cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ədirnə Sarayı
Ədirnə Sarayı ya da Saray-ı Cədid-i Amirə (Yeni Saray) — Ədirnədəki Osmanlı saraylarından biridir. İstanbuldakı Topqapı Sarayından sonra Osmanlının ən böyük sarayı idi. Günümüzə yalnızca çox kiçik bir hissəsi gəlib çatmışdır.
Şəhər mərkəzindən uzaq, Tunca çayının qərbində, geniş meşə sahəsində yerləşən saray təqribən 3 milyon m² ərazini tutur. 5 əsas meydan və bu meydan içində yerləşən tikililərdən ibarətdir. İçində bir saray bağçası vardı. Keçmişdə sarayın yerləşdiyi Sarayiçi bölgəsi, günümüzdə Qırxpınar güləşlərinin keçirildiyi sahədir.
İnşasına II Murad dönəmində başlanılmış, II Mehmed zamanında Memar Şəhabəddin tərəfindən tamamlanmışdır. Ən zamanı IV Mehmedin səltənət dönəmidir. Bu illərdə sarayın içinə yeni köşk, qəsr, çeşmə və hovuzlar tikilmişdir.
Saray XIX əsrə qədər Osmanlı sultanları tərəfindən istifadə edilmişdir. Sarayda bir müddət yaşayan sultanlar sırasına Qanuni Sultan Süleyman, II Səlim, I Əhməd, IV Mehmed, II Əhməd, II Mustafa və III Əhməd daxildir. 22 avqust — 14 sentyabr 1829 tarixlərində bölgəyə daxil olan ruslar sarayı dağıtmış, 1878-ci ildə çıxan Rus-Osmanlı müharibəsi əsnasında saray yaxınlığında yerləşən cəbhəxananın rusların əlinə keçməməsi üçün saray bombalanaraq ortadan qaldırılmışdır.
Cihannüma Qəsri
Cihannüma Qəsri Ədirnə Sarayının ən tikilisidir. II Mehmed tərəfindən 1452-ci ildə inşa edilmiş, 7 mərtəbəli bir binadır. Ən üst mərtəbəsində səkkizbucaqlı bir otaq içində bir hovuz mövcud olmuşdur. Cem Sultanın da doğulduğu yer olaraq bilinən bu qəsrin günümüzə yalnız dağıntıları gəlib çıxmışdır.
Qum Qəsri
Qum Qəsri Ədirnə Sarayında Cihannüma Qəsrinin sağ tərəfində yerləşən önəmli bir tikilidir. Adını yerləşdiyi yerin sarı rəngli torpağından almışdır. Fateh II Mehmed dönəmində inşa edilmişdir. Bu qəsrdən günümüzə yalnız qəsrə bitişik olan Qum Qəsri Hamamı gəlib çatmışdır.
Ədalət Qəsri
Ədalət Qəsri 1562-ci ildə Qanuni Sultan Süleyman tərəfindən Memar Sinana inşa etdirilmişdir. Divan-ı Hümayun və Prokurorluq olaraq istifadə edilmişdir. Birinci mərtəbəsində Şərbətxana, ikinci mərtəbəsində divan katibləri, ən üst qatda divan heyətinin toplandığı mərmər salon mövcuddur. Mərmər salonun ortasında hovuz və kənarda qəfəs arxasında sultanın taxtı yerləşmişdir.
Saray bağçası
Ədirnə Sarayı içində yerləşən Saray bağçasından günümüzə yalnız "Toyuq Meşəsi" adlı 58 hektarlıq bir hissə qalmışdır. Bu ərazidə dəyərli tibbi bitkilər əkilmişdir. Eyni zamanda 1671-ci ildə IV Mehmed tərəfindən burda "Bülbül Köşkü" adlanan ov köşkü inşa edilmişdir. Bu köşk 2002-ci ildə bərpa edilmişdir.
Günəş tutulması (20 mart 2015)
thumb|right|300px|[[20 mart tarixində baş verən günəş tutulmasının Dublin şəhərindən olan görüntüsü. (09:30:09)]] Günəş tutulması - 2015-ci ilin 20 mart (cümə) tarixində baş vermiş tam günəş tutulması. Günəş tutulması Ayın Yer və Günəş arasında olduğu zaman baş verir. Bunun vasitəsilə Ay Yerdən baxan izləyicinin Günəşin təsvirini görməsini tam və qismən olaraq dayandırır. Tam günəş tutulmas Ayın görünən diametri Günəşinkindən böyük olanda baş verir. Ay bütün istiqamətlənmiş günəş şüalarını dayandırır və gündüzü qaranlıq edir. Tam tutulma Yerdə dar bir trayektoriyada baş verir, ancaq natamam günəş tutulması minlərlə kilometr uzunluğunda ərazidə görünür.
Bu tutulmanın dərəcəsi 1.045-dir. Tam tutulmanın ən uzun müddəti Farer sahillərində olmuşdur, 2 dəqiqə 47 saniyə davam etmişdir. Günəş tutulması 12 avqust 2026-cı ildə baş verəcək tutulmaya qədər Avropada görülən ən axırıncı tam günəş tutulmasıdır.
Öz trayektoriyasının sonunda Ayın kölgəsi şimal qütbündə Yerin səthindən kosmosa qalxır. Martın 20-i yaz gecə-gündüz bərabərliyidir və tutulma Günəş altı aydan sonra Şimal yarımkürəsində qalxanda baş verib.
Tam tutulmanın göründüyü məskunlaşılmış ərazilər yalnız Farer və Şpitsbergendir.
Müşahidəsi
Günəş tutulması 08:30GMT-də cənub-qərbdə başladı və şimal-şərqə tərəf hərəkət etdi. Tutulma Şimali Atlantik və Arktik okeanlarında (Qrenlandiya, İslandiya, İrlandiya, Birləşmiş Krallıq, Farer adaları, şimali Norveç və Murmansk vilayəti) yaxşı görünürdü. Kölgə öz yoluna Qrenlandiyanın cənub sahilində başladı, daha sonra şimal-şərqə hərəkət etdi, İslandiya və Birləşmiş Krallıq arasında keçdi və Farer adları və Norveçin ən şimalındakı adalar üzərindən hərəkət etdi. Tutulmanın kölgəsi Avropada müxtəlif dərəcələrdə görünüb. Cənub-şərqi ərazilər yalnız natamam günəş tutulmasını müşahidə ediblər. Məsələn, London 85% günəş tutulmasını görüb, ancaq Norveç dənizindəki Farel adalarının şimalı bütöv günəş tutulmasını görə bilib.
Təsiri
Avropa Birliyinin təqribən 90 Gigavatt günəş gücü və istehsalı var və bu səmanın aydınlığından asılı olduğu üçün müvəqqəti olaraq 34 GW-a qədər enib. Bu ilk dəfə idi ki, tutulma elektrik stansiyalarına böyük təsir edirdi və təsiri azaltmaq üçün elektrik sektoru ölçü götürdü. Gücdə dəyişiklik −400 MW/dəq və +700 MW/dəq ola bilər. Temperatur 3 °C düşə bilər və külək gücü küləklər 0.7 m/s azaldığına görə düşə bilər.
Hadisələrin toqquşması
20 mart 2015 tarixi həm də yaz gecə-gündüz bərabərliyidir. Əlavə olaraq, 2015-ci il üçün altı super ay gözlənilirdi və 20 mart 2015-ci il super ayı ilin üçüncüsü idi. Ancaq o, hilal olduğuna görə yalnız kölgəsi görünürdü.
Zamenis
Dırmanan təlxələr (Zamenis) — Suilanıkimilər fəsiləsinə aid növ.
Növləri
Bu cinsə aşağıdakı növlər daxildir:
Mulda
220px|thumb Mulda — eni və uzunluğu bərabər olan tektonik mənşəli çökəklik.
Sehrli ağac (film, 1980)
Məzmun
Film uşaqlara hər şeyin zəhmətlə qazanıldığı fikrini aşılayır.
