cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tural Vəliyev
Hərbi xidməti
Tural Vəliyev 2019-cu ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu idi. Daşkəsən rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Tural Vəliyev sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Murovdağın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Tural Vəliyev 27 sentyabr 2020-ci ildə Murovdağ istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur.
Covanni Anyelli
Həyatı
Nəticədə 1945-ci ilin aprelində İtaliya Milli Azadlıq Komitəsi onu Fiat müəssisələri üzərində nəzarətdən kənarlaşdırdı. Covanni Anyelli 16 dekabr 1945-ci ildə vəfat etdi.
Onun işini nəvəsi Canni Anyelli davam etdirdi. Sonuncunun iştirakı ilə Tolyattidə kiçik litrajlı avtomobillər istehsal edən zavod tikildi. Həmin zavodda SSRİ-də "Jiquli" adı ilə tanınan Fiat-124 avtomobili buraxıldı. Bu avtomobil 1967-ci ildə Avropada "İlin avtomobili" titulunu qazandı.
Tural Vəliyev
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Tural Vəliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Tural Vəliyev ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Qladkovun binası (Taqanroq)
Qladkovun binası — iki mərtəbədən ibarət olan, Taqanroqda yerləşən bina. Taqanroqun tarix və arxitektur abidələri siyahısına daxildir. Bina 1895-ci ildə inşa edilmişdir. Modern stilinə sabibdir.
Tarixi
Tacir Qladkovun binasının yeridə əvvəllər bir mərtəbəli bina mövcud idi. Bu binada Niotakiyə məxsus çəkməçi emalatxanası olmuşdur. Bina buğda satışı ilə məşğul olan İvan Skaramanqeyə məxsus olmuşdur. Binanın arxasından Qreçeskaya küçəsinə qədər ki ərazi boşluq olmuşdur.
Tacirin ölümündən sonra binanın sahibliyi onun həyat yoldaşı Arqiriya Yeqorovnaya keçmişdir. Bir müddət sonra isə bina sahibi Leonid Maqula olmuşdur. Sobradan binanı II gildiya taciri İvan Qladkov almışdır. Tacir İvan Qladkov 1888-ci ildə Taqanroqa köçmüşdür. 1889-cu ildə isə 45 yaşında ikən 27 yaşlı dul Mariya Alafuzovla evlənmişdir. Onların ailəsində altı övlad vardı. İvan Qladkov asma və ürək xəstəliyindən 1909-cu ilin 10 mayında vəfat etmişdir. O, xristian qəbrtanlığında, qızı Marusiya yaxınlığında bastırılmışdır. Qəbri üzərində olan xaç şəkilli aabidədə yazılır: «İvan İvanoviç Qladkov ömrünün 65 yaşında vəfat etmişdir. Marusya isə 6 yaşında vəfat etmişdir».
Müasir vəziyyəti
Hazırda binada Sverbank, Rusiya müavinət fondunun filialı və geyim mağazası yerləşir.
Hesselilər
Hesselilər — ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı Böyük Britaniya ordusu tərəfindən döyüşən etnik alman döyüşçülər. Hesselilər termini Böyük Britaniya tərəfində döyüşən bütün almanlar üçün istifadə olunan Amerikan sinekdoxudur, çünki 65%-i Almaniyanın Hessen-Kassel Knyazlığı və Hessen-Hanau əyalətlərindən gəlmişdir.
Öz nizam-intizamı və döyüş şücaəti ilə tanınan, hesselilərin sayı müharibənin ən qızğın dövründə 30.000 nəfər çatmışdır ki, bu da Böyük Britaniya Quru Qoşunlarının ümumilikdə 25%-ni təşkil etməsi anlamına gəlirdi.
Həm çağdaş, həm də tarixi aspektdən muzdlu əsgərlər kimi qəbul edilsə də, hesselilər qanuni olaraq köməkçi kimi fəaliyyət göstərirdilər. Muzdlular öz istəkləri ilə xarici hökumətə xidmət edərkən, köməkçilər öz hökumətləri tərəfindən xarici tərəfə icarəyə verilən əsgərlər idilər. Köməkçilər daha çox kiçik və nisbətən yoxsul Alman dövlətləri üçün əsas gəlir mənbəyi idi, adətən hökumətlərinin neytral olduğu müharibələrdə xidmət edirdilər. Bu dövrün əksər köməkçi qoşunları kimi, hesselilər də xarici ordularla birlikdə bütöv birliklər şəklində xidmət edirdilər, öz bayraqları altında döyüşürdülər, öz zabitləri tərəfindən idarə edilir və mövcud formalarını geyinirdilər.
Hesselilər İstiqlaliyyət Müharibəsində, xüsusən də şimal cəbhəsində mühüm rol oynadılar. Onlar bir çox döyüşlərdə, xüsusilə Vayt Pleynzs və Fort Vaşinqtonda xidmətdə fərqlənmişdilər. Alman qoşunlarının əlavə işçi qüvvəsi kimi göstərdiyi dəstək və onların bacarığı Böyük Britaniyanın müharibəni davam etdirmək planlarını dəstəklədi, digər tərəfdən bu kolonistləri qəzəbləndirdi və inqilabçılara dəstəyi artırdı.
Xarici muzdluların böyük ordularının istifadəsi Amerika Birləşmiş Ştatların Müstəqillik Bəyannaməsində Kral III Georqa qarşı kolonyaların qəbul etdiyi 27 şikayətdən biri idi. Patriotlar Böyük Britaniyanın müstəmləkəçilərin hüquqlarını pozması ilə bağlı fikirlərini əsaslandırmaq üçün hesseliləri Böyük Britaniya qoşunlarının tərkibində döyüşməsi faktından istifadə edirdilər.
Tarix
Xarici əsgərlərin istifadəsi XVIII Avropasında qeyri-adi hal hesab edilmirdi. ABŞ İstiqlal müharibəsinə qədər olan iki əsrdə qitə daimi müharibə meydana idi və hərbi işçi qüvvəsinə çox böyük tələbat var idi. Almaniya hələ vahid dövlət deyildi, lakin Müqəddəs Roma İmperiyası altında sərbəst şəkildə təşkil edilmiş yüzlərlə dövlətin birləşməsi idi. Bu dövlətlər arasında qarşıdurma təcrübəli və yaxşı təlim keçmiş peşəkar orduların yaradılmasına səbəb oldu. Bir çox alman cəmiyyətləri hərbiləşdi, kişilərin çoxu yeniyetməlikdən yetkinliyə qədər illik təlim keçir, çox vaxt ömür boyu və ya çox qocalana qədər xidmət edirdilər.
Alman dövlətləri ərazi və sərvət baxımından bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənirdi və bir çoxları xüsusən daimi ordunun saxlanması baha başa gəldiyi üçün öz qoşunlarına iqtisadi resurs kimi baxırdı. Avropada tez-tez bu dövr üçün xarakterik olan hərbi qarşıdurma başlayanda, Alman dövlətləri dərhal hərbi əməliyyata girməyə hazır olan təlim keçmiş qoşunları hazır vəziyyətə gətirirdilər. Hessen-Kassel zadəganlığı tezliklə Hessian əsgərlərinin ən tanınan bazası kimi ortaya çıxdı. Nisbətən az əhalisi olmağına baxmayaraq böyük bir peşəkar ordu yaradan Hesse-Kasselin XVIII əsrdə əhalisinin təxminən 5,2%-6,7%-i orduda xidmətdə edənlərdən ibarət idi və bu hər dörd ailədən birində orduda xidmət edən bir nəfərin olmağı deməkdir. thumb|left|280px|Hesseli muzdlu bələdçinin [[Böyük Britaniya tərəfindən ABŞ İstiqlal müharibəsinə qatılmasını təsvir edən rəsm əsəri.]] Bu sayla onlar hətta ağır hərbiləşdirilmiş Prussiyadan da böyük nisbəti təmsil edərək Avropanın ən hərbiləşdirilmiş dövlətinə çevrildi. Prussiya qismən digər alman əyalətlərindən olan muzdlulara arxalanırdı, lakin Hesse-Kassel yalnız yerliləri (hərfi mənada torpaq uşaqları və ya yerli kişilər) işə götürürdü. Ölkədə əsas qüvvə ordu idi. Uşaqlar 7 yaşında hərbi xidmət üçün qeydiyyata alınırdılar. 16 yaşından 30 yaşına qədər olan bütün Hesseli kişilər ildə 1 dəfə hərbi toplanışlarda iştirak etməli idilər. Yalnız ölkə üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən sahələrdə çalışan kişilər bundan azad edilirdi. Avaralar və işsizlər kimi sinifləndirilən (yararsız insan kapitalı) şəxslər istənilən vaxt hərbi xidmətə çağırıla bilərdilər.
