cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qara Sunqur
Həyatı
Qara Sunqur həbsə atılan şahzadənin köməyinə gedərkən Gəncədə böyük bir zəlzələ meydana gəldi. Zəlzələ nəticəsində şəhərin yarısı yerlə bir oldu və çoxlu insan həyatını itirdi. Ölənlər arasında atabəyin öz ailəsi də var idi. Gəncəyə dönən Atabəy Qara Sunqur şəhəri yenidən bərpa etmək üçün tədbirlərə başladı. Ancaq zəlzələ sonrası ortaya çıxan yoluxucu xəstəliyə tutulan Atabəy Qara Sunqur hicri 535-ci ildə (1140/41) həyatını nöqtələdi. Ölümündən bir neçə gün əvvəl Sultan II Toğrulun məmlüklərindən Çavlı ət-Toğrulu öz yerinə Aran və Azərbaycanın hakimi təyin etmişdir.
İqtisadçı QVK
"İqtisadçı" Qadın Voleybol Klubu — Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərini təmsil edən, 2014-cü ilin oktyabrna qədər fəaliyyət göstərmiş voleybol klubu. Azərbaycanın universitetlərindən olan Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin rəsmi komandasıdır. Azərbaycan voleybolunun "Rabitə", "Azərreyl", "Lokomotiv", "Azəryol"la yanaşı ən güclü 5 komandasından biri hesab olunurdu. Komanda ev oyunlarını 2000 izləyici tutumuna malik Azərbaycan Voleybol Mərkəzində oynayırdı. (Azərbaycanda heç bir voleybol klubunun öz meydançası olmadığından Superliqanın əksər komandaları oyunlarını bu arenada oynayırdı ). 2014-cü ilin mart ayından etibarən Kristal Zalında da oyunlarını keçirmişdir.
Universitet klubu olduğu illər
"İqtisadçı" komandası 2005-ci ildə qeyri-pəşəkar voleybol klubu kimi fəaliyyətə başlamışdı. Belə ki, həmin il Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin rektoru Şəmsəddin Hacıyev qadınlardan ibarət peşəkar voleybol komandasının yaradılması üçün xüsusi göstəriş verərək hal-hazırda böyük bir klub olan İqtisadçı voleybol klubunun əsasını qoydu. Komanda ilk vaxtlar universitetlər arasında keçirilən Respublika oyunlarında iştirak edirdi. Elə həmin il, yəni 2005-ci ildə universitetlər arasında qadınlar üzrə keçirilən çempionatda “İqtisadçı” voleybol komandası üçüncü yerə sahibləndi. Universitet komandasının uğurlarının davamlı olması onun peşəkar kluba çevrilməsi üçün də gözəl zəmin yaratdı.
Peşəkar voleybol komandası kimi
250px|thumb|right|[[Voleybol üzrə Azərbaycan Superliqası|Azərbaycan Superliqasında "Rabitə" – "İqtisadçı" oyunu. Bakı, 26.04.2009]] "İqtisadçı" klubunun lisenziyası 2008-ci ilin yayında peşəkar voleybol komandası kimi rəsmən təsdiq edilmişdi. Ancaq bu peşəkar komandanın peşəkar səviyyədəki ilk çıxışı 2006-2007 mövsümünə təsadüf edir. Bu mövsümdə iqtisadçılar Azərbaycan voleybolunda ikinci səviyyəli liqa sayılan (hal-hazırda mövcud olmayan) Qadınlar birinci liqasında iştirak etmişdi. Rəqiblərindən açıq-aşkar güclü olan komandanın liqanı qalib başa vurması da təsadüf olmadı. Bu nailiyyət sayəsində komanda 2007-2008 mövsümündə yüksək liqada çıxış etmək hüquq qazandı. Bu isə 2007-ci ildən etibarən qadın voleybol liqamızda dörd komandanın iştirak edəcəyindən xəbər verirdi.
2007-2008 idman mövsümü tələbələr üçün heç də uğursuz keçmədi. Superliqada dörd komanda içində sonuncu yeri tutmasına baxmayaraq növbəti mövsüm avrokuboklarda oynamaq şansı əldə etmişdilər. Komanda 2008-ci ildə Çağırış kubokunda iştirak edərək Azərbaycanı beynəlxalq arenada təmsil edən üçüncü voleybol klubu kimi tarixə düşmüşdü. Ancaq, tələbələrin avrokuboklardakı debütü uğurlu alınmadı. Belə ki, Bakı klubu turnirə ikinci mərhələdən start verməsinə baxmayaraq irəlidəki turları görə bilmədi. Halbuki, rəqib də keçiləsi komanda idi. Püşk tələbələrin üzünə gülmüş və onların qarşısına Avropada elə də tanınmayan Kipr klubu AEL Limassolu çıxartmışdı. Mərhələnin ilk oyununda Bakıda rahat qalib gələn klub gözlənilməz qərarla üz-üzə qaldı. Qərara əsasən, İqtisadçının qalibiyyəti ləğv edilmiş və kiprlilərə 3-0 hesablı texniki qalibiyyət verilmişdi. Buna səbəb isə İqtisadçının qeyri-qanuni olaraq iki voleybolçunu (Avropa Voleybol Konfederasiyasına göstərilən siyahıda adı olmayan voleybolçuları) oynatması idi. Səfərdəki görüşə psixoloji cəhətdən zəif çıxan komanda rəqibindən set ala bilməmiş və Çağırış kuboku ilə erkən vidalaşmışdı.
Avropada tanındığı illər
2010-11 mövsümündə Çağırış Kuboku turnirində yarımfinala qədər irəliləyib. Yalnız bu mərhələdə Azərbaycanın digər bir voleybol klubu Lokomotivə məğlub olaraq turniri üçüncü bitirib. Qeyd edək ki, həmin mövsüm turnirin qalibi Azərbaycanın digər bir komandası "Azərreyl" olmuşdu.
2011-12 mövsümü İqtisadçı üçün biabırçı keçdi. Heç bir CEV turnirinə vəsiqə qazana bilməyən komanda mövsümün sonunda italyan məşqçi Micele Patoia ilə yollarını da ayırdı. Buna səbəb tələbələrin ölkə çempionatında ilk üçə belə girə bilməməsi idi.
Azərbaycan Superliqası 2012-13 mövsümündə Azərreyllə birlikdə 2-ci yeri tutaraq CEV Qadınlar Çempionlar Liqasına vəsiqə qazanan komanda bu turnirdə iştirak edən 5-ci Azərbaycan klubu oldu. Digər 4 klub isə yuxarıda sadalanan böyük beşlik klublarıdır. Elə ilk mövsümdəcə Çempionlar Liqasında qrup mərhələsini adlaya bildi iqtisadçılar. İqtisadçı -B- qrupunda River Volley Pyaçentsa (İtaliya), Dinamo Moskva (Rusiya), və Srvena Zvezda Belqrad (Serbiya) klublarına rəqib oldu.
İlk Çempionlar liqası macərası
2013-2014 mövsümündə Çempionlar liqasına düşdükdən sonra İqtisadçıda köklü dəyişikliklər oldu. Klub Manon Flier kimi məşhur oyunçunu əzəli rəqibi Azərreyldən transfer etdi. Avropa ikincisi olmuş Hollandiyalı isə ilk gündən kluba böyük xeyir verəcəyini göstərdi. O, edilən transferlər içində ən faydalısı olduğunu dəfələrlə gərgin oyunlarda sübut etdi və komandanın liderinə çevrildi. Qeyd edək ki, Manon daha öncə 2009 Avropa Çempionatında ən dəyərli oyunçu mükafatını qazanmışdı. İqtisadçının ikinci ən dəyərli transferi Çinin "Shanghai Volleyball" komandasından alınan 2008 Yay Olimpiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı Yun Ven Ma olmuşdur. 28 yaşlı voleybolçu ümidləri doğrulda bilmədi və əsas heyətdə yerini itirdi. Bunun məntiqi nəticəsi kimi 2014-cü ilin fevralında Yun Venin müqaviləsi qarşılıqlı olaraq rədd edildi. "İqtisadçı"nın üçüncü ən böyük transferi isə Polşanın "Bank Fakro" komandasından alınan italyan voleybolçu Valentina Serena idi. Yun Ven kimi o da gözləniləni verə bilmədi və Çempionlar liqası kimi vacib turnirlərdə start heyətdə yer tapa bilmədi. Baş məşqçilik postuna isə yenidən Bülənt Karslıoğlu gətirildi. O, tailandlı məşqçi Kiattipong Radchatagriengkai əvəz etdi. Amma türk mütəxəssis heyətdəki tailandlı oyunçulara dəymədi və əksinə daha bir neçə asiyalı voleybolçunu heyətə qatdı. Bunun məntiqi nəticəsi kimi kapitan da Tailand seçməsinin üzvü Vilavan Apinyaponq oldu və klub heyətini tam formalaşdırdıqdan sonra Çempionlar liqasına hazır oldu...
