cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yemişçi Həsən Paşa
Həyatı
1601-ci ilin əvvəllərində sədarət naibi olan Həsən Paşa Kürəkən İbrahim Paşanın Macarıstan səfəri əsnasında vəfatı və Safiyə Sultanın da dəstəyi ilə 22 iyul 1601-də sədrəzəmliyə gətirildi. Səfər üçün doğru vaxt olmadığını və səfərin gələn ilə saxlanılmasını irəli sürsə də, Şeyxülislam Sunullah Əfəndinin padşaha təkidilə Macarıstana irəliləməsi əmr olundu. Bunun ardından Sunullah Əfəndinin vəzifədən alınması, Ədirnə qazılığına qədər bütün yüksək dərəcəli vəzifələrdə dəyişiklik edərək 9 avqust 1601-də səfərə çıxdı. Sürətlə irəliləyərək sentyabr ayının əvvəlində Belqrad önlərində dayanan orduya gəldi. Bu əsnada avstriyalıların İstolni Belqrad qalasını aldığını, Kanija qalasının da Hersoq Ferdinand tərəfindən mühasirəyə alındığını öyrəndi. Aparılan müzakirələrin ardında ilk hədəf İstolni Belqrad seçildi.
1601-ci ilin payızında Belqraddan hərəkət edən Həsən Paşa oktyabr ayında İstolni Belqrada gəldi və qala önündəki Habsburq dəstələrinə dərhal hücum etdi. Kanija qalasının müdafiəsində duran Tiryək Həsən Paşa məktub yazaraq sədrəzəmdən kömək istəyirdi. Ordudakı narazılığa baxmayaraq Həsən Paşa Kanijaya doğru irəlilədi. Ancaq Zigetvara qədər gələ bildi və ordudakı narazılıq səbəbilə Belqrada çəkildi. Bu əsnada yeniçəri ağası Əli ağanı vəkil seçərək nikah üçün İstanbula göndərdi və 5 aprel 1602 tarixində Kürəkən İbrahim Paşanın dul xanımı və III Muradın qızı Ayşə Sultanla evləndirildi.
Həsən Paşa 21 iyul 1602 tarixində Belqraddan İstolni Belqrada hərəkət etdi və 34 günlük mühasirənin ardından Budin mühafizi Lələ Mehmed Paşanın da yardımıyla qalanı geri aldı. Ardından Ərdəli avstriyalıların əlindən azad etmək üçün Budinə getdi. 22 sentyabrda Dunay çayını keçdi və Ərdələ doğru irəlilədi. Ancaq qaladan çıxar çıxmaz Budin mühasirəyə alındı. Bu səbəblə geri dönən Həsən Paşa dönüş yolunda ordu ağırlığının böyük hissəsini Dunay çayında itirdi. Budin bəylərbəyi Əli Paşanın təklifi ilə yalnız Rumeli bəylərbəyi Lələ Mehmed Paşanı geridə qoyaraq özü 1602 payızını Belqradda keçirdi.
Belqradda əsgərin ülufələrini paylayan Həsən Paşa İstanbulda vəziyyətin ağır olduğunu bəhanə edərək 1603-cü ilin yanvarında geri döndü. 7 fevralda Silivriyə çatanda onu qarşılayan qapıçılar kəndxudası Hüseyn ağa onu gizli yollarla Atmeydanındakı İbrahim Paşa sarayına apardı. Sədarət naibi Gözəlcə Mahmud Paşa bir tərəfdən sədrəzəmlə yaxınlıq qurur, digər yandan da üsyançıların Həsən Paşanın canını istədiyini padşaha bildirmişdi. Mahmud Paşanı dəstəkləyən üsyançılar Həsən Paşanı öldürmək üçün Atmeydanında toplandılar. Bu əsnada sarayından qaçaraq Ağaqapısına sığınan Həsən Paşa padşaha yazaraq, Budinin düşmən əlinə keçməsinə səbəb olduğu üçün haqqında ölüm hökmü verən Şeyxülislam Sunullah Əfəndinin vəzifədən alınmasını tələb etdi. 9 fevral 1603 tarixində səhər saatlarında Həsən Paşa tərəfdarı olan yeniçərilər və üləma Süleymaniyə məscidində, üsyançı sipahilər isə Atmeydanında toplandı.
Ancaq III Mehmedin Sunullah Əfəndini vəzifədən alması onu gücləndirdi və yeniçəri ağası Fərhad ağanın əliylə sipahilər arasındakı üsyan rəhbərlərini gizlicə öldürtdü. Ertəsi gün yeni şeyxülislam Mustafa Əfəndi və başqazılarla birlikdə sultanın qəbulunda oldu və bir müddət sonra Atmeydanındakı sarayına getdi. Həmin gün üsyanın rəhbərlərindən Poyraz Osman və Öküz Mahmudun da ələ keçirilməsi ilə üsyan zahirdə sonlandırılmışdı. Ancaq əslində yeniçəri və sipahilər arasındakı ziddiyət davam edirdi. Bir neçə ay sonra Şeyxülislam Mustafa Əfəndi, yeniçəri ağası Qasım ağa və hərəm ağası Əbdülrəzzaq ağanın təkidlərilə sədarət möhrü sədrəzəmdən geri alındı. Yeniçərilərin də qorxaraq sakitləşməsilə 4 oktyabr 1603 tarixində vəzifədən alındı və 16 oktyabr 1603 tarixində edam edildi. Qəbri Qaracaəhməd məzarlığındadır.
Avqust
Avqust — Qriqori təqviminin 8-ci ayı. 31 gündən ibarətdir
Tarixi və etimologiyası
thumb|180px|[[Oktavian Avqust]] Əvvəllər bu ay "seks stili." adlanıb (latın dilindəki — "altıncı" sözündən) və 29 gündən ibarət olub. Yuli Sezar Roma təqvimində islahatlar aparan zaman e.ə. 45-ci ildə daha iki günü bu aya əlavə edib və bununla da ona indiki görkəmini verib.
Avqust ayı öz adını Roma imperatoru Oktavian Avqustdan alıb. Roma senatı e.ə. 8-ci ildə imperatorun həyatında xüsusilə xoşbəxt dövrü təşkil edən bu aya onun adını verib. Makrobinin sitat gətirdiyi Senatus consultum-a görə Oktavian bir neçə möhtəşəm qələbəsi, o cümlədən Misirin fəth olunması bu aya təsadüf etdiyinə görə onu öz ayı seçib. Bu cür şərəfə bundan əvvəl senat Yuli Sezarı layiq bilib və onun adına uyğun olaraq "kvintili" (latın dilindəki — "beşinci" sözündəndir) ayının adı "iyul"a  dəyişdirilib.
Geniş yayılmış bir rəvayətə görə (bu rəvayət XIII əsr alimi Sakrobosko tərəfindən dövriyyəyə buraxılıb) əvvəlcə "sekstili" guya 30 gündən ibarət olub. Oktavian Avqust onun Yuli Sezarın şərəfinə adlandırılan aydan qısa olmaması üçün fevraldan bir günü götürərək ona əlavə edib və bununla da adi illərdə fevralda 28 gün qalıb. Amma bu nəzəriyyəni inkar edən bir çox sübutlar mövcuddur.
Karl Linney (kiçik)
Karl Linney (kiçik) — İsveç həkimi və təbiətçisi (botanik); Karl Linneyin oğlu (,, 1707–1778).
Mikrofon
right|thumb|240px|Mikrofon Mikrofon ( — kiçik,  — səs) — səs dalğalarını elektrik siqnalına çevirən elektroakustik cihaz. Səsyazma prosesində ilkin mərhələ hesab edilir. Bir çox qurğularda (telefon, maqnitofon, radioqurğular) istifadə edilir.
Tarixi
Daha geniş insan qruplarıyla danışmaq üçün insan səsini ucaltmağa ehtiyac yaranmışdı. Buna nail olmaq üçün yaradılan ilk cihazlar akustik meqafonlar idi.Eramızdan əvvəl V əsrdə Yunanistana aid ilk nümunələrdən bəziləri amfiteatrlarda aktyorların səsini akustik şəkildə gücləndirən buynuz formalı ağız boşluqları olan teatr maskaları idi. 1665-ci ildə İngilis fizikçi Robert Hooke, hər ucuna bir stəkan taxılmış uzanan məftildən düzəldilmiş " həvəskarların telefonu " nu ixtirası ilə havadan başqa bir mühitlə ilk sınaq keçirdi.
