cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xətti tənliklər sistemi
Tərif 2. Əgər (1) xətti tənliklər sistemində bütün sərbəst hədlər sıfra bərabər olarsa, onda belə sistem bircins xətti tənliklər sistemi adlanır. Bircins olmayan sistemə qeyri-bircins sistem deyilir. Qeyri-bircins (1) sistemində sərbəst hədlərin sıfırla əvəz olunması nəticəsində alınan sistemə (1)-ə uyğun bircins xətti tənliklər sistemi deyilir.
Məhəmməd Əsəd
Həyatı
Məhəmməd Əsəd uzun illər Səudiyyə Ərəbistanının kralı İbn Səudun məsləhətçisi, 1949-52-ci illərdə isə Pakistanın BMT-də nümayəndəsi olmuş, hər iki ölkənin konstitusiyasının hazırlanmasında yaxından iştirak etmişdir.
Xətti tənliklər sistemi
Tərif 3. Həllər çoxluğu boş olmayan sistem uyuşan sistem (və ya birgə sistem), həlli olmayan sistem isə uyuşmayan sistem adlanır.
Məhəmməd Əsəd
Həyatı
Daim islahatlar tərəfdarı olan Məhəmməd Əsəd islam dünyagörüşü, hüquq və fəlsəfəsi haqqında çoxlu kitabın müəllifidir. Qurani-Kərimin Məhəmməd Əsəd tərəfindən ingilis dilinə izahlı tərcüməsi bütün dünyada standart kimi qəbul edilir.
Kocaeli Universiteti
Kocaeli Universiteti — Türkiyədə dövlət universitetlərindən biri. 1992-cı ildə yaradılmışdır. 2010-cu ildə açıqlanan məlumatda dünyanın ən yaxşı 2 000 universiteti arasında 712-ci olmuşdur.
Xətti tənliklər sistemi
Xətti tənliklər sistemini öyrənərkən iki əsas məsələ qarşıya çıxır. Nə zaman hökm etmək olar ki, (1) sistemi uyuşandır və əgər (1) uyuşan sistem olarsa onun həlləri necə tapıla bilər?
Məhəmməd Əsəd
Həyatı
Dünya səyahətçisi, tərcüməçi, diplomat, dinşünas, mütəfəkkir və politoloq Məhəmməd Əsəd dinlərarası dialoqun inkişaf etdirilməsinə, Qərb dünyasında İslam dini ilə bağlı obyektiv fikrin formalaşmasına verdiyi töhfələrə görə yüksək qiymətləndirilir.
Xətti tənliklər sistemi
(1) sistemi ilə birlikdə başqa xətti tənliklər sistemi götürək və tutaq ki, onun da m sayda tənliyi və n sayda məchulu vardır:
Tərif 4. Əgər (1) və (2) sistemlərinin həllər çoxluğu eyni olarsa, onlara eynigüclü sistemlər deyilir və belə yazılır (1)~(2). Əgər (1) sisteminin hər bir həlli (2) sisteminin də həlli olarsa, onda (2) sistemi (1) sisteminin nəticəsi adlanır.
Qeyd edək ki, bütün xətti tənliklər sistemləri çoxluğunda (yəni m məchullu və n dəyişənli sistemlər çoxluğnda) eynigüclülük münasibəti ekvivalentlik münasibətidir: ixtiyari (a), (b), (c) sistemləri üçün ; əgər olarsa, onda ; əgər  və  isə, onda.
Əgər (2) tənliyində i-ci yerdə (1) tənliyinin k-cı, (2) tənliyində k-cı yerdə isə (1) tənliyinin i-ci tənliyi dayanmaqla, qalan tənliklər isə dəyişməz qalarsa, onda deyəcəyik ki, (2) tənliyi (1)-dən I növ elementar çevirmə ilə, yəni i və k nömrəli tənliklərin yerdəyişməsi ilə alınmışdır.
(3)
şəklində olarsa, onda deyəcəyik ki, (2 sistemi (1) sistemindən II növ elementar çevirmə ilə alınmışdır. Aydındır ki, II növ elementar çevirmə zamanı (1) sisteminin k –cı tənliyini dəyişmirik, lakin onun hər hansı c ədədinə vurulmasından alınan tənliyi sistemin i-ci tənliyinə hədbəhəd əlavə edirik.
Teorem 1. Əgər (2) sistemi (1) sistemindən sonlu sayda I və II növ çevirmələrin ardıcıl yerinə yetirilməsi ilə alınmışsa, onda bu sistemlər ekvivalentdir.
İsbatı. Eynigüclülük münasibətinin tranzitivliyindən alınır ki, (2) sisteminin (1)-dən ancaq bir I və ya bir II növ elementar çevirmə ilə alındıqda (1) ~(2) olduğunu göstərsək, teorem isbat olunmuş olar.
İndi fərz edək ki, (2) sistemi (1)-dən II növ elementar çevirmə ilə alınmışdır. Onda (2) sisteminin i-ci tənlikdən başqa qalan tənlikləri (1)-də olduğu kimi, i-ci tənliyi isə (2) şəklindədir. Bu halda həlli (2) sisteminin bütün tənliklərini (i –cidən başqa) doğru bərabərliyə çevirir. Eyni zamanda
İkinci bərabərliyin hər iki tərəfini c ədədinə vursaq bərabərlik pozulmaz. Alınan bərabərliyi hədbəhəd birinciyə əlavə etsək (4) bərabərliyini alarıq.
Tutaq ki, (3) sisteminin hər hansı həllidir. Onda bu kortej (1) sisteminin i-cidən başqa bütün tənliklərini doğru bərabərliyə çevirəcəkdir. O cümlədən, (3) sisteminin aşağıdakı iki tənliyi ödənilir:
Birinci bərabərliyin hər iki tərəfini (-c)-yə vuraq və ikinci tənliyə əlavə edək. Onda (1)-in i-ci tənliyinin də ödənildiyini görərik. Deməli, (1)~(2). Teoremin isbatı başa çatdı.
Qeyd edək ki, ixtiyari iki uyuşmayan sistem eynigüclüdür.
Daşkəsən rayonu
Daşkəsən rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati-ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Daşkəsən şəhəridir.
Tarixi
Keçmiş Sunqurabad nahiyəsi olan Daşkəsən rayonu Azərbaycan SSR ərazisində 30.08.1930-cu ildə inzibati ərazi kimi yaradılmışdır. Daşkəsən şəhərinin əsası Böyük Vətən müharibəsindən sonra 1948-ci il mart ayının 16-da qoyulub. Rayon əsasən dəmir filizi yataqlarının istifadəyə verilməsi ilə əlaqədar salınıb. Bundan sonra rayona əhali axını güclənmişdir. Lakin rayona daha çox ermənilər məskunlaşdılırdı. Ermənilərin Moskvadakı havadarı Anastas Mikoyanın təşkilatçılığı ilə 1948–1953-cü illərdə Daşkəsənə minlərlə erməni ailəsi köçürülür. 1956-cı ilə qədər Dəstəfur rayonu adını daşımış, 1956-cı ildə Daşkəsən adlandırılmışdır. 1963-cü ildə ləğv edilərək ərazisi o dövrkü Xanlar rayonuna verilmiş, 1965-ci ildə isə yenidən müstəqil inzibati ərazi — rayon olmuşdur. 1969-cu ilin iyununda rayonun Bayans kəndində Andranikin heykəli ucaldılsa da, Daşkəsən rayonunun birinci katibi Həsən Süleymanovun göstərişi ilə dərhal sökülmüşdü.
Qarabağ müharibəsi dövründə döyüşlərin bir hissəsi Daşkəsənə məxsus kəndlərlə həmsərhəd ərazilərdə getmişdir. Ermənilər Azərbaycanın bir çox əraziləri kimi Daşkəsənə də iddia edir, buradakı Alban məbədlərinin ermənilərə məxsus olması haqda saxta faktlar uydurur, buranın "qədim Ermənistan torpağı" olduğunu təbliğ etməyə çalışırlar.
Zağalı, Zivlən, Bayan, Gurbulaq, Əmirvar, Xoşbulaq, Zağalı, Dardərə və başqa kəndlərdə aparılmış arxeoloji qazıntılar bu rayonun ərazisində daş dövrünə aid insan məskənlərinin olmasını sübut edir.