Çempionlar liqasının qrupunda yalnız "Srvena Zvezda"nı qabaqlayan universitet klubu qrupun üçüncüsü oldu. Ancaq bu yer İqtisadçıya qrupdan çıxmaq üçün kifayət etmirdi. Növbəti mərhələyə adlayan klublardan olan Rabitə “Dördlər finalı”na ev sahibliyi etmək hüququ qazandığından birbaşa yarımfinal mərhələsinə yüksəldi və onun boş qalan playoff vəsiqəsinə qrup üçüncüləri namizəd oldular. Xoşbəxtlikdən namizədlər içərisində ən çox xal toplayan komanda İqtisadçı oldu və iqtisadçılar 1/6 final mərhələsinə vəsiqə qazandılar. Püşkatmada iqtisadçıların bəxti gətirmədi və rəqibləri turnirin son qalibi, 69 oyunluq məğlubiyyətsizlik seriyası olan, dünya çempionu və rekordçusu VakıfBank oldu. Güclü rəqibinə hər iki görüşdə məğlub olan tələbələrin ilk Çempionlar Liqası macərası erkən bitdi.
Qızıl dövrün başlanğıcı
İqtisadçı Çempionlar liqasındakı uğurlu çıxışından sonra tamamilə ölkə çempionatına kökləndi. Superliqada 2013-14 mövsümünü doqquz qələbə və altı məğlubiyyətlə bitirən komanda sonda qazandığı 34 setlə "Rabitə" və "Azəryol"un ardından üçüncü yeri tutdu. Reqlamentə əsasən ilk dörd yeri tutan komandalar "pley-off"a vəsiqə qazandığından komanda yarımfinalda liqa üsulu ilə keçirilən mövsümün ikincisi olan Azəryola rəqib oldu. Hər iki görüşdə rəqibinə məğlub olan tələbələr final şanslarını itirdilər. Acı məğlubiyyətdən sonra "Azərreyl"ə üçüncülük matçına çıxmalı olan komanda tez bir zamanda özünü toplaya bildi. Burada ilk qarşılaşmanı 3-1 digər iki görüşü isə quru hesabla qalib bitirən iqtisadçılar yekunda Azərbaycan çempionatının bürünc medallarına yiyələndilər.
Bu bürünc medal artıq İqtisadçıda yeni dövrün başlandığının bariz nümunəsi idi. Artıq komanda hədəflərinin nə qədər böyük, uğurlarının isə təsadüf olmadığını sübut etmişdi. Belə ki, Azərreyllə oynanılan qarşılaşma tək medal qarşılaşması deyil həm də Çempionlar liqasına bilet şansı idi. Bu şansdan maksimum istifadə edən komanda 2014-15 Çempionlar Liqasındakı yerini təmin etdi. Belə ki, mövsüm boyu zədəli oyunçularla mübarizə aparan komanda liberosuz bu uğura nail ola bilmişdi. Komandanın hər iki liberosu Lenka Dürr və Vanna Buakeva zədəli olduğundan İqtisadçı mövsümün son oyunlarında əlavə oyunçulardan istifadə etdi. Sayca üçüncü bürüncünə yiyələnən tələbələrin sevincinə ikinci komandası da çıxdı. Belə ki, İqtisadçının əvəzedici komandası da mövsümü ikinci sırada bitirərək gümüş medalları boynundan asmışdı.
Loqosu
Emblem 2008-ci ildə yaradılmışdır. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin rəsmi loqosunun üzərinə azərbaycanca və ingiliscə İqtisadçı Voleybol Klubu yazılmışdır. Emblemin içərisində Azərbaycan bayrağının rənglərinə boyanmış səkkizguşəli ulduz milli mentalitetimizi əks etdiririr. Ulduzun içərisində olan Ay-ulduz bütün türk dünyasının simvolu sayılır. Nəzərə çarpacaq qədər görünən Yer kürəsi və kitab rəsmi isə elm, tədris simvoludur. Bütün bunlar isə İqtisadçının universitet komandası olmasından xəbər verir.
Rəsmi himni
thumb|189px|Iqtisadçı Bakı VK-nın rəsmi mahnısı
Fan klubu
Azarkeş sayına görə ölkədə birinci olan İqtisadçılar dolu tribunalar qarşısında oynamaq alışqanlığı yaradıblar. Bu mənada ilk fan klubun yaradılmasına 2014-cü ildə cəhd edilmişdir.
Meydançası
Komanda ev oyunlarını Bakı Voleybol Mərkəzinda keçirmişdir. Superliqadakı əksər oyunlar və Çempionlar Liqasındakı klublarımızın ev oyunları da bu arenada təşkil olunurdu. Meydança hazır olmadıqda isə komandalar yardımçı arenalardan Sərhədçi İdman Olimpiya Mərkəzi və Bakı Kristal Zalından (azərkeşlərin sayı çox olduqda) istifadə edirdilər. Tələbələr də eyni qayda ilə bu meydançalarda ev sahibi ola bilib.
Əsas heyət
2013-14 mövsümü üçün thumbnail|Komandanın [[Libero (voleybol)|liberosu Vanna Buakeva]]
Ölkə daxili
Azərbaycan Çempionatı:
CEV turnirlərindəki oyunları
Qeydlər:
Avropadakı statistikası
Son yenilənmə: 6 may, 2014.
CEV reytinqində
right|180px 2013-cü ilin yekununa görə
Voleybol üzrə Azərbaycan Superliqasında
right|180px 2013-2014 mövsümünün yekununa əsasən ''
Baş məşqçi dəyişiklikləri
Qeyd: İlki əsas ikincisi yardımçı köməkçi məşqçidir. 1 Bir neçə oyun Fərid Cəlalov da baş məşqçilik etmişdir.
İkinci Ərəbcəbirli
İkinci Ərəbcəbirli — Azərbaycan Respublikasının Göyçay rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Şirvan düzü ndədir. Yaşayış məntəqəsi r-nun ərazisində məskunlaşmış ərəbcəbirli tayfasına məxsus kəndlərdəndir. Rayon mərkəzindən 4 km qərbdə, Ağdaş – Göyçay avtomobil yolu üzərində yerləşən kənd.
Tarixi
Göyçay rayonunun ərazisində Azərbaycanın tarixi keçmişini əks etdirən bir sıra abidələr vardır. Rayonun Ərəbcəbirli kəndi ərazisində XII-XIV əsrdə inşa edilmiş və Ərəb xilafəti dövrünə aid Surxay qalası, İnçə və Ərəbcəbirli kəndləri ərazisində tapılmış və bizim eradan əvvəl II əsrə aid küp qəbirlərinin qalıqları bu ərazidə qədim dövrlərdə insan məskənlərinin mövcud olduğunu sübut edir. 15 aprel 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin qanunu ilə Birinci Ərəbcəbirli, İkinci Ərəbcəbirli və Mirzəhüseynli kəndləri Şəhadət kənd inzibati ərazi dairəsinin tərkibindən ayrılaraq, İkinci Ərəbcəbirli kəndi mərkəz olmaqla, İkinci Ərəbcəbirli kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır. 2011-ci il oktyabr ayının 19-da Göyçay rayonunun Qaraməryəm və Ərəbcəbirli kəndlərinə ilk dəfə olaraq təbii qaz verilmişdir.