1861-ci ildə Alman ixtiraçı Johann Philipp Reis, aralıq bir cərəyan istehsal edəcək bir titrəmə membranına yapışdırılmış metal bir zolaqdan istifadə edən erkən bir səs ötürücüsü (" Reis telefonu ") qurdu. 1876-cı ildə Alexander Graham Bell və Elisha Greydən erkən telefonlarda " maye verici " dizaynı ilə daha yaxşı nəticələr əldə edildi — diafraqma bir turşu həllində keçirici çubuqa yapışdırıldı. Ancaq bu sistemlər çox zəif səs keyfiyyəti verdi. David Edward Hughes 1870-ci illərdə karbon mikrofon icad etdi. Düzgün səsli telefonu təmin edən ilk mikrofon (boş təmaslı) karbon mikrofondu. Bu, İngiltərədəki David Edward Hughes və ABŞ-də Emile Berliner və Thomas Edison tərəfindən müstəqil olaraq hazırlanmışdır. Edison 1877-ci ilin ortalarında ilk patentə (uzun bir qanuni mübahisədən sonra) layiq görülsə də, Hughes bir neçə il əvvəl işləyən cihazını bir çox şahidlərin qarşısında nümayiş etdirmişdi və tarixçilərin çoxu onu ixtirası ilə qiymətləndirir. Karbon mikrofon günümüzdəki mikrofonların birbaşa prototipidir və telefoniya, yayım və səsyazma sənayesinin inkişafında kritik rol oynamışdır. Thomas Edisonkarbon mikrofonunu 1886-cı ildəki karbon düyməli vericisinə təmizlədi. Bu mikrofon 1910-cu ildə New York Metropolitan Opera Evində ilk dəfə yayımlanan radio yayımında istifadə edildi.1916-cı ildə, Western Electric-dən EC Wente, ilk kondensator mikrofonu ilə növbəti kəşfi inkişaf etdirdi. 1923-cü ildə ilk praktik hərəkətli bobin mikrofonu hazırlandı. Kapitan HJ Round tərəfindən hazırlanan Marconi-Sykes maqnitofonu, Londondakı BBC studiyaları üçün standart oldu. Bu, 1930-cu ildə HB1A-nı buraxan və günün ən yaxşı standartı olan Alan Blumlein və Herbert Holman tərəfindən yaxşılaşdırıldı.
Həmçinin 1923-cü ildə, lent mikrofon təqdim olunub, başqa elektromaqnit növü tərəfindən hazırlanmışdır sanılan Harry F. Olson mahiyyətcə bir lent natiq əks-engineering. İllər ərzində bu mikrofonlar bir neçə şirkət, xüsusən də model nəzarətində böyük irəliləyişlər edən RCA tərəfindən mikrofona istiqamət vermək üçün inkişaf etdirildi. Televiziya və film texnologiyasının sürətlə inkişaf etməsi ilə yüksək sədaqət mikrofonlarına və daha çox yönəldilməyə tələb var idi. Electro-Voice, 1963-cü ildə Akademiya Mükafatına layiq ov tüfəngli mikrofonu ilə cavab verdi.
20-ci əsrin ikinci yarısında SM58 və SM57- lərini çıxartan Shure Brothers ilə inkişaf sürətlə inkişaf etdi. Son tədqiqat işlərinə fiber optik, lazer və interferometrlərin istifadəsi daxildir.
Komponentlər
Mikrofonun həssas çevirici elementi onun elementi və ya kapsul adlanır. Səs əvvəlcə diafraqma vasitəsi ilə mexaniki hərəkətə çevrilir, daha sonra onun hərəkəti elektrik siqnalına çevrilir. Tam mikrofona həmçinin korpus, siqnalın elementdən digər avadanlıqlara çatdırılması üçün bəzi vasitələr və tez-tez kapsulun çıxışını idarə olunan avadanlıqa uyğunlaşdırmaq üçün elektron sxem daxildir. Simsiz mikrofonda radio ötürücü var.
Növləri
Mikrofonlar kondensator, dinamik və s. kimi çevirici prinsipinə və istiqamət xüsusiyyətlərinə görə təsnif edilir. Bəzən mikrofonu təsvir etmək üçün diafraqmanın ölçüsü, təyinatı və ya mikrofonun əsas oxuna (son və ya yan ünvana) əsas səs girişinin istiqaməti kimi digər xüsusiyyətlərdən istifadə olunur.
DC istiqamətli kondensator
DC yönlü kondensator mikrofonu ilə plitələr sabit yüklə (Q) qərəzlidir. Kondansatör plitələrində saxlanılan gərginlik, tutum tənliyinə (C = Q⁄V) uyğun olaraq havadakı vibrasiya ilə dəyişir, burada Q = kulonlarda yük, C = faradlarda tutum və V = voltlarda potensial fərq. Kondansatördə demək olar ki, sabit bir yük saxlanılır. Kapasitans dəyişdikcə, kondansatör üzərindəki yük çox az dəyişir, lakin eşidilən tezliklərdə o, həssas şəkildə sabitdir. Kapsulun tutumu (təxminən 5 ilə 100 pF) və əyilmə rezistorunun dəyəri (100 MΩ-dən onlarla GΩ-ə qədər) səs siqnalı üçün yüksək ötürücülü, əyilmə gərginliyi üçün isə aşağı keçidli filtr təşkil edir. Qeyd edək ki, RC dövrəsinin vaxt sabiti müqavimət və tutumun məhsuluna bərabərdir. Kapasitans dəyişikliyi müddətində (20 Hz audio siqnalında 50 ms-ə qədər) yük praktiki olaraq sabitdir və kondansatördəki gərginlik tutumun dəyişməsini əks etdirmək üçün ani olaraq dəyişir. Kondansatördəki gərginlik əyilmə gərginliyindən yuxarı və aşağı dəyişir. Yanlış və kondansatör arasındakı gərginlik fərqi seriyalı rezistorda görünür. Rezistordakı gərginlik performans və ya qeyd üçün gücləndirilir. Əksər hallarda, mikrofondakı elektronikanın özü heç bir gərginlik qazanmasına kömək etmir, çünki gərginlik fərqi olduqca əhəmiyyətlidir, yüksək səs səviyyələri üçün bir neçə volta qədərdir. Bu, çox yüksək empedanslı dövrə olduğundan, gərginliyin sabit qalması ilə adətən yalnız cari qazanc tələb olunur.
