cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sensor
thumbnail|Sensor Sensor — fiziki kəmiyyəti ölçən və onu hər hansı bir müşahidəçi və ya alət tərəfindən oxuna bilən siqnallara çevirən alət. Sensor ona toxunan zaman siqnalı qəbul edir və ona cavab verir. Sensor alətlə və ya müşahidə ilə fiziki miqdarda ölmələri və siqnalda çevirmələri oxuya bilən çeviricidir. Məsələn, civə şüşəli termometr kolibrovka olunmuş şüşə boruda mayenin genişlənməsi və sıxılmasında ölçülmüş temperaturu çevirir. Termocüt temperaturu voltmeter ilə oxuna bilən çıxış gərginliyinə çevirir. Dəqiqlik üçün çox sensorlar tanınan standartların əksinə karibrovka olunur. Sensorlar əsas toxunma ilə tutqun və ya aydınlaşmış lampaların və qaldırıcı düymələrin toxunma həssaslığı kimi gündəlik obyektlərdə istifadə olunur. Əksər insanların heç vaxt xəbərdar olmadığı sensorlar üçün həmçinin sonsuz sayda tətbiqlər var. Tətbiqlərə maşınlar, mexanizmlər, kosmos, tibb istehsalat və robot texnikası daxildir. Sensor adətən elektrik və ya optika siqnalının formasında funksional olaraq əlaqələndirilmiş çıxışı əmələ gətirməklə giriş miqdarına cavab verən qurğudur. Sensorun həssaslığı ölçülmüş miqdarı dəyişəndə sensorun nə qədər çıxış dəyişikliyini göstərir. Məsələn, əgər temperatur 1 °C dəyişəndə termometrin civəsi 1sm hərəkət edirsə, həssaslıq 1sm/c-dir (bu əsasən xətti xüsusiyyət qəbul edən meyilli Dyu Dupleksidir). Çox kiçik dəyişiklikləri ölçən sensorların çox böyük həsaslıqları olmalıdır. Sensorlar həmçinin nə ölçüyə malikdir onlara təsir edir; Məsələn, otaq temperaturlu termometrlər maye termometr qızarkən isti fincana qoyulmuş maye soyuyur. Sensorları ölçülmüş kiçik effektlərə layihələşdirməyə ehtiyac var. Daha kiçik hazırlanmış sensorlar bu və başqa üstünlüklərini tez-tez təqdim edə yaxşılaşdıra bilər. Texnoloji proseslər Mems texnologiyasından istifadə edən mikrosensorlar kimi mikroskopik ölçüdə istifadə edilmiş olan sensorlara daha çox imkan verir. Bir çox hallarda, mikrosensorlar makroskopik yanaşmalar ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə daha yüksək sürətə və həssaslığa nail olur.
Likbez
Likbez (rus. Ликбе́з, ликвида́ция безгра́мотности у населения) — RSFSR və SSRİ-də oxuma, yazma bilməyən böyüklərin kütləvi təhsili. Məcazi mənada — istənilən elm, proses və ya fenomenin əsas anlayışlarına hazırlıqsız olan auditoriyanı öyrətmək.
Tarixi olaraq, "likbez" anlayışı Sovet Rusiyasının dövlət proqramı olan "savadsızlığın ləğvi"(likvidasiya bez qramotnosti) qısaldılmış yazılışı idi, hansı ki, 26 dekabr 1919-cu il Xalq Komissarları RSFSR Şurasının "RSFSR savadsızlığın aradan qaldırılması haqqında" qərarı ilə başlamışdır. Xalq Təhsil Komissarlığına savadsız insanların öyrədilməsi üçün bütün səlahiyyətli şəxsləri cəlb etmək hüququ verilmişdir. Qərar həmçinin Qlavsotsvos sisteminin tərkib hissəsi olan məktəblərin, uşaq evləri məktəblərinin, koloniyaların və digər institutların yaradılması üçün nəzərdə tutulub.
Tarixi
XIX əsrin sonlarında Rusiya imperiyasının əhalisinin təhsili sənaye inkişafı yoluna qədəm qoymuş bir ölkə üçün çox aşağı idi. 1917-ci ildə qalan Çar ərazilərində, yeddi yaşdan yuxarı olan kişi əhalisinin təxminən 37,9% -i və qadın əhalisinin isə yalnız 12,5% -i savadlı idi. Leninin təhsilə dair fikirləri onun iqtisadi və siyasi faydalarından irəli gəlir. Bundan əlavə, statistikaya əsasən əvvəlki müharibə dövründə təhsil infrastrukturuna sərmayə qoymuş və artıq əldə edilmiş savadlılıq səviyyəsinin göstəricilərini bir qədər artırdığı qərb rayonları işğal olunmuş və ölkəyə qayıtmamışdır.
1914–1917-ci illərdə savadlı əhalinin sayının qiymətləndirilməsi. olduqca fərqlidir. Çox vaxt rus imperiyasında 1914-cü il üçün savadlılıq nisbəti ümumi əhalinin 30% -i qiymətləndirilir. Bir sıra Qərb alimləri 1915-ci ildə Rusiyanın əhalisinin savadlılığını 35–38% səviyyəsində qiymətləndirirlər. 1914-cü ilə qədər Rusiyanın əhalisinin savadlılığının 45% -dək qiymətləndirilməsi mövcuddur. Köhnə Təhsil Naziri P. İgnatievin məqaləsində Rusiyanın bütün əhalisinin təhsil səviyyəsini 56% qiymətləndirməsi göstərilmişdir. (1916-cı il) Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasında qadınlar arasında savadsızlıqla mübarizə kampaniyası əsasən 1920-ci ildə Bakıda azərbaycanlı bolşevik qadınların yaratdığı qadınlar təşkilatı olan Ali Bayramov Klubunun üzvləri tərəfindən aparılıb.
Təşkilati əsas
1920-ci ildə Xalq Komissarları Şurası, Ümumrusiya Fövqəladə Komissiyası "Cahiliyyətin aradan qaldırılması üzrə Komissiyanın yaradılması haqqında" qərar qəbul etmiş və onun qərarları məcburi xarakter daşıyırdı. 1919 saylı fərmanı savadsızlığın aradan qaldırılması üçün həyata keçirilmişdir və 1920–1930-cu illərdə savadsızlara təhsilin verilməsinə yönəldilmişdir. Təhsil komissarı Anatoli Lunaçarski, bu komissiyanın işlərinə məsul idi Tədris proqramına əsasən müəllimlər və digər işçilər geniş şəkildə təşkil olunmuş təlim keçməli idi. "Cahiliyyətlərin aradan qaldırılması üzrə Komissiya" 26 quberniyada likbez üçün kurslar yaratdı. Kurslarda təlim müddəti 7 ay (həftəlik 6–8 saat) müəyyənləşdirilmişdir. Savadsızlığa qarşı mübarizə aparmaq yığılan ən böyük komanda, ilk növbədə, Dünya müharibəsi və Daxili müharibə dövründə yalnız qohumlarını itirməyən, həm də yaşayış yerlərini itirən uşaqlar idi. 27 yanvar 1921-ci ildə Felix Dzerjinsky başçılıq etdiyi "Bütün Rusiya Mərkəzi İcra Komitəsinin Uşaq Komitəsi" (Uşaqların Təkmilləşdirilməsi Komissiyası) yaradıldı. Xalq Təhsili Komissarlığından başqa, "V. Lenin kimsəsiz uşaqlara Yardım Fondu" daxil olmaqla ictimai təşkilatlar da bu problemlərlə məşğul olurdu. 1925-ci ildə "Uşaq Dostları" ictimai təşkilatı SSRİ-də yaradılmışdır. 1928-ci ilin əvvəlində Sovet İttifaqı ərazisində təxminən 300 min evsiz var idi.
