cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şamxor döyüşü (1195)
Səbəb
Gürcüstan hərbi təşkilatı Şimali İrandakı Xorazmlərə məğlub olduqdan sonra başlayan Səlcuqlulara qarşı ümumi hücumun başlanğıcında onlara uğur qazandırdı.
Gürcüstan qarşı səfər
Gürcü qoşunlarının davamlı basqınlarından hiddətlənən Səlcuqlular Gürcüstanın artan gücünü qırmaq üçün bir kampaniya təşkil etmək qərarına gəldilər. Bunun üçün Bağdad xəlifəsi Ən-Nasirə müraciət etdilər. Bağdad xəlifəsi müsəlmanların mənəvi başçısı olaraq, xristianlar tərəfindən məzlum edilən dindarların müdafiəsinə qalxmağı müqəddəs vəzifə saydı və Gürcüstanın cəzalandırılması təklifini dəstəklədi. Kampaniyanın hazırlanmasına görə An-Nasir ödənc ayırır və bayrağını sadiqlərin ordusuna təhvil verir.
Ən-Nasirdən maddi yardım ayırması və möminlərin dini hisslərinə müraciət etməsi Əbu Bəkrə böyük bir ordu toplamağa imkan verdi. Bu ordunun cəmləşməsi dərin gizlilik şəraitində aparıldı və gürcülər düşmənin artıq Güney Azərbaycanda olanda yaxınlaşan hücumu barədə məlumat aldılar.
Əbu Bəkr əvvəlcə Gürcüstanın bir vassalı olaraq daim saray intriqalarında iştirak edən Şirvanşah I Axsitanı cəzalandırmaq qərarına gəldi. Əbu Bəkr Axsitanı Şirvandan qovdu. Axsitan himayədarı Kraliça Tamara tərəf dönərək, onun üçün yardım etməsini istədi. Tamara müttəfiqini inandırdı və tez bir zamanda ordu toplayacaqi. 10 gün ərzində ordu kampaniyaya hazırlaşdı və Tamaranın ikinci əri David Soslanın rəhbərliyi ilə düşmənlə qarşı-qarşıya gəldi.
Nəticə
Səlcuq ordusu ağır bir məğlubiyyətə uğradı. Gəncə və Şəmkir qalib gələnlərə təslim oldu.
Türklər üçün mənfi təsiri
Şamxor döyüşü gürcülərin Qafqazdakı hərbi üstünlüyünü ortaya qoydu. Gürcüstan ordusu hücuma keçdi: səlcuk zəfərlərinin müqaviməti zəiflədi. Tədricən Kraliça Tamara Göyçə gölü ətrafındakı əraziləri, Ağrı vadisinin bir hissəsini, həmçinin Çorox çayının yuxarı axarındakı əraziləri özünə tabe etdi. Bəzi Səlcuqlu hökmdarları Gürcüstan kraliçası ilə barışıq axtarmağa başladılar.
NGC 4364
NGC 4364 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Cəmilli qətliamı
Cəmilli qətliamı və ya Cəmilli faciəsi — 15 dekabr 1991-ci ildə Azərbaycanda, Xocalı rayonunun Cəmilli kəndində erməni hərbi birləşmələri və Müstəqil Dövlətlər Birliyinin Birləşmiş Silahlı Qüvvələrinə tabe 366-cı motoatıcı alay tərəfindən törədilmiş qətliam. Hadisə zamanı 9 nəfər mülki şəxs öldürülmüşdür.
Qətliam
Qətliam zamanı Cəmilli kəndi tamamilə yandırılmışdır. Cəmillinin əhalisinin qalan hissəsi məcburi köçkün olmuşdur. "Memorial" hüquq-müdafiə təşkilatı Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Cəmillinin azərbaycanlı sakinlərinin, eləcə də ərazidəki bir neçə kəndin əhalisinin məcburi köçürülməsi barədə məlumat yaymışdır. Xocalı soyqırımının şahidlərindən olan Qənahət Hacıyev bildirmişdir ki, Cəmilli sakinləri kənddən "çıxmaq istəmirdi" çünki onlar ermənilərin "bu qədər insanı öldürə biləcəyi"nə inanmırdılar, hökümət qüvvələrinin kömək edəcəyinə inanırdılar.
Azərbaycan jurnalisti Qulu Məhərrəmli Cəmilli faciəsini digər qətliamlar ilə birlikdə Azərbaycanın "iyirminci əsr tarixinin faciəli bir səhifəsi" adlandırmışdır.
Tabasaranlılar
Tabasaranlılar (özlərinin adlandırılması — tabasaran) —Şimali Qafqaz da yaşayan yerli xalqlardan biri. Əsasən Böyük Qafqazın cənub-şərq yamacında, Xəzər dənizi sahillərində məskunlaşmışlar. Tabasaranların əsas hissəsi Dağıstanın Tabasaran, Xiv və Dərbənd rayonlarında yaşayırlar. Şəhər əhalisi ən çox Dərbənd, Oqni, Kaspiysk və Mahaçqala şəhərlərində cəmlənmişdir. Onlar, eyni zamanda. az da olsa, Şimali Qafqazın bütün regionlarına da yayılmışlar. Tabasaranlar yığcam yaşadıqları ərazilərdə şimalda və şimal-qərbdə darginlər, cənub-qərbdə aqullar,cənubda ləzgilər, şərqdə isə azərbaycanlılarla qonşudurlar. Sayı 200 min nəfərdən çox (2011-ci il) Həmçinin bir müddət ( X əsr) Şirvanşahlar dövlətinin tərkibində olmuşdur.
Adlanması
Qonşu xalqların dilində aşağıdakı kimi adlanırlar:
Cenevrə Konfransı (1954)
Cenevrə Konfransı — 26 aprel 1954-cü ildən 21 iyula qədər SSRİ, Çin, Birləşmiş Krallıq, ABŞ və Fransa xarici işlər nazirlərinin, həmçinin Çin, Şimali Vyetnam, Kamboca, Laos və Cənubi Vyetnamın nümayəndələrinin iştirak etdiyi konfrans.
Konfransda Koreya və Hind-Çin məsələlərinə toxunulmuşdur. Koreyanın birləşməsi məsələsi ilə bağlı müzakirələr nəticəsiz başa çatmışdır. Konfransın ikinci yarısı Hind-Çininin taleyinə həsr olunmuşdur. Onun gedişinə konfrans zamanı baş verən Dyenbyenfuda Fransa ekspedisiya qüvvələrinin məğlubiyyəti böyük təsir göstərmişdir. Odur ki, digər tərəfdən, Cenevrə Konfransı Dyenbyenfuda gedən döyüşlərin gedişatına da təsir etmişdir. Konfransa hazırlıqla bağlı məlumatlar Fransa qarnizonunun mənəviyyatına mənfi təsir göstərmiş və Tay batalyonunda kütləvi şəkildə fərariliyə səbəb olmuşdur. 21 iyulda Fransanın Hind-Çindəki müstəmləkə müharibəsinə son qoyan və regionda keçmiş Fransa müstəmləkələrinin taleyini müəyyən edən sazişlər bağlanmışdır.
1955-ci ilin oktyabrında Vyetnam Respublikasının cənubunda Vyetnam Respublikasının elan edilməsi və bu ölkənin prezidenti Nqo Dinh Zyemin azad seçkilər keçirməkdən imtina etməsi Cenevrə razılaşmalarının həyata keçirilməsini pozmuşdur. Beynəlxalq Nəzarət Komissiyası öz funksiyalarını yerinə yetirə bilməmiş və faktiki olaraq fəaliyyət göstərməmişdir. İkinci Hind-Çin müharibəsi zamanı 1954-cü il müqaviləsi ABŞ və Şimali Vyetnam tərəfindən daim pozulmuşdur.
İnfanta Mariya Luiza (Etruriya kraliçası)
İnfanta Mariya Luiza  – Etruriya kralının xanımı, İspaniya kralı IV Karlın qızı və İspaniya infantası. Yeni yaradılan və qısa ömür sürən Etruriya krallığının yeganə kraliçası oldu.
