cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alban güləbətini
Qısa morfoloji təsviri
thumb|275x275px Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi sadədir, 5-15 sm hündürlükdədir. Meyvəvermə zamanı 26 sm-ə qədər uzanır. Kökətrafı yarpaqları əsasən çiçəklərlə eyni vaxtda əmələ gəlir, uzunsov, 2 dəfə lələkvari bölünmüş, neştərşəkilli və ya xətvari, tamkənarlı və ya dişcikli hissəlidir. Çiçəkləri sallanan, sarı, zəngvaridir. Çiçək yatağının yarpaqları 18–25 mm uzunluğunda, uzunsov, ellipsivari, əyilmiş ucludur. Meyvələri tükcüklü, qılçıqlıdır, 2-2,5 sm uzunluqdadır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə may-iyul aylarına təsadüf edir. Yuxarı dağ qurşaqlarında, əhəngli, çınqıllı-daşlı, daş yamaclarında və çəmənliklərdə rast gəlinir. Dekorativdir. Zəhərli bitki olduğundan mal-qara tərəfindən yeyilmir.
Yayılması
Böyük Qafqazın Quba sahəsi, şərq və qərb hissələri.
Sayı və tendensiyası
Antropogen amillərin təsirinə baxmayaraq populyasiya hal-hazırda sabitdir, yalnız areallarının qismən daralması müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Sistemsiz otarılma və tapdalanma nəticəsində yaşama ərazisi məhdudlaşır, ekstremal iqlim şəraiti olan ərazilərdə yayılıb.
Mühafizə tədbirləri
Yayıldığı ərazilərin nəzarətə götürülməsi, axtarış monitorinqlərinin aparılması, toxumla çoxalan bitki olduğundan lazımi miqdarda toxum ehtiyyatının toplanılması təklif olunur.
Sinonimləri:
Pulsatilla andina (Rupr.) Woronow
Verner Heyzenberq
Verner Karl Heyzenberq — alman fiziki, kvant mexanikasının əsas yaradıcılarından biri. 1925-ci ildə nəşr etdiyi məqaləsi ilə böyük şöhrət qazanmışdır. Maks Born və Paskual Yordan ilə sonrakı məqalələr seriyasında, eyni il ərzində onun kvant mexanikasının matris formalaşdırılması əsaslı şəkildə işlənib hazırlanmışdır. O, 1927-ci ildə nəşr etdirdiyi qeyri-müəyyənlik prinsipi ilə tanınır. Heyzenberq 1932-ci ildə "kvant fizikası yaradılmasına görə" fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülüb.
Heyzenberq həmçinin turbulent axınların hidrodinamikasının, atom nüvəsinin, ferromaqnetizmin, kosmik şüaların və maddə və sahə zərrəcikləri nəzəriyyələrinə töhfələr vermişdir. O, İkinci Dünya müharibəsi zamanı Almaniyanın nüvə silahı proqramında əsas alim olub. O, həmçinin 1957-ci ildə Münhendəki tədqiqat reaktoru ilə birlikdə Karlsruedə ilk Qərbi Almaniya nüvə reaktorunun planlaşdırılmasında mühüm rol oynamışdır.
İkinci Dünya müharibəsindən sonra o, Kayzer Vilhelm Fizika İnstitutunun (daha sonra Maks Plank Fizika İnstitutu) direktoru təyin edilmişdir. O, 1958-ci ildə Münhenə köçürülənə qədər bu institutun direktoru olub. Daha sonra 1960–1970-ci illərdə Maks Plank Fizika və Astrofizika İnstitutunun direktoru olub.
Heyzenberq həm də Alman Tədqiqat Şurasının prezidenti, Atom Fizikası Komissiyasının sədri, Nüvə Fizikası üzrə İşçi Qrupun sədri və Aleksandr fon Humboldt Fondunun prezidenti olmuşdur.
Həyatı
Verner Heyzenberq 1901-ci ildə Vürzburqda, Bizans tarixi professoru Avqust Heyzenberqin ailəsində anadan olmuşdur. Fizikanı Münhendə Zommerfildin rəhbərliyi altında öyrənmişdir. Universiteti cəmi üç ilə bitirmişdir. "Maye axınlarının stabilliyi və turbulentliyi" mövzüsunda dissertasiya müdafiə edir. 1924-cü ildə Göttingendə Maks Bornun assistenti işləyir. Bir müddət isə, Kopenhagendə Nils Borun yanında çalışır. Növbəti illərdə Maks Born və Paskual Yordanla birlikdə kvant mexanikasının ilk variantı olan matriks mexanikasının əsasını qoyur. 1927-ci ildə, cəmi 26 yaşında Leypsiq universitetinin professoru təyin olunur. 1932-ci ildə isə, fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülür. 1942-45-ci illərdə Kayzer Vilhelm adına fizika institutuna rəhbərlik edir və Berlin universitetində dərs deyir. Məhz Berlində olarkən 3-cü Reyxin Silahlı Qüvvələr İdarəsinin uran layihəsində iştirak edir. 1945-46-ci illərdə İngiltərədə saxlanıldıqdan sonra Almaniyaya qayıdır və Münhendə Maks Plank adına fizika institutunun direktoru təyin edilir.
Dahi fizik 1936-cı ildə Elizabet Şumaxerlə evlənir və yeddi övlad atası olur. Oğullarından biri- Martin Heyzenberq genetika üzrə professor vəzifəsində çalışır.
Elmi nailiyyətləri
thumb|upright|left|Heyzenberq (1926) Heyzenberq fizika elminin XX əsr inkişaf istiqamətini müəyyənləşdirmiş alimlər sırasında durur. Heyzenberq kvant mexanikasının müəlliflərindən biridir. Bundan əlavə, o, nüvə fizikası (elmə izospin anlayışını daxil etmişdir) və elementar hissəciklər fizikasına da əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. Nüvədə nuklonların qarşılıqlı əlaqəsinin mübadilə xarakterini müəyyən etməklə atomun quruluşu nəzəriyyəsini daha da təkmilləşdirmişdir. Heyzenberq həmçinin relyavistik kvant mexanikası və sahənin vahid, qeyri-xətti nəzəriyyəsini də işləmişdir.
1925-ci ildə Nils Borla birgə kvant mexanikasının ilk variantı olan matriks mexanikasını işləmişdir. Bu mexanika sadə kvant sistemləri – xətti ossilyatorlar tərəfindən buraxılan spektral xəttlərin intensivliyini hesablamaq imkanı verir. Helium atomunun kvantomexanik hesabını verməklə bu atomun iki müxtətlif halda mövcud ola bilməsini sübut edir.
1927-ci ildə Heyzenberq qeyri-korpuskulyar və dalğavari təbiətli mikrohissəciklərin impuls və koordinatları arasındakı əlaqəni əks etdirən qeyri-müəyyənlik prinsipini irəli sürür. Kvant mexanikasında əldə etdiyi nailiyyətləri, daha dəqiqi hidrogen atomunun spektrinin kəmiyyətcə izah etməsinə görə Heyzenberq 1932-ci il fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülür. Bir il sonra isə, fizik Maks Plank medalı ilə təltif olunur.
