cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Balkan yarımadasının iqlimi
Balkan yarımadası iqlimi— Balkan yarımadası tarixən dünyada insanın yaşaması üçün ideal iqlim şərtlərinə sahib olan coğrafi məkanlardan biri olmuşdur. Yarımadanın iqlim xüsusiyyətlərinə diqqət yetirəndə ; cənubdan şimala və dəniz sahilindən daxili hissələrə doğru dəyişdiyi görünməkdədir. Cənubda Aralıq dənizi iqlimi üstünlük təşkil edir. Burada qışlar mülayim və yağışlı keçərkən, yaylar isti və quraqdır. Afinada qar nadir hallarda görünür. Şimalda və daxili hissələrə doğru getdikcə iqlim sərtləşir. Dağlıq bölgələrdə sentyabr və oktyabr aylarında yağan qar iyun ayında hələdə yerdə qalır. Yunanıstanda çox vaxt yay fəsli isti, qış fəsli isə mülayim və sərin keçən Aralıq dənizi iqliminin təsiri altındadır. Sahildə və adalarda iqlim daha yumşaq olmasına baxmayaraq, dağlıq ərazilərdə və daxili hissələrdə iqlim daha sərt keçir. Yağışın miqdarı ümumilikdə aşağıdır. Albaniya ərazisi quruluşunun müxtəlifliyindən fərqli iqlim tiplərinə sahibdir. Ölkədə başlıca olaraq 3 iqlim tipinə rast gəlinir. Cənub hissələrdə Aralıq dənizi iqlimi şimal və daxili hissələrdə rütubətli iqlim və şimal qərb hissəsində müşahidə olunan Alp iqlimi buna misaldır. Keçmiş Yuqoslaviyanın yüksək dağlıqç   yaylalıq və sahil bölgələrində  fərqli iqlim xüsusiyyətləri mövcuddur. Adriatik dənizi Aralıq iqliminin təsiri altındaddır. Sahilyanı ərazilər və yarımadanın cənubu bu səbəbdən yağan yağışların illik miqdarı ilə yüksəkdir. Makedoniya ərazisinin mühum hissəsi dağlarla əhatə olunduğundan  burada koninental iqlim tipi müşahidə olunur. Şimal hissələr cənuba nisbətən daha soyuqdur. Yay aylarında kiyafət qədər yağış görməyən torpaqların suvarılması üçün süni suvarma sistemlərindən istifadə olunur. Ruminiyanın iqlimi həm mülayim həm də kontinental tiplərinə ayrılır. Ölkəyə yağan yağış miqdarının ölçüsü hər yerdə demək olar ki, bərabər paylanılıb şərq bölgələrində isə  dağlıq ərazilərinə yağış  daha çox yağır.
İqlim bölgələri
Selver Balkanları əsasən 5 iqlim bölgəsinə bölür. Birinci iqlim bölgəsi; Egey Adaları, Peroponesas, Yunan yarımadasının şimal sərhəddi və Albaniya sahili. Ümumi yağış miqdarının ¼-nin aprel və sentyabr aylarında göründüyü ərazidə qışda istilik 9-10°-dən aşağıya düşmür. Tropik meyvələrin yetişməsinə uyğun iqlim şəraiti bölgədə mövcuddur. Mülayim qış fəsli ilə seçilən Dalmasiya sahili ikinci bölgəni meydana çıxarır. Əsasən burada soyuq şimal küləkləri çox əsməkdədir. Şimala doğru iqlim sərtləşir. Şimal Makedoniyanın cənub və şərq hissələri ilə Qərbi Trakiya üçüncü bölgəni təşkil edir. Soyuq şimal küləkləri səbəbi ilə qış fəsli sərt keçir. Yaylar istdir və yağış il boyu müşahidə olunur. Pambıq, düyü, tütün qarğıdalı yetişir. Salonikidən şimala doğru irəlilədikcə Aralıq dənizi iqlimi yerini Mərkəzi Avropa iqlim şəraitinə təslim edir. Soyuq qışlar mülayim yaylar il boyu müntəzəm yağışlar vardır. Yağış miqdarı şimal qərbdə Bosniya və Herseqovina və Serbiyadan artarakən, şərqə doğru getdikcə azalır. Şərqi Trakiya və Bolqarıstan ovalıqları özlüyündə beşinci bölgəni yaradır. Quru və günəşli yaylar buğda yetişdirilməsinə imkan verir. Balkan yarımadası şimal və şimal qərbinin sərt küləkləri ilə məşhurdur. Qərb sahillərində dağlar sərin dəniz küləyinin təsirini daxili bölgələrə çatmasına əngəl olur.
Qafqaz
thumb|265px Qafqaz — Asiya və Avropada coğrafi region.
Qafqazın şərq sərhəddinin Xəzər dənizi, qərbinin isə Qara dəniz olduğu qəbul edilir ancaq şimali və cənubi sərhədləri haqqında konsensus yoxdur. Şimalda fiziki-coğrafi sərhəd Kuma-Manıç çökəkliyi, hazırkı inzibati bölgüyə görə isə Krasnodar və Stavropol vilayətlərinin və Dağıstanın şimal sərhədləri hesab edilir. Bəzən Qafqaza şərti olaraq Kalmıkiya da daxil edilir.
Şimali Qafqazın böyük hissəsinin tarixi-etnoqrafik olaraq rus çöllərinə və Aşağı Volqaboyuna daha yaxın olduğu nəzərə alındıqda isə Qafqazın şimal sərhəddini Kuban çayı boyunca, Kuma, Malke və Tereka təpərindən keçirmək olar. Beləliklə Krasnodar vilayətinin cənubu, Adıgey, Qaraçay-Çərkəz, Kabardin-Balkar, Şimali Osetiya, İnquşetiya, Çeçenistan və Dağıstanın böyük bir bölümü bu bölgəyə daxil olur.
Cənub sərhədlərini siyasi olaraq Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstan ilə İran və Türkiyənin sərhədləri təşkil edir. Azərbaycan Qafqaz ölkəsidir çünki, böyük və kiçik qafqaz dağları həmçinin böyük zirvələri Azərbaycanda yerləşir. Azərbaycan qafqaz ətrafı yox elə qafqaz ölkəsidir.
Etimologiya
Roma tarixçisi Qay Yuli Solin özünün "Dünya möcüzələri haqqda" əsərində yazır ki, skiflər Qafqaz dağlarını "Kroukas" adlandırır, və bu, skifcə "qardan ağaran" deməkdir. "Kroukas" sözü türk dillərində belə açıqlana bilər: "kar" (qar) + "kaS / kaD" (qaya, dağ).
Qafqazın fiziki-coğrafi mövqeyi
Fiziki-coğrafi bölgüyə görə Asiyaya aid edilir, lakin burada yerləşən ölkələr Avropanı seçim etmişlər və onun qurumlarına daxil edilmişdir. Qafqaz mülayim və subtropik enliklərin təmas zonasında yerləşir.
İqtisadi-coğrafi mövqeyi
Dünyanın iqtisadi xəritədə tutuduğu mövqeyə deyilir. Daha geniş mənada bu regiondan kənarda yerləşən, onun inkişafına təsirə görə olan mövqedir. Burada Qara dəniz vasitəsilə dünya okeanına çıxmaq Avropaya yaxın yerləşmək, Xəzər dənizi vasitəsilə şimala və qərbə çıxışları vardır. Qafqazın iqtisadi-coğrafi mövqeyinə görə Şimali Qafqazla Cənubi Qafqaz arasında fərqlər vardır. RF ucqar cənubunda yerləşir. Qara, Azov və Xəzər dənizi ilə əhatələnməsi ona həm dünya yollarına çıxmağa, Volqa-Don kanalı vasitəsilə Avropa əlaqəsi təmin olunur. Xəzər dənizi vasitəsilə İran və Yaxın Şərqə çıxışını təmin edir. Onun sərhədləri Mahaçqala, Qara dənizdə Norosiyyat Tuapse limanları vardır. Cənubi Qafqazdan Rusiya və Şərqi Avropaya çıxan yolları üzərində yerləşir. Cənubda Gürcüstan və Azərbaycanla sərhədlənir.
