cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sofiq Hüseynov
Sofiq Kəlbi oğlu Hüseynov — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin I çağırış deputatı (1995), Professor (1993).
Həyatı
Sofiq Hüseynov 1950-ci il iyul ayının 22-də Zəngilan rayonunun Çöpədərə kəndində kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Zəngilan şəhərində orta məktəbi bitirdikdən sonra 1967-ci ildə D.Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda “Sənayenin iqtisadiyyatı” fakültəsinin əyani şöbəsinə qəbul olunmuşdur. Əyani təhsil dövrünün son iki ilində axşamlar Vano Sturua adına Gəmi Təmiri zavodunda fəhlə işləmişdir. Ali məktəbi bitirdikdən sonra, 1971-ci ildə təyinatla Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutuna göndərilmişdir və həmin il əyani aspiranturaya daxil olmuşdur.
Fəaliyyəti
1988-ci il 23 mayda Azərbaycan SSR Dövlət Plan Komitəsi yanında Elmi Tədqiqat İqtisadiyyat İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, 1994-cü il 3 may tarixindən Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyinin İqtisadi İslahatlar Mərkəzinin direktoru təyin edilmişdir. Əsas elmi-praktik fəaliyyəti ilə yanaşı 20 ilə yaxın Bakının bir sıra ali məktəblərində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. 1993-cü ildə ona professor elmi adını qazanmışdır.
İki Beynəlxalq Elmi Akademiyanın-Beynəlxalq Pedaqoji və Sosial Elmlər Akademiyasının və Beynəlxalq Ekoenerji Akademiyasının həqiqi üzvü olmuşdur. 1992-ci ildə Azərbaycan “Bilik” maarifçilik cəmiyyətinin akademik Yusif Məmmədəliyev mükafatı laureatı adına layiq görülmüşdür. Rəhbərliyi altında 10-dan artıq aspirant elmlər namizədi alimlik dərəcəsi adına layiq görülüb. Yüzdən artıq elmi əsərin, o cümlədən 5 monoqrafiyanın müəllifidir. “Elm” nəşriyyatı tərəfindən 1987-ci ildə çap edilmiş “İntensivləşdirmə şəraitində istehsalın quruluşunun səmərəliliyi” (rus dilində) monoqrafiyası keçmiş SSRİ Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyəti tərəfindən 1987-ci ildə ictimai elmlər sahəsində Sovet elminin nailiyyətləri sırasına daxil edilmişdir.
Tədqiqatları ilə regional iqtisadiyyat elmi məktəbini inkişaf etdirmiş, 1990-cı illərin əvvəllərində baş vermiş böhranın səbəblərini elmi cəhətdən araşdırmış və onun aradan qaldırılmasında mütəsna xidmətləri olmuşdur. Alimin respublikanın müstəqilliyinin ilk illərində çap olunmuş “Bazara keçid şəraitində Azərbaycan iqtisadiyyatının analitik-proqnoz tədqiqi”, “Planlaşdırmanın təkmilləşdirilməsinin metodoloji məsələləri” və s. kimi çoxsaylı tədqiqatları problemin dərinliklə öyrənilməsi və perspektivlilik baxımından qiymətləndirilməsi üçün çox qiymətli elmi-əməli xarakterə malik idi. “Azərbaycan iqtisadiyyatının böhrandan çıxarılması və islahatlaşdırılmasının konseptual əsasları” adlı silsilə yazıları, dövlət orqanlarına təqdim olunmuş “Azərbaycan Respublikasında iqtisadiyyatın böhrandan çıxarılması və onun dinamik inkişaf yoluna düşməsində struktur siyasətin müstəsna rolu haqqında mülahizələr” adlı tədqiqat işi Sofiq Hüseynovun yüksək alim və vətəndaş mövqeyinin ifadəsi idi. Sofiq Hüseynov ondan artıq beynəlxalq konfrans və simpoziumda Azərbaycanı təmsil etmiş, məruzə ilə çıxış edən S.Hüseynov bir neçə ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasının üzvü, çoxlu dissertasiyalara rəsmi opponent olmuş və aparıcı təşkilatın rəhbəri kimi saysız dissertasiyalara rəy vermişdir.
Respublikada iqtisadi islahat yollarının işlənməsi üzrə müxtəlif əməli-işçi komissiyalarının və hökumətin elmi məsləhətçilər qrupuna daxil olan S.Hüseynov müəllifi olduğu “Azərbaycan Respublikası iqtisadiyyatının sabitləşdirilməsi və radikal iqtisadi islahatların həyata keçirilməsi proqramı” İqtisadiyyat Nazirliyinə təqdim olunmuşdur. İqtisad elmləri doktoru olan Sofiq Hüseynov mərhum Heydər Əliyevin 1995-ci ilin martında imzaladığı fərmanla Respublika parlamenti və hökuməti tərəfindən qəbul olunmuş bir çox qanun və proqramların hazırlanmasında bilavasitə iştirak etmişdir, “Azərbaycan Respublikasında dövlət mülkiyyətinin özəlləşdirilməsi Dövlət Proqramı”nı hazırlamış Dövlət Komissiyasının üzvü olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilər haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununun 35-ci maddəsinə əsasən 5 oktyabr 1995-ci ildə tutduğu vəzifədən azad edilmiş və 1995-ci il 24 noyabr Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin 48 saylı Ağdam kənd seçki dairəsindən deputat seçilmişdir. 1995-ci il 12 dekabrda Milli Məclisin İqtisadi Siyasət daimi komissiyasının sədri təyin edilmişdir.
Pukarua
thumb|200px|left|Atollun kosmosdan təsviri. Pukarua — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Reaodan 50 km şimal-şərqdə, Taitidən 1300 km şərqdədir.
Trichilia pittieri
(Trichilia pittieri) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pukarua
Coğrafiya
Ensiz formaya malikdir. Atollun sahəsi 7 km²-dir. Uzunluğu 18 km, eni isə 7 km təşkil edir. Daxilində laqun vardır.
İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Reao kommunasına daxildir.
Əmanətlərin Sığortalanması Fondu (Azərbaycan)
Əmanətlərin Sığortalanması Fondu (Fond) Əmanətlərin Sığortalanması haqqında 29 dekabr 2006-cı il tarixli Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən yaradılmış, 2007-ci ilin 12 avqust tarixindən isə fəaliyyətə başlamışdır.
Əmanətlərin Sığortalanması Fondu banklar və xarici bankların yerli filialları ödəmə qabiliyyətini itirdikdə fiziki şəxslərdən əmanətə qəbul olunmuş pul vəsaitinin itirilməsi riskinin qarşısını almaq və Azərbaycanda maliyyə sisteminin sabitliyini və inkişafını təmin etmək məqsədilə ərsəyə gəlmişdir. Fond yarandığı tarixdən sonrakı illər ərzində kredit təşkilatlarının fəaliyyətinə birbaşa olaraq təsir edərək öz töhfələrini vermiş, vətəndaşlar arasında bank sisteminə güvən və etibarın yaranmasında mühüm rol oynamışdır. Beləliklə, maliyyə-bank sektoru daha da inkişaf etmiş və fəaliyyəti daha da genişləndirilmişdir.
Pukarua
Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 207 nəfər yaşayır. Yeganə yaşayış məntəqəsi Marautaqaroa atollun şimalında yerləşir. Kopra hazırlamaq əhalinin əsas məşquliyyətidir.
Əmanətlərin Sığortalanması Fondu (Azərbaycan)
Qorunan və qorunmayan əmanət
Qorunan əmanət sığorta hadisəsi baş verdikdə Fond tərəfindən qorunan əmanətçiyə kompensasiya olunan əmanətidir.