Coğrafi mövqeyi
Daşkəsən rayonu Gəncə şəhərindən 33–41 kilometr cənub-qərbdə, Kiçik Qafqazın şimal-şərqində dəniz səviyyəsindən 1600–1800 metr yüksəklikdə yerləşir.
Rayon cənub-qərbdən 8 kilometr məsafə ilə Ermənistan Respublikası ilə (8 km), eləcə də Şəmkir (24,5 km), Kəlbəcər (23 km), Gədəbəy (41 km) və Göygöl (56,3 km) rayonları ilə həmsərhəddir. Ümumi sahəsi 1046,02 km²-dir. Daşkəsən rayonu ilə Bakı şəhəri arasında olan məsafə 396 km-dir.
Relyefi
thumb|300px|Daşkəsən şəhəri Kiçik Qafqazın şimal-şərqində yerləşən Daşkəsənin səthini şimala doğru alçalan dağlar əhatələyir. Murovdağ və Şahdağ silsilələrinin yamacları da bu rayonun ərazisidir. Ən hündür zirvələri Hinaldağ (3367 m.), Qoşqar dağı (3361 m.) və sairdir.
Başkənd-Dəstəfur çökəkliyinin bir hissəsi Daşkəsən rayonu ərazisindədir. Səthi kanyonlarla kəsilmişdir. Yura və təbaşir çöküntüləri yayılmışdır.
Təbiəti
thumb|right|300px|Daşkəsən rayonu, Bayan kəndində evlər Təmiz hava, yaşıllığın bol olması, zəngin fauna, Murovdağ silsiləsi boyunca uzanan meşə massivləri yay aylarında təbiət həvəskarlarını Daşkəsənə cəlb edir. Rayonda Xoşbulaq və Göygöl təbii gölləri vardır.
Daşkəsənin istilik və rütubətin nisbətindən özünəməxsus torpaq- bitki örtüyü və heyvanat aləmi var.
Enliyarpaqlı dağ-meşə landşaftı 600 metrdən 1900 metrədək hündürlüyü olan yamacları örtür. Dağların yüksək sərhədi palıd meşələri ilə tamamlanır. Meşələrdən yuxarı sərhəddə subalp və alp çəmənlikləri yerləşir. Bu çəmənlər yaz vaxtı minbir rəngli xalıya bənzəyir.
Subalp çəmənləri və çəmən çölləri meşə qurşağı ilə alp çəmənləri arasında geniş sahə tutur. Burada taxıllı, müxtəlif otlu, yulaflı çəmənlər yerləşir. Subalp çəmənliklərində paxlalılar, gülçiçəklilər, kələmkimilər, zəngiçiçəklilər və sair fəsilələrdən olan bitkilər hündür, olduqca təsirli, butaya bənzər ot örtüyü yaradır. Subalp zonasında hündürotlu çəmənliklərdən başqa, çəmən bozqırları, kollu çəmənlər də inkişaf etmişdir.
Alp çəmənləri "Alp xalıları" adlanan alçaqboylu otlardan ibarət bitkiliyi ilə subalp çəmənlərindən çox fərqlənir. Bu bitkilər dağ-çəmən torpaqlarında sıx çəmən örtüyü yaradırlar. Qayalı, daşlı yamaclarda seyrək bitki qruplar inkişaf edir. Taxıl otları və çillər hamar dağ yamaclarında sıx qiymətli yay otlaqlarıdır. Yüksək dağların daha rütubətli yamaclarında cil, şahduran, qaytarma, dəstərək, qırtıc, topal və sair şaxələnən kök sisteminə malik otlaq bərk döşənəkli "Alp xalıları" yaradır.
Daşkəsən rayonu Kiçik Qafqazın şimal–şərqində yerləşdiyi və səthi şimala doğru alçalan dağlarla əhatə olunduğu üçün olduqca mənzərəli, qışda qismən azalan, yaz-yay, payız mövsümlərində aşıb-daşan dağ çayları ilə zəngindir. Onlardan Göy-göl (Zivlən kəndi), Gəncəçay (Çanaqçı-Dəstəfur kəndləri), Ballıcalı (Qaraqollar), Şəmkirçay (Astaf kəndi), Qoşqarçay (Xoşbulaq kəndi-Daşkəsən şəhəri) çaylarını göstərmək olar.
Turizm üçün xarakterik olan Zivlən və Astaf kəndlərində olduqca ecazkar təbiət gözəli olan eyni adlı iki göl – Göy-göl vardır. Rayona xüsusi gözəllik verən, yol boyunca uzanan qalın və seyrək meşələr var. Meşələrdə, əsasən fıstıq, vələs, palıd, cökə, söyüd, göyrüş, qozqara (qaraağac), töləkə və görməşov ağacları bitir.
Rayonda insan sağlamlığı üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edən müalicəvi əhəmiyyətli bitkilər var. Onlardan kəklikotu, gülxətimi, qəfli, sarıçiçək, çobanyastığı, boymadərən, boyxoş, andız, qaraçiyələm, qaraçörəkotu, yarpız, daşyarpızı, dəvədabanı, solmazçiçəyi, yasəmən, çəmən, yolotu (qırxbuğum), cincilim qantəpər, şehdərən, dağ bənövşəsi, bənövşə, nərgiz, lilpar, unnuca, gicitkən, qaymaqçiçəyi və s. yerli əhali tərəfindən yığılır.
Rayonun gur çeşməli, şəffaf, müalicəvi əhəmiyyətli bulaqları var:
İqlimi
Daşkəsəndə temperatur qış aylarında −5 C-dən −20 C-dək, yay aylarında isə +20 C-dən +35 C-dək olur. Rayonda havanın orta illik temperaturu 0–100-dir. Yanvarın orta aylıq temperaturu −2–140-i, iyulun orta aylıq temperaturu +5–200 arasında dəyişir.
Yay aylarında bəzən havanın mütləq maksimum temperaturu +20–310-dək yüksəlir, mütləq minimum temperatur 20–300 aşağı düşür. İl ərzində havanın orta mütləq minimum temperaturu orta dağlıqda +150 ilə +70 arasında dəyişir. Torpaq səthinin orta illik temperaturu +80-i, yanvar ayının orta temperaturu −50-i, iyulun orta aylıq temperaturu isə 210 olur.
Havanın orta illik nisbi rütubəti 75 faiz olub il ərzində 67–82 faiz arasında dəyişir. Ərazidə yağıntının illik miqdarı 600–900 mm-dir. Yağıntının çox miqdarı yaz fəslinə düşür. Torpağın səth örtüyündən il ərzində 300–800 mm mümkün buxarlanma gedir.
İri yaşayış məntəqələri
Daşkəsən rayonunda 1 şəhər, 6 şəhər tipli qəsəbə və 47 kənd var. İnzibati mərkəzi Daşkəsən şəhəridir.
Əhalisi
Daşkəsən rayonunun əhalisinin sayı 32 min 510 nəfərdir.
