cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İran
İslamdan sonrakı dövr
Neftdən gələn gəlirlər şaha qısa zamnda hərbi gücü artırmağa və çoxsaylı islahatlar aparmağa şərait yaratdı. Yeni yollar tikildi, limanların geişləndirildi, kəndilərin xeyrinə islahatlar, qadınlara seçki hüququ verildi və s. irəliləyişlər baş verdi.
Şah xarici siyasətdə isə qərbyönümlü siyasət aparırdı. 1960-cı illərin ortalarından başlayaraq şahın müstəqil siyasət aparmaq istəyi qərbin heç xoşuna gəlmədi. Tezliklə qərbdə onun avtoritar idarə etmədə, insan haqlarını pozmaqda ittiham etdilər. 1977-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatları-nda hakimiyyətə gəlmiş olan prezident Karter və onun əhatəsi İrana qarşı zidd mövqe tutmağa və İrana zidd qüvvələrlə yaxınlaşmağa başladı. Bu müddət ərzində isə İran daxilində Ruhullah Musəvi Xomeyni artıq öz ətrafında antişah qüvvələr toplaya bilmişdi. Xomeyni dindar-şiələrin dəstəyinə arxalanırdı. Xomeyni şahın daxili və xarici siyasətini həmçinin aqrar islahatları, qadınlara verilmiş seçki hüququnu tənqid edirdi. Bu fəaliyyətinə görə o 1963 və 1964-cü illərdə həbs edilmiş və ölkə xaricinə çıxardılımışdır. Sonrakı fəaliyyətini İraqda davam etdirən Xomeyni burada da İrandaxili qüvvələrlə əlaqə saxlayırdı. 1978-ci ilə kimi şah rejimi ölkədaxili vəziyyəti gizli polisin hesabına qoruyub saxlaya bilirdi. Bu vaxta qədər ölkə ərazisini antişah nümayişləri bürüdü. Bu aktivlik təkcə Xomeyni və onun tərəfdarlarından gəlmirdi. İran mucahidləri və İran fədailəri təşkilatları da bu işdə SSRİ, Fələstin Azadlıq Təşkilatı və radikal ərəb rejimlərinin dəstəyi ilə fəal iştirak edirdilər. İqtisadiyyat sarsılmışdı. Tezliklə nümayişkarlara qarşı qoyulmuş ordu 1979-cu il fevralın 11-də öz neytrallığını elan etdi, bununla da Pəhləvilərin taleyi həll edildi.
Müasir İran
İrana qayıtmış Xomeyni dini və siyasi rəhbər kimi qarşılandı. Müvəqqəti hökumətin lideri Mehdi Bazarqanın iştirakı ilə 15 nəfərdən ibarət İslam İnqilabı Şurası yaradıldı. 1979-cu ilin 1 aprelində ölkə İran İslam Respublikası, daha sonra isə Xomeyni ömürlük lider elan edildi.
1980-ci ildə Məclisə keçirilmiş seçkilər nəticəsində İslam Respublikası Partiyası (Xomeyni və onun tərəfdarları) qalib gəldi. Tezliklə ölkə prezidenti Əbülhəsən Bənisdar və İRP arasında açıq mübarizə başladı. Bəndisar və İran Mücahidləri təşkilatı ölkənin klerikal (din ölkə siyasətinə təsir) idarə metodunun əksinə çıxırdılar. 1981-ci ilin iyununda mücahidlər üsyana qalxdı, Xomeynin göstərişi ilə Məclis ölkə prezidentinə impiçment elan etdi, prezident vəzifəsindən getdi. Yeni prezident keçmiş baş nazir Rəcai oldu, Baş nazir postuna Məhəmməd Cəvar Bəhonar gəldi. İlyarımdan sonra mücahidlərin üsyanı yatırıldı. Avqustda Rəcai və Bəhonar bomba partlaması nəticəsində həlak oldu. Yeni prezident Seyid Əli Xameneyi oldu, Baş nazir postuna Mir Hüseyn Musavi seçildi. 1984-cü ildə məclisə keçirilən seçkilərdə İRP yenidən qalib gəldi. 1985-ci ildə keçirilmiş seçkilərdə Xameneyi yenidən prezident seçildi. Ölkədə gedən proseslər yüzlərlə zadəgan ailəsini xaricə emiqrasiya etməyə məcbur etdi.
İranda baş verən şiə inqilabının ölkə şiələrinə təsirini azaltmaq, həmçinin Fars körfəzində yeganə hakim olmaq istəyi İraqı 1980-ci il İrana qarşı müharibə başlamağa məcbur etdi. Hər iki tərəfin zəifləməsində mənafe güdən qərb müxtəlif vaxtlarda İranı və İraqı dəstəklədi. Ümumi ziyan 300 mlrd. dollara çatdı. İranın cənubdakı neft infrastrukturuna hədsiz ziyan dəydi. 1988-ci ildə İran BMT-nin dəstəyi ilə Küveyt və Səudiyyə Ərəbistanı ilə diplomatik əlaqələrə başladı. 8 il davam edən müharibə nəticəsində heç bir tərəf qalib gəlmədi.
1980-ci illərin sonunda İranda mühafizəkarlar və islahatçılar arasında baş verən hakimiyyət daxili qarşıdurma İRP-nin buraxılması ilə nəticələndi, yeni seçkilərdə islahatçılar qalib gəldilər. Ölkədaxili və beynəlxalq siyasətdə radikal dini siyasət mülayimləşdi.
1990-cı ildə İraq Küveytə hücumu ilə əlaqədar İranla sülh bağlayıb, diplomatik əlaqələrə başladı. Buna baxmayaraq İran Küveytə hücumu pislədi, BMT-nin sanksiyalarına əməl etdi. Qərb qoşunlarının Küveytdə olmasını arzulamayan İran onların Fars körfəzindən çıxarılmasını tələb edirdi. 1991-ci ildə Küveytdən İraq qoşunlarının çıxarılması ilə İran-İraq münasibətləri yenidən gərginləşdi. Bununla yanaşı Rəfsəncani İran neftinin Qərbə eksportunu təmin etdi.
Buna baxmayaraq ölkədaxili gərginlik Rəfsəncaniyə islahatlar aparmağa həmçinin Amerika Birləşmiş Ştatları-nın siyasətini daha da mülayimləşdirməyə maneə oldu. Nəticədə ölkə iqtisadiyyatının bərpası üçün lazım olan xarici investisiya İrana gəlmədi. 1993-cü ildə Rəfsəncani yenidən prezident seçilsə də, bu problemləri həll edə bilmədi. Artıq dini dairələrdə onun siyasətinin tənqid etməyə başladı. Nəticədə 1997-ci ildə keçirilmiş seçkilərdə Seyid Məhəmməd Xatəmi qalib gəldi, Qərblə münasibətlər yaxşılaşdı.
1997–1998-ci ildə dünya bazarlarında neftin qiymətinin aşağı düşməsi İran iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərdi.
Xatəmi islahatların və qərblə yaxınlaşmanın tərəfdarı idi. Bu da islahatçılar və mühafizəkarlar arasındakı münasibəti kəskinləşdirdi. Bu münasibət Xameneyi və Xatəmi arasında ziddiyyətə səbəb oldu. 1999-cu ilin yayında tələbə nümayişləri oldu. 2000-ci ilin mayında Xatəminin qardaşı – M. R. Xatəminin rəhbərlik etdiyi islahatçılar seçkini qazandılar. Qərblə İran arasında istiləşmə müşahidə olundu. 2001-ci ildə keçirilən seçkilərdə Xatəmi yenidən qalib gəldi.
2003-cü ildə yerli idarəetmə orqanlarına və 2004-cü ilin fevral-may Məclis seçkilərdə mühafizəkarlar qalib gəldilər. İran İraqdakı antinato qüvvələrinə dəstək verməyə başladı. İranda davam edən mühafizəkar-islahatçılar mübarizəsində keçmiş prezident Rəfsəncaninin reytinqi qalxdı. Onu sağmərkəzçi qüvvələr dəstəkləyirdilər. 2005-ci il Məclisə keçirilən seçkilərdə mühafizəkarlar əksər yerləri tutdular. İranda keçirilən son 17 iyun 2005-ci il tarixli seçkilərin ilkin mərhələsində Rəfsəncani qələbə çalsada, ikinci turda gözlənilmədən Tehranın keçmiş meri, qatı-mühafizəkar Mahmud Əhmədinecad 62% səslə qalib gəldi. 6 avqust 2005-ci ildə inauqurasiya olundu. Əhmədinecad İslam inqilabı ideallarını bərpa etməyi, hakimiyyəti rüşvətxorlardan təmizləməyi, ölkədə islam prinsiplərinə uyğun sosializm qurmağı söz verib. Amerika Birləşmiş Ştatları və İsrail seçkilərin nəticələrini tanımadıqlarını bəyan etdilər.
