cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ksilollar
Tətbiqi
Laklar, falaslar, mastika və s. üçün həlledici kimi istifadə olunur. Boyaların sintezində istifadə edilir. Para-ksilol polietilen tereftalat istehsalı üçün ara məhsul olan tereftal turşusunun sintezi üçün xammal kimi istifadə olunur. Orto-ksilol dioktil ftalatların və digər ftal turşusu efirlərinin – PVX üçün plastifikatorların istehsalında istifadə olunur. Həlledicilər kimi istifadə olunan ksilolların təmizlənməsi toluolun təmizlənməsinə bənzəyir, lakin onunla fərqlənir ki, su ilə azeotrop qarışıq əmələ gətirir, lakin qaynama temperaturundan xeyli yüksək temperaturda qaynayır; beləliklə, onlar sadə distillə edilməklə təmizlənə bilər [3]. Ksilol mikrodalğalı şüalanmaya məruz qalan reaksiya qarışıqlarında işlətmək üçün nəzərdə tutulmuş termometrlərin doldurucu mayesi kimi istifadə edilməsi tövsiyə olunur, çünki dielektrik itkiləri çox azdır və şüalanmadan qızmır[4].
Azərbaycan Respublikası Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi
Azərbaycan Respublikası Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi  — Azərbaycan Respublikası Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi və ya qısaca SOMDA — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müəyyən etdiyi şəxslərin, strateji obyektlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və qorunması sahəsində səlahiyyətləri həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanıdır. Azərbaycan Respublikası Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyinin hüquqi əsasını Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələr, Azərbaycan Respublikasının "Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında" Qanunu və digər qanunları, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərman və sərəncamları, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamları, "Azərbaycan Respublikasının Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi haqqında Əsasnamə" və fəaliyyətinə aid qanunvericiliyə əsasən qəbul edilmiş mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının normativ hüquqi aktları təşkil edir.
Tarixi
Azərbaycan Demokratik Respublikası Parlamentinin 1919-cu il fevralın 18-də keçirilmiş 15-ci iclasında Azərbaycan parlamentinin mühafizə dəstəsinin yaradılması haqqında Qanun qəbul edilib. Qanuna əsasən parlamentin ixtiyarında olan "Məclisi Məbusan Xassə Qoruyucu Bölüyü" yaradılmışdır. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra xüsusi mühafizə xidməti bir çox dəyişikliklərə uğrasa da, zəruri qurum kimi inkişafını davam etdirmişdir. Belə ki, 1931–1935-ci illərdə Xalq Daxili İşlər Komissarlığının mühafizə şöbəsi (5-ci xüsusi diviziya), 1936–1972-ci illərdə Bakı şəhər İcraiyyə Komitəsinin Daxili İşlər İdarəsinin 2-ci Divizionu, 1972-ci ildən 1991-ci ilədək Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyinin Partiya-sovet orqanlarını mühafizə şöbəsi adlanmışdır. Xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin xalqın tələbi ilə 1993-cü il iyunun 15-də siyasi hakimiyyətə qayıdışı ilə ölkəmizdə xüsusi dövlət mühafizəsi sahəsində də yeni mərhələ başlamışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini həyata keçirən ümummilli lider Heydər Əliyev 1993-cü il avqustun 23-də Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarını Mühafizə İdarəsi ilə Azərbaycan Respublikasının Milli Qvardiyasının bazasında Azərbaycan Respublikasının Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarını Baş Mühafizə İdarəsinin yaradılması haqqında Fərman imzalamışdır. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 06 may 2002-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Ali Dövlət Hakimiyyət və İdarəetmə Orqanlarını Baş Mühafizə İdarəsi Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti adlanmışdır.
Səyavuş (pyes)
Səyavuş — Azərbaycan şairi və dramaturqu Hüseyn Cavidin 1932–1933-cü illərdə yazdığı, "Şahnamə" poemasının süjetlərindən birinin təsvir edildiyi əfsanəvi-tarixi (xalq-qəhrəmanı), beş pərdəli faciə (şeirlə-dram). Əsər böyük fars şairi Firdovsinin 1000 illiyinə həsr edilib. 1934-cü ildə pyes nəşr olunub. Bu əsərlə özünü peşəkar rejissor kimi göstərən İsmayıl Hidayətzadə tərəfindən səhnəyə qoyulub.
Azərbaycan Respublikası Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi
Tarixi
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 2020-ci il martın 16-da "Xüsusi dövlət mühafizəsi sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi haqqında" Fərman imzalamışdır. Fərmana əsasən, Azərbaycan Respublikasının Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti ləğv edilərək onun əsasında üç dövlət orqanı — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təhlükəsizlik Xidməti, Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidməti və Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi yaradılmışdır.
Səyavuş (pyes)
Süjeti
Hüseyn Cavid "Səyavuş" faciəsini Firdovsinin "Şahnamə" eposundakı "Səyavuş və Südabə" dastanının motivləri əsasında qələmə alıb. Pyesin baş qəhrəmanı Siyavuşdur. Tamaşanın mərkəzində insanın son məqsədi, xoşbəxtlik, həyatın mənası haqqında dərin fəlsəfi düşüncələrə sadiq olan gənc Siyavuşun taleyi dayanır. Əsərdə H.Cavidin məqsədi Firdovsinin "Səyavuş və Südabə" dastanında qələmə aldığı bütün epizodları başqa bir şəkildə verib. O, şahların zülmü, Südabənin qeyri-əxlaqi eşqi, Gərsivəzin hiyləğərliyi, şahların cəmiyyətdəki zalım mövqeyi və s. məsələləri qabartmaq, öz bəşəri ideyalarını qabarıq bir şəkildə ifadə edib. Pyesdə obrazlar silsiləsi belə verilib: Kavus və Südabə-nifrət qaynağı, rəqqasə və Kosa-şər qüvvələrin təmsilçiləri, Gərsivəz-hiyləgərliyin ifadəsi, Piran-sülhün carçısı, şahlar-zülmkarların hamisi. H.Cavid öz əsərində Firdovsidən gələn əsas motivləri saxlayıb. Siəyavuş pak və atasına sadiq bir şahzadə kimi təsvir olunur. Analığının hər cür fitnə-fəsadı onu yolundan döndərə bilmir. Əsərdə Kavusun müharibəyə rəvac verməsi, Gərsivəzin kin və küdurəti epizodları önə çəkilib.
Azərbaycan Respublikası Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi
Tarixi
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 15 iyul 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə İ.R.Abbasov Azərbaycan Respublikasının Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyinin rəisi təyin edilmişdir.
Səyavuş (pyes)
Süjeti
Əsərdə dramatik hadisələr pyesin əsas ünsürlərindən olsa da, H.Cavid onları müxtəsər və yığcam bir şəkildə təqdim edib. Siyavuş xalqın qəhrəmanlıq adət-ənənələri əsasında tərbiyə alıb, "Ədalətli ol" əhdinə əməl edir, xalqın mənafeyini müdafiə edir. Nə İranda, nə də Turanda həqiqəti və ədaləti tapa bilməyən Siyavuş həqiqətin ancaq despotizmlə mübarizədə olduğunu anlayaraq həlak olur.
Tənqidçilər Siyavuşu "Şərq Hamleti" adlandırırdı. Qeyd olunurdu ki, əsərdə müəllif "qədim fars və Turan saraylarının bütün ədəbsizliyini ifşa etməyə çalışır, kəndli üsyanlarını zəif göstərməyə çalışır".
Məmməd Qurbanov
Məmməd Qurban oğlu Qurbanov — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR mədəniyyət naziri (1955–1960, 1963–1965), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Kinematoqrafiya Komitəsinin sədri (1969–1979), Azərbaycan Kommunist Partiyası Bakı Şəhər Komitəsinin birinci katibi (1954–1955), Azərbaycan Kommunist Partiyası Vartaşen Rayon Komitəsinin birinci və ikinci katibi.
