cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fikrət Əmirov
Simfonizm
Dördüncü hissə rondo formasındadır. Burada əvvəlki hissələrdən mövzular məsələn, birinci hissədən işlənmə, ikinci hissədən, müqəddimədən götürülmüş mövzular yenidən səslənərək simfoniyaya ümumiləşdirilmiş bir ahəng gətirir. Bu hissədə Nizaminin leytmotivi də bir qədər dəyişdirilmiş halda səslənir. Əsasən, iki mövzuya possoj xarakterli müqəddimə və Nizaminin leytmotivinin dəyişilmiş intonasiyalarına istinad edən əsas mövzu son hissədə üstünlük təşkil edir. Son hissənin geniş, dinamik kodası da Nizaminin leytmotivinə əsaslanır. Bununla da bəstəkar şairin dahiliyinin təsdiqini musiqi dili ilə ifadə edir və bu da simfoniyanın əsas ideyasıdır.
Simfoniya simli alətlər üçün yazılmışdır, lakin orkestrin eynicinsli tərkibə malik olmasına baxmayaraq, əsərin musiqi boyalarının rəngarəngliyi, materialın dinamik, intensiv inkişafı, harmonik dilinin əlvanlığı əsas və köməkçi partiyaların tematik ardıcıllığı, paralel kvintaların ostinat hərəkətləri və s. struktur qanunauyğunluqlarının aydınlığı ilə fərqlənir.
Simfoniya ilk dəfə 15 sentyabr 1947-ci ildə Moskvada Pyotr İliç Çaykovski adına salonda Nizaminin 800 illik yubileyinə həsr olunmuş gecədə səsləndirilmişdir. Simfoniyanın dirijoru Nikolay Anasov olmuşdur.
"Nizami" simfoniyası yalnız respublikada deyil, bir çox ölkələrin konsert salonlarında səsləndirilirək məşhur musiqiçilər tərəfindən uğurla qarşılanmışdır. Bu simfoniya haqqında bəstəkara xüsusi məktub da ünvanlanmışdır. Belə ki, 1963-cü ildə Leyspiq radiosunun simfonik orkestrinin kollektivi "Nizami" simfoniyasını bəstəkarın ad gününə hədiyyə olaraq ifa etmək qərarına gəlirlər. Dirijor Hans Roderin rəhbərliyi ilə əsər Almaniyada ifa olunur və həmin kollektiv Fikrət Əmirova xüsusi bir məktub göndərir.
"Nizami" simfoniyası 1965-ci ilin may ayının 6-da İngiltərənin Royal Festival Hold salonunda RSFSR-in əməkdar artisti Gennadi Rojdestvenskinin idarəsi ilə ifa olunmuşdur. Bu konsert də bəstəkar özü də iştirak edib. 1964-cü ilin mart ayında simfoniya Ümumittifaq Radio və Televiziyası Böyük Simfonik Orkestri son redaksiyada Gennadi Rojdestvenskinin rəhbərliyi ilə səsləndirilmişdir. Gennadi Rojdestvenski əsər haqqında yazırdı ki, "Simfoniya yeni müəllif redaksiyasında təkmilləşdirilmişdir, lirik boyalar daha yumşaq və incə, faciəli epizodlar daha aydın və ciddi olmuşdur. Əsər zahirən təmtəraqlı, tembr müxtəlifliyi ilə deyil, bədii obrazlar aləminə meyilliliyi, insan taleyi üzərində dərin fikrə dalması ilə rəğbət qazanır."
Simfoniya 1968-ci ildə Türkiyədə dirijor Səbahəddin Qələndərinin rəhbərliyi ilə ifa olunub. Belə ki, həmin ildə Fikrət Əmirov rəsmi olaraq Türkiyəyə dəvət edilir. Səfər çərçivəsində bəstəkarla görüşlər keçirilir və onun əsərləri səslənir. "Nizami" simfoniyası Türkiyədə xüsusi rəğbətlə qarşılanır. Simfoniyanın çox uğurla qarşılandığı Türkiyə mətbuatında əsərlə bağlı bir çox yazılar dərc olunur.
Türk yazıçı Tarih Kyuven əsərlə bağlı 1968-ci il tarixli "Ulus" qəzetində yazırdı ki, "Mən Fikrət Əmirovun "Nizami" simfoniyasından sarsılmışdım… Bartokdan sonra insanı həyəcanlandıran, ruhlandıran hisləri simli musiqi ilə ifadə edən bəstəkarları barmaqla sadalamaq mümkündür. Bütün registrlərdə gözəl səslənən hər an yeni söylənilməmiş nəyi isə açmağı vəd edən, çağlayan vulkan axarına bənzəyən bu əsər böyük bəstəkarımızın "Nizami" simfoniyasıdır…"
Fikrət Əmirovun simfonik əsərlərinə onun "Simfonik portretləri" əsəri də daxildir. 1970-ci illərdə yazılan bu əsərdə bəstəkar Azərbaycanın görkəmli mədəniyyət və incəsənət xadimləri olan Üzeyir Hacıbəyli, Cəfər Cabbarlı, Bülbül, Səməd Vurğun, Hüseyn Cavid və Niyazi kimi şəxsiyyətlərin obrazlarını öz musiqisi ilə təqdim etməyə çalışıb.
Fikrət Əmirovun "Simfonik portretlər" əsəri 7 hissədən ibarətdir. Bu obrazların tərənnümü üçün şair Teymur Elçinin mətnlərindən də istifadə edib. "Simfonik portretlər" əsərinin birinci hissəsi Azərbaycan vokal sənətinin görkəmli nümayəndəsi Bülbülə ithaf olanun əsərlə başlayır. Bəstəkar burada Bülbülün repertuarından Asəf Zeynallının Cəfər Cabbarlının sözlərinə bəstələdiyi "Ölkəm" romansının intonasiyalarından da istifadə edir. Orkestr bu intonasiyaya əlavə olaraq Teymur Elçinin Azərbaycana həsr olunan şeirinin misralarını xüsusi pafosla söyləyir.
Alla Cəlilova
Bioqrafiyası
Üçüncü sinfi bitirdikdən sonra valideynlər qızlarını Moskvaya aparırlar. Burada əvvəlcə Bolşoy Teatrını ziyarət etmək imkanı qazanır. 1920-ci ildə Alla Cəlilova Moskva Xoreoqrafiya Məktəbinə daxil olur. Sonra Bolşoy Teatrının balet məktəbinə qəbul edilir və burada səylərini milli rəqslərə yönəldir. İlk dərslərini Aleksandr Qorski və Olqa Nekrasovadan alır. Sonra Vasili Tixomirovun tələbkarlığı və qayğısı sayəsində gənc balerinanın bacarıqlarını mükəmməlləşir və inkişaf edir.
