cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çap
Mütəmadi olaraq istifadə edilən kalibrlərin millimetr baxımından qiymətləri
50 kalibr = 12,7 mm
Fəhəd əl-Mirdasi
Fəhəd əl-Mirdasi (d. 16 avqust 1985, Ər-Riyad, Səudiyyə Ərəbistanı) — Səudiyyə Ərəbistanından olan futbol hakimi.
Fəhəd əl-Mirdasi 2018-ci ilin may ayında Səudiyyə Ərəbistanının Futbol Federasiyası tərəfindən ömürlük diskvalifikasiya edilmişdir. Buna səbəb onun danışılmış oyunlarda iştirakıdır. Bu səbəbdən o, həbs edilmişdir.
Fəhəd əl-Mirdasi 2017-ci il Konfederasiyalar Kubokunda, o cümlədən Meksika və Portuqaliya yığmaları arasında keçirilmiş 3-cü yer uğrunda görüşü idarə etmişdir. Həbsdən əvvəl 2018-ci il dünya çempionatına da təyinat almışdır.
Taxtalı məscid
Taxtalı məscid — Ukraynada, Krımın Bağçasaray şəhərində XVIII əsrə aid məscid. 1707-ci ildə I Səlim Girayın qızı Bəyxan Sultanxani tərəfindən tikilmişdir. İsmayıl Qaspıralı küçəsində yerləşir.
Memarlıq
Məscidin memarlığında şəhərin köhnə üslubu dominantdır. Bu üslubu köhnə Bağçasarayın demək olar ki, hər yerindən görmək olar. Məscid taxta lövhələrdən tikilmişdir, sonra divarları çəkərkən daş bloklarla örtülmüşdür.
Ferbanks
Ferbanks — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyaska ştatında yerləşən şəhər.
Dövlət sifarişi
Dövlətin tәsdiq etdiyi və ya qəbul etdiyi proqramlara uyğun olaraq dövlәt büdcәsi vәsaiti ilə maliyyәlәşdirilir.
Sifarişin tәsәrrüfat fәaliyyәti bütün sferalarda әn mühüm dövlәt tәlәbatlarının ödәnilmәsini tәmin edir.
Sәnaye istehsalı sahәsindә zәruri ümumdövlәt tapşırıqlarının, tәdqiqatlar vә işlәmәlәr sahәsindә, elmi-texniki proqramların, ictimai-sosial sferada vә ölkәnin müdafiә qabiliyyәtinin güclәndirilmәsi yönündә işlәrin yerinә yetirilmәsinә zәmanәt verir.
Dövlət sifarişi tәsәrrüfat әlaqәlәrinin birbaşa olaraq tәnzimlәnmәsi forması kimi başa düşülür.
Ümumi məlumat
Mәrkәzlәşdirilmiş şәkildә planlaşdırılan iqtisadiyyatda Dövlət sifarişi yuxarı orqan tәrәfindәn müәssisәyә və ya birliyә verilәn icbari olaraq onun istehsal planına salınan tapşırıqdır.
İnkişaf etmiş bazar iqtisadiyyatı ölkәlәrindә Dövlət Sifarişi, bu vә ya digәr mәhsulun istehsalı üzrә dövlәt nümayәndәlәri ilә müәssisәlәr arasında müsabiqә әsasında bağlanmış müqavilә kimi başa düşülür.
Sifarişin icraçılarına hәm dövlәt müәssisәlәri, hәm dә digәr mülkiyyәt formaları, özәl və ya sәhmdar çəmiyyətlərə malik tәsәrrüfat subyektlәri aid edilir.
Dövlət sifarişindә davamlı maliyyәlәşmә nәzәrdә tutulduğundan icraçı üçün sәrfәli olur, bu sәbәbdәn Dövlət sifarişi bir çox halda lobbiçilik, hәmçinin potensial icraçılar arasında sәrt rәqabәt predmetinә çevrilir.
Mənbə
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
Hüseyn Rəhimli (cüdoçu)
Hüseyn Natiq oğlu Rəhimli (10 iyul 1995) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu. 2020-ci ildə XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi olub.
Həyatı
Hüseyn Rəhimli 1995-ci il iyulun 10-da anadan olub.
Karyerası
Hüseyn Rəhimli 2015-ci ildə Kvanju şəhərində (Cənubi Koreya) baş tutan tələbələr arasında Universiada Oyunlarının bürünc medalına sahib oldu.
Daha sonra Uolsoll şəhərində (Birləşmiş Krallıq) baş tutan Avropa Çempionatında çıxış edən Hüseyn Rəhimli, turniri bürünc medalla başa vurdu.
Hüseyn Rəhimli 2018-ci ildə Odivelaş şəhərində (Portuqaliya) baş tutan Dünya Çempionatında fərdi turnirdə final görüşündə məğlub oldu və gümüş medala sahib oldu. Komanda turnirini isə Hüseyn Rəhimli bürünc medalla başa vurdu.
2019-cu ildə Hüseyn Rəhimli Genuya şəhərində (İtaliya) baş tutan Avropa Çempionatının final görüşündə qalib gəldi və qızıl medala sahib oldu. Komanda turnirində də Hüseyn Rəhimli qızıl medala sahib oldu.
Hüseyn Rəhimli 2021-ci il ərzində beynəlxalq turnirlərdə topladığı reytinq xalları hesabına Paralimpiya Oyunlarına vəsiqə qazandı.
Hüseyn Rəhimli XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının 1/4 final mərhələsi çərçivəsində Birləşmiş Krallıq nümayəndəsi Daniel Povell ilə üz-üzə gəldi. Daniel Povell ilə görüşdə Hüseyn Rəhimli rəqibinə ipponla qalib gəldi və Paralimpadanın yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi 2016-cı il Rio-de-Janeyro Paralimpiadasının gümüş medalına sahib olan Cənubi Koreya təmsilçisi Li Yun-Min ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Hüseyn Rəhimli rəqibinə ipponla qalib gəldi və Paralimpiadanın final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Özbəkistan nümayəndəsi Davurxon Karomatov oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşün 1:50-ci dəqiqəsində Hüseyn Rəhimli vaza-ari balı qazansa da, bir dəqiqə sonra rəqib də vaza-ari balı qazandı və görüşün əsas vaxtında qalib müəyyənləşmədi. Qızıl bal uğrunda hissənin 26-cı saniyəsində Hüseyn Rəhimli rəqibinə ipponla qalib gəldi və XVI Yay Paralimpiya Oyunlarının qalibi oldu.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 6 sentyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən, XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında qazandığı nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanında xidmətlərinə görə Hüseyn Natiq oğlu Rəhimli 1-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.
Mərvə Aydın (atlet)
Merve Aydın — Türkiyəli yüngül atlet.
Sıtkı Üke
Sıtkı Üke — Türk əsgəri.
Hərbi fəaliyyəti
1899-cu ildə hərbi məktəbi bitirmişdir. Balkan müharibələrində və Birinci Dünya müharibəsində iştirak etmişdir.
1921-ci ilin 11 yanvarında Anadoluya gələrək Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsinə qoşulmuşdur. Müharibədən sonra "İstiqlaliyyət medalı" ilə mükafatlandırılmışdır. 4 may 1935-ci ildə öz istəyi ilə təqaüdə çıxmışdır.
1941-ci il oktyabrın 22-də İstanbulda vəfat etmişdir.
Mediasiya Şurası
MEDİASİYA ŞURASI — Mediasiya Şurası "Mediasiya haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununun 18.1-ci maddəsinə əsasən yaradılan, fəaliyyətini özünüidarəetmə prinsipi üzrə həyata keçirən qeyri-kommersiya hüquqi şəxsdir. Azərbaycan Respublikasındakı bütün mediasiya təşkilatlarının, mediatorların və mediasiya təlimi qurumlarının Mediasiya Şurasının üzvü olması tələb olunur.
