cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bəəs dövründə İraq
Siyasət
Bəəs Partiyası, Zaki əl-Arsuzi, Mişel Aflaq və Salah əd-Din əl-Bitarın təsəvvür etdiyi Suriyalı bir ideologiya olan Bəəsçilıq ideologiyasına söykəndi, lakin neo-Baatizmdə inkişaf etdi. Bəəs Partiyasının "Daimi Prinsiplər" nin altıncı hissəsində deyilir: "Baas inqilabi bir partiyadır. İnanır ki, onun əsas məqsədi ərəb milli intibahını reallaşdırmaq və sosializm qurmaq məqsədinə çatmaz. inqilab və mübarizə ”mövzusunda məruzə ilə çıxış etdi. İnqilab Bəəs Partiyası ideologiyasının əsas istiqaməti deyildi; bu onun aydın ideoloji platforması idi. Bəəsçilıq təbiətcə dünyəvi idi, hətta ideoloji qurucuları İslamdan ünsürlər götürmüşdülər. Bəəs Partiyası ilk dəfə 1990-cı illərdə İslam haqqında açıq danışmağa başladı. "Baas" ifadəsinin İslami kitablardan gəldiyini nəzərə alaraq, Bəəs Partiyası bütün müsəlmanların partiya üzvü olmasa da Bəəsçi olduqlarını iddia etdi.Orijinal Bəəs Partiyasında olduğu kimi, İraqın rəhbərlik etdiyi Bəəs Partiyasının əsas şüarları "Əbədi mesajı olan vahid ərəb xalqı" və "Birlik, azadlıq, sosializm" idi.Birinci şüar panarabizmə və ərəb millətçiliyinə aiddir.Əl-Arsuzi inanırdı ki, ərəb xalqının birliyi və ərəb millətinin qurulması onun Sovet İttifaqı və ABŞ kimi güclü (və ya daha güclü) olmasına gətirib çıxaracaqdır. Azadlıq, Bəəsçi sözün mənasında, şəxs üçün siyasi azadlıq demək deyil. Bunun əvəzinə, Bəəsçilər "azadlıq" ifadəsini istifadə etdikdə, imperializmdən milli müstəqilliyə istinad edirlər.Bəəsçi dilində sosializm ərəb sosializmi deməkdir. Ərəb sosializmi beynəlxalq sosialist hərəkatından Marksın millətçiliyin rədd edilməsinə qarşı çıxır. Aflaqın fikrincə, sosializm ərəb dünyasını modernləşdirmək üçün bir vasitədir, lakin fərdi mülkiyyətə qarşı çıxan və ya iqtisadi bərabərliyi dəstəkləyən bir sistem deyil (ümumiyyətlə Qərbdə düşünülən kimi).
Səddamizm (Səddamiyyə) Səddam Hüseynlə əlaqəli (və davam etdirilən) siyasətə söykənən bir siyasi ideologiyadır.Bundan əlavə İraq siyasətçiləri tərəfindən Səddamist Bəəsçilik (Əl-Ba'ətiyyə Əl-Səddamiyyə) adlandırılmışdır.Rəsmi olaraq Bəəsçilikin fərqli bir dəyişməsi kimi təsvir edilmişdir.Bu, İraq millətçiliyini və İraq mərkəzli bir ərəb dünyasını dəstəkləyir, ərəb ölkələrini Səddamist İraqdakı siyasi diskursu qəbul etməyə və 1967-ci ildən sonra dağıldığını iddia etdiyi "Nasserite danışığını" rədd edir.Bu, hərbi mübahisələrə və qarşıdurmalara hərbi baxımdan "döyüş", "səfərbərlik", "döyüş bölgələri", "əsaslar" və "xəndəklər" tələb edən "döyüşlər" kimi baxan militaristdir.Səddamizm rəsmi olaraq Səddam Hüseyn hökuməti tərəfindən dəstəkləndi və Səddamın oğlu Uday Hüseynə məxsus İraqın gündəlik Babil qəzeti tərəfindən təbliğ edildi.
Səddam Hüseyn və onun ideoloqları, Babil və qədim Assuriyalıların ərəblərin əcdadları olduğunu iddia edərək İraqdakı qədim Babilistan və Assuriya sivilizasiyaları arasındakı əlaqəni ərəb millətçiliyi ilə bağlamağa çalışdılar. Beləliklə, Səddam Hüseyn və tərəfdarları Mesopotamiya irsi ilə ərəb millətçiliyi arasında heç bir konfliktin olmadığını iddia edirlər.
Səddam Hüseyn, siyasi görüşlərini və ideologiyasını Bəəsçilikin əsas qurucusu Aflaqın fikirlərinə söylədi. Səddam eyni zamanda beynəlxalq siyasətdəki əxlaqi və maddi qüvvələr mövzularını diqqətlə oxuyurdu.Hökuməti pravoslav marksizmi tənqid edirdi, sinfi qarşıdurmanın ortodoksal marksist anlayışlarına, proletariat və ateizmin diktaturasına qarşı çıxırdı; Bəəs Partiyasının məşhur bir inqilabi hərəkat olduğunu və xalqın petit burjua siyasətini rədd etdiyini iddia edərək marksizm-leninizm olmayan partiyaların avtomatik olaraq təbiətdə burjua olması iddiasına qarşı çıxdı. Səddam ərəb millətinin sinfi olmadığını iddia etdi. digər millətlərin quruluşu və sinif bölgüsü, ərəb icması içərisində deyil, daha çox milli xətlər boyu (ərəblər və qeyri-ərəblər arasında) idi. Buna baxmayaraq, Vladimir Lenini sevərək söyləyir və rus marksizminə yalnız Marksın bənzərsiz bir Rus spesifikliyini verdiyinə görə Lenini tərifləyirdi. edə bilməməsi. O, digər kommunist liderlərə (məsələn, Fidel Kastro, Ho Çi Min və Josip Broz Tito) kommunizm üçün deyil, milli müstəqilliklərini qorumaq ruhlarına görə heyran olduqlarını bildirdi.
1993-cü ildə İraq rejimi İzzat İbrahim əl-Dourinin nəzarəti altında İnam Dönüşü Kampaniyasına (əl-Hamlah əl-İmaniyyə) başladı. Bu yeni siyasətin son məqsədi İraq cəmiyyətində xalqın İslama sədaqətini təşviq etmək idi.
1991-ci ildə Küveytin işğalına qədər İraq rejimi Bəəsçilik dünyəvi ideologiyasını dəstəkləyirdi. İraq hökumətinin İslam etimadını möhkəmləndirmək istəyən Səddam müxtəlif islahatlar həyata keçirəndə bu dəyişməyə başladı. İraq bayrağına takbir əlavə edildi. Vəqf və Dini İşlər Nazirliyi ruhaniləri təyin etdi, məscidlərin bina və təmirini təsdiq etdi və İslam ədəbiyyatının nəşrini təsdiqlədi. İnanc Kampaniyası sünni məscidlərə dini mərasimlər və ayinlər tətbiq etməkdə daha çox sərbəstliyə imkan verdi ki, bu da sünni islamçılar arasında rejimə qarşı müxalifəti xeyli azaltdı.
Səddam media və təhsil sistemini İslami kimliyə ciddi əhəmiyyət vermək üçün əlaqələndirdi. Ölkə daxilində dini təhsil müəssisələri açıldı və bütün məktəb səviyyələrində Quran və İslam araşdırmaları tədris planlarına daxil edildi. İraqda İslamı genişləndirmək və təbliğ etmək üçün dini radio stansiyası, əl-Qu'ran əl-Kərim Radio quruldu. Şəriətin aspektləri İraq məhkəmə sisteminə qəbul edildi. Hakimlərdən İslam fiqhi kursları oxumaları tələb olunurdu. Alkoqolun satılması və istehlakı dövlət tərəfindən məhdudlaşdırıldı. Qumar və ya alkoqol pozuntuları olan müəssisələr məhdudlaşdırıldı və ya bağlandı. Fahişəlik qanunsuz hesab edildi və ölümlə cəzalandırıldı. Rejimə sadiq olan Fedayeen Saddam şübhəli fahişələrin başını kəsməklə məşhur idi. Oğrular amputasiya ilə cəzalandırıldı.Səddam Hüseyn ailəsinin şərəfini qorumaq üçün qadını öldürən kişini cəzadan azad edən 111-ci yeni cəza məcəlləsi tətbiq etdi.
