cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
UEFA Çempionlar Liqası 2017/2018
Qatılacaq klubların müəyyənləşməsi
2017–18 UEFA Çempionlar Liqasında UEFA-ya üzv olan 54 ölkə Federasiyasından 79 komanda mübarizə etdi. (Lixtenşteyn Futbol Federasiyasının yerli futbol liqası olmadığı üçün bu turnirə qatıla bilməyəcək.) Ölkələrin sıra saylarının təyin olunması üçün 2015-ci il UEFA ölkələr reytinq siyahısından istifadə olunur. Buna görə;
Ölkə sıralaması
Ölkələrin toplam xalları 2011-12 və 2015-16-ci illər arasında Avropa Kuboklarında mübarizə etmiş ölkə komandalarının toplam xallarıdır.
Komandalar
2017-18 UEFA Çempionlar Liqasına qatılan klubların yarışa başlayacaqları turlar və olduqları liqadakı tutduqları yerlər aşağıdakı kimidir:
Turnirin təqvimi
Tüm püşkatma tədbirləri, demək olar ki,həmişə,UEFA-nın Nyon,İsveçrədəki mərkəzi binasında keçirilir.
Üçüncü təsnifat mərhələsi
SQ - Səfərdə vurulan qol sayəsində
Oyunlar
Birinci oyunlar 15-16 avqust,ikinci oyunlar isə 22 avqust 2017 tarixlərində oynanılacaq
Qrup mərhələsi
Cəmi 32 komanda qrup mərhələsində iştirak edir.22 komanda birbaşa qrup mərhələsindən turnirə başlayır.10 komanda isə pley-off turundan bu mərhələyə qatılır
Qrup mərhələsinin püşk atmasında,son çempion və 2016 UEFA ölkələr sıralamasına görə ilk 7 ölkənin liqa çempionları 1. səbətdə olacaq.Əgər son ÇL çempionu həm də ilk 7 ölkənin birinin liqa çempionu olubsa 8.ölkənin çempionu da 1.torbada iştirak edir.
Qrup mərhələsinin püşk atmasında son ÇL çempionu və 2016 UEFA ölkələr sıralamasında ilk 7 ölkənin liqa çempionları 1.səbətdə olur.Əgər son ÇL çempionu həm də ilk 7 ölkənin birinin liqa çempionu olubsa 8. ölkənin çempionu da 1.səbətdə iştirak edir.Digər komandalar UEFA klublar reytinq sıralamasına görə ikinci,üçüncü,dördüncü səbətlərə düşürlər.32 komanda hərəsində 4 komanda olmaqla 8 qrupda mübarizə aparırlar(eyni ölkə komandaları fərqli qruplarda olmaq şərti ilə)
UEFA Çempionlar Liqasının 2017/2018 mövsümünə daxil olmuş komandalar həm də avtomatik olaraq UEFA Gənclər Liqasına qatılır
Ümumiyyətlə,bu il turnirdə 17 ölkə təmsil edilir.Qarabağ və Leypziq klubları bu il turnirdə ilk dəfə çıxış edirlər.Bundan əlavə,Qarabağ bu uğuru qazanan ilk Azərbaycan klubu kimi tarixə keçdi.
Aram küçəsi (İrəvan)
thumb|280px Aram küçəsi — İrəvan şəhərinin mərkəzi hisdəsində yerləşən küçə. Küçə Birinci Ermənistan Respublikasının siyasi liderlərindən biri olmuş Aram Manukyanın şərəfinə adlandırılmışdır. O, 1918–1919-cu illərdə ölkənin daxili işlər, əmək və təhsil naziri vəzihələrini daşımışdır.
Maraqlı faktlar
Aram küçəsi Xancyan küçəsindən başlayır. Bu başlanğın İrəvanın ən böyü bazarı olan Vernisajın önündən baş verir. Küçənin sonucu isə Ermənusysnın baş poçt idarəsi qarşısında bitir. Ermənistan Rusiya imperiyası tərkibində olduğu zaman küçə Çarskaya adını daşıyırdı.
İrəvanın ən qədim küçələrindən biridir. Üstəlik sovetlər dönəmindən öncəyə aid barmaqla sayııacaq küçəsində biridir. Ancaq xüdusi ilə 2000-ci illərdə küçə boyunca olan ərazilərdı insanlar torpaq sahədi almağa çalışırdı. Burada sanki bir tikinti bumu başlamışdı. Bu isə öz növbəsində tarixi binaların sökülməsi ilə nəticələnmişdir. Aram Manukyan ev № 9 ünvanında yerləşirdi. Bu bina hal-hazırda saxlanılmamışdır.
Obyektlər
Aram küçəsində yerləşən obyektlər:
Nəqliyyat
Küçə bir istiqamətli olub piyada-nəqliyyat istiqamətlidir. Küçədə Respublika Meydanı metro stansiyasının çıxışı yerləşir. Küçə avtobus və digər ictimsi nəqliyyat vastələri üçün bağlıdır.
Montivipera albicornuta
Montivipera albicornuta — Gürzəkimilər fəsiləsinə, Əsl gürzələr dəstəsinə aid zəhərli ilan növü. Yarımnövləri müəyyən edilməmişdir. Bəzən Radde dağ gürzəsinin bir yarımnövü olaraq hesab edilir.
Təsviri
Uzunluqları 66 sm təşkil edir. Boyunları orta ölçüyə malik olub, uzanmış formaya malikdir. Supraorbital plitələr gözdən kiçik pulcuqlarla ayrılır. burun dəyiklərinin çıxıntısı daha eninə genişlənmiş formaya malikdir. Başda olan pulcuqların sayı 39 — 40-dır.
Beli boz-qəhvəyi rəngdə olub, ziqzaqvari naxışa sahibdir. Quyruğu qara rəngdədir. Qarın nahiyəsində tünd parlaq ləkələr vardır. Göz ətrafı nisbətən solğun olur. Yan nahiyələri tünd ləkələrlə öltülüdür
Yayılması
Zəncan ostanı və Qərbi İranın dağlıq ətrafı ərazilərində, Təbriz və Tehran şəhərləri arasında yayılmışdır.
Şəmsi Pənahoğlu
Şəmsi Pənah oğlu Əhmədov — Azərbaycan şərqşünası, tərcüməçi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.
Həyatı
Şəmsi Pənahoğlu 1959-cu ildə Naxçıvan MR-in Kərki kəndində doğulub. I sinfi Sədərəkdə, II–IV sinifləri Naxçıvanda, V–X sinifləri Ordubad internat məktəbində oxuyub. 1981-ci ildə BDU-nun Şərqşünaslıq fakültəsini bitirib. Orta, orta-ixtisas, ali məktəblərdə dərs deyib. Əfqanıstanda müşavir aparatında işləyib, İran, Türkiyə, Rusiyada yaşayıb, Avropanın bir neçə ölkəsində olub. Müxtəlif vəzifələrdə, o cümlədən, dövlət qulluğunda və ictimai işlərdə çalışıb: 1986–1989 — Naxçıvan ş. 1 saylı orta-məktəbdə dərs hissə müdiri; 1987–1991-Naxçıvan MR Beynəlmiləl Hərbçilər Şurasının sədri; 1987–1991-Naxçıvan Vilayət Komsomol Komitəsində büro üzvü; 1988–1990-OADKYC Naxçıvan Şəhər Komitəsinin sədri; 1990–1990-"Şəfqət" xeyriyyə cəmiyyətində işlər müdiri; 1991–2004-"Səfəvi" assosiasiyasının sədri; 1991–1996-Naxçıvan MR Nazirlər Kabinetində Hərbi Səfərbərlik şöbəsinin rəisi; 1997–1998-Naxçıvan MR Turizm İdarəsində tərcüməçi; 1998–1998-Naxçıvan MR Antiinhisar Komitəsi KOSİA-nın direktoru; 2001–2003-İİR Naxçıvan Baş Konsulluğunda tərcüməçi; 2005–2008-AMEA Naxçıvan Bölməsində elmi işçi; 2006–2008-Naxçıvan Özəl Universitetində müəllim; 2007–2010-"Kanal 35", "ANS" və "Space" televiziyalarında tərcüməçi; 2008–2009-"Qlobal Biznes Servis"də tərcüməçi. 2009-cu ildən AMEA akad. Z. M. Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunda işləyir. Müharibə iştirakçısı, ehtiyatda olan zabitdir. "Qırmızı ulduz" ordeni və medallarla təltif olunub. Ailəlidir. 3 övladı, 2 nəvəsi var.