İqtisadi xarakteristikası
Daşkəsən rayonu respublikanın mühüm mədən filiz sənayesi rayonlarındandır. Rayonun sənayesinin əsas hissəsini metallurgiya sənayesi təşkil edir. Faydalı qazıntıları dəmir filizi, kobalt, alunit, mərmər, əhəng daşı və s. Hazırda ölkə ərazisində 3 dəmir filizi yatağının ehtiyatları təsdiq edilib. Bunlar Daşkəsən rayonunda yerləşən "Daşkəsən", "Cənubi Daşkəsən" və "Dəmir" yataqlarıdır. Daşkəsən rayonu ərazisində (Kiçik Qafqaz dağ silsiləsi) yerləşən "Çovdar" qızıl yatağının istismarına 2012-ci ildə başlanılması planlaşdırılır. Rayonda dəmir filizinin hasilatı ilə məşğul olan "Daşkəsən filizsaflaşdırma" ASC-yə investisiya yatıran "Det.Al Limited" şirkətidir. Gəncədəki yeni inşa olunan Alüminium Zavodunun poladəritmə sexi işə düşdükdən sonra "Daşkəsən filizsaflaşdırma" ASC-nin də illik istehsal gücü 500 min, daha sonra isə 1 milyon tona çatdırılacaq. "Daşkəsən filizsaflaşdirma" ASC – Daşkəsən bölgəsindəki dəmir filizi yataqlarının müstəsna istifadəçisi, filizçıxarma və filizsaflaşdırma zavodunun və vasitələrin sahibidir. Kəşf olunmuş dəmir filizi ehtiyatları 250 mln tondan artıqdır. Rayon eyni zamanda kənd təsərrüfatı rayonudur. Kənd təsərrüfatı fəaliyyəti əsasən heyvandarlıq, bitkiçilik, arıçılıq və quşçuluqdur. Heyvandarlıq sahəsində əsasən iri buynuzlu qaramal və xırda buynuzlu davarlar saxlanılır. Heyvanlar əsasən fərdi təsərrüfatlarda saxlanılır. 59 kəndli (fermer təsərrüfatı mövcuddur ki, bunlar hüquqi şəxs kimi fəaliyyət göstərir. Quşçu kəndində 1 Ağbaba ailə kəndli təsərrüfatı damazlıq təsərrüfatı kimi fəaliyyət göstərir. Təsərrüfatlarda hazırda əsasən qonur qafqaz, şves, az miqdarda qara-ala və hallavey cinsləri mövcuddur. Davarlarda isə əsasən yerli bozaq qoyunlardır. Heyvanların cins tərkibini yaxşılaşdırmaq məqsədi ilə 3 ərazidə Qabaqtəpə, Əmirvar və Quşçu kəndlərində süni mayalanma təşkil edilmişdir.
Faydalı qazıntıları
Daşkəsən rayonu təbii sərvətlərlə olduqca zəngindir. Sovet İttifaqı dövründə Daşkəsəndə strateji əhəmiyyəti olan dəmir filizi, alüminium, kobalt, mərmər və s. çıxarılmışdır. Rayonun ərazisindəki dağlarda indi də qızıl, mis, kobalt, zəy, alüminium, dəmir filizi, əhəng daşı və mərmər kimi çox qiymətli təbii ehtiyatlar var.
Daşkəsəndəki dəmir filizi yataqlarının mövcudluğu hələ eramızdan evvəl 1-ci əsrdə burada yaşayan insanlara məlum idi. Lakin burada filizin sənaye yolu ilə hasilatına 1954-cü ildən başlanılıb. Filizdə dəmirin nisbəti 36,5%-dir. Bəzi yerlərdə filizin tərkibində həmçinin 20%-ə qədər kükürd də var. Dəmir filizin yatağındakı mədəndə çıxarılan filizin daşınması üçün uzunluğu 4 km olan kanat yolu da tikilib. Sovet dövründə buradan çıxarılan filiz Gürcüstanın Rustavi şəhərindəki metallurgiya zavoduna xammal kimi daşınırdı. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra Gəncədə iri metallurgiya zavodu tikildi. Hal-hazırda Daşkəsəndə çıxarılan filiz Azərbaycanın öz ehtiyaclarının ödənilməsinə sərf olunur.
Daşkəsən dəmir və kobalt yatağının istismarı zamanı ətraf mühitə göstərilən mənfi təsir də təşviş doğurur. Dəniz səviyyəsindən 1600–1800 m yüksəklikdə zəngin dəmir yatağının olması hələ 1867-ci ildə müəyyən edilmişdir. Yatağın dəmir ehtiyatı ilk dəfə 1933-cü ildə hesablanmış və 1954-cü ildən istismar edilir. Partlayış yolu ilə çıxarılan dəmir filizi əvvəlcə Quşçu körpüsü adlanan yerdəki filiz saflaşdırma kombinatına, sonra metal emalı üçün vaqonlara doldurularaq Zaqafqaziya metallurgiya kombinatına (Gürcüstanın Rustavi şəhəri) göndərilirdi. SSRİ dağılan ərəfədə Zaqafqaziya metallurgiya kombinatı öz işini dayandırdığına görə, Daşkəsən yatağında da dəmir filizi və kobalt istehsalı dayandı. Filiz yatağının istismar edildiyi 35 il ərzində ətraf mühitə göstərilən təsir o qədər güclü olmuşdur ki, yatağın və filiz saflaşdırma kombinatının ətrafında toplanmış milyon tonlarla mədən tullantılarının (çıxdaşlarının) rekultivasiyası məsələsinin həll edilməsi o qədər də asan olmayan bir problem kimi qalmaqdadır.
Daşkəsən rayonunda yerləşən alunit yatağının istismarı da ekocoğrafi vəziyyəti dəmir filizi yatağından az gərginləşdirməmişdir. Bu mineralın çıxarıldığı mədən və kənd Zəylik adlanır. Mineralın tərkibinin 37%-ə qədəri aluminium-oksidindən (Al2O3) ibarətdir. Zəylik yatağından həmçinin kalium duzları, zəy və s. istehsal edilir. Alunit çıxarılan zaman və xüsusilə aluminium-oksidi istehsal etmək üçün yataqdan 35 km cənub-şərqdə Gəncə şəhərində tikilmiş aluminium zavodundan Atmosferə daxil olan sarı rəngli filiz tozunun yaratdığı ağır ekoloji şərait qonşu rayonlarda da əhalinin sağlamlığına mənfi təsir göstərir.
Maddi-mədəni irsi
Rayonun Tapan kəndində Qudur bulağı, Alaxançallı kəndində Turşsu ərazisi, Qaraqullar kəndində Ağ bulaq, Zəylik kəndində Düz yal, Bayan kəndində ecazkar dəmiryol körpüləri və keçidləri, Çilçirəvənd məbədi, Monastr, Quşqara çayı üzərində tağvari körpü, Gurbulaq kəndi ərazisində Dikdaş qalaçası, Ərkinaz qalaçası, Zağalı kəndində dünya əhəmiyyətli Kurqanlar və daş qəbirstanlıqlar, Zəylik kəndində Alban məbədi, daş qəbristanlıqları, Əhmədli kəndində türbə, Dardərə kəndində Çalağan qalaçası, Dəstəfur kəndində Gəncə çayı üzərində salınmış qədimi körpü, 700 m² ərazini əhatə edən Alban məbədi və s. tarixi və təbii abidələr bu gün də rayonun bölgələrində hörmətlə, ehtiramla, heyrətlə qarşılanır.
"Xoşbulaq yaylağı" tunc dövrünə aid olan "Daştəpə" qalaçası, "Çoban daşı", "Molla Abdulla bulağı" qalaçası,dəmir dövrünə aid olan "Nağara dağı" ilə məşhurdur, tarixçilərimizin diqqət mərkəzindədir. Dəniz səviyyəsindən 3361 metr yüksəklikdə yerləşən, bu gün də el arasında müqəddəs ocaq, pir kimi tanınan, qibləgah hesab olunan Qoşqar dağının ətəyində yerləşir. Əmirvar kəndində "Yastı qaya" adlanan mənzərəli guşə hər tərəfdən sıx meşəliklə əhatə olunub. "Ləzgi qayası", "Qara inək" mağarası, "Yal yurdu" qalaçası, "Göyçəlilər yurdu" qalaçası, "Dərdər" qalaçası rayonda məşhurdur.
Yerli media
Daşkəsən rayonu ərazisində yerli televiziya və radio qovşağı fəaliyyət göstərmir. Daşkəsən rayonunun yerli mətbuat orqanı olan "Daşkəsən" qəzeti 1933-cü ildə Daşkəsən rayon partiya komitəsinin oqranı kimi təsis edilmiş, 1991-ci il oktyabrın 18-dək rayon partiya komitəsinin, 1991-ci ildən 1997-ci ilədək müstəqil ictimai-siyasi qəzet və 1997-ci ildən hal-hazıradək Daşkəsən rayon İcra Hakimiyyəti Aparatının orqanı kimi fəaliyyət göstərit. Qəzet A-1 formatda, rəngli çap edilir. Hazırkı baş redaktoru AYB-nin üzvü, prezident təqaüdçüsü Elmar Vüqarlıdır.
