cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fanerozoy
Perm dövrü
Perm dövrü 299 milyondan 252 milyon il əvvələ qədər uzandı və Paleozoy dövrünün son dövrü idi. Başlanğıcda bütün qitələr bir araya gələrək Pantalas adlı bir okeanla əhatə olunmuş super qitə Pangeya meydana gətirməyə başladılar.Sərt fiqlimlə birlikdə bu müddətdə Yer çox quru idi, çünki Pangeyanın daxilində su hövzələri hələ yaranmamışdı. Sürünənlər və sinapsidlər yeni quru iqlimdə olduqca inkişaf etdi. Dimetrodon və Edafosaurus kimi canlılar yeni qitəni idarə edirdi.İ lk iynəyarpaqlılar inkişaf etdi və tezliklə yerüstü mənzərədə üstünlük etdi. Dövrün sonuna yaxın Skutozavr və qorqonopsidlər quruda üstünlük etməyə başladı.Nəhayət, dünya tarixində üçüncü kütləvi yox olma hadisəsi və ən böyüyü olan "Böyük Ölüm" kimi tanınan bir hadisə ilə yer üzündəki bütün həyatın 95%-i yox oldu.
Mezozoy
Mezozoy dövrü 252 milyon il əvvəl başlamış 66 milyon il əvvəl bitmişdir. " Dinozavrların əsri " olaraq da bilinən Mezozoy, sürünənlərin 150 milyon illik Yer kürəsini dənizlərdə və havada fəth etməsi ilə xarakterizə edilir. Mezozoyda üç dövr var: Trias, Yura və Təbaşir dövrü.
Trias dövrü
Trias dövrü 252 milyon il əvvəldən 201 milyon il əvvələ qədər dəvam etdi. Üç böyük dövrə malikdir: Erkən Trias, Orta Trias və Son Trias. thumb|254x254px|[[Pterosauria – Dövrün nəhənginin təsviri]]Erkən Trias 252 milyondan 247 milyon il əvvələ qədər davam etdi və Pangea hələ dağılmadığı üçün səthdə səhralar üstünlük təşkil edirdi. Yer kürəsi bütün həyatın 95%-inin tükənməsi ilə nəticələnən böyük bir kütləvi qırğının şahidi olmuşdu.Yer üzündə ən çox görülən canlılar, Böyük Ölümdən sağ çıxmağı bacaran bir çox canlı ilə birlikdə Listrosazavr, labirintodonts və Euparkeriya idi.
Orta Trias dövrü 247-237 milyon il əvvəlləri əhatə edir. Orta Triasda Pangeyanın parçalandı və Tetis okeanın yarandı. Ekosistem Böyük Ölümün dağıntısından qurtulmuşdu. Fitoplankton, mərcan və xərçəngkimilər yenidən inkişaf etdi və sürünənlər çoxalmağa başladılar. Dənizlərdə suda yaşayan sürünənlər, məsələn, ixtiozavrlar və nothozavrlar geniş yayılmağa başaladılar. Bu vaxt, quruda şam meşələri və eyni zamanda ağcaqanad və meyvə milçəkləri yayıldı. İlk qədim timsahlar inkişaf etdi, bu da uzun müddət şirin su dünyasını idarə edən iri amfibiyalarla rəqabətə səbəb oldu.
Yura dövrü
Yura dövrü 201 milyon il əvvəldən 145 milyon il əvvələ qədər dəvam etmişdir və üç əsas dövrü əhatə edir: erkən yura, orta yura və son yura.
Erkən Yura dövrü 201-174 milyon il əvvəlləri əhatə edir. Bu dövrdə iqlim Triasdan daha nəmli idi və nəticədə dünyada tropik iqlim hakim idi. Dənizlərdə və okeanlarda plesiozavr, ixtiozavr və ammonoidealar üstünlük təşkil edirdi. Quruda, dinozavrlar və digər sürünənlər üstünlük təşkil edir və başda Dilofozavr kimi növlər vardı. İlk həqiqi timsahlar böyük amfibiyaları yox olmağa sürükləyərək təkamül etdi. Sürünənlər dünyanı idarə etmək üçün yüksəldilər. Bu vaxt, ilk əsl məməlilər inkişaf etdi, lakin bu dövrdə heç vaxt bir dırnaq hündürlüyünü aşa bilmədilər.
Orta Yura dövrü 174-cü milyon il əvvəldən 163 milyon il əvvələ qədər dəvam edib. Bu dövrdə dinozavrlar, Brahiozavr və Seysmozavr kimi nəhənglər quruda üstünlük edirdi. Yurada quruda Allosaurus kimi bir çox digər yırtıcılar da artmışdır. Dünyadakı meşələrin böyük bir hissəsini iynəyarpaqlı meşələr təşkil etdi. Okeanlarda plesiosaurslar çox yayılmışdı və ixtiozavrlar inkişaf edirdi. Bu dövr sürünənlərin zirvəsi idi.
Gec Yura dövrü 163-145 milyon il əvvəllərə aid edilir. Bu dövrdə Pangeyanın Lavrasiya və Qondvanaya ayrılması səbəbiylə baş verən hadisə ilə zauropodlar və ixtiozavarlar kütləvi şəkildə yox oldu. Dəniz səviyyəsi yüksəldi, qıjıkimilərin yaratdığı çöllüyü məhv etdi və dayazlıqlar yaratdı. Dəniz səviyyəsi zamanla daha da artmağa davam edərək Atlantik dəniz yolunu açdı. Bölünmüş dünya yeni dinozavrların çeşidlənməsi üçün fürsət verdi.
Təbaşir dövrü
Təbaşir dövrü Fanerozoyun ən uzun və Mezozoyun sonuncu dövrüdür. 145 milyon il əvvəldən 66 milyon il əvvələ qədər uzanır və iki dövrə bölünür: Erkən Təbaşir və Son Təbaşir dövrü.
Erkən Təbaşir dövrü 145 milyon il əvvəldən 100 milyon il əvvələ qədər davam edir. Erkən Təbaşir dövrü dəniz yollarının genişlənməsi və nəticədə zauropodların (Cənubi Amerikadan başqa) azalması və məhv olması ilə səciyyələnir. Bir çox sahil dayazlıqları formalaşdı və bu da ixtiozavrların ölməsinə səbəb oldu. Mozazavrlar dənizlərin ən yüksək növləri kimi onları əvəz etmək üçün inkişaf etdi. Karkarodontozavr və Spinozavr kimi dinozavrlar təzahür edərək yaranmış boşluğu doldurdu. Onlaradan ən müvəffəqiyyətlisi hər qitəyə yayılan İquanodont idi. Mövsümlər yenidən qüvvəyə mindi və quru mövsümi olaraq soyudu. Timsahlar üçün iqlim çox soyuq olduğundan, Kulazux kimi böyük amfibiyalar üçün bu dövr sonuncu hakimiyyət dövrü idi. İlk həqiqi quşlar bəlkə də bu dövrdə, pterozavrlarla aralarında rəqabət yaradan təkamül keçirdilər.
Son Təbaşir dövrü 100 milyon il əvvəldən 66 milyon il əvvələ qədərdir. Bu zaman iqlimdə Kaynozoy erasına qədər davam edəcək soyuma baş verdi. Tirannozavr, ankilozavr, triseratops və Hadrozavr kimi yeni növlər qida zəncirində üstünlük təşkil edirdirdilər. Pterosaurialar quşların təzahürü ilə tənəzzülə uğradı. Bu dövrdə kisəlilər inkişaf etdi və nəhəng iynəyarpaqlı meşələrdə leş yeyən kimi fəaliyyət göstərməyə başladı.Son tşbaşirdə həm də ilk çiçəkli bitkilər inkişaf etdi. Dövrün sonunda vulkan püskürmələri atmosferi zəhərləyirdilər.Bu davam edərkən, yer üzündə həyatın uça bilməyən bütün dinozavrlar da daxil olmaqla 75%-inin tükəndiyi beşinci yoxoma hadisəsi baş verdi. Hadisəyə səbəb Yerə dünəş nəhəng meteor olduğu düşünülür. Bədən kütləsi 10 kiloqramdan çox olan bütün canlılar məhv oldu və dinozavrların dövrü sona çatdı.
