cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dağlı Cavanşir
Həyatı
Cavanşir Ağayev 22 Mart 1995-ci ildə Bakıda Yasamal ərazisində MTN əməkdaşları ilə atışma zamanı güllə yarasından həlak olub. Atışma zamanı Cavanşirə silahı yerə qoyub təslim olmaq əmri verilsədə onun cavabı belə olur: Mən son axan damla qanımacan siz Mentlərlə vuruşacam.
"Qurd qapısı" qəbiristanlığında dəfn olunub.
Bulbophyllum incarum
(Bulbophyllum incarum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mançester
Mançester — İngiltərədə şəhər. Mançester İngiltərənin böyük şəhərlərindən biri olmaqla yanaşı, ölkənin futbol paytaxtıdır. Mançesterin mərkəzi onun işgüzar və ticarət rayonudur. Burada əsas dövlət və özəl müəssisələr fəaliyyət göstərir.
Naxçıvan müqaviləsi
Naxçıvan müqaviləsi – 3 oktyabr 2009-cu il tarixində IX Türkdilli Ölkələr Dövlət Rəhbərləri Zirvəsində iştirakçı dövlətlər olan Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyə tərəfindən imzalanan və Türk Şurasının yaranmasına gətirib çıxaran müqavilədir.
Haqqında
Müqavilənən əsas məqsədi iştirakçı dövlətlər arasında əməkdaşlığın artırılmasıdır. Bu müqavilə ilə Türk Şurası adında beynəlxalq təşkilatın qurulmasına qərar verilmişdir. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev ev sahibliyi etdiyi zirvədə Türkiyə prezidenti Abdullah Gül, Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev, Qırğızıstan prezidenti Kurmanbek Bakiyev və Türkmənistan prezidenti köməkçisi Xıdır Saparliyev qatılmışdır.
Müqavilənin 10-cu ildönümü
Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın daimi təşkilatı olan Türkdilli Ölkələrin Əməkdaşlıq Şurasının (Türk Şurası) təməli olan Naxçıvan Sazişi, məqsədinə bir addım yaxınlaşaraq 10-cu ilinə qədəm qoydu.
Kenes tərəfindən qurulan Türkiyə, Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan və Qırğızıstan, bu gün təşkilatlara, Özbəkistanın tam üzvlərinə bağlanmış, Macarıstanddamüşahidəçi olaraq iştirak edərək, artıq 10-cu ilində daha güclü və təsirli bir beynəlxalq platformaya çevrildi.
Türk Cümhuriyyətləri müstəqillik qazandıqdan sonra qardaş respublikalarla ikitərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlığa verdiyimiz strateji əhəmiyyət çərçivəsində daha da həmrəylik, məsləhətləşmə və əməkdaşlıq istəyən Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstan ilə Türk Şurasının yaradılması tarixi bir inkişaf idi. Ortaq tarix, mədəniyyət, dil, din və mənşədən qaynaqlanan güclü əlaqələri olan ölkələrimizi bir araya gətirən Türk Şurası Avrasiya coğrafiyasındakı əməkdaşlıq mexanizmlərini tamamlayacaq və bölgədəki əməkdaşlıq mühitinin inkişafına müsbət töhfə verəcəkdir.
Türk Şurası qurulan Naxçıvan Sazişindən bəri qısa müddət ərzində Şuranın institusionalizasiyası istiqamətində xeyli addımlar atıldı. Katiblik sürətlə quruldu və İstanbulda fəaliyyətə başladı. Sabah imzalanacaq Maliyyə Prinsipləri Sazişi ilə Katibliyin hüquqi infrastrukturu tamamlanacaq.
Vaccinium cespitosum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Anadangəlmə immun sistemi
Anadangəlmə immun sistemi — Anadangəlmə (qeyri-spesifik, təbii) immunitet genetik olaraq hər bir bioloji canlı növünə mənsubdur (quyruğun olması və şaquli gəzmək kimi) və irsi olaraq nəsildən nəslə ötürülür.Məhz buna görə, insan heç bir halda, məsələn, it taunu, it isə qonoreya ilə xəstələnə bilməz.Təbii immunitetin fəaliyyəti bir çox müxtəlif mexanizmlər hesabına təmin edilir.Dəri – həm bakteriyalar, həm viruslar, həm göbələklər və həm də digər yad cisimlər üçün demək olar ki, rəfedilməz maneə hesab olunur. Dərini möhkəm divar ilə də müqayisə etmək olar.Məhz buna görə əksər hallarda biz orqanizmimizin yad mikroorqanizmlərlə “görüşünü” sadəcə olaraq hiss etmirik.Onlar ya sadəcə olaraq dərini keçə bilmir, ya da dəridə məhv olurlar.Tər, piy və göz yaşı vəziləri əksər patogen bakteriyalar üçün məhvedici təsirə malik olan xüsusi qoruyucu maddələr ifraz edirlər.Orqanizmin selikli qişaları (burun-udlağın, bronxların, mədə-bağırsağın) – “düşmənlərlə” mübarizənin ön cəbhəsidir.Selikli qişaların sahəsi orqanizmdə təxminən 400 kv.m təşkil edir.Onlar xarici mühitdəki zərərli mikroorqanizmlərə öldürücü təsir edən “lizosim” adlı maddə ifraz edirlər.Selikli qişalarda həmçinin makrofaqlar və A-immunoqlobulinlər də yerləşmişdir. Ona görə də mikroorqanizmlərin selikli qişalarda olması, əlbəttə ki, onlar üçün ölümcül təhlükədir.
Hacıqaib
Toponimikası
Hacıqayıb oyk, sadə. Quba r-nunun Hacıhüseynli i.ə.v.-də kənd. Qudyal çayının sahilində, Qusar maili düzənliyindədir. Keçmiş adı Hacıqayıbqışlaq olmuşdur. XIX əsrin ortalarında Qrız kəndindən köçüb gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Hacı Qayıb yaşayış məntəqəsini salmış şəxsin adıdır.
Şeffild
Şeffild — Böyük Britaniyada, İngiltərənin Cənubi Yorkşir qraflığında,Yorkşir və Humber bölgəsində böyük şəhərdir.
Qvineya konstitusiya referendumu (2001)
Konstitusiya referendumu Qvineyada 11 noyabr 2001-ci ildə keçirilmişdir. O Qvineyanın yeni Konstitusiyasının qəbul edilməsinə aid idi, hansı ki, prezidentlik müddətinin say məhdudiyyətini aradan qaldırırdı və 5 il olan müddət davamlığını 7-yə qədər artırırdı. Konstitusiya 98,36 % səs ilə təsdiq olunmuşdur. Müxalifətin referendumu boykot etmək çağırışına baxmayaraq, seçicilərin 87,2 % iştirak etmişdir.
Birminhem
Birminhem — İngiltərənin Mərkəzi-Qərb bölgəsində yerləşən şəhər.
Qvineya konstitusiya referendumu (2001)
Referendumun nəticəsində prezident Lansana Konte qeyri-məhdud sayda seçilmək imkanını aldı ki, bu onun müxalifətlə münasibətlərini daha da çox kəskinləşdirdi.
Birminhem
Birləşmiş Krallığın ən çox əhalisi olan şəhərləri siyahısındadır və London şəhərindən sonra 2012 hesablamalarına görə 1,085,400 nəfər əhalisi ilə Birləşmiş Krallıqda ikinci sırada yerləşir. 2001 və 2011-ci il arasındaki əhali sayımı arasında 88,400 nəfərlik bir əhali artımı göstərmiş və bu əhali artımı Britaniya yerli idarə orqanları arasında görülən ən yüksək əhali artımı olmuşdur. "Birmingem Metropoliten Bölgəsi" Birləşmiş Krallıq metropoliten bölgələri arasında (2012 əhali sayımı etibarilə) əhali böyüklüyü baxımdan ikinci sıranı alır və bu əhali 3,701,107 nəfər təşkil edir.
Şəhər 150 ilə 300 metrlik bir dəniz səviyyəsi yüksəkliyində qurulub.
