cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ditrix Ekkart
Antisemitizm və Alman Fəhlə Partiyasının (DAP) təməli
Ekkart həmişə antisemit olmayıb. Məsələn, 1898-ci ildə Ekkart yəhudi qızının fəzilətlərini və gözəlliyini tərənnüm edən bir şeir yazdı və nəşr etdirdi. Antisemitizmi qəbul etməzdən əvvəl ən çox heyran olduğu iki adam şair Henrik Heine və Otto Veininger idi, hər ikisi də yəhudi idi. Bununla belə, Veininger protestantlığı qəbul etmişdi və nəticədə antisemitizmi müdafiə edən "özünə nifrət edən yəhudi" kimi təsvir edilmişdir. Ekkartın Vayninqere olan heyranlığı onun dinini qəbul etməsində rol oynamış ola bilər. 1918-ci ilin dekabrında Ekkart, Alfred Rosenberg ilə birlikdə işlədiyi Thule Cəmiyyətinin maliyyə dəstəyi ilə antisemit həftəlik Auf gut Deutsch (“Adi alman dilində”) qəzetini təsis etdi, nəşr etdi və redaktə etdi. Yerusəlimə qarşı döyüşçü və ya " Gottfried Feder ". Alman İnqilabının və Veymar Respublikasının şiddətli tənqidçisi, o, vətənə xəyanət kimi qiymətləndirdiyi Versal sülh müqaviləsinə şiddətlə qarşı çıxdı və qondarma arxadan bıçaqlanma əfsanəsinin tərəfdarı idi. Almaniyanın müharibədə məğlub olmasının günahkarı sosial-demokratlar və yəhudilər idi. Ekkartın antisemitizminə Oktyabr inqilabından qaçan “ağ rus” mühacirlərin Almaniyaya gətirdiyi “Sion ağsaqqallarının protokolları” nəşri təsir etdi. Kitabda dünya üzərində nəzarət üçün beynəlxalq yəhudi sui-qəsdinin təsviri nəzərdə tutulurdu və bir çox sağçı və völkisch siyasi xadimlər bunun həqiqi hesab olduğuna inanırdılar. Uzun illər Berlində yaşadıqdan sonra Ekkart 1913-cü ildə, Hitlerin Vyanadan oraya köçdüyü il Münhenə köçdü. 1919-cu ilin yanvarında o, Feder, Anton Drexler və Karl Harrer ilə birlikdə Deutsche Arbeiterpartei (Alman Fəhlə Partiyası və ya DAP) təsis etdi və bu partiya əhalinin daha böyük təbəqələrinə cəlbediciliyini artırmaq üçün 1920-ci ilin fevralında adını Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei olaraq dəyişdirdi (Milli Sosialist Alman Fəhlə Partiyası və ya NSDAP) daha çox Nasist Partiyası kimi tanınır. Ekkart, 1920-ci ilin dekabrında Münchener Beobachter-i satın alan tərəfə görə məsuliyyət daşıyırdı, o, bunun üçün ödənilən krediti təşkil etdi. 60.000 Mark Alman Ordusunun general Frans Ritter fon Eppə məxsus fondlarından gəldi və kredit Ekkartın evi və əmlakı, və Ekartın sahibi olan Auqsburq kimyaçısı və fabrik sahibi Dr. Gottfried Grandel ilə dost və partiyanın maliyyəçisi, zamin kimi təmin edildi. Qəzet Völkischer Beobachter adlandırıldı və ilk redaktoru və naşiri Ekkart olmaqla partiyanın rəsmi orqanı oldu. O, həmçinin nasist şüarı olan Deutschland ervache (“Almaniya oyaq”) yaratdı və onun əsasında “Şturm-Lied” adlı himnin sözlərini yazdı. 1921-ci ildə Ekkart Birinci Dünya Müharibəsi zamanı oğulları üç həftədən çox cəbhədə xidmət etmiş bir yəhudi ailəsini misal gətirə bilən hər kəsə 1000 Mark vəd etdi. Hannover ravvin Samuel Freund bu şərti yerinə yetirən 20 yəhudi ailəsinin adını çəkdi və Ekkart mükafatı ödəməkdən imtina etdikdə onu məhkəməyə verdi. Məhkəmə zamanı Freund yeddi veteranı olan daha 50 yəhudi ailəsinin adını çəkdi, onların arasında müharibədə üç oğlunu itirmiş bir neçəsi var idi. Ekkart işi uduzdu və ödəməli oldu.
Hitlerin müəllimi
Hitler Birinci Dünya Müharibəsində xidmət etmiş keçmiş piyada idi. O, Almaniyanın təslim olmasını qəbul edə bilməyən çoxsaylı əsgərlərdən biri idi. Ekkartın və DAP üzvlərinin çıxışları heyran etdi. O, zabitlərinə hesabat vermək yox, müzakirəyə qoşulmaq qərarına gəlib. DAP kimi o, Birinci Dünya Müharibəsində almanların məğlubiyyətini bolşeviklərin, yəhudilərin və marksistlərin üzərinə atdı. Hitler otaqdakı hər kəsə hakim ola bilən təbii natiq idi. Hitler bütün pivə zalını valeh etdi. Gəncin sözünün gücü ilə tamaşaçını ovsunlaya bilməsi Ekkartı heyran etdi. O, öz “alman məsihini” təzəcə tapmışdı. Beləliklə, Hitler mifi yarandı. Hitler “xalq qəhrəmanı” tərifinə mükəmməl uyğun gəlir. O, adi bir insan idi, siqaret çəkən və ya siqaret çəkməyən idi. Ekkart Hitlerdən iyirmi yaş böyük olsa da, aralarında dərhal qarşılıqlı heyranlıq yarandı. Şair gənc əsgərə ata oldu. Ekkart Hitleri alman yüksək cəmiyyətinə təqdim etdi. Hitler ədəbsiz idi və üzünü yeməklə doldurarkən yəhudilər və kommunistlər haqqında danışırdı. Hitlerin ittiham xarakterli çıxışları və masa arxasında pis davranışları sahibələri şoka salıb. Keçmiş dramaturq bilirdi ki, Hitleri alman cəmiyyətinin bütün təbəqələri tərəfindən qəbul ediləcək bir şəxsiyyətə çevirmək üçün onun işinə ixtisar edilir. Tezliklə Hitlerə kostyum və papaq verərək daha yaxşı geyinməyə məcbur etdi. Ekkart Hitlerə oxumaq üçün bir neçə kitab da verdi və ona danışıq və yemək etiketini öyrətdi. Alman xalqına hələ yəhudilərin süqutunun əsas səbəbkarı olduğuna inandırılmamışdı. Yəhudilər alman cəmiyyətinə inteqrasiya olundu və Birinci Dünya Müharibəsində iştirak etdilər. Onlar uğurlu professorlar, dövlət məmurları, biznes sahibləri və sənətçilər idi. Yəhudiləri özündən uzaqlaşdırarkən millətçi davaya dəstək qazanmaq müsbət mənada görülmədi. Ekkartın mediadan kütlələrin beynini yumaq üçün bir vasitə kimi istifadə etməsində oynadığı roldadır. Nasistlər daha sonra Ekkartın təbliğat planından istifadə edərək medianı nəzarətdə saxlayıb Holokost üçün zəmin yaratdılar.
