cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emil Sadıqzadə
Hərbi xidməti
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Emil Sadıqzadə ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Emil Sadıqzadə ​ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Emil Sadıqzadə ​ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında şəhid olmuş Emil Sadıqzadə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
NGC 5604
NGC 5604, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Aleksandr Yelyaşeviç
Aleksandr Yelyaşeviç — Polşa ordusunun Lipka tatarı olan mayoru. O, Polşa ordusundakı sonuncu tatar-müsəlman bölməsinin komandanı olmuşdur..
Həyatının erkən dövrü
Etnik olaraq Lipka tatarı olan Yelyaşeviç Rusiya imperiyası nın Vilnüs quberniyasında imperator ordusunun kapitanı olan Janın ailəsində dünyaya gəlmişdir. O, 1912-1919-cu illərdə əvvəlcə Pskov dakı Kadet Korpusunda, sonradan isə Ukrayna da hərbi təhsil almışdır. 1923-cü ildə Türkiyə yə və Yuqoslaviya ya evakuasiya edilmiş zabitlər məktəbini süvari zabiti olaraq başa vurdu. 1924 və 1925-ci illərdə serb sərhəd bölmələrində xidmət etdikdən sonra Polşay a geri dönə bildi.
Polyak ordusunda
Eyni ild də polyak ordusuna qoşuldu və Qrudziadzdakı Süvari Zabitlər Məktəbinə göndərildi. 1928-ci ildə Vilnüs qarnizonunun IV Uhlans Alayında peşəkar zabit kimi xidmət etməyə başladı. Onun alayı müasir Vilnüsün bir hissəsi olan Nova Vileykada yerləşirdi. O, burada I Tatar Eskadronunun komandanı idi. Bu eskadron polyak hərb tarixində sonuncu tatar hərbi birləşməsidir. O, 1939-cu ilin sentyabrında Polşa kampaniyasında iştirak etmişdir.
Polşanın işğalı
Bu hücum polyak hərb tarixində bir mərhələnin bağlanmasının simvolu oldu - İslam/Tatar alayının sonu. Tezliklə, XIII Vilnüs Uhlan Alayı Lublin yaxınlığındakı Suçovola kəndi yaxınlığında baş vermiş döyüşün nəticəsində tatar alayı darmadağın edildi. Bölməsindən sağ qalmış az sayda insanla Rumın plasdarmına (Polyak ordusunun baş qərərgah rəisi belə bir əmr vermişdi) çatmağa çalışarkən alman tərəfindən əsir tutuldu və bütün müharibə boyunca alman oflaqında (müharibə zamanı əsir götürülmüş düşmən zabitləri üçün yaradılmış düşərgə) yaşadı.
Müharibədən sonra
Yelyaşeviç 1978-ci ilin 18 avqustunda Qdansk şəhərində vəfat etdi və Varşavanın İslami Tatar Məzarlığında dəfn edildi.
Aksent (sosiolinqvistika)
Aksent — başqa dildə danışarkən ana dilinin tələffüz xüsusiyyətlərinin təzahürü. Bu və ya digər dialektin tələffüz xüsusiyyətlərinin məcmusudur. Aksent danışanların yaşadığı yer, danışanların sosial-iqtisadi vəziyyəti, etnik mənsubiyyəti (etnolekt), kasta və ya sosial sinif ilə də müəyyən oluna bilər.
Tamta
Tamta Qoduadze və ya sadəcə Tamta  — Gürcü əsilli Yunanıstan müğənnisi. O, 2004-cü ildə iştirak etdiyi Super Idol musiqi yarışmasından sonra Yunanıstan və Kiprdə şöhrət qazanmışdır. Tamtanın Yunanıstan və Kiprdə bir neçə hit mahnıları olmuşdur. O, 2014-cü ildə X Factor Gürcüstan və 2016-cı ildə isə X Factor Yunanıstan yarışmalarında münsif olaraq yer almışdır.
Aksent (sosiolinqvistika)
Aksentlər adətən səs keyfiyyəti, tələffüz, sait və samitlər arasındakı fərq, vurğu və prosodiya ilə fərqlənir. Qrammatika, semantika, lüğət və digər dil xüsusiyyətləri tez-tez aksent ilə eyni vaxtda dəyişsə də, "aksent" sözü xüsusi olaraq tələffüz fərqliliklərinə aid olunur, "dialekt" sözü isə daha geniş dil fərqlərini əhatə edir. "Aksent" əksər halda "dialekt"in alt çoxluğu hesab edilir.
Tamta
Tamta "Replay" mahnısı ilə Kipri Tel-Əvivdə keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.
Həyatı və musiqi karyerası
2007-ci ildə Tamta Yunanıstanın ERT telekanalının 2007 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi seçim turunda iştirak etmişdir. Sarbelin qalib gəldiyi yarışmada Tamta ifa etdiyi "With Love" mahnısı ilə üçüncü yerdə qərarlaşmışdır. Həmin ilin may ayında Tamtanın Agapise Me adlı studio albomu buraxılmışdır.
2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
21 dekabr 2018-ci il tarixdə Tamtanın "Replay" mahnısı ilə Kipri İsrailin Tel-Əviv şəhərində keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edəcəyi açıqlanmışdır. Daha öncə 2018-ci ildə Kipr telekanalı Tamtaya "Fuego" mahnısı ilə ölkəni Lissabonda keçirilən müsabiqədə təmsil etməyi təklif etsə də, ifaçı zamanlamanın uyğun olmaması səbəbi ilə təklifdən imtina etmişdir. Onun yerinə müsabiqəyə yunan müğənnisi Eleni Fureyra göndərilmiş və nəticədə Fureyra Kiprə həmin mahnı ilə 2-ci yeri qazandırmışdır. Hər iki mahnı yunan-isveç bəstəkarı Aleks Papakonstantinu tərəfindən bəstələnmişdir. Nəticədə ifaçı finalda 109 xalla 13-cü yerdə qərarlaşmışdır.
Seyfəddin Qutuz
Sultan Seyfəddin Qutuz əl-Anuştegini və ya sadəcə Qutuz — Bahri Məmlükər siyası qrupunun Anuştəkinlilər sülaləsindən Məmlük sultanı (1259–1260). Xarəzmşah Cəlaləddinin bacısının və əmisi Mahmud ibn Mamdudun evliliyindən dünyaya gəlmişdir. Ənəs Silahdar tərəfindən öldürülmüşdür. Əyn Cəllud döyüşündə İslam (Məmlük) Ordusuna başçılıq etmişdir.
