cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mustafa bəy Vəkilov
Fəaliyyəti
thumb|left|Oturanlar (sağdan sola): [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Ayaz İshaki, Cəfər Seyidəhməd Krımər, Məhəmməd Girey Sunş. Ayaqüstə duranlar (soldan sağa): Mustafa Çokay, Mustafa bəy Vəkilov, Tausultan Şakman. 1930-cu illər. Varşava, Polşa]]
Nazir olduğu dövr
1920-ci il fevralın 18-də iyirmi üç yaşlı M. Vəkilov Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər naziri təyin olunmuşdur. O, hökumətin ən gənc naziri idi. Azərbaycanın istiqlaliyyətini ilk qoruyanlardan biri olmuş ictimai-siyasi xadim M. Vəkilov ilk növbədə Nazirliyə peşəkar hüquqşünas kadrlar yığmağa çalışırdı, bu işdə ona müavini Şəfi bəy Rüstəmbəyli yaxından kömək etmişdir. Daxili İşlər naziri vəzifəsini Məmmədhəsən Hacınskidən qəbul edən M. Vəkilov onu zəifləməyə qoymamış, əksinə inkişaf etdirmiş, nazirliyin strukturlarını təkmilləşdirməyə nail olmuşdur. Özünü doğrultmağı bacaran M. Vəkilov bir sıra erməni qiyamlarının yatırmağa nail olmuş, provakasiyaların, ixtişaşların qarşını almışdır.
Qarabağda qiyam
Onun nazirliyi dövrü Cümhuriyyətin ən çətin dönəminə düşür. 1920-ci ilin martın 22-də Novruz bayramı günündə Şuşa və onun ətrafında ermənilər qiyama qalxırlar. Parlament bununla bağlı toplantı keçirir, Daxiliyyə naziri kimi Mustafa bəyin hesabatı dinlənilir.
Mustafa bəy hesabatda bildirir:
Hesabatdan aydın olur ki, ermənilərin bu hücumları yalnız Şuşada deyil, Xankəndində və Əsgəranda da olub:
Qiyamların yatırılması
Mustafa bəy Vəkilov Daxili İşlər naziri kimi Bakıda fəhlələrin qızışdırılması ilə bağlı da addımlar atır.
Martın 22-də o, "Bakı rayonu fəhlələrinə Daxiliyyə Nazirliyindən" adlı müraciət ünvanlayır:
Sonralar, 1959-cu ildə verdiyi bir açıqlamada Vəkilov Qarabağdakı erməni qiyamını və fəhlələrin etirazlarının Ermənistan hökuməti və rus agentləri vasitəsilə başlandığını bildirir. Ordunun əsas gücünün Qarabağdakı hadisələri yatırtmaqla məşğul olduğunu deyən Vəkilov əsgər sayının az olduğunu qeyd edir:
1920-ci il aprelin əvvəllərində inqilabçı Əli Bayramovu öldürmüş cinəyatkarların həbs edilməsi və onlar haqqında cinayət işi qaldırılması üçün M. Vəkilov özü şəxsən göstəriş vermişdir.
Cümhuriyyətin işğalından sonra
1920-ci il aprelin 27-də baş verən hadisələrdən sonra Cümhuriyyətin işğalı ilə bərabər M. Vəkiloğlunun nazirliyi də bitir və o, qohumu — Xədicə xanım Qayıbovanın evində gizlənir, daha sonra Sultan Hüseynzadənin köməyi ilə Tiflisə gedir. Lakin bolşeviklərin Tiflisə yaxınlaşmasından sonra Türkiyəyə mühacirət etməli olur. 1924-cü ildə o, İstanbulda fəaliyyət göstərən Azərbaycan Milli Mərkəzinin Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilir, 1928-ci ildə yaradılan "Prometey" təşkilatında təmsil olunur. 1929-cu ildə isə Azərbaycan Milli Mərkəzindən istefa verərək Polşaya yerləşir. Daha sonra Almaniya, Fransa, İsveçrə kimi ölkələrdə fəaliyyət göstərir. thumb|281x281px|Mustafa bəy Vəkilov (sağdan 4-cü) [[Yozef Pilsudski|Marşal Pilsudskinin məzarına əklil qoyan Qafqaz nümayəndələri arasında, Krakov, 1936]] Mustafa bəy bir müddət mühacirətdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin yanında yer alsa da, sonradan müəyyən problemlər nəticəsində ondan ayrılır. Türkiyədə yaşadığı dövrdə "Odlu yurd", "Azəri-Türk", "Yeni Qafqaziyyə", "Yurd bilgisi" kimi qəzet və jurnallarda məqalələr yazır. Rəsulzadə qanadından ayrıldıqdan sonra, əsasən "Mücahit" jurnalı ilə əməkdaşlıq edir, oradakı millətçi siyasi mühacirlərlə yaxınlaşır.
İkinci Dünya müharibəsinin sonlarında o, Türkiyənin Amasya şəhərinə gəlir. Daha sonra Ankaraya gedən Vəkilov Vilayətlər Bankının baş hüquq məsləhətçisi olur.
Atatürkün dəfnində
1938-ci ildə Mustafa Kamal Atatürk vəfat edir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən cənazə törəninə qatılanlar olur. Eləcə də, Sovet İttifaqı nümayəndəlik göndərir. Atatürkün ölümü mühacirətdəki azərbaycanlıları da kədərləndirir. Mustafa Vəkiloğlu "Mücahit" jurnalında yazdığı "Böyük Atatürk" adlı məqaləsində o günləri belə xatırlayırdı: "Qara xəbər duyulan kimi dostlarla İstanbulda toplandıq. Hamımız çox kədərli, pərişan və çaşqın bir halda idik. İçimizdə ən yaşlımız əski vəkillərimizdən olan rəhmətlik Xəlil bəy Xasməmmədli ağlayırdı".
Mustafa bəy Vəkilov Dolmabaxça sarayına gedərək xatirə dəftərinə azərbaycanlılar adından başsağlığı yazır, sonra cənazə kortejinə qatılmaq üçün müraciət edir, lakin rədd cavabı alır:
Ankara ilə əlaqə yaradan M. Vəkilov fikrini belə əsaslandırır:
Nəhayət, Vəkilov icazəni ala bilir və dəfndə iştirak edirlər. M. Vəkilov yazır: "Sabahın çox erkən saatlarında Dolmabaxça sarayının önünə gəldik, kortejdəki yerimizi aldıq. İstanbul Universitetindən olan iki azərbaycanlı gəncimiz "Yaralı azərbaycanlılar" yazılı çələngimizi daşıyırdılar, arxalarından əski vəkillərimizdən rəhmətlik doktor Xosrov bəylə mən yürüyürdük. Sabahkı İstanbul qəzetlərindən biri "canlılığı və gözəlliyi ilə gözə çarpan çələnglərdən biri də azərbaycanlıların çələngi idi" deyə yazmışdı".
Kennedinin ölümünə başsağlığı
1963-cü il, noyabrın 22-si ABŞ-nin 35-ci prezidenti Con Kennedi Dallas şəhərində Li Harvi Osvaldın açdığı atəş nəticəsində qətlə yetirilir.
Noyabrın 25-də Kennedi Vaşinqtonda Arlinqton milli qəbiristanlığında dəfn edilir. Dünya dövlətləri, tanınmış şəxslər baş verən hadisə ilə bağlı Amerika səfirliklərinə axışır, xatirə dəftərinə kədərli başsağlığı mətnləri yazırlar.
1963-cü il noyabrın 24-də Ankaradakı Amerika səfirliyinə yaxınlaşan bir şəxs bu sətirləri qeyd edir:
Mustafa bəy Vəkilov Azərbaycan icması adından yeni prezident Lindon Consona teleqraf göndərir: "Əsir millətlərin səmimi dostu, böyük lider Kennedinin faciəli ölümü münasibətilə səmimi qəlbdən başsağlığı bildirirəm".
