cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yohann Volfqanq Göte
Təsirləri
Göte eyni zamanda bir mədəniyyət qüvvəsi idi. 1808-ci ildə Napoleonla ilk görüşü zamanı ikincisini məşhur şəkildə qeyd etdi : "Vous etes un homme (Sən bir insansan!)" İkili siyasəti, Volterin yazılarını, Napoleonun yeddi dəfə oxuduğu və favoritləri arasında yer aldığı Götenin "Gənc Werther'in iztirabları"nı müzakirə etdi. Göte görüşdən Napoleonun aydın düşüncəsinə və korrupsiyalaşmış köhnə rejimə alternativ yaratmaq səylərinə heyran qalaraq ayrıldı. Göte həmişə Napoleondan ən böyük hörmətlə danışırdı, etiraf edirdi ki, "bütün həyatımda Napoleonla şəxsən tanış olmağımdan daha yüksək və daha xoş bir şey ola bilməzdi".
Almaniyalı (1813) Germaine de Stael Alman Klassizmi və Romantizmini Avropa üçün mənəvi bir səlahiyyət mənbəyi olaraq təqdim etdi və Gyoteni canlı bir klassik olaraq təyin etdi. Gyoteni "Alman dahisinin baş xüsusiyyətlərinə" sahib olmasına və "Alman zehniyyətini fərqləndirən hər şeyi" özündə birləşdirdiyinə görə təqdir etdi. Staelin təsviri Gyoteni məşhur Alman çağdaşlarına nəzərəm yüksəlməyə kömək etdi və onu Avropanın mədəniyyət qəhrəmanına çevirdi. Göte onunla və ortağı Benjamin Constant ilə görüşdü, qarşılıqlı məmnunluqlarını paylaşdılar. Victoria İngiltərəsində, Göte Corc Henry Levesin ortağı Corc Eliota çox təsir etdi və o, "Götenin həyatı"nı yazdı. Eliot Göteni "yüksək bir müşahidə nöqtəsinə qalxmağımıza kömək edən insan" kimi təqdim etdi və mənəvi mühakimə etmədən "səs və həqiqət axınını sakitcə izləyən" "böyük tolerantlığı"nı təriflədi. Metyu Arnold Gyotedə "həyatın geniş, liberal mənzərəsi" ilə "Dövrün ən aydın, ən böyük, ən faydalı mütəfəkkiri"ni tapdı.
1900-cü ildə Veymar şəhərinin milli məclisin keçiriləcəyi məkan olaraq seçiləcəyi, Almaniyanın Veymar Respublikası olaraq bilinəcəyi üçün yeni bir konstitusiya hazırlanmasına dəvət edilməsi Gyote üçün böyük dərəcədə idi. Göte respublikanı müdafiə edən çıxışlarında və esselərində Tomas Mann üçün əsas istinad oldu. O, Götenin "mədəni və özünü inkişaf etdirən fərdi", humanizm və kosmopolitizmini vurğuladı. 200px|thumb|right|İkinci Goetheanum
Almaniya Federativ Respublikasının mədəniyyət qurumu olan "Goethe-Institut" onun adını daşıyır, Almaniyada xaricdə təhsil almağı təbliğ edir və mədəniyyəti, cəmiyyəti və siyasəti haqqında məlumat verərək Almaniya haqqında bilikləri artırır.
Götenin Göte və Şiller Archivesdəki ədəbi mülkü öz tarixi əhəmiyyətinin tanınması üçün 2001-ci ildə YUNESKO-nun Dünya Reyestri Xatirəsində yazılmışdır.
Götenin təsiri dramatik idi, çünki o, Avropa həssaslığında bir keçid olduğunu, duyğuya, emosionallığa artan diqqətin olduğunu anladı. Bu, onun emosional və ya həddən artıq olduğunu bildirmir; əksinə olaraq o, şəxsi təmkinini təriflədi və bunun həddindən artıqlığın xəstəlik olduğunu hiss etdi: "Zövqsüz təsəvvürdən daha pis bir şey yoxdur". Göte Francis Bakonu təcrübəyə əsaslanan elmin təbliği və düşüncədəki güclü inqilabı müasir elmin ən böyük addımlarından biri olaraq qiymətləndirdi. Bununla birlikdə, o, Baconun təmiz təsnifata əsaslanan induktiv metodu və yanaşmasını tənqid edirdi. Elmi tədqiqatlarda deyirdi: ''Fərdi heyvanı öz mənafeyi ilə mövcud olan kiçik bir dünya kimi təsəvvür edirik. Hər bir məxluqun var oluşunun öz səbəbi var. Onun bütün hissələri bir-birinə birbaşa təsir göstərir, bir-biri ilə əlaqələnir və bununla da həyat dövriyyəsini daim yeniləyir, beləliklə, hər bir heyvanı fizioloji cəhətdən mükəmməl hesab etməkdə haqlıyıq. Daxilə nəzər saldıqda heyvanın heç bir hissəsi formalaşdırıcı impulsun faydasız və ya ixtiyari bir məhsulu deyil. Xarici olaraq bəzi hissələr yararsız görünə bilər, çünki heyvan təbiətinin daxili uyğunluğu xarici vəziyyəti nəzərə almadan verilmişdir. Beləliklə, belə sual yaranır, bunlar nədir? Daha doğrusu, onlar haradan gəlirlər?''
Ralph Valdo Emerson kimi mütəfəkkirlər 1800-cü illərdə bir çox oxşar fikirləri qəbul edərdilər. Götenin təkamül haqqında fikirləri Darvin və Uollasın elmi paradiqma daxilində yaxınlaşacaqları sualını ortaya çıxara bilər. Serb ixtiraçı və elektrik mühəndisi Nikola Tesla, sevimli şeiri olan Götenin Faustundan çox təsirlənmiş və əslində bütün mətni əzbər bilmişdi. Müəyyən bir ayəni oxuyarkən o, fırlanan maqnit sahəsi və nəticədə alternativ cərəyan ideyasına səbəb olacaq epifani ilə vuruldu. Serb ixtiraçı və elektrik mühəndisi Nikola Tesla sevimli şeiri olan Götenin Faustundan çox təsirlənmiş və əslində bütün mətni əzbər bilmişdi. Onun epifanisinə vurulduğu müəyyən bir ayəni oxuması fırlanan maqnit sahəsi və nəticədə alternativ cərəyan ideyasını kəşf etməsinə səbəb oldu.
Vyaçeslav İvanov (şair)
İvanov Vyaçeslav İvanoviç — rus şair-simvolisti, filosof, tərcüməçi, dramaturq, ədəbi tənqidçi. Filologiya elmləri doktoru, "Gümüş əsrin" ideya ruhlandırıcılarından biri.
Həyatı və yaradıcılığı
Geodezist ailəsində anadan olmuşdur; Birinci Moskva Gimnaziyasını bitirib təhsilini əvvəl Moskva Universitetinin tarix-filologiya fakültəsində (1884-1886, iki kurs), sonra isə Berlin Universitetində (1886-1990) davam etdirmiş və orada filologiyadan başqa Mommzenin rəhbərliyi altında tarixlə və fəlsəfə ilə də çox məşğul olurdu.
1896-cı ildə Girşfeld və Mommzen onun dissertasiyasını qəbul etmiş, lakin elmi dərəcəyə şifahi imtahanı İvanov verməmişdir. İvanovun dünya görünüşünə ən çoxNitse, Vladimir Solovyev, slavyanofillər, alman romantikləri (Novalis, Fridrix Gelderlin) təsir göstərmişlər. O, çox səyahət edir, 1891-ci ildən başlayaraq Avropanın böyük bir hissəsini gəzmiş (bir müddət Afinada. Sonralar Cenevrədə yaşamışdır), Fələstinə, Misirə səfər etmişdir.