Həyatı
Uşaq ikən monqollar tərəfindən əsir alınmışdır. Sonra Misirdə satılmış, Әyyubi Sultanlığında xidmət etmişdir. Yeddinci Xaçlı Yürüşü iştirakçıları ilə əl-Mənsurə və Fəriskur döyüşlərində Əyyubi ordusuna komandanlıq etmişdir. Əyyubilərin devrilməsi və Məmlüklərin hakimiyyətə gəlməsində rolu olmuşdur. Yeni sultan Sultan Muizzəddin Aybəkin əmiri olmuş və Muizzi ləqəbi almışdır. Sonra Qutuz de-fakto hakimiyyətə gəlmişdi, çünki yeni Sultan Əli ibn Aybək (1257–1259) 15 yaşlı idi və dövləti idarə edə bilmirdi. Qutuzla birgə hakimiyyəti öz aralarında sultanın atabəyi Səncər əl-Hələbi və Bahrilərin rəisi Səncər əl-Hatmi paylaşırdı. 1259-cu ildə Qutuz sultan oldu. Monqol xanı Hülakü xan Məmlüklərə savaş açır. Bu isə bütün İslam aləminə savaş açmaq idi, çünki məmlüklərin paytaxtı Qahirə həm də Xilafətin mərkəzi idi. Bunu nəzərə alan Sultan Qutuz Əmir Baybars ile döyüşə hazırlaşır və iki ordu 3 sentyabr 1260-cı ilde Əyn Cəlludda qarşılaşdı. Monqol komandiri Ketboğa noyon öldürüldü, savaş məmlüklərin qələbəsi ilə başa çatdı. 24 oktyabr 1260-cı ildə isə Qutuz Bahrilər tərəfindən öldürüldü. Hər nə qədər Qutuzu qətl edənin Baybars olduğu dəyilsə də, bu daha az bilinən məmlük əmiri Ənəs Silahdarın işidir.
Dayan Kiton
Dayan Kiton (həqiqi adı — Dayan Holl, ; 5 yanvar 1946-cı ildə, ABŞ-də Los-Ancelesdə anadan olmuşdur,  — ABŞ aktrisası, kinorejissoru və prodüsseri.
Marsiyo Amorozo
Marsiyo Amorozo Dos Santos (port. Márcio Amoroso dos Santos; ) — Keçmiş braziliyalı futbolçu. Hücumçu mövqeyində şıxış edib. 1994-cu ildə Braziliyada ilin futbolçusu seçilib.
Klub
Klub karyerasına "Quarani" klubunda başlayıb. 1993-ci ildə burada 1 oyuna meydana çıxdıqdan sonra Yaponiyanın "Verdi Kavasaki" klubuna icarəyə verilib. Yaponiyada meydana çıxdığı 19 oyunda 16 dəfə fərqlənib. Yaponiyada bir mövsum keçirdikdən sonra vətəninə qayıdaraq təkrar "Quarani" komandasına qoşulur. 1996-cı ilə qədər burada oynayan Marsiyo daha sonra ölkəsinin digər komandası olan "Flamenqo" klubuna qoşulur.
Lakin burada qısa müddətlik oynayandan sonra Avropaya yollanır. Onun Avropada ilk klubu 1990-cı illərin sonlarında dünyanın ən güclu çempionatı sayılan İtaliya A Seriyasında çıxış edən, lakin çoxda iddialı olmayan olmayan "Udineze" klubu olur. Orada almaniyalı Oliver Birhoff ilə birlikdə 3-4-3 taktikasında çox gözəl oyun göstərdi. Heç kimin gözləmədiyi halda ilk mövsümünü klubla A Seriyasında üçüncü sırada tamamladı. 1998-ci ildə liqanın bombardiri Oliver Bierhoff klubdan ayrılıb "Milan"a gedəndə bir çoxları "Udineze" klubunun uğurlarını təkrarlamaq üçün mübarizə aparacağını düşünürdü, amma növbəti mövsüm klub yox Amorozo özü komandanın diqqət mərkəzinə gəldi və 22 qol ilə A Seriyasında ən yaxşı bombardir oldu.
Növbəti mövsüm 30 milyon avro qarşılığında UEFA Kubokunu və İtaliyanın kubokunu qazanmış "Parma"ya keçdi. Komanda 1999-cu ildə İtaliya Superkubokunu qazanaraq mövsümə güclü bir şəkildə başlamasına baxmayaraq, "Parma" A Seriyasında uğur qazana bilmədi və Amorozo təkrarlanan zədə problemləri səbəbiylə "Udineze" ilə göstərdiyi oyunu burada göstərə bilmədi. Bununla belə, klub ilə birlikdə 2001-ci ildə İtaliya Kubokunun finalına çıxmağı bacardı.
İki mövsümdən sonra, Amorozo yenidən klubunu dəyişir, bu dəfə Almaniyanın "Borussia Dortmund" klubuna keçir. Transfer, 50 milyon Alman Markası (25 milyon avro) qarşılığında baş tutur. Bu qiymət o dövrdə Almaniya klubları üçun bir rekord idi və 2017-ci ilə kimi, Corentin Tolisso, Javi Martínez, Mario Gómez və Mario Götze'den sonra beşinci ən bahalı transfer idi. Amorozo 2001-02 mövsümündə Bundesliqa çempionluğunu qazandı və eyni zamanda liqanın bombardiri oldu. "Borussiya"nın "Feyenoord"a 3-2 məğlub olduğu 2002 UEFA Kuboku Finalında itirak elədi. Klubdakı növbəti iki mövsümündə, təkrarlanan zədə problemləri səbəbiylə əsas heyətdə yerini itirməyə başladı.
Futbolçu 2005-ci ildə vətəninə qayıdaraq "San Paulu" klubu ilə müqavilə bağlayır.
Futbolçu daha sonra "Milan" klubuna transfer olunur. Ancaq "Milan"dada əsas heyətə düşə bilməyərək Braziliyaya qayıdır. Ardıcıl olaraq "Korintians" və "Qremio"nun formasını geyinir ancaq yenədə əvvəlki formasını bərpa edə bilmir.
Futbolçu 2007-ci ildə təkrar Avropaya dönur. Bu dəfə Yunanıstanın "Aris" klubuna qoşulur. Burada 12 oyunda meydana çıxıb 2 dəfə fərqlənir.
Mövsum bitincə təkrar Braziliyaya dönərək yetirməsi olduğu "Quarani"yə qoşulur. Ancaq burada aldığı ağır zədədən sonra karyerasını bitirir.
Dayan Kiton
Dayan Kiton Oskar kino mükafatını, "Qaydalı və qaydasız mükafat" filmindəki roluna görə "Qızıl qlobus" mükafatını, "Enni Holl" filmindəki ən yaxşı qadın roluna görə "BAFTA" mükafatını almışdır. ABŞ hüdudlarından kənarda Frensis Ford Koppalanın "Xaç atası" (1972, 1974 və 1990) film trilogiyasında və Allen Vudinin filmlərindəki rollarına görə tanınmışdır. Dayan Kitonun iştirakı ilə çəkilən filmlər 2,7 milyard dollardan çox gəlir qazandırmışdır. .
Marsiyo Amorozo
Milli Komanda
1995-ci ildən 2003-cu ilə kimi Braziliya yığmasının ormasını geyinir. Burada 19 oyunda 9 dəfə fərqlənir.
== Karyera statistikası ==
Dayan Kiton
Şəxsi həyatı
Dayan Kiton heç vaxt ərdə olmamışdır. O, qızı Deksteri (1996-cı ildə anadan olmuşdur) və oğlu Dyuku (2001-ci ildə anadan olmuşdur) övladlığa götürmüşdür. .
Məlumatlara görə Dayan Kiton 2011-ci ildə dəri xərçənginə tutulsa da, ona qalib gəlməyi bacarmışdır. .
Alidə Mustafayeva
Alidə Fərhad qızı Mustafayeva və ya Alidə Fərhadqızı — azərbaycanlı aparıcı.
