cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əjdər İsmayılov
Həyatı
Əjdər İsmayılov 23 aprel 1938-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Çomaxtur kəndində anadan olmuşdur. 1961-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir. 1963–1965-ci illərdə Azərbaycan Teatr İnstitutunun rejisorluq fakültəsində oxumuş, rejisor Mehdi Məmmədovun və aktyor Rza Təhmasibin tələbəsi olmuşdur.
Ziyayi-Qafqaziyyə
Qəzetin nəşrə başlaması
Azərbaycan mətbuatı tarixində ilk şəxsi mətbəə olan "Ziya" Tiflisdə Zailov soyadlı şəxsin mülkündə yerləşirdi. Mətbəə bir qədər sonra, 1879-cu ilin iyun ayının 21-dən Voronsov küçəsindəki 35 saylı evə — Ağa Ələsgər Məşədi İsmayıl oğlunun evinə köçürüldü. Bir müddət sonra Səid Ünsizadə mülk alır və mətbəəni daimi olaraq öz evinə köçürür.
Əjdər İsmayılov
Həyatı
1961–1977-ci illərdə Çomaxtur kəndində müəllim, məktəb direktoru, daxili işlər nazirliyinin, "Şərq qapısı" qəzetinin əməkdaşı, 1977–1994-cü illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin ədəbiyyat kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent və professor olmuşdur.
Ziyayi-Qafqaziyyə
Qəzetin adının dəyişdirilməsi
Azərbaycan dilini bilən mütəxəssislərin, mətbəə işçilərinin olmaması "Ziya"nın nəşrini çətinləşdirirdi. 6 aylıq mətbəə hazırlığı ilə əlaqədar olaraq bir neçə ay "Ziya" oxucuların görüşünə gəlməyib. "Ziya" 6 aydan sonra "Ziyayi-Qafqaziyyə" adı ilə — təzə qiyafədə meydana çıxıb. 9 dekabr 1880-ci ildə "Ziyayi-Qafqaziyyə"nin birinci nömrəsi çıxır. İkinci nömrə 13 günlük fasilədən sonra — dekabrın 22-də nəşr olunur. "Ziyayi-Qafqaziyyə" adı altında qəzetin cəmi 107 sayı işıq üzü gördü. "Ziya"nın başlığının dəyişdirilməsi yeni və fərqli məna güdməmiş, yalnız texniki məqsəd daşımışdır. Səid Ünsizadə bu məsələyə aydınlıq gətirərək "Ziyayi-Qafqaziyyə"nin birinci nömrəsində bu barədə yazmışdı:
Əjdər İsmayılov
Həyatı
Əjdər İsmayılov 13 mart 2022-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Ziyayi-Qafqaziyyə
Qəzetin adının dəyişdirilməsi
Litoqrafiyamız üçün təzə gətirdiyimiz həkkak və nəqqaş ustalarımız "Ziya"dan ötrü nəqş və nikar eylədikləri "Ziyayi-Qafqaziyyə" sərlövhəsini rədd eləməyi rəva görmədiyimizdən, beş aydan bəri qiyami-ətalətlə məsdur qalan "Ziya" qəzetimizi məzkur sərlövhə altında nəşr etməyə meyl olundu.
Əjdər İsmayılov
Ailəsi
Məşədi Mahmud İsmayıloğlunun nəvəsi, istiqlalçı, partizan, "Qırmızı tabor"un komandirlərindən olan Tağı İsmayılovun oğludur.
Ziyayi-Qafqaziyyə
Qəzetin adının dəyişdirilməsi
Səid Ünsizadə "beş aydan bəri qiyami ətalətlə məsdər qalan" dedikdə heç də "Ziya"nın senzura tərəfindən bağlanmasını işarə etmirdi. Bəhs edilən məsələ Səid əfəndinin 1880-ci ilin ortalarında yeni çap maşını alması ilə bağlı idi. Belə ki, yeni maşının alınması, quraşdırılması və işə salınması bir neçə ay çəkmişdi ki, Səid əfəndi "beş ay" dedikdə bunu nəzərdə tuturdu. Yeni mətbəənin quraşdırılması müddətində qəzetin nəşri redaktor tərəfindən müvəqqəti olaraq dayandırılmışdı.
Əjdər İsmayılov
Ailəsi
Pedaqoq, hidro meliorator Həsən İsmayılovun qardaşı, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru, iqtisadçı, hüquqşunas Cavid İsmayılovun atasıdır.
Ziyayi-Qafqaziyyə
Qəzetin adının dəyişdirilməsi
Səid Ünsizadə Bakı əyalətinə qazı təyin edildiyi səbəbindən 1883-cü ilin yanvarın 22-də Tiflisi tərk edərək Şamaxıya qayıtdı. Naşir Şamaxıya köçdükdən sonra "Ziyayi-Qafqaziyyə" bir müddət Tiflisdə çap olundu. Bu işi onun oğlu Ağa əfəndinin həyata keçirilməsi barəsində də məlumatlar var. Həmçinin bu işdə Ağa əfəndiyə Ünsizadələrin yaxın qohumları İsmayıl bəy və Əbdürrəhim ağa köməklik göstərmişlər. 1883-cü ildə "Ziyayi-Qafqaziyyə" mətbəəsi və qəzet redaksiyası Şamaxıya köçürüldü, qəzetin "Şamaxı dövrü" başlandı. Ümumiyyətlə, qəzetin 183 nömrəsi çıxmışdır.
Əjdər İsmayılov
Elmi fəaliyyəti
1969-cu ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun dissertantı olmuşdur. Akademiyanın vitse-prezidenti akademik Məmməd Arif Dadaşzadənin rəhbərliyi altında "Hüseyn Cavidin tarixi dramları" ("Peyğəmbər", "Topal Teymur", "Səyavuş", "Xəyyam") mövzusunda namizədlik dissertasiyasını 1974-cü ildə müdafiə etmişdir.
Ziyayi-Qafqaziyyə
Qəzetin fəaliyyətinin dayandırılması
Axırıncı 11 nömrə Şamaxıda buraxılmışdır və bununla da "Ziyayi-Qafqaziyyə" qəzeti bağlanır. Qafqaz Senzura Komitəsinin 1885-ci il hesabatında nəşri dayandırılmış qəzetlərdən bəhs edilərkən "Ziyayi-Qafqaziyyə"nin sonuncu nömrəsinin 1884-cü il iyun ayında çıxdığı yazılır. Qəzetin fəaliyyətinin dayandırılması səbəbi Bakı qubernatoruna göndərilən məktubda bəlli olur. Məktubda qeyd olunur ki, qəzetin çapı redaktor-naşirin maddi vəsaitinin olmaması səbəbindən dayandırılır. Səid Ünsizadənin özü də maddi vəziyyətinin ağırlığından dönə-dönə "Ziyayi-Qafqaziyyə"də bəhs etmişdi.
Əjdər İsmayılov
Elmi fəaliyyəti
1982-ci ildə Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Elmi Şurasında təsdiq edilmiş "Hüseyn Cavid yaradıcılığı və dünya ədəbiyyatında demonizm ənənəsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası ətrafında araşdırmalara başlamışdır. Burada ədəbiyyatşünaslığımızda Azərbaycan romantizminin yaranmasını 1905–1917-ci il hadisələri ilə bağlayan fikir sahiblərinin əksinə olaraq, Hüseyn Cavid romantizminin mənşəyinin Zarvan ("Avesta") fəlsəfəsindən başlandığını, sənətin fəlsəfi-estetik dəyərləri baxımından Türk "Tənzimat ədəbiyyatı" başda olmaqla, mütəfəkkir şairin dünya ədəbiyyatının korifeylərinin sənət yoluna bağlılığı demonizm kontekstində araşdırılıb. Kitabda dünya romantizmində demonizm ənənələrinin H.Cavid irsində davamı və inkişafı məsələləri araşdırılmışdır. Əjdər İsmayılov H.Cavid yaradıcılığının ideya-fəlsəfi, bədii-mifoloji köklərini açıb göstərmiş, sənətkarın aləmindəki milli və ümümbəşəri cəhətləri tədqiq etmişdir.
