cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Atlantida
Atlantların texnologiyası
Ümumiyyətlə, Atlantida sivilizasiyasının yüksək inkişaf səviyyəsi ilə bağlı konsepsiyanın tərəfdarları od saçan və səs-küylə uçan nəhəng əjdahalar, eləcə də qeyri-adi təsvirli cisimlər barədə çoxsaylı məlumatlara istinad edirlər. Belə məlumatlara, adətən, yunanların, germanların, slavyanların, çinlilərin, hinduların və digər xalqların qədim mifoloji rəvayətlərində rast gəlinir. Konsepsiyaya görə, bütün bunlar Atlantidanın reaktiv gəmiləri haqqında öz təsvirini dəyişmiş dumanlı təsəvvürlərdir. Bu təsəvvürlər hava hücumu taktikası tətbiq edən atlantların cəza ekspedisiyaları barədə xəbər verir. Əlbəttə, belə mükəmməl texnikaya malik olsaydılar, atlantlar fəlakətdən qaçmağa cəhd göstərərdilər. Doğrudan da atlantoloqların mülahizələri arasında Atlantidanın çökdüyü vaxt hakim sinfin müəyyən hissəsinin reaktiv gəmilər vasitəsilə xilas olduğu barədə iddialara rast gəlinir. Onların qənaətinə görə, ali təbəqənin təmsilçiləri (krallar, kahinlər və s.), əsasən, Amerika və Afrikaya, eləcə də kosmik raketlərlə başqa planetlərə — Venera və Marsa pənah aparıblar. Ancaq reaktiv gəmilər məhdud saylı səlahiyyətli və qüdrətli təbəqənin nəzarətində olduğundan onlar vasitəsilə fəlakətdən canını qurtaranlar o qədər də çox olmayıb. Xilas olub, Amerika və Afrikaya üz tutanlarsa, yeni vətənlərində vaxtilə Atlantidada sahib olduqları qüdrətlərini itiriblər.
Atlantida və Mars planeti
2009-cu ildə İsveçrə alimləri atlantların Mars planetinə uçması və Qədim Misirə səyahəti barədə fərziyyənin doğru olduğunu bildirərək, bu hadisələrin həqiqətən də baş verdiyi qeyd edilər. Bu barədə isveçrəli həkim Stefan Vayz "Mars sivilizasiyası ya öz-özünü məhv etmiş, ya da nəhəng meteorit tərəfindən məhv edilmişdir" ifadəsi ilə İsveçrənin paytaxtı Bern şəhərində jurnalistlərə verdiyi müsahibəsində çıxış etmişdir.
"Misirin ehramları, tibb sahəsində yeniliklər, yüksək texnologiyalar, uçan aparatlar və s. Yer planetində deyil, Marsda yaranmışdır. Fərziyyəmizə görə Mars planetinin atlantları qızıl əvəzində misirlilərə öz texnologiyalarını öyrətmişlər".
Stefan Vayz və kolleqalarından biri olan misir tarixçisi Konrad Veytç atlantların Mars planetində olduğu barədə Misirin papiruslarında qeyd olunduğunu qeyd edirlər. Onlar, həmçinin, qədim misirlildə uçan aparatın olması və bu sxemin Tutanhamonun qəbrində tapıldığını qeyd edirlər. Lakin isveçrə alimlərinin fərziyyələrini təkzib edən bir sıra alimlər vardır. Onların sırasında olan qədim misirin tarixi lə maraqlanan alman alimi həkim Set Rauş aşağıdakı ifadələri qeyd etmişdir:
Misirlilərin yadplanetlilərlə əlaqəsini təkzib etmirəm, lakin biz hələ də faktiki olaraq Marsda olan xarabalıqları yaxşı nəzərdən keçirə bilməmişik və Atlantidanın qalıqlarının orada mövcud olub-olmaması haqqında etibarlı dəlilimiz yoxdur. Mənim fikrimcə, əgər Atlantida mövcud olsaydı, onda Yerdə mövcud olardı".
Atlantida və Yer qabığında baş verən fəlakətlər
thumb||left|150px|Prifessor Aronaks və Kapitan Nemo Atlantidanın qalıqlarını müşahidə edərəkən. 365-ci ildə Yunanıstanın Krit adası ətrafında, demək olar ki, bütün şəhərlər yox olmuş və 10 minlərlə insan həlak olmuş, 1556-cı ildə Çinin Şensi zəlzələsi zamanı 830 min adam, 1908-ci ildə Siciliyada Messina zəlzələsi zamanı 200 min adam,. 1920-ci ildə Çində baş verən Qansu zəlzələsi zamanı 200 min adam, 1976-cı ildə Çində baş verən Tanşan zəlzələsi zamanı 242 mindən artıq adam dünyasını dəyişmişdir.
Zəlzələ Yerdəki dinamik proseslər nəticəsində baş verir. Bunun bir nəticəsi kimi lay tektonikasını göstərmək olar. Yerin özəyi və qabığı arasındakı litosfer laylar zəlzələlərin yaranmasında böyük rol oynayırlar. Zəlzələlər əsasən bu layların sərhəd zonalarında əmələ gəlirlər. Müxtəlif layların bir-birinə nəzərən sürüşməsi və toqquşması yeraltı təkanlara səbəb olurlar. Yeraltı daşların kəsicilik möhkəmliyi həddi keçdikdə onlar burada yaranan gərginliyi sıçrayışla boşlayır və nəticədə yeraltı tektonik təkanlar baş verir. Bu gərginlik boşalması layların sərhəd zonalarında baş verdiyi kimi, onların orta hissələrində, möhkəmliyi zəif zonalarda da yarana bilər. Ayrıca, baş verən bu hadisələrin nəticəsində quru ərazidə dağlar və düzənliklər yaranır.
Bir çox müasir atlantoloqların fərziyyələrinə görə, Atlantidanın okeana qərq olunmasına səbəb məhz yer qabığında baş verən zəlzələlər olub. Yer qabığında litosfer tavalarının hərəkət etdiyi ərazilərdə ən çox zəlzələlər baş verir və Atlantidanın bu tavalara yaxın yerləşmişdir. Zəlzələdə əsas dağıdıcı fəlakət bir neçə saniyədə, davam etməsi isə bir dəqiqədə baş vermişdir. Platonun mühazirəsində qeyd edilən vaxt, zəlzələnin davam etməsilə üst-üstə düşür. Digər fərziyyələrə görə Atlantida okeanda baş verən Sunami dalğaları nəticəsində yox olub. Okeanda baş verən Sunami dalğalarını, əsasən, zəlzələlər və vulkanlar yaradırlar. Yaponiya ətrafı, Azor adaları və İslandiya, Yunanıstan ətrafında yerləşən Egey dənizi və buna bənzər bir çox ərazilər yer qabığının güclü seysmik mərkəzlərindən sayılırlar.
Mayyaların tanrısı atlantlar
thumb||right|150px|Monsu Deziderio, Atlantidanın çökməsi Meksikada yayılmış bir əfsanəyə görə əsrlər əvvəl dənizin o biri tərəfindən ağ saqqallı tanrılar gəlib. Yerli əhalinin dediyinə görə bu tanrılar atlantlar olublar. Onlar Mayya mədəniyyətinin yaranmasına öz töhfələrini veriblər. Atlantidanın Qəraib dənizi tərəfdə olduğunu iddia edənlərdən biri də Corc Eriksondur. Erikson "Endris" və "Mimini" yolunun Atlantida ilə bağlılığını vurğulayır. Bundan başqa Erikson bildirir ki, Baham adaları Platonun Atlantidanın dağıldığını iddia etdiyi dövrdə su səviyyəsindən yuxarıda olub. Erikson atlantlarla Mayya mədəniyyəti arasında oxşarlıqlar da tapıb. Belə ki, Mayya mədəniyyətinin nümunəsi olan heykəllərdə, o cümlədən, Günəş tanrısının təsvir olunduğu heykəldə mayyalara məxsus olmayan üz quruluşu var. Qalın qaşlar, uzun sifət, iri gözlər, uzun burun, qalın bığlar mayyalara məxsus sifət quruluşu deyil. Bu ancaq atlantlara məxsus ola bilər. Erikson, israr edir ki, mayyalıların üzləri tüklü olmayıb və sifətləri isə yumru olub.