Linkpunkt və məktəb
15-dən çox savadsızın qeydə alındığı hər bir ərazidə qrammatika məktəbi (likpunkt) mövcud olmalı idi. Belə bir məktəbdə təhsil müddəti 3–4 ay idi. Təlim proqramına oxumaq, yazmaq, hesablamaq daxil idi. Böyük tələbələr üçün maaşı saxlanılmaqla iş günü azaldılmışdı.
Təhsil və metodik bazası
1920–1924-cü illərdə böyüklər üçün ilk Sovet kütləvi iki nəşri D. Elkina, N. Bugoslavskaya, A. Kurskaya nəşr olunmuşdu. Eyni illərdə, Böyüklər üçün "İşçi və Kəndli əlifbası" (V. Y. S Smushkov) və "İşçilər üçün əlifba " (E. Ya. Qolanta) dərsliyi işıq üzü gördü. Ödənişlərin bir hissəsi respublikanın valyuta fondlarından edilərək nəşrlərin bir qismi xaricdə çap olunmuşdur. Ukrayna, Belarus, Qırğız, Tatar, Çuvaş, Özbək və digər (təxminən 40) dildə böyüklər üçün kütləvi əlifba və digər dərsliklər nəşr olunmuşdur.
Likbez çətinlikləri və nəticələri
Ümumilikdə, 1917–1927-ci illərdə, 10 milyona qədər yetkinlərə savad verilib, o cümlədən bu rəqəm RSFSR-də 5.5 milyon təşkil edir. Yeni İqtisadiyyat Siyasəti (NEP) illərində savadsızlığın azalması istəniləndən aşağı idi. Şəxsi sektorda işləyən yetkin əhali işi təhsillə uyğunlaşdırmağa imkan verən sosial təminatlara malik olmadı. Ümumilikdə, 1926-cı ilə qədər SSRİ Avropa ölkələri arasında savadlılıq səviyyəsi baxımından Türkiyə və Portuqaliya kimi ölkələrdən sonra 19-cu yeri tutmuşdur.
Şəhər və kənd əhalisinin savadlılıq səviyyəsində fərq var idi (1926-cı ildə uyğun olaraq 80.9 və 50,6%) kişi və qadınlarda (şəhərdə — 88.6 və 73,9%, kənddə — 67.3 və 35,4%). 1928-ci ildə Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər İttifaqının təşəbbüsü ilə sözdə mədəni kampaniya "kultpoxod" başladıldı. Əsas mərkəzləri isə Moskva, Saratov, Samara və Voronej oldu, harada ki savadsızların əksəriyyətinə ictimaiyyət tərəfindən hazırlanmış yardım mərkəzləri təhsil verdi.
1930-cu ildə universal ibtidai təhsilin tətbiqi təhsilin yayılmasına zəmanət yaratmışdır. Savadsızlığın aradan qaldırılması indi yerli Sovetlərin müvafiq bölmələrinə verilmişdir. Eyni zamanda, 330 tədqiqata (şəhərdə 10 ay və kənddə 7 ay) hazırlanmış məktəblər üçün təhsil proqramlarının tədris planları yenidən baxılmışdır. 1936-cı ilə qədər təxminən 40 milyon savadsız insan təlim keçmişdir. 1933–1937-ci illərdə qeydiyyatdan keçmiş təhsil müəssisələrində yalnız 20 milyondan çox savadsız insan və təxminən 20 milyon az savadsız insan məşğul olmuşdur. 1939-cu il statistik məlumata əsasən, 16–50 yaş arası insanların savadlılığı 90% -ə yaxın idi.
"Likbez" adı 1991-ci ildən bəri Barnaul ədəbi almanaxında nəşr olunmuşdur.
Meşəli (Xaçmaz)
Meşəli — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
Eucalyptus bosistoana
(Eucalyptus bosistoana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio oldfieldii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
The Coca-Cola Company
The Coca-Cola Company — dünyanın ən böyük şirkətlərindən biri. Əsas binası ABŞ-də yerləşən şirkət çoxlu sayda sərinləşdirici içki istehsal edir.
Tarixi
"The Coca-Cola Company" şirkətinin əsası 1892-ci ildə ABŞ-də Asa Qriqqs Kandler tərəfindən qoyulmuşdur.İçkinin ixtirası isə, 19-cu əsrin sonlarında Jon Stit Pemberton tərəfindən edilmişdir. "Coca Cola" əvvəlcə əczaxanalarda dərman kimi satılmışdır. Sonralar tərkibindəki bəzi maddələr dəyişdirilmiş və o içki olaraq məşhurlaşmışdır. İçkinin tərkibində yeddi gizli maddə var. Bunların hansı maddələr olduğunu dünyada yalnız iki adam bilir. Maddələrin adları kağız üzərinə yazılıb və bu kağız banklardan birinin xəzinəsində mühafizə edilir.
Mekka-Kola
Mekka-Kola (Mecca-Cola) - "Mecca Cola World Company" kampaniyasına əsas məhsulu olan sərinləşdirici qazlı alkoqolsuz içkinin markasıdır. Alkoqolsuz içkinin adı Məkkə şəhərinin adından götürülmüşdür. Mekka-Kola müsəlman ölkələrində istifadə edilir. Bu içki 64 ölkəyə ixrac edilir. .
Tanatar (Xaybulla)
Tanatar kəndi - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Xaybulla rayonu Erqən kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Əhali
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Tanatar kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 93 %
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
İbrahim Xələf
İbrahim Xələf (9 iyul 1986) — İordaniyalı cüdoçu. İbrahim Xələf İordaniyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
İbrahim Xələf birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 90 kq çəkidə, 1/32 final mərhələsində Çexiyanın nümayəndəsi Tomaş Briçeno ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə İbrahim Xələf rəqibinə 0:11 hesabı ilə uduzdu.
Arnica mollis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xristian Henrix Person
Xristian Henrix Person (Christiaan Hendrik Persoon, 1761—1836) — Niderland botaniki və mikoloqu.
Psamafa (peyk)
Psamafa və ya Neptun X—Neptunun əks istiqamətdə dönən düzənsiz peyklərindən biridir.Peyk yunan mifalogiyasındakı Nereidlərdən birinin adı ilə Psamafa adlandırılmışdır.Psamafa Skott Şeppard,Devid Cuitt,Cen Klina  tərəfindən 8.2 metrlik Subaru teleskopu vasitəsi ilə kəşf edilmişdir.3 Fevral 2007-ci ildə (İAUC 8802) onun adı elan olunmazdan əvvəl, peyk, S/2003 N 1 kimi tanınırdı.
Senecio pseudoorientalis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İşlədici murdarça
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Dünyanın bir sıra ölkələrində rast gəlmək mümkündür.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 3 m-ə çatan, şaxələnmiş budaqlara malik kol bitkisidir. Cavan zoğların qabığı gümüşü-boz rəngli olub, sonradan qonur-qara rəng alır. Budaqlarının ucları düz tikanlidir. Üzbəüz yarpaqları saplaqlı, yumurtavari və ya ellipsvari, bir az ucu biz, parlaq, üç cüt qövsvari yan damarcıqlıdır, kənarları isə dişlidir. Yarpaqların qoltuqlarında 10-15 ədəd dəstələrlə çətirlərə yığılmış dörd hissəli, yaşılımtıl-sarı çiçəkləri yerləşir. Maydan iyunadək çiçəkləyir. Çiçəklərdən noxud ölçüsündə, əvvəlcə yaşıl, sonra qaralan yumru meyvələr-senokarp çəyirdəklər inkişaf edir. Çəyirdəkləri arxa tərəfdən qabarıq və ön tərəfdən zəif çıxıntılıdır. Zəhərli meyvələrinin çəyirdəkləri hamar-qabarıq, ximircəkli, ikili “dimdiklidir”.
