cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Raqnarök
Əfsanəyə görə hər yerdə döyüş və ölüm olacaq. Skoll Günəşi və Hati isə Ayı udacaq. Qullinkambi əjdahaları çağıracaq. Yormunqandr və Fenrir azad olacaq və Yormunqandr Tor tərəfindən öldürüləcək, lakin Toru zəhərləyib onun ölümünə səbəb olacaq. Vidar Fenriri öldürəcək. Qarm və Tir bir-birlərini öldürəcək. Fenrir Odini öldürəcək. Heimdall və Loki döyüşəcək və bir-birlərini öldürəcək. Sonra dünya alovlar içində yanacaq. Bəzi tanrılar sağ qalacaq, digərləri isə yenidən doğulacaq. Sonunda nifrət və kədər yox olacaq, sağ qalan lif və liftasirlər xoşbəxt bir şəkildə yaşayacaqlar.
Döyüşlərin nəticəsi:
Raqnarökdə ölən digər tanrılar: Braqi, Ve, Hel, Brunhilde, valkürlər və Meili, Torun qardaşı. Nyord döyüşmür, lakin Surtr Vanaheimri (doqquz dünyadan biri) yandırdığı zaman o da ölür. Surtr da yanğında ölür.
Raqnarökdə çox az tanrı xilas ola bilir. Xilas olanlar: Aeqir, Vidar, Vali, Hoenir, Vili, Maqni, Modi, Hermóðr, Forseti və Ull. İlahələrin əksəriyyəti xilas ola bilir. Friqq, Freya, Sif, Trud, İdun, Saqa, Eir, Qefyun, Fulla, Syofn, Lofn, Var, Vor, Sin və Hlin. Lakin Snotra, Qna və Nanna ölür.
Etimologiya
Qədim Skandinaviya sözü olan Raqnarökün izahının uzun tarixi vardır. Raqnarök mürəkkəb sözdür. Sözün birinci elementi olan ragna regin (hakim qüvvələr, tanrılar) sözünün cəm formasdır. İkinci elementin isə iki cür variantı vardır: -rök and -røkkr. Ragnarök "tanrıların məhvi", ragnarøkkr isə "tanrıların alatoranlğı, tənəzzül dövrü" deməkdir.
İsmin cəm formasında olan rök sözünün inkişaf, mənşə, səbəb, əlaqə və tale kimi müxtəlif mənaları vardır. Ona görə də adətən Raqnarök "tanrıların taleyi" kimi tərcümə edilir. Rökur, rökkur ismi isə alatoranlıq deməkdir. Bu baxımdan "tanrıların alatoranlığı" variantı da təklif edilir
Poetik Edda
Poetik Eddada Raqnarökə aid müxtəlif istinadlar var. Poetik Eddada Völuspa şeirində Raqnarök haqqında istinadlar 41-ci bənddən başlayır və 58-ci bəndə qədər davam edir. Poemanın geri qalan hissələrində isə qiyamətin nəticələri təsvir olunur. 41-ci bənddə, völva deyir:
Qədim skandinav dilində.
Azərbaycan dilində.
Başqa bir bənddə deyir:
Alkanlar
Alkanlardan bir hidrogen çıxarılması ilə əldə edilən grupa alkil grupu (radikal qrup) deyilir ve 'R' ilə göstərilir. Məsələn metandan bir hidrogen çıxarılırsa metil (CH3), etandan bir hidrogen çıxarılırsa etil (C2H5) əldə edilir. Bu molekullar daha bir rabitə yaradaraq karbohidrogen zəncirinə bağlanır. CnH2n+2 kimi yazılır. Alkanların şaxələnməsi üçün, formuldakı n ədədi 3-dən böyük (n>3), halqalı (tsiklo) halında ola bilməsi üçünsə 2-dən böyük olmalıdır (n>2).
Alkanlarda izomerlik
Üç karbondan artıq karbonu olan alkanlarda izomerilik xüsusiyyəti vardır. Ən sadə izomer, şaxələnməmiş olan normal (n-) izomerdir. Bu izomer şaxələnərək çox saylı izomerlər yarada bilər. Karbonun sayı artdıqca şaxələnmə növü və sayı artdığından izomer sayı da artar. Propanın bir, butanın iki, pentanın üç izomeri vardır. Sonrakı alkanların izomeri daha çoxdur. yeni maddələr artdıqca, quruluşları mürəkkəbləşdikcə, onları adlandırmaq çətinləşirdi. Buna görə də kimyaçılar üzvi maddələrin adlandırılması üçün məntiqi yanaşma metodundan nomenklaturadan istifadə etməyə başladılar.
Adlandırma
Həmin karbohidrogenlərin adlandırılması desək, metandan butana qədər bunlara təsadüfü ad verilmişdir.Belə adlandırma trivial adlandırma adlanır. Beş və beşdən çox karbonu olan karbohidrogenləri adlandırmaq üçün yunan və latın (nona) sayları götürülür və onların sonuna "an" şəkilçisi əlavə edilir. Pentan adı yunanca beş (penta), heksan - altı (heksa), heptan - yeddi (hepta) və habelə sözlərdən təşkil edilmişdir. Əsasən iki - rasional və sistematik nomenklaturalar var. Birinci elmi nomenklatura - rasionala əsasən birləşmənin quruluşu nəzərə alınır. Bu nomenklaturaya əsasən homoloji sıranın birinci nümayəndəsi əsas kimi götürülür. Sonrakılar isə onun əvəz olunmuş törəmələri kimi baxılır.
Cenevrə nomenklaturası sistemli nomenklatura olmaqla daima təkmilləşir. Nomenklaturada yeniliyi hər hansı kimyaçı deyil, təmiz və tətbiqi kimya üzrə beynəlxalq ittifaq (İUPAC) müəyyənləşdirir. Alkanların sistemli olaraq adlandırılmaları IUPAC adlandırma sistemi ilə, yəni, beynəlxalq nomenklaturadan istifadə olunur:
Təbii ki, karbon atomlarının sayı ondan artıq olan alkanlar da (C11 - undekan, C20-eykozan, C30-triakontan, C40-tetrakontan, C100-hektan...) vardır. Lakin kitablarda əsasən karbon atomlarının sayı ondan çox olmayan üzvi birləşmələr öyrənilmişdi.
Fiziki xassələri
Qeyd etmək lazımdır ki, fiziki xassə molekulun strukturundan, kimyəvi rabitənin tipindən və molekullar arasında qarşılıqlı təsirin xarakterindən asılıdır. Bu xassə maddələrin bir-birindən seçilməsi və ayrılmasına imkan verir. Axı kimyəvi reaksiyalar zamanı adətən maddələrin qarışığı alınır, onları da bir-birindən ayırmaq, təmizləmək və struktur analizini aparmaq tələb olunur. Kimyaçı üçün maddənin ən çox aqreqat halı, qaynama temperaturu, ərimə temperaturu, sıxlığı, şüasındırma əmsalı, özlülüyü, müxtəlif həlledicilərdə həllolma qabiliyyəti kimi fiziki xassələri əhəmiyyətlidir. Onu qeyd etmək lazımdır ki, göstərilən parametrlər əsasən təmiz və individual maddələrə aid edilir və çox hallarda onların təmizlik dərəcəsini göstərir.
Qaynama temperaturu (Tqay) - mayenin doymuş buxar təzyiqinin xarici təzyiqə bərabər olan halın temperaturudur. Bu halda maye qaynayaraq, bütün səthi boyu buxarlanmaya məruz qalır.
Ərimə temperaturu (Tər) - mayenin doymuş buxar təzyiqinə bərabər olduğu temperaturdu. Bu halda maddə bərk (kristalik) hala keçir.
Sıxlıq - vahid həcmə düşən kütlədir (m/v), onu suyun sıxlığının 40C-dəki qiymətinə nisbətən 20oC-də təyin edirlər.
