cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bolqarıstan
Demoqrafiya
Bolqarıstan Milli Statistika İnstitutunun 31 dekabr 2011-ci ilə olan məlumatına əsasən ölkə əhalisi 7,327,224 nəfərdir.
Pomaklar
2001-ci il əhali siyahıyaalınmasına əsasən pomaklar etnik anlamda bolqar olaraq siyahıya alınmışdırlar. Saylarının siyahıyaalmaya əsasən 131,531 nəfər olduğu məlum olmuşdur. Ancaq qeyri-rəsmi təxminlərə əsasən siyahıyaalınma zamanı pomaqların sayı təxminən 160,000–240,000 nəfər arasında olmuşdur.
Türklər
Türk əsilli tayfaların Bolqarıstan Respublikasının ərazisində məskunlaşması tarixi təxminən III əsrin sonu IV əsrin əvvəllərində başlanmış və Osmanlı İmperiyasının Bolqarıstanın ərazisinin fəthinədək davam etmişdir.
Adın etimologiyası
Bolqar xalqının etnonimindən.
Tarix
Bolqarıstan beş əsr ərzində Osmanlı imperiyasına daxil olub. Buna baxmayaraq, bütün bu dövr ərzində Bolqarıstanda pravoslav ənənələri güclü olub.
Müasir tarix
Birinci dünya müharibəsində Almaniya imperiyası tərəfində döyüşən Bolqarıstanın vəziyyəti müharibədəki məğlubiyyətdən sonra daha da pisləşdi. 1919-cu ilin əvvəli üçün ölkədəki 300 iri sənaye müəssisəsindən ancaq 74-ü işləyirdi. 1919-cu ilin avqustunda və 1920-ci ilin martında keçirilən seçkilərdə Bolqarıstan Xalq Əkinçilik İttifaqı (BXƏİ) və Bolqarıstan Kommunist partiyası (tesnyaklar) qələbə qazandılar. BXƏİ lideri A. Stanboliyskinin başçılığı ilə hökumət təşkil olundu. Hökumət bir sıra demokratik islahatlar keçirdi. 1922-ci ildə Bolqarıstanda Xalq Anlaşması və Hərbi cəmiyyət kimi faşist təşkilatları meydana gəldi. Onlar 1923-cü ilin iyununda dövlət çevrilişi edərək Stanboliyski hökumətini devirdilər. Onun özü faşistlər tərəfindən vəhşicəsinə öldürüldü. Ölkədə faşist diktaturası yaradıldı. 1931-ci ildə Xalq Məclisinə keçirilən seçkilərdə müxalifətdə olan burjua partiyalarının təşkil etdiyi Xalq bloku qələbə qazandı. Malinovun başçılığı ilə onların nümayəndələrindən ibarət koalisyon hökumət yaradıldı. Hökumətdə əsas rolu vaxtilə faşist çevrilişində iştirak etmiş Demokratik partiya oynayırdı. 1932-ci ildə faşist tipli yeni Nasional-Sosialist Hərəkat partiyası və Zveno təşkilatları meydana gəldi. 1934-cü ilin mayında K. Georgiyevin Zveno qrupu tərəfindən dövlət çevrilişi edildi. 1935-ci ildə təşkil olunmuş yeni dövlət çevrilişi nəticəsində İtaliya kralının qızı ilə evlənmiş çar Boris hakimiyyətə gəldi. Beləliklə, Bolqarıstanda monarxist faşist diktaturası bərqərar oldu. Faşist Almaniyasının və İtalyanın köməyi ilə ölkədə sürətli silahlanma başlandı. İkinci dünya müharibəsindən sonra, Bolqarıstan demək olar ki, yarım əsr Sovet İttifaqının əlaltısına çevrildi. Ölkənin 2004-cü il mart ayında NATO-ya daxil olması Qərb dünyasına inteqrasiya yolunda Bolqarıstanın ən böyük uğuru oldu.
Kommunizmin dağılmasından sonra Bolqarıstanın demokratiya və bazar iqtisadiyyatına keçidi asan olmadı. 90-cı illərin birinci yarısında siyasi qeyri-stabillik və tətillər davam etdi. Öz partiyalarının adını sosialist kimi dəyişdirən kommunistlər yenə də böyük təsirə malik idilər. 90-cı illərin ikinci yarısında isə ölkədə daha çox stabillik, iqtisadi islahatların həyata keçirilməsində inkişafın hiss edilməsi müşahidə olunub. 2001–2005-ci illər arasında baş nazir vəzifəsini keçmiş çar II Simeon tutanda, ölkə iqtisadiyyatını Avropa Birliyi meyarlarına uyğunlaşdırmaq məqsədilə aktiv bazar islahatları keçirdi. Nəticədə, Bolqarıstan inflyasiyanın və həmin vaxta qədər 20 faizə çatan işsizliyin azalması ilə iqtisadi inkişafa nail oldu. Buna baxmayaraq, əhalinin həyat səviyyəsi və gəliri hələ də aşağı olaraq qalır. 2004-cü ildə Bolqarıstan Avropa Birliyinə (AB) namizədlər arasına düşmədi, amma artıq 2005-ci ilin aprel ayında ölkə birliyə daxil olmaq barədə müqavilə imzaladı və 2007-ci il yanvarın 1-dən Avropa Birliyinin tərkibinə daxil olması ilə əlaqədar razılıq əldə etdi.
Siyasət
1. Demokratik Qüvvələr İttifaqı – DQİ (1989) sədr: N. Mixaylova;
İnzibati ərazilər
8 vilayətdən ibarətdir. Vilayətlər icmalara bölünür.
İqtisadiyyat
İxracat
Maşınqayırma məhsulları, ərzaq məhsulları, çaxır, tütün, yanacaq, xammal, ayaqqabı, dəmir.
İdxal
Enerji daşıyıcıları, avtomobilılər, xalq istehlakı malları.
Dil
Bolqar dili.
Din
2001-ci il siyahıya almasının yekunlarına əsasən Bolqarıstanda 96 dini cərəyan qeydə alınmışdır.
Hiromi Hara
(d. 19 oktyabr 1958) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 75 oyun keçirib, 37 qol vurub.
Komarov birəotu
Komarov birəotu  - (lat. Pyrethrum komarowii Sosn.). Asterkimilər - (Asteraceae Dumort.) fəsiləsinə aid bitki növü.
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU A2cd ; B1ab(i, iii, iv)c(i, ii, iii). Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çılpaq, əsasında çoxbudaqlı, 4-13 (25) sm hündürlükdə alçaqboylu yarımkolcuqdur. Yarpaqları qısa saplaqlarla, uzunsov, tərs-yumurtavari formada, yarpaq ayası lələklərə bölünmüş, aşağı seqmentləri bütöv, xətli, yuxarı seqmentləri sivriləşmiş hissələrlə, az sayda olur; gövdə yarpaqları oturaq vəziyyətdə, balaca, bunlardan yuxarıda yerləşənlər çox xırda və bütöv şəkildədir. Çiçək səbətləri tək-tək olur. Dilşəkilli çiçəkləri ağ rəngli, 10–15 mm uzunluğunda, 4–5 mm enindədir. Toxumcaları 3 sm uzunluğundadır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəklənmə və meyvəgətirmə dövrü iyun-avqust aylarına təsadüf edir. Toxumla çoxalır, quraqlığa davamlı (kserofit), işıqsevəndir (heliofit), alp qurşağında rast gəlinir.
Yayılması
Kiçik Qafqazın şimal və cənub hissəsi, Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Ordubad rayonu - Ordubad şəhəri və Paraqa kəndi ətrafı, Qapıcıq dağı; Culfa rayonu- Ləkətağ dağı; Şahbuz rayonu – Biçənək kəndi ətrafı, Keçəldağ ətrafı).
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın ehtiyatı azdır, mənfi təsirlərə həssaslıq müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen, zoogen, iqlim amillərinin təsiridir.
Mühafizə tədbirləri
Yayıldığı ərazilərin tam mühafizəsi, Zəngəzur Milli Parkı ərazisində yayıldığı sahələrin xüsusi nəzarət altına alınması, növün müasir vəziyyətinin öyrənilməsi, yeni yayılma sahələrinin aşkar ediməsi, introduksiyası, toxum bankında saxlanılması təklif olunur.