Kaynozoy erası
Kaynozoy erkən dövrdə dinozavrlar yox olduğu üçün məməlilərin heyvanların dominant sinfi olaraq artımı ilə xarakterizə edilir. Kaynozoyun üç dövrü var: Paleogen, Neogen və Dördüncü dövr.
Paleogen dövrü
Paleogen, 66 milyon il əvvəl dinozavrların nəslinin kəsilməsindən, 23 milyon il əvvəl Neogenin başalamasına qədər dəvam etmişdir. Üç epoxaya bölünür: Paleosen, Eosen və Oliqosen.
Paleosen dövrü, indiki Yukatan yarımadası ərazisindəki bir meteoritin təsiri nəticəsində meydana gələn və yer üzündəki bütün növlərin 75%-nin məhvinə səbəb olan yox olma hadisəsi ilə başladı. Qitələr müasir formalarını almağa başladı, lakin bütün qitələr (həmçinin Hindistan yarımadası) bir-birindən ayrıldı. Bu dövrdə temperatur yüksəldi və cəngəlliklər sonda qütblərə qədər uzandı. Bir vaxtlar suda hökm sürmüş böyük sürünənlər yoxa çıxdıqdan sonra okeanlarda köpək balıqları hakimlik etməyə başladı. Mezozoy dövründə yaranan kreodont və erkən primatlar kimi arxaik məməlilər dünyanı doldurdu. Məməlilər hələ də balaca idi. Bu zaman böyük timsahlar və Titanoboa kimi ilanlar qida zəncirinin ən üst təbəqəsini doldurmaq üçün inkişaf etdilər.
Eosen dövrü 56-34 milyon il əvvələri əhatə etdi. Erkən Eosendə quru məməlilərinin çoxu Paleosendəki kimi kiçikölçülü idi və cəngəlliklərdə yaşayırdılar. Bunların arasında məməlilərin bir çox digər erkən formaları ilə birlikdə erkən primatlar, balinalar və atlar da var idi. Qida zəncirlərinin başında Qastornis kimi nəhəng quşlar vardı. Uçabilməyən yırtıcı quşlar dördüncü dövrdə nəslləri kəsilənə qədər Kaynozoy dövrü boyu qida zəncirinin başında olmağa dəvam etdilər. Temperatur bir qütbdən digərinə olan temperatur fərqi nəzərə alınmazsa 30 dərəcə selsiyədək yüksəldi. Eosen və Oliqosen dövrləri arasındakı keçiddə əhəmiyyətli bir məhv olma hadisəsi meydana gəldi və bunun səbəbi hələ də müzakirə olunur.
Neogen dövrü
Miosen 23.03-5.333 milyon il əvvəlləri əhatə edən və dünyanın böyük bir hissəsini əhatə edən çöllərin daha da yayıldığı, bu müddətdə meşələrin azaldığı bir dövrdür. Bu müddət ərzində təkdırnaqlılar inkişaf etdi və bir çox müxtəlif növə çevrildi. Onlarla bərabər 30 növə çevrilən meymunlar da inkişa keçirdi. Tetis dənizi Ərəbistan yarımadasının yaranmasıı ilə bağlandı və sonradan indiki Qara, Qırmızı, Aralıq dənizi və Xəzər dənizlərini geridə qoyaraq parçalandı. Bir çox yeni bitki növü təzahür etdi və müasir toxumlu bitkilərinin 95%-i Miosenin ortasında inkişaf etdi.
Pliosen epoxası 5,333 milyon il əvvəldən 2,58 milyon il əvvələ qədər davam etdi. Pliosendə son dərəcə müasir növlərə və bitkilərə səbəb olan iqlim dəyişikliyi baş verdi. Aralıq dənizi bir neçə min illik qurudu. Bu böyük geoloji hadisələrlə yanaşı, Afrikada Avstralopiteklər böyük təkamül keçirdilər. İqlim dəyişiklikləri hələ də bütün dünyada yayılmağa davam edən savannaları, Hind mussonlarını, Şərqi Asiyadakı çölləri və Böyük Səhranın başlanğıclarını gətirdi. Yerin qitələri və dənizləri indiki şəklinə keçdi. Dünya xəritəsi o vaxtdan Dördüncü dövrdə Böyük göllər kimi buzlaqların yaratdığı dəyişikliklərdən başqa çox dəyişmədi.
Dördüncü dövr
Dördüncü dövr 2.58 milyon il əvvəldən bu günə qədər davam edir və Fanerozoy Eonundakı ən qısa geoloji dövrdür. Müasir heyvanlar və iqlimdəki kəskin dəyişikliklər ilə səciyyəvidir. İki epoxaya bölünür: Pleystosen və Holosen. link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Ice_age_fauna_of_northern_Spain_-_Mauricio_Ant%C3%B3n.jpg|thumb|Pleystosen faunasıa ([[Mamont|mamontlar, mağara şiri, tüklü kərgədan, şimal maralı və vəhşi atlar)]] Pleystotsen 2,58 milyon il əvvəldən 11,700 il əvvələ qədər davam etmişdir. Bu dövr Orta Esendə başlayan soyuma ilə bağlı olaraq buz dövrləri ilə xarakterikdir. Bu epoxa ərzində dağlıq ərazilərdə buzlların 40 dərəcə şimal enliklərinə qədər irəlilədiyi ən az dörd ayrı buzlanma dövrü var. Bu vaxt Afrikada Böyük səhra, Namib və Kalaxari səhralarının yaranması ilə nəticələnən quraqlıq dövrü yaşandı. Mamontlar, ilkin canavarlar, yarıq dişli pişiklər və ən populyarı olan Homo sapiens də daxil olmaqla bir çox canlı inkişaf etdi. Yüz min il əvvəl Afrikanın ən böyük quraqlıqlarından biri sonlandı və ibtidai insanın yayılmasına səbəb oldu. Pleystotsenin sonuna yaxın böyük bir nəsli yox olma ilə dünyanın faunasının çox hissəsi, o cümlədən Neandertallar kimi hominid növlər də məhv edildi. Bu hadisə Afrikayaa daha az dərəcədə olmaqla bütün qitələrə təsir etdi. Bu prosesin Homo Sapiensə nə dərəcədə təsir göstərməsi hələ də müzakirə olunur.
Holosen 11,700 il əvvəl başlamış və günümüzə qədər davam edir. Bütün yazılmış tarix və "dünya tarixi" Holosen dövrünün hüdudları daxilindədir. İnsan fəaliyyəti təxminən 10,000 il əvvəl başlayan kütləvi nəsli kəsilmədə günahlandırılır, baxmayaraq ki, bu proses yalnız sənaye İnqilabından bəri qeydə alınmışdır. Buna bəzən " Altıncı yox olma hadisəsi " deyilir. Sənayə İnqilabından bəri 322 növdən çoxu insan fəaliyyətinə görə məhv olmuşdur.
Əhmədli məscidi
Əhmədli məscidi — Bakı şəhəri, Xətai rayonu, Əhmədli qəsəbəsində yerləşən məscid.
Minarəsi olmayan bu məscid 1904-cü ildə tikilib. Kənd sakinlərinin sözlərinə görə, hazırda Bakıda iki yerdə minarəsiz məcid var. Onların biri Əhmədli, digəri isə Keşlə kəndindədir. Məscidin maraqlı tikilmə tarixi olub. Belə ki, məscid tikilərkən Bakının neft milyonçusu Hacı Zeynalabdin Tağıyev faytonla kənddən keçirmiş. Görür ki, camaat məscid tikir. Hacı Zeynalabdin "məktəb tiksəydiniz, daha yaxşı olardı" deyir. Daha sonra "məscid də tikirsinizsə eybi yoxdur" deyərək məscidin tikilməsinə maliyyə köməkliyi edir.