Həyatı
Məmməd Qurbanov 1911-ci ildə Zəngəzur qəzasının Mərzit (Aldərə) kəndində yoxsul ailədə anadan olmuşdur. 1921-ci ildə Gəncədə ibtidai məktəbə, sonra isə Bakıda Dəmir yolu texniki-peşə məktəbinə daxil olmuşdur. 1925-ci ildə həmin məktəbdə Lenin komsomolunun üzvlüyünə qəbul olunmuşdur. 1929-cu ildə fabrik-zavod şagirdliyi məktəblərinin Bakı yolu məktəbini bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə Kirovabad (Gəncə) parovoz deposunda çilingər kimi başlamışdır. 1930–1935-ci illərdə Məmməd Qurbanov Tbilisi fəhlə dəmiryolu məktəbində, N.Nərimanov adına Bakı Sənaye Texnikumunda təhsil almış, Hərbi təyyarəçilər məktəbinin kursantı olmuşdur. 1935-ci ildən 1940-cı ilədək Kirovabad Şəhər Komsomol Komitəsinin katibi, Şəhər bədən tərbiyəsi və idman komitəsinin sədri, şəhər Xalq Maarif şöbəsinin müdiri, "Kirovabad bolşeviki" qəzetinin redaktoru vəzifələrində işləmişdir.
1941-ci ilin mart ayında Vartaşen (hazırkı Oğuz) Rayon Partiya Komitəsinin II katibi, həmin ilin oktyabr ayında I katibi seçilmişdir. 1949-cu ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında Ali Partiya Məktəbini bitirdikdən sonra Məmməd Qurbanov Azərbaycan KP Bakı Komitəsinin Təbliğat və təşviqat şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təsdiq edilmiş, sonralar Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Radio İnformasiya Komitəsinin sədri, Kirovabad Vilayət Partiya Komitəsinin Təbliğat və təşviqat şöbəsinin müdiri olmuşdur. Məmməd Qurbanov 1953-cü ildə Bakı şəhər Partiya Komitəsinin katibi, sonralar I katibi seçilmişdir. 1955-ci ildə Azərbaycan SSR mədəniyyət nazirinin müavini, 1955–1960 və 1963–1965-ci illərdə Azərbaycan SSR mədəniyyət naziri, Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Kinematoqrafiya Komitəsinin sədr müavini, 1969–1979-cu illərdə isə sədri vəzifələrində işləmişdir.
Məmməd Qurbanov respublikanın ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak etmişdir. Azərbaycan KP MK-nın üzvü, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. Onun xidmətləri "Qırmızı Əmək Bayrağı", "Şərəf Nişanı" ordenləri ilə təltif edilmişdir.
Məmməd Qurban oğlu Qurbanov 21 dekabr 1979-cu ildə vəfat etmişdir.
Sultanum Bəyim
Sultanım Bəyim və ya Qədəmli Sultan Xanım — ikinci Səfəvi hökmdarı olan Şah Təhmasib in birinci arvadı və Şahbanusu. O, Şah Təhmasibin varisi olan II Şah İsmayıl ın, 1578-ci ildən 1587-ci ilə qədər hökmranlıq edən Şah Məhəmməd Xudabəndə nin və Gövhər Sultanın anasıdır.
Həyatı
Sultanım Bəyimin atası Ağqoyunlular dan olan İsa bəy Mosullu idi. Şah Təhmasibin anası Taclı Bəyim kimi Sultanım Bəyim də Mosullu tayfası na aid idi və öz ərinin qohumu idi. Azərbaycan bəylərbəyiliyi nin bəylərbəyisi olan Musa Sultan Mosullu onun qardaşı idi. Təhmasiblə Şah I İsmayıl ın hakimiyyətinin son illərində evləndiyi düşünülür. Bu evlilikdən sonra o yeni şahın əsas arvadı oldu və iki oğul dünyaya gətirdi. Bu dövrdə Təhmasibin azyaşlı olmasına görə taxt-tac üzərində Şamlı-Ustaclı naibliyi mövcud idi. Bu naiblik müddətinin əvvəllərində, yəni ərinin hələ 18 yaşı olarkən ilk oğlanları olan Məhəmməd Xudabəndə dünyaya gəldi. 1537-ci ildə isə İsmayıl Mirzə doğuldu.
Sultanım Bəyim Taclı Bəyim in 1540-cı ildə Şiraz a göndərilməsindən sonra hərəmin hakimi oldu. Onun ayrıca sarayı və şəxsi vəziri (Xacə İbrahim Xəlil) var idi. Bundan əlavə, Sultanım Bəyim həmçinin fəxri titul hesab edilən Məhdi Ülya tituluna sahib idi. Qərbi Xorasan da Sultanım Bəyimə məxsus olan böyük torpaq sahələri mövcud idi. Bu torpaqlar tiyul və müqərəriyat formasında idi.
O, oğlu II Şah İsmayılı n hakimiyyəti dövründə öz gücünü qoruyub saxlamağı bacardı. Həmçinin, onun tayfası olan Mosullular da hakimiyyəti dəstəkləyirdilər. Sultanım Bəyim Məhəmməd Xudabəndə və Şah Abbas dövrlərində də yaşamışdır.
Lukas Meyer
Lukas Meyer (Lukas Meijer; 21 avqust 1988, Stokholm, İsveç) — İsveç müğənnisi, rok musiqiçisi, gitaraçı və bəstəkar. O, polyak DJ Gromee ilə birlikdə "Light Me Up" mahnısı ilə Polşanı 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.
2013-cü ildən etibarən Lukas İsveçin No Sleep For Lucy rok qrupunda vokalist olaraq fəaliyyət göstərir. 2018-ci ildə qrupun Until the End adlı debüt albomu işıq üzü görmüşdür.
Mixail Avdeyev (yazıçı)
Mixail Vasilyeviç Avdeyev — Rusiya yazıçısı və tənqidçisi.
Həyatı
Tarixi və varlı kazak ailəsindəndir. İbtidai təhsilini Filomat işi ilə əlaqədar sürgün edilən Tomaş Zanın rəhbərliyi altında evdə almışdır. Ufa gimnaziyasında və Sankt-Peterburq Dəmiryol Mühəndisləri İnstitutunda oxumuş, 1842-ci ildə leytenant rütbəsi ilə oranı bitirmişdir. 1852-ci ildə kapitan rütbəsi ilə təqaüdə çıxmışdır.
1860-cı ildə Orenburq Kəndli İşləri Üzrə Heyətinin üzvü idi. 1862-ci ilin ortalarında inqilabçı Mixail Mixailov guya qaçması ilə bağlı ələ keçirilən məktublara görə həbs edilmişdir. 22 iyul 1862-ci ildən 1 avqust 1862-ci ilə qədər Petropavel qalasının Alekseyevski istehkamında saxlanılmış, sonra III şöbəyə göndərilmişdir. O, ardınca nəzarət altında Penzaya sürgünə məhkum edilmişdir. 1863-cü ilin mayında Orenburq quberniyasındakı mülkündə, 1865-ci ildə xaricdə yaşamaq üçün icazə almışdır. 1867-ci ildə polis nəzarətindən azad edilmişdir.
Sankt-Peterburqdakı Volkovski qəbiristanlığında, Literatorskiye körpülərində dəfn edilmişdir.
Malıy Nesvetay çayı
Malıy Nesvetay çayı — Rusiyanın Rostov vilayəti ərazisindən axır. Bolşoy Nesvetay çayının qoludur. Çayın uzunluğu 48 kilometrdir, hövzəsinin sahəsi 356 km²-dir. Yuxarı axarlarda sahillərində Novoşaxtinski şəhəri yerləşir. Çay kifayət qədır lillidir.
Çay sistemi: Malıy Nesvetay → Bolşoy Nesvetay → Tuzlov → Aksay → Don.
