cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bilyard
Bilyardın özünəməxsus xüsusiyyətləri
Xüsusi stol üzərində şarlarla oyun. Üzərinə mahud çəkilmiş stolun bortlarında 6 luza (tor səbətcikli halqa) var. Bəzi Bilyardlarda luza olmur (məs., fransız Bilyardı). Bilyard 3, 5 və ya 16 (15-i nömrəli, biri nömrəsiz) şarla oynanılır. Şarlar fil sümüyündən və ya mastikadan düzəldilir; luzaya salmaq üçün ona kiy (uzunluğu 1,30–1, 45 m olan davamlı ağacdan düzəldilən xüsusi çubuq) ilə zərbə vurulur. Bilyard oyununun 30-a yaxın növü mövcuddur (karam bol, snuker, pul, amerikanka, kiçik rus piramidası, Mosk va piramidası, bilyardda keqli, alager, artistsayağı bilyard, kennon və s.). İlk Bilyard stolu 1469-cu il də Fransa kralı XI Lüdovikin sifarişi ilə düzəldilmişdir. 1873-cü ildə Bilyard üzrə ilk dünya çempionatı (karambol üzrə ümumdünya idman turniri) keçirilmişdir. 1912-ci ildə Parisdə Həvəskar Bilyard Federasiyalarının Beynəlxalq Birliyi yaradılmışdır. Bilyard üzrə (karambol, pul və snuker) nümunəvi yarışlar Olimpiya Oyunları proqramına daxil edilmişdir (2004).
Abxarə (Vərziqan)
Abxarə — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Vərziqan qəsəbəsindən 10,5 km qərbdədir.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 207 nəfər yaşayır (50 ailə).
Şinaqava
Şinaqava — Tokionun xüsusi rayonlarından biri.
Evcilər
Evcilər — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Sərdarabad (Oktemberyan) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 13 km şimal-şərqdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Bu qənaətə gəlirik ki, evci, avçı etnonimin fonetik variantıdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Üzgüçülük
Üzgüçülük ― bədən üzvlərinin suda hərəkəti təmin etməsi ilə baş tutan idman növü. Fərdi, yaxud komanda səviyyəsində həyata keçirilən yarış və ya məşqlər halında məşğul olmaq mümkündür.
Kabaddi üzrə Dünya Kuboku 2014
Kabaddi üzrə Dünya Kuboku 2014 — Hindistanın  Pəncab ştatında kabaddi idman növünün dairəvi üslubu üzrə  sayca beşinci dəfə keçirilmiş dünya kuboku uğrunda turnir.
İştirakçı ölkələr
Kabaddi üzrə dünya kuboku uğrunda oyunlarda 11 ölkənin kişilərdən ibarət yığma komandası və 8 ölkənin qadınlardan ibarət yığma komandası (cəmi 19 komanda) mübarizə aparmışdır.
Abxorə (Qəzvin)
Abxorə - İranın Qəzvin ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Buyin bölgəsinin Dəştabi kəndistanında, Buyin qəsəbəsindən 42 km şimal-qərbdədir.
Silvaseius
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Ağabəy Novruzbəyli
Həyatı
Ağabəy Novruzbəyli 23 may 1971-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuş, orta məktəbi elə həmin rayonda bitirmişdir. M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye Universitetinin kimya-texnologiya fakültəsində oxuyurdu. Bundan əlavə, tarix ilə də maraqlanırdı. 1905-1920-ci illərin Azərbaycan tarixi ilə daha çox maraqlandırırdı.
Qanlı Yanvar faciəsi
Qara Yanvar hadisələrindən sonra müxtəlif rəsmi qurumlara müraciətlər etsə də, bu müraciətlər cavabsız qalmışdır. Bu səbəbdən, 19 may 1990-сı ildə gündüz saat 16 radələrində oxuduğu institutdan gətirdiyi kalium-dixromat zəhəri ilə sui-qəsd etmişdir. Zəhəri qəbul etməzdən öncə son yazısında qeyd etmişdir:
Bağışlayın, əzizlərim, Azərbaycanın azadlığı uğrunda mübarizə aparmağa gücüm çatmadı.
Yaşasın Azad Azərbaycan!
Sui-qəsd etdikdən sonra cəmi 7 gün yaşamış, 27 may 1990-cı il tarixində vəfat etmişdir.
Pirşahı ailə qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
Xatirəsi
Bakı şəhəri 46 nömrəli tam orta məktəb Ağabəy Novruzbəyli adınadır.
Asparuh Latev
Asparuh Latev (12 avqust 1985) — Bolqarıstanlı oxatan. Asparuh Latev Bolqarıstanı 2015-ci ildə XXXXVIII Dünya Oxatma Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Asparuh Latev birinci dəfə Dünya çempionatına 2015-ci ildə qatıldı. O, Kopenhagendə baş tutan XXXXVIII Dünya Oxatma Çempionatında fərdi yarışlarda, təsnifat mərhələsində 169-cu yeri tutdu və 1/64 finala vəsiqə qazana bilmədi.
Günəşli (Lerik)
Günəşli (keçmiş adı Ozobijon (2007-ədək)) — Azərbaycan Respublikası nın Lerik rayonu nun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 826 nəfərdir.
Tarixi
8 may 2007-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Lerik rayonunun Noda kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Azərbaycan kəndi Günəşli kəndi adlandırılmışdır.
Artemisia tsuneoi
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia tsuneoi Artemisia tsuneoi
Aviasiya qəzaları və insidentləri
300px|thumb|[[F-16 qəza anında.]] Aviasiya qəzası — bir təyyarənin, vertolyotun uçuşu əsnasında meydana gələn qəza.
Rudolf Hiden
Rudolf Hiden — Avstriya futbolçu
"Praterin şiri"
1931-ci il mayın 16-da Vyanada olmuş hadisəni o zaman idman aləmində görünməmiş sensasiya kimi qəbul etdilər. Həmin gün Avstriyanın milli futbol komandası Şotlandiya yığması ilə üz-üzə gəldi. Görüş başlamamışdan qabaq stadiona gələnlər arasında bir nəfər də olsun oyunun avstriyalıların qələbəsi ilə qurtaracağını ağlına gətirməmişdi. Çünki Britaniya adalarından gəlmiş rəqib çox güclü idi. Bununla belə, Avstriya komandası 5:0 hesabı ilə qalib gəldi. Həmin gün Avstriya yığmasının "Vundertim" - "möcüzə komanda" adını almış məşhur komandanın doğum günü sayılır. Doqquz gün sonra isə mayın 25-də təzəcə yaranmış möcüzə-komanda Berlində Almaniya yığmasını 6:0 hesabı ilə darmadağın etdi.
Acılıqotu
Acılıqotu və ya efedra — çılpaqtoxumluların acılıqotukimilər fəsiləsindən həmişəyaşıl kol və ya ağac cinsi. Bu bitkilərə şimal yarımkürəsində Avropanın cənubunda, Afrikanın şimalında, Mərkəzi Asiyanın cənub-qərbində, Şimali Amerikanın cənub qərbində, cənub yarımkürəsində isə Cənubi Amerikada rast gəlinir. Təqribən 70 növü məlumdur. Azərbaycanda 4 yabanı növü: ortaboylu acılıqotu, qatırquyruğuyabənzər acılıqotu, ikisünbül acılıqotu, hündürboylu acılıqotu və 1 becərilən kirpikli acılıqotu məlumdur.
Meyvəsinin tərkibində S vitamini, efedrin və psevdoefedrin alkaloidləri var. Buna görə də açı dadır. Ayaz dəydikdə meyvəsi şirinləşir və yeməli olur. Bəzi növlərinin cavan şivlərindən efedrin alınır.
