cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tozsoran
Tarixi
XX əsrin əvvəlində evdarlıq işlərində tozların təmizlənməsi üçün ingilis Sesil Buz (ingl. Cecil Booth) nasosla işləyən mexaniki sorma sistemini təklif edir. Nasos qabın daxilində vakuum yaradaraq oraya xaricdən tozlu havanın sorulmasına imkan verirdi. Tozlu hava möhkəm parçadan hazırlanmış torbadan keçərək təmizlənir və yenidən xaric olunurdu. Nasosu işlətmək üçün benzin mühərrikindən istifadə olunmuşdur. Bu, böyük avadanlığı nəql etmək üçün arabadan istifadə edilirdi. Otağı təmizləmək üçün araba evin yaxınlğında saxlanaraq uzun şlanqla təmizlik işləri görülürdü. Ayrı-ayrı firmalar bu araba ilə ev-ev gəzərək öz xidmətlərini təklif edirdilər. Böyük evlərin zirzəmisində belə qurğular yerləşdirilirdi. Ayrı-ayrı otaqlardan gələn şlanqalr zirzəmidəki tozsoran qurğuya birləşdirilirdi. 1918-ci ildən etibarən tozsoran maşınlar daha da inkişaf etdirilərək fərdi tələbat üçün uyğunlaşdırılır. Bu maşınlar vakuum nasosu əvəzinə pərlərlə işləyən mühərriklərin ixtirasından sonra baş verir. Bunun nəticəsində kiçik maşınların hazırlanması mümkün olmuşdur. Evdarlıq işlərinin aparılması üçün gövdə və dəstəkdən ibarət olan tozsoran maşınlar başqa konstruksiyaları üstələyərək geniş tətbiq olunurlar. Bu konstruksiya bu gün istifadə olunan maşınların əsasını təşkil edir.
1932-ci ildə Almaniyada tozsoran maşınların yeni növü ixtira edilir. Bu maşınlar fırçalarla işləyirdi. Maşının alt tərəfində yerləşdirilmiş üç ədəd fırça fırlanaraq döşəmədə olan tozları və iri ölçülü qırıntıları bir yerə yığaraq sorurdu. Bu maşınların hər bir ev əşyası üçün xüsu fırça ilə təmin olunmasına baxmayarq, onlar məişətdə öz geniş tətbiqini tapa bilməmişlər. Tozsoran maşınlarında bir sıra təkmilləşdirmələri nəzərə almaqla demək olar ki, onların inkişafı əsasən 30-cu illərin sonunda başa çatır. Bundan sonra yalnız yeni filtr materiallarının, daha güclü və davamlı mühərriklərin və müxtəlif başlıqların tətbiqi baş verir. Məişət texnikasında sonrakı keyfiyyət dəyişmələri II dünya müharibəsindən sonra elktronikanın tətbiqi ilə baş verir. Burada da sadəcə olaraq bəzi əməliyyatların proqramlaşdırlması aparılır.
Bauman küçəsi (Kazan)
Bauman küçəsi (tat.: Bauman uramı) — Tatarıstan ın Kazan şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən piyada küçəsi. Küçə Kazan Kremlindən başlayaraq Minillik Meydanından keçib cənub şərqə doğru Tukay meydanına qədər uzanıb burada Puşkin küçəsi ilə kəsişir.
Tarixi
Bauman küçəsi Kazanın ən qədim küçələrindən biridir. Kazan xanlığının dövründə bu küçə Noqay yolu adlanırdı. 1552-ci ildə İvan Qroznı nın başçılığı ilə Moskva qoşunları Kazan Kremli nə hücum edəndə küçə boyunca olan cənub və şimal divarları partlayışlarla yarıldığı üçün küçə sonradan "Проломной", sonradan isə "Большой Проломной" adlandırılıb. XVI əsr də küçənin şimalındakı mövcud tikintilərə davam edirlər, küçənin cənubunda isə sonradan burada tikilmiş kilsənin şərəfinə Boqoyavlenskiy adlı yaşayış yeri yaranır. 1930-cu ildə küçə əslən Kazandan olan inqilabçı Baumanın şərəfinə adlandırılıb. Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra küçənin adını dəyişdirərək Şalyapin qoyulması təklif edilsə də küçə hələ də Bauman küçəsi adlanır.
1986-cı ildə küçə Kazanda ilk piyada küçəsi olur. 1990-cı illərin əvvəllərində isə küçədə təmir bərpa işləri aparılır. Bunlara qədər isə küçədə 1899-cu ilə qədər konka, 1935-ci ilə qədər isə tramvay hərəkət edib. Sonradan isə 1948-ci ildə şəhərdə salınmış ilk trolleybus xətti ilə 1,4 nömrəli trolleybuslar və bir neçə avtobus marşrutları da küçə ilə hərəkət ediblər.
Hazırkı vəziyyəti
Bauman küçəsi ticarət və əyləncə küçəsidir. Burada çoxlu dükanlar, restoranlar, abidələr, fəvvarələr və digər görməli tarixi əhəmiyyətli binalar mövcuddur. Küçədə ənənəvi olaraq Respublika və şəhər günlərində kütləvi tədbirlər keçirirlir. Bundan başqa burada Gülüş günü, bəzi musiqi və rəqs təbirləri, teatr tamaşaları keçirilir. Küçədə rəssamlar öz xidmətlərini təklif edir, müxtəlif küçə musiqiçiləri musiqilər ifa edirlər. Küçənin uzunluğu 1885 metrdir.
Qurban Hacıyev
Qurban Əsəbəli oğlu Hacıyev (19 aprel 1997; Mahamalar, Balakən rayonu — 30 sentyabr 2020; Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Qurban Hacıyev 1997-ci il aprelin 19-da Balakən rayonunun Mahamalar kəndində anadan olub.
2003-2014-cü illərdə N.Nərimanov adına Mahamalar kənd tam orta məktəbində təhsil alıb.
Hərbi xidməti
Qurban Hacıyev 2015-ci ildə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb.
2015-2016-cı illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin “N” saylı hərbi hissəsində xidmət edib.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri olan Qurban Hacıyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə könüllü olaraq iştirak edib.
Qurban Hacıyev sentyabrın 30-da Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub. Balakən Şəhidlər Xiyabanında torpağa tapşırılıb.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qurban Hacıyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Osmanlı–Venesiya müharibəsi (1570–1573)
Osmanlı-Venesiya müharibəsi və ya Kipr səfəri — Osmanlı-Venesiya müharibələrinin dördüncüsüdür. 1570-1573-cü illər arasında Osmanlı imperiyası ilə Venesiya Respublikası arasında baş vermişdir.