Ölümü
Ekkart 26 dekabr 1923-cü ildə Berchtesgadendə ürək tutmasından öldü. O, Berchtesgadenin köhnə qəbiristanlığında, Nasist Partiyasının rəsmisi Hans Lammers və onun həyat yoldaşı və qızının məzarlarının yaxınlığında dəfn edildi. Hitler “ Mayn Kampf ”ın birinci cildində Ekkartın adını çəkməsə də, Ekkartın ölümündən sonra ikinci cildi ona həsr edərək yazırdı ki, Ekkart “ öz yazılarında və əsərlərində ömrünü xalqımızın oyanışına həsr etmiş ən yaxşılardan biri idi. Düşüncələrində və nəhayət əməllərində”. Şəxsi söhbətdə o, Ekkartın müəllimi kimi rolunu etiraf etdi və 1942-ci ildə onun haqqında dedi: "Biz o vaxtdan bəri hamımız irəli getdik, buna görə də [Ekkartın] o vaxt nə olduğunu görmürdük. Hitler daha sonra katiblərindən birinə dedirdi ki, Ekkartla dostluğu "1920-ci illərdə yaşadığı ən yaxşı şeylərdən biridir" və bir daha onunla belə " düşüncə və hiss harmoniyası "hiss etdiyi bir dostu olmamışdır.
NGC 3593
NGC 3593, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qışlaq-i Hacıxanhüseynsamid (Biləsuvar)
Qışlaq-i Hacıxanhüseynsamid — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Ziyad Həmidov
Ziyad Həmidov - Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid.
Həyatı
Həmidov Ziyad Rahil oğlu 1974-cü il aprel ayinin 18-i Salyan rayonu Çuxanli kəndində dünyaya göz açib.
Subatan yaylağı
thumb|250px
Subatan yaylağı — Güney Azərbaycanın Talış dağlarında yerləşən ən tanınmış və gözəl yaylaqlarından biri. . Subatan yaylaqları Ərdəbil ostanının Hir bölümündəki, Nour gölündən 17 kilometr aralı, dəniz səviyyəsindən isə 1900-1970 metr yüksəklikdə yerləşir.
Görməli yerlər
thumb|200px|Subatanda bir şəlalə
Əhalisi
thumb|250px|Subatanda köçəri bir qadın
Subatanın əhalisi Azərbaycan türkləridir və Azərbaycan türkcəsində danışırlar. Əhalinin çoxu köçəridir.
Mətbəx
Subatanın ənənəvi yeməklərindən Saciçi, Qovurma, Qurtmac, Cızlıq, Sac çörəyi, Daş çörəyi, Kömbə, Bulama, Pendir qovurma və Qoyun ləvəngisinin adını çəkmək olar.
Aida Hüseynova (musiqişünas)
Həyatı
Aida Hüseynova 1964-cü ildə Bakıda doğulub. 8 nömrəli və 16 nömrəli musiqi məktəblərində təhsil alıb. 1982-ci ildə Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbini qızıl medalla, 1987-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Konservatoriyada tarixi-nəzəriyyə və fortepiano ixtisasları üzrə təhsil aldığı zaman nüfuzlu Lenin təqaüdünə layiq görülüb.
1992-ci ildə Sankt-Peterburq Dövlət Konservatoriyasında bəstəkar Müslüm Maqomayevə həsr olunmuş dissertasiyanı müdafiə edərək sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alıb. Bir neçə il Bakı Musiqi Akademiyasında pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub, 1995-ci ildən dosent, 2005-ci ildən professor vəzifələrində çalışıb. ABŞ-nın Harvard, Prinston, Berkli, Stenford, Kolumbiya və bir çox digər universitetlərində, Böyük Britaniyanın Kembric Universitetində mühazirələrlə çıxış edib.
Endryu Mellon təqaüdü (2015), Fulbrayt təqaüdü (2007–08) və ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən maliyyələşdirilən təqaüdlərə (2000, 2001–02) layiq görülmüşdür.
2008-ci ildən ABŞ-nin İndiana Universitetinin nəzdində olan Ceykobs Musiqi Məktəbində müəllim kimi çalışır. .Onun təşəbbüsü ilə həmin məktəbdə “İpək Yolu xalqlarının musiqisi” və “Musiqidə Şərq ilə Qərbin Rastlaşması” fənnləri yaradılıb. Hazırda qeyd edilən fənlərlə yanaşı, musiqi nəzəriyyəsi, Avropa və Asiyanın populyar musiqisi və Rusiya musiqisi fənlərini də tədris edir.
21 iyun 2022-ci ildə vəfat edib.
Fəaliyyəti
Aida Hüseynova beş kitab və 200-dən çox məqalənin müəllifidir. O, 1997-ci və 2003-cü illərdə bəstəkar Müslüm Maqomayev haqqında iki kitab yazıb; onlardan biri bəstəkarın nəvəsi müğənni Müslüm Maqomayevin yubileyinə hazırlanmış hədiyyə kimi nəşr olunub. Eyni zamanda pianoçu Fərhad Bədəlbəylinin 50 illik yubileyinə həsr olunmuş kitabın tərtibçilərindən biridir. Onun yazdığı “Musiqi - Səmimiyyət Məbədi” adlı musiqi ensiklopediyası Azərbaycanda latın qrafikası ilə dərc olunan ilk ensiklopediyadır. Elmi məqalələri Azərbaycanda, ABŞ-də, Almaniyada, Niderlandda, Bolqarıstanda, Fransada və Rusiyada işıq üzü görüb. Bunların arasında Alman Musiqi Ensiklopediyası, Hollandiyada dərc olunan “İslam mədəniyyətlərində qadınlar” musiqi ensiklopediyası, ABŞ-nın Kembric Xor Ensiklopediyası üçün yazdığı məqalələri xüsusilə qeyd etmək olar.
Aida Hüseynovanın “Azərbaycan musiqisi: muğamdan operaya doğru” (İndiana Universiteti Nəşriyyatı, 2016) monoqrafiyası xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu kitab müasir Azərbaycan musiqisi haqqında ingilis dilində işıq üzü görən ilk nəşrdir. Həmin kitab ABŞ-nın, eləcə də Avropanın ən nüfuzlu elmi jurnallarında ətraflı işıqlandırılıb, Azərbaycan və ABŞ musiqişünaslığının böyük nailiyyəti kimi səciyyələndirilib.
Tamara Qaçeçiladze
Tamara "Tako" Qaçeçiladze — Gürcüstan müğənnisi, bəstəkarı və aktrisası. O, Gürcüstanı 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.
Musiqi karyerası
Tamara Qaçeçiladze vətəni olan Gürcüstanı 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edə bilmək üçün Gürcüstanın GPB telekanalının təşkil etdiyi milli seçim turunda "Me and My Funky" adlı mahnı ilə iştirak etmiş və onuncu yerdə qərarlaşaraq, yarışmada məğlub olmuşdur. Daha sonra müğənni 2009-cu ildə "Stephane & 3G" qrupunun üzvü olaraq Gürcüstanın Avroviziya üçün keçirdiyi milli seçim turuna yenidən qatılmışdır. Qrup ifa etdikləri "We Don't Wanna Put In" mahnısı ilə seçim turunda qələbə qazansa da, mahnının siyasi mesaj daşıması səbəbindən Gürcüstanın müsabiqədə iştirakı təxirə salınmışdır.
Tamara Qaçeçiladze "Keep the Faith" mahnısı ilə Gürcüstanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. Müğənni 9 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində səhnə almış və səsvermədə 11-ci yerdə qərarlaşaraq, finala adlaya bilməmişdir.
Həyatı
Tamar Qaçeçiladze 17 mart 1983-cü ildə Gürcüstanın paytaxtı Tbilisi şəhərində anadan olmuşdur.
Qıyıqçı
Qıyıqçı — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Dövlətyarlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir.
Eyvaz Hüseynov
Eyvaz Mövsüm oğlu Hüseynov — Azərbayacan Respublikası Xocavənd Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, Qarabağ müharibəsi veteranı, Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü.
Həyatı və təhsili
Eyvaz Hüseynov 15 fevral 1959-cu ildə Azərbaycan Respublikası Xocavənd (keçmiş Martuni) rayonunun Muğanlı kəndində anadan olmuşdur. 1976-cı ildə Xocavənd rayon Kuropatkin kənd tam orta məktəbini bitirmişdir. 1976-cı ildə Çingiz İldırım adına Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olmuş, 1981-ci ildə həmin institutun "Elektron hesablayıcı maşınları" fakültəsini bitirərək, mühəndis –sistemotexnik ixtisasına yiyələnmişdir.
