cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Talnikovıy şəlaləsi
Talnikovıy (və ya Talnikovski ) şəlaləsi — Rusiyanın ən hündür şəlaləsi, bəzi mənbələrə görə həm də Asiyanın ən hüdür şəlaləsi. Krasnoyarsk diyarında, Orta Sibr yaylasının Putoran platosunda yerləşir. Şəlalə Putorana qoruğunda, Dyupkun gölünün sağ sahilində, Birinci Qaqari və İkinci Qaqari çaylarının mənsəbləri arasındadır.
Kərbəlayı İsrafil Hacıyev
Ailəsi
Kərbəlayi Hüseyn Hacıyevə xalq arasında “Qara Hüseyn” deyirdilər. O, 1870-ci ildə Bakının Dağlı məhəlləsində anadan olmuşdu. 1920-ci ildə o, ticarət məqsədilə İrana gedib qayıtmamış və 1940-cı il Ənzəlidə vəfat etmişdir. Deyilənə görə onun İranda çörəkxanası olmuşdur.
Talnikovıy şəlaləsi
Şəlalə mövsümü suların hesabına formalaşır və 1-2 ay davam edir. Trapesiya şahid dağı üzərində meydana gələn su kütləsi zirvədən ətəyə doğru on beş pilləkəni keçərək ümumən böyük bir kaskad sistemi yaradır. Şəlalənin hündürlüyü 600 metrdir.
Turistlərin diqqətini cəlb edən şəlaləyə nəqliyyat və mehmanxana infrastrukturunun olmaması üzündən sıyahət çətinlik yaradır
Hündürlüyü
İlk öncə bir çox elmi ədəbiyyatlarda Talnikovıy çayı üzərində yerləşən şəlalənin hündürlüyü vizual olaraq 600 metr göstərilirdi. Dəqiq, xüsusi cihazlarının (teodolit) köməyi ilə ölçmə işlərinin aparılması təklifini ilk dəfə olaraq "Coğrafi kaleydoskop" kitabının müəllifi Petro Kravçuk irəli sürmüşdür. 1990-cı ilin 7 sentyabrında Dnepropetrovsk metallurgiya zavodunun "Stal" su-idman turist bölməsinin 8 nəfər üzvü ekspedisiya təşkil etdilər. Onlara SSRİ idman ustası Boris İliç rəhbərlik edirdi. Bölgədə aparılan ölçmə işləri sonucu şəlalənin hündürlüyü 482 metr qeyd edilmiş. Nəticə Petra Kravçukun Təbiət rekordları kitabında qeydə alınmış. Daha sonralar növbəti layihə həyata keçirilməyə başlanıldı: «Тальниковый водопад: миф или реальность?». Mənbədə göstərilir ki, ölçmə işləri doğru aparılmamış. Məhs bu bölgədə onlarca şəlalə mövcud olduğundan ekspedisiya başqa şəlalədə ölçmə işləri aparmış. Bu dəfə ki, ölçmə işləri nəticəsində Talnikovıy şəlaləsinin hündürlüyü 600-700 metr arasında göstərildi. Həmçinin başqa mənbələr də şəlalənin hündürlüyünün 600-700 metri arasında olduğunu təsdiq edir.
Şəlalə müasir dövrdə yenə də, mübahisə mövzusu olaraq qalır. İlin 10-11 ayı çox vaxt su donmuş vəziyyətdə olduğundan, bol sulu dövrün hər il eyni vaxtda müşahidə edilməməsi ölkə coğrafiyaçıları üçün böyük çətinlik yaradır. Suyun ancaq 1-2 ay bol sulu olması nəticəsində nə commonsda, nə də digər internet mənbələrdə Talnikovıy şəlaləsinin bol sulu şəkli yoxdur. Bəzən yanılış olaraq onu Putoran platosunda olan digər şəlalələrlə qarışdırırlar. Şəlalənin mif olduğunu belə söyləyənlər tapılır.
Nəqliyyat
Şəlaləyə çayla (motorlu qayıqla) və helikopterlə çatmaq mümkündür.
Plasentalılar
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan infrasinfi.
Təbaşir dövrünün sonunda dinozavrların nəsli kəsildikdən sonra həımin dövrə qədər kiçik və nəzərə çarpmayan məməlilər üçün yeni həyat başladı. Xüsusilə Cənubi Amerikada, Avstraliyada, eləcə də digər materiklərdə plasentalıların böyük sayda növləri yarandı.
Günümüzdə plasentalılar məməlilər arasında ən çox yayılan və rəngarəngliyə malik infrasinifdir.
Placentalia (Eutheria)
Mahonia conferta
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycanda ipəkçilik sənayesi (film, 1923)
Azərbaycanda ipəkçilik sənayesi qısametrajlı sənədli filmi 1923-cü ildə AFKİ də istehsal edilmişdir. Elmi-kütləvi təbliğat filmi ipək istehsalı prosesinin əsas mərhələləri haqqındadır.
Məzmun
Elmi-kütləvi təbliğat filmi ipək istehsalı prosesinin əsas mərhələləri haqqındadır.
Filmin üzərində işləyən
Operator: V. Lemke
Mənbə
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 29.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1923-cü ilin Azərbaycan filmləri 1920-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Tako
Tako - ənənəvi Meksika yeməyidir ki,qarğıdalı və ya buğda tortiliya çörəyi bir doldurma ətrafında qatlanmış və ya lülələnmişdir.Tako müxtəlif doldurmalar o cümlədən mal əti, toyuq əti, dəniz məhsulları, tərəvəzlər və pendir ilə hazırlana bilər.Tako ümumiyyətlə əl ilə yeyilir və salsa sousu, avokado və ya quakamole, silantro, pomidorlar, qiymə ət, soğan və kahı ilə müşayiət olunur.
Bulbulistsixe
Bulbulistsixe — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 157 nəfər idi. 2014-cü ildə 123 nəfər yaşayırdı.
Ədəbiyyat
gse: 2 558
Apateizm
Apateizm (Apatiya yun. απάθος — ehtirassızlıq) və Teizm (, Teos - tanrı) / Ateizm ( — "tanrısız") sözlərinin birləşməsi. Tanrıya laqeydlik, praqmatik ateizm və ya (tənqidi olaraq) praktik ateizm; hər hansı bir tanrıya olan inanca və ya inancsızlığa qarşı maraqsızlıq. Apateizmin tanrı(lar)ın varlığına və ya yoxluğuna qarşı bir mövqeyi olmadığından həm teizm həm də ateizm hesab edilə bilər. Apateistlər eyni zamanda tanrı(lar)ın var olub olmadığ(lar)ına dair hər hansı bir mühakiməyə qatılıb qatılmamaqla maraqlanmır. Digər bir deyişlə bir apateist, tanrı(lar)ın varlığı ilə əlaqədar sual soruşmanın mənasız və həyatıyla maraqsız olduğu fikirindədir.
Apatetik aqnostisizm və ya praqmatik aqnostisizm, hər hansı bir mübahisənin tanrı(lar)ın varlığını dəstəkləyən və dəstəkləməyən dəlillər təqdim etməyəcəyini və bir tanrının var olması vəziyyətində insanların taleyi ilə əlaqəsi olmadığını, dolayısıyla varlıq və ya yoxluğunun insan həyatı üzərində təsiri olmayacağını müdafiə edir.
Tanrı varlığının/yoxluğu haqqında dəqiq məlumat almaq ehtimalında belə apateistlerin bu mövqeyi dəyişməz.
Tarixçəsi
Keçmişdən bu yana, praqmatik ateizm bəzi adamlar tərəfindən əxlaqsızlıq, şüurlu cahillik və ya məsuliyyətsizlik olaraq görülmüş, apateist olduğu qənaət edilən insanların "tanrı, etik dəyərlər, sosial məsuliyyətlər yox imiş kimi davranır, vəzifələrindən geri qaytararaq hedonizm-i mənimsədikləri" iddia edilmişdir. Fransız Katolik filosof Étienne Borne'a görə "əməli ateizm Allahın varlığının inkarı deyil, bütün ilahi yaşamaq deməkdir; Ahlyasalarının mütləq əsaslılığının rəddi deyil, bu qanunlara üsyan edən pis əxlaqdır"
Yırtıcılar
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
İki — İtkimilər (Canoidea) və pişikkimilər (Feloidea) yarımdəstəsi var.
