cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yastı qurdlar (Platyhelminthes) tipi
Ümumi xarakteristika
25.000-ə qədər növü olan bu tipə uzunsov, bilateral-simmetrik bədən formasına malik suda, torpaqda, insan, heyvan və bitki orqanizmlərində yaşayan orqanizmlər aiddir. Yastı qurdların uzunluğu onların növündən asılı olaraq 0.5 mm-dən 30 m-ə kimi dəyişir. Bəzi yastı qurdların bədən səthi kirpikciklərlə və ya qamçılarla örtülü olur. Digərlərində isə nüvələr və sitoplazma bədənin dərinliklərinə çökərək tequment adlanan epitelini yaradır. Örtük toxuması qoruyucu epiteli və onun altında yerləşən dəri əzələsi dəri-əzələ kisədən ibarətdir. Daxili orqanlar arasındakı hissələri parenxima toxuması doldurur. Bəzi yastı qurdlarda həzm sistemi ağız dəliyi, udlaq, qida borusu və bağırsaqdan ibarətdir. Bəzilərində isə, əsasən, lentşəkilli qurdlarda həzm sistemi ümumiyyətlə yoxdur. Yastı qurdların əksəriyyəti hermafroditdir. Yastı qurdlar ağız dəliyi olan ilk heyvanlar hesab olunur. Onlarda skelet, qan-damar və tənəffüs sistemi yoxdur. Bu tipə aid qurdların arasında parazitlik geniş yayılıb. Onların arasında sərbəstyaşayan həyat tərzindən tədricən parazit həyat tərzinə keçən bəzi yastı qurdlar qrupu müşahidə olunur. Bu, sərbəstyaşayanların aktiv işləyən orqanlarının fəaliyyətdən qalıb kiçilməsi, öz vəzifəsini itirməsi ilə əlaqədardır. Onların bir qismində lokomotor və sensor orqanlar inaktivləşib və atrofiyalaşıb. Parazitlər qidanı bütün bədən səthi ilə mənimsədiklərinə görə alimentar trakt onlarda reqressiyaya uğrayıb. Lentvarı qurdlarda (Cestodlar sinifi) həzm sistemi yoxdur. İnsan və ya heyvan bağırsaqlarında yaşadıqlarına görə mühitlərində oksigenin miqdarı məhdud olur. Buna görə də bir çox yastı qurdlarda anaerob tipli tənəffüs inkişaf etmişdir. Bu tipin nümayəndələrinin sinir sistemi bağırsaqboşluqlularla müqayisədə mürəkkəbdir. Lentvarı qurdların sinir sistemi baş nahiyəsində bir cüt sinir düyünü və ya udlaqətrafı sinir halqasından və onlardan bütün bədən boyu uzanan sinir sütunlarından ibarətdir. Parazitlərin həyat tərzi və qida bolluğu onların sürətli nəsil artımına imkan verir. Yastı qurdların inkişafı natamam metamorfozla keçir. Sürfələr ehtiyat qida (qlikogen) hesabına qidalanır. Bəzi növlərdə 1 mln-a yaxın sürfədən yalnız bir neçəsi inkişaf edib yetkin fərd həddinə çatır. Buna görə də onlar üçün sürətli nəsilartırma qabiliyyəti zəruridir.
Bu tip 4 sinfə bölünür:
1.Kirpikli qurdlar və ya Turbellarilər (Turbellaria)
2.Digenetik sorucular və ya Trematodlar (Trematoda)
4.Monogeneylər (Monogenoidae)
Tallinna Kaubamaja Grupp
Tallinna Kaubamaja Grupp — Estoniyanın ən böyük ticarət konserni. Konsernə daxil olan müəssisələrin əksəriyyətinin əsas fəaliyyəti pərakəndə və topdansatış ticarətdir.
Konsernin rəsmi ünvanı: Tallinn, Kaubamaya k 1. / Gonsiori k 2. .
1996-cı ildə konsernin sələfi olan Tallinna Kaubamaja şirkətinin səhmləri Tallin Fond Birjasında siyahıya alındı.
Konsernin əsas şirkəti NG Investeeringud OÜ şirkətidir.
Tarix
Konsernin tarixi 1960-cı ildə Tallin Ticarət Evinin açıldığı vaxtdan başlayır. 1966-cı ildə Tartu Ticarət Evi Estoniya SSRİ-dən çıxdıqdan sonra RAS Tallinna Kaubamaja dövlət səhmdar cəmiyyəti olaraq adlandırılır. 1994-cü ildə səhmdar cəmiyyətə çevrilir, səhmlərin böyük hissəsi E-Investeeringugrupi AS (10.06.2004-cü ildə ləğv edilib ) şirkətinə satılıb.
Konsernin tarixində aşağıdakı əsas tarixlər:
1995-ci ildə Tallinndə, Punane küçəsində yeni "Selver" pərakəndə satış şəbəkəsinin ilk mağazası açılır.
15 aprel 2004-cü il — "Viru Keskus" ticarət mərkəzində Tallin Ticarət Evinin zalı açılır.
2005-ci il oktyabrın 12-də Tartuda yeni Ticarət Evi açılır.
2006-cı ildə konserni Baltikyanı ölkələrdə Kia avtomobillərinin tədarükü və topdansatış ticarəti ilə məşğul olan KIA Auto AS səhmdar cəmiyyətini satın alır.
2007-ci ildə şirkətin öz mühafizə xidməti qurulub.
2008-ci ildə ayaqqabı və dəri məmulatları ticarəti ilə məşğul olan Suurtüki NK OÜ və AS ABC King şirkətləri satın alınır.
2009-cu ildə Pyarnu ticarət mərkəzində I.L.U. kosmetik mallar şəbəkəsinin ilk mağazası açılır.
2010-cu ildə SHU ayaqqabı mağazaları şəbəkəsi qurulur.
2012-ci ildə AS Viking Motors satın alınır, Kaubamaja AS (pərakəndə ticarət), Topsec Turvateenused OÜ (təhlükəsizlik xidmətləri, 2015-ci ildə Viking Security AS ilə birləşdirilir) və Kulinaaria OÜ (hazır qida məhsullarının istehsalı) ayrı müəssisələrə ayrılır.
2016-cı ildə Kaubamaja e-pood onlayn mağazası açılır.
Hal-hazırda Tallinna Kaubamaja Grupp AS şirkəti OÜ NG Investeeringud şirkəti tərəfindən idarə olunur, bu şirkət həm də spirtli içkilər istehsalçısı "Liviko AS", dondurma istehsalçısı "Balbiino AS", mebel şirkəti "Kitman Thulema" və daşınmaz əmlak idarəçiliyi şirkətləri Roseni Kinnisvara OÜ və Roseni Majad OÜ. NG Investeeringud Konserni 1994-cü ildə qurulmuşdur; onun 2020-ci ildə yoxlanılmamış ticarət dövriyyəsi 890 milyon avro təşkil etmişdir.
Əlaəddin məscidi
Əlaəddin məscidi — Türkiyənin Konya şəhərində yerləşən qədim tarixi tikili. Məscid Əlaəddin təpəsində yerləşir. Məscid həm də bir çox Konya sultanlarının dəfn yerdir.
Tarixi
thumb|200px|left|Əlaəddin Cami ([[1849)]] Konyanın Səlcuqlular tərəfindən ələ keçirildikdən sonra Bizans arxitekturasına aid bir çox tikililər məscidə çevrilmişdir. Əlaəddin məscidi də Bizans tikilisi olmuşdur. Bu tikilidə ilk yenilənmə işləri 1150-ci ildə sultan I Maqsudun dönəmində aparılmışdır. Məscidin minbəri ebendən hazırlanmışdı. Bu isə Anadolu türklərinin qədim incəsənət nümünələrindən sayılır. Bu minbər 1155-ci ildə hazırlanmışdır. Kafella bəzədilmiş mehrab və mərkəzi gümbəz də o dönəmə aiddir. Məsciddə bərpa və genişləndirmə işləri 1219-ci ildə I Keykavusun dönəmində yenidən aparılmışdır. Onun dönəmində şəhər və sultanların sarayına baxan monenenal fasad işlənilir. Burada mərmərdən sultanlara aid türbələr inşa edilir. Ancaq Key-Kavusun ölümü işləri yarımçıq qoymuşdur. Bu işlər yenidən I Key Qubadın dönəmində davam etdirilir. 1235-ci ilə əsas zalda 42 kolonna qurulur. Uzun zaman məsciddə təmir işləri aparılmır. 1891-ci ildə burada minarə inşa edilmişdir.