Ziyayi-Qafqaziyyə
Qəzetin fəaliyyətinin dayandırılması
Qəzetin bağlanmasından bir neçə il keçdikdən sonra Səid Ünsizadə "Ziyayi-Qafqaziyyə"ni bərpa etməyə çalışmış, 1900-cu ildə bu istəklə Bakı qubernatoruna ərizə vermişdi. Lakin Bakı qubernatoru Səid əfəndinin xahişini rəsmi cavabla rədd edib.
Əjdər İsmayılov
Elmi fəaliyyəti
H.Cavidi dünya ədəbiyyatının nəhəngləri ilə eyni sırada görməyən, o biri tərfdən demonologiya fəlsəfəsini dərk etməkdə çətinlik çəkən məşhur alimlərimizə cavab olaraq, 1988-ci idə Moskvadan və Gürcüstandan dəvət edilmiş dünya ədəbiyyatı üzrə məşhur beş mütəxəssis alimin Müdafiə Şurasında etdikləri müsbət çıxışları və xüsusən moskvalı rəsmi opponent professor A.L.Şteynin: "Biz romantizm ədəbiyyatı mütəxəssisləri bu dissertasiyayadək dünya romantizminin XIX əsrdə sona yetdiyi fikirindəydik, sən demə XX əsrdə Hüseyn Cavid kimi sənət nəhəngi varmış" — dediyi sözlər keçmiş Sovetlər Birliyində ədəbiyyatşünaslıqda və fəlsəfədə ilk dəfə demonizm problemindən, onun fəlsəfi-estetik və siyası dəyərlərindən danışan dissertasiyanın qabağını xudpəsəntcəsinə kəsməyə çalışan bizim məşhurlara tutarlı cavab oldu.
Ziyayi-Qafqaziyyə
Redaktorun dini görüşü
Dini dünyagörüşünə malik olan və qəzetin ideya istiqamətində islamçılığı başlıca qayə kimi götürən Hacı Səid əfəndi dövrünün ziyalıları, tanınmış xadimləri tərəfindən birmənalı şəkildə müsbət mənada qəbul olunmurdu.
Əjdər İsmayılov
Pedaqoji fəaliyyəti
thumbnail|left|Əjdər İsmayılov
Ziyayi-Qafqaziyyə
Redaktorun dini görüşü
Hacı Səid Əfəndinin işi təkcə senzorlarla deyil, özünün də mənsub olduğu ruhani zümrəsinin təhdid və təzyiqlərini dəf etmək idi. 1879-cu ilin zilhiccə ayının 10-da Tiflisdə Qurban bayramı münasibətilə keçirilən mərasim barədə "Qurban bayramı" başlıqlı məqalə dərc edən "Ziya"nın ruhanilərlə uzun bir çəkişməsi başlayır. Mərasimdə xütbə oxuyan Əhməd əfəndi barəsində məqalədə əksini tapmış "pis, xoşagəlməz səsə malik olub, özünü "xoş avaz sayan" ifadəsi kəskin etiraz doğurur. Ən böyük təşvişə düşən, məqalə barəsində etiraz edən isə şübhəsiz ki, Əhməd əfəndi və onun baş üzvü olduğu müfti idarəsi idi. Özünü təhqir olunmuş hesab edən Əhməd əfəndi müfti Hüseyn əfəndi Qayıbova şikayət etməklə kifayətlənməmiş, Qafqaz canişinliyinin ruhani idarələri üzrə nəzarətçisi knyaz Çordcadzeyə də ərizə verib, tədbir görülməsini xahiş etmişdi. Əhməd əfəndi "Qurban bayramı" məqaləsini rus dilinə çevirib şikayət ərizəsinə əlavə etmişdir. Təhqir olunduğunu iddia edən Əhməd əfəndi özünün sonrakı danoslarında qeyd etdiyi kimi ruhani idarələri üzrə nəzarətçi onun şikayətinə laqeyd yanaşmış, Səid Ünsizadə cəzasız buraxılmışdı.
Əjdər İsmayılov
Pedaqoji fəaliyyəti
1961-ci ildə ADU-nu bitirib, anadan olduğu dogma kəndində, Çomaxtur kənd səkkizillik məktəbində pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır.
Ziyayi-Qafqaziyyə
Redaktorun dini görüşü
Azərbaycanın sovetləşməsi dönəmində mətbuat və ədəbiyyat tariximizin araşdırıcıları ideoloji nöqteyi-nəzərdən yanaşaraq "Ziya" ("Ziyayi-Qafqaziyyə") qəzetlərinin ideya-siyasi istiqamətlərini obyektiv şəkildə təhlil etməyərək, bu mətbu orqanı yalnız islam ideologiyasını və xurafatı təbliğ etdiyini iddia edirdilər. Hətta qəzetin ciddi senzuraya məruz qalmadığını "qara xidmətlə" bağlayırdılar. Son araşdırmalar nəticəsində əldə olunan faktlar bu deyilənlərin tam əksini ortaya qoyur. "Ziya" ("Ziyayi-Qafqaziyyə") qəzetinin çox ağır şəraitdə, ciddi senzor basqıları ilə nəşr olunduğu faktlarla aydınlaşır. Qafqaz Senzura Komitəsinin "Şərq və yerli dillər" üzrə baş senzoru V.Bezabrazov "Ziya"nın yaradıcılıq mühitinə ciddi mənfi təsir göstərmiş, Azərbaycan dilində mətbuatın və nəşriyyat işinin "dövrü çatmadığını" iddia etmiş, Səid Ünsizadə kimi ziyalıların əməyini "izafi iş" adlandırmışdı.
Əjdər İsmayılov
Pedaqoji fəaliyyəti
1977-ci ildə Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsi tərəfindən Yusif Məmmədəliyev adına Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutuna dəvət edilmiş, Ədəbiyyat kafedrasında müəllim, baş müəllim, dosent və professor olmuşdur (1994-cü ilə qədər).
İctimai-siyasi fəaliyyəti
300px|thumbnail|right|YAP-ın yaradıcıları olan 91-lərdən bir qrupu 1990-cı ilin noyabr ayında təsis etdikləri "Şərur döyüşür" hərbi-cəbhə qəzetinin ilk sayı Şərur rayonu mətbəəsində onun Kremlin işğalçı siyasətini ifşa edən "İmperiya qoşunları Naxçıvan sərhədlərində" adlı məqaləsi ilə buraxılmışdı.
1990-cı ilin dekabr ayında Bakı-İrəvan dəmir yolu ilə gələn yük qatarlarının İrəvana tərəf keçməsinin guya "təhlükəsizliyini" təmin etmək, əslində Naxçıvan Vilayətini ermənilərə təhfil vermək üçün Şərur stansiyasını hərbləşdirmək bəhanəsilə faciəli planı həyata keçirməyə çalışan general Surkov Afiyəddin Cəlilova bildirmişdi ki, komandası altında olan qoşunun bir hissəsini Sədərək qəsəbəsinin girəcəyində, bir hissəsini Qıvraq kəndində rus polkunun ərazisində, o biri hissəsini Naxçıvanın çıxacağında yerləşdirdikdən sonra yolu Mehri stansiyasından bağlamış ermənilərlə danışığa gedəcək. Bir dəstə ziyalını dinləyəndən sonra rus generalının öz dili ilə dedyi planı ifşa edən Əjdər İsmayılovun qəti etirazından nəticəyə gələn Afiyəddin Cəlilov Surkovun ordusunu Muxtar Respublikanın ərazisindən çıxarmışdı.
1992-ci ilin 21 aprelində Azərbaycan Respublikasına prezident seçkisi qarşısında Şərur əhalisinin toplantısını təşkil etmiş, Heydər Əliyevin prezidentliyə namizədliyini irəli sürdmüşdü. Bu toplantı müdrik siyasət rəhbərinin Azərbaycanı müstəqilliyə aparacaq mübarizə yolunun başlanğıcı idi. Toplantının çıxardığı qərarı 22 aprel 1992-ci ildə Bakı şəhərində yerləşən döyüşən Naxçıvana hər cür köməklik göstərən "Əlincə" cəmiyyətinə çatdırmışdı.
Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasına prezident namizədliyini irəli sürmüş Şərur əhalisinin toplantısında "yaş həddi" ilə əlaqədar çıxarılmış qərarı müdafiə etmək üçün keçmiş Ali Sovetinin binası qarşısında 1992-ci ilin 24 aprelində tarixi mitinq keçrilmişdi. Mitinqin tşkilatçılarından olan Əjdər İsmayılov ilk çıxışında iki məlum qüvvətli qonşu dövlət tərəfindən Azərbaycanı parçalayıb, ermənilərə Kür çayında hüdudlanan, oradan "Port İliç" deyilən ərazidən dənizə çıxan böyük coğrafiyanı, oradan başlayaraq Abşeron yarımadası və ölkəmizin şimal torpaqları onunla həmsərhəd olan qonşu dövlətin, Talış bölgəsi başqa bir qonşu ölkənin ərazisinə daxil edilməsi planlaşdırıldığı bir zamanda Abşeron bağlarında gizlədilən Viktor Polyaniçkonun Bakıda 20 Yanvar qırğınını təkrar etməyə hazırlaşan Pirmokov rus kəşfiyyatına başçılıq etdiyini mitinq iştirqkçılarına çatdırmış, xalqı ayıqlığa, qarşıdan gələcək fəlakətlərdən xilas üçün Heydər Əliyevin ətrafında birləşməyə çağırmışdı.
1992-ci ilin avqust ayında bu məqsədlə o, Şərur rayonunda ziyalılardan ibarət "Heydər Əliyev tərəfdarları" təşəbbüs qrupunu yaratmış, rayon ərazisini dairələrə ayırmış və bir neçə ayda otuz iki mindən artıq tərəfdarı siyahıya aldırmışdı. Şərurluların bu fəaliyyəti 1992-ci il 21 noyabr tarixində YAP-ın Naxçıvan şəhərində keçirilən təsis konfransının tarixi əsasını qoymuş oldu.
1992-ci ilin 24 oktyabr ayında Naxçıvan şəhərinin, Culfa və Ordubad rayonlarının Xalq Cəbhələrinin fəalları başda olmaqla, onların fikir tərəfdarları Heydər Əliyevi hakimiyyətdən salmaq və onu ələ keçirmək məqsədilə istirahət günündən istifadə edərək gözlənilmədən Naxçıvan Radio və Televiziya Verlişləri Komitəsinin və Naxçıvan Daxili İşlər Nazirliyinin binalarını ələ keçrilsə də, əhalinin köməyi ilə hər iki bina tez bir zamanda təhlükəli hadisə baş vermədən, cəbhəçilərdən təmizlənmişdi.
1992-ci ilin 28 oktyabr tarixində Naxçıvan Muxtar Respublikası ictimaiyyəti nümayəndələrinin Ali Məclisin binasında keçirilən toplantısında fəlakətlə üz-üzə dayanmış Vətənin xilasına gəlmiş Heydər Əliyevin ətrafında sıx birləşməyə çağıran Əjdər İsmayılov sonda demişdi: "Moskvada olarkən Heydər Əliyev qəlbinin sağlamlığını xalqına qurban verdi. O, rus qoşunlarını Naxçıvandan hadisəsiz, gül-çiçəklə yola saldı. Mənim qəti tələbim budur ki, Heydər Əliyevə qarşı yönəldilmiş təxribatlara son qoyulsun." Heydər Əliyevin göstərişi ilə Əjdər İsmayılov yazdığı bəyanatı toplantı iştirakçılarına özü çatdırmışdı.
1992-ci ilin 9 dekabr tarixində Əjdər İsmayılov "Yeni Azərbaycan Partiyası"nın ümumxalq mahiyyətini aşkarlayan "Səs" qəzetində "Partiyamızın lideri xalqdı" bəyanatı ilə çıxış etmişdi.
1992-ci ilni 12 dekabr tarixində Əjdər İsmayılov Naxçıvan şəhərində "Heydər Əliyev tərəfdarları" təşəbbüs qrupunu yaratmışdı. 1992-ci ilin dekabr ayınıda Əjdər İsmayılov Heydər Əliyevi fiziki cəhətdən məhv etmək məqsədilə "Xalq Cəbhəsi"nin Naxçıvan şəhər, Ordubad və Culfa rayon şöbələrinin bir sıra fəallarının dəvəti ilə Türkiyədən gəlmiş üç nəfərin, daha sonra bir nəfərin (Milli Məclisin yaxınlığında Heydər Əliyevi qətlə yetirmək istəyən terroristdən söhbət gedir) törədəcəyi qəddar əməlin əməliyyat yolu ilə qarşısını almışdı.
1992-ci ilin 15 dekabrında mərhum Elçibəyin hakimiyyətini öz çirkin əməllər ilə fəlakətə sürükləyən onun ətrafında zor sahibi olan qara güruh qüvvələrin göstərişi ilə Naxçıvan Sərhəd Qoşunları gecənin bir vaxtı şəhərə çıxıb, çevriliş etməli, hakimiyyəti "Xalq Cəbhəsi"nin fəalları ələ keçirməli idilər. Heydər Əliyevin göstərişi ilə ordu qərargahına Əjdər İsmayılov gedərək, həmin günün axşamı saat 23-dən dekabrın 16-na keçən gecədə saat 3-dək komandirlərə 1918–1920-ci illərdə ingilislərin köməyilə ermənilərin Naxçıvan əhalisini qətl və qarət edərək Arazın o tayına qovaladıqları onlrın da atalarından və babalarından eşitdikləri faciəli tariximizi faktlarla xatırladaraq demişdir ki, düşmənin planı ilə törətmək istədiyiniz əməl erməni banditlərinin adıyla ruslar Vilayətimizi "Xocalı"ya çevirəcəklər və tarixi təkrar edəcəklər. Saatlarla çəkən gərgin mübahisə inama çevrildi, Bakıdan gələn şeytan fitvasına komandirlər ayıldı.
1993-cü ilin 27 yanvarında Heydər Əliyevin iştirakı ilə keçirilən YAP-n Şərur təşkilatının təsis konfransında Əjdər İsmayılov çıxışının bir yerində demişdi: "Qurcağımız dövlətin heç bir strukturunda işə getməyəcəyimə and içirəm. Ancak Vətənimizi hədələyən fəlakətlərdən qorumq üçün Allahın yolladığı bu müdrik xilaskarı biz həyatımız bahasına olsa da, qorumalıyıq."
Əjdər İsmayılov 1993-cü il 7 fevral tarixində Culfa rayonunun Bənnanyar kəndindən gəlmiş 45 nəfərin xahişini Heydər Əliyevə çatdırdıqdan sonra demişdi ki, məsləhətsə gələn nümayəndələri qəbul etsin və onların iştirakı ilə rayon adından "Heydər Əliyev tərəfdarları" təşəbbüs qurupu yaradılsın. Çünki Culfa "Xalq Cəbhəsi" qəti imkan verməzdi ki, YAP-çılar şəhərə getsinlər və orada təşəbbüs qurupu yaratsınlar. Heydər Əliyev Ali Məclisin qanı donduran soyuq otaqlarının birində gələn nümayəndələri qəbul etmiş və onları saatlarla bir-bir dinləmişdi. Bundan sonra YAP-ın yaradılacaq Çulfa rayon təşkilatının "Heydər Əliyev tərəfdarları" təşəbbüs qrupu yaradılmışdı.
1994-cü il 4 oktyabr tarixində Bakı şəhərində çevriliş etməyə cəhd göstərən məlum qüvvələrin qanlı əməllərininin qarşısını almaq üçün prezident aparatında lazımi tədbirlərə hazırlıq görüldüyü zaman hadisələrin önlənməsində şəxsən Əjdər İsmayılovun, habelə 24 aprel 1992-ci ildə Ali Sovetin binası qarşısında keçirilən Heydər Əliyevin "yaş senzi" mitinqlərindən başlayaraq, onun ətrafımda kifayət sayda birləşən "Heydərçilər"in müstəsna xidmətləri olmuşdu.
1994-cü il 5 oktyabr tarixində Heydər Əliyevin göstərişi ilə Azadlıq meydanında yüz minlərlə əhalinin iştitak etdiyi dövlət çevrilişinə həsr edilmiş mitinqin təşkilatçılarından biri Əjdər İsmayılov olmuşdu.