Birminhem xalqı müxtəlif etnik qruplardan ibarətdir. Əksəriyyət 67% ilə ağ dərilidir. Bunu 20% ilə uzaq şərqdən gələnlər izləyir. Şəhərin 6% bir qismini qara dərili əhali təşkil edir.
Erigeron vichrenensis
Erigeron vichrenensis Erigeron vichrenensis Erigeron vichrenensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şərq süsənbəri
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Aqrippa
Aqrippa (yun. Ἀγρίππας) — Qədim Roma dövrünün filosofu, skeptisizmin təmsilmisi, Enesidemusun ardıcıllarından bir. O, təxminən m. I yüzillikdə yaşamışdır. Diogenes Laertiusa görə Aqrippa Enesidemusun 10 troposuna daha beşini əlavə etmişdir.
Mədrəs Universiteti
Mədrəs Universiteti — Hindistanın Çennai şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Kəlkətə və Mumbay universitetləri ilə birlikdə ölkəsinin ən qədim və öncül universitetlərindən biridir.
Tarixi
Universitetin əsası 5 sentyabr 1857-ci ildə qoyulmuşdur. Quruluşunda nümunə kimi London Universiteti əsas götürülmüşdür.
Fəaliyyəti
Bu universitetə ​​bağlı olan bir sıra araşdırma qurumları tərəfindən dinə — təsəvvüfə dair bir çox əsər yayımlanmışdır. Buraya bağlı olan çox saydakı kolleclərin bir qismi İslami təhsil verməkdədir.
Kampusları
Universitetin 6 kampusu var:
Məktəbləri
Universitetin nəzdində fəaliyyət göstərən məktəblər bunlardır :
Kitabxanaları
Mədrəs Universitetinin 4 əsas kitabxanası var. Bunların hər biri bir kampusda yerləşir :
Simvolları
Universitetin əsas simvolu olan gerb bu ali məktəbin yarandığı il – 1857-ci ildə dizayn edilmişdir.
Tanınmış məzunları
Buranın məzunu olan məşhurlardan misal olaraq aşağıdakıların adlarını çəkmək olar:
Çekmaquşev rayonu
Çekmaquşev rayonu (Саҡмағош районы) — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayonun inzibati mərkəzi Çekmaquşev kəndidir.
Tarix
Çekmaquşev rayonu 20 avqust 1930-cu ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası kantonları ləğv edərək yerində 48 rayon təşkil etməsi ilə təsis edilmişdir.
Əhali
Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Duvan rayonu ərazisin milli tərkibi: tatarlar — 62,8 %, başqırdlar — 30,7 %, çuvaşlar — 3,1 %, ruslar — 2,1 %, digər millər — 1,3 %.
İnzibati-ətazi vahidləri
13 kənd inzibati vahidliyinə 78 yaşayış məntəqəsi daxildir
İqtisadiyyat
Kənd təsərrüfatı üzrə iftisaslaşmış rayondur. Ərazisinin 136,9 min ha kənd təsərrüfatına cəlb olunmuşdur. 29,6 min ərazi otlaq sahələridir. Regionun ixtisaslaşması: taxıl, şəkər çuğunduru və günəbaxan əkilməsi, donuz və qoyun yetişdirilməsi.
Nəqliyyat
Ərazisindən Kuşnarenkovo — Bakalı və Dyurtyuli — Buzdyak yolu keçir. Sərt səthli avtomobil yollarının uzunluğu 500 km-ə çatır, onlardan 160 km asfalt örtüklüdür.
Sosial sfera
Rayon ərazisində 58 ümumtəhsil mərkəzi, 18 orta məktəb, peşə uçilişi, 29 kütləvi kitabxana, 56 klub, mərkəzi və 2 xəstəxana fəaliyyət göstərir. Uşaq incəsənət məktəbi, uşaq yaradıcılığı evi, uşaq və gənclər idman məktəbi, mərkəzi kitabxana və yerli tarixi muzeyi var. Başqırd dilində "Sakmaqoş satkıları" və tatar dilində "İqence" qəzetləri nəşr olunur. Həftədə 2 dəfə yayımlanan yerli televiziya " Çekmaquş TV" fəaliyyət gösdtərir.
Əmir
Əmir—Ərəbcə başçı, şah.
Tarixi
Ərəblər ölkəni  işğal  etdikdə  burada  rast  gəldikləri  inzibati  və  idarəetmə  aparatına  toxunmadilar. Onlar bizanslılar  və  sasanilərdən  görkəmli  qoşun başçılarının  idarəsinə  verilən  canişinlik  sisteminə  yiyələnib  geniş  istifadə  etməyə  başladilar. Canişinlər əmir  (ilk zamanlar: amil) ,canişinlik  isə  əmirlik  adlanırdı. Xilafət əmiri  onun  hakimiyyətinə  verilən  torpaqları  xəlifənin  fərmanı  ilə ,ixtiyarında  olan  orduya  arxalanaraq  idarə  edirdi. Əməvilərin hökmranlığı  illərində  5-9, Abbasilərin  hökmranlığı  illərində  isə  14  canişinlik  yaradılmışdı. Hər bir  əmirlik  fəth  olunmuş  bir  sıra  ölkənin  torpaqlarını  əhatə  edən  geniş  ərazini  birləşdirir, bu  birləşik  ərazi  əyalət  adlanırdı.
Əmirəlüməra—Əmirlər əmiri.
Qacarlar dövlətində:
Mindoro
Mindoro (Mindoro (Mina de Oro — qızıl şaxta) — Filippin arxipelaqına daxildir.
Coğrafiya
thumb|left|Mindoronun şimalınadkı çimərlik Sahəsi 10 571,8 km². Luzon adasının şimalında yerləşir. Adadan Verde boğazı ilə ayrılır. Luzon adaları qrupuna daxildir.
Dağlıq reylefə malikdir. İki massivə bölünür:Birinci şimal-qərbdə, ən hündür nöqtəsi Alkon dağıdır (2585), ikinci mərkəzdə, ən hündür nöqtəsi Bako dağıdır (2488 m). Suxurları qranit, diorit və bərk qaya suxurları. Şimal-şərqində Nauhan gölü yerləşir. Çayları isə kiçikdir.
Subekvatorial (musson) iqlimə malikdir. Şərqində yağıntılar il ərzində bərabərdir. Qərbdə iki mövsum xarakterikdir. Yayda və payızda rütubətli, qışda və yazda qurudur. Burada musson və tropik meşələrlə örtülüdür. Manqrov meşələri üstünlük təşkil edir.
İnzibati bölgü
Ada iki inzibati vilayətə bölünür : Qərbi Mindoro (452 971 nəfər) və Şərqi Mindoro (785 602 nəfər). Ardıcıllığa uyğun olaraq Mamburao və Kalapan şəhərləri viıayətlərin paytaxtlarıdır. Üstəlik adada 5 kiçik şəhərdə vardır ki, onların 10,000 əhalisi vardır. Ümumi əhalisi 1 238 573 nəfər (2010 год) təşkil edir.,
İqtisadiyyat
Adada düyü, şəkərqamışı, kokos palması bitkilər əkilir. Qızıl çıxarılır, sahil bölgəsində isə balıqçılıqla məşğul olunur. Puerto-Qalerada turizm inkişaf etdirilir.
Qətər bayrağı
Qətər bayrağı — Qətərin Dövlət bayrağı
AirBaltic
thumb|right|200px thumb|right|200px thumb|right|200px|Boeing 737—500 thumb|200px|Riqa hava limanı thumb|200px|Boeing 757−200WL airBaltic thumb|200px thumb|200px airBaltic — Latviyaya məsxus olan yük və sərnişin daşımada iştirak edən şirkət. Şirkətin qərargah-mənzili Riqada yerləşir. Üç baza hava limanıma sahibdir: Riqa (əsas) və iki əlava — Vilnüs Litva və Tallin Estoniya.