Məsciddə dəfn edilmiş Konya sultanları
thumb|200px|left|Məqbərə
Bununla yanaşı Key Qubadın dönəmində burada bir türbə inşa edilmişdir. Hazırda bu tikili Adsız Türbə kimi tanınır. Burada indidə dəfn olunanların adı dəqiq məlum deyildir.
Riqa sülh müqaviləsi (1921)
250px|thumb|right|Polşa Çarlığının Rusiya imperiyası tərkibində quberniyları və onların sərhədləri, 1861-ci il. 250px|thumb|right|Polşa-Rusiya sərhədinin müqayisəsi - 1793 - 1921-ci illər. 250px|thumb|right|1921-ci ilin karikaturası. "Belarusiyanın Polşa və bolşeviklər tərəfindən biabırçı şəkildə bölməsi"
Riqa sülh müqaviləsi (1921) — bir tərəfdən RSFSR (Belarusiya SSR-ni də təmsil edirdi), Ukrayna SSR, digər tərəfdən Polşa Respublikası arasında imzalanmmış sülh müqaviləsi.
Müqavilənin təsdiqlənməsi ilə Sovet-Polşa müharibəsi (1919-1921) də sona çatmış oldu.
Əsas məqamlar
Razılaşma RSFSR, Ukrayna SSR, Belarusiya SSR və Polşa Respublikası arasında sərhədləri müəyyən etdi.
Polşa Respublikası müqavilənin şərtlərinə görə Kerzon xəttinin şərqində yerləşən geniş ərazilərə sahib oldu. Bu ərazilər polyak əhalinin azlıq təşkil etdiyi - Qərbi Ukrayna (Volın vilayətinin qərb hissəsi), Qərbi Belarusiya (Qrodno vilayəti) və Rusiya imperiyasının digər əyalətlərinin ərazilərinin bir hissəsi idi.
Tərəflər bir-birlərinə qarşı düşmənçilik fəaliyyəti göstərməyəcəyinə dair öz verdilər. Müqavilədə ticarət sazişlərinin bağlanması barədə danışıqların aparılması barədə bəndlərdə nəzərdə tutulmuşdur.
Sovet tərəfi Polşa Respublikasına 1772-ci il 1 yanvar tarixindən etibarən Polşa Krallığının ərazisindən çıxarılan bütün hərbi qənimətlərin, elmi və mədəni qiymətli əşyaların hamısının geri qaytarılmasına razılıq verdi. Həmçinin Polşa Krallığının Rusiya imperiyasının iqtisadi həyatına verdiyi töhfə müqabilində il ərzində Polşaya 30 milyon qızıl rubl ödəmək öhdəliyi götürdü. Üstəlik sovet hökuməti 18 milyon qızıl rubl dəyərində əmlakı Polşa tərəfinə təhvil verməli idi, bu isə öz növbəsində de-fakto olaraq təzminat (reparatsi) ödənməsi demək idi. . Polşa Respublikası keçmiş Rusiya İmperiyasının bütün borclarından və digər öhdəlikləri üçün məsuliyyətdən azad edilirdi.
Müqavilənin imzalanması
250px|thumb|left| Müqavilənin mətni, 1921-ci il. RSFSR (o cümlədən Belarusiya SSR) və Ukrayna SSR adından müqaviləni imzalayanlar:
Polşa Respublikası tərəfindən imzalayanlar:
Müqavilə şərtlərinə əməl edilməsi
Müqavilənin qüvvəyə minməsindən qısa müddət sonra, Polşa hökumətinin anti-sovet qruplaşmalarına dəstək veməsi, həmçinin sovet hərbi əsirlərinin geri qaytarılmasında gecikmələr və onların saxlanıldığı düşərgələrdəki əlverişsiz vəziyyət, habelə Polşa Respublikası ərazisində yaşayan rusların, ukraynalıların və belarusların hüquqlarına dair razılaşmalara əməl edilməməsi, Sovet tərəfi Polşa Respublikasına müqavilənin şərtlərini yerinə yetirməsi ilə bağlı iddia qaldırdı.
NGC 4633
NGC 4633, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. SBd tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Vaşlovani Milli Parkı
Vaşlovani Milli Parkı — Gürcüstanın cənub-şərqində, Azərbaycan sərhədinin yaxınlığında yerləşən milli park. Meşə-çöl ("yüngül meşələr") təbii zonasını qorumaq üçün yaradılmışdır.
Vera Poska-Qryuntal
Vera Poska-Qryuntal (Vera Poska-Grüntal) — Estoniyalı hüquq müdafiyəçisi, hüquqşünas və jurnalist; eston feminizminin lideri.
Vaşlovani Milli Parkı
1935-ci ildə Vaşlovanı ehtiyat olaraq quruldu. 2003-cü ildə sahəsi 251,14 km² olan ərazidə milli park yaradıldı. 84.8 km²-lik ehtiyat sahəsi parkın ayrılmaz bir hissəsidir.Parkın iqlimi hər il quru-arid, yağıntısı 470 mm-dir. Orta illik temperatur 11,6 °-dir. Parkda həm də iynəyarpaqlı meşələr və meşə-steplər, çöl və yarımsəhra zonaları var. Relyef vadilərdən (bəziləri kanyonlar içərisində) və daşqın çöküntü massivlərindən (badlands) ibarətdir. Karst mağaraları var. Parkda 664 bitki növü var, onlardan 40-ı Qafqazda endemikdir. Ağaclar arasında püstə, ardıc, albalı, ağcaqayın, armud, incir və nar əsas yer tutur. 80 növ quş var. Parkdakı məməlilərdən kirpi, dovşan, tülkü, yabanı pişik, qurd, qəhvəyi ayı, porsuq, qaban, çaqqal, marten, qiena, polekat, ceyranları misal göstərmək olar. 2004-cü ildə parkın ucqarlarında bir leopard görülmüşdür.
Vera Poska-Qryuntal
Bioqrafiya
25 mart 1898-ci ildə Reveldə vəkil ailəsində anadan olmuşdur. Ailədə doqquz uşaq var idi: altı qız və üç oğlan, Vera ikinci övladdır. Tallinn gimnaziyasını bitirmişdir. 1915-ci ildə Petroqradda, sonra Voronejdə hüquq təhsili almağa başlayır. 1917-ci ildə o, Estoniya Tələbələrinin Pıxyala Cəmiyyətinə (EÜS Põhjala) qoşulur. Evləndikdən sonra Kuressaareyə, 1920-ci ildə Tartuya köçür. Müharibə və inqilab nəticəsində kəsilən təhsilini Tartu Universitetində davam etdirir. Dörd uşaq anası olaraq 1925-ci ildə hüquq fakültəsini bitirib. Sonra Tallinn Şəhər Hüquq Bürosunda vəkil işləyib, 1929-1935-ci illərdə Tartuda nikah və boşanma məsələləri üzrə hüquqi yardımı göstərir. 1939-cu ildə hüquq elmləri üzrə magistr dərəcəsi almışdır (dissertasiyanın mövzusu: yetkinlik yaşına çatmayanların əməyinin mühafizəsi).