İkini dünya müharibəsinin başlamasından sonra, digər alman fizikləri (məsələn: Otto Han və Karl Vayszekker) kimi Heyzenberq də, 3-cü Reyxin Silahlı Qüvvələri idarəsinə dəvət olunur. Nüvə layihəsi çərçivəsində Heyzenberq və digər alman alimləri qarşısında nüvənin bölünməsinin hərbi tətbiqiliyinin öyrənilməsi məsələri dururdu. Lakin, Heyzenreq anlayır ki, müharibə müddətində atom bombasını yaratmaq almanlara müyəssər olmayacaq. Ən azı ona görə ki, bu nəhəng maliyyə xərcləri tələb edirdi və Almaniya praktiki olaraq bu maliyyə ehtiyatlarına malik deyildi. Nüvə reaktorlarının hazırlanması isə, bir qədər ucuz başa gəldiyindən və kütləvi qırğın silahı ilə əlaqədar olmadığından Heyzenberq və həmkarları bu problem üzərində çalışmağa başlayır. Belə bir səhv fikir mövcuddur ki, Heyzenberq atom bombasını əldə etmiş və məhz buna görə müharəbə illərində Almaniyanı tərk etməmişdir.
Nasizm vaxtında Heyzenberq Ştark başda olmaqla "ari fiziklərlə" konfliktə girir. Onlar Heyzenberqin nəzəriyyələrinə sadəcə nəzəri formallıq damğası vurmağa çalışır və bu nəzəriyyələrin Eynşteyn ruhunda hazırlandığını iddia edirdilər. Ştark 1937-ci ildə „Elmdə ağ yəhudilər" adlı məqalə ilə çıxış edir və burada açıq-aşkar Heyzenberqə hücum çəkirdi.
Heyzenberq və həmkarları İkini Dünya Müharbəsindən sonra həbs olunur və bir müddət İngiltərədə əsirlikdə qalırlar.
Enerji-Buran proqramı
Buran Kosmik Gəmi proqramı Sovet İttifaqının kosmik gəmi layihəsidir. Sınaq kosmik gəmiləri ilə birlikdə müxtəlif dövrlərdə ümumilikdə 10 kosmik gəmi inşa edilmişdir. Bunlardan ilk 5-i sınaq kosmik gəmiləri idi və hamısının inşası tamamlanmış və vəzifələrini uğurla yerinə yetirmişdirlər. OK-1.01 də adlandırılan model, kosmosa çıxan ilk model idi. İnşaatı 1986-cı ildə başlamış və 15 noyabr 1988-ci ildə kosmosa çıxmışdır. Bu model ilk dəfə Baykal adlandırılsa da, uçuşundan bir müddət əvvəl adı "Buran" olaraq dəyişdirilmişdir. Bu kosmik gəmi, Qazaxıstandakı Baikonur Kosmik Bazasının 112-ci anqarında 5 il saxlanılmışdır. Bərpa zamanı anqarın tavanı çökdü. Buran layihəsinin kosmosda olan yeganə modeli Buran 1.01 və Energiya raket komandası damın qalıqlarının altında qalaraq məhv olmuşdur. 7 bərpa işçisi də ölmüşdür.
Digər kosmik gəmilərdən biri olan OK-1.02-yə Buria (qeyri-rəsmi) adı verilmişdir. Bu kosmik gəminin inşasının 95–97% hissəsi başa çatdırılmışdı. Layihə 1993-cü ildə maliyyə səbəblərinə görə ləğv edildiyi zaman, OK-2.01-in 30–50% -i və OK-2.02-nin 10–20% -i başa çatdırılmış, OK-2.03-ün inşasına isə hələ yeni başlanılmışdır. Amerikadakı ekvivalenti kimi, Buran da uçuş-enmə zonasından buraxma kompleksinə reaktiv təyyarənin arxasında aparılırdı. Bu məqsədlə istehsal olunan Sovet Antonov An-225 təyyarəsi dünyanın ən böyük təyyarəsidir.
Verner Heyzenberq
Elmi nailiyyətləri
Heyzenberq Leypsiqdə Saksoniya Elmlər Akademiyasına da üzv seçilir.
1957-ci ildə Heyzenberq və digər 17 nüvə fizikləri Almaniyada ordunun nüvə silahları ilə silahlanmasına qarşı çıxışlar edir.
Dahi fizikin tanınmış tələbələri sırasında fizik və filosof K.Vayszekker, „hidrogen bombasının atası" E.Teller, gələcək Nobel mükafatı laureatı F.Blox və kimyaçı F.Hundu göstərmək
olar.
Fəlsəfə
Heisenberg Şərq fəlsəfəsinə heyran idi və onunla kvant mexanikası arasında paralellər görərək özünü Fizika Tao kitabı ilə "tam razılaşan" biri kimi təsvir etdi. Heisenberg hətta Rabindranath Tagore ilə Hindistan fəlsəfəsi haqqında söhbətlərindən sonra "bu qədər çılğın görünən bəzi fikirlərin birdən daha çox məna kəsb etdiyini" ifadə etdi.
Lüdviq Vitgenşteynin fəlsəfəsinə gəlincə, Heisenberg Tractatus Logico-Philosophicus-u bəyənmədi, lakin "Vitgenşteynin sonrakı fikirlərini və dil haqqında fəlsəfəsini" çox bəyəndi.
Dindar xristian olan Heyzenberq  yazırdı: “Biz özümüzə təsəlli verə bilərik ki, xeyirxah Tanrı Tanrı [atomaltı] hissəciklərin yerini bilsin, beləliklə, O, səbəbiyyət prinsipinin etibarlılığını davam etdirməsinə icazə verərdi”. Albert Eynşteynə son məktub. Eynşteyn kvant fizikasının natamam olması lazım olduğunu müdafiə etməyə davam etdi, çünki bu, kainatın fundamental səviyyədə qeyri-müəyyən olduğunu nəzərdə tutur.
1950-ci illərdə verilən və daha sonra Fizika və Fəlsəfə adı ilə nəşr olunan mühazirələrdə Heisenberg elmi inkişafın mədəni münaqişələrə səbəb olduğunu iddia edirdi. O, müasir fizikanın "indiki dünyamızın birləşməsinə və genişlənməsinə meylli ümumi tarixi prosesin bir hissəsi olduğunu" bildirdi.
Heyzenberq 1974-cü ildə Romano Qvardini Mükafatını  [ de ] qəbul edərkən, o, daha sonra Elmi və Dini Həqiqət adı altında nəşr etdiyi bir çıxış etdi. Fikirləşdi: Elm tarixində Qalileonun məşhur məhkəməsindən bəri dəfələrlə iddia edilir ki, elmi həqiqət dünyanın dini şərhi ilə uzlaşdırıla bilməz. İndi mən əmin olsam da, elmi həqiqətin öz sahəsində danılmaz olduğuna inanıram, dini təfəkkürün məzmununu bəşəriyyətin şüurunda köhnəlmiş bir mərhələnin sadəcə bir hissəsi kimi nəzərdən qaçırmağı heç vaxt mümkün görməmişəm. indi. Beləliklə, həyatım boyu mən dəfələrlə bu iki düşüncə bölgəsinin əlaqəsi üzərində düşünməyə məcbur olmuşam, çünki onların işarə etdiklərinin gerçəkliyinə heç vaxt şübhə edə bilməmişəm.