E-demokratiya
Elektron demokratiya (e-demokratiya) — demokratik institutların inkişafı və möhkəmlənməsi üçün İKT-ni tətbiq etməklə, vətəndaşların, cəmiyyətin və dövlətin siyasi fəaliyyətində fəal iştirakını təmin etməyə yönəldilib.
"Elektron demokratiya" elə demokratik siyasi sistemdir ki, burada dövlət demokratik proseslərin – informasiyanın və kommunikasiyanın yayılması, qərarların qəbulunda məsləhətləşmə və səsvermə yolu ilə vətəndaş maraqlarının nəzərə alınması kimi vacib funksiyalarını həyata keçirərkən kompüter və kompüter şəbəkələrindən istifadə edir.
E-demokratiya (elektronik və demokratiya sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib) siyasi və idarəetmə işlərində informasiya və kommunikasiya texnologiyalarından istifadəni nəzərdə tutur. Buraya hökumət, seçilmiş rəsmilər, media, siyasi təşkilatlar, vətəndaşlar/seçicilərin iştirakı daxildir. E-demokratiyanın məqsədi internet, mobil telefon və kompüter texnologiyası vasitəsilə hazırkı nümayəndəli demokratiyada vətəndaşların daha çox iştirakını təmin etməkdir.
Inula simonsii
Inula simonsii Inula simonsii Inula simonsii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Toyohaşi
Toyohaşi — Yaponiyanın Çubu regionunun Aiçi prefekturasında yerləşən şəhər.
Benqal pişiyi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Aniş Qiri
Aniş Qiri (28 iyun 1994, Sankt-Peterburq) — Rusiyada doğulmuş Holland şahmatçısı və qrosmeysteridir. Aniş qrosmeyster titulunu 14 yaş 7 ayda alıb.
Qiri 4 dəfə Hollandiya Şahmat Çempionu (2009, 2011, 2012, 2015) və 2010-da Corus Şahmat B qrupunu udub. Hollandiyanı 5 dəfə Şahmat Olimpiadasında təmsil edib (2010, 2012, 2014, 2016, 2018).
Həyatı
28 iyun 1994-cü ildə Sankt Peterburqda anadan olmuşdur, atası Nepal hindlisi (Sanjay Giri), anası isə Rusiya vətəndaşıdır (Olga Giri). 2002-ci ildə onlar Yaponiyanın Sapporo şəhərinə köçdülər və 2008-ci ilədək orada yaşadılar. 2008-ci ilin fevral ayından onlar Niderlandın Rijswijk şəhərində yaşayırlar. Onun iki bacısı var, Nataşa və Ayuşa.
2013-cü ildə 'Middelbare Məktəbi'ni Grotius kollecini bitirib (Hollandiyanın Delft şəhərində). Riyaziyyat, fizika, coğrafiya və tarix onun sevimli fənnləri olub. 2015-ci ilin 18 iyulunda Sopiko Guramishvili ilə evlənib.
Şahmat karyerası
Qirinin ilk getdiyi klub Sankt Peterburqda yerləşən 'DYUSH-2' olmuşdur. Məşqiçiləri Asya Kovalyova və Andrei Praslov idi həmin klubda. Qiri Yaponiyada yaşadığı zaman Yaponiya Şahmat Assosasiyasının və Sapporo Şahmat Klubunun uzvü idi.
Qirinin reytinqi 2006-ci ilin aprelindən 2010-cu ilin iyuluna kimi 2114-dən 2672-yə qalxmışdır.
Qiri 2007-ci ildə Rusiya Yüksək Liqada 14 yaşa qədər oğlanlar arasında çempionatda 9 oyundan 6.5 xal topladı və birinci yeri paylaşdı, Sankt Peterburda 16 yaşa qədər oğlanlar arasında qalib oldu və 18 yaşa qədərlər arasında 3-cü yerə çıxdı. Növbəti ildə Blokadny Sankt Peterburq Open-də birinci yeri palaşdı və Petrograd Winter Open-də qalib oldu 9 oyundan 8.5 xal toplamaqla. 2008-ci ilin aprelində ilk qrosmeyster normasini yerinə yetirdi və Intomart GfK Open-də 9 oyundan 7 xal toplayaraq birinci yer oldu, Kunsthalle GM Open-də ikinci və ikinci qrosmeyster normasını Qroningendə yerinə yetirdi 9 oyundan 6.5 xal toplayaraq (4-cu yerə çıxdı).
2009-cu ilin yanvarında 3-cü qrosmeyster normasını Corus Chess Group C turnirində ikinci yeri paylaşmaqla yerinə yetirdi, onun qrossmeystr titulu iyunda təsdiqləndi. O, Hollandiya Open-də ikinci, Hollandiya Çempionatında qalib və Unive turnirində ikinci yeri paylaşdı.
Qirinin eəvəlki il Corus şahmat C qrupundakı olan performansı ona 2010-da B qrupunda yer qazandırdı. O turniri 9/13 hesablı qələbə ilə qalib başa vurdu, yarım xal Arkadij Naiditschdən çox. Avropa Fərdi Çempionatındakı ürək açmayan nəticəyə baxmayaraq o Nigel Shortla heç-heçə edir və Sideman & Co turnirini 4.5/5 xalla qalib başa vurur. Hollandiya Çempionatında Erwin L'Aminin arxasında çempionatı ikinci başa vurur və NH turnirində Yüksələn Ulduzlar komandasının heyətində Təcrübəliler komandasına qarşı ən çox xal toplayan üzvlerindən biri olur, amma Hikaru Nakamuraya tay-breklərdə məğlub olaraq Amber şahmat turnirinə vəsiqəni təmin edə bilmir.
2010-cu ilin mayında bilindi ki, Qiri Vişvanatan Ananda Dünya Şahmat Çempionluğu 2010 üçün məşqlərə kömək edirdi. Anandın rəqibi Veselin Topalov idi və Anand titulu saxlamaq üçün oyunu 6.5-5.5 hesabla uddu.
2011-də Tata Steel-də 6.5/13 xal topladı və 22-ci gedişdə Maqnus Karlseni qara fiqurlarla uddu. Qiri həmçinin ikinci dəfə Hollandiya çempionu oldu, Sigeman & Co-də Uesli So və Hans Tikkanen ilə birinci yeri bölüşdülər.
2012 Reggio Emilia turnirində ən aşağı reytinqə sahib olmasına baxmayaraq Qiri qalib oldu, 3-cü Hollandiya çempionluğuna iddialı oldu və güclü Biel Şahmat Festivalında 3-cü yeri paylaşdı. Reykjavik Open-də 4-cü yeri tutdu və qələbə oyunu Vassily Ivanchuka qarşə 2013-də Leonda oldu.
Qiri 2012/13 və 2014/15 FIDE Qran Pri dövründə iştirak etdi amma hər ikisində Dünya Şahmat Namizədlər Turnirinə vəsiqə qazana bilmədi.
2004-də Tata Steel turnirində Qiri 2-ci yeri bölüşdü, Tromsoda keçirilən 41-ci şahmat olmupiadasında 1-ci lövhədə göstərdiyi oyuna görə fərdi bürünc medal qazandı və Qatar Master Open-də ikinci bitirdi.
Qirinin hazırkı məşqiçisi Vladimir Tukmakovdur, əvvəlki Vladimir Chuchelov idi.
Başqa komandalarda nəticə
Qiri həmçinin Dünya Komanda Çempionatında, 2 dəfə Avropa Komanda Çempionatında və Dünya Şəhərləri Çempionatında mübarizə aparıb, Dünya Şəhərləri Çempionatında komanda qizil medal qazanıb.
Qiri bir neçə klublar üçün komanda turnirlərində oynuyub, bunlara 2008-ci ildən SK Turm Emsdetten klubunda Şahmat Bundesliqasında, HSG (Hilversum Chess Society), Delftsche SchaakClub (Delft Chess Club), HMC Calder və En Passant daxildir. O İspaniya liqasında Sestao Naturgas Energia klubunda, Fransa liqasında (top-16) l'Echiquier Châlonnais klubunda və Rusiya liqasında SHSM-64-də  oynuyub.
