cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İqnats Zemmelveys
Zemmelveysin sağ olduğu dövrdə elmi ictimaiyyətin reaksiyası
1 iyun 1847-ci ildə Vyana Mərkəzi Xəstəxanasının adyunkt direktoru Karl Haller yazır ki, "Zemmelveysin kəşfi xəstəxananı sərin külək tək bürüdü və parlaq gələcəyə ümid verdi", 1849-cu ildə isə söyləmişdir ki, cərrahiyyə və mamalıq elmi üçün Zemmelveysin kəşfinin dəyəri çox böyükdür. Ferdinand fon Hebra əmin idi ki, Zemmelveysin kəşfi əhəmiyyətinə görə Edvard Cennerin təbii çiçəyə qarşı peyvəndindən heç də geri qalmır. Eyni zamanda, Vyana məktəbinin əsasını mühafizəkar professorlardan ibarət nəsil təşkil edirdi, cərrah Teodor Bilrot yazılarında onları "əqli sakitedici köynək geyinmiş, qara eynək taxmış və qulaqlarını pambıqla doldurmuş bir nəsil" kimi təsvir etmişdir və əlavə edirdi ki, "istedad və ideya dolu cavan pöhrənin bu qatdan keçməsi mümkün deyil".
Zemmelveysin əsas opponentlərindən biri bilavasitə onun rəhbəri professor Kleyn olmuşdur. O, artıq təqaüdə çıxmağa hazırlaşırdı və mümkün qədər qalmaqaldan uzaq durmaq istəyirdi, gənc mama həkiminin kəşfi ona mane olurdu. Digər mühafizəkar professorlarla birlikdə o, Zemmelveys ilə xəlvət mübarizəyə başladı. Sonuncunu da nüfuzlu qrupdan ibarət doqquz gənc professor dəstəkləyirdi, məsələn fon Rakitanski bir il əvvəl Vyana Universitetinin rektoru seçilmişdir. Miazm haqqında doktrinasına əsaslanaraq, Kleyn ölüm hallarının azalmasını əllərin xlorlu su ilə yuyulması praktikası ilə deyil, yeni havalandırma sisteminin quraşdırılması ilə əlaqələndirirdi. Tədqiqatçılar və bioqraflar professor Kleynin Zemmelveysə qarşı şəxsi antipatiyasının olmadığına qənaətindədilər, lakin onun kəşfi və gənc alimlər tərəfindən dəstəklənməsi mühafizəkar yaşlı professorlar qrupu üçün ciddi təhlükə yaradırdı.
1847-ci ilin sonunda Zemmelveys və onun tələbələri Avropanın bir neçə qabaqcıl mama həkimlərə məktub yazaraq, orada kəşf və xlorlu su ilə əllərin yuyulması metodikası haqqında bəhs etdilər və təəssüratlarını təsvir edən yazışmaya dəvət etdilər. Bununla belə, həkimlər üçün Zemmelveysin haqlı olduğunu etiraf etmək çoxlu sayda qadının və onların yeni doğulmuş uşaqlarının qətlində özlərinin əli olduqlarını etiraf etmək demək idi. Məktubların əksəriyyətinə əhəmiyyət verilmədi, yalnız iki nəfər cavabla geri döndü. Tələbə Henrix Hermann-Şvartsın yazdığı məktuba Kil şəhərindən olan professor Qustav Mixaelis rəyini bildirdi. Mixaelis Avropanın aparıcı mama həkimlərindən idi, uzun müddət özü də zahı qızdırmasının epidemiyaları problemini həll etməyə çalışmışdır. Mixaelis məktubu Kopenhagendəki həmkarı Marius Leviyə yolladı. Təxminən Levi məktubu aldığı vaxtda mətbuatda Herbanın məqaləsi çıxdı. Hər iki həkim öz xəstəxanalarında xlorlu su ilə yuyulmanı tətbiq etdilər və ölüm hallarının əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına nail oldular. 1848-ci ildə qardaşı qızı doğuş qızdırmasından öldükdən sonra Mixaelis intihar etdi. Ölümqabağı yazısında o, əksər həkimlərin Zemmelveysin fərziyyəsini necə qəti şəkildə rədd etməsindən ümidsizliyə qapandığını bildirmişdir.
1847-ci ilin dekabrında və 1848-ci ilin aprelində Vyana tibb jurnalının redaktoru Ferdinand Hebra öz nəşrinin səhifələrində Zemmelveysin metodikasının tətbiqinin nəticələrini dərc etdi. Zemmelveysin tələbəsi olan Çarlz Ruf müəlliminin kəşfi haqqında London jurnalında məqalə yazdı, məqalə 1848-ci ilin noyabrında dərc edildi. Bir neçə ay sonra Zemmelveysin başqa keçmiş tələbəsi Fridrix Veyger Strasburqun tibb jurnalında esse dərc etdi. 18 oktyabr 1849-cu ildə Yozef Şkoda Elmlər Akademiyasında səsləndirdiyi mühazirədə Zemmelveysin kəşfini təsvir etsə də, çıxışında alimin yaradıcılığını birtərəfli təqdim etdi. Birincisi, yalnız Vyana Mərkəzi Xəstəxanasının 1-ci və 2-ci klinikaları arasında ölüm fərqi halları təhlil edildi. İkincisi, Şkodanın məruzəsinə əsasən, zahı qızdırmasının səbəbkarı ancaq "meyit hissəcikləri"dir, uşaqlıq karsinoması və ya irinli yaralar kimi mümkün infeksiya mənbələri qeyd edilmədi. 1851-ci ildə Helsinki Universitetinin professoru Knut Villebrand Zemmelveysin işi haqqında mühazirə oxumuşdur.
Tədqiqatçı və bioqraf Şervin Nuland Zemmelveysin metodunu təbliğ edərkən davranışını əks məhsuldar adlandırır. Kəşfini 1847-ci ilin sonuna qədər edən professor elmi işin nəşri üçün əhəmiyyətli bir sübut bazası toplamışdır. Bununla belə, o, öz ətraflı məruzəsi ilə tibb ictimaiyyəti qarşısında çıxış etmədi, tədqiqat digər alimlər tərəfindən tezis şəklində nəşr olunurdu. Nuland bunun əsas səbəbini dil billiyi əngəlində görür, hansı ki hələ qəbul olmazdan əvvəl Zemmelveysə maneə olurdu, aksent və ədəbi cəhətdən düzgün alman dilinin billiyinin az olması ona çətinliklər yaradırdı. Macarıstan sakini olsa da mənşeyi madyar olmadığı üçün o, vyanalılar arasında snobizm və təkəbbürlü münasibət ilə üzləşirdi və beləcə özünü hamıdan kənar hiss edirdi. Nulandın fikrincə, bu özünüalçaltma meqalomaniya və özünün haqlı olmasına əminliyi ilə yanaşı mövcud idi.
Yüzlərlə ölümə görə günah hissi əvvəl də büruzə verən depressiyasını daha da gücləndirdi. Zemmelveys yazırdı ki, "bir Allah bilir mən öz əllərimlə neçə qadını vaxtından əvvəl məzara göndərmişəm". Digər həkimlər Zemmelveysin fərziyyəsində minlərlə qadın və uşağın qətlində birbaşa əlbirlik ittihamını görürdülər.
İstinadlar
Şərhlər
Mənbələr
Yonekiçi Miyake
– Yaponiya tarixçisi, pedaqoqu və arxeoloqu.
