cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abxaziyada gürcülərə qarşı etnik təmizləmə
Etnik təmizləmə faktları (1992–1993)
Gürcüstan rəhbərliyi Abxaziyada Blitzkriq etmək niyyətində idi...Lakin hər şeyi tanklar və qradlarla həll etmək mümkün deyil. Abxazların başqa heç bir torpağı yoxdur, bizim çıxış yolumuz yoxdur. Lakin, artıq gürcülər də burda yaşaya bilməzlər. Abxaziyada onlar ancaq ölə bilərlər.
Qaqranın işğalı
3 sentyabr 1992-ci ildə Rusiyanın vasitəçiliyi ilə Gürcüstan və abxaz separatçıları arasında, gürcü silahlı qüvvələrini Qaqra şəhərini boşaltmağa məcbur edən anlaşma imzalandı. Bu anlaşma Qudautada qrarlaşmış abxaz separatçılarının şəhərə hücumuna şərait yaratdı. Tezliklə Şavnabada, Avaza və Ağ qartal batalyonları (tanklar və ağır texnika ilə birgə) da daxil olmaqla gürcü silahlı qüvvələri şəhəri tərk etdi. Yalnız kiçik silahlı qüvvələr (Qaqradan olan gürcülərdən təşkil edilmiş könüllü dəstələri) şəhərdə qaldı. Lakin, 1 oktyabrda abxaz tərəfi anlaşmanı pozaraq Qaqra üzərinə geniş ölçülü hücum əməliyyatına başladı. Yaxşı təşkil edilmiş hücum əsasən çeçen (Şamil Basayevin rəhbərliyi altında) və Şimali Qafqaz silahlıları tərəfindən gerçəkləşdirilmişdir. Kiçik gürcü hərbi birləşmələri əvvəlcə Qaqranın ətraf ərazilərinə (Leselidze və Kolxida) nəzarəti itirmiş, 1 oktyabrda isə şəhər mərkəzində tamamilə məhv edilmişdir. Şəhərin işğal edilməsindən sonra burada yaşayan gürcü əhali işğalçılar və onların tərəfdarlarının əklinə keçmişdir. İlk genişmiqyaslı qırğın və etnik təmizləmə məhz Qaqranın işğalı zamanı həyata keçirilmişdir.
Müxtəlif yaşlarda olan insanlar Qaqra, Leselidze və Kolxidadan qovularaq öldürülmüşdür. Separatçı qüvvələrin şəhərə girməsindən sonra mülki əhaliyə qarşı kütləvi qırğınlara başlanılmışdır. Əsas hədəf isə gənclər və uşaqlar olmuşdur. Şahidlərdən birinin xatirəsində deyilir: Evə qayıdanda küçədə çoxlu silahlı şəxslər görərkən təəccübləndim. Onlar sakit idilər. Mən silahlılardan birini qonşumuza oxşadaraq ona gürcü dilində “Necəsən?” dedim. O, qolumdan tutaraq dedi “Kəs səsini”. Mən özümə görə qorxmadım, fikirləşdim ki, onlar mənim ailəmi öldürüblər. O, məndən rus dilində soruşdu ki, “Sizin gəncləriniz hanı? Biz sizi öldürmək istəmirik, onları öldürəcəyik.” Mən dedim ki, onlar burda yoxdular, şəhərdə yalnız qocalar qalıb.
Silahlılar tərəfindən ələ keçirilmiş qadınlar və qızlar təcavüz və işgəncələrə məruz qalmışlar. Oktyabr gücumu zamanı Qaqrada yaşamış yaşlı bir gürcü qadını qeyd edir: "Onlar kor kişi və həmişə onunla qalan qardaşını gətirərək süngü ilə döyməyə, "it" adlandırmağa başladılar. O, yerə yıxıldı. Mən çoxlu qan gördüm. Əsgərlərdən biri dedi ki, "Biz səni öldürmək istəmirik, de görək qızların hardadı?" Mən onlara dedim ki, onun qızı yoxdur." Mənim həyat yoldaşın Serqonu sürüyərək ağaca bağladılar. Zoya Tsvizba adlı abxaz qadın nimçədə çoxlu duz gətirərək həyat yoldaşımın bədənində yaralar açmağa, daha sonra isə duzu həmin yaralara çəkməyə başladı. Onlar təxminən on dəqiqə bu şəkildə işgəncə verdilər. Daha sonra gənc gürcü oğlanı (daha sonra onu da öldürdülər) traktorla quyu qazmağa məcbur etdilər. Onlar mənim həyat yoldaşımı bu quyuya yerləşdirdilər və diri-diri basdırdılar. Yeganə xatırladığım odur ki, tamamilə torpağın altında qalmamışdan əvvəl o dedi ki, “Dali, uşaqların qeydinə qal!"
Qaqranın işğalından sonra, işğalçılar soyqunçuluğa, vaxtında şəhəri tərk edə bilməyən və əsir düşən insanlara qarşı təcavüz və işgəncələrə başladılar. 1 oktyabr 5:00 pm-də mülki əhali (təxminən 1000–1500 nəfər) həbs edilərək Qaqranın mərkəzindəki futbol stadionuna gətirildi. 6 oktyabrda 50 nəfər elektrik dirəklərindən asılmış vəziyyətdə tapıldı. Bundan sonra stadionda həbs edilmiş uşaqlar, yaşlılar qadınlar və kişilər güllələnərək yaxınlıqda qazılmış kütləvi məzarlıqlara atıldı.
Rusiya hərbi müşahidəçisi Mixail Demiyanov (Gürcüstan tərəfi onun abxaz separatçı lideri Ardzinbanın hərbi məsləhətçisi olduğunu deyir) "Human Rights Watch"a deyir: Onlar [abxazlar] Qaqraya girəndə mən Şamil Basayevin batalyonunu gördüm. Mən heç vaxt belə dəhşət görməmişdim. Onlar ələ keçirdikləri hər kəsi zorlayır və öldürürdülər, insanları evlərindən sürüyərək çıxarırdılar. Abxaz komandir Arşba on dörd yaşlı qızı zırladı və sonra əmr etdi ki, onu edam etsinlər. Bütün gün ərzində mən fəryad və vəhşicəsinə zülm edilən insanların ağlama səslərini eşitdim. Növbəti gün mən stadionda insanların kütləvi şəkildə güllələnməsinin şahidi oldum. Onlar pulemyot və minomyotları yuxarıda yerləşdirərək aşağıda yığdıqları insanlara atəş açırdılar. Stadiondakı insanların hamısının öldürülməsi üçün bir neçə saat lazım oldu.
Birləşmiş Millətlər müşahidəçiləri tədqiqata başlamış və Qaqranın işğalı zamanı törədilən hərbi cinayətlərə dair faktların toplanmasına start vermişdilər. Abxaziya Ali Sovetinin sədr müavini Mixail Cinçaradze ofisindən çıxarılaraq edam edilmişdir.
Kamani qırğını
14 mart 1993-cü ildə abxaz separatçıları və onların müttəfiqlərinin Suxumini ələ keçirmək cəhdinin boşa çıxmasından sonra, separatçılar əsas qüvvələrini şimal xətti boyunca yerləşdirdilər. 4 iyulda Qafqaz Dağlı Xalqları Konfederasiyası, abxaz birlikləri və erməni Baqramyan batalyonu Rusiya hərbi-dəniz qüvvələrini Tkuarçal şəhərinə daşımaq adı ilə Suxuminin şimal rayonlarına basqına başladılar. Gürcü birləşmələri və yerli əhalidən toplanmış könüllülər (həmçinin Ukrayna millətçi təşkilatlarının (UNA-UNSO) üzvlərindən təşkil olunmuş könüllülər də gürcülərin tərəfində döyüşürdü) Şroma, Tamişi və Kamani kəndlərində gözlənilməz halla qarşılaşdılar.
