cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Culfa rayonu
Relyefi
Culfa ərazisinin əksər hissəsi dağlıq zonada yerləşir. Rayon ərazisi relyef xüsusiyyətlərinə görə 4 zonaya: dağətəyi, alçaq dağlıq, orta dağlıq və yüksək dağlıq zonalara ayrılır. Rayonun cənub hissəsi — Culfa şəhəri yaxınlığı dağətəyi, alçaq və orta dağlıq, mərkəz hissəsi dağətəyi və yüksək dağlıq, şimal hissəsi isə yüksək dağlıq zonada yerləşir. Rayon ərazisi dəniz səviyyəsindən 1290 m yüksəklikdədir.right|300px|alt=Culfa dağları|thumb|Culfa dağları right|300px|thumb|[[Əlincəçay|Əlincə çayının başlanğıcı]]Rayonun Ermənistan ilə sərhədindən Culfa şəhərinə qədər, demək olar ki, rayonun bütün ərazisini əhatə edən Zəngəzur dağ silsiləsi uzanır. Silsilə Culfa şəhəri yaxınığında, Araz çayına doğru alçalaraq Culfa maili düzənliyinə keçir. Rayonun ən yüksək nöqtəsi 3364 metr hündürlüyündə olan Dəmirli dağıdır.
Culfada təbaşir-neogen çöküntüləri geniş yayılmışdır.
Naxçıvan şəhərindən Culfaya istiqamətlənən yol boyunca Culfa dağları öz qeyri-adi fərqliliyi ilə seçilir, belə ki, burada geoloji faktor (süxurların tərkibi, onların yaşı və s.) dağların xarici görünüşə öz təsirini göstərmişdir. Bu dağlar zahirən nəhəng, qübbəvari tikililəri xatırladır.
Təbiəti
Rayonun torpaqları, əsasən, dağ-çəmən, dağ-meşə, dağ-şabalıdı, qəhvəyi, boz və çəmən-boz torpaqlarından ibarətdir. Culfada dağ-bozqır, meşə bitkiləri, subalp və alp çəmənlikləri geniş yayılmışdır. right|300px|thumb|[[Qazançı (Culfa)|Qazançı yaxınlığı]] right|300px|thumb|[[Xanəgah (Culfa)|Xanəgahdan İlandağ mənzərəsi]] right|300px|thumb|[[Boyəhməd ətrafı]]right|300px|thumb|[[Teyvaz yaxınlığı]]Culfada enliyarpaqlı dağ meşələri (palıd, fıstıq, vələs və s.) geniş yayılmışdır. Bundan əlavə, Rayonda pulcuqyarpaqlı seyrək arid meşələrinə (ardıc) də rast gəlmək mümkündür. Culfa ərazisində kəskiniyli ardıc, boylu acılıq, torlu süsən, müsəlman süsəni, qurdqulağı süsəni, üçfutlu nektaroskordum, zərif buynuzlalə, şamdanvari öldürgən, yevgeni öldürgəni, Qafqaz dağdağanı, qrossheym südləyəni, ikirəng iyli itburnu, iriqanad kuziniya və s. kimi nadir və endemik bitkilər geniş yayılmışdır. Culfada muflon, dağ keçisi, ayı, canavar, tülkü, boz dovşan, ular, kəklik, vaşaq, çöl pişiyi, çaqqal, porsuq, daşlıq dələsi, qaban, ağdöş kirpi, hind tirəndazı, qonur palazqulaq, cırtdan şəbpərə, bataqlıq bayquşu, səhra zəvzəyi, dam bayquşu, qarabaş çaydaçalan, böyük və kiçik qayalıq sittası, dağ kətanquşu, adi sığırçın, xəzər uları, radde dağ gürzəsi, müxtəlif növ təlxələr və s. kimi fauna nümayəndələrinə rast gəlinir. right|300px|thumb|[[Əbrəqunus yaxınlığı]] right|300px|thumb|[[Saltaqdan açılan mənzərə]] right|300px|alt=Ləkətağ yaxınlığı|thumb|[[Ləkətağ yaxınlığı]]Culfada əsas çaylar Əlincə, Qaradərə və Arazdır. Bunlardan əlavə, Rayonda Xəzinədərə, Ləkətağsu, Kolasu, Teyvaz və digər çaylar da axır. thumb|300px|right|[[Araz|Araz çayı, Culfa şəhəri yaxınlığı]] thumb|300px|right|[[Gülüstan (Culfa)|Gülüstan kəndi]]
Təbiət qoruq və yasaqlıqları
Rayonun Ərəfsə, Ləkətağ, Boyəhməd kənd yaşayış məntəqələrində təbiət qoruq və yasaqlıqları mövcuddur.
Həmçinin, Zəngəzur Milli Parkının əhəmiyyətli hissəsi Culfa rayonunun payına düşür.
İqlimi
Culfa ərazisində qışı və yayı quraq keçən soyuq iqlim tipi hakimdir. Orta temperatur yanvarda −10–3 °C, iyulda isə 19–28 °C-dir. İllik yağıntının miqdarı 200–600 mm, orta illik yağıntının miqdarı isə 215 mm-dir.
Culfada yay aylarında, axşam saatlarında sərin cənub-şərq küləkləri əsir.
İnzibati ərazi bölgüsü
Rayonda 1 şəhər, 22 kənd vardır. Rayonun iri yaşayış məntəqələri Culfa şəhəri, Yaycı, Əbrəqunus və Bənəniyar kəndləridir. thumb|300px|right|[[Culfa (Azərbaycan)|Culfa şəhəri]]
Əhalisi
Culfa əhalisinin etnik tərkibi əsas etibarilə azərbaycanlılardan, qismən isə kürdlərdən ibarətdir.
Ermənistanın işğalçı siyasəti nəticəsində Culfa rayonunda 36 ailədən ibarət 108 nəfər qaçqın, 7 ailədən ibarət 18 nəfər məcburi köçkün məskunlaşmışdır.
Culfanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və müstəqilliyi uğrunda Qarabağ və Sədərəkdə gedən döyüşlərdə xeyli şəhidi olmuşdur.
Kənd təsərrüfatı
Culfa, əsasən, üzümçülük, heyvandarlıq, əkinçilik və arıçılıq rayonudur. Torpaqların 30 min hektara yaxını əkinçilik üçün yararlıdır. Suvarılan torpaqlar 7920,8 hektardır. Bunun 3329 hektarı üzümlük sahələridir. Rayonda dənli və dənli paxlalı bitkilər, yem bitkiləri və s. əkilir. Taxılçılıq inkişaf etmişdir.right|300px|thumb|[[İlandağ və düzənlik ərazilərdə əkin sahələri]]Rayonda Əlincə çayı üzərində 1982–1987-ci illər ərzində faydalı həcmi 17 mln. m³ olan Bənəniyar su anbarı inşa olunmuşdur. Bunun hesabına 6 min ha sahə əkin dövriyyəsinə daxil edilmişdir.
Bunlardan əlavə, Rayonda arıçılıq da inkişaf etmişdir. Xüsusən, Culfanın şimal kəndlərində arıçılıq əhalinin əsas məşğuliyyət sahələrindən biridir.
Naxçıvan MR-dəki qaramalın 23%-i, o cümlədən inək və camışların 27%-i və davarın 29%-i Culfa rayonunun payına düşür.
Mineral suları
Culfada böyük iqtisadi əhəmiyyəti olan çoxlu mineral su yataqları yerləşir. Rayon ərazisində 85 mineral bulaq (onlardan 42-si mexaniki üsul ilə) qazılmışdır. Xüsusilə Araz və Əlincə çayları vadiləri boyunca soyuq sulu mineral bulaqlar vardır. Lakin buradakı mineral sular elmi şəkildə tam öyrənilməmişdir.