Axını
thumb|Tuzlov çayı Malıy Nesvetay başlanğıcını Dones vilayətindən götürür. Novoşaxtinski şəhərinin Barrikadskaya küçəsində yerləşir. Mənbəyi dəniz səviyyəsindən 200 metr yüksəklidə yerləşir. Əsasən cənuba doğru axır. Sonradan ona Celmenta çayı sağdan tökülür. Alekseevka kəndi yaxınlığında cənub-qərbə istiqamətlənir. Bolşoy Nesvetay çayının mənsəbinə 18 km qalmış çaya tökülür.
Çay Rostov vilayətinin Oktyabr və Radionovo-Nesverayski rayonlarından axır. Üstəlik Novoşaxtinski şəhər dairəsindən keçir.
Su rejimi
Malıy Nesvetay öz növbəsində həmdə çay deyil iri axar hesab edilir.
Otaqlı (Şahindej)
Otaqlı - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Şahindej şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
İsveç Qran Prisi (1978)
thumb Formula 1-də 1978-ci il mövsümü “hava tutmaq” şüarı altında başlamışdı. Kolin Çəpmənin komandası və komandanın lideri Mario Andretti keçən il hər iki titulu əldən vermişdi, amma hamı başa düşürdü ki, bu məğlubiyyətin səbəbi qələbə qazanmış Ferrari-nin sürəti deyildi. Sadəcə italyan əsilli amerikalı sürücünün Lotus 78 maşını daim problemlərlə üzləşdiyi halda, Niki Laudanın Ferrari 312 T3-ü stabil finiş görürdü. Maraqlıdır ki, mövsümöncəsi fasilə zamanı rəqiblərin heç biri risk etmədi və yeni maşınlarda qraund-effekt prinsipi tətbiq olunmadı. Tarix artıq bir neçə dəfə göstərmişdi ki, Kolinin ixtiraları debüt ilindən sonrakı ildə əlçatmaz olur, amma rəqiblər yenə də onun növbəti kəşfindən dərhal yararlanmadılar.
Lakin yeni mövsümün ilk Qran Prisindən Mario və Tyrrell-dən komandaya qayıtmış Ronni Peterson ardıcıl qələbələr qazanmağa başladılar. Mövsümün 6-cı yarışı Belçikada yeni Lotus 79 modeli debüt etdi və komanda həm Spada, həm də Xaramada (İspaniya Qran Prisi) dubl qazandı. İsveç Qran Prisi mövsümün 8-ci yarışı olsa da, mövsümün sonunda titulun kimə qismət olması artıq məlum idi. Lotus 79 tarixdə “qanad avtomobil” adı almış böyük bir sinfin təməlini qoymuşdu. Maşının altlığının profili elə hazırlanmışdı ki, burundan başlayaraq quyruğa qədər altlığa daxil olan hava genişlənirdi, havanın təzyiqi isə fizika qanunlarına tam uyğun olaraq aşağı düşürdü. Ona görə də atmosfer təzyiqi maşını var gücü ilə trasa sıxırdı və döngələrdə sürət maksimum artırdı. Bu effekti gücləndirmək üçün Lotus 79-da korpusun kənarlarına elastik “ətəklər” əlavə edilmişdi ki, kənar hava axını altlığa qarışmasın. Texniki möcüzə ilə mübarizə aparmaq çox çətin idi və mövsümün 8-ci yarışına Andretti komanda yoldaşı Peterson üzərində 10 xallıq üstünlüklə gəlmişdi. Monakoda Tyrrell-də karyerasının ilk qələbəsini qazanmış Patrik Depaye isveçli sürücüyə 13 xal uduzurdu. Amma Anderstorp şəhərindəki yarış Lotus sürücüləri üçün yüngül gəzinti olmadı. Rəqiblər isə “qanad avtomobil”ə alternativ variant fikirləşib tapdılar. Bunu Brabham komandasının konstruktoru Qordon Murrey etdi. Britaniyalı mühəndis hesab edirdi ki maşının sürətini artırmaq üçün onun altlığındakı havanı yox etmək lazımdır. Bunun ən asan yolu isə havanı altlıqdan sormaqdır. Ona görə də İsveçdə hər iki Brabham BT46 maşınları qəribə görünüş aldılar – maşının arxasında böyük pərləri olan ventilyator quraşdırılmışdı. Texniki təftiş zamanı problem olmasın deyə, komandanın başçısı Berni Ekklstoun hamıya bildirmişdi ki, bu sadəcə motorun yeni soyutma sistemidir. Rəqiblər yeni maşını “ventilyator avtomobil” (fan car) adlandırdılar və təəccüblə yeni texnikanı nəzərdən keçirdilər. Məşqlər zamanı məlum oldu ki, ventilyator maşının altından tozu və xırda daşları soraraq arxada gələn maşına tərəf atır. Amma komanda istədiyinə nail olmuşdu – BT46B doğrudan da trası yaxşı tuturdu. Sıralanma turunda Andretti Lotus-a növbəti poulu qazandırsa da, sonrakı iki yeri Ekklstounun sürücüləri tutdular – Con Uotson sonuncu dünya çempionu Laudanı qabaqlamışdı. Avstriyalı ikiqat dünya çempionu Kommendatore ilə növbəti qalmaqaldan sonra Berninin yarım milyon funt sterlinqlik müqaviləsinə imza ataraq Ferrari-ni tərk etmişdi. İsveç yarışınadək Niki 3 dəfə podiuma qalxsa da, Alfa Romeo mühərriyi 4 yarışda onu yarıda qoymuşdu.
Cənubi Afrikada italiyalı sürücü yarışa liderlik etdi, amma motorun partlaması sürücünü xalsız qoydu. Növbəti yarışlarda isə komanda ilk xallarını qazandı. Beləliklə, Patreze İsveç yarışda 3-cü yerə yüksəldi. Öndə isə Andretti və Lauda gərgin mübarizə aparırdılar. Dövrəvi sürücülər amerikalı sürücünün işini çətinləşdirmişdilər və kiçik bir səhv kifayət etdi ki, Lauda yarışda liderliyi ələ aldı. Yuxarıda da qeyd etmişdik ki, "ventilyator avtomobil"i təqib etmək asan deyidi, ona görə də Mario bir qədər geri qalmağa başladı. 46-cı dövrədə Andrettinin Lotus-unda Ford Cosworth DFV motoru tüstülənməyə başaldı və sürücü mübarizəni dayandırdı. Bundan sonra Patreze 2-ci yerə qalxdı, Ronni Petersonun 3-cülüyə yüksəlməsi tribunaları ayağa qaldırdı. İsveçli sürücü ev trasında fərqlənmək istəyirdi, amma yarışın əvvəlində təkərinin deşilməsi onu geriyə salmışdı. Lotus-un yerli sürücüsü 17-ci yerdən yüksəlməyə başlamışdı, finişə 10 dövrə qalmış Patrezeyə çatsa da, finişə qədər onu keçə bilmədi. Finişdə iki sürücünü cəmi 0.086 saniyə ayırdı. Uzun müddət Alan Cons ağ-yaşıl Williams FW06 ilə dördüncü olsa da, təkərlərdən birindəki güclü vibrasiya nəticəsində finiş görmədi. Dördüncülüyə yüksələn Jak Laffit də bu mövqedə möhkəmlənə bilmədi – onun Ligier JS9-unda yanacaq azaldığı üçün sürücü son dövrələrdə sürətini azaltmalı oldu. Ona görə də fransalı sürücünü əvvəlcə McLaren-in yeni sürücüsü Patrik Tambe, daha sonra Shadow-dan Kley Reqatsioni və ikiqat dünya çempionu Emerson Fittipaldi keçdilər. Finişdən sonra isə məlum oldu ki, kompromis qərar qəbul olunub – Anderstorpda baş tutan yarışın nəticələri dəyişməz qalsa da, növbəti yarışdan Brabham BT46B-nin və digər oxşar konstruksiyaların tətbiqi qadağan edildi. Arrows-a gəlincə, hamı komandanın inkişaf edəcəyinə əmin idi. Amma İsveçdə qazanılan ikinciliyi komanda yalnız 20 ildən sonra Macarıstanda təkrar edə bildi…
Mehman-i Şəhr Sultaniyə (Sultaniyə)
Mehman-i Şəhr Sultaniyə — İranın Zəncan ostanı Sultaniyə şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 28 nəfər yaşayır (10 ailə).