5 iyulda intentiv döyüşlərdən sonra Gürcüstan ordusu bir neçə saat ərzində 500-dən çox insan itirdi. Kamani kəndi separatçılar və onların Şimali Qafqazdan olan müttəfiqlərinin əlinə keçdi. Kamani kəndində əsasən etnik svanlar (gürcülərin subetnik qrupu) və kəndin mərkəzində yerləşən Müqəddəs Georgi kilsəsində yaşayan ortosoks rahibələri yaşayırdılar. Kəndin ələ keçirilməsindən sonra separatçılar kənd sakinlərini (qadınlar və uşaqlar da daxil olmaqla) tamamilə məhv etmiş, Müqəddəs Georgi kilsəsini isə qan gölünə çevirmişlər. Ortodoks rahibləri Yuri Anua və Andrianın gözləri önündə rahibələr zorlanmış və öldürülmüşdür. Daha sonra hər iki rahib kilsədən çölə çıxarılaraq onlardan bütün separatçı qüvvələr qarşısında Abxaziyanın kimə məxsus olması soruşulmuşdur. Rahiblər Abxaziya torpağının nə gürcülərə, nə də abxazlara deyil, Tanrıya məxsus olduğunu dedikdən sonra öldürülmüşlər. Onlarla bir yerdə başqa bir rahib də öldürülmüşdür. Etnik mənşəcə abxaz olan bu rahib digər iki rahibi öldürməkdən imtina etdiyinə görə güllələnmişdi. Kamani qırğını zamanı təxminən 120 mülki şəxs qətlə yetirilmişdir.
Suxuminin işğalı
Müharibə zamanı Abxaziyada olmuş hərbi korrespndent Tomas Qoltz qeyd edir ki, Rusiya MiQ-29-ları 500-dən çox vakum bombası atmışlar ki, bunların da əksəri Suxuminin mülki əali yaşayan rayonlarına və Qumista çayı sahilində yerləşən kəndə istiqamətlənmişdi. Rusiyalı jurnalist Dmitri Xolodov Suxumi separatçıların əlinə keçənə kimi şəhəri tərk etməmiş və baş verən hadisələr haqqında bir neçə hesabat yazmışdır. O, məlumat verir: Suxuminin atəşə tutulması bu müharibə zamanı baş vermiş ən iyrənc hadisələrdən idi...Suxuminin bütün sakinləri ilk gülləbəranı xatırlayırlar. Bu, 2 dekabr 1992-ci ildə baş vermişdir. İlk raketlər Sülh küçəsinə düşmüşdü. Onlar insanların kütləvi toplaşdığı yerləri hədəf almışdı. Növbəti “strateji hədəf” isə şəhər bazarı olmuşdur. Burada on səkkiz nəfər öldürülmüşdür. Bazarda həmişə çox adam olurdu.
27 iyul 1993-cü ildə Rusiyanın iştirakı ilə atəşkəs və Gürcüstan-Abxaziya münaqişəsinin tənzimlənməsi haqqında prinsiplər imzalanmışdır. Razılaşmaya əsasən Gürcüstan tərəfi ağır artilleriyanı, tankları və canlı hərbi qüvvənin böyük hissəsini Suxumidən çıxarmağa başladı. Abxaz separatçıları müttəfiqləri ilə şəhərə hücum və ağır bombardmanın təşkili haqqında razılaşma əldə etmişdi. Öz növbəsində Gürcüstan tərəfi Rusiyaya bəyan etdi ki, əgər gürcülər Suxumidən ordu çıxarılmasını tamamilə başa çatdırsalar, bu zaman şəhərə hücum edilə və ya bombardman təşkil oluna bilməz. Gürcü hərbi qüvvələri tankları ilə birgə Rusiya hərbi gəmiləri vasitəsiylə Poti şəhərinə daşındı. Şəhər tamamilə hərbi baxımdan müdafiəsiz hala gətirildi. Mülki əhali isə şəhərdə yaşamağa davam edirdi, həttam 1 sentyabrda bütün məktəblər yenidən fəaliyyətə başladı. Məcburi köçkünlərin böyük bir hissəsi yenidən öz evlərinə qayıtdılar və suxumidə həyat öz axarına qayıtdı. Şevardnadzenin sözlərinə görə, o Yeltsinə və Rusiya qarantiyasına inanmış, buna görə də insanlardan evlərinə qayıtmağı xahiş etmişdi. Lakin, 16 sentyabr saat 8 am-də abxaz separatçıları Şimali Qafqaz könüllüləri, kazaklar və Rusiya xüsusi xidmət orqanı döyüşçüləri ilə birgə Suxumiyə hücuma başladılar.
Separatçılar və onların müttəfiqləri Ali Şuranın Sədri Jiuli Şartava, Suxuminin meri Quram Qabiskiriya, Mamia Alasaniya və Abxaz hökumətinin başqa nümayəndələrini, o cümlədən Suxumi polislərini əsir aldılar. Onlar əvvəlcə təhlükəsizlik vəd etsələr də, nəticədə çoxsaylı qətllər həyata keçirilmiş, Birləşmiş Millətlərin hesabatında isə Şaratavaya işgəncələr verilməsi qeyd olunmuşdur.
Müharibənin ağır fəsadlarını yaşamış gürcü qadınları Rusiya kinorejissoru Andrey Nekrasovla müsahibədə həmin günləri xatırlayaraq deyirlər: Abxazlar bizim evə girdilər, məni və yeddi yaşlı oğlumu bayıra çıxardılar. Bizi diz çökməyə məcbur etdilər və gözümün qarşısında oğlumu güllələdilər. Daha sonra onlar məni saçlarımdan tutaraq sürüdülər. Abxaz əsgərləri məni aşağı baxmağa məcbur etdilər; orada üç cavan oğlan və bir neçə yaşlı qadın çılpaq şəkildə suyun ortasında dayanaraq ağlayırdılar. Abxaz separatçıları isə öldürdükləri insanların cəsədlərini dəfn edirdilər. Daha sonra əsgərlərdən biri qranat atdı bir yerə toplanmış çoxlu adamı öldürdü. Məni yenidən ölülərin yanında diz çökməyə məcbur etdilər. Əsgərlərdən biri düz mənim yanımda ölünün gözlərini bıçaqla çıxardı. Daha sonra, o, həmin gözləri mənim dodaqlarıma və üzümə sürtməyə başladı. Mən daha dözə bilmədim və huşumu itirdim. Özümə gələndə gördüm ki, məni çoxlu ölülərin arasında ataraq çıxıb gediblər.
Suxuminin işğalından sonra iki həftə qırğınlar davam etdirildi. Qaçaraq xilas ola bilməyən gürcülər tərk edilmiş çoxmərtəbəli binalarda və evlərin zirzəmilərində gizlənməyə çalışırdılar. Nə döyüşçülər, nə mülki əhali, nə də tibb işçilərini (onların əksəriyyəti qadınlar idi) xilas etmək mümkün olmamışdır. Hərbçilər tərəfindən aşkar edilən kimi, onlar yerindəcə öldürülürdü. Həmin günlər ərzində abxaz separatçıları tərəfindən dünya tarixində ən qəddar qırğınlardan biri həyata keçirilmişdir. Əldə edilmiş videolardan birində 5 yaşlı qız uşağının Suxumidə küçənin ortasında anasının gözü qarşısında öldürülməsini görmək mümkündür.
Suxumi qırğını zamanı yüzdən çox gürcü mədəniyyət xadimi öldürülmüşdür ki, onların da arasında qadınlar da olmuşdur. Qumista istirahət mərkəzinin bədii rəhbəri Nato Milorava, Dram teatrının aktyorları Vasili Çeidze, Teymuraz Jvaniya, Quram Gelovani, Suxumi mədəniyyət və istirahət parkının direktoru Yuri Davitaya da qətlə yetirilmiş insanlar arasında olmuşdur.
Suxumi qırğını zamanı abxaz vətəndaşlar da işgəncələrə məruz qalmışdır. Gürcüləri gizlətməyə və ya onlara kömək etməyə çalışan hər kəs qəddarca cəzalandırılmışdır. Gürcülərin öldürülməsində iştirak etmədiyinə görə Temur Kutarba adlı abxaz adıgey əsgər tərəfindən ailəsinin gözü önündə öldürülmüşdür. V. Vadakariya və onun abxaz dostu bir-birlərini müdafiə etdiklərinə görə öldürülmüşdülər.
