cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maastrixt sazişi
İkinci mərhələ (1 yanvar 1994 – 31 dekabr 1998) avronun tətbiqini yaxınlaşdırmaq üçün Avropa İttifaqı üzvlərindən daha konkret tədbirlər tələb edirdi. Artıq qeyd edildiyi kimi, Avropa Valyuta İnstitutu 1998-ci ildə fəaliyyətə başladı. O, milli hökumətlərdən və milli hökumətlərdəki Avropa orqanlarından asılı deyildi. O, avronun buraxılmasından əvvəl lazımi hazırlığı görməli idi. İşlərin nəticələri: milli Mərkəzi banklar arasında əməkdaşlıq gücləndi; Avropa İttifaqı ölkələri arasında valyuta siyasəti uzlaşdırıldı, Avropa İttifaqı çərçivəsində valyutaların dəyişməsinə etibarlı nəzarət, valyuta tənzimlənməsi və ödəniş sistemi yaxşılaşdı, Avropa Mərkəzi Bankının yaradılmasına zəmin hazırlandı (hüquqi, təşkilati və maddi-texniki). Dövlət müəssisələrinin mərkəzi bankları tərəfindən maliyyələşdirilməsini, dövlət borclarının mərkəzi banklarına ötürülməsini tənzimləyən (qadağan edən), mərkəzi bankların dövlətdən asılılığını aradan qaldıran qaydalar qəbul edildi.
Beləliklə, Avropa Valyuta İnstitutu Avropa Mərkəzi Bankının yaradılması üçün əsas oldu. 1998-ci ildən fəaliyyətə başlayan Avropa Mərkəzi Bankının əsas məqsədi qiymətlərin stabilliyini və müvafiq olaraq vahid valyutanı qorumaq idi.
Üçüncü mərhələ - (1999-2002) vahid valyuta olan avroya keçidi nəzərdə tuturdu. 1 yanvar 1999-cu ildən Avropa İttifaqı üzv ölkələrinin milli valyutalarına münasibətdə avronun sabit kursu müəyyən edildi və avro ümumi valyuta elan edildi. 2002-ci ilədək milli valyutalar paralel işləndi. 1 yanvar 2002-ci ildən avro banknotları və sikkələri buraxılmağa başlandı və yerli valyutaları əvəz etdi. 2002-ci ilin iyulunda üzv-l dövlətlərin təsərrüfatlarının vahid valyutaya keçidi başa çatdı.
Avropa mərkəzi banklarının sistemi işə başladı. Ona Avropa Mərkəzi Bankı və avrozona ölkələrinin mərkəzi bankları daxil idi. Avropa mərkəzi banklarının sisteminin məqsədlərinə daxildir:
• Avropa İttifaqı ölkələrində vahid valyuta siyasətinin yürüdülməsi;
• Avronun digər dünya valyutalarına münasibətdə məzən- nəsinin saxlanması;
• İttifaq ölkələrinin xarici ehtiyatlarından istifadə;
• Avrozonada beynəlxalq ödəniş sisteminin işləkliyini təmin etmək;
• Avro banknotlarının buraxılışını idarə etmək;
• Hər bir mərkəzi bankın emissiya kvotasını müəyyən etmək;
• Ümumavropa maliyyə sisteminin stabilliyini təmin etmək üçün Avropa İttifaqı maliyyə institutlarına nəzarət.
Dördüncü mərhələ - 2003-cü ildən başladı və iqtisadi valyuta ittifaqının valyuta sisteminin inkişafı üçün yeni istiqamətlər müəyyən edir. Avronun tətbiqi iqtisadi və valyuta ittifaqında olan dövlətlər arasındakı əlaqələri və qarşılıqlı asılılığı artırmalı, onların valyuta və iqtisadiyyat üzrə hərəkətlərini regiondakı əsas tərəfdaşları ilə koordinasiya etməyə sövq etməlidir.
Avronun tətbiqi beynəlxalq maliyyə-kredit münasibətlərinin iştirakçısı və beynəlxalq təşkilatların üzvü kimi Azərbaycan Respublikasının da beynəlxalq valyuta-maliyyə münasibətlərinə ciddi təsir edir. Bundan əlavə, Azərbaycan Respublikasının ticarət tərəfdaşlarından bəziləri av- rozona üzvləridir. Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı 4 yanvar 2000-ci ildən avronun katirovkasına və Bakı Fond Birjasında avro alqı-satqısına başladı. Təsərrüfat subyektləri və əhali avroda hesab aça, he- sablaşmalar və köçürmələr apara, depozitlər saxlaya, konvertasiya edə və digər əməliyyatlar apara bilərdilər. Azərbaycan bank sistemi nizamnamə kapitalını avroda saxlaya bilər, xarici bank əməliyyatlarını avroda və digər valyutalarda apara bilər.
Ədədi orta
Ədədi orta — bir neçə ədədin cəminin onların sayına bölunməsindən alınan ədədə deyilir.
Verilmiş n sayda x1, x2, ..., xn ədədlərinin ədədi ortası aşağıdakı kimi hesablanır:
Məsələn, x1, x2, x3 ədədlərinin ədədi ortası onların cəminin 3-ə bölünməsindən alınan ədəddir:
Capillaria caudinflata
Capillaria caudinflata Dəyirmi qurdlar tipinin Nematodlar sinfinə aid olan növ.
Xarici quruluşu
.
Həyat tərzi
Geniş yayılan,çox saylıdır.Toyuq,hind toyuğu,göyərçin,sığırçın və s quşların bağırsağında parazit həyat tərzi keçirirlər.Bağırsaq şirəsi ilə qidalanır.Düşmənləri yoxdur. Erkək,dişi,yumurta vasitəsi ilə çoxalır. Növün Fenologiyasına yumurta,aralıq sahib sürfə,yetkin fərd daxildir.Orta ömrün uzunluğu sahibin orqanizmində 5 ay, cinsi yetkinliyə çatma müddəti isə 51 gün-dür. Biohelmintdir,inkişaf dövriyyəsi aralıq sahib olan yağış qurdları ilə keçir.Həyat tsikli Sahib dəyişməklə başa çatır.Bir sahibdə sayı 300 ədədə qədər ola bilər. Reproduktivliyi və xromosom göstəriciləri məlum deyil.Mühafizəyə ehtiyac yoxdur.
Yayılması
Dünyada 100 növ, Azərbaycanda 1 növ qeydə alınıb. Azərbaycanın bütün ərazilərində geniş yayılmışdır.
Çilə
Çilə — Sufi dərvişlərin nəfslərini tərbiyə edib təsəvvüf yolunda irəlləmək üçün qırx gün inzivaya çəkilib riyazət (dünyanın rahatlıq və ləzzətlərindən əl çəkmə) və ibadətlə məşğul olmaları.
Yəngel (Əbyəlil)
Yəngel kəndi (Йәнгел) - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Yəngel kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Tersk atı
Terek cinsi və ya Tersk atı — Tersk cinsi Rusiyanın Stavropol bölgəsinin Stavropol və Tersk at zavodunda yaradılmış yeni bir at cinsidir. Bu cinsin yaradılmasında Ərəb, Kabardin, Bonatlarının törəmə çarpazlaşdırılması nəticəsində yaradılmışdır.
Xüsusiyyətləri
Tersk atı keyfiyyətinə görə Ərəb atına çox oxşayır. Lakin Ərəb atından bir az iri, uzunsov bədənli və sümüklüdür. Əsas rəngi bozdur. Temperamenti canlı və sakitdir. Əsas ölçüləri 151-153-177-18,7 sm.-dir. Tersk atı yaxşı iş qabiliyyətinə malikdir. Rekord sürəti 1600 metr məsafəyə 1 dəq. 48 can.
2400 metrə isə 2 dəq. 47 saniyədir. Uzaq məsafəli yürüŞlərdə davamlıdır. Dağlıq şəraitdə 3100 km. məsafəni bu atlar üç günə keçmişlər.