M. Vəkilovun xatirələrindən
thumb|Mustafa bəy Vəkilovun Ankaradakı qəbri|266x266px 1962-ci ilin 28 aprelində Mustafa bəy Vəkilov Türk Ocağında təşkil edilən mərasimdə Türkiyənin Polşada səfiri olmuş şair Yəhya Kamal bəylə yaşanan maraqlı bir xatirəsindən bəhs edir. Vəkilov yazır ki, Kamal bəylə ara-sıra görüşərkən milli problemlərdən, iztirablardan bəhs edir, bu mövzular ətrafında müzakirə aparırdıq: "Bir gün mənə dedi ki: – Mustafa bəy, türkün müqəddaratı yalçın bir qayadır. Tarix boyunca çox dalğalar ona çırpılıb, fəqət parçalanaraq çəkilib gedib. Moskvanın azğın dalğaları da bu gün Azərbaycan türkünün yalçın qayasına çırpılmaqdadır. Çox üzülməyin, bir gün o dalğalar da qırılacaq və dağılacaq".
Ölümü
Mustafa bəy Vəkilov 1965-ci il noyabrın 1-də 69 yaşında Ankarada vəfat etmişdir. Ankarada dəfn olunmuşdur.
Xatirəsi
Haqqında film çəkilmişdir. Filmdə xalq şairi Vaqif Səmədoğlu, tədqiqatçı jurnalist İsmayıl Umudlu, tarix elmlər namizədi İltifat Əliyarlı, Mustafa bəy Vəkilovun oğlu Nadir Vəkiloğlu, qızı Serpil Vəkiloğlu, tarix elmlər doktoru, professor Xaləddin İbrahimli və b. danışmışdır.
Ixora albersii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qulucan (Ərtik)
Qulucan — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 8 km məsafədə yerləşir. Urartu yazısında Kuliaini formasında göstərilib .Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Toponimi
Toponim VI–VII əsrlərə aid Çin mənbələrində göstərilən tayfalarında olan quliqan etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Azərbaycan dilində q-c (qan~can) səs dəyişməsi qanunauyğun haldır. q-c səsdəyişməsi Azərbaycan toponimində də (Adərbadqan > Adirbadqan > Adərbayqan > Azərbaycan) özünü göstərmişdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 31. V.1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Spandaryan qoyulmuşdur.
Əhalisi
Burada ermənilərlə yanaşı 1831-ci ildə 22 nəfər, 1873-cü ildə 16 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1878-ci ildə azərbaycanlılar deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.
Klervo-d’Averon
Klervo-d’Averon  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Marsiyak-Vallon kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12066.
Kommuna təxminən Paris dən 500 km cənubda, Tuluza şəhərindən 120 km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 16 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1135 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 669 əmək qabiliyyətli insan (15-64 yaş) arasında 522 nəfər iqtisadi fəal, 147 nəfər fəaliyyətsiz (fəaliyyət göstərici 78.0%, 1999-cu ildə bu 72.8%) idi. Fəal 522 nəfərdən 501 nəfəri (274 kişi və 227 qadın), 21 nəfəri işsiz (9 kişi və 12 qadın) idi. Aktiv olmayan 147 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 49 nəfər təqaüdçü, 27 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Yumi Uçiyama
— Yaponiya səs aktrisası. Tokio şəhərində anadan olmuşdur və bu şəhərdə yaşayır. Arts Vision agentliyi üçün fəaliyyət göstərir.
Allen Uippl
Allen Uippl, Allen Oldfader Uippl — ABŞ cərrahı. İlk dəfə mədəaltı vəzin xərçənginin cərrahi yolla müalicə metodunu işləmişdir. Onun şərəfinə həmin əməliyyat Uippl proseduru adlandırılır.Allen Uippl 2 sentyabr 1881 ci ildə Cənubi Azərbaycanin Urmiyə şəhərindən missiyoer ailəsində doğulmuş, 6 aprel 1963 cü ildə Nyu Cersi ştatının Prinston şəhərində vəfat etmişdir.
Ağıllı köməkçilər (film, 1960)
Ağıllı köməkçilər filmi rejissor Əli Musayev tərəfindən 1960-cı ildə çəkilmişdir. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyası nda istehsal edilmişdir. Film neft sənayesində avtomatika və telemexanikadan istifadə edilməsi probleminə həsr olunmuşdur. Filmdə bu müasir texnikanın təcrübədə tətbiq edilməsi, yeddiillik planın yerinə yetirilməsində alim və mühəndislərin mühüm töhfələri göstərilmişdir.
Məzmun
Film neft sənayesində avtomatika və telemexanikadan istifadə edilməsi probleminə həsr olunmuşdur. Filmdə bu müasir texnikanın təcrübədə tətbiq edilməsi, yeddiillik planın yerinə yetirilməsində alim və mühəndislərin mühüm töhfələri göstərilmişdir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Ədhəm Qulubəyov Rejissor: Əli Musayev Operator: Vladimir Konyagin
Mənbə
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 170–179.
Alpaqut (döyüş sənəti)
Alpaqut (Alp: döyüşçü, Qut: müqəddəs) — Müqəddəs Döyüşçü mənasındadır. Turan coğrafiyasında yaşayan, Türk xalqlarının ortaq mədəni dünya görüşünü təmsil və təbliğ edən, eləcə də milli döyüş ənənələrini inkişaf etdirən, xüsusilə qədim Türklərin döyüş mədəniyyətini, müasir döyüş sənəti üzərində konsepsiyalaşdıran, dərin fəlsəfi ideoloji mənası olan və sirli qalan milli döyüş mədəniyyətinin qlobal mədəniyyətə çıxışını təşkil edən bir idman növüdür.
Alpaqut döyüş sənəti, türk döyüş sənətləri üzrə araşdırmaçı, beynəlxalq dərəcəli idman ustası Kutsan Vasif Namazov tərəfindən, Türk xalqlarının qədim döyüş sənətlərindən götürülmüş və müasir döyüş sənətləri ilə sintezləşdirilərək qurulmuşdur. Alpaqut döyüş sənəti, Türk xalqlarının döyüş mədəniyyətindən qaynaqlandığı üçün, bu idman növünün markası "Turan döyüş sənəti" (Turan: türksoylu xalqların yaşadığı, böyük çöl adlanan coğrafiya) adlanır.
Alpaqut döyüş sənətinin təlim proqramı 8 baza texnikalarından ibarətdir. İmtahan proqramı isə 4 üstüngü mərhələlərdən ibarətdir. Yarışma qaydaları isə 4 sistemdən ibarətdir.
Bu sistemlər belə adlanır:
Qısa olaraq bu sistemləri əlifba sırasıyla A, B, C, G, və K də adlandırmaq olar.
254x254px|thumb|Alpaqutlar|leftBu döyüş sənəti bütün türk dünyasına aid olsada ancaq o bütün hüquqi haqlarla Azərbaycana məxsusdur. Belə ki, bütün türksoylu xalqlar kimi, Azərbaycan xalqının tarixi və mədəni irsinə aid olan Alpaqut adı, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin 14.10.2014 cü il tarixli № 37 saylı sənədi əsasında bu döyüş sənətinin müəllifi, Türk Döyüş Sənətləri üzrə araşdırmaçı, Beynəlxalq  Dərəcəli  idman  ustası Namazov Vasif İmran oğluna istifadəsi üçün rəsmi icazə verilmiş, eyni zamanda Azərbaycan Respublikası Patent üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən 17.11.2014 ci il tarixli iddia sənədinin 201400542 nömrəli Patent Şəhadətnaməsidə verilmişdir. Əlavə olaraq, Alpaqut idman növünün təlim və tədrisinin həyata keçirilməsi üçün hazırlanan metodiki vəsait proqramları Azərbaycan Respublikası Müəllif Hüquqları üzrə Dövlət Agentliyinin 16.10.2015 tarixli 04/C-8157-15 saylı Şəhadətnaməsi ilə təsdiq olunmuşdur.
