cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Endokrin sistemi
Addison xəstəliyi və ya Tunc vəstəliyi
Addison xəstəliyinin səbəbi böyrəküstü vəzilərin adrenalin hormonunu çox ifraz etməsi nəticəsində əmələ gəlir. Dəridə tunc rəngli ləkələrin yaranması ilə xarakterikdir. İlk dəfə məşhur həkim Tomas Addison tərəfindən öyrənilmişdir. alt=|left|thumb|[[Ayaqlarda addison]]
Ağız suyu vəzilərinin absesi
Ağız suyu vəzilərinin absesi tüpürcək vəzilərinin irinli iltihabına deyilir. Patologiya, adətən, sialadenit və ya sialolitiazın ağırlaşmasıdır və bakterial etiologiyaya malikdir. Tüpürcək vəzilərinin absesi ağızda quruluq, bədən temperaturunun yüksəlməsi, zəiflik, ödem, qızartı, atıcı ağrılar və zədə nahiyəsində dolqunluq hissi ilə təzahür edir.
Xəstəliyin diaqnostikası obyektiv müayinə, vəzinin sekresiyasının bakterial və sitoloji müayinəsi, USM, sialoqrafiya və s. əsaslanır.
Tüpürcək vəzinin absesinin müalicəsi irinliyin cərrahi üsulla yarılması, drenajı və antibiotiklərlə terapiyadan ibarətdir.
Hiperhidroz
Tər vəzilərinin normadan 30–40 dəfə çox tər ifraz etməsidir.
Şəkərli diabet
İnsulin hormonunun çatışmaması şəkərli diabet xəstəliyi yaradır. Şəkərli diabetin 2 növü vardır :
alt=|left|thumb|2014-cü ildə [[dünyada diabet dərəcələri. Ümumdünya yayılması 9,2% təşkil etmişdir.]]
I tip şəkərli diabet
I tip şəkərli diabet mütləq insulin çatışmazlığı səbəbindən hiperqlikemiya ilə səciyyələnən metabolik pozğunluqdur. Bu patologiya, mədəaltı vəzinin beta hüceyrələrinin əsasən immun sistemin mediasiya olunan mexanizmləri tərəfindən məhv edilməsidir. Bəzi xəstələrdə mədəaltı vəzinin beta hüceyrələrinin avtoimmun məhv olmasının əlamətləri olmaya bilər. Bu, idiopatik I tip şəkərli diabet adlanır.
II tip şəkərli diabet
Əsasən, 35 yaşından yuxarı, çox yağlı yeyən, artıq çəkili, az hərəkət edən insanlarda və adətən, ailəsində (qohumlarında) şəkər xəstəliyi olanlarda rast gəlinir. Daha çox yayılmış diabet tipidir. Bu xəstələrdə əsasən insulin normal ifraz olunur. Xəstəlik yeni başlayanda aktiv hərəkət, pəhriz və antidiabetik həblərlə müalicə edilir. Ancaq bir müddət sonra mədəaltı vəzinin insulin ifraz edən hüceyrələrinin funksiyaları pozulur və insulin müalicəsinə başlamağa ehtiyac olur.
Pankreatit
Pankreatit mədəaltı vəzinin iltihabıdır. Pankreatit 2 formada olur:
Kəskin pankreatit
Pankreasın (mədəaltı vəzinin) iltihabı sadəcə bir neçə gün davam edərsə, bu kəskin pankreatit adlanır.
alt=|left|thumb|[[Kəskin pankreatit]]
Xroniki pankreatit
thumb|[[Mədəaltı vəzi kanalında yaranmış kalsium daşları]] Pankreasın (mədəaltı vəzinin) iltihabı daha uzun müddət davam edərsə, buna xroniki pankreatit deyilir. Zaman keçdikcə iltihab zədələnməyə səbəb ola bilər. Mədəaltı vəzidə kalsium daşları yarana bilər və bunlar bağırsağa həzm fermentlərini daşıyan pankretik kanalı tuta bilər. Nəcisdə yağların miqdarı arta bilər.
Əsas səbəb həddindən artıq alkoqol qəbuludur. Digər səbəblərə isə pankreatik kanalın daralması, pankreatik kanalın daş və ya şişlə tıxanması, bəzi dərman maddələri, pis qidalanma, ağciyərlərdə kistik fibroz, qanda müəyyən yağların səviyyələrinin yüksək olmasıdır. Xəstələrin 30%-də isə səbəb məlum deyildir. Xəstəliyə tutulma riski alkoqol qəbul edənlərdə və xüsusilə kişilərdə daha yüksəkdir.
Müalicənin ilkin mərhələsi alkoqol qəbulunun dayandırılmasından ibarətdir. Bundan başqa qidadakı yağların miqdarı azaldılmalı, vitaminlərin miqdarı artırılmalıdır. Pankreas xərçənginin əmələ gəlmə riskini artıra bildiyi üçün siqaret çəkməkdən imtina edilməlidir.
Varikosel
Varikosel toxum ciyəsi venalarında yaranan varikoz genişlənmədir. Varikosel zamanı xaya venalarında yaranan genişlənmə eynilə aşağı ətraf venalarının genişlənməsini xatırladır. Nəticədə, damarlardakı qan geri axır ki, bu da bir çox problemlərə və sonsuzluğa səbəb ola bilər. Genişlənmə 90-92 % solda, 1-2 % sağ, 5-7 % hallarda isə hər iki xaya venalarında rast gəlinir.
Varikoselə müxtəlif yaş qruplarında rast gəlinməsinə baxmayaraq, 90 %-dən artıq hallarda 15-30 yaş arasında olan gənclərdə aşkarlanır. Müxtəlif peşə sahiblərində aşkarlana bilir, lakin əksər hallarda varikosel ağır fiziki işlə (75 %) və idmanla məşğul olan insanlarda rast gəlinir. alt=|left|thumb|[[Varikosel|224x224px]]
Orxit
alt=|thumb|[[Orxit]] Orxit toxumluqların iltihabıdır. Xəstəliyin əlamətləri xayalarda şiddətli ağrı və toxumluqların şişməsidir.
Endokrin sistemi xəstəliklərində istifadə edilən dərman bitkiləri
Endokrin sistemi xəstəliklərində ən çox istifadə olunan dərman bitkiləri bunlardır:
Dərman acıqıjısı
Azərbaycanda 1 növü yayılmışdır − dərman acıqıjısı. Dərman məqsədilə yerüstü hissəsindən istifadə olunur. alt=|thumb|[[Dərman acıqıjısı]]Yerüstü hissəsi xoşagələn ətirli iyə malikdir. Tərkibində 0,09%-ə qədər xardal efir yağı, çoxlu miqdarda askorbin turşusu, karotin və s. vardır. Ən qiymətli tərkib hissəsi yoddur. Qurudulmuş otunda 0,4–0,5 mq/% yod vardır.
Sulu bişirmə, duru və quru ekstrakt formada yod tərkibli preparat kimi qalxanabənzər vəzi xəstəliklərində istifadə olunur. Xalq təbabətində təzə dərilmiş otunun şirəsi şəkər xəstəliyində, avitaminozda, qan azlığında qəbul edilir.
Tikanlı kəvər
Yarpaq və cavan budaqlarını bir müddət şor suda saxlayır, sonra onu süzür və üzərinə turş alça əzməsi töküb diabetə qarşı qəbul edirlər.
Adi lobya
Azərbaycanda bir neçə növü yayılmışdır. Ən çox becəriləni adi lobyadır. alt=|thumb|[[Adi lobya]] Adi lobyanın toxumları B1 və C vitaminləri, karotin, limon turşusu, zülallar ilə zəngindir. Zülalları heyvani zülallara çox yaxındır.
Lobya qastritlərdə, ürək ritminin pozğunluğunda da məsləhət görülür. Sidikqovucu maddə kimi də istifadəsi vardır. Paxlasından hazırlanmış bişirmə və dəmləmə böyrək xəstəliklərində, revmatizmdə, duzların mübadiləsi pozulduqda müsbət təsir göstərir.alt=|left|thumb|Aşı sumağın meyvəsi
Aşı sumaq
Aşı sumağının yarpaqlarının tərkibində 12–30%-ə qədər aşı maddələri vardır. Yarpaqlarında alma turşusu, C vitamini (112 mq/%) də müəyyən edilmişdir. Həmçinin K vitamini, qətranlı maddələr, üzvi turşularla da zəngindir.