Mediasiya Şurası Avropa İttifaqının dəstəyi ilə işçi qrupun fəaliyyəti nəticəsində 12 fevral 2020-ci ildə yaradılmışdır. İşçi qrup bu məqsədlə Avropa İttifaqı tərəfindən cəlb edilmiş ekspert tərəfindən koordinasiya edilmiş və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyası, Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi, Azərbaycan Respublikası Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi (KOBİA), Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi, Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyası, Azərbaycan Respublikası Sahibkarlar (İşəgötürənlər) Təşkilatları Milli Konfederasiyasının nümayəndələrindən təşkil olunmuşdu.
Funksiyaları
Mediasiya Şurası aşağıdakı funksiyaları həyata keçirir:
Mediasiya Şurasının fəaliyyəti "Mediasiya haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa, digər normativ hüquqi aktlara və Nizamnaməsinə əsasən həyata keçirilir.
Üzvləri
Bütün mediatorlar, mediasiya təşkilatları və mediasiya təlimi qurumlarının Mediasiya Şurasının üzvü olması tələb olunur. Mediasiya Şurasının hazırda 1 mediasiya təlimi qurumu və 57 mediator olmaqla, 58 üzvü vardır və 300 nəfərdən çox mediatorların ilkin hazırlığı üzrə təlimi başa vuran yeni namizədlərin və mediasiya təşkilatlarının qəbul olunması gözlənilir.
Mediator
Mediator olmaq istəyən fiziki şəxs aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir :
Mediasiya təşkilatı
Mediasiya təşkilatı qismində Mediasiya Şurasının üzvlüyünə qəbul edilməsi üçün hüquqi şəxs aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir :
Mediasiya təlimi qurumu
Mediasiya təlimi qurumu qismində Mediasiya Şurasının üzvlüyünə qəbul edilməsi üçün hüquqi şəxs aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir :
1. Aşağıdakı göstərilən şəxslər kateqoriyasından ən azı ikisi ilə əmək müqaviləsi və ya müvafiq mülki-hüquqi müqaviləsi olmalıdır: 2. İlkin hazırlıq və ixtisasartırma mediasiya dərsləri üzrə təfsilatlı proqrama malik olmalıdır.
Sivard
Sivard - Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyaska ştatında yerləşən şəhər.
NGC 512
NGC 512, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. Sab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Məmməd Məmmədov (siyasətçi, 1937)
Məmməd Cümşüd oğlu Məmmədov — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim, Azərbaycan Milli Məclisinin I çağırış üzvü, Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi (2002).
Həyatı
Məmməd Məmmədov 1937-ci il mayın 9-da Füzuli rayonunun Qarakollu qəsəbəsində anadan olub. S. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetində ali təhsil alıb. Professor olmuşdur. Rus dilini bilirdi. Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) üzvü olmuşdur.
Məmməd Məmmədov ailəli olmuşdur, üç övladı var.
Fəaliyyəti
1995-ci il noyabrın 12-də baş tutan Parlament seçimlərində 90 nömrəli Füzuli dairəsindən Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) namizədi olan Məmməd Məmmədov I çağırış Milli Məclisin deputatı seçilib. 1995-ci il noyabrın 24-dən səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Məmməd Məmmədov Milli Məclisin İqtisadi siyasət Daimi Komissiyasının sədr müavini, Azərbaycan—Fransa parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun isə üzvü olub.
Əmmar: Cin təriqəti
Əmmar: Cin təriqəti rejissorluğunu Özgür Bakarın, ssenari müəllifliyini Alper Qığılcım və Özgür Bakarın birlikdə etdiyi, baş rolları Duyğu Paracıqoğlu, Eylül Su Sapan, Dilşah Dəmir, Ozan Akbaba və Burak Sarımolanın paylaşdığı türk istehsalı bir qorxu filmidir. Film Türkiyə sinemalarında 119.850 nəfər tərəfindən seyr edilib.
Məzmun
Fəridə ilə sevgilisi Fəridənin ev dostu və onunla arasını düzəltmək istədikləri Barkını həftəsonu tətili üçün bir dağ evinə dəvət edir. Dəvətsiz qonaq Cananın da daxil olması ilə gərgin başlayan səyahət bir-biri ardınca yaranan qorxulu hadisələr nəticəsində içindən çıxılması qeyri-mümkün bir hal alır.
Aktyorlar
Ozan Akbaba
Eylül Su Sapan
Dilşah Dəmir
Duyqu Paracıkoğlu
Halil Sezai
Burak Sarımola
Yunus Əmrə Dənizoğlu
Berke Hürcan
Nəzahat Oynar
Turan Özdəmir
Everest
Everest, Comolunqma , Saqarmatxa və ya Jumulanqma  — Himalay dağlarının Mahalanqur Himal silsiləsində yerləşən, yer kürəsində dəniz səviyyəsindən ən yüksək dağ. Nepal (1 nömrəli əyalət) və Çin (Tibet Muxtar Vilayəti) arasındakı beynəlxalq sərhəd Everestin zirvə nöqtəsindən keçir.
Zirvənin mövcud rəsmi yüksəkliyi 1955-ci ildə Çin və Nepal tərəfindən tanınan bir Hindistan araşdırması tərəfindən 8848 m olaraq qeyd edilmiş və sonradan 1975-ci ildə bir Çin araşdırması ilə təsdiq edilmişdir. 2005-ci ildə Çin 8844.43 m (29.017 ft.) nəticə ilə dağın qaya hündürlüyünü iddia etdi. Rəsmi hündürlüyün qayanın hündürlüyünün (8,844 m, Çin) və ya qarın hündürlüyünün (8,848 m, Nepal) olub olmaması ilə bağlı Çin və Nepal arasında mübahisə davam etdi. 2010-cu ildə hər iki tərəf Everestin hündürlüyünün 8.848 m olması barədə razılığa gəldilər.
1865-ci ildə, Everest rəsmi ingilis adı Kral Coğrafiya Cəmiyyəti tərəfindən Hindistanın ingilis Generalı Andrev Vaufun tövsiyəsi ilə verildi. Bir neçə fərqli yerli adın olduğu ortaya çıxdığına görə, Vauf Everestin etirazlarına baxmayaraq vəzifədəki sələfi Corc Everestin adını seçdi.
Everest dağı bir çox alpinisti cəlb edir. Bunlardan bəziləri yüksək təcrübəli alpinistlərdir. Nepalın cənub-şərqində ("standart marşrut" kimi tanınır) və şimali Tibetdə iki əsas alpinist marşrutu var. Standart marşrutda ciddi texniki dırmaşma çətinlikləri olmasa da, Everest yüksəklik xəstəlikləri, güclü külək, habelə uçqun kimi təhlükələri təqdim edir. 2017 tarixinə olan məlumatlara əsasən Everestdə təxminən 300 adam ölmüş, onların çoxunun nəşi dağda qalmışdır.
Everest zirvəsinə çatmaq üçün ilk qeydə alınan səyləri İngiltərə alpinistləri etdi. Nepal o vaxt əcnəbilərin ölkəyə gəlməsinə icazə vermədiyi üçün ingilislər Tibet tərəfdən şimal silsiləsi yolunda bir neçə dəfə cəhdlər etdilər. 1921-ci ildə İngilislər tərəfindən edilən ilk kəşf ekspedisiyasında onlar 7000 m hündürlüyə çatmağı bacardılar. 1922-ci ildə ekspedisiya insanın ilk dəfə 8000 m-dən yuxarı qalxdığını qeyd edərək şimal silsiləsi yolunu 8320 m-ə qədər çatdırdılar. Şimal silsiləsindən enən yolda baş verən uçqun nəticəsində 7 alpinist həyatını itirdi. 1924-cü il ekspedisiyası bu günə qədər Everestdəki ən böyük sirlərdən biri ilə nəticələndi: Corc Mallori və Andrev İrvin 8 iyun tarixində son zirvə cəhdini etdilər, lakin bir daha geri qayıtmadılar. Bu hadisə ilk olaraq onların zirvəyə çatıb-çatmaması haqqında mübahisələrə səbəb oldu. O gün onlar dağın yüksəkliyində görüldü, lakin buludlar arasında görünməz oldular və Mallorinin cəsədi 1999-cu ildə 8155 m yüksəklikdə tapılana qədər də bir daha görünmədilər. Tensing Norgey və Edmund Hilaryi, cənub-şərq silsiləsi marşrutundan istifadə edərək 1953-cü ildə Everest'ə ilk rəsmi yüksəliş etdilər. Norgey əvvəlki il, 1952-ci il İsveçrə ekspedisiyasının üzvü olaraq 8595 m hündürlüyə çatmışdı. Vang Fuzhou, Qonpo və Qu Yinhua adlı Çin alpinistlər qrupu 25 may 1960-cı ildə şimal silsiləsindən zirvəyə qalxan ilk insanlar oldular.
