cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arsenyevlər
Soyun yaranması
Tarxan kəndi tatarların, çuvaş və mordvalıların ilk vətəni sayılacaq Penza quberniyasının Çəmbər (Çembar) dairəsinə daxil idi. I Pyotrun vaxtında bu böyük kənd çar sarayında şərəfli Süfrəçi (stolnik) ünvanı daşıyan Mixail Arqamakova (Arqamakovlar da Rusiyanın türk əsilli şöhrətli soylarındandır; familiyanın əsasında türk sözü arğamak "hündür, böyük at cinsi", daha dəqiqi isə, rus dilində bu mənadan doğan "uzundraz adam" məcazi mənası dayanır) mənsub idi. Sonralar isə çarın ana babası Narışkin uşaqlarına keçir. Məhz onların vaxtında ilk dəfə olaraq Tarxana rus kəndliləri köçürülməyə başlayır. Mixail Arsenyev Tarxan kəndini onlardan 1794-cü ildə satın almışdı. Həmin il o, məşhur Stolıpinlərlə qohum olmuş, onların qızı ilə evlənmişdi. Kəndi alan kimi onu üzən Moskvadan ayrılmış, daha həmişə kənddə yaşamağı qərarlaşdırmışdı. Bundan ötrü kəndin özündə də cəlbedici, Moskva həyatından heç də geri qalmayan bir şərait yaratmışdı.
Qonşuluqda — 10 verst aralıda Onuçin kəndində general knyaz Mansurovun malikanəsi yerləşirdi. Rus knyazları Mansurovlar (türk adı Mənsur "qalib, qalibiyyətli" mənasını daşıyır) nəsli Kırım noqayları arasından çıxmışdılar. Mansurovların ana yurdu Gözlev qalası (indiki Yevpatoriya) idi. Söylənildiyinə görə, bu nəsil əmir Mamayın oğlu Mənsur Kiyatın (Kiyat — Mamayın mənsub olduğu güclü tatar nəsli idi) adıyla bağlıdır. Moskvanın qızışdırıb-qısqırtdığı kalmık ordasının hücumlarının bərk sıxışdırdılan noqay ulusları, o cümlədən Mansur soylu ailələr Rusiyanın idarəsinə daxil olmuşdu (qeyd edək ki, Kırımda əsas qüvvə həmin mansır, şirin, arqun nəsillərinin əlində idi).1635–36-cı illərdə Kırımın hakim nəsli arasında ən çox Mansurlar gözə dəyirdi. Bu tayfadan qopub Moskva çarına xidmətə gələn və dərhal özlərinə Mansurov familiyası götürən ailədən olan Mansurov Pyotr isə 1615-ci ildə Rus dövlətinin Türkiyədə səfiri təyin olunmuşdur. Digər mülahizələrə görə isə bu ailənin xristian şəcərəsi İvan Kalita zamanı Qızıl Ordadan Rus dövlətinə köçüb gələn Mansurov Alivtey Şigildiyevlə (Şahgəldi) başlayar.
UEFA Kuboku finalı 1977
UEFA Kuboku finalı 1977 — 4 may və 18 may 1977-ci il tarixlərində İtaliya təmsilçisi "[Yuventus FK|Yuventus]] və İspaniya təmsilçisi "Atletik Bilbao" komandaları arasında 2 oyundan ibarət olaraq Olimpiya və San-Mames stadionlrında keçirilmiş UEFA Kuboku final matçlarıdı. Bu matç avropanın ikinci ən mötəbər klub turniri olan UEFA Kubokunun final matçı idi. "Yuventus" səfərdə 2-2 hesablı nəticə ilə turnirin qalibi oldu.
Arsenyevlər
Soyun yaranması
…Lermontovun ana babası Mixail Vasilyeviç də uzun müddətdən bəri müharibələrdə olan generalın uzaqlığından istifadə edərək onun əyalətdə tək qalıb "darıxan" xanımı ilə sevgi macərasına aludə olur. Ətrafda bu gözəl qadında gözü olmayan yox idi. (Hətta, neçə illər sonra da o, öz gözəllik təravətini, işvəkarlığını hələ də saxlamaqda idi. Deyirlər ki,1838-ci ildə Qafqazda mədən sularında dincələn bu qadına orada çalışan, Lermontovun "Knyajna Meri" hekayətindən tanıdığımız məşhur doktor Meyer də vurulubmuş. Bu, həkim tərəfindən nə qədər dərin bir eşq olsa da, ümidsiz, qarşılıqsız məhəbbət idi)
Lakin biz biz geriyə, bu qadının ilk gəncliyinə və bu fırtınanın yaşandığı Çəmbər vilayətinə (indiki ad Belinski) qayıtmalıyıq. Mansurova da könlünü bu 40 yaşın içində ilk dəfə aşiq olmuş bir yeniyetmə tək alışıb yanan qonşusuna vermişdi. Xanım Mansurova bəstəboylu olmasındandır ki, çox çevik, hərəkətli, eyni zamanda dilli-dilavər idi. Zərif, incə vücüdu, od kimi alışıb yanan gözləri vardı. Arsenyev kimin nə deyəcəyinin fərqinə varmadan bu miniatür qadını böyük eşqlə, dəlicəsinə sevirdi. Bu bəlli bir vaxta kimi sürür.
UEFA Kuboku finalı 1977
Yuventus rəsmi Avropa turinirində heyətində xarici futbolçu olmadan qələbə qazanan ilk İtaliya klubu oldu.
Arsenyevlər
Soyun yaranması
1810-cu ilin yanvarı yenicə başlamışdı. O öz yeganə qızı üçün yolka qurmuş, quberniyanın bütün adlı ailələrini qonaq çağırməşdı. Yeni il şənliyi proqramındakı ailə teatrinda Şeksprin "Hamlet"i oynanılacaqdı. O, özü isə tamaşada qəbirqazan obrazında çıxış edəcəkdi. Arsenyev füsunkar qonşusunun gəlmədiyini görüb narahat olmaqda idi; axşamdan neçə dəfə adam göndərsə də hər kəs əliboş qayıtmışdı. Arsenyev əməlli-başlı narahat olur; ciddi nəyinsə baş verdiyini təxmin edir, ən etibarlı xidmətçisini göndərir. Ürək sirrinin ortağı xidmətçi qayıdıb xanımın əri general Mansurovun nəhayət uzaq hərbi səfərindən döndüyünü, qapılarını bağlatdırıb evə qapıldıqlarını gizlicə ona xəbər verir. Bir an içində gen dünya başına dar olur; bu vəziyyətin nə qədər çəkəcəyi əndişəsindən daha çox, alışdığı və sevdiyi həyatın qəfildən qırılması, "yalnız mənimsən" deyə bir ümidin sarsıdıcı zərbələrdən üzülməsi olur. Dayanmağin yeri deyildi. O bu onunçun məşum xəbəri səhnədən sonra əynindən çıxarmadığı qəbirqazan kostyumunda dinləyirdi. Dönüb arvadına ağlar səslə: bir azdan sən dul, gənc yaşına yeni-yeni girən qızına baxıb: sən isə, əziz Maşenkam yetim qalacaqsan, deyirsə də qadını bunu ciddi saymadan bu sözlərin artıq içilən badə səbəbindən olduğunu zənn edir. Mixail Arsenyev ayağa durub o biri otağa, kabinetinə keçir və masanın siyirməsini çəkib oradakı zəhəri götürüb başına çəkir. Zəhər onu bir an içində öldürür. Bütün ev bir-birinə dəyir; qonaqlar daha burada qalmaq istəmirlər. Gecəykən hamı öz evinə dağılışır. Bu intihar bir ailə üçün nə qədər biabırçı olsa da qəlb əzablarının, həyat məşəqqətlərinin zərbələrinə və ağrılarına tab gətirə bilməyən bir aşiqin iztirablarına inanır, qəlbən ona acımalı olursan.