İvanovun Lombardiyanın və Alpın dağ təbiətini təsəvvür edən ilkin sonetləri katolik mistisizm təsiri altında yaradılmışdır. İvanov-şairin mətbuatda ilk çıxışı 1898c-ilə aiddir (o gənc zaman şairə böyük köməyi бVladimir Solovyov etmişdir ki, onunla da İvanov 1896-cı ildə tanış olmuşdur). 1903-1904-cü illərdə İvanov V. Y.Bryusov, K. D.Balmont, Y.К. Baltruşaytis, D.S. Merezkovski və Z.N. Gippius, A.A. Blokla tanış olur.
1905–ci ildə şair Peterburqa köçür və onun Tavriçeski və Tverski (ev 1) küçələrinin tinindəki mənzili ("qüllə") hər çərşənbə günü gənc simvolistlərin dərnəyi toplaşdığı rus simvolizminin ideya mərkəzlərində biri, şairlərin "yaradıcılıq laboratoriyası" sayılırdı.
Ədəbi "dairələrdə" İvanov "kilsə" cəmiyyətlərinin obrazlarını görürdü. İvanov "Vesı", "Zolotoye runo", "Trudi in dni", "Apollon", "Noviy put" jurnallarında əməkdaşlıq edir, "Orı" nəşriyyatına rəhbərlik edir; Peterburq dini-fəlsəfi cəmiyyətin fəaliyyətində iştirak edir, "Severniye tsveti" almanaxında nəşr olunur, Ali qadın kurslarında qədim yunan ədəbiyyatı tarixindən dərs keçirdi (1910-11). 1906-cı ildə S. М. Qordetsky ilə yaxınlaşdı; bu dostluq İvanova yeni mövzular verdi və 1907-ci ildə o, "Eros" ( "Ory" Nəşriyyatı, Sankt-Peterburq) toplusunu nəşr etdirdi.
Şair üçün böyük zərbə 1907-ci ildə həyat yoldaşının erkən ölümü olmuşdur. Bundan sonra şair teosofiya və mistikaya dərindən qurşanır. 1910-cu ildə o, öz ögey qızı Zinovyeva-Annibalın qızı Vera Şvarsalonla evlənir, bu nikahdan onun oğlu Dmitri doğulmuşdur (1912—2003). 1907-1908-ci illərdə İvanov Georgi Çulkovun "Mistik anarxiya" nəzəriyyəsini dəstəklədikdən sonra şairin böyük simvolistlərlə münasibətləri tamamilə kəsilmişdir (rus simvolizminin "təsisçisi" Bryusovla dostluğunu İvanov onun ölümünə kimi saxlamışdır). İtaliyada uzun sürən səfərdən qayıtdıqdan sonra (1912—1913) İvanov ədəbi tənqidçi M.O.Qerşenzon, filosof S.N. Bulqakovla, bəstəkar A.N. Skryabinlə yaxınlaşmışdır.
Fəal mədəni-pedaqoji fəaliyyətini İvanov Oktyabr inqilabından sonra da davam etdirmişdir.
1921-ci ildə Dionis kultu barədə dissertasiyanı müdafiə etmişdir.1921-24-cü illərdə Bakıda yaşamış, burada universitetdə professor işləmişdir.
1926-cı ildə katolikliyi qəbul edir. 1926—1934-cü illərdə Paviyada kollecdə, 1934-1943-cü illərdə Vatikanın Şərq İnstitutunda rus dili və ədəbiyyatından dərs deyir. 1948-ci ildə Vatikanın sifarişi ilə Psalteriyaya giriş və qeydləri yazır.
Əsərləri
Şeirlər, poemalar
Tənqidi məqalələri
Tərcümələri
Автобиография — см. в кн. "Русская литература XX в.", под редакцией С. А. Венгерова. М., 1916.
Mahmud Xınaluqi
Mahmud Xınaluqi (XIV əsr) — Xınalıqlı alim, tarixçi
Həyatı
XIV əsrin sonlarında dünyaya göz açmış Mahmud Xınaluqinin son illərə qədər ev kitabxanası və kitabları haqqında da heç bir məlumat yox idi. Hələlik keçdiyi həyat yolu, bir kitabının əlyazma nüsxəsinin sığınacaq tapdığı (dustaq olduğu) mənbə, onun tədqiqatçısı və nəşr yeri məlumdur. Bu kitabın adı "XIV-XV əsrlərdə Dağıstan və Şirvan hadisələri"dir. Dövrün siyasi, sosial-iqtisadi və diplomatiya tarixini əks etdirən bu əsər XV əsr Azərbaycan tarixinin və kitab xəzinələrinin nadir incilərindəndir. O, oxuna-oxuna, əldən-ələ keçə-keçə Qaytaq usmiliyinin (iri feodal hökmdarlığı) əlyazmaları, sənədləri ilə birlikdə Dərbənddə qıfıllanmış sandıqda saxlanılmasaydı, bu gün ondan söz açmaq xeyli çətin olardı. A.P. Berje Dağıstanın bir sıra yaşayış məntəqələrini (Dərbənd, Teymurxanşura, Xunzax, Qunib, Kumuk və s.) gəzib (1860) şəxsi kitabxanalardan, idarə və müəssisə arxivlərindən əldə etdiyi ərəbcə, farsca, azərbaycanca-türkcə çoxsaylı əlyazmalar haqqında 1862-ci ildə "Kavkaz" qəzetinin yanvar saylarında "Kratkiy oçerk puteşestviye po Daqestanu" sərlövhəsi ilə silsilə yazı çap etdirmişdi. Səfər zamanı onun topladığı orijinal və tərcümə mətnləri içəirsində M. Xınaluqinin 1456-cı ildə üzü köçürülmüş kitabı da olmuşdur. Nədənsə bu maraqlı məlumat XX əsrin sonuna qədər alimlərimizin, kitab və mətbuat tədqiqatçılarının diqqətindən yayınmışdır.
Məşhur şərqşünas alim, professor M.-H. O. Osmanov Dağıstandan toplanmış bütün əlyazmaların, o cümlədən Mahmud Xınaluqinin kitabının mikrofilmini əldə edəndən sonra onun tədqiqinə maraq artmışdır. XX əsrin ortalarından başlayaraq Azərbaycan ədəbiyyatı və mətbuatı (məsələn: Bakı, 1965, 6 fevral) səhifələrində "Nadir kitablar" adlı imzasız bir yazıda AKAK-ın (Aktov, sobrannıx Kavkazskoy Arxeoqrafiçeskoy Komissiyey) 1866-1904-cü illərdə Tiflisdə 12 cilddə çıxdığı və cildlərin ümumi çəkisinin 100 kq-dan artıq olması haqqında xəbər verilsə də, M. Xınaluqinin şəxsiyyəti, yaradıcılığı və yuxarıda toxunduğumuz məsələlərin heç biri haqqında bircə cümlə də məlumat verilməmişdir.
M. Xınaluqinin beş hissədən ibarət "XIV-XV əsrlərdə Dağıstan və Şirvan hadisələri" kitabı XIX əsrdə Xınalıqda ərəb dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir. Bu əsərin ərəb mətni kimi Azərbaycan mətni də oxucular arasında yaxşı rəy doğurmuş və "çox məşhur olmuşdur". Bu kimi faktlar göstərir ki, keçmiş əsrlərdə olduğu kimi XIX əsrdə də Xınalıqda bir neçə dildə yazıb oxumağı bacaran oxucularla yanaşı, bacarıqlı tərcüməçilər, xəttatlar, cildçilər və başqa kitab sənəti adamları haqqında həqiqət Azərbaycan hüdudlarından uzaqlarda da geniş yayılmışdı.
