cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dərman bitkiləri
Dərman bitkiləri sənayeləşməmiş cəmiyyətlərdə geniş istifadə olunur, çünki onlar asanlıqla əldə edilə bilər və müasir dərmanlardan daha ucuzdur. Müalicəvi xüsusiyyətlərə malik minlərlə bitki növünün illik qlobal ixrac dəyərinin ildə 60 milyard ABŞ dolları olduğu təxmin edilir və bu, ildə 6% artır. Bir çox ölkələrdə xalq təbabətinin tənzimlənməsi zəif olsa da, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı təhlükəsiz və rasional istifadəni təşviq etmək üçün şəbəkə koordinasiya edir. Dərman bitkilərinin satış bazarı zəif tənzimləndiyinə və tibbi iddiaları dəstəkləmək üçün heç bir elmi tədqiqat aparılmayan plasebo psevdo-elmi məhsulları ehtiva etdiyinə görə tənqid edilmişdir. Dərman bitkiləri həm iqlim dəyişikliyi və yaşayış mühitinin məhv edilməsi kimi ümumi təhlükələrlə, həm də bazar tələbatını ödəmək üçün həddindən artıq yığılma təhlükəsi ilə qarşı-qarşıyadır.
Tarixdən əvvəlki dövr
Bu gün mətbəxdə qida və ədviyyat kimi istifadə edilənlər də daxil olmaqla bir çox bitki tarixdən əvvəlki dövrlərdən dərman kimi istifadə edilmişdir. Ədviyyatlar xüsusilə də isti iqlimlərdə və əsas da daha tez xarab olan ət yeməklərində qidanı bakteriyalardan qorumaq və xarab olmasının qarşısını almaq üçün istifadə olunurdu. Çiçəkli bitkilər əksər bitki dərmanlarının əsas mənbəyi idi. İnsan məskənləri çox vaxt gicitkan, zəəncirotu və cincilim kimi dərman məqsədi ilə istifadə olunan alaq otları ilə əhatə olunur. İnsanlar müalicə məqsədi ilə otlardan istifadə etməkdə tək deyildilər: primatlar, monarx kəpənəklər və qoyunlar kimi bəzi heyvanlar da xəstələndikdə dərman bitkiləri qəbul edirlər. Tarixdən əvvəlki dəfn yerlərindən alınan bitki nümunələri Paleolit xalqlarının bitki mənşəli təbabətlə bağlı biliklərinin olduğunu sübut edən dəlillər sırasındadır. Məsələn, İraqın şimalında yerləşən 60 000 illik Neandertal məzarlığı "IV Şanidar"-da səkkiz bitki növünə aid çoxlu miqdarda tozcuq aşkarlanmış və onlardan yeddisi hazırda bitki mənşəli dərman olaraq istifadə olunur. Həmçinin, bədəni 5 000 ildən çox donmuş vəziyyətdə qalmış Ötzinin şəxsi əşyaları arasında bir göbələk tapılmışdır. Göbələyin tükbaş qurda qarşı istifadə olunduğu güman olunur.
Qədim dövrlər
Təxminən e.ə. 3000-ci illərdən etibarən Qədim Şumerə aid gil lövhələrdə tiryək də daxil olmaqla yüzlərlə dərman bitkisi qeyd edilmişdir. Qədim Misirə aid Ebers papirusunda aloe, çətənə, gənəgərçək, sarımsaq, ardıc və mandraqora kimi 800-dən çox dərman bitkisi var.
Atxarvaveda, Riqveda və Suşruta-samxitada sənədləşdirilmiş Ayurveda təbabəti qədim dövrlərdən bu günə qədər tərkibində kurkumin maddəsi olan sarıkök kimi yüzlərlə farmakoloji cəhətdən aktiv ot və ədviyyatlardan istifadə etmişdir.
Tetsuya Hirose
Tetsuya Hirose — Yaponiyanın Azərbaycandakı ilk fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2000 -2002 )
Fəaliyyəti
1993-cü ildə Yaponiya Xarici İşlər Nazirliyinin MDB ölkələri üzrə departamentinin direktoru təyin edilmişdir.
1994-cü ilin sentyabrın 20-də Bakıda "Əsrin müqaviləsi"nin imzalanması mərasimində Yaponiyanın dövlət və özəl sektorunu təmsil edən nümayəndə heyətinin tərkibində iştirak etmişdir.
Səfir
2000-ci ilin yanvarında Azərbaycana səfir təyin edilmişdir. Mayda isə Azərbaycanda səfir kimi fəaliyyətə başlamışdır. Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev onun etimadnaməsini 15 iyul 2000-ci il tarixində qəbul etmişdir.
Eşafot
thumb|200px|[[Mariya Antuanetta edam zamanı eşafotda]] Eşafot — taxta meydança deməkdir. Orta əsrlərdə Qərbi Avropanın bir sıra ölkələrində üzərində qətl, rüsvayçı cəza tədbirləri həyata keçirilən taxta meydança.
Tata Motors
Mahindra — 1945-ci ildə Jagdish Chandra Mahindra tərəfindən Hindistanda yaradılan şirkət.
1949-cü ildə Jeep CJ. Firma Hindistanın Nasik, Zaheerabad və Haridwar şəhərlərində qurduğu fabrikləriylə istehsal etməkdədir. 2000-cü Bolero. Mahindra dünyanın ən SUV Mahindra Scorpio yaratmışdır.
Qafar Çaxmaqlı
Həyatı
Qafar Mehdiyev (Çaxmaqlı) 16 avqust 1956-cı ildə Ermənistan SSR-in Amasiya rayonunun Çaxmaq kəndində anadan olub. Orta təhsilini bu rayonda alıb. 1975-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakultəsinə daxil olub və 1980-ci ildə buranı bitirib. Həmin ilin noyabr ayının 20-dən etibarən Qafar Mehdiyev "Kommunist" (ermənicə) qəzetində müxbir kimi fəaliyyətə başlayıb. Burada 1989-cu ilə qədər baş müxbir və bölgə müxbiri kimi fəaliyyət göstərib.
"Vətən səsi" (1990–1991) və "Xalq qəzeti"ndə (1991–1992) məsul katib, "Millət" (1992–1993), "Yeni Azərbaycan" (1993), "Vətəndaş" (1993–1995), "Avrasiya" (1995–1996) və "Respublika" (1996–1999) qəzetlərinin redaktoru və baş redaktoru olub. 1999–2000-ci illərdə Türkiyədə, Strateji Araşdırmalar Mərkəzində tədqiqatçı vəzifəsində çalışıb, 2000-ci ildən 2006-cı ilədək Bakı Dövlət Universitetinin mətbuat xidmətinin rəhbəri olub. 2003-cü ildən Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakultəsində dərs deyir. ""Erməni məsələsi" ilə əlaqədar tarixi həqiqətlərin aşkarlanmasında mətbuatın rolu. 1890–1920-ci illər erməni və Türkiyə mətbuatının materialları əsasında" namizədlik dissertasiyasını tamamlayaraq siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru dərəcəsi alıb. Araşdırdığı mövzuda və digər mövzularda bir sıra elmi nəşrlərdə xeyli miqdarda məqalələri dərc edilib.
"Qars adlı vətən" (2000), ""Erməni məsələsi" tarıxın izi ilə" (2008), "Dağlıq Qarabağ işğaldan sonra və əvvəl" (azərbaycanca və türkcə, 2011) kitabları işıq üzü görüb. 2004-cü ildən Araşdırmaçı Jurnalistlər Liqasının sədri, "Yeni Avrasiya" qəzetinin baş redaktoru, "Ekspress" qəzetinin köşə yazarıdır. 2007-ci ilin fevralından MAJL Ermənişünaslıq Mərkəzinin rəhbəri kimi bu sahədə aparılan tədqiqatların sistemli şəkil almasına çalışır.
Jurnalistika sahəsində bir sıra mükafatlara layiq görülüb: "Qızıl qələm", "Dan ulduzu", "Ustad" və sair. 2005-ci ildə Azərbaycan mətbuatının inkişafında göstərdiyi xidmətlərə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.