Səhmdar şirətin səhmlərinin 80,05% Latviya Respublikasına məxsusdur
Tarixi
28 avqust 1995-ci ildə «Air Baltic Corporation SIA» adlı aviaşirkət qurulur. 1995-ci ilə olan səhmdarlar: Latviya Respublikası — 51 %, Scandinavian Airlines System-29 %; Baltic International USA — 8 %; Swedfund International AB — 6 %; «Danish Investment Fund for Central and Eastern Europe» investisiya fondu. Elə həmin ilin 1 sentyabrında bu şirkət Saab 340 təyyarəsi ilə ilk uçuşunu təşkil etmişdir. Bir necə aydan sonra 4 yanvar 1996-ci ildə şirkətin fonanmasına AVRO RJ70 təyyarəsi ilə artmişdir. airBaltic SAS EuroBonus hərəkətinə qoşulmuşdur. 1998 noyabrında Fokker 50 təyyarəsi alınır. 1999-ci ilin iyulunda isə şirkət sərnişin artımı ilə əlaqədar Saab 340 təyyarələrindən imtina etmişdir. 1999-cu ildə isə Avropa aviasoyasının tələblərinə uyğunlaşdırma işlərinə başlamışdır.
2003-cü ildən airBaltic aviabiletləri interlətlə satışına başlamışdır. 24 noyabr 2003-cü ildə airBaltic donamasına Boinq 737-500 təyyarəsi əlavə edilmişdir. Bununla da daha uzaq məsafələrə uçuşlar təşkil edilmişdir.
1 iyun 2004-ci ildə Rribaltika ölkələri ilə «Açıq Səma» anlaşması imzalandıqdan sonra Vilnyus hava limanı yeni bazaya çevrilir.
Donanma
İstismardan çıxarılmış təyyarələr:
Göstəriciləri
Avia şirkət tərəfindən 2012-ci ildə 3,089 mln sərnişin daşınmışdır. Bu rəqəm 2009-ci ildə 2,757 mln nəfər olmuşdur ki, buda kecən ilki dövrlə 6% çoxdur.
Yəmən bayrağı
Yəmən bayrağı — Yəmənin dövlət (milli) bayrağı. Cənubi və Şimali Yəmənin birləşməsi gün, 22 may 1990-cı ildə qəbul edilib. Qırmızı, ağ və qara rənglər klassik ərəb rəngləri sayılır və Misir, Suriya və İraqın da dövlət bayraqlarında da vardır.
Tarix
Yəmən vahid dövlət olana qədər o cənubi və şimali Yəmənə bölünmüşdü. Şimali Yəmən 1927-1965-ci illərdə Yəmən Krallığı adlanırdı və soldakı bayrağı var idi. 1965-ci ildə krallıq Yəmən Ərəb Respublikasına çevrildi və ortadakı bayraqdan istifadə etməyə başladı. Cənubi Yəmən əvvəlcə Cənubi Yəmən Federasiyası adlanırdı və sağdakı bayrağa malik idi. Sonradan Yəmən Xalq Demokratik Respublikasına çevrildi və aşağıdakı bayrağa malik oldu.
Tvente Universiteti
Tvente Universiteti — Niderlandın Enshede şəhərində universitet; sosial sferada innovasiya hazırlamalarının tətbiqinə yönəlmiş akademik universitetdir.
Tarixi və fəaliyyəti
Universitetin tarixi 1961-ci ildən başlayır. Həmin il Tvente Ali Texniki Məktəbinin yaradılması haqqında qərar qəbul edilmişdir. Bu həmin vaxt Niderlandda müasir texnologiyalar üzrə ixtisaslaşan üçüncü ali məktəb idi. Kimyaçı Qerrit Berkhof ilk rektor olub. 1964-cü ildə ali məktəbin birinci dörd fakültəsi ilk 200 tələbəni qəbul edib. Ali məktəb 1986-cı ildən rəsmən Tvente Universiteti kimi fəaliyyət göstərir.
Universitetin nüfuzlu bakalavr, magistr və doktorantura proqramları elmi tədqiqat institutları ilə sıx qarşılıqlı əlaqə nəticəsində hazırlanıb və onların bazasında həyata keçirilir.
Meteorologiya
Meteorologiya ( (meteoros) – atmosfer və səma hadisələri, -λογία (logiya) – elm) — Yer atmosferinin xassələrini, quruluşunu və onda gedən fiziki prosesləri öyrənən elm.
Tvente Universiteti
Tarixi və fəaliyyəti
Hazırda universitetdə təxminən 8500 tələbə təhsil alır. Professor-müəllim tərkibi 1,400 nəfərdən ibarətdir. Məzunların təqribən yarısı ali təhsil müəssisəsini bitirdikdən sonra universitet yanında aspirantura və doktoranturada təhsilini davam etdirir.
Meteorologiya
Bir sıra ölkələrdə meteorologiyanı dövrümüzdə mühüm əhəmiyyət kəsb etməsinə müvafiq olaraq atmosfer fizikası adlandırırlar.
Tvente Universiteti
Tarixi və fəaliyyəti
Tvente Universiteti tələbələrə birinci elmi dərəcə üzrə 24 və magistratura üzrə 31 tədris proqramı təklif edilir. Bu proqramlar davranış haqqında elmlər, menecment və idarəetmə, maşınqayırma texnologiyası, elektrotexnika, riyaziyyat və kompüter elmləri, elm və texnologiya fakültələri və Beynəlxalq Geoinformasiya və Yer kürəsi Tədqiqatları İnstitutu çərçivəsində təqdim edilir.
Meteorologiya
Planetimizi əhatə edən qazvari təbəqəyə atmosfer deyilir. Atmosferdə fasiləsiz olaraq mürəkkəb fiziki proseslər gedir və bu özünü bizim müşahidə etdiyimiz hava dəyişkənliyində göstərir. Hava şəraiti və onun kəskin dəyişmələri insan fəaliyyətinin müxtəlif sahələrinə təsir göstərir. Buna görə də müxtəlif hava şəraitinin yaranma səbələrini və atmosfer proseslərinin daxili mahiyyətinin öyrənilməsi müasir elmin mühüm sahələrindən biridir.
Tvente Universiteti
Devizi
İnsanların xeyrinə yüksək texnologiyalar - high tech, human touch, – universitetin devizini təşkil edir.
Meteorologiya
Meteorologiya haqqında məlumat
Hugo qasırğasının peykdən görünüşü|150px|thumb|right Meteorologiya atmosfer və orada baş verən hadisələri öyrənir. Meteorologiya haqqında ilk təsəvvürləri eradan əvvəl 340-cı ildə yunan alimi Aristotel vermişdir. O "Meteorologika" adlı əsərində bu elm haqqında məlumat vermişdir. Bu əsər hələ də hava, iqlim, kimya, astronomiya və coğrafiya üçün mənbə rolunu oynayır. Əsərdə buludlar, yağış, qar, külək, dolu, ildırım və qasırğa haqqında məlumat əhatə olunub. Həmin zamanlarda, səmadan düşən cisimlər "meteoroid" adlandırıldı. Buna görə də Meteorologiya sözü bu sözdən gəlir. "Meteoros" yunanca yüksəkdə dayanan deməkdir. Bu meteoroidlər ki, yer səthinə başqa planetlərdən gəlir. Su və ya buz şəklində düşən cisimlər isə hidrometeoroid adlanır.
Tvente Universiteti
Universitet şəhərciyi
thumbnail|Tvente Universiteti Tvente Universiteti Hollandiyada yeganə universitetdir ki, bütün fakültələr, laboratoriyalar, elmi və istehsal mərkəzləri bir ərazidə vahid universitet şəhərciyində cəmlənib. Ölkədə ən böyük universitet şəhərciyi toplam olaraq 1,44 milyon kv.m sahəni tutur. Universitet şəhərciyi tələbələr, aspirantlar və universitetin elmi işçiləri üçün tədris, tədqiqat fəaliyyəti və aktiv sosial həyat üçün optimal şəraiti yaradan xüsusi təşkil edilmiş infrastrukturla fərqlənir. Birinci dərəcəli idman tikililəri, kinoteatr və disko klublar, teatr klubu tələbə cəmiyyətinin aktiv üzvləri tərəfindən idarə olunur. Bu, tələbələrin asudə vaxt və aktiv istirahəti üçün çox gözəl şərait yaradır.