Şüasındırma əmsalı refraksiya kəmiyyəti olub, işıq şüasının iki səthin ayrılığına düşmə bucağının sinisunun sınma bucağının sinisuna olan nisbətidir. Onu 20oC-də günəş spektrində (D) natriumun sarı xəttinə köklənmiş refraktometr cihazında müşahidə edirlər.
Molekulyar refraksiya (MRd) birləşmənin molekulyar kütləsindən (M), sıxlığından (d) və şüasındırma əmsalından (n) ibarət eksperimental yolla alınmış kəmiyyət olaraq, aşağıdakı formula ilə müəyyənləşdirilir. Alkanların homoloji sırasında onların fiziki xassələrində müəyyən qanunauyğunluqlar müşahidə edilir. Molekul kütləsi artdıqca onların qaynama və ərimə temperaturu artır. Bundan başqa karbohidrogenlərin xassələri təkcə uzunluğundan deyil, həm də onun formasından asılıdır. Bələ ki, şaxəli strukturlu izomerlər daha aşağı temperaturlarda qaynayır.
Adi şəraitdə metan rəngsiz, iysiz,havadan yüngül qazdır. Alkanların birinci dörd nümayəndəsi adi şəraitdə qaz, pentandan pentadekanadək maye, sonrakı nümayəndələri isə bərk maddələrdir. Alkanların quruluş izomerləri bir-birindən fiziki xassələri ilə fərqlənir. Nisbi molekul kütləsi artdıqca alkanların qaynama və ərimə temperaturları qanunauyğun olaraq artır. Şaxələnmiş alkanlarda molekullararası qarşılıqlı təsir qüvvəsi şaxələnməmiş alkanlara nisbətən zəif olduğundan şaxəli doymuş karbohidrogenlərin qaynama temperaturu normal quruluşlu alkanlara nisbətən aşağıdır. Suda pis həll olurlar. Propan və butan adi temperaturda təzyiq altında mayeləşir.
Kimyəvi xassələri
Alkanlar üçün əvəzetmə, oksidləşmə, yanma, izomerləşmə və parçalanma reaksiyaları xarakterikdir.
Bu alkanlar əgər düz bir zəncir halındadırsa ve şaxələnməmişdirsə önündə n- yazılır:
Alkanların təbii mənbələri
Hazır alkanları və ümumiyyətlə, 90%-dən çox üzvi birləşməni təbii qaz və neft əsasında sintez etmək mümkündür. Aditəbii qaz praktiki olaraq alkanlardan-metan və etandan ibarətdir. Bununla bərabər olanların tərkibində hidrogen-sulfid, karbon qazı da olur. Alkanların və ümumiyyətlə karbohidrogenlərin əsas mənbəyi neft və qazdır.
Alkanların tətbiqi
Sənayedə alkanlardan çox geniş istifadə olunur. Onlardan ildə yüzlərlə milyard ton alınır. Düzdür bu daha çox metana aiddir, lakin alkanların ilk dörd nümayəndələrindən daha çox istifadə edilir. Qeyd etmək lazımdır ki, kimyəvi emala metanın ancaq 3%-i sərf olunur, qalanları yandırılır. Metan, etan, propan, butan məişətdə və sənayedə sobalarda yandırılmaq üçün yanacaq kimi istifadə edilir. Maye alkanlar kimyəvi emaldan-krekinqdən alınaraq benzin, aviasiya və dizel yanacağı kimi işlədilir. Ümumiyyətlə, alkanlar insan üçün əhəmiyyətli olan və min tonlarla istehsal oluna bilən neft-kimya sənayesi üçün xammal kimi istifadə edilir.
Ağ-qara göyərçin
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Mehriban Əliyeva adına eksperimental məktəb
Mehriban Əliyeva adına eksperimental məktəb — Misirin Əl-Obur şəhərində yerləşən məktəb
2010-cu ildə fəaliyyətə başlamasının bir ili tamam olan məktəb qısa vaxtda bölgənin aparıcı təhsil ocağına çevrilib. Misirin Əl-Obur şəhərində yerləşən bu məktəbdə 1600 şagird təhsil alır. Onlara 80-dən artıq müəllim dərs deyir. Azərbaycan hökumətinin, Heydər Əliyev Fondunun birbaşa himayəsi və dəstəyi ilə məktəbdə xarici dillərin tədrisi yüksək səviyyədə həyata keçirildiyindən artıq ölkənin digər bölgələrindən də şagirdlər Mehriban Əliyeva adına eksperimental məktəbə üz tuturlar. Məktəbin texniki avadanlıq və dərs vəsaitləri ilə təchizatında da Azərbaycan tərəfi xüsusi rol oynayır.
Məktəbdə Azərbaycanın birinci xanımı Mehriban Əliyevanın fəaliyyəti, Heydər Əliyev Fondunun həyata keçirdiyi layihələrdən bəhs edən fotostend qurulub. Ayrı-ayrı fotolarda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və xanımı Mehriban Əliyevanın təhsilə xüsusi diqqət və qayğısı əksini tapmışdır. Azərbaycanın birinci xanımının adını daşıyan bu təhsil ocağını Misirdə ölkələr arasında möhkəm dostluq körpüsü adlandırırlar.
Yuxarı Kilsə
Yuxarı Kilsə, Kilsə - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Quqark rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 14 km cənub-şərqdə yerləşir.
Toponim cəhət, fərqləndirici əlamət bildirən yuxarı sözü ilə dini mərkəz bildirən kilsə sözündən əmələ gəlmişdir. Kəndin Kilsə adlarıdırılması XV yüzillikdə Yuxarı Kilsə kəndində tikilmiş alban kilsəsi ilə bağlıdır.
Alban kilsəsi 1935-ci ildə dağıdılıb. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından zorla qovulmuşlar. İndi burada ermənilər yaşayır.
Proprioseiopsis involutus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Anohana: The Flower We Saw That Day
thumb|Anime serialının posteri. Anohana: The Flower We Saw That Day, Yaponiyada tanınan adı ilə — Tatsuyuki Naqayın rejissorluğu ilə 2011-ci ildə A-1 Pictures studiyası tərəfindən çəkilmiş 11 seriyalıq anime serialı. Fuji TV-nin NoitaminA bloku vasitəsilə 2011-ci ilin aprelindən iyununa kimi yayımlanmışdır. Şimali Amerikada NIS America tərəfindən lisenziyalaşdırılmışdır.
31 avqust 2013-cü ildə Yaponiyada anime filminin premyerası baş tutmuşdur.
Xırdaçiçək yatıqqanqal
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Blok (mexanika)
Blok — çənbəri üzərində nov olan və oxa nəzərən fırlana bilən çarx olub sadə mexanizmlərə aiddir və iki növü vardır: tərpənən və tərpənməz bloklar. Tərpənən blok - qüvvədə 2 dəfə qazanc əldə etmək məqsədi ilə istifadə olunan birinci növ lingdir. Birinci növ ling - qollara təsir edən qüvvələrin hər ikisi dayaq nöqtəsindən bir tərəfdə olan lingdir. Blokdan aşırılmış ipə F qüvvəsi ilə təsir etdikdə, o dayaq nöqtəsi ətrafında dönür. Bu qüvvənin qolu blokun OB=2r diametrinə bərabərdir. Blokdan asılan yükə təsir edən ağırlıq qüvvəsinin həmin dayaq nöqtəsinə nəzərən qüvvə qolu isə OA=r - dir. Hec bir mexanizm işdə qazanc vermir
Tərpənməz blok - qüvvədə qazanc verməyib, onun təsir istiqamətini dəyişən və qolları bərabər olan ikinci növ lingdir. İkinci növ ling - qollara təsir edən qüvvələr lingin dayaq nöqtəsindən müxtəlif tərəflərdə olan sadə mexanizmdir. Sadə mexanizmlər qüvvəni dəyişmək üçün işlədilən alətlərdir. Tarazlıq şərti: Fr=mgr və F=mg. Yəni,tərpənməz blok qüvvədə qazanc vermir.
