cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seçki sistemi
Yeni sistemlərin inkşafı
Jan Carlz Borda 1770-ci ildə Fransa Elmlər Akademiyasına keçirilən seçkilərdə özünün yaratdığı "Borda üsulu"ndan istifadə edilməsini təklif etmişdi. Onun bu təklifinə Markez de Kondorket özünün yaratdığı "ikili qarşılaşdırma" üsulunu təklif edərək müxalif çıxmışdı. O, həmçinin Kondorket paradoksu barədə də yazmışdır. O, bunu "çoxluqların seçimlərin uyuşmazlığı" adlandırmışdı. Son araşdırmalar göstərir ki, Ramon Llull "Borda üsulu" ilə "ikili qarşılaşdırma" üsulu barədə XIII əsrdə yazdığı əsərində bəhs etmişdir. Onun bu haqda olan əlyazmaları itmişdi və yalnız 2001-ci ildə tapılmışdı. Buna görə də, 2001-ci ilə qədər Ramon Llullun araşdırmaları barədə elm aləminə heç nə məlum deyildi. XVIII əsrin sonlarında ABŞ Konstitutsiyasında Nümayəndələr palatasındakı yerlərin bölünməsi mübahisə obyekti olaraq qalırdı. Aleksandr Hamilton, Tomas Cefferson və Daniel Vebster tərəfindən müxtəlif təkliflər irəli sürüldü. Bu zaman ABŞ-də tətbiq edilməyə başlanan sistemin bir qədər təkmilləşdirilmiş forması XIX əsrdən Avropada işlədilməyə başlandı. Beləliklə eyni metodun iki müxtəlif adı oldu: Cefferson metodu D'Hondt metodu ilə, Vebster metodu Sainte-Laguë metodu ilə, Hamilton metodu Hare metodu ilə eynidir.
"Tək transver edilə bilən səs" metodu (STV) Danimarkada 1855-ci ildə Karl Andre tərəfindən, Birləşmiş Krallıqda isə 1857-ci ildə Tomas Hare tərəfindən kəşf edilmişdir. STV sistemi əsasında ilk seçki 1856-cı ildə Danimarkada keçirilmişdir. 1896-cı ildə Endryu İnglis Klark tərəfindən bəzi dəyişiklik edilərək Tasmaniyada da tətbiq edilmişdir. Partiya siyahılı proporsional seçki sistemi XX əsrin əvvəllərindən Avropada qanunverici orqanlara olan seçkilərdə istifadə olunur. Bu sistemdən ilk dəfə 1900-cü il Belçika ümumi seçkilərində istifadə edilmişdir. O zamandan etibarən demokratik cəmiyyətlərin əksəriyyətində bu üsuldan istifadə olunmağa başladı. İstisnaların əksəriyyəti isə keçmiş Böyük Britaniya müstəmləkələri idi.
Tək qalibli sistemlərin dirçəlişi
Çox güman ki, çox qalibli seçki sistemlərinin çox sürətlə yayılmasından sonra nəzəriyyəçilər XIX əsrin ortalarından etibarən tək qalibli sistemlər haqda yazmağa başladılar. Bu təxminən 1870-ci ildə başlamışdır, bu ildə Uilyam Robert STV-nin tək qalibli seçki sisteminə tətbiq edilməsini təklif etmişdir. Tezliklə riyaziyyatçılar yenidən Kondorketın ideyalarını araşdırmağa başaldılar və bu barədə yeni kəşflərə imza atdılar. Edvard J. Nanson "Borda üsulu" ilə "alternatov səs" metodunu birləşdirərək "Nanson metodu"nu meydana gətirdi. Çarlz Dodqson Kondorket metodu üzərində çalışaraq Dodgson metodunu yaratmışdı. Bu metod nümayəndəli seçki metodu ilə çox qalibli metodun birləşməsindən yaradılmışdı.
Dərəcəli səsvermə sistemi XX əsrin əvvəlində nəhayət ki, yetəri qədər dəstək toplaya bildi və bəzi ölkələrdə tətbiq edilməyə başlandı. Avstraliyada İRV 1893-cü ildə tətbiq edilmişdir, bugün də STV ilə birlikdə istifadə olunmaqdadır. XX əsrin əvvəllərində ABŞ-də bəzi bələdiyyələt Bucklin üsulu ilə seçilirdi, lakin bu hökumət seçkilərində heç vaxt tətbiq edilmədi. Minnesota ştatında isə bu konstitutsiyaya zidd elan edilmişdi.
Son dəyişikliklər
Seçki sistemlərinin bu dərəcə araşdırılması seçki sistemkəri üzərində 1990-cı illərdən etibarən islahatların aparılması ilə nəticələndi. Təkliflər əsasın çoxunluq seçki sisteminin digər sistemlərlə əvəz edilməsi barədə idi. Yeni Zelandiya 1993-cü ildə ümumi seçkilər üçün qarışıq proporsional seçki sistemini, 2004-cü ildə isə məhəlli seçkilər üçün STV metodunu tətbiq etməyə başladı. 2000-ci il prezident seçkilərində çoxunluq seçki sisteminin bəzi etirazlara səbəb olmasından sonra bəzi bələdiyyələr İRV metoduna keçdi. Bəziləri isə daha sonralar yenidən əvvəlki sistemə geri döndülər. Hər halda, dəyişikliklər etmək həmişə mümkün olmurdu. Kanadada STV metodunu tətbiq etmək üçün 2005 və 2009-cu illərdə keçriilmiş referendum uğursuzluqla nəticələndi və yeni təkliflər xalq tərəfindən rədd edildi. 2011-ci ildə Birləşmiş Krallıqda aletrnativ səsvermə sistemi təklifi də xalq tərəfindən rədd edilmişdi.
Bəzi ölkələrdə isə çoxunluq və ya mojaritar sistemlərin bərpa edilməsi və ya qurulması təklifləri edilirdi. 1994-cü ildə Ekvadorda iki mərhələli seçki sisteminə keçmək məsələsi referenduma çıxarılsa da, rədd edilmişdi. Belə seçki referendumlarından biri də Rumıniyada keçirilmişdi. Referendumun məqsədi parlamentə olan seçkiləri iki mərhələli etmək idi, lakin referenduma vətəndaşların qatılımı çox aşağı olduğuna görə təklif qəbul edilməmişdi. 2015 və 2016-cı ildə Polşa və Bolqarıstanda da seçki sistemi dəyişikliyi üçün referendumlar keçirilmişdi. Hər iki referendumda da əhali təklifləri rədd etmişdi.
Seçki sistemlərinin müqayisəsi
Seçki sistemləri müxtəlif mənalar üzrə müqayisə edilə bilər. Sistemə istiqamətlənən münasibətlər əsasən həmin sistemin dəstəkçilər və əleyhinə olanlar üzərindəki təsirindən ibarətdir. Bu da sistemlərin müqayisələrini bir qədər çətinləşdirir. Bu problemi müzakirə etmənin bir neçə ylu vardır:
Arrou və Qibbardın teoremləri sübut etdi ki, dərəcəli və kardinal seçki sistemləri heç vaxt bu kriteriyaların hamısını qarşılaya bilməz. Hansı kriteriyanın daha vacib olmasını müzakirə etməkdənsə müxtəlif seçkilərdə müxtəlif seçki sistemlərindən istifadə etmək olar. Bu zaman müşahidə etmək lazımdır ki, hansı seçki sistemindən istifadə edərkən seçicilər daha xoşbəxt və razıdırlar.
POS terminal
POS terminal – ödəniş kartı vasitəsilə malların, iş və xidmətlərin dəyərinin ödə­nilməsi, valyuta mübadiləsi əməliyyatlarının aparılma­sı, habelə nağd pul vəsaiti­nin alınması üçün nəzərdə tutulmuş avadanlıq.
Fleboloqiya
Phlebology— ("Phlebos" (damar) və "logos" (bilik)) damarların strukturu və funksiyalarını araşdıraraq, xəstəliklərin diaqnostikası, müalicəsi və qarşısının alınması üsullarını inkişaf etdirən bir tibb elmidir. Dünyada varikoz xəstəliyinin çox sayda yayılması ilə bağlı olaraq müstəqil bir elm olaraq flebologiya inkişaf etmişdir.