Hessian hərbi xidməti xüsusilə sərt və tələbkar idi, amansız cəza (Drakon qanunları) vasitəsilə dəmir nizam-intizam təmin olunurdu. Bununla belə, orduda əhval-ruhiyyə yüksək idi və əsgərlərin xidmətdən qürur duyduğu deyilirdi. Zabitlər adətən yaxşı təhsil alırdılar və əksər Avropa ordularından fərqli olaraq, bacarıq və qabiliyyətləri əsasında irəli çəkilirdilər. Əsgərlərə nisbətən yüksək əməkhaqqı verilir, onların ailələri müəyyən vergilərdən azad edilirdi. Talançılıq rəsmi olaraq qadağan edilsə də, hərbi xidmət üçün əlavə stimul mənbəyi idi və geniş yayılmışdı. Ümumiyyətlə, Hessian qoşunları hətta rəqibləri tərəfindən də üstün döyüşçülər hesab olunurdular.
Hessi ordusu iqtisadi gücün əsas mənbəyinə çevrildi. Hesse-Kassel öz silahlarını və uniformalarını istehsal edirdi və onun toxuculuq sənayesi ordunu təmin etmək nəticəsində o qədər inkişaf edirdi ki, bu sənaye sahəsində çalışan işçilər hər gün ət və şərab ala bilirdilər. Ordunun ingilislərə icarəyə verilməsindən əldə edilən gəlir təxminən Hesselilərin 13 illik vergiyə cəlb olunmasından əldə olunana bərabər idi. Nəticədə bu gəlirlər sayəsində II Fridrix 1760-1784-cü illər arasında əhaliyə qoyulan vergiləri üçdə bir qədər azaltmağa nail oldu. Özünü maarifpərəst despot adlandıran II Fridrix həmçinin ictimai layihələrə nəzarət edir, ictimai rifah sistemini idarə edir və əhalini təhsilə almağa təşviq edirdi.
Amerikalı tarixçi Edvard Cekson Louell II Fridrixi Böyük Britaniya pullarını ağılla xərclədiyinə görə tərifləyərək onu Amerikaya muzdlu əsgərlər göndərən şahzadələrin ən az nüfuza malik olanlarından biri” kimi təsvir etmişdir. ABŞ İstiqlal müharibəsindən əvvəl Hessian əsgərləri XVIII əsr Avropasında döyüş meydanları ilə tanış idilər. 1706-1707-ci illər arasında 10.000 hesseli, 1708-ci ildə İspan Hollandiyasına köçməzdən əvvəl Savoylu Yevgeninin İtaliyadakı ordusunda bir korpus kimi xidmət etmişdir.
1714-cü ildə 6.000 hesseli, Rusiya imperiyası ilə müharibə üçün İsveç imperiyasına icarəyə verildi. Böyük Britaniya kralı I Georq 1715-ci ildə Yakobit üsyanı ilə mübarizə aparmaq üçün 12.000 hesseli döyüşçüsünün gücündən icarə müqaviləsi əsasında istifadə etmişdir. 1744-cü ildə Avstriya taxt-tacı uğrunda müharibənin ortasında Flandriyada 6000 hesseli ingilis ordusu ilə döyüşürdü, digər 6000 nəfər isə Bavariya ordusunda idi. 1762-ci ilə qədər Almaniya imperiyasında 24.000 Hesseli Ferdinand Brunzvik ordusu ilə birlikdə xidmət edirdi.
Bu müharibələrin əksəriyyətində Hesse-Hanaulular heç vaxt formal olaraq münaqişə tərəfi olmayıb. Hesse ordusunun üzvləri olaraq qaldıqlarına və hətta öz milli geyimlərində döyüşdüklərinə baxmayaraq, hökumətlərinin münaqişədə heç bir payı olmadan başqa ordularda icarə əsasında xidmətə götürülürdülər. Beləliklə, Hesselilər eyni münaqişənin əks tərəflərində xidmət edə bilərdi. Avstriya taxt-tacı uğrunda gedən müharibədə həm Böyük Britaniya, həm də Bavariya tərəfi bir-birinə qarşı hesseli əsgərlərini icarəyə götürmüşdür. Yeddiillik müharibədə Hessen-Kassel qüvvələri həm ingilis-hannover, həm də Prussiya orduları ilə fransızlara qarşı xidmət edirdi. Hesse-Kassel texniki cəhətdən Böyük Britaniya və Prussiya ilə müttəfiq olsa da, onun qoşunları faktiki olaraq ingilislərə icarəyə verilmişdi.
Köməkçilərin icarəyə verilməsi təcrübəsi bəzən birbaşa mənfi nəticələr doğururdu. 1758-ci ilin iyulunda, Yeddiillik müharibənin gedişində Hessen-Kasselin çox hissəsi, paytaxtı da daxil olmaqla, 6.000 hesseli milisdən ibarət daxili müdafiə qüvvələrini asanlıqla məğlub edən Sobiz şahzadəsi Şarl de Rohanın rəhbərliyi altında Fransız ordusu tərəfindən işğal edildi. Sobiz şəhzadəsi, hesseli qoşunlarını Yeddiillik müharibədən çəkilməyə məcbur etmək məqsədi ilə öz qoşunlarına özlərini zəruri məhsulla təmin etməyi, yüksək rütbəliləri girov götürməyi, pul və məhsul tələb etməyi əmr etdi. Hesseli və müttəfiq qüvvələr vətənlərini azad etməyə cəhd etdilər, lakin 23 iyulda Sanderşozen döyüşündə Sobiz şəhzadəsi onları məğlub etdi. 1761 və 1762-ci illərdə Kasselin iki dəfə mühasirəsindən sonra paytaxt hesselilər tərəfindən geri alındı ki, bu da müharibənin son hərbi qarşıdurması idi.