Rayon ərazisində Darıdağ və s. mineral sular çıxır. Qeyd edək ki, Darıdağın ətəyindəki bulaqdan (Darıdağ mineral bulağı) gündə 500 min litrə yaxın güclü minerallaşdırılmış su çıxır. Ümumilikdə, rayon ərazisində çoxlu mineral su qaynaqları və bulaqlar mövcuddur.
Faydalı qazıntı yataqları
Faydalı qazıntılarını, əsasən, mərgümüş, gəc, gips və s. təşkil edir. Culfada, həmçinin bir çox faydalı qazıntı yataqları yerləşir:
Mədəniyyət, təhsil və səhiyyə müəssisələri
Rayonda 30 kitabxana, 37 klub müəssisəsi, 1 muzey, 2 uşaq musiqi məktəbi, "Əlincə" kinoteatrı fəaliyyət göstərir.
27 ümumtəhsil məktəbi, peşə məktəbi, 6 məktəbdənkənar, 2 məktəbəqədər tərbiyə müəssisəsi Culfada fəaliyyət göstərən təhsil müəssisələri sırasına daxildir.
Bunlardan əlavə, Rayonda Epidemiologiya Mərkəzi və Mərkəzi Xəstəxana, 1 sahə xəstəxanası, 15 həkim ambulatoriyası, 8 feldşer-mama məntəqəsi də fəaliyyət göstərir.
Yerli media
Vaxtilə Rayonun indiki ərazisinin bir hissəsini əhatə edən Əbrəqunis rayonunda 1932-ci ildən 1948-ci ilədək "Zərbəçi heyvandar" qəzeti, Culfa rayonunda isə 1935-ci ildən 1949-cu ilədək "Bolşevik yolu" qəzeti nəşr olunmuşdur. 1949-cu ildən 1991-ci ilədək isə Culfa rayonunda "Sovet Culfası" və "Zəfər" qəzetləri nəşr olunmuşdur.
1991-ci ildən Rayonda "Arazın səsi" qəzeti nəşr olunur.
Nəqliyyat
Naxçıvan-Ordubad avtomobil yolu, Bakı-İrəvan, habelə Naxçıvan-Bakı dəmir yolu Rayon ərazisindən keçir. Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində bu ölkə ilə dəmir yolu və digər nəqliyyat əlaqələri pozulmuşdur.
Avtomobil nəqliyyatı
Rayon ərazisində avtomobil yolunun uzunluğu 273 kilometrdir. Onun 100 kilometri ikinci dərəcəli kateqoriyaya, 9 kilometri isə 3-cü dərəcəli kateqoriyaya aiddir. Avtomobil yollarının 164 kilometri isə rayondaxili yollardır.
Dəmir yolu nəqliyyatı
Culfa rayonunun ərazisindən keçən dəmir yolu birinci kateqoriyaya aid olmaqla 85 kilometr uzunluğundadır. Rayonda Naxçıvan MR-in ilk, ən böyük və mərkəzi dəmir yolu şəbəkəsi olan beynəlxalq əhəmiyyətli Culfa Dəmir Yolu Stansiyası yerləşir. Stansiya ümumilikdə Azərbaycanın nəqliyyat sahəsində mühüm rol oynamaqla, həm Sovet hakimiyyəti illərində, həm də müstəqillik dövründə sərnişin və yük daşımaları üzrə əhəmiyyətli mövqeyə malik olmuşdur. Qeyd edilməlidir ki, hazırda Ermənistanın işğalçı siyasəti və hərbi təcavüzü nəticəsində sözügedən stansiya öz fəaliyyətini qismən dayandırmış, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə əlaqəsi kəsilmişdir.
Tarixi abidələr
Əsasən Kür-Araz mədəniyyətini özündə əks etdirən Culfada 6 dünya, 72 ölkə və 119 yerli əhəmiyyətli tarixi abidə vardır. right|300px|thumb|[[Əlincəçay xanəgahı]]
Turizm
Rayonda turizm xüsusilə inkişaf etmişdir. Rayonun tarixi və dini abidələri, təbiəti, özünəməxsus coğrafi mövqeyi həm yerli, həm də xarici turistləri cəlb edən əsas amillərdir. Culfa hər il təqribən 30 min nəfər turist qəbul etməklə Naxçıvan Muxtar Respublikasında ən çox turist qəbul edən rayon hesab edilir. right|300px|thumb|Culfa təbiəti
Teymur Quliyev
Teymur İmamqulu oğlu Quliyev — Azərbaycan-sovet dövlət xadimi. Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin (1937–1946) və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin sədri (1946–1953; 1953–1954).
Həyatı
1888-ci ildə Qaryagin qəzasının Cəbrayıl kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. O, ilk təhsilini iki sinifli kənd məktəbində almış, 1909-cu ildə məktəbi bitirib Gürcüstanın Qori şəhərinə gedərək seminariyaya daxil olmuşdur.
1914-cü ildə Qori müəllimlər seminariyasını müvəffəqiyyətlə bitirən T. Quliyev gənc müəllim kimi Cəbrayıl kəndinə gəlmiş və iki sinifli kənd məktəbində 1918-ci ilin ortalarına kimi müəllimlik etmişdir.
Ailə vəziyyətinin ağırlığı onu müəllimlikdən uzaqlaşmağa məcbur etmişdir. 1918–1919-cu illərdə T. Quliyev Culfa-Bakı dəmiryolunun çəkilişində işləmişdir. 1919–1920-ci illərdə isə o, Cəbrayıl poçtunda çalışmış və burada ikinci peşə — teleqrafçı peşəsini öyrənmişdir. Eyni zamanda o, burada inqilabi hərəkata qoşulmuşdur.
1920–1921-ci illərdə T. Quliyev əvvəllər Cəbrayıl inqilab komitəsinin, sonralar yoxsul komitəsinin sədri, yetim uşaqlar yurdunun direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 1921–1934-cü illərdə Azərbaycan Fövqəladə Komissiyasının orqanlarında işləmişdir. T. Quliyev 1921-ci ildə Qaryagin qəza komitəsinin göstərişi ilə antisovet qüvvələrə qarşı mübarizə aparmaq üçün Azərbaycan Fövqəladə Komissiyası müvəkkilinin köməkçisi və siyasi bürosunun rəisi olmuşdur. O, bu zaman yeni yaranmaqda olan hökumətin ziddinə gedən dəstələrin məhv olunmasında fəal iştirak etmişdir.
1923–1929-cu illərdə o, Bakıda Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsində gizli şöbənin və xüsusi şöbənin rəisi vəzifələrində çalışmışdır.
T. Quliyev 1929–1930-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsinin Lənkəran şöbəsinin rəisi olmuş, 1930–1931-ci illərdə isə Gəncə xüsusi əməliyyat şöbəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir. O, bu dövrdə Azərbaycanda dini hərəkatlara, kolxoz və sovxozların komsomol təşkilatlarının yaradılması əleyhinə çıxanlara qarşı aparılan mübarizədə fəal iştirak etmişdir. Gəncə hadisələri yatırıldıqdan sonra Bakıya çağırılan T. Quliyev 1931–1934-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsinin mərkəzi aparatında iqtisadi şöbə rəisinin müavini vəzifəsini daşımışdır.
1934–1937-ci illərdə T. Quliyev Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsi xüsusi kollegiyasının sədri, Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin sədri olmuşdur.
Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin rəyasət heyətinin 1937-ci il 3 noyabr tarixli qərarı ilə T. Quliyev Azərbaycan SSR XKS sədri təyin edilmişdir. Qərarı MİK sədrinin vəzifəsini icra edən M. Qasımov və katibi M. Şəmsəddinski imzalamışlar.
T. Quliyev 1954–1965-ci illərdə Gəncə şəhərinə tabe olan sovxozların birinin direktoru olmuşdur.
O, 1965-ci il noyabrın 18-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Mükafatları
T. Quliyev 3 dəfə Lenin ordeni, 1-ci dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni, Azərbaycan SSR Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni və medallarla təltif olunmuşdur.