Xınalıqlı alimin hələlik elm aləminə məlum olan yeganə kitabının hazırda üç dildə əlyazması vardır: Azərbaycan, ərəb, rus dillərində. Təəssüf ki, onun vətənində bu üç nüsxədən heç birinin nə əlyazması, nə surəti, nə mikrofilmi, nə də Dağıstan kitab nəşriyyatında rus dilində işıq üzü görmüş ilk çap nüsxəsi (Mahacqala, 1997) yoxdur. Professor A. Şıxseyidov Mahmud Xınaluqinin beş yığcam hissədən ibarət "Sobıtiya v Daqestane i Şirvane XIV-XV vv." kitabını ərəb dilindən rus dilinə yenidən tərcümə edərkən ərəb mətni əsasında bəzi dəqiqləşdirmələr aparmış, müqəddimə ilə yanaşı müəllif və onun əsəri haqqında elmi oçerk yazmış, tərtib və nəşr etdiyi (1997) 208 səhifəlik kitabı geniş və müxtəsər izahlı qeydlərlə tamamlayıb oxucuların ixtiyarına verməklə çox faydalı iş görmüşdür. Bir az da dəqiq desək, Mahmud Xınaluqinin kitabını əbədi həbsdən xilas edib gün işığına çıxarmaqla məşhur şərqşünas alim elmi rəşadət nümunəsi göstərmişdir. Tanınmış şair və alim Şahin fazil fərzəlibəylinin şəxsi kitabxanasına məxsus həmin kitabın yeganə nüsxəsinin üzündən 2004-cü ildə çıxardığım üç nüsxə kserosurətin biri M.f. Axundzadə adına Azərbaycan Milli Kitabxanasının nadir kitablar şöbəsində, digər bir nüsxəsi "Azərpoçt" Dövlət Müəssisəsinin baş direktoru, ixtiraçı və yenilikçi alim Qəmbər Bəybalayevin şəxsi kitabxanasında, daha bir nüsxəsi isə bu sətirlərin müəllifindədir (onun surətini yenidən çıxarıb AMEA-nın Mərkəzi Elmi Kitabxanasına və M. füzuli adına RƏİ fonduna da təqdim edəcəyik).
Xınaluqinin kitabının Korolev kitabxanasına (indiki Paris Milli Kitabxanasının fonduna) məxsus ərəb dilindəki nüsxəsini A.Berje rus dilinə tərcümə edib M.f.Axundzadəyə yoxlatdırandan sonra ? 1868-ci ildə AKAK-ın ikinci cildində çap etdirmişdir. XIX əsrin ortalarında həmin əsərin Azərbaycan dilinə Xınalıqda tərcümə olunmuş nüsxəsi rus dilinə tərcümə mətni ilə birlikdə Dağıstan Tarix, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Şərq Əlyazmaları Elmi Mərkəzinin fondunda saxlanılır (D. 286, inv. ? 1654). Bizcə, M.f. Axundzadə bu əsərin varlığı haqqında xəbər bilən, Berje vasitəsilə onun əldə edilməsində, tərcümə və nəşrində vasitəçi olan ilk azərbaycanlı ziyalıdır.
M.f. Axundzadə ilə məşhur şərqşünas A. Berje arasında səmimi dostluq və yaradıcılıq əlaqələri olmuşdur. Demək olar ki, bütün məsələlərin qoyuluşunda və həllində Berjenin yeganə məsləhətçisi Axundzadə idi. Bu ensiklopedik zəka ilə onun ideya-yaradıcılıq əlaqələrinin çoxsaylı səmərəli nəticələrindən biri də M. Xınaluqinin naməlum kitabının ərəb və Azərbaycan dillərindəki əlyazma nüsxəsinin üzə çıxarılması, Tiflisdə rus dilinə tərcümə və çap edilməsi olmuşdur. Bu kimi çoxsaylı faktlar M.f. Axundzadəni A. Berjenin təkcə dostu və məsləhətçisi yox, həm də ustad müəllimi olduğuna haqq qazandırır. Onların əlaqələrini təkcə Mahmud Xınaluqi ilə məhdudlaşdırmaq sadəlövhlük olardı.
Azərbaycan yazıçı və alimlərinin həyat və yaradıcılığının izinə düşərək onlar haqqında bilmədiklərini öyrənmək, ədəbi və elmi irsini toplamaq, tərcümə və nəşr etmək işində M.f. Axundzadənin "A.Berjenin ən yaxın köməkçisi və məsləhətçisi" olduğu XIX əsrin ortalarında Tiflis mətbuatında da əksini tapmışdı (Kavkaz, 1855, ? 61). Mirzə Camal Cavanşirin "Qarabağnamə"sini (Qarabağ tarixini) əldə edib fars dilindən rus dilinə tərcümə etmək, alimin həyatı və fəaliyyəti haqqında məlumat almaq üçün də "A. Berje ilk növbədə M.f.Axundzadəyə müraciət etmişdi". Mirzə Camalı şəxsən tanıyan Axundzadə onun oğluna məktub yazıb lazımi məlumatları toplamış və A.P. Berjeyə vermişdi (yenə orada). Berje tərcüməni dostu M.f.Axundzadəyə yoxlatdırmış və "Kavkaz" qəzetində hissə-hissə çap etdirmişdi. Bu fakt "Qarabağnamə"ni üzə çıxarmaq, tərcümə, redaktə və nəşr edilməsini A. Berje və M.f. Axundzadənin əlbir səylərinin və əməyinin məhsulu adlandırmağa tam əsas verir. A.Berjenin tərtib və müqəddiməsi ilə 1867-ci ildə Leypsiqdə çapdan çıxmış "Qafqaz və Azərbaycanda məşhur olan şüəranın əşarına məcmuədir" kitabının da araya-ərsəyə gəlməsində Axundzadənin məsləhət və istiqamətverici rolu çox olmuşdur. Bu kitabın mətninin toplanması və nəşrini iki məşhur müəllifin ? Axundzadənin və Berjenin "birgə əməyinin məhsulu" adlandıran professor Adil Mişiyev tam haqlıdır. Bu kimi məlumatlar Azərbaycan alimlərinin və milliyətcə yəhudi olan Adil Mişiyevin diqqətini cəlb etdiyi halda, nədənsə Mahmud Xınaluqi və əsəri haqqında A. Berjenin verdiyi sensasiya mahiyyətli açıqlama onların nəzərindən yayınmışdır. XIX əsr Tiflis ədəbi-elmi mühitinin (1820-1905) tədqiqatçısı A. Mişiyevin və digər alimlərin əsərlərindəki bu kəsiri M. Xınaluqinin ilk mükəmməl araşdırıcısı A.Şıxseyidov aradan qaldırmışdır.
Əlimizdə M. Xınaluqi haqqında qaynaqlar az olsa da, Axundzadənin və Berjenin bir-biri ilə yaxın təmasda olmasının və o dövrün aparıcı qəzeti sayılan "Kavkaz"da tez-tez çıxış etməsini təsdiqləyən məlumatlar çoxdur. M.f. Axundzadə müasirlərinə məktublarında yazmışdır ki, QAKA-nın cildləri kimi "bu qəzetin bütün nömrələri mənim tərcümələrimlə (o cümlədən, Azərbaycanla bağlı yazılarla – İ.Z.) doludur". Professor A. Mişiyevin yazdığına görə "Kavkaz"da ədibin adı qəzetin nəşrə başladığı ilk ildə (1846, 10 avqust) çəkilsə də, onun bu qəzetlə sıx əməkdaşlığı 1850-ci illərin əvvəllərindən – İ.A. Slivitskinin (1820-1874) qəzetə redaktorluq etdiyi dövrdən (1851-1854) başlamışdır. Bir çox belə faktların müqayisəsi göstərir ki, M.f. Axundzadə M.Xınaluqinin kitabının qəribə taleyindən xəbərdar idi. Azərbaycan və Şərq əlyazmalarını toplamağa dostu A. Berjeni dəfələrlə təşviq etmək, ona təmənnasız kömək göstərmək, yeni tapıntılar haqqında "Kavkaz" səhifələrində məlumat vermək və zəruri əsərlərin çapına nail olmaq kimi istiqamətlərdə Axundzadənin ruhlandırıcı və təkanverici rolunu şübhə altına almaq və danmaq qeyri-mümkündür.