Muzdlular və köməkçilər
thumb|right|350px|Rəssam Con Trumbol tərəfindən çəkilmiş [[1776-cı ilin 26 dekabrında Tretonda hesselilərin saxlanılması (tablo)|1776-cı ilin 26 dekabrında Tretonda hesselilərin saxlanılması adlı tablo. Əsərdə, Trenton yaxınlığında əsir götürülmüş hesseli polkovnik İohann Rall və ABŞ İstiqlal müharibəsinin generallarından Corc Vaşinqton birlikdə təsvir edilmişdir. Sonradan ABŞ-nin ilk Prezidenti olacaq Vaşinqton, yaralı vəziyyətdə olan polkovnik Ralla tibbi xidmət təklif edir.]] Hesseli qoşunlarının muzdlu döyüşçülər kimi səciyyələndirilməsi iki əsr keçsə də mübahisəli olaraq qalır. Amerika tarix dərsliklərində onlara “muzdlu döyüşçülər” deyilir və onlar hələ də insanların təsəvvürlərində belə də qəbul edilir. Amerikalı tarixçi Çarlz İnqrao hesseliləri dövlət xərclərini maliyyələşdirmək üçün şahzadəsi tərəfindən öz qoşunlarını icarəyə verən muzdlu dövlət kimi təsvir edir. Bunun əksinə olaraq, İngilis tarixçisi Stiven Konvey onları köməkçi adlandırır. Hərbi tarixçilər Dennis Şovalter və Rodney Ətvud qeyd edirlər ki, hesselilər öz yaşadıqları dönəmdə qanuni olaraq muzdludan daha çox köməkçilər hesab olunurdular. Muzdlular xarici hökmdara fərdi olaraq xidmət etdiyi halda köməkçi qüvvələr dövlət tərəfindən idarə olunurdu və onların xarici dövlətə xidməti peşəkar muzdlularla birbaşa rəqabət mühitində aparılırdı Bənzər nümunələrdən biri kimi XX əsrdə Mərakeşli Qumyerlərin Afrikanın Fransız Ordusuna köməkçi qüvvələr kimi qoşulmaqları göstərilməkdədir.
Hesselilər müasir beynəlxalq hüquqa görə muzdlular kimi təsnif edilə bilməz. Cenevrə Konvensiyasının I Protokolu (1977) muzdlulara aşağıdakı tərifi verir; münaqişənin tərəfi olmayan dövlət tərəfindən, onun silahlı qüvvələrinin tərkibinə daxil olan şəxs kimi rəsmi vəzifələr yerinə yetirmək üçün göndərilməmişdir.
Hesselilərdən təşkil edilmiş hərbi birləşmələr Amerika Birləşmiş Ştatlarında Hessen-Kassel və Hessen-Hanau silahlı qüvvələrinin tərkibində rəsmi vəzifədə xidmət edirdilər. İngilis ordusuna formal olaraq daxil olmasa da, hesseli hərbi birləşmələrinə İngilis əsgərləri ilə eyni maaş verilirdi.
ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı xidmətləri
Böyük Britaniya nisbətən kiçik daimi orduya sahib idi, ona görə də ABŞ İstiqlal müharibəsinin əvvəlində Böyük Britaniyanın orduya böyük ehtiyacı var idi. Bu ehtiyacı fürsət kimi dəyərləndirən bir neçə alman şəhzadəsi özlərinin nizami ordu hissələrini Amerikada xidmət göstərmək üçün Böyük Britaniyaya icarəyə vermişdir. Onların qoşunları Böyük Britaniya ordusunda xidmətə fərdlər kimi deyil, bütöv birliklər halında, hərbi formaları, bayraqları, texnikası və zabitləri ilə daxil olublar. 230px|left|thumb|Trenton döyüşündən sonra əsir götürülmüş hesseli əsgərlərin, [[ABŞ İstiqlal müharibəsi zamanı inqilabçıların (Amerika Birləşmiş Ştatları nəzərdə tutulur) paytaxtı olaraq tanınan Filadelfiya şəhərinə gətirilməsini təsvir edən qravüra.]] İcarə əsasında xidmətə qəbul onların mənsub olduqları dövlətə görə dəyişirdi. Voldek-dən olan kontingent, yalnız tələbələrin azad olduğu məcburi hərbi çağırışa əsaslanırdı. Digər alman knyazları, yalnız xidmət edən ordunun sayı az olduqda məcburi hərbi xidmətə çağırış elan edirdi, digər hallarda isə uzunmüddətli xidmətə və könüllü hərbi xidmətə əsaslanırdılar. Bir çox şahzadələr Böyük Britaniyanın Hannover sülaləsi ilə yaxın qohum idilər və öz qoşunlarını İngilis komandanlığı altında yerləşdirməkdən məmun görünürdülər.
İstiqlaliyyət Müharibəsində ingilis qoşunları ilə birlikdə cəmi 29.875 alman əsgəri vuruşdu, onlardan 16.992-si Hessen-Kasseldən və 2.422-si Hessen-Hanaudan gəlmişdir. Digər kontingentlər Brunzvikdən (4,300), Ansbax-Bayreuthdan (2,353) , Anhalt-Zerbstdən (1,119) və Valdekdən (1,225) gələn birləşmələrdən ibarət idi. Etnik alman lan döyüşçülərin əksəriyyəti Hessendən gəldiyi üçün amerikalılar Böyük Britaniya ordusu tərəfində döyüşən bütün alman qoşunlarına istinad etmək üçün hessililər terminindən istifadə edirdilər.
Cəbhə boyu yerləşdirilmələri
Hesseli qoşunlarına Jagerlər (piyada qoşun növü), husarlar (yüngül süvari qoşun növü) , onları müşaiət edən üç artilleriya və dörd qumbaraatan batalyonu daxildir. Piyadaların əksəriyyəti iti atıcılar, muşketyorlar və füzilyerlər də daxil olmaqla ovçular idi. Cərgə üzrə düzülən piyadalar muşketlərlə silahlanmışdı, hesseli artilleriyası isə üç funtluq topdan istifadə edirdi. Elit Jager batalyonları meşəlik ərazilərdəki döyüşlərə yaxşı uyğun gələn qısa, iri çaplı tüfəng olan Büxsedən istifadə edirdilər. İlkin olaraq alay 500-600 nəfərdən ibarət idi. Daha sonra müharibədə, döyüşdə ölüm, xəstəlikdən ölüm və koloniyalarda məskunlaşmaq üçün ümumi fərarilik səbəbindən alayların həcmi cəmi 300-400 nəfərə qədər azaldıldı.
Britaniya Amerikasına gələn ilk hesselilər 15 avqust 1776-cı ildə Staten-Aylendə çatdı və onların ilk döyüşü iki həftədən az müddət sonra ABŞ İstiqlal müharibəsinin ilk böyük döyüşü olan Lonq Aylend döyüşündə oldu. Hessililər İngilislərin qələbəsi üçün həlledici rol oynadıqlarını sübut etdilər və sonradan həmin il demək olar ki, hər döyüşdə onların tərəfində vuruşdular. 1777-ci ilə qədər ingilislər hesselilərdən əsasən qarnizon və patrul qoşunları kimi istifadə etdilər.
Onlar Saratoqa kampaniyasının dönüş nöqtəsi olan Benninqton döyüşündə vuruşdular. Saratoqada təxminən 1.000 hesseli Vermont, Nyu-Hempşir və Massaçusetsdən olan təcrübəsiz, təlim keçməmiş milis qüvvələri tərəfindən məğlub edildi, öldürüldü və ya əsir götürüldü. General John Burgoyne Benningtonda 8.000 əsgərindən min nəfərini itirdi və bu qədər hesselinin itkisi onun ordusunu sonradan məhvə apardı.
Hessilərdən ibarət bir qoşun növü 1778-1780-ci illərdə cənub ştatlarında, o cümlədən Gilford Məhkəmə Evində döyüşlərdə və kampaniyalarda vuruşdu, iki alay isə 1781-ci ildə Yorktaun mühasirəsində vuruşdu. Hessilər həmçinin 1778-1783-cü illər aralığında Yeni Şotlandiyada xidmət etmişdilər, burada onlar koloniyanı amerikalılardan (ərazini özəlləşdirmək istəyənlərdən) qorudular. Buna 1782-ci ildə Lunenberqə edilən basqını misal göstərmək olar.
