cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şaziliyyə
Yaranması
Şaziliyyə təriqəti, silsilə etibarilə Cüneydi olmaqla yanaşı, ruhani təlim və tərbiyəyə əhəmiyyət verən bir təriqətdir. Belə ki, Şeyx Əbül-Həsən əş-Şazili müridlərinə Allah üçün fani varlıqdan uzaq durmağı, hər saat, hər yer və hər şərtdə zikri tövsiyə edər, riyazət və xəlvətdə, ibadət və cəm şəklində zikrə çox rəğbət göstərməzlərdi. Təriqət mənsublarına öz həyatlarında da təriqətin ruhunu və vəzifələrini yerinə yetirmələri xatırladılırdı.
Əbul-Həsən Əli ibn Abdullah Şazili 657/1258-ci ildə vəfat etdiyi zaman o, davamçısı olaraq yerinə Əbul-Abbas Əhməd Mürsini təyin etmişdir.
Şaziliyyə Misir və Şimali Afrikada ən məşhur təriqətlərdən biridir. Şaziliyyə təriqətinin ən məşhur olduğu bölgələr Cəzayir, Tunus, Mərakeş, Misir və bəzi Afrika ölkələridir. Bu təriqət, Türkiyəyə Osmanlı dövlətinin son zamanlarında Şeyx Zafir tərəfindən gətirilmişdir. Belə ki, Əbdülhəmid xanın bu şəxsə bağlı olduğu rəvayət olunur.
Son zamanlarda Şazili təriqətinə malik olanlar Avropada da böyük bir nüfuz qazanmışlar. Bu gün Misirdə ən çox yayılan təriqət, Şaziliyyə təriqətidir.
Uzunayaq ssink
Uzunayaq ssink və ya Şneyder kərtənkələsi (Eumeces schneideri) — Uzunayaqlar fəsiləsinə Uzunayaq ssink cinsinə aid kərtənkələ növüdür. Növün latın adı alman naturalisti Yohan Qotlob Şneyderin şərəfin adlandırılıb.
Xariçi görünüşü
İri kərtənkələ olaraq bədəni uzunluğu erkək fərdlərdə 165 mm-ə, dişilərdə 155 mm-ə çatır. Çəkisi 90 q-dır. Bədəni hamar pulcuqlarla örtülüdür. Bədəni üst tərəfdən qəhvəyi, qəhvəyi-boz və ya zeytunu-boz rəngdə olur. Bədənin yanları ilə narıncı, çəhrayı-qırmızı və ya qırmızı rəngli zolaq uzanır. Xalları olmayan, eynirəngli fərdlərə də rast gəlinir Qarın tərəfinin rəngi sarı və ya ağ olur.
Həyat tərzi
Onlar əsasən ön dağıq və yüksək dağlıq ərazilərdə yayılmışdır. Onlar çatların və gəmiriçilərin yuvalarında yerləşirlər. Bəzən bu yuvaların dərinliyi 60–200 sm təşkil edir. Qışlamadan aprel-may ayları qayıdır. Cücülər, hörümçəklər və giləmeyvələrlə qidalanır. Yumurtaların sayı 5–9 arası (1,5 sm) dəyişir. İyul — avqust ayları yumuta qoyurlar.
Yayılması
Bu növə Şimali Afrikadan, Ön Asiya və Cənubi Asiyaya qədər olan ərazilərdə rast gəlmək olar. Onlara bəzi hallarda Şərqi Cənubi Qafqaz və Orta Asiyanın cənub rayonlarında rast gəlinir. Azərbaycanda Eumeces schneideri princeps (Eichwald, 1839) yarımnövü yayılıb. Antropogen landşaftlarda da qeydə alınır.
Ağa Əliyev
Ağaqurban Əliyev, Ağa Qurban oğlu Əliyev (1911 Göyçay-1997 Bakı) — xalq arasında Neftçi Qurban adı ilə məşhur olan görkəmli neftçi-geoloq, bacarıqlı istehsalat təşkilatçısı, Azərbaycanın əməkdar mühəndisi, SSRİ-nin fəxri neftçisi, SSRİ dövlət mükafatı laureatı, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Ağa Əliyev 1911-ci ildə Göyçay şəhərində anadan olmuşdur. O, 1936-cı ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmiş, neft və qaz yataqları geologiyası və kəşfiyyatı üzrə mühəndis-geoloq ixtisasına yiyələnmişdir. Gənc geoloqun təyinatı Suraxanı rayonundakı Kaqanoviç NMİ-yə verilmiş və tezliklə baş geoloq vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
1945-ci ildə dəniz kəşfiyyatının xüsusi tresti yaradılarkən dənizdə geoloji kəşfiyat işlərinə rəhbərlik Ağa Əliyevə tapşırılmışdır. Onun apardığı geoloji tədqiqatlar nəticəsində Abşeron və Bakı arxipelaqları sahəsində neft və qaz yataqlarının proqnozunu vermiş və geoloji axtarış və kəşfiyyat işlərinin harada aparılmasını əsaslandırmışdır. Ağa Əliyevin rəhbərliyi və bilavasitə iştirakı ilə Xəzər dənizində bir sıra neft və qaz yataqları aşkar edilmişdir ki, bunlardan Neft Daşları, Gürgən-dəniz, Qum adası, Bahar və başqalarını göstərmək olar. Küryanı vilayətində isə Kürovdağ, Mişovdağ, Qalmas, Qarabağlı, Kürsəngə, Kəlaməddin və Abşeron yarımadasında Şabandaq, Qaradağ, Qaraçuxur neft və qaz yataqları kimi 20-yə yaxın zəngin neft və qaz yataqları açılmışdır. Neft Daşlarının kəşfindən sonra bu böyük antiklinal xəttin üstündəki Neft Daşlarının ardınca Günəşli, Çıraq, Azəri, Kəpəz kimi böyük ehtiyata malik neft yataqları aşkar olunmuşdur.
Ağa Əliyev neft geologiyası sahəsində təkcə tədqiqatlar aparmaqla kifayətlənmişdir. O, istehsalatda rəhbər vəzifədə çalışmaqla bərabər, həm də neftçi mütəxəssislərin hazırlanmasına qayğı göstərmişdir. İndiki Neft Akademiyasında 20 il pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. 1966-cı ildə professor Azərbaycan Dövlət Neft Sənaye Elmi Tədqiqat Layihə İnstitutuna baş geoloq-direktorun elmi işlər üzrə müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. Onun neft və qaz yataqlarında flüidlərin yerləşmə qanunauyğunluqlarına həsr etdiyi tədqiqatlar həm nəzəri, həm də təcrübə baxımdan görkəmli neft alimlərinin böyük marağına səbəb olmuşdur.
Ağa Əliyevin 150-dən çox elmi əsəri və 3 monoqrafiyası çap olunmuşdur. Onun rəhbərliyi altında 15 nəfər geologiya-mineralogiya elmləri üzrə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, iki Qırmızı Əmək Bayrağı, Şərəf Nişanı ordenləri ilə, SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı və dörd Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanları ilə qiymətləndirilmişdir. İki çağrış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin həm də Rəyasət heyəyinin üzvü olmuşdur. S. Orucov, Y. Səfərov və başqaları ilə birgə Neft Daşlarına gələn desantlardan olan Ağa Qurban oğlu Əliyev ömrünün 60 ildən çoxunu neft və qaz yataqlarının kəşfinə və səmərəli işlənməsinə sərf etmişdir ki, bu da közəl insanın, peşəkar bir neftçinin, öz sənətini sevməsinin və ondan zövq almasının parlaq bir nümenəsidir. Təsadüfi deyil ki, hələ 20-ci əsrin 50-ci illərdə "Neftçi Qurban" mahnısı Azərbaycanın böyük sənətkarı Bülbülün ifasında Azərbaycanlıların hər birinin qəlbindən gələn hissləri əks etdirirdi.
İzu adaları
İzu adaları — Sakit okeanda yerləşən silsilə adalardan ibarətdir. Honşu adasında yerləşən İzu yarımadasından cənub-şərqdə yerləşir. İnzibati cəhətdən Tokio perfekturasına daxildir.