POS terminal
Həmçinin bax
Bankkort Bankkort Bankkort
Fleboloqiya
Yaradılma və inkişaf tarixi
Damar xəstəliyinin ilk qeyd edilməsi qədim Misirdə tapıldı. Qədim Misir ,varikoz damarları da daxil olmaqla, bir çox xəstəliyin müalicə edilməsi və təsvir edilməsində bütün sivilizasiyalardan daha uzağa getmişdir. Qazıntılar zamanı mumiyalılarda, alimlər varikoz damarlarınının əlamətlərini aşkar etdilər və ən əsası, bu xəstəliyi müalicə etməyə çalışmışdılar. Bu xəstəliyin daha ətraflı təsviri böyük alimlər – tibbin ataları – Hipokrat ,Ibn Sina( Avicenna) və digərlərinin yazılarında ortaya çıxdı. 19-cu əsrdə Trendelenburg, Adolf bu patologiyanın səbəbini sapheno-femoral anastomoza qarışmaq kimi təyin etdi. Normal olaraq qan dərialtı venadan (saphenous ven) vena femoralisə (femoral ven) qədər axır, ancaq patoloji vəziyyətində, əksinə, qan axınının əksinə olur , bu isə əsas ven şüalarının bölüşdürülməsinə gətirib çıxarır. Trendelenburqun fəaliyyətində yeni üsul təklif etmişdi. Ancaq o zaman bu üsulun çatışmazlığı var idi. 20-ci əsrin əvvəlində N. Schede dərialtı damarlarla əlaqədar bir əməliyyat təklif etdi, lakin bunun mənfi nəticələri var idi və rədd edildi. 20-ci əsrin əvvəllərində varikoz damarları üçün təxminən 20 cür müalicə üsulu var idi. Və zamanla, Varikoz damarlarının müalicəsində əsas tendensiya minimal invazivlik idi, çünki bu halda az miqdarda komplikasiya mövcuddur.
Flebologiyanın inkişafında mühüm rolu A.N.Bakılev, R.Ə. Əsgərxanov, A. Filatov, N.İ.Krakovski kimi elm adamları tərəfindən oynamışdır. Venöz patoloji diaqnozunda növbəti addım ultrasəs tətbiqi ilə tətbiq olunmaqla həyata keçirildi. Doppler sonoqrafiyası xəstənin patologiyasının müəyyən yerini, xəstənin damarlarının topoqrafiyasını, qan axınının istiqamətini və sürətini təyin etməyə imkan verir. Belə bir dəqiq diaqnoz skleroterapiya ilə başlayan əməliyyatlardan qaçmağa imkan verir.
Aşağı ətrafların varikoz genişlənmiş damarlarının müalicəsində yeni və daha müasir üsullar daim inkişaf edir. Bir neçə il bundan əvvəl, varikoz damarların cərrahi müdaxilələri açıq əməliyyatlarla yerinə yetirilirdi. Bu səbəbdən də əvvəlki illərdə əməliyyat metodları yara izləri buraxırdı. Bu gün artıq fleboloq həkimlər ayaqlardakı genişlənmiş damarları müalicə etmək üçün daha rahat üsullardan istifadə etməkdədirlər. Məsələn, Endovasal Lazer Ablasiyası apararkən dəri kəsiklərinə ehtiyac qalmır. Patoloji olaraq genişlənmiş damara dəri içərisindən kiçik bir kəsinti ilə Lazer kateter yerləşdirilir. Termal enerjinin köməyi ilə damarların divarları “möhürləndirilir”. Bu yolla aparılan cərrahi müdaxilə reabilitasiya dövrünü əhəmiyyətli dərəcədə azaldır, həmçinin əməliyyatdan sonrakı fəsadların riskini də azaltmış olur. Oxşar prosedurlar arasına aşağı ətrafların damarlarında Miniflebektomiya və Radiofrekans Ablasiyası da daxildir. Varikoz genişlənmiş damarları müalicə etmək üçün istifadə olunan ən müasir texnologiyadan biri də Veinviewer hesab edilir. Bu metodologiya təkcə fleboloji deyil, bütün tibbdə yeni imkanlara yol açmışdır. Veinviewer-in işi ilə əlaqədar olaraq, həkim dərmanın inyeksiya edilməsi olan damarı aydın şəkildə görə bilir.
Fleboloji xəstəliklər
Damarların ən çox yayılmış patologiyaları:
Damar xəstəliklərinin simptomları
Aşağıdakı simptomlar bir həkimə getmənin səbəbi ola bilər:
Rhacochelifer
Rhacochelifer — Hörümçəkkimilər sinfinə, Yalançıəqrəblər dəstəsinə, Cheliferidae fəsiləsinə aid olan cins.
Növləri
Cinsə daxil olan növlər:
Məntiqi kateqoriyalar
Məntiqi kateqoriyalar — məntiqi kateqoriyalar, adlandırılması mümkün olan müxtəlif varlıqlar haqqında əsaslı olaraq təsdiq edilə bilən ən ümumi anlayışdır. Bu səbəblə bunları ancaq nümunələr və onların xüsusiyyətlərindən hər hansı biri ilə təsvir etmək mümkündür.
Bahh Tee
Bahh Tee (tam adı: Bəxtiyar Əliyev ) — Azərbaycan əsilli Rusiya repçisi.
Həyatı
Bahh Tee 1988-ci il oktyabr ayının 5-də Moskvada dünyaya gəlmişdir.
Diskoqrafiya
Bahh Tee-nin diskoqrafiyasına 2 studiya albomu daxildir.
Əli Pəncəpur
Əli Pəncəpur ( 24 noyabr 1940, 30 mart 1997)-İranlı kaşıçı və memar O, İsfahan şəhərində anadan olmuşdur, və sonra, Tehrana köçdü. Kaşıçılıq və İran ənənəvi memarlıqının İsfahan üslubunun ən məşhur sənətçilərdən idi.Sənətini öz oğlundan sonra, 15-dən çox nəfərə öyrətdi.
Accipiter chionogaster
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Accipiter ventralis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
İrsi xəstəliklər
İrsi xəstəlik — Ana atadan uşağa "irsi" olaraq keçən xəstəliklərə verilən addır. İrsi xəstəliklərə yaxın qohum olan ana-atanın uşaqlarında digər uşaqlara nisbətlə daha çox şahid olunur. Bu xəstəliklərə 2007-ci ildə doğulmuş 'Ayşarlı Aytacı' misal göstərmək olar.
Karlıq, korluq, zehni zəiflik, şizofreniya, cinsi inkişafın, boyun ləngiməsi, skelet pozğunluqları, şəkərli diabet, hipertoniya xəstəliyi, bronxit, bir sıra allergik xəstəliklər, ateroskleroz, xora xəstəliyi, epilepsiya, böyrək patologiyaları, sonsuzluq, keçəllik və bir çox digər xəstəliklərə də irsi meyllilik mövcuddur.
İrsi xəstəliklər çoxşaxəlidir: Bu xəstəliklərin başlıca səbəbi qohum nikahlar və tibbi müayinədən keçmədən evlənən cütlüklərdir. Çünki qan analizi nəticəsində irsi genetik xəstəlikləri olan gələcək valideynlərin evlənməsi tibbi nöqteyi-nəzərdən yolverilməzdir. Doğulan şikəst uşaqların əksəriyyəti bu evliliklər nəticəsində dünyaya gəlir. Maraqlısı budur ki, belə ailələrdə 3-4 uşaq şikəst olaraq doğulduqdan sonra məsələdən xəbərdar olurlar ki, bu xəstəliyin səbəbkarı ya ana, yada atadır. Bəzən şikəst doğulan uşaqların cərrahiyyə üsulu ilə müalicəsi tamamilə mümkün olur. Ancaq yenə də xəstəyə həkim nəzarəti mütləq olmalıdır.
Cheliferidae
Cheliferoidea — Yalançıəqrəblər dəstəsinə daxil olan fəsilə. Fəsiləyə daxil olan alt fəsilələr:
İrsi xəstəliklər
Bir çox insanlar tərkibindən, kimyəvi təsirindən xəbərsiz olduqları dərman preparatları qəbul edirlər. Bu maddələr orqanizmdə gedən fizioloji və bioloji prosesləri ləngidir və hüceyrə səviyyəsinən başlayaraq patologiya əmələ gəlir. Bu proseslərin son nəticəsi isə orqanizm balansının pozularaq irsi və irsi olmayan xəstəliklərə düçar olmasına şərait yaradır.