Ekologiyası
Günəşli, quru yerlərdə, kolluqlarda bataqlıq meşələrdə, rütubətli torpaqlarda, çəpərlərin ətrafında rast gəlinir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqaz, Kür-Araz ovalığında və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.
İstifadəsi
Dərman və boyayıcı bitkidir. Bütün hissələrində antraqlikozidlər vardır. Balvericidir. Payızın axırlarında yetişmiş və quru meyvələri dərman kimi istifadə edilir.
Aşağı Seyfəli
Aşağı Seyfəli – Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Aşağı Seyfəli Şəmkir rayonunun Seyfəli inzibati ərazi vahidində kənd. Şamxor çayının sahilində, Kicik Qafqazın ətəyindədir. Bəzi ədəbiyyatlarda Şamaxı rayonu ərazisində de Aşağı Seyfəli yaşayış məntəqəsinin olduğu göstərilir. 1917-ci ildə Seyfalı variantında qeydə alınmışdır. Etnotoponimdir. Seyfalı dərəsi (Daşkəsən), Seyfalas/Seyfalısu (Qəbələ) oronim və hidronimi də seyfalı etnonimi ilə bağlıdır. XIX əsrə aid sənədlərdə Gəncə qəzasında maldarlıqla məŞul olan seyfəli (seyfəlli) elatı haqqında məlumat verilir. Onlar əsasən Şəmkir çayından çəkilmış Kotançı arxın kənarında yaşayırdılar. Oykonim "Aşağıda yerləşən Seyfəli kəndi" mənasındadır.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilikdir.
Qırmızı dəniz
Qırmızı dəniz ( Bahr el-Ahmar, Yam Suf, ) — Hind Okeanında Ərəbistan yarımadası ilə Afrika qitəsi arasındakı tektonik çökəklikdə yerləşən daxili dəniz. Qədim adı Ərəb körfəzidir.
Qırmızı dəniz isti və duzlu dənizlərdən biridir. Dəniz qərbdən Misir (Sinay yarımadası), cənub-qərbdən Sudan və Eritreya, şərqdən isə Səudiyyə Ərəbistanı və Yəmən ilə həmsərhəddir.
Villar-Sen-Pankras
Villar-Sen-Pankras  — Fransada kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Brianson. Cənubi Brianson kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05183.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1452 nəfər təşkil edirdi.
Biştab (Əhər)
Biştab — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd. .
Villar-Sen-Pankras
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 932 nəfərdən (15-64 yaş) 690 nəfəri iqtisadi cəhətdən fəal, 242 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 74.0%, 1999-cu ildə 69.5%). Fəal olan 690 nəfərdən 663 nəfər (359 kişi və 304 qadın), 27 nəfər işsiz (12 kişi və 15 qadın) idi. 242 hərəkətsiz 78 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 89 nəfər təqaüdçü, 75 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Biştab (Əhər)
Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Horand bölgəsinin Yaft kəndistanında, Horand qəsəbəsindən 12 km. cənub-şərqdədir.
Kofola
thumb|right|Kofola Kofola - 1960-cı ildə Çexoslovakiyada (indiki Çexiya və Slovakiya) əsası qoyulan qazlı alqokolsuz içkidir. Pepsi və Kolanın analoqudur. Bu içki Mərkəzi Avropada ən popular içki növüdür. Kofola Slovakiya, Macarıstan və Polşa kimi ölkələrdə iri həcmdə satışa çıxarılmışdır.
Mehrəliqışlaq
Mehrəliqışlaq — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Qulamlı (Şəbüstər)
Qulamlı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbüstər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 388 nəfər yaşayır (103 ailə).
Eucalyptus botryoides
(Eucalyptus botryoides) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
II Əbdülməlik (Samani)
Əbülfəvaris Əbdülməlik bin Nuh Samani (1004-cü ilin dekabrında vəfat edib) — Samanilər sülaləsinin hökmdarı.
Həyatı
II Nuhun oğludur. II Əbdülməlik, kiçik yaşından və dövlətinin son zamanlarını yaşamasından dolayı hökmdarlığı sırasında çox da təsirli ola bilməmişdir.
II Mənsura güvənməyən Beytüzün və Faik adlı Samani sərkərdələri, 2 fevral 999-cu ildə qısa sürən səltənəti sırasında ölkədə yalnızca Mavəraünnəhrin bir bölümünə hakim ola bilən II Mənsurun yerinə taxta kiçik yaşda çıxan II Əbdülməliki çıxardılar.
Bivəran (Əhər)
Bivəran — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Vərzəqan bölgəsinin Qərbi Dizmar kəndistanında kənd, kəndistanın mərkəzindən 8,5 km. cənub-qərbdədir.
Arnica nevadensis
(Arnica nevadensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xançobanı
Xançobani - Azərbaycanın milli rəqsi.
Xançobanı XVII-XVIII əsrlərdə Şirvan ərazisində yaşayan elin adıdır. Özlərini Xançobanlı tayfası adlandırırdılar. Onların şərəfinə adlandırılmış bu rəqs də elə xas olan ruhdadır. Təqribən XVIII əsrin axırlarında yaranmış "Xançobanı" sürətli tempdə, qızğın tərzdə, son dərəcə cəld, ahəngləşdirilmiş hərəkətlər düzümündə gedir. Onu yalnız kişilər oynayırlar.
Xristof Yakob Trev
Xristof Yakob Trev ( və ya      , 16 aprel 1695 — 18 iyul 1769) — alman   botaniki   , anatomu , həkim   , tibb elmləri doktoru , arxiyatr.
Karl Linney südləyənkimilər fəsiləsinə aid olan  bitki cinsini Xristof Yakob Trevin şərəfinə adlandırmışdır.
Mənçəroba
Məncəroba — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Senecio niveoaureus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qaraköpək
Qaraköpək - Füzuli rayonunda Qurucay və Köndələncay vadisində təpə.
Toponim
Qaraköpək qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Günəş təpədən 30-40 m şərqdə, Köndələncay sahillərində konusvari təpədir (Hündrürlüyü 50 m). Tunc dövrünə (e.ə. III-II minilliklər) aid yaşayış yeri olmuşdur. Qaraköpək Kəriqə (Kərəkə, Kərəkçə) təhrif olunmuş formasıdır. Qədim türk dillərində Kərüqə, kərəkə, Kərəkçə maldar elin dayanaçağı, köcəri maldarların qış evi, kecə ilə örtülmüş alacıqlar (sev.III, 24-25) və bək təpə sözlərindən ibarətdir.
Atabəy (Şəmkir)
Atabəy – Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Şəmkir rayonunun Atabəy kəndi Çənlibel kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Atabəy kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.
