cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saxur əlifbası
1930-cu illər latın qrafikası
left|thumb|250x250px| Saxur əlifbası 1934–1938 1934-cü ildə SSRİ xalqlarının əlifbasının latınlaşdırılması və yazılarının yaradılması prosesinin son mərhələsində A.N.Genko saxur dili üçün latınlaşdırılmış yazı işləyib hazırladı. Elə həmin il məktəblərdə yeni əlifba ilə tədrisə başlandı və S. A. Cəfərov bununla bağlı ilk dərslikləri tərtib etdi (onlardan cəmi 8-i nəşr olundu). Yaranan ədəbi dilin əsasını Saxur kəndinin ləhcəsi təşkil edirdi. Bununla belə, artıq 1938-ci ildə saxur dilində tədris və nəşr dayandırılmışdı, saxur xalqının mədəni ehtiyaclarını Azərbaycan və rus dillərinin təmin edə biləcəyinə inanılırdı. Beləliklə, ilk rəsmi saxur əlifbası cəmi 4 il davam etdi.
Kiril qrafikası
1989-cu ildə Dağıstan MSSR -in saxur məktəblilərinin 1-ci sinifdən 4-cü sinfə qədər ana dilində təhsil alması haqqında qərar qəbul edildi. Bunun üçün digər Dağıstan dillərinin əlifbalarına qrafik olaraq oxşar olan yeni kiril əsaslı Tsaxur əlifbası hazırlanmışdır. 1990-cı ildə Q. X. İbrahimov və N. Q. İsayev tərəfindən hazırlanmış əlifba rəsmi olaraq təsdiq edildi. 1992-ci ildən məktəblərdə saxur dilinin tədrisinə başlandı və 1993-cü ildə ilk primer nəşr olundu. Qərara alındı ki, ədəbi dil Tsaxur-Suvagil ləhcəsi əsasında qurulsun. Sonralar kiril əlifbası ilə başqa ədəbiyyatlar meydana çıxdı və " Nur " qəzeti də nəşr olunmağa başladı.
Rusiyada istifadə olunan saxur əlifbası :
Azərbaycanda latın qrafikası
Azərbaycanda istifadə olunan saxur əlifbası : 2015-ci ildə Azərbaycanda latın əlifbasının modernləşdirilmiş variantından istifadə etməklə saxur lüğəti nəşr olundu : A a, Ә ә, B b, C c, Ç ç, Ç' ç', D d, E e, F f, G g, G' g', Gh gh, Ğ ğ, H h, X x, Xh xh, I ı, I' ı', İ i, J j, K k, K' k', Q q, Q' q', L l, M m, N n, O o, Ö ö, P p, P' p', R r, S s, Ş ş, T t, T’t', Ts ts, Ts' ts', U u, Ü ü, V v, Y y, Z z, '.
Erməni soyqırımı
Erməni soyqırımı (, Hayots tseğaspanutyun; ), Ermənilərin köçürülməsi  və ya ermənilər arasında adətən Mets Yeğern (, "Böyük cinayət") — Osmanlı hökuməti tərəfindən əksərən Osmanlı imperiyası vətəndaşı olan etnik erməni əhalinin qətli iddiaları. Hadisələrin başlanğıcı olaraq, Osmanlı hökumətinin İstanbul və  Ankara yekun nəticədə əksəri qətlə yetirilmiş 235–270 arası erməni intellektualı və icma rəhbərlərini toplaması, həbs və deportasiya etməsi tarixi olan 24 aprel 1915-ci il hesab edilir.İddialara görə, Birinci dünya müharibəsi zamanı və sonrası baş vermiş soyqırım iki mərhələrdə həyata keçirilmişdir: birinci mərhələdə əmək qabiliyyətli kişi əhali qətlə yetirilmiş, yetkinlik yaşına çatmışlar isə hərbi xidmətə aparılmış və ya məcburi əməyə sövq edilmiş, ikinci mərhələdə isə qadınlar, uşaqlar və yaşlılar Suriya səhrasına köçürülmə qərarı ilə ölüm yürüşünə çıxarılmışdır.İddiaların daha cəzbedici görünməsi məqsədilə irəli sürülən fikirlərə görə, hərbi qüvvələr tərəfindən müşahidə olunan deportasiya edilən əhali, müntəzəm olaraq soyğunçuluq, cinsi təcavüz və qırğınlara məruz qalmışdır. Həmin dövrə Osmanlı imperiyası ərazisində yaşayan assuriyalılar və yunanlar da qırğınlara məruz qalmışlar ki, bəzi tarixçilər bu qırğınları da eyni soyqırım siyasətinin tərkib hissəsi hesab edirlər. Dünyanın bir çox hissələrdində Erməni diasporu birbaşa bu soyqırım siyasətinin nəticəsi olaraq meydana gəlmişdir. Lakin indiyədək ermənilər tərəfindən əsaslı sübutlar gətirilməyib. Əksinə ermənilər tərəfindən şəqri Anadoluda türklərə və kürdlərə qarşı qırğınlar olmuşdur. Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Osmanlı vətəndaşı olan ermənilər dövlətlərini yəni, Osmanlını arxadan vurmuşlar.
Etnik erməni əhalisinin sistematik şəkildə və bilərəkdən məhv edilməsindən təsirlənən Rafael Lemkin, bu hadisələri ifadə etmək üçün 1943-cü ildə soyqırım ifadəsi və anlayışını ixtira etmişdir. Erməni soyqırımı ən erkən müasir soyqırımlardan biri kimi qəbul edilmişdir. O, Holokostdan sonra ikinci ən çox öyrənilmiş və tədqiq edilmiş soyqırımı iddiasıdır.
Türkiyə hökuməti baş vermiş hadisələri ifadə etmək üçün "soyqırım" ifadəsini düzgün hesab etmir. Türkiyə tərəfindən əsl faktın üz işığına çıxması üçün arxivlərin açılaraq sübutlarla danışılması təklifi dəfələrlə irəli sürülsədə Ermənistan tərəfindən heç bir addım atılmamışdır. 2019-cu ildə Amerika Birləşmiş Ştatları, Braziliya, Kanada, Fransa, Almaniya, İtaliya və Rusiya da daxil olmaqla ümumilikdə 30 ölkə və ABŞ-nin 50 ştatından 49-u iddiaları dövlət və parlament səviyyəsində soyqırım hadisəsi olaraq qəbul etmişdir.
Terminologiya
Soyqırımından sonra sağ qalmış ermənilər, bu hadisələri ifadə etmək üçün erməni dilində müxtəlif terminlərdən istifadə edirdilər. Xaçik Muradyan yazır ki, "Yeğern" (Cinayət/Faciə) və ya onun "Medz Yeğern" (Böyük Cinayət) və "Abrillian Yeğern" (Aprel Cinayəti) variantları daha çox istifadə edilirdi. Qriqor Bələdiyan isə qeyd edir ki, Erməni ədəbiyyatında bu hadisələri ifadə etmək üçün, adətən "faciə" kimi tərcümə edilən "ağed" sözündən istifadə edilir. Soyqırım anlamını ifadə edən "genosid" (genocide) sözünün kəşf edilməsindən sonra isə Erməni soyqırımını ifadə etmək üçün həm də "armenosid" termini istifadə edilmişdir.
Erməni soyqırımını təkzib edən mənbələrdə bu adın qarşısına adətən "qondarma", "uydurma" və ya "mübahisəli" kimi təyinedici sözlər də artırılır, Erməni soyqırımı hadisələri "Erməni iddiaları", "Erməni yalanları" adlandırılır və ya "soyqırım" terminin istifadəsindən qaçmaq üçün evfimizmlər istifadə edilərək hadisələr "hər iki tərəf üçün faciə" və ya "1915-ci il hadisələri" adlandırılır. ABŞ Prezidenti Barak Obama tərəfindən "Medz Yeghern" ifadəsinin istifadə olunması isə "soyqırım sözündən qaçmaq vasitəsi" kimi izah edilir.
