cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mil Mi-8
Mi-8MT, Mi-17, Mi-171 mülki və hərbi məqsədlər üçün əhəmiyyətli dərəcədə təkmilləşdirilən versiyaları da daxil olmaqla Mi-8-in 130-dan çox versiyası istehsal olunub. Ən məşhur modeli isə Mi-17-1B-dir. Bu helikopterlərin 90% -i ixrac olunur. Bu model müxtəlif avadanlıqlara malik ola bilər. Rusiya və MDB ölkələri üçün Mi-171Ş modeli məşhurdur. 2016-cı ildən etibarən Rusiya qoşunları Arktika şəraitində çalışmaq üçün Mi-8AMTŞ-VA modifikasiyalı Mi-8 alırlar.
Beynəlxalq Uçuş Analitik Mərkəzinin hesabatına (Dünyanın hərbi-hava qüvvələrinin inkişaf perspektivlərinə həsr olunmuş) görə, 2015-ci ilin sonunda dünyada Mi-8/17 helikopterlərinin təxminən sayı 2555 ədəddir. Bu isə dünya helikopter parkının 13% -ni təşkil edir.
Silahlanma
thumb|250x250px|Mil Mi-8
Qaleri
Qay Qaleri Valeri Maksimian, Roma tarixşünaslığında daha çox Qaleri kimi tanınır — 293–311-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Roma imperatoru. O, xristianları təqib etməsi ilə tanınır.
Həyatı
Əslən İlliriyadan olan Qaleri 1 mart 293-cü ildə Diokletian tərəfindən sezar təyin edilmişdir. Diokletianın qızı Valeriya Qaleri ilə evlənmiş və Diokletian da öz növbəsində Qalerini övladlığa götürmüşdür. Qaleri həyat fəaliyyətinə savadsız çoban kimi başlamışdır, zorakı xarakterli və siyasi baxımdan əhəmiyyətsiz bir insan idi. O, sonradan bacarıqlı bir əsgər və Diokletianın sadiq köməkçisi olmuşdur. İmperiya Diokletian və Maksiminian arasında bölünəndə Qaleri Dunayboyu ölkələrə yiyələnmişdir. Onun rəsmi iqamətgahı Sirmiyada idi, lakin o, xüsusilə şərqdə, imperiyanın Diokletian payına düşən hissəsində fəal idi. Qaleri 293–295-ci illərdə Aşağı Dunayda german tayfalarına qarşı yürüşlər aparmış və onları dəfələrlə məğlub etmişdir. Digər tərəfdən, şahənşah Narsenin başçılıq etdiyi Sasani qüvvələri tərəfindən Karr döyüşündə məğlub edilmişdir. O, ikinci döyüşdə qalib gələrək Sasanilərə Romaya şərqdə indiyə qədər əldə etdikləri ən böyük uğurunu təmin edən müqavilə bağlamağa məcbur etmişdir.
Qaleri nə Qərbdə, nə də Şərqdə vəziyyətə tam hakim ola bilməmişdir. O, heç vaxt Diokletianın malik olduğu ali imperiya ləyaqətinə nail ola bilməmişdi. Qaleri 30 aprel 311-ci ildə xristianlara öz dinlərini maneəsiz etiqad etmələrinə icazə verən Serdika fərmanını imzalamışdır. O, beləliklə, xristianlara qarşı apardığı təqibləri dayandırmışdı. Təqib səkkiz il davam etmiş və hətta paqan əhalini də iyrəndirmişdi.
Əlavə ədəbiyyat
{{Refend}}
Yumurta yazmaq
Yumurta yazmaq Azərbaycan folklorunda bir dəb dir. Azərbaycanda bayram süfrəsinə boyanmış yumurtanı yazıb qoyma dəbi vardır. Belə ki, yumurtanı soğan qabığında qaynadarlar, qırmızı-qovur (qırmızı-qəhvəyi) boyanar. Sonra isə boyanmış yumurtanın qabığını bıçaq ucu ilə cızıb üstündə şəkil çəkərlər. Bunun adı yumurta yazma dir.
Yazmağın mənası, əslində, üzdən yarmaqdır. Yazı sözü də oradan qalıbdır.
İsrayıl İsgəndərov
''İsrayıl İsa oğlu İsgəndərov — Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin direktoru. ''
Həyatı
''23 iyun 1957-ci ildə Gədəbəy rayonu Samanlıq kəndində anadan olmuşdur. 1964–1974-cü illərdə Gədəbəy rayonu Samanlıq kənd orta məktəbində, 1974–1978-ci illərdə isə V. İ. Lenin adına Pedaqoji İnstitutunun Riyaziyyat fakültəsində oxumuş və riyaziyyatçı ixtisasına yiyələnmişdir. 1978-ci ildən İsmayıllı rayon Aşıqbayram kənd orta məktəbində müəllim kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb.''
''Təhsil və bacarıqların artırılması istiqaməti üzrə 1990–1993-cü illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun dissertantı olmuş və o, Riyaziyyatda "Qeyri-xətti dalğa tənliklərinin ilkin sərhəd məsələləri"ni tədqiq etmişdir. 1994-cü ildə fizika-riyaziyyat üzrə elmlər namizədi alimlik dərəcəsi (fizika-riyaziyyat üzrə fəsəfə doktoru) almışdır. 16 mart 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə Menecment kafedrası üzrə dosent elmi adı verilmişdir.''
''1984–1995-ci illərdə Azərbaycan Su Problemləri Elmi-tədqiqat Institutunun Riyazi modelləşdirmə və Texnoloji Proseslərinin Avtomatik İdarəedilməsi şöbəsinin kiçik elmi işçisi, böyük elmi işçisi və Su təsərrüfatının iqtisadiyyatı bölməsinin rəhbəri vəzifələrində çalışmışdır. 1995–1997-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Beynəlxalq Humanitar və Texniki yardım üzrə Respublika Komissiyasının Nazirlər Kabineti strukturundakı İşçi Qrupunun böyük referenti işləmişdir.''
1997–2002-ci illərdə Azərbaycan Su Problemləri Elmi-tədqiqat Institutunun Riyazi modelləşdirmə və Texnoloji Proseslərinin Avtomatik İdarəedilməsi şöbəsinin Su təsərrüfatının iqtisadiyyatı bölməsinin rəhbəri vəzifəsində işləmişdir.
''1997-ci ildən "Ümid-98" Humanitar və Sosial Dayaq Mərkəzinin (sonradan adı "Ümid" Sosial İnkişafa Dəstək İctimai Birliyi) icraçı direktorudur. Cənab İsgəndərov tərəfindən idarə olunan "Ümid" SİD İsgəndərovun Qafqazda baş verən inkişaf və dəyişikliklər barədə aydın şəkildə məlumatlanmaq imkanı qazanmağına və regional QHT-lər ilə yaxın əlaqələri olmağına şərait yaradan CRİNGO- nun (Qaçqın və məcburi köçkünlərlə işləyən QHT- lərin Qafqaz Şəbəkəsi) maliyyə agenti olmuşdur. Bundan əlavə, 2011–2018-ci il müddətində Azərbaycan Turizm İnstitutunda (hazırkı adı Azərbaycan Turizm və Menecment Universiteti) Menecment və Marketinq kafedrasının, 2013–2018-ci illərdə isə "Menecment" kafedrasının rəhbəri kimi çalışmışdır. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2019-cu il 27 may tarixli 1205 nömrəli Sərancamı ilə "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı ilə təltif edilmişdir.''
