cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
I Abbas
Gürcü üsyanları
Bağdad Abbas tərəfindən ələ keçirildikdən sonra Diyarbəkir valisi Hafiz Əhməd paşa Osmanlı ordusu ilə yeni yürüşə hazırlaşmağa başladı. Abbas Osmanlı ordusunun Azərbaycandan hücum edəcəyini gözləyirdi. Ona görə də, Osmanlının yürüş yolu üstündəki təchizat vasitələrinin məhv edilməsini əmr etdi. Bununla eyni zamanda, gürcülərin yeni bir üsyanı daha başladı. Yenidən üsyan başladığını xəbər alan Abbas Qaraçaqay xanı üsyanı yatırmaq üçün göndərdi. Qaraçaqay xanla birlikdə Abbasın gürcü kölələrindən olan Murav bəy də göndərilmişdi. Murav bəy Qaraçaqay xannı üsyançı olmasından şübhələndiyi xeyli sayda gürcünü öldürməsinə şahidlik etdikdən sonra tərəf dəyişdirərək üsyançıların yanına keçdi. Səfəvilərin Şirvan hakimi Yusif xanla Qaraçaqay xanı tələyə salaraq öldürən Murav bəy gürcü üsyançı şahzadəsi Teymurazla birləşərək əyalətdəki üsyana rəhbərlik etməyə başladı. Buna cavab olaraq Səfəvi sülaləsindən gələn və kürəkəni olan qorçubaşı İsa xan Səfəvini ordu komandanı olaraq indiki Gürcüstan bölgəsinə göndərildi və Qafqaz hakimlərinə onun ordusuna qatılmaq tapşırıldı. 30 iyun 1625-ci ildə Azərbaycandan gələn qızılbaş süvarilərin yardımı ilə İsa xan üsyançıları darmadağın etdi, lakin üsyanı tamamilə ortadan qaldırmaq mümkün olmadı, bir müddət sonra üsyançılar Azərbaycan hakimi Şahbəndə (və ya Şahverdi) xanı tələyə salaraq öldürdülər. Bütün üsyan boyunca gürcülər yardım üçün ruslara müraciət edirdilər, bu yardım gəlməsə də, qismən Rusiyanın xahişi ilə Abbas üsyançı Teymurazı şərqi Gürcüstanın Səfəvi valisi təyin edilməsinə razı oldu. Abbas bundan sonra gürcü valilərinin ancaq mövcud sülalə içərisindən seçiləcəyini, İsfahan darğasının da İslamı qəbul etmiş sülalə üzvündən təyin ediləcəyini, bölgənin ağır vergi yükü ilə yüklənməyəciyini boynuna götürdü. Bu şərtləq qarşılığında gürcülər üsyanı sonlandırmalı idilər.
Lakin bundan sonra da gürcü üsyanları davam etdi. 1626-cı ildə Teymurazla Saakadze yeni bir üsyan başlatdılar. Bu bölgədəki antisəfəvi üsyanları Abbasın ölümünə qədər davam etdi və tamamilə ortadan qaldırılması II Abbasın hakimiyyəti dövründə oldu.
Ölümü
thumb|[[I Şah Abbas və Həbib ibn Musanın dəfn olunduğu türbə.|alt=]]
Abbas Pasifiqueni Fransaya yola saldıqdan sonra qızdırmalardan əziyyət çəkməsinə və həkimlərin etirazına baxmayaraq qışı keçirmək üçün Mazandarana getdi. Şah həkimləri ilə Mazandarana yavaş-yavaş və beləliklə, 24 günlük yolu 12 günə gedəcəyini bildirmişdi. İsgəndər bəy Münşinin yazdığına görə, atın yəhərinə oturduqdan sonra "gözəl Mazandaranın bozqırını görmək üçün gözləyə bilmədi və 8–9 günə bütün yolu qət etdi". Əşrəfdəki sarayına çatdıqdan sonra belə qızmalarına baxmayaraq, o, dövlət işləri ilə məşğul olmağa, ova çıxmağa davam etdi. Hələ o, özünə varis seçməli idi. Bu zaman onun şah ola biləcək varisi yox idi. Oğlanlarından ən kiçiyi olan İmamqulu Mirzəni çox gümanki əsassız şübhələrə görə 1627-ci ildə kor etdirmişdi. İsgəndər bəy Münşi yazır ki, şah şahzadə tərəfindən ağılsızca edilmiş şeyləri özünə qarşı məhəbbətsizlik kimi qiymətləndirərək onu kor etdirmişdi. Daha sonra İsgəndər bəy əlavə edir ki, "bu dəhşətli tale olsa da, bu dünyada şahzadələrin məruz qaldığı bəlaların ən kiçiki idi". Özünün sonunun yaxınlaşdığını hiss edən Abbas əvvəlki vəliəhdi olan, lakin sonradan öldürtdüyü ən böyük oğlundan olan nəvəsi Sam Mirzəni vəliəhd elan edir. Bu zaman 17–18 yaşlarında olan Sam Mirzə bu zaman paytaxtda Abbasın hərəmində idi. Abbas ilk olaraq onu İsfahandan Əşrəfə yanına gətirtmək və öz nəzarəti altına almaq istəyirdi, lakin çox zaman olduğu kimi ətrafındakılar ona Qurandan işarə aldıqları üçün bunu gecikdirməyi məsləhət etdilər və şah belə də etdi. Bir gün yenə ovdan qayıdan zaman Abbas qızmaya görə yıxıldı və vəziyyəti sürətlə pisləşdi. Qızmadan və halsızlıqdan əziyyət çəkən şah növbəti 3–4 günü qızmalı, üzü şişmiş halda yataqda keçirdi. O, 1629-cu il yanvarın 19-da "günəş doğan kimi" vəfat etdi. Ölən zaman onun əlli yeddi yaşı var idi və onun qırx iki ilini Səfəvi şahı olaraq keçirmişdi. Hökmdarlığı boyu şahı yaxından müşahidə edən İskəndər bəy Münşi üçün başqa bir günəş batmışdı, "ədalət adamlarının kölgəsində sakitlik içində yaşadıqları nurlu bir günəş batmışdı".
Şah Abbasın bədəni Səfəvi sufilərin çiynində Əlburz dağlarını aşaraq Tehran yolu ilə Kaşana gətirildi. Kaşanın kənarında yerləşən və şiə imamlarının nəslindən gələn Həbib ibn Musanın məzarı yanında şahın cənazəsi yerləşdirildi. Burada onun üzərində dəfələrlə Quran oxunduqdan sonra şah dəfn edildi və bura türbəsi olaraq adlandırıldı.
Şah Abbasın şəxsiyyəti və görünüşü
thumb|I Şah Abbas və şərabçı oğlan. Müəllif: Muhammad Qasim (1627)|alt= Abbası 1601-ci ildə İsfahanda görən ingilis Con Kartrayt şahı belə təsvir etmişdi: Şah həm bədəninin, həm də zehninin mükəmməlliyi baxımından çox kamildir, birindi mükəməl bir şəkildə formalaşdırılmış, digərində isə şərəfli formada nizamlanmışdır. Orta boylardadır, nə çox hündür, nə də çox balacadır, gözləri sərt və dəlici, bığları üst dodaqları uzunluğunda, saqqalı çənəsinə yaxın kəsilmiş, döyüşçü xarakterini və mərhəmətsiz təbiətini əks etdirməkdədir. İnsan əvvəlcə onda heç bir şeyin olmadığını, ancaq fitnə-fəsad və qəddarlıq olduğunu düşünür. Bununla belə, o, təbiətcə nəzakətli və mehribandır, onu görmək və danışmaq asandır...
Abbasın Osmanlı ilə müharibəsinin başlanğıcında onu Təbrizdən İrəvana qədər müşayət edən Müqəddəs Roma imperatoru II Rudolfun elçisi Tektander onu "dostcanlı və əyləncəli centlmen" deyə təsvir etmişdir.