Maraqlar və Bacarıqlar
Qiri Rus, İngilis və Holland dillərində səlis və Yapon, Nepal və Alman dillərini qismən əla səviyyədə bilir. Stolüstü tennis və futbol oynamağı sevir. O məşhur şahmat saytı olan Chessbase üçün bir neçe top oyunların annotasiyasını, öz oyunlarının analizlərini və bir neçə məqalə jurnallar üçün yazıb (New in Chess, Schach Magazin 64). ChessVibes Training jurnalında köşə yazarı olub.
2014-cü ildə Aniş Qiri ilk kitabını nəşr etdirib - "Şahmatda gənclik illərim" (My Junior Years In Chess).
Olein
Olein turşusu(tsis 9-oktadetsen turşusu)СН3(СН2)7СН=СН(СН2)7СООН -doymamış yağ turşusudır. Omega-9 doymamış yağ turşular qrupuna aiddir.
Fiziki xassələri
Olein turşusu yağlı mayedir, sudan yüngüldür, qoxusuz, rəngsiz, suda həll olunmur, yalnız üzvi həlledicilərdə həll olunur (benzolda, xloroformda və s.).
Alınması
Texniki olein turşusu müxtəlif bitki yağlarının hidrolizi zamanı alınır, məsələn, günəbaxan, soya və ya xardal. Bu məhsul qida məqsədləri üçün tamamilə yararsızdır. Alınan turşuları fraksiyalara ayırmaqla və ya metanoldan və asetondan–400C temperaturda təkrar kristallaş- dırılma yolu ilə əldə edilə bilər. Təbiətdə müxtəlif heyvan mənşəli piylərin tərkibində olur məs. donuz, mal piyində həmçinin bitki yağlarındada (zeytun, badam, günəbaxan,avokado,palma, arqan və s. ).
Kimyəvi xassələri
Olein turşusuna ozonla təsiri nəticəsində ozonid alınır. Kalium permanqanatla qələvi mühitində oksidləşəndə pelarqon СН3—(СН2)7—СООН və azelain НООС—(СН2)7—СООН turşusu alınır. Stearin turşusuna qədər hidritləşir. Olein turşusunun qələvi metal duzları suda çox yaxşı həll olunur və toxuculuq sənayesində istifadə olunurlar (olein sabunu). Olein turşusunun qurğuşun duzu, doymuş yağ turşularının qurğuşun duzlarından fərqli olaraq, efirlərdə həll olunur, bu fərqə əsaslanaraq təbii yağların sabunlaşması nəticəsində alınan turşuların qarışığından olein turşusununu ayırmaq olur.
Tətbiqi
Olein turşusu və onun efirləri boyalar və laklar istehsalı üçün istifadə olunur.Sabun hazırlanmasında geniş tətbiq olunur. Olein turşusu və duzları emulqator kimi geniş istifadə olunur, xüsusəndə yağlayıcı-soyuducu mayelərin tərkibində metal kəsmə əməliyyatları zamanı. Olein turşusu qida sənayesindədə dad verən vasitə kimi istifadə olunur.
Olein turşusu aşqar kimi
Dizel mühərriklərində istifadə olunan yanacaqların istismar keyfiyyətlərinin yaxşılaşdırılması dedikdə, mühərriklər üçün ən vacib və önəmli olan yanacaqların yeyilməyə qarşı yağlayıcılıq, korroziyadan mühafizəedici və setan ədədinin yaxşılaşdırılması nəzərdə tutulur. Nəzərdə tutulan məqsədə, olein turşusunun dietilaminoetil efirinin alınması və tətbiqi ilə nail olunur. Olein turşusunun dietilaminoetil efirinin alınma reaksiyasının sxemi aşağıda təqdim olunur:
Reaksiyadanı göründüyü kimi, birləşmənin alınma üsulu sadə, istifadə olunan reagentlər asan əldə olunardır. Sınaqlar aprmaq üçün, olein turşusunun dietilaminoetil efirindən 0,3 – 0,5 % ənənəvi dizel yanacağına əlavə edərək, müvafik yanacaq kompozisiyaları işlənib hazırlanmışdır. Müəyyən edilmişdir ki, işlənib hazırlanan kompozisiyalardan dizel mühərriklərində istifadə edildikdə mühərrikin yeyilməyə qarşı yağlayıcılıq xassəsi 36 – 38 % yaxşılaşır, avadanlığın korroziyadan mühafizəsi 98 – 99 % təmin olunur, setan ədədi 1,5 – 2 vahid artıt. Setan ədədinin 1 vahid artması, yanacağın 1 % qənaət olunması deməkdir.
Təhlükəsliyi
Olein turşusu insan dərisi üçün zərərsizdir, suda həll olunmur. Çıxarılması üçün spirt, aseton, xloroform, efirdən istifadə etmək olar. İstifadə etdikdə hava ilə oksidləşir və rənqi qaralır. Bunu nəzərə alaraq olein turşusu sıx bağlı bir qabda saxlanılmalıdır.
Typhlodromus wichmanni
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Möcüzəkar Nikolay kilsəsi
Müqəddəs Nikolay kilsəsi — Bakı yeparxiyası tabeliyində kilsə. Baş rahib hieromonax Venedikt Zayçevdir.
Panaqiya burnu
Panaqiya burnu — Krasnodar diyarı, Temryukski rayonu ərazisində yerləşən burun. Burun Taman yarımadasının cənub-qərbində, Taman stansiyasından 12 km aralıda yerləşir. Burunun hündürlüyü 30 metrdir. Qədim isti dənizlərin rif zonası olmuşdur. Hazırda isə dəniz hər il 1 metr sahil zonasını su altına salır.
Möcüzəkar Nikolay kilsəsi
Ümumi məlumat
1946-cı ildə şəxsi ev kilsə kimi istifadəyə verilmişdir. Kilsənin həyəti abadlaşdırılmış, əlavə olaraq dini ayinlər həyata keçirmək üçün üç otaq tikilmişdir. Bölgə xristianlarının dini mərkəzi kimi fəaliyyət göstərən kilsədə Rus Pravoslav kilsəsinin Bakı-Azərbaycan yeparxiyasının rəhbərliyi ilə dini ayinlər icra edilir.
Panaqiya burnu
Burun yerli əhəmiyyətli təbiət zonası elan edilmişdir.
Roma yaqutu
Roma yaqutu — dünyanın ən bahalı üzüm sortu.
Bu üzüm növü yapon mütəxəssisləri tərəfindən kəşf edilib. Onun becərilməsi layihəsinə isə hökumət özü nəzarət edir. Qırmızı yaqut rəngdə olan gilələr çox böyükdür; onların biametri 3 santimetrə çatır və tərkibində yüksək dərəcədə şəkərin olması ilə seçilir.
2016-cı ildə Yaponiyanın Kanazava şəhərində keçirilən hərracda bu üzüm növünün bir salxımı 1,1 milyon yen və ya 11 min dollara satılmışdır. Hərracda satışa çıxarılan üzüm salxımının çəkisi cəmi 0,9 kiloqram olub. Salxımda 30 üzüm giləsi olub, başqa sözlə, hər üzüm giləsi alıcıya 350 dollara başa gəlib.
Lira
Lira – simli-dartımlı musiqi aləti. (Xordofon) Qədim dövrlərdən günümüzə qədər gəlib çatmış və müxtəlif ölkələrdə yayılmışdır.
Antik dövr
Qədim Yunanıstan və Qədim Romada lira sözü geniş mənada istifadə olunur və lira ailəsinə—xelis (χέλυς, hərf. tısbağa), barbit (βάρβιτον, βάρβιτος, ), Forminqa (φόρμιγξ), kifara (κιθάρα, ) aid bütün alətlərə şamil edilirdi. Dar mənada isə, xelis Liraların içərisində çəkiyə görə ən yüngül və formasına görə ən sadə sinə deyilirdi.Xelis tısbağa çanağına öküz gönü  çəkilmiş formada idi.
Sirokko
thumb|340px|Sirokkonun əmələ gəlməsi
Sirokko — Aralıq dənizi hövzəsində cənub və cənub-şərq istiqamətində əsən güclü, isti külək.