Çiləxana
Çilə — Sufi dərvişlərin nəfslərini tərbiyə edib təsəvvüf yolunda irəlləmək üçün qırx gün inzivaya çəkilib riyazət (dünyanın rahatlıq və ləzzətlərindən əl çəkmə) və ibadətlə məşğul olaraq, çilə edilən yer.
Senecio rubrilacunae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Maqnezioferrit
Maqnezioferrit — kubik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.
Xassələri
Rəng – qəhvəyi, qara; Mineralın cizgisinin rəngi – bozumtul-qaradan tünd qırmızıyadək;  Parıltı – güclü metallik; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 4,6-4,7; Sərtlik – 6-6,5; Başqa xassələr – maqnit xassəlidir; Morfologiya – kristallar: oktaedrik; Mineral aqreqatları: dənəvər.
Piter Siqal
Piter Siqal — ABŞ rejissoru, prodüseri, ssenaristi və aktyoru, əsasən komediya janrında filmlər çəkir.
İlxı
İlxı - at, dəvə sürüsü. İlxı heyvanın yaşından və cinsindən asılı olaraq təşkil edilir. Hər at ilxısında qulunla birlikdə 80-120 madyan və ya bir yaşardan yuxarı 120-150 baş dayça saxlanılır. İlxı heyvanların ilboyu saxlanması, yaxu otarılması üçün təşkil edilir.
Muxtar Məmmədov
Muxtar İsgəndər oğlu Məmmədov — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. Məmməd Məmmədovun qardaşıdır.
Muxtar İsgəndər oğlu Məmmədov 14 may 1901 ildə Ağdamın Qaradağlı kəndində dünyaya gəlmişdir.
Muxtar Məmmədov 1932–1940 illərdə Ağdamın Telman adına kolxozda, Qərvənd və Boyəhmədli kənd istehlak cəmiyyətində işləmiş, 1941–1960 illərdə kolxoz sədri olmuş, 1960–1980 illərdə Telman adına kolxozun aqranomu vəzifəsində çalışmışdır.
Muxtar Məmmədov Azərbaycan Kommunist Partiyasının XVIII–XXII qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur.
Muxtar Məmmədova 1951 ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilmiş, "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni və medallarla təltif edilmişdir.
Azərbaycanın tanınmış alimlərindən filologiya elmləri namizədi, dosent Vəli Məmmədov, iqtisad elmləri namizədi, dosent Nəvai Məmmədov Muxtar Məmmədovun övladlarıdırlar.
Muxtar Məmmədov 31 mart 1980 ildə vəfat etmişdir.
İçəribazar
İçəri bazar (Qax qala qapıları və divarları) — Qax şəhərinin mərkəzində yerləşir. XVIII əsrin I yarısında inşa olunmuş, XIX əsrdə ruslar tərəfindən təmir edilmişdir. Əvvəllər xalq arasında İçəribazar adlanan (indi İcəribazar küçəsidir) məhəlləni əhatə edən qala divarları və bürclərlə əhatələnmiş qala qapılarından ibarətdir.
Bəstəkar Müslüm Maqomayevin atasının emalatxanası bu məhəllədə yerləşir.
Çarmıxa çəkmə
Etimologiya
Fars dilindən türk dillərinə keçən çarmıx sözü dörd və mismar sözcüklərindən yaranmışdır.
Qərb dillərindəki cross və kruco kimi qarşılıqlarından yaradılmış çarmıxa gərmə mənasındakı crucifixion və krucumado kimi qavramlar əslən yunan dili kökənli olub iki kəlimədən ibarətdir: ana-stauro (ἀνασταυρόω); stauros kəlməsi "payaya bağlamaq", apo-tumpanizo kəlməsi də "taxta üzərində acı çəkdirmək" mənasına gəlir və bu iki söz birləşdiyində "anaskolopizo" (ἀνασκολοπίζω "payaya keçirmək") sözünü meydana gətirir. Köhnə Yunan-Roman qaynaqlarında "XYLON" sözü "odun parçası" mənasında da işlədilirdi, amma bu söz daha çox dar ağacları üçün etibarlı idi, payalar üçün deyil. Məsələn, Aristofanın "Qurbağalar" komediyasında də bu mənada işlənir: "Əgər tökəzlərsən, heç olmazsa şərəfli bir ağacdan asılarsan". Buna görə latınca "crux" sözü dar ağacı ya da paya mənasına gələ bilər.*
Tarixçə
Keçmişdə qurulu din və nizama qarşı cinayət törətdiyi üçün edamına qərar verilənlər çarmıxa çəkilərək öldürülərdilər. Bunun üçün məhkumun bədəni və ayaqları çarmıxın şaquli taxtasına bağlanar, qolları yana açılaraq əlləri üfüqi taxtaya mıxlanırdı. Günlərlə açıqda, ac, susuz və taxtaya mismarlı qalan məhkum, yavaş yavaş və işgəncə çəkərək ölərdi. Romali qubernator Pontius Pilate dövründə də İsa yəhudi din alimi olan fariseylər tərəfindən belə çarmıxa gərilmişdi. Çarmıxa gərilmə mövzusu utanc verici olaraq adlandırıldığı üçün, uzun zaman Xristianlar tərəfindən ələ alına bilmədi. 16.ci əsrdən sonra, bir çox rəssam İsanı çarmıxda göstərən rəsmlər çəkdi
Qafqazinfo
Tarixi
2010-cı ilin avqust ayının 16-da Elbrus Ərud tərəfindən təsis edilib.
Fəaliyyəti
"Qafqazinfo" üç növbədə 24 saat online olan internet qəzetdir. Portalın özəlliklərindən biri də yaydığı xəbərlərdə istinad mədəniyyətini əsas tutmasıdır.
Kollektivi
Portala Elbrus Ərud rəhbərlik edir. 20 nəfərlik əsas kollektivi gənclərdən ibarətdir.
Maliyyə mənbəyi
"Qafqazinfo"nun əsas maliyyə mənbəyi reklam və PR məqalələrindən əldə edilən vəsaitlərdir.
Şirkət ƏDV ödəyicisidir.
17 mart
1601–1900
thumb|[[Molla Vəli Vidadi]]
1901–cari
thumb|[[Əli bəy Hüseynzadə]]
Xabi Alonso
Xabier Alonso Olano (və ya tanınan adı ilə Xabi Alonso) 25 noyabr 1981-ci il təvəllüdlü ispan futbolçudur. Xabi Alonso karyerasına doğulduğu Xipuskoa vilayətinin paytaxtı San-Sebastyanın futbol klubu olan Real Sosyedadın əsas komandasında başladı. SD Eibarda icarə əsasında qısa  müddət oynadıqdan sonra o, keçmiş klubu Real Sosyedadın baş məşqçisi Con Toşakın təşəbbüsü ilə bu kluba kapitan olaraq geri döndü. Xabi  Alonso 2002-2003 mövsümündə Real Sosyedadın La Liqanı ikinci yerdə başa vurmasında əvəzedilməz rolu oldu. O avqust 2004-ci ildə 10,5 milyon funt sterlinqlik müqavilə əsasında Liverpula transfer edildi. O, Liverpuldakı ilk mövsümündə UEFA Çempionlar Liqasının finalında həlledici qol vurdu və UEFA Çempionlar Liqasını qazandı. Sonrakı mövsüm o, FA Kuboku və FA Community Shield kubokunu qazandı. O, 2009-2010 mövsümünün başlanğıcında 30 milyon funt sterlinq-ə yaxın dəyəri olan müqavilə əsasında Real Madridə transfer edilib. O,2003-cü ilin aprelində keçirilmiş İspaniyanın Ekvadora 4-0 qalib gəldiyi oyunda milli yığmada ilk oyununu keçirdi. İspaniya milli futbol komandasında  oynadığı müddət ərzində o, Avro 2008, Avro 2012 və 2010 Dünya Kubokunu qazanmaqla yanaşı Avro 2004 və 2006 Dünya Kubokunda ölkəsini təmsil etmişdir. 23 iyun 2012-ci ildə Xabi Alonso Avro 2012-nin dörddəbir final mərhəsində Fransaya qarşı İspaniya milli futbol komandasının şərəfini 100-cü dəfə qorudu. Onun həm yubileyi, həm də İspaniyanın yarımfinal mərhələsinə yüksəlməyinə səbəb olmuş Fransaya vurduğu qol böyük təntənə ilə qeyd edildi.