Blok sözünün həmçinin, bir neçə mənası daha vardır. Onlara nəzər yetirək:
1. Hərfi anlamda: bir-birinə bənzər elementlər qrupu; məsələn: verilənlər baytları, yaddaş oyuqları və ya mətn seqmentləri. Bu termin müxtəlif kontekstlərdə işlədildiyindən onun dəqiq mənası təşkil olunduğu elementlərin tipindən asılı olur.
2. Proqramlaşdırmada: əməliyyat sistemi tərəfindən müvəqqəti olaraq proqrama ayrılmış (verilmiş) operativ yaddaşın bir bölməsinə və ya proqramın vahid tam kimi baxılabilən deyimlər qrupu.
3. Rabitə sistemlərində: identifikasiya kodlarından, verilənlərin özlərindən və xəta aşkarlama kodlarından ibarət olan ötürülən informasiya elementi.
4. Yaddasaxlama qurğularında: tam şəkildə oxunan və yazılan verilənlərin ardıcıl baytlarının qrupu.
5. Videosistemlərdə: vahid obyekt kimi emal olunan piksellərin düzbucaqlı şəbəkəsi.
Columba pallidiceps
(Columba pallidiceps) — cinsinə aid heyvan növü.
First Arsch
Haqqında
First Arsch qrupu „İlk Sənət“ adı ilə tanınırdı. Bu ad səlahiyyətli orqanların fikirlərini yayındırmaq, incəsənətlə məşğul olan qrup olduqlarını göstərmək üçün qoyulmuşdur. Çünki o zamanlar Şərqi Almaniyada bu cür qrupların fəaliyyəti qadağan adı. Aşkarlanacağı təqdirdə qrup üvlərini böyük cəzalar gözləyirdi. Qısaca olaraq First Arsch gizli qrup idi. Gizlicə konsertlər verirdi.
Alternativ enerji
thumb|right|ABOEM üzrə inkişaf xəritəsi Alternativ enerji — təbiətin çirklənməsinin qarşısını almaq məqsədi ilə işlənən enerji çeşidlərinin ümumiləşmiş adı. Alternativ energetika daha çox gələcəyə yönələn perspektiv sahədir. Ətraf mühit çirklənmədən (torpaq, su, hava) qorumaq üçün Alternativ enerji mənbələrindən istifadə olunması məqsədəuyğundur. İnkişaf etmiş ölkələr (ABŞ, Kanada, Böyük Britaniya, Almaniya, Rusiya və s.) alternativ enerji mənbələrindən istifadəni genişləndirməklə ətraf mühiti çirklənmədən qorumağa cəhd göstərirlər. Son illər Azərbaycan müstəqil dövlət kimi xarici ölkələrin təcrübəsindən istifadə edərək alternativ enerji mənbələrindən istifadəni genişləndirməklə, həm qiymətli yanacağa (neft, qaz) qənaət etməyə, həm də ətraf mühitin qorunmasına nail olmağa çağırır. Elektrik enerji istehsalında İES və SES-dan istifadənin ətraf mühit üçün həm müsbət, həm də mənfi tərəfləri vardır. Bu stansiyalardan xüsusilə İES-ı yerləşdikləri ərazilərin torpaqlarını, (sularını) atmosferini daha çox çirkləndirir. .
Bərpaolunan enerji növləri
Bərpaolunan ya da yaşıl enerji – insan varlığı miqyasında tükənməz enerjidir. O təbiətdə hər an təbii olaraq mövcud olan proseslərin insanların ehtiyacları üçün istifadə olunması ilə əldə olunur. Bir neçə bərpaedilən enerji çeşidləri vardır:
Külək enerjisi
thumb|right|Külək Yel dəyirmanı.jpg Bu enerjidən insanlar qədim zamanlardan yel dəyirmanlarında dən üyütmək üçün istifadə edirdilər. İlk dəfə dəyirmanlar Çində və Misirdə quraşdırılmışdır. Azərbaycanda orta əsrlərdən başlayaraq yel dəyirmanlarından düzən rayonlarda xüsusilə, Abşeronda geniş istifadə edlirdi. Yer kürəsində küləyin illik enerjisi (175–219) 10/12 kVt/saat, yaratdığı güc isə (20–35) 10/9 kVt kimi qiymətləndirilir. Azərbaycanın külək enerji ehtiyatı 800 MVt-a yaxındır ki, bu da ildə 2,4 mld. kVt/saat elektrik enerjisi istehsal etməyə imkan verir.
Külək Xəzər sahili boyu ensiz zolaqdan, Böyük və Kiçik Qafqaz dağları arasındakı hava dəhlizindən Azərbaycan ərazisinə daxil olduğundan bu ərazilərdə küləyin tez-tez güçlənməsi müşahidə olunur.
Günəş enerjisi
Yer atmosferinin yuxarı sərhəddində il ərzində 5,6 x10/24C günəş enerjisi düşür. Bu enerjinin 40%/ni (Yer albedosu) geri qayıtsa da, yer səthi tərəfindən Günəş energetikası hər-hansı çeşid enerjinin günəşdən alınmasıdır. Günəş enerjisi alınması üçün tükənməz mənbədir və ekoloji cəhətdən təmizdir. Onun əsasında qurulmuş energetika perspektivli sahədir. Ehtimallara görə, 2100-cü ildə günəş ən başlıca enerji mənbəyinə çeviriləcəkdir. Bir çox ölkələrdə o, dövlət dəstəyini almış və surətlə inkişaf edir. Bu ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, gələcəkdə günəs enerjisi əsasında güclər ənənəvi energetikanın rəqibi olacaqdır.
Azərbaycan ərazisində günəşli saatların illik miqdarının 2400–2900 saat/il/m, yer səthinə düşən günəş enerjisinin miqdarının isə 1500–2000 kvt./saat təşkil etməsi regionun Abşeron, Naxçıvan və Kür-Araz kimi bölgələrində günəş enerjisindən istifadəyə geniş imkanlar yaradır. Bu məqsədlə Bakı və şəhərətrafı qəsəbələrdə inzibati və sosial təyinatlı binaların, küçələrin, parkların işıqlandırma sistemlərində, eləcə də Qobustan, Salyan, Biləsuvar və s. rayonlarda günəş PV modullarının istifadəsi ilə içməli suyu təmizləməklə, yerli əhalini təmiz su ilə təchiz etmək məqsədilə 5 MVT gücündə günəş panellərinin quraşdırılması layihələrinin icrasına başlanılmışdır. thumb|right|Enerji.jpg
XON/XOFF
XON/XOFF – asinxron rabitə protokolunun adı; bu protokolda qəbuledici qurğu, yaxud kompüter alınan verilənlər selini idarə etmək üçün xüsusi simvollardan istifadə edir. Buferin aşırı dolması halında qəbuledici kompüter verilənləri ala bilmirsə, o, göndərənə verilişi dayandırmasını bildirən XOFF idarəedici simvolunu göndərir; veriliş davam etdirilə bilərsə, qəbuledici kompüter göndərənə XON simvolunu yollayır.
Alternativ enerji
Günəş enerjisi
Yerə düşən günəş enerjisinin miqdarı bütün neft, qaz, kömür və başqa şeylərdən alınmış enerjilərin hamısından dəfələrlə çoxdur. Günəş enerjisinin cəmi 0, 0125%-nin işlənməsi yerdə olan bütün enerji ehtiyaclarını ödəyə bilər. Daha 0,5%-ı isə gələcək üçün də yetırli olar. Bu potensial o qədər yüksəkdir ki, hər dəqiqə yerə düşən günəş enerjisi bütün bəşəriyyətin bir illik enerji ehtiyaclarını ödəyə bilər.