Uruqvay SV
Uruqvay SV — Boneyrin Rinkon şəhərini təmsil edən futbol klubudur. Klub hal-hazırda Boneyrin əsas liqası olan Boneyr Liqasında mübarizə aparır.
NGC 1336
NGC 1336, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Soba bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Uruqvay SV
Tarixi
Klub 1962-ci ildə təsis edilmişdir.
Sucuk
Sucuq — Türkiyədə və Balkanlar coğrafiyasında, orta Asiyaya qədər geniş şəkildə yayılmış kolbasa növüdür. Qurudulmuş bağırsağın içinə ədviyyatlı ət qıyması doldurularaq əldə edilən bir növ ət məhsuludur. 200 px|thumbnail| Sucuq
Blokşəkilli diaqram
thumb Blokşəkilli diaqram– sistemin hansı bloklardan ibarət olduğunu və onun necə işlədiyini göstərən sxemdir. Blokşəkilli diaqramda sistemin ayrı-ayrı komponentləri adlandırılmış bloklar şəklində, onlar arasındakı əlaqələr isə oxlar vasitəsilə verilir.
Aşağı Meşədeh (Piranşəhr)
Külic - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 398 nəfər yaşayır (54 ailə).
Quavyare (departament)
Quavyare  — Kolumbiyanın departamentlərindən biri, ölkənin cənub hissəsində yerləşir. İnzibati mərkəzi-San Xose del Quavyare şəhəridir. Departamentin ərazisində çiribiqeke parkı yerləşir və bu park Kolumbiyanın Milli parkı adlanır.
Bələdiyyələr
thumb|left|300px|Quavyare departamentinin bələdiyyələri
Üçüncü Cenevrə Konvensiyası
Üçüncü Cenevrə Konvensiyası — Hərbi əsirlərlə rəftara dair 12 avqust 1949-cu ildə qəbul edilmiş dörd Cenevrə Konvensiyasından üçüncüsü. Sənəd 21 oktyabr 1950-ci ildə qüvvəyə minmişdir. Eyni adda və məzmunda konvensiya ilk dəfə 1929-cu ildə qəbul edilsə də, 1949-cu il konfransında yenidən nəzərdən keçirilmiş və əhəmiyyətli dəyişikliklər edilmişdir. Konvensiyada hərbi əsirlər üçün humanitar müdafiə mexanizmləri nəzərdə tutulur. Hazırda üçüncü saziş və digər üç sənəd də daxil olmaqla, 1949-cu il Cenevrə konvensiyalarının 196 iştirakçısı var.
Məzmunu
Konvensiyanın 3-cü maddəsi ümumilikdə Cenevrə Konvensiyalarının qeyri-beynəlxalq silahlı münaqişələrdə tətbiq olunan yeganə maddəsidir. Bu maddə konvensiyanı imzalayan dövlətin ərazisindəki, vətəndaşlığından və vətəndaşlığın olmamasından asılı olmayaraq, bütün şəxslər tərəfindən beynəlxalq xarakter daşımayan silahlı münaqişə zamanı riayət edilməli olan minimum müdafiə tədbirlərini təsvir edir. Buna əsasən, qeyri-kombatantlara, silahlarını yerə qoymuş silahlı qüvvələrin üzvlərinə və yaralandığına, tutulduğuna və ya hər hansı digər səbəbə görə döyüşdən kənarda qalan hors de combat döyüşçülərə bütün hallarda, şəxsi ləyaqətinə qarşı təhqirlər, xüsusən də təhqiramiz və ləyaqəti alçaldan rəftar qadağan edilməklə, insani münasibət göstərilməlidir. Hökmlərin çıxarılması isə sivil xalqlar tərəfindən zəruri sayılan bütün məhkəmə təminatlarını təmin edən, müntəzəm fəaliyyət göstərən məhkəmə tərəfindən həyata keçirilməlidir. 3-cü maddənin təmin etdiyi müdafiə mexanizmləri hətta şəxs hərbi əsir kimi təsnif edilməsə belə tətbiq oluna bilir. 3-cü maddədə həmçinin qeyd olunur ki, daxili münaqişənin tərəfləri xüsusi razılaşmalar vasitəsilə Üçüncü Cenevrə Konvensiyasının digər müddəalarının hamısının və ya bir hissəsinin qüvvəyə minməsi üçün səy göstərməlidirlər.
12-ci maddədə qeyd olunur ki, hərbi əsirlərə görə məsuliyyət onları əsir götürən şəxslərin deyil, dövlətin üzərinə düşür və onlar konvensiyanın iştirakçısı olmayan dövlətə verilə bilməzlər. 13–16-cı maddələrdə göstərilir ki, hərbi əsirlərlə heç bir ayrı-seçkiliyə yol verilmədən humanist rəftar edilməlidir və onların tibbi ehtiyacları ödənilməlidir.
Atiq İbrahimov
Atiq Ariz oğlu İbrahimov (d. 24 iyun 1990; Mingəçevir, Azərbaycan SSR, SSRİ - 16 oktyabr 2020; Ağdərə, Azərbaycan Respublikası) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
İbrahimov Atiq Ariz oğlu 24 iyun 1990-cı ildə anadan olub.
Subay idi.
Təhsili
5-ci sinifə kimi Mingəçevir Texniki Hümanitar Liseyində oxuyub, sonra 2002-ci ildə Mingəçevir Türk Litseyinə qəbul olub, 2008-ci ildə Türk Litseyini qurtarıb. Türkiyənin Akdeniz və 2012-2016-cı illərdə Ukraynanın Xarkov Beynəlxalq Universitetində təhsil alıb.2016-cı ildə Azərbaycana qayıdıb. 5 xarici dildə sərbəst danışa bilirdi. Karate üzrə qara kəmərə sahib olmuşdur.
Əmək fəaliyyəti
Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra “Azərişıq” ASC-nin “Mərkəzi Aran” Regional Enerji Təchizatı və Satışı İdarəsinin (RETSİ) sahəsinə daxil olan Ağdaş ETSİ-nin enerji satışı şöbəsinin nəzarətçi mühəndisi kimi işləyib.
Hərbi xidməti
Atiq İbrahimov 21 sentyabr 2020-ci il tarixində hərbi təlimlərə qatılmışdır. O, bir həftə təlim keçdikdən sonra 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində Talış, Suqovuşan və Ağdərənin kəndlərinin azad olunması uğrunda gedən əməliyyatlarda iştirak etmişdir. Atiq Ariz oğlu İbrahimov oğlu 16 oktyabr 2020-ci ildə da Ağdərədə "Beton" post deyilən yerdə şəhid olub.
17 oktyabr 2020-ci ildə Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilib.
Əruziyə Əlibəyova
Əruziyə Mustafa qızı Əlibəyova — azərbaycanlı alim, iqtisad elmləri doktoru, professor, Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçısı. O, "Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçısı" fəxri adına layiq görülən ilk şəxslərdən biri, şərqdə iqtisadiyyat sahəsində professor elmi adı alan (1967) ilk qadın və konkret iqtisadiyyat kafedrasına başçılıq edən ilk azərbaycanlı qadındır.
Elmi fəaliyyəti
1944-cü ildə "Azərbaycan xalq təsərrüfatında qadın əməyi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edən Əlibəyovaya 1945-ci ildə dosent adı verilmişdir.
Əlibəyova 1947-1951-ci illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda "Sənayenin iqtisadiyyatı" kafedrasına rəhbərlik etmiş, 1951-ci ilin payızında Azərbaycan Politexnik İnstitututunda işə başlamış və 1955-ci ilə qədər "Sənayenin iqtisadiyyatı və istehsalın təşkili" kafedrasında dosent vəzifəsində çalışmışdır. O, 1955-1956-cı illərdə M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunda "Sənayenin iqtisadiyyatı və istehsalın təşkili" kafedrasına müdir seçilib.