İran gürcüləri
İran gürcüləri — İranda yaşayan gürcülərə verilən ümumi ad. İran gürcülərinin çoxu Mazandaran və Xuzistan(Dezful) və İsfahan ostanlarında yaşayır.
İran keçi alaçı
__STATICREDIRECT__
İranda Novruz bayramı
İran süfrəsində fərqli bir səməni olur. Onlar səmənini ən çox mərcidən göyərdirlər. Səməni buğdadan da olur. Amma mərci səmənisi cücərtmək daha rahat olduğu üçün səmənini mərcidən düzəldirlər. İran süfrəsində şəkil də olur – məsələn, İrandakı zərdüştilər öz Novruz süfrələrinə Zərdüşt peyğəmbərin müasir rəssamların təxəyyülünün məhsulu olan portretini qoyurlar. Amma İran əhalisinin çoxu müsəlmandır, onların süfrəsində Qurani-Kərim olur, bəziləri isə həm də İran şairi Hafizin divanını süfrəyə qoyurlar. İran süfrəsində də “s” hərfi ilə başlayan 7 nemət olmalıdır.
Yoşitada Yamaquçi
(d. 28 sentyabr 1944) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 49 oyun keçirib.
Əliverdiuşağı (Xudafərin)
Əliverdiuşağı - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 720 nəfər yaşayır (160 ailə).
Uzunqanad
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Eldəniz Səlimov
Eldəniz Adil oğlu Səlimov ― Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin V və VI çağırış deputatı.
Cümhuriyyətin 9 şəkli
Cümhuriyyətin 9 şəkli — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti haqqında çəkilmiş bədii-sənədli film. Ssenaristi Orxan Fikrətoğlu, rejissoru Elxan Cəfərov, baş prodüseri isə Əliağa Məmmədovdur.
Eldəniz Səlimov
Həyatı
Eldəniz Səlimov 1976-cı il oktyabrın 2-də Xaçmaz şəhərində anadan olub. Eldəniz Səlimovun atası – Adil Səlimov dəmiryolçu olub. 1983-cü ildə Xaçmaz şəhəri 45 №-li tam orta məktəbin birinci sinfinə gedən Eldəniz Səlimov, 1993-cü ildə həmin məktəbi bitirdi. Eldəniz Səlimov 2000–2002-ci illərdə Vergi Nazirliyinin Xaçmaz rayonu üzrə Vergilər şöbəsində dövlət vergi müfəttişi, 2002-ci ildə 1 saylı Ərazi Vergi İdarəsində, 2002–2010-cu illərdə isə 3 saylı Ərazi Vergi İdarəsində dövlət vergi müfəttişi və baş dövlət vergi müfəttişi kimi çalışmışdır. 1993–1998-ci illərdə Dağıstan Dövlət Universitetində iqtisadiyyat ixtisası üzrə təhsil alan Eldəniz Səlimov, rus dilini bilir.
Cümhuriyyətin 9 şəkli
Haqqında
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nə həsr olunmuş “Veysəloğlu” Şirkətlər Qrupu nun maliyyə dəstəyi və təşəbbüsü ilə ərsəyə gələn “Cümhuriyyətin 9 şəkli” bədii-sənədli filmində baş rolu Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti Rasim Balayev ifa edib.
Eldəniz Səlimov
Həyatı
2011–2012-ci illərdə "TexnikaBank" ASC-nin Xaçmaz filialının müdirinin müavini vəzifəsində fəaliyyət göstərmiş, 2013–2014-cü illərdə Müdafiə Nazirliyinin "Üfuq" İstehsalat Birliyinin Xaçmaz Kondensator Zavodunda mühəndis-iqtisadçı, 2014–2015-ci illərdə Xaçmaz rayon İcra hakimiyyətinin başçısının inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəsi vəzifəsində çalışmışdır.
Stachytarpheta
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Cümhuriyyətin 9 şəkli
Sujeti
Vizual mətnin əsas məqsədi iki illik tarixi bir insanın düşüncə süzgəcindən keçirə bilməsi, tamaşaçıya sadə dildə tarixin çatdırılmasıdır. İki ildə dövlət quruculuğu prosesinin bir çox sahələrə uğurla şaxələnməsi, hüquq-mühafizə, məhkəmə, bank, poçt-teleqraf sistemlərinin yaradılması, ordu quruculuğu və mədəniyyət sahəsində əldə edilmiş nailiyyətlər xususi olaraq filmdə vurğulanır.
Eldəniz Səlimov
Ailəsi
Eldəniz Səlimov ailəlidir, bir oğlu və bir qızı var.
Stachytarpheta
Növləri
[[SS 2 (*
Eldəniz Səlimov
Siyasi fəaliyyəti
Eldəniz Səlimov 2015 və 2020-ci il parlament seçkilərində 55 saylı Xaçmaz şəhər dairəsindən Yeni Azərbaycan Partiyası namizədi olaraq Azərbaycan Milli Məclisinə deputat seçilmişdir.
O, 2010–2015-ci illərdə Milli Məclisin Aqrar siyasət Komitəsinin üzvü olmuşdur. Eldəniz Səlimov, həm də, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Belarus, BƏƏ, Çin, İtaliya, Qazaxıstan və Lüksemburq parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarınında üzvü olub.
Tachymarptis aequatorialis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Drukşyay gölü
Drukşyay və ya Drisvyatı gölü  — Litvanın şimal-şərqində və Belarusun Vitebsk vilayətinin ərazisində yerləşən göldür. Göl İqnalina Atom Elektrik Stansiyasını su ilə təchiz edir. Göl Braslau gölü ərazisində yerləşmişdir və ərazinin ən böyük gölüdür.
Təsviri
Drukşyay gölünün ümumi sahəsi 44,79 km²-dir (34 km² Litva ərazisində, 10 km² Belarus ərazisində). Göl mənşəcə buzlaq mənşəlidir. Buzlaqların şimaldan cənuba və qərbdən şərqə doğru hərəkəti zamanı uzunsov şəkildə iki şaquli kanal əmələ gətirir. Gölün maksimal dərinliyi 33,3 m, orta dərinliyi isə 7,6 m-dir. Birinci kanalın maksimal dərinliyi 29 m, İkinci kanalın maksimal dərinliyi 33,3 m-dir. Gölün ən dayaz hissəsi cənub sahildir ki, buranın da maksimal dərinliyi 3 m ilə 7 m arasında dəyişir.
Kiçik çayların bir çoxu bu gölə tökülür.
Malinovka metrostansiyası
Malinovka metrostansiyası — Minsk metropolitenində stansiya. Moskva xəttinin sonuncu stansiyası. Müəllifi Vladimir Telepnevdir.
Tikilməsi
Stansiyanın tikilməsinə 2010-cu ildən başlanılmışdır. İlk gediş 23 may 2014-cü ildə olmuşdur. Stansiyanın açılışı isə 3 iyun 2014-cü ildə olmuşdur.
Dizayn
İnteryerdə əsasən yaşıl rəngdən istifadə olunmuşdur. Mavi rəngli tavan işıqlandırılır. Sütunların və divarların bəzəklərinin müəllifi Maksim Patruldur. Platformada 36 nəfərlik oturacaqlar yerləşdirilmişdir.
Hərbi geyim
250px|right|Hərbi geyim
Hərbi geyim — xüsusi dövlət qaydaları (fərmanlar, sərəncamlar, qaydalar və s.) ilə müəyyən edilmiş hərbçilərin geyməsi üçün müəyyən bir dövlətin silahlı qüvvələrinin və digər birləşmələrin hərbi qulluqçuları üçün məcburi olan geyimlərdir.