1618-ci ildə Qəzvində Abbasla görüşən ispan elçisi Fiqueroanın bildirdiyinə görə, həmin görüşdə də Abbas həmişəki kimi sadə geyinmiş, başında qızılbaş geyimi və ya "Heydər tacı", əynində çubuqlu xalat olmuşdur. Onun türbanın ətrafına sarılmış sarığı yaşıl və qırmızı ipəkdən hazırlanmışdı. Yanında qara dəri çəngəlli sadə pala var idi. Fiqueroa deyir ki, o, orta hündürlükdən bir qədər yuxarı, incə, cəsarətli və möhkəm görünüşlü, sərt və diqqətli baxışlı, qartal burunlu idi. Onun təbii zərif dərisi günəşə və elementlərə uzun müddət məruz qalma nəticəsində aşılanmış və köhnəlmişdi. Figueroa görə onun ən cəlbedici cəhəti kəndli kimi qısa, kök, qaralmış əlləri idi.
Abbasın xarici görünüşündə xarakterik xüsusiyyətlərdən biri də onun bığları idi. Pietro della Valle Abbasın bığlarının uclarının yuxarıya doğru burulduğunu, bunun dini məna daşıdığını, bığ saxlayanın bununla qürur duyduğunu və müəyyən yolla cənnətlə savaşmaq arzuladıqlarını göstərdiyini bildirir. Jan Şardenə görə, Abbas bığları üzün ornamenti adlandırırmış və döyüşçülərinə bığın uzunluğuna görə maaş ödəyirmiş. Bu, şübhəsiz ki, uzun bir hekayə olsa da, Abbasın bığının ölümündən təxminən qırx il sonra necə məşhurlaşdığını göstərir. Abbasın saçı tamamilı qırxılmışdı və zaman keçdikcə daimi yürüşlər zamanı günəşin altında qaldığına görə rəngi də tündləşmişdi. Mənbələrdənki məlumatlardan başa düşüldüyü kimi, Abbas böyük fiziki gücə malik olmuşdur. Buna biz Sufiyan döyüşündən sonra şaha qəflətən hücum edən iri cüssəli Osmanlı döyüşçüsünü güləşib yerə yıxmasından bilirik. De Gouveanın yazdığına əsasən onun "qılıncının bir zərbəsi ilə çox böyük qoyunu ikiyə böldüyünü və hələ də yerdə olan bir şeyi kəsdiyini" görüb. Daha sonra Abbas bir az kökəldi və ön dişlərinin bir hissəsini itirdi. Göstərişli geyinməyi sevən əksər əyanlarla müqayisə də Abbas qırmızı, yaşıl və ya qara rəngdə sadə geyimlər geyməyi üstün tuturdu. O, təbəələrinin də ondan nümunə götürməsini istəyirdi və hərdən göstərişli geyinmiş əyanlarını danlayardı. Xüsusən döyüşçülərinin bahalı geyimlər geyinməsinə dözümsüz yanaşırdı. Karmelit keşişi Con Taddeusun yazdığına görə, o, döyüşlər zamanı qırmızı yundan və pambıqdan pis geyimlər, hətta ipli ayaqqabılar geyinirmiş. Bununla belə, o, bayramlarda və təntənəli mərasimlərdə, üzərində qırmızı çubuqlu on iki dilimli (şiəliyin on iki imamını təmsil edən) qırmızı keçə başlıqdan ibarət qızılbaş baş örtüyü taxarkən daha zərif geyinərdi.
Abbasın formal təhsili nə qədər zəif olsa da, onunla görüşənlərin hamısı onun canlı zəkasına heyran idi. Taddeus bunu belə izah edir: O, hər şeyi çox aydın görməyi bacarır və iş haqqında danışarkən hər şeyi başa düşməsi üçün bir ipucu vermək kifayətdir; və o, məsələnin ən kiçik incəliklərə qədər nüfuz edir.
De Gouvea onun "çox yaxşı mühakimə" qabiliyyətinin olduğunu bildirir. Eyni zamanda o, dərin mövhumatçı idi. Onu həmişə səma cisimlərinin oxunuşlarına "oxumağı bacaran" astroloqları müşayiət edirdi. O, həmçinin Quranın təsadüfi açılması və gələcək hadisələrin işıqlandırılması ilə bağlı proqnozlar axtarırdı, lakin o, bundan çox zaman Qurandan özünün istədiyi cavabların çıxması üçün yararlanırdı. Məsələn həyatının sonlarına yaxın Qəzvində ikən həkimlər onun Mazandarana getməsinə qarşı çıxmış, lakin o, Quran açdırıb oradan "müsbət işarə" aldıqdan sonra oraya getmiş və xəstələnib ölmüşdü. Xalqın ona ədaləti təmin etməsi üçün müraciət etməsi zamanı Abbas çox ədalətli, qəti və mərhəmətsiz davranırmış. Ser Robert Şirli belə hallardan birində Qəzvin hakimi ilə necə davrandığına şahidlik etmişdir. Şahın əmrinə əsasən onun burnu və qulaqları kəsildi, boynuna ömürlük boyunduruq vuruldu və hər kəsə ona yardım etmək qadağan edildi. Şirlinin məlumatına əsasən bu hökm orada olan bütün böyük adamları heyrətləndirdi və insanlara sonsuz sevinc və təsəlli verdi. Karmelit keşiş Paul Simon deyir ki, Abbas başqalarına nümunə olmaq üçün öz sevimlilərinə qarşı daha sərt davranırdı və Portuqaliya səfirliyi sarayda olarkən o, "sevimlilərindən ikisinin qarnının çırılmasını əmr etdi, çünki onlar adi bir qadına qarşı nalayiq davranmışdılar". O, həmçinin Abbasın sarayın qapısında mübahisələrə və şikayətlərə necə qərar verdiyini, vaxt itirmədən çalışdığını və günün sonunda işlərinin öhdəsindən gəldiyinə əmin olmağa çalışdığını təsvir edir. Onun hüzurunda ittihamçı tərəflər, ədliyyə məmurları və öz məclisi durur, istədiyi vaxt onlarla məsləhətləşir. Onun verdiyi hökm qətidir və dərhal icra olunur. Əgər günahkar ölümə layiqdirsə, onu dərhal öldürürlər. Buna görə də, Karmelit keşişi yekunlaşdırır, onun ölkəsində qatillər və quldurlar çox azdır. Və əlavə edir ki, İsfahanda olduğu dörd ay ərzində bir nəfər də olsun adam öldürmə hadisəsi baş verməyib.
Abbas ona miras qalan xaos içindəki dövləti nizami dövlətə çevirə bilmək üçün mərhəmətsiz olmasının lazım olduğunu düşünməkdə idi. İsgəndər bəy Münşi bildirir ki, "onun şiddətli cəzaları haqqında xəbərlər tabeliyində olanlara zülm edənlərə güclü təsir göstərirdi və onun əmrlərinin təxirə salınmadan yerinə yetirilməsini təmin edirdi". Bunu misal üzəindən İsgəndər bəy belə təsvir edir: Əgər ataya öz oğlunu öldürmək əmr edilsəydi və ata bunu həyata keçirməkdə ləngisəydi bu dəfə oğluna atasını öldürmək əmr ediləcəkdi. Hər ikisi də öz növbəsində əmri həyata keçirməkdə ləngisəydi və ya keçirməkdə tərəddüd etsəydi bu dəfə bir başqası onların ikisini də öldürmək üçün göndəriləcəkdi. Nəticədə onun əmri qanun oldu və heç kim onun əmrlərinə qarşı çıxmağa bir anlıq cəsarət etmədi.
Bundan mənfəətlə çıxan tərəf isə adi əhali idi. Abbasın ordu içində formalaşdırdığı nizam-intizam nəticəsində artıq ordu yerli əhalidən ürəyi istədiyini tələb edə və ya ala bilməzdi. Abbas insanların mülkiyyətinə hörmət edilməsini, məcburiyyətdən alınan mallar üçün isə ədalətli qiymət ödənilməsini istəyirdi. Della Vallenin bildirdiyinə görə, belə nizam-intizam o zaman yalnız bir neçə Avropa ordusunda var idi.
