cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Duşara
Etimologiya
Duşara, ilk olaraq dwsrʾ şəklində adını yazan epiqrafik Nəbati qaynaqlarından bəllidir, Nəbati yazısı yalnız samitləri ifadə edir. Klassik Yunan qaynaqlarında Δουσάρης ( Dousáres ) və Latın dilində Dusares olaraq qarşımıza çıxır. Əsil mənası mübahisəlidir, ancaq erkən dövr Müsəlman tarixçi İbn əl-Kəlbi, "Bütlər kitabı"ndaki adını Dhūl-Šarā ( ذو الشرى) şəklində açıqlayır,ehtimal ki, "Şara"dan biri mənasını verir; Şara Ölü dənizin cənub-şərqində dağlıq bir ərazidir. Bu şərh doğrudursa Duşara adına uyğun bir çox müvafiq adlar olmalı idi, ancaq həm adın tam şəkli həm də şərhi mübahisəlidir.
İbadət
İtaliyanın qədim liman şəhəri olan Pozzuolidə Duşara üçün kilsə aşkar edilmişdir. Şəhər Yaxın Şərqlə ticarət üçün mühüm bir yerdə yerləşirdi və E.Ə. 1-ci əsrin ortalarında bir Nəbati varlığı olduğu bilinir. Kült bir sıra xüsusiyyətlərini saxlayaraq Roma dövrünə qədər davam etdi və bəlkə də erkən İslam dövrünə kimi davam etdi.
Bu tanrı b.e 9-cu əsrində müsəlman tarixçi tərəfindən qeyd edilmişdir. Hişam ibn əl-Kəlbi, Bütlərin Kitabında ( Kitab əl-Asnām )yazır ki, Əzddən olan Banu əl-Hərət ibn-Yaşkur ibn Mubaşşirin Düşara adlı bir bütü var idi.
Mariya Kirbasova
Mariya Kirbasova (rusca:Мария Ивановна Кирбасова, ) — Rusiya Əsgər Anaları Komitəsinin əsasını qoyan insan haqları aktivisti. Rusiyada anadan olan Mariya Kirbasova Kalmık əsillidir. 1955-ci ildə Mariya Kirbasova Thorolf Rafto Memorial Mükafatı və Sean MakBrayd Sülh Mükafatı ilə təltif edilmişdir. O, həmçinin 1996-cı ildə Right Livelihood Mükafatı ilə təltif edilmişdir.
Həyatı
Mariya Kirbasova İkinci Dünya müharibəsi zamanı Sibirə sürgün edilmiş Kalmık ailəsində anadan olmuşdur. Ona və onun ailəsinə 1950-ci illərdə — Xruşşovun hakimiyyəti illərində ata-baba yurdlarına geri dönmələrinə icazə verildi. O, düşüncə baxımından pasifist buddist olmuşdur. Onun oğlu Petia 1988-ci ildə hərbi xidmətə çağırılmışdır. Kirbasova oğlunun hərbi xidmətə çağırılmasına hərarətli formada qarşı çıxmış və Sovet Ordusunda xidmət edən əsgərlərin yaşadıqları şərtlərə qarşı etirazlar təşkil etmişdir. O, Rusiya Əsgər Anaları Komitəsininə katib seçilmişdir. Bu hadisə 1991-ci ilin aprel ayında komitənin SSRİ Ali Sovetinin deputatları ilə birlikdə keçirilmiş konfrans zamanı baş vermişdi. Kirbasova həmçinin, Çeçen müharibəsi zamanı da insan haqlarının pozulmasına qarşı etirazlar etmiş və 1995-ci ildən etibarən Gənc Hərbi Mükəlləfiyyətli Rusların Hüquqları üçün çalışmağa başlamışdır. Mariya Kirbasova Moskva-Qroznı Ana Şəfqəti Yürüşünə qatılmışdır.
AlgaeBase
AlgeaBase — yosunlar, bir qrup çiçəkli bitkilər və dəniz otları haqqında məlumatlar bazası.
Mariya Kirbasova
Həyatı
Mariya Kirbasova 2011-ci ildə Finlandiyanın Sipoo şəhərində həyatını itirdi.
Azər Qurbanov
Azər Qurbanov — Azərbaycan aktyoru.
Həyatı
Azər Qurbanov “Odessa” kinostudiyasının istehsalı olan “Göy Quş”, “Hakim”, “Xarici Qadın”, “Külək” filmlərində də çəkilib. 1992-ci ildən ABŞ-nin Nyu-Cersi ştatının Şort-Hills şəhərciyində yaşayır.
İş axını
İş axını prosesi sənayedən və ya layihədən asılı olaraq dəyişə bilər, lakin bu, adətən vəzifələrin müəyyən edilməsini, məsuliyyətlərin təyin edilməsini, vaxt qrafiklərinin yaradılmasını və inkişafın izlənilməsini əhatə edir. Yaxşı tərtib edilmiş iş axını səmərəliliyi artırmağa, səhvləri azaltmağa və bütün lazımi tapşırıqların vaxtında yerinə yetirilməsini təmin etmədə mühüm rol oynayır. Effektiv iş axınının idarə edilməsi bütün ölçülərdə müəssisələr və təşkilatlar üçün vacibdir, çünki bu, məhsuldarlığı artırmağa, xərcləri azaltmağa və işin ümumi keyfiyyətini təkmilləşdirməyə kömək edə bilər. Aydın və səmərəli iş axını prosesi yaradan müəssisələr öz resurslarını maksimum dərəcədə artırır və məqsədlərinə mümkün olan ən effektiv şəkildə nail olurlar.
NGC 3227
NGC 3227, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Şəfəq Əmrahova
Şəfəq Əmrahova (d. 28 mart 1982) — Azərbaycanlı atıcı. Şəfəq Əmrahova, 2017-ci ildə baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında gümüş medal qazanıb.
İtaliya faşizmi
250px|thumb|right|İtaliya faşizmi ilə ən çox assosiasiya olunan [[Benito Mussolini.]] İtaliya faşizmi, həmçinin klassik faşizm və ya sadəcə faşizm — İtaliyada inkişaf etmiş faşist ideologiyası. Bu ideologiya Benito Mussolininin rəhbərliyi altında 1922–1943-cü illərdə İtaliya krallığını idarə edən Milli Faşist Partiyası, 1943–1945-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş Respublikaçı Faşist Partiyası, İtaliya Sosial Hərəkatı və digər neofaşist hərəkatları ilə əlaqələndirilir. İtaliya faşizmi italyan milliyətçiliyindən və İtaliya ərazisini genişləndirmək istəyindən qaynaqlanır. Faşistlər millətin üstünlüyünü və gücünü bəyan etməkdə bunu vacib hesab edirlər. İtaliya faşistləri müasir İtaliyanın Qədim Romanın varisi olduğunu iddia edirdilər.