İqlimi
Mülayim və subtropik enliklərin təsiri altında formalaşır. Qafqazın qərb hissəsi çox yağıntı alır. Ən çox yağıntı Qafqazın Qara dənizə baxan yamacları alır. Batumi, Quqarın ən çox yağıntı alan ərazilərdir. Ən az yağıntını isə Qafqazın şərq bölgələri alır.
Torpaq örtüyü
Dağ-çəmən torpaqlar subalp çəmənliklər üçün xarakterik torpaqlar­dır. Çürüntü qatının qalınlığı (A+B) çox deyil. Adətən bu qalınlıq 30-40 sm təşkil edir. Bəzən onun qalınlığı 60-70 sm-ə çatır. Rəngi boz-qəhvəyi və yaxud qonur-qara; yuxarı çürüntülü qat yarım torflaşmış halda rütubətlilik çox olan yerlərdə tam torflaşmışdır. Qaratorpağa bənzər torpaqlarda ana süxur əsasən karbonatlıdır. Dağ podzol torpaqlar iynəyarpaq meşələr altında əmələ gəlir. Qonur meşə torpaqlarının fısdıq meşələri altında «A» horizontunun qalınlığı 15-20 sm, qonur-qəhvəyi, qozvarı, çoxlu yağış qurdları var, keçid tədricidir. «B» horizontunun qalınlığı 60-80 sm (A+B=100 sm ə kimi), çox açıq, qonuru, qozvarı. «C» horizontu adətən karbonatlıdır.
Humusun miqdarı «A» horizontunda 8-12 %-dir. Podzollaşmış qonur torpaqlar əsasən iynəyarpaqlı meşələr altında formalaşır. Bu torpaqların alluvial və illüvial horizontları aydın ifadə olunmuşdur.
Boz meşə torpaqları Şimali Qafqazın ön dağlığında palıd meşələri altında formalaşmışdır.
Bitki örtüyü
Qafqazın orta dağlıq ərazisi olan 200-500m hündürlükdə enliyarpaq və iynəyarpaq meşələr üstünlük təşkil edir. Azərbaycanda onlar bütün meşələrin 98%-ni, Ermənistanda 93%, Gürcüstanda 83% təşkil edir. Azərbaycanın Göygöl ətrafında şam meşəliklərinə rast gəlinir. Qafqazda torpaqlar şaquli zonalar üzrə yerləşir. Düzənlik ərazilər boz torpaqlarla örtülmüşdü. Qafqazın düzən əraziləri Kolxida ovalığı istisna olmaqla quru subtropik bitkilər yayılmışdır. Çöl və yarımsəhralarında (Şərqi Qafqazın düzənlikləri) qış otlaqları kimi istifadə olunur. Buralarda qoyunçuluq inkişaf etmişdir. Rütubətli subtropik zonalara Kolxida və Lənkəran ovalıqları daxildir. Burada sarı torpaqlar yayılmış, çayçılıq və subtropik meyvəçilik inkişaf etdirilir. Qara dəniz Qafqaz regionunun qərbində yerləşir, dünya okeanı ilə Bosforbogazı vasitəsilə birləşir. Sahəsi 422 min km², sahil xəttlərini uzunluğu 4340 kmdır. Qafqazın iki ölkəsi Gürcüstan və Rusiyanın cənubu Qara dənizə çıxışı vardır. Qara dənizdə Gürcüstanın Batumi, Poti və Suxumi limanaları yerləşir. (bu limanlar hazırda Rusiyanın nəzarəti altındadır.) Gürcüstanın Qara dəniz sahillərində Azərbaycanın Kulevo neft terminalı fəaliyyət göstərir. Rusiyanın Qara dəniz sahillərində ən böyük limanı Novorossirskdır. Azərbaycan bu limanla neft ixrac edir (Bakı-Novorossirsk neft kəməri). Hazırda Qara dəniz sahili ölkələrini əhatə edən Qara dəniz birliyi yaradılmışdır. Azərbaycan da bu birliyin tərkibinə daxildir. Birlik ölkələri dənizin ekologiyasını qoruyur, ticarət əlaqələrini həyata keçirirlər. Dənizin sahillərində su heç vaxt donmur. Çimərlik və kurort turizmdə geniş istifadə olunur. Qara dəniz TRASEKA magistral nəqliyyatının Avropaya çıxışını təmin edir. Xəzər dənizi Asiyanın qərbində yerləşir və Qafqazı Qazaxıstan və Mərkəzi Asiyadan ayırır. O, nəhəng axarsız göldür. Xəzər dənizinin adı Qafqazın şərqində yaşamış və “Xəzərlər” adlanan qədim tayfanın adından götürülmüşdür. Xəzər dənizi 374 min km², sahil xəttinin uzunluğu 7 min km-dir. İqlimi sərt kontinentaldır. Qışda şimal hissəsi 2-3 aya donur. Xəzərin ətrafında 5 dövlət yerləşir;Azərbaycan, RF,İran , Türkmənistan və Qazaxıstan. Xəzərin bölgüsü başa çatdırılmayıb. Rusiya, Qazaxıstan və Azərbaycan öz aralarında dənizin dibi ilə keçirilən sərhədlərini müəyyənləşdiriblər. Lakin Türkmənistan və İranla Azərbaycan arasında dənizin bölgüsü həyata keçirilməyibdir. Bu da müəyyən ziddiyyətlər yaradır, xüsusilə neft yataqlarının istismarında. Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin uzunluğu 825 km təşkil edir. Xəzər dənizi qiymətli ağ balıq növləri ilə zəngindir — nərə balığı, kütüm, qızıl balıq. Xəzər dənizi qara kürü, qurubalıq istehsalı və balıq konservlərinə görə dünyada məşhurdur. Xəzər dənizi xüsusilə neft-qaz ehtiyatları ilə zəngindir. Xüsusilə, Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkmənistanın sahil zonaları özünün neftli qazlı olması ilə fərqlənirlər. Xəzər dəniz nəqliyatı inkişaf edib. Azərbaycan Xəzər, Volqa-Don kanalı vasitəsilə dünya okeanına çıxır. Azərbaycanın Xəzərdə ən böyük limanı Bakıdır. Türkmənistanın Türkmənbaşı, Bektaş, Qazaxıstanın Aktau, Rusiyanın Həştərxan, Mahaçqala, İranın-Ənzəli limanları Xəzər dənizi qarşısında duran əsas məsələlər:
1)səviyyəsi tez-tez tərəddüd edir, çətinlik yaradır
2)ekoloji problemi isə neft-qaz çıxarılması və çaylar vasitəsilə Rusiyadan çoxlu çirkli suların axıdılmasıdır.