Toponimikası
İkinci Ərəbcəbirli oyk, mür. Göyçay rayonunun şəhadət inzibati ərazi vahidində kənd. Şirvan düzündədir. Yaşayış məntəqəsi r-nun ərazisində məskunlaşmış ərəbcəbirli tayfasına məxsus kəndlərdəndir. Oykonimin birinci komponentifərqləndirici xüsusiyyətə malikdir. Kəndin adı Ərəbşamlı tayfasının XIX əsrdə 12 ailədən ibarət ərəbcəbirli tirəsinin adı ilə əlaqədardır. Bu yaşayış məntəqəsi ərəbcəbirli tayfasının burada məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Məntəqənin yaxınlığında orta əsrlərdə yaşayış yeri olmuşdur. Kənd ərazisindən IV –VIII əsrlərə aid çoxlu küp qəbirləri aşkara çıxarılmışdır. Bu qəbirlərdən müxtəlif təsvirləri olan bəzək əşyaları, şüşə, əqiq, muncuqlar və s. tapılmışdır. Ərazidəki bəzi qəbir yerlərindən vaxtilə Təbrizdə, Tiflis də (XII əsr) zərb edilmiş Elxani sikkələri aşkar edilibdir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1197 nəfər əhali yaşayır.
Məşğuliyyəti
Əhalisi əsasən heyvandarlıq, taxılçılıq, pambıqçılıq, baramaçılıq, bağçılıqla məşğul olur.
Mədəniyyəti
Göyçay rayonu İkinci Ərəbcəbirli kənd məscidi dini icması Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsində qeydiyyatdan keçmiş dini icmadır. 2006-cı ildə Ərəbcəbirli kənd əsas məktəbi üçün 132 yerlik yeni tədris binası tikilmişdir.
2 fevral
1901–cari
thumb|[[Stalinqrad döyüşündən sonra şəhərin mərkəzi]]
1601–1900
thumb|[[Ceyms Coys]]
1901–cari
thumb|[[Dmitri Mendeleyev]]
İnçə (Göyçay)
İnçə — Azərbaycan Respublikasının Göyçay rayonunun eyni adlı inzibati ərazi vahidində kənd. Rayon mərkəzindən şərqdə,Yuxarı Şirvan kanalı nın sağ sahilində, İsmayıllı – Müsüslü avtomobil yolu üzərində, Şirvan düzü ndə yerləşən kənd.
Toponimikası
İnçə toponimi XI – XII əsrlərdə Şimalı Qafqaz da yaşamış qədim qədim qıpçaq tayfalarından biri olan əncə / incə tayfasının adı ilə bağlıdır. “İncə” sözü bir qayda olaraq kiçik çaylara verilən addır. İncələr XIII əsrin birinci yarısında bəzi qıpçaqların tərkibində Azərbaycan a gəlmişdir. Yerli əhali İncə adını çox zaman İnçə formasında tələffüz edir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 4008 nəfər əhali yaşayır.
Toqon
Toqon('A-zha) — 285—670-ci illərdə iqtidarda olmuş Syanbi dövləti.
Tarixi
Toqon hökmdarlığı Tsaydamın düzən ətəklərində yerləşirdi. Hələ 312-ci ildə kiçik syanbi tayfası Muyun nəslindən olan knyazlarla Cənubi Mancuriyadanm qərbə köçmüş və Kukunor gölü yaxınlığında məskən salmışdı. Burada syanbilər bir-birindən təcrid olunmuş Tibet tayfaları ilə müvəffəqiyyətlə döyüşürdülər, lakin onların tobalılarla mübarizəsi tam uğursuzluğa düçar olmuşdu. Nəticədə Toqon Vey imperiyasının vassalına çevrildi, lakin həmin imperiyanın süqutu toqonluların azadlığını yenidən özünə qaytardı. VI əsrin ikinci rübündə knyaz Kualyuy özünü xan elan etdi, 540-cı ildə isə Qao Xuanın yanına elçilər göndərərək əslində Yuyvın Tayın düşməninə çevrildi. Bu fakt Toqonun sonrakı xarici siyasətini müəyyənləşdirdi. Həmin xarici siyasətlə biz yenə üzləşəcəyik. Toqonun hətta şəhərlər yerləşən (aydın məsələdir ki, söhbət möhkəmləndirilmiş yaşayış məskənlərindən gedir) böyük ərazi tutmasına və çox güman ki, tobalılardan götürülmüş mütəşəkkil idarə sisteminə malik olmasına baxmayaraq, o, güclü dövlət deyildi. Silah gücünə itaətə gətirilmiş Tibet tayfaları azadlıq və intiqam haqqında düşünürdülər, iqtisadiyyat ekstensiv heyvandarlıq təsərrüfatı əsasında qurulmuşdu; mədəniyyətin səviyyəsi aşağı idi, xanların özbaşınalığı daim suiqəsdlərin, xəyanətlərin və cəza tədbirlərinin rəvasına imkan yaradır və beləliklə də, elə bil, alovun üstünə yağ tökürdü. Bütün bunlar öz növbəsində Toqonun imkanlarını məhdudlaşdırırdı və sonralar onun şərəfsiz aqibətinə səbəb oldu.
Şimali Çində yeni müharibə başlanmışdı. Şərqi Vey imperiyasının hakimi Qao Xuan Jujan xanı Anaxuan və Toqon hökmdarı Kualyuyla ittifaq bağlayaraq Qərbi Vey imperiyasına hücum etdi və rəqibi Yuyvın Tayı bərk sıxışdırdı. Lakin müttəfiqlər həlledici qələbə qazana bilmədilər. Özünə tərəfdarlar axtaran Qərbi Vey imperatoru Ven-di An Nopanto(Anna Nopanto «Tezyu-Tsyundan (yəni Xesidən) olan yadelli köçəri» adlandırılır . adlı bir nəfəri dostluq əlaqələri yaratmaq üçün türk knyazı Bumının yanına göndərdi.
Jujanların məhvində göstərdiyi köməyə görə türkyutlar elə həmin 556-cı ildə Qərbi Vey imperiyasının xəcalətindən çıxdılar. Jujan döyüşçülərinin kəsilən başları Çanyanın Şərq qapıları yanında yerə düşəndə birləşmiş türkyut—Çin dəstələri Toqona hücum etdilər. Şəhərin bütün əhalisi Nanşyan dağlarında sığınacaq axtarmalı oldu. Qaliblər xanın iqamətgahının yerləşdiyi Kukunor yaxınlığındakı Şudun şəhərciyini, habelə Xömçeni ələ keçirdilər. O biri il toqonlular Çin yürüşünə qarşı yürüşlə cavab vermək istədilər, lakin möhkəmləndirilmiş qalaları ala bilmədiklərindən geri çəkilməli oldular.
Çində baş verən çevrilişdən sonra türkyutlar ipəksiz qaldılar. Yan Tszyan barbarlarla diplomatik əlaqələri kəsdi. Həmin dövrdə ipək vasitəsi ilə xarici ticarət əslində köçəri xanların səfirləri ilə imperator sarayı arasında hədiyyələr mübadiləsindən başqa bir şey deyildi. Dərhal qüvvələrin yeni siyasi qruplaşması meydana çıxdı və Toqon xanı Kualyuy türkyut xanı Şabolionun dostuna çevrildi.
591-ci ildə Toqonda bacarıqlı xan Kualyuy öldü. Onun oğlu Şifu Çinlə ittifaq cəhdinə görə həyatla vidalaşsa da, qardaşı Fuyun 597-ci ildə neytral mövqe tutdu və beləliklə Suy imperiyasını qərb sərhədlərini qorumaq qayğısından azad etdi. Bu da çinlilərə özlərinin əsas qüvvələrini Sarı çayın sahillərində cəmləşdirməyə imkan verdi.
