cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Panteleymon Juze
Həyatı
Rusiya universitet mərkəzlərindən Bakıya gələnlərin çoxu Azərbaycan dilini bilmədiklərindən yerli mühitə adaptasiya olunmaqda çətinlik çəkirdilər. Maraqlıdır ki, Rusiyadan dəvət olunan alimlər içərisində Bakıda hamıdan çox – həyatının sonuna qədər yaşayan, Azərbaycan EA-nın həqiqi üzvü seçilən, uzun illər Fəlsəfə və Hüquq İnstitutuna rəhbərlik edən akademik O. İ. Makovelski (1883–1969) dilimizi öyrənə bilməmiş, yaxud istəməmişdi. Juze isə həmkarlarından fərqli olaraq hələ Qazanda tatar dilini öyrəndiyindən Bakıya gəldikdən bir müddət sonra azərbaycancanı da mənimsəmiş, yerli ziyalılarla əlaqə yaradaraq milli mətbuat səhifələrində tariximizə və dilimizə dair yazılar çap etdirməyə başlamışdı. Cəfər Cabbarlı irsinin tanınmış tədqiqatçısı Asif Rüstəmlinin yazdığına görə o, 1924–27-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universiteti Şərq fakültəsinin filologiya şöbəsində təhsil alan gənc dramaturqa ərəb dili qrammatikasından və Şərq ədəbiyyatı tarixindən dərs demişdi. Cabbarlının ev muzeyində saxlanan qiymət kitabçasındakı müvafiq qeydlər də bu faktı təsdiq etməkdədir. Bu tanışlıq Cabbarlının ədəbi yaradıcılığına təsirsiz qalmamışdır. Şübhəsiz, o ərəb xilafətinə qarşı mübarizə tarixinə müraciət edərək "Od gəlini" pyesini yazarkən müəllimi Juze ilə söhbətlərdən, xüsusən də onun əsərlərindən təsirlənməmiş deyildi. Çünki Juze Babəkin başçılığı ilə Azərbaycanı və İranı bürüyən xürrəmilər hərəkatının ölkəmizdəki ilk tədqiqatçılarından biri idi. Yeni nəşrə başlayan "Maarif və mədəniyyət" jurnalında ərəb əsilli alimin "Miladi-İsanın 9-cu əsrində İslamda kommunizm hərəkatı tarixindən" yarımbaşlığı ilə çap olunmuş "Babək və babəkilik" (1923, № 11, səh. 8–12, № 12, səh. 44–49, 1924, № 2–3, səh. 8–12, № 4, səh.8–11) silsilə məqalələri bu istiqamətdə atılan ilk addım idi. Məqalə Juzenin 1921-ci ildə rus dilində, Bakı Universitetinin Elmi əsərlərinin II buraxılışında nəşr olunan eyni adlı araşdırması əsasında qələmə alınmışdı. Doğrudur, müəllif bolşevik rejiminə sədaqətini nümayiş etdirmək üçün ifrata vararaq Babəki az qala Şərq dünyasının ilk kommunistlərindən biri kimi qələmə verməyə çalışmışdı. Məqsədi bəlli olan əsassız tarixi analogiyanı bir tərəfə qoysaq, faktların yeniliyi və zənginliyi baxımından Juze Babəki Azərbaycana tanıdan ilk tarixçi hesab oluna bilər. Cabbarlı isə özünün bədii fəhmi və yüksək sənətkarlığı ilə ərəbşünas alimin tədqiqatında ümumi ştrixlərlə əks olunan Babəki əqidə və ədalət uğrunda mübarizənin simvoluna çevirmişdi.
Takeşi Natori
— keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 1 oyun keçirib, 1 qol vurub.
Qazax Sement Zavodu
alt=|thumb|384x384px|Qazax Sement zavodunun panoram fotosu Qazax Sement Zavodu — Azərbaycanın iri sement istehsalçılarından biri kimi ildə 1.5 milyon ton sement istehsal edir və Azərbaycanın Qərb regionunda reallaşmış ən böyük investisiya layihəsidir.
05 İyul 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin iştirakı ilə Qazax Sement Zavodunun rəsmi açılışı olmuşdur və zavod sement və klinker istehsalına başlamışdır.
2015-ci ildə Qazax Sement Zavodu Azərbaycanda ilk zavod olaraq Gürcüstan Respublikasına sement və klinkerin ixracını həyata keçirmişdir.
Qazax Sement Zavodu MMC Qazax rayonu, Daş Salahlı kəndi, Avey dağının ətəyində, əhəng daşı yataqlarının yaxınlığında yerləşir. Zavod Gürcüstan Respublikası sərhəddi ilə 30 km məsafədə, Ermənistanla 8 km məsafədə yerləşir. Qalaq və kisə şəklində müxtəlif sement məhsulları istehsal etməklə yanaşı, zavodun Respublikanın regionlarında 8 beton zavodu və qum-çınqıl karxanaları da fəaliyyət göstərir. Beton zavodlar mövcud standartların tələblərinə uyğun kalibrlənmiş, şəhadətnamə ilə təmin edilmişdir. Sement Zavodu və regionlarda fəaliyyət göstərən beton zavodlar və qum-çınqıl karxanaları da nəzərə alınmaqla şirkətdə 700 –dən çox əməkdaş çalışır. Zavodda yerli mütəxəssislərlə yanaşı, istehsal, keyfiyyətə nəzarət və digər sahələrdə Almaniyadan dəvət olunmuş mütəxəssislər də çalışır.Zavodun istehsal etdiyi sement məhsulları aşağıdakılardır.
1) Mastersem (CEMII/B-P32.5R)
Tətbiq sahələri:
2) Unisem (CEMII/B-M(P-L)32.5 R)
3) Betonsem (CEMII/A-P 42.5R)
Fəaliyyət
Zavod istehsal prosesini və daşımaları təmin edəcək geniş infrastruktur və uzunmüddətli xammal ehtiyatları ilə təmin edilmişdir. Yaradılmış infrastruktur və çoxşaxəli logistika sistemindən istifadə edərək Azərbaycanın istənilən ərazisinə, eyni zamanda Gürcüstan Respublikasına da sement – klinker satışını həyata keçirir. Məhsulların müştərilərə vaxtında çatdırılmasını təmin etmək üçün Bakıda, Xaçmazda və Lənkəranda zavodun Logistika Mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Zavodun əsas üstünlüklərindən biri sement istehsalı üçün tələb olunan xammal bazasının həm yaxınlıqda yerləşməsi, həm də zəngin və yüksək keyfiyyətli olmasıdır. Məlumdur ki, sement istehsalının əsas xammalı əhəngdaşıdır. Qazax rayonunun Avey dağı zəngin əhəngdaşı yataqlarına malikdir və araşdırmalar göstərmişdir ki, burada hasil edilən əhəngdaşı sement istehsalı baxımından Azərbaycanda ən keyfiyyətli əhəngdaşıdır. Bu əhəngdaşı yataqlarının sahəsi 135 ha, ehtiyatı isə 196 milyon tondur və zavoddan 2–5 km məsafədə yerləşir. Digər zəruri xammal olan gil yataqları zavoddan 5–8 km məsafədə yerləşmişdir, sahəsi 80 ha, ehtiyatı isə 50 milyon ton təşkil edir. Sementə qatılan mineral əlavə olaraq vulkan külü və trass yataqları da təmin edilmişdir. Bu yataqlar zavoddan 50–75 km məsafədə yerləşir. Sement istehsalı üçün digər lazımi materiallar olan gips və dəmir filizi tozu isə müvafiq olaraq Goranboy və Daşkəsəndə yerləşən hasilatçı müəssisələrdən təmin edilir.
Müştərilərə daha üstün xidmət göstərilməsi üçün zavodun Respublikada ilk dəfə istifadəyə verilmiş mobil beton laboratoriya fəaliyyət göstərir.