İsrafil bəy Yadigarzadə
İsrafil bəy Yadigarzadə — rus ordusunun 2-ci atlı – müsəlman polkunun komandiri; general-mayor
İsrafil bəy, Rusiyada təhsil almasına və rus ordusu sıralarında yüksək rütbəli hərbi vəzifədə işləməsinə baxmayaraq, İslam əqidəsinə, ata-babalarının adət-ənənəsinə sadiq qalan, mədəni irsinə sonsuz dərəcədə hörmət və etimad göstərən azərbaycanlı ziyalardan biri olmuşdur.
İsrafil bəy, Gəncədəki İmamzadə kompleksində öz hesabına 1878-ci ildə təmir və bərpa işləri aparmışdır.
Bu haqda İmamzadə türbəsinin birinci mərtəbəsində, iç divarına hörülmüş kiçik mərmər lövhədə ərəbcə yazılmış kitabədə də bəhs olunur. Araşdırmaçı-alim Məşədixanım Nemət tərəfindən oxunmuş daş kitabədə yazılıb:
"O, Allah əbədidir. Bu, İmam Məhəmməd Baqir – ona salam olsun – oğlu mövlana İbrahimin müqəddəs məkanı (yerləşmiş) şərəfli (cənnət) bağıdır. Öz babasının köçməsindən 120 il sonra vəfat etmişdir – Allahın ona salavatı olsun. Və ona görə də bu yüksək məqamlı yerin bərpa olunmasına tiflisli general-mayor İsrafil bəy Yadigarzadə hicri 1296-cı (1878-79) ildə əmr etmişdir".
Sartlan gölü
Sartlan gölü- Rusiya ərazisində Barabins düzənliyində Novosibir ərazisində yerləşir. Novosibirdə sahəsinə görə üçüncü göl hesab edilir və Barabinsk və Zdvinsk rayonları ərazisində yerləşir. Dəniz səviyyəsindən 110 metr hündürlükdə yerləşir. Sahəsi-238 km²-dir.
Toponomikası
Sartlan adı bəzi məlumatlara görə "surtan" sözündən götürülmüşdür.
Coğrafiyası
left|thumb|Sartlan gölünün görünüşü günəşli gündəGölə bir neçə kiçik çay tökülür. Çayın bolsulu dövründə Sarayka çayı ondan başlanğıc götürür. Sahilləri qamışlarla örtülüdür. Gölün dibi çamurdur. Səviyyənin sürəti-1,7 m-dir. Göldə duzun səviyyəsi aşağıdır. Qidalanmasında qar suları əsas yer tutur. Oktyabr ayının sonu, noyabr ayının əvvəllərindən donur, aprelin sonu, mayı əvvəllərində isə göldə buzlar əriyir. Buzun ən qalın dövrü mayda −1,2 metrdir. Yayda göldə suyun temperaturu- 28,7 °C.-dir.
Yaşayış məntəqələri
Ən iri yaşayış məntəqələri-Karmakladır. Bundan əlavə başqa yaşayış məntəqələri- Novoqrebenşikov, Petropavlov, Malışevo.
Qabriel Ano
Qabriel Ano — Fransanın məşhur futbolçusu, məşqçisi və jurnalisti. "France Football"ın sorğu keçirməsi ideyası Qabriel Anoya məxsusdur. O, 1955-ci ildə "köhnə dünya"nın klub birinciliyini keçirməyi bacardıqdan sonra (turnir Avropa Çempionlar Kuboku adlandırılırdı, 1993-cü ildən isə onun adı Çempionlar Liqasına dəyişdirilib) Ano həmfikirləri ilə birgə "Avropanın ən yaxşı futbolçusu" adına müsabiqənin qaydalarını hazırladı.
Həyatı
1889-cu il noyabrın 6-da anadan olub, Berlində təhsil alıb, çox səyahət edib, ingilis və alman dillərini əla bilib, futbol oyununun tərəfdarı olub. Hələ Birinci Dünya müharibəsinə qədər Ano müdafiəçi mövqeyində Fransa yığmasında 11 oyun keçirmişdi, sonra orduya çağırıldı, 1919-cu ildə isə daha bir dəfə kapitan sarğısı ilə "üçrənglilər"in formasında meydana çıxdı, bundan sonra karyerasını başa vurmaq qərarına gələrək, özünü jurnalistikaya həsr etdi. Özü də Qabriel Ano təkcə futbolla bağlı yazılar yazmırdı. 1920-1930-cu illərdə o, "Le Mirour des Sports" qəzetində çalışanda qolf və aviasiya haqqında məqalələri ilə də tanınırdı.
Öz fikirlərini birbaşa və düzgün çatdırmağı bacaran Ano buna görə həmkarları arasında böyük hörmətə malik idi. Onun barəsində bir insan kimi xəbər verən ən parlaq və məzəli hadisə İkinci Dünya müharibəsindən sonra baş verib. Reportyorluq fəaliyyətini davam etdirən Qabriel Fransa yığmasının baş məşqçisi təyin edildi. Lakin 1949-cu il iyunun 16-da "xoruzlar" öz meydanlarında İspaniyaya 1:5 hesabı ilə uduzduqdan sonra jurnalist Ano məşqçi Anonun istefasını tələb edən tənqidi məqalə yazdı, doğrudur, onun altında imza yox idi. Növbəti gün isə rəsmən Fransa yığmasının baş məşqçisi postundan istefa verdiyini açıqladı və daha futbolla fəal məşğul olmadı.
Qabriel Anonun 1956-cı ildə verdiyi təklifə əsasən, tanınmış idman jurnalistləri Avropanın ən yaxşı beş futbolçusu ilə bağlı öz fikirlərini bildirməliydilər. Birinci yerə görə beş xal, ikinciyə 4, üçüncüyə 3, dördüncüyə 2 və beşinci yerə görə oyunçuya 1 xal verilirdi.
Sonra xallar toplanılır və qalibin adı açıqlanılırdı. Əgər bir neçə futbolçu eyni sayda xal yığırdısa, onda yalnız onların iştirakı ilə daha bir müsabiqə keçirilirdi. Ən birinci sorğuda (onun nəticəsi 1956-cı il dekabrın 18-də çap olunub və burada 16 jurnalist iştirak edib) bir nömrəli "qızıl top"a ingiltərəli Stenli Mettyuz sahib çıxdı.
1995-ci ilə qədər "France Football"un sorğusunda yalnız Avropa ölkələrinin vətəndaşları səs vermək hüququna malik idilər, sonra isə səsverməyə tədricən "köhnə dünya"nı fəth edən Cənubi Amerika və Afrikadan olan legionerlərin qoşulmasına icazə verildi. Elə o vaxtdan jurnal 50 futbolçunun daxil olduğu ilkin siyahını çap etməyə başladı. Bu oyunçular arasından da ən yaxşıları seçilirdi. Bundan əlavə, "France Football"ın sorğusunda Avropa ölkələrinin hərəsindən yalnız bir jurnalist iştirak edir. Bu yolla respondentlərin nəticəyə təsir edən liqalara simpatiyasının qarşısı alınır. Axı aydındır ki, ingilis ingilisi, italiyalı italyanı, ispan ispanı digərlərindən üstün tutacaq.
"Qızıl top"u daha çox hollandlar Yohan Kroyfla Marko van Basten və UEFA-nın hazırkı prezidenti Mişel Platini qazanıb. Onlar üç dəfə bu mükafata layiq görülüblər. İki dəfə Avropanın ən yaxşı oyunçusu seçilənlər arasında ikili vətəndaşlığı olan Alfredo di Stefano, almanlar Frans Bekkenbauerlə Karl Heyns Rummenigge, ingilis Kevin Kiqan, braziliyalı Ronaldo yer alır. Keçmiş Sovet İttifaqı ölkələrindən olanlar da bu mükafata sahib çıxa biliblər – 1963-cü ildə Moskva "Dinamo"sunun qapıçısı Lev Yaşin, 1975-ci ildə Kiyev "Dinamo"sunun hücumçusu Oleq Bloxin, 1986-cı ildə həmin klubun forvardı İqor Belanov, 2004-cü ildə isə "Milan"da çıxış edən Andrey Şevçenko.