Çexoslavakiyaya qoşunların yeridilməsi (1968)
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%92%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B4%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0. JPG/220px-%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%92%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B4%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B0. JPG|thumb| "Sülh və Sosializm İttifaqı" [[İşarə|döş nişanı, Varşava Müqaviləsi Təşkilatı]] Qoşunların Çexoslovakiyaya daxil olması, həmçinin Dunay əməliyyatı və ya Çexoslovakiyanın işğalı — 21 avqust 1968-ci ildə başlayan və Praqa baharı islahatlarına son qoyan Varşava Müqaviləsi Təşkilatı qoşunlarının (Rumıniya istisna olmaqla) Çexoslovakiyaya daxil olması.
Energetika Nazirliyi (Qazaxıstan)
Qazaxıstan Respublikasının Energetika Nazirliyi — enerji sahəsində dövlət idarəetməsini həyata keçirən və Qazaxıstan Respublikası Hökumətinin tabeliyində olan Qazaxıstanın respublika icra orqanı. Nazirlik 2014-cü ilin avqust ayında Qazaxıstan Respublikası hökumətinin yenidən qurulması zamanı yaradılmışdır. Ləğv edilmiş Qazaxıstanın Neft və Qaz Nazirliyi, Sənaye və Yeni Texnologiyalar Nazirliyi və Ətraf Mühit və Su Resursları Nazirliyinin funksiyaları və səlahiyyətləri Nazirliyə verildi.
Tarixi
Qazaxıstanda Enerji Nazirliyi sovet illərində və müstəqilliyin ilk illərində mövcud idi. Sonradan ləğv edildi. 2014-cü ildə Qazaxıstanın energetikləri respublikanın Baş naziri Kərim Məsimova respublikada Enerji Nazirliyi yaratmaq istəyi ilə müraciət etdilər, çünki respublikada fəaliyyətində koordinasiya olmaması ilə əlaqədar bir vəziyyət var idi. elektrik sahəsində müxtəlif dövlət qurumları. Nazirliyin yaranmasından əvvəl, enerji məsələləri, verilən vəzifələrin öhdəsindən gələ bilməyən müxtəlif şöbələr tərəfindən həll edildi.
2015-cü ildə Qazaxıstanın enerji sənayesi, respublikada müxtəlif dövlət orqanlarının fəaliyyətlərinin uyğunsuzluğu ilə əlaqədar bir vəziyyət olduğu üçün Enerji Nazirliyini yaratmaq istəyi ilə ölkənin Baş naziri Kərim Məsimova müraciət etdi. Nazirliyin yaradılmasından əvvəl enerji məsələləri məsuliyyətlərinin öhdəsindən gələ bilməyən müxtəlif şöbələr tərəfindən həll olunurdu.
Mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı enerji sektorundakı nüvə mineral ehtiyatlarının mədən, metallurgiya, kimya, neft-kimya və nüvə sənayesini idarə edir. Məhdud səlahiyyətlərinə aid funksiyaları yerinə yetirərək dövlət idarəçiliyini və nəzarətini həyata keçirir.
Məqsədi
Nazirliyin vəzifəsi yüksək səviyyədə rəqabətqabiliyyətlilik, milli və enerji təhlükəsizliyini təmin etmək, iqtisadiyyatın enerji ehtiyatlarına artan ehtiyaclarını ödəmək, onların məqsədlərinə yönəlmiş elmi və texnoloji potensialı inkişaf etdirmək məqsədi ilə yanacaq-enerji kompleksinin inkişafıdır. effektiv istifadə, habelə keyfiyyət mühitinin qorunması, bərpası və yaxşılaşdırılması üçün şərait yaratmaq, Qazaxıstan Respublikasının aşağı karbonlu inkişafa və indiki və gələcək nəsillərin ehtiyaclarını ödəmək üçün "yaşıl iqtisadiyyata" keçməsini təmin etmək.
Strukturu
• 3
Çexoslavakiyaya qoşunların yeridilməsi (1968)
Ən böyük qoşun kontingenti SSRİ tərəfindən ayrılmışdı. Birləşmiş qrupa (500 min nəfərə qədər və 5 min tank və zirehli transportyor) ordu generalı I. G. Pavlovski başçılıq edirdi.
Hadisədən əvvəl baş verənlər
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/IICCR_G539_Ceausescu_Dubcek_Svoboda.jpg/220px-IICCR_G539_Ceausescu_Dubcek_Svoboda.jpg|thumb| [[Nikolae Çauşesku (ortada) və Lüdvik Svoboda (solda) 1968-ci ilin avqustunda Çexoslovakiyaya səfəri zamanı. Alexander Dubcek ön sırada, soldan birincidir. Çauşesku o zaman Varşava Müqaviləsi Təşkilatının Çexoslovakiyaya hücumunun əleyhdarı idi.]] Sovet rəhbərliyi ehtiyat edirdi ki, Çexoslovakiya kommunistləri Moskvadan asılı olmayan daxili siyasət yeritsələr, SSRİ Çexoslovakiya üzərində nəzarəti itirəcək. Hadisələrin bu cür dönüşü Şərqi Avropa sosialist blokunu həm siyasi, həm də hərbi-strateji baxımdan parçalamaq təhlükəsi yaradırdı. Sosialist bloku ölkələrində məhdud dövlət suverenliyi siyasəti, digər şeylərlə yanaşı, lazım gələrsə, hərbi gücdən istifadə etməyə imkan verən Qərbdə " Brejnev doktrinası " adını aldı.
1968-ci ilin mart ayının sonunda Sov. İKP Mərkəzi Komitəsi Çexoslovakiyadakı vəziyyətlə bağlı məxfi məlumatı partiya fəallarına göndərdi. Bu sənəddə deyilirdi: "son vaxtlar hadisələr mənfi istiqamətdə inkişaf edir. Çexoslovakiyada "rəsmi müxalifət" yaratmaq və müxtəlif antisosialist baxış və nəzəriyyələrə qarşı "tolerantlıq" tələb edən məsuliyyətsiz ünsürlərin hərəkətləri artmaqdadır. Sosializm quruculuğunun keçmiş təcrübəsi yanlış şəkildə işıqlandırılır, digər sosialist ölkələrinin təcrübəsinə zidd olan sosializmə xüsusi Çexoslovakiya yolu təklif edilir, Çexoslovakiyanın xarici siyasətinə kölgə salmağa cəhdlər edilir, sosializmin zərurətindən danışılır. "müstəqil" xarici siyasət yeridilməsi vurğulanır. Özəl müəssisələrin yaradılması, planlaşdırılmış sistemdən imtina, Qərblə əlaqələrin genişləndirilməsi çağırışları səslənir. Üstəlik, bir sıra qəzetlərdə, radio və televiziyada "partiyanın dövlətdən tamamilə ayrılması", Çexoslovakiyanın Masaryk və Beneş burjua respublikasına qaytarılması, Çexoslovakiyanın "açıq cəmiyyətə çevrilməsi çağırışları edilir"
Martın 23-də Drezdendə altı sosialist ölkəsinin — SSRİ, Polşa, ADR, Bolqarıstan, Macarıstan və Çexoslovakiyanın partiya və hökumət rəhbərləri arasında görüş keçirildi. Bu görüşdə Çexoslovakiya Kommunist Partiyasının baş katibi A. Dubçek ağır tənqidlərə məruz qaldı.