Həyatı
Yonekiçi Miyake 1860-cı ildə Vakayama hanında doğulmuşdur. Keyo özəl məktəbində təhsil alsa da, məzun olmadan məktəbdən çıxmışdır. Bundan sonrakı biliklərini öz səyləri ilə qazanmışdır. 1881-ci ildə Tokio Ali Normal Məktəbində dərs verməyə başlamış, müasir tədris metodlarını öyrənmək üçün 1885–86-cı illərdə ABŞ və İngiltərəyə səyahət etmişdir. 1890-cı ildə Tokio İmperiya Evi Muzeyinin işçisi olmuş, 1922–23-cü illərdə muzeyin direktoru vəzifəsini tutmuşdur. 1929-cu ildə Tokio Bunrika Universitetinin ilk prezidenti seçilmişdir.
Miyakenin tədqiqat sahəsi İpək yolunun tarixi, eləcə də, Kvanqetho abidəsi və 57-ci ildə Çin imperatoru tərəfindən Yaponiya hökmdarına verilmiş qızıl möhür kimi qədim yazılar olmuşdur. O, antropoloji və arxeoloji tapıntılarla tarix elmini inkişaf etdirməyi dəstəkləmişdir. Miyake Nippon Arxeologiya Cəmiyyətinin əsasını qoymuşdur. Əsas əsərləri 1929-cu ildə "Miyake Yonekiçi çocutsuşu" ("Yonekiçi Miyakenin əsərləri") adı ilə nəşr olunmuşdur.
Açıq sual
Açıq sual — Açıq sual bəli və ya yox və ya statik cavabla cavablandırıla bilməyən sualdır. Açıq suallar daha uzun cavab tələb edən bəyanat kimi formalaşır. Cavab artıq sual verənə məlum olan məlumatla müqayisə oluna bilər.
Nümunələr
Açıq suallara misal olaraq:
Təhsildə
Təhsildə ənənəvi müdriklik ondan ibarətdir ki, açıq suallar, geniş desək, "yaxşı" suallardır. Onlar tələbələri başa düşdüklərini nümayiş etdirən daha uzun cavablar verməyə dəvət edirlər. Onlara Qapalı Suallar (yəni, bəli/xeyr cavabı tələb edənlər) əvəzinə üstünlük verilir, çünki onlar müzakirələr və ya sorğular üçün daha uyğundur, qapalı suallar isə yalnız sınaq üçün yaxşıdır. Piter Uorli bunun yanlış bir fərziyyə olduğunu müdafiə edir. Bu, Uorlinin əsas arqumentinə əsaslanır ki, iki müxtəlif növ açıq və qapalı suallar var: qrammatik və konseptual. O, iddia edir ki, praktik pedaqoqlar "qrammatik cəhətdən qapalı, lakin konseptual olaraq açıq" suallara yönəlməlidirlər. Məsələn, adi dildə desək, "Yalan danışmaq nə vaxtsa doğru olarmı?" qapalı sual kimi qəbul ediləcək: bəli/xeyr cavabını tələb edir. Bununla belə, konseptual olaraq açıq olması diqqət çəkir. Ona verilən hər hansı ilkin bəli/xeyr cavabı sual verən şəxs tərəfindən "açıqlana bilər" ("niyə belə düşünürsən?", "Ola bilsin ki, belə olmayan bir hal ola bilərmi?"), inkişafa və kəşfiyyata təkan verir. Uorli iddia edir ki, bu qrammatik qapalı, lakin idrak baxımından açıq suallar üslubu "[təhsilçilərə] hər iki dünyanın ən yaxşısını verir: qapalı sualların diqqətini və spesifikliyini (hər şeydən sonra, müəllimlərin onlardan niyə istifadə etməsidir) və cəlbedici, aydınlaşdırıcı xarakter verir." Qapalı suallar sadəcə olaraq konseptual olaraq açıq sualların onların təhsil potensialını həyata keçirə bilməsini təmin etmək üçün "açılış" strategiyasını tələb edir. Uorlinin açıq və qapalı suallar arasında struktur və semantik fərqi onun pedaqoji ixtirasının, Açıq Sual Dəsti və ya OQM-nin tərkib hissəsidir. OQM təhsil prosesinə və bu prosesin əsasını təşkil edən məsələlərə müəllimlər arasında açıq münasibətin formalaşdırılmasına aiddir. Bu, bütün fənn sahələrinə və istənilən tədris mühitinə tətbiq olunan düşüncə tərzidir. Açıq düşüncələri inkişaf etdirən müəllimlər, tələbə töhfələrinin koqnitiv məzmununu açıq şəkildə dinləyir və doğru və ya yanlış, uyğun və ya açıq-aşkar qeyri-münasib olmasından asılı olmayaraq, öyrənmə imkanlarına veriləndən istifadə etmək yollarını axtarırlar. OQM sinifdə orijinal sorğunu qiymətləndirən pedaqogika üslubunu təşviq edir. O, müəllimlərə qapalı və aparıcı suallara əsaslanan Uorlinin dediyi "başımda nə olduğunu təxmin et" öyrənməsindən kənara çıxmaq üçün alətlər təqdim edir.
Qaraqaş Məhəmməd Paşa
Qaraqaş Məhəmməd Paşa — Osmanlı sultanı II Osman dövründə Budin bəylərbəyi vəzifəsini icra edən vəzir idi. 1612-ci ilin dekabr ayından - 1613-cü ilin oktyabr ayına kimi Bosniya qubernatoru olmuşdur. 1615-ci ildə I Əhmədin qızı Ayşə Sultanla evlənərək saraya kürəkən və Budin bəylərbəyi oldu. 1621-ci ildə Osmanlı-Polşa müharibəsində iştirak etdi və Xotın mühasirəsində öldü.
Çekizm
right|thumb|300px|[[Moskva|Moskvadakı Lubyanka binası 1917-ci ildən sovet və Rusiya kəşfiyyat orqanlarına xidmət edir. Bu səbəbdən "Lubyanka" termini məxfi polis mənasında istifadə olunan metonimə çevrilmişdir.]]
Çekizm (ilk sovet məxfi polis təşkilatı olan Əks-inqilab və Təxribatla Mübarizə üzrə Ümumrusiya Fövqəladə Komissiyası üçün istifadə olunan "çeka" sözündən) — SSRİ-də məxfi polisin cəmiyyətin bütün sahələrə güclü nəzarət etdiyi vəziyyəti təsvir edən termin. Bu, həm də indiki Kreml hakimiyyətini tənqid edənlər tərəfindən müasir Rusiyada hüquq-mühafizə orqanlarının istifadə etdiyi gücü təsvir etmək üçün istifadə olunur.
SSRİ
Çekizm Feliks Dzerjinski tərəfindən on ildən çox müddət ərzində tətbiq edilən və inkişaf etdirilən təhlükəsizlik polisindəki inanclar, təcrübələr və fərziyyələr toplusunun məhsulu kimi təsvir edilir. Onun yerləşdirdiyi sistemlər siyasi terroru qanuniləşdirən və romantikləşdirən konsepsiyanın sakrallaşdırılmasına gətirib çıxarmışdır. Əbdurrəhman Avtorxanov sovet cəmiyyətinin dayağı kimi məxfi siyasi polis ideyasını irəli sürmüşdür.
Çekizm çeka mentalitetinin qondarma fəzilətlərinə əsaslanan bir kult formasına çevrilmişdi. Albatsın sözlərinə görə, Lavrenti Beriya, Yuri Andropov və Vladimir Kryuçkov da daxil olmaqla, əksər KQB rəhbərləri həmişə Kommunist Partiyası ilə hakimiyyət uğrunda mübarizə aparmış, zahiri kommunist liderləri manipulyasiya etmişdilər. Çekizmin sakrallaşdırılması Dzerjinski kimi liderlərə məxfi polis üzvləri ilə xüsusi münasibət qurmağa imkan vermiş, eyni zamanda partiya qurucularının başqalığını təbliğ etmişdir.
