cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kolonializm
Afrikanın müstəmləkələşdirilməsi
thumb|right|1800-cü ildə müstəmləkəçilik Ana maddə: Afrikanın Sömürgeleştirilmesi 1800-ci ildə müstəmləkə imperatorluqları 1914-cü ildə Dünyadakı böyük müstəmləkə imperatorluqları 1945 sonrası müstəmləkə imperatorluqları Afrikanın Sömürgeleştirilmesi, 15. əsrdə qul ticarəti ilə başlamış və uzun illər davam etmişdir. Bunu ən yaxşı izah edən termin İngilis bir deyim olan " Afrikaya hücum" dur. Afrikanı bir kölə qaynağı olaraq görənlər, indi onunla həm xammal qaynağı , həm də bazar olaraq maraqlanmağa başladılar. Amma bunun üçün Afrikada çalıştıracak işgücünə ehtiyacları vardı. Köləçiliyin qadağan edilməsi birbaşa bununla ilişkiliydi. Afrikalıların qurtuluşu olaraq elan edilən bu yeni müddət, köləliyin yeni bir formasından başqa bir şey deyildi. Kölə tacirləri, mədənlərə və ya fermalara işçi təmin edən təşkilatlar halında təşkilatlandı. Afrikanın müstəmləkələşməsi çox qısa bir müddətdə olmuşdur. O qədər ki 1870də Afrikanın ancaq onda biri müstəmləkə ikən 1890da müstəmləkə olmamış qisim ancaq onda bir miktarındaydı. Afrikanın insanlığın məlumatına açılması dövrə dövrə olmuşdur və burada da üç dövrəni təsbit etmək mümkündür. İlk dövrədə, ilk çağlarda Şimali Afrika da Misir və Karfagen mədəniyyətlərinə rastlamaktayız. Daha sonra bunların yerini Roma İmperatorluğunun dağılmasından sonra və Osmanlı İmperatorluğunun idarəsinə girmişdir. 8. 9. və 10. əsrlərdə isə Ərəb Yarımadasının Şərqi Afrika ilə təmasa keçdiyini görürük. Somali, Kenya və Qırmızı Dəniz sahilləri 10. əsrdən etibarən Ərəblərin müstəmləkəsi olmuşdur. Orta Şərqin ərəb qurşağının Osmanlı imperatorluğunun idarəsinə girməsindən sonra, Şərqi Afrikadakı Ərəb idarəsi də zəifləmişdir. Lakin tam bu sıralarda Avropalılar, Afrika ilə əlaqədar olmağa başlamışlar. 15. əsrdən etibarən Portuqaliyalılar Angola və Mozambik sahillərini ələ keçirərkən, Hollandiyalılar da Cənubi Afrika sahillərinə yerləşməyə başlamışlar. Fransızlar isə Afrikaya, 16.Yüzyıldan etibarən Qərbi Afrika sahillərində Senegala etibarən Afrikaya girməyə başlamışlar. İngilislər isə ümumiyyətlə Qvineya körfəzi sahillərinə yerləşmişlər. Dənizçilik irəliləmiş olan Avropa ölkələri Afrikanın sahillərinə yerleşmekle birlikdə iqlim və təbiət şərtlərinin çətinliyi səbəbindən qitənin içlərinə girməyə cəsarət edə bilməmişlər. Bu səbəblə 19.yüzyılın ortalarına gələnə qədər Afrikanın iç qisimləri və buralardakı həyat insanların məlumatına bağlı qalmışdır. Afrikanın insanlığın məlumatına açılmasında Nil çayı böyük rol oynamışdır. Çox köhnə çağlardan bəri Nil çayı və xüsusilə Nilin mənbəyi insanların marağını çəkməkdə idi. Avropalılar tərəfindən Nilin mənbəyi tapılmış və Afrikanın bilinməyən qisimləri insanlığın məlumatına açmışlar. Afrikanın kəşf edilməsiylə birlikdə Avropalı dövlətlər Afrikanın daxili seqmentlərinə doğru irəliləməyə başladılar. Bu da bizə müstəmləkələşmənin sürətləndiyini göstərir. Daxili seqmentlərin işğalıyla birlikdə hərəkəti işğal prinsipi qəbul edildi. Hərəkəti işğal prinsipi Afrikaya hücumu daha da sürətləndirdi. Hər bir dövlət daha geniş torpaq üçün bir-birləriylə yarışdı.
İspaniya müstəmləkələri
thumb|right|İspan müstəmləkələrdə İspan İmperatorluğunun ən geniş sərhədləri Şimali vəCənubi Amerika başda Cənubi Amerikanın bir çox bölgəsi, Orta Amerika , Meksika , Karib bəzi bölgələri və ABŞ-nin böyük bir seqmenti olmaq üzrə İspaniyanın hakimiyyəti altına girmişdi. İlk dövrdə Konkistadorlar (I[span bir sözdür və müstəmləkə əsgərləri, discoverers vs. Ifadə etməkdədir ) ilə kral nüfuzu arasında çəkişmə yaşanmışdır. Konkistador əsgər və memurlara ödəniş qarşılığı olaraq geniş torpaqlar və yerli işçi işlətmə haqqı verilmişdi.
İngilis müstəmləkəçiliyi
thumb|Tünd qırmızı rəngli sahə [[1921-ci ildə İngilis İmperatorluğuna aid bölgələri göstərir .]]
Bordo rəngli alan 1921-ci ildə İngilis İmperatorluğuna aid bölgələri göstərir. Afrikanın müstəmləkələşməsinde İngiltərənin payı çox böyük idi. Müstəmləkə fəaliyyətləri tacirlər tərəfindən qurulan şirkətlər vasitəsiylə icra edildi. Bu şirkətlər getdikləri yerlərdə torpaqları öz üzərlərinə götürərək döyüş və barış etmə səlahiyyətinə sahib idilər. Dövlət tərəfindən səlahiyyətlərlə donatılıp fərdi dövlət görünüşü aldılar. İngilis lər daha çox Portuqaliya müstəmləkələri üzərində genişlediler. Hindistana gəlib Portuqaliyalılar əlindən sahil bölgələrini aldılar. İngiltərənin Afrikadan aldığı torpaqlar: İngilis Somalisi, Misir , Nigeriya , Uqanda , Keniya , Bechuanaland , Rodezya və Nysaland'dır.
İngilis ticarət şirkətləri dəniz həddindən artıq bazarları kimsəylə paylaşmaq istəmədilər. Bunda xüsusilə Fransızlar ilə qarşıdurmalar yaşadılar. Bu səbəbdən ötəridir ki Yeddi İl Döyüşləri yaşandı. İngiltərənin zəfəriylə nəticələnən döyüşdə Paris andlaşması edildi. Razılaşmaya görə İngiltərə; Fransa'nı Şimal Afrikadakı torpaqlarının bir hissəsini ələ keçirdi bütün Hindistan İngilis suverenliyinə keçincə Hindistana İngilis tacını təmsil edən ümumi qubernator təyin edildi. Yeddi müharibələri sonunda İngiltərə dünyanın ən böyük müstəmləkəçi dövləti olaraq ortaya çıxdı. 1815 Vyana konqresindən sonra Hollandiyanın əlindən Afrikadakı Cape Colony müstəmləkələrini aldı. Misiri işğal edərək Afrikanın Şimali ucuna yerləşdi. Bəzi əhəmiyyətli yerləri aldı. Nil Çayının cənubuna doğru enib Sudanı müstəmləkə torpaqları içinə qatdı. Ərəb yarım adasıyla müqavilə bağlayaraq Aden Muskat və Oman kimi Müsəlmanların yaşadığı qiymətli torpaqları müstəmləkələrinə qatdı.