Ölkələr arasında Almaniya ilə Hollandiya liderlik edir. Bu ölkələrin təmsilçiləri hərəyə yeddi dəfə qitənin ən yaxşı oyunçusu seçiliblər. Doğrudur, Hollandiyaya yeddi titulu yalnız üç futbolçu (Kroyf, van Basten, Qullit) qazandırdığı halda, alman oyunçulardan isə beş mükafatçı var – Gerd Müller, Frans Bekkenbauer, Karl Hayns Rummenigge, Lotar Matteus və Matias Zammer. Klublar arasında isə "Yuventus" birincidir. Turin klubunun şərəfini qorumuş futbolçular səkkiz dəfə "qızıl top"u qazanıblar, ikinci yerdə "Milan" qərarlaşıb – yeddi mükafat, üçüncülüyü isə "Real"la "Barselona" paylaşır – onlar yeddi dəfə sorğunun qalibi olublar. Milli çempionatları götürdükdə isə burada "A" Seriyası rəqiblərini çox qabaqlayır. İtaliya birinciliyində oynayanlar 17 dəfə qitənin ən yaxşısı adına layiq görülüblər. İkinci yerdə olan İspaniya Primerası 12 qələbəyə nail olub, üçüncü pillədə Almaniya Bundesliqasıdır – 9 uğur, dördüncü yerdə isə İngiltərə Premyerliqası qərarlaşıb – 5 titul. Sonrakı mövqedə SSRİ çempionatının yüksək liqasıdır. Onun oyunçuları yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, 3 dəfə "qızıl top"a sahib çıxıblar. Daha beş milli liqanın (Portuqaliya, Macarıstan, Hollandiya, Fransa və Çexoslovakiya) təmsilçiləri bir dəfə titulu əldə ediblər.
"France Football"ın sorğusunda ikinci və üçüncü yerlərə "gümüş" və "bürünc" toplar təqdim olunur. Müsabiqənin ilk üçlüyünə ən çox Mişel Platini düşüb (üç birinci və bir üçüncü yer). Əgər ölkələrə əsasən hesablasaq, üçlükdə ən çox alman futbolçular (27 dəfə) yer alıblar, 19 dəfə fransızlar, 17 dəfə isə italyanlar və ingilislər. Klublar arasında isə artıq "Yuventus" yox, "Real" liderdir. "Kral klubu"nun oyunçuları 17 dəfə üçlüyə daxil olublar. Turinlilər "Milan", "Bavariya" və "Barselona" ilə yanaşı ikinci yeri bölüşürlər – 16 titul. Daxili birinciliklər arasında yenə də "A" Seriyası birdədir (47). İkinci mövqedə Primera (34), üçüncüdə Bundesliqa (25), dördüncüdə Premyerliqa (20) qərar tutub.
"France Football"ın müsabiqənin formatını dəyişmək qərarı FİFA ilə kəskin rəqabətlə bağlıdır. Axı dünya futbol qurumu da 1991-ci ildə fransız nəşrinin yolu ilə gedərək, "brilliant top" mükafatı təsis edib. Bu titullun qalibi isə yığma komandaların məşqçiləri arasında aparılan sorğu nəticəsində müəyyənləşir. "Qızıl top" əvvəllər planetin ən yaxşı fərdi mükafatı sayılırdı. Amma FİFA-nın öz mükafatını təbliğ etməsi nəticəsində Qabriel Anonun 51 il öncə irəli sürdüyünün əhəmiyyəti XXI əsrdə getdikcə azalmağa başlamışdı. İndi isə "qızıl top" nüfuzuna görə FİFA-nın "brilliant top" ilə bərabərləşdi və indi onun qalibini 53 deyil, beş qitənin 93 futbol jurnalisti müəyyənləşdirəcək. Bundan sonra "France Football"ın müsabiqəsinin əsas məqsədi dünyanın ən yaxşı futbolçusunu seçmək olacaq.
Seyid Əbülqasim Kaşani
Seyid Əbülqasim ibn Seyid Mustafa Kaşani — müctəhid, ayətullah əl-üzma, İran Milli Məclisinin sədri.
Həyatı
Seyid Əbülqasim Kaşani 1882-ci ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Əslən Kaşanlıydı.
Bundan əlavə 1914-1920-ci illərdə İraqda ingilislərə qarşı hərəkatın liderləri arasında Seyid Mustafa əl-Kaşani, Ayətullah Seyid Əbülqasim Kaşani adlı böyük müctəhidlər var idi. Ayətullah Əbülqasim Kaşani 1921-ci ildə İrana sürgün edildi.
Carex praegracilis
(Carex praegracilis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mühasibat uçotunun hesablar planı
Mühasibat uçotunun hesablar planı — mühasibat uçotunun müəyyən edilmiş əlamətləri üzrə sintetik və subhesabların məcmusudur. Köhnə hesablar planı Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin 20 sentyabr 1995-ci il tarixli İ-94 saylı əmri ilə təsdiq olunmuş və 1 yanvar 1996-cı il tarixdən qüvvədədir. Yeni hesablar planı (Kommersiya təşkilatlari üçün 1 N-li Milli Muhasibat Uçotu Standartı, Əlavə 2. Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin 2006-ci il 18 aprel tarixli İ-38 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmişdir). Yeni hesablar planında bölmələr, maddələr, balans hesabları və subhesablar nəzərdə tutulmayıb. Əsas hesablar üç rəqəmdən ibarət olur. Sonradan subhesablara xırdalana bilər.Məsələn 1-ci bölmə üzunmüddətli aktivlərdir. Həmin bölmədə artıq 10-cu maddə qeyri-maddi aktivlərdir. Həmçinin bu maddədə 101 qeyri-maddi aktivlər balans hesabı, 111 torpaq, tikili və avadanlıqlar adlı balans hesabları var. Dediyim kimi 3 rəqəmdən ibarət balans hesabları subhesablara bölünə bilər. Məsələn 101-2 qüdvil.
İstinadlar
köhnə hesablar planı
Həmçinin bax
Mühasibat
Pentacalia pachypus
Pentacalia pachypus Pentacalia pachypus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mahizər Əliyeva
Mahizər Nəcəf qızı Əliyeva  (16 dekabr 1938) – kimyaçı alim Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akademiki Ə.Quliyev adına Aşqarlar Kimyası İnstitutunun baş elmi işçisi  “Analitik kimya” ixtisası üzrə kimya elmlər doktoru, dosent.
Həyatı
Mahizər Əliyeva 1938-ci il dekabrın 16-da Zaqatala şəhərində anadan olub. Orta təhsilini Zaqatala şəhər 1 saylı məktəbdə aldıqdan sonra 1959-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinə daxil olmuş və 1965-ci ildə oranı kimya ixtisası üzrə bitirmişdir. O, 1964-cü ildə AMEA-nın  Neft-kimya  prosesləri İnstitutunda    1965-ci ildən AMEA-nın Aşqarlar Kimyası İnstitutunda mühəndis vəzifəsində işlənmişdir. Mahizər Əliyeva 1970-ci ildə aspiranturanın əyani şöbəsinə daxil olmuş, 1975-ci ildə müdafiə etmiş və kimya elmləri  namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. O, AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutunun “Analitik” laboratoriyasında kiçik elmi işçi və baş elmi işçi vəzifəsinə seçilib. 2003-cü ildən “Aşqarların analizi və fiziki kimyəvi tədqiqatları” laboratoriyasının müdiri kimi laboratoriyada aparılan tədqiqatlara rəhbərlik edir. 2009-cu ildə o, “Neft – kimya  sintezi  məhsullarının analizi üçün buxar fazalı xromatoqrafiya üsullarının işlənib hazırlanması” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş və “Analitik kimya” ixtisası üzrə kimya elmlər doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür.
Elmi fəaliyyəti
M.N.Əliyeva işləyib hazırladığı buxar fazalı xromatoqrafiya üsulu ilə institutda sintez edilmiş yeni yüksək dərəcədə qaynayan, polyar üzvi birləşmələri, aşqarların başlanğıc, aralıq və son məhsullarını analiz  etməklə yanaşı, bu üsulun tətbiq sahələrini genişləndirməklə məşğuldur.