''2018-ci ilin iyul-noyabr ayları müddətində o, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində "Davamlı Təhsil və Təlim" şöbəsinin rəhbəri olmuş və Təhsil Naziri cənab Ceyhun Bayramovun 22 noyabr 2018-ci il tarixli əmri ilə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin nəzdində Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinə direktor vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 aprel 2021-ci il tarixli 2609 saylı Sərəncamı "Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin Müşahidə Şurasının üzvü təyin edilmişdir. ''
== Elmi və tədris-metodiki işləri  == ''· 1981-ci ildən bəri su problemləri üzrə Elmi-tədqiqat İnstitutunda Texnoloji Üsulların Avtomatlaşdırılması bölməsinin rəhbəri olmuş, Onun su problemləri üzrə tədqiqatları Azərbaycanın Mərkəzi Regionlarında 2005-ci ildən bəri həyata keçirilən İctimai Sərməyələr Layihələrində davam etdirilir və genişləndirilir. Layihələrdən biri ("Bakı- Tbilisi- Ceyhan/ Cənubi Qafqaz Boru Kəməri boyu İçməyə yararlı Sudan İstifadənin Təkmilləşdirilməsi" layihəsi) "Dayanıqlılıq üzrə Beynəlxalq Mükafat" -"Energy Globe 2007"-nin milli qalibidir; ''
''· Riyaziyyatda "Qeyri-xətti dalğa tənliklərinin ilkin sərhəd məsələləri"ni tədqiq etmişdir. Dissertasiyanı müdafiə etdikdən sonra Fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini qazanmışdır;''
''· "Təşkilati Davranış və İdarəetmə Psixologiyası" üzrə Azərbaycanda ilk tədris proqramı və dərs vəsaitinin müəllifidir. ''
''· Korporativ Sosial Məsuliyyət üzrə ekspert və Azərbaycanda Korporativ Sosial Məsuliyyət üzrə tövsiyə sənədinin ilk müəllifidir. Bu istiqamətdə o, bir neçə məqalənin, həmçinin "Korporativ Sosial Məsuliyyət" mövzusunda bakalavr təhsili üzrə tədris materialları və proqramının müəllifidir.''
Ekspert/Məsləhətçi
· Dünya Bankı və Azərbaycan Hökuməti tərəfindən maliyyələşmiş Azərbaycan Kənd İnvestisiya Proqramı üzrə İcma İnkişafı Eksperti,
· Sosial layihələri təhlili və qiymətləndirilməsi, Xərc- Gəlir Təhlilinin aparılması
· British Petroleum(BP) və onun tərəfdaşları (Azərbaycanda "Milli QHT- lər və Hökumətlə effektiv iş təşkil etmək" üzrə NEFT Konsorsiumu) tərəfindən maliyyələşən İcma İnvestisiya Proqramı üzrə ekspert/məsləhətçi
· Beynəlxalq Neft və Qaz Sənayesi Ekoloji Koservasiya Assosiasiyasının (İPİECA) Sosial Məsuliyyətlilik İşçi Qrupunun üzvü
· Azərbaycan Respublikasının Biznes Mühiti və Beynəlxalq Reytinqlər üzrə Komissiyası "Korporativ idarəetmə, investisiyalar, investorların maraqlarının qorunması, biznes etikası və korporativ sosial məsuliyyət" işçi qrupunun üzvü
''· Akkreditasiya: 7 Ali Təhsil müəssisənin Akkreditasiya Komissiyasında iştirk etmiş, onlardan 2-də Komissiyanın sədri olmuşdur. İki beynəlxalq layihəni akkreditasiya etmişdir''
Beynəlxalq təcrübə, konfrans və seminarlarda iştirak/məruzəçi
''· INTERNATIONAL CONFERENCE ON EDUCATIONAL ADMINISTRATION. Apr, 202, Bakı''
· İnsan Resursları- XXI əsr, 2020, Bakı
· Management of Adult Education and Lifelong Learning in Latvia, 2019, Riga
· Role of Civil Society Organizations in Sustainable Development, acted as a speaker, 2017, Baku, Azerbaijan;
· Employment, Work, Vocational Education & Training,2017, Vienna
· "Education to employment", 2015, Vienna
· "Education Development in the Caucasus", 2014, Istanbul
· Mediatorlar üçün bacarıqların artırılması seminarı, 2011, Tbilisi
· Gəlir yaradılması üzrə sub-regional Konfrans, 2010, Praqa
· Menecment: Detallı Planlaşdırılması Tam İfadəsi Seminarı, 2009, Kiyev
· (IPIECA)’nın ‘Müvəffəqiyyətli Sosial İnvestisianın İzlənməsi Problemlri, 2008, Madrid,
· "Ortaqlığın yaradılması və İnnovativ Yanaşmaların inkişaf etdirilməsi", 2008, Cenevrə
· "Birgə Monitorinq və Qiymətləndirmə Prosesinin idarə olunması" INTRAC, 2003-cü il, Oksford
· Yoxsulluğun azaldılması təlimi, 2000-ci il, Moskva:
· "Kiçik miqyaslı Kredit Təşkilatları və kiçik miqyaslı müəssisələrin irəli çəkilməsində onların rolu" seminarı 2000-ci il, İsrail
Ailəlidir 2 övladı var.
Çərşənbə Xatın
thumb|Barmaqla unu yaş divara bənək bənək vurub, Çərşənbə Xatının şəklini çəkərlər. Rəssam Mitra
Çərşənbə Xatın Ayın Düşüncədə
Çərşənbə Xatın Azərbaycanın ayın (əsatiri) düşüncəsində, ocaq, və ailə ilahəsidir.
Əndizə (Piranşəhr)
Əndizə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 876 nəfər yaşayır (139 ailə).
Kali-i Süfla (Hurand)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 167 nəfər yaşayır (33 ailə).
Serdika edikti
thumb|250x250px|Müqəddəs Sofiya kilsəsinin qarşısında fərmanın mətnini üç dildə göstərən lövhə. [[Sofiya, Bolqarıstan.]]
Serdika edikti, həmçinin Qalerinin tolerantlıq haqqında fərmanı  — 311-ci ildə Serdikada (indiki Sofiya, Bolqarıstan) Roma imperatoru Qaleri tərəfindən verilmiş fərman. Roma imperiyasında xristianlığın təqibinə rəsmi ilə son qoymuşdur.
Fərman dolayısı ilə xristianlığa "religio licita" statusu vermişdir.
NGC 7162
NGC 7162, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Durna bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Miso şorbası
thumb|200px|right|Miso
Miso şorbası (yap. 味噌) — Yapon şorbası. Düyü, arpa, dəniz duzu, mərcinin birləşməsindən əmələ gələn şorba. Əslində şorbadan duz dadı gəlir ancaq bəzi məmulatlar qatıldığı üçün şorba dadını dəyişib. Yemək miso ilə hazırlanmışdır. Miso şorbası şirində ola bilər. Həmçinin dieta üçündə əlverişlidir.
Tarixi
Yaponiya tarixində Edo dövrünü incələyən alimin iddiasına görə misonun kökü Çinə qədər gedib çıxır. O dövrdə miso, hişio və kuki olaraq adlandırılırdı.