2019-cu ildə aparılmış islahatlar və istehsalata yönəldilmiş investisiya nəticəsində zavoda yeni avadanlıqlar quraşdırılaraq istehsal gücü artırılmış, qaz və işıq sərfiyyatı azaldılaraq Avropa ölkələrinin sement zavodlarının sərfiyyatlarına uyğunlaşdırılmışdır. Belə ki, 2019-cu ilin İyul ayında 2018-ci ilin eyni ayı ilə müqayisədə təbii qaz sərfiyyatı 7%, elektrik enerjisi 4 % azaldılmışdır.
2019-cu ilin İyul ayında 2018-ci ilin eyni ayı ilə müqayisdə klinker istehsalı 8 %, sement istehsalı 41 % artaraq Qazax Sement Zavodunun tarixində ən yüksək nəticə əldə olunmuşdur. thumb|Akkord Beton, mobil laboratoriya
Qazax Sement Zavodu MMC regionun sosial – iqtisadi inkişafına da daim öz dəstəyini göstərməkdədir. Belə ki, Tovuz rayonunda inşa olunan ABAD layihəsi çərçivəsində Qazax Sement Zavodu MMC-nin sponsorluğu ilə "Bitkilərin qurudulması və emalı müəssisəsi" tam inşa edilərək bütün lazımi avadanlıqlarla təchiz edilmişdir. Zavod Azərbaycan Güləş Federasiyası ilə sponsorluq müqaviləsi bağlayaraq,Tovuz Güləş klubunun maddi – texniki təchizatını da həyata keçirmişdir. Zavodun həyata keçirdiyi digər bir layihə çərçivəsində regionda yaşayan orta təhsilli gənclər təcrübə proqramı çərçivəsində zavodda işlə təmin edilmişdir. Bundan əlavə ilin sonunadək zavoda yaxın kəndlərdə uşaq bağçalarının tikintisi və əsaslı təmiri də planlaşdırılır.
Zavod Qazax rayonun sərhədyanı kəndlərində yaşayan şəhid ailələri və aztəminatlı ailələrə daim dəstək olmaqdadır, bayram və əlamətdar günlərdə ziyarət olunur, zavod tərəfindən payram payları və s. verilir.
2 Aprel 2019-cu ildə Londonda Birləşmiş Krallığın Nailiyyətlər Forumu 2019 təltif mərasimi keçirilmişdir. Keçirilmiş Nailiyyətlər Forumunda Qazax Sement Zavodu MMC Ən Yaxşı Regional Müəssisə, Qazax Sement Zavodu MMC-nin İdarə Heyətinin Sədri Vüqar Süleymanov İlin meneceri seçilmişdir.
Məlumat üçün bildiririk ki, bu nominasiyalar Birləşmiş Krallığın Nailiyyətlər Forumu 2019-cu il üzrə peşəkar araşdırmaçı komandası tərəfindən seçilir və görkəmli regional biznesmenləri, müvəffəqiyyətli şirkətlərin CEO-larını, ən yaradıcı menecerləri, perspektivli sərmayə və innovativ layihələrin və biznes ekspertləri əhatə edir. Ən Yaxşı Regional Müəssisə mükafatına naliyyətləri, effektli işləri və müsbət imic üzərində regional səviyyədə 2018-ci ildə uğur qazanmış şirkətlər təltif edilir.
Zavodun əlverişli xammal yataqlarına sahib olması və ən müasir texnologiyadan istifadə yüksək keyfiyyətli məhsul istehsal etməyə imkan verir. İstifadə olunan xammalın və istehsal olunan sementin keyfiyyətinin yüksək səviyyədə saxlanılması üçün zavodumuzda müasir avadanlıqlarla təchiz olunmuş laboratoriya fəaliyyət göstərir, müntəzəm olaraq həm xammalların, həm də məhsulların fiziki-mexaniki və kimyəvi sınaqları həyata keçirilir.
Zavodda bir sıra mülki, infrastruktur və enerji obyektlərinin inşası həyata keçirilmişdir. Bunlara 8 km avtomobil yolu və 18 km dəmir yolu xəttinin tikintisi, 15 km xarici su xəttinin, 26 km 110 kilovoltluq yüksək gərginlikli xarici elektrik xəttinin çəkilməsi, Avtomatik Qaz Paylayıcı Stansiyasının quraşdırılması və 4 km qaz xəttinin çəkilməsi, suvarma kanalının, sel bəndinin tikintisi və s. aiddir. Zavodun tikintisi zamanı sosial təyinatlı obyektlərin də tikintisinə xüsusi diqqət yetirilmişdir. Belə ki, işçi personalının iş və rahat istirahətinin təşkil edilməsi məqsədilə 56 otaqdan ibarət yataqxana, 250 nəfərlik yeməkxana, 69 otaqdan ibarət inzibati bina inşa edilmişdir.
Sen-Myuri-Montemon
Sen-Myuri-Montemon  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Muayan Qrezivodan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38430. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 342 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 320 ilə 2600 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 490 km cənub-şərqdə, Lion dan 105 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 17 km şərqdə yerləşir.
Məhəmməd Əl-Baradei
Məhəmməd Əl-Baradei (ərəb.: محمد البرادعي, d. 17 iyun 1942, Qahirə, Misir) — 1997-ci il 1 dekabr tarixindən Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin direktoru. Səlahiyyətləri 30 noyabr 2009-cu ildə başa çatdı. Rəhbərlik etdiyi təşkilatla birlikdə 2005-ci il Nobel Sülh Mükafatı laureatıdır.
Müqəddəs Yelisey monastırı (Tərtər)
Müqəddəs Yelisey kompleksi — Murovdağın ətəyində, Tərtər rayonunun Suqovuşan və Təpəkənd kəndləri arasında yerləşən tarix-memarlıq kompleksi. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən yerli əhəmiyyətli abidə kimi qeydiyyata alınmışdır.
Tarixi
Kompleksə daxil olan ilk tikililərin inşası Qafqaz Albaniyasının Arşakilər sülaləsindən olan hökmdarı III Mömin Vaçaqanın adı ilə bağlıdır. Moisey Kalankatlının "Alban ölkəsinin tarixi" əsərində bu monastır haqqında deyilir: ... Müqəddəs Yeliseyin görkəminin meydana gəlməsi cəsəd qalıqlarının aparılmasını və lazım olan yerdə dəfn olunmasını zəruri etdi, müqəddəs ierey Stefan onun başını Urekan kəndində torpağa tapşırdı. Oradan quru cəsəd qalıqlarını müqəddəs Ners-Mihra qardaşlığına köçürdülər və bu yer indi Cirviştek adlanır.
Həmin məlumatdan aydın olur ki, məbəd Ners-Mihr qardaşlığında mnsub olmuş, sonradan Qafqaz Albaniyasında xristianlığı təbliğ edərkən həlak olmuş müqəddəs həvari Yeliseyin qalıqlarının bir hissəsinin Tərtər rayonunun Talış kəndindəki Ürəkvəng monastırından buraya köçürülməsindən sonra monastır Müqəddəs Yelisey monastırı adlanrırılmışdır.
Monastır kompleksinin əsas kilsə binası 1264-cü ildə köhnə kilsənin daşlarının istifadə edilməsi ilə yenidən inşa olunmuşdur. Kilsənin divarındakı inşaat kitabəsində deyilir: "Mən, arxidyakon Serob, bu müqəddəs yerdə köhnə təməl üzərində müqəddəs həvarinin şərəfinə kilsə inşa etdim. İl 704 (1264)"
Memarlıq xüsusiyyətləri
Monastır kompleksi mürəkkəb relyefə malik dağlıq ərazidə yerləşir. Monastırın yerləşdiyi təpənin ətrafı sıldırım qayalar və sıx meşəliklə əhatə olunmuşdur ki, bu da abidəyə yaxınlaşmanı mürəkkəbləşdirir. Təpənin kompleks yerləşən cənub tərəfi vertikal qayalıq şəklində formalaşıb, digər üç tərəfdən isə təpə möhkəm qala divarları ilə əhatə olunub.