Fikrət Əmirov
Simfonizm
Əsərin ikinci hissəsi Cəfər Cabbarlıya həsr olunmuşdur. Əsərin bu hissəsi monoloq şəklində yazılmışdır. Burada orkestrlə metso-soprano səsi daxil edilir. O, bəstəkarın "Cəfər Cabbarlının portreti" vokal əsərindən bəzi parçaları ifa edir. Sonra Teymur Elçinin şairə həsr etdiyi şeir səslənir.
"Simfonik portretlər" əsərinin üçüncü hissəsi Səməd Vurğunla bağlıdır. Bu portretin musiqi dilində aşıq intonasiyaları hiss olunur ki, bu da şairin daxili aləmi ilə bağlıdır. Buradakı musiqi şairin "Azərbaycan" şeirinin misraları ilə həmahəng səslənir.
Əsərin dördüncü bölməsi Üzeyir Hacıbəyova həsr olunub. Bəstəkar Üzeyir Hacıbəyova olan sevgisini musiqi dili ilə ifadə etməyə çalışıb. Belə ki, bu nömrədə Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasından bəzi musiqi nömrələrinə istinad edilərək Fikrət Əmirov tərəfindən orkestrləşdirilir. Burada Teymur Elçinin şeiri də səslənir.
Alla Cəlilova
Bioqrafiyası
Bolşoy Teatrında çalışır. 1933-cü ildən balet rəqqasəsinin işini tədris fəaliyyəti ilə birləşdirir. 20 ildən artıq SSRİ Bolşoy Teatrının balet məktəbində dərs deyir. SSRİ Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin elmi katibi, Enerji İnstitutunun termohidrodinamik laboratoriyasının müdiri, texnika elmləri doktoru, professor Sergey İvanoviç Kosterinlə evli olmuşdur. Zarafatla adlandırıldığı kimi "Qafqaz kürəkəni"-nin iştirakı ilə SSRİ Elmlər Akademiyasının Dağıstan bazası SSRİ Elmlər Akademiyasının Dağıstan şöbəsinə çevrilir. Onun övladı olmamışdır.
Fikrət Əmirov
Simfonizm
"Simfonik portretlər" əsərinin beşinci hissəsi maestro Niyaziyə həsr olunub. Burada onun musiqi sənətində olan yeri, mövqeyi daha aydın ifadə olunur.
Əsərin altıncı hissəsi görkəmli dramaturq Hüseyn Cavidə ithaf olunub. Bunun üçün bəstəkar yenə də əvvəlki nömrələrdə olduğu kimi koloritli səsin ifasından istifadə edir.
Vətənpərvərliyi tərənnüm edən yeddinci hissə "Ölkəm" adlanır. Epiloqda yenə də Azərbaycana himn deyilir.
Fikrət Əmirov daim poeziyaya maraq göstərmiş və Azərbaycan klassik şairlərinin obrazlarını öz musiqilərində əbədiləşdirmişdir. Bu mənada bəstəkarın "Nizami" simfoniyası, "Nizami", "Nəsimi dastanı" baletlərini nümunə göstərmək mümkündür. Bəstəkarın "Simfonik portretlər" əsərində də Hüseyn Cavid, Cəfər Cabbarlı kimi ədiblərin obrazları Əmirovun musiqisi ilə yüksək bədii ideyaları əks etdirən melodik çalarlarla təqdim olunur. Bəstəkarın belə əsərlərindən biri də "Vaqifi" simfonik poemasıdır. Əsər 1964-cü ildə şair, Qarabağ xanlığının vəziri Molla Pənah Vaqifin poeziyasına məhəbbətin ifadəsi kimi qələmə alınıb.
Əsər haqqında Fikrət Əmirov 1983-cü ildə nəşr olunan "Musiqi düşüncələri" kitabında yazır ki, "''Böyüklük", "dahilik" ifadələri Molla Pənah Vaqifi heç də başqa böyük, dahi şairdən fərqləndirmir. Mənə elə gəlir ki, Vaqif haqqında nəsə daha ülvi bir söz demək lazımdır. Mən şəxsən o sözü tapa bilmirəm. Bir onu bilirəm ki, o sözü axtara-axtara ixtiyarsız olaraq pianonun arxasına keçmişəm, Vaqif haqqında düşünə-düşünə "Vaqifi" simfonik-poemasını yazmışam.''
Fikrət Əmirovun bu düşüncələrlə 1964-cü ildə yazdığı "Vaqifi" poeması da onun yaradıcılıq üslubuna xas olan melodiyalardan ibarətdir.
Ayxan Tağızadə
2013 Portuqaliya Gənclər arası Avropa Çempionatında
Ayxan Tağızadə 25–28 sentyabr 2013-cü ildə Portuqaliya Portu şəhərində Gənclər arasında keçirilən Avropa Çempionatında 63 kq çəkidə iştirak etmiş və II yeri tutmuş gümüş medal qazanmışdır.
Fikrət Əmirov
Simfonik muğamları
Fikrət Əmirov 1948-ci ildə "Şur" və "Kürdovşarı" simfonik muğamlarını yaratdı. Bu iki simfonik muğam bəstəkarın yaradıcılığında xüsusi bir yer tutur.
Alla Cəlilova
Bioqrafiyası
O, 1992 -ci ildə dünuyasını dəyişir. Domodedovodakı Müsəlman qəbiristanlığında dəfn edilir. O, 3 əsrlik Bolşoy Teatrının səhnəsində bütün mövcudluq tarixində oynayan ilk və yeganə Dağıstanlı qadındır.
İlqar Safat
Yaradıcılıq fəaliyyəti
İlgar Safat həmçinin teatr rejissoru kimi fəaliyyət göstərir, 2013-cü ildə S. Vurgun adına Rus Dram teatrın səhnəsində Ceyn Ostinin "Qürur və qərəz" (Гордость и предубеждение)adlı əsəri əsasında eyni adlı tamaşa qurmuşdur. 2014-cü ilin Noyabr ayında, Rus Dram teatrının səhnəsində Hacı Murad Yegizarovun yubileyinə həsr olunmuş "Artist və onun kölgəsi" (müəllif- Vladimir Stupinski) tamaşasını qurub.
