cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Həmzət Yandarbiyev
Bioqrafiyası
1970-ci illərin sonlarından etibarən respublika mətbuatında respublikanın ictimai həyatı, çeçen xalqının tarixi və mədəni irsinin qorunması ilə bağlı aktual mövzularda məqalələrlə fəal şəkildə çıxış etməyə başlayır. Yazılarından bəziləri Qroznı Şəhər Şurasının iclaslarında müzakirə edilmiş və bununla bağlı müvafiq qərarlar qəbul edilmişdir.
Siyasi fəaliyyət
1991-ci ildə Çeçenistan parlamentinə deputat seçilir. Elm, Mədəniyyət və Təhsil Komitəsində çalışır. 1993-cü ildə parlamentin xarici əlaqələr komitəsinə rəhbərlik edir, 1994-cü ilin oktyabrında parlament sədrinin müavini olur. Bir neçə dəfə ona qarşı suiqəst cəhdləri edilir, lakin heç vaxt qorumadan istifadə etmir.
O, dəfələrlə Gürcüstan, Ermənistan, Azərbaycan və Baltikyanı ölkələrdən olan millət vəkilləri ilə görüşmüş, 1996-cı ilin iyununda Rusiya Dövlət Dumasının çıxış dinləmələrində müharibəni qınamış və beynəlxalq konfranslarda çeçen xalqının maraqlarını müdafiə etmişdir.
Layihələr
Uzun illər öz təşəbbüsü ilə Çeçenistanı Gürcüstanla birləşdirəcək Zaqafqaziya avtomobil yolunun layihəsi üzərində çalışmışdır. Gələcək marşrutun təklif olunan yolu boyunca iki dəfə getmişdir. Yol 1999-cu ildə tamamlanmışdır.
1990-cı illərdə o, yerli xammaldan istifadə edəcək mövcud istehsal sahələrinə əsaslanaraq texniki şüşə zavodu tikməyi təklif edir. Layihənin həyata keçirilməsi respublikanın iqtisadi vəziyyətini xeyli yaxşılaşdıra bilərdi.
Çeçenistan Elmlər Akademiyasının o vaxtkı prezidenti Həmzət İbrahimovla birlikdə zəngin ərəb ölkələri tərəfindən maliyyələşdirilən birgə Ərəb-Çeçen Elmlər Akademiyası yaratmağı planlaşdırır. Hərbi əməliyyatların başlaması bu planların həyata keçirilməsinə mane olur.
Yuliya Paevskaya
Yuliya Paevskaya (Юлія Георгіївна Паєвська) — Ukraynalı hərbi feldşer, "Tayranın mələkləri" evakuasiya tibbi könüllü birliyinin təsisçisi. "Tayra" ləqəbi ilə tanınır.
2014-cü ildən Donbassda silahlı münaqişə zonasında könüllü kimi çalışıb, 2018-2020-ci illərdə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin sıralarında olub və Mariupoldakı 61-ci mobil xəstəxananın təxliyə şöbəsinə rəhbərlik edib. 16 mart 2022-ci il Rusiya Federasiyasının silahlı qüvvələri tərəfindən tutulub; iyunun 17-də sərbəst buraxılıb.
Bioqrafiya
19 dekabr 1968-ci ildə Kiyevdə anadan olub.
İxtisasca dizayner olan Yulia Paevskaya 20 ildən artıqdır ki, aykido üzrə məşqçi kimi də fəaliyyət göstərir və Mutokukai-Ukrayna Aykido Federasiyasına rəhbərlik edir.
Avromaydan dövründə tibbi könüllü kimi işləməyə başlayır, Donbassda müharibə başlayandan sonra Yapon klanlarından birinin şərəfinə "Tayra" çağırış işarəsini götürür (bu təxəllüsü əvvəllər World of Warcraft oyununda istifadə edir), və onun komandası Charlie's Angels ilə bənzətmə ilə "Tayra mələkləri" adlandırılır.
2018-ci ildə Yuliya Paevskaya Ukrayna Silahlı Qüvvələri ilə müqavilə imzalayıb. 2020-ci ildə müqavilə müddəti bitdikdən sonra könüllü olaraq işləməyə davam edib. Bu vaxta qədər o, 500-ə yaxın ukraynalı əsgəri xilas edib.
2020-ci ildə Kiyevdə keçiriləcək şəhər seçkilərində "Demokratik Sokira" partiyasından Kiyev Şəhər Şurasının deputatlığına namizəd olub.
Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü başlayandan Yuliya Paevskaya Mariupolda yaralılara qulluq prosesini və rus əsgərlərinin Ukrayna ərazisindəki hərəkətlərini portativ kamera ilə lentə alıb və martın 15-də həmin materialları Associated Press müxbirinə təhvil verib. Ertəsi gün, martın 16-da o, bir neçə yetim uşağın “yaşıl dəhliz” ilə Mariupoldan çıxışı müşayiət edərkən sürücüsü ilə birlikdə rus hərbçiləri tərəfindən əsir götürülüb. Rusiya mətbuatı Paevskayanı müxtəlif cinayətlərdə, o cümlədən Mariupoldan cəsədlərin orqanlar üçün Qərb klinikalarına satılmasında ittiham edən bir sıra materiallar yayıb. Bildirilib ki, Paevskayanın yanında olan uşaqlar onun valideynlərini öldürdüyünü deyiblər (bu uşaqların yaşı üç ildən çox deyil). Paevskayanın taleyi ilə bağlı narahatlıq Ukrayna rəsmiləri və beynəlxalq media tərəfindən ifadə edilib. Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenskinin gündəlik axşam müraciətində şəxsən elan etdiyi kimi, Yuliya Paevskaya iyunun 17-də əsirlikdən azad edilib. Bir sıra KİV-lər bu azadlığın arxasında Tayranın qeyri-rəsmi olaraq çeçen əsilli Ukrayna vətəndaşı, kriminal rəhbəri Murad Səidovun oğlu Adam Saidovla (Qrıtsenko) mübadilə etməsinin dayana biləcəyini bildiriblər[3]. Bu versiyanı irəli sürən Rusiyanın Birinci Kanalının müharibə müxbiri İrina Kuksenkova Çeçenistanın informasiya naziri Əhməd Dudayevin Krımdakı Çeçenistan səfiri İsa Xaçukayev və Murad Saidovun iştirakını inkar edən növbəti zəngi barədə məlumat verib. Mübadilədə, onu təxribatlarda və bütün Çeçenistanın nüfuzunu sarsıtmaqda ittiham edib.
İyulun 9-da o, əsirlik şəraitindən danışıb.
BBC tərəfindən 2022-ci ilin 100 Ən İlhamverici və Nüfuzlu Qadınından biri seçilib.
Sjuoyane adaları
Sjuoyane adaları — Şpitsbergen arxipelaqına daxil olan yaşayışı olmayan adalar qrupu. Arxipelaq Şimal-Şərq Torpağından şimalda yerləşir. Barens dənizi akvatoriyasına daxildir.
Coğrafiyası
thumb|left|200px Qrupa 7 ada və bir neşə adacıq, şxer daxildir. Şpitsbergen arxipelaqının şimal nöqtəsini təşkil edir. Əslina qaldıqda isə ada kriteriyasına axipelaqın yalnız 3 coğrafi obyekti cavab verir.
Qrupun əsas adaları:
kiçik adacıqlar:
Sonuncu ada bir şxerdir və Norveçin ən ucqar şimal nöqtəsidir (N 80°49’44). Üstəlik bua həm də Qolfstrim cərəyanının son duracağıdır. Adalar qoruq ərazisinə daxildir.
Əhmədiyyə Ulbaşov
Əhmədiyyə Ulbaşov – balkar şair və nəsr ustası, SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü.