Hadisələri tədqiq edən bir neçə beynəlxalq təşkilat, "soyqırım" termininin "1915–1916-cı illərdə Osmanlı imperiyasında ermənilərə qarşı törədilmiş qırğınları" düzgün ifadə etdiyi qərarına gəlmişdir. Bu qərara tərəfdar olan təşkilatlar Beynəlxalq Keçid dövrü Ədliyyəsi Mərkəzi, Beynəlxalq Soyqırım Araşdırmaçıları Assosasiyası və BMT-nin İnsan Haqqlarının Qorunması və Genişləndirilməsi Alt Komissiyasıdır.
Tədqiqatçı Bat Yeor "Erməni soyqırımının cihad xarakterli qırğın olması"nı ehtimal edir. Erməniilərin köçürülməsinin şahidi olmuş bədəvi Faiz əl-Heseyn isə 1918-ci ildə yazılmış traktatında bu ehtimalı təkzib edərək bildirir ki, "…bu onların milli fanatizmi və ermənilərə paxıllığı ilə bağlı olmaqla və ancaq onlara aid idi; İslam inancının bu işlərə aidiyyatı yox idi." Arnold Toynbi yazır ki, "Qarşıya qoyulmuş məqsədə çatmaq üçün Gənc türklər Pan-İslamizm və Türk millətçiliyini birlikdə işləməyə məcbur etsələr də, sonların siyasəti inkişaf etdikcə İslam elementi geri qalmağa, milliyətçilik isə daha da yerini möhkəmləndirməyə başlamışdır." Toynbi və başqa tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, türk qızı ilə ailə qurmuş və İslamı qəbul etmiş bir çox ermənilər ölümdən xilas ola bilmişdilər. Qərb ölkələrinin "ermənilərin qırılması"nı İslam tarixində qara ləkə kimi qəbul etməsindən çəkinən əl-Hüseyn də qeyd edir ki, bir çox yeni dinini dəyişmiş ermənilər də edam edilmişdir. Əl-Hüseyn qeyd edir ki, İslam lideri dinini dəyişmiş ermənilərin əfv edilməsi üçün müraciət etdikdə ona, "siyasətin dini yoxdur" cavabı verilmişdir.
Osmanlı hakimiyyəti altında olan ermənilər
1555-ci ildə Səfəvilər və Osmanlılar arasında imzalanmış Amasya sülh müqaviləsinin şərtlərinə görə əhalisinin əksər hissəsini ermənilər təşkil edən Şərqi Anadolunun böyük bir hissəsi Osmanlı imperiyasının hakimiyyəti altına keçir, 1639-cu ildə imzalanmış Qəsri-Şirin sülh müqaviləsi isə həmin ərazilərin hüquqi statusunu birdəfəlik dəqiqləşdirir. Həmin dövrdən sonra erməni dilli mənbələrdə Qərbi Ermənistan adı ilə yanaşı həm də "Türk Ermənistanı" və "Osmanlı Ermənistanı" adlandrmaları işlədilir. Osmanlı imperiyası tərkibində həmin ərazilərdə yaşayan ermənilər Erməni Qriqoryan Kilsəsinin Konstantinopol Patriarxı tərəfindən idarə edilən bir millət kimi qruplaşdırılır. Osmanlı imperiyasında ermənilər əsasən ölkənin şərq əyalətlərində məskunlaşsalar da, qərb əyalətlərində, o cümlədən paytaxt Konstantinopolda da böyük erməni icması yaşayırdı.
İmperiyada ermənilər üç dini konfessiyanı təmsil edirdilər: katolik ermənilər, protestant ermənilər və qriqoryan ermənilər. Sonuncu konfessiya fərdləri böyük əksəriyyəti təşkil edirdi. Millət sisteminə əsasən erməni icması Osmanlı hökumətinin cüzi müdaxilələri ilə daxili idarə sisteminə malik idilər. Ermənilərin böyük hissəsi – təxminən 70%-i kasıb kənd şəraitində yaşayır, aralarında Duziyanlar (İmperator sikkəxanasının direktorları), Balyanlar (İmperiyanın baş memarları) və Dadiyanlar (Barıt və Silah İstehsalı fabriklərinin direktoru) kimi məşhur ailələr olan qalan hissəsi isə şəhərlərdə yaşayırdı. Osmanlı imperiyasının siyahıyaalma məlumatları ilə Erməni Patriarxının say qeydiyyatı məlumatı uyğun gəlmir. İkincinin qeydlərinə əsasən 1878-ci ildə imperiya ərazisində 3 milyona yaxın (400.000 Konstantinopol və Balkanlarda, 600.000 Kiçik Asiya və Kilikiyada, 670.000 Kiçik Ermənistan və Kayseridə, 1.300.000 isə Qərbi Ermənistanda) erməni əhali yaşayırdı.
Şərq əyalətlərində ermənilər tez-tez qonşuluqda yaşadıqları kürdlər və türklərin təsiri altına düşür, onlar tərəfindən qoyulmuş qeyri-rəsmi vergiləri ödəməyə və İslamı qəbul etməyə məcbur edilir, mərkəzi hakimiyyətin müdaxiləsi olmadan incidilirdilər. Digər İslam ölkələrində olduğu kimi, Osmanlı imperiyasında da zimmi sisteminə uyğun olaraq xristianlar və yəhudilərə müəyyən azadlıqlar verilmişdi. Osmanlı imperiyasında zimmi sistemi Umar müqaviləsinə əsaslanmaqla qeyri-müsəlmanların əmlak hüququnu müəyyənləşdirsə də, faktiki olaraq imperiyada müsəlman olmayanlara ikinci növ vətəndaşlar kimi baxılmış və onlar "gavur" adlandırıldışlar. Umar müqaviləsinin qeyri-müsəlmanlara yeni ibadət yerləri inşa etməyi qadağan edən bəndi, Osmanlı imperiyasında bəzi icmalara münasibətdə dəqiq izlənsə də, bəzi hallarda yerli hakimiyyət nümayəndələri tərəfindən görməzdən gəlinmişdir. Dini gettolar yaradılmasına əsas verən qanun olmamasına baxmayaraq, yaradılmış bu şərait, azlıqların mövcud dini məbədlər ətrafında qruplaşmasına səbəb olmuşdur.
Hüquqi məhdudiyyətlərlə yanaşı, imperiyada yaşayanlar xristianlar müsəlmanlarla bərabər hüquqlu sayılmır və müxtəlif qadağalarla üzləşməli olurdular. Müsəlman təqsirləndirilənə qarşı xristian və yəhudilərin məhkəmədə ifadə vermək hüququ yox idi; bu o anlama gəlirdi ki, onların ifadəsinə yalnız ticari məqsədli məsələlərdə baxıla bilərdi. Müsəlman olmayanlara silah daşımaq, həmçinin dəvə və ata toxunmaq qadağan edilmişdi. Müsəlman olmayanların evləri qonşuluqdakı müsəlmanların evlərindən daha yaxşı görünə bilməzdi; xristian olmayanların dini ayinləri də ciddi şəkildə məhdudlaşdırılırdı, məsələn, Osmanlı imperiyasında kilsə zəngləri bütünlüklə qadağan edilmişdi.
Erməni üsyanları
1890-cı ildən etibarən başlayan üsyanlar 1915-ci il Osmanlı hakimiyyətini radikal qərarlar almağa məcbur etmiş və sözü gedən soyqırım iddiası da bu dövrdən etibarən ortaya çıxmışdır.
Güclənən erməni millətçiliyi Anadolunun şərqində və Kilikya adlanan cənub bölgələrində kütləvi şəkildə yaşayan ermənilərdə separatçı meyli gücləndirdikcə üsyanlar da təbii hal almağa başlamışdı. İlk üsyan 1890-cı ildə Ərzurumda gerçəkləşmiş daha sonra Van, Sason, Adana üsyanları bir-birini izləmişdir. Bu hadisədən sonra 1905-ci ildə sultana sui-qəsd cəhdi olsa da uğursuzluqla nəticələndi. Bölgədə təşkilatlanan erməni komitələri mülki şəxslərə qarşı da xüsusi amansızlıq nümayiş etdirmişdir.