A.R.O.G
A.R.O.G (tam adı ilə A.R.O.G: Bir Yonma Daş Filmi, ) Cem Yılmazın Əli Taner Baltacı ilə birlikdə rejissorluğunu etdiyi 2008-ci il istehsalı elmi-fantastika və fantastik komediya filmidir. Film G.O.R.A. filminin əsas qəhrəmanı Arifin daş dövründə keçən yeni macərasından bəhs edir. 2008-ci ilin dekabr ayının 5-də Türkiyədəki kinoteatrlarında nümayişinə başlanmışdır. Film G.O.R.A filminin davamı olaraq xarekterizə edilsə də, Cem Yılmaz bu filmin G.O.R.A.-nın davamı olmadığını, bir-başa ayrı bir film olaraq çəkildiyini demişdi. A.R.O.G adı isə G.O.R.A.-nın tərsidir.
Məzmun
Xalça satıcısı Arif qəhrəmanlıqları ilə G.O.R.A. planetində yalnız dost qazanmaqla qalmaz, çoxlu düşmən də qazanar. Etdiklərinə görə düşmənləri ona cəza verər. Komandir Loqar Arifi bir zaman maşını ilə 1 milyon il geriyə, daş dövrünə gedər.
Burada Arif özünə olan sonsuz inamı sayəsində xalqın arasına qarışır. Əlbəttə, mağara adamları üçün bu qarşılaşmanın təsiri böyük olur və həyatlarında açıq bufet, fəvvarə kimi yeniliklərlə, mədəniyyət ilə bir az tez tanış olurlar.
Arifin sürətləndirilmiş təkamül prosesi, inkişaf mövzusunda fərqli fikirləri olan bəzi daş dövrü insanını hirsləndirməyə başlayır. Mədəniyyətlər arası qarşıdurma səbəbiylə Arif qısa müddətdə öz xəyalındakı gələcək layihəsinə uyğun gəlməyən bir sıra ictimai çətinliklə qarşı-qarşıya gəlir.
Film Haqqında
Cem Yılmazın 2004-ci ildə nümayiş olunan G.O.R.A. filmindən dörd il sonra 2008-ci ilin dekabr ayının 4-də Avropa kinoteatrlarında nümayiş olundu.
8 milyon €-dan çox büdcəsi ilə A.R.O.G. Türkiyə kinosunda indiyə qədər çəkilmiş ən bahalı filmlərdən biri olmuşdur.
Avropada bir çox ölkədə alt yazılı olaraq nümayiş edilmişdir. Cem Yılmaz 2016-cı ilin may ayının 17-də Instagram səhifəsindən 2018-ci ildə G.O.R.A. və A.R.O.G-un davamı olan ARİF V 216 filminin çəkiləcəyini anons etmişdir.
Qatıldığı Festivallar və Qazandığı Mükafatlar
Yeşilçam Mükafatları: Cem Yılmaz Yeşilçamdan əli boş dönməsinin normal olduğunu və namizəd göstərilmək digər filmlərə görə fərqli format da bir film olaraq onsuz da bir müvəffəqiyyət olduğunu mükafat alan şəxslərin layiqincə aldığını söyləmişdir.
Siyad Mükafatları:
Vilhelm Mauzer
thumb|Vilhelm Mauzer Vilhelm Mauzer (d. 2 may 1834 – ö. 1882)
Həyatı
Vilhelm Mauzer 1834-cü il may 2-də Almaniyanın Vürttemberg Krallığında anadan olub. Onun atası silah zavodunda usta işləyirdi. Mauzer 1867-ci ildə qardaşı Peter Paul ilə birlikdə yeni dizaynda tüfəng və tapança yaradır. Bu qardaşların ilk ən uğurlu işi idi. 1870-ci ildən, onlar fəal şəkildə Avstriya və Prusya zavodlarında kiçik silah istehsalının dizaynını həyata keçirir. Beləliklə, 23 dekabr 1872-ci ildə Peter və Vilhelm öz adları ilə eynilik təşkil edən "Peter və Vilhelm qardaşları" adlı silah firmasını təsis etdilər. Vilhelm Mauzer fəal şəkildə tez-tez Avropa ölkələrinə səyahət edərək öz istehsal etdiyi silahı bu ölkələrin silah zavodlarına təklif edirdi. Sonralar onların istehsal etdiyi silahlardan I və II dünya müharibəsində Almaniya ordusu çox yararlandı. Ən məşhur C-96 tapançasının istehsalına isə 1893-cü ildən başlanıldı. C-96 ilk dəfə alman əsgərinə təklif edildi, amma uğursuz oldu. Ancaq bu silah mülki insanlar arasında çox nüfuz qazandı. C-96 sonralar Cənubi Afrikada 1899–1902-ci ildə davam edən Boer Müharibəsi illərində geniş istifadə olundu. I dünya müharibəsi sırasında alman ordusunun Luger P-08 standart tapancası da ümidləri yetərincə doğrultmadığına görə öz yerini C-96 silahına verdi. C-96 eyni zamanda II dünya müharibəsində də bir müddət istifadə olundu. Mauser HSC silahı da məşhur alman Mauzer silah şirketi tərəfindən 1937-ci ildə istehsal edildi.
1970-ci ilin sonlarında Mauser HSC istehsalı dayandırdı və bu silahın istehsalının lisenziyasını İtalyan şirkətlərindən birinə satdı. Mauzer 98k tüfəngi də 1935-ci ildə ilk dəfə Alman Silahlı Qüvvələri tərəfindən mauzer Şever 98-in dizaynına əsaslanaraq istehsal edildi.
Kar98k tüfəngi əllə qurulub atəşə hazır edilən çəkilmə sistemi ilə çalışır. Kar98b silahı da I dünya müharibəsində Osmanlı Dövləti tərəfindən geniş istifadə edilən alman mauzer tüfəngidir. O zaman doğru düzgün bir təchizatı olmayan Osmanlı birlikləri Alman tüfengləri ilə silahlandırılır. Kar98b, indiyə qədərki ən uğurlu sürgülü tüfəng olaraq qəbul edilir. Bu silahın yeganə mənfi tərəfi uzun olmağı idi ki, sonralar şirkət bunu da təkmilləşdirərək onun qısa forması Karabiner 98 Kurzu yaratdı. Bu yeni dizaynlı istehsal Alman piyada qoşun növlərində geniş istifadə olundu. Elə məhz Kar98k-dan istifadə edən almanlar 1939-cu ildə Polşanı işğal edərək qısa müddətdə bütün dünyanı dəhşətə gətirəcək II dünya müharibəsini başladılar. Amma sonralar bu silahın da qısa məsafədəki yararlı olmadığını gördülər. Belə ki, bir atəşdən sonra sürgü çəkilərək yenidən atışa hazır olmalıydı ki, bu da qısa məsafəli döyüşlərdə vaxt itkisinə və əsgərin məhvinə səbəb olurdu. Ancaq avtomatik silahlar istifadə edən düşmənlər dəqiqədə onlarla mərmi atırdılar. Buna görə də almanlar tarixin ilk alman avtomatik silahı olan StG-44 tüfəngini istehsal etdi. Buna baxmayaraq bu avtomatik silah da Kar98k-nın məşhurluğunu keçə bilmədi. Əksinə onun alman kəskin nişançıları üçün nəzərdə tutulan bir çox durbinli modeli istehsal edildi. Ümumiyyətlə kar 98k tüfəngi dünyada ən uzun müddət istifadə olunan silah sayılır. Hazırda original ve kopyalanan Kar98k-lar II dünya müharibəsi koleksiyonerləri üçün vazkeçilməz bir əntiq əşya sayılır.
Andrey Nişşenko
Andrey Nişşenko (tam adı: Andrey Aleksandroviç Nişşenko; ) — Qanlı Yanvar şəhidi.
Həyatı
1972-ci il mayın 6-da Bakıda anadan olmuşdur. Milliyyəti rusdur. 175 nömrəli tam orta məktəbi bitirmişdir. Qanlı Yanvar öncəsi 2 nömrəli Dəmiryol məktəbinin 3-cü kursunda oxuyurdu.