Qorunan əmanətçi aşağıdakılar istisna olunmaqla, bankda əmanəti olan fiziki şəxsdir:
Tamqan şad
Tamqan şad — Göytürk şahzadəsi. İstəmi xaqanın oğlu idi. 576-cı ildə atası İstəmi xaqan öləndə İdil çayı bölgəsinə qardaşı Tardu xaqan tərəfindən göndərilmişdi. Tamqan şad həm də Bizans imperiyası ilə əlaqələrdən məsul şəxs idi. Bizanslıların onlara xəyanət edərək Avarlarla müqavilə imzalamasına hiddətlənərək Bizansın Qara dəniz sahili bölgəsini və Krımı ələ keçirərək Göytürk dövlətinə birləşdirmişdi.
Ölümü
Tamqanın ölüm tarixi bəlli deyil. Lakin Apa xaqanın tərəfini tutduğu bilinir. Çox güman 584-cü ildən sonra vəfat etmişdir.
Bulbophyllum tectipes
(Bulbophyllum tectipes) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio friesii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Rafi ud-Darajat
Rafi ud-Darajat — Böyük Moğol İmperiyasının XI padşahı.
Trichilia primogenita
(Trichilia primogenita) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Gümrüdə kütləvi qətl
Gümrüdə kütləvi qətl — 2015-ci il yanvarın 12-də Gümrüdə, Masnikyan küçəsi 188 ünvanında həyət evində yaşayan Serj Avetisyanın özü və 5 ailə üzvü - arvadı, qızı, oğlu və glini, üstəgəl 2 yaşındakı nəvəsi güllənib. 6 aylıq nəvəsi isə süngü ilə ağır yaralanıb.
Qətli törədən şəxsin kimliyi
Hadisə yerində əsgər çəkmələri, əsgər çantası və Kalaşnikov avtomatı və 5x45 çaplı güllə gilizləri aşkarlanıb. Ayaqqabıların üzərində yazılmış addan yola çıxan polis və şəhərdəki 102 saylı Rusiya Hərbi bazasının əsgələri burada çağırışçı kimi xidmət edən Valery Pavlovic Permyakovun axtarışlarına başlayıblar. Onun eyni gündə xidməti silahını da götürüb hərbi hissəni səhər 4-də özbaşına tərk etdiyi müəyyən olunub.
Etiraz aksiyaları
Yanvarın 14-də minlərlə şəhər sakini 102-ci Rusiya hərbi bazasının qarşısına yürüş keçirib bazada saxlanan əsgərin Ermənistan tərəfinə təhvil verilməsi üçün bu gün saat 5-ə qədər onlara vaxt vermişdilər. Yanvarın 15-də şəhər sakinləri artıq şəhər prokurorluğunun da qarşısına yığışıblar, Yerevan ve Gümrüdə Rusiya səfirliyi qarşısında polislə toqquşmalar olub.
Natiq Rəsulov
Natiq İsmayıl oğlu Rəsulov — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi I çağırış deputatı.
Azərbaycan Əmək və Sosial Münasibətlər Аkаdemiyası
Azərbaycan Əmək və Sosial Münasibətlər Аkаdemiyası — Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən ali təhsil müəssisəsi.
Natiq Rəsulov
Həyatı
Nati İsmayıl oğlu Rəsulov 6 yanvar 1958-ci il tarixində Şəki şəhərində doğulmuşdur. Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Mədəni-maarif işi fakültəsini bitirmişdir. Rus dilini bilir.
Azərbaycan Əmək və Sosial Münasibətlər Аkаdemiyası
Tarixi və müasir vəziyyəti
1952-ci ildə Bakıda peşə personalına və fəalların təlimə, yenidən hazırlıq və təkmilləşdirilməsi üçün təlim mərkəzləri təşkil edilir. 1962-ci ildə SSRİ Həmkarlar İttifaqı Ali Təhsil Məktəbinin Bakı Təhsil və Konsaltinq Mərkəzi yaradıldı. 1998-ci ildən isə Rusiya Əmək və Sosial Münasibətlər Аkаdemiyasının Bakı filialı olur. 2006-cı ildə isə filialın bazasında Аzərbaycan Əmək və Sosial Münasibətlər Аkаdemiyası təşkil edilir. Hazırda akademiyada 6000 tələbə təhsil alır. Tədris heyətinin sayı 57 nəfərdir. Bunlardan 5-i professor və elmlər doktoru, 31 elmlər namizədidir. Universitetin maddi-texniki bazası ən yüksək səviyyədə dərslər keçirməyə imkan verir. Binasının ümumi sahəsi — 12642,4 m², bunun 5500 m² təlim hissəsidir.
Natiq Rəsulov
Siyasi fəaliyyəti
26 noyabr 1995-ci il tarixində baş tutan təkrar parlament seçkilərində Natiq Rəsulov 43 saylı Şəki şəhər seçki dairəsi üzrə bitərəf namizəd olmuş və deputat seçilmişdir. O, parlamentdə Sosial siyasət komissiyasının üzvü olmuşdur.
Bulbophyllum torquatum
(Bulbophyllum torquatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio angulifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Lesya Orobes
Lesya Yuriyevna Orobes (3 may 1982-ci il, Kiyev) — Ukrayna siyasətçisi, Ukrayna xalq deputatı, Batkivşina partiyasının üzvü.
II Cahan Şah
II Cahan Şah — Böyük Moğol İmperiyasının XII padşahı.
Qlobal şəbəkə
Qlobal şəbəkələr (Wide Area Networks, WAN) — Ərazi kompüter şəbəkələri də adlandırırlar. Onlar region,
dövlətlər, kontinent və ya bütün Yer kürəsində yayılmış çoxlu sayda abonentlərə xidmət etmək üçün yaradılıb.
Əlaqə kanallarının uzunluğunun böyük olmasına görə qlobal şəbəkələrin qurulması böyük xərclər tələb edir, bura kabellərin və onların çəkilmə işlərinin qiyməti, kommutasiya avadanlıqlarının və kanalın lazımi keçirmə zolağını təmin edən aralıq gücləndirici qurğuların xərcləri, həmçinin böyük ərazilərdə yayılmış şəbəkə qurğularının işçi vəziyyətdə saxlanması və istismarı xərcləri də daxildir.
Qlobal şəbəkələr adətən böyük telekommunikasiya şirkətləri tərəfindən abonentlərə pullu xidmət etmək üçün yaradılır. Qlobal şəbəkələrin qiymətinin baha olmasını nəzərə alaraq istənilən tip verilənləri: kompüter verilənlərini, telefon danışıqları, fakslar, teleqramlar, televiziya görüntüləri, teletekst (iki terminal arasında verilənlərin ötürülməsi), videotekst (şəbəkədə saxlanılan verilənlərin öz terminalına götürmək) və s. verilənləri ötürə bilən vahid qlobal şəbəkənin yaradılma tendensiyası meydana gəlmişdir.
Genişmiqyaslı şəbəkə
thumb|Genişmiqyaslı şəbəkə
Çox zaman Qlobal şəbəkəni Genişmiqyaslı şəbəkə də adlandırırlar. Genişmiqyaslı şəbəkə (Wide Area Network — WAN) – coğrafi bölgələri birləşdirən kommunikasiya şəbəkəsi. Ən böyük genişmiqyaslı şəbəkə, şübhəsiz, İnternetdir. Genişmiqyaslı şəbəkələrin əksəriyyəti iki və daha artıq lokal şəbəkədən (LAN) ibarət olur və onlar bir-birinə yönləndiricilər (ROUTER) vasitəsi ilə bağlanır. Belə şəbəkələrdə rabitə kanalı olaraq telefon sistemlərindən, rabitə peyklərindən, mikrodalğalardan, yaxud onların kombinasiyasından istifadə olunur. Genişmiqyaslı şəbəkənin iki variantından biri intranet (INTRANET), o biri isə ekstranetdir (EXTRANET). İntranet bir təşkilatın əməkdaşlarının müstəsna istifadəçi üçün hazırlanır. Böyük biznes qurumlarının çoxunun müxtəlif ofisləri arasında daxili sənəd dövriyyəsi məqsədi ilə belə şəbəkələr qurulur. Ekstranet şəbəkəsi intranetə bənzəyir, ancaq bu şəbəkədə təşkilatdan kənar xüsusi şəxslərə daxili informasiya sistemindən istifadə etməyə icazə verilir. İnternet kimi, intranet və ekstranet şəbəkələrində də veb texnologiyalarından istifadə olunur.