11 müasir fəsiləsinin 110 cinsinin 270-ə yaxın növü demək olar ki, Yer kürəsinin hər yerinə yayılıb.
Senecio atacamensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kriptoiudaizm
XV əsrin sonunda inkvizisiya tərəfindən İspaniyadan qovulan minlərlə yəhudi Portuqaliyaya sığındı. Kral I Manuel onları müdafiə edəcəyinə dair söz verdi. Ancaq bir müddət sonra yəhudilər burada da təqiblərə məruz qalmağa başladılar. Ölüm təhdidi ilə Xristianlığı qəbul etməyə məcbur oldular, balaca uşaqlar ailələrinin əlindən alındı. Təxminən iki mini öldürüldü, yüzlərlə yəhudi isə ölkədən qovuldu. Təqib və ölümdən qurtulmaq üçün çoxu formal olaraq katolikliyi qəbul etdi, ancaq gizli şəkildə İudaizmə etiqad bəsləyirdilər. Onları kriptoyəhudilər (gizli yəhudilər) adlandırırlar.
Uzun müddət hesab olunurdu ki, Portuqaliyada artıq yəhudi qalmayıb. Yalnız XX əsrin sonunda Belmonte şəhərciyində öz ənənələrinə sadiq qalan yəhudilərin gizli icması aşkarlandı. Onlar özlərini elə aparırdılar ki, guya donuz əti yeyirlər. Şənbə günləri işləyirdilər, müqəddəs simvollarını isə evlərinin divarlarında gizlədirdilər. Belmonte (Portuqaliyada şəhər tipli qəsəbə) yəhudiləri bu yolla düz beş əsr öz inanclarını qoruyub saxlaya bilmişlər. Və bu müddət ərzində dünyada yaşayan yeganə yəhudilərin özləri olduğunu düşünmüşlər.
Hazırda bu icmanın yüzdən çox üzvü var.
Onlar heç vaxt öz ənənələrinə xəyanət etməmişdir. Formal olaraq xristianlığı qəbul etsələr də, bağlı qapı-pəncərələr arxasında əcdadlarının inancını qoruyublar. Onları "marranlar" da adlandırırlar. Ancaq bu termini özləri üçün təhqir hesab edirlər. Çünki ispan dilindən tərcümədə "marrano" "donuz" deməkdir.
İspaniyadan qovulduqda əcdadları ladino dilində danışırdılar, bu dil ispan və yəhudi dilinin qarışığıdır. Vaxt keçdikcə portuqal dili ladinonu sıxışdırdı, ancaq dualarında indiyədək o dövrə aid olan sözlərdən istifadə olunur.
İnkvizisiya qorxusu ilə bir çox adət-ənənələrindən imtina etməli olurlar. Diqqət çəkməmək üçün uşaqları sünnət etmirlər, bir çox dini bayramı keçirmirdilər. Hamı bilirdi ki, yəhudi olublar və xristianlığı yeni qəbul ediblər, buna görə də onlara etibar etmirdilər. Həmişə nəzarət altında idilər. Yəhudi bayramları yaxınlaşdıqda qonşu xristianlar işləyib-işləməyəcəklərini bilmək üçün onları izləyirdilər. Buna görə də, əcdadları daha az əhəmiyyətli bayramlardan imtina etməli oldular, ancaq Pasxa, Yom-Kippur, Sukkot, Purim kimi böyük bayramları bir gün gec və ya tez keçirdirdilər. Bu, 1986-cı ilədək, yəni rəsmi olaraq yəhudiliyə qayıtmaqlarına qədər belə davam etdi.
Gizli mərasimlərə yalnız ailə üzvləri buraxılırdı. Buna görə də, onlar üçün indinin özündə belə, yəhudi, məsələn, İsraildə yaşayanlar, yalnız qohumlar hesab olunur.
İnkvizisiya dövründə kişilərin əksəriyyəti mərasimlərə qatılmırdı, evin kandarında dayanır və yadların ora daxil olmamasına nəzarət edirdilər. Buna görə də, İudaizm onlarda bir növ matriarxal xarakter daşımışdır. Anaları ələ keçməsin deyə, duaları heç vaxt kağıza köçürmürdülər. Qadınlar yüzlərlə duanı əzbər bilir və indiyədək sözbəsöz öz qızlarına ötürürlər.
Müasir kitabları, əsasən, portuqal və ya ivrit dilində, ancaq latın şriftləri ilə yazılıb. Lakin onlar ivrit dilini bilmirlər. Çox vaxt ravvinin bu dildə söylədiyi müqəddəs mətnləri təkrarlasalar da, onların mənasını başa düşmürlər.
Yalnız öz qohumları ilə evlənirdilər. Toyları da gizli keçirilirdi. Bəzən diqqəti yayındırmaq məqsədilə katolik qaydası ilə toy edir, sonra isə bağlı qapılar arxasında yəhudi toyu keçirdirdilər. Ənənəyə görə, hər bir yəhudinin evinin girişində "mezuza" (Toradan müqəddəs mətnlərin yazıldığı lülə halında bükülmüş heyvan dərisi) asılmalıdır. Hazırda Belmontedə bu "mezuza"lar əsasında yəhudilərin hansı evlərdə yaşadığını, hansı mağazaların onlara aid olduğunu bilmək mümkündür. Ancaq dünyaya açılmazdan əvvəl təbii ki, "mezuza"ları gizlətmək məcburiyyətində idilər. Onlar qapının yanındakı divarda deşik açır və onları orada yad gözlərdən gizlədirdilər. Hər birinin evində divarda gizli taxça – "heyhal" var idi. Burada onlar bayram və dualarda istifadə etdikləri müqəddəs əşyaları saxlayırdı. Bəzi evlərdə hətta arxasında gizli otaqlar olan yalançı divarlar da vardı. Hətta qonşu kriptoyəhudilər belə, "heyhal"ın harada yerləşdiyini bilməyə bilərdilər.
1917-ci ildə - inkvizisiya dövründən bu yana ilk dəfə - icma "öz qan qardaşı" ilə ünsiyyətə girə bildi. Onlardan birinin qədim yəhudi dilində söylədiyi bir söz təsadüfən Belmontedə geoloq işləyən polşalı Samuel Şvarsın diqqətini çəkir. Məlum olur ki, o da yəhudidir. Bununla da, onlar icmalarının dünyadakı yeganə yəhudi icması olmadığını öyrənirlər. Lakin bu tanışlığa baxmayaraq, hələ bir neçə on il ərzində sirrlərini açmırlar. Yalnız 1947-ci il Portuqaliya inqilabından, Salazarın faşist rejimi dağıdıldıqdan sonra onlar digər yəhudilərlə tədricən əlaqə qurmağa başlayırlar. Və yalnız 1986-cı ildə əksəriyyəti klassik yəhudiliyə geri qayıdır.
Ənənəvi yeməklərimizdən biri "alheira"dır. O, çörək xəmiri qatılaraq toyuq, dovşan və ya ördək ətindən hazırlanmış kolbasa növüdür. Portuqaliyada yeməklərin əksəriyyətində donuz ətindən istifadə olunur. Buna görə də, guya donuz ətini yediklərini göstərmək üçün çıxış yolu tapmalı idilər. Bunun üçün "alheira"nı hisə verir və onu evlərinin qapı-pəncərəsindən asırdılar ki, xristianlar o tərəf-bu tərəfə keçəndə onların guya donuz əti yediyini və həqiqətən yəhudi ənənələrindən imtina etdiklərini düşünsünlər. Bu gün "alheira" Portuqaliyada ən məşhur yeməklərdən biridir.