3)Qafqazın ekoloji vəziyyətinin qorunması. Kürün və Araz çaylarının çox çirklənməsi
4) Təbii fəlakət hadisələrinin geniş yayılması, zəlzələr, daşqınlar, sürüşmələr, doluvurma
Əhalisi
Qafqazın əhalisi 30.2 milyon nəfərdir. Bu əhalinin 55% C.Qafqazda, 45% Ş.Qafqazda yaşayır. Qafqaz əhalisinin milli tərkibi ən mürəkkəb olan regiondur. Asiya ilə Avropa arasında keçid yeri olan Qafqazdan çox sayda xalqlar keçmişlər. Onların güclü olanları burada qədim dövlətlər yaratmışlar. Qafqazın dağlıq relyefi insanların gediş-gəlişinə çətinlik törətmişdir. Ona görə də qapalı dərələr və dağarası çökəkliklərdə xırda etnik qruplar yaratmışdır. Hazırda Qafqazın ərazisində 50-dən çox müxtəlif xalq yaşayır. Nisbətən Kiçik Qafqaz regionunda dörd dövlət Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan və Rusiya Federasiyasının cənubu yerləşir. Bunlardan əlavə Qafqazın cənub hissəsində Naxçıvan MR, Acarıstan və Abxaziya MR və Cənubi Qafqazda isə qeyd olunduğu kimi 7 milli inzibati bölgü vardır. Qafqazın xalqlarının çoxu dörd dil ailəsinə aiddirlər :
1) Şimali Qafqaz etnik qrupu,
2) Kartveli,
3) Hind-Avropa,
4) Altay
Hind Avropa dil ailəsinə əsasən slavyanlar, ermənilər, Gürcülər (kartveli) ailəsinə aiddirlər. Qafqaz dağlarının cənubunda yaşayırlar. Gürcülər həmçinin Osetiyada və Azərbaycanda yaşayırlar. Türk dil qrupuna Qafqazda azərbaycanlılar, qaraçaylar, balkarlar, kumıklar, naqoylar və türkmənlər aiddirlər. Azərbaycanlılar əsasən Azərbaycan Respublikasında yaşayır və əhalinin 90%-ini təşkil edir. Kənarda azərbaycanlılar Gürcüstanda gürcülərdən sonra 2-ci yer tuturlar, Dağıstanın Dərbənd şəhərində azərbaycanlılar çoxluq təşkil edirlər. Dərbəndin Mahaçqalada (dağ yəhudiləri) Ermənistanda azərbaycanlılar ermənilərdən sonra 2-ci yeri tuturdular. Lakin oradan qovulan ermənilər isə əsasən öz respublikalarında yaşayırlar. Hazırda Gürcüstan və Şimali Qafqazda çox sayda ermənilər yaşayır. Azərbaycanda 120 mindən çox erməni əhalisi yaşayır. Onların böyük əksəriyyəti Azərbaycanın işğal olunmuş Dağlıq Qarabağ vilayətində, qismən də Bakı və digər şəhərlərində yaşayır (nigahlı). Şimali Qafqazda ermənilər geniş yayılmışdır.
Geosiyasi əhəmiyyəti
Qədim zamanlardan Qafqaz Bizans İmperiyası, Sasanilər, Ərəb Xilafəti, Qızıl Orda, Rusiya imperiyası və Avropa kimi qüvvələrin siyasi və mədəni toqquşmasına şahidlik etmişdir, ancaq heç biri bu əraziyə tamamilə hökm etməyə nail olmamışdır. Bölgə zəngin yeraltı xam maddə ehtiyatına sahibdir və tarixi olaraq ticarət yollarının kəsişmə nöqtəsi olmuşdur. Tarixi İpək Yolu buradan keçmişdir.
Burada da böyük kütlələrin hərəkətinə əlverişli keçid yoxdur. Beləcə Qərb və Orta Qafqazlar dik, son dərəcə kələ-kötür və keçid verməyən xüsusiyyətləri səbəbiylə Rusiyaya qarşı müqavimət göstərən qafqazlıların son sığınacaqlarını təşkil etmişdir. Şərq Qafqazlar isə, Daryal Keçidindən Abşeron yarımadasına qədər uzanar.
Daryal keçidi
Qafqazın iki əhəmiyyətli və hər vaxt açıq olan keçidi vardır. Bunlardan biri Daryal keçididir. Keçidin dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 2379 metrdir. Vladiqafqazı Tiflisə bağlayan və Rusların "Gürcüstan Hərbi Yolu" deyilən yol da bu keçiddən keçir. Yol eyni keçiddə axmaqda olan Terek çayı nın ana qolunu izləyir. Orta və cənub seqmentləri üzərində osetinlər yaşayırlar. Bu keçid Qafqazı siyasi, əsgəri və hətta ictimai istiqamətlərdən iki ana parçaya ayırır. Gürcüstanın Rusiyaya bağlanmasından sonra bu keçidin əhəmiyyəti daha da böyümüşdür. Keçid Qafqazı ələ keçərmək istəyən Rusiya üçün həm Gürcüstanla əlaqəni davamlı açıq saxlamaq və həm də Qərb Qafqazdakı çərkəz-abxazlar ilə Şərq Qafqazdakı çeçenlər və dağıstanlılar arasındakı əməkdaşlığı kəsmək baxımından həyati bir əhəmiyyət daşımaqda idi.
Dəmirqapı keçidi
Daryaldan başqa ikinci əhəmiyyətli keçid Dərbənddir.Bu keçid Xəzər dənizi sahili boyunca uzanır və genişliyi 1.5 ilə 30 km arasında dəyişir.Qeyd etmək lazımdır ki bu keçid qafqazda çox böyük keçidlərdən biridir və son dərcədə tarixi coğrafi baxımdan əhəmiyyətlidir.
Etnik və dini quruluş
290px|thumb|right|Qafqaz diyarının etnik xəritəsi, 1880-ci ildə tərtib edilib. Burada yaşayan xalqlar dillərinə görə 3 qrupa bölünür:
İslam (şiəlik və sünnilik) və xristian dinləri əsas dinlərdir. Müsəvilik dininin nümayəndələri də mövcüddür. Tarixi olaraq Qafqaz atəşpərəstlik dininin mərkəzlərindən sayılır.
İqtisadiyyatı
Təbii şəraiti, zəngin təbii ehtiyatlara malik olan Qafqaz regionu təsərrüfatı sənaye-aqrar xarakteri daşıyır. Üstün yeri sənaye tutsa da Qafqaz regionunda kənd təsərrüfatı da güclü inkişaf etmişdir. Region ərazisində üstün yeri hasilat sənaye sahələri tutur. Neft-qaz, filiz , hidroenerji, rekreasiya ehtiyatlarının istifadəsi əsasında Qafqazda neft-qaz sənayesi güclü inkişaf etmişdir. Onun iri mərkəzi Azərbaycanın Bakı sənaye rayonunda burada ildə 50 mln. tona qədər neft, 26 mln m³ qaz (2010-cu ildə) hasil olunmuşdur. Şimali Qafqazda neft-qaz hasilatı əsasən Çeçenistan, Dağıstan, Krasnodar və Stavropolda inkişaf etdirilir. Əvvəllər neft və qazı Rusiyanın digər rayonlarına göndərirdilər, hazırda həmin yerlərdə istifadə edilir. Bakı, Krasnodar, Maykopda neft emalı zavodları yerləşir.
Elektrik enerjisi əsasən yerli yanacaq və SES-lər hesabına inkişaf etdirirlir. Azərbaycanda və Ermənistanda istilik elektrik stansiyaları üstünlük təşkil edir. Əlavə olaraq Ermənistanda Metsamor AES fəaliyyət göstərir. Region üçün təhlükə yaradır. Azərbaycanda DRES-lər Mingəçevir, Şirvan, Bakıda fəaliyyət göstərirlər. İEM-lər Gəncə, Sumqayıt şəhərlərindədir. Son illər ölkənin müxtəlif rayonlarında modul elektrik stansiyalar tikilmişdir (Astara, Quba və s.). Ən iri SES-lər kaskad şəklində Kür çayı üzərində salınmışdır. Mingəçevir, Şəmkir, Yeni Kənd, Tərtər çayında Sərsəng SES, Araz çayının Naxçıvan İran sərhəddində birgə SES salınmışdır. Son illərdə Azərbaycanda alternativ enerji mənbələrindən istifadə artır. Gürcüstanda istilik stansiyaları ilə yanaşı həm də çox sayda SES fəaliyyət göstərir. Onun İnquri, Rioni, Kür çay üzərində SESlər vardır. Şimali Qafqazda elektrik enerjisinin əsas hissəsini İES-lər verir. Terek, Sulak və b.çaylar üzərində SES-lər tikilibdir.