Yan təsir (proqramlaşdırma)
Kənar effekt(side effect,побочный эффект, yan etki)-ltproqramın yaratdığı hər hansı vəziyyət dəyişikliyi. Məsələn, fayldan hər hansı kəmiyyəti oxuyan və onun cari vəziyyətinin yerini dəyişdirən altproqram haqqında deyirlər ki, o, kənar effekt yaradır. Yan təsirlər bir proqramın xarici dünya ilə qarşılıqlı əlaqəsi (insanlar, fayl sistemləri, şəbəkələrdə digər kompüterlər) ən ümumi üsuludur. Yan təsirlərin hansı dərəcədə istifadə edildiyi isə proqramlaşdırma paradiqmasına bağlıdır. İmperativ proqramlaşdırma yan təsirlərin tez-tez istifadəsi ilə tanınır. Altproqram eyni parametrlərlə çağrılsa belə, hər çağırışda özünü fərqli apara bilər. Məsələn, Java dilindəki aşağıdakı metod massivin iki elementinin qiymətlərini bir-biriylə əvəzləyir və həm də qlobal t dəyişəninin dəyişməsində kənar effektə malikdir:
Kənar effektlər, adətən, arzuolunmazdır, çünki onlar proqramın başqa hissələrində istifadə olunan dəyişənləri "korlayır". Əgər t lokal dəyişən kimi elan olunsa idi, kənar effekt də baş verməzdi.
Kepler-68
Kepler-68 — Günəşə bənzər əsas ardıcıllıq ulduzudur. Onun ətrafında ən azı üç planetin fırlandığı məlumdur. Ən kənar planetin kütləsi Yupiterinkinə bənzəyir, lakin yaşayış zonası daxilində orbitləri var.
Calar Alto Rəsədxanasındakı 2.2 m teleskopda şanslı görüntüləmə aləti AstraLux ilə Kepler-68-in yüksək ayırdetmə təsviri müşahidələri təxminən 11 qövs saniyəsi məsafədə geniş bir yoldaş namizədi aşkar etdi. Bu müşahidələri 2MASS mövqeləri ilə müqayisə etmək onu göstərir ki, yoldaşların düzgün hərəkəti onun Kepler-68 sisteminə bağlı olması ilə uyğundur, lakin bu nəticəni təsdiqləmək üçün əlavə müşahidələrə ehtiyac var. Kepler-68-dən on bir qövs saniyəsi təxminən 1600 astronomik vahidin ayrılmasına səbəb olur. Bu məsafədəki dairəvi orbitin təxminən 50.000 illik bir dövrü olacaq.
Planet sistemi
Hazırda Kepler-68 ətrafında orbitə çıxan üç planet aşkar edilib. Ən daxili planetlərdən ikisi planetar tranzit üsulu ilə kəşf edilmişdir. Sonrakı Doppler ölçmələri Kepler-68b-nin kütləsini təyin etməyə kömək etdi və Kepler-68d-nin kəşfinə kömək etdi. Radial sürət ölçmələrində 10 ildən çox müddətdə sistemdə başqa bir cismi göstərən əlavə siqnal mövcuddur. Bu obyektin kütləsi məlum deyil və o, ya başqa bir planet, ya da ulduz yoldaşı ola bilər.
Şorlut nahiyyəsi
Şorlut nahiyyəsi —
Naxçıvan ölkəsinin tərkibinə daxil olan 12 mahaldan biri olan Şorlut Naxçıvan ölkəsinin ərazicə kiçik mahallarından biri idi. Mahal şimaldan, qərbdən və cənubdan Azadciran, şərqdən isə Qapanat hakimliyi ilə həmsərhəd idi. Apardığımız kartoqrafik hesablamalar göstərir ki, mahalın ərazisi bu dövrdə təqribən 261 kvadrat kilometr idi. Mərkəzi Əylis şəhəri idi. I Osmanlı idarəçiliyi dövründə (1590–1603) Şorlut mahalının mərkəzi olmuş Əylis şəhərinin yerləşdiyi ərazidə, Osmanlı idarəçiliyi dövründə Əylis və Səharayi-Əylis adlı kəndlər qeydə alınmış və bu kəndlər Şorlut nahiyəsinin deyil, Azadciran nahiyəsinin tərkibinə daxil edilmişdir. Osmanlıların yaratdıqları Şorlut nahiyəsinin ərazisi Səfəvilər dövründə mövcud olmuş Şorlut mahalından daha az təqribən 137 kvadrat kilometr olmuşdur.
1727-ci il tarixli "Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri"
Yalama döyüşü
Tarixi
Körpünün başında keşik çəkən piyada taqımının əsgərləri və altı süvari zirehli qatarları görəndə təəccüblənirlər. Çünki cəmi bir neçə saat əvvəl onlar həmin bu körpünün üstündə indi top-tüfənglə üstlərinə gələn rus zabitləri və əskərləri ilə rəqs edir, dostluq-qardaşlıqdan danışırdılar… Artilleriya və pulemyot atəşi ilə kiçik dəstənin müqavimətini qırmaq ruslar üçün çətin olmur. Bundan sonra qatar Yalamaya üz tutur. Yolboyu onları dəmir yolunun kənarında meşədən olan azərbaycanlıların süvari patrulları izləyir.
Ruslar Yalamaya qəflətən hücum etmək istəyirlər. Onların desantı stansiya ilə sərhəd məntəqələrini birləşdirən telefon xəttlərini kəsir. Lakin Azərbaycan Ordusunun Quba alayının zabiti Ağaəli Babazadənin rəhbərliyi altında bir neçə yüngül top və pulemyotla silahlanmış iki rota, 300 nəfərdən ibarət süvari eskadronu və kiçik jandarm dəstəsi stansiya yaxınlığında düşməni gözləyir. Belə ki, qarnizonu süvari patrullar xəbərdar etmişdirlər. Ancaq qüvvələr həddən artıq qeyri-bərabər idi. Həmdulla Əfəndinin könüllülər dəstəsindən savayı, kiminsə köməyə yetişəcəyinə ümid yox idi.
İlk toqquşma stansiyaya bir kilometr qalmış baş verir. Azərbaycanlılar Yalamadan zirehli qatarlara qarşı parovoz yola salır. Məqsəd qəza törədib dəmiryolunu sıradan çıxarmaq və qatarların önünü kəsməkdir. Lakin "III İnternasional"dan iki sərrast top atəşi ilə buxar maşınının qazanı partladılır. Parovoz sürətini azaldaraq qatara çatmamış dayanır, onu itələyə-itələyə ehtiyat yola keçirirlər. Bundan sonra ağır döyüş başlanır. Zirehli qatarlardan fuqas mərmilərlə azərbaycanlı topçuların mövqeləri, pulemyot dzotları dağıdılır. Qatarların şrapnel mərmilər və pulemyot atəşi ilə dəstək verdiyi rus desantı hücuma keçir.
Yalama qarnizonu bu hücuma iki saat davam gətirir. 350 döyüşçü son nəfəsinədək stansiyanı qoruyur. Sağ qalanlar partizan dəstələrinə qoşulmaq üçün geri çəkilir.
Rus desantı da döyüşdə ciddi itki verir. Məsələn, XI Qırmızı Ordunun məşhur komandirlərindən biri, 28-ci diviziyanın veteranı Nemıkin də bu döyüşdə ölür.
Populyar mədəniyyətdə
Döyüş barəsində jurnalist Arif Əliyev "Yalama" povestini yazmışdır.
Yalama döyüşü barədə 2018-ci ildə "Əsgərlər unudulanda ölürlər" adlı sənədli film çəkilmişdir.