Müstəmləkə dövlətləri zaman zaman bir-birləriylə mübahisə düşərdilər.Ingiltərənin isə ən böyük problem yaşadığı Fransa'ydı. 1896 tarixində edilən bir razılaşmaqla Siyam üç bölgəyə ayrıldı. Qərbi İngilis, Doğusu Fransız domen oldu. Orta qisimdə tampon bir bölgə meydana gəldi, beləcə iki dövlət qarşıdurma ehtimalını azaltmaq istiyordu.İngiltərə Rusiya ilə İran üzərində də eyni xüsusiyyətdə bir müstəmləkə razılaşması etmişdi İngiltərə bütün bu qaydaların sonunda Hindistan Sömürgesine şimaldan İran Əfqanıstan və Tibet Şərqdən da Siyam istiqamətlərindən gələcək Fransız və Rus təhdidinə qarşı bir təhlükəsizlik kordonu qurmuşdur. İngilis İmperatorluğunun denizaşırı bölgələri yerləşməsinin kökləri 1485-1509 tarixləri arasında taxtda olan İngilis Kralı VII. Henryin dənizçilik sahəsiylə əlaqədar siyasətində iştirak etməkdədir. Sələfi Kral III.Richard ' ın başlatdığı və 1707 sonrası İngilis müstəmləkəçiliyi üçün böyük əhəmiyyəti olan British East India Company kimi şirkətlərə də liderlik edən yun ticarətinə istiqamətli dəniz ticarəti sistemi qurmuşdu. Henry eyni zamanda kiçik dəniz qüvvələrini genişləndirmiş və İngiltərənin İlk denizaşırı koloniyasını quran İtalyan dənizçi John Cabot'un -Kral Henry adına Newfoundland'da koloniya qurmuşdur - 1496 və 1497 -ci ildəki səyahətlərinin də sponsorluğunu etmişdi.
VIII. Henry atasının başlatdığı işi davam etdirmiş və İngiltərə dəniz qüvvələrini inkişaf etdirməyə davam etmişdi.
Kraliça I. Elizabeth dövründə Sir Francis Drake şimal Kaliforniyaya ayaq basmış və İngilis Kraliyeti adına bura Nova Albion (Albion İngiltərə üçün istifadə antik bir ad idi ) adıyla rəhbərliyi altına almışdı. İngiltərənin Avropa xaricindəki bölgələrə əlaqəsi getdikcə artmış və ilk dəfə John Dee tərəfindən "İngilis İmperatorluğu" ifadəsi önə sürülmüşdü. Dənizçilik mövzusunda mütəxəssis olan John Dee imperatorluq anlayışına bağlı dünyagörüşünü Dantenin " Monarchia " kitabından almışdı.
Humphrey Gilbert Cabot'u izləmiş və 1583'de Newfoundland'ı səfər təşkil etmiş və 5 Avqustda bölgənin İngilis koloniyası olduğunu elan etmişdi. Sir Walter Raleigh isə Şimali Carolinada Roanoke Adalarında 1587'de ilk koloniyanı qurmuşdu. Gilbertin Nyufoundlend və Roanoke'deki koloniyalarının ömrü yemək qıtlığı, hava şəraiti kimi səbəblərlə qısa ömürlü olmuşdu.
Fransız Müstəmləkəçiliyi
thumb|left|İlk (açıq mavi) və İkinci (tünd mavi) Fransız müstəmləkə imperiyalarının xəritəsi
İlk (açıq mavi) və İkinci (tünd mavi) Fransız müstəmləkə imperiyalarının xəritəsi Fransız müstəmləkə imperatorluğu 17.yüzyılda başlayır və 1960-cı illər qədər sürər. 19-cu və 20-ci əsrlərdə Fransız müstəmləkə imperatorluğu İngilis İmperatorluğunun ardından gələn ikinci böyük müstəmləkə imperatorluğuydu və ən geniş sərhədlərinə 1919 və 1939 arasında çatmış, ikinci Fransız müstəmləkə imperatorluğu 13.000.000 km ²i aşmışdı. Bu rəqəm dünya torpağının 8.7%dir.
Fransız müstəmləkə yayılması 16-cı əsrin əvvəllərində Giovanni da Verrazzano və Jak Cartierin səyahətləriylə başladı. Ancaq İspaniyanın Amerika qitəsi üzərindəki monopoliyasını qoruması və Din Döyüşləri Fransanın koloniyalar qurma səylərini maneə törətmişdi. Fransanın ilk koloniya qurma təşəbbüsü 1555-də Braziliyada Rio -de-Janeyro ( o dövrdə Fransız Antarktikası olaraq adlandırılırdı ). 1612-də São Luísdə və Portuqaliya və İspan maneəsi ilə qarşılaşdığı üçün uğursuz olan Floridada da bənzər müəssisələrinə girmişti.Fransanın Afrikadakı müstəmləkəçilik fəaliyyəti İngiltərəninkinin əks istiqamətində olmuştur.Yəni İngiltərə Afrikada Şimal-Cənub Fransa Qərb- Şərq istiqamətində olmuştur.Fransanın irəliləyişi İngiltərəni narahat etmişdi. Fransanın öz müstəmləkələrinə doğru sürüşməsindən qorxmuşdur. Fransanın cənuba enməsinin İngiltərə tərəfindən maneə törədilməsi bu dövləti Şərq istiqamətində irəliləməsinə məcbur buraxmışdır. İngiltərə və Fransa Sudan üçün bir-birləriylə mübarizə edirdilər. İngiltərə Fransanın Sudandan çıxmasını istəyirdi. Döyüşə cəsarət etməyən Fransa İngiltərə ilə sülh bağlamağa məcbur qaldı və Sudandan çəkildi. Nilin hamısı İngilislərin hakimiyyətində qaldı. Madaqaskarda Fransaya buraxıldı.
Çinin Qərbə irəliləyişi
Çinin Avropa ilə əlaqəsi çox köhnəyə yəni 13. əsr zamanına qədər getməkdədir. Avropa ilə Çinin çox geniş bir ticarət sahəsi vardı, və Çinin ipəkli parçaları Uzaq şərqin ədviyyatları Avropanın marağını çəkən əhəmiyyətli istehlak malları idi [ 9]. Amma Orta əsrlərdən etibarən həm Çinin, həm də Yaponiyanın Avropa ilə olan əlaqələri kəsilmişdir. Bu iki dövlət qapılarını Avropaya yəni Qərbə bağlamışdır. Bunun səbəbi də Avropa dövlətlərinin Çində və Yaponiyada xristianlığı yaymaq adına etdikləri dini təbliğat və missionerlik fəaliyyətləridir [ 10]. Din üzərinə ən az qədər Avropa qədər düşkün olan Çində xristian keşişlərin Çin və Yapon xalqı arasında etdikləri din təbliğatı və missionerlik fəaliyyətləri böyük reaksiyayla qarşılandı. Xristian keşişlərə verilən reaksiya nəticəsində Çin və Yaponiya qapılarını Qərbə bağlayıb Avropa ilə olan əlaqələrini hər cür sahədəki əlaqələrini ən az səviyyəyə endirmişdir. Ticarət edilən bütün limanları Avropaya yoluxmuş yalnız Canton limanını Avropa ilə ticarət etmək üçün istifadə etmişdir. Burada da limanın hamısını deyil müəyyən bir qismini Avropadan gələn gemlere ayırmıştır.Gemilerle gələn tacirlər mallarını buradakı tacirlərə satarlar alacaqlarını da burada satıcılardan alırlar və heç bir şəkildə xalqla ünsiyyətə giremezlerdi.Japonya Çinə nəzərən bu mövzuda daha tepkiliydi.Japonya bütün Limalarını Qərblilərə kapamıştı o qədər ki bir dəniz qəzasından xilas olan bir xaricini dahi Yapon sahillərinə çıxdığında Xristian missionerlərə deyə dərhal öldürüld. Bu vəziyyət 19-cu əsrdən etibarən dəyişməyə başladı. Zamanla Avropa dövlətləri sənayeləşmənin başlayınca bu ölkələrin xam maddəyə və bazara olan ehtiyacı artdı. Buda Avropa dövlətlərini müstəmləkəçiliyin itələdi. 18. əsrdə Avropa ölkələri içində sənaye inqilabını tamamlayan dövlət İngiltərə olmuşdur. Digər Avropa dövlətlərinin sanayileşmelerini tamamlamaları 19. əsrdə reallaşmışdır. 1763 -ci ildə İngiltərəHindistanı ələ keçirmiş və özünü Çinə qonşu etmiş olurdu. Hindistan da isə tiryək yetişdirilir və bunun ən yaxşı bazarı da xalqının tiryək içdiyi Çin'di. İngiltərə tiryək ticarətindən bir çox pul qazanmaqda idi. Lakin bir müddət sonra Çin imperatorları tiryək içilməsinə qadağan etmişdir. Tiryəki qadağan edilməsiylə tiryək ticarəti də qadağan edilmiş olurdu. Buda İngiltərənin xoşuna gəlmədi. İngiltərə Çinə qaçaq tiryək soxmağa çalışmışdır. Beləcə İngiltərə və Çinin arası açılmışdır. İngiltərə 1839 da Çinə döyüş açmışdır. Bu döyüşün adı Tiryək müharibəsi dır. Döyüş 3 il davam etmiş və Çin məğlub İngiltərə ilə 1842-ci ildə Nanking razılaşması imzalamaq məcburiyyətində qalmışdır. Bu müqavilə ilə Çin, Conton limanın xaricində beş ayrı limanı daha Avropaya açırdı.