Əhali
Əhalinin əksər hissəsi şimali və qərbi rayonlarda yerləşmişdir.
2011-ci ildə aparılmış siyahıya almanın nəticələrinə əsasən əhalinin sayı 75.149.669 nəfərdir və əhalinin 71,4 % şəhər əhalisidir. . Ən böyük şəhər Tehrandır. Tehranın əhalisi 1926–2006-cı illərdə 210 min nəfərdən 7,1 milyona çatmışdır. 1960-cı illərin əvvəllərindən başlayaraq urbanizasiya prosesi daha da sürətlənmişdir.
Əksər əhalinin etnik mənşəyi yerli midiyalılara və e.ə. VIII – VI əsrdə Dağlıq Tacikistan dan və Əfqanıstan dan İrana miqrasiya etmiş ari tayfalarına çatır (Seyid Əhməd Kəsrəvi Təbrizi, İqrar Əliyev və digər alimlərin fikrinə əsasən). Buna baxmayaraq Ərəb Xilafətinin bu regionlardan çəkilməsindən sonra bu ərazilərə gəlmiş türk tayfaları mərkəzi, qərbi və bir neçə şimali regionlarda əhalinin etnik mənşəyinə təsir etmişdir. Hal-hazırda buna baxmayaraq İranda yaşayan əhalinin nümayəndələrində: farslarda, kürdlərdə, lurlarda, bəxtiyarilərdə, mazandaranlılarda, gilanlılarda və talışlarda ari-iran etnik mənşəyi dominionluq təşkil edir. Şimalda yaşayan xalqlarda (Xəzərsahili istisna olmaqla) türk cizgiləri özünü kəskin büruzə verir.
Milli tərkib
thumb|250px|right Ethnologue report for İran – a görə ümumilikdə ölkə ərazisində 69-a yaxın dildə danışan etnik qrup var : farslar, Azərbaycan türkləri , kürdlər , ləklər , gilanlılar , mazandaranlılar , türkmənlər , ərəblər , bəluclar , qaşqaylar , qaraçılar , Xorasan türkləri , talışlar, həzaralar , aymaqlar , lurlar , bəxtiyarilər , tatlar , gürcülər , ermənilər , puştunlar, assuriyalılar , taciklər , yəhudilər , qazaxlar , xələclər və sairə.
Dini mənsubiyyət, dil
thumb|right Ölkə əhalisinin 98% müsəlmandır. Əhalinin 90%-i şiə təriqətinə məxsusdur. Şiələrdən 85% imamilərdir (İsnə Əşəriyyə), qalanları başqa şiə təriqətlərinə mənsubdurlar- İsmaillilər və Zeydilik. Ölkə əhalisinin 9%- sünnüdür (əksərən kürdlər). Xristianlardan Qriqoryan (ermənilər), Nestorian (assurlar), Roma-katolik həmçinin anqlikan və başqa protestant kilsələrinin nümayəndələri mövcuddur. Ölkədə həmçinin bəhailiyə, iudaizmə və zərdüştlüyə mənsub insanlarda mövcuddur. Fars dili — İran İslam Respublikasının rəsmi dilidir. Fars dili Hind-Avropa dil ailəsinə mənsubdur. MKİ–nin məlumatlarına əsasən İran dilləri qrupuna aid dillərdə əhalinin 78%-i danışır. Əhalinin 16%-dən çoxu türk dilləri ailəsinə mənsub dillərdə danışır.
İnzibati ərazi bölgüsü
İran İslam Respublikası inzibati cəhətdən 31 ostana bölünmüşdür.
Buşəhr, Cənubi Xorasan, Çahar-Mahal və Bəxtiyari, Əlburz, Ərdəbil, Fars, Gilan, Gülüstan, Həmədan, Hörmüzqan, Xuzistan, İlam, İsfahan, Kirman, Kirmanşah, Kohgiluyə və Boyar-Əhməd, Kürdüstan, Qərbi Azərbaycan, Qəzvin, Qum, Luristan, Mazandaran, Mərkəzi, Rəzəvi Xorasan, Simnan, Sistan və Bəlucistan, Şərqi Azərbaycan, Tehran, Yəzd, Zəncan, Şimali Xorasan.
İranın ən böyük şəhərləri
(2011-ci il siyahısına görə)
İqtisadiyyatı
İran neft sənayesi yüksək inkişaf etmiş aqrar-sənaye ölkəsidir. Sənayenin inkişafı üçün ölkədə bir sıra imkanların olmasına baxmayaraq, onun artım sürəti sənaye məhsullarına olan tələbatı tam ödəyə bilmir. Neft-qaz sənayesi İran iqtisadiyyatının başlıca sahəsidir və dövlətin gəlirlərinin 90%-i verir. Bu sahə İran Milli Neft Şirkətinə məxsusdur. Ölkə ərazisində neft emalı və neft-kimya müəsisələri fəaliyyət göstərir. Təbii sərvətlərdən neft, qaz, kömür, mis, dəmir, manqanlı və sink-qurğuşun filizləri istehlak edilir. Ölkənin cənubu, cənub-qərbi və şimal-qərbi neft və qazla zəngindir. Ən böyük neft emalı zavodları Abadan və Tehran sənaye rayonlarıdır. Ölkədə həmçinin maşınqayırma və metalişləmə, qida və tekstil sənayesi inkişaf etmişdir. Metallurgiya yerli xammala əsaslanır. İsfahan şəhərində tam dövriyyəli qara metallurgiya müəssisəsi fəaliyyət göstərir. Əlvan metallurgiya zavodlarında əsasən mis və alüminium istehsal edilir. Maşınqayırma sənayesinin inkişafında Almaniya və Böyük Britaniyaya məxsus şirkətlərin fəaliyyəti böyükdür. Xalçaların kustar üsulla istehsalı geniş yayılmışdır. Təbriz, İsfahan, Məşhəd şəhərlərində toxunan xalçalar, Şiraz, Tehran, İsfahanda hazırlanan bəzək əşyaları dünya bazarında yüksək qiymətləndirilir. Əsasən xam neft və neft məhsulları, metal filizləri, kənd-təsərrüfatı məhsullarının ixracı üstünlük təşkil edir. Ölkəyə xaricdən ağır maşınqayırma və kimya sənayesi, maşın, dəmir, polad, tekstil malları, kağız idxal olunur. Əsas ticarət əməkdaşlarına Türkiyə, BƏƏ, Almaniya, Böyük Britaniya, İtaliya, Yaponiya daxildir.
İranda ABŞ-nin tətbiq etdiyi ölkəni neft gəlirlərinin yarısından məhrum edən sanksiyaların təsiri altında 2019-cu ildə inflyasiya tempi kəskin artıb. 2019-cu ilin aprel ayında bu ölkədə istehlak qiymətləri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 51.4 faiz artıb. Hələ neft ixracının tam qadağan olunmasına qədər İranın neft ixracı kəskin azalmışdı. Belə ki, 2019-cu ilin aprel ayında İran gündə 1 milyon barreldən də az neft sata bilib. Bir il əvvəl isə gündə 2.3 milyon barrel neft satırdı. Hesablamalara görə ABŞ-nin sanksiyalarının təsiri nəticəsində İran iqtisadiyyatı bir ildə azı 10 milyard dollar gəlirdən məhrum olub.
Kənd təsərrüfatı
Heyvandarlıq davar saxlanması üzrə ixtisaslaşmışdır. Qoyunçuluq Şərqi və Qərbi Azərbaycan, Xorasan, İsfahan, Fars, Mazandaran ostanlarında yayılmışdır.