Kompleksə kafedral kilsə, yeddi sovməə, qədim məzarlıq və digər dağılmış tikililər daxildir. Abidədə ilkin tədqiqat işləri aparmış M. Barxudaryanın sözlərinə görə, tağlı zal formasına malik olan kilsə "…çox qədim dövrə aiddir, onun memarlığı sadə, hündürlüyü qeyri-adi yüksəkliyə malik, üslubu isə zövqsüzdür."
Müqəddəs Yelisey kilsəsi
Əsrlər boyunca monastırın başkilsəsi müxtəlif inşaat və yenidənqurma işlərinə məruz qalmışdır. 1264-cü ildə yenidən inşa edilmiş Məmmədova 106 kilsə planda tərəfləri 4x8 metrə bərabər olan düzbucaqlı formasına malikdir. kilsənin altar yerləşən şərq tərəfi yer səviyyəsindən 60 sm yuxarı qaldırılmış və daxildən yarımdairəvi formaya malikdir. Hazırda onun kobud daşdan toxunulmuş divarlarının hörgüsündə arxaik memarlıq detallarına malik daha qədim kvadrat formalı daşları da görmək mümkündür. 10x5.8 metr ölmülərə malik olan əsas kilsə binasının iki giriş qapısı vardır: qapılar cənub və qərb tərəfdə yerləşirlər.
Monastırın başkilsəsi olan Müqəddəs Yelisey kilsəsi planlaşdırma həlli, zalla eyni enə malik olan altar apsidası, dəstək tağlarının olmaması və iki giriş qapısı ilə erkən orta əsrlərə aid Qafqaz Albaniyası bazilikalarını, xüsusilə Gavurqala və Mingəçevir kilsələrini xatırladır. G. Məmmədovanın fikrincə, memarlıq xüsusiyyətləri nəzərə alındıqda, Müqəddəs Yelisey kilsəsinin erkən orta əsrlərə aid daha qədim kilsənin təməlləri üzərində inşa edildiyi və onun memarlıq xüsusiyyətlərini təkrarladığına şübhə qalmır.
Gavit kilsənin memarlığına uyğun inşa edilmişdir. Planda kvadrat formaya malik zaldan ibarət olan tikilinin tağtavanı iki pilon vasitəsiylə saxlanılır. Gavitin timpanında yerləşdirilmiş kitabədən məlum olur ki, tikili 1284-cü ildə inşa edilmişdir. Kilsənin içində və ətrafında onlarla qədim məzar vardır.
Sovməələr
Kilsənin hər iki tərəfində ondan eyni məsafə aralığında sovməələr yerləşir: cənub tərəfdə onların sayı üç, şimal tərəfdə isə dörd ədəddir. Sovmələrin hamısının inşasında yerli yonulmuş daşlardan istifadə edilmişdir. Sovmələrdə bir neçə dəfə bərpa işlərinin həyata keçirilməsi açıq müşahidə edilir. Əslində onlar sərdabə və ya türbə kimi istifadə edilmişlər. Sərdabələrdən birində Qafqaz Albaniyasının hökmdarı III Mömin Vaçaqanın, ikincisində Craberd knyazı Atamın, digərində isə yepiskop Məliksətin məzarları vardır.
Sovməələrdən ən böyüyü kilsənin cənub tərəfində yerləşir. Düzbucaqlı formaya malik olan tikilinin daxili həcmi pilyastrlar vasitəsiylə iki hissəyə ayrılmışdır. Planda kvadrat formasına malik olan (3.65x3.70 m) birinci hissə yarımdairəvi tağtavanla örtülmüşdür. İkinci hissə yer səviyyəsindən 40 sm yuxarı qaldırılmış və bərabər ölçüyə malik tağtavan örtülü və yarımdairəvi formalı iki apsidaya malikdir. Apsidaların hər biri şərq divarında yerləşən bir ədəd kiçik pəncərə ilə işıqlandırılır. Cənub və şimal divarlarında isə iki nişə malikdirlər.
Kompleksin iki apsidalı sovməələri nə Qafqaz Albaniyasının memarlığında, nə də qonşu ölkələrin memarlığında anologiyaya malik deyil. G. Məmmədova hesab edir ki, bunu sövməələrin iki məzar üzərində inşa edilməsini və dəfn edilənlərin hər biri üçün bir altarın nəzərdə tutulmasını ehtimal edir.
Monastır kompleksinin ətrafında da çoxlu sayda tarixi abidələr, o cümlədən müxtəlif dövrlərə aid xaçdaşlar, XIII və sonrakı əsrlərə aid məzarlar vardır.
Azərbaycan Milliyyətçilər Dərnəyi
Azərbaycan Milliyyətçilər Dərnəyi — 8 fevral 1952-ci ildə Ankara şəhərində yaradılıb. Əsas məqsədləri mühacirlərə maddi və mənəvi yardım göstərmək, azərbaycanlı tələbələrə imkan daxilində maddi dəstək vermək, türk milliyyətçiliyi əleyhinə fəaliyyətdə olan cərəyanlara mətbu yolla cavab vermək olmuşdur.
Yaradılması və fəaliyyəti
Azərbaycan Milliyyətçilər Dərnəyi 1952-ci il fevralın 8-də Ankarada yaradılıb. Dərnəyin 11 qurucu üzvü arasında Həsən bəy Zərdabininin oğlu Səfvət Zərdabi və Nəsib bəy Yusifbəylinin oğlu Niyazi Kürdəmir də olub. Dərnəyin Nizamnaməsinin 1-ci maddəsində yazılıb:
İkinci maddədə isə dərnəyin yaradılmasının məqsədləri açıqlanaraq bunlar yazılıb:
Dərnəyin rəsmi mətbu orqanı "Türk izi jurnalı olub. Jurnal 1952-ci ilin may ayından etibarən 1955-ci ilin iyul ayına qədər çap olunan jurnalın baş redaktoru Çingiz Göygöl olub.
Qazıdərə
Qazıdərə — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Cicimli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Qazıdərə kəndi Qarabağ düzündədir. İnqilabaqədərki sənədlərdə Qazı Qurdəli kimi qeyd edilir. Əslində isə Qazıdərəsi və Qurdəli bir icmaya daxil olan iki yaşayış məntəqəsi olmuşdur. Yerli məlumata görə, həmin kəndlərin adları onların əsasını qoymuş Qazı və Qurdəli (Qurd Alı) adlı iki qardaşın adı ilə əlaqədardir.
1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Əhalisi
2006-cı ilin statstikasına görə kəndin əhali sayı 200 nəfər olmuşdur.
Kiprian
Karfagenli Kiprian (200-258) - ilk dövr xristian ilahiyyatçılarından biri
Həyatı
O, Şimali Afrikanın Karfagen şəhərində, zəngin senator ailəsində doğulmuşdur. Burada mükəmməl təhsil almış və natiqlik sənəti üzrə məşhurlaşmışdır. Məktəbdə fəlsəfə və ritorika müəllimi vəzifəsində çalışmış, həmçinin məhkəmələrdə tez-tez vəkil kimi iştirak etmişdir. Kiprian bu dövrdə həyatını, əsasən, əyləncələrə həsr etmiş, tüfeyli həyat tərzi sürmüşdür.