Sirokko Appenin yarımadasına və Balkan yarımadasının qərb hissəsinə adətən rütubətli hava, Ərəbistan yarımadasına və Mesopotamiyaya isə quru və tozlu hava gətirir.
Şahmar Mahrızlı
Şahmar Mahrızlı – həkim, şair, "Qızıl qələm" media mükafatı laureatı.
Həyatı
Məmmədov Şahmar Hüseynalı oğlu 1 may 1954-cü ildə Ağdam rayonunun Mahrızlı kəndində dünyaya gəlib.
1961-ci ildə Mahrızlı kənd orta məktəbinin I sinfinə qədəm qoymuş və 1971-ci ildə həmin orta məktəbi bitirmişdir.
O, 1978-ci ildə indiki Azərbaycan Tibb Universitetini bitirib.
1990-cı ildən Bakı şəhərindəki 8 №-li poliklinikada iynərefleksterapevt işləyir.
Şahmar Məmmədov eyni zamanda şairdir, "Qızıl qələm" media mükafatı laureatıdır.
Əviləq (Vərziqan)
Əviləq - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 528 nəfər yaşayır (108 ailə).
Dəmir adam (film, 2008)
{{Film |adı               = Dəmir adam |orijinal adı      = Iron Man |digər adı         = |şəkil             = Dəmir adam (film, 2008).jpg |şəklin ölçüsü     = 230 |şəklin izahı      = |şəkil2            = |şəklin ölçüsü2    = |şəklin izahı2     = |rejissor          = Con Favro |ssenarist         = Mark Ferqus Havk Ostbi Art Markum Mett Hollavey |əsərin müəllifi   = Sten Li Lari Liber Don Hek Cek Körbi |prodüser          = Kevin Fayqi Avi Arad |icraçı prodüser   = |səs rejissoru     = |bəstəkar          = Ramin Cavadi |rollarda          = Robert Dauni Terrens Hovard Ceff Brices Şon Toub Qvinet Peltrou |operator          = Mettyu Lubatik |səs operatoru     = |musiqi tərtibatı  = |rəssam            = |geyim rəssamı     = |səsləndirənlər    = |ifaçı             = |mətni oxuyan      = |montaj rejissoru  = |montaj            = Dan Lebental Qlen Skantlböri |redaktoru         = |çəkiliş yeri      = {{bayraq|ABŞ} ABŞ |şüar              = |janr              = fantastika döyüş |ilk baxış         = 14 aprel 2008 (Sidney premyerası) 2 may 2008 (ABŞ) |dil               = ingilis |ölkə              = {{bayraq|ABŞ}} ABŞ |istehsalçı        = Paramount Pictures Fairview Entertinement Marvel Studios |studiya           = |distribüter       = |kanal             = |növü              = |rəng              = rəngli |vaxt              = 126 dəqiqə |yaş həddi         = |mövsüm sayı       = |bölüm sayı        = |il                = 2008 |büdcə             = 140 milyon $ |gəlir             = 585.174.222 $ |əvvəlki           = |sonrakı           = Dəmir adam 2 |saytı             = http://www.ironmanmovie.com/ {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080215205559/http://www.ironmanmovie.com/ |date=2008-02-15 }} |texniki məlumatlar = |mükafatları       = |allmovie          = |imdb_id           = 0371746 |vikianbar         = }} Dəmir adam — Marvel Comics tərəfindən yaradılmış eyniadlı personajdan bəhs edən və 2008-ci ildə çəkilən Marvel Studios istehsalı super qəhrəman və fantastika filmi. "Dəmir adam" filmi Marvel Kinematoqrafiya Kainatının ilk filmidir. Filmin rejissoru Con Favro, ssenaristləri Mark Ferqu, Havk Ostbi, Art Markum və Mett Holloveydır. Filmin baş rollarında Robert Dauni, Terrens Hovard, Ceff Brices, Şon Toub və Qvinet Peltrou çıxış edir. Filmdə məşhur iş adamı və mühəndis Toni Starkın Dəmir adam zirehini hazırlaması və Dəmir adam adını alaraq superqəhrəman olmasından bəhs olunur.
Filmin çəkilməsi məsələsi 1990-cı ildən başlayaraq müxtəlif vaxtlarda Universal Pictures, 20th Century Fox və New Line Cinema tərəfindən gündəmə gətirilib. 2006-cı ildə Marvel Studios Dəmir adam haqqında filmin çəkilməsi hüquqlarına sahib olub. Marvel Studios filmin istehsalı ilə məşğul olub, Paramount Pictures isə filmin distribüteri olub. Filmin rejissoru Con Favro seçilib. O, filmin yetərincə naturalist alınması və filmi Nyu Yorkda çəkilən bir çox super qəhrəman filmindən fərqləndirmək üçün əsas çəkiliş yeri kimi ABŞ-nin şərq sahillərini deyil, Kaliforniyanı seçib. Filmdə oynayan aktyorlar öz xüsusi dialoqları yaratmaqda azad idilər, çünki hazırlıq işlərində əsas diqqət süjetə və hekayəyə yönəlmişdi. Filmdə istifadə olunan kauçuk və metal Dəmir adam zirehləri Stenli Vinston kompaniyası tərəfindən hazırlanıb və zirehin daha effektli görsənməsi üçün CGI kompüter qrafikindən istifadə olunub.
"Dəmir adam" filminin premyerası 2008-ci ilin 14 aprelində Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutub. 2 may 2008-ci ildə isə kinoteatrlarda film göstərilməyə başlayıb. Film tənqidçilərdən müsbət rəy alıb. Filmin büdcəsi 140 $ ABŞ dolları olsa da, əldə olunan gəlir 585 $ ABŞ dolları olub. Robert Dauni isə oynadığı Toni Stark rolu ilə böyük diqqət toplamışdır. Amerika Film İnsitututu "Dəmir adam" filmini 2008-ci ilin ən yaxşı 10 filmindən biri kimi göstərib. Filmin davam filmləri olan "Dəmir adam 2" 7 may 2010-cu ildə, "Dəmir adam 3" 3 may 2013-cü ildə ekrana buraxılıb.
Məzmun
Dahi, milyoner, pleyboy və atasından Stark Industries şirkətinin idarəsini alan Toni Stark dostu leytenant-polkovnik Ceyms Rouds ilə birlikdə düzəltdiyi "İerixon" raketlərini nümayiş etdirmək üçün Əfqanıstana səyahət edir. Əfqanıstanda çölün ortasından keçərkən terrorçular onun da olduğu nəqliyyat karvanına hücum edirlər və Toni öz şirkətinin istehsalı olan raketlərin biri tərəfindən yaralanır. On Halqa adlı bu terrorçu qruplaşma Tonini ələ keçirib bir mağaraya aparırlar. Onunla birlikdə mağarada dustaq olan alim Yinsen onun ürəyinə doğru irəliləyən şrapnel parçalarını dayandırmaq üçün sinəsinə elektromaqnit mexanizm yerləşdirir. On Halqanın lideri Raza Toni Starka onlara "İerixon" raketini düzəldəcəyi halda azadlıq təklif edir. Toni və Yinsen bu təklifi qəbul edir, amma Razanın sözünün üstündə durmayacağını bilirlər.
Stark və Yinsen gizli şəkildə qaçmaq planı qururlar. Stark həbsxanadan qaçmaq üçün dəmir zireh hazırlamaq qərarına gəlir. Əvvəlcə özü üçün yeni reaktor hazırlayır. Zireh demək olar ki, hazır olduğu bir vaxtda On Halqa onların məqsədini anlayır. Yinsen Stark zirehi geyinənə qədər terrorçuların fikrini yayındırmaq üçün özünü qurban verir. Stark hazırladığı zirehi geyinib terrorçuları məğlub edir, onların silah-sursatlarını məhv edir və mağaradan qaçır. Uçaraq bir səhraya düşür və zirehi parçalanır. Onu uzun müddət axtaran dostu Ceyms Rouds tapıb xilas edir və evə gətirir. Geri qayıdan Stark ictimaiyyətə şirkətinin bir daha silah istehsal etməyəcəyini bildirir. Starkın atasının keçmiş həmkarı və şirkətin meneceri Obadaya Steyn Starka bu qərarının şirkəti və atasının irsini məhv edəcəyini deyir. Stark evində zirehinin daha təkmilləşdirilmiş və gücləndirilmiş versiyasını hazırlayır. Mağarada istifadə etdiyi reaktoru sinəsindən çıxarıb daha güclü reaktor taxır. Starkın şəxsi katibəsi Pepper Pots köhnə reaktordan suvenir hazırlayıb və[ Starka hədiyyə edir. Steyn onun bu layihəsi haqqında məlumat istəyir, lakin Stark hər şeyi gizli saxlayır.