Coğrafiyası
İzu adaları Tokiodan yerləşməsindən asılı olaraq 100–350 km aralıda yerləşir. İzu adalarından 290 km cənub-şərqdə Bonin adaları yerləşir. Adalar Filippin dənizinin şimal sərhədlərini təşkil edir. Adalar vulkan məşəllidir.
İzu adaları Fudzi-Xakone-İzu milli parkının əsas hissəsini təşkil edir. Bura tokioluların əsas istirahət mərkəzi rolunu oynayır. Adalarda dəniz idmanları üçün münbüt şərait vardır.
Adaları
İzu arxipelaqı aşağıdakı adalardan ibarətdir:
İzu-oşima adası adalar silsiləsinin şimal nöqtəsini təşkil edir. Adalar insanları Mixara vulkanı xüsusi ilə cəlb edir. Edo dövründə Miyakedzima və Хаtidedzima adaları dustağların həbsxanası rolunu oynayırdı.
Mayer Mint şirkəti
1871-ci ildə Almaniyada Bernard Henrix Mayer tərəfindən əsası qoyulan "Mayer Mint" şirkətinin kolleksiyaları arasında Mahatma Qandi, Tereza Ana, ABŞ-nın keçmiş prezidenti Con Kennedi, Şahzadə Diana, Martin Lüter kimi tanınmış şəxsiyyətlərin qızıldan və digər qiymətli metallardan hazırlanmış medalyonları da vardır. Bu cür medalyonlar müvafiq dövlət orqanlarının xüsusi icazəsi ilə buraxılır. Şirkətin hazırladığı xatirə medalyonları dünyanın 160-dan artıq ölkəsinə yayılıb. Heydər Əliyevin xatirəsinə istehsal edilən medalyonlar da həmin medalyonlar sırasına daxil olub və dünyanın 200-dən çox ölkəsində kolleksiya həvəskarlarına təqdim edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. 2009-cu il sentyabrın 25-də Bakıdakı Beynəlxalq Muğam Mərkəzində Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr edilmiş medalyonların təqdimat mərasimi olub. Şirkət dünyada, xüsusilə də keçmiş Sovet İttifaqının və Qafqaz regionunun siyasi həyatında böyük rol oynamış Heydər Əliyevin adının əbədiləşdirilməsi üçün xatirə medalyonlarını istehsalı etməyi qərarlaşdırdıqdan sonra Heydər Əliyev Fondundan rəsmi icazə alıb.
Muryes
Muryes – Fransanın kommunası.
Əhali
Muryesin demoqrafik göstəriciləri:
Nəqliyyat
Kommunanın avtobus vasitəsilə şərqdən Arl, qərbdən Salon-de-Provansla nəqliyyat əlaqəsi var.
Accipiter cooperii
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Mengücəklü bəyliyi
Mengücəklü bəyliyi ya da Mengüceklilər (1080-1228) Malazgird döyüşündən sonra Anadoluda Ərzincan, Kemah, Divriği, Şebinkarahisar bölgəsində qurulmuş bir bəylik.
Bəyliyin sülaləsi
Divriği qolu:
Löven
Löven — Belçikanın şimalında, Brüsseldən 25 km şərqdə yerləşən şəhərdir. Benilüks ölkələrinin ən böyük universiteti Löven universiteti bu şəhərdə yerləşir.
Şizofreniya
Şizofreniya — Şizofreniya sözünün mənşəyi iki yunan sözü — "parçalanma" və "fikir"ə dayanır, çünki şizofren xəstələrin beyinlərində və reallıqda baş verən hadisələr arasında parçalanma vardır. İnsanın düşüncə, duyğu və davranışlarında, özünün və ətrafındakılara əhəmiyyətli dərəcədə təsir edən bəzi dəyişikliklərə səbəb olan bir xəstəlikdir. Bu dəyişikliklər keçici ya da qalıcı ola bilər. Şizofreniya irsi xəstəliklərdən biridir. Şizofren şəxslərdə müxtəlif şəxsiyyət dəyişkənliyi müşahidə edilmir: onların sadəcə bir şəxsiyyəti vardır. İnsanlarda müxtəlif şəxsiyyət dəyişkənliyi olan hal əlaqəsiz şəxsiyyət pozğunluğu adlanır. Bir şəxsin şizofreniyadan əziyyət çəkdiyini müəyyənləşdirən xüsusi tibbi testlər yoxdur, beləliklə diaqnoz xəstədə özünü göstərən simptomlara uyğun olaraq qoyulur. Bu həmçinin xəstə ilə söhbət edən həkim yaxud psixoloqdan da asılıdır. Bu xəstəliyə tutulan şəxslər adətən qeyri-normal sosial davranışlar göstərir və reallığı təyin etməkdə çətinlik çəkirlər. Problemlər şəxsə diaqnoz qoyulmazdan əvvəl ən az 6 ay davam edir.
Şizofreniya — düşüncə prosesindəki problemlər və zəif, emosional cavablarla xarakterizə olunan əqli xəstəlikdir. Ümumi simptomlar paranoid, eşitmə hallüsinasiyaları, nitqdə əks olunan düşüncə pozğunluğu və əqli çatışmazlığın da daxil olduğu yanılmalardır. İlkin səciyyəvi simptomlar gənc yaşlarda özünü göstərir. Diaqnoz müşahidə olunan davranışlara və xəstənin şikayət etdiyi təcrübələrə əsaslanır. Genetik faktor, ətraf mühit, nevrobiologiya, psixi və sosial proseslər köməkçi amillər hesab olunur. Bəzi reseptsiz və ya reseptlə istifadə edilən dərmanlar da simptomların artmasına,çoxalmasına səbəb ola bilər. Heç bir izolyasiya edilmiş üzv tapılmasa da hazır ki, araşdırmalar nevrobiologiya üzərində cəmləşib.
Xəstəliyin ən sıx təzahürləri eşitmə qarabasmaları, paranoik və ya fantastik sayıqlama və ya sosial disfunksiyanın fonunda nitqin (danışığın) və düşüncənin, işləmək qabiliyyətinin pozulmasıdır. Kişilərin və qadınların xəstəliyə tutulma sayı təxminən eynidir. Lakin belə bir tendensiya var ki, qadınlarda xəstəliyin başlanğıcı kişilərə nisbətən gec baş verir.
Kor olanlar şizofreniya olmur
ABŞ və İngiltərədən olan psixiatrlar qəribə qanunauyğunluq müşahidə ediblər: kor doğulanlarda anadangəlmə korluq psixozların və şizofreniyanın inkişafının qarşısını alır. Məqalə müəllifləri ehtimal edirlər ki, doğulandan görmə qabiliyyətindən məhrum olan adamlar digər hisslərə istiqamətlənməyə məcbur olurlar. Bu məsələ beyni o qədər yükləyir ki, psixi xəstəliklərin inkişafı üçün sərbəst ehtiyatlar qalmır. Tibbə xəstəliklər arasında digər "rəqabətli" qarşılıqlı münasibətlər də məlumdur. Belə ki, revmatik artrit psixozlardan müdafiə edir.
İstinadlar
1.Mənbə: Наука и жизнь. 2020, № 4. 2. NKPİ.az saytı 2021–01–26
Simptomlar
Ümumi simptomlara qəribə inamlar, anlaşılmaz yaxud dolaşıq düşüncə və dil, səslər eşitmək, zəif sosial fəaliyyət, hisslərin zəif ifadəsi və süstlük daxildir. Simptomlara "müəyyən zaman kəsiyində baş verən qeyri-mütəşəkkil nitq" daxildir. Qeyri-mütəşəkkil nitqin dəqiqliklə nə və hansı dərcədə qeyri-mütəşəkkil olması barədə razılığa gəlmək çətindir. Həmçinin "müəyyən zaman kəsiyi"nin nə demək olduğu barədə də razılığa gəlmək çətindir. Nəticə budur ki, adətən iki həkim yaxud psixoloq diaqnoz qoymağa çalışarkən razılığa gələ bilmir. Biri deyəcək ki, şəxs şizofrendir, digəri isə onun şizofren olmadığını iddia edəcək.