Cəngi (rəqs)
Cəngi rəqsi - Azərbaycan milli rəqsi.
Etimologiyası
Cəngi sözü irandilli xalqlarda - cəng sözü, savaş deməkdir. Cəngi adlı qəsəbə var. Bəzi mütəxəssislər "Cəngi" sözünün "zəngi"dən törəməsini deyirlər. Zəngi əski Oğuz türk tayfaları olub: "Zəngilan", "Zəngibasar" toponimləri bu tayfalarla bağlıdır.
Tarixçə
"Cəngi" cəngavərlik yerişini, meydan oxumanı, döyüşə çağırışı ifadə edir. "Cəngi"nin yaranma tarixi çox qədimdir. Azərbaycan ərazisində Cəngi adlanan ərazi də var: Şamaxı rayonunda (indiki Qobustan rayonunun ərazisi). Qədim oğuz tayfalarında qəbilələr arasında döyüş, güləş zamanı, yarışlarda, hərbi mərasimlərdə Cəngidən istifadə edilirdi. Bir çox aşıq melodiyaları kimi, bu da Şur muğam ladındadır (kökündədir); ölçüsü 2/4–dir. Cəngi pəhləvanlar yarışında da (pəhləvani), cıdır düzündə də çalınır. Xarakter cəhətdən eyni olan "Qaytağı", "Halay" kimi musiqi əsərləri qrupundandır. Bir qayda olaraq zurnaçılar dəstəsi tərəfindən ifa olunur. "Koroğlu" dastanında Cəngi havasına çox geniş yer verilib: Cəngi Koroğlu, Misri Koroğlu.
Genetik epidemiologiya
Genetik epidemiologiya — Genetik epidemiologiya, ailələrdə və populyasiyalarda sağlamlıq və xəstəliyin təyin edilməsində genetik faktorların rolunu və bu kimi genetik faktorların ətraf mühit faktorları ilə qarşılıqlı əlaqəsini öyrənir. Genetik epidemiologiya genetikanın böyük qruplarda necə işlədiyinə dair statistik və kəmiyyət təhlili aparmağa çalışır.
Tərif
Sahənin bir tərifi, genetik epidemiologiyanı hər hansı bir genetik əsası anlamaq üçün xüsusiyyətlərin ailəvi paylanmasının təhlili ilə məşğul olan elmi bir intizam olaraq təyin edən davranış genetikası ilə yaxından əlaqədardır. Genetik və ətraf mühit faktorları və insanlarda müxtəlif xəstəliklər və xüsusiyyətlər meydana gətirmək üçün necə qarşılıqlı əlaqədə olduqları tərif qəbul edir: "Genetik epidemiologiya, qohum qruplarında xəstəliyin və populyasiyalarda xəstəliyin irsi səbəblərinin etiologiyası, yayılması və nəzarətinin öyrənilməsidir ."
Tarix
Eramızdan əvvəl IV əsrdə Hippokrat "Havalarda, Sularda və Yerlərdə" adlı yazısında davranış və ətraf mühit kimi faktorların xəstəliklərdə rol oynaya biləcəyini irəli sürmüşdü. Epidemiologiya, 1662 -ci ildə ölüm nisbətlərində rol oynadığını düşündüyü müxtəlif faktorları cədvəlləşdirərək statistik bir yanaşma istifadə edərək Londonda ölümü ölçməyə çalışan John Qrauntun işi ilə daha sistemli bir mərhələyə qədəm qoydu . John Snov epidemiologiyanın atası hesab olunur və xəstəliyin səbəbini, xüsusən də 1854 -cü ildə Londonda vəba epidemiyalarını aşkar etmək və hədəf almaq üçün statistikadan istifadə edən ilk adamdır. Xolera hadisələrini araşdırdı və çirklənmiş su quyuları olduğu vəba xəstəliyinin ən çox ehtimal olunan səbəbini müəyyən edən bir xəritəyə qoydu .
Müasir tarix
Müasir genetika Qreqor Mendelin yaradıcılığının təməlində başladı. Bu geniş yayılandan sonra bütün heyvan aləmində irsi araşdırmalarda bir inqilaba səbəb oldu . Genetik ötürülmə və xüsusiyyətlər üzərində nəzarət göstərən tədqiqatlarla, gen varyasyonunun xəstəliyə təsir etdiyi göstərildiyindən, 20 -ci əsrdə sürətlənən xəstəliyə təsir edən faktorların miqdarı üzərində iş başladı. İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı dövr, sahənin ən böyük irəliləyişini gördü, Nevton Morton kimi elm adamları, bu gün məlum olduğu kimi, genetik epidemiologiya sahəsini formalaşdırmağa kömək etdi, müasir genetikanın xəstəliyin statistik tədqiqatına tətbiqi. Framinqham Heart Studu kimi genişmiqyaslı epidemioloji tədqiqatların qurulması.
Ceyrani
Ceyranı (Ceyran balası) — qədim Azərbaycan milli rəqslərindən biridir.
Özəllikləri
Şuşada meydana çıxmışdır. İncə, qəşəng, lirik rəqsdir. Burada ceyranın qəddi-qaməti və hərəkətlərinin mülayimliyi qabarıq göstərilir. Rəqs orta tempdə gedir, əsasən qadınlar tərəfindən ifa olunur. Lakin bəzi rayonlarda, məsələn, Şəkidə onu kişilər də oynayır. Bu rəqs indi də məşhurdur.
Genetik epidemiologiya
Əsaslar
Ənənəvi olaraq, xəstəliyin inkişafında genetikanın rolunun öyrənilməsi, hər biri bir az fərqli suallara cavab verən aşağıdakı tədqiqat dizaynlarından istifadə etməklə həyata keçirilmişdir:
Son zamanlarda genetik epidemiologiya sahəsi bir çox genin daha az qatqı verdiyi (poligenik, çoxfaktorlu və ya multigenik xəstəliklər) ümumi xəstəlikləri əhatə etməklə genişlənmişdir. Bu, İnsan Genomu Layihəsinin başa çatmasından sonra 21-ci əsrin ilk onilliyində sürətlə inkişaf etdi, çünki genotipləşdirmə texnologiyasındakı irəliləyişlər və bununla əlaqədar xərclərə qənaət, minlərlə insanın genotipləşməsinə imkan verən genişmiqyaslı genom assosiasiya tədqiqatlarının aparılmasına imkan verdi. Bu, bir çox ümumi xəstəliklərin inkişaf riskini təsir edən bir çox genetik polimorfizmin kəşfinə səbəb oldu. Genetik epidemiologiya, molekulyar təkamül zamanı mənfi seleksiyaya səbəb olan təkamül təzyiqləri ilə də təhrif edilə bilər. Bu mənfi seçim, ehtimal yüngül və ya heç bir təsiri olmayan mutasiyaların paylanması ilə müqayisədə, ehtimal ki, şiddətli təsiri olan mutasiyaların paylanmasının asimmetriyasını izləməklə müəyyən edilə bilər.
Yanaşmalar
M. Tevfik Dora görə, genetik epidemioloji araşdırma 3 hiss olunmayan addımdan ibarətdir:
Bu tədqiqat metodologiyaları ailə və ya əhali tədqiqatları ilə qiymətləndirilə bilər.
Anzan (Meşkinşəhr)
Anzan — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 506 nəfər yaşayır (113 ailə).