Genetik xəstəliklərin digər səbəbi isə son dövrlər ətraf mühitin çirklənməsi, müxtəlif kimyəvi silahlardan istifadə olunması və tullantı məhsullarının havaya, suya buraxılmasıdır: "Radiasiya buraxan kimyəvi silahlar canlı kütlənin genefonduna bilavasitə təsir edir. Doğulan xəstə uşaqların əksəriyyəti elə bu şüalanmaların qurbanı olur. Qidalanma və qidaların tərkibi də orqanizmdə yaranan xəstəliklərə təkan verən amillərdir. Ümumiyyətlə, ekoloji problemlər canlı orqanizmlərdə mutasiya əmələ gətirir. Doğulan uşaqlar arasında anadangəlmə qüsurlu uşaqların sayı artmaqdadır.
Genlərdə baş verən dəyişilmələr
Belə dəyişilmələr müxtəlif gen xəstəliklərinin yaranması ilə nəticələnir. İnsanlarda bəzi genlərin iştirakı ilə müəyyən aminturşu bədənin rəngini təmin edən melanin piqmentinə çevrilir. Bu genlərdə baş verən çatışmazlıqlar zamanı insanda piqmentlər yaranmır və nəticədə albinizm meydana çıxır. Albinizmə malik insanların saçında, gözlərində, kirpik və qaşlarında, həmçinin dərisində piqment olmur (a). Genlərdə baş verən dəyişikliklərlə əlaqədar olan xəstəliklərə həmçinin “toyuq korluğu”, bir çox maddələr mübadiləsi xəstəlikləri də aiddir. Hazırda, ümumiyyətlə, 4000-ə yaxın gen xəstəliyi müəyyən edilmişdir.
Xromosomlarla əlaqədar xəstəliklər
Belə xəstəliklər şüalanma, müxtəlif dərman preparatlarının qəbulu, narkotik maddələrdən istifadə və digər səbəblərdən xromosomların quruluşunda, miqdarında yaranan dəyişikliklərlə əlaqədar olur. Xromosom xəstəlikləri zamanı insanlarda əqli çatışmazlıq, bədən qüsurları müşahidə edilir. Xromosom xəstəliyinə Daun sindromunu misal göstərmək olar (b). Bu xəstəlik hüceyrənin bölünməsi zamanı autosom xromosomların 21-ci cütündə artıq xromosomun olmasıdır.
İsmayıl Vəliyev (yazıçı)
Həyatı
İsmayıl Ömər oğlu Vəliyev 1951-ci il martın 18-də Ermənistan SSRnin Allahverdi rayonunun Böyük Ayrım kəndində anadan olmuş, 1965-ci ildə 8 illik məktəbi, 1968-ci ildə isə orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirdikdən sonra Şınıq sovxozunda və Ağtala Tikinti Məmulatları Kombinatında fəhlə işləmişdir. Bakıda 8 nömrəli texniki-peşə məktəbini fərqlənmə diplomu ilə bitirib "Leninneft" trestinin Neft və Qazçıxarma İdarəsində elektrik montyoru peşəsində çalışmışdır. 1970–1975-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitenin jurnalistika fakültəsinin əyani şöbəsində təhsil almışdır. Tələbəlik illərində Kiyevdə, Lvovda və Moskvada keçirilmiş Ümumittifaq Tələbə-Elmi konfransların-da çıxış edərək diplomlara layiq görülmüşdür. 1975-ci ildən Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında korrektor və sonra kənd təsərrüfatı ədəbiyyatı şöbəsində aparıcı redaktor vəzifəsində işləmişdir. 1976-cı ildə Moskva Poliqrafiya İnstitutunda baş redaktor və redaksiya müdirlərinin ixtisasartırma kursunda oxumuş və oranı "əlaçı" diplomu ilə bitirmişdir. 1978-ci ildən "Yazıçı" nəşriyyatında ədəbiyyatşünaslıq və publisistika redaksiyasında redaktor, incəsənət və klassik ədəbiyyat redaksiyasında müdir, 1980-ci ildən Azərbaycan Dövlət Nəşriyyat, Poliqrafiya və Kitab Ticarəti İşləri Komitəsində Nəşriyyatlar İdarəsinin rəisi, 1984-cü ildən Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin təbliğat və təşviqat şöbəsi müdirinin mətbuat məsələləri üzrə müavini (1987–1989) vəzifələrində işləmişdir. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası Baş redaksiyasında baş redaktorun birinci müavini (1989–1991), baş redaktor (1991–1992), Azərbaycan-Türkiyə birgə müəssisəsi "Göytürk" Nəşriyyat, Poliqrafiya və Ticarət Şirkətinin Baş direktoru (1991–1992) olmuşdur. 1993-cü ildən 2004-cü ilin aprelinədək "Azərbaycan Ensiklopediyası" Nəşriyyat-Poliqrafiya Birliyinin Baş direktoru və Baş redaktoru olmuşdur.
Fəaliyyəti
1971-ci ildən Azərbaycan Radio və Televiziyası ilə əməkdaşlıq etmiş, on ilə yaxın "Bulaq" folklor verlişinin daimi müəlliflərindən biri olmuşdur. Onun hazırladığı verlişlərin bir çoxu radionun "Qızıl fond"unda saxlanılmaqdadır. Bundan əlavə, "Zəka" radio elmi proqramının uzun illər ssenari müəllifi və aparıcısı olmuşdur. Televiziyanın vaxtilə populyar olan "İdrak" proqramı da İ. Vəliyevin ideyası əsasında yaradılmış və uzun müddət onun müəllifliyi və aparıcılığı ilə "Ata yurdu" verlişi uzun müddət efirə getmişdir.
İsmayıl Vəliyev bədii yaradıcılığa 1965-ci ildə "Azərbaycan pioneri" qəzetində dərc etdirdiyi kiçik sənədli hekayə ilə başlamışdır. O vaxtdan uşaqlar üçün şer və hekayələr yazmış, "Pioner" jurnalında və başqa mətbuat orqanlarında da xeyli nağıl və hekayələri dərc olunmuşdur. Onun uşaq hekayələri beynəlxalq təşkilatların mükafat və qrantlarına layiq görülmüşdür. İ. Vəliyev publisistika və tərcümə işi ilə ardıcıl məşğul olur. Qədim şumerlərin məşhur "Bilqamış dastanı"nı, "Avesta"dan parçaları, Qədim Misir ədəbiyyatı nümunələrini, türk, rus, bolqar, litva, ukrayna, türkmən və başqa dillərdən bir sıra elmi və bədii əsərləri tərcümə etmişdir. Onun tərtibi və tərcüməsi ilə böyük türkmən şairi Məhtimqulunun "Qəm seli" kitabı 1984-cü ildə nəşr olunmuşdur. Sonralar Məhtimqulu yaradıcılığı haqqında, onun Azərbaycan və Şərq xalqları ədəbiyyatı ilə əlaqələri haqqında bir sıra məqalələr yazmışdır. Onun çevirməsi ilə Qaracaoğlanın "Aramızda qarlı dağlar dayanıb" adlı şeirlər kitabı geniş ön sözlə birlikdə (Q. Namazov) 1991 və 2006-cı illərdə nəşr olunmuşdur.
Qədim Şərq ədəbiyyatı və mifologiyasına maraq onu şumerlərin "Bilqamış" dastanını tərcümə etməyə sövq etmişdir. Gənc yaşlarında qədim yazılara və dillərə maraq göstərməsi bu əsə-rin uğurlu tərcüməsinə imkan yaratmışdır. İ. Vəliyevin tərcüməsi ilə həmin dastan bir neçə dəfə (1985, 1999) nəşr olunmuşdur. Onun tərcümə etdiyi "Avesta"dan parçalar "Ana kitabələr" (1996) və "Qədim Şərq ədəbiyyatı" (1999) toplularında nəşr olunmuşdur. Böyük rus yazıçısı M. Y. Saltıkov-Şedrinin "Nağıllar" kitabı (1988) İ. Vəliyevin ön sözü ilə nəşr olunmuş və həmin kitabda onun tərcümə etdiyi bir sıra nağıllar yer almışdır. İ. Vəliyevin redaktəsi və rəhərliyi ilə Azərbaycanda ilk dəfə olaraq fundamental həcmdə "Qədim Şərq ədəbiyyatı" (müntəxəbat 1999-cu il) kitabı nəşr olunmuşdur. Həmin kitabda İ. Vəliyevin böyük və zəngin elmi faktlara əsaslanan ön sözü verilmişdir.