Təbii qaz
İran bütün dünyada təbii qaz ehtiyatının 16%-nə malikdir. Əsas qaz yataqları Fars körfəzi şelfində həmçinin ölkənin şimali-şərqində yerləşir.
Neft
İran konstitutsiyasına əsasən milli neft hasil edən müəssisə aksiyalarının xarici kompaniyalara satılması və ya onlara neft hasil etməyə icazə verilməsi qadağandır. Neft yataqlarının kəşfini İran Milli Neft Kompaniyası aparır (İMNK). 1990-cı illərin sonlarından başlayaraq neft sektoruna xarici investorlar gəlmişdir (Fransa-Total və Elf Aquitaine, Malayziya-Petronas, İtaliya- Eni həmçinin Çin Milli Neft Kompaniyası). Onlar "kompensasiya edilmiş kontraktlar" əsasında hasil edilmiş neftin bir hissəsini əldə edirlər, müddət bitdikdən sonra isə yataqları İMNK-nın nəzarətinə verirlər.
Coğrafiyası
thumb|right|300px|İran
Hacısamlı
Hacışamlı — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Kürdhacı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Etimologiyası
Hacısamlı kəndində taxta emalı zavodu fəaliyyət göstərdiyi üçün çox vaxt el arasında bu kəndə "Taxta zavodu" və yaxud da sadəcə "Zavod" adlandırırdılar. Lakin kəndin adı Qaraqasımlı tayfasının ulu babası Hacı Sam İslam oğlunun şərəfinə Hacısamlı adlandırılmışdır. Söz kökü mürəkkəb söz olmaqla düzəltmə sözdür. Hacısamlı antrotoponimi üç hissədən ibarətdir ki, sözün birinci hissəsi olan hacı sözü haca (həccə) gedən şəxsin tituludur və şəxs adlarının əvvəlində işlənir. Sözün ikinci hissəsi Sam sözü əski türk dilində – böyük anlamını verir. Türkdilli xalqlar islam dinini qəbul etdikdən sonra şəxs adlarının ərəb dilində olan sözlərdən yararlanması prosesi çox sürətləndi. Sam ərəbcə isti ölkələrdə əsən güclü, isti külək - səmum (güclü, yandırıcıı) küləyi anlamındadır. Quran ayəsində də bu küləyin adı çəkilir. Sözün üçüncü hissəsi olan, tipik soyad sonluqlarına qoşulan –lı şəkilçisi burada yer adının sonluğuna qoşularaq sözün həm formasını, həm də mənasını dəyişdirməklə yeni mənalı söz əmələ gətirmişdir. Hacısamlı adlanan bu təxəllüs (soyad) Azərbaycan türkcəsində bir neçə formada - Hacısamlı tayfası, Hacısamlı camaatı, Hacısam köyü, Hacısamlı kəndi, Hacısamlı dairəsi, Hacısamlı bölgəsi, Hacısamlı nahiyəsi, Hacısamlı bəyliyi, Hacısamlı obası, yaxud da Hacısamlı dərəsi və s. formalarında istifadə edilmişdir.
Tarixi
Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun Qasımuşağı obasının inzibati ərazi vahidində yerləşən bu kənd Şəlvəçayın sahilində yerləşir. Qarabağın qaraçorlu tayfasına daxil olan hacısamlı tirəsinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Mənbələrin məlumatına görə, XIX əsrin 30-cu illərində hacısamlıların bir hissəsi Naxçıvan qəzasınnın Həsənkənd, Horvadıx, Ələyəz, Güneyvənk, Qovuşuq, Herher, Ostı və Obana kəndlərinə köç etmiş və yaşamışdır.
Hacısamlı kəndinin ərazisi 1747-ci ildən Qaraçorlu mahalının, 1840-cı ildən Şuşa qəzasının Zəngəzur sahəsinin , 1867-ci ildə Zəngəzur qəzasının tərkibində mövcud olmuşdur. 28 may 1918-ci ildən 28 aprel 1920-ci ilə qədər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Zəngəzur qəzasına daxil olmuşdur.
Cümhuriyyətin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra Azərbaycan SSR-nin Zəngəzur qəzasının, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsində təsis edilmiş Kürdüstan mahalının (sonradan qəza) tərkibində olmuşdur. 8 aprel 1929-cu ildə Kürdüstan qəzası ləğv edildir və yeni yaradılmış Laçın rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.
1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş və işğalçılar tərəfindən bütün yaşayış, sosial və təsərrüfat təyinatlı tikililər tamamilə yandırılmış və dağıdılmışdır. . 10 noyabr 2020-ci il tarixli Azərbaycan-Rusiya-Ermənistan üçtərəfli müqaviləsinə əsasən, 1 dekabr 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.
Mədəniyyəti
Hacısamlı kəndində orta məktəb, kitabxana, klub, kino qurğusu, mərkəzi aptek, çörəkbişirmə sexi, iki mağaza, tibb məntəqəsi, taxta emalı zavodu fəaliyyət göstərmişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Şəlvəçayın sahilindədir.
Əhalisi
Erməni işğalına qədər əhalisi Azərbaycan türklərindən ibarət olmuşdur .Kənd əhalisinin az olmasına, ümumilikdə Qasımuşağı tayfası adlandırılmasına baxmayaraq onlar bir neçə tayfa və tirələrə ayrılmışdır.
2009-cu il dekabr ayına olan məlumata əsasən kənd əhalisinin sayı 341 nəfərdir.
Kənd əhalisindən Qarabağ müharibəsi zamanı şəhidlik zirvəsini fəth edən fateh:
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Əbülfəz Qarayev
Əbülfəz Fərəc oğlu Qarayev — əməkdar elm xadimi, Azərbaycanda dövrünün ən öncül uşaq həkimi.
Həyatı
Əbülfəz Fərəc oğlu Qarayev 1885-ci il aprel ayının 20-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. O, 1896-cı ildə Bakı gimnaziyasına daxil olmuş, 1907-ci ildə oranı bitirmişdir. Gimnaziyanı bitirdikdən sonra o, Odessa şəhərində Novorossiysk Universitetinin tibb fakültəsinə daxil olmuşdur. 1912-ci ildə ali məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirən Əbülfəz Qarayev savadlı məzun kimi universitetdə saxlanılmışdır. Uşaq Xəstəlikləri Klinikasında iki il ordinator kimi çalışan Əbülfəz Qarayev 1915-ci ildə Bakıya qayıtmışdır. O, 1917–1918-ci illərədək, yəni Oktyabr inqilabı və Azərbaycan Demokratik Respublikası qurulanadək həm diaqnost, daha sonralar isə həm də nəzəriyyəçi kimi böyük ad-san qazanmışdı.
İlk azərbaycanlı pediatr olan Əbülfəz Qarayev Azərbaycanda ana və uşaqların sağlamlığının mühaﬁzə sisteminin yaradıcısıdır. O, Respublika Uşaq Xəstəxanasının təşkilatçılarından biridir. 1930-cu ildən Əbülfəz Qarayevin praktiki, elmi və pedaqoji fəaliyyəti N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutu ilə bağlıdır. Həmin il Tibb institutunun Pediatriya kafedrasına assistent kimi qəbul olunan Əbülfəz Qarayev 1931-ci ildə dosent, 1939-cu ildə professor və kafedra müdiri seçilmişdir. Əbülfəz Qarayev 1938-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdaﬁə etmişdir. Onun elmi araşdırmalarının əksəriyyəti bağırsaq infeksiyalarına həsr olunmuşdur. Həmçinin qan xəstəliklərinin etiologiyası, patogenezi və müalicə yollarını öyrənmişdir.
Əbülfəz Qarayev 1938-ci ildən ömrünün sonuna qədər Azərbaycan Uşaq Həkimləri Cəmiyyətinə rəhbərlik etmişdir. O, Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyinin Elmi-Tibbi Şurasının sədri və Uşaqlara Müalicə-Profilaktika Yardımı Şurasının üzvü olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun Pediatriya fakültəsi onun təşəbbüsü, rəhbərliyi və bilavasitə iştirakı ilə yaradılmışdır. Həmin vaxtdan Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda yetişdirilmiş bütün pediatrları professor Ə.Qarayevin tələbələri hesab etmək olar. Onun pedaqoji fəaliyyəti dövründə yetişmiş mütəxəssislərin çoxu bu gün Azərbaycan pediatriyasının qabaqcıl nümayəndələridir.