Dövrün məşhur ilahiyyatçısı Tertullianın əsərləri ilə tanış olduqdan sonra isə Xristianlığı qəbul etmişdir. Çox keçməmiş yepiskop vəzifəsinə seçilmişdir. İmperator Desius xristianlara qarşı təqib siyasətinə başlayan vaxt xeyli xristian əzab-əziyyətə qatlaşmaqdan çəkinərək, dindən dönmüşdülər. Onların sonradan kilsəyə geri qəbul edilməsi məsələsi ilahiyyatçılar arasında mübahisələrə səbəb olmuşdur. Kiprianın təkidilə bu problemin həlli üçün Karfagendə kilsə məclisi çağırılmışdır. Məclisdə onun təsirilə bütün növ günahların (dindən dönmə daxil olmaqla) bağışlanmasının kilsənin səlahiyyətinə daxil olduğu barədə qərar qəbul edilmişdir. Zaman keçdikcə onun mövqeyini bütün ilahiyyatçılar təsdiqləmişdir. Bir neçə il sonra imperator Valerian xristianlara qarşı yeni təqib proseslərinə başlamış və Kiprian sürgünə məhkum edilsə də, cəzası dəyişdirilərək edam olunmuşdur.
Yaradıcılığı
Onun əsərləri apologetik və etik olmaq üzrə iki qrupa ayrılır. Demək olar ki, bütün yaradıcılığında Tertullianın təsiri hiss olunur. Ən məşhur əsərləri "Məhv olmuşlar haqqında" və "Kilsənin vəhdəti haqqında" kitablarıdır. Bu əsərlərdə Kiprian xristian dininin əsaslarını araşdırmış, imana gəlməklə insanın həyatında baş verən müsbət dəyişiklikləri diqqətə çatdırmışdır.
Etik sahədə yazılmış əsərlərində müxtəlif mövzulara toxunulmuşdur. Məsələn, vəba epidemiyası yayılarkən yazılmış "Ölüm haqqında" traktatında Kiprian xristianların ölümdən qorxmadıqlarını, əksinə onu əbədi həyata və mükafata aparan, həmçinin dünyanın əzab-əziyyətindən qurtaran yol kimi gördüklərini diqqətə çatdıraraq, ölənlər üçün kədər hissi ilə matəm mərasimləri keçirilməsini tənqid etmişdir.
"Məhv olmuşlar haqqında" əsərində təqib zamanı dinindən dönən, lakin daha sonra tövbə edərək kilsəyə qayıtmaq istəyən xristianların dini-etik problemləri araşdırılmışdır. Kiprianın fikrincə, təqiblərin əsas səbəbi sülh dövründə dini unudaraq dünyəvi işlərin ardınca qaçan, pullarını və əmlakını artırmaq üçün hər yola baş vuran, nəticədə imanlarını itirən xristianların günahlarıdır. O, hələ təqiblər başlamamış cəmiyyətdə tutduqları mövqe və nüfuzu itirmək qorxusundan dinlərindən üz döndərənləri xüsusilə pisləmişdir. Kiprian onları yalnız Tanrının bağışlaya biləcəyini bildirmişdir. Onun fikrincə, tövbə yalnız Tanrının məkanı sayılan kilsə daxilində baş verməlidir. Mürtədləri isə yepiskoplar Tanrının iradəsini yerinə yetirib kilsəyə geri qəbul edərək, bağışlamaq hüququna malikdirlər.
Kilsə ilə münasibəti
Kiprian bütün əsərlərində kilsənin bir təşkilat kimi vahidliyini müdafiə etmişdir. Bu mövzuya həsr edilmiş "Kilsə vəhdəti haqqında" əsərində o, məsələni dərindən araşdırmışdır. Onun fikrincə, bidətlər və bölünmələr son dərəcə, hətta təqiblərdən daha böyük təhlükə sayılırlar. Kiprian bu hərəkətlərin nəticəsində imanın məhvə uğradığını, həqiqətin yox olduğunu və kilsə nüfuzuna ağır zərbə endirildiyini bildirmişdir. O, deyirdi ki, kilsənin vəhdətini qorumaq bütün xristianların vəzifəsidir. Hər kəs yepiskopların sonsuz hakimiyyətini tanımalı və əmrlərinə tabe olmalıdır. Bu prinsip sonradan Roma Katolik Kilsəsinin inkişafına da mühüm təsir etmişdir.
Bu əsərlərdən əlavə Kiprian "Bakirələrin geyimi haqqında" adlı traktatında həyatını Tanrıya həsr etmiş rahibələrə nəsihətlər vermişdir. Onun fikrincə, rahibələr simanı gözəlləşdirən heç nə etməməli, gözəl paltarlar geyinməməli, toy məclisinə getməməli, kişilərdə duyğu oyada biləcək heç bir hərəkətə yol verməməlidirlər.
Kiprian dövrünün nüfuzlu din xadimlərindən olmaqla bərabər, kilsə iyerarxiyası və strukturunun formalaşmasında mühüm xidmətlər göstərmiş ilahiyyatçılardandır. Onun ədəbi irsi əsrlər boyunca tədqiq edilərək, özünə xeyli tərəfdar qazandırmışdır.
Xristian kilsəsi tərəfindən müqəddəs elan edilmişdir.
Ağyazı (Bicar)
Ağyazı — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Miyanə şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Siyahmənsur kəndistanında, Həsənabad-Sukənd qəsəbəsindən 15 km şimal-qərbdədir.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 64 nəfər yaşayır (15 ailə). Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.
Hindistan tarixi
Hindistan tarixi— Hindistanın keçmişi.
Hindistan tarixi qədim zamanda
E.ə. 3 minillikdə Mohenco-daro və Harappa şəhərləri meydana gəlmişdir.
Hindistanda tayfa başçıları Racə adlanırdı. Tədricən racələr dövlət başçılarına cevrilməyə başladılar, e. ə. II minillikdə Ari tayfaları Hindistana köç etdilər. Onlar yerli əhali ilə qarışaraq oturaq həyata kecdilər. E. ə. I minillikda Hindsitanda dövlət yarandı.
E. ə. VI əsrdə Hindistanın şimal-qərb hissəsi İran Əhəmənilər dövlətinin hücumuna məruz qaldı. e. ə. IV əsrin 20-ci illərində Makedoniyalı İskəndər Hindistanın şimal-qərbinə hücum etdi, lakin geri cəkilməyə məcbur oldu.
Qeyd: Hindistanda quldar, kəndli və qullar ("Düşməп" və "Yad") sinifləri mövcud idi. Hüquq və vəzifələri qəti müəyyənləşdirilməmiş insan qrupu kasta adlanır. Rəvayətə görə baş tanrı Brahma insanları aşağıdakı kastalara bölmüsdür: Qeyd: "Toxunulmazlar" heç bir kastaya daxil deyildi. Kastaya mənsubiyyət əbədi idi və kastalar arasında nikaha yol verilmirdi.
Qədim hind mədəniyyətinə aiddir:
Qədim Hindistanlıların dini etiqadları və qanunları "Veda" adlı sənəddə toplanmısdır. e.ə. VI əsrdən başlayaraq Hindistanda Buddizm sürətlə yayilmağa başladı. Bu dinin banisi S. Qautama idi. Tərəfdarları onu Budda ("Bilici", "Həqiqətlə işıqlanmış") adlandmrdılar. Buddizm kasta quruluşuna qarşı mubarizə aparırdı.
İnsanlar Hindistanda qədim zamanlardan məskən salmışlar. Arxeoloqlar e.ə. III minillikdə salınmış Mohenco-Daro və Harappa şəhər xarabalıqlarını aşkar etmişlər. Qazıntı zamanı qala, onun içərisində saray, üçmərtəbəli evlər, tunc, qızıl əşyalar, hələ də oxunması mümkün olmayan yazılar tapılmışdır. E.ə. II minillikdə naməlum səbəbdən əhali şəhəri tərk etmişdir.