Həyatı
Xabi Alonso 25 noyabr 1981-ci ildə məşhur futbolçu ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Periko Alonso Real Sosyedad komandasında oynayarkən komandası iki mövsüm ard-arda La Liqa çempionu oldu və karyerasındakı üçüncü çempionluğunu Barselonaya transfer olunduqdan sonra əldə etdi. O, həmçinin karyerası boyunca 21 dəfə İspaniyanın şərəfini qorumuşdur. Xabi Alonso kiçik bask şəhərciyi Tolosada anadan olmuşdur. Həyatının ilk altı ilini Barselonada keçirən Xabi Alonso sonradan ailəsi ilə birlikdə San-Sebastyana köçdü. Bu şəhərdə onda futbola qarşı ehtiras əmələ gəldi. Belə ki, o, uşaqlığını "Playa de la Konça" (Balıqqulağı çimərliyi) adlanan çimərlikdə futbol oynayaraq keçirirdi. O, bu illərdə tanış olduğu Mikel Arteta ilə arasında başlayan dostcasına rəqabətin oyun texnikasına faydalı olduğunu söyləmişdir. Atası futbola sıx bağlanan Xabini və böyük qardaşı Mikeli tez-tez birlikdə məşq etmək üçün Sabadelin məşq meydançasına aparırdı. Xabi Alonso atasının oyun üslubunun təsiri altında qol atmaqdansa yaxşı top ötürməyi daha çox sevirdi. Kiçik yaşda o, yarımmüdafiəçi olaraq oynamağa qərar verdi. Bu qərar ona topla rəftarının yaxşılaşmasında böyük rolu oldu. Sonralar Xabinin bu bacarığı onun klub və milli yığma karyerasının ayrılmaz hissəsinə çevrildi. O, 15 yaşında olarkən ingilis dilini öyrənmək üçün məktəb mübadilə proqramı çərçivəsində İrlandiyanın Kells qəsəbəsinə getdi. Xabi Alonso və Mikel Arteta olduqca iddialı idilər və onların Real Sosyedadda birlikdə oynamaq ən böyük arzuları idi.
Senecio laseguei
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Turab Məmmədov
Turab Süleyman oğlu Məmmədov — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
Həyatı
Turab Süleyman oğlu Məmmədov 1910 ildə Ağdamın Qaradağlı kəndində dünyaya gəlmişdir. Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısıdır. 1932-1963 illərdə Ağdamın Telman adına kolxozunda kolxozçu, briqadir, sədri vəzifəsində çalışmışdır.
Turab Məmmədova 1947-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı verilmiş, 2 dəfə Lenin ordeni, medallarla təltif edilmişdir.
Turab Məmmədov 1986-cı ildə Ağdamda vəfat etmişdir.
Seyid Lazım Ağa
Seyid Lazım Ağa — Azərbaycanın tanınmış seyidlərindən biri.
Həyatı
Seyid Lazım Ağa 1880-ci ildə Laçın rayonunun Böyük Seyidlər kəndində anadan olub. Kiçik yaşlarında olarkən ailəsi ilə birlikdə Ağdam rayonuna köçmüşdülər. thumbnail|left|Seyid Lazım Ağa ziyarətgahı Dini məktəb oxumasa da, Seyid Lazım Ağa Quranı əzbərdən bilmiş, çox mükəmməl Quran oxuyurmuş.
Seyid Lazım Ağa 1994-cü il yanvar ayının 3-ü cümə günü 115 yaşında Mingəçevir şəhərində dünyasını dəyişib. Məzarı Ağdam rayonunun Çəmənli kəndindədir.
Üç övladı var, Seyid Məhəmməd Ağa, Seyidə Humay xanım və Seyidə Pəri xanım.
Zirehli tibb maşını
thumb|M4 Sherman tankına əsaslanan zirehli tibbi nəqliyyat vasitələri. [[İsrail, Yad La-Shiryon Muzeyinin eksponatları	 ]] Zirehli tibb maşını  - silahlı qüvvələrin tibbi xidməti ilə xüsusi təchiz olunmuş zirehli texnikası. Zirehli tibb maşınlarının köməkçi vasitələri kateqoriyasına aiddir.
Yaralılar və xəstələr üçün güllələrdən və kütləvi qırğın silahlarının zərərverici amillərindən qorunmasını təmin edir. Konfiqurasiyadan asılı olaraq dizayn edilə bilər.
Hücumlar zamanı yaralanmaların nəticəsi tibbi xidmətin vaxtı və keyfiyyətindən asılıdır.
Tarixi
SSRİ-də, 1937-ci ildə zirehli bir sanitar evakuasiya maşınının ilk modeli (GAZ-AAA əsasında BA-22) yaradıldı. Böyük Vətən Müharibəsi illərində hərbi həkimlər birbaşa döyüş bölgəsində, yaralıların 84,4% -nə, tibb mərkəzlərində isə 15,6% nə ilk tibbi yardım göstərdilər. Döyüş bölgəsində yaralıların axtarışı, tibbi yardımın göstərilməsi, tibbi müəssisələrə toplanması və təxliyəsi çətin bir şəraitdə aparılır və həyat üçün böyük təhlükə ilə müşayiət olunur. 20-ci əsrin müharibələri və hərbi qarşıdurmalarda kiçik tibb işçilərinin itkiləri ilk yerlərdən birini tutdu. Düşmənin atəşi və döyüş ərazisi yaralıların izlənməsi və daşınması üçün adi vasitələrin istifadəsinə imkan vermirdi. Bununla əlaqədar olaraq, XX əsrin sonlarında bir çox ölkədə (ABŞ, Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa, Çin, Rusiya və digər ölkələr) xüsusi  zirehli tibb maşınları inkişaf etdirməyə başladı. Belə ki, hərbi təcili yardım maşınlarının ümumi sayının 40% -dən çoxu zirehlidir. 1949-cu ilin avqustunda Dördüncü Cenevrə Konvensiyası (1950-ci ildə qüvvəyə minmişdir) qəbul edildi, buna görə Qırmızı Xaç və ya Qızıl Aypara emblemi, düşmən hücumlarından qorumaq üçün zirehli tibbi vasitələrə tətbiq olunur.
Əsas texniki xüsusiyyətlər
Zirehli döyüş maşınları əsasında yaradılan zirehli tibb maşınları müəyyən tibbi tələblərə cavab verməlidir. Burada yaralıların, tibbi avadanlıqların səmərəli yerləşdirilməsi, yaralıların yüklənməsi və boşaldılmasının rahatlığı, tibb işçilərinin işi üçün optimal şəraitin yaradılması mümkündür.
Nüvə Silahlarının Qadağası Müqaviləsi
Müqavilənin qəbulu ilə nəticələnmiş Birləşmiş Millətlər Təşkilatındakı 7 iyul 2017-ci il tarixli səsvermə
Nüvə Silahlarının Qadağası Müqaviləsi, məqsədi nüvə silahlarının və silah texnologiyasının qadağası olan beynəlxalq müqavilə. 7 iyul 2017-ci ildə qəbul edilmişdir.
Osmanlı Ərəbistanı
thumb|250px|right|1914-cü ildə Ərəbistan yarımadası. Osmanlı Ərəbistanı — Ərəbistan yarımadasının 1517-ci ildən 1918-ci ilə qədər davam edən dövrdəki adı. Bu dövrdə, Ərəbistan torpaqlar Osmanlı imperiyasının tərkibində olduğuna görə belə adlandırılmışdır. Regionda osmanlıların nəzarəti mərkəzi hakimiyyətin gücü zəiflədikcə azalmağa başladı.