Hökumətə yeni dini cərəyanın girməsi təriqətçi söz mövzusu idi. Hökumətin İslami mühafizəkarlıqda özünü gizlətməyə çalışması, şiə iraqlılar tərəfindən İranla olan ortaq etiqad səbəbiylə icmalarına örtüklü hücum kimi qəbul edilən İrana şifahi hücumların başlandığını gördü. İraq hökumətindən çıxan sünni ritorikalar, "xarici və irsi din şəklinə" abunə olduqlarını ifadə edən dəhşətli tənqidlə, İranı ləkələməyə çalışdılar. Səddamın böyük oğlu Uday Hüseynə məxsus gündəlik "Babil" qəzeti bir vaxtlar İraqın dini plüralist cəmiyyətini sarsıdacağını və məzhəb bölgüsünü təşviq edəcəyini iddia edərək, təşviqatın sərt rəqibi hesab olunurdu. bunları rafidah, adətən yalnız ultrasonservativ sələfilər tərəfindən istifadə edilən nifrətli bir epitet kimi təqdim edirlər.
Xarici siyasət
Sovet İttifaqına qarşı Bəəs Partiyasının siyasəti, əvvəlcə neytrallıqdan biri idi və partiyanın 1968-ci ildə hakimiyyəti ələ keçirməsi Moskvada mühüm hadisə sayılmırdı. Sovet İttifaqı (1963-cü ildə hakimiyyətdə olduğu dövrdə Bəəs Partiyasının anti-kommunist təmizliyini xatırlayırdı) İraqla münasibətlərini tədricən yaxşılaşdırdı; 1969-cu ildə İraqa böyük miqdarda müasir silah və texniki yardım təmin etdi.İraq Neft Şirkətinin (IPC) milliləşdirmə sürücüsü zamanı münasibətlər yaxşılaşdı (bax: "İqtisadi artım" bölməsinə baxın). Səddam Hüseyn 1970-ci illərin əvvəllərində Sovet İttifaqına səfər etdi və bu səfər İraq-Sovet dostluq və əməkdaşlıq müqaviləsinin imzalanmasına və ticarət əlaqələrinin qurulmasına səbəb oldu.1972-ci ilin aprelində Nazirlər Sovetinin sədri Aleksey Kosygin İraqa səfər etdi və yüksək vəzifəli rəsmilərlə görüşdü. Kosygin'in səfəri, İraq Kommunist Partiyasını (BMP) Bəəs Partiyası ilə əlaqələrini yaxşılaşdırmağa məcbur etdi; iki ICP üzvünə Nazirlər Kabineti vəzifələri verildi və ICP-nin repressiyaları başa çatdı.İraq və Sovet İttifaqı arasında münasibətlər əl-Bəkrin hakimiyyəti dövründə yüksək zirvədə idi.İraq 1975-ci ildə müşahidəçi olaraq Comecon-a (Şərq Bloku ticarət təşkilatı) üzv oldu.
Tarixçi Çarlz R.H. Trippin fikrincə, İraq-Sovet Dostluq və Əməkdaşlıq Sazişi Yaxın Şərqdə Soyuq Müharibə çərçivəsində qurulan ABŞ tərəfindən dəstəklənən təhlükəsizlik sistemini pozdu. Bağdad rejiminin hər hansı bir düşməninin potensial olduğu ortaya çıxdı. ABŞ-nin müttəfiqi. "Buna cavab olaraq ABŞ İkinci İraq-Kürd Müharibəsi zamanı Mustafa Bərzaninin rəhbərlik etdiyi kürd üsyançılarını gizli maliyyələşdirdi.ABŞ, İraqın Əbu Nidal kimi bir çox ərəb və Fələstin yaraqlı qruplarına dəstəyini bəyənməmişdi. Bu, İraqın 29 dekabr 1979-cu ildə ABŞ-nin inkişaf edən ABŞ-nin terrorizmə dəstək sponsorlarının siyahısına daxil edilməsinə səbəb oldu. ABŞ İraqın 1980-ci ildə İrana hücumundan sonra rəsmi olaraq neytral qaldı. 1982-ci ilin mart ayında İran uğurlu əks-hücumlara başladı və ABŞ İranın təslim olmasının qarşısını almaq üçün İraqa dəstəyini artırdı. ABŞ-nin İraqla tam diplomatik münasibətlər açması təklifində, ABŞ ABŞ-nin Terrorun Dövlət Sponsorları siyahısından çıxarıldı. Təəssüf ki, bu, rejim rekordunun yaxşılaşması ilə əlaqədardır, baxmayaraq ki, ABŞ-nin keçmiş müdafiə nazirinin köməkçisi Noel Koch daha sonra "Heç kimin iraqlıların terrorçuluğa davam etməsinə şübhə etmirdi.Əsl səbəbi onların uğur qazanmasına kömək etməsi idi. İrana qarşı müharibədə. "
İqtisadiyyat
Sovet İttifaqına qarşı Bəəs Partiyasının siyasəti, əvvəlcə neytrallıqdan biri idi və partiyanın 1968-ci ildə hakimiyyəti ələ keçirməsi Moskvada mühüm hadisə sayılmırdı. Sovet İttifaqı (1963-cü ildə hakimiyyətdə olduğu dövrdə Bəəs Partiyasının anti-kommunist təmizliyini xatırlayırdı) İraqla münasibətlərini tədricən yaxşılaşdırdı; 1969-cu ildə İraqa böyük miqdarda müasir silah və texniki yardım təmin etdi.İraq Neft Şirkətinin (IPC) milliləşdirmə sürücüsü zamanı münasibətlər yaxşılaşdı (bax: "İqtisadi artım" bölməsinə baxın). Səddam Hüseyn 1970-ci illərin əvvəllərində Sovet İttifaqına səfər etdi və bu səfər İraq-Sovet dostluq və əməkdaşlıq müqaviləsinin imzalanmasına və ticarət əlaqələrinin qurulmasına səbəb oldu.1972-ci ilin aprelində Nazirlər Sovetinin sədri Aleksey Kosygin İraqa səfər etdi və yüksək vəzifəli rəsmilərlə görüşdü. Kosygin'in səfəri, İraq Kommunist Partiyasını (BMP) Bəəs Partiyası ilə əlaqələrini yaxşılaşdırmağa məcbur etdi; iki ICP üzvünə Nazirlər Kabineti vəzifələri verildi və ICP-nin repressiyaları başa çatdı.İraq və Sovet İttifaqı arasında münasibətlər əl-Bəkrin hakimiyyəti dövründə yüksək zirvədə idi.İraq 1975-ci ildə müşahidəçi olaraq Comecon-a (Şərq Bloku ticarət təşkilatı) üzv oldu.