1944-cü ildə Qırmızı Ordunun hücumu zamanı ailəsi ilə birlikdə İsveçə mühacirət edir. Onun əri Timofey Qruntal Stokholm Universitetində hökumət təqaüdü alır. 1955-ci ildə ərinin ölümündən sonra Vera Poska-Qryuntal Kanadaya köçür. Buraya 1951-ci ilin yazında qızı Konstans əri Kaljo Pill və oğulları Juri və Jaan ilə birlikdə gedir.
Təqaüdə çıxana qədər o, arxiv işçisi idi. 29 yanvar 1986-cı ildə Stokholmda vəfat edir. Vera Poska-Qryuntalın 12 cilddən ibarət şəxsi arxivi İsveç Milli Arxivində saxlanılır.
Fəaliyyət
Estoniya feminizminin lideri. 1928-ci ildə Parisdə Birinci Sosial İş Konqresində iştirak edir. Beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatı olan Beynəlxalq Qadın Hüquqşünaslar Federasiyasının təsisçilərindən biri - hüquqi yardım, hüquqi ədəbiyyat və maarifləndirmə proqramları, tədqiqat və nəşrlər, habelə vəkillik, hüquqi islahatlar vasitəsilə qadınların və uşaqların statusunu yüksəldir. Onun təşəbbüsü ilə 1931-ci ildə Ev və Məktəb Dərnəyi, Tartu Soroptimist Cəmiyyəti, 1939-cu ildə Tartu Analıq Rifah Cəmiyyəti və Evsiz analar üçün ev qurulur.
1934-cü ildə o, digər qadın hüquqşünaslarla birlikdə Estoniyada ailə hüququnun islahatına dair qanun layihəsi təqdim edir. 1936-1938-ci illərdə Beynəlxalq Universitet Qadınları Federasiyasının konqreslərinə dəvət olunub. 1939-cu ilin martından 1940-cı ilin fevralına qədər Paris Universitetində təqaüdçü kimi çalışmışdır. Onun yetkinlik yaşına çatmayanların müdafiəsi mövzusunda dissertasiyası 1941-ci ildə tamamlanır, lakin müdafiəsiz qalır.
1952-ci ildə İsveçdə eston dilində çıxan Triinu jurnalını təsis edir və 1981-ci ilə qədər onun redaktoru olur. O, Kanadaya köçdükdən sonra bu jurnal Torontoda (sürgündə) Estoniya Qadınlar Cəmiyyətinin orqanı olur.
Frans Bekkenbauer
Frans Anton Bekkenbauer — alman futbolçu və məşqçi. Almaniya millisinin oyunçusu olub. FİFA 100 siyahısına daxildir.
Yusif Qadir xan
Yusif Qadir xan — 1026-cı ildə Qaraxanilər dövlətinin taxtına oturan Qaraxani hökmdarı və Harun Buğra xanın oğlu. Tam olaraq nə zaman doğulduğu bilinmir. 1032-ci ildə Qaşqarda ölmüşdür. Yusif Qadir xan taxta çıxandan sonra hakimiyyət üstə gedən müharibələr bitdi, amma vəfatından sonra oğulları və əmisi oğlu Nəsr bin Əli xanın oğulları arasında gedən müharibələr dövləti ikiyə Qərbi Qaraxanlılar dövləti və Şərqi Qaraxanlılar dövlətinə böldü.
İlqar Hümbətov
İlqar Vüqar oğlu Hümbətov (13 iyun 1996; Bakı, Azərbaycan — 13 oktyabr 2020; Tərtər, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
2014-2016-cı illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmişdir.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan İlqar Hümbətov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistanın işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi çərçivəsində Suqovuşanın azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmiş və həlak olmuşdur.
Əsgər Hümbətov İlqar Vüqar oğlu ölümündən sonra Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarında iştirak etdiyinə və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2020-ci il 15 dekabr tarixli 2349 nömrəli Sərəncamı ilə "Vətən uğrunda" medalı və Azərbaycan Respublikasının Suqovuşan kəndinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılmış döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək igidlik və mərdlik nümunəsi göstərdiyinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2020-ci il 29 dekabr tarixli 2368 nömrəli Sərəncamı ilə "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif olunmuşdur.
Təbabət və əczaçılıq işi üzrə orta əsr əlyazmaları (AMEA Əlyazmalar İnstitutu)
thumb|250px|Mənsur ibn Məhəmmədin Kifayeyi-Mənsuri əsərində (1653) insan skeleti Təbabət və əczaçılıq işi üzrə orta əsr əlyazmaları — Bakıdakı Məhəmməd Füzuli adına AMEA Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılır. Kolleksiyada təqribən 12 minə yaxın əlyazma var və bu sənəd irsinin əhəmiyyətli bir parçasıdır. Aşkar edilib ki, burada təbabət və əczaçılıqla bağlı 363 orta əsr əlyazması və 27 çap edilmiş qədim kitab vardır. Bunların 222-i fars dilində, 71-i türk dilində (qədim azəri dili və qədim türk dili), 70-i ərəb dilindədir. 2005-ci ildə əlyazmalardan üçü — İbn Sinanın "Tibb elminin qanunu" əsəri (II cild), Rüstəm Curcaninin "Nizamşahın ehtiyatları" əsəri, Əbu Əl-Qasım Əl-Zəhrəvinin "Əl-Məqalə əs-Sələsun" əsəri Azərbaycanda YUNESCO-un Dünya Sənəd İrsi "Dünyanın yaddaşı" siyahısına daxil edilib.
Ümumi informasiya
AMEA Əlyazmalar İnstitutunun toplusuna 222-i fars dilində, 71-i türk dilində (qədim azəri dili və qədim türk dili), 70-i ərəb dilində olmaqla 363 təbabət və əczaçılıqla bağlı orta əsr əlyazması daxildir. Buradakı ən qədim əlyazmalardan biri İbn Sinanın "Tibb elminin qanunu" əsəridir. Bu əlyazmanın nüsxəsi 1143-cü ildə Bağdadda hazırlanıb və 1956-cı ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının respublika fonduna verilib. Onunla birlikdə Qanunun 1259-cu ildə yenidən yazılmış ikinci əlyazması fonda təqdim edilib. Bu əlyazma daha bütövdür və Qanunun ikinci cildinin üçüncü, dördüncü və beşinci kitablarını göstərir. Bu əlyazmanı köçürən XIII əsrin məşhur həkimi Mənsur ibn İbrahim ibn Əbu Səid Xəmədandır. Bu əlyazmalar yaxşı qorunmuşdur. XIX əsrdən bəri bu əlyazmalar Azərbaycan (Şuşa) həkimi Qayıbovun ailəsində nəsildən nəsilə keçərək saxlanmışdır. Akademiyanın fondunda həmçinin ХIII əsrin sonlarında yazılan ilk "Qanun" kitabı var və bu kitab Şiraz həkimi Qütbəddinin "Qanunu"su və "Şəfa kitabı"nın əlyazmasının şərhidir.
Əlyazmalar institutunun kolleksiyasında olan fars dilindəki məşhur orta əsr əlyazmaları bunlardır: Hacı Zeynalabdin Attarın "İxtiyarat-i Bədii" əsəri (XVIII əsrdə köçürülüb), Mənsur bin İlyasın "Kifayət-i Mücahidə" əsəri (1653-cü ildə köçürülüb), Məhəmməd Möminin "Tuhfat əl-Möminin" əsəri (1713-cü ildə köçürülüb) və s.
Təbabətlə bağlı bir çox kitablar XIV–XIX əsrə aiddir: Yusif bin İsmail Xoyinin "Cam əl-Bağdadi" əsəri (bu kitabın orjinalı 1311-ci ildə ərəbcə yazılıb, ancaq Əlyazmalar institutunun kolleksiyasında bu kitabın orta əsrlərdə farsca tərcüməsi var), Əbdülməcid Təbibin "Kitab əl-Müdavət" əsəri, Həsən bin Rza Şirvaninin "Sirac ət-Tibb" əsəri, Hacı Süleyman Qacar İrəvaninin "Fəvaid əl-Hikmət" əsəri, Əbülhəsən Marağayinin "Müalicati Münfəridə" əsəri, Murtuza Qulu xan Şamlu Ərdəbilinin "Xirqə" əsəri və s.