1962-ci ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı Şurasının təşki etdiyi iqtisadiyyat üzrə sahə elmi-tədqiqat laboratoriyasının elmi rəhbəri olan Əlibəyovanın başçılığı və bilavasitə iştirakı ilə 70-dən çox elmi tədqiqat işi həyata keçirilmişdir. Bu işlərin böyük əksəriyyəti neftçıxarma, neft emalı, neft kimyası və maşınqayırma sənayesində tətbiq edilmişdir. Respublika sənayesinin yanacaq-energetika balansının işlənilməsi kimi mühüm elmi işlər, neftçıxarma, neft emalı və neft-kimya zavodlarında istehsalın iqtisadi səmərəliliyinin tədqiqi, əməyin elmi təşkili sahəsindəki işlər, sənaye-istehsal fondlarının vəziyyəti və ondan istifadə sahəsindəki tədqiqləri böyük əhəmiyyətə malikdir. Bu işlərin hamısı ictimai istehsalın səmərəliliyini yüksəltmək məqsədi daşıyır.
Ə.Əlibəyova istehsalın iqtisadiyyatı və təşkili problemlərinə dair 100-ə qədər elmi işin müəllifidir. Onun bir sıra elmi məqalələri, dərs vəsaitləri, habelə neft maşınqayırmasının iqtisadiyyatına dair monoqrafiyaları çap edilmişdir.
1964-cü ildə Əlibəyovaya “Azərbaycan SSR əməkdar iqtisadçısı” fəxri adı verilmişdir. O, Şərqdə iqtisadiyyat üzrə professor olan (1967) ilk qadın idi. Əlibəyova Frayberq Dağ Mədən Akademiyasının (ADR) fəxri doktoru olmuş, "Şərəf nişanı" ordeni (1961), müxtəlif medallar və fəxri fərmanlarla təltif edilmişdir.
İctimai fəaliyyəti
Əlibəyova bir sıra çağırışlarda Bakı Şəhər Xalq Deputatları Sovetinin deputatı, Bakı Şəhər Partiya Komitəsinin istehsalın təşkilatları ali məktəbinin rektoru, "Bilik" cəmiyyəti Bakı şəhər təşkilati sədrinin müavini olmuşdur. O həmçinin Azərbaycan SSR Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyinin elmi-metodik şurasında konkret iqtisadiyyat bölməsinin sədri, SSRİ Ali Məktəblər Nazirliyində dağ, neft və metallurgiya sənayesinin iqtisadiyyatı və təşkili bölməsinin və SSRİ Ali Məktəblər Nazirliyinin "İzvestiə vısşix uçebnıx zavedeniy" jurnalının ("Neft və qaz" bölməsi) redaksiya heyətinin üzvü idi. Əlibəyova ictimai xadim kimi Azərbaycan KP MK-nın mühazirəçisi olmuş, Azərbaycan EA nəzdində iqtisadiyyat üzrə respublika əlaqələndirmə şurasının, SSRİ və Azərbaycan Ali və Orta İxtisas Təhsili nazirliklərinin elmi-metodik şuralarının, dissertasiya müdafiəsi üzrə bir sıra Elmi Şuraların üzvü olmuş və onların fəaliyyətində iştirak etmişdir.
Əruziyə Əlibəyova 1981-ci il yanvarın 10-da vəfat edib.
Tacikistan Konstitusiyası
thumb|Tacikistanın gerbi Tacikistan Respublikasının Konstitusiyası — Tacikistan Respublikasının əsas qanunu. Tacikistan Konstitusiyası 6 noyabr 1994-cü ildə ümumxalq səsverməsi - referendum yolu ilə qəbul edilmişdir. Əsas qanun 10 fəsil və 100 maddədən ibarətdir.
Konstitusiyanın quruluşu
2016-cı ilin may ayında Emoməli Rəhmondan yenidən prezident seçkilərinin sayındakı məhdudiyyətləri aradan qaldıran və prezident üçün yaş məhdudiyyətini 35 ilə 30 yaşa endirən dəyişikliklər qəbul edildi.
Qeyd olunması
Tacikistan Respublikasının "Bayramlar haqqında" Qanununa (22 May 1998-ci il tarixli 628 saylı Qanunun versiyası) görə, Tacikistan xalqı 6 noyabr tarixini dövlət bayramı olaraq Tacikistan Respublikasının Konstitusiyası Günü kimi qeyd edir.
Tarixi
Tacikistan SSR mövcud olduğu dövrdə dörd Konstitusiya qəbul edilmişdir: 1929, 1931, 1937 və 1978-ci illərdə.
1931-ci il Tacikistan SSR Konstitusiyası
24 Fevral 1931-ci ildə Respublika Sovetlərinin IV Qurultayı tərəfindən qəbul edilmişdir.
1937-ci il Tacikistan SSR Konstitusiyası
Üçüncü konstitusiya 1 mart 1937-ci ildə Tacikistan SSR Sovetlərinin fövqəladə VI qurultayı tərəfindən qəbul edilmişdir.
1978-ci il Tacikistan SSR Konstitusiyası
Tacikistan SSR Ali Sovetinin 14 aprel 1978-ci il səkkizinci sessiyasında qəbul edilmişdir.
Nefertem
Nefertem — Misir mifologiyasında Nefertem (/ˈnɛfərˌtɛm/; bəlkə də "örtən gözəl" və ya "örtməyən"; eyni zamanda Nefertum və ya Nefer-temu kimi yazılır) ilk olaraq dünyanın yaranmasında ibtidai sulardan yaranan lotus çiçəyi idi. . Nefertem həm ilk günəş işığını, həm də Misir mavi su zanbağı Nymphaea caerulea içərisində ilkin sulardan böyüyən Misir mavi lotus çiçəyinin ləzzətli qoxusunu təmsil edirdi. Nefertemin bəzi başlıqları "Gözəl Olan" və "Günəşin Su Zanbağı" idi və Ölülər Kitabı versiyasında deyilir: Nefertem kimi mavi su zanbağından Ra (Günəşin yaradıcısı və tanrısı) burun dəliklərinə qalx və hər gün üfüqə çıx.
Zaman keçdikcə Nefertem yaradıcı tanrı Ptahın oğlu hesab edilməyə başladı və tanrıçalar Sexmet və Bast bəzən anası adlandırıldı. İncəsənətdə Nefertem adətən başının ətrafında mavi su zanbaqları olan yaraşıqlı bir gənc kimi təsvir edilir. Bastetin oğlu kimi o, bəzən şir və ya uzanmış şir və ya pişiyin başı da olur. Qədim misirlilər tez-tez onun kiçik heykəlciklərini uğurlar cazibəsi kimi taxırdılar.
Nefertemin ən diqqətəlayiq təsvirlərindən biri də başı lotus çiçəyindən çıxan gənc kral Tutanxamunu Nefertem kimi təsvir edən taxta büstü "Nefertem Başıdır".
Kalba Musa
Kalba Musa – Azərbaycan xeyriyyəçisi. 1901–1909-cu illər arasında hələ də şəhər sakinləri tərəfindən istifadə olunan su quyularını xeyriyyə məqsədilə qazdırıb şəhərin su təminatını yaxşılaşdırmışdır.