Fikrət Əmirov
Simfonik muğamları
"Şur" və "Kürd Ovşarı" simfonik muğamları duologiya xüsusiyyətinə malikdir. "Şur" simfonik muğamı Şur, Şur-Şahnaz, Bayatı, Əraq, Simayi-Şəms hissələrindən ibarətdir. "Kürd-Ovşarı" duologiyanın ikinci hissədir. Həmçinin həcm etibarilə "Şur" muğamından daha kiçikdir. Əsər "Kürd-Ovşarı" zərbi muğamının xüsusiyyətlərinə əsaslanır, dörd bölmədən ibarətdir. "Kürd-Ovşarı" muğamı çox cəld ifa olunaraq, "Şur" muğamı ilə müqayisədə daha miniatür həcmlidir.
"Şur" simfonik muğamı bir neçə hissədən ibarətdir: Şur, Şur-Şahnaz, Bayatı, Əraq, Simayi-Şəms. Hər bir hissədən sonra qısa rəng və ya təsnif səslənir. Bəstəkarın istifadə etdiyi Əraq şöbəsi Şur dəstgahına daxil deyildir. Əraq Rast və onun ailəsinə daxil olan muğam dəstgahlarının zil şöbəsidir.
Ayxan Tağızadə
2015 Avropa Oyunlarında
Ayxan Tağızadə 17 iyun 2015-ci ildə Baku Crystal Hallda 2015 Avropa Oyunları çərçivəsində taekvondo üzrə keçirilən kişilər arasında 68 kiloqram çəkidə Azərbaycanı təmsil etmişdir.
Alla Cəlilova
Bioqrafiyası
SSRİ Bolşoy Teatrının və Balet Ensiklopediyasının yubiley nəşrinin bütün səhifələri ona həsr olunmuşdur.
Tədris fəaliyyəti
Alla Cəlilova yalnız istedadlı balerina deyil, həm də əla müəllim idi. O, yüzdən çox balet artisti yetişdirmişdir. 1933-cü ildən Bolşoy Balet Məktəbində dərs demişdir.
Tələbələri arasında Alma-Ata Opera və Balet Teatrının fəxrinə çevrilən bir qrup Qazax balet rəqqasları da vardı. Onun birbaşa iştirakı ilə Dağıstan və Şimali Qafqazın digər respublikaları üçün bir neçə sənətçi qrupu hazırlanmışdır.
Alla Cəlilova Dağıstanda bir balet məktəbi təşkil etmək və gələcəkdə Dağıstan Opera və Balet Teatrı qurmaq arzusunda idi.
Mükafatları
DMSSR -in əməkdar artisti ;
Xatirəsi
9 Aprel 2015-ci il tarixində millətlər evində Böyük Teatrın məşhur balerinası Alla Cəlilova və Dağıstanın ilk kino aktrisası, səssiz kino ulduzu Safiyat Əsgərovaya həsr olunmuş anım gecəsi keçirilir. Tədbir "Dağıstanın məşhur qadınları" layihəsi çərçivəsində keçirilib.
Ayxan Tağızadə
2015 Avropa Oyunlarında
Yarışa ilkin mərhələdən başlayan idmançı Sloveniyalı Yure Pantarla döyüşdə 11:3 hesabı ilə qalib gələrək dörddə bir finalda London Olimpiya Oyunlarının qalibi, ikiqat dünya və ikiqat Avropa çempionu ispaniyalı Xoel Qonzales Bonilla ilə qarşılaşmışdır. On doqquz yaşlı Ayxan Tağızadə təcrübəli rəqibini 7:5 hesabı ilə məğlub edərək yarımfinalda iştirak hüququ qazanmış və Rusiya idmançısı Aleksey Denisenkonu 7:5 hesabı ilə məğlub edərək finala çıxmışdır.
Final görüşündə Ayxan Tağızadə polşalı Karol Robak ilə qarşılaşmış və qələbə qazanaraq Birinci Avropa Oyunlarının çempionu olmuşdur. Bununla da, Azərbaycan birinci Avropa Oyunlarında qazandığı qızıl medalların sayını 11-ə çatdırmışdır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və xanımı, "Bakı-2015" birinci Avropa Oyunları Təşkilat Komitəsinin sədri Mehriban Əliyeva Ayxan Tağızadənin finala çıxmaq uğrunda mübarizəsini (1/4 final) izləmişlər.
Ayxan Tağızadə Birinci Avropa Oyunlarında taekvondo üzrə ilk qızıl medal qazanan idmançı olmuşdur.
2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
Ayxan Tağızadə 17 may 2017-ci ildə Baku Sports Hallda 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunları çərçivəsində taekvondo üzrə keçirilən kişilər arasında 68 kiloqram çəkidə Azərbaycanı təmsil etmişdir. Həlledici mərhələdə İran idmançısı Seyid Hüseyn ilə üz-üzə gələrək, rəqibini 8:7 hesabı ilə məğlub etmişdir.
2017 Summer Universiade
Tayvanda təşkil edilən 29-cu Yay Universiada Oyunlarında taekvondo idman növü üzrə yarışda millinin üzvlərindən −68 kq çəki dərəcəsində döyüşən Ayxan Tağızadə fransız Fabio Mattelə 19:7, Böyük Britaniyalı Jacob Barnettə 17:9, Xavier Perezə (İspaniya) 9:7 hesabı ilə qalıb gələrək yarımfinala vəsiqə qazanıb. Final uğrunda qarılaşmada erməni rəqibi Sergey Vardazaryana (31:14) şans verməyən Ayxan, finalda rusiyalı taekvondoçu Boris Krasnovla döyüşdə qızıl xalla məğlub olaraq yarışı gümüş medalla başa vurdu.
Fikrət Əmirov
Simfonik muğamları
Əsərin üçüncü böyük hissəsi Bayatıdır. Bəstəkar burada Şur muğamının Bayatı-Kürd şöbəsi ilə Çoban-bayatının intonasiyalarını birləşdirir. Bayatı muğam improvizasiyası ilə mahnıvari-rəqsvari epizodların növbələşməsi üzərində qurulur.