Kvebek (şəhər)
Kvebek — Kvebekin paytaxtı olan eyniadlı şəhər. Əhalisi 717.000 olan bu şəhər 1985-ci ildə UNESCO Miras Siyahısına yerləşmişdir.
Solanum nelsonii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şanlıurfaspor
Şanlıurfaspor- Şanlıurfada futbol və basketbol sahələrində fəaliyyət göstərən peşəkar bir klubdur. Klubun rənglərini Mustafa Dişli təyin etmişdir. 1969-cu ildə qurulmuş bu klub hal-hazırda 2-ci Liqasında mübarizə aparır və ev oyunlarını 30.000 nəfərlik Şanlıurfa GAP Stadionunda oynayır. Basketbol komandası isə basketbol liqasında mübarizə aparır. Trabzonspor ilə qardaş klubdur.
Klub yaşadığı maddi böhran səbəbiylə 2008-ci ildə qəyyuma təhvil verildi. Qəyyum olaraq təyin olunmuş Şanlıurfa Bələdiyyə Başçısı Şanlıurfa Belediyespor ilə eyni qrupda olan komandanın UEFA meyarlarına görə liqada qala bilməsi üçün iki klubun idarəçilərinin birləşməsini təmin etdi. Klub prezidentliyinə sonrakı dövrdə Kamal Saraçoğlu gəldi. Futbol komandası PTT 1. Liqaya yüksəldikdən sonra alınan nəticələr səbəbiylə Kamal Saraçoğlu istefa verdi. Seçkilər əsasında klubun prezidenti Fethi Şimşek seçildi.
Tarixi
1969-cu ildə Şanlıurfada Kahraman Uyanışspor, Beşiktaş və 11 Nisanspor klubları birləşərək Şanlıurfasor klubunu yaratdılar. 1971-ci ildə gənc komanda təşkil edilmişdir. 1973-cü ildə həvəskar komanda quraraq Urfa həvəskar liqa matçlarına iştirak etməyə başlamışdır. İlk klub prezidenti Mustafa Kılıç olmuşdur. Forma rəngi buğdayi rəngin yaşıl tonu ilə buğdayi rəngin sarı tonunun qarımasından əmələ gələn sarı rəngdir.
1969-70 futbol mövsümündə Şanlıurfaspor 3-cü Türkiyə peşəkar liqasının qırmızı qrupunda mübarizə aparmışdır. O dövr liqada ilk oyununu Kırşehirsporla öz meydanında oynayaraq 0-0 bərabərə qalmışdır. Türkiyə 3-cü Liqası Qırmızı Qrup regional bir qrup olmayıb, Şərq, Cənub-Şərqi, Qara dəniz, İç Anadolu və Aralıq dənizi bölgələrində olan mövcud komandalardan meydana gəlmiş güclü bir qrup olmuşdur.
Türkiyə Kuboku
Şanlıurfaspor klubunun uğurları 2006-2007 mövsümündə 2-ci Liqa A kateqoriyası üçün təşkil edilən yüksəlmə qrupuna çıxmaq və 2007-2008-ci il Türkiyə Kubokunda 2-ci Liqa A kateqoriyası komandası olan Malatyasporu 6-0 və davamında Super Liqa komandası olan Konyasporu 2-1 məğlub edərək qruplara qalmışdır. Qruplarda isə Kayserispor, Qaziantepspor FK və Alanyaspor ilə qarşılaşan sarı-yaşıllar ilk matçında Alanyasporu 3-0 məğlub etmiş, Kayserispor və Qaziantepspor ilə isə 1-1 bərabərə qalmışdır. 16 Yanvar 2008-ci tarixində qrupdakı son matçında tarixində ilk dəfə Fənərbaxça PFK ilə Kadıköydə Fənərbaxça Şükrü Saracoğlu Stadionunda oynamış və çox yaxşı bir performans göstərdiyi Fənərbaxça qarşısında 1-0 önə keçdiyi matçdan 3-2 məğlub ayrılmışdır. Bu nəticə ilə qrupda 3-cü olaraq mübarizəni dayandırmışdır.
2011-12 mövsümündə də Türkiyə Kubokunda da komanda dörddəbir finala qədər yüksəlmiş, dörddəbir finalda isə 2010-11 Super Liqa çempionu Bursaspora 4-1-lik hesabla boyun əyərək kuboka vida etmişdir.
Şanlıurfaspor 2012-13 mövsümündə Türkiyə Kuboku 4-cü dövr matçında Trabzonspor ilə qarşı-qarşıya gəldi. Hüseyn Avni Aker Stadionunda oynanan mübarizədə Şanlıurfaspor Trabzonspora 4-0 məğlub olaraq kuboka vida etmişdir.
PTT 1. Liqasına yüksəliş
Şanlıurfaspor Futbol Komandası 13 May 2012 tarixində səfərdə İskenderun Demir Çeliksporu 2-0 məğlub edərək liqanın bitməsinə 1 həftə qalmış ilk dəfə PTT 1. Liqasına yüksəlmişdir. Bu müvəffəqiyyət 11 il əvvəl bir alt liqaya salınan klubun bir mənada eyni liqaya geri dönməsidir. Şanlıurfaspor A2 liqasında 4-cü qrupda iştirak etməkdədir.
Digər növlər
Klubun Qadın Basketbol komandası Super liqaya 2011-2012 mövsümündə yüksələrək böyük bir müvəffəqiyyətə imza atmışdır. Kişi basketbol komandası isə 1-ci Liqada mübarizə aparır. Komanda fiziki qüsurlu kişilərin basketbol liqasında mübarizə aparır.
4 Sentyabr 2011-ci il tarixində Şanlıurfaspor Super Liqa komandalarından Bursaspor ilə GAP Arena stadionunda 2011-2012 mövsümü açılış matçında qarşı-qarşıya gəlmiş və matçdan 1-0 məğlub ayrılmışdır.
Liqa mübarizələri
1977-1985, 1989-1990, 1995-2003, 2012-017 1969-1977, 1985-1989, 1990-1995, 2003-2012, 2017-
Heyəti
8 Sentyabr 2022 etibarı ilə
Şanlıurfa GAP Arena
thumb|right|Şanlıurfasporun ev oyunlarını keçitdiyi Şanlıurfa GAP Arena|350px
Qreqorio Alvares
Qreqorio Alvares — Uruqvayın keçmiş prezidenti.
Həyatı
General Qreqorio Alvares Uruqvayda hakimiyyəti ələ keçirən xuntaya rəhbərlik edib. 1981-ci ildə isə ölkənin faktiki prezidenti elan olunub. Onun başçılıq etdiyi rejim 1975-ci ildə Çili, Argentina, Uruqvay, Braziliya, Paraqvay və Boliviyanın diktator rejimlərinin tətbiq etdikləri "Kondor" planının reallaşdırılmasında aktiv iştirak edib.
Qıpçaq (Qax)
Qıpçaq — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Kəndin adı türkdilli qədim qıpçaq tayfasının adı ilə bağlıdır. Hələ e.ə. 203-cü ilə aid Çin salnaməsində haqqında məlumat verilən qıpçaqlar əvvəllər Altayda yaşamışlar. Sonralar qərbə doğru hərəkət edərək Dunay çayı sahillərinədək yayılmışlar.
Azərbaycan ərazisinə qıpçaq tayfalarının gəlməsi müxtəlif tədqiqatlarda əks olunmuşdur, belə ki, bəzi tədqiqatçılar bu tarixi hadisəni IV-V əsrlərə (M. Şirəliyev), VII-VIII əsrlərə (L.Bünyadov), HI-IV əsrlərə (Q.Voroşil), XI-XII əsrlərə (Q.Qeybul- layev), IX-X əsrlərə (İbn-əl-Əsir) aid edirlər.
Qıpçaq tayfaları Azərbaycanlıların, qazax, qırğız, qaraqalpaq, özbək, türkmən, tatar, başqırd, balkar, qumuq və s. xalqların etnogenezində iştirak etmişlər. Beləliklə, Qıpçaq etnooykonimdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qaraçayın sahilində, Alazan-Əyriçay çökəkliyində yerləşir.
