikanın nəzəriyyəçisi olan Nadir Afonzo bir sıra kitablarda dərc etdirdiyi belə bir ideyanı müdafiə edirdi ki, incəsənət tamamilə obyektivdir və incəsənəti təxəyyül hadisəsi deyil, o müşahidə, qavrama və manipulyasiya forması kimi təqdim edən qanunlarla idarə olunur.
Nadir Afonzo karyerasının erkən vaxtlarında beynəlxalq səviyyədə tanınmağa nail oldu və əsərlərinin bir çoxu muzey lərdədir. Onun ən məşhur əsərləri bütün dünyadakı yerləri təsvir edən “Şəhərlər” seriyasıdır. O, ömrünün sonrakı illərində də rəssamlıqla məşğul olmuş və 11 dekabr 2013-cü ildə Kaskais şəhərindəki bir xəstəxanada dünyasını dəyişmişdir. Həyatı boyu öz ölkəsini ən yaxşı səviyyədə təmsil edən Nadir Afonzo böyük nailiyyətlər əldə etmişdir.
Erkən həyatı
Nadir Afonzo Rodriqes 1920-ci il dekabrın 4-də Portuqaliya nın Kaves rayonunun kənarındakı ucqar bir kənddə anadan olmuşdur. Onun valideynləri Palmira Rodriqes Afonso və şair Artur Mariya Afonsodur. Nadir Afonzonun ilk adını atası Orlando şəhərində Vətəndaş Qeydiyyatına gedərkən yolda rast gəldiyi qaraçı məsləhət görmüşdü.
4 yaşı olarkən o, ilk əsərini çəkib evin divarından asmışdı: ritm və həndəsi dəqiqlik  əlamətləri ilə əvvəlcədən təsvir edən mükəmməl bir qırmızı dairə. Onun yeniyetməlik dövrü rəsm çəkməyə həsr edilmiş və 17 yaşı olarkən ilk milli mükafatını qazanmışdı. Nadir Afonzo rəssamlıq dərəcəsini almaq üçün Portu şəhərinə sənətkarlıq məktəbinə göndərilir. Lakin burada qeydiyyat masasında katibin məsləhətinə qulaq asır. Katib ona bildirir ki, onun orta məktəb diplomu Memarlıq məktəbinə daxil olmağa icazə verir ki, bu da daha perspektivli bir karyeradır. Özü də daha sonralar qəbul edir ki, bu şəxsə qulaq asmaqla çox böyük bir səhv edib.
Nadir Afonzo təklifi qəbul edir və Memarlıq fakültəsini bitirir, lakin o, üçüncü kursda kəsilir, çünki dərs aldığı professorların bəziləri onun bədii tərzini qəbul edə bilmirdilər. Portu da məskən saldıqdan sonra, o, evləri və sənaye binalarını layihələndirməklə eyni vaxtda digər soyadı olan Rodriqes ləqəbi ilə şəhəri rəngləməyə başladı. İndependents rəssamlar kollektivinin üzvü kimi o, 1946-cı ilə kimi onların bütün incəsənət sərgilərində iştirak etmiş və milli tənqidçilərin sevimlisinə çevrilmişdi. Onun Riberia adlı yağı Lizbon Müasir İncəsənət Muzeyi tərəfindən 1944-cü ildə 24 yaşı olarkən satın alınmışdı.
İncəsənət və memarlıq
1946-cı ildə Nadir Afonzo özünün İris dövrünə aid olan bir neçə tamamlanmayan əsəri ilə birlikdə Portu nu tərk edərək Parisə getdi və öz imzasını soyadı olan Afonzo ilə dəyişdi. Burada braziliyalı rəssam Kandido Portinari ona Milli İncəsənət Fakültəsində sənət və rəssamlıq təhsili almaq üçün Fransa hökumətindən təqaüd almağa kömək etdi. Latın məhəlləsində Mines otelində yaşayarkən o, vaxtını müntəzəm olaraq tələbələrlə söhbətlərində keçirdi. Nadir Afonzo həyatının bu dövrünü incəsənətin böyük dünyası  ilə əlaqədə olduğu ilk zamanlar adlandırır. Çünki, onun təqaüdü bir il müddətinə davam etdi, Nadir Afonzo 1948-ci ilə kimi (və yenidən 1951-ci ilə kimi) onun rəssamlığa olan böyük sevgisini bilən və əməkhaqqısını kəsmədən səhərləri işə gəlməməsinə şərait yaradan memar Le Korbuzer ilə işlədi. O, həmçinin, qısa bir müddət ərzində rəssam Fernand Leqer ilə də çalışmışdı.
Paris də Le Korbuzerin tərkibində fəaliyyət göstərərkən Nadir Afonzo tədricən öz həndəsi abstraktizm tərzini inkişaf etdirdi. Müəllifi olduğu estetikanın yeni əsasları onun incəsənətin mənşəyi və mahiyyəti konsepsiyasını özündə əks etdirirdi və bu 1948-ci ildə araşdırma dissertasiyası ilə “Memarlıq incəsənət deyil, Memarlıq elndir, qrup işidir” adlı memarlıq işi arasında mübahisəli məqam ilə nəticələndi, belə bir ifadə onun kimi ruha sahib insanı təmin edə bilmədi. 1949-cu ildə, Nadir Afonzo Paris i tərk etdi və bir müddət özünü tamamilə öz əsərlərinə həsr etdi. O, Portuqaliya Barokunda ilham aldıqdan sonra Misir dövrünü izləməyə başladı.
1951-ci ilin dekabr ayından 1954-cü ilə kimi Nadir Afonzo braziliyalı memar Oskar Nimeyer ilə işləmək dəvətini cavablandırmaq üçün Atlantika nı keçdi; “zəruri memarlıq və asılı rəssamlığın” üç ili idi. Bu asılılıq onu Kinetik incəsənəti tədqiq etmək üçün rəssamlar axtarmaq üçün Parisə geri dönməyə məcbur etdi. O, fransız-macar rəssamı Viktor Vazareli, danimarkalı rəssam Riçard Mortensen, fransız rəssam Oquste Erbin və fransız memar Andre Blok ilə bir araya gələrək Denise Rene Qalereya qrupuna qoşuldu və əsərləri 1958-ci ildə ictimaiyyətə nümayiş etdirildi. 1959-cu ildə Paris də Beaux Artsda onun ilk antoloji sərgisi keçirildi.
Rəssamlıq karyerası
Paris dünyada incəsənətin mərkəzi idi, lakin rəssamlar arasında yaranan rəqabət Nadir Afonso üçün çox şey sübut etdi. 1965-ci ildə o, doğma yurdu olan Şavesə köçür və tədricən özünü ətraf aləmdən təcrid edərək həyatının sənətin yaradılmasına yönəldiyini vurğulayır. O, arxitektura təcrübəsini ləğv etdi və incəsənətin dəyərini özünd ehtiva edən həndəsə əsasında estetik araşdırmalarını davam etdirdi. Bir müddətdən sonra Parisə qayıtmaq və yoldaşları, müəllif  Roqer Qaraudi, rəssam Viktor Vasareli və tənqidçi Mişel Qauşes ilə görüşmək üçün öz gizli aləmindən ayrıldı. Qaraudinin göstərdiyi kimi, özünün orijinal nəzəriyyəsini təqdim etdiyi “Les Mécanismes de la Création Artistique (Mexanikanın İncəsənət sahəsində yaradılması)” adlı kitabını dərc etmədən əvvəl sözügedən kitabın sintaktik formasını nəzərdən keçirən estetikçi Pier Brui ilə görüşmək üçün Tuluzaya səfər etdi.