Alpaqut idman növünün beynəlxalq arenada inkişafı məqsədilə Dünya Alpaqut Federasiyası adında qurum 12 fevral 2014-cü il tarixində B14003831 saylı sənədinə əsasən beynəlxalq idman təşkilatı kimi qeydiyyata alınmışdır.
Artemisia austrohimalayana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia austrohimalayana Artemisia austrohimalayana
Səməd ağa Ağamalıoğlu
Səməd ağa Ağamalıoğlu — inqilabçı, publisist, SSRİ dövlət xadimi, Azərbaycan SSR MİK sədri, ZSFSR MİK sədri, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası MK Siyasi Bürosunun üzvü, ilk xalq torpaq komissarı, "Şərqdə Mədəni İnqilab"ın banisi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü.
Həyatı
Səmədağa Həsən oğlu 1867-ci ildə Qazax qəzasısının Qıraq Kəsəmən kəndində, ağa ailəsində anadan olmuşdur. Qori Seminariyasında təhsil almışdır.1887-ci ildə Vladiqafqaz hərbi progimnaziyasını bitirmişdir.1905-ci ildə bütün varidatını xidmətçilərinə verərək 1905–1907 illər inqilabında əhalinin sosial — iqtisadi vəziyyətini yaxşılaşdırmaq, insan hüquqlarını müdafiə etmək, daha dinc və ədalətli cəmiyyət qurmaq uğrunda fəal iştirak etmişdir. 1917-ci ilin aprelindən RSDFP-inin birləşmiş Komitəsi İcraiyyə komitəsinin və Yelizavetpol Sovetinin üzvü olmuşdur. 1918-ci ilin fevralında Tiflisə köçmüş, yerli bolşevik "Hümmət" təşkilatının görkəmli xadimlərindən, həmin təşkilatın orqanı "Gələcək" və "Pobujdeniye" Qəzetlərin redakotoru olmuşdur. 1918-ci ilin sonunda Bakıya gəlmişdir.
1920-ci ildən Sovet İKP üzvü olmuşdur. Müsavat parlamentində sosialist fraksiyasının üzvü olan Bolşeviklərin xəttinə tərəfdar çıxmış Müsavatçıların milli siyasətini qətiyyətlə pisləmiş, İngilis silahlı müdaxiləçilərinin Bakıdan çıxarılmasını Azərbaycan ilə sovet Rusiyası arasında ittifaq tələb etmişdir. 1930-cu ildə Moskvada vəfat edən Səməd ağa Ağamalıoğlu orada da dəfn olunmuş, sonradan cənazəsinin qalıqları Bakıya Fəxri Xiyabana köçürülmüşdür.
Azərbaycan SSR-də Ağamalıoğlunun adına kənd, ali məktəb, küçələr və s. vardı.
Fəaliyyəti
thumb|326x326px|SSRİ Poçt Markası. Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qələbəsindən sonra respublikanın ilk xalq torpaq komisarı, 1921-ci ildə Azərbaycan SSR MİK sədrinin müavini, SSRİ-nin 1-ci Sovetlər qurultayında (1922) SSRİ MİK üzvü, sonra SSRİ MİK Rəyasət heyətinin üzvü, 1922–1929-cu illərdə Azərbaycan SSR MİK sədri, habelə ZSFSR(Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikası) MİK sədrlərindən biri olmuşdur. Dəfələrlə AK(b)P MK, ÜİK(b)P Zaqafqaziya Ölkə Komitəsi tərkibinə seçilmişdir. 1922 il avqustun 11-də V. İ. Leninlə görüşmüş, respublikanın ictimai, siyasi və iqtisadi vəziyyəti haqqında məlumatlar vermiş, Azərbaycan SSRİ-sində istifadə olunan ərəb-fars əlifbasının latın əlifbası ilə əvəz olunması və qadınlara çadranı çıxarma hüququnun verilməsi təkliflərini irəli sürmüşdür. V. İ. Lenin bu təklifləri çox bəyənmiş və bunu Şərqdə Mədəni İnqilab adlandırmışdır. Səməd ağa Ağamalıoğlu 1921-ci ildə yaradılmış Ümumittifaq Yeni Türk Əlifbası Komitəsinin sədri olmuşdur. Azərbaycanda və Sovet Şərqinin digər respublikalarında yeni latın əlifbasına keçilməsinə rəhbərlik etmişdir. Ağamalıoğlu geniş publisist fəaliyyət göstərmişdir.
Calyptranthes discolor
(Calyptranthes discolor) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Altıntaş (Uçalı)
Altıntaş — Başqırdıstan Respublikası nın Uçalı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd İlçəqol kənd şurası nın tərkibindədir.
Başad
Bu sözün açılımı, bənzərləri arasında güc və önəm baxımından başda gedən, hakim, dominant, üstün mənasını daşıyır.
Dünya Alpaqut Federasiyasının Prezidenti Başad rütbəsini daşıyır.
Qauk
Qauk  — alman soyadı.
Ixora brevipedunculata
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mürsəl (Ağdaş)
Mürsəl — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Artemisia austroyunnanensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Calyptranthes ekmanii
(Calyptranthes ekmanii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kolombyes
Kolombyes  — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Barakvil-Sovter kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12068.
Kommuna təxminən Parisdən 510 km cənubda, Tuluza şəhərindən 110 km şimal-şərqdə, Rodezdən isə 19 km qərbdə yerləşir.
Əhalisi
2016-ci ildə əhalinin sayı 904 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 535 nəfərin (15–64 yaş arasında) 401 nəfəri iqtisadi cəhətdən, 134 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 75,0%, 1999-cu ildə 66,2%) idi. Fəal olan 401 nəfərdən 388 nəfər (233 kişi və 155 qadın), 13 nəfəri işsizdir (7 kişi və 6 qadın). Aktiv olmayan 134 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 55 nəfər təqaüdçü, 45 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Ixora calycina
(Ixora calycina) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Şri-Lanka üçün endemikdir.
Artemisia avarica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kusən (Askın)
Kusən — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Kulyuçi kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə tatarlar (82%) üstünlük təşkil edir.
Qobuüstü
Qobuüstü — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Calyptranthes densiflora
(Calyptranthes densiflora) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dilarə Qulamova
Dilarə Qulamova — pianoçu, bəstəkar, Bakı Musiqi Akademiyasının müəlliməsi.
Həyatı
Dilarə Qulamova bir sıra görkəmli opera və vokal sənətçilərini (Lütfiyar İmanov, Fidan Qasımova, Xuraman Qasımova və s.) fortepianoda müşayiət etmişdir. Mahnılar müəllifidir, "Ömür yolu bircə andır" adlı musiqili mono-tamaşanın müsiqisini yazmışdır. Hamlet İsaxanlının fəlsəfi şeirlər silsiləsi üzrə yazılmış bu tamaşanın vokal ifaçısı Rəşidə Rəşid (Behbudova), digər iştirakçılar isə Dövlət Pantomim Teatrının aktyorları olmuşlar.
Trençin FK
Trençin – Slovakiyanın futbol klubu.
Tarixi
1992-ci ildə yaradılıb.
Yaddaş modeli
Yaddaş modeli  — proqramda istifadə olunan kodun və verilənlərin ünvanlanması üsulu. Yaddaş modeli proqramda kod və verilənlər üçün ayrılan yaddaşın həcmini göstərir. Aşağıdakı yaddaş modelləri mövcuddur: kiçicik (TINY), kiçik (SMALL), orta (MEDIUM), kompakt (COMPACT), böyük (LARGE), nəhəng (HUGE).
Böyük model– Intel 80x86 prosessorları ailəsində  qəbul olunmuş yaddaş modeli. Böyük model, ölçüsü 64 Kbayt’dan artıq olan proqram və verilənlərdən istifadə etməyə imkan verir, lakin ümumi həcm 1 Mbayt’ı aşmamalıdır və hər bir verilənlər strukturu 64 kbayt’dan az olmamalıdır.