Meteorologiya
Meteorologiya haqqında məlumat
"Meteorologika" əsərində Aristotel bu elmi, fəlsəfi-bədii üslubda yazmışdır. Əsərin bədii tərəfində səhvlər tapılsa da təxminən 2 min ildir bu əsərdən istifadə edilməyə davam edir. Lakin Meteorologiyanın yaranışı bu dövr olaraq yox, meteoroloji cihazların kəşfi ilə bağlıdır. 1643-cü ildə Barometr (təzyiq ölçmək üçün), 1700-cü illərin sonunda hiqrometr (rütubətliyi ölçmək üçün) kəşf edilmişdir. Bu cihazlarla aparılan müşahidə məlumatları fizika qanunları nəzərə alınaraq aparılmışdır. Lakin daha mükəmməl cihazlar 19-cu əsrdə inkişaf etdirilməyə başladı. Hava müşahidələri üzərində davamlı müşahidələr 1843-cü ildə teleqrafın kəşfi ilə daha da inkişaf etdi. Bunun nəticəsi olaraq, hava axınları və qasırğaların hərəkəti müəyyən edildi və 1869-cu ildə ilk dəfə izobarlar (eyni təzyiqli nöqtələri birləşdirən əyri xətlər) tərtib edildi. 1920-ci illərdə Norveçdə ilk dəfə hava kütlələri və hava cəbhələri haqqında plan hazırlandı. 1940-cı illərdən etibarən, hava şarları (radiozond) vasitəsilə yuxarı hündürlüklərin temperaturu, təzyiqi və rütubətliyi haqqında geniş məlumat əldə etmək mümkün oldu. 200px|thumbnail|left|Eyfel qülləsini ildırımın vurması
Tvente Universiteti
Universitet şəhərciyi
Universitet şəhərciyinin binaları müasir texniki avadanlıqlarla, həmçinin sürətli simsiz internetlə təchiz edilib. Universitet şəhərciyi bilavasitə Şərqi Hollandiya regionunda ən əhəmiyyətli mədəni mərkəz olan Enshede şəhərinin yaxınlığında yerləşir. Buradan Hollandiyanın və Avropanın ən əhəmiyyətli şəhərlərinə getmək olar.
Meteorologiya
Meteorologiya haqqında məlumat
Meteorologiyanın inkişafının növbəti mərhələsi 1950-ci illərdə, kompüter texnologiyası və riyazi modellerin inkişafı ilə bağlıdır. Eyni zamanda bu üsullar vasitəsilə, ABŞ-nin Nyu Cersi ştatında bir qrup alim hava proqnozu verməyə çalışmışlar. Hal-hazırda kompüterlər vasitəsilə hava müşahidələri və proqnozlar avtomatlaşdırılmışdır. İkinci dünya müharibəsindən sonra hərbi hava vasitələri, istifadə üçün yararlı vəziyyətdə olanlardan meteoroloji ölçmələr üçün istifadə edildi. Bu təyyarələr lazımı cihaz avadanlıqları ilə təchiz olundu. 1990-cı illərin ortalarına çatdıqda bu cihazlar yerini Dopler radarı ilə dəyişdi. Bu radar vasitəsilə qasırğaların proqnozu və tətqiqatları genişləndi. 1960-cı ildə ilk hava peyki (Tiros I) səmaya buraxıldı. Beləliklə, bu peyk daha geniş və faydalı məlumat vermək qabiliyyətinə malik olurlar. Peyklər, gecə zamanı, buludların hərəkəti, su buxarının hərəkəti və s. kimi yer səthindən ölçülməsi çətin olan məlumatları mütəmadi olaraq yer səthinin məntəqələrinə ötürməyə imkan verir. Meteorologiya inkişafı nəticəsində gələcəkdə bir və ya bir neçə həftə sonranın belə hava proqnozunu vermək mümkün olacaqdır.
Tvente Universiteti
Universitet şəhərciyi
Universitet şəhərciyində 2000-dən artıq tələbənin yerləşdirilməsi mümkündür. Şəhərcik ərazisində fəaliyyət göstərən 100-dən artıq müəssisə "Twente Kennispark" - yüksək texnologiyalar sənaye parkı çərçivəsində birləşir.
Meteorologiya
Meteorologiya haqqında məlumat
thumbnail|right|200px|Çox yaxşı inkişaf etmiş Topa-yağış buludu
Atmosferin tədqiqat metodları
200px|thumbnail|left|Yerüstü hava xəritəsində havanın təhlili Atmosferin yer kürəsində insanın həyatı və fəaliyyəti üçün əhəmiyyəti çox böyükdür. Əgər yerdə atmosfer olmasa idi, canlı aləm olmazdı. Atmosferin tərkibinə daxil olan qazlardan biri oksigen canlı aləmin nəfəs almasına və yanma prosesinə kömək edir. Karbon qazı isə bitkilərin, yarpaqların qidalanması üçün istifadə olunur və bitkilər tərəfindən atmosferə oksigen buraxılır. Atmosferin əsas qazı azot zülal və azotlu birləşmələrin tərkibinə daxil olub yerdə həyatın inkişafı ilə sıx əlaqədardir. Atmosfer Azotun, Oksigenin, Arqonun, Neonun və başqa qazların sənaye üsulu ilə alınmasında tükənməz rol oynayır. Atmosfer, gündüzlər yerin günəş şüaları tərəfindən hədsiz qızmasının, gecələr isə hədsiz soyumasının qarşısını alır, eyni zamanda canlı orqanizmləri günəşin ultrabənövşəyi və kosmik şüalarından qoruyur. Atmosferin yuxarı qatları qısa dalğaları qaytardığına görə uzaq məsafələrlə radio rabitəsi yaratmaqda əsas rol oynayır.
Atmosfer səsin yayılmasında mühim rol oynayır və aviasiya üçün xüsusi maraq kəsb edir. Əgər insan quruda və suda yüzlərlə km/saat sürətə nail olubsa, havada səsdən iti sürətli təyyarələr bir neçə min km/saat sürətlə hərəkət edirlər. Atmosfer və onda baş verən hadisələrin öyrənilməsi bir neçə əsr davam etsə də, bu tədqiqatlar yerə yaxinqatla məhdudlaşırdı. Ancaq, XIX əsrin sonunda təyyarənin və radionunkəşfindən sonra yerə yaxın qatla bərabər atmosferi müxtəlif hündürlüklərdə müntəzəm öyrənməyə başladılar. Atmosferin quruluşu və fiziki xüsusiyyətləri haqqinda məlumat almaq üçün birbaşa və dolayı metodlardan istifadə olunur. Birbaşa metodlar yer üzərində və hündürlüklərdə şar zondlar, təyyarələr və raketlərlə qalidirilan cahazlar vasitəsilə atmosferin parametrlərini ölçməyə imkan verir. Yer səthində isə atmosferi birbaşa öyrənmək üçün meteoroloji məntəqələrdən və postlardan istifadə edilir. 1930-cu ildə atmosferi öyrənməyin yeni – radio-zondlaşdirma metodu yarandı.
Tvente Universiteti
Elmi-tədqiqat fəaliyyəti
Avropa ittifaqının son sorğusuna əsasən tətbiqi elmlər sahəsində universitetin innovasiya işləri ali təhsil ocağına Avropada 6-cı yer tutmaq imkanını verib.
Meteorologiya
Atmosferin tədqiqat metodları
Radiozond aeroloji cihaz olub, temperatur, təzyiq və rütubətlik vericisindən, kod qurğusundan və radiovericidən ibarətdir. Radiozondu sərbəst uçuşa qaldırmaq üçün xüsusi rezin təbəqədən istifadə olunur. Müxtəlif hündürlüklərdə ölçülmüş meteoroloji elementlər radiosiqnallar vasitəsi ilə yerə verilir, kod açılır və analiz edilir. Dolayi metodlarla atmosferin qatları öyrənilir. Sədəf kimi və gümüşü buludlar, meteoritlərin izi, dalğalarin yayılması və başqa müşahidələr aparmaqla havanın tərkibi, temperaturu, təzyiqi, rütubətliyi və hava axınları haqqinda məlumat almaq olur. 200px|thumbnail|right|Okeanlarda su temperaturunun göstərişi Tədqiqat metodları iki cürdür:
Tvente Universiteti
Elmi-tədqiqat fəaliyyəti
Tədqiqat işi ilə yanaşı Tvente Universiteti öz tələbələrində sahibkar düşüncəsinin inkişafını fəal stimullaşdırmağa davam edir. Bu fəaliyyətin nəticəsi olaraq universitetin ərazisində və kənarda artıq 600-dən çox sənaye firması yaradılıb ki, tələbələr və ali məktəbin elmi-tədqiqat personalı ilə qarşılıqlı sərfəli əməkdaşlıq əsasında müvəffəqiyyətlə işləyirlər.