Provans dialekti
Provans dialekti (Provençau və ya Prouvençau) — Oksitancanın dialektlərindəndir ki, Fransanın cənubunda əsasən Provansda danışılır.
Elmlər doktoru
Elmlər doktoru — elm sahələri üzrə doktoranturada verilən ən yüksək elmi dərəcə.
Haqqında
Elmlər doktoru elmi dərəcəsi 13 yanvar 1934-cü ildə SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin qərarı ilə təsis edilib. Bu dərəcə müvafiq elm sahəsində fəlsəfə doktoru dərəcəsi olan və doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş şəxslərə verilir. Elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiya müəllifin aparmış olduğu tədqiqatlar əsasında bütövlükdə, həmin elm sahəsində yeni perspektivli istiqamət kimi qiymətləndirilən, elmi müddəaları ifadə edən və əsaslandıran, yaxud xalq təsərrüfatı üçün siyasi və sosial-mədəni əhəmiyyət kəsb edən böyük elmi problemin həllini nəzəri cəhətdən ümumiləşdirən müstəqil iş olmalıdır.
Auripiqment
Auripiqment – monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.
Xassələri
Rəng – limonu-sarı, bəzən qonuru calarlı; Mineralın cizgisinin rəngi – sarı; Parıltı – almazdan yarımmetaladək; ayrılma müstəvilərində – sədəfi; Şəffaflıq – yarımşəffaf; nazik vərəqləri – şəffafdır; Sıxlıq – 3,4-3,5; Sərtlik – 1,5-2; vərəqləri əyilgəndir, lakin elastik deyil; Ayrılma – {010} üzrə tam mükəmməl, {100} üzrə qeyri-mükəmməl; Başqa xassələr – ayrılma müstəviləri üzrə vərəqlərə ayrıldıqda elektriklənir; Morfologiya – kristallar: prizmatik, çox vaxt əyri üzlü; İkiləşmə: {100} üzrə; Mineral aqreqatları: vərəq-, cubuq-, daraq-, salxım-, böyrək - və torpaqvari, radial-şüalı, lifli, sıx kütlələr, qaysaqlar, qabıqlar, bəzən druzalar.
Mənşəyi və yayılması
Hipogen auripiqmentə adətən yer səthinə yaxın teletermal və vulkanogen yataqlarda rast gəlinir. Bəzən isti mineral bulaqların çöküntülərində və sublimasiya məhsulu kimi vulkan kraterlərinin divarlarında müşahidə edilir. Nadir hallarda mineralın ekzogen əmələgəlmələri daş kömür və qonur dəmir filizi yataqlarında qeyd edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: realqar, antimonit, markazit, pirit, sərbəst kükürd, kalsit, gips, kvars. Mineralın tapıldığı yerlər: Luxum (Gürcüstan); Baliya (Türkiyə); Xaydarkan (Orta Asiya); Kamçatka, Saxa Respublikasında Menkyule (Rusiya); Siya-Kuan (Çin); Merkyur (ABŞ) və b. Azərbaycanda Darrıdağ (Culfa) mərgümüş yatağında, Qoşasu və Dəvəboynu mərgümüş təzahürlərində, az miqdarda həmçinin Arxaçdərə civə yatağında, Tutqunçay hövzəsindəki qızıl filizi zolağında və başqa yerlərdə yayılmışdır.
Tətbiqi
Böyük yığınları As2O3 və sarı boyanın alınmasında xammal kimi istifadə edilir.
Hayat bayram olsa (mahnı)
Hayat bayram olsa – məşhur türk pop müğənnisi Şənayın ifa etdiyi mahnılardan biri
Tarixi
"Hayat bayram olsa" ilk dəfə 1972-ci ildə "Hayat Bayram Olsa/Nen Var Canım Kardeşim?" adlı albomda yer almışdır. Həmin il mahnı Türkiyədə ilin mahnısı seçilmişdir. Mahnını ifa edən müğənni Şənay isə ikinci dəfə ilin müğənnisi seçildi. Həmçinin o, sonradan "Sev Kardeşim", "Hayat Bayram Olsa", "Beyaz Ülke", "Gerçek Nerde?", "Açıl Susam Açıl", "Ve Ağlıyorum", "Varlar Yoklar", "Dön Artık", "Sev Yeter ki", "Dünden Bugüne" və "Sessiz Bir Yer" kimi hitlərdən ibarət yeni bir 45-lik albom hazırlayır. Mahnı 1 noyabr 1973-cü ildə Türkiyə istehsalı  eyniadlı "Hayat bayram olsa" filmində təqdim olunmuşdur. 1990-cı illərdə Emel Müftüoğlunun da albomunda bu mahnı yer almışdır. Hazırda isə Türkiyədə bütün bayramlarda çalınır.
Müəllifləri
"Hayat bayram olsa" 1972-ci ildə bəstələnmişdir. Musiqisinin müəllifi Türkiyəli bəstəkar Şerif Yüzbaşıoğlu olmuşdur. İfaçısı və eyni zamanda, sözlərinin müəllifi onun 1971-ci ildə ailə qurduğu həyat yoldaşı Şənay Yüzbaşıoğlu dur. Onun bu mahnıya yazdığı sözlər dövrün vəziyyətinin əksinə, humanizmə səsləyirdi. Bu səbəbdən, müxtəlif mitinqlərdə də Şənay anoloji mahnını oxuyurdu.
Mahnının sözləri
=== Mahnının türkcə sözləri === "Şu dünyadaki en mutlu kişi
Mutluluk verendir
Şu dünyadaki sevilen kişi
Sevmeyi bilendir
Şu dünyadaki en güçlü kişi
Güçlükten gelendir
Şu dünyadaki en bilgin kişi
Kendini bilendir
Bütün dünya buna inansa
Bir inansa
Hayat bayram olsa
İnsanlar el ele tutuşsa
Birlik olsa
Uzansak sonsuza
Şu dünyadaki en olgun kişi
Ever Baneqa
thumbnail
Hayat bayram olsa (mahnı)
Mahnının sözləri
Acıya gülendir
Şu dünyadaki en soylu kişi
Ever Baneqa
Ever Baneqa (29 iyun 1988 Rosario) Argentinalı futbolçu. Hal-hazırda İspaniyanın Sevilya klubunda oynayır.
Klub karyerası
Futbola Boka Cuniors'un uşaq məktəbində başlamış, peşəkar futbola isə 2006-2007 mövsümündə başlamışdır. O, Boka Cuniors'un heyətində 28 oyuna çıxsa da, qol vura bilməmişdir. 2008-ci ildə Valensiya ilə razılaşan Baneqa, 2008-2009 mövsümündə icarə əsasında Atletikoya keçmışdir. Burada 24 oyuna çıxmış və 1 dəfə fərqlənmişdir. 2014-cü ildə isə icarə əsasında Nevels Old Boyz da oynamış, 14 oyuna 1 qol vurmuşdur. Lakin elə həmin il Sevilyaya transfer olunmuşdur. O, Sevilyanın heyətində 34 oyuna çıxmış və 3 qol vurmuşdur.
Hayat bayram olsa (mahnı)
Mahnının sözləri
Şu dünyadaki en zengin kişi
Jasmine (JavaScript test sistemi)
Tarixi
Jasmine üçün Pivotal Labsdakı tərtibatçılar Jasminin aktiv inkişafından əvvəl JsUnit adlı oxşar vahid sınaq çərçivəsini hazırlamışdılar.