Toponimikası
Kənd 1924-cu ildə Atabəy yeri adlanan ərazidə salınmışdır. Burada keçmışdə Atabəy adlı kənd olmuşdur. Xalq etimologiyasına görə, Atabəy, İəkərbəy və Gədəbəy adlı uc qardaş olmuşdur. Onların hər birinin adı bir-birinə yaxın olan uc yaşayış məntəqəsindən birinə verilmışdır. Oykonim Azərbaycanda XII-XIII əsrlərdə fəaliyyət göstərən Eldəgizlər və ya Atabəylər sülaləsinin nümayəndələrindən birinin adı ilə bağlıdır. Mənbələrin məlumatına görə, Məhəmməd Cahan Pəhləvanın oğlu Atabəy Əbubəkr (1191-1210) 1203-cu ildə Şəmkir yaxınlığındakı döyüşdə müttəfiqlərə (gürcü çariçası Tamara, Şirvanşah I Axsitan və düŞmənlər tərəfə keçmış qardaşı Əmirmiran) məğlub olaraq qaçmağa məcbur oldu. Gəncə Əmirmiranın əlinə kecdi. Atabəy qədim Azərbaycan dilində "qəyyum" deməkdir. Bu adla adlanan digər obyekt Atabəy türbəsidir. Möminə xatın türbəsi kimi daha cox tanınan bu sərdabə 1186-cı ildə Atabəy Məhəmməd Cahan Pəhləvanın xanımı üçün Naxçıvanda tikilmışdır. Kürdəmir rayonunun Sığırlı kəndində Atabəyli məhəlləsi, Qazaxıstanda Atabəy kəndi, Tatarıstanın Kukmara rayonunda Atabay adlı yaşayış məntəqəsi qeydə alınmışdır. Cənubi Azərbaycanda Atabəyli, Bağatabəy adlı kəndlər vardır.
Tarixi abidələri
Kəndin yaxınlığında Qalaboynu qalası yerləşir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şəkərbəy silsiləsinin ətəyində yerləşir.
Əhalisi
Əhalisi 654 nəfərdir (2009).
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini heyvandarlıq və əkinçilik təşkil edir.
Türkmən körfəzi
Türkmən körfəzi — Xəzər dənizinin şərqində, Türkmənistan sahillərində şimaldan cənuba 80–90 km, qərbdən şərqə 80 km malik körfəz. Onun sahəsi 1600 km² təşkil edir. Şimaldan Çələkən yarımadası ilə Türkmənbaşı körfəzindən ayırır. Xənizi körfəzdən Oğurca adası ilə ayrılır. Çələkən Oğurçalı boğazı ilə isə birləşir. Sahilləri çox girintili-çıxıntılıdır. Burada Erqicen, Nеcimquli, Nemedcar, Kxokel, Karatau, Uzunada, Toutli və Acaada kimi körfəzlər vardır. Suyun səviyəsi aşağı düşərkən geniş şoranlıqlar əmələ gəlir. Körfəzin şərqində dərinlik 3-4 metr, mərkəzində isə 9-11 metr təşkil edir. Gəmiçilik üçün yararlıdır. Körfəzin şimalında Cənubi Çələkən körfəzi yerləşir.
Ağrı ili
Ağrı ili — Türkiyənin Şərqi Anadolu regionunda yerləşən il. Adını Ağrı dağından alan Ağrı 1834-cü ildə qəsəbə, 1869-cu ildə ilçə, 1927-ci ildə il statusu almışdır.
Ərazi
İl 11 376 km² ərazini əhatə edir.
Əhali
31 dekabr 2014–cü il tarixinə olan məlumata əsasən əhalisinin sayı 549.435 nəfərdir.
Coğrafiya
Ağrı ili dağlıq ərazidə yerləşir. Ən böyük dağı Ağrı dağıdır. İqlimi soyuqdur. Yayda havalar sərin, qışda isə soyuq olur.
Eucalyptus brookeriana
(Eucalyptus brookeriana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Premier Quba MFK
"Premier" Quba Peşəkar Futbol Klubu - Azərbaycanda peşəkar futbol və futzal klubudur. Quba rayonunu təmsil edir. Komanda Futzal üzrə Ölkə Çempionatının Yüksük Liqasının 2019\2020 mövsümündə ilk 13 liqa turunu Bakıda keçirmişdir. 25 dekabr 2019-cu il tarixində Azərbaycan Futzal tarixində ilk dəfə regionda keçirilən oyunda komanda Naxçıvanın "Araz" klubu ilə qarşılaşdı. Bu, həm də Azərbaycan Futzal Çempionatları tarixində ən çox izləyicinin olduğu oyun kimi tarixə düşdü (795 nəfər). == Heyəti ==
Biyançəli (Maku)
Coğrafi yerləşməsi
Maku şəhristanının Poldəşt bölgəsinin Sarı Subasar kəndistanında, Poldəşt qəsəbəsindən 26,5 km. cənub-qərbdə, Maku-Poldəşt avtomobil yolunun üstündədir.
Holland parkı (London)
Holland Park gözəl və geniş parkdır. Viktoriya dövründən qalma qəsəbə evləri, yüksək səviyyəli restoranları və alış-veriş mərkəzləri ilə məşhurdur. Holland Park ətrafında Kensinqton küçəsi, Nottinq təpəsi, Holland Park küçəsi, Vestborn, Klarendon qovşağı və Ledbərn kimi yerlər yerləşir.
Rəsmi sərhədləri olmasa da Kensinqton küçəsinin cənubunda, Hollan küçəsinin qərbində, Hollan Park küçəsinin şimalında və Kensinqton Kilsəsi küçəsinin qərbindədir. Holland Park küçəsində 4 yaşayış məntəqəsi yerləşir: Norland, Holland, Pembric və Kampden.
Tarixçə
Əsrin son onilliyində bir neçə dəfə sahibi dəyişən ərazini əhatə edən sahələr satılmış və həmin bölgə də öz adını bu evin adından almışdır. Parkda hal-hazırda da bu iqamətgahın bir hissəsi qorunmaqdadır.
Holland parkı indi 10 milyon funt-sterlinq qiymətə sahib evləri ilə Londonun ən bahalı iqamət yerlərindən biridir. Bəzi ölkələrin səfirlikləri burada yerləşir.
Haqqında
Holland parkının sahəsi təxminən 22 hektardır və Qərbi Londonun ən romantik və gözəl parkıdır.
Parkın şimal yarısı yabanı ağaclarla, mərkəzindəki Holland evi ətrafında isə bir neçə bağça və ən cənubunda ziyarətçilərin istifadə edib dincəldikləri bölgə yerləşir.
Holland evi İkinci dünya müharibəsi zamanı, 1940-cı illərdə bombardmana məruz qalmışdır, ancaq 1952-ci ildə evin qalıqları London Qraflıq Şurası tərəfindən özəl mülkiyyətin sonuncu sahibi VI İlçester qrafı Jil Foks-Strencueydən satın alınmışdır. Parkda istixana, nəhəng şahmat meydanı, bir kriket meydançası, tennis kortları, bir yapon bağçası, bir gənclər yataqxanası, Londonun ən yaxşı dizayn edilmiş uşaq meydançası yerləşir. Parkda sincablar və tovuzquşularını görmək mümkündür
2010-cu ildə parkın bir hissəsini gicitkən kimi bitkilərdən təmizləmək üçün donuzlara ayırmışdılar. 12 aydan sonra yeni bitki və çiçək örtüyü gətirilmişdir. İndi Holland evinin qalıqları Holland parkı Operasına xidmət edən açıq hava altındakı Holland parkı teatrı üçün istifadə olunur.
Yaşıl damlı Birlik İnstitutu parkın cənubundadır.
Nataliya Sançez
Karyerası
Nataliya Sançez birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2008-cı ildə qatıldı. O, Pekində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində Belarus nümayəndəsi Yekaterina Muliuk ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Nataliya Sançez rəqibinə 101:104 hesabı ilə uduzdu.
