cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ağarəsul Məmmədov
Həyatı
Ağarəsul Ağamməd oğlu Məmmədov 21 avqust 1948-ci ildə Kürdəmir rayonunun Şxımlı kəndində anadan olmuşdur. Orta məktəbi bitirdikdən sonra M.Əzizbəyov ad. Neft və Kimya İnstitutuna(ADNSU) daxil olmuşdu, kimyaçı mühəndis-texnoloq ixtisası üzrə, Bakı Ali Partiya Məktəbi, (Azərbaycan Respublikası Prezidenti Yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası), AMEA-nın Y.Məmmədəliyev ad. Neft və Kimya Prosesləri İnstitutunun aspiranturası
Sultan Mustafa türbəsi
Haqqında
Fateh rayonunun Laləli səmtində yerləşən bu türbə 26-cı Osmanlı sultanı III Mustafa tərəfindən 1759–1763-cü illərdə inşa olunan Laləli külliyəsinin strukturuna aiddir. Türbənin memarı dövrün saray memarı Mehmed Tahir ağadır. Tamamilə mərmərlə örütülü olan türbə onbucaqlı formasında olub, barokko üslubunda inşa edilmişdir. Türbənin həyət qapısı üzərində Ənkəbut surəsinin 57-ci ayəsi, türbənin öz giriş qapısı üzərində isə xəttat Mehmed Əmin Əfəndi tərəfindən Fəcr surəsinin 27,28,29 və 30-cu ayələri işlənmişdir. Türbədə Osmanlı mənsublarının məzarları ilə yanaşı Qədəm-i Şərif də ziyarət olunur.
Türbənin daxilində III Mustafa və oğlu III Səlim ilə yanaşı aşağıdakı şəxslər dəfn edilmişdir:
On səkkizincı sülalə (Misir)
XVIII sülalə( e.ə 1550-1292) - yeni padşahlıq dövründə Qədim Misirdə hakimiyyətdə olmuş ilk sülalə. Sülalə bəzən Tutmoslar xanədanı da adlanır. XIII sülalənin fironluğu zamanı Qədim Misir yüksək inkişaf mərhələsinə yüksəlmişdir.
I Ahmos və I Amenhotepin hakimiyyəti dövrü
XVIII sülalənin banisi I Ahmos XVII sülalənin son hökmdarı Kamosun qardaşı idi. I Ahmos Kamosun yadelli hiksoslara qarşı müharibəni davam etdirdi və onları Nil deltasından qova bildi. I Ahmosun hakimiyyətə gəlməsi ilə ikinci aralıq dövr başa çatdı və yeni padşahlıq dövrü başladı. I Ahmosdan sonra taxta oğlu I Amenhotep çıxdı. I Amenhotep tarixdə Nubiyaya hücumu və liviyalılarla qarşı hərbi yürüşləri ilə yadda qalmışdır. I Amenhotep Fələstinə də hücumlar təşkil etmişdir. Ancaq bu barədə məlumat çox azdır. I Ahmos və I Amenhotepin yürüşləri nəticəsində Misir orta padşahlıq dövründə əldə etdiyi ərazilərə yenidən qovuşdu. İki hökmdar birlikdə təqribi olaraq 46 il hökmdarlıq etmişlər.
I Amenhotepin uşağı yox idi. Buna görə firon hələ sağlığında yaxın qohumu I Tutmosu öz vəliəhdi elan etmişdi. I Tutmosla I Amenhotep arasında hansı qohumluq əlaqəsinin olduğu bilinmir. Birincinin mumyasının üzərində aparılan yoxlamalar onun vəfat edərkən 60-a yaxın yaşı olduğunu deməyə imkan verir. Manefona görə I Tutmos 13 il hökmdarlıq edib. Belə çıxır ki, I Tutmosun taxta çıxarkən təxminən 47 yaşı vardı. Deməli o I Amenhotepin hansısa qohumunun oğlu ola bilməzdi. Bəzi tədqiqatçılar I Tutmosun nikah you ilə sonradan firon nəslinə qoşulduğunu qeyd edirlər.
I və II Tutmosun hakimiyyəti dövrü
I Tutmos taxta çıxan kimi Nubiyada üsyan qalxdı. Belə olan halda I Tutmos şəxsən özünün rəhbərlik etdyi ordu ilə Nilin yuxark axarlarına doğru yürüşə başlayır. İlk olaraq üsyançı nubiyalılar məğlub edildi. Bu qələbə firona öz təsirini bu ərazilərdə yaşayan digər qəbilələrə yaymağa imkan verdi. Bu uğurun şərəfinə Tombos adasındakı qalada fironun qələbəsindən bəhs edilən pilitə qoyuldu.
Nubiya yürüşündən qayıdandan sonra I Tutmos üzünü şimal torpaqlarına tutdu. Misir ordusu Tir, Sidon və Levantdan keçərək Fərat çayı sahillərinə qədər irəlilədi. Mitanni çarı məğlub edildi. Məlumatın azlığına baxmayaraq bu yürüşün də əvvəlki kimi qələbə bitdiyini deyə bilərik. Firon Misirə böyük qənimətlə qayıtdı. I Tutmosun ölümündən sonra taxta oğlu II Tutmos çıxdı.
thumb|left|200px|Qədim Misir e.ə. XV əsrdə
İyirmili yaşlarındakı II Tutmos I Tutmosun həyatda olan ən böyük övladı olmasına baxmayaraq vəliəhd sayılmırdı. Beləki onun anası Mutnofret fironun ikinci dərəcəli həyat yoldaşı idi. I Tutmosun əsas həyat yoldaşı çariça Ahmosdan Hatşepsut adlı bir qızı vardı. Hatşepsut II tutmosadn təxminən 5-6 yaş kiçik idi. II Tutmosu taxtın öncül varisi etmək üçün ögey bacısı Hatşepsutla evləndirirlər. Hatşepsuta aid yazılardan əldə edilən məlumata görə I Tutmos belə bir izdivaca qarşı idi və ondan sonra hakimiyyətə qızının gəlməsini istəyirdi.
II Tutmos hakimiyyətə gələndən dərhal sonra Nilin yuxarı axarında yenidən üsyan qaldıran nubiyalılarla müharibə aparmalı olur. Müasir Sudan ərazisindəki Cəbəl-Barkal adlanan yerdə II Tutmosun adı həkk olunmuş fraqmentlər tapılmışdır. Bu isə Misir ərazisinin Nilin dördüncü axarına qədər genişləndiyini göstərir. Deyr əl-Bahridəki məbəddə aşkar edilən yazılarda II Tutmosun Suriya ərazilərinə yürüş etdiyindən bəhs edilir. Farafra çölündə tapılan yazıda isə II Tutmosun liviyalıları tabe etdiyi qeyd olunur. II Tutmos təqribən 40 yaşında vəfat edir. Ondan sonra hakimiyyətə oğlu III Tutmos gəlir.
Hatşepsut və III Tutmosun hakmiyyəti dövrü
II Tutmos sələfi kimi ikinci dərəcəli həyat yoldaşı İsetdən oğlu Tutmosu göstərdi. II Tutmosun qəfil ölümündən sonra taxta III tutmos çıxdı. Yeni firon azyaşlı olduğundan II Tutmosun əsas həyat yoldaşı Hatşepsut onun regenti təyin edilir. Hatşepsut hələ II Tutmosun sağlığında çox böyük nüfuza malik idi. Misirşünaslar bəzi hallarda onun təsirinin firondan dha çox olduğunu göstərirlər. Hatşepsut cəmi 18 ay sonra Amon məbədi kahinlərinin dəstəyi ilə III Tutmosu hakimiyyətdən kənarlaşdırır və Misirin təkbaşına hökmdarına çevrilir.