Qanlı Yanvar faciəsi
Həmin gün Andreylə bir yerdə olmuş dostu Fuad Babayevin dedikləri:
Təxminən gecə saat 01 radələrində "Xəzər" kinoteatrının yanında gəzişirdik. Bizim ev buraya yaxındır. Bir də gördük ki, tanklar gəlir. Düzü heç qorxmadıq, axı tanklar bizimki idi. Biz yanılmışdıq. Yaxınlaşanda bizim tanklar bizi atəşə tutmağa başladı. Biz qaçmağa üz qoyduq. Bu vaxt mən ayağımdan yaralandım. Andrey isə qaçdı. Mən elə bildim ki, o qaçıb canını qurtara bilib. Amma yox... Sonra məni, tanımadığım adamlar xəstəxanaya apardı. Sabahısı gün öyrəndim ki, əsgərlər onu süngü ilə vurublar. Onun boynunun ön səthi kəsilmiş, nəfəs boruları zədələnmişdir.
Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir.
Ünvan
Bakı, B. Bağırova küçəsi 7, ev 37.
III Xattusili
III Xattusili (Hattušili; mənası – "Xattusadan olan" ) — təxminən e.ə. 1275–1250-ci illərdə hökmranlıq etmiş Het çarı ("Böyük çar, Hatti ölkəsinin çarı"). O, II Mursilinin oğlu, II Muvatallinin kiçik qardaşı olmuşdur. III Xattusili paytaxt Kissuvadnada bir keşişin qızı, hurri əsilli Puduxepa ilə evlənmişdir. O,təxminən 25 il hakimiyyətdə olmuşdur.
Xattusili Misirlə sülh müqaviləsi imzalamaq üçün qızını firon II Ramzes ilə evləndirmiş, qızı isə Maatxornefrura adını mənimsəmişdir. O, e.ə. 1246-cı ilin sonunda anası və cehiz karvanlarının müşayiəti ilə Xattusanı tərk etmiş və 1245-ci ilin fevralında Per-Ramzesə çatmışdır.
Zümrüdçiçəyi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Rəşad Qasımov (əsgər)
Həyatı
2003-cü ildə Cəlilabad rayonu Alar kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin məlumatına əsasən, sentyabrın 12-si gecə və 13-ü səhər saatlarında Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Daşkəsən, Kəlbəcər, Laçın və Zəngilan istiqamətlərində genişmiqyaslı təxribat törədilib. Azərbaycan Ordusu genişmiqyaslı təxribatın qarşısını qan bahasına alıb. Cəlilabad rayonunun Alar kənd sakini, 2003-cü il təvəllüdlü əsgər Rəşad Qasımovun nəşi doğulduğu kəndə gətirilib.
Onunla doğulduğu evdə vida mərasimi keçirilib.
Şəhərbağı
Şəhərbağı — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun Kərgəlan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Lənkəran rayonunun Kərgəlan kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Şəhərbağı kəndi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Təhməz Quliyev
Təhməz Nəsib oğlu Quliyev — Azərbaycan alimi, kimya elmləri doktoru, Professor.
Həyatı
Təhməz Nəsib oğlu Quliyev 1954-cü ildə orta məktəbi bitirərək Bakıya, ali təhsil dalınca yollanır. Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsinə daxil olur. 1959-cu ildə universiteti bitirir və Akademik Yusif Məmmədəliyevin təşəbbüsü ilə Moskvaya Aspiranturaya göndərilir. Orada imtahan verib SSRİ Elmlər Akademiyasının "Ümumi və Qeyri Üzvi kimya" fakültəsinə qəbul olunur. 1966-cı idə namizədlik dissertasiyasını uğurla müdafiə edrək kimya elmləri namizədi alimlik dərəcəsini alır.
Təhməz Quliyev uzun illər ərzində apardığı elmi işlərin yekunlaşdıraraq 1999-cu ildə doktorluq dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə edir, kimya elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülür. 2005-ci ildə isə professor elmi adını alır.
Əmək fəaliyyəti
1965-ci ildə BDU-da assistent, baş müəllim; 1970-ci ildən 2002-ci ilə kimi dosent vəzifəsində işləmişdir. 1968–1975-ci illərdə kimya fakültəsində dekan müavini, kafedra müdiri əvəzi, həmkarlar təşkilatının sədri kimi ictimai işlərdə çalışmışdır. 2001-ci ildən ömrünün sonuna kimi BDU-nun Ümumi və qeyri-üzvi kimya kafedrasında professor vəzifəsində çalışmışdır.
Elmi tədqiqatları
Təhməz Quliyev 20-dən çox beynəlxalq və yerli elmi konfranslarda, elmi seminarlarda çıxış etmişdir. 60-dan çox elmi əsərin, iki dərsliyin müəllifidir. İki aspirantın elmi rəhbəri olmuşdur.
Vəfatı
Təhməz Nəsib oğlu Quliyev 10 aprel 2007-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmışdir.
Matveev adası
Elə də böyük olmayan ada qayalıqlardan ibarətdir. Sahilləri girintili-çıxıntılıdır. Maksimal hündürlüyü 11 metrdir. adanın şimalında iki fəaliyyətdə olmayan mayak vardır. Ərazisi demək olar ki, bütümlüklə tundra bitkiləri ilə örtülüdür. Ondan şimal-şərqdə Vayqaç, cənub-şərqdə isə Dolqiy və Qoles adaları yerləşir. Nenes Dövlət Təbiət Qoruğu ərazisinə daxildir.
XIV əsrdən Matveev adası pomorların Ağ dənizdən Vayqaç və Yeni Torpaq adaları istiqamətindəki keçidin üzərində yerləşirdi. XVI—XVII əsrlərdə isə Manqazeyaya gedən pomor koçları ada yaxınlığından keçirdi.
1594-ci ildə Villem Barensin donanması ada yaxınlığından keçmişdir.
30 iyun 1924-cü ildə Ümumrusiya Mərkəzi İcra Komitəsinin Rəyasət Heyəti Matveev adasının koloniyalaşdırılması üçün nəzərdə tutulan Şimal Buzlu okeanın ada iqtisadiyyatının idarə olunması haqqında Əsasnaməni təsdiq etdir. 1927-ci ildə Ümumrusiya Mərkəzi İcra Komitəsi, RSFSR Xalq Komissarları Şurası tərəfindən əvvəlki fərmanı ləğv etmək məqsədilə, adanın idarə olunması Arxangelsk əyalət icra komitəsinə həvalə edilmişdir. 1929-cu ildə adanın idarəsi bir başa Şimal dairəsi icra komitəsinin birbaşa səlahiyyətinə verilir. 10 fevral 1934-cü ildə isə Matveev adası Nenes Nilli Dairəsinbə daxil edilir.
17 avqust 1942-ci ildə, Şimali dəniz yolunun keçdiyi Matveev adası yaxınlığında, bir U-209 alman sualtı qayığı, Xabarov qəsəbəsindən Naryan-Mara istiqamətlənən beş silahsız gəmi karvanına hücum etmişdir. Rəsmi məlumata görə gəmilərdə ümumilikdə 328 nəfər sərnişin olmuşdur. Bunlardan 305-i ya suda donmuş və ya alman su altı gəmisinin açdığı mərmilərdən həlak olmuşdur. Cəmi 23 nəfər sağ qalmışdır.
Tanqi Ndombele
Tanqi Ndombele — Fransalı peşəkar futbolçu. İngiltərənin "Totenhem" klubunun və Fransa milli komandasının yarımümdafiəçisi. İcarə əsasında İtaliyanın "Napoli" klubunda çıxış edir.
Çərəzə
Çərəzə - İranın Zəncan ostanının Tarım şəhristanının Gilvan bəxşinin Gilvan qəsəbəsinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 10 nəfər yaşayır (5 ailə).