Nataliya Sançez növbəti Olimpiya Oyunlarına 8 ildən sonra Rio-de-Janeyroda qatıldı. O, XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində Rusiya nümayəndəsi Kseniya Perova ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Nataliya Sançez rəqibinə 4:6 hesabı ilə uduzdu.
Senecio oldhamianus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Aksaray ili
Aksaray ili — Türkiyədə il.
Aksaray ili 1920-ci ildə təşkil olunmuşdur. 1933-cü ilə qədər 13 il illik etdikdən sonra illiyi ləğv edilmişdir. 20 mart 1933 tarixində 2197 saylı qanunun 3. maddəsi ilə Niğdə ilinə ilçə olaraq bağlanmışdır.
1989-cu ilin 15 iyun gününə qədər 56 il qəza olaraq qalmış olan Aksaray, bu tarixdə köhnə haqqı qaytarılmaq surətiylə təkrar il olmuşdur.
Arnica spathulata
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bostanək (Qəzvin)
Bostanək - İranın Qəzvin ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Eyniadlı şəhristanının Ziyaabad bölgəsinin Düdangə kəndistanında, Ziyaabad qəsəbəsindən 8 km. cənubdadır.
Qurbanəli Şərifzadə
Şərifzadə (Şərifov) Qurbanəli (1854, Naxçıvan – 1917, orada) — maarifçi ziyalı, publisist, xeyriyyəçi. Əziz Şərifin atasıdır.
Həyatı
Gürcüstan dağ yollarının, Şahtaxtı-Maku dəmir yolunun çəkilişində icarəçi mühəndis kimi iştirak etmişdir. Milli təhsilin, mətbuat və mədəniyyətin fəal müdafiəçisi idi. M.T.Sidqinin Naxçıvanda açdığı "Tərbiyə" məktəbinin və Naxçıvan teatrının inkişafına maddi və mənəvi yardım göstərmişdir. H. Cavidin gənclik dövrü mənəvi təkamülündə mühüm rolu var.
C.Məmmədquluzadənin əməl və məslək dostlarından olmuş, "Molla Nəsrəddin"in nəşrində ədibə dəstək vermiş, jurnalda ara-sıra "Leylək" imzası ilə çıxış etmişdir; "Mozalan bəyin səyahətnaməsi"nin İrəvana və Naxçıvana aid hissələrinin müəllifidir.
C.Məmmədquluzadə, Ə.Haqverdiyev, F.Köçərli, M.Ə.Sabir, Ö.F.Nemanzadə və Ə.Qəmküsarla dostluq əlaqələri saxlamışdır.
Senecio pseudopicridis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Eucalyptus brockwayi
(Eucalyptus brockwayi) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Amasya ili
Amasya ili — Türkiyədə il. Qara dəniz regionunda yerləşir. Əhalisi 375 000 (2007) nəfərdir.
Bionad
thumb|right|Bionad Bionad — müxtəlif otlardan hazırlanmış şirin qazlaşdırılmış alqokolsuz içkidir. Bionad istehsalı ilk dəfə 1995-ci ildə Almaniyada Diter Laypold tərəfindən başladılmışdır. Bionadın hazırlanmasında su, arpa və təbii aromatizatorlardan istifadə olunur. Bionad şüşə butulkalarında 0,33 litr, plastik butulkalarda isə 0,5 litr həcmində istehsal edilir.
Yanacaq-energetika sənayesi
280px|thumb|right Yanacaq-energetika sənayesi — Yanacaq və energetika sənayelərinin adı. Müxtəlif növ enerji hasilatı, istehsalı və istifadəsi ilə əlaqədardır.Dünyada energetika resurslarının istehsalı və istehlakı daima artır.Energetika resursları istehlakında böyük fərqlər var.Dünya əhalisinin 15%-i yaşayan İEÖ-lər (İnkişaf Etmiş Ölkələr) dünya energetika və resurslarının demək olarki, 60%-ni, dünya əhalisinin 5%-i yaşayan ABŞ isə 25%-dən çoxunu istehlak edir.İOÖ-lərdə (İnkişafda Olan Ölkələr) istehsal olunan yanacaq və enerjinin böyük hissəsi ABŞ-yə, Qərbi Avropa və Yaponiyaya daşınır. Birinci dünya müharibəsindən sonra avtomobil və aviasiyanın inkişafı, sənayedə daxili yanacaq mühərriklərinin tətbiqi ilə əlaqədar neft və qazın rolu artmışdır.Bu həm də neftin qiymətinin ucuz olması ilə əlaqədar idi.Lakin 1960-cı illərdə yaradılan OPEK, neft hasilatını öz əlinə almış və neftin qiymətini bir neçə dəfə qaldırmışdır.Neftin ölçü vahidi Bareldir.(1 barel = 159 litr). Dünyanın yanacaq energetika balansında dəyişikliklər hər bir ölkənin ayrı-ayrı energetika resursları ilə təmin olunan Norveç, İsveç,Finlandiya və Kanada üçün su enerjisinin, neft və təbii qaz resursları ilə zəngin İran körfəzi sahili dövlətləri üçün bu resursların yüksək çəkisi səciyyəvidir. Respublikamızın da yanacaq-energetika balansının strukturunda neft və təbii qaz üstünlük təşkil edir.
Neft sənayesi
Dünya neft hasilatının 35%-i OPEK ölkələrinin payına düşür.Dünya bazarında neftin qiymətinin sabit saxlanılması, hasil edilən neftin dünya bazarında tələbatdan artıq olmaması məqsədilə OPEK, bu quruma daxil olan hər bir ölkə üçün neft hasilatı üzrə öhdəlik (kvota) verir.OPEK ölkələri bütün ixrac tədarükünün 50%-dən çoxunu təmin edir.Bu rəqəm dünya iqtisadiyyatının OPEK ölkələrinin neftindən nə dərəcədə asılı olduğunu göstərir. Neft ehtiyatları əsasən Yaxın və Orta Şərqdə (xüsusilə İran körfəzində) olduqca yüksək təmərküzləşmişdir.Ona görə də bu regionu "neft kranı" adlandırırlar.Qərbi Sibir,Qvineya körfəzi,Cənub-Şərqi Asiya, Karib dənizinin Cənubi Amerika sahilləri də əsas neft regionlarıdır.Bundan başqa Şimal dənizi, Xəzər dənizi və Meksika körfəzindəki yeni neft yataqlarının mənimsənilməsi, bu bölgələrin də neft sənayesindəki əhəmiyyətini artırırır.XXI əsrin başlanğıcından etibarən Xəzər hövzəsində yerləşən Qazaxıstan,Türkmənistan eləcə də respublikamız neftin iri ixracatçılarına çevrilir.Neftin ən böyük idxalçıları Qərbi və Şərqi Avropa ölkələri, ABŞ və Yaponiyadır. Dünyada neftin əsas hissəsi nəhəng tankerlərlə və boru kəmərləri vasitəsi ilə daşınır.XXI əsrin əvvəllərində neft daşınmasın üçün daha sərfəli olan yeni boru kəmərləri, o cümlədən 2006-cı ildə Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri istismara verilmişdir.