"Dunay" əməliyyatı üçün əməliyyat planının hazırlanması
Yaranan hərbi-siyasi vəziyyəti nəzərə alaraq, 1968-ci ilin yazında Varşava Müqaviləsi Təşkilatının birgə komandanlığı SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahı ilə birlikdə "Dunay" kod adlı əməliyyat hazırladı.
8 aprel 1968-ci ildə Hava-desant qoşunlarının komandiri general V. F. Margelov qəbul etdiyi əmrə əsasən Çexoslovakiya ərazisində hava-desant hücum qüvvələrinin istifadəsini planlaşdırmağa başlandı. Direktivdə deyilirdi: "Beynəlxalq vəzifəyə və Varşava Müqaviləsi Təşkilatına sadiq olan Sovet İttifaqı və digər sosialist ölkələri Vətəni onun üzərində asılmış təhlükədən müdafiə etmək üçün Çexoslovakiya Xalq Ordusuna kömək etmək üçün öz qoşunlarını göndərməlidirlər". Sənəddə həmçinin vurğulanırdı: "Əgər Çexoslovakiya Xalq Ordusunun qoşunları sovet qoşunlarının görünüşünə anlayışla yanaşırlarsa, bu halda onlarla qarşılıqlı əlaqəni təşkil etmək və qarşıya qoyulan vəzifələri birgə yerinə yetirmək lazımdır. Əgər ÇXO qoşunları paraşütçülərə düşmən münasibət bəsləyərsə və mühafizəkar qüvvələri dəstəkləyirsə, onda onların lokallaşdırılması üçün tədbirlər görmək, bu mümkün deyilsə, tərksilah etmək lazımdır".
Alexander Dubçekə təzyiq
Aprel-may aylarında sovet rəhbərləri Aleksandr Dubçeki "ağıllandırmağa", onun diqqətini antisosialist qüvvələrin hərəkətlərinin təhlükəsinə yönəltməyə çalışırdılar. Aprelin sonunda Varşava Müqaviləsi iştirakçısı olan ölkələrin Birləşmiş Silahlı Qüvvələrinin baş komandanı rmarşal I. Yakubovski, Varşava Müqaviləsi iştirakçısı olan ölkələrin qoşunları üçün Çexoslovakiya ərazisində təlimlər hazırlamaq.üçün Praqaya gəldi.
Varşava Müqaviləsi iştirakçısı olan ölkələrin liderlərinin ilk görüşü
Mayın 8-də Moskvada SSRİ, Polşa, ADR, Bolqarıstan və Macarıstan rəhbərlərinin qapalı görüşü keçirildi. Bu görüşdə Çexoslovakiyadakı vəziyyətlə əlaqədar həyata keçiriləcək tədbirlər haqqında səmimi fikir mübadiləsi aparıldı. Hətta o zaman hərbi yolla həll təklifləri var idi. Lakin Macarıstan lideri Y. Kadar 1956-cı ilin təcrübəsinə istinad edərək deyirdi ki, Çexoslovakiya böhranı hərbi yolla həll edilə bilməz və siyasi həll yolu axtarılmalıdır.
Alidə Mustafayeva
Həyatı
Mustafayeva Alidə Fərhad qızı 30 avqust 1987-ci ildə Bakıda ziyalı ailəsində doğulub. Atası elmlər namizədi, dosent Mustafayev Fərhad Məhəmməd oğlu Qazaxın Aşağı Salahlı kəndində tanınmış Səməd Ağa Mustafayevin nəvəsidir. Anası Kəsəmənli İradə Baba qızı Ağstafanın Qıraq Kəsəmən kəndində tanınmış Səlim bəyin nəvəsidir. 2004-cü ildə Nəsimi rayonu Samir Hacıyev adına 5 saylı orta məktəbi bitirib. 2008-ci ildə Azərbaycan Dillər Universitetinin Avropaşünaslıq və Beynəlxalq Münasibətlər fakültəsinin amerikaşünaslıq ixtisasını fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 2007-ci il sentyabr ayının 27-dən oktyabr ayının 27-dək Azərbaycan Respublikası Milli Məclis Aparatının Beynəlxalq münasibətlər şöbəsində istehsalat təcrübəsi keçib.
7 dekabr 2009-cu il tarixində ATV-də seçimlərdən keçərək, işə götürülüb. İlk olaraq Səhər Proqramı çərçivəsində "Binaların tarixi" və "Yazarlar" rubrikalarını hazırlayıb və aparıb. 2010-cu ilin sentyabr ayının 17-də "106 FM|106" və "106.3 FM" dalğalarında "Son xəbər"i təqdim edib. 2011-ci il 20 iyun tarixindən ATV-də "Son Xəbər"in aparıcısı olub. Müxtəlif vaxtlarda xəbərlərlə yanaşı, "ATV Dünya" proqramlarının aparıcısı olub. 2016-cı il 8 aprel tarixində ATV-dən ayrılıb. 2016-cı il 4 iyul tarixindən ANS-də "Salam, Azərbaycan" və "Xəbərçi" proqramlarını aparıb. 2016-cı il 18 iyul tarixdən fəaliyyətini dayandıran kanalla yolları ayrılıb. Alidə Mustafayeva AZTV-də 2017-ci il 5 yanvar tarixdən Azərbaycan Televiziyasında işə qəbul edilib. Həmin il 14 yanvar tarixdən "Xəbərlər" informasiya proqramında aparıcı olaraq fəaliyyətə başlayıb. 2017-ci il sentyabrın 8-də AzTV-dən ayrılıb. 11 sentyabr 2017-ci il tarixdə İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətində "Carçı" İnformasiya Proqramının və "90 FM"-də "Xəbər vaxtı" proqramının aparıcısı kimi fəaliyyətə başlayıb. 2019-cu ildə "Diqqət Mərkəzi", "Diqqət Mərkəzi Yekun" proqramlarının aparıcısı olub.İTV-də yeni veriliş: "Diqqət Mərkəzi - Yekun" 2017-ci il sentyabrın 11-dən 2021-ci il yanvarın 21-dək İTV-də "İTV Xəbər" və İctimai Radioda xəbərlər buraxılışını təqdim edib. 2019-cu ildə İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkəti tərəfindən müxbir kimi Prezident Administrasiyasına akreditə olub. 21 yanvar 2021-ci ildə İTV-dən ayrılıb, 1 fevral 2021-ci ildən yenidən AzTV-də fəaliyyətə başlayıb.
İslamizm
İslamçılıq və ya Siyasi İslam (    Islām siyāsī və ya     al-Islāmīyah ) şəxsi həyatı ilə yanaşı İslamı ictimai və siyasi sahələrdə də istiqamətləndirməyi hədəfləyən "siyasi-ideoloji cərəyanlar" olaraq ifadə olunur.Müasir dövrdə İslam dininə söykənən ideologiyadır. Siyasi İslam anlayışı ilə sinonim şəkildə istifadə olunsa da, bu həddən artıq olan və mədəni cəhətləri olan bir anlayışdır. Panislamizm, İttihad-ı İslam və İslamlaşma anlayışları ilə sinonim şəkildə istifadə edilmişdir.