Erməni, rus və türk dillərini bilir, almanca tərcümələr aparır. Hazırda "Azərbaycan ordusu" qəzetinin xüsusi müxbiri, Erciyes Universiteti (Türkiyə, Kayseri şəhəri) Erməni Araşdırmalar Bölümü başqanıdır.
Tədqiqatçı kimi beynəlxalq elmi konfranslarda çıxış edir. 1999-cu ilin iyununda Qars (Türkiyə), 2003-cü ilin mayında Bakı (Azərbaycan), 2005-ci ildə Ankara (Türkiyə), 2007-ci ildə yenidən Bakıda konfranslarda iştirak etmiş, 2010-cu ildə Belçika Parlamentində Dağlıq Qarabağ ilə bağlı dialoqda iştirakçı olmuşdur.
100-dən çox elmi məqaləsi çap edilmişdir.
Qafar Mehdiyev Azərbaycan Demokratik İstiqlal Partiyasının baş katibi olmuşdur. O, 1999-cu ildə keçirilmiş təkrar və yeni seçkilərdə 11 saylı Xətai III seçki dairəsi üzrə deputatlığa namizəd olmuşdur.
Ailəsi
Ailəlidir – həyat yoldaşı Mehdiyeva Rəhilə Yaqub qızı, övladları Mehdiyev Elay Qafar oğlu, Mehdiyev Emin Qafar oğlu və Rzayeva Günay Qafar qızıdır.
Artemisia shangnanensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ceyson Beytman
Ceyson Kent Beytmən (, 14 yanvar, 1969) — ABŞ aktyoru.
Mon Hyan-Ja
Mon Hyan-Ja (d. 5 may 1972) — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
Ceyson Beytman
Həyatı
Ceyson Beytmən 14 yanvar 1969-cu ildə Nyu-York ştatının Ray şəhərində doğulub.
Mon Hyan-Ja
Karyerası
Mon Hyan-Ja Cənubi Koreya yığmasının heyətində 1992-ci ildə İspaniyanın Barselona şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasını 22:28 hesabı ilə məğlub edən Cənubi Koreya yığması, Barselona Olimpiadasını 1-ci yerdə başa vurdu və qızıl medal qazandı.
Daha sonra Mon Hyan-Ja Cənubi Koreya yığmasının heyətində 1996-cı ildə Atlanta şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Danimarka yığmasına 37:33 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Atlanta Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Neqril
Neqril — Yamaykanın qərb sahillərində Neqril çayının mənsəbində yerləşən elə də böyül olmayaq turistik yaşayış məntəqəsi. 11 km-lik çimərlik xəttinə malikdir. Burada hətta yayın ən isti günləri belə ağ çimərlik qumu tam qızmır.
Burada ən qədim tikili 1894-cü ilə aid mayakdır. XX əsrin 70-ci illərində çimərlik Hippilər arasında məşhur olmuşdur. Müəyyən dövrlərdə insanların sayı beş mini keçirdi. Hazırda əla inkişaf etmiş mehmanxana şəbəkəsinə malikdir.
Yazda otel, bar və piyvəxanalar amerikalı məktəblilərlə dolu olur. Avqust ayında isə ölkənin sakinləri istirahət etmək məqsədi ilə məzuniyyət götürür
Azərbaycanda təbabət
thumb|270px|Azərbaycanda geniş yayılmış və soyuqdəymədə istifadə edilən İtburnu meyvəsi. Azərbaycanda təbabət — Azərbaycanda xalq və elmi təbabətinin inkişafıdır.
Tarixi
Azərbaycanın Çalağantəpə yaşayış yerində aparılmış arxeoloji qazıntılar nəticəsində, e.ə. IV minilliyə aid və üzərində trepanasiya əməliyyatının izlərini daşıyan insan kəlləsi aşkar olunmuşdur.
E.ə. VIII—IV əsrlərdə Azərbaycanın qədim əraziləri olan Manna və Midiya dövlətlərində tibb Assuriya və Babilistan tibbinin təsiri altında inkişaf edirdi. Atropatena və Qafqaz Albaniyası dövlətlərində tibb nəzəriyyəsi qədim Zərdüştilikdən gələn və yunanlar tərəfindən mənimsənilmiş dörd unsur (od, su, torpaq və hava) nəzəriyyəsinə əsaslanırdı. Hippokrat və Qalenin əsərləri və ümumiyyətlə qədim Yunan tibbi Ellinizm dövründə (e.ə. IV əsrdən sonra) yayılmağa başladı.
Miladın IV əsrindən etibarən türkəçarə adlanan türk təbabəti (şamançılıq, cərrahiyyə, cadu və təbii dərman vasitələri ilə müalicə) daha geniş yayılmağa başladı. Həkimlərə türkcə qam (şaman), yaxud otaçı (otlarla müalicə edən həkim), dərmana isə ota deyirdilər. Yaşıllıq ilahəsi Öləng həkimlərin himayəçisi sayılırdı.
Ərəb istilasından sonra (VII-VIII əsrlər) Azərbaycanda İslam tibbi, yaxud yunan-ərəb təbabəti deyilən yeni tibb konsepsiyası yayılmağa başladı. Bu konsepsiya, əsasən, Hippokratın və Galenin nəzəriyyələrinə əsaslanırdı. Əbu Əli ibn Sina (980-1037) bütün Şərq ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda, tibb sahəsində ən tanınmış alim sayılırdı. "Tibb qanunları" (Əl-qanun fi ət-tibb) əsərinin ən qədim nüsxələrindən biri (1143-cü ildə köçürülmüşdür) Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılır.
XI əsrdə Şamaxının Məlhəm qəsəbəsində, müasir dillə desək, Akademiya yaxud Universitet yaradılmışdı. Məlhəm Mədrəsəsi kimi tanınan bu elm ocağının banisi görkəmli Azərbaycan şairi Xaqani Şirvaninin əmisi həkim Kafiyəddin Ömər idi. Bu mədrəsədə tibb, anatomiya, əczaçılıq elmləri ilə yanaşı riyaziyyat, məntiq, ilahiyyat və sair fənləri də öyrənirdilər.
XIV əsrin əvvəllərində Təbriz şəhərində "Darüş-Şəfa" (Şəfa Evi) adında bir mərkəz yaradılmışdı. Mərkəzin nəzdində mədrəsə, iri xəstəxana və əttar dükanı (aptek) vardı. O dövrdə Azərbaycanda Əbdülməcid Təbib, Nəmvar Təbrizi kimi alimlər və həkimlər fəaliyyət göstərirdi.
1311-ci ildə Azərbaycan alimi Yusif İsmail oğlu Xoyi "Bağdad Toplusu" adında kitab yazmışdı. Bağdad hökmdarının sifarişi ilə yazılmış bu kitabda bir neçə min təbii dərman vasitələri, dərman bitkiləri, minerallar, heyvan mənşəli dərmanlar, çoxmponentli dərmanlar haqqında bəhs olunur. Alim İbn Kəbir təxəllüsü ilə də tanınırdı.
XV əsrdə təkcə Cənubi Azərbaycanda 60-dan çox iri xəstəxana vardı. Onların ən möhtəşəmi Sultan Yaqub Ağqoyunlunun (1478-1490) Təbrizdəki "Yeddi Cənnət" sarayında yerləşirdi. Bu xəstəxanada eyni vaxtda minə yaxın adam müalicə oluna bilərdi. Həkimlər 900-ə yaxın dərman bitkisindən istifadə edirdi. Xəstəxananın nəzdində olan əttar dükanında (aptekdə) dünyanın müxtəlif ölkələrindən, o cümlədən, Hindistan və Çindən gətirilmiş dərman bitkiləri satılırdı.
XVII-XVIII əsrlərdə Murtuzaqulu Şamlu (cinsi xəstəliklər), Əbülqasım Marağayi (ümumi tibb), Həsən Rza oğlu Şirvani (əczaçılıq), Hacı Süleyman İrəvani (əczaçılıq) tibb və əczaçılıq üzrə bir sıra qiymətli əsərlər yaratdı. Onlar öz kutablarında 724 dörd növ dərman bitkisindən xəbər verirlər.