Bir xeyriyyə mərasiminə qatılan Stark müxbir Kristina Everhartdan son dövrlərdə şirkətinin istehsal etdiyi silahların On Halqaya göndərildiyini və silahlardan Yinsenin vətəni olan Qulmiraya hücum etmək məqsədi ilə istifadə olunduğunu öyrənir. Stark onu da öyrənir ki, Steyn şirkətin başına keçmək istəyir. Bundan hiddətlənən Stark yeni zirehini geyinərək Yinsenin vətəni Əfqanıstana uçur və onun kəndini xilas edir. ABŞ-yə qayıdarkən ABŞ ordusuna məxsus iki F-22 Raptor tipli qırıcı təyyarə ona atəş açır. Qırıcı təyyarələr ona atəş açarkən Stark telefonla Roudsa atəş açdıqları hədəfin o olduğunu deyir. Bununla yanaşı, On Halqa Starkın zirehinin prototipinin səhradakı qalıqlarını tapır. Raza Steyn ilə görüş təşkil edir, lakin Steyn onu və qrupunu öldürüb zirehi ələ keçirir. Steyn bu qalıqlardan yeni zireh düzəltdirir. On Halqaya göndərilən digər silahlar haqqında məlumat almaq üçün Stark Pepper Potsu Steynin ofisinə göndərir və ondan şirkətin kompüter sistemini qırmasını istəyir. Pepper kəşf edir ki, Steyn On Halqanı silahla təchiz etmiş, onlara Starkı öldürməyi əmr etmiş, lakin sonra onlara xəyanət etmişdir. Pepper Steynin bu fəaliyyəti haqqında məlumat vermək üçün SHIELD cəsusu Fil Kolson ilə görüşür.
Amanda Toddun intiharı
Amanda Mişel Todd — YouTubea yerləşdirdiyi videoçarxdan sonra intihar edən, Kanadanın Britaniya Kolumbiyası əyalətində yaşamış 15 yaşlı orta məktəb şagirdi. İntihar etmədən əvvəl YouTubeda yayınladığı videoda o intihar səbəbindən, Facebookda yaşadığı istismardan, çılpaq şəkillərinin İnternetdə paylaşılmasından, özü-özünə xətər yetirməsindən və ona yaxın bir insan tərəfindən hücuma məruz qalmasından bəhs edir.
Dəmir adam (film, 2008)
Məzmun
Steynin alimləri Starkın düzəldə bildiyi reaktordan düzəldə bilmirlər. Buna görə Steyn Starkın evinə gedib onun sinəsindən reaktorunu götürür. Stark az qala öləcəkkən suvenir kimi saxladığı köhnə reaktor sayəsində sağ qalır. Potts və SHIELD cəsusları Steyni yaxalamaq üçün hərəkətə keçirlər, lakin Steyn yeni zirehini geyinərək onlara hücum edir. Stark onunla döyüşür, amma köhnə reaktor onun yeni zirehinin tam gücdə işləməsinə mane olur. Stark onu şirkət binasının təpəsində tələyə salır və Pottsa oradakı böyük reaktoru həddən artıq yükləməyi əmr edir. Yaranan böyük elektrik dalğası Steynin zirehini məhv edir və o ölür. Növbəti gün Toni Stark mətbuat konfransında "Dəmir adam" olduğunu təsdiqləyir.
Amanda Toddun intiharı
Videoçarx müddətində danışmayan və yalnız əlindəki kağızlara yazdığı mətnləri göstərən Todd, necə şantaj edildiyini, ona necə fiziki və mənəvi hücumların olduğunu izləyənlərə çatdırır. 10 oktyabr axşam vaxtı Kanada polisi Amandanın Port Kuitlamdakı evindən ani ölüm xəbərini almış, istintaq başlatmış, sosial media da mövzunu araşdırmaya başlamışdır.
Dəmir adam (film, 2008)
Məzmun
Post-kredit səhnəsində SHIELD direktoru Nik Furi Starkın evinə gedir və ona Dəmir adamın "dünyadakı yeganə super qəhrəman olmadığını" deyir, onunla "Qisasçılar" təşəbbüsü haqqında müzakirə aparmaq istəyir.
Amanda Toddun intiharı
Amanda Toddun intiharı Kanadada və bir çox digər ölkələrdə sosial media vasitəsilə insanlara qarşı edilən zorakılıq mövzusunda müzakirələrə səbəb olmuşdur.
Dəmir adam (film, 2008)
Rollarda
thumb|upright|Dauni [[2007-ci ildə San Diego Comic-Con International-da film haqqında danışarkən.]]
Amanda Toddun intiharı
Todd Kuitlamdakı CABE orta məktəbinin 10-cu sinif şagirdi idi.
Dəmir adam (film, 2008)
Rollarda
thumb|upright|Hovard rolunu oynamaq üçün F-16 uçuş simulyatoruna minir.
Bundan əlavə, Faran Tair On Halqanın lideri Raza rolunda, Lesli Bibb "Vanity Fair" müxbiri Kristina Everhart və Klark Qreqq SHIELD cəsusu Fil Kolson rolunda çıxış edib. Pol Bettani isə Stark tərəfindən yaradılmış JARVIS adlı süni intellekti səsləndirib. Uil Liman açılış səhnəsində kadr arxası səslərlə məşğul olub. Post-kredits səhnəsində SHIELD direktoru Nik Furini Samuel Leroy Cekson canlandırıb. Bundan başqa Sten Li Starkın tədbirində Hyu Hefner, Con Favro Starkın cangüdəni Heppi Hoqan, film üçün gitara musiqisi də bəstələyən Tom Morello terorçu və Cim Kreymer özü kimi filmdə görünüblər. Qostfeys Killanın Starkın Dubayda olduğu qısa səhnədə yer alsa da, bu səhnə daha sonra kəsilib.
İstehsaldan öncəki dövr
1990-cı ilin aprelində Universal Pictures bir Dəmir adam filmi çəkmək hüququ əldə edir. Stüard Qordona kiçik büdcəli Dəmir adam filminin çəkilməsi işi tapşırılir, amma 1996-cı ilin fevralında Dəmir adam filmi çəkmək hüququna 20th Century Fox yiyələnir. 1997-ci ilin yanvarında Nikolas Keyc, 1998-ci ilin sentyabrında Tom Kruz filmin baş rolunda oynamaq istədiyini ifadə edir. Ceff Vintar və Sten Li film üçün ssenari yazırlar. Vintar ssenaridə Dəmir adamın mənşəyinə yeni istiqamət verir, filmin baş antiqəhrəmanı kimi MODOK-u nəzərdə tutur. 20th Century Fox istehsal prezidenti Tom Rotman belə filmin çəkilməsinə razılıq verir. 1999-cu ilin mayında Cefri Keynə Li və Vintarın ssenarisini yenidən işləmək tapşırılır. Həmin ilin oktyabr ayında Kventin Tarantino filmin rejissoru olur. Amma 1999-cu ilin dekabr ayında 20th Century Fox filmin çəkiliş hüquqlarını New Line Cinema kino şirkətinə satılır. Vintar və Linin ssenrasini yaxşı yazılsa da, 20th Century Fox bu qərarının səbəbi kimi Marvel super qəhrəmanları ilə bağlı xeyli layihələrinin olduğunu, "hamısının üzərində işləyə bilməyəcəklərini" göstərir. 2000-ci ilin iyulunda Ted Elliot, Terri Rossio və Tim Makkinlis New Line Cinema üçün yeni Dəmir adam filmi ssenarisi yazmağa başlayırlar. Makkinli filmdə Nik Furinin kameo görüntüsünün olmasını istəmişdir. 2001-ci ilin iyununda New Line Cinema Dəmir adam personajının fanatı Coss Uidon ilə filmin rejissoru olması üçün danışıqlara başlayır. 2002-ci ilin dekabrında Makkinlis filmin ssenarisini tamamlayır. 2004-cü ilin dekabrında New Line Cinema filmin 2006-cı ildə tamamlanmasına və rejissorunun Nik Kassavetis olmasına qərar verir. Filmin ssenariləri Alfred Qou, Devid Heyter və Mils Miller tərəfindən təkmilləşdirilir. Filmin ssenarisində Dəmir adamın Müharibə maşını olmuş atası Hovard Starka qarşı mübarizə aparması nəzərdə tutulmuşdu.