1983-cü ildə "Ədəbi portret: onun funksiyası və tipologiyası" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 1999-cu ildə "Ədəbiyyatda insan konsepsiyası, tarixi təşəkkülü və inkişaf mərhələləri" mövzusunda monoqra-fiyasını nəşr etdirmişdir. Həmin monoqrafiya müəyyən ixtisaslarla Ankarada nəşr olunmuşdur. 2001-ci ildə doktorluq dissertasiyasını uğurla müdafiə etmiş və filologiya elmləri doktoru adına layiq görülmüşdür.
İ. Vəliyev 1979-cu ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, 1985-ci ildən isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, həmçinin Dövlət Dil komissiyasının, Toponomiya Komissiyasının, Füzuli adına Dövlət Mükafat Komissiyasının üzvüdür. Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyətinin yaradıcılarından biri və sədrin birinci müavini olmuşdur. 32 kitabın, 400-dən çox elmi, 500-dən çox elmi və publisistik məqalənin, elmi məruzə və çıxışın müəllifi, 9 kitabın tərcüməçisidir. Onlarla iri həcmli ensiklopedik, elmi və bədii kitabın redaktoru, tərtibçisi və naşiri olmuşdur. İ. Vəliyevin bəzi əsərləri ingilis, alman, türk, ukrayna, rus və ərəb dillərinə tərcümə olunub. Xarici ölkələrdə, o cümlədən Almaniya, Macarıstan, Türkiyə, İran, Rusiya, Ukrayna, Qazaxıstan, Gürcüstan və b. ölkələrdə keçirilmiş elmi konfrans və tədbirlərdə məruzə və çıxışlar etmiş, məruzələri və çıxışlarının tezisləri elmi əsərlərdə və mətbuatda dərc olunmuşdur.
İ. Vəliyev Qafqazda və keçmiş Sovetlər Birliyi məkanında baş verən siyasi hadisələr, milli münaqişələr, qaçqınlıq problemi və onların həlli yolları, insan hüquqları, müasir konfliktologiya məsələləri ilə də məşğul olmuş SSRİ-nin dağılması prosesi və onunla bağlı bölgədə və dünyada baş verən hadisələrin elmi-nəzəri təhlili ilə bağlı "Dünya susur, tarix susmur", "Burulğanlar içində", "Qaçqınlıq", "Qara gündəlik" (20 Yanvar faciəsi) kitablarını nəşr etdirmiş, bu mövzuda yüzə yaxın məqaləsi dərc olunmuşdur. Onun rəhbərliyi və müəllifliyi ilə iri həcmli "Deportasiya" adlı irihəcmli kitab nəşr edilmişdir.
İ. Vəliyevin dünyada gedən milli-etnik proseslərə daim maraqlı yanaşmış, bu sahədə xeyli elmi məqalələr dərc etdirmişdir. Uzun müddət Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Beynəlxalq Milli Münasibətlər İnstitutu ilə əməkdaşlıq edən və orada Elmi Şuranın İ. Vəliyev milli, regional və dünyəvi məsələləri ilə bağlı elmi problemlərin öyrənilməsində yaxından iştirak etmişdir. Onun rəhbərliyi, redaktəsi və ön sözü ilə "Dünya xalqları" və "Dünya dövlətləri" adlı iri həcmli ensiklopedik məlumat kitabları nəşr olunmuş, "Politologiya ensiklopedik sözlüyü" çapa hazırlanmışdır. Həmin kitablarda bir çox məqalənin müəllifi olmaqla yanaşı İ. Vəliyev bu sahələrdə məşğul olan yeni elmi kadrların hazırlanmasında da yaxında iştirak etmiş, yeni müəllifləri işə cəlb etməklə yanaşı gənc elmi mütəxəssislərin məqalə və monoqrafiyalarına, həmçinin namizədlik və doktorluq dissertasiyalarına rəylər vermişdir. İ. Vəliyev kitab nəşri və yayımı, mətbuatın nəzəri və praktik məsələləri ilə də ciddi məşğul olur. Beynəlxalq kitab sərgi və yarmarkalarında dəfələrlə ölkəmizi təmsil etmiş, mükafatlar almış, elmi seminar və simpoziumlarda elmi-nəzəri və praktiki məsələlərə hərs olunmuş məruzələrlə çıxış etmişdir. O, 1975-ci ildən "Kitablar aləmində" biblioqrafik jurnalın işində yaxından iştirak etmiş, oranın redaksiya heyətinin üzvü və daimi müəlliflərindən olmuşdur. İ. Vəliyev 1984-cü ildən bəri pedaqoji fəaliyyətlə də məşğuldur. O, həmin ildən 1987-ci ilədək Marksizm-Leninizm Universitetində çağdaş siyasət və ideologiyadan mühazirələr oxumuşdur. Onun mühazirələri həmişə yeni elmi-analitik informasiyalarla zəngin olduguna görə mütəxəssislər tərəfindən xüsusi qiymətləndirilmişdir. O dövrün qadağalarına baxmayaraq İ. Vəliyev ideoloji-siyasi həyatda baş verən mənfi hallara elmi qiymət verməkdən çəkinməmişdir. Kommunist ideologiyası ilə yanaşı burjua mütəxəssislərinin əsərlərini də təhlilə cəlb etmiş, milli ideologiyanın formalaşması, inkişafı ilə bağlı silsilə məqalələr yazmışdır. O, BDU-nun jurnalistika fakültəsində mühazirələr oxumuş, orada Müdafiə Şurasının üzvü olmuşdur. 1997-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin Kitabxanaçılıq-İnformasiya fakültəsində dərs deyir. 2001-ci ildə "Ədəbiy-yatda insan konsepsyası" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş və filologiya elmləri doktor adına layiq görülmüşdür. Həmin ildən "Kitabşünaslıq və nəşriyyat işi" kafedrası-nın professorudur. Kitab nəşri və mətbuat məsələləri ilə bağlı 7 tədris proqramının, onlarla elmi məqalənin, 4 dərs vəsaitinin və 3 dərsliyin müəllifidir. Bakı Dövlət Universitetində və başqa ali məktəblərdə "Mətbuat tarixi", "Jurnalistikanın nəzəriyyə və təcrübəsi", "Redaktənin nəzəriyyə və təcrübəsi", "Redaktəetmə", "Nəşriyyat işinin təşkili və idarə edilməsi", "Mətnşünaslıq", "Ədəbi-bədii və uşaq kitablarının redaktəsi", "Mətn nəzəriyyəsi" və s. fənlərdən mühazirələr aparır.
İ. Vəliyev 1995-ci ildə ictimai-siyasi mövzuda yazdığı publisistik əsərlərə görə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin "Qızıl qələm" mükafatına, 1998-ci ildə uşaq hekayələrinə görə Açıq Cəmiyyət İnstitutu — Beynəlxalq Soros fondunun qrantına layiq görülmüşdür. Bir çox elmi, siyasi və ədəbi qəzet və jurnal redaksiya heyətlərinin, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyası idarə heyətinin (1998–2004-cü ilədək) üzvü olmuşdur. İ. Vəliyev tədqiqatçı alim, yazıçı-jurnalist və təşkilatçı mütəxəssis kimi səmərəli fəaliyyət göstərir, öz elmi işini respublikanın ictimai həyatı ilə sıx əlaqələndirir. Özünə və başqalarına tələblardır, diqqətli və məsuliyyətlidir. Ona tapşırılan vəzifələri ləyaqətlə və yüksək səviyyədə yerinə yetirir. Tabeliyində çalışan əməkdaşlara və iş yoldaşlarına qarşı səmimidir, kollektivdə ciddi iş ahəngi formalaşdırmağı, işgüzar mühit yaratmağı bacarır. İ. Vəliyev 1989-cu ildə Ensiklopediyaya işə gəldiyi vaxtdan 2004-cü ilədək bu elmi-nəşriyyat müəssisəsinin təsərrüfat problemlərini uğurla həll etmiş, onu maliyyə böhranından çıxarmaq üçün bir ildə "Rusca-Azərbaycanca lüğət"in hər üç cildinin çapına nail olmuş, çətinliklərə baxmayaraq, "Qısa iqtisadi lüğət", "Hüquq Ensiklopedik lüğəti", "Azərbaycan soraqçısı" (Azərbaycan və rus dillərində; həm də tərtibçilərindən biridir), "Fəlsəfə ensiklopedik lüğəti", "Dünya xalqları", "Dünya dövlətləri", "Dünya dinləri", "Şəfa ensiklopediyası", "Kütləvi tibb ensiklopediyası", "Azərbaycan toponimləri ensiklopedik lüğəti" və bu kimi iri həcmli, böyük əhəmiyyətli ensiklopedik kitabların baş redaktoru olmuş və onların yüksək səviyyədə nəşrini təmin etmişdir. Onun nəşriyyat işi sahəsində qazandığı təcrübə və elmi-nəzəri bilik bu sahədə xarici ölkələrlə əlaqələrin daha da genişlənməsinə imkan yaratmışdır.