XVIII əsrdə, xanlıqların bir-biri ilə apardığı arasıkəsilməz müharibələr nəticəsində, bir çox xəstəxanalar, apteklər və tibb məktəbləri dağıdıldı. Elm, o cümlədən tibb elmi, dərin böhran keçirirdi.
XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın şimal xanlıqları (Şivan, Bakı, Naxçıvan, Qarabağ, İrəvan, Quba, Taliş, Qarabağ, Şəki, Dərbənd və s.) Rusiya tərəfindən işğal olundu, cənubda olan xanlıqlar isə (Təbriz, Ərdəbil, Xoy və s.) İranın tam nəzarəti altına keçdi. O dövrdən bəri Şimali və Cənubi Azərbaycanda tibbin inkişafı müxtəlif istiqamətlərdə davam etdi. Rus hakimiyyəti dövründə bütün Cənubi Qafqazda rus əczaxanaları və xəctəxanaları açıldı. Buna baxmayaraq, 1920-ci ildə Sovet hakimiyyətinin qurulmasına qədər Şimali Azərbaycanda əttar dükanları deyilən ənənəvi Şərq aptekləri də mövcud idi. Cənubi Azərbaycanda isə, keçmişdə olduğu kimi, Şərq əczaxanaları və xəctəxanaları əksəriyyət təşkil edirdi.
1892-ci ildə Azərbaycan alimi Əbdülxaliq Axundov Azərbaycanda tibb tarixinin araşdırılmasının təməlini qoydu. O, Əbu Mənsur Hərəvinin XI əsrə aid məşhur əczaçılıq ensiklopediyasını fars dilindən Alman dilinə tərcümə etdi.
Nossak (Averon)
Nossak  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Kadenak-Qar kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vilfranş-de-Ruerq.
Azərbaycanda təbabət
Tarixi
1895-ci ildə Bakı Tibb Cəmiyyəti təsis edildi. Dr. Məmməd-Rza Vəkilov və Dr. Kərim bəy Mehmandarov cəmiyyətin təsisçilərindən idi.
1918-ci ildə Rus İmperiyasının süqütündan sonra Azərbaycanın müstəgilliyi bərpa edildi və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yarandı. Həmin dövrdə Dr. Rəfiyevin rəhbərlik etdiyi ilk Səhiyyə Nazirliyi təsis olundu, Bakıda, Gəncədə və başqa şəhərlərdə onlarca yeni klinika və xəstəxanalar açıldı.
Nossak (Averon)
Kommuna təxminən Paris dən 490  km cənubda, Tuluza şəhərindən 115  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 45  km şimal-qərbdə yerləşir.
Azərbaycanda təbabət
Tarixi
1919-cu ildə tərkibində tibb fakültəsi də olan Bakı Dövlət Universiteti təsis edildi.
Nossak (Averon)
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 320 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 207 nəfər (15-64 yaş) arasında 144 nəfər iqtisadi fəal, 63 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 69.6%, 1999-cu ildə 70.5%) idi. Fəal olan 144 nəfərdən 140 nəfər (75 kişi və 65 qadın) çalışır, 4 qadın işsizdir. Fəal olmayan 63 nəfər arasında 22 nəfər şagird və ya tələbə, 25 nəfər təqaüdçü, 16 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Azərbaycanda təbabət
Tarixi
1930-cu ildə Azərbaycan Tibb İnstitutu təsis edilmişdir. Rektoru prof. Əziz Əliyev idi.
1920-1940-cı illərdə Azərbaycanda yüzlərlə yeni poliklinika, aptek və xəctəxana təsis edilmişdi. Akad. Mirəsədulla Mirqasımov, akad. Mustafa Topçubaşov, prof. Əlibəy Əlibəyov, prof. Kamil Balakişiyev və başqa həkim və alimlər dünya şöhrəti qazandı.
1918-2005-ci illərdə Azərbaycanda A.Rüstəmovun, M.Əfəndiyevin, F.Ələkbərlinin (F.Ələkbərovun), M.Abdullayevin, C. Təqdisinin, N.Göyüşovun və başqalarının tibb elminin tarixi üzrə bir sıra kitab və məqalə nəşr edilmişdi.
2004-cü ildə Azərbaycan Tibb Tarixçiləri Birliyi (ATTB) təsis edildi və Dr. Fərid Ələkbərli onun ilk prezidenti seçildi.
2005-ci ildə Azərbaycan Tibb Tarixçiləri Birliyi (ATTB) iqamətgahı Parisdə yerləşən Beynəlxalq Tibb Tarixi Cəmiyyətinə (BTTC) üzv-təşkilat qəbul olundu. Dr. Fərid Ələkbərli bu beynəlxalq qurumda Azərbaycanın təmsilçisi və BTTC-nin idarə heyətinin üzvü seçildi.
2005-ci ildə YUNESKO Bakının Əlyazmalar İnstitutunda mühafizə olunan üç orta əsr tibb əlyazmasını Dünya Yaddaşı Proqramının siyahısına daxil etdi. Bu siyahıda dünyanın ən qiymətli və əvəzolunmaz yazılı abidələri toplanmışdır. Layihənin təşəbbüskarı YUNESKO-nun Azərbaycandakı sabiq təmsilçisi Ramiz Abutalıbov, onun bilavasitə həyata keçirəni isə Dr. Fərid Ələkbərli idi.
1-2 fevral 2005-ci ildə Bakıda ATTB-nin "Azərbaycanda Tibb Elminin Tarixi Problemlərı" I Respublika Konfransı keçirildi.
12-14 iyun 2006 ildə Bakıda "Orta Əsr Əlyazmalarında Ənənəvi Tibb və Əczaçılıq" Birinci Beynəlxalq Konfrans keçirildi.
Azərbaycanda dərman vəsaitərindən istifadə olunma tarixi çox qədimdən başlanır. Dərman bitkilərindən istifadə etmək, onların yenilərini aşkar etmək uzun müddət fırıldaq əqidəlilərin təsiri altında idi. Buna baxmayaraq, yeni dərman vəsaitləri axtarılırdı. Ərəblərin hökm sürdüyü vaxtlar bütün ərəb xəlifətinin ərazisində, o cümlədən də Azərbaycanda mədəniyyət, elm, təbabət qəbul olunmuşdu.
Bu dövrdə Azərbaycanda xəstəxanaların, əczaxanaların, tibb mədrəsəsinin açilmiş əlamətdar hadisə oldu. O vaxtlar tapılmış əlyazmalardan mə’lum olur ki, Azərbaycanda dərman hazırlanmaqla məşğul olanlar çoxdan mövcüddür və bu adamlar attar adlanır. Attarlar dərman bitkilərin yığıb, qurudub saxlanması və müəyyən vaxtdan sonra onun satışı ilə məşğul olan insanlardır.
Attarların və həkimlərin saxlanılmış əlyazmalarından mə’lum olur ki, Azərbaycanda xalq təbabətində müxtəlif dərman bitkilərindən, çiçəklərndən, müxtəlif bitkilərin kökündən, toxumundan geniş istifadə olunurdu.
Azərbaycan həkimi Ömər Osmanın (X əsrin axrı) ürəyi xəstə olan insanlar üçün pəhriz rejimi çox diqqətəlayiqdir. O, öz xəstələrinə şirin pəhriz: bal, şərbət, bəkməz, şirin çaxır tə’yin edərdi. Böyrək xəstəliyində isə balqabaqdan, balla yerkökündən istifadə edərdi.
XI və XII əsrlərdə Azərbaycanda elmin və mədəniyyətin inkişafında böyük əməkləri olan bir sıra alimlər, şairlər, filosoflar və həkimlər zahir oldular. Bunların içində görkəmli xəxsiyyət azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi də var idi. Hərtərəfli biliyə malik olan Nizaminin "Xəmsə"-sində dərmanlar barəsində yazılar görürük. "İskəndərnamə"də isə Nizami yazır: "Baş ağrısı üçün mütlək ğızılgül suyu (gülab) vacibdir."