Neft və qaz mühəndisliyi
Neft və qaz üzrə mühəndis neft və qaz yataqlarının kəşfiyyatı, həmçinin neft və qaz hasilatı ilə məşğul olur. Neft və qaz mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsil alan tələbələr bu profillərə bölünür: neft və qaz yataqlarının qazılması, neft və qaz hasilatı obyektlərinin istismarı, boru kəməri obyektlərinin tikintisi, geoloji kəşfiyyat texnologiyaları və s. Bu ixtisasın tələbələri boru kəməri nəqliyyatını, neft və qaz yataqlarının işlənməsini öyrənir, neft və qaz quyularının istismarı ilə məşğul olur, qazma işlərində hidromexanikadan istifadə etməyi və s. öyrənirlər. Neft və qaz mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsilini bitirən tələbələr qazma, kəşfiyyat, neft və qaz hasilatı ilə məşğul olan böyük neft şirkətlərində, maye və qaz halında olan faydalı qazıntıların daşınması, boru kəmərlərinin tikintisi ilə məşğul olan təşkilatlarda, elmi-tədqiqat təşkilatlarında və digər bu kimi müəssisələrdə çalışa bilər.
Ümumi baxış
İqtisadiyyatda radikal islahatların aparılmasına tələb artdıqca yeni bazar mexanizmlərinin, mütərəqqi iqtisadi texnologiyaların tətbiqinin formalaşdırılması əmək potensialından rasional istifadəsinin məkan-zaman baxımından səfərbər edilməsi, ciddi nəzarətə götürülməsi zəruridir. Neft Azərbaycanın ən qiymətli təbii sərvətlərindən biridir. Müasir dövrdə neft heç bir xammalla əvəz edilməyən təbii sərvət olaraq qalır və yeni enerji mənbələrindən istifadə edilməsi mümkün olana qədər bəşəriyyət hələ uzun müddət neftdən istifadə etməli olacaqdır. Bu baxımdan, neftin tarixini, onun mənşəyini, əmələ gəlməsini və xalq təsərrüfatında rolunu və tətbiqi sahələrini bilmək lazımdır.
Azərbaycan neftinin tarixi
Azərbaycan neftinin tarixi kökləri çox qədim dövrlərə gedib çıxır. Ərəb tarixçiləri, coğrafiyaşünasları və səyyahlarından Əhməd Əl-Bəlaruri (IX əsr) Abşerondakı iqtisadi həyatın qədimdən neftlə bağlı olduğunu göstərmiş, Əbu-İshaq İstəxri (XI-X əsrlər), Əbu-d-Həsən Əli Məsudi (X əsr) Bakının neftli torpağı, Abşeronun "ağ" və "qara" nefti haqqında məlumat vermişdir.
İtalyan səyyəhı Marko Polo (XIII-XIV əsrlər) Bakı neftinin yaxın Şərq ölkələrinə aparılması, alman diplomatı və səyyahı Adam Oleari (XVII əsr) Bakıdakı neft quyuları, türk səyyahı Evliya Çələbi (XVII əsr) neft mədənləri, neftin İrana, Orta Asiyaya, Türkiyəyə və Hindistana aparılması və neftin gətirdiyi illik gəlir haqqında məlumat vermişdir. Balaxanıdakı neft quyularından birində aşkar edilmiş daş üzərindəki yazı quyunun (35 m dərinliyində) hələ 1594-cü ildə usta Allahyar Məmmədnur oğlu tərəfindən qazılıb istifadəyə verildiyi göstərilir.
Əmin Əhməd Razinin (İran, 1601) məlumatına görə XVI əsrin əvvəllərində Bakı ətrafında 500-ə qədər belə neft çalaları və quyusu mövcud idi ki, bunlardan da həm "qara", həm də "ağ" neft çıxarılırdı. Alman səyyahı, həkim və təbiətşünası Engelbert Kempfer İsveç səfirliyinin katibi kimi 1683-cü ildə Abşeron yarımadasında Balaxanı, Binəqədi, Suraxanı yataqlarında olmuş, neftin Abşeron yarımadasından İrana, Orta Asiyaya və Şimali Qafqaza aparılmasını təsvir etmişdir. 1803-cü (1798) ildə Bakı sakini Qasımbəy Mənsurbəyov Bibiheybət yaxınlığında, dənizdə, sahildən 18 m və 30 m aralı iki neft quyusu qazdırmışdır.
AZƏRBAYCAN neft sənayesinin inkişaf tarixində bir neçə mərhələlər ayrılır ki, bunların da hər birinin özünəməxsus nailiyyətləri olmuşdur.
I mərhələ: 1847-ci ildən neftin mexaniki üsulla qazılmış quyulardan hasil edilməsi ilə başlanır və 1920-ci ilə kimi davam edir. 1847-1848-ci illərdə ilk dəfə Bibiheybət və sonra Balaxanı yataqlarında mexaniki üsulla qazılmış quyulardan sənaye əhəmiyyətli neft alınmış və həmin ildən də Azərbaycanın neft sənayesinin inkişafı başlanır. XIX əsrin əvvəllərində dünyada ilk dəfə olaraq Bibiheybətdə sahildən 30 m aralı dənizdə qazılmış əl quyusundan neft hasil edilmişdir. 1859-cu ildə Bakıda ilk neftayırma zavodu (qurğusu) tikilir. 1863-cü ildə Cavad Məlikov Bakıda kerosin zavodu tikdirdi və dünyada ilk dəfə neftayırma prosesində soyuduculardan istifadə etdi. 1867-ci ildə 15 neftayırma qurğusu fəaliyyət göstərirdi. 1878-ci ildə Balaxanı yatağı ilə Bakı neftayırma zavodunu birləşdirən 12 km uzunluğunda Rusiyada ilk neft kəməri inşa edilir. 1898-ci ildə neft mədənləri ilə Bakı neftayırma zavodlarını birləşdirən neft kəmərlərinin ümumi uzunluğu 230 km idi. Bu kəmərlərdə ildə 1mln. t neft nəql edilirdi. 1883-cü ildə Bakı-Batum dəmir yolu tikilib istifadəyə verilir ki, bu da neft və neft məhsullarının Avropa ölkələrinə ixrac edilməsində mühüm əhəmiyyətə malik idi.
II mərhələ: 1920-ci ildə Azərbaycanda neft sənayesinin milliləşdirilməsindən sonra başlayır və 1949-cu ildə açıq dənizdə "Neft Daşları" yatağının kəşfi dövrünü əhatə edir. 1921-ci ildə neft hasilatı azalaraq 2,4 mln. tona enir. II mərhələdə axtarış-kəşviyyat işlərinin genişləndirilməsi ilə əlaqədar Azərbaycanda bir sıra yeni neft yataqları (xüsusilə Qala, Buzovna-Maştağa və s.) aşkar edilib istismara verilir və neft hasilatı 1941-ci ildə 23,6 mln. tona çatdırılır. Bu da o dövrdə SSRİ-nin neft hasilatının 76%-ni təşkil edir. 1941-1945-ci illərdə müharibə dövründə neft avadanlıqlarının və neftçi mütəxəssislərin SSRİ-nin şərq rayonlarına (Tatarıstan, Türkmənistan, Başqırdıstan və s.) köçürülməsi ilə əlaqədar Azərbaycanda neft hasilatı 11,1 mln. tona düşür. 7 noyabr 1949-cu ildə Neft Daşlarında 942 m dərinlikli 1№-li quyu (Qala lay dəstəsindən) gündə 100 t hasilatla istismara daxil oldu və dənizdə neftçıxarmanın əsasını qoydu. Yataq üzrə ilk geoloq Ağa Qurban Əliyev olmuşdur.