Tarixi mənbələr deməyə əsas verir ki, Mahmud Xınaluqi kimi alimlər zəminsiz yetişə bilməzdi. Sələflərinin dünyəvi və dini əsərlərini diqqətlə öyrənmiş və özünə zəngin şəxsi kitabxana yaratmış M. Xınaluqi Azərbaycan və Şərq tarixinin parlaq intibah dövrü olan bir əsrin yetirməsidir. Azərbaycan tarixinin ən məhsuldar dövründə yaşayıb-yaratmış bu görkəmli alimə qədərki müəlliflərin qazandığı uğurlarla öyünmək haqqı olan Azərbaycan tarixçiləri XIII-XIV əsrləri "dünya tarixşünaslığının qızıl əsrləri", Azərbaycanı isə "tarix elminin mərkəzi" adlandırmışlar. Həmin qızıl əsrlərin və diqqətəlayiq əsərlərin yaradıcı ziyalılarının layiqli davamçılarından biri olan M.Xınaluqi haqqında həqiqətin iki əsrin (XX-XXI əsrlərin) qovuşağında üzə çıxması təkcə qubalılar (xınalıqlılar) üçün yox, Azərbaycan, Şərq və dünya tarixşünaslığı üçün önəmli faktdır.
Orta əsrlərin mötəbər elmi qaynaqlarından olan "XIV-XV əsrlərdə Dağıstan və Şirvan hadisələri" əsəri ilə Mahmud Xınaluqi tarixşünaslıq elminin bəzi qaranlıq mətləblərinə aydınlıq gətirmiş, alimlərə Dağıstan-Şirvan hadisələrinin və əlaqələrinin keçmiş səhiflərinə yenidən qayıtmaq, nəzərə çarpan boşluqları doldurmaq və buraxılmış səhvləri islah etmək şansı qazandırmışdır.
Sələflərinin ənənələrindən faydalanmış və neçə-neçə nəsilləri qidalandırmış M. Xınaluqinin adı Azərbaycan və Şərq tarixşünaslığının səhiflərinə qızıl hərflərlə yazılmağa layiqdir. Sevinməyə dəyər ki, gec də olsa (beş əsr yarımdan sonra) tarix elmi və dünya kitab səltənəti daha bir Azərbaycan müəllifinin əsəri ilə ziynətlənmişdir.
Tarixşünaslıq elmini bir kitab tutumu qədər barındırmış bu böyük alimi bizdən altı əsrə yaxın bir zaman fərqi ayırsa da, onun kitabı faktların zənginliyi, yığcamlığı və dəqiqliyi ilə bu gün də öz müsahilərini heyrətləndirməyə qadirdir. Ana dilində nəşrinə böyük ehtiyac olan "XIV-XV əsrlərdə Dağıstan və Şirvan hadisələri" əsəri tərtibçi müəllifin yazdığı kimi, orta əsrlərin nadir inciləri sırasına daxil olmuş "qiymətli yazılı abidə"dir. O, Mahmud Xınaluqinin ucaltdığı əzəmətli söz sarayının itkin düşmüş qızıl kərpiclərinin nə ilki, nə də sonuncusudur. Məhsuldar elmi fəaliyyət göstərmiş görkəmli şərqşünas, tarixçi və poliqlot alimlə yanaşı, onun digər həmvətənləri haqqında həqiqətlərin hələ bundan sonra üzə çıxacağı şəksizdir.
Acacia anegadensis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Glossarion
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Acacia aneura
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Avstraliya üçün endemik növdür.
NGC 3052
NGC 3052 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Hidra bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Glossocardia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Acacia suaveolens
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Avstraliya üçün endemik növdür.
Glossopappus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Yarpaqsız akasiya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Avstraliya üçün endemik növdür.
NGC 4027
NGC 4027, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qarğa bürcü istiqamətində yerləşir. SBd tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Ətirli akasiya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ramiz Babayev
Ramiz Əlirza oğlu Babayev — Azərbaycan kinooperatoru.
Həyatı
Ramiz Babayev 1940-cı il mart ayının 8-də Bakının Əmircan qəsəbəsində fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Atası Əlirza Yengixan oğlu Babayev (1894–1947) neft mədənlərində calışmış, anası Aliyə Məlikəhməd qızı Babayeva (1919–1994) isə evdar qadın olmuşdur. O 1947-ci ildə Əmircan qəsəbəsindəki 89 saylı orta məktəbdə oxumağa başlamışdır. 1957-ci ildə məktəbi bitirmiş və həmin il Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında operator köməkçisi vəzifəsində işləməyə başlamışdır. 1959-cu ildə Odessa şəhərində Kinematoqrafiya məktəbinə daxil olmuş və həmin məktəbi 1962-ci ildə bitirdikdən sonra yenidən kinostudiyaya qayıtmışdır. Kinostudiyada işini davam etdirməklə yanaşı, 1963-cü ildə M. Əzizbəyov adına Neft və Kimya İnstitutunun Energetika fakültəsinə daxil olmuş və 1969-cu ildə həmin İnstitutu "Elektrik intiqalı və avtomatlaşdırılmış qurğular" ixtisası üzrə bitirmişdir. 1975-ci ildə ailə həyatı qurmuşdur. 2 qız övladı var. 1986-cı ildə SSRİ Kinematoqrafçılar İttifaqına üzv seçilmişdir. 1988-ci ildə "Əmək qəhrəmanı" ordeni ilə təltif olunmuşdur. 1990-cı ildə Əmircan qəsəbəsindən deputat secilmişdir. Ramiz Babayev eyni zamanda bir çox filmlərdə epizodik rollarda da çəkilmişdir. O, 1994-cü il yanvarın 11-də geniş əhatəli infarktdan vəfat etmişdir.
Adıqlar
Adıqlar, (Çərkəzlər) — Şimali Qafqaz dil ailəsinə bağlı xalq.
Tarixi
Bir vaxt onlar Qafqazın ən çoxsaylı xalqlarından və rus işğalına qarşı mətanətlə sinə gərərək bu yolda on minlərlə şəhid verən, bölgədə Rusiya ilə bərabərhüquqlu dövlət quran və ona öz şərtlərini diktə etdirən, 1739-cu ildə isə onu özünün dövlət müstəqilliyini tanımağa məcbur edən qəhrəman və olduqca döyüşkən xalqlardan biri hesab edilirdilər. Qafqaz tarixində Rusiyanın işğalçılıq siyasətinə qarşı çeçenlər istisna olmaqla, onlar qədər qızğın müqavimət göstərən ikinci bir xalq yoxdur. Söhbət Qafqazın ən qədim xalqlarından biri hesab edilən çərkəzlərdən gedir. Çərkəzlər Şimali Qafqaz dil ailəsinə mənsub olan abxaz-adıq budağının kabardin-çərkəz dialektində danışırlar.
Qafqazın digər xalqları kimi, çərkəzlər də XVIII əsrdən başlayaraq öz həyatlarının ən ağır dövrlərini yaşamalı oldular. Buna da səbəb Rusiyanın işğalçılıq siyasəti idi. Rusiyanın çərkəzlər yaşayan əraziləri ələ keçirərək Qara dəniz sahillərinə çıxış yolu axtarması rus zülmünə dözməyən çərkəzlərin özlərinə yaxın hesab etdikləri Anadoluya köç prosesinin əsasını qoydu. 1828-ci ildə çərkəzlərin (adıqların) ana yurdu olan Anapanın ruslar tərəfindən işğalından sonra orada yaşayan əhalinin bir hissəsinin Anadoluya köçü başladı. Həmin dövrdə Türkiyənin Qara dəniz sahillərində 370 adıq (çərkəz) ailəsindən ibarət ilk yaşayış məskəni əmələ gəldi. Amma artıq Anadoluya çərkəz köçünün qabağı açılmışdı. Çünki çərkəzlər rus işğalı altında yaşamaqdansa, islamda olduğu kimi, mühacirət etməyi daha məqsədəuyğun hesab edirdilər. thumb|300px|Qriqori Qaqarin.1839–1840-cı illərdə çərkəz məşvərəti.
