cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Belarus Konstitusiyası
Müasir konstitusiya
Konstitusiya hakimiyyət bölgüsünü təqdim edirdi. Belarus qanunvericiliyinə əsasən, hakimiyyət qolları müstəqil və ayrıdır, lakin xalqa xidmət etmək üçün birgə fəaliyyət göstərməlidirlər. Konstitusiya, həmçinin Belarusda prezidentli demokratiyanı bərqərar edir və baş nazirin rolunu əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. On beş keçmiş Sovet sosialist respublikası arasında Belarus SSRİ-nin dağılmasından sonra konstitusiya tərtib edib qəbul edən sonuncu dövlətlərdən biridir. Bu qədər gecikmə Ali Sovetin deputatları arasında gedən müzakirələrlə əlaqədar idi; deputatlar eyni zamanda Ali Soveti tamamilə bağlamaq istəyən müxalifət və demokratik qüvvələri sıradan çıxartmağa çalışırdılar. Yeni icraedici hakimiyyətlə qanunvericilik orqanı arasında münasibətlərin müəyyən edilməsi ilə bağlı gedən güclü mübarizə 1992-93-cü illərdə çoxsaylı müzakirələrə səbəb olmuşdu. Ali Sovetin keçmiş sədri Stanislav Şuşkeviç prezidentə verdiyi səlahiyyətlərin həcminə görə ilkin layihələri tənqid edirdi. Müxalifət Belarusiya Xalq Cəbhəsi partiyası iki hakimiyyət qolu arasında balansın olmamasına və SSR-də eyni vəzifədə xidmət etməsinə baxmayaraq, Vyaçeslav Kebiçə həmin ilin iyununda prezident seçkilərində iştirak etməsinə imkan verdiyinə görə sonuncu layihələri tənqid edirdi.
Belarus Konstitusiyasının layihəsi hazırlanarkən Ali Sovetin deputatları Avstriya, Belçika, Danimarka, Fransa, Almaniya, İtaliya, İsveç və ABŞ da daxil olmaqla bir sıra ölkələrin konstitusiyalarından təsirlənmişdilər. Daxildən isə Konstitusiya sovet hökmranlığı dövründən və Sovet Hökumətinin bir kənara qoyduğu ənənələri geri gətirmək arzusundan təsirlənirdi. Konstitusiyanın quruluşu Rusiya Konstitusiyasına oxşar idi: məsələn, Prezidentin səlahiyyətləri Rusiya Federasiyası Prezidentinin səlahiyyətlərinə oxşardır. Ümumilikdə Konstitusiya Belarusun rus meylli birlik hərəkatlarından qalma dövlətçiliyi qorumaq, post-Sovet dövründəki çətinliklərə davam gətirə biləcək güclü dövlət başçısı statusunu formalaşdırmaq və Belarusda siyasi fraksiyalar arasında kompromisi təmin etməyə hesablanmışdı.
Preambula
Konstitusiyanın preambulasından məlum olur ki, Belarus beynəlxalq ictimaiyyətin üzvü kimi məsuliyyət daşıyır. Bu məsuliyyəti icra etmək məqsədilə, "Belarusiya dövlətçiliyinin çoxəsrlik inkişaf tarixinə əsasən, öz müqəddəratını təyin etmək kimi ayrılmaz hüququmuza uyğun olaraq dövlətimizi qurmaqla, bütün bəşəriyyətin dəyərlərinə sadiq qalacağımızı" öhdələrinə götürürlər. Belarus da öz vətəndaşlarının hüquq və azadlıqlarına hörmət etməyi və xalq tərəfindən idarə olunan və hüququn aliliyinə əsaslanan sabit bir hökumət qurmağı vəd edir.
I bölmə: Konstitusiya quruluşunun prinsipləri
Konstitusiyanın I bölməsi dövlətin konstitusiya quruluşunu və hakimiyyətin xalq tərəfindən həyata keçirildiyini müəyyən edir. Özünü çoxpartiyalı nümayəndəli demokratiya elan edən hökumət öz xarici siyasətini formalaşdırır və zəruri olduqda bu hüququn realizəsini müdafiə etmək niyyətində olduğunu bəyan edir. Birinci bölmə həmçinin müəyyən edir ki, dövlət öz vətəndaşlarının hüquq və azadlıqlarını qoruyur; eyni zamanda Belarus vətəndaşı "Konstitusiyanın onun üzərinə qoyduğu vəzifələri tərəddüdsüz icra etməklə bağlı dövlət qarşısında məsuliyyət daşıyır."
Dövlət hakimiyyətin hər bir qoluna münasibətdə nəzarət və yoxlama sistemini tətbiq edir, lakin hər bir qol biri digərinə təsir etmədən müstəqil fəaliyyət göstərir. Dövlət Konstitusiyanın müddəalarına uyğun qanunlar qəbul etməkdə səlahiyyətlidir. Əgər qanunlar Konstitusiyaya uyğun olmasa, etibarsız hesab edilə bilər. Qanunlar özləri beynəlxalq hüquqa tabedir və Belarus "beynəlxalq hüququn ümumtanınmış prinsiplərinin ali hüquqi qüvvəsini tanıyır və qanunlarının həmin prinsiplərə uyğunluğuna təminat verir."
Belarus ərazisi vilayət adlanan ayrı-ayrı regionlara ayrılmışdır. Regionlar bölgələrə, bölgələr isə şəhərlərə bölünür. Konstitusiya qanunvericiliklə idarə ediləcək xüsusi regionların da yaradılmasına imkan verir. Belarus vətəndaşları ölkə sərhədləri daxilində və ya xaricdə olmasından asılı olmyaraq, müdafiə ilə təmin olunur. Bəzi istisnalarla vətəndaşlığı olmayanlara və əcnəbilərə Konstitusiya ilə Belarus vətəndaşları ilə eyni status və hüquq verilir. Belarus həmçinin etnik, siyasi və ya dini mənsubiyyətinə görə təqibə məruz qalanlara da sığınacaq verir.
Konstitusiya Belarus və rus dillərini ölkənin rəsmi dili kimi müəyyən edir, özünün bitərəf və nüvə əleyhinə olduğunu bəyan edir, milli rəmzlər qəbul edir və Minskin paytaxt olduu elan edilir (Minsk daha əvvəl Belorusiya Sovet Sosialist Respublikasının paytaxtı olub).
II bölmə: Şəxsiyyət, cəmiyyət və dövlət
II bölmə dövlətin vətəndaşlara verdiyi hüquqları əks etdirir. Konstitusiyaya əsasən, "zəruri qida, geyim, ev və zəruri həyat şərtlərinin daimi inkişafı da daxil olmaqla, layiqli yaşamaq hüququ" kimi əsas hüquqları təmin və müdafiə etmək dövlətin ali məqsədidir. Bu hüquqlar bütün Belarus vətəndaşlarına verilir və hər bir belaruslu qanun qarşısında bərabərdir. Lakin bu hüquqlardan milli təhlükəsizlik səbəbindən və ya fövqəladə vəziyyət baş verərsə, imtina edilə bilər. Heç kəs "qanunazidd imtiyaz və üstünlüklərə sahib ola bilməz". 84-cü maddəyə əsasən fövqəladə vəziyyət Belarus Prezidenti tərəfindən elan edilir və 98-ci maddəyə əsasən, elan edildikdən sonra üç gün müddətində Respublika Şurası tərəfindən təsdiq edilməlidir.