Şizofreniyalı xəstələrdə hallüsinasiya (adətən səs eşitmə), yanılmalar (təbiətdə qəribəliklər və izlənmələr), şüur və nitq pozuntusu müşahidə olunur. Digər ağır hallarda fikir yayınması, qeyri-ardıcıl sözlər və ya mənaca sıx bağlı olmayan cümlələrin işlədilməsi halları da olur. Sosial mühitdən uzaqlaşma, geyimlərin səliqəsizliyi və gigiyenası, ruh düşkünlüyü və ittiham etmə şizofreniya üçün ümumi səciyyəvi xüsusiyyətlərdir. Paranoidin simptomlarından olan qavrama pozuntusu şizofreniya ilə əlaqəlidir; sosial mühitdən təcrid olunma da baş verir. İşləmək, yaddaş, diqqət, icraedici funksiyalar və proseslərin sürətində çətinliklərə də tez-tez rast gəlinir. Belə insanlarda uzun müddətli susqunluq, qəribə vəziyyətlərdə hərəkətsiz qalmaq, məqsədsiz hərəkətlilik və ya katatoniyanın bütün əlamətlərinə rast gəlinə bilər. 30–50% insanlar şizofren olduğunu qavramırlar, başqa sözlə ifadə etsək onlar bu situasiyanı və müalicəni qəbul etmirlər. Müalicənin qavramaya müəyyən təsiri ola bilər. Şizofreniyalı insanlarda üz ifadələrinə az rast gəlinir. Şizofreniyanın simptomları 3 əsas kateqoriyaya ayrılır: müsbət simptomlar, mənfi simptomlar və koqnitiv simptomlar.
Müsbət simptomlar
Şizofreniya tez-tez müsbət və mənfi (və ya çatışmazlıq) simptomlarla təsvir olunur. Müsbət simptomlara digər şəxslərlə bölüşülməyən hisslər, düşüncələr və davranışlar daxildir, məsələn səslərin eşidilməsi real deyil. Onlar xoşxassəli olduqları üçün deyil, üst-üstə gəldikləri üçün müsbət adlanır. Yanılmalar, nitq və şüur pozuntusu, mənasız qəribə düşüncələr (xülya), qeyri-mütəşəkkil düşüncə və nitq və mövcud olmayan məfhumları hiss etmək, eşitmək, görmək, iyləmək yaxud dadmaq bu simptomlara daxildir. Adətən müsbət simptomlar dərman müalicəsinə və idrak-davranış terapiyasına cavab verir. Həmçinin antipsixotik dərmanların qəbulunun dayandırılması bu simptomlara səbəb ola bilər. Müsbət simptomlar çox vaxt kənardan hiss edilmir. Hallüsinasiyalar adətən yanılmaların məzmunu ilə əlaqəli olur.
Mənfi simptomlar
Bir qayda olaraq, daha az, yaxud, ümumiyyətlə, heç bir ruhi xəstəliyi olmayan sağlam insanlarda da müşahidə edilən düşüncələr, davranışlar və emosiyalar mənfi simptomlardır. Minus işarəsi (-) həmçinin mənfi sözünü ifadə edən işarədir. Mənfi simptomlara "süst təsir" daxildir; abuliya, apatiya, simada boş, ifadəsiz görünüş, qəti və kobud təsirli emosiyalar, nitq pozuntusu (afaziya), ləng monotonda danışılan təkhecalı nitq, jestlərin azlığı, heç nəyə və heç kəsə qarşı marağın olmaması (asosiallıq), yaxud zövq ala bilməmək (anhedoniya), motivasiya azlığı (avolisiya). Bu problemlər həmçinin antipsixotik dərmanların yan təsirləridir. Onlar həmçinin aşağı metabolizma kimi digər tibbi problemlərin simtptomları da ola bilər. Mənfi simptomlar adi emosional cavabların, digər düşüncə proseslərinin çatışmazlığıdır və müalicəyə müsbət cavab vermir. Araşdırmalar göstərir ki, mənfi simptomlar həyat keyfiyyətinin aşağı salınmasına, fiziki əlilliyə gətirib çıxarır və müsbət simptomlardan daha çox yüklənmə olur. Mənfi simptom daşıyıcılarının xəstəlik başlamazdan əvvəl nizamlama tarixləri olur və müalicəyə cavab məhdudlaşır.
Koqnitiv simptomlar
Koqnitiv simptomlara diqqət, yaddaşın müəyyən tipləri, zaman anlayışı, plan qurma bacarığı və təşkilatçılıqla bağlı problemlər daxildir. Şizofreniyaya səbəb olan koqnitiv çatışmazlığı da xəstəliyin göstəricisi kimi qəbul etmək çətin ola bilər. Onlar xəstəni əmək qabiliyyətindən məhrum edən ən təhlükəli simptomlardır, çünki koqnitiv problemlər gündəlik fəaliyyətə mənfi təsir göstərir. Bu problemlər həmçinin antipsixotik dərmanların, antidepressantların, yuxu və narahatlıq əleyhinə dərmanların yan təsiri də ola bilər.
Adətən şizofren xəstələr delüsinasiya və hallüsinasiyalardan əziyyət çəkirlər. Hallüsinasiyalar bir qayda olaraq, digər insanların eşitmədiyi səslərin eşidilməsi ilə müşahidə edilir. Bu səslər adətən həmin şəxsə mənfi şeylər söyləyir. Şizofren olmayan çox insan bu cür səslər eşidə bilər, məsələn, yatmazdan öncə. Bu hipnaqoqik hallüsinasiya adlanır. Beyin onlara eşidilən normal səslərdən başqa heç nə deyə bilmir. Elm bu fenomeni hələ də tam anlamır.
Başlanğıc
Gec və ya erkən yetkinlik şizofreniyanın başlanğıcı üçün əhəmiyyətli mərhələdir. Son zamanlarda şizofreniyanın inkişafını ləngitmək üçün xəstəliyin ilkin mərhələsini (ilk simptomlardan 30 ayadək aşkar olunan) müəyyənləşdirmə və müalicəsi ilə əlaqədar bir çox işlər görülmüşdür. Şizofreniya diaqnozlu qadınların 23%-i, kişilərin isə 40%-ində bu hal 19 yaşından əvvəl özünü büruzə vermişdir. Şizofreniyanın inkişafı davam edirsə, əvvəlki dövrdə həmin insanlarda müvəqqəti psixotik simptomlar və sosial mühitdən uzaqlaşma, həyəcan, disforiya və kobudluğun qeyri-spesifik simptomları müşahidə oluna bilər.
Müalicəsi
Müalicənin əsası ilk öncə dopaminin (bəzən serotonin) reseptor fəaliyyətinin qarşısını alan antipsixi müalicədir. Psixoterapiya, peşə, sosial rehabilitasiyası da müalicədə əhəmiyyətlidir. Özünə və başqalarına xəsarət yetirmə halları olanda ilk dəfədən fərqli olaraq xəstənin qısa müddət xəstəxana qalmasına baxmayaraq o, mütləq xəstəxanaya yerləşdirirlir. Şizofreniyanın müalicəsinə simptomların müalicə etməyə kömək edən dərmanlar, idrak-davranış terapiyası kimi müxtəlif psixoterapiya növləri və idrak təmizlənməsi terapiyası kimi bir sıra reabilitasiya terapiyaları daxildir. İdrak-davranış terapiyası şəxsin qəribə fikirləri haqqında daha real yolla fikirləşməsinə kömək edən söhbət terapiyasıdır. Hallüsinasiyalara gəldikdə isə, idrak terapiyası normallaşdırmağa adaptasiya olur: bir çox şəxs stress vəziyyətində olmadan səslər eşidə bilir və biz hamımız düşüncə formasında səslər eşidirik, siz isə sadəcə bu səsləri əksər insanlardan daha aydın şəkildə eşidirsiniz. Bu xəstəliyin əsasən şüura təsir etdiyi düşünülür, amma bu, davranış və emosiyalarda xroniki problemlərə səbəb olur. Şizofreniyalı xəstələrdə bundan başqa depressiya və narahatlıq olur.
Ramiz Məlik
Ramiz Məlik (tam adı: Ramiz Ağarza oğlu Məlikov; ) — Azərbaycan teatr və kino aktyoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1998), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1984).