Demək olar ki, Belmontedəki bütün yəhudilərin geyim mağazası var. Onlar kostyum, bölgə üçün ənənəvi olan qış üst geyimləri tikirlər. Çoxları suvenirlər hazırlayırlar. Yerli bayramlar zamanı bazar və yarmarkalara gedir, məhsullarını satırlar.
Hər bir yəhudi kimi, şənbə günü onlar üçün xüsusi gündür. Cümə günü səhər Şənbə üçün yemək hazırlayırlar, nahardan sonra mağazaları bağlayır və sinaqoqa gedirlər. Sinaqoq öz torpağını ianə vermiş yəhudilərin ərazisində tikilib. 20-25 nəfəri təşkil edən gənclər ənənələrə olduqca sadiqdir. Demək olar ki, icmanın hər bir qız və oğlan üzvü sinaqoqa gəlir. Çoxları İsrailə oxumağa gedib. Bəzi ailələr indiyədək klassik İudaizmə qayıtmayıblar. Onlar hələ də bağlı qapılar arxasında dua edir və sinaqoqa gəlmirlər. Xarici görünüşdən onları digər portuqaliyalılardan ayırmaq mümkün deyil.
Vladimir Boqaçyov
Elmi fəaliyyəti
Müstəsna geniş diapazonlu tədqiqatçı olan V.V.Boqaçyov üzvi aləmin inkişafının dərk edilməsi ilə bağlı olan problemin ən müxtəlif məsələləri ilə məşğul olmuşdur. O, fanerozoyun ən aşağısından başlayaraq üst antropogenə qədər olan heyvan və bitki fauna qalıqlarını öyrənmişdir. Onun paleozoologiya və paleobotanika sahəsindəki tədqiqatları filogeniya, sistematika, morfologiya və paleocografiyanın cəhətlərinə aid olan problemlərin işlənib hazırlanması üçün mühüm faktiki materiallar verdi. Boqaçyov V.V. keçmiş SSRİ ərazisində əvvəllər məlum olmayan və yaxud ilk dəfə tapılmış çoxlu formalarının da olduğu molyusklar, balıqlar, amfibilər, sürünənlərin müxtəlif məhv olmuş nümayəndələrini öyrənmiş və təsvir etmişdir.
Onun işlərinin çox hissəsini əsl mənada elmi kəşf hesab etmək olar. Beləki, 1932-ci ildə o, Qafqazın orta miosen çöküntülərində Mərkəzi Avropanın gelvet çöküntülərinə xas olan özünəməxsus ikitay qabıqlı molyusklar-onkoforları aşkar etmişdir. Əvvəllər məlum olmayan bu fakt Cənubi SSRİ-nin neogen çöküntülərinin stratiqrafiya və paleocoğrafiyasının inkişafına mühüm töhfə oldu. V.V.Boqaçyov Avroasiyanın şirin su faunaları üzrə tədqiqatları müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Qafqaz neogeninin dərk edilməsində onun korbudlu layların stratiqrafiyası və həmçinin Araz çayı hövzəsinin duzlu çöküntülərinin və Qoderz aşırımlarının florasının öyrənilməsi üzrə işləri mühüm əhəmiyyət daşıyır.
V.V.Boqaçyov Azərbaycanın, Gürcüstanın, İranın oliqosen çöküntülərində qədim balıq qalıqlarının axtarışına böyük əmək sərf etmişdir. V.V.Boqaçyov tərəfindən məməlilərin əvvəllər məlum olmayan çoxlu növləri kəşf etmişdir. Onların arasında miosen balinaları və delfinləri, pliosen delfinləri, dağ keçisi, ceyran, maral, hipparion, kaftar və çaqqalları göstərmək olar.
V.V.Boqaçyovun bilavasitə iştirakı ilə Bakı şəhəri yaxınlığında Binəqədi rayonunda dördüncü dövr onurğalılarının qalıqların unikal yeri müəyyən edilmişdir. Bu kəşfin gec kaynozoy üzvi aləminin təkamülü haqqında elmi təsəvvürlərin inkişafında böyük əhəmiyyəti olmuşdur. V.V.Boqaçyovun mühüm tədqiqatlarının ən əsas məqsədi Xəzər faunasının tarixini dərk etmək olmuşdur. V.V.Boqaçyovun təşəbbüsü və rəhbərliyi altında 1924-cü ildə bizim ölkədə ilk dəfə olaraq Bakı şəhərində mikropaleontoloji tədqiqatlara başlanmış və bu sonradan biostratiqrafiyanın, xüsusilə də neftli-qazlı hövzələrin öyrənilməsinin istehsalatla əlaqədar tapşırıqlarının həllində ən mühüm üsul oldu.
Pesto
250px|thumb|right|Reyhan pestosu
Pesto- əzilmiş reyhan və sarımsaq ilə duz, şam fıstığı, pendir və zeytun yağı qarışığından əldə edilən bir sousdur.Mənşəi İtaliyanın Liquriya regionunun mərkəzi olan Genuya şəhəridir
Mahoniya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Otvari qrammofonçiçək
(Ipomoea hederacea) - cinsinə aid bitki növü.
Senecio graciellae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qırmızıquyruq qum siçanı
Qırmızıquyruq qum siçanı (lat. Meriones libycus), (Rodentia) dəstəsindan bir Məməli növü.Böyük Qafqazın dağətəklərində, Kür-Araz ovalığında çoxsaylıdır.
Arçut
Arçut — Pəmbək mahalında, indiki Quqark rayonunda kənd.
Tarixi
Arçut İrəvan quberniyasının Pəmbək mahalında, Böyük Qarakilsə şəhərindən 6 km şimal-qərbdə, Bozabdal dağının ətəyində, Pəmbək çayının yaxınlığında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Arçut kimi qeyd edilmişdir
Toponim artuç (ardıc ) bitki adı əsasında yaranmışdır. Fitotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kəndi Arçut çayı 2 bölür.Bazum daglarının ətəyində yerləşir.Soyuq kontinental iqlimi var yayi +18,+28 qışı +4,-25 dərəcə olur.
İqtisadiyyatı
Əkinçilik və heyvandarlıq daha geniş yayılıb. Tikiş fabrikasında 1230 nəfər işçi olub. 2240 nəfər basqa yerlərdə işləyənlər olub.
Mədəniyyəti
Kənddə 1711-ci ildən etibarən Məscid, Folkloru qıs fəsli fevral [boz] ayı-hızırnəbi bayramı, qodu oynatmaq kimi adətlər olmuşdur.
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 137, 1873–cü ildə 357, 1886-cı ildə 477, 1897-ci ildə 574, 1914 – cü ildə 759 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
Kəndin sakinləri 1918-ci ildə erməni təcavüzünə mə'ruz qalaraq qırğınlarla deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk etmiş azərbaycanlılardan sağ qalanlar ata-baba torpaqlarına qayıda bilmişdir. 1922-ci ildə 697, 1926-cı ildə 820, 1931-ci ildə 886, 1939-cı ildə 1052, 1959 – cu ildə 1295, 1970-ci ildə 2009, 1979 – cu ildə 2172 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
Portu-Aleqri
Portu-Aleqri — Braziliya da yerləşən şəhər. Riu-Qrandi-du-Sul ştatına daxildir.
Arçut
Əhalisi
1988-ci ilin noyabrında kəndin sakinləri Ermənistan dövləti tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. İndi kənddə ermənilər məskunlaşıb.
1988-ci ilə qədər azərbaycanlılar yaşamışdır. 1988-ci ildə 655 yasayış evi var idi. Əhalisi 6545 nəfər olub.
Panter
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Qırtlaqları xüsusi quruluşa malikdir və nərə çəkmək ikmanı verir.
Təsnifatı
4 tanınmış növü var:
Saab 17
Saab 17 — Saab şirkətinin istehsal etdiyi İsveç bombardmançı-kəşfiyyat təyyarəsidir.