Kolorektal xərçəng
Yoğun bağırsaqlarda bədxassəli yenitörəmələr —  yoğun bağırsaqda və ona bitişik olan — kor bağırsaqda bədxassəli çoxalma.
Kolorektal xərçəngin metastazı nəticəsində zədələnmiş qaraciyər hissəsinin kəsilib götürülməsindən sonra ölüm nisbəti hal-hazırda 6 %- dən də azdır; daha ixtisaslaşmış klinikalarda isə bu nisbət hətta 3 %-dən də aşağıdır.
Tədqiqatların nəticəsinə görə – hansı ki "Journal of Clinical Oncology"da ("Kliniki onkologiya jurnalı"nda) dərc olunmuşdur, yoğun bağırsağın xərçəngindən əziyyət çəkən xəstələr arasında ölüm riski, siqaret çəkməyənlərə nisbətən 2 dəfə çoxdur.
Embassy Suites by Hilton
thumb|312x312px|Buffaloda yerləşən The Avant Embassy Suites by Hilton — Hilton Otellər Şəbəkəsinin suitlərdən ibarət olan dəbdəbəli ticari markası. 2015-ci il sentyabr ayının 30-da otelin 6 ölkə ərazisində 223-dən çox filialı mövcud idi. Hilton digər otel brendləri kimi, əksər Embassy Suites otelləri fərdi mülkiyyətdədir və ya françayzinqlər tərəfindən idarə edilir.
Tarixi
1990-cı ildə, Embassy Suites otelinin ana şirkəti Promus Companies Incorporated olur.
1999-cu ilin dekabr ayında, Embassy Suites oteli Hilton Otellər Şəbəkəsi və Promus Otel Korporasiyası birləşəndən sonra Hilton Şirkətinə qoşulur.
2007-ci ilin iyul ayında, Blackstone qrupu Hilton Otellərini $ 26 milyard alacağını elan edir.
Mülkiyyət xüsusiyyətləri və servisi
Embassy Suites yalnız suitlərdən ibarət olan otel zənciridir. Bu otel zəncirinin bütün qonaq otaqları iki hissədən ibarət olur: qonaq otağı və yataq otağı. Bir çox otellərdə olduğu kimi, qonaqlar böyük ölçülü çarpayı və ya iki ayrı geniş çarpayı seçə bilərlər. Qonaq otağında adətən yumşaq mebel dəsti və televizor olur.
Reklamları
2011-ci ilin əvvəllərində, Embassy Suites yeni 3 ədəd 30 saniyəlik reklam filmini yayınladı. Bu reklam filmi əksər bazarlarda 2011-ci ilin mart ayından sonra nümayiş edildi. Reklam filmində Cənab Mor adlı bir personaj var idi və Roman Kappola tərəfindən yönləndirilmişdir. Bu reklam seriyalarında Embassy otellərinin üç əsas standartları vurğulanırdı: Əsl iki otaq suitləri, Bişir-servis et səhər yeməyi və Menecer qəbulu. Reklam filmində olan nəzərəçarpan ifadə isə belə idi: “Çoxdan daha çox və azdan daha az əldə etməkdən yaxşı nə ola bilər?”.
Peterburq Elmlər Akademiyası
Peterburq Elmlər Akademiyası — Rusiya imperiyasında ali elmi müəssisənin 1724–1917-ci illər arasında ədəbiyyatda ümumiləşdirilmiş adı.
Akademiya imperator I Pyotrun fərmanı ilə 8 fevral 1724-cü il tarixində Sankt-Peterburqda yardılmışdır.
Akademiyanın rəsmi adı (1724–1917)
Çeşməvəzan (Əhər)
Çeşməvəzan - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 462 nəfər yaşayır (92 ailə).
Yekanlar
Yekanlar — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Artik rayonunda kənd.
Çovdar (Daşkəsən)
Çovdar — Azərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonunun Çovdar kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Yekanlar
Tarixi
Rayon mərkəzindən 6 km şimal-şərqdə yerləşir. Erməni mənbələrində kəndin adı Yeğanlar, Yegilər, Yeginlər, Yeğanlar, Yegilar formasında da göstərilir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Çovdar (Daşkəsən)
Tarixi
Kəndin 1869-cu ildə yaranması haqqında məlumatlar mövcuddur.
Yekanlar
Toponimi
Toponim yeqanlar tayfa adı əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. . Yerli tələffüz forması Əkənlər. 1878-ci ildə kəndin əhalisi qovul-duqdan sonra 1880-cı illərdə Türkiyədən gəlmə ermənilər də yerləşdirilmişdir. 1946-cı ildə kənd ermənicə Arevşat adlandırılmışdır. 1949-cu ildə kəndin əhalisi Azərbaycana köçürülmüşdür. Kəndin əsasını qoymuş nəslin adıdır. "Kitabi-Dədə Qorqud"da Qazılıq Qoca oğlu Yekən еponimi ilə səslənir. Qızılbaşların Ustaclı tayfasının Yeqan qolunun adındandır. XIX əsrdə Lənkəran qəzasında Yeqənkənd kənd adı ilə mənşəcə eynidir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 15.VII.1969-cu il fermanı ilə adı dəyişdirilib Arevşad qoyulmuşdur.
Çovdar (Daşkəsən)
Tarixi abidələri
Çovdar kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Çovdar dağının şimal yamacında yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə 1869-cu ilə aid kilsə, 1891-ci ilə aid qala mövcuddur.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə Çovdar kənd tibb məntəqəsi yerləşir.
Ixora coccinea
(Ixora coccinea) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Artemisia badhysi
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia badhysi Artemisia badhysi Artemisia badhysi
Calyptranthes flavo-viridis
(Calyptranthes flavo-viridis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çəçini (Təbriz)
Çəçini — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Səriskənd bölgəsində, Səriskənd qəsəbəsindən 9 km cənubdadır.
Mozambik boğazı
Mozambik boğazı — Madaqaskar və Mozambik arasında, Hind okeanının qərbində yerləşən boğaz. Dünyanın ən uzun boğazı olaraq uzunluğu 1760 km təşkil edir. Eni 422 km-dir. Ən dayaz yeri 117 m, ən dərin yeri isə 3292 metrdir. Burada suyun axın sürəti 1-1,5 dəniz mili/s təşkil edir.
Mənbə
Boğazın sərhədləri Beynəlxaq Hidroqrafiya Cəmiyyəti 1953 il.
Video RAM (VRAM)
400px|thumb|Samsung VRAM
Video RAM (VRAM) – videoadapterdə, yaxud videokontrollerdə: video-görüntüləri monitora çıxartmaq üçün onların həm yazıldığı, həm də oxunduğu dinamik operativ yaddaş qurğusu.
Video-yaddaş
Video-yaddaş – videokartda, yaxud video altsistemində yerləşən və ekrana çıxarılan görüntünün götürüldüyü yaddaş. Bəzi hallarda video-yaddaşa yalnız displeyin aparat vasitələri müraciət edə bilər, ancaq çox zaman həm videoprosessorun, həm də mərkəzi prosessorun video-yaddaşa çıxışı olur və görüntülər video-yaddaşı yeniləyən mərkəzi prosessorun işinin nəticəsi kimi alınır. Video-yaddaşı oxuma və ora yazma zamanı video-qurğular prosessora nisbətən üstunlüyə malikdir, buna görə də video-yaddaşın tərkibinin yenilənməsi operativ yaddaşa müraciətə nisbətən yavaş baş verir.
Xarici keçidlər
SGRAM (Synchronous Graphics RAM) haqqında
VRAM
Ekol MFK
EKOL Minifutbol Klubu - Azərbaycanda futzal klubudur.