Konstitusiya müəyyən edir ki, yaşamaq hüquqdur və dövlət öz vətəndaşlarını onlara və ya onların mülkiyyətinə zərər vurmaq istəyən digər vətəndaşlardan qoruyur. Konstitusiya həmçinin yalnız qanunla müəyyən edilmiş hallarda ağır cinayətlərə görə ölüm cəzasına da icazə verir. Vətəndaşlar tutulduqda onların hüquqlarına zəmanət verilir və özləri və ailə üzvləri əleyhinə şahidlik etməmək hüquqları var. Vətəndaşların həmçinin səs vermək, yaşayış yeri seçmək, Belarus daxilində hərəkət etmək və dövlət əleyhinə şikayət etmək hüquqları var.
III bölmə: Seçki sistemi, referendum
Üçüncü bölmə seçkilərin təşkili və keçirilməsinə həsr olunmuş iki fəsilə bölünür. Birinci fəsil Belarusun seçki sistemi, ikinci fəsil isə milli referendumun təşkili xüsusiyyətlərindən bəhs edir.
Belarusda yaşı on səkkizdən yuxarı olan şəxslərin seçkilərdə və plebisitdə iştirak etmək və səs vermək hüququ var. Seçki və plebisitlər zamanı vətəndaşlar səs verə və ya verməyə bilər: bu, onlar üçün heç bir hüquqi nəticə yaratmır. Konstitusiyada vətəndaşların səsvermədə iştirak etməsinin qarşısının alınmasının iki üsulu nəzərdə tutulur. Birincisi, məhkəmə qərarı ilə müəyyən edilə bilər ki, ağıl zəifliyi səbəbindən vətəndaş səsverməni başa düşmür və dərk etmir. İkincisi, seçkilər zamanı azadlıqdan məhrumetmə yerlərində cəza çəkən şəxslər səsvermədə iştirak edə bilməzlər. Lakin Konstitusiya cəzaçəkmə müddətini başa vurmuş şəxslərin seçki hüququnun olub-olmamasından, eləcə də bu hüquqları yenidən necə əldə etmələrindən bəhs etmir.
NGC 2029
NGC 2029, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Belarus Konstitusiyası
III bölmə: Seçki sistemi, referendum
Milli referendumlar və ya plebisitlər vətəndaşların spesifik hüquqi mətnin rəsmi qanun ola bilib-bilməməsini müəyyən edə biləcəkləri səsvermədir. Bunun baş tutması üçün aşağıdakı şərtlərdən biri yerinə yetirilməlidir: prezident keçirmək istəyir; Milli Məclisin hər iki palatası keçirməyi xahiş edir; və ya vətəndaşlar təşəbbüs göstərir. Əgər Milli Məclis referendum keçirilməsini istəyərsə, hər iki palatada əksəriyyətin lehinə səs verməsi zəruridir. Əgər vətəndaşlar plebisit tələb edirlərsə, ölkə üzrə səsvermə hüququ olan seçicilərdən 430,000 imza toplamalıdırlar. Bundan əlavə, paytaxt Minsk də daxil olmaqla, hər regiondan 30,000-dən çox insan petisiyanı imzalamalıdır. Bu şərtlərdən biri yerinə yetirildiyi halda prezident milli referendumun tarixi ilə bağlı fərman verməlidir. Plebisit fərman imzalandıqdan sonra üç aydan gec olmayaraq keçirilməlidir. Yerli əhalinin on faizi tələb etdikdə yerli şəhərlər də öz plebisitlərini keçirə bilərlər.
IV bölmə: Prezident, parlament, hökumət, məhkəmələr
Dörd fəsildən ibarət olan dördüncü bölmə Belarus hökumətinin, başlıca olaraq da Belarus Respublikasının Prezidentinin, eləcə də Nazirlər Kabineti, Milli Məclis və məhkəmələrin funksiyalarını müəyyən edir. Belarus xalqı tərəfindən seçilməsinə baxmayaraq, prezident hakimiyyətdə olduğu müddətdə heç bir siyasi partiyanın üzvü ola bilməz. Konstitusiyada həmçinin prezidentin tutduğu digər postlar sadalanır: məsələn, prezident Belarus Silahlı Qüvvələrinin ali baş komandanıdır. Bu bölmədə həmçinin prezident öz səlahiyyələrinin icrasını davam etdirə bilmədiyi və ya vəfat etdiyi halda prosedur qaydaları da təsbit edir.
Dördüncü fəsil Milli Məclis adlanan Belarus Parlamentinin səlahiyyət və funksiyalarını müəyyən edir. Milli Məclis özü iki palataya bölünür: aşağı - Nümayəndələr Palatası və yuxarı - Respublika Şurası. Hər palatanın öz üzvlərinin necə seçilməsi ilə bağlı reqlamenti mövcuddur; hər iki palata Belarus qanunlarının qəbul edilməsində və prezidentin təqdimatına əsasən kabinet rəhbərlərinin təsdiq edilməsində iştirak edirlər.
Baş nazirin rəhbərlik etdiyi Nazirlər Kabineti Belarus hökumətinin müxtəlif sahələr üzrə nazirlərindən ibarət qurumdur. Kabinetin hər bir üzvünü prezident təyin edir, lakin Milli Məclis də hər üzvü təsdiq etməlidir. Kabinet üzvləri səlahiyyətlərini səlahiyyətdə olma müddəti bitənədək və ya prezident başqası ilə əvəz edilənədək icra edirlər.
Belarus Konstitusiya Məhkəməsi Belarusun ən yüksək məhkəmə orqanıdır. Digər məhkəmələr mülki və cinayət işləri baxdıqları halda, Konstitusiya Məhkəməsi Konstitusiya, o cümlədən hökumətin qəbul etdiyi qanunvericilik aktlarının qanuniliyi ilə bağlı məsələləri araşdırır. Məhkəmə istənilən qanunu konstitusiyaya zidd hesab edə bilər. 2007-ci ilin aprel-may aylarında Konstitusiya Məhkəməsi 101 qanun və fərmanı nəzərdən keçirmişdir: onlar konstitusional hesab edilmişdir.
V bölmə: Yerli idarəetmə və özünüidarəetmə
Beşinci bölmə əhaliyə yerlərdə yerli özünüidarəetmə orqanları yaratmağa imkan verir. Yerli özünüidarəetmə orqanları yerli əhali tərəfindən seçilir. Belə qurumlar yerli büdcə, sosial xidmətlər və iqtisadi inkişaf kimi yerli inzibati məsələləri həll edirlər. Onların həmçinin yerli vergilər toplamaq səlahiyyətləti vardır.
VI bölmə: Prokuror. Dövlət Nəzarət Komitəsi
Altıncı bölmədə baş prokurorun və Dövlət Nəzarət Komitəsinin səlahiyyətləri və vəzifələri müəyyən edilir. Baş prokuror və onun müavinləri qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada və hallarda qanunların icra və tətbiq olunmasına nəzarət edirlər. Baş prokuror Respublika Şurasının razılığı ilə prezident tərəfindən təyin edilir.
Dövlət Nəzarət Komitəsinin səlahiyyətlərinə dövlət büdcəsinə nəzarət edilməsi, prezidentin iqtisadi siyasətinin həyata keçirilməsi və dövlət əmlakından istifadənin tənzimlənməsi daxildir. Baş prokuror kimi Dövlət Nəzarət Komitəsi də prezident tərəfindən təyin edilir.