Kastalar. Hindistanda bərabərsizlik dində də öz əksini tapmışdı. Tanrı Brahma dünyanın və insanın yaradıcısı hesab olunurdu. Hind kahinlərinə Brahman deyirdilər. Hind kahinləri Allah Brahma tərəfindən müəyyən olunmuş qaydalar tərtib etmişlər. Guya Brahma insanları kastalara bölmüşdür. Qəti müəyyənləşdirilmiş hüquq və vəzifələri olan, bu hüquq və vəzifələri irsən keçən insan qrupu kasta adlanır. 1-ci — ən yüksək kastaya Brahmanlar daxil idi. Guya allah onları ağzından yaratmışdı və buna görə onların allah adından danışmağa ixtiyarı var idi. 2-ci kastaya brahmanın əlindən yaradılmış əsilzadələr və döyüşçülər, 3-cü kastaya brahmanın budlarından yaradılmış kəndlilər, sənətkarlar, tacirlər; 4-cü kastaya guya Brahmanın palçıqlı ayaqlarından yaradılmış şudralar (nökərlər) daxil idi. İnsan ömrü boyu mənsub olduğu kastada qalırdı. Kastalardan heç birinə daxil olmayanlara "toxunulmaz adamlar" deyir, onların özlərini və övladlarını doğulduğu gündən murdar sayırdılar. Onlar natəmiz yerləri təmizləyirdilər.
Mədəniyyət. Qədim hindlilər "Mahabharata" və "Ramayana" dastanlarını yaratmışlar. Onlar Finikiya əlifbası ilə tanış olmuş, özləri üçün yazı düzəltmişdilər. Rəqəmləri yaradan hindlilər sıfır rəqəmi tətbiq etməklə sadə və asan hesab qaydası müəyyən etmişdilər. Bu rəqəmləri əvvəlcə ərəblər qəbul etmiş, sonra isə avropalılar ərəblərdən götürdükləri bu rəqəmləri "ərəb rəqəmləri" adlandırmışlar. E.ə. I əsrdə daşdan yonulmuş darvaza gözəl incəsənət nümunəsidir. Bu darvazada bitki və heyvanat aləmi, hind əfsanələrinin qəhrəmanları və s. təsvir edilmişdir. Hindlilər mağara məbədlərdə sütunları şüşə kimi cilalayır, mağaranın divarlarını heyvan və müqəddəslərin şəkli ilə bəzəyirdilər. Hindistan şahmat oyununun vətənidir. Padşah Aşoka dövründə Hindistanda abidələr əsasən möhtəşəm sütunlardan ibarət idi. Daş sütunların yuxarısında heyvan, insan heykəlləri qoyulurdu. Aşoka dövründə möhtəşəm sütun üzərində 4 şir heykəli var idi, onların hərəsi bir tərəfə baxır. Bu təsvir indi Hindistan Respublikasının gerbidir.
Hindistan IV–XI əsrlərdə
Feodalizmin ilkin əlamətləri IV–V əsrlərdə Hindistanda meydana gəlməyə başladı. V əsrin ortalarında Qupta İmperiyasının dağılması quldarlıqdan feodalizmə keçid hesab edilir. Bu dövlətin ərazisində 70-ə qədər knyazlıq yarandı. Hind knyazları racə adlanırdı. Erkən feodalizm dövründə də hind kəndliləri icma halında yaşayırdılar. İcma parçalanır, icma üzvləri asdı vəziyyətə düşür və bərabərsizlik yaranırdı. IV–VI əsrlərdə əkinçilikdə bir sıra yeniliklər yarandı. Xam torpaqlardan istifadə edildi, dəmir kotan hazırlandı, kəndlilər çaylardan kanal çəkdilər, torpaqları suvardılar, ildə 2–3 dəfə məhsul götürürdülər. Əsasən çəltik, pambıq, şəkər qamışı, ədviyyat bitkiləri əkilir, portağal və s. sitrus bitkiləri yetişdirilirdi. Hindistanda feodalizmin səciyyəvi xüsusiyyəti kasta quruluşunun daha ciddi şəkil alması idi. Kastalara ağsaqqallar şurası başçılıq edirdi. Kastalar istehsal təcrübəsinin artırılması və istehsal edilən məhsulun keyfiyyətinin yaxşılaşmasına şərait yaradırdı. Hind kəndliləri erkən orta əsrlərdə əsas töycü vergisi ödəyir, mükəlləfiyyətlər (biyar) yerinə yetirir, yəni yollar çəkir, təmir edir, kanallar qazır, qalalar və s. tikirdilər. Harşa dövləti (500–648). VI əsrin əvvəllərində yaradılmış Ağ hun (eftalitlər) dövləti Hindistana hücum etdi. Qupta dövləti onların hücumunun qarşısını çətinliklə aldı, lakin Ağ hunların sonrakı hücumu zamanı hind racələri Ağ hunlarla birləşdilər. 500-cü ildə Hindistanın əksər ərazisi tutuldu və Qupta dövlətinin əlində ancaq Kəşmir və şimal-şərqi Hindistan qaldı. Ağ hunların hücumuna davam gətirməyən Qupta dövləti süqut etdi, Xarşa dövləti yarandı. VI əsrin sonunda Camna çayının şimalında yerləşən Stxaneşvar knyazlığı güclənməyə başladı. Xarşa keçmiş Qupta imperiyasının bütün torpaqlarını öz hakimiyyəti altında birləşdirdi və böyük hərbi-feodal dövləti yarandı. Xarşa dövləti kiçik knyazlıqlardan ibarət idi. Knyazlar öz qoşunu ilə hərbi səfərlərdə iştirak edirdilər. Hərbi yolla qurulan Xarşa dövləti 648-ci ildə parçalandı. Hindistanda VII əsrdə feodal dağınıqlığı başlandı. Hinduizm dualist dini təlimdir çoxallahlıq etiqadıdır. Bu dinə görə, insanların taleyini üç allah, yəni Brahma, Vişna və Şiva müəyyən edir. Şəhərin və təsərrüfatın inkişafı. Knyazlıqların mərkəzləri, dəniz sahilində olan şəhərlər sənətkarlıq mərkəzinə çevrildi. Feodallar sənətkarları şəhərlərə köçürür, şəhərlər böyüyürdü. Sənətkarlar zərif pambıq və ipək parça, qızıl və gümüşdən zərgərlik məmulatı, fil sümüyü və qiymətli ağaclardan heykəlciklər düzəldirdilər. Toxucular hörümçək toru kimi zərif parçalar toxuyurdular. Sənətkarlar peşələr üzrə, yəni toxuculuq, zərgərlik, çəkməçi, silah qayıran və s. üzrə kastalara bölünürdülər. Sənətkarlıq kastalarına ağsaqqallar şurası başçılıq edirdi. Hindistanın qərb sahillərində çoxlu liman şəhərləri var idi. Limanlara Çindən, Afrikadan, Ərəbistandan tacirlər gəlirdilər. Onlar ədviyyat, parça, zərgərlik məmulatı və s. alırdılar. VIIəsrdə Hind tacirləri Çin və Yaponiya bazarlarına çıxırdılar. Ərəb tacirləri vasitəsilə Hindistanın ticarəti genişlənməyə başladı. Sənətkarlığın inkişafı ilə atçılıq inkişaf etdi. At ticarəti İran və Ərəb tacirlərinin əlində idi.
Ərəblərin Hindistana yürüşləri. Hindistanda feodal dağınıqlığı 6 əsr (VI–XII əsrlər) davam etdi. VIII əsrin əvvəllərində ərəblər Hindistana hücum etdilər. Feodal dağınıqlığı, ara müharibələri, sürətlə hərəkət edən ərəb süvariləri Hindistanın işğalını asanlaşdırdı. VIII əsrin əvvəllərində ərəb sərkərdəsi Məhəmməd ibn Qasimin qoşunu Sind vilayətini, Hind çayının sahillərini tutdu. Ərəblər Qərbi Hindistanı işğal etdilər. Burada iki ərəb əmirliyi yarandı: Mənsurə (Sindin cənubunda) və Multan əmirlikləri. Qərbi Hindistanda VIII əsrdə islam dini yayıldı. Yerli əhalinin islam dinini qəbul etməsi Hindistanda mədəniyyətin inkişafına təkan verdi. Hindistanda feodal ara müharibələri genişləndi. Bu dövrdə döyüşçülərin xüsusi hərbi təşkilatı olan racəlit kastası yaranmışdı. "Racəlit" racələrin uşaqları deməkdir. Bu kastaya racə başçılıq edirdi. Feodal ara müharibələri dövründə var-yoxdan çıxmış kəndlilər VIIIəsrin ortalarında Benqaliyada üsyana başladılar. Racələr üsyanı yatırtmaq üçün birləşdilər.