1974-cü ildə Nyu-Yorkd a seçilmiş Sənət Qalereyasında fərdi sərgi keçirdi. ABŞ-lı tənqidçilər onu "Portuqaliyada həndəsə mücərrədliyin ilk müdafiəçilərindən və yeni nəsil avropalı rəssamlardan biri kimi qəbul etdilər”.
Nadir Afonzo 2006-cı ildə özünü "Portuqaliya və daxili ölkənin oğlu" kimi təsvir etmişdi. O, həyatının son otuz ilini rəsm əsərləri çəkmək, sərgilələrə təqdim etmək və müntəzəm və böyüyən rahatlıqla yazmaqla keçirmişdir. 1948-ci ildən 1989-cu ilədək iki dəfə evli olub və 5 uşağı vardır.
Beynəlxalq səviyyədə tanınması
Nadir Afonzonun karyerasında həm öz ölkəsində, həm də beynəlxalq səviyyədə tanınması çox erkən başladı. 24 yaşı olarkən, onun istehsal etdiyi Biberia yağı Lizbonun Müasir İncəsənət Muzeyi tərəfindən alındı və Portuqaliya hökuməti onu ilk dəfə San Paulo İncəsənət tədbirində iştirak eləməyə dəvət etdi. 50 yaşı olarkən o, daha çox tanınırdı və Nyu-York və Paris də davamlı olaraq əsərlərini nümayiş etdirirdi.
Xarakterindəki özünə qapanıqlıq və 1946-cı ildə Paris dəki bir incəsənət qalereyasında rəsm əsərlərini nümayiş etdirməyə çalışarkən  şəkillərinin təkzib edilməsi və bu səbəbdən onun özünə inamının itməsi onu cəmiyyətdən uzaqlaşdırdı və öz sərgilərini şəxsən müyiş etdirməyə mane oldu. Op-artın atası hesab edilən Viktor Vazareli 1968-ci ildə qeyd etmişdi ki, “20 ildən çox tanıdığım bu rəssam, heç şübhəsiz, Portuqaliya müasir incəsənətinin ən önəmli rəssamıdır və onun əsərləri ədalətsiz olaraq dünyanın yalnız kiçik bir hissəsində tanınır".
Rəsm əsərləri
Nadir Afonzo əsasən rəsm və serigraf əsərlər yaratmışdır. Onun üstünlük verdiyi materiallar kətan üzərində akril boya (daha böyük işlər üçün) və kağız üzərində quaş (daha kiçik işlər üçün, tez-tez daha çox böyük işlər üçün tədqiq olunur) idi. Onun ən məşhur və ən fərqli əsəri Şəhərlər seriyasıdır, hər bir rəsm, adətən, dünyanın hər hansı bir yerindən bir şəhəri təmsil edir.
2007-ci ildən etibarən, Şəhərlər əsəri üçün qiymətlər təxminən 35x50 sm serigraf (tipik nəşr 200) 1500 €, kağız üzərində 30x40 sm qaçaq üçün 18.000 €, tuval üzərində 90x140 sm akril üçün 55.000 € idi. 2007-ci ildə Nadir Afonzo, ilk böyük ölçülü əsəri olan (176x235 sm) Sevilya və Pouvoirs Surnatils əsərlərinin hər biri 100.000 avro dəyərində sərgilədi. Digər dəyərlər Nadir Afonzo rəsm əsərləri siyahısında qeyd olunur.
Sərgiləri
thumb|233x233px|Nadir Afonzo əsərləri Lizbon metro panelində, 1998-ci il. Yalnız beynəlxalq və əsas sərgilər fərdi şəkildə nümayiş olunur.
Ayı adası (Şpitsbergen)
Kəşfi
Ayı adası 10 iyun 1596-cı ildə holland dənizçiləri Villem Barens və Yakov van Hemskerk tərəfindən kəşf edilmişdir. Ada ətrafı sularda Balina ovunu Şimali Qrenlandiya şirkəti həyata keçirirdi.
Toponim
Adanı ilk kəşf edənlər ada sahillərində üzən çoxlu ağ ayı müşahidə edirlər. Ayılardan biri hollandların qayığına daxil olmağa cəhd belə göstərmişdir. Buna qədər hollandlar ağ ayı görmıəmişdilər. Adanın adıda bundan götürülmüşdür.
Yerləşməsi
Ayı adası Qərbi Şpisbergen ilə Nordkap burnu arasında yerləşən dəniz yolun üzərindədir. sahəsi 180 km²-dir.
Lanşaft
Şimali düzəndir və çoxlu sayda gölə sahibdir. Cənubu isə yüksək bir platodur. Maksimal hündürlüyü 536 metrdir. Tundra iqliminə malikdir və tundra bitkiləri yayılmışdır.
Tarixi
16 fevral 1924-cü ildə Norveçdəki SSRİ səfiri Norveçin Xariçi işlər Nazirtinə göndərdiyi notada Sovetlər birliyinin Ayı adasının Norveçə məxsus olmasını tanıyacağını bildirmişdir.
12 noyabr 1944-cü ildə SSRİ xalq xarici işlər komissarı Vyaçeslav Molotov və Norveçin Xariçi İşlər Naziri Tyurqve Li arasındakı görüşdə SSRİ tərəfi 1920-ci ildə imzalanmış Şpitsbergen Traktatına yenidən baxmağı tələb edərək Şpitsbergen üzərində Kondominyumun tətbiqi və Ayı adasının SSRİ ərazisi olaraq təstiqlənməsini istəmişdir. Norveç 9 aprel 1945-ci ildə Şpitsbergen arxipelaqının Norveç və SSRİ tərəfindən birgə müdafiə olunması kompramisinə getmişdir. SSRİ rəhbərliyi bununla bağlı bir şey bildirməmiş və məsələ bundan sonra müzakirə belə edilməmişdir.
İqtisadiyyat
Ada iqtisadiyyatının əsasını balıqçılıq təşkil edir.
Silikon vadisi
Silikon vadisi və ya silisium vadisi ― Şimali Kaliforniyada (ABŞ) San-Fransisko ilə San-Xose arasındakı bölgənin adı. Hesablama texnikasının inkişafına önəmli təsir etmiş bir çox kompüter firmaları burada yerləşir. Kaliforniya ştatının Palo-Alto şəhəri rayonunda yarımkeçiricilərin istehsalının sürətlə inkişafını göstərmək üçün 1971-ci ildə "Electronic News" jurnalının müxbiri Don Höfler bu rayonu Silikon vadisi adlandırıb. Silikon vadisinin bazası Stenford Universitetində yerləşir. Kompüterlər üçün proqram təminatı buraxan, İnternet vasitəsilə mal və xidmətlər satan çoxlu müəssisələrin burada cəmləşməsini nəzərə alaraq son zamanlar bu regionu İnternet Vadisi də adlandırırlar.