İngiltərədən sonra Fransa və Birləşmiş Amerika 1844 -ci ildə Çin ilə imzaladıqları sazişlər ilə İngiltərənin əldə etmiş olduğu ticarət hüquqlar əldə etdilər. Avropa Devleri prinsiplərini etdikləri razılaşma ilə Çinə qəbul etdirmişlər. Bunun nəticəsi olaraq 1842 -dən sonra Çin nə vaxt hər hansı bir dövlətə imtiyaz versə dərhal o biriləri də faydalanmışlar. Bu bir az aralanmışdı olan qapının sonuna qədər açılması deməkdir.
Avropa dövlətləri 1842 -dən etibarən Çinin başına ÜŞÜŞMEK Çin xalqı tərəfindən də reaksiyayla qarşılandı. Və 1851-ci ildə Taypingler qiyamı çıxdı. Bu qiyam Avropa, yəni xarici düşmənliyinə qarşı edilirdi. Avropa Ştatları bir mənfəət birliyi yaradaraq Çin ularında donanmalarıyla gezindim. Bu təzyiq nəticəsində Çin qiyamı yatırtmaq məcburiyyətində qaldı və 1858-ci ildə Fransa və İngiltərə ilə imzaladığı Tien - Tsin razılaşması ilə 11 limanını daha Avropa ya açmaq məcburiyyətində qaldı.
Çin İngiltərə və Fransa donanmaları ortalarda çəkilincə müqaviləni əhəmiyyətsiz qılmağa başladı. Bunun üzərinə bütün Avropa dövlətləri birləşib hərbi güc qurub bunu Çinə göndərdilər. Bunun üzərinə Çin geri çəkilmək məcburiyyətində qaldı. Yenidən başqa bir razılaşmaqla köhnə vəziyyəti yenilədi. Yalnız limanlar deyil iç qisimlərini da Avropaya açmaq məcburiyyətində qaldı.
Steirodiscus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Kolonializm
Çinin Qərbə irəliləyişi
Çin bunun üzərinə Avropa dövlətlərinin hücumu qarşısında pişiyini qorumaq və qurtarmaq üçün bu dövlətləri bir-birinə qarşı oynaq istəmiş lakin nə etdisə özünü qurtara bilməmişdir.
Yaponiyanın Qərbə Açılması
Yaponiya 1854-ci ildə Amerikan baxışına dözə bilməyərək qapılarını ona açmışdır. Təbii Amerikanın arxasından digər dövlətlərdə gəlmişlər. Yaponiya Çin kimi deyil əksinə bir siyasət izləmişdir. Çin Avropanın texniki səviyyəsini təqib etməzkən Yaponiya, Qərb texnikasını təqib etmədiyi zaman özlərinin Avropa tərəfindən sömürüleceğini düşünmüşlər. Bunun üçün Yaponiya bir an əvvəl Bati texnikasını almaq məcburiyyətində qalmışdır. Belə bir yolu təqib edən Yaponiya qırx il sonra 1894-95 Avropa nəhənglərindən qarşısına, sömürgeleşmiş bir ölkə olaraq deyil , müstəmləkəçi bir dövlət olaraq çıxacaq
1854 -ci ildən sonra Yaponiya qərb səviyyəsinə çata bilmək üçün Amerikaya yüzlərlə şagirdi göndərmişdir. Yaponiya köklü dəyişikliklər etməyə başlamışlar. ( Meiji Bərpası Yaponiya bir çox mövzuda etmiş olduğu dəyişiklərlə sürətli inkişafı bu ölkəni müstəmləkəçi bir dövlət halına gətirmişdir. Bu vəziyyət qarşısında Yaponiya gözlərini Koreyaya tikmişdir, Koreya məsələsi isə Çin və Yaponiyanı döyüşə aparacaq.
Birinci Çin - Yapon müharibəsi (1894-1895)
Ana maddə : Birinci Çin - Yapon müharibəsi Qərbə açılıb onun texnologiyasını göndərdiyi tələbələrə sayəsində ölkəsinə gətirən və sömürülmekten xilas olub müstəmləkəçi dövlət halına gələn Yaponlar sənayedəki əskikliyini tamamlayıb gözünü Koreyaya tikdi. Çinin ürəyini meydana gətirən Koreya Yaponiyanın böyüməsi üçün lazımlı xammal qaynağı və yaxşı bir bazar yeri idi. Koreya yer altı və yer üstü zənginliklərinə sahib bir yer idi. Ayrıca strateji istiqamətdən Koreya Yaponiyanın Asiyaya yayılmasını təmin edə biləcək bir mevkiiydi. Bütün bu səbəblər Yaponiyanın Çinə əsgər çıxarmasıyla inkişaf Çinin mağlubiyetiyle nəticələndi. Aralarında edilən bir razılaşmağa görə Yaponiya istədiyinə çatdı. Ayrıca Rusiyanın hədəfindəki Mançurya'ya da yerləşdi. Bu vəziyyət Rusiyanın reaksiyasına gətirib çıxardı. İngiltərə də mənfəətləri gərəyi Rusiyanın yayılmasını istəmirdi. Bu vəziyyətdə Yaponiyanın yanında iştirak etdi. Rusiyanı dəstəkləyən isə Fransa oldu. Rusiyanın digər bir dəstəkçisi də Almanya'ydı. Yaponiya bu dəstəkçilər qarşında aldığı bəzi yerlərdən geri çəkildi. Bu döyüşlə Yaponiya böyük bir dövlət olduğunu və Uzaq şərq siyasətində iştirak etdiyini göstərmiş oldu. Amerika və Yaponiya arasında bir rəqabət başladı.
Rus - Yapon müharibəsi (1904-1905] )
Ana maddə: Rus - Yapon müharibəsi İngiltərə təklikdən sıyrılmaq və Almaniya ilə Rusiya iş birliyinə qarşı Yaponiya ilə razılaşmışdı. Yaponiya aldığı bəzi yerlərdən çəkilməsinə baxmayaraq Rusiya buralardan əsgərlərini çəkməmiş Koreyada əhalisini artırmaq istəməsi Yapon Rus əlaqələrini pozulmasına səbəb oldu. Yaponiyanın Çinə qarşı üstünlük göstərməsi Çinli ziyalıların reaksiyasına gətirib çıxardı. Çinli ziyalılardan bəziləri Avropalı müstəmləkəçi dövlətlərin müstəmləkələşdirilməsini xilas olmağı Yaponiya kimi Avropa texnoloji nümunə alınmasıyla təmin düşünürdülər. Ölkədə çıxan Boixerler yeniləşmə hərəkatına qarşı qiyam qaldırdılar, gördükləri hər Avropalıdır öldürdülər. Bu vəziyyətdə Rusiya Mançurya'ya əsgər vadar etdi. Çin ilə bir müqavilə bağlayıb Mançurya'dan zənginliklərindən faydalandı. Yaponiyanı dövrə xarici buraxdılar bu vəziyyət İngiltərə və Yaponiyanı narahatlıqlandırdı. Yaponiya Rusiyayla razılaşmaq istəsə də Rusiya təklifi rədd edincə Yaponiya döyüş elan etdi, Rusiya Yaponlar qarşısında məğlubiyyəti qəbul etdi. Mançurya'daki haqqlarından imtina edib Koreyanın müstəqilliyini tanıdı daha sonra Yaponiya, Koreyanı öz torpaqlarına qatdı. Bu müharibə nəticəsində Uzaq şərqdə Yaponiya böyük bir qüvvət olaraq görüldü beynəlxalq siyasətdə böyük dövlətlər arasına girdi: Koreyanı alaraq Asiya qitəsinə ayaq basdı. Yaponiyanın zəfəri sarı irq millətçiliyinə etibarı artırdı. Yapon millətçiliyi güc qazandı.Rusiya İngiltərənin hər fürsətdə qarşısına çıxacağını anladı, Yaponlar üstlərinə saldırtmakla zərər çəkmiş vəziyyətə düşürülmüştü. Rusiya siyasətini dəyişdirib Avropaya yönəldi.