Erməni köçü
right|thumb|İyul 1916. Aclıq, xəstəlik və qəddarlıq səbəbiylə ölənlər. Yarım milyondan çox erməni qadın, uşaq və yaşlı kişi deportasiya edildi. Gerçəkləşdirilən üsyanlar və Birinci dünya müharibəsi ərəfəsində ruslara qoşulan ermənilərin türklərə qarşı savaşması nəticəsində Osmanlı Dövləti 27 may 1915-ci ildə "Köç" qərarı çıxartdı. Bu qərar öncəsində isə bugün ermənilərin soyqırım günü kimi qəbul etdikləri 24 aprel günü 2345 erməni lider həbs edilmişdir. Bunların birçoxu kəndlərə hücum edərək silahsız əhalini qıran cinayətkarlar idi.
Köç qərarı Anadoluda yaşayan ermənilərin Osmanlının digər bölgələrinə dağıdılmasını nəzərdə tutsa da praktikada hərşey fərqli cərəyan etdi. Köç karvanlarına edilən hücumlarda ölən ermənilər bir kənara həm də yollarda aclıqdan və xəstəlikdən ölənlər kifayət qədər idi. Yola çıxanların yalnız bir qismi lazımi məntəqələrə yerləşdirilə bildi.
Erməni soyqırımı tanıyanlar
Bundan 17 il sonra – 1982-ci il aprelin 29-da Kiprin yunan icması analoji qərar qəbul edib. "Erməni soyqırımı"nı tanımış bütün ölkələrin sıralaması isə belədir:
Beləliklə, 1950-ci illərdən kampaniya başladan, 1965-ci ildə ilk rəsmi qərarın qəbuluna nail olan ermənilər 45 il ərzində əsilsiz iddialarını 19 ölkədə qərar və ya bəyanat şəklində qəbul etdiriblər. Daha 2 dövlətin (İsveç və ABŞ-nin) Xarici Əlaqələr Komitəsi müvafiq qətnamə layihəsini təsdiqləyib.
"Erməni soyqırımı" iddialarının yayıldığı areal da maraqlıdı – Avropa və Amerika. Avropada qərar qəbul edən ölkələrin çoxu Türkiyənin qapısını döydüyü Avropa Birliyinin üzvüdü. Amerikada isə "soyqırım"ı tanıyan yalnız Kanada və üç Latın Amerikası ölkəsi deyil. Türkiyənin "strateji müttəfiqi" ABŞ-də "soyqırım"ı tanıyan ştatların sayı 30-a çatıb. ABŞ Konqresinin gündəliyində "soyqırım"la bağlı iki layihə durur. ABŞ prezidentləri isə hər il aprelin 24-də "soyqırım" sözünün yarım addımlığından keçirlər.
Amerika və Avropadan kənarda "soyqırım"ı tanıyan cəmi üç ölkə var: biri Rusiyadı, digəri isə Livand və Suriya. Livand və Suriya soyqırımı tanıyan yeganə müsəlman ölkəsidi.
"Erməni soyqırımı"nı tanıyan beynəlxalq təşkilat da var – Avropa Parlamenti. Yəni Avropa Birliyi ölkələrinin parlamenti. Bu qurum "erməni soyqırımı"nı hələ 1987-ci ildə tanıyıb. Həm də Fransanın səyləriylə. 1981-ci ildə fransalı parlamentar Jage "Erməni xalqının durumu" adlı layihə hazırlayaraq Avropa Parlamentinə təqdim edib. Sonra bu parlamentdəki sosialistlər qrupu adından fransalı parlamentari Duport və belçikalı deputat Qlinn qərar layihəsi hazırlayıblar. Layihədə ilk dəfə "erməni soyqırımı" iddiaları Avropa Parlamentinin gündəliyinə çıxarılıb. 1984-cü il seçkilərindən sonra Avropa Parlamentində sosialist qrupunu təmsil edən fransalı deputat Sabi həmin layihəni yeniləyib. Elə həmin il başqa bir fransalı parlamentar yəhudi lobbisinin təsiriylə "erməni soyqırımı" ilə bağlı məruzəçi olmaqdan imtina edib. Bu zaman fransızlar məruzəçiliyi belçikalı deputat Vandemelebroka həvalə ediblər. Qatı sağçı və irqçi kimi tanınan məruzəçi bir dəfə belə Türkiyədə olmadan, bir türk rəsmisi ilə görüşmədən hesabat hazırlayıb. Avropa Parlamentinin Siyasi Komitəsi buranın tarix qurumu olmadığını əsas gətirərək hesabatı qəbul etməyib. Fransızlar komitənin italiyalı başqanına yenidən səsvermə keçirməsi üçün təzyiq göstəriblər, amma o, rədd edib. Komitə sədrinin səlahiyyət müddəti bitdikdən sonra iş yenidən başlayıb və fransızlar istəklərinə nail olublar. 1987-ci il iyulun 18-də ermənilərin üzük qaşı kimi dövrəyə aldığı Avropa Parlamenti "erməni soyqırımı"nı faktiki tanıyan qərar qəbul edib. Bu, təxminən o ərəfəyə təsadüf edirdi ki, Türkiyə Avropa Birliyinə üzvlük niyyətini açıq ifadə eləməyə başlamışdı.
Avropa Parlamenti qərarını 2005-ci ildə təzələdi – Türkiyə Avropa Birliyinə üzvlüklə bağlı alayarımçıq müzakirə tarixi almazdan bir ay əvvəl. Həmin qərarda Türkiyənin 1915-ci ildə baş verənləri "soyqırım" kimi tanıması Avropa Birliyinə üzvlüyün əsas şərtlərindən biri olaraq göstərilir. Doğrudur, Türkiyə üçün direktiv Kopenhagen meyarlarıdır, Avropa Parlamentinin qərarları direktiv yox, tövsiyə xarakteri daşıyır. Amma nəzərə almaq lazımdır ki, ən sonda Türkiyənin tam üzvlüyünə səs verəcək qurum Avropa Parlamentidir. Həmin səsvermədə, əğər Türkiyə bu səsverməyə qədər gedə biləcəksə, Avropa Parlamentinin qərarları gündəmə gələcək və Ankaranın bu şərtləri yerinə yetirməsi tələb ediləcək. Biz ha desək də ki, bu ədalətsizlikdir.
Ümumiyyətlə ermənilərin və erməni lobbisinin hədəfi "4 T" adlanan tələblərinin yerinə yetirilməsidir:
Birinci hədəfə faktiki olaraq yaxınlaşıblar. Artıq demək olar ki, bütün Qərb mətbuatı və ictimaiyyəti "soyqırım" iddialarını qəbul edir. Qalır məsələnin hüquqi və siyasi tərəfi. Bunun üçün ABŞ Konqresinin qərarı həlledici əhəmiyyət daşıyır. Bu qətnamə başqa ölkələrin qərarlarına bənzəməyəcək. Həmin layihə keçsə, İngiltərə başda olmaqla Türkiyənin digər müttəfiqləri, beynəlxalq qurumlar da hərəkətə keçəcək, üstəlik, erməni lobbisinin Türkiyədən təzminat tələbləri ciddi bir əsasla gündəmə gələcək. Ermənilər bu qərarı qəbul etdirməyə çox yaxındırlar.
Ermənilər sadəcə tanınmayla kifayətlənməyiblər, adıçəkilən ölkələrin əksəriyyətində "soyqırım" abidələrinin qoyulmasına nail olublar, bədnam iddialarını təbliğ edən 45000 sayt yaradıblar, filmlər çəkdiriblər, bəzi ölkələrdə (Almaniyada) mövzunu dərsliklərə salıblar, kitablar yazdırıblar və indi də demokratik Avropa dövlətlərində "soyqırım yoxdu" deyənin cəzalandırılmasını qanuniləşdirirlər.