Elmi fəaliyyəti
Elmi yaradıcılığının əsas istiqaməti klassik Azərbaycan və farsdilli ədəbiyyat, səfərnamə və xatirə ədəbiyyatının ilkin mənbədən-əlyazmasından tədqiqi, tərcüməsi, transliterasiyası, nəşri, sağlamlıq nəzəriyyələri və filmlərin tərcüməsidir. 5718.01-Dünya ədəbiyyatı (fars ədəbiyyatı) və 5716.01-Azərbaycan ədəbiyyatı ixtisasları üzrə "Mirzə Müslüm Qüdsi "Divan"ının filoloji tədqiqi" mövzusunda müdafiə etdiyi dissertasiya işini, ədəbiyyat və mədəniyyət tariximizə düşməmiş M. M. Q. İrəvaninin Təbriz Milli Kitabxanasında saxlanılan "Divan"ının yeganə əlyazma nüsxəsi əsasında işləyib. "XIX əsr İrəvan ədəbi mühiti (farsdilli mənbələr əsasında)" elmlər doktorluğu işinin mövzusudur. Azərbaycan, rus, türk, fars, tacik, dəri və qismən ingilis dillərini bilir. 80-dən artıq elmi və publisistik məqaləsi, o cümlədən, 20 kitabı çap olunub, 100-ə qədər filmi rus və fars dillərindən Azərbaycan dilinə tərcümə edib. "Urmu: dünyanı yandıran müharibədə" tərcüməsi əsasında film çəkilişi nəzərdə tutulub.
Aşıq Azər Xanlaroğlu
Aşıq Azər Məhərrəmov — Azərbaycan aşığı.
Həyatı
Azər Məhərrəmov 27 aprel 1983-cü ildə Tovuz şəhərində Azərbaycan aşıq sənətinin görkəmli nümayəndəsi, ustad aşıq Xanlar Məhərrəmovun ailəsində dünyaya gəlib. Bir çox müsabiqələrin qalibi və laureatı olan Azər Xanlaroğlu son onillikdə ölkəmizdə keçirilən aşıq festivalları və digər rəsmi tədbirlərdəki uğurlu çıxışları ilə geniş tamaşaçı və dinləyici kütləsinin rəğbətini qazanıb, dəfələrlə Azərbaycan aşıq sənətini xaricdə, o cümlədən UNESCO səviyyəsində keçirilən tədbirlərdə layiqincə təmsil edib. 2008-ci ildən eyni zamanda Azərbaycan Aşıqlar Birliyi İdarə heyətinin üzvü idi.
Gənc yaşlarından ustadlıq səviyyəsinə yüksəlib, Türkiyədə, İranda, Gürcüstanda və digər ölkələrdə də tanınmışdır. Musa Nəbioğlu Azərin yaradıcılığı haqqında bunları yazırdı:
Vəfatı
12 may 2018-ci ildə hepatit xəstəliyindən dünyasını dəyişib.
Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğu
Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğu  — Bakı şəhəri Sabunçu rayonu ərazisində yerləşən tarixi memarlıq və mədəniyyət abidələrini qoruyan qoruqdur.
Tarixi
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 17 yanvar 1992-ci il tarixli 26 №-li qərarı ilə Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğu elan edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin 23 mart 2006-cı il tarixli 65 №-li qərarı ilə Bakı Şəhəri Sabunçu rayonu ərazisində yerləşən tarix və mədəniyyət abidələrinin mühafizəsi Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğuna verilmişdir.
İş prinsipi
Bakı şəhəri Sabunçu rayonu Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğu tabeliyində Sabunçu, Ramana, Balaxanı, Zabrat, Maştağa, Nardaran, Bilgəh, Kürdəxanı, Pirşağı qəsəbələrindəki tarixi memarlıq və mədəniyyət abidələri Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Nardaran Tarix və Mədəniyyət Qoruğu tərəfindən qorunur.
Dion Kassi
Lusi Klavdi Kassi Dion Koksean (və ya Kokkeyan), həmçinin sadəcə Dion Kassi və ya Kassi Dion (Δίων ὁ Κάσσιος, Lucius Claudius Cassius Dio Cocceianus; ) — yunan əsilli Roma konsulu və tarixçisi. O, Eneyin İtaliyaya gəlişindən tutmuş Roma imperatoru Aleksandr Severin hakimiyyətinə qədərki dövrü əhatə edən 80 kitabda "Roma tarixi"nin müəllifidir. Qədim yunan dilində yazılmış əsərin yarıdan çoxu bütünlüklə və ya əhəmiyyətli çıxarışlarla günümüzə qədər gəlib çatmışdır.
Həyatı
Lusi Klavdi Kassi Dion Koksean II əsrin ortalarında Nikeyada, yunan əsilli ailədə anadan olmuşdur. O, 180-ci ildə Romaya köçmüşdür. Dion Kassi burada senator olmuş və Aleksandr Sever hakimiyyəti altında Afrikanın prokonsulu, Dalmatiya və Yuxarı Pannoniyada imperator legatı kimi xidmət etmişdir. O, 229-cu ildə ikinci dəfə konsul olmuşdur. Dion Kassinin özünün dediyinə görə, yuxuda gördüyü "demon" onu tarixi əsər yazmağa sövq etmişdir. Beləliklə, 80-ci kitabda Romanın ümumi tarixi haqqında "Roma tarixi" əsərini ərsəyə gətirmişdir. Əsər Eneyin İtaliyaya gəlişindən tutmuş Roma imperatoru Aleksandr Severin hakimiyyətinə qədərki dövrü əhatə edir. Tarixçi bunun üzərində 22 il çalışmışdır.
Dəniz suyu
thumb|right|Standart dəniz suyu
Dəniz suyu — dəniz və okeandakı su. Dəniz suyunun duzluluğu 35 % təşkil edir, dəyişiklik 34–36 % arası ola bilər. Dəniz suyunun hər litrində 35 qram duz həll edilib (əsasən xlorid natri).
Dəniz suyunun xüsusiyyətləri
thumb|left|Dəniz suyunun kimyəvi tərkibi Suyun duzluluq dərəcəsi quru qalıq, ionların mq-ekv çəkisinin cəmi və ya Bome dərəcilərilə ifadə olunur. Duzluluq, suyun Palmer təsnifatında istifadə olunan göstəricilərdən biridir. Bu təsnifata görə, suyun ekv- %-lə ifadə olunmuş birinci, ikinci və üçüncü duzluluğa ayrılır. Güclü turşu anionlarının güclü əsaslar (K, Na və b.) ilə birləşmələri birinci, zəif əsaslarla (Ca, Mg və b.) birləşmələri ikinci və çox zəif əsaslarla (Fe, Cu, Al və b.) və hidrogenlə birləşmələri isə suyun üçüncü duzluluğunu verir.
Okeanlarda suyun duzluluğu hər yerdə təqribən 35 ‰-ə yaxındır, ancaq dənizlərdə duzluluq bərabər paylanmayıb. Ən az duzluluq Fin körfəzidədir. Ən çox duzluluq isə Qırmızı dəniz və Aralıq dənizinin şərq hissəsindədir. Ölü dəniz kimi, duzlu göllərdə də suda duzun səviyyəsi yüksək olur.
Mənbə
Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
Xəzər Dəniz Suyunun Duzsuzlaşdırılması Kompleksi
Xəzər Dəniz Suyunun Duzsuzlaşdırılması Kompleksi—
Haqqında
Gələcəkdə yarana biləcək su qıtlığı probleminin effektiv həlli məqsədi ilə 2012-ci ildə Salyan rayonunun Xıdırlı kəndində dəniz suyunu içməli su səviyyəsinə qədər təmizləməyə imkan verən, tərs osmos membranları ilə təchiz olunmuş və yüksək texnologiyaya əsaslanan zavod inşa edilmişdir.