Rudolf Hiden
Çörəkçi şagirdliyindən məşhur qapıçıyadək
Möcüzə-komandanın digər üzvlərindən fərqli olaraq, Xiden yeganə futbolçu idi ki, paytaxtı yox, Ştiriya vilayətinin əsas şəhəri sayılan Qratsı təmsil edirdi. Xiden Rudolf (Rudi) orada 1909-cu ildə martın 9-da anadan olub, ibtidai məktəbə gedib, sonra isə ticarət məktəbində təhsil alıb, çörək və biskvit bişirmək sənətini öyrənib. O zaman Qratsda futbol oyunu gənclər arasında geniş yayıldığı üçün heç təəccüblü deyil ki, Rudi də qısa bir vaxtdan sonra idmanın bu növü ilə maraqlandı. O, əvvəlcə "QAK" klubunun yeniyetmələr heyə-tində mərkəz hücumçusu yerində oynamağa başladı. Yerli "Şturm" komandasına qarşı oyunların birində "QAK"ın qapıçısı ağır zədələnir. Doğma komandasının çıxılmaz vəziyyətdə qaldığını görən mərkəz hücumçu Xiden qapıçını əvəz etmək qərarına gəlir. Tamaşaçılar bu əvəzetməni həyəcanla qarşılasalar da, bir neçə dəqiqədən sonra onların alqışları eşidildi. Matç başa çatandan sonra klubun rəhbərlərindən biri Rudiyə bildirdi ki, o, komandanın daimi qapıçısı olacaq. Doğrudur, səhərlər Rudi bəzən yeniyetmələrin heyətində hücumçu olurdu. Axşamlar isə əvvəlcə əvəzedicinin, sonra isə əsas heyətin qapısını qoruyurdu. Bu, futbolda çox nadir hadisə idi. Xidenin fiziki cəhətdən güclü olmasını bu fakt sübut edirdi. O, bazar günlərində üç, bəzən də dörd matçda ardıcıl çıxış edirdi. İndiki futbolçular Rudinin dözümlüyünə həsəd apara bilərlər. Tezliklə Xideni Ştiriya vilayətinin yığmasına dəvət etdilər. Qrats şəhərinin komandasında isə o, Zaqreb, Vyana və Budapeşt futbolçularına qarşı meydana çıxırdı. Artıq Rudinin adı tez-tez futbol dairələrində hallanırdı. 1927-ci ildə paytaxtın bir neçə peşəkar futbol klubu eyni vaxtda istedadlı qapıçını öz heyətində görmək istədiklərini bildirirdilər: "BAK", "Austriya" və "Zemmerinq" klubları ona elçi düşdülər. Rudinin Vyanaya köçmək qərarı atası sağ olmadığı üçün bütövlüklə anasından asılı idi. "BAK" klubunun rəhbəri Maks Zeman frau Xidendən arzuladığı imzanı aldıqdan sonra Rudinin böyük futbola yolu açıldı.
Dostları və yaxınları Rudini paytaxta yola salmağa hazırlaşırdılar. Doğma klubunun "atası" İrxer yeniyetməyə nəsihətlərini verdi: "Rudi, unutma ki, sən Vyanada həm şəhərimizi, həm də bütün Ştiriya vilayətini təmsil edəcəksən, Bacarığını onlara göstər! Əminəm ki, bir neçə ildən sonra sən ölkənin yığma komandasında oynayacaqsan! Əgər, işdir, paytaxtda bəxtin gətirməsə, sakitcə doğma şəhərinə qayıdarsan. Sən bizim yanımızda böyümüsən. Orada nə olacaqsa olsun, sən bizim üçün həmişə ən yaxşı qapıçı olaraq qalacaqsan".
O, paytaxta getmək istəmirdi
İrxerin bu sözlərindən sonra bir anlığa Rudinin ürəyindən ona doğma olan Qratsdan getməmək fikri keçdi. Yolüstü, evə qayıdarkən Rudi göz yaşlarını saxlaya bilmədi və qəti qərara gəldi ki, yoldaşlarından ayrılmasın. Bütün gecəni onun gözünə yuxu getmədi. Elə hey fikirləşirdi, Vyanaya getməmək üçün nəyi bəhanə etsin. Səhər anası Rudiyə bu fikri başından çıxarmağı məsləhət gördü: "Artıq heç nəyi dəyişmək olmaz. Sən də razılıq vermisən, mən də. Müqaviləni imzalamışam, adam sözünün ağası olmalıdır!" Xiden başa düşdü ki, geriyə yol yoxdur. Sadiq dostu, müdafiəçi Emil şəxsi motosikletdə onu Vyanaya apardı.
Paytaxta gələn Xiden Vyananın elit "Rinq" kofesində "BAK" futbol klubunun "qərargah" üzvləri - Maks Zeman, Xuqo Mayzl, Ervin Müller, doktor Şvarts və digərlərilə tanış oldu. Qrats şəhərindən gəlmiş gənc qolkiperin arzusu milli komandanın qapısını qorumaq idi. Ancaq o zaman Dunay sahilində yerləşən paytaxtda adlı-sanlı qapıçılar-Ayqner, Frantsl, Lorman, Platser və başqaları çoxdan böyük nüfuz sahibi idilər. Bununla belə, Xiden tez bir zamanda "BAK" klubunda öz yerini tutdu və daha heç kim onun əyalətdən gəlməsini xatırlamaq istəmirdi.
Xiden möcüzə komandanın dayağı idi
Qeyd etmək lazımdır ki, Xidenin adı "Vundertimin" 1930-cu illərdə qazandığı böyük qələbələrlə qırılmaz surətdə bağlıdır. "Praterin şiri" (Vyanın mərkəzi stadionu "Prater") ləqəbini almış Rudi Xiden cərimə meydançası ərazisində gözəl və etibarlı oyunu, cəsarətli və effektli tullanışları, vaxtında rəqib qarşısına çıxmağı ilə, künc və cərimə zərbələri vurularkən inamlı hərəkətləri ilə tamaşaçıları məftun edirdi. Yaxın məsafələrdən vurulan baş zərbələri zamanı o, düzgün mövqe seçməyi bacarırdı. Ən başlıcası isə Rudi penalti zərbələrini məharətlə zərərsizləşdirə bilirdi. Demək lazımdır ki, o özünün birinci komandası "QAK"da 14, sonra "BAK" klubunda təkcə bir mövsim ərzində 7 onbirmetrlik zərbəni qaytara bilib. Avstriya yığmasında Xiden 3 penaltidən qapısını xilas edib. Daha sonra o, Parisin "Resinq" klubunda çıxış edərkən 16 dəfə onbirmetrlik zərbələrin qarşısını almağı bacarmışdı.
"Xidenin unudulmaz günü"
1930-cu il mayın 15-də Rudinin həyatında həlledici gün gəlib çatdı. Vyananın "Xoxe Varte" stadionuna toplaşan 60 min tamaşaçı İngiltərə yığma komandası ilə keçirilən matçdan sonra Xideni alqışlarla yola saldı. Gəncliyinə baxmayaraq, o gündən etibarən Rudi dünyanın ən yaxşı qapıçılarından biri olduğunu sübut etdi. Seyrçilər başa düşdülər ki, yalnız qolkiperin əla oyunu sayəsində o zaman dünya futbolunda hegemonluq edən ingilislərlə Avstriya yığması görüşü şərəflə - 0:0 hesabı ilə başa vurdu. Onlar həmin günü Temza sahilindən gəlmiş futbol banilərinə layiqli müqavimət göstərdilər. Bu isə Avropada böyük sensasiyaya səbəb oldu, axı möcüzə-komanda təzəcə addımlarını atırdı. Matç haqqında hesabat dərc edən Avstriyanın aparıcı idman qəzeti həmin görüşü "Xidenin unudulmaz günü" adlandırmışdı. Yığmanın məşqçisi Xuqo Mayzl ərz etdi ki, indi onun daimi etibarlı qapıçısı var. Beləliklə, Rudi gələcək "vundertim"in dayağına çevrildi. Bunun ardınca 1931-ci, sonra isə 1932-ci ildə Avstriya milli komandasının qazandığı böyük uğurlar dünyanın idman ictimaiyyətini heyrətə gətirirdi. Məhz o zaman beynəlxalq idman mətbuatında "vundertim" - möcüzə komandanın adı hallanmağa başlandı.