Aşağı Qolqəti
Aşağı Qolqəti — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun Qolqəti kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Ağdaş rayonunun Qolqəti kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Aşağı Qolqəti kəndi rayonunun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Toponimikası
Qolqəti sözü qol və kəndi hissələrindən ibarət olub "çay qolunun və ya çayın sahili" mənasını ifadə edir. Kənd doğrudan da vaxtilə Türyançayın qollarından birinin sahilində yerləşmışdir. Hazırda yatağı qalmış həmin çay quruduqdan sonra əhali oranı tərk edərək indiki əraziyə köçmüşdür. Qolqəti kəndin keçmiş adının (Qol kəndi) yerli tələffüz formasıdır. 1933-cu ildə Aşağı Kolqatı variantında qeydə alınmışdır. Oykonimin birinci komponenti yaşayış məntəqəsini eyniadlı digər məntəqədən fərqləndirməyə xidmət edir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Yuxarı Şirvan kanalının sahilində, Şirvan düzündə yerləşirdi.
İrina Krivko
İrina Valerevna Krivko — Belarus biatlonçusu. 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında estafetdə çempion.
Bioqrafiyası
İrina Krivko Vitebsk vilayətinin Senno şəhərində anadan olub. Beşinci sinifdə oxuyunda keçmiş biatlonçu, bədən tərbiyəsi müəllimi Valentina Gordetskanın diqqətini çəkmişdir.İrinanı idman məktəbinin məşqçisi Valeri Mixayloviç Lektorova göstərdilər. Tezliklə kiçik qardaşı Viktor da biatlonçu oldu. 2018-ci ildə Belarusiya millisinin servis işçisi Artyom Leşçenko ilə evləndi.
2009-cu ildə beynəlxalq yarışlarda debüt etdi və Kanadada Kenmor qəsəbəsində keçirilən yeniyetmələrin dünya çempionatında fərdi yarışda dördüncü yeri tutdu. Kanadalı biatlonçu Yolen Odduya təxminən 10 saniyə məğlub oldu. Sprintdə 14-cü, təqibdə isə səkkizinci oldu. Krivko, Nelya Nikalayeva və Daria Nesterşik ilə birlikdə rus komandasına uduzaraq estafetdə ikinci yeri tutaraq ilk medalını qazandı.
Yeniyetmələr arası dördüncü dünya çempionatında liderlərdən1:37 saniyə geridə qalaraq sprintdə 20-ci yeri tutdu.T əqib yarışında 3 3-cü oldu. Olqa Qaliçə cəmi 11 saniyə uduzdu.
2012-ci ildə Dünya Kubokunda debüt etdi - fərdi yarışda starta inamla başlasa da sona çatdıra bilmədi.
2017/2018 mövsümündə Dünya Kuboku mərhələsində kütləvi startda ikinci oldu. 2018 Olimpiadasında "qızıl" estafet yarışında da iştirak etdi. İrinaya "Fərdi cəsarətə görə" orden təqdim etdilər.
Cənubi Koreyanın Phençhan şəhərində keçirilən 2018 Qış Olimpiya Oyunlarında İrina sprint və təqibdə 17-ci olsa da, estafetdə qızıl medal qazana bildi.
Navicula veneta
Elmi adı
Navicula veneta Kütz. — Kirpiklilər və ya İnfuzorlar cinsinə aid yosun.
Sinonimlər
Navicula cryptocephala Kütz. var. subsalina Hust.
N. lancettula Schum.
Ekologiyası
Epifit, göllərdə, çaylarda, su anbarlarında və estuarilərdə bentik, torpaqda, şortəhər sularda (Sa), alkalifil (pH), polisaprob (S).
Sanna Marin
Sanna Mirella Marin — 10 dekabr 2019-cu ildən etibarən Finlandiyanın Baş naziri.
O, 2015-ci ildən Sosial Demokrat partiyasından Finlandiya Parlamentinin üzvü və 6 iyun 2019 – 10 dekabr 2019-cu il arasında Nəqliyyat və Rabitə Naziridir.
Antti Rinne baş nazir vəzifəsindən ayrıldıqdan sonra Finlandiya Sosial Demokrat Partiyası 8 dekabr 2019-cu ildə Marini yeni baş nazir vəzifəsinə namizəd seçdi. Parlament tərəfindən təsdiqləndikdən sonra, 34 yaşında Marin həm dünyanın ən gənc baş naziri, həm də Finlandiyanın ən gənc baş naziri oldu. O, həmçinin Mari Kiviniyemi və Anneli Yattenmyakidən sonra ölkəsinin üçüncü qadın baş naziridir.
Həyatı
Marin 16 noyabr 1985-ci ildə Helsinkidə anadan olub və Tampereya köçməzdən əvvəl Espoo və Pirkkalada yaşayıb.
Karyerası
thumb|left|Marin 2012-ci ildə Marin 2004-cü ildə 19 yaşında Pirkkala liseyini bitirib. 2017-ci ildə Tampere Universitetində inzibati elmlər magistri dərəcəsinə yiyələnib. Marin 2006-cı ildə Sosial Demokratik Gənclik partiyasına qoşulub və 2010-cu ildən 2012-ci ilə qədər birinci vitse-prezident vəzifəsində çalışmışdır.
Marin 2008-ci ildə Finlandiya bələdiyyə seçkilərində namizəd idi, lakin seçilmədi. 2012-ci ildən siyasətdə aktiv oldu. 2012-ci il seçkilərində, 27 yaşında Tampere Bələdiyyə Məclisinə seçildi, bu, siyasi karyerasında bir irəliləyiş anı idi. 2013-cü ildən 2017-ci ilə qədər Tampere Şəhər Şurasının sədri olub. 2017-ci ildə yenidən Şəhər Şurasına seçilib. O, həmçinin Tampere bölgəsi Məclisinin üzvüdür. 2013-cü ildən 2016-cı ilə qədər Pirkanmaa Regional Şurasının üzvü olub.
Marin 2014-cü ildə Sosial Demokrat Partiyası sədrinin ikinci müavini seçildi. 2015-ci ildə 30 yaşında Finlandiya Parlamentinə Pirkanmaa seçki dairəsindən millət vəkili seçildi. Dörd il sonra o, yenidən seçildi. 6 iyun 2019-cu ildə Marin, nəqliyyat və rabitə naziri oldu.
2019-cu ilin dekabrında Antti Rinnenin Finlandiyanın Baş naziri vəzifəsinə keçmək üçün Sosial Demokrat Partiyası tərəfindən namizəd göstərildi. Rinne, poçt tətilini idarə edərkən çox tənqid edildi, lakin ən azı 2020-ci ilin iyununda keçiriləcək bir qurultaya qədər partiyanın rəsmi lideri olaraq qalacaq. Sosial Demokrat Partiyasından namizədliyini verən Sanna Marin əsas rəqibinə 3 artıq səslə qalib gəlib. Onun rəqibi Antti Lindtmandan 29 səslə məğlub olub. Sanna Marin isə 32 səslə ölkənin baş naziri seçilib. Bildirilir ki, Sanna Marin kabinetdəki 18 nazirdən 12-nin qadınlardan ibarət olduğu beş partiya koalisiyasının yaratdığı hökuməti idarə edəcək.
Yeni seçilən baş nazir ətraf mühitin və təbiətin qorunması, qaz yanacaqlarından istifadə edən nəqliyyat vasitələrinin qadağan edilməsi yönündə fəailiyyəti ilə də tanınır. Qeyd edək ki, yeni seçilən gənc baş nazir Marin, Finlandiyanın NATO üzvlüyü mövzusunda da sərt fikirlər səsləndirirdi.
Şəxsi həyatı
Marin özünü eyni cinsli valideynlərin (iki qadın) övladı olduğu üçün özünü göy qurşağı ailəsindən gəldiyini təsvir edir. O, eyni zamanda ailəsində yeganə uşaq idi və ailəsində universitetə gedən ilk şəxs idi.
Ailəsi
Sanna Marin Markus Rayikkönen ilə ailəlidir. Bir qız övladı var.
Silvan Qoldman
Silvan Qoldman — Amerikalı iş adamı və alış-veriş arabasının ixtiraçısı idi. Onun dizaynı dörd təkərli boruvari metal mötərizələrlə birləşdirilmiş bir cüt böyük tel zənbil idi.