Şur şahnaz bölməsi ladın üst kvartasına istinad edir. Onun mərkəzində sanki kiçik təsnif gizlənmişdir. Bu daha işıqlı bir mövzudur. Bəstəkar bu bölməni təsnif kimi qeyd etmir. Sırf şərq koloritli bu mövzunu fleyta-piccolo və bas-klarnet ifa edir. Şur-Şahnaz bölməsi rənglə tamamlanır. Rəng yumşaq və səlis qoboy solosu ilə başlanır. Burada "Ay qadası" xalq mahnısı istifadə olunmuşdur. Daha sonra mövzu klarnet və fleyta ilə ifa edilir. Özündə rəqsvari və mahnıvari başlanğıcı birləşdirən bu rəng incə və məlahətli səslənməklə səciyyəvi ritmə malikdir.
Sonrakı epizodda muğam improvizasiyası ostinat ritmlə birləşir. Solo truba ostonat leytrirmin fonunda improvizasiya edir. Sonra melodiyanı fleyta, qboy və klarnet ifa edir, ritmik ostinato isə mis nəfəsli alətlərlə səslənir. Burada özünəməxsus tembrlər polifoniyası yaranır. Simayi-şəms bölməsi orkestr tuttisi ilə tamamlanır. "Şur" simfonik muğamı giriş mövzusu ilə tamamlanır. Ən sonda isə yenə bas-klarnetdə mövzu səslənir.
"Kürd-Ovşarı" simfonik muğamı Kürd-Ovşarı zərbi-muğamının xüsusiyyətlərinə əsaslanır. Əsər dörd bölmədən ibarətdir. Çox cəld templə ifa olunan əsər, bəstəkarın "Şur" simfonik muğamı ilə müqayisədə miniatür həcmlidir. Burada əsasən zərbi-muğam xüsusiyyətləri saxlanılır, yalnız Şahnaz bölməsi improvizasiya şəklindədir. "Şur" simfonik muğamından fərqli olaraq, Fikrət Əmirov "Kürd-Ovşarı" simfonik muğamında təsnif və rənglərə üstünlük verməmişdir. İstisna olaraq, yalnız Şahnaz bölməsindən əvvəl təsnif verilir. "Kürd-Ovşarı" simfonik muğamı dörd hissədən ibarətdir: "Ovşarı", "Şahnaz", "Kürdi", "Mani".
"Kürd-Ovşarı" simfonik muğamı nəfis, lirik və zərif giriş mövzusu, xüsusən bas-klarnet ilə açılır. Mövzu üç hissəli formadadır, burada solo melodiya bütün orkestrin partiyası ilə növbələşir. Şahnaz bölməsi inkişaflı olub, sərbəst improvizasiya şəklində qurulur. Onun başlanğıcı akkordlarla ifadə olunsa da, sonra dialoq şəklində verilir. Nəfəsli və simli alətlər dialoqa qoşulurlar. Fortepianonun solosunda səslənən kiçik kadensiya "Şur" simfonik muğamından Şur-Şahnaz bölməsinin materialı üzərində bütün şöbənin kulminasiyasına gətirib çıxarır. Həmin hissəni orkestr ifa edir.
"Kürd-Ovşarı" simfonik muğamının son bölməsi Mani təntənəli xarakter daşıyır. Ovşarı kimi bu bölmə də rondovari şəkildədir. Rondonun epizodları Simayi-Şəms və bəstəkarın artıq "Şur" simfonik muğamında istifadə etdiyi epizodun üzərində qurulur. Burada həmin epizod yeni orkestrləşdirmədə təqdim edilir.
Simfonik muğamlar ilk dəfə 8 avqust 1948-ci il tarixində maestro Niyazinin idarəsi ilə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında səslənmiş və sonralar dünyanın müxtəlif ölkələrinin konsert salonlarında ifa olunmuşdur. Ən məşhur dirijor və musiqişünaslar bu əsəri çox yüksək qiymətləndirdilər. Bu mənada xarici ölkə musiqiçilərindən professor Fişer, Ostinqo və başqalarının Fikrət Əmirovun simfonik muğamları və xüsusən də "Şur" haqqında müsbət fikirləri var. Onlar bu əsərləri "Şərq simfonizmi"-nin inkişafında yeni addım kimi dəyərləndirirlər.
Şur simfonik muğamı haqqında həm respublikada, həm də xarici ölkə mətbuatında çoxlu sayda məqalələr nəşr olunub. Fransanın "Disk" jurnalında bildirilir ki, "Şur simfonik muğamı ifadəliyi və parlaq orkestr ustalığı ilə fransız dinləyicilərinin böyük marağına səbəb olmuşdur. Şur muğamında musiqi sənətinin bütün böyük əhəmiyyət kəsb edən əsərlərinə xas olan əzəmət və həqiqət vardır." Bu əsəri Gennadi Rojdestvenski, Leopold Stokoveski kimi dirijorlar da səsləndiriblər. Azərbaycan dirijorlarından Rauf Abdullayev, Fəxrəddin Kərimov, Yalçın Adıgözəlov və başqaları "Şur" simfonik muğamının interpretatorudurlar.
"Şur" və "Kürdovşarı" simfonik muğamları daha sonra 1972-ci ildə Niyazinin dirijorluğu altında Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrində, 1996-cı ildə Rauf Abdullayevin dirijorluğu altında Moskva Radio Simfonik Orkestrində, Moskva Radio Simfonik Orkestrində, 1998-ci ildə Antonio de Almeidanın rəhbərliyi altında Moskva Simfonik Orkestrində, 2010-cu ildə isə Dmitri Yablonskinin dirijorluğu altında Rusiya Filarmoniya Orkestrində səsləndirilmişdir.
1967-ci ildə "Bakı-Televiziya" Studiyasının rəhbərliyi altında Arif Qazıyevin rejissorluğu və ssenari müəllifliyi ilə "Şur" ağ-qara qısametrajlı sənədli televiziya film-konserti istehsal edilmişdir. Sənədli filmdə Fikrət Əmirovun "Şur" və "Kürdovşarı" simfonik muğanlarının səhnə həyatı öz əksini tapmışdır. 1968-ci ildə Tbilisidə keçirilən "Prometey-68" kinofestivalı film kollektivini mövzunun orijinal həllinə görə xüsusi diplomla təltif etmişdir.
Bəstəkar 1971-ci ildə üçüncü simfonik muğamı olan "Gülüstan-Bayatı-Şiraz" yaradır. "Gülüstan-Bayatı-Şiraz" əvvəlki iki simfonik muğamdan uzun illər sonra yaranmışdır. "Şur" və "Kürd-Ovşarı" simfonik muğamlarının uğur qazanmasından uzun illər sonra Fikrət Əmirov özünü bir daha bu janrda yenidən sınamaq qərarına gəlir və nəticədə "Gülüstan-Bayatı-Şiraz" simfonik muğamı ərsəyə gəlir.