Xiden, Sindelar, Binder və başqaları
Uzun eksperimentlərə baxmayaraq, Xuqo Mayzlın yaratmış olduğu komanda daimi stabil heyətə malik deyildi. "Vundertim"in iki il ərzində böyük qələbələrə imza atmasına baxmayaraq, müəyyən vaxtda bəzi oyunçular, hətta bütün xətlər dəyişilirdi. Lakin Xiden əvəzolunmaz qalırdı. Bəs "Vundertim" - möcüzə komanda hansı keyfiyyətlərinə görə bu adı qazanmışdı? Şübhəsiz, nümayiş etdirdiyi gözəl və məhsuldar oyunu ilə. Statistiklər hesablamışlar ki, əfsanəvi drujina 1931-ci il aprelin 12-dən 1934-cü il iyunun 7-dək 31 oyun keçirmiş, bunlardan 20-də qələbə qazanmış, 7-də heç-heçə oynamış, 4 matçda isə məğlub olmuşdu, topların fərqi 97-43 olub. Məlumat üçün bildirək ki, iki məğlub oyunda Xiden iştirak etməyib.
Qeyd etmək lazımdır ki, 1930-cu illər romantik futbolun çiçəklənmə dövrü idi. Bu dövrdə sərt fərdi mühafizə, futbolçuların bir-birinə mütləq nəzarəti, kütləvi müdafiə anlayışları yox idi. Ancaq hücum futboluna üstünlük verilirdi. Avstriyanın o dövrkü yığma komandasının bütün futbolçuları çox yüksək texnikaya malik idilər. Onların oyunda istifadə etdikləri "Vyana krujevası" ifadəsini almış bir neçə serial qısa, dəqiq ötürmələr səciyyəvi xarakter daşıyırdı.
Xuan Ruis de Alarkon
Xuan Ruis de Alarkon — İspaniya dramaturqu.
Rudolf Hiden
Xiden, Sindelar, Binder və başqaları
Avstriyalılar özlərinin çoxgedişli kombinasiyalarını sanki musiqi notları üzərində qururdular. Bununla da, rəqiblərini çaşbaş salır və tribunadakıların alqışlarını qazanırdılar. Möcüzə-komandanın öz fərdi qəhrəmanları da var idi. İlk növbədə Avstriya futbolu tarixində öz xüsusi yeri olan "futbolun Motsartı" təxəllüsünü almış Matias Sindeların adını çəkmək lazımdır. O, yığmanın tərkibində keçirdiyi 43 oyunda 28 top vurub. Avstriyalıların ən sevimli futbolçusu olan Sindelar virtuoz texnikaya malik idi. 1939-cu ildə Matias Sindelar qəflətən 36 yaşında vəfat edən zaman Vyana qəzetlərindən biri belə yazmışdı: "Sindelar vəfat edib, bu, o deməkdir ki, Avstriya futbolu da ölmüşdür".
"Vundertim"in müdafiə xəttində o dövrdə Avropanın güclü kənar müdafiəçilərindən sayılan Karl Sesta oynayırdı. Kollektivin oyununu modernləşdirən yarımmüdafiəçi Valter Nauşu "Komandanın beyni" adlandırırdılar. 1933-cü ildə yığma komandanın tərkibində daha bir görkəmli hücumçu, dünyanın ən məhsuldar futbolçularından biri "Bimbo" ləqəbli Frants Binder çıxış etməyə başladı. O, doğma komandası "Rapid"in heyətində keçirdiyi 756 oyunda 1006 qol vurub. 1934-cü ildə möcüzə komanda İtaliyada keçirilən dünya birinciliyinin favoriti hesab edilsə də, "Qızıl İlahə" kubokunu almaq ona qismət olmadı. Avstriya yığması yarımfinal oyununda italyanlara 0:1, üçüncü yer uğrunda mübarizədə isə almanlara 2:3 hesabı ilə uduzmuşdu. Ümumi rəyə görə, yığma komanda dünya çempionatında həddən artıq yorğun görünürdü. Bundan əlavə V. Nauş və F. Binder zədəli olduqları üçün İtaliyada çıxış edə bilmədilər. Rudi Xiden isə o vaxt Avstriyada oynamırdı. O, həmin ildə Fransanın "Resinq" klubunun şərəfini qoruyurdu. Sonralar Xiden vətəndaşlığını dəyişmiş və Fransanın yığma komandasında çıxış etməyə başlamışdı. Əfsanəvi "Vundertim"in tarixi bir qədər kədərli sonluqla başa çatmış olsa da, 30-cu illərin Avstriya millisi dünya futbolu salnaməsində parlaq iz qoydu.
Xuan Ruis de Alarkon
Həyatı
Xuan Ruis de Alarkon 4 avqust, 1639-cu ildə vəfat edib.
Rudolf Hiden
Uğursuz London səfəri
1930-cu ildə ölkə çempionatı qurtarandan sonra Xiden Londonun "Arsenal" klubunun hədəfinə düşdü. "BAK" klubu rəsmi olaraq ona bir neçə il İngiltərədə oynamağa razılıq vermişdi. Futbolun vətənində oynamağı Rudi özü üçün böyük şərəf sayırdı. O, iyulun 23-də qatara minib yola düşərkən İngiltərədə uğurlu karyera qazanacağına şübhə etmirdi. Lakin əcnəbinin Britaniyada işləməsi üçün xüsüsi icazəsi olmadığına görə Rudi kor-peşman Vyanaya qayıdır. Onun gözlənilmədən doğma klubuna qayıtmasına dostları təəssüf etsələr də, eyni zamanda güclü oyunçunun komandada olmasına sevinirdilər.
Xuan Ruis de Alarkon
Yaradıcılığı
Alarkonun ən yaxşı pyeslirəndən biri "Seqoviyalı toxucu" pyesidir. İnsan iradəsinə, gücünə himn kimi səslənən bu komediyada dini motiv, mistik əhvali-ruhiyyə yoxdur. Həyatın, şəraitin ağırlığı onu az qalır məhv etsin, lakin əsərin qəhrəmanı Fernandonun simasında insan taleyin bütün oyunlarına, zülmlərinə mətanətlə dözür, ona meydan oxuyur və qalib gəlir. Onun gücü, cəsarəti, mərdanə dözümü, öz məğlubedilməzliyinə inamı insanı heyran edir. Don Fernando həyata, həyatın müsibətlərinə meydan oxuyub deyir: "Mən hədsiz dərəcədə xoşbəxtəm ki, hələ yaşayıram, həyat gücüm var, qanım qaynayır, əlim sədaqətlə mənə qulluq göstərir, yox mən möcüzə deyiləm." Pyesin döyüşkən romantik ruha, adamların hissləri və hərəkətləri, əməlləri və sözlərinin gerçəkliyi oxucunu, tamaşaçını öz nikbinliyi ilə heyran edir. Pyesin qəhrəmanı gənc Fernandonun atası varlı zadəganlardandır, kralın sevimlisidir. Həyat, atasının mövqeyi onun qarşısında işıqlı üfüqlər açır, şan-şöhrət vəd edir, lakin saray adamlarının paxıllığı, məkrli oyunları onun atasına ləkə yaxır, böhtan atır, nəcib, şöhrətli adını çirkaba bulayır. Fernandonun atasını mavrlarla /ərəblərlə/ əlaqədə ittiham edib şəhər meydanında öldürürlər. Don Fernandonu da eyni şəkildə edam olunmaq təhlükəsi gözləyir. Fernando məbəddə gizlənir. Eşidir ki, onun atasına böhtan atan adamlar indi də bacısı donya Annanın namusunu ləkələmək istəyirlər. Bacısının gücünə, iradəsinə, mətanətinə inana bilməyən Fernando iztirab çəkir, həyəcanlanır, yeganə çıxış yolunu bacısını zəhərləyib öldürməkdə görür. O belə düşünür ki, alçaq adamların əlinə keçməkdənsə, onları bu yolla sevindirməkdənsə, bacısının ölməsi daha məsləhətlidir. Ölüm şərəfsiz, ləkəli yaşamaqdan daha üstündür. Bu çətin anda istədiyini yerinə yetirən və yaxın adamını zəhər verib öldürən Fernando üçün dünya boş bir səhraya çevrilir. Heç kəsi olmayan, sevinci yasa çevrilən, düşmənlərinin təntənəsini görən Fernando ümidsizləşmir, qul kimi taleyə baş əymir, ona qarşı döyüşmək, taleyə qalib gəlmək qətiyyəti ilə yaşayır. Fernando bu məqsədlə qəbiristanlığa gedir, qəbirüstü daşı kənara itələyib meyiti çıxarır, onun kəfənini çıxarıb öz paltarını ona geyindirir. Bundan sonra o, meyitin üz-gözünü tanınmaz bir hala salıb şəhərin küçələrindən birinə tullayır. Səhər camaat don Fernandonun paltarını və sənədlərini ölmüş adamın üstündə tapıb, onun öldüyünü zənn edir, onu sakitcə basdırırlar.