İskəndər bəy Abbasın xarakterinin ziddiyyətli tərəflərinə də diqqət çəkir: Şahın xarakterində bəzi ziddiyyətlər var; məsələn, onun alovlu xasiyyəti, hökmdarlığı, əzəməti və şahlıq şövkəti onun mülayimliyi, yumşaqlığı, asketik həyat tərzi və qeyri-rəsmiliyi ilə uyğun gəlir. O, eyni dərəcədə evdə dərviş döşəyi və şah taxtındadır. O, yaxşı xasiyyətli olanda ev üzvləri, yaxın dostları, əmanətçiləri və başqaları ilə ən böyük qeyri-rəsmiliyə qarışır və onlarla qardaş kimi davranır. Əksinə, qəzəbləndiyi zaman onun siması o qədər qorxunc olur ki, bir müddət əvvəl onun lütfünə məruz qalmış və bütün qeyri-rəsmi rəftarına məruz qalan həmin adam öz növbəsində həyasızlıqda və ya ədəbsizlikdə ittiham olunmaq qorxusundan bir söz deməyə cəsarət etmir.
Maykl Eksvortinin sözləri ilə Abbas: O, istedadlı rəhbər və hərbi lider olmaqla bərabər mərhəmətsiz avtokrat idi. Onun hakimiyyəti dövrü Səfəvi dövrünün görkəmli yaradıcılıq erasıdır. Lakin vətəndaş müharibələri və uşaqlıq illərinin problemləri (onun qohumlarının çoxu öldürülmüşdü) onun şəxsiyyətinin mərkəzində qaranlıq bir şübhə və qəddarlıq bükümü buraxmışdı.
Donald Reyfild onu "fövqəladə diqqətli və aktiv", eyni zamanda "təhrik edilyində öldürücü paranoyak" olaraq təsvir edir.
İsgəndər bəy Münşi Abbasın xüsusiyyətlərini belə təsvir etmişdir: … O, son dərəcə hiddətli təbiət, odlu-alovlu xasiyyət, qüvvət, əzəmət, şövkət, cah-calal və padşahlıqla yanaşı, özündə olduqca mülayimliyi, yumşaqlığı, dərviş xarakterini və sadəliyi cəmləşdirmişdir. O, mülayim və həlim olduğu vaxtlarda saray adamlarına, nədimlərə, mülazimlərə və başqalarına o qədər təvazökar və məxsusanə tərzdə yaxınlıq göstərər və qaynayıb-qarışar ki, sanki, onlarla dost və qardaşdır. Lakin digər əhvalda olanda… onun mübarək alnında elə qəzəb əlamətləri parlayır ki, onunla həmsöhbət, yoldaş və həmdəm olmuş və ondan dostcasına, qardaşcasına və təvazökarcasına rəftar görmüş həmin adamların həddi və ixtiyarı olmur ki, azacıq cəsarət, cürət və ədəbsizlik kimi anlaşıla bilən bir nisbətsiz söz dilə gətirə bilsinlər.
Abbasqulu bəy Bakıxanov Abbasın xüsusiyyətlərini belə təsvir etmişdir: Şah Abbas məmləkəti abad etmək və rəiyyətin asayişinə baxmaq işlərində bütün dünyada məşhurdur. Qoymuş olduğu bir çox mülki və əsgəri qanunlar, İran şahları üçün rəhbər olmuşdur. Sultanların ləyaqətini onların xüsusi məziyyətlərinə görə təyin edən Avropa tarixçiləri belə, bu elmi sevən padişaha “Böyük” ləqəbi vermişlər. O, xalq arasında indi də adil sifətlə tanınmaqdadır. İctimai binalar və xeyriyyə müəssisələri tikdirməkdə islam dövründə, İranda bu padişahın misli və tayı olmamışdır. Bütün İranda, o cümlədən, Şirvan ölkəsində olan məscidlər, mədrəsələr, uzaq çöllərdəki kəhrizlər və çoxlu karvansaralar bu iddianın doğruluğuna aydın bir sübutdur. Bir çox fazil şəxslər, onun tərbiyəsi sayəsində, elm və fənndə öz dövrünün başçılarından olmuş və bütün dünyada böyük şöhrət qazanmışlar. İşinin çoxluğuna və bir çox müşkül işləri həll etməklə məşğul olmasına baxmayaraq o, kamil adamlarla müsahib olmağa mail olub, gözəl təbi-şerə də malik idi.
Abbas dövlətin əsasını təşkil edən qızılbaş türk tayfalarının istifadə etdiyi türk dilini mükəmməl bilirdi və özü də onlarla eyni kökdən gəlirdi. İspan səfiri Qarsiya de Silva Fiqueroanın bildirdiyinə görə, o, sarayda olarkən Abbasın gürcücə danışmasına şahidlik etmişdir. Çox gümanki şah bu dili özünün gürcü nökərlərindən öyrənmişdir. Bunlarla birlikdə, şah fars dilini də bilməkdə idi. Abbasın sarayında olmuş della Valle bu barədə bunları yazmışdır: Şah mənim Türk dilini bilib bilmədiyimi soruşdu və sonra mənə, "Xoş gəldi, səfa gəldi" dedi. Əyləşmək üçün şahın iznini aldıqdan sonra Türk dilində səyahətimin səbəblərini və digər məsələlər haqqında məni sorğu-sual etdi. Mən qısa olaraq vəziyyətimlə bağlı məlumat verdim.
Abbasın xalq tərəfindən dəstəklənməsi də güclü idi. O, vaxtının xeyli hisssini xalq içində keçirir, şəxsən bazarları və digər ictimai yerləri ziyarət edirdi. O, həyatının sonlarında xəstələnməsinə qədər çox aktiv həyat tərzi sürmüş, uzun məsafələri heç ara vermədən qət etməyi, günlərlə və aylarla yürüşlərdə ordu ilə birlikdə yaşamağa alışmışdı. O, 19 yaşı olarkən saqqalını qırxaraq yalnız bığlarını saxlamış və bununla da imperiyada yeni dəb yaratmışdı.
Abbas başqa mərifətləri ilə birlikdə, həm də çox güclü natiq idi və nitqləri ilə insanları özünə cəlb edə bilirdi. Abbasdan bir əsr sonra yaşamış görkəmli türkmən şairi Məhtimqulu onu özünün Zər bilməz adlı şeirində belə təsvir edir:
Dini azlıqlara yanaşması
thumb| [[İsfahanın Yeni Culfa bölgəsində yerləşən Vank kafedralı ]] Digər Səfəvi hökmdarları kimi Abbasa şiə müsəlman idi və İmam Hüseynə xüsusi rəğbəti var idi. 1601-ci ildə o, İsfahandan Məşhədə piyada ziyarətə getmiş və buradakı İmam Rza türbəsini ziyarət etmişdir. Bu türbə özbəklər tərəfindən dağıdıldıqdan sonra onun tərəfindən təmir edilmişdi. Sünni dövlətləri — Osmanlı və özbəklər əsasən Səfəvi imperiyasının rəqibləri olduqları üçün Abbas qərb sərhədlərində yaşayan sünnilərlə sərt rəftar edirdi.
Abbas hakimiyyətinin böyük bir qismində xristianlara qarşı tolerant olmuşdur. İtalyan səyyah Pietro della Valle onun xristianlıq teologiyası və tarixi barədə nə qədər çox bildiyini gördükdə təəccübləndiyini yazmışdır. Bunun əsas səbəbi Abbasın xarici siyasətində Avropa dövlətləri ilə münasibətlərin xüsusi yer tutması idi.
