cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycan–Fransa münasibətləri
Diplomatik əlaqələr
thumb|left|[[Azərbaycanın Fransa səfirliyi]] İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci ilin fevral ayının 21-də qurulmuşdur.
Azərbaycanla Fransa arasında ən yüksək səviyyələrdə məktub mübadiləsi həyata keçirilir.
Fransa Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin ATƏT-in prinsipləri əsasında sülh yolu ilə danışıqlar vasitəsi ilə həlli üçün yaradılmış ATƏT-in Minsk qrupunun tərkibinə daxildir. 1 yanvar 1997-ci ildən Fransa ATƏT-in Minsk Prosesinə Həmsədrlər qismində ABŞ və Rusiya ilə birlikdə başçılıq edir.16 mart 1992-ci ildə Fransanın Azərbaycanda səfirliyi açılıb. 20 oktyabr 1994-cü ildə isə Azərbaycanın Fransada səfirliyi açılıb.
Konsulluq məsələləri Azərbaycanın Fransadakı və Fransanın Azərbaycandakı səfirlikləri tərəfindən həyata keçirilir.
13 sentyabr 2006-cı ildə Fransa BMT Baş Assambleyasının 61-ci sessiyasının gündəliyinə "GUAM ölkələrində uzanmış münaqişələr və onların beynəlxalq sülhə, təhlükəsizliyə və inkişafa təsiri" adlı yeni bəndin əlavə edilməsi üçün Baş Assambleyada keçirilmiş səsvermədə bitərəf qalmışdır.
Azərbaycan səfirləri
Azərbaycan Respublikasının Fransa Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Rəhman Mustafayevdir. O, bu vəzifəyə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 iyun 2017-ci il tarixli Sərəncamı ilə təyin edilmişdir.
Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Fransa parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Bu işçi qrupu 7 mart 1997-ci il tarixində yaradılmış və ilk rəhbəri Fatma Abdullazadə olmuşdur. 4 mart 2016-cı il tarixindən 6 mart 2017-ci ilə qədər işçi qrupunun rəhbəri Mehriban Əliyeva olmuşdur.
Yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər
4-5 noyabr 1993-cü ildə Azərbaycanın xarici işlər naziri Həsən Həsənov Fransaya səfər etmiş və prezident Fransua Mitteranla görüşmüşdür.
19-22 dekabr, 1993-cü ildə Heydər Əliyev Fransaya rəsmi səfər etmişdir.
6 fevral, 1995-ci ildə Azərbaycanın xarici işlər naziri Həsən Həsənov ikinci dəfə Fransada səfərdə olmuşdur.
8 may 1995-ci ildə faşizm üzərində qələbənin 50 illiyinin qeyd olunması ilə əlaqədar Heydər Əliyev Fransaya səfər etmişdir. 25-31 may 1995-ci ildə baş nazir Fuad Quliyev Fransaya səfər etmişdir. 3-6 dekabr, 1995-ci ildə Heydər Əliyevin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti Paris şəhərində keçirilmiş "Azərbaycanın sərmayə imkanları" adlı konfransda iştirak etmişdir.
10-11 yanvar 1996-ci ildə Fransa prezidenti F.Mitteranın vəfatı ilə əlaqədar Heydər Əliyev Fransaya səfər etmişdir. 13-15 yanvar 1997-ci ildə Heydər Əliyev Fransaya rəsmi səfər etmişdir. 1-2 fevral, 1999-cu ildə Xarici İşlər Naziri Tofiq Zülfüqarov Fransaya səfər etmişdir. 4-6 mart, 2001-ci ildə Heydər Əliyev ATƏT-in Minsk Qrupu formatında Ermənistan - Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli yolunun Ermənistan prezidenti ilə müzakirə etmək məqsədilə Fransaya işgüzar səfər etmişdir.
15 dekabr 2003-cü ildə Fransanın Müdafiə Naziri Heydər Əliyevin dəfn mərasiminə gəlmişdir. 22-23 yanvar 2004-cü ildə İlham Əliyev Fransaya rəsmi səfər etmişdir. 29 iyun 2004-cü ildə İlham Əliyev NATO-nun İstanbulda keçirilən zirvə toplantısı zamanı Fransa prezidentı Jak Şirakla görüşmüşdür. 7-9 sentyabr, 2004-cü ildə İlham Əliyev Fransada işgüzar səfərdə olmuşdur. 10-11 fevral, 2006-cı ildə İlham Əliyev Fransada Rambuye qəsrində Robert Koçaryanla danışıqlar aparmışdır. 28-30 may 2006-cı ildə İlham Əliyev NATO-nun Parlament Assambleyasının yaz sessiyasında iştirak etmək üçün Fransaya işgüzar səfər etmiş; Azərbaycanın Fransada yeni binasının açılışı olmuşdur.
İlham Əliyev 2007-ci ilin yanvarında Fransada, Şirak isə 2007-ci il yanvarın I yarısında Azərbaycanda səfərdə olmuşdur.
Viza
Fransaya gedən ümumi pasportlara, həmçinin xidməti və xüsusi pasportlar malik Azərbaycan vətəndaşları üçün Şengen vizası tələb edilir. Diplomatik pasportlar üçün 90 günə qədər viza tələb edilmir.
İqtisadi əlaqələr
1997-ci ildə Heydər Əliyevin Fransaya səfəri zamanı ARDNŞ və Fransanın Total və Elf qurumları arasında Xəzərin neft ehtiyatlarının istismarı haqqında müqavilə imzalanmış, Fransa hökuməti Naxçıvan və Gəncə aeroportlarının uçuşlara nəzarət avadanlığı ilə təmin edilməsi məqsədi ilə 14 880 avro məbləğində kredit ayrılmasına razılıq vermişdir.thumb|[[Azərbaycanda Fransız İnstitutu|right]]
Təhsil sahəsində əməkdaşlıq
11 aprel 2005-ci il tarixindən Azərbaycanda Fransız İnstitutu, 2011-ci ildən Bakı Fransız Liseyi , 2015-ci ildən Azərbaycan-Fransız Universiteti  fəaliyyət göstərir.
Media sahəsində əməkdaşlıq
thumb|right|"[[Le Carrefour" qəzetinin Azərbaycandakı Fransız İnstitutunda təqdimatı, 5 aprel 2017-ci il ]] 2007-ci ilin iyul ayından Azərbaycanda fransız dilində nəşr olunan yeganə mətbu orqan "Le Carrefour" qəzeti fəaliyyət göstərir.
Kosmos sahəsində əməkdaşlıq
Azərbaycan Respublikasının “Azərkosmos” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə Fransa Respublikasının Milli Kosmik Tədqiqatlar Mərkəzi arasında kosmos sahəsində birgə fəaliyyətlərə dair 2018-ci il iyulun 20-də Paris şəhərində Çərçivə Sazişi imzalanmışdır.
İdman sahəsində əməkdaşlıq
thumb|[[1998 FİFA Dünya Kubokuna həsr olunmuş Azərbaycan poçt markası (1995)|left]]
Futbol qarşılaşmaları
Fransa milli futbol komandası ilə 2 dəfə qarşılaşmış Azərbaycan yığması öz futbol tarixində ən böyük hesablı məğlubiyyəti məhz fransızlardan almışdır. Belə ki, Avro-1996-nın seçmə mərhələsində beynəlxalq arenaya qədəm basan Azərbaycan yığması Türkiyənin Trabzon şəhərindəki ev oyununda rəqibinə 0:2 hesabı ilə uduzsa da, Fransanın Oser şəhərindəki matçda 0:10 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Sonuncu oyun Azərbaycan futbol tarixində ən böyük məğlubiyyət idi və yerli KİV-lər tərəfindən isə "Oser faciəsi" adlandırılmışdır .thumb|[[Qarabağ FK|"Qarabağ" – "Sent-Etyen", 18 sentyabr 2014|328x328px]]
Legionerlər
Azərbaycanlı futbolçular Fransa, fransızlar Azərbaycanda çıxış etməyib. Lakin bu ölkənin vətəndaşlığını daşıyanlar Azərbaycan klublarında çıxış ediblər. Əslən qanalı olan Edmond N’Tiamoa "Xəzər-Lənkəran"la Azərbaycan çempionu və kubokunu qazanmış; "Olimpik-Şüvəlan"da oynamış türk əsilli Endər Günlü də Fransa pasportu ilə qeydiyyatdan keçmişdir.
