Fizika
Fizikanın elm kimi formalaşması
thumb|Qalileo Qaliley [[riyaziyyat, nəzəri fizika və eksperimental fizika arasındakı uyğun əlaqəyə müasir qiyməti verdi.]] Fizikanın müasir anlamda elm kimi inkişafı Q. Qalileyin (17-ci əsrin 1-ci yarısı) əsərləri ilə bağlıdır. Qaliley göstərdi ki, ətraf cisimlərin verilmiş cismə təsiri Aristotel mexanikasında qəbul olunduğu kimi onun sürətini deyil, təcilini təyin edir. Ətalət qanununun ilkin formada ifadəsi, mexanikadakı nisbilik prinsipinin kəşfi, cisimlərin sərbəstdüşmə təcilinin onların kütləsindən və sıxlığından asılı olmamasının eksperimental isbatı, Kopernik nəzəriyyəsinin təsdiqi Qalileyin adı ilə bağlıdır. O, həmçinin güclü böyütmə qabiliyyətinə malik teleskop yaradaraq bir çox astronomik kəşflər (Ayın səthindəki dağlar, Yupiterin peykləri və s.) etmişdir. Qaliley tərəfindən yaradılan ilk termometr istilik hadisələrinin kəmiyyətcə tədqiqinə yol açdı. Bu dövrlərdə qazların xassələrinin öyrənilməsində də nailiyyətlər əldə edildi. Belə ki, Qalileyin tələbəsi E. Torriçelli atmosfer təzyiqinin mövcudluğunu təsdiq etdi və ilk barometri yaratdı. R. Boyl və E. Mariott qazların elastiki sıxılma xüsusiyyətlərini tədqiq edərək onların adını daşıyan ilk qaz qanununu dürüst ifadə etdilər. V. Snellius və R. Dekart işığın sınma qanununu kəşf etdilər. Elə bu dövrlərdə mikroskop yaradıldı. Maqnit hadisələrinin tədqiqində yeni addım U. Gilbert tərəfindən atıldı. O isbat etdi ki, Yer böyük bir maqnitə bənzəyir və ilk dəfə olaraq elektrik və maqnit hadisələrinin ciddi fərqini izah etdi. thumb|İsaak Nyuton (1643–1727). Onun hərəkət qanunları və ümumdünya cazibə qanunu klassik fizikanın təməllərini qoydu 17-ci əsrin ən böyük nailiyyəti klassik mexanikanın yaranması idi. İ. Nyuton Qalileyin, Х. Hüygensin və digər sələflərinin ideyalarını inkişaf etdirərək, "Natural fəlsəfənin riyazi əsasları" (1687) əsərində mexanikanın bütün əsas qanunlarını sistemli şəkildə ifadə etdi. Klassik mexanikanın yaradılmasında ilk dəfə bu günə qədər də istifadə olunan elmi nəzəriyyə ideyası tətbiq olunmuşdur. Nyuton mexanikasının ən böyük nailiyyəti göy cisimlərinin hərəkətini izah edən ümumdünya cazibə qanununun yaradılması olmuşdur. Bu qanunun köməyilə Ayın, Günəş sisteminin planet və kometlərinin hərəkətini böyük dəqiqliklə hesablamaq, okeanlarda baş verən qabarma və çəkilmə hadisələrini izah etmək mümkün olmuşdur. Bu qanunu yaradarkən Nyuton uzağatəsir konsepsiyasına əsaslanmışdı. Bu konsepsiyaya görə boşluqda cisimlər (zərrəciklər) arasında qarşılıqlı təsir ani surətdə yayılır. Nyuton, həmçinin xassələrindən və hərəkət xüsusiyyətlərindən asılı olmayaraq, bütün materiyanın yerləşdiyi mütləq fəza və bir qərarla axan mütləq zaman kimi klassik anlayışları aydın surətdə ifadə etdi. Nisbilik nəzəriyyəsi yaranana qədər, fəza və zaman haqqında bu təsəvvürlər dəyişilməz qalmışdır. Elə bu dövrlərdə Hüygens və Q. Leybnits hərəkət miqdarının saxlanması qanununu kəşf etdilər; fiziki rəqqas nəzəriyyəsinin banisi Hüygens ilk rəqqaslı (kəfkirli) saatı yaratdı. Simli musiqi alətlərinin işləmə və qurulma prinsipinə elmi baxış, M. Mersenn tərəfindən dartılmış simin ossilyasiya tezliyinin qanunauyğunluqlarının kəşfindən sonra başlandı; Mersenn, həmçinin ilk dəfə səsin havadakı sürətini eksperimental yolla təyin etdi, Nyuton səs sürətinin düsturunu nəzəri yolla aldı. 17-ci əsrin 2-ci yarısından başlayaraq yeni teleskopların və optik cihazların quraşdırılması həndəsi optikanın, eləcə də fiziki optikanın sürətli inkişafına səbəb oldu. Fizik Qrimaldi işığın difraksiyasını kəşf etdi, Nyuton isə işığın dispersiyası üzrə fundamental tədqiqatlar apardı və bununla da optik spektroskopiyanın əsasını qoydu. 1676-cı ildə O. Römer ilk dəfə işığın sürətini ölçdü. Təxminən eyni vaxtda işığın fiziki təbiəti haqqında iki müxtəlif nəzəriyyə – korpuskulyar və dalğa nəzəriyyəsi inkişaf etməyə başladı. Nyutonun korpuskulyar nəzəriyyəsinə görə işıq, mənbədən çıxan və bütün istiqamətlər üzrə yayılan zərrəciklər selidir. Hüygensə görə isə işıq, bütün fəzanı dolduran və bütün cisimlərə nüfuz edən hipotetik mühitdə – efirdə yayılan dalğa selidir.