Lakin Avropa ilə münasibətlər pozulduqda və ya Abbas digər səbəblərdən uyğun gördüyündə daxildəki xristianlarla sərt davranılırdı. Belə bir dövr 1613-cü ildə yaşandı. 1613-cü ildə avropalıların verdikləri sözə əməl etməmələri portuqal-ispan elçisi De Goeveanın şahın yanına gəlməsindən sonra bir daha aydın oldu. Belə bir siyasi ab-havada ermənilər onları nəyin gözlədiyini dərhal başa düşdülər. Avropa qüvvələrinin şaha verdiyi sözlərə əməl etmədikləri, Osmanlı ilə sülh şəraiti olduğuna görə onsuzda çətin vəziyyətdə qalan ermənilər De Gouveanın onlar üzərində Apostolik Ziyarətçi kimi gəlməsi ilə vəziyyətlərinin daha da pisləşdiyini dərk etdilər və Abbası bunda onların günahlarının olmadığına inandırmağa çalışdılar. De Gouveanın şahın hüzurunda ermənilərdən "mənim təbəələrim" deyə bəhs etməsi vəziyyəti daha da qəlizləşdirdi. Şah dərhal ermənilərin İslamı qəbul etmələrini və köçürülmələr zamanı onlara verilmiş yardım pullarını geri qaytarmağı əmr etdi, əks halda onların ya qızları, ya da oğlanları qul ediləcəkdi. Karmelitlər və Auqustunianlar bir qədər pul qoymuşdular, lakin bu pulu Abbas qaytardı və o, De Quveanın yenidən suverenin öz vassalları ilə münasibətlərinə qarışmasına təəccübləndiyini söylədi. De Guvea Hörmüzə getmək üçün tələsik yola düşdü, Auqustunianlar qalan hissəsi müvəqqəti olaraq Bağdada çəkildi və Karmelitlərdən biri istisna olmaqla, hamısı İsfahanı hələlik tərk etməyi ehtiyatlı addım hesab edirdilər.
1621-ci ilin yayında Abbas Səfəvi imperiyasında yaşayan ermənilərlə sərt rəftar etməyə başladı. Onun belə etməsində şiə teoloqlarında müəyyən təsirinin olduğu güman edilir. Blowun ehtimalına görə, bu ərəfələrdə şah ağır xəstələnib sağaldıqdan sonra ona yaxın din adamlarının şaha xəstəliyinin təkcə səbəbi kimi şərab içməsini yox, dini azlıqlara, xüsusən xristianlara qarşı tolerant yanaşmasını da göstərmişdirlər. Bu zaman şah ispan və portuqlaiyalılara qarşı qəzəbli olduğuna görə onların dediklərinə qulaq asmağa meyilli olmuşdur. Təzyiqlər birbaşa İsfahanın qərbindəki erməni kəndlərinə qarşı yönləndirilmişdi. Burada yaşayan ermənilərə İslama keçmələri təlqin edilirdi. Həmçinin məcburi sünnətə məruz qalan ermənilərdən bəzisi həyatını itirirdi. Bu yanaşma bir qədər sonra Mazandaranda məskunlaşan gürcülərə də aid edildi. Abbasın bu siyasətini Papaya yazan Karmelit rahibi Abbasın kilsə üzərindəki ən böyük tiran olduğunu, tədbiq etdiyi metodu cəhənnəmdən mənimsədiyini bildirirdi. Həmçinin bu müəllif onu da qeyd edir ki, şahın bu siyasəti şiə teoloqlarını iki yerə bölmüşdür. Bəziləri bunun Qurana sətr düşdüyünü iddia edirdilər. Abbas bir qədər sonra xristianlara qarşı təzyiqlərinin onun ipək ticarətinə ziyan vurduğunu gördükdən sonra bütün olanların dayandırılmasını əmr etdi. Abbas ipək ticarətini şəxsi monopoliyasına aldğına görə bu ticarətin dayanması ona böyük maddi ziyan vura bilərdi. Güman edilir ki, ermənilərə və gürcülərə qarşı bu təzyiqlər zamanı sünnət zamanı ölənlər xaric, 5 min insan İslamı qəbul etmişdir.
Növbəti ilin əvvəllərində antixristian sentiment yenidən gücləndi. 5 keçmiş müsəlmanın Karmelitlər tərəfindən xristian kimi vəftiz edildikdən sonra Hörmüzə qaçmaq istəyərkən ələ keçirilmişdi. Şiə teoloqları bundan missionerlərə qarşı propaqanda məhsulu kimi istifadə etməyə və şahı münasib addımlar atmağa çağırmağa başladılar. 200-dən çox məşhur şiə teoloqu Karmelit missionerlərin edam edilməsi üçün şahın sarayına ona müraciət etmək üçün gəldilər. Müsəlmanlıqdan xristianlığa keçənlər edam edilsə də, Abbas şiə teoloqların missionerlərin İslam dinini dağıtmağı hədəflədikləri ittihamına baxmayaraq, xristian missionerləri edam etmədi. Şiə teoloqlar Karmelitlərin 5 mindən çox müsəlmanı gizli şəkildə müsəlmanları xristian kimi vəftiz etdiklərini və Avropaya göndərdiklərini ddia edirdilər. Karmelit rahibləri şahın hüzuruna gətirildi və onların monastırı qısa müddətə qızılbaş döyüşçüləri tərəfindən mühasirəyə alındı, lakin Abbas ruhanilərinin təzyiqinə müqavimət göstərib xristian rahiblərə qarşı heç bir tədbir görmədi. Karmelit rahiblərindən biri olan John Thaddeus sonradan yazırdı ki, Abbas öz dinini dəyişənləri edam etdirsə də, onlara dəyməmişdir. Thaddeus bunu şahın portuqaliyalılara qarşı ingilis hərbi dəniz qüvvəsinə ehtiyac duyduğundan, xristian rahiblərin edamının ingilislərin Səfəvi imperiyasına yanaşmasına təsir edəcəyindən ehtiyatlanması ilə əsaslandırır.
Vəliəhdini edam etdirməsi və digər oğulları
Abbasın müxtəlif arvadlardan beş oğlu olmuş, onlardan yalnız üçü yaşaya bilmişdi. O, qərbdə Səfi Mirzə kimi tanınan Məhəmməd Bağır Mirzə (1587-ci ildə doğulub) ilə yaxşı münasibətə sahib idi. Osmanlı ilə yeni müharibə və Gürcüstana yürüşlər, oradakı üsyanların yatırılması ərəfəsində Abbas ətrafından şübhələr duymağa başlamışdı. O, hətta sülalənin çıxdığı Səfəvi sufi ordenində də bəzi şəxsləri xəyanətdə ittiham edərək edam etdirmişdi. 1614-cü ildə Gürcüstandakı üsyanı yatırmaqla məşğul ikən Abbas böyük oğlunun çərkəz kölələrdən olan Fərhad bəy Çərkəz ilə birlikdə ona qarşı plan qurduğu barədə şayiələr eşitdi. Bundan qısa müddət sonra ov mərasimində vəliəhd şahzadənin protokol qaydalarını pozaraq Abbasdan əvvəl ovu vurması onda bu şübhələrin daha da böyüməsinə səbəb oldu. 1615-ci ildə şahın əmri ilə gir digər çərkəz köləsi Behbud bəyə şahzadəni öldürmək əmr edildi. Şahzadə Rəştdə hamamda ikən qətlə yetirildi.