Hələ 13 yaşında ikən 1795-ci ildə dayısı oğlu Parmalı Lüdoviklə evləndi. Cütlük evliliklərinin ilk ilini İspaniya sarayında keçirdi və ilk övladları olan Lüdovik burada dünyaya gəldi. 1801-ci ildə Fransa və İspaniya arasında bağlanan sülhün ardından əri Lüdovik Parma hersoqluğundan istehfa etmə qarşılığında yeni yaradılan Etruriya krallığının taxtına əyləşdi. Cütlük 1801-ci ilin avqustunda yeni krallığın paytaxtı Florensiyaya gəldi. 1802-ci ildə İspaniyaya etdiyi qısa səyahət əsnasında Mariya Luiza ikinci övladını dünyaya gətirdi. Ancaq ərinin səltənəti çox çəkmədi və Lüdovik 1803-cü ildə vəfat etdi. Mariya Luiza Etruriya kralı təyin edilən oğlu II Lüdovikə kral naibəsi olaraq xidmət etdi. Florensiyadakı hakimiyyəti boyunca yerli əhalinin dəstəyini qazanmağa çalışsa da, 1807-ci ildə Napoleon Bonapartın bölgəni işğal etməsiylə Mariya Luiza və övladları bölgəni tərk etdi.
Milanda Napoleon Bonapartla görüşən Mariya Luizanın apardığı danışıqlar nəticə vermədi və ailəsiylə birlikdə İspaniyaya sürgün edildi. İspaniya sarayı isə daha çətin vəziyyətdə idi. Belə ki, qardaşı İnfant Ferdinand atasına qarşı saray çevrilişi tərtibləmişdi və ölkədə vətəndaş müharibəsi başlamışdı. Napoleon Bonapart burada da işə qarışdı və devrilmiş kralla ailəsini məsələni həll etmək üzrə Fransaya dəvət etdi. Ancaq monarx ailəsini burada qarşıladıqdan sonra Bonapart ailəni əsir aldı və qardaşı Jozefi İspaniya kralı təyin etdi. Əsir tutulduğu müddət ərzində ailə içərisində fransızlara qarşı müqavimət göstərən yeganə şəxs oldu. Hətta əsirlikdən gizlicə qaçma planı hazırlasa da, bu planı üzə çıxdı və cəza olaraq oğlundan ayrıldı və qızıyla birlikdə Romada bir monastıra həbs edildi.
Napoleon Bonapartın 1814-cü ildə devrilməsinin ardından Mariya Luiza azadlığa buraxıldı. Ancaq oğlunun taxt haqqını geri qazanmaq üçün Romada qalmağa davam etdi. Ancaq ertəsi il keçirilən Vyana konqresində verilən qərarla Etruriya krallığı ləğv edildi və Mariya Luizaya yalnız Lukka hersoqluğu verildi. Bu vəzifədə ikən Mariya Luiza 1824-cü ildə xərçəng xəstəliyindən vəfat etdi.
Mehrdad Nuri
Mehrdad Nuri — İran futbolçusu, Traktor Sazi klubunun yarımmüdafiəçisi.
Aleksandr Kleşenko
Aleksandr Aleksandroviç Kleşenko — Rusiya futbolçusu, Rusiyanın "Kuban Krasnodar" FK-nun müdafiəçisi.
Klub karyerası
Aleksandr Kleşenko 2012-ci ildən 2013-cü ilə qədər "Alaniya Vladiqafqaz" FK-da oynamışdır. O, 2013-2014-cü illərdə Rusiya Peşəkar Futbol Liqasında "Alaniya-D" FK-da çıxış etmiş və 17 oyun keçirmişdir.
Kleşenko 2014-cü ilin avqust ayında "Kuban Krasnodar" FK-nun gənclər komandasında debüt etmişdir. O, 2014/15 mövsümündə 29 oyun keçirmiş və 3 qol vurmuşdur.
Kleşenko "Kuban Krasnodar" FK-nun əsas hissəsindəki karyerasına 23 sentyabr 2015-ci ildə başlamış, debütünü "Şinnik Yaroslavl" FK-a qarşı etmişdir. Həmin ilin 23 sentyabr tarixində Kleşenko "Morodoviya Saransk" FK-a qarşı keçirilən oyunda Premyer Liqa debütünü etmişdir.
Kobb-Duqlas istehsal funksiyası
Kobb-Duqlas funksiyası
İstehsal funksiyasının ümumi düsturu Y = AF(K,N) şəklindədir. Bununla belə, Kobb-Duqlas kimi spesifik düsturlar da mövcuddur: Y = AKθ N1-θ. Burada (1-θ) və θ uyğun olaraq əmək və kapitalın gəlirdəki xüsusi çəkilərini göstərir. Kobb-Duqlas funksiyası iqtisadiyyatı dəqiq təsvir etdiyinə və riyazi cəhətdən asan təfsir olunduğuna görə iqtisadçılar tərəfindən geniş istifadə edilir. Məsələn, Kobb-Duqlas funksiyasından istifadə etməklə kapitalın marjinal məhsuldarlığını (KMM) aşağıdakı şəkildə ifadə edə bilərik : KMM = θAKθ-1 N1-θ = θA(K/N)-(1-θ) = θY/K
Kobb–Duqlas istehsal funksiyası qeyri xəttidir: Y = ALαKβε
Ancaq funksiyanın hər iki tərəfini təbii loqarifm götürməklə xətti hala transformasiya etmək mümkündür: lnY = lnA + αlnL + βlnK + lnε
Kobb-Duqlas funksiyasının başlıca cəhətləri aşağıdakılardır:
Tarix
İstehsal funksiyalarının irəli sürülməsi tarixi sənayeləşmə dövrünə təsadüf edir. 1927–1947-ci illərdə Çarlz Kobb və Paul Duqlas istehsal funksiyasını formalaşdırmışdılar. Ekonometrik axının görkəmli nümayəndələri iqtisadiyyat sahəsində ilk Nobel laureatla Raqnar Friş /1895-1973/, Yan Tinberqen /1903-1994 hesab edilirlər. V.Leontyevin «xərclər-buraxılış» modeli, R.Friş və Y.Tinberqenin bu çevrədəki tədqiqat nəticələri, amerikan riyaziyyatçısı Çarlz Kobb ilə amerikan iqtisadçısı Pol Qovarl Duqlasın /1892-1976 müvafiq «Kobb-Duqlasın istehsal funksiyası» və digər miqyaslı ekonometrik işləmələr orta və uzun müddətli həcmli makro modellərin fundamental əsasını təşkil edir. Amerikan alimləri Ç.Kobb və P.Duqlasın adları ilə bağlı yaratdıqları «Kobb-Duqlas funksiyası» da ekonometrik nailiyytlərin ən geniş tətbiq məhsullarındandır. ABŞ-nin XX əsrin 20- ci illərində emal sənayesinə hesablanan «Kobb-Duqlas funksiyası» istehsal həcminin istehsalın əsas faktorları əmək və kapitaldan asılılığını ifadə edir. Bu funksiyaya görə istehsal həcmi iki faktorla istifadə edilən istehsal vasitələri kapital və əməyin miqdarı ilə təyin olunur. «Kobb-Duqlas funksiyası» asanlıqla aqreqatlaşır, xalq təsərrüfatı proseslərinin modelləşmə vasitəsinə çevrilə bilir. O, statistik modellərə giriş verərək cari resursların xərcləri ilə istehsal nəticəliyinin nisbətinin təyinatını imkanlı edir, müəssisənin fəaliyyətinin öyrənilməsində geniş istifadə tətbiqini tapır.
Tirana Tibb Universiteti
Tirana Tibb Universiteti (Universiteti i Mjekësisë) — Albaniyanın Tiran şəhərində yerləşən dövlət səhiyyə və tibb elmləri universiteti.
Tarix
Universitetin tarixi 1952-ci ildə Ali Tibb İnstitutunun qurulması ilə başlayır. 1957-ci ildə Ali Tibb İnstitutu və digər beş ali təhsil müəssisəsi Tirana Dövlət Universitetininin əsasını təşkil edir. Bu münasibətlə Tibb Fakültəsi Albaniya təbabətinin əsas istinad müəssisəsi kimi qurulur. Yüksək bilik və peşəkarlıq səviyyəsinə görə 23 yanvar 2013-cü ildə Tibb Fakültəsi Tirana Tibb Universitetini təsis edərək universitet statusunu alır. Universitet Tirana Universitetindən Tibb və Texniki Tibb Elmləri Fakültəsini miras alır və Əczaçılıq Fakültəsi, Stomatologiya Fakültəsi və Xalq Sağlamlıq Fakültəsini təşkil edir. Tirana Tibb Universitetinin ilk rektoru professor Cera Kruya olmuşdur. 30 mart 2016-cı ildə yenidən təşkil edildikdən sonra Tirandakı Tibb Universiteti üç fakültədən ibarətdir: Tibb fakültəsi, Texniki Tibb Elmləri fakültəsi və Stomatologiya fakültəsi.