Günəş şüalarını insan ehtiyacı üçün enerjiyə çevirən qurğular fotoelektrik və termodinamik olurlar. Fotoelektrik qurğular günəs enerjisini elektrik enerjisinə fotoelektrik çeviricilərin araçılığı ilə birbaşa çevirirlər. Onlara "günəş batareyaları" deyilir və onlar dünyada ən çox yayılmışdır. Termodimamik qurğular isə günəş enerjisini öncə istiliyə çevirir. Sonra bu istilik ayrıca istilik qurğusunun araşılığı ilə mexaniki enerjiyə, sonra isə generatorda elektrik enerjisinə çevirilir.
Müxtəlif ərazilər üzrə termal suların temperaturu 30–1100C arasımda dəyişir. Ölkə üzrə ən prespektivli ərazilər Kür çökəkliyi, Qusar dağətəyi zonası və Abşeron yarımadası hesab edilir. Bu ərazilərdə müvafiq olaraq 480,70,65 MVt gücündədir. Demək olar ki, ölkə üzrə termal suların potensialı 245,6 min m³ /gün və ya 800 MVt həcmində qiymətləndirilir.
Hidroenergetika
Bunlar da su enerjisinin təbii yolla istifadəsidir. Bunlar dəniz sularının artmasının, dalğaların enerjisini insan tələbatını ödəyən enerjiyə çevirilməsi yolu ilə alınır.
Azərbaycan çaylarının ümumi hidroenerji potensialının 40 mvt/saat, kiçik SES-lərin nəzəri enerji potensialının isə 28 nlrd.kvt./saat olduğu müəyyən edilmişdir. İlkin hesablamalara görə, çayların üzərində tikilməsi mümkün olan 280-ə yaxın kiçik SES-in ümumi istehsal gücü 700 MVT, illik enerji istehsalı isə 3,2–3,5 mlrd.kvt/saat təşkil edir. Böyük Qafqaz, Kiçik Qafqaz və Talış dağlarında axan kiçik dağ çayları üzərində, eləcə də su təsərrafatı obyektlərində (su anbarları, irriqasiya kanallarl və s. yaxın gələcəkdə iqtisadi səmərəliliyinə görə 36 SES-in tikilməsi daha məqsədəuyğun sayılır.
Dəniz sularının artmasından istifadə edən elektrik stansiyaları. Bu dəniz suyunun artmalarını istifadə edən su elektrik stansiyaların özəl növüdür. Dolayı yolla onlar yerin fırlanmasının enerjisini istifadə edirlər. Bu kimi elektrik] stansiyaları dəniz qırağlarında qururlar, çünki orada günəşin və ayın cazibə gücləri sutkada iki dəfə suyun səviyyəsini dəyişirlər. Sahildə suyun artması və geri çəkilmıəsi 18 metrə qədər çata bilər.
Enerjinin alınması üçün çay ağızları bəndlə kəsirlər. Orada həm elektrik generator, həm də nasos rejimində işləyən su aqreqatları quraşdırılır. Nasos rejimi su artmaları ilə geri çəkilmələri arasında olan zaman işlədilmə su üçün suyu su anbarlarına doldurur. Belə olarsa, bu kimi stansiyaları hidroakkumulyasiya elektrik stansiyası adlandırırlar. Okean dalğalarının enerjisi – okean üzərində dalğalarla yayılan enerjidir. Suların şirinləşdirilməsi, elektrik enerjisinin istehsalı, suların anbarlara vurulması kimi faydalı işlərin görülməsi üçün istifadə oluna bilər.
Dalğaların güçünü kVt/m ilə ölçülür. Su və külək enerjisinə nisbətən, dalğaların enerjisi hada da çüclü olur. Belə ki, dəniz və okeanların dalğalanması adi vaxtlarda 15 kVt/m olur. Dalğalar 2 m hündürlüyə qalxanda,güc 80 kVt/m çatır. Deməli, okean enerjisinin istifadəsində enerji çatışmamazlığı ola bilməz. Bunun yalnız bir hissəsi elektrik və başqa enerjilərin alınması üçün istifadə edilə bilər.
Dalğaların enerjisinin mənbəyi küləklərdə və günəşdədir. Bütün okeanların gücündən alınmış enerji günəşdən alınandan çox deyil, ancak dalğa ilə işləyən enerji generatorların gücü başqa enerji mühərriklərindən çoxdur. Bənzər təbiətlərinə baxmayaraq, dalğaların enerjisi suların artması enerjisindən fərqlidir. Hazırda dalğaların enerjisinin istifadə edilməsi geniş yayılmamışdır.
Azərbaycandakı çayların tam hidroenerji potensialının 40 mlrd.kVt. saat,texniki cəhətdən əlverişli potensialın isə 16 mlrd.kVt saat-ə kiçik Su elektrik stansiyalarının payına düşür. thumb|right|Elektrik stansiyalarının ümumi gücündə İES və SES-lərim payı.jpg
Geotermal energetika
Azərbaycanda Abşeron yarımadası, Kür çökəkliyinin geniş əraziləri, Böyük Qafqaz və Kiçik Qafqaz, Talış dağları, Xəzərsahili-Quba zonaları proqnozlaşdırılmış ehtiyatı 245,6 min m²/sutka təşkil edən geotermal sularla çox zəngindir. Geotermal su ehtiyatları Kiçik Qafqazın Tərtər və Arpaçay hövzələrində (temperatur 62–80 °C, sutkalıq debit 800–900 min m³/sutka) Naxçıvan MR-in Darıdağ rayonunda (tenperatur 41–52 °C, sutkalıq debit 1080–2850 m/sutka): Cənub bölgəsinin Lənkəran, Masallı, Astara rayonlarında (tenperatur 35–50 °C) sunkalıq debit 2260–23625 m/sunka), Böyük Qafqazın Abşeron, Qax, Qəbələ, Quba, Xaçmaz rayonlarında (temperatur 50–95 °C, 100–135 °C sutkalıq debit 400–500 min m/sutka hətta 2470 n/sutka) və Kür çökəkliyi vilayətində (tenperatur 45–120 °C, sutkalıq debit 1000–2000 min3/sunka) daha zəngindir. Yerin dibində olan enerjinin geotermal stansiyalarının araçılığı ilə istifadə edilməsi ilə elektrik və başqa çeşid enerjilərin alınmasıdır. Vulkanların püskürdüyü yerlərdə dövr edən suyun hərarəti qaynama temperaturundan yüksək olur və yerin üzünə qeyzerlər şəklində çıxır. Yeraltı isti sulara isə xüsusi qurğuların yerin dibinə salınması ilə çatmaq olar. Bu tipli qurğular dünyanın bir çox ölkələrində işləməkdədir.
Müxtəlif ərazilər üzrə termal suların temperaturu 30–110 °C arasımda dəyişir. Ölkə üzrə ən prekpertivli ərazilər Kür şökəkliyi, Qusar dağətəyi zonası və Abşeron yarımadası hesab edilir. Bu ərazilərdə müvafiq olaraq 480,70,65 MVt gücündədir. Demək olar ki, ölkə üzrə termal suların potensialı 245,6 min m³ /gün və ya 800 MVt həcmində qiymətləndirilir.
Bioyanacaq
Alternativ yanacağın bir növü olaraq, bitki ya da heyvan məhsullarından istehsal edilir. Bioyanacağın daha yayılmış növləri bioetanol, biodizel və bioqazdır.
Bioetanol əsasən qarğıdalı və şəkər qamışından düzəldilir. Braziliya, ABŞ, İsveçdə daha çox yayılmışdır. İşlədilməsi təmiz halında olmur, onu benzinlə qarışdırırlar. E-10 və E-85 adlanan çeşidləri vardır. E-10 çeşidində yanacaq qarışığında bioetanolun payı 10%, benzinin – 90% olur. Onu işlətmək üçün avtomobilə özəl mühərrik gərək deyil. Elə benzinlə işləyən hər bir avtomobil onunla işləyə bilər. E-85 çeşidi üçün isə özəl mühərrik gərəkdir.