Erkən müşahidələr
1802-ci ildə ingilislər dünyanın ən yüksək dağlarının yerlərini, yüksəkliklərini və adlarını hazırlamaq üçün Hindistanda Böyük Triqonometrik Tədqiqata başladılar. Hindistanın cənubundan başlayaraq, araşdırma qrupları hər biri 500 kg ağırlığında olan nəhəng teodolitlərdən istifadə edərək şimala doğru irəlilədilər. 1830-cu illərə qədər Himalay dağətəyi ərazilərinə çatdılar, lakin Nepal siyasi təcavüz şübhələri səbəbindən ingilislərin ölkəyə girməsinə icazə vermək istəmədi. Tədqiqatçıların Nepala girmək üçün bir neçə tələbi rədd edildi.
İngilislər, Nepalın cənub bölgəsindən Himalaya paralel olan Terai bölgəsindən müşahidələrini davam etdirməyə məcbur oldular. Leysan yağış və malyariya səbəbindən Teraidəki vəziyyət çətin idi. Üç sorğu əməkdaşı malyariyadan öldü, digər iki nəfər isə səhhətləri pozulduğu üçün təqaüdə çıxmalı oldular.
Buna baxmayaraq, 1847-ci ildə İngilislər araşdırmanı davam etdirərək Himalay zirvələrini müşahidə məntəqələrindən 240 km uzağa qədər ətraflı araşdırmalara başladılar. İlin son üç ayında hava şəraiti məhdudlaşdı. Noyabr 1847-ci ildə Hindistanın İngilis Surveyor Generalı Andrev Vauf, Himalayın şərqindəki Savajpore stansiyasından bir neçə araşdırma etdi. Kançencaqra o zaman dünyanın ən yüksək zirvəsi hesab olunurdu. Vauf, Kançencaqradan təxminən 230 km uzaqda bir zirvəni qeyd etdi və Vaufun tabeçiliyindən olan Con Armstronq da zirvəni qərbdən gördü və zirvəni "b" adlandırdı. Daha sonra Vauf yazırdı ki, müşahidələr "b" zirvəsinin Kançencaqradan yüksək olduğunu göstərdi, lakin müşahidələrin çox böyük məsafədən aparılması nəzərə alaraq yoxlama üçün daha yaxın müşahidələr tələb olundu. Növbəti il, Vauf "b" zirvəsini daha yaxından izləmək üçün Teraiyə sorğu göndərdi, lakin buludlar onun cəhdlərini qarşısını aldı.
1849-cu ildə Vauf, Ceyms Nikolsonu ölçmələr etmək üçün bölgəyə göndərdi. Nikolson ən böyük teodoliti götürdü və ən yaxını zirvədən 174 km uzaqda olan beş fərqli yerdən 30-dan çox müşahidə apararaq şərqə doğru irəlilədi.
Nikolson müşahidələrinə əsaslanaraq lazımi hesablamaları aparmaq üçün Qanq çayı yaxınlığındakı Patnaya geri çəkildi. Onun məlumatları "b" zirvəsi üçün orta hesabla 9200 m yüksəklik verdi, lakin o, yüksəklikləri təhrif edən işıq sınmasını nəzərə almadı. Bununla birlikdə verdiyi məlumat "b" zirvəsinin Kançencaqradan daha yüksək olduğunu açıq şəkildə göstərdi. Nikolson malyariya xəstəliyinə tutuldu və hesablamalarını başa vurmadan evə qayıtdı. Vaufun köməkçilərindən biri olan Mixayel Hennesi Roma rəqəmlərinə əsaslanaraq zirvələri adlandırdı. Artıq "b" zirvəsi XV zirvə adı ilə tanınırdı. thumb|Everestin 3D modeli|alt=|left1852-ci ildə, Hindistanlı riyaziyyatçı və benqaldan olan tədqiqatçı Radhanas Sikdar, Nikolsonun ölçmələrinə əsaslanaraq və trigonometrik hesablamalardan istifadə edərək Everesti dünyanın ən yüksək zirvəsi olaraq təyin etdi. XV zirvənin ən yüksək dağ olması haqqında rəsmi bir elan hesablamalar dəfələrlə təsdiqləndiyindən bir neçə il gecikdi. 1854-cü ildə Vauf, Nikolsonun məlumatları üzərində işləməyə başladı və işçiləri ilə birlikdə, təxminən iki il müşahidələrində geniş məsafələrdəki işığı, barometrik təzyiq və temperatur problemlərini nəzərə alaraq hesaplamaları dəqiqləşdirməyə çalışdı. Nəhayət, 1856-cı ilin martında tapıntılarını Kəlküttədəki müavinə bir məktubla elan etdi. Vauf məktubunda Kançencaqranın 28156 ft, XV zirvənin isə 29002 ft hündürlüyündə olduğunu bildiriridi. Vauf XV zirvənin dünyanın ən yüksək zirvəsi olduğu qənaətinə gəlmişdi. Zirvənin hündürlüyü (futla ölçülür) tam 29000 ft olaraq hesablandı, lakin bu yuvarlaq ədəd idi, zirvənin hündürlüyü dəqiq rəqəmlə 29002 ft olaraq qeyd edilmişdi. Vauf bəzən "Everest dağının başına iki ayaq qoyan ilk adam" olduğuna inanır.
Adı
thumb|247x247px|Everest adı ilk dəfə 1856-cı ildə bu danışıqda irəli sürüldü və 1857-ci ildə təsdiqlənib nəşr edildi Müşahidələr, mümkünsə yerli adları qorumaq istəsə də (məsələn, Kançencaqra və Dhaulagiri ), Vauf, ümumiyyətlə istifadə edilən yerli bir ad tapa bilmədiyini qeyd etdi. Vaufun yerli bir ad axtarmasına Nepal və Tibetin xaricilər qarşısında qoyduğu şərtlər mane oldu. 1733-cü ildə Parisdə Fransa coğrafiyaşünası Jan Batiste Danvilin tərtib etdiyi xəritə nəşr edildi və xəritədə zirvə tibet dilindəki Comolunqma kimi adlandırıldı.
Vauf, yerli adların çox olduğu üçün bir adın digərlərinin hamısından üstün olmasının çətin olacağını iddia etdi və buna görə də XV zirvəyə Hindistanın Surveyor Generalı kimi sələfi olan britaniyalı tədqiqatçı Ser Corc Everestin adını verməyə qərar verdi. Everestin özü Vaufun təklif etdiyi ada qarşı çıxdı və 1857-ci ildə Kral Coğrafiya Cəmiyyətinə bildirdi ki, "Everest" sözü hind dilində yazıla və tələffüz oluna bilməz. Vaufun təklif olunan adı etirazlara baxmayaraq üstünlük təşkil etdi və 1865-ci ildə Kral Coğrafiya Cəmiyyəti rəsmi olaraq Everest dağını dünyanın ən yüksək dağının adı olaraq qəbul etdi. Everest sözünün müasir tələffüzü Ser Corcun soyadının tələffüzündən  fərqli idi.