… Onun bir uduma başına çəkdiyi zəhər ilə yetim qoyduğu əziz Maşası tezliklə ərə gedir və bircə oğluna anasının və dayılarının etirazına məhəl qoymadan atasının adını verir. Eynən onun kimi dəlisov, ötkəm şairimizsə qisa 27 illik ömründə imkan tapib Qafqazı sevə bildi, ona ən gözəl şeirlərini yazıb mədh etdi; ruhən yaxın olduğu sehirkar Qafqaz diyarı isə şairə qucaq açıb onun coşqun ilhamını qanadlandırdı. Lermontov şeirlərində ilk dəfə doğma "ana, can, saz, aşık, mövlam…" sözlərimizi rus şeirinə gətirdi və bu əziz sözlərin işığında Qafqazı sevən böyük bir şairlər dəstəsinə yol açdı. Bu faciədən 30 il sonra isə ulu babaları Arslan Çələbi Murzadan gələn nəsil "dəliliklərini" təkrar etməklə yaxın dostunun düz onun ürəyinə tuşladığı güllə ilə həyata əlvida deyir…
Altay Əliyev
Altay Surxay oğlu Əliyev — jurnalist, idman şərhçisi.
Həyatı
Altay Əliyev 1978-ci il may ayının 14-də Ağdam şəhərində anadan olub. 1994-cü ildə Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunun (indiki DİA) "Beynəlxalq münasibətlər" fakültəsinə daxil olub. 1998-ci ildə bakalavr dərəcəsini bitirən Əliyev 2000-ci ildə Prezident yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının "dünya siyasəti və beynəlxalq münasibətlər" ixtisası üzrə magistr təhsilini alıb. Jurnalist fəaliyyətinə 1995-ci ildə 525-ci qəzetdə başlayıb.
Altay Əliyev 1996-cı ildən AzTV-də fəaliyyətə başlayıb. O, dövlət televiziyasında 14 illik fəaliyyəti dövründə yalnız 2002-ci ildə ATV-də çalışıb. Altay Əliyev bir sıra tarixi oyunların, o cümlədən Neftçi Bakı klubunun 2006-cı ildə "MDB və Baltikyanı ölkələrin çempionlarının Birlik Kuboku"nun finalında Litvanın Kaunas klubunu 4:2, həmin il UEFA Çempionlar Liqasında Belçika "Anderlext"ini 1:0, "Qarabağ" klubunu 2009-cu ildə Avropa Liqasında "Rusenborq" və "Honka" üzərində 1:0 və 2:1 hesablı qələbələr qazandığı qarşılaşmaları, eləcə də 2010-cu il dünya çempionatının seçmə qrup mərhələsində Azərbaycan yığmasının Rusiya ilə 1:1 hesabı ilə nəticələnən görüşünü televiziya vasitəsilə canlı şərh edib. 2010-cu ilin 4 aprelində TV karyerasını bitirib.
Altay Əliyev 2012-ci ilin 1 fevralından NETBET MMC-nin baş direktoru təyin olunub.
Ailəlidir, 2 övladı var. Türkay adında 1 qızı və Tuncay adında bir oğlu var
Övladları SABİS SUN İNTERNATİONAL SCHOOL’Sda təhsil alırlar
Aqnes (roman)
Aqnes — Alman yazışısı Peter Stamm tərəfindən 1998-ci ildə yazılmış roman. Kitab ilk dəfə 1 avqust 1998-ci ildə alman dilində nəşr olunmuşdur.
Məzmunu
Kişi Amerika lüks qatar vaqonları haqqında tədqiqat aparan gənc bir isveçrəli, qadın isə dissertasiya yazan amerikalı bir fizika tələbəsi. Çikaqo İctimai kitabxanasının isti oxu zalında ilk dəfə baxışları toqquşur, qəhvə içərkən isə ilk dəfə bir-biri ilə danışırlar. Onlar birlikdə yeməyə çıxırlar, yaxınlıqdakı meşələrə gəzintiyə gedirlər və Miçiqan gölünün ətrafında dolaşırlar. Bir dəfə Aqnes ondan özünün ədəbi portretini yaratmağı xahiş edir. Bir model foto çəkilişi üçün poza verən kimi, o da yazıçının qarşısında oturur, cavan oğlan isə kompüterdə birgə həyatlarını canlandırmağa çalışır. Əvvəli daha romantik, sonu isə ağır bir roman, əsərin süjetinə uyğun olaraq reallıq da bu istiqamətdə dəyişir. Reallıq əsərdə yazılan şəkildə inkişaf edir və Aqnes Çikaqonun mərkəzində onun yaşadığı Doral Plazanın 27-ci mərtəbəsindəki mənzilə köçür. Bundan sonra isə yazıçının virtual fantaziyası hadisələrin gedişatına daha çox təsir etməyə və söz sahibi olmağa başlayır. Tənqidçilər tərəfindən birmənalı olaraq yüksək qiymətləndirilən debüt romanı "Aqnes" üçün Peter Stamm 1999-cu ildə Rauris ədəbi mükafatını alır.
"Aqnes" romanı haqqında fikirlər
Zeit (qəzet) Focus (jurnal) Neue Zürcher Zeitung (qəzet)
Bulbophyllum habbemense
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əruz vəzni
Əruz (عروض‎; ərəbcə geniş yol, çadırın ortasına vurulan dirək, nahiyə, tərəf, cəhət, Məkkə şəhərinin adlarından biri, kinli, inadkar dəvə, şeirdə beytin birinci misrasının son bölümü, şeir haqqında elm və s. mənalar bildirir) — uzun və qısa hecaların müəyyən kombinasiyalarda gözəl oxunuş ritmi yaradan ardıcıllığının (əsasən dövri) bütün misralarda (beytlərdə) dəqiqliklə gözlənilməsi ilə müəyyən olunan şeir vəzni. Azərbaycan klassik şeir nümunələrinin çoxu (qəzəl, qəsidə, rübai, müxəmməs, tuyuq və s.) bu vəzndə yazılmışdır.
Əruz vəzninin yaranması
Əruz vəzninin geniş nəzəri sistemini yaradan tarixə məlum ilk şəxs ərəb filoloqu Xəlil ibn Əhməd əl Fərahidi əl Bəsridir (718-792). Ona qədər isə ərəb şeir formalarında aşağıdakı inkişaf mərhələlərinin olduğu qeyd edilir:
Ərəb şeirinin qədim forması sayılan "səc" şeir formasının bu günə gəlib çatmış nümunələrindən görmək olar ki, "səc" şeirində misralar nəinki vahid ritmik quruluşa malik olmamışdır, hətta heca sayı və bölgülər də misralarda biri-birindən fərqlənmişdir. Qafiyələnmə isə bu şeir formasında mövcud olmuşdur. Ona görə də "səc"i "qafiyəli nəsr" də adlandırırlar.
Burada əruzun yaranması baxımından çoxsaylı suallar ortaya çıxır. Ən önəmli suallardan biri ondan ibarətdir ki, əruzun əsas xüsusiyyəti olan vahid ritmik quruluşun şeirin bütün misralarında dəqiqliklə gözlənil-məsi qaydası niyə ilk dəfə məhz ərəblər tərəfindən şeirə tətbiq olunmuşdur? Əruzşünaslıqda adətən bu ərəb dilinin uyğun xüsusiyyəti ilə əlaqədar olaraq bir tarixi zərurət kimi qiymətləndirilir. Lakin, bunun ərəb dilinin məhz hansı özəlliyi olduğu lazımınca araşdırılmamışdır. Əgər bu xüsusiyyət əruz qəliblərini formalaşdıran ritmik vahidlərin ərəb dilində və ərəb folklorunda mövcud olmasıdırsa, həmin ritmik vahidlərin demək olar ki, hər biri türk dilində və türk folklorunda da mövcuddur. Deməli, həmin qaydanın ilk dəfə türk şeirinə tətbiq olunması da nəzəri cəhətdən mümkün idi. Bəlkə də sadəcə olaraq, yazılı ədəbiyyatın və filologiyanın ərəblərdə daha tez formalaşması həmin qaydanın ilk dəfə məhz ərəb şeirinə tətbiq olunmasına zəmin yaratmışdır. Hər halda bu da bir versiyadır. Yeri gəlmişkən, ərəb əruzunun yaranmasından xeyli əvvəl oxşar qaydanın ərəb dilindən tamam fərqli dildə olan qədim yunan şeirinə də tətbiq olunduğu məlumdur.