Tarixi
Köklərinə görə Cəmaləddin Əfqani və Məhəmməd Abduha əsaslanır. Bu mənada anti-imperialist bir çıxış qəbul edən bir ideologiya olaraq ortaya çıxmışdır. Osmanlı coğrafiyası üzərində çiçəklənən islamçılıq, əsasən XIX əsrin ikinci yarısında Namık Kamal və Ali Suavi kimi Gənc Osmanlılara söykənir. Ancaq bugünkü mənada əsasən II. Bu qanunilik dövründə ortaya çıxmışdı. Sultan II. Abdülhamidin panislamist siyasətinə baxmayaraq, İslam Birliyi anlayışı geniş mənada mədəniyyət, siyasət və cəmiyyət layihəsi olaraq ortaya çıxıb.. Əslində, islamçılıq, qərb güclərinin İslam dünyasına, xüsusən də hərbi və iqtisadi sahələrə meydan oxuduğu bir dövrdə, 19-cu əsrin əvvəlləri və 20-ci əsrin əvvəllərində müsəlman ziyalıların axtardığı qurtuluş vasitələrindən biri kimi ortaya çıxmışdır.
Alidə Mustafayeva
Həyatı
5 sentyabr 2022-ci il tarixindən ASAN Radio da Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi və ASAN Radionun birgə layihəsi olan “Rəqəmsal Dialoq” verilişini aparır.
Çexoslavakiyaya qoşunların yeridilməsi (1968)
Varşava Müqaviləsi ölkələrinin qoşunlarının "Şumava" təlimləri
Mayın sonunda Çexoslovakiya hökuməti Varşava Müqaviləsi iştirakçısı olan ölkələrin qoşunlarının iyunun 20–30-da yalnız bölmələrin, birləşmələrin və siqnal qoşunlarının qərargahlarının iştirakı ilə keçirilən "Şumava" adlı təlimlərinin keçirilməsinə razılıq verdi. İyunun 20-dən iyunun 30-dək sosialist ölkələrinin hərbi bloku tarixində ilk dəfə olaraq Çexoslovakiya ərazisinə 16.000 şəxsi heyət gətirildi. 1968-ci il iyulun 23-dən avqustun 10-dək SSRİ, ADR və Polşa ərazisində "Neman" arxa cəbhə təlimləri keçirildi. Bu bu zaman qoşunlar Çexoslovakiyaya daxil olmaq üçün yenidən yerləşdirildi. 1968-ci il avqustun 11-də hava hücumundan müdafiə qüvvələrinin "Səmavi Qalxan" əsas təlimləri keçirildi. Qərbi Ukrayna, Polşa və ADR ərazisində rabitə qoşunlarının təlimləri keçirildi.
29 iyul — 1 avqust tarixlərində Čierná nad Tisou şəhərində Sov. İKP MK Siyasi Bürosunun və Çexoslovakiya Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Rəyasət Heyətinin tam tərkibinin prezident L. Svoboda arasında görüş keçirildi. Danışıqlarda Çexoslovakiya nümayəndə heyəti daha çox vahid cəbhə kimi çıxış edirdi, lakin Vasil Bilyak xüsusi mövqe tuturdu. Elə həmin ərəfədə, Çexoslovakiya Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Rəyasət Heyətinin üzvlüyünə namizəd Antonin Kapekdən ölkəsinə sosialist ölkələrindən "qardaş yardımı" göstərmək xahişi ilə şəxsi məktub daxil olmuşdu.
İyulun sonunda Çexoslovakiyada hərbi əməliyyata hazırlıq başa çatdı, lakin onun keçirilməsi ilə bağlı yekun qərar hələ qəbul edilməmişdi. 3 avqust 1968-ci il Bratislavada altı kommunist partiyasının liderlərinin görüşü baş tutdu. Bratislavada qəbul edilmiş bəyanatda sosializmin müdafiəsində kollektiv məsuliyyət haqqında ifadə var idi. Bratislavada L. Brejnevə Çexoslovakiya Kommunist Partiyasının rəhbərliyinin beş üzvü — Bilyak, İndra, Kapek, Kolder, Şvestkadan Çexoslovakiyanı qaçılmaz qarşıdurma təhlükəsindən xilas etmək üçün "effektiv kömək və dəstək" xahişi ilə məktub verildi.
Avqustun ortalarında L. Brejnev A. Dubçek və Bratislavada vəd edilən kadr dəyişikliklərinin niyə baş tutmadığını soruşdu, Dubçek isə cavab verdi ki, kadr məsələləri Partiya Mərkəzi Komitəsinin plenumunda kollektiv şəkildə həll olunur.
Avqustun 16-da Sov. İKP MK Siyasi Bürosunun Moskvada keçirilən iclasında Çexoslovakiyadakı vəziyyət müzakirə edildi və qoşunların yeridilməsi ilə bağlı təkliflər bəyənildi. Eyni zamanda, Sov. İKP MK Siyasi Bürosundan Çexoslovakiya Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Rəyasət Heyətinə məktub daxil oldu. Avqustun 17-də Sovet səfiri S. Çervonenko Çexoslovakiya Prezidenti L. Svoboda və Moskvaya bildirdi ki, həlledici anda prezident Sov. İKP və Sovet İttifaqı ilə birlikdə olacaq. Həmin gün Çexoslovakiya xalqına Müraciət mətni üçün Moskvada hazırlanmış materiallar ÇKP-dəki "sağlam qüvvələr" qrupuna göndərildi. Onların İnqilabçı Fəhlə-Kəndli Hökuməti yaratması nəzərdə tutulurdu. SSRİ, ADR, Polşa, Bolqarıstan və Macarıstan hökumətləri tərəfindən də Çexoslovakiya xalqına, eləcə də Çexoslovakiya ordusuna müraciət layihəsi hazırlanmışdı.
Varşava Müqaviləsi iştirakçısı olan ölkələrin liderlərinin ikinci görüşü
Avqustun 18-də Moskvada SSRİ, Şərqi Almaniya, Polşa, Bolqarıstan və Macarıstan liderlərinin görüşü oldu. Müvafiq tədbirlər, o cümlədən ÇKP-nin "sağlam qüvvələri"nin hərbi yardım tələbi ilə görünməsi razılaşdırıldı. Moskvadakı iclas iştirakçıları adından Çexoslovakiya prezidenti Svobodaya göndərilən mesajda əsas arqumentlərdən biri kimi Çexoslovakiya Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Rəyasət Heyəti və Çexoslovakiya hökumətinin "əksər" üzvləri tərəfindən çexoslovakiya xalqına silahlı yardımın göstərilməsi haqqında müraciətin alınması idi.
Əməliyyat
Əməliyyatın siyasi məqsədi ölkənin siyasi rəhbərliyini dəyişdirmək və Çexoslovakiyada SSRİ-yə sadiq bir rejim qurmaq idi. Qoşunlar Praqanın ən mühüm obyektlərini ələ keçirməli, DTK zabitləri çex islahatçılarını həbs etməli, sonra isə Çexoslovakiya Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Plenumu və Milli Məclisin sessiyasının keçirilməli və burada da ali rəhbərlik əvəz edilməli idi.
Əməliyyatın hərbi hazırlığını Varşava Müqaviləsi ölkələrinin Birləşmiş Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı marşal İ. Yakubovski həyata keçirmişdi. Lakin əməliyyatın başlamasına bir neçə gün qalmış Quru Qoşunlarının Ali Baş Komandanı, SSRİ Müdafiə Nazirinin müavini, Ordu generalı İ. G. Pavlovski baş komandan təyin olundu.