Elçin Dostuyev
Elçin Murad oğlu Dostuyev (1 aprel 2001; Köbər, Samux, Azərbaycan — 13 oktyabr 2020; Füzuli, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elçin Dostuyev 1 aprel 2001-ci ildə Samux rayonunun Köbər kəndində dünyaya gəlib..
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Elçin Dostuyev Füzuli döyüşlərində savaşıb. Elçin Dostuyev 2020-ci ildə oktyabrın 5-də Füzuli rayon istiqamətində gedən döyüş əməliyyatlarında döyüş taşırığını yerinə yetirərəkən şəhid olub. Samuxda dəfn edilib.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Dostuyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Xakasiya bayrağı
Xakasiya bayrağı — Rusiya Federasiyası Xakasiya Respublikasının dövlət rəmzidir.
Mövcud bayraq 1 oktyabr 2003-cü il tarixli 52 saylı Xakasiya Respublikasının qanunu ilə təsdiq edilmiş və 1327 qeydiyyat nömrəsi ilə Rusiya Federasiyasının Dövlət Heraldik Reyestrinə daxil edilmişdir.
Təsviri
Xakasiya Respublikasının dövlət bayrağı dörd zolaqdan ibarət düzbucaqlı bir paneldir. Üfüqi şəkildə ardıcıllıqla düzülmüş üç bərabər zolağın üstü mavi, ortası ağ alt hissəsi qırmızıdır. Dördüncü zolaq, yaşıl rəngdə olub, üfüqi zolaqları birləşdirərək, şaquli olaraq, birbaşa şaftda yerləşir.
Yaşıl zolağın ortasında qızıl rəngli günəş işarəsi (Kainatın simvolu) var. Horizontal zolaqların hər birinin eni bayrağın eninin üçdə birini təşkil edir. Bayrağın eninin uzunluğuna nisbəti 1:2-dir.
1992-2003-cü illər bayraqları
1992-2003-cü illərdə Xakasiya bayrağı müasir versiyası ilə tamamilə eyni görünürdü, lakin üfüqi zolaqların ardıcıllığı fərqli idi (yuxarıdan aşağıya: ağ, mavi, qırmızı).
1992-ci il bayrağının təsviri
Xakasiya Respublikasının dövlət bayrağı Rusiya Federasiyası daxilindəki dövlətçiliyinin, Rusiya Federasiyası və MDB dövlətlərinin bütün təsis qurumları ilə siyasi və sosial-iqtisadi əməkdaşlığa hazır olmağın bir simvoludur.
Xakasiya Respublikasının dövlət bayrağı, hər biri bayrağın eninin 1/3 hissəsi olan bərabər üfüqi ağ, göy, qırmızı zolaqlardan ibarət düzbucaqlı üç rəngli paneldir və şaquli istiqamətdə bayraq dirəyi boyunca yaşıl zolaq da, həmçinin bayrağın eninin 1/3 hissəsinə bərabərdir.
Xakasiya bayrağının üç rəngi Rusiya Federasiyasının Dövlət bayrağının rənglərinə uyğundur və Xakasiya Respublikasının Rusiya Federasiyasının bir subyekti olduğunu vurğulayır.
Bayrağı şaqulu olaraq hər üç rəngi birləşdirən yaşıl düzbucaqlı zolaq, əbədiyyət, Xakasiya xalqlarının dostluğu və qardaşlığını simvollaşdırır, Sibirin ənənəvi rəngidir.
Yaşıl zolağın mərkəzində Xakasiya torpağında yaşamış və bu işarəni yalnız Xakasiya ərazisində tapılmış daş heykəllərdə istifadə edən insanların nəsillərinə hörmət rəmzi olan günəş işarəsi var. Günəş işarəsində mövcud olan qara rəng onu çəkənlərin müdrikliyini simvollaşdırır.
Yaşıl zolağın ortasında yerləşən günəş işarəsi iki dik rombda yazılmış dairədə həndəsi fiqurdur. Rombun diaqonallarının ölçüsü 1:7/10. Böyük diaqonalın ölçüsü bayraq zolaqlarından birinin eninə bərabərdir. Təpə nöqtələri bayrağın şaquli hissəsindən 45 ° bucaq altında yerləşir. Dairənin xarici diametri, rombun böyük diaqonalının 4/5 hissəsidir. Aşağıdakı dairələrin diametri:mrombun böyük diaqonalının 7/10, 3/5, 2/5, 1/3 hissəsi qədərdir. Üçbucaqlar (günəş işarəsinin “qulaqları”) və ilk xarici dairə qara rəngdədir. Ardından rənglər növbə ilə gəlir: ağ, qara, ağ, qara.
Bayrağın eninin uzunluğuna nisbəti 1:2-dir.
NGC 5996
NGC 5996, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə İlan bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Frederik Ananu
Kanqni Frederik Ananu (20 sentyabr 1997-ci ildə anadan olub) — 2. Bundesliqa təmsilçilərindən olan İnqolştadt 04 klubunda müdafiənin mərkəzi cinahında çıxış edən Almaniyalı peşəkar futbolçudur.
Klub karyerası
Ananu Köln klubunun gənclər akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir və 2016-cı ilin yay ayında Niderlandın Roda klubuna transfer olmuşdur.
Milli karyerası
Ananu Almaniyada anadan olmuşdur. Valideynləri isə Toqo vətəndaşlarıdır. O, 2016-cı ildə Almaniya U-19 və U-20 millilərinə dəvət almışdır.
Nazim Ələkbərov
Nazim Rzaqulu oğlu Ələkbərov — Azərbaycan kino istehsalatı təşkilatçısı.
Həyatı
1955–1993-cü illərdə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında qaraj müdiri, bədii və sənədli filmlərin böyük inzibatçısı işləmişdir.
Priva (rayon)
Priva  — Fransanın Ron-Alp regionun rayonlarından biri. Departamenti — Ardeş. Suprefektura — Priva. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 82 679 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 47 nəf / km². Rayon sahəsi — 1742 km².
NGC 4191
NGC 4191, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Marşall dili
Marşall dili (Marşallca: ' və ya köhnə orfoqrafiya ilə ' ) Malay-Polineziya dillərinə aid olan və Marşall adalarında danışılan dildir. İki əsas dialekti var: Ralik (qərbi) və Ratak (şərqi).
NGC 4986
NGC 4986, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Davud Hacıyev
Davud Novruz oğlu Hacıyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Davud Hacıyev 1998-ci il iyulun 14-də Xaçmaz şəhərində anadan olub. Subay idi.
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Davud Hacıyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Davud Hacıyev ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Sinkretizm
Sinkretizm — müxtəlif mədəni və ya dini ənənələrdən fərqli inancların, adətlərin və ya təcrübələrin birləşməsi və ya qarışması. Bu, müxtəlif mədəniyyətlərdən olan insanlar təmasda olduqda və bir-birindən ideya və ya təcrübələr götürdükdə və ya bir çox ənənələrin elementlərini birləşdirən yeni bir din və ya mədəni təcrübə yarandıqda baş verə bilər.
Sinkretizm nümunələrinə dünyanın müxtəlif dini və mədəni təcrübələrində rast gəlmək olar. Məsələn, Cənubi Asiyada yaşayan sufi müsəlmanlarının dini təcrübələrində hindu və islam ənənələri qarışdırılır. Sinkretizm mədəniyyətin dil, incəsənət və musiqi kimi digər sahələrində də baş verə bilər. Məsələn, Latın Amerikasında danışılan ispan dilində yerli dillərdən götürülmüş çoxlu sözlər və qrammatik strukturlar var.