NGC 5166A
NGC 5166A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Silikon vadisi
Burada bir çox böyük şirkətin mərkəzi yerləşir: Intel, Cisco, Google, HP, Maxtor, Softway Solutions, Apple, Microsoft, Oracle, Nvidia, AMD, Facebook, Twitter, Mozilla,Yahoo! thumb|left|Silikon Vadisi, 2014-cü ilin iyun ayında San Jose şəhərinə doğru cənub istiqamətində qarşı-qarşıya qalan Şimal-San Jose kənarından göründüyü kimi. thumb|none|William Hewlett və David Packard 1938-ci ildə səsölçənlərini inkişaf etdirən Palo Alto-da "Silikon Vadisinin Doğulduğu" garajı (2016-cı ildə çəkilmiş)
Pantalika nekropolu
Pantalika nekropolu — İtaliyada, Siciliya adasında nekropol. Burada, İbley dağlarının qayalarında 5 mindən çox məzar var. E.ə. XIII–VII əsrlərə və eyniadlı arxeoloji mədəniyyətə aiddir. Nekropolun yaradıcıları Tunc dövrünün sonunda Siciliyaya gələn və dəmir işləmə sənətini özləri ilə gətirən sikullar idi. Abidə Sirakuza ilə birlikdə YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi tərəfindən qorunur.
Malakka Ədəbiyyat Muzeyi
Tarixi
Muzeyin binası Malakkada Müqəddəs Pavel təpəsində Britaniya Malayziyası zamanı tikilmişdir. Daha əvvəl bina Malayziyanın baş nazirinin iqamətgahı kimi istifadə olunurdu. Sonra bina həbsxana kimi istifadə olunmağa başlamışdır. 1957-ci ildə Malayziya müstəqillik qazanmasından sonra binada Dövlət İnkişaf Nazirliyinin Malakkadakı ofisi yerləşirdi. Ofis 1974-cü ilə qədər mövcud olmuşdur. Sonra nazirliyin yeri dəyişdirilmişdir. Hal-hazırda nazirliyin ofisi Air Keroxda yerləşir.
Binada 1974-cü ildə Malakkanın Ədəbiyyat Muzeyini yaratmağa qərar qəbul edilmişdi.
1984-cü ildə muzey rəsmən Malayziyanın Baş Naziri Moxd Zina Əbdül Qnani tərəfindən şəxsən açılmışdı.
Malakka şəhəri 7 iyul 2008-ci ildə YUNESKO-un dünya mirası siyahısına salınmışdı. Muzeyin ictimai açılışı isə 1 avqust 2009-cu ildə baş tutmuşdur.
Arxitektura
Binanın arxitekturası klassik Malayziya stilində hazırlanmışdır. Muzey iqamətgahın dizaynına malikdir. Binanın yeraltı hissəsi qonaq otağı kimi tikilmişdir. Muzey ikimərtəbəli binadan ibarətdir. Muzeyi əsas binaya yanaşdıran ayrı əlavə tikili tikilmişdir.
Sərgi
Muzey eksponatlarının materialları Malakkanın, Munsui Abdullanın əsərlərinin və malaziyalıların xalq yaradıcılığının tarixi yazılarına aiddir. Həmçinin Malakka ədəbiyyatının əhəmiyyətli müasir ədəbiyyatşünaslığının vaxtlarına qədər Malakka sultanlığının vaxtlarında da ədəbiyyat var idi. Muzeyin ön hissəsi freskalarla bəzənmişdir. Bu freskalar Malayziyanın yazısının təkamülünü təsvir edir. Daş lövhəciklərin istifadəsindən ərəb məktubunun tətbiqinə qədər olan təkamül Sələf Cavi, kompüter və klaviatura kimi belə müasir alətlərlə bitir. Əhəmiyyətli seksiyanı Xanqe Tuaqe aparmışdır. Həmçinin muzey 16-cı əsr tarixində yazılmış malaziyalıların erkən məktublarını təqdim edir. Malayziya müəlliflərinin töhfələri və dövlət qanunlarına İslamın təsiri haqqında kitablar muzeydə mövcuddur. Sərgilər kiosklarda qrafik panellərlə, sərgi bokslarıyla, audio və vizual effektlərlə və bukletlərlə nümayiş olunur.
İş vaxtı
Muzey həftə içi hər gün səhər saat 9.00-dan 17.30-a qədər fəaliyyət göstərir.
Antonio Meuççi
Antonio Meuççi (Antonio Meucci; ) — İtalyan alimi
Həyatı
Antonio Meuççi 1808-ci ildə Amerikannın Nyu York şəhərində anadan olmuşdur.
Fəaliyyəti
thumb|Gravesend, Brooklyn. Antonio Meuççinin abidəsi thumb|Staten Island. Antonio Meuççinin evi
Antonio Meuççi səs vibrasiyasının elektrik impulslarına çevrilməsinin, yəni naqillərin köməyilə səsin ötürülməsinin mümkün olması qənaətinə gəlmişdir. 11 iyun 2002-ci ildə ABŞ Konqresi telefonun əsl ixtiraçısının Antonio Meuççi olduğunu bildirən qətnaməni qəbul etmişdir.
Vyanada terakt (2020)
Vyanada terakt — 2 noyabr 2020-ci il tarixdə, Avstriyanın paytaxtı Vyana şəhərində altı fərqli yerdə çoxsaylı silahlı şəxslərin iştirakı ilə davam edən bir sıra terror hadisələri. Terakt nəticəsində terrorçulardan biri də daxil olmaqla bir neçə nəfər həlak olmuş, biri polis məmuru olmaqla bir neçə şəxsin yaralandığı bildirilmişdir. Bu, 2015-ci ilin noyabr ayında Paris şəhərinə edilən hücumlardan sonra Avropada ilk koordinasiyalı silahlı hücum idi.
Terakt
Hücumlar yerli vaxtla saat 20:00 radələrində, Avstriyanın paytaxtı Vyana şəhərindəki Şvedenplatsda silahlı bir adamın vətəndaşlara atəş açması ilə başladı. Terror hücumu bazar ertəsi günü Avstriyada yerli vaxtla gecə yarısından 06:00-a qədər komendant saatı daxil olmaqla yeni COVID-19 məhdudiyyətləri qüvvəyə mindiyi üçün ölkə daxilində karantin rejiminin gecə yarısı başlamasından bir neçə saat əvvəl gerçəkləşdi. Bu, hazırda Avropada COVID-19 infeksiyasının yayılmasına mane olmaq üçün tətbiq olunan bir neçə məhduriyyətdən biridir. Daha sonra bir neçə dəfə atəş açıldı. Qaçan digər terrorçular barədə məlumatlar qeyd olunur. Atışmada bir terrorçu da daxil olmaqla ən azı səkkiz nəfər öldü. Yerli "Kurier" qəzeti bir terrorçunun Vyananın mərkəzindəki yəhudi məhəlləsindəki kafe və barların kənarında oturan insanlara təsadüfi formada atəş etdiyini bildirir. Polis insidentlərin altı fərqli yerdə olduğunu təsdiqləyib.