Meteorologiya
Atmosferin tədqiqat metodları
1. Birbaşa metodlar:
Tvente Universiteti
Elmi-tədqiqat fəaliyyəti
Tvente Universitetinin tədqiqat mərkəzləri ən yeni texnologiyalar - informasiya, bio və nanotexnologiyalar, cəmiyyətin və texnologiyanın qarşılıqlı təsirinin öyrənilməsi ilə məşğul olur. Universitetin hazırlamaları səhiyyə, həyat qabiliyyəti və həyat təminatı, təhlükəsizlik və pedaqogika sferalarında istifadə olunur.
Meteorologiya
Atmosferin tədqiqat metodları
2. Dolayı metodlar:
Tvente Universiteti
Elmi-tədqiqat fəaliyyəti
Ali təhsil müəssisəsində Telematika və İnformasiya Texnologiyaları Mərkəzi, Nanotexnologiya, Biotibb Texnologiyaları və Texniki Tibb, Beynəlxalq Geoinformasiya və Yer kürəsi Tədqiqatları, İnnovasiyalar və İdarə etmə, Enerji və Resurslar, İctimai Elmlər və Texnologiya elmi-tədqiqat institutları fəaliyyət göstərir.
Meteorologiya
Atmosferin tərkibi
Yer atmosferi müxtəlif qazların mexaniki qarışığından ibarətdir. Yer səthində təmiz və quru havanın (tozsuz və rütubətsiz) kimyəvi tərkibi aşağıdaki kimidir:
Tvente Universiteti
Ali məktəbdə İT-nin tətbiqi
Tvente Universitetində TeleTOP internet əsaslı tədris prosesi həyata keçirilir. Onlayn giriş vasitəsilə tədris materialları, maarifləndirici multimedia proqramları, kurs işləri, tədris planları və cədvəllərin bütün spektri təmin edilir. TeleTOP layihəsi o qədər uğurlu olub ki, hal-hazırda başqa universitetlər və ticarət təşkilatları üçün kommersiya fəaliyyəti həyata keçiririr.
Meteorologiya
Atmosferin tərkibi
Real atmosferdə havanın tərkibində həmişə su buxarı var. Qazlardan başqa, atmosferin aşağı qatlarında su buxarı kondensasiyasının (kristallaşmasının) məhsulları, həmçinin kiçik toz hissəcikləri olur. Atmosferin tərkibinə daxil olan qazlardan əsas yeri su buxarı, karbon qazı və ozon tutur. Su buxarı atmosferə su hövzələrindən, bitki örtüyündən və nəm torpaqdan buxarlanmaqla daxil olur. Karbon qazı atmosferin qızmasında az rol oynayir. Hündürlük artdıqca atmosferdə karbon qazının miqdarı azalır. Ozon (o3) – xarakteri iyi olan rəngsiz qazdır. Yerdə həyatın olmasında böyük var. Ozon günəşin şüalandırdığı ultrabənövşəyi şüaları udmaq qabiliyyətinə malikdir. Ozon 50 – 60 km hündürlüyə qədər müşahidə olunur, lakin onun maksimal cəmləşməsi 20 – 25 km arasında olur.
Tvente Universiteti
Ali məktəbdə İT-nin tətbiqi
Universitet şəhərciyində yaşayan təxminən 2 min tələbə 100 Mbit/s ötürülmə sürəti ilə simli kanal üzrə universitetin lokal şəbəkəsinə çıxışla təmin edilib.
Meteorologiya
Atmosferin tərkibi
90 – 100 km hündürlüyə qədər bütün qazlar molekulyar vəziyyətdə olur və onların nisbi faiz tərkibi (arqon və karbon qazından başqa) praktiki olaraq dəyişməz qalır. Bu proses havanın şaquli istiqamətdə qarışması ilə izah olunur. Beləliklə, havanın orta molekulyar çəkisi bu qatda dəyişmir. Bu əlamətlərinə görə atmosferin bu hissəsi homosfer adlanır. 100 km-dən yuxarı atmosfer həmçinin iki əsas qazdan – azot və oksigendən ibarətdir. Ancaq, 90 – 100 km-dən başlayaraq oksigen günəşin ultrabənövşəyi şüalarını udduğuna görə (dalğa uzunluğu 0,24 m) oksigen molekulları atomlara ayrılır (parçalanır). Hesablamalara görə parçalanmanın yuxarı sərhədı təqribən 200 km-də yerləşir və burada bütün oksigen atom halında (98 %) olur. Buna görə də, böyük yüksəkliklərdə azot və oksigen atom halında olduğuna görə, 100 km-dən yuxarıda havanın molekul çəkisi sabit qalmır. Bu əlamətlərinə görə atmosferin 100 km-dən yuxarıda olan təbəqəsinə heterosfer deyilir.
Tvente Universiteti
Ali məktəbdə İT-nin tətbiqi
Universitet şəhərciyinin münasib yerləşməsi sayəsində Tvente Universiteti simsiz rabitə texnologiyasının tətbiqi üçün mükəmməl imkan yaradır, belə ki, onun korpusları, yataqxanaları və mənzilləri bir-birinə yaxın yerləşir.
Meteorologiya
Atmosferin quruluşu və xüsusiyyətləri
200px|thumbnail|right|Külək ölçən anemometr Atmosferin dəqiq ifadə olunmuş yalnız aşağı sərhədi – yer səthi var. Atmosferin yuxarı sərhədini göstərmək olduqca çətindir, çünki havanın sıxlığı hündürlük artdıqca azalır və təxminən 100 km-də yer səthindəkindən milyon dəfə az olur. Birbaşa və dolayı müşahidələrin nəticələri göstərir ki, atmosfe laylı quruluşa malikdir. Temperaturun şaquli paylanmasına görə atmosfer beş əsas təbəqəyə (laya) bölünür:
Tvente Universiteti
Ali məktəbdə İT-nin tətbiqi
2001-ci ilin aprelində, Avropa ali məktəblərinin arasında texnologiya lideri statusunu doğruldaraq, universitet şəhərciyində 802.11b standartının simsiz şəbəkəsini qurulub. Bu, tələbələr üçün 11 Mbit/s ötürülmə sürəti ilə lokal şəbəkəyə simsiz qoşulma imkanını təmin edib.
Meteorologiya
Atmosferin quruluşu və xüsusiyyətləri
Atmosfer təbəqələrinin dəqiq sərhədi olmur, onlarin sərhədləri yerin en dairəsindən, ilin fəsillərindən və sinoptik şəraitdən asili olaraq dəyişirlər. 100px|thumbnail|right|Atmosferin təbəqələri
Tvente Universiteti
Ali məktəbdə İT-nin tətbiqi
Öz simsiz şəbəkəsini daha da müasirləşdirməyə qərar verən Tvente Universitetin rəhbərliyi Intel korporasiyasına müraciət edib. Şirkət tərəfindən ali məktəbə yalnız bütün lazımlı avadanlıq verilməyib, həm də layihənin sponsor dəstəyi göstərilib.
Meteorologiya
Atmosferin quruluşu və xüsusiyyətləri
Troposferin və stratosferin arasında keçid zonası – tropopauza yerləşir. Bunun qalınlığı 100 m-dən 1 – 2 km-ə qədər, orta temperaturu mülayim qurşaqda mənfi 40 – 600 c, tropikdə isə mənfi 70 – 800 c olur. Tropopauza havanın şaquli hərəkətinə mane olan saxlayıcı bir laydır.