Oçamçire qırğını
Abxaz separatçılarının Oçamçire şəhərini ələ keçirməsi zamanı 400 gürcü ailəsi qətlə yetirilmişdir. 1992-ci ildə Qaqrada olduğu kimi Oçamçiredə də separatçılar şəhər əhalisini Axaldaba futbol stadionuna yığmışdılar. Kişilər, qadınlar və uşaqlar bir-birindən ayrılmışdı. Bir neçə saat sonra kişilər güllələnmiş, qadınlar və uşaqlar isə zorlandıqdan sonra öldürülmüşdür. Şahidlərin sözlərinə görə separatçılar əsir aldıqları qadınlar və uşaqları saxlamaq üçün lagerlər yaratmışdılar. Onlar 25 gün ərzində əsirləri burada saxlayır, həmin müddətdə onları zorlayır və işgəncə verirdilər. Mülki əhaliyə qarşı törədilmiş vəhşiliklərdən başqa 50 gürcü hərbçisi də güllələnmişdir. Kütləvi qırğınlar Oçamçire rayonunun digər ərazilərində, xüsusilə Koçarada (müharibədən əvvəlki məlumatlarda bu rayonda 5340 gürcü əhali yaşayırdı) həyata keçirilmişdir. Təxminən 235 mülki əhali öldürülmüş, 1000 ev dağıdılmışdır.
Oçamçire sakini olmuş və abxaz separatçıları tərəfindən əsir alınmış Leyla Qoletiani Rusiyalı kinorejissor Andrey Nekrasova verdiyi müsahibədə şahidi olduğu hadisələri belə təsvir edir: 15 il əvvəl mən Oçamçire rayonunda Axaldaba adlı kiçik kənddə yaşayırdım. 16 sentyabr 1993-cü ildə abxazlar bizim kəndə hücum etdilər. Göydən yağış kimi yağan güllələrdən hardasa gizlənmək mümkün deyildi...Rusiya kazaklarından biri məni evdən çıxararaq döyməyə başladı. Kazaklardan biri mənə yaxınlaşaraq soruşdu ki, mən nə vaxtsa bir kazakla cinsi əlaqədə olmuşammı. O, məni tutaraq paltarımı çıxarmağa çalışdı, mən müqavimət göstərməyə çalışsam da yıxıldım, bundan sonra o, AK 47 ilə məni vurmağa başladı. O, mənim hər yerimə zərbələr endirirdi, əsgərlər isə qışqırırdılar: Biz sizin hamınızı öldürəcəyik, amma bunu yavaş-yavaş edəcəyik. Daha sonra onlar məni gürcülərin saxlandığı abxaz məktəbinə gətirdilər. Məktəbdə qadınlar, kişilər və uşaqlar əsir saxlanırdı ki, onların da hamısı gürcülər idi. Əsirlər arasında bir neçə hamilə qadın və müxtəlif yaşdan olan uşaqlar var idi. Kazak batalyonunun döyüşçüləri tez-tez bizim yanımıza gəlir, gənc qızları və uşaqları apararaq zorlayırdılar. Bunlar 10, 12, 13 və 14 yaşında uşaqlar idilər. Onlar uşaqlara xüsusi üstünlük verirdilər. Qızlardan birinin 8 yaşı var idi. Kazaklar onu dəfələrlə zorlamışdılar. Mən bilmirəm bu qədər təcavüzdən sonra o necə sağ qala bilmişdi, amma kimliyini gizli saxlamaq üçün onun adını çəkmək istəmirəm. Onlar qadınları da aparırdılar. Lakin, daha sonra qoca qadınları aparmağa başladılar. Onlar qoca qadınlara qarşı təcavüzdə elə vasitələr tətbiq edirdilər ki, mən bunu xatırlamaq istəmirəm...bu qorxunc idi.
Müharibədən sonrakı dövr
"Human Rights Watch"-un 1995-ci ildə hazırlanmış və baş vermiş müharibə cinayətləri detallı təsvir edən hesabatında belə qənaətə gəlinir ki, Abxaz silahlı birləşmələri Suxumidə və eləcə də Abxaziyanın digər ərazilərində gürcü əhaliyə qarşı türədilmiş qətllər, müharibə cinayətləri və insan hüquqlarının pozulmalarına qarşı məsuliyyət daşıyır. "Human Rights Watch"-un hesabatında bütün bu əməllərin həqiqətən də gürcü əhalini öz evlərindən çıxarmaq üçün həyata keçirildiyi təsdiqlənir. Cəbhə xəttində yerləşən 12 əsgərdən 2-si abxaz, 2-si erməni idi, onlardan 1-i Suxumidən olan yerli erməni, biri isə Qarabağda döyüşə bilməyəcək qədər cavan İrəvan ermənisi idi. Qalan əsgərlər ya Şimali Qafqazdan, ya da Sibirdən gəlmişdilər. Onları motivasiya edən nə idi? Qarət. Onlara naringi bağları olan evlər və avtomobillər söz verilmişdi.
Etnik təmizləmənin gürcü cəmiyyəti üçün təsirləri dağıdıcı olmuşdur. Müharibə və onu müşayət edən etnik təmizləmə nəticəsində Gürcüstanın müxtəlif ərazilərində, xüsusilə Sameqreloda (Minqreliya) (112,208; BMQAK, iyun 2000) 200.000–250.000 məcburi köçkün məskunlaşmışdır. Tbilisidə və ətraf ərazilərdə qaçqaınlar yüzlərlə yataqxana, otel və tərk edilmiş Sovet kazarmalarında müvəqqəti məskunlaşmışlar. Onların bir çoxu iş axtarmaq üçün digər ölkələrə, xüsusilə Rusiyaya üz tuturlar.
90-cı illərin əvvəllərində Gürcüstanda cəmiyyətin qaçqınları assimilyasiya etməsinə qarşı mübarizə aparılmışdır. Gürcüstan hökuməti Abxaziya üzərində hegemonluğun saxlanması üçün qaçqınların assimilyasiyasını təşviq etmədi.
1994–1998-ci illərdə 60.000 gürcü qaçqın Abxaziyanın Qali rayonuna geri qayıtsa da, 1998-ci ildə bu ərazidə başlayan müharibədən sonra yenidən yaşayış yerlərini tərk etməli olmuşlar. Buna baxmayaraq 1998-ci ildən 40.000–60.000 nəfər qaçqın Qali rayonuna geri dönmüşdür ki, bunların da arasında kənd təsərrüfatı işləri ilə əlaqədar olaraq müvəqqəti miqrasiya edən kəndlilər də vardır. Qali rayonunun gürcülərlə məskunlaşmış hissələrində insan haqqlarının vəziyyəti təhlükəli olaraq qalır. BMT və digər beynəlxalq təşkilatlar Abxaziyanın de-fakto hakimiyyətini Qali rayonunun gürcülərlə məskunlaşmış hissələrində beynəlxalq hüquq standartları çərçivəsində qanunların təmin edilməsi və qanunvericilikdəki diskriminasiyanın aradan qaldırılmasına çağırıb.
Culian Alfred Steyermark
Culian Alfred Steyermark — Amerika botaniki,  bitki fəsiləsi üzrə mütəxəssis.
Aşağı Misir
Tarixi
Aşağı Misir Ta-Mehu kimi tanınırdı ki papirus torpağı deməkdir.Aşağı Misirin paytaxtı Memfis şəhəri idi.
Bakı İdman Sarayı
Bakı İdman Sarayı, Bakı İdman Zalı və ya Əl Oyunları Sarayı — 2015-ci ilə qədər rəsmi adı Bakı Əl oyunları Sarayı idi.
Tarix ərzində idman qurğusunda badminton, cüdo, futzal, güləş, stolüstü tennis, taekvondo və voleybol idman növlərində müxtəlif ölkə daxili və beynəlxalq yarışlar baş tutub.
Məlumat
Bakı İdman Zalı Səbail rayonunda, Neftçilər prospekti 26A ünvanında yerləşir.
Şirvanşahların yay iqamətgahı
Şirvanşahların yay iqamətgahı — Şirvanşahların yay sarayı.