Əl-Bəkrin hakimiyyətinin ilk illərində Sovet İttifaqı strateji müttəfiq oldu. Ancaq neft gəlirlərinin artması ilə İraq və Sovet İttifaqı arasında münasibətlər zəiflədi. İraq rejiminə daha çox seçim azadlığı verildi və Sovet sərmayələrindən asılılığını itirdi. Sovet İttifaqı bu dövrdə İraqın ən böyük silah tədarükçüsü rolunu qorudu. İraqın xarici siyasət prioritetlərinin dəyişməsi ilə ICP-yə qarşı repressiyalar yenidən tətbiq olundu. Sovet İttifaqı iki tərəf arasında vasitəçi rolunu oynamağa çalışdı, lakin Sovet İttifaqının iştirakı Bəəsçi hökumət tərəfindən Sovetlərin İraqın daxili işlərinə müdaxiləsi olaraq qəbul edildi. İran-İraq müharibəsi zamanı Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi Leonid Brejnev müharibəni "tamamilə mənasız" adlandırdı, çünki münaqişə yalnız imperializmə xeyir verdi.Lakin müharibə zamanı Sovet Əfqan Demokratik Respublikasında İranın anti-kommunist qüvvələrə dəstəyi səbəbindən Sovet-İran münasibətləri pisləşdi.Sovet İttifaqını idarə edən Yuri Andropovun dövründə SSRİ-nin İranla müharibəsi zamanı İraqa müasir silah tədarükü artırması barədə şayiələr yayılmışdı. Bunun səhv olduğunu sübut etdi və Səddam açıq şəkildə Sovet İttifaqı ilə imzalanan Dostluq Sazişinin "işləmədiyindən" şikayət etdi. Konstantin Çernenkonun hakimiyyəti dövründə Sovet İttifaqının İranla əlaqələri Sovet rəhbərliyinin başladığı müddətdə daha da pisləşdi. İslam fundamentalizmi tənqid etmək.1986-cı ildə Mixail Qorbaçovun rəhbərliyi ilə Sovet İttifaqı rəsmi olaraq mövqeyini neytraldan İranın "fəal tutulması" mövqeyinə dəyişdi. Bu siyasət 1988-ci ildə İranla müharibə bitənə qədər davam etdi. İraqın Küveytə hücumu və aşağıdakı Körfəz müharibəsi zamanı Sovet İttifaqı rəsmi olaraq neytral oldu. Bir qədər sonra, 26 dekabr 1991-ci ildə Sovet İttifaqı rəsmi şəkildə dağıldı. İraqın ən böyük neft şirkəti olan İraq Petrol Şirkəti (IPC) özəl şirkət idi. 1970-ci ilin martında IPC şirkətin payının 20 faizini hökumətə vermək məcburiyyətində qaldı.IPC-nin tam milliləşdirilməsi, şirkət 1971-ci ilin martında neft hasilatını iki dəfə azaltdıqda baş verdi; qərar İraqın iqtisadi böyüməsinə mane olacaq. Şirkət 1971-ci ilin iyununda milliləşdirildi. Milliləşdirmə İraq üzərində xarici nəzarətin son qalan elementini çıxardı və İraq xalqı arasında məşhur oldu. Hökumət gəlir itkisini gözlədi və buna görə Səddam Hüseyni müqavilə bağlamaq üçün Sovet İttifaqına göndərdi. Səfər uğurla başa çatdı və İraq-Sovet Dostluq və Əməkdaşlıq Sazişinin imzalanması və ticarət müqaviləsinin bağlanması ilə başa çatdı. Ticarət müqaviləsi, Sovet İttifaqının İraqın neft ixracatına edəcəyi gözlənilən zərbəni yumşaltmaq üçün İraq neftinin bir hissəsini alacağını bildirdi. Sovet İttifaqı ilə müqavilənin imzalanması Alexey Kosygin'in (Nazirlər Şurasının sədri) ziyarətinə və İraq Kommunist Partiyasından iki kabinet nazirinin təyin edilməsinə səbəb oldu.
IPC milliləşdirildikdən sonra İraqın neftdən əldə etdiyi gəlir 1972-ci ildəki 219 milyon şəxsiyyətdən 1974-cü ildə 1.7 milyard şəxsiyyətə, 1978-ci ildə 3.7 milyard şəxsiyyət və 1980-ci ildə 8.9 milyard şəxsiyyətə çatdı: on ildən az müddətdə 40 dəfədən çox artdı. İran inqilabının uğuru ilə İraq dünyada ikinci ən böyük neft ixracatçısı oldu. Neft ixracının artması ölkə iqtisadiyyatını cavanlaşdırdı; Təxminən bütün iqtisadi göstəricilər görünməmiş səviyyəyə yüksəldi. 1970-1980-ci illərdə İraq iqtisadiyyatı 11,7 faiz böyüdü. İran-İraq müharibəsi zamanı İraqın neft ixrac imkanları azaldı və eyni zamanda neftin qiyməti azaldı. 1970-ci illərdəki böyümə davamlı deyildi. İqtisadiyyat yüksək neft qiymətlərindən və İraqın neft ixrac imkanlarından asılı idi; neft görünməmiş bir zaman, İraqın böyüməsi kəskin şəkildə azalacaq (müharibə dövründə daha da artacaq).
Milli İnkişaf Planı (1976-1980) ÜMM-in 11 faiz artımı ilə başa çatdı. İran-İraq müharibəsi İraqın iqtisadi inkişafını dayandıracaq və Səddamın sonrakı hakimiyyəti dövründə görülən iqtisadi durğunluğa səbəb olardı. İraq İranı bombalamaq planlarını həyata keçirəndə İran İraqın neft obyektlərini bombalayaraq qisas aldı. İlin sonuna İranın bombalama strategiyasına görə İraqın neft ixracı 72 faiz azaldı.Faktiki gəlir baxımından hökumət ixracı kimi neft ixracı 1980-ci ildəki 26.1 milyard şəxsiyyətdən 1981-ci ildə 10.4 milyard azaldı. Fars körfəzindəki neft qurğuları ilə İraq rejiminin məhv edilməsi ilə daha bahalı olan quru ixrac etməkdən başqa çarəsi qalmadı. Digər problemlər hökumətin sərt valyutasının tədricən aşınması və durmadan artan xarici borcu idi. Döyüşün əvvəlində İraq hökumətinin 35 milyard şəxsiyyət bir pul ehtiyatı var idi və illik artım tempi 27,9 faiz idi. Müharibə illərində iddialı inkişaf planlarına əməl edildi; Hərbi xərclər yüksək olduğuna görə (1982-ci ildə ÜMM-in yüzdə 50'inə yaxınlaşdı), İraq iqtisadiyyatı 1980-ci illərin ortalarından sonlarına qədər iflas əlamətləri göstərməyə başladı. Müharibə İraq hökumətinə 226 milyard dollara başa gəldi və bu da öz növbəsində 80 ilə 100 milyard dollar arasındakı xarici borcun yaranmasına səbəb oldu. Borc artımının illik 10 milyard olduğu təxmin edildi. Rejimin qarşılaşdığı digər problem kənd təsərrüfatında idi; Müharibə illərində işçi qüvvəsi tükənmiş və kənd təsərrüfatı istehsalı azalmışdı. Müharibədən sonra vəziyyət daha da pisləşdi. Xarici işlər naziri Tarık Əziz vəziyyətin o qədər pisləşdiyini etiraf etdi ki, İraq hökuməti idxal etdiyi ərzaq üçün pul ödəyə bilmir. Keçmiş xarici kreditorlar iqtisadiyyatın iflasa uğradığı üçün İraqa pul borc vermək istəmirdilər.
Müharibə başlayanda Səddamın İraqın müharibə ilə "bütün əsas malların" iki illik tədarükü ilə qarşılaşdığı deyilirdi; bu həqiqət oldu. 1982-ci ilin oktyabrından başlayaraq, hökumətin verdiyi kreditləri qaytara bilmədiyi üçün İraqın xarici aktivləri azalmağa başladı. Müharibənin sonunda İraqın pul ehtiyatı tükənmiş və beynəlxalq neft qiymətləri 1970-ci illərdəki kimi sabit (yüksək) deyildi.1982-ci ilin sonlarında hökumətin böyük inkişaf proqramlarına xərcləməsi səbəbindən iqtisadiyyat hələ də sağlam idi. Müharibədən əvvəl İraqın işçi qüvvəsi beş milyon idi. Müharibə illərində İrana qarşı müharibədə bir milyon səfərbər edildi. Müharibəyə göndərilən milyonun 100.000-i öldü. İş qıtlığı durğunluğa səbəb oldu; boşluğu doldurmaq üçün getdikcə çox sayda qadın işə götürüldü. Müharibə dövründə sənaye istehsalında istehlakçıdan hərbi mallara keçid baş verdi. Əvvəlki on ildə qurulmuş sosial proqramlar pisləşməyə başladı və ortalama yaşayış səviyyəsi azaldı.