Erkən dövr
XVI əsrdə Osmanlı imperiyası Qırmızı dənizindən Fars körfəzinə qədər olan torpaqlarda (Hicaz, Asir və əl-Xasa) öz hakimiyyətlərini qurdular. Qırmızı dənizi və Hind okeanı sahillərində portuqaliyalıların güclənməsinin qarşısını almaq üçün bu fəthlər çox önəmli idi. Hələ 1548-ci ildə Məkkə şərifi Nəcd və Hicaz tayfalarını cəzalandırmaq məqsədilə basqınlar təşkil edirdi.
Səudiyyə dövlətlərinin yaranması
XVIII əsrdə Ərəbistan yarımadasının mərkəzi bölgələrində Səud sülaləsi güclənməyə başlamışdı. Bu sülalə müstəqil ərəb dövlətlərinin formalaşmasına önəmli rol oynamışdı. 1744-cü ildə Dəriyyə əmiri Məhəmməd bin Səud ilahiyyatçı Məhəmməd ibn Əbdülvahabın təsiri ilə vahhabi dini təlimini qəbul etdi. Səud oğulları vəhhabilərin dini imanlarına güvənərək, bütün Nəcdi, Qərbi Ərəbistanı və Şərqi Ərəbistanı işğal etməyi bacardılar. Bu dövr Ərəbistan tarixində Birinci Səudiyyə dövləti kimi adlandırılmışdı. 1792-ci ildə Məhəmməd ibn Əbdülvahabın ölümündən sonra Səud sülaləsi bütün dünyəvi və mənəvi hakimiyyəti öz əllərində birləşdirdilər. Səud sülaləsi 1803-cü ildə Məkkəni, 1804-cü ildə isə Mədinəni və bütün Hicazı ələ keçirdilər. Ancaq onların hakimiyyəti çox az müddət davam etdi. Səud sülaləsinə qarşı Osmanlı sultanının əmri ilə 1811-ci ildə Misir hakimi Qavalalı Mehmed Əli Paşa mübarizəyə başladı. Səud sülaləsinin 7 il davam edən mübarizəsi 1818-ci ildə sona çatdı. Misirlilər onların mərkəzi olan Dəriyyə şəhərini ələ keçirdilər. Səud əmiri Abdullah ibn Səud isə İstanbula göndərildi və orda öldürüldü.
1821-ci ildə Türk ibn Abdullah Ər-Riyadı mərkəz seçərək osmanlılara qarşı müharibəyə başladı. 1824-cü ildə paytaxtı Ər-Riyad olan İkinci Səudiyyə dövləti yarandı. İkinci Səudiyyə dövləti 67 il yaşadı və onlar əzəli rəqibləri olan Rəşidi sülaləsini Xail bölgəsində məhv etdilər.
Osmanlı hakimiyyətinin sonu
XX əsrin əvvəllərində Osmanlılar Ərəbistan yarımadasının çox hissəsinə hökmranlıq edirdi. Bəzi bölgələr isə müstəqilləşməkdə idi. Yerli sülalələr öz mülklərində hökmranlıqlarını qorumaqda davam edirdi. Məsələn, Məkkə şərifləri Hicazda hələ də söz sahibi idilər.
1902-ci ildə Səud sülaləsi Ər-Riyadı və bütün Nəcdi öz nəzarəti altına alaraq, sülalənin Nəcddə hakimiyyətə qayıdışını təmin etdilər. Səud oğulları İxvan təşkilatının dəstəyi ilə, vahhab dini ilə ruhlanmış qoşunla 1913-cü ildə əl-Xasanı Osmanlılardan geri aldı.
1916-cı ildə Məkkə şərifi Hüseyin ibn Əli əl-Haşimi Böyük Britaniyanın dəstəyi ilə Osmanlı İmperiyasına qarşı ərəb hərəkatını başlatdı. Üsyançılar müstəqil Ərəb dövlətini yaratmaq məqsədində idilər. Ancaq 1916-1918-ci illərdə üsyançılar zəif idi. Ancaq, I Dünya müharibəsindən sonra Osmanlı imperiyasının süqutu ilə üsyançılar istəklərinə çatdılar.
Qərbi Hindu Konfederasiyası
Qərbi Hindu Konfederasiyası .Bu konfederasiya Böyük göllər hövzəsində yaşayan hindu qəbilələrinin birliyi olmuşdur.Konfederasiya ABŞ İstiqlal müharibəsindən sonra meydana gəlir.
Tərkibi
Bu birliyə regionun bir çox qəbilələri daxil idi.Konfederasiyaya daxil olan qəbilələrin əsasən kəndləri ayrı-ayrılıqda daxil olması hələ qəbilənin tam birliyə daxil olması demək deyildi.Birliyə Mayami, şauni, odjibve ,potavatoni, ottava, vaudoti, menomin, delovar, ikonez, ulinoys, minqo, kikap və yuxarı krik qəbilələri daxil idi.
Tarixi
1783-ci ildə hindu qəbilələrinin bir çoxunun başçısı arasında Sandasda konfederasiya yaradılması haqqında anlaşma imzalanır.Hədəf ABŞla danışıq aparmaq olur.Britaniya rəsmi olaraq birliyə qoşulmur,hinduları amerikalıların kəndlərinə edilən hücumlarına qarşı cıxır.Ancaq moxax qəbiləsinin başçısı,Britaniya ordusunun zabiti Djozef Brantı oraya göndərərək ABŞa qarşı onlarla birlikdə olduğunu bildirir¹.ABŞ qonşuluğunda güclü və monlit qəbilələr arası birliyin olmasını istəmirdi.Bu səbəbdən hökumət bu birliyi tanımır.Ohayo ştatı ərazisi 1775-ci ildə hindu qəbilələrinin birliyi tərəfindən imzalanmış Makintoş anlaşmasına əsasən ABŞa verilir.Bir çox qəbilələr isə anlaşmanı tanımayaraq ərazini tərk etmirlər.Bölgəyə kolonistlərin çoxsaylı köçü hinduların narazılığına səbəb olurdu.Bunun nəticəsi idiki,1785-1795 ci illərdə Britaniyalıların dəstəyi ilə Şimal-Qərbi İndiana müharibəsi baş verir.Konfederasiyanın bir sıra qalibiyyətlərinə baxmayaraq sonda məğlub olaraq Qrinvill anlaşmasına qol çəkməli olurlar.Bu Konfederasiya ABŞ və hindu gəbilələri arasındakı sonrakı əlaqələrədə öz təsirini göstərir.
İstinad
¹↑http://www.tolatsga.org/ojib.html ''Ojibwe History-Lee Sultzman''
Ferdinand Hodler
Ferdinand Hodler (14 mart 1853, Bern, İsveçrə – 19 may 1918, Cenevrə, İsveçrə) — XIX əsrin ən məşhur İsveçrə rəssamlarından biri idi. Əsərləriylə ekspressionizm sənətçilərinə böyük ölçüdə təsir edən şəxslərdən biri olmuşdur.
Həyatı və fəaliyyəti
Hodler 1853-cü ildə Berndə altı uşağın ən böyüyü olaraq dünyaya gəlmişdir. Atası Jan Hodler az pul qazana bilən bir dülgər idi. Anası Marqerit isə əslən kəndli bir ailədən idi. Səkkiz yaşına gəldiyində atasını və iki qardaşını vərəm xəstəliyi nəticəsində itirdi. Anası bir dekorativ rəssam ilə ikinci dəfə evləndi. Lakin 1867-ci ildə o, da vərəmdən vəfat etdi. Hodlerin ailəsini itirməsinə səbəb olan xəstəlik onda güclü bir ölüm şüuru meydana gətirdi.
Korotu nümunə götürən Hodler, ilkin dövrdəki rəsmlərinin əksəriyyətində böyük bir realizm ilə çəkilmiş mənzərələri, portretləri və fiqur kompozisiyalarını təsvir edirdi.