Adi saray intriqaları nəticəsində o, özünün ən böyük oğlu və vəlihədi Səfi Mirzəni edam etdirdi. Səfi Mirzə yalnız saray əyanları və əsilzadələr arasında deyil, eyni zamanda əhali arasında da xeyli populyarlığa malik idi. Hər bir halda, sarayda onun düşmənləri də var idi. Bunlardan bəziləri onun taxt-tacı ələ keçirmək üçün sui-qəsd hazırladığını təlqin edirdilər və guya o, şah Gürcüstanda yürüşündə ikən şahın qarşısında öz iddialarını dəstəkləmək üçün özünə tərəfdarlar və qulluqçular hazırlamaqdadır. Saray işlərindən xəbərdar və Abbasa yaxın olan İsgəndər bəy Münşi baş verənləri yaxından izləmək şansına sahib idi. O, bildirir ki, şahzadəyə qarşı irəli sürülən iddialar əsassız olmaqla birlikdə, saraydakı "skopantlar və vəzifə axtaranlar" tərəfindən "şahın düşüncəsini oğluna qarşı zəhərləmək" üçün ortaya atılmışdı, lakin Abbas gəzən söz-söhbətlərə inandı və oğlunu edam etdirdi. Bu, iğtişaşlara səbəb olmaqla birlikdə, şahın özünün də sonradan peşmançılıq hissi keçirdiyi deyilir, lakin bu, sonradan qalan iki oğluna qarşı da eyni hərəkətləri davam etdirməyinə və onları kor etdirməsinə əngəl olmadı. O, həmçinin sələflərinin şahzadələri canişin təyin etdirmə adətini də qadağan etmişdi. O, sülalə üzvlərini hərəmə həbs etdirmiş, onların dostları ya xədim edilmiş xaçələr, ya da qadınlar olmuşdu. Abbas bu hərəkətini "yüksələn günəşə sitayiş edən insanların" gözünə şahzadələri çox göstərməyin uyğun olmadığını deyərək etdiklərinə haqq qazandırmağa çalışmışdı. thumb|right|[[Sultan Məhəmməd Xudabəndə Mirzə|Sultan Məhəmməd Mirzənin 1605–1627-ci illər aralığında moğol rəssam Bişandas tərəfindən çəkilmiş rəsmi.]]
1620-ci ilin yayında Mazandarandakı sarayında olan Abbas ağır qızma xəstəliyinə tutuldu. Sarayındakı bir çox şəxs, həmçinin yerlilərdən xeyli sayda insan bu xəstəlikdən həyatını itirdi. Bundan sonra bəlli oldu ki, şahın həyatı da təhlükə altındadır. Abbasın xəstəliyi dövründə onun sağlam qalmış ən böyük oğlu Xudabəndə Mirzə Abbasın öləcəyini düşünərək onu dəstəkləyən qızılbaş sərkərdələri ilə bunu qeyd etməyə, taxta çıxışını hazırlamağa başlamışdır, lakin şah sağalmış və oğlunu kor etdirərək cəzalandırmışdır. O, bununla oğlunun taxta gedən yolunu bağlamaq fikrində idi. Lakin şahzadənin tərəfdarları onu taxta çıxarmaqda qərarlı idilər. Plan şahzadəni saraydan qaçırmaq və kənarda şah elan etmək idi, lakin plan aşkar edildi və bütün iştirakçıları cəzalandırıldı. Şahzadə özü həbs edilərək Ələmut qalasına salındı və Abbasın xələfi olan Səfi Mirzə dövründə edam edildi. Bu ittihamda həqiqətin nədən ibarət olduğunu bilmək mümkün deyil, lakin çətin görünür ki, hər hansı saray əyanı öz həyatını belə axmaqcasına riskə atardı. Fiqueroanın saray əyanlarının şahzadələrə heç bir hörmət göstərməməsi ilə bağlı şərhi, şahın şübhələrini oyatmamaq üçün onlardan uzaqlaşmaq üçün əllərindən gələni etdiklərini göstərir.
Məhəmməd Baqir Mirzə və Xudabəndə Mirzənin vəliəhdlik yarışmasından kənarlaşdırılasından sonra Abbasın oğullaından yeganə vəliəhd ola biləcək şəxs İmamqulu Mirzə qalmışdı. 1618-ci ildə xarici elçilərdən biri ilə baş tutmuş görüşdə edam edilmiş vəliəhddən kiçik olan İmamqulu Mirzə də iştirak etmişdi. Bu zaman 17 yaşında olan İmamqulu Mirzə adlı şahzadə atası ilə birlikdə saraya daxil olmuş, gözlərini aşağı salıb dayanmış, heç nə danışmamış, heç kim də ona heç nə deməmişdir. Səfir bunu belə təsvir etmişdir: Heç kim bir qulluqçuya və ya bir köməkçiyə verdiyi diqqətdən çox ona diqqət etmədi.
Abbas İmamqulu Mirzəni şahlıq üçün hazırladıqdan sonra müəyyən səbəblərdən onu 1627-ci ildə kor etdirdi və Ələmutna saldırdı.
Gözlənilmədən Abbas Məhəmməd Bağır Mirzənin oğlu Sam Mirzəni özünə varis seçdi. Atasının babası tərəfindən qətlə yetirildiyinə görə özünəqapalı xasiyətə malik olan Sam Mirzə Abbasın ölümündən sonra 17 yaşında ikən şah oldu və özünə Səfi adını götürdü.
Osmanlı imperiyasının yüksəlişi
thumb|300px|Osmanlı dövlətinin 1481–1683-cü illərdəki genişləmələri.
Osmanlı Dövləti Yüksəlmə Dövrü — II Muradın (1421–1444, 1446–1451) ölümündən sonra yerinə oğlu Fateh Sultan Məmməd (II. Məmməd) (1444–1446, 1451–1481) padşah olduğunda, artıq Osmanlı Dövləti, Pasinler müharibəsinin bütün sarsıntılarını sovuşdurmuş və quruluş dövrünü tamamlamış bir imperiya olaraq dünya Thumbnail yerini almağa hazır idi. 1451'de II. Məmməd, atalarının bir çox dəfə girişip də bilmədikləri İstanbulu almaq işini düşünə biləcək və bunu reallaşdıra qədər özünü güclü hiss edirdi.
Küllücə (cizgi filmi, 1950)
Küllücə — Volt Disney tərəfindən istehsal olunan və əvvəlcə RKO Radio Pictures tərəfindən yayımlanan 1950-ci il Amerika cizgi musiqili fantaziya filmidir. Şarl Perronun nağılına əsaslanan Küllücə, on ikinci Disney cizgi filmidir.
Çubənd
Çubənd—Qaradağ vilayətinin Əhər mahalında yerləşən kənd. Hazırda Əhər şəhristanına bağlıdır.
Tarixi
Çubənd kəndi Qaradağın qədim kəndlərindəndir. Bu kənd tarixin bir çox olaylarına tanıqlıq edib.
Gəzdim, gəldim Çubəndə, Axdı, doldu su bəndə. Şikar bərədə durub, Düşübdü ovçu bəndə.
Xarici keçidlər
Juband fa:جوبند
Fədayə Laçın
Məmmədova Fədayə Baris qızı — azərbaycanlı müğənni, aktrisadır.
Həyatı
Müğənni Fədayə Məmmədova Baris qızı 1977-ci il 3 iyun tarixində Laçın şəhərində dünyaya göz açıb. Bacısı İlahə Fəda da ifaçılıq etmişdir. Bir dəfə ailəli olan xanım müğənninin bir oğlu var. Həyat yoldaşı onu tərk edərək Rusiyaya gedib. Oğlunu tək böyütməyə məcbur olan Fədayə Laçın elə o zamandan müğənniliyə başlayıb. Fədayə Laçın, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində Azərbaycanın xalq artisti, xanəndə Canəli Əkbərovun tələbəsi olub və ifaçılığın sirlərini ondan öyrənib. Fədayə Laçın, C.Əkbərovun tələbəsi olması ilə yanaşı, Azərbaycanın əməkdar və xalq artisti, "Şöhrət" və "Şərəf" ordenli muğam ustadı Arif Babayevdəndə dərs almışdır. Fədayə Məmmədovanı Fədayə Laçın kimi Azərbaycan tamaşaçılarına tanıdan, Azərbaycanın əməkdar artisti, mərhum Məhəbbət Kazımov olub.
Karyerası
Bir çox xalq və bəstəkar mahnılarının mahir ifaçısıdır. Azərbaycan Dövlət Muğam Teatrında (01 yanvar 2014-cü ildə ləğv edilmişdir) Azərbaycanın xalq artisti İslam Rzayev lə çalışmışdır.
2015-ci ildə müğənninin Cavanşir Quliyevin bəstələrindən ibarət albomu işıq üzü görmüşdür.
Brandon Baye
Brandon Baye (27 dekabr 2000-ci ildə anadan olub) — Belçika Birinci Divizounu təmsilçilərindən olan Brügge klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Belçika futbolçusudur.
