cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kamerton
100px|thumb|right|Əl kamertonu Kamerton — müəyyən yüksəklikdəki səsi zəif harmonik əlavə səslərlə dəqiq və aydın səsləndirən kiçik portativ (yığcam, yüngül), adətən poladdan hazırlanan, ikidilli uzun çəngələ bənzər xüsusi cihaz.
İfa praktikasında alətin köklənməsi üçün istifadə olunur.
A kapella oxuyan zaman (müşayiətsiz) xorun rəhbəri səsin yüksəkliyini K. vasitəsilə tapır və xorda oxuyanlara göstərir (“xoru kökləyir”). Kamerton birinci oktavanın «lya» notunu səsləndirir.
Tarixi
Kamerton 1711-ci ildə İngilis ifaçısı John Shore tərəfindən icad edilmişdir. Metaldan hazırlanmış kiçik iki tərəfli çəngələ bənzəyirdi. Kamerton simlərə toxunduqda, simlər titrəməyə başlayır və titrəmə tezliyi saniyədə 420 Hz idi.
Ərnisa (Urmiya)
Ərnisa — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 182 nəfər yaşayır (60 ailə).
Repatriasiya
Repatriasiya (repatriate) və ya vətənə qayıtma — əmlakın, simvolik əşyanın və ya şəxsin könüllü və ya məcburi şəkildə öz sahibinə, öz mənşəcə olduğu yerinə və ya vətəndaşlığı olduğu ölkəsinə qayıtması. O cümlədən, xaricdən hərbi qulluqçuların, ekspatların, qaçqınların, miqrantların, sığınacaq axtaranların qayıdışı repatriasiya sayılır.
İnsan repatriasiyası
İnsan repatriasiyası könüllü və məcburi olur. Könüllü repatriasiyanın ilk dəfə formallaşmış prinsipi II Dünya Müharibəsinin nəticələrindən biri idi. Bu prinsipə əsasən, repatriasiyanın şərti qayıtmağa qarşı olan dəqiq və yaxşı müəyyənləşdirilmişdir faktorların olmaması idi. Halbuki, II Dünya Müharibəsindən sonra gələn Soyuq müharibə dövründə qayıtma tez-tez qərbin marağlarının üçün (o vaxt qaçqınların böyük hissəsi qərbi ölkəldə məskunlaşırdı) daha uyğun olan başqa həll yollarının xeyrinə kənara qoyulurdu.
Hüquq
Hər bir insan, öz ölkəsi də daxil olmaqla istənilən ölkəni tərk etmək və öz ölkəsinə qayıtmaq hüququna malikdir.
Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi hüquqi cəhətdən məcburi deyil, halbuki ondan sonra qəbul olunmuş hüquqi cəhətdən məcburi olan beynəlxalq və regional sənədlər bu bəndin təsrinin nəticəsində geri qayıtmaq hüququnu qəbul edib.
Ermənistan, Finlandiya, Fransa, Almaniya, Yunanıstan, İsrail, İtaliya, Yaponiya, Qazaxıstan, Filippin, İspaniya, Cənubi Koreya və Türkiyə kimi ölklərin repatriasiya haqqında qanunları var.
Psixologiya
Başqa bir araşdırmada Kosovodan qaçqın düşənlərin İsveçə gəldiyi zamanı 37%-ə posttravmatik stress pozuntusu (PTSP) diaqnozu qoyulmuşdu. 18 ay sonra isə, Kosovoya qayıdanların 52%-ə, İsveçdə qalanların isə 87%-ə PTSP diaqnozu qoyulmuşdu.
İqtisadiyyat
Bosniya, Əfqanıstan, İraq və Burundi qaçqınlarını və məcburi köçkünlərini araşdıran Patrisia Ueiss Fagen yazdığına görə, qayıtmağa qərar uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığın imkanıdan aslıdır. Bundan əlavə, qayıdanların dolanışığının bərpası təhlükəsizlik və inkişaf strategiyaları ilə bağlıdır.
İnsan qalıqları
Arxeoloji tapıntı olan insan qalıqlarının repatriasiyası hazırda arxeologiya etikasında mübahisəli məsələdir. Bundan başqa, beynəlxalq səyahat və ya müharibə zamanı həlak olanların qalıqlarının repatriasiyası diplomatik işini tələb edə bilər.
Mədəni sərvət
Müharibədə məğlub tərəfinin mədəni sərvətlərinin qənimət şəkildə alınması qədim zamanlardan bəri tətbiq olunurdu. Artıq yüz illər ərzində qaçaqmalçılıq yolu ilə xaricə gətirilən arxeoloji obyektlər muzeylər və kolleksiyaçılar tərəfindən alınırdı.
NGC 6295
NGC 6295, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
PIAT
Projector Infantry Anti Tank  (Azərbaycanca Piyadanın Anti Tank Layihəsi) Böyük Britaniya tərəfindən istehsal edilmiş olan anti-tank silahıdır. Silah dünya müharibəsində ingilis ordusunun daha güclü bir anti-tank silahına olan ehtiyacından yaradılmışdır.
Mərminin çıxış sürəti: 76 m/s
Maksimal məsafə: 320 m
Mərmi ağırlığı: 1.1 kq
PIAT mərmi quyruğunda bir kartuşdan istifadə edərək 1.1 kq-lıq bomba atan havalı harç sisteminə əsaslanır. PIAT öz dövrünün digər anti-tank silahları ilə müqayisədə daha çox üstünlüyə malik idi və Böyük Britaniya ordusu ilə yanaşı millətlər cəmiyyətinin üzvlərinin və müttəfiq qüvvələrinin üzvlərinə də verilmişdi.
İstifadəçilər
Avstraliya
Böyük Britaniya
Filippin
Hindistan
Hollandiya
İsrail
İtaliya
Kanada
Malaziya
Lüksemburq
Polşa
SSRİ
Yeni Zelandiya
Yunanıstan
Danimarka Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası
thumbnail|LO binası Danimarka Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası (Landsorganisationen i Danmark - LO) — Danimarkanın ən böyük milli həmkarlar ittifaqları birliyi. Mərkəzi ofisi Kopenhagen şəhərində yerləşir.
Tarixi
3 yanvar 1898-ci ildə yaranmışdır.
Məqsədi
Konfederasiyanın əsas məqsədi işəgötürənlər və hakimiyyət orqanları ilə münasibətdə işçilərin mənafelərini rəhbər tutaraq onları müdafiə etməkdən ibarətdir. Müxtəlif assosiasiyalar və həmkarlar ittifaqları ilə əməkdaşlıq edən Konfederasiya ölkədə qanunvericilik bazasının təkmilləşdirilməsi, əmək bazarı ilə bağlı siyasətin hazırlanması və həyata keçirilməsi prosesində həm hökumətə, həm də siyasi partiyalara təsir etməyə çalışır.
Kollektiv danışıqların aparılması zamanı Konfederasiya işçilərin sosial-iqtisadi maraqlarının təmin olunmasına səy göstərir. Danimarka həmkarlar ittifaqları hərəkatı qarşısına qoyduğu məqsədlərin əksəriyyətinə nail ola bilər. Lakin müasir cəmiyyətdə müntəzəm olaraq qarşıya yeni vəzifələr və problemlər çıxır. Belə ki, hazırda həllinə çalışdığı ən mühüm məsələlərdən biri işçilərin iş və ailə həyatı arasında daha yaxşı harmoniya yaradılmasına köməklik göstərməkdən ibarətdir. Konfederasiyanın strukturunda üzv təşkilatlar tam müstəqildir. Konfederasiya ittifaqın yalnız ümumi siyasətini koordinasiya edir.
İdarəçilik
Təşkilatın ən ali orqanı olan qurultay 4 ildən bir çağırılır. 400 nümayəndənin iştirakı ilə keçirilən qurultayda ittifaqın əsas məqsəd və vəzifələri müəyyənləşdirilir.