Çəpişotu
Azərbaycanda 2 növü yayılmışdır − dərman çəpişotu və Şərq çəpişotu.
Elmi təbabətdə yerüstü hissəsindən və toxumlarından istifadə olunur.
Dərman çəpişotu
thumb|[[Dərman çəpişotu]] Yerüstü hissəsində 0,2–0,5% alkaloidlər cəmi müəyyən edilmişdir.
Dərman çəpişotundan hazırlanan tinktura və ekstrakt şəkər xəstəliyinin müalicəsində istifadə edilir.
Şərq çəpişotu
alt=|left|thumb|[[Şərq çəpişotu]]Yarpaqlarında alkaloidlər (0,4%), qlikozidlər (0,12%), üzvi turşular (1,23%), C vitamini (111,86 mq/%) müəyyən edilmişdir.
Xalq təbabətində Şərq çəpişotunun yarpaq, kök və toxumlarından çay dəmləyib sidikqovucu, tərlədici vasitə kimi, həmçinin ürək ağrılarını sakitləşdirmək, ana südünü artırmaq, eləcə də, qurd əleyhinə istifadə edilir.
Kahı
thumb|[[Kahı]] Kahı bədənə soyuqluq və rütubət verir. Mədənin işini yaxşılaşdırır, öd ifrazını yüngülləşdirir. Xalq təbabətində geniş istifadə olunur. Bişmiş halda olan kahı tez həzm olunur və süd yaradır.alt=|left|thumb|[[Adi armud]]
Adi armud
Azərbaycanda armudun 16 növü yabanı halda yayılmışdır, 2 növü becərilir – adi armud və Qafqaz armudu.
Diabet xəstəliklərində armudun meyvələri çox xeyirlidir, çünki armud qidanın asan mənimsənilməsinə və həzm prosesinin yaxşılaşmasına kömək edir. Malyariya xəstəliyinə tutulanların ürək yanğısını söndürmək üçün də faydalıdır.
Ev heyvanlarının əti
Endokrin sistemi xəstəliklərinin müalicəsində ev heyvanlarının əti kimi ən çox bunlardan istifadə olunur:
Qoyun əti
Qoyun əti bədənə istilik verir və qan yaradır.
Xalq təbabətində təzə kəsilən kimi qoyun piyini isti-isti yemək astma, öskürək, şəkərli diabet əleyhinə faydalıdır. thumb|[[Dəvə]]
Dəvə əti
Bədənə istilik və quruluq verir. Dəvə əti cinsi fəaliyyəti və bədən orqanlarını qüvvətləndirir, şəkərli diabetdə müsbət təsir göstərir.
Quş əti
Endokrin sistemi üçün faydalı quş ətlərinə aşağıdakılar nümunədir:
alt=|left|thumb|[[Diabetlə Beynəlxalq Mübarizə günü|Diabetlə Beynəlxalq Mübarizə Gününün loqosu]]
Endokrin sistemi ilə bağlı beynəlxalq günlər
Endokrin sistemi ilə bağlı qeyd edilən bəzi beynəlxalq günlər aşağıdakılardır:
Diabetlə Beynəlxalq Mübarizə Günü
Hər il 14 noyabr tarixində qeyd olunur. Bu günün qeyd olunmasında məqsəd hal-hazırda dünyada 500 milyondan çox insanın şəkərli diabet xəstəsi olduğuna diqqəti cəlb etmək və xəstəliyin ciddiliyi barədə insanları maarifləndirməkdir.
Dünya Hipoparatireoz Maraarifləndirmə Günü
Hər il 1 iyunda qeyd olunur. Bu günün qeyd olunmasında məqsəd insanların diqqətini hipoparatireoz xəstəliyinə cəlb etmək və onları bu barədə maarifləndirməkdən ibarətdir.
Bidens simplicifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Convolvulus cneorum
(Convolvulus cneorum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ən şimalda yerləşən yaşayış məntəqələri
Böyük şəhərlər
Əhalisinin sayı 100 mindən çox olan şimalda yerləşən şəhərlər.
Kristian Benites
Kristian Benites (, 1 may, 1986. Ekvador – 29 iyul, 2013. Doha) — Meksikanın "Amerika" klubunun və Ekvador millisinin futbolçusu.
Həyatı
1 may 1986-cı ildə anadan olub.
Hücumçu Kristian Benites 2005-ci ildən Ekvador millisinin formasını geyinib. 2009-2010 mövsümündə o, İngiltərənin "Birminhem Siti" klubunda da çıxış edib.
2013-cü ilin iyul ayının 29-da 27 yaşlı futbolçu ürək tutmasından dünyasını dəyişib.
Afrikalı Lev
İoann Afrikalı Lev (doğum adı əl-Həsən ibn Məhəmməd əl-Vəzzan əl-Fasi ; ) — ərəb coğrafiyaşünası və səyyahı.
Tərcüməyi-hal
1492-ci ildə Qranada şəhərində müsəlman ailəsində anadan olub, sonra isə şəhəri tərk edən ailəsi Castilla şəhərinin tərəfindən tutulduqdan sonra ailəsi Mərakeşə köçürülüb. Fəs şəhərində yaşamış, burada yerləşən Əl-Karaouine Universitetində təhsil almışdır.
Afrikalı Lev təhminən 1550 ildə Tunisdə vəfat etmişdir.
Qaratorpaq (Şəki)
Qaratorpaq — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun Bolludərə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Şəki rayonunun Turan qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Qaratorpaq qəsəbəsi Qaratorpaq kəndi hesab edilmişdir.
Narlıdərə
Narlıdərə — İzmir ilinin ilçəsi. Şəhər mərkəzində yerləşir. İlçənin şərqində Balçova, cənubunda Qarabağlar, qərbində Gözəlbağça ilçələri, şimalında isə İzmir körfəzi yerləşir. İlçənin sahəsi 50 km2-dir. 2019-cu ilin statistikasına əsasən ilçə əhalisi 65,737 nəfərdir.
Qaratorpaq (Şəki)
Əhalisi
Kəndin əhalisi 446 nəfər təşkil edir ki, onun da 236 nəfəri kişi, 210 nəfəri isə qadındır.
Sancay Datt
Sancay Datt (, ; d. 29.7.1959) — Hindistan kino aktyoru və prodüseri. Məşhur aktyorlar Nərgiz və Sunil Dattanın oğludur. Ən yaxşı kişi rolu və ən yaxşı komik kişi roluna görə Filmfare mükafatının sahibidir.
Həyatı
Sanjay Datt 29 iyul 1959-cu ildə Nərgiz və Sunil Datta kimi məşhur aktyorların ailəsində anadan olub.Priya və Namrata adlı 2 ozundən yaşca kicik bacısı var. 1981-ci ildə ilk filminin premyerasina az qalmış anası rehmete getmisdir.
Sanjay ilk dəfə 1986-cı ildə Riça Şarma ilə evlənib, bu evlilikdən onların Trişala adlı qızları olub. Riça 1996-cı ildə beynindəki şiş səbəbilə rəhmətə getmisdir, onun valideynləri əllərindən gələni etmişdilər ki, nəvələrinin qəyyumluğu atasına yox onlara verilsin. 1998-ci ildə Sanjay model Pe Pillai ilə evlənmişdir, lakin 2005-ci ildə onlar boşandılar. 11 fevral 2008-ci ildə Sanjay daha cox Manyata adı ilə məşhur olan Dilnavaz Şeyx ilə evlənmişdir. 21 oktyabr 2010-cu ildə cütluk Şahran və İkr adlı əkiz övlad sahibi oldu.
Karyera
1981-ci ildə çəkilən "Rokki" filminin ssenarisi xususi olaraq Sanjay Dattın Premyerası üçün yazılmışdı, lakin film uğur qazanmadı. 1986-cı ildə Maheş Bxatt onu "Ad" adlı filmine çəkdi, bu film ona şöhrət və uğur gətirdi. Yeni rollar, yeni senarilər yarandı, bu dövrlərə 1991-ci ildə çəkilən "İzlənmə" və "Mənim Əzizim" filmləri daxildir.