Mədəniyyət
Heyzenberqin soyadı AMC - nin kriminal dram serialındakı Breaking Bad -ın baş qəhrəmanı Uolter Uayt üçün əsas ləqəb kimi istifadə olunur. Better Call Saul -un spin-off prequel seriyasında Werner adlı bir personaj antaqonist Qus Frinqə məxsus meth laboratoriyasının tikintisinə rəhbərlik edir və Uolt Breaking Bad filminin çox hissəsini bişirir.
Verner Heyzenberq real hadisələrə əsaslanan “ Tutan bir casus idi ” filmində casus Moe Berg tərəfindən sui-qəsdin hədəfi olub.
Heisenberg, Philip K. Dick -in The Man in the High Castle romanının Amazon Prime teleserialına uyğunlaşdırılmasında Axis tərəfindən istifadə edilən atom bombasının yaradılmasında hesab olunur. Bu kainatdakı atom bombalarına Heisenberg Cihazları deyilir.
Heisenberg Resident Evil Village ikinci dərəcəli antaqonisti Karl Heisenberg -in adasıdır. Heyzenberqin ferromaqnetizmlə bağlı araşdırması personajın maqnit qabiliyyətləri üçün ilham mənbəyi olmuşdur.
Mükafatlar
Heyzenberq bir sıra fəxri adlara layiq görülüb:
2.03 (Buran sinifli kosmik gəmi)
2.03 Sovetlər tərəfindən istehsal edilmiş təkrar istifadə edilə bilən kosmik gəmilərin beşincisi idi.
2.03, 2-ci seriyanın kosmik gəmilərindən biri idi. Beləliklə də, "2" rəqəmi ilə qeyd olunur. 1993-cü ildə Sovet kosmik gəmi proqramı dayandırılmazdan əvvəl 2.03-ün istehsalı demək olar ki, yeni başlanıldığı üçün kosmik gəminin çox az bir hissəsi hazır vəziyyətdə idi. Hazırlanan parçalar proqram dayandırıldıqdan qısa bir müddət sonra sökülmüşdür. 1995-ci ildə isə heç bir şey dəyişilməz qalmamışdı.
Çox az yaşadığı üçün 2.03 şəkilləri demək olar ki, mövcud deyildir. Ancaq görünüşü demək olar ki, ikinci seriyanın kosmik gəmilərinə bənzəyir. Və ilk seriyadakı nümunələrlə də oxşar cəhətləri mövcuddur. 2.02. və 2.03 heç vaxt adlandırılmamışdırlar.
Düzbağırsaqılılar
- Neorhabdocoela Yastı qurdlar (Plathelminthes) tipinin bir dəstəsidir.
Xarici quruluşu
Çox kiçik 0.5-5mm ölçülü heyvanlar olub, bədənləri zəif yastılaşmış, demək olar ki silindir və ya iynəvaridir. Onlardan bir çoxu bədənlərini örtən kirpiklərin hərəkəti sayəsində suda yaxşı üzür. Bağırsaqlarının düz və arxadan qapalı qurtarması bunların quruluşlarının xarakterik əlaməti hesab olunur. Ağız adətən bədənin ön qurtaracağında yerləşir. İfrazat sistemini bir cüt kanal əmələ gətirir. Hər kanal bir dəliklə xarici mühitə açılır. Cinsi sitemdə çoxa vaxt bir cüt toxumluqdan, yumurtalıqdan ibarət olan cinsi vəzilərin iri quruluşlu olması xarakterikdir.
Həyat tərzi
Sərbəst və parazit həyat tərzi keçirirlər. Kiçik xərçəngkililərlə oliqoxet və kiçik heyvanlarla qidalanırlar.
Bakıda neftçilərin tətili (1954)
Bakıda neftçilərin tətili — 16 iyul 1954-cü il tarixində öz həyat şəraitlərindən narazılıq edən və əsasən azərbaycanlılardan ibarət olan Bakı neftçiləri tərəfindən təşkil edilmiş və insan tələfatı ilə nəticələnmiş tətil.
Milisin silahlı müdaxiləsi nəticəsində tətil iştirakçılarından təxminən 20 nəfər öldürülmüş, yüzlərlə insan həbs olunmuşdur. Həbs olunanlardan 300-ə yaxını sonradan SSRİ-nin müxtəlif bölgələrinə sürgün olunmuşdur. Sürgün olunanlar arasında tətil iştirakçılarının ailə üzvləri, qadınlar və uşaqlar da olmuşdur.
Reaksiya
Hadisə barədə məlumat 1954-cü ilin oktyabrında ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinə ötürülüb və 2007-ci ildə məlumatın üzərindən məxfilik qrifi götürülüb. Hazırda həmin məlumatla MKİ-nin kitabxanasında kağız və elektron variantda tanış olmaq mümkündür.
Elektrik stansiyası
200px|thumb|Hidroelektrik stansiyası thumb|200px|Külək elektrik stansiyası thumb|200px|Atom elektrik stansiyası
Elektrik stansiyası — elektrik enerjisinin istehsalı ilə məşğul olan avadanlıq və aparatlardan ibarət qurğular toplusudur. Bu qurğular binalarda yerləşdirilərək xüsusi ərazilərə malik olurlar.
İşləmə prinsipi
Bütün mütərəqqi elektrik stansiyalarının işləmə prinsipi aşağıdakı kimidir:
Elektrik gücü müxtəlif yollarla əldə edilə bilir:
Elektrik stansiyalarının işləmə qabiliyyətini səciyyələndirən kəmiyyət onların şəbəkədəki gərginlik dəyişikliyinə reaksiya verərək tez işə düşə bilməsidir. Qazla işləyənlər və su ilə işləyənlərin bəzi növləri qısa müddətdə (bir neçə dəqiqəyə) sakit vəziyyətdən start götürüb öz tam güclərini ala bilirlər. Buxar stansiyaları buna bir neçə saat, nüvə reaktorları isə bir neçə gün tələb edirlər. Buna görə də nüvə reaktoru əsas gücü öz üzərinə götürür, su və buxar stansiyaları isə şəbəkədə olan dəyişmələri kompensasiya etmək üçün tətbiq edilir. thumb|St. Clair Elektrik Stansiyası, ABŞ-nin Miçiqan ştatında kömürlə işləyən böyük elektrik stansiyası
Tərkibi
Elektrik stansiyalarına bir çox komponentlər daxildirlər:
Transformatorlar generatordan alınan cərəyan gərginliyini yüksəldir, belə ki, onların uzaq məsafəyə itkisiz ötürülməsi mümkün olur. Stansiyada yerləşmiş ölçmə mərkəzi nasosların, armaturaların və müxtəlif köməkçi qurğuların idarəedilməsini tənzimləyir və təhlükəsizlik texnikasına şərait yaradır. Buxarla işləyən elektrik stansiyalarında əlavə olaraq buxar qazanı, generator, kondensator, maşın otağı, qazın kükürdsüzləşdirilməsi, soyuducu qüllə, buxara, nasos və borular mövcuddur. Su ilə işləyən stansiyaların əsas komponentini maşın otağı, su turbini, generator, su bəndi, su cəmləşən hövzə, borular və su qapıları daxildir.
Böyük Vitovt Universiteti
Böyük Vitovt Universiteti (Vytauto Didžiojo universitetas, abbr. VDU) — Litvanın Kaunas şəhərində yerləşən universitet. Onun əsası müharibə arası dövründə, 1922-ci ildə milli universitetin alternativi kimi qoyulub.