İlkin məlumatlara görə, yaxınlıqdakı Stadttempel sinaqoqunun hücum hədəfi ola biləcəyi göstərilirdi. Vyana Yəhudi Cəmiyyətinin başçısı Oskar Doçun dediklərinə görə, sinaqoq atışma baş vermədən əvvəl bağlanmışdı. Sinaqoqun kənarında bir mühafizəçi ağır yaralanıb.
Tədbirlər
Hücumdan dərhal sonra Vyana şəhərində böyük bir polis dəstəsi əməliyyata başlamış və hadisə yerlərinə gəlməyi mümkün olan bütün qüvvələr cəlb olunmuşdur. Polis əhalidən ərazinin açıq hissələrindən və ictimai nəqliyyatdan istifadədən çəkinmələri xahiş etmişdir. Avstriya Silahlı Qüvvələri Vyana şəhərindəki binaların təhlükəsizliyini təmin etmək üçün yola salınmışdır.
Yaxınlıqdakı Çexiya sərhədində gücləndirilmiş yoxlamalara start verilmişdir.
İtkilər
Bir mülki şəxsin ölümü təsdiqlənmişdir, lakin daha bir neçə nəfərin öldüyü bildirilir. Sinaqoqun kənarında ağır yaralanan polis də daxil olmaqla ən az 15 nəfər yaralanmışdır.
Cinayətkarlar
Məlumata görə, terror hücumu iki nəfər tərəfindən həyata keçirilmişdir. Onlardan biri öldürülmüş, digəri isə qaçmışdır. Bununla birlikdə, şəhərdə daha çox hücumun törədildiyi bildirilir və hücumların sayı daha da çox ola bilər.
Reaksiyalar
Avstriya Daxili İşlər Naziri Karl Nehammer səlahiyyətlilərin bunun açıq bir terror hücumu olduğuna inandığını söyləmişdir. Avstriya kansleri Sebastian Kurs hadisələri "iyrənc bir terror hücumu" adlandırmışdır.
Shimizu Corporation
— memarlıq və mülki inşaat üzrə ixtisaslaşmış korporasiya. Şirkət layihələşdirmə və konsaltinq, inkişaf və maliyyələşdirmə, dizayn, obyekt menecmenti, mütəmadi təmir, yenidənqurma, mühəndislik və texnologiya, eləcə də araşdırma və istehsal xidmətlərini göstərir.
Şirkətin adının Şizuoka prefekturasında yerləşən Şimizu ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Şirkət təsisçisi Kisuke Şimizunun soyadını daşıyır. O, 1783-cü ildə Etçu vilayətinin (indiki Toyama) Ohane kəndində anadan olmuşdur. Kisuke Şimizu şirkəti 1804-cü ildə Edo şəhərində (indiki Tokio) təsis edilmişdir. Şirkətin Asiya, Avropa, Şimali Amerika, Orta Şərq və Afrikaya qədər uzanan bir şəbəkəsi var.
Televisa
Grupo Televisa S.A.B. — Meksika kütləvi informasiya vasitələri şirkətidir və Latın Amerikasında ən böyük və İspan dilində danışan dünyada. Proqramının böyük bir hissəsi ABŞ-də Univision-da yayımlandığı və beynəlxalq müqaviləsi olduğu böyük bir beynəlxalq əyləncə işidir.
Lukovskaya (Şimali Osetiya)
Coğrafiya
Lukovskaya kəndi Terek çayının sol sahilində, Mozdok rayonunun mərkəzi hissəsində yerləşir. Regional Mozdok şəhərinin cənub-qərbində və Vladiqafqaz şəhərindən 114 km şimal-qərbdə yerləşir.
Qəsəbələrin torpaqları ilə həmsərhəddir: qərbdə Sovetski, şimal-qərbdə Lukovski və şərqdə Mozdok. Çayın qarşı tərəfində Kievski kəndi var.
Kənd respublikanın çöl zonasında Kabarda düzənliyində yerləşir. Terek çayının vadisi boyunca təpələr uzanır. Bələdiyyənin ərazisindəki orta hündürlük dəniz səviyyəsindən təxminən 130 metr yüksəkdir. Terek çay vadisi çayın yaxınlaşmasına mane olan sıx çay meşələri ilə örtülmüşdür. Ancaq kəndin ərazisində meşənin çox hissəsi kəsilmişdi.
Hidroqrafik şəbəkə əsasən Terek çayı ilə təmsil olunur. Sahə su ehtiyatları ilə təmin edilmişdir. İqlimi rütubətli və mülayimdir. Orta illik havanın temperaturu + 10,7 ° S-dir. Havanın temperaturu orta hesabla iyulda + 23.5 ° C-dən yanvarda -2.5 ° C arasında dəyişir. Orta illik yağıntının miqdarı 540 mm-dir. Ən çox yağış may-iyul ayları arasında olur. Yazın sonunda Xəzər ovalığının ərazisində əsən tez-tez quru küləklər əsir.
Etimologiya
Kəndin adının mənşəyi ilə bağlı bir neçə versiya var. Bəziləri kəndin adının Terek çayının axını ilə əlaqəli olduğunu iddia edirlər. Başqa bir versiyaya görə, adı indiki Volqoqrad vilayətinin Lukovskaya kəndindən olan immiqrantlar gətirdilər. Digər bir versiyaya görə, kənd Həvari Lukanın şərəfinə adlandırılmışdır.
Tarix
Kənd İmperator Ketrin II-nin 22 yanvar 1770-ci il tarixli sərəncamına əsasən qurulmuşdur. 1770-ci ilin yayında Volqa kazakları Terek kazaklarının xəttini gücləndirmək üçün Şimali Qafqaza köçdülər. Eyni zamanda, silahlıların 50 ailəsi Dondan yeni kəndə köçürüldü. 1848-ci ildə 50 kiçik rus ailəsi Xarkov vilayətindən Lukovskaya köçürüldü. 1868-ci ildə ləğv edilmiş Qorskaya kəndi əsasən vəftiz edilmiş osetinlər və qismən kabardinlər olan 150 ailədən ibarət olan kəndə əlavə edildi. Vaxt keçdikcə dağ kazakları Lukovskaya çölləri boyunca məskunlaşdılar, hər biri 20-50 metrdən böyük ferma yaratdılar.