Həyatı
Əhmədiyyə Ulbaşov 1905-ci ilin mart ayında Yuxarı Balkariyanın Şaurdat aulunda Çegemdən olan imam Musa Ulbaşovun ailəsində anadan olub. Kənd məscidinin nəzdində fəaliyyət göstərən mədrəsədə təhsil alıb. 1926-1930-cu illərdə Moskvada yerləşən İ.Stalin adına Şərq Zəhmətkeşlərinin Kommunist Universitetində təhsil alıb. Təhsilini bitirdikdən sonra Nalçikdə yerləşən Lenin təlim şəhərciyində müəllim kimi fəaliyyət göstərib. 1935-ci ildə haqqında yazılan donosa görə Stalin repressiyalarını tənqid edən silsilə şeirlərinə görə repressiyaya məruz qalaraq 20 il müddətində Kolımaya sürgün edilib. 1955-ci ildə öz cəza müddəti bitdikdən sonra 1944-cü ildə Orta Asiyaya sürgün edilmiş ailəsinin yanına qayıdır. Öz doğma vətəninə isə 1958-ci ildə qayıdıb. 1966-cı ildə Ulbaşovun işinə SSRİ Ali məhkəməsinin hərbi komissiyası tərəfindən baxılmış və o bəraət qazanmışdır. Bundan başqa onun Yazıçılar İttifaqına üzvlüyü də bərpa edilmişdir.
Yaradacılığı
İlk şeirləri 1931-ci ildə "Yanqı yaşau yolunda" (Yeni həyat yolunda) toplusunda nəşr edilmişdir. 1934-cü ildə "Şkolçulaqa" (Məktəblilərə) adlı hekayələr toplusu işıq üzü görüb. Sürgündən qayıtdıqdan sonra Ulbaşovun şeirləri heç bir yerdə nəşr edilməyib. Kolımada sürgündə olduğu dövrdə "Aliy" (1939–1956) adlı poemasını qələmə alır. Bu əsərdə o baş qəhrəmana prototip kimi sürgün həyatının bütün əziyyətlərini təcrübədən keçirmiş özünü seçir. Onun "Çerek" adlı şeirlər toplusu 1967-ci ildə ölümündən sonra işıq üzü görüb.
Ailəsi
Ulbaşov Musa əfəndi Sarbəy oğlu (1869–?) – atası
Şərifə Katmurzaevna (1915–?) – həyat yoldaşı
Maya (1934–?) – qızı
Kinonu sevən adam (film, 2015)
Kinonu sevən adam — rejissor Elvin Vəlimətovun 2015-ci ildə Azərbaycan Televiziyasında çəkdiyi sənədli film.
Məzmun
Film yazıçı, ssenari müəllifi, görkəmli rejissor, Azərbaycanın xalq artisti Həsən Seyidbəylinin 95 illik yubileyinə həsr olunur.
Film haqqında
Filmdə, "Doğma xalqıma", "Qızmar günəş altında", "Uzaq sahillərdə", "Telefonçu qız", "Möcüzələr adası", "Sən niyə susursan?", "Litfçi qız", "Bizim Cəbiş müəllim", "Nəsimi", "Xoşbəxtlik qayğıları", "Onun bəlalı sevgisi" filmlərinin, "Toral və Zəri" animasiya, "Sovet Azərbaycanı" sənədli televiziya, "Kamillik" sənədli filmləri, eləcə də "Ömrün səhifələri" kinoalmanaxın kadrlarından istifadə edilmişdir.
Film üzərində işləyənlər
Müəllif: Sevda Ağazadə Rejissor: Elvin Vəlimətov Operator: Elşən Bədəlov Montaj: Səbuhi Tağıyev, Araz Əjdərov Videomateriallar:  Cavid Babayev Rejissor assistentləri: Mikayıl Əjdəroğlu, Samir Məlikov İnzibatçı: Etibar Almazov Musiqi tərtibatı: Əliabbas Qasımov Geyim rəssamı: İradə Həyatova Mətni oxuyan: Ədalət Məmmədov Redaktor: Səyavuş Məmmədov
Stereo
Stereo səs  və ya qısaca  stereo  – insanın eşitmə qabiliyyətinə uyğun olaraq xoş təəssürat yaratmaq üçün səs müxtəlif istiqamətlərdə və simmetrik olaraq yerləşdirilir, iki və ya daha çox müstəqil səs kanala qoşulmuş dinamiklərin köməyi ilə çoxaldılır.
Stereo tez-tez mono ("monaural") səsin əksinə deyilir; Monofonik səsdə səs sahəsində mərkəzləşmiş yalnız bir kanal var. Yunan + "φωνή" (' 'phōnē' ': səs, ton) Western Electric 1927-ci ildə A tətbiqi ilə ortaya çıxdı.
Məşhur istifadəsində stereo, eyni zamanda bir cüt hoparlör köməyi ilə səsin və ya çoxalmanın 2 kanallı yazılması deməkdir.
RPK
RPK (rom: Ruçnoy Pulemyot Kalaşnikov, rus: Ручной пулемёт Калашникова (Az: Əllə Kalaşnikov avtomatı) 7,62×39 mm çaplı Sovet dizaynlı manqalara dəstək məqsədilə hazırlanmış yüngül pulemyotdur. Mixail Kalaşnikov tərəfindən 1959-cu ildə AKM ilə birlikdə hazırlanmışdır. 7,69×39 mm kalibrdəki RPD çoxməqsədli pulemyotunun yerinə hazırlanmışdır. Hələ də aralarında Rusiyanında olduğu keçmiş sovet respublikaları, o cümlədən şərq bloku, Afrika və bəzi Asiya silahlı qüvvələri tərəfindən istifadə edilməyə davam edir. Polşa bunu 1974-cü ildə əldə etdi və hava-desant qoşunları, kəşfiyyat və xüsusi əməliyyat bölmələri tərəfindən istifadə olunur. RPK hazırda Rusiyanın icazəsi ilə Bolqarıstan və Rumıniya tərəfindən lisenziyaya əsasında istehsal olunur. Türkiyə Silahlı Qüvvələri də bu silahdan istifadə edənlər sırasındadır. Digər pulemyotlardan daha yüngül və keyfiyyətlidir.
Ayrıca olaraq sökülməsi və yığılması ilə AK seriyalı avtomatları ilə eynidir. Qısaca olaraq AKM-in fərqli modelidir.
İstifadə etdiyi sursat aşağıdakı kimidir:
Atış sürəti dəqiqədə 600 mərmi, İlk çıxış sürəti 745 m/s (RPK, RPKS) 960 m/s (RPK-74, RPKS-74) təşkil edir. Doldurulma sistemini 30,40,45,50 mərmilik qutu, ya da 70,75 mərmilik dairəvi disk təşkil edir.
Dizayn detalları
sol|thumb|[[Rumıniya əsgəri ABŞ əsgərinə RPK-dan istifadəni başa salarkən]]
Xüsusiyyətləri və işləmə mexanizmi
RPK AKM əsaslı avtomatdır. Eyni texniki xüsusiyyətlər ilə işləyir, 7.62x39 mm-lik güllələrdən istifadə edir. Atış sayı əvvəlki AKM növlərindən daha yüksəkdir. Bir-birinə qarışan AKM və RPK hissələri diqqətəlayiqdir.
RPK-nın ehtiyaclarına cavab verir: sursat, maqazin, ehtiyat maqazin, silahın üstündə yoxdursa təmizləmə dəsti, xidməti yağ.
Zoom (proqram)
Zoom (tələffüzü — "Zum") — uzaqdan əlaqə üçün proqram. Proqram Erik Yuanın firması "Zoom Video Communications"-un məhsuludur.
Proqramın istifadəsi
Proqramdan bir dərsin və bu və ya digər önəmli işlərin uzaqdan həyata keçirilməsi vacib olduqa işlədilir. Proqrama 1 nəfərdən 1.000 nəfərə qədər insan qoşula bilər.