Şimali Hindistanın Qəznəvi dövlətinə qatılması. Ara müharibələri nəticəsində Hindistan ən zəif ölkəyə çevrilirdi. Qəznəvi dövlətinin sultanı Mahmud Qəznəvi 1002–1026-cı illərdə Hindistana 17 dəfə hücum etdi, Pəncab və Sind əyalətlərini Qəznəvi dövlətinə qatdı. Bu yürüş nəticəsində Hindistanın şimalında türk-müsəlman əhalisinin məskunlaşması və bu yerlərdə İslam dininin yayılması gücləndi. Türk tayfalarının Şimali Hindistanda yerləşməsi və bu ərazinin türk dövlətinə daxil edilməsi burada təsərrüfatın və mədəniyyətin inkişafını sürətləndirdi.
Hindistan mədəniyyəti. Buddizm. Buddizm erkən orta əsrlərdə feodalizmin meydana gəlməsi ilə əlaqədar hinduizmə qarşı etiraz olaraq yaranmışdır. Buddizm kasta sisteminə qarşı çıxır, hamının bərabərliyini elan edirdi. Bu din müqaviməti inkar etdiyinə görə hakim feodal zümrəsinin mənafeyini də ifadə edirdi. Buddizmə görə, insan həyatı şər və əzabdan ibarətdir. İnsan məqsədinə çatmaq üçün arzularından, dünya nemətlərindən imtina etməli, itaətkar, müti, sakit olmalıdır, belə olarsa. Insan rahatlığa tez çatar. Budda mədəniyyəti memarlığın, heykəltəraşlığın, rəssamlığın və s.-nin əsasında yarandı.
Çarvaklar məktəbi. Hindistanın mədəni həyatında çarvaklar məktəbi əhəmiyyətli rol oynayırdı. "Çarvak" sözü "car", (dörd) və vak (söz) sözlərindən əmələ gəlmiş və "dörd söz" deməkdir. Çarvaklara görə, dünya torpaqdan, sudan, havadan, oddanibarətdir; bunların birləşməsindən canlı və cansız aləmin cisim və hadisələriyaranır. Çarvaklar dünyanın əbədiliyini qəbul edir, Allahı kainatın yaradıcısı kimi rədd edir. Elm. Erkən orta əsrlərdə Hindistanda elm yüksək inkişaf səviyyəsinə çatdı. Riyaziyyat sahəsində onluq say sistemininyaradılması elmin inkişafına təkan verdi. Hindistan riyaziyyatçıları kəsrlərlə mürəkkəb əməliyyatlar aparır, fiqurların sahəsini və cismin həcmini dəqiqliklə hesablayırdılar. V–VI əsrlərdə Hindistanda astronomiya inkişaf etmiş, böyük şəhərlərin hamısında rəsədxanalar yaranmışdı. Paslanmayan metal emalınınmükəmməl texnologiyası hazırlanmışdı. Dehlidəki paslanmayan metaldan hazırlanmış (Vəsr) tökmə dəmir qüllə indi də qalır. Hindistanda tibb elmiyüksək inkişaf etmişdir. Ölkədə həkimlər mürəkkəb cərrahiyyə əməliyyatları aparır, bu zaman 2000-ə yaxın cərrahlıq alətindən və ağrıkəsən dərmanlardan istifadə edirdilər.
Ədəbiyyat və incəsənət. Erkən orta əsrlərdə hind ədəbiyyatının ən görkəmli nümayəndəsi Kalidas idi. Hindistanda islam dininin yayılması ilə əlaqədar olaraq fars və ərəb dillərində ədəbiyyat yaranmışdı. VI–VII əsrlərdə Hindistanda cənub və şimal məbəd tipləri mövcud olmuşdu. Cənub tipli məbədlərin üzərində pilləvarı ehram tikilir və onlar günbəzvari örtüklə tamamlanırdı. Hindistanda əvvəllər məbədləri qayalarda və daş mağaralarda oyurdular. Mərkəzi Hindistanda Acanta mağarası 9 əsr ərzində yaradılmışdır. Qayalarda oyulmuş 29 mağara salon naxışlar, heykəllər, freskalarla (yaş suvaq üzərində xüsusi boyalarla çəkilmiş şəkillə bəzədilmişdi. V–VIIəsrlərdə divar rəsmləri Hindistanda yüksək səviyyəyə çatmışdır. Hindistanda VIII əsrdən başlayaraq məbədləri daşdan və kərpicdən nəhəng qüllələr şəklində tikirdilər. Məbədlərin xaricində müxtəlif heykəllər, daxilində isə allahların daşdan və tuncdan nəhəng heykəlləri qoyulurdu. "Rəqs edən allahın heykəli" dünyada hərəkətin mənbəyi sayılırdı. Hind teatrının mənşəyi müxtəlif tayfaların mərasim və rəqsləri, Ram və Krişna epik qəhrəmanlarına sitayişlə əlaqədar xalq tamaşaları ilə bağlı idi.
Hindistanda feodal dağınıqlığı
XVI əsrdə Hindistan dünyanın ən böyük ölkələrindən biri idi. Onun 100 milyon əhalisi var idi. Burada hinduizm və islam dini yayılmışdı. Əhalinin 70 faizi hind dini icmasına, 20 faizi islam dini icmasına mənsub idi. Müsəlman əhalisi Hindistanın şimal və qərb vilayətlərində, bir də Şərqi Benqaliyada yaşayırdılar. XVI əsrdə Hindistan feodal dağınıqlığı dövründə idi. Ölkənin şimalında Kəşmir, Sind, Multan, Qucarat, Malva, Benqaliya və s. dövlətlər var idi.
Böyük Moğol dövlətinin yaranması
XVI əsrdə Dehli sultanlığı tənəzzül dövrünü keçirirdi. Əmir Teymurun nəslindən olan Babur belə bir şəraitdə Mərkəzi Asiyada Şeybaniyə məğlub oldu. Babur 1504-cü ildə Əfqanıstanı tutdu, Kabulu paytaxtı seçdi və özünü əmir Teymurun varisi elan etdi. 1519-cu ildə Sind çayını keçərək Pəncabı tutdu. Dehli sultanı İbrahim Ludi ilə Baburun ordusu arasında 1526-cı ildə Panipat döyüşü baş verdi. Baburun topları həlledici rol oynadı. İbrahim Ludi məğlub oldu. 1526-cı il iyulun 10-da Aqra şəhərini tutan Babur Böyük Moğol dövlətinin əsasını qoydu.
Əkbər şah dövlət quruculuğu işlərində Osmanlı imperatorluğunun təcrübəsindən yararlanaraq, bütün torpaqları dövlətin mülkiyyəti elan etdi, onu becərənlər isə haqqı ödənilən muzdlular hesab edildi. İqta verilmiş şəxslər müharibə zamanı müəyyən edilmiş qədər qoşun verməli idi. O, cagirdar (iqta cagir, onun sahibi isə cagirdar adlanırdı) sistemini ləğv etmək istədi, lakin iri feodalların narazılığı ilə rastlaşdı. Eyni zamanda vergi toplayan məmurların özbaşınalığı kəndliləri müflisləşirdi. Buna görə də o, cagirdar sistemini bərpa etməli oldu. "Damğalanma nizamı" adı altında ölkədə bütün at, dəvə və fillər damğalandı. Bununla da bir tərəfdən, ölkədə olan heyvanların sayı dəqiqləşdirildi, digər tərəfdən isə, onların düşmənə satılmasının qarşısını almağa cəhd edildi. Əkbər şah ölkə iqtisadiyyatının inkişafına, ticarət və ticarət əlaqələrinə xüsusi diqqət yetirirdi.