Struktur
Tirana Tibb Universiteti Albaniyanın ən mühüm universitetlərindən biridir. 3 fakültə və 21 kafedradan ibarətdir.
Tirana Tibb Universitetində 300-dən çox akademik heyət, 78 professor və 7500-ə yaxın tələbə üç dərəcə üzrə təhsil alır: Bakalavr, Magistr və Doktarantura.
Fakültələr
Tibb Fakültəsi Albaniya Respublikasında milli və beynəlxalq səviyyəli ilk və ən rəqabətli fakültələrdən biridir. O, müxtəlif ixtisaslar təklif edir:
Estafet
link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Flickr_cc_runner_wisconsin_u.jpg|right|thumb|[[Viskonsin-Medison Universiteti|Viskonsin Universiteti üçün final oyunçusu]] Estafet ( - elçı, mesajçı) — komanda üzvlərinin müəyyən bir yarış marşrutunun hissələrini tamamladığı yarışmadır. Estafet yarışları peşəkar yarışlar və həvəskar oyun forması kimi keçirlir. Estafet zamanı qaçış, oriyentasiya, üzgüçülük, xizək sürmə, biatlon və ya konkisürmə geniş yayılmışdır. Olimpiya Oyunlarında yüngül atletikanın bir hissəsi olan bir neçə növ estafet yarışları mövcuddur. Əksər estafetlərdə komanda üzvləri bərabər məsafələri əhatə edir: həm kişilər, həm də qadınlar üçün olimpiada tədbirlərində məsafə 400 metr (4 × 100 metr) və 1600 metr (4 × 400 metr)-dir. Bəzi qeyri-olimpiada estafetləri 800 m, 3200 m və 6000 m məsafələrdə keçirilir.
Üzgüçülük
Dörd üzgüçüdən ibarət üzgüçülük estafeti adətən bu strategiyanı izləyir: ikinci ən sürətli, üçüncü ən sürətli, ən yavaş, sonra ən sürətli (lövbər). Bununla belə, ya ikinci yarıqda ən yavaş üzgüçünün yarışmasını (ən sürətli ikinci, ən yavaş, üçüncü ən sürətli və daha sonra ən sürətli sıralama yaratmaq) və ya ən yavaşdan ən sürətliyə (ən yavaş, üçüncü ən sürətli, ikinci ən sürətli, ən sürətli).[sitat lazımdır]
FINA qaydaları tələb edir ki, gələn komanda yoldaşı divara toxunarkən (və ondan əvvəl) ikinci, üçüncü və ya dördüncü üzgüçünün ayağı platforma ilə təmasda olmalıdır; başlanğıc üzgüçü artıq hərəkətdə ola bilər, lakin bu, adi startla müqayisədə 0,6-1,0 saniyəyə qənaət edir. Bundan əlavə, bir çox üzgüçülər komanda ruhu atmosferi sayəsində estafetdə fərdi yarışdan daha yaxşı çıxış edirlər. Nəticədə, estafet vaxtları fərdi üzgüçülərin ən yaxşı vaxtlarının cəmindən adətən 2-3 saniyə daha sürətli olur.
Qarışıq üzgüçülükdə hər bir üzgüçü fərqli bir vuruşdan (bu ardıcıllıqla) istifadə edir: arxası ilə üzgüçülük, brass, kəpənək və sərbəst, əlavə məhdudiyyətlə sərbəst üzgüçü ilk üç vuruşdan heç birini istifadə edə bilməz. Rəqabətli səviyyələrdə, mahiyyətcə, bütün sərbəst üzgüçülər ön taramadan istifadə edirlər. Qeyd edək ki, bu sıra tək üzgüçünün bir yarışda kəpənək, arxası üstə, brass və sərbəst üsulla üzdüyü fərdi qarışıqdan fərqlidir.
Olimpiadada yarışan üç standart estafet 4 × 100 m sərbəst estafet, 4 × 200 m sərbəst estafet və 4 × 100 m qarışıq estafetdir.
Qarışıq cinsli estafetlər 2014 FINA Dünya Üzgüçülük Çempionatında (25 m) (4 × 50 m sərbəst və qarışıq) və 2015 Dünya Su İdmanı Çempionatında (4 × 100 m sərbəst və qarışıq üsulla) təqdim edilmişdir. Tədbir 2020 Yay Olimpiya Oyunlarında debüt edəcək (4 × 100 m qarışığı).
Açıq suda üzgüçülükdə qarışıq cinsli estafetlər 2011-ci il Dünya Su İdmanı Çempionatında (4 × 1250 m) təqdim edildi.
Atletika
Atletikada iki standart estafet 4 × 100 metr estafet və 4 × 400 metr estafetdir. 4 × 200, 4 × 800 və 4 × 1500 m relelər də mövcuddur, lakin onlar daha nadirdir. Qarışıq cinsli 4 × 400 metr estafet 2017 IAAF Dünya Estafetlərində təqdim edildi, 2018 Asiya Oyunlarında, 2019 Dünya Atletika Çempionatında təkrarlandı və 2020 Yay Olimpiya Oyunlarına əlavə edildi. Bundan əlavə, 2019 IAAF Dünya Estafetlərində 2 × 2 × 400 m və şatl maneələri ilə qarışıq estafet yarışları təqdim edildi.
Ənənəvi olaraq, 4 × 400 m estafet finalları trek görüşünün son tədbiridir,[sitat lazımdır] və çox vaxt çox həvəsli izdihamla qarşılanır, xüsusən də son yarış yaxın yarışdırsa.[A] Bunu ölçmək çətindir. 4 × 400 (və ya 4 × 100) reledə dəqiq bölünmələr. Məsələn, bir komanda 3 dəqiqəlik 4 × 400 qaçdısa, bu o demək deyil ki, komandadakı hər bir qaçışçı 45 saniyəlik açıq 400 qaçmalıdır, çünki bir şəxs dəyənəyi əlinə almamışdan əvvəl sürətlənməyə başlayır, buna görə də bir az yavaş qaçmağa imkan verir. Ümumilikdə 400 dəfə açıqdır. 4 × 400 estafet, ötürmə də daxil olmaqla, birinci ayaq üçün ümumiyyətlə zolaqlarda başlayır. İkinci ayaq daha sonra ilk 100 metrlik zolaqlarda qaçmağa davam edir, bundan sonra qaçışçılar digər qaçışçılara mane olmamaq şərti ilə arxa tərəfdə birinci zolağa keçməyə icazə verilir. Yarış təşkilatçısı daha sonra üçüncü ayağın qaçışçılarını qaçış ardıcıllığından asılı olaraq bir sıraya qoyur (birinci yer içəriyə ən yaxın olmaqla). Daha sürətli komandalar əvvəlcə keçər, daha yavaş olan komandalar isə mövcud olduqda daxili zolaqlara sürüşməlidirlər.
IAAF qaydalarına əsasən, estafetlərdə dünya rekordları yalnız bütün komanda üzvlərinin eyni milli mənsubiyyətə malik olması şərtilə müəyyən edilə bilər. Qarışıq ölkələrin komandaları tərəfindən bir neçə üstün qiymətlər müəyyən edildi və beləliklə, heç vaxt ratifikasiya olunmadı.
Böyük ABŞ Yüngül Atletika hadisələri, f.e. Penn Relays, Drake Relays, Kansas Relays, Mt. SAC Relays, Modesto Relays, Texas Relays, West Coast Relays müxtəlif növ releləri əhatə edir.
Vaqif Məmmədov (mühəndis)
Vaqif Əhməd oğlu Məmmədov - akademik, görkəmli Azərbaycan alimi, texnika elmləri doktoru, maşınqayırma və maşınşünaslıq sahəsində tanınmış alim.