Brügge
Baye Brügge akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Baye öz peşəkar karyerasında debütünü 22 iyul 2018-ci ildə Standard Lyej klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 70-ci dəqiqədə Mats Ritsi əvəz etmişdir. Belçika Superkuboku görüşündə Brügge rəqibinə 2-1 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Baye Belçika Birinci Divizoununda debütünü isə 29 iyul 2018-ci ildə Eypen klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 56-cı dəqiqədə Mats Ritsi əvəz etmişdir. Belçika Birinci Divizionu görüşündə Brügge rəqibinə 5-2 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Klub
1 UEFA Avropa Liqası görüşləri daxildir. 2 Belçika Superkuboku görüşləri daxildir.
"Brügge"
Bulbophyllum wallichii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Viola ucriana
(Viola ucriana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qara Yanvar faciəsinin şəhidlərinin siyahısı
Bu siyahı Qara Yanvar faciəsinin qurbanlarını ehtiva edir. Siyahıda 155 nəfər yer alır və onlardan 149 nəfərə "20 Yanvar Şəhidi" fəxri adı verilmişdir.
Xəşil
thumb|right|Xəşil
Xəşil Haqqında
xəşil — is. Suda bişirilib yağ və doşabla yeyilən xəmir xörəyi. Qarğa özünü quş bilir, xəşil özünü aş. (Ata. sözü).
Tərkibi:
(2 nəfərlik)
Hazırlanması:
Suyu bir qazana töküb üstünə duz töküb qarışdırırıq.
ələnmiş unu əlavə edib yaxşı çalırıq. Elə çalmaq lazımdır ki düyür qalmasın.
Sonra qazın üstündə vam odda dayanmadan qarışdıra-qarışdıra bişiririk.
Yemək getdikcə qatılaşacaq. Qatılaşanda 3-5 dəqiqə də dayanmadan qarışdırıb götürürük.Yemək hazır olan kimi tez boşqablara töküb ortasını qaşıqla çökək (yumru) formada düzəldirik.
Üstünə qaynar əridilmiş yağ, Bəhməz (doşab) və şəkər tozu tökürük. Bu yeməyi bəzən şəkər tozu əvəzinə bal ilə də yeyirlər.
Nuş olsun!
Brügge
Brügge (,, , , Brugge, ) — Belçikanın Flandriya bölgəsində şəhər. Orta əsrlərdən qalma memarlığı (İkinci dünya müharibəsində zərər görmədiyi üçün dağılmadan qorunmuşdur), müxtəlif şokoladları, kanalları və pivəsi ilə məşhur turistik şəhərdir.
Əhalisi 117 min nəfərdir (2012-ci il).
Küpəotu bitkisi
Nepentes küpəotu bitkisi daha maraqlı bitkilərdəndir. Bu bitkidə yarpağın yuxarı hissəsi qapaqlı küpəyə oxşayır və tutucu aparat funksiyasını daşıyır. Küpə ilə yarpaq ayasının arasında olan sapşəkilli daralmış hissənin köməyilə bitki özünü dayağa bərkidərək küpələri asır. Bu küpələr çiçəyə oxşayır. Küpənin kənarlarından və qapağindan damcı şəklində şirin maye ifraz olunur. Bu həşəratı cəlb etmək üçündür. Küpənin kənarları hamar və süruşkəndir. Həşərat küpənin kənarlarına qonan kimi sürüşüb küpənin içinə düşur və orada həzm olunur. Küpəli bitkilərə Asiyanin tropik meşələrində təsadüf olunur. Bunlar hündürlüyü 35 sm gövdəsinin diametri 8 mm olan bitkilərdir.
Ageratina rosei
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Həzi Həsənov
Həzi Həsənov - Laçın rayonunun sosial-iqtisadi həyatının fəal iştirakçısı, İkinci dünya müharibəsi iştirakçısı, kapitan.
Həyatı
Həsənov Həzi Cəfər oğlu 1913-cü ildə Laçın rayonunun Qızılca kəndində anadan olub. İbtidai və səkkizillik təhsil aldıqdan sonra təhsilini davam etdirmək üçün rayon mərkəzinə gəlmiş, tam orta təhsilini burda başa vurmuşdur. 1937-ci ildə Laçın rayonunda komsomol işinə başlayan Həzi Həsənov sonralar rayon komsomol komitəsində şöbə müdiri, katib və II katib vəzifələrinə irəli çəkilmişdir.
1937-ci ildə Qızılca kənd sakini Meyxanım Əkbərova ilə ailə qurmuşdur. Bu ailənin dörd övladı olmuş və onlar da rayonun müxtəlif işlərində çalışmışlar.
Həzi Həsənov müharibə başlayarkən rayon komsomol komitəsinin katibi kimi könüllü olaraq cəbhəyə getmişdir. Tiflis şəhərində 6 aylıq zabit kursunu bitirdikdən sonra 416-cı milli atıcı diviziyanın tərkibində Mazdokdan Vyanaya qədər çox şərəfli döyüş yolu keçmişdir. 1946-cı ildə kapitan kimi ehtiyata buraxılmışdır. O, döyüşdə 6 dəfə müxtəlif yaralar almış və ömrünün sonuna kimi II qrup müharibə əlili statusa ilə partiya və digər işlərdə çalışmışdı.
thumb|right|Həzi Həsənov və həyat yoldaşı
Müharıbə qurtardıqdan sonra, yəni 1946-cı ildən yenidən komsomol komitəsinin katibi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Sonralar rayon partiya komitəsinin katibi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Sonralar Laçın rayon partiya komitəsinin təlimatçısı, şöbə müdiri, III katib, II katib kürsüsünə qədər yüksəlmişdir. 1952- ci ildə 8 ay müddətinə rayon partiya komitəsinin I katibini əvəz etmişdir. 1950-ci illərdə Ali Partiya Məktəbində Muradxan Cabbarov və Xıdır Bəylərovla birlikdə təhsil almışdır.
Həzi Həsənov 1963-cü ildən ömrünün sonuna kimi Laçın rayonu mədəniyyət şöbəsinin müdiri kimi fəaliyyət göstərmiş və dəfələrlə rayon sovetinin deputatı və Laçın Rayonon Partiya komitəsinin plenum üzvü seçilmişdir. Həzi Həsənov rayonun ictimai işlərində yaxından iştirak etmiş, rayonda mədəniyyətin və incəsənətin çiçəklənməsində böyük köməklik göstərmişdir. Həzi Həsənov 30 oktyabr 1981-ci ildə Laçın rayonunda vəfat etmişdir.
Mükafatları
thumb|left|Həzi Həsənov təltif olunmsı haqqında əmr
Şeyxulla Çanbarisov
Şeyxulla Habibulloviç Çanbarisov — başqırd elm xadimi, tarix elmlər doktoru, siyasətçi, hərbçi, professor. Ufa Rektorları Şurasının başçısı və Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının Ufadakı yerli təşkilatının lideri olan Çanbarisov Ufanın millət vəkilliyini də etmişdir.
Həyatı
Şeyxulla Çanbarisov 22 may 1916-cı ildə Büzdek bölgəsinə bağlı Büzdek kəndində kasıb ailədə dünyaya gəlmişdir. Kənd şurası başqanlığı edən atası müxtəlif Sovet vəzifələrini icra etsə də, spirtli içki qəbul etdiyi üçün ailəvi və siyasi problemlər yaşadı. Böyümə illərində anasının Şeyxullaya təsiri böyük olmuşdur.
1929-cu ildə ibtidai məktəbi bitirmişdir. Ardından Novo-Kulevo kəndində toplu əkinçilik məktəbinə girdi və 1932-ci ildə məzun oldu. 1920-ci ildə Komsomola qatıldı və Komsomolun yerli orqanının katibi seçildi. Məzun olduqdan sonra Komsomol Bysdyak bölgə komitəsinə təhsil nümayəndəsi olaraq təyin edildi və eyni zamanda bölgə komitəsi katibi olaraq çalışdı.
Şeyxulla Çanbarisov 4 oktyabr 1996-cı ildə Ufada həyatını itirmişdir.