İ. Vəliyev Türkiyə, Rusiya, İngiltərə, Ukrayna, İran, İraq, Belorusya, Orta Asiya respublikaları, Tatarıstan, Başqıdıstan və b. ölkələrin ensiklopediyaçı alim və naşirləri ilə yaradıcılıq əlaqələri yaratmışdır. O, "Türküstan" ensiklopediyasının redaksiya heyətinin üzvüdür. Türkiyə, Azərbaycan və Orta Asiya respublikalarının iştirakı ilə hazırlanmağa başlanmış "Türk xalqlarının görkəmli adamları" ensiklopediyasının ideya müəllifi və baş redaktorudur.
Tərcümələri
(ruscadan)
(türkməncədən):
(türkcədən):
Vsevolod Merkulov
Vsevolod Merkulov (tam adı: Vsevolod Nikolayeviç Merkulov, ; ) — SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri.
Uşaqlıq illəri
Onun doğulduğu vaxt Zaqatala artıq 55 ildi ki, şəhər statusu qazanmışdı. 1830-cu ildə dağlıların Rusiya imperiyasına qarşı növbəti qiyamı yatırılandan sonra o vaxtkı Zaqatala kəndinin yerində Yeni Zaqatala qalası inşa edilir və bu istehkam sonrakı illərdə "Ləzgi səddi"nin mühüm hərbi əhəmiyyətli obyektinə çevrilir. Qalanın forştadtında isə Zaqatala şəhəri formalaşır.
Hövüdborqarsvaydid
Hövüdborqarsvaydid (Höfuðborgarsvæðið — «Paytaxt regionu») — İslandiyada region.
Vsevolod Merkulov
Uşaqlıq illəri
Gələcək nazirin atası Nikolay Merkulov zadəgan təbəqəsindən idi və kapitan rütbəsində Zaqatala dairəsinin bölmə rəisi vəzifəsində çalışırdı. O vaxtın qanunlarına görə, qəza və bölmə rəislərinin əlində bütün polis hakimiyyəti cəmlənmişdi, həmçinin onlar yerli ictimai idarəçiliyə (camaatlıq) nəzarəti həyata keçirirdilər. Anası Ketovana Nikolayevna (qızlıq soyadı — Sinamzqvarişvili) da zadəgan əsilli idi və damarlarında gürcü knyazlarının qanı axırdı. Və kim bilir, Vsevolodun 5 yaşı olarkən Zaqatalada baş verən hadisə — atasının həbsi olmasaydı, onun taleyi də necə formalaşardı — yəqin ki, sədaqətli monarxist, 1917-ci ildən sonra isə "ağqvardiyaçı" olar, sonunda da mühacirətə yollanıb uzun sakit ömür sürərdi, Ancaq 1900-cü ildə Nikolay Merkulovun həbs olunması və zadəgan titulundan məhrum edilməsi ailənin sonrakı həyatını tamamilə fərqli axara yönəltdi.
Nikolay Merkulov 100 rubl məbləğində pulu mənimsəməkdə ittiham olunaraq türməyə salınır. Çara əfvlə bağlı yazdığı məktub cavabsız qalır və onu 8 ay müddətinə Zaqatala qalasında dustaq edirlər. O, həbsdən çıxandan sonra da ailə bir müddət Zaqatalada məskunlaşır və 1903-cü ildə Tiflisə köçür.
Tiflisdə
1953-cü ilin payızında həbs olunan Vsevolod Merkulov həmin ilin 19 oktyabr tarixli dindirilməsində atası barədə söyləyir: "Atam 1908-ci ildə vəfat edib və onun Zaqatalada işləyərkən məhkumluğu haqqında yalnız özünün danışdıqlarından, bir də ondan qalan, sonralar isə qoruyub saxladığım sənədlərdən bilirəm. Çar onu əfv etmədiyindən, atam ömrünün son illərini müəllimliklə məşğul olub. Ölüm qabağı isə kağız parçasına yazıb: "Mən böhtanın qurbanıyam"…
İllər keçəcək, eyni sözləri oğul Merkulov da təkrarlaya biləcəkdi.
Zaqataladan ayrılanda Vsevolod Merkulovun 8 yaşı vardı. Onun ömrünün sonrakı 35 ili Gürcüstanla bağlı olur. Anası Tiflisdəki korlar üçün məktəbə direktor vəzifəsinə təyin olunur və uzun illər bu vəzifəni icra edir. Vsevolod isə Tiflisdə gimnaziyanı qızıl medalla bitirir, mütaliə və elmə böyük həvəs göstərir, hətta elektrotexnika ilə bağlı yazdığı məqalələr jurnallarda dərc olunur. Ali Təhsilini Peterburq Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsində davam etdirir, ilk hekayələrini və bir neçə romantik povest yazaraq jurnallarda çap etdirir, həmçinin müəllimliklə məşğul olur. Gənc Merkulov tamamilə apolitikdir və onun timsalında sakit, ədəbiyyata və elmə böyük həvəs göstərən gələcək elm adamını, ya da yazıçını təsəvvür etmək olar. Hətta 1-ci Dünya Müharibəsi başlayanda da, o, bir çox tələbə yoldaşından fərqli olaraq könüllü şəkildə hərb meydanına can atmır, yalnız 1916-cı ildə orduya çağırılır. Ardınca baş verən Fevral və Oktyabr İnqilabı onu ön cəbhədəki savaşlardan sığortalayır. 1918-ci ilin yanvarında 22 yaşlı Merkulov xəstəliyi ilə əlaqədar Tiflisə təxliyə olunur. Həmin vaxt bacısının evində yaşayır, əlyazma jurnallar tərtib edərək 3 manata satır, habelə anasının direktoru olduğu korlar məktəbində dərs deyir.
O dövr imperiyanın dağıldığı və 4 yanında "müstəqillik paradı"nın yaşandığı dövr idi. Gürcüstan da özünü müstəqil elan edərək gah almanları və türkləri, gah ingilisləri xilaskar cildində öz ərazisinə dəvət edirdi. Bu qarışıqlıq aylarında Merkulov ilk dəfə siyasətlə maraqlanmağa başlayır və bolşeviklərə qoşulur. Üstəlik, 1918-ci ildə o, Lidiya Yaxontova ilə ailə həyatı qurur.
Lidiyanın doğma əmisi Viktor Yaxontov çar generalı, sonralar isə Müvəqqəti hökumətin üzvlərindən biri idi. Vətəndaş müharibəsindən sonra o, ABŞ-a mühacirət edəcəkdi və 1953-cü ilə Merkulova qarşı istintaqda irəli sürülən ittihamlardan biri də general Yaxontovla bağlı olacaqdı, halbuki bu ittihamın heç br əsası yoxdu, çünki, general Yaxontov ABŞ-də yaşayarkən Sovet mövqeyinə keçəcək, SSRİ-nin müdafəsinə mühazirələr oxuyacaq, yardımlar toplayacaq, hətta 1930-cu ildə Vətəninə səfər də edəcəkdi, Batumda isə Merkulovla görüşəcəkdi. Ümumiyyətlə, general Yaxontovun (1881–1978) bioqrafiyası maraqlı bir əsər üçün hazır süjetdir. O, 1960–70-ci illərdə dəfələrlə "SSRİ-Amerika dostluq cəmiyyəti"nin üzvü kimi SSRİ-də olacaq, Xalqlar Dostluğu ordeni ilə təltif olunacaq, 1975-ci ildə isə Leonid Brejnevə Vətənə qayıtmağına icazə verilməsi, Sovet vətəndaşlığına qəbul olunması xahişi ilə müraciət edəcəkdi. Brejnev hər iki istəyi reallaşdırandan sonra 95 yaşlı Viktor Yaxontov Moskvaya dönəcək, burada daha 3 il yaşayaraq 1978-ci ildə dünyasını dəyişəcəkdi. Məzarı Leninqraddadır.