Rusiya
Rusiya Dumasının keçmiş üzvü Konstantin Borovoya görə, "Putinin təyinatı DTK-nin hakimiyyət uğrunda səlib yürüşünün kulminasiya nöqtəsidir. Bu onun finalıdır. İndi ölkəni DTK idarə edir". Moskvada yerləşən "Center for the Study of Elites"in direktoru Olqa Krıştanovskaya müəyyən etmişdir ki, Rusiyada 1,016 aparıcı siyasi xadimdən 78%-ə qədəri əvvəllər DTK və ya FTX-yə bağlı təşkilatlarda xidmət etmişdir.
Bəzi müşahidəçilər qeyd etmişdir ki, Rusiyanın indiki dövlət təhlükəsizlik təşkilatı olan FTX DTK-dan daha güclüdür, çünki bu qurum DTK kimi Kommunist Partiyasının nəzarəti altında fəaliyyət göstərmir. Üstəlik, FTX rəhbərliyi və onların tərəfdaşları ölkədəki ən mühüm iqtisadi aktivlərə sahibdirlər və Rusiya hökumətinə, Dövlət Dumasına nəzarət edirlər.
Politoloq Stanislav Belkovski çekizmi aqressiv antiamerikanizmi özündə birləşdirən "imperiya ideologiyası" olaraq təyin etmişdir.
Qəndxili (Çaldıran)
Qəndxili - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
Akorda (iqamətgah)
Akorda  — Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin iqamətgahı. Qazaxıstanın paytaxtı Astana, İşim çayının sol sahilində, Nurjol bulvarının əvvəlində, paytaxt Bayterek abidəsindən 300 metr məsafədə yerləşir. . İqamətgahın yanında Qazaxıstan Respublikası Parlamenti, Qazaxıstan Respublikası Hökumət Evi, Qazaxıstan Respublikası Ali Məhkəməsi və Qazaxıstan Respublikasının Nazirlər Evi yerləşir.
Tarixi
Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin, işığın sol sahilindəki Astananın yeni inzibati mərkəzinin ərazisində tikilməsinə 2001-ci ilin sentyabrında başlandı. Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin yeni sarayının rəsmi təqdimatı 24 dekabr 2004-cü ildə baş tutdu. İqamətgah, 2017-ci il nümunəsinin 10.000 təngə əskinaslarında təsvir edilmişdir.
Memarlığı
Ofis binaları ikinci mərtəbədə yerləşir.
Üçüncü mərtəbədə bunlar var:
Yurta şəklində stilizə edilmiş və mərmər və qranitlə işlənmiş şərq salonu; Mərmər Zalı (Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin və xarici dövlətlərin və hökumət rəhbərlərinin iştirakı ilə rəsmi səfərlər, sammitlər zamanı sənədlərin imzalanması, jurnalistlərin suallarını cavablandırmaq, Qazaxıstan Respublikasında akkreditə olunmuş xarici dövlətlərin səfirlərinin etimadnamələrini təqdim etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur, Qazaxıstan Respublikası dövlət mükafatlarının və fəxri adlarının verilməsi, Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin iştirakı ilə digər dövlət əhəmiyyətli təntənəli tədbirlər).
Müzakirə salonu (Qazaxıstan Respublikası Prezident Administrasiyası rəhbərinin, Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin köməkçisinin xarici nümayəndə heyətləri, Qazaxıstan Respublikasında akkreditə olunmuş xarici dövlətlərin səfirləri, xarici işgüzar dairələrin nümayəndələri ilə görüşləri və söhbətləri üçün istifadə olunur );
Ofis məkanları ikinci mərtəbədə yerləşir.
Üçüncü mərtəbə:
Dördüncü mərtəbə:
Günbəz salonu (dövlət başçılarının görüşlərinin ən yüksək səviyyədə keçirilməsi, Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin Qazaxıstan Respublikasının nazirlik və idarələrin, partiyaların, hərəkatların və yaradıcı ziyalıların nümayəndələri ilə görüşləri, nəzdində məsləhət və məsləhət orqanlarının keçirilməsi üçün istifadə olunur Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti);
İclas otağı (Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin Qazaxıstan Respublikası Hökuməti, Qazaxıstan Respublikası Prezident Administrasiyasının struktur bölmələrinin rəhbərləri, vilayət və şəhərlərin Astana, Almatı bələdiyyə başçıları ilə görüşlərinin keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur Ata və Çimkent, Qazaxıstan Respublikası nazirlik və idarələrinin rəhbərləri, həmçinin Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin Qazaxıstan Respublikasının yaradıcı və işgüzar dairələrinin nümayəndələri ilə görüşləri);
Müzakirə salonu (Qazaxıstan Respublikası Prezident Administrasiyası rəhbərinin, Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin köməkçisinin xarici nümayəndə heyətləri, Qazaxıstan Respublikasında akkreditə olunmuş xarici dövlətlərin səfirləri, xarici işgüzar dairələrin nümayəndələri ilə görüşləri və söhbətləri üçün istifadə olunur); Kitabxana;
Murad Xəlilov
Murad Qalib oğlu Xəlilov (25 yanvar 2003; Çinarlı, Şəmkir rayonu, Azərbaycan — 16 noyabr 2021; Laçın rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri. 16 noyabr 2021-ci ildə Kəlbəcər rayonu istiqamətində qarşı tərəfin təxribatının qarşısı alarkən şəhid olmuşdur.
Həyatı
Murad Xəlilov 25 yanvar 2003-cü ildə Şəmkir rayonunun Çinarlı qəsəbəsində Qalib Xəlilov və Səlbi Tarverdiyevanın ailəsində anadan olmuşdur. Ailədə onun İlahə Ağayeva adlı 1 bacısı olmuşdur. 1 yaş 8 aylıq olan zaman anasını itirmişdir. 15 sentyabr 2009-cu ildə Natiq Süleymanov adına Şəmkir rayon 2 saylı tam orta məktəbin 1-ci sinfinə daxil olmuşdur. 14 iyun 2020-ci ildə məktəbin 11-ci sinfindən məzun olmuşdur. Subay idi.
Hərbi xidməti
Murad Xəlilov 2 aprel 2021-ci ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Şəmkir rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılmışdır. O, 28 aprel tarixindən Laçın rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə xidmət edirdi.
Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin Kəlbəcər və Laçın rayonları sahəsində genişmiqyaslı təxribat törədib 2021-ci il noyabrın 16-sı qəfil hərbi əməliyyatlara başlamışdır. Ermənistan hərbçiləri bu istiqamətlərdə Azərbaycan Ordusunun mövqelərinə hücum etmişdir. Başlanan hərbi əməliyyatlarda iştirak edən əsgər Murad Xəlilov 16 noyabr 2021-ci ildə cəbhənin Laçın rayonu istiqamətində antiterror əməliyyatını yerinə yetirərkən şəhid olmuşdur. 18 noyabr 2021-ci ildə onun nəşi ailəsinə təhvil verilmiş və doğulduğu Şəmkir rayonunun Çinarlı qəsəbəsində dəfn olunmuşdur.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
X adamlar: Gələcəyin keçmiş günləri
İks-adamlar: Gələcəyin keçmiş günləri — Marvel Comics tərəfindən yaradılmış eyni adlı komandasından bəhs edən və 2014-cü ildə çəkilən 20th Century Fox istehsalı super qəhrəman filmi,fantastika və döyüş filmi. Film "İks-adamlar" seriyasının 7-cidi, rejissoru isə Brayan Singerdi. Filmin çəkilişləri 2013-cü ilin aprelində, Kanadanın Kvebek əyalətinin Monreal şəhərində başlanılıb. "İks-adamlar: Gələcəyin keçmiş günləri" filminin premyerası 2014-cü ilin 10 mayda Amerikanın Nyu-York şəhərində baş tutub. 23 mayda 2014-cü ildə isə kinoteatrlarda film göstərilməyə başlayıb.