İstənilən halda əruz qəliblərində dövri təkrarlanan ritmlər dilimizdə və folklorumuzda varsa və hətta bu ritmlər xalq musiqimizin əsasında dayanırsa, təkcə bu fakt əruzun bizə yad olmadığıni deməyə əsas verir.
Uzun və qısa hecalar
Heca vəzni ndə olan əsərlərdən fərqli olaraq, əruz vəznli şeirlərin misralarındakı hecalarının bərabər olması zəruri deyildir. Əruz vəznli şeirlərdə bu bərabərliyi hecaların uzun və ya qısa tələffüs edilməsi yaradır.Bəs təf`ilədəki (deməli, həm də ona uyğun olan misra bölümdəki) hecaların qısa və ya uzun olduğu necə müəyyənləşdirilir? Bu vəznin tələbinə görə, qapalı hecalar uzun, açıq hecalar isə, əksər hallarda, qısa olur. Əgər heca uzanan saitlə bitərsə, uzun heca sayılır. Buradan aydınlaşır ki, qəlibdə açıq və qapalı hecalar növbələşirsə, şeirin bütün misralarında da o qayda özünü göstərir.
Əruzda "ikiqat uzun heca" anlayışından da istifadə olunur. Lakin Azərbaycan əruzu üçün ikiqat uzun heca anlayışının qəbul olunmasına ehtiyac yoxdur. Çünki Azərbaycan əruzunda ikiqat uzun heca uzun heca ilə demək olar ki, eyni əhəmiyyətə malikdir. Yəni, ikiqat uzun hecanı elə uzun heca kimi qəbul etmək olar.
Əruz qəlibləri və onların ifadə formaları
Əruzda misraların uzunluğunu, ritmik quruluşunu (uzun və qısa hecaların ardıcıllıq forması) və bölgülərini əvvəlcədən tərtib edilmiş qəliblər müəyyən edir. Əruz qəliblərinin aşağıdakı ifadə formaları mövcuddur:
Misal (rəməl-2):
Azərbaycan türkcəsinə daha münasib olan 3-4-4-4 bölgüsü ilə:
Nöqtə (durğu işarəsi)
Nöqtə (.) – yazıda nəqli cümlənin bitdiyini göstərmək üçün işlədilən durğu işarəsi.
Erigeron allocotus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bulbophyllum dewildei
(Bulbophyllum dewildei) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum dewildei növü Sumatra üçün endemik növdür.
Karmaskalı rayonu
Karmaskalı rayonu — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayonun inzibati mərkəzi Karmaskalı kəndidir. Ufadan 50 km cənubda yerləşir.
Coğrafi yerləşməsi
Meşələr 30,7 min hektar (rayon ərazisinin 17,5%) ərazini əhatə edir. Toplam oduncaq ehtiyatları 4 milyon m³ təşkil edir.
Tarixi
Rayon 1930-ci ildə təşkil edilmişdir. 1956-ci ildə Buzovyazov rayonunun böyük qismi Karmaskalı rayonuna birləşdirilir (cəmi 8 kənd sovetliyi isə Aurqazin rayonu ərazisinə daxil edilir.).
Əhali
Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Karmaskalı rayonu ərazisin milli tərkibi: başqırdlar — 39,6 %, tatarlar — 31,9 %, ruslar — 16,5 %, çuvaşlar — 9,3 %, digər millər — 2,7 %. 1 yanvar 2015-ci il məlumatına görə rayon ərazisində 50174 nəfər yaşayır.
Əhalinin milli tərkibi
İnzibati-ətazi vahidləri
Rayonda 16 kənd inzivati vahidliyinə 122 yaşayış məntəqəsi daxildir.
İqtisadiyyat
Rayon əsasən sənaye-aqrar rayondu. Ərazisinin 120,8 min ha kənd təsərrüfatına cəlb olunmuşdur. 27,1 min ərazi otlaq sahələridir. Kənd təsərrüfatının şəkər çuğunduru, taxılçılıq, kartoxçuluq, ətlik-südlük heyvandarlıq, atçılıq, arıçılıq və donuzçuluq inkişaf etmişdir. Burada meşə təsərrüfatı mövcuddur. Ərazisindən Ufa — Orenburq, Karlaman — Maqnitaqorsk dəmiryolu, Ufa — Orenburq, Ufa — Beloresk avtomobil yolu keçir.
Sosial sfera
Rayon ərazisində 65 ümumtəhsil mərkəzi vardır ki bununda 31 orta məktəbdir. Burada Məhəmmədsəlim Umetbayev memorial muzeyi, Şərif Bikkulun ev muzeyi, bir rayon və 3 kənd xəstəxanası, 34 kütləvi kitabxana, 52 klub fəaliyyət göstərir. Tolbazında tarix diyarşunaslıq muzeyi vardır. Burada tatar və rus dillərində «Karmaskalinskaya nov» — «Uzen», başqırd dilində isə «Dairə» qəzeti buraxılır.
Buqut abidəsi
200px|thumb|right Buqut yazısı — Monqolustan Xalq Respublikası sərhədləri daxilində Buqut dağı yaxınlığındakı bir ovada ucaldılmış, I Göytürk xaqanlığı dövrünə aid dikli daş.
Bilinən qədim türk bengi daşlarındandır. 572-580-ci illər arasında keçən tarix hadisələrdən bəhs edildiyi bioqrafik və didaktik əsərdir.
Adını Arhanqay Aymaq elinin Bayn Tsaqaan Gol (Müqəddəs Bəyaz göl) bölgəsindəki Buqut dağından almışdır. Bu dağın təxminən 10 km şərqindəki geniş ovada inşa edilmişdir. Birinci Göytürk xaqanlığı dövrünə aid xatirə məzar külliyyəsindəki əsərlərdəndir. Abidə tısbağa formalı daş üzərində oturdulmuşdur.Abidənni yeri 1956-cı ildə monqol elm xadimi Ts. Dorjsüren tərəfindən aşkarlanmışdır. Buqut abidəsi və bu abidəyə aid tısbağa formalı daş bu gün Çeçerleq muzeyinin baxçasındakı açıq sahədə nümayiş etdirilir. 200px|Çeçerleq muzeyinin baxçasındakı abidə|right
İçindəkilər
I Göytürk xaqanlığı dövrünə aid abidənin üç üzündə Soqd hərfləri ilə yazılmış soqdca mətni, bir üzündə isə brahmi hərfləri ilə yazılmış sanskritçə mətn əks olunmuşdur. Mətnlərdə 572-580-ci illərdə baş vermis tarixi hadisələrdən bəhs edilməkdədir. Sözü gedən tarixi hadisələrə daxildir: “Türk/Bilgə/Xaqanı Nivarın Mahan Tiginin ölümündən sonra bir bengü daşın dikilməsini buyurması”, “Mahan Tigin və Muhan Xaqanın ortaq hökmdarlıqları”, “Mahan Tiginin taxta çıxışı”, “Mahan Tigin ilə Ttapar Xaqanın ortaq hökmdarlıqları”. Bu hadisələrin bəhsi ilə türk dövlətinin social strukturu və işləmə tərzi (xaqan və sülaləsi, şadapıtlar, tarxanlar, kurkapınlar, sengünlər, tudunlar, atlılar və xalq), türk millətinin yaşayışı vəvə inancı, dəyər mühakimələri, başqa millət və topluluqlarla əlaqələri, xoşniyyəti haqqında məlumatlar verilməkdədir.
Forma xüsusiyyətləri
Üzərində oturulduğu tısbağa ilə birlikdə 245 sm hündürlüyə sahibdir. Təpəliyinin ön üzündə (hal-hazırda sağ tərəfi parçalanmış vəziyyətdədir) qurddan süd əmən uşaq təsvirinə yer verilmişdir. Həm tısbağa kaidəsi üzərinə oturdulması, həm də üzərində qurddan süd əmən uşaq təsviri özündən sonrakı abidələrə örnək təşkil etmişdir. Kül Tigin, Bilgə xaqan, Taryat, Tes, Şine Us abidələri başqa olmaqla, bir çox bengü daşın tısbağa kaidəsi üzərinə yerləşdirildiyi, qurddan süd əmən uşaq təsvirinin də Kül Tigin və Bilgə xaqan abidələrinin təpəliklərində də yer alması görülməkdədir. Burqut abidəsində özündən sonrakı dövrlərdə ucaldılmış abidələrdən fərqli olaraq, üzərində hər hansısa xaqan damğasə, boy damğası yoxdur.