Layihə əvvəlcə 1930-cu illərin sonlarında ASJA tərəfindən L 10 kimi başlandı və 1937-ci ildə şirkət Saab ilə birləşdikdən sonra Saab 17 adlandırıldı. Qanadları şığıyıcı bombardmançı kimi istifadə edilmək məqsədi üçün gücləndirildi. Mühərrik çatışmazlığı üzündən təyyarələrin mühərrikləri çıxarıldı və gələcək çatdırılma məntəqələri istiqamətində uçuruldular. Təyyarə müxtəlif mühərrik modeli ilə üç fərqli modeldə istehsal edilmişdir.
Təyyarə ilk uçuşunu 18 may 1940-cı ildə etmişdir və 1942-ci ildə İsveç Hərbi Hava Qüvvələrinin xidmətinə qəbul edilmişdir.
Tekniki xüsusiyyətləri (B 17C)
Mənbə:
Bandi-Amir Milli Parkı
Bandi-Amir Milli Parkı — Əfqanıstanın ilk və yeganə milli parkı. Milli parkda mineral çöküntü olan travertindən əmələ gəlmiş təbii bəndlər ilə ayrılan 6 göl yerləşir. Göllər Əfqanıstanın mərkəzində, 3000 metr yüksəkliyində, Hindikuş dağlarında, Bamiyan Budda heykəllərinin qərbində yerləşir.
Saab 17
Tekniki xüsusiyyətləri (B 17C)
thumb|Saab B 17A
Bandi-Amir Milli Parkı
Göllər karbon dioksid sızması nəticəsində yaranmışdır. Bandi-Amir dünyada travertin mineralı sayəsində yaranmış nadir göl sistemlərindən biridir. Milli parkda yerləşən kanyon Əfqanıstanın Böyük kanyonu hesab olunur və buranı hər il minlərlə turist ziyarət edir.
Tarix
thumbnail|left|Kosmosdan görünüşü. "Bandi-Amir" sözü hərfi tərcümədə "Əmirin bəndi" deməkdir və bu adın müsəlmanların 4-cü xəlifəsi Əli ilə əlaqədar olduğu hesab olunur. Ərazidə etnik həzaralar üstünlük təşkil etmişlər. Həzaralar Əfqanıstan əhalisinin 8–15 %-ni təşkil edirlər və demək olar ki, hamısı şiədir.
Bandi-Amir 1960-cı illərdə milli parka çevriləcəkdi, amma müharibələrə və siyasi böhranlara görə bu baş tutmamışdır. 1975-ci ildə Hind filmi "Darmatma"nın bəzi hissələri Hema Malini və Feroz Xanın iştirakı ilə burada çəkilmişdir.
2004-cü ildə Bandi-Amir YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına daxil edilmək üçün namizəd göstərilmişdir. 2009-cu ildə rəsmi şəkildə Bandi-Amir Əfqanıstanın milli parkı elan olunmuşdur. 2013-cü ilə qədər milli parkı hər il 6.000 yerli turist ziyarət etmişdir. Milli park kiçik saydakı meşəbəyiləri tərəfindən qorunur.
Coğrafiya
Bandi-Amir Milli Parkı Yakavlanq şəhərinin yaxınlığında yerləşən qədim Bamyan şəhərinin 75 km qərbində yerləşir. Bamiyan dərəsi ilə birlikdə bura Əfqanıstan turizminin ürəyi hesab olunur. Buranı hər il minlərlə turist ziyarət edir. Milli parkda yerləşən əsas 6 göl aşağıdakılardır:
Bandi Haybat aralarında ən dərin və ən böyük göldür. Dərinliyi 150 metr olub Yeni Zelandiyanın dalğıc komandası tərəfindən ölçülmüşdür. Travertin bəndlər gölləri bir-birindən ayırır. Bamyan şəhərinin bir neçə kilometr uzaqlığında Bandi-Azdahar (Əjdaha gölü) gölü yerləşir.
Kiçik Asiya qum siçanı
Kiçik Asiya qum siçanı (lat. Meriones tristrami), (Rodentia) dəstəsindan bir Məməli növü. Kür-Araz düzənliyinin sağ qolunda və Talışın dağətəyi və dağüstü cöllərində yayılmışdır (Eyqelis, 1980).
Gomi (Xaşuri)
Gomi (Xaşuri) — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Ədəbiyyat
gse: 3 214
Boz siçancıq
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Tarım hövzəsi
right|thumb|410x410px| Tarım Hövzəsindaki [[Təklə-Məkan|Taklə Məkan səhrası.]]
Boz siçancıq
Xarici görünüşü
Bədənin uzunluğu 128, quyruğu 37 mm-ə qədərdir. Üstünün rəngi tünd-bozdan açıq kül-boza qədər, noxuda çalarlıdır.
Tarım hövzəsi
Tarım (, Tarim Oymanliqi) — Çinin qərbində Sincan-Uyğur Muxtar Rayonu ərazisində, 1,000 km uzanan böyük bir ellips şəklində hövzədir.
Boz siçancıq
Yayılması
Yunanıstandan və Ruminiyadan Monqolustan və Çinə qədər Avroasiyada yayılmışdır. Azərbaycanda Xəzər sahilindən 2200–2400 m hündürlüyə qədər hər yerdə müşahidə edilir. Sistematikası öyrənilməmişdir. Görünür, C.m.issabellinus de Flippi formasına aiddir.
Tarım hövzəsi
Adın mənşəyi
Divanü Lüğat-it-Türkdə; Tarım ترم göllərə və qumluqlara tökülən çay qolları mənasında işlənir.
Boz siçancıq
Həyat tərzi
Başlıca olaraq çöl növü olub yarımsəhra quraqlığı şəraitinə və rütubətli subalp çəmənlərinə də uyğunlaşır. Gəmiricinin areal hüdudlarında yerləşməsi iki xüsusiyyətlə səciyyələnir: tutduğu biotopların böyük miqdarı və kənd təsərrüfatı sahələrinə sıx bağlılığı. Onun qeydə alındığı 25 biotopun 12-si becərilən torpaqların payına düşür. Landşaftdan asılı olmayaraq siçancıq müxtəlif otluqda, kolluqlarda və cəngəlliklərdə rast gəlinir. Sadalanan yerlərdə gəmiricinin miqdarı 0,4–0,8 % təsadüfə bərabər olub mövsümi sabitliyi ilə səciyyələnir. Onun sayı yalnız hündür dağ çəmənlərində həmişə az olur. Şoranotlu qruplaşmalarda bu göstərici yazda 0,6 % -dən, qışda 2,6 % -ə qədər, daşlıqlarda isə yayda 0,5% — dən qışda və yazda 1,0–1,4%-ə qədər dəyişir. Bu növün Xəzər sahilinin zəif bərkimiş qumluqlarında tapılması maraq doğurur. Yarımsəhrada siçancıq 21 biotopda rast gəlinmişdir. Özlərinin qazdıqları yuvalar sadə quruluşlu olub iki çıxışı və bir kamerası olur. Qida ehtiyatlarının saxlanılması üçün çox vaxt kor kameralrdan istifadə olunur.
Qramafonçiçək batat
(Ipomoea batatas) – cinsinə aid bitki növü.
Boz siçancıq
Çoxalması
İldə bir neçə nəsil verərək hər dəfə 10-a qədər bala doğur. İlk nəslin cavanları doğulduqları il çoxalmada iştirak edirlər. Təqribən 3 ilin çox hissəsində erkəklərin üstünlüyü hiss olunur.
Qramafonçiçək batat
thumb|left|
Batat şirin kartof da adlanır. Kartofa oxşayır, əsasən Çində, Cənubi Amerikada, Yaponiyada, Hindistanda, Yeni Zelandiyada, Türkmənistanda və Şimali Qafqaz bölgəsində yayılmışdır. Batat istisevən çoxillik bitkidir.