Elmi əsərləri
M.N.Əliyeva tərəfindən aparılan elmi tədqiqat işləri 97 elmi əsərin, o cümlədən 55 məqalə 34 tezis, 6 müəlliflik, şəhadətnaməsi və 2 AzR Patentində öz əksini tapmışdır. Onlardan 18 məqalə xaricdə resenziyalı jurnallarda dərc olunmuşdur. 34 tezis isə Beynəlxalq konfransların materiallarında öz əksini tapmışdır.
Sait
Azərbaycan əlifbasında 9 sait var. I saiti yeganə saitdir ki, Azərbaycan dilində onunla başlanan söz yoxdur. Bu saitlərin 4-ü qalın, 5-i incədir.
1. Saitlər iki yerə ayrılır:
Qalın — a, ı, o, u
İncə — e, ə, i, ö, ü
2. Dodaqların vəziyyətinə görə:
Dodaqlanan saitlər: o, u, ö, ü.
Dodaqlanmayan saitlər: a, e, ə, ı, i.
3. Alt çənənin vəziyyətinə görə:
Qapalı saitlər: ı, i, u, ü.
Saitlərin uzun tələffüz olunması
Dilimizdə [ı] və [ü] saitlərindən başqa, bütün saitlər uzun tələffüz olunur. Uzun tələffüz olunan saitlərin iştirak etdiyi sözlər, əsasən, ərəb mənşəli sözlərdir. Uzun tələffüz olunan səslər sözün bütün hecalarında işlənə bilər.
Uzun tələffüzünə görə mənası dəyişən sözlər: nərə (balıq, qışqırmaq), əyan (bəlli, aristokrat), bəzən (bəzənmək, hərdən), dava (dərman, savaşmaq).
Heca və vurğu
Heca əmələ gətirən əsas amil saitdir. Sözdə neçə sait varsa, o qədər də heca var. Samitlər vurğu qəbul etmir, vurğu qəbul edən hərflər saitlərdir.
Əsəd bəyin əzabları (film, 2013)
Əsəd bəyin əzabları — Məhəmməd Əsəd bəy (Qurban Səid) haqqında film. Filmin rejissoru Ralf Marschallekdir.
Məzmun
Filmdə Əsəd bəyin "Qurban Səid" təxəllüsü ilə yazdığı son əlyazması olan "Sevgidən bixəbər kişi" romanında əks olunan Azərbaycan sevgisi, vətən həsrəti, üzləşdiyi haqsızlıqlar, çəkdiyi əzablar onun öz dili, şahidlərin müsahibələri və kadr arxası səslərlə verilib.
Əsəd bəyin İçərişəhərdə keçən uşaqlığı, Berlindəki şagirdlik və tələbəlik həyatı, Avstriyada yazdığı "Əli və Nino" romanı, Vyana ilə bağlı xatirələri və nəhayət İtaliyanın Positano şəhərində ev dustağı edildiyi son mənzili filmdə maraqlı kadrlarla əks olunub.
Haqqında
İki seriyalı, 104 dəqiqəlik bədii-sənədli filmin çəkilişlərinə 2004-cü ildə başlanıb, çəkilişlər Almaniya, Avstriya, İtaliya və Azərbaycanda aparılıb.
Filmi Almaniya Federal Mədəniyyət və Mətbuat Nazirliyi (BKM) Berlin Mədəniyyət Fondu, Neapol Film Kompaniyası, N. Gəncəvi adına Almaniyada fəaliyyət göstərən Mədəniyyət İnstitutu və digər beynəlxalq qurumlar maliyyələşdirib və dəstəkləyib.
Um Velt Film Berlin studiyasının çəkdiyi filmin rejissoru Ralf Marschallekdir.
Almaniya
2013-cü il mayın 2-də Berlinin "Babylon" kinoteatrında "Əsəd bəyin əzabları" filmi Almaniya ictimaiyyətinə təqdim edilib.
Premyeraya İtaliya, Avstriya və Almaniyanın müxtəlif şəhərlərindən Əsəd bəyin tədqiqatçıları, naşirləri, Almaniyanın görkəmli mədəniyyət və kino xadimləri, mətbuat nümayəndələri, Əsəd bəysevərlər, Almaniyada yaşayan azərbaycanlılar və Azərbaycanın Almaniyadakı səfiri Pərviz Şahbazov qatılıblar.
Tamaşaçılar, film tənqidçiləri və media mənsubları filmi yüksək qiymətləndiriblər. Premyerada iştirak edən Almaniya (Berlin) Jurnalistlər Birliyinin sədri Bernd Lammel Əsəd bəyi Almaniya və Azərbaycan arasında ilk mədəniyyət körpüsünün qurucusu adlandırıb, bu böyük yazarın dünya ədəbiyyatında, eləcə də alman və Azərbaycan ədəbiyyatında əhəmiyyətli yeri olduğunu xüsusi vurğulayıb.
Tereza Master
Tereza Master (21 sentyabr 1989) — Malavili marafonçu. Tereza Master Malavini 2016-cı ildə Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Tereza Master birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınadı və məsafəni 2 saat 48 dəqiqə 34 saniyəyə qət edərək 157 marafonçu sırasında 98-ci yeri tutdu.
La-Pyar
La-Pyar  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Qap. Ser kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05102.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 96 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 56 nəfər (15-64 yaş) arasında 42 nəfər iqtisadi fəal, 14 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 75.0%, 1999-cu ildə 56.4%). Fəal olan 42 nəfərdən 37 nəfəri (19 kişi və 18 qadın), 5 nəfər işsiz (1 kişi və 4 qadın) idi. Aktiv olmayan 14 nəfər arasında 5 nəfər şagird və ya tələbə, 5 nəfər təqaüdçü, 4 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Samuel de Şamplen
thumb|Памятник Шамплену в Квебеке
Samuel de Şamplen — fransızlı səyyah və hidroqraf, 1601-ci ildə "Coğrafiyanın kralı" titulunu almış, Kanadada ilk dəfə fransız səfirliyində işləmişdir.
Tercümeyi-halı
Samuel de Şamplenin abidəsi Kvebekdedir. Samuel de Şamplen 1603-cü ildə Müqəddəs Lavrentiya çayına düşmüşdür. 1604-06-cı illərdə Şimali Amerikanın Atlantik okean sahillərinə səyahət etmişdir.
1608-ci ildə Müqəddəs Lavretiya çayı üzərində kvebek şəhərinin əsasını qoyur. Sonra bu şəhər Yeni Fransanın paytaxtı olur. Sonrakı ildə Şampleyna gölününü və Adirondak şərəfinə dağı açıldı.
1609-1615-ci illərdə Şamplen Kvebekdən Sakit okeanına su yolunu tapdı. 1616-cı ildə birinci dəfə Atlantik okeandan Huron gölünə üzmüş və hind qəbiləsi ilə əlaqə yaradır. 1633-cü ildə Yeni Fransanın - gələcək Kanadanın qubernatoru olur.
O öz səhayətlərini «Des sauvages» (1603); «Voyages et découvertes en la Nouvelle France» (1619—1627); «Voyages de la Nouvelle France» (1632) kitablarında qeyd etmişdir. Ottavada onun şərəfinə abidə qoyulmuşdur.
İndoneziya dili
İndoneziya dili — İndoneziyanın rəsmi dili.İndoneziyanın rəsmi dilidir və Şərqi Timorda rəsmi statusa malikdir. Əslində, İndoneziya 1945-ci ildə müstəqilliyini elan etdikdən sonra standartlaşdırılmış Malay dialektidir. Bu gün Malay və İndoneziya fərqli dillər hesab edilsə də, demək olar ki, eynidir.
İndoneziyada yaşayan insanların əksəriyyətinin ana dili yerli ləhcədir, lakin hamı İndoneziya dilini ikinci dil kimi də bilir. Ölkədə rəsmi yazışmaların, təhsilin və mətbuatın dili İndoneziya dilidir.