İstifadə
thumb|200px|right|Miso ilə hazırlanmış miso şorbası Əhalinin əksəriyyəti şorbanı hər gün yeyir. Çoxlu aşpazlar insanlara tövsiyə edirlər ki, misonu bir neçə dəqiqədən artıq pişirməsinlər. Belə olduqda qida dəyəri azalır. Yaponlar yeməyə digər məmulatları yemək soyuduqdan sonra əlavə edirlər. Miso Yapon mətbəxində əhəmiyyətli yer tutub. Hətta, müxtəlif növ bişirilmiş Miso yeməkləridə vardır.
Növləri
Miso şorbasının bir neçə inqridenti vardır:
Balaban (Piranşəhr)
Balaban - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 140 nəfər yaşayır (22 ailə).
Bayram Yeli
Bayram yeli folklorda
Bayram yelinin, başqa yellər (ağyel, meh) kimi olsun deyə, müəyyən bir xarakteri yoxdur, ancaq onun hadisələnməsi önəmli sayılır. Çünki qasırğa olduqda hər şeyi dəyişər. Xalq inanır ki, bu yel əsəndə “halal üşüməz amma haram üşüyər!” (halal ətli heyvanlar üşüməz amma haram ətli heyvanlar üşüyər!). İnsan da haram ətli olduğu üçün bu yeldə üşüyər.
‌Bayram yeli Azərbaycan ədəbiyatında
Burada, örnək olaraq, Şəhriyar`ın Heydərbaba`sından bir bənd verilir:
"Bayram yeli çardaxları yıxanda Novruzgülü qar çiçəyi çıxanda Ağ buludlar köynəklərin sıxanda Bizdən də bir yad eliyən sağ olsun Dərdlərimiz qoy dikəlsin dağ olsun."
Kanbidan (Hurand)
Kanbidan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 109 nəfər yaşayır (24 ailə).
Birinci Qafqaz Qırmızı Korpusu
Birinci Qafqaz Qırmızı Korpusu — 1918 ilin mayında Bakı Xalq Komissarları Sovetinin rəhbərliyi altında yaradılmış silahlı qüvvə, hərbi birlik.
Tarixi
Qırmızı korpusun yaradılmasından əsas məqsəd bolşevik-daşnak qüvvələrini vahid komandanlıq altında birləşdirərək Azərbaycanın milli qüvvələrinə zərbə endirmək və bütün Azərbaycanı nəzarət altına almaq idi. Əsasını erməni-daşnak qüvvələri və silahlı bolşevik dəstələri təşkil edirdi. Daşnak qüvvələrinin Qırmızı Orduya birləşdirilməsi razılığı Mart soyqırımından (1918) sonra əldə edilmişdi. Bakıdakı İnqilabi Müdafiə Komitəsi ilə Erməni Milli Şurasının həmin razılığına əsasən, mart soyqırımında fəal iştirak etmiş 2-ci erməni ehtiyat piyada alayı ləğv olunaraq, bir hissəsi daşnak qulduru Hamazaspın taboruna, digər hissəsi isə Qırmızı sovet taborlarının tərkibinə daxil edildi. Hamazaspın taborları yenidən qurularaq 16-cı və 17-ci sovet taborları kimi Qırmızı orduya daxil edildi. Yenidən qurulan Qırmızı ordu 18 min əsgər və zabiti olan 19 atıcı tabordan ibarət idi. Bütün taborlar 4 atıcı briqadada birləşdirilərək, Birinci Qafqaz Qırmızı korpusunu təşkil edirdi. Korpusun rəhbər vəzifələrinə, əsasən, ermənilər təyin edilmişdi. Korpus komandiri polkovnik Qazarov, korpusun qərargah rəisi polkovnik Avetisov, komissarı isə Qanin idi. 1-ci atıcı briqadanın komissarı A. Quloyan, 2-ci briqadanın komissarı Ter-Sarkisov, 3-cü briqadanın komissarı A. Mikoyan, 4-cü briqadanın komissarı A. Qabişev, topçu qüvvələrinin komissarı A. Ter-Sarkisyan, süvari qüvvələrinin komissarı isə T. Şaumyan idi. Bakı Sovetinin tabeliyində olan hərbi-dəniz qüvvələrinə rəhbərlik də erməni Xaçikova həvalə edilmişdi. Bakı Xalq Komissarları Sovetinin tabeliyində olan bütün hərbi qüvvələrin baş komandanı hərbi və dəniz işləri üzrə komissar Q. Korqanov idi. Qırmızı korpusun 12 ədəd səhra, 3 ədəd dağ və 4 ədəd mortir topu, atıcı silahlar üçün 9 milyon ədəd gülləsi var idi. Korpusun möhkəmləndirilməsi üçün 1918 il iyunun əvvəllərində Moskvadan əlavə hərbi texnika yola salınmışdı. Korpusun əsas qüvvələri Hacıqabul stansiyasına toplaşaraq, 1918 il iyunun 10-da Gəncəyə doğru yürüşə başlamışdı. Bu qüvvələr yalnız Müsüslü-Qaraməryəm xəttinə qədər irəliləyə bilmişdilər. Türk-Azərbaycan hərbi qüvvələri və xalq könüllülərindən ibarət Qafqaz İslam Ordusu hissələrinin hücumu nəticəsində korpus tədricən Bakıya qədər geri çəkildi. Bakı Sovetinin süqutu ilə korpusu təşkil edən qüvvələr yenidən formalaşdırılaraq daşnaklardan və eser-menşeviklərdən ibarət "Sentrokaspi Diktaturası"na tabe edildi. Azərbaycan xalqına qarşı yeni soyqırımları təhlükəsi yarandı.
AVAVA (roman)
Avava  romanı Azərbaycan türkcəsində yazılmış, yazarı isə Nasir Mənzuri dir. Bu roman ilk dəfə 2005-ci ildə Tehranda çap olunub. Romanın adı Sonay gecələrində çağırış səsi olan “AVAVA”-dan alınıbdır.
Paul Daniels
Paul Daniels — Eduard Daniels və ya bilinən səhnə adı ilə: Paul Daniels, İngilis illuziyonist, tv aparıcısı.
Həyatı
İngilis BBC kanalında 1979-1994 illəri arasında fasiləsiz yayımlanan sehrbazlıq verilişi The Paul Daniels Magic Show (Paul Danielsin Sehrli şousu) ilə tanınır. Şoularda ona kömək edən assistanı Debbi Makki ilə evlənmişdir.
Xüsusilə boş qutulardan içki butulkaları çıxartmaqla və kiçik toplarla etdiyi illuziyalarla yaddaşlarda qalmışdır.
Vəfatı
Paul Daniels beyin xərçənginə bağlı komplikasiyalar nəticəsində 77 yaşında vəfat etmişdi.
Pskem
Pskem çayı — Özbəkistanın Daşkənd vilayəti ərazisindən axır.
Çayın uzunluğu 70 km, hövzəsinin sahəsi 2540 km² təşkil edir. Çay öz başlangıcını 1485 metr yüksəklikdən götürür. Boqistok qəsəbəsi yaxınlığında isə 870 metr yüksəkliyində Çarvak su anbarına tökülür.
Çay əsasən qar və buzlaq suları ilə qidalanır
Coğrafi təsviri
Pskemin mənbəyi Talas Alatausunun Qazaxıstan və Özbəkistan yüksəkliklərindən başlayır. Burada çayın Maydantal və Oyqainq çaylarının birləşməsindən əmələ gəlir. thumb|250px|left|Pskem çayı Yuxarı axarlarda çay dərin və ensiz dərə ilə axır. Aşağı axarlarda isə yataq olduqca genişlənir. Sonradan çay Pskem vadisi ilə axır. Vadi Pskem silsiləsinin aşağısında yerləşir.