Qaraoğlan (Ağdaş)
Qaraoğlan — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Ekol MFK
Tarixi
Ekol MFK Klubu 2008-ci ildə təsis edilib.
Bombardirlər
2018-2019-cu il mövsümüː Namiq Məmmədkərimov - 76 qol.
Ekol MFK və Azərbaycan milli futzal komandası
Komandanın qapıçısı Emin Kürdov, hücumçular Samir Həmzəyev və Ramiz Çovdarov milli komandamızın üzvləridir.
Bəəs dövründə İraq
Bəəs dövründə İraq və ya İraq Cümhuriyyəti — İraq tarixində ölkənin Ərəb Sosialist Bəəs Partiyası tərəfindən 1968-2003 illər arasında idarə edilən dönəmdir.İraq və Suriya qolu olan bu Partiya, İraqda Səddam Hüseyn rejiminin dağılması sonrası dağıdılıb.
Ümumi məlumat
İraq prezidenti Əbdül Rəhman Arif və İraqın Baş naziri Tahir Yəhya, əvvəllər 1963-cü ildə hakimiyyəti ələ keçirən və ilk növbədə başçılıq etdiyi Bəəs Partiyasından Əhməd Hassan əl-Bəkrin rəhbərliyi ilə 17 İyul dövlət çevrilişi zamanı devrildi. -Bəkr, onun lideri və Səddam Hüseyn.Səddam partiyanın kəşfiyyat xidmətlərinin de-fakto rəhbəri vəzifəsindən keçərək 1970-ci illərin ortalarına qədər ölkənin de-fakto lideri oldu və 1979-cu ildə prezident vəzifəsində əl-Bəkrə müvəffəq olduqda de jure lider oldu. Əl-Bəkrin de jure hakimiyyəti dövründə ölkənin iqtisadiyyatı böyüdü və İraqın ərəb dünyasında mövqeyi artdı. Bununla yanaşı, bir neçə daxili amillər ölkənin sabitliyinə təhdid yaratdı, bunların arasında ölkənin İranla qarşıdurması və İraqın öz şiə müsəlman icması daxilindəki fraksiyaları var. Xarici problem İran-İraq müharibəsinə töhfə verəcək İranla sərhəd münaqişəsi idi.
Səddam Hüseyn 1979-cu ildə İraqda şiələrin başçılıq etdiyi hökumət əleyhinə etiraz dalğaları dövründə İraqın Prezidenti, İnqilab Komandanları Şurasının sədri, Baş nazir və Bəəs Partiyasının Regional Komandanlığının baş katibi oldu. Təbiətcə rəsmi olaraq dünyəvi olan Bəəs Partiyası etirazları sərt şəkildə repressiya etdi. Digər bir siyasət dəyişikliyi İraqın şiə müsəlman ölkəsi olan İrana qarşı xarici siyasətidir. Münasibətlərin pisləşməsi nəhayət 1980-ci ildə İraqın İrana genişmiqyaslı bir hücumu ilə başladığı İran-İraq müharibəsinə səbəb oldu. 1979-cu il İran inqilabından sonra iraqlılar iranlıların zəif olduqlarını və bununla da öz orduları üçün asan bir hədəf olduğunu düşünürdülər. Bu anlayış səhv olduğunu sübut etdi və müharibə səkkiz il davam etdi. Müharibə zamanı İraqın iqtisadiyyatı pisləşdi və ölkə müharibə səylərini maliyyələşdirmək üçün xarici ianələrdən asılı oldu. 1988-ci ildə atəşkəs əldə edilərkən, vəziyyət quo ante bellum ilə nəticələnən müharibə dayandırıldı.
Müharibə başa çatdıqda, İraq iqtisadi depresiyanın içində oldu, xarici ölkələrə milyonlarla dollar borcu oldu və kreditorlarını qaytara bilmədi. Müharibədən sonra neft hasilatını qəsdən artıran, beynəlxalq neft qiymətlərini aşağı salan Küveyt İraq iqtisadiyyatını daha da zəiflətdi. Buna cavab olaraq Səddam Küveytə təhdid etdi ki, neft hasilatını azaltmayacağı təqdirdə İraqı işğal edəcək. Danışıqlar pozuldu və 2 Avqust 1990-cı ildə İraq Küveytə hücum etdi. Nəticədə beynəlxalq reaksiya İraqın itirdiyi Fars körfəzi müharibəsinə səbəb oldu. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) Bəəsçi İraq rejimini zəiflətmək üçün müharibədən sonrakı dövrdə iqtisadi sanksiyalara başladı. 1990-cı illərdə ölkənin iqtisadi vəziyyəti pisləşdi və 21-ci əsrin əvvəlində bir neçə dövlət BMT-nin sanksiyalarına məhəl qoymadığı üçün İraq iqtisadiyyatı yenidən inkişaf etməyə başladı. 2001-ci il 11 sentyabr hücumlarından sonra ABŞ "Terrorizmlə Qlobal Müharibə" başlatdı və İraqı "Şərin Axsi" nin bir hissəsi olaraq etiketlədi. 2003-cü ildə ABŞ və koalisiya qüvvələri İraqa hücum etdilər və Bəəsçi İraq rejimi bir aydan az bir müddət sonra devrildi
Tarixi
İraq tarixindəki əvvəlki dövlət çevrilişlərindən fərqli olaraq, 17 İyul İnqilabı olaraq adlandırılan 1968 çevriliş, Con Coughlin'in fikrincə "nisbətən vətəndaş davası" idi. Çevriliş 17 iyul erkən saatlarda, bir sıra hərbi hissələr və mülki bayatçılar bir neçə əsas hökumət və hərbi binaları ələ keçirdikdən sonra başladı; bunlara Müdafiə Nazirliyi, elektrik stansiyası, radio stansiyaları, şəhərin bütün körpüləri və "bir sıra hərbi bazalar" daxildir. Bütün telefon xətləri saat 03: 00-da kəsildi, bu vaxt bir neçə tankın Prezident Sarayının qarşısında dayanması əmri verildi. İraqın o zamankı prezidenti Əbdül Rəhman Arif, Respublika Qvardiyasının şənli üzvləri "vaxtından əvvəl zəfər" içərisində havaya atəş açmağa başlayanda zərbəni əvvəlcədən bilirdi. Əməliyyatın lideri Əhməd Həsən əl-Bəkir Arif-ə əməliyyatlar bazasındakı hərbi rabitə vasitələri vasitəsilə vəziyyəti barədə məlumat verib. Arif daha çox vaxt istədi, dəstək almaq üçün digər hərbi hissələrlə əlaqə saxladı. Qısa müddətdə bəlli oldu, qarşı çıxdı və təslim oldu. Arif əl-Bəkirə zəng edərək istefa vermək istədiyini söylədi; minnətdarlığını göstərmək üçün əl-Bəkr təhlükəsizliyinə zəmanət verdi. əl-Bəkrin müavinləri Hardan əl-Tikriti və Saleh Ömər əl-Əli, Arif-ə bu mesajı şəxsən vermək əmr edildi. Arif və həyat yoldaşı və oğlu tez bir zamanda mümkün olan ilk reyslə İngiltərənin London şəhərinə göndərildi. Daha sonra səhər bir bəəsçi bir veriliş yeni bir hökumətin qurulduğunu elan etdi. Zərbə o qədər asanlıqla həyata keçirildi ki, həyatını itirmədi.