Azərbaycanda xalq təbabətinin istiqamətləri
Azərbaycanda və həmsərhəd şərq ölkələrində təbabətin özünəməxsusluğu var idi. Azərbaycanda xalq təbabətinin inkişafı iki istiqamətdə gedirdi. Şəhərlərdə və sərhədyanı rayonlarda özlərinkindən əlavə qonşu ölkələrin dərmanlarından da istifadə olunurdu. Bu şəhərlərdə və rayonlarda tibb mütəxəssisləri yaşayırdılar. Onlar ərəb resept kitabı "Karabaddini"dən istifadə edirdilər. Attarlar isə dərman bitkilərin və həkimlərin reseptinə əsasən hazırladıqları dərmanları satmaqla məşğul olurdular. El arasında Attarlara nüsxəbənd (nüsxə – resept) də deyirdilər. O vaxtlar ən çox istifadə olunan dərman bitkilərindən: zəfaranı, anis almasını, xardalı, narı, badamı, qara bibəri, darçını, zənçəfili, kafuru, hili, narıncı və başqalarını misal gətirmək olar.
Hətta lalədən opium hazırlamaq da məlum idi.
Ancaq bununla şəhərlərdən uzaq, dağ yerlərindən məşğul olurdular. Bu yerlərdə həkimlərin olmadığına görə, yalnız ətraf ərazilərdə bitən dərman bitkilərindən istifadə olunurdu. Ancaq ərəb elminin VIII əsrdə XII əsrə qədər çiçəklənməsi, tərəqqisi və xəlifətin ayrı-ayrı ölkələrə parçalanması vəziyyəti dəyişdi. Sonrakı əsrlər (XIII – XVIII) Azərbaycan və bütün Zaqafqaziya Çinqizxanın, Cələləddinin, Tamerlanın, Osmanlı Türklərinin, Farsların və başqalarının basqınları nəticəsində qanlı meydana çövrüldü.
Azərbaycanda həmin vaxt dərman ləvazimatları yenə də həkimlərin və attarların əlində idi və çətinlikləs inkişaf edirdi. Tarixçi Rəşidəddin qeyd edərdi ki, həmin dövrdə həkimlər və attarlar əvvəlki qədar bilikli və savadlı deyildilər.
Buna baxmayaraq, Azərbaycan xalq təbabəti inkişaf edirdi və bunun sayəsində millətçə azərbaycanlı olan bir sıra görkəmli həkimlər ön plana çıxdılar. Ərəb, fars və azərbaycan dillərində təbabət haqqında kitablar yazıldı. Bu baxımdan Məhəmməd Bərgüşadın yazdığı "Tibbi Nambevi" kitabı azərbaycan dilində yazılmış ilk kitab idi. Dahi, mütəfəkkir Füzulinin XVI-cı əsrdə azərbaycan xalqının fəlsəfi, elmi və təbabətdən yazdığı kitablar böyük bir hadisə idi.
Füzulinin yazıları böyük elmi sualları əhatə edirdi. Təbiiyyat və tibb elmləri Füzulini dərindən maraqlandırırdılar. Onun "Təbiətlə söhbət", "Sağlamlıq və xəstəlik" yazılarını qeyd etmək olar. Füzuli "Təbiətlə söhbət" kitabında öz doğma yurdunun təbiətinin gözəlliyindən yazır.
Həkim Məhəmməd Yusif Şirvanin XVIII–ci əsrdə yazdığı "Tibbinamə" kitabı çox böyük maraqa səbəb olmuşdur. O, həmçinin "Şərq dərmanlarının lüğəti" kitabını azərbaycan dilində yazmışdır. "Əhatə mühitin müalicənin gedişində rolu" və "Zəhərləri kənar etmə üsulları və zəhərlənmədən müalicə məlumatları" kitabları da ona məxsusdur. 1829-cu ildə Məhəmməd Əli Pişəvarinın fars dilində yazdığı "Məcmaül-Cəvəmi" kitabda da tibbadən və dərmanlardan bəhs edən vacib kitablardandır.
Səid Məhəmməd Hüseyn xanın 1830-cu ildə yazdığı "Böyük Karabəddin" kitabı bütün İslam Şərqində məşhurdur. Bir çox xəstəliklərin müalicəsi üçün cürbəcür dərmanlar göstərilir. Ancaq o dövrdə kimya, biokimya, biologiya elmlərinin aşağı səviyyədə olduğuna görə bir çox xəstəliklərlə mübarizədə çətinlik çəkilirdi.
Bu baxımdan Azərbaycanda dərmanların, ümumiyyətlə tibb elminin inkişafında Rusiyanın böyük təsiri olmüşdur.
Azərbaycan təbabətinə Rusiya təsiri
XIX–cu əsrin əvvələrində Zağafqaziya xalqlarının Rusiya ilə yaxınlaşması tibb elminin inkişafına böyük təkan verdi.
Azərbaycan xalq təbabətində dərman maddələrinin mükəmməl öyrənilməsilə Tartu universitetinin professoru Q.Dragendorfun rəhbərliyilə azərbaycanlı, Bakı şəhər sakini Əbdul Axundov məşqul olamağa başladı. 1892-ci ildə Əbdul Axundov öz dissertasiyasında (alimlik dərəcəsi olan vaxt) Abu-Mansur Muvaffaka-ben-Əli-em-Xirovun kitablarını azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. Bu kitablar IX-cu əsrdə fars dilində yazılmış ilk kitablar idi. Əbdul Axundov dərman bitkilərinin botaniki adlarını təyin etdi və bunları izahlaşdırdı. Bu izahlar, araşmalar tibb elminin inkişafına böyük təsirini göstərdi.
Bu önəmdə rus alimi E.Şteberin əməyi Qafqazda böyük olmuşdur
Azərbaycanda əczaçılıq elminin inkişafı
Azərbaycanda dərman bitkiləri ehtiyatlarının xüsusiyyətlərinin öyrənilməsinə Azərbaycanda B.L.Komarov adına botanika institutu təşkil olandan sonra başlanmışdır. Azərbaycanda bitki aləminin tərkib hissəsinin, onların yayılmasının xalq təsərrüfatı üçün yararlı növlərin dəqiqləşdirilməsində, bunlara aid çox müxüm əsərlərin yaranmasında azərbaycan botanikləri tərəfindən böyük işlər görülmüşdür.
Azərbaycanda əczaçılıq elminin hərtərəfli inkişafında 1937-ci ildə Bakıda yaranmış əczaçılıq institutunun əməyi böyük olmuşdur. Həmin institut 1941-ci ildə Bakıda yaranmış N.Nərimanov adına tibb institutunun tərkibinə əczaçılıq fakultəsi kimi daxil olmuşdur. Azərbaycanda təbiətin dərman ehtiyatlarının öyrənməsində böyük tədqiqat işləri görmüşdür. Mədəni və vəhşi dərman bitkilərinin kimyəvi tərkibinin, əczaçılıq xüsusiyyətlərinin öyrənilməsində böyük işlər görülmüşdür. Bütün respublika ərazisinin landşaftında aparılmış müayinələr nəticəsində Azərbaycanda çoxlu miqdarda xalq və elmi təbabətda istifadə olunan dərman bitkiləri aşkar edilmişdir.
Azərbaycanda mövcüd olan dərman bitkilərinin 76 növünün yabanı halda bitməsi aid edilmişdir. Azərbaycanda müxtəlif rayonlarda aparılmış sorğu-sual nəticəsində İ.A.Dəmirov xalq təbabətində istifadə olunan 800 növ dərman bitkiləri qeyd almışdır.