Ailəsi
Odessadan Bakıya qayıtıqdan sonra gənc həkim, gələcək həyat yoldaşı Sona xanım Axundova ilə tanış olur. Sona xanım Axundova Azərbaycanda tanınmış vəkil İskəndər bəy Axundovun qızı idi. Sonanın valideynləri mütərəqqi fikirli insanlar idi və o vaxtın sərt şəriət qaydalarına baxmayaraq qızlarına mükəmməl təhsil vermişdilər. Sona xanım Peterburq Smolnı İnstitutunun Bakı filialı olan Müqəddəs Nina gimnaziyasında, habelə Rusiya Musiqi Cəmiyyətinin nəzdindəki Bakı Musiqi Məktəbinin fortepiano ixtisası üzrə təhsil almışdı.
Əbülfəz Qarayevlə Sona xanımın iki oğlu dünyaya gəlir. Bunlar dünya şöhrətli, görkəmli Azərbaycan bəstəkarı Qara Qarayev və Azərbaycan SSR Səhiyyə Nazirliyin cərrahı Mürsəl Qarayevdir. Mürsəl Qarayevin böyük oğlu Cahangir Qarayev (1951–2013) görkəmli pianoçu və caz bəstəkarı idi. Kiçik oğlu Əbülfəs Qarayev, 1994–2001-ci illərdə Gənclər və İdman naziri, 2001–2006-cı illərdə Gənclər, İdman və Mədəniyyət naziri, 2006–2018-ci illərdə Mədəniyyət və Turizm naziri, 2018–2020-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət naziri olmuşdur.
Mükafatları
O, "Əməkdar həkim" və 1940-cı ildə "Əməkdar elm xadimi" fəxri adlarına layiq görülmüşdür. İki "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni və medallarla təltif olunmuşdur.
İrəvan metropoliteni
İrəvan metropoliteni (bütöv adı — Karen Dəmirçiyan adına İrəvan metropoliteni) — Ermənistanın İrəvan şəhərində mövcud olan metro xətti.
Tarixi
Metro İrəvan şəhərində ilk dəfə olaraq 7 mart 1981-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Bir xətt üzərində yerləşən metro 10 stansiyadan ibarətdir. Xəttin ümumi uzunluğu 12,1 km-dir. Adi sxem üzrə vaqonlar «Dostluq» stansiyasından «Qaryagin Njde meydanı» stansiyasına hərəkət edir. Metro xətti bir istiqamətli olduğundan vaqonlar «Çarbax» stansiyasından «Şenqavit» stansiyasına gəldikdən sonra maşinist qatarın digər hissəsində yerləşən kabinadan vaqonları geriyə əks istiqamətdə aparmalı olur. Səkkiz stansiyanın isə gələcəkdə tikintisi planlaşdırılır. Metropolitenin tikintisinə hələ 1972-ci ildən başlanmışdır. İlk əvvəl yeraltı tramvay xətti kimi planlaşdırılmışdır. Sonradan isə metropolitenin balansına verilir. Elanlar metroda erməni, rus və ingilis dillərində səsləndirilir. SSRİ dağıldıqdan sonra metronun emblemi adi «М», sonradan isə erməni əlifbasında olan «М» ilə əvəzlənir. Bu emblem latın əlifbasında olan «V» hərfini xatlrladır. thumb|İrəvan metropolitenin 81-717/714 tipli vaqonu
Vaqon deposu
Xətdə yalnız bir «Şenqavit» eletrodeposu fəaliyyət göstərir. İki tip vaqona sahibdir: 81-717, 81-714. 2011-ci ilin sentyabr ayından vaqonların miderləşdirilməsinə başlanılmışdır.
Stansiyaların açılma ardıcıllığı
left|thumb|220x220px|İrəvan metrosunda metro sxemi 7 mart 1981: «Dostluq» (Barekamutyun) — «Sasuntsi David». Xətt deposun istfadəyə verilmişdir. Dekabr 1981: «Respublika meydanı»
11 iyun 1983: «Sasunlu David» — «Qortsaranayin»
26 dekabr 1985: «Qortsaranayin» — «Şenqavit», üstəlik Şenqavit deposu istifadəyə verilir.
4 yanvar 1987: «Şenqavit» — «Qaregin Njde meydanı»
2 dekabr 1989: «Zoravar Andranik»
26 dekabr 1996: «Şenqavit» — «Çarbax»
Rektor
Rektor (rector — idarə edən, rəhbər) — ali məktəbin rəhbəri. Dirçəliş dövründə çoxsinifli məkəblərin baş müəllimləri və müdürləri rektor adlanırdı.
Erigeron chiangii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Əl-Laziqiyyə mühafəzəsi
Əl-Laziqiyyə mühafəzəsi (محافظة اللاذقية) — Suriyanın 14 mühafəzəsindən biri.
Coğrafiyası
Mühafəzənin ərazisi 2,297 km², inzibati mərkəzi Laziqiyyə şəhəridir.
Əhalisi
2008-ci ilin yanvarın 1-nə olan rəsmi təxminə əsasən mühafəzənin əhalisi 1.161 milyon nəfərdir. Mühafəzənin ərazisində 265 türkmən kəndi vardır.
Hiyrə
Hiyrə (الحيرة ) — bugünkü Nəcəf şəhəri ilə Kufə arasında yerləşən bir şəhər idi.
Tarixi
Hiyrə—Ləxmilər dövlətinin paytaxtı idi. Hiyrə əhalisi (Qəhtani qəbiləsindən) cənubdan mühacirət etmiş və onlar Ədnani qəbiləsi ilə bir yerdə məskunlaşmışlar. Ləxm qəbiləsinin nüfuzu Hiyrə və onun ətrafında genişlənib qüvvətləndi. Onlar Fərat çökəkliyindən əlavə, Ərəbistanın daxilinə də nüfuz etdilər. Hiyrə dövləti bir sədd kimi səhra ilə İranın işğal etdiyi ərazilər arasında yerləşmişdir. Bu dövlətin şahları bir tərəfdən səhrada yaşayanların Sasani torpaqlarına hücumunun qarşısını alır, digər tərəfdən isə İranın köməkliyi ilə Rum imperiyasının müttəfiqi olan Qəssanilərlə müharibə edirdilər. Ləxmilərin dövləti VII əsrin əvvəlinə qədər davam etmişdir.
VII əsrdə Ərəb ordusu oraya yollandıqda şəhərin hakimi barışıq edib doxsan min dirhəm ödəyərək tabeliyində olan ərazini hücumdan qoruya bildi. Deyilənlərə görə bu islamda ilk dəfə olaraq sülhlə əldə edilən müvəffəqiyyət olmuşdur.
ISO 639-3
ISO 639–3 — Beynəlxalq Standartlaşdırma Qurumunun (ISO) yazılı dillər üçün yaratdığı kodların bir qrupu.
Ermənistanın Milli Qəhrəmanlarının siyahısı
300px|thumb|right|Məşhur fransız müğənnisi [[Şarl Aznavur Ermənistanın Milli Qəhrəmanıdır]] Ermənistanın — Ermənistanda "Vətən" ordeniylə mükafatlandırılan şəxslərin siyahısı.
Xatınabad
Xatınabad — İranın Kirman ostanının Şəhr Babək şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 3,883 nəfər və 900 ailədən ibarət idi.
NanoAndMore
NanoAndMore — Nanosensorlar, BüdcəSensorları və nanoalətlər, kalibrləmə standartları və nanotexnologiya üçün digər məhsullardan olan AFM kantilevers üçün bir distribyutordur.
Məhsullar
NanoAndMore tərəfindən yayılan AFM zondları və aksesuarları Atom Gücü Mikroskopiyasında materialşünaslıq, fizika, biologiya, həyat elmləri və yarımkeçirici sənayedə istifadə olunur. NanoAndMore tərəfindən satılan AFM zondları, sığınacaq araşdırma, Bruker, JPK, Molekulyar Görüntü, Nanosurf, Veeco, WiTEK, NTMDT, Novascan və s. kimi ümumi Atom Force Mikroskoplarına (AFM) uyğundur. AFM zondlarının əhəmiyyətli bir distribyutoru olaraq, tez-tez tədqiqat sənədlərində tədarükçü kimi göstərilmişdir və buna görə Atom Gücü Mikroskopiyası üçün vacib bir mənbə hesab olunur.