Əhalisi
1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik Azərbaycan türkləri olan muğallardan ibarət hər iki cinsdən toplam 317 nəfər əhali yaşayırdı.
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 162 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 665 nəfər əhali yaşayır.
1 yanvar 2017-ci il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə hər iki cinsdən toplam 712 nəfər əhali yaşamaqdadır
Arifmometr
right|thumb|250px|1932-ci ildə satışa buraxılmış arifmometr Arifmometr ( — "rəqəm", "hesab" və — ölçü) — alman alimi Qotfrid Leybnitsin yaratdığı stolüstü hesablama maşını.
Ümumi məlumat
Toplama, çıxma, vurma, bölmə əməllərinin aparılması üçün işlədilən stolüstü mexaniki və ya elektromexaniki hesablama qurğusu. 15-ci əsrin sonlarında Leonardo da Vinçi 13 mərtəbəli cəmləmə qurğusunun eskizini vermişdir. İlk hesablama maşınları V.Şikkard (1623), B.Paskal (1642) və Q.Leybnits (1672) tərəfindən yaradılmışdır. Arifmometrin istehsalını ilk dəfə K.Tomas Paris şəhərində təşkil etmişdir (1821). 1905-ci ildə alman ixtiraçısı K.Qaman Arifmometri daha da təkmilləşdirmişdi: ədədlərin sayğaca verilməsi və hesablama mexanizminin işə salınması əl ilə və ya elektrik intiqalı ilə həyata keçirilirdi. 20-ci əsrin 70-ci illərində ucuz başa gələn və etibarlı işləyən elektron kalkulyatorların meydana gəlməsi ilə Arifmometr öz əhəmiyyətini itirmişdir.
Tarixi
1820-ci ildə fransız ixtiraçı və sahibkar Tomas de Kolmarın yaratdığı, dünyada ilk kalkulyator olan arifmometr satışa çıxarılmış və ondan 90 il ərzində istifadə edilmişdir. Arifmometr kütləvi satış üçün nəzərdə tutulmuş ilk mexaniki hesablama maşını idi və insanın kağız üzərində hesabladığından 10 dəfə sürətlə hesablayırdı.
Arifmometrin modelləri
Feliks hesablama maşını|thumb|right
Ruanda
Ruanda (ing. Rwanda; ruan. Rwanda; fr. Rwanda, suah. Rwanda) və ya rəsmi adı ilə Ruanda Respublikası (ing. Republic of Rwanda, ruan. Republika y'u Rwanda; fr. République du Rwanda; suah. Jamhuri ya Rwanda) — Şərqi Afrikada dövlət. Ruanda dənizə çıxışı olmayan ölkələrdəndir. Şimaldan Uqanda, qərbdən Kivu gölü də daxil olmaqla Konqo Demokratik Respublikası, cənubdan Burundi, şərqdən isə Tanzaniya ilə həmsərhəddir. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Kiqali, ümumi sahəsi 26,338 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 12 milyon nəfərdən çoxdur.
Coğrafiya
thumb|left|220px|Ruanda Ölkənin sərhəd xəttinin ümumi uzunluğu 893 km-dir. Bunun da 290 km Burundi, 217 km KDR, 217 km Tanzaniya və 169 km isə Uqanda ilədir.
Ölkə ümumiyyətlə dərin vadilərlə bəzən kəsilmiş dağlıq və yaylalık bir ölkədir. Ruandada orta yüksəklik 1.500 m səviyyəsində olub, ölkə daxilində 1.000 m ilə 4.507 m arasında dəyişir. Ölkənin ən hündür nöqtəsi KDR ilə sərhəddə yerləşən və Virunqa vulkanin dağlarının bir hissəsi olan Karisimbi dağıdır.
Əhali
Əhalinin sayı — 12,012,589 (2015-cü ilin iyuluna).
İllik artım — 2,8 %.
Orta ömrün uzunluğu — kişilərdə 49 il,qadınlarda 52 il. (2011-ci il).
Şəhər əhalisi — 18 %.
Savad — kişilərin 76 %-i, qadınların 64 %-i.(2003-cü il qiymətləndirilməsinə əsasən)
Etnik tərkibi
Ruanda daxilində eyni dilə, mədəniyyətə sahib olan bir cəmiyyət yaşamaqdadır. Hazırdan mövcud olan Tutsi, Hutu və tva etnik qrupları Ruandanın müstəmləkə bölgəsi olaraq əvvəl Almaniya daha sonra isə Belçika tərəfindən müxtəlif üsularla idarə olunması nəticəsində bu ölkələr tərəfindən müəyyən status verilərək bölüşdürülmüşdür və hər biri etnik qrup yerinə qəbilələrə ayrılmışdır. İlk olaraq üst səviyyəni təşkil edən tutsiləri dəstəkləyən müstəmləkəçi ölkələr tutsilərdən öz məqsədləri üçün istifadə etmiş, qəbilə olaraq ayırdıqları qrupları da ümumi olaraq xarici görünüşünə və peşəsinə görə siniflərə ayıraraq Tutsi (iribuynuz heyvan sahibləri), Hutu (əkinçi) və tva (ovçu) ayrı-seçkiliyi aparıblar.
Bu ayrı-seçkilik nəticəsində fərqlilikləri nəzərə çarpan bir şəkilə gələn qruplar sonrakı illərdə ölkə daxilində daha böyük problemlərin yaşanmasına səbəb olmuşdur. Nəticədə Ruanda soyqırımı adlandırılan hadisə ruandalı tutsi əhalisinin dörddə üçünün həyatını itirməsinə səbəb olmuşdur.
Etnik tərkib — Hutular (Bantular) 84 %, Tutsilər (Həmidlər) 15 %, Tvalar (piqmeylər) 1 %.
Din
Dinlər — katoliklər (49,5%), protestantlar (43,4%), müsəlmanlar (1,8%). Protestantlığın böyük məzhəbləri anqlikanlılar, adventistlər və pentikostalların bir milyondan çox təəssübkeşləri var.
Ceyms Kuk
Ceyms Kuk — ingilis dəniz səyyahı. Bütün materiklərə ayaq basmış ilk insan.
Onun həyata keçirdiyi ən böyük kəşflər sayəsində Yerin cənub yarımkürəsinin xəritəsi özünün müasir şəklini ala bilmişdir. Kuk böyük elmi nəticələr verən üç dünya səyahəti etmişdir.
Birinci ekspedisiya (1768–1771)
Ceyms Kukun birinci ekspedisiyasının (1768–1771) qarşısına qoyulan əsas vəzifə Naməlum Cənub torpağını tapmaq idi. Bu ekspedisiya zamanı Cənub torpağının tapılması ilə ilk dəfə sübut edildi ki, Yeni Zelandiya cənub materikinin bir hissəsi olmayan və boğazla iki yerə ayrılan adalardan ibarətdir (sonralar bu boğaza C.Kukun adı verilir). O, Avstraliyanın şərq sahillərini öyrənib onu xəritəyə köçürdü. Yeni Qvineya adasının Avstraliyadan ayrı olduğu müəyyən edildi.
İkinci ekspedisiya (1772–1775)
İkinci ekspedisiya (1772–1775) zamanı Kuk Afrikanın cənub ucqarından cənuba doğru istiqamət götürərək dəniz səyahətləri tarixində ilk dəfə 17 yanvar 1773-cü ildə Cənub qütb dairəsini keçmişdir. Antarktida sahillərindəki buzlu sularda xeyli dolaşır və səhv olaraq burada qurunun Cənub torpaqlarının olmadığı qənaətinə gəlir. Bu ekspedisiya zamanı Cənub yarımkürəsinin mülayim enliklərində böyük quru sahəsinin olmadığını sübuta yetirmiş və Sakit okeanda bir sıra adanı öyrənmişdir. Həmin ilin yayında Cənub materikini tapmağa daha iki dəfə cəhd etmiş, 71º10' c.e.-nə çatmışdır.