ISO/OSI modeli
Qlobal kompüter şəbəkələrində informasiyanın mübadiləsi üçün açıq sistemlərin qarşılıqlı təsir modeli – ISO/OSI modelindən (ISO – International Standarts Organization, OSI – Open Systems Interconnection) istifadə olunur.
OSI modeli açıq sistemlərin qarşılıqlı əlaqələrinə xidmət edərək, sistemin müxtəlif əlaqə səviyyələrini təyin edir, onlara standart adlar verərək hər bir səviyyədə hansı funksiyanı yerinə yetirməsini göstərir. Bu səviyyələrin hər birində xüsusi protokol adlanan standartlardan istifadə olunur.
Qlobal şəbəkənin strukturu
Qlobal hesablama şəbəkələri müəssisədə olan və ya uzaq məsafədə yerləşən və informasiya mübadiləsinə ehtiyacı olan bütün abonentlər arasında əlaqə yaratmaq imkanına malik olmalıdır. Bunun üçün qlobal şəbəkə kompleks xidmətlər göstərməlidir. Qlobal hesablama şəbəkəsi bir biri ilə əlaqədə olan üç alt şəbəkədən ibarətdir:
Kanalların kommutasiyası
Kanalların kommutasiyası abonentlər arasında fiziki kanalın ayrı-ayrı hissələrini bir-birinin ardınca qoşaraq verilənlərin birbaşa ötürülməsini təmin edir. Verilənlərin ötürülmə vaxtı ötürülən məlumatların uzunluğundan və kanalın ötürmə sürətindən asılıdır.
Məlumatların kommutasiyası
Məlumatların kommutasiyası başlıq və verilənlərdən ibarət məlumatların şəbəkə qovşaqları tərəfindən təyin edilən marşrut üzrə ötürülməsi yolu ilə həyata keçirilir.
Paketlərin kommutasiyası
Paketlərin kommutasiyası məlumatları müəyyən uzunluğu olan (adətən 1024 bayt) və başlıqla təmin olunmuş məlumat elementləri – paketlərə bölmək və paketləri şəbəkə qovşaqları vasitəsilə təyin edilən marşrut üzrə ötürmək yolu ilə həyata keçirilir.
Qlobal şəbəkələrin növləri
80-ci illərdə praktiki olaraq paketlərin kommutasiyası ilə işləyən yalnız X.25 — qlobal şəbəkə texnologiyasından istifadə olunurdu. Bu gün seçim xeyli artıb, X.25 şəbəkələri ilə yanaşı Frame Relay, ATM texnologiyalarından da istifadə olunur. Bununla yanaşı qlobal kompüter şəbəkələrində TCP/IP texnologiyasından da geniş istifadə olunur ki, buna İnternet şəbəkəsini misal göstərmək olar.
Bulbophyllum torricellense
(Bulbophyllum torricellense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şin Koyamada
Şin Koyamada — amerikalı və yapon aktyor və film prodüseri. 1982-ci ildə Yaponiyanın Okayama prefekturasının Okayama qəsəbəsində anadan olub.
Yenikənd (Ağsu)
Əhali
Əhalisi 300 nəfərdir.
Senecio fukienensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Hannibal
Hannibal — Karfagen sərkərdəsi
Həyatı
Hamilkar Barka İspaniya və başqa ərazilər uğrunda Roma ilə mübarizə apararkən 9 yaşlı oğlu Hannibalı məbədə aparıb orada mehrab önündə qatı düşmənləri olan Roma ilə ömrü boyu düşmən olacağına and içdirmişdi. Hannibal öz andına sadiq qaldı.
Atası öləndən sonra qardaşı Hasdrubal romalılarla sülh tərəfdarı kimi saziş bağlayıb İspaniyadakı Saqunt şəhərini iki dövlət arasında sərhəd kimi qəbul etdi, lakin Hasdrubal öldürüldü. Hannibal əvvəl Saqunt şəhəri ətrafındakı qəbilə və tayfaları fəth etdi. Rəqiblərin 100 mindən çox əsgəri vardı. Saqunt şəhəri əhalisi bunu görüb müdafiə üçün Romaya elçi göndərdilər, lakin Roma senatı qərar çıxarana kimi Hannibal bu ispan şəhərini almaq qərarına gəldi. Döyüş zamanı ön cərgələrdə vuruşan Hannibal budundan ağır yara aldı. Bu hücumdan qəzəblənən romalılar Karfagen senatına elçi göndərib müqaviləni pozduqlarına görə Hannibalın onlara verilməsini tələb etdilər, fəqət rədd cavabı aldılar. Hannibal bu tələbə Saquntu 8 ay mühasirədə saxlayandan sonra almaqla cavab verdi.
Bu xəbəri alan Roma bir-birinə dəydi. Senat Karfagenə müharibə elan etdi. Konsul Publi Korneli Ssipiona İspaniyanı, Tiberi Semproniyə isə Afrikanı müdafiə etmək üçün hərəsinə 6 legion verildi. Elə bununla da ikinci Pun müharibəsi başlandı.
Gənc Hannibal romalıları qabaqlamaq və sarsıtmaq üçün Alp dağlarını aşıb İtaliyaya hücum etmək qərarına gəldi. O, 90 minlik piyada, 12 minlik süvari ordusu və 37 fil ilə keçilməz aşırımları aşıb 5 aylıq çətin yürüşdən sonra Şimali İtaliyada peyda oldu. Ordusunun yarısını itirsə də, Qalliya köməkçiləri ilə bərabər Ssipionun legionları ilə Po çayının sol sahilində toqquşmalı oldu. Hannibal Tisinus və Trebi adlanan yerdə iki dəfə romalılara qalib gələ bildi. Senat qorxuya düşüb ona qarşı Emiliya Pavel və Terrensi Varronun başçılığı ilə kömək üçün çoxlu qüvvə — 8 legion göndərdi.
Dünya hərb tarixində yeni səhifə olan Kanna vuruşması belə başlandı. Roma sərkərdələri legionlara növbə ilə, hərəsi bir gün komandanlıq edirdi. Onlar Kanna kəndini döyüş üçün münasib yer bildilər. Roma ordusunun sayı karfagenlilərdən iki dəfə çox idi. Buna görə də Varron qələbəsinə arxayın idi. O, qoşunu sıx cərgələrlə kvadrat şəklində, Hannibal isə qoşunlarını aypara şəklində düzdü. Ortada nisbətən zəif və təcrübəsiz, uclarda isə sınanmış, təcrübəli, döyüşkən süvarilərini və piyadalarını yerləşdirdi.
E.ə. 216-cı il avqustun 2-də başlanan döyüşdə əvvəlcə Hannibalın səkkiz minlik seçmə süvariləri sol cinahdan hücuma keçərək romalıların sağ cinahını əzdi və legionların arxasına keçib rəqib süvarilərini pərən-pərən salıb tədricən ayparanın o biri ucu ilə qovuşdu. Mərkəzdə güclü olan Roma piyadaları da sanki karfagenlilərin işini yüngülləşdirib irəli getdilər. Bayaqkı "aypara" əvvəl "nal" şəklini aldı və az sonra dairəyə döndü. Beləliklə, dünya hərb tarixində ilk dəfə olaraq mühasirə taktikası tətbiq olundu. Romalılar bir-birilərini sıxan, əzən kütləyə döndü. Sutka yarım ərzində 70 minə qədər döyüşçü məhv edildi, lakin bu parlaq qələbədən sonra Hannibal birbaşa Romaya getmək əvəzinə özünə müttəfiqlər axtarmağa başladı. Və beləliklə o, Romaya özünə gəlib yeni qüvvələr toplamağa şans verdi. Belə ki, Hannibal Kapuya şəhərinə çəkilib yeni qüvvələr gözləməyi qərara aldı. Təşəbbüs də bununla əldən getdi. Hannibalın köməyinə gələn qardaşı Hasdrubal 207-ci ildə İtaliyada Roma konsulları Livi Salinator və Klavdi Neron tərəfindən Metavr döyüşündə məğlub edilib həlak oldu. Hannibal kömək ala bilmədi. Əksinə, Karfagen senatı onu şəhərin müdafiəsinə çağırdı. Beləliklə, bütün qələbələri faydasız olan Hannibal Afrikaya adladı. Ssipiona danışıqlara başlamağı təklif etdi, amma Ssipion ondan danışıqsız təslim olmağı tələb etdi. Əlacsız qalan sərkərdə döyüşə girməli oldu. E.ə. 202-ci il sentyabrın 19-də Zama adlanan yerdə həlledici toqquşmada ilk dəfə məğlub oldu. Bu məğlubiyyətdən sonra Karfagen aristokratiyası ona düşmən kəsildi. Əlacsız qalan Hannibal suriyalı Antioxun yanına gedib onu Roma ilə mübarizəyə çağırdı, fəqət Antiox da məğlub edildi. Romalılara verilmək təhlükəsini hiss edən Hannibal Krit adasına qaçdı. Orada da həmin təhlükəyə məruz qaldığını görüb e.ə. 183-cü ildə Vifiniyada zəhər içib intihar etdi.