Tarım hövzəsi
Tarixi
right|thumb|250x250px|III əsrdə Tarım hövzəsi İpək yolu Asiyanın müxtəlif istiqamətlərindən keçən iki qola ayrlmlış ticarət yollarıdır. Şimali İpək olu hövzənin şimalı boyunca, Cənub İpək yolu ise Taklə Məkan çölünün şimalı boyunca uzanır. Bir orta istiqamət VI yüzildə tərk edilmişdir.
Boz siçancıq
Qidalanması
Başlıca olaraq bitki toxumları ilə qidalanır. Yuvalarda taxıl bitkilərinin dənləri, balqabaq, qarpız və günəbaxan toxumları tapılmışdır. Bunların çəkisi 800 q-a qədər olmuşdur. Heyvani qidadan həmişə, xüsusilə yerüstü molyusklardan, tırtıl və cücü sürfələrindən istifadə edir.
Buş andraxnası
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan Muxtar Respublikasının (Culfa) dağlarında rast gəlinir.
Statusu
Azərbaycanın nadir bitki növüdür. VU D2.
Bitdiyi yer
Əsasən quru, daşlı-qayalı yamaclarda təbii halda bitir.
Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda çox deyildir.
Bioloji xüsusiyyətləri
Oduncaqlaşmış gövdələrinin diametri 5 sm-ə dək çatan yarımkoldur. Gövdələri möhkəm, budaqlı, göyümtül, hündürlüyü 15-45 sm-dir. Yalançı zoğları ağ örtüklü, üçkünc-yumurtavarı, ucu biz, kənarları qeyri-bərabər dişlidir.Yarpaqları qısa saplaqlarda, qalıntəhər, göyümtül, çılpaq, enli-ellipsvarı və ya enli-yumurtavarı, uzunluğu 7 mm-ədək və eni 5 mm-dəkdir. Çiçəkləri yarpaqların qoltuqlarında tək və ya cüt, nazik çiçək saplaqlarında yerləşir. Erkəkcik çiçəklərinin kasayarpaqları nazik, yaşlımtıl-qonur, enli, ağ haşiyəli, oval, kütdür. Ləçəkləri ağ, pazşəkilli, enli, yumru uclu olub, diskin vəzicikləri qısa, iki qanadlı, kəsikdir. Erkəkcik sapları ortasınadək bitişikdir. Dişicik çiçəklərin kasayarpaqları qalıntəhər, yaşıl, ensiz haşiyəli, ellipsvarı olub, bizdir. Ləçəkləri çox xırdadır. Meyvəsi təxminən 3 mm, yumurtavari-sapşəkilli, hamar damarcıqlıdır. Toxumları üç hissəli, ensiz, uzunluğu 2,5 mm-dir. Apreldə çiçəkləyir və oktyabrda meyvə verir.
Çoxalması
Əsasən toxumla çoxalır.
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insaliyyətidir
Becərilməsi
Məlumat yoxdur.
== Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.
Zəruri qoruma tədbirləri
Azərbaycanın “Qırmızı Kitabı”na daxil edilməsi tövsiyə olunur.
RM-70
“Vampir”in əsas xüsusiyyətlərindən biri də budur ki, üzərində olan 40 raketdən əlavə olaraq, yerləşdiyi şassinin üzərində quraşdırılmış unikal hidravlik sistem sayəsində 80 belə raketi qısa bir müddət ərzində düşmənə ata bilir. SSRİ istehsalı olan əfsanəvi 122 mm-lik BM-21 Qradın cəmi 40 raketi mövcuddursa, RM-70 “Vampir”lərin əlavə olaraq 40 raketdə ehtiyatında mövcuddur. Belə ki, əsas buraxılış konteynerində raketlərin atışı başa çatdıqdan sonra həmin hidravlik sistem daha 40 raketi paket halında buraxılış konteynerinə yükləyir və bu proses cəmi 1 dəqiqə vaxt aparır. Beləliklə “Vampir” qısa bir müddət ərzində (3-4 dəqiqə ərzində) düşmənə 80 raket zərbəsi endirməyə qadir olur və eyni zamanda çevik şəkildə ərazini tərk edərək düşmənin cavab zərbəsindən yayınmış olur. Bir komplekti (40 raket) 70 hektar ərazini məhv etməyə qadirdir.
RM-70 - Çexoslovakiya istehsalı reaktiv yaylım atəş sistemi. BM-21 Qrad raket kompleksinin daha təkmilləşmiş variantıdır. NATO kod adı M1972-dir.
Çexiya və Slovakiya
thumb|RM-70 Vampir 4D
thumb|LRSV-122 M-96 “Tayfun”
İstifadəçiləri
thumb|300px|Dünyadakı RM-70 istifadəçiləri: hal-hazırkı istifadəçilər mavi, keçmiş istifadəçilər isə qırmızı rəngdə göstərilmişdir
Azərbaycanda suvarmanın və pambıqçılığın bərpa edilməsi (film, 1923)
Azərbaycanda suvarmanın və pambıqçılığın bərpa edilməsi qısametrajlı sənədli filmi 1923-cü ildə AFKİdə istehsal edilmişdir. Elmi-kütləvi təbliğat filmində Azərbaycanda pambıqçılığın inkişaf etdirilməsi üçün meliorasiya və suvarma sisteminin yaradılmasından və onun təkmilləşdirilməsindən bəhs olunur.
Məzmun
Elmi-kütləvi təbliğat filmində Azərbaycanda pambıqçılığın inkişaf etdirilməsi üçün meliorasiya və suvarma sisteminin yaradılmasından və onun təkmilləşdirilməsindən bəhs olunur.
Film haqqında
Filmin neqativi Moskva Mərkəzi Dövlət Kinofondunda saxlanılır.
Mənbə
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 29.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1923-cü ilin Azərbaycan filmləri 1920-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Hayfa
Əhalisi 278 903 nəfər (2016-cı il). Hayfada 1948-ci ildə 98 600 insan yaşayırdı.
Etimologiyası
Versiyalardan birinə görə, şəhərin adı ivrit dilində ‏חוף יפה‏‎ "xof yafe" — "gözəl sahildir" deməkdir. Səlibçilər şəhərin adını İsa Məsihin çarmıxa çəkildiyi dövrdə yaşamış baş kahin Kayafanın adıyla bağlayırdılar. Daha bir versiyaya görə, bu ad aramey dilində "xaffa"-"sahil" sözündən yaranıb (aramey dili daha əvvəl bu regionda geniş yayılmışdı).
Qardaşlaşmış şəhərlər
thumb|right|200 px|Hayfa bələdiyyəsi qarşısında qardaşlaşmış şəhərlərin adları həkk olunmuş daş piltə
Mahonia decipiens
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dağıstanda "Oktyabr İnqilabı" kanalı (film, 1923)
Dağıstanda "Oktyabr İnqilabı" kanalı — 1923-cü ildə çəkilmiş sənədli film.
Məzmun
Film Dağıstanın Mahaçqala və Kiryurd bölgələrində Oktyabr inqilabı adına kanalın açılışına həsr olunmuşdur. Filmdə Dağıstan kəndlisinin həyatı, kanalı inşa edənlər, əmək qəhrəmanları və yeni yaradılmış göl öz əksini tapmışdır.
Film haqqında
Film saxlanılmayıb.
İran qum siçanı
İran qum siçanı (lat. Meriones persicus), (Rodentia) dəstəsindan bir məməli növü. Kiçik Qafqazın cənub-şərqi ətəklərində və Talış dağlarında rast gəlinir.
Senecio atratus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Dulqədiroğulları bəyliyi
Dulqədiroğulları bəyliyi və ya Zülqədəroğulları bəyliyi (həmçinin bax: Zülqədər eli) XIV yüzildən  XVI  yüzilin  ilk  yarılarına  qədər  Anadolu  tarixində  mühüm  rol  oynayan,  Oğuzların Bozoqlar qoluna  mənsub,  bir  türkmən  xanədanı.