Həyatı
Silvan Qoldman 1898-ci il noyabrın 15-də Amerikanın Oklahoma ştatının Ardmor şəhərində Latviyadan olan mühacir ailəsində anadan olub. Atası kiçik bir mağazanın sahibi idi. Oğlanın valideynləri varlı olmasalar da, kiçik oğlunu oxutmaq üçün heç bir xərc çəkmədilər. Silvan ilkin bilik yükünü kifayət qədər varlı valideynlərin uşaqlarını göndərdiyi özəl məktəbdə əldə etdi. Təhsil ocağı adi məktəblərdən fərqli olduğu üçün onun şagirdlərinə daha yüksək səviyyəli biliklər verilirdi. 16 yaşında Silvan ən dəhşətli hadisə ilə — Birinci Dünya Müharibəsi ilə üzləşməli oldu. Bir çox güclü cinsin nümayəndələri qohumlarını qorumaq üçün cəbhəyə getməyə məcbur oldular. Bu zaman gənc oğlan bir qalateriya mağazasını saxlamağa kömək etməli idi. O, həm fiziki əmək, həm də əqli əmək tələb edən tamamilə fərqli tapşırıqları yerinə yetirməli idi. İki il sonra oğlan hərbi yaşa çatdı və orduya çağırıldı. Fransada xidmət etməli oldum. Kiçik Qoldman əsgər batalyonunun aşpazı təyin edildi. Bu, oğlanın ticarət biliklərinə müsbət təsir etdi, çünki o, tez-tez ordunun tabeliyində olanlar üçün yemək almalı olurdu. Silvan 1920-ci ilin martında vətənə qayıtmağa müvəffəq oldu. Böyük qardaş, kiçik Qoldmanın ciddiliyinə əmin olduqdan sonra ona ümumi bir iş görməyi təklif etdi. Beləliklə, qardaşlar meyvə ticarəti etdikləri topdansatış anbarı açıblar. Bir gün, ucuz məhsullar axtarmaq üçün əyaləti gəzərkən, uşaqlar çox sayda mal ala biləcəyiniz gözəl bir mağaza ilə qarşılaşdılar. Sonra ürəyinizin istədiyi hər şeyi ala biləcəyiniz bir yer yaratmaq ideyası gəldi. Tezliklə, qardaşlar "Humpty Dumpty" adlı ticarət şəbəkəsini demək olar ki, heç bir əvəzə satın aldılar. Onlar mağazanın yeni rənglərlə parlaması və mümkün qədər çox müştərinin marağına səbəb olması üçün mümkün olan hər şeyi etməyə müvəffəq olublar.
İxtirası
1936-cı ildə bir axşam, ofisdə gec oturan Qoldman ofisin küncündə iki qatlanan stul gördü. Fikirləşdi ki, bu konstruksiyaya bir deyil, iki oturacaq qoyulsa, biri üst-üstə qoyulsa, o zaman hər birinin üzərinə səbət qoymaq olar. Eyni zamanda təkərlər ayaqlara bağlanırsa, belə bir quruluşu önünüzə itələmək çətin olmayacaq. Başqa bir artı, qatlanan arabaların minimum yer tutmasıdır ki, bu da onları böyük miqdarda mağazada yerləşdirməyə imkan verəcəkdir. Silvan öz ideyası ilə öz dükanında işləyən dülgər Fred Yanqa gəldi. Birlikdə sınaq nümunəsi hazırladılar. Ancaq ilk sınaqda araba taxta çipə çırpıldı və küncdə dayanan stul kimi büküldü. İçində yatan mallar yerə uçdu, duzlu bankalar düşdükcə sındı… Arabanı təkmilləşdirmək üçün aparılan təcrübələr yeddi ay davam etdi və 4 iyul 1937-ci ildə onların ideyası ilk dəfə Humpty Dumpty supermarketlərinin ticarət mərtəbələrində peyda oldu. Qoldman əyani təbliğat vasitələrinin qayğısına qaldı — əlində doldurulmuş səbəti çətinliklə tutan yorğun qadının təsviri və narahat səbətləri unutmağa və təkərlərdə arabadan istifadə etməyə çağıran yazıları sifariş etdi və asdı. Şəbəkənin bütün dükanlarının qapısında şirin-şirin gülümsəyən cazibədar qızlar içəri girən hər kəsə araba təklif edirdilər. Və yenə də yenilik uğursuz oldu. İxtiraçı heyrətə gətirən alıcılar onun zəhmətinin bəhrələrindən istifadə etməkdən imtina etdilər. Qadınlar həyatlarında kifayət qədər uşaq arabası sürdüklərini, ona görə də araba gəzdirmək fikrində olmadıqlarını bildiriblər. Kişilər bu təklifi güclərinin olmamasının işarəsi kimi qəbul etdilər. Prinsipcə, səbətləri götürdülər və bicepsləri ilə oynayaraq ticarət meydançasına getdilər. Arabalardan ancaq pensiyaçılar sevinirdi. Qoldman səhvini anladı. Bir həftə sonra onun ticarət obyektlərində onun işə götürdüyü müxtəlif yaşlı kişilər və qadınlar peyda olub, araba ilə alış-veriş edirdilər. Onlar ətrafdakılara fikir vermirdilər, amma bütün görünüşləri ilə nümayiş etdirirdilər ki, çoxlu mal toplayıb, yenə də rəfdən rəfə gəzmək onlar üçün asan və xoşdur. Bu, ictimaiyyətdə təəssürat yaratdı. Və tezliklə Silvanın ixtirası populyarlıq qazandı. Və sonra rəqiblərin mağazalarında göründü. Başqa mağazaların onun ixtirasını oğurlamağa haqqı yoxdur. "Günün qəhrəmanı" olmaqla məhkəməyə verərdim. Lakin Qoldman fərqli əsaslandırdı: əgər rəqiblər onun arabalarına sahib olmaq istəyirlərsə onlara belə bir fürsət verilməlidir, lakin öz mənfəətləri üçün — və 1937-ci ilin sonunda o, Folding Basket Carrier Co-nu açdı. Ona milyonlarla qazanc gətirən supermarketlər deyil, məhz bu şirkət olub.
Xeyriyyəçilik
Qoldman və həyat yoldaşı xeyriyyəçilikləri ilə tanınırdılar. İncəsənətin himayədarı kimi o, Oklahoma institutlarına bir çox sənət əsəri verdi. O, Oklahoma Universitetinin Cənub-Qərb İnsan Münasibətləri Mərkəzində Xristianların və Yəhudilərin Milli Konfransına vaxt və pul ayırdı. O, Pavnee Indian qəbiləsinin fəxri rəhbəri (1950), Eleanor Ruzvelt Humanitar Mükafatı (1965), Oklahoma Universitetindən Görkəmli Xidmət Sitatı (1971), Oklahoma Şöhrət Zalına daxil olmaq (1971), daxil olmaqla bir çox mükafatlar aldı və Oklahoma City Universitetinin fəxri hüquq doktoru dərəcəsi (1974). 1981-ci ildə o, B'nai İsrail Məbədinin (Oklahoma City) eyvanının və qərb girişinin tikintisini maliyyələşdirdi. 1983-cü ilin yanvarında Oklahoma Qan İnstitutu Şimali Linkoln Bulvarı 1001 ünvanında yerləşən və mərkəz üçün 1,5 milyon dollar bağışlayan Qoldmanın adını daşıyan Silvan N. Qoldman Mərkəzinə köçdü.
NGC 5357
NGC 5357, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. E1 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kirpi Sonik
— "Sega" şirkətinin talismanı, şirkətin hazırladığı və nəşr etdiyi "Sonic the Hedgehog" videooyun seriyasının, eləcə də müxtəlif spin-off komikslər, animasiya və digər mediaların baş qəhrəmanı. Onun əsl adı –.