VII bölmə: Belarus Respublikasının maliyyə və kredit sistemi
Yeddinci bölmə Belarusun büdcə-vergi (fiskal) siyasətini müəyyən edir. Yerli region və şəhərlərlə yanaşı dövlət büdcəsi də olmalıdır. Dövlət büdcəsində istifadə edilən pul vəsaitləri vergi və cərimələr, eləcə də xarici hökumətlər tərəfindən Belarusa edilən ödənişlər hesabına toplanır. Büdcə ilinin sonunda Milli Məclis beş ay ərzində növbəti maliyyə ili üçün büdcəni nəzərdən keçirməlidir. Dövlət büdcəsinin nəzərdən keçirilməsi və qəbulundan sonra ictimai baxış üçün dərc olunur. Yerli büdcələr də eyni prosedurdan keçir. Belarus Respublikasının Mərkəzi Bankı Belarusun dövlət bankıdır və dövlətin milli valyutası olan Belarus rublunun tədavülə buraxılması üçün məsuldur.
VIII bölmə: Konstitusiyanın tətbiqi
Səkkizinci bölmə Konstitusiyanın hüquqi qüvvəyə minməsi və dəyişikliklər edilməsi proseslərini təsvir edir. Konstitusiya dövlətin ali qanunudur, buna görə də digər qanunlar və normativ aktlar onunla ziddiyyət təşkil edə bilməz. Ziddiyyət baş verərsə, Konstitusiya tətbiq olunur. Əgər Konstitusiya ilə zidd deyilsə, qanun və fərman bir-birinə zidd olduqda qanun tətbiq olunur.
Konstitusiyaya dəyişikliklər edilməsi üçün iki şərtdən biri baş verməlidir: Prezident dəyişikliyi təklif etməlidir və ya səsvermə hüququ olan 150,000 vətəndaş Milli Məclisə bununla bağlı müraciət etməlidir. Ən az üç ay müddətində hər iki palata təklif edilən dəyişiklikləri müzakirə etməlidirlər. İki hal bu müzakirələrin qarşısını ala bilər: fövqəladə hal və ya Nümayəndələr Palatasının səlahiyyət müddətinin başa çatmasına altı aydan az bir müddət qaldıqda. Dəyişikliklərin hüquqi qüvvəyə minməsi üçün Milli Məclisin hər iki palatasında üçdə iki səs çoxluğu ilə təsdiq edilməli, yaxud milli referendumda Belarus seçicilərinin sadə səs çoxluğunu qazanmalıdır. Yeganə məhdudiyyət ondadır ki, bir, iki, dörd və səkkizinci bölmələrə yalnız milli referendumda dəyişiklik edilə bilər. Milli referendumun keçirilmə qaydaları Belarus Respublikasının Seçki Məcəlləsinin 22-25-ci fəsillərində təsbit olunmuşdur. 1994-cü ildə Konstitusiyanın ilk dəfə qəbul olunduğu tarixdən hal-hazıradək iki dəfə dəyişiklik edilmişdir: 1996 və 2004-cü illərdə.
IX bölmə: Yekun və keçid müddəalar
Konstitusiyanın sonuncu - doqquzuncu bölməsi 1996-cı ildə Konstitusiyaya edilən dəyişikliklər zamanı qəbul edilmişdi və 1996-cı ilədək qəbul edilmiş qanunlara istinad edir. Belə ki, Konstitusiya qəbul edilməzdən əvvəl qəbul edilmiş qanunlar Konstitusiya ilə ziddiyyət təşkil etmirsə, qüvvəsini saxlayır. Başqa cür müəyyən edilməyibsə, Konstitusiyaya edilən bütün dəyişikliklər prezident tərəfindən imzalandıqdan sonra rəsmi qüvvəyə minir. 1996-cı ildə Konstitusiyaya dəyişikliklərin qəbul edilməsi ilə 1994-cü il tarixli "Belarus Respublikasının Konstitusiyasının qüvvəyə minməsinin tənzimlənməsi haqqında" Qanun qüvvədən düşdü. Keçid müddəasına görə doqquzuncu bölmə qeyd edir ki, Belarusun hazırkı rəhbəri (1996-cı ilin noyabrında) səlahiyyət müddəti bitənədək xidmət etməyə davam edə bilər. Konstitusiya qüvvəyə mindikdə milli hökumətə öz səlahiyyətlətinə davam etməyə icazə veriləcək. Üçüncü hissədə 143-cü maddədə başqa cür müəyyən edilməyənədək, Konstitusiya qüvvəyə minməzdən iki ay əvvəl milli rəhbərlik dövlət hökumət orqanlarını formalaşdırmalıdır.
Dəyişikliklər
Lukaşenko 1994-cü ildə prezidentliyə keçdikdən sonra yaxınlarda qəbul olunmuş Konstitusiyaya dəyişiklik etmək niyyətində olduğunu bildirdi. Lukaşenkoya görə, dəyişikliklər onun səlahiyyətlərini artıracaq və Belarusda post-Sovet dövrünün siyasi proseslərinə geri dönüş edəcəkdi. Dəyişikliklər prosesində 1995-ci ilin may referndumu ilk cəhd olmuşdur. Dörd sualdan birində parlamentarilər milli qanunvericiliyi pozduqları halda prezident tərəfindən parlamentin buraxılmasının mümkünlüyü soruşulurdu. Ali Sovetin bir neçə deputatının etiraz etdiyi, qanunvericilik orqanının prezident tərəfindən buraxılması müddəası ilə bağlı keçirilən səsvermə 77% lehinə olmaqla nəticələndi. Seçki bülletenindəki dövlət bayrağı və dövlət gerbi kimi digər suallar Konstitusiyaya bütövlükdə təsir etmədi, lakin onların statusu Konstitusiya ilə müəyyən edildi. İki il sonra Lukaşenko Konstitusiyanı əhəmiyyətli dərəcədə dəyişəcək yeni referendum təyin etdi. Sonuncu referendum isə yeni Lukoşenkonun təyin etməsi ilə 2004-cü ildə baş tutdu.
1996
1996-cı ildə Konstitusiya islahatları üçün çoxsaylı çağırışlar gəldi. Ali Sovetin tədbirlər görmək və səsvermə tarixini təyin etməkdən imtina etməsindən sonra prezident Lukaşenko birtərəfli qaydada referendum təyin etdi. 1996-cı ilin sentyabrında Ali Sovetin öz referendumunu təyin etməsi ilə bağlı erkən cəhdi Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən "Konstitusiya ilə ziddiyyət təşkil etməsi" əsası ilə rədd edildi. Referendumda daha çox prezidentin hakimiyyətinin gücləndirilməsi ilə bağlı dəyişikliklər nəzərdə tutulurdu. Dəyişikliklər arasında aşağıda qeyd edilənlər vardı: Referendum zamanı təxminən 7.5 milyon seçicinin 84%-i dəyişiklikləri təsdiqlədi. Həmin il 28 noyabrda prezident Lukaşenko qanuna edilən dəyişiklikləri imzaladı. Səsvermə ilə bilavasitə əlaqədar olmayan digər nəticələrə Nazirlər Kabinetinin səlahiyyətlərinin artması daxil idi; belə ki kabinetə Belarusun iqtisadi, sosial və siyasi inkişafı ilə bağlı məsələləri həll etmək səlahiyyəti verilmişdi. Lakin 1996-cı il referendumu Ali Sovetin ləğvinə edilən ilk çağırış deyildi. 1991-1992-ci illərdə Moskvada Sov.İKP rəsmiləri tərəfindən təşkil edilən Avqust çevrilişindən sonra hökumətdə demokratik qüvvələr Ali Sovetin həmişəlik ləğvini tələb etmişdilər. Belarus Xalq Cəbhəsinin üzvləri referendum keçirilməsi üçün təzyiq göstərirdilər: həmin dövrdə qanunla tələb edilən sayda imza toplasalar da, Ali Sovet bu tədbirləri ləğv etdi.