Tarixi
250px|right Hər dövr üçün xarakterik olan hərbi geyimlərin inkişafında ənənə həmişə mühüm rol oynamışdır. Hərbi geyimlərin müasir görünüşü də qədim adət-ənənələrin təsirini göstərir. Zaman keçdikcə müəyyən bir dövrü ifadə edən kostyumun təfərrüatları, orijinal məqsədlərini itirməsinə baxmayaraq, çox vaxt simvolik bəzək şəklində qorunurdu.
Avropa antik dövrü
250px|right Hərbi tarixçilərin fikrincə, hərbi forma ilk dəfə Spartada meydana gəldi, ancaq bu, bütün Spartalıların həyat tərzinin özünəməxsus tənzimlənməsinin nəticəsi idi: yuyunma qaydalarını, naharda yemək cədvəlini və s. tənzimləyən qanunlar bu kimi mühüm hadisəyə toxuna bilməzdi. Spartalılar müharibə üçün ən uyğun olan geyim rənglərini - qırmızıları seçirlər ki, yaralardan axan qan az nəzərə çarpacaq və halsız ürəkləri narahat etməyəcəkdir.
Roma legionlarında müasir formasına bənzər bir şey var: ağ paltarlar, vahid silahlar və zirehlər və dəbilqələrdə legionu legiondan fərqləndirən rəngli lələklər.
Qədim Roma legionerləri standart avadanlıq və geyim geyirdilər. Ancaq hərbi forma anlayışı onların mədəniyyətinin bir hissəsi deyildi və detallı olaraq əhəmiyyətli fərqlər var idi. Hətta dövlət müəssisələrində istehsal olunan zireh kütlələri, istehsal yerlərinə görə fərqlənirdi. Sağ qalan geyim və divar rəsmlərindən fraqmentlər Roma əsgərinin əsas tunikasının qırmızı və ya rəngsiz (ağ rəngli) yun olduğunu bildirmişdir. Böyük generalların ağ örtüklər və lələklər geyindikləri məlumdur. Köhnə legionların xidmət bazasını təşkil edən yüzbaşılar, dəbilqələrində çarpaz sultanlar, müasir medallara uyğun döş naxışları və daşıdıqları uzun heyətlə fərqlənirdilər.
Forma: 1-2-ci əsrlərdə: paenula (başlıq ilə qısa yun tünd örtük). 3-cü əsrdən etibarən: uzun qolları olan tunika, sagum - əvvəllər səhvən klassik bir Roma hərbçisi hesab edilən başlıq olmayan bir paltar.
Orta əsrlər
Orta əsrlərdə ordu vassallardan və onların döyüşçülərindən ibarət olduğundan, müntəzəm bir ordu yox idi. Forma şəklində heç bir vahidliyə dair heç bir sual ola bilməzdi, ancaq hər biri öz ustasının fərqli işarələri ilə seçilirdi. Paltarların kəsilməsi də rütbədən asılı olaraq təxminən eyni idi.
Zəngin baronların və qulluqçularının paltarları, yalnız lüks görünüşü ilə fərqlənirdi. O zaman hərbi forma əslində döyüşə girən hərbi zireh kimi başa düşülürdü. Daha sonra, muzdlu dəstələr göründükdə, rəislərin dəstələri ilə bərabər formada geyinmək istəyi hiss olunur. Geyimlərində üstünlük təşkil edən rənglərdən bu dəstələr bəzən öz adlarını alırdılar.
Orta əsrlərdə xaç təsviri fərqləndirici əlamətlər kimi istifadə olunmağa başladı. Beləliklə, məsələn, 15-ci əsrin əvvəllərindən İngilislər sinələrinə və kürəyinə qırmızı bir xaç, Fransız və İsveçrəli - ağ, Alman imperiyasının əsgərləri - Müqəddəs Andrew və ya Burqundiya çarmıxı tikdilər.
XVII-XVIII əsrlər
250px|right 250px|right Otuz illik müharibədən sonra (1618-1648) daimi orduların meydana gəlməsi ilə geyimlər meydana gəldi. Forma yaratmaq ideyası heç bir ölkəyə və ya bir şəxsə aid olmayıb, çünki eyni vaxtda bir neçə ölkədə tətbiq edilmişdir. Bu isə açıq-aydın səbəblərə görə baş verdi: ilk baxışdan döyüş zamanı yoldaşını düşməndən ayırmaq, habelə ordunun müəyyən bir dövlətə mənsubiyyətini göstərmək lazım idi. Fransa və onun təsiri altındakı dövlətlər formanın lüks olması ilə fərqlənirdi. Bütün əyalətlərdə ən gözəl formalar varlı və daha az süvariyə məxsus idi. Prussiya və İsveç qoşunları digərlərindən daha təvazökar idilər.
Xaçlar beldə və ya çiyin üzərində geyilən şərflə əvəz olundu. Şərfin rəngini monarx özü seçirdi və buna görə də kral gerbinin rənglərinə uyğun olurdu. Məsələn, Danimarka kralı II Frederikin 1563-cü il fərmanında deyildiyi kimi:
Bu rənglər Oldenburg Kral Evinin gerbinin rəngləri idi. 1625-ci ildə, 30 illik müharibəyə girən IV Kristian qızıl rəngli bir mavi və qırmızı-qəhvəyi bir şərf seçdi və baş geyiminə ağ lələk əlavə etdi. Daha sonra padşah yenə bu gün mövcud olan Oldenburg evinin çiçəklərinə qayıtdı.
İsveçdə şərfin rəngi də dəyişdi. 30 illik müharibə zamanı II Gustav Adolfun ordusu üçün mavi, X Çarlz Gustavın hakimiyyəti dövründə mavi və sarı idi, bu günə qədər də belə davam edir. 30 illik müharibə zamanı Alman imperiyasının əsgərlərinin şərfləri qırmızı, fransızlarda ağ, hollandlarda narıncı, saksonlarda isə yaşıl rəngdə idi. İngiltərədə Cromwell narıncı şərf təqdim etdi, kralistlərin ağ şərfləri vardı. Böyük döyüşlər zamanı şərfləri digər fərqləndirici nişanlarla, məsələn, sap dəstələri, şapka və ya dəbilqədəki yaşıl budaqlarla tamamlamaq zəruri hesab olunurdu. Beləliklə, müttəfiq qoşunların əsgərləri bir-birini döyüş meydanında tanıdılar və asanlıqla düşmən koalisiyasının əsgərlərindən fərqləndilər.
Formanın tətbiqi bəzi çətinliklərə səbəb oldu. Əsgərlərin geyimləri maaşlarından tutulurdu. Beləliklə, forma tamamilə onlara aid olurdu və xidmətin sonunda geri alınmırdı. Adətən polkovniklərə - komandir və alay komandirlərinə sahə forması alınıb paylanılırdı. Lakin kral hakimiyyəti gücləndikcə polkovniklərin təsiri zəiflədi. Formanın xarici görünüşü və təfərrüatları, eləcə də onu geyinmə üsulu monarxın əmrləri ilə təsdiq edildi. Tədricən, orduya forma təchizatı mərkəzləşdirilmiş şəkildə həyata keçirilməyə başladı. Hərbi hissə ləğv edildikdə və ya çevrildiyi təqdirdə dövlət formanın dəyərini ödəmiş və digər alaylar arasında bölüşdürmüşdür.
Əvvəlcə hər bir alayın formasına xüsusi bir görünüş verməyə çalışdılar, lakin tez bir zamanda hər bir qoşun növü üçün (sonra da bütün ordu) eyni kəsikli geyimlərin təqdim edilməsinin və yaxalıqların, manşetlərin, cəbhələrin şəklini və rənglərini bir-birindən ayırmaq üçün üstünlük verdiklərinə əmin oldular Lakin, məsələn, qusarlar kimi bəzi hərbi hissələr xüsusi geyimlərini saxladılar.