Vitre (Alye)
Vitre  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Serinyi kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Monlyuson.
INSEE kodu — 03318.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 122 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Sent-Elua kilsəsi 2007-ci ildə 71 yaşda (15–64 yaş arasında) 50 nəfər iqtisadi fəal, 21 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi — 70,4%, 1999-cu ildə 66,2%). Fəal olan 50 nəfərdən 44 nəfər (24 kişi və 20 qadın), 6 nəfər işsiz (2 kişi və 4 qadın) idi. 21 hərəkətsiz 4 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 10 nəfər — təqaüdçü, 7 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Nanter (rayon)
Nanter  — Fransanın İl-de-Frans regionun rayonlarından biri. Departamenti — O-de-Sen. Suprefektura — Nanter. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 823 566 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 10167 nəf / km². Rayon ərazisi — 81 km².
Yuri Babayev
Yuri Nikolayeviç Babayev (21 may 1928, Moskva — 6 oktyabr 1986, Moskva) — Azərbaycan əsilli sovet fiziki, SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. Nüvə fizikası sahəsində mütəxəssis.
Bioqrafiya
Dünyanın ən böyük atom bombası olan Çar Bombasını hazırlayan 6 nəfərlik qrupun üzvlərindən biri.
NGC 7043
NGC 7043, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 4928
NGC 4928, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Şamsuddin Aysxanov
Şamsuddin Aysxanov — Çeçen yazıçısı, şair, tərcüməçi, pedaqoq, milli ədəbiyyatın qurucularından biri, Çeçen-İnquşetiya Yazıçılar Birliyinin sədri, partiya və ictimai xadim.
Bioqrafiya
1907-ci ildə Nadtereçnoye kəndində anadan olmuşdur. Doğulduğu kənddə ilk rus məktəbi açılanda atası orada gözətçi və komendant olaraq işə düzəlir. Uşaqlar böyüyəndə onları bu məktəbə göndərmişdir.
1921-ci ildə ailə Qroznıya köçür. Burada orta təhsil alır. 17 yaşında respublikanın ictimai həyatında fəal iştirak etməyə başlayır, partiya və sovet orqanlarında çalışır. Təxminən eyni vaxtda yazmağa maraq göstərir.
1926-cı ildə komsomola, 1928-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına üzv olur. Vilayət komsomol təşkilatında çalışır. Partiya məktəbini bitirir, sonra 1933–1934-cü illərdə çalışdığı maşın-traktor stansiyasının siyasi şöbəsinin qəzetinin redaktoru təyin edilir. 1934-cü ildən həbs olunana qədər respublika radio komitəsinin sədri işləyir. 1932-ci ildə Çeçen-İnquşetiya Yazıçılar Birliyinin sədri seçilir.
1937-ci ildə repressiyaya məruz qalaraq güllələnir. 1958-ci ildə cinayət tərkibi olmadığı üçün bəraət alır.
Yaradıcılğı
1923-cü ildə ilk kitabı "Kiisam" ("Mübarizə") nəşr olunur. 1928-ci ildən bəri əsərləri mütəmadi olaraq respublika mətbuatında (Çeçenski Komsomoleç, Serlo qəzetləri) nəşr olunur. Burada müəllifinin kolleksiyaları və folklor yazıları nəşr olunur. 1931-ci ildə "Ağ toyuq" romanı və "Xava" şeiri, 1932-ci ildə "Mübarizə" pyesi, "Zərbə briqadası" oçerki və başqaları.
Sonradan "İtt bkayste" ("On bahar", 1933), "Kolxozaşna kerla illeş" ("Kolxozlar üçün Yeni Mahnılar", 1934), "Brigadho vevza" ("Briqadanın üzvü məlumdur", 1936) kitabları nəşr olunur.
Çeçen dili dərsliklərinin, əlifbasının, antologiyaların müəllifi və tərtibçisi olur. 1935-ci ildə bir çox şeir və hekayələri Ayşxanov tərəfindən yazılmış "Oxumaq üçün bir kitab" dərsliyi nəşr olunur.
1964-cü ildə onun əsərlərindən (şeirlər, poemalar, hekayələr, oçerklər) ibarət "Seçilmiş əsərlər" kitabı Qroznıda nəşr olunur. 1981-ci ildə şeirləri Qroznıda nəşr olunan Çeçen-İnquş Şeir Antologiyasına daxil edilmişdir.
Kral Şir: Timon və Pumba
Kral Şir: Timon və Pumba - 1995-1998-ci illərdə Volt Disney şirkəti tərəfindən istehsal olunmuş cizgi serialıdır. Cizgi serialına baş qəhrəmanları Timon və Pumbadır. Bu cizgi serialı özündə "Kral Şir" cizgi filmindən "Kral Şir - 2" cizgi filminə qədər olan hadisələri ehtiva edir.
Qasım Abdullayev (mühəndis)
Qasım İsrafil oğlu Abdullayev  – texnika elmləri doktoru, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti Aparatının Kommunikasiya tikinti və kommunal təsərrüfat məsələləri şöbəsinin müdiri (2018–), "Azərtunelmetrotikinti" ASC İstehsalat Texniki Komplektləşdirmə İdarəsinin rəisi (1999–2014), "Şöhrət" ordeni laureatı (2007),  Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndisi (2017).
Həyatı
Abdullayev Qasım 10 oktyabr 1957-ci Tovuz Aşağı Quşçu ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Atası Abdullayev İsrafil Qazax rayonu Muğanlı kənd orta məktəbinin fizika-riyaziyyat müəllimi işləmişdir. 1964-cü ildə Qazax rayonu Muğanlı kənd tam orta məktəbinə gedib, 1974-cü ildə həmin məktəbi fərqlənmə attestatı ilə bitirmişdir. 1975-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun yol inşaatı fakültəsinə qəbul olunub və 1980-ci ildə həmin təhsil müəssisəsini körpü və tunellər ixtisası üzrə bitirib. 2002-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. Ailəlidir, 1 oğlu, 1 qızı və 5 nəvəsi var. Qızı Azərbaycan Tibb Universitetinin müalicə-profilaktika fakültəsini bitirib, tibb elmləri üzrə fəlsəfə doktorudur. Oğlu isə İngiltərənin Keele Universitetinin beynəlxalq əlaqələr fakültəsini və London Universitet Kollecinin siyasət, təhlükəsizlik və inteqrasiya üzrə magistratura pilləsini bitirib, dövlət qulluqçusudur.
Elmi fəaliyyəti
Qasım Abdullayev metro tikintisi sahəsində praktik işlərlə yanaşı, həm də elmi-tədqiqat işləri ilə də məşğul olmuşdur. O, 2001-ci ildə Moskva Dövlət İnşaat Universitetinin aspiranturasına daxil olaraq metro-tunel tikintisi sahəsində elmi tədqiqat işləri aparmışdır. 2003-cü ildə Moskva şəhərində "Xətt boyunca olan qurğularda işin təşkilinin etibarlılığı" mövzusunda dissertasiya işi müdafiə edərək texniki elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Həmçinin o öz namizədlik dissertasiya işini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının qarşısında da müdafiə etmişdir. Qasım Abdullayev 2008-2012-ci illərdə Böyük Pyotr adına Sankt-Peterburq Politexnik Universitetinin İnşaat İnstitutunun doktoranturasında elmi-tədqiqat işləri də aparmışdır. 2016-cı ildə "Xətt boyu yerləşən qurğuların tikintisinin idarə olunmasının təşkilatı-texnoloji etibarlılığının nəzəri əsasları” mözvusunda dissertasiya işi müdafiə edərək Texnika üzrə elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almışdır. Texnika üzrə elmlər doktoru Qasım Abdullayev öz ixtisası üzrə ölkəmizdə tanınan və əsərlərinə istinad olunan nüfuzlu alimdir. Onun yeraltı tunellərin tikintisinin təşkilində təşkilatı-texnoloji problemlərin və tapşırıqların etibarlı həll edilməsi ilə bağlı təqdim etdiyi elmi yeniliklər təcrübədə uğurla sınaqdan keçirilmişdir. Qasım Abdullayev Azərbaycan Respublikasında metro-tunel tikintisi sahəsində yeganə elmlər doktorudur.