1996-cı il referendumunun nəticələri müxalif partiyaların yeni parlamentdən çıxarılması ilə nəticələndi. Səsvermənin şəffaflığı ilə bağlı yaranan problemlərə görə Avropa İttifaqı, ABŞ və bir neçə digər dövlətlər səsvermənin nəticələrini tanımadılar.
2004
Milli Məclisin üzvlərinin seçilməsi ilə yanaşı, Belarus seçiciləri prezidentin səlahiyyət müddəti ilə bağlı məsələyə də referendumda münasibət bildirməli idilər. Səsverməyədək prezident Aleksandr Lukaşenkoya Konstitusiya ilə istefa verməsi tələb edilməyincə iki dəfə xidmət etməsinə icazə verilirdi. Referendumda iştirak edən seçicilər təxminən 90% idi: onların 77.3%-i səlahiyyət dövrlərinə qoyulan məhdudiyyətin aradan qaldırılmasına razılaşmışdılar. Dəyişikliklər 17 oktyabr 2004-cü ildən tətbiq edildi. 1996-cı il referendumu kimi səsvermənin etibarlılığı sual altında idi. Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatına (ATƏT) görə, əksər yerlərdə səsvermə müstəqil müşahidəçilərin iştirakı olmadan keçirilmişdi. ATƏT-ə görə, səsvermənin standartları ATƏT-in "azad və ədalətli seçkilər" tələbini qarşılamır. Digər qeyri-hökumət təşkilatlarından əldə edilən məlumatlara əsasən, seçicilərin 50%-i referendumda iştirak etməmişdi. Odur ki, onlar mübahisə edirdilər ki, hökumətin yaydığı nəticələr nöqsanlıdır. İki il sonra Lukaşenko 2006-cı il seçkisində iştirak edərək birinci səsvermədə səslərin 83%-ni qazandı. Seçilmə sayına məhdudiyyət olmadığı müddətcə, Lukaşenko qeyd edirdi ki, sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq, o, siyasətdən getməyəcək və güman ki, yenidən 2011-ci ildə seçkilərdə iştirak edəcək.
Konstitusional dəyişikliklərin tənqidi
Həm Belarusda siyasi müxalifət tərəfindən, həm də ATƏT kimi beynəlxalq müşahidəçilər tərəfindən hər iki referendum ciddi tənqid edilmişdi. Müşahidəçilər qeyd edirdilər ki, hər iki referendum qeyri-şəffaf keçib və əsl nəticələr açıqlanmayıb. Müşahidəçilərə səslərin sayılması prosesini izləməyə icazə verilməmişdi. Xüsusən də, prezident Lukaşenkoya müxalif olan demokratik qüvvələr 1996-cı il referendumunu boykot etmək qərarına gəlmişdilər. Eyni seçkidə beynəlxalq müşahidəçilər səsvermə prosesində nöqsanlar və səsvermə məntəqələrində hökuməti dəstəkləyən elan və bldirişlərin asldığını aşkar etmişdilər. Müxalif partiyalar iddia edirdilər ki, Ali Sovetin ləğvinə səs verməklə Belarusun demokratik seçkilərdə seçilmiş sonuncu parlamentini aradan qaldırdılar və Lukaşenkonun əli ilə qurulan məclis yaratdılar. Seçkilərin və Konstitusiyanın özünün manipulyasiyası ilə bağlı iddialara baxmayaraq, Konstitusiyanın Belarusun müxalif demokrat liderləri tərəfindən bəyənilən hissələri də mövcuddur. 2005-ci ildə Azadlıq Radiosuna müsahibəsində prezidentliyə namizəd Aleksandr Milinkeviç qeyd etmişdir ki, Belarusun 18-ci maddədə də göstərildiyi kimi bitərəf dövlət kimi duruşu NATO və Avropa İttifaqına qoşulmaq üçün qorunub saxlanmalıdır. 1998-ci ildə dərc edilən jurnalda Nyu-York Universiteti Hüquq Məktəbi vurğulamışdır ki, Belarus hüquq alimləri hüquq elmində yeni nəzəriyyə ilə çıxış edirlər. Prezident Lukaşenko və xalqın iradəsinə uyğun olduğu təqdirdə qanunlar konstitusionaldır, əgər prezident və xalq bəyənmirsə konstitusiyaya ziddir. Sonuncu kateqoriya qanunlara hüquqşünas alimlər tərəfindən "məhəl qoyulmur". 1999-cu ilin iyununda BMT-nin Hakimlər və Vəkillərin müstəqilliyi üzrə Xüsusi Məruzəçisi Belarusa səfər etmiş və milli qanunlar, fərmanlar və Konstitusiya arasında ziddiyyət olduğunu aşkar etmişdir. BMT məruzəçisi Dato Param Kumarasvami xüsusilə vurğulamışdır ki, dövlət orqanları tərəfindən qəbul edilən normativ aktlar qüvvədə olma müddəti bitsə də və ya Konstitusiyaya zidd olsa da, hələ də qüvvəvdədirlər.
Nizami Ələkbərov (icra başçısı)
Nizami Həsən oğlu Ələkbərov — İsmayıllı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2006–2013-cü illər).
Həyatı
Nizami Ələkbərov 2 iyun 1952-ci ildə Tovuz şəhərində anadan olub. 1959-cu ildə Naxçıvan MR Culfa şəhər orta məktəbinin I sinfinə gedib, yaşayış yerinin dəyişdirilməsi ilə əlaqədar 1969-cu ildə Mingəçevir şəhər 3 saylı orta məktəbin X sinfini bitirib.
1969-cu ildə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna daxil olub. 1974-cü ildə həmin institutun Mühasibat uçotu ixtisası üzrə tam kursunu bitirərək mühasib-iqtisadçı ixtisası alıb. 1980-ci ildə Ümumittifaq Qiyabi Hüquq İnstitutuna daxil olub, 1984-cü ildə həmin institutu bitirərək hüquqşünas ixtisasına yiyələnib.
Əmək fəaliyyətinə 1973-cü ildə Şəki İpək İstehsalat Birliyində mühasib kimi başlayıb. 1976-cı ilin iyun ayından 1981-ci ilin aprel ayına kimi Şəki İpək İstehsalat Birliyində baş mühasib, 1981-ci ilin aprel ayından 1983-cü ilin yanvar ayına kimi isə Şəki rayon İcraiyyə Komitəsində plan komissiyasının sədri işləyib.
Ailəlidir, 3 övladı var. Azərbaycan Respublilasının sabiq əçək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Füzuli Ələkbərovun qardaşıdır.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
1982-ci ildə rayon Sovetinin deputatı, Şəki rayon xalq məhkəməsinin xalq iclasçısı olub.
1983-cü ildə Azərbaycan SSR Ədliyyə Nazirliyi sistemində kadrlar şöbəsinin rəis müavini, 1986-cı ildə Nazirliyin qanunvericiliyin sistemləşdirilməsi və qanun layihələrinin hazırlanması İdarəsinin baş məsləhətçisi, 1986-cı ildə Bakı şəhəri keçmiş Oktyabr rayon xalq məhkəməsində stajçı, 1987-ci ildən 1993-cü ilə kimi Bakı şəhəri Yasamal rayonunun xalq hakimi, 1993–1994-cü illərdə "İmprotex Holdinq Qrup" şirkətinin vitse-prezidenti, 1994–1995-ci illərdə "İmair" aviaşirkətinin icraçı direktoru vəzifəsində işləyib.
1995–2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı olub. 1998-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.
16 mart 2001 – 6 sentyabr 2006-cı illərdə isə yenidən "İmproteks" şirkətlər qrupunun vitse-prezidenti işləyib.