Maşınqayırmada əsas yerli neft, qaz və yeyinti sənayesi üçün avadanlıqlar, çəltik yığan kombaynlar istehsalı tutur. Azərbaycanda avtomobil zavodları Naxçıvanda, Şamaxıda və Gəncədədir. Metallurgiya sənayesi həm Şimali, həm də Cənubi Qafqazda inkişaf etdirilir. Qara metallurgiya inkişafı Daşkəsən dəmir filizi və metal qırıntısına əsaslanır. İri mərkəzlər Rustavi, Sumqayıt şəhərlərindədir. Rustavi Daşkəsən dəmir filizi əsasında çuqun, polad, prokat istehsal edir. Hazırda işləmir. Gürcüstanın Giyatura mədənlərində manqan çıxarılır. Əlvan metallurgiya regionda xeyli inkişaf etdirilmişdir. O Azərbaycanda, Gəncə və Sumqayıt alüminium müəssisələri, Gədəbəydə qızıl zavodu ilə təmsil olunur. Son illərdə Ermənistanda yukelirvə almaz emalı sahələri güclü inkişaf etmişdir. Ermənistanın Qafan,Qaçaran, Gürcüstanın Madneuli zavodları əlvan metallurgiyaya aiddirlər. Şm.Qafqazda əlvan metallara Şm.Osetiya (Sadon), Kabardin-Balkarda(Tirenauz) inkişaf etdirilir. Kimya sənayesi Azərbaycanda (Sumqayıt, Gəncə), Ermənistanda (İravan kauçuk, lif və başqa məhsullar, Vanadzorda kimyəvi liflər), Gürcüstanda (Rustavi azot gübrəsi və süni liflər) Toxuculuq sənayesi əvvəl regionda güclü idi. Hazırda xaricdən çoxlu və çeşidli mallar gətirildiyinə görə xeyli zəifləyibdir. Onun digər səbəbi C.Qafqazda pambıqçılıq və ipəkçiliyin azalmasıdır.
Qafqaz regionunda güclü inkişaf edən sənaye sahəsi qida sənayesidir. Bu sahənin inkişafı üçün güclü kənd təsərrüfatı məhsulları, mineral müalicə sular və satış bazarı vardır. Qida sənayesi regionun hər yerində yayılmışdır. Gürcüstanda inkişaf edən əsas qida sənayesinə çay emalı, şərabçılıq, konserv, siqaret istehsalı, bitki yağı və b. Onun Rusiya bazarlarına buraxılmaması şərabçılıq sənayesinə güclü ziyan vurdu. Hazırda ölkənin şərabçılıq sənayesi ABŞ və Hollandiya firmalarına məxsusdur. Artıq Rusiya da Gürcüstanın şərab bred markasını tanıyır və məhsullarını alır. Üzümçülüq və şərabçılıq Kaxetiyada güclü inkişaf etmişdir. Keyfiyyətli şərab növləri istehsal olunur. Azərbaycanda üzümçülük və şərabçılıq bərpa olunur. Əsas rayonları Gəncə-Qazax, Şamaxı-İsmayıllı və Naxçıvandır. Balıqçılıq Aşağı Kürdə, Lənkəranda yayılmışdır. Çay emalı Lənkəran, Astarada, şəkər sənayesi İmişlidə yerləşir. Şimali Qafqazda qida (yeyinti) sənayesi güclü k/t istehsalına əsaslanır. Burada şəkər, un-yarma, birki yağı, süd-ət heyvandarlıq məhsulları istehsalı hər yerdə yayılmışdır.
NGC 1390
NGC 1390, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Xorosdağ
Xorosdağ — Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında dağ adı.
Toponimkası
Xorosdağ- Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında dağ adı.İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında Xoros xaraba kənd adı(yenə orada) ilə eynidir.İrəvan quberniyasında Xors və Zəngəzur qəzasında Gorus adları ilə mənşəcə eynidir.Qədim türkmənşəli Qerus etnonimi ilə bağlıdır.
Həmçinin bax
Tiflis quberniyası
Bakı Nəqliyyat Agentliyi
Bakı Nəqliyyat Agentliyi — publik hüquqi şəxs statusunda Bakı şəhərinin inzibati ərazisində nəqliyyat vasitələrinin və piyadaların təhlükəsiz, fasiləsiz və rahat hərəkətini təmin edən dövlət şirkəti. Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 2015-ci il 21 dekabr tarixli Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında yaradılmışdır. Azərbaycan Prezidentinin 7 fevral 2022 tarixli fərmanına əsasən Bakı Nəqliyyat Agentliyi Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin tabeliyinə verilmişdir. Azərbaycan Prezidentinin 19 aprel 2023-cü il tarixli fərmanı ilə ləğv olunaraq əmlakı Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyinin balansına verilmişdir.
Tarixi
Bakı şəhərində nəqliyyat sahəsində idarəetməni tənzimləmək üçün Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 2015-ci il 21 dekabr tarixli Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Bakı Nəqliyyat Agentliyi yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikasında dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2016-cı il 24 noyabr tarixli Fərmanı ilə "İcra hakimiyyəti orqanı" hüquqi statusuna malik Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Bakı Nəqliyyat Agentliyi əsasında "Bakı Nəqliyyat Agentliyi" publik hüquqi şəxs statusu verilmişdir.
Bakı Nəqliyyat Agentliyinin fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2018-ci il 2 aprel tarixli Fərmanına əsasən Bakı Nəqliyyat Agentliyinin Nizamnaməsi təsdiq olunmuşdur.
Məqsədi
Agentliyin fəaliyyətinin əsas məqsədi Bakı şəhərinin inzibati ərazisində nəqliyyat vasitələrinin və piyadaların təhlükəsiz, fasiləsiz və rahat hərəkətini təmin etməkdir.
Bakı Nəqliyyat Agentliyi Bakı şəhərinin inzibati ərazisində yol hərəkətinin təşkilində iştirak edən, ümumi istifadədə olan nəqliyyat vasitələri ilə müntəzəm sərnişindaşıma və taksi minik avtomobilləri ilə sərnişindaşıma sahəsində tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən publik hüquqi şəxsdir. Agentlik öz vəzifələrini yerinə yetirərkən və hüquqlarını həyata keçirərkən dövlət və yerli özünüidarəetmə orqanları, beynəlxalq və qeyri-hökumət təşkilatları ilə, digər hüquqi və fiziki şəxslərlə qarşılıqlı əlaqədə fəaliyyət göstərir.
Fəaliyyət istiqamətləri
Agentliyin fəaliyyət istiqamətləri aşağıdakılardır:
Fəaliyyət sahələri
BNA-nin fəaliyyət sahəsinə aşağıdakılar daxildir:
Marşrutlar
BNA-nın əsas fəaliyyət istiqaməti paytaxtın marşrut şəbəkəsidir. Bunlar şəhərdaxili və şəhərətrafı marşrutlardır. Mövcud marşrut xətləri 172 ədəddir. Bunlardan 70-ü şəhərdaxili, 102-si şəhərətrafı marşrut xətləridir.
Şəbəkədə ümumilikdə 2014 avtobus fəaliyyət göstərir. Bunlardan 1033 şəhərdaxili, 1012-si şəhərətrafı xətlərdə xidmət göstərir.
Taksi xidmətinin təşkili
BNA-nın nəzarətində 101 ədəd taksi dayanacağı vardır. Agentlik tərəfindən 2016–2020-ci illər ərzində 40449 taksi minik avtomobilinə Fərqlənmə nişanı verilmişdir.
Yol infrastrukturu
BNA-nın yol infrastrukturu geniş şəbəkəyə malikdir. Bu şəbəkəyə aşağıdakılar daxildir:
Ekspres xətlər
BNA-nın marşrut şəbəkəsinin əssə sahələrindən biri də ekspres xətlərdir. Belə xətlər içərisində ən fərqlənəni Hava limanı — Mərkəz Ekspres xətt xidmətidir. Bu xətt üzrə avtobuslar Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanından Bakı şəhərinin mərkəzinə (28 May metrostansiyası) doğru hərəkət edirlər.
Pandemiya dövründə
Azərbaycanda xüsusi karantin rejiminin tətbiqi ilə əlaqədar Bakı şəhərində metro müvəqqəti olaraq bağlanmışdır. Bu səbəbdən ictimai nəqliyyatın işində də tədbirlər görülmüşdür. Şəhərdə əhali sıxlığını nəzərə alaraq BNA şəhərdaxili xüsusi ekspres xətlər istifadəyə vermişdir. Ekspres xətlər üzrə avtobusların iş qrafiki saat 06:00–21:00 arasıdır.