Tibet dilində dağın rəsmi adı "Müqəddəs Ana" mənasını verən Qomolanqma [ ] olaraq qəbul edilib. Dağ eyni zamanda Comolunqma, Gomo-qlanq-ma və Gomo Lanqma adı ilə də məşhurdur. Rəsmi Çin tərcümələrində dağın adı Zumulanqma Fenq olaraq qeyd edilir. Bu ad bəzən Şenqmu Fenq (s.圣母峰) olaraq da istifadə edilir. 2002-ci ildə, Çin Xalq Gündəlik qəzeti, yerli rəsmi formaya əsaslanaraq, dağın "Qomolanqma" dağı adlandırılmasını tələb edərək "Everest dağı" nın ingilis dilində istifadəsinə qarşı iddia qaldıran bir məqalə dərc etdi. Məqalədə zirvənin tibetlilərə bəlli olduğu və çinlilər tərəfindən ən azı 1719-cu ildən bəri "Qomolangma" kimi təsvir olunduğu üçün zirvəni ingilis müstəmləkəçilərinin "ilk kəşf etmədikləri" iddia edildi.
Fondlaşdırma
Fondlaşdırma – Hər hansı ehtiyac, proqram və ya layihəni maliyyələşdirmək üçün qaynaqların təminatı. Əksərən pul şəklində olsa da bir sıra hallarda, təşkilat və ya şirkətin intellektual yaxud instutional resurs tələbatı şəklində də təzahür edə bilər.
Everest
Adı
1960-cı illərin əvvəllərində Nepal hökuməti dağın Nepalca adını Sagarmatha və ya Sagar-Matha (सागर-मथ्था — "səma ilahəsi" ) olaraq qəbul etmişdir.
Müşahidələr
thumb|[[Lhotze və Everest]] Zirvənin 8848 m kimi verilən hündürlüyünü Nepal və Çin rəsmi olaraq tanıyır. Nepal, 2015-ci ilin aprelində Nepal zəlzələsinin dağın hündürlüyünə təsir edib-etmədiyini təyin etmək üçün 2019-cu ildə yeni bir araşdırma planlaşdırır.
20-ci əsr
8848 m yüksəkliyi ilk dəfə 1955-ci ildə bir hind tədqiqatı ilə təyin olundu; dağlara yaxınlaşıldı, həmçinin teodolitlərdən istifadə edildi. Daha sonra 1975-ci ildə Çin 8848.13 m yüksəkiliyini qeyd etdi. Hər iki halda qayanın başı deyil, qar qapağı ölçüldü. 1999-cu ilin may ayında Bradford Vaşborn tərəfindən idarə olunan Amerika Everest Ekspedisiyası bir GPS qurğusunu ən yüksək səviyyəyə qaldırdı. Bir qaya başının yüksəkliyi bu cihaz vasitəsilə 8850 m, qar və buz yüksəkliyi isə 1 m daha yüksək olaraq qeyd edildi. Nepal tərəfindən rəsmi olaraq tanınmasa da, bu rəqəm geniş sitat gətirilir. Geoid qeyri-müəyyənliyi həm 1999, həm də 2005-ci ildə aparılan araşdırmaların düzgünlüyünə şübhə yaradır.
1955-ci ildə Beynəlxalq Himalay Ekspedisiyasının bir hissəsi olaraq Lhotzenin Kumbu bölgəsinin, o cümlədən Everest dağının cənub tərəfinin də daxil olduğu ətraflı fotoqrammetrik xəritəsi çəkildi. Everest bölgəsinin daha da detallı bir topoqrafik xəritəsi 1980-ci illərin sonlarında geniş hava fotoqrafiyasından istifadə edərək Bradford Vaşbornun rəhbərliyi altında hazırlanmışdır.
21-ci əsr
9 oktyabr 2005-ci ildə, bir neçə ay ölçmə və hesablamalardan sonra Çin Elmlər Akademiyası və Dövlət Tədqiqat və Xəritəçəkmə Bürosu Everestin yüksəkliyini 0.21 m ± dəqiqliyi ilə 8844.43 m olaraq rəsmi elan etdi. Çin iddia etdi ki, bu bu günə qədər ən doğru və dəqiq ölçüdür. Bu hündürlük onu əhatə edən qar və buza deyil qayanın ən yüksək nöqtəsinə əsaslanır. Qar və buzun qalınlığı zaman keçdikcə dəyişir, buna görə də, qar örtüyünün dəqiq hündürlüyünü müəyyənləşdirmək mümkün olmur. Bölgədə yerləşən tektonik plitələnin hərəkətləri nəticəsində zirvənin daim hündürləşdiyi və şimal-şərqə doğru irəlilədiyi düşünülür. İlk hesaplamalar görə zirvənin ildə 4 mm yüksəldiyini və 3 - 6 mm şimal-şərqə doğru irəlilədiyini göstərir. Lakin başqa bir hesablamaya görə zirvə şimal-şərqə doğru ildə daha çox: ( 27 mm irəliləyir. Bu hesaplamaya görə zirvə nəyinki yüksəlir, hətta il ərzində getdikcə kiçilir.
Müqayisələr
left|thumb|Everestin [[Olimp (Mars)|Olimp dağı (Mars) və Havay adalarının ölçüləri ilə müqayisəsi.]] Everest zirvəsi yer səthinin dəniz səviyyəsindən ən yüksək məsafəyə çatdığı nöqtədir. Bəzi digər dağların bəzən "yer üzündəki ən yüksək dağlar" olduğu iddia edilir. Havaydakı Mauna Kea, orta okean bazasından ölçülərsə (nisbi hündürlüyü ilə) ən hündür dağdır. Dağ orta okean bazasından ölçüldükdə 10,200 m hündürlüyündədir. Lakin dağın dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 4,205 m-dir. thumb|232x232px|Mauna KeaYerləşdiyi yayladan nisbi hündürlüyü ilə, Alyaskada yerləşən Mak-Kinley dağı kimi də tanınan Denali, Everestdən də hündürdür. Dəniz səviyyəsindən cəmi 6190 m yüksəklikdə olmasına baxmayaraq, Denali 300 - 900 m yüksəkliyə malik bir maili düzənlikdə yerləşir. Bu da ona yayladan 5300 - 5900 m aralığında bir nisbi hündürlük verir. Müqayisə üçün Everest üçün yayladan nisbi hündürlük 4200 m göstərilir. Dağın 5200 m-i cənub tərəfində, 3650 - 4650 m hündürlüyü isə Tibet yaylasındadır.
Ekvadordakı Chimboraso zirvəsinin hündürlüyü 2168 m olsa da yerin mərkəzindən ölçüldüyündə 6384.4 km hündürlüyü ilə Everestdən, 6382.3 km-dən daha yüksəkdir. Çünki yer ekvatorda böyüyür.
Geologiyası
thumb|231x231px|Everestin şimal yamacı Geoloqlar Everest dağını əhatə edən relyefdə 3 əsas geoloji formalaşma tapmışdır: "Şimal Aşırımı", "Qomolanqma formalaşması" və "Ronqbuk buzlağı"
Qolmo Lunqama olaraq da bilinən Qomolanqma formalaşması zirvədən aşağıya: təxminən 8600 m dəniz səviyyəsindən yüksəyə qədər irləliləyən sahədir. Bu zona təmamilə tünd boz və ya ağ rəngli qaya yığınlarından, ordovik əhəng, dolomit, gilli çöküntülər və qumdaşından ibarətdir. Geoloqlar ilk növbədə əhəngdaşı içində mikroskopik dəniz lalələri tapdıqlarının bildirdilər. Daha sonra zirvənin yaxınlığındakı əhəng daşı nümunələrinin petroqrafik təhlili onların karbonat qranullarından və trilobitlərin, krinoidlərin və ostrakodların incə parçalanmış qalıqlarından ibarət olmasını aşkar etdi.