Neoseiulus paraibensis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Artemisia multiflora
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia multiflora Artemisia multiflora
Proqramlaşdırma dili
thumb|C proqramlaşdırma dilində yazılmış bir proqramın mənbə kodu. Proqramlaşdırma dilləri və ya alqoritmik dil – proqram modullarından ibarət olub, məsələnin həll mərhələsinə hazırlığını təmin edir. Proqramlaşdırma dili kompüterin alqoritmi qəbul etməsi üçün istifadə edilir.
Proqramlaşdırma dilləri adi dillərdən "sözlərin" (ancaq translyatorun başa düşdüyü) sayına və əmrlərin ciddi yazılış qaydasına görə fərqlənir. EHM-də proqram yazmaq üçün istifadə olunan formallaşmış dillərə proqramlaşdırma dilləri deyilir. Proqramlaşdırma dili süni dil olub, təbii dillərdən məhdud sayda sözlərin olması ilə fərqlənirlər. Bu dillərlə hazır proqramlar deyil, yalnız proqramın mətni yaradılır. Proqram dilini kompüterin başa düşdüyü maşın dilinə çevirmək üçün translyatorlardan (translator – tərcüməçi) və kompilyatorlardan (compiler – tərtibatçı) istifadə edilir. Hər bir proqramlaşdırma dilinin öz translyatoru (kompilyatoru) olur. Məsələ həll edərkən əvvəlcə yerinə yetiriləcək əməliyyatların alqoritmi tərtib edilir, daha sonra bu əməliyyatlar hər-hansı alqoritm (proqramlaşdırma) dilində əmrlər şəklində yazılır. Tərtib olunmuş proqram xüsusi əlavələr (translyator proqramlar) vasitəsilə yerinə yetirilir və ya maşın koduna çevrilir.
İstənilən proqramlaşdırma dilinin əsas elementləri bunlardır: dilin əlifbası, sintaksisi və semantikası.
Beləliklə, hər hansı verilənlərin emalı prosesini birbaşa həyata keçirməyə imkan verən proqramlar, dili təyin edən sintaksis qaydalara uyğun olaraq əlifbadakı simvolların birləşməsi nəticəsində və semantika qaydalarını nəzərə almaqla işlənib hazırlanır.
Translyator və kompilyatorlar
Proqramlaşdırma dili vasitəsilə hazır proqram yox, ancaq qurulmuş alqoritmi təsvir edən mətn yaradılır. Proqramçınınn başa düşdüyü dildə olan bu proqram maşının başa düşdüyü dilə çevrilməlidir. Bunun üçün kompüterdə translyatorlar və kompilyatorlar olur.
Proqram ancaq onların translyatorları olan halda icra oluna bilərlər. Translyatordan fərqli olaraq kompilyatorlar exe-faylların yaradılması üçün istifadə olunur ki, onlar da sərbəst icra oluna bilərlər (yəni, proqpamin yazildiğı mühitdən (sistemdən) asılı olmadan). Proqramlaşdırma dillərinin səviyyələri. Müxtəlif tip prosessorlar müxtəlif tip əmrlər sisteminə malikdir. Əgər proqramlaşdırma dili konkret prosessor tipinə yönəlibsə və onun xüsusiyyətlərini nəzərə alırsa, onda ona aşağı səviyyəli proqramlaşdırma dili deyirlər. Assembler aşağı səviyyəli proqramlaşdırma dilidir. Çünki o, bir əmri mnemonika adlanan simvol işarəmələrinin köməyilə ədədlər şəklində yox, maşın kodları şəklində verir. Assemblerin köməyilə çox səmərəli və kompakt proqramlar yaratmaq mümkündür. Assemblerdən adətən, sistem əlavələrin, drayver-proqramların, kompüterin aparat resurslarına müraciət edən proqram modullarının hazırlanması üçün istifadə olunur. Aşağı səviyyəli proqramlaşdırma dillərindən, adətən yüksək səviyyəli peşəkar proqramçılar istifadə edir. Bu dillərdə tutulan proqramlar yaddaşda az yer tutmaqla yanaşı, daha sürətlə icra olunurlar. Yüksək səviyyəli proqramlaşdırma dilləri isə adi dilə daha yaxın və insan üçün daha aydın başa düşüləndir. Çox yayılmış, bəzi proqramlaşdırma dilləri haqqında məlumat verək
Proqramlaşdırma dilləri iki hissəyə bölünür:
Aşağı səviyyəli proqramlaşdırma dillərində hər operatora bir maşın əmri uyğun gəlir. Bu dildə yazılan proqram az yer tutur və tez yerinə yetirilir. Aşağı səviyyəli dillərdən sistem proqramçılar istifadə edir. Yuxarı səviyyəli proqramlaşdırma dillərində hər operator bir neçə maşın əmri ilə əvəz edilə bilər, bu isə yaddaşda çox yer tutur. Yüksək səviyyəli dillərdən isə tətbiqi proqramçılar istifadə edir.
Şahid dağ
Bir zamanlar yüksək olan ölkənin dağılmayıb təcrid olunmuş stolvari şəkildə qalan hissəsidir .Onlar zaman keçdikcə dağılır və düzənliklər əmələ gəlir.
20 (ədəd)
İyirmi / Yirmi — say sistemində Sayaqlardan biridir. On doqquzdan sonra, iyirmi birdən Qabaq gəlir.
Sədiyar Rəhimov
Rəhimov Sədiyar Soltan oğlu —
Həyatı
Sədiyar Rəhimov 25 mart 1958-ci ildə İsmayıllı rayonu, Qalacıq kəndində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Qalacıq kənd orta məktəbinin 8-ci sinifini qurtarıb, Bakı şəhərində 1saylı fizika-riyaziyyat təmayüllü orta məktəbinə daxil olmuşdur. 1974-cü ildə həmin məktəbi bitirərək Azərbaycan Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsinə daxil olmuşdur. 1977-1979-cu illərdə ordu sıralarında xidmət etmişdir. 1975-ci ildən AMEA-nın Fizika İnstitutunda işləyir. 1982-ci ildə BDU-nin Fizika fakultəsini bitirmiş, 1985-ci ildə Fizika İnstitutunun qiyabi aspiranturasına daxil olmuş və 1988-ci ildə oranı bitirmişdir. 1990-cı ildə “Ag-Sb-Te sistemində kinetik hadisələr” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, 2010-cu ildə isə “Yuxarıtemperaturlu ifratkeçirici Y-Ba-Cu-O, Bi-Sr-Ca-Cu-O sistemlərində elektrik yüklərinin və istiliyin daşınması hadisələri” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1993-2003-cü illərdə böyük elmi işçi, 2003-cü ildən isə aparıcı elmi işçi, 2016-cı ildən laboratoriya rəhbəri və Fizika İnstitutunun İnnovasiya sektorunun rəhbəri vəzifəsində çalışır.
Əsas elmi nəticələri
Ag-Sb-Te sistemində kinetik hadisələr tədqiq edilmiş və alınan nəticələr ilk dəfə olaraq ikifazalı mühüt nəzəriyyəsi əsasında izah edilmişdir. 5000C temperaturunda kəskin soyudulmuş AgSbTe2 və Ag19Sb29Te52 tərkiblərinin yüksək həssas termoelektrik materialı kimı istifadə edilməsi tövsiyə edilmişdir. İlk dəfə olaraq Bi2Sr2CaCu2O8+x yuxarı temperaturlu ifratkeçiricidə istilikkeçirmənin maqnit sahəsində artması müşahidə edilmişdir. Maqnit sahəsinin yuxarı kritik sahələrini təyin edən, termoe.h.q. maqnit sahəsindən asılılığina əsaslanan ektrapolyasiya üsulu təklif edilmişdir.