Abidənin vəziyyəti
Buqut abidəsi və bu abidəyə aid tısbağa qaidə Çeçerleq muzeyinin baxçasındakı açıq sahədə sərgilənməkdədir. Dörd üzündə də yeyilmə, aşınma və təbəqələşib tökülmələr olmuş, abidənin üz hissəsinin demək olar ki, hamısı original görüntüsünü itirmişdir.
Təpəlik qismində yerləşən qurddan süd əmən uşaq təsvirinə aid hissələr abidədən qopmuş, 1970-ci ildə abidə məzar külliyyəsində tapılaraq Çeçerleq muzeyinə gətirilmişdir, abidə ilə müqayisə də daha yaxşı vəziyyətdədir.
Buqut abidəsinin bir reproduksiyası Ulan Batordakı Monqol Tarixi Milli Muzeyində sərgilənir.
Bombalı maşın
thumb|[[Bağdadda bomba yüklü maşınla həyata keçirilmiş hücum]]
Bombalı maşın və ya bomba yüklənmiş maşın bir maşına yerləşdirilən və partladılan partlayıcı maddələrdir. Adətən sui-qəsd, siyasi sui-qəsd, terror və ya partizan müharibələrində istifadə olunur.
Bulbophyllum habrotinum
(Bulbophyllum habrotinum) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pamukkale Universiteti
Pamukkale Universiteti — 1992-ci ildə Türkiyənin Dənizli şəhərində qurulmuş dövlət universiteti. Dənizli vilayəti sənayesinə və inkişafına görə Egey regionunda İzmirdən sonra gələn 2-ci vilayətdir. Buna əsasən 1992-ci ildə qurulan universitet sürətlə inkişaf etməkdədir. Universitetin 44771 (avqust 2014 statistikasına görə) tələbəsi var.
Qneseologiya (idrak nəzəriyyəsi)
Qneseologiya (qneseoloji - insan idrakının öyrənilməsiylə bağlı elmi sahə) — Dünyada insanın fəal həyat istiqaməti göturməsi, müvəffəqiyyətli fəaliyyət göstərməsi onun gerçəkliyi hansı dərəcədə dərk etməsindən asılıdır. Gerçəklik insan şüurunda nə dərəcədə dolğu, adekvat əks olunursa, insan da ona uyğun fəal olur, qarşısına reallaşması mümkün olan vəzifələr qoyur və daha çox məqsədyönlü fəalliyyət göstərir.
Qneselogiya — yunan dilində bilik haqqında təlim deməkdir. Bu da göstərir ki, idraka fəlsəfənin, onun spesifik sahəsi olan qnesologiyanın predmeti kimi baxilmalidir.
Çorpan Tarkan
Çorpan Tarkan — VII əsrdə yaşamış Xəzər kökənli Göytürk komandanıdır. Çorpan Tarkan erməni tarixçisi Movses Kaqankatvatsi tərəfindən Xəzər generalı olaraq təqdim edilmişdir.
Həyatı
Tonq Yabqu xaqanın 627-629-cu illərdə Üçüncü Göytürk-Sasani müharibəsində sasaniləri məğlubiyyətə uğratdığı dövrdə Çorpan Tarkan Tonq Yabqu xaqanın qardaşı oğlu Börü Şadın Qafqazdakı ordusunda komandan olaraq xidmət etməkdə idi. Çorpan Tarkan bu müharibə zamanı, 629-cu ildə Sasanilər ilə döyüşərək Tiflisi fəth etdi və Cənubi Qafqazda Qəbələ şəhərinə yerləşdilər. Tiflisin fəth edilməsi ilə göytürklər sasanilərə böyük zərbə vurmuş və bu vəziyyət Sasanilərin Anadoludakı hərəkatlarını dayandırıb ordularını Qafqaza göndərmələrinə səbəb olmuşdur. Daha sonra Çorpan Tarkan Qafqazdakı irəliləmə hərəkatını davam etdirərək 630-cu ilin aprel ayında indiki Qərbi Azərbaycanı işğal edib, yerlə bir etdi. Bu vəziyyətə görə, Çorpan Tarkan yenə erməni tarixçi Movses Kaqankatvatsi tərəfindən qana susamış və iyrənc biri olaraq tanıdılmışdır. Ardıyca Çorpan Tarkan Araz çayına qədər bütün Şimali Azərbaycanı fəth etdi. Bundan sonra Sasani imperatoru Şahrbaraz tərəfindən göytürklər üzərinə göndərilən və əksəriyyəti atlılardan təşkil edilmiş 10.000 nəfərlik güclü ordu Çorpan Tarkan tərəfindən tələyə salındı və məhv edildi.
Sarov (Tərtər)
Sarov — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Sarov - Tərtər rayonunda kənd adı. Kənd Cənubi Azərbaycanın Sərab mahalından gəlmə ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Goranboy və Tərtər rayonlarında keçmişdə üç Sarov adlı kənd vardı. İksi Goranboy (keçmiş Qasım İsmayılov) rayonunda Sarovların birində ermənilər gəlib yaşadığına görə erməni Sarov, digəri Müsəlman Sarov adlanmışdır 1954-cü ildən Goranboy rayonundakı Sarov kəndi Tərtər rayonundakı (keçmiş Mir-Bəşir rayonu) Sarovdan çıxmış ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmış və “Müsəlman Sarov“ adlanmışdır.
Erigeron alpiniformis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
66 saylı Biləsuvar seçki dairəsi
Azərbaycan Respublikası 66 saylı Biləsuvar seçki dairəsi — Azərbaycan Respublikasında seçki dairəsi.
Sual işarəsi
Sual işarəsi (?) — Sual cümləsindən sonra qoyulan durğu işarəsi. Bundan əlavə həmcinis üzvlü sual cümlələrində hər üzvü müstəqilləşdirmək, nəzərə çapdırmaq istədikdə onlardan sonra sual və nida işarəsi qoyulur. Məs.: Kimdir müqəssir?! Başqasından sitat verərkən bu sitatda şübhə oyadan, narazılıq doğuran söz və ifadələrdən sonra da sual işarəsi qoyulur.
Tarixi
İşarənin yazılışı latın hərfləri olan q və o (quaestio — cavabı axtarmaq). Əvvəlcə q o üzərində yazılırdı, sonradan indiki, ? salınıb .
Oyunlar
Scrabble-da sual işarəsi boş xananı göstərir.
Salamməlik
Coğrafi mövqeyi
Cavaxet dağ silsiləsinin gündoğarında, Başkeçid (Dmanisi) rayon mərkəzindən 28 km şimal-qərbdə, Palıdli dağının gündoğarında, dəniz səviyyəsindən 1450 m yüksəklikdə yerləşir.
Toponimi
Salamməlik kəndinin bünövrəsinin qoyulma tarixi Uzun Həsənin hakimiyyəti dövrünə düşür.
Tarixi
Kəndin içərisində eramızdan əvvəl lV-V- əsrə aid qədimi Alban kilsəsinin qalığı, torpaq qatının altından köhnə qəbirlər, qədimi təndir yerı, təndirin icindən təndir əyişi tapılmışdır. Kənddən 2-km qərbdə Karvansara dağının ətəyində Xll — əsrə aid olan karvansarayın qalıqları, şərqdə isə 100–120 kv m.və 200–250 m² ölçüdə daş kurqanlar (çınqıllıqlar) aşkar olunmuşdur. Qıbcaq tayfalarının əzəli yaşayış yeri olmuşdur. Kəndin şımalından Palıdlı və cənub qənşərindən isə Nədrə çayları axır.
Şəhərabad
Şəhərabad — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Bərdəskən şəhristanının Şəhərabad bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 2,185 nəfər və 523 ailədən ibarət idi.