Eriksonun Günəş tanrısının simasında atlantların tərənnüm olması iddiası bəzi alimlər tərəfindən inkar olunur. Belə ki, mayalıların sifətlərində tük olması faktı öz sübutunu tapıb və Eriksonun "bığ" dediyi şey əslində ya ilan, ya da ağızdan çıxan tüstü. Eriksonun fikrincə, Yukatan yarımadasında məskunlaşan ilk insanlar Sibirdən Alyaskaya keçənlər deyil, məhz dənizdən gələn atlantlar olublar. Onun dediklərinə və elmin təsdiqlədiyi fakta görə Buz dövründən sonrakı dövrdə Yukatan yarımadası, Kuba və Baham adaları daha böyük quru sahələri olublar.
Bulbophyllum atropurpureum
Arealı
Bulbophyllum atropurpureum növü Braziliya üçün endemik növdür.
Qarasüleymanlı
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1292 nəfər əhali yaşayır.
Rod-Aylend
Rod-Aylend - ABŞ-də ştat. Sahəsinə görə ölkənin ən kiçik ştatıdır, ancaq əhalisinə görə 7 ştatı qabaqlayır. Əhali sıxlığına görə isə, ABŞ-nin ən sıx 6-cı ştatıdır. Mərkəzi Providens şəhəridir. Rod-Aylend ştatının ləqəbi "Okean Ştatı"-dır. Çünki bu ştat Atlantik okeanın sahilində yerləşir.
Rod-Aylend ştatı, İngilislərə qarşı vuruşan 13 koloniyadan biri idi. Başlanğıcda, ştat iki hissədən ibarət idi: Ehtiyat plantasiyası (materik, ən böyük şəhər - Providens) və Rod Adası (ada, ən böyük şəhəri - Newport).
Viimsi yarımadası
Viimsi yarımadası — Estoniyanın şimalında, qərbdən Tallin, şərqdən isə Muuqa körfəzləri ilə əhatələnən yarımada.
Yarımadanın sahəsi 50 km², uzunluğu 110 km, eni 5 km-dir. Naissaar, Pranqli, Eksi, Keri, Tiyrloodi, Kyasuli, Seynakari, Pandyu, Sepakari, xanekari, Lookari və Lanesaar adaları ilə birlikdə Viimsi volostunu əmələ gətirir
Adada aşkarlanan ən qədim tarixi tapıntılar b.e III və IV əsrlərinə aiddir
şimal sahilində yerləşən Rohuneem dili bəzən yarımada adlandırılır.
Yarımmadanın mərkəzində Lubyamyaqi playosu yerləşir. Plato 1 ha əraziyə sahibdir. Maksimnal hündürlüyü 53 m etrdir. Lubyamyaqinin şimal-şərqində Livon və ya Şimal müharibəsinə aid hərbi məqsədli qazılmış mağaralar vardır.
Şeytan mağarasının uzunluğu — 18 m, hündürlüyü — 1,2 m, eni isə — 2–2,5 m təşkil edir.
Mağaranın coğrafi koordinatı: 59.51806°N, 24.83972°W
Yerik
Yerik
Bəylər Məmmədov (filoloq)
Həyat
Bəylər Ağalar oğlu Məmmədov 1924-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. İxtisasca stomatoloqdur. Filologiya sahəsində dissertasiya müdafiə etdiyi üçün filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. Alim hekayə və şeirlər yazmışdır
Bəylər Məmmədov 15 fevral 1991-ci ildə Bakıda vəfat etmiş, vəsiyyətinə görə Şuşada dəfn edilmişdir.
Yaradıcılığı
Bəylər Məmmədov XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən Xurşidbanu Natəvanın həyat və yaradıcılığının tədqiq etmişdir. Alim ilk dəfə olaraq Natəvanın şair qohumları haqqında da məlumat vermişdir. O, "Natəvanın şair qohumları" kitabında şairənin anası Bədircahan bəyimin, dayıları Kəlbəli xan Müsahibin, Fətəli bəy Halinin, bibiləri Ağabəyim ağa Ağabacının, Gövhər ağanın, əmisi Əbülfət xan Tutinin, əmisi oğlu Cəfərqulu xan Nəvanın, bibisi oğlu Qasım bəy Zakirin yaradıcılıqlarından bəhs etmiş, nümunələr göstərmişdir. Tədqiqatçı Natəvanın övladları Mehdiqulu xan Vəfanın, Mir Həsən Ağa Mirin, Xanbikə xanımın analarının poetik üslubunu davam etdirdiklərini, orijinal qəzəllər qələmə aldıqlarını yazmışdır.
Lauren Hallaselka
Lauren Hallaselka ( 18 mart 2003) — Finlandiyalı suya tullanan. Lauren Hallaselka Finlandiyanı 2019-cu ildə XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Porko Rosso
«Porko Rosso» ( — «qırmızı donuz») — 1992-ci ilin anime-filmi. Yapon dilində adı —. Rejissor — Hayao Miyazaki.
Lauren Hallaselka
Karyerası
Lauren Hallaselka birinci dəfə Dünya Çempionatına 2019-cu ildə qatıldı. O, Kvanjuda baş tutan XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında qadınlar 1 m tramplin yarışlarında təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 203.50 xal toplayaraq 30-cu yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Porko Rosso
Məzmun
Məzmun Birinci və İkinci dünya müharibələrinin arasında Adriatikada baş tutur. Baş pilot Marko Paqqot  — Birinci dünya müharibəsinin iştirakçısıdır. Müharibə bitdikdən sonra Marko insanlarla o dərəcədə məyus oldu ki, özünə cadu cəlb etdi və qismən donuza döndü. İtaliyada faşistlər yaranandan sonra o, özünü Porko Rosso (  — «Al donuz») adlandırır və hökumətə hava piratlarını yaxalamaqla kömək etməyə başlayır.
Mükafatlar
1993-cü ildə film iki «Mayniçi» mükafatını alır — ən yaxşı animasiya filminə görə (Hayao Miyazaki) və ən yaxşı musiqiyə görə (Co Hisayşi).
Həmçinin film 9 mükafat və 5 nominasiya almışdı, aralarında Yapon Kinoakademiyasını iki mükafatı, Amerikan elmi fanatstika Akademiyasının Saturn mükafatı və Ansi beynəlxalq animasiya filmləri festivalının baş mükafatı.
Müzəffər Abutalıbov
Həyatı
Müzəffər Abutalıbov Azərbaycan Politexnik İnstitutunun kənd təsərrüfatı fakultəsini bitirmişdir (1930). Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun və Azərbaycan Dövlət Universitetinin dosenti, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pambıqçılıq İnstitutunun baş elmi işçisi, SSRİ EA Azərbaycan Filialı Botanika İnstitutunun şöbə müdiri və direktor müavini (1935-1947), Azərbaycan Dövlət Universiteti bitki fiziologiyası kafedrasının müdiri (1949-1959), Azərbaycan Milli EA Genetika və Seleksiya İnstitutunun (1960-1962), Botanika İnstitutunun (1947-1949; 1962-1978) direktoru vəzifələrində çalışmış, 1978-1984-cü illərdə Botanika İnstitutunda özünün yaratdığı bitki fiziologiyası şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Tədqiqatları, əsasən pambıq, kartof və digər kənd təsərrüfatı bitkilərinin məhsuldarlığının artırılmasına, onların mikroelementlərlə qidalandırılmasının nəzəri və əməli problemlərinin öyrənilməsinə, o cümlədən mikroelementlərin azotobakterin inkişafına və torpağın azotmənimsəyən mikroorqanizmlərinin fəaliyyətinə təsirinə, mineral maddələrin bitkilərə daxil olmasına, orqanizmdə hərəkətinə və hüceyrələrdə paylanmasına və s. həsr olunmuşdur.