Tarixi
Anadoluya, Həsən  bəy Zülqədər  adlı  bir  bəyin  idarəsində  gələn  və  Zülqədərli  bəyliyinin  əsasını  meydana  gətirən  bu  ilk  qrupun,  Maraş  və Əlbistan arasındakı  yaylaq  bölgəyə  yerləşdikləri  və  daha  sonra  geniş  bir  əraziyə  yayıldıqları  məlumdur.
Bəyliyin qurucusu  Zeynəddin Qaraca bəy Zülqədər,  uyqur Ərətna  bəyin  əlindən  Əlbistanı  aldıqdan  sonra  məmlük  sultanı  Məlik Nasir Məhəmməddən  naiblik  fərmanını  almağa  müvəffəq  oldu. Qaraca bəy  zaman-zaman  məmlük  sultanlarına  itaət  etdisə  də,  bəzən  onları  qarşı  duraraq  Hələb  şəhərini  təhdid  etdi. Bu arada  Çuxurovadakı  Sis  ermənilərinə  ağır  zərbə  endirdi. 1346-cı ildə  Qabon  qalasını  ələ  keçirdi. Bu müvəffəqiyyətlərinə  güvənən  Qaraca  bəy,  Məlik  üz-Zahir  ünvanıyla,  1348-ci  ildə  hökmdarlığını  elan  etdi. Ancaq Məmlüklər  dövlətinə üsyan  edən  Hələb  valisi  Baybuğanı  sultana  təslim  etməməsinə  görə,  tutularaq,  1353-cü  ildə  Qahirədə  83  yaşındaykən  öldürüldü.
Qaraca bəydən  sonra  oğlu  Xəlil bəy Zülqədər məmlüklər  tərəfindən  Əlbistan  valiliyinə  təyin  edildi. Xəlil bəy Zülqədər dərhal sərhədlərini  genişlətməyə  girişdi  və  Maraş,  Malatya,  Harput  və Amik tərəflərini  ələ  keçirdi. Məmlük sultanı  Bərkuk  davamlı  olaraq  üstünə  basqın  edən  Xəlil  bəyi  ortadan  qaldırmaq  üçün  fəaliyyətə  keçti. Nəhayət, 1386-cı  ildə    Xəlil bəy Zülqədər bir  sui-qəsd  nəticəsində  öldürüldü. Xəlil bəy  həddindən  artıq  cəsarətli  və  qəhrəman  bir  bəy idi. Son dərəcə  comərd  olması  səbəbi  ilə  xalq  tərəfindən  çox  sevilir  və  sayılırdı. Onun ölümü  ilə,  yerinə  balaca  qardaşı  Sülü bəy Zülqədər keçdi. Süli bəy  məmlüklərə  qarşı,  müvəffəqiyətli  basqınlar  etdi. Sultan Bərkuk,  onun  əmirliyini  təsdiq  etmək  məcburiyyətində  qaldı. Lakin 1394-cü  ildə  Güney  Doğu  Anadoluya  gələn Əmir Teymuru    Suriyanın  fəthinə  təşviq  etdi. Buna görə Sultan Bərkuk onu  yox  etməyə  qərar  verdi. Bu səbəblə  məmlük  qüvvələri  1396-ci  ilin  mart  ayında  Süli bəyi  ağır  bir  məğlubiyyətə  uğratdılar. Bununla da  sakitləşməyən  Bərkuk  bir  sui-qəsd  ilə  onu  öldürtdü. Süli bəyin  ölümü  ilə,  Xəlil  bəyin  oğlu  Nasirəddin Məhəmməd bəy Zülqədər bəyliyin  başına  keçdi.
Məhəmməd bəy  Məmlüklər dövləti ilə  dost  kimi  keçinirdi. Bu sırada  Əmir Teymur,  Əlbistan  və Malatyanı  almışdı. Əmir Teymura tabeçiliyini  ərz  edən  Məhəmməd  bəy,  daha  sonra  Osmanlı  taxtına  keçən  Sultan  Çələbi  Məmmədlə  də  dost  kimi  keçinirdi. Bunlarla yanaşı  Ramazanoğulları  ilə  Qaramanoğullarına  qarşı  davamlı  savaşdı. Məmlüklər bu  xidmətinə  qarşılıq  olaraq  ona  Qeysəri  şəhərini verdilər.Məhəmməd  bəy  1443-cü  ildə  77  yaşında  ölənə  qədər  45  il  səltənət  sürdü.
Məhəmməd bəydən  sonra  bəyliyin başına  gələn  oğlu  Süleyman bəy Zülqədər  Osmanlılar  və  Məmlüklərə  qız  vermək  surətilə  qohumluq  yaratdı  və  bu  dövlətlərlə olan  dostluğunu  sürdürərək,  bəyliyin  varlığını  qorudu.
Süleyman bəy Zülqədər 1454-cü ildə  öldürüldü. Daha sonra  bəyliyin  başına  keçən  Məlik Arslan bəy Zülqədər özünə  qarşı  olan  qardaşı  Şahbudaq bəy Zülqədərin göndərdiyi  bir  fədayi  tərəfindən  öldürüldü. Məmlük sultanı  Qayıtbayın  Şahbudaq bəyi  Zülqədərli başçısı  təyin  etməsi,  osmanlılarla  aralarının  pozulmasına  səbəb  oldu. Çünki Fateh  Sultan  Məhəmməd  xan,  Süleyman  bəyin    oğlu Şahsuvarı  bu  mövqeyə  gətirmişdi. Şahbudaq bəy Misirə qaçdı. Osmanlıların himayəsindəki  Şahsuvar  bəy  isə,  məmlüklərə  və  ramazanoğullarına  qarşı  bir  çox  müvəffəqiyyətlər  qazandısa  da,  Zamantı  qalasındaykən  məmlük  qüvvətləri  tərəfindən  əsir  alınaraq  Qahirəyə  aparıldı  və  orada 1472-ci ildə öldürüldü.
Məmlük sultanı  Zülqədərli  bəyliyinə  yeniədən  Şahbudaq bəyi  göndərdi. Ancaq bu  dəfə  də,  Osmanlıların  dəstəyini alan Əlaəddövlə Bozqurd bəy Zülqədər  tərəfindən  bəylikdən uzaqlaşdırıldı. Şahbudaq bəy Zülqədər 1492-ci ildə öldü.
Əlaüddövlə Osmanlılarla dost kimi keçindi. Ağqoyunluların əlindən Diyarbəkiri aldı. I Şah İsmayıl ilə mücadiləyə girişsə də, 1507-ci ildə ağır bir məğlubiyyətə uğradı. Daha sonra, Osmanlılara qarşı da cəbhə aldı. Zülqədərlilər üzərinə göndərilən Hadım Sinan paşa komandasındaki Osmanlı ordusu, Durnadağı savaşında onu yenərək ələ keçirdi və dörd oğluyla bərabər öldürüldü. Əlaüddövlənin yerinə Şahsüvaroğlu Əli bəy təyin edildi. Əli bəy Zülqədər Yavuz Sultan Səlimin yanında Misir yürüşünə qatıldı və göstərdiyi üstün qeyrətlər sayəsində sultan tərəfındən təltif edildi. Qanuni dönəmində Şam valisi Canberdi Qazali üsyanında osmanlılara önəmli xidmətlər göstərdi. Ancaq bu olaydan sonra, göstərdiyi müvəffəqiyyətlərdən də qürurlanaraq Osmanlıların əmrlərinə uymamağa başladı. Buna görə də Əli bəyin harəkətləri Osmanlı vəziri Fərhad paşa'nın qısqançlığına səbəb oldu. Bu səbəblə Fərhad pasa, Əli bəyi Iran səfərinə qatılmaq üzrə ordugahına dəvət etdi və onun qərargaha gəlməsinin ardından oğulları ilə bərabər qətl etdirdi (1522).