Bütün kazaklara gəlincə, Lukovluların əsas vəzifəsi hərbi xidmət idi. Onlar, Kursk və Stoderevskaya kəndlərinin kazakları ilə birlikdə Terek kazak ordusunun Qorsko-Mozdok alayında xidmət etmişdir. Uzun müddət Lukovskayanın öz məktəbi yox idi. Kazaklar övladlarını Mozdokda oxumağa göndərirdilər. Bir sinifli kənd məktəbi yalnız 8 yanvar 1862-ci ildə fəaliyyətə başladı. 1867-ci ildə məktəbdə 23 oğlan, 1895-ci ildə 75 oğlan və 21 qız oxuyurdu. Adi fənlərdən əlavə, tələbələr bağçılıq bacarıqlarını da öyrənirdilər. 8 Noyabr 1877-ci ildə, kənddə Kilsənin yeni Baş Yepiskopu Mixail Mikayılın təntənəli təqdimi baş verdi.
Əhali
2010-cu il Ümumrusiya Əhali siyahıyaalmasına görə kəndin əhalisini 68,4 % ruslar, 5,1 % qumuqlar, 4,5 % qaraçılar, 4,2 % osetinlər, 4,1 % koreyalılar, 3,8 % ermənilər, 1,6 % kabardinlər, 1,4 % çeçenlər, 1,0 % ukraynalılar və 5,8 % digərləri təşkil edir.
NGC 3992
NGC 3992, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 7.62 sm (3 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Sexmet
Sexmet ( və ya Şaxmis , digər orfoqrafiyalarda — Səxmet, Səxət, Saxet, ) — Şəfa və döyüşçü ilahəsi. O, aslan kimi təsvir edilmişdir. O, fironların qoruyucusu kimi təqdim olunur və onları müharibədə yönləndirirdi. Öləndən sonra Sexmet onları ölümdən sonrakı həyata daşıyaraq qorumağa davam etdi.
Sekhmet günəş tanrısıdır, bəzən Ra qızı adlanır və tez-tez Hathor və Bastet ilahələri ilə əlaqələndirilir. O, onu Wadjet və royalti ilə əlaqələndirən Uraeus və günəş diski taxır.
Rollar
Sekhmet günəş tanrısı Ra'nın qızı idi və Ra'nın gücünün intiqamçı təzahürü olan Ra'nın Gözü kimi çıxış edən ən əhəmiyyətli ilahələrdən biri idi. Sekhmetin odla nəfəs aldığını deyirdilər və nəfəsini səhranın isti küləklərinə bənzədirdilər. O, həm də xəstəliklərdən qorunmağa çağırıldığı halda, epidemiyalara səbəb olduğuna inanılırdı (onları xidmətçiləri və ya elçiləri adlandırırdılar).
Ranın yer üzündəki padşahlığının sona çatması haqqında mifdə Ra, ona qarşı sui-qəsd quran faniləri məhv etmək üçün Sekhmet şəklində ilahə Hathoru göndərir. Mifdə, demək olar ki, bütün bəşəriyyəti məhv etdiyi döyüşün sonunda Sekhmetin qaniçənliyi sönmədi. Onu dayandırmaq üçün Ra qırmızı oxra və ya hematitlə boyanmış pivə tökdü ki, qana bənzəyirdi. Pivəni qanla səhv salaraq o qədər sərxoş oldu ki, qırğından əl çəkdi və dinc şəkildə Ra-ya qayıtdı. Eyni mif Bəxtli və Uğursuz Günlər Təqvimi, Qahirə 86637 papirusunun proqnostik mətnlərində də təsvir edilmişdir. [4]
Sekhmet tanrı Ptahın arvadı və oğlu Nefertumun anası hesab olunurdu. Onun həm də aslan tanrısı Maahesin anası olduğu deyilirdi. O, həm də pişik ilahəsi Bastetin bacısı hesab olunurdu.
İbadət
İlin əvvəlində keçirilən illik festivalda, Sərxoşluq Bayramı zamanı misirlilər ilahənin qəzəbini sakitləşdirmək üçün rəqs edir və musiqi ifa edirdilər və ilahənin qəzəbini dayandıran həddindən artıq sərxoşluğu simulyasiya etmək üçün ritual olaraq çoxlu şərab içirdilər. insanlığı az qala məhv edəndə.
2006-cı ildə Luksorda, Fivdə Mut məbədini qazan Cons Hopkins Universitetinin arxeoloqu Betsy Bryan festivalla bağlı tapıntılarını təqdim etdi, orada keşişlərin həddən artıq xidmət etməsi və onun onlara mənfi təsirləri ilə bağlı illüstrasiyalar daxildir. xidmət edir. xidmət personalı.[8] Festivalda keşişlər və əhalinin iştirakı böyük idi. On minlərlə festival iştirakçısının tarixi qeydləri var. Bu tapıntılar Mut məbədində tapılmışdır, çünki Thebes məşhurlaşanda Mut Sekhmetin bəzi xüsusiyyətlərini mənimsəmişdir. Luksorda aparılan bu məbəd qazıntıları iyirmi illik hakimiyyətinin ən yüksək vaxtında firon Hatşepsut tərəfindən məbədin üstündə tikilmiş "sərxoşluq eyvanı"nı açıb.
Yunanların Misirdə hakimiyyəti dövründə, yunanların Leontopolis adlandırdıqları Delta bölgəsindəki Taremdəki böyük Sekhmet məbədinin köməkçi quruluşu olan Maahes məbədi haqqında qeyd edildi. thumb|Bu qızıl kultik obyekt ejis adlanır. Sexmetə həsr olunub, onun günəş atributlarını vurğulayır. [[Uolters İncəsənət Muzeyi, Baltimor.]]
Transformasiya problemi
Transformasiya problemi — əmək dəyər nəzəriyyəsi ilə müxtəlif sənaye sahələrində mənfəət nisbətinin bərabərləşdirilməsi meyli arasında ziddiyyət təşkil edən marksist siyasi iqtisad və iqtisad elminin mərkəzi problemlərindən biridir. Dəyərin əmək nəzəriyyəsi əməyin dəyər və izafi dəyər (və ya mənfəət) mənbəyi olduğunu, mənfəətin əməyin miqdarından asılı olduğunu nəzərdə tutur. Lakin eyni zamanda, "kapital tutumlu" sənayelərdə gəlir dərəcəsi "əmək tutumlu" sənayedən daha yüksəkdir. Marks bu ziddiyyəti bir çox iqtisadçının uzanma hesab etdiyi “mənfəət dərəcəsinin bərabərləşdirilməsi” ilə izah etməyə çalışdı.
Sexmet
Populyar mədəniyyətdə
Sekhmet Marvel Cinematic Universe (MCU) filmi Thor: Love and Thunder-da görünür. O, tanrıların lideri Zevsin elanı zamanı bütün əsas tanrıların məskunlaşdığı Qüdrətli Tanrılar şəhərində oturmuş görünür.
Amerikalı yazıçı Rik Riordan Sekhmet tərəfindən yazılmış Keyn Salnamələri kitablarında o, parlayan qırmızı zirehdə, şir başı və başının üstündə günəş gəzən "qızıl qadın" kimi təsvir edilir.