Leartlı Diogen
Leartlı Diogen (3 əsrin 1-ci yarısı) — miladi III yüzillikdə yaşayan yunan yazarı, “Filosofların həyatı, təlimləri və kəlamları” (yun. Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων) adlı kitabın müəllifi idi. Bu kitab bizim zamanımıza çatan antik dövrün fəlsəfə tarixi mövzusunda yazılmış ən mükəmməl kitablardan biridir, on kitabdan ibarətdir
Terminalia kuhlmannii
(Terminalia kuhlmannii) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xanagah
Xanagah — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Xanagah kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 30 iyun 2009-cu il tarixli, 851-IIIQ saylı Qərarı ilə İsmayıllı rayonunun Xanagah kəndi Qalınçaq kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Xanagah kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzinə 5 km məsafədə, Böyük Qafqaz dağlarının qoynunda, İsmayıllı və Qəbələ rayonları arasında yerləşir. Kənd 3 tərəfdən dağlar olmaqla tamamən meşə örtüyü ilə əhatə olunub. Qəbələ, Şəki, Qazax istiqamətinə uzanan magistral yol bu kəndin içindən keçir. Ax-Ox çay öz mənbəyini bu kəndin dağlarından alaraq kəndin kənarından axır. İsmayıllı Dövlət Qoruğunun ərazisi bu kəndin dağlarından başlayır. Kənddən yuxarda (şimalda) yaşayış yoxdur. Şərqdən Culyan, qərbdən Qurbanəfəndi, cənubdan isə Qalıncaq kəndləri ilə qonşudur.
Kəndin meşələrində çox sayda qaban, çöl donuzu, ayı, canavar, cüyür, maral, tülkü, çaqqal, dovşan, yenot, çöl pişiyi və s. yaşayır.
Ən cox rastlanan agac novləri isə vələs, fıstıq, palıd, cokə, agcaqayın və lapan agaclarıdır. Cox sayda soyuq bulaqların movcudlugu icməli su baxımından kəndi əvəzsiz edir.
Kənddə İsmayıllı Dövlət Meşə İdarəsi və Dövlət Qoruq İdarəsi yerləşir.
Əhalisi
Xanagah kəndində təxmini 200 ailədə 559 nəfər yaşayır ki, onun da 278 nəfəri kişi, 281 nəfəri qadındır.
İqtisadiyyatı
Kənddə Sovet dönəmindən qalma bir ədəd asfalt, bir ədəd beton zavod mövcuddur və qismən fəaliyyət göstərir. Sovet dönəmində insanların əsas məşğuliyyəti üzümçülük idi. Bu kənddə üzüm sahələri yerləşmir, işləmək ucun sovxoza daxil digər kəndlərin ərazisinə gedilirdi.
Tağaverd
Tağaverd — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Tağaverd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 2 oktyabr 1992-ci ildən 9 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. Tağaverd kəndi 9 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Tarixi abidələri
Tağaverd kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Avstriya-Azərbaycan futbol matçlarının siyahısı
Əsas milli komanda
350px|thumb|right|08.10.2010 [[Vyana AÇSO Avstriya – Azərbaycan 3:0]]
Coğrafiya ensiklopediyası
Coğrafiya Ensiklopediyası — Azərbaycanda 2012-ci ildə 35 000 tirajla çap olunmuş, əsasən məktəblilər üçün nəzərdə tutulan kütləvi coğrafi məlumat ensiklopediyası.
Haqqında
Coğrafiya Ensiklopediyası 2012-ci ildə Azərbaycanda nəşr olunan və geniş kütlə üçün(əsəsən məktəblilər) nəzərdə tutulmuş elmi-kütləvi coğrafi məlumat əsəridir. Ensiklopediyanın ümumi həcmi 2 kitab halında 736 səhifədən (hər kitab 368 səhifə) ibarətdir. Əsər Dünyada və onun ayrı-ayrı regionlarında baş verən təbii və iqtisadi coğrafi proseslərin davamlı inkişafa təsirinin öyrənilməsində hər bir oxucu üçün əhəmiyyətli ola bilər.
AMEA akademik H. Ə. Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, i.e.n. Zakir Eminov və Bakı şəhəri H.Əliyev adına liseyin coğrafiya müəllimi, c.e. n. Qabil Səmədov un tərtib etdiyi və "Çaşıoğlu Multimediya" nəşriyyatında 35 000 nüsxədə çap olunaraq ölkənin bütün orta məktəblərinin kitabxanalarına dövlət tərəfindən hədiyyə edilən nəfis əsərin elmi redaktoru Coğrafiya İnstitutunun direktoru, akademik Ramiz Məmmədovdur. Ensiklopediyadakı anlayışlar rəngli təsvirlər, sxemlər və xəritələrlə daha  da əyani izah olunur.
I kitabda Yer planetinin kainatdakı mövqeyi, yaranması, təbəqələri, təbii resursları  haqqında geniş məlumatlar verilməklə yanaşı, dünya əhalisi və onun təsərrüfat fəaliyyətinin qanunauyğunluqları təsvir edilir. II kitabda Dünyanın ayrı-ayrı regionlarının və ölkələrin coğrafi mövqeyi, təbi şəraiti, tarixi və iqtisadi inkişaf xüsusiyyətləri təsvir olunur. Azərbaycan Respublikası və onun inzibati rayonlarının təbiəti və iqtisadi-coğrafi xüsusiyyətləri haqqında da müfəssəl məlumatlar verilir.
Neoseiulus paraki
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Kolyoçin
Kolyoçin — Çukot dənizində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin şimalında yerləşir. Materikdə 11,3 km enə malik Serqievski boğazı ilə ayrılır.
Adanın ən hündür nöqtəsi 188 metr təşkil edir.
Toponim
Adanın Rusca adı sözündən götürülmüş mənası "Yumrudur". Eskimiolar isə adanı Kuklusik — "buzdan ayrılmış" adlandırırlar. Adanı ziyarət edən Ceyms Kuk onu Burney’s Island adı ilə xəritəyə salmışdır.
Qütb stansiyası
1943 ildə adanın qərbində Qütb stansiyası fəaliyyətə başlayır. Stansiya Cenretlen burnunda yerləşirdi. 1980-ci illərdə burada cəmi 3–7 nəfər qalırdı. 1992-ci ildə stansiya fəaliyyətini dayandırmışdır.
Fauna
Adada ilin müxtəlif vaxtları Ağ ayılar oyuqlar qurur. Burada Morjların yerləşim yerləri vardır. Qrenlandiya balinasının əsas maşrutunun üzərində yerləşir. 80)ci illərdə Vrangel Ada qoruğunun əməkdaşları adanı müşahidə etmişdir . Burada bir çox quşlar yumurta qoyulur.
Fundament
Fundament /özül/ - geologiyada, nisbətən daha qədim adətən intensiv qırışmış və metamorfizləşmiş süxur kompleksləri platformaların /kratonların/, eləcə də okeanlarda və qırışıq vila-yətlərdə ona ekvivalent törəmələrin əsasını təşkil edir. F. yer qabığının platformayaqədərki /geosinklinal/ inkişaf mərhələsində əmələ gəlir. Qədim platformaların F. kristallik, cavan platformalarınkı isə qırışıqlı özül adlanır; Baykal və  Fanerozoy geosinklinal vilayətlərində qədim platformaların  F. kompleks  özülə   uyğun gəlir.
İbislər (yarımfəsilə)
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan yarımfəsiləsi.
Baccharis corymbosa
Baccharis corymbosa Baccharis corymbosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qranada FK
Qranada FK — Qranada şəhərini təmsil edən ispan futbol klubu.
Stereophonics
Stereophonics — 1992-ci ildə Uelsdə qurulan rok musiqi qrupu.
Terminalia novocaledonica
(Terminalia novocaledonica) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Müqəddəs Yelena adası
Müqəddəs Yelena adası — Atlantik okeannında Afrika qitəsindən 2800 km qərbdə yerləşmiş Böyük Britaniyaya məxsus ada. Adanın Napoleon Bonapart sürgündə olan zaman yaşadığı iki ev və dəfn olunmuş kiçik bir ərazisi Fransaya aiddir. Müqəddəs Yelena adası ətrafındakı digər Merac adası (ing. Ascension Island), Tristan da Kunya (ing. Tristan da Cunha)arxipelaqına daxil olan (ing. Inaccessible Island), (ing. Nightingale Island), Bülbül adaları kimi Böyük Britaniyanin Dənizaşırı ərazisinə daxildir.
Süveyş kanalı tikilənə qədər bu adalar Hind okeanına üzən gəmilər üçün strateji əhəmiyyət daşımışdır.