XVI əsrin II yarısında II Səlimin dövründə Osmanlı imperiyasının yeritdiyi xarici siyasətin əsasında əvvəlki dövrlərdə olduğu kimi ziddiyyətli problemlərin hərbi yolla həll edilməsi planı dururdu. Bu məqsədlə Osmanlı imperiyası Avropa cəbhəsində hərbi əməliyyatlara aparıldı. Papa V Pius İspanya kralı və Venesiya ilə birləşərək, 15 may 1571-ci ildə Müqəddəs İttifaq yaratdı və Osmanlı dövlətinə qarşı xaç yürüşünə başladı. 1570-1573-cü illər arasında davam edən Osmanlı-Venesiya müharibəsində Venesiya ilə bir antiosman blokunda İspaniya, Malta, Genuya, Savoyya və başqa İtaliya dövlətləri, həmçinin Roma papası vuruşurdu. 1571-ci ildə Lepanto yaxınlığındakı dəniz savaşında əlib dəniz qüvvəlləri türk donanmasını məğlub etdi. Bu döyüş Osmanlı qüvvələrinin qələbəsi ilə nəticələnən Osmanlı-Venesiya müharibəsi zamanı Osmanlı imperiyasının hərbi qüdrətinin zəiflədiyini göstərən ilk döyüş əməliyyatı idi.
Müharibənin başlanması
Zəngin və böyük Kipr adası 1489-cu ildən bəri Venesiya hakimiyyəti altındadır. Krit ilə birlikdə, Venesiyanın xarici ərazilərinin ən vaciblərindən biri idi. XVI əsrin ortalarında, təqribən 160.000 nəfər əhalisi olan adanın ticarət yollarının ortasında olması ilə yanaşı, həm də bərəkətli torpaqlarında pambıq və şəkər yığılırdı. Koloniyanın ərazisindən ən uzaq olanları qorumaq üçün Venesiyalılar bir müddət hətta məmlüklərə 8 min dukat məbləğində illik qızıl vergisi verməyə razı olmuşlar. 1517-ci ildə Məmlüklar Osmanlı hakimiyyətinə keçdikdən sonra belə müqavilə Osmanlılarla davam etdirildi. Ancaq adanın Osmanlı torpaqlarının ortasında olması onu gələcəkdə mümkün bir hədəfə çevirdi. Eyni zamanda həcc ziyarətinə gedən müsəlmanlar adada dayanan quldurların davamlı hücumlarına məruz qalması əsas məsələlərdən biri idi. 1568-ci ildə imzalanan Ədirnə müqaviləsi ilə dayandırılan Osmanlı-Avstriya müharibələri sayəsində Osmanlılar nəhayət Kipri ​​gündəmə gətirdi. 1566-cı ildə II Səlim taxta gələndə adanın ələ keçirilməsinə üstünlük verdi. Bu zaman Venesiyayla imzalanan barış müqaviləsi Şeyxülislam Əbussuud Əfəndi tərəfindən Kiprin qədim bir İslam torpağı olduğu səbəbiylə etibarsız sayıldı və yenidən fəth üçün hərbi əməliyyat qarşısındakı qanuni maneə qaldırıldı. II Səlimin laləsi Lələ Qara Mustafa Paşa quru qoşunlarının komandanı olarkən Müəzzinzadə Əli Paşa donanmanın başçısı təyin edilir. Əli Paşa donanma mütəxəssisi olmadığı üçün köməkçi olaraq dənizçi Piyalə Paşanı gətirir.
Osmanlı ambisiyaları aydın olduqda Venesiya hazırlıqlara başlayır. Daim genişlənən Osmanlı donanması və Malta əleyhinə uğursuz cəhddən sonra sırada Kiprin olduğu aydın olur. Xüsusilə 1568-ci ildə Osmanlı donanması ilə bağlı bəzi gəmilər araşdırma üçün Kipr limanlarına gəlməsi diqqət çəkmişdir. Bundan sonra Venesiya Respublikası Kpir, Krit və Korfudakı qalaların istehkamlarının genişləndirilməsi üzrə işlərə başlayır. Müdafiə təkmilləşdirilmiş və uzaqda olan Krit və Kiprin uzaq istehkamları uzun müddət özü özünə təmi edə biləcək şəkildə gücləndirilir. Lakin məlum idi ki, uzun bir mühasirədə olduğu təqdirdə, təchizat və sursat qıtlığının olacağı aşikar idi. Venesiyalıların kömək edəcəyinə ümid etdiyi İspaniya İmperiyası bu dövrdə Morisko üsyanı və Hollandiyanın öz ərazisində üsyanı ilə məşğul idi. Venetianların daha bir problemi isə odur ki, əsasən ortodoksal yunanlardan ibarət ada insanlarının Katolik Venesiyalılardan razı qalmamalarıdır.
Nəhayət, hazırlıqların başa çatması ilə bərabər 1570-ci ilin mart ayında Venesiyaya göndərilən Osmanlı səfiri Kipr ərazisinin Osmanlılara verilməsini tələb edən ultimatumla çıxış edir. Ultimatum isə rədd edilir. 200px|thumb|left|Sultan II Səlim
Osmanlılar tərəfindən Kiprin fəthi
27 iyun 1570-ci il tarixində 350-400 parça gəmi və 60-100 min əsgərlə yola çıxan Osmanlı donanması 3 iyul günü heç bir müqavimət görmədən adanın cənubundakı Larnaka yaxınlığından quruya çıxaraq paytaxt Nikosiyaya doğru irəlilədi. Adadakı Venesiyalılar çıxartma əsnasında müdafiə olunmağı düşünsələr də, Osmanlı donanmasının böyüklüyü qarşısında bundan imtina etdilər. Müdafiədə gözləmək və köməyin gəlməsini gözləmək üstünlük təşkil edir. Nikosiya mühasirəsi 22 iyul 1570-ci il tarixindən 9 sentyabra qədər 7 həftə davam edir. Şəhər divarları altında qazılan yeraltı xəndəklər və güclü tüfəng növü sayəsində şəhər düşür. Müqəddəs İttifaqın bir hissəsi olaraq meydana gələn və Venesiya Respublikası, Papa dövləti və İspan gəmilərindən ibarət olan Səlib donanması, Kiprə girmək üzrə olarkən Kritdən aldığı Nikosyanın süqutu xəbərinə geri döndü. Nikosyanın süqutundan sonra şimaldakı Kiriniya qalası ad müqavimət göstərmədən təslim oldu. 15 sentyabr 1570-ci il tarixində Osmanlı süvariləri son istehkam olan Famaqusta qarşısında görüldü. Bu mərhələdə, ümumi Venesiya itkiləri, yerli xalqın itkiləri daxil 56 min ölü və ya əsir olur. Famaqustanı müdafiə edənlərin sayısı isə 8500 əsgər və 90 topdur. Qala komandiri Marko Antonio Barbaro 11 ay davam edəcək və tədricən artaraq sayısı 200 min əsgər və 145 topa çatan Osmanlı ordusuna qarşı müqavimət göstərəcəkdir. Osmanlı donnanması şəhəri dənizdən də tamamilə əhatə edəcək gücündən uzaq olduğu üçün Venesiyalılara ərzaq və birlik dəstəyi ala bilirdilər. Bu arada Sadrazam Sokollu Mehmet Paşa da venesiyalılara güzəştə getməyə çalışdı və Sadrazam Famaqustanda bir Venesiya ticarət koloniyasının qalması şərti ilə bütün adanın Osmanlılara verilməsini istədi.Lakin uzun sürən mühasirənin uğursuzluğu və yeni yaranmaqda olan Müqəddəs İttifaq donanmasının təşviqi ilə Venüsiyalılar təklifi rədd etdilər. Ancaq qala komandiri Bragadin tərəfindən tutulan müsəlmanlara edilən işgəncə aşkar edildikdə, Lalə Mustafa Paşa bu şəxsi işgəncə ilə öldürməyə qərar verir. Yanındakılar da öldürülür və ya əsir kölə olaraq satılması üçün götürülür. 180px|thumb|right|Lepanto döyüşü
