cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Piy vəzisi
Digər heyvanlarda yağ bezləri
Siçanlar və siçovullarda feromonlar istehsal edən dəyişdirilmiş yağ bezləri var. Hamsterlərdə bu vəzilər struktur baxımından insanın yağ bezlərinə çox bənzəyir. Bəzi yarasa növləri, o cümlədən Braziliya qat-dodaqları, boğazda yerləşən xüsusi yağ bezlərinə malikdir. Bu vəzilər qadınlara nisbətən kişilərdə daha çox görülür; güman ki, bu bezlərdən gələn qoxulu ifrazatlardan heyvanlar öz ərazilərini qeyd etmək üçün istifadə edirlər. Seboreik adenit, yağ bezlərini təsir edən bir otoimmün xəstəlikdir. Onun baş verməsi halları əsasən itlərdə, xüsusən pudellərdə qeydə alınır. Bu xəstəlik pişiklərdə də təsvir edilmişdir. Bu heyvanlarda seboreik adenit saç tökülməsi ilə nəticələnib.
Kazan qəsdi
Kazan qəsdi — Polşa və Litvadakı üsyanın başçıları ilə zemlyavolyaçıların razılığına əsasən Volqaboyunda hərbi-kəndli üsyanı qaldırmaq cəhdi.
Məqsəd çar hökumətinin hərbi qüvvələrinin bir hissəsini Polşadan uzaqlaşdırmaq idi. Buraxılmış intibahnamə tezliklə üsyana başlamağa, kəndlilərə torpaq vermək üçün yerlərdə inqilabi hakimiyyət orqanları yaratmağa çağırırdı. "Zemlya i volya" təşkilatının mərkəzi və Kazan komitələri isə hesab edirdi ki, üsyanın vaxtı yetişməmişdir. Qəsdin üstü açıldı; iştirakçılardan beş nəfəri güllələndi, qalanları katorqa cəzasına məhkum edildi.
Oxkur silsiləsi
Oxkur  — Şərqi Qafqazın Yan silsiləsində yerləşən dağ massivi. Oxkur silsiləsinin ən yüksək nöqtəsi Şan dağı olub hündürlüyü 4451,8 metrdir. Dağ silsiləsi Terek çayının qolları arasında suayrıcı rolunu oynayır: cənubda Kistinka çayı (Xde dərəsi) və şimalda Armxi çayı (Şondon qolu ilə). Silsilə yaxınlığında olan digər obyektlər: Armxi çayı üzərində olan Ezmin SES, Armxi sağlamlıq və turizm kompleksi, Alkun-Oleqeti-Jeyrax avtomobil yolu, Terek çayı yaxınlığında Tamaranın dağılmış qəsri, Kistinka çayının yuxarı axarlarındakı Kibişi buzlağı və s.
Sərhədləri
Oxkur silsiləsindən Şərqi Qafqazın Yan silsiləsi başlayır. Silsilənin davamı hərbi xəritələrdə göstərildiyi kimi Şavan silsiləsidir.
Oxkurun şərq sərhəddində — Gürcüstan yayalası və Rustavi buzlağı yerləşir. Məhs bu ərazidən Yan silsilə başlayır. Yan silsilə Baş Qafqaz silsiləsinə 3000 m hündürlüyə kimi yaxınlaşır və sonra kəskin olaraq şimal-şərqə dönür.
Rusiya (İnquşetiya Respublikası) ilə Gürcüstan arasındakı sərhəd dağ silsiləsi boyunca uzanır.
Coğrafiyası
Terek çayı yatağının 1230 metr yüksəkliyindən dağ silsiləsi kəskin olaraq 3000 metr yüksəkliyə qalxır. Silsilə öncə şərqə, şimal-şərqə, daha sonra isə cənub-şərqə dönür. Sonda isə tamamilə cənuba istiqamətlənir. Silsilədəki zirvələrin və dağ aşırımlarının orta hündürlüyü qərbdən, Jeraxçeçkort (3333 m) və Oxkur aşırımından (3248 m) şərqdə «Gürcüstan bucağı»na kimi (4200 m) qalxır. Horizontal istiqamədtə silsilənin ümumi uzunluğu təxminən 30 km-dir.в
Geologiyası
Oxkur silsiləsi Yura yaşlı süxurlardan təşkil olunub: argilit, alevrolit, qumdaşı (3400 metrə kimi). Bəzi ərazilərdə qədim kembriyə qədər və poleozoy yaşlı süxurlar üzə çıxıb.
Turizm və alpinizm
Dağ zirvələri marşrut klassifikasiyasına görə 2.9 dərəcəsinə daxildir.
NGC 7167
NGC 7167, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Dolça bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Ramjet
thumb|sağ|350px|Uçuş zamanı [[Max|Mach rəqəmləri ilə bir ramjet mühərrikinin işləmə sxemi]]
Ramjet və ya soba borulu reaktiv mühərrik, hərəkətli hissələri olmayan reaktiv mühərrik növüdür. Yüksək sürətlərdə istifadə olunan sadə bir mühərrik növüdür. Bu üstünlüyü sayəsində raket sistemlərində istifadə edilmişdir.
Ramjet, irəli itələməli, sıxılmış hava qəbuledicili fırlanan kompressoru olmayan reaktiv mühərrik növüdür. Aşağı sürətdə itələmə qüvvəsi (impulslar) yaratmadığı üçün yerdə olan bir təyyarəni işə sala bilmir. Yüksək sürətli uçuşlar üçün uyğundur. Kompressor və ya turbin kimi hərəkətli hissələrə malik olmayan bir mühərrik növüdür. Ramjetlər işləmək üçün əvvəlcədən sürətə ehtiyac duyur və onlar səsdən yüksək sürətlərdə işə başlaya bilərlər (M>1). Bu tip mühərriklər 5 Mach sürətinə qədər işləyirlər. Daha yuxarı sürətlərə çıxmaq üçün Scramjet mühərrikləri tələb olunur. Yüksək sürət tələb edən sahələrdə istifadə olunur, silah istehsalçıları xarici qabıqlı ağır silahlara bir ramjet əlavə edərək silahın mənzilini artırdılar.
René Lorin
Ramjet, 1913-cü ildə Fransada René Lorin tərəfindən icad edilmiş və patentləşdirilmiş bir cihazdır. Prototip inşası zamanı, uyğun olmayan materiallardan istifadə edildiyi üçün bu prototip gözlənilən nəticələri verə bilməmişdir.
Albert Fonó
1915-ci ildə macar ixtiraçısı Albert Fonó topların mənzilini artırmaq üçün bir yol tapdı. Başlatma mexanizminə bir ramjet qurğusu əlavə edərək, aşağı mənzilli top ağızına yüksək mənzil xüsusiyyəti, yüksək çəkili topu aşağı çəkili atıcıdan atmağa imkan vermişdir. Fonó icadını Avstriya-Macarıstan ordusuna təqdim etmiş, ancaq onun icadı rədd edilmişdir.
Fransa
Nord 1500 Griffon 1958-ci ildə 2.19 Macha çatdı
Kurolkimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Parabola
Parabola (, tətbiq) — kvadratik funksiyanın (y = x²) qrafikinə verilən addır. Parabola Hiperbolanın tərsidir. Parabola dedikdə müstəvinin elə nöqtələrinin həndəsi yeri başa düşülür ki, bu nöqtələrin müstəvinin verilmiş düz xəttindən və verilmiş nöqtəsində olan məsafələri bir-birinə bərabər olsun. Müstəvinin verilmiş bu düz xəttinə parabolanın direktirisi, verilmiş nöqtəsinə isə parabolanın fokusu deyilir. Parabolanın fokusunu adətən F ilə işarə edirlər.