1980-ci illərin ortalarından sonlarına qədər beynəlxalq neft qiymətləri çökdü. Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatı (OPEC) beynəlxalq neft qiymətinin (üzvləri üçün) bir barel üçün 18 ABŞ dolları səviyyəsində müəyyən olunduğu bir kvota sistemi qurdu. Küveyt və Birləşmiş Ərəb Əmirliyi (BƏƏ) OPEC siyasətinə əməl etmədikləri və bazarları öz neftləri ilə doldurmağa davam etdikləri üçün bu sistem işləmədi. Nəticə bu oldu ki, beynəlxalq neft qiymətləri hələ 1970-ci illər səviyyəsində idi. 1988-ci ilin oktyabrında Küveyt və BƏƏ-nin təsirindən beynəlxalq neft qiymətləri bir barel üçün 12 ABŞ dollarına düşdü.BƏƏ-nin (xüsusilə də Küveytin) apardığı siyasət İraqın iqtisadi inkişafına mane oldu. İran-İraq müharibəsindən sonra İraq neft qiymətlərindən daha çox böyüdü. Küveyt və BƏƏ-nin neft siyasətinin nəticəsi 1990-cı ildə, beynəlxalq neft qiymətləri bir barelə görə 13,67 ABŞ dollarına enəndə hiss oluna bilər. Bu dəfə neft qiymətlərinin qəfil enməsi İraqda reaksiyalara səbəb oldu; Ba'ath Party qəzetinin Al-Thawra qəzetində xarici işlər naziri Əziz Küveyt və BƏƏ-nin neft siyasətini tənqid etdi.Qəfil yavaşladığı üçün Səddam Ərəb Birliyi konfransında beynəlxalq neft qiymətlərinin ixraca zərər vermədən bir barrel üçün 25 ABŞ dollarına qədər artacağını iddia etdi. Səddam, eyni zamanda, neft qiymətlərinin kəskin aşağı düşməsinin İraqın neft gəlirlərini bir milyard dollar azaldığını iddia etdi. İraq Küveyt və BƏƏ-ni tənqid edən yeganə üzv deyildi; bir sıra digər üzvlər də neft istehsalı siyasətini tənqid etdilər.Küveyt, İraq tərəfindən təhdid olunduqda da neft istehsalı strategiyasını davam etdirərək, çökməyəcəkdir. Bu, İraqın Küveytə verdiyi xarici kreditlərlə birlikdə İraqın Küveytə hücumunun əsas səbəbi idi.
1990-cı illərin sonlarına qədər İraq iqtisadiyyatı tükənməz böyümə əlamətləri göstərdi. Bunlar 2003-cü ilə qədər hakimiyyət devrilənə qədər davam edəcəkdir. Ümumi daxili məhsul 1996-cı ildəki 10.8 milyarddan 2000-ci ildə 30.8 milyarda yüksəldi. Bu artımın əsas amili, BMT-nin təşəbbüsü ilə hazırlanan Yeyinti-Qida Proqramı (OFFP) oldu. Səddam əvvəlcə OFFP-yə qarşı idi. OFFP, xroniki inflyasiyanı azaltmağa kömək edən və xarici ölkələrlə köhnə ticarət yollarını yenidən açan sərt valyuta axınına səbəb oldu.Bu zaman, bir çox ölkələr BMT-nin sanksiyalarına məhəl qoymamağa başladılar. Daxili və xarici ticarət canlandırılsa da, bu, yaşayış səviyyəsinin əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olmamışdır; əksinə, hökumət daha çox ölkəni sanksiyalara qarşı çıxmağa inandırmaq üçün şiə bölgələrində artımın qarşısını almağa çalışdı. 2000-ci ildə yaşayış səviyyəsinin 1000 ABŞ dolları olduğu təxmin edildi, bu 1990-cı ildəki səviyyənin yarısından azdır.
Hərb
Baas rejimi, sələfləri kimi, hakimiyyətə hərbi güclə gəldi. Əbdül Kərim Qasimdən 1968-ci ildə Bəəsçi hakimiyyəti ələ keçirənə qədər İraq hökuməti cəmiyyətin hərbiləşdirilməsi siyasətini aparırdı. Bu, Haşimit monarxiyası dövründə mövcud olmuş köhnə hərbi elitanın genişlənməsinə səbəb oldu. İraq planlaşdırılan iqtisadiyyat olduğundan hərbi elita tədricən iqtisadi elitaya da keçdi; məsələn, hökumət fabrik və şirkətlərdə rəhbər vəzifələrə hərbi qulluqçular təyin etdi. 1960-1980-ci illər arasında dinc olmasına baxmayaraq, hərbi xərclər artdı və 1981-ci ildə 4.3 milyard ABŞ dolları oldu. Hökumət mülki sektordan daha çox hərbi inkişafa önəm verdi. 1981-ci ildə İraqın hərbi xərcləri İordaniya və Yəmənin milli gəlirlərinə bərabər idi.Hərbi quruluş İraqda neft hasilatı və neftin yüksək beynəlxalq qiyməti səbəbindən mümkün oldu. 1981-ci ildə adambaşına düşən hərbi xərclər təhsilə nisbətən 370 faiz yüksək idi. İran-İraq müharibəsi illərində hərbi xərclər kəskin şəkildə artdı (iqtisadi böyüdükcə) və orduda işləyənlərin sayı beş dəfə artaraq bir milyona çatdı. 1967-ci ildə İraq ordusu iki illik xidmətdə 50.000 nəfərdən ibarət idi; İraq Hərbi Hava Qüvvələrində 170 təyyarə var idi. 1980-ci ildə bu saylar Bəəs Partiyasının rəhbərlik etdiyi Xalq Ordusundakı 200.000, 250.000 ehtiyat və 250.000 hərbçi ordusuna qədər artdı. Orduda 2500 tank, 335 döyüş təyyarəsi və 40 döyüş vertolyotu var idi. 1988-ci ildə İran-İraq müharibəsinin sonunda İraq dünyanın dördüncü ən böyük ordusuna sahib oldu; ordu 955.000 dayanan əsgərdən və Xalq Ordusunda 650.000 hərbçi qüvvədən ibarət idi. Ordu 4500 tank, 484 döyüş təyyarəsi və 232 döyüş vertolyotu ala bilərdi.Maykl Knights-a görə, İraq ordusu bir milyon kişi və 850.000 ehtiyatda olan qüvvə sahibi oldu; 53 bölmə, 20 xüsusi təyinatlı dəstə və bir neçə regional milis var idi. İraq ordusu 5500 tank, 3000 artilleriya parçası sahibi ola bildi, ölkənin güclü hava hücumundan müdafiə qüvvəsi var idi və 700 döyüş təyyarəsi və vertolyotu istifadə edə bilirdi.1990-cı ilə qədər (Keyt Şimkoya görə) İraq ordusu bir milyona yaxın adam, 5700 tank, 3.700 artilleriya parçası və 950 döyüş təyyarəsinə sahib oldu. Körfəz müharibəsi zamanı ən optimist hərbi analiz, İraq hərbi qüvvələri ilə hərtərəfli müharibə əsnasında Birləşmiş Ştatların hərbi qüvvələrinin 17.000 ilə 30.000 arasında itki verəcəyini düşünürdü.Körfəz müharibəsindən sonra İraq hərbi qüvvələrinin sayı təqribən 350.000 daimi əsgərə endirildi; 2300 əsas döyüş tankı yerləşdirə bilərdi, 260 döyüş təyyarəsi var idi və 120-ə qədər döyüş vertolyotu yerləşdirə bilərdi. 2002-ci ildə, 2003-cü il istilasından bir il əvvəl, İraq ordusu 375 min adamı yerləşdirə bildi. Birləşmiş Ştatların Mərkəzi Komandanlığına görə, İraq ordusu (ayaqda və ehtiyatda) 700.000 nəfərdən ibarət idi.
Mədəniyyət
1970-ci illərin sonlarında İraqda qadınlar müəllimlərin 46 faizini, bütün həkimlərin 29 faizini, bütün diş həkimlərinin 46 faizini və bütün eczacıların yüzdə 70ini təşkil etdi.
Fars körfəzi müharibəsi zamanı Səddam Hüseyn, İraqın bayrağına, gerbinə və şüarına Takbir əlavə edərək, hökumət üçün müsəlman dini birliyindən dəstək almağa çalışdı.
Mənbə
Baas döneminde Irak
Tartan-partan (jurnal)
"Tartan-partan" (jurnal) — həftəlik satirik jurnal.
Haqqında
Əliheydər Qarayev nəşr etdiyi satirik jurnallarla "Molla Nəsrəddin"in jurnalistika məktəbinə təzə ruh və təravət gətirdi. 1918-ci il sentyabrın 24-də Tiflisdə onun redaktorluğu ilə "Tartan-partan" jurnalının birinci nömrəsi çapdan çıxmışdır. Vəsaitin olmaması üzündən birinci nömrədən sonra davam edə bilməyən bu jurnal qarşısına böyük məqsədlər qoymuşdu. "Məqsədimiz" adlı baş məqalədə bu barədə işarələr vardır. Jurnalda "Həkim Nuni səğir" imzası ilə "Şair" adlı hekayəsi verilmişdir. Həmin hekayə "Mirzə Səfər"in ilk variantıdır. Jurnalda şeir, xarici xəbərlər, elanlar, axırıncı xəbərlər başlığı altında satirik yazılar dərc olunmuşdur.