Amerikada müstəmləkəçilik
Hər kəsin də bildiyi kimi Amerika qitəsi Xristofor Kolumb tərəfindən kəşf edildi. Ancaq kəşf etdiyi yerin yeni bir qitə olduğunu anlaya bilməmişdi oranıHindistan adaları sanmışdı. İtalyan dənizçi Amerigo Vespuçi'nin adı bu yeni qitəyə verildi. Bu qitənin kəşfi birlikdə Avropalıların müstəmləkəçilik və köç hərəkətlərinə məruz qaldı. Qabaqcıl dövlətlər isə Portuqaliya və İspaniya idi. Çox qısa bir müddət sonra Meksika, Orta və Cənubi Amerika bu dövlətlərin koloniyaları halına gəldi. Kanada və Missisipi çayını taxıban olan bölgədə Fransızların müstəmləkəsi oldu. İngilislər isə Şimali Amerika sahillərində müstəmləkələr qurdu. Amerika 18. əsrin sonuna qədər Avropalı müstəmləkəçi dövlətlər tərəfindən pay edilib idarə edilirdi.
Con Bon Covi
Con Bon Covi 1995-ci ildə "Moonlight and Valentino" filmi ilə kino aktyorluq karyerasına başladı və bu günə qədər on üç kino filmində rol alan musiqiçi Sex and the City və Ally McBeal kimi müxtəlif TV seriallarında qonaq aktyor olaraq yer aldı. The Jon Bon Jovi Soul Foundation vəqfinin qurucusu olan sənətçi bir çox xeyriyyəçilik işləri ilə də məşğuldur. 2005-ci ildə Luizianada qasırğada evlərini itirənlər üçün 28 ev tikdirdi və bu evlərin yerləşdiyi küçəyə Bon Jovi Bulvarı adı verldi. Con Bon Covi, 2000-ci il ABŞ prezident seçkilərində Al Gore, 2004-ci ildə John Kerry və 2008-ci ildə Barak Obamanın namizədlik kampaniyalarında iştirak etdi. Musiqiçi, Arena Futbol Liqası komandalarından Philadelphia Soulun da qurucularındandır.
2012-ci ildə Billboard jurnalı Con Bon Covi'yə musiqi dünyasının ən güclü və ilham verici 100 insanı siyahısında yer verdi. 2010-ci ildə Forbes jurnalı isə musiqiçini 125 milyon dollarlıq qazancla 2010-ci ilin ən çox qazanan ikinci musiqiçisi olaraq təyin etdi. Con Bon Covi People jurnalı tərəfindən dünyadakı ən gözəl 50 insandan biri olaraq seçildiyi vaxt yenə eyni jurnal tərəfindən "Ən Seksual Rok Ulduzu" olaraq təyin olundu. 2009-ci ilin Yanvar ayında İngiltərədə statistik mövzusunda bir nüfuz olaraq qəbul edilən OnePoll tərəfindən skiddle.com'un dəstəyi ilə və olduqca genişmiqyaslı iştirakla həyata keçirilən bir ankete görə Rock Allahı anketində Freddi Merkyuri və Elvis Preslinin ardından üçüncü sırada yer aldı. Musiqiçi 2009-ci ildə bəstəkarlar üçün təşkil edilən Songwriters Hall of Fame tərəfindən şərəfləndirildi. Musiqiçiyə 2001-ci ildə Nyu Cersidə Monmouth Universiteti tərəfindən Elmlər Doktoru ünvanı verildi.
Oşakan
300px|thumb|right
Oşakan - İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indi Əştərək rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 6 km məsafədə yerləşir. Kəndin ilk adı Uşakan olmuşdur.
1728-ci il tarixli «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Uşakan formasında, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Uşakan və Oşaqan formalarında qeyd edilmişdir. Yerli əhali - azərbaycanlılar kəndin adını Üşəyən formasında işlədirdilər.
Toponim türk dilində «düz, hamar» mənasında işlənən üşəg sözünə -ən şəkilçisinin artırılması yolu ilə əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan düzəltmə quruluşlu toponimdir.
Sırsıra
Sırsıra — hamar buz layı şəklində döşənmə yollarda və s. görünən yağıntılara deyilir. Sırsıra qırova nisbətən daha ağır olduğundan ağaclara daha çox zərər verir.
Həmçinin bax
Šarma Gebre Rimfrost Raueis Hard rime Cencellada dura Härmatis Huurre Givre Zúzmara Calabrosa 霧氷 Šarma ltg:Sorma Sarma Rim Rimfrost Szadź Sincelo Chiciură Изморозь Inovať Ivje Иње Rimfrost Паморозь Relêye 雾凇
Hilton Baku
thumbnail|Azərbaycan poçt markası, 2012
Hilton Baku — Bakının tam mərkəzində, Heydər Əliyev Beynəlxalq Hava Limanından 30 dəqiqəlik məsafədə yerləşən Hilton Baku oteli Xəzər dənizinin və şəhərin möhtəşəm mənzərəsindən zövq alacağınız məkandır. YUNESKO tərəfindən Dünya İrsinə daxil edilən və 12-ci əsrə aid İçəri Şəhər oteldən gəzinti məsafəsindədir. Alış-veriş edin, yerli əyləncələrdən həzz alın və ya şəhər mərkəzindəki kafelərdə dincəlin.
Müasir üslublu geniş otel otaqlarından və lüks nömrələrdən şəhərin və Xəzər dənizini seyr edə bilərsiniz.Otaqda naqilsiz internet və işgüzar səfəriniz üçün hər cür şərait mövcuddur. Executive otaq sifariş edərək, 17-ci mərtəbədə yerləşən Executive Lounge-dan istifadə edə bilərsiniz. Həmçinin, 18 konfrans və iclas otaqları, geniş banket zalı və tam təchiz edilmiş Biznes Mərkəzi də xidmətinizdədir.
Geniş teraslı Sky Grill restoranındakı nahar və panoram görünüşlü 360 dərəcə fırlanan Bardakı kokteyllər zövqünüzü oxşayacaq. Bununla yanaşı, Hiltonda Eyforiyaya qapana bilərsiniz. Zəngin Spa, unikal müalicə prosedurları, idman zalı və örtülü hovuz sizin xidmətinizdədir.
Alopecurus saccatus
(Alopecurus saccatus) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dal Monte Toti
Dal Monte Toti — italyan müğənnisi,(soprano), dramatik aktrisa
Həyatı
Dal Monte Toti 27 iyun 1893-cü ildə Molyano-Venetoda anadan olub.
Vəfatı
26 yanvar 1975-ci ildə Trevizo əyalətinin Pyeve-di-Soliqo şəhərində vəfat edib.
Səhnə fəaliyyəti
Dal Monte Toti 27 iyun 1893-cü ildə Molyano-Venetoda anadan olub. Venesiyada B.Markizodan dərs alıb. Debütü 1916-cı ildə "La-Skala" (Milan) teatrında Byankafyore (R.Dzandonai, "Françeska da Rimini") metso-soprano partiyasında olmuşdur. 1917-ci ildən soprano partiyalarında çıxış etmişdir. İtaliyanın ("La Skala", 1922–32) və dünyanın aparıcı teatrlarının ("Kolon", Buenos-Ayres, 1923; Paris operası,1924–25-ci il; "Koventi-Qarden", London,1925) səhnələrində çıxış etmiş,öz dövrünün ən yaxşı lirik soprano müğənnisi kimi tanınmışdır. C.Rossini, V.Bellini, Q.Donisetti, C.Verdi ("Riqoletto operasındakı" Cilda partiyası ilə məşhurlaşmışdır), C.Puççini və U.Cordanonun operalarında çıxış etmişdir. Puççinin "Madam Batterflyay" operası onun iştirakı ilə saxlanılmış az sayda audioyazılarındadır (1939,B.Cili ilə duet, tamaşa bütövlükdə yazıya alınmışdır,dirijor T.Serafin). 1943-cü ildə opera səhnəsini tərk etmişdir. Bir çox filmlərdə çəkilmişdi. 1940-cı ildə "Venesiyada karnaval", 1943-cü ildə "Narınçı güllər", 1944-cü ildə "Ürəyinin səsi" filmlərini çəkilib.