Zərbə ordunun verdiyi töhfələr səbəbindən müvəffəq oldu; Ərəb Sosialist Bəəs Partiyası öz-özünə hakimiyyəti ələ alacaq qədər güclü deyildi. Bəəs Partiyası hərbi kəşfiyyat rəhbərinin müavini Abd ar-Razzaq an-Naif və Respublika Qvardiyasının başçısı İbrahim Daud ilə anlaşma əldə edə bildi. Həm Naif, həm də Davud Arifin və Tahir Yəhya hökumətinin uzunmüddətli yaşaması qanlı göründüyünü bilirdi, eyni zamanda çevrilişin uğurlu olacağı təqdirdə bəəsçiların onlara ehtiyac duyduğunu bilirdi. Zərbədə iştirak etdiyinə görə Naif, çevrilişdən sonra Baş nazir vəzifəsinə mükafat olaraq verilməsini və gücünün bir simvolu olaraq verilməsini tələb etdi. Daud da bir yazı ilə "mükafatlandırıldı"; müdafiə naziri oldu. Ancaq hər şey Naif və Daudun planına uyğun getmirdi; əl-Bəkr gizli iclasda Baas rəhbərliyinə ikisinin ya "inqilab zamanı və ya sonra" ləğv olunacağını bildirmişdi.
əl-Bəkr, zərbənin hərbi əməliyyatının lideri olaraq Bəəs Partiyasının regional katibi vəzifəsini qorudu və İnqilab Komandanlığı Şurasının sədri, Prezident və Baş nazir vəzifələrinə seçildi. Zərbədən dərhal sonra əl-Bəkr və Naif arasında güc mübarizəsi baş verdi. Bütün praktikada Naifin üst əli olmalı idi; hörmətli bir zabit idi və ortaq əsgər tərəfindən dəstəklənir. əl-Bəkr isə Naif, Daud və tərəfdarlarından daha hiyləgər, inandırıcı və mütəşəkkil olduğunu sübut etdi.Əl-Bəkrin vəzifədəki ilk qərarlarından biri Respublika Qvardiyasına 100-dən çox yeni zabit təyin etmək idi. Səddam Hüseyn, bu sırada düşmənlərinə qarşı mübarizə aparmaq üçün partiyanın təhlükəsizlik və kəşfiyyat təşkilatını qurmaq üçün çalışdı. İyulun 29-da Daud, İsraillə Altı Günlük Müharibədən sonra orada olan İraq qoşunlarını yoxlamaq üçün İordaniyaya getdi. Ertəsi gün Naif, Əl-Bəkr ilə birlikdə Prezident Sarayında nahar yeməyi üçün dəvət olundu, bu müddətdə Səddam üç yoldaşıyla otağa girərək Naifi ölümlə hədələdi. Naif ağlamaqla cavab verdi; "Dörd uşağım var". Səddam yaşamaq istədiyi təqdirdə Naifdən dərhal İraqı tərk etməyi əmr etdi.Naif uyğunlaşdı, Mərakeşə sürgün edildi. 1973-cü ildə bir sui-qəsd cəhdi uğursuz oldu, ancaq 1978-ci ildə Səddamın əmri ilə Londonda öldürüldü. Daud da oxşar taleyi bölüşdü və Səudiyyə Ərəbistanına sürgün edildi. Bəəsçi heç bir halda qələbə ilə təmin olunmurdu; Naif tərəfdarlarından biri ona qarşı edilən əməliyyatdan xəbərdar olsaydı, Bağdad, tarixçi Con Coughlin'in sözləri ilə desək, "çirkin bir qan axınının mərkəzinə çevrilə bilərdi.
əl-Bəkr Səddamın yeni qurulan partiya təhlükəsizlik aparatı və xüsusi xidmət orqanlarının köməyi ilə partiyadakı mövqeyini möhkəmləndirdi. 1968-in əksəriyyəti Bəəsçi olmayan düşüncə və qrupları repressiya etmək üçün istifadə edilmişdir; məsələn, Səddamın əmri ilə Nasiristlərə və kommunistlərə qarşı bir kampaniya başlandı.Hökumət tərəfindən bir neçə casus sahəsi yaradıldı; "tutulan" casuslar dövlətə qarşı bir sionist hiyləsinin bir hissəsi olmaqda günahlandırıldı.İraq Kommunist Partiyası (ICP) yeni Bəəsçi Hökumətə şübhə ilə yanaşdı, çünki üzvlərinin çoxu 1963-cü ildə Bəəsçi Hökumətinin onlara qarşı başlatdığı anti-kommunist kampaniyasını xatırladılar. Hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra əl-Bəkir ICP-yə təklif etdi yeni hökumətdəki kabinet vəzifələri; ICP bu təklifi rədd etdi. əl-Bəkr İCP və kommunist simpatizanlarına qarşı sistematik bir kampaniya başlatmaqla cavab verdi. Lakin, tarixçi Çarlz Trippin "İraq Tarixi" kitabında qeyd etdiyi kimi, kampaniya "maraqlı bir oyuna" başladı və bunun nəticəsində hökumət 1972-1973-cü illərdə ICP-nin Milli Proqressiv Cəbhəyə üzv olmasını təklif etdiyi və qəbul edildiyi zaman partiyanı təqib etdi və mühakimə etdi. (NPF). Bu "maraqlı oyun" un səbəbi Bəəs Partiyasının ICP-nin həqiqətən olduğundan daha təhlükəli olduğuna inamı idi. Əziz əl-Haci ICP-dən ayrıldıqda, İraq Kommunist Partiyasını (Mərkəzi Komandanlığı) qurdu və hökumətə qarşı "xalq inqilabi müharibəsi" başladığı zaman lazımi şəkildə əzildi. 1969-cu ilin aprelinə qədər "xalq inqilabi" qiyamı darmadağın edildi və əl-Haci inanclarını açıq şəkildə geri çəkdi. Bu anti-kommunist siyasətinin başqa bir səbəbi Bəəs Partiyası üzvlərinin çoxunun kommunistlərə və ya digər sosialist qüvvələrə açıq rəğbət göstərmələri idi. Halbuki, bu mərhələdə nə əl Bəkr, nə də Səddam partiyanın daxilində populyar olmayan bir siyasət başlatmaq üçün kifayət qədər dəstək almadı; Bəəs Partiyasının Yeddinci Regional Qurultayında həm Bəkr, həm də digər aparıcı Bəəsçilar "radikal sosializm" ə dəstək olduqlarını ifadə etdilər.
1970-ci illərin ortalarından sonlarına qədər Səddamın Bəəs Partiyası və hökumət daxilindəki gücü artdı; əl-Bəkr prezident, Bəəs Partiyasının lideri və İnqilab Komandanlığı Şurasının sədri olaraq qalmasına baxmayaraq, ölkənin de-fakto lideri oldu. 1977-ci ildə, şiələrin hökumətə qarşı etiraz dalğalarından sonra əl-Bəkr Müdafiə Nazirliyinə nəzarəti əlindən aldı; Səddamın kürəkəni Adnan Xayrallah Tülfə müdafiə naziri təyin edildi. Bu təyinat Bəəs Partiyası və hökumətin klan xarakterini vurğuladı. Səddamın bəxtindən fərqli olaraq, əl-Bəkrin sahibləri puç olmuşdular. Əl-Bəkrin səhhətinin pis olması barədə şayiələr ölkədə yayılmağa başladı. 1977-ci ilin sonlarında əl-Bəkir prezident vəzifəsi ilə ölkəyə az nəzarət etdi. 1979-cu ilə qədər Səddamın prezident olmamasının səbəbi Səddamın özünün etibarsızlığı ilə izah oluna bilər.Özünü de jure dövlətinin başçısı təyin etməzdən əvvəl Səddam anti-kommunist kampaniyası başlatdı; ICP real gücə malik deyildi və rəhbər şəxslərin əksəriyyəti ölkəni tərk etmiş və ya Baas hökuməti tərəfindən həbs edilmiş və ya edam edilmişdi. Kampaniyanın mərkəzində İCP deyil, Səddamı dəstəkləməyən Bəəsçilar da iştirak edirdi. Səddam 1978-ci ildə oxşar sol qanadların sadiqliyinin harada olduğunu yoxlamaq üçün oxşar kampaniyaya başlamışdı: Bəəsçilik və ya sosializm. Kampaniyanın ardından Səddam Misir və İsrail dövləti arasındakı Kamp David Sazişlərini tənqid edərək Naserizm və Qamal Abdel Nasser bayrağı altında ilk dəfə Ərəb dünyası səhnəsinə girdi.