Həyatı
Ramiz Məlikov 4 avqust 1943-cü ildə Bakıda doğulub. 1961-ci ildə sənədlərini hazırkı Neft Akademiyasına versə də, qəbul oluna bilmir. 1963-cü ildə Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun dram və kino aktyorluğu fakültəsinə daxil olub. Rza Təhmasibdən, Tofiq Kazımovdan, Məlik Dadaşovdan dərs alıb. 1967-ci ildə həmin ali təhsil ocağının məzunu olub.
1967-ci ildə Akademik Milli Dram Teatrının truppasına aktyor götürülüb. Aktyorluq etməklə yanaşı, Əkrəm Əylislinin "Yastı təpə" (quruluşçu rejissor Tofiq Kazımov), Leonard Frankın "Yad adam" (quruluşçu rejissor Oruc Qurbanov), İlyas Əfəndiyevin "Xurşidbanu Natəvan" (quruluşçu rejissor Mərahim Fərzəlibəyov) və s. pyeslərinin tamaşaya hazırlanmasında rejissor və rejissor assistenti kimi çalışıb.
Ramiz Məlik Azərbaycan Dövlət Televiziyasının hazırladığı Ənvər Məmmədxanlının "Şərqin şəhəri" (Bəhruz), Əlibala Hacızadənin "İnanmırsansa…"(Adil), Nəriman Həsənzadənin "Kimin sualı var?" (Ədalət) və s. əsərlərin tamaşalarında oynayıb.
Mükafatları
Ramiz Məlik 1984-cü ildə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatına layiq görülüb. 1 dekabr 1982-ci ildə "Azərbaycan SSR əməkdar artisti", 24 may 1998-ci ildə isə "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adları ilə təltif olunub. Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi "Sənətkar" medalına, 2010-cu ildə isə Cəfər Cabbarlı mükafatına layiq görülüb.
29 oktyabr 2019-cu ildə Azərbaycanda teatr sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 2019-cu ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub. Prezident təqaüdçüsüdür.
Filmoqrafiya
• 3
Yaylar
thumb|right|200px|Dartılmaya işləyən vintvari silindirk yaylar thumb|right|200px|Sıxılamaya işləyən vintvari silindirk yaylar thumb|right|180px|Saat mexanizmində burulmaya işləyən yastı spiral şəkilli yay. thumb Yaylar — maşınqayırmada çox geniş tətbiq olunan maşın hissəsidir, Onlar zərbə və təkan yüklərini yumşaltmaq, enerjini yığmaq və tədriclə işçi mexanizmə ötürmək (məsələn, saat mexanizmində), qüvvəni ölçmək (dinamometrlərdə, tərəzinin yayı), sıxıcı qüvvə yaratmaq (tormozlarda)və s. funksiyaları yerinə yetirmək üçün istifadə olunur.
Mənbə
Kərimov Z.H. Maşın hissələri və yükqaldırıcı-nəqledici maşınlar. Ali texniki məktəblər üçün dərslik. II nəşri — Bakı, "Maarif", 2002, 596 səh.
Filippin plitəsi
thumb|right|300px|Filippin plitəsi
Filippin plitəsi — litosfer plitələri arasında dünyada sahəsinə görə on üçüncüdür. Plitənin böyük hissəsi Filippin dənizi dibində yerləşir. Luson adasının şimalını əhatə edir.
Avrasiya plitəsi ilə Filippin plitəsinin toqquşduğu ərazilərdə hər zaman zəlzələlər və vulkan püskürmələri müşahidə edilir. Burada 50-dən çox fəaliyyətdə olan və sönmüş vulkan var.
Kervens Belfort
Kervens Fils Belfort (16 may 1992-ci ildə anadan olub) — Banqladeş Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Abahani Limited klubunda hücumçu kimi çıxış edən Haitili peşəkar futbolçudur.
Klub
Belfort Haiti, Fransa və İsveçrənin Tempete, Le Mans B, Le Mans, Sion, Qrenobl və Frejus Sent-Rafael klublarında çıxış etmişdir.
2018-ci ilin avqust ayında adı Başundara Kinqs klubu ilə çəkilsə də, Belfort Banqladeş Premyer Liqası təmsilçilərindən olan Abahani Limited klubu ilə müqavilə imzalamışdır.
Milli komanda
Belfort Haiti milli komandası ilə debütünü 2010-cu ildə FİFA Dünya Çempionatının təsnifat mərhələsi oyunlarında etmişdir.
Qara gəmilər
right|thumb|250 px|Kommador Perrinin qara gəmiləri
Qara gəmilər (kurofune) — qərb üslublu gəmilər nəzərdə tutulur. Bu ifadə Edo dövründən başlayaraq müasir Yaponiyada da işlədilir. Edo dövrünün sonlarında (Tokuqava mütləqiyyətinin sonlarında) gələn gəmiləri belə adlandırırlar. Hazırda xarici siyasətin Yaponiyaya qarşı sanksiyalarının və xarici kapitalın artması kimi vəziyyətlərdə "müasir dövrün qara gəmiləri" kimi tanınır.
Accipiter gundlachi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Dialektik məntiq
Dialektik məntiq — konseptual və məntiqi üsul. Bir çox fərqli mənada qiymətləndirilən dialektik anlayışından əldə edilən bir məntiq formasıdır. Birincisi, bir anlayışdan digərinə ziddiyyətləri məhv edərək irəliləmək üsuluna verilən addır. Qarşıdurmalar içində irəliləyərək bu qarşıdurmaları aradan qaldıraraq nəticəyə çatmağı istəyən məntiqi düşünmə şəklidir. Əvvəlcə Heraclitus dialektik məntiqdən istifadə etmişdir. Diyalektik məntiq xüsusilə Hegeldə zirvəyə çatmışdır. Marksın əlində isə materialist bir məzmuna sahib olmuşdur. Bütün bu nəzəriyyələrdə dialektik məntiq ümumi mənada ziddiyyət və nisbilik anlayışları ilə işləyən məntiq şəklində baş verir. Formal məntiqin əsas konsepsiyaları və kateqoriyaları bir kənara qoyulmur, eyni fikir və kateqoriyalar isə ziddiyyət və nisbilik prinsipləri baxımından yenidən rasionaldır.
Yevgeni Polivanov
Yevgeni Dmitriyeviç Polivanov — rus dilçi, şərqşünas və poliqlot.
Əsərlərini yapon, çin, özbək və dunqan dillərində yazmışdır. Əsərlərində nəzəri dilçilik və poetika kimi mövzulara yer vermişdir. Polivanov SSRİ torpaqlarında yaşayan xalqların dillərinin yazı sistemlərinin inkişaf etdirilməsində iştirak etmişdir. Yapon dilinin kirilləşdirilməsi üçün tərtib etdiyi Polivanov sistemi SSRİ-də rəsmi olaraq qəbul edilmişdi. Polivanov sistemindən hələ də müasir Rusiyada rəsmən istifadə olunur. Polivanov həmçinin Manas dastanını qırğız dilindən rus dilinə tərcümə etmişdir. Polivanov yapon dilini və onun dialektlərini öyrənmişdir.
1917-ci ildə Rusiya vətəndaş müharibəsində əvvəlcə menşeviklərin tərəfində olmuş, daha sonra bolşeviklərin tərəfinə keçmişdir. O, 1917-1918-ci illərdə Xarici İşlər Komissarlığında, 1921-ci ildə Kominterndə işləmişdir.
Kommunikasiya sistemi
Kommunikasiya sistemi – hazırlıq, informasiya toplamaq, bölüşdürmək, habelə bilavasitə bazar subyektləri arasında kontaktların yaradılması ilə bağlı əməliyyatların məcmusundan ibarət olan bazar dövriyyəsi iştirakçılarının kompleks fəaliyyəti.
Xarici keçidlər
kommunikasiya
Südürnes
400px|right
Sudurnes (Suðurnes) — İslandiyada region.
Velenye
Velenye — Sloveniyanın Savinjska reqionunda yerləşən şəhər. Lyublyanadan 80 km aralıdır, əhalisi 26,7 min nəfərdir ,kömür şaxtalarının hesabına inkişaf etməyə başlayıb. Son zamanlar burada məişət texnikası istehsal edən iri müəssisə inşa edilib. Rəsm qalereyası vardır.