Müqəddəs Nikolay kilsəsi (Berlin)
Müqəddəs Nikolay kilsəsi — Almaniyanın paytaxtı Berlindəki ən qədim kilsədir. Kilsə Berlinin mərkəzi inzibati dairəsi olan Mittenin şərq tərəfində yerləşir. Kilsənin ətrafındakı bir tərəfi Şpree çayı ilə həmsərhəd olan yer, "Nikolay məhəlləsi' kimi tanınır. Bu ərazidə əsasən bərpa edilmiş Orta Əsr tikililəri və ya həmin tikililərin sonradan hazırlanmış oxşarları mövcuddur. Kilsə XIII əsrdə inşa edilmiş və "Aleksandrplats"da yerləşən Müqəddəs Məryəm Kilsəsi ilə birlikdə Berlinin ən qədim kilsəsidir.
Tarixi
180px|thumb|left|1949-cu ildə dağılan kilsənin xarabalıqları, 1951 180px|thumb|left|Müqəddəs Nikolay kilsəsinin Berlin teleqülləsindən mənzərəsi Katolik kilsəsi kimi tikilən Müqəddəs Nikolay kilsəsi 1539-cu ildə Brandenburq knyazlığında baş verən reformasiyadan sonra lüteran kilsəsinə çevrildi. XVII əsrdə dini nəğmələr bəstələyən Paul Gerhard kilsənin keşişi olduğu vaxt bəstəkar İohann Krüger kilsənin musiqi rəhbəri idi. 1691-1705-ci illər arasında kilsəyə lüteran ilahiyyatçı Filip Yakob Şpener başçılıq edib. 1913-1923-cü illər arasında kilsənin rəhbəri olmuş Vilhelm Vessel görkəmli nasistlərdən biri olan Horst Vesselin atası idi.
Kilsə 1938-ci ildə Reformasiya günündə (31 oktyabr) son dəfə öz icmasına xidmət etdi və daha sonra Berlinin ən qədim, möhkəm binalarından biri kimi muzeyə çevrildi.
II Dünya Müharibəsi zamanı baş verən yanğınlarda qüllələrin yuxarı hissələri yanğından zərər görmüş və Berlinin bombalanması zamanı kilsənin damı zədələnmişdir. 1949-cu ildə kilsənin sütunları və zirzəmiləri dağılmışdır. Berlinin parçalanmasından sonra kilsənin qalıqları Şərqi Berlində qaldı və yalnız 1981-ci ildə kilsənin bərpasına başlandı. Bu gün kilsə muzey və bəzən konsert salonu kimi xidmət edir.
Bakı eliksiri (film, 1967)
Bakı eliksiri qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Klaus Laşet tərəfindən 1967-ci ildə çəkilmişdir. Bakı Televiziya Studiyası və ADR Televiziyasında istehsal edilmişdir. Film akademik Hüseynovun kəşfinə-neft boy maddəsinə və ondan kənd təsərrüfatında, sənayedə və tibb sahəsində istifadə olunmasına həsr edilmişdir.
Məzmun
Film akademik Hüseynovun kəşfinə-neft boy maddəsinə və ondan kənd təsərrüfatında, sənayedə və tibb sahəsində istifadə olunmasına həsr edilmişdir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Nadejda İsmayılova, Otto Dinald Rejissor: Klaus Laşet Operator: Rudi, Gennadi Pastuşkov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1967-ci ilin Azərbaycan filmləri 1960-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
İdil Bulqar xanlığı
İdil bulqarları — İdil və Kama çayları ətrafında tarixi dövlət. Bulqar türkləri tərəfindən qurulmuşdur
Zəmin
Volqa boyuna köç edən bulqarlar buranın yerli tayfalarını özlərinə tabe etdilər. 965-ci ildə Volqa — Kama çayları ətrafında İdil Bulqar dövlətini yaratdılar. İdil Bulqar dövlətinin paytaxtı Bulqar şəhəri oldu.
Şərqi Avropaya monqolların yürüşü zamanı İdil (Volqa) Bulqar türk dövləti təhlükə altına düşdü. 1236-cı ildə monqollar bu dövlətin varlığına son qoydular
Dini
Volqa bulqarları İslam dinini qəbul edən ilk türk xalqlarından biridir. Bulqar xanı xəlifədən İslam dinini öyrədən alimlər göndərməyi xahiş etmişdi. Xəlifə İdil bulqarlarına bir qrup alim göndərmişdi. Onların arasında qiymətli tarixi məlumatları dövrümüzə qədər gəlib çatmış İbn Fədlan adlı ərəb səyyahı və alimi də var idi. İslam dinini qəbul edən bulqarlar öz milli dəyərlərini İslam dəyərləri ilə birləşdirdilər. Onlar İslam mədəniyyətinin yaranmasında böyük rol oynadılar.
Tarixi
Əvvəllər qrup halında yaşayan bulqarlarda hər qrupun bir hökmdarı olurdu, lakin IX əsrdən bulqarlar bir dövlət ətrafında birləşməyə başladılar. Bu qruplar bunlardır : Bulqar, Suvar, Barzula, İskil.
Bulqar dövləti 965-ci ilədək Xəzər xaqanlığından asılı vəziyyətə idi və vergi verirdi. Xəzər xaqanlığının devrilməsindən sonra müstəqilləşən bulqarlar 985-ci ildə Kiyev-Rus dövlətinin hücumuna məruz qalır, lakin ruslar tezliklə ərazini tərk edirlər. 1006-cı ildə bulqarlarla ruslar arasında ticarət müqaviləsi imzalanır.
Rusların bulqarlara qarşı mənfi münasibətinə baxmayaraq 1024-cü ildə Suzdal knyazlığında aclıq baş verərkən bulqarlar ruslara yardım göstərirlər. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bulqarlar bərəkətli torpaqlarda məskunlaşdıqlarından oturaq həyat tərzi sürürdülər, əkinçilik (ağ darı, buğda və arpa əkirdilər), heyvandarlıq, zərgərlik, dəriçilik və kürkçülüklə məşğul olurdular. Xəzər və Aral dənizləri ətrafı, Xarəzm, İran, Misir, Türkistan və hətta Şimal Buzlu okean əraziləri ilə ticarət edirdilər. Ticarətlərinin əsasını müxtəlif kürk və dəri, silahlar, bal və fındıq təşkil edirdi. "Bulqari" adlanan dəri və çəkmələr daha çox məşhur idi. Bulqarların kürk istehsalı bu ticarətlə məşğul olan digər xalq olan ruslarla münaqişələrə səbəb olurdu. Məhz bu səbəbdən XI–XIII əsrlərdə ruslarla savaşlar aparılır.
İdil-Bulqar şəhərləri bunlardır: Suvar, Osal, Tetiş, Cuke-tav, Züye, Kaşan, Kermencük, Kazan. Paytaxt Bulqar şəhəri IX–XII əsrlərdə Şərqi Avropanın ən mühüm ticarət mərkəzlərindən idi. Bu mərkəz indiki Kazan şəhərindən 115 km cənubda yerləşirdi. Şəhərin ən məşhur sarayları "Ağ saray" və "Qara saray" adlanan tikililərdir.
İdil-bulqarları qərbdə burtaslarla və ruslarla, şərqdə başqurdlarla həmsərhəd olublar. İdil çayının adının Hun xaqanı Attilanın ismindən götürüldüyü qeyd olunur. Bulqarların nəsli hesab edilən çuvaşlar "Adıl" adlandırırlar. Digər türk xalqları tərəfindən Atil, Etil, İtil və İdil kimi tələffüz olunur. Valday yaylasından başlayan İdil çayı Şupaşkar, Qorki, Kazan, Kuybişev, Volqoqrad və Astarxandan keçərək Xəzər dənizinə tökülür.
İdil suyu axar durur Qaya dibini oyar durur Bütün balıqlar baxa durur Gölü bilə daşırırlar.
("Divani-lüğət it-türk"dən)
İdil-Bulqar dövləti islamı dövlət dini edən ilk türk dövləti olur. Almış xan isə İslamı qəbul edən ilk türk hökmdarlarından biri kimi tarixə keçir.