Pskem çayı Çarvak su anbarına tökülür. Çarvak su anbarının inşasına qədər Çatkal çayı ilə birlikdə Çirçik çayını əmələ gətirirdi.
Pskem vadisi
Pskem çayının hər iki sahili bayunca sıx kolluqlara rast gəlinir. Hətta iri meyvə ağaclarından ərik, armud, alma, şaftalı və s. görmək olur. Üstəlik yunan qozu, çinar və qovaq ağacları bitir.
Vadi özünün zəgin faunası ilə seçilir: Hystricidae, dələ, tülkü, marmot, qaban və qonur ayı. Üstəlik vadidə bir çox quş növlərini göstərmək olur.
Turizm
Pskem çayının vadisi əvvəllər adətən turist bumu yaşayır. Əsasən suyalırında ekstrim idmanınl sevənlər cəmləşirdi. Hazırda bölgə bölgə sərhəd zonnasında yerləşdiyindən bura girmək üçün xüsusi icazə tələb olunur. Uzun zaman bölgəyə ataq basılmaması səbəbindən vadi özünün ilkinliyini və gözəlliyini qoruyub saxlamışdır. Pskemin qolları qısa olsa belə gursuludur. Üzərlərində çoxlu sayda şəlalə vardır. thumb|Urunqaç gölü Turistləri çayın vadisinə çəkən digər təbii gözəllik isə onun axarı boyunca ona tökülən Uruqaçsay, Badaksay, İxnaç kimi çayların yataqlarında yerləşən dağ gölləridir. Spkemə tökülən Xaramzadesay çayının gözəliyi digərlərindən seçilir.
Yaşayış məntəqələri
Çayın sahilləri boyunca Qarabulaq, Nanay, Boqistan kimi yaşayış məntəqələri vardır. Orta axarda ən iri yaşayış məntəqəsi Pskemdir. Qarabulaq tarixə həmdə 1919-cu ildə antisovet quvvələri ilə Türkmənstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ordysu arasında baş vermiş döyüşlə qalmışdır.
İsa Həbibbəyli
İsa Əkbər oğlu Həbibbəyli — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti (2022), filologiya elmləri doktoru (1996), professor (1997), Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi (1999), AMEA-nın həqiqi üzvü (2003).
Həyatı
İsa Həbibbəyli 16 oktyabr 1949-cu ildə Naxçıvan MSSR-in Şərur rayonunun Danzik kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutu Naxçıvan filialının dil-ədəbiyyat fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Filologiya elmləri doktoru, professordur. Atatürk Kültür, Dil və Tarix Qurumunun müxbir üzvüdür. Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. Əməkdar elm xadimidir.
1971-ci ildən Şərur rayonunda kənd orta məktəbində müəllim işləmişdir. 1975-ci ildən Naxçıvan Dövlət Universitetində müəllim, dosent, elmi işlər üzrə prorektor, 1996-cı ildən 2013-cü ilə qədər isə Naxçıvan Dövlət Universitetinin rektoru vəzifələrində çalışmışdır.
2013-cü ilin aprel ayından 2022-ci ilin oktyabr ayına qədər birinci vitse-prezident Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti olub. 2022-ci ilin oktyabr ayından isə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti seçilmişdir.
Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Birinci və ikinci çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı olmuşdur.
III, IV və V çağırış Azərbaycan Milli Məclisinin Elm və təhsil komitəsinin sədri olmuşdur. Hal-hazırda VI çağırış Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatıdır.
1996-cı ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.
Ailəsi
Ailəlidir, 3 övladı var.
Fəxri professor olduğu universitetlər
16 iyun 2023-cü ildə Özbəkistanın Kokand Dövlət Pedaqoji İnstitutunun "Fəxri professoru" seçilib. Diplomu Kokand Dövlət Pedaqoji İnstitutunun rektoru, professor Dilnoza Xocayeva təqdim edib. Daşkənd Özbək Dili və Ədəbiyyatı Universitetinin fəxri professorudur. Cənubi Rusiya Universitetinin fəxri doktorudur.
Çalışdığı vəzifələr
thumb
Dayeh Sheykhi (Piranşəhr)
Dayeh Sheykhi - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 62 nəfər yaşayır (9 ailə).
Tarixi coğrafiya
Hər hansı bir ərazinin müəyən dövr ərzində coğrafiyasını (siyasi, iqisadi, fiziki və s.) öyrənən elm sahəsidir.
Azərbaycanın tarixi coğrafiyası
Azərbaycanda tarixi coğrafiya elminin inkişafı əsasən XX əsrin 80-ci illərindən başlamışdır. Lakin Azərbaycanın tarixi-coğrafiyasında həsr olunmuş müasir anlamda ilk elmi tədqiqat əsəri başqırd tədqiqatçısı Əhməd Zəki Vəlidi Toğanın XX əsrin 20-30-cu illərində yazdığı "Azərbaycanın tarixi coğrafiyası" adlı əsəri hesab edilir.
Əhməd Zəki Vəlidi Toğanın Azərbaycanın tarixi coğrafiyasına dair tədqiqatları
Ə.Z.Vəlidinin “Azərbaycanın tarixi coğrafiyası”na həsr olunmuş əsəri (məruzələri) bu sahədə atılmış mühüm addım olması və elmi əhəmiyyətinə görə diqqəti cəlb edir. Əsərdəki 700-ə yaxın yer adları - toponimlər Azərbaycanın, xüsusilə Şirvan bölgəsinin zəngin tarixə malik olduğunu bir daha təsdiqləyir. Müəllifin orta əsrlərə dair əksər mənbələrdən bəhrələnməsi onun əsərinin yüksək elmi səviyyədə meydana gəlməsinə imkan vermişdir.
Bu əsər əslində alimin 1928-1931-ci illərdə İstanbul universitetində oxuduğu mühazirələrdən ibarət olsa da, elmi səviyyəsinə görə digər əsərlərindən geri qalmır. Görkəmli alimin 4 mühazirədən ibarət olan bu əsərində əsasən Azərbaycanın şimal bölgəsinin - Şirvanın, Şəkinin və başqa yaşayış məntəqələrinin tarixi-coğrafi vəziyyətindən bəhs olunur.
Müəllif Dərbənd, Bərdə, Samur körpüsü, Abxaz, Quba, Şabran, Şamaxı, Bərzənc, Bakı, Ərəş, Şəki, Zaqatala ərazilərinin toponimlərindən söhbət açır, onların mənasını, tarixini açıqlayır. Əsərdə 700-ə qədər toponimin (eyni toponimin müxtəlif variantları daxil olmaqla) verilməsi alimin nə qədər zəngin elmi biliyə malik olduğunu göstərir.
Ərəb, fars, rus, türk, başqırd dilləri ilə yanaşı alman və avropa dillərindən bəhrələnməsi ona elmi yaradıcılığında böyük uğurlar qazandırmışdır. Həcmcə çox da böyük olmayan bu əsərdə (cəmi 51 səhifə) alim 50-ə qədər ilk mənbədən istifadə etmiş, bir çox görkəmli şərqşünas alimlərin əsərlərindən bəhrələnmişdir
AVAVA
AVAVA — yayın son ayındakı ay işığının olduğu gecələrdə insanların əllərini ağızlarına aparıb çalarkən çıxardıqları səs. Bu hərəkətə "avava çalmaq" deyilir. Sonay gecələrində avava çalmaq yeniyetmələri, gəncləri oynamağa çağırmaq deməkdir.