Avropa Oyunları
Fransa 2015-ci il 12-28 iyun tarixləri arasında Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində keçirilən Birinci Avropa Oyunlarında 251 idmançı ilə iştirak etmişdir. Qazandığı 43 medal, o cümlədən 12 qızıl, 13 gümüş və 18 bürünc medal ilə Fransa ilk Avropa Oyunlarını 5-ci pillədə başa vurmuşdur.
Səfirliklər
Fransanın Azərbaycanda:
Müqavilə-hüquq bazası
İki ölkə arasında müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığa dair çox sayda sənəd imzalanmışdır.
İqtisad və Sahibkarlıq Universiteti
İqtisad və Sahibkarlıq Universiteti — Qırğızıstan Respublikasıda olan ali təhsil müəssisəsi.
Tarixi
İqtisad və Sahibkarlıq Universiteti 1 aprel 1993-ci il tarixli Qırğızıstan Prezidentinin №VII-100 qərarı ilə yaradılmışdır. Bu kararnameye görə universitetə ​​başlanğıcda Cəlal-Abad Ticarət İnstitutu adı verilmişdir. (2005-ci ildə İqtisad və Sahibkarlıq Universitetinə çevrilmişdir). 1993-ci ildə Cəlal-Abad Ticarət İnstitutu, Cəlal-Abad Oblast Dövlət İdarəsi, Qırğızıstan Təhsil Nazirliyi və Türk Dünyası Araşdırmaları Vəqfi arasında imzalanan müqavilə əsasında Qırğız-Türk İşletme Fakültesi quruldu. 2008-ci ildən etibarən Türk Dünyası Qırğız-Türk İctimai Elmlər İnstitutu adını daşıyır. Bu institutun açılmasında Türk Dünyası Araşdırmaları Vəqfi başçısı Prof. Dr. Turan Yazqan'ın fəaliyyətləri böyükdür. Bu institutda Qırğızıstan vətəndaşları daxil Türkiyə, Rusiya, Qazaxıstan, Azərbaycan, Makedoniya, Gürcüstan, Suriya, Özbəkistan, Əfqanıstan vətəndaşları təhsil görməkdədirlər.
VPN
thumb|400px|right|VPN Texnologiyası VPN — iki kompüter arasında məlumatları virtual tunel vasitəsi ilə şifrələyərək ötürən əlaqə vasitəsidir. Azərbaycancaya "Virtual Şəxsi Şəbəkə" olaraq tərcümə olunur.
İşləmə Prinsipi
VPN bağlantısi üzərindən istifadəçilər təhlükəsiz şəkildə informasiyanın ötürülməsini həyata keçirə bilərlər. Buna səbəb ötürülən informasiyanın adi qaydadan fərqli olaraq şifrələnmiş halda göndərilməsidir. Yəni VPN qurulmuş iki nöqtə arasında bir nöqtədən digərinə informasiya göndərilərkən həmin paket şifrələnir və digər tərəfdə deşifrələnir və informasiya açıq şəkildə təqdim olunur. Məhz buna görə bu texnologiya təhlükəli zonalarda daha geniş istifadə olunur. Yəni qoşulmaya kimsə müdaxilə etsə, əldə edəcəyi məlumat şifrələnmiş olur, amma bu cür hallar davamlı təkrar olunmur, çünki əgər VPN server məlumat sızması müşahidə edərsə, həmin əlaqəni başqa yolla marşrutlayır. Bəzi hallarda VPN istifadəçiləri evlərində, ofislərində köhnə kabellər işlətdiklərindən məlumat transferində paketlərin itməsi baş verir ki, VPN serveri də bunu xaker hücumu olaraq başa düşür və davamlı olaraq VPN əlaqəsini regenerasiya edir. İki cür VPN bağlantısı mövcuddur:
Remote access VPN əlaqələri — evdə, yolda və ya səfərdə olan istifadəçilərin internet vasitəsilə şəbəkə tərəfindən təmin edilən infrastrukturu istifadə edərək xüsusi şəbəkə üzərindəki bir serverə qoşulmalarına imkan yaradır.
Site-to-site VPN — şirkətlər və ya müəssisələrin fərqli ofislər arasında və ya digər müəssisələrlə ortaq bir şəbəkə üzərindən bağlantılardan istifadə edə bilmələrinə imkan verərkən, əlaqə təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə də köməkçi olur.
VPN növləri
VPN-nin müxtəlif növləri vardır və OSİ modelinin müxtəlif təbəqələrində yer almışlar.
Şifrələmə Texnologiyaları
VPN-lər iki əsas işi həyata keçirirlər. Birincisi iki nöqtə arasında virtual tunnelin yaradılması və həmin tunel daxilində gedən informasiyanın şifrələnməsini həyata keçirdirlər. Şifrələmə üçün aşağıdakı alqoritmlərdən istifadə edirlər.
VPN Təhlükəsizliyi
VPN qoşulmada PPTP, L2TP, SSTP, İPSEC kimi protokollardan istifadə edilir ki, bu da bizim qoşulmanın daha təhlükəsiz olmasını təmin edir. Bu protokollar vasitəsi ilə VPN qoşulmada istifadə edəcəyimiz bütün məlumatlar xüsusi şifrələnmə metodlarından istifadə edilərək şifrləənir. Təhlükəsiz VPN aşağıdakı özəlliklərə sahib olmalıdır:
VPN və fayrvollar
Fayrvol internetə bağlı olan bir çox server və ya şəbəkələrə, həmin serverlərə qoşulmağa hüququ çatmayan şəxslərə maneə törədən bir set rolunu oynayır. IP adresləri, portların idarə olunması, paket tipləri və məlumatların məzmununa görə qadağa edən fayrvollar mövcuddur.
VPN şəbəkə serveri qurduqda aşağıdakı 2 variant arasından seçim etmək lazımdır:
1. Fayrvolun arxasında VPN server: Fayrvol internetə bağlıdır və fayrvolla intranet arasında VPN server var. Bu yanaşmada tunellənmiş məlumatların VPN server keçişinə icazə vermək üçün fayrvolun, internet və ətraf şəbəkə interfeysləri üzərində giriş və çıxış filtiri qurulmalıdır. Burada fayrvol hər VPN əlaqəsinin şifrələnmə açarına sahib olmadığı üçün yalnız tunellənmiş məlumatların üzərində filtirləmə edə bilər.
2. Fayrvolun qabağında VPN server: VPN server internetə bağlıdır və VPN server ilə intranet arasında fayrvol var. VPN server şəkildə göründüyü kimi fayrvolun qarşısında və internetə bağlı olduğundan, istifadəçilərin internet interfeysinə yalnız VPN serverin internet üzərindəki ip ünvanına gedən və bu adresdən gələn VPN trafikinə icazə verən paket filtirinə əlavə olunması lazımdır. Gələn traffik üçün, tunellənmiş məlumatların şifrləri VPN server tərəfindən həll olunduğunda məlumatlar, trafikin intranet qaynaqlarına icazə vermək üçün filterlərindən istifadə edən fayrvola ötürülür.