İnstitutdakı orta əsr əlyazmalarının çoxu XIX və XX əsr alimləri və filosoflarının şəxsi kolleksiyasından gəlir. Bunlara Abbasqulu ağa Bakıxanov, Mirzə Fətəli Axundzadə, Əbdülqani Əfəndi Xalisagarizadə, Hüseyn Əfəndi Qayıbov, Bəhmən mirzə Qovanlı-Qacar, Mir Möhsün Nəvvab daxildir. İnstitut Azərbaycanın hər yerindən əlyazmaları, nadir kitabları və tarixi sənədləri toplamağa davam edir.
Xüsusi mövzudakı sənədlərin kolleksiyası
Əlyazmalardan üçü — fars mənşəli alim İbn Sinanın "Tibb elminin qanunu" əsərinin II cildi, fars mənşəli həkim Rüstəm Curcaninin "Nizamşahın ehtiyatları" əsəri, ərəb mənşəli həkim və alim Əbu Əl-Qasım Əl-Zəhrəvinin "əl-Məqalə əs-Sələsun" əsəri Azərbaycanda YUNESCO-un Dünya Sənəd İrsi "Dünyanın yaddaşı" siyahısına daxil edilib.
Nizamşahın ehtiyatları
Rüstəm Curcaninin "Nizamşahın ehtiyatları" əsəri orijinal əsər olmaqla bərabər məşhur XII əsr Mərkəz Asiya müəllifi Zeynaddin ibn Əbu İbrahim Curcaninin "Xarəzmşahın ehtiyatları" əsərinə oxşayır. Bu əlyazma nadirdir və dünyanın digər əlyazma anbarlarında tapılmamışdır. Hər halda dünyadakı bilinən digər kataloqlarında bu ada rast gəlinməyib. Yazılma ili məlum olmasa da, əlyazma XVI əsrdə (Hicrə ilə 954) köçürülüb.
Kitab tibbi bitkilərin, heyvandan alınan maddələrin, mineralların və mürəkkəb dərmanların əczaçılıq üzrə xüsusiyyətlərinin təsvirini verir. Bu kitab farsca danışan və ya fars dilinin istifadə edildiyi ölkələrdə təbabət və əczaçılığın inkişafına təkan verib. Azərbaycanda bu kitab qismən tədqiq edilib. Əsər əlyazma şəklində qalıb və hələ də tərcümə və çap edilməyib.
Rüstəm Curcaninin "Nizamşahın ehtiyatları" əsərinin əlyazmasının XVI əsr nüsxəsi
Tibb elminin qanunu
Bu əlyazma Azərbaycanda "Qanun" əsərinin ən qədim əlyazmasıdır və dünyada ən qədim əlyazmalardan biridir. Əlyazma 1143-cü ildə (Hicrə ilə 537) Bağdadda köçürülüb. Tibb elminin qanunu əsəri əczaçılıq və təbabət sahəsindəki ən qədim kitablardan biridir. İkinci kitab əsasən əczaçılığa həsr edilib. O, yüzlərlə təbii dərmanın əczaçılıq baxımından təsvirini verir: bitkilər, minerallar və heyvanlardan alınan maddələr. Bu əlyazmanın nadir olmasının səbəbi əsərin ən qədim əlyazmalarından biri olmasıdır, hansı ki, müəllifin ölümündən 104 il sonra köçürülüb. Tibb elminin qanunu əsərinin ikinci cildi Bakı əlyazmasından özbək və rus dilinə tərcümə edilib.
Əlyazma qalın ağ kağız üzərində yazılıb. Mətndə qara, başlıqlarda qırmızı mürəkkəbdən istifadə edilib.
İbn Sinanın "Tibb elminin qanunu" əsərinin XII əsr əlyazmasının nüsxəsi
Əl-Məqalə əs-Sələsun
Bu əlyazma ərəbcə yazılmışdır və "Cərrahiyyə və cərrahi alətlər" haqqında yazılan ümumi kitabın cildlərindən biridir. Nadir əlyazma dünyada bu kitabın ən nadir və ən qədim əlyazmalarından biridir. Kitabda təxminən 200 tibbi cərrahi alətin şəkli var. Zəhrəvi (1013-cü ildə ölüb) bu qədər çox cərrahi alətin şəklini təqdim edən tək orta əsrlər müəllifidir və onların tətbiqini də izah edir. Bakı əlyazmasının faksimilesi və rus dilinə tərcüməsi 1983-cü ildə Moskvada Professor Ziya Bünyadov tərəfindən edilib.
XI əsr kitabının XIII əsr nüsxəsi olan bu kitab filiqranlarla nazik ağ kağız üzərində qara mürəkkəb ilə yazılıb. Fəsillərin başlıqları qalın hərflərlə yazılıb.
Əbu Əl-Qasım Əl-Zəhrəvinin "Əl-Məqalə əs-Sələsun" əsərinin əlyazmasının XIII əsr nüsxəsi
Sədrəddin Konəvi
Sədrəddin Konəvi (1210-1274)- Malatyada anadan olub. Türk-İslam fəlsəfəsində xüsusi yer və dəyərə sahib alim.
Sədrəddin Konəvinin atası Şeyx Mecduddin İsak Malatyalıdır. Mecduddin İshak Bağdatda fütüvvet təşkilatında xidmət etmiş bir alimdir. Sədrəddin uşaq olarkən atası ölmüş, anası ünlü sufi və filosof alim İbn əl-Ərəbi ilə evlənməsi rəvayət edilir. O, Konyada yaşadığı və orada şöhrət qazandığı üçün Konevi kimi tanınır. Sədrəddin ilk dini və sufizm təhsilini ögey atası Muhyiddin ibn əl Ərəbidən aldı. Bir gün Şama getdi və dövlətin əhəmiyyətli dini rəhbərləri və sufiləri ilə görüşdü. Xüsusilə Evhadüddin Kirmanin Sədrəddinin üzərində təsir xüsusi əməyi olmuşdur. Çox yaxşı var-dövləti olduğu üçün Konyanın din və elm adamlarını tez-tez evində topladı və o dövrdə Şərqdəki ən əhəmiyyətli mədəniyyət mərkəzlərindən biri olan şəhərdə xüsusi bir akademiya qurdu. Nəsirdin Tusi ilə də əhəmiyyətli fəlsəfi məktublaşmaları olurdu.