Rudolf Hiden
Avstriya yığmasının tarixi görüşü
1932-ci il dekabrın 7-də Avstriya yığması Londonda İngiltərə millisi ilə üz-üzə gəldi. Çox sərt oynayan ingilis müdafiəsilərinə qarşı qonaq komandanın hücumçuları istədikləri oyunu göstərə bilmirdilər. Sindelar çox çalışsa da, komandasının hücumlarını təşkil etməyi bacarmırdı. Matçın 27-ci dəqiqəsində yerli futbolçular 2:0 hesabı ilə irəlidə idilər. Həmişə soyuqqanlı olan Xiden bu dəfə çox əsəbi idi. Fasilədən sonra avstriyalılar möcüzə komandanın ciddi rəqib olduğunu ingilislərə sübut etməyə çalışdılar. Bu tarixi matçın son beş dəqiqəsi çox gərgin keçdi. Hesab 4:3 İngiltərə komandasının xeyrinə olanda Avstriya millisi məğlubiyyətlə barışmaq istəmirdi. Onların hesabda bərabərlik yaratmağa şansları var idi. Ancaq uduzmalarına baxmayaraq, London futbolsevərləri meydanı tərk etməkdə olan həm Avstriya komandasını, həm də öz pərəstişkarlarını alqışlarla yola saldılar. Londondan qayıdarkən Avstriya futbolçuları yolüstü Brüsseldə Belçika yığması ilə görüşdü və 6:1 hesabı ilə qalib gəldilər. Vyanada azarkeşlər öz sevimli komandasını böyük sevinclə qarşıladılar.
Xuan Ruis de Alarkon
Yaradıcılığı
Don Fernando bu hadisədən sonra Pedro Alonso adi ilə Seqoviyada yoxsul bir toxucu kimi yaşamağa başlayır. O, sadə bir fəhlə kimi işləyir və yaşayır, varlı bir zadəgan olduğunu unudur. Hər şeyi dəhşətli bir yuxu kimi yaddan çıxarır. Yeni mühitdə, yeni tipli insanlar arasında o, əsl səadət tapır. Bu, gerçəkliklə barışmaq, taleyin hökmünə baş əymək deyildir. Fernando cinayət və eybəcərliklər hökm sürən kübarlar dairəsinə nifrətlə baxır, onlardan ayrıldığı üçün peşman olmur, ruhdan düşmür. Başına gələn əhvalatlar, düşdüyü şərait onun iradəsini sındırmır, insani hislərini, şəxsi ləyaqət duyğularını öldürmür. O özünü qalib və xoşbəxt hiss edir. Həm də o Teodora adlı gözəl bir qızla dost olmuşdur. Bu yoxsul, sadə və cazibəli qız onun qəlbinə əsl səadət və sevinc gətirmişdir. Özünün alçaldığı, təhlükələrə məruz qaldığı günlərdə rastlaşdığı Teodoranı o, dərin səmimi məhəbbətlə sevir, onun saflığına, səmimiliyinə heyran olur. Bu, müəyyən mənada insanın mənəvi qələbəsidir, çətinliklərə, uğursuzluqlara üstün gəlməsidir. İndi Fernando kübar cəmiyyətində təlatümə gələn, dalğalanan, qəddar nərlərlə hayqıran şər, eybəcərlik, böhtan, xəyanət dəryasına uzaqdan tamaşa edir, qorxmur, narahat olmur, lakin bu şər dünyası qəhrəmanı yenə də rahat buraxmır, onu yeni-yeni imtahanlara çəkir. Onun atasının ölümünün baisi don Xuan saray adamları ilə birlikdə Seqoviyaya gəlib çıxır. Don Xuan burada Fernandonun sevgilisi Teodoranı görür və ona vurulur.
Rudolf Hiden
Avstriya yığmasının tarixi görüşü
Onilliklər keçsə də qazanılmış qələbələr hər bir avstriyalı azarkeşin qəlbində xoş xatirə kimi nostalji hisslər oyadır. Unudulmaz möcüzə komandada Rudi Xidenin istedadı və zəhməti xüsusi qeyd olunmalıdır. Dünyanın bir çox qapıçıları ona oxşamağa çalışıb və ondan çox şey öyrəniblər. Xiden topu meydana əl ilə 50 metr məsafəyə tullayan ilk qapıçı olub. Qapıçıların qara köynək geyməsi də onun kəşfi hesab olunur. Sonralar bu moda beynəlxalq futbolda tətbiq olunmağa başlayıb.
Xuan Ruis de Alarkon
Yaradıcılığı
Lope de Veqa kimi Alarkon da təsvir etdiyi adamları bir tərəfli göstərmir. O cümlədən don Xuan özü də onun təqdimində müəyyən müsbət cizgilərə də malikdir. O, cani yox, bağlı olduğu mühitin pozduğu, eybəcərləşdirdiyi bir adamdır. Pyesin sonunda baş verən cinayətdə iştirakı atasının təhriki ilə əlaqələndirilməsi özü də bu cəhəti aydın göstərir. Alarkon onun atasının da müəyyən insani cizgilərə yad olmadığını göstərir. Oğluna nəsihət verəndə onu cəsarətli və nəcib qəlbli bir insan olmağa sövq edir. "Kim ki, cəsur və nə-cib qəlblidir, o, kral və şərəf-namus uğrunda qılıncını tez qından çıxarar." Dramaturq mənfi surətləri ancaq mənfi cizgilərlə göstərməyin əleyhinədir. Realist prinsiplərə əməl edən ədib yaratdığı surətləri həyatda olduğu kimi mürəkkəb və ziddiyyətli səciyyəyə malik adamlar kimi əks etdirir. Qraf don Xuan bir tərəfdən dövlət işləri ilə maraqlanmayan, ərəblərin hücumundan narahat olmayan, borc, şərəf işini yerinə yetirməkdənsə, öz sevgisi, eyş-işrəti haqqında düşünən bir adamdırsa, o biri tərəfdən Teodora və Fernandonun yaşadığı daxmanın qarşısında özünü ehtiram və cəsarətlə aparır. Finlo onun bu davranışını görüb təəccüb-lənir, qrafın yoxsul bir qıza bu qədər ehtiram göstərməsini ona yaraşmayan bir hərəkət kimi pisləyir. Don Xuanın dostuna verdiyi cavab onun qəlbində nəcib insani duyğuların da olduğunu bir daha sübut edir:
Rudolf Hiden
"Resinq" klubunda
Əgər Xidenin İngiltərəyə getməsi uğursuz nəticələnmişdisə, Parisin "Resinq"inə gəlməsi heç bir maneə ilə rastlaşmadı. Orada Rudi ilə tanınmış məşqçi Cimmi Xoqan məşğul olurdu. Demək lazımdır ki, Xiden Fransada xoşbəxt günlər yaşadı. O, iki dəfə öz klubu ilə ölkə çempionu oldu, altı dəfə Kuboka sahib çıxdı. Xiden üç dəfə Fransa yığmasının qapısını qorumalı oldu. Rudi burada çox populyar idi və fransızlar onunla fəxr edirdilər. Lakin ikinci dünya müharibəsinin başlanması Xideni sevimli futboldan ayırdı. Artıq o, Fransa vətəndaşı olduğu üçün orduya çağırıldı. Sedan yaxınlığındakı döyüşlərin birində Xidenin qulluq etdiyi hərbi hissə əsir düşür. Üzərində sənədlərinin olmamasına baxmayaraq, alman komandanlığı onun kim olduğunu tanıyır. Bir il təcridxanada qaldıqdan sonra Rudi azadlığa buraxılır. O, vətənə, anasını görməyə gedir. Müharibədən salamat çıxdığı üçün özünü xoşbəxt sayan Xiden bir ildən sonra Parisə qayıdır və dağıdılmış Fransanın futbol həyatını bərpa edənlərin cərgəsinə qoşulur. "Resinq" klubunun dirçəlişində onun böyük əməyi olur.