İstinadlar
Technet.az-VPN (Virtual Private Networks)- Virtual xüsusi şəbəkələr
Yayla
thumb|Yayla
Yayla və ya Dağlıq plato — Dəniz səviyyəsindən 500 metrdən çox hündürlüyü olan düzənliklərə yaylalar deyilir. Denudasiya mənşəlidir. Denudasiya prosesləri nəticəsində alçalmış dağ silsilələrinin və dəniz səviyyəsindən yüksəkdə yerləşmiş düzənlik sahələrin növbələşməsi ilə səciyyələnir. Düzənliklər quru iqlim şəraitində dağların uçulma məhsullarının dağarası çökəklərdə toplanmasından və ya çökəyin vulkan materialları (lava, vulan külü) ilə dolmasından əmələ gəlir (məsələn, Anadolu yaylası, Şərqi Pamir, Burqund yaylası, Qarabağ vulkanik yaylası və s). Ən hündür yayla Himalay dağ sistemində yerləşən Tibet yaylasıdır.
Bazalt
thumb|250px|Bazaltın sütun xarakteli strukturu. Bazalt — normal cərgəli effuziv dağ süxuru, ən çox yayılan kaynotip süxurları.
Haqqında
Bazaltlar püskürmə suxurların əsas kütləsini təşkil edir. Onlar müasir okeanların diblərini təşkil etməklə yanaşı, quru sahələrdə də geniş əraziləri tutur. Məsələn, Mərkəzi Sibirdə çox böyük ərazi qalın bazalt layları ilə örtülmüşdür."Bazalt" həbəş dilində "bazal" (dəmirsaxlayan daş) sözündən törəmişdir və ilk dəfə Böyük Plini tərəfindən işlədilmişdir.
Maqmadan ayrılan qazların hesabına bazalt suxurları, adətən məsaməli olur. Bazalt maqması soyuyarkən çox vaxt bazalt suxurlarının içərisində seolit və kalsit kristallarının yelpikvari formaları əmələ gəlir. Bazalt suxurlarının içərisindəki boşluqlarda bəzən aqat mineralının nazik zolaqlım kristallarına rast gəlinir.
Bazalt qatı
Bazalt qatı Yer qabığının seysmik məlu­mat­lara əsasən ayrılan şərti qatlarından biri. Bazalt qatında seysmik dal­ğa­ların keçmə sürəti Vp=6,4-7,4; Vs=3,7-4,0 km/san-dir. Bu qatın sıxlığı 2,75-3,0 q/sm3 kimi qəbul edilmişdir. Qatın üst sərhədi qitələrdə adətən Konrad sərhədinə uy­ğun gəlir. Yer qabığının qranit qatının olmadığı bölgələrdə bazalt qatı bilavasitə çöküntü və vulkanogen çöküntü süxurlar qatı ilə örtülür. Bazalt qatının alt sərhədi Moxoroviçiç sərhədinə uyğun gəlir. Bazalt qatı süxurlarının yüksək dərəcədə əsasi tərkibli olduğu müəyyən edilmişdir. Okeanların altında quyularla açılan sahələrdə bazalt qatı bazalt tərkibli püskür­mə süxurlarından ibarətdir. Qitələrdə bazalt qatına əsasi maqmanın soxulmasının təsirindən yaranmış və üstdə yatan süxurların təzyiqi nəticəsində sıxlaşan qədim metamorfik süxurlar aid edilir. Bazalt qatının qalınlığı — qitə qabığında 15-35 km, okean qabığında isə 4-10 km-dir. Bazalt maqmasının 60 km-dən 200 km-ə kimi və daha böyük dərinlikdə üst mantiya maddəsindən bazalt ərintilərinin ayrılması nəticəsində əmələ gəlməsi qəbul olunmuşdur. Bazalt qatının tərkibi tam məlum deyil, hesab edilir ki, bu qatda əsasi süxurlar üstünlük təşkil edir
Dalbergia suaresensis
(Dalbergia suaresensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Amerika şiri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Siqni adası
Siqni adası — Cənubi Orkney adaları qrupuna daxil olan, Koroneyşen adasından 1,6 km cənubda yerləşən elədə böyük olmayan ada. Adanın uzunluğu 6,5 km, eni isə 5 km təşkil edir. Ən hündür nöqtəsi Makleod buzlağında səthə çıxan Tyoqa-Hill dağıdır (290 m.).
Tarixi
thumb|left|Cənubi Orkney adalarının xəritəsi Ada ilk dəfə 1823 ildə balina ovunu həyata keçirən Beaufoy gəmisinin kapitanı Mettyu Brisben yərəfindən Koroneyşen adasının cənubunu xəritəyə salarkən kəşf edilmişdir. Adanın növbəti araşdırılma işləri noveç balina ovunu həyata keçirən Stryomness staniyası tərəfindən həyata keçirilmişdir. Piter Syorli adaya yan almaq üçün əlverişli yer və Byorqe-Bey körfəzində şirimsu mənbəyini aşkarlamışdır. Elə məhz o adanı öz həyat yoldaşı Siqni Syorlinin şərəfinə adlandırmışdır.1920—1921 illərdə norveçə məxsus olan  Tønsbergs Hvalfangeri şirkəti adada bslina ovunu həyata keçirən stansiya inşa edir. 1925—1926 illərdə bu stansiya fəaliyyətini göstərmişdir. Adanın özü isə 1930-cu ilə qədər ziyarət edilmişdir.
1947-ci ilin martında adada Siqni stansiyası fəaliyyətgöstərir. 1998-ci ildən isə stansiya yalnız yayda fəaliyyətini davam etdirir.
Lanşaft
Demək olar ki, adanın yarısı buzla örtülüdür. Ən iri buzlaq Makleod adanın cənubunda yerləşir. İkinci buzlaq isə Oruelldir. Sahə baxımdan kiçikdir. Adanın şərqində yerləşir. Yayda şərq və qərbdə sahilləri buzdan tam azad olur. Hər il buzlağın sahəsi geydikcə azalır.
Qışda buzdan azad olan bölgələrdə göllər və qaşlıqlar yerləşir.
İqlimi
Siqni adasının temperaturu Ueddell dənizində olan buzlaqlarla əlaqədardır. Belə ki, buzlar qışda şimala hərəkət efərək adanı dövrüyəyə alır. Yayda isə əks hadisə baş verir. Adada ən minimal temperatur −39.3 °C, qışda orta temperatur −2 °C ; −17 °C, yayda isə bir qayda olaraq müsbət olur. Maksimal temperatur isə 19,8 °C olmuşdur. Buna baxmayaraq yayda ən soyuq temperatur -7 °C olaraq qeydə alınmışdır.
Ada Cənub Qütb dairəsi daxilində yerləşir. Yayda hava buludlu olmağı ilə seçilir. Burada əsən küləyin güçü 25 km/s təşkil edir. İl ərzində 60 gün güçlü küləklər meşahidə edilir. Ən güçlü küləyin sürəti 212 km/s olur.
Flora və fauna
thumb|Siqni adasında pinqvinlər, 1962 Adanın əsas bitkiləri Cryptogamaedir. Çiçəkli bitkilərdən yalnız Deschampsia antarctica və Colobanthus quitensisdir. Dominantlıq edən bitkilər mamırlar (50 növ), Ciyərotu (12 növ) və şibyələrdir (120 növ).
Sahil sularında Yanüzənlər, Aktinilər, Asisidlər, Çiyinayaqlılar, dəniz ulduzları, Süngərlər, dəniz xiyarları rast gəlinir.
Pərayaqlılar dəstəsinə daxil olan Ueddell suitisi, Cənub dəniz fili, Dəniz bəbiri, nadir hallarda isə Yengəcyeyən müşahidə edilir. Qulaqlı suitilərin nümayəndələrinin sayı 20000 keçir. Adada Papua pinqvini, Adeli pinqvini və Antarktika pinqvinini müşahidə etmək olar. Nadir hallarda İmperator və Kral pinqvinlərini müşahidə etmək olur. Ada ərazisində Nəhəng cənub fırtınaquşu, Kap fırtınaquşu, Qar fırtınaquşu, Pachyptila desolata, Vilson kaçurkası, Chionis alba, Antarktik sahilqağayısı, Cənub qütb sahilqağayısı, Dominikan qağayısı, Antarktik susüpürəni və digərləri yuva qurur.
Əhali
Adada daimi yaşayan əhali yoxdur.