Şerdenlər
thumb|300px|Qədim Misir mənbələrində şerdenlərin təsviri.
Şerden ( və ya, ; və ya trtn(m); ; həmçinin "Şardana" və ya "Şedanu") — Qədim Misir mənbələrində xatırlanan "dəniz xalqları"ndan biri. Onların əslən Sardiniyadan olduğu güman edilir. Merneptah və III Ramzesin dövrünə (XIII–XII əsrlər) aid mənbələrində adları çəkilmişdir. Buna əlavə olaraq, bəzi şerdenlər II Ramzesin ordusunda muzdlu əsgərlər kimi xidmət etmişdir.
Suzada toy mərasimi
thumb|Suzada Makedoniyalı İsgəndərin evlənməsi. Suzada toy mərasimi — e.ə. 324-cü ildə Əhəmənilər imperiyasının Suza şəhərində Makedoniyalı İsgəndərin təşəbbüsü ilə təşkil olunan ellin əyanlarının yerli zadəgan qızları ilə, həmçinin makedoniyalı əsgərlərin yerli qızlar ilə kütləvi izdivac mərasimi. Cəmi 80 (bəzi məlumatlara görə 90) izdivac bağlandı. Makedoniyalı İsgəndərin özü 2 xanımla ailə qurub - III Daranın qızı Statira ilə və III Artakserksın qızı Parisatida ilə. Qeyd etmək lazımdır ki, bir az öncə İsgəndər Baktriya hökmdarının qızı Roksana ilə izdivac bağlamışdı. Çoxevliliklə İsgəndər özünü fars hökmdarlarına bənzətmək istəyirdi. Ümumilikdə isə, makedoniyalı hökmdar bu mərasimlə iki mədəniyyət arasında möhkəm əlaqə yaratmaq niyyətində idi.
Bu mərasimdə tarixi Azərbaycan dövləti Atropatena üçün mühüm bir hadisə baş verib. Atropatena dövlətinin banisi hesab olunan Atropat öz qızını Makedoniyalı İsgəndərin yaxın silahdaşı Perdikkaya ərə verib. Bu nikah diplomatiyası müqabilində Atropat yaxın gələcəkdə öz ölkəsinin müstəqilliyini təmin edib.
Mərasim
Toy mərasimi 5 gün davam etdi. Mərasim üçün nəhəng çadır qurulmuşdu. İçəridə bir tərəfdən gəlinlər üçün, digər tərəfdə xüsusi qonaqlar üçün oturacaqlar qurulub. Bayırda yemək masaları salınıb. İlk izdivac İsgəndərin izdivacı oldu. Mərasimin gedişatında gəlinlər bir-bir zala daxil olurdu, bəylər onlara yaxınlaşıb əlindən öpürdü. Bəylər ilahələrə qurban kəsirdi. Qonaqları musiqiçilər, müğənnilər və sehrbazlar əyləndirirdi. İsgəndər gəlinləri öz adından dəyərli cehiz ilə təmin edirdi, bundan başqa hər qonağa bir qızıl kubok bağışladı.
Mirto dənizi
Mirto dənizi - Egey dənizinin cənub-qərbində, antik dönəmində adlandırılmış dəniz. Dəniz Evbeydən Lakedemona qədər uzanır. Rəvayətə görə hansısa qadının şərəfinə adlandırılmışdır. Bu ad Qorasiya, Strabonun və Böyük Plininin şeirlərində rast gəlinir. Stabona dəniz Suniya burnundan Korinfa burnuna qədər uzanır. Saronices körfəzi onun sahəsinə aiddir. Pliniyə görə isə dəniz Meqar körfəzindən başlayır və Attika sahillərini yuyur. Bu termin hal-hazırda aktiv olaraq istifadə edilmir.
Moqao mağaraları
Tarixi İpək Yolunun üzərində yerləşən mağarada Buddist sənətinin ən gözəl əsərləri vardır.Buddist yeraltı məbədinin tikilişinə 366-cı ildə başlamış və bu dövr ərzində burada ən dəyərli buddist əsərlərinə sığınacaq olmuşdur. Moqao mağaraları Lonqmen mağara-məbəd kompleksi və Yunqan mağara-məbəd kompleksi ilə birliktə Çinin ən tanınan Buddist yeraltı məbədlərindən biridir.
Tarixi
Danışılanlara görə 366-cı ildə Lezun (Lè Zūn, 樂尊) adında bir Buddist rahip Dunhuanq şəhərinə gəlir. Minqsha Dağına baxan zaman qızıl rəngli günəş işıqlarının arasında minlərlə Budda xəyal edən Lezun, xəyalından ilham alaraq ilk mağaranın qazıntısına başlayır. Sonralar mağaraların sayı artır, Tan sülaləsi dövründə mağaraların sayının minə çatdığı məlumdur. Sadə bir həyat tərzi seçən Buddist rahiplər kamilləşmək məqsədi ilə bu mağaralara üz tuturdular. IV əsrdən XIV əsrə kimi rahiblər qərbdən heykəlləri Dunhuanq şəhərinə gətirmiş, ipək yolundan keçən bəzi tacirlər isə buraya gözəl rəsm əsərləri hədiyə etmişlər.
Mağaralar
Tan sülaləsi dövründə mağaraların sayı minə çatmışdı.Bu gün isə bizə 735 mağara məlumdur. Şimal bölgədə olan mağaralar sadə cənub bölgədə olan mağaralar isə təmtəraqlı idi. Yeni sülalələr hakimyətə gəldikdə yeni mağaralar tikilirdi. Bu səbəblə mağaraların içi, heykəllər və rəsm əsərləri bir-birindən kəskin fərqlənir. Ümumilikdə mağaranın divarlarındakı rəsm əsərləri 42000 m² ərazini tutur. XI əsrdən sonra bəzi mağaralar divarlar ilə bağlanaraq qiymətli əlyazmalar və müqəddəs əşyalar üçün anbar rolunu oynayırdı. Bu gün beş yüzə yaxın mağaranın tikilmə ili öyrənilmişdir:
Gözəl Sitdikova
Gözəl Ramazan qızı Sitdikova (Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы Ситдиҡова; ) — Rusiya ictimai və siyası xadimi, yazıçı, tərcüməçi, Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası ali parlamentinin XII çağırış deputatı, Başqırdıstan parlamentinin deputatı (1995—2008), Başqırdıstan Respublikasının İctimai Palatasının üzvü (2011—2012), Başqırdıstan Respublikasının başqırd qadınlar cəmiyyətinin nümayəndəsi(2004—2011), Başqırdıstan Respublikasının Yazıçılar ittifaqının üzvü(1995), 2012-ci ildən Vikimedia Könüllülər Hərəkatının iştirakçısı.
Bioqrafiya
Gözəl Ramazan qızı Sitdikova, 1952-ci il iyunun 10-da Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Belores rayonunun İnzər kəndində anadan olmuşdur. 1967-ci ildə səkkizillik məktəbi bitirərək Belores pedaqoji məktəbinə daxil olur. 1971-ci ildə 1N-li internat-məktəbdə tərbiyyəçi, daha sonralar isə Belores rayonunun müxtəlif təhsil məktəblərində dərs demişdir.