2015/16 QS World University Rankings-də 701-800 yeri tutur.
Tarix
1930-cu ildə, Böyük Vitovtun 500 illik qutlaması olmuşdu və bunnnan əlaqədər, universitetin adını indiki adına dəyişdirdilər.
1944-cü ildə Litva SSRİ tərəfindən işqal olunub və 1950-ci ildə universitet bağlanılıb. Yalnız Texniki Elmlər və Tibb fakultələri ayrı institutlat şəklində fəaliyyətini davam edirdilər. SSRİ dağılan zamanıç 1989-cu ildə, o yenidən açılıb.
Böyük Vitovt Universiteti ölkədə üç pillə təhsil (bakalarvr, magistratura və doktorantura) təklif edən ilk universiteti idi.
1993-cü ilin iyunun 12-də universitetdə qeyri-dövri drərclərin redaktə və çap üçün nəşr qrupu qeydetməni keçib. Beləliklə, bu tarix universitetin nəşriyyat tarixinin başlanğıcı günü sayılır. 1997-ci ildə isə nəriyyat evi yaradılmış.
Atatürk Universiteti
Atatürk Universiteti — 1957-ci ildə yaradılan universitetidir.
Böyük Vitovt Universiteti
Qurumu
=== Fakultələri ===
Atatürk Universiteti
Tarix
Atatürk Universitetinin tarixi Türkiyə Cümhuriyyətinin önəmli röyalarından birinin gerçəkləşməsidir. Cümhuriyyətin qurucusu Mustafa Kamal Atatürk 1 noyabr 1937-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki nitqində Şərqi Anadoluda böyük bir universitetin qurulmasının lazım olduğunu ifadə etmiş, bu yöndə işlərin başlanmasına təlimat vermişdir.
Atatürkün ölümündən sonra bu işlərə 12 il ara verilmiş və 1950-ci ildə yenidən gündəmə gətirilmişdir. 1951-ci ildə yaradılan komissiya Şərq Universitetinin Ərzurumda olmasına qərar verdi. 1954-cü ildə çıxarılan 6373 nömrəli qanunla da universitetin adı "Atatürk" qoyuldu. Həmin il Amerika Birləşmiş Ştatlarının USAİD təşkilatı vasitəsilə Atatürk Universiteti ilə Nebraska Universiteti arasında işbirliyi qurulmuşdur. Beləliklə, Atatürk Universitetinin gənc müəllim heyəti Nebraska Universitetinin texniki və akademik araşdırmaları təcrübəsindən yararlanmışlar.
İlk olaraq universitetdə əkinçilik, dil-ədəbiyyat, mühəndislik və memarlıq fakültələri var idi. Hazırda isə Atatürk Universitetində 17 fakültə, 5 yüksək məktəb, 15 peşə məktəbi, 6 institut və 16 araşdırma mərkəzi var.
Fakültələri
Atatürk Universiteti 2007–2008-ci tədris ilində 41 613 tələbəyə təhsil vermişdir. Universitetdə yeni fakültələrin, yüksək və məslək məktəblərinin açılması ilə tələbələrin sayı getdikcə artmışdır. Bakalavr təhsili alan tələbə sayında olan bu artım, magistratura və daha yüksək dərəcələrin alınmasında da görülməkdədir. Daxilindəki institutlarda isə say artımı daha çox Sosial elmlər institutundadır.
1957-ci ildən etibarən Türkiyənin elm sahəsinə böyük töfhələr vermiş bu önəmli universitetin qurulması kimi şərəfli yola başlayanlar: Türkiyə Cümhuriyyətinin prezidenti Qazi Mustafa Kamal Atatürk, baş nazir Adnan Menderes, Milli Təhsil Nazirləri – Tövhiq İləri, prof. Rıfkı Səlim Burçaq, Cəlal Yardımcı, Nebraka Universitetinin rektoru prof. Cliffor M. Hardi.
Xarici əlaqələri
Qafqaz Universitetlər Birliyinin qurucu üzvüdür.
NGC 5659
NGC 5659, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Çoban bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Ağahüseyn Əlihüseynov
Ağahüseyin Mehdi oğlu Əlihüseyinov — Azərbaycanın dövlət və ictimai-siyasi xadimi, Azərbaycan SSR Baş prokuroru.
Həyatı
"Zəhmətkeşlərin haqlı tələbləri"nə biganə qala bilməyən NKVD-nin baş komissarı N. Yejov 30 iyul 1937-ci ildə "Keçmiş qolçomaqlar, canilər və başqa antisovet ünsürlərin repressiya edilməsi üzrə əməliyyat" haqqında 00447 saylı əmr imzaladı. Bu əmrə görə siyasi düşmənləri dərhal məhv etmək, siyasi rejimi dəyişmək fikrinə düşənləri operativ şəkildə zərərsizləşdirmək məqsədilə sadələşdirilmiş iş üsuluna keçilməsini təmin etmək üçün Sovet İttifaqının bütün müttəfiq respublikalarında "üçlüklər — troykalar" yaradıldı. Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş ilk üçlüyün – "troyka"nın – tərkibi Daxili İşlər Xalq komissarı Y. Sumbatov-Topuridzedən — sədr, Teymur Quliyevdən və Cahangir Axundzadədən ibarət idi.
Sonrakı dövrdə respublika "troyka"sının fəaliyyətini Daxili İşlər Xalq komissarı M. Rayev — sədr, Ağahüseyn Əlihüseynov və Teymur Yaqubov davam etdirmişlər. Tutulanları iki kateqoriya üzrə — birinci və ikinci kateqoriya üzrə istintağa cəlb edirdilər. Birinci kateqoriyaya daxil olanlar güllələlənirdilər, "bəxti gətirib" ikinci kateqoriyaya düşənlərə isə 8 — 10 il həbs cəzası təyin edirdilər. Təqsirli sayılanları tez və sadələşdirilmiş şəkildə mühakimə edən "üçlüklər"ə SSRİ NKVD-nin xalq komissarı N. Yejov əvvəlcədən plan kəsmişdi. Məsələn, Azərbaycan Respublikasından I kateqoriya ilə 1 500, II kateqoriya ilə 3 750 məhbus, cəmi 5 250 nəfər cəzalandırılmalı idi.
Fəxrəddin Nəcəfov
Fəxrəddin Vəliyəddin oğlu Nəcəfov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Fəxrəddin Vəliyəddin oğlu Nəcəfov 1967-ci il mart ayının 31-də Bakı şəhərində doğulmuşdur. 1984-cü ildə Bakı şəhərinin Nəsimi rayonundakı 19 nömrəli orta məktəbi bitirmişdir. 1985–1987-ci illərdə Rusiyanın Arxangelsk vilayətində hərbi xidmətdə olmuşdur.
Döyüşlərdə iştirakı
1991-ci ildə könüllü olaraq Qarabağ cəbhəsinə yollanmış, 1992-ci ildə Ağdam cəbhəsində hərbi hissələrdən birinin komandiri təyin edilmişdir. 1992-ci il sentyabr ayının 4-də Ağdərənin Çıldıran kəndi uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına həlak olmuşdur.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 6 noyabr 1992-ci il fərmanı ilə Fəxrəddin Vəliəddin oğlu Nəcəfova "Azərbaycan Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.
