cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bakı Xoreoqrafiya Akademiyası
Tarixi
1929-cu ildə Xalq Maarif Komissarlığı Kollegiyasının qərarına əsasən, bu studiya Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinə çevrilmişdir.
1933-cü ildə Bakı Xoreoqrafiya Məktəbində artıq 157 şagird təhsil alır və təhsil müddəti 4 ildən 9 ilə çatdırılmışdır.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 aprel 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Bakı Xoreoqrafiya Məktəbinin bazasında Bakı Xoreoqrafiya Akademiyası yaradılmış və fəaliyyətə başlamışdır. 26 dekabr 2014-cü il tarixli 432 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq olunmuş Nizamnaməsinə əsasən Akademiya ümumi təhsil (ibtidai, ümumi orta və tam orta təhsil), orta ixtisas və ali təhsil (bakalavr, magistr, doktorantura) pillələri üzrə təhsil proqramı və əlavə təhsilin müvafiq istiqamətlərini (ixtisasartırma, kadrların yenidən hazırlanması, stajkeçmə və kadrların təkmilləşməsi, təkrar ali təhsil və orta ixtisas təhsili, dərəcələrin yüksəldilməsi) həyata keçirir.
Fəaliyyəti
Elmi-pedaqoji kadr potensialı sayəsində akademiyada 7 kafedra və akademiyanın ali qərarverici orqanı olan Elmi Şurası fəaliyyətə başlamışdır. Bununla bərabər akademiyanın Bədii Şurası, Elmi-Metodiki Şurası, kollec və tam orta məktəbin Pedaqoji Şuraları fəaliyyət göstərir. Akademiyada mütəmadi olara elmi-praktik konfranslar, respublika səviyyəsində müsabiqələr, böyük ustad sənətkarların yubiley gecelərini keçirilir, konfransların materialları nəşr olunur, tədris planları və proqramları yenidən işlənir, xoreoqrafiya sənətinin ayrı-ayrı sahələri üzrə metodiki vəsaitlər, təlimatlar və digər materiallar hazırlanır. “Elmi əsərlər”, “Magistr” topluları və Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının tövsiyə edilən nəşrlərin siyahısına daxil edilən “Sənət Akademiyası” beynəlxalq elmi-nəzəri jurnalı nəşr olunur. Akademiyanın ən böyük nailiyyətlərindən biri Qəmər Almaszadə adına Klassik və Milli Rəqs üzrə Birinci Beynəlxalq Müsabiqəsinin təsis edilməsi və keçirilməsidır. Müsabiqənin hər iki ildə bir dəfə keçirilməsi qərara alındıqdan sonar 2018-ci ildə daha geniş coğrafiyanı əhatə etməklə çox böyük uğurla ikinci beynəlxalq müsabiqə keçirilmişdir. Bakı Xoreoqrafiya Məktəbində iki bölmə fəaliyyət göstərir: klassik bölmə və xalq bölməsi. Klassik bölməyə 5-ci sinifdən, xalq bölməsinə 8-ci sinifdən şagirdlər qəbul olunur. 1–4-cü siniflər hazırlıq mərhələsidir. Həmin siniflərdə xoreoqrafiya sənətinin ibtidai, təməl elementləri şagirdlərə aşılanır. 4-cü sinifdən sonra isə şagirdlərdən kimlərsə professional mərhələyə başlama imkanı əldə edir, kimlərsə məktəblə vidalaşmalı olur. 5-ci sinifdən artıq professional xoreoqrafiya sənətinin tədrisinə başlanılır.
Xatirəsi
Akademiya haqqında 2005-ci ildə Bakı Xoreoqrafiya Məktəbi 2005 filmi çəkilmişdir.
Şövkət Səlimova
Şövkət Şahbaz qızı Səlimova — iqtisad elmləri namizədi (1964); Qadın gəmi kapitanı; İkinci dünya müharibəsi dövründə dünyada iki qadın gəmi kapitanından biri olmuşdur.
Həyatı
Səlimova Şövkət Şahbaz qızı 25 dekabr 1920-ci ildə İsmayıllı rayonunun Lahıc kəndində anadan olmuşdur.
1940-cı ildə Bakı Dənizçilik məktəbini bitirmişdir.
Ailəsi
Neftçi ailəsində böyümüş və 10 uşaqdan ən böyüyü olmuşdur.
Müharibə illəri
İkinci dünya müharibəsi illərində Xəzər gəmiçiliyi idarəsində gəmi kapitanı müavini və gəmi kapitanı işləmişdir. Müharibə illərində Aralıq, Mərmərə, Egey və Qara dəniz limanlarına qədər gedib çıxmışdı. Gəmi ilə neft, silah daşınmasında böyük əməyi olmuşdur.
Elmi-pedaqoji fəaliyəti
1964-cü ildə iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır.
Jurinea ancyrensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Cəlil Bağdadbəyov
Cəlil bəy Əmrah bəy oğlu Bağdadbəyov — Azərbaycanın ilk sənətşünas və etnoqraflarından biri, teatr aktyoru, rejissoru və təşkilatçısı, tərcüməçi, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943).
Həyatı
Cəlil Bağdadbəyov 1887-ci ildə Şuşada anadan olmuşdur. O, ilk təhsilini buradakı mütərəqqi məktəbdə almış, daha sonra isə Sankt-Peterburq gimnaziyasında oxumuşdur. 1904-cü ildə Bakıya qayıdıqdan sonra müxtəlif neft mədənlərində dəftərxana işlərində çalışmışdır. O, sonralar Azərbaycan Dövlət Teatr Texnikumunda da təhsil almış, buranı bitirdikdən sonra Moskvada teatr təhsilini davam etdirmişdir. Cəlil Bağdadbəyov peşəkar teatr təhsili almış, Moskvada Yevgeni Vaxtanqovun tələbəsi olmuş, Konstantin Stanislavskidən teatr biliklərini mənimsəmişdir. Bununla yanaşı o, ərəb, fars, fransız, rus, habelə Orta Asiya xalqlarının dillərini öyrənmişdi.
Cəlil Bağdadbəyov Böyük Vətən müharibəsi illərində mədəniyyət xadimləri ilə birgə İrandakı Qızıl Ordunun tərkibində olmuşdur. Müharibədən sonrakı illərdə o, quruluşçu rejissor kimi müxtəlif teatrlarda öz fəaliyyətini davam etdirmiş, Bakıda Konsert Birliyinin, Cəfər Cabbarlı adına Teatrın direktoru vəzifələrində çalışmış, Teatr İnstitutunda "Müxtəlif dövrlərdə xalqların incəsənət tarixi" mövzusunda mühazirələr oxumuşdur.
Azərbaycan SSR xalq yazıçısı İlyas Əfəndiyevin dayısıdır.
Yaradıcılığı
Cəlil Bağdadbəyov 1907-ci ildə "Nicat" cəmiyyətinin teatr truppasına aktyor götürülmüş, burada, həmçinin "Səfa" teatr truppalarında, Hüseynqulu Sarabskinin rəhbərlik etdiyi "Müsəlman opera artistləri" dəstəsində, "Zülfüqar bəy və Üzeyir bəy Hacıbəyli qardaşlarının müdiriyyəti"ndə aktyorluq fəaliyyəti göstərmişdir.
C.Bağdadbəyov rejissorluq fəaliyyətinə 1920-ci ildə Bibiheybət və Balaxanı teatr klublarında başlamışdır. O, eyni zamanda Ağdaş, Lənkəran, Nuxa və Şuşada fəaliyyət göstərən teatrlarda rejissor kimi çalışmışdır. 1920-ci ildə Milli Dram Teatrının truppasına götürülən aktyor 1922-ci ilin sentyabrından 1924-cü ilin axırlarına qədər Bakı Türk Azad Tənqid və Təbliğ Teatrında da işləmişdir.
O, 1929-cu ildə Aşqabadda musiqi texnikumunda dram kurslarına rəhbərlik etmiş, türkmən dram truppasını yaratmış, Aşqabad teatrı üçün "Aulda radio" pyesini yazmışdır. Tacik dilində təbliğat xarakterli "Tacik qızı", "Komsomol və nişan" dramlarını qələmə almışdır.