1980-cı ildə Çelyabinsk Dövlət mədəniyyət İnsitutunun Kitabxanaçılıq fakultəsini bitirmişdir. O, Belores Rayonunun "Ural" qəzetinin 1983-cü ildən əməkdaşı, 1986-cı ildən şöbə rəhbəri, 1987-ci ildən isə redaktor müavini kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1989-cu ildən 1995-ci ilə kimi "Ural" qəzetinin baş redaktoru olmuşdur. O zaman Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası ali sovetinə deputat seçilmişdir. 1995—2008-ci illərdə Başqırdıstan Parlamentinin I—III çağırışının deputatı, 2011—2012-ci illərdə Başqırdıstan Respublikasının İctimai Palatasının üzvü olmuşdur. 2004—2011-ci illərdə Başqırdıstan Respublikası başqırd qadınları Cəmiyyətinin nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Ümumdünya Başqırd Qurultayında iştirak etmişdir.
Yaradıcılıq fəaliyyəti
Gözəl Ramazan qızı Sitdikovanın şeirlər toplusundan ibarət ilk kitabı-"Йәш көстәр" (Gənc güclər) 1984-cü ildə nəşr olunmuşdur. Hal hazırda 11 kitab və 20 elmi nəşrin müəllifidir. Fəal ictimai fəaliyyət göstərir. Xarici poeziyanın başqırd dilinə tərcüməsi ilə də məşğul olur. Onun bir sıra nəşr olunmuş kitabları rus dilinə tərcümə olunmuşdur.
2022-ci ildən Başqırd Respublikasının xalq şairi.
İraq Milli Muzeyi
İraq Milli Muzeyi (المتحف العراقي) — İraqın paytaxtı Bağdadda yerləşən muzey. Mezopotamiya sivilizasiyalarının ən əhəmiyyətli əsərlərinin sərgiləndiyi muzey, 2003-cü ildə İraqın işğalından sonra ABŞ Silahlı Qüvvələri tərəfindən talan edilmişdir. İraqın baş naziri Nuri əl Maliki 23 fevral 2009-cu ildə yenidən açıldığı zaman əsərlərin yarısından çoxunun oğurlandığı ortaya çıxdı. Bir çox təşkilat, xüsusən də Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, əsərləri muzeyə gətirmək üçün işlər aparırlar.
Yaradılması
Muzey Britaniya səyyahı və yazıçısı Gertruda Bell tərəfindən yaradılmış və 1926-cı ildə ölümündən az əvvəl açılmışdır. İlk adı Bağdad Arxeologiya Muzeyi olmuşdur.
Əsərlər
Bölgənin tarixinin zənginliyini özündə əks etdirən muzey, dünyada çox mühüm hesab edilən muzeylədrdən biridir və burada çox sayda əsər var. Muzeydə Mesopotamiyanın 5 min illik tarixinə dair çoxsaylı əsərlər sərgilənir.
Yaxın tarixçəsi
Muzey Körfəz müharibəsi zamanı zərər görməməyi üçün bağlanıb və Səddam Hüseynin doğum gününə görə 2000-ci il aprelin 28-də açılıb.
Noqir
Noqir (Oset. Ногир) kəndi Şimali Osetiya Respublikasının Priqorodnı rayonunda yerləşir. Noqirski kənd yaşayış məntəqəsinin inzibati mərkəzi.
Coğrafiya
Noqir kəndi Priqorodnı rayonunun şimal hissəsində, Terek çayının sol sahilində yerləşir və faktiki olaraq onun şimal ətrafı kimi Vladiqafqaz şəhəri ilə birləşir. Qəsəbə torpaqları ilə həmsərhəddir: cənubda Vladiqafqaz, şimalda Alxaçurt, şimal-şərqdə Mixaylovskoye və şərqdə Zavodski.
Etimologiya
Noqir sözü osetin dilindən tərcümədə Yeni Osetiya (Oset. Ног Ир) deməkdir.
Əhali
Noqir şəhərinin əhalisi əsasən osetinlərdir, kəndləri 1921-ci ildə qurulmazdan əvvəl Osetiyanın mərkəzi və cənub hissələrinin müxtəlif dərələrində yaşayırdılar. 2010-cu il Ümumrusiya Əhali Siyahısına görə kəndin milli tərkibini 96,1 % osetinlər, 1,6 % ruslar və 2,3 % digərləri təşkil edir.
Arxeologiya
Noqirdə, kəndin əsas küçəsində 1000 m² ərazidə yerləşən erkən tunc dövrünə aid (təxminən 4 min illik) Maykop mədəniyyətinə aid bir kurqan var.
NGC 404
NGC 404 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Pamye (rayon)
Pamye  — Fransanın Cənub-Pireney regionun rayonlarından biri. Departamenti — Aryej. Suprefektura — Pamye. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 67 279 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 51 nəf / km². Rayon ərazisi — 1315 km².
Lian Vud
Lian Vud — Uelsin Pleyd Kamri partiyasının lideri.
Saleh Səfərov
Saleh İrzəxan oğlu Səfərov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin MAHHXHQ əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Saleh Səfərov 31 avqust 1983-cü ildə Yardımlı şəhər Ünəç küçəsində anadan olmuşdur. Ailəli idi. Bir qız və bir oğlan övladı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Səfərov Saleh 2012-ci ildə hərbi xidmətə yollanmış və xidmətini başa vurduqdan sonra, yenidən 2014-cü ildə hərbi xidmətinə MAXE hərbi qulluqçu kimi davam etmişdir. Saleh Səfərov tank komandiri vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.
Azərbaycan Ordusunun Müddətdən Artıq Həqiqi Hərbi Xidmət Edən əsgəri Saleh Səfərov Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması uğrunda başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Səfərov Saleh sentyabrın 29-da Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olumuşdur. 11 oktyabr 2020-ci ildə Yardımlı rayonu Ünəç küçəsində dəfn edilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatıldığı və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev in 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Saleh Səfərov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilmişdir.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Saleh Səfərov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
NGC 2999
NGC 2999, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Yelkən bürcü istiqamətində yerləşir. I1p tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Saleh Səfərov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Saleh Səfərov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ın Füzuli rayonu nun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Saleh Səfərov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilmişdir.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Saleh Səfərov ​ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Enes Batur: real qəhrəman (film, 2019)
Enes Batur: real qəhrəman — rejissoru Doğa Can Anafarta olan Türk komediya və macəra filmi.
Yayımlanması
31 may 2019-da yayımlamaya girən film, ilk üç gündə 90.353 nəfər tərəfindən izləndi və 1 milyon 407 min lirə gəlir eldə etti. Yeddi həftə yayımda qalan film cəmi 7 milyon 354 min lirə gəlirə çatdı.
Həmçinin bax
• Enes Batur
• Enes Batur: Xəyalmı Gerçəkmi? (film, 2018)
Evan Qoldberq
Evan Qoldberq (d. 11 may 1982) — Kanadalı film ssenari müəllifi və rejissorudur.