Qoşunların yeridilməsi tarixi avqustun 20-də, Çexoslovakiya Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Rəyasət Heyətinin iclasının keçirildiyi axşama təyin edildi. 1968-ci il avqustun 20-də səhər "Dunay" Ali Komandanlığının yaradılması haqqında zabitlərə gizli əmr oxundu. Ali Baş Komandan ordu generalı I təyin edildi. G. Pavlovski, qərargahı Polşanın cənub hissəsində yerləşdirildi. Hər iki cəbhə (Mərkəzi və Karpat) və Balaton əməliyyat qrupu, həmçinin iki mühafizəçi hava-desant bölməsi ona tabe idi. Əməliyyatın ilk günündə hava-desant diviziyalarının enişini təmin etmək üçün hərbi nəqliyyat aviasiyasının beş diviziyası Ali Baş Komandan "Dunay"ın sərəncamına verildi.
Avqustun 20-nə qədər birinci eşalonu 250.000 nəfərə qədər, ümumi sayı isə 500.000 nəfərə qədər, 5000-ə yaxın tank və zirehli transportyordan ibarət qoşun qrupu hazırlanmışdır. Əməliyyatın həyata keçirilməsi üçün 26 bölmə cəlb edildi, onlardan 18-i aviasiya nəzərə alınmadan Sovetlərə aid idi. Hərbi müdaxilədə sovetlərin 1-ci Mühafizə Tankının, 20-ci Mühafizə Birliyinin, 16-cı Hava Ordusunun (Almaniyadakı Sovet Qoşunları Qrupu), 11-ci Mühafizə Ordusunun (Baltik Hərbi Dairəsi), 28-ci Əlahiddə Ordusunun (Belarus Hərbi Dairəsinin) qoşunları iştirak edirdi.
Həmçinin Macarıstanda əsas qüvvələrə dayaq kimi Cənub cəbhəsi yerləşdirildi. Bu cəbhəyə əlavə olaraq, Çexoslovakiyaya daxil olmaq üçün "Balaton" əməliyyat qrupu (iki Sovet diviziyası, həmçinin Bolqar və Macarıstan bölmələri) Macarıstan ərazisinə yerləşdirildi.
Əli Bağırov
Əli Eltay oğlu Bağırov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Çexoslavakiyaya qoşunların yeridilməsi (1968)
Əməliyyat
Ümumiyyətlə, Çexoslovakiyaya gətirilən qoşunların sayı aşağıdakı kimi idi:
Əli Bağırov
Həyatı
Əli Bağırov 15 dekabr 1994-cü ildə Xəzər rayonunda anadan olmuşdur.
Çexoslavakiyaya qoşunların yeridilməsi (1968)
SSRİ DTK-nın rolu
Vasili Mitroxinin hesabatına görə, SSRİ-nin xüsusi seçilmiş və təlim keçmiş DTK zabitləri Qərbi Almaniya, Avstriya, Böyük Britaniya, İsveçrə və Meksikanın saxta pasportları ilə turist, jurnalist, iş adamı və tələbə adı altında Çexoslovakiyaya göndərilmişdirlər. Burada əsas məqsəd o idi ki, çex dissidentləri qərb insanlarına daha çox etibar edirdilər. Onların rolu Yazıçılar Birliyi kimi islahatçı dairələrə, radikal jurnallara, universitetlərə və siyasi qruplarına daxil olmaq və sonra isə dissidentlərin reputasiyasını fəal şəkildə ləkələmək idi. Xüsusilə, DTK agentləri gizli amerika silah anbarlarını və Amerikanın Praqa rejimini devirmək planını nümayiş etdirən saxta sənədlər yaratmışdılar. Bu anbarlar sonralar Sovet qoşunlarının Çexoslovakiyaya hücumuna bəraət qazandıran əsas dəlillərdən biri oldu.
Hadisələrin xronologiyası
Avqustun 20-də saat 22:15-də qoşunlar "Vltava-666" adlı əməliyyatın başlanması barədə siqnal aldılar. Avqustun 20-də saat 23:00-da işğal üçün nəzərdə tutulan qoşunlarda döyüş xəbərdarlığı elan edilib. Qapalı rabitə kanalları ilə bütün cəbhələrə, ordulara, diviziyalara, briqadalara, alaylara və batalyonlara irəliləmək üçün siqnal verilirdi. Bu siqnalla bütün komandirlər saxladıqları beş məxfi paketdən birini (əməliyyat beş variantda işlənib hazırlanmışdı) açmalı, qalan dördünü isə açmadan qərargah rəislərinin iştirakı ilə yandırmalı idilər. Açılan paketlərdə "Dunay-Kanal" və "Dunay-Kanal-Qlobus" planlarına uyğun olaraq "Dunay" əməliyyatının başlanması və döyüş əməliyyatlarının davam etdirilməsi əmri var idi.
Əli Bağırov
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Əli Bağırov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində qismən səfərbərlik çağırışına qatılaraq və könüllü olaraq 29 sentyabr tarixindən iştirak etmişdir. Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Əli Bağırov 10 oktyabr 2020-ci ildə Tərtər rayonunun Suqovuşan kəndində döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman həlak olmuşdur.
Çexoslavakiyaya qoşunların yeridilməsi (1968)
Hadisələrin xronologiyası
"Dunay əməliyyatı üzrə qarşılıqlı fəaliyyət üçün sifarişlər" əvvəlcədən hazırlanmışdı. İşğalda iştirak edən hərbi texnikaya ağ zolaqlar vurulmuşdu. Ağ zolaqları olmayan Sovet və müttəfiqlərin istehsalı olan bütün hərbi texnika "zərərsizləşdirməli" idi. Müqavimət halında zolaqsız tanklar və digər hərbi texnika xəbərdarlıq edilmədən və yuxarıdan əmr olmadan məhv edilməli idi. NATO əsgərləri ilə görüşərkən dərhal dayanmaq və komanda olmadan atəş açmamaq əmri verilib.
Qoşunların yeridilməsi ADR, Polşa, SSRİ və Macarıstan ərazisindən 18 yerdə həyata keçirilmişdi. Almaniyadakı Sovet Qüvvələri Qrupundan olan 20-ci Mühafizə Ordusunun hissələri (general-leytenant İvan Leontieviç Veliçko) Praqaya daxil oldu və Çexoslovakiyanın paytaxtının əsas obyektlərinə nəzarət etdi. Eyni zamanda, iki Sovet hava-desant diviziyası Praqa və Brnoya endirildi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/An-12_in_flight.jpg/220px-An-12_in_flight.jpg|left|thumb| Sovet hərbi nəqliyyat təyyarəsi An-12. Avqustun 21 — də səhər saat 2 — də 7-ci Hava Desant Diviziyasının qabaqcıl bölmələri Praqadakı Ruzine aerodromuna eniş etdilər. Onlar qoşunları və hərbi texnikası olan Sovet An-12-lərinin eniş etməyə başladığı aerodromun əsas obyektlərini ələ keçirtdilər. Aerodromun ələ keçirilməsi aldadıcı manevrin köməyi ilə həyata keçirildi: aerodrom istiqamətində uçan Sovet An-24 sərnişin təyyarəsi göyərtəsində ehtimal olunan zədələnmə səbəbindən təcili eniş tələb etdi. İcazə və enişdən sonra paraşütçülər hava limanının idarəetmə qülləsini ələ keçirərək desant təyyarələrinin enişini təmin etdilər.