2006-cı il sentyabrın 6-dan, 2013-cü il fevralın 14-dək İsmayıllı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsində çalışıb.
2013-cü ilin oktyabr ayında Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində şöbə müdiri vəzifəsinə təyin edilib.
Cessi Matador
Cessi Matador - müğənni. 2010 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Fransanı “Allez! Ola! Olé” mahnısı ilə təmsil etmişdir.
Balzamoriza
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Moschiola kathygre
(Moschiola kathygre) – cinsinə aid heyvan növü.
Onurğa beyni qişaları
Sərt qişa
Onurğa beyninin sərt qişası – sərt birləşdirici toxumadan təşkil olunmuş uzun və geniş bir kisə şəklindədir; xarici boşluq vasitəsilə onurğa akanalının sümük üstlüyündən (endorachis) ayrılmışdır; bu boşluğa sərt qişaüstü (epidural) boşluq –  deyilir. Həmin boşluq zəngin venoz kələflərlə limfa yolları və bir qədər hücrəli toxuma ilə tutulmuşdur. sərt qişa ilə hörümçək torunabənzər qişa arasında yarıq şəklində boşluq qalır; buna sərt qişaaltı (subdural) boşluq – deyilir. Bu boşluq limfa ilə tutulmuşdur, o, yuxarıda kəllə daxilindəki eyni adlı boşluqla birləşir, aşağıda isə II oma fəqərəsi bərabərliyində qapalı surətdə tamam olur. Sərt qişanın ardı uc sap üzərinə keçir. Sərt qişa yuxarıda böyük ənsə dəliyinin kənarına möhkəm bağlanmışdır; yanlardan onun ardı çıxıntı şəklində fəqərəarası dəliklərə doğru gedərək, ventral və arxa köklərin bir-birinə yaxınlaşmış hissələrini və onurğa beyni qanqlionlarını örtdükdən sonra, onurğa beyni sinirlərinin xarici birləşdirici toxuma qişasına keçir. Öndən sərt qişa deyilən lifli dəstələr vasitəsilə onurğanın sümüküstlüyünə və dal boylama bağına bağlanmışdır. Bu üsulla onurğa beyninin sərt qişası onurğa kanalına fiksasiya olunur. Sərt qişanın epidural və subdural boşluqlara baxan səthləri endotel ilə örtülüdür.
Hörümçək torunabənzər qişa
Hörümçək torunabənzər qişa – damarsız nazik birləşdirici toxuma qişadır; o, xaricdən və daxildən endotellə örtülüdür. Hörümçək torunabənzər qişa sərt qişadan subdural boşluq və yumşaq qişadan hörümçək torunabənzər qişaaltı (subaraxnoideal) boşluq – deyilən geniş limfa sahəsi vasitəsilə ayrılmışdır. Bu boşluq beyin – onurğa beyni mayesi – adlanan şəffaf maye ilə tutulmuşdur. yuxarıda kəllə daxilində eyni adlı boşluqla birləşir; aşağıda böyük bir genişlik – uc sisterna – əmələ gətirir. Bu genişlikdə at quyruğu yerləşir. Həmin sisternadan bel punksiyası etməklə beyin-onurğa beyni mayesini almaq olur. Subaraxnoideal boşluqda olan maye, epidural boşluqda olan hücrəli toxuma və venoz kələflər onurğa beyni üçün elastik yastıq vəzifəsini daşıyır; onlar gövdənin hərəkəti zamanı meydana çıxan vurğuları zəifləşdirib, onurğa beyni üçün yaxşı şərait yaradır. Hörümçək torunabənzər qişa boyun nahiyəsində dal-orta şırım boyu birləşdirici toxuma sapları vasitəsilə yumuşaq qişaya bağlanmışdır; bu saplar birlikdə ara boyun arakəsməsi – adlanır. Həmin arakəsmə hörümçək torunabənzər qişadan başlayaraq onurğa beyninin dal orta şırımına daxil olur və onurğa beyninin fiksasiyasında iştirak edir.
Yumşaq qişa
Yumşaq qişa – bir-birilə çarpazlaşmış kollagen və argentofil (gümüş duzalrı ilə boyanan) birləşdirici toxuma liflərində təşkil olunmuşdur; onurğa beynini bilavasitə xaricdən əhatə edir. bu qişa quruluş cəhətcə iki qatdan ibarətdir: xarici və daxili. Daxili qat bilavasitə onurğa beyninə bitişmişdir; xarici qat subaraxnoideal boşluq tərəfdən endotellə örtülüdür. Yumşaq qişanın qatları arasında yumşaq qişaarası boşluq – adlanan limfa sahəsi (perivaskulyar limfa sahələri) vardır. Onurğa beyninin yan tərəflərində, ventral və arxa köklər arasında, yumşaq qişadan kiçik səfhə şəklində 19-23 ədəd dişli bağ – başlayır; bunlar frontal istiqamətdə düzülərək yanlara doğru gedir və bayır ucları bir qədər sivriləşərək hörümçək torunabənzər qişa ilə birlikdə sərt qişaya bağlanır. Həmin bağlar onurğa beyninin fiksasiyasında iştirak edir.
Onurğa beyni qişaları onurğa, dərin boyun və seqmentar arteriyalardan çıxan ilə qidalanır. Venoz qan daxili venoz onurğa kələflərinə toplanır. İnnervasiyası – onurğa beyni sinirlərindən çıxan adlı şaxələr ilə olur.
Again (Yui mahnısı)
— Yaponiya pop-rok müğənnisi və mahnı yazıçısı Yuinin 13-cü, 2008-ci ilin noyabrından sonra isə ilk sinqlı. "Again" Studioseven Recordings səsyazma studiyası tərəfindən 3 iyun 2009-cu ildə iki formatda — CD və CD+DVD formatlarında yayımlanmışdır.
Sinql Oricon Weekly Single Chart-ının 4-cü bir nömrəli sinqlı olmuşdur. Sinql 2009-cu ildə ilk həftəsində ən çox satılan sinql olmuşdur, əvvəlki rekord isə Ayumi Hamasakinin "Rule/Sparkle" (95.000 nüsxə) olmuşdur.
Arxaplan
25 mart 2009-cu ildə Yui öz rəsmi veb-saytında yenidən musiqi həyatına geri qayıtdığını açıqlamışdır. Bir başqa veb-saytda isə onun "Again" adlı yeni mahnı üzərində işlədiyi bildirilmişdir. "Again" mahnısı daha sonra "Fullmetal Alchemist: Brotherhood" anime serialının 1-14-cü seriyalarında açılış mahnısı kimi istifadə olunmuşdur.
Mahnı siyahısı
Normal nəşr + DVD
Mənsur Məmmədov
Mənsur Həmzə oğlu Məmmədov — Ucar Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (2015-ci ildən).
Həyatı
Məmmədov Mənsur Həmzə oğlu 20 aprel 1965-ci ildə Ucar rayonunun Qazıqumlaq kəndində anadan olmuşdur. 1989-cu ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun mühəndis-texnoloq ixtisası üzrə bitirmişdir.
Ailəsi
Azərbaycan Respublikasının sabiq nəqliyyat naziri Ziya Məmmədovun və Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin sabiq deputatı Elton Məmmədovun bacısı oğludur.