Bərabərlik
Düzxətli koordinat sistemi üzərində Parabolanın kanonik şəkli aşağıdakı kimidir:
Kvadrat tənlik: при ~a\neq 0 həmçinin, parabolanın и qrafikini əks etdirir, bu düstur kimi: ~y=ax^2, ancaq birinci bərabərlik ikinci bərabərlikdən ona görə fərqlənir ki, birinci bərabərliyin başlanğıcı koordinat başlanğıcı üzərində deyildir. ~A-nın müxtəlif nöqtələri üçün koordinat aşağıdakı düsturla hesablanır:
Kvadrat tənliyinin əmsallarının hesablanması
Əgər tənliyi üçün tapılmış üç nöqtə üçün, ,  ifadələr alınarsa, onda kvadrat tənliyinin əmsallarını aşağıdakı kimi hesablamaq olar:
Şaquli simmetriyanın ucları
haradakı:
Üfüqi simmetriyanın ucları
haradakı:
Baş parabola
Parabola üçün ümumi düstur aşağıdakı kimidir:
və aşağıdakı kimi ifadə üçün doğrudur,
Baş parabola üçün fokus tənliyi: F(u, v), və a direktriks üçün düstur: is
Qauss xəritəsinin forması
tənliyin ifadəsi aşağıdakı ifadə kimi eynigüclüdür: .
Polyar koordinatda parabola
Polyar koordinatda olan parabola üçün aşağıdakı bərabərliklər vardır: (a,0).
Fəzada Parabola
Bir sıra kosmik cisimlərin trayektoriyası (kometlər, asteroidlər və s.) böyük sürətlə parabolaya oxşayırlar. Parabola konus ailəsinin bir hissəsinə aiddir. Parabolanın formasından bir sıra arxitekturada istifadə edilir.
Arif Orucov
Arif Kabı oğlu Orucov ( 15 sentyabr 1961, Dilican ş.) — Fizika-riyaziyyat elmləri namizədi.
Əmək fəaliyyəti
Bakı Dövlət Universitetində Apardığı dərslər: Ümumi fizika kursu, elektromaqnetizm. 35 elmi məqalənin müəllifidir.
Tədqiqat sahəsi
Qrafit monotəbəqəsi ilə örtülmüş bəzi keçid və nadir metalların səthi nə yad atomları nadsorbsiyası zamanı səth–həcm sərhəddində baş verən fiziki-kimyəvi proseslərin tədqiqi.
Evə (film, 2019)
Evə (,, Dodomu) — rejissor Nəriman Əliyev tərəfindən çəkilmiş və 2019-cu ildə buraxılmış Ukrayna dram filmi. 2019-cu ildə Kann kinofestivalında nümayiş etdirilmişdir. Film 92-ci Oskar mükafatlarında Ən Yaxşı Xarici Film nominasiyası üzrə namizədliyə göstərilmiş, lakin namizəd ola bilməmişdir.
Məzmun
Krım tatarları olan Mustafa və oğlu Alim Rusiya-Ukrayna müharibəsində ölən böyük oğlu Nazimin cənazəsini götürdükdən sonra münaqişə yaşayırlar. Ailənin köçürmə siyasəti ilə yaşadığı keçmişinə görə Mustafa oğlunu Krım tatarlarının islam ənənəsi ilə dəfn etmək üçün həcc ziyarəti etməyə qərar verir. Hekayə meyitxanadan başlayır, daha sonra Kiyevdən Krım yarımadasına gedən yolda davam edir. Mustafa yuxusuzluq səbəbilə qəza törədir və maşın çuxura yuvarlanır. Maşını ən yaxın avtomağazaya aparan Alim avtomexanikin nəvəsi olan gənc ukraynalı qızla tanış olur və qız onu çaya getməyə razı salır. Bu zaman onlar pul kisəsini bir qrup yerli oğlana itirirlər. Alim və Mustafa itirilmiş əşyalarını geri qaytarmağa çalışarkən daha da yaxınlaşırlar. Vasya dayının evinə gələndə Mustafanın xəstəliyi üzə çıxır və vəziyyəti pisləşir. Bu ev ailənin Krımdakı əsl evindən çox da uzaqda yerləşmir. Mustafa səyahəti tamamlamaq üçün Vasya dayının qayığını götürməyə nail olur.
Qəbul
"Collider" və "The Guardian" filmi Ukrayna kinosunun ən yaxşı əsərləri siyahısına daxil ediblər.
Ulus (qəzet, Köln)
Ulus qəzeti — Almaniya nın Köln şəhərində nəşr olunan müstəqil ictimai-siyasi və ədəbi-kulturoloji mühacirət mətbuatı.
Haqqında
Ulus qəzetinin ilk sayı 1995-ci ilin noyabrında Almaniyanın Köln şəhərində nəşr olunub. Əslən Azərbaycanın Güneyindən olan Hilal Ulusun qurucusu oluduğu və onun redaktorluğu ilə çıxan qəzet Azərbaycan türkcəsi və farsca yayınlanıb. İki alman markasına satılan müstəqil mühacirət mətbuatı kimi yayınlanan qəzet müstəmləkəçiliyə qarşı yazılarla çıxış etmiş, Güney Azərbaycan ın müstəqilliyini müdafiə etmişdir.
A3 formatında dörd səhifədən ibarət olan qəzetin yazıları ictimai-siyasi, kultroloji incələmələr, xəbər, bildiriş, bəzən də qısa şeir və hekayələrdən ibarətdir. Hər sayda fars dilli oxuculara yönəlik iki siyasi yazı verilmişdir. Qəzetin ilk 10 sayı aylıq, 21-ci sayınadək iki aydan bir, sonra isə fasilələrlə yayınlanmışdır. Qəzetin toplam sayısı 23, son buraxılışı isə 1999-cu ilin mart ayında olmuşdur. Üçüncü sayıdan ərəb əlifbası ilə olan türkcə yazıların başlıqları latın əlifbası ilə yazılmaqla yanaşı, bu qrafikada da məqalələr verilir. Ulusun türkcə yazılarında dilin yad sözlərdən arındırma çabası gözə çarpır, həmçinin dildə işlək olan bir çox yabancı sözlərin dırnaq arasında türkcə qarşılığı verilir. Qəzetin 18-ci sayısı altı səhifədən oluşur, bunun iki səhifəsi özəl olaraq türkmən bir yazarın qələminə məxsusdur. Tirajı 500 nüsxə olan qəzet poçt vasitəsilə ilə Amerika və Avropa ölkələri ilə yanaşı, Türkiyə, Azərbaycan, İran və başqa ölkələrdə yayılmışdır. Qəzetdə dərc olunan yazılarda Azərbaycan və Türk xalqları ilə yanaşı, çeçenlər, kosovalılar kimi topluluqlara da yer verilmişdir. Qəzetin başlığında «Ana istəklərimiz» qapsamında Azərbaycanın torpaq bütünlüğü vurğusu ilə «Bağımsızlıq uğurunda sömürgəçi fars şovinizmi işğalına qarşı uğraşıb, Azərbaycan sorununu güncəl etmək» yazılıbdır. Yeddinci sayıdan başlayaraq qəzetin sonunda qurucu və redaktor kimi Hilal adı verilmişdir.
Polis əhvalatı 3: Super polis (film, 1992)
“Polis əhvalatı 3: Super Polis” (ing, Polis Story III: Super Cop) — baş rolda Ceki Çanın çəkildiyi, Stanley Tonqun rejissorluq etdiyi döyüş, komediya, detektiv janrda olan filmdir.
Məzmun
Honq Konq polisi Kevin (Jackie Chan) yenidən narahatlıqla doludur. Honq Konq və sosialist Çin polisi məkrli cani ilə mübarizə etmək üçün qüvvələr birləşdirməyə qərar verir. Və burada Kevin, bir dəfə gəlini May tətilinə göndərərək tək inkişaf etmiş sosializm ölkəsinə qaçır. Olduqca yoldaş yoldaş kimi yaraşıqlı bir polis qızı (Mişel Yeo) qəbul edən Kevin, dəstənin altına girərək, dəstə içərisinə girir, ancaq lideri pis xəbəri hiss edərək, əsəbi polis məmurlarından yaxa qurtarmaq üçün Çindən Malayziyaya qaçırKevin və yeni sevgilisi onun arxasınca qaçırlar.