Pedaqoji fəaliyyəti
Qasım Abdullayev 2007-2011-ci illərdə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri Universitetində baş müəllim kimi bakalavr və magistrlərə mühazirə oxumuşdur.
Mükafatları
Qasım Abdullayev 2007-ci ilin noyabrın 5-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib. .
10 aprel 2017-ci il tarixdə Qasım Abdullayev Azərbaycan Respublikasında tikinti kompleksinin inkişafında xidmətlərinə görə “Əməkdar Mühəndis” fəxri adı ilə təltif edilmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 2019-cu il 27 may tarixli 1205 nömrəli Sərəncamı ilə “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918-2018)” yubiley medalı ilə təltif edilmişdir. .
Elmi əsərləri
Qasım Abdullayev iki monoqrafiyanın, 30-dək elmi məqalə və tezisin müəllifidir.
Behbud
Behbud — azərbaycanlı kişi adı.
Moffen adası
Moffen adası (Moffen) — Şpitsbergen arxipelaqına daxil olan adalardan biri. Viyde-fiord ərazisində yerləşir. Qərbi Şpisbergen adasının şimalında qərarlaşır. Ada ilk dəfə hollan xəritələrində 1655-ci ldə qeyd olunur.
Ermənistan–Uruqvay münasibətləri
Uruqvay—Ermənistan münasibətləri — Uruqvay və Ermənistan arasında iki tərəfli diplomatik münasibətlər. Cənubi Amerikanın bu kiçik dövləti böyük bir erməni icmasına ev sahibliyi edir. Uruqvayda təxminən 16.000 nəfər erməni icması yaşayır.
Tarix
Uruqvaya ilk ermənilər 1800-cü illərin sonlarında gəlirlər. 1920-1930-cu illər arasında çox sayda erməni bu ölkəyə üz tutur. 20 aprel 1965-ci ildə Uruqvay dünyada erməni soyqırımını rəsmən tanıyan ilk dövlət olur. 1939-cu ildə Ümumerməni Xeyriyyə Birliyi Uruqvayın Montevideo şəhərində ofislərini açır.
26 dekabr 1991-ci ildə Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra Ermənistan müstəqilliyini bərpa edir. 27 may 1992-ci ildə Ermənistan və Uruqvay arasında diplomatik əlaqələr qurulur. 1992-ci ilin iyununda Ermənistan Prezidenti Levon Ter-Petrosyan Uruqvaya rəsmi səfər edir. 1997-ci ilin fevralında Uruqvay İrəvanda fəxri konsulluğunu açır. 2012-ci ilin may ayında Uruqvay Xarici İşlər Naziri Luis Almaqro Lemes Ermənistana rəsmi səfər edir. Bu Ermənistana səfər edən ən yüksək çinli Uruqvay məmuru olur.
Dövlət ziyarətləri
Prezident Levon Ter-Petrosyan (1992)
Xarici İşlər Naziri Vaan Papazyan (1994)
Aşağı Köhül (Sayınqala)
Aşağı Köhül — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sayınqala şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Ermənistan–Uruqvay münasibətləri
Dövlət ziyarətləri
Xarici işlər Naziri Vartan Oskanyan (2000)
Aşağı Köhül (Sayınqala)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 96 nəfər yaşayır (24 ailə).
Ermənistan–Uruqvay münasibətləri
Dövlət ziyarətləri
Prezident Robert Köçəryan (2002)
Xarici İşlər Naziri Luis Almaqro (2012)
İkitərəfli müavilələr
1992-ci ildə hər iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasından bəri çoxsaylı ikitərəfli müqavilələr imzalanmışdır:Diplomatik və Xidməti pasport sahiblərinə münasibətdə vizasız rejimin qurulması haqqında Saziş; Mədəniyyət sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş; Səhiyyə və tibb sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş; İnvestisiyaların təşviqi və qarşılıqlı qorunması haqqında Saziş; Müntəzəm pasport sahibləri üçün viza tələbinin ləğvi barədə razılaşma və İqtisadi Əməkdaşlıq Müqaviləsi.
Mehdi Mustafayev
Mehdi Həsən oğlu Mustafayev — Azərbaycanda meşə mühafizəsi işinin təşkilatçısı və dövlət xadimi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948).
Həyatı
Mehdi Həsən oğlu Mustafayev 1914-cü il sentyabr ayının 15-də Qazax (indiki Ağstafa) rayonunun Tatlı kəndində II Həsən ağanın ailəsində dünyaya gəlmişdir. Mehdi müəllimin tərcümeyi-halına nəzər salanda məlum olur ki, onun ulu babası Həsən bəy, babası isə Kərbəlayı Mustafa ağa olmuşdur. Valideynlərini erkən itirdiyindən hələ gənc yaşlarından zəhmətə qatlaşmalı olur. O, Tatlı kənd orta məktəbinin birinci pilləsini bitirdikdən sonra 1929-cu ildə Gəncə şəhərinə gəlmiş və Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun nəzdində hazırlıq kursunda təhsil alır.
1931-ci ildə yenicə Bakıdan Gəncəyə köçürülmüş Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda Bitkiçilik fakültəsinin üzümçülük-şərabçılıq şöbəsinə qəbul olunur. Universitetin arxivində saxlanılan şəxsi işində Mehdi Mustafayevə məxsus diplomun surəti və institut direktorunun tədris hissəsi üzrə müavini İmran Kaşıyevin imzaladığı 20 fevral 1936-cı il tarixli 508 nömrəli arayışda göstərilir ki, Mustafayev Mehdi Həsən oğlu 1935-ci il noyabrın 21-də Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun üzümçülük və şərabçılıq şöbəsini tam bitirmiş, "Vakuum aparatlarında üzüm şirəsinin qatılaşdırılması" mövzusunda diplom işini müdafiə etmiş, Dövlət Kvalifikasiya Komissiyasının qərarına əsasən AKTİ-nin 9 dekabr 1935-ci il tarixli 265 nömrəli əmrilə ona aqronom-üzümçü-şərabçı ixtisası verilmişdir.
Mehdi Mustafayev institutu bitirdikdən sonra 1936–1942-ci illərdə gənc mütəxəssis kimi Şamaxı rayonunun torpaq şöbəsində aqronom, şöbə müdiri vəzifələrində çalışır. Sonralar Samux rayonundakı (keçmiş Səfərəliyev) 2 nömrəli sovxoza direktor təyin olunur.
Böyük Vətən müharibəsi başlananda Mehdi müəllim dövlət tərəfindən İrana göndərilir. Oradan qayıdandan sonra Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsində bir sıra məsul işlərdə, xeyli müddət kənd təsərrüfatı şöbəsi müdirinin müavini vəzifəsində çalışır.
Mehdi Mustafayev sonralar Tovuz Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi seçilmişdir. 1953–1959-cu illərdə o, Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı nazirinin müavini, 1959-cu ildən ömrünün sonunadək (1979-cu il) Nazirlər Sovetinin Dövlət Meşə Təsərrüfatı Komitəsinin sədri vəzifələrində işləmişdir.
"Lenin", "Qırmızı əmək bayrağı", 2 dəfə "Şərəf nişanı" ordenləri və bir çox medallarla təltif edilmiş, 1948-ci ildə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüş, bir neçə çağırış respublika Ali Sovetinin deputatı olmuşdur. 1964 və 1974-cü illərdə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanları ilə təltif olunmuşdur.