Ailəsi
Ailəlidir, 3 övladı var.
Əmək fəaliyyəti
1981-ci ildə Bakı radio zavodunda mühəndis, 1988-ci ildə Xocavənd rayonu Muğanlı kənd "Səməd Vurğun" adına kolxozda Baş mühasib, 1990-cı ildə Muğanlı kənd Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifələrində işləmişdir. 2 iyul 1992-ci il tarixdə Xocavənd Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir. Qarabağ müharibəsi veteranıdır. 1988-ci ildə Xocavənd özünümüdafiə dəstəsini yaratmış, həmin dəstənin komandiri olmuşdur. Torpaqların müdafiəsi uğrunda erməni separatçılarına qarşı aparılan döyüşlərdə dəfələrlə yaralanmışdır. Xocavənd istiqanətində aparılan bir çox döyüş əməliyyatlarına rəhbərlik etmişdir. 2016-cı il aprel döyüşlərində və Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Azərbaycan Respublikasının nüfuzlu kütləvi informasiya vasitələrində, ictimai siyasi mövzuda araşdırma xarakterli məqalələri dərc olunmuşdur.
Hacısüleymanəkbərkəraməti (Biləsuvar)
Hacısüleymanəkbərkəraməti — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 33 nəfər yaşayır (6 ailə).
Milan Knyajko
Milan Knyajko (Milan Kňažko; ) — Slovak aktyor və siyasətçi.
Bioqrafiya
İnşaat Mühəndisliyi Kollecində təhsilini başa vurduqdan sonra Bratislava Ali İncəsənət Məktəbində aktyorluq təhsili alıb. 1968–70-ci illərdə Nansidə (Fransa) Beynəlxalq Teatr Akademiyasında təqaüdçü kimi təhsil alıb. 1970–1971-ci illərdə Teatr Studiyasının (Korzadakı teatr) Dram truppasının üzvü olub. 1971-ci ildən Yeni Səhnənin aktyoru, 1985–1989-cu illərdə Slovakiya Milli Teatrının dram truppasının aktyoru olub. 1990-cı ilin yanvar-iyun aylarında Bratislava Ali İncəsənət Məktəbinin Teatr kafedrasının dekanı olub. 2002-ci ilin noyabrında Bratislava Beynəlxalq Film Festivalının prezidenti olur. 2003-cü ilin yanvarından 2007-ci ilin fevralına qədər JOJ TV Kanalının baş direktoru olub. Üçüncü evliliyi ilə evlidir və üç övladı var.
Siyasi karyera
1989-cu ilin oktyabrında o, Çexoslovakiyada o vaxtkı rejimin siyasəti ilə razılaşmadığına görə əməkdar artist titulundan imtina edən yeganə şəxs idi. 1989-cu ilin noyabrında rejim dəyişikliyi ilə bağlı siyasi hadisələrin iştirakçısı olub, kommunizmin süqutuna səbəb olan Bratislavada keçirilən kütləvi noyabr mitinqlərinin həmtəşkilatçısı olub. O, CSFR prezidenti Vatslav Havelin müşaviri və eyni zamanda CSFR Federal Məclisinin Xalq Palatasının üzvü olub. 1990-cı ilin iyunundan 1990-cı il avqustun 28-dək Slovakiya Respublikasının beynəlxalq əlaqələr naziri, 1992–1993-cü illərdə Slovakiya Respublikası Baş nazirinin müavini və Slovakiya Respublikasının Xarici İşlər Naziri olub. 1993-cü ilin martından 1998-ci ilin oktyabrınadək Slovakiya Respublikası Milli Şurasının üzvü, 30 oktyabr 1998-ci ildən 2002-ci il oktyabrın 15-dək Slovakiya Respublikasının mədəniyyət naziri olub. O, Zorakılığa Qarşı İctimai siyasi hərəkatın (1989) və Demokratik Slovakiya Uğrunda Hərəkat (1991), Demokratik Birlik və Slovak Xristian Demokratik İttifaqının (2000) həmtəsisçisi olub.
2013-cü ilin noyabrında Knyajko 2014-cü il prezident seçkilərində namizədliyini irəli sürdüyünü elan edir. Milan Knyajkonun namizədliyinin müdafiəsi üçün 15 min imzanın təqdim edilməsi üçün nəzərdə tutulan müddətin sonuna kimi Adi Xalq, Slovakiya Xristian Demokratik İttifaqı — Demokrat Partiyası və Yeni Çoxluq — Razılaşma partiyalarından 19 deputat çıxış edib.
Pünhan Abbasov
Pünhan Nəsir oğlu Abbasov — şəhid.
Həyatı
Pünhan Abbasov 17 avqust 1997-ci ildə Qaradağ rayonu, Qobustan qəsəbəsində anadan olmuşdur. A. Pünhan 2003-cü ildə 195 saylı məktəbə daxil olmuşdur.
Hərbi xidməti
Pünhan Abbasov 14 oktyabr 2020-ci ildə Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olmuşdur.
Regenerasiya
Regenerasiya — Biologiyada regenerasiya genomları, hüceyrələri, orqanizmləri və ekosistemləri təbii dalğalanmalara və ya pozulmalara və ya zədələrə səbəb olan hadisələrə davamlı edən toxumaların yenilənməsi, bərpası və böyüməsi prosesidir. Bakteriyalardan tutmuş insanlara qədər hər növ regenerasiya mövcuddur. Regenerasiya tam, yeni toxuma itirilmiş toxuma ilə üst-üstə düşdükdə və ya nekrotik toxumadan sonra fibroz yarandıqda natamam ola bilər.
Ən elementar səviyyədə regenerasiya gen tənzimlənməsinin molekulyar prosesləri vasitəsilə həyata keçirilir və hüceyrə proliferasiyası, morfogenez və hüceyrə diferensasiyası proseslərini əhatə edir. Bununla belə, biologiyada regenerasiya, əsasən, çoxhüceyrəli orqanizmlərə öz fizioloji və morfoloji vəziyyətlərinin bütövlüyünü bərpa etməyə və saxlamağa imkan verən əlamətlərin fenotipik plastikliyini xarakterizə edən morfogen proseslərə aiddir. Genetik səviyyədən yuxarı regenerasiya əsasən aseksual hüceyrə prosesləri ilə tənzimlənir. Regenerasiya çoxalmadan fərqlidir. Məsələn, hidra bərpa olunur, lakin qönçələnmə ilə çoxalır.