Məqsəd
Zavodun tikilməsi ideyası Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevə məxsusdur və Yer kürəsində təmiz suya olan tələbatın get-gedə artması fonunda regionda ən az şirin su ehtiyatına malik olan Azərbaycanda alternativ mənbələrin üzə çıxarılması, onlardan istifadənin təşkilində təcrübə əldə etmək məqsədilə pilot layihə kimi həyata keçirilmişdir.
İstehsal gücü
İlk mərhələdə ehtiyaclar nəzərə alınaraq zavodda dəniz suyundan sutkada 1000 kubmetr şirin su istehsal etmək üçün avadanlıq quraşdırılmışdır. 2016-cı ildə zavodun gücü əlavə tikinti-quraşdırma işləri aparmadan 2 dəfə artırılaraq sutkada 2000 kubmetrə çatdırılmışdır. Zavodda gələcəkdə az məsrəfli əlavə işlər görməklə alınan təmiz suyun həcmini 20 000 kubmetrədək çatdırılmasına imkan verəcək müvafiq infrastruktur yaradılmışdır.
Su tutumu
Dənizdən suyun götürülməsi üçün uzunluğu 200 metr, eni 8 metr, dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 5 metr olan damba inşa edilmiş, həcmləri 500 m³ və 200 m³ olan xüsusi örtüklə izolyasiya olunmuş 3 ədəd metal su çənləri quraşdırılmış, həcmi 500 m³ olan yeraltı dəmir-beton su anbarı, həcmi 150 m³, 500 m³, 2000 m³, 20000 m³ və 25000 m³ olan geotekstil membran örtüyü ilə izolyasiya olunmuş 6 ədəd su anbarları, avadanlıqların quraşdırıldığı 750 m² bina, 120 m² ofis binası və s. inşa edilmişdir. Eyni zamanda kompleksin inzibati strukturları yaradılmış və seçilmiş işçi heyətə müvafiq təlimlər keçirilmişdir.
Əlavə tədbirlər
Bundan başqa, 2012-ci ildə Şirvan kollektorunun suyunun duzsuzlaşdırılaraq suvarılmaya yararlı vəziyyətə gətirilməsi üçün sutkada 2500 kubmetr gücündə qurğular inşa edilmiş və 2016-cı ildə onların istehsal gücü 2 dəfə artırılaraq 5000 kubmetrə çatdırılmışdır. Burada həcmi 500 m³ olan xüsusi örtüklə izolyasiya olunmuş metal su çəni qurulmuş, həcmi 2000 m³ olan yeraltı dəmir-beton su anbarı inşa edilmişdir. Azməsrəfli adi texnologiyalardan istifadə etməklə Şirvan kollektorunun suyunu da içməli su keyfiyyətinə çatdırmaq mümkündür.
Nəticə
Bununla da hazırda Dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması zavodu və Şirvan kollektorunun suyunun duzsuzlaşdırılması qurğularında gündə 7000 kubmetr su istehsal olunur. Faktiki olaraq bu suların hesabına 1 750 hektar ərazidə salınmış bağları suvarmaq olar. Nəzərə alsaq ki, hazırda salınan aqromeşə massivlərinin bir hissəsi Salyan və Qaradağ kimi arid ərazilərə düşür, burada suvarma ilə bağlı məsələlər öz həllini tapmışdır. Hazırda Salyan rayonunun ərazisində istehsal olunan bu sulardan 50-70 min əhalisi olan bir şəhəri içməli su ilə təmin etmək mümkündür. Bu o deməkdir ki, ehtiyac olarsa, Azərbaycan sınaqdan çıxmış texnologiyalar əsasında Xəzərin sularından və digər alternativ mənbələrdən istifadə edərək öz ehtiyaclarını ödəməyə tam hazırdır. 2013-cü ilin yanvarından istismara verilmiş Dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması zavodu və Şirvan kollektorunun suyunun duzsuzlaşdırılması qurğularında bu günədək 5 milyon kubmetrdən artıq su istehsal edilmişdir. Hazırda bu sulardan suvarmaya yararlı suyun məhdud olduğu ətraf ərazilərdə salınmış 630 hektar yaşıllıqların, o cümlədən zeytun plantasiyalarının və ildə 1 milyondan artıq əkin materialı yetişdirilən tinglik sahələrinin suvarılmasında istifadə olunur.
Həmçinin bax
Xəzər dənizinin hidrologiyası
Suyun təmizlənməsi
Xarici keçidlər
YAŞILLIQLARIN SUVARILMASINDA DUZSUZLAŞDIRILAN DƏNİZ SUYU İSTİFADƏ OLUNUR
Katerina Şemi
Katerina Şemi - fransız kimyaçısı idi. O, İren Jolio-Küri ilə birlikdə o, ilk dəfə radonun yarımparçalanma periodunu ölçdü. O, həmçinin atomların qruplaşdırılmasının foto effekti ilə bağlı geniş araşdırma apardı, onun adını daşıyan effekt Şemi effekti olaraq bilinir.
Bioqrafiya
Voreppedə beş ay qaldıqdan sonra ailəsini dolandırmaq üçün təhsil və iş imkanları səbəbilə Parisə köçdü. 1919-1920-ci tədris ili ərzində o, Parisin Kolleci de Frans tərəfindən təklif olunan radioaktivliklə bağlı bir sıra pulsuz kurslara daxil oldu. Eyni zamanda müəllim kimi işləmiş və təhsil müəssisəsində fərdi dərslər keçmişdir.
Kursları bitirdikdən və radioaktivlik sahəsində təcrübə qazandıqdan sonra o, Radium İnstitutunun laboratoriyasında iş tapmaq üçün Mariya Küriyə məktub yazdı. Mariya ona bir vəzifə təklif etdi. Şemi daha sonra könüllü olaraq Radium İnstitutunun ölçmə şöbəsində kimyaçı kimi işə qoşuldu. Onun işlərinə radium duzlarının hazırlanması və Konqodan gələn radioaktiv filizlərin təhlili daxildir. Tezliklə o, Radium Universitetində maaşla işləməsinə kömək edən tədqiqat qrantı aldı. 1920-1934-cü illər arasında o, Mariya əsas tədqiqat işlərində kömək etmişdir.
14 iyul 1950-ci ildə Parisdə "radiasiya ilə bağlı səbəblərdən" öldü.
Cinsi dimorfizm
thumb|right|250px|Dişi (solda), erkək [[qırqovul]] thumb|Argiope appensa [[Hörümçəklər|hörümçəyinin cinsi dimorfizmi (dişi solda)]] thumb|right|250px|[[Tovuzquşunun erkəyi və dişisi]] Cinsi dimorfizm (δι- — iki,  — forma) — eyni cinsdən olan erkək və dişi arasındakı anatomik fərqdir. Cinsi dimorfizm özünü müxtəlif fiziki xüsusiyyətlərlə göstərə bilər.
Bəzi heyvanlar, ilk növbədə balıqlar, yalnız cütləşmə zamanı cinsi dimorfizm göstərir. Bir nəzəriyyəyə görə, hər iki cinsin də öz nəslinin qeydinə qalmasına verdiyi töhfələr nə qədər fərqlidirsə, cinsi dimorfizm də o qədər qabarıqdır. Bu həm də poliqamiya səviyyəsinin göstəricisidir.
Cinsi dimorfizm orqanizm böyüdükcə və inkişaf etdikcə daha çox nəzərə çarpmağa başlayır. Ümumiyyətlə, bədənin erkən mərhələlərində cinslər arasındakı görünüş əhəmiyyətsiz dərəcədə dəyişir.Cinsi yetkinlik yaşından sonra ortaya çıxan cinsi xüsusiyyətlərə "ikincil cinsi xüsusiyyətlər" deyilir. Birincil cinsi xüsusiyyətlər, öz növbəsində, reproduktiv proseslə birbaşa bağlıdır: cinsi orqanlar.
Xarici keçidlər
Cins anlayışının bioloji və sosial mahiyyəti.