Salamməlik
Əhalisi
XVll — Yüzilin birinci yarısına aid Gürcü qaynaqlarına –"Dəstərül-əməl"ə (qanunnaməyə), 1701–1711 illəri Qaplanlının əhalisayımına, divanbəyinin hesabatına, Vaxuştinin əsərinə əsasən, Salamməlik kəndinin adı çəkilir. Uzun illər yaşayış olmadığı üçün yaylaq yeri kimi istifadə edilmişdir.1860-cı illərdə Yaradanqulu ağa o ərazini Gürcü knyazı Nikolay Davidoviç Djanbakruian- Orbelianidən almış və öz adamları ilə bu kənddə məskan salmışdır. Əhalisayımına görə, Salamməlik kəndində 1870-ci ildə 8 ailədə 54 nəfər; 1926-cı ildə 29 ailədə 158 nəfər; 2002-ci ildə 13 ailədə 98 nəfər; 2006-cı ildə 100 nəfər qeydə alınmışdır.
Maarif
Məktəb 1946–47-ci ildə 4-illik, 1950-ildə 7 — illik, 1956–8-illik və1966 — ildə gecə 10-illikməktəb 1993 — ilə kimi fəaliyyətdə olmuş, hal-hazırda məktəb yoxdur
Honkonq İncəsənət Muzeyi
Honqkonq İncəsənət Muzeyi (香港藝術館) — 1962-ci ildə Honqkonq meriyasının binasında açılıb, 1991-ci ildə isə Çimsaçoy rayonunda onun üçün açılan xüsusi binaya köçüb. Honqkonq Mədəniyyət və İstirahət Nazirliyinin idarəsinə tabedir. Honqkonq parkında yerləşən Çay Qabları Muzeyi də İncəsənət Muzeyinin bir bölməsidir.
Muzey haqqında
Muzeyin kolleksiyasında 16 mindən çox incəsənət nümunəsi, onlar arasında Çin və Honqkonq rəssamları, heykəltaraş və xəttatlarının əsərləri və tarixi əhəmiyyət kəsb edən bir çox obyektlər saxlanılır. Daimi sərgilərdən başqa,  beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində muzeydə xarici əsərlərin kolleksiyaları nümayiş olunur.
Muzey çərşənbə axşamı və Çin Yeni İlinin ilk iki günü istisna olmaqla hər gün ziyarətçilərə açıqdır. İş qrafiki bazar ertəsindən cümə gününə qədər saat 10-dan 18-dək; şənbə, bazar və bayram günlərində saat 10-dan 19-dək; katoliklərin Milad ərəfəsində və Çin Yeni il ərəfəsində saat 10-dan 17-dək.
Muzeyə giriş 10 honqkonq dollarıdır; əlillərə, tələbələrə və 60 yaşına çatmış insanlara - 5 HKD; 20 nəfərdən çox qruplara 30 % güzəşt var. Xüsusi sərgilərə baxmaq üçün əlavə ödəniş verilə bilər.
Tarixi
1962-ci ildə yaradılıb. 1991-ci ilə qədər Honqkonq merinin binasında Mərkəzi rayonda yerləşirdi. Daha sonra Çimsaçoyda yerləşən Solsberi Road küçəsindəki muzey üçün tikilən xüsusi binaya köçürüldü. 27 yanvar 1984-cü ildə Honqkonq parkında yerləşən bayraq dirəyi olan binada İncəsənət Muzeyinin filialı kimi Çay Qabları Muzeyi açıldı.
Yenidənbərpa
2015-ci ildə Reuters agentliyinin versiyasına görə dünyanın ən çirkin binaları sırasında səkkizinci yerdə  olduğu üçün muzey binası fasadının iki illik yenidənbərpası üçün bağlanması planlaşdırılırdı. Bununla yanaşı, muzey sərgi salonlarının azlığından əziyyət çəkdiyinə görə əlavə iki sərgi salonu  və yeni bir mərtəbə tikmək planlaşdırılır. bu vaxt ərzində isə muzey ekspozisiyasını xarici ölkələrdə səyyar sərgilərin keçirilməsini düşünür.
Bulbophyllum dhaninivatii
(Bulbophyllum dhaninivatii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
UEFA Yubiley Mükafatları
UEFA Yubiley Mükafatları – UEFA-nın yaranmasının 50 illik münasibətiylə verilən mükafat. UEFA 2004-cü ildə ona bağlı olan federasiyalardan son 50 ilə damğa vurmuş futbolçuların adını seçməsini istədi. Federasiyaların seçdiyi 52 futbolçu 2003-cü ildə (1954–2003) UEFA tərəfindən mükafatlandırıldı.
Bulbophyllum dhaninivatii
Arealı
Bulbophyllum dhaninivatii növü Tayland üçün endemik növdür.
UEFA Yubiley Mükafatları
Mükafatı qazananlar
Qalib olmuş 52 futbolçu həmçinin Qızıl oyunçular kimi də tanınır. Qaliblərin adı 2003-cü ilin noyabr ayında açıqlandı və UEFA tərəfindən rəsmən tanındı.
Bulbophyllum hahlianum
(Bulbophyllum hahlianum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
67 saylı Cəlilabad şəhər seçki dairəsi
Azərbaycan Respublikası 67 saylı Cəlilabad şəhər seçki dairəsi — Azərbaycan Respublikasında seçki dairəsi.
Rəcəbli
Rəcəbli — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Çinaran
Çinaran — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının şəhərlərindən və Çinaran şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 41,735 nəfər və 10,179 ailədən ibarət idi. Əhalisi kurmanclar, fars dillilər, türklər və bərbərilərdən ibarətdir.
Rusiya Premyer Liqası 2018/2019
Rusiya Premyer Liqası 2018–2019 mövsümü — SSRİ dağıldıqdan sonra 27-ci Rusiya Premyer Liqası mövsümü. Bu mövsümə "Lokomotiv Moskva FK" çempion kimi qatılıb.
Klublar
Əvvəlki mövsümdə olduğu kimi 2018-19 mövsümündə 16 komanda çıxış edir. 2017-18 mövsümündən sonra "Anji Mahaçqala", "Tosno" və "SKA-Khabarovsk" Rusiya Milli Futbol Liqasına düşdü. Onlar yerlərini "Orenburq", "Krılya Sovetov" və "Yenisey" komandalarına verdi. "Orenburq" və "Krılya Sovetov" klubları 1 illik fasilədən sonra yenidən Rusiya Premyer Liqası na geri döndü .13 iyun 2018-ci il də "Amkar Perm", Rusiya Futbol Federasiyası 2018–19 mövsümünün lisenziyasını geri alaraq, Rusiya Premyer Liqası və Rusiya Futbol Milli Liqası üçün uyğun olmadığını bildirdi. . Anji 15 iyun tarixində Rusiya Premyer Liqası üzvlüyünə yenidən müraciət etdi və 22 iyunda rəsmi olaraq yenidən Premyer Liqaya daxil oldu.
Nöqtəli vergül
Nöqtəli vergül  - durğu işarəsi. Mürəkkəb və ya geniş sadə cümlələrin nisbətən müstəqil hissələrini bir-birindən ayırmaq üçün işlədilir.
Nöqtəli vergül nöqtə ilə vergül arasında orta mövqe tutan, nöqtədən az, vergüldən çox fasilə tələb edən bir durğu işarəsidir. Sadə cümlənin həmcins üzvləri qrup-qrup sadalandıqda və ya tabesiz mürəkkəb cümlənin tərkib hissələrindən birində vergül olduqda daha geniş fasilə olan tərkib hissələr arasına nöqtəli vergül qoyulur.
Nöqtəyə yaxın fasilə olduqda da (həmcins üzvlər olmadan) tabesiz mürəkkəb cümlənin tərkib hissələri arasında nöqtəli vergül qoyula bilər.
Qələndərabad
Qələndərabad — İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Fəriman şəhristanının Qələndərabad bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 4,872 nəfər və 1,168 ailədən ibarət idi.