Mahmud Şövkət Əfəndi
Mahmud Şövkət Əfəndi — 33. Osmanlı sultanı Əbdüləzizin ən kiçik oğlu Mehmed Seyfəddin Əfəndinin oğlu, Osmanlı şahzadəsi. Dövrün Osmanlı ailə rəisi Əbdülməcid Əfəndi tərəfindən ailə fərdliyindən çıxarılmışdır.
Həyatı
Şahzadə Mahmud Şövkət Əfəndi 1903-cü ildə Dolmabağça sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Əbdüləzizin kiçik oğlu Mehmed Seyfəddin Əfəndi, anası isə onun ikinci xanımı olan Nervaliter xanım idi. O da atası kimi dənizçiliyə maraqlı idi. Hətta yaşadığı villanın həyətində böyük bir hovuz inşa etdirmişdi. Hətta bir müddət Osmanlı donanmasında və Osmanlı hava qüvvələrində xidmət etmişdi. 21 yaşında bütün ailəsi ilə birlikdə ölkədən sürgün edilmişdi. Ancaq o əsnada evləri əhali tərəfindən yağmalandığı üçün yanlarında heç nə götürmədən yük gəmisiylə Krit adasına yollandılar. Burdan isə gizlicə Qahirəyə getdi və uzun müddət burada yaşadı. 1928-ci ildə xanımı Sultan Əbdülhəmidin nəvəsi Adilə xanım Sultandan ayrıldı. Sürgünə çıxarkən 1 yaşında olan qızı Nərmin Sultan isə nənəsi Naimə Sultanla birlikdə Fransada idi. Pasportları olmadığı üçün ata-qız bir-birini 20 il boyunca görə bilmədi. Uşaq yaşda keçirdiyi sümük xəstəliyi səbəbilə şikəst qalan Nərmin Sultan isə İkinci Dünya müharibəsi əsnasında almanlar tərəfindən ələ keçirilmiş və Albaniyadakı həbs düşərgəsinə salınmışdı. Ancaq Şövkət Əfəndinin Qahirədəki keçmiş dostlarının köməyilə hərbi bir təyyarə ilə Nərmin Sultan Qahirəyə qaçırıldı.
Misirdə sosialistlərin hakimiyyətə gəlməsinin ardından Mahmud Şövkət Əfəndiı ikinci dəfə sürgün edildi və Fransadan gələn dəvətlə Parisə köçdü. Bu dəfə yanında qızı Nərmin Sultan və yaşı 100-ü keçən zənci hərəm ağası vardı. Burada 60 yaşından sonra kitabxanada işləməyə başlayan Şövkət Əfəndi əlində qalan son Osmanlı portretini də sataraq bir müddət bununla yaşadı. Nərmin Sultan isə müalicəsi üçün yetərli pul olmadığı üçün vəziyyəti ağırlaşmışdı. Mahmud Şövkət Əfəndi isə 1973-cü ildə kiçik bir Fransız qəsəbəsi olan Bagnolsda vəfat etdi və burada da dəfn olundu. Cəsədi qızı Nərmin Sultan tərəfindən yuyuldu və kilsə zəngləri ilə xristian məzarlığına dəfn olundu. Nərmin Sultana isə Fransa hökuməti tərəfindən kimsəszi maaşı bağlandı və 1999-cu ildə bir xəstəxananın kimsəsizlər bölümündə vəfat etdi.
Ailəsi
4 may 1922-ci ildə Sultan Əbdülhəmidin qızı Naimə Sultanın qızı Adilə xanım Sultanla (d. 1900 — ö. fevral 1979) evlənsə də, 1928-ci ildə ayrıldılar. 1 övladı oldu.
Alen Bokşiç
Alen Bokšić (səslənmə: [bǒkʃitɕ] ; ) — Xorvatiyalı keçmiş peşəkar futbolçu. Karyerasının çox hissəsini Fransa və İtaliyada keçirib. Hücumçu mövqeyində oynayıb. Yaxşı texnikası və fiziki gücü ilə məşhur olub. Xorvatiya milli futbol komandasının tarixinin ən böyük oyunçularından biri kimi qəbul edilir.
"Marsel" klubu ilə Bokşiç 1992–93 UEFA Çempionlar Liqasının qalibi olur və 1993-cü ildə Avropada ilin futbolçusu sorğusunda dördüncü seçilir. Elə həmin il o, Xorvatiyada ilin futbolçusu seçildi.
Futbolçu həmçinin 1997 və 2000-ci illərdə müvafiq olaraq "Yuventus" və "Latsio" ilə iki A Seriyası şempionluğu titulunu qazanıb. Futbolçu 1980-ci ildən A Seriyası tarixində ən yaxşı əcnəbi oyunçulardan biri kimi qəbul edilir.
1990-cı ildə İtaliyada keçirilən FIFA Dünya Kubokunda Yuqoslaviya millisinə dəvət alsa da, 20 yaşlı Bokşiç turnirdə meydana çıxmır. Xorvatiya Yuqoslaviyadan müstəqillik qazandıqdan sonra Bokşiç 1990-cı illərdə baş məşqçi Miroslav Blazeviçin rəhbərliyi altında Xorvatiya millisinin əsas hissəsinə çevrilir. O, 1996-cı il Avropa Çempionatında Xorvatiya millisin əsas heyətində yer alır.
Turnirin başlamasına az qalmış aldığı zədə səbəbindən Fransada keçirilən 1998 FIFA Dünya Kubokuna dəvət almır. Bokşiç nəhayət, 32 yaşında Yaponiyada keçirilən 2002 FIFA Dünya Kubokunda, komandanın qrup mərhələsinin hər üç oyununda iştirak edərək Dünya çempionatlarında debüt edir.
Hayduk Split
Bokşiç 1987-ci ildə "Hayduk" klubunda debüt edərək bu klub ilə 1987 və 1991-ci illərdə Yuqoslaviya Kubokunu qazanıb. Haydukun heyətində 174 oyunda 60 qol vurub. Bokşiç 1991-ci ildə Yuqoslaviya Kubokunun finalında "Srvena Zvezda" klubuna qarşı matçda qalibiyyət gətirən qolu vurur. Bu, Yuqoslaviya Kubokun tarixində vurulan son qol olur.
Olimpik Marsel
Bokşiç 1991-ci ildə Fransanın "Kann" klubuna keçir. Lakin zədələnməsi səbəbindən cəmi bir oyunda meydana çıxır.
1992-ci ilin yayında o, Fransa nəhəngi "Olimpik Marsel" ilə müqavilə imzalayır. "Marsel" ilə yeganə tam mövsümündə (1992–93), o 23 qolla Liqa 1-in bombardiri olur. Həmin mövsüm futbolçu "Marsel" klubu ilə Fransa liqasının qalibi olsada, sonradan bu titul geri alınır. Onun klubdakı ən böyük uğuru 1993-cü ilin mayında 1993-cü ildə UEFA Çempionlar Liqasının qalibi olmaq olur. Bokşiç, 1992–93 UEFA Çempionlar Liqasında 6 qol vurduğu üçün komanda yoldaşı Rudi Völler ilə birlikdə turnirin bombardiri olur.
1993–94 mövsümünün əvvəlində, 1993-cü ilin dekabrına qədər, "Latsio" klubuna transfer olunana qədər klub üçün daha 12 liqa matçında oynayır.
Latsio
1994–95 mövsümündə "Latsio"nun heyətində 9 qol vurur.