Qara dağlar (Qafqaz)
thumb|400px|Qara dağların iri silsilələrindən biri [[Qayalı silsilə (Qafqaz)|Qayalı silsiləsi.]] Qara dağlar (Черныя Горы, Черныя горы) — Qafqazdakı dağların tarixi adıdır, oronim Böyük Qafqaz dağ sisteminin şimal yamacı boyunca uzanan dağ silsilələrini əhatə edir. Bunlar əsasən Qafqaz silsiləsinin şimalına paralel olaraq, Kuban çayının mənsəbindən Sulak çayına qədər uzanan dağ silsilələri (qısa silsilələr), yaylalar, təpələr zənciri və ayrılmış zirvələrdir.
Elmi və publisistik ədəbiyyatda oronimlərin yayılma sərhədləri haqqında dəqiq fikir yoxdur. Rusiya imperiyası dövrünün oroqrafik sistematikasında Qara dağlar Böyük Qafqazın üç iri silsiləsi - Qayalı, Pastbiş və Lesisti kimi başa düşülürdü. Sovet dövründə Qara Dağlara yalnız iki oroqrafik vahid - Pastbiş və Lesisti silsilələri aid edildi, Qara dağların sərhədləri qərbdə və xüsusən şərqdə qısalırdı. Bir sıra sovet və müasir tədqiqatçılar, eləcə də yerli əhali, ümumiyyətlə Qara dağlar adından yalnız Meşə silsiləsi üçün istifadə edir (bu xüsusən Çeçenistandakı Qara dağlar hissəsinə aiddir).
Bu gün "Qara dağlar" tarixi adının lokalizasiyası Rusiya əraziləri: Krasnodar diyarı, Adıge, Qaraçay-Çerkesiya, Stavropol, Kabarda-Balkariya, Şimali Osetiya, İnquşetiya, Çeçenistan və Dağıstan boyunca uzanan bir sıra silsilələri əhatə edir. Qara dağların sərhədlərinin fərqli anlaşılması səbəbindən bir çox qaynaq fərqli morfometrik xüsusiyyətlərini göstərə bilər.
Adı
Qara dağların zirvələri, meşə sərhədi ilə məhdudlaşaraq, qar xəttinin və ya yüksək alp çəmənliklərinin səviyyəsinə çatmır. Bu ad qədim dövrlərdən bəri Qara dağları əhatə edən sıx yarpaqlı meşələrdən, dağlara qaranlıq rəng verən sıx meşəli silsilələrin tünd rəngindən yaranmışdır. "Rusiya imperatorluğunun Coğrafi-Statistik Lüğətin" də (1863-1885) Qara dağlar silsiləsi üçün aşağıdakı etimologiya verilir: "... və adını bütün uzunluğu boyunca qalın, çatılması çətin bir lusomla örtülmüş olması səbəbi ilə almışdır." Çeçenistanda Qara dağların təsviri və adlarının mənşəyinin eyni versiyasında (XIX əsrin II yarısı):
Şalaja çayının dərin və təlatümlü yatağının sağında və Valerikin solunda, orduların ölkənin dərinliklərinə keçməsinə maneə yaradan yüksək sıx meşələr başlanır.
Qara dağlarda yaşayan xalqların bəzi dillərində adı: İnquşlar arasında Arqaş (Аргӏаш [] — "alçaq dağların silsiləsi"), Çeçenlər arasında Arts ((арц [] — "meşəli dağ" kimi adlandırılır.
Rusiya imperatorluğu dövrü
Rusiya imperiyası dövründə Qara dağların sərhədi anlayışı Pastbiş və Lesisti silsilələrinin müasir müstəqil oroqrafik vahidlərini əhatə edirdi (imperiya dövründə oronimlərdən istifadə edilmirdi) və ehtimal ki, ümumiyyətlə, əsas Qafqaz silsiləsinin şimalındakı Kuban çayının mənsəbindən Sulak çayına qədər uzanan bütün dağları əhatə edirdi. "Rusiya imperatorluğunun Coğrafi və Statistik lüğəti" nə görə, Qara dağlar "sanki Baş Qafqazın dağətəyini meydana gətirən ikinci dərəcəli silsilədir, ondan 30-80 verst məsafədədir və Qara dağların ən yüksək zirvələri Kabarda da yerləşir.
"Brokhaus və Yefronun Ensiklopedik lüğətin"də onların relyefinin ən çox Kuban bölgəsinin Batalpaşinski dairəsində (Krasnodar ərazisinin müasir hissəsi, Qaraçay-Çerkesiya, Stavropol ərazisi) nəzərə çarodığını göstərən "Qara dağlar" məqaləsi var idi. Terek bölgəsinə müəllif (Stavropol ərazilərinin müasir hissəsi, Kabarda-Balkariya, Şimali Osetiya, İnquşetiya, Çeçenistan və Dağıstan), Ardon çayı hövzəsindəki ən yüksək zirvələri aid edir. Eyni ensiklopediyada rus coğrafiyaşünası V. M. Masalskinin "Qafqaz silsiləsi" məqaləsində Qara dağların relyefi daha ətraflı təsvir edilmişdir: Baş Qafqaz silsiləsindən şimalda 17-60 məsafədə keçdikləri bildirilmişdir (müəllif Urux çayı hövzəsini dağların ən yüksək nöqtələrinin hövzələrinə əlavə edib). Nikolay Dinnikin "Terek vilayəti" adlı məqaləsində, Kion-xok və Kariu-koxa əlavə olaraq, Mat-xox 9 855 fut, Sərdar-xox və Bermatut əhəmiyyətli zirvələr olaraq əlavə edilmişdi.
Sovet dövrü
Sovet dövründə Böyük Qafqaz sisteminin şimal silsilələri üç oronimik vahidə - Skalisti, Pastbiş və Lesisti silsilələrinə bölündü. Nədənsə, Qara dağlar yalnız iki silsilə kimi- Skalisti silsiləsi istisna olmaqla, Pastbiş və Lesisti kimi başa düşülməyə başlandı. BSE-nin ilk nəşri (1926-1947) Qara dağların "iki silsilədən ibarət olduğunu bildirir: Cənub (Pastbiş silsiləsi) ... və Şimal - Lesisto silsiləsi ...". Silsilələrin ən yüksək nöqtələri göstərildi: Pastbiş üçün Fethus dağı (1744 m) və Lesist üçün Lısaya dağı (1035 m -ə qədər). Həm də BSE-nin ilk nəşrinin "Qara dağlar" məqaləsində, bilinməyən bir səbəbdən, Çeçen Muxtar Vilayətindəki Qara dağlar anlayışı, Şimaldakı Qara dağların qalan hissəsindən nə ilə fərqləndikləri izah edilmədən ayrıca seçilmişdir.
BSE-nin ikinci nəşrində (1950-1958) Qara dağlar adı hələ də Pastbiş və Lesisti silsilələrini əhatə edirdi, yalnız Pastbiş üçün Qara dağlara qismən daxil edildiyinə dair aydınlıq gətirilirdi. İkinci nəşrdə oronimlərin Maykop şəhəri meridianından Arqun çayının vadisinə qədər qərb və şərqdəki sərhədləri indi göstərilirdi. Dağların yüksəklikləri haqqında məlumatlar ortaya çıxdı: 500-1500 m və ən yüksək nöqtəsi Cinal silsiləsi (1542 m) verilmişdi. Qara dağların eyni sərhədləri "Qısa Coğrafi Ensiklopediyasında" da (1960-1966) verilmişdir. BSE-nin üçüncü nəşrində (1969-1978) Qara dağlar Skalisti silsiləsinin şimalındakı silsilələr adlanırdı, lakin Qara dağların sərhədləri bir az fərqli şəkildə tərtib edilərək qərbdə Belaya çayı, şərqdə Arqun çayı olaraq göstərilmişdir. Dağların hündürlüyü 1500 m-ə qədər göstərilmişdir.