Elektret kondensatoru
Elektret mikrofonu 1962-ci ildə Bell laboratoriyalarında Gerhard Sessler və Jim West tərəfindən icad edilmiş kondensator mikrofon növüdür.[21] Adi kondensator mikrofon üçün istifadə olunan xaricdən tətbiq olunan yük, elektrik materialında daimi yüklə əvəz olunur. Elektret, daimi olaraq elektrik yüklü və ya qütbləşmiş ferroelektrik materialdır. Adı elektrostatik və maqnitdən gəlir; statik yük, bir dəmir parçasındakı maqnit sahələrini hizalamaqla daimi maqnitin düzəldilməsi kimi, materialdakı statik yüklərin düzülüşü ilə bir elektriketə daxil edilir. Yaxşı performansına və istehsal asanlığına, buna görə də aşağı qiymətə görə, bu gün istehsal edilən mikrofonların böyük əksəriyyəti elektret mikrofonlarıdır; yarımkeçirici istehsalçısı illik istehsalı bir milyard ədəddən çox qiymətləndirir.[22] Onlar yüksək keyfiyyətli səsyazma və yaxa mikrofondan tutmuş kiçik səsyazma cihazlarında və telefonlarda quraşdırılmış mikrofonlara qədər bir çox proqramlarda istifadə olunur. MEMS mikrofonlarının yayılmasından əvvəl[23] demək olar ki, bütün cib telefonu, kompüter, PDA və qulaqlıq mikrofonları elektret tipli idi. Digər kondansatör mikrofonlarından fərqli olaraq, onlar heç bir qütbləşdirici gərginliyə ehtiyac duymurlar, lakin tez-tez güc tələb edən inteqrasiya olunmuş ön gücləndiricidən ibarətdir (çox vaxt səhv olaraq qütbləşmə gücü və ya qərəzli adlanır). Bu səs gücləndiricisi tez-tez səs gücləndirici və studiya proqramlarında fantomla işləyir. Fərdi kompüterlər (kompüterlər) üçün nəzərdə tutulmuş monofonik mikrofonlar, bəzən multimedia mikrofonları da adlandırılır, stereo üçün adətən istifadə edilən 3,5 mm-lik fişdən enerjisiz istifadə edir; üzük, ikinci kanal üçün siqnal daşımaq əvəzinə, kompüterdəki (adətən) 5 V təchizatından rezistor vasitəsilə enerji ötürür. Stereofonik mikrofonlar eyni konnektordan istifadə edir; avadanlıq və mikrofonlar tərəfindən hansı standartın istifadə olunduğunu müəyyən etmək üçün açıq bir yol yoxdur. Elektret mikrofonları bir vaxtlar aşağı keyfiyyətli hesab edilsə də, ən yaxşıları indi hər cəhətdən ənənəvi kondensator mikrofonlarla rəqabət apara bilər və hətta ölçmə mikrofonu üçün lazım olan uzunmüddətli sabitlik və ultra düz cavabı təklif edə bilər. Yalnız ən yaxşı elektret mikrofonlar səs-küy səviyyəsi və keyfiyyət baxımından yaxşı DC-polyarizasiyalı qurğularla rəqabət aparır; elektret mikrofonları ucuz kütləvi istehsala imkan verir, təbii olaraq bahalı qeyri-elektret kondenser mikrofonlar isə daha yüksək keyfiyyətlə hazırlanır.
Skott sahili
Skott sahili — Şərqi Antarktidanın qərb sahillərini əhatə edir. Ross dənizinin suları ilə yuyulur.
Sahilin uzunluğu 400 km təşkil edir. Ərazisinin böyük hissəsini Şahzadə-Albert dağları tutur. Sahilləri ön dağlığı formasında olan buzlaqlarla sərhədlənir. Burada quru vadilər vardır. Onlar vahələr əmələ gətirir. Bu vahələrdə olan göllərin alt təbəqələrində sular 20—25 °С təşkil edir. Bu vahələrdən birində Yeni Zelandiyaya məxsus olan Vanda stansiyası fəaliyyət göstərir. 5 yanvar 1974 ildə burada 14,8 °C temperatur qeydə alınmışdlr. Bu isə Antarktida tarixində ən isti temperaturdur.
Sahil ingilis dənizçisi Robert Skottun şərəfinə adlandırılmışdır.
Müxtəliflik (botanika)
Müxtəliflik - botaniki adlandırmalarda var. (varietas sözünün qısaldılmış forması) növdən də kikik taksonomik vahidi göstərir və bu zaman həmin taksonomik vahid 3 adın köməyilə yazılır.
Laçın uğrunda döyüşlər (1992)
Laçın uğrunda döyüşlər — Qarabağ müharibəsinin gedişində baş vermiş əməliyyat.
Azərbaycan Ordusunun ermənilər tərəfindən hələ 18 may tarixində işğal olunan Laçın rayonunun geri qaytarılması məqsədi ilə həyata keçirilən əməliyyat olmuşdur.
1 oktyabr 1992-ci ildə 2-ci ordu korpusu general-mayor Dadaş Rzayev Qubadlı rayonunun şimalında Muradxanlı kəndindən hücuma keçmişdir. Laçına 4 km qalmış Qraç Andresyanın rəhbərlik etdiyi erməni silahlı birləşmələrinin və rus hərbçilərinin hərbi müdaxiləsi sayəsində qarşısı kəsilir. Digər hərbi hissə Laçına şimal-qərbdən hücuma keçmişdi.
19 oktyabrda erməni ordusunun əks hücumu ilə Azərbaycan ordusu geri çəkilməli olur.
Hüseynbəyli (Qazax)
Hüseynbəyli (əvvəlki adı: Əzizbəyli) — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Görkəmli şəxsləri
•İsmayılov Abbas Həşim oğlu (1940-2004) sərbəst güləş üzrə əməkdar idman ustası əməkdar idman xadimi.
Typhloseiulus erymanthii
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Mikania hastato-cordata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Səna (bitki)
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Marsiyak-Vallon (kanton)
Marsiyak-Vallon  — Fransa da kanton, region — Cənub-Pireneylər, departament — Averon. Rodez dairəsinə daxildir.
Kantonun INSEE kodu — 1216. Marsiyak-Vallon kantonuna cəmi 10 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Marsiyak-Vallon kommunasıdır.
Əhali
2006-cı ildə əhalinin sayı 9 283 nəfər təşkil edirdi.
NBA Finalları
NBA finalları - (ing. NBA Finals) həlledici oyunlar seriyası buraxaya daxildir. NBA çempionu olmaq üçün 4 playoff qalibləri sayəsində müəyyən olunur. 1986-cı ilə kimi bu finalın adı qeyri-rəsmi olaraq "Dünya çempionu klubunun seriya oyunları" (ing. NBA World Championship Series) adlanırdı. Bu oyunlarda şərq və qərb konferensiyasından qaliblər var. Qaliblere Larri Obrayn mükafatı (əvvəllər 1946–1977-ci illərdə Ultera A. Braun adlanırdı) verilirdi. NBA finalı müntəzəm olaraq NBA və ABA oyunlarının sonunda keçirilir. 1947-ci ildə ilk final oldu.
1985-ci ilde NBA finalçısı qalibi seriyada 4 oyun keçirilir (2–3-2). Birinci və sonuncu iki seriya oyunu komandanın arenasında oldu.
1947–56-cı il Leykerin ilk oyunları
Birinci NBA dinastisi Minnealpolis Leykers idi. Con Kundl onun məşqçisi idi. O çempionatın 6 titulu qazanıb. Ən məşhur ulduz oyunçusu Corc Mayken olmuşdu.
1957–69-cu illər Seltiks
Digər dinastiya "Boston Seltiks"dir. 1956–57-dən 1968–69-cu illerde arasında 12 dəfə finala çıxmışdır. 1959–66-cı iller arasında ard arda qalib olur.
1970–79-cu illər onillik
1970-ci ilde liderlər müxtəlif komandalar olur. Yalnızca Seltiks ve Niks iki defe finalçı olub. 1970-ci ilin NBA finalında Nyu-York Niks ve Los Anceles arasında olub. 102:100 hesabı ile qalib gelen Niks son 3 deqiqede Cerri Vest 18 m uzaqdan qol vuraraq hesabı daha da y artırır. 1974-cü ilde Seltiks çempion olur.
1976-cı ilde Finiks Sanz olur.
2011-hal-hazırkı dövr
2011-ci ildə Mayami Hit-Dallas Maveriks arasında olur. Qalib Hit olur. Hitin lideri və kapitanı Dueyn Ueyd olur. Maveriks Hitle 6 oyun keçirir, Hiti uduraq, NBA nın finalının qalibi olub çempion olur. 2012-ci ilde Mayami Hit yenidən qalib olur. 2013-cü ildə Mayami Hit 3 dəfə NBA finalına çıxıb qalib olur.
Oyunçu rekordları
Karyera
Pakistanlılar
Pakistanlılar—Pakistan Islam Respublikasının demonimi.
Haqqında
Pakistan dünyanın ən sürətlə böyüyən əhalisindən biridir. Cənubi Asiyada yerləşən xalqı, çoxu Hind-İran irsinə aid olan müxtəlif etnik alt qruplara aiddir. Xüsusi linqvistik qruplar: Pəncabi, Sindhi, Saraiki, Paştun, Balochi və Kəşmiri, Brahui, Hindko, Pahari, Shin, Burusho, Waxi, Balti, Chitrali və ölkənin digər şimalındakı digər azsaylı etnik qruplar. Pakistanın əsas qrupları: Pəncablılar, Puştunlar, Sindhi xalqları, Baloçi xalqları, Mühacirlər və Kəşmirlər.