Bütün üzv təşkilatların nümayəndələrindən ibarət 47 nəfərlik Baş Şura formalaşdırılır. Baş Şura qurultaylararası müddətdə ali orqan hesab edilir və il ərzində 4-6 dəfə çağırılır.
Tərkibi
Həm özəl, həm də dövlət sektorunda fəaliyyət göstərən işçilərin daha çox təmsil olunduğu bir təşkilat kimi tanınıb. Konfederasiyanın 1,3 milyondan artıq ittifaq üzvü var. Bu isə işləyən əhalinin 50%-i deməkdir.
Le-Rensi (rayon)
Le-Rensi  — Fransanın İl-de-Frans regionun rayonlarından biri. Departamenti — Sen-Sen-Deni. Suprefektura — Le-Rensi. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 506 374 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 4116 nəf / km². Rayon sahəsi — 123 km².
Danimarka Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası
Rəhbəri
thumbnail|[[Harald Börstinq]] Konfederasiyanın hazırkı prezidenti Harald Börstinqdir.
Cəlil kəndi (Çaldıran)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 25 nəfər yaşayır (7 ailə).
Penisin əl ilə stimullaşdırılması
Penisin əl ilə stimullaşdırılması və ya Hənd cob (Hand Job) — kişinin cinsiyyət orqanının kişi və ya qadın cinsi partnyoru tərəfindən adətən orqazm və boşalma nöqtəsinə qədər əl ilə stimullaşdırılmasıdır. Masturbasiyadan fərqli olaraq, qadının vaginasının, klitorunun və ya vulvasının əl ilə stimullaşdırılmasına barmaqlama deyilərkən, partnyorlar tərəfindən eyni vaxtda tətbiq edilən əl ilə stimullaşdırılmaya isə müştərək masturbasiya deyilir. Müştərək masturbasiya zamanı kişi qadının vaginasını barmaqlayıb, yaxud da klitorisi ilə oynayarkən, qadında öz növbəsində kişinin cinsiyyət orqanı və ya xayaları ilə oynayır.
Fahişəliyin qeyri-qanuni olduğu yerlərdə cinsi xidmətlər təklif edən masaj salonları müştərilərinə penisin əl ilə stimullaşdırılmasını təklif edə bilərlər, həm də qanun çərçivəsində qalaraq, qanundan kənara çıxmazlar.
Çeçen-İnquş MSSR-in bərpası
Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının bərpası — SSRİ və RSFSR Ali Sovetləri Rəyasət Heyətlərinin 9 yanvar 1957-ci il tarixli fərmanları ilə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası ləğv edilməzdən əvvəlkju halı ilə müqayisədə bir qədər fərqli sərhədlər daxilində bərpa edilmişdir. Buraya 1944-cü ildə Stavropol diyarından Qroznı vilayətinə köçürülmüş, əhalisinin əksəriyyəti rus olan Naurski və Şelkov rayonları daxil idi, lakin eyni zamanda Şimali Osetiyaya verilmiş Priqorodnı rayonu da geri qaytarılmamışdır. Bərpadan sonra respublikanın ərazisi 19,300 km2 olmuşdur. Eyni zamanda, çeçen-inquş əhalisinin respublikanın Gürcüstan SSR-ə bitişik cənub dağlıq rayonlarında yaşaması qadağan edilmişdir.
11 fevral 1957-ci ildə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 9 yanvar tarixli fərmanı təsdiq edilmiş və muxtariyyət haqqında qeydi SSRİ Konstitusiyasının 22-ci maddəsinə qaytarılmışdır.
Kadmium(II)xlorid
Kadmium (II) xlorid (CdCl2) - qeyri-üzvi bir birləşmədir, kadmium metalının və xlorid turşusunun duzu, rəngsizkristallar, higroskopik, suda asanlıqla həll olunur, kristallohidratlar əmələ gətirir.
Fiziki xassələri
Kadmium (II) xlorid heksoqonal sistemin rəngsiz kristallarını, fəza qrupunu R-3m, hüceyrə parametrlərini a = 0.385 nm, c = 1.746 nm, Z = 3 əmələ gətirir. Sulu məhlulları hidrolizə görə turş reaksiya yaradır. Metalik kadmium(6000C-də kadmiumun~ 15%) kadmium xloridin ərintisində həll olunur.
Alınması
Metalik kadmiumun xlorid turşusunda həll edilməsi nəticəsində almaq olur:
Kadmium oksidin xlorid turşusunda həll edilməsi:
Sadə maddələr arasındakı reaksiya nəticəsində:
Kadmium oksidin və xlor qazı ilə reaksiyası nəticəsində:
Kimyəvi xassələri
Kristallohidratların qızdırılması nəticəsində susuz duzları alınır:
Hidrogen xloridlə və qələvi metal xloridlərlə kompleks yaradır:
Qaynar qatı sulfat turşusu ilə reaksiyaya daxil olur:
Qələvilərlə reksiyaya daxil olur:
Tədqiqi
Fotoreagentlərdə. Qalvanik elementlərdə elektrolitin tərkib hissəsi kimi. Üzvi sintezdə katalizator kimi. Sənayedə günəş panellərinin istehzalı zamanı.
Azərbaycanda hicabla bağlı etirazlar
Azərbaycanda hicabla bağlı etirazlar — 2010-cu ilin sentyabr ayından etibarən Azərbaycanda və əsasən paytaxt Bakıda hicabla bağlı bir sıra etiraz aksiyalarının keçirilməsi.
Etiraz səbələri
Etirazların əsas səbəbləri aşağıdakılardır:
Məktəb şagirdlərinin dərsə hicabda gəlmələrinin qadağan edilməsi
Azərbaycanın təhsil naziri Misir Mərdanov 2010-ci il Sentyabr ayinda qızların hicabla dərsə gəlməsini qadağan etdi. Təhsil naziri öz açıqlamasında isə hicabın qadağan edilmədiyini, sadəcə olaraq orta məktəblərdə vahid məktəbli formasına keçdiyini qeyd etdi. Mərdanovon bu sözlərinlən sonra etirazlar Azərbaycanın müxtəlif şəhərlərin bürüdü və bundan əlavə bir neçə ölkədə o cümlədən Türkiyə, Gürcüstan , Ukraynada və İranda da etiraz aksiyaları keçirildi. Lakin İranın mövqeyini düzgün hesab etməyən bir qrup vətəndaş bu hərəkətlərə etiraz aksiyası ilə cavab vermişlər.
İctimai və dini fəalların həbs olunması
Etiraz səbəblərindən biri də dini və ictimai fəallarin həbs olunması olmuşdur. Bu hadisələr dindar cəmiyyətdə narahatliğa səbəb oldu. Həbs edilənlərin sırasında Arif Hacılı, Nemət Pənahlı və Mövsüm Səmədovu  misal göstərmək mümkündür. Nemət Pənahlı 2011-ci il, 11 yanvarda, bir vətəndaşı döymək şübhəsi ilə polis tərəfindən saxlanmışdı. Lakin onun tərəfdarları Nemət Pənahlının həbsinin siyasi sifariş olduğunu iddia etmişdi. . 17 iyulda o, Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 221.3-cü (silahdan və ya silah qismində istifadə edilən əşyaları tətbiq etməklə xuliqanlıq və qəsdən sağlamlığa az ağır zərər vurma) maddəsi ilə 6 il azadlıqdan məhrum edildi. 5 oktyabr 2012-ci ilin etiraz aksiyası zamanı saxlanılanlara 20 il 5 ay həbs cəzası verildi. Azərbaycanın müxalifət partiyalarından AXCP Rəyasət Heyətinin 3 iyun 2013-cü ildə keçirtdiyi iclasda 5 oktyabr 2012-ci il tarixində keçirilən “Hicaba azadlıq” aksiyası zamanı həbs olunan daha altı məhbusa uzun müddətli azadlıqdan məhrum etmə cəzası verilməsini insan hüquq və azadlıqlarına amansız qəsd kimi qiymətləndirib.