NGC 6617
NGC 6617, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. Scd tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kiy adaları
Kiy adaları — Barens dənizinın Varanger-Fiord körfəzində yerləşir. İnzibati cəhətdən Murmansk vilayətinın Peçenq rayonu ərazisində yerləşir. Arxipelaq iki adadan ibarətdir: Böyük Kiy və Kiçik Kiy. Rıbaçi yarımadasının qərb sahillərindən 2 km aralıda yerləşir. Adalar 1920—1944-ci illərdə Finlandiyaya məxsus olmuşdur. İnzibati baxımdan Petsamo bölgəsinə daxil idi. SSRİ-Finlandiya müharibəsi nəticəsində SSRİ tərəfindən ələ keçirilmişdir
Daun sindromu
Daun sindromu (yaxud Trisomiya 21) —21-ci xromosom cütlüyünün trisomiyası (üçlük) sonucunda yaranan sindrom. Ümumiyyətlə fiziki inkişafdan geriyə qalma, yüngül və orta dərəcədə zəka əlilliyi və xarakterik üz xüsusiyyətləri ilə ortaya çıxır. Daun sindromlu bir yetkin gəncin orta intellekt əmsalı 50-dir, lakin bu göstərici fərqli də ola bilər. Sindroma səbəb olan 21-ci cütdəki əlavə xromosomun təsadüfən meydana gəldiyinə inanılır, çünki bu ehtimalı yüksəldəcək məlum olan ətraf mühit faktoru yoxdur.
Tarixi və diaqnozu
Bu sindrom 1866-cı ildən məlumdur. İngilis həkimi Lanqdan Daun xarakter xüsusiyyəti olan bu xəstəliyi bir qız uşağında müşahidə edib və onu "monqolizm" adlandırıb. Ancaq asiyalı alimlərin xəstəliyin "monqolizm" adlandırılmasına təpgisindən sonra bu xəstəlik onu kəşf edən alimin şərəfinə "Daun sindromu" adını alıb. Bu uşaqlar bir-birlərinə oxşayır, stereotipləri eyni olur. Yəni onlarda boy qısa olur, əqli inkişafdan geri qalır, kəlləsi kiçik və yumru olub üz nahiyyəsində yastılaşır. Yanaqlar üzün yastılaşmış fonunda bir qədər üzə çıxır. Gözləri uzunsov və kiçik olur, göz yarığı çəp, göz bucağında dəri büküşlü, ağzı yarıaçıq, dili böyük, qarnı köpmüş, dişləri seyrək, əzələləri və oynaqları zəif inkişaf etmiş olur. Yəni monqoloid irqinə mənsub şəxslərə bənzəyirlər. "Monqolizm" adı da bu səbəbdən işlədilib.
Bu xəstələrdə görmə pozğunluğu da müşahidə olunur. Qulaqları zəif inkişaf edir. Skeletin normal inkişafı pozulduğu üçün daun sindromlu körpələr oturmağı və yeriməyi gec öyrənir. Həzm və qan-damar sistemində ciddi patalogiyalara rast gəlinsə də, ifrazat sistemində elə də kənaraçıxma çox olmur. İmmun sistemi zəif olur, xəstəliklərə daha tez tutulur, xüsusi ilə də bədxassəli şişlərə tutulma riski çox böyükdür. Beynin ümumi inkişafdan qalması və beyinciyin zəif inkişaf eləməsi əqli cəhətdən geriliyə, eləcə də hərəkətin normal koordinasiyasının pozulmasına gətirib çıxarır. Kişilər dölsüz olur, qadınlar bəzən nəsil verə bilir. Daun sindromlu xəstələrin əksəriyyətinin böyrəklərində və ürəklərində anadangəlmə qüsur müşahidə edilir. Ağılkəmliyi bütün bu xəstələrdə xarakterikdir. Ağılkəmliyi iki formada olur: ideateya və imuselis. İmuselis bu xəstəliyin daha yüngülüdür. Ən ağır forması isə ideateyadır. Daun xəstələrində tez-tez piylənmə halları da aşkar edilir. Daun sindromlu uşaqlar çox mehriban olurlar. Onlar insanlarla tez bir zamanda ünsiyyət qururlar. Hətta özlərinə qulluq etməyi də bacarırlar. Belə körpələr digər normal uşaqlar kimi şeir, nağıl öyrənib yadda saxlayırlar. thumbnail|Sərbəst trisomiya 21 vaxtı genom sxemi
Səbəbləri
Daun sindromu 21-ci cüt xromosomlarda baş verən anomaliya zamanı trisomiyanın əmələ gəlməsidir. Daha dəqiq meyozun (qametogenezin) normal gedişinin pozulması ilə əlaqədardır. Yumurtahüceyrə və spermatazoid mutasiyalara həssas olduğundan bu sindromla dünyaya gələn uşaqların sayı kifayət qədərdir. Daun sindromunun başqa bir səbəbi də xromosom traslokasiyasıdır. Belə ki, 15-ci cüt autosom xromosomlardan biri olduğu kimi qalır, lakin ikinci xromosomun bir hissəsi delesiyaya uğrayır və onun itirilmiş hissəsi 21-ci cüt xromosomların birinin tərkib hissəsinə keçir. Genotipdə 46 xromosom olmasına baxmayaraq Daun sindromunun əlamətləri özünü büruzə verir. Daun sindromunu törədən səbəblərdən biri də tərkibində purin alkaloidləri - kofein, teobromin, teofillin olan maddələrin çox qəbul edilməsidir.
Yaşlı qadınları izləyən qorxu
Daun sindromlu körpə doğmaq ehtimalı qadınlarda yaş artdıqca artır. Çünki həm yumurtahüceyrə, həm də spermatazoid haploid olduğundan mutasiyalara daha həssasdırlar. Bu səbəbdən 40-45 yaşlı qadınların daun sindromlu uşaq dünyaya gətirmələrinə daha tez-tez rast gəlinir. Bu da ananın yumurtazüceyrəsinin fizioloji qocalması ilə əlaqədardır. Burada atanın heç bir günahı yoxdur. Həmçinin ananın da.Çünki oğlanlarda spermatazoid həddi buluğa çatdıqdan sonra yaranırsa, qızlarda yumurtahüceyrənin bünövrəsi ana bətnində olarkən qoyulur. Qız uşağı yumurtahüceyrə ilə doğulur. Onun yumurtahüceyrəsi qızın yaşından çox olur. Yəni qız 35 yaşında olanda yumurtahüceyrə 36 yaş yarım olur. Ona görə də Daun sindromlu körpənin doğulması ananın yaşı ilə birbaşa əlaqəlidir.
Qeyd edək ki, uşaqda daun olduğu müəyyən edildikdə aborta üstünlük verilir. Qadınların 35 yaşdan sonra ana olmamağa üstünlük vermələri də məsləhətdir. Qohum evlilikləri də bəzi həkimlər səbəblər sırasında göstərirlər. Hamilə xanımların təmiz havada tez-tez gəzdirilməsi, stresdən uzaq tutulması gərəkdir.
Daun sindromu olan uşaqlara gəlincə, onlar da adi körpələr kimi qidalanırlar. Ancaq belə xəstələr piylənməyə meyilli olduqları üçün yağlı qidalardan uzaq olmaları məsləhətdir. Vitaminli qidalar daha məsləhətdir. Daun xəstələrinin dişlərində də daim problemlər olur. Buna görə də onlar daha çox kalsiumlu qidalar qəbul etməlidirlər. Ən əsası isə daun sindromlu uşaqların ayaqları və əlləri tez-tez masaj olunmalıdır.