Rudar adlı futbol klubu fəaliyət göstəriri. thumb|Velenje
Hicikata Toşizo
Hicikata Toshizo — Yapon qılınc ustası, hərbiçisi, Boşin müharibəsi dövründə, şoqun tərəfdarı fraksiyanın liderlərindən biri.
Səs tipi
Səs tipi — insanın səs aralığını təyin edən bir qavramdır. Səs tipi qadınlarda və kişilərdə olmaqla ikiyə ayrılır.
300 px|thumb|right| [[Soprano ]] 300 px|thumb|right| [[Mezzo-Soprano ]] 300 px|thumb|right| [[Kontralto ]] 300 px|thumb|right| [[Tenor ]] 300 px|thumb|right| [[Bariton ]] 300 px|thumb|right| [[Bas ]]
Floristik vilayət
Floristik vilayət — bir-birindən müxtəlif cinslərin və fəsilələrin olması ilə fərqlənən əyalətlərə bölünən ən böyük coğrafi-floristik sahə. Zaman keçdikcə floristik vilayət ümumi şəkli və burada məskunlaşan bitkilərin sistematik tərkibi dəyişir. Müxtəlif geoloji dövrlər üçün paleofloristik vilayət adlanan floristik sahələrin ayrılmasının stratiqrafiya üçün mühüm əhəmiyyəti vardır. Çünkü eyni geoloji zaman intervalı, hətta qonşu vilayətlərdə də müxtəlif bitki kompleksləri ilə səciyyələnə bilər. Məsələn, perm dövründə Qondvana paleofloristik vilayətinin florası Avropa-Amerika paleofloristik vilayətinin florasından kəskin fərqlənirdi. Bu isə hər bir floristik vilayət üçün bitki komplekslərinin zaman ərzində yalnız ona xas olan dəyişmə ardıcıllığını aydınlaşdırmağa imkan verir.
Accipiter bicolor
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Saltuklu bəyliyi
Saltuklu bəyliyi — Malazgirt müharibəsindən sonra Böyük Səlcuq dövləti komandirlərindən, eyni zamanda adı ‘seyyid’ olan Əbülqasım Saltuk bəyin 1071-ci ildə qurduğu bir Anadolu türk bəyliyi.
Tarixi
Mərkəzi Ərzurum olub. Saltuklular gürcülərlə döyüşərək torpaqlarını genişlətmişlər. Danışməndlilərlə bir olub xristianlara qarşı uğurlu müharibələr etmişlər. Anadolu Səlcuq sultanı Rüknəddin Süleyman Şah gürcülər üzərinə çıxdığı səfərə Saltuk bəyi Alaattin Məlik şahı da dəvət etmişdir. Ancaq Alaattin Məlik şah bu səfərə qoşulmağı qəbul etməyincə, Rüknəddin Süleyman Şah 1202-ci ildə Ərzurumu alaraq Saltuklular bəyliyinin mövcudluğuna son qoymuşdur.
Saltuklu bəyləri
Rum səlcuqluları hakimiyeti / 1202
Hibari Misora
Hibari Misora — Yaponiyalı müğənni, aktrisa.
Kompüter proqramı
Kompyüter proqramı – EHM-lərin idarəetmə qurğusu tərəfindən yerinə yetirilmək üçün formal göstərişlər ardıcıllığı (çox hallarda ayrıca fayl şəklində tərtib olunmuş). Proqram göstərişləri maşın kodu və ya xüsusi proqramlaşdırma dillərinin köməyi ilə yazılır. Kompüterdə yerinə yetirilmək üçün hazır proqram yerinə yetirilə bilən maşın koduna çevrilir (kompilyasiya edilir). Kompüter proqramı – maşınla oxunan formada ifadə edilən və müəyyən məqsədə və ya nəticəyə nail olmaq üçün kompüteri hərəkətə gətirən sözlər, kodlar, sxemlər və başqa şəkildə təlimatlar məcmusu (kompüter proqramı ilkin, yaxud obyekt kodlarında ifadə edilmiş həm əməliyyat sistemi, həm də tətbiqi proqramı əhatə edir).
Xarici keçidlər
Proqramlaşdırma
Burxancılıq
Burxancılıq və ya Ağ Yanq, Altayca: Ak Janq, qərb ədəbiyyatında: Burxanizm) — 1904-1930-cu illər arasında Altay bölgəsində ortaya çıxmış olan və ruslara qarşı inqilab xüsusiyyətləri daşıyan dini qiyam.
Mahiyyəti
Türk xalqlarının köhnə inancı Tenqriçilik təməlləri üzərinə qurulmuş olan Ağ din eyni zamanda Altay türklərinin Rus suverenliyinə qarşı başlatdıqları milli qiyamları olmuşdur. Rusların çox ciddi şiddət istifadəsi ilə qanlı bir şəkildə son verdikləri bu qiyam bu günə qədər altaylıların mədəniyyətində izlərini buraxmışdır.
Tarix
Ağ dinin bəlkə ilk rəhbəri deyə biləcəyimiz adam Çet Çelpen (ya da Çot Çelpanov), arvadı və övladlıq qızı ilə bir meşəlik bölgədə yaşayırdı. 1904-cü ilin aprel ayında Çet Çelpen və onun 14 yaşındakı ögey qızı, ağ atı ilə qaçan ağ paltarlı bir atlının xəyalini gördüklərini izah etmişlər.
Ağ Burhan olaraq adlandırdıqları bu fiqurun xəyalini, əfsanəvi qurtarıcı Oyrat Xanın geri dönəcəyənin xəbərçisi olaraq qiymətləndirən Çet, yanlarına gələnlərə bu xəbərin müjdəsini verir, Ağ dinin qanunlarını öyrədib nəsihətlər edirdilər.
Çet Çelpen'in təliminə görə, ruslarla birlikdə yemək yemək, onlarla dost olmaq, hətta rus pulu belə qadağan idi. Əgər bu inancın ətrafında birləşsələr, Rus zülmündən xilas olmaq da mümkün olacaqdı. Çet Çelpen bütün vəzlərini çox gözəl bir natiqlik qabiliyyəti olan övladlıq qızı vasitəsilə edirdi. Bu qızı dinləmək üçün minlərlə adam toplanır, zamanla hətta on minlərlə tərəfdarları olurdu.
Rus əsgərləri bir basqın reallaşdırdılar. Çet, arvadı, qızı və irəli gələn iyirmi yoldaşı həbs olundu. Rus hökuməti Altaylı Ağ dincilerin mal və mülklərini talan etdilər. Çet və yoldaşları ağır cəza məhkəməsində mühakimə olundular. Çet Çelpen Biysk həbsxanada ölmüş, və qızı təkrar sərbəst buraxılmış.
Burxan Anlayışı
Tuvalarda bu söz birbaşa Tanrı mənasında monqollara isə yaxşı ruhları təyin etməkdə istifadə edilər. Burqan olaraq da deyilər. Daha sonraları Porxan (Porqan) formalarına də çevrilmişdir. Ayrıca Buddizm və Lamaizm dövrlərində Budanın türkcə qarşılığı olaraq iştirak edər. Buda, Budizmin qurucusudur. Türklərdəki adı Burxan olaraq keçər. Əslində varlıqlı bir şahzadə olduğu halda, həyatında ilk dəfə sarayın bağçasından çölə çıxınca gerçəyi axtarışa başlamış və müqəddəs bir ağacın altında düşüncəyə dalmışdır. Daha sonra 1920-ci illərdə Ağyanq (Ağ Din) adı verilən bir dini hərəkətin adı da Burxancılık olaraq ifadə edilmişdir. Lakin Ağyanqın təməli daha çox köhnə şamanist ənənədir. Burada Burxan, ağ atı ilə qaçan ağ bir adam görünüşündədir. Söz (Bur/Burh) kökündən törəmişdir. Bura (maral) və Bur (yaxşı ruh) sözləriylə kökdən gəlir. Geyik monqollarda və türklərdə müqəddəs sayılan bir heyvandır. Monqolcada işıqlıq mənasını da ehtiva edər.