Etiraz aksiyaları
Bu səbəblərə görə bir sıra şəxs Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində etiraz aksiyaları keçirdilər.Aksiyalarda Azərbaycan İslam Partiyası və Nida Vətəndaş Hərəkatı da iştirak etmişdir. Aksiyalar azərbaycanin müxtəlif şəhərlərində o cümlədən Gəncə  , Masalli  və Lənkəranda keçirilib. Ən izdihamli aksiya Bakı şəhərində 2011-ci il 6 mayda təhsil nazirliyi binasinin qarşısinda keçirilib. .Bu aksiya polis tərəfindən dağıdıldı. 5 Oktyabr 2012-ci ildə növbəti bir "Hicaba azadlıq" aksiyası keçirildi. Aksiya zamanı 32 nəfər həbs olundu.
100 min imza kampaniyası
2011-ci ilin iyulun 4-də ayında DEVAMM (Dini Etiqad və Azadlıqların Müdafiə Mərkəzinin) sədri İlqar İbrahimoğlunun təşəbbüsü ilə orta məktəblərdə hicab probleminin həlli üçün prezident İlham Əliyevə müraciət ünvanlanması üçün 100 min imza toplanması prosesinə start verildi. İyul ayının 27-də İlqar İbrahimoğlu 100 min imzanın artıq toplandığını bildirdi.
Yerli reaksiya
Təhsil naziri Misir Mərdanov məktəb yaşlı qızların sinifdə hicab taxmasının qeyri-normal qəbul etdiyini bildirib. . Həmçinin, o, öz açıqlamasında bu qadağanın universitet tələbələrinə və müəllimlərə aid edilmədiyini də deyib.
Pornoqrafiyaya qarşı çıxmaq
thumb|Londonun Oxford küçəsində pornoqrafiyaya qarşı etiraz aksiyası.
Pornoqrafiyaya qarşı çıxma səbəbləri arasında dini etirazlar, feminist narahatlıqlar və pornoqrafiya asılılığı kimi zərərli təsirlərin sübutları var.
Dini baxışlar
Əksər dünya dinlərinin müxtəlif səbəblərdən pornoqrafiyaya qarşı mövqeləri var.
Feminist baxışlar
Bəzi feministlər, qadınları istismar edən və qadınlara qarşı zorakılığın ortağı olan bir sahə olduğunu iddia edərək, pornoqrafiyaya qarşı çıxırlar.
Zərərə əsaslanan fikirlər
Zillman kimi bəzi tədqiqatçılar, pornoqrafiyanın cinsi təcavüz nisbətlərini artıraraq cəmiyyətə birmənalı ziyan vurduğuna inanırlar.
Fərid Quliyev (əsgər)
Fərid Vahid oğlu Quliyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, 2022-ci il sentyabrın 12-dən 13-nə keçən gecə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Kəlbəcər rayonu istiqamətində Azərbaycan Ordusuna qarşı törətdiyi təxribat nəticəsində şəhid olmuşdur.
Həyatı
Evin tək oğlu olan Fərid uşaq yaşlarından vətənpərvər ruhda böyüyüb. Qonşuları, qohumları Fəridin tərbiyəli, ədəb-ərkanlı oğlan olduğunu deyirlər. Fərid Quliyev 166 nömrəli məktəb-liseydə təhsil alıb. Bibisi oğlu Ələsgərov Vasif açıqlamasında bildirib ki, Fərid komandoda xidmət edib: "Orta təhsilli idi. Təhsilini başa vurduqdan sonra birbaşa həqiqi hərbi xidmətə yollanıb. Sonuncu dəfə ailəsi ilə iki ay əvvəl görüşüb. Hər şeyin yaxşı olduğunu deyib. İrəli getdiyi barədə bizə məlumat verməmişdi". Fəridin şəhadət xəbərini ailəsinə hərbi komissarlıqdan veriblər. Bibisi oğlu deyir ki, sentyabrın 13-ü səhər saatlarında zəng gəldi: "Dedilər ki, Fərid şəhid olub. Gəncəyə gətirdilər. Atası getdi nəşini gətirməyə. Nə deyə bilərik, Vətən sağ olsun! Allah bütün Şəhidlərimizə rəhmət eləsin!
Hərbi Xidməti
Fərid Quliyev Ermənistan silahlı qüvvələrinin törətdiyi təxribatın qarşısını alarkən şəhid olub.
Mübariz Əliyev (musiqişünas)
Mübariz Firidun oğlu Əliyev — Azərbaycan Milli Konservatoriyasının dosenti.
Həyatı
10 mart 1967-ci il Gədəbəy rayonunun Rüstəm Əliyev (Miskinli) kəndində anadan olmuşdur.
Azərbaycan Milli Konservatoriyasının dosentidir. Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktorudur. "Xalq Çalğı Alətləri" kafedrasının müəllimidir.
2007-ci ildə nəşr edilmiş "Saz məktəbi" dərsliyinin həmmüəllifidir (S.Kərimi, A. Quliyev, M. Əliyev ilə yanaşı).
Azərbaycan Mədəniyyyət və Turizm Nazirliyi musiqi təhsili üzrə tədris-metodik kabinetinin qərarı əsasında çap olunmuş bu kitab orta ixtisas musiqi və incəsənət məktəblərinin saz aləti üçün dərslik vəsaiti kimi nəzərdə tutulmuşdur.
Bu kitab xalq artisti, Millİ Konservatoriyanın rektoru Siyavuş Kərimi, Konservatoriyanın alimləri: Azərbaycan aşıq musiqisinin araşdırıcılarından olan musiqişünas alim Akif Quluyev və aşıq sənətinin bilicisi Mübariz Əliyevin birgə əməyinin məhsuludur.
Qədim aşıq sənətinin qorunub saxlanılması ilə yanaşı, müasir zamanda və gələcəkdə də inkişaf etdirilməsi üçün əvəzsiz töhfə olan bu kitab 1000 nüsxə tirajla çap olunmuşdur.
Konservatoriyanın rektoru S. Kərimi Azərbaycan musiqi pedaqogikası təcrübəsində ilk dəfə olaraq professional səviyyədə çap olunan kitabın davamlı olaraq, texnikum, institut və Konservatoriya üçün dərsliklər səviyyəsində də işlənib hazırlandığını bildirmişdir.
2021-ci ildə Özbəkistan ın Qaraqalpaq Respublikasının mərkəzi olan Nukus şəhərində UNESCO, TÜRKSOY və digər beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrinin qatıldığı II Beynəlxalq Baxşı Festivalının qalibi seçilmişdir. Festivalda dünyanın müxtəlif ölkələrindən gələn baxşı, ozan, aşıq və akınlar, həmçinin folklorşünas alimlər, müxtəlif xalqların folklor qrupları iştirak ediblər. Ümumiyyətlə, festivala 260-dan çox sənət adamı qatılmışdır. Mübariz Əliyev festivalda aşıq mahnıları və "Aşıq Qərib" dastanından hissələr ifa etmişdir.
Yaradıcılıq fəaliyyəti
Mübariz Əliyev Azərbaycan Aşıq sənətini Respublika daxilində və eləcə də xaricində bir sıra mühüm tədbirlərdə iştirak etməsiylə təbliğ etmişdir:
Həmçinin müxtəlif illərdə Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən keçirilən müsabiqələrdə münsiflər heyətinin üzvü olub. Nazirlik tərəfindən fəxri fərmanlar, tərifnamələr və s. mükafatlarla təltif edilib.
2008-2013-cü illərdə İctimai Televiziya da yayımlanan "Ozan Məclisi" televerilişin aparıcısı olub.