1879-cu ildə artıq realizm cərəyanının məşhur fransız rəssamı Qustav Kurbedən təsirlənərək kütləvi, çılpaq portretlər çəkirdi. Amma 1880-ci illərin ortalarında gənclik və yaşlılıq, təklik və dalğınlıq kimi anlayışları simvollaşdırmağa getdikcə daha çox yer verir. Aralarında "Gecə"nin də olduğu bu cür əsərləriylə bütün Avropada böyük bir şöhrət qazanır. thumb|400px|center|Ferdinand Hodlerin 1889-1890 tarixli "Gecə" adlı əsəri. Sonrakı rəsmlərində biri ekspressionizm istiqamətində, biri də simvolik olmaq üzrə, iki fərqli cərəyanı mənimsədi. Ekspressionizmə aid əsərlərinin çoxunu təşkil mənzərə şəkillərində mistik təbiət anlayışını ortaya qoymaqla bərabər, fransız rəssamlığından böyük ölçüdə təsirləndiyini göstərən işləri də vardır.
Banknotlarda
1910-cu ildə çəkdiyi "Otbiçən" adlı rəsm əsəri bir il sonra – 1911-ci ildə buraxılmış nominal dəyərli 100 İsveçrə frankı olan banknotlarda çap olunmuşdur.
Senecio coronopodiphyllus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
II Aleksandrın məhkəmə islahatı
thumb|250px|[[II Aleksandr ]] II Aleksandrın məhkəmə islahatı — 1860-cı illərdə imperator II Aleksandrın həyata keçirdiyi islahatlardan biri.
Zəmin
alt=|left|thumb|Rus məhkəmə sisteminə dair [[karikatura. 1850-ci illərin sonu.]] Rusiya imperiyasında iqtisadi inkişafın və 50-ci illərin sonu – 60-cı illərin əvvəllərindəki şəraitin təsiri altında öz obyektiv sosial-iqtisadi məzmununa görə burjua xarakterli məhkəmə islahatına başlamağa məcbur oldu. 1864-cü il noyabrın 20-də II Aleksandr hakim senata fərman imzaladı. Bu fərmana ―1864-cü il 20 noyabr məhkəmə nizamnamələri adı altında birləşdirilmiş məhkəmə təsisatları, cinayət məcəlləsi, mülki məcəllə və andçı hakimlər tərəfindən qoyulan cəzalar haqqında nizamnamə əlavə edilmişdi.
Məhkəmə islahatı silki məhkəmələri bütün silklər üçün ümumi olan məhkəmələrlə əvəz etdi, andlılar məhkəməsi, vəkillər korpusu yaratdı, məhkəmə instansiyaların sayını azaltdı. Bu islahat formal olaraq məhkəmə quruculuğu və məhkəmə icrası, məhkəmə hakimiyyətinin qanunverici və icraedici hakimiyyətlərdən ayrılması, məhkəmə prosesinin aşkarlığı, hakimlərin müstəqilliyi və onların bütün işləri öz daxili inamlarına müvafiq surətdə həll etmək hüququ, cinayət işlərinin əskəriyyətinin andlı iclasçılarının iştirakı ilə baxılması və s. burjua-demokratik prinsiplərini bəyan etdi.
Kalliroya (okeanida)
Kalliroya ( "gözəl axan") — yunan mifologiyasında okeanida.
II Aleksandrın məhkəmə islahatı
Zəmin
1864-cü il məhkəmə islahatı məlum dərəcədə müsbət əhəmiyyətə malik idi. Bununla bərabər, hakim təbəqə tərəfindən, mütləqiyyət quruluşu şəraitində keçirilmiş bu islahat da yarımçıq idi. Onun qeyri-ardıcıllığı, ilk növbədə, dövlət cinayətlərinin andlılar məhkəməsinin ixtiyarından alınmasında təzahür etdi. Bu cinayətlərə baxılması silki nümayəndələrin iştirakı ilə ancaq məhkəmə palatalarına etibar edilirdi. Belə ki, mürtəce zadəganların fikrincə, andlılar məhkəməsi çar hökumətini arzuolunmaz hökmlərdən hifz edə bilməzdi. İmtiyazlı silk namüyəndələrini (quberniya zadəganlarının başçısı, yerli məhkəmə dairəsinin yerləşdiyi qəzanın zadəgan başçılarından biri şəhər rəisləri və kətxudaların hərəsindən bir nəfər) iştirak etdikləri məhkəmə, hakim təbəqənin mənafeyini müdafiə edən etibarlı silah olmalı idi.
Burjua məhkəmə quruculuğu və məhkəmə icrasının əsaslarını tətbiq etmiş 1864-cü il məhkəmə islahatı təhkimçilik münasibətlərinin kəndliləri üçün volost məhkəməsi, ruhanilər üçün xüsusi məhkəmə, çar məmurlarının vəzifə cinayətlərinə baxmağın xüsusi qaydası, vəzifəli şəxslərin məhkəməyə verilməsini güzəştli qaydaları və s. qalıqlarını qoruyub saxladı.
1864-cü il məhkəmə islahatının yarımçıqlığı Rusiyanın digər milli ucqarlarında olduğu kimi, onun Azərbaycanda da həyata keçirilməsi zamanı özünü xüsusən parlaq şəkildə göstərdi. Çarizm bu bölgələrdə feodal hüquqi təsisatlarını qoruyub saxlayırdı.
Azərbaycanda və Cənubi Qafqazda məhkəmə islahatı və onun mahiyyəti
Məhkəmə islahatı Azərbaycana və bütün Cənubi Qafqaza canişinin 1865-ci ildə yaratdığı xüsusi komissiyanın hazırladığı çar tərəfindən 1866-cı il noyabrın 22-də təsdiq olunmuş 1864-cü il 20 noyabr məhkəmə nizamnamələrinin Cənubi Qafqaz diyarında tətbiq edilməsi haqqında təkliflər əsasında şamil olundu.
Çarizm öz müstəmləkəlik xəttinə sadiq qalaraq, Cənubi Qafqazın xüsusiyyətlərini, yəni yerli əhalinin geridə qalması haqqında yalanı birinci yerə çəkərək, məhkəmə nizamnamələrinin tətbiqində bir sıra mühüm məhdudiyyətlər nəzərdə tutmuşdu.
Andlılar məhkəməsi tətbiq edilmədi, çünki hakim dairələr bu məhkəmənin işlərində yerli əhalinin iştirakı üçün yaratdığı cüzi imkana belə yol vermək istəmirdi.
İstintaq və barışıq sahələrinin əvəzinə barışıq hakimi, onun köməkçiləri və digər məmurları olan barışıq şöbələri yaradılırdı. Böyük ərazisi olan qəzaları əhatə edən barışıq şöbələrinin tərkibində barışıq hakimi başda olmaqla, xüsusi məhkəmə sahiblərinin yaradılmasına icazə verilirdi. Barışıq hakimləri və onların köməkçiləri məhkəmə müstəntiqlərinin də vəzifəsini yerinə yetirirdilər.
1864-cü il nizamnamələrinin nəzərdə tutduğu hakimlərin sekçilər sistemi mütləqiyyətə yararlı hakimlərin seçilməsini təmin etsə də Azərbaycanda barışıq hakimləri seçilmir, canişin tərəfindən təyin edilirdilər.
Çar hökuməti, hətta bu məhdudiyyətlərlə belə, Cənubi Qafqaz diyarının məhkəmə sistemində islahat keçirməyə tələsmədən, bu işi bir neçə il uzatdı.
Məhkəmə orqanları sistemi Tiflis məhkəmə palatası, quberniyadakı dairə məhkəmələri, qəza, dairə və vilayətlərdəki, habelə quberniya şöbələrindəki barışıq məhkəmələrindən ibarət idi.
Bakı və Yelizavetpol quberniyalarındakı dairə məhkəmələri canişinin təqdimatı üzrə çar tərəfindən təsdiq edilən sədr, sədr müavini və altı nəfər üzvdən ibarət tərkibdə təsis olunurdu. Dairə məhkəməsi barışıq hakimlərinin hökm və qərarlarından edilən şikayətləri nəzərdən keçirir və əslində barışıq şöbələrinin səlahiyyətlərinə daxil olmayan bütün cinayət və mülki işləri həll edirdi.
Dairə məhkəmələrinin hökm və qərarlarından Tiflis məhkəmə palatasına şikayət etmək olardı. Sonuncu isə qərar qəbul edirdi. Tiflis məhkəmə palatasının və dairə məhkəmələrinin yanında prokurorlar da var idi.