Biodizel bitki yağlarının emal edilməsindən sonra əmələ gələr yanacaqdır. Bu bitkilər daha çox raps, soya, qarğıdalıdir. O da bioetanol kimi təmiz halda deyil, dizel yanacağı ilə qarışaraq istifadə edilir. Bu nisbət çesidli ola bilər, örnək üçün, B-20 markasının tərkibində 20% biodizel və 80% adi dizel vardır. Bu yanacaqla işləyən avtomobillər üçün özəl mühərrikin quraşdırmaq gərəkli deyil. Onlar adi dizel yanacağı üçün nəzərdə tutulmuş mühərriklə işləyirlər.
Bioetanol və biodizelin mənfi cəhətləri. Bioyanacağın ikinci nəsli
Bioetanollla biodizeli istifadə etməklə avtomobildən ayrılan qazlar ekoloji tələblərə daha uyğun olur. Ancaq onların enerji səmərəliliyi adi benzin və dizeldən aşağı olur. Buna görə də mühərrikin gücü azalır, yanacağın işlənməsi isə artır. Bundan başqa bioyanacağın bu çeşidlərindən istifadə edilməsi ərzaq problemi yarada bilər, çünki kənd təsərrüfatı mallara yeyinti üçün deyil, avtoyanacaq kimi işlənilir.
Bu problemi aradan qaldırmaq üçün ikinci nəslin bioyanacağı işlənməyə başlamışdır. Onların fərqləndirici özəllikləri ondadır ki, istehsal edilən xammal biomassadır. Bu da yeyinti üçün işlədilər bitkilərin tullantıları (gövdəsi, yarpaqları, cecəsi), taxta yonması, saman, qabığ, peyin və s. kimi xammaldır. ikinci nəslin bioyanacağı bioqazdır. Ona "kanalizasiya" qazı da deyirlər. Bioqazın tərkibində metanla karbodur. Avtomobillərdə işlətmək üçün onu karbondan təmizləyirlər və sonda biometan alınır. Bu da təbii metana tam uyğun olan bir yanacaq çeşididir. Fərq yanlış mənşəyindədir. Biomassadan həmdə etanolla dizeli də almaq olar.
Bioyanacaq istehsalının texnologiyası
Bunlar bir neçədir. Onlardan biri kənd təsərrüfatı mallarının tullantılarının emalı və yanacağa çevrilməsidir. Qurudulandan sonra onlar 400–500°С qədər qızdırılır. Bunun sonu olaraq qaz ayrılır və bir neçə texnoloji proseslərdın keçir. Bunun da sonunda kükürd və başqa ziyanlı maddələrdən təmizlənmiş dizel yanacağı alınır. Bundan başqa bu kimi biodizeldəki CO2 qazı neytraldır. Yəni yanacaq yanandan sonra atmosferə çıxan bu qaz elə bitkilərin boy atması zamanı onlar tərəfindən işlənən CO2-nin miqdarındadır. Deməli bu qazın eyni miqdarı atmosferə qayıdır və ekoloji balans saxlanılır.
Daha bir üsul vardır. Pambıq, raps, soya kimi bitkilərin toxumlarından yağ alınır. Bu yağdan şrota adlanan zibilləyici tullantı çıxarılır. Sonra yağı metanolla qarışdırırlar və yenə də təmizləyirlər. Bu silsilənin sonu yanacaq alınmış olur.
Bu texnologiya geniş istifadə edilsə, təkcə Avropada dizel yanacağı ilə işləyən avtomobillərin 80% ehtiyacları ödənəcək.
Biokütlə və tullantılar
Biokütlə kimi qəbul olunan enerji mənbələri aşağıdakılardır: Yer kürəsində quru biokütlənin illik artımı 130 mlrd.ton təşkil edir ki, bu da 600000 TVt.s elektrik enerjisinə ekvivalentdir. Bu miqdarda enerji dünya üzrə enerjiyə olan tələbatın 15%-ni ödəməyə imkan verir.Biokütlədən alınan elektrik enerjisinin istehsalında qaz və maye halında olan biomaddələrə nisbətən bərk biomaddələrin istifadəsi üstünlük təşkil edir. Belə ki,biokütlədən istifadə etməklə istehsal olunmuş elektrik enerjisinin ümumi həcminin 52,3%-i ABŞ-nin, 14,6%-i Finlandiyanın, qalanı isə digər inkişaf etmiş ölkələrin payına düşür.
Azərbaycanda təqribən 2,7 min baş iri buynuzlu, 10 milyon baş xırda buynuzlu mal-qara və 25,5 min baş quş vardır ki, onların illik cəm atqıları təqribən 25 min ton-a bərabərdir. İri şəhərlərin bərk məişət tullantılarının həcmi ildə 2,4 mln ton təşkil edir. Bundan əlavə Azərbaycanda il ərzində kifayət qədər ağac qırıntıları, ağac emalı tullantıları, kənd təsərrüfatı qalıqları və tullantıları, heyvan atqılları əmələ gəlir.
Qeyri — dövlət müəssisələri tərəfindən Naxçıvan Muxtar Respublikasında, Füzuli, İsmayıllı, Qusar, Şabran, Şəki, Balakən və Şəmkir rayonlarında 10 yeni Su elektrik stansiyası, Bakı şəhərinin Sabunçu rayonunda Bərk Məişət Tullantıların Yandırılması Zavodunda istilik ellektrik stansiyası, Xızı və Abşeron rayonlarında 4 külək elektrik stansiyası, Qobustan rayonunda hibrid tipli elektrik stansiyası, Naxçıvan Muxtar Respublikasında, Samux rayonunda və Bakı şəhərində Qaradağ, Sabunçu və Pirallahı rayonunda günəş elektrik stansiyaları, Masallı və Beyləqan rayonlarında enerji təchizatı bərpa olunan enerji mənbələri hesabına ödənilən idman kompleksləri, ölkənin ayrı-ayrı regionlarında yerləşən 24 sosial obyektdə günəş panelləri və istilik nasosları quraşdırılmışdır. Nəticədə qoyuluş gücü 259 NVt olan, o cümlədən 63 MVt külək,38 MVt biokütlə və tullantılar, 125 MVt hidro elektrik stansiyalları tikilərək istifadəyə verilir. Bununka yanaşı Sumqayıt şəhərində illik istehsal gücü 50 MVt olan Azgüntex günəş panelləri zavodu və Sumqayıt Texnologiyalar Parkında günəş kollektorları istehsal edən müəssisə yaradıldı.
Beynəlxalq əməkdaşlıq
Azərbaycan Alternativ Bərpa olunan Enerji mənbələri üzrə Dövlət Agentliyi BMN-nin Avropa İqtisadi Komossoyası, BMT-nin İnkişaf proqramı, Avropa İttifaqı, Dünya Bankı, Asiya İnkişaf Bankı, Almaniyanın KFW bankı, Fransanın Beynəıxalq İnkişaf üzrə Agentliyi, ABŞ-nin İnkişaf Agentliyi, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, Yaponiyanın Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi, Koreya Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentıiyi, Avropa Dövlətlərarası Neft və Qaz Nəqliyyat Proqramı və s. eləcə də, Almaniya, Türkiyə, Fransa, İran, Litva, BƏƏ, İsveç və s. ölkələrlə əməkdaşlıq edir.
2014-cü ildə Dövlər Agentliyi ilə İran İslam Respublikasının Energetika Nazirliyi Arasında, həmçinin, 2015-ci ildə Çin Xalq Respublikasının Energetika üzrə Dövlət İdarəsi arasında Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır.
