cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Müqəddəs Mark kafedralı
Mərkəzi nefin mozaikaları
Mərkəzi nefin mozaikalar silsiləsi presbiteriyadan başlayır, gümbəzdə isə peyğəmbərlərin Tanrı anasına özlərinin peyğəmbərliklərini sübut edən əlyazmaları göstərirlər. Tanrı anasının yanında dayanmış peyğəmbər Yesaya əli ilə qübbənin mərkəzindəki saqqalsız gənc fiquruna işarə edərək məşhur peyğəmbərlik ifadəsini səsləndirir: Buna görə də Xudavənd Özü sizə işarə verəcək: budur, bakirə qız hamilə olub oğlan doğacaq, adını İmmanuel qoyacaq. (Yesaya 7:14) Onun yanında dəbdəbəli Bizans geyimində çar Davudun fiquru yer alır və Xilaskarın çar mənşəli olmasına işarə olaraq qəbul edilir: sənin qanından olanı sənin taxtında oturdacam. (Psaltır 131:11).
İsanın gəlişi barədə edilən öncəgörmələr (peyğəmbərlik) mövzusu mərkəzi nefin divarlarında davam edir; onları XIII əsrdə yaradılmış 10 mozaik rəsm əsəri bəzəyir. Divarın sol tərəfində Bədənnüma Məsih Emmanuil peyğəmbərlərin (Hosiya, Yoel, Mixey, Yeremiya) əhatəsində əks edilmişdir, öz növbəsində Bakirə Məryəm isə sağ tərəfdən peyğəmbər Davud, Solomon, Yesaya və Yezekiilin yanında təsvir olunmuşdur.
İkonostasın üzərindəki qübbə peyğəmbərliyin icrasına başlandığını təsvir edən gözəl mozaika ilə bəzədilib. Burada dörd kompozisiya təsvir olunub: Bakirə Məryəmin Müjdələnməsi, Sehrbazların sitayişi, Sreteniye və Xaçaçuran (xaç suyuna salma mərasimi). XIV əsrdə İntibah dövrünün ən tanınmış rəssamlarından biri sayılan dahi Tintoretto, kafedral üçün yeni mozaika kompozisiyasının eskiz variantını hazırlanmışdı; onlar zəlzələ nəticəsində dağılmış və daha erkən dövrlərə aid edilən kompozisiyanın yerində yaradılmışdır.
Transeptin mozaikaları
Transeptin divarlarında və qübbələrində Əhdi-Cədid tarixindən olan çoxsaylı səhnələr təsvir edilmişdir. Ayrı-ayrı kompozisiyalardan başqa (İsanın nəfsi, Qüdsə giriş və digərləri), burada həmçinin mozaik silsilər də vardır. Onların içərisinə "İsa Məsihin möcüzələri" (İsanın günahkar və əziyyət çəkən xəstələr üçün mərhəməti təsvir edilmişdir) və "Məsihin ehtirasları" aiddir. Mozaikalar silsiləsində İsanın həbs edilməmişdən əvvəl Gefsiman bağında ibadətini təsvir edən XIII əsrə aid "Bağçada iztirab" mozaikası xüsusi diqqət cəlb edir.
Mərkəzi günbəzin tağlarında İsa Məsihin yer həyatının son hadisələri təsvir edən böyük mozaik əsərlər yerləşir: Çarmıxa çəkilmə, cəhənnəmə enmə və Dirilmə. Transeptin və mərkəzi nefin kəsişməsində yerləşən kafedralın baş günbəzi Merac mövzusuna həsr olunmuş möhtəşəm mozaika ilə bəzədilib. Günbəzin mərkəzində, ulduz dövrəsinin fonunda göy qurşağı üstündə oturan və dörd mələk tərəfindən səmaya qaldırılan İsanın fiquru təsvir olunmuşdur. Perimetr üzrə aşağı endikcə, on iki həvarinin və iki mələyin əhatəsində duran Məryəmin fiqurlarını görmək olar. Mərkəzi günbəz barabanlarında yerləşən pəncərələrin arasında xeyirxahlığı təcəssüm etdirən on altı qadın fiquru yerləşdirilib. Təmtəraqlı paltar geyinmiş və mərhəməti simvolizə edən fiqur onların içərisindən çox seçilir. Fiquru aşağıdan Bütün xeyirxahlığın anası yazısı dövrələyir.
Vəftizxana
Kafedralın cənub hissəsində yerləşən vəftizxana doj Andrea Dandolonun sərəncamı ilə XIV əsrin birinci yarısında inşa edilmişdir. XX əsrin ortalarında aparılan bərpa işləri zamanı vəftizxananın başlanğıcda narteksin tərkibində olduğu müəyyən edilmişdir. Vəftizxananın divarları mərmərlə üzlənmiş, qübbə və lunetlər isə Venesiya-Bizans qotik üslubunda hazırlanmış mozaikalar ilə bəzədilmişdir. Vəftizxananın aşağısında yerləşən qotik sərdabələrdə doj Covanni Sorantso və Andrea Dandolonun məzarları saxlanılır.
Vəftizxananın mozaik silsiləsi Vəftizçi İohannın həyatından olan müxtəlif süjetlərə (Zaxariyanın müjdələnməsindən başlayaraq, çar İrodun əmri ilə onun məzlum ölümünə kimi) həsr olunubdur. Vəftizxananın pritvorunda təsvir olunan İohannın həyat səhnələri İsa Məsihin həyat epizodları ilə birləşir; bu kompozisiyanın mərkəzində isə Tanrının Xaçaçuran mərasimi yerləşir.
Vəftizxananın mərkəzində Yakopo Sansovinonun layihəsi üzrə onun şagirdləri tərəfindən XIV əsrin ortalarında yaradılan relyefli bürünc qapaqla örtülmüş daş kupel quraşdırılıb. Onun üzərində yerləşən qübbənin altında isə müzxtəlif xalqları xaç suyuna salan on iki həvarinin mozaik təsviri yerləşir. Kompozisiyanın mərkəzində İsa Məsihin fiquru yerləşir. İsa insanlara üz tutaraq, onlara belə buyurdu: ''Dünyanın hər tərəfinə gedin, Müjdəni bütün yaradılışa çatdırın. İman edib xaç olan xilas olacaq, iman etməyən isə məhkum olunacaq. İman gətirənlərlə birlikdə görüləcək əlamətlər aşağıdakılardır: Mənim adımla cinləri qovacaqlar, yeni dillərdə danışacaq, ilanları əlləri ilə tutacaqlar. Öldürücü bir zəhər içsə belə, zərər görməyəcəklər. Əllərini xəstələrin üzərinə qoyacaqlar və xəstələr yaxşılaşacaq…'' (Markın tövratı 16:15–17). Vəftizxana altarının üzərində yerləşən qübbədə cənnət sukkahları təsvir olunubdur (Sukkah — ilahi kölgənin altında yerləşən cənnət çadırlarıdır); burada doqquz mələk serafimlərin dəstəyi ilə İsa Məsihi əhatə edirlər. Altarın üzərindəki lunetdə İsanın çarmıxa çəkilmə mərasimini təsvir edən gözəl mozaika yerləşdirilib; doj Andrea Dandolo həmin xaçın ətəyində oturaraq, donator obrazında təsvir edilmişdir.
Müqəddəs İsidor kapellası
Kapella kafedralın şimal transeptində yerləşir. Onun tikintisi vəftizxana ilə birlikdə XIV əsrin ortalarında doj Andrea Dandolonun göstərişi ilə həyata keçirilmişdir. Kapella erkən xristian əzabkeşi sayılan Xioslu İsidora həsr olunub; həvari Markla yanaşı bu müqəddəsin də şəhər sakinləri tərəfindən çox sevildiyini bilən doj Dominiko Mikele 1125-ci ildə onun qalıqlarının Xios adasından Venesiyaya gətirilməsini əmr edir. Müqəddəsin cəsəd qalıqları kapella altarının aşağısında yerləşən xüsusi taxçada yerləşdirilir, qübbənin mozaikaları isə nəşinin Venesiyaya gətirilməsi də daxil olmaqla, onun bütün Rəvayətlərindən olan səhnələri təsvir edir. Hal-hazırda müqəddəs İsidor kapellasında gündəlik liturgiyalar (ibadətlər) həyata keçirilir.