Erməni soyqırımı xarici ədəbiyyatda
Bu ədəbiyyatın bütün yazarları erməni mənşəli Amerika yazıçılarıdır. Əslində həmin yazıçıların çoxu XX əsrin ortalarından fəaliyyət göstərir. Hələ 1959-cu ildə üç aydan bir Nyu-Yorkda nəşr edilən Ararat jurnalı elə o vaxtlardan dünya erməni yazıçıları ilə yanaşı erməni mənşəli amerikan yazıçılarının əsərlərini də ingilis dilində öz oxucularına təqdim edirdi. Bu jurnalın təsisçisi əsası 1906-cı ildə qoyulmuş, xeyriyyəçiliklə məşğul olan dünyanın ən böyük erməni ictimai təşkilatı Erməni Əsas İltifat Birliyidir (AGBU- the Armenian General Benevolent Union). Baş qərargahı Nyu-Yorkda yerləşən bu birliyin illik büdcəsi 36 milyon dollardır. Təşkilat 35 ölkə üzrə ermənilərin təhsil, mədəniyyət, idmana dair problemləri ilə məşğul olur. 2006-cı ildə Nyu-Yorkda birlik özünün 100-cü il dönümünü təntənəli şəkildə qeyd etdi.
Erməni-amerikan yazıçıları iki nəslə bölünür: yaşlı və cavan nəsil. Yaşlı nəsil yazıçıları çoxlarına məlum Vilyəm Saroyan, Levon Surmelyan, Albert İsak Bezerides, Maykl Arlen, Piter Suriyan, David Xerdiyan, Marjori Husepyan Dobkin, Leon Serabyan Herald, Emmanuel Varandyan, Arlen Avakyan, Nişan Parlakyan, Leo Hamalyan və başqalarıdır.
Gənc nəsil yazarlar isə Nənsi Qriqoryan, Piter Balakyan, Mark Araks, Aris Canikyan, Corc Stambulyan, Karol Edqaryan, Artur Nersesyan, Mişelin Aharonyan Markom, Dahlia Elsayed, Nənsi Aqabyan, Xraq Vartanyan və başqalarından ibarətdir.
"Erməni-amerikan ədəbiyyatı"nın ən məşhur nümayəndəsi Vilyam Saroyandır. Amerikada Stənford Universiteti hər il gənc yazıçılar üçün "Vilyam Saroyan Beynəlxalq Mükafatı" nı təqdim edir. Mükafatın təltifini maddi tərəfdən dəstəkləyən əsası yazıçının özü tərəfindən 1966-cı ildə Amerikada qoyulmuş "Vilyam Saroyan fondu" dur. Vilyam Saroyan "Erməni və erməni" əsərində göstərir ki, uydurma erməni soyqırımı zamanı 1,5 milyon erməni soyuqqanlıqla türklər tərəfindən qətlə yetirilmişdir.
Digər yazıçılardan Lorne Şirinyanın "Şimali Amerika-erməni ədəbiyyatı: Tənqidi müqəddimə: Genosid, diaspora və simvollar." ("Armenian-North American Literature: a Critical Introduction: Genocide, Diaspora, and Symbols") kitabı, Karol Edqaryanın 370 səhifəlik "Yüksələn Evfrat" ("Rise the Euphrates" 1994) romanı, David Xerdiyanın "Evdən gedən yol: erməni qızının əhvalatı" (" The Road from Home: The Story of an Armenian Girl", 1980), Nişan Parlakyanın 608 səhifəli "Müasir erməni dramı: antologiya" ("Modern Armenian Drama: An Anthology") kitabı, Piter Balakyanın yazdığı "Taleyin Qara iti" memuarı ("Black Dog of Fate: A Memoir", 1997), Levon Surmeliyan "Rica edirəm, xanımlar və cənablar" ("I Ask You, Ladies and Gentlemen") romanı və bir çox başqa əsərlər də 1915-ci il uydurma erməni soyqırımından yazır.
"Erməni Amerikan Ədəbiyyatı"ndan kənara çıxsaq görərik ki, uydurma erməni soyqırımından tək bu ədəbiyyat bəhs etmir. Məsələn, yəhudi mənşəli Avstriya yazıçı və şairi Frans Verfelin (10 sentyabr, 1890–26 avqust, 1945) 1933-cü ildə almanca yazdığı 3 hissəli, 817 səhifəlik "Musa Dağında 40 gün" (Franz Werfel, "Die Vierzig Tage des Musa Dagh") tarixi, müharibə romanı 1915-ci il uydurma erməni soyqırımından bəhs edir. Əsəri Verfel 1932-ci ilin iyul ayında yazmağa başlamış və 1933-cü ilin martında bitirmişdir. Yazıçı 1929-cu ilin mart ayında Dəməşqdə qalanda gördüyü erməni qaçqın uşaqlarının həyatlarından təsirlənərək sözügedən romanı qələmə almağı qərara almışdır.
Adolf Hitlerin vaxtında faşizm əleyhinə yazan Frans Verfel arzuolunmaz yazıçı kimi tanındığı üçün onun "Musa Dağında 40 gün" romanının Almaniyada satılışına qadağa qoyulmuşdu. Lakin, buna baxmayaraq əsər gizlin satılırdı. 1935-ci ildə "Musa Dağında 40 gün" romanı dünyada ən çox satılan kitablar içində idi. Hətta, deyilənə görə, bu əsər Con F. Kennedinin ən çox sevdiyi romanlardan biri olub.
Bu əsərə görə ermənilər Verfeli milli qəhrəman adı vermişlər.
Əsər müvəffəqiyyət qazandığı illərdə ona əsasən Amerikada film çəkmək istəsələr də Türkiyə ABŞ-nin Dövlət Departamentinə öz narazılığını bildirərək filmin çəkilməməsinə nail ola bilmiş. Lakin, bir neçə on illikdən sonra 1982-ci ildə əsərə erməni rejissoru Sarki Mauradyan 145 dəqiqəlik film çəksə də bu film müvəffəqiyyət qazanmır və tamamilə heç bir gəlir gətirməmişdir.
2006-cı ildə "Rembo" filminin gəhrəmanı, məşhur Amerika aktyoru Silvester Stalloni "Musa Dağda 40 gün" romanı əsasında böyük bir film çəkmək niyyətində olduğunu bildirirmişdir.
Bəzi tənqidçilərin bildirdiyinə görə, əslində ermənilər Musa Dağda 53 gün keçiriblər. Verfel özü 53 günü 40 gün kimi göstərmişdir. Bunu isə tənqidçilər Bibliyadakı qırx gün, qırx gecə axan qan; Musa peyğəmbərin Sinay dağında keçirdiyi qırx gün, qırx gecə ilə əlaqələndirirlər.
1919–1920-ci illər İstanbul hərbi tribunalı
Osmanlı imperiyası Birinci Dünya müharibəsində məğlub olduqndan sonra Mudros müqaviləsinə əsasən müttəfiq qoşunları İstanbula daxil oldular. Bu andan etibarən sultanın hakimiyyəti formal xarakter daşımağa başladı.
Birinci dünya müharibəsi zamanı Osmanlı imperiyasına və türklərə qarşı apardıqları irqçi təbliğata bəraət qazandırmaq həm də müttəfiqlərə problem yarada biləcək insanları İstanbuldan uzaqlaşdırmaq üçün işğalçılar "hərbi tribunal" qurmaq fikrinə qəldilər. Formal olaraq bu tribunal hərbi cinayətlər törədmiş insanların (ingilis hərbi əsirləri ilə sərt rəftar və ermənilərin öldürülməsi) cəzalandırılması məqsədi güdürdü.
Müttəfiq qüvvələri tərəfindən çox sayda dövlət məmuru, hərbçi və siyasətçi həbs olunaraq Maltaya göndərildi. Lakin bir müddət sonra Maltaya aparılan insanların "günahını" sübut edə bilmədikləri üçün müttəfiqlər onları azad etməyə məcbur oldular.