Həyatı
Vaqif Əhməd-oğlu Məmmədov 27 oktyabr 1939-cu ildə Azərbaycan SSR-in Bərdə şəhərində anadan olub.
Elmi və Pedaqoji fəaliyyəti
Akademik Vaqif Məmmədov Kirovobadda Azərbaycan Kənd Təssərüfatı İnstitutunun "Mexanikləşdirmə" fakultəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra, 1962-ci ildə həmin institutda pedaqoji və elmi fəaliyyətə başlayıb. "Maşın və Mexanizmlər" kafedrasında elmi assisent vəzifəsində çalışıb. 1963-cü ilin oktyabr ayında Moskvada, SSRİ Elmlər Akademiyası Maşın şünaslıq İnstitunun Aspiranturasına daxil olaraq, "Maşın və Mexanizmlər" nəzrəriyyəsi üzrə namizədlik dissertasiyası üzərində işə başlayıb. İlk elmi əsəri "Əsas şatunların şarnir mexanizmlərinin sintezi", 1965-ci ildə Moskvada "Analiz i sintez maşin avtomatov" elmi jurnalında dərc olunur. 1966 SSRİ Ali Attaetaiya Komisiyyası V.Məmmədovun namizədlik dissertasiyasını yksək qiymətləndirərək ona texniki elmələr namizədi elmi dərcəsi verir. 1966-ci ildən başlayaraq V.Məmmədovun "Maşınlar və mexanizmlər" nəzriyyəsi ilə bağlı elmi əsərləri SSRİ, Azərbaycan SSR, Ukrayna SSR, Qazaxıstan SSR, Ermənistan SSR, Gürcüstan SSR, o cümlədən İtaliyanın, ABŞ-nin, Almaniya Demokratik Respublikasının, Hindistanın, Türkiyənin, Rumıniyanın. Bolqarıstanın və digər xarici dövlətlərin eli jurnallarında dərc olunmağa başlayır.
Həmzə Həkimzadə Niyazi
Həmzə Həkimzadə Niyazi — Özbəkistan şairi.
Həyatı
H.H.Niyazi 1889-cu ildə Kokand şəhərində həkim ailəsində anadan olmuşdur. O, mədrəsədə təhsil alarkən klassik cığatay (özbək) ədəbiyyatını yaxşı öyrənmiş, özü də şeir yazmışdı.
1905-ci ildə yaradıcılığa şeirlə başlayan H.H.Niyazi "Nihan" təxəllüsü ilə çap olunurdu. O, Nəvai, Babur, Bedil, Firqət və digər belə şəxsiyyətlərin yaradıcılığını dərindən öyrənsə də, daha çox iki dahidən – Ə. Nəvai və M. Füzulidən bəhrələnmişdir. "H.H.Niyazi və Azərbaycan ədəbiyyatı" məqaləsində professor Pənah Xəlilov yazır ki, "Nihan qəzəllərinin ahəngində, kontrastlar silsiləsində Füzuli qəzəllərinin təsiri dərhal duyulur. Bunu Füzulinin
- mətləli qəzəli ilə Nihanın
Eşq otiqə küymaqlıq pərvanəliğimdəndir, Tiğ əstidə qan keçmək qurbanəliğimdəndir
H.H.Niyazi pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur. 1911-15-ci illərə təsadüf edən pedaqoqluğu dövründə o, əvvəlcə Kokandda, sonra isə Mərgilanda məktəb açmış, kasıb balalarına pulsuz dərs vermişdi. Hətta məktəb dərsliklərini belə özü yazmışdı – "Oxu kitabı", "Qiraət kitabı", "Yeni ədəbiyyat". Sovet hökumətinə olan münasibətini o, şeirlərində hiss etdirib. Kasıb, zəhmətkeş insanlar üçün qurulan yeni rejimi və əsərlərində qoyduğu problemləri yeni dövrün ab-havası ilə açır, irəliyə çıxış yolu arayırdı. O, fitri istedadı, böyük vətəndaşlıq, vətənpərvərlik duyğuları ilə seçilirdi və çox gənc ikən şöhrət qazanmışdi. Bu səbəbdən onu gözü götürməyənlər aradan çıxardılar.
H.H.Niyazi şair və pedaqoq olmaqla yanaşı, eyni zamanda, pyeslər müəllifi – dramaturq idi.
1905-ci ildən başlayan böyük inqilabi hadisələr dalğası Özbəkistana da gedib çatmışdı. Özbək inqilabi-demokratik ədəbiyyatının inkişafında, xüsusən Niyazinin formalaşmasında "Molla Nəsrəddin" jurnalının rolu böyük olmuşdur. Yaradıcılığının ilk illərindən Azərbaycan ədəbiyyatı, teatr sənəti H.H.Niyazini özünə cəlb etmişdir. Tədqiqatçıların araşdırmalarına əsasən, o, bir dramaturq kimi azərbaycanlı həmkarlarının yaradıcılığından çox bəhrələnib. H.H.Niyazi M.F.Axundovun əsərlərinə, Azərbaycan teatrının başqa gözəl nümunələrinə yaxından bələd olub. Əsrimizin əvvəllərində o, Özbəkistana qastrol səfərinə gəlmiş Azərbaycan teatrının tamaşalarına baxmış, azərbaycanlı sənət ustalarının yaradıcılığını ardıcıl izləmişdir. H.H.Niyazi 1914-cü ildə Bakıda da olmuş, Azərbaycan teatrının məşhur ustaları ilə dostlaşmışdır. Professor P.Xəlilov Azərbaycan-özbək ədəbi əlaqələrindən söhbət açarkən qeyd etmişdir ki, "Səməd Vurğunun Qafur Qulamla dostluğu, H.H.Niyazinin C.Cabbarlı sənətinə üz tutması yalnız şəxsi rəğbətdən, biri-birini xoşlamaqdan irəli gəlmirdi. C. Cabbarlı dramaturgiyası Niyazinin gözündə özününküləşirdi: o, Cəfər Cabbarlı sənətində Azərbaycan həyat tərzi ilə yanaşı, özbək həyatını da görürdü".
O, cığatay (özbək) dramaturgiyasının əsasını qoyanlardan biri olmuşdur. 40-a yaxın dram əsəri yazmışdır. Niyazinin dramaturji fəaliyyətində 1918-ci ildə qələmə aldığı "Bəy və muzdur" əsəri əsas və başlıca yer tutsa da, o vaxtacan artıq bir neçə pyes müəllifi idi. "Əvvəlki seçkilər", "Pərənci sirlərindən bir lövhə", "Fərqanə faciəsi", "Laşman faciəsi", "Zəhərli həyat və yaxud eşq qurbanları", "Elm hidayəti", "Molla Nurməhəmməd damlənın küfr xətası", "Ölüm faciələri"...
Həmzə Həkimzadə Niyazinin dramaturji fəaliyyətində tədqiqatçılar onun "Bəy və muzdur" (1918) dramını, "Maysaranın işi" (1926) komediyasını və "Çadra sirləri" (1927) faciəsini daha yüksək dəyərləndiriblər.
H.H.Niyazinin yaradıcılığını, şəxsi arxivini araşdıran görkəmli özbək tədqiqatçısı, professor Ləziz Kəyumov onun Azərbaycan dilindən 20- yə qədər pyes tərcümə etdiyini, eləcə də, səhnəyə qoyulan tamaşalara rejissorluq etdiyini dönə-dönə vurğulayır. Professor P. Xəlilov bu barədə yazarkən qeyd edir: "H.H.Niyazi arxivində saxlanan sənədlərin təsvirinə həsr olunmuş "H.H.Niyazi" kitabında elan və ya afişaları qalmış Azərbaycan tamaşalarından ikisinin adı çəkilir: "Ac həriflər", "Əvvəli hənək, axırı dəyənək". Bunlar Haqverdiyevin əsərləri kimi təqdim olunur. "Haqberdi", əlbəttə, Ə.Haqverdiyevdir və bunlardan təkcə "Ac həriflər" ona aiddir... . H.H.Niyazinin bizə gəlib çatan pyesləri ilə Azərbaycan dramaturqlarının əsərləri arasında bir doğmalıq, oxşarlıq və müştərəklik vardır. Bu cəhətdən Niyazini N. Nərimanovla, Ə. Haqverdiyevlə, C.Cabbarlı ilə müqayisəli öyrənmək üçün diqqətəlayiq material gözə çarpır".