Seyid Əli Orlat
Seyid Əli Orlat (? — 1399-cu il) — XV əsrin 4-cü rübündə hakimiyyətdə olmuş Şəki hökmdarı. Şəki-Kaxetiya hökmdarı II Axsartandan (1104) və 1017-ci ildə Kiş qalasının müdafiəsinə başçılıq etmiş Asat və Şot qardaşlarından sonra tarixi mənbələrdə adı çəkilən ilk Şəki hökmdarıdır. Əgər adında daşıdığı "seyid" titulu onun Məhəmməd peyğəmbərin nəslindən olmasını göstərirsə, adına əlavə edilən "orlat" kəlməsi onun monqol mənşəli orlat tayfasından çıxmasını bildirməkdədir. Tarixi mənbələrdə Seyid Əli Orlatın adına ilk dəfə 1393-cü ilin sentyabr ayında baş verən hadisələrin təsvirində təsadüf edilir. Göstərilir ki həmin vaxt o, Şəkiyə hücum edən teymurilərin qarşısında duruş gətirə bilməmiş, iqamətgahını tərk edərək dağlara qaçmışdır. Ehtimal var ki, bundan sonra Seyid Əli ilə teymurilər arasındakı münasibətlər bir müddət yaxşı olmiş, lakin Əmir Teymurun oğlu Miranşah (Əmiranşah) tərəfindən Şəkiyə cəza dəstəsinin göndərilməsi və Şəkini talan etdirməsi nəticəsində yenidən pisləşmiş, daha sonra Seyid Əli intiqam üçün gürcülərlə birlikdə, teymurilərin mühasirəndə olan Alıncaq (Əlincə) qalasının müdafiəçilərinə kömək üçün Naxçıvana müvəffəqiyyətli yürüş etmiş, lakin geri dönərkən, Alıncaq qalası yaxınlığında baş vermiş toqquşma zamanı - 1399-cu ilin yanvar ayında, Miranşahın oğlu Əbubəkr mirzə ilə təkbətək döyüşdə rəqibinin atdığı oxun boynuna sancılması nəticəsində həlak olmuşdur.
1384—1396-cı illər
thumb|300px|left|Xəritədə Cənubi Qafqazda ən geci 1384-cu ildən 1551-ci ilə qədər mövcud olmuş [[Şəki hökmdarlığının da təxmini sərhədləri göstərilir.]]
Əmir Teymurun İran yürüşlərinə başlaması
XIV əsrin 70-ci illərində Orta Asiyada – Cağatay ulusunun qərb hissəsində, hakimiyyəti ələ keçirən Əmir Teymur, ömrünün sonuna qədər yalnız baş əmir olsa da, əslində, tarix səhnəsində yeni bir imperiyanın bünövrəsini qoymuş oldu. O, 1384-cı ildə ilk İran yürüşünü edir və Zəncana qədər irəliləyir. Lakin tezliklə geri dönür və bir ildən sonra ikinci İran yürüşünə başlayır. Onun təxminən 1386-cı ilin 2-ci yarısında Mazandaran hakimi Seyid Əli Kiyaya göndərdiyi məktubunun əvvəlində hər iki yürüşün bəzi təfərrüatı xatırlanır və buna əsasən də məlum olur ki Əmir Teymur ikinci İran yürüşünə 1385-ci ildə başlamamışdan öncə, həmin istiqamətdəki, o cümlədən Cənubi Qafqazdakı hakimlərlə əlaqə yaratmış, onları tərəfdaşlığa dəvət etmiş, əvəzində isə, bir çoxundan, o cümlədən hansısa "Şəki əmiri"ndən, yaxud "Şəki əmirləri"ndən rədd cavabı almışdır. Heç şübhəsiz ki bu Əmir Teymurun 1384-cü ildəki birinci İran yürüşü zamanı baş vermişdi. Məktubda adları sadalanan, Əmir Teymura qarşı şərti koalisiya yaratmış yerli hakimlərin idarəçiliyindəki ərazilərin nəyə görə 1384-cü il yürüşündən kənarda qaldığının və nəyə görə Əmir Teymurun o vaxt Zəncandan irəliyə gedə bilmədiyinin səbəbi isə həmin sənəd əsasında aydınlaşır: Əmir Teymurun 1-ci İran yürüşü zamanı da Kiçik Lor hakimi Məlik İzzəddin, Cəlair padşahı Sultan Əhməd (1382–1393; 1405–1412), "Kürdüstan məlikləri", Gürcü çarı V Baqtrat (1360–1393), Şirvanşah İbrahim (1382–1417) və Şəki hökmdarı (yaxud: əmir(lər)i) Əmir Teymura qarşı birgə mübarizə apara bilərdilər. Bəli, sonralar Əmir Teymur öz xatirələrində etiraf edir ki:
"Bu zaman ağlıma belə bir fikir gəldi ki, əgər həmin məmləkətlərin padşahları ittifaq bağlayaraq mənə qarşı birləşsələr necə olacaq? Özüm belə qərara gəldim ki, həmin məmləkətlərin padşahlarını ayrı-ayrılıqda tabe etmək, itaətə gəlməyənləri isə cəzalandırmaq lazımdır.
Şəkinin talan edilməsi
1385-ci ilin əvvəllərində Toxtamış xanın 90 minlik ordusu Şirvandan keçərək Azərbaycana soxuldu. Qızıl Ordalılar Təbrizi 8 gün mühasirədə saxlayıb son nəhayətdə onu hiylə ilə ələ keçirə bildilər. Əmir Teymur isə eyni vaxtda Kiçik Lor və Kürdüstana yürüş etdi. Az müddətdən sonra Qızıl Ordalılar Azərbaycan vilayətindən əsir götürdükləri 200 min nəfərlə birlikdə geri döndülər. Bu zaman Əmir Teymur əvvəlcə, öz adamlarından bir qrupunu, hələ ilk İran yürüşü zamanı onun tərəfinə keçmiş olan Cəlair əmirlərindən Adil ağa ilə Təbrizə göndərdi. Onlara qarşı heç bir ciddi müqavimətin baş vermədiyini gördükdən sonra isə özü də ordusunun əsas hissələri ilə birlikdə bura gəldi.
1385-ci ildə Təbrizdə üzərində Cağatay ulusunun xanı – Soyurqatmışın (1370–1388) və baş əmir – Əmir Teymurun adları həkk olunmuş sikkələr zərb edildi. O ki qaldı həmin vilayəti təslimə hazırlamış yerli əmir Adil Ağanın aqibətinə, bu iş çox acınacaqlı qurtardı; onu Əmir Teymurun göstərişinə əsasən yaxın adamları ilə birlikdə işgəncə ilə öldürdülər. Beləliklə, Əmir Teymur Azərbaycan vilayətini çox asanlıqla ələ keçirdi. 1386-cı ilin payız fəslinin əvvəllərində isə ətrafdakı digər əraziləri də istila etmək üçün öz ordusu ilə Təbrizdən çıxıb şimal-qərb istiqamətində hərəkətə başladı. Tezliklə Gürcüstana çatdı, oradan da Şəkiyə keçdi. O, özü bütün bunlar barədə elə həmin – yuxarıda qeyd olunan, məktubunda yazır və "Şəki əmir(lər)i" ifadəsini bir daha işlədir:
"Şirvan və Şəki vilayətinin əmirləri, hamısı ki qarşıdurma göstərirdilər, əzilmiş oldular və onlar ki Aləm Pənahın (Ə. T.-un) dərgahına iltica gətirdilər, vilayət və nahiyələri onlara tapşırılmış oldu."
Nizaməddin Şami və Şərafəddin Əli Yəzdinin eyniadlı əsərlərinə – "Zəfərnamələr"ə, görə Əmir Teymur Tiflisi fəth etməsindən və Gürcü çarı Baqratı əsir götürməsindən sonra Şəki ölkəsininin ərazisi ilə hərəkət edərək "Qəbələ məkanına" çatmış, sonra Sorxab qalasını tutmuş və Kür çayını keçərək Qarabağa qışlamağa getmişdir. "Zəfərnamələr"ə görə Əmir Teymur Şəki ölkəsi ərazisindən keçərkən, "lakzi"lərə hücum etmiş, bu ölkənin hər yerinə, o cümlədən Ağcəb, Səkğut vilayətlərinə talançı dəstələr göndərmişdir.