Hidra və planar yastı qurd, yüksək adaptasiya qabiliyyətinə malik regenerativ qabiliyyətlərinə görə uzun müddət model orqanizmlər kimi xidmət etmişdir. Zədələndikdən sonra onların hüceyrələri aktivləşir və orqanları əvvəlki vəziyyətinə qaytarır. Quyruqlu heyvanlar (urodeles; salamandrlar və tritonlar), quyruqlu suda-quruda yaşayanlar sırası, ətraflarını, quyruqlarını, çənələrini, gözlərini və müxtəlif daxili quruluşlarını bərpa etmək qabiliyyətini nəzərə alsaq, bəlkə də regenerasiyada ən bacarıqlı onurğalılar qrupudur. Orqan bərpası çoxhüceyrəli canlılarda ümumi və geniş yayılmış uyğunlaşma qabiliyyətidir. Bu baxımdan bəzi heyvanlar parçalanma, qönçələnmə və ya bölünmə yolu ilə cinsiyyətsiz çoxalma qabiliyyətinə malikdirlər. Məsələn, ana planariya kiçiləcək, ortada parçalanacaq və hər yarım orijinalın iki klonunu yaradaraq yeni bir son yaradır. Exinodermlər (məsələn, dəniz ulduzları), xərçəngkimilər, bir çox sürünənlər və suda-quruda yaşayanlar toxuma bərpasının əlamətdar nümunələrini göstərirlər. Məsələn, bir avtotomiya işi qoruyucu funksiyaya malikdir, çünki heyvan tutulmamaq üçün bir əza və ya quyruğu kəsir. Əza və ya quyruğun avtotomiyasından sonra hüceyrələr fəaliyyətə başlayır və toxumalar bərpa olunur. Bəzi hallarda kəsilmiş üzv özü yeni insanı bərpa edə bilər. Əzaların məhdud bərpası əksər balıqlarda və salamandrlarda, quyruğun bərpası isə qurbağa və qurbağa sürfələrində baş verir (lakin böyüklərdə deyil). Salamandrın və ya tritonun bütün üzvü amputasiyadan sonra təkrar-təkrar böyüyəcək. Sürünənlərdə, timsahlar və ilanlar itirilmiş hissələri bərpa edə bilmirlər, lakin bir çox (hamısı deyil) kərtənkələ, gekkon və iquana növləri yüksək bərpa qabiliyyətinə malikdir. Bu, adətən, quyruğun bir hissəsinin atılmasını və müdafiə mexanizminin bir hissəsi kimi bərpasını əhatə edir. Yırtıcıdan qaçaraq, yırtıcı quyruğunu tutsa, bağlanacaq.
Ekosistemlər
Ekosistemlər regenerativ ola bilər. Meşədə yanğın və ya zərərverici kimi iğtişaşlardan sonra pioner növ işğal edəcək, bir yer üçün mübarizə aparacaq və yeni açılan yaşayış yerində məskunlaşacaq. Fidanların yeni böyüməsi və icmanın toplanması prosesi ekologiyada regenerasiya kimi tanınır.
Hüceyrə Molekulunun Əsasları
Heyvanların morfogenezində naxışlar zədələndikdən sonra hüceyrələrin işləməsini təmin edən genetik induksiya faktorları ilə tənzimlənir. . Sinir hüceyrələri, məsələn, tubulin, aktin, zədədən sonra regenerasiyaya hüceyrə fizioloji reaksiyasını yaradan yeni neyropeptidlər və sitokinlər dəsti kimi böyümə ilə əlaqəli zülalları ifadə edir. Toxumaların ilkin inkişafında iştirak edən bir çox gen regenerasiya prosesində yenidən işə salınır. Zebra balığının üzgəc qönçələrindəki hüceyrələr, məsələn, inkişaf və regenerasiya zamanı ailəsindən dörd geni ifadə edir .
Buğumayaqlılar
Buğumayaqlıların itki və ya avtotomiyadan sonra əlavələri bərpa etdiyi məlumdur. Buğumayaqlılar arasında regenerasiya ərimə yolu ilə məhdudlaşdırılır ki, hemimetabolous həşəratlar yalnız son əriyənə qədər regenerasiya edə bilirlər, halbuki xərçəngkimilərin əksəriyyəti həyatları boyu bərpa oluna bilir. Buğumayaqlılarda ərimə dövrləri hormonal olaraq tənzimlənir, baxmayaraq ki, vaxtından əvvəl ərimə autotomiya ilə induksiya edilə bilər. Hemimetabolous həşəratlarda və xərçəngkimilərdə əlavələrin bərpasının əsas mexanizmləri yüksək səviyyədə qorunub saxlanılmışdır. Əzaların bərpası zamanı hər iki taksonda növlər proekdiz zamanı baş verən kəsilmiş əzanın regenerasiyası ilə avtotomiyadan sonra blastema əmələ gətirir. Əzaların bərpası böcəklər kimi metamorfoza məruz qalan həşəratlarda da mövcuddur, baxmayaraq ki, sözügedən regenerasiyanın dəyəri gecikmiş pupa mərhələsidir. Araxnidlərin, o cümlədən əqrəblərin öz zəhərini bərpa etdiyi məlumdur, baxmayaraq ki, bərpa olunan zəhərin tərkibi onun bərpası zamanı orijinal zəhərdən fərqlidir, çünki zəhərin həcmi aktiv zülalların hamısı doldurulmazdan əvvəl dəyişdirilir.
Annelidlər
Bir çox annelidlər (seqmentli qurdlar) regenerasiya qabiliyyətinə malikdir. Somatik və germline kök hüceyrə regenerasiyası arasındakı əlaqə annelid molekulyar səviyyədə tədqiq edilmişdir. Lakin zəlilər seqmental regenerasiyadan aciz görünür. Bundan əlavə, onların yaxın qohumları olan filialiobdellidlər də seqmental regenerasiya qabiliyyətinə malik deyillər. Bununla belə, lumbrikulidlər kimi müəyyən fərdlər yalnız bir neçə seqmentdən regenerasiya edə bilirlər. Bu heyvanlarda seqmental regenerasiya epimorfdur və blastema əmələ gəlməsi ilə baş verir. Seqmental regenerasiya, baş regenerasiyasının üç ayrı dəfə itirildiyi oliqochetlərdə göründüyü kimi, annelid təkamülü zamanı əldə edilmiş və itirilmişdir.
Amputasiyadan sonra əksər annelidlər sürətli əzələ daralması ilə bədənlərini möhürləyə bilirlər. Bədən əzələlərinin daralması infeksiyanın qarşısının alınmasına səbəb ola bilər. Bəzi növlərdə, məsələn, Limnodrilusda, ektoderma və mezodermada amputasiyadan sonra bir neçə saat ərzində avtoliz görünə bilər . Amputasiya həmçinin zədə sahəsinə hüceyrələrin böyük miqrasiyasına səbəb olur və bunlar yara tıxacını meydana gətirir.
Exinodermlər
Toxumaların bərpası exinodermlər arasında geniş yayılmışdır və dəniz ulduzlarında (Asteroidea), dəniz xiyarlarında (Holothuroidea) və dəniz kirpilərində (Echinoidea) yaxşı sənədləşdirilmişdir. Exinodermlərdə əlavələrin bərpası ən azı 19-cu əsrdən bəri tədqiq edilmişdir.Əlavələrdən əlavə bəzi növlər daxili orqanları və mərkəzi sinir sisteminin hissələrini bərpa edə bilirlər. Yaralanmaya cavab olaraq dəniz ulduzları zədələnmiş əlavələri avtomatikləşdirə bilər. Avtotomiya bədən hissəsinin, adətən əlavənin özünü amputasiyasıdır. Ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq, dəniz ulduzu əlavənin bərpa olunacağı dörd həftəlik bir prosesdən keçəcək. Bəzi növlər enerji ehtiyacına görə əlavəni bərpa etmək üçün ağız hüceyrələrini saxlamalıdırlar. Bu günə qədər sənədləşdirilmiş bütün növlərdə bərpa olunan ilk orqanlar həzm sistemi ilə əlaqələndirilir. Beləliklə, holoturianlarda visseral regenerasiya haqqında ən çox məlumat bu sistemə aiddir.