Kil kanalı
thumb|376x376px|Brunsbuttel şəhərindən Kil kanalının mənzərəsi thumb|376x376px|Kil kanalı thumb|752x752px|Kil kanalının xəritəsi, 1888 Kil kanalı (1948-ci ilə qədər Kaiser-Wilhelm-Kanal ) — Almaniyada yerləşən, Baltik və Şimal dənizlərini birləşdirən kanal. Kanal Kiel körfəzindən, Kiel şəhəri yaxınlığındakı (şəhərətrafı rayon Holtenaudan) başlayaraq, Elba çayının ağzına və Brunsbüttel şəhərinə qədər davam edir.
Uzunluğu 98 km, eni 100 m-dən, dərinliyi isə 11 m-dir. Kanal hər tərəfdən bir cüt şlüz ilə bitir, onlardan biri kiçik ölçülü bir donanma üçün nəzərdə tutulub.
Kiel kanalı 20 iyun 1895-də tikintisinə başlandı, tikinti 8 il davam etdi. Kanal avropada ən çox işlədilən gəmi marşrutlarından biridir. Bu yol ilə birlikdə Yutland yarımadasını dövr edərək üzmək ilə müqayisədə təxminən 519 kilometr qədər yola qənaət olunur. Eyni zamanda, kanal təxminən bir gün səyahət vaxtını, həm də dəniz fırtınaları riskini azaldır.
Kil kanalı həm də bərzəx hesab edilə bilər.
Tarix
Baltik və Şimal dənizindəki hərbi bazalarının arasında qısa əlaqə qurmaq istəyən alman donanmasının hərbi-dəniz maraqlarının birləşməsi və Danimarka ətrafından gəzərək kommersiya gəmilərinin göndərməsi yeni bir kanalın(bərzəx) tikintisinə təkan verdi. Tikinti 8 il davam etdi. Tikinti işlərinə 9 min işçi qatıldı. 21 iyun 1895-ci ildə kanalı Kaiser Wilhelm II tərəfindən rəsmi olaraq açıldı.
Ağışlı (Xoy)
Ağışlı - İranın Qərbi Azərbaycan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Xoy şəhristanının Ətraf bölgəsinin Eloğlu kəndistanında, Xoyindən 9 km şimal-şərqdədir.
Ağgünbəd (Üskü)
Ağgünbəd — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Üskü şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Şəbüstərdən 50 km cənub-qərbdədir. Ağgünbəd kəndi Şahı adasında yerləşir. Şəhərdə yerləşən Ağgünbəd limanı ticarət və iqtisadi işlərdə Urmiya gölünün önəmli limanlarından biridir. Ağgünbəd limanı yeddi Ağgünbəd kəndində yaşayanları Urmiya şəhəri ilə birləşdirir. Ağgünbəd limanı İslam adasının qərb sahilində və Urmiya gölünün şərq tərəfində yerləşir. Yerlilərin dediyinə görə, bu kəndin qurucuları Azərbaycan Respublikasından buraya köçmüş və dəniz və rütubətli iqlim səbəbiylə mülayim bölgədə Ağgünbəd bölgəsində Urmiya gölü yaxınlığında yaşayan insanlar idi.
Adı
Dehxuda sözlüyünə görə Ağgünbəz sözü "böyük, dəyərli, şərəfli, hündür, qürurlu" anlamını verən (ağ anlamını vermir) Ağ, Aq və günbəz sözlərindən yaranmışdır. Ağ saqql ailənin başçısı, yerin başçısı, dəyər və hörmət sahibi olan bir insan deməkdir.
Azərbaycan dilində Ağgünbədin anlamı böyük və dəyərli bir günbəzə sahib bir yer deməkdir və bu ad əski Hülakü xan qalasının bəzəklərinə görə Sasanilər dönəminə aiddir.
Görməli yerlər
Ağgünbəd kəndinin turistik yerlərindəm Ağgünbəd çimərliyi, köhnə gəmi limanı, Hülakü xan zirvəsi, Gölbaşı bulağı, kəndin yaxınlığında və Hülakü zirvəsi ətrafındakı bağlar, bölgənin dağlarının mərkəzində yerləşən Çiçik bağ (kiçik bağ) və Volvobağ bağları daxildir. Müxtəlif heyvanlar vəhşi, Qaradaş dağı, zirvənin köhnə mağaraları, Kişmişli dərəsi və yazda qış və payızda yağan yağışlar səbəbindən yaranan şəlalələrdir.
Çökəkliklər
Qozlu çökəkliyi neçə hissəyə bölünür ki onlardan Badamça novu, Abasdan qələməsi, Qozlonundar, Quzlonun sibə, Ağzı bir, Qələməli dərə, Məcid qələməsi, İncə kəmər, Dəlik ardıc, Moson, Yemişanlı Bucaq, Torpaqlı yurd, Xurşid düşən novu, Yeriq və Qara burunun adını çəkmək olar.
Dağlar və təpələr
Suluca (Uşqun dağı), Dadaş arxacı, Qamış olan bucaq, Yumuru, Qurdvuran dərəsi, Qarqa qayası, Qasım əkən, thumb|Gözlü Xan yurdu (Düz ağıl), Bala mehman, Böyük mehman, Daşkəsən, Girvə dibi, Yastı bucaq, Düdüklü, Düdüklünün baxacaq, Çırpılı bucaq, Qaldatı, Sərçə suyu, Qız meşə, Məcid bucağı, Dərə bənövşəsi, Bənövşənin yumuru, Kəhriz dərəsi, Arxac novu, Ulu bağ (Həcər bucağı, Gor ağacı) Çəlili təpə, Qızılqaya, Keçi bağ (Məşd Abdulla bucağı, Dərbənd, Qazan qoyan, At Bağlayan, Danaçı Bucağı), Qamışlı (Kiçik bağ dalısı, Əsgər əkən bucaq, Sarımsaqlı bucaq, Hacı Həsən Arxacı, Zinə, Dar) (Novu), İki Ağac, Yuxarı düşən bucaq, Aşağı düşən bucaq, Topallı bayır, Quyuluq dalısı, Quyuluq (Piyala suyu), Divarqaya, Güney, Su olan çeşmə, Boğu gədiyi, Qopuq.
Ətraf mühit
Urmiya Gölü Milli Parkı İran sarı maralları və erməni qoçları üçün vacib bir yaşayış yeridir.
Bitki örtüyü
Həmişəyaşıl sərv, terebint püstəsi, dağdağan, yemişan, badam, süd turşusu, albalı, buğda, nanə, kəklikotu, artişok, duz otu, zanbaq, yulaf, yemlik və əsmə.
Məməlilər
Erməni qoçları və sarı marallar.
Quşlar
Qızılqaz, qutan, kukuos və çömçəquyruq.
Sürünənlər
Zəhərli və yarı zəhərli ilan, kərtənkələ və buqələmun növləri.
Bəbir və maral kimi heyvanlar, qutanlar, flaminqolar və digər köçəri quşlar adanın bataqlıq hissələrində və sahillərində yaşayır.
Hülakü xan qalası
Hülakü xan qalası Urmiya gölünün şərqində, İslam adasında yerləşən Azərbaycan bölgəsinin tarixi qalalarından biri sayılır. Qalanın yolunda dağın döşündə qəribə şəkildə qurulmuş bir çox su anbarları var. Bu su anbarlarının yanında, yağış yağdıqda suyu rezervuarlara yönəldən və bütün mövsümlərdə tələb olunan su ilə təmin edən su axınları var. Hülakü xan qalasının divarları ümumiyyətlə daşdan tikilmişdir. Bu qala istehkam və yerləşmə baxımından Babək, Qahqah və Coşun qalalarına bənzəyir. Qalanın üç tərəfi təhlükəli çöküntülərlə əhatə olunmuşdur ki, bu da qalanı qoruyanlara qala müdafiəsini asanlaşdırırdı.
Şaha və Dogdor və ya Digdor, eramızın VII əsrində Hülakü tərəfindən yenidən qurulan və üsyançı liderlərin (Şarat) liderləri tərəfindən yenidən qurulmuş iki qədim qaladır.Hafiz Ebro onu Urmiyanın Qızıl qalası adlandırdı. Bağdadın və bir çox bölgənin talan edilməsi oraya köçürüldü. Sonralar, bu qala Hülakünün dəfn yerinə çevrildikdə, eyni adla da adlandırıldı. Bu tarixi qala Ağgünbəd kəndindən iki kilometr aralıda yerləşir və bəziləri qala üçün eyni addan istifadə edirlər.