İstanbulda fəaliyyət göstərən tribunal əsasən dövlət məmurlarının (kaymakamlar, valilər) və jandarmeriya və ordu zabitlərini istintaqa cəlb edirdi. Osmanlı dövlətinin bütün arxivləri əllərində olmasına baxmayaraq, müttəfiqlər gənctürklərin "erməni soyqırımı" törədmək istədikləri barədə heç bir sübut əldə edə bilmədilər.
Bu şəraitdə tribunalın köməyinə "gənc türklər"i öz siyasi opponenti görən bəzi siyasi qüvvələr eləcə də erməni təşkilatları tribunalı "şahidlərlə" təmin etməyə başladılar.
Qeyd etmək lazımdır ki, bir sıra səbəblərdən dolayı bu tribunalda sultan və onun yaxın çevrəsi də maraqlı idi.
Məhkəmə zamanı Osmanlı dövlətinin cinayət hüququ və elementar hüquqi normalar kobud şəkildə pozulmasına, müttəhimlərin xeyrinə ifadə verən şahidlərin məhkəməyə buraxılmamasına rəğmən məhkəmə bir neçə nəfər barəsində ölüm hökmü çıxarır.
Tələt paşanın teleqramları
1920-ci illərdə Aram Andonyan adlı erməni tarixçi Londonda, Parisdə və Bostonda (ABŞ) "Naim bəyin xatirələri ermənlərin köçürülməsi və qətli haqda rəsmi türk sənədləri" (The Memoirs of Naim Bey: Turkish Official Documents Relating to the Deportation and the Massacres of Armenians) adlı kitablar dərc etdirir. Bu kitablarda Tələt paşaya aid olduğu iddia edilən və ermənilərin kütləvi qətlini əmr edən 50 teleqram və 2 məktub var. Andonyanın iddiasına görə bu "materialları" Hələbi tutmuş general Allenbinin ordusu aşkar etmişdir. Bir sıra erməni və ermənipərəst tarixçilər bu materialların saxta olmadığını və erəmi soyqırımını sübut edən faktlardan biri olduğunu iddia edirlər. Maraqlıdır ki, ingilis ordusu İstambulu işğal etdikdən sonra "gənc türklərin" "hərbi cinayətlər törədmiş" nümayəndələrinin məhkəmə qarşısına çıxarldığı "İstambul hərbi tribunalı" Andonyanın materiallarını saxta saymış və bunu sübut kimi qəbul etməmişdir. Bir gədər sonra Berlində Tələt paşanı qətlə yetirmiş Soqomon Teyleryanın məhkəməsi zamanı "erməni soyqırımının" sübütu kimi təqdim olunmuş "Tələt paşanın teleqramları" yenə də sübut kimi gəbul olunmur, sənədlərin ekspertizasını keçirən Berlin kriminalistika bürosunun ekspertləri sənədlərin saxta olduğu qənaətinə gəlirlər. Baxmayaraq ki, Andonyanın materialları ciddi akademik çevrələrdə qəbul olunmur, erməni tarixçiləri onların saxta olmadıqlarını və "erməni soyqırımını" sübüt edən faktlardan biri olduğunu iddia edirlər.
Erməni soyqırımı təkzib edən tarixi mənbələr
Türkiyəli mütəxəssislər hesab edirlər ki, dünya ölkələrinin "soyqırım" qərarlarını qəbul etməsində 5 amil rol oynayır:
Uruqvay, Argentina, Rusiya, Kanada, Livan, Fransa, İsveçrə, İtaliya və Venesuelanın qərarları birinci səbəblə – yəni bu ölkələrdəki erməni azlığının təsiriylə, Yunanıstan və Yunan Kiprinin qərarları Türkiyəyə qarşı düşmən münasibətlə, Vatikanın qərarı din faktoruyla izah edilir. Fransa və İtaliyanın qərarlarının arxasında Türkiyənin Avropa Birliyinə üzv olmasının qarşısını almaq niyyətinin dayandığı bəllidir. Hollandiya, Belçika, Almaniya, İsveçrə və Polşanın qərarları da oxşar motivdən qaynaqlanır. Eyni zamanda Almaniya, Slovakiya və Latviya tarixən qətliamlar törətmiş ölkələr kimi özlərinə ortaq axtarırlar. Yəni "soyqırım törədən tək biz deyilik…"
Fakt bundan ibarətdi ki, nə səbəbdən olur-olsun, dünyanın 20 ölkəsinin qanunverici orqanı erməni iddialarını qəbul edib. Təkcə 2000–2005-ci illər arasında 15 ölkənin parlamenti qərar çıxarıb.
Alimlərin mövqeyi
ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının üzvü, Ohayo ştatından seçilmiş Jan Şmidt uydurma "erməni soyqırımı"nı tanımadığı üçün ermənilərin qəzəbinə tuş gəlmişdir. J. Smidt bildirib ki, 1915-ci il hadisələrini soyqırım kimi qiymətləndirmək doğru deyil: "Konqresin üzvü kimi heç vaxt "erməni soyqırımı" haqqında layihələrə səs verməmişəm. Hər zaman hesab etmişəm ki, bu məsələ Konqresin problemi deyil. Bu problemin birdəfəlik həlli üçün mütəxəssislərdən ibarət müstəqil beynəlxalq komissiyanın yaradılması fikrini dəstəkləyirəm".
J. Şmidt xatırladıb ki, ABŞ-nin bir sıra nüfuzlu alimləri də 1915-ci ildə baş vermiş faciəvi hadisələr üçün "soyqırım" ifadəsinin istifadəsinin doğru olmadığını bəyan ediblər. Bu alimlər arasında Prinston Universitetindən məşhur tarixçi Bernard Levis və Norman İtzkovits, Kaliforniya Universitetindən Stenford Şav, Lusvill Universitetindən Justin Makkarti, Massaçusets Universitetindən Günter Levi və Brayan Vilyams, Boston Universitetindən David Fromkin, Brandis Universitetindən Aviqdor Levi, Tennessi Texniki Universitetindən Maykl Günter, Corc Vaşinqton Universitetindən Roderik Davidson, "Hunter" Kollecindən Pyer Oberlinq, Xarici Siyasət Araşdırmaları İnstitutundan Maykl Radu və hərbi tarixçi Edvard Erikson kimi elm adamları var.
J. Şmidt onun seçki kampaniyasına dəstək vermiş şəxslərin Türkiyə hökuməti ilə əlaqəsinin olmadığını göstərən sənədləri də şikayətinə əlavə edərək D. Qriqoryanın seçki qanunlarını qəsdən pozduğunu bildirib və cəzalandırılmasını istəyib.
Tanınması barədə qərarların ləğvi
Ukraynanın Xarkov vilayətinin İzyum Şəhər Şurası 2010-cu ildə erməni soyqırımı nın tanınması haqqında qəbul etdiyi 2009-cu il tarixli qərarı ləğv edib. Bu barədə Şəhər Şurasının növbəti sessiyasında qərar qəbul olunub. İzyum meri Şəhər Şurasının qərarı ləğv etməsi ilə bağlı Krımın azərbaycanlı icmasının rəhbəri Rəhim Hümbətova və Ukrayna Azərbaycanlıları Konqresinin Krım təşkilatına müvafiq məktub göndərib. Rəhim Hümbətov bildirib ki, erməni soyqırımı nın tanınması haqqında qərarın ləğvinə uzunmüddətli əmək sərf edərək nail olublar: "Bu qərar Ukrayna qanunvericiliyinə zidd idi və yerli idarəetmə orqanının belə bir qərar qəbul etməyə səlahiyyəti yoxdur. Biz həmçinin Şəhər Şurasının qəbul etdiyi bu qərara hüquqi qiymət verilməsi üçün İzyum prokurorluğuna müraciət etmişdik. Uzunmüddətli mübarizədən sonra qanunsuz və ədalətsiz qərarın ləğvinə nail olduq. Artıq "erməni soyqırımı"nın tanınması ilə bağlı qərarların beynəlxalq səviyyədə ləğv olunması üçün mübarizə aparmaq vaxtı çatıb. Bunun üçün əsaslar lazım olduğundan da kifayət qədərdir". Xatırladaq ki, bu, bütün dünyada "erməni soyqırımı"nın tanınması barədə qərarın ləğvinə dair ilk haldır.