1938–1948-ci illərdə Şamaxı, Şuşa, Salyan, Ağdaş, Zaqatala, Qaryagin, Ağdam, Şamxor, Naxçıvan, Ordubad şəhərlərinin dram dərnəklərinə və dövlət teatrlarına yaradıcılıq fəaliyyəti göstərmişdir. O, oralarda həm aktyor, həm də rejissor kimi çıxış etmiş, tamaşalar hazırlamış, rollar oynamışdır.
Cəlil Bağdadbəyov bir sıra pyeslərin müəllifi olmuşdur. Onun "Buxaranın əmiri", "Parlayan ulduzlar" və başqa pyesləri Düşənbə, Səmərqənd, Daşkənd, Kokand, Aşqabad və digər şəhərlərdəki teatrlarda səhnəyə qoyulmuşdur. "Xanlar" pyesi üzərində işləyən Cəlil bəy bu pyes əsasında film çəkməyi planlaşdırsa da, bu, Böyük Vətən müharibəsinin başlaması səbəbilə baş tutmamışdır.
Cəlil Bağdadbəyov etnoqraf kimi də fəaliyyət göstərmişdir. Onun "Nişan", "Paltarbiçmə", "Toy", "Duvaqqapma", "Kənd toyları" kimi yazılarında Azərbaycan xalqının adət-ənənələrindən bəhs olunur. Cəlil Bağdadbəyov eyni zamanda Azərbaycan muğamlarının tarixini də ilk dəfə yazan şəxsdir. O, Hacı Hüsü, Məşədi İsi, Dəli İsmayıl bəy, Mir Möhsün Nəvvab, Bağban Əkbər, Məcid Behbudov və başqaları haqqında ilk yazılı məlumatların müəllifidir.
Sey Muroya
Sey Muroya — Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 9 oyun keçirib.
Hirkan gülxətmisi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir –EN B2ab (ii,iii, iv). Azərbaycanın nadir növüdür.
Yayılması
Lənkəran ovalığı və Lənkəranın dağlıq hissəsidir.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın yaşama ərazisi məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen amillər (infrastrukturun inkişafı), populyasiyanın zəif təkrarlanması, bitdiyi yerlərdə iqlim şəraitinin dəyişilməsidir.
Mühafizə tədbirləri
Hazırda xüsusi qorunma tədbirləri aparılmır. Növünyığılmasının qarşısının alınması, yeni yayılma aşkar edilməsi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, introduksiyası tələb olunur.
Sinonimləri
Althaea hyrcana Grossh.
Yeni il Almaniyada
250px|right|thumb|Yeni il gecəsi [[Berlində atəşfəşanlıq]] Yeni il Almaniyada (Neujahr) — Almaniyada təntənə ilə qeyd olunan bayram.
Elə ki, saatlar gecəyarını vurur, müxtəlif yaş təbəqəsinə aid insanlar masa, stul, kresloya minir və son saat zəngi çalınanda birlikdə Yeni ilə atlanırlar.
Almanlar həmçinin, Yeni il gecəsi saat 12-ni vurarkən ovuclarında metal pul sıxaraq tullanırlar. İnanırlar ki, bunu etsələr yeni il daha bərəkətli olacaq.
Nizamülmülk
Nizamül Mülk, tam adı Əbu Əli Əl-Həsən et-Tusi Nizamülmülk (Ərəbcə: نظام الملك، ابو علي الحسن الطوسي / Nizāmu'l-Mulk Abū ʿAli al-Hasan at-Tūsī; Farsca: خواجه نظام‌الملک طوسی / Hace Nizāmulmulk Tūsī; 1018–1092), Səlcuq Dövlətinin vəziri və "Siyasətnamə" adlı kitabın müəllifi Fars siyasətçisi, Tarixi şəxsiyyət.
Həyatı
Şərq tarixində müdrik, uzaqgörən vəzir deyəndə iki şəxs ağıla gəlirsə, biri Nizamülmülkdür. Məşhur Səlcuqi sultanları Alparslan va Məlikşahın vəziri olmuş bu şəxs dövlətin iqtisadi qüdrətinin artmasında, qoşunun möhkəmlənməsində, ölkənin mədəni həyatında çox mühüm rol oynayıb. Eyni zamanda o, diribaş korrupsioner, rəqiblərini məhv etmək üçün istənilən üsula əl atan sərvaxt məmur, proteksionist olub. Nizamülmülkün bu xüsusda "ilk kövrək addımları" barədə "Vəzirin tərcümeyi-halı" adlı bir kitabda yazılır: "Bir ara Xacə (Nizamülmülk) Bəlx əmiri ibn Şadanın yanında katiblik edirdi. Vaxtaşırı ibn Şadan Xacəyə deyirdi: "Ey Həsən, yaman kökəlibsən". Sonra nəyi varsa əlindən alıb deyərdi: "Sən katibsən, qələmin sənə bəsdir". Bir qədər işləyəndən sonra əmlakı müsadirə edildi, özü isə tutulmamaq üçün qaçıb aradan çıxdı". Amma bütün bunlar onun üçün bir məktəb olur. O, saray sirlərini, yaltaqlıq, nifaq salmaq, ürəyə girmək, kiçik və böyük məmurlarla necə davranmaq və s. dərindən öyrənmişdi. Dövlət işləri üçün önəmli fəaliyətləri olsa da, öz məqsədinə çatmaq üçün heç bir tədbirdən, yeri gələndə xəyanət və cinayətlərdən də çəkinmirdi. Nəhayət, öz rəqiblərini bir-bir vuraraq vəzirliyə kimi yüksəldi.
Nizamülmülk və Həsən Sabbah
Səlcuq dövlətində özünə yer tutmaq üçün fars zadəganları xüsusi canfəşanlıq göstərirdilər. Hətta belə rəvayət var ki, Ömər Xəyyam, Həsən Sabbah və Nizamülmülk orta məktəbdə oxuyanda söz verirlər ki, əgər biri mövqe qazansa, o birilərini himayə etsin. Amma Həsən Sabbahla Nizamülmülk arasında olan münasibətin dostluğa heç bir dəxli yoxdur. Belə ki, Sabbah saraya gələndən bir az sonra Nizamülmülklə toqquşmalı olur. Məlumata görə, vergi və maliyyə işləri ilə tanış olan Həsən Sabbah bu qərara gəlir ki, çoxlu yeyinti və mənimsəmə var, bunları üzə çıxarsa, özünə yaxşı mövqe qazana bilər. O, saraya Nizamülmülkün təqdimatı ilə gəldiyindən böyük nüfuz qazanmışdı. Amma bu, Nizamülmülkdə qısqanclıq doğurur. Bir gün Sabbah sultanın qulağına çatdırır ki, maliyyə işlərində yoxlama aparmaq lazımdır. Təcrübəli Nizamülmülk yoxlamaya altı ay vaxt lazım olduğunu deyir. Həsən Sabbah isə iki həftə vaxta bu işi çözəcəyini bildirir. Hesabatın belə qısa müddətdə baş tutması Nizamülmülkün sonu demək idi. Ona görə o, yaxın adamlarını Sabbahın qrupuna daxil edir. Onlar hər şey haqda onu xəbərdar edir, sonra vərəqləri bir dəftərdən başqasına qoymaqla hər şeyi pozurlar. Hesabat günü məlum olur ki, hər şey alt-üstdür. Sabbah rüsvay olur və şahın hüzurundan qovulur. Bundan qeyzlənən Həsən əvvəl Misisrə qaçır, sonra Ələmut qalasına çəkilir, gizli terrrorçu təşkilat yaradır və səlcuqilərə qarşı mübarizə aparır. O, türklərlə mübarizə üçün çox orijinal metod seçir: elan edir ki, türklər Adəmdən əmələ gəlməyiblər. Onlar cindən törəyiblər və onları və onlara xidmət edənləri öldürməklə cənnətə düşmək olar. O, Nizamülmülkə də "borclu qalmır". Ömrünün qoca çağlarında vəzir onun göndərdiyi terrorçunun əli ilə öldürülür. Bu barədə sonra.