Dəniz sahilindən 2 km. məsafədə, Nardaran kəndinin şimali-şərq kənarında, yüksək qumsallıqda mövqe tutmuş yay tikilisi həcm-məkan tutumu ilə ətraf tikililər içərisində hakim mövqeyə malikdir. Nardaranın dənizsahili əlverişli iqlimi, strateji əhəmiyyətli coğrafi məkan, XIII–XIV əsrə aid müdafiə qalasının yaxınlığı, Şirvan şahlarının məhz bu ərazini istirahət zonası üçün yararlı hesab etmişlər. Xalq arasında "Xan bağı" adı ilə tanınmış bu tikiliyə "Şah bağı" demək daha düzgün olardı. Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbi üslubunda tikilmiş yay yerləşkəsinin üzərində epiqrafik yazıların aşkarlanmaması, memarlıq-plan həllinə, tikinti texnikası və arxitektonikasına görə Şirvan şahlarının Bakının "İçəri şəhər"indəki saray kompleksinə yaxınlığı, bu tikilinin XIII–XIV əsrlərə aid etməyə imkan verir. Nəzərə alsaq ki, Şimali Azərbaycan ərazisində xanlıqların yaranması XVII–XVIII əsrlərə təsadüf edir, onda bu bağın "Şah bağı" olduğu inkaredilməzdir.
Yazılı mənbələrdə "Şah bağının" komleks tikililər; onu əhatə edən üzümlüklər içərisində bir neçə kiçik köməkçi xidmət otaqlarının, hovuz və iki su quyusunun olduğundan xəbər verilir. Yəqin ki, bağın ərazisi nə vaxtsa baş tağlı girişə malik olmaqla hasarla əhatələnmişdir. Fasadın dənizə istiqamətlənmiş girişi dərin taxçalı oxvari baş tağla başlanır. Tağ açımının haşiyəsi divar səthindən nisbətən qabarmaqla, binanı əhatə edən karnizlə tamamlanır. "Şah bağı" yan cinahlardan, hamar səthli sadə fasadlarda üç düzbucaqlı pəncərə açımları ilə işıqlandırılmışdır. Qapılara perpenduklyar yerləşdirilmiş pəncərələr nisbətən böyük sahəsi ilə digərlərindən seçilir. Hal-hazırda qapı və pəncərələrdən məhrum olan bağ tikilisi, əhalinin verdiyi məlumata görə, nə vaxtsa qoz ağacından düzəldilmiş gözəl dekorativ oyma sənətinin məhsulu olan qapı və pəncərələrlə ətraf landşaftın ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.
"Şah bağı"-nın yaşayış binasının mərkəzi, oxvari günbəzlə tamamlanır. Abşeron yarımadasının dini tikililərə xas olan belə bir örtük sistemi, sanki ilk baxışda iqamətgahı məscidə bənzədir. Binanın bütün fasadları dekorsuz, sadə həlli ilə yadda qalır. Daş navalçalar yağıntıların axınını tənzimləməklə, fasada nisbi zənginlik bəxş edir.
Monumental tikilinin memarlıq-plan quruluşu kvadrat əsaslı olmaqla, tərəflərinin ölçüləri 14 m-ə bərabərdir. Bina lakonik həndəsi düzgün həcm tutumu, ciddi memarlıq forması və daxili məkanın dəqiq həlli ilə diqqəti cəlb edir. Plan həlli giriş baş tağının kvadrat əsaslı zala aparması ilə başlanır. Zalın künclərindəki dörd kamera onun xaçvari plan quruluşunda həllinə səbəb olmuşdur. Bu gün plan quruluşu qədim Alban abidələrindən bəhrələnən Abşeronun bir sıra məscidləri (Mərdəkanda Tuba-Şahi məscidi – XIV əsr, Qala kəndində Hacı Ramazan məscidi – XVIII əsr, Keşlədəki XVII əsr məscidi, Şirvanşahlar məscidi) bu tip plan həllini almışdır. Belə məscid tikililəri eləcə də Azərbaycanın şimal regionları üçün xarakterik olmaqla geniş yayılmışdır.
"Şah bağı" nın künclərdəki ikimərtəbəli kameraları birmərtəbəli zala birləşməklə onu tamamlayır. Otaqlara oxvari tağlı girişlər binanın interyer kompozisiyasında simmetrik oxlar üzərində həllini tapmışdır. Künc yerləşkələr trompların söykəndiyi kiçik günbəzlərlə örtülmüşdür. Günbəzlər cənub yerləşkələrdə səkkizguşəli, şimal istiqamətlərdə isə dairəvi, hamar şəkildə qurulmuşdur.
Zal öz sadə həlli ilə diqqəti cəlb edir. Mərkəzi günbəz konstruksiyalı örtük sistemi sadə stalaktidlərin və dörd oxvari tağın konstruktiv yükdaşıyıcılığının səyi nəticəsində durmuşdur. İnteryerdəki mərkəzi dairəvi hovuz ətrafa mülayim oazis yaymaqla, əhalinin verdiyi məlumata əsasən, istiqamətə (dənizə, mühafizə qalasına və Nardaran pirinə) uzanan yeraltı tunellərə giriş rolunu oynamışdır. Binadan otuz sajen Cənub-Qərb istiqamətində dərinliyi üç sajen olan dairəvi, susuz quyu yerləşir, Qərb və Şərqə aparan yeraltı yoları var. Rəvayətə görə bu xan bağından qüllə və pirə aparan yeraltı yolun bir hissəsidir.
Bir sıra səyyahların; xüsusilə Əbdürrəşid Bakuvinin, Berezinin və.s verdiyi məlumatlara əsasən, Abşeron yarımadası üçün bağ tikililəri xarakterikdir. "Xan bağı" adlanan daha bir tikili Buzovna kəndində də qeydə alınmışdır. Səyyah İ. N. Berezin 1842-ci ildə Bakıda olarkən Buzovnada sarayla birlikdə xan bağının mövcudluğundan məlumat vermiş və bu məhəlləni "Xan məhəlləsi" adlandırmışdır, lakin memar, professor Ş. S. Fətullayevin araşdırmalarına görə bu bağ Şirvan şahlarına deyil, məhz XVIII əsr Bakı xanlarından olan, Azərbaycanın görkəmli xadimi Abbasqulu ağa Bakıxanovun ulu babası Mirzə Məhəmməd xana məxsus olmuşdur.
Abşeron yarımadasında varlı şəxslərin tikdirdikləri yay iqamətgahları XIX əsrin sonları, XX əsrin əvvəlləri neft milyonçularının hesabına daha geniş vüsət almışdır. Avropa və Şərq memarlığının sintezindən yaranmış və zəngin dekorlu interyerlərə malik bu villalar memarlıq-plan quruluşuna, konstruksiya və tikinti texnikasına görə böyük inkişaf yolu keçməsinə baxmayaraq, Abşeron bağ iqamətgahları içərisində Şirvan şahlarının Nardarandakı yay tikilisi öz sadəliyi və əzəməti ilə seçilir.
"Şah bağının" yaxınlığında şaha xidmət edən "Şah hamamı" da mövcuddur. Hamam orta əsr hamam tiplərinə məxsus olmaqla yer səthində aşağı tikilmiş və böyük həcm-məkan tutumuna malikdir. Hazırda içini və üstünü qum basmış tikilinin naturadan tədqiqi zamanı hamamın bir neçə günbəz və giriş yeri aşkar olunmuşdur.
Şirvanşahların Nardaran kəndində kompleks şəkildə tikilmiş yay iqamətgahının bəzi tikililəri dövrümüzə qədər gəlib çatmasa da, bağ dövrünün hakim dairələrinin əzəmət və qüdrətinin təcəssümü nümunələrindən biri kimi durmaqdadır.
Vüqar Orxan
Vüqar Əliyev (Vüqar Orxan) — İcmalçı-jurnalist, analitik, redaktor.
Vüqar Mükafat oğlu Əliyev 1970-ci il oktyabrın 4-də Cəbrayıl rayonunun Quycaq kəndində anadan olub. 1992-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutunu (indiki Bakı Slavyan Universiteti) milli məktəblərdə rus dili və ədəbiyyatı müəllimi ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
Xarici keçidlər
"Azərbaycan tarixi günbəgün" —
Filarmoniya bağı
Filarmoniya bağı — Bakının mərkəzində, Qala divarları yaxınlığında salınmış bağ.