Manefon və İosif Flaviyə görə Hatşepsut 21 il 9 ay hökmdarlıq etmişdir. Sekst Yuli Afrikan isə onun 22 il taxtda oturduğunu qeyd edir. Hatşepsutun hakimiyyəti Misirin çiçəklənməsi, iqtisadi və siyasiyüksəlişi dövrü kimi xarakterizə olunur. Ona qurucu hökmdar da deyə bilərik. Beləki çariça II Ramzeslə yanaşı tarixdə özündən sonra ən çox tikili buraxan firondur. O nəinki yeni məbədlər tikir, həm də uzunmüddətli müharibələrdə ziyan görmüş binaları bərpa edir və böyüdürdü. Hatşepsutun hakimiyyəti dövründən günümüzə gəlib çatan ən möhtəşəm abidə fironun qəbri olan Deyr əl-Bahridəki "Ceser-ceseru" (Müqəddəslərdən müqəddəs) məbədidir.
thumb|left|240px|Hatşepsutun Deyr əl-Bahridəki məbədi
Hatşepsutun hökmdarlığı zamanı Punt ölkəsi fironun hakimiyyətini tanıyır. Bu dövr Suriya üsyançılarına və fələstinlilərinə qarşı mübarizəni çıxmaqla sakit keçmişdir. Hatşepsut təqribən e.ə. 1458-ci ildə vəfat etdi. Ondan sonra hakimiyyətə yenidən III Tutmos gəldi. III Tutmos tarixdə öz hərbi yürüşləri ilə yadda qalmışdır. Misirşünaslar onun azı 15 yürüşündən bəhs edirlər. Nubiya, Levant, Fələstin, Finikiya (Cahi), Suriya, Mesopatamiya, İran körfəzi sahilləri, Kiçik Asiya və s. əraziləri hücumlar nəticəsində Misirin bölgədə hegemoniyası böyüdü, təsir dairəsi genişləndi. Karnakdakı Amon məbədində III Tutmosun Suriyadakı uğurları haqqında yazılar əldə edilmişdir.
III Amenhotep və Exnatonun hakimiyyət dövrü
III Amenhotep Qədim Misir tarixinin ən qüdrətli fironlarından biridir. Onun zamanında sosial-iqtisadi və mədəni yüksəlişinin əsas göstəricisi aşkar edilən çoxsaylı artefaktlardır. Misirin xarici ölkələrlə əlaqəsi haqqında ilk əlyazma III Amenhotepin dövrünə aiddir. Bu yazışmaların bir qismi akkad dilində aparılmışdır. III Amenhotepin dövründə su tanrısı Sebekə həsr edilmiş çox saylı məbədlər ucaldılmışdır. Firon Babilistan çarının qızı ilə evlənərək bu ölkə ilə əlaqələri gücləndirdi. Egey dənizi adalarında tapılan predmentlər Misirin bu bölgə ilə təmasının olduğunu göstərir.
thumb|right|240px|Exnaton və həyat yoldaşı Nefertiti
III Amenhotepdən sonra taxta onun oğlu IV Amenhotep çıxdı. Yeni hökmdar öz islahatları ilə yadda qalıb. Onun hakimiyyət periodu Amarna dövrü adlanır. IV Amenhotepin etdiyi ən böyük dəyişiklik dini görüşlə bağlı idi. O nəsillərcə davam edən Amona sitayişi dayandıraraq Aton kultunu qəbul etdi. Firon hökmdarlığının beşinci ilində adını Aton tanrısın şərəfinə Exnaton kimi dəyişdi. Exnaton həmçinin Tebesdən 300 km aralıda Axetaton adlı yeni paytaxt şəhərini saldırdı.
Aton kultunun ən güclü və sərbəst inkişaf etdiyi yeganə dövr elə Exnatonun hakimiyyəti zamanı idi. Onadan sonra taxta çıxan Smenxkara və Nefernefruaton yavaş-yavaş köhnə adətləri bərpa etdilər.
Tutanhamonun hakimiyyəti və sülalənin süqutu
thumb|left|200px|Tutanhamon və həyat yoldaşı [[Anhesenamon]]
Tutanhamon təqribən e.ə 1332-1323-cü illər aralığında hökmdarlıq etmişdir. Hakimiyyətinin ilk illərində adı Tutanxaton idi. Ancaq sonradan Amon kultunu qəbul edərək adını dəyişdirdi. Əlbəttə ki, Tutanhamonu müasir dövrdə məşhur edən onun naliyətləri yox, qəbri idi. İlgilis misirşünas və arxeoloq Hovard Karter 1922-ci ildə Hökmdarlar vadisində Tutanhamonun toxunulmamış qəbr abidəsini tapır. Fironun gənc yaşında nədən ölməsi uzun müddətdirki müzakirə mövzusudur və müxtəlif fikirlər söylənilir. Övladsız olduğundan ondan sonra hakimiyyətə firon nəslindən olmayan sərkərdələr Eye və Horemheb gəlir. Horemhebin zamanında Amar dövrü yeni yüksəliş dövrünü keçirdi. Horemhebdən sonra taxta onun vəziri Parames gəlir. Parames I Ramzes adını götürərək Misirin yeni fironu olur. I Ramzes həm də yeni sülalənin əsasını qoydu.
Fironlar
XVIII əsr fironları 250 ilə qədər fironluq etmişlər.
Karl Martell
Karl Martell — 717-741-ci illərdə Pipinlər sülaləsindən olan frank mayordromu, Gödək Pipinin atası.
732-ci ildə baş vermiş olan Puatye döyüşü ilə Avropanı ərəblərdən xilas edən şəxs kimi tarixə düşmüşdür.
Çoxgöstəricili Klaster Sorğuları
Çoxgöstəricili Klaster Sorğuları (MICS) uşaqların və qadınların vəziyyəti ilə bağlı beynəlxalq səviyyədə müqayisə oluna bilən, statistik cəhətdən etibarlı və dəqiq məlumatlar təqdim etmək məqsədilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Uşaq Fondu tərəfindən hazırlanmış proqram çərçivəsində ölkələr tərəfindən aparılan ev təsərrüfatı sorğularıdır. Sorğuların 1-ci raundu (MICS1) Ümumdünya Uşaq Sammitinin nəticəsi olaraq və onilliyin ortalarında əldə olunmuş irəliləyişin ölçülməsi üçün, əsasən 1995 və 1996-cı illərdə 60-dan çox ölkədə icra olunub. 2000-ci ildə keçirilən 2-ci raund (MICS2) zamanı sorğunun təfərrüatlılıq səviyyəsinin artırılması qlobal səviyyədə razılaşdırılmış daha çox göstəricilərin monitorinqinə imkan yaratdı. 3-cü raundun (MICS3) icrası 2006-cı ildə başladı və Minilliyin İnkişaf Məqsədləri (MİM-lər), "Uşaqlara üçün yararlı dünya" və digər əhəmiyyətli müvafiq beynəlxalq öhdəliklər istiqamətində irəliləyişi ölçmək üçün məlumatlar hazırlamaq məqsədi daşıyırdı. 2009-cu ildə başlayan 4-cü raundda məlumatların əsasən 2010-cu ildə toplanması planlaşdırılsa da, MICS4 sorğularının əksəriyyəti faktiki olaraq 2011-ci ildə, hətta 2012 və 2013-cü illərdə icra edildi. Bu, UNİCEF tərəfindən MİCS sorğularının keçirilmə tezliyinin artırılmasının təzahürü idi və artıq UNİCEF sorğu proqramını üç illik dövr üzrə həyata keçirir. 2012-ci ildə başlayan 5-ci raundun məqsədi ölkələri MİM üzrə yekun məlumatları toplamaq üçün alətlərlə təmin etmək idi.