Fəlsəfəsi
Sədrəddin Konəvinin fəlsəfəsi əsas olaraq elm ilahi və ya metafizikdir. İbn Əl-Ərəbi kimi o da vəhdəti vücud fikrinə bağlıdır, ancaq bunun açıqlanmasında Ərəbidən ayrılır. Ona görə Tanrı ideyası insanlarda ilk növbədə subyektiv olaraq meydana gəlir və daha sonra nesenel və ya ontoloji xarakter alır. Nəsrəddin Tusi ilə yazışmalarının da əsas mübahisə tandemi bu məsələdir. Sədrəddin Konəvi bu məktublaşmalarda Allahının ağıl yolu ilə məlum olacağı fikrini rədd etməkdə, Allahının həqiqətinin yalnız özü tərəfindən tanınacağını irəli sürərək filosofların fikirlərini inkar edir. Allahının mahiyyəti və əsas xarakterli insan üçün hər zaman məchul olaraq qalacaqdır. Sonsuzluq sonlu bir bilgi ilə bilinəməz. Allah mütləq varlıq və birlikdir. Dolayısıyla, Allah haqqında hər hansı bir qəti qənaətə gəlmək mümkün deyil. Ona veriləcək varlıq səviyyəsində yeganə münasib ad varlıq nuru (Nur-ül-vücud) dur. Allahın varlığı hər zaman mütləq özü ilə birlikdə düşünülməlidir, ancaq insan bunu gerçəkləşdirə bilməz. Bu səbəblərdən Allah haqqındakı sübut etmək təşəbbüsləri də yerində deyil. Nə fizik, nə də məntiq əsaslı Tanrı açıqlamaları açıq və qəbul edilə bilir. Amma insan Allahın adlarını və sifətlərini düşünməli, bunun vasitəsilə informasiyasında acizliyi azaltmağa çalışmalıdır. Allah adları və sifətləri (esmaül-hüsna) münasibətilə bilinə bilirdir yalnız. Əsl mahiyyəti isə bilinmədən qalır. Beləliklə, Nəsrəddin Tusinin əksinə, Allah Konəviyə görə, zəruri varlıq kimi irəli sürülə bilməz. Konəvi ilə tusi arasında məktublaşmalarla aparılan əsas mübahisə mövzusu bu olmaqla, hər ikisinin də sistematik nəticələrə gəldikləri söylənə bilməz. Konəvi sufi görüşlərində tamamilə İslama sadiq qalmışdır. Daim dəlillərini Quran, hədis və qədim sufi sözlərindən vermişdir. Beləliklə, sufi görüşlə İslamın müdafiəçisi olub.
Əsərlərinin önəmi
Sədrəddin Konəvi İslam mistisizminin (və ya Təsəvvüf) ən mübahisəli okullarından biri olan Vahdet-i Vücuda mənsubdur. Ögey atası və eyni zamanda Vahdet-i Vücudun sözcülərindən olan İbn əl-Ərəbi tələbəsi olmuş və əsərlərini şərh etmişdir. Bundan əlavə, Vahdət-i Vücudu fəlsəfi anlayışlarla izah edən və bəzi qeyri-müəyyənlikləri açıqlayan bir insan olduğundan, son illərdə İslam ölkələrində və Qərb ölkələrində Vahdet-i Vücudda çalışan alimlər və tədqiqatçılar tərəfindən tanınır və əsərlərinin biblioqrafiyasına daxildir. Bir türk olsa da, ərəb dilində yazılmış əsərlərindən ötəri illərcə ərəbcə yazılmış və İz nəşriyyatının oxucuları tərəfindən istifadə edilə bilər. Onun əsərləri Anadoluda türk-islam mədəniyyətinin yayılmasına təsir etdi. Bu baxımdan Konəvi Türk-İslam fəlsəfəsində xüsusi yer və dəyərə sahibdir.
İstinadlar
| Sadrettin Konevi Cami ve Türbesi
Azərbaycanda YUNESCO-nun "Dünyanın yaddaşı" obyektlərinin siyahısı
Azərbaycanda YUNESCO-nun "Dünyanın yaddaşı" obyektlərinin siyahısına 3 obyekt daxildir.
Altılı Masa
250px|thumb|right|Altılı masada təmsil olunan partiyaların rəhbərləri Altılı Masa — CHP, İYİ Partiya, Səadət Partiyası, Demokrat Partiyası, DEVA Partiyası və Gələcək Partiyası tərəfindən 12 fevral 2022-ci ildə keçirilən ilk toplantıda qurulan siyasi birlik. İYİ İYİ Partiyanın Baş katibi Uğur Poyraz, Millət Alyansının seçki prosesi zamanı ittifaq olduğunu, seçki prosesi geridə qaldıqdan sonra isə işbirliyinə çevrildiyini açıqladı.
Altılı masa Milli İttifaqdan ayrı müstəqil bir qurumdu. 26 yanvar 2023-cü ildə Altılı masa 11-ci iclasından sonra ilk dəfə olaraq özünü "Millət İttifaqı" olaraq elan etdi. Millət İttifaqı 30 yanvar 2023-cü ildə Ankarada Ortaq Siyasət Anlaşma Memorandumunu ictimaiyyətlə paylaşdı.
Gücləndirilişmiş parlament sistemi
Memorandumun mətnində seçki baryerinin 3%-ə endirilməsi, ən azı 1% səs toplayan partiyalara xəzinədarlıq yardımı, çanta hüquq praktikasına son qoyulması, prezidentin veto hüququnun götürülməsi və səlahiyyət müddətinin uzadılması 7 il təhsil kurikulumunda hökumətə, hökümətə etimadsızlıq sualı vermək səlahiyyətini tanımaq, tədrisə gender bərabərliyi kurslarının əlavə edilməsi kimi vədlər vardır.
Xarici keçidlər
YARININ TÜRKİYESİ İÇİN
İsay Abramaşvili
İsay Abramaşvili (13 sentyabr 1920, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ — 1964) — sovet futbolçusu, yarımmüdafiəçi. Azərbaycan SSR əməkdar məşqçisi.
Həyatı
İsay Abramaşvili 13 sentyabr 1920-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 20 avqust 1941-ci ildə Qızıl Ordu sıralarına çağırılıb.
1941-ci ilin noyabr ayından, 1942-ci ilin iyul ayına kimi 8-ci dəniz piyada briqadasının tərkibində Sevastopolun müdafiəsində iştirak edib. 1942-ci il iyulun 4-dən 1945-ci il avqustun 9-dək əsirlikdə olub. "Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı ilə təltif edilib.
1949-cu ildən 1951-ci ilədək və 1954-cü ildən 1955-ci ilədək Bakının "Neftyanik", 1952-ci ildə Moskvanın "VVS", 1953-cü ildə isə Leninqradın "Dinamo" komandasında çıxış edib.
Oyunçu karyerasını bitirdikdən sonra Sumqayıtın "Metallurq" və Kirovabadın "Dinamo" klublarında məşqçi kimi çalışıb.
Marqarita Tüdor
Marqaritanın IV Ceymslə baş tutan bu evliliyi təxminən 100 il sonra İngiltərə və Şotlandiya krallıqlarının birləşməsi ilə nəticələndi. Belə ki, onun ilk nigahından doğulan nəvəsi Mariya və ikinci nigahından doğulan nəvəsi Henri Stüart evlənmiş, bu cütlüyün yeganə övladı olan Ceyms isə 1567-ci ildə Şotlandiya, 1603-cü ildə İngiltərə kralı elan edilmişdir. Nəticədə hər 2 krallıq sonsuza qədər birləşmişdir.
Uşaqlıq illəri
Marqarita Tüdor 28 noyabr 1489-cu ildə İngiltərə kralı VII Henrinin böyük qızı olaraq Vestminster sarayında dünyaya gəldi. 2 gün sonra Həvari Andreyin anma günündə Müqəddəs Marqarita kilsəsində vəftiz edildi və nənəsi Marqarita Byufortun şərəfinə Marqarita adını aldı. Uşaqlıq illəri ilə bağlı ilk məlumat 8 yaşına aiddir. Belə ki, 30 sentyabr 1497-ci ildə Şotland kralı IV Ceymsin təklifiylə uzun illərdir davam edən İngiltərə-Şotlandiya çatışmasına müvəqqəti olaraq son qoyuldu və tərəflər arasında atəşkəs elan olundu. Bu atəşkəsin daimi olması üçün 2 dövlət arasında siyasi evlilik şərt idi. Belə ki, Şotland kralı IV Ceyms 24 yaşında idi və məşuqələrindən doğulan övladları olsa da, hələ də rəsmi şəkildə evlənməmişdi. Ancaq İngiltərədə başlayan daxili çəkişmələr və York sülaləsinin İngiltərə taxtı uğrunda yenidən ayaqlanması səbəbilə tərəflər arasındakı müzakirələr yarım qaldı.
Nəhayət, 24 yanvar 1502-ci ildə Şotlandiya və İngiltərə arasında 170 ildən sonra ilk sülh müqaviləsi bağlandı. Tərəflər arasındakı siyasi evlilik andlaşması da həmin gün bağlandı və bu sülhün təminatı oldu. Marqarita həddi-büluğa çatana qədər İngiltərədə qalsa da, artıq Şotland kraliçası olaraq anılmağa başlandı.