III mərhələ: 1950-ci ildə "Neft Daşları" yatağının istismara verilməsi ilə Azərbaycanda dəniz neft sənayesinin inkişafı ilə başlanır və bu 1969-cu ilə kimi davam edir. Bu mərhələdə dəniz geoloji-kəşfiyyat işləri genişlənir, bir sıra neft və qaz yataqları aşkar edilib istismara verilir (Qum-dəniz, Səngəçal-Divannı-dəniz-Xərə-Zirə a.-sı, Bahar, Bulla-dəniz, Darvin küpəsi, Palçıq pilpiləsi və s.), dəniz qazma işlərinin (o cümlədən axtarış – kəşfiyyat qazmasının), hidrotexniki neft qurğularının tikilməsinin texnika və texnologiyası, dənizdə neftçıxarmanın infrastrukturu inkişaf etdirilir. IV mərhələ: 1969-cu ildən başlayaraq Azərbaycanın xalq təsərrüfatının bütün sahələri kimi neft və qaz sənayesinin də yüksək dinamik inkişaf mərhələsinə qədəm qoyması ilə səciyyələnir. 1970-80-ci illərdə neft sənauyseində tətbi ediləcək tenikanın inkişafı sayəsində dənizdən neft çıxarma prosesi genişlənir. 1975-ci ildə neft və qazın ümumi hasilatı 27,1 mln. t-a (şərti yanacaq) çatdırıldı. 80-ci illərdə üzən qazma qurğularının sayı 11-ə çatdı və onlardan istifadə nəticəsində, indi Azərbaycan neftinin əsas hissəsini təşkil edən dənizin 80–350 m dərinlkdə yatan zəngin neft ehtiyatlarına malik olan yataqlar kəşf olundu (Günəşli, Çıraq, Azəri və b.). V mərhələ: SSRİ dağıldıqdan sonra Azərbaycanda Neft hasilatı sahəsi yeni mərhələyə qədəm qoyur. Respublikada baş verən gərgin ictimai-siyasi proseslər ərəfəsində hökumət bir çox xarci investrorların Azərbaycana cəlb edilməsinə nail olur. 1994-cü il sentyavrın 20-də Bakıda Gülüstan sarayında Xəzərin Azərbaycan sektorundakı "Azəri", "Çıraq", "Günəşli" yatatqlarının dərin su qatlarındakı neftin birgə işlənməsi haqqında "məhsulun pay bölgüsü" tipli müqavilə imzalandı. Müqavilə öz tarixi, siyasi və beynəlxalq əhəmiyyətinə görə "Əsrin müqaviləsi" adlanmış, təxminən 400 səhifə həcmində və 4 dildə öz əksini tapmışdıır. Əsrin müqaviləsində dünyanın 8 ölkəsinin (Azərbaycan, ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Türkiyə, Norveç, Yaponiya və Səudiyyə Ərəbistanı) 13 ən məşhur neft şirkəti (Amoko, BP, MakDermott, Yunokal, ARDNŞ, LUKoyl, Statoyl, Ekson, Türkiyə petrolları, Penzoyl, İtoçu, Remko, Delta) iştirak etmişdir. Bununla da "Yeni neft strategiyası" və doktrinası uğurla həyata keçirilməyə başlandı. "Əsrin müqaviləsi" Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi tərəfindən təsdiq edildi və 12 dekabr 1994-cü ildə qüvvəyə mindi. Hal-hazırda bu müqaviləyə əsasən çalışan müəssisəslərlə bilrikdə əldə edilən neftin hesabına Azərbaycan bir dövlət kimi dünyada öz mövqeyini möhkəmlətməyə nail olmuşdur.
"Neft-qaz sənayesi mühəndisliyi" ixtisası üzrə bakalavrların (BEng) hazırlanması üzrə dərs proqramı: A - Fiziki xassələr, kütlə balansı; B - Termodinamika, enerji balansı; A - fizika, problemin həlli, ixtisas artımı; B - Biologiya, problemin həlli, ixtisas artımı; 1 - Kimyanın prinsipləri; 2 - Kimyəvi Reaktivlik; A - Hidromexanika; B - Termodinamika;
İlqar Zeynallı
İlqar Ayaz oğlu Zeynallı — Azərbaycan Ordusunun giziri, 2020-ci il iyulunda Tovuz istiqamətində olan döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.
Yanacaq-energetika sənayesi
Neft və qaz geologiyası
Kkarbohidrogenlərin axtarış və kəşfiyyatına tətbiq olunan geoloji elmlər toplusudur.
İlqar Zeynallı
Zeynallı Ilqar Ayaz oğlu, 9 iyul 1995-ci il tarixində Tovuz rayonu Cəlilli kəndində anadan olmuşdur. Həmin kənddə yerləşən məktəbdə orta təhsil almışdır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Tibb Universitetinin Hərbi Tibb Fakültəsinə daxil olmuşdur. Hərbi həkim işi ixtisasına yiyələndikdən sonra Beyləqanda feldşer(hərbi həkim) kimi xidmətə başlamışdır. Aprel döyüşlərinin fəal iştirakçılarından olub və neçə-neçə yaralı döyüş yoldaşlarına vaxtında ilkin tibbi yardım etmişdir. 2018-ci ildən Tovuz rayonunda xidmətinə davam etmişdir. 2020-ci il 14 iyul tarixində torpaq uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olmuşdur. Anadan olduğu kənddə dəfn olunmuşdur.
Yanacaq-energetika sənayesi
Neft və qaz geologiyası
right|thumb|Neft və qaz yatağı|400px
İlqar Zeynallı
Subay idi, özündən yaşca böyük qardaşı və kiçik bacısı var.
Yanacaq-energetika sənayesi
Çökmə hövzə analizi
Neft və qaz geologiyası başlıca olaraq çöküntü hövzələrində (sedimentary basins) neft və qazın əmələgəlmə (generation) və toplanmasını (accumulation) şərtləndirən yeddi əsas elementin təyini ilə məşğul olur.
İlqar Zeynallı
Hərbi xidməti
İlqar Zeynallı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri idi. O, 2020-ci il iyulun 14-də Tovuz istiqamətində gedən şiddətli döyüşlər zamanı dünyasını dəyişib.
Yanacaq-energetika sənayesi
Çökmə hövzə analizi
Ümumilikdə, bütün bu elementlər adətətn çox dar "çərçəvədə" yalnız bir quyu (və bəzən daha çox) məlumatları əsasında tədqiq edilir. Bu quyular yer təkinin yalnız 1-ölçülü seqmentidir və bu məlumatlardan hövzənin 3-ölçülü təsvirini almaq neft-qaz geolgiyasının fundamental məsələsidir. Son illərdə ucuz və yüksək keyfiyyətli 3-ölçülü (3D) seysmik üsulların meydana çıxması ilə bu məsələnin həllində kifayət qədər dəqiq nəticələr almaq mümkün olmuşdur.
İlqar Zeynallı
Hərbi xidməti
İyulun 14-də İlqar Zeynallı, doğulduğu Tovuz rayonunun Cəlilli qəsəbəsində dəfn olundu. Onunla vida mərasiminə Ordunun zabitləridə qatıldı.
Yanacaq-energetika sənayesi
Çökmə hövzə analizi
Ana süxurların (source rock) tədqiqi süxurdakı üzvi maddələrin (organic matter) təbiətinin təyininə əsaslanır və bir qayda olaraq geokimyəvi üsullardan istifadə olunur. Üzvi maddələrin tipi təyin edilməklə ana süxurdan ayrılan karbohidrogenlərin tip və keyfiyyət tərkibi haqqında məlumat əldə etmək olar.
Kollektor (və ya reservuar) (reservoir rock) süxur məsaməli (porous) və keçirici (permeable) olub özündə karbohirogenləri saxlayır. Süxurun kollektor xüsusiyyətlərinin təyini məsaməlik (porosity) və keçiriciliyin (permeability) hesablanmasına əsaslanır. Kollektorların analizində stratiqrafiya, sedimentologiya və reservaur mühəndisliyi (reservoir engineering) fənnlərindən istifadə olunur.