Cupar
Cupar— İranın Kirman ostanının Kirman şəhristanının Mahan bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 3,830 nəfər və 1,054 ailədən ibarət idi.
Vətənpərvərlərin İctimai Partiyası
Vətənpərvərlərin İctimai Partiyası - Yaponiyanın ilk siyasi partiyasıdır. Partiya sağ liberalizmə sadiq olmuşdur. Vətənpərvərlərin İctimai Partiyası 1874-ci ildə yaradılmışdır. 1890-cı ildə Yaponiya Liberal Partiyası ilə birrləşmişdir.
Tire
Tire (—) (fr. tiret, tirer - çəkmək) durğu işarəsi.
Vətənpərvərlərin İctimai Partiyası
1874
1873-ci il hökumət nümayəndələri İtaqaki Taysuke, Soyeşima Taneomi, Qoto Şyociro və Eto Simpey müxalifətə keçərək hökumətə petisiya göndərirlər. Burada ümumxalq parlamentinin çağılma istəyi bildirilirdi.
Tire
Tire
Sintaktik konstruksiyaları bir-birindən ayırmaq, fərqləndirmək üçün istifadə olunur.
Vətənpərvərlərin İctimai Partiyası
1874
12 yanvar 1874 ildə hərəkat tərəfdarları «Xoşbəxtlik və Çiçəklənmə» şirkətinin Tokionun Hinca taronunda yerləşən binasında toplantı keçirirlər. Burada partiyanın platforması və bəyanmaməsi qəbul edilir. Partiyanın yaradılma səbəbi xalqla hökumət arasında əlaqələrin təşkilini nəzərfə tuturdu. Bununla da xalq hüquqları hərəkatı başlamış olur.
Tire
Uzun tire
Adətən, cümlədə fikrin istiqamətini (gedişini) dəyişdirmək və ya kəsmək, eləcə də aydınlaşdırıcı şərhi seçdirmək üçün istifadə olunan punktuasiya işarəsi (––). Bu ingilis terminində bəzi şriftlərdə baş M hərfinin eninə bərabər olan mətbəə ölçüsü vahidinin (em) adından istifadə olunub; eynienli (MONOSPACE) şriftlərdə uzun tireni göstərmək üçün çox zaman iki ardıcıl defisdən istifadə olunur.
Vətənpərvərlərin İctimai Partiyası
1874
15 yanvar 1874 ildə partiya üzvləri parlamentin yaradılması tələbi ilə petisiya imzalayırlar. Lakin bu fikir xalq arsında rəğbət qazana bilmir. Onlar bu cətinlikləri aradan qaldırmaq məqsədi ilə xalq arasında təbliğat aparmaq məqsədi ilə tədbirlər planı işlənir.
Veyverli Pleysli sehrbazlar (teleserial, 2007)
{{Serial Piter Marriti Deyvid Henri Ceyk Ti Ostin Deyvid Deluz Mariya Kanals Barrera Cennifer Ston
Vətənpərvərlərin İctimai Partiyası
1890
3 iyun 1890 ildə üç partiya «Koin Klubu» adlı birlikdə birləşdirilir. «Klubun» əsasında 15 sentyabr 1890 ildə Kobstutsiya-Liberal Partiyası təşkil olunur.
Veyverli Pleysli sehrbazlar (teleserial, 2007)
Veyverli Pleysin sehrbazları ({{Dil-en|Wizards of Waverly Place}}) serialda Castin Russo, Aleks və Meks adındakı 3 cadugər haqqındadır. Bu bacı və qardaşlar sehrlərini istifadə etməyi öyrənmək məcburiyyətindədir. Bir gün bir yarışma edəcəklər və ən güclü olan qazandıqda gücləri onda qalacaq, digərləri güclərini itirəcəklər. Serialın finalında Cadugərlik yarışması keçirilir və ailə cadugəri Aleks Russo seçilir. Bunu da bildirək ki, serialın "Dude Looks Like Shakira " hissəsində məşhur müğənni Şakira çəkilmişdir.Bundan başqa serial bitdikdən sonra davam filmi olaraq "The Wizards Return :Alex vs Alex" filmi lentə alınmışdır.Ancaq bu filmdə Devid Henri rol almamışdır.
Erigeron alpinus
Erigeron alpinus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
68 saylı Cəlilabad kənd seçki dairəsi
Azərbaycan Respublikası 68 saylı Cəlilabad kənd seçki dairəsi — Azərbaycan Respublikasında seçki dairəsi.
Kastronu öldürməyin 638 yolu
Kastronu öldürməyin 638 yolu (ing.638 Ways to Kill Castro), Channel 4 kanalı üçün hazırlanan, Kuba lideri Fidel Kastro'ya, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi və müxalifləri tərəfindən təşkil edilən sui-qəsdlərdən bəhs edən sənədli film.
Ulduzlararası
Ulduzlararası — rejissorluğunu Kristofer Nolanın etdiyi 2014-cü ildə istehsal olunmuş ABŞ elmi fantastika filmi. Rollarda Metyu Makkonaxi, Enn Heteuey, Cessika Çesteyn, Bill İrvin, Elen Burstin, Maykl Keyn iştirak etmişdir. Bəşəriyyətin həyatda qalmaq üçün mübarizə apardığı antiutopik gələcəyi təsvir edən film, bəşəriyyət üçün yeni ev axtarışında Saturn yaxınlığındakı soxulcan dəliyindən keçən bir qrup astronavtdan bəhs edir.
Ssenari Conatan Nolanın 2007-ci ildə təkmilləşdirdiyi ssenari əsasında yazılmışdır. Kristofer həyat yoldaşı Emma Tomas ilə istehsal şirkəti Syncope və Lynda Obst Productions vasitəsilə Lynda Obst ilə filmdə rejissorluq etdi. Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun nəzəri fizikaçısı Kip Torn, icraçı-rejissor idi. O elmi-məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərdi və "Ulduzlararası elm" kitabını yazdı. Paramount Pictures, Warner Bros və Legendary Pictures filmi birgə maliyyələşdirdi.
Kinematoqraf Hoyte van Hoytema 35 mm-lik anamorfik formatda və IMAX 70 mm-də çəkilişlər etmişdir. Əsas çəkilişlər 2013-cü ilin sonlarında başlamışdır və Alberta, İslandiya və Los-Ancelesdə olmuşdur. Filmdə geniş praktik və miniatür effektlərdən istifadə edilmişdir və Double Negative şirkəti ilə əlavə rəqəmsal effektlər yaradılmışdır.
"Ulduzlararası" filminin 26 oktyabr 2014-cü ildə Los-Ancelesdəki Kaliforniya şəhərində premyerası keçirildi. ABŞ-də ilk dəfə film çəkilişlərinin rəqəmsal proyektorlardan istifadə edən yerlərdə olmasına icazə verildi. Film dünya miqyasında 677 milyon dollar gəliri aşaraq, 2014-cü ilin ən yaxşı filmi seçildi. "Ulduzlararasıı" vizual effektləri, musiqisi və oyunçuları üçün təriflər aldı. 87-ci Oskar mükafatlarında film, Ən Yaxşı Vizual Effektlər üçün Oskar mükafatını qazandı və Ən Yaxşı Original Xal, Ən Yaxşı Səs Qarışdırma, Ən Yaxşı Səs və Ən Yaxşı İstehsal Dizaynı üçün namizəd oldu.
Məzmun
XXI əsrin ortalarında bitki məhsullarının azlığı və toz fırtınaları bəşəriyyətin sağ qalmasını təhdid edir. Qarğıdalı qalmış son canlı məhsuldur. Dünya isə gənc nəsillərə Apollonun aydakı missiyaları kimi fikirlərin tədris edildiyi post-həqiqət cəmiyyətinə çevrilib.
Dul mühəndis və keçmiş NASA pilotu Cozef Kuper indi fermerdir. O qaynatası Donald, 15 yaşlı oğlu Tom və 10 yaşındakı qızı Mörfi ilə birgə yaşayır. Mörfi öz yataq otağında qəribə toz fiqurları gördükdə, o, bunları ruhun etdiyini düşünür. Kuper nəhayət qəliblərin cazibə qüvvəsinin dəyişməsindən təsirləndiyini və bunun hansısa bir coğrafi koordinatın ikili bir kodu olduğunu aşkar edir. Kuper həmin koordinatlara getdikdə köhnə rəisi professor Con Brendin rəhbərliyində olan gizli NASA araşdırma mərkəzi tapır. Professor Brend qravitasiya anomaliyalarının başqa yerlərdə də baş verdiyini deyir.