Oqtay Ağayev (voleybolçu)
Oqtay Ağayev — keçmiş sovet voleybolçusu, SSRİ yığmasının və Burevestnik klubunun oyunçusu. Azərbaycan Voleybol Federasiyasının keçmiş vitse-prezidenti. SSRİ idman ustası.
Həyatı
Oqtay Ağayev Azərbaycan voleybolunun yetirməsidir. Toppaylayıcı mövqeyində çıxış edib. 1958-ci ildə SSRİ millisinin heyətində Avropa çempionatının bürünc mükafatçısı olub.
Azərbaycan Voleybol Federasiyasının vitse-prezidenti olub.
Uzun sürən xəstəlikdən sonra 15 avqust 2014-cü ildə dünyasını dəyişib.
Əvəz Temirxan
Əvəz Temirxan — Azərbaycan siyasətçisi, Azərbaycan Liberal Partiyasının sədridir.
Həyatı
Əvəz Temirxan 1959-cu il aprelin 1-də Bərdə rayonunun Soğanverdilər kəndində anadan olub. 1980–1985-ci illərdə RSFSR-in Yaroslavl şəhərində ali təhsil almışdır. 1985-ci ildə Yaroslavl Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsini bitirdikdən sonra Yaroslavlda hüquq məsləhətçisi, 1991-ci ilə qədər Rusiyanın Kostroma vilayətinin rayonlararası prokurorluğunda müstəntiq vəzifəsində çalışmıdır. 1991–1993-cü illərdə Moskvada özəl hüquq məsləhətçisi kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.
Siyasi fəaliyyəti
1991–1993-cü illərdə Ə. Temirxan professor Lalə Şövkət tərəfindən yaradılmış "Azərbaycan Respublikasında Demokratik İslahatlar və İnsan Hüquqlarının Müdafiəsi Uğrunda" Beynəlxalq İctimai-siyasi Hərəkatının sədr müavini olmuşdur.
1993-cü ilin iyul ayından 1994-cü ilin yanvar ayına qədər Azərbaycan Respublikasının Prezident aparatında, Dövlət Katibinin baş köməkçisi vəzifəsində çalışmışdır.
1995-ci ildən 2007-ci ilə qədər Azərbaycan Liberal Partiyası İcraiyyə Komitəsinin sədri, 2003-cü ildən ALP sədrinin 1-ci müavini və ALP sədr əvəzi olmuşdur. 12 sentyabr 2010-cu ildə ALP-nin növbəti qurultayında Azərbaycan Liberal Partiyasının sədri seçilmişdir.
Reao
thumb|200px|left|Atollun kosmosdan təsviri. Reao — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Taitidən 1350 km şərqdədir.
Coğrafiya
Atollun sahəsi 9 km²-dir. Daxilində laqun vardır.
İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Reao kommunasına daxildir.
Tarixi
Reaoda ilk məskunlaşma b.e. I əsrində baş vermişdir. Reao ilk dəfə 1822-ci ildə fransız dənizçisi Louis Isidore Duperre tərəfindən kəşf edilmişdir. XIX əsrin ortalarında Manqareva adasından gələn misionerlər tərəfindən əhalisi xristianlaşdırılmışdır.
Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 360 nəfər yaşayır. Yeganə yaşayış məntəqəsi Papuaravadır. Adada aerodrom vardır. Kopra hazırlamaq əhalinin əsas məşquliyyətidir.
İmperatriça Aşina
İmperatriça Aşina (阿史那皇后) — Göytürk şahzadəsi, Muğan xaqanın qızı, Şimal Cou imperatriçası.
Həyatı
Əsl adı bilinmir. 551-ci ildə anadan olmuşdur. Bu vaxtı hələ babası Bumın tümən komandiri idi.
Evlilik
Hələ 554-cü ildə Şimal Çjou qəyyumu Yuven Tay onunla evlənmək istəsə də Muğan xaqan razı olmamışdı. 565-ci ildə onun oğlu Yuven Yonq taxta çıxaraq 120 nəfərdən ibarət elçi karvanı göndərmişdi. Karvanda imperatorun qardaşı Yuven Çun da var idi. Xaqan əvvəlcə fikrindən daşınsa da 568-ci ildə xaqanın çadırına şimşək vurmasından sonra qızını verdi. İmperatriça paytaxt Çanqana gələrək imperator Vu ilə evləndi. İmperatriça gözəl və mehriban idi. Lakin onların övladı olmamışdır. thumb|İmperator Yuven Yon|alt=
Dul həyatı
578-ci ildə imperatorun ölümündən sonra taxta keçən ögey oğlu Hsüanın dövründə ana imperatriça olaraq hörmət görməyə davam edirdi. 580-ci ildə Hsüanın ölümündən sonra oğlu Cinq taxta keçəndə də bu mövqeyini qoruyub saxladı. 582-ci ildə vəfat etmişdir.
Trichilia pungens
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
2014 Azərbaycanda "sənaye ili" (film, 2015)
2014 Azərbaycanda "sənaye ili" tammetrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Arzu Məhərrəmov tərəfindən 2015-ci ildə çəkilmişdir. Film Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Filmdə 2014-cü ilin Azərbayanda "sənaye ili" elan olunmasından sonra ölkədə sənaye sayəsində görülən işlərdən, texnoparklar, yeni sənaye müəssisələri, ixrac yönümlü sənaye məhsullarının istehsalı, emal müəssisələrinin, böyük sənaye komplekslərinin yaranmasından bəhs edilir.
Məzmun
Filmdə 2014-cü ilin Azərbayanda "sənaye ili" elan olunmasından sonra ölkədə sənaye sayəsində görülən işlərdən, texnoparklar, yeni sənaye müəssisələri, ixrac yönümlü sənaye məhsullarının istehsalı, emal müəssisələrinin, böyük sənaye komplekslərinin yaranmasından bəhs edilir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Arif Alışanov Rejissor: Arzu Məhərrəmov Operator: Fazil Hadıyev
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2015-ci ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Xasthur
Xasthur 1995-ci ildə Malefic ləqəbli musiqiçi Scott Conner tərəfindən Kaliforniya, Alhambrada qurulmuş, bir nəfərlik köhnə depressive black metal qrupudur. Malefic, Xasthuru qurmamışdan əvvəl çoxsaylı death metal qruplarında rol alıb. Xasthur hər nə qədər xışırtılı musiqi və meyit makiyajı etsə də, bənzərlərindən fərqli olaraq Paqanlıq, Satanizm, Xristianlıq əleyhdarı kimi məşhur mövzular üzərinə deyil, astral səyahət, qaranlıq, ümidsizlik, intihar, nifrət və ölüm üzərinə mahnı sözləri yazmışdır. thumb|2007-ci ildəki konsertdən Malefic, Sunn O))) ilə tura çıxmış və səhnədə Nachtmystium ilə birlikdə oxumuşdur. Pitchfork Media'ya verdiyi bir müsahibədə isə "bu qrupu canlı musiqi nümayişlərindən uzaq tutacağam" demişdir. Burzum və Gravelanddan təsirləndiyi bilinməkdədir. Malefic qrupun adını ilk əvvəl "Xasthuriath" qoysa da, sonradan uzun olduğu səbəbindən "Xasthur" olaraq dəyişdirdi. Xasthur, "Hastur" və "Xenaoth" adlarının birləşməsindən yaranan bir sözdür. Malefic ilk adı Necronomicon kitabında tapdığını və mənasının "insanları yuxusunda öldürən şeytan" olduğunu, ikinci adın isə bir Afro-Karib dini olan Santeríanın kitabında oxuduğunu və səmavi ilah mənasına gəldiyini deyib. Qrupun logosu "Blood Moon Ausar" tərəfindən yaradılıb.