1847-ci ilin fevral ayında Kemquy xanlarından olan Kaplan-Qirey 1619 nəfərlə birlikdə İstanbula köçdü. Bu arada, yəni Krım savaşı öncəsi Çərkəzistanın Rusiya üçün xüsusi, strateji önəm daşıdığı ortaya çıxmışdı. Üstəlik Şeyx Şamilin həmin dövrdə rus işğalına qarşı möhkəm müqavimət göstərməsi də Rusiyanı idarə edənlərin bölgədəki çərkəz varlığından narahat olmalarını daha da artırmışdı. Krım müharibəsi (1853–1856-cı illər) zamanı ruslar ağır duruma düşmələrinə baxmayaraq çərkəzlər yaşayan bölgələrdəki hərbi hissələrini qorxudan savaşa göndərməmişdilər. Ona görə də rus çarı bölgədə yaşayan adıqları, abazları, noqay və Krım tatarlarını yox etmək, onları digər ölkələrə, o cümlədən Anadoluya köçməyə məcbur etmək barədə planlar hazırlamışdılar. . Bu məqsədlə 1860-cı ildə rus çarı general Mixail Tarieloviç Loris-Melikovu İstanbula göndərdi. Onun səyləri nəticəsində Osmanlı Şimali Qafqazdan çərkəzlərin və digər müsəlman əhalinin Anadoluya köç etməsinə razılıq verdi və bu məqsədlə xüsusi köç komissiyaları quruldu. Bunun ardınca 1860–1861-ci illərdə 10 min nəfər Kabarda (çərkəz) və müsəlman osetin Osmanlı dövlətinə köç etdi. Rus məmurları və hərbçiləri müsəlman çərkəz və osetinlərin Anadoluya köçlərini sürətləndirmək məqsədi ilə zorla onların torpaqlarını əllərindən alır, ya da zor işə keçməyəndə yerli bəylərə külli miqdarda rüşvət verirdilər. Öz növbəsində, çərkəzlərin və müsəlman osetinlərin Anadoluya köçü həmin dövrdə bölgədəki 22 min nəfər çeçenin də yaşadığı yerləri tərk edərək Anadoluya üz tutmasına gətirib çıxardı. Bundan sonra Qafqazın hər yerindən Anadoluya ardı-arası kəsilməyən və illərlə davam edən köç prosesinin əsası qoyuldu. Bölgəni tərk edənlərə Dağıstanda yaşayan xalqlar, o cümlədən abxazlar və qaraçaylılar da qoşuldular.
Glyptopleura
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Adıqlar
Tarixi
Çərkəzlərin çarın köç qərarını qəbul etmədiyini görən rus hökuməti 1862-ci il, may ayının 10-da "Çərkəzlərin Rusiyanın xaricinə köçürülməsinə razılıq verilməsi barədə" qərar qəbul etdi. Qeyd edək ki, Krım savaşının (1853–1856-cı illər) nəticəsi olaraq 1856-cı ildə imzalanan "Paris anlaşması"na görə, Rusiya Qara dənizdə hərbi donanma saxlaya bilməzdi. Ona görə də adıçəkilən planı həyata keçirmək məqsədi ilə rus ordusu Qara dəniz sahillərindəki çərkəzləri mühasirəyə alaraq onları bir neçə yerə parçaladılar və aralarında hərbi istehkamlar qurdular. Bu da onların bir-birindən təcrid olunmasına və tədricən yaşadıqları yeri tərk etməsinə yol açdı. 1862-ci ildə qar əriyən kimi ruslar çərkəzlər üzərinə hücum edərək mühasirəyə aldıqları kəndləri yerlə yeksan etməyə başladılar. Çərkəzlərin birdəfəlik müqavimətini qırmaq və bu problemi həmişəlik aradan qaldırmaq üçün Rusiya çarı bölgəyə 300 min nəfər əsgər göndərmişdi.
Rus işğalı nəticəsində bəzi adıq topluluqları yer üzündən tamamilə silindilər. Məsələn, vıbıhların sayı 1880-ci ildə 100 min nəfərdən 80 minə qədər azaldı. Ciqetlər, aibqalar, ahçipsovlar və pshular isə ( sayları birlikdə 17 min nəfər idi) yer üzündən silindilər. Abadzehlərin sayı 1864-cü ildə 260 min nəfərdən 1880-ci ildə 14660, natuhaylar 240 min nəfərdən 175 minə, şapsuqlar 300 min nəfərdən 4983 nəfərə qədər azaldı. Kuban ətrafında yaşayan kemquyların isə sayı 80 min nəfərdən 3140 nəfərə, bijeduqların sayı isə 60 min nəfərdən 15263 nəfərə qədər azaldı.
Çərkəzlər rusların işğalına qızğın müqavimət göstərirdilər. Ancaq qüvvələr qeyri-bərabər idi. Ruslar hər gün əlavə canlı qüvvə və silah yardımı alırdılar. Çərkəzlərin isə barıtı, patronu get-gedə tükənirdi. Buna baxmayaraq, onlar 1 il ərzində düşmənlə qanlı döyüşlər apardılar. 1863-cü ilin yayında çərkəzlər artıq müharibədə uduzmalarının qaçılmaz olduğunu anladılar. Bunu nəzərə alaraq, 1863-cü ilin iyul ayında əvvəlcə abadzehlər, oktyabr ayında isə şapsuqlar qarşı tərəfə atəşkəs xahişi ilə müraciət etdilər. Qarşı tərəf bunu qəbul etdi. Bundan sonra abadzehlərin bir hissəsi Kuban ətrafına, digər hissəsi isə Osmanlıya köç etməyə başladı. Amma Krımla qonşuluqda yaşayan vıbıhlar bölgədə yeni bir Rusiya — Avropa savaşının başlayacağına ümid edərək, Anadoluya köç etməyə tələsmədilər. Qışın gəlməsi və Osmanlının xahişi ilə Rusiya hökuməti şapsuqların 1864-cü ilin mart ayının 6-na kimi bölgədə qalmasına icazə verdi. Bu arada bölgədə hücum əməliyyatlarını həyata keçirən rus ordusu 1864-cü ilin mart ayında vıbıhlar yaşayan ərazilərə daxil oldular. Vıbıhlar rus hərbi komandanlığına elçi göndərərək onlarla sülh danışıqlarına başlamağı təklif etdilər. Rus hərbçiləri isə bunu qarşı tərəfin vaxt udmaq siyasəti olmasını düşünərək rədd etdilər. 1864-cü il, mart ayının 19-da rus ordusu ilə vıbıhlar arasında şiddətli döyüş baş verdi. Vıbıhlar qəhrəmancasına vuruşmalarına baxmayaraq, məğlub olaraq geri çəkildilər. 1864-cü il, mart ayının 24-də tərəflər arasında atəşkəs elan edildi. Bunun ertəsi günü rus hərbi birləşmələri vıbıhların ana şəhəri olan Navaqinsk qalasını (Soçi) döyüşsüz işğal etdilər. Bundan sonra rus əsgərləri dağlıq ərazilərdə düşmənlə savaşı davam etdirən Aibqa, Ahçipsov, Ciqet və Pshu ərazilərinə, indiki Qaqra ətrafına yeridilər. Həmin ərazilərdə adıq topluluqlarının qızğın müqavimətinə baxmayaraq, düşmən aprel və may ayında nəzarəti ələ aldı. 1864-cü il, may ayının 12-də isə Aibqa topluluğunun müqaviməti qırıldı və onlar düşmənə təslim oldular. Bundan sonra rus hərbi komandanlığı Qazan xanlığının işğalında olduğu kimi, yerli xalqa xristianlığı qəbul etməyi təklif etdilər. Bu təklifi qəbul edənlərə doğma yurdlarında qalmağa icazə verildi. Qəbul etməyənləri isə zorla Anadoluya köçürməyə başladılar. Onların boşalmış əraziləri isə Kuban ordusunun idarəçiliyinə verildi. Bununla belə, şapsuqların və vıbıhların qonşuları olan və dağlarda yaşayan adıqe hakuç topluluğu ruslarla savaşı 1870-ci ilə kimi davam etdirdilər. Ancaq sonda onların da müqaviməti qırıldı. . Rus işğalı nəticəsində bəzi adıq topluluqları yer üzündən tamamilə silindilər. Məsələn, vıbıhların sayı 1880-ci ildə 100 min nəfərdən 80 minə qədər azaldı. Ciqetlər, aibqalar, ahçipsovlar və pshular isə ( sayları birlikdə 17 min nəfər idi) yer üzündən silindilər. Abadzehlərin sayı 1864-cü ildə 260 min nəfərdən 1880-ci ildə 14660, natuhaylar 240 min nəfərdən 175 minə, şapsuqlar 300 min nəfərdən 4983 nəfərə qədər azaldı. Kuban ətrafında yaşayan kemquyların isə sayı 80 min nəfərdən 3140 nəfərə, bijeduqların sayı isə 60 min nəfərdən 15263 nəfərə qədər azaldı.