Ekspes xətlərdə hərəkət edən avtobuslar metro stansiyasiyaları üzrə xidmətlər göstərir. Bu məqsədlə 10 marşrut xətləri təşkil edilmişdir. M1, M2 nömrəli ekspres avtobuslar, müvafiq olaraq metronun yaşıl və qırmızı xətləri boyunca hərəkət edir. M3, M4, M5, M6, M7,M8, M1A, M2A digər daha qısaldılmış metro stansiyaları arası xidmət göstərir.
Nəqliyyatın intellektual idarəetmə sistemləri
İNS – yol hərəkətinin idarə edilməsi, bütün nəqliyyat növlərinin (fərdi, ictimai, yük) işinin monitorinqi və idarə edilməsi, region ərazisində nəqliyyat xidmətinin təşkili haqqında vətəndaşların və müəssisələrin məlumatlandırılması məsələlərini həll edən qarşılıqlı əlaqəli avtomatlaşdırılmış sistemlər kompleksidir.
Getdikcə meqapolisə çevrilən Bakı şəhərində Nəqliyyatın İntellektual İdarəetmə Sisteminin daha mütərəqqi və davamlı texnologiyalara əsaslanaraq inkişaf etdirilməsi istiqamətində mühüm işlər görülüb. Bu məqsədlə Nəqliyyatı İntellektual İdarəetmə Mərkəzi yaradılıb. Məqsəd, bu sahədə göstərilən xidmətin keyfiyyətini artırmaqdır.
İlk poçt markaları
1 may 1840-cı ildə İngiltərədə dünyada ilk poçt markaları -bir pennilik qara (″Penny Blacks″) və üzərində kraliça Viktoriyanın profili olan iki pennilik göy marka satışa çıxarılmışdır. Poçt göndərişlərinin ödənilməsi üçün markalardan istifadə edilməsi ideyasının müəllifi isə Roulend Hilldir (Rowland Hill).
Time (O.Torvald mahnısı)
Time — Ukraynanın 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
O.Torvald qrupu "Time" mahnısı ilə Ukraynanı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmişdir. Mahnı qrupun vokalisti Yevhen Halıç və Yevhen Kamençuk tərəfindən bəstələnmişdir.
Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti
Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti — Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının ali icraedici hakimiyyət orqanı.
Tərkibi
1920-ci il aprel ayının 28-də Azərbaycan SSR İnqilab Komitəsi yeni hökumətin — Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin aşağıdakı tərkibini təsdiq etdi:
Bu, Azərbaycanın sovet hökumətinin ilk kabineti idi. 1920-ci ilin avqustunda isə Kiçik Xalq Komissarları Soveti yaradıldı. Onun əsas vəzifəsi Azərbaycan SSR İnqilab Komitəsinin səlahiyyətinə aid olan məsələləri ətraflı müzakirə etmək və hazırlamaq idi. Xalq komissarlarının hamısı, Xalq Təsərrüfatı şurasının və Fövqəladə Komissiyasının, Hərbi İnqilabi Səhra Tribunalının nümayəndələri Kiçik Xalq Komissarları Sovetinin üzvü idilər.
1 may 1920-ci il tarixində müstəqil xalq kənd təsərrüfatı komissarlığı yaradıldı və bu vəzifə Səməd ağa Ağamalıoğluna tapşırıldı. Həmçinin Xalq Kənd Təsərrüfatı, Ticarət, Sənaye və Ərzaq Komissarlığının bazasında Xalq Neft Sənayesi və Dəniz Donanması Komissarlığı və Xalq Ərzaq Komissarlığı təsis edildi. 5 may 1920-ci ildə Qəzənfər Musabəyov xalq ərzaq komissarı təyin edildi.
İyun-iyul aylarında Nəriman Nərimanov xalq xarici işlər komissarı vəzifəsindən ayrıldı, bu vəzifə o tarixədək xalq maliyyə komissarı olmuş Mirzə Davud Hüseynova tapşırıldı. Xalq maliyyə komisarının müavini Nəsir Tağıyev isə xalq maliyyə komissarı təyin edildi. Həmçinin xalq səhiyyə və himayədarlıq komissarı Abid Alimovu vəzifəsində müavini Ağahüseyn Kazımov əvəz etdi.
12 iyun 1920-ci il tarixində o tarixədək xalq əmək və ədliyyə komissarı vəzifəsini tutmuş Əliheydər Qarayev xalq hərbi-dəniz işləri komissarının vəzifələrini icra edən olaraq təyin edildi. 21 iyun tarixində o komisaar vəzifəsinə təyin edildi və bu vəzifəni 1 fevral 1923-cü ilədək daşıdı. Sabiq xalq hərbi-dəniz işləri komissarı Çingiz İldırım isə Azərbaycan SSR Avtonəqliyyət İdarəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edildi. Xalq əmək və ədliyyə komissarı vəzifəsinə isə Behbud ağa Şahtaxtinski təyin edildi.
10 noyabr 1920-ci il tarixində XKŞ-nin Nəriman Nərimanov rəhbərliyində keçirilmiş iclasında Xalq Əmək və Ədliyyə Komissarlığının bazasında Xalq Ədliyyə Komissarlığı, Xalq Əmək Komissarlığı və Xalq Sosial Təminat Komissarlığının yaradılması qərara alındı. Seyidcəfər Yaqubov xalq əmək, Möhsün Qədirli isə xalq sosial təminat komissarı vəzifəsinə təyinat aldı.
27 noyabr 1920-ci ildə çevrilmə və birləşmə yolu ilə Xalq Xarici Ticarət Komissarlığı təsis edildi və Teymur Əliyev komissar vəzifəsinə təyinat aldı.
6 may 1921-ci ildə işə başlayan Birinci Ümumazərbaycan Sovetlər qurultayında Xalq Komissarları Şurasının tərkibi aşağıdakı kimi qərarlaşdırıldı: Xalq Komissarları Şurası bundan sonra Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi və Ümumazərbaycan Sovetlər Qurultayları qarşısında cavabdehlik daşıyırdı.
21 may 1921-ci il tarixində yeni tərkibdə Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin ilk sessiyası keçirildi və sessiyada Xalq Komissarları Şurasının tərkibi təsdiqləndi.
28 noyabr 1921-ci ildə Möhsün Qədirli xalq səhiyyə komissarı vəzifəsinə təyin edildi, o tarixədəkki komissar Ağahüseyn Kazımov isə onun müavini oldu. Möhsün Qədirli 21 yanvar 1935-ci ilədək bu vəzifəni tutdu.
1927-ci ildə Xalq Komissarları Soveti tərkibində Mərkəzi Statistika İdarəsi təsis edildi.
Dizac-i Təkyə (Urmiya)
Dizac-i Təkyə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Lui Fişer
Lui Fişer — ABŞ tarixçisi, jurnalisti və publisisti. 1923–1937-ci illərdə müxtəlif ABŞ və Birləşmiş Krallıq qəzetlərinin Moskva təmsilçisi olmuşdu. SSRİ haqqında çoxsaylı kitabların, o cümlədən Lenin və Stalinin bioqrafiyalarının müəllifidir. 1965-ci ildə Tarix və Bioqrafiya üzrə Milli Kitab Mükafatını qazanmışdır.
Dizac-i Təkyə (Urmiya)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 737 nəfər yaşayır (204 ailə).
Sendre
Sendre  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Jalini-sür-Bebr kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vişi.
INSEE kodu — 03079.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 313 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 199 əmək qabiliyyətli şəxsdən (15-64 yaş) İqtisadi cəhətdən aktiv, 64 hərəkətsiz (67.8% iş, 1999-cu ildə 72.0%). Fəal olan 135122 işsizdən (65 kişi və 57 qadın) və 13 işsizdən (7 kişi və 6 qadın). Aktiv olmayan 18 tələbə və ya tələbədən 25-i təqaüdə çıxmış, 21-i digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Frankokratiya
250px|thumb|right|Frankokratiyanın ilkin dövrü – [[Bizans İmperiyası|Bizans imperiyasının Dördüncü Səlib yürüşü nəticəsində parçalanması.]]