Inula ensifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Piura Universiteti
Piura Universiteti (Universidad de Lima) — Perunun Piura şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
Tarixi
Universitetin əsası 7 aprel 1969-cu ildə qoyulmuşdur.
Typhlodromus sonprayagensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Cəlal-Abad
Cəlalabad (Жалал-Абад) — Qırğızıstanın Cəlalabad vilayətinin mərkəzi.
Möz (departament)
Möz — Fransanın şimal-şərqində yerləşən, Qrand Est regionun departamenlərindən biri. Sıra nömrəsi — 55. İdarə mərkəzi — Bar-lö-Dük. Əhalisi — 200 509 nəfərdir (departamentlər arasında 89-cu yer, 2010-cu ilin məlumatları).
Coğrafiyasi
Sahəsi — 6211 km². Departamentin ərazisində Möz, Er, Şyer, Orlen, Orj və s. çayları axır.
Departament 3 rayon, 31 kanton və 498 kommuna daxildir.
Möz çayında Skladina adlı bir mağara var. .
Tarixi
Möz 1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransız İnqilabı zamanı yaradılan ilk 83 departamentdən biridir.Keçmiş Barrua əyalətinin ərazisində yerləşir. Adı Möz çayından gəlir.
Berber şiri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Roma mifologiyası
Roma mifologiyası
Roma mifologiyasında Tanrılar:
Narca
Narca — Qax rayonu ərazisində dağ.
Haqqında
Narca - Qax rayonunun cənubunda Acınohur düzünü şimaldan əhatə edən dağın zirvəsidir. Hündürlüyü 444 metrdir. Narça variantında da qeydə alınmışdır. Tədqiqatçılara görə, oronim nar (bitki adı) sözündən və -ca (burada "yer, məkan" mənasında işlənmişdir) şəkilçisindən ibarət olub "nar kolları bitən yer, narlıq" deməkdir. Lakin bu söz Şərqi Sibir toponimiyasında nerça variantında "bələdçi", Ural toponimiyasında isə nar/ner/nör variantlarında "iti uclu dağ zirvəsi", "təpə, yüksəklik", "çıxıntı, burun" mənalarında işlənməkdədir.
İsmayıl Hacıbəyov
Həyatı
İsmayıl Hacıbəyov 1949-cu il sentyabrın 2-də anadan olub.
Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq üzrə (professor Q.Qarayevin sinfi) təhsil alıb (1972).
1972-ci ildən ömrünün sonuna kimi Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq kafedrasında dərs deyib.
Bəstəkar Soltan Hacıbəyovun oğludur.
Əsərləri
Məqalələr
Linzalar
Linzalar — heç olmazsa bir tərəfdən sferik səthlə hüdudlanmış şəffaf cisimlərdir. Linzaların qabarıq, çökük, müstəvi-qabarıq, müstəvi-çökük və s. növləri var. Nazik linzalar — qalınlığı ölçülərinə nisbətən çox kiçik olan linzalardır.
Linzanın optik mərkəzi — linzanın baş optik oxu ilə linzanın kəsişmə nöqtəsinə deyilir. Sferaların (hansı ki, linzanın üzləri onlarin bir hissəsidir) mərkəzlərini birləşdirən düz xətdir (bu xətt həm də nazik linzanın optik mərkəzindən keçər).
Optik ox — optik mərkəzdən keçən ixtiyari xətdir.
Çökük linza — ortası kənarlarından nazik olan linzadır və üzərinə düşən paralel işıq dəstəsini səpir.
Fokus nötəsi — baş optik oxa paralel düşən şüalar linzadan keçdikdən sonra toplandıqları nöqtədir.
Həqiqi fokus — şüaların özlərinin kəsişməsindən analnan fokusdur (xəyaldır). Toplayıcı linzanın fokusu həqiqidir. Səpici linzanın fokusu xəyalidir.
Fokus məsafəsi- fokus nöqtəsindən linzaya qədər olan məsafədir, F ilə işarə olunur, ölçü vahidi 1 m-dir. Çökük linzanın fokus məsafəsi mənfidir.
Linzanın optik qüvvəsi — fokus məsafəsinin tərs qiymətinə deyilir: D = 1/F-dir. Ölçü vahidi 1/m=1dptr (dioptriya)-dır. 1 dioptriya — fokus məsafəsi 1m olan linzanın optik qüvvəsidir. Çökük linzanın optik qüvvəsi mənfidir.
Optik sistemin optik qüvvəsi- ayrı-ayrı linzaların optik qüvvələrinin cəbri cəminə bərabərdir.
Linzanın xətti böyütməsi- xəyalın xətti ölçüsünün cismin ölçüsünə olan nisbətinə deyilir və : Г=H/h-yə bərabərdir.Xəyal və cisim məsafəsinə görə isə : ''Г=f/d. Cisim məsafəsini və fokus məsafəsini bilməklə xəyalın harada və necə alınmasını hesablamaq olar.''
Linzaların nöqsanları
Distorsiya (əyilma). Xəyalın müxtəlif yerlərində böyütmənin müxtəlif olmasından irəli gələn nöqsan distorsiya adlanır. Linzanın optik oxundan uzaqlaşdıqda böyütmə artırsa balışa oxşar, böyütmə azalırsa — çəlləyə oxşar distorsiya yaranır
1 oktyabr
1600-cü ildən əvvəl
thumb|[[El Qreko]]
1901–cari
thumb|[[Anatollu Qəniyev]]
4-Ləkəli ekzoxomus
4-Ləkəli ekzoxomus (: Exochomus guadripustulatus F.)-Ən çox meyvə ağaclarında, xüsusən də alma, gavalı, şaftalı, qovaq ağaclarında və meşəliklərdə yalançı yastıcılarla (Jecaniidae çincarı) qidalanır.
Biologiyası
Ən çox meyvə ağaclarında, xüsusən də alma, gavalı, şaftalı, qovaq ağaclarında və meşəliklərdə yalançı yastıcılarla (Jecaniidae çincarı) qidalanır. Böcəklə ən çox yaz aylarından başlamış iyunun sonu və iyulun əvvəllərində rast gəlinir. Bu müddət böcəklərin birinci nəsilvermə dövrü hesab olunur. İsti yay günlərində (30oC-dən artıq) bükülmüş yarpaqların içərisində yay diapauza halı keçirirlər. Qışlamalarını qidalandıqları ağacların günəşə tərəf hissəsində qabığın altında keçirirlər. Böcək özü qara rəngdə olub, qanadüstünlüyünün üzərində 4 kiçik ləkəsi var, qısa tükcüklərlə örtülüb. Baş hissə haşiyəlidir, mürəkkəb-fasetli gözləri aydın görünür, geniş xalına malikdir, qara rəngli olub, 9 buğumdan ibarətdir. Qanadüstünlüyündə çiyninə yaxın hissədə qırmızı sarımtıl, uzunsov ləkələr var. Böyüklüyü 3–5 mm-dir.
Yayılması
Qərbi Avropada, Orta Asiyada və Zaqafqaziyada daha geniş yayılıbdır. Azərbaycanın bütün təbii zonalarında yayılıblar.
Rekoleta qəbiristanlığı
Rekoleta qəbiristanlığı — Argentinanın Boynes-Ayres şəhərində məzarlıq.
Ümumi məlumat
Bu qəbiristanlıqda Argentinanın çox sayda məşhur insanları dəfn olunub. Burada yerləşən məzarların bir çoxu tarixi abidə statusu alıb. Məzarlıqda həmçinin Argentinanın 2 dəfə prezidenti seçilmiş Xuan Peronun həyat yoldaşı Yeva Peron da dəfn olunub. Hər il Yeva Peronun məzarını ziyarət etmək üçün bu məzarlığa çoxlu turist gəlir. Turistlərin rahatlığını təmin etmək üçün məzarlıqda piyada ekuskursiyaları təşkil olunur.