Ağ Yang içərisində Ağ Burxan, yaşlı, ağ saçlı, ağ saqqallı, ağ paltarlı və ağ atlı bir adam olaraq təsvir edilər. Böyük bir ehtimalla monqolların mifologiyasında əhəmiyyətli bir rol oynuyan yaşlı ağ adam (Tsagan Ebugen) ilə bənzər.
Alimlərin fikirləri
Tarix araşdırmaçısı Andrei Vinogradovun fikirinə görə Ağ din hərəkatı, tarixdəki türk ve monqol birliklərin kiçik qövmləri və ailələri birləşdirərək daha böyük bir birlik meydana gətirmə ənənəsinə bənzəyən xüsusiyyətləri vardır, yəni türk ve monqol birliklərində danılan çöl imperatorluğu qurma ənənəsinin XX əsrə qədər taşınılmış olan qalığı olaraq görülebilinir.
Quker adası
Quker adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Sahəsi 612 km² (arxipelaqın 10 ən iri adasından biri), ən hündür nöqtəsi isə 576 metrdir.
Coğrafiyası
Arxipelaqa daxil olan digər adalar kimi Quker adasıda bazalt təbəqədən ibarətdir. Mərkəzində buzlaq vardır. Sahilə doğru isə daçlıq sahələr gəlir. Şimalında yerlləşən Kyotlis adasından Allen Yuqn boğazı, şimal-qərbində Qeorq Torpağından Britaniya kanalı ilə ayrılır. Ada demək olar ki, bütünlüklə buzla örtülüdür. Bircə adanın sahil xətti istisnadır. Ucqar şimal nöqtəsi — Albert Mark burnu, cənub nöqtəsi — Selis Harsuort, qərb nöqtəsi — Dandi burnu, şərq nöqtəsi isə Albanov burnu adlanır. Şimalı ilə cənubu arasında məsafə 28 km, şərqi ilə qərbi arasında məsafə isə 30 km-dən bir az çoxdur. Şimal-qərbində iki buxta yerləşir — Yuri və Tixaya buxtaları. İki buxta arasında hündürlüyü 174 metr olan qaya vardır. Qayada 18000 başa qədər sayı olan quş koloniyası məskunlaşır.
Tarixi
1879-cu ildə Barens dənizində "Villem Barens" gəmisində niderlandlı De Bruyne hidroloji tətqiqatlar apararkıən Frans-İosif arxipelaqının kəşf etmiş Yulius Payerin xəritəsində əks olunmamış adanı qeydə alır. O, adanı ingilis botaniki Cozef Qukerin şərəfinə adalandırır. 35 il sonra 19 sentyabr 1913-cü ildə Qeorqi Sedov Quker adasında donmayan Tixaya buxtasına daxil olur. Bu ekspedisiyanın üzvləri buxtanı indiki adı ilə adlandırırlar. 1929-cu ildə Tixaya buxtaxı sahilində arxipelaqda ilk olan Sovet qütb stansiyası açılır. Sovet alimləri bu stansiyanı ziyarət edirlər. 1926-cı ildə Tixaya buxtasını eyni adlı stansiyanın anqarları ilə birləşdirən, şimal qütbünə ən yaxın dəmir yolu salınmışdır. Bu dəmir yolu hidrotəyyarələrin anqara daşınması məqsədini güdürdü. 1931-ci ilin iyulunda adaya "Qraf Seppelin Граф" dirijablı bölgənin aeroşəkillərini şəkmək məqsədi ilə gəlmişdir. 1937-ci ildə köhnə stansiyanın yerində müşahidə məntəqəsi inşa edilmişdir. Bu obyetin rəhbərliyinə bir il sonra dreyf edən buzlaqda ilk stansiyanı təşkil edən İvan Papanin gətirilir. 1957-ci ildə SSRİ ərazisində ilk dəfə öz dövrü üçün yeni olan meteostansiya Çurlyanis dağında inşa edilmişdir. 2014-cü ildə Tixaya buxtası sahilində Rusiya poçtu idarəsinin ayrıca bölməsi fəaliyyətə başlamışdır (poçt indeksi 163110 ). Bu dünyanın Şimal qütbünə ən yaxın poçt bölməsidir.
Flora və fauna
thumb|250px|Qütb laləsi Adanın bitki və heyvanlar aləmi Arktikanın digər ərazilərinə nisbətdə olduqca zəngindir. Təkcə Tixaya buxtarı zonasında 18 000 quşdan ibarət olan bir koloniya varddır. Bu koloniyaya Təmizçilər, Fırtınaquşular, Qütb qağayısı, Qağayılar və s. quşlar daxildir.
Ada ətrafındak sularda halqaşəkilli suiti, adi saqqallı suiti və ağ balinaya rastlanılır. Ada ərazisindəə isə ağ ayını müşahidə etmək olar.
Bitkilər aləminə gəldikdə mamır və şibyə üstümlük təşkil edir. Şiçəkləyən bitkilərdən isə qütb laləsinə rastlamılır.
Buxta və körfəzlər
thumb| SSRİ markası, 1931.
Səməd Vurğunun heykəli (Bakı, 1960)
Abidənin qoyulması
1960-cı ildə heykəltaraş Fuad Əbdürəhmanov tərəfindən hazırlanan heykəl o dövrdə Oktyabr meydanı adlanan parkda qoyulmuşdur. Heykəlin memarı Mikayıl Useynovdur. Heykəlin qoyulduğu park hazırda Səməd Vurğun bağı və ya Səməd Vurğun parkı adlanır.
Çiştiyyə
Yaranması
Muinüddin Həsən Çişti (v.633/1236) tərəfindən qurulmuşdur. Muinüddin Çişti, Sicistanda anadan olmuşdur. Muinüddin, Buxara və Səmərqənd mədrəsələrində təhsil aldıqdan sonra Bəlx, Bağdad kimi şəhərlərə səyahət etdi. O şəhərlərdə dövrüntanınmış şeyxləri Əbdülqadir Gilani, Əbün-Nəcib əs-Sührəverdi və Nəcməddin Kübra ilə görüşmüşdür. Bir müddət “Kəşful-məhcub”un müəllifi Xucvirinin türbəsində inziva həyatı yaşamışdır. Əbu İshaq Şamiyə intisab etdikdən sonra onun yaşadığı Çişt kəndində məskunlaşdı. Uzun illər Çişt kəndində yaşadıqdan sonra Əcmərdə vəfat etdi (v.633/1236).
Çiştiyyə Hindistan bölgəsinin ilk və ən məşhur təriqətidir. Hindistan və Pakistan bölgəsinin İslamlaşmasında olduğu kimi, orda yaşayan müsəlmanların mənəvi həyatında mühüm bir yeri vardır. Çiştiyyə təriqəti, cəhri və xafi zikr, muraqəbə, çilə və səma kimi xüsusiyyətləri özündə cəmləşdirir. Çiştiyyənin yazılı qaynaqları söhbətlər, məktubat, təsəvvüfi əsərlər, mənaqibnamələrdən meydana gəlir.
Çiştilər, xüsusi mal və mülkün insanın Allah'dan uzaqlaşmağına səbəbiyyət meydana gətirəcəyini düşünərək, insana cazibədar gələ biləcək maddi şeylərə rəğbət etməzlərdi. Bu baxımdan irşadda üç şeyə diqqət edərlər: “Dəniz kimi comərd, Günəş kimi şirin, torpaq kimi alçaq könüllü olmaq.” Çişti təkyələri qonaqpərvərlikdə və gəlib-gedənə xidmət etməkdə çox məşhur idilər.
Çiştiyyə Anadolu, Afrika və Avropa ölkələrinə yayılmadığı halda, Malayziya və İndoneziya'ya qədər yayılmışdır.
Mirzə Əbutalib Zəncani
Mirzə Əbutalib Zəncani — hüquqşünas və şiə alimi.