Filmin çəkilişi bağlı nəticəsiz qalan iki ilin ardından New Line Cinema Nik Kassavetis ilə yaşanan fikir ayrılığı üzündən filmin çəkiliş hüquqlarını Marvel Studios-a qaytarır. 2005-ci ilin noyabrında Marvel Studios film üzərində yenidən işləməyə başlayır və Dəmir adam personajından bəhs edəcək ilk filmin çəkiləcəyini açıqlayır. Filmin prodüserlərindən biri Ceremi Latçman deyir: "Biz təxminən 30-a yaxın yazıçı ilə görüşmüşdük".
Çəkilişlərə hazırlıq
2006-cı ilin aprelində Con Favro filmin rejissoru təyin olunmuşdur. Favro Marvel prodüseri Avi Arad ilə birlikdə başqa filmi üzərində işləmək istəmişdi. Onlar daha əvvəl "Daredevil" filmi üzərində birlikdə işləmişdilər. Favro bu işi əldə etməsini pəhrizlə qeyd etmiş və bir neçə funt arıqlamışdır. Direktor Ceyms Bond personajından və "Robot-polis" filmindən ilham alaraq "Dəmir adam" filmində siyasəsi ambisiyalı "casus filmi" yaratmağa imkan tapmışdır. Con Favro öz filmin çəkilişləri zamanı "Betmen başlayır" filmindən ilham aldığını qeyd etmişdir. Favro istəyirdi ki, filmdə dünyanın fikirləşdiyindən daha qarışıq olduğunu öyrənən yetkin insandan bəhs olunsun. Orijinal komiksdə Dəmir adamın mənşəyi Vyetnam müharibəsi ilə əlaqəli olsa da, Favro bunu Əfqanıstan müharibəsi ilə əvəz etmişdir, çünki filmi "köhnələşdirmək" istəməmişdir. Art Markum və Mett Hollovay film üçün ssenari yazmağa başlamışdırlar. Eyni zamanda Mark Ferqus və Havk Ostbi başqa ssenari yazmışdırlar. Sonda Favro hər iki qrupun yazdığı ssenarilər əsasında ortaq ssenari çıxartmış, Con Avqust isə yekun ssenarini təkmilləşdirmişdir. Con Favro həm də ssenarinin tərtib edilməsi üçün bəzi komiksçilərdən — Mark Millar, Brayan Maykl Bendis, Co Keseda, Tom Brivut, Aksel Alonso və Ralf Makçiodan dəstək almışdır. Favro film çəkilişlərinin başlanmasına qədər SpaceX-in qurucusu İlon Mask ilə görüşmüşdür. Dauni demişdi ki, İlon bir növ "Toni"dir.
Film üçün baş düşmən seçmək çətin idi. Favro daha çox Mandarin variantı üzərində dayanırdı, amma Mark Milların məsləhətindən sonra daha realistik bir şey tapmaq istəmişdir. Favro davam filmlərində Mandarin personajına yer vermək qərarına gəlmişdir. Con Favro Mandarini "Üzüklərin hökmdarı"ndakı Souron və ya "Ulduz müharibələri"ndəki Palpatin personajı ilə müqayisə edirdi. Favro Dəmir adamın böyük və güclü bir düşmənlə üzləşməsini istəyirdi. Buna görə də Bricesin filmin aktyor heyətinə qatılmasından sonra filmin baş düşmənin Obadaya Sten olması qərarlaşdırılmışdır. Əslində isə Obadaya Sten personajı davam filmləri üçün nəzərdə tutulmuşdu. Ssenarinin ilkin variantında hətta baş düşmən kimi Qırmızı dinamo göstərilmişdi. Favro filmdə Marvel Studiosun gələcək filmləri haqqında bəzi detallara yer verməyi vacib hesab etmişdir. Məsələn, filmin bir səhnəsində Starkın emalatxanasında Kapitan Amerikanın qalxanını görmək mümkündür, bu, 2011-ci ildə çəkiləcək "Birinci qisasçı" filminə bir istinad idi. Bundan başqa, filmdə Dəmir adamın vuruşduğu iki qırıcı təyyarə "Whiplash 1" və "Whiplash 2" adlanırdı və bu rejissorun davam filmində baş düşmən kimi Qamçını nəzərdə tutduğunu göstərirdi. Filmin post-kredits səhnəsinin ssenarisi Brayan Maykl Bendis tərəfindən yazılmış və həmin səhnədə Nik Furi rolunu Samuel Cekson ifa etmişdir.
Çəkilişlər
Produksiya keçmiş Hughes Company şirkətinin Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərinin La Plaza məhəlləsində yerləşən keçmiş studiyalarında cəmlənmişdir. Hovard Hyuz komiks seriyasının yaranmasında əsas ilham mənbəyi idi və film istehsalçıları Hughes H-4 Hercules-in inşa olduğu yerin Dəmir adamın Mark III zirehini hazırladığı yer olduğu təsadüfünü qeyd edirlər. Con Favro komiksə uyğun olaraq filmin ABŞ-nin şərq sahillərində çəkilməsini rədd etmişdir, çünki bir çox super qəhrəman filminin orada çəkilmişdir. Filmin çəkilişləri 12 mart 2007-ci ildə başlamışdır. Çəkilişlərin ilk həftəsi Starkın Əfqanıstandakı əsirliyinə həsr olunmuşdur. Starkın əsir saxlandığı mağaranın ölçüləri 150-200 metr idi. Mağarada istifadə olunan folkliftlər çəkiliş heyətinə rahat işləməyə imkan verirdi. İstehsal dizayneri Maykl Riva Əfqanıstanda bir Taliban döyüşçüsünün görüntülərini görmüşdür və onun soyuq nəfəslə danışdığını müşahidə etmişdir. Mağaraların soyuq olmasına baxmayaraq, Riva mağaralara kondisioner sistemi yerləşdirmişdir. Riva həmçinin Dauninin məsləhətini nəzərə alaraq Starkın saxlandığı həbsxanada bəzi obyektləri əvəzləyicisi ilə əvəz etməyə çalışmışdır. Məsələn, filmin bir səhnəsində corabdan çay hazırlamaq üçün istifadə olduğunu görmək mümkündür. Starkın əsir saxlandığı səhnələr Lon Paynda, digər Əfqanıstan səhnələri Olança qum təpəliklərində çəkilmişdir. Olançada çəkiliş heyəti 2 gün saatda 60–100 km sürətlə əsən küləklə mübarizə aparmalı olmuşdular. Edvards Hərbi Hava Bazasındakı çəkilişlər aprelin ortalarında başlamış və 2 mayda başa çatmışdır. Starkın evinin xaricdən görüntüsünü çəkmək üçün Kaliforniyanın Malibu şəhərindəki Dyum burnundan istifadə olunmuşdur. Starkın evinin interyeri Playa Vistada tikilmişdir, burada Favro və Riva Starkın evinin daha az futurist görünməsinə çalışmışlar. Çəkilişlər 25 iyun 2007-ci ildə Nevadanın Las-Veqas şəhərinin Caesars Palace otelində tamamlanmışdır. İlk dəfə döyüş filmi çəkən Con Favro qeyd etmişdir: "Mən cədvəl üzrə olduğuma görə şokdayam. Mən düşünmüşdüm ki, biz çoxlu çətinliklə qarşılaşacayıq". O qeyd etmişdir ki, filmi çəkən çəkiliş heyəti işində çox yaxşı idi.