Bəstəkar bu əsərini qədim şərq şairləri Sədi və Hafizə həsr etmişdir. Əsərin adı da bu baxımdan simvolik məna daşıyır. Sədi Şirazinin ən məşhur əsərlərindən biri də "Gülüstan" poemasıdır. Sədi və Hafiz hər iksi Şirazda ömür sürmüş, Sədi "Gülüstan" əsərini də orda tamamlamışdır. Müəllif üçüncü simfonik muğamı üzərində işləyərkən yazıçıların vətəninə səyahət etmiş, məzarlarını ziyarət etmişdir. Səyahətdən qayıdan bəstəkar üçüncü simfonik muğamı üzərində fikirlərini daha dolğun ifadə etmişdir.
thumb|left|220px|"[[Gülüstan-Bayatı-Şiraz" simfonik muğamının 1974-cü il tarixli partiturasının üz qabığı]]
Əvvəlki iki simfonik muğamla müqayisədə, "Gülüstan-Bayatı-Şiraz" simfonik muğamında bəstəkar muğama daha sərbəst yanaşır, onun quruluşunu və ardıcıl inkişafını saxlamaqdan daha çox, ümumi emosional mühiti, muğamın melodik-ritmik xüsusiyyətlərini saxlamağa meyl edir. Əgər əvvəlki simfonik muğamlarda bəstəkar ənənəvi əsası saxlayırsa, üçüncü simfonik muğamda bu meyil dəf olunur. Burada muğamın bölmələri göstərilmir, melodik şəklə, muğam melosuna da sərbəst yanaşılır.
Əsas mövzu ekspressiv xarakter daşıyır, muğamın intonasiyaları üzərində qurulur. Lirik köməkçi mövzu messo-sporanoya həvalə edilir. Mövzu çahargah ladında səslənir. Bu mövzu Hafiz Şirazinin mətninə ifa olunan qədim fars musiqisindən götürülmüşdür. Muğamın mərkəzi bölməsi aşıq musiqisinin materialı və "Cəngi" rəqsi üzərində qurulur, rəqsvari və dinamik, döyüşkən obraz növbələşir.
Kontrabasların solosu sanki uzaq keçmişi əks etdirir. Bu sirli, epik mövzunu "Uzzal" rəngi əvəzləyir. Ümumilikdə "Gülüstan-Bayatı-Şiraz" simfonik muğamı üç bölmədən ibarətdir. Simfonik muğamın dördüncü və beşinci bölmələri ilk iki bölməni oktava yuxarı təkrarlayır.
Muğamın rəng və giriş-epiqrafın mövzusu ilə tamamlanması xüsusiyyəti "Şur" simfonik muğamında da müşahidə edilir. "Gülüstan-Bayatı-Şiraz" simfonik muğamı bədii təfəkkürün iki sisteminin əlaqələndirilməsi, muğam ənənəsindən yaradıcılıqla istifadə edilməsinə daha yeni bir nümunədir. Burada muğamın, onun melodik-ritmik xüsusiyyətlərinin, forma, yaradılış qanunauyğunluqlarının şərhində daha çox sərbəstlik müşahidə olunur.
Muğamın sərbəst interpretasiyası kompozisiyanın müxtəlif komponentlərində özünü aydın hiss etdirir. Mövzuya uyğun rəng və təsniflər seçilməsini buna misal göstərmək olar. "Gülüstan-Bayatı-Şiraz" simfonik muğamının başqa bir xüsusiyyəti də ondan ibarətdir ki, burada melosdan sitatlar, bəstəkarın əvvəlki simfonik muğamlarından fərqli olaraq, müfəssəl şəkildə deyil, çox zaman kiçik tezislər kimi verilir. Xalq musiqisindən aldığı bu və ya digər xətti müəllif eskiz halında götürüb, motivi təkmilləşdirmək yolu ilə onu daha da inkişaf etdirir.
Əsər Moskvada UNESCO-nun "Xalqların musiqi mədəniyyəti, ənənə və müasirlik" mövzusuna həsr edilmiş VII Beynəlxalq Musiqi Konqresinin proqramına daxil edilmişdir. "Gülüstan-Bayatı-Şiraz" simfonik muğamı Gennadi Rojdestvenskinin idarəsi ilə Ümumittifaq Televiziyası və Radiosunun Böyük Simfonik Orkestrində, 8 oktyabr 1971-ci il tarixində Pyotr İliç Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasında ifa edilmişdir. Simfonik muğamın vokal partiyası Moskva Dövlət Filarmoniyasının solisti Tamara Buşuyevaya həvalə edilmişdir.
Əsər eyni zamanda dirijor Yalçın Adıgözəlovun rəhbərliyi altında 1993 və 1995-ci illərdə Moskva Radio və Televiziya Simfonik Orkestrində səsləndirilmişdir. 1972-ci ildə "Azərbaycantelefilm" rəhbərliyi altında Arif Qazıyevin rejissorluğu və İshaq İbrahimovun ssenari müəllifliyi ilə "Gülüstan-Bayatı-Şiraz" simfonik muğamı haqqında və muğamın Moskvada premyerası barədə sənədli film ekranlaşdırılmışdır.
"Azərbaycan" mövzusu
Fikrət Əmirov 1950-ci ildə "Azərbaycan süitası" əsərini yazdı. Dörd hissədən ibarət olan suitada müxtəlif lövhələr növbələşir. Birinci hissə "Gənclik, gözəllik", ikinci hissə "Çoban-bayatı", üçüncü hissə "Kəndimizdə", dördüncü hissə "Nəğməmsən, Bakı" adlanır. Birinci hissə aşıq musiqisinin ritmləri üzərində qurulur, çox dinamik və canlıdır. İkinci hissə peyzaj lövhəsidir, lirik məzmunludur, burada muğam çizgiləri nəzərə çarpır. Üçüncü hissə yallı rəqsini xatırladır. Son hissə marş xarakterli olub, Bakı şəhərinin şərəfins himndir. Süitadakı milli xarakterli melodiyalar, zəngin orkestrləşdirmə Səməd Vurğun şeirlərindən ilhamlanaraq qələmə alınmışdır. Əsər Səməd Vurğuna həsr olunmuşdur.