Nizamülmülk atlı, hamı piyada
Nizamülmülk Səlcuqilər dövlətinin möhkəmlənməsi üçün əlindən gələni etsə də, fars aristokratlarını, öz yaxınlarını işə düzəltmək xüsusunda çox diribaş tərpənirdi. On iki oğlunun hamısına yaxşı vəzifə vermişdi. Bəzən onun əməlləri o qədər qabarıq olurdu ki, adamları qıcıqlandlırıdı. Saraya şikayətlər gedirdi. Deyilənə görə, hətta bir dəfə Alparslan şah namaz qılan vaxtı qabağına imzasız bir şikayət məktubu atıblar. Məktubla tanış olan sultan Xacəni çağırıb belə deyib: "Əgər doğru söyləyirlərsə, əxlaqını düzəlt, iftiradırsa, onları bağışla və bu kimi şeylərə vaxt tapmamaları üçün mühüm işlərlə məşğul elə". Amma Nizamülmülk bu böhrandan da çıxır.
"Ustadımın kefi necədir?"
Rəvayətə görə, Nizamülmülkün Mousili adlı bir ustadı olub. Xacə onu öz xidmətində saxlayar, münəccim kimi ondan faydalanar, tez-tez məsləhətləşər, mühüm işlərdə onun rəyini öyrənərmiş. Nəhayət, Mousili qocalır, taqətdən düşür və işləyə bilmədiyindən istefa verib Nişapurda öz evində yaşamağa başlayır. Onunla ayrılmaq Xacə üçün çətin olduğundan və ustadın sözünə son dərəcə inandığından getməzdən əvvəl Nizamülmülk ondan soruşur: "Ustad, deyə bilərsənmi, mənim ömrüm nə vaxt başa çatacaq?" Mousili deyir: "Mən öləndən altı ay sonra". Bundan sonra o, Nizamülmülkə illik təqvim göndərər, ilin necə, nə üstündə təhvil olunacağını, hansı gün özünü necə aparmaq lazım gəldiyini yazarmış. Nizamülmülk onun uzun ömür sürməsi üçün xeyli təqaüd ayırır, çünki özünün ömrünün ondan asılı olduğunu düşünürdü. Nizamülmülk onun səhhəti ilə çox maraqlanırdı. Saraya Nişapurdan gələn olanda birinci sualı bu olurdu: "Mousili necədir?" Onun sağ-salamat olduğunu eşidəndə kefi kökələrdi. 1092-ci ilə qədər belə davam edir. Bu vaxt Nişapurdan bir adam gəlir. Xacə yenə ilk olaraq Mousilini soruşur. Nişapurlu baş əyib deyir: "İslam başçısının ömrü uzun olsun, Mousilinin ruhu göylərə pərvaz etdi". Demə, onun ustadı altı aya yaxın müddət əvvəl dünyasını dəyişibmiş…
"Siyasətnamə" haqqında
Xacə Nizamülk Həsən ibn Əli Səlcuq sultanlarından olan Alp Arslan və Məlikşahın vəziri olmuşdur. Nizamülmülk sələflərinə nisbətən yeni işlər görmüşdü. O, dünyaya "Siyasətnamə" əsərini bəxş etmişdir. "Siyasətnamə" XI əsr vəziri Nizamülmülkün dövləti idarə etmək haqqında kitabıdır. Nizamülmülk vəzirlikdən düşdükdən sonra bu əsəri yazmışdı. "Siyasətnamə" əsərini 1076-cı ildə tamamlamışdır. O, bu əsəri yazıb bitirdikdən sonra Məlikşaha vermişdi. Bu əsərə 15, 16-cı fəsilləri katib Əlməyənə artırmışdı. "Siyasətnamə" Səlcuq dövründən qalmış ən mötəbər, ən gözəl əsərdir. "Siyasətnamə" vergi qayda-qanunları, hərbi quruluşunu və bir sıra qanunları öyrənmək üçün çox böyük material verir. Orada elə ibrətamiz hekayələr vardır ki, min il bundan əvvələ aid olmasına baxmayaraq öz keyfiyyətini itirmir. Nizamülmülk təriqətlərə qarşı həssasdır. Xüsusən Nizamülmülk İsmayili təriqəti və şiələrə qarşı təkzibkeşlik edirdi. Keçmiş dövrdə də hakim təbəqəyə, dövlətə qarşı çıxışlar din adı altında gedirdi. Nizamülmülk vəzir olduğundan dövləti ixtişaş və çevrilişlərdən qorumaq üçün dini təəsübü silaha çevirirdi. Nizamülmülk Səlcuq dövlətində vəzir olarkən Azərbaycan da Səlcuqlara daxil idi. Bu səbəbdən də "Siyasətnamə" 11-ci əsr Azərbaycan tarixini öyrənmək üçün önəmli əsərdir. Nizamülmülkün "Siyasətnamə" əsəri daha sonralar da ədəbi abidə kimi itifadə olunmuşdur. Nizamülmülk "Siyasətnamə" əsərinin IV–V fəsillərində Məzdək hərəkatı, onun təriqəti, nəhayət I Xosrov tərəfindən hərəkatın yatırılması və Məzdəkin öldürülməsi haqqında məlumatlar verir. Həmçinin Nizamülmülk özünün "Siyasətnamə" əsərində Novruzu yazın gəlişi ilə bağlı kütləvi xalq bayramı kimi təqdim edir. Əlavə olaraq bu əsrarəngiz əsərdə Nizamülmülk haqqında geniş məlumatlar da verilmişdir. Nizamülmülkün "Siyasətnamə" adlı siyasi traktatından "bidətçilər" və xalq üsyanları haqqındakı fəsillərdə də geniş məlumatlar əldə etmək olar. “Siyasətnamə” əsərində bir rəvayət Nizami Gəncəvinin yazdığı “Həft Peykər” əsəri ilə oxşardır. Həm Siyasətnamədə və həm də Həft Peykər əsərində eyni sujet xətti nəql edilib. Bu əsərlər arasında fərq vəzirin adının başqa adlar olmasından ibarətdir. Həft Peykər əsərində vəzirin adı Rast Rövşən, Siyasətnamə də isə Rast Rəvişdir. Nizamülmülkün Siyasətnamə əsəri Azərbaycan dilinə RəhimSultanov tərəfindən tərcümə edilmişdir və 1987-ci ildə çap olunmuşdur
"Siyasətnamə"dən parça
Padşahların Allah-taalanın verdiyi nemətlərin qədrini bilmələri haqqında
Xalqın dühası şahın dühası ilə birləşəndə ölkə möhkəmlənər, günü-gündən inkişaf edər, dövlət qapıları açılar və xoşbəxtlik hökmdarın üzünə gülər; bu dünyada yaxşı ad qazanar, o dünyada hesabı yüngül olar. Odur ki, deyiblər: "Dövlət küfr ilə dağılmaz, zülm ilə dağılar". Rəvayət. Deyirlər Abdullah bin Ömər əl-Xəttab (Allah onların hər ikisindən razı olsun) atası can üstündə olarkən ondan soruşdu: "Ey ata, səni nə vaxt görəcəyəm?" Dedi: "O dünyada". Dedi: "Tez istəyirəm". Dedi: "Ya birinci, ya ikinci, ya da üçüncü gecə yuxuda görəcəksən". On iki il keçdi, lakin onu yuxuda görmədi. On iki ildən sonra onu bir dəfə yuxuda gördü və soruşdu: "Ata, sən deməmişdinmi ki, üç gecədən sonra səni yuxuda görəcəm?" Dedi: "Başım qarışıq idi, oğul. Bağdadın kənarında bir körpü uçmuşdu, məmurlar onu təmir etməmişdilər. Körpüdən keçəndə bir qoyunun ayağı deşiklərdən birinə keçib sınmışdı. İndiyə qədər onun cavabını verməklə məşğul idim". Dünyanın hökmdarı bilməlidir ki, ondan hökmü altında olan camaatın cavabını o böyük gündə soruşacaqlar və başqasının boynuna atsa, qəbul etməyəcəklər. İndi ki belədir, şah xalqın işindən qafil olmamalıdır. Açıq və gizli məsələləri bilməli, xalqın qeydinə qalmalı, uzun əlləri qısaltmalı, zalımların zülmünün qarşısını almalıdır. Onda Allahın köməyi ilə onun dövləti güclənər, çörəyi bərəkət tapar, ölkədə bolluq olar".