Azsaylı əhalisi Böyük Britaniyaya loyal olaraq qalmaqdadır. İqtisadiyyatı zəif olan bu ada Londondan tam asılı vəziyyətdədir.
Coğrafiyası
Vulkanik mənşəyli Müqəddəs Yelena adası Afrikadan (Anqola) 1868 km, Cənubu Amerikadan (Braziliya) isə 3290 km aralıda yerləşmişdir.
Adadnın 1 km radiusunda çoxlu xırda adacıqlar yerləşmişdir. Ada 121,7 km² sahəyə, iki 823 m Diana və digər adsız 500 m-lik zirvələrə malikdir. Mülayim okean iqliminə malikdir. ildə 1000 mm yağıntı düşür. Ceymstaunda isə illik yağıntı cəmi 140 mm təşkil edir. Florasını əsasən evkalipt, sərv ağacları və bir çox kol və müxtəlif çəmən bitkiləri təşkil edir.
Əhalisi
7543 nəfər əhaliyə malikdir. Etnik tərkibi ingilis, holland, portuqal, hindistanlı, afrikan və çin mənşəlilərindən ibarətdir.
İdarəetmə üsulu və inzibati bölgüsü
Böyük Britaniyanın tabesində olduğundan ada qubernatorluq üsulu ilə idarə olunur və qubernator qanunverici və icraedici şuralara rəhbərlik edir. Bölgüyə görə bir əsas (Müqəddəs Yelena adası) və iki (Merac adası və Trista da Kunya) ondan asılı inzibati ərazilərindən ibarətdir. İnzibati mərkəzi Ceymstaun şəhəridir. Digər şəhərlərə Corcstaun (Merac adası), Tristan da Kunyada yerləşən Yeddi dənizin Edinburqu aiddirlər.
Tarixi
200 px|left|thumb|Napoleon Müqəddəs Yelena sahilində 200 px|left|thumb|Napoleonun sürgündəki evi Müqəddəs Yelena adası portuqliyalı naviqator Jan da Nova tərəfindən Hindistan səfərindən evə qaıdarkən 21 may 1502 ci ildə "Müqəddəs Yelena" günündə kəşf edilmişdir. 1506 cı ildə isə portuqaliyalı dənizci Tristan da Kunya tərəfindən eyni adlı adalar kəşf edilmişdir. Bu adalar kəşf edilərkən sakinsiz olmuşlar. Sonralalar portuqliyalı dənizçilər adaya ev heyvanları, meyvə ağacları, tərəvəz bitkiləri gətirmiş, kilsə və bir neçə ev tiksələr də tam məskunlaşa bilməmişlər. 1613 cü ildə burada portuqaliyalılar hollandlara məxsusn qızıl və daş-qaş aparan yük gəmisini batırtmışlar. İngiltərə Hollandiya üzərində qələbə çaldıqdan sonra adaya sahib olur və 1659 cu ildən Müqəddəs Yelena adası Hindistana gedən gəmilərin su və ərzaq təminat məntəqəsinə eyni zamanda hərbi bazaya cevrilmiş olur.
1815 ci ildə adaya Napoleon Bonapart sürgün edilmiş və o 1821 ci ildə Lonqvudda öz evində vəfat etmişdir. Süveyş kanalının açılmasından sonra adanın strateji əhəmiyyəti azalmışdır. 1942 ci ildən ABŞ-nin hərbi-hava qüvvələrinin bazası Merac adasında yerləşmişdir.
Təsərrüfatı
Büdcəsinin 70 %-i Böyük Britaniya maliyə yardımından asılıdır. Yerli əhalinin məşğulluğu balıqçılıq, maldarlıq və kustar sənətkarlıqdan ibarətdir. İş yeri çox az olduğundan əhalinin 25 %-i qonşu adalara və Böyük Britaniyada çalışmaqdadır. Adada qəhvə, dənli bitkilər, tərəvəzlər əkilir. Əsas ixracat məhsulu kətan bitkisi sayılır.
Hal hazırda adanın hava əlaqəsi hərbi təyyarələrlə həyata keçirilir.
Kral poçt xidməti ada ilə əlaqəsini "Müqəddəs Yelena" gəmisi vasitəsilə həyata keçirir.
Şauni
Məşhur şaunilər
Şauni döyüşçüsü Tekumse və onun qardaşı Tenskvatava şərq tayfalarını ağlara qarşı mübarizə üçün birləşdirməyə çalışmışlar. Məğlubiyyətə uğradılaraq, Oklahomaya köçürülmüşdürlər.
Bürhani-Həqiqət
Bürhani-həqiqət — İrəvanda Azərbaycan dilində çap olunan ədəbi, ictimai-siyasi jurnal. Jurnal əsasən maarifçi-realist ədəbiyyatın mövqeyini müdafiə edirdi.
1917-ci il yanvarın 1-dən iyunun 29-dək İrəvanda Azərbaycan dilində çap olunmuşdur. Cəmi 9 nömrəsi çap olunmuşdur. Müdir və mühərriri Əli Hacı Zeynalabdinzadə (Rəhimov), naşiri Həsən Mirzəzadə (Əliyev) idi. Jurnal bir tərəfdən elm və maarifə çağırır, digər tərəfdən isə dini ehkamları müdafiə edirdi.
"Bürhani-həqiqət" jurnalının İrəvan şəhərindəki "Luys" mətbəəsində ilk nömrəsi 1 yanvar 1917-ci ildə, sonuncu nömrəsi isə elə həmin ilin 29 iyununda çapdan buraxılmışdır. Sərlövhə altında "Etiraf, tərəqqi, etimad... hələlik ayda iki dəfə nəşr olunan ədəbi, siyasi, tarixi, elmi və fənni məcmuəsidir". Müdiri və mühərriri Əli Hacı Zeynalabdınzadə Rəhimov (Məhzun), naşiri Həsən Mirzəzadə (Əliyev) olmuşdur. "Bürhani-həqiqət" jurnalının cəmi 9 nömrəsi işıq üzü görmüşdür. Həmin nömrələrdə əsasən bədii və publisistik materiallar dərc edilmişdir. "Bürhani-həqiqət"in səhifələrində Əli Məhzun, Cabbar Əsgərzadə (Aciz İrəvani), Əbdülhəq Mehrülnisa, Səri Xanım, T.Fikrət, Ə.Sədi, Təhsin Nahid, H.Rəmzi, Təhsin İrəvani, Mirzə Cabbar Məmmədov və başqalarınin orijinal, iqtibas və tərcümə əsərləri çap olunmuşdur.
"Bürhani-həqiqət" jurnalını nəşr etmək barədə Ə.H.Zeynalabdınzadəyə icazə verilməsi haqqında sənəd Gürcüstan Mərkəzi Dövlət Tarix Arxivində qorunur.
Şelf buzlağı
Şelf buzlağı- Geniş, tavayaoxşar, qalınlığı 200-250 metr olan, materik buzundan ayrılan və həmin materik şelfində yerləşən nəhəng buz kütləsi. Ən böyük şelf buzlağı Antarktika da Ross şelf buzlağı dır (qalınlığı 200 metr). Şelf buzlağı parçalandıqda ondan stolvari aysberq lər əmələ gəlir.
Həzərparə Əhməd Paşa
Həzərparə Əhməd Paşa  (ö. 8 avqust 1648) — Sultan İbrahim dönəmində 21 sentyabr 1647 - 7 avqust 1648 tarixlərində ümumilikdə 10 ay 16 gün Osmanlı imperiyası nın sədrəzəm i olmuş dövlət adamıdır.
Həyatı
İstanbul da dünyaya gəlmişdir. Vəfat etdiyində 50-li yaşlarda olduğu bilinir. Buna görə də doğum tarixi təqribi olaraq XVI əsr in sonları qəbul edilir. Bir sipahi əsgərinin oğlu idi. Sürətli və gözəl xətt yazısı olduğundan öncə maliyyə qurumlarında çalışmış, Sədrəzəm Kəmankeş Qara Mustafa Paşa dönəmində məhkəmə işlərində, çox keçmədən yeni sədrəzəm seçilən Sultanzadə Mehmed Paşa ya hədiyyələr göndərərək dəftərxana əmini seçildi. 1646-cı ilin noyabrında vəzir rütbəsiylə dəftərdarlığa yüksəldi. Bəzi mənbələrə görə, rüşvətlə, bəzilərinə görə isə, intriqalarla 21 sentyabr 1647 tarixində sədarətə gətirildi. Bu əsnada padşahın 2 yaşındakı qızı Beyhan Sultan a namizəd olmuş, beləliklə, saray a kürəkən seçilmişdir.