Üçüncü ekspedisiya (1776–79)
Kukun 1776-cı ildə təşkil olunan üçüncü ekspedisiyasının məqsədi Atlantik okeanından Sakit okeanına gedən yolun axtarışı olmuşdur. Bu axtarış zamanı onun gəmiləri Şimali Amerikanın Alyaska sahillərini tədqiq edir, burada tapdıqları buruna Prins Uelsin adını verirlər, lakin keçilməz buzlar onları dəniz yolu axtarışı fikrində daşınmağa məcbur edir və geri dönürlər. 1779-cu ildə geriyə dönən Kuk yolüstü Havay adalarını kəşf edir və baş verən münaqişə zamanı yerli sakinlər tərəfindən həmin ilin 22 fevralında öldürülür.
Akkad
Akkad dövləti və ya Akkad padşahlığı — Cənubi Mesopotamiyanın(İkiçayarası) şimalında Sippar (indiki Abu Habba) yaxınlığında qədim şəhər. Akkad şəhəri İkiçayarasının zəngin şəhərlərindən, Akkad dövləti isə regionun qüdrətli dövlətlərindən idi. Babilin sami əhalisinin yaşadığı şəhərlərdən biri.
Tarixi haqqında
Akkad dövlətinin yaradıcısı I Şarri-kin (akkad:Şarrumkenu) olmuşdur. O, e.ə. [tel:2316–2261 2316–2261] illərdə bu dövlətin çarı olmuşdur. Yunanlar ona Sarqon deyirdilər. O sami olmuşdur və Kiş şəhərinin çarı Ur-Zababanın bağbanı vəzifəsində çalışırdı. Ur-Zababa Umma şəhərinin çarı tərəfindən savaşda məğlub edildiyindən sonra, bilinməyən səbəblər nəticəsində (əfsanəyə görə tanrıca İştarın himayəçiliyinin nəticəsində Sarqon çarlığı ələ keçirmişdi.
Çar olandan sonra o, Kişdən Akkad şəhərinə köçmüş və onu ölkəsinin baş şəhəri elan etmişdir. Burada Sarqon güclü ordu quruculuğunu həyata keçirməyə başlamışdır. Bir qədər vaxt sonra, onun ordusu reqionun ən güclü ordusuna çevrilmişdir.
Hərbi üstünlük əldə edəndən sonra, Sarqon qonşularına qarşı savaşa başlamışdır. O əvvəl Mesopotamiyanın şimalını özünə tabe etmiş, E.ə 2287-ci ildə Şumerə hücum etmiş,Kiş şəhərini tutduqdan sonra isə Uruk şəhərinin çarı Luqalzaqesi ilə savaşa başlamışdır. E.ə. 2312-ci ildə onu məğlub edərək, şəhəri ələ keçirmiş və Luqalzaqesini ,ox guman ki edam edilmişdir.
Sonra Sarqon şumer çarlarına qarşı savaşı davam edərək, Umma və Laqaş şəhərlərini ələ keçirmiş, sonra İran körfəzinə qədər irəliləmişdir. Beləliklə, bu savaşlar nəticəsində bütün Mesopotamiya Sarqona tabe oldu və onun yaratdığı böyük və qüdrətli dövlət Akkad adlandırılmışdır.
Daha sonra Sarqonun ordusu elamlılara qarşı hücuma keçərək, Susa şəhərini də ələ keçirmişdir. E.ə. 2306-cı ildə isə o, Suriya istiqamətində irəliləyərək, Aralıq dənizinin sahillərinə çıxmış, oradan isə Kiçik Asiya yarımadasına da hücum etmişdir. Bu istilalar nəticəsində Akkad faktiki olaraq tarixdə ilk imperiyaya çevrilmişdir.
Sarqonun dövründə ictimai həyatın çeşidli sahələrində böyük nailiyyətlər əldə edilmişdir: imperiyanın mərkəzlərində yollar və limanlar inşa edilmiş; vahid ölçmə və çəki ölçüləri tətbiq edilmiş; yeni suvarma sistemlərindən istifadə edilmiş; daxili və xarici ticarət inkişaf etdirilmişdir.
Ancaq Sarqonun hakimiyyətinin sonunda imperiyada parçalanma meylləri müşahidə başlamışdır. Bəzi şəhərlər artıq ona tabe olmaqdan imtina etmişdirlər. Parçalanmanın qarşısını almaq üçün Sarqonun varisi çar Rimuş o şəhərlərə qarşı ordu yeritmişdir. Bunun nəticəsinda Umma, Adaba, Laqaş və Dera şəhərləri alınmış və üsyanlar yatırılmışdır. Lakin Rimuş saray çevrilişi nəticəsində öldürülmüş və onun qardaşı Maniştusu çarlığa gətirilmişdir. Ancaq az sonra o da öldürülmüşdür.
Şumer və Akkad çarlarının hakimiyyəti hərbiçilərin, zadəganların və dövlət məmurlarının nüfuzuna arxalanırdı. Hakimiyyət dirəklərindən biri də kahin zümrəsi olmuşdur. Akkad kahinləri çarlara dəstək vermiş, onların İştar ilahəsinin himayəsində olduğunu iddia edirdilər. Kahinlər çarların özlərini də ilahələşdirirdilər.
Maniştusudan sonra çarlığa Naram-Sin çox güclü hökmdar olmuşdur. O E.ə. [tel:2236–2200 2236–2200] illərdə ölkəyə başçılıq etmiş və Akkadı əhatə edən çeşidli dövlətlərlə və tayfalarla savaşlar apararaq onları məğlub etmişdir. Naram-Sini kahinlər Akkadın tanrısı elan etmişdilər. Ancaq sonda onun kahinlər zümrəsi ilə daxili qarşıdurmaları olmuşdur. Bundan başqa xaricdən kuti tayfaların ölkəyə hücumları şiddətlənmişdir.Kutilərlə mübarizədə ona Elam hökmdarı Kutik-İnşuşinak(e.ə [tel:2240–2220 2240–2220]) yardım göstərirdi. Elam və Akkad arasında bağlanmış müqavilədə Elam hökmdarı adından qeyd edilmişdir:" Naram-Suenin düşməni mənim düşmənim,dostu mənim dostumdur".Müqaviləyə uyğun olaraq,Kutik-İnşuşinak Zaqros dağları ölkələrinə hərbi yürüş təşkil etmiş,70-ə qədər xırda ölkə, o cümlədən Kutiumu( Kutilər ölkəsi) zəbt etmişdi.
Naram-Sindən sonra çar olmuş Şarkalişarri bu hücumların qarşısını çox böyük çətinliklə ala bilmişdi. Ancaq bu uğur müvəqqəti olmuşdur. Az sonra, kutilər Akkad dövlətinə sarsıdıcı zərbələr endirdilər və onu tarixi səhnədən sildilər. Kutilər bütün ölkəni qarət etdilər; məbədləri və şəhərləri dağıtdılar; əhalinin bir hissəsini əsirliyə apardılar, başqalarını isə vergi ödəməyə məcbur etdirdilər.
Ancaq qutilər Mesopotamiyada qalmadılar, bir qədər vaxt sonra oradan getdilər. Ölkənin idarəçiliyini isə özlərinin şumer və akkadlardan təyin etdiyi canişinlərinə tapşırdılar. Mesopotamiya əhalisi isə işğalçılara ağır vergilər verməkdə davam edirdi. Bu arada 20 il ərzində Şumerin Lagaş şəhərinin en və ya ensisi (hökmdarı) olan Qudea, orada büyük miqyaslı bərpa və quruculuq işləri aparmışdır.
Beləliklə, Akkad 125 ilə yaxın kutilərin canişinləri tərəfindən idarə edildi. Sonra işğalçılara qarşı böyük üsyanlar başladı. Uruk şəhərinin ensi’si Utuhenqal e.ə. 2109-cu ildə kutilərin ordusunu məğlub edib, onların nüfuzuna son qoymuşdu. Bundan sonra e.ə. XXII-XX-ci yüzilliklər ərzində Akkad Ur şəhərinin çarları tərəfindən idarə edilirdi. Bu zaman ölkə yenə də bütün sahələrdə inkişaf edirdi.