Everest dağının böyük hissəsi, 7000 ilə 8.600 m (23,000 və 28,200 fut) arasında olan "Şimal Aşırımı" formalaşmasından ibarətdir. Bu formalaşmanın 8200 to 8,600 m yuxarısını "Sarı Band" təşkil edir. Sarı Band sarımtıl qəhvəyi rəngli aşınmış muskovit, biotit, fillit və tərkibində diopsid, epidot olan Orta Kembri dövründən yaranmış mərmər yataqlarından ibarətdir. Qomolanqma sahəsinə bitişik olan sarı bandın üst beş metri pis şəkildə deformasiyaya uğramışdır. 5–40 sm (2.0–15.7 santimetr) qalınlığında bir brekçiya qatı onu Qomolanqma formasiyasından ayırır. left|thumb|[[Xumbu buz divarı]] 7000 m-dən aşağıda Ronqbuk buzlağı Şimal Aşırımı formalaşmasının əsasını təşkil edir. Bura K və CA çöl şpatalarından, şistdən və 1 sm-dən 1500 m-ə qədər qalınlığı olan qranitin çoxsaylı sillər və dayaqları ilə əhatə olunmuş qneyslərindən ibarətdir. Bu qranit qatı Ali Himalay lökoqraniti kimi də tanınan Oliqozen və Miozen intruziv süxurlarının bir hissəsidir.
Everest dağı Hindistan yarımadasının qondvanadan ayrılaraq Asiya tavası ilə toqquşması zamanı yaranmışdır. Səthi çöküntü və metamorfik qayalardan ibarətdir. Hazırkı şərhlər Qomolanqma və Şimal Aşırımı birləşmələrinin Hindistanın kontinental şelfində toplanan dəniz çöküntülərindən ibarət olduğunu iddia edir. Kaynozoy dövründə Hindistanın Asiya ilə toqquşması sonradan cənuba və yuxarıya doğru irəlilədikcə bu təbəqələri deformasiya etdi və metamorfoza ilə nəticələndi. Ronqbuk formalaşmasında süxurların dəyişməsindən əmələ gələn yüksək dərəcəli metamorfik və qranit süxurların ardıcıllığı mövcuddur. Himalay dağları ildə təxminən 5mm. artır.
Flora və faunası
thumb|Himalay dağlarında [[Yak]] Everestdə çox az yerli flora və fauna var. Burada fərqli endemik növlərə rast gəlinir. Everest dağının 6480 m yüksəkliyində mamır bitir. Bu mamır növləri ən yüksəkdə bitə bilən bitki növləri ola bilər. Qumluca bitkisinin 18000 ft və bir qədər aşağı bölgələrdə yetişdiyi bilinir.
Euophrys omnisuperstes cinsində bir hörümçək 6700 m yüksəkliklərdə tapıldı. Bəlkə də bu dünyada ən yüksək bölgədə daimi sakin olan, mikroskopik olmayan tək növdür. Bu növ kiçik çatlaqlarda məskunlaşır və orada küləklə uçmuş donmuş böcəklərlə qidalanır. Daha yüksəkliklərdə isə mikroskopik həyatın yüksək ehtimalı var.
Dağ qazı, və bu kimi quş növlərinin Cənub Aşırımında 7920 m yüksəklikdə, bəzi növlərin, məsələn: dağqarğalarının isə daha yüksəklərdə uçduğu göründü. Sarı dimdikli Alp qarğaları 26000 ft yüksəklikdə göründü və dağ qazları Himalay dağlarına köç edir. 1953-cü ildə Corc Louv (Tensinq və Hillari ekspedisiyasının bir üzvü) Everest zirvəsi üzərində uçan dağ qazlarını gördüyünü söylədi.
Yaklar tez-tez Everest dırmanması üçün mexaniki çarxların daşınmasına görə istifadə olunur. Qalın xəzləri və iri ciyərləri olan bu heyvanlar 100 kq çəkə bilirlər. Yaklar Himalay dağlarında yaşayan əhalinin təsərrüfatını təşkil edir. Bölgədə nəsli kəsilmək üzrə olan qar bəbirləri — İrbislər yaşayır. Qar bəbirlərinin əsas qidasını Himalay dağ keçiləri təşkil edir. Himalay qara ayısı təxminən 14000 ft yüksəklilərə qədər yaşaya bilər. Himalay dağlarında yaşayan qırmızı panda öz cinsinin ən kiçik nümunəsidir. Bir ekspedisiya, bölgədə dovşankimilərin kiçik bir nümunəsi olan pika və on yeni qarışqa növü də daxil olmaqla təəccüblü növlər tapdı.
İqlim şəraiti
2008-ci ildə təxminən 8000 m yüksəklikdə yeni bir hava stansiyası internetə çıxdı. Stansiyanın 2008-ci ilin ilk məlumatları hava temperaturu -17 C, nisbi rütubət 41,3 faiz, atmosfer təzyiqi 382.1 hPa (38.21 kPa), küləyin istiqaməti 262,8 °, küləyin sürəti 12.8 m / s (28.6 mil, 46.1 km / saat), qlobal günəş radiasiyası 711.9 vatt /m2, günəş UB radiasiyası 30.4 Vt / m 2 kimi oldu. Layihə 2011-ci ildə Everest dağının veb kamerasını yerləşdirən Ətraf Mühitin Tədqiqatı üçün Yüksək Hündürlükdə Stansiyalar tərəfindən qurulmuşdur. Günəş enerjisi ilə işləyən hava stansiyası Cənub Aşırımında yerləşir.
Alpinistlərin üzləşdiyi məsələlərdən biri də yüksək sürətli küləklərin tez-tez olmasıdır. Everest dağının zirvəsi yuxarı troposferə uzanır və stratosferə nüfuz edir, buna görədə alpinistlər burda donduran küləklərə məruz qala bilər. 2004-cü ilin fevral ayında zirvədə küləyin sürəti saatda 280 kilometr kimi qeydə alındı. Everestdə küləklərin orta sürəti saatda 160 kilometrdir. Bu küləklər Everestdən alpinistlərə güclü zərbə vura bilər. Alpinistlər, adətən Asiya musson mövsümü başlayanda və ya bitdikdə və küləklər daha yüngül olduqda yazda və payızda 7 ilə 10 günlük bir müddətdə dırmanmağı seçirlər. Zirvədəki hava təzyiqi dəniz səviyyəsindəki təyziqin təxminən üçdə birini təşkil edir və Bernoulli'nin prinsipi ilə küləklər təzyiqi daha da aşağı sala bilər və alpinistlərə oksigenin əlavə 14 faiz azalmasına səbəb ola bilər. Oksigen mövcudluğunun azalması oksigenin digər qazlara nisbətinin azalmasından deyil, ümumi təzyiqin azalmasından irəli gəlir.
Yaz aylarında Hind mussonu Hind okeanından Everestin cənub tərəfinə isti nəm hava gətirir. Qış dövründə qərbdən və cənub-qərbdən axan reaktiv hava axını cənuba doğru irəliləyir və zirvəyə zərbələr endirir.
Tədqiqatların tarixi
Everest dağı dünyanın ən yüksək dağı olduğu üçün diqqət çəkdi və dırmaşma cəhdlərinə səbəb oldu. Bir neçə onillik ərzində dağa qalxma ekspedisiyalarında bir sıra dırmaşma yolları qurulmuşdur. Qədim zamanlarda insanların dağa qalxıb-çıxmadığı məlum deyil. İlk dəfə 1924-cü ildə buraya çinlilər qalxmış ola bilər.
Baxış
Everest üçün ilk həvəskar ekspedisiya 1953-cü ilə təsadüf etdi və alpinistlər tərəfindən maraq artdı. Ekspedisiyaların səylərinə və diqqətlərinə baxmayaraq, 1987-ci ilə qədər yalnız 200 nəfər toplanmışdı. Ticarət dövrünün 90-cı illərinə qədər norma olan peşəkar alpinistlərin və böyük milli ekspedisiyaların ciddi cəhdləri üçün də Everest on illər boyu çətin bir qalxma olaraq qaldı.