Mədəniyyət
Pakistan, zəngin bir mədəniyyətə malikdir, bütün əyalətlər fərqli sosial əhval-ruhiyyələrə sahibdirlər. Bununla birlikdə İslam bir çox pakistanlının dəyər və ənənələrini əhəmiyyətli dərəcədə formalaşdırmışdır. Pakistan mədəniyyəti yüksək kontekst kateqoriyasına düşür və Pakistanlılar Pakistan mədəniyyəti olan Shalvar Qamiz geyir.
Dil
Pakistanın ana dili urdu dilidir. Urdu, digərlərindən üstün olan hər hansı bir doğma Pakistan dilinə üstünlük verməmək üçün birliyin əlaməti və lingua franca kimi seçildi. Əsasən ikinci bir dil olaraq öyrənilir, Pakistan əhalisinin təxminən 93% -i urdu dilindən başqa bir ana dilinə sahibdir. Urdu demək olar ki, bütün Pakistan xalqı tərəfindən birinci, ikinci və ya bəzən üçüncü dil kimi danışılır. Ölkəni təşkil edən etno-linqvistik qruplar tərəfindən çoxsaylı regional və əyalət dilləri danışılır, Pəncabilərdə ümumi əhalinin 45% -i olan yerli dillər çoxdur. İngilis dili rəsmi səviyyədə danışılır. Hər bir milyondan çox natiq olan dillərə Puştu, Sindhi, Saraiki, Balochi, Brahui və Hindko daxildir. Ölkədə 60-a yaxın əlavə dildə danışılır.
Muğamlar (film, 1965)
Məzmun
Film-konsertin əsasını Azərbaycan xalq musiqisi təşkil edir. İfaçılar — Seyid Şuşinski, Xan Şuşinski, Həqiqət Rzayeva, Rübabə Muradova, Bəhram Mansurov, Azad Əliyev və başqalarıdır.
Oktyabr
Oktyabr — Qriqorian təqvimi ilə ilin onuncu ayıdır. 31 gündən ibarətdir.
Qədim Roma təqvimində ilin səkkizinci ayı olmuş (latın dilində "səkkiz" mənasını verən octo sözündən), lakin təqvimə yanvar və fevral ayları əlavə edildikdən sonra da öz adını saxlamışdır. Qədim Romada təqvim ili mart ayında (müharibə allahı Marsın şərəfinə) başlayırdı.
Oktyabr ayı Şimal yarımkürəsində payız, cənub yarımkürəsində isə yaz fəslinə təsadüf edir. Burada o, şimaldakı aprel ayının ekvivalentidir və əksinə.
Qısa illərdə oktyabr və yanvar ayları həftənin eyni günündə başlayır. Uzun illərdə isə bu cür üst–üstə düşmə halı ümumiyyətlə olmur.
Şahzadə Harald sahili
Şahzadə Harald sahili  — Şərqi Antarktidanın Kraliça Mod Torpağında, 34° və 40° şərq uzunluğunda yerləşir. Sahilində Lyursov-Holm körfəzi yerləşir. Sahillərini Kosmonavtlar dənizi yuyur.
Sahildə buzlaqlar dənizə daxil olsa da, irəliyə getmir və buzlaq sıldırımları əmələ gətirir. Təbii suxurkarın səthə çıxması nadir hallarda müşahidə edilir. Buzlaq şəbəkəzi materikin daxilinə doğro 50–60 km məsafədə, 1000 metr qalınlıqda uzanır.
Sahil ilk dəfə 1937-ci ilin fevralında Norveç ekspedisiyasının rəhbəri Lars Jristensen tərəfindən kəşf edilmişdir. O zamanlar Norveçin şahzadəsi, hazırda isə kralı olan V Haraldın şərəfinə adlandırılmışdır. Hazırda burada Yaponiyaya məxsus "Şova" qütb stansiyası fəaliyyət göstərir.
Qopuz
Qopuz — türk milli simli çalğısıdır.
Etimologiya
Ola bilsin, "qopuz" sözünün etimologiyası qop qədim türkcədə "ucalıq", "yüksəklik", uz isə "avaz", "sehrli musiqi ahəngi" mənasını verir. Sözün başqa etimoloji açıqlamaları da olmuşdur :
Tarixi
Qopuzun yaranma tarixi eramızdan çox-çox əvvəllərə aid edilir. Alət haqqında ilk məlumata uyğur Koço dövlətinə elçi göndərilmiş Vanyen-Tenin (982 il) kitabında rast gəlirik. Onun yazdıqlarına görə, uyğurların mahnı oxuyarkən çaldıqları əsas musiqi aləti qopuzdur.
Qopuz hazırda qırğızların, altayların arasında yaşamaqdadır. Tarixi və etnoqrafik məlumatlara görə, türk xalq söyləyicilərinin, əsasən, qəhrəmanlıq nəğmələri, dastanları ifa edərkən istifadə etdikləri başlıca simli musiqi aləti olub kütləvi şənliklərdə, toy-düyünlərdə çalınırdı.
Mahmud Kaşqarlı qopuzu uda bənzər çalğı aləti kimi təqdim edir. Əldə olan bilgilərə əsasən ozanların, baxşıların, akınların, kayçıların, esençilərin istifadə etdikləri qopuzun müxtəlif növləri olduğu aydınlaşır. Tarixən ozan çalğı aləti kimi məşhurlaşan qopuzun yaradıcısı da mifoloji rəvayətlərdə Dədə Qorqud hesab edilir. Rəvayətə görə, qopuzun və ozanların hamisi olan Dədə Qorqud uzun müddət bu çalğı alətini yarada bilmir. Bir dəfə o, təsadüfən meşədə şeytanlardan necə qopuz düzəltmək lazım olduğunu eşidir. Sonradan bütün ozanların çalğı alətinə çevrilən qopuz, əsasən, iki növə ayrılır: 1) qopuzi-ozan, 2) qopuzi-rumi.
Qopuzi-ozan uzun çanaqlı və üç tellidir. Kitabi Dədə Qorqud dastanlarında təsvir olunan qolça (yəni qol uzunluğunda kasası olan çalğı aləti) qopuz məhz qopuzi-ozandır. “Qolça qopız götürib eldən-elə, bəgdən-bəgə ozan gəzər”. Boylarda bu qopuz daha çox Dədə Qorqud qopuzı adlanır və sakral statusludur. Oğuz igidləri hətta düşmənin əlində qopuz gördükdə belə onu öldürmürlər. “Uşun qoca oğlı Səgrək boyı”nda deyilir: “Oğlan sərmərdi uru turdı. Qılıncının balçağına yabışdı kim, bunı çırpa, gördi kim, əlində qopuz var. Aydır: “Mərə kafər, Dədəm Qorqud qopuzu hörmətinə çalmadım”. Bu dastanda qopuzun ozanla, daha konkret olaraq Dədə Qorqudla assosiasiya edilməsi, onun ozan hadisəsi olduğunu təsdiqləyir.
Qopuzi-rumi uda oxşar olub, beş tellidir. Bu, Kaşqarlı lüğətində təsvir olunan Orta Asiya qopuzunun eynidir.
Qopuzi-ozana XV yüzilliyin musiqi kitabı “Zübdətül-ədvar”a görə, sadəcə “ozan” deyilirmiş. Eyni məlumat XVI yüzilliyin Şeybani xanədanında yaşamış Hafiz Əli Dərviş Cənginin “Tühfətüs-sürur” adlı məşhur musiqi risaləsində də təkrarlanır. Müəllifə görə, qopuz oğuzların yanlarında gəzdirdikləri və çala bilməyənləri yad hesab edib aralarından qovduqları “ozan” çalğı alətindən törəmişdir. Burada qopuzla ozan eyniləşdirilmir, birinin o birindən törəməsi bildirilir.
Yaylı qopuz daha çox altay, xakas, uyğur və şorlarda yayılmışdı. Bu gün də adları çəkilən türk tayfalarının istifadə etdikləri alət əski təsvirlərdəki kimidir. Bu qopuz kamana oxşayır, üçbucaq şəklində olub, nisbətən kiçikdir. Tuva qopuzu “qıl qopuz” adlanır. Qıl qopuzu dördkünclü olub, həm oğuz, həm də altay, xakas, uyğur qopuzlarından fərqlənir. “Manas” dastanında adı çəkilən “gümüş dilli qopuz” ifadəsi görünür, qırğızlar arasında geniş yayılan və qismən də qazaxlarda rast gəlinən və Ç.Vəlixanovun “kobza” adlandırdığı musiqi alətidir. Qazax akınlarının bu musiqi aləti də şamanların çalğısına bənzədiyindən Ç.Vəlixanov Qorqudu şamanların ustadı adlandırır.