Sakristiya
Sakristiya (riznitsa) memar Corco Spaventonun layihəsi əsasında 1486–1493-cü illərdə bazilikanın altar hissəsinə bir əlavə tikili kimi inşa edilmişdir. Onun girişi həvari Pyotr kapellası vasitəsilə həyata keçirilir. Otaq düzbucaqlı formaya malikdir, onun hündür qübbələri Dojlar sarayının kanalına açılan üç böyük pəncərə ilə işıqlanır.
Sakristiyanın divarları təxminən 1550-ci ildə Yakopo Sansovino tərəfindən yaradılmış eskizlər əsasında qoz ağacından olan oyma panellərlə üzlənmişdir. Tağ və divarların yuxarı hissəsi 1524 və 1530-cu illər arasında rəssam Tisianın ayağına yazılan eskizlər əsasında hazırlanmış mozaikalarla bəzədilmişdir. Qübbə mozaikaları bitki ornamentlərindən toxunulmuş böyük xaçı təsvir edir; onların medalyonlarında İsa Məsihin və dörd yevangelistin təsviri yerləşdirilib, lunetlər isə İsanın zühurunu qabaqcadan xəbər verən Əhdi-Ətiq peyğəmbərlərin şəkilləri ilə bəzədilib.
Qızıl altar
Pala d'Oro ( — qızıl altar) — bazilikanın əsas altarında yerləşdirilmiş Altar obrazıdır. 250 ədəd altar miniatürası X–XII əsrlərdə bizans ustaları tərəfindən arakəsməli mina texnikası ilə yerinə yetirilmişdir.
Doj Enriko Dandolonun hakimiyyəti dövründə, 1204-cü ildə baş tutmuş Dördüncü səlib yürüşünü zamanı, Konstantinopol şəhərində yerləşən məşhur Pantokrator monastırından (hazırda bura Zeyrek Camii adı ilə tanınır) Venesiyaya minalı plastinlər gətirilmişdir (onlar indi altarın yuxarı hissəsini təşkil edirlər). Altarın aşağı hissəsi isə, doj Pyetro Dzianinin (1205–1229 illər) hakimiyyəti dövründə bizanslı ustalara sifariş edilmişdir. Pala d'Oro özünün müasir görünüşünü 1343-cü ildə əldə etmişdir; məhz həmin dövrdə doj Andrea Dandolo zərgər Cambattiste Buonesenyaya qızıl suyuna salınmış gümüşdən və iki min iri qiymətli və yarımqiymətli daşlarla bəzədilmiş qotik çərçivəni sifariş edir. Bu çərçivənin içərisinə daha sonralar həmin minalı miniatürlər yerləşdirilir, altarın özü isə mərmər kivorinin daxilinə yerləşdirilir. Altarın ölçüləri 3,34 x 2,51 metrə təşkil edir.
XX əsrin ortalarınadək Pala d'Oro bazilikanın sırf bayram altarı hesab edildiyindən geniş ictimaiyyət üçün qapalı idi. O, ancaq təntənəli ibadət mərasimləri zamanı açılırdı, adi günlərdə isə o, adi gündəlik altar obrazı ilə bağlanırdı (1345-ci ildə Andrea Dandolonun sifarişi ilə rəssam Paolo Venetsiano tərəfindən yaradılmışdır). Hazırda Pala d'Oro bazilikanın apsida istiqamətinə yönəldilmiş, yəni əks istiqamətə döndərilmiş altar hissəsində yerləşir.
Müqəddəs Mark kafedralının xəzinəsi və muzey
Kafedralın xəzinəsi, Dojlar sarayını məbədlə birləşdirən otaqlarda yerləşir. Xəzinəyə giriş cənubi transeptdə yerləşir; onun qapısı 1231-ci ildə baş vermiş yanğının xatirəsinə yaradılmış mozaikayla bəzədilmişdir və alov dilləri arasında salamat qalmış Dirildən Xaçın və relikvarinin qalıqlarını saxlayan iki mələyi təsvir edir. Şərqdən gətirilmiş və ya Roma papaları tərəfindən hədiyyə edilmiş xəzinə kolleksiyası, əmanətlərin saxlanması üçün nəzərdə tutulan çoxsaylı mücrü, sandıqça, potir və digər kilsə əşyalarından ibarətdir. Xəzinənin ən qiymətli əşyaları, venesiyalılar tərəfindən 1204-cü ildə Konstantinopolun istilası və qarətindən sonra buraya gətirilmiş qənimətlər sayılır.
Hazırda xəzinədə 283 əşya saxlanılır. Bu, əvvəlki kolleksiyanın kiçik bir hissəsidir; 1797-ci ildə Venesiya respublikasının süqutundan sonra, kafedral qarət edilir və bunun nəticəsində kolleksiya ciddi zərər çəkir. Həmçinin kafedralın bərpası üçün vəsait almaq məqsədilə, 1815–1819-cu illərdə mirvari və qiymətli daşlar məcburi şəkildə başqa saray və muzeylərə satılır.
Kafedralın tarixi ilə bağlı əşyaların klassifikasiyası və tənzimlənməsi üçün XIX əsrin sonunda Pyetro Sakkardonun təşəbbüsü ilə San Marko muzeyinin əsası qoyulur. Mövcud olduğu dövr ərzində o, kolleksiyanın artması ilə əlaqədar öz yerini dəfələrlə dəyişmişdir. Muzey 2003-cü ildə Müqəddəs Mark kafedralının üst narteksin və şimali transeptin zallarında qərarlaşır; bu otaqlar vasitəsilə Dojlar sarayının Banket zalına daxil olmaq olar.
Muzeydə kafedralın mozaika tərtibatının tarixi ilə bağlı ekspozisiya təqdim olunub. Burada XI–XII əsrlərə aid edilən kafedralın erkən mozaika fraqmentləri saxlanılır. Bu şöbənin ən qiymətli mozaika eksponatlarına Müqəddəs mürdaşıyan Zənənlər (bu fraqment bir zamanlar sərdabənin daxili divarını bəzəyirdi) və Körpələrin döyülməsi aiddir. Dojlar sarayının Banket zalında qiymətli parça, ikona və qədim xorallardan ibarət muzey ekspozisiyası saxlanılır. Onların arasında flamand manufakturalarında yun parçalardan hazırlanmış və İsanın Ehtirası silsiləsini təsvir edən şpaleralar xüsusilə diqqəti cəlb edir. Gözəl incəsənət inciləri arasında XIV əsrin ortalarında doj Andrea Dandolonun sifarişi ilə rəssam Paolo Venetsiano tərəfindən bizans ikonopisi texnikasında yaradılmış adi günlər altarı öz əsrarəngiz görkəmi ilə seçilir.
Müqəddəs Mark prokuratorları
Prokuratorlar üçün XV–XVI əsrlər ayrıcında Köhnə Prokurasiyalar adını daşıyan gözəl bina inşa olunur. Bu tağşəkilli və üçmərtəbəli bir binadır. XVI əsrin ikinci yarısında meydanın qarşı, yəni cənub tərəfində üçmərtəbəli və əvvəlkinə çox bənzəyən Yeni Prokurasiyalar binası tikilir.
Venesiya respublikasının süqutundan sonra prokuratorlar institutu Müqəddəs Mark kafedralının saxlanması məsələləri ilə məşğul olaraq, öz mövcudluğunu davam etdirmişdir. 1931-ci ildə Prokurasiya "Müqəddəs Mark kafedralının tikintisinə nəzarət edən xüsusi İdarə" adı ilə yenidən təsnif edilmişdir. Yeni təşkilatın idarəetmə funksiyalarına interyeri bəzəyən mozaikaların mühafizəsi, vaxtaşırı bərpa işlərinin aparılması və kafedralın ümumi vəziyyətinin monitorinqi daxildir.