Daun sindromu ilə doğulan uşaqların inkişafında ailələrin səviyyəsi, uşaqla işləmək bacarığı böyük rol oynayır: "Daun sindromu xəstəlik deyil. Daun adı ilk dəfə 1866-cı ildə bu sindromun əsas fiziki xüsusiyyətlərini qeyd edən həkim - Con Lenqdon Daunun şərəfinə adlandırılıb. Bu sindromun əsas səbəbi insanda normal 46 xromosom əvəzinə, 47 xromosomun olmasıdır. Yəni hər bir hüceyrədə 46, ya da 20 cütlük var. Daun sindromu 21-ci cüt xromosomlarda baş verən anomaliya zamanı trisomiyanın əmələ gəlməsidir. Daun sindromlu uşaqlar arasında sənətkar çıxır. Daun sindromunun ən çox adi formasına rast gəlinir. Bu uşaqlar bir-birilərinə çox bənzəyirlər. Elə buna görə də sindroma "monqolizm" də deyilir. Yəni uşaqlar xüsusilə göz quruluşuna görə monqollara bənzədilirlər. Amma problem uşağın simasında yox, əqli inkişafındadır. Belə ki, bu sindromu daşıyan əksər uşaqlarda intellektual inkişafda geriqalmalar müşahidə olunur. Amma bunun da yüngül, orta, ağır dərəcələri var".
Erkən nikahlar və gec qurulan ailələr
Müşahidələr göstərir ki, Daun sindromlu uşaqlar erkən qurulan nikahlarda və gec övlad sahibi olan ailələrdə daha çoxdur: "20 yaşından gənc anaların belə uşaqları ola bilər. Digər tərəfdən, 35-40 yaşlı hər 400 qadından 1-i Daun sindromlu uşaq dünyaya gətirə bilər. 40-45 yaşlı hər 80 qadından 1-nini övladı Daun sindromlu doğula bilər. Yəni yaş artdıqca ehtimallar artır. İkinci tərəfdən Daun sindromlu körpənin doğulması yalnız anadan asılı deyil. Burada atanın da yaşı rol oynayır" - deyir mütəxəssislər. Xarici ölkələrdə hamilə qadınların hər biri bu sindroma qarşı yoxlanılır. Hamiləliyin təxminən 4-cü ayında uşağın Daun sindromulu olub-olmayacağı bəlli olur: "Anaya uşaqla bağlı məlumatlar verilir. Amma hamiləliyin qarşısının alınması ananın öz öhdəsinə buraxılır. Azərbaycanda perenatal diaqnostika vasitəsilə uşağın Daun sindromlu doğulub-doğulmayacağını müəyyənləşdirmək olar. Ancaq bölgələrdəki vəziyyətlə bağlı məlumat qıtlığı var". Psixoloq Daun sindromu haqqında ananın düzgün məlumatlandırılmasını da vacib sayır: "Daun sindromlu uşaqlara doğum evlərində diaqnoz qoyula bilər. Amma bəzən tibb bacıları və ya digərləri ananı yanlış məlumatlandıra bilərlər. Məsələn, "belə uşaqlar danışa, gəzə bilmirlər. Onlardan uşaq olmaz. Onların yaddaşları zəif olur, hətta ata-analarını tanımırlar" kimi ifadələr... Buna görə də bəziləri uşaqlarını uşaq evlərinə atırlar. Daun sindromu ilə bağlı məlumatsızlıq var, maarifləndirmə aparılmaldır". Psixoloq deyir ki, hələ də bəzi ailələrin səviyyəsi çox aşağıdır: "Uşağın inkişafı valideynlərin onunla işləməsindən çox asılıdır. Daun sindromu ilə doğulan uşaqlarla erkən məşğul olmaq lazımdır. Belə uşaqlar reabilitasiya mərkəzlərinə cəlb edilməli, onlarla psixoloji iş aparılmalıdır".
Əlamətləri
Psixoloqun sözlərinə görə, Daun sindromu ilə doğulan uşaqların oxşar əlamətləri bunlardır – onların boyu qısa, kəlləsi kiçik və yumru olub üz nahiyyəsində yastılaşır. Yanaqlar üzün yastılaşmış fonunda bir qədər üzə çıxır. Gözləri uzunsov və kiçik, göz yarığı çəp, gözbucağında dəri büküşlü, ağzı yarıaçıq, dili böyük оlur. Belə uşaqların əzələləri və oynaqları zəif inkişaf etmiş olur. Dişlərinə gəldikdə, Daun sindromu ilə doğulan uşaqlarda dişlər əyri olur və normal ardıcıllığa uyğun çıxmır. Onlarda ağız boşluğu normada olduğundan nisbətən kiçik, dil isə böyükdür. Bu sindromla doğulan uşaqların ovucları enli, barmaqları qısa, çeçələ barmaq bir az içəriyə doğru bükülmüş olur. Bir çox uşaqlarda göstərici barmaqla baş barmaq arasındakı məsafənin çox böyük olmasındadır. Daun sindromlu şəxslərin boyunun böyüməsi sürəti zəifdir. Bu göstərici ortalama olaraq kişilər üçün 154 sm, qadınlar üçün isə 142 sm təşkil edir. Bu sindrom aşkar olunan fərdlərdə yaşlandıqca piylənmə riski də artır.
Statistika
Azərbaycanda Daun sindromu ilə doğulan uşaqların sayı ilə bağlı fərqli rəqəmlər verilir. Məsələn, Səhiyyə Nazirliyi Daun sindromlu insanların sayının 336 nəfər olduğunu açıqlayır. Onların 13 yaşadək olanları 296, 14-17 yaş arasında 21, 18-29 yaş qrupunda 11, 30 və daha yuxarı yaş qrupunda 8 nəfərdir. Bu problemlə məşğul olan QHT-lər rəqəmlərin 700-ə yaxınlaşdığını bildirirlər. Ü.Əsədova hər doğulan 700 uşaqdan 1-nin Daun sindromlu olduğunu qeyd edir: "Son zamanlar azalma müşahidə edilir. Bu, səhiyyənin inkişafı ilə bağlı ola bilər. Çünki hazırda hamilə qadınlar müxtəlif infeksiyalara qarşı yoxlanılırlar". O ki qaldı uşaqların cəmiyyətə inteqrasiyasına, bununla bağlı fəaliyyətə başlanılıb: "Hazırda həm əqli, həm də fiziki cəhətdən inkişaf etməmiş uşaqlar üçün Nizami rayonunda yerləşən 210 saylı məktəb və 113 saylı uşaq baxçası inklyuziv təhsil layihəsinə, "Xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqların təhsilinin təşkili üzrə İnkişaf Proqramı"na qoşulub. Hər iki tədris müəssisəsi xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqlar üçün uyğunlaşdırılacaq: "Hazırda müəllimlərə terninqlər keçirilir. Uşaqların baxçaya qəbulu xüsusi yoxlamadan sonra müəyyənləşdiriləcək. Hər bir uşaq müxtəlif sahələr üzrə 4 mütəxəssis tərəfindən 8 ixtisas üzrə yoxlanılacaq. Uşağın inkişafı, görməsi, eşitməsi, qavraması, diqqəti, yaddaşı, başadüşmə bacarığı, özünü ifadə etməsi öyrəniləcək. Ümumiyyətlə, Daun sindromlu uşaqların zəif və güclü tərəfləri var. Məsələn, onun eşitmə və görmə zəifliyi, nitqində qüsuru olur. Bu, uşağın zəif tərəfidir. Amma belə uşaqlarda yamsılamaq, təqlid etmək bacarığı yüksəkdir. Daun sindromlu uşaqlar mətni tez qavrayırlar. Onlarda mexaniki yaddaş güclü olur. Uşaqların cəmiyyətə çıxarılması, müxtəlif tədbirlərə qatılması çox faydalıdır".