Qopuz haqqında geniş məlumat verən çin və uyğur qaynaqlarına görə, bu çalğı aləti iki cürdür: 1) çanağı ilə qolu bir olan və çanağının üstünə dəri çəkilən qopuz. 2) Çanağının iki tərəfinə ilan dərisi çəkilmiş və at qılından teli olan tambura bənzər qopuz. B.Ögəlin kitabından qopuzun hansı növünün hansı türk xalqları arasında yayıldığını öyrənmək mümkün olmasa da, onun müxtəlif növləri haqqında geniş məlumat almaq olar. Məs; bu qopuzlardan cingildəyən qopuz, bülbül səsli bücə qopuz, dastançılara məxsus “dastan qopuzu”, üçtelli ayğır kimi kişnəyən qopuz növlərini öyrənmək olur.
Türk xalqlarının əksəriyyətində simli olan (əsasən at qılından) bu alət krım tatarlarında ağızda çalınır və “qobzi” adlanır. Bu isə qopuzun həm növ müxtəlifliyini göstərir, həm də “ümumən musiqi alətinə qopuz deyilirdi” fikrini irəli sürməyə əsas verir. Digər tərəfdən, kazan tatarları barmaqla və ağızda çalınan musiqi alətinə də qopuz deyirlər.
Araşdırıcıların fikrinə görə, qopuz bu və ya digər şəkildə türklərin təsirinə məruz qalmış, yaxud uzun müddət türk dövlətləri tərkibində yaşamış başqa xalqlara da keçmişdir. Məs; qopuzun oxşar şəklinə biz monqollarda, macarlarda, finlərdə, almanlarda, çexlərdə, litvalılarda, yuqoslavlarda, polyaklarda, ruslarda, ukraynalılarda, bolqarlarda, gürcülərdə və b. xalqlarda da rast gəlirik.
Çoxnövlü qopuz əski çağlarda ritual səciyyəli olmuşdur. Ç.Vəlixanova görə, Dədə Qorqud qopuzundan şamanlar da ritual vaxtı çalğı aləti kimi istifadə edirdilər. Etnoqrafik materiallarla hələ ki, təsdiqlənməyən bu məlumat şaman əfsanələrində qalmışdır. Ondan çox əski çağlardan üzü bəri xəstələri müalicə etmək məqsədilə də istifadə etmişlər. Altay, qırğız, xakas qopuzçularının bu çalğı alətinin köməyi ilə xəstələri sağaltması V.Radlovun, V.Viktoroviçin və b. əsərlərindən məlumdur. Dədə Qorqudla bağlı rəvayətlərdə ölümün belə qopuzdan qorxaraq Qorquda yaxınlaşa bilməməsi qeyd olunur. Qopuz səsinin ecazkarlığı, müqəddəsliyi eşidildikcə ölüm Dədə Qorquddan kənardadır. Qopuz susanda ölüm Dədə Qorqudun canını ala bilir. Başqa bir rəvayətdə isə qopuzun Dədə Qorqudun qəbri üstündə indi də xorxud deyə yanıqlı səs çıxartması söylənilir. Bütün bunlar qopuzun xalq arasında sakrallaşdığına sübutdur.
Qopuzdan X əsrdən başlayaraq günümüzə qədər müxtəlif əsərlərdə danışılmışdır. Musiqi risalələrində və XVII-XIX yüzilliklərdə tərtib olunmuş lüğətlərdə verilən məlumatlardan başqa, ondan elmi şəkildə Ç.Vəlixanov, V.Radlov, V.Bartold, F.Köprülü, A.Fitrət, V.Jirmunski, Ə.Cəfəroğlu, F.Sümər, M.Kösemihal, M.Seyidov, B.Ögəl və b. bəhs etmişlər.
Mifologiyada
Havada uçan və ya ölən qopuzlar nağıllarda zaman-zaman iştirak edər. Qopuzun Qorqud Atanın kəşfi olduğu deyilər. Xəstəliklərin müalicəsində belə istifadə olunur. Qopuzun sahibi onu bir başqasına verməyi tabu (qadağan) sayar və birinin əlinin dəyməsinin günah olduğunu qəbul edir. Şamanlar ruhları onunla çağırır. Aldacı (ölüm tanrısı) belə qopuzun səsindən Qorqud Atanın canını və ya o ətrafda olanların ruhunu almağa gələ bilməz. Onun səsində bir haşmet vardır. Qorqud Ata öldükdən sonra qopuzu illərcə kədərli səslər çıxarmışdır.
Quruluşu
Qopuzun üzünün 2/3 hissəsi dəri, qalan hissəsi isə nazik taxta üzlüklə örtülür. Qopuzun qısa qoluna pərdələr bağlanılmır. Ümumi uzunluğu 810 mm, çanağının uzunluğu 410 mm, eni 240 mm, hündürlüyü 120 mm dir.
Növləri
Mahmud Qaşqarlı qopuzu uda bənzər çalğı aləti kimi təqdim edir. Əldə olan bilgilərə əsasən ozanların, baxşıların, akınların, kayçıların, esençilərin istifadə etdikləri qopuzun müxtəlif növləri olduğu aydınlaşır. "Kitabi Dədə Qorqud" boylarında xatırlanan qolça qopuz bir neçə adda təqdim olunur. Kitabda adları çəkilən "quruluca qopuz", "alça qopuz" ayrı-ayrı alətlərin deyil, eyni bir alətin müxtəlif cəhətlərini açıqlayır. Əbdülqədir Marağayi "Məqasid əl-əlhan" əsərində qopuzun iki növünün "rumlular qopuzu" və "ozan qopuzu"nun quruluşu barədə məlumat vermişdir.
Beləliklə, qopuzun üç növü mövcud olduğu məlum olur:
Altay, Sibir, Çin, Uyğurların yaşadığı və Türkmənistan ərazilərində məskunlaşan türk tayfaları ikisimli, Anadolu və Azərbaycan türkləri isə üçsimli qopuzdan istifadə etmişlər. Qolça qopuzun çanağı udabənzər olub, ondan xeyli kiçikdir. Çanaq hissəsi bütövyonma üsulu ilə hazırlanır.
Qopuz başqa xalqlarda
Qopuz türk xalqlarının yaşadıqları geniş coğrafi ərazilərdə məlum olmuşdur. Onun müxtəlif növləri, hətta bəzi Avropa ölkələrində də (Ukrayna, Polşa, Macarıstan, Moldova) "kobuz", "kobza", "komuz", "komız" və başqa adlarla geniş yayılmışdır. Çox güman ki, bu, eramızın IV-V əsrlərində türk tayfaları olan hunların Avropaya yürüşü (Xalqların Böyük Köçü) zamanı baş vermişdir.
İsaxan İsaxanlı
İsaxanlı İsaxan Abdulla oğlu — Filologiya elmləri doktoru. Xəzər Universitetinin İdarəetmə və Tələbə İşləri üzrə Prorektoru.
Həyatı
1962-ci ildə Gürcüstan SSR-in Qarayazı rayonunun Kosalı kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur.
"Mars" elmi-tədqiqat İnstitutunda (Rusiya, Ulyanovsk, 29.03.1985 – 01.06.1987) mühəndis-proqramçı, Gürcüstanın Qardabani 1 saylı orta məktəbində riyaziyyat müəllimi (01.03.1988 – 01.08.1994) işləmişdir.
1994-cü ildən Xəzər Universitetində çalışır.
2003-cü ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində "Azərbaycanda özəl ali təhsilin problemləri" mövzusunda dissertasiya (elmi rəhbər: akademik Hüseyn Əhmədov) müdafiə edərək pedaqoji elmlər namizədi (Pedaqoji elmlər üzrə fəlsəfə doktoru) alimlik dərəcəsi almışdır.