Musiqi
Kafedral özünün akustikası ilə tanınır, məhz buna görə o, müxtəlif dövrlərdə bir çox məşhur musiqiçiləri və bəstəkarları cəlb etmişdir. Kafedralın divarlarında Adrian Villart, Klaudio Merulo, Andrea (o, kafedralda özünün karyerasını müğənni kimi başlamış və 1566-cı ildə xorların baş orqan çalanı təyin edilmişdir) və Covanni Qabriyeli, Covanni Leqrentsi və Lorentso Perozi kimi bəstəkarlar çıxış etmişdilər. Son İntibah və erkən barokko dövrlərinin tanınmış italyan musiqiçisi, opera bəstəkarı və müğənnisi Klaudio Monteverdi Venesiyaya köçərək, 1613-cü ildən başlayaraq ömrünün sonunadək Müqəddəs Mark kafedralında kapelmeyster xidmətini yerinə yetirirdi. Antonio Vivaldinin atası Covanni Vivaldi, uzun illər San Marko kafedralının baş skripkaçısı idi. 1490-cı ildə kafedralın ikinci orqan çalanı vəzifəsinə bəstəkar Françesko Ana təyin olunmuşdur. XVI əsrin ortalarından isə kafedralın rəsmi orqan çalanı Cirolamo Parabosko idi.
Kafedralda ifa edilən musiqinin xüsusiyyətlərindən birisi o idi ki, mükəmməl akustika sayəsində çıxış üçün kifayət qədər çox yer istifadə etmək mümkün idi. Klirosdakı iki orqanın quraşdırıldığı və kilsə xorlarının ənənəvi toplaşım yerlərindən başqa, musiqiçilər və müğənnilər ikonostasın qarşısındakı kafedrada, Sansovino tərəfindən hazırlanmış tribunalarda, transeptdə və digər yerlərdə əyləşirdilər. Bundan başqa, XVI əsrdən başlayaraq kafedralın divarlarında "bölünmüş" xor şəklində antifon nəğmələri (iki və ya bir neçə xorların fasilələrlə ifası) yetişdirilir və tətbiq edilir, XVII əsrdən isə, bu üslub Venesiyadan Almaniya və Avstriyaya, eləcə də İtaliyanın hər yerində yayılır.
Kitabxana
Kafedral divarlarında bir müddət Müqəddəs Mark kitabxanası yerləşirdi (yəni XVI əsrdə ayrıca kitabxana binasının tikilməsinə başlamazdan öncə). Kitabxana zallarının tərtibatında və bəzədilməsində Paolo Veroneze, Françesko Salviati, Andrea Meldolla və dövrün digər tanınmış sənətkarları çalışmışdılar. Kitabxana kolleksiyasının bir hissəsi şair Françesko Petrarkanın etdiyi səxavətli hədiyyələri sayəsində zənginləşmişdir.
Rəssamlıq
Kafedralın təsviri həm Venesiya respublikasına həsr olunmuş tarixi əsərlərdə, həm də Venesiyanın romantik mənzərə-peyzaj əsərlərində rast gəlinir:
Ədəbiyyat
Bazilikaya həsr olunmuş azsaylı şeir istisna olmaqla, ədəbiyyatda onun ümumi görünüşündən əldə olunmuş təəssüratları qeyd edən xatırlamaları yalnız bir neçə sətirdə tapmaq olar:
Hidrotəyyarə
thumb|250px|DHC-6 Twin Otter tipli hidrotəyyarə thumb|250px|Bir hidrotəyyarə Qızıl Buynuza enmə əsnasında ([[may 2013)]] thumb|250px|Bir hidrotəyyarə Qızıl Buynuzdan qalxma əsnasında ([[aprel 2013)]]
Hidrotəyyarə; su səthində enmə, qalxma və manevr edə bilən təyyarələrə verilən addır. Hidrotəyyarələrin iki əsas növü mövcuddur: üzən təyyarələr və uçan gəmilər.
Tarix
İlk hidrotəyyarə 1910-cu ildə fransız pilot Henri Fabre tərəfindən inşa edilmişdir.
Növləri
“Hidrotəyyarə” termini tez-tez iki növ hava/su gəmisini təsvir etmək üçün istifadə olunur: üzən təyyarələr (float seaplane) və uçan gəmilər (flying boat)
Türkiyədə hidrotəyyarələr
Hərbi sahədə ilk aviasiya təyyarəsi 1914-cü il aprelin əvvəlində İstanbula gətirilmiş Curtiss F-2 tipli hidrotəyyarə olmuşdur. Mülki sahədə hidrotəyyarələr ilə planlaşdırılan səyahətlər ilk dəfə 1924-cü ildə İstanbulda, Büyükdere Limanında İtalyan Aero Espresso Hava Yolları şirkəti ilə İstanbul-Afina-Brindizi və İstanbul-Afina-Rodos marşrutlarında Dornier Wal tipli təyyarələrlə edilmişdi və 1936-cı ilə qədər davam etmişdir. Hidrotəyyarə və hidrosəyahət sahələrində son illərdə alınan tələblərə uyğun olaraq, 23 avqust 2007-ci il tarixində Mülki Aviasiya Baş İdarəsi tərəfindən hidrotəyyarələrdə tənzimləmələri və standartları müəyyənləşdirmək üçün bir sirkulyar buraxılmışdır. Hidrotəyyarə ilə Hava Nəqliyyatının İdarə Edilməsi İdarəsi 2 oktyabr 2011-ci il tarixində rəsmi qəzetdə dərc edilmişdir. Hidrotəyyarə ilə hava nəqliyyatı ilk dəfə 16 mart 2012-ci ildə 19 nəfərlik cüt mühərrikli “Twin Otter” təyyarəsi ilə başlamışdır. Hidrotəyyarə ilə ilk planlaşdırılan uçuş 28 iyun 2012-ci ildə İstanbul və Alaçatı arasında reallaşdırılmışdır.
Səssiz film
Səssiz film — sinxron səs yazılışı olmayan, sadəcə dialoqlardan ibarət olan film.
Tarixi
Belə filmlərin texnologiyası 1860-cı illərdə ixtira olunmuşdur. İlk səssiz film 1888-ci ildə çəkilmişdir.
Amerikalı məşhur kinorejissor və prodüsser Qriffis kinonu əyləncə səviyyəsindən yüksəldərək insanlarla başlıca ünsiyyət yaratma, ifadə etmə vasitəsinə çevirdi. Sözlər və yazılardan istifadə etmədən yalnız kinonun izahverici imkanları ilə tamaşaçını təsirləndirən, hiss və düşüncələri ən çarpıcı formada ekranda əks etdirən Qriffis indiki dövrdə artıq klassikləşmiş olan kino texnikalarını tətbiq etdiyi kimi, film çəkmə müddətinin də təməl mərhələlərini inkişaf etdirdi və bütün bu mərhələləri uyğun formada davam etdirən rejissorun nə qədər vacib biri olduğunu göstərdi.
Ajitasiya (alman təsiri), propoqanda üçün kinoya xüsusi bir önəm verən Sovet hökuməti, dünyanın ilk kino məktəbi olan "Dövlət Kino İnstitutu"nu qurdu və ajitasiya və kino kəlmələrindən yaradılan Agitki"- propoqanda filmləri kəlməsi ilə tanınan filmlərin istehsalını sürətləndirdi. İmkanlar son dərəcə qıt olduğuna görə agitkilər çarlıq dövründə çəkilmiş köhnə filmlərin yeni rejissorların propaqandasını yaradacaq şəkildə yenidən qurulmasıyla hazırlanırdı. Bu çətinlik SSRİ-də bəzi düzəltmələr üzərində geniş işlər aparılmasına və bəzi qaydaların yaradılmasına gətirib çıxardı. Lev Vladimiroviç Kuleşov boş kamerayla sınaqlar etdi və yalnız görüntülərin fərqli formada sıralanması ilə çox dəyişik hiss və görüntülər yaradıla biləcəyini sübut etdi.
Səssiz filmin son illərində isə ABŞ kinosunda getdikcə artan inhisarçılıq və böyük böhranın ilk izlərinin nəticəsi olaraq istehsalçı şirkətlərin riskdən qaçmalarına səbəb oldu və bunun nəticəsində Qriffis, Sennet, Çaplin, Kiton və Stroheym kimi yenilikçi kino insanlarının studiyalarla işləmə imkanları getdikcə azaldı.