Tarixi
thumb|250px|left|Filarmoniya bağı XIX əsrin sonlarında XIX əsrin əvvəllərində Bakının komendantı R.R.Xoven İrandan gələn bütün gəmi sahiblərinin qarşısına hərəyə bir çuval qara torpaq gətirmək barədə şərt qoyur. Gətirilən torpaq sahildə bir yerə tökülür. Həmin torpağın yayıldığı bu ərazidə bitkilərin çeşidi zənginləşdirilir, beləliklə, Filarmoniya bağı şəhərin "yaşıl adası"na çevrilir.
Bu bağda "Gün keçdi" filminin qəhrəmanları qartopu oynayıblar, Qurban Səidin "Nino"su "Əli"yə məhz burada görüş təyin edib. Hətta əsərdə Əli o vaxtkı Qubernator, indiki Filarmoniya bağını "Bakının qumlu torpağında böyük zəhmətlə salınmış bağ" deyə qeyd edir.
20-ci yüzilin əvvəllərində burada bir taxta klub varmış. Təsadüfən bu klub yanır və onun yerində Filarmoniya binasını tikmək istəyirlər. Bu, mübahisə doğurur. Çünki ağacları kəsmək lazım gələcəkdi. Ancaq Şəhər Duması yay klubunun tikilməsinə qərar verir. Şəhər Dumasının qərarı ilə bu ərazidə indiki yay klubunun tikilməsinə başlanılır. 1910-cu ildə başlanan yay klubu 1912-ci ildə başa çatır. Deyilənə görə, binanın memarı Monte-Karlo şəhərinə ezam edilir ki, orada gözəllikdə Avropada birinci yerlərdən birini tutan filarmoniyaya baxıb Bakı üçün də eynilə belə bir layihə işləsin.
Belə bir məlumat da var ki, "Kavkazskoe tovarişestvo" neft şirkətinin başçısı memardan xahiş edir ki, yay səhnəsini onun yaşadığı mülk ilə üzbəüz tikdirsin ki, o, eyvanda oturub musiqiçilər tamaşa edə bilsin. Bir də istəmirmiş ki, evin qabağında lal divar ucalsın. Bu səbəbdən də memarlıq qaydalarını görə, səhnə həmişə giriş qapısı ilə üzbəüz olmalıdır, yay klubunda (filarmoniyada) isə əksinədir. thumb|312x312px|Flarmoniya bağında yerləşən məşhur fəvvarə Səhər tezdən, hələ bağda insanların az olduğu vaxtda tutuquşular fəvvarəyə qonaraq su içir, çimirlər. Onların haradan və necə gəlməsi ilə bağlı məlumat olmasa da, Filarmoniyanın təmiri zamanı uçub gedən tutuquşular, yenidənqurma işləri tamamlandıqdan sonra geri qayıdıblar. Sahəsi 4,6 hektar olan bu bağ 1830-cu ildə salınıb və sonrakı dövrdə ilk dəfə abadlıq işləri ötən əsrin 70-ci illərində aparılıb. Uzun inkişaf mərhələsi keçən bağ bir çox dövrlərdə baxımsızlıqdan ziyan çəkib.
Bağda əsaslı yenidənqurma işlərinə 2009-cu ildə başlanılıb. Bağın özünəməxsus bitki örtüyü olduğu kimi qorunub saxlanılıb, yaşıllıq zolağının artırılmasına daha çox diqqət yetirilib. 1865-ci ildə burada əkilən dekorativ bitkilər öz gözəlliyi ilə diqqəti çəkir, yeni ağac və gül kolları da bağdakı yaşıllıq zolağına, ümumilikdə isə park elementlərinə əlavə çalar qatır. Yenidənqurma zamanı burada nadir ağac növləri - palıd, sidr və göyrüş ağacları əkilib, yeni suvarma sistemi quraşdırılıb, ərazi müxtəlif bitkilərlə zənginləşdirilib, gözəl landşaft kompozisiyaları yaradılıb. Hətta Filarmoniya bağında aparılan təmir-bərpa işləri zamanı qədim yeraltı tunelin aşkarlandığı da bildirilir.
Salındığı gündən bu bağa müxtəlif adlar qoyulub. Əvvəl II Nikolayın qardaşı Mixailin adına olub. Lakin şəhər sakinləri buraya nadir hallarda "Mixail bağı" deyirdi. Onlar bu ərazini daha çox "Qubernator bağı" adlandırıblar. Bu da ona görə idi ki, Qubernatorun evi bağla üzbəüz olub. Qubernator hər gün eyvanda oturub çay içə-içə bağı seyr edirmiş. Sovet İttifaqı dövründə ad dəyişdirilərək "Pioner" olub. Bağda şair Əliağa Vahidin büstü qoyulandan sonra isə hamı buranı "Vahid bağı" kimi adlandırıb və elə də tanıyıb. Ən sonuncu yenidənqurmadan sonra bağ möhtəşəm tikili olan Filarmoniyanın adı ilə çağırılmağa başlanıb.
Bağda əsasən Türkiyə və İtaliyadan gətirilən qızılgül kolları var ki, onlar ağaca yaxın əkilir və ağacın gövdəsinə bağlanılır. Bu halda gül kolları ağaca dolanaraq 7-8 metr hündürlüyədək böyüyür və sarmaşığa bənzəyir. Belə qızılgülə yalnız Filarmoniya bağında rast gəlmək olar. Güllər mayda açır. Ağaclara yaxın əkilən xrizantemalar (payızgülü) isə oktyabrda açır və 2-3 ay solmur. Filarmoniya bağında bitən liliya, qardeniya və palmalara qış aylarında xüsusi qulluq göstərilir, soyuqdan qorumaq üçün onları bükürlər. Bağın ən rahat və qulluq tələb etməyən ağaclarından biri aylantdır. Tut ağacı da burada əvvəldən bitib. Filarmoniya bağının kənarında, yola yaxın ərazidə kameliyalar əkilib. Mart-aprel aylarında çiçəkləyir.
Bağda bitən ən qədim ağaclardan biri də Xan çinarıdır. Bundan başqa burada pixta, iliks, qarağac, daş palıd, kedr, sidr, maqnoliya, yuka, aliyandr, sukas, quşalması, söyüd və başqa bitkilər də mövcuddur.
Aglaia australiensis
—    fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kvislendin şimalında bitən, Avstraliya üçün endemik növdür.
Uzununa dayanıqlıq
Uzununa sabitlik, Uzununa dayanıqlıq və ya Uzununa stabillik, təyyarənin burun-quyruq oxunda, yer düzlüyünə paralel olan düzlükdəki sabitliyini ifadə edir. Bir təyyarə, burun yuxarı və ya burun aşağı enərkən bir problem yaşayanda orijinal vəziyyətinə qayıtmağa meyl edərsə, buna uzununa dayanıqlıq deyilir. Əgər problem istiqamətində daha çox problemlərə meyllidirsə, bu dəfə uzununa qeyri-stabil adlandırılır.
Uzununa qeyri-stabil təyyarələrdə baş verən problemdən sonra pilot müdaxiləsi baş vermirsə, təyyarə saxlanma itkisinə uğrayır.
Türkiyədə basketbol
thumb|[[Türkiyə Basketbol Federasiyasının loqosu]]
Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Akademiyası (Azərbaycan)
Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Akademiyası — Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin strukturuna daxil olan xüsusi təyinatlı dövlət ali təhsil müəssisəsi.
Aleks Koomber
Aleksandra "Aleks" Koomber (qızlıq soyadı: Hamilton; ) — Birləşmiş Krallıqı təmsil edən skeletonçu. Aleks Koomber, Birləşmiş Krallıqı 2002-ci ildə baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və bürünc medal qazanıb.
Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Akademiyası (Azərbaycan)
Yaranma tarixi
İlham Əliyev 2 iyun 2008-ci il tarixində "Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Akademiyasının yaradılması haqqında" sərəncam imzalamış, 2009-cu il 10 iyul tarixli fərmanı ilə Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Akademiyasının Nizamnaməsini təsdiq etmişdir. Sərəncama görə, akademiya FHN-nin Dövlət Yanğından Mühafizə Xidmətinin Bakı Yanğın-Texniki Məktəbinin, S.Ə.Dadaşov adına Elmi Tədqiqat və Layihə-Konstruktor İnşaat Materialları İnstitutunun, Dövlət Əməyin Mühafizəsi və Təhlükəsizlik Texnikası Elmi Tədqiqat İnstitutunun və Tədris-Təlim Mərkəzinin bazasında yaradılır. Nazirlər Kabinetinə sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etmək tapşırılıb.