Elmi Tədqiqatları
M.Abutalıbov elmi tədqiqat işləri ilə yanaşı, pedaqoji sahədə də fəaliyyət gös­tərmiş və Azərbaycanda yüksək ixtisaslı bioloqların hazırlanmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır. Onun rəhbərliyi altında 55 fəlsəfə doktoru və elmlər doktoru hazır­lanmışdır.
Vəfatı
Akademik Müzəffər Abutahbov 1984-cü il noyabrın 9-da vəfat etmişdir.
Dionis
Dionis, Vakx, Baxus, Bakxus (,  mənası "iki dəfə ya ikinci dəfə doğulan" deməkdir;, ) — yunan mifologiyasında Zevsin oğlu , Priapın atası. Olimplərin ən kiçiyi, şərab, bərəkət və teatr tanrısı. Simvolları üzüm tənəyi, sarmaşıq, əsa, bolluq buynuzu.
Doğulması
Zevs Fivan çarı Kadmanın qızına - Smelaya vurulur. Bundan xəbər tutan Hera qisas almaq məqsədilə hiyləyə əl ataraq Smelanı dilə tutaraq tapşırır ki, Zevsdən düyünün onun Hera ilə olan düyünü kimi keçməsini xahiş etsin. Zevs onun xahişini yerinə yetirərək düyünə ildrım çaxdiraraq gəlmiş olur. Nəticədə Kadmanın sarayı oda qərq olur. Yanğın bətnində altı aylıq uşaq - Dionis olan Semelanı ölümcül yaralamış olur və o, dəhşət içində ölür. Uşağı xilas etmək üçün Zevs öz budunu yararaq Dionisi içinə yerləşdirir və tikir. Vaxtı çatanda isə tikişi sökərək onu ikinci dəfə dünyaya gətirmiş olur. Buna görə də ona Dionis - "iki dəfə ya ikinci dəfə doğulan" adını vermişlər. Dionisin digər bir ləqəbi isə "mirorafisdir" - "buda tikilmiş" deməkdir. Digər bir ləqəbi isə "Pirigen" - "oddan doğulmuş" deməkdir.
Şərab tanrısı
Heranın təqiblərindən ehtiyat edən tanrı Zevs körpə Dionisi böyütmək və tərbiyə vermək üçün Smelanın bacısı İno və onun əri Atamanta verir. Burada da rahatlıq tapa bilməyəcəyini görən Zevs onu keçi balasına döndərərək Hermes vasitəsilə Asiyaya göndərir. Silendən şərabın hazırlanmasının sirrini öyrənən Dionis beləliklə Misiri, Suriyanı dolaşaraq sərgərdana çevrilir və harada olursa, orada insanlara üzüm yetişdirməyi və ondan şərab hazırlamağı öyrədir.
Tahir Gözəl
Tahir Gözəl — "Qarabağ" futbol klubunun vitse-prezidenti.
Həyatı
Tahir Gözəl 1972-ci ildə Makuda anadan olmuşdur. İngiltərənin Şeffild Management, Fransanın Soup De Coup universitetlərini bitirmişdir. Ailəlidir, 2 oğlu var. 2004-cü ildən "Qarabağ" futbol klubunun vitse-prezidentidir.
Say Yay!
Say Yay! — İspaniyanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
Barei "Say Yay!" mahnısı ilə İspaniyanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnı ifaçının özü və eyni zamanda Ruben Viyanueva və Viktor Pua Vivo tərəfindən bəstələnmişdir.
Jan Düjarden
Jan Düjarden (19.6.1972, Rüey-Malmezon, Fransa) — fransız komik aktyoru.
Həyatı
Jan Düjarden 1972-ci ildə Rüey-Malmezon şəhərində doğulub. Məktəbdə oxuyarkən əsas diqqətini fəlsəfəyə və incəsənətə yönləndirib. Əsgərlikdə xidmət edib. Hərbi xidmətdən sonra komik aktyorlarla (Bruna Salomon, Erik Kollado, Erik Masso, Emmanuel Jukla) bərabər  «Nous C Nous» qrupunu yaradıb və disk buraxıb.
Baçço Bandinelli
Həyatı
Atası Mikel di Viviano de Brandini oğlu Bandinellini zərgar kimi böyütmüşdür. Lakin daha sonra heykəltaraşlığa maraq göstərən Bandinelli heykəltaraş Covanni Françesko Rastiçinin yanında işləmiş və Toskana hersoqu I Kosimo Mediçinin sarayında tanınmış incəsənət xadiminə çevrilmişdir. Birisi Vatikanda (1531), o birisi Florensiyada (1550) olmaqla iki incəsənət məktəbi açmışdır. Ciorci Vasari "Məşhur italyan memar, rəssam və heykəltaraşların həyatı" ("Le Vite de’ piû eccellenti architet- ti, pittori, et scultori italiani", 1550) və Benvenuto Çellininin "Həyat" ("Vita", 1728) adlı kitablarında Bandinelli qısqanc, pis və qabiliyyətsiz kimi təsvir olunmuşdur. Bandinelli soyadını 1530-cu ildə almışdır.
Bandinellinin əsərləri onun öz işində peşəkar olduğunu göstərir. Florensiyanın Uffizi qalereyasında sərgilənən "Laokoon" əsəri, "He- rakles ve Cacus" (1534) heykəli ve Florensiya kafedralının qabartmaları ən məşhur əsərləridir. Amma daha sonra Mediçi sarayındakı yerini Kellini ve Bartolommeo Ammannatiyə vermişdir.
Qoxua
thumbnail|Ənənəvi Çin rəssamlığına (Qoxua) aid bir nümunə
Qoxua (Çin dilində:milli boyakarlıq) — XX əsrin əvvəllərində meydana gələn və müasir Çin boyakarlığını ifadə edən termin.
Qoxua termini ipək parça və kağız üzərində sulu boyalarla, əsasən, tuşla işlənən ənənəvi Çin boyakarlığını Avropa boyakarlığından fərqləndirmək məqsədilə yaradılmışdır. E.ə. III–II əsrlərdə özünə məxsus texniki və janr xüsusiyyətləri, eləcə də spesifik təsvir metodu olan milli boyakarlıq ənənələrinin bərpası və yeniləşdirilməsində qoxua mühüm rol oynamışdır. Qoxuada işləyən ilk rəssamlar (Jen Bo-nyan, Tsi Bayşi və b.) ənənəvi metodları zənginləşdirmək üçün naturaya müraciət etmişlər. Sonralar, milli boyakarlıq iki istiqamətdə -ənənəvi bədii ifadə vasitələrindən istifadə və Avropa boyakarlığı nailiyyətlərinin qoxua prinsiplərinə birləşdirmək yolu ilə inkişaf etmişdir. 1940–50-ci illərdə qoxua sujet etibarilə daha da müxtəlifləşir, müasir mövzularda lirik və məişət kompozosiyaları yaranır.
Mixail Attaliat
Mixail Attaliat — XI əsr Bizans tarixşünası və hüquqşünası.
Həyatı
Mixail Attaliat böyük ehtimalla 1030–1040-cı illər arasında Bizans imperiyası nın Attaliya şəhəri ndə anadan olmuşdur. Onun növbəti illərdə imperiyanın paytaxtı olan Konstantinopol şəhəri nə köçdüyü güman edilir. O, Konstantinopolda məhkəmə və hərbi hakim kimi çalışmışdır.
O, IV Roman Diogen in 1068-ci ildə səlcuq türkləri nə qarşı başlatdığı yürüşdə iştirak etmişdir. Attaliat 1072-ci ildə imperator VII Mixail Duka üçün «Libri Basilici» adlandırılan yenilənmiş qanunnaməni tərtib etmişdir. O, 1077-ci ildə Rodost şəhəri ndə bir monastır qurmuş və onun nizamnaməsini tərtib etmişdir, hansı ki, Bizans imperiyasının IX əsrdəki sosial-iqtisadi vəziyyəti haqqında olan əhəmiyyətli bir mənbə hesab edilir. Həmin il o, vəsiyyətnamə («Diataxis») yazır. Bu 50 səhifəlik vəziyyətnamə içində monastıra veriləcək olan mülklərin və ən azı doqquz kitabın siyahısı var.