Samux AEYK
Samux AEYK alternativ və bərpa olunan enerjinin kənd təsərrüfatı sahəsində tətbiqini nəzərdə tutan unikal layihədir. Layihə çərçivəsində ABOEM hesabına hibrid tipli 31 MVt elektrik və 48 MVt istilik generasiya güclərinin yaradılması, Hibrid Elektrik stansiyası; 20 MVt günəş, 3 MVt biokütlə stansiyaları hesabına avtonom sinxron işləyən enerji stansiyasıdır. Günəş və geotermal enerji ilə yanaşı bioenerji alınması məqsədilə Samux rayonu ərazisindən Dövlət Agentliyinə ayrılmış torpaq sahəsində 3000 baş iribuynuzlu heyvandarlıq kompleksi, balıqçılıq təsərrüfatı tərəvəz istixanaları tikiləcək. Layihə 3 mərhələ üzrə həyata keçirilir. "Enerji-məhsul" qapalı texnoloji tsiklərin yaradılması əsasında kənd təsərrüfatı məhsullarından bioenerji konplekslərinin yaradılması, bu komplekslər ətrafında yeni yaşayış məntəqələrinin formalaşdırılması və müasir tələblərə cavab verən aqroenerji infrastrukturunun yaradılçası Dövlət Agentliyinin əsas strateji məqsədlərindən biridir. Bunun üçün 2020-ci ilə qədər Azərbaycanın hər bir iqtisadi rayonunda aqroenerji kompleksinin yaradılması nəzərdə tutulur.
Ağıllı şəbəkə
Ağıllı şəbəkə layihəsi — Qobustan HES-də istehsal olunan elektrik enerjisinin müasir İKT texnologiyalarındam istifadə etməklə istehlakçılara itkisiz çatdırılması və səmərəli şəkildə paylanması məqsədi ilə Dövlət Agentliyi tərəfindən "ağıllı şəbəkə"nin qurulmasına artıq başlanılmışdır. Bu şəbəkə vasitəsi ilə ilkin mərhələdə Qobustan şəhəri, sonradan bütün Qobustan rayonunun elektrik enerjisi ilə təminatı həyata keçiriləcəkdir.
Qaradağ-Səngəçal Günəş Elektrik Stansiyası
Qaradağ rayonun Səngəçal qəsəbəsi yaxınlığında quraşdırılan günəş elektrik stansiyasının layihə gücü 9 MVt-dir. Layihənin icrasında 2014-cü ildə başlamış və hazırda layihə üzrə işlər davam etdirilir. Quraşdırılacaq elektrik stansiyası Səngəçal qəsəbəsinin və ümumilikdə Qaradağ rayonunun elektrik enerjisinə olan ehtiyacının daha yüksək səviyyədə təmin edilməısinə xidmət edəcəkdir. Stansiyada ən çox texnologiyalarla hazırlanmış 36 minə yaxın günəş panelinin quraşdırılması və etibarlı elektrik ötürmə sisteminin yaradılması.
Azərbaycanda ilk hibrid tipli elelktrik stansiyası Qobustan Eksperimental Poliqonu və Tədris Mərkəzi olmuşdur. Bu sahədə ən mühün addımlardan biri 78 MVt qoyuluş gücünə malik Samux Aqroenerji və Yaşayış Kompleksinin tikintisidir. Bundan əlavə Naxçıvan, Oğuz, Gədəbəy, Balakən, Neftçala rayonlarında qurulacaq 10 MVt gücündə HES-lərin texniki-iqtisadi əsaslandırmaları hazırlanır.
Külək adası-1
thumb|right|Külək adası.jpg Külək adası-1 layihəsi Xəzər akvatoriyasında Pirallahı və Çilov adalarını birləşdirən unikal külək elektrik stansiyasıdır. Stansiyanın lajihə gücü 200 MVt təçkil edir. Bu layihənin 2016–2018-ci illərdə reallaşdırılması planlaşdırılmışdı.
Layihənin həyata keçirilməsi eyni zamanda bir neçə mühüm məsələnin həllini nəzərdə tutur:
Hövsan Aerasiya Stansiyası
Yaxın illərdə Hövsan Aerasiya Stansiyasında çirkab suların təmizlənməsi nəticəsində yığılan tullantılardan enerji alınması üçün bioenerji stansiyasının quraşdırılması layihəsinin həyata keçirilməsi planlaşdırılır. Layihənin həyata keçirilməsində məqsəd çirkab sularının təmizlənməsi, zəhərli qazıarın və tullantıların utilizasiyası və enerjisinin alınmasıdır. Bu stansiya vasitəsi ilə Türkan və Hövsan qəsəbələrinin istilik və elektrik enerji ilə təmin edəcəkdir. Bunula yamaşı stansiyanın işləməsi il ərzində 93,8 milyon kubmetr təbii qaza qənaət etməyə imkan verəcəkdir.
Pulman şirkəti
Pulman şirkəti — 1867-ci ildə Corc Pulman tərəfindən yaradılmış şirkət. Şirkət dəmiryolu vaqonlarının istehsalı ilə məşğul olur. ABŞ-də iqtisadi inkişafın yaşandığı illərdə, ölkənin dəmiryol vaqonlarına olan ehtiyacını tək başına ödəyən şirkət, bu gündə fəaliyyətini davam etdirir. Pulman şirkətinin işçiləri yaxşı iş şəraitinin yaradılması və maaşların artırılması kimi tələbərlərlə, şirkət yarandığı gündən etibarən tətil keçirmişdilər. Şirkət daxilində fəaliyyət göstərən kuriyer sindikatının işçiləri XX əsrin əvvələrində əsasən qara dərili şəxslərdən təşkil olunmuşdu. Həmin sindikat ABŞ-də fəaliyyət göstərən ən böyük afroamerikalı sindikatı idi.
Ümumi tarixi
right|thumb|250px|Pulman tətilləri zamanında, şirkət binası mərkəzi ordu birlikləri tərəfindən qorunurdu. right|thumb|250px|1962-ci ilə aid, Pulman şirkətinin reklam afişası right|thumb|250px|[[Çikaqo şəhərində yerləşən Pulman qəsəbəsi.]] Corc Pulman bir gün dəmiryolu ilə uzun səfərə çıxır. Səfər narahat şəkildə keçir. Özü və digər sərnişinlər, vaqonların şəraitsiz və narahat olmasında, gecəni yata bilmirlər. Bu hadisədən sonra Corc Pulman sərnişinlərin rahatlıqla istifadə edə biləcəkləri vaqonu yaratmaq qərarına gəlir. İlk növbədə, kupelərdə yuxarı oturacağı qatlanan şəkilə gətirmək üzərində işləyir. Pulman şirkətinin dəmiryolları sahəsində ən önəmli kəşflərindən biridə qatlanan çarpayılar olmuşdur. Bu kəşf, zamanla dünyada istifadə oluna bütün dəmiryolu vaqonlarına tətbiq edilmişdir. Sərnişinlər tərəfindən yeni kəşf, böyük maraqla qarşılandı və sürətlə bəyənilməyə başlanıldı. Bununla ilkin olaraq, sərnişinlərin gecəni rahat keçirmələri təmin olunurdu. Sonralar Pulman öz ideaları əsasında şəxsi vaqonlarını istehsal etməyə başladı. Bu vaqonlarda, qatlanan çarpayılarla yanaşı, pəncərələrə çəkilmiş xüsusi pərdələr və vaqonun sonunda hər iki cinsin nümayəndələri üçün nəzərdə tutulmuş tualetlərdə vardı. Tərəfindən görülən işlərin böyük marağa səbəb olduğunu görən Pulman 1862-ci ildə kamfortlu dəmiryolu vaqonlarının istehsalı ilə məşğul olan şirkətini rəsmən qeydiyyatdan keçirir. Pulman xüsusəndə, varlı müştəriləri üçün dövrünə görə, möcüzə hesab olunacaq, rahatlığı təmin edirdi. Xüsusi sifarişlə, hazırlanan vaqonlarda xalçalar, mərkəzləşdirilmiş tualet sistemi, mebellər, kitabxana hətta kart oynamaq üçün kart masaları belə quraşdırılmışdır.