Həyatı
Mirzə Əbutalib Zəncani 10 dekabr 1843-cü ildə Zəncanda dünyaya gəlmişdir. Səfəvilər dövründən onun ata tərəfindən olan əcdadları Zəncan şəhərinin münsif və mərcə alimlərindən idilər. O, Zəncanda təhsilə başlamış, sonra Qəzvin və Nəcəfdə təhsilini Şeyx Mürtəza Ənsari, Şeyx Razi və Seyid Hüseyn Kuhkəməri Təbrizinin yanında davam etdirimişdir. 40 yaşında İrana qayıtmış və Tehranda məskunlaşmışdır. Seyid Hüseyn Kuhkəməri Təbrizinin tanınmış şagirdi olaraq, kargüzarlıq dairələrinin mərkəzində olmuşdur. Vaxtının çoxunu dərs deməyə və dini kitablar yazmağa həsr etmişdir. Əvvəlcə Məşrutə hərəkatının tərəfdarı olsa da, sonra kralpərəstlərə qoşulmuşdur. 16 mart 1911-ci ildə Tehranda vəfat etmiş, Məşhəddə dəfn olunmuşdur.
Azərbaycan və fars dilləri ilə yanaşı, fransız, ərəb və osmanlı dillərini də bilmişdir. Həmçinin Tomas Maltus və Çarlz Darvin kimi müasiri olan Avropalı mütəfəkkirlərinin ideyaları ilə tanış olmuş və onların baxışlarından məqalələrində istifadə etmişdir.
İslam Birliyi
Onun Cəmaləddin Əfqani ilə yaxın əlaqələri vardı. O, İslam dünyasının birliyin tələb edirdi və Osmanlı imperatoru II Əbdülhəmidin başçılığın İslam dünyasının birliyi üçün qəbul etmişdir.Artur Henri Hardinq, Britaniyanın İrandaki səfiri, onun haqqında yazıb: "Keçmişdə qeyd etdiyim kimi, ən ziyalı və aydınlanmış şiə alimi ki mən Tehranda görüşdüm Mirzə Əbutalib Zəncani idi ki onla biz adətən din və siyasət haqqında mübahisələrimiz varıdı.Mən şəxsən düşünürəm ki Mirzə Əbutalib İslam birliyi üçün II Əbdülhəmidin eyni arzusu ilə çalışmışdır...".
Uşaqları
O, Bəhram mirzə Qovanlı-Qacar qızı (Abbas mirzə Qovanlı-Qacar nəvəsi) ilə evləndi və 4 qızı varıdı.Seyid Rza Zəncani və Seyid Əbülfəzl Zəncani onun qız törəmələridirlər.
Arif Şəkərəliyev
Arif Şəkərəli oğlu Şəkərəliyev (21 oktyabr 1949; Zəngəzur, Qafan rayonu) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin “Beynəlxalq ticarət və gömrük işi” kafedrasının müdiri, Beynəlxalq Menecment Akademiyasının üzvü, Şöhrət ordeni laureatı, iqtisad elmləri doktoru, professor.
Həyatı
1966-cı ildə Bakı Plan-uçot Texmikumunu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1970-ilində D.Bünyadzadə adına Xalq Təsərrüfası İnstitunun “Sənaye iqtisadiyyatı” fakültəsini fərqlənmə diploma ilə bitirmişdir. 1976-ci ildə namizədlik dissertasiyasını və 1991-ci ildə Leninqrad Maliyyə-İqtisad universitetində doktorluq dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir. 1992-ci ildən professordur.
2002-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin sərəncamı ilə “Əməkdar elm xadimi” adına layiq görülmüşdür.
Dövrü olaraq mətbuatda çıxışlarına, Azərbaycan dövlətinin reallıqlarını təbliğ etdiyinə görə 2002-ci ildə "Azərbaycan Bayrağı" mükafatına, 2003-cü ildə isə “Qızıl Qələm” mükafatına layiq görülüb.
2001-ci ildən “Gömrük işinin təşkili” kafedrasının müdiri vəzifəsini yerinə yetirir. Müxtəlif vaxtlarda universitetin böyük elmi və ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasının sədri və üzvü olub.
2004-cü ildə Beynəlxalq Menecment Akademiyasına üzv seçilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 sentyabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin 90 illiyi münasibətilə və Azərbaycanda təhsilin inkişafındakı xidmətlərinə görə “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilmişdir.
250-dən çox elmi məqalənin, 60-a yaxın dərslik, dərs vəsaiti, monoqrafiyaların və 500-dən çox qəzet materiallarının müəllifidir. 20-dən çox elmlər namizədi və elmlər doktorunun dissertasiya işlərinə rəhbərlik etmişdir.
Ailəlidir. Dörd övladı var.
Əsərləri
Arif Şəkərəliyev 250-dən çox elmi məqalənin, 60-a yaxın dərslik, dərs vəsaiti, monoqrafiyaların və 500-dən çox qəzet materiallarının müəllifidir.
Daş kömür dövrü
Daş kömür dövrü və ya Karbon dövrü (C) — Paleozoy erasının beşinci geoloji dövrü. 354-290 milyon il bundan əvvəl mövcud olmuş Daş kömür dövrünün ən səciyyəvi xüsusiyyəti və ən məlum əlaməti külli miqdarda - dünya ehtiyatının 30%-dən çox daş kömür yataqlarının əmələ gəlməsidir. Karbon adını ilk dəfə 1822-ci ildə Viliyam Koniber və Viliyam Filips təklif etmişdir.
Ümumi qəbul olunmuş bölgüsü yox­dur. Qərbi Av­ropa 2 şöbəyə bölünür: alt (dinant) şöbəyə turne və vize mərtəbələri; üst (silez) şöbəyə namyur, vestfal və stefan mərtəbələri daxildir. Şimali Amerikada yaşca daş kömür dövrünə müvafiq gələn çöküntülər iki sistemə ayrılır: təxminən alt şöbəyə uyğun gələn hissəsini Missisipi və üst şöbəyə uyğun gələn Pensilvaniya sistemləri. 1960-cı ildə Şimali Amerika sxeminin sistemləri Daş kömür sistemi şöbələri kimi qəbul edilmişdir. Keçmiş SSRİ-də 3 şöbəyə bö­lünürdü: turne, vize və namyur mərtəbələrini əhatə edən alt şöbə; başqır və moskva mərtəbələri - orta şöbə; qjel və orenburq mərtəbələri - üst şöbə.
Paleocoğrafiyası
thumbnail|left|350px|Orta Karbonda materiklərin düzülüşü Daş- kömür dövrünün başlanğıcında şimal yarım kürəsində olan qitələr və kontinental bloklar yaxınlaşmağa başladı. Bu bloklar birləşərək Lavraziya materikinə çevrildi. Cənub supermateriki Qondvana hələ də çox nəhəng vahid kontinet olaraq qalırdı. Onun ümumi sahəsi qalan bütün kontinental blokların birlikdə sahəsindən iki dəfə çox idi. Qondvana şimal-qərb qurtaracağı ilə Lavraziyanın cənub kənarına yaxınlaşmağa başladı. Bu zaman tədricən Rey okeanı qapanmağa başladı və nəticədə bu hövzə Paleotetis okeanının qərb körfəzinə çevrildi. Daha sonra isə Yer kürəsinın ən böyük superkontinenti - Pangeya yarandı. Pangeya Lavraziya və Qondvananın birləşməsindən meydana gəldi. Toqquşma zamanı Qondvana saat istiqamətində çevrilərək onun şərq hissəsi cənuba doğru yönləndi.
Su və qitə massivlərinin yenidən paylanması qlobal okean axınları sistemini yenidən dəyişdi, o cümlədən isti tropik suları Cənub yarımkürəsinə keçməsinə maneələr yarandı. Qondvanada kontinental buzlaq örtüyü yaranmağa başladı. Soyuq hava kütləsinin qütbdəki cəbhəsi atmosferdə isti havanın yüksək en dairəsinə keçməyə qoymurdu. Bütün istiliklər tropik zonada qalırdı. İqlim zonalığı formalaşırdı və bu, məhz daş kömür dövründə baş verdi. Yuxarı qalxan tropik zonanın isti hava seli çox tez soyuyurdu, bu da çoxlu yağıntıya səbəb olurdu. Bu, təbii ki, bitkilərin inkişafına təsir edirdi. Tropik və subtropik zonalarda yağış meşələri, iri ağacların cəngəllikləri əmələ gəldi. Qırılan, sınan, yıxılan ağaclar çürümürdü, eləcə biri-birinin üstünə yığılaraq, qalın qatlar əmələ gətirirdi. Onlar çökmə süxurlar altında basdırılaraq, daş kömür yataqları əmələ gətirirdi. Qondvanada qalın örtük buzlaqların olmasını Hindistan, Afrika, Avstraliyanın, Ərəbistanın, Cənubi Amerikanın ərazilərində aşkar edilmiş buzlaq çöküntüləri sübut edir. Lavraziyanın çox əhəmiyyətli hissəsi tropik və subtropik qurşaqlarda yerləşirdi. Mərkəzi Amerika və Meksika isə Cənub yarımkürəsində yerləşirdi.