Inula langeana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şərqi Karib Dövlətləri Təşkilatı
thumbnail|Təşkilatın katibliyinin yerləşdiyi bina Şərqi Karib Dövlətləri Təşkilatı ( və ya qısaca OECS) — Karib hövzəsi ölkələri - Antiqua və Barbuda, Baham adaları, Barbados, Beliz, Dominika, Qrenada, Montserrat, Sent-Kits və Nevis, Sent-Lüsiya, Sent-Vinsent və Qrenadinin təmsil olunduğu iqtisadi və valyuta ittifaqı. İnzibati mərkəzi Sent-Lüsiya adasında yerləşir.
Tarixi
1981-ci ildə təsis edilmişdir.
Dalbergia tonkinensis
(Dalbergia tonkinensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Avropa şiri
—  cinsinə aid nəsli kəsilmiş heyvan yarımnövü.
Bayraktar Akıncı
Bayraktar Akıncı — Türkiyənin “Baykar” şirkəti tərəfindən istehal edilən milli pilotsuz döyüş (PUA) təyyarəsi. Bu PUA-nın istehsalı Türkiyənin müdafiə sənayesində son illərdə reallaşdırdığı ən mühüm layihələrdən biri hesab edilir. "Akıncı" PUA-ları kifayət qədər geniş rayonlarda uzun müddət davam edən vəzifələri yerinə yetirmək üçün nəzərdə tutulan və populyarlığı getdikcə artan HALE (High Altitude Long Endurance - Böyük Yüksəklikdə Uzun Müddət) sinfinə aiddir. Bununla Türkiyə dünyada HALE sinfindən olan PUA istehsal edən 4-cü ölkəyə çevrildi.
Tarixi
“Akıncı”nın inkişaf etdirilməsinə 2017-ci ilin may ayında başlanılıb. “Akıncı” PUA-sı ilk uçuşunu 2019-cu ilin dekabr ayının 6-da həyata keçirib. İlk uçuş zamanı PUA 16 dəqiqə havada qalıb. Prototipin ikinci uçuşu isə 2020-ci ilin yanvar ayının 10-da baş tutub, həmin uçuş zamanı PUA 1 saatdan artıq havada qalmışdı. “Akıncı”nın ikinci prototipinin ilk uçuşu 2020-ci ilin avqustun 13-də həyata keçirilib. “Akıncı” PUA layihəsinin ilk tədarükünün 2020-ci ilin sonuna qədər həyata keçirilməsi planlaşdırılır.
Texniki göstəriciləri
“Baykar Holdinq” tərəfindən istehsal edilən “Akıncı” pilotsuz təyyarələri havada azı 24 saat fasiləsiz qala bilir. 12 min metrdən çox yüksəklikdə uçur və bazadan 150 kilometr uzaqda, tam avtonom rejimdə əməliyyatlar həyata keçirə bilir.“Akıncı” dronları TÜBİTAK SAGE və ROKETSAN şirkətləri tərəfindən istehsal edilən MAM-L, MAM-C, Cirit, L-UMTAS, Bozok, MK-81, MK-82, MK-83, Kiti-MK-82 döyüş sursatları, SOM qanadlı raketi, “Gökdoğan” və “Bozdoğan”, kimi müxtəlif çeşidli “ağıllı” bombalar və hədəfə lazerlə yönləndirilən raketlərlə silahlandırıla bilir. Göyərtəsində 3 ədəd süni intellekt kompüteri olan “Akıncı” dronları eyni zamanda yerüstü kəşfiyyat aparır, sensorlar və yüksək həssaslığa malik kameralar vasitəsilə məlumatları toplayıb avtonom rejimdə analiz edə, habelə komanda mərkəzinə ötürür. Digər mühüm özəlliyi isə budur ki, həmin pilotsuz sistemlər bütöv eskadrilya halında, avtonom rejimdə döyüşdə tətbiq edilə bilir, bu zaman dronlar süni intellekt vasitəsilə bir-biriləri ilə koordinasiya içərisində olur.
"Akıncı" Elektron Dəstək modulundan, AESA radarından, SAR kəşfiyyat sistemindən, REM kompleksindən, EO/İR infraqırmızı elektro-optik kəşfiyyat vasitəsindən, müxtəlif görüntü cihazlarından və Peyk Rabitə sistemindən istifadə edir. Sadalanan bütün sistem və vasitələr Türkiyə istehsalıdır. "Akıncı"da istifadə edilən AESA və müşahidə bloku ASELPOD ASELSAN tərəfindən istehsal edilməsi nəzərdə tutulur. PUA-nın müxtəlif növ kilidlənən və idarəolunan sursatlardan istifadə etməsi bu radar tərəfindən dəstəklənir.
Gücü və əhəmiyyəti
“Akıncı”nın ən mühüm özəlliklərindən biri də onun yerüstü stansiyadan asılı olmadan bütünlüklə avtonom rejimdə uçması, hədəfi müəyyən edib izləməsi və təchiz olunduğu müxtəlif tipli, lazerlə hədəfə yönləndirilən raketlərlə vurması və geri qayıdaraq yenə də avtonom rejimdə eniş etməsidir. Bu imkanın sayəsində “Akıncı” kifayət qədər böyük dağıdıcı gücə malik olan, yenə də tamamilə Türkiyə hərbi sənayesinin istehsalı olan, hədəfi yüksək dəqiqliklə vuran raketlərlə silahlanıb. Akıncı 40 min fut yüksəkliyə qalxır və daxildə 400 kiloqram, xarici asqılarında isə 950 kiloqram olmaqla cəmi 1350 kiloqram faydalı yük daşıya bilir. PUA-nın qanadının uzunluğu 20 m-dir və Ukrayna istehsalı iki AI-450 turbopərli mühərriki ilə təchiz edilib. 2021-ci ildən 2030-cu ilədək Ukraynanın “İvchenko-Proqres” şirkəti tərəfindən istehsal edilən AI-450 turbopərli mühərrikləri “Akıncı” operativ-strateji PUA-larına quraşdırılmaq üçün Türkiyəyə ixrac ediləcək.
Döyüş əməliyyatında istifadəsi
2020-ci ildə Türkiyə Suriyanın İdlib bölgəsində “Bahar qalxanı” əməliyyatı zamanı istifadə edib.
Typhlodromus spectatus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Inula eriophora
Inula eriophora Inula eriophora Inula eriophora
Rəşid Behbudov (film, 1985)
Məzmun
Film Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, SSRİ xalq artisti, görkəmli Azərbaycan müğənnisi Rəşid Behbudova ithaf edilmişdir. Kinolentdə sənətkarın həyat və yaradıcılığından, xarici ölkələrə qastrol səfərlərindən, əldə etdiyi uğurlardan danışılır.
Filmdə görkəmli elm və mədəniyyət xadimləri, tanınmış artistlər və başqa sənət adamları Rəşid Behbudovun çoxşaxəli fəaliyyəti barədə ürək sözlərini söyləyirlər.
Kinolent sənətkarın anadan olmasının 70 illiyinə kinematoqrafçıların töhfəsidir.
Əşrəf Quliyev
Əşrəf Hacı oğlu Quliyev — Azərbaycan aktyoru, rejissoru, professor, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Aktyor sənəti" fakültəsinin dekanı, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1974).
Həyatı
Əşrəf Hacı oğlu Quliyev 29 iyun 1924-cü ildə Bakıda anadan olub. Yeddiillik təhsili bitirəndən sonra Azərbaycan Dövlət Teatr Məktəbinə daxil olub. Tələbə ikən Azərbaycan Akademik Dövlət Teatrının tamaşalarında kütləvi səhnələrə çıxıb. 1938-ci ildə təyinatla İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrına göndərilib.
Böyük Vətən müharibəsində iştirak edib. Müharibədən qayıtdıqdan sonra az müddət İrəvan teatrında işləyib və sonra yenicə açılmış Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunun rejissorluq fakültəsinə daxil olub. 1952-ci ildən Akademik Milli Dram Teatrında rejissor işləyib.