ÇK-da
1921-ci ildə Gürcüstanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Merkulovun həyatında kəskin dönüş baş verir — o, ÇK-ya ("Fövqəladə komissiya") qulluğa girir. ÇK-da onun tutduğu ilk vəzifə kargüzarlıq olur, mənşəyinə görə sosial yad element (hər iki valideyni əsilzadə) sayılsa da, böyük sürətlə karyerada yüksəlməyə başlayır. Artıq 1925-ci ildə Merkulov Gürcüstan QPU-nun (Baş siyasi idarə) iqtisadi şöbəsinin rəisidir. Göründüyü kimi, istər sosial mənşəyi, istərsə də çar generlının qardaşı qızı ilə ailə qurması onun Sovet hakimiyyəti tərəfindən nəinki repressiyaya məruz qalmasına səbəb olmur, əksinə, karyerasını da sual altına salmır.
Faktlar da göstərir ki, bir müddət Acarıstan QPU-sunda müstəntiq kimi çalışarkən Merkulov dəfələrlə şəxsən ona yeni hakimiyyətin düşməni təəssüratı bağışlamayan insanların istintaq işini ləğv edib. Belələrindən biri də tanınmış Sovet rejissoru Lev Kuleşov olub və onların yoldaşlıq münasibətləri Merkulovun həbsinə qədər davam edib.
1931-ci ildə Merkulov artıq Zaqafqaziya QPU-sunda məxfi-siyasi şöbənin rəisidir. O, daha əvvəl (və 3-cü cəhddən sonra) partiya sıralarına qəbul olunur. Karyerada fasiləsiz yüksəlişini isə birbaşa rəisi Lavrenti Beriyanın qəyyumluğu ilə izah edirlər. Rusca pis bilən Beriya üçün bütün məktub və sənədləri Merkulov yazır və o, bunu istintaqda da gizlətmir.
Bu dövrdə Merkulov ABŞ kommunistlərinin mübarizəsindən bəhs edən pyes yazır, Batum şəhəri haqda sənədli film çəkir. Onu xoşbəxt saymaq olar, üstəlik oğlunun xatirələrinə görə, Merkulov tezliklə partiya işindən uzaqlaşıb yaradıcılığa qayıtmaq planları qurur, Ancaq bu planlar reallaşmadan qalır — Beriya özünün yüksək erudisiyaya malik, karyeristlikdən uzaq, sədaqətli spiçrayterini çox yüksək qiymətləndirərək uzağa buraxmır. İstintaqı zamanı Merkulov özünə olan diqqəti bu cür izah edəcəkdi: "Beriya ilə mən temperament və xaraktercə tam fərqli adamlardıq. Yəqin, mənim misalımda o, özünün tamamını görürdü".
"Papuliya Orconikidze Beriyanın, mənim, Kobulovun və digər NKVD işçilərinin yaşadığı binada yaşayırdı. Dalaşqan xarakteri və qudurğan xasiyyəti ilə fərqlənirdi. Bir neçə adamı döyməsi barədə söhbətlər gəzirdi. Beriyaya münasibətdə Papuliya özünü müstəqil, sərbəst aparırdı və ona heç bir hörmət qoymurdu. Olsun ki, bu, Beriyanın xoşuna gəlmirdi. Onun həbsi üçün Beriyanın əlində hansı əsasların olduğundan və bunun üçün hansı göstərişlərin verilməsindən isə xəbərsizəm"…
1938-ci ilin yazında Stalin Beriyanı Gürcüstandan Moskvaya gətirir və repressiyaların odioz fiquru olan Yejova 1-ci müavin təyin edir. Elə həmin ilin sonunda Yejov həbs olunur, Beriyaya isə NKVD-yə rəhbərlik tapşırılır. Beriya Tiflisdəki kadrlarının bir çoxunu Moskvaya dəvət edir, onların arasında Vsevolod Merkulov da olur.
Moskvada
Merkulovun oğlu Rem 2002-ci ildə Ukraynanın "Faktı i Kommentarii" qəzetinə verdiyi müsahibədə xatırlayır ki, atası Tiflisdən çox könülsüz ayrılır — bu şəhər ona doğmalaşmışdı, üstəli qohumlarının çoxu burada yaşayırdı. Bir neçə aydan sonra Beriya Merkulovu özünün 1-ci müavini təyin edir. İstintaqa verdiyi ifadəsində Merkulov bunu Beriyanın özü ilə gətirdiyi kadrlar arasında yalnız özünün rus olması ilə əlaqələndirərək deyir: "Mənim etirazlarıma baxmayaraq, Beriya məni özünün 1-ci müavini təyin etdi, operativ işdə isə əsasən Kobulova güvənirdi. Artıq mənə tamamilə aydındır ki, bunun səbəbi onun əhatəsində yeganə rus olmağım idi. Kobulovun, yaxud Dekanozovu namizədlikləri bu səbəbdən uğurlu deyildi. Qalırdım yalnız mən".
Çekistlərin xatirələrinə inansaq, Beriya dəfələrlə Merkulovu "yumşaqbədənli intelligent" adlandıraraq qınayır, yəni, ondan həbs olunanlara qarşı sərtlik tələb edir. Merkulovun Moskva dövründə də işgəncələrdə bilavasitə iştirakına dair faktlar yoxdur. Özünü sakitləşdirmək üçün isə o, bütün bu vəzifənin müvəqqəti olduğunu deyir, ətrafdakıları da buna inandırmağa çalışır, ədəbiyyat və incəsənətlə maraqlanır, evində qəbullar təşkil edirdi. Bu qəbullarda tanınmış aktyor, rejissor və musiqiçilər iştirak edirdilər. Merkulovun qonaqları sırasında Lyubov Orlova və Qriqori Aleksandrov, "Bolşoy Teatr"ın dirijoru Məlik-Paşayev və rejissor Lev Kuleşov vardı.
1940-cı ilin noyabrında Merkulov Molotovla birlikdə Berlinə, Ribbentropla danışıqlara uçur. 1941-ci ilin 3 fevralında isə yeni yaradılan SSRİ Dövlət Təhlükəsizliyi Komissarlığının Xalq komissarı (1946-cı ildən — nazir) təyin olunur. Müharibə illərində Merkulov həm də drmaturq kimi məşhurlaşır — onun "Mühəndis Sergeyev" pyesi "Malıy Teatr"ın repertuarına salınır. Tamaşaçıların böyük əksəriyyəti müəllifin məhz Merkulov olduğundan xəbərsiz idi, çünki müəllifin adı "Vsevolod Rokk" kimi yazılırdı.
Rusiyanın Xalq artisti Gennadi Sergeyev pyesdə rol alanlardan biriydi. O, 2001-ci ildə "Kommersant-Vlast" jurnalına müsahibəsində deyirdi:
Sergeyev onu da xatırlayır ki, ilk tamaşadan sonra Merkulov bütün heyəti bağına dəvət edərək banket verir: "Bizi çox yaxşı, duz-çörəklə qarşıladı. Yedirdi, içirdi, nitqlər söylənildi… Əvvəlcə ümumi sözlər səsləndi, sonra isə Merkulov yaxşı yadda saxladığım sözləri dedi: "Siz mənim pyesimi xilas etdiniz. Öz əla oyununuzla…"
Yəni, aktyor Sergeyev vurğulayır ki, müəllif əsərinin yetərincə güclü olmadığının fərqindəydi.