Ağlar-güləyən (film, 1988)
Ağlar-güləyən qısametrajlı sənədli-bədii filmi rejissor Rauf Nağıyev tərəfindən 1988-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyası nda istehsal edilmişdir. Tədris filmində böyük satirik şair Mirzə Ələkbər Sabirin yaradıcılığının əsas cəhətlərindən söhbət açılır. Əyani dərs vəsaiti kimi yaradılmış bu filmdə qızı Səriyyənin atası barədə xatirələri, şairin müasirlərinin onun haqqında söylədikləri fikirlər səslənir. Filmdə bədii səhnələrdə Məlik Dadaşov, Mikayıl Mirzə, Əbdül Mahmudov, Sirus Zindadel, Həsən Adıgözəlzadə və Alim Aslanov çəkilmişlər.
Məzmun
Tədris filmində böyük satirik şair Mirzə Ələkbər Sabirin yaradıcılığının əsas cəhətlərindən söhbət açılır. Əyani dərs vəsaiti kimi yaradılmış bu filmdə qızı Səriyyənin atası barədə xatirələri, şairin müasirlərinin onun haqqında söylədikləri fikirlər səslənir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Əziz Mirəhmədov, Rauf Nağıyev Rejissor: Rauf Nağıyev Operator: Rəşid Nağıyev
Çəkən (Həştrud)
Çəkən — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Həştrud şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Ağlar-güləyən (film, 1988)
Rollarda
Məlik Dadaşov Mikayıl Mirzə(Mikayıl Mirzəyev kimi) Əbdül Mahmudov Sirus Zindadel Həsən Adıgözəlzadə Alim Aslanov
Çəkən (Həştrud)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 74 nəfər yaşayır (17 ailə).
Ağlar-güləyən (film, 1988)
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1988-ci ilin Azərbaycan filmləri 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Çəkən (Həştrud)
Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Səriskənd bölgəsində, Atəşbəy kəndistanında, Səriskənd qəsəbəsindən 30 km qərbdədir.
Azərbaycanda müsəlmanların həyat tərzi haqqında (film, 1987)
Azərbaycanda müsəlmanların həyat tərzi haqqında filmi rejissorlar Yalçın Əfəndiyev və Zaur Məhərrəmov tərəfindən 1987-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Filmdə Azərbaycanda yaşayan müsəlmanların həyat tərzi, gördükləri işlər, öz dinlərini azad şəkildə yaşamaları əks etdirilir.
Məzmun
Filmdə Azərbaycanda yaşayan müsəlmanların həyat tərzi, gördükləri işlər, öz dinlərini azad şəkildə yaşamaları əks etdirilir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Nüsrət Kəsəmənli Rejissor: Yalçın Əfəndiyev, Zaur Məhərrəmov Operator: Nizami Abbas
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1987-ci ilin Azərbaycan filmləri 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Gorus rayonu
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin müxtəlif fərmanları ilə rayon üzrə dəyişdirilmiş tarixi yer adları:
Tarixi
Gorus Qafqazda ən qədim yaşayış məskənlərindən biri olmuşdur. Orta əsrlərdə Qədim İpək yolunun bir hissəsi sayılan, Naxçıvandan Xəzəryanı şəhərlərə, Qarabağa və başqa yerlərə duz daşıyan karvanların yolu Gorusdan keçib gedərmiş.
Toponimikası
Moisey Kalankatuklunun "Alban tarixi" əsərində (3-cü kitab 16-cı fəsil) bu yaşayış məntəqəsinin adı Qoroz qalası kimi çəkilir. Gorus toponimi Gürcüstanda Xorosdaq, Qoroz-Xaraba, Stavropol vilayətində Geros, Şimali Qafqazda Qroznı toponimləri ilə mənşəcə eyni olub, türk mənşəli Qorus tayfasının adı ilə bağlıdır.
Gorus toponimini tədqiq edən əslən Gorusun Şurnuxu kəndindən olan Əzəmət Rüstəmli Naxçıvandakı Xurs kəndinin, Qazax rayonundakı Xoros dağının, Qarabağdakı Kirs dağının, Türkiyədəki Qars şəhərinin adlarının Gorus toponimi ilə eyni mənşəli olduğunu qeyd edir. Gorus toponimini Qor sözü ilə əlaqələndirən fikir də maraqlıdır. "Alban tarixi" əsərində göstərilir: "Babiki müşayiət edən Qor və Qazan adlı iki doğma qardaş öz dinlərini atıb xaçpərəst oldular. Babik püşk atdı və Qorun bəxtinə Hot kəndi, Qazanın bəxtinə isə Şalat kəndi çıxdı". Hot və Şalat kəndlərinin Sisyan və Gorus rayonlarının ərazisində olması bu gümanı daha da qüvvətləndirir.
Gorus toponiminin İranın Həmədan şəhəri yaxınlığındakı Gorus mahalından olan tayfaların adı ilə bağlılığını göstərən Məhəmmədhəsən Baharlı bu tayfanın, eləcə də Azərbaycanın Cavad, Şamaxı və Göyçay qəzalarında məskunlaşdığını da qeyd edir. Lakin Məhəmməd Həsən Baharlının gorusluları kürd tayfaları kimi göstərməsi fikri ilə razılaşmaq mümkün deyildir. Bu tayfa türk mənşəli olmaqla, XV-XVI əsrlərdə Qızılbaşların tərkibində Səfəvilərin hakimiyyətə gəlməsində mühüm rol oynamış və çox güman ki, XVI əsrin əvvəllərində Şah İsmayıl Xətainin Zəngəzura yürüşü zamanı bu ərazilərə gələrək yeni yurdda məskunlaşmışlar.
Son dövrlərdə erməni tədqiqatçıları Gorus (Qoris) sözünü rus dilindəki "qora" - "dağ" sözü ilə əlaqələndirirlər ki, bu da etimoloji cəhətdən tam mənasız bir şeydir. Ən azı ona görə ki, ruslar Zəngəzura XIX əsrdə gəlmişlər, Gorus adı isə bundan ən azı 400 il öncə mövcud olmuşdur.
Gorusun bərəkətli torpağı, çay boyu vadiləri, sıldırım qayaları, mağara və kahaları qədim minilliklərdə adamlar üçün sığınacaq olmuşdur.
Orta əsr şərq-müsəlman memarlığının ən gözəl nümunələrindən biri olan Sınıq Karvansaranın da Gorus rayonu ərazisində olması deyilənlərə sübutdur. Qayaların qoynundakı mağara və karvansaralar son illərə qədərqalmaqda idi. Bu ekzotik evlər uzun illər Qarabağ xanlarının istirahət və əyləncə yeri olmuşdur.
Təbiəti
Gorus rayonu kəskin parçalanmış vulkanik dağlar, dağətəyi düzənliklər, sıldırım qayalar və dərin dərələr diyarıdır. Rayonun şimalında bazalt süxurlardan ibarət işıqlı dağ silsiləsi uzanır (3548 m). Üçtəpə yaylası (1500–2300 m) Gorus və Sisyan rayonlarının hüdudlarında yerləşən gözəl subalp çəmənliyidir. Üçtəpədən başlayaraq dağlar tədricən aşağı meyillənir, Bazarçay dağ aşırımına (600–800 m) keçərək, Bazarçay üzərindəki yerli camaat arasında "Şeytan körpüsü" deyilən təbii daş tuneli yaradır. Bu rayonun landşaftının özəlliklərindən biri də "Gorus piramidaları"dır. Bunlar Gorus şəhərinin şərq və cənub-qərbində qərar tutan, küləklərin təsiri altında torpağın qum qatının aşınması nəticəsində yaranmış konusvari daş sütunlardır. Vulkanik mənşəli piramidaların hündürlüyü 10-20 m, bəzən daha çoxdur. Xinzirək və Xnazax, Bayandur çaylarının hövzələrində də belə piramidalara rast gəlinir. Gorus, Zoraşen, Xnzoresk, Ağsu, Dığ, Xoznavar, Xnazax çayları Gorus rayonunun əsas su hövzələridir.