Onqon
thumb|right|200px|Müasir Sibir onqonu 1. Müqəddəs heyvan və onun simvolizə edilmiş fiquru. Totem. Monqolca Onqon deyilər. Özünün nəslindən gelindiği düşünülən və hörmət edilən, müqəddəs qəbul edilən heyvan, obyekt və ya varlıq. Bəzən külək belə bir ongun ola bilər. Heyvan və ya insan formalı heykelciklerdir. Daha sonra gerb şəklini almış və bunlara da "Ongan" adı verilmişdir. Hər boyun fərqli bir müqəddəs heyvanı və onu işarələyən bir ongunu vardır. Bərəkət və uğur gətirdiyinə inanılar. Onqon olan heyvanları yemək, yaralamaq və öldürmək qadağandır. Qəbilələr bu heyvandan törəndiklərinə inanarlar. Qadağalara uymayanın başına fəlakətlər gəlir və cəmiyyətdən xaric edilər. Hətta bu heyvanların adlarını xatırlamaq belə tabu (müqəddəs qadağan) olaraq qəbul edilir.
Hayat bayram olsa (mahnı)
Mahnının sözləri
Gönül fethedendir
Onqon
2. Bolluq, bərəkət. Varlığın davamlılığı, çoxalma qabiliyyəti. Ongun fiqurunun bərəkət verici olması ilə əlaqəli olaraq məna dəyişməsi yaşanmışdır.
Litsea ligustrina
(Litsea ligustrina) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Onqon
Məsələn, altayların bir qolu olan Qu'lar (Lebed) kimi bəzi türk tayfaları qu quşundan törədiklərinə inanarlar. Lebed sözü rusca "qu" deməkdir və bu xalqa rusların verdiyi addır. Lebedlər, özlərinə "Qu kiji" (Qu kişi) deyərlər. Finlilərin Ku adlı Ay ilahı ilə də əlaqəli olduğu düşünülməkdədir. Çünki Ay da eynilə qu kimi gözəlliyi və zərifliyi təmsil edər. Köhnə monqolcada qu demək olan Xun/Qun (Hung/Kung) sözünün eyni zamanda insan mənasına gəlməsi diqqət çəkicidir. Kuğu (Ku, Hu, Gu, Kuv, Kuba) olaraq da bilinər.
Hayat bayram olsa (mahnı)
Mahnının sözləri
İnsanı sevendir
Onqon
Etimologiya
(On/Ong/Onq/Onk) kökündən törəmişdir. Bolluq, bərəkət, təmir etmək, yaxşılaşmaq mənalarını ehtiva edər. Onamaq "təsdiq etmək", Onay "ratifikasiya", Onmaq "yaxşılaşmaq" sözləri ilə eyni kökdən gəlir. Onsuk, onat sözləri bütövlük, mükəmməllik ifadə edər. On rəqəmi iki əlin bütün barmaqlarının və bütövlüyünə işarədir.
Mənbə
-
Hayat bayram olsa (mahnı)
Mahnının sözləri
Uzansak sonsuza"
Mahnının sözlərinin azərbaycanca tərcüməsi
"Bu dünyadakı ən xoşbəxt şəxs
Xoşbəxtlik verəndir
Bu dünyadakı sevilən şəxs
Sevməyi biləndir
Bu dünyadakı ən güclü şəxs
Güclükdən gələndir
Bu dünyadakı ən bilgili şəxs
Özünü biləndir
Bütün dünya buna inansa
Bir inansa
Həyat bayram olsa
İnsanlar əl ələ tutuşsa
Birlik olsa
Uzansak sonsuza
Acıya güləndir
Bu dünyadakı ən aslli şəxs
İnsafa gələndir
Bu dünyadakı ən zəngin şəxs
Könül fəth edəndir
Bu dünyadakı ən üstün şəxs
İnsanı sevəndir
Fernandes dəniz pişiyi
Fernandes dəniz pişiyi — Qulaqlı suiti fəsiləsinə daxil olan Dəniz pişikləri yarımfəsiləsinə daxil olan növ. Əsasən Cənubi Amerika Sakit okean sahilində Xuan Fernandes adaları və San Felix adalarında müşahidə edilirlər. Növ haqqında ətraflı məlumat yoxdur.
Tarixi
Xuan Fernandes adaları 1500-cü ildə Xuan Fernandes tərəfindən kəşf edilir. İlk dəfə məhz bu zaman Fernandes dəniz pişiyi aşkarlanmışdır. Fernandes dəniz pişiyi kütləvi şəkildə ovlanma nəticəsində sayları 1960-cı illərdə 200 başdan ibarət qrupa qədər azalmışdır. Hazırda sayları 12 000 baş olaraq qiymətləndirilir.
Senecio chionogeton
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Üzeyir Hacıbəylinin ev-muzeyi (Bakı)
Üzeyir Hacıbəylinin Ev Muzeyi — Azərbaycan professional musiqisinin banisi, Şərqin ilk operasının "Leyli və Məcnun", Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının (indiki Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyası), ilk simli kvartetin, ilk dövlət xorunun yaradıcısı, ilk xalq çalğı alətləri orkestrinin yaradıcısı və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin bəstəkarı Üzeyir bəy Hacıbəylinin (keçmiş Verxnyaya priyutskaya, sonralar Ketsxoveli) indiki Ak. Şamil Əzizbəyov 67/69 ünvanında yerləşən 1915-1942-ci illər ərzində yaşadığı evdə təşkil olunmuş muzeydir.
Tarixi
KP MK-nın birinci katibi vəzifəsində çalışan Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Bakıdakı (keçmiş Verxnyaya priyutskaya, sonralar Ketsxoveli) indiki Şamil Əzizbəyov 67 ünvanında yerləşən – bəstəkarın 1915-1942-ci illər ərzində yaşadığı evdə muzey təşkil olundu və 1975-ci il noyabr ayının 20 –də muzeyin təntənəli açılışı oldu. Muzeyin tərtibatında və hazırlanmasında Azərbaycan xalq rəssamı Kazım Kazımzadənin və memar Eduard Kruikinin böyuk əməyi olmuşdur.
Bəstakarın 1915-1942-ci illər ərzində yaşadığı bu evdə onun bir çox əsərləri, o cümlədən Azərbaycan milli musiqisinin tacı olan "Koroğlu" operası bəstələnmişdi. Vaxtı ilə Üzeyir bəyin şəxsi katibi olmuş, sonradan isə ev muzeyinin direktoru vəzifəsində çalışmış Ramazan Həmzət oğlu Xəlilovun təşəbbüsü ilə bəstəkarın şəxsi və ev əşyaları toplanıb muzeyə təhvil verilmişdir.
Strukturu
Muzey 4 otaq (ekspozisiya zalları), şüşəbənd, kinozal, sərgi salonu və administrativ hissədən ibarətdir.
Tabeçiliyi
Muzey Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərir.
Nifaq alması
thumb Nifaq alması — qədim yunan miflərində qızılı alma, Peley və Fetidanın nikahı zamanı Erida tərəfindən masaya atılmış və üzərində "ən gözəl", yazılmışdır.
Əfsanəyə görə, bu qızılı alma üç qadın ilahəsi arasında mübahisə səbəbidir — Hera, Afina və Afrodita. Gənc Paris hakim qarşısına çağırıldı. Üç qadın onu öz tərəflərinə çəkərək, onu ən güclü hökmdar (Hera), ən cəsur qəhrəman (Afina) və ya ən gözəl qadının sahibi (Afrodita) olacağını vəd etmişdilər. Paris spartanın kralı olan Menelayın həyat yoldaşını qaçırmağına köməklik etdiyinə görə almanı Afroditaya verdi. Bu hadisə Troya müharibəsinin başlamağına səbəb olmuşdur.
İlk dəfə olaraq "nifaq alması" termini II əsrdə romalı tarixçi Yustin Handaribadakan tərəfindən işlədilmişdir.
Vole Şoyinka
Akinvande Vole Babatunde Şoyinka — Nigeriya yazıçısı, dramaturq, şair, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1986)/
Həyatı
Nigeriya dramaturqu, şair və nasir Akinvande Vole Babatunde Şoyinka qara qitənin Nobel mükafatı alan ilk təmsilçisidir. Şoyinka mənşə etibarı ilə Qərbi Afrikanın yoruba tayfasındandır. Bu tayfanın mifologiyaya, ritual rəqslərə, teatrlaşdırılmış səhnələrə bağlılığı, orijinal əsatir və əfsanələri Vole Şoyinkanın yazıçı-dramaturq kimi yetişməsinə ciddi təsir göstərmişdi. İngilis dilində təhsil alması, Qərb mədəniyyətini mənimsəməsi və xristianlığın təsiri də öz rolunu başqa bir istiqamətdən oynamış, ədəbi sintez üçün geniş imkanlar yaratmışdı.