2009-2010 cu illərdə Sanjay siyasətlə məşğul olmağa can atdı: sosial istiqamətlərə yönəlmiş "Samajvati partiyası"nın katibi oldu. Sonra siyasət ürəyincə olmadı və ondan uzaqlaşdı. 2012-ci ildə aktyor hindistanda irəliləyən Qarışıq döyüş növləri mədəniyyətinin investorlarından biri oldu.
1986 cı ildəki "Ad", 1991-ci ildəki "Mənim Əzizim", "İzlənmə", 1993-cü ildəki "Qəddar", 1999-cu ildəki "Gözəl", "Qondarma olmayan Hekayə, 2003-cü ildəki "Munna qardaş-Xoşbəxtlik satıcısı", 2006-cı ildəki "Munna qardaş 2", 2007 ci ildə "100 milyonun arxasında", 2009-cu ildəki "Uğurlar- Əyləncə başlayır" filmlərində yaratdığı rollar Sanjay Dattanın ən yaxşı və ən uğurlu rolları hesab olunur.
İlk traktorçu haqqında hekayə (film, 1973)
Məzmun
Sənədli televiziya filmi 20-ci illərdə Naxçıvanda ilk traktorçulara həsr olunmuşdur.
Phytoseius camelot
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Ambarçik buxtası
Ambarçik buxtası —  Şərqi Sibir dənizinin şərqində yerləşən buxta. Stolbovoy və Medvejıy burunları arasında yerləşir. Şimal hissəsi dənizə açılır. Materik daxilinə 3 km daxil olur. Ən enli yeri 7 km-dir. Maksimal dərinliyi 4 metrdir. Sahillərində tundra bitkiləri yayılmışdır. Əsasən hamardır. Bəzi hissələr isə sıldırımlıdır. Şərqində Medvejıy körfəzi, qərbində isə Troyan buxtası yerləşir.
Körfəz oktyabrdan iyula qədər buzla örtülü olur. Buxtanın şərq sahillərində Anbarçik kəndi yerləşir. 2001-ci il məlumatına əsasən kənddə 6 nəfər yaşayır. Kənddə meteostansiya yerləşir.
İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Saxa Respublikası ərazisinə daxildir. Saxa ilə Çukotka Muxtar Dairəsi arasında sərhədə yaxındır.
Convolvulus floridus
(Convolvulus floridus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çat vulkanizmi
Çat vulkanizmi – püskürmə, adətən, bir sıra paralel çatlardan baş verir. Bu zaman özlülüyü az olan duru bazalt maqması püskürülür və böyük ərazini örtür. Çat vulkanizmi hər birinin qalınlığı 1 m-dən 100 m-ə, ümumi qalınlığı isə 3 km-ə çatan və bir-birinin üzərinə yatan bir neçə örtük əmələ gətirir. Yerin inkişafında, xüsusilə daha qədim dövrlərdə, çatlar boyu püskürülən lava 10 min km2-dən 1 millyon km2-dək sahəsi olan geniş əraziləri örtmüşdür (Cənubi Afrikada, triasda -> 50000 km2, Hindistanda — təbaşir və üçüncü dövrdə > 1 mln.km2, Şm. Amerikada, Kolumbiya və Sneyk rayonlarında – 400000 km2).
Can Bonomo
Can Bonomo (16 may 1987; İzmir, Türkiyə) — yəhudi əsilli türk müğənni.
Bidens socorrensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sevil Hacıyeva (dirijor)
Sevil İnşalla qızı Hacıyeva — Azərbaycanin ilk qadın dirijoru, Əməkdar  İncəsənət xadimi, Prezident təqaüdçüsü,  BMA-nın dosenti, Azərbaycan Dövlət  Akademik Opera və balet teatrının baş xormeysteri və dirijoru.
Həyatı
Sevil İnsalla qızı Hacıyeva 1975-ci il iyulun 16-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur. İlk musiqi təhsilini G.G.Şaroyev adına musiqi məktəbində fortepiano üzrə almışdır. 1999-cu ildə Üz.Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının dirijorluq fakultəsini – Xalq artisti Yalçın Adıgözəlovun sinifini bitirmişdir. Hal-hazırda BMA-nın dirijorluq kafedrasının dosentidir. 2003-cü ildən 2009-cu ilə qədər Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasının Fikrət Əmirov adına “ Mahnı və rəqs “ ansamblında xormeyster vəzifəsində çalışmışdır. 2003-cü ildə Sevil Hacıyeva Opera və balet teatrına - baş xormeyster vəzifəsinə təyin edilmişdir. Teatrda fəaliyyəti dövründə göstərdiyi yüksək peşəkarlığını nəzərə alaraq 2006-cı ildə dahi Üz.Hacıbəylinin “ Leyli və Məcnun ”operası Sevil Hacıyevaya həvalə olundu. Bu məsuliyyətli işin öhdəsindən müvəffəqiyyətlə gələrək Sevil Hacıyeva ilk qadın dirijoru adını qazandı. Bundan əlavə Sevil Hacıyeva Üz. HAcıbəylinin “O, olmasın, bu, olsun ”, “ Arşın mal alan ” musiqili komediyalarına, M.Maqomayevin “ Şah İsmayıl ”, Z. Hacıbəyovun “ Aşıq Qərib “ operalarına, həmçinin bir neçə balet tamaşalarına - İ. Ştrausun “ Düyməcik ” və Əfrasiyyab Bədəlbəylinin “ Qız qalası ” baletlərinə müvəffəqiyyətlə dirijorluq edir. Sevil Hacıyeva 2013 –cü ildə Üz. Hacıbəylinin daha bir ölməz əsəri “ Əsli və Kərəm ”, 2019-cu ildə Nazim  Əliverdibəyovun “ Cırtdan ” operasını  bərpa etmişdir. Sevil Hacıyeva Opera və balet teatrının kollektivi ilə  Qətər dövləti və Türkiyə respublikasında keçirilən qastrol səfərlərində, eyni zamanda Azərbaycanda  keçirilən “ Üz. Hacıbəyli “ adına Beynəlxalq musiqi festivalı və beynəlxalq “  İpək yolu “  festivallarında, həmçinin bölgələrə qastrol səfərlərində uğurla çıxış edərək  orkestri  böyük məharətlə idarə etmişdir.
Mükafatları
7 may 2020-ci ildə, 7 may 2021-ci ildə və 10 may 2022-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
Henk Bremmer
Bremmerin bir çox sənət adamı ilə əlaqəsi var idi. 1902-ci ildən ölənə qədər Haaqadakı Artiestenhofda yaşayıb. 1912-ci ildə Bart van der Lek ilə əlaqəyə yaratdı, onu maddi dəstək və aylıq müavinət ilə təmin etdi. 1906-cı ildə incəsənət tənqidi olan Eene inleiding tot het zien van beeldende kunst kitabını nəşr etdi. 1913-cü ildə təsviri sənət jurnalına başlamışdır. Bremmer, 20-ci əsrin birinci yarısında Hollandiya incəsənətinə o qədər təsir etmişdi ki, "İncəsənət Papası" adlandırıldı. 14 oktyabr 2006-cı il tarixdən 25 fevral 2007-ci ilədək Bremmerin şərəfinə olan The Art Tsar, H.P. Bremmer adlı bir sərgi, Otterlodaki Kröller-Müller Muzeyində keçirildi.