Kepler-88
Kepler-88, Lira bürcündəki Günəşə bənzər ulduzdur və təsdiqlənmiş üç planeti vardır. 2012-ci ilin aprelində elm adamları KOI-142.01 (Kepler-88b) kimi tanınan Kepler namizədinin qeyri-tranzit planetin yaratdığı çox əhəmiyyətli tranzit vaxt dəyişikliyi nümayiş etdirdiyini aşkar etdilər. Zamanlama dəyişiklikləri Kepler-88b-yə də keçid müddətlərində dəyişikliklərə səbəb olacaq qədər böyük idi. Böyük tranzit vaxt dəyişiklikləri hər iki planetin kütlələrinə sərt məhdudiyyətlər qoymağa kömək etdi. Qeyri-tranzit planet 2013-cü ilin noyabrında radial sürət metodu ilə daha da təsdiqləndi.
Planet sistemi
Kepler-88b sistemin ən daxili planetidir və Neptun ölçüsündədir, lakin sıxlığı təxminən yarısı qədərdir.
Kepler 88c Yupiter qədər təxminən 60% kütlədir, lakin planetdən tranzit olmadığı üçün onun radiusu məlum deyil.
Kepler-88d öz ulduzunu dörd ildən bir dövr edir və onun orbiti dairəvi deyil, elliptikdir. Yupiterin kütləsindən üç dəfə çox olan bu, ən böyük kütlədir. O, W. M. Keck Rəsədxanasının Yüksək Rezolyutsiyalı Eşel Spektrometri spektroqrafının altı illik radial sürət (RV) təqibi əsasında kəşf edilmişdir.
Banqladeş–Pakistan münasibətləri
Pakistan–Banqladeş münasibətləri — Pakistan və Banqladeş arasında iki tərəfki diplomatik əlaqələr. Banqladeş 1947-ci ildən 1971-ci ilə qədər Pakistanın bir parçası olmuşdur. Banqladeş istiqlal müharibəsi sonrasında müstəqillik əldə etmişdir. Hindistan Şimla müqaviləsi cərçivəsində Pakitanın Banqladeşi tanımasına çalışır. Pakistan Çinlə olan isti münasibətlərindən istifadə edərək Banqladeşin BMT-də tanınmasının qarşısını almağa cəhd göstərirdi. Hindistan isə onun beynəlxalq arenada tanınmasına çalışırdı. Artıq 1973-cü ilin sonlarına Banqladeşı 98 ölkə tanışışdı. 1974-cü ildə isə Pakistan islam ölkələrinin, xüsusi ilə ərəb ölkələrinin təziqi ilə Banqladeşin müstəqilliyini tanımalı olmuşdur. Mucibur Rəhman Lahorda keçirilən İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının konfransında ancaq Pakistanın Banqladeşi müstəqil dövlət kimi tanıyacağı təqdirdə iştirak edəcəyini bildirmişdir. Pakistan bu dövlətlə hər tərəfli diplomatik əlaqələri 18 yanvar 1976-cı ildə qurmuşdur.
Banqladeşin Pakistandan müstəqillik əldə etməsi
1947 - 1971-ci illərdə Pakistanın bir parçası olaraq 1955-ci ilə qədər Şərqi Benqaliya, 1955-1971-ci illər aralığında isə Şərqi Pakistan adlandırılmışdır. Qərbi və Şərqi Pakistan arasında ilk gərginliklər benqal dilinin tanınmaması, demokratiyanın olmaması, etnik diskriminasiya, regional muxtariyyətə yol verilməməsi və Bhola siklonunun vurduğu zərərin aradan qaldırılmasında adekvatlığın olmamasından qatynaqlanmışdır. Bu kimi hadisələrdən dolayı xalq narazılıqları baş qaldırır. Nəticədə Pakistan vətəndaş müharibəsinə sürüklənirdi. 1971-ci ilin martında Pakistan silahlı qüvvələri siyasi fəallların aradn götürülməsi, hinduist və digər azlıqların fəaliyyətini önləmək məqsədi ilə Projektor əməliyyatını gerçəkləşdirir. Pakistan ordusu tərəfindən əməliyyatlarda nə qədər banqladeşlinin öldürülməsi məsələsi mübahisəlidir. Belə ki, bunun 300 min ilə 3 mln arasında olması ehtrimal edilir. 8-10 milyon insan isə Hindistana qaçmaq məcburiyyətində qalır. Bir çox baqladeşli polis və əsgərlər Muxti-baxini adlı partizan dəstələri təşkil edirlər. Onlara SSRİ və Hindistan yardım edirdi. 1971-ci ilin dekabrında Hindistan Pakistana müharibə elan etmişdir. ardından Pakistan müharibədə ağır itkilər verərək məğlunb olur və nəticədə Banqladeş müstəqilliyini əldə edə bilir.
Şirvan-Salyan iqtisadi rayonu
250px|thumb|right|Şirvan-Salyan iqtisadi rayonu Şirvan-Salyan iqtisadi rayonu — Azərbaycan Respublikası nın şərti iqtisadi rayonlarından biri. Şirvan-Salyan iqtisadi rayonu respublika əhəmiyyətli Şirvan şəhəri, Biləsuvar, Hacıqabul, Neftçala və Salyan inzibati əhatə edir.
Banqladeş–Pakistan münasibətləri
İki tərəfli əlaqədərin qurulması və inkişafı
BMT-də Banqladeşin müstəqillik məsələsi qaldırılanda Çin Pakistanın xaişi ilə ona veto qoyur. Bu isə Pakistanın öz hərbi əsirlərini qaytarmağa imkan verir. 1980-ci ildən 5 Pakistna hökumət başçısı Banqladeşdə olur.0 bu isə iqtisadi və mədəni əlaqələrin inkişafına səsbəb olur. Ancaq Hindistan bu münasibətlərin stateji əməkdaşlıq səviyyəsinə çatmasına imkan vermir. Pakistan 1980-ci ilin sonunda Banqladeşəbir necə Shenyang J-6 eskadriliyası satır. Anqaq növbəsi siklonların birində onlar hamısı məhv olur.
Bihari
Biharilərin Banqladeşdəki statusları hazırdada mübahiisə predmetidir. Bu icmaya 540 min insan daxildir. Onlar Şərqi Pakistana Hindistanın Bihar əyalətindən gəlmişlər. Banqladeş istiqlal müharibəsi zamanı mərkəsi hökuməti dəstəkləmələri ilə seçilmişlər. 1982-ci ildə 127.000 bihar Pakistana köçürülmüşdür. 250 min insanda bu köçürülməni davam etdirilməsini arzulayır. Bu məsələdə 1985-ci ildə irəliləyiş qeydə alınmışdır. 2002-ci ildə Pərviz Müşərrəf Banqladeşı ziyarət etmiş və iki tərəfli anlaşmalar imzalanmışdır. Ancaq biharilərin yaxın gələcəkdə köçürülməsinin mümkünsüzlüyünü bildirmişdir.
Həsən Əliyev (akademik)
Həsən Əlirza oğlu Əliyev — Azərbaycan alimi, ictimai-siyasi xadim, Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1974), Ümumittifaq Torpaqşünaslıq Cəmiyyətinin üzvü, Ümumittifaq Coğrafiya Cəmiyyətinin üzvü, Azərbaycan SSR EA Partiya Komitəsinin katibi (1950), Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirinin birinci müavini, Azərbaycan MK katibi (1952), AMEA-nın akademik katibi (1952–1957), Bakı şəhəri Zəhmətkeş Deputatları Sovetinin deputatı (1953–1956), Dünya Universitetinin elmi və mədəniyyət üzrə doktoru (ABŞ), İngiltərə Kraliça Biblioqraflar Cəmiyyətinin həqiqi üzvü, AMEA-nın akademik Həsən Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun direktoru (1968–1987).