2012-ci ilin mart ayına qədər Everestə 223 ölümlə nəticələnən 5.566 cəhd edildi. Digər dağların daha uzun və dik olmasına baxmayaraq, Everest o qədər yüksəkdir ki, alpinistləri güclü külək vura bilər. Alpinistlər saatda 320 kilometr sürətli küləklərlə üzləşə bilərlər. İlin müəyyən vaxtlarında hava axını şimala doğru hərəkət edir və dağda nisbi sakitlik dövrləri təmin edir. Everest dağında alpinistlərin üzləşdikləri təhlükələrə çovğun və uçqun da daxildir.
Erkən cəhdlər
1885-ci ildə Alp Klubunun prezidenti Klinton Tomas Dent, "Qar xəttinin üstündəki" kitabında Everest dağına qalxmağın mümkün olduğunu qeyd etdi. thumb|1921 İngiltərə Ensiklopediyası. Soldan sağa: oturanlardan birinci Corc Mallori, üçüncü isə Qay Bullokdur. Dağa Şimali Aşırımı boyunca qalxmaq Corc Mallori və Qay Bullok tərəfindən 1921-ci ildə yenidən başlanan İngiltərə Ekspedisiyasında təklif edildi. Bu dağa qalxmaq üçün ciddi təchiz olunmamış kəşfiyyat ekspedisiyası idi. Mallorinin rəhbərliyi ilə onlar 7005 m hündürlüyə qədər çıxmağı bacardılar və bununla Everestin 7005 m hündürlüyünə ayaq basan ilk Avropa oldu. Mallori buradan yuxarıya bir marşrut hazırladı, lakin ekspedisiya üzvləri daha yuxarı çıxmaq üçün böyük vəzifəyə hazır deyildi.
Canlar Cavadov
Canlar Aqil oğlu Cavadov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Sədəf adası
Sədəf adası  — Türkiyəyə məxsus olan, Mərmərə dənizində yerləşən ada. Adalar arxipelaqının ən kiçik adasıdır. Bizans imperiyası dönəmində sürgün yeri kimi istifadə edilirdi. Əvvəlki adı Terebinthosdur. Əvvəllər dovşanın bol olması ilə əlaqədar dovşan adası belə deyilirdi.
Ada 1850-ci ildə Topxana müdiri Fəthi Əhmət Paşanın mülkiyyətinə verilmişdir. O, adaya zeytun ağacları əkdirmişdir. Paşanın ölümündən sonra ada baxımsız qalmışdır. Birinci Dünya müharibəsi dönəmində adadakı bürün ağaclar kəsilmişdir. Fəthi Əhməd Paşanın törəmələri adanı yaşayış məskəninə çevirməkdən ötrü burada ağaclar əkmiş və evlər inşa etdirmişlər.
Canlar Cavadov
Həyatı
Canlar Cavadov 1980-cı il iyunun 18-də Gəncə şəhərində anadan olub. 1987-1998-ci illərdə Gəncə şəhərində N. Aydın adına 18 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. Ailəli idi. Yeddi övladı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Canlar Cavadov 2004-2005-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub.
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Canlar Cavadov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Canlar Cavadov sentyabrın 29-da Murovdağ döyüşləri zamanı şəhid olub. Gəncə şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Canlar Cavadov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Canlar Cavadov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Mel tezlik kepstral əmsallar
Mel tezlik kepstral əmsallar – kepstrin filtrlər bankından istifadə edilməklə mel-şkala üzrə paylanmış qiymətləridir. MFCC əlamətlərin çıxarılması alqoritminə aşağıdakı mərhələlər daxildir: seqmentlərə bölmə, sürətli Furye çevirməsi, dəyişilmiş spektrin loqarifmi, diskret kosinus çevirməsi. Adətən, əlamətlər vektorunu formalaşdırmaq üçün MFCC əmsalların sayı 12-yə bərabər seçilir. Enerjinin loqarifmi də 13-cü əmsal kimi əlavə olunur. Ən relevant məlumat ilk 6 əmsalda olur. Əlavə əmsalların götürülməsi konkret hal və diktorla müəyyən edilir.
Everest
Erkən cəhdlər
Növbəti ekspedisiya 1924-cü ildə baş tutdu. Mallori və Geoffrey Brusun ilk cəhdi hava şəraiti düşərgənin qurulmasına mane olduqda ləğv edildi. Növbəti cəhdi oksigensiz və mükəmməl hava şəraitində Böyük Uçurumun şimalını fəth edən Norton və Somervell etdi. Norton son bir saat ərzində cəmi 30 m qalxsada, 8550 m məsafəni fəth etdi. Mallori son bir cəhd üçün oksigen avadanlıqlarını hazırladı. Mallori gənc Andrev İrvineni ortağı olaraq seçdi. left|thumb|1922-ci il Ekspedisiyası Baza düşərgəsində 8 iyun 1924-cü ildə Corc Mallori və Andrev İrvine, heç vaxt geri dönməyəcəkləri Şimal Aşırımı-Şimal Silsiləsi-Şimal-şərq silsiləsi marşrutu ilə zirvəyə çıxmağa cəhd etdilər. 1 May 1999-cu ildə Mallori və İrvine Araşdırma Ekspedisiyası Mallorinin cəsədini Şimal Yamacında bir qar hövzəsində və VI Düşərgənin ənənəvi yerinin qərbində tapdı.1953-cü ildə Edmund Hillari və Tensinq Norgeyin zirvəyə təhlükəsiz enməylə nəticələnən təsdiqlənmiş fəthinə qədər 29 il onların zirvəyə çatıb-çatmaması alpinistlər cəmiyyətində mübahisələrə səbəb oldu.
1933-cü ildə Britaniya milyoneri Leydi Houston, zirvəyə Britaniya Birlik bayrağını yerləşdirmək üçün hazırlanmış 1933 Houston Everest Uçuşunu mailiyyələşdirdi.
1950-ci ildə Çin Tibetə nəzarəti ələ keçirdikdən sonra şimaldan Qərb ekspedisiyalarına giriş bağlandı. 1950-ci ildə Bill Tilman və Çarlis Houston, Oskar Houston və Betsi Covlesin daxil olduğu kiçik bir partiya, cənubdan Nepal üzərindən Everestə kəşfiyyat ekspedisiyası etdi.
1952-ci ildə Edvard Viss-Dunantın başçılıq etdiyi İsveçrə Ekspedisiyasına Nepaldan zirvə cəhdi etmək icazəsi verildi. Ekspedisiya Xumbu buz divarı ilə bir marşrut qurdu və 7986 m yüksəklikdə Cənub Aşırımına yüksəldi. Raymond Lambert və Tensinq Norgey zirvənin təxminən 8595 m yüksəkliyinə qalxa bildilər və cənub-şərq silsiləsində yeni bir hündürlük rekorduna imza atdılar. Tensinqin təcrübəsi 1953-cü ildə İngilis ekspedisiyasının bir hissəsi olmaq üçün işə götürüldükdə faydalı oldu. Mənbələrdən birində deyilir ki, Evrestə qalxmaq üçün heç bir cəhd bu vəziyyətdə nəzərə alınmır. Baxmayarq ki, Con Hant yazmışdır ki, İsveçrə ekspedisiyası yazda uğursuz olduqda onlar payızda, mussondan sonrakı dövrdə yeni bir zirvə cəhdinə hazırlaşmaq qərarına gəldilər. Lakin ikinci hissə qərar veriləndən sonra olduqca gec, qışda küləklərin gücləndiyi dövrdə gəldi.