Hun inqilabı
Hun inqilabı — Eramızın dördüncü əsrinin əvvəlinə doğru, Mərkəzi Asiya, Qərbi Sibirin cənub ərazilərində, Filizli və Dağ Altayın bir hissəində, yaşayan hunlar yarım millionluq ordu çıxarmağa qadir güclü dövlət yaratdılar. Etnosun qüvvəsinin zirvə nöqtəsinə çatan energetik partlayış yaxınlaşırdı. Hunlar kimi döyüşkən və enerjili etnos, artıq nisbi hərəkətsilik vəziyətində qala bilməzdi, onun yığılmış enerjisi öz tətbiqini tapmalıydı, ama bunun üçün dövlət səriştəsi olan, dahi, qətiyətli və böyük hərbi istedadı olan başçı lazım idi. Və belə lider tapıldı. Bu hunların yeni şanyusu Attila(Edil) idi. Hunlar Attilanın başçılığı ilə sürətlə dünya tarixinə, özüdə onun zirvələrinə, daxil oldular. Attila hun dövlətində 431-ci ildə hakimiyətə gəldi. Mərkəzi Asiyada və cənubi Sibirdə sıxılan hun cəmiyətinin əhvalını tuta bilən Attila, yaxın on il üçün hərəkət planını hazırladı. Attilanın ilk etdiyi hunların Qərbə hərəkətinin başlanması oldu. 432-ci ildə hun ordusu Volqanı(İdil) keçib cənub-qərbə, Don, Dneprin aşağı və orta axarına tərəf hərəkətə başladı. Dneprə çatan hun ordusu dayandı. Yaxşı otlaqları olan əraziləri mənisməmək gərək idi. Ordunun ardınca hun tayfalarıbu torpaqlarda oturmağa başladı. Birmənalı fikir olmadığına görə, bu torpaqlarda hansı tayfaların yaşaması barərə danışmaq çətindir.
Attilanın fəndi
432-ci ildə Dnepri keçərək Dnestrə çatdı və burada dayandı, 434-cü ildə Dunay çayına çatdılar. Burada hunlar 443-cü ilə qədər qaldılar. Bu vaxt ərzində yeni torpaqlara çox sayda hun əhalisi köçdü. Attila Avropaya yürüşü, arxa cəbhəni təmin etmək üçün, Şərqi Roma İmperiyasından başlamağa qərar verdi. Attila Şərqi Roma İmperiyasının və Qərbi Roma İmperiyasının gücünə bələd idi. Buna baxmayaraq o bu yürüşə qərar verdi. İddia olunur ki, Attila quldarlığa nifrət edirdi. Hunlarda qul yox idi. Onlar hərbi demokratiya quruluşunda yaşayırdılar. İstənilən halda məlumdur ki, Attila Roma İmperiyalarını cinayətkar elan etdi. Məlum deyil, o bunu siyasi səbəblərdən yoxsa əqidəsinə görə belə etdi. 433-cü ildə Attila hunlara Roma imperiyalarının dağıdılmasının qaçılmaz olması barədə elan etdi. Sonra o özünün hərbi planı barədə elan etdi: Təəssüf ki, tarixçi Tyeri Amedidən başqa, bütün Qərb tarixçiləri və müəllifləri hunların Romaya qarşı Avropa xalqlarını cəlb etmələri faktını danmasalar da  faktları özlərinə sərf etdiyi variantlarda qələmə verirdilər. Onların versiyasına görə Romaya qarşı müharibədə, Romanın quldarlıq quruluşundan azad olunmuş qullar deyil, hunların tabe etdikləri xalqlar iştirak edirdilər. Təəssüf ki bu,  başqa kitablardan daha çox seçdiyim, faktiki materialla dolu olan və daha etibarlı sayıla biləcək,  Tomas Kosteynin kitabından da yazılıb. 434-443-cü illər arası 9 ərzində Attila Şərqi Roma imperiyasına qarşı onun tərtib etdiyi plan əsasında hazırlıq apardı. Bu vaxt ərzində 100 minə yaxın sağlam, cavan və döyüşə bilən qul alındı.
Qələbə yoxsa məğlubiyət
Qullar sadəcə hunların sərəncamlarını yerinə yetirmirdilər. Şəhərlərin alınmasında təcrübəsi və mühasirə silahlarının olmamasından Attilla 443-cü ildə Şərqi Roma imperiyasının ərazisindən çəkilməli oldu. Attila, hunlarla birlikdə gedən keçmiş qullardan sonrakı üç il ərzində daha bir 100 minlik ordu yaratdı və onlara hun komandirlərini təyin etdi. Attilanın axır məqsədi, daha güclü dövlət olan Qərbi Roma imperiyasının dağıdılması idi. Ancaq bunu etmək üçün ilk növbədə öz arxasını etibarlı təmin etməli və Şərqi Roma imperiyasını dağıtmalı ya da özündən asılı vəziyətə salmalı idi. 446-ci ildə Şərqi Roma imperiyası üzərinə yeni yürüşün hazırlıqlarına başladı. 447-ci ilin iyununda Attila yenə roma ərazisinə soxuldu. Romalılar yenə öz şəhərlərində qapandılar. Ancaq bu dəfə Attila bu dəfə öz qoşunlarını Roma ərazilərindən çıxarmadı, onları orada qışlamağa saxladı. 447-ci ilin yazında keçmiş Frakiyanın bir neçə şəhəri hunlara təslim oldu. Müqavimətin perpektivsiz olduğunu anlayan imperator II Feodosi Attila ilə danışıqlara başladı və ondan vassal asılılığı qəbul etdi. Feodosi Attilaya birdəfəlik  6000 min pud qızıl  və illik 2100 pud qızıl verməyə və hunlara qarşı heç bir hərəkətləri etməməyi boyun oldu. 448-ci ilin payızında Attila öz qoşunlarını Şərqi Roma imperiyasının ərazisindən çıxardı və Qərbi Roma imperiyasının üzərinə yürüşə hazırlaşmağa başladı. Bütün Avropa ölkələrinə, hunların vassal asılılığını qəbul etmək, əvəzində minillik Roma quldar istibdadından qurtulmaq təklifi ilə hunların nümayəndələri göndərildi. Türk dilindən Avropa dillərinə tərcümə olunmuş müraciyətnamələrində Attila xəbər verirdi ki, onun məqsədi quldar Roma imperiyasının dağıdılması idi, Avropanın işğalı və tabe edilməsi deyil. Bir çox Avropa xalqları üçün düşünmək vaxtı gəlib çatdı. İstənilən halda qurtuluş vəd edən hunlar romalılardan daha cəlbedici görünürdü, Attilanın Fransaya qədər  bütün Avropanı triumfal yürüşlə keçməsi və demək olar ki bütün Avropa ölkələrinin ondan vassal asılı vəziyətə düşməsinin səbəbi məhz budur. Attila Avropaya öz yürüşünü 450-ci ilin iyununda başladı. Sonrakı hadisələr barədə çox kitablar yazılıb, onlar, eyni faktları qeyd edirlər. Başqa cürə ola bilməz, axı tarix olmuş hadisələrin təsviridir.
Phytoseius campestris
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Maorilər
Maorilər — Polineziya kökənli Yeni Zelandiya əhalisi. 800-1300-cü illər ərzində müxtəlif vaxtlarda qayıqlarla Polineziya adalarından Yeni Zelandiyaya köç etmişlər.
Etimologiyası
Maoricə māori sözü "adi", "təbii", "normal" mənasına gəlir.
300px|thumbnail|right|Maori bayrağı
Dini
Maorilərin dini yerli dinləri olan Maori dinindən başqa eyni zamanda xristianlıqdır. Xristianlıq maorilər arasında ingilis hökumətinin qurulması və ingilis köçünün artması ilə yayılmağa başlamışdır. Buna kimi isə maorilər bütünlüklə öz dinləri olan Maori dinində idilər. Maorilərin təşkilatlanmasında dini rahiblər böyük rol oynayırlar.
Sayları
Maorilər Yeni Zelandiyanın yerli sakinləri olmalarına baxmayaraq Yeni Zelandiya əhalisinin 15%-ni təşkil edirlər. 2013-cü ilin nəticələrin görə Yeni Zelandiyada maorilərin sayı 598,605 nəfərdir. Maorilərin sayının çox olduğu ikinci ölkə isə Avstraliyadır. Burada maorilərin sayı 2006-ci il göstəricilərinə görə 126,000 nəfərdir. Maorilərin digər məskunlaşdığı ölkələrin sıralaması isə belədir:
Convolvulus lanuginosus
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kolıma körfəzi
Kolıma körfəzi — Şərqi Sibir dənizinin şərqində yerləşən körfəz. Krestovıy buru ilə Kolıma çayı deltası arasında yerləşir. Öz adınıda buradan almışdır. Materik daxilinə 45 km məsafədə daxil olur. Eni ən enli yerdə 106 km-dir. Dərinliyi 4–6 metr arasında yerləşir. Sahillərində tundra bitkiləri yayılmışdır. Cənub hissədən ona Kolıma çayı tökülür. Bu hissədə delta əmələ gəlir. Kolıma çayı burada qollara ayrılaraq körfəzə tökülür:Kamenka, QUMSP, Suxarıy, Stolbik, Tabışevskiй, Ştormovıy. Qərb hissədən isə körfəzə Bolşaya Şukonya çayı qovuşur. Sahillərində yerləşən burunlar:Bolşoy Çukoşiy, Kekurı, Tolstıy, Dırovatıy, Laptevlər, Obrıvıstıy. Sahilləri əsasən düzəndir.Şərq hissəsimndə Troyana və Ambarçik buxtaları yerləşir. Körfəz ilin böyük hissəsi buzla örtülü olur. Günlük qabarmaların hündürlüyü 0,2 m-dir.
İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Saxa Respublikası ərazisinə daxildir.
Mirzə Əli Abbasov (oftalmoloq)
Mirzə Əli Abbasov (1886, Naxçıvan, İrəvan quberniyası - 1957, Bakı, Azərbaycan SSR) — oftalmoloq, Azərbaycan SSR-in ilk Xalq Səhiyyə və Himayə komissarı, Naxçıvanda səhiyyə şöbəsinin yaradıcısı və ilk rəhbəri. Azərbaycan SSR-də Oftalmologiya İnstitutunun yaradıcısı və ilk rəhbəri.
Həyatı
1886-cı ildə Naxçıvanda anadan olub. 1912-ci ildə Kiyev Universitetinin tibb fakültəsinə daxil olub və 1917-ci ildə ali təhsilini başa vurub.
Mükafatları
O, iki "Lenin ordeni", "Şərəf Nişanı" ordeni ilə, "Qafqaz Müdafiəsi uğrunda", "1941-1945-ci illərin Vətən Müharibəsində fədakar əməyə görə" medalları ilə, "Səhiyyə əlaçısı" nişanı ilə, Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara cəmiyyətinin fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdur.
Qayabaşı (Şəki)
Qayabaşı — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun Qayabaşı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 1428 nəfər təşkil edir ki, onun da 704 nəfəri kişi, 724 nəfəri isə qadındır.
Şəhidləri
İkinci Qarabağ müharibəsində həlak olanlar
Çat (geologiya)
Çatlar — süxurlarda, demək olar ki, cüzi və ya da heç bir yerdəyişmə yaratmayan qırılmalar.
Haqqında
Çatlar mənşəyinə görə tektonik (tektoklazlar) və qeyri-tektonik olurlar. Daha çox yayılmış birincilər bu və ya digər dərəcədə düzgün həndəsi şəbəkə əmələ gətirən sistemlərdə birləşir və inkişafda olan strukturların daxilində baş verən deformasiyalarla sıx əlaqədə olurlar. Qeyri-tektonik çatlar (ilkin) poliqonal şəbəkələrlə, dəyişkən istiqamətli olması, tez-tez pazlaşması və yerləşdiyi süxurların materialının dolması ilə səciyyələnirlər. Bunların əmələ gəlməsi, əsasən, gec diagenez və epigenez prosesləri ilə bağlıdır. Yer üzərinə çıxan süxurlarda, dağ-mədən qazımalarında, kernlərdə adi gözlə müşahidə edilən çatlar makroçat adlanır. Morfoloji əlamətlərinə görə (uzunluğu və təbəqələşmə ilə qarşılıqlı əlaqəsinə görə) tektonik çatlar birinci və ikinci tərtibli çatlara bölünür. Birinci tərtibli çatlar müxtəlif litoloji tərkibli təbəqələr qrupunu kəsir, İkinci isə, adətən, eyni litoloji tərkibli bir və ya bir neçə təbəqə ilə məhdudlaşır (Smexov və b., 1962). Əlamətlərə görə müxtəlif təsnifatı təklif edilmişdir. Billinqs (1949) çatların genetik və həndəsi təsnifatını verib: 1) dartılma, qopma (qəlpələnmə), genişlənmə, çıxardılma; 2) uyğun çat, normal kəsən çat, təbəqələşməboyu çat. Eni 3 sm-dən az olan çatlar klivaj çatları adlanır. Permyakov (1949) çatların aşağıdakı təsnifatını vermişdir: 1) ilkin ayrılma (petroklazlar və sineklazlar), 2) təbəqələşmə çatlar, aşınma çatlar (epiklazlar), yamac, uçqun və sürüşmə çatları, həmçinin partlayışlarla əmələ gələn süni çatlar (paratektoklazlar), tektonik çatlar (tektoklazlar). Belousov (1954) öz təsnifatında çatlar açılma dərəcəsini, forma və ölçülərini, yatım elementlərini, qırışıqlığın uzanması və intruziv massivə nisbətən vəziyyətini nəzərə alır. O, gizli, qapalı, açıq, kiçik, böyük, uzununa, çəp, eninə, radial və başqa çatlara ayırır. Çatlar əmələ gəlməsinə səbəb olan mexaniki təsirlərdən asılı olaraq: aralanma, əyilmə, qırılma, sadə, ümumi və b. ayrılır. Sinonim: Litoklazlar.
Starourmar kənd qəsəbəsi
Starourmar kənd qəsəbəsi — Çuvaşıstanın Urmar rayonunun tərkibində olan bələdiyyə. Kənd qəsəbəsinin ərazisində Stariye Urmarı adlı yeganə yaşayış məntəqəsi var. Təsərrüfatlar sayı 596-dır, əhalinin sayı isə 1597 nəfərdən ibarətdir.
Fransa iqtisadiyyatı
Fransa iqtisadiyyatı öz iqtisadi inkişafına görə dünyanın aparıcı sənaye dövlətlərinin "böyük yeddiliyinə" daxildir. Fransa dünyanın 5-ci iqtisadi gücüdür. O, dünya ÜDM-nin 5%-ni və dünya ticarətinin 6%ni formalaşdırır. Fransa unitar döv­lətdir və onun büdcə sistemi yalnız iki hissədən iba­rətdir: dövlət büdcəsi və yerli büdcələr. Ölkədə büdcə sisteminin vahidliyi yoxdur. Bütün büdcələr formal şəkildə ayrılmışlar. Hər bir inzibati vahidin büdcəsi onun icraiyyə hakimiyyət orqanı tərəfindən təsdiq olunur. Fransanın maliyyə sisteminə dövlət (mərkəzi) və yerli büdcələrdən başqa, həmçinin büd­cə­dən­kənar fondlar və dövlət müəssisələrinin maliyyələri daxildir.
Dünya miqyasında Fransanın ən iri birjası Matif Paris birjası hesab edilir. Bu birjada aparılan əməliyyatlar içərisində ən çox xüsusi çəkini dövlət istiqrazları tutur. Fransa ÜDM-ə görə avrozonada böyüklüyünə görə ikinci böyük iqtisadiyyatdır. Fransada işsizliyin səviyyəsi 2012-ci ilin birinci rübündə 0,2 faiz bəndi yüksələrək, 10 faizə çatmışdır.
Fransanın kredit-maliyyə sisteminin fəaliyyəti 1984-cü ilin qanunu ilə tənzimlənir. O, üç səviyyədən ibarətdir: mər­kəzi bank (Fransa Bankı); kommersiya bankları; ixtisaslaşmış kredit-maliy­yə müəssisələri; investisiya, ipo­teka, xarici ticarət bank­la­rı, sığorta və maliyyə şirkətləri, pensiya fond­ları və başqa­la­rı. 39 fransız şirkəti dünyanın ən böyük 500 şirkəti arasında sıralanıb. Yeyinti sənayesi (Danone), moda, lüks və kosmetika (Luis Vuitton, Yves Seynt-Loren, Çanel, Dior, L'Oréal), avtomobil və təkər istehsalı (Pejo, Sitroyen, Reno, Mişelin) və aviasiya (Eyrbas, Dassault) sənayesinə daxil olan şirkətlər məşhurdur.