Sianxlorid
Sianxlorid (CN)Cl — yüngül uçucu, rəngsiz 13.5 0 C- də qaynayan, mənfi 6 0C-də donan maye halda olan maddə.
Kəskin iyə malik olub, selikli qişalarcıqlandırır və gözyaşarma əmələ gətirir. Yüksək qatılıqda ümumi zəhərlənmə baş verir. Sianxloridlə zəhərlənmələr – orqanizmdə gedən maddələr mübadiləsini təmin edən fermentlərin aktivliyinin dayandırılmasına gətirib çıxarır.
Sianxloridlə nəfəs aldıqda ağızda acı metal tamı, boğazın qıcıqlanması, zəiflik, qorxu və baş gicəllənməsi hiss olunur. Zəhərlənmənin zəif hallarında bu hisslər tez keçib gedir, ağır hallarında isə bu hisslər get — gedə artır, göz bəbəklərinin genişlənməsi, fikrin çaşqınlığı, qıcolma və iflic baş verir.
İlk yardım: zəhərlənmiş şəxsə ilk növbədə əleyhqaz geydirmək lazımdır. Ona antidot verilir və ya amilnitrit ampulunu sındırıb şlem-maskanın içərisinə yeridirlər və zəhərlənmə zonasından çıxarırlar. Təmiz havada əleyhqazı çıxarıb, geyimin yaxasını açıb zərərçəkənə süni tənəffüs vermək lazımdır.
Antidot olmadıqda venadaxili 40 – 60 sm³ 1 % — li metilen abısı məhlulu 25–30 saniyə ərzində yeridilir. Həmin iynə ilə (venada olan) 50 sm³ 30% — li tiosulfat məhlulu yeridilir. Bu əməliyyat 30 −40 saniyə ərzində aparılır.
Bilyard şarı
Bilyard şarı - Bilyard oyununda istifadə olunan iri toplar.Oyunda çəhrayı,qara,qırmızı,qəhvəyi,yaşıl,sarı şarlar olur.Qara şar 7 bal,qəhvəyi,sarı və yaşıl şarlar 3 bal ,çəhrayı şarlar 5 bal ,Qızmızı şarlar 1 bal qazandırır.Bu şarlar (Qəhvəyi,çəhrayı,sarı,yaşıl və qara)sadəcə oyunda xal qazanmaqçündür.Onları səbətə atanda top yenidən stola qoyulur və oyunçunun xalı artır.(çoxballı şarı iki səfə təkrar səbətə atmaq olmaz.)Rəngli şarların hərəsindən bir dənə,Qızmızı şarlar isə 5 dənə olur.Qızmızı şarlar bitəndə digər şarlar səbətə düşsə belə qalır.Ən sonda (şarlar bitəndə) balı çox olan qazanır. Bilyard şarları|thumb
Yeni materialdan istifadə
XIX əsrdə Avropada və ABŞ-də bilyard oyunu çox populyar olmuşdur. Bu oyunun kütləviliyinə əngəl olan yeganə amil onun şarları idi.
Çünki bilyard şarları əvvəllər fil sümüyündən hazırlandığı üçün çox baha idi. 1860-cı illərdə bilyard şarlarının düzəldilməsi üçün fil sümüyünə alternatıv bir material icad edənə 10 min dollar dəyərində mükafat da ayrılmışdı. Bu məbləğ, o dövrlər üçün çox nəhəng bir məbləğ idi.
Fil sümüyünə alternativ olan bir material dedikdə, bu material bilyard şarlarının bütün əlamət və keyfiyyətlərini özündə əks etdirməli idi. Belə ki, həmin material bərk və ağır, nəmə və zərbələrə qarşı davamlı, sığallı və bir az da elastik olmalı idi. 10 min dollarlıq mükafatı amerikalı ixtiraçı D. Hayett almışdır. O, 1869-cu ildə ilk dəfə olaraq çox ucuz bilyard şarları hazırlamışdır. İxtiraçı D. Hayett bu şarları özünün ixtira etdiyi “selluloid”dən hazırlamışdır. Bu materialdan hazırlanan bilyard şarları fil sümüyündən hazırlanan bilyard şarlarının bütün keyfiyyət və əlamətlərini özündə əks etdirirdi.
Keçmiş dövrlərdə
Bilyard oyunu yaranandan indiyədək bilyard şarlarını müxtəlif materiallardan hazırlayıblar. Amma ilk öncə bu şarlar fil sümüyündən hazırlanırdı. Daha doğrusu, dişi filin dişindən düzəldilən bilyard şarları ən ideal və ən bahalı hesab olunurdu və hal-hazırda da bu çür şarlar çox bahadır.
Bilyard şarlarının fil sümüyündən hazırlanması dişi fillərin kütləvi qırğınına səbəb olundu. Dişi filin bir dişindən 4-5 şar düzəlməsini nəzərə alsaq, bir komplekt bilyard şarlarının düzəldilməsi 2 ana filin məhv edilməsi demək idi. Bundan başqa o dövrlər kiylər də (bilyard çubuqları) fil sümüyündən hazırlanırdı. Bilyard şarlarına və kiylərə (çubuqlar) görə dişi fillərin məhv edilməsi fillərin kökünün kəsilməsinə gətirib çıxara bilərdi. Bu səbəbdən də bilyard şarlarının hazırlanması üçün mütləq fil sümüyünə alternativ bir sintetik material icad edilməli idi və amerikalı ixtiraçı D.Hayett buna nail oldu. Sonralar kiylər də bərk, möhkəm oduncaqlı ağaclardan hazırlanmağa başlandı.
Onu da qeyd eləmək lazımdır ki, əvvəllər tək fil sümüyündən deyil, begemotların, morjların, vəhşi donuzların və balinaların dişlərindən və sümüklərindən də bilyard şarları və kiylər hazırlanırdı. Sonralar isə şarlar və kiylər sintetik materiallardan hazırlanmağa başlandı. Bu canlıların kütləvi qırğınının qarşısını aldı.
Pavel Aleksandrov
Pavel Aleksandrov (tam adı:Pavel Sergeyeviç Aleksandrov; ) — sovet riyaziyyatçısı; topologiya üzrə elmi məktəbin yaradıcısı; çoxluqlar nəzəriyyəsi və funksiyalar nəzəriyyəsi sahələrində də çalışmışdır.
Həyatı
Pavel Aleksandrov 7 may 1896-cı ildə Moskvada doğulub.
16 noyabr 1982-ci ildə Moskvada vəfat edib.
Fəaliyyəti
Pavel Sergeyeviç Aleksandrov universitetdə oxuduğu illərdə bir çox araşdırmalar etmişdir. Həm funksiya, həm də çoxluqlara dair usaqlar üçün Riyaziyyat ensiklopediya tərtib etmişdir. Onun nəzəriyyəsi o dövrün alimləri üçün çox bəyənilmişdir. Rusiyanın, Amerika Birləşmiş ştatlarının Elmlər akademiyasının üzvlüyünü daşımışdır. Sovet riyaziyyatçısı, həmçinin professor , elmlər doktorudur.