Məhkəmə orqanlarının fəaliyyətinin təşkili
Cənubi Qafqaz məhkəmə idarələri üzərində ümumi nəzarəti canişin həyata keçirirdi. Bu halda o, ədliyyə naziri rolunda çıxış edirdi. Çar hökuməti Azərbaycanda və Cənubi Qafqazın digər rayonlarında sinfi mübarizənin kəskinləşdiyi şəraitdə məhkəmə təqib işlərini gücləndirmək məqsədilə dəfələrlə barışıq şöbələrinin səlahiyyətini yenidən nəzərdən keçirərək, onu xeyli məhdudlaşdırmış, müvafiq olaraq dairə məhkəmələrinin səlahiyyətlərini genişləndirmişdi.
Məhkəmə icrası ciddi nöqsanlara malik idi. Çarizmin müstəmləkəçilik siyasəti burada güzcüdəki kimi əks olunurdu. Hakimlərin tərkibində yerli əhalinin nümayəndələri yox idi, məhkəmə əhalinin dili, adət və ənənələrini bilməyən adamlar tərəfindən aparılırdı. İşlərə müstəsna olaraq, rus dilində baxılırdı. Bu da ona gətirib çıxarırdı ki, proses iştirakçıları bir qayda olaraq bir-birini başa düşmür və tərcüməçilər vəsitəsi danışmağa məcbur olurdular. Mülki işlərin baxılmasında əsrlərdən bəri formalaşmış yerli adətlər qətiyyən nəzərə alınmır, iddialar üzrə şahid ifadələrin büsbütün rədd edilir və ancaq yazılı, sənədli sübutlar qəbul olunurdu. Əhalinin kütləvi savadsızlığı şəraitində isə belə sənədlər adətən olmurdu. Rahat yolların olmaması şəraitində və barışıq şöbələrinin bir çox yaşayış məntəqələrindən uzaqlığı, məhkəmə işlərindəki hədsiz formalizm, işlərin aparılmasına olduqca çox vaxt sərf edilməsi alayarımçıq savadlı və baha başa gələn vəkillərin xidmətinə müraciət işlərini daha da mürəkkəbləşdirdi.
Təkcə məhkəmə prosesinin deyil, həm də istintaqın, notarius işlərinin və hamillik idarələri vəzifələrinin yerinə yetirilməsinin barışıq məhkəmələrinin üzərinə qoyulması ona gətirib çıxarırdı ki, bu məhkəmələr külli miqdarda cinayət və mülki işlərin içində itib-batır, bu işlərin baxılmasını illərlə uzadırdı. XIX yüzilliyin lap sonunandək Bakı quberniyasının təkcə barışıq məhkəmələrində hər il 14 min iş baxılmamış qalırdı. Məhkəmələrin fəaliyyətində zəhmətkeşlərin qanuni hüquq və mənafeyinin tapdalanması parlaq şəkildə ifadə olunurdu.
Çar hökuməti kəndlilərin çıxışlarına cavab olaraq, məhkəmə və inzibati polis zülmünü gücləndirirdi. Kəndlilər tərəfindən mülkədarbəylər və çar məmurlarının həyat mülkiyyətinə, mütləqiyyətinə qoyduğu hüquq qaydalarına edilən qəsdlərlə bağlı bir çox cinayət işi hərbi-idarə məhkəmələrinə verilməyə başladı. Sonuncuların isə adi cəza ölçüsü ölüm cəzası idi.
Qazan Hərbi Dairəsi
Qazan Hərbi Dairəsi — 1864–1918-ci illərdə Rusiya imperator ordusunun, 1945–1946-ci illərdə SSRİ Silhlı Qüvvələri tərkibində yaradılmış hərbi birləşmə.
Tarixi
thumbnail|Qazan Hərbi Dairəsinin xəritəsi.1913 Rusiya imperiyasında Qazan Hərbi Dairəsi 1864–1918-ci illərdə mövcud olmuşdur. Hərbi dairənin ərazisinə Qazan, Perm, Vyatka, Penza, Simbirsk, Saratov və Həştərxan quberniyaları daxil idi. 1981-ci ildə onun tərkibinə ləğv olunmuş Orenburq Hərbi Dairəsinin ərazisi də daxil edilmişdi.
Rusiya Xalq Komissarları Sovetinin 4 may 1918-ci il tarixli dekretinə əsasən keçmiş Qazan Hərbi Dairəsinin ərazisi yeni yaradılan Volqaboyu (mərkəz Samara şəhəri olmaqla) və Ural (mərkəz Yekaterinburq şəhəri olmaqla) hərbi dairələri arasında bölüşdürüldü.
SSRİ-də Qazan Hərbi Dairəsi 9 iyul 1945-ci ildə təşkil olunmuşdu. Hərbi dairə Kirov vilayətinin və Tatar, Udmurt, Mari, Çuvaş MSSR-nın ərazilərini əhatə edirdi. Hərbi dairə 4 fevral 1946-cı ildə ləğv edilərək Volqaboyu Hərbi Dairənin tərkibinə daxil edilmişdi.
Hərbi dairənin komandanı (1945–1946-cı illər)
Sovet dövründə Qazan Hərbi Dairəsinin komandanı general-leytenant P.İ.Lyapin (1945) və general-polkovnik N.İ.Qusev (1945–1946) olmuşdur.
Yerusəlim krallığı
Yerusəlim krallığı — birinci səlib yürüşü iştirakçılarının 1099-cu ildə Qüdsü işğal etdikdən sonra yaratdıqları dövlət. XII əsrin əvvəllərində qəti bərqərar oldu. 1291-ci ildə Misir qoşunları Aqra şəhərini tutduqdan sonra Yerusəlim krallığı süqut etdi.
Krallıq Yerusəlim krallığı və 3 vassal (əslində müstəqil) dövlətdən – Tripoli, və Elista qraflıqlarından və Antioxiya knyazlığından ibarət idi.
Bu dövlətin ilk başçısı Bulonlu Qodfrey olmuşdur. Ancaq bir ildən sonra ölən Qodfridin yerinə qardaşı Boduin kral taxt-tacına oturdu. Krallığın ərazisi Qüds şəhərindən başqa Beyrut, Qeysəriyyə, Xayfa, Akka, Yaffa, Sayda, Sur şəhərlərindən və Qalileya vilayəti ilə sahil torpaqlarından ibarət idi. Bu krallıq səlibçilərin əsas dövləti idi və ona digərlərinin üzərində süzeren hüquqları verilmişdi. Bu dövləti əhəmiyyətli edən digər amil, Tampliyer və Qospitalyer ordenlərinin mərkəzlərinin burada yerləşməsi ilə bağlı idi.
Don atı
Don atı — XVIII-XIX əsrlərdə Don kazakları tərəfindən yaradılmış minik-qoşqu atı.
Tarixi
Don atının əsasını keçmiş cənub köçəri tayfaların (Noqay, Kalmık və s.) atları təşkil edir. XVIII əsrdən başlayaraq bu yerli kiçik boylu (143 sm.) lakin, çox möhkəm və davamlı atlar, şərq at cinsləri – Qarabağ, İran, Ərəb və Türkmən atları ilə yaxşılaşdırılmış, ilxı şəraitində bəslınmə və uzaq yürüşlərdə istifadə edilmə nəticəsində yüksək keyfiyyətli şcins kimi inkişaf etmişdir.
Xüsusiyyəti
Don atında yayılan qızılı – kürən rəng Qarabağ atının təsiri nəticəsidir. Donun geniş otlaqları, süvari atına olan böyük tələbat və Don atının davamlılığı cinsin təkmilləşdirilməsində böyük rol oynamışdır.
Don atı iri boylu kütləli, bir qədər uzunsov bədən quruluşlu, enli, dərin gövdəli, quru və möhkəm ayaqlıdır. Əsas ölçüləri 156,5 – 159,9 – 186,7 - 190,7 sm-dir.