Harun ər-Rəşidin nəvəsi Mütəvəkkil Abbasi'nin olaylarını izah etdiyi İbn əl-Muskəviyyə, "Şaha" və "Yekdar" ın bu bölgələrin üsyankar liderləri tərəfindən, yəni Şara tərəfindən işğal edilmiş iki qala olduğunu söylənilir. Eramızın 7-ci əsrində Hülakü Şahkeh Hafez Ebro qalasını yenidən qurdu və Urmiya gölünün qızıl qalası adlandırdı; Bağdadın və digər xilafət ölkələrinin talanından ələ keçirdikləri xəzinələri və qənimətləri bu qalaya yerləşdirməyi əmr etdi, sonradan bu qala onun dəfn yeri və məzarı oldu və bu səbəbdən yerli dildə "Qala qalası" adı ilə məşhur oldu.
Əmir Teymurun müasiri Hafez Ebru tarixini və coğrafiyasını yazarkən yer tamamilə yaşayışsız idi.İslam tarixçilərinin Şara qalası və ilk İslam əsrlərindən bəri ilk tikilisi hesab etdiyi xarabalıqlar və tarixi abidələr Ağgünbəd kəndində qalır. İçində daş kitabə və kitabə yoxdur
Bu əsər İranın milli əsərlərindən biri kimi 18 mart 2008-ci ildə 22591 qeydiyyat nömrəsi ilə qeydiyyata alınmışdır.
İran-İraq müharibəsi çağında Ağgünbəd
Bundan əlavə, İranın döyüş bölgələrində İraq döyüş təyyarələrini hədəf alan İran qırıcıları hava bazalarına qayıdarkən qırıcı mühərrikləri və ya İran qırıcı pilotlarının xəsarətləri səbəbindən bəzən yerə çırpılır və bəzən göldə olur. Hansı ki, relyef və hərbi qüvvələr tərəfindən idarə olunurdu.
İrandakı səkkiz illik müharibə zamanı, izdihamlı və izdihamlı şəhərlərlə müqayisədə İranın kəndlərində nisbi sakitlik olduğuna görə kəndlər şəhərlərdə bombalanma təhlükəsi ilə əlaqədar kəndlərə və bağlara sığınan çox sayda insanı qonaq etdi. Müharibə zamanı İraq tərəfindən bombalanan günbəz idi, Ağgünbəd kəndi Təbriz kimi yaxınlıqdakı kəndlərdən kəndə sığınan ailələrlə dolu idi.
Fəaliyyətlər və məhsullar
Ağgünbəd kəndi əhalisinin əsas məşğuliyyəti əkinçilik, maldarlıq, bağçılıq və göl gəmiləri və liman idarəçiliyi, ətraf mühitin qorunması, quşçuluq, xoruz və göbələk yetişdirməkdir. Kəndin əsas məhsulları taxıl, paxlalı bitkilər, yaz meyvələri və fındıq və bağ, meşə və dağ meyvələridir.
Filmlər və seriallar
Ağgünbəd kəndinin köhnə və ənənəvi hissələrində, tarixi məzmununa görə, tarixi serialların hissələri iran yayım təşkilatı tərəfindən dəfələrlə lentə alınmışdır.
Sənədli
Su çatışmamazlığı böhranı ilə mübarizə aparan ölkənin şəhər və kəndlərinin hikayəsini əks etdirən sənədli "Su hikayələri", ikinci hissədə Ağgünbəd kəndinin su problemləri ilə məşğul olur.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 898 nəfər yaşayır (267 ailə).
milli tərkibi
Kəndin əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışır.Burada yaşayan insanlar şiə müsəlmandır.
Nikaraqua etirazları (2018)
İğtişaşın bir nəticəsi olaraq, Nikaraqua ictimaiyyəti, eləcə də beynəlxalq qurumlar növbəti prezident seçkilərinin daha erkən keçirilməsini tələb etmişdir. Avropa İttifaqı bu hərəkəti dəstəkləyir.
Pensiyalar
Etiraz aksiyalarının ilkin mərhələsi 2013-cü ilin iyun ayında ölkənin 750 həftədən az iş görmüş yaşlı əhalisi Nikaraqua Sosial Təhlükəsizlik İnstitutu nun pensiyaların verilmə kriteriyalarının yüngülləşdirməsini tələb edəndə başlamışdı. Tezliklə, tələbələr və gənclər də onların aksiyalarına qoşulub. Etiraz aksiyalarının başlamasından bir neçə həftə sonra sülhsevər etirazçılar hərbiləşdirilmiş hökumət dəstələrinin üzvləri tərəfindən zorakılığa məruz qalıblar. Bu dəstənin Sandinista Gəncliyi təşkilatı ilə yaxın əlaqələri var idi. Daha sonra, Prezident Daniel Orteqa etirazçıları sakitləşdirmək üçün pensionerlərə tələblərini yerinə yetirəcəyi ilə bağlı konsessiya verib.
Kanal təklifi
Demək olar ki, tam bir il sonra etiraz aksiyaları yenidən başlayır. Bu etiraz aksiyaları Çin Xalq Respublikası tərəfindən maliyyələşdirilən okeanlararası bir kanalın tikintisi təklifinin irəli sürülməsinə qarşı olur, çünki bu, ətraf mühitin zərərlənməsinə və yerli əhalinin hüquqlarının pozulmasına səbəb olacaqdı. 2018-ci ilin fevral ayında layihənin maliyyələşdiricisi və sponsoru olan "Honkonq Nikaraqua Kanal İnkişafı Qrupu" (HNKİ) layihənin tamamilə dayandırıldığını açıqlayır.
NSTİ böhranı
2013-cü ildə Nikaraqua Sosial Təhlükəsizlik İnstitutu (NSTİ) hər il artan defisit vəziyyətini girmişdi. Bu defisit 2017-ci ilin dekabr ayında 2,371,000 (127,197 Azərbaycan manatı) dəyərinə çatmışdı. 2016-cı ildən bəri defisitin illik fəallığı 50% artmışdır. Beynəlxalq Valyuta Fondu Nikaraqua hökuməti nə ölkənin bütün nağd ehtiyatlarının 2019-cü ildə bitəcəyi barədə xəbərdarlıq verir. Buna cavab olaraq, Daniel Orteqa hökuməti BVF-nun hesabatlarından əsaslanaraq NSTİ ilə bağlı bir islahat layihənisə start verir. Hökumət təqaüd yaşının artırılması kimi irəli sürülən tədbirlərin bəzilərini rədd edir.
Davranış
Davranış — ən geniş mənasıyla fərdin hər hansı bir situasiya qarşısındakı total reaksiyası.
Nikaraqua etirazları (2018)
NSTİ böhranı
2018-ci ilin aprel ayının əvvəllərində Özəl Müəssisələr üzrə Ali Şura (ÖMÜAŞ) NSTİ ilə bağlı islahatlar keçirilməsi üçün danışaqlara başladığını açıqlamışdı. Bu danışıqlarda kiçik və orta ölçülü müəssisələr istisna olunur. İslahatlar 16 aprel 2018-ci ildə açıqlanır, həmin ilin mart ayında isə prezident sərəncamı ilə təsdiqlənilir. İslahatlara əməkdaş töhfəsinin tədricən 0.75% artması (6.25%-dən 7%-ə) və işəgötürən töhfəsinin isə tədricən 2% artması (19%-dən 21%-ə). Bu islahatlar 2018-ci ilin iyul ayında qüvvəyə minir. İşəgötürənlərin töhfəsi 2020-ci ildə 22.5%-ə çatana qədər hər il artacaqdı. Penisayalara 5%-lik bir vergi gələcəkdi. Həmin 5%-lik pensiya vergisi tənqidçilər tərəfindən konstitusiya uyğun olmayan bir yenilik hesab edilir. Bunun səbəbi vergiqoyma səlahiyyətinə sadəcə Milli Məclis in malik olması və Daniel Orteqa nın imzaladığını 160 nömrəli qanunda pensiyaların heç bir dəyişikliyə tabe olmadığını sitat gətirməsi idi.