Moğol imperatorluğunda aqrar münasibətləri ən mühüm xüsusiyyəti torpağın dövlət mülkiyyətində olması idi. Feodal torpaq sahibliyinin başlıca forması şərti torpaq sahibliyi olan cagir idi. Cagir torpaqları alan şəxslər ona verilmiş torpaqdan vergi toplamaq hüququna malik idi. Bunun müqabilində onlar dövlətə qoşunla kömək etməli idilər. Dağlıq və ucqar ərazilərdə öz xüsusi mülklərini saxlayan hind feodalları zəmindar adlanırdı və hökmdarın vassalı hesab olunurdu. Hindistanın aqrar quruluşunun əsas xüsusiyyətlərindən biri də kənd icmalarının qalması idi.
Hindistan mədəniyyəti. Moğol imperatorluğu dövründə vahid dövlətin yaranması Hindistanda mədəniyyətin də inkişafına şərait yaratdı. Mədəniyyətin inkişafı XVII əsrdə Əkbər şahın dövründə daha yüksək mərhələyə çatdı, bu dövr "Əkbər əsri" adlandırıldı.
Bu dövrdə tarix, ədəbiyyat sahəsində bir sıra əsərlər yarandı. Əkbər şahın dostu tarixçi Əbül Fəzl "Əkbərnamə" və "Ayini-Əkbəri" əsərlərini yazmışdı. "Əkbər əsri"ndə yaşamış tarixçi Bədaun yazdığı "Müntəxabət-tavarix" əsərində Əkbər şahın siyasətini tənqid etmişdi.
Bir sıra hind poemaları ("Ramayana", "Mahabharata") fars dilinə tərcümə olunmuşdur. Moğol hökmdarlarının əksəriyyəti bədii yaradıcılıqla məşğul olurdu. Moğol imperatorluğu dövründə müsəlman-hind memarlığının bir sıra nümunələri yaradılmışdı. Əkbər şah dövründə Humayun şahın Dehlidəki məqbərəsi, Aqra və Lahor şəhərində saraylar, Təthpur-Sikri qalası inşa edilmişdi. Əkbər şah Aqra şəhərindən 25 mil aralıda yerləşən, özü tikdirdiyi Təthpur-Sikri qalasında 1569–1584-cü illərdə yaşamışdı.
Moğol imperatoru Cahan şah sevimli arvadı Mümtaz Mahal Banu Bəyimin qəbri üzərində 1630–1652-ci illərdə Tac-Mahal məqbərəsini tikdirmişdi. Bu məqbərə "Hindistanın incisi" adlanır. Ağ mərmərdən tikilmiş məqbərənin memarı usta Məhəmməd İsa Əfəndi, onun köməkçiləri səmərqəndli Məhəmməd Şərif və istanbullu Xan Rumi idilər. Hind rəssamlığında miniatür janrı XVI əsrdə üstünlük təşkil edirdi.
Piter Zeyeman
Piter Ziman — Oksford, Gettingen, Strasburq, Qlazqo, Brüssel və Paris Univesitetlərinin fəxri doktoru, dünya şöhrətli fizik, Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı.
Həyatı
Piter Zeyeman 1865-ci ildə Hollandiyanın Zonnenmayr kəndində, din xadimi ailəsində dünyaya gəlmişdir. Gəncliyində latın və yunan dillərini öyrənmiş Ziman elmi tədqiqatlara maraq göstərmiş və 1885-ci ildə Leyden universitetinə daxil olmuşdur. Orada məşhur fiziklər Hayke Kamerlinq-Onnes və Hendrik Lorensin rəhbərliyi altında elmi fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. Yüksək səviyyədə elmi təcrübə aparmaq bacarığı ona 1892-ci ildə Harlem Elmi Cəmiyyətinin qızıl medalını qazandırmış və bir il sonra doktorluq elmi dərəcəsi almasına təkan vermişdir.
Fəaliyyəti
Zimanın əsas təcrübə sahəsi maqnetizm və işıq hadisəsinə aid idi. Piter Zimanadək yalnız iki maqnit-optik halı bilinirdi. Bunların biri şotland fiziki Kerr, digəri isə ingilis alimi Maykl Faradey tərəfindən kəşf edilmişdi. Ziman isə işığın özünü deyil, mənbəyini tapmaq üçün bir sıra təcrübələr aparmışdır. Onun əsas məqsədi 1860-cı illərdə Maksvell tərəfindən yaradılan, daha sonra Lorensin inkişaf etdirdiyi elektromaqnit nəzəriyyəsinin araşdırılması idi. Maksvell nəzəri olaraq işığın elektromaqnit sahələrindən ibarət olduğunu bildirmişdi. Onun nəzəriyyəsi alman fiziki Henrix Hersin araşdırmaları ilə isbat olunmuşdu. Bu nəzəriyyə daha sonra Lorens tərəfindən inkişaf etdirilsə də, təcrübi nəticələr kifayət qədər yaxşı deyildi. Ziman da ilk təcrübələrində uğursuzluğa düçar olmuşdu. Lakin buna baxmayaraq, mətanətini itirməmiş və təcrübələrini davam etdirmişdi.
Həmin dövrdə təcrübələrdə ABŞ fiziki Roulendin hazırladığı həssas cihazdan istifadə edilirdi. O, Lorenslə birgə keçirilən çoxsaylı təcrübələrdən sonra nəhayət elektromaqnit dalğalarının spektrlərə parçalandığını aşkar etmişdidi. Bu hadisə "Ziman effekti" adını almışdır.
Spektrlərin parçalanması, elektrik yüklənməsinin vibrasiya edən hissəciklərlə mütənasibliyini, həmçinin onun mənfi yükləndiyini aşkara çıxarmışdır. Bu nəticələr Lorensin elektron haqqında fikirlərini təsdiqləmiş, həmçinin onun kəşf etdiyi elektronun 1897-ci ildə Tompson tərəfindən qaz vakuum borularında elektrik boşalması nəticəsində kəşf edilən elektronla eyni olduğunu isbat etmişdir. Ziman effekti atomun quruluşunu araşdırmağa kömək edən əsas vasitələrdən biridir. Spektral xəttlərin üç deyil, daha çox hissəyə parçalandığının kəşf ediməsi daha sonralar Kvant nəzəriyyəsinin isbatında çox mühüm rol oynamışdır.
Kəşfləri və mükafatları
Alimin sonrakı fəaliyyəti işığın şəffaf materiallar üzərində (şüşə və kvars kimi) dəqiq sürətini ölçmək olmuşdur. O, dəyişikliklərin təkcə işığın sürətindən və fərqli mühitdə sınmasından deyil, həm də işığın tezliyindən asılı olduğunu aşkara çıxarmışdır. Zimanın nəticələri o dövrdə Albert Eynşteynin kəşf etdiyi nisbilik nəzəriyyəsilə uzlaşırdı. Fizik həmçinin, elektriklə yüklənmiş atomları çəkilərinə görə fərqləndirmək məqsədilə kombinə edilmiş maqnit-elektrik pozulmalarının metodikasını işləmiş və bir neçə yeni izotoplar (müxtəlif çəkili, lakin nüvəsi eyni olan kimyəvi element) kəşf etmişdir.
Ziman mədəni, yumşaq təbiətli, ətrafındakılarla mülayim davranan insan olmuşdur. O öz istəyi ilə elmi fəaliyyətinə son qoyaraq 1935-ci ildə Amsterdam Universitetini tərk etmişdir.