Oronimlərin bölünməsi zamanı yaranan bəzi qarışıqlıqları bir şəkildə izah etməyə çalışan "Coğrafi Ensiklopedik Lüğıti" (1989), "çəmənliklərin üstünlük təşkil etdiyi bölgələrdə Qara dağlara Pastbiş silsiləsi deyilir" ənənəvi formulasiyasına məlumatlar əlavə etdi. Qara dağları Lesisti silsiləsi ilə göstərən bir sıra müəlliflər, bu adların xüsusən İnquşetiya və Çeçenistandakı Qara dağların bölmələri üçün xarakterik olduğunu deyirlər (məsələn, "Çeçen-İnquş MSSR" əsərinin müəllifləri 1971, V.V.Aqibalova 1988). Əslində Sovet dövründə Qara dağlar Şimali Qafqazın dağətəyi zonasına aid edilmişdi.
Müasir dövr
Hal-hazırda, elmi və publisistik ədəbiyyatda, sovet dövrünün nəşrlərini təkrarlayan tədqiqatçılar Qara dağlara Pastbiş və Lesisti silsilələrini daxil edirlər (məsələn, "Böyük Qafqaz silsilələri və iqlimə təsiri" əsərinin müəllifləri 2001). Bəzən, bəzi sovet əsərlərində olduğu kimi, Qara dağlar da yalnız Lesisti kimi başa düşülə bilər, bu xüsusilə Çeçenistan Respublikasındakı Qara dağlar hissəsinə xasdır (məsələn, Z.M.Baqalova, Q.Z.Ançabadze ). Ancaq getdikcə daha çox istinadlı nəşrlər bu köhnə oronimləri sıradan çıxarır.
Güneyçartar
Güneyçartar — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun Güneyxırman kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1992-ci ildən 10 noyabr 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Güneyçartar kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Toponimikası
Kəndin adı Güneycarpaz variantında da qeydə alınmışdır. Oykonim güney (güntutan, cənub) və cartar/cartaz (dağda uçurum, yarğan) komponentlərindən düzəlib, "cənubda yerləşən yarğanlı dağ" mənasındadır. Kənd yerləşdiyi ərazinin coğrafi movqeyi ilə bağlı adlandırılmışdır.
Tarixi abidələri
Güneyçartar kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
NGC 4221
NGC 4221, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
SuperMassive
SuperMassive və ya sporsorluq razılaşmasına əsasən Papara SuperMassive – 2015-ci ildə yaradılmış Türkiyə kiberidman klubu. "League of Legends", "Valorant", "PUBG Mobile", "Arena of Valor", "Fortnite" kimi komandaları mövcuddur.
Tarix
Klub 2015-ci ilin avqust ayında Hakan Baş, Kaan Karamancı, Alper Özdemir, Onur Aksu və Fırat İleri tərəfindən qurulmuşdur. 2021-ci ildə "Blaze Esports" klubu ilə birləşərək "SuperMassive Blaze" adını almışdır. 2022-ci ildə sponsorluq razılaşmasına əsasən "Papara SuperMassive" adlanmağa başlamışdır.
Daxili
"SuperMassive" 2016 mövsümünün qış splitində Türkiyə Çempionluq Liqasında yarışmağa başlamış və finalda "Beşiktaş" klubuna 3–1 hesabı ilə qalib gələrək ilk mövsümündə Türkiyə çempionu olmuşdur. Yay splitində isə normal liqanı birinci yerdə tamamlamış, finala çıxaraq "Dark Passage" klubuna 0–3 hesabı ilə uduzmuşdur. 2017 mövsümündə də komanda uğurlu çıxışına davam etmişdir. Qış splitində normal liqanı birinci yerdə tamamlamış, finalda "Crew Esports" klubuna 3–1 hesabı ilə qalib gələrək növbəti Türkiyə çempionluğunu qazanmışdır. Yay splitində normal liqanı ikinci yerdə tamamlamış, finala çıxaraq "Fenerbahçe" klubuna 0–3 hesabı ilə məğlub olmuşdur.
2018 mövsümündə klub həm qış, həm də yay splitinin çempionu olmuşdur. Hər iki splitdə finalda "Royal Bandits" klubunu məğlub edərək 3-cü və 4-cü Türkiyə çempionluqlarını qazanmışdır. 2019 mövsümündə isə klub həm qış, həm də yay splitində finalda məğlub olmuşdur. Qış splitinin finalında "Fenerbahçe" 3–0 hesabı ilə, yay splitinin finalında isə "Royal Youth" klubuna 3–2 hesabı ilə qalib gəlmişdir. 2020 mövsümünün yay splitində finalda "5 Ronin" klubunu 3–2 hesabı ilə qalib gələrək 5-ci Türkiyə çempionluğunu qazanmışdır. 2021 mövsümünün qış splitinin normal liqasını birinci yerdə tamamlasa da, yarımfinalda məğlub olmuşdur. 2022 mövsümün qış splitində klub ən pis nəticəsini göstərərək 8-ci yeri tutmuş və ilk dəfə pley-offa çıxa bilməmişdir.
Beynəlxalq
Klub 2016-cı ildə ilk dəfə MSI turnirinə qatılmış, lakin keçirdiyi 10 oyundan 9-unda məğlub olaraq sonuncu yeri tutmuşdur. Klub turnirdəki yeganə qələbəsini "Counter Logic Gaming" klubuna qarşı qazanmışdır. 2017-ci ildə qatıldığı növbəti MSI turnirində "Red Canids", "Dire Wolves" və "Rampage" klubları ilə eyni qrupa düşmüş, 5 qələbə qazanaraq növbəti mərhələyə çıxmış, lakin sonda "GAM Esports" klubuna uduzaraq mübarizəni dayandırmışdır. 2018 MSI turnirində komanda yenə qrupunu 5 qələbə ilə birinci yerdə tamamlamış, lakin sonda "EVOS Esports" klubuna 1–3 hesabı ilə uduzmuşdurlar.
2018-ci ildə "SuperMassive" ilk dəfə Dünya çempionatına qatılmışdır. "G2 Esports" və "Ascension Gaming" klublarının olduğu qrupdan çıxmış, lakin Tayvanın "G-Rex" klubuna 1–3 hesabı ilə məğlub olaraq mübarizəni dayandırmışdır. 2020-ci ildə ikinci dəfə Dünya çempionatında iştirak etmişdir. "Team Liquid", "Legacy Esports", "MAD Lions" və "INTZ" klublarının olduğu qrupdan üçüncü yeri tutaraq çıxmış, "MAD Lions" klubunu məğlub etmiş, lakin "Unicorns of Love" klubuna 0–3 hesabı ilə uduzaraq əsas mərhələyə qatıla bilməmişdir.
2023 mövsümünün qış splitində yarımfinala qədər çıxa bildiyi üçün EMEA Masters turnirinin təsnifat mərhələsinə qatılmağa haqq qazanmış, lakin Çexiyanın "eSuba" klubuna 1–2 hesabı ilə mğlub olaraq əsas turnirə qatıla bilməmişdir.
Fuad Xankişiyev
Fuad Şöhrət oğlu Xankişiyev — 12 aprel 1996, Mingəçevir, 3 noyabr 2020, Şuşa Daşaltı - Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Fuad Xankişiyev 12 aprel 1996-cı ildə Mingəçevir şəhərində anadan olmuşdur. 2002—2008-ci illərdə Mingecevir şəhər Mehdi Hüseynzadə adına 3 saylı tam orta məktəbdə təhsil almışdır. Orta məktəb illərində böyük həvəs göstərdiyi cüdo idman növü ilə məşğul olan Fuad, idman üzrə təhsilini davam etdirərək Bakı Olimpiya idman liseyində cüdo üzrə təhsilini davam etdirmiş və 2011-ci ildə müvəffəqiyyətlə məzun olmuşdur. 2011—2014-cü illərdə Mingəçevir Turizm Kollecində bədən tərbiyə fakültəsinə təhsil almışdır. Bunlarla yanaşı, Fuad Xankişiyev həvəskar formada dizayn-dekor işləri ilə də məşğul olmuşdur.