Əli Bağırov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əli Bağırov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əli Bağırov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Çexoslavakiyaya qoşunların yeridilməsi (1968)
Hadisələrin xronologiyası
İşğal xəbərini alan Çexoslovakiya Kommunist Partiyasının Rəyasət Heyəti təcili olaraq Dubçekin ofisində Çexoslovakiya Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsində toplandı. Rəyasət Heyətinin işğalı pisləyən bəyanatının lehinə səs çoxluğu — 7-ə 4 səs verdi. İlkin plan üzrə yalnız Rəyasət Heyətinin üzvləri Kolder, Bilyak, Svestka və Riqaud çıxış etdilər. Barbirek və Piller Dubcek və O. Cherniki dəstəklədilər. Dubçekin özü radio müraciətində vətəndaşları sakit olmağa və qan tökülməsinin və 1956-cı il Macarıstan hadisələrinin faktiki təkrarlanmasının qarşısını almağa çağırdı.
Əli Bağırov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əli Bağırov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Çexoslavakiyaya qoşunların yeridilməsi (1968)
Hadisələrin xronologiyası
Avqustun 21-də səhər saat 4:30-da Mərkəzi Komitənin binası sovet qoşunları və zirehli texnika ilə mühasirəyə alındı, sovet desantları binaya soxularaq orada olanları həbs etdilər. Dubçek və Mərkəzi Komitənin digər üzvləri bir neçə saat paraşütçülərin nəzarəti altında qaldılar. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/10_Soviet_Invasion_of_Czechoslovakia_-_Flickr_-_The_Central_Intelligence_Agency.jpg/220px-10_Soviet_Invasion_of_Czechoslovakia_-_Flickr_-_The_Central_Intelligence_Agency.jpg|thumb| Praqada işğala qarşı nümayiş, sovet tankının yandırılması Avqustun 21-i səhər saat 5:10-da 350-ci qvardiya hava desant alayının kəşfiyyat şirkəti və 103-cü hava desant diviziyasının ayrıca kəşfiyyat şirkəti eniş etdi. 10 dəqiqə ərzində onlar Turanı və aerodromlarını ələ keçirdilər, bundan sonra əsas qüvvələrin tələsik enişi başladı. Hadisə şahidlərinin sözlərinə görə, nəqliyyat təyyarələri bir-birinin ardınca aerodromlara enib. Eniş edənlər tam dayanmağı gözləmədən yerə tullanıblar. Eniş-enmə zolağının sonunda təyyarə artıq boş idi və dərhal yeni uçuş üçün sürət yığdı. Minimum fasilə ilə buraya qoşun və hərbi texnikası olan digər təyyarələr gəlməyə başladı. Daha sonra desantçılar öz hərbi texnikası və əsir götürülmüş mülki maşınları ilə ölkənin dərinliklərinə getdilər.
Əli Bağırov
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Çexoslavakiyaya qoşunların yeridilməsi (1968)
Hadisələrin xronologiyası
Avqustun 21-də günün sonuna qədər Varşava Müqaviləsi ölkələrinin 24 diviziyası Çexoslovakiya ərazisindəki əsas obyektləri zəbt etdi. Çexoslovakiya ordusuna müqavimət göstərməmək əmri verildiyi üçün SSRİ və müttəfiqlərinin qoşunları silah tətbiq etmədən bütün məntəqələri işğal etdilər.
Praqada Daxili İşlər Nazirliyinin binası "A" qrupunun gələcək birinci rəhbəri Gennadi Zaitsevin komandanlığı ilə SSRİ DTK- nın 7-ci İdarəsinin döyüşçüləri qrupu tərəfindən tutuldu
ÇKP-nin və ölkə əhalisinin hərəkətləri
Praqada etiraz edən vətəndaşlar qoşun və texnikanın hərəkətini əngəlləməyə çalışırdlar; bütün lövhələr və küçə lövhələri söküldü, Praqanın bütün xəritələri mağazalarda gizlədilmişdi, Sovet ordusunda isə yalnız İkinci Dünya Müharibəsinin köhnəlmiş xəritələri var idi.
Bununla bağlı radio, televiziya və qəzetlərə nəzarət gec quruldu. Sovetyönlü liderlər sovet səfirliyinə sığındılar. Amma onları yeni hökumət qurmağa və Mərkəzi Komitənin Plenumunu keçirməyə inandırmaq mümkün olmadı. Media artıq onları satqın elan etmişdi.
Sovet rəhbərliyi kompromis həll yolu axtarmağa məcbur oldu. SSRİ-yə aparılan Çexoslovakiya Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin rəhbərliyinin üzvləri Moskvaya apardı. Prezident L. Svoboda da G. ilə birlikdə Moskvaya gəldi.
Döyüş praktiki olaraq yox idi. Hərbçilərə təcrid olunmuş hücumlar oldu, lakin Çexoslovakiya sakinlərinin böyük əksəriyyəti müqavimət göstərmədi.
Moskvada danışıqlar
Praqada etiraz edən vətəndaşlar qoşun və texnikanın hərəkətini əngəlləməyə çalışırdlar; bütün lövhələr və küçə lövhələri söküldü, Praqanın bütün xəritələri mağazalarda gizlədilmişdi, Sovet ordusunda isə yalnız İkinci Dünya Müharibəsinin köhnəlmiş xəritələri var idi.
Lakin sonda A. Dubçek və onun yoldaşları yalnız yanvar və may (1968) qərarları ilə razılaşma əldə edərək Moskva protokolunu imzalamaq qərarına gəldilər (yalnız F. Krigel onu imzalamaqdan imtina etdi). Danışıqların nəticəsi, qoşunların çıxarılmasının vaxtının Çexoslovakiyada vəziyyətin normallaşmasından asılı olduğu birgə kommunike oldu.
Tərəflərin itkiləri
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/August_68.jpg/220px-August_68.jpg|right|thumb| [[Slovakiyanın Košice şəhərində ölənlərin adlarının yazılı olduğu xatirə lövhəsi]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Radnice_Liberec_pamatnik_1968.jpg/220px-Radnice_Liberec_pamatnik_1968.jpg|thumb| [[Liberets|Liberecdə 1968-ci il hadisələrinə həsr olunmuş abidə]] Ölkə prezidentinin və Çexiya radiosunun çağırışı ilə Çexoslovakiya vətəndaşları işğalçı qoşunlara silahlı müqavimət göstərmədilər. Buna baxmayaraq, hər yerdə qoşunlar yerli əhalinin passiv müqaviməti ilə qarşılaşdılar. Çexlər və slovaklar sovet qoşunlarını içki, yemək və yanacaqla təmin etməkdən imtina etdilər, qoşunların irəliləməsinə mane olmaq üçün yol nişanlarını dəyişdirdilər, küçələrə çıxdılar, Çexoslovakiyada baş verən hadisələrin mahiyyətini əsgərlərə izah etməyə çalışdılar, ruslara müraciət etdilər. -Çexoslovakiya qardaşlığı. Vətəndaşlar xarici qoşunların çıxarılmasını, SSRİ-yə aparılmış partiya və hökumət rəhbərlərinin geri qaytarılmasını tələb edirdilər. Silahlı müqavimət çağırışları Vyanada olan, Praqa baharının ən radikal ideoloqu olan neo-marksist filosof İvan Svitak tərəfindən edildi (eyni zamanda Svitakın zorakı hərəkətlərə çağırışı ilk növbədə özünə qarşı yönəlmişdi — Çexoslovakiya partiyasının funksionerləri). və xarici qoşunların gətirilməsinə dəstək verən dövlət təhlükəsizlik işçiləri).