MICS və Demoqrafiya və Sağlamlıq Sorğusunun (DSS) məlumatlarının bir-biri ilə müqayisə olunma imkanı yüksəkdir və bu sorğuları hazırlayan və prosesə dəstək göstərən texniki heyətlər bir-biri ilə yaxından əməkdaşlıq edir.
Sorğu alətləri
MICS-in təməlində göstəricilərin siyahısı dayanır. MICS6 sorğusunda bu siyahı hazırda 200 fərqli göstəricidən (cinsə görə bölgünü tələb edənləri saydıqda 237 göstərici) ibarətdir. Bu siyahı bütövlükdə sorğuda yaradılan bütün standart cədvəlləri ehtiva etməsə də, BMT Uşaq Fondu və başqaları tərəfindən aparılan qlobal monitorinq üçün həlledici olan cədvəlləri formalaşdırır. Siyahı MICS-də həlledici mesajdır, çünki sorğu anketlərində göstəricinin alqoritminə və ya əsas dəyişənə birbaşa töhfə verməyən heç bir sual verilmir. Beləliklə, sorğulara daxil edilən əlavə spesifik sualların hər zaman eyni qaydalara uyğun olması tövsiyə olunur: Nəticələrin cədvəl halına salınması üçün aydın bir plan olmadan heç bir sual verilməməlidir.
Sorğu anketləri
MICS üzrə sorğu anketləri aşağıdakılardır:
MICS-də ümumi sorğu anketlərinə bütün bloklar daxildir. Belə ki, icraçılar yalnız şamil olunmayan və ya arzuolunmayan blokları və sualları, məsələn, malyariyanın olmadığı ölkələrdə insektisidlə işlənmiş miçətkən (İİM) blokunu çıxarmalıdır.
Ümumi blokların tam dəstinə aşağıdakılar daxildir:
Digər alətlər
MICS paketinə həmçinin məlumatların kağız formasında və ya planşet kompüter vasitəsilə toplanması üçün məlumatların daxil edilməsi proqramı ( CSPro ), standart cədvəl tərtibi planı (Excel proqramında) və sintaksis (SPSS proqramında), seminar-təlim proqramları, ölkə daxilində potensialın gücləndirilməsi və texniki yardım, məlumatların yayılması üçün nümunəvi formalar, eləcə də müxtəlif onlayn resurslar, məsələn sorğu məlumatları kompilyatoru (MICS Compiler) daxildir.
Bütün alətlər 2015-ci ilin martında müasirləşdirilmiş formatda istifadəyə verilmiş MICS veb-səhifəsində yerləşdirilib.
Cari vəziyyət
MICS-in 6-cı raundu 2016-cı ilin oktyabrında Proqramın sorğunun planlaşdırılması üzrə seminarları ilə başlayıb və onun 2021-ci ildə başa çatması planlaşdırılırdı (bu, əsasən, üzbəüz sorğuların COVID-19 ilə bağlı gecikməsi səbəbindən 2022-ci ilə qədər uzadılıb). Yeni prioritetləri əhatə etmək, o cümlədən sorğuya əsaslanan DİM göstəricilərinin təqribən yarısını (təqribən 80 göstəricidən 40-nı) əhatə edəcək düzəlişləri əks etdirmək üçün məzmun genişləndirilir.
6-cı raundun alətləri 2016-cı ilin ortasında Kosta-Rika da pilot qaydada sınaqdan keçirildi, ondan əvvəl 2015-ci ilin sonunda isə Beliz də məlumatların toplanması və işlənməsi üçün yeni və ya təkmilləşdirilmiş sorğu anketi blokları və alətlərinin sahə sınağı keçirildi. 2017-ci ilin noyabrında Malavi də əlavə sorğu anketi blokları sınaqdan keçirildi. Oxşar sınaq 2019-cu ilin aprel ayında Belizdə də keçirildi.
MICS Proqramı yeni məlumat toplama alətlərinin metodiki hazırlanmasında iştirak edir (məsələn suyun keyfiyyətinin analizi, uşaqların əlilliyi, kənar iqtisadi dəstək və fövqəladə vəziyyətlərin təsiri ilə bağlı). Metodiki məqalələr seriyası 2012-ci ildən yazılmağa başlayıb.
Bu proqram 1, 3 və 4-cü raundlardan sonra qiymətləndirilib.
Maliyyələşmə
2008-ci ildə aparılan MICS qiymətləndirməsinə əsasən, MICS3 sorğusuna sərf olunan vəsait təqribən 18,6 milyon dollar (və hər ölkə üçün təxminən 356 min dollar) təşkil edib. MICS4 sorğusunun 31,3 milyon dollara başa gəldiyi təxmin edilir.
Ölkələr
Aşağıda sadalanan ölkələr MICS sorğusu aparıb (və ya aparmağı planlaşdırır). Hesabatları və məlumatları MICS-in veb-səhifəsindən əldə edə bilərsiniz.
X: Milli sorğu S: Submilli sorğu
Qeyd: Yalnız BMT Uşaq Fondu nun rəsmi siyahısında olan ölkələr daxildir. Bəzi sorğular MICS alətlərinə əsaslansa da, siyahıya daxil edilməyib. Məsələn, 2007-2008-ci illərdə Botsvana da aparılan Ailə Sağlamlığı Sorğusu və 2009-cu ildə Banqladeş də aparılan "Progotir Pathey" sorğusu (MICS).
İndiyə qədər MICS sorğusu aparmış (yaxud aparmağı planlaşdıran) ölkələrin ümumi sayı 119-dur. Bura MICS1 və MICS2 sorğularının keçirildiyi zaman mövcud olan Yuqoslaviya (hazırda ərazisi Kosovo, Monteneqro və Serbiya ya bölünüb) da daxildir. MICS5 sorğusunda 5 ölkə proqrama yeni daxil olmuşdu: Benin, Konqo, El Salvado r, Meksika və Paraqvay. MICS6 sorğusunda 8 əlavə ölkə sorğu aparıb və ya aparmağı planlaşdırır: Mikroneziya Federativ Ştatları, Fici, Honduras, Kiribati, Nauru, Samoa, Tonqa və Tuvalu, həmçinin Britaniya nın dəniz ərazilərinə aid Törks və Kaykos adaları.
Sorğu məlumatlarından istifadə
Sorğu məlumatlarından əsasən çoxölkəli təhlillərdə geniş istifadə olunur, lakin həm də adətən ayrı-ayrı ölkələrdə sadə tendensiya təhlilləri üçün də istifadə olunur. MICS məlumatlarından istifadəyə nümunə kimi Monaş və digərləri tərəfindən 2004-cü ildə aparılmış tədqiqatı göstərmək olar.
MICS və DSS arasındakı yüksək səviyyəli müqayisə imkanına görə, təhlillərin əksəriyyətində hər iki proqramın çox sayda məlumat toplularından istifadə edilir. Lakin hər bir sorğu proqramının öz mandatlarına aid olan və adətən hər iki proqramda istifadə edilməyən blokları var. Məsələn, uşaq nizam-intizamı ilə bağlı son sübutlar toplusunda "Uşaq nizam-intizamı" blokuna malik olan sorğulardan istifadə edilir; bunların hamısı MICS sorğuları idi. UNICEF (2010).