Xuan Ruis de Alarkon
Yaradıcılığı
Sevgidə, görürəm, sən nabələdsən, Elə ki, hislərlə üstələnirik, Xəyala, arzuya vuruluruq biz. Sevib özümüzə şübhələnirik. Finlo, ucqarda bu kiçik koma Mənə bir saraydır, o bakir sənəm Bir kraliçadır gözümdə hər dəm. Qorxuram beləcə toxunmaqla mən, Bu təmiz qapını ləkələməkdən.
Rudolf Hiden
Məşqçi rolunda
Bundan sonra dünya şöhrətli keçmiş qapıçının idmançı karyerasında ikinci dövr başlayır. Xideni İtaliyaya məşqçi kimi dəvət edirlər. Burada o, bir neçə il müxtəlif klubların hazırlığı ilə məşğul olduqdan sonra qısa müddətə vətənə dönür və Vertereze gölünün sahilində idman pansionu yaradır. Rudi Avstriya və Fransadan sonra özünün üçüncü vətəni hesab etdiyi İtaliyaya qayıdır və məşqçilik fəaliyyətini davam etdirir. Burada Rudi Xiden futbol mütəxəssisi kimi də nüfuz qazanır. Onun beynəlxalq futbol məsələlərinə və oyunun taktiki problemlərinə aid düşüncələri, təklif və ideyaları həmişə maraqla qarşılanırdı. Bir sözlə, o, zamanla ayaqlaşmağı bacarırdı.
Xuan Ruis de Alarkon
Yaradıcılığı
Lakin elə məqamlar da olur ki, biz qraf don Xuanın bu təmiz qapını ləkələmək istədiyinin şahidi oluruq. O, Finlo ilə birlikdə toxucunun evinə soxulanda məhz alçaq məqsədlər izləyir, Teodoraya sahib olmaq niyyətini yerinə yetirmək istəyirdi. Toxucu Pedro Alonso adı ilə yaşayan Fernando cəsarətlə özünü və sevgilisini müdafiə edir. Ona şillə vuranda o, qeyzə gələrək ağaların iki nökərini öldürür, özlərini isə biabırçı bir şəkildə evdən qovur. Don Xuanın hərəkəti pyesdə korluq, xalqı qəzəbləndirən bir hərəkət kimi qiymətləndirilir. Toxucunun hərəkəti, zadəganlarla cəsarətlə davranması güclü siyasi mahiyyət alır, lakin Alarkonu tamamilə demokratik ruhlu bir yazıçı kimi qiymətləndirmək doğru olmazdı. O öz mühitinin, sinfinin oğlu olaraq qalır. Fernandonun cəsarəti, ləyaqəti xalq kütlələrinin yox, zadəgan dairələrinin cəsarəti və ləyaqəti kimi nəzər çatdırılır, onun zadəgan mənşəyi ilə əlaqələndirilir. Pyesin ən mühüm səhnələrindən biri Fernandonun həbsə alındığı səhnədir. Onu edam gözləyir, lakin burada da ümidini itirmir, öz qələbəsinə inanır. Teodoranın onu xilas etmək xatirinə don Xuanın yanına getmək istəyini eşidəndə isə qısqanclıq və qəzəb alovları ilə alışıb yanır. Özünün xilası yox, əgər Teodora onun düşməninin yanına gedərsə, hətta adını belə çəkərsə, onu tikə-tikə doğramaqla hədələyir.
Rudolf Hiden
Dünya futbolunun fəxri
Bütün dünya futbolu Rudi Xiden kimi idmançı ilə fəxr edə bilər. O, karyerasının əvvəlindən sonuna kimi şəxsi intizamı və yüksək idmançı mənəviyyatı ilə başqalarına nümunə olub. Nə hakimlər, nə də futbol təşkilatlarından bir dəfə olsun, töhmət almayıb. Oyun zamanı aldığı saysız-hesabsız ağır zədələr isə onun futbola olan sonsuz məhəbbətini söndürə bilməyib. O deyirdi: "Əgər mən ikinci dəfə dünyaya gəlmiş olsaydım, yenə də qapıçı olardım. Elə bilirəm, qapıçılığı öyrənmək olmaz. Bu peşə üçün doğulmaq lazımdır, sonra isə onu zəhmətlə təkmilləşdirmək vacibdir. Deməliyəm ki, bu işdə böyük tennis və stolüstü tennislə məşğul olmağım mənə çox kömək edib. Hesab edirəm ki, hər iki tennis oyunu qapıçı üçün çox faydalıdır. O, görmə reaksiyasını inkişaf etdirir".
R. Xidenin həyatı zəngin və rəngarəng olub. Taleyin amansız zərbələrinə baxmayaraq, o, zəhmətsevərliyi və inadkarlığı sayəsində çox şeyə nail ola bilib; - şöhrətə, idman uğurlarına və yaradıcılıq məmnunluğuna. Bu barədə Xiden özü belə demişdi: "Heç vaxt qarşımda xüsusi bir məqsədim olmayıb. Mən yalnız hər zaman idmana sadiq qalmağa çalışmışam və elə bilirəm, buna müyəssər olmuşam".
Boulinq
thumb|Boulinq cığırı
Boulinq — oyun xəttinin sonundakı kukaları, bu oyun üçün xüsusi olaraq hazırlanmış boulinq topları ilə aşırtma məqsədi daşıyan salon idmanı.
Tarixçə
Misirdə edilən qazıntılarda boulinq idmanının köklərinin e.ə 5000-ci illərə qədər uzandığına dair tapıntılar çıxarılmışdır. Mənşələri eramızdan əvvələ qədər uzanan bu idmana, idman olmanın xaricində mənalar da yükləndiyi görülür; məsələn III və IV əsrlərdə, bu idmanda yaxşı olmaq kilsə tərəfindən "günahlarından daha çox təmizlənmiş olmaq" mənasını verirdi. Təşkil edilən oyunlarda kuklalar işlənmiş günahları təmsil edir və aşan hər kukla ilə günahlardan təmizlənilmə inancı daşınırdı.
İndiki vaxtda
Boulinq idmanının Dünya Boulinq Federasiyasının (WTBA), Beynəlxalq Boulinq Federasiyası (FIQ), Avropa Boulinq Federasiyası (ETBF) tərəfindən təyin olunmuş oyun tipləri vardır. 9 pin və 10 pin şəklində 2 növə ayrılır. Məqsədi uzunluğu 18,288 m (faul xəttindən 1-ci pinə qədər olan məsafə) olan "lane" adı verilən xətlərin irəlisinə qoyulmuş pinləri aşırtmaqdır. 170px|thumb|left|Boulinq üçün şar və keqlya
Bal vermə
Boulinq oyununda, hər oyun üçün 10 freym olur. Oyunçu ilk 9 freymdə strayk etmədiyi vəziyyətlər üçün 2 atış istifadə edir, sonuncu freymdə strayk ya da spare etməsi vəziyyətində artıqdan bir atış haqqı daha qazanır. Oyunçunun bir oyunda toplaya biləcəyi ən yüksək bal 300-dür.
Strayk
Simvolu "x"dir. Xəttin sonundakı bütün pinlərin freyminin ilk atışında aşmasına deyilir. Bütün pinlər aşdığı üçün freymnin ikinci atışı edilməz. Alınan bal, sonrakı iki atışda aşan pin sayı və strayk da aşmış pin sayı toplanaraq hesablanar və freymə yazılır. Üst üstə 3 dəfə strayk etmək "turkey", 2 dəfə üst üstə etmək "double" adını almaqda 4-cü və sonrakı üst-üstə strayklər üçün "four en bagger" "five en bagger" şəklində getməkdədir.
Spare
Simvolu "/"dir. Xətt sonundakı bütün pinlərin ikinci atışda aşmasına deyilər. Alınacaq bal, bu 10 pin və izləyən atışda atışda aşan pin sayı toplanaraq hesablanır və yazılır.
Split
Birinci kukanın aşmış olması vəziyyətində, bir-biriylə əlaqəsi qalmamış (aralarındakı kuka aşmış) iki və ya daha çox kukanın ayaqda qalması hadisəsidir. Split, bal cədvəlində aşan pin sayının düzbucaqlı və ya dairə içinə alınmasıyla göstərilir.
İrina Anastasiadi
İrina Anastasiadi — Yazıçı, tərcüməçi və publisist
Həyatı
1968-ci ildə Tbilisidə anadan olub. Gürcüstanda "Xarici dillər" institutunu bitirib. 1993-cü ildə Yunanıstana miqrasiya edib.
Hal-hazırda Sankt-Peterburqda bir neçə ədəbi qəzet və jurnallarla, həmçinin "Δρυίδες" (Drides) yunan qəzeti ilə əməkdaşlıq edir.
Əsasən hekayə janrında yazır. O əsərlərini üç dildə yazır (yunan, rus, ingilis). İki kitabın müəllifidir.
İrina Anastasiadinin "Günorta" hekayəsini Səid Əliyev tərcümə etmişdir.
Şeyx Əhməd Əhsai
thumb|Şeyx Əhməd Əhsai
Şeyx Əhməd Əhsai (أحمد بن زين الدين الأحسائي) —Şeyxiyyə təriqətinin şeyxi.
Həyatı
Şeyx Əhməd 1753-cü ildə (hicrətin 1166-cı ilində) Fars körfəzinin qərbində, yəni Ərəbistan yarmadasının Qətif məntəqəsində yerləşən "İhsa" və ya "Lihsa" şəhərində dünyaya gəlmişdir. O, 1773-cü (h. q.1186-cı) ildə elm və təhsil əldə etmək məqsədilə Kərbəlaya gəlmiş və orada məşhur şiə alimlərindən olan Ağa Bağir Behbəhani, Seyyid Mehdi Bəhrul-ulum, Şeyx Cəfər Kaşiful-Ğita və bu kimi digər görkəmli şəxsiyyətlərdən dərs almışdır. Fiqh, üsul və hədis elmləri ilə yanaşı tibb, astronomiya, riyaziyyat və bu kimi digər dəqiq elmlərə də yiyələnmişdir. Şeyx İhsai hicri tarixi ilə 1221-ci ildə İrana gələrkən Fətəli şah Qacar tərəfindən səmimiyyətlə qarşılanır, daha sonra Fətəli şahın oğlu Məhəmmədəli mirzə Dövlətşahinin dəvəti ilə Kermana gələrək üç il orada qalır. 1826-cı (h.q.1241-ci) ildə ziyarət məqsədilə Məkkəyə gedir, qayıtdıqda Mədinə yolunda dünyasını dəyişir və elə oradaca dəfn olunur.
Təlimi
Şeyx Əhməd Əhsainin təlimlərindəki əsas mövzular 12-ci İmam Mehdinin zühuru, İslam Elminin batiniliyi əsas yer tutmuşdur. Şeyxin fikrincə İmam Mehdi haqqında deyilən əlamətlər hərfi yox, rəmzi xarakterlidir. O Həzrətin böyüklüyü, qüdrəti, zənginliyi ruhani xarakterlidir, dünyəvi yox. Yəni "İmam hökmdar kimi gələcək" deyərkən bu dünyəvi hakimiyyət deyil, ruhani hakimiyyətdir. Baxmayaraq ki, hətta İmam zühur edərkən döyülə, söyülə, təhqir, sürgün, həbs oluna bilər, lakin onun möminlərin qəlbindəki hakimiyyəti son dərəcə ucadır.
Typhlodromina
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Pradina
Pradina  — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Barakvil-Sovter kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12045.
Kommuna təxminən Parisdən 520 km cənubda, Tuluza şəhərindən 100 km şimal-şərqdə, Rodezdən isə 28 km cənub-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 367 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 206 nəfər arasında (15-64 yaş) 153 nəfər iqtisadi fəal, 53 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 74.3%, 1999-cu ildə 67.0%). Fəal 153 nəfərdən 145 nəfər (82 kişi və 63 qadın) işləyir, 8 nəfər işsizdir (6 kişi və 2 qadın). Qeyri-aktiv 12 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 24 nəfər təqaüdçü, 17 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir
Əbdülməcid Axundov
Əbdülməcid Nadirşah oğlu Axundov (d. 15 oktyabr 1993; Sumqayıt, Azərbaycan - ö. 2 aprel 2016; Tərtər, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri. 2016-cı ildə Aprel döyüşləri zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edilib.
Həyatı
Əbdülməcid Axundov 1993-cü ilin 15 oktyabr günündə Sumqayıt şəhərində Nadirşah və Ceyran Axundovaların ailəsində anadan olub. 2010-cu ildə Sumqayıt şəhərində yerləşən 16 saylı tam orta məktəbi bitirən Əbdülməcid Axundov elə həmin il Azərbaycan Texniki Universitetinə daxil oldu.
Hərbi xidməti
Əsgər Əbdülməcid Axundov 2016-cı ilin aprel ayında Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində baş verən atışma zamanı şəhid oldu.
Aprelin 9-u isə Əbdülməcid Axundov doğulduğu Sumqayıt Şəhidlər Xiyabanında son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə şəhər sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və əsgər Axundov uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.
Əbdülməcid Axundov ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edildi.
Köytəndaq etrapı
Köytəndaq etrapı — Türkmənistan Respublikasının Lebap vilayətində inzibati-ərazi vahidi. Etrapın inzibati mərkəzi şəhər tipli Köytəndaq qəsəbəsidir.
Sibir çəkçəkisi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Basketbol
Basketbol (İngiliscə: basket-səbət,  ball – top, səbət topu) — basketbol topu ilə komanda idman oyunu. Oyunu hərəsi beş nəfərdən ibarət iki komanda oynayır. Məqsəd əl ilə topu rəqib komandanın sahəsindəki 3,05 metr yuxarıdan asılı səbətə atmaq və eyni hərəkəti rəqib komandaya etməyə mane olmaq. Topun çəkisi 670–680 qr olur. Bütün dünyada məşhur olan bir idman növüdür. İlk olaraq 1891-ci ildə Jeyms Naismit (James Naismith) tərəfindən oynadılmışdır. Jeyms Naismit basketbolu Mayas qəbiləsinin tlahiotenie oyunundan götürdüyü düşünülməkdədir.
Tarixi
Basketbol, ABŞın Massaçusets əyalətində, Sprinqfild Gənc Kişilər Xristian Birliyi (YMCA) Təhsil Məktəbində bədən tərbiyəsi müəllimi olan Jeyms Naismit tərəfindən 1891-ci ildə yaradılmışdır. Atlet və beyzbolculara qış məşqləri etdirmək məqsədiylə inkişaf etdirilən bu oyunda məqsəd, taxtadan edilmiş səbətlərə topun soxulması idi. İlk oyunlarda 7 nəfər iki komanda arasında 20 dəqiqəlik üç dövrə üzərindən oynanmışdır. Oyunun əsl hədəfini səbətlər meydana gətirdiyindən, Dr. Naismit tərəfindən bu oyuna "səbət topu" mənasını verən basketbol' adı verilmişdir.
Basketbol, yaradılmasından qısa bir müddət sonra YMCAi aşaraq bütün məktəblərə, universitetlərə və hətta gimnastika salonlarına qədər yayılmışdır. Gənclərdə bu idmana qarşı oyanan istək klubları basketbol şöbələri açıb komanda qurmağa məcbur etmiş və beləcə basketbol, Amerikanın ən məşhur milli oyunu halına gəlmişdir.
Dünya basketbolunun inkişafı
Basketbolun inkişafı qaydalara, ləvazimata, qurğulara və basketbolçunun geyiminə öz təsirini göstərdi. 1983-cü ildə ilk dəfə dəmir halqa ilə top qəbul olundu. 1984-cü ildə topun ölçüsü 30–32 düym (76,2–81,3 sm.) qədər artdı. 1895-ci ildə 15 fut məsafədən yerinə yetirilən sərbəst atışlar qəbul olundu. Yaranmasından az sonra basketbol ABŞ-də populyarlaşdı. Daha sonra bu oyunu başqa ölkələrdə də oynamağa başladırlar. 1891–1918-ci illər basketbolun inkişafının birinci mərhələsi hesab olunur – bu mərhələdə basketbol yeni oyun kimi puxtələşir. Gimnastika dərslərinin canlanması üçün icad olunan basketbol sonralar öz xüsusiyyəti ilə idman oyunlara çevrildi. Milli Basketbol Federasiyaların yaradılması onun gələcək inkişafına təsir göstərdi. 1919–1931-ci illər basketbolun inkişafının ikinci mərhələsi kimi xarakterizə olunur. 1932-ci ildə Beynəlxalq Basketbol Federasiyası – BBF yaradıldı. Bu federasiyaya Argentina, Yunanıstan, İtaliya, Latviya, Portuqaliya, Rumıniya, İsveç və Çexoslovakiya ölkələri daxil oldu (8 ölkə). 1935-ci ildə Cenevrədə ilk dəfə Avropa çempionatı keçirilmişdi. Bu çempionatda yüksək yeri Pribaltika basketbolçuları tutmuşdu. Avropanın ilk çempionu Latviya komandası olmuşdu. İlk dəfə qadınların Аvropa çempionatı 1938-ci ildə keçirilmişdi. 1935-ci ildə isə basketbol Olimpiya oyunları proqramına daxil edildi. 1936-cı ildə isə XI Olimpiadada – (Berlin-Almaniya) 21 ölkə basketbolçuları iştirak etmişdir. Bu zaman BBF-nın ilk konqresi keçirilmişdi. Konqres basketbol oyunu üçün vahid qayda qabul etmişdi. 1948–1956-cı illər basketbol inkişafının üçüncü mərhələsidir. BBF – başqa beynəlxalq idman birliklərində başlıca yer tutmuşdu. BBF-nın rəhbərliyi altında beynəlxalq yarışlar, çempionatlar keçirilir. Artıq 1948-ci ildə Beynəlxalq Basketbol Federasiyasında 50 ölkə iştirak edirdi. 1950-ci ildə Argentinada ilk dəfə kişi komandalarının dünya çempionatı keçirilmiş və bu çempionatda argentinalılar qalib gəlmişdilər. Üç ildən sonra Çilidə qadın komandaları ücün dünya birinciliyi keçirildi. Dünya çempionu adını ABŞ idmançıları qazanmışdı. Sonralar çempionatlar dörd ildən bir keçirilməyə başladı. Hər il BBF-nın rəhbərliyi altında çempionatlar və kuboklar kuboku uğrunda basketbol yarışları təşkil olunur. Belə BOK-in qərarına görə 1976-cı ildə keçirilən XXI Olimpiya oyunlarında (Monrealda-Kanada) qadın komandaları daxıl edildi. Basketbol indi bütün dünyada inkişaf etmiş və sevimli oyuna çevrilmişdir. Hal-hazırda Beynəlxalq Federasiya 167 ölkə Milli Federasiyasını öz heyətində birləşdirir. 1984-cü ildə ABŞ-də ilk dəfə rəsmi oyun qaydaları nəşr olundu və bunun əsasında yarışlar keçirilməyə başlandı. Oyunun yayılması ilə onun texnikası və taktikası da formalaşırdı. Topun tutulması, ötürülməsi, aparılması və səbətə atılması kimi texniki fəndləri meydana gəldi. Lakin texnikada dinamiklik çatışmırdı – bütün ötürmələr və atmalar bir yerdən iki əllə yerinə yetirilirdi. Taktikada komanda üzvlərinin oyun funksiyası və onların müdafiəçilərə və hücumçulara bölünməsi müəyyənləşdi. Əsasən bu illər basketbol Avropa və Cənubi Amerika ölkələrinə yayılmağa başladı.Evrika
Avropada
200px|thumb|Basketbolda smatçBasketbolun Avropadakı ilk sınağı, 1893-cü ildə Parisin Trevis küçəsindəki köhnə bir gimnastika salonunda edilmişdir. Daha sonraları, xüsusilə Birinci dünya müharibəsi əsnasında, basketbolun Avropada yayılmasında amerikalı əsgərlərin böyük təsiri olmuşdur. Sürətlə inkişaf göstərən basketbol beləcə Avropada ən yayılmış idmanlar arasında yerini almışdır. Amerika, 1897-ci ildə kişilər, ardından 1900-cü ildə qadınlar arasında ilk milli basketbol çempionatlarını təşkil edərək, bu idmanı ölkə diametrində məşhur hala gətirmişdir. Amerikalılar milli idman olaraq mənimsədikləri basketbolu, 1904 Sent Luiz Olimpiya Oyunlarında klub komanda arasında matçlar təşkil edərək, Olimpiya Oyunlarına qatılan bütün ölkələrə tanıtmışlar. 1905-ci ildə dünyanın ən böyük idman salonlarından Nyu York Madison Skver Qarden, qapılarını basketbola açmışdır.
Asiyada
Uzaq şərqdə də 1913-cü ildən etibarən basketbol oyunları keçirilməyə başlanmışdır. Beləcə bu oyun bir neçə il içində Kanada, Fransa, İngiltərə, Avstraliya, Çin və Hindistan başda olmaqla, bütün dünya ölkələrində sürətlə yayılmış, xüsusilə böyük şəhərlərdəki geniş idman sahələrində edilən universitetlər arası qarşılaşmaların, basketbolun baxımlı idman növü olaraq yayılmasında əhəmiyyətli rolu olmuşdur. Beynəlxalq Həvəskar Basketbol Federasiyası (FIBA), beynəlxalq qarşılaşmaları idarə etmək məqsədi ilə, 20 İyun 1932-də İsveçrənin Cenevrə şəhərində İsveçrə, Yunanıstan, İtaliya, Portuqaliya, Argentina, Rumıniya və Çexoslovakiya Basketbol Federasiyalarının əməkdaşlığı ilə yaradılmışdır. FIBA hər dörd ildə bir, Olimpiya Oyunlarının təşkil edildiyi şəhərdə toplanaraq, basketbolu daha cazibədar hala gətirmək üçün lazımlı qaydada dəyişikliklərini etməkdədir.
Avropa Basketbol Çempionatı 1935-ci ildə başlamış, 2 ildə bir təşkil edilməkdədir. Həvəskar bir idman növü olaraq basketbol, ilk dəfə 1936-da Berlində təşkil edilən Olimpiya Oyunlarına daxil edilmişdir. 1951-ci ildə başlayan Kişilər arasında Dünya çempionatını 1953-də Qadınlar arasında Dünya Çempionatı izləmiş, Olimpiya Oyunlarına basketbol növündә qadınlar ilk dəfə 1976-da qatılmışlar. Avropa liqası isə 1995–96 mövsümündə başlamışdır.
Oyun Qaydaları
Qayda pozuntusu və ya səhvi (səhvli getmə topun xətt xaricinə çıxması hücum oyunçusunun üç saniyədən çox post içində dayanması v. b) top istifadə etmə haqqını qarşı komandaya verər. Edilən fərdi faullər ( itələmə çəkmə vurma tutma v. b) isə oyunçunun faul cəzası almasını təmin etdiyi kimi faulün edildiyi yer göz qarşısında saxlanılaraq rəqib topu yandan oyuna salar ya da sərbəst atış etmə haqqı qazanar.
Abkənar (Gilan)
Abkənar - İranın Gilan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Ənzəli şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Çaharfərizə kəndistanında, Ənzəli şəhərindən 26 km qərbdədir.
Həmdulla Mehrabov
Həmdulla Oruc oğlu Mehrabov — fizik, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, Orta Doğu Teknik Universitetinin professoru.
Həmdulla Oruc oğlu Mehrabov 1952-ci ildə Gürcüstanın qədim Borçalı mahalındakı Bolus rayonunun Saraçlı kəndində anadan olmuşdur. 1969-cu ildə Saraçlı orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika fakültəsinə qəbul olunmuşdur. ADU-nun fizika fakültəsindən 1974-cü ildə əla qiymətlərlə məzun olmuş və həmin il müvəffəqiyyətlə imtahan verərək Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin (MDU) fizika fakültəsində "Bərk Cisimlər Fizikası" (BCF) ixtisası üzrə aspiranturaya qəbul olunmuşdur.
MDU-nun professoru, dünya şöhrətli alim doktor, professor A.A. Kaçnelsonun rəhbərliyi ilə "İkiqat metal ərintilərində atomların yaxın nizamlı düzülüşünün nəzəri və təcrübi metodlarla tədqiqi" mövzusu üzərində çalışmağa başlamış ve MDU-nun tarixində ilk dəfə olaraq dissertasiyasını vaxtından əvvəl yazaraq MDU-nun Elmi Şurasına təqdim etmişdir. 1978-ci ildə MDU-da dissetasiya işini yüksək səviyyədə müdafiə edərək, BCF ixtisası üzrə fizika-riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.
1978-ci ildə MDU-dan Azərbaycan Dövlət Universitetinə fizika-riyaziyyat elmləri namizədi kimi qayıdan Həmdulla Mehrabov, o vaxtdan bəri ADU-nun "Optika və Molekulyar Fizika" kafedrasında əvvəlcə assistent, sonra baş müəllim, dosent, professor və kafedra müdiri vəzifələrinə qədər yüksəlmişdir.
1984-cü ildə, Həmdulla Mehrabov o zamankı Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqında keçirilməkdə olan ağır imtahanlar və seçmə etaplarını başarı ilə keçərək, Yaponiyada 10 aylıq elmi-tədqiqat işləri aparmaq və dərs vermək üçün ezam olunmaq haqqı qazandı. Qeyd edək ki, Həmdulla Mehrabov fizika sahəsində Yaponiyaya uzunmüddətli ezam olunan ilk və tək azərbaycanlı alimdir. Həmdulla Mehrabovun Yaponiya səfəri çox uğurlu keçdi. Belə ki, o, buradakı Tokio, Osaka, Kioto, Naqoya, Çukubo, Xirosima, Nara və digər şəhərlərindəki universitetlərdə və elmi-tədqiqat mərkəzlərində elmi araşdırmalar aparmaqla bərabər, master və doktor tələbələri üçün yüksək səviyyədə dərslər verərək yaponiyalı həmkarlarının dərin hörmətini qazandı. 1984-1988-ci illər arasında, Həmdulla Mehrabov çoxkomponentli metalik sistemlərin statistik-termodinamik nəzəriyyəsini elektron nəzəriyyəsi ilə birləşdirərək metalik sistemlərin nəzəriyəsində yeni bir istiqamətin açılmasına imkan yaratdı. Sadəcə metal ərintilərinin nəzəriyyəsinin inkişaf etdirilməsi ilə kifayətlənməyən Həmdulla Mehrabov, həm də struktur neytronoqrafiyası, rentgen şüalarının difraktometriyası, kalorimetriya, dilatometriya və başqa struktur metodlarından istifadə edərək ikili və çoxkomponentli ərintilərdə çox önəmli təcrübələr də aparmışdır.
Həmdulla Mehrabov, 1989-cu ildə Tbilisi Dövlət Universitetindəki BCF üzrə ixtisaslaşdırılmış Elmi Şurada "Ni-ve Fe əsaslı ərintilərdə atomların nizamlanmasına statik və dinamik defektlərin təsiri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri doktoru alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Dissertasiya işində əldə olunmuş elmi nəticələrin, fiziki-kimyasal və mexaniki xassələri əvvəlcədən məlum ola biləcək yeni və daha üstün xassəli materialların alınması probleminin həllində yeni bir istiqamət açdığı və problemin həlli yollarını göstərərək həm elmi, həm də praktiki cəhətdən çox vacib olduğu xüsusi olaraq qeyd olunmuşdur.
Professor Həmdulla Mehrabov, 1990-cı ildə ADU-nun fizika fakültəsindəki "Optika ve Molekulyar Fizika" kafedrasına müdir seçildi. Kafedrada elmi-tədqiqat və tədris işlərinin təşkil olunmasında böyük əmək sərf etdi. 1991-ci ildə Həmdulla Mehrabov ABŞ-nin Kaliforniya əyalətindəki dünyaca məşhur Kaliforniya Universitetindən bir semestr dərs vermək və birgə elmi-tədqiqat işləri aparmaq üçün dəvət aldı. Santa-Barbara şəhərindəki Kaliforniya Universitetinin "Nüvə və Kimya Mühəndisliyi" departmanında 4 ay həm dərs verdi, həm də elmi-tədqiqat işləri apardı.
Sovetlər İttifaqı dağıldıqdan sonra, 1992-ci ildə professor Həmdulla Mehrabov, Türkiyənin Ankara şəhərindəki dünyaca məşhur Orta Doğu Teknik Universitetində (ODTÜ) uzunmüddətli çalışmaq üçün dəvət aldı. 1992-ci ilin sentyabr ayından bu günə qədər, ODTÜ-nün Mühəndislik fakültəsinə bağlı olan "Metallurgiya və Materiallar Mühəndisliyi" departmanında professor olaraq çalışmalarına davam edir. ODTÜ-də, Həmdulla Mehrabov daha çox Master ve Doktor öyrənciləri üçün dərslər verməklə yanaşı, intensiv olaraq elmi-tədqiqat işlərini də davam etdirir. Türk həmkarları ilə bərabər "Yüksək Texnologiya Materiallarının dizaynı və inkişaf etdirilməsi" laboratoriyasını quran Həmdulla Mehrabov, ODTÜ-də çalışdığı 20 ilə yaxın müddət içərisində BCF və Materiallar Bilim və Mühəndisliyinin həm nəzəri, həm də praktiki cəhətdən ən aktual problemlərinin həlli ilə məşğul olur. Apardığı nəzəri və təcrübi tədqiqat işlərinin həm spektrinə, həm də alınan nəticələrin səviyyəsinə görə onun rəhbərlik etdiyi laboratoriya bu gün dünyanın ən məşhur elmi-tədqiqat mərkəzləri ilə yarışacaq vəziyyətdədir. İri və həcmli amorf və nanokristal materialın dizaynı və inkişaf etdirilməsi sahələrində, professor Həmdulla Mehrabovun laboratoriyası ABŞ və Avropanın ən qabaqcıl elmi-tədqiqat mərkəzləri ilə əməkdaşlıq edərək ortaq çalışmaları müvəffəqiyyətlə yerinə yetirməkdədir.
Bütün bu qeyd olunanlarla yanaşı, professor Həmdulla Mehrabov eyni zamanda, BCF və Materiallar Bilim və Mühəndisliyinin aktual problemlərinin həll olunması üçün, Türkiyə-Azərbaycan, Türkiyə-Ukrayna və Türkiyə-Rusiya ortaq elmi-tədqiqat proyektlərinin təşkil olunmasında, hazırlanmasında və müvəffəqiyyətlə aparılmasında mühüm rol oynamaqdadır.