Davranış
Müəyyən bir davranış forması mühit və ya fərdlə mühit arasındakı əlaqə üzərində bəzi təsirlər yaradaraq situasiya dəyişdirər. Psixologiya artıq bir davranış elmi olaraq təyin olunmaqdadır. Bu düşüncə Con Votson tərəfindən ortaya atılmışdır. Votson, psixologiyanın obyektiv bir elm ola bilməsi üçün, yalnız birbaşa müşahidə və ölçülə bilən fenomenlərin ələ alınması lazım olduğunu irəli sürmüşdür, Votsona görə davranış, şərtli refleks törəyən və doğuşdan gələn bəzi mühərrik və guddesel reaksiya formalarına görə ibarət olan inteqrasiya xasiyyət sistemlərindən ibarətdir. Danışılan dillə bağlı xasiyyətlər, "emalı" bir xüsusiyyət daşıyabilmələrindən ötəri, xüsusilə vacibdir. Hələ ki, davranışçı ənənə və xüsusilə laboratoriya təcrübələrinin üzərində qurulub; lakin müasir experimenter psixoloqlar davranış daha ümumi təsvirlər meylində olub öyrənmə və motivasiya kimi proseslərlə əlaqədar nəzəri şərhlərini hipotetik, üzəri örtülü dəyişkənlərlə dilə gətirərlər.
Nikaraqua etirazları (2018)
NSTİ böhranı
Hökumətə bağlı olan İşçi Milli Cəbhəsi və Əməkdaşlar Milli İttifaqı həmkarlar ittifaqları islahatları dəstəkləmiş, Özəl Müəssisələr üzrə Ali Şura isə rədd etmişdir. Onlar islahatların yekdillik və fikir birliyi ilə qəbul edilməməsini səbəb göstərmiş və yenilikləri geri qaytarmaq üçün bir "Recurso de amparo" ərizəsi vermişdir.
Davranış
Davranış pozğunluğu
ABŞ ədəbiyyatında hər hansı tipdə bir funksiya anormallığını təyin ümumi bir termin olaraq istifadə olunur; lakin İngiltərədə psixiatrik istifadəsi daha məhduddur. Çox vaxt, sözü edilən davranış və ya "hərəkətin" ictimai və ya etik baxımlardan bir qiymətləndirilməsi həyata keçirilir. Beləcə "davranış" termini bəzi psikopatik nəfərlik formaları üçün, ümumiyyətlə də uşaqlarda görülən və isyankar təcavüzkar (aqressiv) davranış, oğurluq və məktəbdən qaçma simptomları ilə təzahür edən bir psixiatrik pozuqluq kateqoriyası üçün istifadə edilməkdədir. Daha dar bir mənada, bir xəstənin açıq davranışlarında əks olunan bütün psixiatrik xəstəliklər, istər "tik" kimi spesifik bir xüsusiyyət olsun, istər ağlına gələni etmək kimi ümumi bir xüsusiyyət olsun, çox dəfə diaqnoz baxımından əhəmiyyətlidir.
Nikaraqua etirazları (2018)
Zorakılıq
2018-ci ilin aprel ayında, etiraz aksiyaları dalğasının ilk həftəsində ən azı 42 nəfər həlak olub. Şiddətlə dolu olan həftədə yüzlərlə insan silah mərmiləri ilə yaralanmışdır. Nikaraqua hakimiyyət orqanları nümayişçilərə qarşı canlı mərmilərdən istifadə edilməsinə icazə vermişdi. Hökumət mənbələrinin verdiyi hesabatlarda Sandinista lehinə olan dəstələrinin silahlandırıldığı barədə məlumat verilmişdi. Hökumət apardığı sərt tədbirlərdən sonra şəhərlərdə qiyamlar və yağmalamalar başlamışdır. 2 may 2018-ci ildə "The Miami Herald" təşkilatının verdiyi hesabatda etiraz aksiyaları zamanı hamısı tələbə olmaqla ən azı 63 nəfərin həlak olduğu barədə məlumat verilmişdir. Mayın axırında, bəzi mənbələrin verdiyi məlumata görə, etiraz aksiyaları zamanı 105 nəfərdən çox insan həlak olmuşdur. 2 iyun 2018-ci ildə "Trend İnformasiya Agentliyi"nin verdiyi məlumata görə, etiraz aksiyaları zamanı ölənlərin sayı 127-yə çatmışdır.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları üzrə Şurası ölkədə Orteqa hakimiyyətinin etdiyi hərəkətləri qınamış və Nikaraqua hökuməti nin "qeyri-qanuni edamlar" keçirdiyini bəyan etmişdir.
İşgəncə
Etiraz aksiyaları dalğası zamanı həbs edilən şəxslər, müxalifətin yaydığı məlumata görə Nikaraqua səlahiyyətlilərinin əmri ilə işgəncəyə məruz qalıblar. Daha sonra, ölkədə yüzlərlə məhbusun saçları taraş edilmiş və ya ayaq yalın şəkildə paytaxtın şəhər ətrafı ərazilərində yerləşən avtomobil yollarına atılması ilə bağlı iddialar yayılmışdır.
Amerikaarası İnsan Hüquqları Komissiyası Nikaraqua da bəzi ailələrin ölənləri ilə bağlı ərizə verməməyə məcbur edilməsi, məhbuslara həddindən artıq kobud rəftar edilməsi və insan hüquqları müdafiəçilərinə hədə-qorxu gəlinməsi bağlı iddialar almışdır.
KİV
Bir neçə KİV təşkilatlarının hökumət senzura sına məruz qaldığı barədə dedi-qodular yayılmışdır. "Canal 15" kanalının sədri Miquel Moranın iddiasına görə, Nikaraqua hökuməti kanalı ölkədəki bütün kabel şəbəkələrində senzuradan keçirmişdir. Kanala qarşı keçirilən senzura 25 apreldə qaldırılmışdır. Anqel Qahona adlı bir jurnalist "Feysbuk" sosial şəbəkəsində etiraz aksiyaları ilə bağlı bir canlı yayım edərkən güllələnmişdi. O, xəstəxanaya aparılan zaman həlak olmuşdur. Orteqa hökumətinə qarşı səsləndirdiyi sərt tənqidləriylə məşhurlaşan "Radio Darío" radiostansiya sı 20 aprel 2018-ci ildə iqtidaryönlü dəstələrin hücumuna məruz qalmış və iddialara görə, məhv edilmişdir.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları üzrə Şurası kütləvi informasiya vasitələrinə qarşı aparılan hücumları və Orteqa hökumətinin keçirdiyi senzuraları tənqid etmişdir. Amerikaarası Press Assosiasiyası da Orteqa adminstrasiyasının senzuranın qarşısının alınmasını tələb etmişdir. Qurumun sədri Qustavo Mohme Seminario KİV-ə qarşı aparılan hücumların "hökumətin qüvvədə olduğu son on bir ildə sadəcə öz və öz ailə üzvlərinin mənfəəti üçün dövləti sökən avtoritarçılığını ifşa edir" demişdir.
Kiber hücumlar
Anonim hərəkat qrupu olan "Anonymous Nicaragua" etirazlara qoşulmuş və "Nikaraqua Əməliyyatı"na start vermişdir. Əməliyyat Nikaraqua hökumətinə bağlı veb-saytlara qarşı edilən kiber hücumlardan ibarətdir. Əməliyyat 26 apreldə qrupun Milli Məclis in rəsmi veb-saytını bağlaması ilə başlamışdır. Daha sonra, Juventud Presidente, Televicentro, Nikaraqua Baş Prokorurunun rəsmi veb-saytı, Nikaraqua Mülki Təyyarəçilik İnstitutu nun rəsmi veb-saytı və Nikaraqua Mədəniyyət İnstitutunun rəsmi veb-saytına kiber hücümlar edilmişdir.
Nikaraqua Telekommunikasiya və Poçt Xidmətləri İnstitutu ( TELCOR) dövlət agentliyi ölkəni internet xidməti ilə təmin edən korporasiyalarına bu haker lərə qarşı bir birlik qurmağa çağırmışdır. TELCOR bu korporasiyaların vəzifəliləri ilə Nikaraquadakı dövlət və özəl qurumların veb-saytlarına hücum edən beynəlxalq hakerlərə qarşı təhlükəsizlik tədbirləri görmək barədə bir iclas keçirmişdir.