Əmir Teymur 1387-ci ilin yaz fəslinin əvvəllərinə qədər Qarabağda qaldı. və Burada Şirvanşah Şeyx İbrahim layiqli hədiyyələrlə onun yanına gəldi və hörmətlə qarşılandı. Əsir düşmüş Gürcü çarı V Baqrat isə hiylə işlədərək qaçdı.
Əmir Teymur yayda Göyçə gölü ətrafına yaylamamağa qalxır. Daha sonra isə həmin tərəflərdə Cəlairlərin yeganə müqavimət ocağı olan Alıncaq qalasının mühasirəsində şəxsən iştirak edir. Lakin heç bir müvəffəqiyyət qazana bilmir. O, qışı Rey yaxınlığında keçirməyi planlaşdırdığı vaxt xəbər gəlir ki, Toxtamış xanın qoşunları Buxara və Səmərqəndə yürüş edibdir. Buna görə də Əmir Teymur öz ordusu ilə təcili surətdə geri qayıtmağa məcbur olur.
Əmir Teymurun Orta Asiyaya dönməsindən sonra isə düz 6 il ərzində Azərbaycan və İraq-i Əcəm vilayətlərində anarxiya mövcud oldu. Belə ki bu müddət ərzində, Cəlair sultanı Bağdaddan kənara çıxmadı və sözü gedən vilayətlərin idarəsini yerli əyanların öhdəsinə buraxdı.
Əmir Teymurun Şəkiyə II hücumu
6 ildən sonra yenə – 3-cü dəfə, İran istiqamətində yürüş edən Əmir Teymur, 1393-cü il yanvar ayının 27-də Sultaniyyədə məskən saldı. 3-cü İran yürüşü də Şəkidən yan keçmir. Belə ki Əmir Teymur Gürcüstandan sonra 1394-cü ilin sentyabr ayında Şəki ölkəsinin ərazisinə girdi və ilk olaraq "vilayət-e Bərtaz"ı talan etdirdi. Daha sonra Şəki ölkəsinin dağlıq tərəflərinə – Seyid Əli Orlatın üstünə qoşun göndərdi. "Zəfərnamə"lərə görə bu zaman Seyid Əli Orlat "mülk və malını atıb qaçmaq yolunu tutdu".
Əmir Teymur 1394-cü ilin sonunda – qış fəsli başlayanda, ordusunu Şəki hökmdarının ərazisindən çıxarıb Kür mənsəbi yaxınlığındakı Mahmudabad şəhəri ətrafına, qışlamağa apardı. Yaz gələndə – 1395-ci il fevralın 28-də, ordunu şimal istiqamətində hərəkətə gətirib Toxtamış xan üzərinə yürüşə başladı. Bir daha 1396-cı ilin yazında oradan geri dönən Əmir Teymur, Dərbənd, Şabran, Aqtam səhrası (Muğanın şimalı), Ərdəbil və Sultaniyyədən keçməklə Həmədana gəldi, buradan isə iyulun 18-də Səmərqəndə yola düşdü.
Miranşahın yanına getməsi ehtimalı
Əmir Teymur öz imperiyasının paytaxtında da çox qərar tutmur və 1398-ci ilin avqustunda Hindistana yürüş edir. O, bundan əvvəl, İrandan qayıdarkən Azərbaycan vilayətinin və onun ətrafındakı ərazilərin idarəsini öz oğlu Əmiranşahın ixtiyarına buraxmışdı. Şərafəddin Əli Yəzdiyə görə Əmirzadə Əmiranşah Azərbaycan taxtgahını və Hülaku xan ulusunu elə məharətlə idarə edirmiş ki, "ətarf və əknafın heç bir padşah zamanında itaət etməmiş sərdarları" onun yanına gəliblərmiş. Həmin müəllifin bu sözlərinə və müvafiq hadisələrin sonrakı gedişatı barədə yenə onun və həm də, Nizaməddin Şaminin qələmə aldıqlarına əsasən güman etmək mümkündür ki, 1396-cı ilin payızına qədər, yəqin ki Şəki hökmdarı Seyid Əli Orlat  da Əmirzadə Əmiranşahın yanına gedibmiş.
Miranşahın Şəkini talan etdirməsi
"Zəfərnamə"lərə görə, 1396-cı ildə (payıza qədər) Əmirzadə Əmiranşah Xoy ətrafında ov edərkən atdan yıxılmış və beyni silkələnmişdir. Bu hadisədən sonra isə ağlı sürətlə azalma başlayır, nəticədə bir sıra qeyri-düzgün işlərə yol verir. O cümlədən, 1397, yaxud 1398-cü ilin payızında, atasının əsas ordusunun ondan çox-çox uzaqlarda olmasını nəzərə almayaraq Şəkiyə qoşun çəkmiş və bu ölkəni qarət etdirmişdi.
Naxçıvan yürüşü
"Zəfərnamə"lərə görə məhz Əmirzadə Əmiranşah tərəfindən Şəkinin talan etdirilməsinə cavab olaraq Seyid Əli Orlat Sultan Tahiri teymurilərin mühasirəsində olan Alıncaq qalasından çıxartmaq üçün gürcülərlə birlikdə ora yürüş etmişdir.
Naxçıvan şəhəri yaxınlığındakı həmin istehkamda Cəlairlərin illər boyu topladıqları böyük bir xəzinə saxlanılırdı və qala neçə il idi ki, Sultan Əhmədin oğlu Sultan Tahir və Cəlair əmirlərindən Əmir Altunun başçılığı ilə Əmir Teymurun qoşunlarından müvəffəqiyyətlə müdafiə olunurdu. Teymuri əmirləri növbə ilə Alıncaq qalasını mühasirə etməkdə idilər və son nəhayətdə bu iş Əmir Teymur tərəfindən Hacı Seyfəddinin oğlu Sultan Səncərə və Əmirzadə Əmiranşahın məxsusi qoşunlarına tapşırılmışdı.
O dövrlərdə Alıncaq qalasını görmüş İspaniya səfiri Klavixo (vəfatı:1412) onu belə təsvir edib:
"O dağın başında yerləşib, divar və bürclərlə əhatə olunub, divarlardan içəridə isə çoxlu üzümlüklər, bağlar, becərilmiş sahələr, çoxlu su və otlaqlar; dağın lap başında isə qəsr durur".
Bu ərəfələrdə, Alıncaq qalası daxilində nizam-intizam xeyli zəifləmişdi. Qalanın müdafiəsinə məsul olan şəxslər bir-birləri ilə yola gedə bilmirdilər. İbn Ərəbşahın yazdığına görə, hətta iş o yerə gəlib çatmışdı ki, qalanı müvəqqəti tərk etmiş Əmir Altun geri döndükdə onu içəri buraxmamışdılar.
Həmin illərdə Sultan Əhməd Cəlayırin əlində yalnız Bağdad və İraq-i Ərəbin bir hissəsi qalmaqda idi. Lakin Gürcü çarı Georgi hələ də Cəlairlərin ali hakimiyyətini tanıyırdı və Tiflisdə kəsdirdiyi sikkələr üzərində Sultan Əhmədin adını öz adından əvvəl vurdururdu. Yəqin ki 1399-cu ilin başlanğıcında gürcülərlə Şəki hökmdarının Alıncaq qalasına birlikdə etdikləri hücumun sifarişçisi də Sultan Əhməd idi və bu işdə əsas məqsəd isə Əmir Teymurun gözlənilən növbəti İran yürüşünə qədər, xəzinənin oradan çıxarılması imiş.
Gürcülərlə Şəki hökmdarının qoşunları Alıncaq istehkamına yaxınlaşanda o vaxta qədər qalanı mühasirədə saxlayan teymurilər qalanın ətrafından çəkilməyə məcbur olurlar və Sultan Tahir xəzinəni də götürüb qaladan çıxır.