Karəmeydan (Hurand)
Karəmeydan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
AVAVA
Ava, avaz sözləri bu səsdən törənibdir.
Karəmeydan (Hurand)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
Kompozit order
thumb|Kompozit order
Kompozit order, İonik order başlıqlarının volyutalarını Korinf orderindəki akanthus yarpaqları ilə birləşdirən kompleks bir orderdir.
Kərgəs (Hurand)
Kərgəs — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 82 nəfər yaşayır (17 ailə).
NGC 1329
NGC 1329, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kəramət
Kəramət – xariqüladə hadisə olub, ruhi paklıq, batini saflıq və Allaha yaxınlıq sayəsində baş verir. Bəzən haqqın təntənəsi və ucalığı haqqında yaranan qeyri-adi hallara kəramət deyilir. Kəramət dedikdə fövqəladə şeylər nəzərdə tutulur. Bu fövqəladəlik bir peyğımbərdə olduğu halda möcüzə, vəlilərdə, seyidlərdə və s. olduğu halda isə kəramət adlanır. Peyğəmbərdə vəhylə həyata keçirildiyi üçün möcüzə, vəlilərdə ilhamla gerçəkləşdiyi üçün kəramətdir. Kəramət əsla peyğəmbərlik iddiasında olmayan şəxsə aiddir.
Azərbaycan–Konqo Demokratik Respublikası münasibətləri
Diplomatik əlaqələr
23 sentyabr 2011-ci ildə Azərbaycanın xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov və Konqonun xarici işlər naziri Aleksis Tambve Mvamba arasında rəsmi görüş keçirilmişdir. Bu görüşdə tərəflər diplomatik münasibətlərin qurulmasına dair birgə kommünike imzalanmışdır.
İqtisadi əməkdaşlıq
BMT-nin 2017-ci il statistikasına əsasən Azərbaycanın Konqoya ixracının həcmi 92,610 ABŞ dolları təşkil etmişdir. BMT-nin 2018-ci il statistikasına əsasən, Konqonun Azərbaycana ixracının həcmi təqribən 50,700 ABŞ dolları təşkil etmişdir. BMT-nin 2019-cu il statistikasına əsasən, Konqonun Azərbaycana ixracının həcmi 60,100 ABŞ dolları təşkil etmişdir.
Regional enerji layihələrinin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Hərbi-texniki əməkdaşlıq
Ölkələr arasında müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq mövcuddur. 2016-cı ilin sentyabr ayında Azərbaycan Konqoya 10 ədəd modernləşdirilmiş ZTR-70 zirehli transportyoru ixrac etmişdir.
Beynəlxalq əməkdaşlıq
2012-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Təhlükəsizlik Şurası Konqo Demokratik Respublikası üzrə Komitə yaratmışdır. Komitənin sədri Azərbaycandır. Sədr müavinləri Mərakeş və Pakistandır.
"Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı
thumb|265x265px|[["Heydər Əliyev" ordeni]] "Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı — Azərbaycanın ən ali dövlət təltifi. Orden Azərbaycan Milli Məclisinin 2005-ci il 22 aprel tarixli 896-IIQ nömrəli Qanunu ilə təsdiq edilən və 2005-ci il aprelin 28-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən təsis edilmişdir. 2005-ci ildən bu yana 26 nəfər bu ordenlə təltif edilmişdir.
Ordenlə təltif edilən 26 nəfərdən cəmi 2 nəfəri qadındır — Mehriban Əliyeva və Zeynəb Xanlarova.
"Heydər Əliyev" ordeni ilə təltif edilənlərdən ən gənci İlham Əliyev (43 yaşında), ən yaşlısı isə İhsan Doğramacı (90 yaşında) idi.
Akantus (ornament)
200px|thumb|sağ|Acanthus nümunəsi 200px|thumb|Acanthus spinosus çiçəyi Akantus (yun: Ἄκανθος) qədim yunan memarlığında sütun başlarını bəzəmək üçün istifadə olunan bitki fiqurudur.
Azəricə adı “ayı pəncəsi” olan akantus, sıx, qalın, silindrik və dik çiçəkli, tikanlı, hündür, ot bitkilərindəndir. Çiçəkləri gözə çarpan olduğundan bəzək bitkisi kimi yetişdirilir. Akantus, ilk əsrlərdən bəri Roma və Bizans başda olmaqla müxtəlif dairələrin sənətinə daxil olan bir bitkidir. Sütun başlıqlarının ayrılmaz hissəsidir. Xüsusilə Aralıq dənizi mühitinin sənətində, müxtəlif materiallarla yarpaq, qıvırcıq və ya rozet formasında olan bir çox tikilidə rast gəlinir. Son antik dövr sənəti və barokko sənətində də tez-tez istifadə edilmişdir.
Korinf və kompozit sütun başlıqlarında akantus yarpaqlı bəzək motivinin inkişafını müşahidə etmək mümkündür. Vitruvius bu kapitel janrının meydana gəlməsinin hekayəsindən belə bəhs etmişdir:
“Korinfli azad bir qız evlilik yaşında bir xəstəlikdən ölür. Qızın süd anasy, qızın ölümündən sonra həmin qıza həyatda zövq verən bəzi kiçik əşyaları yığaraq, səbətə qoyub qızın qəbrinə aparır; məzarın üstünə qoyduğu səbətin içindəki əşyaların daha uzun müddət ərzində qalması üçün səbətin üstünə bir kafel qoyur. Səbət təsadüf nəticəsində bir akantus kökünün üstündə durur. Sıxılmış akantus kökü yay gələndə ortasından cücərir və yarpaqlar verir, səbətin kənarlarında böyüyən tumurcuqlar kafelin ağırlığı altında qıvrılır və uclarda volyutaları əmələ gətirir.
Afinalıların o dövrdə sənət əsərlərinin incəliyi və zərifliyi səbəbindən κατατηξίτεοϛ adlandırdıqları Kallimak, məzarın yanından keçərkən kənarlarından zərif yarpaqların çölə çıxdığı səbəti görür. Bu yeni üslubdan zövq alaraq Korinflilər üçün o nümunədən ilhamlanaraq nazı sütunlar tikir; baxışların nisbətlərini təyin edərək o zamandan sonra Korinf üslubundakı əsərlərdə tətbiq olunacaq qaydaları müəyyənləşdirir”
İnquşetiya Respublikası Hökuməti
İnquşetiya Respublikası Hökuməti — İnquşetiya Respublikasının ən yüksək icra hakimiyyəti orqanıdır. Hökumətin sədri İnquşetiya Respublikası Xalq Məclisinin razılığı ilə İnquşetiya Respublikasının Başçısı tərəfindən təyin edilir. İnquşetiya Respublikası Hökuməti, İnquşetiya Başçısı tərəfindən təyin edilən Sədrdən, müavinlərindən və İnquşetiya Respublikasının nazirlərindən ibarətdir.
Tarixi
28 Fevral 1993-cü ildə İnquş Respublikasının Prezidenti seçkiləri keçirildi. Seçkilərdə tək namizəd general-mayor Ruslan Sultanoviç Auşevin namizədliyi inquş xalqı tərəfindən irəli sürüldü. Səsvermə zamanı səslərin 99,94 faizinin dəstəyini alan Ruslan Auşev İnquşetiyanın ilk Prezidenti oldu.