Siyavuş Dirəxti
Siyavuş Dirəxti (d.3 iyul, 1991-ci il) — İsveç sosial fəalı, Antisemitizm və Ksenofobiyaya qarşı Gənclər Dərnəyinin qurucusu. 2016-cı ildə Dirəxtinin adı Forbes jurnalında 30 yaşınadək şəxslər arasında 30 nüfuzlu liderlərin siyahısına daxil edilib. Onun xarici düşmənçiliyi və ksenofobiyanı aradan qaldırmaq üçün göstərdiyi fəallığı nəzərə alaraq İsveç hökuməti 2013-cü ildə ona İkinci Dünya Müharibəsi zamanı almanların ölüm düşərgələrindən minlərlə yəhudini qurtaran isveç diplomatın şərəfinə adlandırılan Raul Vollenberq mükafatını təqdim etdi. Seçki komitəsi Dirəxtinin öz məmləkəti Malmödə və bütün İsveç ərazisində “müsbət nümunə” olduğunu qeyd etdi. Mükafatı təqdim edən Vollenberq mükafatının komitə heyəti bildirdi ki, “O, öz hərəkətləri və fəaliyyətləri ilə bir şəxsin cəmiyyət daxilində yarada biləcəyi dəyişiklikləri nümayiş etdirdi və bu səbəbdən də əksər gənclər üçün əls nümunəyə çevrildi”. 2012-ci il noyabr ayının 8-də Antisemitizm əleyhinə İsveç Komitəsi Dirəxtiyə ilk dəfə komitə üzvü Henrik Frenkelin valideynlərinin xatirəsinə gənclərin İsveçdə anti-semitizminə qarşı mübarizəyə ictimai medianı daxil etməsinə təşviq etməsi üçün təsis edilmiş Elza mükafatını bağışladı.
Erkən həyatı və təhsili
İsveçdə güney azərbaycanlı immiqrant valideynlərin ailəsində doğulub. Dirəxtinin azərbaycanlı ailəsi daha asan və təhlükəsiz bir ərazidə yaşamaq üçün İraqla müharibə zamanı İrandan Skandinaviyaya qaçıb. Atasının mikrobioloq və anasının iqtisadiyyat üzrə məzun olmasına baxmayaraq, ilk vaxtlar qaçqın kimi iş tapa bilməyib. Özü yazır ki, “Mənim validenylərim diktaturadan qaçmışdılar, buna görə də onların uşaqları dinc mühitdə demokrtiya şəraitində yaşaya bilərdi”. 7 yaşı olarkən, onun biri yəhudi, digəri isə Romadan olan iki yaxın dostu vardı və Dirəxti onları zorakılıq və ayrı-seçkilikdən qorumağı öyrəndi. Onun atası İranda azərbaycanlı olduğu üçün ayrı-seçkiliyə məruz qaldığını xatırlayır. Oğluna ayrı-seçkilik və təqibin pisliyi barədə öyrətmək səylərinin bir hissəsi kimi, Dirəxtinin atası onu 13 yaşı olarkən Berqen-Belsenə, 15 yaşı olarkən isə Auşvitz həbs düşərgəsinə apardı.
Faktorizm və ksenofobiyaya qarşı fəaliyyəti
Onun ksenofobiya əleyhinə fəaliyyəti Malmö Latınskola Ali Məktəbində oxuyarkən məktəb layihəsi kimi başladı və konslaqerlərə sinif səfərləri təşkil etdi. Maliyyə vəsaitinin təmin olunması üçün təhsil şöbəsinə özü getdi. Nəhayət, 27 şagirdi özü ilə Auşvitz hərbi düşərgəsinə aparmağı bacardı və burada sinif yoldaşlarının əksəriyyəti gördükləri mənzərə qarşısında göz yaşlarını saxlaya bilmədi. ''“Mən istəyirdim ki, Malmödə müsəlmanlar və yəhudilər arasında körpü qırım, çünki antisemitizm bu şəhərin problemi idi və bundan sonra bu barədə danışmaq üçün nə qədər böyük ehtiyac olduğunu anladım. İndi ksenofobiyanın bütün növlərinə qarşı mübarizə aparıram”.'' 2010-cu ildə 19 yaşı olarkən Dirəxti hazırda Antisemitizm və Ksenofobiyaya qarşı Gənclər Hərakatı kimi tanınan “Anti-semitizm əleyhinə Gənc Müsəlmanlar” təşkilatını yaratdı. Sia adıyla Dirəxti İsveçin və dünyanın müxtəlif bölgələrinə səyahətlər edərək məktəblərdə, biznes və ictimai təşkialtlarda “bütün insanlara qarşı ədalət” mövzusunda təqdimatlar edir. Onun komandası gənc sülh səfirləri üçün bir proqrama başlamışdır, belə ki, onlar konsentrasiya düşərgələrinə səfərlər təşkil etmiş və gənclər üçün əməkdaşlıq və dəyərlərə dair təlimlər keçirilmişdir. Antisemitizmlə mübarizə ilə yanaşı təşkilat İslamofobiya, Antiziqanizm hissi və homofobiya ilə mübarizə aparmaq niyyətindədir, lakin Dirəxti təşkilatın əsas diqqət mərkəzini eyni zamanda bir məsələ ilə mübarizə aparmağa yönəldir.
Washington Post jurnalı yazırdı ki, İsveç müsəlman miqrantların artan əhalisinə ev sahibliyi edir və bu miqrantların bəziləri İsveçin yəhudi icmasına qarşı düşmənçilik mövqeyi nümayiş etdirir. Lakin İslam araşdırmaları mütəxəssisi Eli Qondor hesab edir ki, ərəb dünyasından gələn çox sayda immiqrantın öz ölkələrindəki Anti-semitik təbliğatla yanaşı İsrailə qarşı da düşmənçilik münasibəti göstərirlər. Dirəxti qeyd edir ki, ''"Bunlar İsveç dəyərləri deyil. Və əgər onlar İsveçdə yaşamaq istəyirlərsə, buraya uyğunlaşmalıdırlar ". O, hesab edir ki, gələn immiqrantlar üçün məhdudiyyətlər qoyulmalıdır və gəldikləri ölkələrdəki dəyərlərə hörmət üçün onları təşviq etmək vacibdir."''
2015-ci ildə Dirəxti Obama administrasiyası, Milli Təhlükəsizlik Şurasının və Dövlət Departamentinin yüksək vəzifəli şəxsləri ilə görüşmək üçün Vaşinqtona dəvət olundu. Həmin ziyarət zamanı Dirəxti eyni adlı qrupun verdiyi anti-semitizmə qarşı İnsan Hüquqları Birinci mükafatını qəbul etmək üçün iştirak edən üç aktivistdən biri idi.
2017-ci ildə, o, özünə qarşı bir sıra şəxslərdən aldığı ölüm təhdidləri ilə bağlı polisə şikayət etdi. Bu insanların içərisində İsveç fələstinliləri də vardı.
Siyavuş Dirəxti Almaniyanın "WRT" kanalına müsahibə verib. Müsahibəsində Amsterdamda keçirilən Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin qurultayı və qurultayla bağlı öz təəssüratlarını bölüşüb. Azərbaycanın multikulturalizm və tolernt ölkə olduğunu bildirib. Azərbaycanda keçirilən nüfuzlu idman tədbirləri haqqında alman izləyicilərin sullarını cavablandırıb.
Six Flags
Six Flags ( Altı Bayraq) - dünyada ən böyük regional istirahət parkı şirkəti, Birləşmiş Ştatlarda ikinci aparıcı lunapark operatorudur. (Birinci yerdə Walt Disney). Oklahomada şirkətin baş ofisi yerləşir. Eyni zamanda Nyu Yorkda ikinci korporativ ofisidə fəaliyyət göstərir. ABŞ-da, Kanadada, Meksikada və Avropada 39 ailə yönümlü istirahət parkları mövcuddur. Amerikanın 35 ştatınına xidmət edə bilir. Parkda karusellər, heyvanxanalar, yüksək səviyyəli restoranlar, tamaşalar, kiçik alış-veriş mərkəzləri və piknik əraziləri fəaliyyət göstərir. Six Flags şirkətinin öz parklarında Worner Bros. qəhrəmanlarını istifadə etmək hüququ da var. Six Flags lunaparkları hər il 50 milyona yaxın ziyarətçini qəbul edir. Şirkətin parklarının iyirmi dördü Six Flags adı ilə brendlənib.