Dialoq səhnələrində bir çox improvizasiya olmuşdur. Çünki filmin çəkilişləri başlayarkən ssenari hələ tamamlanmamışdı (çəkiliş heyəti diqqətini əsasən hekayəni anlaşılan etməyə yönəltmişdi). Favro etiraf etmişdi ki, improvizasiyalar filmi təbiidən çox duyğulu edə bilərdi. Bəzi səhnələri çəkmək üçün iki kameradan istifadə olunmuşdur. Çəkilişlər zamanı bir səhnə bir neçə dəfə çəkilmişdir, Dauni hər dəfə yeni bir şey yoxlamaq istəmişdir. Starkın mətbuat konfransını döşəmədə oturmuş vəziyyətdə keçirməsi ideyası Dauniyə məxsus idi. Dauni "İerixon" raketlərinin təqdimatında Stark üçün nitq hazırlamışdır. Brayan Maykl Bendis kameo səhnəsində Nik Furi üçün 3 səhifəlik dialoq yazmışdır, çəkiliş heyətinin fikrincə bu, filmin ən yaxşı dialoqu idi. Kameo səhnəsini gizli saxlamaq üçün skelet çəkiliş heyətindən istifadə olunmuşdur, lakin bir neçə gün sonra internetdə bu mövzu ilə bağlı şayiələr peyda olmuşdur. Marvel Studios prezidenti Kevin Fayqinin müdaxiləsi ilə fanatların intizarını saxlamaq və sürpriz etmək üçün səhnə bütün sınaq nəşrlərindən yığışdırılmışdır.
İstehsaldan sonra
thumb|"Dəmir tacir" [[zirehinin maketi.]] Favro filmin inandırıcı olması üçün zirehin üç mərhələdə hazırlanmasını göstərmək istəmişdir. Komiks seriyasının fanatı Stenli Vinston və onun şirkəti zirehin rezin və metal versiyalarını hazırlamışdır. Onlar daha əvvəl Favro ilə "Zatura" filmində birlikdə işləmişdilər. Favronun effektlərlə bağlı əsas narahatçılığı kompüter generasiyalı geyim ilə real geyim arasında keçidin real görünməyəcəyi ilə bağlı idi. Vizual effektlər ABŞ-nin Industrial Light & Magic kampaniyasına tapşırılmışdır, lakin The Orphanage və The Embassy Visual Effects kampaniyaları da filmin vizual effektlərinə töhfə vermişdir; Favro "Karib dənizinin quldurları: Dünyanın sonu" və "Transformerlər" filmlərini izlədikdən sonra Industrial Light & Magic kampaniyasına güvənmişdir. Filmdə görünən ilk zireh olan Mark I-in dizaynı elə qurulmuşdur ki, tamaşaçılar onun ehtiyat hissələrindən hazırlandığını anlasınlar. Zirehin kürək hissəsi önə nisbətən daha az zirehləndirilib, çünki Stark hücumlarını öndən həyata keçirir. Bu, həmçinin Stenin zirehinin dizaynının xəbərçisi idi. Zirehin əvvəlcə 41 kiloqramlıq versiyası hazırlanmışdır, lakin kaskadyorun içində özünü rahat hiss etməməsi narahatçılıq doğurmuşdur (baxmayaraq ki, zirehə zərər dəyməmişdir). Zireh elə dizayn olunub ki, hərdən ancaq onun üst yarısını geyinmək mümkün olsun. The Embassy Visual Effects kompaniyası Mark I-in rəqəmsal versiyasını hazırlamışdır. Stan Winston Studios filmin əsas antiqəhrəmanı Obadaya Sten üçün hündürlüyü 3 metr, ağırlığı 360 kiloqram olan "Dəmir tacir" (Obadaya Sten) adlı zirehin animatronik versiyasını düzəltmişdir. Obadaya Sten filmin əvvəllərində özünü və Starkı "Dəmir taciri" adlandırsa da, filmdə bu zirehin bu cür adlanması heç vaxt aktual olmamışdır. Animatronikin qolunu hərəkətə gətirmək üçün 5 operatora ehtiyac var idi və animatronikin gəzdiyini göstərmək üçün onu xüsusi mexanizmdə tikmişdilər. Bəzi səhnələr üçün zirehin maketindən istifadə olunmuşdur.
Mark II zirehi təyyarə prototipini xatırladır, hətta zirehin arxasında iki kiçik qanadcıq yerləşir. Dəmir adam komikslərində fəaliyyət göstərmiş Adi Qranov illüstrator Fil Saunders ilə birlikdə Mark III zirehinin dizaynını hazırlamışdır. Qranovun dizaynı film üçün əsas ilhamverici ünsur olmuşdur və o, işini Con Favronun rəsmi MySpace səhifəsində təqdim etdikdən sonra filmin idarə heyətinə gətirilmişdir. Saunders onun dizaynını sadələşdirmiş, onu daha məxfi etmişdir. Bəzən Dauni mo-kap üçün zirehin ancaq dəbilqəsini, əlcəklərini və sinə hissəsini geyinmişdir. Mark III-ün uçuş səhnələrinə animasiya tədbiq olunmuşdur. Dəmir adam ilə F-22 Raptor tipi qırıcı təyyarələr arasında baş vermiş döyüş səhnəsini çəkmək üçün havaya kameralar buraxılmış və kameralar əsasında obyektivlərdə görünəcək səhnələr üçün məlumatlar edilmişdir. Uçuşun fizikası daha dəqiq öyrənmək üçün paraşütçülər şaquli aerodinamik borusunda uçarkən çəkilmişdir. Fil Saunders Müharibə maşınının zirehi üçün konsept-art yaratmışdır və onu filmdə görünməsi üçün nəzərdə tutmuşdur. Lakin çəkilişlərə hazırlıq dövründə ssenaridə dəyişiklik edildiyindən bu plan baş tutmamışdır. Saundersin dediyinə görə onlar Müharibə maşını zirehini Mark IV adlandırmağa hazırlaşırdılar: "Bu zirehi Toni Stark final döyüş səhnəsində də geyinə bilərdi".
Musiqi
Dəmir adam komikslərinin fanatı, hətta komiksin 1970-ci ilə aid nəşrlərini hələ də saxlayan bəstəkar Ramin Cavadi 1990-cı ilin əvvələrindən metal musiqi sahəsi ilə məşğul olur. Cavadi əsasən filmin montajından sonra işləsə də, filmin tizerini gördükdən sonra işləməyə başlamışdır. Con Favro film üçün "heavy" gitara musiqisi istəmişdir və Ramin Cavadi orkestra uyğunlaşdırılana qədər musiqi aləti ilə musiqi bəstələmişdir. Bəstəkar demişdir ki, Dauninin performansı bir neçə Dəmir adam melodiyasına (onun müxtəlif əfvali-ruhiyyələrinə görə) təsir etmişdir (məsələn, Starkın pleyboy leytmotivi). Cavid qeyd etmişdir ki, filmdə ən çox bəyəndiyi Dəmir adam melodiyaları "həddini bildir"dir, çünki " onun ritmik quruluşu ona uyğundur. Musiqi daha çox maşın kimidir". Digər melodiyalar isə "çox da personaja uyğun deyil". "Rage Against the Machine" və "Audioslave" musiqi qruplarının üzvü Tom Morello gitara ifası ilə film musiqisinə töhfə vermişdir.
Yayımlanması
Filmin premyerası 14 aprel 2008-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin Corc küçəsindəki Greater Union kinoteatrında baş tutmuşdur. ABŞ-də isə 2 may 2008-ci ildə göstərilməyə başlanmışdır. Beynəlxalq şəkildə yayımlanması 30 aprel 2008-ci il tarixində başlamışdır.