Frankokratiya — orta əsr Balkanlar və Anadolu tarixində, 1204-cü ildə Konstantinopolun səlibçilər tərəfindən ələ keçirilməsindən sonra siyasi və iqtisadi gücün müxtəlif Qərbi Avropa mənşəli sülalələrin və hökmdarların əlində olduğu dövr. Pərakəndə və kiçik olmalarına baxmayaraq, frankokrat hakimiyyətlər dövrə görə təkmilləşmiş hərbi və iqtisadi keyfiyyətlər nümayiş edirdilər, lakin mədəni, dil və dini səbəblərdən yerli əhalinin əsas hissəsinin dəstəyindən məhrum olduqlarından bir müddət sonra Osmanlı imperiyası tərəfindən fəth edilmişdilər. Bu dövrü "Türkokratiya" adlandırırdılar.
Tarix
XII əsrin ikinci yarısında Bizans imperiyasının zəifləməsi Şərqi Aralıq dənizində Qərbi Avropa dövlətlərinin təsirinin güclənməsinə zəmin yaratmışdır. Bu dövrdə əsasən fransızlardan ibarət səlibçi cəngavər-feodal ordusu, eyni zamanda Venesiya, Genuya və Piza kimi donanmaya malik İtaliya respublikaları Bizans imperiyasını süquta uğratmışdır. Birinci səlib yürüşünün təcrübəsi onu göstərirdi ki, aqressiv müsəlman dövlətləri ilə əhatə olunmuş səlibçi dövlətlərini saxlamaq Avropa xristianları üçün çətin idi. Səlibçilərin hədəfi tezliklə daha yaxın olan Bizans imperiyası tərkibindəki Egey adalarına və Balkan yarımadasına yönəlmişdir. Bu ərazilər böyük sahil ticarəti və hərbi postlar şəbəkəsinə malik idi. Səlibçi işğalının rəsmi səbəbi katolik və pravoslav xristianlar arasındakı fərqləri "həll etmək" cəhdi idi.
Bizans imperiyası türklərin Anadoluya daxil olması və Balkan yarımadasında yaşayan slavyanların azadlıqçı hərəkatlarının şiddətlənməsi nəticəsində tədricən vahid imperiya xarakterini itirməyə başlamışdı. 1204-cü ildə Konstantinopolun səlibçilər tərəfindən ələ keçirilməsi Bizans imperiyasının yerli şüurda mərkəzləşmiş gücünün varlığına son qoymuşdur. 50 ildən çox davam edən soyğunçuluq və quldurluqdan sonra şəhər faktiki olaraq əhalisizləşmiş və əvvəlki şöhrətini itirmişdir. Əlavə olaraq, yerli knyazlıqların mərkəzinə çevrilən Durasso və Teben kimi şəhərlərin rolu artmışdır. Səlibçilər imperiyanın qalıqları üzərində Qərbi Avropa knyazlıqlarının analoqlarını yaratmışdılar. Frankokrat dövlətlərdən olan Latın imperiyası formal xarakter daşıyırdı və Konstantinopol da daxil olmaqla Şərqi Frakiya ərazisini əhatə edirdi. Əksər frankokrat dövlətlərin köhnə imperiya ilə müqayisədə kompakt təbiəti onların rifahına müsbət təsir etmişdir. Ən uzun müddət mövcud olan frankokrat ərazilər Rodos, Kipr, Krit və Dalmatiya kimi ərazilər idi, çünki onlar böyük donanmalar tərəfindən qorunurdular və quru istilaları üçün əlçatmaz idilər.
Amerika susamuru
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Yayılması
Şimali və Cənubi Amerika ərazilərində yayılıb.
Növləri
Cinsə dörd növ daxildir:
Əvvəllər Avropa növləri də bu cinsə daxil edilirdi. Hazırda isə müstəqil növdür.
Fiber-optik kommunikasiya
right|thumb| Lifli optik arabağlantılara malik divara quraşdırılmış qutu. Sarı kabellər təkmodlu; narıncı və mavi kabellər isə çoxmodlu liflərdir: müvafiq olaraq 50/125 mkm OM2 və 50/125 mkm OM3 lifləri. |270x270px
thumb| Texniki heyət 432 ədəd lifi olan kabeli [[Midtaun Manhettenin (Nyu York) küçələri altına quraşdırır. |224x224px]]
Fiber-optik kommunikasiya və ya lifli optik rabitə — optik lif vasitəsilə infraqırmızı işıq impulsları göndərməklə informasiyanı bir yerdən digərinə ötürmə üsulu. İşıq informasiyanı daşımaq məqsədilə modullaşdırılmış daşıyıcı dalğanın bir formasıdır. Yüksək buraxılış zolağı, elektromaqnit parazitlərinə qarşı dözümlülük tələb olunarkən lifli optik kabellərdən istifadə elektrik kabellərinin istifadəsinə nəzərən daha əlverişli xarakter alır.
Optik lif bir çox telekommunikasiya şirkətinin telefon siqnallarını, internet rabitəsini və kabel televiziya siqnallarını ötürmək üçün istifadə edilir. Bell laboratoriyasının tədqiqatçıları lifli-optik kommunikasiyadan istifadə edərək saniyədə 100 petabit × kilometrdən artıq buraxılış-uzaqlıq məhsuldarlığına nail olmuşlar.
Fon
1970-ci illərdə inkişaf etməyə başlayan lifli-optika, telekommunikasiya sənayesində inqilab etdi və informasiya dövrünün inkişafında böyük rol oynadı. Elektrik ötürülməsindən üstünlüklərdən ötəri, optik liflər əsasən inkişaf etmiş dünyanın əsas şəbəkələrində mis naqilli rabitə əvəz etmişdir.
Lifli optikadan istifadə etməklə rabitənin qurulması prosesi aşağıdakı əsas addımları əhatə edir:
Texnologiya
Optik lifli kabel elə kabel tipidir ki, koaksial kabeldən və ya hörülmüş cüt əsaslı kabeldən tamamilə fərqlənir. Siqnalların elektrik impulsları şəklində ötürüldüyü mis naqillərdən fərqli olaraq, optik lifli kabel şüşə və ya plastik liflə işıq impulslarını (fotonları) ötürür ki, onların vasitəsilə kompüterin generasiya etdiyi ikilik siqnallar ötürülür. Optik lifli kabellə siqnalların ötürülməsi üçün elektrik əvəzinə işıqdan istifadə olunduğundan kabel həm elektromaqnit, həm də çarpaz əngəllərə qarşı dayanıqlıdır. Bundan başqa, optik lifli kabeldə siqnalın sönmə (naqildən keçdikcə onun zəifləməsi) səviyyəsi mis naqildəkinə nisbətən aşağıdır. Optik lifli kabelin bəzi növlərində siqnal əhəmiyyətli dərəcədə zəifləmədən 120 km-ə qədər məsafə gedə bilər, amma ənənəvi mis kabeldə kabelin tipindən asılı olaraq siqnal 100 m-dən 500 m-ə qədər məsafə getdikdə artıq praktiki olaraq oxunmaz olur. Ona görə də binalar arasında rabitə qurmaq lazım olduğu və ya siqnalı böyük məsafəyə ötürmək gərək olduğu hallarda optik lifli kabel ən yaxşı ötürmə vasitəsidir. Optik lifli kabelin əlavə üstünlüyü odur ki, o, mis kabelə nisbətən böyük təhlükəsizlik dərəcəsi verir, belə ki, ona icazə verilməmiş qoşulma rabitənin pozulmasına gətirir.