Hərbi xidməti
2014—2016-cı illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Fuad Xankişiyev Azərbaycan Ordusunun ehtiyatda olan əsgəri kimi 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistanın işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Şuşa, Füzuli və Xocavənd istiqamətindəki döyüşlərdə fəal iştirak edərək şücaət göstərmişdir.2020-ci il 3 noyabrda Daşaltı (Şuşa) istiqamətində gedən döyüşlərdə, 1553 metr yüksəklikdə qəhrəmancasına həlak olmuşdur.
Şəhid 6 noyabr tarixində Mingəçevir Şəhidlər Xiyabanında torpağa tapşırılmışdır.
Akif Abbasov
Həyatı
Akif Abbasov 1950-ci il mayın 28-də Əli Bayramlı (indiki Şirvan) şəhərində anadan olmuşdur.
Burada Nəriman Nərimanov adına 2 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra "İşıq" şəhər qəzeti redaksiyasında müxbir işləmişdir (1967–1968). M. F. Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunun ingilis və Azərbaycan dilləri fakültəsində təhsil almışdır (1968–1973). Təyinatı Sabirabad rayonuna verilmiş, rayonun Şıxsalahlı və Qaragünə kənd orta məktəblərində ingilis dili müəllimi işləmişdir (1973–1975).
Müsabiqə yolu ilə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitutunun (hazırda Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutu) tərbiyənin ümumi problemləri şöbəsinə kiçik elmi işçi vəzifəsinə qəbul olunmuşdur (1975). Sonralar elmi işçi, baş elmi işçi, şöbə müdiri vəzifələrində işləmişdir (1975–2001). 2001-ci ildən həmin institutun elmi katibidir.
Namizədlik (1987) və doktorluq dissertasiyaları (1995) müdafiə etmişdir. Tədqiqatları təlim və tərbiyə prosesinin optimallaşdırılmasına, didaktikanın müasir problemlərinə və s.-ə həsr olunmuşdur. Bakı Ali Pedaqoji Qızlar Seminariyasında (indiki Bakı Qızlar Universiteti) elmi işlər üzrə prorektor olmuşdur (1992–1998). Azərbaycan, rus və ingilis dillərində nəşr edilən "Təhsil, mədəniyyət, incəsənət" elmi-nəzəri və metodik jurnalın redaktoru olmuşdur (2000–2006). Hazırda Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun "Elmi əsərlər"inin baş redaktoru, Bakı Qızlar Universitetinin "Elmi əsərlər"inin redaktorudur.
Ədəbi-pedaqoji fəaliyyətə 1966-cı ildən başlamışdır. İlk mətbu yazısı Əli Bayramlı şəhərində çıxan "İşıq" qəzetində dərc olunmuşdur (1966). Bundan sonra dövri mətbuatda vaxtaşırı bədii və elmi-kütləvi əsərlərlə çıxış etmişdir. Rus və ingilis dillərindən tərcümələri "Dünya", "Bağban" almanaxlarında, müxtəlif qəzet və jurnallarda çap edilmiş, kitab və kitabçalar kimi işıq üzü görmüşdür. Ümumtəhsil, orta ixtisas və ali məktəblər, eyni zamanda xüsusi məktəblər üçün 15-dən artıq dərslik və dərs vəsaitinin, həmçinin bir sıra fənn proqramının və elmi-metodik əsərlərin müəllifidir.
Akif Abbasov aşağıdakı birpərdəli pyesləri rus dilindən azərbaycancaya tərcümə etmiş və onlar respublika radiosunun "Firuzə" tələbə teatrında səslənmişdir:
Akif Abbasovun 1986-cı ildə tərcümə etdiyi "Andro və Sandro" pyesi (müəllif: Georgi Xuqayev) 1987-ci ildə respublika radiosunun "Ədəbi-dram verilişləri" redaksiyasında səsləndirilmişdir. Radiotamaşanın rejissoru Həsən Əbluc olmuşdur. Tamaşanı tanınmış Azərbaycan aktyorları səsləndirmişdilər.
A. N. Abbasov Azərbaycan Maarif Nazirliyinin (hazırda Təhsil Nazirliyi) "Qabaqcıl maarif işçisi" döş nişanına və fəxri fərmanlarına layiq görülmüşdür.
Akif Abbasova 2004-cü ildə professor elmi adı verilmişdir. 26 dekabr 2006-cı il tarixində "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmiş, 2007-ci ildə "Qızıl qələm" mükafatına layiq görülmüşdür.
A. N. Abbasov 24 aprel 2009-cu ildən etibarən Rusiya Pedaqoji və Sosial Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvüdür.
1 oktyabr 2012-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamına əsasən, "Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Hiperbolik funksiyalar
thumb|right|Hiperbolik funksiyalar
Hiperbolik funksiyalar - elementar funksiyalar ailəsindəndir.Triqonometrik funksiyaların analoqu sayılır.Əsas Hiperbolik funksiyalar bunlardır: Tərs Hiperbolik funksiyalar isə bunlardır:
Riyazi hesablamalarda
thumb|right|<font color=#b30000>sinh, <font color=#00b300>cosh ve <font color=#0000b3>tanh thumb|right|<font color=#b30000>csch, <font color=#00b300>sech ve <font color=#0000b3>coth Hiperbolik funksiyalar aşağıdakı funksiyalardan ibarətdir:
i, i2 = −1 - xəyali vahiddir.
Hiperbolik funksiyaların inteqralları
C sabit ədəddir.
Zəiflətmə müharibəsi
Yorma müharibəsi (حرب الاستنزاف Romanizasiya: Hərb əl-İstinzaf; מלחמת ההתשה Romanizasiya: Milhemet haHataşah), 1967-1970-ci illər arasında Sinay yarımadasında İsrail ilə Misir və müttəfiqləri arasında meydana gələn hərbi toqquşmalardır.
Toqquşmalar əvvəlcə qarşılıqlı artilleriya atəşləri və Sinaya kiçik miqyaslı hücumlar ilə məhdudlaşırdı. Ancaq 1969-cu ildə Misir Ordusu daha genişmiqyaslı əməliyyatlara hazırlaşmağa başladı. 8 mart 1969-cu ildə Nasir, Süveyş kanalı boyunca geniş çaplı bombardmanlar, genişmiqyaslı hava döyüşləri və komando hücumlarını özündə cəmləşdirən zəiflətmə müharibəsi elan etdi. Qarşıdurmalar 1970-ci ilin avqustuna qədər davam etdi və atəşkəslə başa çatdı. Sülh danışıqlarına sözün həqiqi mənasında bağlanmadan, müharibənin başladığı sərhədlər eyni qalmışdı.
Hasan Mandal
Hasan Mandal — Türk akademik və TÜBİTAK (Türkiyə Elmi və Texnoloji Tədqiqat Şurası) prezidenti.
Həyatı və təhsili
1965-ci ildə Əskişəhərdə anadan olub. 1987-ci ildə ODTÜ-nün Metallurgiya mühəndisliyi fakültəsini bitirib, 1992-ci ildə Nyukasl Universitetində fəlsəfə doktoru dərəcəsi almışdır. 1994-cü ildə Anadolu Universiteti Keramika Mühəndisliyi bölməsində dosent vəzifəsində çalışmağa başlayıb, 1996-cı ildə dosent, 2001-ci ildə isə professor olmuşdur. 2002-ci ildə Anadolu Universiteti Keramika Mühəndisliyi Departamentinin adı Material Elmləri və Mühəndisliyi olaraq dəyişdirildikdən sonra akademik karyerasını 2002–2011-ci illərdə Anadolu Universiteti Material Elmləri və Mühəndisliyi Fakültəsində davam etdirmişdir. O, eyni zamanda 2004–2010-cu illərdə Anadolu Universiteti Mühəndislik və Memarlıq Fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışıb. 15 mart 2011-ci ildə Anadolu Universitetindən ayrıldı və Sabancı Universitetində Araşdırma və Məzun Siyasəti Direktoru, 2012–2015-ci illərdə isə Sabancı Universitetinin vitse-prezidenti vəzifələrində çalışıb. Onun Universitetlərarası Şura kvotasından YÖK üzvlüyünə seçilməsi 24 mart 2015-ci ildə Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən təsdiqlənib və o, YÖK İdarə Heyətinin üzvü kimi fəaliyyətə başlamışdır. 20 iyul 2016-cı ildə isə YÖK-ün müavini olub. 12 yanvar 2018-ci il tarixinədək YÖK-ün vitse-prezidenti vəzifəsində çalışıb, eyni tarixdən Sabancı Universitetinin rektor müavini və 22 fevral 2018-ci ildə TÜBİTAK-ın prezidenti vəzifəsinə təyin edilib.