Onun ölümü ilə Zülqədərli torpaqları tamamilə Osmanlı dövlətinə qatılaraq bir bəylərbəylik halına gətirildi. Zülqədəroğulları bəyliyi torpaqlarından Maraş və Bozoq müstəqil sancaqlara çevrildi. 1531-ci ildə Zülqədərli əyaləti quruldu. Maraş mərkəz olmaq üzrə Antəp, Sis və Bozoq da bu əyalətə qəza olaraq bağlandı. Maraşın fəthindən sonra burada vəzifə daşıyan Osmanlı idarəçilərinə qarşı sıx-sıx üsyanlar başlandı.
1526-cı ildə Söklənoğlu Musa bəy isyanı ortaya çıxtı. Bu üsyanın arxasından Atmaca adlı bir nəfər baş qaldırdı. Atmaca Qaraman bəylərbəyi Xürrəm paşanı məğlubiyyətə uğratdı. Sivas bəylərbəyi Hüseyn paşa da Atmaca qarşısında məğlub oldu. Olduqca qapsamlı olaraq ortaya çıxan bu üsyana Zülqədərli camaatından bir çox insan qatıldı. Atmaca üsyanının yatırılmasından sonra zülqədərlililərdən Zünunoğlu ayaqlandı. Zünunoğlu Osmanlılara yenilərək İrana qaçdı.
Eyni illərdə Maraş və Əlbistan çevrəsində Qələndər çələbi ətrafına 30.000 nəfər toplayaraq böyük bir üsyan başladı. Torpaqları əllərindən alınmış Zülqədərli camaatından bir çoxu bu üsyana qatıldı. Sədrəzəm İbrahim paşa Zülqədərli camaatına əski dirliklərinin veriləceyini vəd edərək bu üsyanın yatırılmasına çalışdı. Qanuni dönəmində Maraş bölgəsində olan bu üsyan hərəkətləri nəticəsində şehər böyük zərər gördü. Bu üzdən yıxılan və xarab edilən Maraş qalası Qanuni zamanında təmir edildi.
Zülqədərlilərin İran istiqamətinə və özəlliklə Azərbaycana köçlərinin olduğu da bilinir. Əli Sinan Bilgili "Azərbaycan türkmənləri tarixi" adlı məqaləsində Şeyx Heydər dönəmində Maraş torpaqlarından bir qisim türkmanların Azərbaycan torpaqlarına köçdüklərini qəti olaraq sübut etmişdir. Azərbaycanın Qaraağaç (hazırkı Ağcabədi), Gəncə, Xoy, Aran və Dağıstan sınırında yaşayan türkmanlar (tərəkəmələr) Zülqədərli adıyla anılırdı.
Mahonia fremontii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sibir qramafonçiçəyi
(Ipomoea sibirica) - cinsinə aid bitki növü.
Zokir Vazirov
Zokir Vazirov — İslam sosial fəlsəfəsi və iqtisadiyyatı sahəsində mütəxəssis; Fəlsəfə elmləri doktoru, professor; Tacikistan Respublikası Baş nazirinin birinci müavini; Tacikistanın əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri (2005–2007); Tacikistanın Azərbaycandakı səfiri (2008–2012)
Həyatı
Zokir Vazirov 5 may 1948-ci ildə Tacikistanın Tavildar rayonunda anadan olmuşdur.
3 sentyabr 2012-ci ildə Bakıdakı Mərkəzi Klinik Xəstəxanasında ürək çatışmazlığından vəfat etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Düşənbə Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Tarix fakültəsini qırmızı diplomla bitirmişdir.
Vensan Oriol
Vensan Oriol (fr. Vincent Auriol; 27 avqust 1884, Revel, Fransa - 1 yanvar 1966, Paris, Fransa) - 1947-1954-cü illərdə Fransa Respublikasının 16-cı prezidenti.
Zokir Vazirov
Elmi fəaliyyəti
İslam sosial fəlsəfəsi və iqtisadiyyatı sahəsində mütəxəssis olmuşdur. 200-dən artıq elmi əsərin müəllifidir.
Əmək fəaliyyəti
Tacikistan Respublikası Baş nazirinin birinci müavini və 2005–2007-ci illərdə Tacikistanın əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri vəzifəsində çalışıb.
2008-ci ildən ömrünün sonuna kimi Tacikistanın Azərbaycandakı səfiri olub.
Meridian qum siçanı
Meridian qum siçanı (lat. Meriones meridianus), (Rodentia) dəstəsindan bir Məməli növü.Araz boyunca (Naxçıvan MR-də) nadir rast gəlir.
Xalid Kazımov
Kazımov Xalid Vahid oğlu (Xalid Vahidoğlu) — Regional İnsan Hüquqları və Media Mərkəzinin sədri.
Həyatı
Xalid Kazımov 1978-ci il oktyabrın 2-də dünyaya gəlib. 1996-cı ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Filologiya fakültəsinə daxil olub, 2000-ci ildə bu fakültəni bitirib. 2008-ci ildə Bakı Dövlət Universitetində Azərbaycan dili ixtisası üzrə magistr dərəcəsi alıb. Tələbəlik illərindən ictimi-siyasi proseslərdə fəallıq göstərib. 1998-ci ildən mətbuatda çalışır. Mətbuatda yüzlərlə araşdırma yazısının müəllifidir. Apardığı jurnalist araşdırmalarına görə dəfələrlə mükafatlandırılıb. 2008-ci ilin sentyabrında Regional İnsan Hüquqları və Media Mərkəzini (http://regionalhumanrights.org ) təsis edib və hazırda həmin mərkəzə rəhbərlik edir. Onun rəhbərliyi ilə təşkilat beynəlxalq və yerli donorların dəstəyi ilə 10-dək layihəni uğurla icra edib.
Üç elmi, 150-dən çox publisistik məqalənin müəllifidir.
Evlidir, 2 övladı var.
Damçxreula
Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 0 nəfər idi. 2014-cü ildə 0 nəfər yaşayırdı.
Ədəbiyyat
gse: 3 359
İvane Cavaxişvili
İvane Cavaxişvili — Gürcü əsilli SSRİ tarixçisi, ictimai xadimi, Tbilisi Dövlət Universitetinin qurucularından biri, Sovet İttifaqı elmlər akademiyasının akademiki, tarix elmləri doktoru, professor.
Həyatı
İvane Cavaxişvili Tbilisidə, Aleksandr Cavaxişivili və Sofiyo Vaxvaxişvilinin ailəsində anadan oldu. Atası şahzadə Aleksandr Cavaxişivili gimnaziya müəlimi idi. 1895-ci ildə İvane Tbilisi birinci gimnaziyasını bitirdi,1899-cu ildə isə Sankt-Peterburq Dövlət universitetinin şərqşunaslıq fakültəsinin gürcü-erməni-iran dilləri bölümünü. 1899–1901-ci illərdə həmin universitetin maqistrantı olmuşdu. 1901–1902 illərdə Berlin Universitetinin akedemik ziyarətcisi idi. 1902-ci ildə müşaviri olan Nikolay Marr ilə birlikdə Sina dağında orta əsr gürcü əlyazmalarını araşdırdı. İlk iri həcimli Gürcü millətinin tarixi ( kartveli eris istoria ) əsərindən sonra ki, hələ tamamlanmamışdı, alim tez bir zamanda Gürcüstan və Qafqaz tarixi, Gürcüstan Gürcü qanunvericiliyi, paleoqrafiya, diplomatiya, musiqi, drama və digər mövzularda mühüm işlər apararaq özünü üstün bir mövqedə qərarlaşdırdı.