Sultan Səncər isə Təbrizə gedir və hadisə barədə Əmiranşaha məruzə edir.
"Həmin saat Əmirzadə Əmiranşah Əmirzadə Əbubəkrə, hazır ləşgərlərlə ilğar (çevik hücum), buyurub, Seyid Əlinin dəfinə göndərdi".
Vəfatı
Müttəfiqlər geri qayıtmaqda ikən yolda Miranşahın oğlu Əbubəkr mirzənin başçılığı altında Təbrizdən "ilğar" edən ordu arxadan onlara çatır. Müttəfiqlər bunu görən kimi geri dönüb teymurilərin üstünə gedirlər. Seyid Əli Orlat isə mərkəzdən irəli çıxıb intiqam almaq üçün gənc Əbubəkr mirzəni üstünə şığıyır. Lakin bu zaman, təsadüfən, Əbubəkr mirzənin atdığı oxlardan biri Seyid Əlinin dəbilqəsinin zireh ətəyini deşərək boynuna sancıldı və
"həmən bir yaraya minik heyvanının (–atının?) belindən yıxıldı və həlak oldu."
Bu uğursuzluğa baxmayaraq, müttəfiqlər hücumu davam etdirirlər və Əbubəkr mirzənin ordusunu qaçmağa məcbur edirlər.
Əbubəkr mirzə özü sağ-salamat Təbrizə – Əmiranşahın yanına, qayıdır və bundan sonra onlar bir adamı Əmir Teymurun yanına yollayırlar ki, onu da son hadisələrdən xəbərdar etsinlər.
Əmir Teymuru Hindistan yürüşü boyu müşayiət etmiş Qiyasəddin Əlinin yazdığına görə onlar geri dönərkən – 1399-cu ilin mart ayının 3-də, Cənavə çayı yaxınlığında Əmiranşahın yolladığı nökərlərlə qarşılaşıblar. Bu adamlar, təlimatlarına uyğun olaraq, öz tərəflərində baş vermiş son hadisələr, o cümlədən Alıncaq qalası ilə bağlı son xəbərləri Əmir Teymura çatdırıblar. Onların Təbrizdən Hindistandakı Cənavə çayı yaxınlığına qədər təxminən 3 min km-lik yolu neçə günə qət etdiklərini bilsəydik, həm də Alıncaq qalası ətrafında baş vermiş məlum hadisənin, o cümlədən Şəki hökmdarı Seyid Əli Orlatın həlak olduğu vaxtı da dəqiqləşdirmiş olardıq. Lakin təəssüf ki bu işdə məsələnin həllinə bir yox, iki nöqteyi-nəzərdən yanaşmaq lazımdır. Belə ki əgər Əmir Teymurun imperiyasında xüsusi yol xidməti olsaydı, Əmiranşahın yolladığı "nökərlər"in mənzil başına çatmaları üçün bir ay kifayət edərdisə, adi halda bunun üçün iki dəfə çox müddət tələb olunmaqdadı. Amma hər halda, sözgedən Alıncaq qalası hadisəsinin vaxtı ilə Seyid Əli Orlatın hakimiyyətinin başa çatması, yəni onun həlak olma tarixini şərti olaraq 1399-cu ilin yanvar ayı hesab etmək mümkündür.
Ryu Murakami
Ryu Murakami — yazıçı, rejissor, jurnal təsisçisi, musiqiçi, televiziyada talk show aparıcısı.
Haqqında
Ryu Murakami 19 fevral, 1952-ci il, Naqasakinin Sasebo bölgəsində yoxsul bir ailədə anadan olub.
Saseboda həyatına davam edən və məktəbə gedən R.Murakami bu dönəmlərdə “Coelacanth” adlı rok qrubu qurur. Bir gün Murakami qrup yoldaşları ilə birgə oxuduqları məktəbin çardağını “işğal edib” digər şagirdlərin ora çıxmasına izin vermirlər. Bunun üzərinə o, üç aylıq ev həbsi cəzası alır. Ümumiyyətlə, bu dövrdə Murakami hippi (ing. hippie) kültürü ilə iç-içə həyat sürür.
Məktəbi bitirdikdən sonra incəsənətlə bağlı bir iş görmək istədiyini bilməsinə rəğmən, incəsənətin hansı növü ilə məşğul olacağına qərar verə bilməyən Murakami bəxtini yenə musiqi qrupu qurmaqla sınayır. Bununla birlikdə o, “indie” yəni, müstəqil (ingiliscə “independent” sözünün qısaltmasıdır, məşhur kinostudiya, şirkətlərin iştirakı və dəstəyi olmadan ərsəyə gələn filmlər) filmlər çəkmək işinə başlayır. Musiqidənsə film sahəsinə üstünlük verən Murakami Tokio İncəsənət Məktəbinin seriqrafiya (ing. serigraphy – çap növü) fakültəsinə daxil olur. Bir il sonra bu fakültəni yarıda saxlayıb, Musahino İncəsənət Universitetinin hekyəltəraşlıq bölümünə daxil olur. Heykəltəraşlıq ilə də uzun müddət məşğul ola bilmir və yenə musiqi həvəsinin dalınca gedib həyatını Kuba musiqisinə həsr edir.
1976-cı ildə Ryu Murakami universitetdə oxuyarkən yazdığı “Əbədi şəffaflığa bənzər mavi” (限りなく透明に近いブルー⌈Kagirinaku tōmei ni çikai burū⌉) kitabı nüfuzlu “Gunzo” (群像) dərgisinin mükafatına layiq görülür. Həmin il, eyni kitab “Akutaqava” mükafatını da alır və beləcə bestsellerə çevrilir. Onun "Saxlanma kamerasından olan uşaqlar", “69”, “Eşq və xülyanın faşizmi” (“Ai to gensou no fascism”), “Miso supunun içində” (イン ザ・ミソスープ ⌈In za miso sūpu⌉)), “Topaz” kimi kitabları bir-birinin ardınca “Yomiuri”, “Tanizaki”, “Taiko Hirabayashi” və s. kimi mükafatlar almağa və əks-səda doğurmağa davam edir. “Topaz” kitabının “Eşq və pop” (“Love and Pop”) adlı filmi çəkilir. Murakami tez bir zamanda yeni bir nəfəs kimi yapon ədəbiyyatına öz imzasını atır. Daha çox avropalı tənqidçilər tərəfindən tez-tez yazılarında “məntiqsiz” nöqtələr, “texniki cəhətdən mümkün olmayan” yerlər göstərilsə və qınansa da o, öz üslubu ilə Yaponiya ədəbiyyatında yeni bir cığır açır.
Gənc yaşlarından bir çox sahəyə maraq göstərir. Buna görə də onun adını ədəbiyyatdan kənar sahələrdə də görmək olur. Məsələn, o, 1991-ci ildə “Japanese Media Mail” internet jurnalını yaradıb və indi də həmin jurnalda baş redaktor olaraq işləməyə davam edir.
2001-ci ildə köhnə savaş bölgələrindən minaların təmizlənməsi hərakatı – “No More Landmines”a qoşulub və bu təşkilatın daxilində dostu Ryuiçi Sakamoto ilə birgə fəaliyyət göstərib.
2006-cı ildə biznes və iqtisadiyyat ilə bağlı Tokio TV-də öz “talk show”sunun aparıcılığını edib.
Onun öz elektron-kitab şirkəti, “Sony” şirkətinin daxilində “Murakami’s” adlı markası, siyasi, tarixi, iqtisadi, sosioloji mövzularda kitabları, bələdçilik jurnallarında yazıları və müəllifi olub çəkdiyi üç filmi – “Oudişon”, “Tokionun çöküşü” (“Tokyo Decadence”), “Sənə görə” (“Because of You”) – var.