Lepanto döyüşü
Osmanlı donanması Kiprdə olarkən Venesiya özünə tez bir zamanda müttəfiq axtarışına gedir. Osmanlılarla çox az müddət əvvəl sülh bağlamış olan Müqəddəs Roma İmperiyası bu sülhü pozan tərəf olmaq istəmirdi. Fransızlar Osmanlı ilə müttəfiq idi, Reç Pospolita isə Çar Rusiyası ilə qarşıdurma vəziyyətində idi. İspanyalılar, Maltanın böyük mühasirəsi zamanı kömək göndərməyən Venesiyalılara qəzəbli idi və II Filipp şimali Afrikaya köklənmişdi. Bu fərqlərə baxmayaraq, Papa V Pius araya girərək Müqəddəs İtiffaqın yaradılmasında uğur qazanacaq və 15 may 1571-ci il tarixində imzalanacaqdı. İtiffaq müqaviləsinə görə Messina limanında toplanacaq olan Səlib donanması Johann von Österreiçin komandanlığı altında olacaq. Bu vaxt Kiprdə mühasirədə olan Famaqusta şəhərinin zəbt olunduğu xəbəri gəlir. Yola çıxmaq üzərə olan donanmada fərqli ölkələrdən gələn komponentlər arasında şiddətli rəqabətlər problem yaradır. Dəniz komandanlığı müxtəlif ölkələr arasında bölünür. Osmanlı donanması Müəzzinzadə Əli Paşanın komandanlığı altında Lepanto açıqlığındadır. Hər iki tərəf də kəskin bir mühabirəyə hazırlaşaraq Aralıq dənizindəki donanmalarının əksəriyyətini Aralıq dənizində bir araya gətirdi. Hər iki tərəfin gücü təxminən bir-birinə bərabərdir. Osmanlı gəmilərinin sayı daha çox olsa da, səlibçilərin donanması daha güclü gəmilərdən ibarət idi. Hər iki donanmada 30 min əsgər olmasına baxmayaraq, səlib toplarının sayı isə çoxdur. 200px|thumb|left Osmanlı donanmasında arkebuz və oxçu sayı diqqət çəkirdi. 7 oktyabr günü olan mübaribədə Səlib donanması qalib gəlir, Osmanlı donanması böyük bir insan və gəmi itkisi yaşadı. Döyüş 1538-ci ilində Preveze dəniz döyüşü nəticəsində dənizlərə qurulmuş Osmanlı hökmranlığı aradan götürülür. Döyüşün Səlibçilər baxımından qısa müddətli alınması demək olar ki, heç vaxt olmamışdır. Şəlibçilərin parçalanmış donanması müxtəlif siyasi gündəmlər və qış şərtləri səbəbiylə üstünlüyü istifadə edə bilmədi. Osmanlılar isə qış aylarında çox işləməklə donanmalarını demək olar ki, bərpa etdilər. Osmanlılar Dalmatsiya sahillərindəki Venesiya torpaqlarına hücum etmişdir. Lepanto döyüşü sonrakı vəziyyət, Sokollu Mehmed Paşa tərəfindən Venesiya elçisinə xülasə edildiyi kimiː
Bu şərhə baxmayaraq, Osmanlı itkiləri uzun müddət təsir göstərəcək qədər ağır idi. Döyüşdə həyatını itirən donanmanın çox nüfuzlu komandirləri, zabitləri, dənizçiləri və topçularının qısa zamanda yenidən gəlməsi imkansız idi. Venesiyalılar və İspaniyalılar bu texnik insanların yerlərinin asanlıqla doldurulmayacağını bildikləri üçün əsir götürdükləri bütün məhbusları qılıncdan keçirtmişdilər. Əvvəlki dövürdə Malta mühasirəsindəki uğursuzluğun ardından bu məğlubiyətlə əslində Aralıq dənizi faktiki Səlibçilər və Osmanlılar arasında ikiyə bölünmüş olur. Şərqi Aralıq dənizi Osmanlı nəzarətinə keçdikdə, qərbdə Osmanlı təsiri azalaraq, əhəmiyyətsiz qalacaqdı. Növbəti il Qılınc Əli Paşa yeni donanmayla Peloponnesə səfər hazırlasa da texnik gücünün və təcrübəsinin Səlibçilərdən az olduğunu başa düşərək böyük müharibələrdən çəkinərək düşmən sahillərinə hücum edəcək sonra da təhlükəsiz Modon limanına sığınacaqdı. Sonrakı dövrdə Səlibçilərin müxtəlif gündəmləri və maraqları birlikdə hərəkət etmələrini əngəlləyirdi. İspanlılar Tunisə hücum edərək ələ keçirirlər. Venesiya isə Dalmatsiyadakı torpaqları mühafizə altına almaq üçün Osmanlılar ilə razılaşma edir.
Fövcül-füsəha
Fövcül-füsəha — XIX əsrdə 40-50-ci illərin ortalarından Lənkəranda təşkil edilmiş ədəbi məclislərdən biri "Fövcül-füsəha" ("Gözəl danışanlar dəstəsi") adlanırdı. Yığıncaqlarında müxtəlif peşə sahiblərinin iştirak etdiyi bu məclisə tanınmış şair və müəllim Mirzə İsmayıl Qasir başçılıq edirdi. Onun əsas üzvləri Molla Ələkbər Aciz, Mirzə İsa Xəyali, Hüseynqulu Şuriş və başqaları idilər. Onlar klassiklərin əsərlərini mütaliə edir, şerlərinə nəzirə yazır, ədəbi-fəlsəfi və dini məsələlər ətrafında müzakirə açır, mübahisə aparırdılar.
NGC 1896
NGC 1896, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Arabaçı bürcü istiqamətində yerləşir. *Grp tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
.dj
.dj — Cibutinin internet kodu.
Haray (film, 1993)
"Haray" — 1993-cü ildə istehsal olunmuş Azərbaycan filmi.
Məzmun
Film Xocalı faciəsi haqqındadır. Burada iki yeniyetmənin — qardaşla (Tacir Əzizov) bacının (Nüşabə Abdullayeva) düşmən əhatəsindən çıxmaq üçün olmazın əzablara qatlaşmalarından danışılır. Ermənilərin azərbaycanlı əsirlərə verdikləri olmazın əzablara şahid olan iki yeniyetmə, çıxış yolunu özlərini dağdan atmaqda görürlər.
.dm
.dm  — Dominika dövləti üçün yüksək səviyyə milli internet domeni.
Beytüs-səfa
Beytüs-səfa – ədəbi məclis. XIX əsrin 60 illərində Şamaxıda şair Məhəmməd Səfanın evində yaradılmışdı; məclisin adı da bununla əlaqədardır (ərəbcədən tərcümədə: Səfanın evi deməkdir).