Tvente Universiteti
3TU
2007-ci ildə Niderlandın digər iki texniki ali məktəbi - Eyndhoven və Delft universitetləri ilə birlikdə 3TU ("3 Texnologiya Universiteti") adlı federasiya yaratmışdır.
Meteorologiya
Atmosferin quruluşu və xüsusiyyətləri
Qışda stratosferdə güclü qərb küləkləri üstünlük təşkil edir. Yayda 15 – 20 km hündürlükdə qərb küləklərinin sürəti 4 – 6 m/san-dək azalır.
Tvente Universiteti
Reytinq cədvəllərində
2012-ci ildə "QS" şirkəti tərəfindən hazırlanmış dünya universitetləri reytinqində icmala daxil edilmiş 500-dən çox ali məktəb sırasında Tvente Universiteti 224-cü yerdə qərarlaşmışdır. Həmin reytinqdə bu ali məktəb mühəndislik-texniki elmlər sahəsində 135-ci yeri tutmuşdur.
Meteorologiya
Atmosferin quruluşu və xüsusiyyətləri
Termosferdə çoxlu elektrik yüklü hissəciklər – ionlar var. O yerdə ki, ionlarin cəmləşməsi çoxalır, orada radiodalğaların yayilması asanlaşır. Bu xüsusiyyətlərinə görə termosferə ionosfer də deyilir. İonosferdə qütb parıltısı müşahidə olunur, bu hadisə günəşin ultrabənövşəyi şüalarının təsiri altında seyrək havanın işıqlanmasıdır. Qütb parıltısının spektrinin öyrənilməsi imkan verir ki, bu qatlarda atmosferin tərkibi və temperatur rejimi haqqinda məlumat əldə olunsun.
Yerin süni peyklərinin məlumatına əsasən atmosferin yuxarı sərhədi 2000 – 3000 km hesab olunurdu. Sonralar, aya tərəf buraxılan kosmik raketlərlə 20.000 – 22.000- km hündürlükdə ionlaşmiş qazlar aşkarlandı. Atmosferin bu hissəsi yer tacı adlanır. Atmosferi şərti olaraq 2 hissəyə ayirirlar: aşaği, yaxud six qat 150 km-ə qədər və yerətrafı kosmik fəza – 150 km-dən 930.000 km-ə qədərdir.
2010 Qış Olimpiya Oyunları medal sıralanması
thumb|330x330px|Dağ xizəki yarışlarının medalçıları: gümüş medalçı Tina Maze [[Sloveniya|(Sloveniya), qızıl medalçı Andrea Fişbaçer (Avstriya) və bürünc medalçı Lindsey Vonn (Birləşmiş Ştatlar)]] 2010 Qış Olimpiya Oyunları və ya rəsmi adı ilə XXI Qış Olimpiya Oyunları qış idman növləri üzrə fevralın 12-dən 28-nə gədər Kanadanın Vankuver şəhərində baş tutdu. Ümumi olaraq 82 dövlətin 2 632 idmançısı 7 müxtəlif idman növü üzrə 15 yarışda mübarizə apardı. Vankuver Olimpiadasında 86 medal dəsti uğrunda mübarizə getdi.
Vankuver Olimpiadasında 26 ölkənin idmançıları ən azı bir medal qazandı, həmin ölkələrdən 19-u ən azı bir qızıl medal qazandı. Kanada ilk dəfə ev sahibi olduğu Olimpiya Oyunlarında qızıl medal qazandı; buna gədər Kanada 1976-cı ildə Monrealda və 1988-ci ildə Kalqaridə qızıl medal qazana bilmədi. Həmçinin Kanada idmançıları tarixində ilk dəfə medal sıralanmasında birinci yeri tutdu, bundan savayı Kanada Qış Olimpiya Oyunlarında ən çox qızıl medal qazanan ölkə oldu, (14). Buna gədər SSRİ 1976-cı ildə və Norveç 2002-ci ildə 13 qızıl medal qazandı. Amerika Birləşmiş Ştatları isə Qış Olimpiya Oyunlarında ən çox medal qazanan ölkə olaraq yeni rekorda imza atdı, (37). Keçmiş rekord 2002-ci ildə Almaniya tərəfindən qeydə alındı, (36). Belarus və Slovakiyanın idmançıları tarixində ilk dəfə olaraq Qış Olimpiya Oyunlarında qızıl medal qazandı.
Norveç xizəkçisi Marit Börgen Vankuver Olimpiadasında ən çox medal qazanan idmançı oldu, beş medal (üç qızıl, bir gümüş və bir bürünc) və həmçinin Çinli şort-trekçi Van Men üç qızıl medal qazanaraq, ən çox qızıl medal qazanan idmançıdan biri oldu.
Medal sıralanması
thumb|330x330px|Fiqurli konkisürmə yarışlarının mükafatçıları: Gümüş medalçı Meryl Davis və Çarlie Vite ([[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ), qızıl medalçı Tessa Virtue və Skott Moir (Kanada), bürünc medalçı Oksana Domnina və Maksim Şabalin (Rusiya)]] Vankuver Olimpiadasında kişilərin fərdi biatlon yarışlarında qızıl medal Norveç qazandı. Gümüş medal isə iki idmançıya təqdim olundu, Norveç və Belarus idmançılarına. Bürünc medal isə təqdim olunmadı.
* — ev sahibi (Kanada)
Faydalı qazıntılar
Faydalı qazıntılar — insanların təbiətdən əldə edərək, sənayedə və məişətdə effektli istifadə etdiyi kimyəvi maddələr və qiymətli daşlardır.
Düşüncə ilə faydalı qazıntı axtarmaq üçün isə insanlara 12 −15 min il lazım olmuşdur. Yer qabığında 88 kimyəvi element mövcuddur. Bu kütlədə oksigenin payı 47, silisium −27, alüminium −8, dəmir −5, kalsium −5, natrium, maqnezium və kalium 2–2,7 faiz təşkil edir.
4 elementin (titan, fosfor, manqan, hidrogen) payı 1% və digər 76 elementlərin payı cəmi 0,41% -dir. Bu kimyəvi elementlər yer qabığında sərbəst kristallokimyəvi sistem –bərk minerallar yaradır. Minerallar – təbii və süni yaranan dayanıqlı kimyəvi birləşmələrdir.
Minerallar birlikdə dağ süxurlarını (dunitləri, piroksenləri, qabbronu, bazaltları, dioritləri, qranatları, qranodioritləri və s.) təşkil edirlər.
Dağ süxurlarından daha dərin, maqma ilə əlaqədar olan dunitlər və piroksenlər sayılır ki, onunla almaz, xromit, qızıl, platin, nikel yataqları; qabbroidlərlə — dəmir, nikel titan, vanadium, mis; diorit, qranodioritlərlə — mis, molibden, volfram; qranitlərlə nadir metallar (qalay, volfram, beril, litium, tantal, uran və s.) yataqları əlaqədardır.
Kreyter sxemi
Dünyada sənaye tələbatına görə faydalı qazıntı yataqlarının "Kreyter sxemi" deyilən bir sxemi qəbul olunub; bu sxem aşağıdakı şəkildədir:
Qeyd olunan sxemdə göstərilən yataqların demək olar ki, hamsi Azərbaycanda vardır. Ümumiyyətlə, Azərbaycan ərazisinin geoloji quruluşu, strukturu, maqmatizmi, çökmə və metasomatik süxur kompleksləri mürəkkəb və müxtəlifdir. Məhz bununla əlaqədar olaraq, respublikamız müxtəlif struktur –metallogenik zonalarda yerləşmiş bir sıra faydalı qazıntılarla zəngindir. Bu qəbildən, öz səciyyəsi və xüsusiyyətlərinə görə ölkəmizin Qərb bölgəsinin özünəməxsus yeri vardır. Bu bölgədə dəmir, mis-kolçedan ,alunit, kobalt, barit, qızıl və s. filizlərin, mərmər, pirofillit, kaolinit, qabbroidlər, qranitoidlər, qranodiorit, əhəngdaşı kimi tikinti və üzlük daşı süxurların yataqları mövcuddur. Bu yataqlarda filizlər içərisində 200-ə yaxın minerallara rast gəlinir. Bunlardan maqnetit, qranat, epidot, piroksen, aktinolit, obsidian, xlorit, kalsit, kvars, hematit və sulfidləri (pirit, xalkopirit və s.) göstərmək olar. Bu minerallardan ametist, qranat kimi qiymətli daşları, dağ bülluru, pirop, almandın, andaratit kimi zərgərlik daşlarını xüsusi ilə qeyd etmək olar.