Kürasao
Kürasao — Niderland Krallığını təşkil edən 4 ölkədən biri. Karib dənizinin cənubunda, Venesuelanın şimalında yerləşir. Paytaxtı Villemştad şəhəridir. Bu şəhər Niderland Karibində ən böyük şəhərdir.
Tarixi
10 oktyabr 2010-cu ildən əvvəl Niderland Antil adalarının bir hissəsi idi.
Ərazisi
thumb|Kürasaonun paytaxtı olan [[Villemştad.]] Ərazisi 444 km²-dir.
Əhalisi
2016-cı ilin yanvar ayına olan məlumata görə halisi 158,986 nəfərdir. Xalqın əksəriyyəti Afrika mənşəli olub Ərəb (Livan), Çin, Hind, Avropa, Kolumbiya, Venesuela mənşəlilərdən ibarətdir.
Dil
Yerli dili papyamento dili olmasına rəğmən, rəsmi dil 2007-ci ilə qədər yalnız Niderland dili idi. Həmin il papyamento dili də ikinci rəsmi dil kimi qəbul olunmuşdur. 2001-ci ilin statistik göstəricilərinə görə, Kürasao əhalisinin 81 %-i evdə papyamento dilində danışarkən 8 %-i Niderland dili, 6 %-i ispan, 3 %-i ingilis və 2 %-i də digər dillərdə danışır.
Din
2001-ci ilin statistik göstəricilərinə görə, Kürasao əhalisinin 80,1 %-i katolik, 4,6 %-i dinsiz, 3,6 %-i protestant, qalan hissəsi də digər dinlərin təəssübkeşləri idi.
Vağudi məbədi
Vağudi məbədi — Alban xristian məbədi
Tarixi
İki kilsə və yardımçı tikililərdən ibarət olan məbəd kompleksinin ilk kilsəsini 1000-ci ildə Siyuni Alban hökmdarı Smbatın köməkliyi ilə onun arvadı Şahanduxt ucaltmış, 1007-ci ildə isə onun oğlu Sevada burada ikinci — günbəzli kilsəni tikdirmişdir. Məbəd 1931-ci il zəlzələsi zamanı böyük dağıntılara məruz qalmışdır.
Coğrafi mövqeyi
Vağudi məbədi Zəngəzur mahalının Qarakilsə (02.03.1940-cı ildən — Sisian) rayonunun Vağudi kəndindən 2 km cənubda yerləşmişdir.
Haqqında
Ermənilər bu məbədi "Vorontnavank" adı ilə erməni kilsəsi kimi təbliğ edirdilər, halbuki məbədin yerləşdiyi Zəngəzur mahalı və Qarakilsə ərazisi qədimdən Türk-Oğuz boylarının anayurdu olmuş, bu yerlərə ermənilərin ilk kütləvi axını XIX yüzilliyin əvvəllərində bölgənin Rusiya tərəfindən işğalından sonra başlanmışdır.
Vağudi kəndi
Vağudi kəndində 1918-ci ilə qədər ancaq Azərbaycan türkləri yaşamışlar. Burada azərbaycanlıların 1918–1920-ci illər soyqırımından sonra kəndə Türkiyə və İrandan onlarla erməni ailəsi köçürülüb gətirilmişdir. Və nəticədə kənd ermənilərlə azərbaycanlıların qarışıq yaşadığı kəndə çevrilmişdir. 1988-ci ildə isə kəndin azərbaycanlı əhailisi növbəti dəfə soyqrımına məruz qalaraq tamamilə ovulub kənddən çıxarılmış, kənd bütövlükdə erməniləşdirilmişdir.
Xarici keçidlər
1918-ci il
Karabaş Mustafa Ağa məscidi
Karabaş Mustafa Ağa məscidi — İstanbul, Bəyoğlunda, Topxanada yerləşən Osmanlı məscidi.
Tarixi
Məscid XVI əsrdə Babüssəade Ağa Karabaş Mustafa Bin Qorqud bəy tərəfindən tikilmişdir. Məscid zaman-zaman təmir olunub. 1957-ci ildə mərhum baş nazir Adnan Menderesin əmri ilə sökülərək yenidən tikilib. Məscidlə vəhdət təşkil edən sufi xanədanı, ibtidai məktəb və ibadətxanadan əsər-əlamət qalmayıb. Bəzi mənbələrdə bu xanədanlarda Qədr gecəsi mərasimlərinin keçirildiyi qeyd olunur. Bunu məscidin məzarlığından tapılan qəbir daşları da təsdiq edir. Xanədanda xidmət etmiş şəxslərin xronologiyası belədir: Molla-zadə Şeyx Mehmet Qasım Çələbi (1506), Karabaş Ramazan (1609), Misirli Ömər (1658), Karabaş İsgəndər (1667), Hacı Hüseyn (1717), Hacı Mehmet (1719), Hacı Nur Əhməd (1765), Hüseyn (1774), Hacı Abdullah (1785), Mustafa Mühsin (Kadiri, 1796), Seyyid Əbdülqədir (1802), Seyyid Mustafa (Sümbüli, 1807), Seyyid Əhməd (Qədiri, 1832), Şeyx Şakir (1860), Şeyx Əhməd (1908) və Hobcuoğlu Şakir bəy.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Ümumi sahəsi 295 m² olan məscidin divarları daş və kərpicdəndir. Kvadrat planlıdır, damı taxtadır. Tək eyvanlı minarə kərpicdən, konus isə təmir zamanı daşdan hörülmüşdür. Bir vaxtlar yaxınlıqda olan fəvvarənin epitafisi, sonralar xarici giriş qapısının sağ tərəfində (məscidin qapalı divarına) quraşdırılmışdır. Həyətində bərk mərmərdən oyulmuş və sərv motivləri ilə bəzədilmiş tarixi su anbarı var ki, son vaxtlar ağac materialı ilə örtülmüşdür. Fəvvarə divarla əhatə olunub. Qəbiristanlığı isə baxımsızdır. Dəmirci Qulu Yusuf Əfəndi Xəttat Əhməd Karahisari məktəbinin son nümayəndəsidir. Onun məzarlığında Kılıç Əli Paşa Məscidi kitabələrinin xəttatları Dəmirçi Qulu Yusuf Əfəndi və digər şəxslər dəfn olunub. Xəttat Dəmirciqulu Yusuf Əfəndinin əsl adı Yusuf Bin Abdullahdır. Məscidin yanındakı Topçu ocağına rəhbərlik edən Dəmirçi Əli Ağanın qulu olduğu üçün “Dəmirçiqulu” ləqəbi ilə tanınır. Qulların ata adı üçün Abdullah yazılması da mənbələrdə yer alır. Dəmirçiqulu, indiki adı Topxaneyi Əmirə olan Topçu ocağında "Ulufəli Duacı" olaraq xidmət edib. Ocaq yandırılmadan əvvəl ocaq başında dua edənlərə “Ulufəli Duacı” deyirdilər. Daha sonra bu vəzifə burada yerləşən Karabaş şeyxi Zaviyəyə tapşırıldı. Məscidin qəbiristanlığı da daş divarla əhatə olunub. Qəbiristanlığın Qılıç Əli Paşa Məscidi ilə üzbəüz küncündə antik porfir sütunundan hazırlanmış Xeyriyyə daşı da var.