İran İnqilabına cavab olaraq, İraqdakı bir neçə şiə, ölkənin bəzi bölgələrində Bəəs Partiyasının dağılmasına səbəb olan sünni başda olmaqla bir hökumət olaraq gördüklərinə qarşı üsyan etdilər. Məhz bu vəziyyətdə Səddam Bəəs Partiyasının lideri və İnqilab Komandanlığı Şurasının sədri vəzifələrini öz üzərinə götürdü.İzzat İbrahim əd-Duri sədr müavini vəzifəsinə (Qərbdə vitse-prezident vəzifəsinə bərabər) irəli çəkildi. Əl-Bəkirin (Səddama qarşı çıxan İraq Baatistlərinin köməyi ilə) Hafiz Əsədini özünün varisi təyin etməyi planladığı barədə şayiələr də var idi. Səddam hakimiyyəti ələ keçirdikdən dərhal sonra Bəəs Partiyasının 60-dan çox üzvünə və hökumət rəhbərliyinə Əsəd və Dəməşqdə yerləşən Bəəs Partiyası ilə birlikdə İraq əleyhinə Bəəsçi sui-qəsd hazırlamaqda ittiham edildi.
İran-İraq müharibəsinin İraqın sürətli bir qələbəsi ilə nəticələnəcəyi ehtimal edilir. Səddamın planı İraqın Fars körfəzindəki və ərəb-dünya səhnəsindəki mövqeyini gücləndirmək idi. Tez bir qələbə İraqın 1975-ci ildə İrana itirdiyi bir ərazidə olan bütün Şatt əl-Ərəb üzərində nəzarəti bərpa edəcəkdir. 17 sentyabr 1980-ci ildə Milli Məclisin iclasında Səddam, 1975-ci il müqaviləsini ləğv etdi. Səddam İran hökumətinin "sağ qalmaq üçün ayrılmaq məcburiyyətində qalacağına" inanırdı. Bu görüş təkcə səhv deyildi, ancaq İraq ordusunun gücünü həddən artıq qiymətləndirdi; İran hökuməti işğalı inqilabın özünün və bütün nailiyyətlərin sınağı olaraq gördü. Hərbi plan qaçılmaz olduğunu sübut etdi; İraq İraqın işğalı zamanı İran hökumətinin tez dağılacağına inanırdı, bu baş vermədi. Səddam, "nadir səmimi bir anda,çox etiraf etdi". Müharibə planlaşdırıldığı kimi getməyincə, İraq vəziyyətə münasibətini yenidən təsdiqlədi və müharibədə qalib gəlməyin "milli şərəf" məsələsi olduğunu iddia etdi. Bəəsçi rəhbərliyin əksəriyyəti (və Səddamın özü də) hələ də İraq qüvvələrinin ağırlığı altında İranın dağılacağına inanırdılar.
İran-İraq müharibəsindən sonra Küveyt qəsdən ölkənin neft hasilatını artırdı; bu, neftin beynəlxalq qiymətinin aşağı düşməsinə səbəb oldu. Səddam, neft hasilatını artırmaqda davam edərsə (Küveyt buna baxmayaraq) Küveyti işğal edəcəyi ilə hədələyərək reaksiya verdi. Səddamın hərbi gücündən qorxaraq Səudiyyə Ərəbistanı Küveyti neft hasilatını azaltmağa inandırdı. Ancaq Küveyt neft hasilatını azaltdıqda Venesuela hasilatı artırdı. Səddam daha sonra İraqı birləşdirmək iddiası ilə ölkənin iqtisadi problemlərini həll etmək üçün Küveytin işğalını əmr etdi; Küveyt bir çox iraqlılar tərəfindən İraqın bir hissəsi hesab olunurdu.18 iyul 1990-cı ildə Səddam Küveytdən oğurladığı neftə görə İraqdan pul tələb etməsini tələb etdi və İraqın Küveytdəki borcunu ləğv etdi. Küveyt rəhbərliyi cavab vermədi və 2 avqust 1990-cı ildə İraq hərbi qüvvələri Küveytə hücum etməyə başladı. İşğal beynəlxalq bir etiraz səslənməsinə səbəb oldu; Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Amerika Birləşmiş Ştatları və İngiltərə işğalı qınadı və İraqa qarşı sanksiyalar tətbiq etdi və Sovet İttifaqı və bir sıra ərəb dövlətləri də işğalı qınadı. Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti George H. W. Buş, İraq qoşunlarının Küveytdən dərhal çıxarılmasını və Küveyt hökumətinin bərpasını tələb etdi; Səddam Küveytin İraq vilayətinə çevrilməsi ilə cavab verdi. Körfəz müharibəsi bir ildən az müddətdə müharibəni qazanmağı bacaran ABŞ-nin rəhbərlik etdiyi koalisiya tərəfindən başladıldı.
Fevralın 24-də axşam Safvan şəhərində Körfəz müharibəsi atəşkəsinin imzalanmasından bir neçə gün əvvəl Səudiyyə Ərəbistanın mərkəzli Azad İraq Səsi radiosu (Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi tərəfindən maliyyələşdirilir və idarə olunur) iraqlılara ayağa qalxmaq və mesaj göndərdi. Səddamı devirmək. Radiodakı natiq Bəəs Partiyasının və hakim İnqilab Komandanlıq Şurasının keçmiş üzvü Salah Ömər əl-Əli idi. Əl-Əlinin mesajı iraqlıları "İraqın cinayətkar tiranı" devirməyə çağırdı. Əl-Əlinin radio yayımı iraqlıları "inqilab" etməyə təşviq etdi və "Səddam fəlakətin İraqdakı hər küçəyə, hər evə və hər ailəni əhatə etdiyinə əmin olduqda döyüş bölgəsindən qaçacağını" iddia etdi. ABŞ-nin tərəfində olduğuna inanaraq, Səddamın hakimiyyətinə qarşı ümumxalq üsyanı 1991-ci ilin martında başlandı, Səddamın sadiq qüvvələri tərəfindən repressiya edildi. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Səddam qüvvələrinin irəliləməsini dayandırmaq üçün uçuşa qadağan bölgə qurdu. İraq Kürdüstanını işğal etmək əvəzinə, Kürd Muxtar Respublikası quruldu və minlərlə İraq əsgəri İraq-Kürd sərhəddində yerləşdi.Üsyanın yatırılması minlərlə insanın evlərindən, əksəriyyəti Türkiyə və ya İrana qaçmasına səbəb oldu. 2 və 3 aprel 1991-ci ildə Türkiyə və İran müvafiq olaraq BMT Təhlükəsizlik Şurasında məsələ qaldırdılar. Təhlükəsizlik Şurası, İraqın beynəlxalq humanitar təşkilatlara girməsinə icazə verməsi və hökumətin repressiyaları barədə açıq şəkildə bildirməli olduğu 688 saylı qətnamə qəbul etdi.
11 sentyabr hücumlarının ardından ABŞ prezidenti Corc Buş (oğul) Səddamı pislik Axisinə daxil etdi. 2002-ci ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası İraqın BMT-nin tələb etdiyi öhdəlikləri yerinə yetirmədiyini bildirən 1441 saylı qətnamə qəbul etdi. ABŞ və İngiltərə 1441 saylı qətnamədən müharibə üçün bir bəhanə kimi istifadə edəcəklər. 2003-cü ildə ABŞ-nin ölkəyə hücumu Bəəs Partiyası və Səddamı yeraltı vəziyyətə gətirməyə məcbur etdi.Səddam həmin il sonra tutuldu və 2006-cı ildə edam edildi.