Süitada birinci hissə rast ladında bayramsayağı melodiya ilə başlanır. Mövzu orkestr tuttisi ilə səslənir. Bu hissə rondo formasındadır. Refren funskiyasını daşıyan başlanğıc mövzu hər dəfə yeni tembr çalarları alır. Epizodlar isə daha şəffaf boyalara malikdir.
Süitanın ikinci hissəsi doğma təbiətin gözəlliklərini tərənnüm edərək, pastoral xarakterlidir. Əsas mövzu taxta nəfəsli alətlərin bir-birini əvəzləyən solosunda səslənir. Belə tembrlər çoban tütəyinin səsi ilə assosiasiya yaradır. Mövzu "Çoban bayatı" el havasına yaxın olub, sanki naxışlardan toxunur. Süitanın üçüncü hissəsində Allegretto yenidən şən, həyatsevər obrazlara qayıdır. Dəqiq, səlis ritmə malik olan, fəal mövzunu intonasiya baxımından özünə yaxın digər mövzu əvəzləyir.
Süitanın bu hissəsində mürəkkəb üçhissəli forma rondo və variasiya cizgiləri birləşir. Variasiyaetmə əsas etibarilə orkestrləşmədə özünü büruzə verir. Orkestrdə taxta nəfəsli alətlərin solosuna geniş yer verilir. Bu xüsusiyyət xalq çalğı alətlərinin əsasən, tütək çalğısının təqlidi ilə bağlıdır.
Süitanın sonu təmtəraqlı xarakter daşıyır. Girişin nəfəsli və bəm simli alətlərin unisonunda səslənən marşvari mövzusu (çahargah ladı) punktir ritmdə əsas mövzu ilə növbələşir. Köməkçi mövzu isə lirik xaratekterlidir. Finalın orta bölməsi də bu mövzunun inkişafı üzərinə qurulur. Ekspozisiyadakı köməkçi mövzu orta bölmədə ritmik baxımdan dəyişilərək, yeni cizgilər kəsb edir. Mövzu ostinat ritmik fiqurasiyalar fonunda marş xüsusiyyəti alır. Burada bəstəkar tembr tapıntısından fleyta-riccolo ilə ingilis rojokunun birləşməsindən istifadə edir. Bu da bir növ zurnanın çalğısını xatırladır. Mövzu variasiya edilərək, kulminasiyaya çatır və doğma diyarın gözəlliklərini tərənnüm edən himn xarakteri daşıyır.
Sonda mis alətlərlə marş mövzusu və bəm simli alətlərlə faqotların birləşməsində giriş mövzusunu polifonik birləşmədə ritmik ostinato fonunda səslənir. Bu səslənmə bayramsayağı yürüyüşü xatırladaraq süitanın nikbinlik ideyasını bir daha təsdiqləyir.
Əsərdən bəhs edən Səməd Vurğun bildirir ki, "Elimizin böyük bəstəkarı Fikrət Əmirovun "Azərbaycan süitası" əsərini dinlədim. Təəssüratlarım, sevincim o qədər çoxdur ki, onları yazmaqla bölüşə bilmərəm. Təkcə onu deyə bilərəm ki, Fikrət elə bir əsər yaradıb ki, məni qaldırdı çıxartdı Kəpəzin başına. Xüsusilə Çoban-bayatı hissəsi mənim sevincimi bir qədər artırdı."
Fikrət Əmirov 1961-ci ildə "Azərbaycan" silsiləvi mövzusunun davamı olaraq bu mövzuda ikinci böyük "Azərbaycan kapriççiosu" əsərini yaratmışdır. Bu əsər parlaq, milli ruhda bir əsər olub, özünəməxsus təzadlı lövhələrdən qurulmuşdur. Çox melodik, rəngarəng, temperamentli musiqisi ilə seçilən bu əsər yüksək dərəcəli zövqlü orkestr palitrası ilə fərqlənir. "Azərbaycan kapriççiosu" əsəri bir neçə başlıca xüsusiyyətinə görə fərqlənir: melodizm, lad əsası, ritmika və tembr.
"Azərbaycan kapriççiosu" əsərinin üslubunu "Şərq barokko üslubu" ilə səciyyələndirmək olar. Bu təntənəli musiqi təzadlı lövhələrdən qurulur. Belə ki, burada təmtəraqla yanaşı, incə lirika, kapriççio janrına xas olan mövzuların müxtəlif görünüşlər almasına rast gəlinir. Bəstəkarın zəngin təxəyyülü xalq musiqisinə yaxın mövzuların bir-birini əvəzləməsində, bu mövzuların bir-biri ilə əlaqələndirilməsində özünü büruzə verir.
"Azərbaycan kapriççiosu" əsəri triol fiqurasiyası üzərində qurulan mövzu ilə açılır. Bu fiqurasiya bir növ leytintonasiya əhəmiyyəti kəsb edir. Çağırış xarakterli bu mövzunu şüştər ladında triol leytintonasiyası üzərində qurulan lirik mövzu əvəzləyir. Sonra fleytada lirik-pastoral təbiətli mövzu səslənir. Bu mövzuda yenə triol leytintonasiyası özünü büruzə verir. "Azərbaycan kapriççiosu" əsərinin mərkəzi mövzusu geniş, möhtəşəm xarakterli olub rast ladında səslənir. Bu mövzu Azərbaycan təbiət gözəlliklərini tərənnüm edir.
RSFSR-in əməkdar incəsənət xadimi, dirijor Abram Staseviçin bu əsərlə bağlı fikirləri maraqlıdır: "Möcüzəli Azərbaycan melosu ilə zəngin olan bəstəkar Fikrət Əmirovun "Azərbaycan kapriççiosu" əsəri parlaq, rəngarəng bir kompozisiyadır. Bu əsər bəstəkara xas olan parlaqlıqla yazılaraq, rus simfonizmi ənənələrinin davamı olub, ruhən məşhur bəstəkar Pyotr İliç Çaykovskinin "İtalyan kapriççiosu" əsərinə yaxındır."
Bəstəkarın "Azərbaycan" mövzusunun sonuncu əsəri "Azərbaycan qravürləri" əsəridir. Fikrət Əmirov 1975-ci ildə bu əsəri yaratmışdır. Əsər üç hissədən qurulur: "Odun rəqsi", "Gözəlim sənsən", "Qobustanda". Bütün qravürlər bir-biri ilə təzadlıdır, öz obraz-emosional məzmununa malikdir. Birinci qravür qədim mifoloji təsəvvürlərlə bağlı olub, həyatın başlanğıc ünsürlərindən biri olan oda inamı əks etdirir. Bu qravürün musiqisi çox temperamentli və enerjilidir.