1984-cü il yanvar ayının 2-dən yalnız Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda işləyib və burada aktyor və rejissor sənətindən dərs deyib "Aktyor sənəti" fakültəsinin dekanı olmuşdur Müxtəlif illərdə Lənkəran və Gəncə teatrlarında tamaşalara quruluşlar verib. Əşrəf Quliyev 10 fevral 1994-cü ildə Bakıda vəfat edib və Yasamal qəbirsanlığında dəfn olunub.
Quruluş verdiyi tamaşalar
Nəcəf bəy Vəzirov adına Lənkaran Dövlət Dram Teatrın səhnəsində
Akademik Milli Dram Teatrın səhnəsində
Bill Şuster
Bill Şuster (an.ol. 10 yanvar, 1960-cı il) — ABŞ Konqresinin 2001-ci ildən üzvüdür. Respublikaçılar Partiyasının üzvüdür. Keçmiş konqresmen Bud Şusterin oğludur. ABŞ Konqresində Azərbaycan üzrə işçi qrupun həmsədridir.
2012-ci il 20 yanvar tarixində Bill Şuster Azərbaycanda 1990-cı ilin Qanlı Yanvarla bağlı bəyanatla çıxış edib
Yottabayt
Bir yottabayt hal-hazırda istifadə olunan kompüter saxlama vahidləri içərisindəki ən böyük kompüter saxlama vahididir.
yotta (Y) – 1024-ü bildirən metrik prefiks. 1991-ci ildə qəbul olunub; qədim yunan “okto” (“səkkiz”) sözündən əmələ gəlib (okto→otta→yotta), çünki o, 10008-ə bərabərdir. 2008-ci ildə yotta- Beynəlxalq vahidlər sistemində (metrik sistemdə) ən böyük və son prefiks (ön şəkilçisi) kimi qəbul olunub.
Qeyd: 05.02.2010 etibarilə yaddaşda saxlama vahidlərinin cəmi 92 zettabayt olmuşdur
1 yottabayt
1180591620717410000000 kilobayt
1208925819614630000000000 bayt
9671406556917030000000000 bit'ə bərabərdir
Qısacası mənim ona qarşı olan sevgimin 1 % nin yazıda olan əksi.
Qravitasiya sahəsi
Qravitasiya sahəsi — qravitasiyanın mövcud olduğu fiziki sahə.
Qravitasiya sahəsində sınaq cisminə təsir edən qüvvənin bu cismin nisbəti ilə ölçülən fiziki kəmiyyət qravitasiya sahəsinin intensivliyi və ya sərbəst düşmə təcili adlanır. Qravitasiya sahəsinin intensivliyi – qravitasiya sahəsində cismə təsir edən cazibə qüvvəsinin onun kütləsinə olan nisbətinə deyilir: g = F\m və ya g =GM/R2.Qravitasiya sahəsinin intensivliyi -bu sahəni yaradan cismin (burada Yerin) kütləsi ilə düz, onun mərkəzindən olan məsafənin kvadratı ilə tərs mütənasibdir. Qravitasiya sahəsinin intensivliyi vektorial kəmiyyətdir və hər yerdə onu yaradan cismin mərkəzinə doğru yönəlir.Sərbəstdüşmə təcili-bəzən qravitasiya sahəsinin intensivliyi də adlanır və Yer səthində cisimlərin havasız fəzada düşmə təcilidir. Yer qütblərdə bir qədər basıqdır və qravitasiya sahəsinin intensivliyi 9,83N\kq, ekvatorda 9,79N\kq-dır və ortalama g = 9,81N\kq götürülür. Yer səthindən h hündürlüyündə qravitasiya sahəsinin intensivliyi, gh=GM\(R+h)2 ilə hesablanır.Bu təcil cismin kütləsindən asılı deyil və 9,81N\kq və ya g = 9,81m\san2. Yer ayrı-seçkilik qoymadan bütün cisimlrə eyni sürət artırma imkanı verir. Ay səthində Ayın yaratdığı qravitastya sahəsinin intensivliyi Yer səthində Yerin yaratdığı sahənin intensivliyindən təqribən altı dəfə kiçikdir.
Fizikada gravitasiya sahəsi kütləvi bir cismin öz ətrafındakı yerə uzanan təsirini izah etmək üçün başqa bir kütləvi orqan üzərində bir qüvvə çıxaran bir modeldir. Beləliklə, bir çəkisi sahə qravitasiya hadisələrini izah etmək üçün istifadə olunur və kiloqramda (N / kq) yeni tonlarla ölçülür. Orijinal konsepsiyasında çəkisi kütlə kütlələri arasında bir qüvvə idi. Isaak Nyuton'tan sonra, Pierre-Simon Laplace bir cür yerin radiasiya sahəsi və ya maye kimi model çəkməyə cəhd göstərdi və 19-cu əsrdən etibarən çəkisi üçün şərhlər bir nöqtə cəlb deyil, bir sahədə model baxımından tədris edilmişdir.
Bir sahə modelində, bir-birinə cəlb edən iki hissəcikdən daha çox, hissəciklər spacetime onların kütləsi vasitəsilə təhrif edirlər və bu təhrif bir "güc" kimi qəbul edilən və ölçülür. Belə bir modeldə maddə uzaq məsafənin əyriliyinə cavab olaraq müəyyən yollarla hərəkət etdiyini, ya da yerçəkən qüvvə olmadığını, ya da cazibə qüsursuz bir qüvvə olduğunu bildirir.
Klassik mexanika
Klassik mexanikada fizikada olduğu kimi, qravitasiya sahəsi fiziki bir miqdardır. Qravitasiya sahəsi Nyutonun universal qravitasiya qanunu ilə müəyyənləşdirilə bilər. Bu şəkildə müəyyən edilən kütləsi M bir hissəsi ətrafında qravitasiya sahəsi birbaşa hissəcik istiqamətində işarə edən bir vektorun hər nöqtəsindən ibarət olan bir vektor sahəsidir. Hər bir nöqtədə sahənin böyüklüyü universal qanunun tətbiqi ilə hesablanır və məkanda həmin nöqtədə hər hansı bir obyektdə vahid kütləə görə qüvvəni təmsil edir. Kuvvet sahəsində mühafizəkar olduğundan, güc sahələri ilə əlaqəli kosmosda hər bir nöqtədə bir kütlə kütləsinə görə bir skalyar potensial enerjisi var; bu, cazibə potensialı adlanır. Qravitasiya sahəsi tənliyidir.
Qəbələ Dövlət Təbiət Yasaqlığı
Qəbələ Dövlət Təbiət Yasaqlığı – 1993-cü ildə Qəbələ rayonunun ərazisində təşkil edilmişdir.Ərazisi 39 700 hektardır. Yaradılmasının əsas məqsədi Böyük Qafqaz dağlarının cənub yamaclarının landşaftını qorumaqdır.
Kap şiri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Qızılyar rayonu
Qızılyar rayonu — Rusiya Federasiyası nın Dağıstan Respublikası nın rayonlarından biri. İnzibati mərkəzi Qızılyar şəhəri dir (şəhər rayon ərazisindən müstəqil şəkildə idarə edilir və rayonun ümumi ərazisinə daxil deyildir).
Coğrafiya
Rayonun ərazisi 3,116 kvadrat kilometrdir.
Əhali
2002-ci ildə aparılmış siayahıya almaya əsasən Qızılyar rayonunun əhalisi (Qızılyar şəhəri nin əhalisi sayılmadan) 57,748 nəfər, 2010-cu ilin siyahıyaalmasına əsasən isə 67,287 nəfərdir.
Typhlodromus spiralis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Dalbergia tricolor
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sovetski
Sovetski — Bakı şəhərinin Yasamal rayonunda yerləşən tarixi məhəllə. Nəriman Nərimanov prospekti (keçmiş Sovetski prospekti), Mirzə İbrahimov, Nizami və İbrahim Əbilov küçələrinin arasında yerləşən ərazini əhatə edirdi. Sovetskidə yaşı 100 ildən artıq olan tarixi binalar, muzeylər, məscidlər, hamamlar, Azərbaycanın tanınmış ziyalılarının yaşadıqları evlər yerləşirdi.