Əlbəttə, professorun bu qeydlərinə uyğun ayrı-ayrı müəllif məqalələri olsa da, bütövlükdə konkret elmi mövzu olaraq araşdırılmamışdır. Müstəqil dövlət quruculuğumuz dövründə – türkdilli xalqların bir ortaya gəlmək istədiyi zamanda, təbii ki, bütün bu və ya digər məsələlərə yeni baxışla, yeni elmi münasibətlə yanaşma tələb olunur.
Professor L.Kəyumov H.H.Niyazinin dramaturji fəaliyyətini tədqiq edərək yazır: "XX əsr özbək ədəbiyyatının beşiyi başında H.H.Niyazi dayanmışdı. O, başqa xidmətlərindən əlavə, həm də dostluq əlaqələrimizin inkişafının fəal tərəfdarı olmuşdur".
H.H.Niyazinin "Bəy və muzdur" dramı özbək həyatının tarixi reallıqlarını və bu tarixin müəyyən həqiqətlərini əks etdirmək yönümündə xarakterikdir. Pyesdəki yoxsul Qafurun həyat yolu özbək zəhmətkeşlərinin həyat yoludur. Bəy gözəl özbək qızı Cəmiləyə sahib olmaq üçün onun əri Qafuru sürgün etdirir. Cəmilə isə sürgün olunmuş ərinin məhəbbətini qəlbində gəzdirərək, zorakılığa qarşı çıxa bilməyəcəyini görür, nəhayətdə özünü zəhərləyir. C.Cabbarlının "Aydın" pyesində də Dövlət bəy belə hərəkət edir. O, Aydının ehtiyac qarşısında diz çökdürülməsinə və nəhayət, sürgün olunmasına nail olur ki, Gültəkini ələ keçirsin. Öz varlığını eşqinə qurban verən Gültəkin də Cəmilə kimi çıxış yolunu özünü zəhərləməkdə görür. H. H. Niyazinin və C.Cabbarlının "Şərq qadını" məsələsinə dəfələrlə müraciət etmələri təəccüblü deyildir. C.Cabbarlı əsərlərinin Özbəkistanda qarşılanmasının bir səbəbi də onlarda azərbaycanlıların və özbəklərin həyatı üçün müştərək xüsusiyyətlərin bədii cəhətdən sənətkaranə təsviri idi. H.H.Niyazinin "Bəy və muzdur" dramındakı Cəmilə obrazında inqilaba qədər olan minlərlə Azərbaycan qadının taleyi, onların xəzan olmuş sevgisi, arzu və ümidləri öz əksini tapmışdır. "Bəy və muzdur" dramı insana bitməz-tükənməz estetik zövq verən sənət əsəridir. 1918-ci ildə yazılan bu əsər elə həmin ildə səhnəyə qoyulsa da ilk variantı – orijinalı əldə yoxdur. Əsərin ilkin nüsxəsi yoxa çıxdığından 1939-cu ildə dramaturq Kamil Yaşen rəsmi və qeyri-rəsmi materiallar əsasında yeni variantını işləyərək hazırlamışdır.
H.H.Niyazinin "Maysaranın işi" komediyası isə satirik ruhdadır. Əsər 1926-cı ildə yazılsa da, şairin ölümündən sonra-1939-cu ildə üzə çıxarılmışdır. Folklor ruhlu bu əsərdəki mənəvi hisslər, duyğular komediyanın mərkəzi xəttidir. Əsasən xalq mahnılarından, məsəllərindən istifadə edilərək obrazların xarakterik xüsusiyyətləri müəyyənləşdirilmiş, belə bir üsuldan istifadə həm də komediyanın dilinin sadəliyinə səbəb olmuşdur. Komediyanın səhnə şöhrəti yeni bir əsərin-bəstəkar Süleyman Yudakovun "Maysara" adlı operettasının yazılmasına gətirib çıxarmışdır.
H.H.Niyazinin "Çadra sirləri" faciəsi isə gənc qızların mövhumat və cəhalətin təsiri ilə yaranmış köhnə adət-ənənələrin ağrılı təzyiqləri ilə üzləşməsindən bəhs edir. Əsərin baş qəhrəmanı Tölə xanımın obrazında özbək qızlarının acı taleyi ümumiləşdirilmişdir. H.H.Niyazi bu faciəni qələmə aldığı ildə yazdığı "Özbək qadın və qızlarına" şeirinin də ruhunda qadın azadlığı məsələsi durur. Şairin fikrincə, qadınlar çadranı ataraq məktəbə – elm dalınca gedərlərsə xoşbəxtliyin, gözəlliyin açarını qazanarlar. Bu mənada ədib qadın hüquqlarının müdafiəçisinə, təbliğatçısına çevrilir. Elə bu məqam da C. Cabbarlının "Sevil" pyesini xatırlamamaq mümkün deyil. Eyni həyat, eyni adət-ənənə, eyni cəhalət və yeni quruluşun yaranmasıyla belə haqsızlıqların tənqidi, cəsarətli addımı məhz ədiblərin – böyük fikir-düşüncə sahibi olan yazıçıların sanki həyat borcuna çevrilir. H. H. Niyazinin dram əsərlərindən "Kim haqlıdır", "Daşkəndə səyahət", "Fərqanə faciəsi", "Muxtariyyat və ya avtonomiya", "İstibdad qurbanları", "Mart qurbanı Aynisa", "Torpaq islahatı" və s. adlarını çəkə bilərik. Bunlardan əlavə dramaturq "Qara saç" adlı operetta da yazmışdır.
Özbək milli teatrının əsasını qoyanlardan biri kimi H. H. Niyazi yaratdığı teatrı müasir və maraqlı əsərlərlə təmin edirdi. Özbək ədəbiyyatşünası Turqunəli Mahmudəliyev "H.H.Niyazi və Azərbaycan mədəniyyəti" məqaləsində bu məsələyə münasibətini belə şərh etmişdir. "Niyazinin müraciət etdiyi əsərlərin bir hissəsi orijinal olsa da, bir hissəsi təbdil və tərcümə idi. Azərbaycan pyesləri H. H. Niyazinin daha çox müraciət etdiyi mənbə idi. O, 1924-cü il 30 fevralda Fərqanə Maarif dairəsinə göndərdiyi məktubunda yazırdı: "Sizə göndərilən 8 ədəd Azərbaycan pyesini özbək dilinə tərcümə etmək lazımdır. Şübhəsiz ki, həmin pyeslərin özbək tamaşaçılarına təsiri olmuşdur. Bu da göstərir ki, H. H. Niyazi onları özü seçmişdir. O, Bakı ədəbi mühiti ilə əlaqədar idi. Həmin illərdə Özbəkistana rus, tatar və Azərbaycan teatrları tez-tez qastrol səfərlərinə gəlir, öz növbəsində özbək sənətkarları da qardaş xalqlar arasında sənətlərini nümayiş etdirirdilər. H.H.Niyazi Özbəkistanda Azərbaycan ədəbiyyatının və sənətinin təkcə təbliğatçısı yox, həm də yaxşı bilicisi idi. O, 20-ci illərdə Xarəzm, Buxara və Nukusda maarif və teatr işləri ilə məşğul olarkən Bakıya da gəlmişdi". Bu faktı həm də niyazişünas tədqiqatçı kimi tanınan Ləziz Kəyumov da araşdırmalarında dəfələrlə yazmış və elmi dəyərlərlə şərh etmişdir.
Görkəmli özbək dramaturqu Kamil Yaşen yazmışdır ki, "biz Azərbaycan ədəbiyyatının istər bizdən əvvəlki, istərsə də bu günkü nümayəndələrinin özbək yazıçı və şairlərinin yaradıcılığına təsir göstərmələri barədə ürək dolusu danışa bilərik. Alovlu şair və inqilabçımız H.H.Niyazinin hərtərəfli inkişafında, yaradıcılıq məharətinin püxtələşməsində başqa sənətkarlarla yanaşı, M.F.Axundovun rolunu xüsusi qeyd etmək istərdim. Həmzənin Şərqdə teatrın və dramaturgiyanın banisi kimi tanınan M. F. Axundovdan faydalanması şəksizdir. Onun Bakıdakı demokratik fikirli teatr xadimləri ilə tanışlığı, mütərəqqi dramaturqların səhnə əsərlərindən görüb-götürməsi, M. Ə. Sabir satirasına dərindən bələdliliyi öz səmərəsini göstərmişdir".