Gorusda qış Sisyan və Meğriyə nisbətən sərt və uzun olur. Havanın orta temperaturu yanvar ayında -2 °C (aşağı zona) -10 °C arasında (işıqlı dağ) olur. İyul ayında temperatur müvafiq surətdə +22 °C-dən +10 °C-dək dəyişir. Yağıntının illik miqdarı 500–800 mm-ə çatır. May-iyun aylarında demək olar ki, günaşırı yağış yağır.
Vayqaç
Vayqaç — Barens dənizi ilə Kara dənizi arasında Nenets Muxtar Dairəsi, Arxangelsk vilayəti ərazində yerləşən ada.
Materikdən Yaqorski Şar boğazı, Yeni Torpaq arxipelaqından isə Kara Darvazası boğazı ilə ayrılır. Sahəsi 3,4 min km² təşkil edir. Relyefi dağlıqdır. Ən hündür nöqtəsi 157 metrdir. Gil və qumdan ibarətdir. Adada çoxlu sayda göl və bataqlıq vardır.
Adada Varnek qəsəbəsi yerləşir.
Ada ərazisi Vayqaç yasaqlığının ərazisinə daxildir.
Adının mənası
«Vay Habs» nenes dilindən tərçümədə — «dətşətli ölüm adası» və ya «Ölüm Torpağı» mənasını verir.
Flora və faunası
Adada çoxlu sayda quş bazarları vardır. Quşların bir qismi Yonayaxa çayı sahilində məskən salırlar.
Tarixi
1934-ci ildə məhbuslır əməyi sayəsində beş şaxta hazırlanmışdır. 1938-ci ildə şaxtaları su basır. Bununla da mədən bağlanılır. Sağ qalan məhbusların bir qismi piyada olaraq Vorkutaya göndərilir. Bir çoxu yolda həlak olur. 1940-ci ildə ikinci ekspedisiya təşkil edilsədə işlər 1941-ci ildə dayandırılmışdır.
13 sentyabr 2009 ildə stansiyada cilingər həlak olmuşdur. Dekabrda isə stasiyanın istilik təminatında çətinliklər yaranmışdır. Bu səbəbdən əhali evakuasiya edilmişdir. 2010-ci ilin yanvarında stansiya rəhbərliyinə qarşı öz işçisini öldürmək itdihamı ilə çinayət işi qaldırılmışdır.
Artemisia baimaensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Calyptranthes kiaerskovii
(Calyptranthes kiaerskovii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ixora degemensis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Zəlzələ
thumb|300px|San-Fransiskoda baş vermiş zəlzələnin nəticələri, ABŞ, 1907-ci il thumb|300px|Yer kürəsində zəlzələ zonaları Zəlzələ — yeraltı zərbələr və yerin üst qatının titrəməsidir. Bu həm tektonik proseslərlə, həm də partlayış, su bəndlərinin doldurulması, dağlarda yeraltı sürüşmələrlə müşayiət olunur. Vulkanların püskürməsi zamanı da kiçik yeraltı təkanlar baş verə bilər.
Yer səthində zəlzələlər yerin silkələnməsi, yerdəyişməsi və ya parçalanması ilə özünü göstərir. Böyük zəlzələnin episentri dənizdə yerləşdikdə, dənizin dibi sunamiyə səbəb olacaq qədər yerdəyişmə ola bilər. Zəlzələlər həmçinin sürüşmələrə səbəb ola bilər.
Ən ümumi mənada zəlzələ sözü seysmik dalğalar yaradan hər hansı bir seysmik hadisəni - istər təbii, istərsə də insanlar tərəfindən törədilmiş hadisəni təsvir etmək üçün istifadə olunur. Zəlzələlər əsasən geoloji qırılmaların qırılması ilə yanaşı, vulkanik fəaliyyət, sürüşmə, mina partlayışları və nüvə sınaqları kimi digər hadisələrlə də baş verir. Zəlzələnin ilkin qopma nöqtəsi onun hiposentri adlanır. Zəlzələ mərkəzi hiposentrin birbaşa üstündə yer səviyyəsində olan nöqtədir.
Onun gücü maqnitud şkalası və ya enerji dərəcəsi ilə, səthi effekti intensivlik şkalasının ball dərəcəsi/ /Rixter, Merkalli/ ilə qiymətləndirilir. Hər il Yerdə qeydə alınan zəlzələlərin miqdarı yüz minlərə çatır, ancaq onların cüzi bir hissəsi dağıntıya səbəb olur /Məs: Şamaxı — 1902, San-Fransisko- 1906, Tokio — 1923, Aşqabad −1ə s./.
Haqqında
Yerin müxtəlif süxurlardan təşkil olunması, yerin daxili qatlarında olan temperatur və təzyiq fərqi nəticəsində litosferdə müxtəlif proseslər gedir. Bu proseslər mənşəyinə görə daxili (endogen) və xarici (ekzogen) olur. Daxili proseslər Yer səthində yüksəklik və çökəklikləri yaradır. Süxurların yatım formalarını pozur, vulkan və zəlzələləri yaradır. Litosferdə çatların, qırışıqların əmələ gəlməsi ilə müşahidə olunan şaquli və üfüqi hərəkətlər tektonik hərəkətlər adlanır. Bu proseslərin təsiri nəticəsində süxur layları üfüqi, maili, şaquli vəziyyət alır və ya çatlarla müxtəlif hissələrə ayrılır.
Şaquli hərəkətlər — düzənliklərə nisbətən dağlarda daha sürətlə gedir. Yerin daxilində baş verən proseslər səthdə tədrici, çoxəsrlik qalxma və enməyə səbəb olur. Məs: Hollandiya hər il 3 mm enir, Skandinaviya yarımadası isə 1 sm qalxır. Şaquli hərəkətlər nəticəsində enmiş sahə qraben, qalxmış sahə isə horst adlanır. Qrabenlərin su ilə dolması nəticəsində Baykal, Urmiyə, Van, Tanqanika, Nyasa və s. kimi göllər yaranıb. Qraben və horstlar pillə şəklində olduqda fayadlanır. Üfüqi hərəkətlər də şaquli hərəkətlər kimi tədricən baş verir. Tektonik çatlarla parçalanmış litosfer tavaları üst mantiyanın səthi ilə ildə 2–3 sm sürətlə "sürüşərək" hərəkət edir. Üfüqi hərəkətlər nəticəsində enmiş sahə antiklinal və qalxmış sahə isə sinklinal adlanır.
Yerin ani bir vaxt ərzində tektonik proseslərlə əlaqədar olaraq tərpənməsinə zəlzələ deyilir. Zəlzələlərlə əlaqədar bütün proseslər seysmik hadisələr adlanır. Zəlzələni "seysmoqraf" adlı cihazla ölçürlər. Zəlzələlər dağıdıcı təsirinə görə 12 ballıqRixter cədvəli ilə qiymətləndirilir. Baş verən dağıntılara görə zəlzələlər Merkalli cədvəli ilə qiymətləndirilir. Zəlzələlər yer qabığının fəal vulkanizm zonalarında daha çox təkrarlanır. Hər il dünyada 100 minlərlə zəlzələ baş verir ki, onların da 15–20-si daha fəlakətli olur. Onlar əsasən okeanlarda baş verir.
Zəlzələ və vulkanlar əsasən geosinklinal (dağlıq) ərazilərdə — litosfer tavalarının sərhəddində geniş yayılıb. Qədim platforma sahələrində (düzənliklərdə) zəlzələ və vulkanlara rast gəlinmir. Vulkanların bir növü olan palçıq vulkanları püskürdükləri lavanın temperaturunun az olması ilə fərqlənirlər. Lavanın tərkibində su çox olduğuna görə sıyıq palçığa oxşar gilli kütlə kimi axır və içərisindən qaz qabarcıqları çıxır. Bu vulkanlara ən çox neftli-qazlı sahələrdə rast gəlinir və onlardan müalicə məqsədi ilə istifadə edilir. Vulkan borusunun ətrafında toplanan kəsəkli palçıq-brekçi adlanır. Azərbaycan palçıq vulkanlarının ən çox yayıldığı ərazilərdəndir (xüsusilə Abşeron və Qobustanda). Vukan və zəlzələlərin yayıldığı bəzi ərazilərdə yeraltı sular adətən yüksək temperatura malik olur. Bu sularda çoxlu duz və qaz olduğu üçün onlar mineral sular adlanır. Suların isti olmasına səbəb Yer səthinə yaxın olan qaynar maqmanın təsiridir. Isti sular yerin daxilindəki çatlarla səthə çıxır, bulaq şəklində çay və dənizlərə tökülür. Bəzən yeraltı sular yüksək təzyiq altında səthə çıxaraq fəvvarə vururlar. Fəvvarə şəklində Yer səthinə çıxan isti bulaqlaraqeyzerlər deyilir. Qeyzerlər adətən müəyyən fasilələrlə fəvvarə vururlar. Hər 1 qeyzerdə su buxarının səthə çıxdığı dairəvi çökəkliyə qrifon deyilir. Qeyzer sularının tərkibində həll olmuş halda müxtəlif mineral birləşmələr, xüsusi ilə kükürdlü maddələr olur. Qeyzer qrifonlarının kənarında toplanan bu minerallar qeyzerit adlandırılan süxurlar yaradırlar. Qeyzerlər ən çox — Islandiya, Kamçatka, Yeni Zelandiya və Sakit okean adalarında yayılıb. Yeraltı isti sulardan evlərin, istixanaların qızdırılmasında, mineral sulardan isə müalicə məqsədi ilə istifadə edilir.