Seyid Əzim Şirvani, Molla Ağa Bixud, Ağababa Zühuri, Qafar Rağib, Ələkbər Qafil, Molla Mahmud Zuyi və b. şairlər məclisin fəal üzvləri idi. Məclisə Seyid Əzim Şirvani və Mollağa Bixud başçılıq edirdilər. “Beytüs-Səfa” Şuşadakı “Məclisi-üns”, “Məclisi-fəramuşan”, Bakıdakı “Məcməüş-şüəra” ilə sıx əlaqə saxlayırdı. Məclisdə ədəbiyyat, incəsənət, fəlsəfə məsələlərinə dair söhbətlər aparılır, klassiklərin əsərləri mütaliə olunur, onların məşhur şerlərinə nəzirələr yazılırdı, yeni yaranan qəzəllər xanəndələr tərəfindən oxunaraq, yayılırdı.
Maks Plank
Maks Karl Ernst Plank — görkəmli alman fiziki. Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı (1918). Kvant nəzəriyyəsinin banisi kimi XX əsrin əvvəllərindən fizika elminin inkişafı istiqamətini müəyyənləşdirmişdir.
Həyatı
Maks Plank övladlarının tərbiyə və fərdi inkişafına həddindən artıq diqqət göstərən prusiyyalı alim və hüqüqşünaslar ailəsində dünyaya gəlmişdir. Münhendə gimnaziyada oxuduğu illərdə bir çox fənnlərdə qeyri-adi istedad və yüksək əməksevərlik nümayiş etdirir. Fizik olmaq qərarına gəlməsi də bu səbəbdən asan olmamışdır. Plankı fəlsəfə və musiqi də maraqlandırıdı. Fizikanı isə Berlin və Münhendə oxumuşdur.
Elmi fəaliyyəti
Dissertasiyasını müdafiə etdikdən sonra 1885-ci ildən 1889-cu ilə qədər Kildə, 1889–1926-cı illər aralığında isə Berlində dərs demişdir. 1930-cu ildən 1937-ci ilə qədər isə Kayzer Vilhelm adına fizika cəmiyyətinə (hal-hazırda isə alimin öz adını daşıyır) rəhbərlik etmişdir. Plank tətdiqatlarını əsasən termodinamika məsələlərinə həsr etmişdir. Alimə məşhurluğu isə "mütləq qara cisim"lərin spektrini izah etməsi gətirmişdir. Bu anlayış adı altında şüalanması yalnız temperatur və görünən səthi sahəsindən asılı olan cismilər başa düşülür. O dövr əsası Nyuton və Leybnits tərəfindən qoyulmuş dünyanın əsas fiziki mənzərəsni təşkil edən bütün növ proseslərin kəsilməzliyi təsəvvürünə zidd olaraq Plank şüalanmanın kvant təbiətini irəli sürür. Bu nəzəriyyəyə görə şüalanma hər birinin enerjisi
Burada \nu – şülanma tezliyi (Hs), h – Plank sabitidir.
Nəticədə T temperaturuna qədər qızdırılmış qara cisimin şüalanması Plank paylanması ilə təsvir edilir:
Burada I(v) – vahid zamanda vahid sahədən ; bucağı altında v və v+dv tezliklər diapazonunda ayrılan şülanam enerjisidir, c- işıq sürəti, k- Boltsman sabitidir. Plankın müasir fizikaya verdiyi töhfələr kvant nəzəriyyəsi və adını daşıyan sabitlə tükənmir. A. Eynşteynin 1905-ci ildə nəşr etdirdiyi xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi Plankda böyük təəssürat doğurur. Plankın yeni nəzəriyyəyə verdiyi yekdil dəstək Eynşteyn nəzəriyyəsinin elmi dairələrdə qəbuluna böyük təsir göstərir. Alimin digər nailiyytəlrinə gəldikdə, hissəciklərin kiçik təsadüfi impulslarda hərəkətini təsvir edən Fokker-Plank tənliyinin həlli misal göstərilə bilər. Maks Plank 1918-ci ildə kvant fizikasının inkişafında göstəridiyi xidmətlərinə görə Nobel mükafatına layiq görülür.
İkinci dünya müharibəsi illərində Plank Hitleri yəhudiləri qırmaqdan çəkindirməyə çalışır. Oğlu Ervin isə Hitlerə qarşı sui-qəsddə ittiham olunaraq edam olunur. Plank 1947-ci ilin 4 oktyabr tarixində vəfat edir.
Fuad Əlizadə (dövlət xadimi)
Fuad Əlizadə (Əlizadə Fuad Rəhim oğlu; d. 26 mart 1980, Naxçıvan, Naxçıvan MSSR, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin rəisi.
Həyatı
Fuad Əlizadə 26 mart 1980-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.
1996-2000-ci illərdə Azərbaycan Dillər Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil almış, ingilis dili ixtisasına yiyələnmişdir.
2001-2005-ci illərdə Bakı şəhəri Yasamal rayon İcra Hakimiyyəti Aparatının İctimai təşkilatlar və siyasi partiyalarla iş şöbəsində referent, böyük məsləhətçi vəzifələrində çalışmışdır.
Şırşır (Çaroymaq)
Şırşır — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 38 nəfər yaşayır (7 ailə).
Fuad Əlizadə (dövlət xadimi)
Həyatı
2005-ci ildə Azərbaycan Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Mərkəzi aparatının Beynəlxalq əlaqələr və strateji araşdırmalar şöbəsinə böyük məsləhətçi vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
2005-2007-ci illərdə əlavə təhsil olaraq Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin maliyyə və kredit fakültəsində təhsil almışdır. 1 elmi məqalənin və 5-dən artıq məqalənin müəllifidir.
14 noyabr 2013-cü il tarixdə Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin rəis müavini vəzifəsində işləmişdir.
13 mart 2014-cü il tarixdən etibarən Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin rəisi vəzifəsində çalışır.
Dövlət qulluğunun baş müşaviridi.
Rus və ingilis dillərində sərbəst danışır.
Ailəsi
Evlidir, 2 övladı var.
Mükafatları
Azərbaycan prezidenti cənab İlham Əliyevin 8 oktyabr 2012-ci il tarixli sərəncamı ilə əhalinin sosial müdafiəsi sahəsində səmərəli fəaliyyətinə görə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilib.
Okeanologiya
Geomorofloji termin
thumb|300px|right|Terminaloji sirkulyasiya Okeanologiya (okean və — "fikir", "söz".) və ya okeanoqrafiya (океan və  — "yazıram", "təsvir edirəm") — dünya okeanının və Yer atmosferinin qlobal qarşılıqlı təsirini və dəyişməsini, okeanın materiklərlə uyğunluğunu, bioloji və ekoloji təsirlərini, okean dibinin geoloji quruluşunu, okeanın müxtəlif hissələri arasında qarşılıqlı təsirini öyrənən elm sahəsi. Okeanologiya — okeanda, onun ayrı-ayrı hissələrində, kənarlarında və daxili dənizlərdə gedən fiziki, kimyəvi, bioloji prosesləri öyrənən elmlərin məcmusudur.
.do
.do — Dominikan Respublikasının internet kodu.
Ukraynanın Monteneqro səfirliyi
Ukraynanın Monteneqro səfirliyi (Посольство України в Республіці Чорногорії) — Ukraynanın Monteneqronun Podqoritsa şəhərində yerləşən səfirliyi.