Həyatı
Həsən Əlirza oğlu Əliyev 1907-ci il dekabr ayının 15-də Ermənistanın Sisyan rayonunun (keçmiş Zəngəzur qəzası) Çomərdlii kəndində anadan olmuşdur.
1917-ci ildə ermənilərin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri qırğın nəticəsində bütün Zəngəzur mahalının əhalisi kimi Həsən Əliyevin ailəsi də Naxçıvan şəhərinə deportasiya edildi. Naxçıvanana gəldikdən sonra 1917–1924-cü illərdə müxtəlif işlərdə işləyib. O, 1925-ci ildə kənd axşam məktəbinə daxil olmuşdur. 1930-cu ildə isə Naxçıvan Kənd Təsərrüfatı Texnikumunu bitirmişdir. Texnikumda təhsil aldığı müddətcə 1927-ci ildə Naxçıvan MR Torpaq Komissarlığının kənd təsərrüfatı zərərvericilərilə mübarizə şöbəsinin işçisi olmuşdur.
1929-cu ildə Naxçıvan Pambıq birliyində və Azpambıqbirliyinin Gəncə dairəsi üzrə təlimatçısı vəzifələrində çalışıb. O, 1930-cu ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutuna (indiki AKTA) daxil olub və 1932-ci ildə oranı bitirib. İnstitutda oxumaqla yanaşı Gəncə şəhərindəki Qarayeri sovxozu məktəbində müəllim işləyib. 1932-ci ildə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pambıqçılıq İnstitutunun aspiranturasına daxil olub və 1934-cü ildə oranı bitirib.
1934-cü ildə 27 yaşlı Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Pambıqçılıq İnstitutunun Ucar rayonu mərkəzində yerləşən Şirvan Zona-Təcrübə Stansiyasının direktoru vəzifəsinə təyin edilir. İki il orada işlədikdən sonra keçmiş SSRİ Elmlər Akademiyası Azərbaycan filialının Torpaqşünaslıq bölməsinin elmi işçisi vəzifəsinə işə götürülür və eyni zamanda həmin bölmənin elmi katibi vəzifəsini də icra edir (1935–1941-ci illər). 1935-cı ildə o, Ümumittifaq Torpaqşünaslıq Cəmiyyətinin üzvlüyünə qəbul edilir. Elmi-tədqiqat işi ilə yanaşı, ali məktəblərdə də dərs deməyə başlayıb. 1937-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun coğrafiya fakültəsində assistent vəzifəsində işləməsinə zəmin yaratdı. 1939-cu ildə keçmiş Ümumittifaq Coğrafiya Cəmiyyətinin üzvlüyünə daxil olmuşdur.
1941-ci ildə könüllü olaraq ordu sıralarına gedir. 1943-cü ildə Şimali Qafqazda alman faşist işğalçıları ilə qızğın vuruşda ağır yaralandıqdan sonra Bakıya qayıdır. Uzun sürən müalicədən sonra yenidən keçmiş SSRİ EA Azərbaycan filialına işə daxil olur və həmin il (1943) Coğrafiya bölməsinə rəhbərlik etməyə başlayır. Coğrafiya bölməsinin rəhbəri ola-ola namizədlik dissertasiya müdafiə edərək 1944-cü ildə kənd təsərrüfatı elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alır.
1944-cü ildə Torpaqşünaslıq və Aqrokimya bölməsinə elmi işlər üzrə direktor müavini təyin edilib. 1945-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyası təşkil olunduqda, həmin bölmə instituta çevrildiyindən, 1949-cu ilə qədər həmin institutuda direktor müavini vəzifəsində işləyib.
1945-ci ildən yenidən APİ-nin (indiki ADPU) coğrafiya fakültəsinə baş müəllim vəzifəsinə dəvət edilmiş, həmin institutda 1949-cu ilə qədər işləmişdir. (1948–1949) ADPİ-da torpaq coğrafiyasından dərs deyib.
1946–1962-ci illərdə Ümumittifaq Torpaqşünaslıq Cəmiyyətinin Azərbaycan filialının sədri olmuşdur.
1952-ci ildən sonra Azərbaycan EA-nın quruculuq işində, elmi istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsində, yeni elmi-tədqiqat institutları, bölmə və şöbələrinin təşkilində, kadr hazırlığında faydalı əmək sərf etmişdir.
SSRİ EA və müttəfiq respublikaların Elmlər akademiyaları arasında ilk dəfə olaraq 1955-ci ildə Azərbaycan EA Rəyasət Heyəti nəzdində Təbiəti Mühafizə Komissiyası təşkil etmişdi. Bu komissiyaya da o özü başçılıq etmişdi. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (10-cu və 11-ci çağırış) deputatı olmuşdur. Lenin ordenı, Oktyabr İnqilabı, Qırmızı Əmək Bayrağı, Qırmızı Ulduz, Vətən müharibəsi, Şərəf nişanı ordenləri, SSRİ Elmlər Akademiyasının N.İ. Vavilov adına Qızıl medalıilə təltif edilmişdir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Coğrafiya İnstitutu Həsən Əliyevin adınadır.
Ailəsi
oğlu-Rasim Əliyev
Rasim Həsən oğlu Əliyev — Azərbaycan memarı və rəssamı; Azərbaycan Respublikasının əməkdar memarı, Dövlət mükafatı laureatı, Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının həqiqi üzvü, Rusiya Memarlıq və İnşaat Akademiyasının həqiqi üzvü, Şərq Ölkələri Memarlıq Akademiyasının həqiqi üzvü.
Elmi yaradıcılığı
Əsas elmi yaradıcılığı torpaqşünaslığın nəzəriyyəsi, ekologiya, botanika, bitkiçilik, təbii ehtiyatların və təbii şəraitin qorunub daha səmərəli istifadə olunması problemlərini, ümumiyyətlə, təbiətşünaslığın müxtəlif sahələrini əhatə edir. Keçmiş SSRİ-də ümumi əkinçilik və təbiəti mühafizə sahəsində görkəmli alim sayılırdı. Cənubi Qafqaz torpaqlarının əmələ gəlməsinin və coğrafiyasının tədqiqinə, Azərbaycanda Beynəlxalq Bioloji Proqramın işlənib hazırlanmasına böyük əmək sərf etmişdir. Təbii ehtiyatların tədqiqi, təbiətdən istifadənin elmi cəhətdən əsaslandırılması və onların mühafizəsinin təşkili H.Əliyevin elmi və ictimai fəaliyyətinin əsas istiqamətini təşkil etmişdir. Azərbaycan təbiətinin, torpağının və suyunun mühafızəsi sahəsində onun xidmətləri əvəzsizdir. Cəmiyyətin ekoloji maariflənməsinə, təbiətin mühafizəsi haqqında biliklərin təbliğinə böyük əhəmiyyət vermişdir.