MG 34
200px|thumb|sağ|MG 34 200px|thumb|right|MG-34-dən istifadə edən [[Vermaxt əsgərləri]]
Birinci Dünya müharibəsindən sonra klassik, ləng və ağır Maksim mitralyozlarına alternativ olaraq, Alman mühəndisləri yüngül yüksək atəş gücünə malik olan MG 42 və MG 34-ün ilk modeli olan MG 15 pulemyotunun istehsal etdilər. MG 15-in inkişafı ilə 1935-ci ildə gözlənilən MG 34 ağır pulemyotu istifadəyə verildi. MG-34 asanlıqla daşınır və psixoloji cəhətdən düşməni lərzəyə salırdı. 1942-ci ilə qədər piyada və tanklarda istifadə edilən MG 34-lərin istifadəsi 1942-ci ildən yalnız tanklarla məhdudlaşdırıldı və istehsalı dayandırıldı. 1942-ci ildən başlayaraq MG 42 istehsal olunmağa və istifadəyə başlanıldı.
Aslan xan Dağıstani
1708/09-cu ildə Astarabada vəzifəyə gəldi və vəzifəyə başladığı dövrdə Sayfca şəhərindən olan üsyançıların köməyilə yönləndirilən türkmənlərin hücumları ilə təhdid edildi. Xəbərdən həyəcanlı olan Səfəvi hökuməti daha sonra Aslan xanı 2 minlik qoşunla düşmənlə mübarizə aparmaq üçün göndərdi.
Prof. Rudi Mateyə görə qardaşı Fətəli xan Dağıstaninin baş vəzir olaraq vəzifəyə gətirildiyi zaman vəzifədə qalması "ehtimal olunur". Oğlu Məhəmməd xan 1708/9-cu ildə Herat bəylərbəyi oldu.
Fransis Pulenk
Fransis Jan Marsel Pulenk – fransız bəstəkar.
Bəstələdiyi musiqi tərzləri arasında mahnılar, solo piano musiqisi, otaq musiqisi, oratoriya, opera, balet musiqisi və orkestr musiqisi vardır.
Həyatı
Pulenk Parisdə 1899-da anadan olub. Atası böyük bir sənayeçi idi. Həvəskar pianoçu olan anası Fransis Pulenkə piano çalmağı öyrətdi və musiqi ailə həyatının önəmli bir qismi oldu. Çox qabiliyyətli bir pianoçu olduğu üçün bəstəkarlığının başlanğıcında hazırladığı əsərlər, əsasən klavişli çalğılar üçün hazırlanmışdır. Pulenk bütün bəstəkarlıq müddətində həm öz köhnə bəstələrinden, həm də Volfqanq Amadey Motsart və Kamil Sent-Sansın bəstələrindən davamlı olaraq mövzular və hissələr almışdır. Həyatının sonlarına doğru Rokadamurda olan Qara Məryəm ana məbədinə ziyarətindən sonra getdikcə daha qatı katolik xristian dini fikirləri və görüşləri mənimsədi və bəstələri daha bədbin tonlu hətta qaranlıq olmağa başladı.
NGC 3137
NGC 3137 - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Nasos bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Kusə (Sayınqala)
Kusə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sayınqala şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 116 nəfər yaşayır (29 ailə).
Aldədə pir
Aldədə-Tovuz rayonu ərazisində pir.
Toponimikası
Oronim al (böyük) və dədə(ata) sözlərindən düzəlib, "böyük ata" deməkdir. Oronim burada dəfn olunan şəxsin müqəddəsliyini ifadə edir.
Həmçinin bax
Tovuz rayonu
Xarici keçid
haqqinda.az
Slovan Liberets FK
Slovan Liberets FK - Çex Respublikasında futbol komanda.
NGC 2949
NGC 2949, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Barin döyüşü
Barin döyüşü — 1137-ci ildə Qüds kralı Foulques tərəfindən komandanlıq edilən xaçlı ordusu Mosul və Hələb atabəyi Nurəddin Zəngi tərəfindən darmadağın edildi. Bu məğlubiyyətlə xaçlılar Barin qalasını daimi olaraq itirdi.
Döyüş
1137-ci ilin əvvəllərində Nurəddin Zəngi Homsun təxminən 15 km şimalındakı Barin qalasını mühasirəyə aldı. Kral Foulques və qərərgahı mühasirəni aradan qaldırmaq üçün qalaya doğru irəliləməyə başlayarkən ordusu Nurəddin Zənginin ordusunun hücumuna məruz qaldı və dağıldı. Döyüşün baş vermə şəraiti barədə o qədər də məlumat yoxdur. Nə Surlu Uilyamın əsərlərində, nə də ərəbdilli mənbələrdə döyüş barədə ətraflı məlumat yoxdur. Lakin xaçlıların ordusunun darmadağın edildiyi məlumdur.
Darmadağından sonra Foulques və sağ qala bilmiş döyüşçülər Barin qalasına qaçdılar. Nurəddin Zəngi yenidən qalanı mühasirəyə aldı. Ərzaq bitdikdən sonra atlarını yeməyə məcbur olan xaçlılar sonra razılığa gəlməyə vadar edildilər. Elə bu döyüş baş verən əsnada, Avropadan böyük bir yeni xaçlı ordusu Bizans imperatoru II İoannis, Antioxiyalı Raymond və Urfalı II Jozelin ordusuna yardım etmək üçün II Səlib yürüşünə çıxdı. Qalaya səlibçi ordusunun yaxınlaşdığını eşidən Nurəddin Zəngi qəflətən qaladakılara təslim aktını verdi. Qalanı boşaldıb azad olmaq üçün 50.000 dinar tələb edildi. Yaxınlaşan kömək ordusu barədə məlumatı olmayan xaçlılar onun tələblərini qəbul etdilər.
Nəticə
1137-ci ilin aprelində II İoannis Komnenos Şayzarı mühasirəyə aldı. Amma onun cəhdləri uğursuz oldu. Xaçlılar heç bir zaman Barin qalasını ələ keçirə bilmədilər.
Makedoniyalı İsgəndər
Gəncliyində İsgəndər filosof Aristoteldən 16 yaşına qədər dərs alıb. Atası II Filippin öldürülməsindən sonra eramızdan əvvəl 336-cı ildə taxta çıxan İsgəndər güclü dövləti və təcrübəli ordunu miras alıb. O, Yunanıstanın generallığı ilə mükafatlandırılıb və bu səlahiyyətdən atasının hərbi işğal planlarını həyata keçirməyə başlamaq üçün istifadə edib. E.ə. 334-cü ildə o, Anatoliyanı idarə edən Əhəmənilər imperiyasını işğal edib və 10 il davam edən hərbi əməliyyatlara başlayıb. İsgəndər həlledici döyüşlərdə, xüsusilə İss və Qavqamel döyüşlərində İranın gücünü məhv edib. O, axırda İran hökmdarı III Daranı hakimiyyətdən salıb və ilk İran imperiyasının tamamını işğal edib. Bu zaman onun imperiyası Adriatik dənizindən Hind çayına qədər uzanırdı.
"Dünyanın sonuna və Böyük Xarici Dənizə" çatmaq istəyən İsgəndər E.ə. 326-cı ildə Hindistanı işğal edib, ancaq ordusunun tələbi onu geri qayıtmağa məcbur edib. İsgəndər E.ə. 323-cü ildə paytaxt etmək istədiyi Babil şəhərində bəlkə də Ərəbistanın işğalı ilə başlayacaq hərbi yürüşlərini həyata keçirə bilmədən öldü. Onun ölümündən sonrakı illərdə bir çox vətəndaş müharibələri onun imperiyasını parçaladı və İsgəndərin generalları və varisləri — Diadoxinin idarə etdiyi dövlətlər yarandı.