Başlanğıc
thumb|right|Six Flags parkında yerləşən əyləncəli dəmiryolu Şirkətin əsası 1961-ci ildə Anqus Vin (Angus Wynne) tərəfindən qoyulub. Lunaparkın əsası qoyulmadan üç il öncə Texasın neft baronları və başqa sərmayəçiləri Vinilə birlikdə 3000 hektarlıq sənaye mərkəzi tikmək üçün plan axtarmışlar. Ancaq planlarını reallaşdırmaq üçün kifayət qədər sərmayə tapa bilməyiblər. Vin kifayət qədər sərmayə toplamaq üçün lunapark tikməyi qərara alır. Parkın əsası 1960-cı ildə qoyulur və 1961-ci il Avqustun 15-də tamamlanır. Park 3.5 milyon dollara başa gəlir. Parkın adı Six Flags over Texas qoyulur. Six Flags-Altı Bayraq adı Texasa hakim olmuş altı müxtəlif dövlətlərin rəmzidir. İlk Six Flags parkı rəqibi Wolt Disney kimi hər yaşda olan müştəriləri əyləndirək üçün hindu kəndi formasında dizayn edilmişdi. Parkda həbsxana, bar, hətta dəmiryolu da var idi. Müxtəlif növ tamaşalar üçün parkda amfiteatrda tikilmişdi. Anqus Vinin məqsədi parkı rəqibi Wolt Disneydən daha məşhur və daha gəlirli etmək idi. Vinin planına görə illik beş yüz min insan parka daxil olacaqdı. Giriş haqqı 2 dollar 75 sent idi. Ziyarətçilərin sayı Veynin hesablamalarından iki dəfə çox oldu. Bir il ərzində 1 milyon insan parkı ziyarət etdi. Gəlirin çox olması Veyni sənayə parkı qurmaq fikrindən daşındırdı. Bundan sonra lunapark gündən-günə çiçəklənməyə başladı. 1966-cı ildə Anqus Vin lunapark biznesini Penn Central korporasiyasına satdı. Parkın yeni sahibləri parkı daha da genişləndirdilər və yeni avadanlıqlar gətirdilər. 1967-ci ildə Six Flags Atlantada Six Flags over Georgia adlı yeni parkını istifadəyə verdi. Şirkətin gələcək prezidenti və baş icraçı direktoru Leri Koçran (Larry Cochran) parkın inkişafında xüsusi rollarına görə prezident müavini seçildi.
Genişlənmə və innovasiya dövrü
İstirahət parkı kimi Six Flags Amerikada böyük şöhrət tapdı. 1970-ci illər ərzində şirkətə əlavə 5 parkda əlavə edildi. 1971-ci ildə şirkət Missuridə Six Flags Over Mid-America adlı yeni park tikdi. Daha sonra parkın adı dəyişdirilərək Six Flags St. Louis qoyuldu. Dörd il sonra Texasda ikinci park AstroWorld adı altında açıldı. 1978-ci ildə şirkət şərq sahil bazarına daxil oldu və Nyu Cersidə Six Flags Great Adventure parkını açdı. 1979-cu ildə Magic Mountain adı ilə Kaliforniyada yeni parkı istifadəyə verdi. Növbəti on illikdə Six Flags başqa bir sahəni inkişaf etdirməyə qərara aldı: Sürətli atraksiyonları. Şirkətin məqsədi dünyada analoqu olmayan karusellər yaratmaq idi. Elə buna da nail ola bildilər.
Yeni sahiblər dövrü
thumb|220px|left|Six Flags parkında yerləşən atraksiyonlardan biri 1981 və 1990-cı illər arasında şirkətdə ən azı dörd hissə sahibi var idi. Ən böyük dəyişiklik 1982-ci ildə Penn Central şirkətinin parkların hissələrini Bally Manufacturing şirkətinə satması idi. Yeni sahiblərin rəhbərliyi dönəmində Çikaqoda açılan Six Flags Great America parkı siyahıda yeddinci yeri tutdu. Üç il sonra Cochran and Wesray Capital Co. Şirkəti 617 milyon dollar ödəyərək Six Flags şirkətini özəlləşdirdi. 1990-cı ildə Time Worner Inc. Şirkəti parkın 19.5 faizlik hissəsini satın aldı. Yeni şirkətin gəlişindən sonra Bugs Bunny kimi məşhur Worner Bros qəhrəmanları parklarda istifadə edilməyə başlandı. Eyni zamanda reklamların sayı da artırıldı. Şirkət sahib olduğu dövrlər ərzində parka illik 25 milyon dollar xərcləyirdi. 1991-ci ildə parkın sahibləri yenidən dəyişdi. Time Worner parkın əlli faizinə sahib oldu. Digər əlli faiz isə Nyu York investisiya şirkətləri olan Blackstone Group və Wertheim Schroder kampaniyalarına satıldı. 1998-ci ildə Six Flags çox sayda əyləncə parklarına sahib olan Premier Parks şirkəti tərəfindən 1.86 milyard dollara tamamilə satın alındı. Daha sonra şirkət Six Flags adını sahib olduğu digər parklara da verməyə başladı. Şirkət eyni zamanda öz adını da dəyişərək Six Flags istirahət parkları şirkəti qoydu. Bütün bu islahatlardan sonra da Six Flags parklarının sayı artmağa başladı.
Six Flags over Texas
Park Texas ştatı, Arlinqton şəhərində yerləşir. Six Flags zəncirinin ilkidir. 1961-ci il avqustun 1-də 10 milyon dollar investisiya ilə yaradılıb. Parkın ərazisi 0,86 km ² dir. Parkda 50 karusel, 5 su karuseli var. Park mart ayından Yanvar ayına qədər fəaliyyət göstərir.
Six Flags over Georgia
Qərbi Atlantada yerləşən parkın ərazisi1115 hektardırdır. Six Flags zəncirinin ikincisidir. Park Mart ayından Oktyabr ayınadək fəaliyyət göstərir. Parkda müxtəlif 55 növ böyük atraksiyon var.
Six Flags St. Louis
Park Missuri ştatında yerləşir. Six Flags parklarının üçüncüsüdür. Six Flags adı altında tikilmiş sonuncu parkdır. Park 1971-ci il iyunun 5-də açılıb. Park Aprel ayından Noyabr ayına qədər fəaliyyət göstərir. Parkın ərazisi 200 hektar olsa da, onun 53 hektarı istifadə edilir. Parkda 40 növ karusel var.
Six Flags Great Adventure
Park Nyu Cersidə yerləşir. Parkın daxlində Six Flags Safari heyvan parkı və Hurricane Harbor su parkı yerləşir. Parkın əsası 1974-cü ildə qoyulub. Mart ayından Noyabr ayınadək fəaliyyət göstərir. Parkın ərazisi 890 hektardır. Parkda 44 karusel. Çoxlu sayda yeməkxana, oyun əraziləri, alış-veriş bölmələri var
Six Flags Magic Mountain
Magic Mountain adı altında əsası qoyulmuş park 1979-cu ildə Six Flags tərəfindən özəlləşdirilib. 2011-ci il iyulun 1-də park ən dünyada ən çox karuselə sahib park kimi qeyd edildi. Park aprel ayında açılır, sentyabrda isə bağlanır. Mart ayında isə həftə sonları fəaliyyət göstərir. Parkın ərazisi 105 hektardır.
Six Flags Great America
Çikaqoda Qörni adlı bir kənddə yerləşir. Park Marriott's Great America adı altında 1976-cı ildə açılıb. 1984-cü ildə Six Flags parkı Marriott Korporasiyasından alıb. Park zəncirin yeddincisidir. Parkın daxilində 6 hektarlıq su parkıda fəaliyyət göstərir. Park may ayının 7-dən oktyabr atının sonuna qədər fəaliyyət göstərir. Parkın ərazisi 50 hektardır. Parkda 51 karusel növü var.