Karavay
240px|thumbnail|right|Ənənəvi karavay, [[Avstraliyada ukraynıların toyu üçün hazırlanmışdır]] Karavay — ruslarda toy mərasimi zamanı istifadə olunan çörəklərdən ən məşhurudur. Şərqi slavyanların toy mərasimləri zamanı hazırlanan dairəvi şirin mayadan hazırlanmış çörəkdir. Adətən üstü mahiranə şəkildə bəzədilir.
Toyda
Toy mərasimləri zamanı gənclərə bayram çörəyi vermək Qədim Misir sivilizasiyasına gedib çıxır. Sonralar bunlar Qədim Elladaya və Romaya keçmiş, xristianlığın gəlişi ilə bütün dünyaya yayılmışdır. Bütpərəst Rusiyada yaşayan əhalinin xristianlıqdan bixəbər olmasına baxmayaraq, artıq toy mərasimlərində xüsusi çörək- günəşi simvolizə edən karavayın nümuməsi yaradılmışdır. Qədim slavyanlarda Günəş tanrısı yeni ailələrin əsas himayədarı idi. Karavay sözü slavyan mənşəlidir. Bu söz bu günə qədər də şərqi slavyan xalqlarının arasında qalmışdır: rus və belaruslar – karavay, ukraynalılar – korovay adlandırırlar.
Toy mərasimləri zamanı fallik işarələrlə bəzədilmiş karavay nişanlı oğlanı, karavayın iki hissəsi və ya iki karavay isə nişanlı oğlanla gəlini simvolizə edirdi. Karavayın üstünə Günəş və Ay işarələri qoyulurdu. Karavayın simvolikası Dünya ağacı ilə bağlıdır. Məsələn, günəş və ay Dünya ağacının başındadır. Dünya ağacındakı öküz və inək karavayın üstündə xəmirdən hazırlanan heyvan fiqurları ilə əlaqələndirilir. Bundan başqa karavayın üstündə 2 cüt üzük və ya qu quşu görmək olardı ki, bu da sevgini simvolizə edirdi. Karavay xoşbəxtlik, bolluğun rəmzi hesab edilirdi.
Qonaqların qarşılanması zamanı
Rus adətlərinə görə, evə dəyərli qonaq gələrdisə onun qarşısına naxışlı dəsmalda çovdardan hazırlanmış karavayla çıxırdılar. Karavay həmçinin, Qədim Rusiyada dəfn mərasimi zamanı da istifadə olunurdu. Dəfn günü üçün toy karavayı hazırlayır, onu tabut qapağı üstünə qoyur və qəbiristanlıqda olan qohumlarına paylayırdılar.
Sinkler Lüis
Sinkler Lüis ) — amerikalı yazıçı, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1930).
Həyatı
Sinkler Lüis Nobel mükafatı alan ilk Amerika yazıçısıdır. O, Minnesota ştatında kiçik şəhərcikdə doğulmuşdu. Sonralar bu şəhərciyi, eləcə də kənd həkimi olan atasını özünün "Baş küçə" romanında təsvir etmişdi. 5 yaşında anasını itirmişdi. Evlərinə yeni qadının – analığının gəlməsi onun həyatını daha da çətinləşdirmişdi.
Sinkler 1903-cü ildə Yel universitetində təhsil həyatına başlamışdı. Orta əsr balladaları üslublu şeirlərindən birinin universitetin ədəbi jurnalında çap olunması tələbələr və müəllimlər arasında nüfuzunu xeyli qaldırmışdı. Tezliklə redaksiya heyətinin üzvü kimi gənc müəllif özü də həmin jurnalın işinə cəlb edilmişdi.
Erkən yaşlarından macəra axtarmağı sevir və bir yerdə qərar tuta bilmirdi. Üç il oxuduqdan sonra universiteti atıb sosialist kommunasında işə düzəlmişdi. Lakin az keçmədən kommuna da onu bezdirmişdi. Sinkler ədəbiyyatla daha ciddi məşğul olmaq məqsədi ilə Nyu-Yorka getmişdi. İlk hekayələrini buradakı ədəbi jurnallarda çap etdirməyə müvəffəq olmuşdu. Sonra yenidən macəra axtarışlarına çıxaraq Panama kanalının tikintisində işləmişdi. 1908-ci ildə Yel universitetini bitirməsi haqqında diplom almışdı.
Bir müddət Kaliforniya ştatındakı rəssamlar icmasında yaşayan Sinkler 1910-cu ildə yenidən Nyu-Yorka dönmüş, beş il müxtəlif nəşriyyat və redaksiyalarda çalışmışdı. Öz etirafına görə həyatının Kaliforniya dövründə ehtiyac üzündən bir sıra hekayələrinin ideya və süjetini Cek Londona satmalı olmuşdu. Cek Londonun süjetini Sinklerdən pulla aldığı əsərlərdən biri də onun "Qətllər bürosu" romanıdır. Amma London bu romanı yalnız başlamağa imkan tapmışdı. O, 1922-ci ildə qəflətən vəfat etmiş və roman yazılmamış qalmışdır. Bu romanın süjetinə görə aldığı qonorar Sinkler Lüisə özünə yeni palto almağa çatmışdı.
Sinkler Lüis ilk ciddi əsərini – "Bizim cənab Vrenn" romanını 1914-cü ildə çap etdirmişdi. Romanın gənc və xəyalpərvər qəhrəmanının timsalında müəllifin özünü tanımamaq mümkün deyildi. Əslində, Sinklerin bir yazıçı kimi peşəkar fəaliyyəti də bu romanla başlamışdı. Adı məşhurlaşdıqdan sonra redaksiyalar və nəşriyyatlar ona kifayət qədər yüksək qonorar ödəməyə başlamışdılar. Məsələn, təkcə bir hekayəsinə görə Sinkler populyar "Saterdey ivninq post" jurnalından həmin dövr üçün çox böyük məbləğ – min dollar almışdı. Bu da artıq cəmiyyətdə tanınan yazıçının bütün diqqətini yaradıcılığa yönəltməsinə imkan yaratmışdı.
O, çoxsaylı hekayələrlə yanaşı, biri-birinin ardınca "İş" (1917), "Sadəlövhlər" (1917), "Açıq havada" (1919), "Baş küçə" (1920) romanlarını çap etdirmişdi. Sonuncu əsər Sinkleri ABŞ-nin kəskin sosial mövzulara və ictimai tənqidə üstünlük verən tanınmış yazıçıları sırasına çıxarmışdı. Bu romanda Amerikanın əyalət həyatı özünün bütün miskinliyi, məhdudluq və təkəbbürlülüyü ilə əks olunmuşdu. Müəllifin ictimai mövqeyi əks fikirlər və mübahisələr doğursa da, "Baş küçə"nin bədii məziyyətlərinin yüksəkliyi yekdilliklə qəbul edilmişdi.
"Baş küçə"nin ardınca Sinkler Lüis hər birində Amerika cəmiyyətinin çeşidli problemləri qaldırılan, lakin ziddiyyətli təsir bağışlayan və mübahisə doğuran əsərlər çap etdirmişdi. "Bebbit" (1922), "Errousmit" (1925), "Elmer Hentri" (1927) kimi romanlarında o, amerikan orta təbəqəsinin həyatını sərt, hətta sarkastik boyalarla təsvir etmişdi. "Errousmit" romanına görə yazıçı 1926-cı ildə nüfuzlu Pulitser mükafatına layiq görülsə də özündən daha layiqli müəlliflərin diqqətdən kənarda qaldığını bildirərək mükafatdan imtina etmişdi.
Bundan dörd il sonra isə amerikan yazıçısı "güclü və ifadəli təhkiyə sənətinə, satirik və yumoristik çalarlarla zəngin yeni tip və xarakterlər yaratmaq sahəsindəki nadir istedadına görə" Nobel mükafatı aldı. İsveç Akademiyasının daimi katibi Erik Karlfeldt təqdimat nitqində Sinkler Lüisi 120 milyonluq Amerika xalqının fikir və hisslərini ifadə edən yeni amerikan ədəbiyyatının təmsilçisi adlandırmış, onu ədəbi fəaliyyətindəki yenilik və tənqidi ruh baxımından qitənin çoxsaylı çətinliklərə və mübhəmliklərə sinə gərən ilk sakinləri ilə müqayisə etmişdi.