Petra (Gürcüstan)
thumb|upright| [[Tsihisdziri (Acarıstan)|Tsikhisdziridə VI əsrə aid bazilikanın xarabalıqları. ]] Petra qalası — yaxşı qorunan xarabalıqları ilə Kobuleti bələdiyyəsinin Tsikhisdziri kəndi ərazisində yerləşən Bizans qalasıdır.
Başqa bir mülahizəyə görə, Petra, müasir Türkiyə ərazisində, Hopa limanının yaxınlığında yerləşirdi, lakin bu, Kesar Prokopiyasının məlumatları ilə ziddiyyət təşkil edir.
Tarixi
Yunan dilində "qaya" sözünün əsl mənasında Petra adı, şəhərin tikildiyi qayalı və uçurumlu sahilə işarə idi. Dəniz və uçurumlar arasında yerləşməsi, iki qülləsi olan müdafiə divarı ilə müdafiə olunan, dar və qayalı düz bir zolaq istisna olmaqla qalanı əlçatmaz etdi.
Uzun müddət mühasirədən sonra möhkəmləndirilmiş şəhər I Xosrovun komandanlığı altında farslar tərəfindən ələ keçirildi. Petra qalasında cəmi bir qarnizon qaldı və qala farslar tərəfindən möhkəmləndirildi. 549-cu ildə qalaya I Yustinian, Daqisfey və 1000 çanın komandanlığı altında 7000 nəfərlik ordu göndərdi. Ordu Petra yaxınlığında düşərgə qurdu və mühasirəyə başladı. Öncədən planlaşdırılmamış mühasirə tamamilə uğursuzluqla başa çatdı.
Farslar ilə müharibənin növbəti mərhələsinin qələbə ilə başa çatmasından sonra Bizanslılar özləri buradakı Petra qalasını dağıdıblar ki, "buraya yenidən gələn barbarlar heç bir hiylə işlətməsinlər".
1961-1962-ci illərdə Petra Akropolunun ərazisində aparılan qazıntılar zamanı, burada üç tərəfdən kiçik üçbucaqlı bir meydanı əhatə edən vahid memarlıq ansamblının bir hissəsi olan iki erkən orta əsr binasının, bazilika və hamamın qalıqları aşkar edilmişdir. Hamamın qalıqları qismən daha sonra yaranan divarlar boyunca yerləşir. Son qədim dövr hamamları üçün tipik arxitekturaya malik olan hamamda bir portiko var.
Şarl Mişel
Şarl Mişel — 2019-cu ildən Avropa Şurasının prezidenti vəzifəsini icra edən belçikalı siyasətçi. O, 2014–2019-cu illərdə Belçikanın baş naziri olub.
2007-ci ildə inkişaf əməkdaşlığı naziri və 2011-ci ilin fevralında Frankofoniya liberal İslahatçılar Hərəkatının (İH) lideri seçilənə qədər bu vəzifədə qaldı. O, İH-ni Nümayəndələr Palatasında üçüncü ən böyük partiya olduqları 2014 federal seçkilərinə apardı. Koalisiya danışıqlarından sonra Mişel MR- N-VA – OVLD – CD&amp;V hökumətinin baş naziri vəzifəsinə təsdiq edildi. O, 11 oktyabr 2014-cü ildə and içərək, 1841-ci ildə Jan-Baptist Notombdan sonra Belçikanın ən gənc baş naziri oldu.
2018-ci ilin dekabr ayında N-VA-nın kabinetdən çıxması ilə Miqrasiya üzrə Qlobal Sazişin idarə edilməsi ilə bağlı daxili fikir ayrılıqlarından sonra hökumət dağıldı. Mişel daha sonra istefa ərizəsi verdi və vəzifəsində müvəqqəti olaraq qaldı. Qısa müddət sonra 2019-cu il federal seçkilərində İH bir sıra yerləri itirdi, baxmayaraq ki, Mişel koalisiya danışıqları zamanı müvəqqəti baş nazir vəzifəsində qaldı. Federal seçkilərdən həftələr sonra, 2 iyul 2019-cu ildə Avropa Şurası Mişelin yeni prezidenti təyin edilməsinə səs verdi. O, 29 noyabr 2019-cu ildə keçirilən mərasimlə Donald Tuskdan vəzifəni qəbul edib və rəsmi olaraq 1 dekabr 2019-cu ildə səlahiyyətlərinə başlayıb. O, dövlət xidmətlərinin özəlləşdirilməsini, dövlət xərclərinin azaldılmasını, pensiya islahatını və əmək bazarının tənzimlənməsini özündə birləşdirən liberal iqtisadi siyasət həyata keçirir.
Erkən həyat və təhsil
Şarl Mişel 21 dekabr 1975-ci ildə Valoniyanın Namur şəhərində anadan olub. O, keçmiş Avropa komissarı Lui Mişel və Martin Pyerin oğludur.
Erkən siyasi karyera
Universiteti bitirdikdən qısa müddət sonra, atası Belçikanın Daxili İşlər Naziri olarkən, Mişel liberal İH-nın qalası olan Vallon Brabantı təmsil edərək 1999-cu ildə (23 yaşında) federal Nümayəndələr Palatasına seçildi.
2000-ci ildə o, 25 yaşında Valon Hökumətində Daxili İşlər Naziri oldu və beləliklə o Belçika tarixində ən gənc regional nazir oldu. Eyni zamanda onun atası milli səviyyədə daxili işlər naziri olub. Yerli səviyyədə o, 2000-ci ildə Vavrda şəhər şurasına seçilib, 2006-cı ildə isə şəhərin meri olub.
2007-ci ilin dekabrında Mişel III Verhofstadt Hökumətində, daha sonra Leterme I, Van Rompuy I və Leterme II hökumətlərində İnkişaf Əməkdaşlıq Naziri vəzifəsində çalışıb.
2009-cu il regional seçkilərindəki zəif nəticələrdən sonra Mişel İH lideri Didye Reyndersin istefasını tələb edən qrupun bir hissəsi idi. Partiya 2010-cu il federal seçkilərində daha zəif nəticələr aldıqdan sonra Reynders istefa verdi və Mişel onun yerinə namizədliyini elan etdi. 2011-ci ilin yanvarında İH-nın prezidenti seçildi və kabinetdən istefa verdi.
Belçikanın baş naziri
2014-cü il federal seçkilərindən sonra Mişel sonrakı koalisiya danışıqlarında həmyaradıcı oldu. Əvvəlcə CD&amp;V lideri Kris Pitersin baş nazir olacağı gözlənilirdi. Bununla belə, CD&V də Marianne Tissenin Avropa komissarı təyin edilməsində təkid etdi və İH ən mühüm iki siyasi postun bir partiya tərəfindən tutulmasına icazə verməkdən imtina etdi.
Nəhayət, tərəflər baş nazirliyin ya İH, ya da OVLD-yə gedəcəyini başa düşərək Tisseni Avropa komissarı təyin etməyə razılaşdılar. Mişel həmyaradıcı kimi xidmət etdiyi üçün növbəti hökumətə rəhbərlik etmək üçün tez bir zamanda digər partiyaların daxili dəstəyini qazandı. 7 oktyabr 2014-cü ildə dörd partiya arasında yeni hökumətin formalaşdırılması üçün ümumi razılıq əldə edildi, Mişel Baş nazir, Piters isə Baş nazirin dörd müavinindən biri kimi təklif edildi. Mişel 1841-ci ildə Jan-Batist Notombdan sonra 173 il sonra Belçikanın ən gənc baş naziri oldu və baş nazir olan ikinci frankofon liberal oldu.