1918-ci ilin əvvəllərində İvane Cavaxişvili Gürcüstanın Tbilisidəki ilk mütəzəm universitetinin təsis edilməsində mühüm təsiri var idi, beləliklə, gürcü ziyalılarının əsrlər boyu uzun müddət arzusu həyata keçirdi. O Tbilisi Dövlət Universitetinin (hansı ki, günümüzdə İvane Cavaxişvili Adına Tbilis Dövlət Universiteti olaraq bilinir) professoru və Gürcüstan tarixi şöbəsinin başcısı oldu. 1919-cu ildə Cavaxişvili Peter Melikeşvilini universitetin 2-ci rektoru olaraq seçdi. O 1924-cü il gerçəkləşdirilən anti-avqust-sovet inqılabından sonra marksist olmayanların tolerantlığı kontraktına əsasən 1926-cı ilə qədər universitetdə xidmət göstərdi. Onun tədris və nəşriyat etməsinə icazə verilməsinə baxmayaraq, fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması həyatını qurtardı, hansı ki, universitetdəki varisindən bəri, Stalinist Böyük Təmizlik kampanyasının qurbanları sırasında idi (1936–1937). 1938-ci ildə universitetdən çəkilməyə məcbur edildi lakin, tezliklə 1940-cı ildəki Tiflisdə vəfatına qədər rəhbərlik edəcəyi Gürcüstan Dövlət Muzeyində Tarix şöbəsinin direktoru təyin edildi. Onun məzarı Tbilisi Dövlət Universitetinin bağçasındadır.
Elmi işləri və mirası
İvane Cavaxişvili Gürcüstanın siyasi, mədəni, sosial və iqtisadi tarixinin müxtəlif aspektləri ilə məşğul olan 170-dən çox əsərin müəllifidir. İvane cavaxişvilinin ən əsas əsəri olan Gürcü millətinin tarixi əsəri 1908-ci 1949-cu illər arasında dərc edilmişdir.
Sarı rododendron
Yayılması
Belarus, Ukrayna, Rusiya (Dağıstan), Polşa, Avstriya, keçmiş Yuqoslaviya, Yunanıstan, Türkiyə və Qafqazda (Gürcüstan) təbii halda yayılmış.
Təbii halda Azərbaycanda arealı çox geniş deyildir. Böyük Qafqazın qərb hissəsində (Zaqatala rayonu-subalp qurşağı, Balakən Dövlət Qoruğunun ərazisi, Blakən rayonu – Katexçay boyunca) yayılmışdır. Zaqatala və Balakən rayonlarında dəniz səviyyəsindən 2200 m hündürlükdə rast gəlinir. Azərbaycanın nadir bitkilərindəndir (CR B2ab(ı,ıı,ııı,ıv)) və Azərbaycanın "Qırmızı kitabı"na daxil edilmişdir. Azərbaycanda mədəni halda az becərilir.
Çay kənarlarında işıqlı, rütubətli yamaclarda yayılmışdır. Dəniz səviyyəsindən 2000 m hündürlükdə, yarpaqlı meşələrdə və açıq talalarda bitir, çox vaxt kolluqlar əmələ gətirir.
Bioloji xüsusiyyətləri
Cavan zoğları vəziciklidir. Yarpaqları uzunsov və ya uzunsov-tərsinə yumurtavari, tündyaşıl, uzunluğu 5,5-12 sm və eni 2-3,8 sm, kənarları tükcüklüdür. Cavan yarpaqları hər iki tərəfdən yumşaq tükcüklü, sonradan çılpaqdır. Payızda rəngi sarı, narıncı və ya qırmızıdır. Çiçəkləri çox vaxt ətirli, güclü qoxusu vardır. Çiçəkləri 7-12 ədəd çətirşəkilli çiçək qruplarında yerləşir, çiçək tacı sarı və ya narıncı-sarı, üstü vəzicikli, ensiz silindrik borucuqlu olub diametri 6 sm-dən, kasacığı bünövrəyədək xətvari-lansetvari vəzicikli hissələrə bölünmüşdür. Erkəkciklərinin sayı 5-dir. Meyvələri uzunluğu 2,5 sm-ədək olan silindrik qutucuqlardır. Hər il aprel-may aylarında (təxminən 30 gün, bəzən 38-60, yarpaqlar açılmazdan əvvəl və ya həmin dövrdə) çiçəkləyir. İşıqsevəndir, ancaq az kölgələnməni sevir. Qışa davamlıdır, Oktyabrın axırlarında meyvəsi yetişir.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın yaşama ərazisi məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur. Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbi başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Məhdud sahələrdə yayılması və antropogen amillər (mal-qaranın otarılması, ağacların qırılması və yanacaq kimi istifadəsi).
Mühafizə tədbirləri
Populyasiyanın bir hissəsi Zaqatala qoruğunda mühafizə olunur. Xüsusi mehafizə tədbirlərini aparmaq məqsədi ilə yayılma yerlərində antropogen təsirlərin azaldılması, bərpasının təmin edilməsi və yeni yayılma yerlərini axtarılması təklif olunur.
Senecio atrofuscus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Məmmədoba
Məmmədoba — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalinin sayı 966 nəfərdir.
Toponimiyası
Yaşayış məntəqəsini XIX əsrdə həmin rayondakı Aşağı Miyanku kəndindən köçüb gəlmiş Məmməd adlı şəxs salmışdır. Oykonim “Məmmədin obası, Məmmədə məxsus oba” mənasındadır.
Həmçinin bax
Jindi
Monidigah
Berberis haematocarpa
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qafqaz rododendronu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ümumi yayılması
Rusiya (Dağıstan, Şimali Osetiya, İnquşetiya, Kabardin-Balkar və Karaçay-Çerkeziya), Türkiyə, Qafqazda (Gürcüstan və Ermənistan - Həmzəçimən) təbii arealı vardır.
Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda (Azərbaycanın daxilində) Zaqatala və Balakən rayonlarında dəniz səviyyəsindən 2200 m hündürlükdə bitir.
Statusu
Azərbaycanın nadir bitkilərindəndir. CR B1ab (ı,ıı,ııı,ıv,v)
Bitdiyi yer
Rütubətli yamaclarda yayılmışdır.
Təbii ehtiyatı
Təbii halda Azərbaycanda arealı çox geniş deyildir
Bioloji xüsusiyyətləri
Qafqaz rododendronunun hündürlüyü 1-1,5 m-ə qədər olur. Dəniz səviyyəsindən 1600–3000 m hündürlüklərdə yayılmışdır. Gövdəsi sürünən, tünd qonur qabıqlıdır. Yarpaqları uzunsov-oval, alt tərəfi sıx, qısa, narıncı tükcüklərlə örtülmüşdür. Çiçəkləri çətirvarı çiçək qrupuna yığılmış, çiçək tacının diametri və uzunluğu 3 sm-ədək, sarımtıl-ağ, ağızcığında yaşıl və ya qırmızımtıl nöqtəlidir. Çiçək tacının rəngi təmiz ağdan açıqsarı və ya açıqçəhrayı rəngə qədər ola bilir. Qutucuğu uzunsovdur. Qafqaz rododendronu balverən bitkidir.
Çoxalması
Generativ və vegetativ yolla çoxalır
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.
Becərilməsi
Mədəni halda becərilir.
Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Azərbaycanın "Qırmızı kitabı"na daxil edilmisi zəruridir.
Zəruri qoruma tədbirləri
Yasaqlıqların yaradılması vacibdir.
Şah Dili
Şah Dili — dil olaraq Abşeron yarımadasının uzaq cənub şərq qutaracağında yerləşir. Azərbaycan ərazisində yerləşən sahəsinə görə ən böyük dilidir. Üstəlik Şah Dili Azərbaycanın materikdə yerləşən ən ucqar şərq nöqtəsidir. İnzibati cəhətdən Bakı şəhəri Zirə qəsəbəsi ərazisinə daxildir.
Abşeron Milli parkı
Dil ərazisi bütünlüklə Abşeron Milli Parkı ərazisinə daxildir. Abşeron Milli Parkının yaradılmasında başlıca məqsəd ətraf mühitin mühafizəsi, ondan səmərəli istifadə edilməsi, nəsli kəsilməkdə olan nadir flora və fauna növlərinin qorunması olmuşdur. Burada Xəzər suitisi, ceyran, kəkilli dalğıc, Xəzər qağayısı, yaşılbaş ördək və s. kimi canlılar qorunub saxlanılır.