İsgəndərin mirasına işğallarının səbəb olduğu yunan-buddist kimi mədəni diffuziyalar daxildir. O, İsgəndəriyyə də daxil olmaqla öz adını daşıyan təqribən iyirmi şəhərin əsasını qoydu. İsgəndərin yunan mühacirlərini məskunlaşdırması və şərqdə Yunanıstan mədəniyyətinin yayılması yeni ellinizm sivilizasiyasının yaranmasına səbəb oldu və bu sivilizasiyanın xüsusiyyətləri XV əsrin ortalarında Bizans imperiyasının ənənələrində və 1920-ci illərə qədər mərkəzi və uzaq şərqi Anatoliyada yunanca danışanların olmasında görülür. İsgəndər Axilles kimi klassik qəhrəman oldu və o, tarixdə və yunan və qeyri-yunan mədəniyyətlərinin əfsanələrində xarakterizə olundu. İsgəndər hərbi liderlərin özünü müqayisə etdiyi ölçü vasitəsi oldu və dünyanın bir çox yerində hərbi akademiyalar hələ də onun hərbi taktikalarını öyrədir. İsgəndər tez-tez müəllimi Aristotel ilə yanaşı olaraq bütün dövrlərin ən çox təsir gücünə malik şəxsləri arasında sıralanır.
Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib. Dünyanı fəth edib.
Mənşəyi və uşaqlığı
thumb|[[Ellinizm dövründən gənc İsgəndərin büstü, Britaniya muzeyi]] İsgəndər qədim yunan ayı Hekatombayonun altıncı günündə Makedoniya çarlığının paytaxtı Pellada doğulub. Dəqiq vaxt bilinməsə də, doğum tarix e.ə. 356-cı ilin 20 iyuluna uyğun gəlir. O, Makedoniya çarı II Filipin və Epir çarlığının hökmdarı I Neoptolemusun qızı Olimpiadanın oğludur. Filipin yeddi və ya səkkiz arvadı olsa da, Olimpiada bəlkə də İsgəndəri dünyaya gətirdiyi üçün bir müddət Filipin əsas arvadı idi.
Bir çox əfsanələr İsgəndərin anadan olmasını və uşaqlığını təsvir edir. Qədim Yunanıstan bioqrafı Plutarxa görə Olimpiada Filiplə evliliyinin başlanğıc dövrlərində yuxuda görür ki, onun uşaqlığı ildırımla vuruldu və bu sönməzdən əvvəl hər tərəfə yayılan alova səbəb oldu. Toylarından bir müddət sonra Filipin yuxuda özünü arvadının uşaqlığına aslan təsviri həkk edilmiş möhür qoyarkən gördüyü deyilir. Plutarx bu yuxuların müxtəlif təfsirlərini verib: uşaqlığın möhürlənməsindən başa düşüldüyü kimi Olimpiada evliliyindən əvvəl hamilə idi və ya İskəndərin atası Zevs idi. Qədim şərhçilər ambisiyalı Olimpiadanın İskəndərin müqəddəs valideyni hekayəsini elan etdiyi və ya günahkar kimi bu fikri rədd etdiyi haqqında ikiyə bölünüblər.
İsgəndərin doğulduğu gün Filip Xalxidike yarımadasındakı Potidaye şəhərinin mühasirəsinə hazırlanırdı. Eyni gün Filipə xəbər çatdı ki, onun generalı Parmenion birləşmiş İlliriya və Peoniya ordularını məğlub edib və onun atları Olimpiya oyunlarında qalib gəlib. Həm də deyilir ki, o gün Dünyanın yeddi möcüzəsindən biri — Efesdəki Artemida məbədi yanıb. Yunan tarixçisi Hegesias Artemisin İsgəndərin doğumunda iştirak etmək üçün uzaqda olduğununa görə onun yandığını dedi.. Belə əfsanələr İsgəndər çar olanda ortaya çıxa bilərdi və bəlkə də bu İsgəndərin fövqəlbəşər olduğunu və əzəmətin onun taleyi olduğunu göstərmək üçün özü tərəfindən təşviq edilə bilərdi.
thumb|left|[[Aristotel İsgəndərə dərs keçir, Jan Leon Jerom Ferris]]
İlk illərində İsgəndər gələcək generalı Klitin bacısı olan dayə Lanike tərəfindən böyüdülüb. Daha sonra İsgəndər anasının qohumu sərt Leonidas və Filipin generalı Lisimax tərəfindən tərbiyə edilib. İsgəndər Makedoniyalı zadəgan gəncləri kimi böyüdülüb və oxumağı, lir çalmağı. at sürməyi, döyüşməyi və ovlamağı öyrənib.
İsgəndər 10 yaşında olanda Fessaliyadan olan tacir Filipə at gətirdi və atı 13 talentə satmağı təklif elədi. At üzərinə minilməsinə imkan vermədi və Filip atın aparılmasını əmr etdi. Atın öz kölgəsindən qorxduğunu görən İsgəndər atı əhliləşdirmək istədi və buna nail oldu. Plutarx qeyd edir ki, nümayəş etdirilən cəsarət və ambisiyaya valeh olan Filip gözyaşlarıyla oğlunu öpdü və bu zaman dedi: "Oğlum sən ambisiyaların üçün kifayət edəcək qədər böyük çarlıq tapmalısan. Makedoniya sənin üçün çox balacadır." Filip atı onun üçün aldı. İsgəndər onu Bukefalos adlandırdı və bunun mənası "öküz-baş" deməkdir. Bukefalos İsgəndəri Hindistana qədər daşıdı. Heyvan öləndə (qocaldığına görə, Plutarxa görə 30 yaşında) İsgəndər bir şəhəri Bukefala adlandırdı.
Gəncliyi və təhsili
İsgəndərin 13 yaşı olanda Filip onun üçün müəllim axtarırdı. Filip İsokrat və Spevsip kimi akademiklər haqqında fikirləşdi və ikincisinə vəzifəni tutmaq üçün istefa etmək təklif edildi. Axırda Aristotel İsgəndərin müəllimi seçildi və Miezadakı Nimfalar məbədi dərs keçmək üçün yer kimi seçildi. İsgəndərə dərs keçməyin əvəzində Filip yerlə yeksan etdiyi Aristotelin vətəni — Staqiri yenidən inşa etməyə və kölə olmuş köhnə sakinləri satın alaraq və azad edərək və sürgündə olanları bağışlayaraq şəhəri yenidən doldurmağı qəbul etdi.
Mieza İsgəndər və makedoniyalı zadəganların uşaqları (I Ptolemey, Hefestion və Kassandr) üçün yatılı məktəb idi. Şagirdlərin çoxu İsgəndərin dostları və gələcək generalları oldu və "Kompanyonlar" olaraq bilinirlər. Aristotel İsgəndərə və dostlarına təbabət, fəlsəfə, əxlaq, din, məntiq və incəsənət haqqında dərs keçdi. Aristolel onun müəllimi olarkən İsgəndərdə Homerin əsərlərinə, xüsusilə İliada əsərinə sevgi yarandı; Aristotel ona İliadanın izahlı nüsxəsini verdi və İsgəndər bu nüsxəni hərbi yürüşlərində özü ilə apardı.
Naiblik və Makedoniyanın güclənməsi
thumb|right|300px|İsgəndərin Bukefalosu [[əhliləşdirməsini göstərən heykəl, Edinburq]] 16 yaşı olanda Aristotelin İsgəndərə dərs keçməsi başa çatdı. Filip İsgəndəri naib və varisi kimi öz yerinə qoyaraq Bizantiona qarşı müharibə apardı. Filip olmayanda Traklar qrupunun Maedi qəbiləsi Makedoniyaya qarşı üsyan etdi. İsgəndər bu hərəkətə onları öz ərazilərindən qovaraq cavab verdi. O, yunanları bu ərazidə məskunlaşdırdı və Aleksandropolis adlanan şəhərin əsasını qoydu.