Şimal yarımkürəsində oxşar vəziyyət Qərbi Avropada, Şərqi Avropanın cənubunda, Qafqazda, Qazaxıstanda olmuşdur. Qitənin bu hissəsi həm fiziki-coğrafi şəraitinə, həm də fauna, florasına görə çox rəngarəng idi. Qərbi Avropada erkən daş kömür dövründə dənizlərin dərin hissələrində qumlu-gilli çöküntülər (hazırda Reyin şistli dağları), çökəklərin ətəklərində isə əhəngdaşlarının qalın qalıqları (Belçikada) toplanmışdır. Epoxanın axırında burada tektonik aktivlik artır: süxurlar əzilir, bükülür, qırışıqlığa uğrayır, horstlar və qrabenlər əmələ gəlir. Qraben və dağarası çökəklər qumlu çöküntülərlə dolmuş, gec daş kömür dövründə isə onların içərisində daş kömür yataqları əmələ gəlmişdir. Polşanın, Çexiyanın, Almaniyanın, Belçikanın, Fransanın, İngiltərənin kömürlü hövzələri belə formalaşmışdır.
Bitkilər
thumbnail|300px|right|Daş-kömür dövrünün bitki örtüyü Daş kömür çöküntülərinin qazıntı florasını ilk dəfə XIX əsrin başlanğıcında Qərbi Avropada öyrənmiş və təsvir etmişlər. Onun ən səciyyəvi nümayəndələri plaunaoxşar lepidodendronlar, siqillyarilər və həmçinin müxtəlif növ ayıdöşəyilər olmuşdur. Onlar, hündürlüyü 40 metrə çatan, qalın qabığa və çox şaxəli budaqlar malik iri ağaclar olmuşlar. Gövdələrinin diametri 1–2 m-ə çatırdı. Ağacın gövdəsində ensiz yarpağabənzər fırlar spıral, yaxud dairəvi şəkildə cərgə ilə düzülmüş olurdu. Lepodondendronların böyük, lakin çox da dərinə getməyən rizoforları gövdənin yeraltı qolbudaq atmış bərk hissələri idi.
Qərbi Avropa florasına oxşar flora Lavrasiyanın çox geniş ərazilərində Şimali Amerikada, Mərkəzi Rusiyada, Donbasda, Qafqazda geniş yayılmışdı və hakim mövqe tuturdu. Buna Avromeriya florası deyilir. Ağaclarda il halqaları yox idi, deməli, onlar temperaturun mövsüm dəyişikliyi olmayan şaxtasız iqlim şəraitində bitirdilər.
Digər tip bitkilər Sibirin ərazisində ayrılan Anqar florası üçün səciyyəvidir. Burada, demək olar ki, irigövdəli ağaclar olan lelidodendronlara, qatırquyruğunaoxşar pazyarpaqlılara və kalamitlər rast gəlinmir. İynəyarpaqlılar və bir çox ayıdöşəyinəbənzərlər demək olar ki, yox idilər. Əvəzində hündür gövdəli çılpaqtoxumlu, sadə yarpaqlı kordaitlər görünməmiş şəkildə inkişaf etmişdir. Görkəmli rus paleobotaniki Sergey Vitoroviç Meyen Anqar florasının yayıldığı vilayəti kordaitli tayqa adlandırmışdır.
Qonvananın bitki örtüyü daş kömür dövrünün əvvəlində müəyyən qədər Avrameriya florasına uyğun olmuşdur. Qondvana bitkilərinin özünəməxsus, fərqli olması dövrün axırında gücləndi, bu zaman çılpaqtoxumlulardan qlossopteridiylərin nümayəndələri meydana gəldi. Bu alçaqboylu ağaclar və kolların tor şəkilli damarcıqları olan, dilə oxşayan yarpaqları vardı. Üst karbonun içərisində adları çəkilən bitki qalıqları olan çöküntülər səciyyəvi buzlaq əmələgəlmələrilə növbələşir, yəni bu bitkilər ekvatordan cənubda mülayim qurşaqda yayılır.
Daş kömür dövrünün sonunda yer qitələrinin "uzun səyahətiləri" sona çatdı. Onlar böyük bir materikidə - Pangeyada birləşdilər. Planetin fiziki görünüşünün və qütüblərin ətrafında buzlaq qalxanlarının dəyişmələri epikontinental dənizlərin qurumasına gətirib çıxardı: su buza çevrilərək yox oldu, yerin tarixində materiklərin növbəti durğunluq dövrü başlandı.
Heyvanlar
thumbnail|left|Braxiopodlar. Alt Karbon. Ohayo ştatı. Bitkilərin belə qeyri-adi, gur inkişafı, öz növbəsində, heyvanların da bu ərazilərdə yayılıb yaşamasına zəmin yaradırdı. Quruya doğru ilk addımı onlar, məlum olduğu kimi, hələ silurun axırında atmişdılar: o vaxt yerüstü çoxayaqlılar və hörümçəklər peyda olmuşdu. Həşaratlar karbonda havaya qalxdılar. Qanadlarını açanda eni 1 m olan lepidodendron kimi nəhəng çırcıramalar da peyda oldu. Başızirehli suda-quruda yaşayanların steqosefalların müxtəlif növləri yarandı. Onların arasında kiçik kərtənkələyəoxşar heyvanlara, qısa ayaqları olan, nəhəng üçmetrlik çömçəquyruqlara və ayaqsız ilanabənzərlərə da rast gəlinirdi. Suda-quruda yaşayanlar suda çoxalıb artırdı, steqosefallar isə, əsas etibarilə, bataqlıqlarda, qatırquyruğular isə qıjıların yayıldığı yerlərdə məskunlaşırdı. Quruda çox ləng hərəkət etdiklərindən, onlar aktiv ov ovlaya bilmir və çox vaxt canlı tələyə bənzəyirdilər: çənələrini açıb gözləyirdilər ki, həşaratlar, çoxayaqlılar, yaxud ilbizlər uçub, ya da sürünüb onların ağzına düşəcək.Onlar suda daha cəld hərəkət edir, həm balıq, həm qurd və soxulcanla, həm də bu həşarat və cücülərin sürfələri qidalanırdılar.
Dördayaqlılar tədricən sudan uzaq sahələri də mənimsəməyə başladılar. Sürünənlər, yaxud reptilyalar meydana gəldi. Onlar sudan tam asılı deyildilər və bərq qabığı olan yumurtalarını quruya qoyurdular. İlk reptilyalar kiçik fəqərəsiz heyvanlarla qidalanırdı, ancaq daş kömür dövrünün ikinci yarısında onların arasından həm də əsil vəhşi heyvanabənzər yırtıcılar meydana gəldi.
Kəskin iqlim zonalığı təcə bitkilər deyil, həm də dəniz sakinlərinin tərkibinə və yayılmasına təsirini göstərdi. Ən zəngin fauna aləmi dənizlərdə, xüsusilə yaxşı qızan dayazsulu dənizlərdə inkişaf etmişdir. Belə dəniz indiki Rus ovalığı ərazisini bütünlükə örtmüşdür. Dəniz zanbaqlarının qalıqlarında uzun, ucu iti iynəli olan qədim dəniz kirpiləri sürünürdü. Braxiopodlar dayaz sularda, iri toplumlar şəklində sualtı yüksəkliklər əmələ gətiridi. Foraminiferler sinifindən füzulinidlər daş kömür və perm dövürlərinin dəniz faunasının ən səciyyəvi nümayəndələrindən biri olmuşdur. Birhüceyrəli orqanizimlərin içərisində ilk dəfə əhəngli qabıq yaradaraq iri ölçüyə çatmışlar: miləoxşar, yaxud şarşəkilli qabığı böyüyüb buğda boyda olmuşdu.