Vəzifələri
Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.
Tarixi
1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.
2006-cı il avqustun 22-də Ukrayna və Monteneqro dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalandı. 2008-ci ildə Ukraynanın isə Monteneqro səfirliyi yaradıldı.
Ukraynanın Monteneqroda olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Oksana Slyusarenkodur. O, 2008-ci ildən bu vəzifədədir.
Aşıq
right|200px|thumbnail|[[Aşıq Ələsgər]]
Etimologiya
Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin əsasını qoymuş Üzeyir Hacıbəyov "aşıq" sözünü "eşq" (ərəbcə) ilə bağlayır. Professor Məmmədhüseyn Təhmasib "aşığı" hazırda az işlənən və qədim türk söz kökü olan "aş"dan törədiyini qeyd edir. Əslində isə "aş" kökündən düzəldilən "aşılamaq" feli bu gün də işlənir.
Fəxri ad (ünvan) kimi "Aşıq" artıq XII əsrdən məlumdur və ilk dəfə bu ada türk sufiliyinin təməl daşını qoyan şair Əhməd əl-Yasəvinin (1105–1166) yaradıcılığında rast gəlinir.
"Aşıq" adı ilə ümumtürk şerinin ən görkəmli simaları — Aşıq Paşa (XIII əsr), Aşıq Çələbi və Aşıq Əhməd (XVI–XVII əsrlər), Aşıq Abbas Tufarqanlı (XVIII əsr) və bir çox başqaları tarixdə silinməz iz qoymuşlar.
Orta əsrlərin türk-ərəb-fars tərkibli Şərq mədəniyyəti də "aşıq" anlayışının müasir mənalandırılmasına öz təsirini göstərmişdir.
Məsələn, ən qədim zamanlarda türklər — hunlar, xəzərlər, altaylılar, oğuzlar və başqaları işığı, suyu, yeri, göyü və təbiətin digər ünsürlərini ilahiləşdirər, onlara tapınarmışlar.
Qədim türklər işığın (is, iş, qor, od) suda əriməsindən dünyanın yarandığını guman edərmişlər. Türk mifoloji təsəvvürlərini araşdıran tanınmış alim Fuad Köprülüzadə belə nəticə çıxarır ki, "aşıq" sözü türkcə "işıq" sözünün törəməsidir.
Məşhur şərqşünas — alim, türkoloq Vl. Qordlevski də qeyd edir ki, "qələndərləri" "işıq" da adlandırırdılar və bu deyim XVI əsrdə geniş yayılmışdı. "Qələndəriyyə" — mistik-tərki-dünya sufi təriqətlərindən biridir və XI əsrdən gec olmayaraq Xorasan və Türküstanda geniş yayılıbmış. Ev və ailə nə olduğunu bilməyən qələndərləri camaat "Allah adamı" hesab edərmiş.
Vl. Qordlevski davam edərək yazır: "Çox ola bilər ki, burada iki sözün — "işıq" və "aşiq" (ərəbcə, "Allah eşqi ilə odlanan") sözlərinin kontaminasiyası (iki ifadənin birləşərək yeni ifadə əmələ gətirməsi) ilə qarşılaşırıq, yəni "işıq" sözü sufi anlayışının xalq etimologiyasıdır. XVI əsrin başlanğıcından qələndərləri "dərviş" adlandırırdılar. Dünyanı gəzib-dolaşan dərvişlər dağ başına çıxıb ocaq yandırarmışlar. Aşağıdakı dübeyt belə yazmaya əsas verir:
Uca dağ başında yanar bir ışık, Onu bekleyen garip bir aşik…
Tarixçə
Bundan başqa, Qəznəvilər (999–1040). Səlcuqlar (XI–XII əsrlər) və Qaraxanilər (XI–XIII əsrlər) dövründə çox nüfuzlu din xadimlərini, sufi təriqəti, ticarət və sənətkarlar birlikləri başçılarını, eləcə də müdrikləri və tanınmış alimləri "şeyx" ("şıx") adlandırırdılar. Bu baxımdan böyük şair Nizami Gəncəvinin "Şeyx Nizami" kimi tanınması onun "axilər" təriqətinə mənsub olduğu ilə izah edilə bilər. Öz növbəsində mə’lumdur ki, Sə’di Şirazi (yaxud "Şeyx Sə’di") 20 il dərviş libasında müsəlman aləmini gəzib-dolaşıbmış.
Tarixin yaddaşında daha bir maraqlı fakt vardır. XVI əsrdə türk aləmində hərbi himnlər geniş yayılmışdı. janr baxımından "türkü" adlanan və Şah İsmayıl Xətaini tərənnüm edən bu "türkü"-himnlərin yaradıcılarını "aşiq" adlandırırdılar. Eyni zamanda xalq arasında həmin sənətkarları "a şıx" deyə çağırardılar. Sonralar fəxri "aşıq" adı saz-söz sənətkarlarının adına əlavə olundu. Məsələn, Aşıq Ələsgərin ustadı Alıya "şıx Alı" da demişlər.
Digər türk xalqlarında aşıq sənəti
Türkmənlər, özbəklər, qırğızlar, qazaxlar aşığa "baxşı" ya da "akın" deyirlər.
Qeyri-türk xalqlarında aşıq sənəti
Ermənilər aşığa "qusan" deyirlər. Bu, türkmənşəli "ozan" sözünün törəməsidir, "uz" (uzlaşdırmaq) kökündən əmələ gəlib. Erməni qusanlarının yaradıcılığı əsasən Azərbaycan türk aşıqlarının mahnı və dastanlarının erməni dilinə çevirib oxumaqdan ibarət olub.
Gürcülərin aşıq sənəti, ermənilərdə olduğu kimi, ölüb. Ünlü gürcü aşıqları: Aşıq Sefil Lado, Aşıq Nika, Aşıq Nodar.
İstiqamətləri və ifa tərzi
Sənətkarlıq xüsusiyyətlərinə görə aşıqlar üç yerə bölünür :
Aşıq sənətində şifahi şəkildə ənənələrin ötürülməsi əsas cəhətlərdəndir.
Aşıq məktəbləri
12 Azərbaycan aşıq məktəbindən (Göyçə, Tovuz, Borçalı, Gəncə-Şəmkir, Şirvan, Qarabağ, Qaradağ, Təbriz, Urmiya, Çıldır və Dərbənd ) hazırda doqquzu qalıb: İrəvan, Göyçə və qismən Çıldır aşıq məktəbləri azərbaycanlıların 1905–1918, 1948–1950, 1987–1988 illərdə Ermənistan ərazisindəndeportasiyası ilə bağlı artıq yoxdur. Borçalı, Çıldır və Urmiya aşıqları ancaq təklikdə çıxışa üstünlük verdikləri halda, Tovuz, Gəncə-Şəmkir, Qaradağ sənətkarları həm təklikdə, həm cüt, həm də balabançı ilə məclis keçirirlər. Ayrı-ayrı aşıq məktəbləri ustadlarının:
İfa tərzi
Türk xalqlarının sazları bir birindən ciddi fərqlənmir. Əsas fərq ifa tərzindədir: barmaq ya təzənə (mizrab) ilə. İranın Türkmənistana yaxın bölgələrində sazı, dutar kimi, barmaqla çalırlar. Digər bölgələrdə — təzənə ilə. Türkiyə türkcəsində sazın barmaqla çalmaq texnikasına "şelpe" yaxud "dövme" deyirlər.