Universitet təhsili
Çanbarisov 1932-ci ilin sentyabrında Başqırd Dövlət Pedoqoji İnistitutunda qeydiyyatdan keçdi və tarix fakültəsinin tələbəsi oldu. Bu dövrdə də komsomol fəaliyyətini davam etdirdi və fakültə partiya nümayəndəliyinin rəhbəri seçildi. 1937-ci ildə universitetdən məzun oldu. Eyni ilin dekabr ayında Qırmızı Orduya çağırıldı.
Hərbi xidməti
Çanbarisov Uzaq Şərqdəki Qırmızı Ordu tərkibində yer alan 92-ci Qırmızı Bayraq taborunun təcili tibbi xidmət bölməsində xidmət etmişdir. 1939-cu ilin yanvarında gənc leytenant olaraq Ufaya geri dönmüşdür. Başqırd Dövlət Pedoqoji İnistitutunda marksizm-leninizm şurasının rəhbəri olaraq, avqust ayından isə təhsil işçisi kimi çalışmışdır.
1939-cu ilin noyabrında Sovet-Fin mühaibəsi başladı. 1940-cı ilin yanvar ayında Qış müharibəsinə görə silahlı qüvvələrin tam formada səfərbər edilməsiylə Çanbarisov yenidən xidmətə çağırıldı. Zlatoustdakı hərbi məlktəbə göndərildi. Burada 1941-ci ilin dekabrın qədər Sovet İttifaqı Kommunist partiyası tarixi mövzusunda dərslər keçdi.
1943-cü ilin dekabrından 1944-cü ilin iyununa qədər Qırmızı Ordunun siyasi kompozisiyasının yaxşılaşdırılması mövzusunda magistr təhsili aldı, lakin təhsilini davam etdirmək istəmədi və orduya geri dönməyi üstün tutdu. III Belorusiya cəbhəsindəki alayın komandan köməkçisi oldu. Nasist Almaniyasına qarşı qələbədən sonra Çanbarisovun mənsubu olduğu alay Uza Şərqə transfer edildi. Yaponiya imperiyasının sonuna qədər birinci Uzaq Şərq ordusunun bir hissəsi idi. 63-cü piyada tüməni ilə birlikdə 1945-ci ilin noyabr ayına qədər Mançuriyada xidmət etdi. 1946-cı ilin avqustunda polkovnik-leytenant rütbəsində ikən səhhətindəki problemlərə görə ordudan tərxis oldu.
Akademik fəaliyyəti
1946-cı ildə Başqırd Pedoqoji İnistitutunda dərs deməyə davam etdi. 1951-ci ildə magistr tezisi ilə məzun olduğu SİKP Mərkəzi Komitəsi altında Sosial Elmlər Akademiyasına qəbul oldu. Elmi rəhbəri 1961–1986-cı illərdə Sovet İttifaqında güclü şəxslərdən biri olmu. B.N.Ponomaryev idi. 1952-ci ilin oktyabr ayında partiya məktəblərinin başqırd əyalət komitəsi rəhbəri olaraq təyin edildi.
Başqırd Dövlət Unversitetinin rektorluğu vəzifəsini yerinə yetirmişdir. 1973-cü ildə təqaüdə ayrılana qədər Ufa Rektorları Şurasının başqanı və Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının Ufadakı yerli təşkilatının üzvü idi.
Çavuşlu oymağı
Çavuşlu oymağı — Ustaclı elinin böyük qollarından biri.
Çavuşlu oymağı Sivas vilayətindən Azərbaycana gələndən sonra bir parası Xoy civarında, bir parası isə Ərdəbil yörəsində yerləşdi. Çavuşlu oymağı bir çox qızılbaş əmiri, elçisi, mədəniyyət xadimi yetirmişdi.
Şuhey Terada
(d. 23 iyun 1975) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 6 oyun keçirib.
Üçqardaş dağı
250 px|thumb|Üçqardaş dağının cənubdan görüntüsü Üçqardaş dağı — Qaradağ vilayətində dağ, yaylaq.
Əfsanə
Bu dağın yaranması haqqında əfsanə mövcuddur. Bu əfsanəyə görə üç igid qardaş daşa çevrilib, yurd qoruyucusu olublar.
Üç qardaş, ha üç qardaş, Xəncəri gümüş qardaş. Bu obalar sənindi, Atını saxla, düş qardaş.
Viola vallicola
(Viola vallicola) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum wakoi
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Fəs
Fəs — kişi baş geyimi. Adı Mərakeşin Fəs şəhərindən götürülmüşdür.
Osmanlı İmperiyası və ondan asılı olan ölkələrin şəhər əhalisi və kənd ziyalıları arasında dəbdə olmuşdur. Gənclər, əsasən, qırmızı və ya yaşıl rəngli, yaşlılar isə qara və ya tünd rəngli fəs qoyurdu. Fəs kəsik konus formasında astarlı olur, yuxarı kəsiyə rəngli saplardan 10—15 sm uzunluqda qotaz bənd edilirdi. Mahud və digər qiymətli parçalardan tikilirdi. Əyanlara məxsus fəslərin qotazları qiymztli qaş və muncuqlarla bəzədilirdi. 1826—1925 illərdə qara qotazlı qırmızı fəs Türkiyədə məmur və əsgərlərin rəsmi baş geyimi olmuşdur.
Ageratina rothrockii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Skubi-Du
Skubi-Du —1969-cu ildən bu günə qədər istehsal olunan bir çox cizgi televiziya seriyasından ibarət Amerika cizgi franşizasıdır.
Bakı qurabiyyəsi
thumb|250px|Bakı qurabiyyəsi
Lazım olan ərzaqlar
İçlik üçün:
Prins (musiqiçi)
Prins Rocers Nelson (7 iyun 1958 – 21 aprel 2016) — ABŞ müğənnisi və mahnı yazarıdır. Daha çox eklektik sənət nümunələri və geniş vokal imkanları ilə məşhur olmuşdur. 21 aprel 2016-cı ilə Minnestodakı evində ölü tapılıb. Onun ölümünə səbəb zökəm tutulması idi. Xanımı isə onun narkotik maddələrdən öldüyünü güman edir. Prince, "Rolling Stone" jurnalının təşkil etdiyi Bütün Zamanların Ən Yaxşı 100 Sənətçisi siyahısında iyirmi yeddinci sırada yer almışdır.
Həmid Xəlilov
Həmid Xudu oğlu Xəlilov 1969-cu ildə Laçın rayonunun Qovuşuq kəndində anadan olub. Uşaqlıqdan vətənə, torpağa, elə-obaya bağlılıq hissi onda çox güclü idi. Ermənilərin torpaqlarımıza göz dikdiyi zamanda Həmidin də içində düşmənlərə qarşı güclü nifrət baş qaldırdı. Həmyaşıdları kimi o da torpaqlarımızı erməni quldurlarından xilas etmək üçün 1992-ci ildə Laçın rayon polis batalyonu sıralarına qoşularaq müharibəyə atıldı. Onun döyüş yolları elə doğma Laçın rayonundan başladı. Sonrakı illərdə Kəlbəcər, Daşkəsən, Füzuli istiqamətində gedən ağır döyüşlərdə Həmidin qəhrəmanlığı dillərdə əzbər oldu. Bütün döyüş tapşırıqlarını ləyaqətlə yerinə yetirən Həmidin gülləsindən düşmənin bir hədəfi də yayınmırdı.
1994-cü il aprel ayının 21-də Füzuli rayonu istiqamətində ordumuz tərəfindən düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirilidi. Qəflətən atılan erməni mərmisi bu gənc döyüşçünün həyatına son qoydu. Gözlərini əbədi yuman Həmidin cənazəsi Ağdam rayonunun Quzanlı kəndində torpağa tapşırıldı.