Qlobal statistik məlumatların əksəriyyəti, məsələn MİM-lərin göstəriciləri üzrə statistik məlumatlar xüsusən inzibati hesabatvermə sistemlərinin tam adekvat olmadığı ölkələrdə əsasən MICS (və digər ev təsərrüfatları üçün sorğular) vasitəsilə toplanan məlumatlara əsaslanır. Digər qlobal statistik məlumatlar, məsələn Oksford Yoxsulluq və İnsan İnkişafı Təşəbbüsü tərəfindən hazırlanan və BMT-nin İnkişaf Proqramı tərəfindən təqdim edilən Çoxölçülü Yoxsulluq İndeksi yalnız ev təsərrüfatı tədqiqatlarının məlumatlarına əsaslanır.
Xarici keçidlər
Ev təsərrüfatları ilə bağlı sorğuların veb saytları
Regional proqramlar
Şəbəkələr
Digər əlaqəli keçidlər
Əli Məmmədov (siyasətçi, 1900)
Əli Səməd oğlu Məhəmmədov (Məmmədov) — Azərbaycan-sovet inqilabçısı və dövlət xadimi, Azərbaycan SSR xalq maliyyə komissarı (1931–1932), Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin katibi və Azərbaycan SSR xalq daxili işlər komissarı (1926–1929), Gəncə Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədri (1922–1926), Lənkəran Qəza İnqilab Komitəsinin sədri (1920). Siyasi repressiyaya uğramışdır.
Həyatı
Əli Səməd oğlu Məhəmmədov 1900-cü ildə Bakı quberniyasının Lənkəran şəhərində sənətkar ailəsində anadan olmuşdur. Buradakı dördsinifli məktəbi bitirmişdir.
1917-ci ildə Lənkəran qəzasında inqilabi fəaliyyət göstərmiş, 1919-cu ildə bolşeviklər partiyasına daxil olmuşdur. Muğan Sovet Respublikası qurulduqdan sonra Qırmızı qvardiya dəstələri tərkibində əksinqilabçılara qarşı vuruşmuşdur. 1920-ci ilin yanvar ayında fəaliyyətini bərpa etmiş Lənkəran gizli qəza partiya komitəsinin tərkibinə seçilmiş, Azərbaycan Kommunist Partiyasının birinci qurultayının nümayəndəsi olmuş və həmin qurultayda çıxış etmişdir. 1920-ci ildə Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra Lənkəran Qəza İnqilab Komitəsinin sədri seçilmiş, həmin ilin oktyabr ayında Azərbaycan K(b)P tərəfindən Moskvadakı Yakov Sverdlov adına Kommunist Universitetində oxumağa göndərilmişdir.
Əli Məhəmmədov dəfələrlə Azərbaycan K(b)P MK-ya, RK(b)P-nin Zaqafqaziya Ölkə Komitəsi Təftiş Komissiyasına, Azərbaycan SSR, ZSFSR və SSRİ mərkəzi icraiyyə komitələrinə üzv seçilmişdir.
Həbsi və ölümü
Əli Məhəmmədov Stalin repressiyalarının qurbanı olmuşdur. O, 1936-cı ilin axırlarında "Lənkəran rayonunda millətçi (müsavatçı) kadrların hazırlanması və Azərbaycan KP MK katibini öldürmək məqsədilə terror qruplaşmasının yaradılması istiqamətində işlər aparma" ittihamları ilə həbs edilmiş və 19 yanvar 1937-ci ildə Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyası üzvlüyündən çıxarılmışdır. 7 yanvar 1938-ci ildə barəsində SSRİ Ali Məhkəməsi Hərbi Kollegiyasının hökmü ilə əmlakı müsadirə olunmaqla güllələnmə qərarı alınmışdır. SSRİ Ali Məhkəməsi Hərbi Kollegiyasının 29 sentyabr 1956-cı il tarixli qərarı ilə ona bəraət verilmiş, 26 mart 1957-ci ildə isə partiya üzvlüyü bərpa edilmişdir.
Babadağ (dağ, Türkiyə)
Babadağ (qədim dövrlərdə: Kraq dağı,, ) və ya Baba dağı — Türkiyə nin cənub-qərbində, Muğla ili ndəki Fəthiyə rayonu nda dağ.
Zirvə dənizə olan yaxınlığı ilə xarakterizə edilir. Bu, dağın paraplan üçün uyğun və populyar bir yer olmasının amillərindən biridir.
Tarixi və coğrafiyası
Qədim dövrlərdə Kraq dağı Likiya nın əsas dağlarından biri idi.
Qədim yunan tarixşünası və coğrafiyaşünası Strabon «Coğrafiya» əsərində qərbdən şərqə olan ərazini təsvir edərkən Telmisida dan sonra «Antikraq» dağını, daha sonra isə Kraq dağını qeyd edir. Bu dağın səkkiz zirvəsi var idi və Likiya şəhəri olan Kraq ilə eyniadlı idi. Başqa bir şəhər olan Pınara Kraq dağının ətəyində yerləşirdi.
Roma imperiyası dövründə Kraq şəhəri Λυκιων Κρ., Κρα. və Κραγ epiqrafları ilə sikkələrdə təsvir olunurdu. Antikraq və Kraq Spratt və Forbs xəritələrində Ksanf çayının aşağı hissəsinin qərb sərhədini təşkil edən bir coğrafi obyekt kimi qeyd olunub. Onun cənub hissəsi Kraqdır. Silsilənin istiqaməti onu göstərir ki, o girintili-çıxıntılı burunlarla dənizə həmhüdud olur. Frensis Bofort un «Karamaniya nın sahili» xəritəsində Antikraq dağının hündürlüyünün 6000 ft olduğu qeyd edilib. Bofortun tədqiqatı hündür və səpələnmiş dağlardan ibarət bir ərazi olan Yediburunda başlayıb ki, bu dağ da qədim dövrlərdə Kraq dağı adlanıb. Pınara şəhərinin xarabalıqları Strabonun qeyd etdiyi kimi bu dağ silsiləsinin şərqindədir. Strabonun yazdığına görə, Kraq və Antikraq dağlarını bir-birlərini ayıran bir vadi mövcud idi. Bu vadi dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 4000 ft idi. Strabon Kraq dağının zirvəsinin bu vadidən 2500 ft hündürlükdə yerləşdiyini qeyd edib. Vadinin aşağısında sıx meşəlik, daha sonra isə yalın qayalar var. Zirvədən bütün Ksanf yaylasını və zirvənin şərqində yerləşən Massikut dağlarını görmək mümkün idi. Dağdan dənizə qədər olan ərazi çox sıldırım idi. Kariandlı Skilakın və Böyük Plini nin qeyd etdiyinə görə, bu ərazidə Kraq adlı bir burun var idi. Stadismedəki Hierra Akra da yəqin ki, Yediburundur. Pomponi Mela nın bildirdiyinə görə, Ksanf və Telmisida arasında bir vadi mövcuddur.
Kraq dağının ətrafında yerləşən meşələr və qayalar haqqında şeirlər ilahə Diana ya ibadət edilən yerlərdə səsləndirilirdi.
Badamlı (Marağa)
Badamlı - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Marağa şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 74 nəfər yaşayır (19 ailə)
İslam Mollayev
İslam Şəmsəddin oğlu Mollayev (18 yanvar 1996; Püştətala, Balakən rayonu — 13 oktyabr 2020; Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
İslam Mollayev 1996-cı il yanvarın 18-də Balakən rayonunun Püştətala kəndində anadan olub.