Bulqar türklərində din-İstər Tuna, istərsə də, İdil bulqarlarında yeni dinin qəbulundan əvvəlki dinləri eyni idi. Bulqar totemizmində əsas yeri qartal və qurd tuturdu. Madara qəsəbəsindən tapılmış yazılarda Tanqra sözü bulqarların tenqri inancından xəbər verir. Bulqarlar Tanqranı səmavi hesab edirdilər və başqa xalqlar kimi Tanqranın insan olduğunu düşünmür, eyni zamanda hökmdarı Tanrı kimi səciyyələndirmirdilər. Xan sadəcə olaraq onların üzərində hakim olması üçün seçildiyindən digər insanlardan fərqləndirilirdi. Çünki xanın da hakimiyyətinin fani olduğunu, bir gün öləcəyini və öldükdən sonra onun yerinə başqasının gələcəyini bilirdilər. Madara qəsəbəsindəki yunanca olan yazının birində "Tanrı tərəfindən göndərilən, Tanrıya bənzər Balamir xan" ifadəsi qeyd olunubdur. Arxeoloq Geza Feher tərəfindən Presiyan xana aid Filippedə tapılmış yazılı kitabədə deyilir : " Bir kimsə həqiqəti axtararsa, Tanrı onu görər. Bir kimsə yalan söylərsə, Tanrı onu görür. Bulqar türkləri xristianlara çox yaxşılıq etdilər. Xristianlar bunları unutdular, fəqət Tanrı görür".
1224-cü ildə monqollar Kalka savaşında rusları məğlub etdikdən sonra bulqarların tələsinə düşərək məğlub olurlar. 1236-da Batı xan bu məğlubiyyətin əvəzini çıxaraq bulqarları darmadağın edir. Əmir Teymurun 1391–1395-ci illərdə Qızıl Ordaya qarşı apardığı savaşlarda bulqarlar da məğlub edilirlər. 1399-cu ildə bulqarlar ruslara yenildikdən sonra Kama çayının şimalına köçərək Kazan çayı ətrafında məskunlaşırlar. 1437-ci ildə yaradılan Qazan xanlığının əsasını da məhz həmin bulqar türkləri təşkil edir.
Bir-birini əvəzləyən dağıdıcı yürüşlərə tab gətirməyən Bulqar dövləti 1552–1584-cü illərdə çar Rusiyasının hücumlarına məruz qalır və şəhərləri darmadağın edilərək varlığına son qoyulur. Beləliklə, yeddi əsr müddətində öz mövcudluğunu qoruyub saxlayan bulqar dövləti rusların dağıdıcı yürüşlərindən sonra süqut edir və Çar Rusiyasının hakimiyyəti altına düşür, lakin Tuna bulqarlarından fərqli olaraq onlar öz milliliklərini bu günədək qoruyub saxlaya bilirlər.
1904-cü ildə çap edilmiş S. N. Yujakovun ensiklopediyasında Çar Rusiyası dönəmində Rusiya ərazisində 1.300.000 Kazan tatarlarının, yəni bulqarların yaşadığı qeyd edilir. 1920-ci ildə Bulqar adı dəyişdirilərək Tatarıstan, bulqar dili isə tatar dili ilə əvəz olunur. 1929-cu ildə Stalin rejimi bulqarların ərəb əlifbasından istifadəsini və IX əsrdən XX əsrədək olan bütün bulqar ədəbiyyatını qadağan edir. 1920-ci ildə Tatar kommunistləri Mirsultan Qaliyev ilə Q. İbrahimovun cəhdləri nəticəsində "Tataristan cumhuriyyəti" yaradılır. SSRİ dönəmində bütün bulqar partiyaları, yayım mərkəzləri, qəzet və jurnalları, bayramları, tarixi, ədəbiyyatı qadağan edilir. 1923-cü ildə Volqa Müsəlman Bulqar Məclisi ləğv olunur və məclisin binası ilə kitabxanası əllərindən alınır. Yerli oğuz dili qadağan edilərək rus və qıpçaq dilləri rəsmiləşdirilir.
Səddam Hüseyn və Əl-Qaidə əlaqələri iddiası
Səddam Hüseyn və Əl-Qaidə ilə əlaqəli iddialar ABŞ hökuməti səlahiyyətliləri tərəfindən, 1992-2003 illəri arasında İraq prezidenti Səddam Hüseyn və radikal islamçı yaraqlı təşkilat Əl-Qaidə arasında, xüsusilə də iştirak etdiyi bir sıra görüşlər arasında yüksək gizli bir əlaqənin olduğunu iddia etdi. İraq Kəşfiyyat Xidməti. İraq müharibəsi ərəfəsində ABŞ prezidenti Corc Buş, Səddam Hüseyn və Əl-Qaidənin ABŞ-yə qarşı terror hücumlarına başlamaq üçün qəsd edə biləcəyini iddia etdi. və qeyriləri. Kəşfiyyat mütəxəssislərinin konsensusu, bu təmasların heç bir zaman əməliyyat əlaqəsi yaratmaması və konsensusun müstəqil 11 sentyabr Komissiyasının hesabatları və açıqlanmayan Müdafiə İdarəsi hesabatları, həmçinin Senatın Seçki Komitəsi tərəfindən dəstəklənməsidir. Müharibədən əvvəlki kəşfiyyat hesabatlarının araşdırılması II Fazasının 2006-cı il hesabatı olan Kəşfiyyat, Səddam Hüseyn və Əl-Qaidə arasında əlaqələrə dair heç bir sübut olmadığını nəticəyə gətirdi. Buş Administrasiyasının tənqidçiləri Bushun faktiki sübutlara baxmadan İraqla müharibə üçün bir iş qurduğunu söylədilər. 29 aprel 2007-ci ildə Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin keçmiş direktoru George Tenet 60 Dəqiqə ilə əlaqədar, "Heç bir zaman İraq hakimiyyəti, rəhbərliyi və nəzarəti, Əl-Qaidə ilə 11 sentyabr tarixində bir əlaqəsi və ya Amerikaya qarşı hər hansı bir əməliyyat aktı olduğunu yoxlaya bilmədik.
11 sentyabr sonrası
Buş Administrasiyası 11 sentyabr hücumlarından sonra İraq diktatorunu islamçı radikallarla əlaqələndirməyə çalışdı. Prezident Buş iddianı Tony Blairə 14 sentyabr 2001-ci il tarixində verdi, baxmayaraq ki, Blair onu iddianı davam etdirməməyə çağırdı.
Bundan əlavə, Buş 21 sentyabr 2001-ci ildə ABŞ kəşfiyyat cəmiyyətinin Səddam Hüseyni ilə 11 Sentyabr hücumları ilə əlaqəli heç bir dəlil olmadığını və "İraqın əhəmiyyətli bir əməkdaşlıq etdiyinə dair az etibarlı sübutların olduğunu ifadə edən Prezidentin Gündəlik Məlumatını aldı. Əl-Qaidə ilə əlaqələri.
Vitse-prezident Dik Çeyni, 9 dekabr 2001-ci ildə Mətbuatla görüşmək üçün İraqın 1993-cü il Dünya Ticarət Mərkəzinin bombalanmasında şübhəli bilinən Əbdül Rəhman Yasin'i zəbt etdiyini söylədi. "90-cı illərin on illərinin çoxundan geri qalan İraq və Əl-Qaidə arasında bir əlaqənin olduğunu, məsələn, BW və CW-də təlimlərin iştirak etdiyini, Əl-Qaidə üçün kadr göndərdiyini öyrəndik. Bağdadda iştirak edən sistemlər üzərində təlim keçmək. Əl-Qaidə təşkilatına bomba hazırlayan mütəxəssis və məsləhət verən iraqlılar. Biz, məsələn, '93 'də bombardmançılardan birinin orijinal Dünya Ticarət Mərkəzini bombalaması ilə əlaqədar olaraq bilirik. İraqlı, '93 'hücumundan sonra İraqa qayıtdı. Bağdada girdiyimizdən və kəşfiyyat sənədlərinə girdiyimizdən bu şəxsin, ehtimal ki, İraq hökumətindən həm də təhlükəsiz sığınacaq aldığını da bildik. ” 2004-cü ilin yanvar ayında yenidən Milli İctimai Radioya verdiyi müsahibədə Səddam və Əl-Qaidə arasındakı əlaqənin İraqın Yasinin zəbt olunduğunu ehtiva etməsi də daxil olmaqla dəlillərə əsaslanan "dəlil" olduğunu söylədi.