Azərbaycanın qəhrəman oğlu Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir. Bakı şəhəri 266 nömrəli tam orta məktəb onun adını daşıyır.
İran türklərinin etnik qruplarının siyahısı
İran türkləri ifadəsi çox zaman İran azərbaycanlıları ifadəsi ilə eyniləşdirilir. Bu İran azərbaycanlılarının İran türklərinin ən böyük qrupu olması ilə əlaqəlidir, lakin İranda ondan başqa da türk etnik qrupları yaşamaqdadır. Lakin getdikcə ölkənin ir çox türk etnik qruplarının İran azərbaycanlılarının arasında əridiyi müşahidə olunur.
İran türklərinin etnik qruplarınnı siyahısına daxildir:
Pont quşsüdü
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU B1 ab (iii) +2ab(iii). Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Soğanağı çox və az dərəcədə iri, yumurtavari, 1,5-3 sm enində, xaricdə çox vaxt ağ zarlı, şəffaf və ya qonur, ölmüş qınlarla örtülmüşdür. Gövdə]si düz, dəyirmi içi boş, 30-65 sm hündürlükdədir. Yarpaqları ensiz-xətvari, novşəkilli, 4-6 mm enində, gövdədən qısadır. Çiçək qrupu çox çiçəklidir. Çiçəkləri uzun çiçək saplağında, aşağı çiçək saplağı yuxaıdakılardan qısadır; çiçəkləmədən sonra çiçək saplağı çiçək qrupunun oxuna sıxılmışdır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə və meyvə əmələgəlmə dövrü iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Kriptofit (geofit) bitkidir. Orta dağ qurşağına kimi meşəkənarı, kolluqlararası, bağlar, əkinlər və otlu yamaclarda, paxlalı-taxıllı, müxtəlifotlu senozlarda komponent kimi iştrak edir. Dekorativ, qida və dərman bitkisidir.
Yayılması
Qobustan rayonu (Mərəzə qəsəbəsi); Böyük Qafqazın şərq hissəsi (Şamaxı rayonu, Damlamaca kəndi, Nağaraxana kəndi Pirqulu qəsəbəsi ətrafları), Naxçıvanın dağlıq hissəsi (Şahbuz rayonunun Badamlı və Ayrınc, Culfa rayonunun Ləkətağ və Teyvaz kəndləri ətrafında).
Sayı və tendensiyası
Fraqmentləşmiş sahələrin və təbii ehtiyatların azalması müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen amillər dekorativ bitki kimi yığılması, otların biçilməsi, həmçinin mal-qara tərəfindən tapdalanması.
Mühafizə tədbirləri
Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması.
Ruzi İbrahimov
Həyatı
Ruzi İbrahimov 1983-cü il fevralın 23-də Şərur rayonunun Yengicə kəndində anadan olub. 1989-2000-ci illərdə Yengicə kənd tam orta məktəbində təhsil alıb.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun çavuşu olan Ruzi İbrahimov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Ruzi İbrahimov noyabrın 7-də Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub. Şərur şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ruzi İbrahimov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ruzi İbrahimov ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ruzi İbrahimov ​ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Kadyak adası
Coğrafiya
Kadyak arxipelaqının ən iri, Amerika Birləşmiş Ştatlarının ikinci adasıdır. Ada Alyaska yarımadasından Şelixov boğazı ayırır. Kadyak adası demək olarki bütünlüklə dağlıqdır. Ən hündür nöqtəsi isə 1353 metrdir.
Kadyak adasından şimalda nisbətən iri Afoqnak, cənub-qərbdə isə Torisı adası yerləşir.
Kadyak adası eyni adlı Kadyak ayısının vətənidir.
Tarixi
Kadyak adası Koniaqa qəbiləsinin tarixi torpağıdır. Onun əhalisi ilk əvvəllər ovçuluq, balıqçılıq və yığıçılıqla məşğul olmuşlar. Adaya ilk gələnlər ruslar olmuşdur. Bura təşkil edilən ilk ekspedisiyaya Qriqori Şeloxov rəhbərlik etmiişdir. Rusların burada ilk məskənləri Üç Müqəddəs buxtası sahilində 1784-cü ildə salınır. 1867-ci ildə Alyaskanın ABŞa satılmasından sonra əraziyə Amerikada insanlar axın edir.
Novarupt vulkanının təsiri
Adadan 160 km şimal-şərqdə Novarupta vulkanı yerləşir. 1912-ci ildə baş vermiş və 60 saat davam edən güçlü püskürmə nəticəsində ağır fəsadlar törətmişdir. Ada üzərini qalın kül təbəqəsi örtmüş, sular içilməz hala gəlmiş, sıx duman görünməni məhdudlamdırmaqla yanaşı nıfəs almanı çətinləşdirmişdir.
Nəqliyat və komanavtika
Kadyak adasında aeroport fəliyyət göstərir. Bundan əlavə burada Nasanın Kadyak kosmodromu vardır. Buradan bir sıra uçuşlar həyata keçirilir.
NGC 1894
NGC 1894, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Lui Maqales
Lui Maqales (. 1958; Portuqaliya) — Portuqaliyalı basketbol məşqçisi. Hal hazırda Anqola Milli Basketbol Komandasını hazırlayır. 2009-cu ildən komandada məşqçi olan Luiz, FİBA Afrika Çempionatından komandası ilə qızıl medala sahib olmuşdur.
2012-ci ilin noyabr ayında Anqolanın Recreativo do Libolo komandasında məşqçi olub.
Məhəmməd Dünyamalıyev
Dünyamalıyev Məhəmməd Ağamirzə oğlu  — texnika elmləri doktoru, professor.
Elmi fəaliyyəti
Dünyamalıyev M.A. neft və qaz yataqlarının işlənilməsi sahəsində tanınmış alimdir.
Elmi tədqiqat sahəsi: neft və qaz yataqlarının işlənilməsi zamanı relaksasiya effektlərinin və dağ süxurlarının sürüşməsinin öyrənilməsi.
Dünyamalıyev M.A. 80-dən artıq elmi məqalənin və 4 metodik vəsaitin müəllifidir.
4062-ci metr (film, 2012)
4062-ci metr filmi 2012-ci ildə çəkilmişdir. Film ANS televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycanlı jurnalist, Qarabağ müharibəsi şəhidi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayevin ölümünün 20 illiyi münasibətilə ANS televiziyası əməkdaşlarının "Çingiz zirvəsi"nə yürüşünü əks etdirir.
Məzmun
Film Azərbaycanlı jurnalist, Qarabağ müharibəsi şəhidi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayevin ölümünün 20 illiyi münasibətilə ANS televiziyası əməkdaşlarının "Çingiz zirvəsi"nə yürüşünü əks etdirir.
Şahdağda 4062 metr hündürlükdə yerləşən zirvə ilk dəfə 2000-ci ildə fəth olunub. Elə bu vaxtdan sonra “Çingiz zirvəsi” kimi adlandırılır. Zirvədə onun adını daşıyan lövhə var.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Rahib Qərib Operator : Azər Qarayev Prodüser: Anar Şuşalı
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2012-ci ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Manaf Novruzov
Manaf Novruzov (tam adı: Manaf Əbdülrəhim oğlu Novruzov; ) — həkim-terapevt, Tibb elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Novruzov Manaf Əbdülrəhim oğlu 26 dekabr 1926-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.