İkinci qravür "Gözəlim, sənsən" eyniadlı xalq mahnısının sərlövhəsini xatırladan bu başlıq bəstəkarın doğma diyara müraciətini əks etdirir. Vətənə məhəbbət bəsləyib, onun gözəlliklərindən vəcdə gələn müəllif öz ülvi hislərini alicənab tərzdə açır. Gözəl melodiya bəstəkarın müxtəlif hislərini özündə əks etdirir.
Üçüncü qravür "Qobustanda" adlanır. Qayaüstü təsvirlərlə zəngin olan bu yerdə ulu əcdadların həyatı təsvir olunur. "Qobustanda" qravürü tarixi keçmişə səyahətdir. Müsiqişünas V. Şərifova-Əlixanova yazır: "Burada keçmişə müasirlərimizin gözü ilə baxılır. Qravürün musiqisində bizim dövrümüzün cizgiləri və xüsusiyyətləri çoxluq təşkil edir. Buna görə də o, müasir həyatın ritmik nəfəsi ilə dolğundur."
"Azərbaycan qravürləri" əsəri bütövlüklə tam bir silsilədir. Hissələr eyni ideya mənası ilə birləşir. Burada birinci və üçüncü hissələr musiqinin xarakteri etibarilə bir-biri ilə oxşardır. Hər iki hissə Azərbaycan tarixi keçmişinə həsr edilmişdir. Birinci hissədə oda sitayişlə bağlı əfsanələr, üçüncü hissədə isə Qobustanda qayaüstü rəsmlərlə bağlı rəvayətlər canlandırılır. Hər iki hissə çox ciddi səslənir və qədim kolorit duyulur. Burada odlu, "atəşlərin rəqsi" xarakteri yaradılır. "Azərbaycan qravürləri" əsərinin orkestrləşmə üslubu zərb alətlərinə geniş yer verilməsi ilə fərqlənir. Belə ki, birinci və üçüncü qravür qədim keçmişə səyahət olub, ibtidai dövrün təsvirini verir. Həmin dövrün təsviri bu alətlərlə canlandırılır. "Qobustanda" üçüncü qravürün zərb aləti solosu ilə başlanması burada yerləşən Qavaldaşın səsi ilə bənzəyiş yaradır.
Kamera-instrumental əsərləri
Fikrət Əmirovun yaradıcılıq irsində kamera-instrumental əsərləri xüsusi yer tutur. Bu əsərlərə fortepiano üçün və fortepiano ilə digər alətlər üçün yazdığı əsərlər daxildir. Bəstəkarın üslubunun səciyyəvi xüsusiyyətləri obrazların əlvanlığı, lirikliyi, mahnıvarilik burada da aydın şəkildə diqqəti cəlb edir. Fikrət Əmirov müəyyən dövrlərdə yazdığı kiçik fortepiano pyeslərini sonrakı illərdə silsilə şəklində nəşr etdirir.
O, iki silsilədən ibarət fortepiano məcmuələri yaratmışdır. Bəstəkar kiçik həcmli fortepiano pyesləri ilə azyaşlı ifaçılara pyeslər təqdim edir. Bu pyeslər bəstəkarın "Uşaq lövhələri" və "On iki miniatür" fortepiano məcmuələrində toplanıb. Bunlardan, ilkin olaraq, bəstəkar, "Uşaq lövhələri" silsiləsini nəşr etdirib.
"Uşaq lövhələri" silsiləsi təzadlı ardıcıllıqdan qurulan bir neçə kiçik pyesdən ibarətdir. Bu pyesləri də bəstəkar müxtəlif illərdə qələmə alıb. On iki pyesdən ibarət olan bu silsilə suita xarakterli olub, yığcam, lakonik melodiyalardan ibarətdir. Silsilədə bəstəkarın melodiyaları xalq intonasiyaları ilə zəngindir.
Silsilə Fikrət Əmirovun fərdi dəst-xəti faktura xüsusiyyətlərində özünü büruzə verir. Burada pyeslər sadə iki və ya üç səsli quruluşda olub xalq musiqi intonasiyaları ilə zəngindir. Silsilə quruluşca süitanı xatırladır.
Təzadlı ardıcıllaşmanı əsərin kompozisiya prinsipi kimi əsas götürən bəstəkar, bu pyesləri ümumi əsas tonda, xasiyyətdə səsləndirərək bir-birindən seçilən miniatürlərin vahidliyinə, bütövlüyünə nail olmuşdur. Məcmuədəki pyeslərin əksəriyyəti lirik obrazlıdır. Bu da bəstəkarın fərdi obrazı ilə bağlıdır. "Uşaq lövhələri" silsiləsinin birinci hissəsi "Kiçik nağıl" pyesi ilə başlayır. "Kiçik nağıl" pyesi burada proloq rolunu oynayır və dinləyicini uşaq fantaziya aləminə aparır.
"Mahnı" pyesi silsilənin yaddaqalan nömrələrindən biridir. Bəstəkar bu pyesdə mahnı üslubuna xas olan melodiya yaradıb. Şur ladında yazılan pyesin musiqisində müəyyən dərəcədə təsvirlik vardır. Xalq ruhunda yazılan növbəti pyeslər "Lirik rəqs" və "Sevilin rəqsi" pyesləridir.
Silsilədə bəstəkar uşaq aləmini "Elegiya" pyesi ilə dərin psixoloji düşüncələrə aparır. Bu pyes dərin psixoloji lirikaya malikdir. Gərginliyinə baxmayaraq pyesin melodiyası nisbətən yüngül, axıcı, daha çox işıqlı lirikaya yaxın intonasiyalarla təqdim edilir. Bu pyesdən sonra səslənən "Rəqs" musiqisi sanki həmin düşüncələri bir qədər cəld tempdə davam etdirir. "Rəqs" pyesi xalq musiqilərindən olan "Şalaxo" musiqisini xatırladır.