Syanbilər
Syanbilər (Çincə: 鮮卑, pinyin: Xiānbēi, Wade-Giles: Hsien-pi), Monqolustan və Mancuriya sərhədləri civarında yaşamış köçəri tayfa.
Etnik yapısı konusunda Monqol tezi, Tunguz tezi, Monqol və Türk boylardan yaranan bir konfederasiya olduğuna dair tez de vardır.
Vu-Huan (烏桓 wū huán) konfederasyonu Hunların cənibi-şərqində Sien-Pi'ler Hiung nuların şimal-şərqində oluşturmuşdur. Hun birliyindən qopan bu topluluqlar eski ortaqlarına saldırmışdır. Syanbilərin qalxış dönəmi Hunların yıxılma dönəmine denk gəlməkdedir. 87 ilə 93 illər arasında Hunların iki Şanyuyunu (hökmdarlarını) öldürmüşdilər.
Syanbilərin ən namlı hökmdarları II yüzilin ortalarından 181 ilina qədər taxtda qalmış Tan Şıhuay (檀石槐 tan shíhuái, 136 – 181) olmuşdur. Tan Şıhuay Şimal Hunları məğlub etmeyi bacarmış və torpaqlarını İli çayına qədər genişlətmişdir. Çox dəfə (158 ilində Cənub Hunları ilə birlikdə) Çin səddini aşmışdır. Oğulları və qardaşı oğlanları onun yerini tutamamış və beləcə Sien Pi konfederasyonu 233 ilində dağılmışdır.
Syanbilərin bir bölümü Liaotung (遼東)dan Henana doğru hərəkət etmiş və orada Xan Tsun (Murong Jun (慕容 皝 mùróng huàng, ? – 360) başçılığı altında 352 ilində güney Hunları məğlub etmişdir. Orada qurdukları Yan sülaləsi (Çian Yan və Hou Yan) çox ayaqda duramamış və 370 ilində eyni kendileri kimi qısa ömürlü Çian Çin (前秦) sülaləsini quran tibetli Di tayfasından Fu Jian (苻健)a yenik düşmüşdür. Ancaq 16 il sonra 386 ilində bu bölgədə Tabğaclar (Tuoba) Tuoba Gui (拓跋珪) Şimal Vey sülaləsinı qurmuşdur. Tabgaçlar da Syanbilərin zamanında bir Syanbi boyuydu.
Syanbilərin başlıca qolları
Qərb Syanbi: Tuoba (拓跋) => Hanlaşma siyaseti => Yuan (元)
Şimal Syanbi: Muron Tuyuhun (慕容吐谷渾) 'Hunlar' çağında 'Syanbi' tayfalarının başçısı, "Tanşihuai, 10 ayda doğulmuşdur".
Butan iqtisadiyyatı
thumb|right|350px Butan aqrar ölkədir, ən az inkişaf etmiş dünya ölkələri sırasına aid edilir və Hindistan, Avropa ölkələri, beynəlxalq təşkilatların göstərdiyi xarici köməkdən çox asılıdır. ÜDM həcmi 5 milyard dollar, adambaşına – 7000 dollardır (alıcılıq qabiliyyəti paritetinə görə; 2013). ÜDM-in real artımı 5,8% (2013); insan inkişafı indeksi 0,538 (dünyanın 186 ölkəsi arasında 140-cı yer, 2012). ÜDM-in 13,8%-i kənd təsərrüfatı, 41,2%-i sənaye və tikinti, 45,0%-i xidmət sferasının payına düşür (2013). Turizm və energetikanın inkişafı hökumətin diqqət mərkəzindədir. Qəbul edilmiş iqtisadi proqramlar ətraf mühitin və əhalinin ənənəvi həyat tərzinin qorunub saxlanmasına yönəlmişdir. Marka ticarəti və xarici turizm valyuta gəlirinin əsas mənbəyidir və turist sayını tənzimləyən dövlətin tam nəzarəti altındadır.
Sənayesi
Beynəlxalq Valyuta Fondunun Butan üçün tərtib etdiyi ÜDM-un illər üzrə göstəriciləri Əhəngdaşı, gil, mərmər, dolomit, qrafit, şist və qiymətli daşlar hasil edilir, az miqdarda dəmir filizi və kömür çıxarılır. Hidroenergetika iqtisadiyyatın ən sürətlə inkişaf edən sahəsidir. İldə 2 mlrd. kVt.saat elektrik enerjisi istehsal olunur, onun 99,9%-i SES-lərin payına düşür; daxili tələbat azdır. Ən iri SES-lər Çhukha, Kuriçhu, Tala və Basoçhudur. Butanda istehsal olunan elektrik enerjisinin böyük hissəsi (ildə 1,5 mlrd. kVt.saatdan çox), əsasən, Hindistana ixrac edilir. Kustar sənətkarlıq (parça, xalça, soyuq silah, bədii metal və ağac emalı) geniş yayılmışdır. Emal sənayesi zəif inkişaf etmişdir; əsas sahələri: sement, yeyinti, meşə. Kiçik müəssisələr üstünlük təşkil edir. İri istehsal yalnız 1960-cı illərdə – iki sement zavodu, sellüloz zavodu, meyvə emalı, faner, ağac-yonqarlı tavalar, kanifol və skipidar istehsalı müəssisələrinin açılışından sonra yaranmışdır. Əsas sənaye mərkəzi Phunçholinqdir (bütün sənaye məhsullarının təqr. 1/2-i). 1970–80-ci illərdə meşə tədarükünün (hər il 3,2 mln. m³) sürətli inkişafı meşələrin azalmasına gətirib çıxarmışdır.
Kənd təsərrüfatı
thumb|left|Terras əkinçiliyi Ölkə ərazisinin 7,7%-i əkin üçün yararlıdır. Ənənəvi olaraq terraslı və dincə qoyulmuş əkinçilik (hazırda qadağan olunmuşdur) inkişaf etmişdir. Əsas bitkilər: çəltik, qarğıdalı, kartof, sitrus, meyvələr. Qaramal (əsasən, ölkənin şərqində və cənubunda), at (şərqində), yak və donuz (qərbində), davar, ev quşları (cənubunda) saxlanılır. 1977-ci ildən dövlət fəal surətdə balıqçılığın inkişafını dəstəkləyir. Dağ çaylarında forel ovlanır; süni göllərdə karp yetişdirilir.
Nəqliyyatı
Dəmir yolu yoxdur. Avtomobil yollarının (62%-i bərk örtüklüdür) uzunluğu 8050 km-dir (2003). İki aeroport, Paroda beynəlxalq aeroport var (2012).
Xarici ticarəti
İxracatın dəyəri 721 min dollar, idxalatın 1,2 mlrd. dollar təşkil edir (2012). Əsas ixrac məhsulu elektrik enerjisidir; oduncaq, meyvə, toxuculuq malları, sement, ədviyyat, metal məmulatları, qiymətli daşlar da ixrac edilir. Əsas ticarət partnyorları Hindistan (83,8%) və Honkonq (10,8%). Hindistandan (72,3%), Cənubi Koreyadan (6%), Yaponiyadan və Böyük Britaniyadan yanacaq, dənli bitkilər, maşın və avadanlıq idxal olunur (2013).
Pentacalia beckii
Pentacalia beckii Pentacalia beckii Pentacalia beckii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Oqüst Jan Batist Şevalye
Oqüst Jan Batist Şevalye (Auguste Jean Baptiste Chevalier; ) — Fransa botaniki.
Corc Blanko
Həyatı
2012-ci ildən bəri fəaliyyət göstərən "Violetta" serialında "Martina Stoessel" ilə birlikdə baş rolu paylaşdığı üçün məşhurluq qazandı.
Tilsizlər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan infrasinfi. İnfrasinfə 57 növü əhatə edən 5 dəstə daxildir:
Dram (film və televiziya)
Dram filmi — realistik xarakterlərin emosional obrazlarla ifadə olunması. Bütün digər janrlarda dramatik obrazlar və məqamlar tapmaq olar. Lakin dramatik filmlərin əsas məğzini dramatik hadisələr təşkil edir. Bu hadisələr çox zaman müəyyn insanların və ya ailənin ətrafında konfliktlərlə birlikdə cərəyan edir.