H.H.Niyazinin sıradaşı yaradıcılar ilə talelərində bircə fərq oldu, 1937-ci ildən bir qədər əvvəl cəhalət kölələri onu məhv etdilər. Nə onlar kimi "millətçi", "pantürkist", "panislamist", "xalq düşməni", "burjua məfkurəçisi" kimi lənətlənib güllələnmədi, nə də sürgünlərə göndərilmədi. Sadəcə, sovet təbliğatçısı sifəti ilə Şahimərdan kəndinə göndərildi və orada öldürüldü. Bu da imperiya oyunu idi. Xalqını, millətini sevən kəslər, gözüaçıq, zəngin dünyagörüşü olanlar beləcə xalqın yox, imperiyanın qurbanı olurdular. Sovet hökuməti şairin "ateizm təbliğatçısı" kimi Şahimərdan kənd əhli tərəfindən daşa basılaraq vəhşicəsinə öldürüldüyünə önəm verərək və insanlara dərs olsun deyə Şahimərdan qışlağını yerlə yeksan edib, yerində "Həmzəabad" adlı yeni bir qəsəbə salmışdı. Əlbəttə, bütün bunlar istedadlı bir xalq yazarının öldürüldüyündən yox, sovet təbliğatının, sosializm ideologiyasının tüğyan etməsi, möhkəmlənməsi səbəbindən irəli gəlirdi. Görüntü və ideologiya biri-birini tamamlasa da, imperiya niyyəti tamam başqa şey idi. Burada, cahil kənd camaatına NKVD-nin bir kəlmə satqın pıçıltısı lazım olmuşdu. H.H.Niyazi məhv edilsə də, ədəbiyyat, mədəniyyət səhifələrində yaşadı və 70 ildən sonra xalq istiqlaliyyətə yetəndən sonra, yenə də istiqlalçı H.H.Niyazi kimi xalqın tarixinə daxil oldu".
3 bacı. Film haqqında film (film, 2014)
'3 bacı. Film haqqında film' tammetrajlı sənədli filmi rejissor Səyavuş Hüseynli tərəfindən 2014-cü ildə çəkilmişdir. Film "Soy prodakşn" nda istehsal edilmişdir. Film iki il efirlərdə olan, 140 seriyası çəkilən "3 bacı" serialının bitməsi münasibətilə çəkilmişdir.
Məzmun
Film iki il efirlərdə olan, 140 seriyası çəkilən "3 bacı" serialının bitməsi münasibətilə çəkilmişdir. Filmdə serialın baş rol ifaçıları Ülviyyə Əliyeva, Tünzalə Əliyeva, Dilarə Əliyeva və Əkbər Əlizadə tamaşaçıları çəkiliş yerləri ilə tanış edirlər, çəkiliş məkanlarında baş verən maraqlı məqamlar ilə bağlı öz xatirələrini bölüşürlər. Həmçinin, serialın digər aktyor heyəti, serialın üzərində iki ildir ki, çalışan heyət üzvləri öz fikir və xatirələrini dilə gətirirlər.
Dilarə Əliyeva çəkiliş üçün qurulmuş qızların evini, Maarifin evini, Ülviyyə Əliyeva restoran və kafeni, blokdakı lifti, Tünzalə Əliyeva şirniyyat dükanını, Əkbər Əlizadə isə binanın həyətini tamaşaçılara göstərirlər.
Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Səyavuş Hüseynli Operator: Aydın Şirinsifət, Murad Nəzərli
Naim Talu
Mehmet Naim Talu. Türkiyəli bürokrat və siyasətçi. Türkiyə Respublikasının keçmiş Baş naziri.
3 bacı. Film haqqında film (film, 2014)
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2014-cü ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı 3 bacı (film, 2012-2014)
Naim Talu
Həyatı
Naim Talu Kabataş Erkek Liseyindən məzun olduqdan sonra 1943-cü ildə İstanbul Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsini bitirib. Bir müddət Sümerbankda işləyən siyasətçi 1946-cı ildə Türkiyə Cümhuriyyəti Mərkəzi Bankına keçib. 1966-cı ildə etibarnamə ilə baş menecer vəzifəsini icra etdiyi bu təşkilatda 1967-ci ildə baş menecer olub. 1970-ci ildə Mərkəzi Bankın yenidən təşkil edilməsindən sonra o, Bankın və İdarə Heyətinin sədirliyinə gətirilib. Sonra 2-ci Erim Hökumətində Ticarət Naziri kimi siyasi həyata daxil olub, həmçinin Melen Hökumətində də yerini qoruyub. 1972-ci ildə Ticarət Naziri olarkən o zamanın prezidenti Cövdət Sunay tərəfindən Senatın üzü təyin edilib. Melen Hökuməti geri çəkildikdə isə, Cümhuriyyət Güvən Partiyası və Ədalət Partiyasının ortaq namizədi olaraq Türkiyənin 36-cı Hökumətini qurub.
O, 1973-cü ilin seçkiləri nəticəsində heç bir partiyanın təkbaşına hökumət qurmaq üçün kifayət qədər səs çoxluğu əldə edə bilmədiyi üçün 1974-cü ilin fevralına qədər hakimiyyətdə qalıb. Bundan əlavə Bülənd Ecevitin sədrliyi ilə Cümhuriyyət Xalq Partiyası ilə Milli Qurtuluş Partiyası koalisiyası qurulduqdan sonra vəzifəsini Bülənd Ecevitə təhvil verib. 1976-cı ildə isə Kvota Senatorluğu başa çatıb.
Şəxsi həyatı
Naim Talu 15 may 1998-ci ildə İstanbulda vəfat edib. Məzarı Zəncirliquyu qəbiristanlığındadır.
O,ingilis dilini bilirdi. Naim Talu evli olub, iki övlad var.
Qazax dialekti
Qazax dialekti və ya Qazax ləhcəsi — Azərbaycan dilinin qərb dialektləri qrupuna daxil olan dialekt. Azərbaycanın Qazax, Ağstafa və Tovuz rayonlarında, Gürcüstanın Dmanisi və Marneuli bələdiyyələrində geniş yayılmışdır.
Fonetika
Qazax dialektində, eləcə də Azərbaycan ədəbi dilində 9 sait fonem var. Amma bu ləhcədə onların uzun və qısa variantları var. Onda ilkin uzunluq yoxdur, o, müəyyən samitlərin, əsasən h, y, qismən v, ğ, k, n, l səslərinin düşməsi nəticəsində yaranır. Uzanma əsasən a, ə, o, ö, qismən e, i, u, ü saitləri ilə əlaqəlidir. Məsələn, ā (ikiqat a) da < daha (hələ), ça < çağa (yeni doğulmuş) ; ə̃ — də̃ < dəyə (ayaqda), sə̃r < səhər, Zə̃m < Zəyəm (Şəmkir r-nunda kənd); ī — īd < igid (cigit), īrmi < iyirmi (iyirmi), çid < çiyid; ē — dēr < deyir, yēr < yeyir; ō — dōr < doyur (doyur), dōğa < dovğa; õ — dõr < döyür (vurur), qarõz < qara göz (qara göz); ū — qurdūm < qurdugum (mən tikdirmişəm); ŭ — gŭm < güyüm (mis küp). Saitlər Sandhi ilə də uzadılır: bizə̃l < bizə gəl (bizə gəl), nəsirdi < nə gəzirdi (başqa yerdə olmaq).
Qazax dialektində qapalı saitlərin  (ı, i, u, ü)  qısa variantları vardır. Qısalıq, bir qayda olaraq, kökün birinci vurğusuz hecasında görünür, məsələn:  kilim, sini, qıfıl, qutu . Vurğu kökdən sonluğa keçəndə qısalıq da öncədən vurğulanmış hecanın saitini qəbul edir, məsələn: kişiyi, küçüyə, sürüyü, ütüyə, tuluğumuz, qızılı.