Planari (Platyhelminthes)
Planarilərdən istifadə edərək regenerasiya tədqiqatları 1800-cü illərin sonlarında başladı və 20-ci əsrin əvvəllərində Morqan Alexandro Sançez-Alvarado və Filip Nyumark 20-ci əsrin əvvəllərində bu heyvanlarda regenerasiyanın altında yatan molekulyar mexanizmləri öyrənmək üçün planari model genetik orqanizmə çevirdilər. Planariyalılar itirilmiş bədən hissələrini bərpa etmək üçün qeyri-adi bir qabiliyyət nümayiş etdirirlər. Məsələn, uzununa və ya çarpaz bir planar bölünmə iki ayrı fərddə yenidən yaranacaq. Bir təcrübədə T.H. Morgan müəyyən etdi ki, planarın uyğun gələn parça və ya 10.000-ə qədər hüceyrədən ibarət bir fraqment bir-iki həftə ərzində müvəffəqiyyətlə yeni qurd halına gətirə bilər. Amputasiyadan sonra kötük hüceyrələri bütün planari bədəndə tapılan neoblastlardan, hüceyrələrdən əmələ gələn blastema əmələ gətirir. Yeni toxuma bütün planari hüceyrələrin 20-30%-ni təşkil edən neoblastları olan neoblastlardan böyüyür. Son tədqiqatlar neoblastların totipotent olduğunu təsdiqlədi, çünki tək bir neoblast regenerasiya qabiliyyətinə malik olmayan bütün şüalanmış heyvanı bərpa edə bilər. Aclığın qarşısını almaq üçün bir planari enerji üçün öz hüceyrələrindən istifadə edəcək.
Amfibiyalar
Bu mövzuya dair XIX əsr tədqiqatları Hollandiyada (2021) nəzərdən keçirilir. Urodel amfibiyaları, məsələn salamandrlar və tritonlar, tetrapodlar arasında ən yüksək bərpa qabiliyyətini nümayiş etdirirlər. Beləliklə, onlar yeni toxuma ilə funksional əvəzlənməyə səbəb olan epimorfik regenerasiya vasitəsilə ətraflarını, quyruğunu, çənələrini və tor qişasını tam bərpa edə bilirlər. Salamandr əzalarının bərpası iki əsas mərhələdə baş verir. Əvvəlcə yerli hüceyrələr blastoma əmələ gətirmək üçün yara yerində progenitora ayrılır. İkincisi, blastomal hüceyrələr rüşeym inkişafı zamanı tətbiq olunan oxşar genetik mexanizmlərdən istifadə edərək hüceyrə proliferasiyası, modelləşdirmə, hüceyrə diferensasiyası və toxuma böyüməsinə məruz qalacaqlar. Nəhayət, blastomal hüceyrələr yeni quruluş üçün bütün hüceyrələri yaradacaq.
Amputasiyadan sonra epidermis 1-2 saat ərzində kötüyü örtmək üçün miqrasiya edir və yara epiteli adlanan struktur əmələ gətirir. Epidermal hüceyrələr üzərində miqrasiya etməyə davam edir, nəticədə apikal epitel qapağı adlanan qalınlaşmış, ixtisaslaşmış siqnal mərkəzi yaranır. Sonrakı bir neçə gün ərzində kökün altındakı toxumalarda dəyişikliklər baş verir, nəticədə blastema (diferensiallaşmış çoxalmış hüceyrələr kütləsi) əmələ gəlir. Hərəkət neyronları, əzələlər və qan damarları bərpa olunan əza ilə birlikdə böyüyür və amputasiyadan əvvəl mövcud olan əlaqələri bərpa edir. Bütün bu prosesin keçdiyi vaxt heyvanın yaşına görə dəyişir, yetkinlərdə təxminən bir aydan üç aya qədər dəyişir və sonra əza tam funksional olur. Monaş Universitetinin Avstraliya Regenerativ Tibb İnstitutunun tədqiqatçıları, maddi zibilləri yeyən makrofaqların çıxarıldığı zaman salamandrların bərpa etmək qabiliyyətini itirdiklərini və bunun əvəzinə çapıqlı toxuma əmələ gətirdiyini dərc etdilər.
Anuranlar yalnız rüşeym inkişafı zamanı əzalarını bərpa edə bilirlər. Əzələ skeleti inkişaf etdikdən sonra regenerasiya baş vermir.
Hidra
Hidra, bütün bədənlərini bərpa etmək imkanı verən yüksək proliferativ kök hüceyrələrə malik Cnidaria filumunda şirin su polipləri cinsidir. Bədəndən təcrid olunmuş bir neçə yüz epitel hüceyrəsindən daha böyük olan hər hansı fraqment özünün daha kiçik bir versiyasına çevrilmək qabiliyyətinə malikdir. Hidradakı kök hüceyrələrin yüksək nisbəti onun səmərəli bərpa qabiliyyətini dəstəkləyir .
Hidra arasında regenerasiya bədənin bazal hissəsindən əmələ gələn ayaq regenerasiyası və apikal bölgədən yaranan baş regenerasiyası kimi baş verir . Başın bərpası sahənin kompleks rekonstruksiyasını tələb edir, ayağın bərpası isə toxuma təmirinə bənzər daha sadədir. Bununla belə, həm ayaq, həm də baş regenerasiyasında toxuma yaralandıqdan sonra baş verən iki fərqli molekulyar yolu var: erkən zədə reaksiyası və hüceyrə differensiasiyasına gətirib çıxaran regenerasiya edən toxumanın sonrakı, siqnalla idarə olunan yolu. Bu erkən sadə reaksiyasına yaranın bağlanması üçün uzanan epitel hüceyrəsi, intersial progenitatorların yaraya doğru miqrasiyası, hüceyrə ölümü, hüceyrə zibilinin faqositozu və hüceyrədənkənar matrisin yenidən qurulması daxildir.
Hidrada regenerasiya morfalaksiya kimi müəyyən edilmişdir, regenerasiya hüceyrə proliferasiyası olmadan mövcud materialın yenidən qurulması nəticəsində yaranan prosesdir. Əgər hidra iki hissəyə kəsilirsə, qalan kəsilmiş hissələr iki tam funksional və müstəqil hidra əmələ gətirir, iki kiçik kəsilmiş hissə ilə təxminən eyni ölçüdə olur. Bu, yeni material əmələ gəlmədən yumşaq toxumaların mübadiləsi və yenidən təşkili ilə baş verir.
Quşlar
Məməlilərdə tüklərin fizioloji bərpası kimi, quşlar da zədələnmiş tükləri bərpa etmək və ya tükləri ilə cütlükləri cəlb etmək üçün tüklərini bərpa edə bilirlər. Tipik olaraq, çoxalma mövsümləri ilə əlaqəli mövsümi dəyişikliklər quşların lələklərini bərpa etməyə başlaması üçün hormonal bir siqnal verəcəkdir. Bu, tiroid hormonlarından istifadə edərək eksperimental olaraq induksiya edilmişdir.
Məməlilər
Məməlilər hüceyrə və fizioloji regenerasiya qabiliyyətinə malikdirlər, lakin, bir qayda olaraq, qrupda aşağı reparativ bərpa qabiliyyətinə malikdirlər. Məməlilərdə fizioloji regenerasiya nümunələrinə epitelin yenilənməsi (məsələn, dəri və bağırsaq traktının), qırmızı qan hüceyrələrinin dəyişdirilməsi, buynuz regenerasiyası və saç dövranı daxildir. Erkək marallar hər il yanvardan aprel ayına qədər buynuzlarını itirir və sonra regenerasiya yolu ilə onları yenidən böyüdə bilirlər ki, bu da fizioloji regenerasiya nümunəsidir. Maral buynuzları hər il yetişdirilə bilən yeganə məməli əlavələrdir. Məməlilərdə nadir olsa da, reparativ regenerasiya baş verir. Yaxşı sənədləşdirilmiş nümunə, dırnaq yatağından distal olan barmaq ucu regenerasiyasıdır. Dovşanlarda, pikalarda və Afrika tikanlı siçanlarda da bərpaedici regenerasiya müşahidə edilmişdir. 2012-ci ildə tədqiqatçılar aşkar etdilər ki, Afrika tikanlı siçanlarının iki növü, avtomatik olaraq sərbəst buraxılan və ya başqa şəkildə zədələnmiş toxumaları tamamilə bərpa edə bilirlər. Bu növlər saç kökləri, dəri, tər vəziləri, saçlar və qığırdaqları böyüdə bilər. Bu iki növə əlavə olaraq, sonrakı tədqiqatlar göstərdi ki, Acomys cahirinus auriküldə dərini və kəsilmiş toxumaları bərpa edə bilir.