Meşə torpaqları sahəsi onun elmi yaradıcılığına daha doğma idi. 1957-ci ildə AMEA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu tərkibində Meşə torpaqları laboratoriyası təşkil etmiş və 35 ilə qədər bu şöbənin rəhbəri olmuşdur. 1968-ci ildə Coğrafiya İnstitutunun direktoru təyin edilməsi ilə əlaqədar həmin şöbə Coğrafiya İnstitutuna köçürüldü. thumb|right|Həsən Əliyev torpaq haqqında Azərbaycan EA-nın həqiqi üzvü seçildikdən 17 il sonra 1965-ci ildə Böyük Qafqazın torpaqları və ondan səmərəli istifadə yolları (Azərbaycan SSR daxilində) adlı doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək, kənd təsərrüfatı elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır. 1968-ci ildən 1987-ci ilə kimi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının geniş elmi profilli iri institutlarından birinə – Coğrafiya İnstitutuna başçılıq etmişdir. Onun rəhbəri olduğu institutda 19 il ərzində coğrafiya elmi daha da inkişaf etmiş, elmi kadr potensialı artmış, elmin xalq təsərrüfatına xidməti təmin olunmuşdu.1969-cu ildə akademikin təşkilatçılığı və başçılığı ilə Bakı şəhərində keçirilən Təbiəti mühafizə üzrə VI Zaqafqaziya müşavirəsi Azərbaycanda ətraf mühit ilə bağlı elmlərin inkişafına ciddi təkan verdi. Bu konfransın təsiri nəticəsində 1970-ci ildə Coğrafiya İnstitutunda Təbiəti mühafizə və təbii sərvətlərdən səmərəli istifadə şöbəsi təşkil edildi. Bu şöbənin yaranması təbiəti mühafizəyə dair onlarca elmi məqalə və monoqrafiyanın nəşr edilməsinə səbəb olmuşdu.
Akademik H.Ə.Əliyev YUNESKO xətti ilə çox böyük işlər görmüş və MAB-ın (İnsan və Biosfer) Azərbaycan təşkilatına uzun illər başçılıq etmişdi. 1977-ci ildə YUNESKO-nun İnsan və biosfer üzrə birinci layihəsinin (tropik və subtropik ekosistemlər üzrə) Sovet Milli Komitəsinin üzvü seçilmişdi. 1977-ci ildə YUNESKO xətti ilə Tbilisidə keçirilmiş Birinci Dövlətlərarası konfransın iştirakçısı olmuşdu.
1976-cı ildə Bolqarıstanda, 1979-cu ildə Macarıstanda mühazirə oxumaq üçün dəvət edilmişdi. 1975-ci ildə Respublikada Coğrafiya Cəmiyyətinin prezidenti seçilmiş və bu ictimai təşkilata 1990-cı ilə qədər rəhbərlik etmişdi. 1981-ci ildə keçmiş AFR-də Sovet – Qərbi Almaniya simpoziumunda iştirak etmişdi. 1982-ci ildə ABŞ-də Tukson Dünya Universitetinin təbiəti mühafizə üzrə fəxri mədəniyyət doktoru seçilmişdi.
Əsas əsərləri
thumb|right|Həsən Əliyev [[Tur Heyerdalla]] thumb|Həsən Əliyevin 90 illik yubileyinə həsr olunmuş poçt markası. thumb|right|Həsən Əliyevin iş təcrübəsi
Xəritələr
thumb|right|Həsən Əliyev beynəlxalq elmi-tədqiqat işi apararkən
Beynəlxalq fəaliyəti
Həsən Əliyev Yunanıstan (1958), Polşa (1960), ABŞ (1964, 1977), Rumıniya (1966), İsveçrə (1966), Avstraliya (1968), Kanada (1978), Yaponiya (1980), Almaniya (1981) və s. ölkələrdə keçirilmış beynəlxalq konqreslərdə məruzələr etmişdir. thumb|right|Həsən Əliyev Misirdə olarkən
Kamik
Kamikin yeri müasir arxeoloqlar tərəfindən Sant-Ancelo-Muksaro olaraq müəyyən edilmişdir. Keçmiş istehkamlı yaşayış məntəqəsinin yalnız iki fraqmenti bu günə qədər qalmışdır. Buna baxmayaraq, yaxınlıqda aşkar edilmiş nekropol tunc dövründə burada böyük yaşayış məntəqəsinin mövcudluğundan xəbər verir.
NGC 5166B
NGC 5166B, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Əndəlüs tarixi
thumb|[[Əməvilər xilafəti|Əməvi xilafətinin vilayəti olaraq Əndəlüs, 719-cu il]] Əndəlüs — İslam hakimiyyətindəki İspaniya torpaqları. thumb|[[Kordova xilafəti, 1000-ci il]]
Etimologiyası
Ərəblər tərəfindən İspaniya torpaqları üçün istifadə edilən və onların ölkədən qovulmasından sonra ispan dilinə "Andalucia" olaraq keçən Əndəlüs kəliməsinin etimologiyası tam olaraq dəqiq deyil. İlk dəfə bu ada hicrətin 98-ci ilində (miladi 716) kəsilən bir sikkə üzərində rast gəlinir. Bir digər versiyaya görə isə, bu kəlimənin kökü V əsrdə şimali Afrikaya keçmədən öncə 18 il bu bölgədə yaşamış olan vandalların adıyla bağlıdır. Ərəblər ilk olaraq cənubi Fransadakı Septimaniya bölgəsi də daxil olmaq üzrə, İspaniyada idarə etdikləri bütün torpaqları Əndəlüs adlandırsalar da, 718-ci ildə başlayan və təxminən 8 əsr boyunca davam edən rekonkista illərində ərəblərin idarə etdiyi bölgənin daralması səbəbilə bu toponim də özünün əvvəlki mənasını itirmiş, nəticədə Əndəlüs adı yalnızca Nasiri əmirliyinin idarəsindəki torpaqlara şamil edilmişdir. "Andalucia" toponimi günümüzdə İspaniyada hələ də istifadə edilir və Almeriya, Qranada, Xaen, Kordova, Sevilya, Xuelva, Malaqa və Kadis vilayətlərini özündə birləşdirən geniş bir ərazini ifadə edir.
Fəth və valilər dönəmi (711–755)
İlk İslam fəthlərinin son mərhələsini Əndəlüsün fəthi təşkil edir. Bu hərəkatla bağlı o dönəmin yazılı mənbələrində məlumat olmadığı üçün sonrakı illərə istinad edilir, bu səbəblə bu hərəkatla bağlı bəzi tarixi və xronoloji uyğunsuzluqlar mövcuddur. İspaniyada ilk fəth hərəkatının başlanğıc tarixi haqqında 2 güclü rəvayət var: bunlardan ilkinə görə, bu tarix Xəlifə Osmanın əmriylə Abdullah ibn Nəfinin idarə etdiyi ordunun donanmayla bölgəyə gəldiyi 647-ci il; ikinci rəvayətə görə isə Tariq ibn Ziyadın idarəsindəki ordunun bölgəyə səfərə çıxdığı 711-ci ildir. Bunlardan ilkinin tutarsız olduğu bəllidir çünki 647-ci ildə ərəblər nə Tunis bölgəsindən qərbə keçə bilmiş, nə də dənizlərdə yetərli güc qazanmamışdı.