Həma mühafəzəsi
Həma mühafəzası — Suriyanın 14 mühafəzəsindən biri.
Əhalisi
2008-ci ilin yanvarın 1-nə olan rəsmi təxminə əsasən mühafəzənin əhalisi 1.938 milyon nəfərdir.
Açıq açarlı kriptoqrafiya standartları
Açıq açarlı kriptoqrafiya standartları– RSA Data Security şirkəti tərəfindən qeyri-formal konsorsiumla birlikdə yaradılmışdı. Konsorsiuma ilk vaxtlar Apple, Microsoft, DEC, Lotus, Sun və MIT daxil idi. Hazırda PKCS#1, PKCS#3, PKCS#5, PKCS#6, PKCS#7, PKCS#8, PKCS#9, PKCS#10, PKCS#11 standartları nəşr edilib.
PKCS həm alqoritmdən asılı, həm də alqoritmdən asılı olmayan realizələri müəyyən edir. Bir çox alqoritm dəstəklənir, lakin yalnız Diffi-Helman və RSA alqoritmləri ətraflı təsvir olunur. PKCS standartları vaxtaşırı nəzərdən keçirilir və kriptoqrafiya sahəsində son nailiyyətlər izlənilir.
Bulbophyllum falcatum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şəxsi mülkiyyət
Özəl, şəxsi mülkiyyət — hüquqi və fiziki şəxsin malik olduğu, nəzarət etdiyi, istifadə etdiyi, gəlir götürdüyü və sərəncan verdiyi torpaq, kapital və digər mülkiyyət. Həm daşınan, həm daşınmaz, həm də əqli mülkiyyət özəl mülkiyyət ola bilər. Onun dövlət mülkiyyətindən fərqi dövlətə, icmaya deyil, məhz konkret sahibə malik olmasıdır.
Nikolay Lomouri
Nikolay İosifoviç Lomouri — Gürcüstan yazıçısı, pedaqoqu.
Həyatı
Niko Lomouri pedaqoq idi.ZMS-də dərs deyirdi. Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasında təhsil daha təsirli və cəlbedici idi. Burada o, müxtəlif millətlərdən olan A.O.Çernyayevski (1840-1894), D.D.Semyonov (1834-1902), N.N.Novospasski, N.O.Lomouri (1852-1915), habelə azərbaycanlı müəllimlər Mirzə Əbdüssəlam Axundzadə (1843-1907), Səfərəli bəy Vəlibəyov (1861-1902) kimi adlı-sanlı pedaqoqlardan dərs demiş, onların ədəbi-maarifçi, pedaqoji-metodiki görüşlərindən tələbələr faydalanmışdır.
Avcılar
Ovçular — İstanbul ilinin ilçəsi. İlçənin şərqində Kiçikçəkməcə gölü və Kiçikçəkməcə ilçəsi, cənubda isə Mərmərə dənizi yerləşir. İstanbul mərkəzə olan məsafə 27 km-dir. TEM avtomobil yolu, E-5 (D-100) şossesi ilçənin sərhədlərindən keçir.
Tarixçəsi
XX əsrin ikinci yarısına qədər Ovçular kiçik bir kənd olaraq qalmışdı, artım yalnız 1980-ci illərdə başlamışdır. 27 may 1992-ci ildə Kiçikçəkməcə ilçəsindən ayrıca rayon olaraq ayrılmışdır. Hazırda bu ilçədə İstanbul Universitetinin kampuslarından biri yerləşir.
1999-cu ildə baş vermiş zəlzələ zamanı xeyli zərər çəkmişdir.
İcra hakimləri
1992 ilində Avcıların Bakırköy ilçəsindən ayrılmaqla Tahsin Salihoğlu müvəqqəti seçilmişdir.
İqtisadiyyatı
1970-ci ildə Türkiyənin ən böyük maliyyə-sənaye qrupu olan və 50-dən artıq milli əhəmiyyətli şirkətə nəzarət edən "Zorlu Holding" öz mənzil-qərargahını Avcılar ilçəsinə köçürüb. Türkiyənin ən böyük limanı olan Ambarlı Limanı ilçə ərazisində yerləşir və idxal, ixracının 38%-ni təşkil edir.
Murad Həşimov
Murad Həşimov (3 iyun 1988, Şəki, Azərbaycan SSR) —azərbaycanlı aparıcı.
Həyat və karyerası
Murad Əhməd oğlu Həşimov 3 iyun 1988-ci ildə Şəki şəhərində anadan olub. İbtidai və orta təhsili Şəkidə 18 saylı məktəbdə alıb. 2008-ci ildə Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitini bakalavr diplomu ilə bitirib. Elə həmin ildən televiziya və radio sahəsində fəaliyyətə başlayıb. 2008-2009-cu illərdə "Kanal S" televiziyasında aparıcı işləyib. 2009-cu ildə Türkiyədə "Maltepe Universiteti"ndə televiziya sahəsində təhsil alıb. İstanbulun bir sıra televiziyalarında təcrübələr keçib. 2009-2010-cu illərdə bir müddət "TQDK"da məsləhətçi olaraq fəaliyyət göstərib. 2010-cu ildə "GRBS Şirkətlər Qrupu"nun PR manager-i və mətbuat katibi olub. Elə həmin ildə "AZTV"də aparıcı olaraq fəaliyyətə başlayıb. 2011-ci ildə "Mədəniyyət TV" açılandan etibarən telekanalın xəbər aparıcısı olub. 2012-də televiziyadan ayrılaraq radio fəaliyyətinə başlayıb. Araz 103.3 FM radiosunda həmin dövrdə uzun müddət reytinq cədvəllərində zirvədə olan "Üçü birində" səhər şousunu təqdim edib. 2013-cü ildə radio ilə bərabər Rusiyadan yayımlanan televiziya olan "İnterAz"da "Xeyirli Sabahlar" səhər xəbərləri proqramını təqdim edib. Həmin ilin payızında həm "Araz FM"i həm də "İnterAz TV"ni tərk edərək "Azərbaycan Regional Televiziyaları" şəbəkəsində fəaliyyətə başlayıb. 2013-cü ildə eyni zamanda "TX Group Media Mərkəzi"nin yaradılmasında iştirak edib. Mərkəzin nəzdində olan "Tezxəbər İnformasiya Portalı-www.tezxeber.az"ın məsul redaktoru olaraq xəbər portalında fəaliyyətə başlayıb. "TX Group"un nəzdində hal-hazırda Azərbaycan səsləndirmə bazarında önəmli paya sahib olan və özünün də əsas səsləndiricilərindən olduğu səs bankını yaradıb. 2014-cü ildə "Region TV" yaradılan andan "Yaşamaq Gözəldir" ailə-sağlamlıq proqramının aparıcısı olub. Murad Həşimov "TX Group Media Mərkəzi"ndə və "Region TV"də fəaliyyətini davam etdirir.
Ailəlidir. 2 övladı var.
Mehdi bəy Hacıbababəyov
Mehdi bəy Hacıbababəyov (d.1871, Şamaxı şəh. -ö.1925, Bakı şəh.) — ictimai-siyasi xadim. Azərbaycanın istiqlal mübarizəsinin fəal iştirakçılarından biri.
Mello (Death Note)
və ya hər kəs tərəfindən istiifadə olunan adı ilə — Tsuqumi Oba və Takeşi Obata tərəfindən yaradılmış "Death Note" animanqa seriyasından personaj. Seriya boyunca Mello Nia ilə birlikdə L-in əvəzedicilərindən biri kimi təqdim olunur. Həm Mello, həm də Nia L-in köməkçisi olan Vatarinin əsasını qoyduğu "Wammy's House" yetimxanasında böyümüşdülər, lakin Mello Kira adlı qatili tapmaq üçün Nia ilə birlikdə işləməyi rədd edir. Cərəyan edən hadisələr zamanı Mello mafiyaya qoşulur, Ölüm dəftərini tapır, bir neçə nəfərin ölümünə bais olur, ölməzdən qabaq isə Kiranın əsl şəxsiyyətini ifşa edə bilir. Anime və manqadan əlavə Mello video oyunlarda və ranobelərdə də peyda olmuşdur.