Sonik səsdən sürətli bir şəkildə qaça və əsasən düşmənlərə hücum etmək üçün top formasına burula bilən göy rəngli antropomorfik bir kirpidir. Buna görə o, ; mənası – ) adlanır. Sonik oyunların əksəriyyətində səviyyələri müəyyən bir vaxt çərçivəsində bitirməli, eyni zamanda power-up halqalarını götürməli və maneələrdən, eləcə də düşmənlərdən qaçınmalıdır. Onun əsas antaqonisti – Doktor Eqqman dünyanı fəth etmək və «Eqqmanlend» imperiyasını qurmaq istəyir.
Kirpi Sonikin yaradımasında "Sega" şirkətindəki bir çox şəxsin səyi olsa da, proqramçı Yuci Naka və rəssam Naoto Oşima personajların əsas müəllifləri hesab edilirlər. Orijinal "Sonic the Hedgehog" videooyunu "Sega" şirkətini "Nintendo" şirkətinin flaqman personajı olan Marionun rəqibi olacaq və Aleks Kidd personajını əvəzləyəcək bir talisman ilə təmin etmək üçün 1991-ci ilin iyun ayında satışa çıxarılmışdır. Kirpi Sonik "Sonic Adventure" (1998) videooyunu üçün Yuci Uekava tərəfindən yenidən dizayn edilmişdir. Bu dizayn dəyişikliyi ilə Kirpi Sonik daha yetkin bir xarici görünüş əldə etmişdir.
Kirpi Sonik dünyanın ən tanınmış videooyun personajlarından birinə çevrilmişdir. 2014-cü ilin noyabr ayında əldə edilən statistik məlumatlara əsasən, onun şərəfinə adlanan videooyunlar cəmi 150.000.000 nüsxə satmışdır. 2005-ci ildə Kirpi Sonik, Mario və Link Oyun xiyabanına əlavə edilən ilk videooyun personajları idi. Videooyunlara əlavə olaraq, o, komikslər, kitablar, cizgi filmlər və bir anime filminin protaqonistidir.
Xarakteristikası
thumb|left|180px|1991-ci ildən 1998-ci ilə qədər müxtəlif medialarda nümayiş olunmuş Kirpi Sonik dizaynı (Klassik Sonik).
Kirpi Sonikin əsl yaşı, çəkisi, boyu və dizaynı kimi fiziki əlamətləri vaxtilə dəyişmişdir. Orijinal olaraq, videooyunlarda Naoto Oşimanın hazırladığı dizayndan istifadə edirdi. Bu dizaynda kirpinin xarici görünüşü "uşaq" kimi idi. Onun iynələri qısa, bədəni dairəvi və göz qişası yox idi. 1998-ci ildə "Sonic Adventure" videooyununun satışa çıxarılmasıyla Kirpi Sonikin imici Yuci Uekava tərəfindən yenidən işlənmişdir. Onun dizaynı ilə personaja uzun ayaqlar və daha az dairəvi olan bir bədən verilmişdir. Bu isə onu daha hündür görsənməyinə səbəb olmuşdur. Buna əlavə olaraq, Kirpi Sonikin iynələrinin uzunluğu artırılmış, göz qişası isə yaşıl rəngdə verilmişdir. Bundan başqa 2006-cı ildə "Sonic the Hedgehog" videooyununun satışa çıxarılmasıyla personajın xarici görünüşünə dəyişikiklər əlavə edilmişdir. O daha arıq və uzun olmuş, iynələri və xəzi isə daha açıq bir rəngdə verilmişdir. Dizaynların bütün variantlarında Sonik üzərində ağ rəngli bir halqa olan bir cüt qırmızı rəngli altı rezin ayaqqabı və ağ rəngli bir əlcək geyinir. Sonikin komikslər və cizgi filmlər kimi adaptasiyalarında videooyunlarda nümayiş edilən dizaynlardan istifadə edilmişdir. Hal-hazırda personajın boyu – 100 cm, çəkisi isə – 35 kg.
"Archie Comics" publikasiyası tərəfindən nəşr edilən komikslərin süjetlərinə əsasən, Sonik uydurma Mobius planetində, Kirpi Culs və Kirpi Bernadettin ailəsində anadan olmuşdur. İlk vaxtlarda onun xəzinin rəngi qəhvəyi idi. Bir gün, Kirpi Sonik gizli yeraltı laboratoriyasını kəşf edir. O, Xaos Zümrüdləri adlanan sehrli daşların köməyi ilə planeti pisniyyətli varlıqlardan qorumaq istəyirdi. Kintobor və Sonik çox keçmədən dostlaşırlar. Kintoborun xüsusi qaçış xalçası ilə Sonik qaçış sürətini artırır və bir gün o, səs sürətindən daha sürətli olur. Buna görə də onun xəzinin rəngi göy olur. Bu hadisədən bir gün sonra Kintoboru pisniyyətli adlı pisniyyətli bir alimə çevirən bir hadisə gerçəkləşir. Onun arzusu bütün Mobiusun hökmdarı olmaq idi.
Sonik ən sürətli videooyun personajıdır. O, özünün qurduğu qaydalar ilə yaşayır, azadlıq və macəraları sevir, kiminsə ona təzyiq göstərməsindən nifrət edir. Sakin bir təbiətə malik olmasına baxmayaraq, Sonik hadisələr yavaşca inkişaf edəndə bədhövsələliklə və səbirsizcəsinə davranır. Kirpi Sonik həmişə öz planlarını əvvəlcədən hazırlayır və tapşırıqlarını riskli bir addım atmaqdan qorxmayaraq yerinə yetirir. Buna görə də dostları ona hörmət edir. Onun yaxın dostu və yoldaşı –. O, baş qəhrəmana həmişə kömək edir. Sonikin digər ən yaxın dostu –. Yexidna Naklzın sərt və ciddi təbiətinə görə bu dostluq bəzən rəqabətə çevrilir. Kirpi Kirpi Sonikə aşiqdir, fəqət Kirpi Sonik Emi Rouzun hisslərindən utandığına və qorxduğuna görə ona qarşılıqlı bir cavab vermir. Bütün videooyunların, komikslərin və cizgi filmlərin süjetlərində Kirpi Sonikin əsas düşməni –. O tez-tez döyüşçü robotlar və dünyanı fəth etmək barədə planlar hazırlayır, amma baş qəhrəman hər kəsi alimin pis niyyətlərindən xilas edir.
Videooyunlarda Kirpi Sonik düşmənlərini məğlub etmək üçün hündürə tullana və top formasına burula bilir. "Spin dash" üsulundan istifadə edərək Kirpi Sonik əvvəl yerində sürətlənərək rəqiblərinə hücum etmək üçün top formasına burulur və yüksək sürətlə irəliləyir. "Homing attack" üsulu ilə o, düşmənlərinə hündürə tullanaraq hücum edir. O, üzə bilmədiyindən suyu xoşlamır. Kirpi Sonik personajı üçün böyük bir əhəmiyyət daşıyan qızıl halqalar onu düşmənə qarşı müdafiə edir. Xaos Zümrüdlərinin hamısı topladıqdan sonra baş qəhrəman öz super-forması olan Super Sonikə çevrilir. Bu formada ikən onun xəzinin rəngi sarı, gözünü rəngi qırmızı olur və onun iynələri dik durur.
Videooyunlarda
Kirpi Sonik videooyun personajı olaraq ilk dəfə 1991-ci ilin fevral ayında Yaponiyada satışa çıxarılan "Rad Mobile" videooyununda kameo olaraq nümayiş olunmuşdur. Bundan sonra o, ona həsr olunmuş eyniadlı videooyunda nümayiş olunmuşdur ki, bu videooyun 1991-ci ilin iyun ayında Mega Drive/Genesis konsolu üçün satışa çıxarılmışdır. Bu epizodda Kirpi Sonik və baş düşməni Doktor Eqqman ilk dəfə qarşı-qarşıya idilər. İlk epizodda Kirpi Sonik antaqonist və robotları ilə tək başına vuruşur, ancaq "Sonic the Hedgehog 2" videooyununda Kirpi Sonikin yardımına Tülkü Teylz gəlir. "Sonic CD" videooyununda baş qəhrəman Emi Rouzla tanış olur. "Sonic the Hedgehog 3" və "Sonic & Knuckles" videooyunlarında Kirpi Sonik düşmənlərlə Yexidna Naklzla birlikdə vuruşur və onunla dostlaşır. Əsas süjet xəttinin davamı olan "Sonic the Hedgehog 4: Episode I" videooyununda Kirpi Sonik yenə tək başına olur, ancaq oyunun ikinci hissəsi olan "Sonic the Hedgehog 4: Episode II" videooyununda Tülkü Teylz ona qoşulur. Bu videooyunlar "Sonic the Hedgehog" seriyasının əsas epizodlarıdırlar. Kirpi Sonik 1991-ci ildə satışa çıxarılan "Sonic the Hedgehog" videooyununun 8-bit versiyasından başlayaraq "Sonic the Hedgehog" seriyasının bütün epizodlarında nümayiş olunur.