O, 1079–1080-ci illərdə «Tarix» əsərini ərsəyə gətirir. Əsər Bizans imperiyası nın 1034–1079-cu illərdəki tarixini, imperiya daxilindəki siyası qarışıqlıq və səlcuq türkləri nin şərq cəbhəsindən göstərdiyi təzyiqi əhatə edir.
Əmrah Çəlikəl
Əmrah Çəlikəl (türk: Emrah Işık Çelikel) — "Qarabağ" futbol klubunun direktoru.
Həyatı
Əmrah Çəlikəl 1976-cı ildə Ankarada anadan olub. Ərciyəs Universitetinin Bədən Tərbiyəsi və İdman fakültəsini bitirib. Evlidir. 2 övladı var. 2004-cü ildən "Qarabağ" futbol klubunun direktorudur.
Yunan ağ şamı
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qarqucaq
Qarqucaq — Azərbaycan Respublikasının Goranboy rayonunun Qarqucaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Toponimikası
Qarqucaq kəndi Qaraçayın sahilində, Gəncə-Qazax düzənliyindədir. 1823-cü il məlumatina görə, Qarqucaq Mirza Əli bəy adlı şəxsə məxsus əkin-torpaq sahəsinin adı olmuşdur. Bəyin həmin ərazidə yerləşdirdiyi doqquz ailədən ibarət icma da sonralar Qaraqucaq icmasi kimi qeydə alınmişdir. Bəzi tədqiqatçılara görə, bu ad qarğı/qarqu (bitki) sözündən və məkan bildirən -caq şəkilçisindən ibarət olub, “qarğı olan yer, qarğılıq” mənasındadır.
Abarsusa
Abarsusa — İspaniyanın Navarra əyalətində bələdiyyə.
Əhalisi
2010-cu ilin məlumatına görə bu bələdiyyənin əhalisi 577 nəfərdir.
Yerin alt mantiyası
Yerin alt man­tiyası –   mantiyanın bir hissəsi olub, 800–900 km-dən 2900 km-ə qədər dərinlikdə, Yerin nüvəsilə Yerin üst mantiyası arasında yerləşir.
Monklar (Yuxarı Provans Alpları)
Monklar (, Montclar) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Seyn kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Din-le-Ben.
INSEE kodu — 04126.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 458 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 285 nəfərdən (15–64 yaş) 212 nəfər iqtisadi fəal, 73 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 74,4%, 1999-cu ildə bu göstərici 69,8%) idi. Fəal olan 212 nəfərdən 196 nəfər (116 kişi və 80 qadın), 16 nəfər işsiz (6 kişi və 10 qadın) idi. 73 hərəkətsiz şəxs arasında 17 nəfər şagird və ya tələbə, 32 nəfər təqaüdçü, 24 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Bulbophyllum atrorubens
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum atrorubens növü Sulavesidən Sakit okeannın cənub-qərb hissəsinə qədər yayılmışdır.
Qəhrəman Ağayev
Qəhrəman Hüseyn oğlu Ağayev — AMEA Arxeologiya, Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutu Arxeoloji abidələrin toplusu sektorunun müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.
Həyatı
Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonunun Şahtaxtı kəndində doğulub. Orta təhsilini 1956-1966-cı illərdə Naxçıvan şəhər 23 nömrəli məktəbdə aldıqdan sonra 1967-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinə daxil olur və oranı 1972-ci ildə uğurla bitirir.
Qəhrəman Ağayev 1975-ci ildən AMEA-da elmi fəaliyyətə başlamışdır. 1975-1991-ci illər ərzində Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Naxçıvan Elm Mərkəzində, indiki AMEA-nın Naxçıvan Bölməsində elmi işçi vəzifəsində işləmişdir.
1991-ci ildən etibarən Azərbaycan MEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda elmi fəaliyyətini davam etdirir.
1976-1979-cu illər ərzində SSRİ Elmlər Akademiyasının Arxeologiya İnstitutunda tanınmış arxeoloq, t.e.d., professor R.M.Munçayevin rəhbərliyi altında elmi fəaliyyətini davam etdirmiş, sonralar isə, 1981-1993-cü illər ərzində, ayrı-ayrı vaxtlarda elmi stajirovkalarda olmuşdur.
1977 və 1978-ci illərdə SSRİ Aexeologiya İnstitutunun Stavropol vilayətində fəaliyyət göstərən, Aleksandrovsk, 1991-1992-ci illərdə isə, Krasnoyarsk diyarının Xakasiya arxeoloji ekspedisiyalarında aparılan arxeoloji qazıntı işlərində iştirak etmişdəir.
1979-cu ildən etibarən Azərbaycanın, eyni zamanda Qafqazın, Yaxın Şərqin möhtəşəm və maraqlı abidələrindən biri olan, Şahtaxtı arxeoloji abidələr kompleksində müstəqil olaraq arxeoloji tədqiqat işləri aparır. Arxeoloji ədəbiyyatda son tunc-ilk dəmir dövrü abidəsi kimi tanınan Şahtaxtı abidələr kompleksində son illərdə aparılan arxeoloji tədqiqatlarla bu abidənin daha qədim dövrlərə aid olması müəyyənləşdirilmişdir.
Şahtaxtı arxeoloji abidələr kompleksində aparılan tədqiqatların nəticəsi olaraq "Şahtaxtı Son Tunc-İlk Dəmir dövründə" adlı rus dilində "Şahtaxtının Orta Tunc dövrü abidələri" monoqrafiyaları, 100-dən artıq elmi məqalələri çapdan çıxmış, "Şahtaxtı arxeoloji kompleksinin Son Tunc-İlk Dəmir dövrünün tədqiqi" adlı dissertasiya işi müdafiə edilmişdir.
Bir çox xarici ölkələrdə keçirilən beynəlxalq konfranslarda, simpoziumlarda iştirak etməklə, elmi məruzələrlə çıxış etmişdir.
Əsrin müqaviləsi adlı möhtəşəm layihə ilə bağlı Bakı-Ceyhan neft və qaz kəmərlərinin çəkilişi zamanı kəmərlərin əhatə etdiyi sahələrdə aparılan arxeoloji tədqiqat işlərində fəal iştirak etmiş və BP şirkətinin xüsusi mükafatına layiq gorülmüşdür. 2007-ci ildə Quba şəhəri ərazisində təsadüfən aşkar edilən kütləvi məzarlığın tədqiq edilməsinə rəhbərlik etmiş, həmin məzarlığın 1918-ci ildə erməni millətçilərinin yerli-dinc əhaliyə qarşı törətdiyi acı cinayətlərinin, vəhşiliklərinin nəticələri olduğunu müəyyən edərək, dünya ictimaiyyətinə bəyan etmişdir.
Hazırda Qəhrəman Hüseyn oğlu Ağayev AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun çöl tədqiqatlar şöbəsində və A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun Azərbaycanın qədim tarixi şöbəsində aparıcı elmi işçi vəzifəsində elmi fəaliyyətini davam etdirir.
Sen-Kasyan
INSEE kodu — 38373. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 1155 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 307 ilə 424 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 460 km cənub-şərqdə, Lion dan 75 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 24 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Dunkin' Donuts
Dunkin' Donuts — Ponçik ilə qəhvə satan mağazalar şəbəkəsi, Dunkin' Brands şirkətinin qollarından biridir.
Tarixçəsi
"Dunkin Donuts" markalı donuts və qəhvə satan kafenin tarixi 1950-ci ildə Bill Rozenberqin Massaçusets, Kuinsidə ilk kafesini açması ilə başlayıb. 1955-ci ildə şirkət Françayzinq lisenziyası alıb. Bu gün bu donut şəbəkəsi dünyanın 45 ölkəsində fəaliyyət göstərir və hər gün 5 milyondan çox ziyarətçiyə xidmət edir.