Transformasiya problemi
Transformasiya probleminin həlli tarixi
Karl Marks “Kapital”in üçüncü cildində istehsalın qiyməti konsepsiyasını təqdim edərək, əmək dəyər nəzəriyyəsinə uyğun olaraq :
Səfəvilərin əhalini şiələşdirməsi
Səfəvilərin əhalini şiələşdirməsi — Səfəvi imperiyasının əhalisini (bəzən güc tətbiq etməklə) şiələşdirmə siyasəti. XVI əsrdən başlamış və XVIII əsrə qədər davam etmiş, proses nəticəsində Orta Şərqin müəyyən bir hissəsində şiəliyin dominant olduğu bölgələr meydana çıxmışdır. Prosesə Səfəvi imperiyasının sünni qonşuları, xüsusən Osmanlı ilə olan düşmənçilik münasibətləri təsir etmişdir. Bu prosesin sonu On iki imam şiəliyinin digər şiə cərəyanları olan Zeydilik və İsmaililik üzərində hegomonluğu ilə nəticələndi. Bu iki şiə cərəyanı buna qədər müəyyən dövrlərdə şiə dünyası daxilində hakim olmuşdular. 1501-ci ildə Səfəvi imperiyasının yaradılması ilə On İki imam şiəliyi imperiyanın rəsmi məzhəbi elan edildi və bu məqam İslam tarixində dönüm nöqtələrindən biri hesab edilir.
Sexmet
Populyar mədəniyyətdə
Sekhmet rol oyunu Assassin's Creed Origins-də görünür. Sekhmet, Layla Hussanın portativ Animus HR-8-də Sivalı Bayekin xatirələrinə dair araşdırmasının nəticəsidir.
Transformasiya problemi
Transformasiya probleminin həlli tarixi
burada (c) — daimi kapital, (v) — dəyişən kapitaldır.
Səfəvilərin əhalini şiələşdirməsi
Bu prosesin birbaşa nəticəsi kimi müasir İran və Azərbaycan (həm şimali, həm də cənubi Azərbaycan) şiəliyə keçid etdilər və bu hələ də belə qalmaqdadır. Bu ölkələr hələ də böyük şiə əhalisinə malikdirlər və dünyada əhalisinin şiəliyi nisbətinə görə birinci İran, ikinci isə Azərbaycan gəlməkdədir.
Sexmet
Populyar mədəniyyətdə
Real vaxt strategiyası video oyununda Age of Mythology-də Sekhmet Misir Qəhrəmanlıq Dövrünün kiçik tanrısıdır. Oyunda Set və Ra pərəstişkarları üçün əlçatandır.
Səfəvilərin əhalini şiələşdirməsi
Səfəvilərdən öncə
Səfəvilər sülaləsinin öz imperiyasını qurmamışdan əvvəl bölgədə şiələr azlıq təşkil etsə də, yaxın keşmişdə bəzi hökmdarların şiəliyi qəbul edilməsinə rast gəlmək mümkün idi. Məsələn, Elxanilər dövlətinn hökmdar Məhəmməd Olcaytu körpə ikən xristian kimi vəftiz edilib, bir qədər sonra buddizm ilə yaxınlaşsa da, sonradan Hənəfi sünniliyə keçmişdi. Lakin bu zaman belə türklərin ənənəvi dini hesab edilən şamanızmin nişanələrini daşımaqda idi. 1309–1310-cu illərdə o, nəhayətki şiəliyi qəbul etmişdi. Həmçinin, Səfəvi imperiyasının yarandığı bölgədə və elə Səfəvi dövlətini yaradan tayfalar tərəfindən yaradılmış Qaraqoyunlu dövləti də çox zaman şiə dövləti kimi qəbul edilir. Beləliklə, hesab edə bilərik ki, şiəlik sünniliklə nisbətdə köçəriliyi qoruyub saxlayan və islamla yeni tanış olan türk-monqol tayfaları arasında yayılmağa başlamışdır. Buna görədir ki, türklər arasında şiəliyə keçid halları ilə Elxanilər dövründən etibarən daha sıx-sıx rastlaşmağa başlayırıq.
I İsmayılın dövrü
thumb|250px|[[Səfəviyyə ordeninin rəhbəri, Səfəvi imperiyasının qurucusu, türk tayfaları döyüşçülərindən təşkil edilmiş Səfəvi ordusunun ali baş komandanı Şah İsmayıl.]] 1499-cu ildən ali hakimiyəti ələ keçirmək üçün mübarizəyə başlayan Şah İsmayıl 1502-ci ilə qədər Azərbaycanı (həm şimali, həm qərbi, həm də cənubi Azərbaycan), indiki İranı, Gürcüstanı, Dağıstanı ələ keçiməyi bacardı. Bundan sonra onun qarşısında duran vəzifələrdən biri də ələ keçirdiyi yerlərdə öz hakimiyyətini möhkəmləndirmək idi, çünki bölgə əhalisi hələ də əsasən sünni məzhəbində idi. 1504-cü ildə yenidən hücuma keçən Şah İsmayıl indiki İranın cənub-qərbini 1505–1508-ci illər ərzində ələ keçirdi və sonda 1510-cu ildə özbəkləri məğlub edərək Xorasanı özünə tabe etdi. Tarixçi Daniel V. Braunun bildirdiyinə görə, Şah İsmayıl "Fatimilərin süqutundan sonra ən uğurlu şiə hökmdarı" olmuşdur. Hakimiyyət tam olaraq ələ alındıqdan sonra bütün bölgələrdəki sünnilər təzyiqlərə məruz qaldılar və sünni sufi ordenləri qapadıldı. Sünni üləmaların yerinə şiə üləmaları yerləşdirdirildi.
Məzhəb dəyişdirmə siyasətinin səbəbləri
Səfəvi sülaləsi əksər müsəlman sülalələrindən daha çox öz məzhəblərini əhaliyə qəbul etdirmək üçün çalışmışdırlar. Bunun səbəbləri belə sıralana bilər:
Məzhəb dəyişdirmə üsulları
Şah İsmayıl öz hakimiyyətini bütün imperiya ərazisində möhkəmləndirdikdən sonra sünni əhalini şiələşdirmə kampaniyasına başladı. Bu din dəyişdirmə siyasətinin metodları bunlar idi:
Şiə üləma
I Abbas öz hakimiyyəti dövründə şiə alimlərin ölkəyə gətirilməsini daha da artırdı və onlar üçün dini mərkəzlər inşa etdirdi, onları keçmişdə (Gizli imam doktrinasına uyğun olaraq) çəkindikləri hökumət işlərində iştirak etməyə uğurla inandırdı.
Azərbaycanda məzhəb dəyişdirmə
Təbrizin fəth edilməsindən sonra 1502-ci ilə qədərki müddət ərzində bütöv Azərbaycan, Dağıstan ələ keçirildi. Təbrizin fəthifnin ardından Şah İsmayılın ilk aktlarından biri ölkənin əhalisinin böyük bir hissəsinin sünni olmasına rəğmən, On iki imamlığı imperiyanın rəsmi dini və ya məzhəbi olaraq elan etmək oldu. Bu elandan sonra əhalini məzhəb dəyişdirməyə sövq etmə prosesi başladıldı və Qafqazın müsəlman əhalisi yavaş-yavaş şiəliyə keçid etməyə başladı. Şiəliyə keçidə qarşı ən güclü müqavimət ənənəvi sünni mərkəzi olan Şirvan bölgəsində idi. Onların silahlı müqaviməti qızılbaşlar tərəfindən silah gücünə yatırıldı.