Qazax dialekti aşağı enən oū, ōū, öü diftonqları ilə xarakterizə olunur: toūz < tovuz (Tovuz quşu), hoūz < hovuz (pool), qoūrma < qovurma, soūx < soyuq (cold), oūn < onun, nöüt < növü < neft (neft), cöüz < cövüz (qoz), və yüksələn diftonqlar ūa' ,  ūə, oa, öə': Cūad < Cavad (kişi adı), yūan < yavan (quru çörək), tua < tava, yuaş < yavaş, dūə < düvə (dəvə), nūə < nüvə (nəvəsi), būə < büvə, qōala < qoyala, ōandı < oyandı, ōazımax < oyazımaq (solğunlaşmaq, təravətini itirmək), ōa < ova (ovlamaq), nõə < nəvə (nəvə), õəliẋ < əvəlik (əvəlik), qöəm < göyəm (göyəm) .
ə>a. Bütün hecalarda: xançal < xəncər, tasdıx xəbər yoxdur (təsdiq), qant < qənd (şəkər), xavar < xəbər .
a>e. Sözün ortasında və sözün sonunda yumşaq y hərfindən əvvəl, məsələn: ye < ya (və ya), harey < haray (qışqırmaq), Simeyil < İsmayıl (İsmayıl), daneyi < dananı (inək) .
a>ı. Sözlərin ortasında, məsələn: sımavar < samavar (samovar), manit < manat (manat), yavıya < yabaya, qalıyax < qalayaq (müraciət edək), yamıyır < yamayır (təmir) .
e>ə. gənə < yenə (yenidən), ənni < enli (geniş), təsbəx < təsbeh .
u>o. oxarı < yuxarı (yuxarı), qomral < qumral (qoçların rəngi) .
ü>u. umut < ümid (ümid), zulum < zülüm (əzab), surfa < süfrə (dəstək süfrə) .
Qazax dialektində də dodaqlmayan saitlərin dodaqlanan saitlərə keçidi də müşahidə olunur ki, bu da bu dialektdə dodaq ahənginin sabitliyinin nəticəsidir, məsələn  :
a>o. qovaş < yavaş (yavaş), o toyda < o tayda (o istiqamətdə), xoşdor < xoşlayır (kimi) .
a>u. tua < tava (tava), yuan < yavan (az yağlı) .
ə>ö. Birinci və ikinci hecada daha çox yumşaq y samitindən əvvəl, qismən də h-dan əvvəl olur, məsələn: möykəmə < məhkəmə (mühakimə), möhübbət < məhəbbət (sevgi), kötöy < kötək .
ə>ü. ölköyü < ölkəni (ölkə), döngöyü < döngəni (xiyaban), cöngöyü < cöngəni (cavan öküz) .
ə>e. Son ə təsbit affiksindən əvvəl e olur, məsələn: şenniẋ < şənlik (kənd) , beceyi < becəni (toyuq), nəveyi < nəvəni (nəvəsi) .
e>o. j səsindən əvvəl birinci hecada olur, məsələn: öy < ev (ev), söygülü < sevgili (sevgilim), döylü < deyil (zərrə olmayan)  .
i>ü. Bütün hecalarda büvü < bibi, öylü < evli, hürüs < hirs (qəzəb) .
Azərbaycan dilinin ədəbi dilindən və digər dialekt və yarımdialektlərindən fərqli olaraq Qazax dialekti bəzi affikslərdə, əsasən birinci şəxsin təklik əmrində, ikinci şəxs tək indiki zamanda dodaqlanan saitlərin (o, ö) saxlanması ilə səciyyələnir və gələcək kateqoriya zamanın birinci şəxsin cəmində olur. Məsələn: qoşom, yonom, bölöm, ölçöm, dolor, donor, köçör, qoşojoyx, göröjöyx. Dodaq ahənginə görə Qazax şivəsi hətta dodaq saitlərinin ahənginin üstünlük təşkil etdiyi Qərb qrupunun bəzi digər dialekt və şivələrindən də fərqlənir. Qazax dialektində feilin arzu və şərti şəkillərinin mürəkkəb formasını Gəncə dialekti ilə müqayisə etdikdə aşağıdakı fərq açıq şəkildə üzə çıxır .
Qazax dialektində damaq ahəngi xüsusi yer tutur. Deməli, ədəbi dildən, eləcə də əksər dialekt və ləhcələrdən fərqli olaraq burada birinci hecadakı sərt və ya yumşaq damaq saitlərindən sonrakı hecalarda damaq saitləri gəlir, məsələn: armıt, savın, ataş, lalə, Mahmıt . Əsasən sözün əvvəlində və ortasında qoyulan saitlərin yığılması da xarakterikdir, məsələn: ısdansıya, ışqaf, qırıx < qırx, arx < arıx, qalıx < qalx, nöyüs < nəfs. Qazax dialektində sözlər ı, i, u, ü saitlərindən birinin protezi ilə tələffüz olunur, məsələn: ırazı, irahat, irənk, uruh, urus, ürüzgər. Söz köklərində i, ü, ə saitlərinin itməsi də geniş şəkildə təmsil olunur, məsələn: Həmfə, çəri <xəznə, cərmə, mavin < müavin, məllim < müəllim, gələm < gələrəm .
Qazax dialektində saitlərin tələffüzdə düşməsi də baş verir ki, bu da vurğusuz heca, vurğunun ötürülməsi və iki sözün birləşməsi ilə izah olunur, məsələn: mərfət < mərifət (nəzakət, nəzakət), paprus/papruz < papiros ( siqaret ), bərki < beriki (burada daha yaxın uzanan) , oğlun < oğlun (oğlun), ogla < oğula (oğlun), alna < alına (alnının), alnı < alını (onun alnının), ağzı < ağzı (onun ağzı) ), töyğun < töyüğun < toyuğun (toyuqunuz ), söyğu < söyüğü < soyuğu (soyuq), qaynana < qayınana (qaynana), qaynata < qayınata (qayınata), qayya < qayaya (rock), quyya < quyuya (quyu), düyyə < düyüyə (düyü), qayı < qayayı ( qaya), geryə < geriyə (arxa), gerdə  < geridə (arxasında), gerdən < geridən (arxasında), orda < orada (orada), ordan < oradan (oradan), burya < buraya (burada), orya < oraya (orada) ), harda < harada (harda), hardan < haradan (harada), allam < alaram (alacağam), gəlləm < gələrəm (gələcəyəm), aparram < apararam (gətirəcəyəm), allığ < alarıq (alacağıq) , gəlliẋ < gələcək (gəl), aparrıx < apararıq (qohum) esem), noluf < nə olub (nə olub), nejoldu < necə oldu (hara getdi). Sözün əvvəlində və ortasında heca və səs birləşmələri düşür, məsələn: murta < yumurta ( yumurta ), qā < qaqa (ata), alajam < alajağam (al), dēr < deyir (danışır), gēr < geyir (paltarlar) .
Qazax dialektində ədəbi dildəki samitlər, əsasən, eynidir. Lakin bunlarla yanaşı Qazax dialektində bəzi samitlər və onların yalnız bu dialektə xas olan variantları da vardır .
Paraqraf əlavə et
Samitlərin növbələşməsi də geniş yayılmışdır, lakin bu dialekt səsli samitlərin səssizlərə keçməsi ilə xarakterizə olunur. Bu halda heyrətləndirmə ən çox sözün sonunda baş verir  .
d>ç. Bir neçə sözün sonunda olur, məsələn: çiş < diş, çüş < düş, çişi < dişi, çüşüncə < düşüncə Qazax şivəsi üçün səciyyəvidir  .
c>j. Qazax dialektinin xarakterik xüsusiyyətlərindəndir. Çoxhecalı sözlərin ortasında və birhecalı sözlərin sonunda müşahidə olunur, məsələn: ''bajı, baca, qoca, bajanax, qaj, bij, gej, saj, güj, gəj. ''.
c>j>ş. Burada eyni vaxtda iki proses gedir: c j -ə, sonra isə j ş -ya keçir. Bir neçə mürəkkəb xüsusi adda olur, məsələn: Həcvəli/Həcvəli < Hacıvəli, Haşkərim/Həşkərim < Hacıkərim, Həştağı < Hacıtağı, Başxanım < Bacıxanım .
b>f. Qazax dialektinə xas olan bu hadisə əsasən söz sonunda baş verir; məsələn: coraf, kavaf, hesaf, xaraf, cavaf, səvəf<səbəb, kitab, məẋdəf   .