Yuventus
1996-cı ilin yayında Bokşiç "Yuventus" klubu ilə müqavilə imzalayır. Klubda keçirdiyi bir mövsüm ərzində o, "Yuventus"la üç kubok qazanmağı bacarır. Bu kuboklar: 1996–97 A Seriyası çempionluğu, 1996 Qitələrarası Kubok və 1996 UEFA Super Kuboku olur. Fytbolçu həmçinin klub ilə 1996–97 UEFA Çempionlar Liqasının finalına yüksəldi, lakin burda komandası Borussia Dortmund ilə matçda 3–1 məğlub oldu. Bokšić matçın 88-ci dəqiqəsinə qədər Kristian Vyeri ilə bərabər hücumçu kimi çıxış edir və Alessandro Del Pyeronun qoluna assistentlik etdi. Bokşiç 4 qolla turnirdə klubun ən çox qol vuran oyunçusu olur. O, A Seriyasında çempionluq yolunda 22 liqa oyununda 3 qol vurur.
Latsioya dönuş
Bokşiç 1997-ci ildə təkrar "Latsio"ya qayıdır. Klubdakı ilk mövsümündə o, A seriyasında 10 qol vurur. "Latsio" isə liqanı 7-ci yerdə bitirir. Bu, "Latsio" üçün uğursuz nəticə olur, lakin onlar 1998 UEFA Kubokunun finalına yüksəlməyi bacarırlar və həmin il İtaliya Kubokunu da qazanırlar.
1998–99 mövsümündə "Latsio" ilə İtaliya Superkubokunu qazanır. Ölkə liqasında isə gümuş medal qazanır. 1998–99 mövsümundə Bokşiçin qazandığı daha bir titul isə, UEFA Kuboklar Kuboku olur. Bununla belə, Bokşiç zədə səbəbindən A Seriyasında cəmi 3 oyuna çıxır.
1999–2000 Mövsümü Bokşiçin "Latsio" ilə ən uğurlu mövsümü olur. Futbolçu klub ilə, UEFA Super Kubokunu, A seriyası çempionluq titulunu və İtaliya Kubokunu qazanır. Bokşiç skudettoya gedən yolda 4 qol vurur.
A Seriyasında altı il oynadıqdan sonra mövsümün sonunda İtaliyanı tərk etmək qərarına gəldi.
2010-cu ildə Bokşiç A Seriyasının tarixinin ən yaxşı əcnəbi oyunçuları siyahısında 32-ci yeri tutur.
Midlsbro
Bokşiç "Latsio" klubundakı gözəl oyunundan sonra İngiltərə Premyer Liqasında çıxış edən "Midlsbro" klubuna transfer edilir. İngilis klubuna transfer 2,5 milyon funt-sterlinqə başa gəlir. "Midlsbro" klubunun heyətində debütündə Boksiç iki qol vurur və komandası "Koventri Siti" üzərində 3–1 hesablı qələbə qazanır.
Oyunçu
Hajduk Split
Marsel
Yuventus
Latsio
Etibar Cəfərov
Etibar Teyyub oğlu Cəfərov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
Etibar Cəfərov 2001–2002-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2004-cü ildə hərbi hazırlıq üzrə təlim-tədris kurslarından keçərək gizir rütbəsinə yiyələnib və Naxçıvan şəhərində yenidən hərbi xidmətə başlayıb. Müxtəlif hərbi hissələrdə xidmət edib. Etibar Cəfərov xidməti dövründə "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 90 illiyi (1918–2008)" yubiley medalı, 2-ci və 3-cü dərəcəli "Qüsursuz xidmətə görə" medalı, "Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi (1918–2013)" yubiley medalı ilə təltif edilib.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri olan Etibar Cəfərov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Kəlbəcərin və Murovdağın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Etibar Cəfərov Murovdağ döyüşləri zamanı itkin düşüb. Oktyabrın 23-də şəhid olduğu müəyyənləşib. Şəmkir rayonunun Morul kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Etibar Cəfərov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yerinə yetirən zaman mərdliyin və igidliyin göstərilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Etibar Cəfərov ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Etibar Cəfərov ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Pasterellyoz
Pasterellyoz (Pasteurellosis) — Pasterellyoz infeksion xəstəlik olub, iti gedən zaman septisemiya əlamətləri, digər gedişlərdə isə ən çox ağciyərin iltihabı ilə səciyyələnir.
Tarixi məlumat
Xəstəliyin infeksion xarakterili olmasını ilk dəfə Bollinger 1878-ci ildə qeyd etmişdir. Sonralar Kitt qaramalda (1885-ci ildə), E.M.Zemmer, Pirronçito və Rivolto isə qoyunlarda pasterellyozun törədicisini müəyyən etmişlər.
1880-ci ildə Paster quşlarda pasterellyozun törədicisini, 1881-ci ildə dovşaların pasterellyozunu Qafki, 1836-cı ildə Lofler donuzların, Qreste 1887-ci ildə camışların, Qalte 1889-cu ildə xırdabuynuzlu heyvanların pasterellyozu haqqında ilk məlumat vermişlər. Paster quşlarda pasterelyozun törədicisinin tam öyrənmiş və bakteriyanın kulturasını zəiflədərək vaksin hazırlamışdır. 1910-cu ildə ayrılmış törədici Pasterin şərəfinə pasterella, xəstəlik isə pasterellyoz adlandırılmışdır.
Xəstəliyin törədicisinin zooloji təsnifatı haqqında elmdə uzun müddət mübahisə olmuşdur. Yalnız 1939-cu ildə Rozenbuş və Merqant tərəfindən xəstəliyin törədicisi bütün növ heyvanlarda Pasterella multocida olduğu sübut olundu.
Azərbaycanda ilk dəfə iribuynuzlu heyvanların pasterellyozuna qarşı effektli vaksin akademik M.Q.Qəniyev tərəfindən hazırlanmışdır.
Pasterllyoz geniş yayılmış xəstəliklərdən olmaqla ən çox quşlarda, donuzlarda, az halda isə iri və xırdabuynuzlu heyvanlarda müşahidə edilir.
İqtisadi zərər: Xəstəlik nəticəsində ölüm baş verir, məcburi kəsim aparılır, daxili orqanlar və cəmdəyin bir hissəsi çıxdaş edilir, cəsəd və dərinin zərərsizləşdirilməsinə xərc çəkilir, sağlamlaşdırıcı və profilaktiki tədbirlər yerinə yetirilir, bu da kifayət qədər iqtisadi zərərə səbəb olur.
Törədicisi
Xəstəliyin törədicisi Pasterella multocida hərəkətsiz, törədici spor yaratmır.
Davamlılığı: Xəstəliyin törədicisi nisbətən davamsız olmaqla yüksək temperatur, günəş şüaları və qurumanın təsirindən bir neçə dəqiqəyə inaktivləşir.
Pasterellalar 70-900 C istilikdə 5-10 dəqiqəyə, 1000 C-də 1 dəqiqəyə, 1-50 C вЂ"də isə bir neçə gün müddətində tələf olurlar. Peyində 4 aya, çürümüş cəmdəkdə 1 aya qədər sağ qalır.
Dezinfeksiyaedici maddələrdən karbol turşusu 5%-li məhlul halında 1-3 dəqiqəyə, 5%-li xlorlu əhəng məhlulu 4-5 dəqiqəyə, 3-5%-li soda məhlulunu 50-600 C-də qızdırıldıqda 3-5 dəqiqəyə amilə öldürücü təsir göstərir.
Epidemioloji xüsusiyyətləri: Xəstəliyə əksər kənd təsərrüfatı heyvanları, vəhşi heyvanlar və quşlar həssasdır. Ot və ət yeyən heyvanlarda, pasterellyoz çox vaxt sekundar(iki infeksiyalı) infeksiya formasında müşahidə edilir.