Həyat və fəaliyyəti
Kalba Musa XIX əsrin sonlarında ailəsi və qohumlarının köməyi ilə icarəyə götürdüyü torpaqlarda təsərrüfat yaradaraq tezliklə varlanmış, xeyriyyəçiliklə məşğul olmuşdur. Sudan qıtlıq çəkən Naxçıvana "Kabla Musa çeşməsi" adlı məşhur bulağı çəkdirmişdir. Kabla Musa bu məqsədlə 1901-ci ildə Naxçıvan şəhərindən 3 kilometr yuxarıda Şıxmahmud kəndinin yanında, Naxçıvan çayının sağ yatağında quyular qazdırıb şəhərin əsaslı su təminatını yaratmaq üçün ən təcrübəli, bacarıqlı kankanları ətrafına toplayır. Sər-hesab edərək belə qənaətə gəlir ki, burada azı 130–140 quyu qazılmalıdır. Dərinliyi 30–35 metrə çatacaq bu quyuları yeraltı lağım atıb bir-birinə bənd eləməklə şirin suyu öz axarı ilə şəhərə gətirmək lazımdır. Bu işdə ən çətin məsələ o dövrdə lazımi alət və texniki vasitələr olmadan bir-birindən 60–80 metr aralı olan quyuların yeraltı xətlərlə birləşdirilməsi idi. Balaca əl torbalarında uzun kəndir-sicimlərlə bu qədər torpağı yerin dərinliyindən qazıb-çıxaran kankanların işi, sözün əsl mənasında, böyük fədakarlıq idi. Səkkiz il sərasər 135-dək quyu qazılır və lağım vasitəsilə birləşdirilir. Külli vəsait hesabına görülən bu iş 8 ilə başa çatmış, 1909-cu ildə çeşmənin gözü açılmışdır. Çeşmənin axarında dəyirman da tikdirmişdir. Ancaq Kalba Musanın bu xeyirxah işə başı qarışıq olanda, ermənilər 1905-ci ildə onun evini gecəykən yandırırlar. Lakin o, evi də bərpa etdirir. Özü savadsız olsa da, elm və təhsilə yüksək qiymət vermişdir. Oğullarından biri Hüseyin çar ordusunda zabit, ikinci oğlu Novruz isə M. Lomonosov adına Moskva Universitetində təhsil almışdır.
Ölümü
Lakin 1920-ci ildə Azərbaycanda şura hökuməti qurulduqdan sonra bolşeviklərin hər bir yaşayış məntəqəsində ən nüfuzlu, işgüzar, xalqın qaymağı sayılan övladlarını aradan götürmək siyasəti Kalba Musadan da yan keçmir. Onu qolçomaq, varlı, kəlbalayı, dindar deyə, sinfi düşmən kimi qələmə verirlər və onun torpaqları, tövlələri, mal-qarası, var-dövləti əlindən alındı, özü isə "quruluşa zidd" adam adlandırıldı. Bütün haqsızlıqlara dözməyən Kərbalayı Musa yaşının ahıl vaxtlarında iflic xəstəliyinə tutuldu və 73 yaşında vəfat edir. O Naxçıvan şəhərində el-oba adəti ilə camaatın təntənəsi ilə dəfn edirlər. Kabla Musanın oğlu 1918-ci ildə Naxçıvan əhalisini ermənilərin qırqından xilas eləmək üçün bələdçilik edib Araz çayından Naxçıvana Türk ordusunun Kazım Qarabəkir Paşanın alaylarını gətirdiyinə görə 1942-ci ildə güvənilməz vətəndaş kimi Göyçayın Potu kəndinə ailəlikçə sürgün olunmuşdur. 1953-cü ildə Kabla Musanın oğlu Musayev Həsən Musa oğlu vəfat edir və Potu kəndində dəfn edilir.
Afanasi Kirxer
Afanasi Kirxer (alm. Athanasius Kircher) (d.2 may 1602 - v. 27 noyabr 1680) — görkəmli Alman polimatı və rəsamı, dahi alim, Yezuitlər ordeni ona tərtib olunub,
Həyatı
Afanasi Krixer 2 may 1602 Fuldada anadan olmuşdur. Alimin atası- Yohan Krixer (Йоханнес Кирхер)- filosofilə maraqlanırdı və həmcinin Maynsdaki teoriyalardan dərəçə qazanmışdır. 10 yaşında atası Fulda seminariyasına verir. 1616-cı ildə Afanasiya Maync tərəf yönləndirilmişdir.
Xorvatiya parlamenti
thumb|Xorvatiya parlamentinin [[Müqəddəs Mark meydanı (Zaqreb)|Müqəddəs Mark meydanında binası]] Xorvatiya parlamenti — Xorvatiyanın birpalatalı nümayəndələr və qanunverici orqanı (parlamenti). "Sabor" onun tarixi adıdır.
Tarixi
"Sabor" sözü slavyan mənşəlidir və məclis deməkdir. Xorvatiya parlamentinin mənasında bu söz ilk dəfə 1848-ci ildə xorvat inqilabı zamanı istifadə edildi, lakin bu Sabor çox tez dağıldı və bütün hakimiyyəti ban Yelaçiçə verildi. Yeni sabor yalnız 15 aprel 1861-ci ildə çağırıldı.
Heyəti
Sayları 100 ilə 160 arasında dəyişən deputatlardan ibarətdir. Sabor birbaşa ümumi gizli səsvermə yolu ilə dörd illik müddətə seçilir. Deputatların səlahiyyətləri yalnız hərbi vəziyyət dövründə uzadıla bilər.
1990—2001-ci illərin ikipalatalı saboru
1990-cı il Xorvatiya konstitusiyasına görə, Sabor iki palatadan ibarət idi:
Əmək sosiologiyası
Əmək sosiologiyası — insanın işə münasibətində, onun ictimai fəaliyyətində, istehsal komandalarındakı insanlar və sosial qruplar arasındakı münasibətdə öz ifadəsini tapan sosial tipik prosesləri öyrənən sosiologiyanın bir bölümü. Dar mənada əmək sosiologiyası işəgötürənlərin və işçilərin iqtisadi və sosial təşviqlərə cavab olaraq davranışlarını araşdırır.
Tarixi
XIX əsrin əvvəllərində əməyin öyrənilməsinə dair empirik xarakterli ilk elmi əsərlər meydana çıxdı.
XIX əsrin ikinci yarısında əməyin öyrənilməsinə dair ilk sistematik iş ortaya çıxdı. Amerikalı mühəndis Fredrik Teylor tərəfindən başladılan bu cür tədqiqatın məqsədi əvvəlcə istehsal əməliyyatlarının rasional icrası üçün metodlar tapmaq idi. Sonradan, "əməyin elmi təşkili" adını alan elmi bir istiqamət ortaya çıxdı. Bu elmi istiqamət çərçivəsində "əmək norması", "əmək haqqı", "peşə seçimi" və s. anlayışları meydana gəldi. Mərkəzi Əmək İnstitutunun rəhbəri Aleksey Qastev rus əmək sosiologiyasının inkişafına böyük töhfə verdi.
Sonradan əmək sosiologiyasının formalaşmasına iqtisadiyyat, riyaziyyat, statistika, fiziologiya və insan psixologiyası, hüquqşünaslıq və s. kimi elmlər böyük təsir göstərmişdir.
Əmək sosiologiyası anlayışları
Əməyin sosiologiyasında əməyin məzmunu və əməyin təbiəti kimi anlayışlar ayrılır. Əməyin məzmununun tərifi texnoloji, texnologiya, istehsalın təşkili və işçinin bacarıqları ilə şərtləndirilən əmək funksiyalarının müəyyən bir müəyyənliyində müəyyənləşdirmə kimi başa düşülür. Əməyin təbiəti istehsalçının istehsal vasitələri ilə əlaqələndirilməsi üsulu kimi başa düşülür. Sosiologiyanın bu sahəsinin əsas konsepsiyalarına iş və iş məmnuniyyəti anlayışı daxildir. Əmək subyektin məhsuldar funksiyaların sosial bölgüsü sistemindəki ehtiyaclarının gözlənilən şəkildə ödənilməsinə yönəlmiş fəaliyyətidir. İşdən məmnunluq - fərdin ictimai əmək bölgüsü sistemindəki öz mövqeyini qiymətləndirməsi
Hermann Dahlen fon Orlaburq
thumb|1870-ci ildə çəkilmiş portreti Hermann Dahlen fon Orlaburq — Avstriya siyasi xadimi. 1881-1882-ci illərdə Bosniya və Herseqovinanın Avstriya hərbi qubernatoru idi.
Rənglər siyahısı
Rənglər siyahısı
Oygen fon Albori
thumb Oygen fon Albori — Avstriya siyasi xadimi. 1903-1907 arasında Bosniya və Herseqovinada Avstriya hərbi qubernatoru vəzifəsində çalışmışdır.