Siyasi fəaliyyəti
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 29 mart 2005-ci il 722 N sərəncamı ilə Zərdab rayon İcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 14 dekabr 2007-ci il 2537 N sərəncamı ilə Zərdab rayonu İcra hakimiyyəti başçısı vəzifəsindən azad edilmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 14 dekabr 2007-ci il 2538 N sərəncamı ilə Göyçay rayon İcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 27 yanvar 2015-ci il 1002 N sərəncamı ilə Göyçay rayonu İcra hakimiyyəti başçısı vəzifəsindən azad edilmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 27 yanvar 2015-ci 1007 N sərəncamı ilə Ucar rayon İcra hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.
NGC 170
NGC 170 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Tragulus javanicus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Barkleyanthus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
Barkleyanthus salicifolius (Kunth) H.Rob. & Brettell yeganə növ.
Maralça
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Faiq Sücəddinov
Mirfaiq Miri oğlu Sücəddinov — Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2006), "Şöhrət" ordeni laureatı (2007), Prezident təqaüdçüsü (2015-ci ildən).
Həyatı
Faiq (Mirfaiq) Miri oğlu Sücəddinov 14 iyun 1947-ci ildə anadan olub.
1965-ci ildə Faiq Sücəddinov Asəf Zeynallı adına Musiqi Texnikumunun fortepiano şöbəsinə daxil olur.
1980-ci illərdə Faiq Sücəddinov Estrada Orkestrində fəaliyyətini dayandırır və Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunda təhsilini davam etdirir.
1977-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriya Bəstəkarliq fakültəsinə qəbul olunur.
1981-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriya Bəstəkarliq fakültəsini bitirir.
2000-ci illərdə Faiq Sücəddinov Türkiyədə və Kiprdə yaşayıb — fəaliyyət göstərib.
Əsərləri arasında piano və simfonik orkestr üçün konsert (1990), simli kvartet (1991), piano və kamera orkestri üçün konsert (1992), kamera orkestri üçün skertso (1993), xor və simfonik orkestr üçün "Atatürk" odası (1994), müxtəlif tərkibli ansambllar üçün caz kompozisiyaları (1996) vardır.
2006-cı ildən Azərbaycan Respublikasının xalq artistidir, 2007-ci ildə Azərbaycanın "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.
14 sentyabr 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.
İsveç Akademiyası
Tarixi
İsveç Akademiyası 1786-cı ildə III Qustav tərəfindən təsis edilmişdir. Rəsmi fəaliyyətə başlayandan sonra 18 üzvü var. Akamiyanın devizi “İstedad və zövq”-dür. Akademiyanın əsas məqsədi isveç dilinin "təmizliyini, gücünü və əzəmətliliyini" daha da artırmaqdır. Bunun üçün Akademiya iki ədəd lüğət dərc etdirir.
İsveç akamiyasının binası hal-hazırda Stokholm birjasının binası kimi tanınır və ilk olaraq burjuaziya üçün tikilmişdir. Alt mərtəbə ticarət mübadiləsi üçün istifadə olunurdu. Yuxarı mərtəbə isə ballar, Yeni il şənlikləri və s. üçün nəzərdə tutulmuşdur. Akademiya yaradılanda buradakı rəqs otağı Stokholmda ən böyük məkan idi və buna görə də, buranı qızdırmaq çətin olduğundan kral onu icarəyə götürdü.
Mükafatları
1901-ci ildən etibarən Akademiya Alfred Nobelin xatirəsinə həsr olunmuş hər il Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatının laureatlarının siyahısını müəyyən edir.
İsveç Akademiyası hər il təxminən 50 fərqli mükafat və təqaüd verir. Onların əksəriyyəti yerli isveçli müəlliflər üçün nəzərdə tutulur. Bütün bu mükafat və təqaüdlər rəqabət olmadan və ərizə təqdim edilmədən verilir. Bu mükafatlardan ən böyüyü olan Dobloug Mükafatı 40.000 ABŞ dollarıdır, İsveç və Norveçin bədii ədəbiyyat mükafatıdır.
Azərbaycan Amerikada (film)
Azərbaycan Amerikada qısametrajlı sənədli televiziya filmi ANS televiziyasında istehsal edilmişdir.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Murmansk trolleybusu
Murmansk trolleybusu — dünyanın ən şimalda yerləşən trolleybus sistemidir (Valparaisodakı trolleybus sistemi isə ən cənubda yerləşən). Murmanskda trolleybus 11 fevral 1962-ci ildən fəaliyyət göstərir. 2020-ci ildən etibarən dörd marşrut trolleybus sistemində xidmət göstərir (3, 4, 6, 10). Trolleybusların xidmət etdiyi marşrutlara əlavə olaraq dörd avtobus nəqliyyatı marşrutu (3T, 4T, 6T, 7T) mövcuddur. Bu müddət ərzində bilet və trolleybusda gediş haqqı etibarlıdır. Hal-hazırda Murmanskda iki trolleybus deposu vardır: 1 nömrəli trolleybus deposu (Karl Libknext k.) və 2 nömrəli trolleybus deposu (Sverdlova küçəsi). Murmanskdakı trolleybus xəttlərində "Elektrotransport" ASC xidmət göstərir.
Barnadesia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Murmansk trolleybusu
Tarixi
2011-ci ilin sentyabr ayında "Electrotransport" ASC şirkəti Qızıl Təkər Beynəlxalq İctimai Nəqliyyat Mükafatını aldı. Şirkət "Rusiyanın ən yaxşı regional ictimai nəqliyyat müəssisəsi" nominasiyasında qalib oldu.
"Elektrotransport" ASC-nin 50 illik yubileyi ərəfəsində (fevral, 2012) yeni bir saytı - troll51.ru istifadəyə verildiyini elan etdi. OpenStreetMap xəritələrinə əsasən istifadəçi müəyyən bir marşrutun trolleybus avtobuslarının və Electrotransport avtobuslarının cari yerini görə bilər. Məlumat real vaxtda təxminən 500 metr dəqiqliklə ötürülür.
15 may 2014-cü il tarixində, ulun yanında 6T avtobus marşrutu açıldı.
Maşrut xətti
Hal hazırda 4 trolleybus və 4 avtobus nəqliyyat marşrutu mövcuddur. Keçmişdə (indi bağlanan) daha 3 marşrut var idi.
Arsenalı
2019-cu ildən etibarən 112 (2 təlim) maşın, əsasən Trosla şirkəti tərəfindən istehsal olunan ZiU-682 modelləri İvanovoda əsaslı təmir edilir. Onların əksəriyyəti Sberbankdan alınan lizinq yolu ilə edilmişdir. Son illərdə avtomobillər Voloqdan alınıb.
Tragulus kanchil
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Tragulus napu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Civanqapıcıbaşı Sultanzadə Səmiz Mehmed Paşa
Həyatı
Sultanzadə Mehmed Paşa təxminən 1603-cü ildə dünyaya gəlmişdir. Atası Əbdürrəhman bəy Rüstəm Paşa və Mihrimah Sultanın nəvəsi, anası Ayşə xanım isə Cığalızadə Yusif Sənan Paşanın qızı idi. Atasının Osmanlı sülaləsinə yaxınlığı səbəbilə “Sultanzadə” ləqəbi ilə anılır. Sarayda Əndərun təhsilini bitirdikdən sonra 18 yaşında II Osmanın Lehistan səfəri əsnasında qapıçıbaşı olaraq saraydan ayrıldı.