İribuynuzlu və xırdabuynuzlu heyvanlar yaşından asılı olmayaraq xəstəliyə həssasdırlar. Camış da xəstəliyə həssasdır, onların arasında ölüm iribuynuzlu qaramala nisbətən iki dəfə çoxdur.
Xəstəlik mövsümi xarakter daşımır. Qoyunlar arasında xəstəliyə ilin bütün fəsillərində rast gəlmək olar. Xəstəliyə qışda və yazın əvvələrində daha çox təsadüf olunur.
Xəstəliyin quşçuluq təsərrüfatlarında yayılmasında gəmiricilər mühüm rol oynayır. Bir növ heyvan orqanizmində adaptasiya olunmuş amil digər növ heyvanlar üçün öz patogenliyini saxlayır.
Pasterellyozda xarakterik epidemioloji xüsusiyyətlərdən biri onun sürətlə yayılma qabiliyyətinə malik olmasıdır. Xüsusilə quşlar arasında sürətlə yayılma daha qabarıq formada nəzərə çarpır. Quşlar arasında pasterellyozun yayılmasında xəstəliyin törədicisi ilə çirklənmiş yumurta və xüsusilə onun inkubatora verilməsi mühüm rol oynayır.
Amilin yayılmasında yem, su, heyvana xidmət əşyaları əsas sayılır. Pasterellyoz amilinin xəstədən sağlamlara keçirilməsi bəzi gənələr vasitəsilə müşahidə edilir.
Təbii şəraitdə heyvanların yoluxması əsasən aerogen yolla baş verir.
Patogenez: Xəstəliyin patogenezi tam öyrənilməyib. Müxtəlif yollarla amil orqanizmə daxil olduqdan sonra, onun sonrakı inkişafı özünün virulentliyindən və orqanizmin rezistentliyindən asılıdır. Patoloji prosesin inkişafında amilin endotoksini mühüm rol oynayır.
Orqanizmə daxil olmuş amil əvvəlcə öz inkişafını düşdüyü mühitdə davam etdirir. Pasterellanın ən çox inkişaf etdiyi orqan tənəffüs sistemi olduğu üçün aerogen yoluxma asan olur. Amilimn ixrac etdiyi toksin selik qişasından qana sorularaq orqan və toxumanın ümumi müqavimətinin zəiflədir. Pasterellalar və onların toksini qan damarlarına, limfa axarlarına düşüb bütün orqan və toxumalara yayılır.
Yüksəkvirulentli pasterellalar orqanizmdə iti formalı gedişə malik olan pasterellyoz, zəifləri isə orqanizmin rezistenliyi kifayət qədər güclü olduğda yüngülgedişli xəstəlik törədir.
Gedişi və kliniki əlamətləri
İnkubasiya dövrü bir neçə saatdan bir neçə günə qədərdir. Xəstəlik çox iti, yarımiti, xroniki gedişə malikdir.
İtigediş zamanı temperaturun yüksəlməsi, ümumi düşkünlük, nəbzin tezləşməsi, gövşəmə aktının pozulması, mədə-bağırsaq sistemində hərəkətin zəifləməsi ilə əlaqədar olaraq defekasiyanın çətinləşməsi müşahidə edilir. Nəcis kütləsində selik və qan nəzərə çarpır. 1-2 gündən sonra ürək fəaliyyətinin zəifliyi ilə əlaqədar olaraq heyvan ölür. Bəzən xəstəliyin inkişafı uzanaraq yarımiti və xroniki gedişli olur. Bu zaman dərialtı toxumada, ağız boşluğunda və udlağın selikli qişası altında şişlərin əmələ gəlməsi ilə özünü göstərir. Bəzən heyvanlarda fibrinozlu pnevmoniya əlamətləri aşkar edilir. Buna görə də xəstəliyin şiş, döş və bağırsaq forması müşahidə edilir.
Xəstəliyin döş formasında heyvanlarda tənəffüsün çətinləşməsi, quru öskürək, burun yolundan köpüklü axıntı nəzərə çarpır. Xəstəliyin sonunda qanlı ishal görünür və əksərən bir neçə günə ölüm baş verir. Xəstəliyin şiş formasında heyvanın baş nahiyəsində, boyunda, köks nahiyəsində, bəzən isə ətrafların dərialtı toxumalarında şiş müşahidə edilir. Xəstəliyin bağırsaq formasında əsasən həzm sisteminin kəskin pozğunluğu baş verir. Heyvanlarda iştahaın normal olmasına baxmayaraq onlarda ümumi zəiflik və anemiya inkişaf edir. Heyvanlarda tənəffüsün çətinləşməsi və ürək fəaliyyətinin zəifləməsi nəticəsində heyvan tələf olur. Xroniki gediş zamanı həzm və tənəffüs sisteminin funksiyası zəif dərəcədə pozulur, güclü ishal nəticəsində heyvanlarda arıqlıq baş verir. Camışlarda da pasterellyozun gedişi qaramalda olduğu kimidir.
Qoyunlarda pasterellyoz zamanı temperaturun 41,50 C-yə qədər yüksəlməsi, bəzən gövdənin ön tərəfində dərialtı toxumalarda şiş, ağciyərdə fibrinozlu plevropnevmoniya müşahidə edilir. Xəstəliyin ikinci və üçüncü günü ishal baş verir. İshaldan sonra bədən temperaturası 40,50 C qədər aşağı düşür. Görünən selikli qişaları qızarır (hiperemiya). Burun böşluğundan irinli maye axır. Tənəffüs çətinləşir, öskürür, döş boşlüğünü əllədikdə ağrı hiss edir və narahat olur. Xəstəlik 2-3 gün davam edir və ölümlə nəticələnir. Xəstəliyin yarımiti və xroniki gedimşi zamanı qoyunlarda fibrinozlu plevropnevmoniya, rinit, keratit, oynaqların iltihabı və arıqlıq baş verir.
Quzular arasında ölüm 1-2 gün müddətində baş verir. Donuzlarda çox iti və iti forma zamanı ümumi əlamətlərlə yanaşı faringit, çənəaltı sahənin şişi görünür. Şiş çox böyüdükdə asfiksiya (boğulma) nəticəsində 1-2 günə tələfat baş verir. Bəzən heyvanlarda plevropnevmoniya simptomları inkişaf edir. Bu zaman boğulma, burundan selikli-irinli və bəzən isə qanlı axıntı gəlir. Xəstəlik bir həftəyə qədər davam edir və ölümlə nəticələnir. Çox itigediş zamanı quşlarda heç bir kliniki əlamət görünmür, qəflətən ölüm baş verir. İtigediş zamanı quşlarda ümumi zəiflik, yemdən imtina, qanadların aşağı sallanması, temperaturun 440 C-yə qədər yüksəlməsi, tənəffüsün çətinləşməsi görününr. Burun dəliklərindən köpüklü maye axır, pipik və saqqal sianozlu olur. Quşlarda qanlı ishal başlayır və 1-2 gündən sonra ölür.
Diaqnoz
Pasterellyoza diaqnoz qoymaq üçün onun epizootoloji xüsusiyyətləri, klinik əlamətləri, patoloji-anatomik dəyişiklikləri nəzərə alınmalı və bakterioloji müayinə aparılmalıdır.
Təfriqi diaqnoz: İribuynuzlu heyvanlarda pasterellyozu qarayara, emfizematoz karbunkuldan, xırdabuynuzlu heyvanlarda вЂ" qarayara, bradzot, yaman şiş, diplokokkoz və diktiokoulyozdan, quşların nyukasl xəstəliyindən, donuzlarda taun, qarayara və qızılyeldən təfriq etmək lazımdır.