Ümumi məlumat
Zəlzələ Yerdə baş verən dinamik proseslər nəticəsində baş verir. Bunun bir nəticəsi kimi lay tektonikasını göstərmək olar. Yerin özəyi və qabığı arasındakı litosfer laylar zəlzələlərin yaranmasında böyük rol oynayırlar. Zəlzələlər əsasən bu layların sərhəd zonalarında əmələ gəlirlər. Müxtəlif layların bir-birinə nəzərən sürüşməsi və toqquşması yeraltı təkanlara səbəb olurlar. Yeraltı daşların kəsicilik möhkəmliyi həddi keçdikdə onlar burada yaranan gərginliyi sıçrayışla boşlayır və nəticədə yeraltı tektonik təkanlar baş verir. Yaranan enerjinin qiyməti hidrogen bombasının gücündən də 100 dəfə çox olması məlumdur. Bu gərginlik boşalması layların sərhəd zonalarında baş verdiyi kimi, onların orta hissələrində, möhkəmliyi zəif zonalarda da yarana bilər.
Zəlzənin daim baş verdiyi yerlər seysmik qurşaq adlanır. Dünyada 2 seysmik qurşaq var. Alp-Himlay qurşağı, Sakit okean qurşağı Yer qabığının dərinliklərində toplanan potensial enerjinin təsiri ilə yer səthinin ani vaxt ərzində titrəməsinə zəlzələ deyilir. Zəlzələni öyrənən elm seysmologiya adlanır. Xəritədə eyni zəlzələ şiddətindəki nöqtələri birləşdirən xətlərə izoseyestlər deyilir. Zəlzələlər əmələ gəlmə şəraitinə görə 2 yerə ayrılır: 1.Vulkanik mənşəli zəlzələlər.(Vulkan püskürməsindən) 2.Tektonik mənşəli zəlzələlər.(Litosfer tavalarının sərhəddindəki daxili gərginlikdən) Zəlzələ 12 ballıq Rixter şkalası ilə ölçülür.
Zəlzələlərin növləri
Müasir elm zəlzələləri 3 tipə ayırır:
Denudasiya zəlzələləri
Denudasiya zəlzələləri torpağa süzülən su, onun bəzi hissələrini həll edir və özü ilə aparır. Yeraltı sular dağıdıcı fəaliyyəti asanlıqla həll olan süxurlarda, məsələn, daş, duz, gips, əhəngdaşı və inkişaf etdiyi yerlərdə meydana çıxır. Bu suların yerinə boşluqlar və ya mağaralar əmələ gəlir. Zaman keçdikcə həmin boşluqların tavan hissələri ağırlıq qüvvəsini təsiri altında aşağı uçur və şiddətli yerə dəyərək zəlzələnin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Müşahidələr göstərir ki, uçma birdən-birə baş verirsə, zəlzələ bir neçə dəqiqədən artıq davam etmir. Bəzən seysmik hərəkətlər bir neçə zəlzələ şəklində meydana çıxır. Bir zərbənin ardınca ikinci və sonrakılar hiss olunur: burada ayrı-ayrı zəlzələlər arasındakı fasilə bir neçə gün ola bilər. Həmin hadisənin səbəbi odur ki, əmələ gəlmiş baş zərbə həmin mağaranın başqa yerlərində və qonşu mağaralarda müvazinətin pozulması və əlavə uçqunların əmələ gəlməsinə səbəb olur. Bu kimi zəlzələlərə uçma və karst deyilir.Yerin ozeyi ve qabigi zelzelenin yaranmasinda cox boyuk bir rol oynayir
Tektonik zəlzələlər
III tip zəlzələlər Yer qabığında qırışıqların və çatların əmələ gəlməsi ilə əlaqədardır. Tektonik zəlzələlər vulkanik və karst zəlzələsindən aşağıdakı xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir: Zəlzələlərin ancaq əhəmiyyətsiz hissəsi vulkanizm, mağara tavanlarının uçması, şaxtalarda uçqunların baş verməsi ilə əlaqədardır. Demək olar ki, zəlzələlərin hamısı tektonik zəlzələlərdir. Planetimizin daxilində təsir edən daxili qüvvələr tədricən toplanır və hər hansı bir yerdə süxurların müqavimətetmə qabiliyyətindən artıq olduqda, həmin süxurların birdən-birə parçalanması və ya çatlaması baş verir. Parçalanma, hər tərəfə yayılmaqda olan və öz yolunda rast gələn maddələri rəqsi hərəkətə gətirən elastik dalğalar yaradır. Süxurların ilk parçalanma yeri zəlzələnin mərkəzi olur. Mərkəzdə zəlzələ həmişə qısa müddətli olur. Ən güclü təkanlar da belə bir neçə saniyə davam edir. Yalnız Çilidə olan zəlzələlər bir neçə on saniyə davam edir. Toplanmış enerjinin azad olması sürətlə baş verir: enmə, qalxma, üfiqi istiqamətdə sürüşmə və ya mürəkkəb hərəkətlə parçalanma müstəvisi boyu uzunu yayılır. Yer daxilində zəlzələyə səbəb olmuş ilk hərəkətin baş verdiyi yerə hiposentr deyilir.
Zəlzələnin proqnozu
Zəlzələnin proqnozu üsullarından biri Yer qabığında müxtəlif səslərə qulaq asmaqdan ibarətdir. Yer qabığında hər bir böyük pozğunluqdan qabaq xırda pozğunluqlar baş verir, bu pozğunluqlar zəlzələ yaratmır, lakin hazırlıq işi aparır. Bu ibtidai pozğunluqlar müxtəlif səslər yaradır, səslərə qulaq asmaq üsuluna əsasən həssas səs sihazları ilə bu səsləri eşitmək mümkün olur.
Qrupları
Dərinlik xüsusiyyətinə görə zəlzələlər 4 qrupa bölünür. Yer kürəsində baş verən zəlzələlər daha çox səth və normal zəlzələlərdir. Çox böyük dərinlikli zəlzələlər adətən Sakit Okean "Odlu qövsü"də baş verir.Zəlzələ ocağı nə qədər dərindirsə dalğaların təsir etdiyi ərazi də bir o qədər geniş olur.Zəlzələ ocağının Yer səthinə perpendikuliyar proyeksiyası "episentr" adlanır.
Yaranma səbəbləri
Zəlzələnin baş verməsi üçün ilkin şərtlərdən biri də, yerin altında kövək süxurların olmasıdır. Yerin mərkəzinə tərəf irəlilədikcə temperatur artır. Nəticədə suxurlar nisbətən yumşaq olur və burada zəlzələnin yaranması üçün az imkan olur. Zəlzələ ona görə də yerin üst qatlarına yaxın zonalarda cəmləşir. Bəzi hallarda zəlzələ yerin 700 km dərinliyinə qədər işləyə bilirlər. Əgər iki lay toqquşarsa onda, sıxlığı yüksək olan yüngül layı aşağıya yerin dərinliyinə itələyir. Bu Vadati-Buniof-Zonaları adlı model ilə izah olunur.
Zəlzələlər həmçinin vulkan püskürməsi nəticəsində də yarana bilərlər. Ancaq burada baş verən zəlzələni tektonik enerjisi məhduddur.