1630-cu ildə qübbə vəziri olan Mehmed Paşa 1633-cü ilin oktyabrında İrəvan səfəri hazırlıqları əsnasında bilinməyən səbəblə vəzifədən alındı və Rodos adasına sürgün edildi. Çox keçmədən bağışlandı və 1637-ci ildə Misir bəylərbəyi təyin olundu. 3 il davam edən bu vəzifəsinin ardından Sultan İbrahimin dövründə paytaxta çağırıldı və qübbə vəziri seçildi. 1641-ci ildə Özi sancaqbəyi təyin olundu və bu vəzifədə ikən Azov qalasının işğaldan azad edilməsində iştirak etdi. 1643-cü ildə paytaxta çağırılsa da, sədrəzəm Qara Mustafa Paşa onu özünə rəqib görmüş və paytaxtdan uzaqlaşdırmaq üçün Dəməşq bəylərbəyliyinə göndərmişdir.
31 yanvar 1644 tarixində Qara Mustafa Paşanın vəzifədən alınaraq edam edilməsinin ardından sədarət möhürü Dəməşqə Sultanzadə Mehmed Paşaya göndərildi. Ancaq paşanın paytaxta gəlməkdə gecikdi və sədrəzəm olaraq fəaliyyətə 1644-cü ilin martında başladı. Bu illərdə Sultan İbrahim lələsi olan Cindar Hüseyn Əfəndinin təsirində idi. Özündən əvvəlki sədrəzəmin Hüseyn Əfəndiyə düşmən olması səbəbilə edam edilişindən çəkinən Mehmed Paşa həm özünü, həm də vəzifəsini qorumaq üçün bu müdaxilələrə göz yumdu.
Dövri enkoder
thumb|250px|Artan dövri enkoder
Dövri enkoder — mexaniki hərəkəti, bucaq yerdəyişməsini elektrik siqnalına çevirən elektromexaniki qurğudur. Onun göndərdiyi siqnal sayğac və ya proqramlaşdırılabilən məntiqi kontroller vasitəsilə oxuna bilir. Bu siqnal vasitəsilə kontroller vəziyyəti, sayı, sürəti və ya istiqaməti müəyyən edə və buna müvafiq əmri icra edə bilər, məsələn, müəyyən olunmuş nöqtəyə rəng vurma və ya müvafiq uzunluqdan sonra kəsmə.
Dövri enkoderlər iş prinsipinə görə iki kateqoriyaya bölünürlər: mütləq və artan enkoderlər. Artan enkoderlərin hər mövqe üçün xüsusi göstəricisi yoxdur, onlar yalnız hərəkətin bir nöqtədən digərinə keçməsini göstərir. Mütləq enkoderlərin isə hər mövqe üçün ayrıca qiyməti var.
Ərhan Güləryüz
Ərhan Güləryüz — "Ayna" Qrupunun solisti, film rejissoru və aktyor.
NGC 171
NGC 171 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. SBab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Qar bəbiri mükafatı
Qar bəbiri mükafatı — çox təcrübəli alpinistlərə verilən SSRİ alpinizm mükafatı. Mükafat hələ də Müstəqil Dövlətlər Birliyində tanınır. Mükafatı əldə etmək üçün keçmiş SSRİ-də yerləşən yüksəkliyi 7000 metrdən çox olan beş zirvənin hər biri fəth edilməlidir.
Bu zirvələrdən üçün Tacikistanın Pamir dağlarında yerləşir: İsmayıl Samani zirvəsi (keçmiş adı Kommunizm zirvəsi) 7,495 m, Korjenevskiy zirvəsi 7,105 m və Qırğızıstan-Tacikistan sərhəddində yerləşən İbn Sina zirvəsi (keçmiş adı Lenin zirvəsi) 7,134 m. Digər iki zirvə isə Tyan-Şan dağlarında yerləşir:  Jeniş Çokusu (keçmiş adı Pobeda zirvəsi və ya Qələbə zirvəsi)  7,439 m və Qırğızıstan-Qazaxıstan sərhəddində yerləşən Xan-Tenqri zirvəsi 7,010 m.
Xan-Tenqri zirvəsinin geoloji hündürlüyü 6,995 metrdir, ancaq onun buz örtüyü ilə birlikdə hündürlüyü 7010 metrə çatır. Bu səbəbə görə alpinizm dairələrində və SSRİ-də Qar bəbiri mükafatı kriteriyasında bu dağ hündürlüyü 7000 metrlik zirvə sayılır.
1961-ci ildən 2013-cü ilə qədər 628 nəfərə bu mükafatı qazanıb.
Allaha şükür (film, 2009)
Allaha şükür tammetrajlı sənədli filmi rejissor Vaqif Mustafayev tərəfindən 2009-cu ildə çəkilmişdir. Film Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə haqqındadır.
Məzmun
Film Qafqaz müsəlmanlarının XII Şeyxülislamı və Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Allahşükür Paşazadənin həyat və fəaliyyətini əks etdirir.
Filmin üzərində işləyən
Rejissor: Vaqif Mustafayev
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2009-cu ilin Azərbaycan filmləri 2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Tamer Başar
Tamer Başar (19 yanvar, 1946, İstanbul) — Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetində Elektrik və Kompüter Mühəndisliyi kafedrasının professoru və Perspektiv tədqiqatlar mərkəzinin  endoued professoru vəzifələrini tutan Türk idarəetmə nəzəriyyəçisi.
Təhsili
Tamer Başar 1969-cu ildə İstanbulda yerləşən Boğaziçi Universitetində (əvvəllər Robert Kolleci kimi tanınırdı) elektrik mühəndisliyi ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsi aldı. Yel Universitetindən Mühəndislik və tətbiqi elm sahəsi üzrə Magistr dərəcəsi, Fəlsəfə ustası və Ph.D. dərəcələrini uyğun olaraq, 1970, 1971, 1972-ci illərdə aldı.
Akademik həyatı
O, 1981-ci ildə Urbana-Şampeyn İllinoys Universitetinin Elektrik və Kompüter Mühəndisliyi kafedrasına qoşuldu. O, 2008-2009-cu illərdə Amerika Avtomatik İdarəetmə Şurasının seçilmiş prezidenti idi. Tamer Başar 2006-cı ildə Riçard Bellman idarəetmə irsi mükafatına və 2014-cü ildə İEEE idarəetmə sistemləri mükafatına layiq görülüb. O, 2000-ci ildə Qeyri-müəyyənliklə sistemlərin robast idarə edilməsi üçün dinamik oyunlar nəzəriyyəsi və onun tətbiqlərinin inkişafına görə Elektronika, Rabitə və İnformasiya Sistemləri Mühəndisliyi və Sənaye, İstehsalat və Əməliyyat Sistemləri Mühəndisliyi üzrə Milli Mühəndislik Akademiyasına üzv kimi seçildi.
Tədqiqat sahələri
Onun elmi tədqiqat sahələri sırasına optimal, robast və qeyri-xətti idarəetmə, irimiqyaslı sistemlər, dinamik oyunlar, stoxastik idarəetmə, qiymətləndirmə nəzəriyyəsi, stoxastik proseslər, riyazi iqtisadiyyat daxildir.
Barroetea
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Beynəlxalq Hind Film Akademiyası Mükafatları
Aşağıdakı siyahıda 2000-ci ildən bəri Beynəlxalq Hind Film Akademiyası Mükafatları mərasimləri qeyd olunmuşdur.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası (qısaca Sov.İKP) — (Коммунистическая партия Советского союза КПСС), Sovet İttifaqının bütün tarixi boyu yeganə, hakim siyasi partiyası. Fəaliyyəti ilk qurucularından olan Vladimir İliç Lenininin adı ilə bağlı olub.
Fraksiya
Xələfi olan Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının I qurultayı Minskdə 13–15 mart 1898-ci ildə keçirilib.
Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının II Qurultayında Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının iki fraksiyasının — Vladimir Leninin başçılıq etdiyi bolşeviklər və Georgi Plexanov və Yuli Martovun başçılıq etdiyi menşeviklər meydana gəldi. Parçalanmanın əsas səbəbi partiya nizamnaməsinin əhəmiyyətsiz görünən maddəsi idi; Lenin partiya üzvlərindən "şəxsi iştirak", Martov isə "şəxsi yardım" tələb etməyi təklif etdi. Əslində söhbət partiya binasında icazə verilən mərkəzçilik dərəcəsindən gedir; Lenin tabeçiliyində olanların yuxarıdakıların direktivlərini yerinə yetirmək məcburiyyəti ilə sərt bir şəkildə mərkəzləşmiş bir təşkilat yaratmağa çalışdı. Martov isə Qərbi Avropa Sosial Demokratiya modelində, xüsusən o zaman ən nüfuzlu Alman partiyası modelində sərbəst birləşmə prinsipini müdafiə etdi.
Artıq 1903-cü ilin sentyabrında tərəflər partiya təşkilatları — Mərkəzi Komitə, "İskra" qəzetinin redaksiyası, Xarici İnqilabçı Sosial Demokratiya Birliyi, yerli partiya təşkilatları üzərində nəzarət uğrunda kəskin bir mübarizəyə başladılar. Lenin Mərkəzi Komitədə çoxluğu saxlamağı bacardı, menşeviklər isə İskra redaksiya heyətində və Partiya Şurasında çoxluq qazandı. Mərkəzi Rusiyada, eləcə də Odessa və Qafqazdakı partiya təşkilatlarının əksəriyyəti bolşevikləri dəstəklədi, Donetsk, Kiyev və digər partiya təşkilatları isə menşeviklərə qoşuldu.
1904-cü ildə Lenin öz fraksiya orqanlarını yaratmağa başladı: əslində paralel əksəriyyət komitələrinin Mərkəzi Komitəsinin Bürosu və öz çap orqanı-Vperyod qəzetini yaratmışdı. 1905-ci ildə bolşeviklər və menşeviklər iki paralel Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası qurultayı keçirtdilər: Londonda bolşeviklər və Cenevrədə isə menşeviklər.
Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının Stokholmdakı 1906-cı ildə keçirilən IV Birləşmə Qurultayında bolşeviklər azlıqda idilər. Mərkəzi Komitədə 7 menşevik və 3 bolşevik var idi, redaksiya isə tamamilə menşeviklərdən ibarət oldu. Eyni zamanda, 1907-ci ildə Lenin yeni bir fraksiya idarəetmə orqanı — Bolşevik Mərkəzi yaratdı, yeni fraksiya orqanı və hətta fraksiya xəzinəsi yaradıldı.
1905–1907 inqilabının yatırılması partiyanı ciddi bir böhrana sürüklədi. Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının üzv sayı 7 dəfə azaldıldı, bir çox aparıcı üzvlər dəfələrlə həbs edildi.
1907-ci ilin yazında Londonda keçirilən Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının 5-ci qurultayı bolşeviklər və menşeviklər arasındakı fərqləri daha da artırdı və Vladimir Leninin rəhbərlik etdiyi "bolşevik mərkəzi" nin yaradılmasına səbəb oldu.
5–17 yanvar 1912-ci il tarixlərinfə Praqada Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının VI Qurultayında bolşeviklər təşkilati olaraq müstəqil bir partiya yaratdılar. Həlledici səs alan 14 nümayəndədən 12-si bolşevik, ikisi isə Georgi Plexanovun qrupundan olan menşevik idi. Milli təşkilatlar və menşeviklərin təsiri altında olan yerli qruplar, konfransa göndərilən dəvətləri rədd etdilər və ümumrusiya və ümumtəhsil konfransı olaraq tanımadılar. 1912-ci ilin avqust ayında o zaman birləşdirici mövqedə olan LevTrotski Vyanada "paralel" partiya konfransı çağırdı. Bolşeviklər Vyana Partiya Konfransına qatılmadı. Sosial Demokratiyanın bolşevik və menşevik qanadlarını birləşdirmək üçün son cəhd uğursuz oldu.
Müstəqil Partiya
Fevral İnqilabı dövründə, bolşeviklər sosialistlər arasında üçüncü qüvvə idi. 1917-ci ilin aprelində mühacirətdən qayıtdıqdan sonra Lenin dərhal radikal dəyişikliklər etmək üçün bolşeviklərin ölkədəki hakimiyyəti ələ keçirməsi üçün bir yola başladı. Öz partiyası sıralarındakı müqaviməti sürətlə aşaraq "Aprel Tezisləri" proqramının qəbul edilməsinə nail oldu.1917-ci ilin iyulunda hakimiyyəti ələ keçirmək üçün ilk böyük cəhd etsə də, bu cəhd uğursuz oldu. Bu hadisələrin gedişində Trotski parçalanmanı aradan qaldırmaq üçün bütün cəhdləri tərk etdi və Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası (bolşeviklər) VI Qurultayında Mərkəzi Komitəyə qoşuldu.
Sovetlərin bolşevizasiyası zamanı Petroqrad və Moskva Sovetlərinə və yerdəki Fəhlə və Əsgər Deputatları Sovetlərinə, Şimali və Qərb Cəbhələrin əsgər komitələrinə, Baltik Donanmasına nəzarəti ələ keçirirlər. Eyni zamanda, ənənəvi özünüidarə orqanlarında, xüsusən də Petroqrad Şəhər Dumasında bolşeviklər azlıqda qalırdılar. 455 belə Sovetdən 264-də bolşevik fraksiya belə yox idi.
Oktyabr İnqilabı
1917-ci ildə 7 Noyabrda baş verən silahlı qiyam nəticəsində burjua Müvəqqəti Hökuməti devrildi və Müvəqqəti Fəhlə və Kəndli Hökuməti quruldu. Menşeviklər və Sosialist İnqilabçılar üsyana mənfi reaksiya göstərərək onu "hərbi sui-qəsd" adlandırdılar. Buna etiraz olaraq Sovetlərin II qurultayının iclaslarını tərk edərək boykot elan etdilər. Nəticə etibarilə tarixən Xalq Komissarları Sovetinin (Müvəqqəti Fəhlə və Kəndli Höküməti) ilk tərkibi tamamilə bolşeviklərdən ibarət oldu. 25 oktyabr 1917-ci ildə Rusiya Cümhuriyyəti Müvəqqəti Şurası və bir sıra digər orqanlar ləğv edildi.
1917-ci ilin dekabrında Xalq Komissarları Sovetinin tərkibinə bir sıra sol Sosial İnqilabçılar da daxil idi ki, bunlar da Çekanın və bir sıra digər qurumların təşkilində fəal iştirak edirdilər.
Ümumrusiya Təsis Məclisinə seçkilər bolşeviklərin hakimiyyətə gəlməsindən əvvəl başlamışdı. Seçkilərin nəticələri Rusiyada kəndli çoxluğunun Sosialist-İnqilabçıları dəstəklədiyini göstərdi. Bolşeviklər və Sol SR-lərin koalisiyası 6 yanvar 1918-ci ildə Təsis Məclisini dağıtdı.
RK(b)P
8 mart 1918-ci il tarixli RSDFP (b) VII Qurultayında bolşeviklər qızğın bir müzakirədən sonra Almaniya ilə ayrı bir Brest sülhünün qurulması barədə qərar qəbul etdilər.
Partiyanın burjua-demokratik və sosialist inqilablarını həyata keçirməyə yönəlmiş ilk proqramının icrası ilə əlaqədar olaraq yeni bir proqram hazırlamaq üçün bir komissiya yaradıldı və Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası (bolşeviklər) bundan sonra Rusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyası adlandırıldı.