Sovetskinin ərazisi "Bayır şəhər" adı altında da tanınırdı.
2014–2016-cı illərdə ərazidə aparılan söküntü işləri ilə əlaqədər Sovetskidə yerləşən xeyli sayda yaşayış evi sökülüb. Sökülən evlərin arasında vaxtı ilə dövlət tərəfindən qorunan tarixi-memarlıq abidələri də vardır.
Tarixi abidələr
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş siyahıya əsasən, "Sovetski" ərazisində yerli əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət abidəsi sayılan təxminən 200 ev, 9 hamam, 4 məscid, 1 kilsə, 10-dək təhsil və səhiyyə müəssisəsi, eləcə də inzibati bina mövcud idi.
thumbnail|left|[[Ağabala Quliyevin evi|Azərbaycan Memarlar İttifaqının binası. Murtuza Muxtarov küçəsi, 24 (1899-cu ildə tikilib). Memarı Yevgeni Skibinski]] Bu ərazidə 3 obyekt isə ölkə əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət abidəsi sayılır: Təzə Pir məscidi, Azərbaycan Memarlar İttifaqının binası və Hacı Sultan Əli məscidi.
2014-cü ilin martında Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin mətbuat katibi Intiqam Hümbətov mətbuata açıqlamasında "Sovetski"də ümumilikdə 230-a yaxın tarixi və mədəniyyət abidəsinin yerləşdiyini bildirmişdi. Bunların arasında yaşayış evləri, məscidlər, kilsə, hamamlar, şollar su qüllələri var.
thumbnail|[[Mixail Arxangel kilsəsi. Zərgərpalan küçəsi, 38 (1845-ci ildə tikilib) ]] Bakı şəhərinin Baş Planına uyğun olaraq 2014-cü ildən dövlət əhəmiyyətli yolların və digər kommunikasiya xəttlərinin çəkilməsi ilə əlaqədar Sovetskidə yaşayan əhalinin köçürülməsinə və köhnə evlərin sökülməsinə başlanılıb. Salınacaq yeni yolların və kommunikasiya xəttlərinin layihəsi təsdiq olunub və artıq bu işlərə də başlanılıb. Çəkiləcək yeni yollar Qış Bulvarının davamı olaraq Azərbaycan Milli Dram Teatrından Nəriman Nərimanov prospektinədək, Nizami metrosunun yaxınlığından Balababa Məcidov, Abdulla Şaiq, Süleyman Rəhimov küçələrinin əhatə etdiyi boşalmış ərazilərdə salınacaq. Yasamal Rayon İcra Hakimiyyəti nəzdində yaradılmış Köçürmə Komissiyasının sədri Səməd İslamovun sözlərinə görə ərazidə 171 tarixi abidə var ki, bunun 76-sı Nazirlər Kabinetinin və Mədəniyyət Nazirliyinin qərarı ilə tarixi əhəmiyyətə malik olmadığından söküləcək.
Mədəniyyət naziri Əbülfəs Qarayevin sözlərinə görə Sovetskidə olan 118 tarixi abidəyə toxunulmayacaq. Nazir bildirib ki, abidələrin bəziləri tarixi abidə kimi o qədər də əhəmiyyətli deyil, amma muzey olduqları üçün yerində qalacaqlar (buna misal kimi Cəlil Məmmədquluzadə və Abdulla Şaiqin ev muzeylərini göstərib) Qarayev onu da qeyd edib ki, elə binalar da var ki, onlar da çox əhəmiyyətli deyil, amma üzərilərində xüsusi memarlıq bəzəkləri olduğundan bu siyahıya salınıb. Nazirin sözlərinə görə, əhəmiyyətinə görə ikinci dərəcəli hesab edilən təqribən 30-a yaxın bina sökülməyəcək.
Mədəniyyət və turizm naziri Əbülfəz Qarayevin sözlərinə görə, Elmlər Akademiyasının mütəxəssisləri, Fövqəladə Hallar Nazirliyinin müvafiq tikintiyə nəzarət şöbəsinin işçiləri siyahıdan çıxarılan binalara baxış keçiriblər və onlar dayanıqlığını itirdiklərinə görə siyahıdan çıxarılıblar. Nazir həmçinin bildirib ki, həmin binaların bəzi elementləri memarlıq baxımından əhəmiyyət kəsb etdiyindən, xüsusi qrupun nəzarəti altında çıxarılacaq, sistemləşdiriləcək və onlar ayrıca bir yerdə saxlanılacaq.
Yaşayış evləri
thumbnail|left|XIX əsrdə tikilmiş və Abdulla Şaiq küçəsi 171-də yerləşən ev Abdulla Şaiq küçəsi 171-də yerləşən yaşayış evi hicri-qəməri təqvimi ilə 1338-ci ildə inşa edilib. Mirzə Fətəli küçəsi 7-ci dalandakı 8 saylı evdə müğənni Şövkət Ələkbərova dünyaya göz açmış və yaşamışdır. Xalq artisti İlham Namiq Kamal da həmin evin qonşuluğunda – 9 saylı evdə yaşayıb.
Abdulla Şaiq küçəsi 1-ci dalandakı evlərdən birində isə xalq artisti Eldəniz Zeynalov, aktyor Həsənağa Salayev və məşhur xanəndə, xalq artisti Xan Şuşinski yaşamışdır. Sakinlərin sözlərinə görə, bu dalanın bir hissəsi 2013-cü ilin yayından başlayaraq sökülüb və yerində yaxınlıqdakı "göydələn" ("Sapphire plaza" biznes mərkəzi) üçün avtopark salınıb. Abdulla Şaiqin 1914–1957-ci illərdə yaşayıb-yaratdığı bina da burada yerləşir və yazıçının ev muzeyi kimi fəaliyyət göstərir.
thumbnail|[[Çingiz Mustafayevin evi (Murtuza Muxtarov küçəsi, 23)]] Süleyman Tağızadə və Zərgərpalan küçələrinin kəsişməsindəki evdə 1924–1937-ci illərdə görkəmli alim-türkoloq Xalid Səid Xocayev yaşamışdır. Cəlil Məmmədquluzadənin ev muzeyi də Süleyman Tağızadə küçəsi 56-da yerləşir. Binaya xatirə lövhəsi də vurulub. Qonşuluqdakı 58 saylı evin üzərinə vurulan xatirə lövhəsində isə burada aktyor Süleyman Tağızadənin yaşadığı göstərilib. 1998-ci ildə Cavad bəy Məlikyeqanovun anadan olmasının 120-ci ildönümü münasibətilə onun 1921–1933-cü illərdə Bakıda yaşadığı Ostrovski, indiki Süleyman Tağızadə küçəsindəki 68 saylı binaya xatirə lövhəsi vurulmuşdur.
Nabat Aşurbəyova küçəsi (keçmiş Mustafa Sübhi küçəsi) 82 saylı binada inqilabçı Haşım Əliyev yaşayıb. Mirzağa Əliyev küçəsindəki 115 saylı binada (1910-cu ildə tikilib) məşhur teatr aktyoru Abbas Mirzə Şərifzadə, 102 saylı binada (1916-cı ildə tikilib) isə şəhid jurnalist Osman Mirzəyev yaşamışdır. Milli Qəhrəman Çingiz Mustafayevin evi də (Murtuza Muxtarov, 23) Sovetskidə yerləşir.
thumbnail|left|[[Asəf Zeynallının evi (Çingiz Mustafayev küçəsi, 82)]] Rüstəm İbrahimbəyov da Sovetskidə anadan olub. Öz sözlərinə görə, o, "Axund" hamamı ilə Kömürçü meydanı arasındakı məhəllədə böyüb, şəxsiyyət kimi orada formalaşıb. 1903-cü ildə bu ərazidəki Dağlı məhəlləsinə Cəfər Cabbarlı köçür. Indi "Sovetski" ərazisində, Ismayıl bəy Qutqaşınlı küçəsi 44-də onun ev muzeyi yerləşir. Mikayıl Müşfiq 1908-ci il iyunun 5-də həmin Dağlı məhəlləsində doğulub. O, ömrünün sonunadək Süleyman Rəhimov küçəsi 108-də yaşayıb.