Mello Nia ilə birlikdə detektiv L ilə Kira adı ilə cinayət işləyən Layt Yaqami arasındakı sonsuz davam edən qarşıdurmanı dayandırmaq üçün yaradılmışdılar. Həm Mello, həm Nia L-dən sonra dizayn olunmuşdular və ilk öncə L-in oğulları olan əkizlər kimi təsəvvür edilmişdilər. Sonda, bu ideyadan istifadə olunmamış və orijinal dizaynlar seçilmişdir. Mellonu yapon anime serialında Nozomu Sasaki, ingilis anime serialında Devid Hurvitz səsləndirmişdir. Personaja həsr olunmuş plüş kuklalar və ekşen-fiqurka kimi əşyalar satışa buraxılmışdır. Mello personajı anime və manqa nəşrləri tərəfindən müxtəlif rəylər almışdır.
Death Noteda
Əsl adı Mixael Kel olan Mello intellektual cəhətdən istedadlı uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş Wammy's House yetimxanasında böyümüşdür və dünyanın ən yaxşı detektivi olan L-in iki potensial əvəzedicisindən biridir. L öldükdən sonra Melloya digər potensial əvəzedici olan Nia ilə birlikdə L-in qatili olan "Kira"nı tapmağa çalışsın. Mello təklifi rədd edir, aralarında pis münasibətlərin olduğunu və müxtəlif şəxsiyyətlərə malik olduqlarını qeyd edir. Daha sonra yetimxananı tərk edir və mafiyaya qoşulur. İstənilən şəxsi sadəcə adını bilməklə və üzünü xatırlamaqla öldürə bilən Ölüm dəftərinin Yaponiya polisinin əlində olduğunu öyrənən Mello Yaponiya polisinin baş rəisini qaçırır, amma Kira baş rəisi öldürür. Daha sonra Mello polis şefi Soyçiro Yaqaminin qızı Sayu Yaqamini qaçırır. Mello bu zaman Ölüm dəftərini əldə etməyi bacarır.
Kira şəxsiyyətinin arxasında dayanan Layt Yaqami Mellonun gizləndiyi yeri müəyyən edir. Bu zaman Mello ələ keçirdiyi Ölüm dəftərinin sahibi olan Ölüm mələyi — Sido ilə qarşılaşır. Mellonun ona verdiyi bir neçə parça şokoladın qarşılığında Sido ona əlində tutduğu dəftərə iki saxta qaydanın əlavə edildiyi deyir. Mello bunun Kira tərəfindən edildiyini yəqin edir, bununla Yaponiya polisini çaşdıraraq onlarda Kiranın sadəlövh olduğu təəssüratını yaratmağa çalışdığını düşünür. Amma Yaqami Soyçironun başçılıq etdiyi SWAT dəstəsi təşkil edir və dəstə Mellonun gizləndiyi yerə qəfil hücum edir. Qaçmaq məqsədilə Mello uzaqdan idarə olunan partlayıcıları işə salır, daha sonra mafiyanın üzvlərindən biri Soyçironu ağır yaralayır. Mellonun üzündə çapıq əmələ gəlir, mafiyanın planının işə yaramaması nəticəsində Mellonun əsl adı Laytın əlinə keçir.
Mello Kiranı yaxalamaq üçün yaradılmış SPK təşkilatının binasına soxulur, orada Niadan şəklini götürür. Mello SPK-nı tərk etməzdən əvvəl Niaya Sidonun bəhs etdiyi saxta qanunları danışır, nəticədə Nianın Layta olan şübhələri artır. Mello Kiraya kömək etdiyini düşündüyü Misa Amaneni izləmək üçün dostu Mattın köməyini alır. Mello Laytın Kira olduğunu, Nianın isə onu həbs etməyə hazırlaşdığını öyrənəndə Mattla birlikdə Kiranın köməkçilərindən biri olan Kiyomi Takadanı qaçırır. Matt Takadaya hücum etməyi istəyir, Mello isə onu təhlükəsiz yerə götürməyi təklif edir. Takada razılaşır, amma onun şəxsiyyətini öyrənir. Mello onu soyunmağa və yük maşınına minməyə məcbur edir, amma Mello ona üzərini örtmək üçün yorğan verir. Takada onun adını Laytdan eşitdiyindən gizlətdiyi Ölüm dəftərinin bir parçasından istifadə edərək Mellonu öldürür.
Digər mediada
Anime və manqa ilə yanaşı, Mello "Death Note"nin digər franşizlərində də peyda olmuşdur. Nisio İsinin "Death Note Another Note: The Los Angeles BB Murder Cases" ranobesində hekayəni nəql edən Mellodur. Mello iki video oyunda yer almışdır: Kira və ya Kiranın cinayət yoldaşı kimi çıxış etdiyi "Death Note-based Death Note: L o Tsugu Mono" və ikinci plan personaj kimi çıxış edən "Weekly Shōnen Jump" manqa antologiyası əsasında hazırlanmış döyüş oyunu "Jump Ultimate Stars". Mello xüsusi buraxılış olan "Death Note: Relight 2: L's Successors" animesində də görünmüşdür. Bu animedə anime serialının ikinci hissəsi yenidən nəql olunur. Bu animedə hekayə anime serialı ilə demək olar ki, eynidir. Yeganə fərq Mellonun mafiya ilə əlaqəsinin olmamasıdır.
Konsepsiya
thumbnail|Mellonun ən sevdiyi çərəz — [[şokolad|left]] "Death Note" manqa seriyasının yazıçısı Tsuqumi Oba oxucuları Nia ilə Mellonu birlikdə tanış edi, çünki o vaxta qədər əsas müsbət personaj olan detektiv L-in Kiraya qarşı təkbaşına qalib gələ bilməyəcəyini, əvəzinə gələcək yeni personajın isə L ilə Layt arasındakı mübarizəni "təkrarlayacağını" düşünmüşdü. Buna görə də Oba manqa seriyasının rəssamı Takeşi Obatadan "kiçik L"-lər kimi iki personaj uydurmağı xahiş etdi. Oba yeni personajların hansı yaşda olacaqlarında tərəddüd etdi, onları L-in oğulları kimi göstərməyə qərar verdi. Oba Nia ilə Melloya "kiçik L-i daxil etməyi" istəyənə qədər Obata "əcaibliyi və panda gözlərini" qorumağa çalışdı. Obata daha sonra Nia ilə Mellonun L-ə çox oxşadığını düşündü. Nia ilə Mello ilə bağlı ilk xəbər yayıldıqda Obata onların birlikdə işləyəclərini düşünmüşdü. Buna görə də onları əkizlər kimi gözünün qabağına gətirdi, personaj dizaynlarını isə "əsas mübarizə" kimi təsvir etdi. Əvvəlcə, o, Mellonu "Niadan daha çox enerjili" kimi təsvir etməyə çalışdı. Amma dizayn mərhələsində personajların dizaynları dəyişdirildi: Mello Nianın dizaynına sahib oldu, Nia isə Mellonun. Obata dizaynlar üzərində işləyəndə onun redaktoru onlar üçün səhv adlar yazdı; Obatanın dizaynı təsdiq olunduqdan sonra adlandırmanın səhv olunduğunu göstərmək artıq gec idi. İlk başda, onun üçün Mello "daha sakit və zərif" idi, amma daha sonra bunun daha yaxşı olduğunu düşündü.