Məkanlar
thumb|{{legend|#EA4498|Hal-hazırkı məkanlar}} {{legend|steelblue|Sadəcə bazaları}} {{legend|#F5821F|Gələcəkdə tikilməsi planlaşdırılır}} {{legend|#474747|Köhnə məkanları}}|alt=28 dekabr 2013-cü il tarixinə görə, ümumilikdə 10 858 Dunkin' Donuts mağazası var. Bunlardan 7 677 ABŞ-də, 3 181 isə digər ölkələrdə fəaliyyət göstərir. Bu rəqəm Starbucks ilə müqayisə edildikdə, Starbucks şirkəti 17 009 mağaza ilə Dunkin' Donuts-u böyük rəqəmlə geridə qoyur.
Üzərrikkimilər
Təsnifatı
Larreoideae yarımfəsiləsi
Dunkin' Donuts
ABŞ-də Dunkin' Donuts
Dunkin' Donuts kafesi ABŞ-də yarandığı üçün digər ölkələrə nisbətən daha çox ABŞ-də yayılıb. Hətta, ABŞ-dəki Dunkin' Donuts mağazalarının sayı digər ölkələrdə ümumi mağazaların sayından 2 dəfə çoxdur.
Üzərrikkimilər
Təsnifatı
Morkillioideae yarımfəsiləsi
Dunkin' Donuts
Dünya ölkələrində Dunkin' Donuts
Hal-hazırda çox yayılmasa da, dünya ölkələrdə ümumilikdə 3 181 mağazası vardır. Hal-hazırda Azərbaycanda fəaliyyət göstərməməkdədir.
Gürzə (xörək)
250px|thumbnail|right|Soyuducuda saxlamaq üçün hazırlanmış gürzə. thumb|Azərbaycan gürzəsi Gürzə - Azərbaycanın milli xörəklərindən biri. Gürzə əsasən qış aylarında hazırlanan xörəklər sırasına daxil edilir. Xəmirdən hazırlanan ət xörəklərindəndir. Əsasən çəkilmiş qoyun ətindən hazırlanır. Tərkibi zövqə görə ədvalarla zənginləşdirilə bilər. Onlardan sumax, sarıkök, istiot və s. Sarımsaq, turşu da əlavə edilə bilər. Kalorili yeməklər sırasına daxildir.
Üzərrikkimilər
Təsnifatı
Seetzenioideae yarımfəsiləsi
Tribuloideae yarımfəsiləsi
Zygophylloideae yarımfəsiləsi
Carcaris
Carcaris — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Alagöz (Araqadz) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 12 km məsafədə yerləşir. 1972-ci ilə kimi Abaran rayonunun tərkibində olmuşdar. 1590-cı ildə tərtib edilmiş «İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri»fidə Cərcəyis kəndi adında qeyd edilmişdir.
15 mart 1972-ci ildə yaradılan Alagöz (Araqadz) rayonunun tabeliyinə verilmişdir. Toponim Azərbaycan dilinin Naxçıvan qrupu dialekt və şivələrində «vəl əvəzində xırmanda istifadə edilən dəmir dişli kənd təsərrüfatı aləti mənasında işlənən carcar sözünə -is topoformantının artırılması ilə düzəlmişdir. Bu döyüm aləti əsasən düzən yerlər üçün xarakterik olmuş və iş prosesində vəldən əvvəl işlədilmişdir. Toponim peşə, sənət mənasında işlənən carcaris sözü əsasında formalaşmışdır.
Əhalisi
İndi ermənilər yaşayır.
Alena Xamulkina
Alena Xamulkina ( 24 iyul 1997) — Belaruslu suya tullanan. Alena Xamulkina Belarusu 2019-cu ildə XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Alena Xamulkina birinci dəfə Dünya Çempionatına 2019-cu ildə qatıldı. O, Kvanjuda baş tutan XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında qadınlar 1 m tramplin yarışlarında təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 206.50 xal toplayaraq 29-cu yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Barei
Barbara Reysabal Qonsales-Ayer (Bárbara Reyzábal González-Aller; 29 mart 1982, Madrid, İspaniya) və ya səhnə adı ilə Barei — İspaniya müğənnisi və bəstəkarı. O, "Say Yay!" mahnısı ilə İspaniyanı 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.
Həyatı
Barbara Reysabal Qonsales-Ayer 29 mart 1982-ci ildə İspaniyanın paytaxtı Madriddə anadan olmuşdur. O, Tereza Qonsales-Ayer Monterde və Fortunato Reysabal Larruyun qızıdır. Onun atası İspaniyada bir çox filmlərin istehsalı ilə məşğul olan, daşınmaz əmlaklara investisiyalar edən və Madriddə şənlik binalarının təmirinə yardım göstərən məşhur Reysabal ailəsindən idi və o, Barbaranın dünyaya gəlməsindən qısa zaman sonra vəfat etmişdir. Barbaranın İqnasiyo Xesus və Xulian adlı iki qardaşı və Lurdes adlı bir bacısı da var. O, vokal, gitara və piano dərsləri almışdır.
Karyeranın başlanğıcı
Barbara öz musiqi karyerasını 16 yaşında ikən Kristina Agilera, Laura Pauzini və Lara Fabianın mahnılarını ifa edərək başlamışdır. 2011-ci ildə o, "Abrazo del tiempo" mahnısı ilə İspaniyada keçirilən Benidorm Beynəlxalq Mahnı festivalında Dos Puntos duetinin üzvü olaraq iştirak etmişdir. O, Qonsalo Nuçe ilə birlikdə ifa etdiyi mahnı ilə festivalda ikinci yerə layiq görülmüşdür. Festivalda iştirakdan qısa zaman sonra Barbara ABŞ-nin Florida ştatının Mayami şəhərinə köçmüş və orada Latın pop janrında olan bir neçə mahnı yazdırtmışdır. Lakin ifaçı daha sonra həmin mahnıları heç vaxt ictimaiyyətə təqdim etməmək qərarına gəlmişdir. Madridə geri döndükdən sonra o, müxtəlif konsert zallarında çıxış etməyə başlamışdır.
2011–2014: Billete para no volver albomu
2011-ci ildə Barbara səhnə adı olan Bareini qazandıqdan sonra ifaçının Billete para no volver adlı debüt albomu işıq üzü görmüşdür. Albomda yer alan bütün mahnılar ispan dilində olmuşdur. Lakin albomun təqdimatından sonra Barei zaman-zaman ingilis dilində sinqllar buraxmağa başlamışdır. Onun ingilis dilində ilk sinqlı 2012-ci ilin oktyabr ayında buraxdığı "Play" olmuşdur. İfaçının 2013-cü ildə təqdim olunan "Foolish NaNa" mahnısı İspaniyada hitə çevrilmişdir. Həmin ildə "Another's Life" sinqlına çəkdirdiyi videoklip 600,000 və 2014-cü ildə isə "Wildest Horses" sinqlına çəkilən videoklip Youtube-da 1.5 milyondan artıq baxış sayı qazanmışdır.
2015–2016: Throw the Dice albomu
Bareinin ikinci studiya albomu Throw the Dice 2015-ci ilin aprel ayında işıq üzü görmüşdür. Albom Britaniya və Amerikanın pop, fank və soul janrlarından ilhamlanan mahnılarla zəngin olunmuşdur. Albomda eyni zamanda ifaçının ötən iki il ərzində buraxdığı ingilis dilli mahnılar da ("Foolish NaNa", "Another's Life" and "Wildest Horses") yer almışdır.
2015-ci ilin sentyabr ayında Bareinin yeni sinqlı "Time to Fight" təqdim olunmuşdur. Mahnı Barei və Fernando Montesinosun əməkdaşlığı nəticəsində ərsəyə gəlmişdir. 2015-ci ildə ifaçı eyni zamanda başqa müğənnilərə də mahnılar yazmışdır. Onun Edurneyə yazdığı "La última superviviente" mahnısı Edurnenin altıncı studiya albomunda yer almışdır. Barei digər bir mahnını isə Maluya yazmış və həmin mahnı Malunun onuncu studiya albomuna daxil edilmişdir.