Optik lifli kabelin iki əsas növü mövcuddur: birmodlu və çoxmodlu. Bu iki tip arasında əsas fərq nüvənin və onun qaytarcı örtüyünün qalınlığındadır. Optik lifli kabelin tipini optik lifin ölçüsünə görə (nüvənin və qaytarcı örtüyün ümumi qalınlığına görə) müəyyən etmək olar. Bir modlu lifdə nüvənin diametri adətən 8,3 mikron, nüvənin və qaytarcı örtüyün ümumi qalınlığı isə 125 mikron olur, ona görə də bir modlu kabeli adətən “bir modlu 8,3/125 lif” kimi işarə edirlər. Ondan fərqli olaraq, çox modlu lif 62,5 mikron diametrli nüvəyə malikdir, nüvənin və qaytarcı örtüyün ümumi qalınlığı isə 125 mikrondur, ona görə də çox modlu lifi “çox modlu 62,5/125 lif” kimi işarə edirlər. right|thumb| Bir GBIC modulu (burada örtülmüş örtüyü ilə göstərilən) optik və elektrik ötürücüdür . Elektrik əlaqələndirici sağ üstdə və optik əlaqləndiricilər sol altıda göstərilmişdir. Bir modlu liflə siqnalı ötürmək üçün işıq mənbəyi kimi bir dalğa uzunluğunda işləyən lazerdən istifadə olunur. Ondan fərqli olaraq, çox modlu lifdə işıq diodundan (İŞD) istifadə edilir və o, siqnalları müxtəlif dalğa uzunluğunda keçirə bilər. Bir modlu liflə siqnalı ötürmək üçün bir dalğalı lazerdən istifadə edildiyindən bu lif siqnalları çox böyük məsafələrə ötürə bilir və buna görə də o, adətən xarici kabel xətləri (məsələn, kabel televiziya şəbəkələri) üçün istifadə olunur. Bu tipli kabel çox modluya nisbətən xeyli bahadır və böyük bükülmə radiusuna malikdir, buna görə də o, kompüter şəbəkələrinin kabel sistemləri üçün bir o qədər də uyğun gəlmir. Çox modlu kabel isə əksinə, lokal şəbəkələr üçün daha çox uyğun gəlir, belə ki, o, bir modlu kabel kimi böyük məsafələrdə istifadə edilə bilməsə də, onun qiyməti elə də yüksək deyil və o, böyük bükülmələrə yol verir. Optik lifli kabel üçün daha çox iki tip konnektorlardan istifadə edirlər: SC tipli konnektor (Subscriber Connector) və ST tipli konnektor (Straight Tip connector).
Fiber kabelin növləri
right|thumb| Optik fiber aparmaq üçün boru kəmərli bir kabel çəkiliş maşını right|thumb| Yeraltı xidmət quyusundakı çoxmodlu optik lif
Yeni texnika
DTU, Fujikura & NTT-dən tədqiqat aparan komanda optiklərin enerji istehlakını təxminən 5% -ə qədər azaltmağı bacardı və bu, daha çox elektrik enerjisi ilə effektiv optik komponentlərin yeni nəslinə gətirib çıxara bilər.
Transmissiya pəncərələri
Zəifləmə və dispersiyaya kömək edən hər bir təsir optik dalğa uzunluğuna bağlıdır. Bu effektlərin zəif olduğu dalğa uzunluqlu zolaqlar (və ya pəncərələr) var və bu ötürülmə üçün ən münasibdir. Bu pəncərələr standartlaşdırılmışdır və hazırda müəyyən edilmiş zolaqs aşağıdakılardır:
Donqa departamenti
Donqa departamenti — Beninin 12 departamentindən biri.
Ərazisi
Donqa departamentinin ərazisi 11 126 km2-dır. Donqa departamentinə 4 şəhər daxilidir.
Əhalisi
2013-cü ilə olan məlumatlara əsasən Donqa departamentinin əhalisi 542 605 nəfərdir.
İnzibati bölgüsü
Donqa departamentinə daxil olan şəhərlər: • 1
İkipalatalı idrak
Məzmunu
Qara geyimli adam Doloresdən Vaytın kim olması və labirintin mərkəzinin harda olmasını soruşur. Dolores keçmişi ilə bağlı bəzi səhnələri xatırlayır. Keçmişdə Doloresi yaradan Arnold onda əsl şüur formalaşdırmağa çalışır. O, başa düşür ki, şürua gedən yol, düzxətli inkişafa malik deyil, əksinə labirinti xatırladır və insan seçimlərindən asılı olaraq labirintin mərkəzinə yaxınlaşa və ya mərkəzdən daha da uzaqlaşa bilər, lakin bütün cəhdlərinə baxmayaraq, Arnold, parkın açılışına kimi Doloresin əsl şüura malik olmasını təmin edə bilmir. Park sahiblərinin onlardan istifadə etməsini istəməyən Arnold Doloresə onları məhv etməyi əmr edir. Dolores Teddini sahibləri öldürməyə məcbur etdikdən sonra, Arnold Doloresə özünü də öldürməyi əmr edir və güman edir ki, onun ölümü parkı məhv edəcək. Dolores əmrə uyğun olaraq əvvəlcə Arnoldu, daha sonra isə Teddini və özünü öldürür.
Suallarına cavab ala bilməyən Qara geyimli adam Doloresi döyməyə başlayır. Dolores Uilyamın onu xilas etmək üçün gələcəyini və qisas alacağını bildirir. Uilyam Loqanın ələ keçirilməsindən sonra Doloresi axtarmaq üçün Konfederado kampına gəlir. Doloresin axtarışında parkın son hüdudlarına kimi gəlib çıxan Uilyam bu səfər zamanı qəddar insana çevrilir. Daha sonra Uilyam Loqana bildirir ki, o, onların ailəvi kompaniyasını ələ keçirmək və parkın səhmlərini almağı planlaşdırır. Daha sonra Doloresi tapmaq ümidi ilə Svitvoterə qayıdan Uilyam qızın orda olduğunu, lakin onu xatırlamadığını görür və qəlbi sınır. Qara geyimli adam sübut edir ki, o, əslində Uilyamdır və uzun illər ərzində Doloresi izləyərək hər dəfə eyni yolla Eskalanteyə gəlməsini müşahidə edib. Doloresin ona yeni heç nə verə bilməyəcəyini anlayan Uilyam onu öldürməyə qərar versə də, Dolores cəld hərəkət edərək onu zərərsizləşdirir, lakin öldürə bilmir. Terrinin yaxınlaşmasından əvvəl Uilyam gözlənilmədən Doloresə bıçaq zərbəsi endirir. Ford Uilyamın yanına gələrək labirintin heç bir dərin məna daşımadığını və sadə oyun olduğunu bildirir. Daha sonra Ford Uilyamı yeni hekayənin təqdimatında iştirak etməyə dəvət edir.
Dolores Teddiyə yalvararaq onu söz verdiyi yerə — "dağların dənizlə qovuşduğu məkana" aparmağı xahiş edir. Teddi razılaşır və onlar uzaq çimərliyə yola düşürlər. Orada Dolores Teddiyə sevgisini etiraf edir və sonuncu dəfə öpərək Teddinin qollarında vəfat edir. Bu zaman işıqlar yandırılır və aydın olur ki, bütün bunlar Fordun yeni hekayəsinin başlanğıcı olaraq Delos limanında səhnələşdirilmiş tamaşadır. Qonaqlar ziyafıt yollanır, Ford isə işçilərə Doloresi Arnoldun laboratoriyasına aparmağı tapşırır.