2003-2014-cü illərdə Ə.Şirinov adına Qaravəli kənd tam orta məktəbində təhsil alıb.
Subay idi.
Hərbi xidməti
İslam Mollayev 2015-ci ildə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb.
2015-2017-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Qusar rayonunda yerləşən “N” saylı hərbi hissəsində xidmət edib.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri olan İslam Mollayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Ağdərə və Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə könüllü olaraq iştirak edib.
İslam Mollayev oktyabrın 13-də Ağdərə döyüşləri zamanı şəhid olub. Balakən rayonunun Püştətala kəndində torpağa tapşırılıb.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən İslam Mollayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
İtaliya A Seriyası 2022/2023
İtaliya A Seriyası 2022-23 və ya sponsorlu adı ilə 2022-23 Seriya A TİM. İtaliyanın yüksək liqası olan A Seriyasının 121-ci mövsümüdür.
Sağarçı (Mahnişan)
Sağarçı - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 130 nəfər yaşayır (33 ailə).
RLM
thumb|300px|Aviasiya nazirliyi, [[dekabr 1938]] Reyxsluftfahrtministerium Nasist Almaniyası dövründə (1933-1945) hökumət nazirliklərindən biri idi. Mərkəzi Berlində Wilhelmstraßedə bir binanın orijinal adıdır. Müasir dövrdə Almaniya Maliyyə Nazirliyi olaraq istifadə olunur. İkinci Dünya Müharibəsində təyyarələrin dizaynına görə məsuliyyət daşıyırdı
Əzizli (Hurand)
Əzizli — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 185 nəfər yaşayır (29 ailə).
Xırdalan
Xırdalan — Azərbaycan Respublikasında şəhər, Abşeron rayonunun inzibati mərkəzi.
Tarixi
XIV əsrin əvvəllərində kənd kimi yaranan, sovet dövründə isə şəhər tipli qəsəbəyə və Abşeron rayonunun mərkəzinə çevrilən Xırdalan 1930–1940-cı illərdə Binəqədi tərkibində qəsəbə, 1950-ci illərin birinci yarısında Maştağa, 1950–1960-cı illərdə yenidən Binəqədi rayonunun tabeliyinə verilmiş, Azərbaycan SSR Ali Soveti rəyasət Heyətinin 4 yanvar 1963-cü il tarixli fərmanı əsasında yaradılmış Abşeron rayonunun mərkəzi kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1936-cı ildə şəhər tipli qəsəbə, 2 oktyabr 2006-cı ildə isə şəhər statusu almışdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 2 oktyabr 2006-cı il tarixli, 148-IIIQ saylı Qərarı ilə Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunun inzibati ərazisindən Abşeron rayonunun Xırdalan qəsəbəsinə, ona həmsərhəd olan hissəsindən 462 ha (Sulutəpə qəsəbəsindən 208 ha, 28 May qəsəbəsindən 254 ha) verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 2 oktyabr 2006-cı il tarixli, 149-IIIQ saylı Qərarı ilə Bakı şəhərinin Abşeron rayonunun Xırdalan qəsəbə inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Xırdalan qəsəbəsinə şəhər statusu verilmiş, Xırdalan qəsəbə inzibati ərazi vahidi Xırdalan şəhər inzibati ərazi vahidi adlandırılmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Xırdalan şəhəri Abşeron yarımadasının qərb hissəsində, Ceyranbatan su anbarının cənubunda, Bakı və Sumqayıt şəhərləri arasında, dəniz səviyyəsindən 71 metr yüksəklikdə yerləşir. Azərbaycanın paytaxtı Bakıya qədər məsafə 5 km təşkil edir. Bölgənin seysmik aktivliyi Rixter cədvəli üzrə 8 baldır.
Regionda mülayim isti yarımsəhra və quru çöl iqlimi üstünlük təşkil edir. Havanın orta illik temperaturu 13.1, orta aylıq maksimal temperatur 24.6, minimum temperatur isə 2.4 dərəcədir. Havanın nəmliyi 76%, illik yağıntı 163 mm. Küləklərin əsas istiqamətləri: şimal, şimal-qərb, cənub və cənub-qərb. Küləyin orta sürəti 6,8 m/san.
Əsas texniki-iqtisadi göstəricilər
2011-ci ildə hazırlanan və 2030-cu ilə qədər hesablanan Xırdalan şəhərinin baş planı 8 aprel 2013-cü ildə təsdiq edilmişdir. Plana əsasən, şəhərin ümumi sahəsi 1702,00 ha təşkil edir. Şəhərdə 20 sənaye müəssisəsi var, onların ümumi işçilərinin sayı 1698 nəfərdir. Mənzil fondunun ümumi sahəsi 1297,8 m² təşkil edir. Təhsil obyektlərinin arasında 920 uşağın təhsil aldığı uşaq bağçaları və 7304 uşağın təhsil aldığı məktəbləri qeyd etmək lazımdır. Səhiyyə sistemi 80 çarpayılıq xəstəxana və gündə 575 xəstə üçün nəzərdə tutulmuş poliklinikalardan ibarətdir. Şəhərin içməli su təchizatı Ceyranbatan su anbarının,"Şollar" su anbarının və Masazır qəsəbəsində yerləşən gölün köməyi ilə təmin edilir. Mövcud olan kanalizasiya sisteminin əsas obyektlərinə kanalizasiya nasos stansiyası, kanalizasiya kollektoru və aiddir. Elektrik enerjisinin əsas mənbələri müvafiq olaraq istehsal gücü 220/110/35/10 və 110/35/10 kVt olan "Xırdalan" və "Əliağa Vahid" yarımstansiyalarıdır. Hələlik şəhərdə mərkəzləşdirilmiş istilik sistemi yoxdur. İstilik təchizatı 53 qazanxanaların köməyi ilə həyata keçirilir. qaz təminatı mənbəyi Masazır qəsəbəsində və 71 qaz stansiyası sayılır. Abşeron telekommunikasiya qovşağına daxil olan 341/342 nömrəli ATS-in gücü 54,620 nömrə təşkil edir. Xırdalanla Bakı şəhəri arasında 135 və 119 saylı, Sumqayıt şəhəri arasında isə 523 nömrəli avtobus xətti fəaliyyət göstərir.
Əhalisi
1999-cu ildə aparılmış siyahıya almanının yekunlarına əsasən Xırdalan qəsəbəsinin əhalisi 28.576 nəfər olmuşdur.
Görkəmli şəxsləri
meyxanaçı, qəzəlxan.
I Lüdovik
I Lüdovik Mömin (Hludovicus Pius, Louis le Pieux, Ludwig der Fromme; ) — 781–814-cü illərdə Karolinqlər sülaləsindən olan Akvitaniya kralı, frank kralı və Qərbin imperatoru (Empereur d’Occident; 814–840).
Lüdovik Mömin Frank dövlətinin son suveren hökmdarı olmuşdur. Atasının ölümündən sonra taxt-tacı miras almış atası imperator Böyük Karlın islahat siyasətini uğurla davam etdirmiş, lakin hakimiyyətinin son illəri öz oğullarına və xarici düşmənlərinə qarşı müharibələrdə keçmişdir. Ölümündən bir neçə il sonra imperiyanın dağılmasına və onun yerində bir neçə dövlətin — müasir Almaniyanın, İtaliyanın və Fransanın sələflərinin yaranmasına səbəb olan dövlət dərin bir böhran içində idi.