b>p. Daha çox qapalı saitlərdən əvvəl sözlərin əvvəlində müşahidə olunur, məsələn: piçin, piçax, puxarı, pütün, püfet < bufet, putulqa .
p>b. Qarşılıqlı sözlərdə olur, məsələn: bol < pol, bilan < plan, baldun < palto, badron < patron, bamadur < pamedor, braqurur < prakuror, buravuz < paravoz .
p>f. Birhecalı sözlərdə sondan sonra sonrakı hecanın ilk samit səsi olan sözdən sonra gələn və ya ilkin, yarıq səsə qoşulduqda p f səsi ilə növbələşir, məsələn: ''saf gətir, tof kimi, əgər gətir, səf. gəl, ifsiz, safsız''. Duruş və frikativlərdən əvvəl sözün ortasındakı p fonemi də f foneması ilə növbələşir, məsələn: tafdı, yafdı, safsarı, tafdalamaq, tafşırıx, toflamax   .
v>f. Alınan sözlərdə rast gəlinən nadir hadisə, məsələn, tıfar < divar (divar) .
f>y. Qazax dialektində təcrid olunmuş izlənmə halları vardır: şöytüli < şavtalı (şaftalı), köykür < kəfkir (skimmer), bənöyşə < bənəfşə (bənövşə) .
d>t. Əsasən sonda, bəzən isə sözlərin əvvəlində olur, məsələn: armıt, çiyit, kənt, öylət < evlad, tükən < dükan, tiş, tik, taxıx < dəqiq    ]. .
c>ç. Əsasən sözlərin sonunda olur; məsələn: ağac, kərpiç, ülyüç, çəkiç .
b>m ; bağman, maŋladı, unu .
t>d. Bir-birinə bitişik iki səssiz samitdən ikinci səsin səsləndirilməsi nəticəsində müşahidə olunur, məsələn: isdi, düsdü, bosdan, dəfdər, taxda, ərişdə, dər  .
b>v. Çoxhecalı sözlərdə iki sait arasında və birhecalı sözlərin sonunda olur, məsələn: Əhvər < Əkbər, xavar, savır < səbir, qav, civ, div      .
s>z. Qərb dialekt qrupuna xas xüsusiyyət: zifdə < sifdə (təşəbbüs), ziyah < qara (qara), züküt < süküt (sükut), zoda < soda (soda), zoncuqluyurdu < soncuqlayırdı (təpiklə), zavax < sabax (sabah) .
z>s. Qərb qrupunda çoxhecalı sözlərdə ən çox rast gəlinənlər: palas < palaz (xalça növü), qaprıs < qarpız (qarpız), uldus < ulduz (ulduz), xorus < xoruz (xoruz), payıs < payız (payız), doqquz < doqquz (doqquz), atlas < atlaz (ipək .
ş>ç. Qərb dialekt qrupunu səciyyələndirir: ''keçyəm < keşkə/kaşki (əgər varsa), padcah < padşah (padişah), sağdıcı < sağdışı (ən yaxşı adam), soldıcı < soldışı (ən yaxşı adam), qaranquç < qaranquş (swallow), ismarıç < sifariş. (sifariş) ''.
nc>ş, ç>ş. Qərb qrupu xüsusiyyəti: küş < künc (künc), diş < dinc (sakit), saş < sanc (yapışmaq), üş < üç (üç), köş < köç (dolaşma), iş < iç (içmək), aş < aç (açıq), qoş < qoç (qoç), uş < uç (uçmaq) .
k>ç. Qazax şivəsi üçün xarakterik deyil: çüləẋ < külək (külək), çeşdi < keçdi (keçdi) .
g>c. Nadir hallarda rast gəlinir: cilas < gilas (albalı), cüllə < güllə (güllə), cilənər < gilənər (alça), cün < gün (günəş) .
k>g. Nadir hallarda istifadə olunur: gücə < küçə (küçə), gicçiẋ < kiçik (kiçik), günc < künc (künc) .
k>y, h. Əsasən Qərb dialektləri qrupundadır: Məhtəf <Məytef <Məktəb (Məktəb), Səysən <Səksən (səksən), Öysürür <Öksürür (öskürür), diysinmẋẋ <diksinmək (Qadınlar), Səysənmək <səksənmək (Çarx), Kəhliẋ, <Kəhlik, çəhmə < çəkmə (çəkmə), bəhməz < bəkməz (meyvə şərbəti), Ələhvər < Ələkbər (öz adı) .
h>y. Qazax dialektində və cənub dialekt qrupunda müşahidə etmək olar: Meyti < Mehdi (şəxsi ad), vəyşi < vəhşi (vəhşi), söybət < söhbət (danışma), böytan < böhtan (böhtan), qoyum < qohum (qohum), köynə < köhnə (köhnə) .
y>d. İki halda qeydə alınmışdır: dumrux < yumruq (yumruq), dumru < yumru (dairəvi) .
ğ>q. Qazax dialektində və onun şivələrində rast gəlinir: yorqan < yorğan (yorğan), qarqa < qarğa (qarğa), damqa < damğa (marka), qarqudalı < qarğıdalı (qarğıdalı), qayqanax < qayğanaq (qayğanaq) .
r>l. Geniş təmsil olunanlar: ölümçəx/ölüncəx < hörümçək (hörümçək), kəltənkələ < kərtənkələ (kərtənkələ), sulğuç < surguç (möhürləmə mumu) .
l>r. Nadir hallarda və əsasən alınma sözlərdə rast gəlinir: kərfətin < kəlbətin (gənə), musurman < kompleks (Müslüm), qarxoz < qolxoz (kolxoz) .
q>x. Çoxhecalı sözlərin sonunda arxa saitlərdən sonra x əvəzinə q səsinin işlədilməsi Qazax dialektinə xasdır; məsələn: qonax, otax, alaçıx, aşıx, qavıx, toxmax, yaxşılıx, qaŋax (yaşıl qoz və nar qabıqları). Çoxhecalı sözlərin sonunda arxa saitlərdən sonra x səsinin işlədilməsi təsadüfi hadisə deyil, çünki Azərbaycan dilinin yazılı abidələrində də rast gəlinir . Müxtəlif dövrlərə aid yazılı abidələrdə sözlərin sonundakı q səsi ilə yanaşı ğ, x səsləri də paralel işlənir .
n>m. Nadir hallarda rast gəlinir: ağcaqayım < ağcaqayın (ağcaqayın), afərim < afərin (afərin) .
Gələcək zamanın I şəxs affiksi arzu şəklində gələndə vurğu onun üzərinə düşür: alajám . Vurğu birinci hecaya düşən sözlər var, məsələn: oxı / oxu (oxu), geti (gətiri), otur (otur), lütücə (nəvə), kötücə (kötürə), yeticə (nəvənin oğlu və ya qızı), ötücə (nəvənin nəvəsi) .
Samitlərin əlavə olunması və düşməsi. Ən çox sözün əvvəlində və ortasında yer alan sözlərə y, h səsləri əlavə olunur, məsələn: ''yoloy < alov, yesir < əsir, yığval < iqbal, fayız < faiz, beysavad < bisavad, zəif <. zəif, piyvə < pivə, şüyür < şüur, harava < araba, həlvət < əlbəttə, hasa < əsa, camhat < camat, sahat, ehdivar ''. Adətən sözlərin sonunda t səsinin əlavə edilməsi baş verir, məsələn: hasant < asan, noxsant < nöqsan, xayışt < xahiş. Ortada n səsi əlavəsi də var, məsələn: balanca < balaca, turanc < turac, eləncə < fırtın, bunjuğaz < bucuğaz, < fürsad, intercalary n daha çox postpozisiya və affiks birləşmələrinin sonunda görünür, üçün. misal: kın, kin < ki, kimin < kimi, ötrün < ötrü, kərən < kərə, baldun/baldon < palto. D əlavəsi də qeyd olunur, məsələn: murtda < yumurta, qazdarma < kazarma, vərəsda < vərəsə, batdax < battax, çasdavoq/çosdavoy < çasavoy. Sözlərin əvvəlinə h səsinin daxil edilməsi şimal dialekt və dialekt qrupu üçün də xarakterikdir. Qazax dialektində də samitlərin düşməsi geniş yayılmışdır .