Aleks Koomber
Karyerası
Aleks Koomber, 2002-ci ildə Birləşmiş Krallıq yığmasının heyətində Birləşmiş Ştatların Solt Leyk Siti şəhərində baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Aleks Koomber, 1-ci gedişdə 52.48 saniyə, 2-ci gedişdə isə 52.89 saniyə nəticə göstərdi və yarışları 13 idmançı sırasında 3-cü yeri tutaraq bürünc medalla başa vurdu.
Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Akademiyası (Azərbaycan)
Yaranma tarixi
Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Akademiyasının rəisi, general-mayor Baba Salayevdir.
Mənbə
Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin rəsmi saytı
Xarici İşlər Nazirliyi (Türkiyə)
Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi — Türkiyə Respublikası Prezidentinə bağlı olaraq çalışan, dövlətin xarici işlərindən məsul olan qurum.
Prezidentliyə bağlı olaraq işləyən, xarici işlərdən cavabdeh olan nazirlikdir. Türkiyənin digər ölkələr və beynəlxalq təşkilatlarla olan münasibətlərinin aparılmasından cavabdeh olan nazirliyin başında hal-hazırda Hakan Fidandır.
Osmanlı imperatorluğu dövrü
XIX əsrə qədər Osmanlı dövlətinin xarici işləri Reis-ül Küttabın rəhbərliyində idarə edilməkdəydi. Ancaq Reis-ül Küttap eyni zamanda dövlət yazışmalarını əldə etmək kimi başqa vəzifələridə öhdəliyinə götürmüşdü. 1793-cü ildə III Səlimin dövründə ilk daimi səfirlik Londonda açılmış və Yusif Agah Əfəndi ilk daimi Osmanlı səfiri olaraq təyin olunmuşdur. Beləliklə, Osmanlı dövləti də daimi təmsil və qarışıqlıq əsaslarına faydalı Diplomatiya tətbiq etməyə başlamışdır. Avropa ölkələrində vəzifə icra edən Osmanlı səfirləri, ikili münasibətlərin aparılmasına əlavə olaraq təyin etdikləri ölkələrlə bağlı məlumatlar ötürmək vasitəsilə İmperatorluğun qərbləşmə və islahat prosesini sürətləndirici rol oynamış, dövlətdə müasirləşmənin aparıcıları olmuşdurlar.
Reis-ül Küttaplıq sisteminin günün diplomatik ehtiyaclarına və şərtlərinə uyğun olaraq qurulması çərçivəsində II Mahmud dövründə ilk olaraq Tərcümə Otağı qurulmuşdur. 1835-ci ildə isə Padişah xarici işlərin çox artması və əhəmiyyət qazanması səbəbi ilə, Reis-ül Küttaplıq məqamını nəzarət səviyyəsinə yüksəlmişdir. Son Reis- ül Küttaplıq Yozqatlı Akif Əfəndi, müşirlik vəzifəsiylə ilk Umur-ı Hariciyə Nazırı (Ruhu) keçirilmişdir.
Respublika dövrü
Respublika dövrü xarici siyasətin əsasları Milli Mübarizə illərində olmuşdur. 23 Aprel 1920-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin açılışının ardından yaradılan ilk Milli Hökümətlə birlikdə "Hariciye Vəkaləti" də 2 Mayıs 1920-ci il tarixində rəsmən qurulmuş və başına Bəkir Sami bəy gətirilmişdir. Son dərəcə məhdud imkanlarla qurulan Hariciyə Vəkaləti, Milli Mübarizə dövründə xarici təmasların artan intensivliyi ilə birlikdə, bütün çətinliklərə baxmayaraq fədakar şəkildə vəzifə icra etmiş və Lozana gedən müddətdə önəmli rol oynamışdır.
Cümhuriyyətin qurulmasının ardından Hariciyə Vekaləti, həm daxili seçimi həm də xarici seçimi təşkilatını inkişaf etdirməyə başlamışdır. 1927-ci ildə Hariciyə Vekaləti təşkilatına dair ilk geniş hüquqi düzənləmə edilmiş və 1154 saylı qanun ilə nazirliyin günümüzdəki quruluşunun təməlləri atılnmışdır.
Türkiyə Cümhuriyyətinin 1923-cü ilində təşkilatından bu yana Mustafa Kamal Atatürkün görüş və prinsipləri türk xarici siyasətinin aparılmasında rəhbər olmuş, "yurdda sülh, cahanda sülh" fikri türk xarici siyasətinin təməl hədəfini yaratmışdır. Bu yüksəklikdə Türkiyə, 1930-cu illərdən etibarən aktiv və barışçı bir xarici siyasət meydana gəlmişdir. Türkiyənin II Dünya müharibəsinin içinə çəkilməsi və bunun ölkəyə gətirəcəyi tənəzzül, bütün təzyiqlərə rəğmən ölkənin maraqlarını fəal bir diplomatiya sayəsində qarşısı alınmışdır.
Eyni şəkildə 1945-ci ildən sonra getdikcə genişlənən beynəlxalq siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq və təşkilatlanma səylərinə uyğun olaraq ikili münasibətin aparılmasıın yanı sıra Nazirliyin funksiyaları arasında çox tərəfli siyasi və iqtisadi işlərdə xüsusi bir yer almışdır. Çox tərəfli dioplomatiya fəaliyyətlərinin və beynəlxalq təşkilatların çoxalması çərçivəsində daimi təmsilçiliklərin sayıda artırılmışdır.
II Dünya müharibəsi sırasında bağlanmaq məcburiyyətində qalan xarici missiyaların yenidən açılması və buna yeni missiyaların və anılan daimi təmsilçiliklərin əlavə olunması ilə birlikdə 1950-ci illərədn etibarən Nazirlik xarici təşkilatı mühüm dərəcədə böyümüşdür.
Senecio acetosaefolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Senecio acetosaefolius Senecio acetosaefolius
Alimcan İbrahimov
Alimcan Qirfanoviç İbrahimov  — 21.1.1938, Kazan) — Tatarıstan yazıçısı, ictimai xadimi.
Həyatı
Ufa quberniyasının (Başqırdıstan) Sultanmuradov adlı tatar kəndində vilayətin sayılıb-seçilən ruhani ailəsində göz açan Ə. İbrahimov əvvəlcə Orenburq şəhərindəki Vəli mədrəsəsində, sonra Ufadakı məşhur "Qaliya" mədrəsəsində təhsil alır. İlk hekayəsini – " Şagird Zəkinin mədrəsədən qovulması" — 1907-ci ildə yazan Əlimcan iki il sonra Kazan universitetinə daxil olur və qısa müddət ərzində tatar ictimai-mədəni həyatının fəal nümayəndəsinə çevrilir.
Alış Qasımov
Qasımov Alış Məmiş oğlu — hüquq elmləri doktoru, professor, Hüquq elmləri doktoru, Mülki proses, əmək və ekologiya hüququ kafedrasının müdiri.
Alimcan İbrahimov
Həyatı
1912-ci ildə "Gənc ürəklər" romanını bitirən Ə. İbrahimov həmin dövrdən başlayaraq tatar ədəbiyyatı və dilinə, ədəbi –bədii tənqidə, tatar teatrına dair çoxsaylı məqalə və çıxışları ilə ədəbi və elmi ictimaiyyətin diqqətini cəlb edən istedadlı yazıçı, ədəbiyyatşünas, dilçi və fəal ictimaiyyətçi kimi tanınmağa başlayır.
1913–1917-ci illlərdə Kiyevdə, Odessada, Suxumidə, Ufada və Moskvada yaşayan Ə. İbrahimov 1917-ci ilin payızında Kazana qayıdır və o vaxtdan bütün həyat və fəaliyyətini Tatarstanda ictimai-mədəni quruculuq işlərinə həsr edir.
Ötən əsrin 20–30-cu illəridə Ə. İbrahimov Tatarıstanda milli ədəbiyyatın və mətbuatın, təhsilin və maarifin, humanitar elmlərinin inkişafında misilsiz xidmətlər göstərmişdir.