Kürdlərin deportasiyası
SSRİ-də kürdlərin deportasiyası — Cənubi Qafqazda yaşayan kürdlərin SSRİ hakimiyyəti dövründə deportasiya edilməsi. Stalinin hakimiyyəti dövründə kürdlərin deportasiyası bir neçə mərhələdə baş vermişdir. 1937-ci ildə Türkiyə ilə həmsərhəd bölgələrdən olan kürdlər deportasiya olunmuş, 1944-cü ildə isə Axısqa türkləri ilə birlikdə deportasiya olunmuşdur. Deportasiya edilən kürdlər Cənubi Qazaxıstan və Orta Asiyanın digər respublikalarının kəndlərində yerləşdirilmişdir. Bir sıra digər xalqlardan fərqli olaraq, kürdlər yalnız qismən deportasiya edilmişdilər.
Həjar Şamiloğlu köçkün düşmüş kürdlərlə bağlı demişdir ki, Araz çayının hər iki tərəfində qalan kürdlər İrandakı qohumlarını ziyarət etmək məqsədilə sərhədləri pozmuş, buna görə də bir neçə dəfə sərhəd təhlükəsizlik qüvvələri ilə kiçik toqquşmalara girmişdilər. Mamke qəbiləsindən Basoye Ozmen və yanındakı bir neçə nəfər 1937-ci ildə sərhədi keçərkən SSRİ qüvvələri ilə münaqişəyə girmişdir.
Tektonika
thumb|Plate Tectonics map Tektonika - geologiya elminin sahəsi. 1. Yer qabığının tektonik deformasiyaların məcmusu və onların inkişaf tarixilə əlaqədar olan müəyyən bir hissənin quruluşu. 2. Yer qabığının geoloji strukturlarının quruluşu, onların yerləşmə və inkişaf qanunauyğunluqları haqqında təlim
Haqqında
Tektonika bu halda "Geotektonika" termininin sinonimidir. Tektonika bir neçə müstəqil bölməyə ayrılır: ümumi, yaxud morfoloji tektonika (struktur geologiya), regional tektonika, tarixi tektonika, genetik, yaxud nəzəri tektonika, müqayisəli tektonika, eksperimental tektonika, neotektonika və b. Ümumi, yaxud morfoloji tektonika litosferin kiçik və orta miqyaslı struktur elementlərinin müxtəlif tiplərini öyrənir. Regional tektonika struktur formaların yer qabığının ayrı-ayrı sahələrində, yaxud litosferdə müasir vəziyyətini tədqiq edir, geoloji planalma və geofiziki üsulların məlumatlarına əsaslanaraq tektonik rayonlaşdırma məsələlərini işləyib hazırlayır. Tarixi tektonika tektonik hərəkətlərin, Yer qabığının və onun ayrı-ayrı elementlərinin əmələgəlmə tarixini öyrənir, inkişafın əsas mərhələlərini və onun ümumi qanunauyğunluqlarını araşdırır. Genetik, yaxud nəzəri tektonika yer qabığı strukturlarının ümumi inkişaf nəzəriyyəsini işləyib hazırlayır, tektonik hərəkətlərin səbəblərini və tektonik pozulmaların ayrı-ayrı növlərinin əmələgəlmə mexanizmini tədqiq edir. Mü­qa­yisəli tektonika bir sinfin struktur elementlərini, onların tipomorf xüsusiyyətlərini aydınlaşdırmaqla inkişaf ardıcıllığını müəy­yən edir. Eksperimental tektonika müxtəlif tipli strukturların əmələgəlmə şəraitinin eksperimental yolla öyrənilməsilə məşğul olur. Neotektonika geo­morfoloji üsüllarla Yer tarixində  yeni (neogen – dördün­cü dövr) tektonik hərəkətləri və onların yaratdığı strukturları öyrənir. Faydalı qa­zıntıların axtarışı və kəşfiyyatının səmərəli istiqamətləndirilməsi üçün tektonika bö­yük tətbiqi əhəmiyyəti vardır. Yer qabığının üst laylarının strukturu və yeni tektonik hərəkətlərin intensivliyi haqqındakı mə­lumatlar müxtəlif mühəndisi qurğuların (kanal, SES və b.) tikintisində nəzərə alınır.
Ən yeni tektonika geotektonikanın bölmələrindən biri; müasir relyef formalarını əmələ gətirən tektonik prosesləri öyrənir. Ən yeni tektonika hərəkətlərin yaşını əksər tədqiqatçılar neogen-dördüncü dövr hesab edirlər. Bəzən onun aşağı sərhədini kaynozoyun əvvəlinədək endirilir və müxtəlif regionlar üçün müxtəlif qəbul edilir.
Vermont Universiteti
thumb|Vermont Universiteti
Vermont Universiteti (The University of Vermont and State Agricultural College) — Berlinqton şəhərində yerləşən ictimai araşdırma universitetidir. Vermont ştatındakı ən böyük və ən qədim universitetdir.
1791-ci ildə özəl bir təhsil müəssisəsi kimi təsis edilmişdir. Hal-hazırda, universitet — 2008-ci ildə 1185 nəfərin çalışdığı, Birləşmiş Ştatların hər yerindən və digər 30 ölkədən 10504 tələbənin təhsil aldığı 1.83 km² ərazidə yerləşən bir neçə kollecdən ibarətdir. . İldə təxminən 1600 məzun buraxır, bunlardan 400-ə yaxını tibb ixtisaslıdır.
Universitetdə müxtəlif idman növləri üzrə təxminən 20 idman komandası var. Əsas rənglər sarı və yaşıl, ləqəbi vəhşi pişiklərdir.
Tarixi
Vermont Universiteti 1791-ci ildə özəl bir təhsil müəssisəsi kimi təsis edilmişdir.
1865-ci ildə universitet Vermont Kənd Təsərrüfatı Kolleci ilə birləşdi.
Qurumun orta illik büdcəsi təxminən 600 milyon ABŞ dollarıdır. Universitet tələbələrinin 35% -i Vermont sakinləridir, 65% -i xarici tələbələr daxil olmaqla digər əyalətlərdən gələn qonaqlardır.
Layihənin ilkin maliyyələşdirilməsini İra Allen öz üzərinə götürdü.
UVM-nin qurucu atası universitetə ​​50 sot torpaq bağışladı.
Torpaqların böyük bir qismi becərilib bağ və park zonasına verildi, burada bu gün səxavətli donorun abidəsi əlverişlidir.
İlk kampusun (Köhnə Dəyirmanın) inşası müəssisənin xeyriyyəçi maliyyəsi hesabına Burlington vətəndaşları tərəfindən həyata keçirilmişdir.
1824–1825-ci illərdə Fransız generalı və Amerika İnqilabının iştirakçısı olan Markiz de Lafayette, bütün 24 Amerika əyalətinə möhtəşəm bir səyahət etdi.
Vermont əyalətində bu zaman ilk daş Vermont Universitetinin ən qədim binalarından biri — Köhnə Dəyirman binası üçün atıldı.
Kampusun ətrafında bir sıra tarixi binalar var: Universitet Sırası, İra Allen Şapel, Billings Mərkəzi, Williams Hall, Royal Tyler Teatrı və Morill Hall.
Landşaft bağçılıq sahəsinin şimalında, Markiz de Lafayetin abidəsi var.
1871-ci ildə universitet, iki qadını tələbə olaraq tanıyaraq hakim sosial quruluşa meydan oxudu.
Əsgərabad-i Kuh (Urmiya)
Əsgərabad-i Kuh — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Vermont Universiteti
Tarixi
Bundan əlavə, 1877-ci ildə UWM, Afrika Amerikalı əhalisinin tamamilə inkişaf etmiş bir cəmiyyətdə yaşamaq hüququnu tanıyan ilk universitet oldu.
Əsgərabad-i Kuh (Urmiya)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 880 nəfər yaşayır (211 ailə).