UNESCO
2009cu ildə Azərbaycan aşıq sənəti YUNESKOnun bəşəriyyətin toxunulmaz mədəni irs listəsinə daxil edilmişdir.
Bobbi Qiçard
Bobbi Qiçard — Yeni Zelandiyalı üzgüçü. Bobbi Qiçard Yeni Zelandiyanı 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Həyatı
Bobbi Qiçard 29 noyabr 1999-cu ildə doğulub.
Karyerası
Bobbi Qiçard birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında qadınlar 200 m arxası üstə stilində, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 2:15.97 saniyəlik nəticəsi ilə 33 üzgüçü arasında 24-cü oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Məclisi-üns
1872-ci ildə, "Məclisi-üns" Natəvanın evinə köçəndən sonra Mir Möhsün Nəvvabın təşəbbüsü ilə "Məclisi-fəramuşan" ("Unudulmuşların məclisi") ədəbi məclisi yarandı.
Məclisin fəal iştirakçıları:
Məclisin digər iştirakçıları:
Fövziyyə Bayram
Fövziyyə Bayram (d. 5 dekabr 1950 Tatarıstan) — tanınmış tatar yazıçı, tarixçi, hərəkat rəhbəri və filosof. İttifaq Firqəsi rəhbəri, Milli Məclis rəisi, 1990-cı illərdə fəal olmuş siyasətçi. "Tatar gözəli" deyə adlandırılmış və Süyümbikə ilə özdəşləşdirilmişdir. Hələ də Tatarıstanda Yar Çallı şəhərində yaşamaqda və müxtəlif məsələlərdə yazılarını yazmaqda davam edir.
Aqil Məlikov (kapitan)
Aqil Niyaz oğlu Məlikov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kapitanı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Fövziyyə Bayram
Həyatı
Fövziyyə Bayram 5 dekabr 1950-ci ildə Tatarıstanın Saba bölgəsinin Sabay kəndində anadan olmuşdur. Təhsil həyatına orta məktəbdən sonra Kazan teatr məktəbində, daha sonra da Kazan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində davam etmişdir 91983–1989).
Aqil Məlikov (kapitan)
Həyatı
Aqil Məlikov 1986-cı il aprelin 6-da Quba rayonunun Alpan kəndində anadan olub. 1993-2004-cü illərdə Alpan kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. 2005-2009-cu illərdə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində (AAHM) ali hərbi təhsil alıb. Ailəli idi. Süleyman adında bir oğlu, Xədicə adında isə bir qızı yadigar qaldı.
Fövziyyə Bayram
Həyatı
Peşəkar fəaliyyətinə Kazan Telestudiosunda balamış, sonra Tatarıstan kitab nəşriyyatında işləmişdir. Jurnalist və yazıçı kimi fəaliyyət göstərmiş, çox sayda qəzet və jurnalda yazılar dərc etdirmişdir. 1986-cı ildə SSRİ-də Yazıçılar Birliyinə daxil olmuşdur. 1988-ci ildə Tatar İctimai Qurultayı ilə siyasi həyatına başlamışdır.
Aqil Məlikov (kapitan)
Hərbi xidməti
Aqil Məlikov 2016-cı ilin 2-5 aprelində baş verən döyüşlərdə savaşıb.
Fövziyyə Bayram
Siyasi işləri
1988-ci ildə Tatar İctimai Qurultayına girmiş, 1990–1995-ci illərdə Tatarıstan Respublikasının Milli Məclisində millət vəkili olmuşdur.
Aqil Məlikov (kapitan)
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun kapitanı olan Aqil Məlikov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Aqil Məlikov sentyabrın 27-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Quba rayonunda dəfn olunub.
Fövziyyə Bayram
Mükafatları
Kazan şəhərinin 1000-ci ildönümü münasibətiylə Tatar mədəniyyətinə qatqılarına görə Ayaz İshaqi mükafatına layiq görülmüşdür.
Aqil Məlikov (kapitan)
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aqil Məlikov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Fövziyyə Bayram
Əsərləri
Ümumilikdə 30-dan çox əsərin müəllifidir. Əsərlərinin dili tatarca və ruscadır.
Aqil Məlikov (kapitan)
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aqil Məlikov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikası ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirərkən şəxsi mərdlik və igidlik göstərdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aqil Məlikov ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında şəhid olmuş Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aqil Məlikov ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.
Şimali Osetiya Respublikasının dövlət başçılarının siyahısı
Şimali Osetiya Respublikasının Dövlət Başçısı (Республикæ Цæгат Ирыстоны æргълæууæг; Глава/Президент Республики Северная Осетия) — Rusiya Federsiyasına bağlı Şimali Osetiya-Alaniya Respublikasında ən yüksək vəzifə. Hal-hazırda Şimali Osetiya-Alaniya Cümhuriyyəti nin Dövlət Başçısı vəzifəsini Sergey Menyaylo icra edir.
Xertek Toybuxaa
Xertek Xoybuxaa(Тойбухаа Хертек Коштайович; ) — Tıvanın görkəmli daş ustası, Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının əməkdar artisti, Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası İ. E. Repin adına Dövlət mükafatı laureatı, Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq artisti, Tıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Dövlət Mükafatı laureatı.
Bioqrafiyası
Xertek Toybuxaa 1917-ci ildə Barun-Kemçik rayonunda, Hondelen çayının sahilində bir çoban ailəsində anadan olmuşdur (Kop-Suk kəndi, Bay-Tayqa kojuun). Karyerasına kənddə sadə bir işçi kimi başlamışdır. 1936-cı ildə Xertek Toybuxaa Qızıl-Majalik kəndində bir feldsher-baytar həkimi kurslarını başa vurur və otuz ildən çox Bay-Tayqa rayonunun Qızıldağ kəndində baytar işləyir. 1949-cu ildən etibarən Xertek Toybuxaa müxtəlif sərgilərdə iştirak etməyə başlayır və onun əməyi yüksək qiymətləndirilir. 1964-cü ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqına qəbul edilir. Tıva və rus təsviri sənətinin inkişafındakı böyük töhfəsinə görə Xertek Toybuxaa "Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının əməkdar artisti" (1970), "Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq artisti" (1977), 1971.1972-ci illərdə müvafiq olaraq Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının və Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının Dövlət Mükafatlarına lauiq görülmüşdür.
Adı respublikanın ən yaxşı məktəblərindən birinə Bay-Tayqa Uşaq Rəssamlıq Məktəbinə verilir.
Yaradıcılığı
Xertek Toybuxaa köhnə daş kəsici Kujuqet Duktuq-oola çox şey öyrənir. İlk müstəqil işini, 8 yaşında ikən qovaq ağacının oyulmuş kökündən hazırlayır. Burada istirahət edən yarış atı təsvir edilir. Maralın buynuzundan kəpənək, gümüşdən üskük, yəhər plitələr, ağ daşdan müştük dağ keçisi buynuzundan heyvan fiqurları, mis və dəmirdən tıva bıçağı, işlənmiş dəridən bir oxluq. Tıva Muzeyin Muzeyində Xertek Toybuxaanın 100-dən çox heykəltəraşlıq əsəri vardır.