2016-cı il yanvarın 1-dən "vergi dəyişikliyi" qüvvəyə minməyə başladı. Bu, sosial sığorta haqlarının azaldılması yolu ilə ən aşağı gəlir əldə edənlərin evə getmə haqqının artırılmasını əhatə edir. Gözlənilən artım 1500 avro qazanan işçi üçün xalis 80 avro, 2100 avro qazananlar üçün 70 avro, 2800 avro qazananlar üçün 60 avro təşkil edirdi. Maliyyə naziri İohan Van Overtveldt deyir ki, "vergi dəyişikliyi vergi endirimi olacaq", baxmayaraq ki, elektrik enerjisi üçün əlavə dəyər vergisi 6%-dən standart dərəcə olan 21%-ə yüksələcək və alkoqol, dizel, tütün və sərinləşdirici içkilər üçün aksiz rüsumları artacaq. Pensiya (əvvəllər işsizlərin pensiyalarını azaldan Bakel qanunu) və əmək hüququ (Piters qanunu, iş vaxtından artıq işdən, part-taym müqavilələrdən və çevik iş saatlarından istifadəni tənzimləməni ləğv edən) sahəsində də liberal istiqamət qəbul edilmişdir. thumb| Mişel və [[ABŞ dövlət katibi Con Kerri, 25 mart 2016-cı il]] 2018-ci ilin dekabrında Miqrasiya üzrə Qlobal Sazişin imzalanıb-imzalanmayacağı ilə bağlı siyasi böhran yarandı. Mişelin ilk olaraq Sazişi dəstəkləyən koalisiya partnyoru N-VA, ona qarşı çıxmaq üçün kursu dəyişdi, digər üç partiya isə onu dəstəkləməyə davam etdi. Mişel daha sonra CD&V, İH və OVLD-nin kompaktı dəstəklədiyi bir azlıq hökumətinin formalaşdığını elan etdi. Dekabrın 18-də o, hökumətinin istefasını krala təqdim etdi. Kral partiya liderləri ilə məsləhətləşdikdən sonra dekabrın 21-də Mişelin istefasını qəbul etdi. O, 2019-cu il federal seçkiləri və ondan sonrakı koalisiya danışıqları zamanı müvəqqəti baş nazir vəzifəsində qaldı.
Avropa Şurasının prezidenti
20 iyul 2020-ci ildə Mişel, COVID-19 pandemiyasından zərər çəkmiş üzv dövlətləri dəstəkləmək üçün Yeni Nəsil Aİ-nin bərpa paketi və Aİ-nin 2021–2027 büdcəsi ilə bağlı tarixi razılaşma elan etdi.
2020-ci ilin avqustunda Mişel 1974-cü ilin iyul ayından Kiprin şimal hissəsini nəzarətdə saxlayan Türkiyə ilə münaqişələrində Yunanıstan və Kiprə "tam həmrəylik" bildirdi. Türkiyə və Yunanıstan arasında Egey mübahisəsi Ankaranın Aralıq dənizinin şərqində mübahisəli ərazilərdə qaz kəşfiyyatını bərpa etməsi ilə kəskinləşdi. thumb| Mişel Bakıda [[Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə görüşü, iyul 2021]] 27 sentyabr 2020-ci ildə Mişel Dağlıq Qarabağın mübahisəli bölgəsində hərbi əməliyyatların genişlənməsindən dərin narahatlığını ifadə edib və Ermənistan və Azərbaycanı döyüşləri dərhal dayandırmağa və sülh yolu ilə həllə doğru irəliləməyə çağırıb.
Fransa-ABŞ və Fransa-Avstraliya münasibətləri 2021-ci ilin sentyabrında ABŞ, Böyük Britaniya və Avstraliya arasında AUKUS müdafiə paktının pozulması səbəbindən bir müddət gərginlik yaşadı. Təhlükəsizlik paktı Hind-Sakit okean regionunda Çin gücünə qarşı yönəlib. Razılaşmanın bir hissəsi olaraq, ABŞ Avstraliyaya nüvə enerjisi ilə işləyən sualtı qayıqlar verməyə razılaşdı. AUKUS-a daxil olduqdan sonra Avstraliya hökuməti Fransa ilə şərti olaraq işləyən sualtı qayıqların təmin edilməsi üçün Fransa ilə bağladığı müqaviləni ləğv etdi. Von der Leyen Fransaya qarşı münasibəti "qəbuledilməz" adlandırdı və izahat tələb etdi. Aİ də Fransaya münasibəti "qəbuledilməz" adlandırıb və izahat tələb edib. Mişel ABŞ-ın "şəffaflıq və sədaqət çatışmazlığını" pisləyib.
Onun fəaliyyəti dövründə baş nazir və müxtəlif Aİ ölkələrinin diplomatları da daxil olmaqla, Mişel administrasiyasına qədər daxili narazılıqlar olub. Onun prezident kimi məsul olduğu Aİ sammitləri yaxşı təşkil olunmadığı üçün tənqid edilib. O, vəzifədə olduğu müddətdə sələfləri kimi həll yönümlü qalmaq əvəzinə Avropa Komissiyasının qərarlarına məhəl qoymadı. "Sofagate" kimi tanınan diplomatik fauxpas, komissiya sədri Ursula von der Leyen və Mişel arasında gərgin iş münasibətlərinin simvolu kimi təsvir edilmişdir.
Rusiyanın 2022-ci ilin fevralında Ukraynaya hücumundan sonra Rusiyaya qarşı sanksiyalara, sanksiyaların təsirini kompensasiya etməməsi üçün 630 milyard dollar valyuta ehtiyatı saxlayan Rusiya Mərkəzi Bankının aktivlərinin dondurulması da daxildir. Mayın 5-də Şarl Mişel dedi: "Mən tamamilə əminəm ki, bu, təkcə aktivləri dondurmaq üçün deyil, həm də onun müsadirə edilməsinə imkan yaratmaq, Ukraynanın yenidən qurulması üçün əlçatan etmək üçün son dərəcə vacibdir".
Gürcüstanda böhran
2021-ci ilin martında Mişel Gürcüstana səfər edib və baş nazir İrakli Qaribaşvili ilə müxalifət arasında danışıqlarda iştirak edib. Mişel və Aİ-nin Ali Nümayəndəsi Josef Borel, isveçli diplomat Kristian Danielsonu ölkədəki siyasi böhran danışıqlarında vasitəçilik etmək üçün Aİ-nin nümayəndəsi təyin etdilər. Mişel həmçinin həmin ayın sonunda Brüsseldə Gürcüstanın baş naziri İrakli Qaribaşvili ilə görüşdü və Mişel və Aİ-nin vasitəçiliyi ilə bir neçə həftəlik vasitəçilikdən sonra saziş imzalandıqdan sonra 2021-ci ilin aprelində Tbilisidə siyasi liderlərlə görüşdü. Müqavilə beynəlxalq ictimaiyyət və Avropa-Gürcüstan İnstitutu kimi yerli vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları tərəfindən müvəffəqiyyət kimi qarşılandı və Mişel sazişin Gürcüstanı "Avro-Atlantik gələcəyə" aparan "həqiqətən Avropa ruhunda" olduğunu qeyd edib. Daha sonra Tbilisinin ən böyük müxalifət partiyası razılaşmanı qəbul etmədi və hakim partiya ondan çıxdı.
Şəxsi həyatı
Mişel və həyat yoldaşı Ameli Derbrenxeyn Mişelin iki övladı var. COVID-19 pandemiyası fonunda, cütlük Belçikaya qayıtdıqdan sonra karantindən qaçmaq üçün 2020-ci ilin avqustunda Fransada baş tutmalı olan toylarını təxirə saldılar. 2021-ci ilin oktyabrında Mişelin sözçüsü cütlüyün 2021-ci ilin yayında kiçik bir şənliklə gizli şəkildə evləndiyini təsdiqlədi.
Mişelin də əvvəlki münasibətdən bir oğlu var.
Məmikzadə Mustafa Əfəndi
Məmikzadə Mustafa Əfəndi — Osmanlı alimi, müdərrisi və şeyxülislamı.