İlk evliliyi və Şotlandiya kraliçalığı
1503-cü ilin sonlarında — anası Yorklu Elizabetin ölümündən aylar sonra Marqarita Şotlandiyaya gəldi. Onun yeni krallığına olan səyahəti 27 iyunda Riçmond sarayından başladı. Atası ilə birlikdə öncə Nortemptonşirə gələn Marqarita 1 avqust 1503-cü ildə Lamberton sarayında Şotland kralı tərəfindən qarşılandı. Görüşdən 3 gün sonra baş tutan güclü yanğında Marqaritanın sevimli atlarından bəziləri və dəyərli yəhər dəsti yanaraq kül oldu.
Cütlüyün toy mərasimi 8 avqust 1503-cü ildə Edinburq yaxınlığındakı Holirud sarayında keçirildi. Yeni kraliçanın ictimaiyyətə ilk çıxışı isə mərasimdən 2 gün sonra Müqəddəs Laurensin anma günündə oldu. Evlilik andlaşmasında da göstərildiyi kimi, Marqaritanın xidmətinə İngiltərədən onunla birlikdə gələn 24 nəfərlik xidmətçi alayı verildi. Bunlardan bir çoxu, xüsusilə də nədimələri vaxtilə anası Yorklu Elizabetin xidmətində olan xanımlar idi. Qısa zamanda Şotlandiyaya uyğunlaşan Marqarita 4 oktyabr 1504-cü ildə müqəddəs cümə axşamı günündə ənənəvi olaraq kralla birlikdə kasıblara hədiyyələr payladı və simvolik olaraq onların ayaqlarını yudu. Onun yaşına istinadən bu kasıb xanımlarının sayı da 15 idi. Ardından Marqarita bu 15 xanıma mavi rəngli çanta, ayaqqabı, önlük, dəyərli qab-qacaq hədiyyə etdi. Bir digər şotland ənənəsi olaraq 1507-ci ilin Milad bayramında IV Ceyms öz kraliçasına "ilan dili" hədiyyə etdi. Qızıl suyuna salınmış və dəyərli daşlarla bəzədilmiş bu ilan dilinin bəd nəzərdən qoruduğuna inanılırdı. Üstəlik, xanımına bağlı olan IV Ceyms krallığın ən böyük döyüş gəmisinə də kraliçasının adını vermişdi.
Ancaq bu evlilik İngiltərə-Şotlandiya sülhünü qoruya bilmədi. Belə ki, 1509-cu ildə Marqaritanın atası Henri Tüdor vəfat etmiş, qardaşı VIII Henri adıyla taxta çıxmışdı. Üstəlik gənc kral atasının təmkinli xarici siyasətinin əksinə dərhal Şotlandiyanın qədim müttəfiqi olan Fransaya müharibə elan etmişdi. 1513-cü ildə IV Ceyms İngiltərə kralının Fransa səfərində olmasından istifadə edərək müttəfiqinə olan bağlılığını sübut etmək məqsədilə İngiltərəyə hücum etdi. Ancaq onun bu cəhdi Floden döyüşündəki məğlubiyyəti və həlak olması ilə nəticələndi. Marqarita ən başda bu müharibəyə qarşı çıxsa da, mane ola bilmədi. Üstəlik, kralın vəsiyyətinə əsasən, dul qaldığı təqdirdə azyaşlı oğlu Ceyms Stüartın yerinə kral naibi olaraq Şotlandiyanı o idarə etməli idi.
Naibəlik illəri və ikinci evliliyi
Floden məğlubiyyətinin ardından Stirlinq qalasında toplanan parlament dərhal Marqaritanın naibliyini təsdiq etdi. Bir qadının bu qədər yüksək bir vəzifədə olması nadir hallarda xoş qarşılanırdı. Üstəlik o, bir ingilis idi və şotlandlar onun qardaşının ordusuna məğlub olmuşdu. Bu səbəblə çox keçmədən yeni bir Fransa tərəfdarı siyasi birlik formalaşmağa başladı və bu birlik taxt sıralamasında üçüncü olan, mərhum kralın ən yaxın qohumu — əmisi oğlu Con Stüartı dəstəkləməyə başladılar.
Fransada doğulub böyüyən Con Stüart Marqaritanın əksinə, Şotlandiya-Fransa ittifaqının tərəfdarı idi. 1514-cü ilin iyulunda o, İngiltərə ilə müvəqqəti də olsa atəşkəs elan edə bildi. Ancaq onun siyasi tərəfdar toplama cəhdləri Arxibald Duqlasa yaxınlaşmasına və ölümcül bir səhv buraxmasına səbəb oldu. Belə ki, Duqlas ailəsindən aldığı dəstəklə özünə nüfuz qazanmağa çalışan Marqarita çox keçmədən Arxibald Duqlasla sevgi yaşamağa başladı. Cütlük 6 avqust 1514-cü ildə Pert yaxınlığındakı bir kilsədə gizlicə evləndi.
Onun bu hərəkəti yalnız digər zadəganların etirazına səbəb olmadı, həmçinin ölkədəki Fransa fraksiyasının güclənməsinə səbəb oldu. Üstəlik, mərhum kralın vəsiyyətinə zidd olaraq kral naibəsi vəzifəsindən də imtina edən Marqarita çox keçmdən bu vəzifəyə Con Stüartın gəlməsinə razı oldu. Bundan başqa həmin ilin sentyabrında məclis onun oğulları üzərindəki nəzarət hüququnu da ləğv etdi. O, qardaşına yazdığı "Marqarita R" imzalı məktublarında gələn məktublara inanmamağı, yalnız bu imzalı gələnlərin ona aid olduğunu bildirdi.
İngiltərəyə qaçışı
Con Stüart 1515-ci ilin mayında Şotlandiyaya çatdı və iyul ayında kral naibi seçildi. İlk iş olaraq isə 3 yaşlı kral Ceyms və körpə qardaşı Aleksandrı himayəyə almaq istədi. Marqarita bir müddət buna qarşı çıxsa da, avqust ayında Stirlinq qalasında uşaqlarını təslim etməyə məcbur oldu. O əsnada ikinci evliliyindən hamilə olan Marqarita Edinburqa çəkildi. Uzun müddətdir ki, qardaşı VIII Henri onu və övladlarını İngiltərəyə çağırırdı ancaq Marqarita oğlunun səltənət hüququnun əlindən alınmasından çəkindiyi üçün bu təklifi qəbul etmirdi.
Ancaq məclis tərəfindən idarə edilən Şotlandiyada can qorxusuna düşən Marqarita qardaşının bu təklifini gizlicə qəbul etdi. Şotlandiyanın dul kraliçası olaraq səyahət etmək üçün belə məclisdən xüsusi icazə almalı idi. Bu səbəblə doğuşunu bəhanə edərək İngiltərə sərhəddinə daha yaxın olan Linlitqou sarayına getmək istədiyini bildirdi. İlk öncə Tantallon qalasına gedən Marqarita daha sonra kilsə ziyarəti bəhanəsiylə İngiltərə sərhəddini keçdi. O əsnada üzərindəki bütün daş-qaşı və dəyərli əşyaları, eləcə də Fransa kralı XII Lüdovikin hədiyyə etdiyi brilyantla bəzəli ipək başlığı Tantallonda qoydu. Qardaşının xidmətçilərindən Tomas Dakr tərəfindən qarşılanan Marqarita Nortumberlandiyadakı Harbotl qalasına aparıldı və həmin ilin oktyabrında ikinci nigahından bir qız uşağı — Marqarita Duqlası dünyaya gətirdi.