Don atı universal məhsuldar atdır yaxĢı minik atı olmaqla, yüngül qoşquda da əlverişlidir. Cıdırlarda üç yaşlıların rekord sürəti 1600 metrə 1 dəq. 49 san. (Bayron), 2400 metrə isə 2 dəq. 47,4 saniyədir. Don atı uzaq məsafəli yürüşlərdə çox davamlı və işlək atdır.
Dirili Surxay
Dirili Surxay (1902-1945) — aşıq.
Həyatı
Aşıq Surxay Bəyalı оğlu 1902-ci ildə Cəbrayıl qəzasının Xudayarlı kəndində dоğulmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra Təbriz şəhərində mədrəsədə oxumuşdu. Özünü tanıyandan heyvandarlıqla məşğul оlub. Yaylaqları Camal qalağından, qışlaqları Diridağa qədər yоllarda ayaq döyüb, qоyun-quzu оtarıb. Anası Tüкəzban xanım Hacı Abbasəli bəy qızının fiкri Surxayı mоlla, ruhani еtməк idi. Surxay isə bir ucu nimçədən, bir ucu çömçədən yapışıb aşıqlıq еtdi.
Dirili Surxay 1945-ci ildə vəfat edib.
Ailəsi
Dirili Surxay Zəhra Mehdi qızı ilə ailə qurmuşdu. Sərxan adlı oğlu, Tükəz və Mələk adlı qızları vardı.
Katsina ştatı
Katsina ştatı  — Nigeriyanın Şimal-qərbi geosiyasi zonasında ştat.
Teləş (Əbyəlil)
Teləş kəndi (Теләш) - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Taşbulat kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Əhali
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Teləş kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 97 %.
Briqada (teleserial, 2002)
Briqada — 2002-ci ilin çoxseriyalı Rusiya istehsalı filmi. Film 15 seriyadan ibarətdir. Burada hadisələr 1989–2000-ci illəri əhatə edir. Filmdə dörd dostun cinayətkar qruplaşma şəklində birləşməsindən bəhs olunur. Onların başçısı Aleksandr Belov (Saşa Belıy) olur. Teleserial "Avatar" film kompaniyası tərəfindən çəkilmişdir.
Məzmun
Süjet xətti eyni həyətdə böyümüş, dörd sıradan moskvalı gəncin başına gələnlərdən ibarətdir. Dostlar pul qazanmaq haqda düşünürlər. Lakin baş vermiş qətl hadisəsi bütün planları alt-üst edir. Geriyə yol yoxdur! Artıq dostlar kriminal aləmin sayılıb seçilən simalarına çevrilmişlər…
Tennessin
Tennessin (lat. Tenissinium, Ts) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində117-ci element. Dövri sistemin yeddinci perioduna və 17-ci qrupuna daxildir.
Elementin iki məlum izotopundan ən davamlısı olan 294Uus-un yarımparçalanma dövrü 78 millisaniyədir. Formal olaraq halogenlərə aid edilsə də, kimyəvi xüsusiyyətləri hələ tədqiq edilməmişdir.
Adının mənşəyi
Ununseptium sözü latın mənşəli sözlərdən ibarətdir və hərfən “bir-bir-yeddinci” deməkdir (latınca 117-ci başqa cür yazılır: centesimus septimus decimus). Bu ad müvəqqəti idi və elementin kəşfi başqa tədqiqatçılar tərəfindən təsdiq edildikdən sonra bu ad, çox güman ki, dəyişdiriləcəkdi. Kimyəvi elementə rəsmi ad İUPAC (Nəzəri və tətbiqi kimya üzrə Beynəlxalq İttifaqın komissiyası) tərəfindən onun kəşfi təsdiqləndikdən və bu və ya digər elmi qrupun prioriteti müəyyən edildikdən sonra onun adı təsdiqləndi:Tenessinium.
Əldə edilməsi
Tenessin (ekaastat) 2009-cu ildə Dubnada (Rusiya) yerləşən Birləşmiş nüvə tədqiqatları institutunda əldə edilmişdir. 117-ci elementin sintezi üçün institutun nüvə reaksiyaları sürətləndiricisində (U 400) 97-ci elementdən (berklium 249) ibarət hədəfi kalsium-48-in ionları ilə bombalayırdılar. Eksperiment Rusiya və ABŞ alimlərinin əməkdaşlığı sayəsində mümkün olmuşdur: 22 milliqram berklium-249 hədəfini rusiyalı alimlərə Tennessi ştatında yerləşən Okric milli laboratoriyasının alimləri tərəfindən təqdim edilmişdi. Elementin sintezi üçün aşağıdakı reaksiyadan istifadə edilmişdi: Nəticədə yeni elementin altı nüvəsi əldə edilmişdi: beş 293Uus və bir 294Uus. Yeni kimyəvi elementin aşkar edilməsini təsvir edən elmi məqalə 5 aprel 2010-cu ildə nəşr edilməsi üçün Physical Review Letters jurnalı tərəfindən qəbul edilmişdir. .
2012-ci ilin iyununda eksperiment təkrar edilmiş və 293Ts-un beş nüvəsi əldə edilmişdir.
2014-cü ildə 117-ci elementin mövcudluğu Helmholts adına ağır ionların tədqiqi mərkəzində (Darmştadt, Almaniya) çalışan nüvə fiziklərinin beynəlxalq qrupu tərəfindən təsdiq edilmişdi: eyni eksperiment həyata keçirilərək yeddi nüvə aşkar edilmiş və 117-ci elementin dağılmasının 105-ci (dubnium) elementin yaranması ilə nəticələnən yeni yolu kəşf edilmişdir.
Ununseptium mədəniyyətdə
“Futurama” cizgi serialının 7-ci mövsümünün 10-cu seriyasında (“Near-Death Wish”) Ununseptium “Farnsium” (Fa) adlandırılır.
Senecio rudbeckiaefolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Əsgər Abdullayev (mühəndis)
Abdullayev Əsgər Ələkbər oğlu  (1 yanvar 1927-ci il, Eyvazlı, Qubadlı rayonu, Azərbaycan SSR) — avtomatika sahəsində Azərbaycan alimi, mühəndis-elektrik.AMEA-nın müxbir üzvü (1969), SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı (1969), Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi (1964). , texnika elmləri doktoru(1969), professor (1970), SSRİ Nazirlər Soveti Mükafatı laureatı (1988).
Acherontia atropos
—  cinsinə aid kəpənək növü.
Əsgər Abdullayev (mühəndis)
Həyatı
Əsgər Abdullayev 1 yanvar 1927-ci ildə Qubadlı rayonunun Eyvazlı kəndində anadan olmuşdur. 1943-cü ildə Kəlbəcər şəhərində orta məktəbi bitirən Əsgər Abdullayev 1944-1949-cu illərdə Azərbaycan Neft və Sənaye İnstitutunun Energetika fakültəsində təhsil almışdır.
İnstitutu bitirdikdən sonra Azərbaycan EA-nın Energetika İnstitutunun əyani aspiranturasına qəbul olan Abdullayev 1951-ci ildə SSRİ EA-nın Avtomatika və Telemexanika Elmi-Tədqiqat İnstitutunun (Moskva) aspiranturasına ezam edilmişdir.
Əmək fəaliyyəti
1953-cü ildə kompressor quyularında neft hasilatının avtomatlaşdırılması mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və üç il (1951-1954) ATİ-da kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 1953-cü ildən Sovet İttifaqı Kommunust partiyasının üzvü olmuşdur. 1954-cü ölkəyə qayıdan Əsgər Abdullayev Azərbaycan Neft Maşınqayırma Elmi-Tədqiqat İnstitutunda "Avtomatika və telemexanika" laboratoriyasını yaratmış və ona rəhbərlik etmişdir. 1956-cı ildən böyük elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. Abdullayeva 1957-ci ildə yaratdığı "Avtomatika və telemexanika" bölməsi əsasında Sumqayıtda neft və neftkimya sənaye sahələrinin kompleks avtomatlaşdırılması üzrə Elmi-Tədqiqat və Layihə İnstitutu (Neftkimyaavtomat ETLİ) yaratmaq həvalə olunmuş və 1959-cu ildə instituta direktor təyin edilmişdir.