Fransız inqilabı və ondan sonrakı müharibələr, sonra da orduların davamlı böyüməsi geyimlərin sadələşdirilməsinə və ucuzlaşmasına səbəb oldu.
XIX-XX əsrlər
Yalnız 19-cu əsrin əvvəllərində bütün orduya və ya onun ən əhəmiyyətli hissəsinə, əsasən də piyada dəstələrinə, demək olar ki, eyni formada geyinmək, alayları baş geyimləri və düymələrə həkk olunmuş nişanlarla ayırmaq adəti qurulmuşdu. Bu tendensiyanı 19 əsr boyu izləmək olar, lakin adət-ənənələri qorumaq istəyi itməmişdir. Hər bir dövlət qoşun formasının əsas rənginə sahib idi. Belə ki, Rusiya və İsveçdə - tünd yaşıl; Prussiyada və Almaniyanın əksər əyalətlərində mavi, Avstriyada ağ, Fransa və İtaliyada mavi, Bavariya və Hollandiyada mavi, Böyük Britaniya və Danimarkada mavi rəngdədir.
Formaların kifayət qədər parlaq rəngləri dəyişmədi, ağzı yüklü hamar döymələr isə əhəmiyyətsiz idi. Sonradan odlu silahın effektivliyinin artması bizi formalara tamamilə yeni bir prizmadan baxmağa məcbur etdi. Əsgərlərin yerdəki hərəkətinin düşmənə görünməməsi üçün geyimlər ətraf mənzərənin rənginə uyğun olmalıdır. İlk dəfə xaki forması İngiltərə ordusunda tətbiq edildi (kütləvi şəkildə 1899-1902-ci illər Boer müharibəsi zamanı).
20-ci əsrin əvvəllərində əksər ölkələr hərbi geyimlər üçün demək olar ki, eyni kəsimi seçdilər. Mühafizəçilər və süvari dəstələr bir çox hallarda yenə də lüks və bəzəkli geyimlər geyinirdilər.
Birinci Dünya Müharibəsi dövründə bütün tələbkar ordularda bu tələbi ödəmək üçün geyim formaları tətbiq olundu. Bütün qoşun növlərində eyni rəngdə forma vardı. Deklar kiçik hərflərdən və ya rəqəmlərdən, incə nişanlardan və kənarlardan ibarət idi.
Müasir dövrdə
250px|right Daim artan dəqiqlik və silah silsiləsi, habelə hava məkanının ustalığı, sərbəst hərəkət etməyi məhdudlaşdırmadan, müxtəlif vəziyyətlərdə maksimum gizlənməni təmin edən hərbi texnikanın meydana gəlməsinə səbəb oldu. İndi artıq tək rəngli və çox rəngli kamuflyajlar var. Adətən bağlı olduğu monoxromatik kamuflyajın ən populyar "rəngi" xaki-dir. Müxtəlif növ meşələrdə, çöllərdə, qarda və s.-də kamuflyaj üçün bir çox rəng sxemi mövcuddur. Əvvəllər heç vaxt hərbi geyimlər indiki kimi mülki geyimlərdən bu qədər fərqlənmirdi.
Azərbaycanda
250px|right Hərbi geyim forması — Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin şəxsi heyəti və hərbi litseyin kursantları üçün müəyyən edilmiş, hərbi qulluqçuların hərbi geyim predmetləri, fərqləndirmə nişanları və hərbi ləvazimatlarının komplektidir.
Hərbi geyim forması mərasim, gündəlik, səhra geyim formalarına və xüsusi geyimlərə, onlardan hər biri isə öz növbəsində yay və qış geyimlərinə bölünür.
Mərasim geyim forması xüsusilə təntənəli hallarda, istirahət və bayram günlərində, habelə xidmətdənkənar vaxtda geyinmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Səhra geyim forması döyüş şəraitində, sutkalıq naryadlarda (qərargahlarda, idarələrdə və müəssisələrdə növbətçiliklərdən başqa), təlimlərdə, manevrlərdə, döyüş növbələrində və təlim mərkəzindəki məşğələlərdə geyinmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Gündəlik geyim forması qalan bütün hallarda geyilir.
Xüsusi geyim
250px|right
Xüsusi xidmət geyim formasını yeraltı qurğularda döyüş növbəsi çəkən, komendant xidməti, patrul xidməti, qarovul xidməti, naryadda daxili xidmət çəkmək üçün təyin edilən, sülhməramlı əməliyyatları yerinə yetirən, silahlara nəzarət üzrə nümayəndə heyətini müşayiət edən və digər xidməti fəaliyyətdə olan hərbi qulluqçular geyinirlər.
Xüsusi peşə paltarını xidməti fəaliyyətləri yerinə yetirdikləri ixtisaslara xas olan vəzifələrlə əlaqədar hərbi qulluqçular (xüsusi qoşun bölmələrinin hərbi qulluqçuları, cərrahlar, yaxalayıcı təyyarələrin pilotları və başqaları) geyinirlər.
Xüsusi texniki paltarı xidmətləri silahların və hərbi texnikanın istismarı, onlara qulluq edilməsi və təmiri ilə əlaqədar hərbi qulluqçular (tank, piyadanın döyüş maşınının, desantın döyüş maşınının, zirehli transportyorların, tırtıllı dartıcı zirehli transportyorların və onların bazası əsasında yaradılmış maşınların, özüyeriyən artilleriya və özüyeriyən zenit qurğularının heyətlərinə daxil olan hərbi qulluqçular; təyyarələrə, gəmilərin güc qurğularına qulluq edən hərbi qulluqçular; bilavasitə silahların və hərbi texnikanın təmiri ilə məşğul olan təmir bölmələrinin və hərbi hissələrin hərbi qulluqçuları və başqaları) geyinirlər.
İstiləşdirilmiş xüsusi paltarı (yarımkürklər, gödəkçələr, şalvarlar, xəz əlcəklər, sviterlər, keçə çəkmələr və s.) hərbi qulluqçular qış vaxtı, havanın temperaturu aşağı olan şəraitdə keçirilən məşğələlərdə, təlimlərdə və işlərdə, xüsusilə soyuq iqlimli, havanın temperaturu aşağı olan və güclü küləklər əsən rayonlarda isə hər gün geyinirlər.
Xüsusi yay paltarını (qısaqol gödəkçələr, panamalar, şortlar, səndəllər və s.) hərbi qulluqçular yay vaxtı, havanın temperaturu yuxarı olan şəraitdə keçirilən məşğələlərdə, təlimlərdə, işlərdə və gəmi səfəri zamanı, xüsusilə isti iqlimli, havanın temperaturu yuxarı olan rayonlarda isə hər gün geyinirlər.
Xüsusi qospital paltarını müalicə müəssisələrində müalicə edilən hərbi qulluqçular geyinirlər.
Xüsusi mülki paltarı Silahlı Qüvvələrin ofisiant təyin edilmiş hərbi qulluqçuları və qulluqçuları xidmət vaxtı, eləcə də xidməti zərurətlə bağlı digər hallarda geyinirlər.
Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin zabitləri istər ölkə daxilində, istərsə də xaricdə rəsmi qəbullarda, dövlət və hökumət rəhbərlərinin iştirak etdikləri konsertlərdə, öz toylarında (öz istəyi ilə) və digər hallarda hərbi hissə (gəmi) komandirinin, Müdafiə Nazirliyinin tabeliyində olan müəssisə, xüsusi təyinatlı təhsil müəssisəsi, idarə, təşkilat rəisinin əmri ilə rəsmi qəbullar üçün xüsusi mərasim geyim formasını geyinirlər.