Zəlzələ zamanı Yerdə müxtəlif dalğalar yaranır. Bu dalğalar bütün yer kürəsinə yayılır və seysmoloqlar tərəfindən yerin istənilən nöqtəsində ölçülə bilir. Bu dalğalar yerin üst qatında baş verən dağıntılara səbəb olur.
Mənbə
Редактор - составитель Александр Соловьев. Апокалипсис. М.: Коммерсанть: Ексмо, 2010, 336 с.
Komper
Komper  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Şərqi Miyo kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Miyo.
INSEE kodu — 12070.
Kommuna təxminən Paris dən 530 km cənubda, Tuluza şəhərindən 150  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 50 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 527 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 163 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 117 nəfər iqtisadi fəal, 46 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 71,8%, 1999-cu ildə 67,6%). Fəal olan 117 nəfərdən 111 nəfəri (63 kişi və 48 qadın), 6 nəfəri işsizdir (2 kişi və 4 qadın). 46 hərəkətsiz şəxs arasında 19 nəfər şagird və ya tələbə, 20 nəfər təqaüdçü, 7 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
İnformasiya nəzəriyyəsi
İnformasiya nəzəriyyəsi – predmeti informasiyanın xarakteristikaları və ötürülməsi olan riyazi fənn. İnformasiya nəzəriyyəsində başlıca olaraq kommunikasiyanın, informasiyanın kabellərlə ötürülməsindən tutmuş, bütövlükdə cəmiyyətdə informasiya axınına baxılmasınadək, verilənlərin həcmi, veriliş sürəti, kanalın buraxılış imkanı və verilişin dəqiqliyi kimi aspektlərinə baxılır. 1948-ci ildə riyaziyyatçı Klod Elvud Şemon (C.E.Shannon) tərəfindən yaradılmış informasiya nəzəriyyəsi ilkin olaraq rabitə sahəsində tətbiq olunmuş, hazırda isə hesablama texnikası da daxil olmaqla digər sahələrə tətbiq edilir.
Ixora foliosa
(Ixora foliosa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şahmərdan Cəfərov
Şahmərdan Məhəmməd oğlu Cəfərov (Şahsultan kimi də tanınır) — Azərbaycan Respublikasının Ali Sovetinin deputatı (1990–1995), Azərbaycan Respublikası Sərhəd Qoşunları İdarəsi 1 saylı Naxçıvan Sərhəd Dəstəsinin komandanı (1992–1994), AXC fəalı.
Həyatı
Şahmərdan Məhəmməd oğlu Cəfərov 1958-ci il avqustun 12-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Məmmədsabir kəndində doğulub. 1975–1977-ci illərdə Rusiyanın Kaluqa şəhərində hərbi xidmətdə olub. Hərbi xidməti bitirəndən sonra Kaluqa şəhərində orta ixtisaslı hüquq məktəbini bitirib.
1988-ci ilə qədər Rusiyada milis sıralarında çalışıb. 1988-ci ildə Azərbaycana qayıdıb.
1988-ci ildə Şərur özünümüdafiə batalyonunun komandiri, 1992-ci ildə Qıvraq polkunun komandiri, 1992-ci ildən 1994-cü ilə qədər Azərbaycan Respublikası Sərhəd Qoşunları İdarəsi 1 saylı Naxçıvan Sərhəd Dəstəsinin komandanı vəzifəsində çalışıb.
Siyasi fəaliyyəti
O, 1990-cı ildə Şərur rayonundan Azərbaycan Respublikasının Ali Sovetinin XII çağırışına üzv seçilib.
17 oktyabr 1991-ci ildə Azərbaycanın müstəqillik aktına səs verən 43 deputatdan biridir.
1994-cü ilin avqustunda "Şərur işi" ilə bağlı qanunsuz silahlı dəstənin rəhbərliyində ittiham edilərək barəsində cinayət işi açılmış, Şahmərdanın 20-dən artıq tərəftarı həbs edilmişdir.
Dizmar mahalı
Dizmar mahalı — Cənubi Azərbaycanın Qaradağ vilayətində mahal.
Şahmərdan Cəfərov
Siyasi fəaliyyəti
1995-ci il mayın 30-da isə deputat səlahiyyətləri əlindən alınıb və həbsinə sanksiya verilib.
Dizmar mahalı
Tarixi
Yaqut əl-Həməvi yazır: "Dizmar – Azərbaycanda, Təbrizin yaxınlığında qəzaların birində böyük bir qaladı". Həmdullah Mustovfi Qəzvini əski Dizmardan bəhs edərək yazır: "Dizmar – Təbrizin quzeyində yerləşən bir qəzadır. Qəzanın əlli adda bəlli kəndi var. Ən böyükləri Duzal, Kürdəşt, Qulan, Xarar, Xur və Azaq kəndləridir. Baxmayaraq ki, tez-tez istilər olur, iqlimi mülayimdir. Suyu dağlardan axan çaylardan götürürlər. Bu çaylar axıb Araza qarışır. Tarlaların barı-bəhrəsi taxıl, pambıq və dürlü meyvacatdır. Burdan Təbrizə herağac tərəvəz gətirirlər. Qəzanın vergisi 40800 dinardır". Fəzlullah Rəşidəddin yazır: "Dizmardan Təbrizə o qədər mal gətirilirdi ki, həmin mallardan ötəri ayrıca bir xan var idi. Bu xan "Xəşab" adlanırdı. Xəşab zənginliyi ilə başqa xanlardan seçilirdi". (Xan yollar üstündə tikilən karvansara biçimli tikiliyə deyilirdi.) Dizmar mahalı Qaradağ vilayətində meyvələrin ən bol olduğu yerdir. Mahalda "Arazbarı", "Dizmarı", "Kürdəşti" növlü üzümlər, narlar yetişir. Fəzlullah Rəşidəddin qeyd edir ki, Arazbar və Dizmar mahalları 15 min man nar tədarük edir. Dizmar mahalının başkəndi Duzal şenliyi (məntəqəsi) idi. Duzal kəndi Araz çayına yaxın bir ərazidə yerləşir.
Şahmərdan Cəfərov
Sui-qəsd və ölüm
Bundan təqribən 3 həftə sonra, 1995-ci il iyunun 17-si Kələkidən — eks-prezident Əbülfəz Elçibəyin yanından öz "Niva" maşınında qayıdarkən Culfa rayonu yaxınlığında yolda güllələnmişdir. Bu hadisənin necə və harada baş verməsi ilə bağlı müxtəlif versiyalar irəli sürülmüşdür. Qardaşı Hüseynqulu Cəfərov "Niva" maşınının təqib edilməsinin Bənəniyar kəndində başlamasını, Amnesty International isə atışmanın Əbrəqunus kəndi yaxınlığında baş verməsini iddia edirlər. AXC və maşında əyləşən şahidlərə istinad edən qardaşı Hüseynqulu Cəfərov ilk atəşin polis maşınından atıldığını, Daxili İşlər Nazirliyi isə "Turan" İnformasiya agentliyinə 19 iyun 1995 tarixində verdiyi məlumatda polis maşınına ilk atəşin Şahmərdan Cəfərovun maşınından atıldığını iddia etmişdir. Həmçinin, qardaşı Hüseynqulu Cəfərov maşının Zəfər Həsənquliyev tərəfindən idarə olunduğunu, atəşin Culfa rayon polis bölməsinin keçmiş rəisi Qurban Qurbanov tərəfindən atıldığını iddia etmişdir. Zəfər Həsənquliyevin müavini Elçin Mirzəbəyli Zəfər Həsənquliyevin bu məsələ ilə bağlı heç bir şərh verməyəcəyini, iddiaların əsassız olduğunu bildirmişdir.
Dizmar mahalı
Tarixi
Yarı Duzaldan aldı, Sevdim Duzaldan aldım. Qismət, xeyir, bərəkət, Hamın düz əldən aldım.
Şahmərdan Cəfərov
Sui-qəsd və ölüm
Bundan sonra, güllə atan şəxslər hadisə yerini tərk etmiş, hadisə yerində müəyyən müddət (qardaşı Hüseynqulu Cəfərov iddiasına görə 4 saat ) yaralı qalan Şahmərdan xəstəxanaya aparılmışdır. Yeni Müsavat qəzeti bunun yerli əhali tərəfindən, qardaşı Hüseynqulu Cəfərov isə bunun polislər tərəfindən edildiyini iddia etmişdir.