"Mühəndis Sergeyev" pyesindən sonra Merkulov yeni əsərlər yazmır. Bunun səbəbini onun oğlu Rem Merkulov öz müsahibəsində bu cür izah edir: Müharibə bitəndən az sonra Kremldə qəbulların birində Stalin artistlərlə söhbət edərkən bir aktrisa fəxrlə söyləyir ki, Sovet naziri əla pyeslər yazır. Stalin təəccüblənir: O, Merkulovun dramaturgiyasından və pyeslərin teatrarda tamaşaya qoyulmasından xəbərsiz idi. Üstəlik, bu xəbərə heç də sevinmir və yanında dayanmış Merkulova çevrilərək deyir: "Dövlət Təhlükəsizliyi naziri casusları tutmalıdır, pyes yazmamalıdır".
Bununla da dramaturq Vsevolod Rokkun yaradıcılığı bitir — Stalinin göstərişləri müzakirə olunmamalıdır.
NKVD-də komissar
1941-ci ilin 20 iyununda Dövlət Təhlükəsizliyi Komissarlığı ləğv olunur və Merkulov yenidən NKVD-də fəaliyyətini davam etdirir. 2 il sonra Dövlət Təhlükəsizliyi Nazirliyi təsis olunur və Merkulov da nazir vəzifəsini icra etməyə başlayır. Bu dövr həm də onun "Smerş" rəhbəri Viktor Abakumovla kəskin rəqabət dövrüdür və ziyalı görkəmli Merkulov bu mübarizədə kobud və sərt Abakumova hər mənada uduzurdu. Sonralar istintaqda o, deyəcəkdi ki, hətta Beriya da Abakumovdan çəkinir və ona öz yerinə göz dikmiş rəqib kimi baxırdı.
Merkulovun xarakterizə edən (həm də onun karyerasına ziyan vuran) misallardan birini Özbəkistanda baş verən olayda görmək olar. O vaxt məlumatlara görə Özbəkistanda geniş şəbəkəsi olan millətçi təşkilat fəaliyyət göstərirdi, başında isə Mərkəzi Komitənin katibi Usman Yusupov dayanırdı. Merkulov Dövlət Təhlükəsizliyi Komissarlığının Özbəkistana yoxlama heyətini göndərir və bəlli olur ki, Yusupovun yeganə qüsuru — arvadbazlıqdır, heç bir millətçi təşkilatdan isə söz gedə bilməz. Nəticədə Merkulov heç bir cəza tədbirinə əl atmır və onun bu addımı da o vaxtın sərtliyi müqabilində "yumşaqlıq" kimi yozulur.
Müharibədən sonra onu nazir vəzifəsindən uzaqlaşdırırlar, həmçinin Mərkəzi Komitə üzvlüyündən üzvlüyə namizədliyə endirirlər. Aparılan yoxlamalar onun işində qüsurlar tapır. Sonralar Merkulov oğluna deyəcəkdi ki, Stalinin ona münasibəti çox ziddiyyətli idi: "Gah çox yaxınına buraxırdı, gah da elə bilirdim ki, indicə güllələdəcək".
Onun karyerasının son illəri Dövlət Nəzarəti naziri vəzifəsi tutması ilə əlaqədardır. Bu, 1950-ci ildə baş verir, buna qədər isə o, 4 ilə yaxın müddətdə işsiz qalır, iki dəfə infarkt keçirir, uzun müddət xəstəxanalarda müalicə olunur. 1953-cü ilin martında İosif Stalin vəfat edəndən bir neçə gün sonra Beriyaya məktub yazaraq öz xidmətlərini təklif edir, Ancaq tezliklə Beriya həbs olunur, bu xəbəri eşidəndə Merkulov "Vəssalam, mən daha oturub memuarlarımı yaza bilməyəcəm" deyir. Və bir müddət sonra həbs növbəsi Vsevolod Merkulova da gəlib çatır.
Ölümü
Oğlu Rem xatırlayır: "Ailəmiz üçün ən ağır gün atamın ölüm xəbərini qəzetlərdən öyrəndiyimiz gün oldu. Xəbərdə deyilirdi ki, atam ölkə və xalq əleyhinə əməllərinə görə edam edilib. Cəsədi yandırılıb, külü havaya sovrulub".
Merkulov 1953-cü il, dekabrın 23-də SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının hökmü ilə güllələnmə cəzasına məhkum edilir və həmin gü saat 21.20-də "Beriyanın bandası"nın digər üzvləri ilə birlikdə edam olunur.
Yazıçı Boris Sokolovun "Hamıdan güclü Xalq komissarının sonu" kitabında uzun illər dolaşan bir şayiədən bəhs edilir: Merkulov güllələnməyib, 20 il həbs cəzası alıb və bəzi məhbus çekistlər onunla türmədə dəfələrlə rastlaşıblar, Ancaq bu şayiə heç bir faktla möhkəmlənmir.
2002-ci ilin mayında Rusiya Ali Məhkəməsinin hərbi kollegiyası Beriya ilə bərabər Merkulovun da bəraət almağa layiq olmadığı barədə qərar çıxarıb.
Onun yeganə övladı — Rem Merkulov (1924) texnika elmləri namizədi, professor, Moskva Dövlət Maşınqayırma İnstitutunun kafedra müdirinin müavinidir.
Türgişlər
Türgişlər — VI və VII əsrlərdə Göytürk imperatorluğuna bağlı olub 630-cu ildə Şərq Göytürk İmperiyasının dağılmasıyla müstəqilliyə qovuşan tarixi bir Türk boyudur.
Həzi Aslanovun heykəli (Bakı, 1949)
Həzi Aslanovun heykəli — 2 dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı olmuş yeganə azərbaycanlı general-mayor Həzi Aslanovun xatirəsinə 1949-cu ildə qoyulmuş qəbir üstü abidə.
Abidənin qoyulması
Abidə 1949-cu ildə Həzi Aslanovun qəbrinin üstündə Dağüstü parkda qoyulmuşdur. Abidəni heykəltaraş Fuad Əbdürəhmanov hazırlamışdır. Abidə 2012-ci ildə əsaslı təmir olunub.
Accipiter erythronemius
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Şlis birləşməsi
right|300px|thumb|Şlis birləşməli val və oymaq. right|300px|thumb|Şlis birləməli val və oymağın müvafiq kəsiklərə uyğun profilləri. Şlis birləşməsi - üzərində çıxıntılar açılmış val ilə daxili səthində girintilər açılmış oymaqdan ibarətdir. Bu birləşmə böyük burucu momenti valdan çarxa və əksinə ötürmək üçün istifadə olunur. Val üzərində şlislərin sayı 20-yə qədər ola bilər. Texnikada əsasən şlislərin sayı 6...8 olan birləşmələr daha çox yayılmışdır. Valın diametrindən asılı olaraq Standara uyğun seçilirlər.
Növləri
Dişlərinin profilinin formasından asılı olaraq şlislər: olurlar.
Hazırlanması
Val üzərində şlislər xüsusi frezlər vasitəsilə kəsmə üsulu ilə hazırlanır, oymağın deşiyindəki pazlar isə dartılma üsulu ilə açılır.
Mərkəzləşdirilməsi
Şlis birləşməsi üç üsul ilə mərkəzləşdirilir:
Mənbə
Kərimov Z.H. Maşın hissələri və yükqaldırıcı-nəqledici maşınlar. Ali texniki məktəblər üçün dərslik. II nəşri - Bakı, "Maarif", 2002, 596 səh.
FTB tərəfindən ən çox axtarılan on şəxs
FTB tərəfindən ən çox axtarılan on şəxs - Federal Təhqiqat Bürosunun ən çox axtarılan on şəxs siyahısı hər il yenilənir. Bu siyahıya Amerika Birləşmiş Ştatları ərazisində və onun xaricində, ölkə ilə bağlığı olan amansız cinayətlər törətmiş şəxslər daxildir. Siyahı ilk dəfə 1950-cı ildə hazırlanmışdır və həmin dövrdən etibarən hər il müntəzəm şəkildə yenilənir. FTB tərəfindən ən çox axtarılan on şəxsdən birinin yerini deyən və ya tapanlara $200,000 və $1,000,000 aralığında müfakat təyin edilmişdir.
Gürcü Mehmed Paşa
Gürcü Mehmed Paşa (ö. 7 aprel 1666) — IV Mehmed dövründə 7 ay 20 gün Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır.