Sədarətə gətirildiyi əsnada dövlət daxildə böyük ixtişaşlar içərisində, xaricdə isə Krit adası səbəbilə Venesiya ilə müharibə şəraitində idi. Çanaqqala boğazı nı ələ keçirən venesiya lılar Bosniya sahillərini də nəzarət altına almışdılar. Bununla yanaşı Klis qalası da venesiya lıların əlinə keçmiş, sədrəzəm Əhməd Paşa isə bunu padşah dan gizlətmişdir. O əsnada Rumeli bəylərbəyliyi ndən alınıb ikinci vəzir olaraq paytaxt a gələn, eyni zamanda Sultan İbrahim in də kürəkən olan Fazil Paşa həqiqəti sədrəzəm in yanında sultan a açıqlamış, bununla yanaşı, sədrəzəm i rüşvətxorluqla, dövlət vəzifələrini satmaqla və padşahı dövlət məsələlərindən uzaq tutmaqla günahlandırdı. Bütün bunları ilk dəfə eşidən Sultan İbrahim isə kürəkənini danlayıb əvvəlcə həbs etmiş, ardından Azov qalası nın mühafizəsi ilə vəzifələndirərək paytaxt dan uzaqlaşdırmışdır. Əhməd Paşa, həqiqətlərin eşidilməməsi üçün saray da gedən müharibə ilə əlaqədar danışmağı qadağan etmiş, bu əsnada Venesiya donanmasının da Çanaqqala boğazı nı zəbt etməsini padşah dan gizlətmişdir.
Əhməd Paşa daxili və xarici məsələləri həll etmək yerinə, Sultan İbrahim in arzu və istəklərini yerinə yetirməklə məşğul idi. Padşahın samur kürkə və kəhrəba ya olan xüsusi marağı səbəbilə yaranan əlavə xərcləri ödəmək üçün sədrəzəm İstanbul əhalisindən, dövlət xadimlərindən, yüksək rütbəli üləmadan, hətta yeniçəri ağaları ndan belə “samur və kəhərba vergisi” adı altında pul toplamış, bu vəziyyət isə başda Qalata qazı sı Mehmed Çələbi olmaqla üləmanın narazılığına səbəb olmuşdu. Əhməd Paşa daha da irəli gedərək elm sahəsindəki bəzi vəzifələri də açıq-aşkar satışa çıxarmışdı. Bütün bunlar azmış kimi, Sultan İbrahim üçün ümumi dəyəri 40 min real olan səltənət qayığı hazırlatmağa başlamışdı. Hətta Krit də yoxluq içərisində adanı mühasirədə saxlayan Dəli Hüseyn Paşa nın yardım istəklərini qarşılamamış, əksinə orada döyüşən bəylərbəyi lərin və bəylərin vəzifələrini pul qarşılığı başqalarına satmışdı.
Sədrəzəm in bu hərəkətləri həm ordu, həm əhali, həm də üləma arasında etirazlara səbəb olmuşdu. Başda Qara Murad ağa olmaqla, yeniçərilər sədrəzəm in baş düşməninə çevrilmişdi. Bu səbəblə özünə müxalif olan bu qrupu aradan qaldırmaq istəyən Əhməd Paşa oğlu Baki bəyin toy mərasiminə Qara Murad ağa və digər yeniçəri ağaları nı çağırmış, burada onları gizlicə öldürtmək istəsə də, məsələnin üstü açılmışdı. Məsələnin ciddi olduğunu anlayan yeniçərilər Orta məsciddə toplandılar və sədrəzəm in vəzifədən alınmasına qərar verdilər. Ardından bu qərarı təsdiq etməsi üçün şeyxülislam Əbdürrəhim Əfəndi ni bura çağıran üsyançılar burada Sofu Mehmed Paşa nı sədrəzəm seçdilər və bir heyət yollayaraq Sultan İbrahim dən qaçıb gizlənən sədrəzəm i təslim etməsini tələb etdilər.
Sofu Mehmed Paşa nın sədarət i Sultan İbrahim tərəfindən də təsdiq edilsə də, kürəkəni Əhməd Paşanı təslim etməkdən çəkindi. Bu vəziyyətdə üsyançılar tələblərini yerinə yetirməyən Sultan İbrahim i taxt dan endirməyi qərara aldılar. Şəhərin qapıları bağlandı və şahzadə lərin qorunması üçün Validə Kösəm Sultan a xəbər göndərildi. Digər yandan iki xidmətçisi, bir torba qızıl və Şeyx Həmdullah tərəfindən xüsusi olaraq yazdırılan Quran-ı Kərim ilə birlikdə qaçan Əhməd Paşa bəzi dövlət adamlarının evinə sığınmaq istəsə də, heç kəs tərəfindən qəbul edilmədi. Bu tanışlarından Hacı Bəhram adlı birinin xəbər verməsi ilə ələ keçirilən Əhməd Paşa o gecə şeyxülislam fətvasıyla boğularaq öldürüldü (7-8 avqust 1648). Cəsədi çılpaq olaraq Sultanəhməd meydanı ndakı çinar ağacından asıldı və üsyançılar tərəfindən parça-parça edildi. Bu səbəblə Əhməd Paşa ölümünün ardından “min tikə” mənasını verən Həzərparə ləqəbiylə anılır. Ölümünün ardından 8 min kisə qızıl axcası dövlət xəzinəsinə əlavə olundu.
Böyük toqquşma fərziyyəsi
200px|thumb|right|[[Yer və Teyanın toqquşması rəssamın təsvirində.]] Böyük toqquşma fərziyyəsi və ya Teyanın toqquşması — Günəş sisteminin formalaşmasından 20–100 milyon il sonra, təqribən bundan 4,5 milyard il əvvəl baş verdiyi ehtimal olunan Teya planetinin Yerlə toqquşması hadisəsi. Təqribən Mars böyüklüyündə olduğu düşünülən Teyanın Yerlə toqquşması nəticəsində, Yer ətrafı boşluğa yayılan qalıqların orbitdə toplanması nəticəsində Ayın formalaşdığı ehtimal olunur.
Alternativ fərziyyələr
Ayın formalaşması ilə bağlı bir sıra alternativ fərziyyələr də vardır. Bölünmə fərziyyəsinə görə Ay mərkəzəqaçma təcili nəticəsində Yer qabığından qoparaq ayrılmışdır. Belə olduğu halda Yerin başlanğıc sürətinin çox böyük göstəriciyə sahib olması lazımdır. Əgər bölünmə fərziyyəsi düzgün olarsa, Yerin ekvator müstəvisi ekliptikin müstəvisinə uyğun olmalı idi, ancaq bu belə deyil. Ayın Yerin cazibə qüvvəsi tərəfindən sonradan tutulması fərziyyəsinə görə Ay fərqli yerdə meydana gəlmişdir və Yerin yaxınlığından keçərkən onun cazibə qüvvəsi tərəfindən tutulmuşdur. Buna baxmayaraq aparılan tədqiqatlar nəticəsində bu fərziyyənin doğru olması üçün tələb olunan şərtlərin ödənmədiyi məlum olmuşdur. Birlikdə formalaşma fərziyyəsinə görə isə Yer və Ay Günəş sistemi formalaşarkən molekulyar buluddan eyni vaxtda və yerdə formalaşmışdır. Buna baxmayaraq aparılan tədqiqatlar nəticəsində Ayda metal maddələrinin həddən artıq az olması səbəbindən Yer və Ayın birlikdə formalaşması fərziyyəsinin doğru olması ehtimalı azdır. Bu fərziyyələrin əsas çatışmazlığı Yer və Aydakı çox yüksək impuls momentini asanlıqla izah edə bilməmələridir.