Ancaq dirçəliş çox çəkmədi. Az sonra müxtəlif köçəri tayfalar yenə də Mesopotamiya ərazisinə basqınlar etdilər.
Şimaldan amurilər, şərqdən isə kutilərlə elamlılar akkadlıları narahat etməyə başladılar. Eyni zamanda ölkədə daxili vəziyyət də gərginləşmişdi. Xalq kütlələri hakimiyyətdən narazı idilər, gölələr artıq sahiblərindən qaçırdılar; ölkədə aclıq və iqtisadi tənəzzül başlamışdır. Şəhər və vilayətlər mərkəzi hakimiyyəti qəbul etmirdilər. Şumer-Akkad dövlətçiliyinə sonuncu zərbəni elamlılar vurdular. Onlar Mesopotamiyaya daxil olub, Ur şəhərini dağıtdılar, onun sonuncu çarı İbbi-Sueni (e.ə. 2027–2003) əsirliyə apardılar.
Dini
Akkad dinin mənşəyi başqa Mesopotamiyada dinlərindəki kimi qədim Şümerdən gəlir. Sadəcə akkadlılar onu öz dillərində ifadə edirdilər və bəzi özəlliklərini əlavə etmişdirlər.
Akkad dövlətinin siyasi, iqtisadi və mədəni həyatı
Erkən sülalər dövründə və sonralar ölkənin iqtisadi əsasını əkinçilik təşkil edirdi. Əkinçilik süni suvarmaya əsaslanırdı. Süni suvarma sisteminin inkişaf etdirilməsi e. ə. III minillikdə Akkad hökmdarlarının başlıca vəzifəsi olmuşdur. Suvarma kanallarının çəkilməsində iştirak ictimai vəzifə idi və bunu bütün icma üzvləri həyata keçirirdi. İkiçayarasında sənətkarlıq, daxili və xarici ticarət inkişaf etmişdi. Şəhərlər sənətkarlıq və ticarət mərkəzlərinə çevrilirdi. Mülki bərabərsizliyin və sinfi ziddiyyətlərin kəskinləşməsi nəticəsində quldarlıq münasibətləri inkişaf edirdi. E. ə. III minilliyin ikinci yarısında bu daha da gücləndi. Qul əməyi məbəd, hökmdar (dövlət) və xüsusi təsərrüfatlarda tətbiq olunurdu. Qulları, mal qara kimi, baş-baş sayırdılar. Əsir qullar "yad ölkəsi" yaxud "saq" ("baş deməkdir"), xüsusi qullar "urdu", yaxud "ere" adlandırılırdı. Qul sahibkarın xüsusi mülkiyyəti hesab olunurdu.
Məbəd və hökmdar təsərrüfatında işləyən qulların vəziyyəti ağır idi. Hökmdar (dövlət) təsərrüfatında işləyən kişi qullar "quruş", qadın qullar "nqeme" adlanırdı. Döv¬lət təsərrüfatında işləyən qullar xüsusi düşərgədə yaşayır, gündəlik azuqə alır¬dılar. Kişi qullara 1,5 litr, qadın qullara 0,75 litr gündəlik arpa payı, 3–4 litr bir aylıq bitki (küncüt) yağı və 1,5 kq birillik yun verilirdi. Quruşlar istehsal alətlərinə malik deyildilər, qeyri-iqtisadi istismara düçar olmuşdular. Fərdi və dövlət qulları istismar olunan sinfə mənsub idilər. İkiçayarasında quldarlıq istehsal üsulu bərqərar olmuşdu.
Aorta koronar şuntlama
Aorta koronar şuntlama, koronar şuntlama cərrahi müdaxilə, ürəyin tac damarlarında qanın axınını və ürək əzələsinin qan təchizatını adekvat təmin etmək məqsədilə daralmış hissədən yan keçməklə körpü şuntunun qoyulması əməliyyatının adı.
Ürəyin işemik xəstəliyundə tac damarların mənfəzinin daralması, ürək əzələsinin qan eləcə də oksigen təchizatının pozulmasına gətirib çıxardır. Bu zaman xəstələr döş qəfəsinin sol nahiyəsində olan ağrəlardan – döş inağından ağrıların sol kürək və qol, boyun nahiyələrinə irradiasiyasından şikayət edirlər. Bu zaman xəstədə diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün EKQ, qanda ürək enzimlərinin təyin edilməsindən başqa koronaroqrafiya müayinəsi aparılmalıdır. Koronaroqrafiya zamanı tac damarlarda mövcud daralmalar aşkar edilərək ballon angioplastik əməliyyatı icra eilməklə genişləndirilir. Bəzən bu mümkün olmadıqda xəstədə aorta koronar şuntlama əməliyyatı icra edilməlidir. Müasir koronar cərrahiyyəsi nəinki miokardda baş verə biləcək geridönməz orqanik dəyişikliklərin qarşısını almaq, hətta onun yığılma qabiliyyətini artırmaq və xəstənin həyat tərzi keyfiyyətini qaldırmaqla ömrünün uzadılmasına imkan verir.
Tarix
İlk dəfə olaraq aorta koronar şuntlama əməliyyatı 2 may 1960 ildə ABŞda, Albert Enşteyn Tibb kolleci-Bronks şəhər bələdiyyə mərkəzi xəstəxanasında doktor Robert Götz və döş qəfəsi cərrahı doktor Maykl Romanşn başçılığı altında doktorlar Yordan Haller və Ronald Dinin köməkliyi ilə icra edilmişdir.
Sovetlər İttifaqında indiki Rusiyada ürək cərrahı Vasili Kolesov 1964 ildə – döş qəfəsinin daxili arteriyası ilə tac arteriya arasında anastomoz qoymağa nail olmuşdur.
İlk olaraq Robert Götzün adı çəkilsə də müvəffəqiyyətli ilk aorta koronar şuntlama əməliyyatı Vasili Kolesovun adı ilə bağlıdır. Kolesov anastomozu standart olaraq adi tikişlə qoymuşdur. Sonra 5 il ərzində o, daha 33 anastomoz yəni şunt qoymağa nəsib olmuşdur. Argentinalı cərrah doktor Rene Favaloro ürəyin işemik xəstəliyinin müalicəsinə daha da fizioloji baxımdan yanaşaraq, 1967 ildə Klivlend klinikasında yeni texniki üsulla – dərialtı venadan istifadə etməklə aorta sağ tac arteriyasının autovenoz şuntlanmanı icra etmişdir. Bu texnika günümüzə qədər aktuallığını saxlayaraq tipik koronar şuntlama üsulu sayılır.
Terminologiya
260px|thumb|Üç növ aorta koronar şuntlama (sxematik): vena (v. saphena), mil arteriyası (a. radialis), döş qəfəsinin daxili arteriyası (a thoracica interna) vasitəsilə.
Çərrahi texnikası
=== Əməliyyatın gedişi === Əməliyyat ümumi intubasion narkoz altında icra edilir. Giriş narkozdan sonra hər bir xəstəyə mərkəzi venoz kateter və invaziv qanlı Korotkov üsulundan istifadə etməklə qan təzyiqini fasiləsiz ölçmək üçün mil arteriyasına kateter qoyulur. Əməliyyat döş sümüyünün yarılması sternotomiya ilə başlayır (sol tərəfli torakotomiya – qabırğalararası sahəni yarmaqla da mümkündür). Paralel olaraq döş qəfəsinin daxili arteriyası və eyni zamanda ayaq venası ya da mil arteriyası şunt üçün preparasiya olunaraq hazırlanır. Döş qəfəsinin daxili arteriyası hazır olduqda xəstəyə 10 000 TV heparin vurulduqdan sonra sıxaca götürülür. Sonrakı mərhələ süni qan dövranı aparatına qoşulmaqdan ibarətdir: tam heparinizasiya; aortanın və boş venaların kanulyasiyası; kardioplegiya və s. Ürək tam dayandıqdan sonra müvafiq şunt materialları müvafiq tac damarlarına tikilir. Daralmış damarların sayından və daralma yerlərindən asılı olaraq 1–5 sayda şuntlar qoyulur. Sonrakı mərhələ ürəyin təzədən işə salınmasından, süni qan dövranından çıxışdan, qanda olan qalıq heparinin neytrallaşdırılmasından, hemostazdan və döş qafəsinin tikilməsindən ibarətdir.