Bulbophyllum tortum
(Bulbophyllum tortum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mersedes Marko del Pont
Mersedes Marko del Pont — Argentina Mərkəzi Bankının rəhbəri
2012-ci ildə Beynəlxalq Global Finance təşkilatı bütün dünya üzrə mərkəzi bankların rəhbərlərinin fəaliyyətini qiymətləndirərkən, ona ən aşağı qiymət olan, "D" qiymətini vermişdir.
Zeynəddin Xasmətov
Zeynəddin Nurəddin oğlu Xasmətov — azərbaycanlı dövlət və siyasi xadim; Azərbaycan Milli Məclisinin I çağırış üzvü.
Həyatı
Zeynəddin Xasmətov 1959-cu il iyulun 8-də Qusar rayonunun Xürəl qəsəbəsində anadan olub. Rusiya Avtomobil-Yol İnstitutunda avtomobil nəqliyyatının iqtisadiyyatı üzrə ali təhsil alıb. Rus dilini bilir.
Zeynəddin Xasmətovun 2 övladı var.
Siyasi fəaliyyəti
1995-ci il noyabrın 26-da baş tutan Parlament seçimlərində 65 nömrəli Qusar dairəsindən bitərəf namizəd olan Zeynəddin Xasmətov, I çağırış Milli Məclisin deputatı seçildi. 1995-ci il noyabrın 26-dan səlahiyyətlərinin icrasına başlayan Zeynəddin Xasmətov, Milli Məclisin Büdcə məsələləri Daimi Komissiyasının və Azərbaycan—Gürcüstan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun üzvü oldu.
Zeynəddin Xasmətov əvvəl bitərəf siyasətçi olmuşdur, bir müddət isə Azərbaycan Demokratik Sahibkarlar Partiyasının üzvü olmuşdur. Sonralar Azərbaycan Demokratik Sahibkarlar Partiyasından istefa verən Zeynəddin Xasmətov hal-hazırda Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür.
Senecio angustifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Əl-Beyda
əl-Beyda — xəzərlərin paytaxt şəhəri. Tədqiqatçılar onu İtil şəhəri ilə eyniləşdirirlər.
Saat dairəsi
thumbnail Ulduzlar hər an səmavi kürə üzərində bir paralel tuşunda çönməkdədirlər. paralel tüşünda çönməkdə olan ulduz hər an bir meridian üzərində dir ki bu meridian səmavi kürənin oxunu qapsayıb bir dairə təşkil edir. bu dairəyə astronomiya geodeziyasında saat dairəsi adlanır.
Ermənistan azərbaycanlıları
Ermənistan azərbaycanlıları (irəvanlı, yeraz, "qərbi azərbaycanlı") — Ermənistanda əsrlər boyu yaşamış azərbaycanlılar.
Vaxtilə bir neçə yüz min nəfərdən ibarət olan Ermənistanın Azərbaycanlı icması (irəvanlı, yerevanlı, "qərbi azərbaycanlı") 1948–1991-ci illərdən bəri mövcud deyil. Həmin illər Ermənistan azərbaycanlıları Dağlıq Qarabağ münaqişəsi üzündən təzyiqə və təcavüzə məruz qalıb ölkəni tərk etməyə məcbur oldular. BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarı İdarəsinin məlumatına görə Ermənistanda hal-hazırda təxminən 30 nəfərdən bir neçə yüz nəfərə qədər azərbaycanlı yaşayır. Bunların çoxu əyalətdə yaşayan ermənilərlə ailə qurmuş azərbaycanlı qadınlar və həmçinin yaşlı və xəstə olduğuna görə Ermənistanı tərk edə bilməyən insanlardır. Bəyan edilir ki, onların əksəriyyəti ayrıseçkiliyə məruz qalmamaq üçün adlarını dəyişmiş və kimliyini gizli saxlamağa məcburdurlar.
Tarix
Ermənistan azərbaycanlıları üçün XX əsr sıxışdırma, ayrı-seçkilik və ölkənin demoqrafiyasını tamam dəyişdirən kütləvi və çox dəfə zorakı sürgünlər dövrü idi. Buna baxmayaraq Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə qədər onlar Ermənistanın ən iri etnik azlığını təşkil etməyə davam edirdilər. 1905–1907 illərdə İrəvan valiliyi ermənilər və azərbaycanlılar arasında baş verən qanlı döyüşün arenası oldu. Döyüş çar hökuməti tərəfindən doğurulub, cəmiyyətin diqqətini Birinci rus inqilabından yayındırmaq üçün, tarixdə o vaxta qədər bir biri ilə münaqişədə olmayan bu iki xalqın arasına fitnə vasitəsi ilə düşmançılıq salındı.
Azərbaycanın və Ermənistanın 1918-ci ildə müstəqillik elan etməsi vəziyyəti daha da gərginləşdirdi. Hər iki dövlət eyni əraziləri öz tərkibində görmək istəyirdi. Ermənistan öz iddialarını əsaslandırmaq üçün bu ərazilərdə müsəlmanların tam məhvinə yönədilmiş siyasətə girişdi. Qanlı və vəhşi talan azərbaycanlırın qismən qırılmasına, qismən Azərbaycana, Türkiyəyə və İrana qaçıb xilas olmağına səbəb oldu. Hətta Sovet İttifaqının formalaşmasıdan sonra çoxsu qayıtmadı; 1926-ci Ümumittifaq əhali qeydinə əsasən Ermənistanda yalnız 83.181 nəfər azərbaycanlı yaşayırdı.
1948–1950-ci illərdə SSRİ Nazirlər Şurasının "Ermənistan SSR-dən azərbaycanlı əhalinin Azərbaycan SSR-in Kür-Araz ovalığına köçürülməsi haqqında" qətnamə qəbul etmişdir. Ermənistanın ildən ilə böyüyən azərbaycanlı icmasının böyük qisminin guya könüllü surətdə mərkəzi Azərbaycana köçməsi əslində Orta Şərqdən və Avropadan "tarixi vətəninə qayıdan" ermənilər üçün yer boşaltmaq məqsədini güdürdü. O illərdə daha 100 min azərbaycanlı Ermənistanı tərk etdi.
1988–1991-ci illərdə Ermənistandan Azərbaycana son 200 min qaçqın qəbul olundu. Bunların əksəriyyəti Ermənistanın 22 rayonundan didərgin düşən azərbaycanlılar idi.
Ədəbiyyat
thumb|200px|right|Aşıq Ələsgərin doğulduğu [[Ağkilsə (Göyçə)|Ağkilsə kəndindəki məzarı.]] Fazil İrəvaninin (1782-1888) türk dilindəki "Qızılgül və bülbül" əsəri 1826-cı ildə Parisdə çap edilib. Onun digər bir xidməti Matedaranda saxlanılan 222 nömrəli Azərbaycan əlyazmasının üzünün köçürülməsidir. Burada Azərbaycan şairlərinin deyişmələri və şeirləri qeyd edilib.
Məşhədi İsmayıl Hacı Kazımzadə Bəzmi (1846-1888) fars və türk dillərində əsərlər yazmışdır. Bəzminin Azərbaycan ədəbiyyatı toplusunda “Var”, “Usanmasın”, “Hər kimsənin ki, sən kimi bir nazlı yarı var, Dünyada eyşü-işrəti, xoş rüzgarı var”, “Qanım tökən qaşındı, gözün gördü danmasın”, “O tari-türrəni, ey nazənin, yavaş darə, Ki, bağlıdır neçə yüz min könül o bir tarə”, “Salıb o gül üzünün şövqü gör nə halə məni, O qaşların ələmi döndərib hilalə məni” mətləsi ilə başlayan qəzəlləri və dörd bənddən ibarət müxəmməsi daxil edilmişdir.
Əslən irəvanlı olan Mirzə Əlixan Şəmsül-Hükəma Ləlinin (1845-1907) Təbrizdə çap edilmiş divanına fars və Azərbaycan dillərində qəsidələr, qəzəllər, dübeytlər və vəfat edən vacib şəxslərə ithaf edilmiş hüznlü nəğmələrdən ibarət şeirlər daxildir.