2016: Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
2015-ci ilin dekabr ayında İspaniyanın RTVE telekanalı Bareinin İspaniyanın 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün keçirilən milli seçim turunda iştirak edən altı finalçıdan biri olduğunu təsdiqləmişdir. 2016-cı ilin yanvar ayında onun seçim turunda iştirak etdiyi mahnı "Say Yay!" təqdim olunmuşdur. Mahnı ifaçının özü və eyni zamanda Ruben Viyanueva və Viktor Pua Vivo tərəfindən bəstələnmişdir. Həmin mahnı olan Barei fevralın 1-də keçirilən seçim turunda qalib gələrək İspaniyanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. İspaniyanın "Böyük Beşlik" ölkələrindən biri olması səbəbi ilə Barei birbaşa olaraq müsabiqənin final mərhələsindən mübarizəyə qoşulmuşdur. 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı final şousunda ifaçı "Say Yay!" mahnısı ilə 77 xal toplayaraq, 22-ci yerdə qərarlaşmışdır.
İspaniyanın Avroviziya milli seçim turundakı qalibiyyətindən sonra Barei Universal Music Spain albom şirkəti ilə anlaşma imzalamışdır. Avroviziya ərəfəsində ifaçı Throw the Dice albomunun "Say Yay!" və eyni zamanda iki yeni sinqlının da daxil edildiyi fərqli versiyasını təqdim etmişdir.
2017–hal-hazırda: Avroviziyadan sonra
2017-ci ilin mart ayında Barei Universal Music şirkəti ilə anlaşmasını bitirdikdən sonra ifaçının "I Don't Need to Be You" sinqlı təqdim olunmuşdur. Anti-dedovşina mövzusunda yazılan mahnı İspaniyada hit paradlarında ilk onluğa yüksələ bilmişdir. Mahnıya çəkilən videoklip Youtube-da 1.4 milyondan artıq baxış sayı qazanmışdır.
İyun və iyul aylarında Bareinin daha üç sinqlı ("Wasn't Me", "Forget It" və "Worry, Worry") buraxılmışdır. Hər üç mahnı İspaniyada hit paradlarında top 40-a daxil ola bilmişdir.
Sərgi Qalereyası (Bakı)
300px|thumb|Sərgi qalereyası Sərgi qalereyası— Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Muzey Mərkəzində fəaliyyət göstərən qalereya ;
Muzey mərkəzi
Binası 1960-cı ildə məşhur Azərbaycan memarı Həsən Məcidovun layihəsi əsasında V.İ.Leninin anadan olmasının 90 illiyi münasibətilə tikilib və 1961-ci ildə Moskvadakı V.İ.Lenin Muzeyinin filialı kimi istismara verilib.
1991-ci ildə SSRİ-nin süqutundan sonra Azərbaycan prezidentinin sərəncamına əsasən bina Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinə verilmiş və Muzey Mərkəzi adını almışdır.
Ekspozisiyası
Sərgi qalereyası, Muzey Mərkəzinin dördüncü mərtəbəsində yerləşir. Beş zaldan ibarət olan (ümumi sahəsi 400 m²) Sərgi Qalereyası, ekspozisiya sahəsi 700 m², lazımi işıq və səs avadanlıqları ilə təchiz olunmuşdur. Bu məkanın unikallığı ondadır ki, gündüz eksponatlar yuxarıdan düşən təbii işıqla işıqlandırılır.
Sərgilər
Sərgi Qalereyası – rəngkarlıq, qrafika, foto, heykəltəraşlıq, dizayn, müasir və konseptual sənət, uşaq yaradıcılığı və xalq tətbiqi sənəti sərgilərinin keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş məkandır.
Qalereyada ən müxtəlif profilli sərgilər böyük müvəffəqiyyətlə keçmişdir: “Ayna” birinci Bakı foto-festivalı, “Bakı-Abşeron” memarlıq abidələri sərgisi, “Xalı”, Bakıda Polşa memarlarının yaradıcılığı, müasir və konseptual sənətə həsr olunmuş “Alüminium” sərgiləri, “Kişi və Qadın”, ingilis rəssamı Frensis Liçin “Süvenir” xeyriyyə sərgisi, qaçqınlara həsr olunmuş foto və bədii əsərlər sərgisi, Azərbaycan rəssamlarının əsərlərindən ibarət “İlin fəsilləri” silsilə sərgilər çərçivəsində “Payızın rəngləri”, “Bahar. Qadın. Məhəbbət”, “Yay impressiyası”, “Qış harmoniyası” sərgiləri, 2007-ci ilin son xüsusi layihəsi olan “Məhəbbət göy qurşağı” sərgisi, “5+” müasir rəngkarlıq sərgisi, “Mozalan” sərgisi, məşhur “Ralf Loren”, “Kartye” və başqa brendlərlə əməkdaşlıq edən alman fotoqrafı Klaus Vikratın sərgisi (sərgi “Beş istiqamət” adlanırdı və müəllifin ən yaxşı işlərindən ibarət idi ki, bu da 5 qrupa bölünürdü: çiçəklər, qadınlar, uşaqlar, zinət əşyaları və Kosta-Rika), N.Tusi adına İncəsənət gimnaziyasının uşaq sərgisi, məşhur bolqar rəssamı Emil Stoyçevin Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev və Bolqarıstan Respublikasının prezidenti Georgi Pırvanovun himayəsi altında Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən təşkil olunan fərdi sərgisi.
Siyər
Siyer-i Nəbi; (ərəbcə ː Sira ən-Nəbəviyyə ), qısaca sirah. Ənənəvi İslam ədəbiyyatında Məhəmmədin tərcümeyi-hallarına verilən addır. Quran və hədislərlə yanaşı, Məhəmmədin həyatı və İslamın ilk dövrləri haqqında ən çox tarixi məlumatların mənbəyidir.
Məhəmmədin həyatı və ilk İslam tarixi ilə bağlı ən diqqət çəkən məsələ, məlumatların, şifahi hekayə mədəniyyətinin nizamsız məhsulu kimi meydana çıxması və təfərrüatların əsrlər boyu artan tərəqqisidir. Hekayələr Məhəmmədin həyatından 150-200 illik fasilədən sonra toplanır, çeşidlənir, düzülür və bioqrafik mətnlərə çevrilir. Bu rəvayətlər qeyri-islami mənbələr tərəfindən dəstəklənmir və öz daxilində ziddiyyətlər ehtiva edir. Hekayələr zaman keçdikcə dəyişir və bir neçə nəsildən sonra tarixi reallıqdan tamamilə uzaqlaşır. Hədis və sira mənbələrində Məhəmmədin həyatı ilə heç bir əlaqəsi olmayan əhvalatların bəzi dəyişikliklər edilərək Məhəmmədin hekayətinə əlavə olunabilər. Sami Ezzib, Xeybərin fəthi və Qureyza qırğını kimi mövzuların yəhudilərin müqəddəs kitabında yer aldığını, lakin bu mənbəyə görə yəhudilərin qeyri-yəhudiləri qətlə yetirdikləri məlumatını verir.
Rəvayət (Qıssa) çi ənənəyə əsaslanır əsərlərdən başqa İslamın ilkin tarixi, tarix baxımından nə vaxt meydana çıxdığı, hansı coğrafiyada doğulub dünyaya yayıldığı bu gün də qeyri-müəyyən olaraq qalır. Müzakirələrdə Petranın şimalındakı bölgə olan Petra və Kufə və Hira (Cənubi İraq) bölgələri ön plana çıxır. Bizans salnamələri və xristian din xadimlərinin qeydləri, Abbasilər dövründə İslam hekayəsinin yazılması prosesində iştirak etmiş hədis və tarixçilərin çap pulları və yaşayış yerləri, Hire, Yəsrib kimi bəzi qədim şəhərlərin adları və digər tapıntılar buna səbəb olmuşdur. Məhəmmədin və erkən İslam coğrafiyasının Cənubi İraq bölgəsi ilə əlaqələndirilməsi və Məhəmmədin həyat hekayəsi birdən çox insanın hekayələrinin birləşməsindən ibarət ola bilər. thumb|323x323px| Möcüzə hekayəsi: [[Merac|Burak'a minərək səmanın yeddi qatını gəzən Məhəmməd müxtəlif mələklərlə qarşılaşır. İslam mədəniyyətində miraçnamələr və xüsusilə Ərdəvirəfnamə arasında çoxlu paralellər var. ]]
Etimologiya
Ərəbcə sīra və ya sirat sözü səyahət etmək və ya səfərdə olmaq mənasını verən sāra felindən gəlir. İnsanın sirəsi onun doğumunu, həyatında baş verən hadisələri, ədəb və xüsusiyyətlərini və ölümünü əhatə edən həyat yolu və ya tərcümeyi -halı deməkdir. (Əksər) İslam ədəbiyyatında Siyer müharibəyə və qeyri-müsəlmanlarla əlaqələrə də istinad edə bilər.