Martın 7-də, andiçmə günü İnquşetiya Prezidenti "İnquşiya Respublikasının Prezidenti seçilməsi ilə əlaqədar olaraq İnquşetiyanın bütün icra orqanlarının onun səlahiyyəti altına verilməsi haqqında" fərman imzaladı. Beləliklə, İnquşetiya respublikasının dövlət hakimiyyəti orqanlarının formalaşması başladı. Martın 24-də İnquş Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə Ruslan Məcitoviç Tatiev İnquş Respublikası Nazirlər Sovetinin sədri təyin edildi.
İlk baş nazir vəzifəsini icra etməyə başladıqdan sonra, 2 aprel 1993-cü ildə İnquş Respublikası Prezidenti İnquş Respublikasının Nazirlər Şurası haqqında Müvəqqəti Əsasnaməni təsdiqlədi.
1993-cü il aprelin 8-də İnquş Respublikası Prezidentinin "İnquş Respublikası hökumət orqanlarının yaradılması haqqında" Fərmanı dərc edildi. Beləliklə, Nazirlər Soveti - İnquş Respublikası Hökuməti yarandı.
Strukturu
İlk yaradılan respublika hökumətinə 12 nazirlik, 5 dövlət komitəsi, 9 idarə və digər icra hakimiyyəti daxil idi.
Bəzi respublika nazirləri, xüsusilə də güc strukturları nazirləri daha sonra federal səviyyədə təsdiq edildi. Beləliklə, Rusiya Daxili İşlər naziri V.Erin 1993-cü ilin iyul ayının əvvəlində İnquş Respublikası Daxili İşlər Nazirini vəzifə təyin etdi.
8 iyul 1993-cü ildə İnquşetiya Prezidentinin fərmanı ilə İnquşiya Respublikasının dövlət idarəetmə orqanlarının yeni quruluşu təsdiq edildi. Yeni Nazirlər Kabineti bir sədr və bir birinci müavin, on nazir, 15 dövlət komitəsi, 11 əyalət idarəsi və 11 dövlət birliyi və müəssisədən ibarət oldu.
1993-cü ilin martından 1994-cü ilin oktyabrınadək İnquşetiya Respublikası Hökuməti Nazran şəhərində daha əvvəl yerli tikinti idarəsinin yerləşdiyi Fabriçni küçəsində yerləşirdi. Hal-hazırda, bu artıq yenidən qurulan və yeni əlavə edilmiş korpuslarla Nazran şəhər Prokurorluğuna məxsusdur. 25 oktyabr 1994-cü ildə Nazirlər Kabineti Nazran şəhərində Barış meydanında yerləşən binaya köçürüldü.
Nazirlər Sovetinin rəhbərləri
1993-cü ildən hazırkı dövrə qədər İnquşetiya Respublikası Hökumətinə 18 şəxs rəhbərlik edib. Nazirlər Sovetinə başçılıq edənlərin siyahısı aşağıdakı kimidir: Vorobyov, Aleksey Oleqoviç (5 oktyabr 2009 - 10 mart 2010)5 октября 2009)
Toskan orderi
thumb|right|Regola delli cinqve ordini d'architettvrada (1563) göstərilən Toskan orderi, Jacopo Barozzi da Vignola
Toskan orderi, yivli və kanelurlu olmayan sütunlara malik, tərkibində triqlif və qutta olmayan, sadələşdirilmiş dor modelinə uyğun bir quruluşa malik tərtibdir. Toskan orderi, üç memarlıq orderinin bir hissəsi deyil, ancaq standartlaşdırılmış bir rəsmi order olaraq təqdim olunur.
Əsasən milliyətçiliyə əsaslanan İtalyan İntibahı dövrünün yazıçılarının ixtirasıdır. Bununla birlikdə, yuvarlaq başlı nisbətən sadə sütunlar İtaliyanın və ən azından Avropanın əksər hissəsinin Etrusk memarlığından bəri bağ memarlığının bir hissəsinə çevrilmişdir.
Bednota (qəzet)
Bednota — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə nəşr edilmiş gündəlik leqal bolşevik qəzeti. 14 sentyabr 1919-cu il tarixindən, həmin ilin 26 oktyabrına qədər fəaliyyət göstərən qəzetin cəmi 30 nömrəsi buraxılmışdır. Qəzetin məsul redaktoru Əliheydər Qarayev olmuş, qəzetdə Bakı fəhlələrinin həyatından, həmkarlar ittifaqları, fəhlə konfransı, digər fəhlə təşkilatlarının fəaliyyətindən, fəhlələrin kollektiv müqavilə uğrunda mübarizəsindən bəhs edən materiallar, Rusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyası Mərkəzi Komitəsinin, Kommunist İnternasionalının bir sıra rəsmi sənədləri dərc olunmuşdur. Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qələbəsi uğrunda mübarizə aparmış, davamlı olaraq Azərbaycanın müstəqilliyi əleyhinə yönəldilmiş məqalələrlə çıxış etmiş, buna görə də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti tərəfindən bağlanmışdır.
Transformerlər: Sonuncu cəngavər
Transformerlər: Sonuncu cəngavər – rejissoru Maykl Bey olan, ssenarisi isə Art Merkum, Mett Hollouey və Ken Nolanın tərəfindən yazılan 2017-ci il Amerika-İngilis istehsalı elmi fantastika filmi. Bu film Transformers seryasının beşinci filmidir və baş rollarda Mark Uohlberq ilə Antoni Hopkinz oynamışdır.
Davam Filmi
Transformers: Son Cəngavərdən sonra Bumblebee filmi 21 dekabr 2018 tarixində vizyona girdi. Bumblebee filmi daha az bir büdcəyə sahibdir. Bu filmin ssenarisi Kristina Hodson tərəfindən yazılıb və rejissoru isə Travis Knightdir.
Edil Eyvazov
Edil Əli oğlu Eyvazov (9 avqust 1940, Tarovlu, Qubadlı, Azərbaycan SSR) — Azərbaycan alimi, fizik, yarımkeçiricilər fizikası və bərk cisimlər fizikasına dair bir sıra kitabların müəllifi, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Mexanika və Molekulyar fizika kafedrasının müdiri.
Həyatı
Edil Eyvazov 1963-67-ci illərdə həmin universitetin kristallar fizikası kafedrasının aspirantı olmuş, 1967-ci ildə dielektriklər və yarımkeçiricilər fizikası üzrə namizədlik, 1985-ci ildə isə Xarkov Dövlət Universitetinin ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasında bərk cisimlər fizikası sahəsində doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1968-ci ildən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində çalışır.
Professor Edil Eyvazovun elmi araşdırmaları əsasən bərk cisimlərdə makroskopik və quruluş deffektlərinin, maqnit yarımkeçiricilərdə kinetik və maqnito-rezonans hadisələrin tədqiqinə həsr olunmuşdur. O, xarici qüvvə sahələrinin təsiri ilə ion kristallarında dislokasiya zonalarının yaranma effektini aşkar edən müəlliflərdən biridir. Bu effekt dislokasiya nəzəriyyəsi və radiasiya materialşünaslığı üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir.