Dram filmləri özləri də müəyyən qollara bölünürlər:
Urnək (Xaybulla)
Urnək kəndi (Үрнәк) - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Xaybulla rayonu Əbeş kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Əhali
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Urnək kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 99 %
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Eritrin
Eritrin – Co3 [AsO4]2 • 8H2O — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.
Xassələri
Rəng – moruğu-qırmızı, şaftalı kimi qırmızı, tünd çəhrayıdan açıq-çəhrayıyadək, nadir hallarda – ağ, boz; Mineralın cizgisinin rəngi – çəhrayıdan ağadək; Parıltı – şüşə, ayrılma müstəvilərində sədəfi, torpaqvari aqreqatlarda – donuq; Şəffaflıq – yarımşəffafdır, kristalları şəffafdır; Sıxlıq – 3,0-3,1; Sərtlik – 1,5-2,5; Ayrılma – {010} üzrə tam mükəmməl; Sınıqlar – pilləlidən tikanlıyadək; Morfologiya – kristallar: prizmatik, iynəvari, lövhəyəbənzər; Mineral aqreqatları: radial-şüalı, torpaqvari kütlələr, ulduz şəkilli, kürə- və böyrəkvari əmələgəlmələr, qabıqlar, qaysaqlar – «kobalt çiçəkləri», smaltin üzrə psevdomorfozalar.
Mənşəyi və yayılması
Tipik törəmə mineral olub, Co arsenidlərinin aşınması nəticəsində əmələ gəlir və kobalt və kobaltlı filiz yataqlarının oksidləşmə zonasında müşahidə edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: farmakolit, kobaltin, smaltin, annabergit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Bu-Azzer (Mərakeş); İran; Ak-Ciqla (Orta Asiya); Vittixen, Şneerberq (Almaniya); Kobalt (Kanada) və b. Azərbaycanda Şimali-Daşkəsən kobalt, Şimal-Şərqi- və Cənubi-Daşkəsən dəmir filizi (Daşkəsən filiz rayonu) yataqlarında qeyd edilir.
Tətbiqi
Kobalt filizləşməsinin indikatorudur.
Eucalyptus pseudoglobulus
(Eucalyptus pseudoglobulus) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pentacalia befarioides
Pentacalia befarioides Pentacalia befarioides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mixail Kalatozov
Mixail Kalatazov (d. 28 dekabr 1903, Tbilisi — ö. 27 mart 1973, Moskva) sovet kinorejissoru. SSRİ xalq artisti (1969). 1939-cu ildən Sov.İKP üzvü olmuşdur. 1923-cü ildən kinoda fəaliyyət göstərmişdir. Durnalar uçur filmi ona şöhrət qazandırmışdır.
Kütləvi çoxnəfərli onlayn rol oyunu
Kütləvi çoxnəfərli onlayn rol oyunu ( KÇORO,, ( MMORPG) — çox sayda oyunçunun kompüterlərindən və ya oyun konsollarından internetə bağlanaraq birlikdə oynadığı, oyun əsnasında müxtəlif xarakterlərə büründüyü nəhəng videooyun janrı. 1997-ci ildən bəri yayılmışdır. MMORPG-lərdə oyunçuların seçdikləri ya da meydana gətirdikləri xarakterlər tamamilə fantaziya məhsuludur və oyunçuların oyundakı irqləri və digər şəxsiyyət məlumatları bəzi istisnalar xaricində həqiqəti əks etdirmir. Xarakterin idarəsi əksəriyyətlə tamamilə oyunçuya aiddir. MMORPG-də oyunçular oyuna daxil olduqdan sonra ümumiyyətlə müəyyən qruplara və ya qəbilələrə üzv olaraq, oyunun xəyali kainatını kəşf etməyə başlayırlar.
Corc Soros
"Açıq cəmiyyət" nəzəriyyəsinin tanınmış təmsilçisi, eyni adlı institutun qurucusu və bazar fundamentalizmi nəzəriyyəsinin düşmənidir. Fəaliyyəti bir sıra ölkələrdə birmənalı qarşılanmır. Maliyyə möhtəkiri kimi də ad çıxaran Corcun ləqəbi "İngiltərə bankını dağıdan şəxs"dir.
Nüfuzlu "Forbes" jurnalının tərtib etdiyi dünyanın ən zəngin şəxsləri arasında onun adı 29-cu sırada göstərilib. C. Sorosun sərvəti 29 milyard $ məbləğində qiymətləndirilir. Tanınmış filantrop 1979-cu ildən indiyə qədər xeyriyyə işlərinə 6 milyard dollar xərcləyib.
Hal-hazırda o, "Soros" İdarəetmə Fondunun sədri və Açıq Cəmiyyət İnstitutunun rəhbəridir. Həmçinin, o, ABŞ-nin Xarici Əlaqələr Komissiyasının Direktorlar Şurasının keçmiş üzvüdür. Digər tərəfdən, C. Soros Amerika İnkişaf Mərkəzinin üç qurucusundan biridir.
Həyatı
Corc Soros 1930-cu il avqust ayının 12-də Macarıstanın paytaxtı Budapeşt şəhərində yəhudi ailəsində anadan olub. İxtisasca vəkil olan Corcun atası Tivadar Şvarts eyni zamanda Budapeştdəki yəhudi icmasının qabaqcıllarından olub. Esperantist yazıçı olan Tivadar (Teodor) Şoroş I Dünya Müharibəsi zamanı ruslara əsir düşür və bir müddət sonra əsirlikdən qaçaraq, Budapeştdə olan ailəsinin yanına qayıda bilir. Atası oğluna esperanto dilində danışmağa öyrədir. Hazırda Corc Soros bu dildə danışa bilən nadir şəxslərdən biridir.
1936-cı ildə ailə öz familiyasını macar variantına dəyişərək, "Soros" soyadını qəbul edir. Buna səbəb Macarıstanda faşizm əhval-ruhiyyəsinin getdikcə yayılması və buna paralel olaraq, anti-semitizmin genişlənməsi idi.
1944-cü ilin martında gənc Soros 13 yaşında olarkən faşist Almaniyası Macarıstanı işğal edir. O zaman Corc iki gün Yəhudi Şurasına işləyir. Belə ki, o, şura üzvləri arasında "poçtalyon" vəzifəsini yerinə yetirir.
Corc Soros iki dəfə evlənib. Onun həyat yoldaşları Annaliza Vitzşak və Suzanna Veber Soros olub. C. Sorosun beş övladı var. Robert, Andrea və Conatan Annalizadan, Aleksandr və Qriqori isə Suzannadan dünyaya gəliblər. Corcun böyük qardaşı Pol Soros da investor və filantropdur.
1947-ci ildə Soroslar ailəsi repressiyadan xilas olmaq üçün saxta sənədlər düzəldərək, Böyük Britaniyaya üz tutur. Elə həmin il İngiltərənin paytaxtında London İqtisadiyyat Məktəbinə daxil olan Corc 1952-ci ildə oranı müvəffəqiyyətlə bitirir. Burada onun müəllimlərindən biri avstriyalı filosof Karl Popper olur və gənc Corc müəlliminin açıq cəmiyyətə dair ideyalarından təsirlənir. Təhsil aldğı illərdə Corc bir müddət dəmiryolu hambalı, xırdavat fabrikində fəhlə və Quaqlino restoranında ofisiant işləyir. Restoranda ona bildirilir ki, əgər o, öz üzərində çox işləyərsə, bir gün baş ofisiant da ola bilər. Corc bir müddət sonra ofisiantdan kommivoyajörə (xarici ölkələrdə ticarət agenti) çevrilir. Bununla belə o, banklarda iş tapmaq ümidini itirmir.
Fəaliyyəti
C. Sorosun elmə, xüsusilə də fəlsəfəyə böyük marağı olsa da o başa düşür ki, fəlsəfi ideya və nəzəriyyələrlə pul qazana bilməyəcək. O, investorlarla necə davranmağın yollarını araşdırmağa başlayır.
1953-cü ildə Corc "Sinqer və Fridlander" kampaniyasında işə qəbul edilir. Onun iş yerinin yaxınlığında isə London birjası yerləşirdi.