İbadandakı kolleci bitirdikdən sonra Şoyinka təhsilini İngiltərənin Lids Universitetində (1954) davam etdirmişdi. Burada ingilis ədəbiyyatını və dram nəzəriyyəsini öyrənmiş, habelə yeni nəsil Britaniya yazıçıları ilə tanış olmuşdu. 1957-ci ildə gənc afrikalı "Bataqlıq sakinləri", "Şir və mirvari" kimi sonrakı yaradıcılığı üçün mühüm olan iki dram əsərini başa çatdırmışdı.
left|thumb|140px|Şoyinka Mantovada Ədəbiyyat festivalında (2019) Londonun "Royal Kort Tietr"inin heyəti sonuncu əsərlə tanışlıqdan sonra onu tamaşaya qoymaq qərarına gəlmişdi. Lidsdə magistratura təhsili alan və Yucin O`Nil yaradıcılığı haqqında dissertasiya yazan Vole Şoyinka bu xəbəri eşidəndə elmi araşdırmalarını bir tərəfə buraxıb Londona köçmüşdü. Onu "Royal Kort Tietr"də işə qəbul etmişdilər. "Bataqlıq sakinləri" isə teatrda uğurla oynanmışdı. Şoyinka bu dövrdə rasizm əleyhinə yönələn "Uydurma" pyesini yazmışdı.
1959-cu ildə Nigeriyaya qayıdan dramaturq "Maska-1960" həvəskar teatrının əsasını qoymuşdu. Şoyinkanın "Meşələrin rəqsi" pyesi 1960-ci il oktyabrın 1-də ölkənin Milli müstəqillik günü şərəfinə paytaxt Laqosda göstərilmiş və böyük maraq doğurmuşdu. Ardınca həmin pyesin və "İeronim qardaşın macəraları" satirik komediyasının İbadanda uğur qazanması onu vətənində məşhurlaşdırmışdı. 1962-ci ildən o, İfe universitetində ingilis dili və ədəbiyyatını tədris edir, eyni zamanda radio və televiziya üçün pyeslər yazırdı. Şoyinkanın Avropa mədəniyyəti ilə hər hansı təmasa qarşı çıxan "neqrofillərlə" qarşıdurması da bu dövrdə başlamışdı. Dramaturqun fikrincə, yalnız qara qitənin keçmişini tərənnümlə kifayətlənmək, yeniliyə və sivilizasiyaya qarşı çıxmaqla nə isə əldə etmək mümkün deyildir.
"Şərhçilər" (1965) romanı Vole Şoyinkanın ilk nəsr əsəri idi. Müəllif ABŞ və Avropada təhsillərini başa vurub vətənə qayıdan nigeriyalı gənclərin üzləşdikləri çətinlikləri, yerli şəraitin onlara hazırladığı sürprizləri öz şəxsi təcrübəsinə əsaslanaraq inandırıcı şəkildə təsvir etmişdi. Əsər yalnız Nigeriya üçün deyil, eyni problemlərlə üzləşən digər Afrika və Asiya ölkələri üçün də səciyyəvi idi.
Nigeriyada 1967-ci ildə başlanan vətəndaş müharibəsi ərəfəsində Şoyinkanın siyasi fəallıq göstərməsi, milli qırğının qarşısını almaq üçün üsyançı tayfa başçısı Odjukvu ilə gizli şəraitdə görüşməsi və danışıqlar aparması sonda yazıçının həbsi ilə nəticələndi. Bundan əvvəl o, bir dəfə də seçki saxtakarlığı əleyhinə sərt çıxışlarına görə (1963) məhbəsə salınmışdı. Lakin amerikan və ingilis yazıçılarının etiraz aksiyaları nəticəsində iki aydan sonra azadlığa buraxılmışdı. İkinci dəfə isə Şoyinka 27 ay məhbəsdə, təkadamlıq kamerada saxlanmışdı.
Ümumi əfv nəticəsində azadlığa çıxdıqdan sonra Şoyinka İbadan universiteti yanındakı dramatik məktəbə rəhbərlik edirdi. Yazıçının Afrika despotizmini ələ salan "Konqo biçini" komediyası 1969-cu ildə tamaşaya qoyulmuşdu. Bir il sonra həmin komediya əsasında onun özünün baş rolda oynadığı bədii film çəkilmişdi. Şoyinkanın "İnsan öldü" adlı həbsxana xatirələri 1972-ci ildə Nyu-York və Londonda çap olunmuşdu. 1975-ci ildə isə müəllif Akkrada (Qana) çıxan nüfuzlu ümumafrika jurnalının – "Transition"un baş redaktorluğu təklifini qəbul etmişdi.
Nigeriyada növbəti dövlət çevrilişi və prezident Qovonanın devrilməsindən sonra Şoyinka vətənə dönmüş, İfe universitetinin professoru kimi fəaliyyətini davam etdirmişdi. Bir-birini əvəz edən iqtidarlarla münasibətini tənzimləyə bilməsə də, o, Nigeriya mədəniyyətinin, ilk növbədə milli teatrın inkişafı üçün həqiqətən, böyük işlər görmüşdü. Şoyinka ölkəsində baş verən heç bir mühüm prosesə laqeyd və seyrçi qalmırdı. Hələ 60-cı illərdə o, neft bumunun Nigeriya üçün necə fəlakətlə nəticələnəcəyi haqqında xəbərdarlıq etmişdi. Şoyinkanı düşündürən başqa bir məsələ isə Afrika ölkələrində insan haqlarının qorunması idi.
PAL
PAL (qısaca Phase Alternating Line), dünyanın ən çox istifadə edilən rəng kodlaşdırma sistemidir. PAL analoq bir format olub televiziya yayım sistemlərində istifadə edilir. Bir çox fərqli versiyası olan PAL-ın versiyalarının ortaq xüsusiyyəti 625 üfiqi xət, 25 fps görüntü/saniyə, 50i (interlaced layer) olmasıdır.
Vole Şoyinka
Həyatı
Tədricən afrikalı müəllif ölkəsinin hüdudları xaricində də tanınırdı. Bu işdə Britaniya və ABŞ-nin aparıcı universitetlərində oxuduğu mühazirələr xüsusilə mühüm rol oynamışdı. 1979-cu ildə Şoyinkanın "Ölüm və çar elçisi" pyesi Çikaqo teatrında tamaşaya qoyulmuşdu. İki il sonra isə Londonda "Aka. Uşaqlıq illəri" adlı xatirələr kitabı çap olunmuşdu. Şoyinka həm də "Məhbəs şeirləri" (1969) poetik məcmuəsinin müəllifidir. Maraqlıdır ki, o, şeirlərini doğma yoruba dilində, nəsr və dram əsərlərini isə istisnasız olaraq ingiliscə qələmə almışdı.
PAL
Sistem Valter Bruch tərəfindən, Almaniyada təkmilləşdirilib və ilk dəfə 1963-cü ildə nümayiş etdirilib.
Vole Şoyinka
Həyatı
1986-cı ildə Vole Şoyinka "böyük mədəni perspektivə və poetikliyə malik milli teatrın yaradılmasına görə" Nobel mükafatı aldı. Laureatı "qeyri-adi dərəcədə bilikli dramaturq" adlandıran İsveç Akademiyasının üzvü Lare Yyullensten onun Afrika mənşəli və Afrika ruhlu pyeslərində ənənəvi ritual rəqslər, maskalar, pantomimlər, ritm və musiqi ilə yanaşı həm də çağdaş teatr ənənələrindən bacarıqla istifadə etməsini yüksək qiymətləndirmişdi. Vole Şoyinka isə öz Nobel mühazirəsini aparteid rejiminə qarşı barışmaz mübarizəsinə görə məhbəsdə saxlanan Cənubi Afrika lideri Nelson Mandelaya həsr etmişdi.