Six Flags Hurricane Harbor
Six Flags parklar zəncirinin su parkıdır. Park ayrıca fəaliyyət göstərmir. Six Flags parklarının tərkibindədir.
Six Flags Fiesta Texas
Texasın San Antonio şəhərində yerləşən parkın ərazisi 800 hektardır. Parkın əsası 1992-ci ildə qoyulub. Park mart ayından yanvar ayına qədər fəaliyyət göstərir
Six Flags America
Merilənddə yerləşən parkın əsası 1974-cü ildə qoyulub. Wildlife Preserve, Wild Country, Wild World və Adventure World parkın əvvəlki adlarıdır. Parkın açıq olduğu müddət mart ayından oktyabr ayına qədərdir. Parkın ərazisi 211 hektar olsada onun 53 hektarından istifadə edilir. Parkda 55 atraksiyon fəaliyyət göstərir.
Qastino boğazı
Qastino boğazı — Alyaskanın cənub-şərqində (ABŞ) yerləşir. Boğaz öz adını torpaq sahibi olan (mülkədar, fermer) Con Qastinonun şərəfinə adlandırılmışdır.
İri gəmilər boğazın yalnız cənub-şərqındə irəliləyə bilər. Orta ölçülü gəmilər isə yalnız böyük Qabarma və çəkilmə zamanı sərbəst üzə bilirlər. Qayıqlar və katerlər boğazdan istənilən vaxt keçə bilirlər.
Sen-Marsel (En)
Sen-Marsel  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
Cöğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
Böyük oyun
300px|thumb|right|1885-ci il Böyük Oyun zamanı Qərbi Asiyanın xəritəsi, [[Qacar dövləti|Qacar İranı, Rusiya Türkistanının cənub kənarları, Əfqanıstan və qərbi Britaniya Hindistanı ilə.]] 250px|thumb|right|Mərkəzi Asiya - Əfqanıstan və onun Britaniya və Rusiya əraziləri ilə əlaqəsi. Böyük Oyun (, başqa bir adı "Kölgələrin döyüşü" ) — XIX və XX əsrin əvvəllərində Cənubi və Mərkəzi Asiyada hökmranlıq uğrunda Britaniya və Rusiya imperiyaları arasında geosiyasi rəqabət. Rəqabət Əfqanıstan, İran, Britaniya Hindistanı və Tibet uğrunda gedib.
Böyük Oyun ifadəsi ilk dəfə Şərqi Hindistan şirkətinin xidmətində olan zabit Artur Konolli tərəfindən 1840-cı ildə Kabildəki İngilis siyasi nümayəndəsinin Bombey qubernatoruna göndərdiyi məktubun surətinin kənarında istifadə edilib. Termin geniş dövriyyəyə Rudyard Kipling tərəfindən "Kim" (1901) romanın nəşrindən sonra daxil olub. Termin 1979-cu ildə Sovet-Əfqan müharibəsindən sonra daha da populyarlaşıb.
İngiltərə Rusiyanın Hindistanı işğal etməyi planlaşdırdığını və onun bu məqsədlə Mərkəzi Asiyada geniş əraziləri tutmasından narahat idi. Rusiya isə Mərkəzi Asiyada ingilis maraqlarının genişlənməsindən ehtiyat edirdi. Nəticədə, iki böyük Avropa imperiyası arasında dərin inamsızlıq və müharibə təhlükəsi yarandı. Rusiya Mərkəzi Asiyanı işğal etməyə davam edərkən İngiltərə Hindistana qarşı bütün təhlükələri qorumağı yüksək prioritet hesab edirdi. Bəzi Rusiya tarixçiləri belə nəticəyə gəlirlər ki, 1801-ci ildən sonra Rusiyanın Hindistanla bağlı minimal niyyətləri və ya planları var idi. Britaniyanın da bu barədə ciddi şübhələri mövcud olub. Rusiyanın XIX əsrdə çoxsaylı işğal planları, o cümlədən Krım müharibəsi zamanı Hindistana yürüşü nəzərdə tutan Dyuhamel və Xrulyev planları irəli sürülmüşdü.
Belə hesab edilir ki, Böyük Oyun 12 yanvar 1830-cu ildə Hindistana Nəzarət Şurasının prezidenti Lord Ellenboronun general-qubernator Lord Uilyam Bentinkə Buxara əmirliyinə yeni ticarət yolunun yaradılması ilə bağlı tapşırıq verdikdə başlayıb. İngiltərə Əfqanıstan Əmirliyi üzərində nəzarəti ələ keçirmək və onu protektorat etmək, o cümlədən Osmanlı imperiyası, Qacarlar dövləti, Xivə xanlığı və Buxara əmirliyindən Rusiyanın ekspansiyasına mane olan bufer dövlətlər kimi istifadə etmək niyyətində idi. İngilislər düşünürdü ki, Rusiyanın Fars körfəzində və ya Hind okeanında liman əldə etməsini dayandırmaqla, onlar Hindistanı və həmçinin Britaniyanın əsas dəniz ticarət yollarını qoruyacaq. Rusiya ingilislərə Əfqanıstanı neytral zona kimi təklif etdi. Böyük oyunun nəticələrinə 1838-ci il uğursuz Birinci ingilis-əfqan müharibəsi, 1845-ci il Birinci ingilis-siqx müharibəsi, 1848-ci il İkinci ingilis-siqx müharibəsi, 1878-ci il İkinci ingilis-əfqan müharibəsi və Kokandın Rusiya tərəfindən ilhaqı daxildir.
Bəzi tarixçilər Böyük Oyunun sonunu 1895-ci il sentyabrın 10-da Pamir Sərhəd Komissiyası protokollarının imzalanması, Əfqanıstanla Rusiya imperiyası arasında sərhədin müəyyən edildiyi vaxt hesab edirlər. Digərləri bunun 31 avqust 1907-ci ildə İngiltərə-Rusiya Konvensiyasının imzalanması ilə başa çatdığını düşünürlər.
Terminin mənası
250px|thumb|right|Mərkəzi Asiya türkləri, 1861–1880 "Böyük Oyun" termini XIX əsrdən çox əvvəl istifadə edilmişdir. O əsasən kartlar və zər kimi riskli oyunlarla əlaqələndirilirdi. Terminin fransız ekvivalenti "Le grand jeu" ən azı 1585-ci ilə aiddir və risk, şans və aldatma mənaları ilə əlaqələndirilir.
Tarixi mənada bu termin XIX əsrin ortalarına aiddir. "Böyük Oyun" termini siyasi məmur vəzifəsinə təyin edilmiş Britaniya ordusu kapitanı Artur Konolliyə (1807-42) aid edilir. 1840-cı ilin iyulunda Qəndəhara yeni siyasi agent təyin edilmiş mayor Henri Ravlinsona yazışmada Konolli yazırdı: "Sizin qarşınızda böyük bir oyun var, nəcib bir oyun var." Konolli hesab edirdi ki, Rovlinsonun yeni vəzifəsi ona Əfqanıstanda humanitarizmi inkişaf etdirmək imkanı verir və gözləntilərini belə yekunlaşdırır:
İngilis yazıçısı Rudyard Kipling tərəfindən termin "Kim" (1901) romanında əsas mövzuya daxil edilmişdir. İlk dəfə termindən akademik səviyyədə professor H.V.C.Davis tərəfindən 10 noyabr 1926-cı ildə Asiyada Böyük Oyun (1800-1844) adlı təqdimatda istifadə edilib. Mərkəzi Asiyada ingilis-rus rəqabətini təsvir etmək üçün “Böyük Oyun” ifadəsindən istifadə yalnız İkinci Dünya müharibəsindən sonra geniş yayılmışdır.
Tarixi
250px|thumb|right|[[Özbəkistanın müasir Buxara şəhərində İpək və ədviyyat festivalı]] İngilislər Hindistana XVII əsrin əvvəllərində, XVIII əsrin ortalarında ticarət müəssisəsindən Britaniya siyasətinin alətinə çevrilmiş Şərqi Hindistan Şirkəti qurulanda gəldilər.