Siyasət
1970 İraq Konstitusiyasında İraqın keçid inkişaf mərhələsində olduğu bildirildi; Bəəsçi ideologiyasında, keçid mərhələsi ərəb xalqının bir ərəb millətini qurmaq üçün birləşdiyi zamandır. Keçid dövrünün sonu daimi bir konstitusiya ilə qeyd ediləcək; 1970-ci il konstitusiyası yalnız müvəqqəti idi. Bəəs Partiyası bütün hökumət qurumlarına hakim idi və ölkədə ən yüksək qərar qəbul edən orqan İnqilab Komandanlıq Şurası (RCC) idi. RCC Bəəs Partiyası tərəfindən idarə edildi; RCC üzvləri Bəəs Partiyasının Regional Komandanlığının üzvləri olmalı idi. Səddam Hüseyn, İraqın Prezidenti olaraq həm də RCC sədri və Bəəs Partiyasının Regional (və Milli) Komandanlığının Baş katibi idi.RİH daxilindəki bütün qərarlar səsvermə yolu ilə qəbul edilməli idi; bir təklif yalnız RC üzvlərinin üçdə ikisi lehinə səs verdikdə qəbul edilə bilər. Nazirlər Kabineti, RC'nin ona təqdim etdiyi əmrləri yerinə yetirmək üçün əmrləri əsasında kabinet quruldu. İraq xalqı tərəfindən demokratik şəkildə seçilmiş (nəzəri olaraq) bir Milli Məclis mövcud idi; problem, RİH-nin Milli Məclisin nə qədər (və ya az) gücə qərar vermə səlahiyyətinə sahib olması idi.
1970-ci il konstitusiyası Bəəsçi İraqı Bəəsçi sosialist cəmiyyətinin qurulmasına həsr olunmuş "suveren xalq demokratik respublikası" elan etdi. Dövlət rəsmi olaraq dünyəvi olmasına baxmayaraq, İslam ölkənin dövlət dini elan edildi (dini etiqad azadlığı qəbul edildi). Təbii ehtiyatlar və əsas istehsal vasitələri İraq xalqına aid olduğu müəyyən edildi. İraq hökuməti milli iqtisadiyyatı istiqamətləndirmək və planlaşdırmaq üçün məsuliyyət daşıyırdı. RİH sədri öldü və ya işə yararsız olduqda, ardıcıl olaraq ilk olaraq RİH sədrinin müavini oldu. Bəəsçilığın hökmranlığı altında yalnız iki RCC sədr müavini var: Səddam (1968-1979) və İzzat İbrahim əd-Duri (1979-2003).
İraq, İraqın rəhbərlik etdiyi Ərəb Sosialist Bəəs Partiyasının hakimiyyəti altında tək partiyalı bir dövlət idi.Regional Komandanlıq (RC, Bəəs Partiyasının İraq Regional Şöbəsinin aparıcı orqanı) partiyanın ən yüksək qərar qəbul etmə orqanı idi; Partiyanın regional qurultayında Regional Komandanlıq üzvləri 5 illik müddətə seçildi. Regional katib (adətən baş katib adlanır) Regional Komandanlığın rəhbəri idi, iclaslarına rəhbərlik edir və Bəəs Partiyasının İraqdakı regional şöbəsinin rəhbəri idi. Nəzəriyyə baxımından Regional Komandanlığın üzvləri partiya qurultayına cavabdeh idilər, lakin praktikada qurultaya nəzarət edirdilər və rəhbərlik tez-tez nəticələrini əvvəlcədən qərar verirdi. Partiyanın Milli Komandanlığı, nəzəri olaraq, ən yüksək qərar qəbul edən orqandır. Pan-ərəb Baas hərəkatını əlaqələndirmək üçün məsuliyyət daşıyırdı. Bütün Milli Komandanlıq üzvləri fərqli bölgə (Bəəsçi etimologiyasında "ölkə" mənasını verir) bölgələrindən gəlmişdilər; Məsələn, həmişə Bəəs Partiyasının İordaniya Regional Şöbəsini təmsil edən bir üzv var idi. 1966-cı ildə Bəəs Partiyasının nizamlanması (Baas hərəkatını İraqın idarə etdiyi bir qola və Suriyanın başına gətirilən bir qola ayıran) səbəbiylə Milli Komandanlıq heç vaxt bütün Baas hərəkatını idarə etmədi; qərargahı Suriyada başqa bir Baas hərəkatına əmr verən Milli Komandanlıq var idi. Digər problem İraq və Suriyadakı Milli Komandanlıqların ölkənin müvafiq regional komandanlıqlarının nəzarəti altında olması idi.
Milli Mütərəqqi Cəbhə (NPF) 17 iyul 1973-cü ildə (17 İyul İnqilabının beşinci ildönümü) qurulan İraq Bəəs Partiyasının rəhbərlik etdiyi məşhur bir cəbhə idi. NPF nizamnaməsini Əhməd Hassan əl-Bəkr (Bəəs Partiyasını təmsil edən) və Əziz Məhəmməd (İraq Kommunist Partiyasının birinci katibi və ya ICP) imzaladılar. Bəəsçi bir qəzet olan Əl-Tawrahda nizamnamə inqilab üçün bir müvəffəqiyyət olaraq qarşılandı.ICP ən çox iştirak edən tərəf idi; lakin 1979-cu ilin martında NPF-ni tərk etdi. Rəsmi olaraq müstəqil bir təşkilat olanda (və yeganə Bəəsçi olmayan siyasi forum), NPF rəhbərliyi tamamilə Bəəsçı üzvlərdən və ya Bəəsist sadiqlərdən ibarət idi. Təşkilatın məqsədi Bəəsçi rejimə xalq dəstəyinə bənzəmək idi. NPF-nin mövcudluğu müddətində Naim Haddad onun baş katibi idi.
İraq müxalifəti üç formada özünü göstərdi: rejimə qarşı partizan müharibəsi; təxribat və ya terror aktları; və İraq Ordusundan və ya Xalq Ordusu və Fedayeen Saddam kimi ölkənin hərbiləşdirilmiş qüvvələrindən qaçmaq. Ən böyük müxalif qüvvələrin qərargahı Kürd Demokrat Partiyası (KDP) və Kürdüstan Vətənpərvərlər Birliyinin təmsil etdiyi qərargah İraq Kürdüstanında yerləşirdi. Rejimə qarşı çıxan digər təşkilatlar İraq Kommunist Partiyası (ICP), əl-Da'va Partiyası (qərargahı Tehranda) və Ümma Partiyası (Londonda yerləşir) idi. İraq müxalifətinin problemlərindən biri müxalif qruplar arasında ittifaq olmaması idi (baxmayaraq ki, bəzi ittifaqlar mövcud idi - məsələn, ICP və KDP arasında). Bu ittifaq ICP-nin qərargahını İraq Kürdüstanına köçürməsinə səbəb oldu, çünki İraqın digər ərazilərindəki fəaliyyətləri müntəzəm olaraq repressiya edildi. Bəəsçi rejim, İran-İraq müharibəsinin sona çatması ilə 1991-ci il qiyamının arasındakı bir qarışıqlıq istisna olmaqla, heç vaxt İraq Kürdüstanındakı vəziyyətə tam nəzarət edə bilmədi.Digər bir problem, İraq müxalifətinin tez-tez daxili çəkişmələrlə problemləri olması idi; məsələn, MKİ partiyanı sabitləşdirmək üçün 1985-ci ildə partiya qurultayı keçirməyə məcbur oldu. Daha tez bir problem, Ərəb dünyasında ən təsirli olaraq tanınan İraqın gizli xidmətlərinin gücü idi.
Dünyəvi müxalifətdən fərqli olaraq dini müxalifət daha yaxşı təşkil edilmiş və güclü idi. Bəəsçi hökumətin dünyəvi olması səbəbindən bir neçə dini müxalifət qrupu iraqlılara müraciət edə bilər. İran-İraq müharibəsi dövründə hökumət müəyyən dərəcədə dini azadlığa icazə verdi, ancaq xalqın dəstəyini qazandı.