2021-ci ildə AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat institutunda "Sergey Yesenin yaradıcılığı Azərbaycan və Şərq ədəbi-bədii kontekstində" mövzusunda doktorluq dissertasiyası (elmi məsləhətçi: akademik İsa Həbibbəyli) müdafiə edərək Filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.
Elmi fəaliyyəti
200-ə yaxın elmi və publisistik məqalə, bir neçə monoqrafiya və dərs vəsaitinin müəllifidir.
Amerika Birləşmiş Ştatları, Polşa, Rusiya, Latviya, Estoniya və s. xarici ölkələrdə elmi konfransların, simpoziumların iştirakçısı olmuş, məqalə və tezislərlə çıxış etmişdir.
"Sergey Yesenin və Azərbaycan" mövzusunda apardığı elmi araşdırmaları Rusiyada yüksək qiymətləndirilmişdir:
Tərcüməçilik fəaliyyəti
Aleksandr Puşkin, Mixail Lermontov, Aleksandr Blok, Sergey Yesenin, Aleksey Tolstoy, İvan Bunin və Rəsul Həmzətovdan tərcümələr etmişdir.
Kitabları
Kitabda dahi rus şairi Sergey Yeseninin yaradıcılığının bakı dövrü təfsilatı ilə araşdırılmış, onun bakı həyatı ilə bağlı yeni səhifələr üzə çıxarılmış, maraqlı materiallar və fotoşəkillər təqdim edilmişdir. Yeseninin əsərlərinin Azərbaycan dilinə tərcümələri geniş şəkildə təhlil edilmiş, tərcümələrin keyfiyyəti və səviyyəsi haqqında fikir formalaşdırılmışdır. Kitabda, həmçinin, müxtəlif vaxtlarda azərbaycanlımüəlliflərin Yeseninə həsr etdikləri şeirlər bir yerə toplanmışdır.
Kitaba İsaxan İsaxanlının klassik rus poeziyasından - A.Puşkin, M.Lermontov, A.Blok, S.Yesenin, A.Tolstoy və İ.Bunundən tərcümələri daxil edilmişdir.
Kitab Azərbaycanda ərəb əlifbasının latın əlifbası ilə əvəz olunması məsələsinə həsr edilmişdir. Kitabda ərəb əlifbasının latın əlifbası ilə əvəz olunması uğrunda mübarizədə tanınmış pedaqoq, dilçi, jurnalist, yazıçı-publisist, görkəmli ictimai xadim Fərhad Ağazadənin rolu geniş araşdırılır, onun həyatı və fəaliyyəti ilə bağlı maraqlı məqamlar üzə çıxarılır. Kitabda arxiv materiallarından geniş istifadə olunmuş, maraqlı sənədlər, fotoşəkillər təqdim edilmişdir.
В книге подробно исследован «бакинский период» жизни и творчества гениального русского поэта Сергея Есенина. Выявлены новые страницы, связанные с его жизнью в Баку, представлены интересные материалы, освещающие отдельные, неосвещенные страницы «бакинского периода» творчества поэта. В книге также представлены интересные фотографии, относительно жизни поэта в Баку, некоторые из которых впервые появляются в печати. В конце книги собраны стихи азербайджанских авторов, посвященные Есенину в различное время, а также дается точный перечень произведений Есенина, переведенных на азербайджанский язык.
Kitaba Yesenin sevgi poeziyasının mərkəzində yer alan “İran nəğmələri” silsiləsinə daxil olan 15 şeirin bu günə məlum olan Azərbaycan dilinə bütün tərcümə variantları daxil edilmişdir (9 tərcüməçi, 61 tərcümə). Kitaba, həmçinin, İsaxan İsaxanlının “İran nəğmələri: İrana və Bakıya əbədi sevgi heykəli”, “İran nəğmələrində qadın obrazları” və “Ən tərcüməolunmaz şairdən tərcümələr” adlı üç məqaləsi daxil edilmişdir. Məqalələrdə “İran nəğmələri” ilə bağlı, eləcə də, ümumilikdə Yesenin poeziyasının Azərbaycan dilinə tərcüməsi, tərcüməçilər, tərcümə olunmuş şeirlər haqqında geniş məlumat verilir.
Kitab İsaxan İsaxanlının ilk nəsr əsəridir. Kitaba müəllifin 9 hekayəsi daxil edilmişdir. Hekayələr arasında kiçik, orta və iri həcmli, həm lirik ruhda köklənmiş, həm də psixoloji hekayələr var.
Həsənqaya əməliyyatı
Həsənqaya əməliyyatı - 1992-ci il iyunun 29-da baş vermiş hərbi əməliyyat.
Zəmin
1992-ci ilin yayında Azərbaycan Ordusu tərəfindən keçirilmiş irimiqyaslı hərbi hücum nəticəsində azərbaycanlılar Əsgəran rayonunda bəzi yaşayış məntəqələrini ələ keçirirlər: Naxçıvanlı, Dovşanlı, Pircamal, Dəhrəz, Ağbulaq. 13 iyun, 1992-ci ildə Azərbaycan hərbi qüvvələri Dağlıq Qarabağın şimalında 3 gün davam edəcək erməni könüllü dəstələrinin müdafiə etdiyi Goranboy rayonu istiqamətində (Azərbaycan SSR dövründə Şaumyan rayonu) irimiqyaslı hücuma keçdi. Hücuma "Goranboy" əməliyyatı adı altında Surət Hüseynov tərəfindən başçılıq edilirdi. Keçmiş Sovet Ordusunun 23-cü dviziyasının 4 tank və 2 motoatıcı batalyonu, əlavə olaraq Azərbaycan Ordusunun 4 batalyonu və qonşu rayonlardan cəlb edilmiş briqadalar əməliyyatda iştirak edirdi. 15 saat davam edən şiddətli döyüşlərdən sonra 2 erməni hərbi bölüyü geri çəkildi. Bununla da, Goranboy rayonundakı onlarla kənd ermənilərdən təmizləndi. "Memorial" insan hüquqları təşkilatının məlumatına görə, əməliyyat zamanı ölüm hadisəsi baş verməmiş, ermənilər hücumdan əvvəl rayonu tərk etmişlər. 15 iyun, 1992-ci ildə Goranboy rayonunun azad edilməsindən sonra Ağdərə istiqamətində hücum başlanıldı. Sərt müqavimətlə üzləşən ordumuz bir neçə gün içərisində rayonu mühasirəyə almağa nail oldu. 708-ci briqada cənubdan, 703-cü briqada şimaldan və 701-ci briqada isə Kəlbəcər istiqamətindən hücum etmişdir. 25 iyun, 1992-ci il, səhər saat 10:33 radələrində erməni könüllü dəstələri (Arabo, Aramo, Artziv 9, Zeytun, Nikol Duman, Zoravar Andranik, Meğradzor) Yuxarı Oratağ kəndində birləşərək sürətli əks-hücuma keçdilər. Gecə ikən, 65 nədərdən ibarət Aramo dəstəsi və əlavə 10 könüllü Qızıloba kəndini yenidən işğal etdilər. Bu azərbaycannlılar arasında böyük psixoloji təsir yaratmış və döyüş zamanı 30-40 əsgərimiz həlak olmuşdur.
Əməliyyat
25 iyunda Qızıloba kəndini əks hücumla ələ keçirən Manvel Yeğiazaryan bərabərindəki qüvvələr 27-28 iyunda sıxışdırılaraq oradan çıxarılıb. Kəndən çıxarılmalarına baxmayaraq, ermənilər ilk əks hücumdan ruhlanaraq növbəti əməliyyat planını hazırladı. Əməliyyata rəhbərlik edən Manvel Yeğiazaryan Qızılobadan çıxan Arabo, Aramo, Artsiv-13, Zeytun, Craberd, Meğradzor və digər dəstələri saat üçdə Kimya anbarları adlı ərazidə bölüb. Əməliyyat planına əsasən, Tərtər rayonunun (keçmiş Ağdərə) Şıxarx (Marağa, Leninavan) qəsəbəsi, Həsənqaya və Çaylı kəndləri işğal edilməli idi.