Alış Qasımov
Həyatı
1982-ci ildə S. M. Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinin axşam şöbəsinə daxil olmuş və 1988-ci ildə oranı "Hüquqşünaslıq" ixtisası üzrə bitirmişdir.
Alimcan İbrahimov
Həyatı
1925-ci ilin yanvarında Tatarıstan Respublikası Akademiya Mərkəzinin prezidenti seçilən Ə. İbrahimov qısa müddət ərzində Tatarıstanda ayrı-ayrı sahələr üzrə elmin təşkilati işləri və inkişafı istiqamətində çox böyük uğurlar qazanır. Bədii yaradıcılıqla yanaşı paralel olaraq elmi fəaliyyətini də davam etdirən Ə. İbrahimov bir sıra digər məsul vəzifələrdə də çalışmışdır.
Alış Qasımov
Həyatı
1979-cu ilin aprelin 20-dən 1981-ci ilin iyunun 6-dək Sovet Ordusu sıralarında xidmət keçmişdir.
Alimcan İbrahimov
Həyatı
1927-ci ildə bədii yaradıcılığının və elmi fəaliyyətinin iyirmi illiyi münasibətilə Ə. İbrahimov RSFSR Akademiyasının akademiki seçilmiş ÜMİK-nin qərarı ilə Əmək Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.
Alış Qasımov
Həyatı
1988-ci ilin iyulun 11-dən 1989-cu ilin fevralın 20-dək Bakı şəhəri Əzizbəyov rayon xalq məhkəməsində kuryer, kargüzar və dəftərxana müdiri vəzifələrində işləmişdir.
Alimcan İbrahimov
Həyatı
"Qazax qızı", " Dərin köklər", "Bizim günlər" kimi məşhur romanları, bir sıra maraqlı povest və hekayələri ilə XX əsr tatar əəədəbiyyatında, Tatar dili və tarixinə, inkişaf mərhələlərinə dair qiymətli monoqrafiya və araşdırmaları ilə təkcə doğma tatar ədəbiyyatı və elmində yüksək zirvələr kəşf edən Ə. İbrahimov, eyni zamanda, bütünlükdə XX əsr türk xalqları ədəbiyyatlarının inkişafında, eləcə də, türk xalqlarının, türk dövlətlərinin humanitar elmlər sahəsində qazandıqlari uğurlara öz töhfəsini vermiş görkəmli ədəbiyyat və elm xadimlərindəndir.
Alış Qasımov
Həyatı
1989-cu ilin fevralın 21-dən taleyini Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsi ilə bağlamış, metodist, müəllim, baş müəllim, dosent, dekan müavini vəzifələrində işləmişdir.
Alimcan İbrahimov
Həyatı
Ə. İbrahimova həsr edilmiş beynəlxalq konfrans adətən olduğu kimi plenar iclasla deyil, ayri-ayrı bılmələrdəki məruzələrlə öz işinə başladı. Üç bölmədə — "Ə. İbrahimov və tatar ədəbiyyatı", "Ə. İbrahimov və tatar dili", "Ə. İbrahimov və tatar tarixi və mədəniyyəti"- 60-dan artıq məruzə dinlənildi. Günün ikinci yarısında isə konfransın plenar iclası keçirildi. Mənim "Ə. İbrahimov və Azərbaycan ədəbiyyatı" mövzusundakı məruzəm məhz plenar iclasına salınmışdı. Bu iclasda proqrama əsasən cəmi dörd məruzə dinlənildi.
Alış Qasımov
Həyatı
1995-ci ildə AR Prezidenti yanında AAK-nın qərarına əsasən kafedranın dosenti elmi adına layiq görülmüş, 2004-cü ilin dekabrından isə kafedranın professoru seçilmişdir.
2002-ci ilin fevralın 18-dən bu günə kimi Mülki proses, əmək və ekologiya hüququ kafedrasına rəhbərlik edir.
Alimcan İbrahimov
Həyatı
Kazan şəhərində nəşr edilən bəzi mətbuzat orqanlarının təmsilçiləri məruzəmlə bağlı bəzi suallara da məndən cavab almağa cəhd göstərirdilər. Düzü mənim məruzəmin bu səviyyədə qarşılanacağını təsəvvür etmirdim.
Alış Qasımov
Həyatı
Professor A. M. Qasımov Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Elmi-Metodik Şurası "Dövlət və hüquq" bölməsinin katibi, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Hüquq elmləri üzrə Ekspert Şurasının üzvü, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi yanında Elmi-məsləhət Şurasının üzvü, AMEA-nın nəzdində Hüquq problemləri əlaqələndirmə Şurasının üzvü, "Azərbaycan Respublikasında dövlət və hüquq quruculuğunun aktual problemləri" adlı elmi-məcmuənin, "Qanun", "Dövlət və hüquq", "Hüquq və gənclik" jurnallarının, Azərbaycan Respbulikası Ali Məhkəməsinin Bülleteninin redaksiya heyətinin üzvüdür.
Matu-Qrosu
Matu-Qrosu (Mato Grosso) — Braziliyanın mərkəzi hissəsində yerləşən ştat. İnzibati mərkəzi Kuyaba şəhəridir.
Alimcan İbrahimov
Həyatı
Ə. İbrahimovun Azərbaycan ədəbiyyatı ilə bağlılıqlarını əhatə etməyə çalışdıq. Daha doğrusu, məruzəmiz "Ə. İbrahimov və Yusif Vəzir Çəmənzəminli", "Ə. İbrahimovun 1926-cı ildə Bakıda keçirilən İ Turkoloji qurultayında iştirakı", "Ə. İbrahimovun bədii əsərləri Azərbaycan dilində", "Ə. İbrahimovun nəsri ilə XX əsrin 20–30-cu illər Azərbaycan nəsri arasında tipoloji oxşarlıqlar", "Azərbaycan yazıçıları Ə. İbrahimovun yaradıcılığı haqqında", "Ə. İbrahimovun klassik Azərbaycan ədəbiyyatı haqqında", "Ə. İbrahimov N. Nərimanov haqqında", "Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı Ə. İbrahimov haqqında" məsələlərini əhatə edirdi. Əlbəttə, bu məsələlərin hərəsinin ayrıca bir məruzənin mövzusu olmasına baxmayaraq, mən ayrılan vaxt çərçivəsində məruzəmin əsas tezislərini konfrans iştirakçalarına çatdıra bildim və təbii ki, bu da həmkarlarım tərəfindən yüksək səviyyədə təqdir olundu.
Alış Qasımov
Həyatı
2001-ci ildə Müqəddəs Həcc, 2002-ci ildə isə Müqəddəs Kərbala və Məşhəd ziyarətlərində olmuşdur.
Matu-Qrosu
Matu-Qrosu Braziliya ərazisində sahəsinə görə üçüncü ştatdır. Ancaq əhalisi ərazisinə görə olduqca azdır. Şimaldan Para və Amazonas, şərqdə Tokantins və Qoyas, cənubdan isə Matu-Qrosu-du-Sul, üstəlik Rondoniya ştatları və Boliviya ilə sərhədlənir.
Alış Qasımov
Həyatı
BDU-nun 80 illiyi ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir.
Alimcan İbrahimov
Həyatı
Ə. İbrahimovu Azərbaycanla bağlayan tellər çoxdur. Hələ gənclik illərində o, Kiyev şəhərinə gedərək Kiyev Universiteti Müsəlman Tələbələri Cəmiyyətinin fəaliyyəti ilə maraqlanır və Kiyev Universiteti müsəlman tələbələrinin qurultayına hazırlıq işlərində iştirak edir. Bu zaman Ə. İbrahimov bu təşkilatın ən fəal üzvü Yusif Vəzir Zəmənəzəminli ilə tanış olur. Bu tanışlıq nəticəsində Ə. İbrahimovun Yusif Vəzirin köməyi və vasitəçiliyi ilə Azərbaycan ədəbiyyat tarixinin bəzi görkəmli xadimlərinin həyat və yaradıcılığı ilə maraqlanır. Xüsusilə, N. Gəncəvinin, M. Füzulinin və M. F. Axundzadənin yaradıcılığı onu dərindən maraqlandırır.