Əlavə məlumat
Uşaqlarınızın Daun sindromlu olduğunu öyrəndikdə onlardan imtina etməyin. Uşaqlarınızı yaxşı tərbiyə edəcəyinizə, onunla hər şeyin yolunda olacağına özünüzü inandırın. Heç vaxt unutmayın : Onlar xəstə deyillər, sadəcə fərqlidirlər. Onların böyüdülməsi, tərbiyə edilməsi qeyri-mümkün deyil. Bəli bir qədər çətindir, amma mümkünatsız deyildir. Onların da digər uşaqlar kimi sevilməyə, dəyər verilməyə haqları var.Uşaqlarınızı sevin.Onların immunitetləri digər uşaqlardakından zəif ola bilər, amma bu o demək deyil ki,onlar tez ölür.Onları həyata gəlməmiş öldürməyin, imtina etməyin! Axı onlar da bizim kimi canlıdırlar,insandırlar və ən əsası onların da yaşamağa haqları vardır. Bir fikirləşin, onların əvəzində siz olsaydınız və valideynləriniz sizdən imtina etsəydilər..Siz valideynlərinizdən küsüb, inciməzdiniz mi? Sağlam bir uşağı hər kəs dünyaya gətirib boya başa çatdıra bilər. Əsas olan xüsusi qayğıya ehtiyacı olan bir uşağa valideynlik edə bilməkdir. Unutmayaq, onlar bizə əmanətdir !
Meybl Striklend
Meybl Striklend — Maltalı jurnalist, qəzet sahibi və siyasətçi.
Ailə və şəxsi həyatı
Striklend ser Cerald Striklendin qızıdır. Cerald Stiklend Maltanın 4-cü baş naziri olmuşdur. Anası Ledi Edelin Sakvil Kent qraflığının 7-ci qrafı Dela Varralı Recinald sakvilin qızıdır. Meybl heç vaxt ərə getməmişdir. Ona məxsus varidatın böyük hissəsi onun yerganə varisi Robert Xorniold-Stiklendə qismət olur.
Yaşayış yeri
Meybl Striklend ömrünün çox hissəsini Licdəki Villa Parizioda keçirir. Ondan əvvəl o, Maltanın Attard şəhərində ailəsinə məxsus olan Villa Bolonyaya yaşamışdır. Vila Lord Striklandın evi idi.
Karyerası
Meybl Striklend atası və ögey anası Ledi Striklend (Marqaret, Edvard Haltonun qızı) ilə birlikdə Maltada bir qəzet təsis edir. 1935-ci ildə The Times of Malta və İl Berka qəzetlərinin redaktoru olur. 1940-cı ildə atasının ölümündən sonra qəzetlərin idarəedici direktoru vəzifəsini tutur. Qəzet İkinci Dünya müharibəsində Maltanın mühasirəsi zamanı bir dəfə də olsun itkiyə məruz qalmasına baxmayaraq heç bir sayını əsirgətmir. Meybl 1950-ci illərdə mütərəqqi Konstitusiya Partiyasını qurur və rəhbərlik edir. 1950-ci illərin əsas siyasi liderlərindən biri kimi 1956-57-ci illərdə inteqrasiya danışıqlarında iştirak edir. 1964-cü ildə müstəqilliyə qarşı çıxır. 1962-ci ildə Malta Parlamentinə seçilir. Həmişə sərbəst və müstəqil mətbuat uğrunda mübarizə aparır və Maltanın İngiltərə və Birlik ilə əlaqələrini qorunmasının tərəfdarı olur. Təqaüdə çıxdıqdan sonra ailəsi adından Striklend Vəqfini qurur.
Ölümü
Meybl Striklend 29 noyabr 1988-ci ildə vəfat edir və Striklendlərin ailə qəbrstanlığı olan Müqəddəs Pol Katedralında dəfn edilir.
Mariinski Qadın Gimnaziyası (Bakı)
Mariinski Qadın Gimnaziyası — 1887-ci il, sentyabrin 26-sı, saat 11:30 radələrində çoxsaylı qonaq və akademik heyətin iştiraki ilə Mariya Qızlar Məktəbinin (Mariinski Qadın Gimnaziyası) açılış mərasimi keçirildi. Gimnaziya fəaliyyətini dayandırana kimi onun üçün tikilmiş bu binada fəaliyyət göstərmişdi. .
Şanış
Şanış - İranın Zəncan ostanının Tarım şəhristanının Gilvan bəxşinin Gilvan qəsəbəsinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 625 nəfər yaşayır (211 ailə).
Simon
Simon — ad.
Qular (Çaldıran)
Qular - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Çaldıran şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 64 nəfər yaşayır (11 ailə).
Albert Kuznets
Albert Kuznets — estoniyalı Yunan-Roma güləşçisi. 1928 Amsterdam Olimpiya Oyunlarının gümüş mükafatçısı.
Vatutin
Vatutin — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun Nərimanabad qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Lənkəran rayonunun Nərimanabad qəsəbə inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Vatutin qəsəbəsi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Yelena Karleuşa
Yelena Karleuşa Toşiç — Serbiyanın pop müğənnisi.
Jah Khalib
Jah Khalib (Ca Kalib, əsl adı ; d. ) — azərbaycan əsilli qazax rusdilli reper, müğənni, bitmeyker və prodüser.
Kəhriz (Tarım)
Kəhriz və ya Xürrəmabad - İranın Zəncan ostanının Tarım şəhristanının Gilvan bəxşinin Gilvan qəsəbəsinin ərazisinə daxil olan kənd.
Jah Khalib
Həyatı
Bəxtiyar Məmmədov 1993-cü il sentyabrın 29-da Almatı şəhərində anadan olub. Atası azərbaycanlı, anası isə qazaxdır. Uşaqlıqdan rep musiqisi ilə maraqlanıb. Musiqi məktəbində saksofon sinfi üzrə təhsil alıb. Kurmanqazı adına Qazax Milli Konservatoriyasının musiqişünaslıq və menecment fakültəsini bitirib.
Kəhriz (Tarım)
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 432 nəfər yaşayır (130 ailə).
Jah Khalib
Həyatı
Bitmeyker və saund-prodüser qismində müxtəlif qazaxıstanlı reperlərlə işləyib. Solo karyeyaya başlayandan sonra Jah Khalib adını özünə səhnə təxəllüsü götürüb. Onun sözlərinə görə Khalib uydurulmuş ad, Jah (Ca) isə rastafari hərəkatında allah adıdır. Treklərinin sosial şəbəkələrdə yayılması sayəsində geniş şöhrət qazanmışdır. Onun ilk trekləri arasında daha çox "Tvoi sonnıe qlaza", "SnD" "Sjiqaya dotla" və "Tı dlya menya" populyar olub. Jah Khalib tezliklə nəinki Qazaxıstanda, həmçinin digər postsovet ölkələrində də məşhur oldu.
2015 və 2016-cı illərdə "Forbes Kazakhstan" jurnalının şou-biznes və idman ulduzları siyahısına daxil idi. 2017-ci ilin iyununda "İlin sıçrayışı" nominasiyasında Muz-TV mükafatının laureatı olub.
Mahir Xələfli
Mahir Muxtar oğlu Xələfli (8 aprel 2001; Sumqayıt, Azərbaycan — 27 sentyabr 2020; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Mahir Xələfli 8 aprel 2001-ci ildə Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. Əslən Qubadlı rayonunun Qiyaslı kəndindən idi. Subay idi.
Hərbi xidməti
Mahir Xələfli Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olmuşdur. Gəncədə və Daşkəsən rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə xidmət etmişdir.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Mahir Xələfli 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Murovdağın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Mahir Xələfli 27 sentyabr 2020-ci ildə Murovdağ istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. Sumqayıt Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mahir Xələfli ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Mahir Xələfli ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.