Vermont Universiteti
Tarixi
Justin Smith Morill, 1865–1888-ci illər arasında Vermont Universitetinin müvəkkili olan bir tacir və siyasətçi idi. 1855-ci ildə Vermontda Respublikaçılar Partiyasının qurulmasına kömək etdi.
1854–1867-ci illərdə — Vermontdan olan Senator və Nümayəndələr Palatasının üzvü, 1857-ci ildə ilk dəfə təqdim olunan və 1862-ci ildə qəbul edilmiş Təhsilə Dəstək Qanununun (Morill Qanunu) qəbul edilməsinə təşəbbüs göstərməsi ilə məşhur olan.
Qanun layihəsi kənd təsərrüfatı və texnologiya ilə əlaqəli elmləri tədris etmək üçün (tədris proqramlarında dəqiq və humanitar elmləri qoruyaraq) universitetlərə və dövlət kolleclərinə torpaq sahələri verərək təhsil sisteminə dövlət yardımının başlanğıcını qoydu.
Qanunda hərbi xidmət üçün təhsil proqramları da nəzərdə tutulmuşdu.
1924-cü ildə, Vermont Universiteti Tələbə Radiosu (WCAX) ilk dəfə efirə çıxdı və indi kommersiya televiziyası olaraq yayımlandı.
Məsum kəndi (Çaldıran)
Məsum kəndi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
İlya Erenburq
İlya Qriqoreviç Erenburq — rus yazıçısı, ictimai xadim. SSRİ Dövlət mükafatı laureatı.
Məsum kəndi (Çaldıran)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 25 nəfər yaşayır (8 ailə).
İlya Erenburq
1908-ci ildə Parisә mühacirət etmiş, 1917-ci ildə Rusiyaya qayıtmışdır. 1920-ci illər də yaratdığı əsərlərin başlıca mövzuları borc və zifə məsuliyyəti ilə duyğuların konflikti, insanla cəmiyyətin qarşılaşdırılması, kapitalizmin tənqidi olmuşdur.
Əli Suavi
thumb|178x178px Əli Suavi (d. 8 dekabr 1839 - ö. 20 may 1878) — Osmanlı mütəfəkkiri və yazarıdır.
Xan Əmir (Çaldıran)
Xan Əmir - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 44 nəfər yaşayır (12 ailə).
Yeni Usı (Bakalı)
Yeni Usı — Başqırdıstan Respublikası nın Bakalı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Yeni Ursay kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ruslar (100 %) üstünlük təşkil edir.
Vaqif Bəhmənli
Vaqif Bəhmənli (doğum adı: Vaqif İttifaq oğlu Quliyev; 23 may 1955, Füzuli rayonunun Böyük Bəhmənli kəndi.) — Azərbaycan şairi, tərcüməçi, publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, AYB İdarə Heyətinin üzvü, Avrasiya Yazarlar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, AYB-nin "Azərbaycan" jurnalı redaksiya heyətinin üzvü, Azərbaycan komsomolu mükafatı laureatı (1986-cı il), Azərbaycan Respublikasının Əməkdar mədəniyyət işçisi, Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzinin direktor müavinidir.
Həyatı
1955-ci il may ayının 23-də Füzuli rayonunun Böyük Bəhmənli kəndində anadan olub. 1972-ci ildə doğulduğu kənddə orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirib. 1973-78 illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində təhsil alıb, jurnalist ixtisasına yiyələnib.
Fəaliyyəti
Vaqif Bəhmənli Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra “Sovet kəndi” qəzetində şöbə müdiri (1978-88), “Kommunist” qəzetində şöbə müdiri (1988-1991), “Vətən” Cəmiyyətinin “Odlar yurdu” qəzetində baş redaktor (1991-1992), "Bərəkət", (sonradan “Həyat”) qəzetində baş redaktor(1992-1994), “Yazıçı” nəşriyyatında redaktor (1994), Gənclər və İdman Nazirliyində şöbə müdiri (1995-1997), “Ədalət” qəzetində baş redaktorunun birinci müavini (1997-98), “XXI-gənclik dərgisi”ndə redaktor (1998-2000), “XXI — Yeni Nəşrlər evi”nin baş redaktoru (2000), “Mars” dərgisi baş redaktorunun müavini (2003), Beynəlxalq Avrasiya Mətbuat Fondunun departament rəhbəri (2003), “Humanitar” qəzetində redaktor (2004), "525-ci qəzet"də (2005) şöbə müdiri, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin şöbə müdiri (2006-2016) vəzifələrində çalışıb.Hazırda "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzinin direktor müavinidir. Qərbi Kaspi Universitetinin müəllimidir. Azərbaycanda nəşriyyat-poliqrafiya sahəsinin müstəqillik illərində inkişaf etdirilməsində, ədəbi əsərlərin latın qrafikası ilə kütləvi tirajla nəşrə haqzırlanmsında, yeni ədəbi qüvvələrin üzə çıxarılmasında böyük əməyi olmuşdur.
Yaradıcılığı
Şeir və məqalələrdən ibarət 50-dən çox kitabı işıq üzü görüb. Çox sayda beynəlxalq poeziya və ədəbiyyat festivallarında, ədəbi-elmi konfrans və simpoziumlarda, Beynəlxalq kitab sərgi yarmarkalarında iştirak edib. İlk məqalə və şeirləri 1970-ci ildə Füzuli rayonunda çıxan "Araz" qəzetində işıq üzü görüb. Mərkəzi mətbuatda dərc olunan ilk şeiri "Tumurcuq" adlanır. 1970-ci illərin ortalarından başlayaraq şairin tele və radio ssenariləri əsasında hazırlanmış verilişlər Azərbaycan tele-radio kanalında nümayiş atdirilmiş və səsləndirilmişdir. Azərbaycan taleviziyasında "Gənclik təqdim edir" verilişinin aparıcısı olmuşdur. SSRİ-nin və Azərbaycanın həm ictimai- siyasi, həm də ədəbiyyat qəzet və dərgilərində ("Ədəbiyyat və incəsənət" sonralar "Ədəbiyyat qəzeti", "Azərbaycan", "Ulduz", "Literaturnıy Azerbeycan", "Moskva" (Rusiya), "Kardeş kalemler"(Türkiyə) və s. ardıcıl olaraq çıxış etmişdir. Əsərləri "Azərbaycan", "Yaşıl budaqlar", "Poeziya günü", "Sabir poeziya günü" almanaxlarına daxil edilib.
Vaqif Bəhmənli obrazlı düşüncə şairidir. Türk bədii düşüncəsinin ənənələrinə arxalanmaq, insanın hiss və duyğularını canlandırmaq üçün yeni poetik məqsədlərə sənətkarlıqla cəhd etmək, özünəxas bədii deyim tərzi, güclü kalorit onun yazdıqlarını başqalarından fərqləndirir.Şairin yaradıcılığı haqqında çoxsaylı araşdırmalar aparılmış, güclü ədəbiyyatşünasların qələmə aldıqları məqalələr mətbuatda çap edilmişdir. Onun ədəbi fəaliyyəti barədə Bəxtiyar Vahabzadə, Nəriman Həsənzadə, Fikrət Qoca, Məstan Günər, Tofiq Mahmud, Bəkir Nəbiyev, Musa Yaqub, Elçin, Əkrəm Əylisli, Seyran Səxavət, Nizami Cəfərov, Yaqub Öməroğlu (Türkiyə), Ülkü Taşlova (Türkiyə),  Nizaməddin Şəmsizadə, Bədirxan Əhmədli, Tehran Əlişanoğlu, İlham Abbasov, Bəsti Əlibəyli, Nərgiz Cabbarlı, Elnarə Akimova, Rəşad Məcid, Fərid Hüseyn, Nəriman Əbdürrəhmanlı, Ağacəfər Həsənli, Oqtay Abbas, Tofiq Nurəli, Maarif Soltan... kimi ciddi adəbiyyat nümayəndələri məqalələr, ədəbi qeydlər yazmış, rəy bildirmişlər.