Matu-Qrosu
Coğrafiya
thumb|left|[[Quapore|Quapore çayı Matu-Qrosu ərazi.]] Ərazisi əsasən savannadan ibarətdir.
Alimcan İbrahimov
Həyatı
Sonralar Ə. İbrahimov Moskvada görkəmli yazıçı, dramaturq və ictimai xadim Nəriman Nərimanovla tanış olur. N. Nərimanov haqqında Ə. İbrahimov iki məqalə yazmış və onları 1925-ci ildə "Qızıl Tatarıstan" qəzetində (25 fevral) və "Bizim yol" jurnalında (№ 4) çap etdirmişdir.
Alış Qasımov
Həyatı
Ailəlidir, üç övladı var.
Alimcan İbrahimov
Həyatı
Ə. İbrahimovun I Türkoloji Qurultayda etdiyi məruzə və çıxışlar o vaxtki Azərbaycan mətbuatında ("Kommunist" və "Yeni fikir" qəzetlərində) çap olunmuşdur.
Matu-Qrosu
Coğrafiya
Ştatın şimalında Amazon meşələri geniş sahə tutur. Cənubu isə bataqlaşmış Pantanal düzənliyindən və Matu-Qrosu platosundan ibarətdir. Kontinental iqlimə malikdir. İki mövsüm hökm sürür: Yağışlı mövsüm və quraq mövsüm. İllik yağıntının miqdarı 1250 – 2750 mm arasında dəyişir.
Alimcan İbrahimov
Həyatı
1927–1936-cı illərində Ə. İbrahimovun bir sıra hekayə, povest və romanları Azərbaycan dilinə tərcümə olunaraq "Adamlar" (1927), "Qocalıq günlərində (1928), "Qızıl çiçəklər" (1928), "Bizim günlər" (1936) adları altında ayrıca kitablar halında Bakıda nəşr edilmişdir.
Matu-Qrosu
Coğrafiya
Ştat ərazisində Pantanal qoruğunun böyük hissəsi yerləşir.
Alimcan İbrahimov
Həyatı
Müxtəlif illərdə Ə. İbrahimovun həyat və yaradıcılığına dair ədəbiyyatşünaslıarımız bəzi məqalələr çap etdirmişlər. Professor Pənah Xəlilovun isə xüsusi olaraq yazdığı "Əlimcan İbrahimov" adlı portret oçerki ali məktəblərimizdə tədris olunur.
Matu-Qrosu
Coğrafiya
Bölgənin ən böyük ekoloji fəlakəti məhv olmuş meşələrdir.
Tarixi
1920-ci ildə Matu-Qrosu ərazisinin hansısa bölgəsində itmiş şəhəri axtarmaq məqsədi ilə ekspedisiya təşkil edən topoqraf Persi Fosettin ekspedisiyası və özü itkin düşmüşdür.
1977-ci ildə Matu-Qrosunun cənubunda Matu-Qrosu-du-Sul ştatı təşkil olunmuşdur.
Əhali
2010 il siyahıya alma zamanı ştatın əhalisi 3 035 122 nəfər olmuşdur. Ştatda urbanizasiyalaşma 76,6 % təşkil edir (2006).
İrqi tərkib:
İnzibati quruluş
Ştat 5 mezoregiona və 22 mikroregiona bölünür. Burada 141 rayon var.
İqtisadiyyat
Matu-Qrosunun əsas gəlir mənbəyi kənd təsərrüfatıdır. Burafa Soya və Pambıq istehsal edilir. Əsasən pambıq istehsalına görə Braziliyada birincidir.
Fyodor Korş
Fyodr Yevgeniyeviç Korş (4.5.1843-1.3.1915) — rus filoloq, professor, görkəmli dilçi.
Həyatı
Fyodr Yevgeniyeviç Korş 4 may 1843-cü ildə Moskva şəhərində anadan olmuşdur.
Fyodr Korş 1 mart 1915-ci ildə Moskva şəhərində vəfat etmişdir.
Bulbophyllum setuliferum
(Bulbophyllum setuliferum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nəzarət kanartı
thumb|center|[[Britaniya Hərbi Hava Qüvvələri|RAF-a məxsus olan Tayfun F2-də bağlanmış vəziyyətdə olan nəzarət kanartı]] Nəzarət kanardı, kanart tipindəki təyyarələrdə daşıma vəzifəsi icra etməyən kanart növüdür. Bu kanartlarda yalnız nəzarət səthləri vardır. Daşınmanın bölünməsi istənilmədiyi üçün onlar əsasən simmetrik qanad profilinə malik olurlar. Nəqliyyatda rol oynamadıqlarına görə onların sahələri əsas qanadlara görə daha kiçik olur.
Aglaia barbanthera
(Aglaia barbanthera) —   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bizon
Bizon — Boşbuynuzlular fəsiləsindən öküz cinsi. İki müasir növü var: Zubr və Amerika bizonu.
Ərdəşir Riporter
Ərdəşirci Riporter Böyük Britaniyanın, İrandaki gizli kəşfiyyat(Secret Intelligence Service) başçısı idi.
Əbdürrəhman ibn Rəbiə
Əbd ür-Rəhman ibn Rəbiə ərəb: (عبدالرحمن بن ربيعة‎) erkən Xilafət dövrü ərəb sərkərdəsi. Ehtimal ki, xəlifə Ömərin vaxtında Xilafətin Azərbaycanda hərbi canişini Salman ibn Rəbiə əl-Bəhilinin qardaşıdır.
Ərdəşir Riporter
Həyatı və fəaliyyəti
Ərdəşir Riporter, Hindistan zərdüştilərindən idi ki, atası və böyük atası Tayms qəzetinin reportyorları olmaqlarına görə Riporter(Reporter) soy adın seçmişdirlər.Ser Ərdəşir Riporter və təşkilatı 1921-ci darbedə və Rza xanın hökumətə yetişdirməsində əsas rolu varıdi və İranda,respublika yaranmasının qarşısını aldı.O, irqçi nəzəriyyələri və etnik bölmələrin (Türk fobisi, Ərəb fobisi)İranda dəstəklədi və yaydı.O, həmçinin, hər bir qədim abidəni ki funksiyası məlum deyildir,atəşkədə müəyyənləşdirib və adlandırdi, və Hindistan Parsilərindən istədi neçə atəşkədə Tehran, Kirman və Yəzd şəhərlərində tiksinlər və onları qədim əsrlərə mənsub etsinlər .Məşrutə hərəkatınada təsir göstərmişdir.
Bizon
Bizonlar 10-20 baş kiçik sürülər halında yaşayırlar. Erkək və dişilər ayrılıqda yaşayırlar. Yalnız cütləşmə dövründə erkəklər dişilərlə birləşərək böyük sürülər əmələ gətirir. Bu zaman onların çıxardıqları səsləri 7 kilometr məsafədən eşitmək olur. Bizonların cütləşmə dövru may ayından sentyabr ayına kimi davam edir. Cütləşmə dövründə erkəklər bir neçə gün seçdikləri dişi ilə birlikdə olurl və digər etkəkləri qovullar.Bəzi hallarda erkəklər arasında olan döyüş ölümlə nətiçələnir. Doqquz aydan sonra bizonlar dünyaya bir bala gətirirlər. Balalarını yeddi ay südlə bəsləyirlər.
Əbdürrəhman ibn Rəbiə
Təbəriyə görə 642-643-cü ildə xəlifə Ömər Dərbəndə Surakə ibn Əmri göndərdi. Surakə ordusunun qabaq dəstəsi Əbdürrəhman ibn Rəbiə əl-Bəhilinin komandanlığı ilə şəhərin hasarları yanında Bukeyr ilə birləşdi. Surakənin ölümündən sonra xəlifə Dərbənd yaxınlığındakı sərhəd xəttinə Əbd-ür-Rəhman ər-Rəbiəni təyin etdi və ona əmr etdi ki, xəzərlərə qarşı çıxsın. Ərəb atlıları əl -Beyda şəhərinə çatıb onu işğal etdilər. Lakin Bələncər yaxınlığında xəzərlər ərəbləri məğlub etdi və onların komandanı Əbd-ür-Rəhman ər-Rəbiəni öldürdülər.