Hələ İngiltərənin şimalında ikən Marqarita, Con Stüartın nəzarətində saxlanılan kiçik oğlu Aleksandrın ölüm xəbərini aldı. Birlikdə səyahət etdiyi Tomas Dakr vaxtilə III Riçardın etdiklərini kraliçaya xatırlatdı. Ancaq Marqarita, vəliəhdin yerinə kral olan böyük oğlunun ölümünün kral naibinin taxtı ələ keçirmək niyyətinə daha uyğun olduğunu irəli sürərək bunun Allahın əmri olduğuna inandı. Üstəlik, əri Arxibald Duqlas kral naibiylə münasibətlərini bərpa etmək üçün xanımını və yeni doğulan qızını İngiltərədə qoyub Şotlandiyaya döndü. VIII Henri onun bacısını tək qoyub qaçmasını eşidəndə "Əsl Şotland kimi hərəkət etdi" dedi.
Şotlandiyaya dönüşü
Marqarita qardaşı tərəfindən yaxşı qarşılandı və Şotland krallarının Londondakı rəsmi iqamətgahında yaşadı. Bir il burada qaldıqdan sonra 1517-ci ildə Con Stüart və VIII Henri arasında bağlanan sülhün ardından şimala geri döndü. O əsnada kral naibi həm yeni bir ittifaq qurmaq, həm də kiçik kralın nigahını planlamaq məqsədilə Fransada idi və bu səbəblə Marqarita sərhəd bölgəsində əri və onun xidmətçiləri tərəfindən qarşılandı. Cütlük yenidən bir araya gəlsə də, münasibətləri heç vaxt düzəlmədi. Nəhayət, Marqarita onun hesabına məşuqələriylə dəbdəbəli həyat yaşayan ərindən boşanmağa qərar verdi və bu qərarını qardaşaına yazdığı bir məktubda bildirdi. Ancaq qatı dindar olan VIII Henri üçün bu qərar olduqca çətin idi. Digər tərəfdən Arxibald Duqlas Con Stüarta qarşı Şotlandiyadakı tək müttəfiqi idi. Qardaşının bu davranışına əsəbləşən Marqarita yön dəyişərək kral naibinə yaxınlaşdı və onu Fransadan geri çağırdı. Ancaq Con Stüart bundan çəkindi və naibliyi dul kraliça və ərinə geri verdi. Bundan sonrakı 3 il boyunca Marqarita və əri arasındakı gərgin vəziyyət səbəbilə Şotlandiya hakimiyyəti çalxantı içində qaldı. Üstəlik Arxibald Duqlas və Ceyms Hamilton arasında başlayan siyasi mübarizə qan düşmənçiliyinə dönmüşdü və dul kraliça bu ikili arasında durmadan tərəf dəyişdirirdi.
Con Stüart nəhayət 1521-ci ilin noyabrında Şotlandiyaya döndü və Marqarita tərəfindən xoş qarşılandı. Çox keçmədən ikisi arasında münasibət olması barədə şayələr gəzməyə başladı. Arxibald Duqlas dərhal sürgün edildi və Con Stüart 3 illik çatışmanın ardından Şotlandiyada yenidən əmin-amanlığı bərpa etməyə başladı. Yeni kral naibi Marqarita üçün olduqca önəmli idi. Çünki naibin Roma ilə münasibətləri yaxşı idi və bunun dul kraliçanın boşanmasına xeyri vardı.
Ancaq Şotlandiyada sükunət bərpa edilmədi və İngiltərə-Fransa yönümlü siyasi birliklər arasındakı çəkişmələr daha da gücləndi. 1524-cü ildə Con Stüart saray çevrilişi ilə devrildi və ölkədən qovuldu. Marqarita yerli zadəganların da yardımıyla naibliyi ləğv edərək 12 yaşlı oğlunu real hakimiyyətə gətirdi. Stirlinqdən alınan Ceyms Edinburqa gətirildi və avqust ayında parlament naibliyin ləğv edildiyini təsdiqlədi. Marqaritanın bəzi zadəganlarla yaxınlıq qurması, digər tərəfdən VIII Henrinin ərini yenidən Şotlandiyaya göndərməsi hər şeyi tamamilə alt-üst etdi. Bu illərdə Marqaritanın Henri Stüartla olan yaxın münasibəti üzə çıxdı.
Henri Stüartın getdikcə artan nüfuzu zadəganlar arasındakı narazılığı daha da artırdı. Üstəlik Arxibald Duqlasın rəhbərlik etdiyi müxalif qüvvələrlə çıxan silahlı atışmalar dul kralliça və əri arasındakı münasibətləri tamamilə bitirdi. Nəhayət, 1525-ci ilin fevralında Arxibald Duqlasın məclis üzvü olmasına razı oldu. Ancaq bu cütlüyün münasibətinin yaxşılaşması demək deyildi. 1527-ci ilin martında Roma papası VII Klement onun bu istəyini qəbul etdi və cütlüyün nigahını ləğv etdi. Ancaq Avropada gedən çalxantılı siyasi vəziyyət səbəbilə Marqarita bu xəbəri həmin ilin dekabrında aldı. Ardından Marqarita 3 mart 1528-ci ildə Henri Stüartla evləndi.
Həmin ilin iyununda V Ceyms Arxibald Duqlası vəzifədən aldı və sürgünə yolladı. Anası və yeni atalığı olan Henri Stüartı məclis üzvü seçdi. Henri Stüarta Metven lordu təyin etdi. Marqaritanın səyləriylə 1534-cü ilin mayında yeni İngiltərə-Şotlandiya sülhü bağlandı. Anasının təkidiylə İngiltərəylə sülh bağlayan V Ceyms yenə də, vaxtilə Arxibald Duqlasa dəstək verən dayısı VIII Henriyə etimad etmirdi. Buna baxmayaraq 1536-cı ilin əvvəlində yenə anasının təşkilatçılığı ilə İngiltərə kralı olan dayısıyla görüşməyə razı oldu. Ancaq dəbdəbəli hazırlıqlar görülsə də, yerli zadəganların etirazlarıyla bu görüş baş tutmadı.
Son illəri
Marqarita isə artıq yorulmuşdu. Həm İngiltərə-Şotlandiya münasibətlərindəki bu bitməz tükənməz düşmənlik, həm də öncəki ərindən daha tamahkar olan Henri Stüartın özbaşınalıqları onu çox yormuşdu. Bu evliliyini də bitirmək istəsə də, oğlu bu dəfə buna qarşı çıxdı. Hətta gizlicə İngiltərəyə qaçmaq istəsə də, yolda ələ keçirilərək Edinburqa gətirildi. Qardaşına məktub yazaraq oğlunun onu sadə bir həyata məhkum etdiyini və yardım istədiyini bildirdi. 1536-cı ildə VIII Henri bacısı üçün 200 sterlinq və dəyərli hədiyyələr göndərdi. 1538-ci ilin iyununda Marqarita gəlini olan Mariyanı qarşıladı və onunla xoş münasibət saxladı.
Uşaqları
Şotlandiya kralı IV Ceymslə olan nigahından 6 övladı dünyaya gəlsə də, bunlardan yalnız biri yetkinlik yaşına çata bildi:
Anqus qrafı Arxibald Duqlasla olan nigahından 1 övladı dünyaya gəldi:
Metven lordu Henri Stüartla olan nigahından 1 övladı dünyaya gəldi:
NGC 5405
NGC 5405, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Naxırçı bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 17.27 sm (6.8 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Pisuar
Qədim Roma Dövrünə aid tapılmış pisuarın o dönəm müxtəlif məqsədləri var idi. Məlumdur ki, müasir pisuar üçün ilk patent 1866-cı il martın 27-də amerikalı Endryu Renkin tərəfindən alınıb. Dəyişən həyat tərzinin yaratdığı ehtiyaclar səbəb olaraq qadınlar üçün də məxsusi hazırlanmış pisuarlar da ortaya çıxmışdır, amma ümumi götürəndə istifadəsi kişilər üçün daha faydalıdır.