1882-ci ildə "Qafqaz əraziləri və xalqlarının təsvirinə dair materiallar toplusu"nda İrəvan gimnaziyasının müəllimi S.Zelinski əldə etdiyi materiallara, Azərbaycan atalar sözlərinə yer verilmişdir. Məhəmmədvəli Qəmərlinin “Atalar sözü” kitabında (1899-cu il) isə 750-yə yaxın atalar sözü və məsəllər qeyd edilmişdir. Kitab İrəvan dialekti və danışıq tərzi ilə bağlı məsəllərin regional xüsusiyyətini göz qabağına gətirə bilmişdir.
XIX-XX əsrlərdə Göyçə aşıq mühiti inkişaf etmişdir. Bu mühitin formalaşmasında həm Miskin Abdal məktəbindən çıxan dərviş-aşıqlar, həm də İran Azərbaycanından gələn missioner haqq aşıqları rol oynamışdır.
Ağ Aşıq Göyçədə ilk el aşığı olaraq tanınmışdır. Ağ Aşığın sənətinə Göyçədə həmişə hörmət edilmiş, digər aşıqlar onu sənət mayakı (yol göstərən) saymışdır. Onun şeirlərinə nəzirə yazılması Göyçədən başqa, Tovuz, Kəlbəcər və Borçalıda da məşhur idi.
Digər vacib şəxslər isə el şairləri Alməmməd və Məmmədhüseyn, ustad aşıqları Aşıq Alı, Aşıq Məhərrəm, Aşıq Musa, Molla Tağı oğlu Məhəmməd, Mərzə Bəylər, Şair Aydın, Aşıq Əziz, Şair Məhəmməd, Usta Abdulla, Aşıq Ələsgərdir. Məşhur saz havaları ”Göyçə gözəlləməsi”, “Köhnə Göyçə”, “Göyçəgülü”, “Göyçə Qaragözü”, “Heydəri”, ”Nəcəfi”, “Ağır Şərili”, “Şahsevəni”, “Məmmədsöyünü”dür.
Şair Məmmədhüseyn (1800-1880) insanı keyfiyyətlərinin tərənnümünün təsviri üçün müxtəlif atalar sözlərinə və aforizmlərə yer vermişdir. Aşıq Alı (1801-1911) “Getdi”, ”Dolandırır”, ”Diyarında” rədifli qoşmalarının, ”Bəstinamə” və “Aşıq Alının Türkiyə səfəri” dastanlarının, Şair Aydın (1825-1915) isə “Deyirlər”, “Görünür”, “Gözlərin”, “Gəlsin”, “Endi”, “Bir gün kimi” rədifli şeirlərinin müəlifidir.
Təhsil
200px|thumb|right|İrəvan Müəllimlər Seminariyasının XVIII buraxılışı (1901–1902) 1830-cu illərdən başlayaraq digər Qafqaz qəzalarında olduğu kimi İrəvanda da rusdilli məktəblər açıldı. Tiflisdə Mirzə Şəfi Vazehdən azərbaycan dili dərsləri alan və 1843-cü ildə İrəvan qəza məktəbinin müfəttişi təyin edilən Xaçatur Abovyan Zaqafqaziya maarif orqanlarına ana dilinin azərbaycanlı uşaqları üçün vacib olduğunu bildirmişdir. O, birinci sinifdə yerli dillərin (Azərbaycan və erməni dilləri) öyrədilməməsinin və türk uşaqlarına rus dilində dua oxudulmasının lazımsızlığını qeyd edirdi.
“Mışak” qəzeti (13 fevral, 1875) azərbaycanlıların əsas təhsil yerinin məscid olduğunu qeyd edirdi. Qəzetin 13 dekabr 1888-ci ildəki “Türklərin təhsili haqqında bir neçə söz” yazısında ancaq varlı azərbaycanlıların dövlət məktəblərində oxuya bildiyi, yoxsul və orta təbəqənin buna gücünün çatmadığı bildirilir. Çarə olaraq azərbaycanlıların öz məktəblərinin qurulması və buna da Azərbaycan ziyalılarının kömək etməsinin vacibliyi qeyd edilir.
Mirzə Ələkbər Elxanovun “Vətən dili” dərsliyi XIX yüzilliyin 80-ci illərində Rusiya Xalq Maarif Nazirliyi tərəfindən müzakirə edilmiş və çapa verilməsi tövsiyə edilmişdir. XIX əsrin sonlarında İrəvanda yeni məktəblər açılırdı. Bu dövrdə ortaya çıxmış məşhur şəxslər İrəvanda yeni üsulla ana dili məktəbinin banisi Məşədi Molla İsmayıl Hacı Kazımov, məktəb müdiri Haşım bəy Nərimanbəyov, İrəvan gimnaziyasının müəllimi İsmayıl bəy Şəfibəyov, İrəvan Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan dili müəllimi Rəhim Xəlilov, Mirzə Məmmədvəli Qəmərlinski, Axund Məmmədbağır Tağızadədir. Firidun bəy Köçərli isə səs üsulu ilə Azərbaycan dilinin tədrisi proqramını hazırlamışdır.
"Qafqaz təqvimi"nin 1889-cu il buraxılışlarında İrəvan quberniyasında (Naxçıvan MR-i çıxmaq şərti ilə) bu yerlərdə məktəblər qeyd edilirdi: İrəvan, Qəmərli, Uluxanlı, Gözəldərə, Güllücə, Yelenovka, Yengicə, Böyük Vedi, Məzrə, İmanşalı. 1905-ci ildə İrəvanın azərbaycanlı xalq müəllimləri Rusiya hökumətinə müraciət edərək Azərbaycan dilində məktəblərin təşkil edilməsini, qızlar və oğlanlar üçün ümumi ibtidai təhsilin həyata keçirilməsini tələb edirdilər. 1914-1915-ci illərə qədər Ermənistanda İbadulla bəy, Mirzə Cabbar, Mirzə Rza, Mirzə Qafar, Mirzə Əli və digərləri 500-dək şagirdi əhatə edən 30 ibtidai məktəb açmışdı. Bu məktəblərlə yanaşı ərəb və fars dillərinin öyrədildiyi, Quranın mənası izah edilmədən əzbərlədildiyi məscid məktəbləri (mollaxanalar) da fəaliyyət göstərirdi.
"Rusiya Pedaqoji Ensiklopediyası"nda (I cild) Ermənistanda 1922-1923-cü illərdə 36 azərbaycanlı məktəbinin olduğu (1500 şagird) bildirilir.
Kalaşlar
Kalaşlar (kl: کاࣇاشؕا;کالاش) — Pakistanda etnik qrup.
Kalaşalar Asiyanın aborigenləri hesab olunur, onların əcdadları Cənubi Asiyada uzaq bir yerdən Əfqanıstana köçmüşlər. Pakistanın şimalında, Əfqanıstan sərhəddində yaşayan Kalaşlar nə fiziki baxımdan, nə də ənənələrinə görə qonşularına bənzəyir. Çünki onların keçmişi çox uzaqdan, Makedoniyadan bu torpaqlara gələn Böyük İskəndərin ordusuna dayanır.
Bu gün Əfqanıstanda nə İskəndər, nə də onun Ellin imperiyasından geriyə artıq şey qalıb. Amma İskəndərin nəvələri, ya da başqa sözlə desək, İskəndərin itkin qəbiləsi hələ də Əfqanıstan-Pakistan sərhəddində yaşayır.
Mədəniyyəti
Kalaş xalqının mədəniyyəti misilsizdir və bir çox cəhətdən Pakistanın şimal-qərbində onları əhatə edən bir çox müasir İslam etnik qruplarından fərqlənir. Təbiət onların gündəlik həyatında çox mühüm və mənəvi rol oynayır. Dini ənənələrinin bir hissəsi olaraq, bol ehtiyatlarına görə şükür etmək üçün qurban kəsilir və festivallar təşkil olunur.