Üzeyir Hacıbəyov da Sovetskidə yerləşən Şamil Əzizbəyov küçəsi 67-də yaşamış və yaratmışdır. Bura indi Üzeyir bəyin ev muzeyidir. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin ata mülklərindən biri də Sovetski məhəllələrində olub və "Nizami" metro stansiyasının yerində yerləşirdi. Rəsulzadə bir müddət bu evdə yaşayıb.
Mirzə Fətəli küçəsi 45 ünvanında yerləşən ikimərtəbəli bina 1909-cu ildə tikilib və Şirinbəy adlı şəxsə məxsus olub. 1920-ci ildə Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulan zaman Şirinbəy həyat yoldaşı Zəminə xanımla birlikdə bu mülkü qoyaraq ölkəni tərk edib. Onlardan sonra burada rus ailəsi yaşayıb. Daha sonra mülk Faiq Əliyevin ailəsinə satılıb və o 50 ildən artıq bu evdə yaşayır.
Məscidlər
Sovetskidə 7 məscid yerləşir: Şah Hüseyn, İmam Hüseyn, Hacı Cavad, Təzə Pir, Qasımbəy və Xanım Zəhra məscidləri asanlıqla tapılır. 7-ci məscid isə (Qasımbəy məscidi) diqqəti ancaq yaşıl günbəzi vasitəsi ilə çəkir. XVIII–XIX əsrlərə aid bu qədim və spesifik məsciddə hazırda "işıq" və "geologiya" idarələrinin müxtəlif şöbələri yerləşdirilib.
Abdulla Şaiq küçəsi 79 və Çingiz Mustafayev küçəsi 20 ünvanlarının kəsişməsindəki "Hacı Cavad" məscidi hicri-qəməri təqvimi ilə 1305-ci ildə inşa edilib.
Nabat Aşurbəyova küçəsi (keçmiş Mustafa Sübhi), 63-dəki Hacı Əbdülrəhim bəy Qulubəyov məscidinin üzərindəki lövhədə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən yerli əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət abidəsi kimi qorunduğu (inventar nömrəsi: 3607) göstərilsə də, digər lövhədən isə burada Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin Respublika Elmi-Texniki Kitabxanası Depozitar Fondunun yerləşdiyi məlum olur. Ümumiyyətlə isə bina baxımsız görkəmdə və təmirsizdir.
Hamamlar
Murtuza Muxtarov küçəsi 41-də yerləşən hamam XIX əsrdə tikilib. Bu tikilinin foyesində Azərbaycan və rus dilində yazılmış lövhələrdə onun mədəniyyət abidəsi kimi dövlət tərəfindən qorunduğu bildirilir; inventar nömrəsi də göstərilib: 69.
Mirzə Fətəli küçəsi 105-də yerləşən "Şor hamamı" 1889-cu ildə tikilib. Indi işləmir. Sakinlərin sözlərinə görə, hamama bitişik 6 mərtəbəli mülk vaxtilə yüksək vəzifədə işləmiş bir məmura məxsus olub. Həmin şəxs mülkün ümumi görünüşü korlanmasın deyə, hamamın fasadını da əsaslı təmir edib. Lakin sözügedən məmur mülkünü satdıqdan sonra hamamın təmiri tamamlanmayıb.
Murtuza Muxtarov, 141 ünvanında yerləşən "Axund hamamı" 1885-ci ildə tikilib. Türkiyəli memar və ustaların əsaslı təmir etdikləri hamamın binası 2013-cü ilin avqustundan öz təyinatı üzrə fəaliyyət göstərir.
Murtuza Muxtarov küçəsi 83-də yerləşən Yuğ Dövlət Teatrının binası vaxtilə Hacı Fərəculla hamamı olub və 1885-ci ildə Hacı Fərəculla adlı şəxs tərəfindən tikilib.
Şollar su kəmərinin su yayma qüllələri
Sovetski də köhnə Bakının atributlarından olan 3 "su fontanı" da qalıb ki, sakinlərin sözlərinə görə, artıq həmin obyektlər dövlət nəzarətinə götürülüb. Bu "fontan"lar XIX əsrin sonunda — XX əsrin əvvəlində Bakıya Şollar su kəmərinin çəkilişi ilə əlaqədar tikilib və o zaman hər bir "fontan"da qoyulan krandan əhaliyə vedrələrlə su satılıb. "Fontan"lardan 1950-ci illərədək istifadə olunub.
Yaşıllıq
Sovetski vaxtı ilə xeyli sayda tut, əncir, qaysı ağacları və üzüm meynələri ilə məşhur idi. Elə qocaman tut ağacı var ki, gövdəsini üç-dörd adam qucaqlayar. Məsələn, Abdulla Şaiq küçəsi 211 ünvanındakı tut ağacının yaşı 60–70-dən çoxdur. Onun qəribəliyi isə gövdəsinin ilan kimi yerlə bir neçə metr "sürünərək" sonra boya verməsidir. Ərazidə sırf kölgəlik yaradan ağaclardan isə çinar və söyüd geniş yayılıb. 2014-cü ildən başlayaraq söküntü ilə əlaqədar ağaclardan bəziləri ya zədələnib, ya da məhv olub.
Yenidən qurma və söküntü işləri
Bakı şəhərinin Baş Planına uyğun olaraq 2014-cü ildən dövlət əhəmiyyətli yolların və digər kommunikasiya xəttlərinin çəkilməsi ilə əlaqədar Sovetskidə yaşayan əhalinin köçürülməsinə və köhnə evlərin sökülməsinə başlanılıb. 2014-cü ildə məlum idi ki, Sovetskidə söküləcək evlər Bəşir Səfəroğlu, Çingiz Mustafayev, Vidadi, Mirzağa Əliyev küçəsi (qalan evlər), Murtuza Muxtarov, Abdulla Şaiq, Zərgərpalan küçələrində yerləşir. Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti tərəfindən təqdim olunan plana görə, sökülən evlərin yerində hansısa bir yaşayış binası və ya obyekt tikilməyəcək. Evlər ərazidə salınacaq parka görə sökülür. Həm də evlərin bir çoxu köhnə və yöndəmsiz olmaqla yanaşı qəzalı vəziyyətdədir. Beləki, çəkiləcək yeni yollar Qış Bulvarının davamı olaraq Azərbaycan Milli Dram Teatrından Nəriman Nərimanov prospektinədək, Nizami metrosunun yaxınlığından Balababa Məcidov, Abdulla Şaiq Süleyman Rəhimov küçələrinin əhatə etdiyi boşalmış ərazilərdə salınacaq.
2015-ci il ərzində 8759 ünvanda yerləşən yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrində ölçü işləri aparılıb. Ölçü işləri aparılmış yaşayış və qeyri-yaşayış sahiblərindən 2769 nəfəri ödənişə göndərilib, 2698 nəfər sakinə isə artıq kompensasiya ödənilib. Ümumilikdə 2320 yaşayış və qeyri-yaşayış sahəsinin sökülməsi planlaşdırılıb ki, bunlardan 1795-i artıq sökülüb. 2320 yaşayış və qeyri-yaşayış sahəsinin 45-i tarixi binadır. Sökülən mənzillərdə qeydiyyatda olan 5956 sakin Yasamal rayon qeydiyyatından çıxıb və təsərrüfat uçotu kitabına işlənib. Bundan əlavə, söküntü zonasına düşən Sovetski ərazisində az kvadratlı mənzil sahiblərinə dövlət tərəfindən inşa edilmiş binadan 103 mənzil və 2 qeyri-yaşayış sahəsi verilib.