O, ilk olaraq maqnit keçid temperaturu otaq temperaturuna yaxın olan maqnitnizamlı materialların alınmasının kristallofiziki prinsipini müəyyən etmiş, onun rəhbərliyi altında bir sıra yeni maqnit materialları sintez edilmiş, bu maddələrdə maqnito-rezonans və kinetik hadisələr müfəssəl öyrənilmişdir. Bu qəbildən, onun ferromaqnit xrom halkoşpinellərin maqnit faza keçidi zamanı kinetik parametrlərin dəyişməsi, bu maddələrdə maqnit nizamının formalaşmasında altqəfəslərarası və altqəfəslərdaxili mübadilə qarşılıqlı təsirlərinin rolu və maqnit nizamlığının energetik spektrə təsirinə həsr olunmuş tədqiqatları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Yüksək omlu maqnit yarımkeçiricilərdə yükdaşıyıcıların enerji spektrinin təcrübi tədqiqi və bu maddələrdə kinetik hadisələrin və maqnit nizamlılığının yaranma mexanizmlərinin aşkarlanması professor Eyvazovun bərk cisimlər fizikası sahəsində əldə etdiyi vacib elmi nəticələrdəndir. Edil Eyvazov SSRİ EA-nın məruzə və xəbərlərində, Almaniyada nəşr olunan ''Phys. Stat Solidi'', Ukrayna EA-nın xəbərləri, Bərk cisimlər fizikası və s. jurnallarda çap olunmuş 150-dən çox elmi məqalənin və fizikanın təbliği və tədrisi ilə bağlı 16 kitabın müəllifidir.
Professor Edil Eyvazovun rəhbərliyi ilə 10-a yaxın namizədlik dissertasiyası yerinə yetirilmişdir. O, uzun illər namizədlik və doktorluq müdafiə şuralarına rəhbərlik etmiş, çoxsaylı elmi, elmi-pedaqoji və pedaqoji kadrların hazırlanmasında bilavasitə iştirak etmişdir. Edil Eyvazov onlarla Beynəlxalq elmi toplantının iştirakçısı olmuş və məruzələrlə çıxış etmişdir. O, müxtəlif dövrlərdə Pedaqoji Universitetin elmi-tədqiqat sektorunun rəhbəri, Fizika fakultəsinin dekanı və Universitetin Elmi İşlər üzrə prorektoru vəzifəsində çalışmışdır. Hal-hazırda Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Mexanika və Molekulyar fizika kafedrasının müdiridir.
Edessa döyüşü
Edessa yaxınlığında döyüş — Roma İmperiyası ilə Sasanilər arasında 260-cı ildə Edessa şəhəri yaxınlığında baş vermiş döyüş. Bu döyüşdə Romalılar demək olar ki, bütün ordunu itirdi. İmperatorValerian isə Sasanilərə əsir düşdü.
Döyüş səbəbləri
Roma dövləti İmperator Valerian dövründə Antakya şəhərini Sasanilərdən geri almağı bacarsa da, sonralar Sasanilərlə Edessa* döyüşündə ağır məğlubiyyət uğradı. İmperator Valerian bu müharibə nəticəsində 260-cı ildə I Şapur tərəfindən əsir alınmışdı.
İmperator Valerianın məğlubiyyəti
256-cı ildə Şərq ekspedisiyasına hazırlaşan İmperator Valerian həmin il Antakyanı Sasanilərdən geri aldı və burada qərargah qurdu. Valerian baş qərargahını qurduqdan sonra I Şapurun yeni bir hücumunun da qarşısını ala bildi, lakin Alman tayfalarından olan Boranlar və Qotların dəniz basqını təşkil etdiyini öyrənərək Kiçik Asiyaya doğru yola çıxdı. Ancaq Roma ordusunda xəstəlik baş qaldırdığından və eyni zamanda ekspedisiyası Sasanilərin yenidən hücuma keçəcəyi xəbərini aldığı üçün Valerian səfəri dayandırmaq məcburiyyətində qaldı. Valerian 259-cu ildə (və ya 260) Dakia, Pannonia, Moesia, Raeta, Germania, Qalatia, İstria, Spain, İsauria, Mauratinya, Pamfylia, Bitiniya, Frakya, Likya, Lidiya, Mesopotamia, Kilikia, Ərəbistan, Suriya, Finikiya, Kapadokya, Frigiya və Asiya vilayətlərindən olan 70 000 əsgərdən ibarət olan ordusu ilə Edessaya gəldi. I Şapurun ordusu ilə qarşılaşan Valerian ağır məğlubiyyətə uğradı. Valerianın Edessa döyüşündən sonrakı taleyi haqqında bir çox mənbələrdə fərqli məlumatlar qeyd olunmuşdu:
1. Müharibədən sonra Valerian I Şapura pul təklif etdi, amma Şapur onunla üz-üzə görüşmək istəmişdi. Bu zaman Valerian və bir neçə ordu komandiri I Şapur tərəfindən əsir götürülmüşdü.
2. Müharibə başlamazdan əvvəl Roma ordusunda aclıq başlamışdı. Əsgərlərin qəzəbindən qorxan imperator özü könüllü I Şapura təslim olmuşdu.
Valerianın ölümü ilə əlaqədar Laktantius və Avrelius Viktorun yazılarına əsaslansaq, Valerianın dərisi soyulmuş, içinə saman doldurularaq Fars məbədində asılmışdı. İmperator Valerian I Şapura azad buraxılmağı qarşılığında pul təklif etsə də Şapur bu təklifi rədd etmişdir. Bu hadisə Roma İmperiyası tarixində ilk dəfə idi ki, bir imperator əsir götürülərək bu qədər alçaldıcı bir şəkildə öldürülmüşdü. Bundan sonra Sasanilər İmperiyasına gedən hər bir Roma səfiri bir bəhanə ilə həmin məbədə aparılır və bu böyük dərsin şahidi olmaq məcburiyyətində qalırdı.
Zaman Qarayev
Zaman Qarayev — yazıçı, publisist, tənqidçi, ədəbiyyatşünas alim. 1961-ci ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü, filologiya elmləri namizədi (1976).
Edessa döyüşü
İmperator Valerianın məğlubiyyəti
Edessa zəfərindən sonra Sasanilər Mesopotamiya, Kilikiya, Kapadokya və Suriyada bir çox yeri dağıtdılar, lakin bütün Asiyanı tuta bilmədilər. Çünki Palmira kralı, Valerianın oğlu Qallieni Şərq komandiri olaraq təyin etdiyi Odaenat onları məğlub edərək Asiyadan uzaqlaşdırmışdı. Roma İmperiyası indi artıq başqa bir düşmənlə qarşı-qarşıya idi: bu Palmiran İmperiyası idi.
Zaman Qarayev
Həyatı
Zaman Sadıq oğlu Qarayev 1931-ci ilin yanvar ayında Şəki rayonunun Böyük Dəhnə kəndində dünyaya gəlib. 1937–1947-ci illərdə Böyük Dəhnə kənd məktəbində orta təhsil alıb. 1947-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. 1952-ci ildə ali təhsilini başa vuraraq Azərbaycan dili, məntiq və psixologiya müəllimi ixtisasına yiyələnmişdir. Təyinatla Goranboy rayonuna göndərilmiş, Goranboy kəndində yaşlılar orta məktəbinə direktor və ədəbiyyat müəllimi təyin edilmişdir. 1954-cü ildə doğma Şəki rayonuna qayıdan Zaman Qarayev əvvəlcə 1 saylı Kiçik Dəhnə kənd orta məktəbində, 1955–1961-ci illərdə Böyük Dəhnə kənd orta məktəbində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi işləmişdir.
Edessa döyüşü
İstinadlar
Дашков С. Цари царей — Сасаниды. Иран III–VII вв.