PAL
Texniki xüsusiyyətlər
thumb|240px|PAL televiziya siqnalı spektrının sxemi Rəngli televiziyanın qalan sistemləri kimi, PAL-da ağ-qara televiziya yayımıyla birləşib. Alternativ olaraq yaradılmış keyfiyyətli NTSC sistemi, PAL sisteminin uğurlu müasirləşdirilməsidir. Ağ-qara televiziyalarda əsas rənglərin bilavasitə ötürülməsinin yerinə sistem Y parlaqlığının siqnalının ötürür. Onda müvafiq olaraq qırmızı və göy rəngləri ötürülməsi R-Y, B-Y-ın iki fərqli siqnalı vasitəsilə ötürülür. G- yaşıl rəngi ötürən siqnalı çatmayan informasiya qəbuledicidə parlaqlıq fərqli rəngli siqnalların çıxılmasıyla bərpa olunur. Ağ-qara televizorda proqrama baxış halında yalnız parlaqlıq siqnalı istifadə olunur. Ağ-qara televiziya rəng ötürən siqnalları qəbul edə bilmir.
Vole Şoyinka
Həyatı
Vole Şoyinka son illər daha çox Avropa və Amerikada yaşayır. Lakin yazıçı yenə də vətəninin və bütünlükdə Afrika qitəsinin problemlərinə laqeyd qalmır. Onun Afrika diktatorlarını ələ salan "Kral Babu" pyesi (2001) Vole Şoyinkanın yaradıcılıq ənənələrinə sadiqliyinin daha bir təsdiqidir.
PAL
Coğrafi mövqe
thumb|300px|right|Dünyada televiziya kodlaşdırma sistemleri. Sarı rəng ilə göstərilmiş ərazilərdə PAL sistemi istifadə edilir
Kəskin müzakirələr sonra Qərbi Avropanın aparıcı ölkələrində rəngli televiziyanın sistemləri seçimi PAL sisteminin xeyrinə bitdi — bu qələbə nəticəsində on beş illik yayım və NTSC sistemi üzrə ABŞ-də, Yaponiyada, Kanadada və başqa ölkələrdə aparatura və televizorların istehsal olunur. Əlbəttə,burada xüsusi siyasət (bu sistem zarafatyana "NATO sistemi" adlandırılır) vardır.
Drakula ata və oğul (film, 1976)
Drakula ata və oğul — 1976-cı ildə istehsal olunmuş Fransa filmidir.
Kvant kompüteri
300px|thumb|Kvant kompüterinin əsas bloku
Kvant kompüteri (ing. quantum computer, ru. квантовый компьютер) – kvant mexanikası əsasında işləyən hesablama qurğusu. Kvant kompüteri klassik mexanikaya əsaslanan klassik kompüterlərdən prinsip etibarilə fərqlənir. Tam miqyaslı kvant kompüteri hələlik hipotetik qurğudur. Onun qurulması kvant mexanikasının çoxlu zərrəciklər sahəsində ciddi inkişafı və mürəkkəb eksperimentlərlə bağlıdır. Məhdud (128 kubit’ədək) kvant kompüterləri artıq qurulub.
Klassik kompyuterlərin yaddaşı bitlərdən təşkil olunur. Hər bir bit 1 və ya 0 qiyməti alır. Kvant kompyuterləri isə məlumatı qubitlər vasitəsilə (“quantum bits”) emal edir.
Atletika Frankana FK
Atletika Frankana Klubu — Frankana kimi də tanınan, 12 oktyabr 1912-ci ildə təsis edilən və San-Paulu ştatının Franka şəhərini təmsil edən Braziliya futbol klubudur. Klub bir dəfə Seria A və Seria C liqalarında mübarizə aparıb.
Tarixi
Klub 12 oktyabr 1912-ci ildə təsis edilmişdir. Klub 1977-ci ildə Paulista Liqasının Seriya A2 dəstəsinin qalibi olmuşdur. Frankana 1979-cu ildə Seria A-da mübarizə aparıb, lakin ikinci mərhələdə mübarizəni dayandırıb. Klub 1997-ci ildə Seria C-in final mərhələsində mübarizə aparmışdır, mərhələdə üçüncü yeri tutmuşdur.
Stadion
Atletika Frakana Klubu öz ev oyunlarını digər adı Lançao olan Estadio Xose Lança Filyo stadionunda keçirir. Stadionun maksimum tamaşaçı tutumu 15100 nəfərə bərabərdir.
Mona Liza
Mona Liza ( və ya La Gioconda, ) — İtaliya intibahı rəssamı Leonardo da Vinçi tərəfindən çəkilmiş Liza Gerardininin yarım boy ölçülü portreti. Mona Liza, "dünyanın ən məşhur, ən çox ziyarət edilən, ən çox haqqında yazılan, ən çox musiqi həsr edilən və ən çox parodiya edilən sənət əsəridir." Mona Liza həm də dünyada ən bahalı rəsm əsərlərindən biridir. 1962-ci ildə $100 milyon dəyərində sığorta edilən əsər, o zamana kimi məlum olan ən böyük sığorta dəyəri kimi Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüş, 2017-ci ildə isə onun sığorta dəyəri $800 milyona çatmışdır.
Rəsm əsəri, Françesko del Cakondonun həyat yoldaşı Liza Gerardininin qaraqovaq paneli üzərində yağlı boya ilə çəkilmiş portretidir. Əsərin 1503–1506-cı illərdə çəkildiyinə inanılır; lakin, ehtimal ki, Da Vinçi 1517-ci ilə kimi portret üzərində işləməyə davam etmişdir. Son elmi tədqiqatlar rəssamın əsər üzərində işə 1513-cü ildən əvvəl başlamadığını göstərir. Fransa kralı I Fransisk tərəfindən alınmış əsər hazırda Fransa Respublikasının mülkiyyətindədir və 1797-ci ildən Parisdəki Luvr muzeyinin daimi ekspozisiyasına daxildir.
Subyektin çox vaxt sirrli adlandırılan mimikası, kompozisiyanın monumentallığı, formaların incə modelləndirilməsi və atmosferik illüzionizm əsərin geniş tədqiqinə və məşhurlaşmasına səbəb olan əsas xüsusiyyətləridir.
Adı və subyekti
Əsərin Azərbaycan dilində "Mona Liza" kimi tanınan adı İntibah dövrü sənət tarixçisi və rəssam Corco Vazarinin "Leonardo, Françesko del Cakondonun sifarişi ilə onun həyat yoldaşı Mona Lizanın portretini çəkməyi öhdəsinə götürdü" məlumatına əsasən yaranmışdır. "Mona" italyanca nəcib müraciət forması olan "ma donna" ifadəsinin qısa forması olmaqla "Ma’am", "Madam" və ya ingiliscə "My lady" ifadələri ilə yaxındır. Əsərin adında adətən "Mona" ifadəsi işlədilsə də (Vazarinin istifadə etdiyi kimi ), müasir italyancada əsasən "Monna Lisa" kimi ("mona" bəzi italyan ləhcələrində vulqar səslənir) qeyd edilir.
Vazarinin Mona Liza haqqında məlumatı onun Leonardonun ölümündən 31 il sonra, 1550-ci ildə nəşr etdiyi rəssamın bioqrafiyasında verilmişdir. Həmin əsər rəssamın həyatı və əsərlərinin mənşəyi haqqında ən mühüm və etibarlı mənbə hesab edilir. Leonardonun tələbəsi Salainin şəxsi qeydlərinə əsasən, o, 1524-cü ildə vəfat edərkən, ona Leonardo tərəfindən vəsiyyət edilmiş və "la Gioconda" adlandırılan portretə malik olmuşdur.