Yaqub Babayev
Həyatı
Yaqub Məhərrəm oğlu Babayev 12 oktyabr 1958-ci ildə Gədəbəy rayonunun Dəyəqarabulaq kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. Dəyəqarabulaq kənd səkkizillik məktəbini bitirmiş (1965-1973), Rüstəm Əliyev (indiki Miskinli) kənd orta məktəbində orta təhsilini tamamlamışdır (1973-1975).
1976-1980-ci illərdə Həsən bəy Zərdabi adına Kirovabad Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Gəncə Dövlət Pedaqoji Universiteti) Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Ali məktəbi bitirdikdən sonra təyinatla göndərildiyi İsmayıllı rayonunun Qalacıq və Qələyə kənd məktəbində (1980-1985) ixtisası üzrə müəllim işləmişdir. 1981-1983-cü illərdə ordu sıralarında xidmət etmişdir. V.İ. lenin adına ADPİ-nin (indiki ADPU-nun) Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasının əyani aspiranturasını bitirmişdir (1985-1988). “Azərbaycan uşaq nəsrinin inkişafı tarixindən (1905-1920)” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır (1989).
Yaqub Babayevin əmək fəaliyyəti 1990-cı ildən etibarən ADPU ilə bağlıdır. O, həmin universitetin “Folklorşünaslıq” laboratoriyasında kiçik elmi işçi (1990-1992) və baş elmi işçi (1992-1994) vəzifələrində çalışmış, Azərbaycan ədəbiyyatı tarxı kafedrasında müəllim (1994-1998) işləmişdir. Daha sonra həmin kafedrada dosent (1998-2003) vəzifəsini tutmuş, 2003-cü ildən universitetdə Folklor və qədim ədəbiyyat kafedrasında dosent vəzifəsini tutmuşdur (2003-2011). İki kafedra birləşdiyi üçün yenidən Azərbaycan ədəbiyyatı tarixı kafedrasında (2011-2015) calışmışdır. 2015-ci ildən Ədəbiyyat və onun tədrisi metodikası (indiki ədəbiyyatın tədrisi texnologiyası) kafedrasında işləyir.
Yaqub Babayev 2012-ci ildə “Anadilli Azərbaycan şeirinin poetikası (XIII-XIV əsrlər)” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru elmi dərəcəsi almışdır. 2019-ci ildə şəkildə professor elmi adını almışdır.
Uzun illərdir ki, Mədəniyyət TV-də efirə çıxan “Məclisi-üns” verlişində mütəxəssis kimi çıxış edir.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. Ədəbiyyatşünaslıq sahəsindəki səmərəli fəaliyyətinə görə 2015-2016-cı illərdə AYB xətti ilə Prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.
Yaradıcılığı
Yaqub Babayevin elmi araşdırmaları əsasən Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, qismən isə uşaq ədəbiyyatı və folklorla bağlıdır. Onun uşaq ədəbiyyatı ilə əlaqəli tədqiqatları, əsasən, XIX əsrin II yarısı və XX əsrin əvvəllərini əhatə edir. Həmmüəllifi olduğu (M.Məmmədov və T.Cavadovla birlikdə) “Pedaqoji mühit və uşaq ədəbiyyatı” (1992) adlı dərs vəsaiti də həmin dövrün uşaq ədəbiyyatının araşdırılmasına həsr edilmişdir. Eyni həmmüəlliflərlə birlikdə tərtib etdiyi “Azərbaycan klassik uşaq ədəbiyyatı antologiyası” (1998) da eyni dövrün mətbu uşaq ədəbiyyatı nümunələrini əhatə edir.
Yaqub Babayev Azərbaycan folkloru ilə bağlı aşağıdakı toplama və tərtib kitab-larını ərsəyə gətirmişdir: “İki ustad: Miskin Vəli, Növrəs İman” (1996), “Üç el şairi” (1999), “Miskin Vəli: Şeirlər, dastanlar” (2016).
Yaqub Babayev daha çox orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatının tədqiqi ilə məşğul olmuşdur. Bu həm də onunla əlaqədardır ki, o, uzun illər (1994-cü ildən) ali məktəbdə “XIII-XVIII əsrlər (Orta əsrlər) Azərbaycan ədəbiyyatı” fənnini tədris etmiş, həmin fənnin dərsliyini də yazmışdır (“Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi: XIII-XVIII əsrlər (2014, 2018). Onun “Anadilli Azərbaycan ədəbiyyatının təşəkkülü və epik şeirin inkişafı: XIII-XIV əsrlər” (2008), “XIII-XIV əsrlər anadilli lirik şeirimizin inkişaf yolu” (2009) adlı monoqrafiyaları da klassik Azəraycan ədəbiyyatının araşdırılması ilə bağlıdır. Alim uzun illər ərzində islam şərqində və Azərbaycan ədəbiyyatında təriqət ədəbiyyatının öyrənilməsi istiqamətində də səmərəli işlər görmüşdür. Müəllifin “Təriqət ədəbiyyatı: sufizm, hürufizm” (2007) adlı dərs vəsaiti, nüfuzlu mətbuat orqanlarında dərc olunan bir sıra məqalələri də bu istiqamətdə apardığı araşdırmaların nəticəsində meydana gəlmişdir.
Bütövlükdə Yaqub Babayev bir dərslik, iki dərs vəsaiti, iki monoqrafiya, dörd toplama və tərtib kitabı, yüzdən cox elmi, qırxdan artıq yaxın publisistik məqalənin müəllifidir. Onun Rusiya, İran, Türkiyə, Qazaxıstan, Türkmənistan, Ukrayna və başqa ölkələrdə Azərbaycan ədəbiyyatının müxtəlif problemlrinə və şəxsiyyətlərinə həsr olunmuş xeyli elmi məqaləsi dərc olunmuşdur.
Covanni Piko della Mirandolla
Covanni Piko della Mirandolla — Renessans dövrünün italyan mütəfəkkiri.
Azadlıq meydanı (Astana)
250px|thumbAzadlıq meydanı — Qazaxıstanın paytaxtı Astananın əsas meydanı.
.
Yerləşməsi
Azadlıq meydanı Astananın Almatı rayonunda yerləşir. Tauelsizdik prospekti boyunca cənub-cənub-qərbdən şimal-şimal-şərqə uzanan şəklində müntəzəm bir düzbucaqlıdır. Eninə istiqamətdə meydan Baytursınov və Najimedenov küçələri ilə məhdudlaşır.
Memarlıq ansamblı
Meydanın mərkəzində Qazaxıstanın azadlığı və çiçəklənməsinin rəmzi olan "Qazax eli" abidəsi vardır. Paytaxtın mərkəzində Azadlıq meydanında yerləşən “Qazax Eli” (“Qazax xalqı”) abidəsi Astana şəhərinin və bütün Qazaxıstanın kifayət qədər yeni bir memarlıq əlamətidir. Ağ mərmərdən dördbucaqlı bir təməl üzərində quraşdırılmış bir işıq sütunu ilə təmsil olunur, burada hər tərəfdə müstəqil Qazaxıstan Respublikasının formalaşmasının əsas hadisələrini əks etdirən barelyeflər əks olunur. Bu quruluşun hündürlüyü 91 metrdir ki, bu da 1991-ci ildə ölkənin müstəqilliyi ilə əlaqələndirilir. Qazax Eli abidəsi yalnız suverenliyin simvolu deyil. Həm də ənənəvi mədəniyyət və tarixi əks etdirir və üstündə oturan müqəddəs Simurq quşu Qazaxıstanın davamlı böyüməyə, inkişafa və irəliləməyə meyllərini təcəssüm etdirir
Aşağıdakı obyektlər kvadratın ətrafında (saat istiqamətində) yerləşir:
Xəzrət Sultan məscidi;
Qazaxıstan Milli İncəsənət Universiteti;
Dünya Divarı;
İstiqlal Sarayı;