Fərqləndirmə nişanları
250px|right Hərbi qulluqçuların fərqləndirmə nişanları — hərbi geyim formasında rəmzi şərti təsvir olub, müəyyən anlayışı əks etdirir və dövlət mənsubiyyətini, Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrinə, Silahlı Qüvvələrin növünə, qoşun (xidmət) növünə, ixtisasına, hərbi rütbəyə, hərbi qulluqçuların heyətinə və konkret qoşun vahidinə mənsubiyyəti göstərir.
Fərqləndirmə nişanlarına paqonlar, yaxa nişanları, döş və qol nişanları (jetonlar, tikmələr), baş geyimlərindəki nişanlar (kokardalar, emblemlər), paqon və yaxalıqlardakı nişanlar (emblemlər, ulduzlar və s.), kantlar və lampaslar aiddir. Bundan əlavə hərbi geyim formasındakı rəng, biçim, geyimin komplektliyi, düymələr və geyimin başqa detalları kimi digər xarici fərqləndirmə əlamətlərindən də həmin məqsədlərlə istifadə edilir.
Hərbi ləvazimat
250px|right Şəxsi silahı və əmlakı gəzdirmək üçün nəzərdə tutulmuş əşyalar dəstidir. Ona bel kəməri, aşırma kəmər, səhra jileti, əşya torbası, qumquma və bel üçün çexollar, səhra çantası, qobur və s. aiddir.
Qalereya
240px|no|FHN zabitlərinin mərasim geyim forması 240px|no|DİN zabitlərinin mərasim geyim forması 240px|no|DSXSQ zabitlərinin mərasim geyim forması 240px|no|DTX zabitlərinin mərasim geyim forması 240px|no|XDMX MQ zabitlərinin mərasim geyim forması 240px|no|HDQ zabitlərinin mərasim geyim forması 240px|no|HHQ zabitlərinin mərasim geyim forması 240px|no|Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin zabitlərinin mərasim geyim forması
Əfqanıstanda Novruz bayramı
Əfqanlar Məzari-Şərifə gedirlər, orda xüsusi bayraq qaldırırlar. Bayraq 10 gün orda qalır. Sonsuz qadınlar Əinin ziyarətgahına gəlir, ora lentlər bağlayırlar, Allaha dua edirlər ki, Əlinin xətrinə bizim ailənin övlad arzusuna yerinı yetir.
Apus alexandri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Hörmüz dəniz döyüşü
Hörmüz dəniz müharibəsi — 9 avqust 1554-cü ildə Hörmüz boğazında Seydi Əli Rəisin komandanlığı ilə türk donanması və Fernando de Noronhanın komandanlığı ilə portuqal donanması arasında baş verdi.
Müharibə
Qanuni Sultan Süleymanın əmri ilə Seydi Əli Rəisin komandanlığındakı Türk donanması, 2 iyul 1554-cü ildə Süveyşə getmək üçün Bəsrə əyalətini tərk etdi.
Avqust ayı boyunca körfəzdəki Osmanlı sancaklarını ziyarət edən donanma, 9 avqustda Hörmüz boğazından keçərkən Portuqaliya donanması ilə qarşılaşdı. Təxminən iki dəfə çox olan Portuqaliya donanmasının nizamlı hərəkət etmədiyini anlayan Osmanlı admiralı, sürətli bir basqınla düşmənin qarşısını ala biləcəyini düşünərək hərəkətə keçdi. Sürətlə top və tüfəng atəşlərinə başlayan Türk donanması, nizamsız düşmənin manevr etməsini əngəlləyib qalera saxlamalarına başladı. Qaranlığa qədər davam edən döyüşdə nəticə əldə edə bilməyən Portuqaliya donanması, çox sayda dənizçi itirdi və bir qaleonu süqut etdi. Sonra nizamsız olaraq Hörmüz adasına tərəf çəkilməyə başladı. Türk donanması isə təqib etməyib boğazı keçdi və Omana doğru yollandı.
Seydi Əli Rəis isə döyüşü belə təsvir edirdi:
Qırğızıstanda Novruz bayramı
Qırğız süfrəsində məxsusi olaraq Novruzda bişirilən beşbarmaq da olur. Bu – quzu ətindən və makarona oxşar un məmulatından bişirilir. Adına niyə beşbarmaq deyilir – çünki əllə yeyilir – yəni beş barmaqla.
Qırğızıstanda Novruzda tonqal qalamırlar, amma evin, həyətin odla pak edilməsi adəti var – Azərbaycanda üzərlik yandırılan kimi. Qırğızlar deyir ki, bu, qədim türk şamanlarından qalma adətdir.
Ot arabası
Ot arabası — Con Konstebl tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəri. Əsər 1821-ci ildə tamamlanmışdır. Londonda Milli Qalereyada saxlanılır, "Konstbelın ən məşhur əsəri", ən tanınmış və dahiyanə ingilis rəsm əsərlərindən biri hesab olunur.
Asif Məhərrəmov
Fred Asif və ya Asif Məhərrəmov (tam adı: Asif Yusif oğlu Məhərrəmov; ) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi iştirakçısı.
Erkən illəri
Asif Yusif oğlu Məhərrəmov 1952-ci il iyulun 26-da Ağdam şəhərində anadan olub. On bir uşağı olan böyük bir ailənin ilki idi. Uşaqlığı yoxsulluq içində keçib. Uşaqlıqdan boks və futbolla məşğul olub.
1969-cu ildə Ağdam şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirmiş, Ağdam Dəzgahqayırma Zavodunda fəhlə kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır.
1971-ci il 31 oktyabr ayında Ağdam kinoteatrında davada iştirakına görə, onu həbs edirlər. Asifə iki il iş kəsilir, və o, onun səkkiz ayını həbsxanada yatır. Asifin qardaşı Ədalət Məhərrəmov xatırlayır:
Asifi skamyanın ağacları ilə vurmuşdular, amma O, daha qüvvətli zərbə endirmişdi, birinin dişi tökülmüşdü, birinin burnu qırılmışdı. Həmin 3-4 nəfər pul verdi, canlarını qurtardılar. Bizdən də 2500 manat pul istədilər. Pulumuz olmadı verməyə. Asifi tutdular.
1976-cı ildə Asif qız qaçırıb və onunla qısa ömür sürəndən sonra qəfil avtomobil qəzasına tuş gəlir. Təsadüf nəticəsində "Təcili yardım" maşınını vurulmasına görə, ona 4,5 il iş veriblər.
1980-ci illərin sonunda həbsxanadan qurtardıqdan sonra, Asif Moskvadakı dostlarının yanına getdi. O, bir müddət sonra, Ağdama qayıtdı və restoran sahibi idi.
Qarabağ müharibəsi və döyüşlərdə iştirakı
Qarabağ müharibəsi dövründə Allahverdi və Eldar Bağırovla yaxın dost olub.
1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalı camaatını xilas etmək üçün Ağdam-Əsgəran istiqamətində dəhlizin açılmasında, öz batalyonu ilə iştirak edib. Asif 1992-ci il 7 mart 859 saylı hərbi minaaxtaranlar hissəsinin komandiri təyin edilir. 10 mart 1992-ci il Asifin köməyi ilə Aranzəmin, Pircamal, Dəhrəz kəndləri düşməndən azad edildi.
Aranzəmini alan zaman Asif maraqlı taktika qurmuşdu: artilleriya atəşi vaxtı kəndə girmək. Artilleriya atəşi vaxtı düşmən sığınacaqda gizlənmədiyindən, Asif maşınla kəndə gedir. Bu vaxt Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Şirin Mirzəyev yaxınlıqdakı yüksəklikdən kəndi müşahidə edir, əməliyyat fikirləşirmiş. Mirzəyev görür ki, bir UAZ atəş altında girdi kəndə. Atəş dayanan kimi batalyon da getmişdi dallarınca. Batalyonun itkisiz kəndə daxil olduğunu görən Şirin Mirzəyevin sözlərinə görə "bu hərəkəti ancaq fanat edə bilərdi".