Rusiya Bekoviç-Çerkasskinin fəlakətli yürüşündən (1717) başlayaraq yerli xanlıqlarla diplomatik əlaqələr qurmaq üçün Mərkəzi Asiyaya ekspedisiyaları ilə diplomatlar da göndərirdi. Bəzən Rusiyanın Xəzəryanı bölgələrə hərbi yürüşü (1722-1723) Böyük Oyunun başlanğıcı hesab olunur, bu müddət ərzində Rusiya Hindistan istiqamətində hərəkət etməyə başladı. Lakin bu, hələ də daha çox proloq idi. XVIII əsrin sonunda bütün Hindistan faktiki olaraq Britaniya koloniyasına çevrildi.
1801-ci ildə İmperator I Pavel Napoleon Bonapartın rus-fransız ordusunun Hindistanda ingilislərə qarşı birgə kampaniyası ideyasını dəstəklədi. 1801-ci ilin yanvarında 20 min kazak Mərkəzi Asiyaya getdi, lakin imperator Pavelin öldürülməsindən və I Aleksandrın taxta çıxmasından sonra geri qayıtmaq əmri aldılar.
XIX əsrin əvvəllərində Rusiyanın Mərkəzi Asiya və Qafqazda hərbi-siyasi mövcudluğunun genişlənməsi (“cənuba doğru”) ilə Rusiyanın bölgədəki maraqları Britaniya maraqları ilə toqquşmağa başladı. Böyük Britaniya siyasəti ilk növbədə Britaniya Hindistanının ərazisini toxunulmaz saxlamaq və genişləndirmək məqsədi daşıyırdı.
Oyunun başlanması
1819-cu ildə Qvardiya Baş Qərargahının kapitanı N.N.Muravyov danışıqlar üçün Xivəyə göndərildi. O, bu səyahət zamanı az qala orada həlak olacaqdı və bu barədə "Türkmənistana və Xivəyə səyahət" (1822) adlı hesabatında yazıb.
XIX əsrin əvvəllərində Rusiyanın İrana qarşı müharibələri Gülüstan (1813) və Türkmənçay (1828) müqavilələrinin imzalanması ilə başa çatdı. Müasir Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycanın ərazisi Rusiyaya birləşdirildi.
1829-cu ildə Tehranda rus səfiri A.S.Qriboyedov qəzəbli kütlə tərəfindən parça-parça edildi. İranla yanaşı, Böyük Britaniya da Rusiyaya qarşı vuruşan Qafqaz dağlılarına dəstək verməyə başladı (Vikson işi, 1836).
Amerikalı tarixçi David Fromkin iddia edir ki, XIX əsrin ortalarına qədər ingilislər Rusiyanın Mərkəzi Asiyada genişlənməsini dayandırmasa idilər, Rusiya ilə böyük müharibə gözləmək üçün ən azı doqquz səbəbləri olacaqdı:
Türkistanın Rusiya tərəfindən zəbt edilməsi
300px|thumb|right|"Rus qoşunlarının Səmərqəndə daxil olması" (N.N.Karazin, Dövlət Rus Muzeyi) 250px|thumb|right|"Məni dostlarımdan xilas edin." Böyük Oyunun Karikaturası. Rusiya (ayı) və Britaniya imperiyası (aslan) arasında Əfqanıstan əmiri Şir-Əli 250px|thumb|right|Rus ordusunda Sibir kazakı, 1890-cı illər 1837-ci ildə rus elçisi, leytenant Y.V.Vitkeviç Kabildə peyda oldu. O, tezliklə əmir Dost Məhəmməd xanın etimadını qazandı və onunla Rusiya üçün faydalı müqavilə imzaladı. Lakin İngiltərənin təzyiqi altında Rusiya Vitkeviçi geri çağırdı və müqaviləni ləğv etdi. Ondan bir il əvvəl Britaniyanın siyasi agenti A.Börns də analoji missiya ilə Kabilə səfər etmişdi.
1836-cı ildə İngiltərə Heratın separatçı istəklərini dəstəklədi. Bu, İngiltərənin Qacar dövləti ilə münasibətlərini pisləşdirdi. Bundan rus diplomatları istifadə edərək Məhəmməd şah Qacarı öz tərəflərinə çəkərək Herata hücuma təhrik etdilər. Amma qacarların 1837-1838-ci illərdə Heratı mühasirəyə alması uğursuz oldu. İngilislərin təzyiqi nəticəsində şah ordusu geri çəkilməyə məcbur oldu.
1839-1840-cı illərdə Orenburq general-qubernatoru və Əlahiddə Orenburq Korpusunun rəhbəri V.A.Perovskinin komandanlığı ilə rus dəstəsi Xivə yürüşünü, 1853-cü ildə isə onun komandanlığı ilə Kokand yürüşünü həyata keçirdi. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin Asiya şöbəsinin gələcək rəhbəri E.P.Kovalevski Xivə yürüşündə iştirak etdi: “Onun köməyi ilə Asiya ölkələrinə çoxlu tədqiqat və kəşfiyyat işləri aparan üç diplomatik nümayəndəlik göndərildi: N.V.Xanıkov İran və Əfqanıstana, N.P.İqnatyev Xivə və Buxaraya, Ç.Ç.Vəlixanov Şərqi Türkistana missiyaya başçılıq edirdilər”.
Rus qoşunlarının Mərkəzi Asiyanın böyük hissəsini tutan və aralarında düşmənçilik edən üç xanlığa - Xivə, Buxara və Kokanda, o cümlədən mədəni, iqtisadi və strateji əhəmiyyətə malik olan Türkistan, Səmərqənd, Daşkənd, Cizzəx və Çimkəndə yaxınlaşması haqqında xəbər London və Kəlküttədə narahatlıq artırdı. İngilis-Rusiya rəqabətinin yeni yüksəlişi Rusiyanın Mərkəzi Asiyanı zəbt etməsi (1853-1895) ilə əlaqələndirildi. Böyük Britaniyanın baş naziri Benjamin Dizraeli Kraliça I Viktoriyaya məktubunda yazırdı: “Moskvalılar bizim qoşunlarımız tərəfindən Mərkəzi Asiyadan qovulmalı və Xəzər dənizinə atılmalıdırlar”. Niyyətlərinin ciddiliyini təsdiqləyən Dizraeli kraliçanı "Hindistan imperatriçası" titulunu almağa inandırdı və Əfqanıstan da Hindistan imperiyasının tərkibinə daxil edildi.
Berlin konqresində Böyük Britaniyanın Rusiyaya qarşı tutduğu düşmən mövqeyini nəzərə alaraq, 1878-ci ilin yayında II Aleksandr Türkistanda yerləşdirilmiş 20 min nəfərlik qoşunu səfərbər edərək Əfqanıstana Bəlx, Bamiyan və Kabil şəhərlərinə doğru irəliləməsini əmr etdi. General N.G.Stoletov başda olmaqla bir missiya ittifaq bağlamaq üçün Əfqanıstan əmiri Şir-Əlinin yanına getdi. Kəşmir və Çitralı işğal etmək planları nəzərdən keçirildi. Lakin sonradan Berlin Konqresində əldə olunan razılaşma ilə əlaqədar kampaniya ləğv edildi.
İngilis-Əfqan müharibələri
250px|thumb|right|Fil və Qatır Batareyası, [[İkinci ingilis-əfqan müharibəsi (1878-1880)|İkinci ingilis-əfqan müharibəsi]] 1838-ci ilin dekabrında Böyük Britaniya Əfqanıstan istiqamətində aktiv əməliyyatlara keçdi. Birinci ingilis-əfqan müharibəsi başladı. Müharibə ingilislərin Qəndəhar və Qəznəni tutmaq, və Kabil tərəfə çıxmaq məqsədi ilə, Bolan keçidindən istifadə edən 30 minlik ordusunun Cənub - Qərbi Əfqanıstana soxulması ilə başladı. Əfqan qüvvələrinin bir qismini Pişəvərdan yayındırmaq üçün, Heybər keçidinə yardımçı zərbə endirilmişdi. Əfqan ordusu ingilislərdən saylarına (15 min) və silahlanmalarına görə xeyli geridə qalırdılar. 1839-cu ildə ingilislər Qəndəharı, Qəznəni və Kabili tutdular.