Təkcə İndoneziya dilində danışan indoneziyalıların sayı İndoneziyanın 272 milyondan çox əhalisinin 250 milyonunu keçib. İndoneziya dili, həmçinin 33 milyon əhalisi olan Malayziya, Cənubi Tayland, Bruney, Sinqapur, Cənubi Filippin, Surinam və Amerika, Kanada, Yaponiya, Koreya kimi dünyanın müxtəlif İndoneziya diasporları kimi xaricdə dialekt variasiyasıdır. Yaxın Şərq və s. Buna görə də, İndoneziya dilinin İndoneziyada milli dil və ASEAN regionunda beynəlxalq dil kimi funksiyası və rolu üçün əks-səda və inkişafda davam etmək məqsədəuyğundur. İndoneziya dilinin geniş yayılması İndoneziyanın iqtisadiyyat, siyasət, mədəni diplomatiya rolunun güclənməsi ilə bağlıdır․
Tundra landşaftının torpaqları
Bu torpaqlar - Antraktida da fraqmentar şəklində buzdan azad olmuş sahələrdə (Banqera, Viktoriya, Teylor-Rossa, Eymeri, Vestfoll və s.), Şimal Buzlu okeanın adalarında və materikin arktik və subartik iqlim qurşaqları daxilində meşəsiz landşaft da formalaşmışdır. Yer kürəsini quru hissəsinin 4%-in tutur.
Yayıldığı ərazilər
Tundra torpaqları - Avrasiya ərazisində enli qurşaq şəklində Şimal Buzlu Okeanın dənizlərinin cənub sahillərini əhatə edir. Geniş şəkildə bu torpaqlar alyaskada, Şimali Amerika nın qütb dairəsi arxası ərazilərində, İslandiyada, Qrelandiya adasının cənub kənarlarında yayılmışdır.
Tula silah muzeyi
Tula silah muzeyi — Tula şəhəri hələ XVI-XVII əsrlərdə Rusiyanın əsas silah istehsalı mərkəzinə çevrilmişdi. 1712- ci ildə I Pyotrun əmri ilə Tulada silah zavodu tikildi. I Pyotr belə bir əmr də verildi: "Silahları əbədi şöhrət üçün xatirə saxlamalı". Bu əmrdən sonra Tula silah ustaları istehsal olunan nadur silah nümunələrindən xatirə kimi saxlamağa başladılar. Tula Silah Muzeyi 1873-cü ildə fəaliyyətə başladı. İlk vaxtlar muzey zavodun otaqlarından birində yerləşirdi. Sovet hakimiyyəti qurulandan sonra, 1920-ci ildə muzey üçün xüsusi bina ayrıldı. Nəhayət, 1924-cü ilin noyabrında muzey öz qapılarını ziyarətçilərin üzünə açdı.
Eksponatlar haqqında
Muzey eksponatları dünyada analoqu olmayan nadir silah nümunələridir. Burada qədim muşketlər, tapança və karabinlər, artilleriya silahları və s. saxlanılır. Bu silahlar rusların fransızlar, isveçlilər və türklərlə apardıqları döyüşlərdə işlətdikləri silahlardır. Onları hamısı Tula silah zavodlarında hazırlanıb. Muzeyin girişində I Pyotrun abidəsi qoyulub. Rus çarı əlində çəkic, nəhəng dəmirçi görkəmində təsvir edilib. 1959-cu ildə muzey zavodun ərazisindən köçürülür. İndi onun eksponatları "Tula Kremli" adlanan binanın zallarında yerləşir. Eksponatlar arasında idman silahları xüsusi yer tutur. Bunlardan biri 1954-cü ildə Venesuelada keçirilən atıcılıq yarışlarında birinci yeri qazanmış tapançadır. Bu silah atıcılıq xüsusiyyətlətinə görə məşhur "Valter"i,"Kolt"u, "Xammer"i geridə qoyur. Silah barədə müzakirələr gedərkən məlum olur ki,onu ixtira edən mütəxəssis kordur, gözləri görmür.Bu isə böyük sensasiya yaratmışdı. Digər bir silah da öz qeyri-adiliyi ilə seçilir. "Rekord" adlanan bu silahın istifadəsinə Avstraliyada keçirilən XIV Olimpiya oyunlarında qadağa qoyulmuşdu. Səbəb kimi onu göstərirdilər ki, "Rekord" hədəfdə ancaq 10-luğu vurur. Silah tarixində belə bir hadisə birinci dəfə baş verirdi. Olimpiya komitəsi belə hesab edirdi ki, belə mükəmməl silah digər komandaların uğur qazanmasına imkan vermir. Muzeydəki miniatür silahlar zalı da maraq doğurur. Burada çəkisi 6 qram olan, kibrit qutusuna yerləşən tapança, ona məxsus buğda ölçüsündə güllələr saxlanılır. 1900- cü ildə Parisdə keçirilən dünya sərgisində bu silah Qran-priyə layiq görülüb. Bundan başqa, karandaşdan kiçik ov tüfəngi, bir neçə miniatür top, Şərq silahları, qərbi Avropa istehsalı olan odlu silahlar və digər nadir silah nümunələri də muzeyin inciləri sayılır.
Yusif xan (şair)
Yusif xan (?-1625) — Şirvan bəylərbəyi, şair.
Həyatı
Yusif xan qulam qvardiyasından çıxan sahibmənsəblərdən idi. Qızılbaş olmasa da, Səfəvi sərkərdəsi təyin olunmuşdu. I Şah Abbas Səfəvinin hakimiyyəti dönəmində quşçu, mirşikar (ovçubaşı) vəzifələrinə təyin edilmişdi.
Yusif xan 1625-ci ildə gürcü Mirav (Georgi Saakadze) tərəfindən Qaraçaqay xanla bərabər öldürüldü.
Yaradıcılığı
Şirvandan əgər nifrət edib olsan dur, Məzuri-sənin ey mərdi-məanəd məzur. Şirvan dediyin mətlə xurşidi-dirəd, Xurşid şüaində olur şəbpərəx kur.
Saxta Dionisi Areopagit
Saxta Dionísius Areopagít (yunanca Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης) - Korpus Areopagitikum (latınca Corpus Areopagiticum) adlı xristian ehkamları mövzusuna aid olan dörd risalə və on məktubun bilinməyən yazarıdır. O əsərlərini xristian kilsəsində müqəddəs sayılan Dionisius Areopagitin (96-cı ildə öldürülmüşdür) adı ilə imzalayırdı. Ona görə ona "yalançı" demişdirlər.
533-cü ildə Kalkedon şəhərində monofizitlərlə rəsmi kilsə nümayəndələri arasında barışıq məqsədi ilə məclis keçirilmişdir. Lakin orada mübahisələr olmuşdur. Monofizitlər öz mövqelərini sübut etmək üçün Dionisius Areopagitin adı ilə imzalanmış 4 risalə və müxtəlif keşişlərə ünvanlanmış məktublar təqdim etmişdilər. Bu əsərlərin hamısını birlikdə "Korpus Areopagitikum" adlandırırlar. Bu risalələrin adları:
Dionisius Areopagitin adı isə Əhdi-Cədiddə çəkilir (Həvarilərin işləri 17: 34). Orada deyilir ki, o Paulusun (Pavelin) tələbəsi olub. Rəvayətlərə görə Dionisius Areopagit I yüzillikdə Afina şəhərinin yepiskopu olmuşdur. Başqa rəvayətə görə, Paris yepiskopu olmuşdur.
Yalançı Dionisiusun bu dörd risaləsində kilsə xadimlərinə çox əlverişli məqamların olduğuna görə, onlar tədricən təkcə monofizitlərin deyil, həm də rəsmi kilsə xadimləri tərəfindən qəbul edilmiş və onların üzərində böyük bir ənənə yaranmışdır. Bu risalələrin, sonrakı dövrlərdə, xristian ilahiyyatıvə fəlsəfəsinin formalaşmasında müstəsna rolu olmuşdur.