Azərbaycanın cənubunda yaşayan Azərbaycan türklərinin demək olar ki, hamısı Səfəvi imperiyasının hakimiyyəti dövründə şiələşsə də, Azərbaycanın şimalında vəziyyət bundan fərqli idi. Rusiya imperiyasının Azərbaycanın şimalını işğal etdikdən sonra 1830-cu illərdə aparılmış hesablamalara görə buradakı əhalinin təxminən yarısı sünni olmuşdur. Bu nisbət 1848-ci ilin statistikasında da qalmaqda idi. Lakin 1860-cı illərdən etibarən Azərbaycanın şimalındakı sünnilərin sayında azalma hiss edilir. Bu azalma qarşısında isə şiələr üstünlüyü ələ keçirdilər və əhalinin əksəriyyətini təşkil etdilər. Sünnilərin sayındakı azalmanın əsas səbəbi Rusiya-Osmanlı müharibələri və Şimali Qafqazdakı sünnilərin ruslara qarşı qazavatları idi. Buna qədər az-az müşayət edilən və Osmanlı imperiyasına yönələn Azərbaycan sünnilərin köçü Şimali Qafqazdakı çıxışların amansızlıqla yatırılmasından sonra selə çevrildi.
Beləliklə, həm cənubi, həm də şimali Azərbaycanda şiələrin tam üstünlüyü formalaşdı. Bütöv Azərbaycan torpaqlarının şiəliyə keçidlə tanış olması müasir İran ərazisinin tanış olması ilə təxminən eyni vaxta düşdü. Müasir Azərbaycan İrandan sonra əhali nisbəti etibailə ən çox şiə çoxluğa malik olan ölkədir və bundan başqa ən azından nominal olaraq şiə əhalinin sünnilərə nisbətən çox olan yalnız iki ölkə vardır — İraq və Bəhreyn.
Koroğlu dastanının Səfəvilər dövründə ortaya çıxmış Azərbaycan versiyasında əsasən anti-Osmanlı abu-havası olsa da, Tiflisdə 1967-ci ildə tapılmış əlyazmada Şah II Abbas zalım hökmdar kimi göstərilir. Fərid Ələkbərliyə görə Osmanlının mənfi göstərilməsi XVII əsrin ortalarından etibarən Azərbaycanda Səfəvi hakimiyyətinin və şiə təbliğatının güclənməsi ilə bağlıdır. Səfəvi şahlarını tənqid etmək təhlükəli idi və buna görə də Osmanlı hədəf götürülürdü. Səfəvilər dövründə şiəliyin qəbulu Azərbaycan xalqının formalaşması üçün həlledici amil hesab edilir.
İraqda məzhəb dəyişdirmə
frame|[[İraqın xəritəsi.]] Şah İsmayıl dönəmin ən böyük mərkəzlərindən biri hesab edilən Bağdad şəhərini 1508-ci ildə ələ keçirdi. Şəhər ələ keçirildikdən sonra qızılbaş ordusuna müqavimət göstərən sünni dəstələri öldürüldü və şahın qəbilə müttəfiqləri vasitəsilə onları fəal şəkildə təqib edildilər. Bundan başqa, qızılbaşlar Əbdülqadir Gilani və Əbu Hənifənin türbələrini ziyarətə başladılar, hətta Əbdülqadir Gilaninin ailəsini Mesopotamiyadan qovdular. Burada da məzhəbin rəsmi olaraq şiəlik kimi elan edilməsndən sonra digər bölgələrdə təkrarlanan hadisələr burada da təkrarlandı və əhaliyə şiəliyi qəbul etmək əmr edildi. Bağdad fəth edilib, bu siyasət tətbiq edildikdən sonra Şah İsmayıl imperiyanın mərkəzinə geri döndü, lakin müasir İraq ərazisindəki sünnilərin müqavimət ocaqları mövcudluğunu qorumağa davam edirdi.
Şah İsmayıldan sonra taxta çıxan I Təhmasibin dövründə də Bağdad və Bəsrə də daxil olmaqla, mərkəzi və cənubi İraq Səfəvi imperiyasının hakimiyyəti altında qalmağa davam edirdi. Onun hakimiyyəti dövründə də şiəliyin təşviq edilməsi və əhaliyə qəbul etdirilməsi siyasəti davam etdirildi. Şiəliyə keçid etmək istəməyən sünni üləma sürgünlərə və edamlara məruz qaldı, sünni türbələri şiə türbələrin çevrildi. Bəzi üləmalar şiəliyə keçidi qəbul etdilər.
1534-cü ildə Bağdad Osmanlı imperiyası tərəfindən işğal edildi və bu dəfə də şəhərdəki şiələr qırğınlara məruz qaldılar. 1534-cü ildən 1624-cü ilə qədər Osmanlı hakimiyyəti altında qalan Bağdadda sona gəldikdə demək olar ki, sünnilər tərəfindən həyata keçirilən qırğınlara görə şiə qalmamışdı. 1624-cü ildə I Abbas şəhəri geri qaytardıqdan sonra əvvəlki siyasət yenidən bərpa edildi.
Səfəvilərin dini görüşlərinin özündə yaşanan dəyişikliklər
Səfəvi imperiyası yaranmamışdan əvvək Səfəvi ordeni formalaşdırılmışdı. Bu Sufi ordeninin əsasımı Səfiəddin Ərdəbili (1252–1334) yaratmışdı. Sülalənin əcdadları daha əvvəllər Şafi sünni olsalar da, daha sonradan şiəliyə keçmiş, İmamət qavramı ilə yaxınlaşmış və sonda On iki imam şiəliyinə keçmişdirlər. Səfiəddin Ərdəbili Ərdəbildə doğulub böyümüş, Şiraz və Gilanda təhsil almışdı. Gilanda Zahid Gilaninin tələbəsi olan Səfiəddin, bir qədər sonra Zahidi Sufi ordeninin rəhbəri keçməyi bacarmışdı. Zahid Gilaninin ölümündən sonra Zahidiyyə tədricən adını dəyişdirərək Səfəviyyə adlanmağa başladı.