Leonardonun bu əsərin müəllifi olması və əsərin tarixi haqqında məlumat 2005-ci ildə Heydelberq Universitetinin Kitabxanasında aşkarlanmış Qədim Roma filosofu Siseronun əsərinin 1477-ci ildə nəşr nüsxəsinə yazılmış qeydlə dəqiqləşdirilmişdir. Qeyd, 1503-cü ilin oktyabrında Leonardonun müasiri Aqostino Vespuççi tərəfindən yazılmışdır. Qeyddə Leonardo, əsərdə adı çəkilən Qədim Yunanıstan rəssamı Apelleslə müqayisə edilir və onun həmin dövrdə Liza del Cakondonun portreti üzərində işləməsi bildirilir. thumb|Louis Béroud-un 1911-ci ildə Mona Lizanı təsvir edən rəsm əsəri oğurluqdan əvvəl Luvr muzeyində nümayiş etdirildi, Berud onu aşkar edib mühafizəçilərə bildirdi. Bu sənədin kəşf olunmasına cavab olaraq Luvr muzeyinin sözçüsü Vinsent Deliuvin deyir ki, ''"1503-cü ildə Leonardo da Vinçi florensiyalı xanım Liza del Cakondonun rəsmini çəkməyə başlamışdır. Biz indi buna tam əminik. Təəssüf ki, biz Liza del Cakondonun haqqında bəhs edilən portretinin Luvrdakı əsər olmasına tam əmin deyilik." ''
Əsərin modeli olan Liza del Cakondo Florensiya və Toskanada məskunlaşmış Gerardini ailəsinin üzvü, florensiyalı ipək taciri Françesko del Cakondonun həyat yoldaşı olmuşdur. Əsər ailənin yeni evə köçməsi və Andrea adlı övladlarının doğulmasını qeyd etmək məqsədi ilə sifariş edilmişdir. Əsərin italyanca adı olan "La Gioconda" həm də "xoşbəxt", "şən" (ingiliscə "jocund", "jovial") anlamını ifadə edir. Əsərin fransızca adı olan "La Joconde" də eyni anlamı daşıyır.
Bu kəşfdən qabaq alimlər portretin subyekti ilə bağlı müxtəlif fikirlər səsləndirmişdilər. Bəzi tədqiqatçılar Liza del Cakondonun başqa portretdə təsvir olunduğunu qeyd edərək, Vazarinin qeyd etdiyi Mona Liza portretini başqa əsərlərlə identikləşdirmişdilər.
Portretdə digər məşhur orta əsr İtaliya qadınlarının təsvir edilməsini qeyd edənlər də olmuşdur. Araqonlu İzabella (Milan hersoqinyası), Sesiliya Qallerani , Konstanza d'Avalos , İzabella d'Este, Pasifika Brandano və ya Brandino, İzabella Qualanda, Katerina Sfroza, həmçinin Salai və Leonardonun özü də portretin ehtimal edilən subyektləri arasında olmuşlar. XXI əsr sənət tarixçilərinin ortaq rəyinə əsasən əsərdə ənənəvi olaraq hesab edildiyi kimi Liza del Cakondonun təsvir edilməsi dəqiqləşdirilmişdir.
Tarixi
Leonardo "Mona Liza" portreti üzərində işləməyə 1503 və ya 1504-cü illərdə İtaliyanın Florensiya şəhərində başlamışdır. Luvr muzeyinin əsərin "şübhəsiz ki, 1503–1506-cı illərdə çəkilməsini" qeyd etməsinə baxmayaraq, incəsənət tarixçisi Martin Kemp qeyd edir ki, "əsərin əsl tarixini müəyyənləşdirməkdə müəyyən çətinliklər vardır." Karlo Pedretti və Alessandro Vezzosi kimi bir çox nüfuzlu Leonardo mütəxəssisləri əsərin Leonardonun yaradıcılığının son mərhələsinə aid xarakteristik stilə malik olmasını qeyd etməklə, 1513-cü ildən sonrakı dövrə aid edirlər. Digər tədqiqatçılar isə sənədləşməni əsas götürərək, Leonardonun portreti 1513-cü ildən sonra çəkməsini bildirirlər. Leonardonun müasiri olmuş Corco Vazari bildirir ki, "o, dörd il əsər üzərində çalışdıqdan sonra onu tamamlanmamış qoymuşdu". Ömrünün sonuna yaxın Leonardo "heç vaxt heç bir əsəri tamamlamadığına görə təəssüf hissi keçir"diyini qeyd edirdi.
1504-cü ildə Rafaelin mürəkkəb və qələmlə çəkdiyi və hazırda Luvr muzeyində saxlanılan eskizdə subyekt iki böyük sütunun ortasına yerləşdirilmişdir. Bütün mütəxəssislər eskizin Leonardonun "Mona Liza"sı əsasında çəkildiyini təsdiqləyirlər. Oslodakı Mili Sənət, Memarlıq və Dizayn Muzeyi, həmçinin Baltimordakı Volters Sənət Muzeyindəki sonrakı dövrlərə aid kopyalarda da geniş sütunlar görünür. Buna görə əvvəllər düşünülürdü ki, Luvrdakı "Mona Liza" əvvəllər yan sütunlara malik olmuş və sonradan kəsilmişdir. Lakin, 1993-cü ildə alman sənət tarixçisi Frenk Zöllner əsəri tədqiq edərək onun heç vaxt kəsilmədiyini bildirmişdir. 2004-cü ildə aparılmış testlər seriyası nəticəsində bu fakt təsdiqlənmişdir. Bununla əlaqədar olaraq, Luvr muzeyinin XVI əsr İtaliya rəssamlığı üzrə kuratoru Vinsent Deliuvin qeyd edir ki, Rafaelin eskizi və sonrakı dövrə aid digər eskizlər ola bilsin ki, əsərin başqa versiyası əsasında çəkilmişdir. Frenk Zöllner isə bildirir ki, eskizlər rəssamın ikinci "Mona Liza" portreti işləməsini də sübut edir.
Əsərin kimin üçün çəkilməsi də dəqiq deyil. Corco Vazari portretin Liza del Cakondonun həyat yoldaşı Françesko del Cakondonun sifarişi ilə çəkildiyini qeyd edir. Lakin, 1517-ci ildə Leonardonu ziyarət edən Antonio de Bitis yazır ki, "Mona Liza" Culyano di Lorenzo de Mediçinin sifarişi ilə çəkilmişdir. 180px|thumb|left|Fransa kralı [[I Fransisk həyatının sonuna kimi Leonardoya himayədarlıq etmiş, rəssamın ölümündən sonra isə onun bir neçə əsərini, o cümlədən Mona Lizanın portretini alaraq (ehtimal ki, rəssamın varisi hesab edilən tələbəsi və sevgilisi Salaidən) Fransa kral kolleksiyasına qatmışdır. Portretin müəllifi Jan Klue, təxminən 1530-cu illər, Luvr muzeyi. ]] 1516-cı ildə Fransa kralı I Fransisk Leonardonu öz ölkəsinə dəvət edərək, krala aid Ambuaz qəsri yaxınlığındakı Klo-Lüse qəsrində yaşamağı və çalışmağı təklif edir. Tədqiqatçılar rəssamın "Mona Liza"nı da özü ilə Fransaya apardığını və orda əsər üzərində işləməyə davam etdiyinə inanırlar. Sənət tarixçisi Karmen Bembeç belə nəticəyə gəlir ki, Leonardo 1516–1517-ci illərdə əsəri təkmilləşdirməyə davam etmişdir.
Serbiya və Monteneqro milli futbol komandası
Serbiya və Monteneqro milli futbol komandası — 2003-cü ilə qədər Yuqoslaviya Federativ Respublikasını, 2003-cü ildən sonra isə Serbiya və Monteneqronu beynəlxalq futbol turnirlərində təmsil edən yığma komanda. FİFA Dünya Kuboku 2006-dan sonra komandanın mövcudluğuna son qoyulmuşdur. Onun xələfi Serbiya milli futbol komandası olmuşdur. Monteneqro milli futbol komandası isə ayrıca yarışlara qatılmağa başlamışdır.