Tenzinq və Hillari tərəfindən ilk uğurlu qalxma
thumb|[[Edmund Hillari və Teninq Norqey zirvədə(1953)]] 1953-cü ildə Con Hantın başçılıq etdiyi doqquzuncu İngilis ekspedisiyası Nepala döndü. Hant zirvəyə çatmaq üçün iki nəfər alpinist seçdi. İlk cütlük Tom Bordillon və Çarlis Evans 26 May 1953-cü ildə rekord yüksəklikdən 100 m daha yuxarı qalxmağı bacardılar. Lakin oksigen çatışmamazlığı problemindən geri döndülər. İki gündən sonra ekspedisiya iki yeni alpinistlə birlikdə: Yeni Zelandiyalı Edmund Hillari və Nepal şerplərindən olan alpinist Tensinq Norgey ilə ikinci zirvə cəhdi etdi. 29 may 1953-cü ildə onlar Cənub Aşırımı marşrutu ilə yerli vaxtla 11.30-da zirvəyə çatdılar. Bu zaman hər ikisi bunu bütün ekspedisiyanın bir komanda səyləri kimi qəbul etdilər, lakin Tensinq bir neçə il sonra Hillarinin zirvəyə ilk ayaq qoyduğunu ortaya qoydu. Foto çəkmək üçün zirvədə dayandılar və enmədən əvvəl bir neçə şirniyyat və kiçik bir xaç basdırdılar.
Ekspedisiyanın uğur xəbərləri Kraliça II Elizabetin tacqoyma mərasiminin səhəri, 2 iyun tarixində Londona çatdı. Bir neçə gün sonra Kraliça Corc Hant (İngilis) və Edmund Hillarini (Yeni Zelandiya) Britaniya İmperiyası Ordeni ilə təltif etdi və cəngavər olmaları barədə əmr verdi. Hindistan vətəndaşı və nepalda yaşayan şerplərdən olan Tensinq Norgey, İngiltərə tərəfindən Corc medalı ilə təltif edildi. Corc Hant Britaniyada zadəgan adı aldı, Edmund Hillari isə Yeni Zellandiya ordeni ilə təltif olundu. Hillari və Tensinq, Nepalda da tanınır, burada məktəblərdə və müəssələrdə illik mərasimlər onların nailiyyətini qeyd edir.
1950–1960
Növbəti uğurlu yüksəliş 23 May 1956-cı ildə Ernest Şimed və Gurc Marmet tərəfindən edildi. Bunun ardınca 24 May 1957-ci ildə Dölf Reist və Hans-Rudolf von Gunten gəldi. Vang Fuzhou, Gonpo və Qu Yinhua, 25 May 1960-cı ildə Şimal silsiləsindən zirvəyə ilk yüksəliş etdi. Everestə çıxan ilk Amerikalı Cim Uittaker, Navang Gombu ilə birlikdə 1 may 1963-cü ildə zirvəyə çatdı.
1970-ci il fəlakəti
1970-ci ildə Yapon alpinistləri böyük bir ekspedisiya keçirdilər. Bu cənub-qərb tərəfdən zirvəyə yeni bir yol tapmaq üzərində çalışan Saburo Matsukatanın başçılıq etdiyi böyük bir "mühasirə" tipli ekspedisiya idi. Ekspedisiyanın digər bir elementi Everest dağında xizək sürmək cəhdi idi. Yüzdən çox insandan ibarət heyətə və on illik planlaşdırma işinə baxmayaraq, ekspedisiya səkkiz nəfərin ölümünə səbəb oldu və planlaşdırılan marşrutlar üzrə zirvəyə qalxa bilmədi. Ancaq Yapon ekspedisiyaları bəzi uğurlara imza atdılar. Məsələn, Yuichiro Miura Cənub Aşırımından Everestdə xizək sürən ilk insan oldu (həddindən artıq xəsarət almadan, düşmədən Cənub Aşırımından təxminən şaquli istiqamətdə 4200 ft endi). Miura 2003-cü ildə 70 yaşında və 2013-cü ildə yenidən 80 yaşında Everest dağına çıxan ən yaşlı insan oldu və onun bu şücayəti filmin mövzusuna çevrildi.
1975-ci ildə Yapon qadın Junko Tabei Everest dağına çıxan ilk qadın oldu.
Lho Lo faciəsi
1989-cu ilin may ayında Polşalı alpinistlər Eugeniusz Chrobak`ın rəhbərliyi altında çətin qərb silsiləsində Everest dağına beynəlxalq ekspedisiya təşkil etdilər. On polyak və doqquz əcnəbi iştirak etdiyi ekspedisiyada sonda zirvəyə təşəbbüsdə yalnız polyaklar qaldı. Mayın 24-də, V düşərgədən 8,200 m məsafəyə başlayan Chrobak və Andrzej Marciniak silsilələri aşdı və zirvəyə çatdı. Mayın 27-də Lho La aşırımındakı Xumbu divarından uçqun nəticəsində dörd Polşalı alpinist: Miroslav Dasal, Miroslav Gardzielevski, Zygmunt Andrzej Heinrich və Vasłav Otreba həlak oldu. Ertəsi gün aldığı xəsarətlər səbəbindən Chrobak da öldü. Yaralanan Marciniak xilasetmə ekspedisiyası tərəfindən xilas edildi. Xilasetmə ekspedisiyasının təşkilində Raynhold Messner, Elizabet Havley, Karlos Karsolio və ABŞ konsulu iştirak etdilər.
1996-cı il faciəsi
11 may 1996-cı ildə dağdakı bir çovğun nəticəsində bir neçə ekspedisiya aparıldıqdan sonra 8 alpinist öldü. 1996-cı il mövsümündə Everest dağına qalxarkən 15 nəfər öldü. Bunlar bir hadisə üçün və bir mövsüm üçün 2014-cü il Everest dağında uçqun nəticəsində on altı nəfərin ölümünə qədər ən yüksək ölüm sayı idi. Fəlakət geniş populyarlıq qazandı və Everest dağına dırmaşmanın ticarəti ilə bağlı suallar doğurdu.
2004-cü ilin may ayında Toronto Universitetinin tədqiqatçıları olan fizikaçı Kent Moore və cərrah Gohn L. Semple New Scientist jurnalına bildirib ki, 11 Mayda hava şəraiti ilə bağlı təhlil, oksigen səviyyəsinin təxminən 14 faiz aşağı düşdüyünü ortaya çıxarmışdır.
Xilas olalardan biri də Beck Weathers idi. O, IV düşərgədən təxminən 7.950 metr (26.085 fut) məsafədə qalmışdı. Dağda bir gecə keçirdikdən sonra Weathers, qar çovğunundan görmə qabiliyyətini itirsə də IV düşərgəyə yol tapmağı bacardı. IV düşərgəyə gəldikdə, alpinistlər onu nəzərdən keçirdi və bir gecədə ölmək üçün çadırda qoydu.
Fırtınanın bir neçə alpinisti də öldürdüyü Everestin Şimal silsiləsindəki alpinistlərə təsiri, İngilis rejissoru və yazıçısı Matt Dickinsonun "Everestin digər tərəfi" kitabında da ətraflı izah edilmişdir.
Rejissor Baltasar Kormákurun 2015-ci ildə çəkilən " Everest" bədii filmi bu fəlakət hadisələrinə əsaslanır.
Mel tezlik kepstral əmsallar
Delta- və delta-delta əmsalları da əlavə etməklə MFCC əlamətlər vektorunun ölçüsü 39-a bərabər ola bilər:
Everest
Devid Şarp
2006-cı ildə Everest dağına qalxmağa cəhd edən, lakin cəhdində vəfat edən bir İngilis alpinisti Devid Şarpın ölümü ilə bağlı beynəlxalq mübahisə var idi. Hekayə alpinistlər cəmiyyətindən bir sıra reportajlar, iddialar və tənqidlərlə məşhur mediaya yayıldı. Sual, o mövsüm alpinistlərin bir insanı ölümə tərk etməsi və bu insanın xilas ola biləcəyinə dair sual idi. Onun Everestə zirvə cəhdi zamanı şerp və ya bələdçisi olmadığı və normaldan daha az oksigen balonu aldığı deyilir. O, ona yalnız Baza düşərgəsinə qədər dəstək verən aşağı büdcəli Nepal bələdçi firmasına yüksək dərəcədə müstəqillik təklif etdikdən sonra dəstə sərbəst qrup şəkilndə dəvam etmişdi. Şarpın bələdçi dəstəyində olan menecer, Şarpın zirvə cəhdi üçün kifayət qədər oksigen almadığını və şerp bələdçisinin olmadığını söylədi. Kimin Şarpın çətin vəziyyətdə olmasını bilib-bilmədiyi aydın deyil, amma bilsəydilər ona kömək edəcək qədər ixtisaslı və bacarıqlı olduqları deyilir.