Sarı sıf
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Təsviri
Bədəninin malksimal uzunluğu 107 sm, çəkisi isə 11,3 kq təşkil edə bilir.
Bədəöni uznunsovdur. Yetkinləşdikcə yanlardan sıxılmış formasını alır. Böyük ağıza sahibdir. Köpək diçlərinə bənzər dişləri vardır. İki bel üzgəcinə sahibdir. İki bel üzgəcinə sahibdir. Onurğasında 44–48 fəqərə olur.
Yayılması
Kanadanın Kvebek və Şimal-Qərb ərazilərindən tutmuş ABŞ-nin Alabama, Arizona ştatları ərazisinə kimi yayılmışdır. Amerik Birləşmiş Ştatlarının bütün ərazisinə yayılmışdır.
Qidalanması
Xarici qidalanmaya 8–9 mm olduqda başlayırlar. ilk əvvəllər zooplanktonlarla qidalanırlar. 10–20 mm olduqda artıq böcək sürfələri ilə qidalanmağa keçirlər. Artıq müəyyən qədər böyüdükdən sonra isə balıqlarla qidalanırlar.
Çoxalması
Yetkinlik yaşı yayıldığı arealdan asılı olaraq dəyişir. Daha şimalda yayılmış sıflar 8–12 yaşlarında yetkinliyə çatırlar. Cənubdakılar isə 2–4 yaşında artıq yetkinləşirlər. Kürüləmə adəti üzrə buzların əriməsindən sonra baş verir. Cənub rayonlarda bu yanvarın sonu, fevralın əvvəllərində, şimal rayonlarında isə iyula təsadüf erdir.
Kürüləmək üçün ən əlverişli dönəm tempeturun 10 °C-dən aşağı olduğu ərəfələrdir. Cənub rayonlarda əgər qış isti keçirsə həmin il kürüləmə baş vermir. Dişilər kürünü gecə saatları tökür və bu prose 5 dəqiqədən bir baş verir.
Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyi (Bakı)
Cəlil Məmmədquluzadənin Ev Muzeyi — Böyük Azərbaycan ədibi və publisisti Cəlil Məmmədquluzadənin 1920-1932-ci illərdə yaşayıb yaratdığı mənzildə yaradılmış ev muzeyidir.
Tarixi
Muzey Azərbaycan Respublikası hökumətinin 1978-ci ildə verdiyi qərarla Bakı şəhəri, Süleyman Tağızadə küçəsi (köhnə Poçt küçəsi), 56 ünvanında yerləşən evdə yaradılmış, 1994 – cü il, 28 dekabrda C. Məmmədquluzadənin anadan olmasının 125 illiyi ərəfəsində açılmışdır. Açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının üçüncü prezidenti Heydər Əliyev iştirak etmiş və nitq söyləmişdir. thumb|200px|right|Cəlil Məmmədquluzadənin ev muzeyi qarşısında xatirə lövhəsi ([[Bakı)]]
Ekspozisiya
Ekspozisiya beş otaqda (ümumi sahəsi 185 m²) yerləşir. Muzeydə ədibin uşaqlıq, gənclik və təhsil illərini, məktəbdarlıq fəaliyyətini, ilk yaradıcılıq addımlarını və mühitini, onun ilk jurnalistik və ədəbi fəaliyyətini əks etdirən eksponatlar nümayiş etdirilir. Ədibin iş otağı, “Molla Nəsrəddin” jurnalının redaksiyası – xatirə otağında isə C. Məmmədquluzadənin həyat və fəaliyyətinin 1922-1932-ci illər dövrünü əks etdirən, habelə yaradıcılığının tədqiqi ilə bağlı materiallar toplanmışdır. Burada ədibin əsərlərinin dünyada yayılma arealını əks etdirən xəritə də tərtib olunmuşdur.
Muzey C. Məmmədquluzadənin və digər mollanəsrəddinçilərin irsinin toplanması, tədqiqi və təbliği sahəsində fəailliyyət göstərir.
Elmi fəaliyyəti
Muzey C. Məmmədquluzadə və digər mollanəsrəddinçilərin irsinin toplanması, tədqiqi və təbliği sahəsində fəaliyyət göstərməkdədir. Muzey idarə və müəssisələrdə, təhsil ocaqlarında ədəbi gecələr, görüşlər, xatirə günləri, disputlar, müsabiqələr və sair tədbirlər keçirir.
Nulubulaq (Meşkinşəhr)
Nulubulaq — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 199 nəfər yaşayır (37 ailə).
Qazaxıstan əhalisinin gəliri
Qazaxıstanda nominal ifadədə orta aylıq əmək haqqı 2017-ci ildə 149 669 təngə (təxminən 450 ABŞ dolları) olmuşdur. İşçilərin təngdə əmək haqqı səviyyəsi son 17 ildə 10 dəfə artmışdır. Orta əmək haqqına dair məlumatları ABŞ dolları ilə götürsək, orta əmək haqqının zirvəsi 2013-cü ildə (717 dollar) əldə edilmişdir. .
Ən real mənzərəni 2017-ci ilin birinci yarısında 83.000 tengeyə (təxminən 220 dollar) bərabər olan orta əmək haqqı göstərir. Üstəlik, ölkədəki əmək haqqı ilə bağlı məlumatlar hesablanarkən, əmək haqqı iqtisadiyyatda orta göstəricidən xeyli aşağı olan kiçik müəssisələr və özünüməşğul şəxslərin gəlirləri nəzərə alınmır, buna görə də "əmək haqqının real səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə ola bilər alt "rəsmi olaraq elan edildi.
Dövlət qurumlarına görə, gəliri 60 min tengenin (təxminən 159 dollar) altında olan öz-özünə işləyən və işsizlərin sayı 853 min nəfərdir.
Qazaxıstan Respublikasının Statistika Komitəsi 2019-cu ilin sonunda orta əmək haqqı barədə məlumat yayımladı. Bu məlumatlara görə, işləyən Qazaxıstanlıların yarısı (3.3 milyon) 112.2 min tengedən az maaş alır - bu əmək haqqının orta dəyəridir.
Qeyri-rəsmi statistikaya görə, əhalinin gəlirlərinin yarısı 44,5 min tengedən (100 dollar) azdır. Qazaxıstan işçilərinin maaşları əsasən yalnız qida, kommunal xidmətlər və rabitə xidmətləri, geyim, dərman və nəqliyyat xərcləri üçün kifayətdir; az adam öz qənaətinə sahib olmağı bacarır, əyləncə xərcləri də azdır. Kişilər avtomobil baxımına, qadınlar gözəllik xidmətlərinə iki dəfə çox xərcləyirlər.
Regionlar
Maaş baxımından ikinci bölgə Astanadır: burada sakinlər orta hesabla 308,1 min təngə alırlar ki, bu da ölkə üzrə orta göstəricidən% 61,2 çoxdur. Mangistau vilayəti, sektorun üç aparıcı bölgəsini bağlayır: 297,3 min təngə. Burada orta aylıq əmək haqqı ölkə üzrə orta göstəricini 55,5% üstələyir.
Almatı və Qərbi Qazaxıstan bölgəsi də bu göstərici ilə TOP-5 bölgələrinə daxil olub: sırasıyla 222 min və 191,3 min təngə. Almatıda milli ortalamadan çox 16,2%, Qərbi Qazaxıstan bölgəsində isə 0,1% təşkil etmişdir.
Analitiklərin qeyd etdiyi kimi, yalnız bu beş bölgədəki əmək haqqı Qazaxıstan Respublikası üçün orta göstəricidən yüksək göstərdi.
Bölgələrin Türküstan (122,8 min təngə - milli ortalamadan 35,8% az), Jambıl (127,8 min təngə - 33,1% az) və Almatı (137,1 min təngə - milli ortalamadan 28,3% az) sakinləri. Şimali Qazaxıstan bölgəsi (137,6 min təngə).