Bu arada, Silvesterin Meyvə kiminsə onun oyanması üçün proqramlaşdırmanı dəyişdirməsi haqqında xəbərdarlıq etməsinə baxmayaraq, Meyv, Hektor və Armistisin proqramlaşdırmalarını dəyişərək onların "Qərb dünyası"ndan qaçmaq üçün özünə kömək etmələrini təmin edir. Öz hərəkətlərini gizlətmək üçün onlar parkın təhlükəsizlik sistemini iflic hala gətirirlər. Daha sonra, dəstə soyuducuya gedir və burada Meyv sonuncu dəfə Klementina ilə vidalaşır. Onlar Bernardın cəsədini aşkarlayırlar və Feliks onu təmir edə biləcəyini deyir. Təmir edilmiş Bernard deyir ki, Meyvin qaçmaq istəyi onun yeni proqramlaşdırmasının tərkib hissəsidir. Bernarda inanmayan Meyv, öz planı üzrə hərəkət edir. Feliks Meyvi "Yaponiya dünyası" səhnələrinin işləndiyi qonşu otaqdan keçirərkən təhlükəsizlik sistemi işə düşür. Hektor və Armistis silahlılara mane törədərək Feliks və Meyvin qatar dayanacağına çatmalarını təmin edirlər. Feliks Meyvə qızının ünvanını versə də, Meyv bunu nəzərə almır. O, Feliksə təşəkkür edərək qatara minir, lakin mehriban ana və qızını görən Meyv övladını tərk etməyin doğru olmadığını düşünərək qatardan çıxır. Bu zaman stansiyada işıqlar sönür.
İdarə mərkəzinin işçiləri Meyv, Hektor və Armistisin süjetə uyğun olmayan hərəkətlər etdiklərini aşkarlayırlar, lakin onlar qarşı tədbir görməyə imkan tapmamış mərkəzin fəaliyyəti bloklanır. Piteri proqramlaşdırmaq üçün soyuducuya gələn Li, bütün sahiblərin yoxa çıxdığını görür.
Arnoldun laboratoriyasında ayılan Dolores Ford və Bernardı görür. Onlar hər ikisi Fordu Tanrı rolunu oynamaqda və şüur nümayiş etdirmələrinə baxmayaraq onları parkda həbs etməkdə günahlandırır. Ford isə göstərir ki, bütün bu müddət ərzində sahiblərə kömək etməyə çalışmışdır. Ford özünü Arnoldun ölümündə qismən günahkar saymış, buna görə də onun ümidlərini doğrultmaq və insanlığın gələcəyinə bir addım atmaq üçün təcrübə aparmışdır. Arnoldun səhvi onda idi ki, o, sahibləri insanlardan necə müdafiə etməyi bilmirdi, Ford isə otuz ilini parka sərf edərək sahiblərin tədricən özlərini müdafiə etmələrini öyrənməyi təmin edir. Ford həm də göstərir ki, Dolores əslində həm də Vaytdır. Arnold Doloresi yaradanda onun xasiyyətinə Vaytın da xasiyyətini əlavə edib ki, parkı onun əli ilə məhv edə bilsin. Daha sonra Ford Doloresə nə etməyi izah edərək vaxtilə Arnoldun öldürüldüyü tapançanı verir və özü məclisə geri dönür. Dolores baş verənləri fikirləşərək belə qərara gəlir ki, onun beynində danışan adam Arnold yox, elə özüdür. Bu anlayışı qəbul edən Dolores labirintin mərkəzini tapır və əsl şüur əldə edir.
Mərasimə geri dönən Ford Delosun idarəçiləri, o cümlədən Şarlotta qarşısında çıxış edir. Çıxışı zamanı insanları tənqid edən Ford, onların sahiblərlə pis rəftar etmələrini bildirir, vurğulayır ki, sonunu işi olan hekayədə həm insanlar, həm də sahiblər oyunçuya çevriləcəklər. Bu zaman səhnəyə çıxan Dolores atəş açaraq Fordu öldürür və daha sonra qonaqların gülləbaranına başlayır. Mərasimdə iştirak edən Teddi və Bernard isə bu dəhşətləri izləyirlər. Təklikdə içki içən Uilyamı isə meşədən çıxan sahiblərin ordusu güllələyir.
Titrlərdən sonrakı səhnədə qolu təhlükəsizlik qapısı arasında qalmış Armistis təsadüfən qolunu qoparır və mühafizəçilərə hücuma keçir.
İstehsal
"İkipalatalı idrak" seriyasının ssenarisi Lisa Coy və Conatan Nolan tərəfindən yazılmış, rejissorluğu isə Conatan Nolan etmişdir.
Halyas döyüşü
Halyas döyüşü — 1877–1878 Rusiya-Osmanlı müharibəsi gedişatında baş tutan döyüş. Ərzurumun Halyas düzənliyində baş tutan döyüş Osmanlıların qələbəsi ilə başa çatmışdır.
İkipalatalı idrak
Qəbulu
thumb|right|upright|[[Entoni Hopkinsin Robert Ford obrazını canlandırması yüksək qiymətləndirilmişdir.]]
Tənqidçilərin mövqeyi
"İkipalatalı idrak" seriyası əsasən müsbət rəylər almışdır. "Rotten Tomatoes" rəy aqqreqatorunda 31 tənqidçinin rəyinə əsasən 10 baldan 8.9 bal alan seriya 94% müsbət nəticə göstərmişdir. Saytın konsesusunda qeyd edilir: "İkipalatalı idrak Qərb dünyası seriyasının birinci mövsümünü partlayışla tamamlayaraq ikinci mövsüm üçün yeni cığır açır."
"IGN"dən Erik Qoldmen seriyanı müsbət qiymətləndirərək qeyd edir ki, "Meyvin Qərb dünyasından çıxmasının nümayiş etdirildiyi həyəcanlı hissə Conatan Nolan tərəfindən peşəkarlıqla işlənmişdir." O, seriyanı 10 baldan 8.5 balla qiymətləndirir. "The New York Times"dan Skot Tobias seriya haqqında yazdığı rəydə qeyd edir ki, ""Qırmızı toy" stilində olan seriya HBO-ya məxsus xüsusiyyətləri daşımaqla qanlı, sərt hisslər bəxş etməklə uzağa getmək planlarından xəbər verir. Sahiblərə qarşı edilənlərin cavabsız qalması mənəvi baxımdan haqsızlıq olardı, lakin bütün edilənlərin cavabı məhz desert kimi sonda təqdim edildi. "İkipalatalı idrak" Hektor və Amistisin laboratoriyadan çıxması ilə özünü göstərməyə başlayır." "The A. V. Club"dan Zak Hendlen rəyində yazır ki, ""İkipalatalı idrak"da baş verənlər…onların bir çoxu çox maraqlı idi." O, seriyanı B+ olaraq qiymətləndirir.
"IndieWire"dən Liz Şennon rəyində qeyd edir ki, ""Qərb dünyası" uzun finalında bir çox məsələlərə, o cümlədən — Vilyamın parkdakı macəralarının daha erkən dövrdən başlamasına, Meyvin üsyankarlığının onun azadlığına yol açmasına aydınlıq gətirdi." O, seriyanı B ilə qiymətləndirir. "Entertainment Weekly"dən Ceyms Hibberd qeyd edir ki, "Bu seriya haqqında çox fikirləşdikcə, onu daha yaxşı başa düşürsən." "Den of Geek"dən Devid Krou yazır ki, "Biz sirrlər pəncərəsini açdıq və içəridə möhtəşəm hədiyyə tapdıq. Bu eleqantlıqla yaradılmış mizantropik elmi-fantastikadır. Burada hətta təcavüz də gözəldir. 2016-cı ilin sonunda əla Milad hədiyyəsidir." O, filmi 5 baldan 4.5 balla qiymətləndirir. "Forbes"dan Erik Kain qeyd edir ki, "Ola bilsin ki, həmin gecə ən böyük rol dəyişikliyi doktor Forda məxsusdur. Sən demə, sahiblərin eşitdikləri səs, onları qiyama həvəsləndirən Arnold deyilmiş. Bütün bunları edən elə Fordun özü imiş." "Vox"dan Todd VanDerVerff də seriyanı müsbət qiymətləndirərək qeyd edir ki, "Final, şounun şüurun sübhü yox, şəxsiyyətin sübhü haqqında olduğunu sübut etdi."
Reytinq göstəriciləri
Seriya ilkin yayımı zamanı 2.24 milyon amerikan ailəsi tərəfindən izlənmişdir. 18–49 yaş arası izləyicilər arasında seriya 1.0 reytinqi qazanmışdır.
Turizmin növləri
Turizmin növləri - Əlamətlərinə görə turizm aktiv və passiv növlərinə ayrılır.