Filip hərbi səfərdən qayıtdıqdan sonra İsgəndəri kiçik qüvvə ilə cənubi Trakiyadakı qiyamları yatırması üçün göndərdi. Yunan şəhəri Perintusa qarşı döyüşərkən İsgəndərin atasının həyatını xilas etdiyi bildirilir. Amfissa şəhəri Delfi yaxınlığında Apollon üçün müqəddəs qəbul edilən əraziləri idarə etməyə başlayanda bu hörmətsizlik Filipə Yunanıstan məsələlərinə qarışmaq üçün lazım olan fürsəti verdi. Filip hələ də Trakiya ilə məşğul olan İsgəndərə Yunanıstana hərbi yürüş üçün ordu toplamasını əmr etdi. Başqa yunan dövlətlərinin məsələyə qarışmasından qorxan İsgəndər İlliriyaya yürüş edirmiş kimi hərəkət etdi. Bu həngamə zamanı illirianlar Makedoniyanı işğal etdilər və İsgəndər tərəfindən məğlub edildilər.
Filip və onun ordusu İsgəndərə eramızdan əvvəl 338-ci ildə qoşuldu və onlar Fiba qarnizonunun əzmkar müqavimətindən sonra Fermopili ələ keçirərək buradan cənuba yürüş etdilər. Onlar Afinadan və Fibadan bir neçə günlük məsafədəki Elateya şəhərini işğal etdilər. Demosfen tərəfindən idarə edilən afinalılar Makedoniya əleyhinə Fiba ilə ittifaqa səs verdilər. Afina və Filip Fibanın fəstəyini əldə etmək üçün elçilər göndərdi, ancaq mübarizəni Afina uddu. Filip Amfisa (guya Amfiktioniya İttifaqının sözü ilə hərəkət edir) üzərinə yürüş etdi, Demosfen tərəfindən göndərilən muzdurları ələ keçirdi və şəhərin təslimiyyətini qəbul etdi. Filip sonra Elateyaya qayıtdı, onun Afina və Fibaya göndərdiyi sülh təklifi rədd edildi.
Filip cənuba hərəkət edəndə rəqibləri Boetiyanın Xeroneya ərazisində onun qabağını kəsdi. Daha sonra baş verən Xeroneya döyüşündə Filip sağ qanadı, İsgəndər sol qanadı idarə edirdi və Filipin etibar etdiyi bir qrup general da onu müşayiət edirdi. Qədim mənbələrə əsasən iki tərəf də bir müddət sərt şəkildə savaşdı. Filip qəsdən əsgərlərin geri çəkilməsini təşkil elədi, bunu eləməyinin səbəbi təcrübəsiz afinalı hoplitlərin onları izləyəcəyinə və cərgələrini pozacaqlarına inanması idi. İsgəndər Fiba cərgələrini pozan ilk əsgər idi və Filipin generalları da onun dalınca getdi. Düşmənin birliyini pozan Filip əsgərlərə irəliyə təzyiq etməyi əmr etdi və onları sürətlə hərəkət etdirdi. Afinalılar məğlub olandan sonra fibalılar mühasirəyə alındı. Tək mübarizə aparmalı olduqları üçün təslim oldular.
Xeroneya zəfərindən sonra Filip və İsgəndər heç bir düşmənlə qarşılaşmadan Peloponnesə yürüş etdilər və bütün şəhərlərdə xoş qarşılandılar; ancaq Spartaya çatanda rədd edilsələr də, müharibə etmədilər. Filip Korinfdə Yunan ittifaqını (Yunan-İran müharibələrinin anti-İran ittifaqının əsasında) qurdu, Sparta istisna olmaqla yunan şəhər-dövlətləri bu ittifaqa daxil idi. Filip bu ittfaqın hegemonu oldu və İran imperiyasına hücum etmək planlarını açıqladı.
Sürgün və qayıdış
İsgəndər anası ilə Makedoniyadan qaçdı. Anası Olimpiada Dodonada qardaşı Epir çarı I İsgəndərin yanında qaldı. İsgəndər isə İlliriyaya qədər yoluna davam etdi. Burada o, İlliriya çarından sığınacaq istədi və bir neçə il əvvəl onları döyüşdə məğlub etməsinə baxmayaraq ona qonaq kimi davranıldı. Ancaq belə görünür ki, Filip heç vaxt siyasi və hərbi cəhətdən təlim görmüş oğlundan imtina etməyə cəhd göstərməyib. Buna görə də İsgəndər 6 ay sonra geri qayıtdı. Onun geri qayıtmasında iki tərəf arasında vasitəçilik edən ailə dostu Demaratusun əməyi var idi.
Növbəti il Kariyanın fars satrapı Piksodar öz böyük qızını İsgəndərin atabir qardaşı Filip Arrideyə təklif etdi. Olimpiada və İsgəndərin bir sıra dostları irəli sürdü ki, bu Filipin Arrideyi öz varisi etmək istədiyini göstərir. İsgəndər Korinfin Fessala adlı aktyorunu göndərərək reaksiya verdi və mesaj da bu idi ki, Piksodar öz qızı ilə evlənməyi qeyri-qanuni oğula yox, onun yerinə İsgəndərə təklif etməlidir. Filip bunu eşidəndə danışıqları dayandırdı, İsgəndəri kariyalının qızı ilə evlənmək istədiyinə görə danladı və bunu da belə izah etdi ki, o, İsgəndər üçün daha yaxşı gəlin istəyir. Filip İsgəndərin dörd dostunu — Harpal, Nearx, Ptolomey və Erigini sürgün elədi və korinflilərə Fessalanı zəncirdə Makedoniyaya gətirməyi əmr etdi.
Taxta çıxması
Filip eramızdan əvvəl 336-cı ildə Ayqeydə qızı Kleopatranın Olimpiadanın qardaşı I İsgəndərlə toyunda iştirak edərkən mühafizəçilərinin başçısı Pavsaniy tərəfindən qətlə yetirildi. Pavsaniy qaçmağa çalışanda büdrədi və İsgəndərin dostları Perdikka və Leonnatın daxil olduğu mühafizəçilər tərəfindən öldürüldü. İsgəndər 20 yaşında zadəganlar və ordu tərəfindən çar elan edildi.
Hakimiyyətinin güclənməsi
thumb|right|400px|Eramızdan əvvəl 336-cı ildə [[Makedoniya çarlığı (tünd qırmızı) və Əhəmənilər imperiyası (bənövşəyi)]] İsgəndər taxta potensial namizəd olan şəxsləri məhv edərək hakimiyyətinə başladı. O, əmi oğlusu IV Amintanı edam etdirdi. İsgəndər həm də Linkestiya regionundan olan iki makedoniyalı şahzadəni öldürdü, ancaq üçüncü şahzadəyə — İsgəndərə qıymadı. Olimpiada Filipin arvadı Kleopatranı və ondan olan qızı Evropanı diri-diri yandırdı. İsgəndər bunu öyrənəndə əsəbləşdi. İsgəndər həmçinin Kiçik Asiyada ordunun öncü birliyinin komandiri və Kleopatranın əmisi Attalın öldürülməsini əmr etdi.
Düşmən Afinaya qoşulma ehtimalıyla bağlı olaraq həmin vaxtlarda Attal Demosfenlə əlaqə saxlayırdı. Attal İsgəndəri çox sərt təhqir etmişdi və Kleopatranın ölümündən sonra İsgəndər onu sağ saxlamaq üçün həddindən artıq təhlükəli gördü. İsgəndər Arxidayı bağışladı. Arxiday bəlkə də Olimpiada tərəfindən zəhərləndiyi üçün bütün mənbələrə görə əqli cəhətdən xəstə idi.