Kalaşın mifologiyası və folkloru Qədim Yunanıstanın mifologiyası və folkloru ilə müqayisə edilir, lakin Hindistan yarmadasını digər yerlərində olan hindu ənənələrinə daha yaxındır. Kalaş, antropoloqları bölgədəki digər yerlərə nisbətən özünəməxsus mədəniyyətinə görə heyran qoymuşdur.
İskəndərin ordusunda döyüşən əsgərlərin soyundan gəldiyi düşünülən, sarı saçlı, mavi gözlü bu insanlar Asiyanın sanki "ögey" övladlarıdır. Kalaşlar başqa tayfalardan tək fiziki özəlliklərinə görə ayrılmır. Sarı saçları və rəngli gözləriylə fərqlənən Kalaş qəbiləsi içki, əsrar və cinsəlliyə sərbəst yanaşır.
Çitral bölgəsindəki Kalaş vadisinin ucqar yamaclarında yaşadıqları üçün mühafizəkar İslam ənənələrinin hücumundan qurtulan 3 min əhalisi olan xalq özü hazırladığı içkidən içir, yetişdirdikləri çətənədən istifadə edir.
Uşaqlar dindar Yəhudi tərzinə oxşayan buruq saçları və idman papaqları ilə yadda qalırsa, qadınları üzlərinə döymə vurdurub rəngarəng işləməli xələt geyinir.
Kalaşlarda evlilik ərgənliklə birgə başlayır. Kişilər ərgənlik dövrünə çatanda kutlamaq üçün kənddən götürülüb uzaq yaylalara aparılır. Bu yaylalarda qulluq edilən gənc kişi kəndə dönən kimi ərgənliyə çatmış qızların arasından birini seçib onunla evlənir.
Sosial həyatda qadınların da kişilər qədər haqlara sahib olduğu Kalaşlarda arvadını seçmə haqqına sahib olan kişilər istədiyi zaman arvadını boşaya bilmirlər. Qadınların isə istədiyi vaxt ərindən boşanma haqqı var. Ərini dəyişdirmək istəyən qadınlar bəyəndikləri kişiyə məktub yazaraq evlənmə təklifi edir və evliliyin gerçəkləşməsi üçün keçmiş kişiyə başlıq pulu ödəyir. Gözəllikləri ilə məşhur olan Kalaş qadınları geyimlərinə çox önəm verir. Kişiyə cazibədar görünmək üçün rəngli və bəzəkli geyimlər geyinən Kalaş qadınları üzlərinə və əllərinə döymə vurdurur. Gündəlik həyatda rəngarəng muncuqlarla bəzənmiş, işləməli, qara və ya ağ xələtlər geyinən qadınlarını kişilər geyindikləri paltar və paltarın rənginə görə tanıyır.
Digər bölgədə yaşayan müsəlman xalqla eyni paltarı geyinən Kalaşlı kişilər isə papaqlarına taxdıqları quş lələyi və ya çiçəklərlə digər xalqların nümayəndəsindən seçilir.
Dini
Kalaş xalqı əsasən bəzi müşahidəçilərin animizm, digərləri isə "qədim Hinduizm forması" adlandırdıqları ənənəvi Kalaş dininə etiqad edir, lakin buna baxmayaraq böyük bir azlıq İslamı qəbu etmişdir. Sanskrit dilçisi Maykl Vitselin sözlərinə görə, Kalaşın ənənəvi dini "miflərin, mərasimlərin, cəmiyyətin bir çox xüsusiyyətlərini bölüşür və Riqveda dininin bir çox aspektlərini əks etdirir". Kalaş mədəniyyəti və inanc sistemi onları əhatə edən müxtəlif etnik qruplardan fərqlənir.
Çox tanrılı Kalaşlar da 12 peyğəmbərə inanır. Halbuki bu peyğəmbərlər insanlar deyil, təbii hadisələr və insan davranışlarıdır. Xalq 4 fəslin peyğəmbər olduğuna da inanırlar. Şəfqət və sevinc kimi davranışları və hissləri digər peyğəmbərləri də anır. Yalnız ildə bir neçə dəfə təşkil etdikləri festivallarda qapılarını açdıqları məbədlərdə ibadət edərkən, adətən festivallar mövsümi hadisələrə və ay təqviminə görə təşkil edilir.
Festival və rituallar
Qadınlar saçlarını hörmədən, papaqlarını, "Pirançuvi" adlı naxışlı paltarları və "Patti" adlı kəmərlərini taxmadan çıxmazlar. Kalaş kişiləri isə Pakistanın ənənəvi "kamiz" geyimini və üzərinə tük taxılı bir papaq geyinirlər. Kalaş qadınları, heyvan buynuzlarından və yağlarından alınan mayelərdən ibarət olan bəzi daşlardan istehsal etdikləri tozlarla üzlərinə parlaq parıltılar da vururlar.
Qadının kişilər qədər cəmiyyətin bir hissəsi olduğu bu üç vadidə qohumluq nigahı qadağandır. Qadınlar sadecə doğum dönəmində bir həftəlik ərlərindən ayrılaraq yaşlı bir qadın nəzarətində doğum edənə qədər cəmiyyətdən ayrı qalır. Başalen adlı bir yerdə doğan qadınlar edilən mərasimdən sonra evlərinə qayıda bilərlər. Bu ritualla qadının yenidən saflığını bərpa etdiyinə inanılır.
Dəfn mərasimi
Dəfn mərasimləri də bir çox xalqlardan fərqlənir. Kalaşlar ölüləri dəfn etmir, çünki ölülərin qayıdacağına inanırlar. İlin çox hissəsinin soyuq keçdiyi vaxtlarda kalaşlar cəsədləri basdırmır, tabutların içərisində saxlayır. Mərhumun yaxşı bir yerə getdiyinə inanıldığı üçün cənazələrdə rəqslər oynanılır və cənazə sahiblərinə pul verilir. Ertəsi gün pulla xalqa paylanacaq yeməyi alarkən bəhanəsiz yeməyə gəlməmək təhqir sayılır. Mərasimlər hər kənddə olan məbədlərdə keçirilir və 3 gün davam edir. Buradakı mərasimdə, açıq yerdə gözləyərkən cənazələr ətrafında rəqslər oynanır.
Cənazənin qəbiristanlığa daşınması və tərk edilməsi prosesi yalnız kişilər tərəfindən həyata keçirilir. Cəsədlərin basdırılmadığı bölgədəki qəbiristanlıqlarda pis qoxu var. Bundan əlavə, tabutların vəhşi heyvanlar tərəfindən məhv edildiyi üçün ətrafdakı sümük parçalarını görmək də mümkündür. Son illərdə bölgə xarici qonaqlar üçün turistik bir məkana çevrildiyi üçün ölülərini basdırmağa başladılar, üzərinə isə hörmə üsulu ilə düzəltdikləri " Çapay"ı qoyurdular.
Çakinin lənəti (film, 2013)
Çakinin lənəti  — 2013-cü ildə istehsal olunmuş ABŞ filmidir. Filmin distribüteri "Universal Studios Home Entertainment" kinokompaniyasıdır.
Məzmun
Cavan qız Nikanın anası ölür. Hamı onun özünü öldürdüyünü güman edir. Lakin Nika bu hadisəyə şübhə ilə yanaşmağa başlayır. Onu dəstəkləmək məqsədilə Nikanın evinə, böyük bacısı Barbara, qızı Elis, həyat yoldaşı Yan, keşiş olan Ata Frenk və dayə Cill köçür. Bu müddətdə Nikanın evinə kuryerlərdən biri gəlir və ona naməlum ünvandan qutu gətirir. Bu qutunun içində Çaki adlı oyuncaq olur. Oyuncaq Barbaranın qızı Elisin xoşuna gəlir və onu özünə götürür. Əslində, Çaki sağdır və əvvəlki illərdə gördüyü işləri başa çatdırmaq niyyətindədir. Gecə vaxtı Çaki Ata Frenkin yeməyinə zəhər qatır. Ata Frenk avtomobil qəzasında ölür.