Təhsili
1944-cü ildə Naxçıvan Müəllimlər İnstitunun tarix fakültəsini bitirmişdir. 1952-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitunu bitirmişdir.
Əmək fəaliyyəti
Noraşen (indiki Şərur) rayonun mərkəzi xəstəxanasının baş həkimi (1955–58), Bakı şəhər 4saylı vərəm xəstəxanası baş həkiminin müavini və şöbə müdiri (1958–59), Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Vərəm xəstəlikləri İnstitutunda baş elmi işçi (1963–68), təşkilat şöbəsinin müdiri (1970–81), elmi işlər üzrə direktor müavini (1981–95) işləmişdir. 1995-ci ildən Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin baş ftizio-pulmonoloqu, respublika ftiziatr və pulmonoloq həkimləri assosiasiyasının prezidenti, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Azərbaycan Respublikasında vərəm xəstəlikləri üzrə milli əlaqələndiricisi olub.
Almaniyada ilin futbol məşqçisi
Bu Almaniyada hər il üzrə seçilmiş ilin məşqçisi siyahısıdır (Trainer des Jahres). Mükafat 2002-ci ildən başlayaraq qalibinə təqdim edilir. Qalib "Alman İdman Jurnalistləri Assosiasiyası"nın (Verband der Deutschen Sportjournalisten) üzvü olan alman futbol jurnalistləri tərəfindən seçilir və ölkənin idman dərgisi olan "Kiker" jurnalında dərc edilir.
Əbülmüzəffər Əhməd xan
Əbülmüzəffər Əhməd bin Xızır bin İbrahim bin Nəsr bin Əli xan Qaraxani — Qərbi Qaraxanilər dövlətinin xaqanı. 1087. ildə atası Xızır xan Qaraxaninin ölümündən sonra hakimiyyətə gəlmişdir. Hakimiyyəti illərində din adamları ilə yola gedə bilməyib, bir neçəsini edam elətdirdi. Bunu eşidən I Məlikşah Özkəndə gəlib onu əsir aldı və yerinə naib olaraq Əl-Tahir Xarəzmi təyin etdi. Məlikşahın ölümündən sonra Özkəndə gələn Əhməd xan din adamları tərəfdən xoş qarşılanmadı və 1095 iyulun 25-i Əhməd xan ateistliklə günahlandırılaraq edam edildi.
NGC 3651
NGC 3651, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. E0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Xarun
thumb|right|250px|Xarunun yanında Ayaksın troyalı əsiri öldürməsini təsvir edən etrusk amforası. E. ə. III əsr Xarun - Etrusk mifologiyasında ölülər diyarının əcinnəsidir. Əlində çəkic və ya əlyazma tutmuş insan şəklində təsvir edilirdi. Roma dövründə qladiator döyüşləri zamanı Xarunun maskasını taxmış cəllad arenaya çıxır və ağır yaralanmış qladiatorları öldürürdü.
Xırdayarpaq dovşanalması
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Himalayda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 50-100 sm-dək, diametri 3 m-dək olan həmişəyaşıl yarımkoldur. Zoğları tükcüklüdür. Yarpaqların uzunluğu 0,6-0,8 sm, yumurtavaridən əks-yumurtavariyədək, ensiz bünövrəli, ucu yumru və ya oyuqlu, möhkəm, dərili, üstü parlaq, sıx yaşıl, alt tərəfi ağımtıl və ya bozumtuldur. May-iyunda çiçəkləyir. Çiçəklərin diametri 0,8 sm, ağ, əsasən tək, bəzən 2-4 ədəd qalxanvari dəstələrə yığılmışdır. Meyvələri sentyabrda yetişir, diametri 0,6 sm, şarşəkillidir.
Ekologiyası
-290C-dək şaxtaya davamlıdır.
Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda dağətyi ərazilərdə rast gəlinir.
İstifadəsi
Tək və qrup əkinlərində istifadəsi məqsəd yönlüdür.
İqtisadi tsikl
İqtisadi tsikl (dövr)  — iqtisadi fəaliyyətdəki dalğalanmalar, təkrarlanan iqtisadi tənəzzüllərdən (tənəzzül, depressiya) və iqtisadi yüksəlişlərdən ibarətdir. Dövrlər dövri, lakin nizamsız xarakterlidir. Salınımların müddəti və genişliyi çox dəyişə bilər.
İqtisadi dövrlərə bazar iqtisadiyyatı fenomeni kimi baxılır. Planlı iqtisadiyyatda dövrlər yoxdur, baxmayaraq ki planlı iqtisadiyyat da qeyri-bərabər böyüyə bilər.
Müasir iqtisadiyyatda dövrlər ilk növbədə məhsul (ümumi daxili məhsul) və məşğulluq dalğalanmaları kimi müəyyən edilir. Lakin bunlarla yanaşı digər iqtisadi dəyişənlər (istehlak, investisiya, inflyasiya dərəcələri və s.) Dəyişir. Onların birgə dinamikası makroiqtisadi tədqiqatın mövzusudur. Analiz dövrlərin stokastik (təsadüfi) xarakterli olduğu, yəni müxtəlif xarici təsirlərin (şokların) yaratdığı fikrinə əsaslanır. Dövrlərin təbiətinə dair deterministik bir baxış (məsələn, Kondratyevin uzun dalğalar nəzəriyyəsi) köhnəlmişdir, çünki məlumatlar tərəfindən dəstəklənmir.
Müasir dövriyyə nəzəriyyəsi yeni Keynsçilik ideyalarına əsaslanır. Yeni klassik nəzəriyyə rəqib bir yanaşmadır, lakin bu nəzəriyyələr tamamilə ziddiyyətli deyil. İqtisadi əsas hissəyə daxil olmayan qeyri-adi nəzəriyyələr də vardır.
Ticarət dövrü mərhələləri
Dövrün əsas mərhələləri yüksəliş, pik, eniş və alt hissədir. Faza dəyişikliyi ilk növbədə ümumi daxili məhsulla ölçülən məhsul dalğalanmalarında ifadə olunur. İşsizlik (məşğulluq) məhsul ilə də yaxından əlaqəlidir. Bu əlaqə Okun qanunu ilə ifadə edilir.
Faza xarakteristikası
Yüksəliş — iqtisadi fəaliyyətin dövrünün ən aşağı (aşağıdan) ən yüksək (pik) nöqtəsinə qədər böyüməsi dövrü. İnvestisiya, məhsul və məşğulluq artımı ilə xarakterizə olunur. Artım inflyasiyanın sürətlənməsi ilə müşayiət oluna bilər.
Tənəzzül — iqtisadi fəaliyyətin dövrünün ən yüksək (pik) səviyyəsindən ən aşağı (aşağı) nöqtəsinə qədər azalma dövrü. İnvestisiya, məhsul və məşğulluq azalması ilə xarakterizə olunur. İnflyasiyanın azalması və ya hətta deflyasiya ilə müşayiət oluna bilər. Bir tənəzzül xüsusilə dərin və uzundursa, buna depresiya deyilir. Tənəzzül və depressiya arasında dəqiq bir fərq yoxdur. Depressiyaya ümumiyyətlə iki tarixi hadisə deyilir: 1929–1939-cu illərdəki Böyük Depressiya və 1873–1896-cı illərdəki Uzun müddətli böhran. Hər iki depressiya dünya miqyasında idi.