Mətbuatla görüşən eyni görüşlərdə Çeyni İraq və Məhəmməd Atta arasındakı əlaqəni ifadə etdi; "Çexiya daxili işlər naziri bu gün bir İraq kəşfiyyatçısının, 11 sentyabr terrorçularının ABŞ-yə hücumlarının liderlərindən biri olan Məhəmməd Atta ilə, sinxron qaçırma və kütləvi qətl hadisələrindən beş ay əvvəl görüşdüyünü söylədi." və "9/11 ilə əlaqədar olaraq, əlbəttə ki, orada ictimailəşmiş bir hekayə var. Çexlər iddia edir ki, aparıcı hücumçu Məhəmməd Atta, hücumdan beş ay əvvəl İraq kəşfiyyatı rəsmisi ilə Praqada görüşmüşdü; amma bunu təsdiqləmək və ya gözdən salmaq baxımından hələ heç bir şeyi inkişaf etdirə bilməmişik. Sadəcə bilmirik. "Çex rəsmiləri o vaxtdan bu iddianı dəstəklədilər, hətta Çeyni də bu gündən bəri. "görüşün heç vaxt keçirildiyi" anlayışının "indi çox yaxşı yıxıldığını" etiraf etdi.
Terrorla mübarizənin ilkin mərhələlərində Corc Tenet'in nəzdində olan Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi, Əfqanıstan müharibəsində aparıcı təşkilat olaraq məşhurlaşdı. Lakin Tenet prezident Buş ilə fərdi görüşlərində Əl Qaidə ilə İraq arasında heç bir əlaqənin olmadığını israr edərkən, V.P. Dik Çeyni və Müdafiə Katibi Donald Rumsfeld, sübutları yenidən araşdırmaq və CIA və Tenet'i məhdudlaşdırmaq üçün gizli bir proqram hazırladı. Bu gizli proqramın əldə etdiyi şübhəli kəşfiyyatçı vitse prezidentə "soba" qoyuldu və xalqa təqdim edildi. Bəzi hallarda, Çeyninin ofisi, kəşfiyyatı jurnalistlərə yayacaq, bu barədə The New York Times qəzeti məlumat verəcəkdir. Çeyni daha sonra bazar günü siyasi televiziya tok-şoularında kəşfiyyatı müzakirə etmək üçün New York Times qəzetinə etibar etmək üçün mənbəyə istinad edərək çıxacaq.
Əvvəlcədən CIA ifadəsi, İraq və Əl Qaidə arasında əlaqələrin, İraqın Əl-Qaidə ilə müxtəlif növ təlim-döyüş, bomba istehsalı və [kimyəvi, bioloji, radioloji və nüvə] təmin etməsi ilə əlaqəli bir on illik geri qayıtmasına dair sübutların olması idi. CBRN, lakin Bağdadın 11 Sentyabr hücumlarını və ya hər hansı bir Əl-Qaidə tətilini əvvəlcədən bildiyinə dair etibarlı bir məlumata sahib deyildilər.CİA-nın İraqın terrorizmlə əlaqələrinə dair hesabatında 2002-ci ilin sentyabrında CİA-nın İraq və Əl-Qaidə arasında əməliyyat əməkdaşlığı haqqında "etibarlı kəşfiyyat hesabatı" olmadığı qeyd edildi. Senatın Kəşfiyyat üzrə Seçki Komitəsindən verilən məlumata görə, CİA "əl-Qaidə, o cümlədən şəxsən Bin Ladin və Səddamın sıx əməkdaşlıq etdiyini" bildirdi, lakin "ikisinin qarşılıqlı antipatiyası taktiki, məhdud əməkdaşlığa mane olmayacağını" bildirdi. Mütəxəssislərin hazırkı konsensus fikri budur ki, Səddam Hüseynin kəşfiyyat xidmətinin üzvləri son on il ərzində Əl-Qaidə terrorçuları ilə görüşmüş ola bilərsə də, İraq və Əl Qaidə ilə əməliyyat əlaqəli olduğuna dair heç bir dəlil yox idi. CİA-nın İraqın Əl-Qaidə üzv hazırladığı iddiasının əsas mənbəyinin olduğu indi məlumdur. bomba istehsalında və zəhərlərdə və qazlarda ələ keçirilən Əl-Qaidə lideri İbn əl-Şeyx əl-Libinin iddialarına yenidən baxıldı. CIA, o vaxtdan etibarən Əl-Libinin geri çağırılan iddiaları ilə bağlı bütün kəşfiyyat məlumatlarını geri çağırdı və yenidən nəşr etdi. Eynilə, DİA əl-Libinin "qəsdən öz xaraba yoldaşlarını aldatdığı" ilə bağlı mövqeyini 2002-ci ilin fevralında Prezident Buşa çatdırdı.
11 sentyabr Komissiyanın rəyləri Redaktə 2004-cü ilin yayında 11 sentyabr Komissiyası "bu günə qədər bu və ya daha əvvəlki əlaqələrin ortaq bir əməliyyat əlaqəsi yaratdığına dair heç bir sübut görmədik. İraqın inkişaf etməkdə və ya da Əl Qaidə ilə əməkdaşlıq etdiyini göstərən bir dəlil görmədik. ABŞ-yə qarşı hər hansı bir hücum həyata keçirir.
Bu nəticə Səddam Hüseyn / Əl-Qaidə əlaqələrinin spesifik aspektləri, o cümlədən Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi, Müdafiə Kəşfiyyat İdarəsi, Federal Təhqiqat Bürosu və Milli Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən aparılan araşdırmaların nəticələrinə uyğundur. Senatın İraqdakı Müharibədən əvvəl Kəşfiyyat Hesabatı da kəşfiyyat ictimaiyyətinin nəticələrini nəzərdən keçirdi və onların haqlı olduğunu tapdı.
ABŞ hökuməti, 'Əməliyyat İraq Azadlığı Sənədləri' adlandırılan sənədləri yaydı, Pentaqon 'sənədlərin həqiqiliyinə, etibarlılığına və ya həqiqiliyinə dair heç bir qərar vermədiyini' 'xəbərdar etdi. " bəzi sənədlər Səddam və Əl Qaidənin birlikdə işləməyə hazır ola biləcəyini göstərir. 9/11 Komissiya üzvü Bob Kerrey bəzi sənədlərə baxdı və "ehtiyatla söylədi ki, dünən gecə ABC News tərəfindən tərcümə olunan yeni sənədlər Səddam Hüseyni sübut etmədi. 11 sentyabr 2001-ci ildəki hücumların qurulmasında hər hansı bir şəkildə bir rol oynadı. "Bununla birlikdə Kerrey, sənədlərdən birinin" Səddamın ABŞ-nin əhəmiyyətli bir düşməni olduğunu "iddia etdiyini bildirdi."