Sabir Nəbioğlu
Sabir Nəbioğlu — tənqidçi, ədəbiyyatşünas, filologiya elmləri doktoru.
Sabir Nəbi oğlu Əmirov 1926-cı il sentyabr ayının 29-da Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. 1937-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Təbrizə köçmüşdür. Təhsilini "Homam" adına məktəbdə (1939-1943) fars dilində və sovet məktəbində (1943-1946) davam etdirmişdir.
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun hazırlıq kursunu və Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinin jurnalistika bölməsini (1953) fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin aspiranturasında təhsil almışdır. Universitetdə təhsil aldığı illərdə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin ilk partiya təşkilatının sədri, İranlı siyasi mühacirlər cəmiyyətinin "Cavanlar" təşkilatının sədri olmuşdur (1957-1975).
Sabir Nəbioğlu Azərbaycan Demokrat Firqəsi Mərkəzi Komitəsinin şöbə müdiri (1967-1994), Cənubi Azərbaycan Yazıçılar Cəmiyyəti İdarə Heyətinin məsul katibi (1967-ci ildən) vəzifələrində çalışmışdır.
"Cəlil Məmmədquluzadənin felyetonları (1905-1906)" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi – alimlik dərəcəsi almışdır.
1996-cı ildən AMEA Ədəbiyyat İnstitutunda çalışır. 2003-cü ildə "Cənubi Azərbaycan milli-demokratik ədəbiyyatı (1941-1990)" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Çoxlu sayda elmi əsərin, o cümlədən Məhəmmədhüseyn Şəhriyar, Səhənd, Səməd Behrəngi və Qulamrza Təbrizi haqqında monoqrafiyaların müəllifidir.
2014-cü il iyun ayının 7-də Bakıda vəfat etmişdir.
Living Things
Living Things — Amerikalı rok qrupu Linkin Parkın 5-ci studiya albomudur. Albom 2011-ci ilin mart ayından 2012-ci ilin yanvarınadək lentə yazılmışdır. Albomun ilk sinqlı Burn It Down 16 aprel 2012 tarixində çıxmışdır. İkinci sinql Lost in the Echo 6 avqust 2012 tarixində çıxacaqdır. Linkin Park, Minutes to Midnight və A Thousand Suns-da olduğu kimi bu albomda da Rik Rubin və Mayk Şinodanın rəhbərliyi altında işləmişdir.
A Thousand Suns-ın uğursuzluğundan sonra qrup yeni albom hazırlamaq qərarına gəldi. Qrupun prodüseri Rik Rubin qrupa keçmiş tərzə qayıtmağı məsləhət verdi. Ancaq qrup üzvləri A Thousand Suns-dakı melodik səs effektlərini istifadə etməkdə davam etmək qərarına gəldilər yalnız əvvəlki tərz olan alternativ rok ilə səs effektlərinin qarışığı bir albom hazırlamağı düşünürdülər. Sonralar Mayk Şinoda verdiyi müsahibədə bu albomun nu-metal tərzdə olmayacağını söylədi. 2011-ci ilin martından başlayan mahnı yazma prosesi 2012-ci ilədək davam etdi və qrup fevral ayında yeni albomun çıxacağını açıqladı ancaq tarix verilmədi. Nəhayət, Martın 28-də qrup albomun ilk sinqlı olan Burn It Down-un 16 aprel tarixində çıxacağını elan etdi. Sinql çıxmadan əvvəl qrup rəsmi saytlarında azarkeşlər üçün sinqlın qapaq rəsmi olan bir tapmaca yerləşdirdilər və bu tapmacanı uğurla başa vurana sinqldan bir hissəni dinləmək hüququ verilirdi. Aprelin sonlarına doğru qrup albomun çıxma tarixini də açıqladı. Albomun 26 iyun 2012 tarixində ABŞ-də satışa çıxarılması nəzərdə tutulmuşdu. Albomun satışa çıxdığı ilk iki həftədə 223.000 satış rəqəminə çatdı və Amerikada 1 nömrə oldu. Albomdan Powerless parçası Abraham Lincoln:Vampire Hunter filminin rəsmi mahnısı oldu. Albomun ikinci sinqlı Lost in the Echo 6 avqust 2012 tarixində çıxacaqdır. Albom hazırlamaqla yanaşı, Linkin Park, Formula 1 komandası Lotus Reno ilə birlikdə iPad platformaları üçün Linkin Park GP adlı bir formula 1 oyunu hazırladı.
= Mahnı siyahısı =
= Albom üzərində işləyənlər =
Boqor
250px|thumb|right|Boqorun mərkəzi: Prezidentin yay iqamətgahı.
Boqor
Boqor (İndon. Bogor) – İndoneziyanın Qərbi Yava əyalətinin Yava adasında yerləşən şəhər.
Şəhərin ərazisi müstəqil inzibati vahid – bələdiyyə (kota) kimi fəaliyyət göstərir. Əhalisi 949 mindən çox (2010-cu ilin iyun ayına olan məlumat), ərazisi – 118,5 kvadrat kilometrdir.
300px|thumb|right|[[Qərbi Yavanın daxilində Boqor]]
Müstəmləkədən əvvəlki dövr
250px|thumb|left|Paytaxtı Pakuan olan [[Sunda Krallığı]]
Boqorun yerində yaşayış məntəqəsinin mövcud olması haqda ilk məlumat V əsrə təsadüf edir. Həmin dönəmdə bu ərazi müasir İndoneziyanın ərazisində mövcud olmuş ilk dövlətlərdən biri – Tarumanaqara (indon. Tarumanagara) induist knyazlığının tərkibində olub. 669-cu ildə qonşu Şrivicaidən (indon. Sriwijaya) bir sıra hərbi məğlubiyyət alan Tarumanqaranın ərazisin qalıqlarında Sunda (indon. Kerajaan Sunda) krallığı yaradılanda, müasir Boqorda yerləşən kiçik Çilivunq (indon. Ciliwung) və Çisadane (indon. Cisadane) çaylarının arasında onun paytaxtı Pakuan-Pacacaranın (indon. Pakuan Pajajaran) əsası qoyulub.
300 px|thumb|right|Tarumanqara dövrünə aid prasasti
Bir neçə əsr ərzində Pakuan-Pacacaran orta əsr İndoneziyasının ən iri şəhərlərindən birinə çevrilib – yerli araşdırmaçıların sözlərinə görə, əhalinin sayı 48 minə çatırdı. Maraqlısı odur ki, “Pacacaran” adı faktiki olaraq bütün dövlətə yayılıb – belə ki, İndoneziyanın və köhnə qərb tarixində Sunda krallığı daha çox məhz Pacacaran dövləti kimi qeyd olunur. Paytaxt isə sadəcə Pakuan adlandırılırdı.
Bu dönəmə aid şəhərin tarixi haqda mühüm məlumat mənbəyi prasasti (indon. prasasti) – üzərində sanskrit yazıları olan daş stela və cədvəllərdir. Prasastilər Tarumanqara və Sunda krallığında dini ayinlər üçün və rəsmi salnamələr üçün istifadə olunub.
Boqorda və onun ətrafında aşkar olunan çoxlu sayda prasastilər, mətn informasiyasının xüsusiyyətləri və forması ilə İndoneziyanın digər analoji tarixi abidələrindən gözə çarpacaq dərəcədə fərqlənir və şəhərin əsas guşələrindən sayılırlar.
IX—XV əsrlərdə paytaxt mütəmadi olaraq Pakuandan krallığın digər şəhərlərinə keçririlirdi və şəhərin əsası qoyulma tarixi 1482-ci ilin 3 iyunu sayılır, çünki bu tarixdə Sunda kralı Silivanqi (indon. Siliwangi) paytaxtı yenidən Pakuana qaytarır və həmin gün kralın tacqoyma mərasimi həyata keçirilir. Bu səbəbdən, 1973-cü ildən bu tarix Boqorda rəsmi şəhər bayramı kimi qeyd edilir.