Şəhrək-i Hələb (Mahnişan)
Şəhrək-i Hələb - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 551 nəfər yaşayır (112 ailə).
Xan kəndi (Hurand)
Xan kəndi — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 243 nəfər yaşayır (44 ailə).
Yəhya bəy
Yəhya bəy — Azadciran hakimi
Haqqında
1824-cü ildə Azadciran hakimi olub. Azərbaycan şahzadəsi Abbas Mirzənin ona ünvanladığı reskript məlumdur. Bu reskriptdə Naxçıvan əhalisinin (Kəngərli bəylərinin) Varakerd və Qarakerd kəndlərindəki mülklərinin ermənilər tərəfindən qeyri-qanuni şəkildə zəbt olunması haqda məlumat verilir və məsələnin ayırd edilməsi Yəhya bəyə tapşırılmışdır.
Görkəmli adamların həyatı
Görkəmli adamların həyatı — məşhur şəxsiyyətlərin həyat və yaradıcılığı haqqında kitab seriyası. Əsası 1890-cı ildə Florenti Fyodoroviç Pavlenkov tərəfindən qoyulmuş və Maksim Qorkinin təşəbbüsü ilə 1933-cü ildən Moskvada buraxılmağa başlanmışdır. 1938-ci ildən "Molodaya qvardiya" nəşriyyatında buraxılır. Bu seriyaya daxil olan kitablar içərisində yazıçı, bəstəkar, rəssam və digər sənət adamlarına, alimlərə (İbn Sina, Şekspir, Dante, Mixail Lomonosov, Onore de Balzak, Gi de Mopassan, Şopen, Lev Nikolayeviç Tolstoy, Dostoyevski, Çexov və başqaları) həsr olunmuş nəşrlər mühüm yer tutur. Həmin seriyadan Babək, Nizami, Mirzə Fətəli Axundzadə, Nəriman Nərimanov, Mirzə Ələkbər Sabir, Firudin bəy Köçərli, Abdulla Şaiq, Ömər Faiq Nemanzadə və başqaları haqqında kitablar çap olunmuşdur. Nəşr olunan bu kitablarda dahi şəxsiyyətlərin həyatı, yaradıcılıqları diqqət mərkəzinə gətirilir, zəruri faktlar, yaxud arxiv sənədləri əsasında tədqiqata cəlb olunur, maraqlı faktlar, araşdırmalar üzə çıxarılır. Müəllifin həyat və fəaliyyətinin bütün incəliklərini olduğu kimi oxucuya təqdim etdiyi qəhrəmanı isə öz növbəsində, geniş oxucu marağı üçün zəmin yaradır. Məsələn, "Görkəmli adamların həyatı" seriyasından Şərqin böyük şairi və mütəfəkkiri Ömər Xəyyamla bağlı nəşr olunan kitabda şairin həyat və yaradıcılığından, xüsusən də bir çox dillərə tərcümə olunaraq dünya şöhrəti qazanmış rübailərindın bəhs edilir. Ömər Xəyyamın həm də bir riyaziyyatçı və filosof kimi məşhur olması diqqət mərkəzinə gətirilir. Ümumiyyətlə, müəlliflər az məlum olan çoxlu materiallar əsasında Ömər Xəyyamın həyat və fəaliyyətini işıqlandırmaqla yanaşı, həm də XI–XII əsrlərdə müsəlman Şərqində mövcud tarixi şəraiti və mənəvi həyatı da geniş qələmə almışlar. Son illərdə “Görkəmli adamların həyatı” seriyası ilə “Heydər Əliyev”, “İlham Əliyev” və “Zərifə Əliyeva” kitabları dünyanın bir çox xalqlarının dillərinə (burma dili, vyetnam dili və s.) tərcümə olunaraq çap edilməkdədir. Yazıçı-dramaturq Hüseynbala Mirələmovun müəllifliyi ilə Moskvanın məşhur “Molodaya qvardiya” nəşriyyatında nəşr edilən kitablar qısa zaman ərzində geniş oxucu rəğbəti qazanmışdır. Tbilisidə də bu seriyadan “Tərcümeyi-hal davam edir: İlham Əliyev” kitabı gürcü dilində nəfis tərtibatla çap olunmuşdur. Kitab arxiv sənədlərinə və materiallarına istinad edərək yazılmışdır və tərcümeyi-halı geniş sovet və postsovet məkanının tarixi fonunda davam edən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin istər uşaqlıq, gənclik və tələbəlik, istərsə də əmək fəaliyyətinə başladığı illərdə siyasətçi və dövlət xadimi, ümummilli lider Heydər Əliyevin layiqli davamçısı kimi xarakterinin formalaşması mərhələlərinin dolğun təsviri gürcü oxucuları tərəfindən böyük maraqla qarşılanmışdır.
İsayya Berlin
Ser İsayya Berlin OM  — ingilis filosofu, Avropada Vikodan Plexanova qədər maarifçiliyə, romantizmə, sosializmə və millətçiliyə xüsusi diqqət yetirən ideyalar tarixçisi, rus ədəbiyyatı və fəlsəfi düşüncənin tərcüməçisi, müasir liberal siyasi fəlsəfənin banilərindən biri.
Görkəmli adamların həyatı
"Görkəmli adamların həyatı" seriyasından rus dilində çıxmış bəzi kitablar Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur.
İsayya Berlin
1932-ci ildə, iyirmi üç yaşında, Berlin Oksford Universitetinin Bütün ruhlar kollecinin üzvü oldu. Məhsuldar işinə əlavə olaraq İvan Turgenevin əsərlərini rus dilindən ingilis dilinə tərcümə etdi və İkinci Dünya Müharibəsi dövründə İngilis diplomatik xidmətində çalışdı. 1957–1967-ci illərdə Oksford Universitetinin Çiçeli Sosial və Siyasi Nəzəriyyə professoru idi. 1963–1964-cü illərdə Aristotelian Cəmiyyətinin prezidenti olub. 1966-cı ildə Oksforddakı Volfson Kollecinin yaradılmasında böyük rol oynadı və qurucu prezident olmuşdur. 1946-cı ildə Berlin Britaniya İmperiyası Ordenini aldı, 1957-ci ildə cəngavər oldu və 1971-ci ildə Böyük Britaniyanın xidmətlərinə görə ordeni aldı. 1974–1978-ci illərdə Britaniya Akademiyasının prezidenti olmuşdur. 1979-cu ildə Qüdsdə Ömür Boyu Vətəndaş Azadlıqları Mükafatını aldı və 25 noyabr 1994-cü ildə Toronto Universitetində fəxri hüquq doktoru diplomunu almışdır. Bu münasibətlə, mərasimdə onun adından oxunan, "İyirmi birinci əsrə məktub" olaraq bilinən "qısa kredo" hazırladı (bir dostuna yazdığı məktubda).
Corat
Corat — Azərbaycan Respublikasının Sumqayıt şəhər inzibati-ərazi vahidində qəsəbə. Sumqayıtın Xəzər sahilində yerləşən qəsəbəsidir. Corat qəsəbəsi Bakıdan 35 km şimal-qərbdə, Xəzər dənizin qərb sahilində, düzənlikdə yerləşir. Mənbələrə əsasən Corat kəndi eramızın V-VII əsrlərində meydana gəlmişdir. Hal-hazırda qəsəbənin ərazisi 225,6 ha-dır, amma keçmişdə ərazisi çox böyük olmuşdur. Orta temperatur yanvarda 3,1C, avqustda 24,9C-dir. Havanın ən aşağı temperaturu -13C yanvar ayında müşahidə olunub, ən isti temperaturu isə +40C avqust ayında qeydə alınıb. İllik yağıntının miqdarı 185 mm-dir. Corat qəsəbəsi üçün şimal küləyi – xəzri və cənub küləyi – gilavar xarakterlidir.