İngilislər Əfqanıstanı işğal etdilər və Əmir Şucanı Kabil taxtına oturtdular. Buna cavab olaraq ölkədə partizan müharibəsi başladı. İngilis işğalı üç il davam etdi. 1841-ci ilin noyabrında Şuca devrildi, agent A.Börns kütlə tərəfindən vəhşicəsinə parçalandı. Britaniya Ekspedisiya Qüvvələri demək olar ki, tamamilə məhv edildi. 1842-ci ildə İngiltərənin Əfqanıstana cəza ekspedisiyası uğursuz oldu. 1842-ci ilin sonunda ingilislər öz məğlubiyətləri ilə barışmalı və əfqan ərazisini tərk etməli oldular. 1842-ci ildə Buxarada Özbəkistan əmiri Nəsrulla xanın göstərişi ilə Mərkəzi Asiyada diplomatik missiyada olan iki ingilis zabitinin başları kəsilir: polkovnik Çarlz Stoddart və “Böyük oyun” termininin müəllifi kapitan Artur Konollinin. Maraqlıdır ki, sui-qəsddən bir il əvvəl K.F.Butenev başda olmaqla Rusiya səfirliyi Buxarada olmuşdu.
Əfqan əmiri Şir-Əlinin rusiyapərəst mövqeyi ilə əlaqədar olaraq Böyük Britaniyanın baş naziri Benjamin Dizraeli İkinci ingilis-əfqan müharibəsinin başlanması əmrini verdi. Müharibə ingilis qoşunlarının Əfqanıstana Heybər, Kurram və Bolan keçidindən üç sütunla soxulması ilə başlandı. Silahlanmada və təşkilat baxımından xeyli geriyə qalan əfqan ordusu geri çəkilməli oldu. İngilislərin 1879-cu ilin yanvarında 39 minlik ingilis ordusu Qəndəhara daxil oldu.
Yeni əmir Məhəmməd Yaqub xan güzəştə getdi və 26 may 1879-cu ildə ingilislərlə qeyri-bərabər Qandamak müqaviləsini imzaladı. Bu sazişə görə Əfqanıstan İngiltərədən asılı olurdu. Alçaldıcı müqavilə Əfqanıstanda narazılıqla qarşılandı. 8 sentyabr 1879-cu ildə üsyan başladı. Partizan müharibəsi genişləndi. Tezliklə ingilislər Kabildə təxminən 100.000 üsyançı qüvvə tərəfindən mühasirəyə alındı. Kabildəki ingilis rezidenti öldürüldü. 27 iyul 1880-ci ildə Qəndəhar yaxınlığındakı, Məyvan döyüşündə, əfqanlar ingilis briqadasını darmadağın etdilər. Hərbi uğursuzluqlar Londonda rezonans doğurdu, nəticədə Dizareli 1880-ci il parlament seçkilərində məğlub oldu. Əfqanların inadlı müqaviməti, ingilisləri, Əfqanıstanın işğalından imtina etməyə məcbur etdi. Dizarelinin varisi Vilyam Qladston əmirlə yeni müqavilə imzalayaraq ingilis qoşunlarını Əfqanıstandan çıxardı. 1880-ci il müqaviləsinə görə Əfqanıstan daxili işlərindən müstəqilliyini qorudu. Lakin müqaviləyə əsasən əmir Məhəmməd Yaqub xan xarici siyasətini Londonla əlaqələndirməyə borclu idi. 1881-ci ildə ingilis qoşunları ölkədən çıxarıldı.
Əfqan böhranı
Az qala silahlı qarşıdurma ilə nəticələnən İngiltərə-Rusiya münasibətlərinin kəskinləşməsi 1885-ci ildə baş verdi və tarixə Əfqan böhranı kimi düşdü. General A.V.Komarovun başçılığı ilə rus ordusu Mərv vahəsini ələ keçirərək Sərhədabada doğru hərəkət etdi. Britaniya hökuməti əmirdən rusların Sərhədabad vahəsinə irəliləməsinin qarşısını almağı tələb etdi. Beynəlxalq böhran yarandı, Rusiya və Böyük Britaniya Mərkəzi Asiyada müharibə astanasında qaldılar. Rusiya və Britaniya diplomatiyasının səyləri nəticəsində müharibədən qaçmaq mümkün oldu. Bunun bilavasitə nəticəsi Rusiya imperiyası ilə Əfqanıstan arasında sərhədin delimitasiyası oldu və nəhayət 1895-ci ildə tamamlandı.. Bəzi mənbələrə görə, delimitasiya 1912-ci il iyulun 9-da Beyk dağında (Murqab kəndi yaxınlığında) hərbi topoqraflar korpusunun polkovnik-leytenantı M.Çaykinin ingilis geodeziya ekspedisiyasının nümayəndələri ilə görüşməsi ilə başa çatdı.
Pamir böhranı
250px|thumb|right|Bölgənin xəritəsi, 1886-cı il 1890-1894-cü illərdə Rusiya və Britaniya imperiyaları arasında Pamirə nəzarət uğrunda rəqabət gedirdi. 1891-ci ildə Hunza-Naqar kampaniyası zamanı ingilis hərbçiləri Gilgit ətrafını işğal etdilər və müasir Pakistanın şimalının şox hissəsini ələ keçirdilər. M.E.İonovun komandanlığı altında rus qoşunlarının Pamirə ekspedisiyalarından sonra 17 fevral 1895-ci ildə rus-ingilis müqaviləsi bağlandı ki, bu müqaviləyə əsasən Pamirin bir hissəsi Əfqanıstana, bir hissəsi Rusiyaya, bir hissəsi isə Rusiyanın nəzarətində olan Buxara əmirliyinə keçdi. when the border between Afghanistan and the Russian empire was defined. .
1891-ci il martın 14-də Sankt-Peterburqdakı Baş Qərargahın Nikolayev adına Akademiyasında podpolkovnik B.L.Qrombçevski bu mövzuda gizli mühazirə oxudu: “Pamirdəki maraqlarımız. Hərbi-siyasi esse”. Qrombçevski öz təcrübəsinə və Mərkəzi Asiyadakı vəziyyətə dərindən bələd olmasına əsaslanaraq öz məruzəsində belə nəticəyə gəlirdi: “...Pamir ətraf əraziləri ilə birlikdə Rusiya üçün şübhəsiz əhəmiyyət kəsb edir”. Mühazirə dinləyicilərdə güclü təəssürat yaratdı. Rusiya imperiyasının ali hərbi-siyasi rəhbərliyi bundan müvafiq nəticələr çıxardı.
Fərqanə vilayətinin hərbi qubernatoru, general-mayor N.İ.Korolkovun əmri ilə hesabat həmin ilin sentyabrında Türkistan diyarında xidmət edən Baş Qərargah zabitləri tərəfindən nəzərdən keçirilmək üçün ayrıca broşür şəklində nəşr olundu.
Bölgədəki ingilislərin fəallığına qarşı Rusiyanın təbii reaksiyası 1894-cü ildə Pamirdə Fərqanə və Alay vadilərini birləşdirən hündürlüyü 3615 m olan Taldıq aşırımı ilə gizli hərbi-strateji ağır yüklər üçün nəzərdə tutulan yolun tikintisi idi. Yol polkovnik-leytenant Qrombçevskinin rəhbərliyi altında rus istehkamçı dəstələri tərəfindən tikilmiş və Britaniyanın bölgəyə işğalı təhlükəsi yarandıqda qoşunların və artilleriya vasitələrinin cənuba operativ şəkildə köçürülməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu. Sonralar bu yol Köhnə Pamir şossesi adlandırıldı. Beləliklə, Rusiya ingilislərin Alay vadisində mümkün müdaxiləsinin qarşısını aldı. Qrombçevskinin fikrincə, buradan İngiltərə daha da şimala doğru hərəkət edə və Fərqanə ərazisinin əməliyyat məkanına daxil ola bilərdi. Alay vadisinə strateji yolun tikintisinin uğurla başa çatması ilə ruslar Mərkəzi Asiyada hərbi və siyasi təsirlərini daha da genişləndirmək üçün qabaqcıl dayaq (plasdarm) əldə etdilər.