Tarixi
Birinci dünya müharibəsində qələbə qazanan Antanta blokunun üzvlərindən biri də Fransa idi. Bu qələbə Fransa üçün çox baha başa gəlmişdi. Müharibədə 1,4 milyon insan həlak olmuş, 750 min nəfər insan şikəst qalmışdı. Rəsmi mənbələrə görə maddi itkilərin həcmi 200 milyard franka çatmışdı. Müharibə illərində 10 minə yaxın müəssisə dağıdılmış və ya zədələnmiş, 200 şaxta yandırılmışdı. 900 min yaşayış binası tamamilə dağıdılmış və ya tamamilə yararsız vəziyyətə salınmışdı. Müharibə kənd təsərrüfatına da ağır zərbə vurmuşdu. İki milyon hektara qədər torpaq sahəsində müdafiə xəndəkləri qazılmış, top mərmisi və ya mina çuxurları əmələ gəlmişdi. 1919-cu ildə kənd təsərrüfatı məhsullarının həcmi müharibədən əvvəlkinin 2/3 hissəsi qədər idi. Ölkənin maliyyə sistemi də ağır vəziyyətə düşmüşdü. Maliyyə cəhətdən ABŞ və Böyük Britaniyadan asılı vəziyyət yaranmışdı. Büdcə çatışmamazlığı 27 milyard frank təşkil edirdi. Frankın məzənnə qiymətinin aşağı düşməsi nəticəsində çoxişlənən malların qiyməti 2-3 dəfə artmışdı. Fransa meydana çıxan problemləri həll etmək üçün ümidlərini Birinci dünya müharibəsi dövründə Rusiyaya verilmiş borcları geri almağa, Almaniyanın ödəyəcəyi təzminata bağlayırdılar.
Batolit
Batolit — sahəsi 200 m2-dən çox və bəzən 2000 m2-ə çatan, əsasən, qranitoidlərdən ibarət olan iri intruziv. Adətən qırışıq zonalarda iri qalxıntıların mərkəz hissələrində çökmə süxurlar arasında yerləşir. Bəzi tədqiqatçılar ultrametamorfizmin inkişaf etdiyi kembriyə qədər qalxanlarda yayılmış iri plutonları batolit aid edir. Mənşəyi mübahisəlidir. Tədqiqatçıların çoxu hesab edirlər ki, batolit formalaşmasında blokların şaquli yerdəyişməsi əsas rol oynayır.
Birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçılarının ləqəblərinin siyahısı
Aşağıdakı siyahıda Qarabağ müharibəsi iştirakçılarının ləqəbləri verilmişdir. thumb|[[İsgəndər Aznaurov, Azərbaycan xalqı arasında "Topçu İsgəndər" kimi tanınırdı.]]
Küləyin sürəti
Külək
Atmosfer təzyiqinin paylanmasından asılı olaraq hava həmişə üfiqi istiqamətdə yer dəyişir. Havanın üfiqi istiqamətdə belə yer dəyişməsinə külək deyilir. Külək həmişə yüksək təzyiq sahəsindən alçaq təzyiq sahəsinə doğru əsir.
Barbi
Barbi — uşaq oyuncağı, kukla. Əsasən 3 yaşdan 14 yaşa qədər qızlar üçündür. 1959-cu ildə ABŞ-də Viskonsin ştatında buraxılmışdır. Onun yaradıcıları Rut və Elliot Handlersdir. Barbinin tam adı Barbara Millicent Robertsdir. Kuklanın meydana çıxmasından keçən müddət ərzində onun bir çox çeşidi və aksesuarları buraxıldı, Barbi dünya miqyasında populyarlıq qazandı, bir brend və pop kumirinə çevrildi.
Küləyin sürəti
Küləyin sürəti
Küləyin sürəti və istiqaməti daima dəyişir. Yer səthində küləyin orta sürəti 5-10m/san olub, bəzən isə güclü atmosfer tufanları zamanı 50m/san.-yə çatır. Atmosferin yuxarı təbəqələrində şırnaq axınlarında küləyin sürəti daima 100 m/san bərabər olur. Küləyin sürəti m/san, km/saat və düyümlərlə ifadə olunur. Metr saniyədən düyümlərə keçmək üçün m/san-ni 2-yə vurmaq lazımdır. Bundan başqa küləyin sürətini ballarla (Bofort şkalası) ifadə etmək olar. Mümkün ola biləb küləyin sürətləri 12 balla ifadə edilir. Bu şkalaya görə küləyin sürəti müxtəlif effektlərlə əlaqələndirilir. Məs; dənizin dalğalanması, budaqların yırğalanması, borulardan tüstünün çıxması və s. Bofort şkalasında sıfır - ştilə, 4 bal külək Bofort şkalasında mülayim adlanıb 5-7 m/san; 7 bal güclü külək olub 12–15 m/ san, 9 bal isə fırtına olub 18–21 m/san, nəhayət 12 bal tufan olub 29 m/san güclü küləyə uyğun gəlir. Küləyin sürətini orta və ani sürət olmaqla iki yerə bölürlər. Ani sürət çox böyük tərəddüdə malik olub, orta sürətdən xeyli fərqlənə bilər. Yer səthində ən çoxu 4–8 m/san. Küləklər müşahidə edilir. Lakin hər halda tufan və fırtınalar zamanı sürət 30 m/san, hətta 60 m/san ola bilər.
Barbi
Tarixi
Dünyada ən məşhur olan gəlincik Barbinin anası və onun əsas yaradıcısı Rut Hendler hesab olunurdu. Keçən əsrin 40-cı illərinin ortalarında Hendler ailəsi şəkillərin qoyulması üçün xüsusi çərçivələr hazırlayan kompaniya açmağı qərara aldılar. Nəticədə ailənin kişisi Rut Elliot düşündü və qərara gəldi ki, nəyə görə istifadə etdikləri ağac parçalarının qırıntılarını atsınlar? Çünki belə qırıntılardan da gəlir əldə etmək olardı. Rut irəli bir təklif sürdü və bildirdi ki, həmin ağac parçalarından gəlinciklər üçün mebel hazırlansın. O, öz qızı Barbaranın gəlincikləri ilə oynamağına baxmağı sevirdi. Onun qızı kibrit çöpləri yığılan qutulardan və dördükünc müxtəlif oyuncaqlardan öz gəlinciklərinə evlər, yataq, stol kimi ləvazimatlar hazırlayırdı. Sonda onların düşünüb hazırladığı şkaf və kravatlar satışa çıxarılan çərçivələrdən daha yaxşı satılmağa və maraq dairəsinə çevrilməyə başlandı. 150px|thumb|right|Barbie
Küləyin sürəti
Xarici keçidlər
Küləyin gücü
Barbi
Tarixi
1956-cı ildə Rut Hendler İsveçrəyə istirahət məqsədilə getmişdi. Orada o, çox qəribə bir gəlincik gördü və hamı bu gəlinciyi Lilli adlandırırdı. Bu gəlincik özündən çox əmin görünürdü, həmçinin açıq sarı rəngində saçları və çox gözəl formada olan paltarları var idi. Rut bu gəlinciyə baxdıqdan sonra özlüyündə düşündü ki, bəlkə də artıq uşaqlar "ana – qız" formasında evcik qurub oynamaqdan beziblər. Rut buna əsasən uşaqlar üçün tamamilə böyüklərin həyatına bənzər bir yeni gəlincik yaratmaq qərarına gəldi. Bu düşüncələr içində yanan Rut Lilli gəlinciyinin bütün səlahiyyətlərini öz əli altına aldı və tamamilə yeni texnika ilə işləməyə başladı. İş prosesində onun yoldaşının firması Mattelin çox saylı mühəndisləri və rəssamları da iştirak edirdi. Rut Lilli gəlinciyini bütün hissələrinə qədər ən gözəl formaya salmaq istəyirdi. Barbini yaradaraq Rut sosial sorğu keçirdi. O, müxtəlif yaşlarda olan 100 ana və qız uşağını dəvət edib, bu gəlinciyə baxaraq onun haqqında olan fikirlərini bildirməyi xahiş etdi. Demək olar ki, bütün analar buna qarşı çıxdı, çünki oyuncaqlar tamamilə naturalist görünürdü və bu uşaqların oynaması zamanı onlara zərər yetirə bilərdi, lakin bütün qız uşaqları bir ağızdan məhz belə gəlincik istədiklərini bildirdilər. Nəticədə Rut uşaqların sözünə qulaq asmaq qərarına gəldi, çünki "uşaqlar həmişə sözün düzünü deyirlər".