Mükafat və təltifləri
Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Dövlət Mükafatı (1971)
İ. E. Repin adına Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Dövlət Mükafatı (1972)
Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq artisti (1977)
NGC 5431
NGC 5431, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Naxırçı bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Traktor
thumb|200px|right|Müasir traktor thumb|200px|right|Lokomobil
Traktor ( – "dartıcı") — kənd təsərrüfatında dartıcı kimi tətbiq edilən təkərli nəqliyyat vasitəsidir. Öz kiçik sürəti və yüksək dartma gücü ilə fərqlənir. Əkinçilik işlərinin yerinə yetirilməsində və çətin keçilən yerlərdə geniş tətbiq tapır. Traktorlar arxa hissədə asılmış və ya çarxlar üzərində hərəkət edə bilən kənd təsərrüfatı, tikinti və ya sənaye mexanizmləri ilə təchiz olunurlar. Bu zaman lazım olan aqreqat traktorun arxa hissəsindəki işçi valla və müxtəlif qaldırıcı qollarla birləşdirilir. İş zamanı işçi həmin mexanizmi traktorun içərisindən hidravlik idarəetmə sisteminin köməyi ilə hərəkət etdirir. Traktorlar çətin şəraitdə tərbiq olunduğundan onların təkərlərinin hamısı aparıcıdır. Təkərlərə iri dişli rezin üzlüklərin keçirilməsi ilə çətin yolları qət etmək olur.
Yaranma tarixi
Kənd təsərrüfatında ağır işləri görmək üçün tətbiq edilən maşınların tarixi daxili yanacaq mühərriklərinin və tırtıllı ötürmənin yaranması ilə bağlıdır. Bu sahədə aparıcı Avropa dövlətlərində edilən ixtiraların rolu böyük olmuşdur. əsasən rus mühəndisləri Saqryajski və Binov tərəfindən XIX əsrdə ixtira edilmiş tırtıllı ötürmə, traktorların yaranmasının başlanğıcını qoymuşdur. XX əsrin əvvəlində traktorların inkişafında ABŞ mühəndisləri böyük rol oynamağa başlayırlar. İlkin vaxtlarda buxar maşınları ilə hərəkətə gətirilən traktorlar düzəldilir. Buna görə də, ilk traktorların çəkisi böyük idi. 10t çəkisində olan traktorun mühərrikinin gücü cəmi 22....45 a.g. idi. Lokomobil adlanan bu maşınlar 2,5 m böyüklükdə təkərlər üzərində yerləşdirilirdilər. Lokomobillərin aşağı çevikliyə malik olması ücbatından onlar yalnız stasionar olaraq güc ötürücüləri kimi istifadə olunurdu. Məsələn, yer şumlamasında onlardan dartıcı maşın kimi, agacların doğranmasında mişarları hərəkət etdrmək üçün tətbiq edilirdi. Torpağı şumlamaq üçün sahənin hər tərəfində bir lokomobil yerləşdirilərək onlar bir-biri ilə iplə əlaqələndirilirdi. Bu ip torpaq sahəni şumlayn kotanı o başa və bu başa dartmağa xidmət edirdi. Bu maşınların faydalı iş əmsalı yalnız 5%-ə bərabər idi.
İstifadə metodları
1937-ci ildən etibarən traktorlarda tətbiq olunan hidravlik qaldırıcı sistem qoşulqanlardan imtina etməyə imkan vermişdir. Kənd təsərrüfatında lazım olan mexanizmlər bir başa traktorların arxa hissəsinə bərkidilirdi. Bu konstruksiya 1935-cü ildə amerikalı konstruktor Ferquson (ingl. Ferguson) tərəfindən ixtira edilir. Burada əsas yenilik üçnöqtə prinsipi ilə işləyən hidravlik qaldırma sistemindən ibarət idi. Dartıcı traktorlar bu sistemlə artıq maşının içindən etibarən arxaya qoşulmuş mexanizmləri hərəkət etdirmək imkanı qazanmışdılar. 1939-cu ildən başlayaraq bu sistemlər İngiltərənin kənd təsərrüfatında geniş tətbiq olunur. "Ford" firması da özünün istehsal etdiyi "Fordson" traktorlarını bu sistemlə təchiz edir. Amerikalı traktor istehsalçısı "İnternational Harvester" firmasının ixtira etdiyi çəngəl başlıqlı valın tətbiqi də az əhəmiyyətli deyildi. Bu mexanizm tezliklə traktorqayırmada mühərriklə işçi mexanizm arasında, qüvvə ötürməsində geniş tətbiq olunur. Sonralar üşnöqtə sistemi, hidravlik və çəngəl başlıqlı val, hazırlanan traktorların konstruksiyalarının tərkib hissəsinə çevrilmişdir. Asılqan mexanizmlər daimi traktorun arxa hissəsində daşındığından və onun işçi vəziyyətə gətirilməsi hidravlik ötürmə ilə yerinə yetirildiyindən traktorun çəkisinin azaldılmasına imkan yaranmışdır. Bu yeni konstruksiya traktorların sinifləşdirilməsinə gətirib çıxarmışdır.
Alveokokk
Alveokokk - lenşəkilli qurdlardır.
Ümumi xarakteristikası
Alveokokk xarici formasına görə exinokokka oxşasa da, ondan nisbətən kiçikliyi, başda qarmaqların sayının azlığı və balalığın kürə formasında olmasına görə fərqlənir. Alveokokkun uzunluğu 1,45-3,05 mm, eni isə 0,25-0,48 mm-dir. Başda 4 sormac, iki dairədə yerləşmiş qarmaqlardan (24-34 ədəd) ibarət tac vardır. Cinsi dəlik buğumun ön kənarında yerləşir. Parazitin yerləşməsi exinokokkda olduğu kimidir. Enikokkdan fərqli olaraq müəyyən coğrafi zonalarda, müxtəlif heyvanlarda və qismən insanda parazitlik etməyə uyğunlaşmışdır.