Kuper "Endurance" kosmik gəmisinin pilotu seçilir. Komandaya alimlər Dr. Amelia Brend (professor Brendin qızı), Dr. Romili, Dr. Doyl və robot TARS və CASE daxildir. Kuper getməmişdən qabaq, narahat olan Mörfiyə qayıtdığı zaman, zamanları müqayisə etmək üçün qol saatını verir. Soxulcan dəliyindən keçdikdən sonra Romili təklikləri araşdırmağa başlayır. Kuper, Doyl və Amelia isə okean dünyası olan Millerin planetinə enmək üçün eniş gəmisinə minirlər. Millerin gəmisinin dağıntılarını tapdıqdan sonra, böyük bir su dalğası Doylu öldürür və eniş gəmisinin mühərriklərini ısladır. Buna görədə eniş gəmisinin qalxışı gecikir. Qara dəliyin yaxın olması səbəbiylə, zaman ciddi formada genişlənir. Nəticədə Romili "Endurance" gəmisində olduğu üçün zaman genişlənməsi ona təsir etmir və onun üçün 23 il keçir. Amma Kuper və Doyl üçün bu bir neçə saat olur.
"Edmunds" planetinin bir qədər yaxşı telemetriyası olduğu üçün Men müsbət məlumat verir. Kuper Menin planetinə getmək üçün son qalan yanacaqlarını istifadə etməyə qərar verir. Menin planetində, "Endurance" komandası onu kristal yuxudan oyadır. Artıq alim olan Mörfi professor Brendin öldüyünü deyir. Qara dəlikdə əlçatmaz olan məlumat tələb edən A planının heç bir zaman tətbiqinin mümkün olmadığı aşkara çıxır. B planı həmişə professor Brendin tək seçimi olub. Mörfi, Amelia və Kuperi dünyada qalan insanları öz talelərinə tərk etməklə günahlandırır.
Menin donmuş planeti yaşamaq üçün əlverişsizdir. O xilas olmaq üçün saxta məlumatlar göndərib. Men Kuperi öldürməyə cəhd edir və bir gəmi ilə "Endurance" kosmik gəmisinə qaçır. Romili Menin quraşdırdığı bomba tələsinə düşərək ölür. Amelia və Kuper başqa bir gəmi ilə "Endurance" gəmisinə gedən Menə çatmağa çalışırlar. Men manual yerləşdirməni səhv etdiyi üçün partlayış baş verir və ölür. "Endurance" gəmisinə isə böyük ziyan dəyir. Çətin bir yerləşmə manevrindən sonra, Kuper "Endurance" gəmisinə nəzarəti bərpa edir. thumb|227px|right|"Gargantua" qara dəliyi "Edmunds" planetinə getmək üçün kifayət qədər yanacaq olmadığından, onlar qara dəliyə yaxınlaşaraq onun cazibə qüvvəsini istifadə edirlər. Amma bu yaxınlaşmada zaman genişlənməsi 51 il artır. Bu prosesdə Kuper və TARS çəki atmaq üçün və "Endurance" gəmisinin "Edmunds" planetinə çatması üçün özlərini gəmidən atırlar. "Gargantua" qara dəliyinin üfüqündə sürüşürlər, öz gəmilərindən kənara çölə çıxırlar. Tesseraktın içinə enirlər, hansı ki, gələcək insanlar tərəfindən inşa edildiyi ehtimal olunur. Kuper fərqli zaman dilimlərində dünyada Mörfinin köhnə otağının kitablarını görür və cazibə qüvvəsi ilə azca qarşılıqlı təsir edir. Kuper özünün Mörfinin xəyal etdiyi ruh olduğunu anlayır və TARS-ın qara dəlikdən topladığı kvant məlumatlarını göndərmək üçün Morze əlifbasını istifadə edərək verdiyi qol saatının əqrəbini idarə edir. Kuper və TARS tesseraktdan çıxarılır. Cooper, Saturn ətrafındakı bir kosmik həyatda oyanır. İndi isə yaşlı Mörfi ilə qovuşur. Kuperin göndərdiyi kvant məlumatlarını istifadə edən gənc Mörfi, A planı üçün cazibə-itələmə nəzəriyyəsini həll edir və bəşəriyyəti xilas edir. Artıq qoca Mörfinin ölümü yaxınlaşır. O ailəsi ilə birlikdədir. Mörfi Kuperi Ameliaya qayıtmağa çağırır. Kuper və TARS "Edmunds" planetində Amelia və CASE-ə qatılmaq üçün kosmik gəmidən istifadə edirlər. Amelia illər əvvəl ölsə də, "Edmunds" planetinə olan səyahətdə həyatda qalır.
İnkişaf və maliyyələşdirmə
"Ulduzlararası" üçün təqdimat Kontakt filmində işbirliyi etmiş Linda Obst və Kip Torn tərəfindən hazırlanmışdır. İkili Tornun işinə əsaslanaraq "kainatın ən ekzotik hadisələri birdən insanlara çatmağa başlayır" mövzusunda ssenari yazır. Stiven Spilberqin filmə marağı artır. 2006-cı ilin iyun ayında, Spilberq və Paramount Pictures Obst və Torn tərəfindən yazılmış səkkiz səhifədən ibarət bir ssenariyə əsaslanan elmi fantastika filmi planlarını açıqladığı zaman, filmin inkişafına başlanılır. Obst istehsal üçün heyətə qatılır. 2007-ci ilin mart ayında Conatan Nolan ssenarini yazmaq üçün işə götürüldü.
Spilberq, 2009-cu ildə DreamWorks istehsal studiyasını Paramountdan Walt Disney Studiosa köçürdükdən sonra, Paramount "Ulduzlararası" üçün yeni bir rejissora ehtiyac duyur. Conatan Nolan 2012-ci ildə layihəyə qatılan qardaşı Kristoferi rejissorluğa məsləhət gördü. Kristofer Nolan Torn ilə tanış oldu, daha sonra kosmos zamanı barədə müzakirə aparmaq üçün heyətə əlavə etdi. 2013-cü ilin yanvar ayında Paramount və Warner Bros. Kristofer Nolanın "Ulduzlarası" filmində rejissorluq aparmaq istəyənlərlə danışıqlar apardığını bildirdi. Nolan, insanın kosmik uçuşunun məqsədini təşviq etmək istədiyini söylədi və qardaşının ssenarisi ilə özününkünü birləşdirməyə çalışdı. Növbəti mart ayına qədər Nolan, Syncopy və Lynda Obst Productions markası altında istehsal ediləcək olan "Ulduzlararası" filmində rejissorluq edəcək. The Hollywood Reporter, Nolanın 20 milyon dollar, yəni ümumi gəlirin 20 faizini qazandığını deyib. Nolan filmi araşdırmaq üçün NASA-ya və SpaceX-dəki xüsusi kosmik proqramı ziyarət etdi.
Warner Bros. ənənəvi rəqabətlərə baxmayaraq, Nolanın Paramountdakı "Ulduzlararası" filminin istehsalından pay istədi. Paramount Növbəti film olan Cümə, ayın 13-ü filmini birgə maliyyələşdirmək üçün razılaşdı. Warner Bros şirkətidə bunla razılaşdı. 2013-ci ilin avqust ayında Legendary Pictures, filmin istehsalının təxminən 25%-ni maliyyələşdirmək üçün Warner Bros ilə müqavilə bağladı. Warner Bros. ilə 8 illik istehsal şərikliyini yeniləməmiş olsada, "Legendary" Betmen Supermenə qarşı: Ədalətin şəfəqi filminə qarşılıq olaraq "Ulduzlararası" filminin maliyyələşdirilməsini qəbul etdi.