Eyni zamanda, risalələrin müəllifi Dionisius Areopagitin olması şübhə altına alınmışdır. Nəticədə onların saxtalaşdırılması və başqa naməlum müəllif tərəfindən yazılması haqqında əsaslı subutlar üzə çıxmışdır. Məsələn, Rotterdamlı Erasmus fikir vermişdir ki, "Korpus Areopagitikum"da yalnız V-VI əsrlərə aid olan, və ondan qabaq mövcud olmayan bəzi kilsə ayinləri haqqında məlumatlar vardır. Daha sonra, Avropa tədqiqatçılarının araşdırmalarına görə, "Korpus Areopaqitikumda" bəzi ideyalar (məsələn şərin təbiəti haqqında) neoplatoçu filosof Proklusun fikirləri ilə ust-ustə düşür. Daha sonra alimlər risalələrin əsl müəllifinin kim olduğu haqqında müxtəlif fikirlər irəli sürmüşdürlər. Buna baxmayaraq, bu məsələ bu günə qədər həll olunmayıb.
Lakin, xristoloji mübahisələr gedən dövrdə, bu kitabların saxta olmasına heç kim fikir verməmişdir. Çünki, müxtəlif kilsə xadimləri məşhur həvari Petrusun tələbəsi olan Dionisius Areopagitə istinad edərək, öz fikirlərini sübuta yetirməyə çalışırdılar. O dövrdə kilsə xadimləri tərəfindən "Korpus Areopagitikuma" şərhlər və təfsirlər yazılmışdır.
Bilinməyən müəllifin əsas ideyalarından biri Tanrının dərk edilməsi yollarıdır. Burada müəllif neoplatoçuların fikirlərini təkrar edərək mənfi (apofatik) və müsbət (katafatika) ilahiyyat kateqoriyalarından çıxış edir.
Müsbət ilahiyyatın əsasını bu dünyanın əşyaları ilə Tanrı arasında analoqiyalar təşkil edir. Bu yolda insan, ən sadə anlayışlar haqqında düşünərək, daha da yüksək anlayışları anlayır. Sonra isə İşıq, Həyat, Məhəbbət, Gözəllik kimi ideal anlayışlar və adlar meydana gəlir. Bu anlayışlarla Tanrı arasında analogiyalar apararaq, ideal keyfiyyətlərin yalnız Tanrıya məxsus olması nəticəsinə gəlmək olar. Beləliklə bütün ideal adlar Tanrıya aid edilir. Tanrının ən ali sifəti (atributu) isə, onun Vahid olmasıdır (neoplatonizmdə olduğu kimi).
Lakin Tanrını yalnız müsbət ilahiyyat kateqoriyaları ilə dərk etmək olmaz. Məsələ bundandır ki, insana və digər varlıqlara məxsus olan bəzi xüsusiyyətləri, hətta ideallaşdıraraq, Tanrıya aid etmək olmaz. Məsələn, sərxoşluq və qəzəb kimi xüsusiyyətləri. Bundan başqa, hətta ideallaşdırılmış maddi keyfiyyətlər Tanrıda, insan düşüncəsi tərəfindən dərk edilməyən tərzdə əks olunur və onları ifadə etmək mümkün deyil. Məsələ bundadır ki, Tanrı fövqəltəbii bir varlıqdır. Buna görə bilinməyən müəllif, müxtəlif anlayışların Ona aid edilməsi zamanı “fövqəl…” sözünü əlavə edir (fövqəl həyat, fövqəl gözəllik, fövqəl xeyr və s.). Bu cür yanaşmada isə, anlayışlar artıq insan üçün inkar səviyyəsinə yüksəlir.
Bu həddə çatan müsbət ilahiyyat mənfi ilahiyyata keçir və artıq bu səviyyələrdə insan düşüncəsi işləmir. Bu barədə bilinməyən müəllif "De mystica theologia" risaləsində yazırdı.
Mənfi ilahiyyatda Tanrı haqqında ifadə edilən hər bir xüsusiyyət inkar edilir. Çünki, O, hər şeydən ucadır və heç bir şeyə bənzəmir. "Korpus Areopagitikumun" müəllifinə görə, Tanrının dərk edilməməsi, Onun dərk edilməsinin yüksək səviyyəsidir. Tanrının insana tərəf “enməsi”, Onun özündən çıxması halı olduğu kimi, insan da ona tərəf “yüksələndə” özündən çıxıb, “ekstaz” halına daxil olmalıdır. Bu halda o öz maddi bədəninin və hissiyatlarının xaricinə çıxmalıdır.
Tanrının dünya ilə münasibəti məsələsində "Korpus Areopagitikumun" müəllifi həm kreatsionizm, həm də emanasionizm ideyalarından istifadə edir. Yəni, bir tərəfdən, "De divinis nominibus" risaləsində hər şeyin Tanrı tərəfindən yaradılması haqqında danışır. Digər tərəfdən isə, "De coelesti hierarchia" və "De ecclesiastica hierarchia" risalələrində, neoplatoçular kimi, Tanrıdan bir neçə pilləli strukturun axması ideyasına üstünlük verir.
Dünyanın yaradılışı - İlahi xeyir və məhəbbətindən uzaqlaşmadır. Məhəbbət İlahidən məxluqa yönələn bir anlayışdır. O hər şeyi hərəkətə gətirir, sonra isə məxluqatı yenidən Tanrıya qaytarır. Bu hissiyyata yiyələnən insan Tanrını dərk edə bilər. Bu səviyyəyə çatan insan ən yüksək mənəvi səviyyələrə yüksəlmiş olur (theosis). Kosmos isə İlahi xeyir və məhəbbətin dövranıdır.
Bu risalələrdə transendent Tanrı immanent olur. Müəllifin fikrincə, O, hər şeyin əvvəli və axırıdır, hər şeyin başlanğıcıdır, çünki, səbəbidir və hər şeyin axırıdır; çünki hər şeyin ən ali məqsədidir.
Bu məntiqlə, dünyada hər şey Tanrının təzahürüdür. Deməli, hər bir varlıq Tanrı təzahürüdür (teofaniyasıdır). Bununla belə, mahiyyət etibarı ilə Tanrı məxluqdan ayrıdır, ona qarışmır.
«De coelesti hierarchia» risaləsində, Vahiddən çoxluğa enmə Proklusun fəlsəfəsində olduğu kimi, üçlüklər (triadalar) şəklində pilləvari baş verir. Yuxarı pillədə kerublar, serafimlər və taxtlarlar (kürsülər) yerləşir. Bu birinci triadadır. Sonrakı pillədə ikinci triada yerləşir. Bu hökmranlıqlar, güclər və hakimiyyətlərdir. Daha sonra başlanğıclar, arxangellər və məlaikələr triadası yerləşir. Bu triadaların üzvlərində İlahi nurun hissəcikləri vardır. Lakin İlahinin özündə bu nur əksilməmişdir. Burada «Göy hiyerarxiyası» tamamlanır. Yerdə isə, onun davamı kilsə hiyerarxiyasıdır. Onun da strukturu göy hiyerarxiyasına bənzərdir və onun vasitəsi ilə İlahi nur yerə enir. Burada birinci triada – yepiskoplar, keşişlər, diakonlardan ibarətdir. Onlardan sonra rahiblər, xristian icmasının üzvləri və Xristianlığı qəbul etmək istəyənlər triadası gəlir. Kilsə hiyerarxiyasından sonra qalan dünya yerləşir. Orada da şüurlu məxluqlar, şüursuz heyvanlar və cansız əşyalar triadası vardır.
Beləliklə "Korpus Areopagitikumun" müəllifi üçün bütün kainat hiyerarxiya şəklində Tanrı tərəfindən yaradılıb, təşkil olunmuşdur. Bu hiyerarxiyada hər bir varlıq, onun kamilliyinə görə, müxtəlif səviyyələrdə yerləşir. Hər aşağı pillədə duran varlıqlar yuxarıda duranlara tabe olurlar. Ümumiyyətlə isə, bu hiyerarxiyaların məqsədi – kilsənin əhəmiyyətinin göstərilməsindən ibarət idi. Qalib gələn xristian kilsəsi iddia edirdi ki, onun xaricində heç kəs xilas ola bilməz. Buna görə də "Korpus Areopagitikumun" kilsə xadimləri tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır və müəllifə “iyerarxiya doktoru” adı verilmişdir.
Bərdəskən şəhristanı
Bərdəskən— İranın Rəzəvi Xorasan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Bərdəskən şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 68,392 nəfər və 18,229 ailədən ibarət idi.