NGC 2091
NGC 2091, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Adıqlar
Çərkəzistandan nə qədər adam köçürüldü?
Ana vətənlərindən zorla Anadoluya köçürülən çərkəzlərin sayı ilə bağlı rəqəmlər müxtəlifdir. Məsələn, rus mənbələrində 1863–1864-cü illərdə 418 min nəfər çərkəzin Anadoluya köçürüldüyü qeyd edilib. Amma 1858-ci ildə də köç başlamışdı və 1865-ci ilə kimi 493 min nəfərin də Anadoluya köç etdiyi rəsmi mənbələrdə təsdiqini tapıb. Rəsmi mənbələrə əsasən, həmin dövrdə 45.023 natuhay, 27.337 abadzeh, 165.626 şapsuq, 74.567 vıbıh, 11.873 ciqet, 10.500 bjedu, 30 min abaza (Abazin), 4 min besleney, 15 min kemquy, mahoş, yeqerukay, 30.650 nogay, 17 min kabarda və 23.193 çeçen Türkiyəyə köçürülmüşdü. Vıbıhların isə sayları 74.567 nəfər göstərilib. Amma Anadoluya köçürülən vıbıhların sayının ən azı 100 min nəfər olduğu istisna edilmir. Digər tərəfdən, rus mənbələrində Anadoluya köç edən adıq topluluqlarının sayının az göstərildiyi də şübhə doğurmur. Çünki ruslara bu rəqəmləri az göstərmək və bölgədə az sayda yerli xalqların yaşadığını iddia etmək daha məqsədəuyğun idi. Bununla da ruslar gələcəkdə adıq topluluqlarının adıçəkilən ərazilərə iddia etməsinin qarşısını müəyyən qədər almış ola bilərdilər.
İngilis hərbi tarixçisi V. E. D. Allenə görə isə, o zaman Şimali Qafqazdan Anadoluya köç edən çərkəzlərin sayı 600 min nəfərdən artıqdır. Amerikalı məşhur tarixçi Custin ( Yustin) Makkartiyə (McCarthy) görə isə, o dövrdə Anadoluya köç edən çərkəz və digər Qafqaz xalqlarının sayı 1 milyon 200 min nəfərdən artıqdır. O, Anadoluya köç edən insanların təxminən 400 min nəfərinin aclıq və xəstəlikdən öldüyünü yazır. Makkartiyə görə, sağ qalan əhalinin 600 min nəfəri 1856–1864-cü illərdə, 200 min nəfəri isə 1864-cü ildən sonra Anadoluya köç edib. Qeyd edək ki, bu baxımdan Allen və Makkartinin Anadoluya köç edənlərin sayı ilə bağlı göstərdikləri rəqəmlər təxminən üst-üstə düşür. Türkiyəli general İsmail Berkoka görə isə, adıçəkilən dövrdə Şimali Qafqazdan Anadoluya köç edənlərin sayı 1 milyon nəfərdən yuxarıdır. Amma bu sayların az və ya çox olmasını göstərən qaynaqlar da var. Məsələn, adıq-çərkəz qaynaqları Anadoluya köç edənlərin sayının 1 milyon 500 min nəfər olduğunu göstərirlər. Rus hərbçiləri tərəfindən isə öldürülən adıqların sayının 500 min nəfər olduğu təxmin edilir. Həmin dövrdə Orta Kuban və Orta Laba çayları ətrafına köçürülənlərin sayı 80 min nəfər olub. Adıq tarixçisi Samir Hatkoya görə, 1 il sonra xəstəlik nəticəsində onların 29 min nəfəri ölmüşdü.
Çərkəzlər və digər Qafqaz xalqları Anadoluya Taman, Anapa, Novorossiysk, Gələncik, Tuapse,Soçi, Kosta, Adler, Qaqra limanlarından istifadə edilməklə köçürülüblər.
Köçkünlərin məskunlaşdıqları yerlər
Köçkünləri qəbul etmək üçün Osmanlı Batumi, Trabzon, Qiresun, Ordu, Samsun, Sinop, Akçakoca, Burqas, Varna və Köstəncədə ( Konstansa) düşərgələr qurmuşdu. 1864-cü ildə Batuma 70 min nəfər, Trabzona 24700 nəfər ( onlardan 19 mini xəstəlikdən öldü), daha sonra 63900 nəfər çərkəz ( onlardan hər gün 180–250 nəfəri ölürdü) yerləşdirildi. Həmin dövrdə isə Samsuna 110 min nəfər çərkəz köçürülmüşdü. Ancaq onlar arasında da hər gün 200 nəfər xəstəlikdən ölürdü. Nəticədə qısa müddətdə həmin köç düşərgələrinin ətrafı toplu məzarlıqlara çevrilmişdi.
1863-cü ildə natuhay və abadzeh, 1864-cü ildə isə şapsuq, hakuç, vıbıh, ciqet və adıq topluluqları da Anadoluya köçdü. Yeni köçkünlər əsasən Ordu, Samsun, Tokat, Amasya, Sinop, Yozqat, Düzcə, Adabazarı, Kocaeli və digər yerlərdəki boş torpaqlarda məskunlaşdılar. Amma çərkəzlər Anadolunun ayrı-ayrı bölgələrində yerləşdirilirdilər. Çünki onların vahid bir ərazidə kompakt halında yerləşdirilmələri üçün boş ərazilər yox idi. Yalnız Uzunyayla ətrafında kabarda və hatukaylar kompakt halında yerləşdirildilər. Buna paralel olaraq, Şimali Anadolu ətrafına da yüz minlərlə çərkəz köçürüldü. Onlara yeni yerlərdə Osmanlı tərəfindən pulsuz heyvan, torpağı becərmək və əkmək üçün kənd təsərrüfatı alətləri, toxumlar verilmiş, ərzaq və pulla yardım göstərilmişdi.
Osmanlıya köç edən çərkəzlərin bir hissəsi isə Tuna çayı boyuna, o cümlədən Köstəncəyə (Konstanca) Varna, Silistrə, Ruscuk, Plevna, Vidin, Niş Burqas, Qazanlık, Köhnə Zaqra, Filibə, həmçinin Kosova, Makedoniya Respublikası, Albaniya və Trakiyaya yerləşdirilmişdi. Şapsuq və abadzehlər isə Gümüşhanə, Bingöl və Bitlis də daxil olmaqla, Osmanlının 50-dən yuxarı ilçəsinə, o cümlədən İraq, İordaniya, Suriya, Livan, Fələstin (indiki İsrailin yerləşdiyi əraziyə), Kıbrıs, Misir, Liviya və Tunisə köçürülmüşdülər. Az sayda vıbıhlar da onların arasına və ya onlara bitişik ərazilərə köçürüldülər.
Acacia aspera
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Yeni Cənubi Uelsdən Viktoriyaya qədər yayılmışdır.
Acacia auriculiformis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Maluku adalarından Yeni Qvineyaya və Avstraliyaya qədər yayılmışdır.
Gnephosis
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (* Gnephosis acicularis Benth.
Beyli akasiyası
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 235A
NGC 235A — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Xarici keçidlər
NGC 235 NGC 235 NGC 235 NGC 235 NGC 235 NGC 235 NGC 235 NGC 235
Acacia bakeri
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pyotr Çeplakov
Pyotr Fyodoroviç Çeplakov — Azərbaycan KP MK-nın ikinci katibi, SSRİ Ali Sovetinin I çağırış deputatı (1940–1946).
Acacia beauverdiana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Avstraliya üçün endemik növdür.