Sirət rəsulullah və ya -sira əl-nəbaviyyə ifadəsi Məhəmmədin həyatının öyrənilməsinə aiddir. İslam tarixinin ilk iki əsrində siyer sözü megāzī (Məhəmmədin hərbi yürüşləri ) idi və bu deyim indi siyerin bir alt qolunu ifadə edir.
Bu termin ilk dəfə İbn Şihab əz -Zuhri tərəfindən Məhəmmədin tərcümeyi-halı ilə əlaqələndirilmiş və İbn Hişam tərəfindən məşhur olmuşdur.
İlk sira əsərləri xəbər adlanan tarixi lətifələrdən (mul, əxbar') ibarət idi. Xəbər əvəzinə rəvayət və ya hədis sözü də işlənmişdir.
İçindəkilər
right|thumb|280x280px| Məhəmməd bölünən Ayı göstərir. 16-cı əsrə aid falnamədən olan bu anonim rəsmdə Məhəmməd üzü görünməz şəkildə təsvir edilmişdir. Sirah ədəbiyyatı müxtəlif mürəkkəb materiallardan, ilk növbədə Məhəmmədin və onun yoldaşlarının başçılıq etdiyi hərbi yürüşlərin hekayələrindən ibarət idi. Bu hekayələr tarixi izahatlar və ya tərif üçün hekayələr idi. Siyer həmçinin siyasi müqavilələri (məs. Hudeybiyyə müqaviləsi və ya Mədinə Konstitusiyası ) həmçinin bir sıra yazılı sənədləri, məsələn, hərbi xidmətə çağırışlar, məmurların təyinatı, xarici hökmdarlara məktublar və bu kimi sənədləri ehtiva edir. O, həmçinin Məhəmmədin bəzi çıxışlarını və moizələrini, məsələn, Vida Həccindəki çıxışını qeyd edir. Siyer qeydlərinin bəzilərində konkret hadisələri və döyüşləri xatırladan şeir beytləri var.
Sirədəki bəzi hekayə növləri sonrakı dövrlərdə öz ayrı-ayrı janrlarına çevrilmişdir. Onlardan biri “ əlam əl-nubuva ” (“peyğəmbərlik dəlilləri” – bəzən birinci söz əvəzinə əmərat və ya dalail istifadə olunur) adlı peyğəmbərlik möcüzələrindən bəhs edir. Fədail və Məthalib adlanan başqa bir növ, səhabələrin, düşmənlərin və Məhəmmədin digər mühüm müasirlərinin fəzilət və qüsurlarını göstərən nağıllar idi. Bəzi sirah əsərləri Məhəmmədin hekayəsini əvvəlki peyğəmbərlərin, Fars padşahlarının, İslamdan əvvəlki ərəb qəbilələrinin və Raşidun nağıllarını ehtiva edən povestin bir hissəsi kimi yerləşdirmişdir.
Siranın bəzi hissələri Quranda qeyd olunan hadisələrdən ilhamlanmış və ya onlardan bəhs edilmişdir. Bu hissələr ümumiyyətlə təfsir və əsbab -ı nüzul müəllifləri tərəfindən müəyyən ayələrdə qeyd olunan hadisələrə dair məlumat vermək üçün istifadə edilir.
Hədislə müqayisə
Quruluş hədis və tarixi rəvayət ( xəbər ) baxımından çox oxşardır; hər ikisi isnad zəncirləri ehtiva edir. Hədisin xəbərlə əsas fərqi odur ki, hədis hadisəyə aid deyil və adətən vaxt və məkan göstərilmir. Daha doğrusu, hədisin məqsədi dini ehkamı İslam hüququnun mötəbər mənbəsi kimi qeyd etməkdir. Əksinə, xəbərlər bəzi hüquqi və ya teoloji təsirlər daşıya bilsə də, onun əsas məqsədi müəyyən bir hadisə haqqında məlumat verməkdir.
8-9-cu əsrlərdən başlayaraq bir çox alimlər öz səylərini hər iki mətn növünə bərabər şəkildə sərf etmişlər. Bəzi tarixçilər siyer və məğazi ədəbiyyatını hədisin bir alt toplusu hesab edirlər.
Qəbul
Hekayə mədəniyyəti : Hekayə mədəniyyəti obyektiv həqiqətlərə deyil, rəvayətçilərin biliyinə və əqli yaradıcılığına əsaslanan ritorika və sosial təsir sənəti kimi görünür. Cəmiyyətin din haqqında təsəvvürünün formalaşmasında məsəl və ya moizə ənənəsi dini elmlər baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Anekdotalizm İslamın ilk dövrlərindən başlayaraq geniş yayılmış bir quruma çevrilmiş, onu söyləyənlərə geniş ictimai-mənəvi imkanlar verən, xalqın dini hisslərini gücləndirən rəvayətlər geniş şəkildə axtarılır. Epik elementlərlə bəzədilmiş rəvayətlər siyer, meğazi, delail, scheil, fezail, metalib kimi kitablarda bir araya gətirilərək cəmiyyətə təqdim edilmişdir.
İslamın ilk əsrlərində sira ədəbiyyatına hədisdən daha az əhəmiyyət verilirdi. Əməvilər dövründə nağılçılar ( <i id="mwhQ">Kāss</i>, s. Kussas</i> ) səlahiyyətlilərdən icazə aldıqları halda, şəxsi məclislərdə və məscidlərdə Məhəmməd və əvvəlki peyğəmbərlərin hekayətlərini danışardı. Bu hekayəçilərin çoxu artıq tanınmır. Əməvilər dövründən sonra mübaliğə və xəyal qurmağa meylli olduqları və İsrailliyə həddən artıq güvəndikləri üçün nüfuzdan düşmüş, məscidlərdə təbliğat aparmaq qadağan edilmişdir. Lakin sonrakı dövrlərdə "sirə" daha çox ön plana çıxdı. Bu yaxınlarda Qərbin tarixi tənqidi və sirənin müzakirəsi onun məzmununu müdafiə edən üzrxahlıq ədəbiyyatı yazan bəzi müsəlmanlarda müdafiə mövqeyi yaratdı.
Süleyman Ateşin fikrincə, sirənin yazılması ilk dövrlərdən mütləq biliklərə çatmaq və yaymaq kimi obyektiv məqsədlər üçün edilməmişdir. İbn İshaqın timsalında göründüyü kimi, yəhudi-xristian əfsanələri lap əvvəldən sira rəvayətlərinə təsirli şəkildə daxil edilmişdir.
Əhməd Eminin şərhi: “Sirət kitabları, o cümlədən ən qədim və etibarlı kitablar xurafatdan və İsraildən xali deyil. Əksinə, xronoloji ardıcıllıqla birinci gələnlər israiliyatla ən çox dolu olanlardır. İlk və ən etibarlı mənbə hesab edilən İbn İshaqa nəzər salaq. Bu şəxsin əsas mənbələrindən biri də yəhudilikdən İslamı qəbul etmiş Vəhb İbn Münəbbihdir. Məlumdur ki, İbn İshaq da xristian və məcusi mənbələrindən çox faydalanmışdır”.