2017-ci ilin yanvar-dekabr ayları ərzində bir işçiyə düşən orta aylıq nominal əmək haqqı, təngə:
Gəlir növləri
thumb|right|400px|Dünya ölkələrində [[gəlirlər üçün təbəqələşmə səviyyəsini ölçən Cini ni göstərən dünya xəritəsi (0 ÷ 1), Cini indeksi (0÷100 %) (G = 1 ilə bütün gəlirlər bir nəfərin əlində cəmləşir) ]]
Əmək haqqı
1 yanvar 2018-ci il tarixindən etibarən minimum əmək haqqı 28 284 tengey (75 dollar) idi.
1 yanvar 2019-cu il tarixindən etibarən minimum əmək haqqı 42.500 tengeni (113 dollar) təşkil etdi.
Qazaxıstanda 2017-ci ilin yanvar-dekabr ayları üçün nominal ifadədə orta aylıq əmək haqqı 149,669 tengey (397 $), 2018-ci ilin 4-cü rübü üçün - 163,725 tenge (435 $) olmuşdur ..
2019-cu ilin üçüncü rübündə Qazaxıstanda nominal ifadədə orta aylıq əmək haqqı 18,1% artaraq 191,1 min tengeyə (507 dollar) çatdı. Ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə əmək haqqının alıcılıq qabiliyyətindəki real artım inflyasiya nəzərə alınmaqla 12% təşkil etmişdir. Eyni zamanda, 2019-cu ilin sentyabr ayının sonunda mal və xidmətlərin qiymətləri il ərzində 5,3% artdı. 2019-cu ilin əvvəlki rübü ilə müqayisədə real əmək haqqı artımı 1.8% təşkil etmişdir.
2018-ci ilin 4-cü rübü üçün orta əmək haqqı 106.200 təngə (282 $) idi.
İqtisadi fəaliyyətlə
Sektor quruluşunda ən yüksək nominal əmək haqqı maliyyə və sığorta fəaliyyəti sahəsində qeyd olundu: 484,6 min tenqe (orta respublika səviyyəsindən 2,5 dəfə çox).
Mədən sənayesində və mədən ocağında orta aylıq əmək haqqı 418,0 min tengey (milli ortalamadan 2,2 dəfə çox) olmuşdur.
Ən yüksək əmək haqqı alan ilk üç sahə peşə, elmi və texniki fəaliyyətlə bağlanır: 334,1 min təngə (milli ortalamadan 74,8% çox).
İnşaat, habelə informasiya və rabitə sahəsində əmək haqqı müvafiq olaraq 257,7 min və 248,9 min tengey təşkil etmişdir.
Nominal əmək haqqının ən aşağı səviyyəsi təhsildə qeyd edildi: 122,1 min təngə - ölkə ortalamasından 36,1% aşağı.
Təqaüdlər
Qazaxıstanda 2019-cu ildə orta təqaüd 81.062 tengedir (205 dollar). 2020-ci ildə minimum pensiya - 38 636 tenge (98 dollar)
Dapanci
Dapanci və ya çon təxsə toxu korumisi  — buxarda bişirilmiş toyuq növü. Çinin Sincan-Uyğur Muxtar Rayonuna aid məşhur bir yeməkdir.
Etimologiya
Dapanci Çin dilində "böyük boşqab toyuğu" deməkdir. Yeməyin uyğur dilində olan adındakı çon (چوڭ, Чоң, qong) "böyük", təhsə (تەخسە, Тахсә, təhsə) "süfrə", toxu (توخۇ, Тоху, tohu) "toyuq", korumisi (قورۇمىسى, Korumisi, ⱪorumisi) isə "qızardılmış" deməkdir.
Tarix
Yemək 1990-cı illərin ortalarında Çinin Sincan bölgəsində populyarlıq qazanmışdır. İddia edilir ki, yemək ilk dəfə Sıçuan bölgəsindən olan, çili bibərini toyuq və kartofla qarışdıran bir miqrant tərəfindən Şimali Sincanın Şavan şəhərində hazırlanmışdır. Yeməyin mənşəyinin Şavan olduğu düşünülsə də, başqa iddialar da mövcuddur. Bunlar arasında yeməyin Urumçi şəhərinə yaxın olan Çayvopu gölü yaxınlıqlarında bir xunanlı tərəfindən hazırlanması iddiası da var. Bəzilərinə görə, yemək ilk vaxtlarda bir neçə kiçik boşqabda verilirdi, lakin sonradan böyük bir boşqabdan istifadə olunmuşdur ki, yeməyin uyğur dilindəki adı buradan gəlir. Yemək Sincan yolları boyunca restorançılar tərəfindən yük maşını sürücüləri üçün hazırlanırdı. Dapanci tez bir zamanda bölgədə populyarlaşmış, daha sonra isə Çinin qalan hissəsinə yayılmışdır.
Cənubi Sentinel adası
Cənubi Sentinel adası — Andaman adaları qrupuna daxil olan ada. Öz növbəsində Hindistanın müttəfiq Andaman və Nikobar adaları ərazisinə daxildir. Ada 1600 m uzunluğa, 160 ha əraziyə sahibdir. Ada Kiçik Andamanan 26,5 km şimal-qərbdə, Şimali Sentinel adasından isə 59,6 km cənubda yerləşir. Bir mərcan adası olması ehtimal edilir. XIX əsrə aid olan məlumatda, polkovnik Alkok yazır:
Dapanci
Tərkibi və hazırlanması
Adətən sümüksüz olan toyuq hissələrə bölünür, ədviyyatlar və qaba doğranmış tərəvəzlərlə qovurulur və bulyonda qaynadılır. Yemək adətən lağman əriştəsi ilə verilir.
Cənubi Sentinel adası
Adada yaşayış yoxdur. Mayak istisna olmaqla tikili yoxdur.
Dapanci
Tərkibi və hazırlanması
Yeməyin digər variantları Sincanda populyar olan nan çörəyi ilə verilə bilər.
Le Figaro
Le Figaro  — Parisdə nəşr olunan Fransanın gündəlik qəzetlərdən biri. Le Figaro Fransanın Le Monde və Libération qəzetləri ilə birlikdə ən qədim qəzetidir.
Le-Figaro, Fransanın Le Parisien və Le Monde qəzetlərindən sonra ikinci ən böyük milli qəzetidir. Baxmayaraq ki, Ouest-Fransa kimi bəzi regional qəzetlər daha böyük dövriyyələrə malikdir.
Qəzet 2004-cü ildən etibarən Dassault Group-a məxsus Le Figaro Qrupuna məxsusdur. Bu nəşrlərdən TV Magazine və Evene daxildir.
Tarixi
left|thumb|360x360px|Le Figaro qəzetinin üz qabığı, 4 avqust 1914 Le Figaro 1826-cı ildə satirik bir həftəlik qəzet olaraq təsis edilib və adını Pyer Bomarşenin 1778-ci ildə yazdığı "Fiqorunun toyu" komediyasından götürüb. Pyesin son pərdəsində Fiqaronun monoloqunda səslənən "Sans la liberté de blâmer, il n'est point d'éloge flatteur" ("tənqid etmək azadlığı olmadan, heç bir tərif olmaz") cümləsi isə qəzetin şüarı seçilmişdir. 1833-cü ildə redaktor Nestor Rokeplan, Le Figaro'dakı bir məqalə ilə təhqir olunan, lakin bərpa edilən polkovnik Qalua ilə duelə çıxdı. Albert Volf, Emil Zolya, Alfons Karr və Jül Klareti qəzetin ilkin iştirakçıları arasında idi. İppolit de Vilmesan tərəfindən götürüldükdə 1854-cü ilə qədər bir qədər nizamsız olaraq nəşr olunurdu.
1916-cı il martın 16-da Le Figaronun redaktoru Qaston Kalmet, həyat yoldaşı toxunulmazlığına ciddi şübhə doğuran bir məktub nəşr etdikdən sonra maliyyə naziri Jozef Kayonun həyat yoldaşı Henrietta Kayo tərəfindən öldürüldü. 1922-ci ildə Le Figaro ətriyyat milyoneri Fransua Koti tərəfindən satın alındı. Abel Favr qəzet üçün cizgiləri etdi.