Müasir məlumatlara görə, işğal zamanı 108 Çexoslovakiya vətəndaşı həlak olmuş, 500-dən çox dinc əhalinin böyük əksəriyyəti yaralanmışdır. Yalnız işğalın ilk günündə 58 nəfər həlak olub və ya ölümcül yaralanıb.
1968-ci il avqustun 24–27 -də Moskvada danışıqlar aparıldı. Sovet liderləri Çexoslovakiya liderləri ilə ilk növbədə Çexoslovakiya tərəfinin Cierna nad Tisou və Bratislava danışıqlarından sonra qəbul edilmiş öhdəlikləri yerinə yetirməməsi və "əks-inqilabçı qüvvələrin" mümkün dövlət çevrilişinin qarşısını ala bilməməsi səbəbindən qoşunların daxil olmasını zəruri tədbir kimi əsaslandıracaq bir sənəd imzalamağa çalışdılar. Həmçinin Çexoslovakiya Kommunist Partiyasının Vısoçanıdakı qurultayının qərarlarının etibarsız sayılması və partiyanın yeni qurultayının çağırılmasının təxirə salınması tələb olunurdu. Danışıqlar təzyiq və gizli təhdidlər şəraitində keçmişdi. Çexoslovakiya liderləri qoşunların yeridilməsinin beynəlxalq müstəvidə də daxil olmaqla, ağır nəticələrə səbəb olacaq təxribatsız və əsassız addım olduğunu bildirdilər. Eyni mövqeyi G. SSRİ rəhbərlərinin qarşıya qoyduğu məqsədlərə başqa, qeyri-hərbi vasitələrlə nail oluna biləcəyini qeyd edən Qusak.
Ümumilikdə, 1968-ci il avqustun 21 -dən sentyabrın 20-dək sovet qoşunlarının döyüş itkiləri 12 ölü, 25 yaralı və yaralı oldu. Eyni dövr üçün qeyri-döyüş itkiləri — 84 ölü və ölü, 62 yaralı və yaralı. Həmçinin Teplice şəhəri yaxınlığında vertolyotun qəzaya uğraması nəticəsində 2 sovet müxbiri həlak oldu. Bəziləri sağ qalan helikopter pilotunun qəzaya görə məsuliyyət daşıyacağından ehtiyatlanaraq, tapança ilə helikopterə bir neçə güllə atdığını, sonra isə helikopterin vurulduğunu iddia edir. ; bu versiya bir müddət rəsmi idi və müxbirlər K. Nepomniachtchi və A. Zvorykin, o cümlədən DTK-nın daxili materiallarında "əks-inqilabçıların" qurbanı kimi çıxdı.
26 avqust 1968-ci ildə Zvolen şəhəri (Çexoslovakiya) yaxınlığında Tula 374 VTAP-dan olan An-12 qəzaya uğradı (c / k kapitanı N. Nabok). Pilotların sözlərinə görə, eniş zamanı yükü (9 ton yağ) olan təyyarə 300 metr yüksəklikdə pulemyotdan yerdən atəşə tutulub və 4-cü mühərrikin zədələnməsi nəticəsində yerə çata bilməyib yerə düşüb. bir neçə kilometr uçuş-enmə zolağı. 5 nəfər həlak oldu (nəticədə yanğında onlar diri-diri yandırıldı), topçu-radio operatoru sağ qaldı. Çex tarixçiləri və arxivçilərinin fikrincə, təyyarə dağa çırpılmış kimi görünürdü.
Ceska Lipa şəhəri yaxınlığındakı Jandov qəsəbəsi yaxınlığında bir qrup vətəndaş körpüyə gedən yolu bağlayaraq Sovet T-55 tank komandiri Yu. VƏ. Yüksək sürətlə irəli gedən sütuna yetişən Andreev. Prorab insanları əzməmək üçün yolu döndərmək qərarına gəlib və tank ekipajla birlikdə körpüdən çöküb. Üç hərbçi həlak olub.
SSRİ-nin texnologiyada itkiləri dəqiq məlum deyil. Təkcə 38-ci Ordunun bölmələrində ilk üç gündə Slovakiya və Şimali Moraviya ərazisində 7 tank və zirehli transportyor yandırıldı .Известны данные о безвозвратных потерях вооружённых сил других стран ОВД, участвовавших в операции: венгерская и болгарская армии потеряли по одному человеку погибшими (болгарский солдат был убит на посту неизвестными, при этом был похищен его автомат), польская — 10 человек погибшими.
Əlavə tədbirlər
Sentyabrın əvvəlində qoşunlar Çexoslovakiyanın bir çox şəhər və qəsəbələrindən xüsusi təyinatlı yerlərə çıxarıldı. Sovet tankları 11 sentyabr 1968-ci ildə Praqadan çıxdı. 1968-ci il oktyabrın 16-da SSRİ və Çexoslovakiya hökumətləri arasında Sovet qoşunlarının Çexoslovakiya ərazisində müvəqqəti qalma şərtləri haqqında saziş imzalandı, ona görə Sovet qoşunlarının bir hissəsi Çexoslovakiya ərazisində qaldı. sosialist cəmiyyətinin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır". 17 oktyabr 1968-ci il qoşunların bir hissəsinin Çexoslovakiya ərazisindən mərhələli şəkildə çıxarılmasına başlandı və bu, noyabrın ortalarında tamamlandı.
1969-cu ildə Praqada tələbələr Yan Palaç və Yan Zajiç sovet işğalına etiraz olaraq bir ay fərqlə özlərini yandırdılar.
Qoşunların daxil olmasının beynəlxalq qiymətləndirilməsi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Helsinki_demonstration_against_the_invasion_of_Czechoslovakia_in_1968.jpg/300px-Helsinki_demonstration_against_the_invasion_of_Czechoslovakia_in_1968.jpg|right|thumb|300x300px| [[Helsinkidə VMT qoşunlarının Çexoslovakiyaya daxil olmasına qarşı nümayiş]] Avqustun 21-də bir qrup ölkənin (ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa, Kanada, Danimarka və Paraqvay) nümayəndələri BMT Təhlükəsizlik Şurasında çıxış edərək "Çexoslovakiya məsələsi" nin BMT Baş Assambleyasının iclasına çıxarılmasını tələb ediblər. Macarıstan və SSRİ nümayəndələri əleyhinə səs verdilər. Daha sonra Çexoslovakiya nümayəndəsi də bu məsələnin BMT-nin müzakirəsindən çıxarılmasını tələb etdi. Beş dövlətin hərbi müdaxiləsi dörd sosialist ölkəsinin — Yuqoslaviya, Rumıniya, Albaniya (sonuncu sentyabrda Varşava Müqaviləsi Təşkilatından çıxdı), Çin, eləcə də Qərb ölkələrinin bir sıra kommunist partiyaları hökumətləri tərəfindən pisləndi.
Sovet İttifaqında ziyalıların bəzi nümayəndələri sovet qoşunlarının Çexoslovakiyaya daxil olmasına etiraz etdilər. Yevgeni Yevtuşenko SSRİ və Çexoslovakiyada samizdatda yayılan " Tanklar Praqadan keçir " etiraz şeirini yazıb.