Arterial şunt
Adından məlum olduğu kimi şunt üçün material arteriyadan götürülmüş olunur. Bu məqsəd üçün istifadə edilə bilinəcək iki arteriya mövcuddur: döş qəfəsinin daxili arteriyası – –  və mil arteriyası –. Adətən döş qəfəsinin daxili arteriyası ilə –  – ön enən şaxəyə (ÖEŞ) yaxın olduğu və müvafiq gəldiyi üçün anastomoz qoyulur. Bu zaman ancaq şuntun distal ucuna tikiş qoyulması və müdaxilənin süni qan dövransız (döyunən ürəkdə) icrası mümkünlüyü əməliyyatı bir qədər sadələşdirmiş olur. Bu şunt daha fizioloji olduğu üçün digər şuntlardan uzunömürlülüyünə və keyfiyyətliliyinə görə də fərqlənir. Digər arterial şunt said üzərindən mil arteriyasını götürməklə qoyulur. Lakin bi zaman şuntun hər iki: proksimal və distal uclarına anastomoz tikişləri qoyulur. Mil arteriyası şuntunun vena şuntundan daha uyunömürlü olması hələ də mübahisə mövzusudur. Çox nadir hallarda arterial şunt və  vasitəsilə də qoyulur.
Dünya dini
thumb|450px|right|Ölkələr üzrə dinlər. Hər bir ölkə sitayiş etdiyi əsas dinin şərti rəngi ilə rənglənib:  bənövşəyi — katoliklər, narıncı — pravoslavlar, mavi — protestantlar, tünd yaşıl — sünnilər, açıq yaşıl — şiələr, narıncı — hinduizm, qırmızı — iudaizm, açıq narıncı — çin dinləri
Dünya dini — müxtəlif xalqlar arasında yayılmış din. Hal-hazırda bu termin bir neçə dinə aid edilir: Bəhailik, buddizm, islam və xristianlıq. Yəhudilik, hinduizm, konfusianlıq, daosizm, şintoizm çoxsaylı tərəfdarlarına baxmayaraq milli din sayılırlar.
Kriteriyalar
UNESCO — nun təklifinə görə dünya dini sayılması üçün din aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir:
Mənbə
Religio
Sərbəst kükürd
Sərbəst kükürd – α-S — Rombik sinqoniya. Mineralların rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.
Növ müxtəliflikləri
Arsenli kükürd, selenli kükürd (volkanit – 5 %-dək Se)
Xassələri
Rəng – qarışıqlardan asılı olaraq müxtəlif çalarlı sarı, qırmızımtıl, qonur, qara, nadir hallarda südlü-ağ və mavi; Mineralın cizgisinin rəngi – samanı-sarı; Parıltı – şüşə parıltısından yağlıyadək; Şəffaflıq – şəffaf, yarımşəffaf; Sıxlıq – 2,05-2,09; S – 1,5-2; Ayrılma – {001}, {110} və {111} üzrə qeyri-mükəmməl; Bölünmə – {111} üzrə; Sınıqlar – qeyri-düzgün, yarımqabıqlı; Başqa xassələr – kövrəkdir; yaxşı istilik izolyatorudur, yarımkeçiricilik xassələri ilə səciyyələnir; Morfologiya – kristallar: tez-tez rast gəlir: kəsik-dipiramidal, piramidal, bəzən pinakoidal, rombotetraedrik; İkiləşmə: {101}, {110}, {011} üzrə; Mineral aqreqatları: sıx dənəvər kütlələr, torpaqvarı yığınlar, druzalar, fırçalar, stalaktitlər, stalaqmitlər, qabıqlar, qaysaqlar, başqa minerallar üzrə psevdomorfozalar.
Mənşəyi və yayılması
Müxtəlif proseslər nəticəsində əmələ gəlir, lakin mineralın sənaye əhəmiyyətli yığınları vulkanik fəaliyyətlə, biogen-çökmə proseslərlə və ilkin sulfidlərin oksidləşməsi ilə əlaqədardır. Vulkanik mənşəli kükürd adətən solfatar və fumarollardan sublimasiya məhsulu kimi çökür. Bəzən vulkan püskürmələri zamanı ərinti halında ayrılır və vulkanın səthində və ya onun yaxınlığında soyuyaraq axın və örtüklər əmələ gətirir. Sulfid yataqlarının oksidləşmə zonalarında sərbəst kükürd ilkin sulfidlərin pozulması zamanı kristallaşır. Mineralın çox vaxt bitumlu çöküntülərdə yerləşən və biogen-çökmə əmələgəlmələrlə təmsil olunan ən böyük yataqlarının formalaşmasında anaerob sulfatreduksiyaedici bakteriyaların və kükürd bakteriyalarının həyat fəaliyyəti böyük rol oynayır. Sərbəst kükürdün tapıntıları neft yataqlarında, duz günbəzlərində, kömürlü daş meteoritlərdə qeyd edilmişdir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: qips, anhidrit, zəy, halit, selestin, kalsit, araqonit,kvars, xalsedon, realqar, auripiqment, antimonit, hemati və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Siciliya ad. (İtaliya); Povoljye, Kamçatka, Kuril ad. (Rusiya); Razdol (Ukrayna); Şorsu (Özbəkistan), Qaurdağ, Qara-Qum səhrası (Türkmənistan); Matsuo, Xorobetsu (Yaponiya); Texas və Luiziana ştatları (ABŞ); Kopiapo vulkanı (Çili) və b. Azərbaycanda Gümür kükürd (Şahbuz r-nu) və Darrıdağ (Culfa) mərgümüş yataqlarında, Keçəldağ, Lökbatan palçıq vulkanlarında, bəzi qızıl filizi və kolçedan obyektlərinin (Tutqunçay hövzəsi, Filizçay yatağı, Çıraqdərə-Toğanalı filiz sahəsi) oksidləşmə zonalarında və bir sıra digər məntəqələrdə qeyd edilmişdir.
Rəfiqə Əliyeva
Əliyeva Rəfiqə Əlirza qızı — kimya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (akademik) (2014), "Şöhrət" ordeni laureatı, əməkdar elm xadimi.
Həyatı
Rəfiqə Əliyeva 20 sentyabr 1932-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.
Rəfiqə Əliyeva 6 may 2017-ci ildə 85 yaşında vəfat etmişdir. Vida mərasimi AMEA-nın dairəvi zalında olmuşdur. Alim I Fəxri Xiyabanda torpağa tapşırılıb.
Təhsili
1956-cı ildə Аzərbaycan Dövlət Universitetinin (hazırlıq BDU) kimya fakültəsini bitirmiş, 1970-ci ildə “Germaniumun bəzi üzvi reaktivlərlə əmələ gətirdiyi birləşmələrin spektrofotometrik tədqiqi və onun fotometrik metodla təyini” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını,1999-cu ildə “d-,f-elementləri və germaniumun tərkibinə N-,S-,O- olan liqandlarla müxtəlifliqandlı kompleksləri və onların analitik tətbiqi” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Əliyeva Rəfiqə Bakı Dövlət Universiteti “ Analitik kimya” kafedrasının professorudur, 2001-ci ildən təşkil edilmiş “Ekoloji kimya və ətraf mühitin mühafizəsi”elmi-tətqiqat laboratoriyasını rəhbərlik edir. Bakı Dövlət Universitetinin nəzdindəki 02.00.02, 02.00.03,02.00.04 ixtisasları üzrə Dissertasiya Müdafiə Şurasının sədr müavini, BDU-nun və Kimya fakültəsinin Elmi Şurasının üzvüdür.