Şirkətin tarixi
Pulman şirkətinin səhimləri 1 yanvar 1900-cü ildə, rəqib şirkətlər tərəfindən alınmışdır. Bunda sonra şirkəti adı The Pullman Co olaraq, dəyişdirilmişdir. 1924-cü ildə vaqon daxilində olan əşyaların hazırlanması üçün şirkət daxilində Pullman Car & Manufacturing Co törəmə şirkəti yaradıldı. 1927-ci ildə şirkətin adı  Pullman Inc olaraq dəyişdirilmişdir. Pulman şirkətinin ən uğurlu illəri, 1923–1927-ci illər hesab olunur. Bu illərdə şirkətin vaqonlarının sayı 10 mini keçmişdi. Şirkət tərəfindən açılan iş yerlərində, 28 min kassir və 12 min yükdaşıyan kuryer işləyirdi. 1934-cü ildə Pulman şirkəti, Standard Steel Co şirkəti ilə birləşərək, adını Pullman-Standard şəklində dəyişir. Hər iki şirkət 1982-ci ilə qədər vaqon istehsalı sahəsində əməkdaşlıq edirlər. Bu dövrdə ABŞ-də istehsal olunan vaqonların böyük bir qismi Pullman-Standard tərəfindən hazırlanırdı. 1940-cı ildə, şirkətin inkişaf etdiyi, bir dövrdə, Amerikada Ədliyyə və Maliyyə nazirlikləri tərəfindən, şirkətə qarşı məhkəmə işləri qaldırılır. Məhkəmələrdə, şirkətin vaqon istehsalı ilə müştəri xidməti sahələrinin bir yerdə icra etməsi nəticəsində, ölkədə bu sahədə inhisar yarandığı və bu inhisarın aradan qaldırıması üçün birgə fəaliyyətə son qoyulması tələb edilirdi. 1944-cü ildə qəbul olunan qərara, əsasən şirkət istehsal və xidmət sahələrini bir-birindən ayırır.
Pullman-Standard şirkəti xidmət sahəsində olan avadanlıqları satmaq məcburiyyətində qalır. Şirkətin xidmət siferasında olan hər bir şey, Amerikada fəaliyyət göstərən digər dəmiryolu şirkətlərinə satılır. 1943-cü ildə şirkət gəmi istehsalı ilə məşğul olmağa başlayır. Əsasən İkinci dünya müharibəsində Amerikan ordusu üçün kiçik ölçü təyyarələri daşıyan gəmilər istehsal edilir. Gəmi istehsalı işinin daha yaxşı təşkil edilməsi üçün, şirkət tərəfindən Çikaqo şəhərində yerləşən, Kalument gölünün sahilində gəmi tərsanəsi inşa edilir. Şirkətin gəmi istehsalında fəaliyyət göstərdiyi iki il ərzində, 60 metr uzunluğunda, 640 ton ağırlığında 34 ədəd Korvet gəmisi və 70 metr uzunluğunda, 520 ton ağırlığında, Amfibya hücum gəmisi istehsal olunur. 1944-cü ildə şirkətin xidmət sahələri bir-birinə bağlı olmayan üç sahəyə bölünür. İstehsal, xidmət və vaqon kiralama işləri ilə ayrı-ayrı şirkətlərə tapşırılır. Xidmətlə bağlı yaradılan şirkət, maliyyə səbəbindən 1968-ci ildə ləğv edilir. İstehsalla məşğul olan əsas şirkət isə 1981-ci ilə qədər fəaliyyətini davam etdirmişdir. Vaqonların dizayn edilməsi işi, Pullman Technology Inc şirkətinə tapşırılır. Bu şirkət isə bu gündə Bombardiyer şirkətinin tərkibində fəaliyyət göstərməkdədir.
Pulman şirkəti tərəfindən salınmış yaşayış məntəqələri
Pulman şirkəti, Çikaqo şəhərinin 23 km cənubunda yerləşən ərazidə, 16 km² sahədə 1880-ci ildə qəsəbə salmışdır. Qəsəbədə yalnız şirkətdə işləyən işçilər qala bilərdi. Onlar üçün pulsuz evlər tikilmişdi. Qəsəbə zamanla böyüyərək, şəhərə çevrilmişdir. Burada 6 min işçi yaşayırdı. Şəhərdə alış-veriş mərkəzi, kitabxana, kilsə, məktəb, xəstəxana və müxtəlif əyləncə mərkəzləri fəaliyyət göstərirdi. Hal-hazırda Pulman şəhərində 8 minə yaxın insan yaşayır. Şirkətin işçilərində biri Pulman şirkəti haqqında belə demişdir: Pulman xəstəxanasında doğuldum. Pulman dükanından alınan ərzaqlarla bəsləndim. Pulman məktəbində təhsil aldım və hər bazar günü Pulman kilsəsinə getdim. Pulman şirkətində işlədim, öləndədə Pulman cəhənnəminə düşəcəyəm.
Şəhərdə, alkoqollu içkilərin satılması qadağan olunmuşdu. Ancaq yalnız bir yerdə Florens otelində yüksək qiymətə satılırdı. 1898-ci ildə məhkəmə qərarı ilə şəhər, şirkətdən alınır və İllinoys ştatının tabeliyinə verilir. Şəhər Tarixi önəmə sahib əsərlər siyahısına salınmışdır.
Nanohissəciklər
Nanohissəcik - “Nano” cisimlər o obyektlərə deyilir ki, onların ölçüləri 1-100 nm diapazonunda olsun.Nano sözönü (nannos - karlik deməkdir) ixtiyari ölçü vahidinin milyardda bir hissəsi deməkdir: 1 nm=10–9 m. Beynəlxalq İUPAC konvensiyasına əsasən ölçüləri 100 nm-dən kiçik olan quruluşların nanozərrəcik adlandırılması qəbul edilməsinə baxmayaraq, bu termin indi də elmi dairələr arasında birmənalı qarşılanmır. Nanozərrəciklərin tərkibində təqribən 106 sayda atom olur.
Nanohissəciklərin növləri
Nanohissəciklərin növləri:
1.Bütöv (və ya “xarici”) 2.Məsaməli (və ya “daxili”)
Nanohissəciklər katalizdə
Platin, palladium, rodium ve iridiumun nanohissəciklərinin alınması və tsiklooktenin, 1-dodesenin ve orto-xlornitrobenzolun katalitik hidrogenləşmə reaksiyasında istifadəsi barədə məlumatlar vardır. Nanohissəcikləri almaq üçün metal duzlarını spirtlərdə reduksiya edirlər. Nanohissəciklərin diametri iridium üçün 0.74 nm platin ve palladium üçün isə 2.2 nm təşkil edir. Metal nanohissəciklərini                               1-vinilpirrolidonun akril turşusunda sopolimeri ilə stabilləşdirirlər. Nanotexnologiya ilə dəm qazının karbon (IV) oksidə katalitik elektrokimyəvi (anod) oksidləşdirilməsi də mümkün olmuşdur. Elektronların dəm qazı molekulundan anodun səthinə keçidini sürətləndirən katalizator kimi dekantiol molekulları ilə örtülmüş 2-5 nm ölçülü qızıl nanohissəciklərinin ansamblı olmuşdur. Palladium nanohissəcikləri (n=1-30) iştirakı ilə asetilenin benzola tsiklotrimerləşməsi reaksiyasını 27 °C temperaturda həyata keçirmək mümkün olmuşdur. Bu nəticə homogen kataliz sahəsində 40 il əvvəl aparılmış tədqiqatlara yeni müstəvidən baxmağa vadar edir. Çin kimyaçıları ilk dəfə olaraq Fişer-Tropş reaksiyalarını suda həyata keçirərək karbohidrogen yanacağının ekoloji təmiz üsulla alınmasına nail olmuşlar. Pekin universitetinin tədqiqatçıları dəm qazı və hidrogeni su mühitində ölçüləri 2 nm olan rutenium klasteri iştirakı ilə karbohidrogenə çevirmişlər. Rutenium nanokatalizatoru suda həll olan polivinilfenol polimerində sabitləşdirilnişdir. Adi katalizatorla miiqayisədə bu katalizatorun mehsuldarlığı 150 °C temperaturda 35 dəfə çox 100 °C temperaturda isə 16 dəfə çox olur.