Artıq Milli Kəşfiyyat Direktoru Sənədlərə baxdı və "həvəskar tərcüməçilərin Hüseynin kimyəvi silah ehtiyatlarını gizlətməsinin sübutu kimi böyük bir sürprizlər tapmayacaqlarını" xəbərdar etdi. Pentaqon sənədləri də gəzdi və sənədlərin rəsmi araşdırmasını buraxdı; tədqiqat Səddamı Əl-Qaidə ilə əlaqələndirən heç bir dəlil haqqında məlumat vermir (aşağıya bax). 2006-cı ildə Senatın Kəşfiyyat üzrə Seçki Komitəsi "İraqda bərpa edilmiş sənədlərin əlavə araşdırılmasının Komitənin nəticələri və ya nəticələrinə zidd olan məlumat vermək ehtimalı azdır" qənaətinə gəldi. Kəşfiyyat mütəxəssisi Steven Aftergood, bir çoxlarının bu sənədlərin sərbəst buraxılmasını "İraqdakı müharibə üçün retrospektiv bir əsaslandırma" tapmaq üçün bir fürsət olaraq istifadə etdiklərini təklif etdi. mövqeyini yenidən nəzərdən keçirir 21 mart 2006-cı ildə Buş özünü hər hansı bir bağlantı iddiasından uzaqlaşdırmağa çalışdı. Dedi: "Əvvəlcə səhv düşüncəni düzəldə bilsəm, heç düşünmədiyimizi düşünmürəm - heç olmasa bilirəm ki, 11 sentyabr və Səddam Hüseyn arasında birbaşa əlaqə olduğunu söyləmədim." Buş 21 Avqust 2006-cı il tarixində keçirdiyi mətbuat konfransında Ağ Evin mövqeyini daha da möhkəm bir şəkildə təsdiqlədi. Cox News qəzetindən Ken Herman, "İraqın Ümumdünya Ticarət Mərkəzinə hücumu ilə nə əlaqəsi var?" Deyə soruşdu. Buş "Heç nə" deyə cavab verdi. Buş cavabını hazırladı və əlavə etdi: "Heç kim heç vaxt 11 sentyabr hücumlarının İraq tərəfindən sifariş olunduğunu söyləmədi."
İraq siyasətinin əleyhdarları onun bu ifadəsinin 21 mart 2003-cü il tarixli Konqresə yazdığı məktubla uyğun olmadığını və ABŞ Nümayəndələr Palatasının Hökumət İslahatları Komitəsi tərəfindən hazırlanan bir azlıq (Demokrat) heyətinin hesabatında “125 ayrı görünüşdə, onlar [Buş, Çeyni, Pauell, Rumsfeld və Rays] ... İraqın Əl-Qaidə ilə əlaqəsi barədə 61 yanlış fikir söylədi.
Amerikan ictimai rəyi Edit Sorğular göstərir ki, bir çox amerikalı Səddamın Əl-Qaidə ilə əlaqəli olduğuna inanmağa davam edir, baxmayaraq ki, bunu edənlərin sayı yavaş-yavaş azalmışdır.Bu uyğunsuzluq bəziləri tərəfindən ABŞ-nin əsas mediasının terrorla müharibə ilə bağlı faktlar və rəylər təqdim etməsi ilə əlaqələndirilmişdir.
Arxa plan
Səddamın Küveytə hücumundan bir qədər əvvəl Səddam hökuməti gücləndirmək üçün dinə müraciət etdi (məsələn, bayraqda ərəb dilində "Allah böyükdür" sözlərini əlavə etmək və nitqlərində Allaha istinad etmək). Səddam Körfəz Müharibəsini itirəndən sonra (və şiə əksəriyyətinin geniş yayılmış üsyanları ilə) beynəlxalq konfranslara ev sahibliyi etməklə və İslam radiosunu milli radiolarda yayımlamaqla İslamla daha yaxından tanış oldu. məscidlər tikməyə başlamış, ictimai içki içməyi qadağan edən qanunları dəyişdirmiş, bəəsçi səlahiyyətlilərdən namaz qılmağı və Quran oxuyan yarışlar keçirməyi tələb etmişdir.
Bəzi mənbələr İraqın ən yaxşı əməliyyatçıları ilə bin Laden arasında bir neçə görüşün baş tutduğunu iddia edir, lakin bu iddialar bir çox digər mənbələr, o cümlədən bu mənbələri araşdıran orijinal kəşfiyyat orqanlarının əksəriyyəti tərəfindən mübahisələndirilmişdir. Kəşfiyyat cəmiyyətindəki bir çoxları, belə görüşlərin, ümumiyyətlə olsaydı, hər hansı bir mənalı əlaqənin olacağına şübhə ilə yanaşırlar. Faktiki əməkdaşlıq iddialarının çoxu, İraq Milli Konqresi ilə əlaqəli insanlar tərəfindən ortaya çıxdı və ABŞ-ni saxta iddialarla müharibəyə cəlb etmək üçün dəlilləri istifadə etməkdə günahlandırılanlar. Bundan əlavə, bir çox xam kəşfiyyat hesabatı, Müdafiə Sənayesi Məsləhətçisi Duglas J. Feith'in Senatın Kəşfiyyat Komitəsi'ne göndərdiyi bir notun sızması ilə ictimaiyyətin məlumatlandırılmasına gəldi.CIA də daxil olmaqla xüsusi xidmət orqanları tərəfindən mübahisə edildi. Səddam və Osama arasındakı əlaqəyə Feytin baxışı kəşfiyyat cəmiyyətinin rəsmi baxışından fərqlənirdi. Xatirə sonradan mediaya sızdı. Pentaqon, memorandumun "tələb olunan hesabatların siyahısı və təsviri olan təsnif edilmiş əlavədir ki, komitə hesabatları kəşfiyyat cəmiyyətinin müvafiq üzvlərindən əldə edə bilməsi üçün xəbərdarlıq etdi" xəbərdarlığı ilə bir bəyanat yaydı ... Təsnif edilən əlavə təhlil deyildi. İraq və Əl-Qaidə arasındakı əlaqənin əsaslı bir mövzusuna dair bir nəticə çıxartmadı. " Pentaqon xəbərdarlıq etdi ki, "gizli məlumatları sızan və ya gizlədən şəxslər milli təhlükəsizliyə ciddi zərər vururlar; bu cür fəaliyyət acınacaqlıdır və qanunsuz ola bilər." DİA-nın Yaxın Şərq bölməsinin keçmiş rəhbəri W. Patrick Lang Washington Post qəzeti Feithin xatirəsini yayımlayan Həftəlik Standard məqaləsinin "çox sayda təsdiqlənməmiş hesabatların siyahısıdır. Onların əksəriyyəti bu iki qrupun bir növ münasibət qurmağa davam etdiklərini göstərir. Əgər belə məhsuldar bir əlaqə olsaydılar, niyə cəhd etməyə davam etdilər? " Postun yazdığına görə, "başqa bir keçmiş yüksək səviyyəli kəşfiyyat məmuru, xatirənin bir kəşfiyyat məhsulu olmadığını, əksinə" məlumat nöqtələri ... olduğunu, çoxunun sadəcə həqiqət olduğu düşünülmədiyi xüsusi xidmət orqanlarının milyonlarla holdinqi arasında olduğunu söylədi.
2001-ci ilin Noyabr ayında, 11 Sentyabr hücumlarından bir ay sonra Mübarək əl-Duri, Sudan xüsusi xidmət orqanları ilə əlaqə qurdu, FBI'nin Cek Cloonan və bir neçə digər agenti Bin ilə əlaqəsi olduğu bilinən bir sıra insanlarla danışmaq üçün göndərdiyini bildirdi. Laden. əl-Duri və başqa bir İraqlı həmkarı, Kloonanla xüsusi xidmət orqanlarının nəzarətində olan bir təhlükəsiz evdə görüşməyə razılıq verdi. Onlardan Səddam Hüseyn və Əl-Qaidə arasında əlaqənin olub olmadığını soruşdular və Bin Ladenin nifrət etdiyini bildirərək güldülər.
Amblyseiulella odowdi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Leptinotarsa
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Sistematika
Bu cinsə aid bəzi növlər:
Krasimir Genov
Krasimir Genov — Bakcell-in kommersiya direktoru.
Həyatı
Krasimir Moskva Dövlət Beynəlxalq Əlaqələr İnstitutunu bitirib.
O, Bolqarıstan, Makedoniya Respublikası, Serbiya, Bosniya və Herseqovina kimi Balkan ölkələrində, həmçinin Rumıniya və Moldovada gündəlik tələbat malları bazarlarında satış üzrə 10 illik təcrübəyə malikdir.
O, karyerasına satış üzrə mütəxəssis kimi başlayıb və Procter & Gamble və Kraft kimi şirkətlərdə icraçı vəzifələrə qədər yüksəlib.
Krasimir Bolqarıstanın Vivatel mobil operator şirkətində Satış və Distribüsiya departamentinin əsasını qoyaraq, 3 il ərzində şirkətin bu istiqamətdə inkişafına töhfə verib.