Örtük süxur (Seal) aşağı və ya pis keçiricilikli süxur qatı olub karbohidrogenlərin kollektorlardan sızmasının qarşısını alır. Ən geniş yayılmış örtük süxurlara evaporitlər, təbaşir və gilli şistləri (shale) misal göstərmək olar. Örtük süxurların analizı onların qalınlığı və lateral yayılmasının ölçülməsinə əsaslanır.
Tələ (trap) kollektor və ğrtüklərin bir-birinə yanaşıqlı olmasını təmin etməklə karbohidrogenlərin yığımlarda saxlanılmasını təmin edir. Əks halda karbohidrogenlər Arximed qüvvəsinin (natural buoyancy) təsiri altında yer səthinə sızır və beləliklə itirlər.
Süxurların maturasiya (yetkinlik) (maturation) analizi ana süxurların termal tarixlərinin (thermal history) tədqiqi və beləliklə karbohidrogenlərin əmələ gəlməsi və ana süxurdan ayrlması (expulsion) zamanı və həcmini təyin etməyə imkan verir.
Miqrasiya (migration) analizi karbohidrogenlərin ana süxurdan kollektor süxurlara hərəkətini və bəlli bir ərzidə karbohidrogen mənbələrinin ("mətbəxlərinin") təyininə yardım edir.
Ən sonda zamanlama (timing) faktoru nəzər alınmalıdır. Zamanlama dedikdə, məsələn, tələlər neft-qaz sıralı karbohidrogenlər ana süxurlardan ayrılmadan öncə movcud olmalıdırlar. Əks halda karbohidrogenlər yataq sala bilmir və yer səthinə sızaraq itirlər. Neft-qaz əmələgətici süxur, miqrasiya yolları (migration pathways), kollektor və tələnin iştirakı, lakin yalnız örtük süxurların olmaması da neft-qazın itməsinı gətirib çıxarır və qazılan quyuların "boş" çıxması ilə nəticələnir.
Neft və qaz ehtiyatları
Ehtiyatlar xalq təsərrüfatı əhəmiyyətinə görə balans və balansdan kənar olmaqla iki hissəyə bölünür. Yataqların balans ehtiyatları hazırda işlənməyə cəlb olunması iqtisadi cəhətdən səmərəli olan; balansdan kənar ehtiyatlar isə hazırda işlənməyə cəlb olunması  iqtisadi cəhətdən  məqsədəuyğun olmayan  və yaxud texniki və texnoloji cəhətdən işlənməsi  mümkün olmayan, gələcəkdə balans kateqoriyalı ehtiyatlara keçə bilən ehtiyatlardır. Balans ehtiyatlarına geoloji və çıxarıla bilən ehtiyatlar aid edilir. Geoloji ehtiyatlar çıxarılmasının mümkünlüyündən asılı olmayaraq yataqda olan ehtiyatların ümümi miqdarıdır. Çıxarıla bilən ehtiyatlar isə onların müasir texnologiya vasitələri ilə çıxarıla bilən hissəsidir.Çöküntütoplanma zonalarının geoloji öyrənilmə dərəcəsindən asılı olaraq proqnoz ehtiyatlar iki yarımqrupa (D1 və D2) ayrılır: 1) D1 - regional geoloji-geofiziki tədqiqatlar aparılmış, sənaye neft-qazlılığı sübut olunmuş ərazilərin litoloji-stratiqrafik komplekslərinin neft və qaz ehtiyatlarıdır; 2) D2 - sənaye neft-qazlılığı hələ sübut olunmamış, zəif öyrənilmiş ərazilərin  litoloji-stratiqrafik komplekslərinin neft və qaz ehtiyatlarıdır. Perspektiv ehtiyatlar üç kateqoriyaya bölünür: C1, C2, C3. Aşağıdakı hallarda yatağın ehtiyatı bu kateqoriyalardan birinə aid edilə bilər: C1- quyularda sənaye əhəmiyyətli neft və qaz hasilatı alındıqda və sınanmış quyularda obyekt müsbət geoloji və geofiziki səciyyəyə malik olduqda; C2 - geoloji və geofiziki tədqiqatların nəticələri müsbət olduqda, daha yüksək kateqoriyalı ehtiyatı olan sahələrə qonşu olan və hələ kəşf olunmamış sahələrin yataqları, neftli-qazlı layların (komplekslərin) arasında və eləcə də onlardan yuxarıda yatan layların ehtiyatı; C3-neftli-qazlı rayonda aşkar edilmiş və dərin qazımaya hazırlanmış strukturların ehtiyatları. Kəşf olunmuş (və ya sənaye) ehtiyatları A və V kateqoriyalarına ayrılır. A kateqoriyasına mükəmməl öyrənilmiş, neftli-qazlı sahəsi, faydalı qalınlığı, kollektorluq qabiliyyəti, onun dəyişmə xüsusiyyəti, neftin, qazın və kondensatın fiziki-kimyəvi xassələri, lay rejimi, lay təzyiqi və süxur məlum olan yataqlar aid edilir. V kateqoriyasına neft-qazlılığı yatağın (və ya onun hissələrinin) müxtəlif hipsometrik nöqtələrdə quyulara sənaye əhəmiyyətli neft (qazın) axınlarına əsaslanan ehtiyatları aiddir.
Neft və qaz yataqlarının təsnifatı
İ.M.Qubkin, M.V.Abramoviç, İ.O.Brod, M.F.Mirçink, N.Y.Uspenskaya, B.Q.Babazadə, A.A.Bakirov, K.S.Maslov, K.K.Qostintsev, V.A.Qrosqeym, F.Q.Salmanov və bir çox başqa alimlər müxtəlif illərdə neft və qaz yataqlarının təsnifatlarını vermişlər. Bu təsnifatların bir çoxu struktur formalara, digərləri genetik və ya morfoloji əlamətlərə əsaslanır. M.F.Mirçink genetik prinsipə əsaslanaraq bütün yataqları üç əsas tipə ayırır: struktur, stratiqrafik və litoloji yataqlar. Struktur tip yataqlar üç qrupa (antiklinal qırışıqlarla əlaqədar yataqlar - tağ yataqları, monoklinal yataqlar, tektonik məhdud yataqlar); stratiqrafik tip yataqlar isə iki qrupa (eroziyaya uğramış gömülmüş strukturlarla əlaqədar yataqlar, gömülmüş struktur çıxıntılar və massivlərlə əlaqədar yataqlar) bölünürlər. Hər qrup öz növbəsində növlərə ayrılır. Litoloji tip yataqlara aşağıdakılar aid edilir: neftsaxlayan layın pazlaşma sərhədində yerləşən yataqlar, keçirici süxurların qeyri-keçirici süxurlara keçid sahələrinin yataqları, linzavari yataqlar, qolvari yataqlar və yuvavari yataqlar. Qeyd edilən təsnifatlardan başqa, neft və qaz yataqlarının tələdəki flüidlərin faza halı və nisbətlərinə görə (V.Q.Vasilyev, N.S.Yerofeyev və b, 1966); neft, qaz və kondensatın miqdarına görə (N.A.Yeremenko); sənaye yığımlarının sayına, faza halına, ehtiyatlarına, konturlarının münasibətlərinə və başqa əlamətlərə görə (A.Y.Kontoroviç, İ.İ.Nesterov, F.Q.Salmanov və b., 1975) və başqa təsnifatlar da məlumdur.