Həyatı
Qafqaz əsilli olan Mehmed ağa sədrəzəm Qoca Sənan Paşanın köləsi ikən sonralar öz istəyilə saraya alınmış, Əndərun təhsilini başa vurduqdan sonra sarayda müxtəlif vəzifələrdə xidmət göstərmişdir. Bilinən ilk xidməti saray mətbəxində olmuş, 1614-cü ilin iyulunda baş cəbəci seçilmişdir. Bu vəzifədə ikən Öküz Mehmed Paşanın şərq səfərinə qatılmış, 1617-ci ilin noyabrında baş çavuş olub paytaxta geri dönmüşdür. 1620-ci ilin fevralında qapıçıbaşı olaraq Gənc Osmanın Lehistan səfərində iştirak etdi. Bu illərdə sədarətə gətirilən Öküz Mehmed Paşa və ardından Gözəlcə Əli Paşaya sədarət möhürünü məhz Mehmed ağa vermişdir.
Biləcikli Mustafa Paşa sədarətə gətirildikdən sonra 1622-ci ilin avqustunda baş miraxur təyin olundu. 9 ay sonra isə Rumeli bəylərbəyi olaraq saraydan ayrıldı (may 1623). Sədrəzəm Çərkəz Mehmed Əli Paşanın rəhbərliyi ilə Abxaz Paşa üzərinə tərtiblənən səfərdə iştirak etdi, ardından Hafiz Əhməd Paşanın Bağdad mühasirəsinə qatıldı. Səfərin sonunda 1626-cı ildə vəzir rütbəsiylə Dəməşq bəylərbəyi seçildi. 1627-ci ilin oktyabrında Diyarbəkir bəylərbəyi, ertəsi il isə qübbə vəziri olaraq təyin olunub paytaxta çağırıldı (dekabr 1628). 1631-ci ilin oktyabrında Ərzurum, ardından Anadolu bəylərbəyliyinə gətirildi (1632). Bir müddət bu vəzifəsindən azad edilsə də, IV Muradın İrəvan səfərində (1635) Anadolu bəylərbəyi olaraq iştirak etdi. Səfər əsnasında Axısqa qalasının təmiri ilə vəzifələndirildi. 1637-ci ildə yenidən Ərzurum bəylərbəyi seçildi.
Bülənt Korkmaz
Bülənt Korkmaz  — Türkiyə futbolçusu, Qalatasaray klubunun və Türkiyə milli futbol komandasının müdafiəçisi, futbol məşqçisi.
Gürcü Mehmed Paşa
Həyatı
IV Muradın Bağdad səfərinə qatılanda heç bir vəzifədə deyildi, ancaq səfər əsnasında Mərəş bəylərbəyliyinə gətirildi. Bağdadın fəthindən sonra Anadolu bəylərbəyi seçildi (yanvar 1639). 25 fevral 1640 tarixində ikinci dəfə qübbə vəziri olan Mehmed Paşa bu vəzifədə ikən Ərzurum bəylərbəyi Nasuhpaşazadə Hüseyn Paşanın aradan qaldırılmasıyla vəzifələndirildi və ardından Şam bəylərbəyliyinə təyin olundu. Ancaq o illərdə sədrəzəm Sultanzadə Mehmed Paşa ilə münasibətləri korlanmış, bu səbəblə rütbəsi salınaraq Adana sancaqbəyi seçildi. 1645-1649 tarixlərində Şam, Hələb, Ərzurum bəylərbəyliklərində fəaliyyət göstərdi. Ardından yenidən İstanbula geri dönüb qübbə vəziri oldu.
Bülənt Korkmaz
Həyatı
24 noyabr 1968-ci ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində anadan olmuşdur.
Sem Dəstyari
Səhənd „Sem“ Dəstyari — Azərbaycan əsilli Avstraliya siyasətçisi. 2013-cü ildən 2018-ci ilə qədər Yeni Cənubi Uelsi Avstraliya senatında təmsil etmişdir.
Gürcü Mehmed Paşa
Həyatı
IV Mehmedin səltənətində yaşının çox olmasına baxmayaraq Darüssəadə ağası Uzun Süleyman ağanın tövsiyəsilə 30 oktyabr 1651 tarixində sədarətə gətirildi. Ancaq yaşı 80-ə yaxın olan və dövrün mənbələrinə görə, divanın ən yaşlı vəziri olan Gürcü Mehmed Paşa iş görə bilməz vəziyyətdə idi. Sədarətə gətirilməsindəki əsas məqsəd isə Validə Turhan Sultanın dövlət məsələlərinə müdaxilə etmək istəyi idi. Gürcü Mehmed Paşa onların bütün əmrlərini yerinə yetirərək vəzifəsini qorumaq istəyirdi. Bu əsnada özünə rəqib olaraq gördüyü bütün dövlət adamlarını paytaxtdan uzaqlaşdırırdı. Tarhuncu Əhməd Paşanı həbs etdirdi, ardından Yanya və Saloniki sancaqbəyi olaraq təyin etdi. Şam bəylərbəyliyini qardaşı Cəfər Paşaya verərək, bu vəzifəni gözləyən Boynuyaralı Mehmed Paşanı Kanija bəylərbəyliyinə göndərdi. Körpülü Mehmed Paşanın vəzirlik rütbəsini alaraq Köstəndil sancaqbəyi seçdi. Yenə dövrün mənbələrində dövlət xərclərini artırmaqla günahlandırılan Gürcü Mehmed Paşa Anadolu başqazısı Xocazadə Məsud Əfəndinin tövsiyəsilə vəzifədən alındı (20 iyun 1652). Divan məclisinin ardından saraydan ayrılmasına icazə verilmədi və həbs olundu.
Bülənt Korkmaz
Baş məşqçi karyerası
Karyerası boyu 4 klubda çalışmış məşqçi onların heç birində bütöv mövsüm keçirə bilməyib. Ən yaxşı halda, Kayseri Ərciyəssporla bir mövsümün ikinci dövrəsini sona çatdırıb, növbəti birinciliyin ilk dövrəsinin ortalarında istefaya göndərilib. Digər 3 komandada isə 1 dövrədən artıq ona güvənən olmayıb. 2009-cu ilin sentyabr ayında Bakı futbol klubu ilə 1+1 şərtilə rəsmi müqavilə bağlayıb.
İstinadlar
! colspan="3" style="background:#78FF78;" | İdmançı vəzifəsi
Gürcü Mehmed Paşa
Həyatı
Yeni sədrəzəm Tarhuncu Əhməd Paşa əvvəllər onu paytaxtdan uzaqlaşdıran Mehmed Paşanı iki ay Yeddiqüllə zindanlarında tutdu. Ardından yaşlı olması səbəbilə Şeyxülislam Bahai Mehmed Əfəndinin xahişi ilə bağışlandı və Oxrid sancağına göndərildi. Ertəsi il Dərviş Mehmed Paşanın sədarəti dönəmində bağışlanaraq paytaxta çağırıldı. Ancaq sədarətə gətirilməsi üçün bəzi işlərə adı qarışmış, bu səbəblə Timeşvar bəylərbəyi seçilərək mərkəzdən uzaqlaşdırıldı. 1655-ci ilin sentyabrınadək burada qalan Mehmed Paşa ardından paytaxta dönsə də, bir il keçmədən Kipr adasına göndərildi (aprel 1656). Bundan sonrakı həyatı haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Paşanın ölüm xəbəri 7 aprel 1666 tarixində İstanbula çatdı. Vəfat edərkən yaşının 110 vəya 113 olduğu deyilir.
Şaziliyyə
Şaziliyyə — sufi yönümlü islam təriqəti
Yaranması
Bu təriqət, Əbul-Həsən Şazili tərəfindən qurulmuşdur. Əbul-Həsən Əli ibn Abdullah əş-Şazili 593/1196-cı ildə Afrikada Tunusun Cəbəli Zafran bölgəsində Şazilə adı verilən yerdə anadan olmuşdur. Seyyid nəslindən olan alimin, elmə xüsusi bir marağı olmuşdur. Hətta elmə və elmi əsərlərə olan marağına görə gözlərinin kor olduğu rəvayət edilir. Əbdüssalam ibn Məşiş adında bir şeyxdən təsəvvüf və təriqət tərbiyəsi almışdır. O, 657/1258-ci ildə həccə gedərkən Misirin Hümeysıra adıyla tanınan yerində vəfat etmiş və orada dəfn edilmişdir. Dövrün Məmluk Sultanı onun qəbrinin üstünə qübbə tikdirmişdir.