GameRevolution
"GameRevolution" (əvvəllər "Game Revolution" və "Game-Revolution") və ya "GR" — 1996-cı ildə yaradılmış videooyun saytı. Mərkəzi qərargahı Kaliforniyanın Berkli şəhərində yerləşir. Buraya rəylər, resenziyalar, oyundaxili endirmə sahəsi, çitlər, mağaza, veb-komikslər, skrinşotlar və videolar daxildir. "GameRevolution" bu gün fəaliyyətdə olan ən köhnə videooyun xəbərləri və icmal saytlarından biridir.
Tarixi
Qərargahı Kaliforniyada yerləşən "Net Revolution, Inc." 1996-cı ilin aprelində Dyuk Ferris tərəfindən holdinq şirkəti və "Game Revolution" veb-saytının sahibi kimi təsis edilmişdir. Ferris 2005-ci ildə "Bolt Media, Inc." tərəfindən açıqlanmayan bir məbləğə satın alınana qədər şirkətin prezidenti vəzifəsində çalışmışdır. 1996-cı ildə qurulan "GameRevolution" veb-saytına gündəlik yüz minlərlə ziyarətçi daxil olur.
Böyük Hamam
Böyük Hamam ― Şimali Nikosiyada türk hamamı. İplik Pazarı məscidinə yaxındır. Zaman keçdikcə ətraf ərazilərin zəmininin qalxması nəticəsində tikilinin qapısı yer səviyyəsindən 2 metr, hamam otaqları isə 3 metr aşağıda qalmışdır.
Tarix
thumb| Köhnə kilsə portalı Hamamın yerində 1306-1309-cu illərdə latınların Müqəddəs Corc kilsəsi inşa edilmiş və böyük şənliklərlə açılmışdır. Kilsə XIV əsrdə iki mühüm hadisənin məkanı olmuşdur. 10 noyabr 1330-cu ildə Lefkoşa şəhər divarlarının içərisindən axan Pedieos çayının daşqınlarına məruz qaldı. Daşqın 3 000 nəfərin ölümünə səbəb oldu. 17 yanvar 1369-cu ildə isə bəzi cəngavərlər Kipr kralı I Pyotru öldürmək üçün plan qurduqda kilsə sui-qəsd məkanı oldu. Kevork Keşişyana görə kilsə kral sarayının yaxınlığında idi və beləliklə böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
Bina adadakı Osmanlı hakimiyyətinin ilk illərində, 1571-1590-cı illər arasında Türk hamamı olaraq yenidən qurulmuşdur. Məscid Mustafa paşanın vəqfinə aid idi və şəxslər onu idarə etmək üçün fondlardan icarəyə götürmüşdülər. Məsələn, yeniçəri Hacı Mehmed Racilin hamamı 1593-cü ildə 16 illik kirayəyə götürdüyü qeyd olunur. Bura Osmanlı dövründə qadınların sosiallaşdıqları, xəbər mübadiləsi etdikləri və yemək yedikləri məşhur bir sosial mərkəz idi. 1891-ci ildə "sıcaklık" bölməsindəki mərmər lövhələr sökülərkən lövhələrdən birinin orta əsrlərə aid məzar daşı olduğu ortaya çıxdı və muzeyə köçürüldü. Hamamın orijinal qazanxanası daşdan hazırlansa da, qızdırılmaq üçün çox odun tələb olunduğu üçün və mənfəətin azaldılması məqasədi ilə daha sonralar mis ilə dəyişdirilmişdir.
Hamam 2007-ci və 2008-ci illərdə UNDP və USAID-in köməyi ilə tikilinin orijinal keyfiyyətlərini vurğulayan texnika ilə təmir edilmişdir.
Cari istifadə
Bina, qeyri-kommersiya təşkilatı olan Evkaf İdarəsinə, xüsusən də Lalə Mustafa Paşa vəqfinə məxsusdur. BuraŞimali Kipr Türk Respublikasında fəaliyyət göstərən yeganə orijinal türk hamamıdır. Tikili ənənəvi Türk hamamını yaşamaq istəyən turistlər üçün mühüm məkandır. Kipr türklərinin özləri isə hamama böyük maraq göstərmirlər. Hamamın bəzi saatları yerli sakinlər üçün, bəziləri isə turistlər üçün ayrılmışdır. Yerli sakinlər üçün saat bəzi günlər qadınlar üçün, bəzi günlər isə kişilər üçün ayrılır. Turistlər üçün isə bu belə deyil.
NGC 5210
NGC 5210, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
North Bay Nugget
"North Bay Nugget" — Kanadanın Ontario ştatının Nort-Bey şəhərində nəşr olunan qəzetdir. Qəzet hal-hazırda "Postmedia"ya məxsusdur.
San Xose del Quavyare
San Xose del Quavyare — Kolumbiyada yerləşən şəhər və bələdiyyə, Quavyare departamentinin inzibati mərkəzi hesab edilir. thumb|left|300px|Şəhərin havadan görünüşü 250px|thumb|left| Quavyare çayı
Tarixi
1938-ci ildə əsası qoyulmuşdur.
İqtisadiyyatı
İqtisadi olaraq, San Xose del Quavyare bələdiyyəsi əsasən kənd təsərrüfatı və balıqçılıq sektoruna güclü fəaliyyətlər göstərirlər.
San Xose del Quavyare əsasən istehsal təsərrüfatında: banan, kakao, bal və s. məhsulları ilə ölkəyə xidmət edir və iqtisadiyyatını artırır. Balıqçılıq və heyvandarlıq bələdiyyənin iqtisadiyyatında əsas bölmələrdən hesab edilməkdədir. Əsasən sənətkarlıq məhsulları, digər əl sənətkarlıqları palma liflərindən hazırlanmış süpürgə və fırçalardır ki, yerlilər tərəfindən hazırlanılır.
Galakticos
Galakticos – 2016-cı ildə yaradılmış Türkiyə kiberidman klubu. "League of Legends", "Valorant", "PUBG Mobile" kimi komandaları mövcuddur. "Astronavtlar" ləqəbi ilə tanınır.
Tarixi
Klub 2016-cı ilin sonunda yaradılmışdır. 2021-ci ildə "Anatolia Esports" və "Galakticos" klubları birləşmişdir.
League of Legends
Klubun "League of Legends" komandası Türkiyə Çempionluq Liqasının zəif komandalarından biri hesab olunur və ciddi uğur qazana bilməmişdir. 2017-ci ildə Türkiyə Çempionluq Liqasında çıxış etməyə başlamış, ilk mövsümündə qış və yay splitlərini, müvafiq olaraq, 6-cı və 7-ci yerlərdə tamamlamışdır. 2018 mövsümündə komanda ümumiyyətlə sonuncu yeri tutmuş, yay splitinə qatılmamışdır. Komanda ən böyük uğurunu 2020 mövsümünün yay splitində əldə etmişdir: normal liqanı ikinci yerdə tamamlamış və yarımfinala qədər çatmışdır.
2022 mövsümünün qış splitində ən pis nəticəsini göstərərək 10-cu yeri tutmuş, 18 oyunun 16-sında məğlub olmuşdur.
Hellmut Valter
Hellmuth Walter Alman mühəndis və raket mühərrikləri və qaz turbinlərinin tədqiqat işlərini aparmışdır. Onun məşhur əsərləri Messerschmitt Me 163 raket mühərriki və Bachem Ba 349 önləmə təyyarəsidir. Sualtı qayıqlarda havadan müstəqil hərəkət sistemindən istifadə etmişdir.
Vasili Radlov
Vasili Radlov — alman əsilli məşhur Rusiya şərqşünası, türkoloq, etnoqraf və arxeoloqu.
Radlov, Türk dünyasını dəyişik istiqamətləriylə araşdıran, onları gün işığına çıxararaq Türkoloji tarixində yeni bir dövr açan və 81 illik uzun ömrünün 60 ilini bu işlərə həsr etmiş Alman əslli bir Rus Türkologudur.