Zamanın ruhu
Zeytgeyst (alm. "zeitgeist" — zamanın və ya dövrün ruhu) — müəyyən dövrə məxsus düşüncə tərzini müəyyən edən və standartlaşdıran intellektual moda və ya hegemon düşüncə ənənəsidir. Məsələn, 20-ci əsrin arxitekturasına və digər incəsənət sahələrinə modernizm ideyaları mühüm təsir göstərmişdir. Zeytgeyst termini filosof Hegelin adı ilə əlaqələndirsələr də, o heç vaxt bu termindən istifadə etməmişdir. O tarix üzrə mühazirələrində Geist seiner Zeit (öz dövrünün ruhu) ifadəsini işlətmişdir. O yazırdı ki, heç kim öz dövründən irəliyə düşünə bilməz, çünki həmin dövrün ruhu elə insanın ruhudur. Bu cür ideyaları Qerder, Spenser və Volter kimi filosoflar da səsləndirmişlər. Höte zamanın ruhuna, dövr üçün hökmran olan mənəvi cəhətlər kimi baxırdı: Əgər bir tərəf daha güclü olmaqla, əks tərəfi sıxışdıraraq<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> arxa plana keçirirsə, o zaman belə üstünlüyü zamanın ruhu adlandırmaq olar və bu ruh həmin zaman kəsiyinin məzmununu müəyyən edir. Bu konsepsiya, həmçinin, tarixi görməkli qəhrəmanların və dahilərin fəaliyyətinin nəticəsi kimi müəyyən edən və Tomas Karlayl tərəfindən məhşurlaşdırılmış "Görkəmli insanlar nəzəriyyəsi"ni də özündə ehtiva edir.
Hegel hesab edirdi ki, incəsənət yarandığı dövrün mədəniyyətini əks etdirir. Mədəniyyət və incəsənət qarşılıqlı əlaqədədir, çünki rəssam öz dövrünün məhsuludur və əsərlərində həmin dövrün mədəniyyətini canlandırır. Bundan başqa o, hesab edirdi ki, müasir dünyada rəssam öz yaşadığı dövrün ruhunu yox, incəsənət fəlsəfəsi və nəzəriyyəsinə əsaslanan "azad və etik mədəniyyəti" əks etdirən klassik incəsənət nümunəsi yarada bilməz.
<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">Sosial və mədəni çoxnövlüyün və rəngarəngliyin mövcud olduğu sivilizasiyalar üzrə mədəniyyət və incəsənətin təhlili zamanı "zeytgeyst" səmərə vermir.
Zemestan Yurd kömür mədəni qəzası (2017)
Zemestan Yurd kömür mədəni qəzası — İran İslam Respublikasının Gülüstan ostanının Azadşəhr şəhristanınında yerləşən Zemestan Yurd kömür mədənində 2017-ci ilin 3 may tarixində baş vermiş partlayış. Hadisə 1300 metr uzunluğu olan mədənin 700 metr dərinliyində baş verib. Partlayışa metan qazının sızması və qığılcımın səbəb olduğu bildirilir. Azadşəhr şəhristanındakı Zemestan Yurt daş kömür mədəni Gülüstan ostanının mərkəzi olan Qorqan şəhərindən 90 kilometr şərqdə yerləşir.
Hadisə nəticəsində 35 nəfərə yaxın mədənçinin həlak olduğu və 15 nəfərə yaxın mədənçinin dağıntılar altında qaldığı bildirilir. Ərazidə axtarış və xilasetmə tədbirləri İran qırmızı aypara cəmiyyətinin Axtarma və xilasetmə şöbəsi tərəfindən aparılır. İran İslam Respublikasının prezidenti Həsən Ruhani partlayışdan sonra hadisənin baş verdiyi mədəni ziyarət edib.
Rarities
Rarities – Roxette qruppunun kompilyasiya albomudur.
Fəs (şəhər)
Fəs — Mərakeşdə şəhər. Fəs əyalətinin inzibati mərkəzidir.
Tarixi
Fəs şəhəri 1956-cı ildə Mərakeş istiqlaliyyət qazandıqdan sonra sürətlə inkişaf etməyə başladı.
Ageratina rubricaulis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bulbophyllum wagneri
(Bulbophyllum wagneri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum wagneri növü Panamadan Ekvadora qədər yayılmışdır.
Ağalar bəy Səfikürdski
Ağalar bəy Ağalar bəy Səfikürdski — Gəncə Şəhər Dumasının başçısı, həkim.
Həyatı
Ağalar bəyin üçüncü oğlu Ağalar bəy 1890-cı ildə Səfikürd obasında doğulub. Gəncə gimnaziyasında təhsilini başa vurduqdan sonra Moskva Univеrsitеtinin tibb fakültəsinə daxil olmuşdu. 1917-ci ildə univеrsitеti tamamladıqdan sonra Gəncə şəhərində əmək fəaliyyətinə başlamışdı.
15 aprel 1920 tarixində Gəncə Şəhər Dumasının sədri seçilmişdir. Sovеt dönəmində Bakı şəhərində 4 nömrəli xəstəxanada baş həkim, Gəncə şəhər Səhiyyə Şöbəsinin müdiri, Sеmaşko adına xəstəxanada baş həkim, Rеspublika Səhiyyə nazirliyində idarə rəisi vəzifələrində çalışmışdı.
Ağalar bəy 1966-cı ildə vəfat еtmişdir.
Takeşi Aoki
(d. 28 sentyabr 1982) — Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.
Zurnabad qalası
Zurnabad qalası — Göygöl rayonu Zurnabad ərazisində yerləşir. Zurnabad qalasında aparılmış arxeoloji tədqiqat işləri zamanı onun XIII-XIV əsrlərə aid olduğu təsdiqlənib. Qala öz tikinti xüsusiyyətlərinə görə demək olar ki, Bakıdakı Mərdəkan, Nardaran, Ramana qalalarına oxşardır. Beş bürcü olan qalanın eni, uzunu, hündürlüyü bir-birlərinə tən şəkildə hörülüb. Qalanın həm eni, həm də hündürlüyü 9 metrdir. Zurnabad isə feodal qəsri olub. Bu qala adi bir feodalın ailə üzvlərinin, onun əmlakının qorunmasına xidmət edib və müdafiə xarakterli olmayıb.
Uels bayrağı
Uels bayrağı — Uelsin dövlət rəmzi.
Ağ yaşıl fonda qırmızı əjdaha şəkili Uelsin rəsmi bayrağında təsvir olunub. 1959-cu ildə qanuni rəsmi bayraq elan olunan Uelsin bayrağının tarixi qədimdir. Qırmızı əjdaha şəkili Romalıların vaxtından Uelsin rəmzi olub. Ağ-qara rəng isə Tyudor süləlisə vaxtından Uelsin rəmzi hesab olunur.
Maraqlı faktlar
Uelsin bayrağı yeganə bayrağdır ki Böyük Britaniya bayrağında yer almamışdır. Buna görə çoxlu tənqidlərə məruz qalmışdır.
Türkiyə-Xorvatiya futbol matçlarının siyahısı
A milli
right|250px|thumb|Azərbaycanın [[poçt markası (1996).]]
Fəxriyə Sultan (III Muradın qızı)
Fəxriyə Sultan (? — 1641) — III Muradın qızıdır.
Dolmabağça sarayı
Dolmabağça Sarayı — Türkiyə Cümhuriyyətinin İstanbul şəhərində, Mərmərə dənizindən Boğaziçinə gedən yolda, dənizin sol sahilində Üsküdar məhəlləsinin qarşısında yerləşən tarixi saray.
Tarixi
thumb|left|200px|Mabeyn Binasının bağça tərəfdən görünüşü Bu gün Dolmabağça sarayının yerləşdiyi ərazi XVII əsrdə Osmanlı donanmasının gəmilərinin saxlandığı limanlardan biri idi. Ənənəvi dənizçilik şənliklərinin təşkil edildiyi bu liman bir müddət sonra bataqlığa dönmüşdü. XVII əsrdə doldurulmasına başlanan bu liman Osmanlı padşahlarının əyləndikləri və istirahət etdikləri bir bağça kimi istifadə edilməyə başlandı. Bu bağçada uzun tarixi zaman ərzində inşa edilmiş köşklər və qəsrlər kompleksi bir müddət Beşiktaş Sahilsarayı adıyla tanınmışdı.