1956-cı ildə Corc atasının ABŞ-də olan londonlu dostu Mayerin dəvətini qəbul edərək, Birləşmiş Ştatlara yollanır. 1956–59-cu illərdə Mayer Uoll Stritdə bir o qədər də böyük olmayan broker firmasının sahibi idi. Corcun ABŞ karyerası beynəlxalq arbitrajla, yəni, qiymətli kağızların bir ölkədə alınaraq, digər ölkəyə satılması ilə başlayır. Bir müddət sonra Soros ticarətdə yeni metod icad edir və onu "daxili arbitraj" adlandırır. 1959–63-cü illərdə C. Soros "Vertheym" kompaniyasında ekspert işləyir.
1963-cü ildən 73-cü ilə qədər C. Soros "Arnold və Bleykroder" şirkətində vitse-prezident postunu icra edir. 1967-ci ildə isə o, işlədiyi şirkəti Ofşor İnvestisiya Fondu yaratmağa razı sala bilir.
1969-cu ildə Soros "Dabl İql" fondunun sədri və sahibinə çevrilir. Corc 1970-ci ildə Cim Rocerslə birlikdə məşhur "Kvant Qrupu"nu yaradır. C. Rocers 1980-ci ildə fonddan ayrılır.
Corcun sözlərinə görə, onun əsas məqsədi 5 il ərzində 500 min dollar qazandıqdan sonra yazıçı olmaq və fəlsəfə ilə məşğul olaraq, filosofa çevrilmək idi.
1980-ci ildə Soros Yeni Sosial Araşdırmalar Məktəbinin və Oksford Universitetinin fəxri doktoru elan edilir. 1991-ci ildə Budapeşt Korvinus Universitetinin və Yel Universitetinin fəxri doktoru ünvanına layiq görülən Soros 1995-ci ildə isə Bolonya Universitetinin ən yüksək şərəf ordeni ilə təltif edilir. Bu, onun aldığı fəxri doktorluqlardan yalnız bir neçəsidir.
1987-ci ildə "Maliyyənin əl-kimyası" adlı, 1998-ci ildə isə "Qlobal kapitalizmin böhranı" adlı kitabları qələmə alır. 2008-ci ildə C. Sorosun "Maliyyə bazarlarında yeni paradiqmalar" adlı kitabı işıq üzü görür. O, bu üç kitabında qlobal böhranı qabaqcadan proqnozlaşdırır. Kitabda son 25 ildə Qərb iqtisadiyyatının dağılmağa üz tutma səbəbləri araşdırılır. Bu, onun sözügedən mövzuya dair qələmə aldığı üçüncü kitab idi. C. Soros biznes dünyası sahəsindəki uğurlarını proqnozların səhv qoyulduğunu görə bilməsi ilə əlaqələndirir.
"Mən yalnız ona görə varlı ola bildim ki, hər dəfə səhv hərəkət etdiyimi başa düşürdüm. Ona görə davam gətirə bildim ki, öz səhvlərimi başa düşür və etiraf edirdim. Tez-tez səhv etmək xoşagələn deyildir. Siz səhv olduğunuz zaman həmişə mübarizə aparmalı və uçmalısınız. Mən qərar verdiyim zaman acı çəkməkdən xilas oluram" – deyə Soros kitablarında qeyd edir. Qlobal maliyyə böhranının baş verəcəyini qabaqcadan proqnozlaşdıran Soros problemin yaxın zamanlarda öz həllini tapa bilməyəcəyini deyir.
1988-ci ildə Soros SSRİ-də "Mədəni təşəbbüs" adlı fond yaradır ki, bu fond vasitəsilə elm, mədəniyyət və təhsil sahələrinə maliyyə yardımı ayrılır. Ancaq daha sonra vəsaitin konkret şəxslərin cibinə getməsi ucbatından fondun fəaliyyətinə xitam verilir.
1992-ci il sentyabr ayının 16-sı İngiltərə tarixində "Qara çərşənbə" kimi yadda qalır. Sorosun keçirdiyi maliyyə əməliyyatları nəticəsində İngiltərənin pul vahidi funt-sterlinqin dəyəri birdən-birə 12 % aşağı düşür ki, bu da Sorosun bir gecədə 1,1 milyard dollardan çox vəsait qazanmasına səbəb olur. Bundan sonra tanınmış iş adamını "İngiltərə bankını dağıdan şəxs" adlandırmağa başlayırlar. Soros özü isə həmin çərşənbəni "Ağ çərşənbə" adlandırır.
1995-ci ildə Rusiyada Açıq Cəmiyyət Fondu yaradılması barədə qərar qəbul edilir. 1996-cı ildən 2001-ci ilə qədər "Rusiya universitetlərin internet mərkəzləri layihəsi"nə 100 milyon dollar vəsait ayrılır. Bunun da nəticəsində Rusiya ərazisində 33 internet mərkəz açılır.
2003-cü ilin sonunda Soros rəsmi şəkildə Rusiya ərazisində öz xeyriyyə fəaliyyətini dayandırır. 2004-cü ildə isə Açıq Cəmiyyət İnstitutu qrant ayırmağı dayandırır.
1997-ci ildə Asiyada baş verən maliyyə böhranı zamanı Malayziyanın Baş naziri Mahathir ibn Məhəmməd ASEAN təşkilatını Myanmarı qurumuna üzv qəbul etdiyinə görə Sorosun cəzalandırılmasını tələb edir.
2006-cı ildə Soros xarakteristik demokratiyanın bərqərar olması layihələrinə verdiyi maliyyə yardımını azaldaraq, Afrika ölkələrində kasıblıqla mübarizəyə daha çox vəsait ayırır.
2007-ci ildə Soros Rusiya universitetlərinin internet infrastrunun formalaşdırılmasına və ölkədə internet mərkəzlərinin yaradılmasına 100 milyon dollar vəsait sərf edir. O, ABŞ-də bir sıra layihələrə 740 milyon dollardan çox vəsait xərcləyir ki, bunu da böyük əksəriyyətini təhsil sahəsinə ayrılan qrantlar təşkil edirdi.
2008-ci ildə isə Soros İtaliyanın Roma futbol klubunu almağa çalışsa da klubu ona satmırlar. Bu zaman o, artıq ABŞ-də bir sıra idman qurumlarının sponsoru və sahibi idi. 70-ci illərdən sonra Corc fəal filantropa çevrilir. Tanınmış bizmesmen möhtəkir Keyp-Taun universitetinin qaradərili tələbələrinə sponsorluq edir.
Onun xeyriyyə qurumları yaratmaqdakı məqsədlərindən biri də post-sovet məkanında zorakılığa yol vermədən demokratiyanı effektli şəkildə təmin etmək idi. Həmçinin, Soros anoloji Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələrində gedən demokratik islahatlara müdaxilə edirdi. C. Soros bu ölkələrdə qurucusu olduğu Açıq Cəmiyyət İnstitututunun filiallarını açır.
Corc Sorosun sərvəti 7,2 milyard dollar qiymətləndirilir. Corc Soros xeyriyyə işlərinə 5 milyarddan çox vəsait sərf edir. Onun Rusiyada xeyriyyə işlərinə qoyduğu vəsait 1 milyard dollar təşkil edir. Soros maliyyə bazarlarında bütün fırıldaqlarını "Kvant" fond şirkəti ilə həyata keçirir. Bu kampaniya Karib hövzəsində yerləşən Kurasao adasındakı hollandlardan birinin adına qeydiyyatdadır. Bu, Soros qrupunun nəzarət etdiyi ən böyük fonddur. Sorosun maliyyə sahəsindəki uğurları iki cür izah olunur: İlk versiyaya görə o, bunu maliyyə bazarlarının gedişatına borcludur. Başqa versiyaya görə, o, dünyanın müxtəlif ölkələrinin yüksək səviyyəli siyasi, maliyyə və araşdırma qruplarının rəhbərlərindən aldığı məlumatlarla bank əməliyyatlarını həyata keçirir. Digər tərəfdən, Sorosun "nayomnıy menecer" da olduğu iddia edilir. İddia edildiyinə görə, beynəlxalq maliyyə bazarlarına nəzarət edən, ancaq kölgədə qalmaq istəyən qruplaşmalar öz planlarını Sorosun əli ilə həyata keçirirlər. Bu qruplaşmalar İngiltərədə, İsveçrədə və ABŞ-də fəaliyyət göstərir. Belə qruplaşmalardan birinin Amerikanın məşhur Rotşildlər ailəsi olduğu güman edilir.