İnkişaf dövriyyəsi
Alveokokkun lentşəkilli forması əsas sahib olan itin, canavarın, tülkünün və pişiyin bağırsağında, sürfə mərhələsi olan çoxyuvalı qovuq isə gəmiricilərdə, bəzən də insanda olur. Əsas sahiblərin bağırsağında cinsi yetişkənliyə çatmış lentşəkilli formanın axırıncı buğumunda yumurtalar ya bütöv buğumla, ya da bağırsağa düşmüş yumurta nəcislə birlikdə xarici mühitə çıxarılır. Aralıq sahiblər yumurtanı, ya da yumurta ilə dolu buğumu müxtəlif yem, su, meyvə ilə qəbul etdikdə və ümumi gigiyenik qaydalara riayət etmədikdə yoluxur. Həzm fermentinin təsirindən aralıq sahibin bağırsağına düşmüş alveokokk yumurtasının qabığı əriyir, içərisindən çıxan sürfə bağırsağın selikli qişasına daxil olur, oradan bağırsaq venasına, qaraciyərə, ağciyərə və digər orqanlara yayılır. İnsan bu parazit üçün aralıq sahiblər arasında fakultativ sahib hesab edilir. Müxtəlif aralıq sahiblərin və eləcə də insanın orqanına daxil olmuş onkosfer çoxsaylı kiçik (diametri 3–5 mm) qovuqcuqlardan ibarət bir iri qovuq əmələ gətirir. Bu böyük qovuq kəsiyinin quruluşu məsaməli pendirin kəsiyini xatırladır. Kiçik məsamələr, tünd-sarımtıl kütlə ilə dolu olub, içərisində bir başcıq yerləşir. Belə bir qovuq larvosista da adlanır. Larvosista və ya alveokokk qovuğu xaricə doğru tumurcuqlar verərək tədricən həcmcə böyüyür. Formalaşmış qovuğun səthi exinokokk qovuğundan fərqli olaraq kələ-kötür olur. Əsas sahib olan yırtıcı heyvanlar alveokokk qovuğu olan gəmiriciləri yedikdə, onların həzm aparatında qovuğun məsamələrindən xaric olmuş başcıqlar bağırsağın selikli qişasına yapışır və 1-1,5 ay ərzində cinsi yetişkənliyə çatır. Əsas sahibdə parazitin ömrü 3,5 aya kimidir.
Klinik təsviri
İnsanın qaraciyər, ağciyər və digər orqanlarında alveokokk qovuğunu təşkil edən ayrı-ayrı qovuqcuqların hər birində metabolizm prosesi getdiyindən, onların maddələr mübadiləsinin son məhsulları orqan və toxumalar arasında iltihab prosesi yaradır. Qovuq böyüdükcə yerləşdiyi orqan və toxumaları dağıdır, xəstədə qaraciyər toxumasının atrofiyası, öd hazırlanmasının pozulması, ağciyərlərin, limfa düyünlərinin, mərkəzi sinir sisteminin normal funksiyasının pozulması baş verir. Xəstəliyin klinik əlaməti, adətən, özünü çox gec büruzə verir. Bəzən yoluxmadan bir neçə il keçdikdən sonra özünü göstərir. Qaraciyər alveokokkunda xəstəliyin ilk əlaməti qaraciyərin böyüməsi və sonralar isə çox kəskin ağrıların baş verməsidir. Əksər vaxtlar xəstəliyin ilk əlaməti sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq və küt ağrılar, qaraciyərin hamar olmayan səthə malik olması və bəzi yerində sıxlaşmış (daşlaşmış) toxumalarla xarakterizə olunur. Alveokokkoz zamanı baş vermiş metastaz bədxassəli şişlərin metastazından fərqlənmir. Sonralar isə xəstədə sarılıq və təngnəfəslik baş verir. Xəstə alveokokk qovuğu ilə 8-20 ilə kimi yaşaya bilər. Bəzən (boyunda baş vermiş metastaz zamanı) ölüm tez baş verir.
Diaqnostikası
Alveokokkun diaqnozu exinokokka nisbətən daha çətindir. Xəstəliyin səbəbi əksər vaxtlar sürfənin inkişafının son mərhələlərində müəyyən edilir. Məhz bu vaxt müalicə də çətin olur, bu xəstəlik exinokokkozdan çətin ayırd edilir. Alvekokkoz exinokokkozda olduğu, kimi immunoloji və rentgenoloji metodla müəyyənləşdirilir. Qanda eozinofillərin sayının artması da ümumi diaqnostik hal  ola  bilər. Alveokokkoz zamanı onlar leykositlərin 20-25%-ni təşkil edir.
Ukraynanın Serbiya səfirliyi
Ukraynanın Serbiya səfirliyi — Ukraynanın Serbiyanın Belqrad şəhərində yerləşən səfirliyi.
Vəzifələri
Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.
Tarixi
1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.
1994-cü il aprelin 15-də Ukrayna və Serbiya dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalandı. 2003-cü ildə isə Ukraynanın Serbiya səfirliyi yaradıldı.
Ukraynanın Serbiyada olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Aleksandr Aleksandroviçdir. O, 2015-ci ildən bu vəzifədədir.
Gəncə Şəhər Duması
Gəncə Şəhər Duması — 1892-ci ildə yaradılan Gəncə şəhərinin yerli idarə oqranı.
1892–1917-ci illərdə
1892-ci ildə Gəncədə yerli idarə oqranı olan Şəhər Duması yaradıldı. Gəncə qubernatorunun göstərişi ilə duma üzvlərinin siyahısı hələ 1896-cı il martın 6-da elan edilmişdi. Mart ayının 8-də Gəncə Şəhər Duması deputatlarının təntənəli surətdə 1. iclası açıldı və iclasda şəhər özünüidarəsinin ştat vahidləri təsdiq edildi, onların vəzifələri müəyyənləşdirildi.
Gəncə şəhər Duması vergi və ödənclərin toplanılması, bazarın açılması, şəhərin sanitariyasına nəzarət, yanğına qarşı mübarizə, bəzi mədəni–kütləvi tədbirlər və s. məsələlərlə məşğul olmalı idi.
Dumanın 1900-cü il 20 mart tarixli iclasının qərarı ilə Gəncə qubernatoru, Qafqaz canişininin qarşısında şəhərin baş planına əsasən bəzi küçələrin və məhəllələrin genişləndirilməsi və abadlaşdırılması məsəlsini qoydu. Qafqaz canişini Gəncə şəhər Duması deputatlarının tələbini yerinə yetirməyə məcbur oldu və işin icrasına göstəriş verdi.
Gəncə Şəhər Dumasının 60 üzvündən 7 nəfərini Rəfibəylilər təşkil edirdi.
Müxtəlif dövrlərdə Ələkbər bəy Rəfibəyli (1909–1913), Hacı Məmmədhüseyn Rəfiyev, Hacı Həsən Rəfiyev, Hadı bəy Rəfibəyli, Xəlil bəy Xasməmmədov (1913–1917), Hüseyn bəy İsrafilbəyov, Fətəli xan Xoyski, Həsən Mollazadə Gəncəvi, Süleyman ağa Bədirbəyov Dumanın üzvləri olmuşdurlar.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü
1917–18 illərdəki hərbi əməliyyatlar, soyqırımları, hərc-mərclik və anarxiya dövründə fəaliyyətini dayandırmışdı. 1918 il iyunun 22-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti Gəncə şəhər başçısının müavininə şəhər özünüidarəsini çağırmaq və dərhal öz işinə başlamaq barədə tapşırıq verdi. Lakin son illərin hadisələri nəticəsində şəhər təsərrüfatının tənəzzülə uğraması, ölkədəki maliyyə böhranı, şəhərdə çoxsaylı qaçqınların olması və epidemiyalar şəhər idarəsinin fəaliyyətini əngəlləyirdi. Buna görə də Gəncə şəhər özünüidarəsinə kömək məqsədilə hökumət dəfələrlə xəzinədən vəsait ayırmalı olmuşdu.
Duma şəhər başçısı Ələkbər bəy Xasməmmədovun rəhbərliyi ilə əvvəlki tərkibdə, 74 deputatla işə başlamışdır.