Həmin ilin mart ayının 20-də Füzuli şəhərini öz batalyonunun köməyi ilə düşməndən qoruyur. 1992-ci ildə qəzetlərə verdiyi müsahibədə Asif deyirdi:
Mən realistəm. Əgər qüvvələrimizi vahid komandanlıq altında birləşdirə bilsək, qələbə bizimdir.
24 iyun 1992-ci il Naxçıvanlı kəndində uğrunda gedən döyüşdə ağır yaralanır. Müalicə olunandan sonra isə cəbhəyə qayıdır. 1992-ci il iyunun 28-də döyüşdən qayıdanda ermənilər qumbaraatanla vurmuşdular, onun maşını aşmışdı. Asifin ağ ciyəri ciddi zədələnmişdi və ağzından qan gəlirdi. Milli Qəhrəman adına təqdimatı onda yazdılar. Asifi üç gün Ağdamda saxladılar.
Asif 1993-cü il iyulun əvvəlində Ağdam ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə birlikdə Heydər Əliyevin qəbuluna getmişdi. O zaman ən uzun çıxışı o eləmişdi, 45 dəqiqə Ağdamdakı vəziyyətin ağırlığını çatdırmışdı. İyulun 17-də Heydər Əliyev Asifi bir də yanına çağırtdırdı. O zaman narahatçılıq vardı ki, Bakıda təxribat hazırlanır. Asif Heydər Əliyevlə 3 saat söhbət elədi və ona bildirdi ki, "nə mən, nə də mənim ətrafımdakılardan heç kim bu işlərə qarışmırıq".
1993-cü il iyul ayının 23-də, təxminən axşam saat beşdə qeyri-bərabər döyüşdə yüzlərlə şəhid verən Ağdamın müdafiəçiləri geri çəkilmək məcburiyyətində qaldılar. Həmin gün Fred Asif çox ağır vəziyyətdə Bakıda xəstəxanada idi. Ağdamın işğal olunması xəbəri Asifi çox sarsıtdı. Vəziyyəti daha da pisləşdi. O, uzun illərin həbsxana və səngər həyatından sonra vərəm xəstəliyindən əziyyət çəkirdi idi.
Ölümü
1993-cü il 27 oktyabrda, Asif Şelli uğrunda gedən döyüşdə iştirak edir, onun səhhəti vərəmə görə ağırlaşır, hərbi hissəni təhvil verir və müalicə məqsədi ilə Yalta şəhərinə gedir. 1 iyul 1994-cü ildə vərəmdən vəfat edir.
1994-cü ildə Bakıda II Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.
Şəxsi həyatı
Mən döyüş üçün 11 min insan taparam, amma 11 futbolçu tapa bilmərəm ki, "Qarabağ"ın heyətində oynasın.
Ailəli idi, Azər adlı oğlu var. Oğlu Azər Məhərrəmov qol güləşi üzrə Avropa və Dünya çempionudur.
Ləqəbi
Asif Məhərrəmova "Fred" ləqəbini ona 1970-ci illərdə onun yoldaşları Ağdamın "Dostluq" kinoteatrında nümayiş olunan Danimarkanın "Birinci vur, Fred" filminin əsas qəhrəmanının şərəfinə görə veriblər.
İrsi
Bakıda onun şərəfinə küçə adlandırılıb. 2007-ci il 28 avqustdan Azərbaycanda X siniflər üçün azərbaycan və rus dillərində hazırlanan "İbtidai hərbi hazırlıq" dərsliklərinə ilk dəfə olaraq Fred Asif haqqında məlumat daxil edilib. 2008-ci ildən Fred Asif adına İnkişaf Fondu fəaliyyət göstərir.
Ədəbiyyatda
1996-cı ildə yazıçı və publisist Mustafa Çəmənli Fred Asif haqqında "Fred Asif" sənədli roman kitabını yazıb. Şair Bəhruz Axundov Fred Asifin həyatı və döyüş yoluna həsr etdiyi "Məhəkdaşı" adlı xatirə-essesində yazır:
Təltif və mükafatları
Azərbaycan Respublikası prezidentinin 7 dekabr 1992-ci il tarixli 350 saylı fərmanı ilə Məhərrəmov Asif Yusif oğluna "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilsə də, təltif olunan Fred Asif bu addan imtina etdi. Asifin cavabı isə çox qəti və məntiqli oldu:
Azərbaycanın böyük bir ərazisi işğal olunub, xeyli insan əsir götürülüb. Mən sinəmə medal vurub, qəhrəmanam deyə öyünə bilmərəm. Müharibəni qələbə ilə başa vurarıq, bayrağımızı İrəvana sancarıq, ondan sonra qəhrəman məsələsinə baxarıq.
Yalnız 1998-ci ildə, Asifin ölümündən dörd il sonra prezident Heydər Əliyev onun qəhrəman adını yenidən bərpa etdi və vəsiqəsi ilə qəhrəman ulduzunu anasına təqdim etdi.
Tixoretsk
Tixoretsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Krasnodar diyarına daxildir.
Kenzo Yokoyama
(d. 21 yanvar 1943) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 49 oyun keçirib.
NGC 86
NGC 86, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Vulpitin yaşıl uşaqları
thumb|200px|right|upright|1977-ci ildə qoyulmuş, iki yaşıl uşağ təsvir edən kənd ad lövhəsi Vulpitin yaşıl uşaqları — XII əsrdə, Kral Stivenin hakimiyyəti dövründə, İngiltərənin Suffolk şəhərindəki Vulpit kəndində görünən qeyri-adi dəri rənginə sahib uşaqlardan bəhs edən əfsanə. Uşaqlar, qardaş və bacı, dərilərinin yaşıl rəngdə olması istisna olmaqla, normal görünüşdə idi. Naməlum bir dildə danışır və yalnız çiy at paxlası ilə qidalanırdılar. Nəhayət onlar digər yeməkləri yeməyi öyrəndilər və yaşıl rənglərini itirdilər, lakin oğlan xəstələndi və bacısı vəftiz olunduqdan sonra öldü. Qız yeni həyatına başladı, lakin o, "davranışında çox boş və istəksiz" hesab edildi.
Qranada əmirliyi
thumb|250px|right|[[Əlhambra sarayı]]
Qranada əmirliyi və ya Bəni Əhmər dövləti — Əndəlus Əməvi dövləti süqut etdikdən sonra Əndəlusda 1233-cü ildə mərkəzi Qranada şəhəri olan Qranada əmirliyi quruldu. Bu dövlət də Əndəlus əməviləri kimi elm sahəsində çox irəli getmiş, dövrün ən yüksək elm mərkəzlərini yaratmışdır. Bunlardan ən əhəmiyyətlisi Qranadada Əlhambra sarayının kitabxanası idi.
Qranada əmirliyi uzun müddət xristian istilasına qarşı dayanmışdır. Lakin, Araqon kralı Ferdinand və Kastiliya kraliçası İzabella evlənərək vahid İspaniya dövlətinin təməlini qoydular və müsəlmanlara qarşı birləşdilər. Müqavimət göstərə bilməyən Qranada əmirliyinin son hökmdarı Abdullah Sağir Osmanlı hökmdarı II Bəyaziddən kömək istədi. II Bəyazid qardaşı Cem Sultanla bağlı problem və kifayət qədər donanmasının olmaması səbəbindən bu ölkəyə kömək edə bilmədi. Abdullah Sağir xristian krallarla bir müqavilə bağlayaraq təslim oldu. Şəhəri tərk edən Əndəlus əmirinin son dəfə ağlayaraq şəhəri seyr etdiyi qayalıq bu gün "Mavrın son nəfəsi" adı ilə məşhurdur.