Həmin müddət ərzində Hollivudda ceyn Mensfild cazibədarlığı işıq sürəti ilə yayılırdı. Barbi gəlincikləri eyni ilə ona bənzəyirdi; böyük həcmli döşlər, nazik sapa bənzər qaşlar, qalın və çox qəşəng rənglənmiş qalın dodaqlar. Barbi üçün ilk paltarlar tanınmış modelyer olan Jivanşi və Dioradan sifariş edilmişdi. 1958-ci ildə Hendler rəsmi yollarla bu gəlinciyin bütün patentlərini öz üzərinə aldı. Gəlincik bütün dünyüda hazırlanmış heç bir oyunacağa bənzəmirdi. Gəlincik hazırlayan şəxslərin qızının adı olan Barbaranın şərəfinə Barbi adlandırıldı və beləcə Barbi dünyaya gəldi.
Barbinin prototipi olan Ceyn Mensfild supermen olan cənab Mikki Hargetya ilə evləndi və özləri üçün bağ evi aldılar. Onun evindəki bütün əşyalar çəhrayı rənginə və bir çox digər açıq rənglərə boyadılmışdı. Həmçinin dekorasioyada müxtəlif mələk və qəlb rəmslərinə də yüksək dərəcədə yer verilmişdi. Bütün Amerika qadınları bu hazırlanmış evi gördükdə ağılları başlarından çıxırdı və özlərini buna bənzətməyə çalışırdılar. Tezliklə dünyaya gələn şahzadələri üçün kiçik saray evləri hazırlamışdılar və bu Ceyn Menfildin cənnəti hesab olunurdu.
1959-cu ildə ilk dəfə olaraq Nyu-York şəhərində təşkil edilmiş yarmarakada bu oyuncaqlar hazırlanmış yeni kəşf kimi tamaşaçıların qarşısına çıxarıldı; uzun ayaqlardan, boya ilə rənglənmiş dırnaqlardan, bütünlükdə bədən ölçülərinə görə seçilən, üzü çox qəşəng şəkildə bəzədilmiş, qulağında sırğalar olan oyuncaq insanların hüzuruna çıxarıldı. Gözəlçənin üzərində cızıqlarla hazırlanmış çimərlik geyimi var idi, irəli doğru çıxmış döşlər və hündür dabanlardan ibarət olan basanojkalar var idi. Yeni oyuncağı iki üsulda təqdim etdilər; sarışın və qaraşın.
Satıcıların çox hissəsini bu oyuncaq cəlb etmədi və maraqlandırmadı. Onlar bütünlükdə əmin idilər ki, amerikan ailələr öz uşaqları üçün heç vaxt belə oyuncaqlar almazlar. Bu zaman Rut bu gəlincikləri satmaq üçün televiziya reklamlarına üz tutmağı qərara aldı. Nəticədə reklam işi tam görə bildi; bütün ştatları Barbi xəstəliyi bürüdü. İlk hissə iri döşlü gəlinciklərdən ibarət idi və 3 sollardan tam 351 hissə satıldı. O vaxtdan sonra qələbə addımları atıldı və iri döşlü, uzun ayaqları barbiləri incə bel formasında hazırlayaraq bütün dünyaya satmağa başladılar.
Rut yalnız bir Barbi forması ilə kifayətlənmək istəmədi. Hazırda gözəlçələrin dörd bacısı, bir qardaşı, iki əmi qızısı və rəfiqələri, həmçinin bu sayda da sahib olduqları heyvanları vardır. Nə qədər böyük ailəsi olarsa o qədər böyük də pul gətirər. Çünki hər yeni yaradılmış model üçün tamamilə yeni paltarlar və yeni maşın tələb olunurdu, həmçinin çoxlu sayda ev üçün mebellər və bir çox əşyalara da ehtiyac yaranırdı. Bütün bunlara hazırda amerikan ailələrinin hansı avadanlıqklardan istifadə etməsi mühüm rol oynayırdı. Buna misal olaraq nə vaxt ki, Ceyn Fond öz üçün ayrobika fikirləşdi, elə bu zaman da Mattel Barbilər üçün idman kassetləri buraxaraq bütün dünyanı özünə heyran etdi.
Barbi üçün düşünlüməsi lazım olan hissələrdən biri isə xüsusi vücuda sahib olan oğlan idi. Rut bu zaman Ken haqqında düşündü. Çünki analıq hissini unutmayaraq o, öz oğlan övladı olan Kennetanın da adına oyuncaq buraxmaq istəyirdi. Onu da qeyd edək ki, uşaqların xaç valideynləri bu ailə üzvlərinin içərisinə daxil edilmədi. İki uşaqlı boşanmış ana olan Barbara Hendler Los Anjels Tayms qəzetinə veridyi müsahibə zamanı demişdir: "Məni Barbi gəlinciyi olmaq bezdirib."
Kenanın yaranması ilə təəccüblü hadisələr də baş verdi. Mattelin rəhbərləri sual atəşinə tutuldu; "Bu oyuncaq da Barbidən seçiləcəkmi?" Hamıya məlum idi ki, Barbinin südəmər uşağa bənzəməsi hələ də bütün anaları narahat edir. Çünki bütün ailələr düşünmək belə istəmirdi ki, onların qızları oğlan fiquru kimi yaradılmış bir oyuncaqla oynayacaqlar.
Uzun sürən müzakirələrdən sonra qərara alındı ki, buraxılacaq Kena oğlan modelinin əynində elə model hazırlanan zaman şortik olsun və çıxarılması mümkün olmayaraq, onun bədəninin bir hissəsi kimi dursun. Nəticədə fabrikdə hazırlanan bu modelin dünyaya gəlməsi yerinə yetirildi, lakin Kena qızlar üçün paltar baxımından çox da əhəmiyyət kəsb etmirdi. Onlar üçün əsas vacib olan isə Kenin öz qız – dostunu necə yanında dayanacağı və ona yaraşıb-yaraşamayacağı idi.
İlk on il Barbi gəlinciyinin sayəsində Hendler ailəsinin cibinə 500 milyon dollardan artıq məbləğ gəlmişdi. 1993-cü ildə Barbi onların ailəsinə 1 milyard dollar məbləğində maliyyə büdcəsi gətirdi, 1994-cü ildə isə bu maliyyə vəziyyəti artıq 2 milyard dollar ilə əvəz edildi. Hazırda isə 40 il bundan əvvəl satılmayan bu gəlinciklər dünyanın 150 müxtəlif ölkəsində bir dənəsi 25–70 dollara satılır. Tədqiqatçıların fikrincə dünyada daha çox tələbat yaradan 20 mal içərisində bu gəlincik də yer alır. Hazırda amerikan ailələrin çoxunun evində ən azı 10 ədəd Barbi gəlinciyinə rast gəlmək mümkündür. Bu vəziyyət İtaliya, Fransa ailələrində də belədir, üstəlik İngiltərədə bu say orta hesaba görə 5 gəlincikdən ibarətdir. Hər il təxminən 20 milyon dollor Barbi satışı olur, lakin 1959-cu ildə ilk dəfə buraxılmış iki dollar yarıma satılan Barbi gəlincikləri üçün hazırda kolleksiya yığan xüsusi şəxslər 2 min dollar məbləğində pul ödəməyə hazırdılar. İndiki zamanda Barbi gəlinciklərini Reyçel London geyindirir, qeyd edək ki, buradan Madonna da öz paltarlarını sifariş edir. Havay adalarında Barbi muzeyi yaradılmışdır. İngiltərədə Mançester adını daşıyan qəsəbədə "Barbisayağı" adını daşıyan evlərdən ibarət olan küçə hazırlanmışdır. Hazırda bütün dünya Mattel kompaniyasını Disney kimi nəhəng formada tanıyır. Mattel firması ekskuliziv icazəyə sahibdir, yəni öz oyuncaqlarını Disneyləndə satır, həm də məşhur fiqurlar olan Tom və Cerrini də hazırlayıb buraxır.