CO+H2→(Ru,nanoklasterlər,100-150℃,3 MPa,H_2 O) )karbohidrogenlər + H2O
Karbohidrogenlər suda həll olmadığından, alınan yanacaq katalizatorla çirklənmir. Digər üstün cəhətlər kimi prosesin aşağı temperaturlu olması, təmiz məhsul alınması və texnologiyanın nisbətən sadə olması göstərilir.
Propilenin oksidləşməsi
Elektron dəyişmələri və elektronların delokallaşdırılması heteregon klasterli katalizatorların tərkiblərində müşahidə olunur.
48CoMoO4• 3• Fe2(MoO4)3• 2Bi2(MoO4¬)333MoO3
Bu proses propileni hissə-hissə oksidləşdirir və akrolein alınır(tam oksidləşmədə təsəvvür olunur ki, Co2 alınır). Elektron dəyişiklikləri sxemi bu şəkildə görünür (elektron daşınması).
C3H6→ Mo→Fe(Fe2(MoO4)3→O2-
Flüor tərkibli monomerlər
Flüorlu polimerlər-etilenin flüor törəməli homopolimeri və onların başqa olefinlərlə və flüor saxlayan olefinlərlə birgə polimerləri – bir çox qiymətli xassələrə malikdirlər: bir cox kimyəvi maddələrə qarşı inertlilik, istiliyə, şaxtaya və  atmosfer təsirlərinə qarşı davamlılıq, sürtünmə əmsalının azlığı, yanmamış, suya və yağa qarışmaması kimi xassələr.
Ən geniş yayılmışlar politetraftoretilen, politrixlorfiüoretilen, polivinilidenflüorid və tetraflüoretilenin etilenlə, vinilidenflüoridlə, heksaflüorpropilenlə, flüoralkilvinil efirləri ilə birgə polimeri, həmçinin xlortriflüoretilenin etilenlə birgə polimerləridir.
Sergey Yurski
Sergey Yurski — sovet və rus aktyoru, rejissoru, ssenaristi.
Həyatı
Yurski 16 mart 1935 il tarixində Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) şəhərində anadan olmuşdur.Onun atası Yuri Yurski teatr aktyoru və rejissoru, sirk rəhbəri, anası Yevgeniya Yurskaya isə musiqi müəlliməsi olub. Yurski təxəllüsü əslində Sergeyin atasının olub. Onların əsl soyadı Jixaryovdur.Uşaq yaşlarında incəsənətə həvəsi olan Sergeyi valideynləri bu yoldan çəkindirməyə çalışıblar, amma bunu bacarmayıblar. Sergey Yurskinin aktyor olmaq istəyi təхminən on dörd yaşında baş qaldırdı.Amma o,valideynlərinin istəyi ilə A. A. Jdanov adına Leninqrad Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil alıb. S.Yurski Leninqrad Dövlət Universitetində hüquq elmini öyrənməklə yanaşı, universitetin dram dərnəyində də məşğul olmağa vaхt tapırdı. Atası isə onu teatr səhnəsindən uzaqlaşdırmağa çalışırdı. Amma universitetdə qoyulan tamaşalarda Sergeyə bir-birinin ardınca müхtəlif rollar verilirdi. 1959-cu ildə A. N. Ostrovski adına Leninqrad Teatr İnstitutunu bitirib.1961-ci ildə aktrisa Zinaida Şarko ilə evlənən Sergey Yurski bu xanımla cəmi 7 il birgə yaşayıb və boşanıblar. Daha sonra o, ikinci dəfə Natalya Tenyakova evlənib.
Gənc yaşından başlayaraq Yurski kino və teatrda müxtəlif rollar oynayıb və tezliklə də məşhurlaşıb. Sergey Yurskinin Azərbaycana da bağlılığı var.Belə ki,o,Azərbaycanda da filmlərə çəkilib və sevilmişdir.Belə ki, məşhur dissident Aleksandr Soljenitsenlə dostluq etməsi ona baha başa gəlib. Nəticədə SSRİ Mədəniyyət Nazirliyi Sergey Yurskiyə bir müddət televiziya ekranlarında görünməyi qadağan edib, rejissorlara isə ona rol verməmək tapşırıldı.Belə bir zamanda onu AzərbaycanFilm onu Azərbaycanda çalışmağa dəvət edir.Xüsusilə onun "Dərviş Parisi partladır" filmində yaratdığı Müsyö Jordan obrazı bu günkü gündə də sevilə-sevilə izlənilir.Aktyor ekran əsərində fransız təbiətşünası Müsyö Jordan rolunu təbii və koloritli ifa etməklə bərabər, həm də personajın nitqinin səsləndirilməsini də məharətlə yerinə yetirib.Bundan başqa aktyor “Şir evdən getdi” filmində ovçu, “Bir ailəlik bağ evi” filmində direktor, və “Qorxma, mən səninləyəm!” filmində pristav rollarını oynayıb.
Yurski aktyor olmaqla yanaşı, həm də rejissor və ssenaristdir.1957-ci ildən etibarən Leninqraddakı M. Qorki adına Böyük Dram Teatrının aktyorudur. 1979-cu ildən isə Yurski Moskvanın Mossovet adına Teatrında çıxış edir və “Müasir pyes məktəbi”ndə çalışmışdır. Bir sıra teatr tamaşasının rejissorudur.
2018-ci il dekabrın sonunda aktyor ağır vəziyyətdə təcili xəstəxanaya yerləşdirilmişdir. Amma 8 fevral 2019-cu ildə aktyor 83 yaşında Moskva şəhərində vəfat etmişdir.
Columba delegorguei
—  cinsinə aid heyvan növü.
Proprioseiopsis iorgius
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Humayın yuxusu (film, 1985)
Məzmun
Multiplikasiya filmi uşaqlara ətrafındakılara məhəbbətlə, qayğıyla, həssaslıqla yanaşmağı öyrədir.
Siciliya qraflığı
Siciliya qraflığı - Normanlar tərəfindən İtaliyanın cənubunda Siciliya adasında qurulan qraflıq. Siciliya əmirliyini əvəz etmişdi. 1130-cu ildə II Rocer qraflığı krallıq statusuna qaldırdı.
XUL
XUL - ing. XUL <zu:l> (Extensible User-interface Language) – dinamik istifadəçi interfeyslərini yaratmaq üçün XML-əsaslı nişanlama dili. XUL dili brauzerlər, poçt müştəriləri və s. kimi proqramlarda interfeyslərin yaradılması üçün işlənib hazırlanıb. Lakin veb-resurslarla aktiv qarşılıqlı əlaqədə olan istənilən tətbiqi proqramın yaradılmasında XUL effektli istifadə oluna bilər.
Gəncə xanlığının bayrağı
Gəncə xanlığının bayrağı — Gəncə xanlığı nda istifadə olunmuş bayraqlar. 3 yanvar 1804-cü il tarixində Gəncə qalasının işğalı zamanı hərbi qənimət kimi Gəncə xanlığına məxsus 8 bayraq və bir ələmli ştandart ələ keçirilmişdi.
İsa Hüseynov (kimyaçı)
İsa Şahruddin oğlu Hüseynov – kimyaçı alim, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akad. Ə.Quliyev adına Aşqarlar Kimyası İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, kimya üzrə fəlsəfə doktoru.
Həyatı
İsa Şahruddin oğlu Hüseynov 1957-ci il dekabrın 17-də Balakən rayonunun Qazma kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Qazma 1 saylı orta məktəbin 8-ci sinfindən sonra Bakı şəhər 5 saylı kimya-biologiya təmayüllü məktəbə qəbul ounmuş və 1975-ci ildə həmin məktəbi bitirərək Balakən rayon sanitar-epidemoloji stansiyasında əmək fəaliyyətinə başlamışdır.