Piter Ziman Oksford, Gettingen, Strasburq, Qlazqo, Brüssel və Paris Univesitetlərinin fəxri doktoru adını almış, London Kral Cəmiyyətinin Rumford və ABŞ Milli Elmlər Akademiyasının Dreyper medalları, Fransa Elmlər Akademiyasının Vayld mükafatı ilə təltif edilmişdir.
Dünya şöhrətli fizik 1943-cü ildə vəfat etmişdir.
20 saylı Nərimanov ikinci seçki dairəsi
Azərbaycan Respublikası 20 saylı Nərimanov ikinci seçki dairəsi — Bakıda seçki dairəsi. Mərkəzi Seçki Komissiyası tərəfindən müəyyən edilmiş 125 dairədən biridir. Bakı şəhər Nərimanov rayonunun bir hissəsini əhatə edir.
Yuinta (Vayominq)
Yuinta Rayonu (ing. Uinta County) — Vayominq, ABŞ-də yerləşən rayon. ABŞ Siyahıyaalma Bürosunun verdiyi statistik məlumatlara görə 2000-ci ildə bu rayonun əhalisi 19 742 nəfər olmuşdur.
Rayonun paytaxtı Evanson şəhəridir.
Bulbophyllum brachyphyton
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum brachyphyton növü Madaqaskar üçün endemik növdür.
Qoşasu
Qoşasu — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Qoşasu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 1 dekabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Barmaqqum
Barmaqqum — Tarbaqatay dağlarının cənubunda, Katınsu və Emel çayarının Alakol gölünə töküldüyü əraziləri əhatə edən qumdan ibarət olan massiv. İnzibati cəhətdən Qazaxıstanın Sərqi-Qazaxıstan vilayəti Urcar rayonu ərazisində yerləşir. Sahəsi 720 km², maksimal hündürlüyü 383 m, uzunluğu 30 km, eni isə 25 km. Səhra dördüncü dövr zamanı formalaşmışdır. Şərqində mineral mənbəsi vardır.
Qibti dili
Qibti dili — Misir dilinin inkişafının axırıncı mərhələsi. Misir xristianlarının kilsələrində işlədilən dili. Beş əsas dialektə bölünür: said, axim, subaxim, fayüm, və boxar.
Lizbirt Mergel Yatağı
Lizbirt Mergel Yatağı — Şərur rayonu ərazisində, Naxçıvan şəhərindən 30 km şimal-qərbdə, Lizbirt çayının orta axınındadır.
Haqqında
Geoloji quruluşunda Üst Tabaşirin Kampan mərtəbəsinin mergel, əhəngli mergel və gilli mergel tərkibli karbonat-terrigen süxurları iştirak edir. Yatağın tektonik quruluşunda yerli əhəmiyyət daşıyan şimal-qərb. İstiqamətli antiklinal və sinklinal qırışıqlıq qeyd olunur. Sahəsi 3,5 km2, faydalı qatın orta qalınlığı 20,5 m- dir. Mergel, bəzi əlavələr edilməklə, sement istehsalına yararlıdır. Yatağın sənaye ehtiyatı 169 milyon tondur.
Eranos
Eranos, Yeranos — İrəvan quberniyasının Yeni Bayazid qəzasında, indi Qaranlıq (Martuni) rayonunda kənd.
Tarixi
Eranos kəndi rayon mərkəzindən 16 km məsafədə, Göyçə gölünün yaxınlığında yerləşir. Erməni mənbələrində kəndin adı həm də Yaranos formasında qeyd edilmişdir.
Toponimi
Toponim aran (eran) etnoniminə -os şəkilçisinin artırılması əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.1728-ci ilə aid mənbədə Qarni nahiyəsində kənd adı kimi göstərilmişdir. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağıdılmışdır. Azərbaycan xalqının atnogenezində mühüm rol oynamış qədim türk mənşəli Aran tayfasının adını əks etdirir. Kəndin adı Aran tayfasının adından və yunan mənşəli "os" şəkilçisindən ibarətdir. Azərbaycanın qədim tarixində üç mə'nada "Aran" sözü iştirak еdir.
Acılı yaşayış yeri
Аcılı yаşаyış yеri — Şərur rayonundа Dərəkənddən şimal-qərbdə yеrləşir. Yаşаyış yеrində оlаn uçub-tökülmüş tikinti qаlıqlаrı binаlаrın dаş təməl üzərində möhrə və çiy kərpicdən inşа оlunduğunu göstərir. Tədqiqаt zаmаnı Sоn Оrtа əsrlərə аid şirli və şirsiz kеrаmikа məmulаtı аşkаr оlunmuşdur.
Tomas Qoltz
Tomas Qoltz — Amerika tarixçisi, jurnalisti və yazıçısı.
Həyatı və yaradıcılığı
Tomas Qoltz 11 oktyabr 1954-cü ildə Yaponiyada anadan olmuşdur. O, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Şimali Dakota ştatında böyümüş, Nyu-York Universitetini Orta Şərq araşdırmaları üzrə magistr ixtisası ilə bitirmişdir (1985).
Tomas Qoltz 15 il müddətində Türkiyə və postsovet ölkələrində jurnalist fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Bu müddət ərzində Tomas Qoltz yazdığı kitablarda "qaynar" nöqtələrdə baş verən hadisələri təsvir etmişdir. 1998-ci ildə işıq üzü görən "Azərbaycan gündəliyi" kitabında Xocalı faciəsi, "Çeçenistan gündəliyi"ndə Birinci Çeçenistan müharibəsindən, "Gürcüstan gündəliyində" isə Gürcü-abxaz münaqişəsi haqda bəhs olunur.
"Çeçenistan gündəliyi" kitabı 2003-cü ildə nəşr edilmiş, 2005-ci ildə türk dilinə tərcümə edilmişdir. "Gürcüstan gündəliyi" isə 2006-cı ildə işiq üzü görmüşdür.
O, bir çox dillərdə, o cümlədən türk, Azərbaycan, alman, rus, ərəb, fars dillərində sərbəst danışır.
Tomas Qoltz 28 iyul 2023-cü ildə vəfat edib. O, ABŞ-nin Montana ştatının Livinqston şəhərində yaşayırdı.
Püimuasson
Püimuasson  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Ryez kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Din-le-Ben.
INSEE kodu — 04157.
Əhalisi
thumb|200px|left|Sen-Mişel kilsəsi 2008-ci ildə əhalinin sayı 698 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 390 nəfər (15-64 yaş arasında) arasında 256 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 134 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 65.6%, 1999-cu ildə 67.8%). Fəal olan 256 nəfərdən 231 nəfəri (127 kişi və 104 qadın), 25 nəfəri işsizdir (7 kişi və 18 qadın). 134 hərəkətsiz 28 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 50 nəfər təqaüdçü, 56 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Dividend
Dividendlər — səhmdar cəmiyyətin mənfəətinin hər il səhmdarlara ödənilən hissəsi. Sahib olunan səhmlərə uyğun dividend ödənilir. Yəni dividendlər hüquqi şəxsin öz təsisçilərinin (payçılarının) və yaxud səhmdarlarının xeyrinə xalis mənfəətinin (sadələşdirilmiş vergi ödəyiciləri tərəfindən vergi və xərclər çıxıldıqdan sonra gəlirin) bölüşdürülməsi ilə bağlı pul və ya digər ödəmələr şəklində etdiyi ödənişdir. Hüquqi şəxsin ləğvi ilə bağlı əmlakın bölüşdürülməsi nəticəsində əldə edilən gəlir, həmçinin səhmdarların səhmlərinin faiz nisbətini dəyişdirməyən səhmlərin bölüşdürülməsi, səhmlərin (hissələrin, payların) nominal dəyəri hüdudlarında geri alınması ilə bağlı edilən ödənişlər dividend sayılmır.
İqbal Məmmədəliyev
İqbal Vamiq oğlu Məmmədəliyev (d. 23 sentyabr 1978, Bakı) — Azərbaycan kino rejissoru və prodüseri.