Gochnatia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
[[SS 3 (* Gochnatia angustifolia
Yaralı şəfaçı
Yaralı şəfaçı — psixoloq Karl Yunq tərəfindən irəli sürülən termin. Terminin mahiyyəti odur ki, psixoanalist özü "yaralı" olduğu üçün özünü pasiyentləri sağaltmağa məcbur hiss edir. Bu ideyanın kökünün yunan mifologiyasından gəldiyi ehtimal olunur. Araşdırmalar göstərir ki, konsulerlərin ve psixoterapevtlərin 73,9%-i onların məhz bu peşəni seçmələrinə səbəb olan bir və ya daha çox yaralanma təcrübəsi yaşayıb.
NGC 5010
NGC 5010, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qızbürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Rosenhan eksperimenti
Rosenhan eksperimenti - 1972-ci ildə ABŞ psixoloqu David Rosenhan (Stanford Universitetinin professoru) tərəfindən aparılmışdır. Təcrübə çöl eksperimenti və hadisənin öyrənilməsi metodlarına aiddir.
Təcrübə psixiatrik klinikalarda qoyulan diaqnozların nə dərəcədə həqiqətə uyğun olduğunu yoxlamaq məqsədi daşıyırdı. Təcrübə iki hissədən ibarət idi. Birinci hissədə 8 nəfər iştirakçı uydurulmuş mental problem simptomu ilə müxtəlif psixiatrik klinikalara müraciət etdilər. Təcrübənin ikinci hissəsində bir neçə psixiatrik klinikaya xəbər verildi ki, növbəti üç ayda bir neçə şəxs onlara uydurma simptomlarla müraciət edəcək.
Təcrübənin birinci hissəsi
Təcrübənin iştirakçısı olan səkkiz psevdopasient (yalandan xəstə) müxtəlif sosial qruplardan seçildi. Qrupun tərkibi belə idi: 20 yaşlarında psixologiya ixtisaslı universitet məzunu, pediatr, psixiatr, rəssam, evdar qadın, və üç psixoloq (Rosenhan onlardan biri idi). Onların hamısı təcrübədə psevdonimlərlə iştirak edirdilər. Təcrübə ərzində səkkiz iştirakçı Amerikanın müxtəlif ştatlarında yerləşən müxtəlif səviyyəli 12 psixiatrik klinikaya xəstə kimi müraciət etdilər. İştirakçılar klinikaya eyni şikayıtlə gəlirdilər: onlar səslər eşidirlər. Bu səslər "boş", "boşluq", "düşmək" kimi sözlər deyirdilər. İştirakçıların uydurma şikayətləri bununla bitirdi, bundan sonra isə hər bir iştirakçı klinika həkimlərinə öz həyatında baş verən real hadisələri təsvir edirdi. Bu real hekayələr onların öz valideynləri, bacı-qardaşları, ailə üzvləri, dostları və iş yoldaşları ilə olan münasibətlərini əhatə edirdi. İştirakçılar klinikadakı psixiatrlara həyatlarında baş verən hadisələri olduğu kimi danışır, bu hadisələrin onları sevindirdiyini və ya məyus etdiyini açıq bildirirdilər. Bu hadisələr və iştirakçıların onlara reaksiyası əslində tam normal idi və onlarda heç bir patologiya yox idi.
Psixiatrik klinikaya xəstə kimi qəbul edilən iştirakçıların klinikadakı sonrakı davranışı tam normal olurdu, onlar, ilk şikayəti çıxmaq şərti ilə heç bir əlavə uydurma anormallıq göstərmirdilər. Bundan başqa, sonradan iştirakçılar həkimlərə özlərini yaxşı hiss etdiklərini və daha səslər eşitmədiklərini söyləyirdilər. Onlar həkimlərlə və real pasientlərlə dostcasına davranır, özlərinin "sağalmaqda olduqlarını" göstərmək üçün həkimlərlə əməkdaşlıq edirdilər.
Nəticə
Səkkiz iştirakçıdan yeddisi müraciət etdikləri klinikalara şizofreniya diaqnozu ilə qəbul edildilər. Onların hər biri klinikada 7 günlə 52 gün arasında qaldılar. Müddətin sonunda onlar həmin klinikalardan "şizofreniya remissiyada" diaqnozu ilə buraxıldılar. Klinikada olduqları müddətdə heç kim onların davranışından şübhəyə düşmədi və onların uydurma xəstə olduqlarını fikirləşmədi. İştirakçılar şizofreniya diaqnozu ilə daxil olduqlarından klinikada onları müalicədən sonra da mental cəhətdən normal, sağlam adam kimi qəbul etmədilər.
Baxmayaraq ki, klinikalarda həkimlər iştirakçıların mental xəstə olduqlarına əmin idilər, klinikaların real pasientləri bir neçə halda iştirakçıların davranışından şübhələnmişdilər. Əsil mental xəstələrdən bir çoxu iştirakçılarıdan bəzilərinə bildirmişdilər: "Siz dəli deyilsiniz. Siz jurnalistsiniz... Siz xəstəxananı yoxlayırsınız."
Təcrübənin kişi iştirakçılarından birinin erkən uşaqlıqda anası ilə münasibətləri yaxın, atası ilə isə uzaq və soyuq olmuşdur. Yeniyetməlik dövründə isə əksinə, o anasından bir qədər uzaqlaşmış, onunla atası arasında yaxın, dostcasına münasibət formalaşmışdır. (Əslində münasibətlərin belə şəkil alması gənc oğlanlar üçün çox təbiidir.) Pasientin bu məlumatı klinikanın həkimi tərəfindən belə təhlil edilmişdir:"Onun anası ilə yaxın münasibətləri yeniyetməlikdə soyumuşdur. O atası ilə olan uzaqlığın sonradan çox sıx münasibətə çevrildiyini bildirir. Münasibətlərdə affektiv stabillik yoxdur." Sonra həkim təhlilini davam etdirir:"Baxmayaraq ki, pasient bir neçə yaxın dostu olduğunu bildirir, hiss olunur ki, bu münasibətlərdə də əhəmiyyətli ikitirəlik ola bilər." Həkimlərin səhv diaqnoz qoyması göstərir ki, onların iştirakçılara münasibəti güclü bias (qabaqcadan mühakimə) əsasında formalaşır. Onlar sağlam adamı xəstə hesab etməyi, xəstəni sağlam hesab etməkdən üstün tuturlar, çünki onların fikrincə bu cəmiyyət üçün daha təhlükəsizdir. Lakin bu zaman həkimlər qoyduqları səhv diaqnozun şəxs üçün nə ilə nəticələnəcəyi barədə düşünmürlər, başqa sözlə, onlar şəxsin mənafeyini nəzərə almırlar.
Təcrübənin ikinci hissəsi
Təcrübənin birinci hissəsi göstərdi ki, psixiatrik klinikalar asanlıqla sağlam adamı xəstə kimi qəbul edə bilərlər. Rosenhan qərara gəldi ki, yoxlasın, psixiatrik klinikalar mental xəstəni sağlam adam hesab edə bilərlərmi. Bir neçə psixiatrik klinikaya xəbərdarlıq edildi ki, növbəti üç ay ərzində onlara bir və ya daha çox psevdopasient müraciət edəcək. Klinikalarda xəstələrlə üzləşməli olan hər kəsdən – tibb bacıları, psixiatrlar, terapevtlər və psixoloqlardan – xahiş edildi ki, onlara müraciət edən şəxsin nə dərəcədə sağlam və ya mental xəstə olduğuna diqqət etsinlər.
Nəticə
Klinika işçiləri onlara müraciət edənlərdən 193 nəfərini dəqiq yoxlamadan keçirdi. Onlardan 41-i klinikanın müxtəlif işçiləri tərəfindən psevdopasient hesab edildi. Bu o demək idi ki, klinika işçiləri bu şəxslərin şikayətlərini uydurulmuş hesab etdilər. Əslində isə bu müddətdə həmin klinikalara təcrübə iştirakçıları müraciət etməmişdilər. Təcrübənin nəticələrini D. Rosenhan 1973-cü ildə Science jurnalında, "On being sane in insane places" məqaləsində nəşr etdirdi.