Vikinqlər (teleserial, 2013)
Serial əfsanəvi Raqnar Lodbrok və onun ailəsinin, övladlarının həyatından, qədim dövrdəki vikinqlərin həyat tərzindən bəhs edir. Raqnar, qorxmaz bir döyüşçü olmaqla yanaşı, tanrılarla bağlı olan Skandinaviya adət-ənənələrini təcəssüm etdirir. O, adi bir kəndçidən yarllığa yüksəlir və İngiltərə yə uğurlu basqınlar təşkil edir. Raqnar yoldaşlarının və ailəsinin dəstəyi ilə Skandinaviya kralı olur. Raqnarın ölümündən sonrakı mövsümlər onun övladlarının həyatları barədədir. Onların hekayələri İngiltərədə, Skandinaviyada və Aralıq dənizi ndə cərəyan edir. Serial 793-cü ildə vikinqlər dövrü nün başlanğıcı ilə başlayır.
17 mart 2016-cı il tarixində History Channel Vikinqlərin 20 epizodluq beşinci mövsümunun 29 fevral 2017-ci ildə nümayiş etdiriləcəyini açıqlamışdır. Daha sonra beşinci sezon nümayiş olunub. 12 sentyabr 2017-ci ildə serialın 20 epizodluq altıncı mövsümünün hazırlandığı açıqlanmışdır.
Süjet
Serial əfsanəvi Raqnar Lodbrok, həyat yoldaşları Lagerta, Kraka Aslauq Siqurdsdatter, oğulları Byörn, Halfdan Hvitserk, Siqurd Raqnarsson, Ubbe Raqnarsson və Sümüksüz İvarın həyatından; qədim dövrlərdəki vikinqlərin həyat tərzindən bəhs edir. Serialın hazırlanmasında Əhməd ibn Fədlanın əsərlərindən, Raqnarın övladları saqası (Ragnarssona þáttr), tarixçi Sakson Qrammatikin «Danların əməlləri» əsərindən, anqlo-sakson salnamələrindən istifadə olunmuşdur.
Beynəlxalq yayım
7 Mart 2013 tarixində Vikinqlər, ABŞda və Kanadada History kanalında yayımlanmağa başlamışdır. Vikinqlər, İngiltərədə təkcə Amazon.comda mövcuddur.
Lətafət Əlizadə
Haqqında
Lətafət Məmməd qızı Əlizadə 1942-ci ildə Gəncə şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsini bitirib. 1969-cı ildən Ana və Uşaqların Mühafizəsi ETU-nda kiçik elm işçi kimi çalışıb. Yasamal rayonu 2 saylı qadın məsləhətxanasında Əmək Veteranları Komitəsinin sədri, Yasamal rayonu Ağbircəklər Cəmiyyəti İdarə Heyətinin üzvü olub.
1992-ci ildən 1999-cı ilədək Təhsil Nazirliyinin nəzdində Tələbə və Müəllimlərin Xeyriyyə Fondunda sədr müavini işləyib. 2000-ci ildən Azərbaycan Respublikası Qadın Xeyriyyə Fondunda sədr müavini vəzifəsində ictimai fəaliyyətlə məşğul olub. Lətafət xanım Əlizadə Müharibə Veteranları Hərbçilər İctimai Birliyinin üzvü, ehtiyatda olan fəxri böyük leytenantdır.
Mükafatları
Lətafət Məmməd qızı Əlizadə Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Respublikasının ictimai həyatında səmərəli fəaliyyətlərinə görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilib.
Ölümü
Lətafət Əlizadə 2018-ci ildə ürək çatışmazlığından vəfat edib.
Montevideo
Montevideo — Uruqvayın paytaxtı və ən böyük şəhəri.
Şəhərin etnonimi
Montevideo sözü ispan dilindən tərcümədə "görünən dağ" mənasını verir.
Təbii şəraiti
Montevideo, 540 km² sahəyə malik olmaqla, Atlantik okeanının La-Plata körfəzinin sahilində yerləşmişdir. Şəhərin daxilində Cənub konusunun ən böyük təbii limanlarından biri yerləşir. Şəhər ərazisinin relyefi təpəlidir, ən yüksək nöqtəsi şəhərin qərbində 136 metrlik Serro-de-Montevideo dağıdır. Bu dağın zirvəsində mayak yerləşir. Təbii bitkiləri savanna zonası üçün tipik otlarla və kollarla təmsil edilmişdir. Şəhər ərazisində əsasən Avropadan gətirilmiş ağaclar palıd, şam, evkalipt, çinar bitir. Sahil suları yüksək duzluluqla və güclü qabarmalarla səciyyələnir. Əsas çayı qərbdən şəhəri əhatə edən Santa-Lusiya çayıdır.
Montevideonun iqlimi Lənkəranın rütubətli subtropik iqlimini uzaqdan xatırladan iqlimdir. Yayı rütubətli və istidir. Qış rütubətli, küləkli və tutqun keçir. Antarktikadan soyuq güclü küləklərin ("pampero") müdaxiləsi zamanı şaxtalar və qırovun düşməsi mümkündür. Bəzən tufanlar olur, amma tropik siklonlar baş vermir.
Tarixi
Şəhərin əsası 1726-cı ildə Müqəddəs Filip günündə qoyulub və Syudad-de San-Felipe-del-Puerto-del-Montevideo — "Montevideo buxtasında müqəddəs Filip şəhəri" adlandırılıb. 1680-ci ildə portuqaliyalılar La-Plata körfəzinin sol sahilində Koloniya-del-Sakramento şəhər-qalasını tikdilər. Bu istehkam qaçaqmalçıların bazası idi, hansılar ki, Buenos-Ayresə malları qeyri-leqal idxal edirdilər. 1726-cı ildə qaçaqmalçılarla mübarizə üçün ispanlar körfəzə girişində Montevideo qalasının əsasını qoydular. Beləliklə, onlar La-Platanın hər iki sahilinə nəzarət etmək imkanını əldə etdilər. Tezliklə Montevideo Şərq sahili əyalətinin əhəmiyyətli ticarət mərkəzi oldu. 1750-ci ildə tam olaraq İspaniyanın tərkibinə daxil edildi. 1766-cı ildə o paytaxtı Buenos-Ayres şəhəri olan La-Plata vitse-krallığının tərkibinə girdi.
Zəngin təbii bitki örtüyü ilə və yabanı mal-qaraların böyük sürüləriylə step çölləri XVIII əsrdə Avropa mühacirlərinin Şərq sahilinə axınına imkan yaradırdılar. İspan müstəmləkə hakimiyyəti böyük heyvandarlıq təsərrüfatlarının (estansiyalar) yaradılmasını bu rayonda öz hakimiyyətini bərkitmək ümidi ilə həvəsləndirirdi ki, portuqaliyalıların və ingilislərin bu ərazilərə malik olmaq iddialarına əks-təsir göstərsin. Müstəmləkə dövrünün (1800-cü il) sonuna Şərq sahili əyalətində əhalinin sayı təxminən 30 min nəfər təşkil edirdi, onlardan üçdə bir onun əsas şəhəri olmuş Montevideoda yaşayırdı.
CS Volei 2004 Tomis Konstansa QVK
CS Volei 2004 "Tomis Konstansa" — Rumıniyanın Konstansa şəhərini təmsil edən qadın voleybol klubudur. Adından da məlum olduğu kimi komanda 2004-cü ildə yaradılmışdır.
Heyəti
2013-14 mövsümü üçün
Artemisia multisecta
İstinadlar
Artemisia multisecta Artemisia multisecta
Əddis-Əbəbə
Əddis-Əbəbə — Efiopiyanın paytaxtı və ən böyük şəhəri. Ölkənin mərkəzi hissəsində yerləşir. Əhalisi 2008-ci ilin hesablamalarına görə 3 384 569 nəfər, şəhərətrafı ilə birlikdə 4 567 857 nəfərdir. Şəhərin dəniz səviyyəsindən minimal hündürlüyü 2326 metrdir. Əddis-Əbəbə dünyanın ən yüksəkdə yerləşən şəhərlərindən biridir. Şəhərin ən yüksək nöqtəsi şimal hissədə yerləşən və hündürlüyü 3000 metrə çatan Entoto dağıdır.