Bəzi minerallar özun xüsusiyətlərinə görə adlandırılmişdir. Məsələn, almaz –bərk, kianit –mavi, rubin –qırmızı, barit –ağır, talk –yağlı, piroksen –odlu qonaq, aktinolit –iki şüalı və s. bəzi menirallar tapıldığı yerlərin adları ilə: muskovit –Moskvada, amazonit –Amazoniyada, daşkəsənit –Daşkəsəndə və s. bəzi minerallar isə müalicəvi və qoruyucu olduğuna görə: nefrit –böyrək xəstəliyi, ametist –sərxoşluqdan qoruyan; bəziləri isə tərkibinə görə: qalenit –qurğuşun, kuprit –mis və s. adlandırılıb.
Səməd Sadıqov
Səməd Qurban oğlu Sadıqov — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. Gürcüstan SSR ictimai xadimi. SSRİ-nin "Lenin" və "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordenləri laureatı.
Həyatı
Səməd Qurban oğlu Sadıqov 1903-cü ildə Tiflis quberniyası, Borçalı Qəzasının Qaçağan kəndində doğulub. Uşaqlığı və gəncliyi Qaçağan kəndində keçmişdir. 1920–1927-ci illərdə Qaçağan kənd ümüumtəhsil məktəbində oxuyub. Ömrünun sonuna qədər Qaçaəan kəndində yaşamışdır. 22 mart 1989-cu ildə Qaçağan kəndində dünyasını dəyişmiş və 23 mart 1989-cu ildə Qaçaəan kənd məzarlığında dəfn edilmişdir.
Fəaliyyəti
1930-cu ildən Borçalı Qəzası "Kommunizm" kolxozunda əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Əvvəlcə texniki bitkilər manqasının işçisi daha sonra isə tərəvəzçilik briqadasında çalışmışdır.
1932–1937-ci illərdə "kommunizm kolxozunda təsərüffat briqadiri vəzifəsini tutmuşdur.
1938–1941-ci illərdə Qaçağan "Kommunizm" kolxozu İdarə Heyətinin sədr müavini işləmişdir. 1942-ci ilin yanvarında S.Sadıqov Borçalı qəzasının Təkəli kəndində 21 may" kolxozu İdarə heyətinin sədri seçilmiş və 1945-ci ilə qədər bu vəzifəni tutmuşdur. Böyük Vətən Müharibəsi illərini əhatə edən bu dövrdə S.Sadıqov "1 may" kolxozunun rəhbəri olaraq, həm Borçalı qəzasının Təkəli kəndi, o cümlədən qonşu Qaçağan və Xancıqazlı kəndlərinin əhalisinin işlə təmin edilməsində, Sovet Ordusuna tərəvəz, süd məhsulları, yağ, pendir və ət məhsulları ilə SSRİ Dövlət Müdafiə Komitəsi tərəfindən kolxozlar üçün məcburi təyin edilmiş planın yerinə yetirilməsi üçün ciddi əmək sərf etmişdir.
1945–1947-ci illərəd S.sadıqov Qaçağan "Kommunizm" kolxozuna anbar müdiri təyin edilir və o əmək fəaliyyətinin bu vəzifəsində 1947-ci ilədək davam etdirmişdir.
1947–1953-cü illərədə isə "Kommunizm" kolxozunda təsərüffat briqadasına rəhbərlik etmişdir. Bu briqadad işlədiyi dövrdə, əsasən də 1948-ci ildə yüksək məhsul əldə etməsinə görə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3 mart 1948-ci il tarixli fərmanı ilə Sovet İttifaqı Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görülmüşdür.
Tələbə Dünyası (qəzet)
"Tələbə dünyası" qəzeti Bakı Slavyan Universiteti rektorluğunun 28 avqust 2000-ci il tarixli qərarına uyğun olaraq universitetin rektorunun 14 sentyabr 2000-ci il tarixli 46 saylı əmri ilə təsis edilmişdir.
Qəzetin ilk sayı 9 noyabr 2000-ci il tarixində nəşr olunmuşdur. 8 səhifədən ibarət olan "Tələbə dünyası" qəzetinin hər sayında 50-yə yaxın mövzularda müxtəlif rubrikalar altında universitetin müəllim, magistr və tələbələrinin məqalələri, şerləri dərc olunur.
Qəzetdə hər iki dildə - həm Azərbaycan, həm də rus dillərində məqalələr dərc olunur. "Yaddaşımızı təzələyək", "Bura Vətəndir", "Tariximizin qan yaddaşı", "Slavyan dünyası", "Əsrlərdən gələn səslər", "Nobel mükafatı laureatları", "Hikmət xəzinəsindən", "Dahi şəxslərin həyatından", "Xalq təbabəti", "Bəşəriyyətin sirləri", "Tapın görək", "Bilirsinizmi", "Bunu bilmək lazımdır" və s. rubrikalarda ictimai, siyasi, mədəni, tarixi, elmi və digər mövzular barədə geniş məlumatlar verilir. Qəzetin hər sayında universitet həyatında baş verən yeniliklər, keçirilən tədbirlər, görüşlər geniş əhatə olunur. "Rektorluq səhifəsi", "Yeniliklər" və "Aktual" səhifələrində universitetin həyatı ilə bağlı olan bütün hadisələr geniş işıqlandırılır. Digər "Tanış olaq", "Rakurs", "Tərcümə", "Düşüncələr", "Tələbə yaradıcılığı" səhifələrində dərc olunan materiallar isə universitetin magistr və tələbələrinin intellektual səviyyəsinin yüksəlməsində, onların dünyagörüşünün formalaşmasında muhum rol oynayır.
Hər tədris ilinin sonunda "Tələbə dünyası" qəzeti "Dünya tələbə gözü ilə" və "İstedadlı tələbə" adları altında müsabiqələr elan edir. Adıçəkilən müsabiqələrin sərgiləri təşkil olunur və qalib gəlmiş tələbələrə tərifnamələr verilir. Bundan əlavə qəzetin təşəbbüsü və təşkilatçılığı ilə universitetin fakültələri arasında "BSU" (BISTRO, SMELO, UMNO) adlı intellektual oyun da keçirilir.
Bütün bunlar tələbə həyatının daha maraqlı və rəngarəng olmasına imkan yaradır.
Azor adaları
Azor adaları (Açores) — Atlantik okeanında, Pireney yarımadasından təqribən 1200 km qərbdə arxipelaq.
Məlumat
Azor adaları Portuqaliyada inzibati ərazidir (muxtar rayon). Paytaxtı Ponta-Delqada (San-Migel adası) dır. Ada Lissabon şəhərindən 1,500, Şimali Amerikadan sahillərindən 3,900 km məsafədə yerləşir. Azor adaları yüksək təzyiq sahəsindədir (Azor antisiklonu). Səthi hündürlüyü 2351 metrədək (Piku dağı) olan dağlıqdır. Burada tez-tez zəlzələlər olur. Çoxsaylı termal və mineral su bulaqları var. İqlimi subtropikdir. Orta temperatur yanvarda 14 °C, iyulda 22 °C, illik yağıntı 700–800 mm-dir. Dəfnə və şabalıd meşələri var. Banan, sitrus bitkiləri, ərik, üzüm və s. yetişdirilir. Maldarlıq inkişaf etmişdir. Transatlantika dəniz və hava yollarında bir tərəfdən Avropa ilə Afrika, digər tərəfdən isə Amerika arasında mühüm bazadır. Balıq və balina ovlanır. Əsas şəhər və portları: Ponta-Delqada, Anqradu-Eroişmu, Orta. Məşhur qış kurortudur.