1579-cu ildə Pakuan Bantam sultanlığının orduları tərəfindən zəbt olunur və, demək olar ki, tamailə dağıdılır. Nəticədə Sunda dövləti süquta uğrayır. Qısa müddətdə sağ qalmış sakinlər dağıdılmış şəhəri tərk edirlər və bundan sonra onilliklər ərzində buralar boş qalır və cəngəlliklərin arasında itir.
Niderland Ost-Hind şirkətinin hakimiyyəti altında
XVII-ci əsrin ikinci yarısında tərk edilmiş Pakuan, qərbi Yavanın ərazisinin əksər hissəsi kimi, formal olaraq Banten sultanlığının suverenitetində qalmasına baxmayaraq, faktiki Niderland Ost-Hind Şirkətinin (NOHŞ) nəzarəti altına keçirdi.
Rəsmi olaraq şəhər hollandların hakimiyyəti altına 1684-cü ilin 17 aprelində keçir. Bu tarixdə Bantenin vəliəhdi NOHŞ-la saaziş imzalayaraq, sultanlığın mühüm hissəsini müstəmləkəçilərə verdi.
Burada müstəmləkəçilərin ilk müvəqqəti yaşayış yeri sundanlı olan leytenant Tanuvicainin (indon. Tanuwijaya) ekspedisiya düşərgəsi olub. 1687-ci ildə ekspedisiya şirkətin rəhbərliyi tərəfindən yeni ərazilərin mənimsənilməsi üçün buraya göndərilmişdi.
Ekspedisiyanın nəticəsi olaraq Pakuanın dağıntılarında yerləşmək və buranı təsərüffat fəaliyyəti üçün abadlaşdırmaq tapşırığı verilmişdi. Bu ərazi 1699-cu ilin 4-5 yanvarında baş vermiş Salak yanardağının (indon. Gunung Salak) püskürməsi nəticəsində ciddi dağıntılara uğramış, lakin püskürmə nəticəsində yaranan meşə yanğınları buranın cəngəlliklərdən təmizlənməsini və düyü əkimi üçün istifadə olunan tarlaların, həmçinin kofe plantasiyalarının yaradılmasını asanlaşdırmışdır. Qısa müddət ərzində Pakuan ətrafında bir sıra kənd təsərrüfatı mənətəqləri yaradılır (ən irisi Kampunq Baru (indon. Kampung Baru) və 1701-ci ildə vahid inzibati rayona birləşdirilir. Rayona rəhbərlik yixarıda qeyd olunan Tanuvicayaya verilir və təsadüfi deyil ki, o, İndoneziyada Boqor vilayətinin təsisçisi sayılır. Məntəqənin inkişafına 1703-cü ildə NOHŞ-un Abraham van Ribekin (CAR-da yerləşən Keyptaun şəhərinin banisi Yan van Ribekin oğlu, sonralar Niderland Ost-Hindinin qubernatoru təyin edilir) rəhbərliyi altında baş tutmuş missiyası təkan verir.
A.van Ribekin rəhbərliyi vı şxsi iştirakı ilə Pakuanın dağıntılarının mühüm hissəsi araşdırılıb, bir çox arxeoloji tapıntılar, o cümlədən prasastilər, aşkar edilərək siyahlya alınıb. Boqorda işləyən NOHŞ əməkdaşları və yerli sakinlər üçün yeni binalar tikilib. Parallel olaraq burada salınan kofe plantasiyalarında işləmək üçün ətraf ərazilərdən Boqora gələn kəndlilərin yaşayış məntəqələri çoxalmağa və genişlənməyə başlayır.
NOHŞ-un Pakuanın ətrafındakı iqtisadi və inzibati iştirakı genişlənməyə başlayır, çünki hollandlıları, Niderland Ost-Hindinin inzibati mərkəzi olan daha qızmar və isti Bataviyadan fərqli olaraq, bu ərazinin əlverişli coğrafi yerləşməsi və mülayim iqlim şəraiti cəlb edirdi. 1744-45-ci illərdə general-qubernatorun yay iqamətgahına çevrilmiş saray tikilir. Bu dönəmdən müstəmləkənin rəhbərləri hər il ən qızmar 3-4 ayını Bataviyada yox, məhz burada keçirirdilər.
1746-ci ildə general-qubernator Qustaf Villem van İmhoffun (niderl. Gustaaf Willem van Imhoff) sərəncamı ilə saray, ona bitişən hollandların yaşayış məntəqəsi və yaxınlıqda olan 9 yerli kənd mərkzələşdirilmiş inzibati rayona birləşdirilirlər. Bura Beytenzorq (niderl. Buitenzorg, hərfi olaraq “qayğısız”) adı verilir. Şəhərin yerli adı – Boqor haqda ilk sənədləşdirilmiş qeydlər də məhz bu dönəmə aiddir. 1752-ci il 7 aprelə aid müstəmləkə rəhbərliyinin sənədlərində qubernator sarayına bitişən Beytenzorqun hissəsi Boqor adlandırılır. Sonralar isə yerli bu ad yerli əhali arasında da yayılır və Beytenzorq sözünə alternativ olur.
250px|thumb|right|Şəkər palması
Baş hipotezaya əsasən, şəhərin adı yavan dilindəki “boqor” (indon. Bogor, tərcümədə - şəkər palması (Arenga pinnata), sözündən götürülüb və bu söz indi də həmin mənada indoneziya dilində istifadə olunur.
Digər versiyalara görə toponimin adı qədim yavan dilindəki “bhaqar” (yav. Bhagar – “inək”), və ya yerlilər tərəfindən təhrif edilmiş Beytenzorq sözündən formalaşıb. Niderland taxt-tacının hakimiyyəti altında
XVIII-ci əsrin sonunda şəhər, Niderland Ost-Hindinin bütün ərazisi ilə birgə mərhələli şəkildə NOHŞ-dan Niderland krallığının idarəsi altına keçir. 1796-cı ildi müflislik yaşayan şirkətin idarəçiliyi Ost-Hind məsələləri üzrə hökumət komitəsinə verilir, 1798-ci ildə Niderland NOHŞ-un bütün borclarını və öhdəliklərini, eyni zamanda idarə etmə hüququnu, öz üzərinə götürür.
Şəhərin iqtisadi və infrastruktur inkişafına gözlənilməz təkanı Niderland Ost-Hindinin 1811-15-ci illərdə müvəqqəti Böyük Britaniya işğalı altına düşməsi verdi. İngilislər Yava və arxipelaqın digər adalarına enərək onların Niderlandı işğal etmiş Napoleon Fransasının əlinə keçməsinin qarşısını almaq istəyirdilər. Britaniya administrasiyasının rəhbəri Tomas Stemford Rafflz müstəmləkənin inzibati mərkəzini tamamilə Bataviyadan Beytenzorqa keçirir və 5 il ərzində bütün Yavada olduğu kimi şəhərdə də yeni və daha effektli idarə, həmçinin təsərrüfatçılıq metodları tətbiq edir.
250px|thumb|left|Tomas Stemford rafflz
Beytenzorq hollandlara qayıtdıqdan sonra əvvəlki kimi general-qubernatorun yay iqamətgahı kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. Beytenzorq hollandlara qayıtdıqdan sonra əvvəlki kimi general-qubernatorun yay iqamətgahı kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. Yeni rəhbərlik şəhərin müasirləşməsi və mədəniyyətləşməsi istiqamətində mühüm işlər görməyə başladı.
1817-ci ildə, Boqorun ərazisində botanik bağ inşa olunur və gələcəkdə bu bağ dünyada ən böyüklərdən birinə çevrilir. 1834-cü ilin oktyabrın 10-da Beytenzorq Salak yanardağının növbəti püskürməsi və zəlzələ nəticəsində ciddi dağıntılara uğrayır. Şəhərin bərpası zamanı ərazinin yüksək seysmik təhlükəsi nəzərə alınmışdı və bu səbəbdən, 1840-50-ci illərdə yenidən tikilən qubernator sarayının və inzibati kompleksin binaları köhnə binalardan alçaq, lakin daha dözümlü oldular. Bundan əlavə, tikinti işlərinin davamında qubernatorun 1845-ci ilə təsadüf edən fərmanına əsasən, başqa-başqa millətlərin: hollandların (onların qismində bütün avropalılar), çinlilərin, ərəblərin (sonuncular şəhərin böyüməsi və ticari imkanların genişlənməsi ilə fəal olaraq buraya köç edirdilər) yaşayış məntəqələri, məhəllələri bir-birindən fərqli yerlərdə tikilirdi.