Eniş və yüksəliş əlamətləri
Tənəzzülün texniki meyarı ardıcıl dörddə üçdən çox davam edən işgüzar fəaliyyətin azalması hesab olunur. Lakin, əslində, dövrlərin tarixlənməsi dövr başa çatdıqdan sonra həyata keçirilir və ekspert qərarlarına əsaslanır. Məsələn, ABŞ-də, İqtisadi Tədqiqatlar Milli Bürosunun İşgüzar Dövrlərin Tanışlığı Komitəsi, dövrünün mərhələlərini təyin etməkdən məsuldur. Komitə tənəzzülü pik və çökəklik arasındakı dövr olaraq təyin edir, bu müddət ərzində bütün ölkəyə yayılan və bir neçə aydan bir ildən çox davam edə biləcək iqtisadi fəaliyyətdə əhəmiyyətli bir azalma var. Bir tənəzzül zamanı ümumi tendensiyanı dəyişdirməyən qısa müddətli bir mitinq ola bilər. Qısa bir bərpa dövrü ilə nöqtələnən iki tənəzzülü ayırmaq bəzən çətindir. Bu ardıcıl tənəzzüllərə ikiqat tənəzzül deyilir.
Yüksəlmə — iqtisadi fəaliyyətin əhəmiyyətli dərəcədə artdığı alt və zirvə arasındakı dövrdür.
Makroiqtisadi göstəricilərin təsnifatı
Dəyişikliklərin istiqamətinə görə makroiqtisadi göstəriciləri aşağıdakı növlərə bölmək olar.
Dəyişikliklərin tutarlılığına görə makroiqtisadi göstəriciləri aşağıdakı növlərə bölmək olar.
Əsas makroiqtisadi göstəricilərin xüsusiyyətləri cədvəldə verilmişdir. Bəzi göstəricilər təsnif edilmir.
Aparıcı göstəricilər
Dövrü proqnozlaşdırmaq üçün aparıcı ölçümlərdən istifadə olunur. Buna görə də onlara aparıcı göstəricilər deyilir. Aparıcı göstəricilərə dövrü qabaqlamayan, lakin statistik xidmətlərin operativ işi sayəsində ÜDM məlumatlarından daha tez əldə edilən dəyişənlər də daxildir. Bu cür göstəricilərə işsizlik müavinəti üçün müraciətlərin sayı, sənayedə yeni sifarişlərin sayı və s. Bütün əməliyyat məlumatları əsasında aparıcı göstəricilərin indeksləri qurulur. ABŞ-də bu cür məlumatlar qeyri-hökumət tədqiqat təşkilatı Konfrans Şurası tərəfindən yayımlanır. Rusiyada bunun üçün Rosstat cavabdehdir.
Dövrlərin təbiəti
Dövrlərin təbiəti haqqında fikirlər zaman keçdikcə dəyişdi. Dövrlərin təbiətinin öyrənilməsinə iki yanaşma var: determinist və stoxastik.
Deterministik yanaşma
Determinist yanaşma tarixən ilk idi. Onun sözlərinə görə, dövrlər ciddi qanunlara tabedir. İqtisadiyyatın dövri xarakterli olmasının spesifik, davamlı səbəbləri var. Dövr müddəti az və ya çox sabitdir. Buna görə keçmiş dövrlər haqqında məlumat yenilərini proqnozlaşdırmağa kömək edir. Xüsusilə, determinizm elementləri Marksist aşırı istehsal böhranları nəzəriyyəsində, Kondratyevin uzun dalğalar nəzəriyyəsində və başqalarında yer alır.
İqtisadi dövrlərin ən ümumi təsnifatı Yozef Şumpeterə aiddir. "İqtisadi dövrlər" kitabında Kitçin, Jüqlar və Kondratyevin uzun dalğalarının dövrlərini əhatə edən üç hissəli bir sxem təklif etdi. Kitçin dövrləri Juglar dövründə, Jüqlar dövrləri Kondratyevin uzun dalğalarında yerləşmişdir. Dəmirçinin ritmləri də bu sxemə əlavə olunur. Beləliklə, ümumiyyətlə iqtisadi dövrlərin dörd əsas növü vardır.
Bu günə qədər iqtisadi dövrlərin determinizminə dair inandırıcı empirik bir dəlil yoxdur. Artur Berns və Uesli Mitçell 1938-ci ildəki məqalələrində bu nəticəyə gələnlər arasında idi. 1880-ci illərdən əvvəlki 487 zaman seriyasını analiz etdilər. Onların nəticəsi budur ki, hər bir iş dövrünün öz xüsusiyyətləri var və keçmiş bumların və tənəzzüllərin tam olaraq təkrarlanacağına əminlik yoxdur. Eynilə, dövrü proqnozlaşdırmağa kömək edəcək hər hansı bir standart göstəricini müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Bunun əvəzinə hər dəfə bir çox məlumatları analiz etməlisiniz. Təxminən eyni nəticə Jeffrey Moore-un 1961-ci ildəki sonrakı əsərində yer alır.
1980-ci illərdən bəri, daxili iş dövrlərinin müasir nəzəriyyələri inkişaf etdirildi, lakin geniş qəbul edilmədi.
Məhəmməd Abdullayev (əsgər, 1992)
Məhəmməd Ramazan oğlu Abdullayev (3 may 1992; Talalar, Balakən rayonu — 16 oktyabr 2020; Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
1998-2009-cu illərdə 2 saylı Talalar kənd tam orta məktəbində təhsil alıb.
Hərbi xidməti
Məhəmməd Abdullayev 2010-cu ildə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb.
2010-2012-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin “N” saylı hərbi hissəsində xidmət edib.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri olan Məhəmməd Abdullayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə könüllü olaraq iştirak edib.
Məhəmməd Abdullayev oktyabrın 16-da Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub. Balakən Şəhidlər Xiyabanında torpağa tapşırılıb.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Məhəmməd Abdullayev ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Böyük Rift Dərəsi (Keniya)
thumb|200 px|right|Boqoriya gölü thumb|200 px|right|Lonqonot dağı thumb|200 px|right|Şərqi Afrika Rift Dərəsi, Keniya ISS 2012
Böyük Rift Dərəsi — Keniyada şimaldan cənuba doğru uzanan qitələrarası silsilə sisteminin bir hissəsidir. Tanzaniyada cənubdan başlayan və şimaldan Efiopiyaya doğru davam edən Şərqi Afrika riftinin şərq qolu olan Qreqori riftinin bir hissəsidir. Üç böyük tektonik plitənin, Ərəb, Nubiya və Somali plitələrinin qarşılıqlı əlaqəsi nəticəsində yaranan coğrafi bir inkişafla əmələ gəlmişdir. Keçmişdə, Madaqaskardan Suriyaya qədər uzanan Böyük Rift Dərəsininin bir hissəsi olduğu düşünülürdü.
Vadidə Çeranqani təpələri və bir hissəsi hələ də aktiv olan vulkan silsiləsi var. İqlimi mülayimdir, temperaturu ümumilikdə 28 C-dən aşağı olur. Ən çox yağıntı mart-iyun və oktyabr-noyabr aylarında yağır. Barinqo gölünün qərbindəki Tuqen təpələrində 14 ilə 4 milyon il əvvəl yarananan lava axınlarında qorunan fosillər var. Ərazi insanların əcdadları olan bir çox hominidlərin qalıqları da tapılmışdır.