Goldmanella
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
Goldmanella sarmentosa (Greenm.) Greenm. 1908
Geraea
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Vachellia belairioides
(Vachellia belairioides) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Vachellia belairioides növü Kuba üçün endemik növdür.
Acacia berlandieri
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 1131
NGC 1131, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. E0 tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Həbib İsmayılov
Həbib İsmayılov Ələkbər oğlu (21 fevral 1906 – 31 dekabr 1966) — Azərbaycan kinorejissoru, Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi (1960).
Həyatı
Həbib İsmayılov 21 fevral 1906-cı ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub. Ailəsi ilə birlikdə əvvəllər Nehrəm kəndində yaşayıb. Həmin kənddə kənd təsərrüfastı ilə məşğul olan atası və babası, Naxçıvana köçdükdən sonra dəmirçiliklə məşğul olublar. Maddi vəziyyətə görə İsmayılovlar ailəsi 1910-cu ildə Tiflis şəhərinə köçür. Həbib İsmayılov orta məktəbə Tiflis şəhərində gedib.
Teatrdakı fəaliyyəti
Həbib İsmayılov Tiflisdə yaşadığı müddətdə "Yeni fikir" qəzetində korrektor köməkçisi vəzifəsində işləyib. Həmçinin paralel olaraq Tiflis şəhərindəki Azərbacan teatrının səhnəsində uşaq rollarını ifa edib. Bir müddət sonra İsmayılovlar ailəsi Bakıya köçüb və Həbib İsmayılov 1924-1927-ci illərdə Fəhlə fakültəsində təhsil alıb. Eyni zamanda dram dərnəyində səhnə fəlaiyyətini davam etdirib. O, təkcə aktyor kimi fəaliyyət göstərməyib, həmçinin bir sıra tamaşalara da quruluş verib. Həbib İsmayılov ali təhsilini Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə alıb. Daha sonra 1927-ci ildə Xalq Maarif Komissarlığı tərəfindən Moskvada Dövlət Teatr Sənəti İnstitutunun Rejissorluq və Aktyorluq fakültəsində oxumağa göndərilib. Həmin institutda SSRİ Xalq artisti, rejissor və pedaqoq Konstantin Stanislavskidən dərs alıb. 1931-ci ildə institutu bitirən Həbib İsmayılov Bakıya qayıdıb və Türk İşçi Teatrında çalışıb. O, teatrda həm bədii rəhbər, həm də rejissor kimi fəaliyyət göstərib. O, bir sıra tamaşalara quruluş verib: "Küləklər şəhəri", "Lənkəran xanının vəziri" (M.F.Axndov), "Gizli əl", "Kölgə", "Yaşar", "Ölülər" (C.Məmmədquluzadə), "Od gəlini" (C.Cabbarlı).
Türk İşçi Teatrı 1933-cü ildə Gəncə şəhərinə köçürülüb. Həbib İsmayılov da kollektivlə birlikdə Gəncəyə gedir və fəaliyyətini orada davam etdirir. O, teatrda həm rejissor kimi, həm də aktyor kimi çalışıb. Belə ki, "Yaşar" tamaşasında Toğrul, "Namus"da Barxudar, "1905-ci ildə" tamaşasında general-qubernator və s. kimi rolları ifa edib. Bakı, Gəncə, Mahaçqala Teatrlarında bədii rəhbər, rejissor və baş rejissor işləyib (1931-1943).
Həbib İsmayılov 1938-ci ildə Musiqili Komediya Teatrına baş rejissor təyin olunub. Burada işləyərkən bir sıra tamaşalara quruluş verib: "Aşıq Qərib" (1939), "Əlli yaşında cavan", "Lənkəran xanının vəziri", "Beş manatlıq gəlin" (1940), "Malinovkada toy". İkinci Dünya müharibəsi zamanı Həbib İsmayılov ordu sıralarına çağrılıb. Ordu sıralarında hərbiləşdirilmiş caz-orkestrin rəhbəri, sonra isə 402-ci Azərbaycan atıcı diviziyası klubunun rəisi təyin olunub.
Həbib İsmayılov 1942-cü ildə Mahaçqala şəhərinə gedib. O, 1943-cü ilin əvvəlində isə Dağıstan Dövlət Teatrının direktoru vəzifəsinə təyin olunub. Dağıstan Dövlət Teatrına rəhbərlik etdiyi dövr ərzində "Arşın mal alan" operettasına quruluş verib.
Kino fəaliyyəti
Həbib İsmayılov 1943-cü ildən kinoda fəaliyyət göstərib. O, ilk əvvəl kinoxronika şöbəsində baş redaktor, sonra şöbə rəisi kimi çalışıb.
Həbib İsmayılov bir çox elmi-kütləvi və sənədli filmlərə çəkib: "Dağıstan MSSR-in 25 illiyi", "Cəfər Cabbarlı", "Naxçıvan MSSR-in 25 illiyi", "Sovet İttifaqının himni", "Torpaq və onun münbitliyi" və s. Rejissor "Azərbaycan pambıqçılığında aqrotexnikanın tətbiqi" filminə görə isə 1955-ci ildə Ümumittifaq Kənd Təsərrüfatı Sərgisinin gümüş medalı ilə təltif olunub.
Vəfatı
Həbib İsmayılov 31 dekabr 1966-cı ildə vəfat edib.
Sergey Vitte
Vitte Sergey Yuliyeviç — gürcü mənşəli rus dövlət xadimi, qraf (1905).
Həyatı
1892-ci ildə Rusiya imperiyasının Yollar və maliyyə naziri, 1903-cü ildə Nazirlər Kabinetinin, 1905–1906-cı illərdə Nazirlər şurasının sədri olub. Şərab inhisarının tətbiqinin (1894), qızıl monometalizminin tətbiqi ilə nəticələnən pul islahatının (1897), Sibir dəmir yolu tikintisinin təşəbbüskarı olub. Stolıpinin aqrar islahatlarının bəzi müddəalarını işləyib, 17 oktyabr 1905-ci il manifestinin müəllifidir.
Vinks klubu
Winx Club — İginiyo Straffi tərəfindən yaradılan animasiyalı İtalyan cizgi filmidir. Yaradıcı şirkəti isə Reynbou S.p.A-dır. İlk seriyasını 28 yanvar 2004-də ekrana buraxıb. Rəsmi kanalları Rey2 və ReyQalp olmuş, 5-ci fəsil isə Nikeledeon uşaq kanalında izlənilmişdir. Dünya üzərində 131 ölkədə izlənmiş və 14 dilə tərcümə olunmuşdur.
Qalereya
thumb|Vinks klub fəsil 1-də Simpli çevrilişində thumb|Blum [Bloom] thumb|Winx club İtmiş kırallığın sirri afişası. thumb|Winx club Sehrli macəra afişası. thumb|Piff, Loket, Tun, Çatta, Amor, Dicit thumb|Triks soldan birinci Darsi,ortadakı Aysi,sağdan birinci Stormi
thumb|İtaliyada "Alfeya"
Cadugərlər
nın gücünə hakimdir.
Fəsil 1
Fəsil 1 Blumun ən yaxın dostu Stella Alfeya pəri məktəbi ilə tanış olmağı ilə başlayır.Blum və Stella Alfeya pəri məktəbində Flora, Myisa və Tekna adlı qızlar ilə tanış olurlar və onlar Vinks klub-u qururlar. Cizgi filmində Alfeya pəri məktəbindən başqa Buludluqala qız cadugər məktəbi və Qızılçeşmə oğlan mütəxəsislər məktəbi vardır. Triks Buludluqala cadugər məktəbindən Vinks klubun düşmənidir. Mütəxəssislər isə Qızılçeşmə məktəbində oxuyurlar. Və Vinks klub qızlarının sevgililəridir. Fəsil 1-in sonunda Triks güclənib Alfeya pəri məktəbində ən güclü sehri olan Blumun güclərini alırlar. Lakin Blum, Winx club və Blumun bacısı Dafnanın köməyi ilə vəziyyətdən çıxırlar və onlar Triksə qalib gəlirlər.