1860-80-ci illərdə Beytenzorqda müstəmləkənin ən iri kənd təsərrüfatı məktəbi, kimyəvi, bioloji, baytarlıq laboratoriyaları, şəhər kitabxanası, təbiət elmi muzeyi və bir sıra digər mədəni və elmi təsisat yaradılır.
XIX-cu əsrin sonuna Boqor İndoneziyanın ən abadlaşdırılmış və qərbləşmiş şəhərlərindən birinə çevrilir. 1904-cü ildə Beytenzorqa Niderland Ost-Hindinin inzibati mərkəzi rəsmi statusu verilir. Lakin bu addım formal olur və faktiki olaraq müstəmləkənin idarəçiliyi Bataviyada qalır. Müstəmləkənin əyalətlərə bölünməsini təşviq edən 1924-cü il inzibati islahatı nəticəsində bu xüsusi status ləğv edilir, sonra isə Beytenzorq Qərbi Yava əyalətinin bölgələrindən birinin mərkəzinə çevrilir.
1942-50-ci illər
250px|thumb|left|Niderland HHQ aid təyyarələr Beytenzorqun üstündən uçur. II Dünya müharibəsinin başlanğıc ərəfəsi
İkici dünya müharibəsi dövründə Beytenzorq Niderland Ost-Hindinin bütün ərazisi kimi Yaponiyanın Silahlı Qüvvələrinin əlinə keçmişdi. İşğal müttəfiq güclərin döyüşsüz şəhəri rəqibə verdiyi 6 mart 1942-ci ildən yaponların 1945-ci ilin 2 avqustda baş verən kapitulyasiyasınadək davam edib. Yaponların yerli əhali arasında apardığı nasionalist, antiholland hisslərinin stimullaşdırılması və onların simpatiyasının öz tərəflərinə yönəldilməsi kursu çərçivəsində şəhərə İndoneziya dilindəki “Boqor” adı verilir. Şəhərdə işğalçı rəhbərlik tərəfindən yaradılmış İndoneziya silahlı milisi PETA-nın (indon. Pembela Tanah Air – “Vətən qoruyucuları”) əsas hazırlıq mərkəzlərindən biri yerləşirdi.
1945-ci ilin 17 avqustunda müstəqil İndoneziya Respublikasının elan olunmasından sonra Boqor yeni dövlətin ərazi hududlarına qatılır. Lakin, yapon ordularının çıxarılmasından sonra adaya gələn hollandlar şəhər və ətraf ərazilər üzərində nəzarəti ələ keçirirlər. 1948-ci ilin fevralında şəhər kvazimüstəqil Qərbi Yava (indon. Negara Jawa Barat) dövlətinin ərazisinə qatılır. Həmin ilin aprel ayında dövlətin adı dəyişdirilərək öz Ost-Hinddəki keçmiş müstəmləkələrini vahid asılı təsisata çevirmək istəyən Niderlandın təşəbbüsü ilə Pasundan Dövlətinə (indon. Negara Pasundan) dəyişdirilir. 1949-cu ilin dekabrında Pasundan 23 avqust – 2 noyabr tarixində keçirilmiş indoneziya-niderland konfransının (Haaqa dəyirmi masa konfransı) qərarı ilə Birləşmiş İndonezoya Ştatlrının (BİŞ) (indon. Republik Indonesia Serikat) tərkibinə qatılır.
1950-ci ilin fevral ayında qısamüddətli müharibədə BİŞ-ə daxil olan İndoneziya Respublikasına məğlub olan Pasundan şəhəri onun tərkibinə keçir və bu rəsmi olaraq 1950-ci ilin avqustunda İndoneziyanın unitar dövlət elan olunmasından sonra sənədləşdirilir. Qeyd etmək lazımdır ki, şəhər qanunvericilik müstəvisində “Boqor” adını alır.
İndoneziyanın tərkibində
Müstəqil İndoneziyanın tərkibində şəhərə bələdiyyə və eyniadlı bölgənin mərkəzi statusu verilir. Şəhər müstəmləkə dövründə oraya qoyulan potensial nəticəsində ölkənin və Qərbi Yavanın mədəni, elmi və iqtisadi inkişafında mühüm rol oynamağa başlayır. Bundan başqa, Boqor İndoneizya prezidentinin yay iqamətgahı kimi fəaliyyət göstərməyə başlayır. 1990-2000-ci illərdə şəhərdə mütəmadi olaraq müxtəlif beynəlxalq tədbirlər, həmçinin Asiya-Sakit okean bölgəsi və BMT sistemi təşkilatlarının çoxşaxəli strukturlarının nazir səviyyəsində görüşləri keçirilb. Bu məcrada şəhərə önəm verilməsinin bariz nümunəsi kimi 1994-cü ilin noyabrın 15-də orada Asiya-Sakit okean iqtisadi əməkdaşlığın (APEC) sammitin keçirilməsini qeyd etmək olar.
Coğrafi yerləşmə
250px|thumb|left|Qərbi Yava əyalətinin xəritəsi. Boqor qırmızı rəngdə təsvir edilib
Boqorun coğrafi koordinatları - 6°36′00″ cənub en dairələri, 106°48′00″ şərq uzunluğu. Şəhər Yava adasının qərbində, ölkənjin paytaxtı olan Cakartanın 60 kilometr cənubunda və Qərbi Yava əyalətinin inzibati mərkəzi olan Bandunqun 85 şimal-qərbində yerləşir. Ərazisi 118,5 kvadrat kilometrdir.
Relyef, geoloji xüsusiyyətlər
Boqor Salak (ən hündür nöqtəsi şəhərin təxminən 12 km cənubunda) və Qede (ən hündür nöqtələri şəhərin 20–25 km cənub-şərqində) yanardağlarının ətəyində dağlıq çökəklikdə yerləşir. Ərazinin dəniz səviyyəsindən orta hündürlüyü 265 metrdir, maksimal – 330 m, minimal isə 190 metrdir.
Yer əsasən təpələrdən ibarətdir. Şəhərin ən düzənlik ərazisi Çinami Boqor və Tanax-Sareal, ən təpəlik hissəsi Cənubi Boqor sayılır.
Torpağın geoloji strukturunda vulkanik çöküntü süxürları üstünlük təşkil edir. Yaxınlıqdakı, bir neçə dəfə püskürmüş yanardağlar nəzərə alınmaqla ərazi seysmik cəhətdən olduqca təhlükəli sayılır.
Şəhərin ərazisinin 1,2% meşə massivindən, 0,7% isə bağ və parklardan ibarətdir.
250px|thumb|right|Çilivunq çayı
Şəhərdə Yava dənizinin hövzəsinə aid edilən bir neçə çay axır. Bunlardan ən iriləri Çilivunq və Çisadanedir. Şəhərin tarixi mərkəzi məhz bu çayların arasında yerləşir. Daha kiçik çaylar isə Çipakançilan (indon. Cipakancilan), Çidepit (indon. Cidepit), Çipariqi (indon. Ciparigi) və Çibalok (Cibalok) adlanır.
250px|thumb|left|Salak yanardağının fonunda Boqor
İqlim
Iqlim ekvatorial, Qərbi Yavanın digər rayonlarının bir çoxundan daha rütubətlidir: ortaillik rütubət 70% təşkil edir. Həmçinin burada yağıntılar daha intensiv olur, ortaillik yağıntı miqdarı 1700 mm çatır, bir neçə rayonlarda isə hətta bu göstərici 3500 mm-ə bərabər olur. Yağıntılar ən çox qış aylarında olur. Bu hava şəraitinə görə Boqoru “Yağışlı şəhər” (indon. Kota Hujan) adlandırırlar.