2008-ci ilin aprelin 1-i vəziyyətinə Corat qəsəbəsinin əhalisi 8,8 min nəfərdir. Əhalinin ümumi sayının 4,2 min nəfərini (49%) kişilər, 4,5 nəfərini (51%) isə qadınlar təşkil edir. Corat qəsəbəsinin əhalisinin 99,0%-ni azərbaycanlılar, 1,0%-ni isə digər millətlərin nümayəndələri təşkil edir.
Liqa 1 bombardirlər siyahısı
Bu, hər mövsüm üzrə Fransa Liqa 1 üzrə bombardirlər siyahısıdır. Mükafatlandırma 1932-ci ildən günümüzədək davam edir. Yosip Skoblar bir mövsüm ərzində ən çox qol vuran (44 qol) futbolçu statusunu hələdə qorumaqdadır. Karlos Biyanki, Deliyo Onnis və Jan Pyer Papen titulu rekord sayda, 5 dəfə qazanmışdır. Sonuncu dəfə isə bu titulu "Pari Sen-Jermen" klubunun oyunçusu Zlatan İbrahimoviç qazanmışdır.
Qırmızı ayaqlı sümsük quşu
Qırmızı ayaqlı sümsük quşu — Sümsük quşları cinsinə daxil olan quş növü.
Corat
Tarixi
XIII-XIV əsrlərin görkəmli dövlət xadimi, tarixçisi Fəzlullah Rəşidəddin "Camiyyyəti Təvarix" əsərində xatırlanan türk-monqol etnonimləri sırasında Corat qəbilə adını da çəkib ki, bu da Azərbaycan ərazisindəki Corat yer adında öz izini saxlayır. Əlavə edək ki, hazırda dünyada yüzdən çox "Corat" deyilən yer, qəsəbə, insan, hərəkat və s. bildirən ad var. Məsələn, Tailandda Corat qəsəbəsi mövcuddur. Qalib Qadir "Corat: qloballaşan dünyanın daş yaddaşı" kitabında bu barədə çox maraqlı məlumatlar toplayıb.
Salam, dostlar (cizgi filmi, 1943)
Salam dostlar — 1943-cü ildə Volt Disney şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş cizgi filmidir. thumb
Qırmızı ayaqlı sümsük quşu
Təsviri
Lələklərinin rəngi ağ, açıq-boz və açıq qəhvəyi, ayaqları qırmızımtıl, dimdiyi mavi rəngdə olur. Qanadlarının sonucları qara rəngdədir. Bədənlərinin uzunluğu 70 sm çatır. Qanadları arasında məsafə 1.5 km-dir. Cavan Qırmızı ayaqlı sümsük quşları Qonur sümsük quşlarına bənzəyirlər.
Corat
Tarixi
Bakının tarixinə dair sənəd toplularından birində 1813-cü il aprelin 30-da qədim şəhərin 37 ətraf kəndindən xəzinəyə daxil olan gəlirlər və əhalinin sayı haqqında siyahıda 10-cu sırada Coratın adı çəkilir və göstərilir ki, bu kəndin 88 sakini dövlət xəzinəsinə 114 manat 40 qəpik vergi ödəyib. Kəndi seçilmiş kəndxuda idarə edirmiş. Hələ XIX əsrdə gəmi ilə İrana, Rusiyaya mal daşıyan tacirlər arasında Coratdan da zirək adamlar olub. "Əkinçi" qəzeti 1877-ci ildə yazırdı ki, güclü tufan nəticəsində Bakıdan Rusiyaya 950 baş qoyun aparan coratlı tacirin gəmisi Xəzərdə batmışdır.
Coratlılar tarixən balıqçılıq, bağçılıq və bostançılıq, həmçinin heyvandarlıqla məşğul olublar. XIX əsrin 80-ci illərinə dair bir məlumatda göstərilir ki, Coratda 300, Qobuda 200, Maştağa və Sarayın hərəsində 100 baş iki və bir hörgüclü dəvə saxlanırdı. Dəmiryol nəqliyyatı işə düşəndən sonra Abşeronda dəvəçilik bir təsərrüfat sahəsi kimi sıradan çıxıb. Keyfiyyətli dəvə yunundan müxtəlif paltar və döşənəcək hazırlanmasında istifadə olunurdu. Dəvə ətindən əsasən qutab bişirilirdi. İndi də Corat dəvə qutabı adı ilə məşhurdur.
Qırmızı ayaqlı sümsük quşu
Yayılması və həyat tərzi
Adətən növ Sakit okean suları çevrəsində yayılmışdır. Ancaq onlara Tobaqo adası çevrəsində də rastlamaq mümkündür. Sakit okeanın tropik adalarında yuva qururlar. Ancaq Hund və Atlantik okeanın adalarında nadir də olsa yuva qururmalara rast gəlinmişçdir. Yuvalar əsasən kol budaqlarından düzəldilir. Adətən bir yumurta qoyan bu canlılar yumurta üzərində 45 gün qırt yatırlar. Yetkin fərdlərin Kuril adalarının cənubu, Tatar boğazı akvatoriyasında müşahidə edilirlər
Corat
Tarixi
Coratın köhnə bağ yerləri — "Çalour", "Dəhnə", "Hacıdərəsi", "Astanbəy", "Möməli yeri", "Həbib bağı" yaşlı sakinlər tərəfindən xatırlanmaqdadır. Deyilənə görə, "Dadaş bağı" İosif Stalinin inqilabi fəaliyyəti dövründə müvəqqəti daldalandığı yer imiş. Coratlı Hacıbaba Daşdəmirov burada onun təhlükəsizliyini təmin edib. Coratlıların bostan yerləri əsasən indiki Hacı Zeynalabdin qəsəbəsinin ərazisində, dəniz qırağında olub. "Təsdim", "Qurd dərəsi", "Dovşan yatağı", "Sarıqaya" adlanan yerlər indi də el arasında olduğu kimi adlandırılır.
Qırmızı ayaqlı sümsük quşu
Yayılması və həyat tərzi
Əsaq qidaları — kiçik balıqlar və kalmarlar.
Yarımnövləri
Üç yarımnövə bölünür :
Corat
Tarixi
Corat ərazi cəhətdən Abşeronun ən iri kəndlərindən olub və Böyük İpək yolunun üzərində yerləşib. El arasında bu yola Karvan yolu, El yolu da deyilib. Coratda yeddi karvansara fəaliyyət göstərib. Sovet hakimiyyəti qurulandan sonra Coratda "Oktyabr" kolxozu yaradılıb. 1949-cu ildə Sumqayıt şəhərinin salınması ilə əlaqədar bu kolxoz ləğv edilərək əmlak və ərazisi Saray qəsəbəsindəki Voroşilov adına kolxoza təhvil verilib və Corat Sumqayıtın tərkibinə daxil edilib. Deyilənə görə, Eşmədə Coratın balıqçılıq kolxozu da olub.
Corat qəbiristanlığındakı sərdabələr, daş kitabələr, sənduqələr, pirlər, qəbirüstü yazılar uzaq keçmişdən soraq verir. Vaxtilə buradakı daş kitabələrdən biri Sankt-Peterburqdakı Ermitaj muzeyinə aparılıb. Başqa bir kitabə isə Bakıya, Qız qalasının yanındakı daş "qardaş"larının yanına aparılaraq əcnəbi türistlərə nümayiş etdirilir.