Yazılması və aktyor seçimi
thumb|right|1930-cu illərdəki tozlu tufan Ssenarist Conatan Nolan ssenari üzərində dörd il işləmişdir. Elmi tərəfləri öyrənmək üçün Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda nisbilik öyrənmişdir. Conatan, "Space Shuttle" programının sona çatmadığını və NASA-nın Marsla bağlı bir missiya üçün maliyyə quruluşu olmadığını düşünərək, VALL-İ və Avatar kimi apokaliptik mövzularda olan elmi fantastika filmlərindən ilham almışdı. "Entertainment Weekly" jurnalına Cef Censen müsahibə vermişdir:
Qardaşı Kristofer digər elmi fantastika yazıları üzərində işləmişdi, lakin "Ulduzlararası" ssenarisini qəbul etmək qərarına gəldi:
Mövzu 1930-cu illərdə böyük böhran dövründə Birləşmiş Ştatlarda baş verən toz tufanından ilhamlandı. O, ssenaridə komandanın kosmosa səyahət etdiyi hissəni yenidən nəzərdən keçirdi. 2012-ci ildəki "The Dust Bowl" adlı filmdən ilhamlandıqdan sonra, Kristofer direktor Ken Burns və prodüser Dayton Duncan ilə əlaqə saxladı və onlardan bəzi səhnələrin "Ulduzlararası"-da istifadəsinə icazə istədi.
Kristopher Nolan "tamaşaçının hekayəni başa düşməsi" üçün baş rolu yaxşı canlandıra biləcək bir aktyor axtardı. Metyu Makkonaxini dostu Aron Rayderin Palçıq filmində seyr etdi və onun rol alması ilə bağlı maraqlanmağa başladı. Nolan "Doğru Dedektif" filmi çəkilərkən Makkonaxi ilə görüşdü. Enn Heteuey Nolanın evinə dəvət olundu, burada "Ulduzlararası" üçün ssenari yazdı. 2013-cü ilin əvvəlində hər iki aktyor baş rollarda çəkildi. Şimali İrlandiyada Xanım Culi filmi üzərində işləyərkən Cesika Çesteyn ilə əlaqəyə keçdi və ona bir ssenari verdi. Met Damon 2013-cü ilin avqustunda dəstəkləyici rol oynayaraq İslandiyadakı səhnələri tamamladı.
Əsas çəkilişlər
Nolan "Ulduzlararası" üçün anamorfik formatda 35 mm çapında və IMAX 70 mm-lik çəkilişlər etdi. Kinematoqraf Xoyte van Xoytema "Ulduzlararası" üçün işə alındı. Nolanın əvvəlki filmlərində kinematoqraf olan Uolli Pfister isə Təkamül filmi üzərində işləyirdi. Nolanın əvvəlki filmlərinə görə "Ulduzlararası" üçün daha çox IMAX kamerası istifadə edilmişdir. Kompüter tərəfindən yaradılan təsvirin (CGI) istifadəsini minimuma endirmək üçün rejissor kosmik gəmiyə oxşar tikililərdən istifadə etdi. Van Xoytema, IMAX kamerasını daxili görünüşləri çəkmək üçün yenilədi. Filmdəki səhnələrin çox hissəsi bir Learjetin burnuna quraşdırılmış IMAX kamera ilə çəkilmişdir.
Layihələrinin detallarını gizlətməyi ilə tanınan Nolan, "Ulduzlararası" üçün tam gizlilik təmin etməyə çalışdı. Wall Street jurnalının jurnalisti Ben Fritz:
Bir təhlükəsizlik tədbiri olaraq, "Ulduzlararası" "Floranın məktubu" adı altında çəkilmişdir. Flora Nolanın prodüser Emma Tomas ilə birlikdə dörd uşağından biridir. thumbnail|right|İslandiyadakı Svinafelsjokul buzlaqı, Mennin planetinə görə iki dəfə "Ulduzlararası" üçün çəkiliş yeri kimi istifadə edildi.
Filmin əsas çəkilişlərinin dörd ay davam etməsi planlaşdırıldı. Çəkiliş, 6 avqust 2013-cü il tarixində Kanadanın Alberta əyalətində başlamışdır. Əyalətin Nanton, Lanqvyu, Letbric, Fort Makleod, Okotoks şəhərlərində çəkilişlər edilmişdir. Okotoks şəhərində Seamen stadionunda və Old Taun plazada çəkilişlər olmuşdur. Bir qarğıdalı tarlası səhnəsi üçün prodüser Natan Krouli 1930-cu illərdə Toz Tufanı dövründə baş verən fırtınada bənzər olması üçün və həmin fırtınanın məhv etməsi üçün 200 hektar əraziyə qarğıdalı əkdirdi. Toz fırtınası və Makkonaxinin xarakterini əhatə edən əlavə səhnələr, Fort Macleodda hava vasitəsilə sellüloziya əsaslı sintetik tozu üfürmək üçün böyük fanlar istifadə edilərək nəhəng toz buludları yaradılaraq çəkildi. Vilayətdə çəkiliş 9 sentyabr 2013-cü ilə qədər davam etdi və 130 ekipaj üzvünün çoxu yerli idi. Çəkilişlər İslandiyadada olmuşdur. Hansı ki, Nolan əvvəl burada Betmen: Başlanğıc filmlərinin çəkilişini etmişdir. Çəkiliş yeri, iki planeti təmsil etmək üçün seçilib: biri buzda, digəri isə suda. Ekipaj, ölkəyə təxminən 4500 kq çəkili kosmik gəmiləri daşıyıb. Onlar iki həftə çəkiliş apardılar. Filmdə təxminən 350 adam, o cümlədən 130 nəfər yerli heyət işləmişdir. Çəkiliş yerlərinə Svinafelsjokul buzlaqı və Klaustur qəsəbəsi daxildir. İslandiyada su səhnəsi çəkilərkən, Heteuey hipotermiyə məruz qalırdı, çünki onun quru kostyumları düzgün şəkildə təmin edilməmişdi.
İslandiya proqramı başa çatdıqdan sonra ekipaj 54 gün çəkiliş üçün Los-Ancelesə köçdü. Filmin çəkilişləri Westin Bonaventure Hotel və Suites, Los Angeles Convention Center, Culver City-dəki Sony Pictures səsyazma kompleksi və Kaliforniyanın Altadena şəhərində xüsusi bir yaşayış yerini əhatə etmişdir. Əsas çəkilişlər 2013-cü ilin dekabr ayında başa çatmışdır. İstehsalat Paramount Pictures, Warner Bros. və Legendary Pictures tərəfindən bölüşdürüləndən təxminən 10 milyon dollar az, 165 milyon dollar idi.
İstehsalat dizaynı
Ulduzlararası üçün üç kosmik gəmi – Ranger, Endurance və Lander hazırlanmışdır. Rangerin funksiyası Space Shuttle-a oxşardır və planetar atmosferdən çıxış edə bilir. Ekipajın ana gəmisi olan "Endurance", 12 kapsuldan ibarət dördüncü bir quruluşa malikdir: dördüncüsü, planetar kolonizasiya aparatı, dörd mühərrik və dörd kokpit, tibbi laboratoriya və yaşayış yerinin daimi funksiyaları. İstehsalat dizayneri Nathan Crowley Endurance gəmisinin Beynəlxalq Kosmos Stansiyasına əsaslandığını söylədi:
Son olaraq, Lander, kapsulaları planetar səthlərə kolonizasiya qurğuları ilə nəql edir. Krouli onu "ağır bir rus vertolyotu" ilə müqayisə etdi.
Filmdə iki robot, CASE və TARS, həmçinin sökülmüş üçüncü robot, KIPP var. Nolan, robotları antropomorfik etməkdən çəkinmək istədi və 1,5 m-lik dördbucaqlı dizaynı seçdi. Rejissor dedi:
Aktyor Bill İrvin robotları səsləndirirdi və fiziki olaraq idarə etirdi, ancaq onun təsviri rəqəmsal olaraq filmdən silindi və aktyor Coş Stüardın səsləri CASE üçün səsləndirildi. İnsan kosmik yaşayış sahələri 1976-cı ildə fizik Gerard O'Neillin təklif etdiyi silindrlərə bənzəyir.