Ekoloji mühit
Ümumi olaraq şəhərdə ekoloji mühit müsbət sayılır. Buna səbəb şəhərdə iri sənayə qurumlarının az sayda olması, yüksək səviyyədə yaşıllaşdırılma işlərinin aparılması və yerli hakimiyyətinin təbiəti qorumaq istiqamətində atdığı ciddi addımlardır. Ətraf mühitə ən əsas təhlükəni, havada karbon qazının miqdarının normadan çox olmasına yol açan dayanmadan artan şəhər nəqliyyatıdır.
Say, sıxlıq
2010-cu ilin may-avqust aylarında İndoneziyada keçirilən ümummilli əhalinin siyahıyaalma prosesinin nəticələrinə əsasən, Boqorda 949 066 insan yaşayırdı. Əhali sıxlığına görə Boqor 1 kvadrat kilometrə 8000 insan göstərici ilə dünyanın ən sıx əhalili şəhərlər siyahısına daxildir.
Gender və yaş strukturu
2009-cu ilin göstəricilərinə əsasən, şəhərdə 484 648 kişi (51,06%) və 464 418 (48,94%) 1qadın yaşayırdı. Əhalinin 28,9%-ni 15 yaşadək yeniyetmə, 67,42% 15-65 yaşlarında olğunlar, 3,51% isə qocalar təşkil edirdi. Sakinlərin orta yaş həddi, 2005-ci ilin göstəricilərin əsasən, 71,8 il təşkil edir. Bu Qərbi Yava və ümumilikdə İndoneziya üçün ən yüksək göstəricilərdən biridir.
Etniki tərkib, dillər
Əhalinin 87% sundalılardır, lakin şəhərdə bundan əlavə çoxlu sayda yavalılar, çinlilər və digər millətlərin nümayəndələri yaşayır. Boqorun yetkin əhalisinin demək olar ki hamısı dövlət dili olan indoneziya dilini bilir. Bundan əlavə, məişətdə geniş şəkildə sundan dili istifadə olunur.
Konfessional tərkib
Boqorluların əksəriyyəti (90%) sünni müsəlmanlardır. Xristian katoliklərin və protestantların sayı 5% təşkil edir. Lakin şəhərdə bir çox xristian məbədi var, katolik və protestant ictimai təşkilatları fəaldırlar. Boqor eyniadlı Roma-katolik kilsəsinin yeparxiyasının mərkəzidir. Az sayda buddist və indusitlərə də rast gəlmək olar.
Status və inzibati bölgü
Şəhərin ərazisi, status olaraq dairəyə bərabər olan, bələdiyyə (kota) adlanan inzibati vahidə ayrılıb. Boqorun inzibati statusu İndoneziya Respublikasının 2004-cü ilin yerli idarəetmə haqda 32 nömrəli qanunu ilə müəyyən edilir.
Şəhərin gerbi
Şəhərin gerbi 4 hissədən ibarət qalxan təsviridir. Bu hissələrdə İndoneziyanın dövlət gerbi olan mifik altun Qaruda quşu, prezidentlərin yay iqamətgahı, dördzirvəli Salak yanardağı və qızıldan olan milli sundan xəncəri – kucanq təsvir edilib. Qalxanın üzərində isə qara fonda gümüş hərflərlə KOTA BOGOR (tərcümədə “Boqor şəhəri”) yazılıb.
Ümumi vəziyyət
Boqor Qərbi Yava və İndoneziya üçün mühüm iqtisadi mahiyyət kəsb edir. Şəhər inkişaf etmiş xidmət sektoru, ticari və bank sahələrinin yüksək fəallığı seçilir, avtomobil, kimyəvi və qida sənayəsinin mühüm mərkəzlərindən biridir. Bununla bərabər, şəhər ətrafındakı torpaqların bir hissəsi kənd təsərrüfatı üçün istifadə edilir. Niderland müstəmləkəsi zamanı Boqor kənd təsərrüfatı və meşə istehsalının: kofe, kauçuk, bahalı ağac növlərinin emalı üzrə mühüm mərkəzlərdən biri idi. 1950-ci illərdə müstəqil İndoneziyada sənayeləşmə dövründə şəhərdə ağır sənayenin əsasları qoyulmuşdu. Gələcək onilliklərdə şəhərin inkişafı ümummilli reallıqla bağlı idi: ən dinamik döbr 1980-ci illərin ikinci yarısı – 1990-cı illərin birinci yarısına təsadüf edir, 90-cı ilin sonlarında ağır milli və regional krizisin nəticələri müşahidə olunurdu. 2000-ci illərin əvvələrində yerli təssərüfatın əsas qollarında düşüşün qarşsını almaq mümkün olur, bundan əlavə, müsbət dinamika müşahidə olunmağa başlayır (2002-ci ildə şəhərin iqtisadi artımı 5,78%, 2003-cü ildə isə 6,07% təşkil etdi).
Boqorun ümumregional məhsulu 2009-cu ildə 12,249 trilyon İndoneziya rupisi təşkil edir (2009-cü ilin kursuna əsasən təxminən 1,287 milyard ABŞ dolları). Şəhər hakimiyyəti tərəfindən müəyyən edilmiş ən aşağı əmək məvacibi 800 000 İndonexiya rupisi civarında idi.
Sənaye
2008-ci ildə Boqorda 54 268 nəfərin işlədiyi rəsmi qeydiyyata alınmış 3208 sənaye şirkəti var idi. 2008-ci il ərzində sənaye sektoruna yönəldilmiş investisiyaların ümumi həcmi 551 milyard İndoneziya rupisindən çox olmuşdu.
İri və orta sayılan 114 şirkətdə 32 237 insan işləyirdi və ora 500 milyard investisiya yatırılmışdı. Kənd təsərrüfatı
Şəhər daxilində - əsasən ətraf rayonlarda kənd təsərrüfatı üçün yararlı torpaq az deyil. Bu torpaqların ümumi sahəsi 3466 hektar təşkil edir (həmçinin balıq tutmaq və balıqçılıq üçün istifaə edilən 111 hektar su hövzəsi).
Əkinçilik
Kənd təsərrüfatının əsas qolu - əkinçilikdir. 2007-ci ilin göstəricilərinə əsasən, bu sahədə 159 qeydə alınmış kəndli arteli fəaliyyət göstərirdi. Əsas bitkilər – düyü (2007-ci ilin göstəricilərinə əsasən 1165 hektar əkin, 2003-cü ilin göstəricilərinə əsasən, illik məhsul 9953 ton), müxtəlif tərəvəzlər, qarğıdalı, batat.
Heyvandarlıq
2007-ci ilin göstəricilərinə əsasən, bu sahədə 25 qeydə alınmış artel fəaliyyət göstərirdi. Həmin ilin göstəricilərinə əsasən, inəklər (min başdan çox, ümumi sağılan südün həcmi – 2,61 milyon litrdən çox), qoyunlar (12 min baş), toyuqlar (624 mindən çox), ördəklər (təxminən 8 min) yetişdirilir.
Balıq tutma və balıqçılıq
2007-ci ilin göstəricilərinə əsasən, bu sahələrdə 4 qeydə alınmış şirkət fəaliyyət göstərirdi. Balıq əsasən süni qaydada xüsusi su hövzələrində və düyü zəmilərində yetişdirilir. Hər il qida növlərinə aid 25-30 ton balıq əldə edilir.
Xüsusi və gəlirli sahə kimi akvarium balıqlarının yetişdirilməsini, həmçinin onların təbii yaşayış mühitindən ovlanmasını qeyd etmək olar. Təkcə 2009-cu ildə xarici bazarlara 367 min ABŞ dolları qiymətində akvarium balığı ixrac edilib.
300px|thumb|right|Quppi balıqlarının əksəriyyəti Boqorda tutulur
Ticarət
2008-ci ildə şəhərdə qeydə alınmış 23 241 ticarət müəssisəsi fəaliyyət göstərirdi. Bu sahədə 42 220 nəfər çalışırdı və buraya yönəldilən sərmayənin həcmi 232,5 milyard İndoneziya rupisi təşkil edirdi. Müəssisələrdən 307 iri, 1268 orta və 21 666 kiçik sayılırdı.