Əsgər Abdullayevin rəhbərliyi ilə hazırlanmış 500-dən artıq qurğu hal-hazırda Azərbaycan, Qərbi Sibir, Qazaxıstan, Türkmənistan, Başqırdıstan və Tatarıstanın neft mədənlərinin quyularında istifadə edilir.
1985-ci ildə Bakı şəhərindəki Təcrübə zavodu və Şirvandakı iki zavod əsasında "Neftqazavtomat" Elmi İstehsalat Birliyi yaradılmış, Ə.Abdullayev orada əvvəlcə baş direktor, 1994-cü ildən isə baş məsləhətçi vəzifəsində çalışmışdır.
Elmi fəaliyyəti
Əsgər Abdullayev 1953-cü ildə "Ümumi qida magistralı ilə birləşmiş kompressor quyu qruplarının avtomatik tənzimlənməsi" mövzusu üzrə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1970-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək elmlər doktoru adını almış və professor vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. O, 1969-cu ildə Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir.
Əsgər Abdullayevin rəhbərliyi altında 200-dən artıq texnika elmləri doktoru və namizədi yetişmişdir. Alim 19 kitab, 200-dən çox elmi məqalənin, 70-dən artıq ixtiranın müəllifidir.
Beynəlxalq konfranslarda, o cümlədən ABŞ-da (Boston - 1975, Alyaska - 1987), Hollandiya (Haaqa) - 1977, Macarıstanda (Budapeşt) - 1982-ci ildə keçirilən konfranslarda məruzələrlə iştirak etmişdir.
SSRİ avtomatlaşdırma və idarəetmə sistemlərinin cihazqayırma nazirinin müavini E.B.Smirnovun sözlərinə görə, A.A.Abdullayevin əsərləri “neft-qaz sənayesində idarəetmənin avtomatlaşdırılması nəzəriyyəsi və praktikasını zənginləşdirmiş, sistemli və çoxsəviyyəli idarəetmənin əsasını qoymuş və neft sənayesinin avtomatlaşdırılmasına vahid texniki, informasiya və təşkilati dəstəyə əsaslanan çoxdövrəli yanaşma təklif etmişdir.”[9]V. A. Trapeznikov (akademik, İdarəetmə Problemləri İnstitutunun fəxri direktoru) və İ. V. Pranqişvili (GSSR Elmlər Akademiyasının akademiki, İdarəetmə Problemləri İnstitutunun direktoru) qeyd etmişlər ki, “o və onun elmi məktəbi tərəfindən karbohidrogen tərkibli xammalın emalı proseslərinin ümumi idarəetmə prinsiplərinin əsası qoyulmuş, yeni istiqamət olan texnoloji idarəetmə obyektlərinin modellərinin parametrlərinin qiymətləndirilməsində struktur uyğunlaşma inkişaf etdirilmişdir”; “neft hasilatı birlikləri və müəssisələri üçün avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemlərinin qurulmasının nəzəri əsasları hazırlanmış, informasiya-nəzarət kompleksləri yaradılmışdır. Neft və neft məhsullarının daşınması və saxlanması obyektlərinin avtomatlaşdırılması və idarə edilməsinin nəzəri və praktiki əsasları işlənib hazırlanmışdır”.
Vəfatı
Əsgər Abdullayev 1998-ci il 15 aprel tarixində Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Mükafatları
2007-ci ilin sonunda A.A.Abdullayevin anadan olmasının 80 illiyi münasibəti ilə Bakının “Elm” nəşriyyatında “Azərbaycan elm və mədəniyyət xadimləri” böməsində “Əsgər Abdullayev – 80” biblioqrafik kitab nəşr edilmişdir.
Dilçilik
Dilçilik, dilşünaslıq, linqvistika — dil, dilçilik, onun ictimai təbiəti və funksiyaları, daxili quruluşu, funksiyalarının qanunauyğunluqları, tarixi inkişafı və konkret dillərin təsnifatı haqqında elm. Dil (mövcud və ya nə vaxtsa mövcud olmuş dillər) haqqında elm. Dilçiliyə qədərki, mikrodilçilik və metadilçilik kimi hissələrə bölünür.
Nəzəri dilçilik şərti olaraq ümumi və xüsusi dilçiliklərə bölünür. İngilis və fransız mənbələrində linqvistika işlənsə də o, dilçiliyin sinonimi kimi başà düşülür. Strukturalizmdə daxili və xarici dilçilik fərqləndirilsə də, linqivistika ümumi və nəzəri dilçiliyin bir hissəsi kimi başa düşülür. XX əsrin 50-ci illərindən bu yana linqvistika çağdaş, sinxron, daxili struktura yönəlikli bir elm kimi götürülür və bütün səviyyələrdə dil qanunauyğunluqlarını aydın və formal təsvir metodlarla tədqiq edir.
Oleq Protasov
Oleq Protasov (Олег Валерійович Протасов; ) – Ukrayna futbolçusu və məşqçisi.
Klub karyerası
Oleq Protasov futbolçu karyerası dövründü Dnepr (1981-1987, 147 oyun, 95 qol), Dinamo Kiyev, (1988-1990, 71 oyun, 30 qol), Olimpiakos (1990-1994, 83 oyun, 48 qol), Qamba 1994-1995, 55 oyun, 24 qol), Veriya (Yunanıstan, 1996-1998, 62 oyun, 11 qol), Prodeftiki (Yunanıstan, 1998-1999, 28 oyun, 5 qol), Panelefsiniakos (Yunanıstan, 1999-2000) klublarının şərəfinii qoruyub. 1984-1991-ci illərdə 68 dəfə SSRİ yığmasına dəvət alıb 29 qol vurub. 1994-cü ildə isə bir dəfə Ukrayna millisinə çağırılıb.
Məşqçi karyerası
Məşqçi karyerasına 2002-ci ildə başlayıb və 2004-ci ilə qədər Yunanıstanın Olimpiakos klubunda çalışıb. 2004-2005-ci mövsümündə bu ölkənin AEL klubunu çalışdırıb. 2005-2006 mövsündə Rumıniyanın Styaua Buxarest klubuna başçılıq edib. 2006-2008-ci illərdə vətəninə dönərək, Dnepr Dnepropetrovsk klubunun baş məşqçisi olub 2008-ci ildə Kubana, 2009-cu ildə isə Yunanıstanın İraklis klubuna başçılıq edib. 2009-cu ilin sonunda Rostov klubunun baş məşqçisi təyin olunub.
İmaməli Həbibi
İmam Əli Həbibi Gudərzi  — "Mazandaran pələngi" ləqəbi ilə tanınan iranlı güləşçi, sərbəst güləşdə 67 kq çəki dərəcəsində 1956-cı il Yay olimpiya oyunlarının qalibi.
1960-cı il Roma Olimpiadasında ABŞ təmsilçisi Duqlas Blyuboya uduzaraq 4-cü olmuşdur. Həbibi hazırda Mazandaran ostanının Babol şəhərində yaşayır. O, FİLA-nın şərəf zalına daxil edilmişdir.
Karyerasını 1961-ci ildə başa vurmuşdur. İdmançı karyerasını bitirdikdən sonra İran parlamentinə seçildi. Bundan əlavə, Həbibi kinoşirkət yaradaraq avtobioqrafik "Mazandaran pələngi" filmində və daha 3 filmdə baş rolda çəkildi.
Nüvə Silahlarının Ləğv Edilməsi üzrə Beynəlxalq Kampaniya
Nüvə Silahlarının Ləğv Edilməsi üzrə Beynəlxalq Kampaniya, 2007-ci ildə Melbourne, Avstraliyada yaradılmış və Nüvə Silahlarının Qadağası Müqaviləsinin icrası üçün fəaliyyət göstərən beynəlxalq mülki koalisiya. ICAN 2007-ci ildə fəaliyyətə başlamış və 2019-cu ilə kimi 103 ölkədə 541 tərəfdaş təşkilatı özündə birləşdirmişdir.
Nərgizgülü
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.