Möcüzələr : Prof. Dr. Mehmet Özdəmir bu kitab və risalələrdəki İbn Hişam nümunəsinə və zaman keçdikcə fövqəladə və möcüzəvi kimi təsvir edilən rəvayətlərin sayının artmasına diqqət çəkir. Bu təsbitlərdən biri də ilk yazılı sirə kitablarında rast gəlinməyən, lakin zamanla sira kitablarında geniş yer tutan irhasət rəvayətləri ilə bağlıdır. Siyer kitablarında Ayın yarılması və ya Möcüzə kimi rəvayətləri tarixi fakt kimi görmək mümkündür.
Əhmədiyyə, Muhammediyye, Envar'ül Askin kimi məşhur sira kitablarında Məhəmmədin həyatını mistik-epik ünsürlərlə bəzəyərək təsvir edir və tarixi hadisələr bir-biri ilə qarışdırılır ki, bu da İslam mifologiyası kimi qəbul edilir.
Orijinallıq / Reallıq
Əsrlər boyu müsəlman alimləri hədislərin səhihliyi məsələsini qəbul etmişlər. Bu səbəbdən onlar isnad və ya nəql zəncirlərini qiymətləndirmək üçün təkmil üsullar işləyib hazırlamışlar ki, bunu senat adlandırırlar (müq. hədis tədqiqatları ). Bu araşdırmalarla hədislər digər kateqoriyalardan əlavə, ehtimal ki, uydurma olanlar üçün “zəif”, orijinal (möhkəm)  kimi siniflərə ayrılmışdır.
Bir çox siyar rəvayətlərində də isnad məlumatı olduğu və bəzi siyar tərtibçiləri ( əxbarilər ) fiqh və mühəddislik vəzifələrini yerinə yetirdikləri üçün eyni hədis tənqidi üsullarını siyər rəvayətlərinə tətbiq etmişlər. Bununla belə, bəzi sirah xəbərləri qeyri-dəqiq isnad formasından və ya müasir tarixçilərin “kollektiv isnad” və ya “birləşmiş rəvayətlər” adlandırdıqları formada yazılmışdır. Bu əminliyin olmaması bəzi hədis alimlərinin ümumi isnaddan istifadə edən hər hansı rəvayəti səhih hesab etmələrinə səbəb olmuşdur.
Vim Ravenin fikrincə, tez-tez deyilir ki, həqiqiliyi və faktiki dəyəri bir sıra müxtəlif əsaslarla şübhə altına alınan sira ədəbiyyatından Məhəmmədin tutarlı obrazını qurmaq olmaz. O, sirənin həqiqiliyinə qarşı aşağıdakı arqumentləri sadalayır, ardınca isə əks arqumentlər gətirir:
Bununla belə, sirənin digər məzmunu, məsələn, Mədinə Konstitusiyası, ümumiyyətlə, səhih olaraq qəbul edilir.
Sirahın ilk topluları
Aşağıda sira və məğazi rəvayətlərinin toplanması və tərtib edilməsində ixtisaslaşmış ilk hədis toplayanların bəzilərinin siyahısı verilmişdir:
Avstriya mətbəxi
thumb|250px|Kartoflu Vyana şniseli thumb|250px|"Zaxer" tortu thumb|250px|Vyana melanjı Avstriya mətbəxi tez-tez Vyana mətbəxinə bənzədilsə də, Avstriya-Macarıstan imperiyasının ümumi tarixinə əsasən, Avstriyanın ənənəvi mətbəx mədəniyyəti yerli cəhətlərinə görə özünəməxsusluğu ilə fərqlənir. Avstriya mətbəxində Macarıstan, Bohemiya, Bavariya və İtaliya mətbəx mədəniyyətlərinin nümunələri geniş yayılmışdır. Digər ölkələrin yeməklərindən alınmış hazırlanma üsulları yerli ənənələrə uyğunlaşdırılmışdır. Avstriya mətbəxi bütün dünyada bişmə çörək və şirniyyatları ilə tanınır. Vyana şniseli isə dünya şöhrəti qazanmışdır.
Qəlyanaltılar
Qəlyanaltılar arasında kolbasa, qaxac və pendirdən ibarət müxtəlif sendviç növləri üstünlük təşkil edir.
Şirniyyatlar
Avstriyalılar şirin məhsullara xüsusi əhəmiyyət verirlər. Bişmə çörək və şirniyyatlar bu mətbəxi formalaşdırmışdır.
Əsas yeməklər
Avstriya mətbəxinin əsas yeməklərini digər mətbəxlərdən götürülmüş xörəklər təşkil edir. Buna misal olaraq, macar mətbəxindən götürülmüş qulyaş və toyuq paprikaşını göstərmək olar. Eyni zamanda bir çox yeməklər Avstriya mətbəxinin xüsusiyyətlərini daşıyır.
Albert Ebosse
Albert Dominik Ebosse Boconqo Dika — Kamerun, Malayziya və Əlcəzair çempionatlarında çıxış etmiş kamerunlu futbolçu.
Karyerası
Ebosse "Duala Atletika", "Koton Sport" və "Unisport" kimi Kamerun klublarında çıxış etmişdir.
2013-cü ilin iyul ayında Ebosse "Kabiliyə" (qısaca "JSK") klubuna keçid etdi. O, 2014-cü ildə 17 qolla Əlcəzair çempionatının bombardiri oldu.
Vəfatı
23 avqust 2014-cü ildə "JSK" və "USM Alger" komandaları arasında keçirilən ev qarşılaşmasının sonunda komandalar meydanı tərk edərkən naməlum şəxs tərəfindən atılan mərmi Ebossenin başına dəydi. JSK üçün 2-1 hesablı məğlubiyyətlə başa çatan oyunda Ebosse klubunun yeganə qolunun müəllif idi. Ebosse bir neçə saat sonra kəllə-beyin travması nəticəsində xəstəxanada vəfat etdi. Onun 24 yaşı var idi. Ebossenin ölümündən sonra Əlcəzair Futbol Federasiyası bütün futbol tədbirlərini qeyri-müəyyən müddətə dayandırdı və "1 noyabr 1954-cü il" stadionunun bağlanmasına qərar verdi.
12 sentyabr 2014-cü il tarixindən liqa oyunları yenidən bərpa edildikdən sonra həmin turun bütün matçları Ebossenin xatirəsinə bir dəqiqəlik sükutla başlandı.
18 dekabr 2014-cü ildə açıqlanan meyitin sonrakı tibbi yarmaları Ebossenin ilkin iddia olan mərmidən deyil, şiddətli döyülmə nəticəsində öldüyünü göstərdi.
Düymə (geyim)
Düymə — geyim aksesuarı. 1760-ci ilə aid düymələr ([[İngiltərə)|thumb]]
Tarixi
İlk düymələr çox-çox əvvələrdən insanlara məlum olmuşdur. Hələ qədim yunanlar və etrusklar köynəklərini çiyindən düymə və ilgəhlərlə bağlayırdılar.
Avropalılar isə köynəklərini sancaqlar və xüsusi iynələrlə birləşdirirdilər. Bu, o vaxtacan davam etmişdir ki, XIII əsrdə düymələr üçün deşik icad edildi.
XIV əsrdə düymələrdən bəzək əşyası kimi istifadə edilirdi. Paltarlara qoldan çiyinə qədər, boğazdan belə qədər düymələr düzürdülər. Bu düymələr qızıldan, gümüşdən və fil sümüyündən hazırlanırdı. Bu da paltarın sahibinin sosial statusundan xəbər verirdi. Yəni – paltar hansı düymələrlə bəzədilirdisə, bu paltar sahibinin maddi durumunu göstərirdi. Məşhur nəsildən olanlar paltarlarının düymələrinin üzərinə nəsillərinə məxsus möhürlərini həkk etdirirdilər.
Hazırlanması
Ümumiyyətlə, əvvəl düymələr müxtəlif materiallardan hazırlanırdı. Belə ki, fil sümüyündən, qiymətli daşlardan, tısbağa çanağından, qiymətli əlvan metallardan müxtəlif formalı düymələr hazırlanırdı.