İxrac
Boqorda istehsal edilən sənaye və kənd təsərrüfatı məhsullarının əksər hissəsi ixrac edilir: 2008-ci ildə rəsmi qaydada qeydə alınmış ixracatın həcmi 144 milyon İndoneziya rupisi təşkil etmişdi.
Nəqliyyat və infrasturktur
Boqor Yavanın ən mühüm infrastruktur mərkəzlərindən biridir. Şəhər ərazisindən 599,2 km (2008-ci ilin göstəriciləri) yol keçir. Yol-nəqliyyat infrastrukturu şəhərin ərazisinin 5,31% tutur.
Boqorda 22 şəhər ictimai nəqliyyat marşrutu fəaliyyət göstərir. Burada 3506 avtobus və mikroavtobus istifadə edilir. Sonuncuların əksəriyyəti marşrut taksi fəaliyyəti göstərir və ənənəvi adı anqkotdur (indon. Angkot – angkutan kota akronimindən götürülüb və mənası “şəhər nəqliyyatı, şəhər daşımaları”-dır). Bundan əalvə 10 avtobus marşrutu (4612 avtomobil) şəhəri ətraf rayonlarla, 40-ı (330 avtomobil) isə Qərbi Yavanın digər şəhərləri ilə birləşdirir. Şəhərdə Barananqsianq və Bubulak adlı 2 avtonəqliyyat terminalı yerləşir. Bundan əlavə, Boqordan ən yaxın hava limanına (Sukarno-Xatta) gedən turistik daşımalar üçün istifadə edilən nəqliyyat stansiyası mövcuddur. Hava limanı şəhərdən 55 km uzaqlıqda yerləşir və orada reyslər 1 saat interval ilə bütün sutka işləyir. 1881-ci ildə inşa edilən dəmir yol vağzalı həm elektrik, həm də dizel lokomotivinə malik qatarları qəbul edir (gündəlik 70 gediş və 70 gəliş), sərnişin dövriyyəsi gündəlik olaraq 50 min insanı aşır.
250px|thumb|left|Boqorun mərkəzində yerləşən beçak dayanacağı
Bundan əlavə, şəhərdə böyük park taksisi, fərdi daşımalarla məşğul olan motosikletlçilər – ocek (indon. ojek) və yerli rikşa olan beçaklar (indon. becak) mövcuddur. Həmçinin Boqorda, turistlərin marağına səbəb olan delman adlı at faytonlarına da rast gəlmək olar.
Enerji təminatı
Boqorun eletrik enerjisi ilə təminatını İndoneziyanın Dövlət elektroenerji şirkətinin (indon. Perusahaan Listrik Negara) regional sturkturu həyata keçirir. Bu şirkət Qərbi Yava və Banten əyalətlərinə xidmət göstərir. Enerji təminatı 10-dan çox regional istilil və hidroelektrostansiyalarının sayəsində şəhərin Çimahpar və Çibilonq rayonlarında yerləşən transformator stansiyaları vasitəsi ilə həyata keçirirlir.
Su təminatı
2009-cu ilin göstəricilərinə əsasən Boqor əhalisinin yalnız 47% təmiz boru suyu ilə təmin olunub. Bu təminatı dövlət şirkəti “Tirta Pakuan” (indon. Tirta Pakuan) həyata keçirir. Su əsasən Çisadane çayından (saniyədə 1240 litr), həmçinin Kota-Batu, Bentar-Kambinq və Tanqkil (saniyədə 410 litr) adlı təbii bulaqlardan götürülür.
Elm və təhsil
Boqor İndoneziyanın əsas elm və təhsil mərkəzlərindən biri sayılır. Akademik və araşdırma bazasının əsas hissəsi holland müstəmləkəsi zamanı qurulmuşdu. XIX-cu əsrin əvvələrindən burada ilk növbədə kolonial kənd təsərrüfatının səmərələliyinin artırılmasına yönəlmiş laboratoriya və peşə məktəbləri açılırdı. XIX-cu əsrin sonu XX əsrin əvvəli, Kauçuk araşdırmaları institutu və Meşə araşdırmaları institutu kimi daha iri elmi müəssisələrin əsası qoyulmağa başladı. İndoneziya müstəqilliyini elan etdikdən sonra da bu elmi-araşdırma inkişaf Boqorda davam etmişdi. 2000-ci illərdə şəhərdə elmin ən inkişaf etmiş qolları kənd təssərüfatı, biologiya və baytarlıqla bağlı idi.
250px|thumb|left|1907-ci il. Baytarlıq laboratoriyası
Təhsil
Şəhərin orta təhsillik səviyyəsinin göstəriciləri İndoneziya standartları baxımından yüksək sayılır. Boqorun əhalisinin 98,7% oxuma-yazma bilir. Şəhərin ən iri dövlət təhsil ali təhsil ocağı Boqor kənd təsərrüdatı institutu sayılır. Bundan başqa şəhərdə Pakuan universiteti, Cuanda universiteti, Nusa-Banqsa universiteti və İbn-Haldun universiteti fəaliyyət göstərir.
Dünyəvi təhsil olcaqlarından başqa şəhərdə 700 mədrəsə, bir sıra xristian məktəbi və kolleci var.
Elm
Boqor həmçinin İndoneziyanın əsas elm mərkəzlərindən biri sayılır. Araşdırmaların əsas hissəsi kənd təsərrüfatı ilə bağlıdır. Şəhərdə Beynəzlxalq kənd təsərrüfatı araşdırmaları ilə bağlı məsləhətləşmə qrupu (ing. Consultative Group on International Agricultural Research, CGIAR) çərçivəsində fəaliyyət göstərən qeyri kommersiya elmi sturkturu – Beynəlxalq meşələrin araşdırılması mərkəzi (ing. Center for International Forestry Research, CIFOR) fəaliyyət göstərir.
Mədəniyyət
Mədəniyyət müəssisələrinin sayına görə Boqor İndoneziyada birinci yerdədir. Burada yerləşən muzeylərdən bir neçəsi ölkənin ən iri və ən qədimlərindən sayılır. Məsələn, yerli Zooloji muzey XIX-cu əsrin sonlarında Niderland müstəmləkə rəhbərliyinin tapşırığı ilə Botanik bağın əlavəsi kimi yaradılmışdır.
Əsas muzeylər
Prezident sarayında, inzibati binalarda və universitetlərdə sistematik olaraq müxtəlif rəsm sərgiləri keçirilir. Şəhərdə dramatik teatr, onlarla kinoteatr mövcuddur. Mütəmadi olaraq xalq folkloru incəsənətinin festivalları, digər kütləvi tədbirlər, həmçinin mədəniyyət problematikasına həsr olunmuş konfrans və seminarlar keçirilir. Qeyd etmək lazımdır ki, 2008-ci ildə İndoneziya mədəniyyətinin konqresinin keçirilmə yeri kimi Boqor seçilmişdi.
Səhiyyə
Boqorda ilk səhiyyə müəssisələri XIX-cu əsrin birinci hissəsində Niderland müstəmləkəçiliyi dövründə yaranmışdı. Artıq XX-ci əsrin əvvəlində burada mülki xəstəxanalar və hərbi hospital, psixiatrik klinika var idi.
Çap KİV-lər
Boqorda 2 gündəlik qəzet “Radar Boqor” (indon. Radar Bogor, 1998-ci ildə təsis olunub, baş redaktor Asvan Ahmad) və “Jurnal Boqor” (2008-ci ildə təsis edilib, baş redaktor Alfian Mucani) çap olunur. Hər ikisi indoneziya dilindədir, tiraj 25 min nüxsə ətrafındadır. Qəzetlər həmçinin elektron versiyasına malikdirlər. Şəhərdə həmçinin müxtəlif dövriyyəli jurnallar, yerli ali təhsil ocaqlarını almanaxları işıq üzü görür. Bundan əlavə, Qərbi Yavanın və ümummilli qəzetlərinin əksər hissəsinin tirajları məhz Boqor tipoqrafiyalarında çap edilir.