İnsanlar
İnsan bədənində itirilmiş toxuma və ya orqanların yenidən böyüməsi araşdırılır. Dəri kimi bəzi toxumalar asanlıqla yenidən böyüyür
Bununla belə, insanlar zədələrə cavab olaraq baş verən reparativ regenerasiya imkanlarında məhduddur. İnsanlarda ən çox öyrənilmiş regenerativ reaksiyalardan biri qaraciyər zədələnməsindən sonra qaraciyərin hipertrofiyasıdır. Məsələn, qaraciyərin orijinal kütləsi qismən hepatektomiyadan sonra çıxarılan qaraciyərin miqdarı ilə birbaşa mütənasib olaraq bərpa olunur, bu, bədəndən gələn siqnalların istənilən kütləə çatana qədər qaraciyər kütləsini həm müsbət, həm də mənfi olaraq dəqiq tənzimlədiyini göstərir. Bu cavab hüceyrə regenerasiyası (kompensasiyalı hipertrofiyanın bir forması) hesab edilir, burada qaraciyərin funksiyası və kütləsi mövcud yetkin qaraciyər hüceyrələrinin (əsasən hepatositlər) çoxalması hesabına bərpa olunur, lakin qaraciyərin dəqiq morfologiyası bərpa olunmur. Bu proses böyümə faktoru və sitokinlə tənzimlənən yollar tərəfindən idarə olunur. Xərçəngdə iltihabın və regenerasiyanın normal ardıcıllığı düzgün işləmir. Xüsusilə, hüceyrələrin sitokin stimullaşdırılması hüceyrə funksiyalarını dəyişdirən və immun cavabı yatıran genlərin ifadəsinə gətirib çıxarır .
İnsanlarda regenerasiyanın başqa bir nümunəsi vazektomiyadan sonra baş verən və vazektomiya uğursuzluğu ilə nəticələnən vas deferens regenerasiyasıdır.
Keep the Faith
Keep the Faith — Gürcüstanın 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
Tamara Qaçeçiladze "Keep the Faith" mahnısı ilə Gürcüstanı İsveçin paytaxtı Stokholmda keçirilən Avroviziya 2016-da təmsil etmişdir. Mahnının sözləri Gürcüstanı 2012 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi-də təmsil edən Anri Coxadzeyə və musiqisi isə ifaçı Tamara Qaçeçiladzeyə aiddir.
Kalosa-de-Sequra
2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 18008 nəfərə çatmışdır.
Qışlaq-i Hacışirinmusib (Biləsuvar)
Qışlaq-i Hacışirinmusib — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 152 nəfər yaşayır (33 ailə).
Mahamat Debi
Mahamat ibn İdris Debi İtno — Çad Keçid Hərbi Şurasının sədri.
Hərbi fəaliyyəti
Mahamat Debi ilk olaraq Çadda hərbi məktəblərin birgə birliyinə yazıldı. Daha sonra Fransada Eks-an-Provans Hərbi Məktəbində təhsil aldı. Geri qayıtdıqdan sonra zabit məktəbi yarı rəhbərliyin ikinci səviyyəsinə yüksəldildi və daha sonra infantlar qrupu komandirinin müavini olaraq Dövlət Qurumlarının Təhlükəsizliyi xidmət şöbəsinə təyin edildi. İlk döyüş təcrübəsini 2006-cı ilin aprelində üsyançıların paytaxta hücum etməsi və daha sonra Çadın şərqindəki döyüşlərə qatılaraq qazandı. Ordusunun üsyançıları məğlub etdiyi Ən Dəm döyüşündə Çad qüvvələrinin komandanlığında iştirak edərkən qüvvələrə rəhbərlik etdi.
Qələbədən sonra DQT-in zirehli eskadrilyaları və mühafizəçilərinin komandanlığına təyinat aldı. 2013-cü ilin yanvarında general Umar Bikimo başçılığında Malidə Çad xüsusi qüvvələrinin komandanlığına təyin edildi. 22 fevralda ordusu ilə İfoğas döyüşündə iştirak etdi. Mühüm əhəmiyyətə sahib olduğu deyilən üsyançı bazanı ortadan qaldıraraq, üsyançılara ağır itkilər verdi, eyni zamanda xüsusi təyinatlı qüvvələrin komandiri Əbdül Əziz Həsən Adəm də daxil olmaqla iyirmi altı nəfəri itirdi. Mahamat ŞMÇM-in tam komandanlığını əlinə aldı və şimaldakı üsyançılara qarşı əməliyyatlara rəhbərlik edir.
Keçid Hərbi Şurasının sədri fəaliyyəti
Mahamatın atası İdris Debi 20 aprel 2021-ci ildə ÇDRC tərəfindən öldürüldükdəm sonra ordu hökumətin və Milli Məclisin ləğv edildiyini və Mahamatın rəhbərlik etdiyi Keçid Hərbi Şurasının 18 ay dövlətə rəhbərlik edəcəyini elan etdi. Yeni nizamnamə Çad Konstitusiyasını əvəz etdi və Mahamatı müvəqqəti Prezident və silahlı qüvvələrin başçısı etdi.
Çadda bəzi siyasi fiqurlar keçid hərbi hökumətinin qurulmasını "dövlət çevrilişi" adlandırdılar, çünki prezident boşluğunun doldurulmasına dair konstitusiya müddəalarına əməl edilmədi. Məhz konstitusiyaya görə, Milli Məclisin sədri Harun Kabadi Prezident İdris Debinin ölümündən sonra Prezident vəzifəsini icra etməli və erkən seçki 45 gündən az, 90 gündən çox olmamaq şərti ilə təyin edilməli idi. Çadın əsas siyasi müttəfiqlərindən biri olan Fransa üsyanın səbəb olduğu "müstəsna halları" əsas gətirərək inkişafı lazımlı şəkildə müdafiə etdi. ÇDRC üsyançıları yeni hökumətə açıq təhdid edərək, "Çad monarxiya deyil" şüarı ilə Ncamenaya çatana və Mahamat Debini hakimiyyətdən kənarlaşdırana qədər mübarizəyə davam edəcəyinə söz verdi.
Yuxarı Reyhanlı (Çaldıran)
Yuxarı Reyhanlı - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 215 nəfər yaşayır (42 ailə).
Dərəçiçək nahiyəsi
Dərəçiçək nahiyəsi — 1728-ci ildə Osmanlı dövründə inzibati-ərazi vahidi. İrəvan əyalətinin nahiyəsi
Kəndləri
Timarlar
Yusif Mehmet oğlu Krıminin adına olan zeamət. Ġbrahimin adına olan timar. Ġbrahim Abdulla oğlunun adına olan timar. Ġbrahim Osman oğlunun adına olan timar. Gördək kəndi və Dağqışlaq məhəlləsi. Gəlir: 3.000 ağça Mehmet Əbubəkir oğlunun adına olan timar. Şaharbuz kəndi, Ağızlı və Sorunxan məhəllələri, Qaraçalar məzrə`əsi. Gəlir: 10.000 ağça. 3.000 ağça. Həsən Ömər oğlunun adına olan timar. Ġbrahimin adına olan timar.
Cəfər Rəmzi
Həyatı
Cəfər Rəmzi 1905-ci il aprelin 9-da Bakının Mərdəkan kəndində, əkinçi ailəsinı doğulmuşdur. Burada dördsinifli məktəbdə ibtidai təhsil almış (1913–1917), sonra bir müddət əkinçiliklə məşğul olmuşdur. Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Mərdəkan gənclər özəyinin kitabxanasında işləmişdir (1920–1922). Bakı Darülmüəllimində (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti) təhsilini davam etdirmişdir (1922–1927). APİ-nin dil və ədəbiyyat fakültəsini bitirmişdir (1929–1932). Bundan sonra uzun illər Bakı, Quba və Qazax orta məktəblərində müəllimlik etmişdir. APİ-nin Tarix fakültəsində qiyabi təhsil almış (1941–1942), Azərbaycan EA Şərqşünaslıq İnstitunun İran filologiyası şöbəsində işləmişdir (1958–1990). 1968-ci ildə "Yəğma Cəndaqinin poeziyası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.