Elmi nailiyyətləri
Professor R.Ə.Əliyeva tərəfindən ilk dəfə olaraq β- diketonlar əsasında azobirləşmələr sintez edilmiş və fotometrik reagent kimi tətbiq edilməsi təklif edilmişdir. Onun rəhbərliyi altında sintez edilmiş üzvi reagentlərdə kvantkimyəvi hesablamalara görə elektron sıxlığı hesablanmış və alınan nəticəyə əsasən bu reagentlərin bir-birinə nəzərən nə dərəcədə analitik effekt verməsi qabaqcadan proqnozlaşdırılmışdır. Professor R.Ə.Əliyeva qarışıqliqandlı kompleks birləşmələrin tədqiqi sahəsində geniş işlər aparmışdır. O ilk dəfə olaraq liqand-liqand qarşılıqlı təsirini müxtəlif fiziki-kimyəvi metadlarla öyrənməklə qarışıqliqandlı kompleks birləşmələrin alınmasında üçüncü komponentin seçilmə prinsipi haqqında müəyyən fikirlər irəli sürmüşdür. O təcrübi faktların analizinə əsasən müəyyən etmişdir ki, qarışıqliqandlı kompleks birləşmələrin alınmasında əgər binar sistemə əlavə edilən üşüncü komponent metala koordinasiya edərsə, onda kompleks birləşmələrin davamlığı artır, bu isə seçiciliyin artmasına səbəb olur. Əgər üçüncü komponent liqandla qarşılıqlı təsirdə olarsa, onda çox vaxt kompleksəmələgəlmə reaksiyalarının həssaslığı artmış olur. Professor R.Ə.Əliyevanın rəhbərliyi altında malein anhidridi və stirolun birgə sopolimeri əsasında sintez edilmiş sorbentdən istifadə etməklə Cu, Cd, Zn, Fe, Ni, Co, U və fenol tipli birləşmələrin qatılaşdırılmasının optimal şəraiti işlənib hazırlanmışdır. Bu sinif sorbentlərdən neftayırma zavodlarından alınan çirkab sularında, axıntı və lay sularında metalların qatılaşdırılması üçün istifadə edilməsi təklif olunmuşdur.
Tədqiqat sahəsi
Fotometrik metod vasitəsi ilə üzvi reaktivlərdən istifadə etməklə metalların təyini metodikasının işlənilməsi və mürəkkəb obyektlərdə tətbiqi.Molein anhidridi və stirol əsasında sintez edilmiş sorbentlərdən istifadə etməklə bir sıra metalların sorbsiya imkanlarının oyrənilməsi
Beynəlxalq və xarici ölkələrin elmi qurumlarında üzvlüyü
Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, 2000
Təltif və mükafatlar
Azərbaycanda təhsilin və elmin inkişafındakı xidmətlərinə görə 30 oktyabr 2009-cu ildə “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilmişdir.
Xatirəsi
2018-ci ilin mayında qəbirüstü abidə kompleksinin açılışı olub. Qranitdən hazırlanan heykəlin müəllifi Natiq Əliyevdir.
Bulbophyllum cubicum
(Bulbophyllum cubicum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum cubicum növü Filippin üçün endemik növdür.
Nadir Bəhrəmov
Nadir Bəhrəmov (tam adı:Bəhrəmov Nadir Rəhim oğlu) — tarixçi, tarix elmləri doktoru, professor
Həyatı və təhsili
Bəhrəmov Nadir Rəhim oğlu 15 mart 1929-cu ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1947-ci ildə Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunu qurtardıqdan sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olmuş, ikinci kursdan M.V.Lomonosov adına MDU-ya köçürülmüşdür. 1952-ci ildə həmin universiteti, 1953-cü ildə isə Moskvada ictimai elmlər üzrə müəllimlər hazırlayan kursları bitirmişdir.
Vəfatı
14 iyul 2000-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Pedaqoji fəaliyyəti
Azərbaycan Sənaye İnsititutunda (indiki Neft Akademiyası) müəllim, baş müəllim, dosent və xarici tələbələrlə iş üzrə dekan müavini olmuşdur. 1965-ci ildən Azərbaycan Texniki Universitetinin ( keçmiş Politexnik İnstitutu) fəlsəfə və politologiya kaferasında çalışmışdır.
Elmi və tədqiqat fəaliyyəti
Azərbaycan neft sənayesinin tarixinə və inkişaf perspektivlərinə, texniki tərəqqiyə, Azərbaycan alim və mütəxəssislərinin keçmiş SSRİ-nin müxtəlif bölgələrində neftin kəşf edilməsində xidmətlərinə dair tədqiqatların, o cümlədən 6 kitab və elmi metodik əsərin müəllifidir.
Qaysarlı
Qaysarlı — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
1297-ci ilə aid mənbədə Qaysar tayfa başçısının adı çəkilir. Bu toponim qaysarlı nəsil adı ilə bağlıdır. Oykonim Qeysərli variantında da qeydə alınmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Alazan-Əyriçay çökəkliyində yerləşir.
Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 86 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 385 nəfər əhali yaşayır.
Ajania khartensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Pоjeqа
Pоjeqа — Xorvatiyanın Pоjejskо-Slаvоnskаya bölgəsində yerləşən şəhər. 2011-ci il siyahıyaalmasına görə əhalisi 26,248 nəfərdir. Pоjejskо-Slаvоnskаya bölgəsinin inzibati mərkəzidir.
Tarixi
1537-ci ildə Osmanlılar tərəfindən fəth edilən şəhər əvvəlcə Bosniya əyalətinin sancağına çevrildi və Kanije vilayətinin qurulmasından sonra bu əyalətə bağlandı. 1687-ci ildə Habsburqlar tərəfindən işğal edilənə qədər bir Osmanlı sancağı olaraq qaldı.
Demoqrafiyası
Aşağıdakı qəsəbələrdə şəhər inzibati ərazisinin ümumi əhalisi 26,248 nəfərdir.
Etnik mənsubiyyətinə görə əhalisinin 93,24% xorvatlar, 4,66% serblər, 0,38% albanlar, 0,15% çexlər və başqaları.
Atkins pəhrizi
Atkins pəhrizi — əsasən karbohidrata söykənən pəhriz.
Atkins pəhrizi beyni kiçildir. Bundan başqa, bu pəhrizə davam edənlərin alzheimer xəstəliyinə tutulma riskləri də artır. Nyu-Yorkda olan “Mount Sinas” tibb mərkəzində aparılan araşdırmaya görə, zəngin karbohidrat pəhrizi saxlayanların beynində digər pəhriz saxlayanlarla müqayisədə 5 faiz ətrafında daralma baş verir. Yüksək karbohidrat beynin yaddaş hissəsinin inkişafına mane olur. Bu daralmanın nəticəsində alzheimer kimi xəstəliklər baş qaldıra bilir.
Mir Həsən Ağa Mir
Mir Həsən Seyid Hüseyn oğlu Ağa Mir — Xurşidbanu Natəvanın ortancıl oğlu, şair.
Həyatı
Mir Həsən 1870-ci ildə Şuşada doğulmuşdur. Xurşidbanu Nətəvanın ikinci əri Seyid Hüseyndən olan ortancıl oğludur. O, Azərbaycan, fars və ərəb klassiklərinin əsərlərini mütaliə etmiş, həmin xəzinə əsasında şeirlər yazmışdır. Xurşidbanu Nətəvan irsinin görkəmli tədqiqatçısı Bəylər Məmmədov onun Mir təxəllüsü ilə şeirlər qələmə aldığını göstərmişdir.
Mir Həsən 33 il ömür sürmüş, 1903-cü ildə vəfat etmişdir.
Enoşima
Enoşima — vulkan məşəlli, Saqami körfəzində Katase çayı deltasında yerləşən ada. Enişima İokaqamadan 20 km, Tokiodan 50 km məsafədə yerləşir. Şintoizmə aid məbəd yerləşir
Ada inzibati cəhətdən Fucisava şəhəri Katase rayonu ərazisinə daxildir.
1964-cü ildə keçirilən Yay Olimpiya oyunları cərcivəsində keçirilən Yelkənli qayıqların yarışması ada ətrafında həyata keçirilmişdir. Bu məqsədlə hətta adada "olimpiya kəndi" inşa edilir]]. . 2020-ci ildə keçiriləcək Yay Olimpiya oyunları zamanı Olimpiya kəndi yerləşməsi düşünülür. Enoşima adası Tokio sakinlərinin yay istirahət məkanıdır.