Zaman Qarayev
Həyatı
Ədəbi mühitə daha yaxın olmaq, geniş yaradıcılıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün Zaman Qarayev 1961-ci ilin yanvar ayında Bakıya köçmüş, Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində redaktor vəzifəsində işləməyə başlamışdır. 1961-ci il 4 yanvar tarixində SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv seçilmişdir. O, 1967-ci ildə “Gənclik” nəşriyyatında, 1971-ci ildə “Kənd həyatı” jurnalında redaktor vəzifəsində çalışmışdır. Həmin ilin sonunda yenidən Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsinə qayıdan Zaman Qarayev 1971–1980-ci illərdə Məktublar şöbəsinin müdiri, 1980–1991-ci illərdə Radionun İnformasiya Baş Redaksiyasında çalışmışdır. Daha sonra isə “Haqq söz” qəzeti redaksiyasında publisistika şöbəsinin müdiri işləmişdir.
Vəfatı
Zaman Qarayev 2004-cü il mart ayının 27-də dünyasını dəyişmişdir.
Yaradıcılığı
Bədii yaradıcılığa gənc yaşlarından başlamış, 20 yaşında “İnqilab və mədəniyyət” jurnalında “Təşəbbüs” adlı hekayəsi çap olunmuşdur. 1954-cü ildən “Nuxa fəhləsi” qəzetinin redaksiyasının nəzdində fəaliyyət göstərən “Səbuhi” ədəbi dərnəyinin üzvü olub. 1959-cu ildə "Kürən", 1961-ci ildə isə "Qonağım olun" adlı kitabları işıq üzü görüb. Bundan başqa “Xarqo”, “Əlincə qalası”, “Kürü keçdilər”, “İldırımlı diyar” kimi romanların, onlarla povestin, hekayələrin müəllifidir. Fransa Müqavimət Hərəkatının görkəmli nümayəndəsi, əfsanəvi partizan Əhmədiyyə Cəbrayılovun ömür və döyüş yoluna “Xarqo” romanını və “Mənim atam” hekayəsini yazmışdır. Daha sonra bu əsərlər ümumtəhsil məktəblərinin ədəbiyyat dərsliklərinə daxil edilib.
O, yüzdən artıq elmi, bədii, ictimai-siyasi kitabın redaktoru olmuş, radio dalğalarda səslənən bir sıra verilişlərin, o cümlədən “Nina”, “Şirinnaz”, “Boran”, “Kazaklar”, “Ölü canlar”, “Sakit Don”, “Saçlı”, Medalyon”, “Ağbulaq dağlarında”, “Polkovnik Şaber”, “Dəyirman mühasirəsi”, “Bahar suları” kimi səhnələşdirilmiş radiopyeslərin müəllifidir.
Belarus Qarabağ münaqişəsində
thumb| Belarus Ermənistan Azərbaycan Qarabağ münaqişəsi bir tərəfdə Azərbaycan, digər tərəfdə isə Ermənistan və tanınmamış Dağlıq Qarabağ Respublikası arasında uzun müddətdir davam edən qarşıdurmadır. Burada mübahisə mövzusu Dağlıq Qarabağ regionudur. Bu məsələdə Belarus Respublikası müstəsna olaraq sülh yolu ilə nizamlanmanın tərəfdarıdır, eyni zamanda mübahisəli regionu Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi tanıyır. Ölkə hökuməti döyüşən tərəflər arasında balans yaratmağa çalışır.
Hökumətin rəsmi mövqeyi
Xarici siyasətdə Belarus ənənəvi olaraq istənilən münaqişənin siyasi və diplomatik vasitələrlə sülh yolu ilə həllinin tərəfdarıdır. Eyni şey Azərbaycan–Ermənistan qarşıdurmasına da aiddir. 1992-ci ildən Belarus Respublikası Dağlıq Qarabağ problemi üzrə yeganə fəal danışıqlar platforması olan ATƏT-in Minsk qrupunun üzvüdür. 2009-cu ilin noyabrında Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko Qarabağ böhranı ilə bağlı bir sıra bəyanatlar vermiş və ölkəsinin postsovet məkanında digər münaqişələrin həllində iştirak etməkdə maraqlı olduğunu vurğulamışdır.
2016-cı ilin aprelində regionda baş verən növbəti gərginlik fonunda Belarus Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Dmitri Mironçik bəyanat yaymışdır:
Eyni zamanda, dövlət başçısı müdafiə naziri Andrey Ravkov və xarici işlər naziri Vladimir Makeyə erməni və azərbaycanlı həmkarları ilə məsləhətləşmələr aparmağı tapşırmışdır. Bundan başqa, Belarus Prezidenti Azərbaycanın dövlət başçısı İlham Əliyev və Ermənistanın dövlət başçısı Serj Sarkisyanla telefon danışığı aparmışdır.
Münaqişə tərəfləri ilə münasibətlər
Belarus Azərbaycan və Ermənistanın mövqeləri arasında balans saxlayaraq münaqişənin hər iki tərəfi ilə sıx siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq edir. Azərbaycanın Belarus üçün daha böyük iqtisadi əhəmiyyət kəsb etməsinə baxmayaraq (həm ticarət dövriyyəsi baxımından, həm də ticarət balansı baxımından) rəsmi Minsk erməni siyasi və biznes elitasının bir hissəsi ilə, xüsusən də biznesmen və siyasətçi Qaqik Tsarukyan ilə sıx əlaqələr qura bilmişdir. Buna baxmayaraq, status-kvo Ermənistanla müəyyən çətinliklər yaratmışdır. Məsələn, 2016-cı ilin aprelində ölkənin Xarici İşlər Nazirliyi Belarus diplomatlarının Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləməsi ilə bağlı bəyanatları ilə bağlı izahat verməsi üçün Belarusun İrəvandakı səfirini dəvət etmişdir. Ermənistan tərəfi öz tərəfdaşlarının mövqeyindən dərin çaşqınlıq hissini vurğulamışdır.
Belarus üçün hadisələrin əhəmiyyəti
Gənc analitiklərin "Povestka-2015" respublika elmi-praktik konfransının (2013-cü ilin sentyabrında keçirilmiş) iştirakçılarından biri Diana Şibkovskayanın "Belarus Respublikasının xarici siyasəti və Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsi" məqaləsində qeyd edildiyi kimi, Belarus Respublikası üçün Cənubi Qafqaz iqtisadi və siyasi baxımdan son dərəcə əhəmiyyətlidir. Burada baş verən hadisələr regiondan çox kənara çıxan və Belarusun təhlükəsizliyinə də təsir edən nəticələr verə bilər. Xüsusi coğrafi mövqe Qafqazı daim geniş geosiyasi münaqişənin potensial zonasına çevirir. Bu səbəbdən Belarusa regionda sabitlik və asayiş lazımdır.
Siyasi elmlər namizədi Aleksandr Filippov Qafqazda sülhün zəruriliyini Lukaşenkonun ölkəni bir növ regional İsveçrəyə, regional və hətta qlobal problemlərin həlli üçün etibarlı platformaya çevirmək siyasəti ilə əlaqələndirmişdir. Ekspert həmçinin "Belarus istəblişmentindəki söz-söhbətlərə" də toxunmuş, ona görə prezidentin sülhməramlı təşəbbüslərinin əsas səbəbi Amerikanın dövlət başçısı Barak Obamanın "Nobel" sülh mükafatı ilə təltif edilməsi olmuşdur. İddialara görə, Belarus dövlətinin başçısı onun oxşar mükafata layiq görülməsini təmin etmək üçün Xarici İşlər Nazirliyinə müvafiq tapşırıqlar vermişdir.