Xüsusiyyətləri
Vadi şərqdən və qərbdən digər dərələrlə həmsərhəddir. Ərazidəki vulkanların bəziləri hələ də aktivdir və bir sıra göllər var.
Cəhənnəm Qapısı Milli Parkı Naivaşa gölünün cənubunda yerləşir. Lonqonot dağı Naivaşa gölünün cənub-şərqində yerləşən bir hərəkətsiz stratovulkandır. Dağ 1900-cü illərin əvvəllərində partlamışdı və kül hələ Cəhənnəm darvazası ətrafında hiss oluna bilər. Ən son püskürmələrdən gələn lava axınları hələ də bitki qatı ilə örtülməyib və buna görə də yaşlarının yüz ildən yuxarı olmadığı düşünülür.
Göllər
Keniyada Afrika qitəsində tapılan ümumi göllərin 64-ü (9.50%) yerləşir. Bunlardan səkkizi Keniya Rift Dərəsindəki əsas göllərdir. Şimaldan cənuba bu göllərin adları Turkana gölü, Loqipi gölü, Barinqo gölü, Boqoriya gölü, Nakuru gölü, Elmenteita gölü, Naivaşa gölü və Maqadi gölüdür. Bu səkkiz göldən yalnız Barinqo və Naivaşa gölləri şirinsuludur.
Riftin şimal ucundakı Turkana gölü 250 km uzunluğunda, 15 km və 30 km arası genişlikdədir və 125 m dərinliyi ilə göllər arasında ən dərinidir. Digər göllərin çoxu dayazdır və bir qədər qurudulmuşdur. Buna görə də bu göllərdə qələvilik yaranmışdır.
Göllərin suyu həşərat sürfələri, kiçik xərçəngkimilər və kiçik qızılqazları bəsləyən mavi-yaşıl yosunlarla zəngindir. Sürfələr və xərçəngkimilər isə balıqların və böyük qızılqazların qidasını təşkil edir. Bu quşların kütləvi sürülərinin göl kənarındakı çöküntülərə də təsiri olduğu aşkar edilmişdir. Onların sayı, müəyyən ərazilərdə sükanların tapdalanmasına səbəb olur, qidalanma yerləri palçıqdakı çubuqların olması səbəbindən oksigenlənir. Onların yuva kurqanları da gölün suyun səviyyəsinin dəyişməsi ilə qorunub saxlanıla bilər. Bunlar göl kənarındakı topoqrafiyada pozuntular əmələ gətirir.
Natrium karbonat istehsalı üçün istifadə olunan və buxarlandırıcı bir mineral olan Trona təxminən 100 ildir ki Maqadi gölündən çıxarılır. Bura il təxminən 250.000 metrik ton Trona istehsal edir. Barinqo gölünün ətrafındakı ərazilərdən yaqut və çəhrayı sapfir kimi digər qiymətli minerallar tapılmışdır. 2004-cü ildə ərazidən 2 kiloqramdan artıq korund yığılmışdır.
Buradakı üç dayaz qələvi göl: Boqoriya, Nakuru, Elementiata gölləri və ətraf torpaqlar Keniya göl sistemini təşkil edir. Bu sistem dünyanın ən müxtəlif quş populyasiyalarından birinə malikdir və qlobal təhlükə altında olan on üç quş növünün evidir. Çəhrayı qutan üçün vacib bir yuva və yetişdirmə yeridir və Kiçik qızıl qaz üçün dünyadakı ən vacib qidalanma sahəsidir. Sistem qlobal əhəmiyyətli populyasiyaların qaraboyun maygülü, Afrika ərsindindiyi, bizdimdik, kiçik maygülü, sarı dimdikli leylək, caydaqcüllüt, boz-başlı qağayı və Gelochelidon niloticanın evidir.
Keniya göl sistemi Qərbi Asiya-Şərqi Afrika köç yolundakı əsas yerdir. Bu yolu şimaldakı yuva yerlərindən Afrikadakı qışlama yerlərinə illik miqrasiya zamanı çox sayda quş izləyir. Göllərin ətrafındakı torpaqlara qara kərgədan, Rotşildin zürafəsi, böyük kudu, aslan, çita və vəhşi itlərin geniş populyasiyası daxildir. Keniya göl sistemi möhtəşəm bir mənzərə təqdim edən Rift Dərəsinin dik eskarpmenti ilə əhatə olunmuşdur.
Digər göllərə şimal-şərqdə uzanan Bahir gölünü misal göstərmək olar. Bu göl əsasən Efiopiyada yerləşsə də yağışlı mövsümdə Keniyaya qədər uzanır. Kamnarok gölü başqa bir kiçik göldür.
Hubert Minnis
Hubert Aleksandr Minnis —  2017-ci ilin mayından Baham adalarının keçmiş Baş naziri.
2016-cı ilin dekabrında partiyasındakı liderlik vəzifəsindən azad edildi və partiyadakı daxili qarışıqlıqdan sonra 2017-ci ilin aprelində vəzifəsinə qaytarıldı. Partiyasının 10 may 2017-ci il tarixli ümumi seçkilərdə qazandığı zəfərdən sonra Baş nazir oldu.
Həyatı
Minnis Baham adalarının paytaxtı Nassau şəhərində dünyaya gəlib. Nassaudakı Bizim Xanım İbtidai məktəbi, Qərbi Cunior və Müqəddəs Avqustin Kollecində ilk təhsilini almış, sonra isə Minnesota Universitetində davam etdirmişdir.
1985-ci ildə Londonda Qərbi Hindlər Universiteti və Kral Mamalıq və Ginekologiya Kollecində doktorluq dərəcəsi aldıqdan sonra Baham adalarına qayıtdı. Burada Şahzadə Marqaret Xəstəxanasında həkim olaraq çalışdı.
Minnis Baham Adaları Tibb Dərnəyinin Prezidenti, Tibb Şurasının üzvü, Baham Adaları Xəstəxanalar Korporasiyasının sədri və Qərbi Hindlər Universitetində Qadın Xəstəlikləri və Ginekologiya müəlliminin köməkçisi olub.
Minnis ilk dəfə 2007-ci ilin mayında parlamentə seçildi və Səhiyyə Naziri olaraq kabinetə təyin edildi.
Minnis Patrisiya Benebi ilə evlidir və üç övladı var. Oğlu Cəmil Minnis də həkim olaraq çalışır.
Açıqlanan maliyyə bəyannamələrinə görə, Hubert Minnisin 14.04 milyon ABŞ dolları var.
Baş nazir fəaliyyəti
Minnis 12 may 2017-ci ildə Baş nazir olaraq and içdi və mayın 15-də kabinetini qurdu.
Dorian qasırğası
Minnisin ən böyük sınağı isə 2019-cu ildə ən azı 70 nəfərin ölümünə və bir neçə adanın məhv olmasına səbəb olan Dorian qasırğası idi.
Böyük boss (film, 1971)
Böyük Boss (, mandarincə: 唐山大兄 — Tang shan da xiong) — 1971-ci ildə Brüs Linin iştirakı ilə çəkilən Honkonq filmidir.