Bədii yaradıcılığa 15 yaşından başlamış, şeirlərini "Sufi" təxəllüsü ilə yazıb-yaratmışdır (1954-cü ildən). Bundan sonra öz şeir, elmi əsər və tərcümələrini "Cəfər Rəmzi" təxəllüsü ilə dövri mətbuatda çap etdirmişdir. "Deyilən söz yadigardır" üç cildlik kitabın toplayını və tərtibçisidir. Klassik Şərq ədəbiyyatından seçmə nümunələri fars və ərəb dilindən çevirib çapa vermişdir. XIX–XX əsrlər poeziyasında satira problemi ilə məşğul olmuşdur.
1996-cı il sentyabrın 11-də Bakıda vəfat etmişdir. Mərdəkan qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
Tərcümələri
(fars və ərəbcədən)
Oksidimetriya
Oksidimetriya - analitik kimyada oksidləşmə-reduksiya reaksiyalarına əsasən oksidləşdiricilərin və reduksiyaedicilərin miqdarı təyini üçün həcmi analiz üsullarının ümumi adı.
Xüsusi halları
Oksidləşmə-reduksiya reaksiyası üzrə reduksiyaedicinin miqdari təyinində oksidləşdiricilərin titirli məhlulundan istifadə edilir. İşçi məhlul kimi tətbiq edilən maddələrdən asılı olaraq, oksidimetriyanın bir sıra xüsusi halları məlumdur.
Permanqanatometriya
Bu üsulun əsasını müxtəlif reduksiyaedicilərin kalium-permanqanat (KMnO4) ilə oksidləşmə reaksiyası təşkil edir. KMnO4 qüvvətli oksidləşdiricidir. O, hər üç mühitdə (turş, qələvi və neytral) reduksiya olunur.Permanqanametriya üsulunda reaksiya əsasən, turş mühitdə aparılır. Bu məqsədlə yalnız H2SO4-dən istifadə etmək məqsədəuyğundur. Belə şəraitdə KMnO4 özü indikator rolunu oynayır.
Permanqanatometriya üsulunun tətbiq sahəsi
Permanqanatometriya üsulundan tibbdə bir çox məqsədlərlə istifadə edilir. Məsələn, klinik analizdə qanda sidik turşusunun, kalsiumun və s. təyinində, sanitar gigiyena analizlərində isə adi içməli və mədən sularının tədqiqində bir qayda olaraq, permanqanatometriya üsulundan istifadə olunur.
Permanqanatometriya üsulu kimyada bir çox metalları, duzları, üzvi maddələri və həmçinin müəyyən reduksiyaedici maddələrdən hazırlanmış məhlulların titirini təyin etmək üçün işlədilir.
Yodometriya
Bu üsul yod ilə əlaqədar olan aşağıdakı iki oksidləşmə-reduksiya reaksiyasına əsaslanır:
Beləliklə, yodometriyada yod həm reduksiyaedici (J-) və həm də oksidləşdirici (J2) kimi istifadə edilə bilər.
Kalmık layihəsi
Kalmık layihəsi — Sovet Rusiyanın Britaniya Hindistanına qəfil hücum planına verilən ad. Sovet Rusiyası lazım olacağı təqdirdə gözlənilmədən Britaniya Hindistanı nın şimal-qərb sərhədlərinə Tibetdən keçməklə hücum etməyi planlayırdı. Bu layihə Sovet Rusiyasının Böyük Britaniyanı və digər qərb imperialist dövlətlərini cənubi Asiya da problemlər çıxararaq qeyri-sabitlik yaratmaq cəhdlərinin bir parçası idi. Buna cavab olaraq da britaniyalılar Hindistandakı agentlərindən bir qismini Mərkəzi Asiyaya göndərərək bolşeviklərin planlarını öyrənməyə cəhd etmişdilər. Bu agentlərə misal olaraq F. M. Bailey i göstərmək olar.
Haqqında
Sovet Rusiyasının Böyük Britaniyaya və ingilis imperializminə qarşı mübarizədə yararlanmaq istədiyi şeylərdən başlıcası ona qarşı olan hərəkatları dəstəkləmək idi. Sovet Rusiyası düşünürdü ki, qərb imperializminə ziyan vura, Dünya inqilabı nı reallaşdıra bilmək, onun kapitalist sənayesinin dağılması üçün lazım olan şey bu böyük sənayenin Asiya dakı xammal qaynaqlarını dağıtmaqdır. Bunu isə yalnız Asiya xalqları ya bu imperialist dövlətlərə qarşı ayağa qaldırmaqla, ya da hazırda fəaliyyət göstərən milli hərəkatları dəstəkləməklə etmək mümkün idi. Lenin milli hərəkatlarla əməkdaşlıq edə bilmək üçün problem olan marksist yanaşmada dəyişikliklər etmək üçün çalışmalara başladı və ortodoks marksist tərəfdaşlarının fikrini dəyişdirməyə çalışdı.
1919-cu ildə onlar şərqşünas N. Z. Bravinin rəhbərliyi altında diplomatik missiyanı bölgəyə göndərdilər. Bravin orada olarkən Əfqanıstan da dövlət çevrilişi baş verdi və gənc şahzadə Əmənulla xan hakimiyyətə gəldi. Bu da Üçüncü İngilis-Əfqan müharibəsinə yol açdı. Bravin Əmənulla xana Britaniya Hindistanı na birgə əməliyyat təklif etdi. Bu əməliyyat qəbul ediləcəyi halda onun xərcləri Sovet Türküstanı tərəfindən qarşılanacaqdı. Lakin danışıqlar uğursuz oldu və bolşeviklərin planları ingilis kəşfiyyat orqanları tərəfindən üzə çıxarıldı. Digər məsələlərlə yanaşı Bravin Heratda alman Niedermayer-Hentiq ekspedisiyasından geriyə qalmış avstriyalı və alman zabitlərlə, Kabil dəki Hindistan Müvəqqəti Hökumət inin hindli inqilabçıları ilə əlaqələr yaratdı.