Qarayarada qan laxtalanmır, dalaq böyüyür və bakterioloji müayinə zamanı Bac.anthracis aşkar edilir. Emfizematoz karbunkulda qalın əzələlərdə xışıldayıcı şişlər əmələ gəlir, xəstəliyə iribuynuzlu və xırdabuynuzlu heyvanlar həssasdır. Bakterioloji müayinə zamanı isə Cl.chaüvaci tapılır.
Qoyunların diktiokaulyozunda da öskürmə və çənəarası nahiyədə şişlər görünür. Lakin pasterllyozdan fərqli olaraq burada iştaha normal olur. Laboratoriyada Beprman-Orlov üsulu ilə heyvan nəcisində helment süfrələrinin tapılması diktiokaulyozun olmasını göstərir.
Nyukasl xəstəliyinə yalnız toyuqlar tutulur və bakterioloji müayinə zamanı mikrob (bakteriya) tapılmır. Korbağırsaq çıxıntıları, düzbağırsaq və vəzili mədə ilə əzələli mədə sərhədində qan sağıntıları görünür.
Donuzların taununda yoğun bağırsaqda taun В"qönçələriВ" və dalaqda infarkt sahələri aşkar edilir. Qarayarada isə patoloji proses əsasən angina formasında gedir. Bütün bunlarla yanaşı bakterioloji müayinə ilə diaqnoz dəqiqləşdirilir.
Müalicə
Xəstəlik qeyd edilmiş təsərrüfat və fermada bütün heyvanlar klinik müayinədən keçirilir, bədən temperaturu ölçülür, xəstə heyvanlar sağlamlardan ayrılır. Müalicə məqsədilə serumdan və antibiotiklərdən istifadə edilir.
Pensilinlə streptomisinin birgə işlədilməsi yaxşı nəticə verir. Pensilin ayrılıqda pasterelyoza təsir etmir. Pasterelyoz əleyhinə serum xəstəliyin ilk dövrlərində yaxşı nəticə verir, və serumla antibiotik və sulfanilamid preparatları birlikdə işlədilməsi yaxşı səmərə verir. Pasterelyozla xəstə quşlar müalicə edilmir.
İmmunitet
Təbii şəraitdə xəstələnib sağalmış heyvanlarda immunitet yaranır. Xəstələnib və peyvənddən sonra qeyri-steril immunitet yaranır, ona görə də heyvanlarda xüsusilə quşlarda və xırdabuynuzlu heyvanlarda pasterella daşıyıcısı müşahidə edilir.
1947-ci ildə keçmiş SSRİ məkanında iribuynuzlu malqaranın və camışların pasterelyozuna qarşı akademik M.Q.Qəniyevin pasterelyoza qarşı yarımmaye hidrrookisalüminformol vaksinində istifadə edirdilər. Vaksin iki dəfə vurulmaqla 8 ay immunitet yaradırdı.
Donuzların diplokokk septisemiyasına, paratifinə və pasterelyozuna qarşı polivalent formol vaksin (PPD) istifadə edilir.
Profilaktika və mübarizə tədbirləri
Ferma və təsərrüfatlarda iri və xırda buynuzlu heyvanların, donuzların pasterelyozu müşahidə edildikdə bütün heyvanlar kliniki müayinədən keçirilir. Xəstə və xəstəliyə şübhəli heyvanlarda müalicə aparılır, sağlamlar isə vaksinasiya edilir.
Ətliyə verilən heyvanlardan başqa, qalanlarının təsərrüfatdan kənara çıxmasına, digər həssas heyvanların təsərrüfata gətirilməsinə, başqa xcəstəliklərə qarşı cərahiyyə əməliyyatı və vaksinayasının aparılmasına, məcburi kəsilmiş heyvanların ətindən istifadə edilməsinə, xəstə heyvanların otarılması və suvarılmasına icazə verilir.
Qeyri-sağlam təsərrüfatlarda immunizasiya ilə yanaşı gəmiricilər ləğv edilməlidir, tövlələr daimi dezinfeksiya edilməlidir. Ölmüş heyvanların cəmdəkləri yandırılır.
Quşların pasterelyozu zamanı xəstəlik baş vermiş quş damı təcrid edilir. Xəstələr öldürülür və cəsədlər yandırılır.
Cari dezinfeksiya məqsədi ilə 5%-li kreolin, 2%-li natrium qələvisi və 20%-i sönmüş əhənk məhlulundan istifadə edilir.
Sokos
Sokos - Finlandiyada fəaliyyət göstərən və S Group kompaniyasının bir hissəsi olan və Sokos Hotels otellər şəbəkəsini də idarə edən univermaqlar şəbəkəsi. Yaranma tarixi 1952-ci idir.
Maliibu Miitç
Cennifer Ceyd Roberts (4 mart 1991, Şarlott) — əsasən Maliibu Miitch ləqəbi ilə tanınan ABŞ repçisi və bəstəkarı.
Qızılsuri (Çaldıran)
Qızılsuri - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 263 nəfər yaşayır (57 ailə).
Quludizacı (Çaldıran)
Quludizacı - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Köhnə Müqəddəs Pavel kafedralı
Köhnə Müqəddəs Pavel kafedralı (Old St Paul’s Cathedral) — 1666-cı ilə kimi müasir London şəhərindəki Müqəddəs Pavel kafedralının yerində mövcud olmuş kafedral kilsə. Ladqeyt-Hilldə inşa edilmiş dördüncü kilsə binası olduğu ehtimal edilir.
İnşasına 1087-ci ilin yanğınından sonra başlanmış kafedralda tikinti işləri iki yüz ildən artıq bir müddətdə davam etmiş, 1135-ci ilin yanğını isə işlərin yubanmasına səbəb olmuşdur. 1240-cı ildə kilsəyə xeyir-dua verilmiş, 1256 və 1300-cü illərin əvvəllərində kilsədə genişləndirmə işləri aparılmışdır. XIV əsrdə tikintisi tamamilə yekunlaşmış Müəddəs Pavel kafedralı dünyanın ən uzun kilsələrindən biri olmaqla, ən hündür qüllələrdən biri ilə tamamlanmış və dünyanın ən gözəl vitrajları ilə bəzədilmişdi.
Müqəddəs Erkonvaldın kafedralda yerləşən məzarı hər il zəvvarları özünə cəlb edir, kafedral isə London yepiskopluğunun mərkəzi olmaqla yanaşı həm də şəhərin ictimai həyatında aktiv iştirak edirdi; xüsusilə kafedral nefi və Müqəddəs Pavel promenadı iş danışıqları üçün etibarlı mərkəz və söhbət yeri olmuşdur. Reformasiyadan sonra, kilsə həyətində "Müqəddəs Pavel kəsişməsi" adlandırılan kafedra, radikal müəzzinlərin çıxış yeri və protestant ədəbiyyatının satış məkanı rolu oynamağa başlamışdır.
İnşaatın başlaması
Köhnə Müqəddəs Pavel kilsəsi, ehtimal ki, Ladqeyt-hilldə Müqəddəs Pavelə ithaf olunmuş dördüncü kilsə idi. 1087-ci ildə baş vermiş yanğın nəticəsində əvvəlki məbədin böyük bir hissəsi məhv olmuşdu. Roman üslubunda yeni kilsə binasının tikilməsi üçün, Fateh I Vilhelm Flit çayı sahilində olmuş və dağıdılmış Palatin qülləsinin daşlarını kilsəyə bəxşiş etmişdir və bəzi tədqiqatçılar bunun kral tərəfindən verilmiş son göstəriş olduğuna inanırlar.