Həsənqaya-Çaylı istiqamətində irəlləyən dəstənin məxfiliyini qorumaq üçün, Manvel Yeğiazaryan onlara kiçik qarşıdurmalar istisna olmaqla qəti olaraq döyüşə daxil olmamağı əmr edib. Dəstənin tərkibində əsasən Arabo, Zeytun, Craberd, Alik Petrosyan və Artyuşa Harutyunyanın hazırladığı Artsiv-13 (Armavir) adlı dəstə olub. Arabo dəstəsinin bir hissəsi, birinci dəstə tərkibində döyüşdə iştirak edib.
İyunun 29-da sübh tezdən kanal üzərindən keçməklə üzüm bağlarında mübarizə başlayır. Onları adi kəşfiyyat reydi zamanı səhərə yaxın həm Gəncə batalyonun daşkəsənli könüllülərdən ibarət (17- 18 nəfər) kəşfiyyat taqım komandiri Vaqif Həmidov (Daşkəsənli Vaqif), həm də Tərtər batalyonundan Mütalib adlı döyüşçü ilk görüb. Belə ki, onlar (3 nəfər) ermənilərlə üzümlükdə təsadüfən rast gəliblər. Erməni döyüşçüləri də üç nəfər olublar. Mütalib rus dilində hansı batalyondan olduqlarını soruşduqda ermənilər 7-ci cavabını verib. O zaman həm döyüşçülərimiz, həm də ermənilər anında vəziyyəti anlayıb. Mütalibi vurmaq istəyən ermənini, dərhal Mütalibin arxasında olan döyüşçü yoldaşı zərərsizləşdirib. Nəticə etibarı ilə, döyüş bu şəkildə başlayıb. Atəş səslərinə Tərtər batalyonundan döyüşçülər gəlməyə başlayıb. Vəzir Orucov üç nəfər döyüşçü ilə ermənilərin arxasına keçib və xəndəyi PK-lardan atəşə tutmağa başlayıb.
Hər iki tərəf də, baş verən hadisələri dərhal rabitə ilə Gəncə özünümüdafiə batalyonun 1-ci bölməsi, kəşfiyyat qrupu komandiri Mehman Ələkbərova məruzə edib və ermənilərin geriyə yolunu kəsməyə başlayıblar. Tərtər batalyonu n döyüşçüləri döyüşün ilkin hissəsində dağınıq olduğundan Mehman Ələkbərov dərhal Tərtər batalyonu ilə əlaqə saxlayıb. Tərtər batalyonu da öz növbəsində Tərtərdə və Cəmillidə olan döyüşçülərinə təbil siqnalı verib. Ermənilər tərtərlilər dayandığı 37-ci postun (Ağdərə çöl yolu) arxasından Tərtər batalyonun mövqeləri ilə Gəncə batalyonun mövqelərin arasına keçiblər. Döyüş zamanı Arabo dəstəsi öndən və cinahlardan güclü atəşə tutulub.
Amansız döyüş zamanı "Arabo" batalyonu demək olar ki, tamamilə məhv edildi. 124 (rus mənbələrinə əsasən 83) erməni əsgəri (muzdur) məhv olunub. Təəssüf ki, komandir Manvel Yeğiazaryan və bir neçə silahdaşı qaça bildi. 124 erməni cəsədi təkcə su kanalının içərisi boyu xəndək və ətrafında olub. Döyüş şahidlərinin dediklərinə görə, ətraf ərazilərdə, məsələn üzümçülük deyilən ərazidə də çoxlu erməni meyitləri var idi. Buna görə ermənilərin 170-ə qədər itki verildiyidə deyilir.
Filmoqrafiya
Əməliyyatı yaddaşlarda saxlamaq üçün “818 Həsənqaya əməlliyyatı” adlanan sənədli film 1990-cı illərin əvvəllərində Mehman Ələkbərovun rəhbərliyi ilə təşkil olunan Gəncə özünümüdafiə batalyonunun keçdiyi döyüş yolundan bəhs edir. Filmdə arxiv görüntüləri və sənədlər, döyüşçülərin xatirələri və ekspert şərhləri tamaşaçılara təqdim olunur.
Filmin çəkilməsində əsas Məqsəd vətən uğrunda savaşmış qəhrəmanların tanıdılması, hadisələrin real şahidi olan həmin insanların öz dilindən tarixin lentə alınmasıdır. Çünki yetişən gənc nəsil tarixini bilməli və ona sahib çıxmalıdır.
1000 (ədəd)
Min (bir min) — say sistemində saylardan biri. Doqquz yuz doxsan doqquzdan sonra, min birdən əvvəl gəlir. Ən kiçik dördrəqəmli ədəddir.
Əsas hesablamalarda.
Mürəkkəb ədəddir. Belə ki, 1, 2, 4, 5, 8, 10, 20, 25, 40, 50, 100, 125, 200, 250, 500 və 1000 ədədlərinə qalıqsız bölünür.
Typhloseiulus peculiaris
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Mikania pittieri
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Muğan qəhrəmanı (film, 1973)
Məzmun
Televiziya filmi məşhur energetik Sarvan Salmanova həsr edilmişdir.
Le-Monetye-le-Ben (kanton)
Le-Monetye-le-Ben  — Fransa da kanton, region — Provans-Alp-Kot-d'Azur, departament — Yuxarı Alplar. Brianson dairəsinə daxildir.
Kantonun INSEE kodu — 0513. Le-Monetye-le-Ben kantonuna cəmi 3 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Le-Monetye-le-Ben kommunasıdır.
Əhali
2007-ci ildə əhalinin sayı 3 656 nəfər təşkil edirdi.
Aktindiyakimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Karib dənizinin quldurları: Ölünün sandığı (film, 2006)
Karib dənizinin quldurları: Ölünün sandığı — ABŞ istehsalı film. Karib dənizinin quldurları: Qara mirvarinin lənəti filminin davamıdır.
Daş Salahlı
Qalın mətn
Daş Salahlı — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Ümumi məlumat
Daş Salahlı Qazax rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Avey dağının şərq ətəyində yerləşir. Oykonim daş (ağ rəngli, əhəng tərkibli daşlıq sahədə yerləşdiyinə görə) və Salahlı (etnotoponim) komponentlərindən düzəlib, "daşlıq sahədə yerləşən Salahlı kəndi" mənasındadır. Bir haşiyə: Azı 200-300 il tarixi (Aveydağ və Damcılı mağaralarında yaşamış ulu əcdadlarımızla hazırkı əhalinin hər hansı bağlılığının olub-olmamasını nəzərə almadan təkcə kənd qəbristanlığında olan qəbirlərin yaşı və tarixi bunu deməyə əsas verir) olan bir kəndin, hasilatına təxminən 50-60-cı illərdən başlanan əhəng daşının (mişar daşının) adı ilə "Daş Salahlı" adlandırılması məsələsinə aydınlıq gətirilməsinə və bunun tarixi faktlara, elmi, mütəxəssis araşdırmalarına əsaslanmayan təsadüfi məntiq olmadığını dəqiqləşdirməyə ehtiyac var. Məlumatın əldə olunduğu mənbənin ("Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti" I cild) tərtibatçılarından və müəlliflərindən, bu sahənin mütəxəsslərindən xüsusilə bu məsələyə münasibət bildirmələrini xahiş edirik. Bizim etnoqrafiya, epiqrfiya, arxeologiya sahəsində kifayət qədər alimlərimiz və mütəxəssislərimiz var. Qədim qayaüstü, qəbirüstü və digər yazıların araşdırılmasında, tədqiq olunmasında-Epiqrafiya sahəsində Azərbaycan tarixinə ən dəyərli töhfələr vermiş alim Məşədixanım Nemətin (Nemətova) adını çəkmək kifayətdir. Onların dəyərli fikirləri bir kəndin barəsində məlumatların yer aldığı bu səhifəni daha da zənginləşdirəcək və bu məlumatlar kəndin 10 minlik əhalisi üçün də heç şübhəsiz maraqlı olacaq. Hazırda kəndin tarixi yerlərində aparılan arxeoloji qazıntı və axtarış işləri ümid edirik ki, bizim üçün daha qaranlıq mətləblərə aydınlıq gətirəcək. Bəlkə qoyulan suala da burdan cavab tapılacaq.