Həyatı
1837-cı ildə anadan olmuşdur. Berlin Universitetində ali təhsil almışdır.1858-ci ildə Berlin Universitetini bitirdikdən sonra Rusiyaya gəlmiş və sonrakı həyatını bu ölkə ilə bağlamışdır. Radlovun Rusiyadakı fəaliyyəti üç dövrə bölünür: Altay (1859-1871), Kazan (1874- 1884) və Peterburq (1884-1918) dövrləri. Altay dövründə Radlov Altay və Qərbi Sibir türkləri arasında dil etnoqrafiya və folklor materiallarını toplayır, yerli dialektləri və şivələri öyrənir və “Aus Sibirien” adlı əsərini yazır. Kazan dövründə pedaqoji və idarəetmə fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Bu zaman alim “Vergleichende Grammatik der nördlichen Türksprachen” adlı əsərinin “Phonetik der nördlichen Türksprachen” hissəsini yazmışdır. Peterburq dövründə Radlov Rus Elmlər Akademiyasına üzv seçilir. Ən böyük əsəri “Opyt slovarja tjurkskix narecij”dir. Bu lüğəti tərtib etməyə 1859- cu ildə Barnaulda başlamışdır, çapı isə 1911-ci ildə sona çatmışdır. Radlovun rəhbərliyi altınnda Rusiya Elmlər Akademiyasında «Atlas der Altertümer der Mongolei» adlı əsər işıq üzü görmüşdür. Radlov əski türk yazılarına bir çox məqalələr həsr etmişdir. 1909-1912-ci illərdə alim “Alttürkische Studien” başlığı altında altı əsər üzərində işləmişdir. Ömrünün 81-ci ilində Peterburqda vəfat etmişdir.
İftixar Piriyev
İftixar Fərhad oğlu Piriyev — Azərbaycan aktyoru.
Həyatı
İftixar Piriyev 1960-cı ildə Gürcüstan Respublikasının Qaraçöp mahalında (Saqareco rayonu, Düzəyrəm kəndi) anadan olub. 1977-ci ildə Qaraçöpdə orta məktəbi bitirib. Həmin ildən keçmiş M. A. Əliyev, indiki Ə. Hüseynzadə adına Mədəniyyət və İncəsənət universitetinin dram və kino aktyorluğu fakültəsinə qəbul olunub.
İ. Piriyev 1981-ci ildə Dövlət İncəsənət Universitetinin "Dram və Kino aktyorluğu" fakültəsini bitirmişdir. Elə həmin ildən Akademik Milli Dram Teatrında aktyor kimi fəaliyyətə başlamışdır. Burada o, müxtəlif səpgili və xarakterli 30-dan çox obraz yaratmışdır.
İ. Piriyevin Akademik Teatrın səhnəsində yaratdığı Edqar (V. Şekspir, "Kral Lir"), Əlibəy (S. Vurğun, "Vaqif"), Niftalı (V. Səmədoğlu, "Yayda qartopu oyunu"), Vəliqulu (Anar, "Sizi deyib gəlmişəm"), Əkbər, Xəzər (N. Xəzri, "Mirzə Şəfi Vazeh", "Gecə döyülən qapılar"), Bayandur (İ. Əfəndiyev, "Büllur sarayda"), bədii film və televiziya tamaşalarında Sərvər (Ə. Əylisli, "Ürək yaman şeydir"), Əsgər (S. Budaqlı, "Közərən evin işıqları"), Əbdül (Ə. Hacızadə, "İtkin gəlin"), Vədad (R. N. Güntəkin, "Dodaqdan qəlbə"), Aslan (B. Vahabzadə, "Yağışdan sonra"), Nofəl (A. Rəhimov, "Canavar balası"), Şef (A. Rəhimov, "Qırmızı qar") kimi obrazlar aktyorun yaradıcılıq bioqrafiyasını təşkil edir.
O, müxtəlif ədəbi-bədii verilişlərdə çıxış etmiş, "Ozan" folklor toplusunun aparıcısı olmuşdur.
İ. Piriyev 1990-cı ildə özəl Azərbaycan Milli "Dastan" Teatrını yaratmış, onun direktoru və bədii rəhbəri kimi fəaliyyət göstərmişdir. O, çoxşaxəli fəaliyyət növü ilə məşğul olan həmin teatrın nəzdində yaratdığı "Dastan" turizm şirkətinə də rəhbərlik etmişdir. O, Azərbaycan MEA-nın dissertantıdır. "Yaşadığım bu ömür", "Nə qəribə yuxuymuş" adlı şerlər kitabının, H. Əliyevə həsr olunmuş "Böyük Turanın Himni" himn-poemasının, "Ucal", "Könüllərə dolan nur" şeirlərinin, "Dan yeri söküləndə", "Körpü", "Məngənə və ya Kor Aşığın işığı" pyeslərinin müəllifidir. "Dan yeri söküləndə" pyesi İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı və Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının müştərək layihəsi əsasında tamaşaya hazırlanmışdır.
1998-ci ildə Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən iki il müddətinə Tiflis Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının bərpası ilə bağlı Gürcüstan Respublikasına ezam olunmuş, Gürcüstan Mədəniyyət Nazirliyinin müvafiq əmri il bərpa rəhbəri təyin olunmuşdur.
İ. Piriyev 2000-ci il tarixindən İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrına direktor vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
16 oktyabr 2007-ci ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adı ilə təltif olunub.
9 may 2018-ci ildə, 10 may 2019-cu ildə və 7 may 2020-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
Gökdepe
Gökdepe ( — şəhər (1993-cü ilə qədər - Geok-Təpə), Türkmənistanın Axhal velayatının Gökdepe etrapının inzibati mərkəzi.
Tarix
Tarixən bu, Transxəzər dəmiryolunun Gökdepe stansiyasının yaxınlığında yerləşən Transxəzər bölgəsinin Axaltəkə bölgəsindəki üç kəndin adı idi.
Əsas cazibə vahidləri Rus qoşunlarının işğalından qorumaq üçün Yeni-Şaar adlanan Tekinlər tərəfindən inşa edilmiş geniş bir istehkamın xarabalıqlarıdır. 1881-ci ildə rus qoşunları tərəfindən tutulduğundan bu yana Gökdepe (Dengil-Tepe) kimi tanınır.
General Lazarevin yürüşü
1878 -ci ildə, Tekinlərin ruslara tabe olan Yumudların kəndlərinə davamlı basqınları və karvanların soyulması nəticəsində general Lomakinin komandanlığı altında olan rus qoşunları bölgədə asayişi bərpa etmək üçün Çikişlyardan yola düşdülər. (Atrek ilə Sumbarın birləşməsində) orada bir istehkam qurdu və içərisində kiçik bir qarnizon buraxdı.
Bu məqsədə çatılmadı - Tekinlər daim Chat ətrafında gəzirdilər və hətta Çikişlyara hücum etdilər. Nəticədə daha əlverişli bir strateji nöqtəni tutmaq lazım sayıldı.
7310 piyada, 2900 süvari və 34 silahdan ibarət bir dəstə iki hissəyə bölündü: 4.000 piyada, 2000 süvari və 16 silah, general -leytenant ID Lazarevin komandanlığı altında işğal üçün nəzərdə tutulmuşdu; Qalan qoşunların Çikişlyarla ünsiyyət qurması lazım idi.
Nəqliyyat vasitələri Çikişlyara çatarkən, 1879-cu il iyunun 17-də ilkin dəstə Düz-Olumu, daha sonra - Kary-kələni və ayın sonunda - Tersakanı işğal etdi. 30 İyulda dəstə Çikişlyardan yola düşdü və 8 avqustda avangard Bendeseni işğal etdi.
Tekin süvariləri yalnız Xoca-kələdə meydana gəldi və kiçik bir atışmadan sonra Beurma kəndinə çəkildi. Tekinlilər son damla qanlarına qədər özlərini qorumağa qərar verdilər və tələsik Gökdepe istehkamını qurmağa başladılar, amma ruslar gəldiyi zaman iş tamamlanmamışdı və divarları görə bildiyimiz yerlərdə o qədər alçaq idi. vaqonlar.