Bağlanan müqaviləyə və təslim şərtlərınə görə müsəlmanlarla pis davranılmamalı idi. Lakin, bu şərtlər iki həftə yerinə yetirildi. Daha sonra müsəlmanlara hər cür amansızlıqlar edildi. İslam mədəniyyətinin ən gözəl yerlərindən olan Əndəlus yandırılıb viran qoyuldu. Sənətkarlıq nümunəsi olan məscidlər dağıdıldı. Müsəlman olduğunu hiss etdirənlərə, bir kəlmə də olsa ərəb dilində danışanlara, şeir söyləyənlərə, köhnə ailə adlarını daşıyanlara, milli və dini paltar geyənlərə, hətta hamama gedənlərə belə yaxalandıqları zaman zindan, sürgün və diri-diri yandırılmaq kimi ağır cəzalar verilirdi. Dini lider baş yepiskop Kiminez əhali arasına xəfiyyələr saldı.
İspaniyadakı son müsəlman dövləti olan Qranada əmirliyinin 2 yanvar 1492-ci ildə süqutundan sonra II Bəyazid buradakı müsəlman və yəhudiləri xilas etməyi Kamal Rəisə tapşırdı. Kamal Rəis minlərlə müsəlman və yəhudini Şimali Afrikaya, oradan isə Osmanlı torpaqlarına köçürdü. Yəhudilər 1992-ci ildə türk torpaqlarına gəlmələrinin 500-cü illiyini qeyd etdilər.
Həmçinin bax
Nasirilər sülaləsi
Xolocotzia asperifolia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Fikrət Əsgərov
Fikrət Hacı Abrek oğlu Əsgərov (9 may 1943 – 31 may 2013) — kinooperator və assistenti, fotoqraf-rəssam, rəssam assistenti.
Kənan Əvrən
Əhməd Kənan Əvrən — Türkiyə Respublikasının 7-ci prezidenti və 17-ci Baş Qərargah rəisi, Osmanlı İmperiyasında doğulmuş sonuncu prezident. O, 1980-ci il 12 sentyabr hərbi çevrilişi yolu ilə hakimiyyətə gəlmiş, 1982-ci ildə yeni konstitusiyanın qəbul edilməsindən sonra rəsmi olaraq prezident seçilmişdir. 1982-ci ildə qurulan Mehmetcik fondunun qurucularından biridir.
Maltəpə hərbi liseyini, Türkiyə Quru Qoşunları məktəbi və Hərbi Akademiyanı bitirib. Türk Silahlı Qüvvələrinin müxtəlif mərhələlərində xidmət etmişdir. Ordu Komandanlığı və Quru Qoşunları Komandanlığından sonra 7 mart 1978-ci ildə Türkiyə Respublikası Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahı rəisi oldu. Vəzifə müddəti ərzində 12 sentyabr 1980-ci ildə həyata keçirdiyi hərbi çevrilişlə Dövlət başçısı və Milli Təhlükəsizlik Şurasının prezidenti vəzifələrini də icra etdi. 1982-ci ildə, özü və digər Milli Təhlükəsizlik Şurası üzvü komandirlərinin hər birindən 1000 TL toplamaqla Mehmetcik vəqfini qurdu. 7 noyabr 1982-ci ildə referenduma təqdim edilərək,91.37 % səs çoxluğu ilə Türkiyə Cümhuriyyətinin yeddinci prezidenti olaraq vəzifəsinə başladı. 9 noyabr 1989-da vəzifə müddətini başa vurdu və Marmarisə yerləşdi.
Prezidentliyindən sonra günlərini, xatirələrini və digər kitablarını yazmağa, rəsm çəkməyə, fərdi rəsm sərgilərini açmağa, ziyarətləri qəbul etməyə, ziyarətlərə getməyə, ziyafətlərə qatılmağa və qurduğu "Kənan Evrən Təhsil, Mədəniyyət və Təbiəti qoruma fondu" ilə maraqlanaraq günlərini keçirdi. 1990-cı ildə Atatürk Beynəlxalq Sülh Mükafatına layiq görülmüşdür. 1990–1991-ci illər arasında Kənan Evrənin xatirələri adlı 6 cilddən ibarət avtobioqrafiyasını yazdı.
18 iyun 2014-cü il tarixində, Ankara 10-cu Ağır Cəza Məhkəməsi tərəfindən; 12 sentyabr 1980-ci ildə o vaxtkı baş nazir Süleyman Dəmirələ memorandum verərək T.C. Konstitusiyası və Türkiyə Böyük Millət Məclisini ortadan qaldırmaq və vəzifəsini yerinə yetirməsinin qarşısını almağa çalışdığına görə ömürlük azadlıqdan məhrumetmə cəzasına, ordu generalı rütbəsindən əsgər rütbəsinə düşürülməsinə qərar verildi. 24 noyabr 2014-cü il tarixindən etibarən Ali Məhkəmənin təsdiqindən sonra qəti olacaq qərarlar üçün Ali Məhkəmə prosesi hələ başlamamışdı. Evrənin ölümündən sonra dövlət məsələsinin Ali Məhkəmə prosesi dayandırıldı.
Kamran Nəbizadə
Kamran Nəbizadə — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin V çağırış deputatı, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin sədr müavini, ATƏT-in Parlament Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü.
Kənan Əvrən
9 may 2015-də müalicə aldığı Gülhanə Hərbi Tibb Akademiyasında 98 yaşında vəfat edib.
Kamran Nəbizadə
Həyatı
Kamran Nəbizadə 5 fevral 1971-ci ildə Bakı şəhərində tanınmış neftçi Telman Nəbiyevin ailəsində anadan olub. Əslən Qazax rayonunun İkinci Şıxlı kəndindəndir.
Kənan Əvrən
Hərbi karyerası
Kənan Evrən hər iki valideyni Balkan mühaciri olan Hayrullah Evrenin və Naciye Evrənin dördüncü və son övladı olaraq dünyaya gəlir. Atası Hayrullah Evrən Serbiyanın Preşova qəsəbəsindən İstanbuldakı əmisinin yanında yerləşdi və Düyun-u Umumiye (Ümumi Borclar) təşkilatında nəzarət məmuru olaraq çalışdı. Anası tərəfi Bolqarıstanın Sviştov şəhərindən köçərək Somaya yerləşdi.
Kamran Nəbizadə
Həyatı
1993-cü ildən 1998-ci ilə gədər Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Xarici İqtisadi Əlaqələr İdarəsində maliyyə xidmətinin rəisi vəzifəsində çalışıb.
Kənan Əvrən
Hərbi karyerası
Alaşəhərdə ibtidai məktəbə, Manisada orta məktəbə getdi və Maltəpə Hərbi liseyində təhsil aldı. 1938-ci ildə Türkiyə Quru Qoşunları məktəbini bitirib, topçu kursant oldu və 1939-cu ilin fevralında leytenant oldu. 1940-cı ildə artilleriya məktəbini bitirdikdən sonra müxtəlif hissələrdə xidmət etdi. 1942-ci ilin avqustunda birinci leytenant rütbəsini aldı. 1946-cı ilə qədər müxtəlif artilleriya bölmələrində batareya komandiri vəzifələrini icra etdi. 1946-cı ildə daxil olduğu Hərbi Akademiyanı 1949-cu ildə heyət kapitanı olaraq bitirdi. Daha sonra Baş Qərargah Təlim şöbəsinin rəisi, 1-ci Ordu Əməliyyatlar İdarəsinin rəis müavini vəzifələrində çalışmış və Hərbi Akademiyada dərs demişdir.
Kamran Nəbizadə
Həyatı
1998-ci ildən 2003-cü ilə gədər "LUKoil Marine İnternational" şirkətinin vitse-prezidenti olub.
2001-ci ildə Ümumrusiya Xarici Ticarət Akademiyasının Xarici İqtisadi Əlaqələr fakültəsini "Dünya iqtisadiyyatı üzrə mütəxəssisi" ixtisası ilə bitirib.