Corat qəsəbəsində 49 ədəd ticarət-kommersiya mağazaları və iaşə-xidmət köşkləri fəaliyyət göstərir. Sakinlərin əsas məşğuliyyətini balıqçılıq, maldarlıq, ticarət və fərdi təsərrüfatçılıq təşkil edir. Əhalinin 10%-dən çoxu Sumqayıt şəhərinin sənaye və digər sahələrində çalışır.
Corat qəsəbəsi ərazisində məktəb, uşaq bağçası, mədəniyyət evi, kitabxana, tibbi hissə fəaliyyət göstərir. Tarixi-memarlıq abidələri kimi Corat qəbiristanlığındakı "sandıq" qəbirləri, XVI əsrə aid Hacı Məcid hamamı, XVII əsrə aid qəsəbənin daxilindəki Hacı Əmrulla hamamı və hamamı su ilə təmin edən quyu, XVII əsrə aid məscid, min illik tarixi olan qədim məscid, Şah Abbas karvansarasının qalıqlarını, kənddəki pirləri göstərmək olar.
Şeyxlər (Mahnişan)
Şeyxlər - İranın Zəncan ostanının Mahnişan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əsgərli (Hurand)
Əsgərli — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 76 nəfər yaşayır (18 ailə)
Tural Məmmədov (əsgər, 1999)
Tural Tariyel oğlu Məmmədov (5 noyabr 1999; Daşkəsən, Azərbaycan — 9 noyabr 2020; Şuşa rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Tural Məmmədov 1999-cu il noyabrın 5-də Daşkəsən şəhərində anadan olub. .2000-ci illərdə ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb. Əslən Göyçə mahalının Cil kəndindəndir. Subay idi.
Təhsili
Tural Məmmədov 2006-2015-ci illərdə orta təhsilini Bakı şəhəri M.Rəsulzadə qəsəbəsindəki 99 nömrəli məktəbdə və Mehdiabad qəsəbəsi 1 nömrəli orta məktəbdə aldıqdan sonra 2015-ci ildə Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyə daxil olmaqla təhsilini davam etdirib. Səhhəti ilə əlaqədar hərbi məktəbdəki təhsilini yarımçıq qoyub.
Hərbi xidməti
2017-2019-cu illərdə həqiqi hərbi xidmətdə olub. Xidmətini ilk olaraq Ağcabədidə, daha sonra Xocavənddə, Harami düzündə yerinə yetirib. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Quru Qoşunlarında xidmətdə olarkən vəzifəsi qumbaraatan olub. T.Məmmədov vaxtilə Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalından zorla qovulan göyçəlilərin acı taleyi haqqında hər zaman düşünmüş, düşməndən qisas almağı qarşısına məqsəd qoymuşdur. Müharibə başlamamışdan əvvəl dəfələrlə hərbi xidmətə müraciət etmiş, könüllü qeydiyyatdan keçmişdir.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Tural Məmmədov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Tural Məmmədov noyabrın 9-da Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Tural Məmmədov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Tural Məmmədov ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Tural Məmmədova məxsus materiallar Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Vətən müharibəsi fondunda qorunur.
Siyahxana (Mahnişan)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 39 nəfər yaşayır (12 ailə).
Kapik (Salmas)
Kapik - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Səlmas şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 592 nəfər. yaşayır (110 ailə).
Qamışlı (Hurand)
Qamışlı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 490 nəfər yaşayır (85 ailə)
Paşa Zamanov
Paşa Bayram oğlu Zamanov — Aqrokimyaçı alim, aqrar elmləri doktoru, professor; Azərbaycanın əməkdar elm xadimi.
Həyatı
Paşa Zamanov 13 mart 1927-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunda anadan olmuşdur. 1952-ci ildə Timiryazev adına Moskva Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının Aqronomluq fakültəsini bitirib.
Elmi fəaliyyəti
Timiryazev adına Moskva Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının Aqronomluq fakültəsinin "Suvarılma əkinçiliyi" üzrə alim aqronom diplomunu aldıqdan sonra təyinatla Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının tabeliyində olan Azərbaycan Pambıqçılıq institutuna göndərilmişdir. Həmin institutun Naxçıvan təcrübə tarlasına müdir təyin edilmişdir. İşlədiyi vaxt ərzində Naxçıvan MR-nın iqlim və torpaq şəraitində yüksək və keyfiyyətli məhsul verən pambıq, qarğıdalı, yonca və başqa yem bitkiləri sortlarının seçilməsi və yayılması sahəsində elmi tədqiqat işləri aparmışdır.
1958-ci ildə AMEA-nın aspirantırasına daxil olmuş və Azərbaycanın əsas tütünçülük rayonlarında tütün bitkisinin gübrələnməsi və becərilməsi sahəsində olan mövzunun icraçısı olmuşdur, 1963-cü ildə AMEA-nın Biologiya bölməsinin birləşmiş müdafiə şurasında namizədlik dissertasiyasını müdafiə emiş, kənd təsərrüfatı elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.
1967–1968-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunun elmi katibi, 1975-ci ildən bu günə qədər İnstitutun Üzvi gübrələr labortaoriyasının müdiri işləmişdir.
1991-ci ildə Moldova EA Bitki fiziologiyası İnstitutunun nəzdindəki ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasında "Azərbaycanda tütün bitkisinin gübrələnmə sistemi və qidalanmasının nizamlanması" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, aqrar elmləri doktoru alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür.
Apardığı elmi-tədqiqat işlərinin nəticəsi olaraq, 24 mövzuda tətbiq işlərinin müəllifi və iştirakçısı olmuşdur. 246 elmi əsərin, onlardan 1 monoqrafiya, 16 kitab, 5 tövsiyə, 14 patent və ixtiranın müəllifidir; 16 fəlsəfə doktorunun elmi rəhbəri, 30 nəfərin isə opponenti olmuşdur. 43 Beynəlxalq konfrans və müşavirələrdə elmi məruzə ilə çıxış etmişdir. P.B.Zamanov 1985-ci ildən AMEA-nın Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu nəzdində Birləşmiş Müdafiə Şurasının üzvü olmuşdur. Respublika və rayon qəzetlərində 44 dəfə müsahibə və məqalə ilə çıxış etmişdir.
Xanlıqtəpə yaşayış yeri
thumb|Xanlıqtəpə yaşayış yeri
Xınalıqtəpə — Azərbaycanın Ağcabədi rayonunun Qaraxanlı kəndindən 800 metr cənubda yerləşən abidə. Təpənin diametri 170 metr və hündürlüyü 7 metr təşkil edir olan. Təpənin qərb hissəsi tamamilə dağılmışdır. Ərazidən toplanılmış saxsı kolleksiyası neolit və Leylatəpə mədəniyyəti dövrlərinə aid edilir.
Keşkavıc (Salmas)
Keşkavıc - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Səlmas şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 335 nəfər. yaşayır (57 ailə).
Kesis (Salmas)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 94 nəfər. yaşayır (16 ailə).
Xorxora (Salmas)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 468 nəfər. yaşayır (82 ailə).
Ağa kəndi (Əhər)
Ağa kəndi — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 121 nəfər yaşayır (22 ailə)
Mayya memarlığı
Mayya memarlığı — Mayya sivilizasiyasının mühüm bir hissəsi.
Mayya memarlığı müxtəlif dövrlərdə və müxtəlif şəhərlərdə fərqlənirdi.
Mayya memarlığına aid olan binaların divarları, bir qayda olaraq, qırmızı idi.