Oba ilk başda Mello ilə Nianın şəxsiyyətləri üzərində işləməmişdi. O, onların şəxsiyyətlərini onların başına gələn hadisələr vasitəsilə "aşkarlamaq" istəyirdi. O, Mellonu şokoladsevən kimi göstərməyə qərar verdi, çünki şokoladın "bütün şirniyyatları təmsil etdiyinə" və bu xüsusiyyətinin ABŞ-dakı hekayə ilə uyğun gələcəyinə inanırdı. Obata Mellonun geyimini dizayn edərkən çəkməyi sevdiyi ("parlaq" dəri) geyimlərə əsaslandı. Əvvəlcə Mellonun saçı köndələnə doğru kəsilmiş şəkildə idi, amma Obata hekayənin gedişində dağınıq saç stilinə üstünlük verdi. Obata Obanın Mellonun sifətinə çapıq əlavə etməsindən məmnun qalmışdı, çünki Mellonu daha "cool" çəkə biləcəyini düşünürdü. Oba Mellonun eskizlərinə çapıq əlavə etdi və bu xüsusiyyət ona "daha dərinlik" verdi. O, daha sonra Mellonun çapıqla daha gərgin və insani göründüyünü əlavə etdi. Mellonun çapığı ilə çəkilmiş şəklindən sonra Obata "nəhayət, doğrudan da, yaxşıdır" dedi. Obata bu faktı qeyd edir ki, Oba ilə Obata müntəzəm olaraq şəxsən görüşməmələri ən yaxşısı idi, çünki əgər Obata Mellonun yeni görünüşündən razı qaldığını bildirsəydi, Oba Mellonu öldürməyə bilərdi. Buna baxmayaraq, Oba da Mellonun qısa müddətdən sonra ölməsindən məyus olmuşdu.
Oba Mellonu Laytı sonda məğlub edəcək personaj hesab edirdi. Obaya görə Sidonun yox olmasından sonra yazıçı Mellonun rolu ilə əlləşmişdi. Obanın ağlında olan ideyaya görə Mello sonda Laytı məğlub etməli idi, amma hekayənin gedişində Mello Ölüm dəftəri haqqında çox məlumat əldə etdiyindən Oba hekayənin gərginliyini qoruyub saxlamaqdan ötrü Mellonu öldürməyə məcbur oldu. Nəticə, Oba "Death Note"un sonunda Melloya böyük rol vermədi və əvəzində Melloya Layta olan mənfi təsirini dolayı yolla verməyə məcbur etdi. Oba Melloya "çox sadə" ölüm verdi. O inanırdı ki, Mello "drammatik" şəkildə həlak olsa, bu, onun ölümünün arxasındakı həqiqəti də ortaya çıxarar.
Tənqidçilərin mövqeyi
thumbnail|Mello oyuncağı. Mello personajı əsasında ekşen-fiqurkalar və plüş kuklalar hazırlanmışdır. Bundan savayı, bir neçə anime və manqa nəşriyyatı Mello haqqında şərhlər bildirmişdir. Mello və Nianın təqdim edilməsinə istinadən Mania.com saytından Culi Rosato deyir: "Hər ikisinin əsas diqqət mərkəzi olmaları mövqe mübarizəsinə və kobud yerdəyişmələrə səbəb olur". Amma onlar animedə peyda olanda IGN-dan Tom Pepirium təndiqində qeyd edir ki, Mellonun nə etdiyi və Nianın hekayəsindən necə fərqləndiyi izah edilmir. Active Anime-nin əməkdaşı Holli Ellinqvud onların, doğrudan da, Laytın ən yeni və böyük düşmənləri olduqlarını qeyd etmişdir. Anime News Network-dan Brayana Lourens isə hər ikisinə "L-in müxtəlif hissələri" kimi yox, individuum münasibət göstərilsəydi, daha yaxşı personajlar olacaqlarını bildirmişdir. Pop Culture Shock-un əməkdaşı Erin Finneqan "Ölüm dəftəri 2: Son ad" filminin ünvanına Nia və Mellonun yoxluğuna görə xoş rəylər yollamışdır.
Anime News Network-dan Keysi Briensa Mellonun ranobedə hekayəni nəql edən kimi iştirakının altından xətt çəkir. IGN-dan A. E. Sparrou Mellonun təqdimatını alqışlamış, seriayaya ekşen gətirdiyinə görə onu "ekşen adamı" adlandırmışdır. Manga New Mellonu təxminedilməz olduğu qədər də maraqlı personaj olduğunu bildirmişdir və onu seriyaya gətirdiyi həyəcana görə tərifləmişdir. Bu səbəblə də onlar seriyaya yeni qan gətirən personajlardan biri olan Mellonun 10-cu cilddə yer almamasını tənqid etmişdirlər. Mellonun ölümündən sonra Pepirium yazırdı ki, Mello dahasına layiq idi.
Xanuk
Xanuk — İranın Kirman ostanının Zərənd şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 3,582 nəfər və 854 ailədən ibarət idi.
Tly
Tly — talış dilinin Beynəlxalq Standartlaşdırma Qurumu (ISO) tərəfindən yaradılmış kodu. ISO 639-3 kodudur.
Ferekid
Siroslu Ferekid ya da Ferekides (yun. Φερεκύδης, təxminən m. ö. 584 – 499) — qədim yunan düşünürü idi. Bəzi yazarlar onu Yeddi yunan müdriklərindən biri hesab edirdilər. O, finikiyalılardan elm öyrənmiş, sonra yunanların "yeddi müdriklərindən" biri olan Pittakın öyrəncisi olmuşdur. O, orfizmə çox yaxın idi. Ferekid "Beş kitab" (yun. Πεντέμυχος) adlanan əsərində öz teoqoniya və kosmologiyasını vermişdir. Onun əsərlərindən bəzi fraqmentləri günümüzə gəlib çatmışdır. Ferekid həm də Pifaqorun müəllimi olmuşdur.
"Beş kitab"da tanrıların və dünyanın yaranması təsəvvürləri Hesiodun "Teoqoniya"sından fərqlənir. Ferekid antik dünya təsəvvürlərini sadələşdirmək fikrinə düşmüşdür. Bunun üçün o, bir çox tanrıları bir-biri ilə eyniləşdirərək və adlarına yeni məzmun gətirərək onların sayını azaltmışdır. Bu da mifə əsaslanan yunan dünyagörüşünün böhrana uğramasının göstəricisi idi.
Hesioda görə hər şeyin başlanğıcında sularla eyniləşdirilən Qarışıqlıq (Xaos) durur. Feredid isə dünyanın başlanğıcını maddə ilə deyil, tanrılarla bağlayırdı. Belə ki, Zas (Zevs) – Xtonia (Qaia) – Kronos (zaman) üçlüyü əbədi olmuş, yaradılmamışdırlar. Burada Zevs həm də məhəbbət təcəssümü olan Erosla eyniləşdirilir. Onlar birlikdə vəhdət təşkil edən ilk tanrılardır. Bu üçlük hava, su və odu yaratmışdırlar. Sonra bu ünsürlərdən tanrılar, yarıtanrılar, demonlar və başqa mifoloji varlıqlar yaranmışdır. Qeyd edilən tanrılar, yarıtanrılar və demonlar ikinci dərəcəlidirlər. Bir zaman qara qüvvələr Zevsa qarşı üsyan etmiş, ancaq yenilərək tartarusa atılmışdırlar. Zevs isə Olimpdə baş tanrı olaraq möhkəmlənmişdir.
Ferekid həm də ruhun ölməzliyini, onun bir bədəndən başqasına köçməsini iddia edirdi.
Ağabala Ramazanov
Ağabala Ramazanov — Azərbaycan futbolçusu, Azərbaycan milli futbol komandasının və Səbail FK-nın hücümçusu.
Həyatı
Ağabala Ramazanov "Neftçi"də yetişib. 2012-ci ildə "Xəzər-Lənkəran" klubuna transfer olub. 2017-ci ildən etibarən "Qarabağ" klubuna keçidi baş tutmuşdur.
Hüms mühafəzəsi
Hüms mühafəzəsi — Suriyanın 14 mühafəzəsindən biri.
Coğrafiyası
Mühafəzənin ərazisi 42.223 km², inzibati mərkəzi Hüms şəhəridir.
Əhalisi
2008-ci ilin yanvarın 1-nə olan rəsmi məlumata əsasən mühafəzənin əhalisi 1.977 milyon nəfərdir.
Bulbophyllum falcibracteum
(Bulbophyllum falcibracteum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xorsənd
Xorsənd — İranın Kirman ostanının Şəhr Babək şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 7,847 nəfər və 1,663 ailədən ibarət idi.
Rid FK
Rid – Avstriyanın futbol klubu.
Erigeron chionophilus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Həzi Həsənli
Həsənli Həzi Aslan oğlu — azərbaycanlı şair, jurnalist.