"Sonic Adventure" videooyunu "Sonic the Hedgehog" seriyasının ilk əsas epizodudur. Bu videooyun seriyanın üçölçülü qrafikalardan istifadə edən ilk epizodudur. Videooyunun süjetində Kirpi Sonik və dostları Doktor Eqqman tərəfindən Əsas Xaos Zümrüdündən sərbəst buraxılmış Xaos bədheybəti ilə vuruşmalı olurlar. Pisniyyətli alim onu özündən asılı vəziyyətə salmaq istəyir ki, onun dağıdıcı gücündən istifadə edərək bütün Xaos Zümrüdləri toplasın və Vağzal meydanını (Station Square) ələ keçirsin. Oyunun xronoloji davamı olan "Sonic Adventure 2" videooyununda Kirpi Sonik və Doktor Eqqman dünyanı qlobal və militarist bir təşkilat olan Millətlərin Keşikçi Vahidlərindən ( MKV;, G.U.N.) xilas etmək üçün çiyin-çiyinə vuruşurlar. Buna baxmayaraq, seriyanın növbəti epizodu olan "Sonic Heroes" videooyununda Doktor Eqqman yenə də dünyanı fəth etmək arzusunda olur, Kirpi Sonik və dostları isə onun bu arzularını gerçəkləşdirməyinə imkan vermir. 2006-cı ildə satışa çıxarılan "Sonic the Hedgehog" videooyununda protaqonist Soleanna şəhərinin şahzadəsini xilas edir. O, "Sonic Unleashed" videooyununda Dark Qayya (Dark Gaia) tərəfindən məhv edilən planeti bərpasında iştirak edir. "Sonic Colors" videooyununda Kirpi Sonik kosmos mövzulu bir əyləncə mərkəzində olarkən visplər olaraq bilinən kiçik məxluqları xilas edir. "Sonic Generations" videooyununda Kirpi Sonik özünün "klassik" versiyası ilə tanış olur. "Sonic Lost World" videooyununun əsas süjeti Unudulmuş Heks (Lost Hex) adlı uydurma bir planetdə cərəyan edir. Burada Kirpi Sonik Ölümcül Altılıq (Deadly Six) adlı məxluqlardan ibarət bir qrup ilə üz-üzə gəlir.
Kirpi Sonik "Sonic the Hedgehog" seriyasının əsas epizodlarına əlavə olaraq, avtosimulyator, faytinq, Yaponiya rol oyunu janrlarında hazırlanmış videooyunlarda da nümayiş olunub. "Sonic Storybook" adlı ayrı bir videooyun seriyası var. Bu seriyanın epizodlarının əsas süjetləri "Min bir gecə" nağılları və "Kral Artur" əfsanəsinin dünyalarında cərəyan edir. "Dr. Robotnik’s Mean Bean Machine", "Knuckles’ Chaotix", "Tails’ Skypatrol", "Tails Adventure" və "Shadow the Hedgehog" kimi videooyunlar seriyanın personajlarına həsr olunublar. Bu epizodlarda Kirpi Sonik əsas süjetdə ya heç nümayiş olunmayıb, ya da ki, əsasən kameo formasında nümayiş olunub. Kirpi Sonik başqa videooyun seriyalarında da nümayiş olunub. "Nights into Dreams…" videooyununun "Christmas Nights into Dreams" buraxılışıda oyunçular Kirpi Soniki idarə edərək Doktor Eqqmanla vuruşa bilərlər. "Samba de Amigo" videooyununda oyunçular məşhur "Green Hill" səviyyəsində ritmlə rəqs edə bilərlər. Personaj "Super Smash Bros. Brawl" krossoverlərində də nümayiş olunub. Əlavə olaraq, Kirpi Sonik "Sega Superstars" və "Mario & Sonic" videooyun seriyalarının bütün epizodlarında protaqonist kimi nümayiş olunub.
Animasiyalarda
Kirpi Sonik personajına həsr olunmuş ilk üç cizgi serial hal-hazırda müflisləşmiş olan "DiC Entertainment" beynəlxalq kino və telelviziya istehsal şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır. Bu cizgi seriallarının birincisi olan "Kirpi Sonikin macəraları" cizgi serialının premyerası 1993-cü ildə gerçəkləşmişdir. Cizgi serialın epizodlarının süjetləri pisniyyətli alim Ayvo Robotnik və onun robotlarına qarşı çıxan Kirpi Sonik və dostu Tülkü Teylzin macəralarından bəhs edir. Həmin il Kirpi Sonikə həsr olunmuş başqa bir cizgi serial olan "Kirpi Sonik" yayımlanmağa başlamışdır. Bu cizgi serialların ikisinin də süjetləri Mobius planetində cərəyan edir. Alim Ayvo Robotnik Mobotropolis şəhərinə daxil olur və robotlardan ibarət ordusunun köməyi ilə oranı ələ keçirir. Şəhərin bütün sakinləri ona tabe olur, ancaq şəhərdən qaçanlar Doktor Eqqmanı devirmək üçün Azadlıq Döyüşçüləri qrupunu təsis edirlər. Kirpi Sonik də bu qrupun bir üzvü olur. Üçüncü cizgi serial olan "Sonik Anderqraund" 1999-cu ildə yayımlanmağa başlamışdır. Cizgi serial Kirpi Sonikin, eləcə də onun bacısı Kirpi Sonya və qardaşı Kirpi Menikin macəralarından bəhs edirdi.
Yaponiya studiyaları da Kirpi Soniklə əlaqədar bir neçə layihələr üzərində işləyiblər. 1996-cı ildə tammetrajlı anime filmi olan "Sonic the Hedgehog: The Movie" OVA-sının premyerası gerçəkləşmişdir. 1999-cu ilin sentyabr ayında bu OVA ABŞ-də "ADV Films" tərəfindən lisenziyalaşdırılmışdır. Əlavə olaraq, 2003-cü ildən 2004-cü ilə qədər 78 epizodluq "Sonic X" serialı yayımlanmışdır. "TMS Entertainment" tərəfindən hazırlanmış bu anime serialı "Sonic the Hedgehog" videooyun seriyasının epizodlarına əsaslanırdı. Yaponiya hazırlanmış və personaja həsr olunmuş ən son animasiya qısametrajlı "Sonic: Night of the Werehog" idi. 2006-cı ildə satışa çıxarılan "Sonic Unleashed" videooyununa əsaslanan bu cizgi filmdə Sonik və yeni dostu ruhların tez-tez baş çəkdiyi bir evdə qalırlar.
2014-cü ildə "Sonik Bum" adlı bir cizgi serialının premyerası reallaşmışdır. Burada süjet xətti "Sonic the Hedgehog" videooyun seriyasından fərqli bir kainatda, alternativ bir kainatda cərəyan edir. Cizgi serialın hər bir epizosu Kirpi Sonik, Tülkü Teylz, Yexidna Naklz, Emi Rouz və Porsuq Stiksin iştirakı ilə fərqli bir hekayədən bəhs edirdi. Bu personajlar hər bir epizodda Doktor Eqqmanın pisniyyətli planlarına qarşı çıxırlar.