General Lomakinin yürüşü
14 avqustda General Lazarev öldü və General Lomakin onun yerini aldı. 21 Avqustda Bendesendə cəmləşən dəstə Bami'yə yola düşdü.
Bendesen və Xoca-kəlada mağazalar təmin etmək üçün nəqliyyat vasitələrinin olmaması səbəbindən, lazım olandan daha çox əsgər qaldı.
28 avqustda Gökdepe fırtına etməyə qərar verildi. Tekinlərin qüvvələri, bəzi mənbələrə görə 15.000-ə çatdı.Tekinlər istehkamda dayandılar və yeməklə təmin edildi.
Bu qüvvələrə qarşı ruslar yalnız 6 tabor və 8 eskadron və yüzlərlə qoşa bildilər və yorğunluqdan və xəstəlikdən əsgərlərin sayı yarıdan çox azaldı (tabor 200 nəfərə qədər idi).
Doğru kəşfiyyat aparılmadı, nəticədə ən güclü cəbhələrə hücum edildi və çox məhdud miqdarda qida əldə edildi.
Gündüz saat 5-də, 8 silahın uğurlu əməliyyatından sonra General Lomakin eyni vaxtda bütün qüvvələri hücuma keçirdi. Göstərilən cəsarətə baxmayaraq, rus qoşunları istehkamı ələ keçirə bilmədi və tək öldürülən 453 adamını itirdi (Tekinlər təxminən 20 adam itirdi).
Avqustun 29-da səhər dəstə Kara-kərizə yola düşdü. Yemək çatışmazlığı General Lomakinin vahada qalmasına imkan vermədi, baxmayaraq ki, çoxları onun qalayı bombalamasını və beləliklə təslim olmağa məcbur etməsini təklif etdi.
General Skobelev tərəfindən vaha basqını
General Lomakinin geri çəkilməsindən sonra Tekinlər sakitləşdirilmədi və ərazini incitməyə, karvanları qarət etməyə və mal-qara oğurlamağa davam etdilər.
Nəticədə, vahəni fəth etmək üçün 2-ci kampaniyanın həyata keçirilməsinə qərar verildi. Buxar dəmiryolunun inşasını nəzərə almadan onun dəyəri 10 milyon rubl olaraq qiymətləndirildi.
General M.D. Ekspedisiyanın başına gətirilən Skobelev, malların uğurla daşınmasına və əsasən dəvə tədarükünə xüsusi diqqət yetirdi.
Daha sonra Skobelev dəstəyə həm döyüşdə, həm də yeməkdə lazım olan hər şeyi verməklə fəal məşğul olmağa başladı.
Topçu xeyli artırıldı, 5 dəst patron və mərmi təyin edildi, xeyli fayda gətirən bir helioqrafın verilməsinə kömək etmək üçün bir teleqraf quruldu.
Əsgərləri bəsləmək xeyli yaxşılaşdı, heç bir müddəadan əsirgəmədi. Xəstəxanalar quruldu, mühəndislik şöbəsi təşkil edildi.
Skobelevin bütün səylərinə baxmayaraq, dəvələrin gəlməsindəki gecikmə və Rus qoşunlarını daima narahat edən Tekinlər ilə ciddi problemlər üzündən iş xeyli ləngiydi.
Kifayət qədər dəvə gəldikdən sonra (Mixaylovski körfəzindən Bala-İşeme qədər bir buxar dəmir yolu çəkildi, sonra Aydına atlı bir dəmir yolu getdi), 21 noyabr 1880-ci ildə rus qoşunları Geok'u mühasirəyə almağa başladılar. -Təpə.
Mövcud məlumatlara görə müdafiəçilərinin sayı 30.000 nəfərə çatdı (qadınlar və azyaşlı oğlanlar da daxil olmaqla 10.000 süvari və 20.000 piyada).
12 yanvar 1881-ci ildə çarəsiz müqavimət göstərdikdən sonra Geok-Təpə fırtına ilə alındı. Tekinlərin zülmü 15 mil davam etdi. Rus qoşunları, 36 zabit də daxil olmaqla 398 nəfəri itirərək tam bir qələbə qazandı.
Başqa müqavimət olmadı və Rus qoşunları bir atəş etmədən Luftabada çatdı. Tekinalılar qumlara çəkildilər, quyularda yerləşdilər.
Onları təqib etmək üçün səhrada 500 mil məsafəni qət edən bir dəstə göndərildi. Dəstənin vəzifələri müqavimət göstərənlərin məhv edilməsi, silahsızlaşdırılması və təslim olduqlarını ifadə edənlərin geri qaytarılması idi.
Tekinlər tədricən geri dönməyə başladılar ki, bu da rusların xoş rəftarı və əsir düşmüş ailələrinin istehkamda qalması ilə asanlaşdı. Rusiya bu ekspedisiyanın uğurlarının çoxunu general Skobelevə borcludur.
O dövrün İngilis mətbuatında, öz müxbirlərinin - qala müdafiəçiləri arasında olan İngilis zabitlərinin hesabatına istinad edərək, qalada qalan rus qoşunları tərəfindən qalada qalan mülki əhaliyə qarşı qəddar rəftar edildiyi bildirildi. General MD rəhbərliyi Skobelev.
Daha sonra həmin mətbuatda "yalnız İngilis mətbuatında çar Rusiyası ordusunun vəhşiliyinə dair məlumatlar yayılandan sonra yerli əhalinin zülmü azaldı" xəbərləri verildi.
T.A. Suxotina-Tolstaya gündəliyində yazır: "18 Fevral Şənbə. Shrovetide ... Bu səhər atamın [Lev Tolstoy] din haqqında danışmaq üçün bir kursantı var idi. Atam sonradan onunla çox yaxşı danışdığını və xüsusən necə olduğunu söylədi. ona inandığını öyrətdiklərini çox sərt şəkildə qınamamaq üçün onunla diqqətli olun. günahkarlıq sualı ortaya çıxdı müalicə etmək lazımdır. Baba 'niyə soruşdu? "Ancaq, məsələn, Skobelev bütün əhalini qırmağa ehtiyac duyduğunda və əsgərlər bunu etməkdən imtina etdikdə, bunu edə bilmək üçün onları sərxoş etmələri lazım idi." Baba' bilərdi Bunu bir neçə gün unutma və hamı dedi. "
Türkmənistanda bu günə qədər 12 yanvar, Geok-Tepe qalasının müdafiəsi zamanı yıxılanların Xatirə Günüdür.
Sovet dövrü
Geok-Təpə şəhər tipli bir yaşayış məntəqəsi idi və Türkmənistan SSR-in Geok-Tepe bölgəsinin inzibati mərkəzi idi. 1970 -ci ildə əhalisi 7700 nəfər idi. 2008 -ci ildə şəhər statusu aldı.
Coğrafiyası
Kopetdağın ətəklərindəki Axal-Tekinsky vahasında yerləşir. 1967-ci ildə Karakum Kanalının üçüncü mərhələsi Geok-Təpəyə gətirildi.
Zaqafqaziya dəmir yolu və M37 avtomobil yolu şəhərdən keçir. Aşqabaddan 45 km aralıda, dəmir yolu stansiyasının yaxınlığında yerləşir.
İqtisadiyyatı
Gökdepe tərəvəzçilik, üzümçülük və şərabçılıq üçün böyük bir mərkəzdir.
Revari
Revari — Hindistanın Xaryana ştatında yerləşən şəhərdir. Revari dairəsinin inzibati mərkəzidir.
Coğrafiyası və iqlimi
Şəhər təxminən Dehlidən 82 km cənub-qərbdə və Qurqaonadan 51 kilometr məsafədə yerləşmişdir. Şəhər dəniz səviyyəsindən 244 m yüksəklikdə yerləşmişdir. Şəhər vasitəsilə Racastxanda başlayan və Dehlidə Nacafqarx gölünə düşən quruyan Saxibi çayı axır.