Marketinq
thumb|upright|Dauni Mexiko şəhərində filmin təqdiamtında iştirak edərkən. Marvel və Paramount "Transformerlər" filmi üçün tətbiq olunan marketinq kampaniyasından istifadə etdilər. 2008-ci ilin mayında Sega çoxlu platformalar üçün "Iron Man" videooyun hazırlamışdır. Bu, filmin rəsmi videooyunudur. Robert Dauni, Hovard və Taub filmdəki rollarını bu videooyunda təkrar etdilər. Filmin 30 saniyəlik ilk spotu Super Boul XLII-in fasiləsində nümayiş etdirilmişdir. ABŞ-də 6.400 7-Eleven mağazası filmin tanıdılmasında kömək etmişdir, LG Group isə Paramount ilə əməkdaşlıq etmişdir. Hasbro film əsasında Titanium adam və Halkbaster kimi oyuncaq zirehlər hazırlamışdır. Beynəlxalq səviyyədə Burger King və Audi şirkətləri filmi reklam etmişdir. Con Favro Maykl Beyin "Transformerlər" filmi üçün etdiyi kimi festfud reklamlarında rejissorluq etmişdir. Filmdə Toni Starkın Audi R8 markalı avtomobil sürdüyü və Əfqanıstandan qayıtdıqdan sonra Burger King-dən aldığı çizburqerləri yediyi səhnələri görmək mümkündür. Filmdə Audi S6, Audi S5 və Audi Q7 SUV markalı avtomobillər də görünmüşdür. Audi General Motors-un "Transformerlər" filmi üçün etdiyi kimi ayrıca sayt açmışdır. Oracle Corporation da öz saytında filmi reklam etmişdir. Marvel Comics tərəfindən film ilə əlaqədar bir neçə komiks nəşr olunmuşdur.
Media
20 sentyabr 2008-ci ildə Şimali Amerikada, 27 oktyabr 2008-ci ildə Avropada film Blu-ray diski şəklində yayımlanmışdır. DVD satışları uğurlu keçmişdir, ilk həftədə 4 milyondan çox nüsxə satılmış və 93 milyon ABŞ dollarından çox gəlir əldə edilmişdir. Ümumilikdə isə 9 milyon nüsxə satılmış və satışlardan $160 milyon ABŞ dolları əldə olunmuşdur (Blu-ray daxil olmamaqla). Filmin səhnələrinin birində, Starkın Dəmir adam olduğundan söhbət açan qəzetdə yer alan şəkilə görə həvəskar fotoqraf Ronni Adams şəklindən icazəsiz istifadə etdiyinə görə Marvel və Paramount Pictures-i məhkəməyə vermişdir. Walmart-ın xüsusi buraxılışında "Dəmir adam: Zirehli macəralar" cizgi serialının anonsunu görmək olar.
Film həmçinin 10 diskdən ibarət "Marvel Cinematic Universe: Phase One – Avengers Assembled" disk komplektinə də daxil edilmişdir. Bu disk komplektində Marvel Kinematoqrafiya Kainatının birinci fazasına daxil olan bütün filmlər yer alır. Disk komplekti 2 aprel 2013-cü ildə yayımlanmışdır.
Gəlir
"Dəmir adam" filmi ABŞ-də 318,4 $, digər ölkələrdə 266,8 $ gəlir əldə etmişdir. Ümumilikdə əldə olunan gəlir isə 585,1 $ olmuşdur.
Şimali Amerika
Film açılış həftəsində ABŞ və Kanadanın 4.105 kinoteatrında göstərilmiş və 98.618.668 $ gəlir əldə etmiş, bu göstəriciyə görə 11-ci yerə qədər yüksəlmiş, kinoteatr kassalarında 1-ci yerdə göstərilmişdir. Həmçinin film ilk həftəsində göstərildiyi kinoteatrların sayına görə ümumilikdə 9-cu yerə yüksəlmişdir. 2008-ci ildə ilk həftəsində ən çox gəlir gətirən filmlər siyahısında isə "İndiana Cons və Kristal kəllə krallığı" və "Qara cəngavər" filmlərindən sonra 3-cü yerdə olmuşdur. İlk günündə isə film 35,7 milyon $ gəlir əldə etmişdir və bu göstəriciyə görə 13-cü yerə qədər irəliləmişdir. "Dəmir adam" "Hörümçək-adam" filmindən sonra ikinci ən yaxşı qeyri-davam, ümumilikdə isə dördüncü ən yaxşı super qəhrəman premyera filmidir. Film ikinci həftəsində ABŞ və Kanadada 51,1 milyon $ gəlirlə № 1 film olmuşdur və ikinci həftəsində əldə etdiyi gəlirə görə ən yaxşı 13-cü film, qeyri-davam filmləri arasında isə ən yaxşı 5-ci film kimi göstərilmişdir. 18 iyun 2008-ci ildə "Dəmir adam" filminin ABŞ kinoteatrlarında əldə etdiyi gəlir 300 milyon dolları keçmişdir.
Tənqidçilərin mövqeyi
“New York” jurnalından Devid Edelşteyn filmi “mifyaratma mərhələsində mühüm gövdə” adlandırır və vurğulayır ki, ''“ [...] Favreu ən azı filmin birinci yarısında komiks filmlərinin stilləşdirilmiş adrlarından uzaq durmağa çalışmışdır. O, hadisələri o qədər reallaşdırır ki, izləyicilər hərbi triller izlədiklərini düşünürlər.” “The New Yorker” jurnalından Devid Denbi filmə mənfi rəy verərək “film boyunca depressiv ruh hiss olunur [...] Qvinet Peltrou gözlərini geniş açaraq və lirik mimikaları ilə Starkın onu sevən lakin etiraf edə bilməyən ənənəvi qız yoldaşı rolunu yaxşı calandıra bilmir”'' deyə qeyd edir. “IGN”dən Todd Gilkrist Daunini “filmdəki ən yaxşı şey” adlandırır və deyir ki, “o, avtopilot rejiminə qoyulmuş, süjetə lazım olan inkişaf, obrazın detalları və hekayənin tamamlanmasını təmin edən funksiyadır”. “Bright Lights Film Journal”dan Kristobal Katalanın fikrincə filmdə heç bir mədəniyyət elementi yoxdur, o, yazır ki, ''“Dəmir adam filmi daha çox pleyboy fantaziyasını xatırladır; bu kontekstsiz təqdim edən ABŞ xarici siyasətidir [... və] yüksək nəql xüsusiyyəti və rejissor işi ilə, bu dəfə də Hollivudun məşhur olduğu qadın düşmanlığı və anti-müsəlman əhvali-ruhiyyə təbliğ edilir.”''
Mükafat və nominasiyalar
Rocer Ebert və Riçard Korlis "Dəmir adam" filmini 2008-ci ildə ən sevdikləri film adlandırmışdılar. Film həmçinin Amerika Film İnstitutu tərəfindən 2008-ci ilin ən yaxşı 10 filmindən biri seçilmiş, "Empire" jurnalının "Bütün dövrlərin ən yaxşı 500 filmi" siyahısına düşmüşdür. Həmçinin "Empire" jurnalı Toni Stark personajını "Bütün dövrlərin ən yaxşı 100 film personajı"ndan biri kimi göstərmişdir. Dəmir adam personajı həm də Fandomania.com saytının "Ən yaxşı 100 personaj" siyahısına da salınmışdır (37-ci yer).
Dəmir adam 2
"Dəmir adam" filminin davam filmi olan "Dəmir adam 2" filmi ABŞ-də 7 may 2010-cu il tarixində göstərilməyə başlanmışdır. Bu filmin də baş rolunda Robert Dauni oynamış, rejissorluğunu Con Favro etmişdir. Film üçün ssenarini Castin Teru yazmışdır. Polkovnik Rouds rolunda Terrens Hovardın əvəzinə Don Çidl çıxış etmişdir. Don Çidl həm də filmdə Müharibə maşını kimi görünmüşdür. Qvinet Peltrou Pepper Potts rolunda, Mikki Rurk filmin baş düşməni İvan Vanko rolunda, Sem Rokuel Castin Hammer rolunda, Skarlet Yohansson SHIELD cəsusu Qara dul rolunda və Samuel Cekson SHIELD direktoru Nik Furi rolunda çıxış etmişdir.