Sorosun Açıq Cəmiyyət İnstitutu Azərbaycanda da fəaliyyət göstərir.
Siyasi fəaliyyəti
Corc Sorosun "siyasi fəaliyyət" göstərdiyi də iddia edilir. Belə ki, bir sıra qurumlaın və ölkələrin daxili işlərinə müdaxilə etməkdə günahlandırılır. Bunun ən bariz nümunəsi isə Gürcüstanda Eduard Şevardnadzenin devrilməsi ilə bağlı proseslərdir. Məhz onun gürcü müxalifətinə ayırdığı pulların sayəsində Gürcüstanda narıncı inqilab baş vermiş və prezident E. Şevardnadze hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmışdı. Əvvəllər C. Soros bunu inkar etsə də daha sonra başqa bir ölkənin daxili işlərinə müdaxilə etdiyini etiraf etmişdi. Ehtimallara görə, o, bu məqsədlə gürcü müxalifətinə 2,5–3 milyon dollar məbləğində köməklik göstərmişdi.
C. Sorosun "siyasi fəaliyyəti" hətta bir sıra çoxseriyalı bədii televiziya filmlərinə də sıçrayıb. Belə ki, Türkiyənin "Qurdlar Vadisi" teleserialında C. Sorosun Asiya ölkələrində reallaşdırmağa çalışdığı planlardan da bəhs edilir.
Azərbaycan florası
Azərbaycan Respublikasının ərazisi zəngin floraya malikdir. Burada 4500-dən çox çiçəkli, ayrı sortlu bitki növü yayılmışdır. Növlərin ümumi sayına görə Azərbaycanın florası Cənubi Qafqaz ın başqa respublikalarına nisbətən xeyli zəngindir. Respublikada rast gələn bitki növləri Qafqazda bitən bitki növlərinin ümumi miqdarının 66%-ini təşkil edir.
Azərbaycan Respublikası üçüncü dövrə aid olan relikt cinslərlə də zəngindir ki, bunların da nümayəndələrinə bütün zonalarda, xüsusilə Talış zonası ərazisində daha çox rast gəlinir. Bunlardan dəmirağac, Lənkəran akasiyası, şabalıdyarpaq palıd, Qafqaz xirniyi, bigəvər, şümşad və s. göstərmək olar. Respublikada 240 endemik bitki növü mövcuddur.
Azərbaycan florasının tərkibində bütün areal tiplərinin nümunələrinə, yəni qədim meşə, boreal, bozqın, kserofil, səhra, Qafqaz və adventiv bitki tiplərinə rast gəlinir. Qədim meşə tipləri nümunələri ən çox Talışda, boreal tip Böyük və Kiçik Qafqazın dağ zonalarında, az miqdarda isə aşağı qurşaqlarda, kserofil, Qafqaz, bozqır və səhra tipləri isə respublikanın düzən, dağətəyi və bozqır yaylarında, ən çoxu isə Kür-Araz ovalığında yaylımışdır. Adventiv areal tipi isə bir qədər az təsadüf edilir Kür-Araz ovalığı, Xəzəryanı və b. düzənliklərin göl, gölməçə, axmaz və bataqlıq sahələrində zəngin və rəngarəng bitki örtüyü inkişaf etmişdir.
Çay və supaylayıcı kanalların kənarında, bataqlıq yerlərdə, lokal formada isə düzənlik rayonlarda kosmopolit tərkibli qamış cəngəlliklərinə tez-tez rast gəlinir. Belə bataqlıqlarda hündürboylu tülküquyruğu, çiyən, suluf, yumşaq süpürgə, kalış və s. çoxdur. Burada savanna tipli hündürboylu murğuz da cəngərlik yaradır.
Kür-Araz ovalığında tez-tez rast gələn cayırlıq, biyanlıq və lığvər cəngəlliyi nisbətən geniş yayılmışdır. Qarabağ düzündə dəvəayağı, qırxbuğum, poruq, ağlarot, süsən kimi bitki növləri həm əngəllik yaradır və həm də başqa cəngəlliyin tərkbində rast gəlirlər.
Liman və axmazlarda (xüsusilə Ağzıbirçala limanında) ən çox qamışlıq, çiyən, suçiçəyi və s. bitkilərdən ibarət cəngəlliklər mövcuddur. Bataqlıqlarda, sıcaq yerlərdə qovuqca, salviniya, saçaqotu, sufındığı, buynuzyarpaq xüsusi cəngəllik yaradır və Kür-Araz ovalığında özlərinə geniş məskən tapırlar. Qarğı cəngəlliyi də düzən rayonları üçün səciyəvidir.
Talış düzənliklərindəki bataqlıqlarda suçiçəyi, saçaqotu, süsən, qurbağaotu, sarı bataqlıq süsəni, bataqlıca xüsusi formasiyalar yaradır. Qurumuş bataqlıqlar üçün qaymaqçiçək, nanə, qırxbuğum, bigəvər və s. kimi bitkilər səciyyəvidir.
Su-bataqlıq bitkilərinə aşağı, orta, yuxarı və yüksək dağ qurşaqlarında da rast gəlinir. Xüsusilə subalp qurşaqlarında su-bataqlıq bitkiləri çox geniş sahələrdə yayılmışdır. Bu qurşaqlarda 100-dən artıq bataqlıq, göl və gölməçələr vardır.
Göstərilən zonalarda şahsevdilik səhraları da geniş yayılmışdır. Şahsevdilik səhrasında yuxarıda göstərilən səhralardakı bitkilərdən fərqli olaraq 5-6 növ efemer bitkiyə təsadüf edilir. Şərqi Şirvanda və bir qədər də dağətəyi rayonlarda çərən səhrası əmələ gəlir. Şorangənin 3 növü Kür-Araz ovalığında geniş sahələrdə çox məhsludar yarımsəhralıqlar yaradır. Xüsusilə dağşorangəsi gəngiz dağ ətəkliklərində həm tək və həm də yovşanla birlikdə şorangəlik-yovşanlıq səhrası, bir qədər inkişaf etmiş torpaqlarda isə yarımsəhralıq yaradır. Ağacvarı şorangə (qarağan) az şorlaşmış torpaqlarda rast gəlinir; sezonun tərkibi onlarca müxtəlif efemer və efemeroid bitkilərlə zəngindir. Ağacvarı şorəngə ən çox yovşan, dəvətikanı və biyanla birlikdə xüsusi yarımsəhra cəngəlliyi yaradır. Ümumiyyətlə, respublikada şorəngə cinsinin 22-dək növünə təsadüf edilir ki, bunun da əksəriyyəti xüsusi formasiyalar yaradır. Meyvələmə zamanı çox əlvan görünən şorangə cəngəlliklərinə Şəki yaylasının az şorlaşmış torpaqlarında təsadüf edilir. Yovşanlıq ən geniş yayılmış səhra tiplərindən biridir; müxtəlif torpaqlarda, xüsusilə boz və zəif şorlaşmış torpaqlarda rast gəlir. Çox zaman yovşan şorangə və yaxud çoxillik taxıl otları ilə birlikdə bitərək qarışıq yarımsəhra formasiyaları yaradır. Yovşanlığın bütün variantlarında 30-35-dək və bəzən də 50-55-dək efemer, efemeroid bitki bitir. Məsələn, soğanaqlı qırtıc, yapon toqalotu, bərk quramit, şərq bozağı, durnaotu, xırda qarayonca, göy qarayonca və s. yovşanlığın daimi bitkilərindən sayılırlar. Yovşanlıqda bəzən kolcuqlar da bitir. Dənizkənarı və dəniz altından çıxmış qumsallıqlarda yovşanın başqa növu (qumluq və yaxud dəniz yovşanı), gəvən, İran sarmaşığı, Xəzər xəşənbulu və yüzlərcə başqa efemer bitki növlərinə rast gəlinir. Abşeronun qumsal sahələrində çox zəngin və nadir bitkilər qısaömürlü olsa da, inkişafını yazda fəallaşdırır və tez də solurlar. Yarımbozqırlar və bozqırlarda qifav, daraqvarı qiyaqotu və çoxillik müxtəlif otlar bolluq təşkil edən bitkilərdəndir. Dağ kserofit bitkiliyi çox vaxt bozqırlara birləşərək xüsusi formasiyalar yaradır.