Bundan sonrakı bolşevik planı Türküstan və Ural dağlarında yaşayan sakinlərdən 40 min döyüçmülük ordu təşkil etmək və Hindistana hücum etmək idi. Bu hücum Əfqanıstan ərazisindən olmalı idi və bu hücum da Əmənulla xan a qarşı döyüşən əfqan süvarilərdən də yararlanmaq planlanırdı. Bir müddət sonra RSFSR-nin İnqilabi Hərbi Şuranın rəhbəri olacaq Leon Trotski bu planın ən böyük dəstəkçisi halına gəldi. Lakin plan bəzi problemlərə sahib idi. Hindistan a Əfqanıstandan başqa yerlərdən daxil olma planları içərisinə Tibetdən və digər Himalay dövlətləri ərazisindən keçmək də var idi. Burada Hindistanla Sovet Rusiyasının nüfuzu altında olan torpaqlar arasında Butan, Sikkim, Nepal kimi dövlətlərlə yanaşı fərqli coğrafi yerlərdə Tailand və Birma da var idi. Bolşeviklər buddist kalmıklar vasitəsiylə burada çaxnaşmalar salmaq və Hindistandakı inqilab üçün hazırlıq görməyi planlayırdılar. Həmçinin buralara yaxın yerlərdə yerləşən Benqal bölgəsi də nəzərdən keçirilirdi, çünki Benqal vilayəti Hindistanda inqilabi hərəkatın mərkəzi hesab edilirdi. Bu, hindoloq Fyodor Şerbatskoyun rəhbərliyi altında elmi ekspedisiyanın pərdəsi altında davam etməli idi və müntəzəm təchizat təşkil edilməzdən əvvəl Şimal-Şərq Sərhədindəki yerli əhali müasir silahlarla silahlandırılmalı idi. Kalmık layihəsi 1915-ci ildə Əfqanıstan a Niedermayer-Hentig Ekspedisiyasına rəhbərlik etmiş və daha sonra həmin ilin dekabrında Kabil də Hindistan ın millətçi Müvəqqəti Hökumətini qurmuş Raca Mahendra Pratap ın ideyası da ola bilər. Pratap yenicə hakimiyyətə gəlmiş bolşevik hökuməti ilə, həm də alman imperatoru ilə əlaqə saxlayaraq onların birlikdə Hindistana yürüş təşkil edib-etməyəcəyini öyrənməyə çalışmışdı. Ən diqqətəlayiq görüş Pratapın Lenin tərəfindən qəbulu idi və bu görüş 1919-cu ildə Xalq Xarici İşlər Komissarlığı tərəfindən Berlin Komitəsi nin bir qrup hind inqilabçısı ilə görüşdüyü zaman təşkil edilmişdir. Layihə Lenin tərəfindən qəbul edilmişdi. Pratapın Tibetə güclü marağı var idi və 1916-cı ildə Himalay bölgəsinə daxil olaraq orada anti-britaniya propaqanda aparmağa çalışmışdı. Onun bu fəaliyyəti 1919-cu ildə Moskvadan döndükdən sonra da davam etdi. Pratap Fyodor Şerbatskoy və Sergey Oldenburq ilə yaxın münasibətlərə sahib olmaqla birlikdə, Sove Rusiyası Xalq Xarici İşlər Komissarlığının bölgəyə dair planlarından da xəbərdar idi.
Lakin bu plan Trans-Sibir dəmiryolunda Çexoslavak qiyamından sonra bilinməyən müddətə qədər ertələndi. Pratap özü öz hədəfinə çatmaq üçün tək başına Tibetə gəlib fəaliyyətə başladı.
Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə hücuma reaksiyalar
27 yanvar 2023-cü ildə Azərbaycan Respublikasının İran İslam Respublikasının paytaxtı Tehran şəhərində yerləşən səfirliyinə silahlı hücum baş vermişdir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev hücumu qınamışdır, Azərbaycan tərəfi məsuliyyətin İranda olduğunu vurğulamışdır. Odur ki, Azərbaycan tərəfi hücumu "terror aktı" kimi qiymətləndirmişdir. BMT Baş Katibi Antoniu Quterreş, Avropa İttifaqı, NATO, GUAM və bir çox başqa beynəxalq təşkilat, başda ABŞ, Birləşmiş Krallıq, Rusiya və Türkiyə olmaqla bir çox ölkə səfirliyə olan hücumu pisləmişdir.
Azərbaycanda
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev hücumu qınamış, başsağlığı vermişdir. O, əlavə etmişdir ki, "diplomatik nümayəndəliklərə qarşı terror hücumu qəbuledilməzdir". Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva başsağlığı vermiş, yaralıların tezliklə sağalması üçün dua etdiyini bildirmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi – Prezident Administrasiyasının Hərbi məsələlər şöbəsinin müdiri Məhərrəm Əliyev hücumu Azərbaycan dövlətinə "qarşı bir qəsd" olaraq səciyyələndirmişdir. Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi hadisəni "xain hücum" kimi təsvir etmiş, həlak olan şəxsə rəhmət diləmiş, Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov hücumu qınamışdır. Azərbaycanın xarici işlər nazirinin müavini Xələf Xələfov İranı hücumu "hərtərəfli və təfsilatlı olaraq şəffaf şəkildə" tədqiq etməyə çağırmış, lakin demişdir ki, "İran tərəfinə ümidimiz, etibarımız yoxdur" və hücum ilə əlaqədar "İran bir dövlət kimi məsuliyyət daşıyır". Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsinin rəisi Ayxan Hacızadə səfirliyə hücumda məsuliyyəti İranın daşıdığını əlavə etmişdir.
Lisi gölü
Lisi gölü — Gürcüstanda, Tbilisi şəhərinin şimal-qərbində yerləşən göl. Dəniz səviyyəsindən 624 metr yüksəklikdə yerləşir. Sahəsi 0,47 km²-dir. Dərinliyi 4 metrdir. Suyun həcmi 1,22 mln km³-dir. Göl əsasən yağış, qar və yeraltı sulardan qidalanır. Ən yüksək səviyyəyə yaz aylarında, ən alçaq səviyyəyə isə payız aylarında çatır. Yayda suyun istiliyi maksimum 28 °C olur. Qışda göl bəzən donur. Göl idmançılar və balıqçılar üçün, habelə Tbilisi şəhərinin sakinləri üçün istirahət mərkəzidir.
Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə hücuma reaksiyalar
Azərbaycanda
Azərbaycanın ədliyyə naziri Fikrət Məmmədov İranın ədliyyə naziri Amin Hüseyin Rahimiyə müraciət edərək hücumu törədənləri "ədalət naminə ən qısa müddətdə layiqli cəzalandırılmasını təmin edəcəyinə və Diplomatik əlaqələr haqqında Vyana Konvensiyasından irəli gələn öhdəliklərini tam yerinə yetirəcəyinə inamı"nı ifadə etmişdir. Azərbaycanın İrandakı səfiri Əli Əlizadə Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə silahlı hücuma görə məsuliyyət daşıyanların cəzalandırılmasına çağırmışdır. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin sədri Sahibə Qafarova hücumun tezliklə və obyektiv şəkildə araşdırılmasını tələb etmişdir.
Yeni Azərbaycan Partiyası Mərkəzi Aparatı yaydığı bəyanatda hadisənin partiya üzvlərində "ciddi narahatlığa və böyük hiddətə" səbəb olduğunu qeyd etmiş, İranın Azərbaycan xalqından üzr istəməli olduğunu əlavə etmişdir. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin deputatı Elman Nəsirov hücuma görə tam məsuliyyəti İran tərəfinin daşıdığını bildirmişdir. O, əlavə etmişdir ki, "Azərbaycan–İran münasibətlərində son dövrdə yaşanan gərginlik fonunda Tehrandakı səfirliyə silahlı hücumun olması çoxsaylı suallar yaradır". Milli Məclisin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin üzvü Ceyhun Məmmədov hadisənin baş verməsində İranın daxilində Azərbaycana qarşı aparılan təbliğat da rol oynadığını vurğulamış və əlavə etmişdir ki, "kimsə bu cür addımlarla Azərbaycana təzyiq edəcəyini düşünürsə, bu, mümkün deyil". Milli Məclisin Müdafiə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsinin sədri Ziyafət Əsgərov silahlı hücumu "vəhşilik aktı" kimi təsvir etmiş, İran polisinin iddialarını "tamamilə cəfəngiyat və yalan" adlandırmışdır. O, hücumun "Azərbaycan dövlətinə qarşı yönələn düşmənçiliyin təzahürü" olduğunu vurğulamışdır. Milli Məclisin komitə sədri Tahir Mirkişili hücumu qınamış və demişdir ki, "heç kim və heçnə bizi doğru bildiyimiz yoldan döndərə bilməyəcək". Milli Məclisin Azərbaycan–İran parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun üzvü, deputat Madər Musayev "İranın ali rəhbəri Azərbaycan xalqından üzr istəməlidir demişdir". Hakim Yeni Azərbaycan Partiyasından olan millət vəkili, İran–Azərbaycan parlamentlərarası işçi qrupunun üzvü Cəbi Quliyev hücumu "terror akt"ı hesab etmiş və onun fikrincə, İran bunu qəbul edərək üzr istəməlidir.