Tarixi
Azor adaları hələ karfagenlilərə, normanlara və ərəblərə məlum idi. 1427-ci ildə adalar portuqallar tərəfindən yenidən kəşf olunmuşdur. Azor adalarının XV əsrdə başlanan kolonizasiyasında portuqallarla yanaşı, flamandlar və digər Avropa xalqları iştirak etmişlər. Coğrafi cəhətdən uzaqda yerləşməsinə baxmayaraq, bu adalar Portuqaliya üçün daim mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir. 1832-ci ildə Azor adalarında Portuqaliya kralı I Migelin mütləqiyyət rejiminə qarşı başlanan mübarizə Portuqaliyada konstitusiya quruluşunun bərqərar olması ilə nəticələndi.
XIX-XX əsrlər Azor adaları üçün məhəlli muxtariyyət əldə etmək cəhdi ilə səciyyələnir. Birinci muxtariyyət statutu 1895-ci ildə qəbul olundu. Portuqaliyada Aprel inqilabı (1974) şəraitində Azor adalarında Portuqaliyadan tamamilə ayrılmağa can atan təşkilatların fəaliyyəti genişləndi. Kontinental Portuqaliyada demokratik quruluşun konsolidasiyası möhkəmləndikcə Azor adalarında separatçı hərəkatın qarşısı alındı. 1976-cı ildə qəbul olunmuş Portuqaliya konstitusiyasına görə, adalar tamamilə özünüidaretmə hüququ əldə etdi. Özünün bayrağı, icraedici və qanunverici hakimiyyət orqanları olan Azor adaları Portuqaliyanın muxtar regionu kimi tanındı.
Adalar
Azor adaları Şimali Atlantik okeanın mərkəzində vulkan mənşəli doqquz böyük adadan və bir neçə kiçik mərcan rifindən ibarətdir:
Vaccinium ovalifolium
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Monarx
thumb|left|200px|[[XIV Lüdovik, (Hyacinthe Rigaud tərəfindən 1701-ci ildə çəkilmişdir).]] Monarx ( —, "tək" və , "hökmdar" — mütləq hökmdar) — monarxiya quruluşu mövcud olan dövlətlərdə vərasət, yaxud seçki (nadir hallarda) yolu ilə seçilən dövlət başçısı (çar, imperator, kral, sezar, kayzer, firon, knyaz, şahzadə, hersoq, taqavor, ekzarx, nequs, şah, sultan, əmir, xəlifə, xan, malik, bəy, vəzir, puştun və s.).
Monarxın əlində ali hakimiyyət, hərbi və məhkəmə hakimiyyəti (mütləq Monarxiya, hazırda yalnız Asiya ölkələrində mövcuddur. Vatikan teokratik monarxiya hesab olunur) cəmləşə bilər. Dövrümüzdə monarxın hakimiyyəti ölkənin ali qanunverici orqanı ilə məhdudlaşdırılır (Parlamentli və ya Konstitusiyalı Monarxiya).
Bulbophyllum inaequisepalum
(Bulbophyllum inaequisepalum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Monteneqro bayrağı
Monteneqro bayrağı — Monteneqro Respublikasının dövlət bayrağı.
Yarımca (Babək)
Yarımca — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonunun Yarımca kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Toponimikası
Oykonim "kəndin yarısı" mənasındadır.
Tarixi abidələri
Yarımca kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələri qeydə alınmışdır:
İqtisadiyyatı
Əhali taxılçılıq, tütünçülük, üzümçülük və heyvandarlıqla məşğuldur.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət evi mövcuddur.
Təhsil
Kənddə Yarımca kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə tibb məntəqəsi mövcuddur.
Oyunlar nəzəriyyəsi
Oyunlar nəzəriyyəsi — strateji qərar qəbuletməni öyrənən elm sahəsidir. Daha dəqiq, Myersona görə oyunlar nəzəriyyəsi "ağıllı rasional qərar qəbul edənlər arasında konfliktin və əməkdaşlığın riyazi modellərini öyrənir". Oyunlar nəzəriyyəsi əsasən iqtisadiyyat, siyasi elmlər, psixologiya, məntiq və biologiyada istifadə olunur. İlk dövrlərdə bu sahəyə əsasən sıfır-cəm oyunlar daxil edilirdi ki, bu tip oyunlarda bir oyunçunun qazancı digər iştirakçıların xalis itkilərinə bərabərdir. Lakin bu günlərdə oyunlar nəzəriyyəsi daha geniş və mürəkkəb əlaqələrə tətbiq olunur. Müasir oyunlar nəzəriyyəsi John von Neumannla 1920-ci illərin sonundan etibarən başlamışdır.
Oyunlar nəzəriyyəsi — (ing.game theory, ru.теория игр)– tətbiqi riyaziyyatın, daha dəqiqi, əməliyyatların tədqiqinin bölməsi. Oyunlar nəzəriyyəsinin müəllifi Con fon Neyman (John von Neumann, 1903–1957) hesab edilir. Rəqabətli oyunda strategiya və uğur (uduş) ehtimalı məsələləri araşdırılır; rəqabətli oyunda hər bir iştirakçı oyuna qismən nəzarət edir və o biri iştirakşılara nisbətən daha uduşlu gedişlər etməyə çalışır. Oyunlar nəzəriyyəsinin metodları daha çox iqtisadiyyatda və başqa ictimai elmlərdə: sosiologiyada, politologiyada, psixologiyada, etikada və başqa sahələrdə tətbiq olunur. 1970-ci illərdən başlayaraq bioloqlar heyvanların davranışını və təkamül nəzəriyyəsini araşdırmaq üçün oyunlar nəzəriyyəsindən istifadə edirlər. Bu nəzəriyyə süni intellekt və kibernetika üçün çox böyük önəm daşıyır.
Oyunlar nəzəriyyəsi çərçivəsində oyun növləri:
1.Eyni maraqlarla olan oyun - rasional oyunçuların arasında əməkdaşlıq əsasında oynanılır.
2.Əks maraqlarla olan oyun - rasional oyunçuların arasında münaqişəli şəraitdə oynanılır.
3.Qarışıq maraqlarla olan oyun - həm əməkdaşlıq, həm də münaqişəli şəraitdə ola bilər.
Oyunların təsvir üsulları
Hər hansı bir oyunu təsvir etmək üçün oyunun oyunçularını, informasiyanı, oyunçuların seçimlərin və bu seçimlərə uyğun nəticələri (mükafatları) təyin etmək lazımdır.
Normal forma
Normal formada əsasən oyunlar matris şəklində göstərilir. İki oyunçudan ibarət oyunda, bir oyunçunun seçimləri sətrlərdən, digərinin isə sütünlar ibarət olur. Oyunçuların seçimlərinə uyğun qazancları müvafiq sətr və sütunların kəsişməsində göstərilir.
Xarakteristik funksional forma
Bu formada qazanclar müvafiq funksional formada göstərilir.
Diktatura
Diktatura ( dictatus sözündən  - təyin edilmiş ) - kənar nəzarət və faktiki məhdudiyyətlər olmadığı halda hakimiyyətin bir şəxsin və ya bir qrup insanın əlində cəmləşdiyi, müxtəlif  şiddət üsulları ilə həyata keçirilən siyasi rejim forması.
Akademik politologiya nöqteyi-nəzərindən diktatura dövlət başçısının və ya hakim dairənin öz hakimiyyətini birbaşa həyata keçirmə formasıdır. Hakimiyyətin həyata keçirilməsinin bu forması Fransa İnqilabının zirvəsində mövcud olan siyasi sistemin nümunəsində göstərmək mümkündür: hakimiyyət forması respublika formasıdır, hakimiyyətə münasibət demokratiyadır, hakimiyyətin həyata keçirilməsi forması diktaturadır.
Diktatura rejiminin fəaliyyəti çox vaxt siyasi müxalifətə qarşı radikal və ya repressiv tədbirlərlə,vətəndaşların bu və ya digər şəkildə bu rejimin mövqeyinə zidd olan hüquq və azadlıqlarının sərt şəkildə boğulması və ya ləğvi ilə müşayiət olunur.