Respublikanın quru və isti rayonlarında (Naxçıvan MR, Cəbrayıl, Zəngilan), Böyük Qafqazın bozqır yaylasında kserofit bitkiliyinə, yəni friqana, şiblək, tikanlı gəvənlik, tıstıslıq, bəzən və cılız ardıclığa, ardıcıq-püstəliyə rast gəlinir. Frinalalar Naxçıvan MR-da 1000-1500 m yüksəkliklərdə müstəqil formasiyalar (cəngəlliklər) yaradır. Bu formasiyalarda 300-dən artıq bitki növünə rast gəlinir. Quraqlıq rayonlarda kəkotu və onun növləri tumil-kəkotu formasiyalarını yaradır. Tumil sahələri üçün murdarça, çölnanəsi, karvanqıran və s. çox səciyyəvidir. Bu tip sahələrdə südləyən, boymadərən, zirinc kimi bitkilər də olur. Respublikada lokal formada şibləklərə, yəni qaratikanlığa, murdarçalığa, dovşanalmalığına, badamlığa, tovulqalığa, yabanı armudluğa, quşarmudluğuna rast gəlmək olur; şaqqıldaq da xüsusi formasiylar yaradır və yaxşı dağ-kserofit bitkiliyinin formalaşmasında bilavasitə iştirak edir. Saqqızağaclıq, ardıclıq, dağdağanlıq, sarağanlıq da respublikaya xas formasiyalardan olmaqla hər biri öz-özlüyündə xüsusi bitki örtüyü əmələ gətirir.
Kür, Araz, Qanıxçay və Qabırrıçay çayları boyu hissə-hissə lentşəkilli lokal formada tuqay meşəliyi var. Bu meşələrin əsasını qovaq, söyüd, iydə, qarağac, tut, yulğun, nar kimi ağac və kollar təşikl edir.
Bəzən dağ çayları boyu və yaxud çay vadilərində xüsusi qarışıq meşəliklər də bərpa olunmuşdur. Burada ən çox çaytikanı, iydə, söyüd, sumağ, sarağan, yulun, tut, ölməz kol, nar, itburnu, böyürtkən və s. yayılmışdır. Çaytikanı ən çox Şin, Kiş, Dəmiraparaq, Türyan, Göyçay, Ağsu, Vəlvələ və Tərtər çaylarının vadilərində yayılmışdır. Talışın çay kənarında yalanqoz və qızılağac çox vaxt iri meşəlik cəngəlliyi yaradırlar. Qızılağacın başqa bir növü (Alnus barbata) Talışın bataqlıq meşələri üçün səciyyəvidir. Talış meşələrində əncirin yerli endemik növü, xəmirmaya, çəpər sarmaşığı, gəndalaş, cilin müxtəlif növləri, ürəkotu, dişə, bataqlıqlarda süsənlik cəngəlliyi, sarı bataqlıq süsəni, qurbağaotu, bataqlıca xüsusi formasiyalar yaradırlar.
Quba-Xaçmaz, Qarabağ zonaları və eləcə də Alazan-Həftəran vadisində lokal formalı düzən meşəlikləri yayılmışdır. Bu meşəliklərin əsasını uzunsaplaq palıd, qarağac, yemişan, əzgil və s. təşkil edir. Alazan-Həftəran vadisi meşəliklərində yuxarıda göstərilən növlərdən başqa, ağcaqayın, cökə, göypüş, qarağac, armud kimi ağac növləri, sarmaşan bitkilərdən isə ağ əsmə, daşsarmaşığı, yabanı üzüm çox yayılmışdır. Düzən meşəliklərində uzunsaplaq palıdın onlarca müxtəlif forması mövcuddur.
Talışın düzən meşəliklərinin səciyyəvi ağac cinslərindən dəmirağac və şabalıdyarpaq palıdı göstərmək olar. Bu relikt ağac cinslərindən əlavə burada Qafqaz vələsi, 2 növ azat ağac, qarağac, alça qovaq, giləzəhərdən ibarət hirkan tipli meşəliklərə rast gəlinir. Bu meşəliklərin aşağı mərtəbələrində bigəvər, danaya kimi həmişəyaşıl kollara da təsadüf edilir. Qafqaz xirniyi bir qədər rütubətli yamaclarda xüsusi cəngəlliklər yaradır. Xəzər şeytanağacı Talışda üstünlük təşkil edir. Bu meşələrin dənizə baxan yamacında Lənkəran akasiyası, cökə və bir çox başqaları xüsusi qarışıq meşəliklər yaradırlar. Dəniz səthindən bir qədər hündürlükdə ağcaqayının başqa bir növü Şərq fıstığı ilə birlikdə hündürboylu sıx meşəliklər əmələ gətirir. Bu tip meşəliyin alt mərtəbələrində qaraçöhrə, şümşad, az miqdarda danaya xüsusi mərtəbəlik yaradırlar.
Böyük və Kiçik Qafqazın dağlıq zonalarında dəniz səthindən 600-1800 m hündürlüklərdə enliyarpaqlı meşələr yayılmışdır. Bu meşələri təşkil edən cinslərdən gürcü palıdını, Şərq fıstığını və yuxarı dağ qurşaqlarında Şərq palıdını göstərmək olar. Fıstıqlıq bu zonada yüksək məhsuldar, çoxtərkibli qarışıq meşələr yaradır. Fıstıq və palıddan əlavə həmin meşələrdə cökə, vələs, 5-6 növ ağcaqayın, xüsusilə Şərq palıdı ilə birlikdə trautfetter ağcaqayını da bitir. Çox sıx fıstıq meşəliyində ot örtüyü olmur, ancaq bir qədər seyrək fıstıqlıqda kol cinsləri ilə birlikdə ot örtüyü də inkişaf edir. Meşə altında sarı rododedron, böyürtkən, gərməşov, gəndalaş, ayıdöşəyinin bir çox növləri və onlarca müxtəlif taxıl otları rast gəlir. Dağların yamacında gürcü palıdı, qarağat və quşarmudu çox yayılmışdır. Yüksək dağ qurşaqlarında isə (1800-2000 m) park tipli meşələr vardır. Park tipli meşələr subalp çəmən və hündürotluq ilə birlikdə subalp seyrək meşəliyi yaradırlar. thumb|353x353px|Eldar şamı - Bakı Yüksək dağların yamaclarında Şərq palıdı, şimal yamaclarında isə qar uçqunları nəticəsində ağacları əyilmiş tozağacı meşəliyi, Böyük Qafqazın yüksək dağ yamacları üçün isə trautfetter ağcaqayını və tək-tək Qafqaz quşarmudu səciyyəvidir. İynəyarpaqlı meşələr lokal formada Eldar düzündə (Eldar şamı), Böyük və Kiçik Qafqazın dağ rayonlarında (Kox şamı), xüsusilə Balakən rayonunun Bulannıq çay hövzəsində, Göygöl ətrafında (1600 m hündürlükdə) xırda meşəliklər, Kox şamı tozağacı ilə birlikdə isə Göygöl ətrafında iri qayalıqlar ərazisində qarışıq meşəlik yaradır. İynəyarpaqlılardan qaraçöhrə və ardıcın bir çox növəri dağ-meşə zonalarında geniş yayılmışdır. Böyük Qafqazın şimal-qərb zonasında, xüsusilə Zaqatala-Balakən rayonlarının subalp qurşağında kiçik sahələrdə Qafqaz rododendronluğu cəngəlliyi yerləşir.
Dəniz səthindən 1800-3200 m yüksəklikdə müxtəlif tərkibli subalp və alp çəmənliyi, bozqır və çəmən bitkiləri üstündür.