Səfiəddinin 1334-cü ildə ölümündən sonra ordenin rəhbərliyi onun oğlu Sədəddin Musaya keçdi və beləliklə, ordenə rəhbərlik irsi olaraq keçməyə başladı. Daha sonrakı rəhbərlər olan Şeyx Cüneyd və Şeyx Heydərin dövründə orden tədricən türk tayfalarının da dəstəyini qazanaraq hərbi struktur halına gəldi. Özü də bir şiə olan Qaraqoyunlu hökmdarı Cahanşah Şeyx Cüneydin üzvlərinin çoxalmasından çəkinərək onun əmisi Şeyx Cəfərə müraciət edərək Cüneydin Azərbaycandan çıxmasını təmin etdi. Bundan sonra Şeyx Cüneyd, Anadoluya gələrək oradakı türkmanlar arasında təbliğata başladı, Anadoluda özünə xeyli müridləri qazandı və Qaraman bəyliyinə keçdi, Qaraman bəyinin onun tutulması haqda əmr verməsindən sonra Misir məmlüklərinə sığındı. Lakin burda da şiə təbliğatı yaydığından məmlüklər onun üzərinə qoşun göndərdi, döyüşdə məğlub olan Şeyx Cüneyd Anadoluya qaçdı. 1456-cı ildən 1459-cu ilədək Cüneyd, o vaxt hələ az tanınan Ağqoyunlu Uzun Həsənin yanında olmuşdu. Uzun Həsən öz düşməni Cahanşahla mübarizədə Səfəvi şeyxlərinin köməyini təmin etmək arzusu ilə öz bacısı Xədicə Bəyimi Şeyx Cüneydə ərə verdi. Tarixçilərin göstərdiyi kimi, bu nigahın sorağı Kiçik Asiyanın və Suriyanın ən uzaq guşələrinə yayıldı və "əvvəlki şeyxlərin" xəlifələri Cüneydin görüşünə gəldilər.
Bütün bu dövrlər ərzində xristian gürcülər başda olmaqla, digərlərinə qarşı hərbi axınlar tədricən artırılmış və dini təsəvvürdə də müəyyən dəyişikliklər formalaşdırılmışdır. Bunlar ümumi şəkildə "qaliyyə" hesab olunur, yəni öz rəhbərliyinə məsihvari düşüncələr bəsləməklə birlikdə, ənənəvi On iki imam şiəliyinin ortodoksluğundan kənarlaşırdı. Şah İsmayıl belə bir kontekstdə fəaliyyətə başlamış, öz tərəfdarları tərəfindən mürşidi-kamil olaraq dəyərləndirilmişdir. Beləliklə, iddia etmək mümkündür ki, Şah İsmayılın dini düşüncələri müasir Türkiyənin əhalisi olan Ələvilərlə daha yaxın olmuşdur, çünki Şah İsmayılın hakimiyyəti dövründə onunla eyni düşüncələri paylaşan və onun əcdadları tərəfindən bu dini düşüncələrlə tanış olan türk tayfaları sonradan bu torpaqların Osmanlı əlinə keçdiyinə görə Səfəvi imperiyasında gedən dini dəyişiyliklərdən uzaq qalmışdırlar. Şah İsmayılın ölümündən sonra vəziyyət dəyişmiş, azyaşda taxta çıxmış, hakimiyyətinin ilk onilliyində vətəndaş müharibələrinin arası kəsilməmiş I Təhmasib bu təsəvvürlərdə də müəyyən dəyişikliklər həyata keçirməyə məcbur olmuşdur. thumb|left|alt=Blue-and-gold Quran|İyul-avqust 1552-ci ildə [[Şirazda və ya Qəzvində düzəldilmiş və çox güman ki, I Təhmasibə aid olan Quran əlyazması. ]] Şah Təhmasib özünü "dindar mistik şiə kralı" kimi təsvir edirdi. Onun dini düşüncələri tarixçilərin ən çox maraqlandığı məsələlərdən biridir. 1533-cü ilə qədər qızılbaş liderləri ona təlqin edirdilər ki, gənc şah atasının yolundan getməlidir. Çünki qızılbaşlar onun atası Şah İsmayıla təkcə dövlətin başçısı kimi deyil, həm də dini rəhbər hesab edir, onun Mehdi olduğunu düşünürdülər. Həmin il o, ruhi baxımdan yenidən dünyaya gəlmə prosesini keçərək tövbə etdi və dindən kənar davranışlarını tərk etdi. Təhmasib atasının Mehdi olma iddiasını tərk etdi, İmam Əlinin mistik sevicisi və şəriətə bağlı şah olmağı üstün tutdu. Lakin haraya getməsindən asılı olmayaraq kəndlilər və şəhərlilər hələ də onun ətəyinə toxunmaq üçün ziyarətə gəlirdilər. Şah İmam Əli və digər müqəddəslərlə əlaqəsinin olduğunu iddia edirdi və yuxuları vasitəsiləri ilə əcdadı Şeyx Səfiəddinin ona gələcəyi dediyini bildirirdi. Həmçinin şah, saraydakı şairlərdən onun barədə deyil, İmam Əli barədə şerlər yazmasını istəyirdi. O, Osmanlı imperiyasına hədiyyə kimi xeyli sayda Quran kitabının nüsxələrini göndərmişdir. İstanbula göndərilən bu nüsxələrin hamısı qiymətli daş-qaşlarla bəzədilmiş olmuşdur.
On iki imam şiəliyini o, şahlığın yeni doktrini kimi görürdü və üləmaya dini və hüququ məsələlərdə səlahiyyətlər vermiş, Şeyx Əli əl-Kərakini qeybdə olan imamın köməkçisi təyin etmişdi. Bu təyinat molla, seyid və onların şəbəkəsinə sarayda yeni siyasi güc vermişdi. Onlar əsasən Təbriz, Qəzvin, İsfahan və bir qədər sonra Rəşt, Astarabad, Amülda yerləşməkdəydilər və bu Səfəvi seyid irsi "Hüseyni" adlanmaqda idi. Təhmasib Qəzvin şəhərini şiəliyin mərkəzi halına gətirə bilmək üçün Qəzvində yerləşən və XVIII şiə imamı Rzanın oğluna aid olan türbəni təmit edib genişləndirdi. O, həmçinin Ərdəbildəki Sufi ordeninə qarşı da diqqətli idi. O, bu ordenin ziyarətçiləri və Səma məraismlərini həyata keçirmək üçün Cənət Saray məscidini tikdirmişdi. Təhmasib təsəvvüf ayinlərinin icrasını, sufilər və mollalara onun sarayına gəlib Fitr bayramı üçün ictimai təqva və zikrlər etmələrini (və ona beyətlərini təzələsinlər) əmr etmişdi. Bu, Təhmaspın davamçılarını özlərini qəbilə və ya digər yerli sosial nizamlarla bağlı ola bilməyəcək qədər böyük bir icmaya mənsub görməyə təşviq etdi. Təhmasibin hakimiyyəti dövrünün şiəliyə keçid dövrü kimi dəyərləndirilməsinə baxmayaraq, atasından fərqli olaraq o, digər dini qrupları din dəyişdirməyə məcbur etməmişdir. 190px|thumb|right|Şah I Təhmasibin sifarişi ilə hazırlanmış xüsusi [[I Şah Təhmasibin Xəmsə əlyazması|"Xəmsə" əlyazmasına şahın hamilik etdiyi rəssam Sultan Məhəmməd tərəfindən çəkilmiş "Məhəmməd peyğəmbərin meracı" miniatürü. Britaniya Milli Kitabxanası.]]