BMT Baş Assambleyasının 48/114 saylı qətnaməsi
BMT Baş Məclisinin 48/114 saylı qətnaməsi — 20 dekabr 1993-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisi tərəfindən qurumun 48-ci sessiyasının 85-ci plenar iclasında qəbul edilmiş "Azərbaycanda olan qaçqın və məcburi köçkünlərə fövqəladə beynəlxalq yardımın göstərilməsi" adlı 48/114 saylı qətnamə. 48/114 saylı qətnamə BMT tərəfindən Qarabağ münaqişəsi ilə əlaqədar qəbul edilmiş sənədlərin beşincisi olmaqla, BMT Baş Məclisi tərəfindən bu münaqişədən əziyyət çəkən şəxslərə humanitar yardımla bağlı qəbul edilmiş ilk sənəddir. Sənəddə "qaçqın və köçkünlərə humanitar yardımla bağlı müvafiq qətnamələr" istisna olmaqla, BMT səviyyəsində daha əvvəl qəbul edilmiş qətnamələrə heç bir konkret xatırlatma edilmir. Qətnamə səsvermə keçirilmədən konsensusla qəbul olunmuşdur.
BMT Baş Məclisi 48/114 saylı qətnaməsində "çoxlu sayda mülki əhalinin didərgin düşməsi nəticəsində Azərbaycanda humanitar vəziyyətin pisləşməsinin davam etməsindən ciddi narahatlığını" ifadə etmişdir. Bu qətnamə ilə ilk dəfə beynəlxalq sənəddə Azərbaycanda qaçqınların və köçkünlərin sayının bir milyonu aşdığı təsdiqlənmişdir.
Zəmin
1988-ci ildə Birinci Qarabağ müharibəsi başladıqdan sonra Azərbaycan ərazi bütövlüyünün pozulması təhdidi ilə üzləşir. 1992-ci ildə müharibə geniş miqyas almağa başlayır və diplomatik səylər heç bir nəticə vermir. Getdikcə mürəkkəbləşən qaçqın probleminin ardından Azərbaycan 1993-cü ilin fevralında Rusiya ilə birlikdə BMT-nin Qaçqınların statusuna dair konvensiyasına və 1967-ci il Protokoluna qoşulan ilk MDB dövləti olur. Azərbaycan müqavimət göstərməsinə baxmayaraq, 1993-cü ilin ortalarında Dağlıq Qarabağla yanaşı, qısa müddətdə işğaldan azad etdiyi bir neçə ərazi üzərindəki nəzarəti də itirməyə başlayır.
Müharibə qanunlarının erməni qüvvələri tərəfindən törədilən pozuntuları ilə yadda qalan Kəlbəcərin işğalının ardınca 1993-cü il aprelin 30-da BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası səviyyəsində işğalçıların ərazidən dərhal çıxarılmasını tələb edən və mülki əhalinin beynəlxalq humanitar yardım səylərinə maneəsiz çıxışının təmin edilməsinə çağıran 822 saylı qətnamə qəbul edilir. İşğaldan bir həftə keçməmiş, Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsi Kəlbəcərdən olan 9582 ailənin qeydiyyata alındığını bildirir. Həmin ilin yayında Ağdamı da ələ keçirən ermənilər beləcə qətnaməni icra etmirlər. 1993-cü ilin sonlarında artıq Azərbaycanın İranla sərhədinin 132 km-i ermənilərin nəzarətində olmaqla işğal altında idi. Bəzi təxminlərə görə münaqişə Azərbaycanın adambaşına düşən köçkün sayına görə dünyada "liderlik" etməsinə səbəb olmuşdu; belə ki, ölkədə hər on nəfərdən biri, bəzi rəqəmlərə görə isə hər səkkiz nəfərdən biri münaqişə nəticəsində məcburən evini tərk etmiş şəxs idi.
Ermənilərin irimiqyaslı hücumları təxminən 1 milyon azərbaycanlını öz ölkəsində məcburi köçkünə çevirməklə Azərbaycan üçün təkbaşına öhdəsindən gələ bilməyəcəyi humanitar problem yaradır. Situasiyanı idarə etmək məqsədilə hökumət ard-arda qaçqın və məcburi köçkünlər üçün güzəştlər və təminatlar nəzərdə tutan qanunvericilik aktları qəbul edir. Azərbaycana münasibətdə BMT-nin humanitar yardım proqramının 1993-cü ilin əvvəlindən başlayaraq həmin ilin mayınadək davam etməsi nəzərdə tutulsa da, Kəlbəcərdən və digər ərazilərdən köçkünlərin sayının kəskin surətdə artması Azərbaycandan müraciətlərin artmasına və yardımın mahiyyətcə dəyişməsə belə əhatə dairəsinin genişlənməsinə səbəb oldu. Azərbaycanda humanitar vəziyyətin sürətlə pisləşdiyini nəzərə alan BMT 1993-cü ilin iyununda ölkəyə münasibətdə idarələrarası humanitar proqram təşkil edir. Proqram 1993-cü il iyulun 1-dən 1994-cü il martın 31-dək davam etsə də, proqram üzrə fəaliyyət başladıqdan sonrakı qısa müddət ərzində Azərbaycandakı qaçqın və köçkünlərin sayının 1 milyonu keçməsi aşkar olunur.
250px|thumb|right|Kəlbəcərli məcburi köçkünlər [[Murovdağda (1993)]] 48/114 saylı qətnamədə də qeyd olunduğu kimi bu sənəd qəbul edilənədək bir sıra dövlətlər, xüsusilə də qonşu ölkələr Azərbaycana zəruri humanitar yardım göstərir. Belə ki, Türk Qızılayı Ağcabədi və Bərdə rayonunda 100.000-dək köçkünün məskunlaşması üçün çadır düşərgələri qurur və paltar təminatını həyata keçirir. Bununla belə, 1996-cı ildə maliyyə çatışmazlığına görə həmin düşərgələri Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Aypara Cəmiyyətinə təhvil verib ölkədən ayrılmaq məcburiyyətində qalır. 1993-cü il sentyabrın 6-da İranla Azərbaycan arasında imzalanmış humanitar yardım haqqında protokola uyğun olaraq, dəstəyi ilə bir ay ərzində 55.000 məcburi köçkün üçün 7 çadır düşərgəsi qurulur. Oktyabr ayında Zəngilanın işğal edilməsi nəticəsində yeganə çıxış yolu kimi Araz çayını keçmək məcburiyyətində qalan köçkünlərin Cənubi Azərbaycanlılarla birlikdə qeyri-sabitlik yaradacağını güman edən İran hökuməti sərhəd bölgəsi olan İmişlidə 100.000 köçkün üçün çadır düşərgələri təşkil edir və köçkünləri tezliklə öz ərazisindən çıxarır.
Biri var idi, biri yox idi (V mövsüm)
Biri var idi, biri yox idi — ABC telekanalında yayımlanan ABŞ nağıl-dram serialıdır. Serialın V mövsümünün çəkiləcəyi ABC tərəfindən 7 may 2015-ci ildə elan edilmişdir. Beşinci mövsümün premyerasının 27 sentyabr 2015-ci ildə olacağı gözlənilir. 9 iyun 2015-ci ildə Rebekka Meyder və Şon Makuayrın serialın daimi aktyor heyəti sıralarına keçərək, əvvəlki mövsümlərdə olduğu kimi müvafiq olaraq Zelena/Qərbin qəddar cadugəri və Robin Hud obrazlarını canlandıracaqları elan edildi. Bir neçə gün sonra isə Uill Skarlett/Ürəklər Valeti rolunu canlandıran Maykl Soşanın daimi aktyor heyətindən uzaqlaşması xəbəri verildi. Bu mövsümün birinci yarısının əsas mövzusu Emmanın ürəyindəki qaranlıq ile mübahisəsi kimi qeyd edilmişdir. Serialın yaradıcısı Rayn Mörfi ikinci yarını isə qısaca "Hell" (Cənənnəm) kimi təqdim edib. Beşinci mövsümdə serialın seriyalarının sayı yüzə çataqcaq və yüzüncü seriyanın 2016-cı ildə yayımlanması planlaşdırılır.