Həyatı
Həzi Həsənli Borçalının Faxralı kəndində doğulub. "Kəhər at nalı neylər?..", "Düşüncənin yaşı", "Ömür körpüləri" və s. kitabları vardır. Bakı Dövlət Universitetini və İstanbul Universitetini bitirib. Böyük Britaniyanın "Britaniya evi"ndə ingilis dili üzrə təhsil alıb. Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər birliklərinin üzvü, ayrı-ayrı ədəbi və media mükafatlarının laureatıdır.
İdlib mühafəzəsi
İdlib mühafəzəsi — Suriyanın 14 mühafəzəsindən biri.
Coğrafiyası
Mühafəzənin ərazisi 6.097 km², inzibati mərkəzi İdlib şəhəridir.
Jan Düle
Yaradıcılığı
O bir neçə portreti və tarixi və başqa mövzulardakı lövhələri həkk etmişdi. Bu işlər onu dövrün ən yaxşı rəssamları ilə müqayisə etməyə imkan verirdi. O öz işlərində J.D. imzasını qoyurdu.
Müxtəlif müəlliflərdən sonra süjetlər
Rəssamın yaradıcılığının dəqiq hesabatı Deliqnierenin Catalogue raisonné de l'oeuvre gravé de Jean Daullé d' Abbeville (1872) kataloqunda saxlanılır.
İstinadlar
Mənbələr
Xanlar Səfərəliyev
Xanlar Həsən oğlu Səfərəliyev — Fəhlə hərəkatının üzvü, Hümmət təşkilatının fəalı. 1938–2008-ci illərdə indiki Göygöl rayonu onun şərəfinə Xanlar adlanmışdır.
Həyatı
Xanlar Səfərəliyev 1885-ci ildə Cəbrayıl qəzasının Qoçəhmədli kəndində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini Qarğabazar kənd məktəbində almışdı. 1900-cü ildə Bakı şəhərinə köçmüş, Bibiheybət neft mədənlərində, "Naftalan" zavodunda işləmişdi. Bakı proletariatının 1904-cü il dekabr tətilinin təşkilatçılarından olmuşdu. Birinci rus inqilabı dönəmində, (1905–1907-ci illərdə) RSDFP Bibiheybət rayon komitəsi və bolşevik "Hümmət" təşkilatının büro üzvü kimi fəhlələr arasında təşviqat və təşkilat işi aparmış, tətil hərakatına başçılıq etmiş, bolşevik qəzet və vərəqələrinin yayılmasında fəallıq göstərmişdi. 1907-ci ilin payızında "Naftalan şirkəti" fəhlələrinin tətilinə rəhbərlik etmişdi.
Xanlar Səfərəliyevin inqilabı fəaliyyəti neft sənayesi sahiblərini hiddətləndirmişdi. Abuzər bəy Aşurbəyov Dağıstandan qatil dəvət etmiş, Xanları öldürməyə görə böyük pul boyun olmuşdu. Şəmistan Xanları izləmiş, sevgilisi ilə görüşərkən arxadan vurmuşdu.
Xanların ölümü atası Həsən kişini sızlatmış, pəjmürdə etmişdi. Qoçu Əbdül Məmmədov dostu Qazıməmməd Ağasıyevi götürüb Dağıstana getmişdi. Şəmistanı toydan qayıdarkən yolda yaxalamışdılar. Şəmistan icazə alıb arvad-uşağını evə qoyub qayıtmışdı. Şəmistanla Qoçu Əbdül yüz metr ara qoyub üz-üzə dayanmışdılar. Püşkə görə ilk atəşi Qoçu Əbdül atmalıymış. Əbdül Məmmədov dayandığı məsafədən Şəmistanı alnın ortasından vurmuşdu. Şəmistanın qanlı köynəyini görən Həsən kişi kəndlisi Qoçu Əbdülün alnından öpüb demişdi ki, daha elə bilirəm Xanlar ölməyib.
Xəmsə (oyun)
Xəmsə — 2007-ci ildə Nə? Harada? Nə zaman? oyunu üzrə Azərbaycan çempionu Faiq Hüseynov tərəfindən yaradılmış beynəlxalq statuslu milli intellektual komanda oyunu.
Oyunun tarixi
Oyun ilk dəfə 2007-ci il 2 fevral tarixində geniş auditoriyaya təqdim olunmuşdur. 2007-ci ilin yayından 2018-ci il avqustun 17-dək televeriliş şəklində ilk dəfə İctimai Televiziyada yayımlanıb. Verilişin aparıcısı kanalın idman oyunları şərhçisi Tural Dadaşovdur.
2014-cü ilin sonuna müxtəlif yaş qrupları — məktəblilər, tələbələr, böyüklər arasında ölkə çempionatları mütəmadi keçirilir. 2011-ci ilin iyulundan etibarən "Xəmsə" oyunu Gürcüstanın Batumi şəhərində hər il mütəmadi keçirilən İntellektual oyunlar üzrə Cənubi Qafqaz çempionatının, 2012-ci ildən isə həmin çempionatın yeni formatı olan Qara dəniz açıq çempionatının yarış proqramına daxil edilmişdir. 2011-ci ilin sentyabrında oyun Ukraynanın Odessa şəhərində keçirilən Nə? Harada? Nə zaman? oyunu üzrə Dünya çempionatında da nümayiş olunmuşdur.
2018-ci il noyabrın 6-dan etibarən televeriliş şəklində ikinci dəfə Azərbaycan Televiziyasında yayımlanıb.
Bulbophyllum falciferum
(Bulbophyllum falciferum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Oqami
Oqami ( — Miyako qrupuna Sakişima adalarına Ryukyu adalarına daxil olan kiçik ada. İnzibati cəhətdən Yaponiyanın Miyako dairəsi, Miyako qəzası və Okinava prefekturası ərazisinə daxildir.
Coğrafiyası
thumb|left|200px|Oqami adası Adanın sahəsi 0,24 km² təşkil edir. Miyakocima adasından şimal-şərqdə yerləşir. Adanın relyefi dayalıqdır. Ən hündür nöqtəsi 75 metr təşkil edir. Adanın əhalisi cəmi 50 nəfər təşkil edir. Əhali əsasən elədə böyük olmayan Oqami qəsəbəsində yerləşmişlər.
Oyunçuların sayı (futbol)
thumbnail|right Üçüncü futbol qaydaları meydanda oyunçuların sayını və oyunçuların dəyişdirilmə üsülünü müəyyən edir.
Oyunçuların sayı
Futbolda iki komanda bir biri ilə qarşılaşır və hər biri, qapıçıda daxil olmaqla, 11 oyunçulardan ibarətdir. Hər komandada ən azı 7 oyunçu olmalıdır, əks halda oyun başlaya bilməz. Ehtiyat oyunçuların sayı isə, yarışın reqlamenti müəyyənləşdirir, amma üç-yeddi civarında olmalıdır.
Əvəzləmələrin maksimum sayı
Hər bir halda ehtiyat oyunçuların adları oyun öncəsi müəyyən edilməlidir. Əgər oyunçu hakimə verilən siyahıda yoxdursa, o, oyunda iştirak edə bilməz.
Qapıçının əvəz edilməsi
Hər bir oyunçu,oyun durduqda, qapıçı mövqəyəsinə əvəz oluna bilər. Əgər sahə oyunçusu qapıçı ilə dəyişdirilibsə, bu ümümi əvəzləmə sayına təsir göstərmir. Qapıçı və sahə oyunçu əvəzləmələri qeyri-məhdud sayda etmək olar.
Qayda pozuntuları və cəzalar
Əgər ehtiyat oyunçu meydana icazəssiz giribsə, oyun dəyanır, ehtiyat oyunçu sarı kartla cəzalanır və meydanı tərk etmək göstərişini alır. Oyun qarşı komandanın, oyun dəyanmasından öncə topun olduğu yerdən, sərbəst zərbəsi ilə yenidən davam edir.
İcazəsiz qapıçı dəyişilməsində isə oyun davam edir və onun növbəti dəyanacağında hər iki oyunçuya sarı kart göstərilir.
Əsas heyətin və ehtiyatın qovulmuş oyunçuları
Əgər oyunçu oyunun baçlmasından öncə qovuldusa, onda onu ehtiyat olan oyunçuların biri ilə əvəz etmək olar, əvəzetmə limiti bu zaman qalır. Amma əgər oyunçu oyun gedişində qırmız vərəqə alırsa, onda komanda azlıqda oyunu davam etdirməlidir.