Yepiskop Moris inşaata hazırlıqlarla məşğul olsa da, işin ən vacib hissəsi onun xələfi Riçard de Bomi tərəfindən həyata keçirilmişdir. I Henrix tərəfindən güclü dəstək alan De Bominin fəaliyyəti nəticəsində kral, kilsə inşasını daşlarla təmin etmiş, Flit çayı ilə daşınan bütün inşaat materiallarını isə vergidən azad etmişdir. Eyni zamanda kral, Esseksdə balıq və vəhşi heyvan ovundan vergi toplamaq hüququnu da yepiskopa hədiyyə etmişdir. De Bomi, həm də kilsə yaxınlığında Müqəddəs Pavel məktəbinin inşası üçün də yer seçmişdir.
Əlavə inşaat (1255–1314)
Baş verən bir neçə tufandan sonra, 1255-ci ildə yepiskop Fulk Basset kilsənin damının təmiri üçün vəsait ayırılmasını xahiş edir. Həmin vaxt kilsənin ərazisi şərq qurtaracağından genişləndirilir və yaxınlıqdakı Müqəddəs Fe kilsəsini də tərkibinə alır (bundan sonra həmin kilsə "Müqəddəs Pavel altında Müqəddəs Fe" adlandılır). Kilsənin həmin şərq hissəsi elmi ədəbiyyatda "Əlavə inşaat" adıyla bilinir. Əlavə inşaat işləri 1314-cü ildə tamamlansa da, onun xeyir-dua mərasimi 1300-cü ildə keçirilmişdir. Orta ingilis dilində alliterativ şerlə yazılmış "Müqəddəs Erkonvald" poeması "Əlavə inşaat"ın təsviri ilə başlayır.
Kilsədən şərqdə, Müqəddəs Fenin girişi yaxınlığında ayrıca inşa edilmiş zəng qülləsi də saxlanılmışdı. Kral VI Eduardın hakimiyyəti dövründə Müqəddəs Fe kilsəsinin girişi İisus kapellasına köçürülmüş, 1666-cı ilin yanğınından sonra isə Müqəddəs Avqustin kapellasının Uotlinq-stritdə yerləşən girişi ilə birləşdirilmişdir.
XVI əsr tənəzzülü
XVI əsrdə kilsə tədricən dağılmağa başlayır. VIII Henri və VI Eduardın hakimiyyəti dövründə həyata keçirilən İngilis Reformasiyası nəticəsində kilsələr hər növ bər-bəzəkdən məhrum edilmiş, sonradan monastırların buraxılması və müqəddəs əzalara ibadətin qadağan edilməsi nəticəsində isə kilsələrdəki kluatr, kripta, kapella və sənduqələr dağıdılır. 1549-cu ildə "Müqəddəs Pavel kəsişməsində" vəəzdən sonra aqressiv kütlə kilsənin interyerini talan edir. Müqəddəs Pavel kilsəsinin hakimiyyət tərəfindən ələ keçirilmiş hissələri mağaza yerləri kimi əhaliyə satılır, bir hissəsi isə yevangelik protestant olan kitab naşirləri və kitab dükanlarına kirayəyə verilir. Kilsə tikililərinin bir hissəsi tamamilə sökülərək başqa tikililərin inşasında xam mal kimi istifadə edilir, məsələn, lord-protektor Eduard Seymurun Somerset-haus adlı saray binasının inşasında kilsə tikililərindən sökülmüş materiallar işlədilir.
Kilsə qülləsinin dağılması
4 iyun 1561-ci ildə kafedralın qülləsində yanğın baş verir və qüllə dağılarkən nefin damını da zədələyir. Bir neçə gün sonra yanğının şimşək vurması nəticəsində meydana gəldiyi elan edilir. 1753-cü ildə “The Gentleman's Magazine” əməkdaşı Devid Henri öz kitabında eşitdiyi bir məlumat qeyd edərkən bildirir ki, ölüm yatağında olan şüşə ustası and içərək demişdir ki, nahar üçün qüllədən gedərkən yanan kömür dolu qabı içəridə qoymuşdu.
Yanğın o qədər güclü olmuşdur ki, zınqırovu əritmişdi, qülləni örtən qurğuşun isə əriyərək lava kimi kafedralın damına axmışdır. Həm katoliklər, həm də protestantlar bu yanğını bir-birinin əməlinə qarşı Tanrının qəzəbi kimi dəyərləndirmişlər. Yanğının nəticələrinin aradan qaldırılmasına kraliça I Elizabet dəstək olmuş, London yepiskopu Edmund Qrindal isə £1200 dəyərində iyanə bəxşiş etmişdir, lakin, kafedralın qülləsi bərpa edilməmişdi. Nefin damı isə o qədər pis təmir olunmuşdu ki, əlli ildən sonra artıq istifadə edilməyəcək vəziyyətə düşmüşdü.
1621-1666-cı illərin restavrasiyası
250px|thumb|right|[[İniqo Consun 1630-cu illərdə qərb fasadına inşa etdiyi klassik portik Vatslav Holların qravüründə (1656-cı il), London Muzeyi]] Kilsə binasının tənəzzülə uğramasından narahat olan İngiltərə kralı I Ceyms, klassika üslubunda yaradan memar İniqo Consa tikilinin restavrasiyasını tapşırır. Binanı artıq elementlərdən təmizləyib bərpa edən İniqo Cons, 1630-cu illərdə onun qərb fasadına klassik üslubda portik əlavə edir; bu əlavənin binanın digər hissələri ilə “tamamilə uyğunsuz” (altogether incongruous) olduğunu qeyd edən Benam, Consun bir portik və transeptə əlavələrlə məhsuslaşdığına sevinir.
““...Sənin tez-tez məndən xahiş edərək, mümkün qədər tez baxış keçirməyimi istədiyin abidələr, xüsusilə dövlətin əsas kilsəsinin (o zamanlar Presviteranlığa yenicə bulaşmağa başlamış) məhv olmağın bir addımlığında olan orijinallarının heç olmasa kölgələrini kağız və mürəkkəblə saxlamağı istəyərkən nümayiş etdirdiyin həyata keçməkdə olan uzaqgörənliyin necədə böyük idi.”
Daqdeylin kitabı həm də Vatslav Holların orijinal qravürləri ilə zəngindir. 2010-cu ilin iyulunda “Sotheby's” hərrac evi həmin qravürlərdən birinin orijinal eskizini satışa çıxarmışdır.
“...Burdan belə qərara gəlmək olar ki, qüllə, ucundan təməlinə kimimüxtəlif deformasiyalar toplusundan ibarətdir və ağlı başında olan heç bir memar, hansısa məbləğ qarşılığında onları düzəltməyə boyun olmaz.” ”
Kristofer Renin dayısı İli yepiskopu olan Metyu Ren idi və heç təsadüfi deyil ki, Ren, İli kafedralının mərkəzi fənərinə heyran idi. Kristofer Ren, Müqəddəs Pavel kafedralına da bənzər qüllənin inşa edilməsini təklif edir, beləcə müvəqqədi dam xərclərindən azad olaraq, köhnə qüllə qalıqlarını sökməzdən əvvəl londonlulara əvəzinə bir yenilik təklif etməyi fikirləşirdi.
Böyük yanğın (1666)
1660-cı illərdə kafedralın fasadındı inşaat meşələri ilə əhatələməyə başlayarkən, hələ də yekun restavrasiya layihəsi təsdiqlənməmişdi və işlər başlamadan Böyük London yanğını kafedralı tamamilə məhv etdi. İnşaat meşələrinə sıçrayan yanğın qısa zamanda kafedralın taxta dam örtüyünə keçir, daş divarların əhəmiyyətli hissəsinə zərər vurur, kilsə mülkiyyəti və kilsə daxilində saxlanan əhali mülkiyyətini məhv edir. Semuel Pips məşhur gündəliyində yazrı: