Lanqobardlar
Liutprand
thumb|233x233px thumb|296x296px Ansprandın ölümündən sonra Krallıq (13 iyun 712 ildə) onun yeganə sağ qalmış kiçik oğlu Liutpranda keçdi. Kral sarayının strukturunun möhkəmləndirilməsi, siyasi sistemin transformasiyası, reyestrin (müasir hökumətin orta əsr ekvivalenti) genişlənilməsinin ölkənin ehtiyaclarının təminatı məqsədi ilə tez-tez yazılı sənədlərindən istifadədə edilirdi. Həmçinin sarayın idarə olunmasında da bəzi dəyişikliklər edilmişdir. Sarayın idarəsində əsas vəzifələr Marşal (strator o marphais), silahdar (spatharius), xəzinədar (vesterarius), saray icratçısı (mer) və idarə başçısı təin olunmuşdu. Kral sarayı (sacrum palatium) və onun əhatəsi paytaxtda xüsusi müqəddəs xarakter daşıyırdı. Məhkəmə binası və xalqın illik yığıncağı bu postulat əsaslanırdı. Liutprandın vaxtında Pavidə tikinti sürətlə inkişaf edirdi və şəhər arxitektura mərkəzinə çevrilmişdi. Liutprand regional hakimiyyət orqanlarının yenidən təşkil etməsini keçirdi, iyerarxiyanı və ədalətlin daha da möhkəmlənməsi üçün məhkəmə sisteminin funksiyalarını müəyyən etdi, hərbi və təhlükəsizlik sistemini yaxşılaşdırdı. Liutprand regional hakimiyyət orqanlarının yenidən təşkil etməsini keçirdi, iyerarxiyanı və ədalətlin daha da möhkəmlənməsi üçün məhkəmə sisteminin funksiyalarını müəyyən etdi, hərbi və təhlükəsizlik sistemini yaxşılaşdırdı. Skuldxayslar kənddə ədaləti təmin edirdilər və vergi yığırdılar, dekanlar və saltarlar kənd yeri üçün məsuliyyət daşıyırdılar, mer ona tapşırılmış şəhər üçün cavabdeh idi. Hersoqlar və hərəmağalar şəhərlərin, yeparxiyaların və onların şəhər ətrafılarının üzərində hakimiyyəti həyata keçirirdilər. Hakimlər qanun pozuntuları və özbaşınalıqlar haqqında krala birbaşa məlumat verirdilər, onlar yerli hakimiyyətin özbaşınalığını aradan qaldırırdılar. Liutprand kral hakimiyyətini yalnız özünə tabe edərək məhkəmə sistemini və idarə strukturlarını möhkəmləndirirdi. Liutprand hakimiyyətinin ilk vaxtlarında Lanqobard krallığı qanun külliyyatını qəbul etdi. Rotari Fərmanı (edikt rotari) bu sferada Liutprand idarəçiliyinin başlanğıcı üçün bir sıçrayış idi. 713 və 735 illər arasında 12 cilddə 150-dən çox qanun qəbul edilmişdir. Yenilənmiş hüquqi islahatlar Roma qanunlarına əsaslanırdı. Çoxsaylı ölçülər Lanqobard krallığının qanunvericiliyində çatışmazlıqların aradan qaldırması üzrə hazırlanmışdı. Bundan sonra əsas funksiyayla dövlət "ilahi iradənin icrası" idi. Yeni qanunların qəbulu üzrə işlər hər il Pavidə martın 1-də aparılırdı. Liutprand yeni qanunları təqdim edirdi və hersoqlarla, hərəmağasılarla (xədimlərlə) və döyüşçülərin iştirak etdiyi yığıncaqda qəbul olunurdu. Liutprandın hakimiyyəti illərində Lanqobard krallığı bir sıra müvəffəqiyyətli hərbi yürüşlər həyata keçirdi. Bizansla döyüşlərdə bir sıra uğurlar əldə etmişdilər, mavrların basqınlarının qarşısı alınmışdı, böyük üsyanlar yatırılmışdı. Lakin bir sıra hüçular aparılmasına baxmayaraq Liutprand bütünlükdə İtalyanı özünə birləşdirməyə müəssər olmadı. Liutprand hakimiyyətinin ilk illərində Ravenna ekzarxlığına və eləcə də Papa hakimiyyətinə hücum etmədi. Lakin bu zaman (726-cı ildə) III Leo İsavrin təkidi ilə Bizans imperatoruluğu İconoclasma (İkonoklas- ənənələrə qarşı çıxma) başladı. Papa II Qriqori xalqa müqavimət göstərməyi əmr etdi, Neapolun Bizans hersoqu Eksillartus bütün  ikonaları məhv etməyə çalışsada kütlə tərəfindən məhv edildi. Liutprand Bizansa məxsus olan Emili mülkləini tutmağa qərar verdi. 727-ci ildə o, Po çayını keçərək Emili və Pantopolisin Boloniya, Osimon, Rimini, Ankonanı və digər şəhərlərini tutdu. O həmçinin, Ekzarxlığın dəniz portu olan Klassisi də tutdu, lakin Revannanı tuta bilmədi. Ekzarx Pavel qiyam qaldırsa da tezliklə qiyam vaxtı öldürüldü. Liutprand Ravennanı yalnız 737-ci ildə öz kontrolu altına ala bildi, lakin Roma Papası stus-kvonu saxlaya bildi. 732-ci ildə Perucanın bizans hersoqu Aqafon Bolonyanı qaytarmağa çalışsada buna nail ola bilmədi. 742-ci ildə Liutprand Umbriya şəhərlərini (Narni, Bler, Orte, Bomarso və Terni) işğal etdi, lakin növbəti ildə onları Roma Papası Zaxariyə geri qaytardı. Korsikaya birinci mavritan basqınları 713-719-cu illərdə Balear adalarından başlanmışdı. Bizansın hakimiyyəti altında olmasına baxmayaraq, Katolik kilsəsinin müdafiəçisi rolunda çıxış edərək, Liutprand adanı öz idarəçiliyi altına aldı. Korsika hətta Frankların Lanqobard krallığını süquta yetirdikdən sonra da lanqobardların əlində idi, belə ki, burada lanqobard mülkədarları və kilsə əhəmiyyətli rola malik idi. Bundan başqa slavyanların Firula hücumlarının qarşısı müvəffəqiyyətlə alınmışdı. Xalqın Liutpranda qarşı sevgisinə baxmayaraq, sarayda onun hakimiyyətinə qarşı çıxanlar və hətta ona qarşı sui-qəsd də həyata keçirənlər vardı. 712-ci ildə öz qohumu Rotari tərəfindən hazırlanmış sui-qəsd buna misal ola bilər. Lakin möcüzə nəticəsində xilas olan Liutprand cinayətkaları tutsa da sonradan onları əfv etdi. 732-ci ildə II Romualdın (Benevento hersoqu) ölümündən sonra kral (Liutprand) Beneventoda hersoqun varisi Qizulfun azyaşlı olmasından istifadə edərək hakimiyyəti ələ keçirmiş Adelaislə qarşılaşmalı oldu. Lakin Liutprand fərman imzalayaraq Qizulfu tam hüquqlu hakim elan etdi, Adelais isə bununla razılaşmalı oldu. Mərkəzi hakimiyyətin möhkəmləndirilməsi işində daha bir təhlükənin aradan qaldırılması lazşm gəlirdi. Friulya hersoqu Pemmo patriarx Akvilei Kallistoya qarşı mübarizə aparırdı. Nəticədə hersoq Pemmo devrilərək gələcək kral Ratxislə əvəz edilmişdir. 739-cu ildə daha bir çevriliş baş verdi ki, bununda başında Spoleto hersoqu Trazimund dururdu. Liutprand Spoletoya gələrək gərginliyi aradan qaldırdı və Hilderiki yeni hersoq təyin etdi. Trazimund isə öz xilasını papa III Qriqorinin yanına qaçmaqda gördü. Liutprand Romanı mühasirəyə aldı, və Roma zadəganlığına lanqobardların ənənələrinə tanımağa əmr etdi. Həmin ilin avqustunda Liutprand Paviya qayıtmazdan əvvəl Umbriyanın Ameliya, Orte və digər şəhərlərini tutdu. Liutprand buranı tərk etdikdən sonra papa frank mayordomu Karl Martellin köməyindən yararlanaraq burada təşəbbüsü öz üzərinə götürdü, Trazimund Spoletonu işğal etdi və Xilderiki öldürdü. Eyni zamanda Benevento hersoqu Qriqori öldü, və onun yerinə Qodeskalk seçildi. Liutprand belə böyük ərazi itkiləriylə razılaşmayaraq Ravennaya və Roma knyazlığına hücum etdi. 741-ci ildə papa III Qriqori öldü, onun varisi Zaxariya (741-752) dörd qalaya Trazimundanı dəyişməyi təklif etdi. 742-ci ildə Liutprand cənuba doğru hərəkət etdi burada Fanonun və Spoleto Fossombrone yanında bizans ordusuyla rastlaşdı. Hər iki döyüşdə qalib gələrək Spoletoya yeridi, Trazimundanı tutaraq həps etdirdi, daha sonra onu monastra göndərərək keçmiş Kyuzi hersoqu Aqiprandla yerini dəyişdi. Benevento hersoqu Qodeskalk qaçmağa cəhd edərkən öldürüldü, onun yerini Qizulf tutdu. Beləliklə, Liutprand Benevento və Spoleto hersoqluqlarını tabe etdi. Bertarinin ölümündən sonra Lanqobard kralları başqa avropa krallıqlarıyla münasibətlərə az diqqət ayırırdılar. Liutprand əksinə, Bavariyayla və Franklarla əlaqələri genişləndirirdi. Öz hökmranlığının əvvəllərindən Liutprand öz qonşularıyla dünyanın saxlanması üçün bütün səyləri yönəldirdi. 717-ci ildə Bavariyada baş vermiş daxili münaqişənin yatırılmasında Liutprand arvadı Quntrud öz qardaşna kömək etməsi lanqobardların Meranonun sərhəd zonasında bir neçə məntəqənin tutmasına şərait yaratdı. Frank krallığında Merovinqlərin hakimiyyətdə olmasına baxmayaraq dövləti Karolinqlər idarə edirdi. Karolinqlərlə Lanqobardlar arasında düşmənçilik isə lap əvvəllərdən mövcud idi. Lakin 725-ci ildə Karl Martell Bavariyadakı hadisələrə qarışması və kraliça Qutrudun qohumu ilə evlənməsi iki krallıq arasındakı münasibətlər genişləndi. 737-ci ildə Frank hakimiyyətini de-fakto idarə edən Karl Martellin öz oğlu Kiçik Pipini Lanqobard krallığına göndərməsi ilə iki ölkə arasında əlaqələr daha da genişləndi. Liutprand Gödək Pipini hörmətlə qarşılayaraq ona etiram göstərdi, üzünü qırxdıraraq çoxlu hədiyyələrlə atasının yanına geri göndərdi. 738-ci ildə şimalda sakslarla, eyni zamanda cənubda ərəblərin hücumlarının qarşısını almaqda yardım üçün Liutpranddan kömək istədi. Liutprand öz ordusunu səfərbər etdi, Provansa daxil oldu və işğalçıları qaçmağa məcbur etdi. Bu qələbə onun şöhrətini daha da artırdı. Liutprand 744-cü ildə vəfat etdi.