Filipin ölüm xəbəri bir çox yerlərin qiyam etməsinə səbəb oldu və Fiba, Afina, Fessaliya və trakiyalı qəbilələr buna daxil idi. Qiyam xəbərləri İsgəndərə çatanda o, tez cavab verdi. Diplomatiyanı istifadə etməsi məsləhət görülsə də, İsgəndər 3000 makedoniyalı süvari əsgər yığdı və cənuba, Fessaliyaya tərəf getdi. O, Fessaliya ordusunu Olimp dağı ilə Ossa dağı arasındakı keçidi tutmuş vəziyyətdə tapdı və əsgərlərinə Ossa dağı üzərindən getməyi əmr etdi. Fessaliyalılar növbəti gün oyananda İsgəndəri arxalarında tapdılar və tez təslim olaraq, öz süvarilərini İsgəndərin gücünə əlavə etdilər. O, daha sonra cənuba, Peloponnesə doğru getməyə davam etdi.
İsgəndər Fermopildə dayandı və cənuba, Korinfə getməzdən əvvəl burada Amfiktioniya İttifaqının lideri kimi tanındı. Afina sülh istədi və İsgəndər qiyamçıları bağışladı. İsgəndər və Diogenin rastlaşması İsgəndər Korinfdə qalarkən baş verdi. İsgəndər Diogendən onun üçün nə edə biləcəyini soruşanda Diogen sayğısızca ondan bir az kənarda durmasını istədi, çünki o, günəş işığının gəlməsinə mane olurdu. Bu cavab İsgəndərə xoş gəldi və İsgəndərin "Şübhəsiz ki, əgər mən İsgəndər olmasa idim, Diogen olmaq istəyərdim" dediyi bildirilir. Korinfdə İsgəndər hegemon ("rəhbər") titulunu götürdü və atası kimi İrana qarşı gələcək müharibə üçün komandir olaraq seçildi. O, həmçinin Trakiya üsyanının xəbərini aldı.
Balkan yürüşü
İsgəndər Asiyaya keçməzdən əvvəl şimal sərhədlərini mühafizə etmək istəyirdi. Eramızdan əvvəl 335-ci ilin yazında o, bir sıra qiyamları yatırtmaq üçün hücum etdi. Amfipolisdən başlayaraq, o, şərqə, "Müstəqil trakiyalılar"ın ölkəsinə səfər etdi. Himes dağında Makedoniya ordusu hündürlükləri tutan Trakiya ordusuna hücum etdi və onları məğlub etdi, Makedoniyalılar Tribali ölkəsinə yürüş etdilər və Liqinis çayı yaxınlığında onların ordusunu məğlub etdilər. (Dunayın qolu) İsgəndər daha sonra üç gün ərzində Dunaya doğru getdi və qarşı sahildə olan Qeta qəbiləsi ilə qarşılaşdı. Gecə çayı keçərək o, düşmənə qəfil hücum etdi və onları ilk süvari toqquşmasından sonra geri çəkilməyə məcbur etdi.
İsgəndərə xəbər çatdı ki, İlliriya çarı Klit və Tavlanti çarı Qlavkiya onun hakimiyyətinə qarşı açıq qiyam edirlər. İsgəndər qərbə, İlliriyaya yürüş edərək hər birini sırayla məğlub etdi və hər iki hökmdarı orduları ilə qaçmağa məcbur etdi. Bu qələbələrlə İsgəndər şimal sərhədini möhkəmləndirdi.
Kiçik Asiya
thumb|500px|İsgəndərin imperiyasının və onun marşrutunun xəritəsi. İsgəndərin ordusu eramızdan əvvəl 334-cü ildə Hellespontu keçdi. Ordu təqribən 48100 əsgər, 6100 süvari və əsgər sayı 38000-ə çatan ekipajlarla 120 gəmilik donanmadan ibarət idi. Onlar Makedoniyadan və müxtəlif yunan şəhər-dövlətlərindən idilər, Trakiya, Peoniya və İlliriyadan muzdlu əsgərlər və varlı ailələrdən çıxmış əsgərlər idilər. (Ptolemeyi mənbə kimi istifadə edən Arrian deyib ki, İsgəndər 5000-dən çox at və 30000-dən çox piyadayla keçib. Siciliyalı Diodor da eyni cəmi verib, ancaq 5100 at və 32000 piyada olaraq verib. Diodor həmçinin artıq Asiyada olan öncü qüvvə haqqında məlumat verib, hansı ki, Polien 10000 sayda olduqlarını deyirdi.) O, Asiya torpağına nizə ataraq və Asiyanı tanrılardan hədiyyə kimi qəbul etdiyini deyərək İran imperiyasının tamamını işğal etmə niyyətini göstərdi. Bu həm də İsgəndərin diplomatiyanı üstan tutan atasının əksinə olaraq müharibə etmək istəməsini göstərirdi.
Qranik döyüşündə farslara qarşı ilk qələbədən sonra İsgəndər fars əyalət paytaxtı Sardisi və onun xəzinəsini qəbul etdi; o, daha sonra İoniya sahili boyunca hərəkət etdi. İsgəndər döyüşdə əsgərlərin canını xərcləmək üçün ilahi hüquqa malik olduğuna inansa da, kədərlənirdi, ölən şəxslər səxavətlə mükafatlandırılırdı: "İsgəndər müharibədə ölmüş əsgərlərin qohumlarını vergidən və ictimai xidmətdən azad etdi." Öz əsgərləri və ya qarşı tərəf olmasından asılı olmayaraq, İsgəndər ölən şəxslərə hörmət bəsləyirdi. O, uzağa gedərək onları şərəfləndirmək və onlara hörmət göstərmək üçün heykəllər tikdirirdi. Kariyadakı Halikarnasda İsgəndər mühasirələrin birincisinə başladı və qarşı tərəfdəki muzdlu kapitan Rodoslu Memnon və Kariyanın Əhəməni satrapı Orontobatı dənizlə geri çəkilməyə məcbur etdi. İsgəndər idarəçiliyi onu övladlığa götürən Adaya verdi.
İsgəndər fars hərbi-dəniz bazası olmaqdan imtina edən bütün sahil şəhərlərində hakimiyyətini təsdiq edərək Halikarnasdan dağlıq Likiyaya və Pamfiliya düzənliyinə keçdi. Pamfiliyadan sonra sahil heç bir böyük limana sahib deyildi və İsgəndər dənizdən aralı düşən ərazidən hərəkət etdi. Termossosda Pisidiyan şəhəri İsgəndərə itaət etsə də, İsgəndər bu şəhəri hücumla ələ keçirə bilmədi. İsgəndər qədim Frigiya paytaxtı Qordionda həmin vaxta qədər çözülməmiş Qordion düyününü açdı, hansı ki gələcək "Asiya hökmdarı"nı gözləyən qəhrəmanlıq idi. Rəvayətə görə, İsgəndər bildirdi ki, düyünün necə açılmasının heç bir əhəmiyyəti yoxdur və onu qılıncı ilə kəsdi.
Levant və Suriya
İsgəndər cənuba səyahət etdi və III Daranın əhəmiyyətli dərəcədə böyük ordusu ilə rastlaşdı. O, ordunu rahatlıqla məğlub etdi və Daranın təlaşlanmasına səbəb oldu. Bəzi əsgərlər tərəfindən qovulmasına baxmayaraq, "İsgəndər onlarla (onun ailəsi) təsəvvür edilməyəcək dərəcədə hörmətlə davrandı." Bu onun tutduqlarına qarşı davamlı alicənablıq və xeyirxahlığını göstərir. Dara döyüşdən qaçdı və onun qaçışı ordunun dağılmasına səbəb oldu. Dara arvadını, iki qızını, anası Sisiqambanı və möhtəşəm xəzinəni tərk etdi. Daha sonra Dara artıq itirdiyi ərazilərin daxil olduğu sülh müqaviləsi və ailəsi üçün 10000 talent fidyə təklif etdi. İsgəndər cavab verdi ki, o, artıq Asiyanın hökmdarıdır və ərazi bölgülərinə tək o qərar verir.