Mel tezlik kepstral əmsallar
• enerji, Δ-enerji, ΔΔ-enerji;
Everest
Devid Şarp
Amputasiyalı alpinist Mark İnglis 23 may 2006-cı il tarixində mətbuata verdiyi müsahibədə, onun dəstəsinin 15 mayda zirvədən 450 metr (1,480 ft) aşağıda bir qayaya sığınaraq heç bir kömək səyi göstərmədən Şarpı keçdiyini bildirdi. İnglis, Şarpın yaxınlığından 40 nəfərin keçdiyini, lakin alpinistlərin Şarpın "Yaşıl Çəkmələr" ləqəbli cəsəd olduğunu güman etdiyi üçün gözdən yayındırıla biləcəyini söylədi. Lakin İnglis, türk alpinistlərin yaralı bir qadına (Burçak Poçan adlı bir türk qadını) kömək edərkən Şarpa kömək etməyə çalışdıqlarını bilmirdi. İnglisin ilkin şərhlərinə gəlincə, daha sonra bəzi detalları yenidən nəzərdən keçirdi, çünki o fiziki və əqli cəhətdən tükənmiş və çox ağrılı vəziyyətdə idi. Şiddətli dondan əziyyət çəkdi — sonradan beş barmaq ucunu amputasiya etdi. Şarpın əşyalarını gəzdikdə, bütün maliyyə xərcləri olduğu güman edilən 7.490 ABŞ dolları üçün bir qəbz tapdılar. Müqayisəli olaraq, ekspedisiyaların əksəriyyətinin ümumi xərcləri 35.000 ilə 100.000 ABŞ dolları arasında, digər xərclərlə birlikdə 20.000 ABŞ dolları arasındadır. Mayın 14-də Şarpın Everest zirvəsini fəth etdiyi və enməyə başladığı təxmin edilir, lakin 15 May çətinliklə üzləşdi, ancaq yola çıxarkən alpinistlər tərəfindən keçildi. 15 May 2006-cı ildə onun hipoksiyadan əziyyət çəkdiyi və Şimal Silsiləsi marşrutundakı zirvədən təxminən 1000 fut məsafədə olduğu güman edilir.
Mel tezlik kepstral əmsallar
• 12 kenstral əmsal;
Everest
Devid Şarp
"Arun Treksdən olan Dava da Devidə oksigen verdi və təkrar-təkrar, bəlkə də bir saat hərəkət etməyə kömək etdi. Ancaq Devidi təkbaşına çiyinlərində daşıya bilmirdi və ağlayaraq Dava onu tərk etməli oldu. Hətta iki şerplə belə, Devidi enişdəki çətin hissələrə salmaq mümkün deyildi. " Onu tərk edən bəzi alpinistlər xilasetmə işlərinin nəticəsiz qalacağını və yalnız daha çox insanın ölümünə səbəb olacağını söylədi. Hindistan Tribune, Şarpın baş verənlərini "alpinizm tarixindəki ən utancverici hərəkət" olaraq xarakterizə edən birisindən sitat gətirmişdir. Şarpın ölümünə əlavə olaraq, müxtəlif rəhbər şirkətlərdə çalışan çox sayda şerp də daxil olmaqla, ən azı doqquz digər alpinist öldü.
Mel tezlik kepstral əmsallar
• 12 Δ-əmsal;
• 12 ΔΔ-əmsal.
Everest
Devid Şarp
Bu mübahisələrin çoxu " Everest: Limitdən kənarda" televiziya proqramını çəkərkən Discovery Channel tərəfindən tutuldu. Şarpın taleyinə təsir edən vacib bir qərar, erkən dönən livanlı alpinist və macəraçı Maksim Çayanın zirvədən enərək baza düşərgə müdirinə(Russell Brice) çətin vəziyyətdə donmuş və huşsuz bir alpinist tapdığını dediyi proqramda göstərilir. Çaya heç bir dəstək olmadan dırmaşmağı seçən və digər alpinistlərə özünü tanıtmayan Şarpı müəyyənləşdirə bilmir. Baza düşərgəsi meneceri, Şarpın onu tərk etməli olduqlarını əvvəlcədən hesabladığı bir qrupun bir hissəsi olduğunu güman edir və Çayaya Şarpın özü tərəfindən kömək edə biləcəyi şansının olmadığını bildirir. Şarpın vəziyyəti gündən-günə pisləşdikcə və enən digər alpinistlər onu keçdikcə xilasolma imkanları azalır: ayaqları şaxtadan donduğundan hərəkət edə bilmir. Sonradan enən alpinistlərin oksigen ehtiyyatları daha az olduğundan ona kömək təklif etməyə gücləri çatmazdı. Şerplərin geri qayıtması və onu xilas etməsi üçün vaxt keçir. Devid Şarpın cəsədi "Yaşıl Çəkmələr"in yanındakı zirvənin altında qaldı; Şarp və "Yaşıl Çəkmələr" onlar üçün məzarı əvəz edən mağaranı paylaşırdılar. Şarpın cəsədi mağaradan 2007-ci ildə çıxarıldı. BBC-nin bildirdiyinə görə 2014-cü ildən bu yana Yaşıl Çəkmələr itkin düşmüş, ehtimala görə çıxarılmış və ya basdırılmışdır.
Linkoln Holl
Linkoln Holl onu tapan alpinistləri belə salamladı:
Linkoln Holl 2012-ci ildə 56 yaşında (1955-ci il təvəllüdlü) həyatını itirmədən əvvəl bir neçə il daha yaşadı və tez-tez yaxın ölüm təcrübəsi və xilasetmə mövzusunda müsahibələr verdi.
2007
21 May 2007-ci ildə Kanadalı alpinist Meqan Mak Gras, Nepalda yüksək hündürlükdə xilasetmə işinə başlaması ilə, qəhrəmanlıqla xilasetmə işləri qeyd edildi. Qəhrəmancasına xilaskarlığı ilə tanınan, Nepalın Himalay bölgəsində şəxsən və inzibati olaraq əhəmiyyətli bir xidmət göstərmiş Kanadalı mayor Meqan Mak Gras, Ser Edmund Hillari Vəqfi Kanada Humanitar Mükafatının 2011 alıcısı seçildi.
2011 mövsümünə qədər yüksəlmə sitatistikası
link=https://en.wikipedia.org/wiki/Fayl:EverestAscents.svg|left|thumb|2010-cu ilə qədər Everest yüksəlişləri 2010 dırmaşma mövsümünün sonuna qədər, təxminən 3.142 nəfər tərəfindən zirvəyə 5.104 dırmanış qeydə alınmış və 2000-ci ildən bəri edilən cəhdlərin 77%-i tamamlanmışdı. 1953–1974-cü illər arasındakı 22 ilin cəmi 7-ində zirvə fəth edilmiş və 1975 ilə 2014-cü illər arasında ümumiyyətlə qeydə alınmamışdır. 2007-ci ildə 350 alpinist və 253 şerp tərəfindən rekord sayda 633 yüksəliş qeyd edildi.
Everestin populyarlığı gündəlik yüksəlişlərin sayı ilə hesaplanır. 1996-cı ildə Everest dağında baş vermiş fəlakətin təhlili göstərir ki, günahın bir hissəsi çox sayda alpinistin (33 ilə 36) eyni gündə zirvəyə çıxmaq istəməsi nəticəsində yaranmışdır; bu zaman bu rəqəm qeyri-adi dərəcədə yüksək hesab olunurdu. Lakin 23 may 2010-cu ildə Everest zirvəsi 169 alpinist tərəfindən fəth edildi və bu 1953–1983-cü illər arasındakı son 30 ilə görə bir gün ərzində Everestə ən çox zirvə fəthi idi.