Benyamin İnqrosso
Benyamin Daniel Volqren İnqrosso ( 14 sentyabr 1997, Danderüd, İsveç) — İsveç müğənnisi və bəstəkarı. O, uşaq yaşlarında bir çox müzikllarda əsas rolları canlandırmışdır. 2006-cı ildə İsveçin uşaqlar üçün təşkil etdiyi Lilla Melodifestivalen mahnı yarışmasında "Hej Sofia" mahnısı ilə qələbə qazanmışdır. 2014-cü ildə İsveçin tanınmış simalarının iştirak etdiyi Let's Dance rəqs yarışmasında İnqrosso qalib gəlmişdir. 2017 və 2018-ci illərdə İsveçin ən böyük musiqi festivalı olan Melodifestivalendə iştirak etmişdir. 2018-ci ildə o, "Dance You Off" mahnısı ilə Melodifestivalendə qələbə qazanmışdır. Həmin mahnı ilə İnqrosso İsveçi 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş və finalda 7-ci yeri tutmuşdur.
Le Figaro
Tarixi
İkinci Dünya müharibəsinin başlanğıcında Le Figaro Fransanın aparıcı qəzetinə çevrildi. Müharibədən sonra yuxarı orta sinfin səsi oldu və mühafizəkar mövqeyini qorudu.
Benyamin İnqrosso
Həyatı
Benyamin İnqrosso 14 sentyabr 1997-ci ildə İsveçin Danderüd şəhərində anadan olmuşdur. Onun italyan mənşəli atası Emilio İnqrosso keçmiş rəqqas və hal-hazırda restoran sahibi, anası Pernilla Volqren isə müğənnidir. Onun böyük qardaşı Oliver İnqrosso DJ, prodüser və bacısı Bianka Volqren İnqrosso isə müğənnidir. Onun həm də Teodor adlı da böyük qardaşı var. Benyamin İsveçin məşhur aktyorları Hans Volqren və Kristina Şollinin nəvəsidir. Swedish House Mafia qrupunun üzvü Sebastian İnqrosso da onun qohumudur.
Le Figaro
Tarixi
1975-ci ildə Le Figaro Rober Ersanın "Socpresse" korporasiyası tərəfindən satın alındı. 1999-cu ildə amerikan The Carlyle Group, 2002-ci ilin martında satılan qəzetin 40%-ni əldə etmişdi. 2004-cü ilin martından bu yana Le Figaro, mühafizəkar bir iş adamı və siyasətçi Serj Dasso tərəfindən nəzarətə alınmış, təyyarə istehsalçısı "Dassault Aviation", atasından, onun təsisçisi Marsel Dassodan (1892-1986) miras qaldı. Dasso qəzetin 80%-nə sahibdir.
Benyamin İnqrosso
Karyerası
Benyamin İnqrosso uşaq yaşlarında bir çox müzikllarda əsas rolları canlandırmışdır. 2006-cı ildə İsveçin uşaqlar üçün təşkil etdiyi Lilla Melodifestivalen mahnı yarışmasında "Hej Sofia" mahnısı ilə iştirak etmiş və nəticədə qələbə qazanmışdır. Qalibiyyətin ardınca o, MGP Nordic 2006 mahnı yarışmasında İsveçi təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. Stokholmda keçirilən yarışmada İnqrosso dördüncü yerə layiq görülmüşdür.
Le Figaro
Tarixi
2006-cı ildə Misir və Tunisdə İslamı təhqir etdiyi iddia edilən məqalələrin yayımlanmasına görə Le Figaro bu ölkələrdə qadağan edilmişdir.
Mezuza
Məzmunu
Soldan sağa tikilən bu parça, Tövratın Devarim (6: 4–9 və 11: 13–21) bölümlərində Şema və Veaya mətnlərini ehtiva edir. İstifadə olunan parça adətən bir heyvanın dərisindən hazırlanır. Orfoqrafiya qaydaları Sefer Tora proqram qaydaları ilə eynidır. Mezuza parçaları əl ilə yazılır, mətbəə yazıları istifadə edilə bilməz. Mezuzanın xarici tərəfində müqəddəs bir məna verən "Şaday" yəni "hər şeyə qadir" ifadəsi qeyd edilir. "Şaday" eyni zamanda "Şomer Dlatot Yisrael" yəni, "İsrail qapılarının keşikçisi və ya qoruyucusu" sözlərinin baş hərflərindən ibarətdir.
Le Figaro
Tarixi
Le Figaro, 2009-cu ildə Berliner formatına keçdi. Qəzet The New York Times International Weekly The New York Times qəzetinə 2009-cu ildən bəri nəşr etdi. 2010-cu ildə Lefigaro.fr ingilis dilində Le Figaro adlı bir bölüm yaratmışdır. Bu, Le Figaro saytının gündəlik orijinal və ya tərcümə olunmuş məzmunu ilə qlobal ingilis dilli birliyi təmin edir. Bölmə 2012-ci ildə tamamlanmışdır.
Benyamin İnqrosso
Karyerası
2007-ci ildə onun "Jag är en astronaut" adlı yeni sinqlı təqdim olunmuşdur. Mahnı İsveç hit paradlarında ilk üçlüyə yüksələ bilmişdir. Həmin ildə İnqrosso anası ilə birlikdə İsveçin Allsång på Skansen şousunda iştirak etmiş və daha sonra Diggiloo turunda yenidən anasını müşayiət etmişdir. 2008 və 2009-cu illərdə o Hujeda mej vá många sånger müziklında rol almışdır. 2009-cu ildə Benyamin və Pernilla Volqren The Jackson 5 qrupunun bir neçə mahnısını isveç dilində ifa etmişdirlər. Həmin ilin sonunda İnqrosso Rasmus på luffen müziklında Rasmus rolunu canlandırmışdır.
2011-ci ildə İnqrosso Karlsson på taket flyger igen müziklında rol almışdır. 2014-cü ildə o zamanını sırf oxumaq və mahnı bəstələməyə ayırmaq istədiyi üçün aktyorluq sahəsində fəaliyyətini dayandırdığını elan etmişdir. 2016-cı ilin oktyabr ayında ifaçının "Fall in Love" adlı debüt sinqlı təqdim olunmuşdur. Həmin mahnı ilə İnqrosso Nyhetsmorgon proqramında çıxış etmişdir. O daha sonra TEN albom şirkəti ilə anlaşma imzalamışdır.
Le Figaro
Dövriyyə tarixi
1995-96 dövründə qəzet 391 533 nüsxə tirajla, yalnız 451 159 nüsxə tirajı olan Le Parisien qəzetindən geridə qalırdı.
Benyamin İnqrosso
Karyerası
2014-cü ildə İsveçin tanınmış simalarının iştirak etdiyi Let's Dance rəqs yarışmasında İnqrosso da iştirak etmişdir. Yarışmada onu peşəkar rəqqasə Siqrid Bernson müşayiət etmişdir. Rəqs cütlüyü nəticə olaraq yarışmada qələbə qazanmışdır.
2016-cı ildən etibarən İnqrosso anasının rəhbərlik etdiyi Wahlgrens värld teleserialında iştirak edir. Teleserial məhz İnqrossonun ailəsi haqqındadır.
Melodifestivalen və 2018 Avroviziya
thumb|right|Benyamin İnqrosso Melodifestivalen 2017 səhnəsində 2017-ci ildə Benyamin İnqrosso İsveçin ən böyük musiqi festivalı olan Melodifestivalenə qatılmışdır. "Good Lovin'" adlı mahnı ilə festivalda iştirak edən müğənni birbaşa final mərhələsinə keçməyə nail olmuş və final mərhələsində 5-ci yerdə qərarlaşmışdır. Həmin yarışmanın qalibi isə "I Can't Go On" mahnısı ilə Robin Benqtsson olmuşdur.