Bioqrafiyası
Barbinin əsl adı Barbara Millicent Robertsdir. 1960-cı illərdə onun şəxsi əfsanəsi onun Viskonsin ştatının Willows şəhərindən gəlməsi Corc və Marqaret Roberts ailəsində böyüməsi idi. Random House romanlarında Barbie Willows Liseyində oxuyub halbuki 1999-cu ildə Qızıl Kitablar tərəfindən nəşr olunan "Nəsil Qız" kitablarında Nyu Yorkdakı uydurma Manhetten Beynəlxalq Liseyində oxuyub (real həyatdakı Stuyvesant Liseyi)
1961-ci ildə Barbi öz "sevgilisi" Ken (tam adı Ken Karson) ilə "tanışıb". Kenin istehsalı bir neçə dəfə dayandırılsa da, onlar qırx ildən çox "birlikdə olublar". 2004-cü ildə Mattel Barbie və Kenin ayrıldığını elan etdi[3], lakin iki il sonra onlar "yenidən birləşdilər". Rəsmi əfsanəyə görə, Barbie və Ken evli deyillər. Serialdakı yeganə evli kukla Barbinin 1991-ci ildə Alan adlı "Kenin dostu" ilə "evlənən" və əkiz uşaq dünyaya gətirən sevgilisi Midcdir. 2013-cü ildə Mattel Midge-i "rebrendinq" etmək qərarına gəldi və onu yenidən uşaqsız və subay etdi.
Tənqid
Cavab olaraq istehsalçılar iddia edirlər ki, kuklalar onların həcmini artıran paltarların geyiniləcəyi gözləntiləri ilə hazırlanıb, lakin 1997-ci ildə Mattel kuklanın fiqurunu bir qədər dəyişdirərək, büstünü kiçildərək belini daha geniş etdi
Bundan əlavə, Barbi tez-tez qızlara qadınlar və qadın davranışları haqqında stereotiplər tətbiq etməkdə günahlandırılır. Ən səs-küylülərdən biri 1992-ci ildə rəflərə çıxan "danışan Barbie" ətrafında qalmaqal idi. Danışan kuklanın dediyi ifadələr arasında "Bizim paltarımız kifayətdirmi?", "Alış-veriş etməyi sevirəm!" kimi ifadələr var. "Gəlin şənlik keçirək!" və "Riyaziyyat çətindir!" Bu kuklanın görünüşü valideynlərin qəzəbinə səbəb oldu, onlar yeni kuklanın istehlakçı həyat tərzini və öyrənməyə hörmətsizliyi təbliğ etdiyini hiss etdilər, həmçinin riyaziyyatın "qadın işi deyil" stereotipini gücləndirdi.
Bidens somaliensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Convolvulus lineatus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Phytoseius canadensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
İlk zirvələr (film, 1988)
Məzmun
Film Azərbaycanın gənc şahmatçılarından, o cümlədən Firuzə Vəlixanlıdan bəhs edir.
Yusif Səfərov (filoloq)
Yusif Səfər oğlu Səfərov (d. 1951) — Tanınmış folklorşünas-ədəbiyyatşünas alim, filologiya elmləri doktoru, professor. Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü.
Həyatı
01 yanvar 1951-ci ildə Culfa rayonunun Bəyəhməd kəndində anadan olub. 1966-cı ildə Əbrəqunus internat məktəbini, 1976-cı ildə Naxçıvan Pedaqoji İnstitutunu əla qiymətlərlə bitirib. 1982-ci ildən Naxçıvan şəhərində yaşayır.
Elmi-pedaqoji fəaliyyəti.
1975-1982-ci illərdə orta məktəbdə müəllim və direktor, 1983-1994-cü illərdə Azərb. EA Naxçıvan Elm Mərkəzində kiçik elmi işçi, elmi işçi, böyük elmi işçi, şöbə müdiri işləyib. 1987-ci ildə namizədlik dissertasiyası, 2007-ci ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 1994-2002-ci illərdə Naxçıvan şəhər İH-də şöbə müdiri və ali məktəb müəllimi işləyib. 2002-2009-cu illərdə Naxçıvan MR Kitabxanasının direktoru, eyni vaxtda ali məktəbdə dosent vəzifəsində çalışıb. 2009-2011-ci illərdə AMEA Naxçıvan bölməsində baş elmi işçi olub. 2012-ci ildə Türkiyənin İqdir Universitetində professor vəzifəsin tutmaqla Türk xalq ədəbiyyatından mühazirələr oxuyub. 2013-cü ildən Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda çalışır, professordur. Y. Səfərovun Azərbaycan folklorunun toplanması, nəşri və tədqiqi sahəsində xidmətləri böyükdür. Alimin fəaliyyətində Naxçıvan folklorunun, o sıradan aşıq ədəbiyyatının tədqiqi, nəşri, təbliği də xüsusi yer tutur. O, Azərbaycan folklorunun milli özünəməxsusluğu, mənşəyi, təsnifi, tarixiliyi, regional və etnik-poetik xüsusiyyətləri kimi elmi-nəzəri məsələlərin öyrənilməsində uğurlu nəticələr əldə etmişdir. Y. Səfərovun araşdırmalarında mif, əfsanə, rəvayət, əmək, mərasim nəğmələri, nağıl, dastan, bayatı janr nümunələri əsas tədqiqat obyektidir.“Nuh tufanı”,“Apardı sellər Saranı”, “Əshabü-kəhf”, Makedoniyalı İsgəndər, Şah İsmayıl, Xaraba Gilan, Əlincəqala, Araz çayı ilə bağlı əfsanə-rəvayətlər, Şah Abbasla bağlı nağılların çoxşaxəli şəkildə araşdırılması da diqqətəlayiqdir. Alim Azərbaycan folkloru antologiyası, Naxçıvan folkloru. Bakı, Sabah, 1994; Əsatirlər, əfsanə və rəvayətlər. Bakı, Şərq-Qərb, 2005; Azərbaycan folkloru antologiyası, Naxçıvan folkloru, I, II, III c. Naxçıvan, Əcəmi, (2010, 2011, 2012) kitablarının əsas toplayıcılarından və antologiyanın II cildinin tərtibçilərindəndir. 200-dən çox elmi, elmi-metodik, elmi-tənqidi, publisist məqalənin, 12 kitabın, o sıradan 6 monoqrafiya, 1 ali məktəb dərsliyi, 2 metodik vəsait və 4 proqramın müəllifidir. Xaricdə 20-dən çox elmi əsəri çap edilib. Almaniyanın Frankfurt, Leypsik, Dağıstanın Mahacqala, Gürçüstanın Tbilisi, İranın Tehran, Türkiyənin Ankara, Trabzon, Ərzurum, Kars, İqdir şəhərlərində keçirilmiş Beynəlxalq konfrans və simpoziumlarda məruzələr edib. Ailəlidir, 2 övladı, 5 nəvəsi var.
Qırmızı üzüm bağı (rəsm əsəri)
Qırmızı üzüm bağı—hollandiyalı rəssam Vinsent Van Qoqun 1888-ci il noyabrında yağlı boya ilə çəkdiyi rəsm əsəridir. Bu əsər rəssamın yaşadığı müddətdə sata bildiyi tək rəsm əsəridir.
Tarixi
Qırmızı üzüm bağı əsəri ilk dəfə Brüsseldəki Les XX 1890 sərgisində nümayiş olundu və impressionist rəssam və kolleksiyaçısı Anna Boça 400 franka (hazırda 1000-1.050 dollara bərabər) satıldı. O da Les XX üzvü idi.
Kolıma körfəzi (Allayıaxa ulusu)
Kolıma körfəzi —  Şərqi Sibir dənizinin cənub-qərb sahillərində yerləşən körfəz. İndigirka çayı mənsəbindən şərqdə yerləşir. Materik daxilinə 21 km məsafədə daxil olur. Eni ən enli yerdə 9 km-dir. Sahillərində tundra bitkiləri yayılmışdır. Əsasən hamardır. Körfəzə İndigirka çayının bir qolu olan Kolıma çayı tökülür. Körfəzdə öz adını buradan almışdır. Körfəzdə Teryuttyax və Emkerındinski adaları yerləşir. Çıxacaqda isə Kolesovski və Kolesovskaya Otmel adaları vardır
Körfəzin yerləşdiyi ərazinin bir qismi bataqlaşmışdır. Sahilinə yaxın yerləşən iri göllər — Loqin və Karqotovo. Körfəz ilin böyük hissəsi buzla örtülü olur.
İnzibati cəhətdən Rusiya Federasiyası Saxa Respublikası ərazisinə daxildir.
Bidens squarrosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.