Əflatun Amaşov
Əflatun Əhməd oğlu Amaşov — jurnalist və publisist, Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti, Azərbaycan Mətbuat Şurasının Sədri (2003–2022), Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin V çağırış deputatı, "RUH" Azərbaycan Jurnalistlərinin Hüquqlarının Müdafiə Komitəsinin keçmiş sədri. "Xalq qəzeti"nin baş redaktoru
Daş Salahlı
Tarixi
''Daş Salahlı kəndi Avey dağının ətəyindədir. Salahlılar qədim Qazax tayfa birliyinə daxil olmuşdur. Toponim "daş" sözündən və "salahlı" etnonimindən ibarətdir. Ağ rəngli, əhəng tərkibli daşlıq sahədə yerləşdiyinə görə belə adlanmışdır. Bu məlumat və onun mənbəyi haqda yuxarıda danışdığımız üçün təkrar həmin məsələyə qayıtmırıq. Bircə məsələyə diqqət edək: Atalar sözlərinin, aforizmlərin, hətta ən xırda bir dialektin belə ya dini ya tarixi kökünün və mənasının olduğu kimi yer adlarının da bu cür yaranışı və təkamülü mütləq var. Etik normalara hörmət edib və məsuliyyətimizi dərk edib burda çox dayanmırıq.''
Əflatun Amaşov
Həyatı
Əflatun Amaşov 26 aprel 1957-ci ildə Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonunun Faxralı kəndində anadan olub. 1974-cü ildə Faxralı kənd orta məktəbini bitirib.
1976–1978-ci illərdə SSRI Silahlı Qüvvələrində hərbi xidmət keçib.
Daş Salahlı
Toponimikası
Daş Salahlı oyk., mür. Qazax r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Avey dağının ətəyindədir. Oykonim daş (ağ rəngli, əhəng tərkibli daşlıq sahədə yerləşdiyinə görə) və Salahlı (etnotoponim) komponentlərindən düzəlib, "daşlıq sahədə yerləşən Salahlı kəndi" mənasındadır. Qazax eli Azərbaycanın qədim ellərindən biridi. Qazax bölgəsinde çox qədim türk toponimləri var. Qazax sözünündə yaranmasıda "oquz+ak", "quz+ak" "qazax" formasında olub "ağ oğuz" deməkdir. Qeyd edilməlidir ki, "oğuz" türk anlayışı rəsmi tarixin qəbul etdiyi kimi X əsrdə formalaşmamış, əksinə 6-7 minilikləri əhatə edir. Qazax rayonunda olan Salahlı və DaşSalahlı kimi kəndlərin adına nəzər saldıqda bu ərazinin nə qədər qədim türk yurdları olduğu aşkar görünür. Salahlı sözü qədim SAK türklərinin adı ilə bağlıdır. SAK+AK+lı formasında yaranıb, "sakaklı", "salaklı", "salahlı" formasına düşmüşdür. "Ag sak lı" demekdir. Kəmərlı kəndinin adı "qəmər+li" sözündən yaranıb, qəmər türkləri ilə bağlıdır. Qəmər türkləri "qıpcaq", "kuman"adlarıylada tarixdə xatırlanır. Alpout kəndidə "alp+an" türklərinin tarixiylə bağlıdır. Tovuz rayonunun adı da "dış oğuz" "tiş+guz" "tiğuz" formasında yaranmışdır (Rəşad Tahiroğlu Mərdanov).
Əflatun Amaşov
Həyatı
1979-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olmuş, 1984-cü ildə Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirmişdir.
Fəaliyyəti
thumb|[[Azərbaycanda Fransız İnstitutunda keçirilmiş "Le Carrefour" qəzetinin təqdimatında, 5 aprel 2017-ci il ]]
Jurnalistika fəaliyyəti
1985–1994-cü ildə "AzərTAC" Dövlət Teleqraf Agentliyində müxbir, şöbə müdiri, redaktor, baş redaktor və baş direktorun I müavini vəzifələrində çalışıb.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
1995-ci ildə "Yeni Nəsil" Jurnalistlər Birliyinin yaradıcılarından olmuş, 1995–1998-ci illərdə təşkilatın sədr müavini vəzifəsini tutmuşdur.
1998-ci ildə "RUH" Azərbaycan Jurnalistləri Müdafiə Komitəsinin sədri seçilib.
2003-cü ildə Azərbaycan jurnalistlərinin I qurultayında Azərbaycan Mətbuat Şurasının sədri seçilib. 2005 və 2008-ci illərdə keçirilən qurultaylarda bu vəzifə yenidən ona həvalə olunub.
Ailəlidir, bir övladı var.
Daş Salahlı
Sosial-iqtisadi və mədəni infrastruktur
Kənddə məscid, mədəniyyət evi, polis bölməsi, İcra nümayəndəliyi, bələdiyyə, Şəhidlər xiyabanı, Böyük Vətən müharibəsi qəhrəmanlarının xatirəsinə həsr olunmuş abidə kompleksi, kitabxana, klub, iki tam orta məktəb, uşaq bağçası, poçt, elektron telefon stansiyası (EATS), həkim məntəqəsi və digər ticarət və ictimai-iaşə obyektləri var. Məktəblərə, mədəniyyət evinə və mərkəzi küçəyə Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ müharibəsində həlak olmuş qəhrəman kənd sakinlərinin adları verilmişdir. 1 saylı Tam orta məktəb məktəbin məzunu Araz Əmilovun, 2 saylı Tam orta məktəb məktəbin məzunu və kəndin ilk şəhidi Şahin Cəbiyevin, Mədəniyyət evi Rövşən Pənahovun və mərkəz küçə Fidat Məmmədovun adını daşıyır. Daş Salahlı kəndi ümumilikdə 13 nəfər şəhid verib. Onlar Şahin Cəbiyev, Mehman Cürənov, Fidat Məmmədov, Araz Əmilov, Əmir İbrahimov, Namiq Hacıyev, Vahid Osmanov, Rövşən Pəhanov, Rəsul Veyisov, İslam Əsgərov, İmran Mancanov, Süleyman Süleymanov və Mayis Yaqubovdur. Allahdan onların hər birinə və bütün şəhidlərimizə rəhmət diləyirik!
Kəndin ərazisi əhəng daşı, gil-bentonit, tikinti daşları, sement xammalı və başqa təbii sərvətlərlə zəngindir. Burada müasir Gil-Bentonit zavodu, Qazax sement zavodu, Şərab zavodu, daş karxanaları kimi iri hasilat, istehsal və emal müəssisələri fəaliyyət göstərir. “Azərbaycan Dəmir yolları” QSC-nin Qazax dəmiryolu stansiyası ilə Qazax sement zavodu və “AzRosProminvest” MMC-nin Daş Salahlı kəndi ərazisindəki dəmiryolu stansiyaları arasındakı məsafə 9–10 km-dir.
Daş Salahlı kəndi neçə-neçə alim, hüquşünas, mühəndis, iqtisadçı, jurnalist, müəllim, həkim, və digər peşə və sənət adamlarını yetişdirmişdir. Məxsusi olaraq, Qazax rayonunda ən dəyərli ziyarət yerlərindən biri olan "Hacı Mahmud Əfəndi türbəsi"nin (Göy Türbə) inşasına rəhbərlik etmiş, Daş Salahlı kəndinin məşhur Miralayevlər soyunun layiqli nümayəndəsi, Mahmud Əfəndinin qızı Sayalı xanımın həyat yoldaşı Mustafa bəy Miralayevin (XIX əsrin 60-cı illəri), o dövrün (ötən (XX) əsrin əvvəlləri) ictimai-siyasi həyatında danılmaz fəaliyyəti olan general qubernator Məmməd Koxanın, Aşıq Bəhrəm Həsənovun, Mirzə Səmədin, Paşa Salahlının adlarını çəkmək istərdik. Məmməd Koxanın (Mahmudov) həyat yolu və fəaliyyəti haqqında tanınmış tarixçi-jurnalist Şəmistan Nəzirlinin əsərlərində və məqalələrində kifayət qədər məlumat var.
Əhalisi
Hazırda əhali 10161 nəfərdir.
Hakim mərkəzi göstərir (film, 2009)
Məzmunu
Film ilk Azərbaycanlı FİFA futbol referesi Tofiq Bəhramova həsr olunub.