"On iki miniatür" toplusu "Uşaq lövhələri" toplusuna obraz və janr əlaqələri ilə yaxındır, bununla yanaşı aşıq musiqisinə xas olan obrazlar burada daha dərin, parlaq və hərtərəfli əksini tapmışdır. Uşaq təsəvvürünü genişləndirən, maraqlandıran mahnıvari və fantastika illustrasiyalar, uzaq ölkələr təəssüratını yaradan nömrələr gözəl və cəlbedicidir. Bu miniatürlərdə ilk dəfə olaraq uşaq əsərlərində daha mürəkkəb musiqi janrlarının nümunələri və onlara xas olan lad intonasiya nümunələri istifadə edilmişdir.
"Uşaq lövhələri" toplusunda olduğu kimi, burada da bəstəkar ona xoş gələn xalq musiqisi intonasiyasını, melodiyanın janr xüsusiyyətini bəzən bir qədər gücləndirir. Bununla yanaşı "On iki miniatür" toplusunda intonasiya tərzi, piano üslubu bir qədər mürəkkəbdir.
"On iki miniatür" silsiləsi də lirik hekayət xarakterli "Ballada" pyesi ilə açılır. Bəstəkar bu pyesi proloq funksiyası kimi verərək, nağıllar aləminə giriş təəssüratını xatırladır. "Ballada" pyesində muğama xas olan improvizasiyalar qabarıq şəkildə öz əksini tapır. Xalq musiqisi təfəkkürünün ənənələri bu pyesdə məhz mövzunun son kadensiyasında özünü göstərir. Burada kadensiya dönməsinə daxil olan melodiyanın intonasiyası çahargah ladında verilmişdir. Bu kiçik pyesin özünəməxsus dramaturgiyası mövcuddur. Belə ki, çox ifadəli səslənən melodiya Çahargah ladının mayesi vurğulanan ostinatlı ritmin müşayiəti ilə təqdim olunmuşdur.
Silsilədə ikinci pyes "Aşıqsayağı" pyesidir. O özündən əvvəlki pyeslə təzad yaradaraq xalq çalğı aləti olan sazın səslənmə xüsusiyyətini təqlid edir. Silsilədə pyeslər asta və cəld templərlə təzadlıq prinsipinə əsaslanır.
Silsilə asta və cəld templi rəqslərin növbələnməsi üzrə qurulur, lakin "Noktürn" və "Barkarallo" pyesləri üçün incə lirika səciyyəvidir. Bu iki pyesin də əsasını milli musiqi üslubuna xas olan melodik çalarlar təşkil edir. Pyeslərin milli intonasiya cizgiləri onların lad-intonasiya, faktura və forma xüsusiyyətlərində təzahür olunur.
"Yumoreska" silsiləsi cəld templi, oynaq ritmə malik olan pyesdir. Ondan sonra isə lirik rəqs səslənir. Şüştər ladında yazılan bu pyes "Yumoreska" silsiləsi ilə öz təmkini, dərin lirizmi ilə kəskin təzad yaradır. Bu təzadı növbəti "Ovda" pyesi aradan qaldıraraq yenidən silsiləyə oynaqlıq, şən əhvali-ruhiyyə gətirir.
Şur ladında təqdim olunan "Lay-lay" pyesində səmimilik, istiqanlılıq duyulur. Həzin, zərif melodiya Əmirov üslubuna xas olan subyektiv tərzdədir.
"Vals" pyesi silsilədə zərif, incə, lirik məzmunda təqdim olunmuşdur. Pyesdəki kvadratlılıq, klassik aydınlıq, struktur dəqiqliyi, müəyyənliyi melodiyanın oynaq elementləri və müqayisəli lad rəngarəngliyi ilə uyğunlaşdırılmışdır. Məsələn, şur və çahargah ladları buna nümunədir.
Onuncu miniatür "Tokata" pyesi oynaq-skertso xarakterli olub silsilədə ən cəld pyesdir.
Humayun ladında yazılan "Elegiya" çox təmkinli, sakit ifadə vasitələri ilə həm ladın intonasiya xüsusiyyətlərini, həm də janrın xarakterik cəhətlərini bütün dolğunluğu ilə ifadə edir.
Fortepiano üçün pyeslərlə yanaşı bəstəkarın forma və məzmun etibarilə müxtəlif kiçik həcmli digər əsərləri də qeyd edilməlidir.
Bəstəkar yaradıcılığının müxtəlif dövrlərində instrumental musiqiyə müraciət etmiş və skripka, violençel, fortepiano, nəfəs alətləri qoboy, klarnet, faqot üçün əsərlər bəstələmişdir. Bu əsərlərə skripka və fortepiano üçün "Muğam-poema" və "Ballada", violençel və fortepiano üçün "Monoloq" kimi əsərlər aiddir.
Skripkanın solosu ilə başlayan "Muğam-poema" əsəri olduqca qeyri-adi və təravətli səslənir. Bu, "Çahargah" muğamının improvizasiyasının imitasiyasıdır. Tarın bilicisi olan bəstəkar burada onun texniki və intonasiya xüsusiyyətlərindən bacarıqla istifadə etmişdir. Girişdən sonra fortepianonun müşayiəti ilə dəqiq metroritmə malik təsnif yenə də solo-skripkanın improvizasiya tərzində ifa etdiyi melodiyaya keçir, get-gedə inkişaf etdirilən əvvəlki tematik material böyük epizoda keçərək pyesi tamamlayır.
Fikrət Əmirovun kamera instrumental əsərlərinə fortepiano və orkestr üçün konsertləri də aiddir. O bu janra hələ yaradıcılığının ilk dövrlərində A. Babayevlə birgə yazdığı "Xalq çalğı alətləri üçün Konsert" əsəri ilə üz tutub. Bu əsər 1947-ci ildə yazılıb. Əsər üç hissəlidir. Birinci hissə iki təzadlı mövzudan qurulub. Hər iki mövzu orta işlənmədə transformasiyaya uğrayır, inkişaf edərək müxtəlif rəngə boyanır. İkinci hissə lirik emosional xarakterlidir. Konsertin üçüncü hissəsi şən əhvali-ruhiyyəli, bayram ovqatlıdır.
Bəstəkar növbəti konsert əsərini 1957-ci ildə Elmira Nəzirova ilə birlikdə yazıb. Elə həmin ildə bəstəkar Azərbaycan SSR xalq artisti adına layiq görülmüşdür. Bu ərəb mövzuları əsasında yazılan fortepiano ilə orkestr üçün konsertdir. Konsert ənənəvi klassik üç hissəli formada, ərəb xalq musiqisi intonasiyaları əsasında yazılıb. Bu konserti yazmazdan əvvəl bəstəkar ərəb musiqisi və folkloru ilə tanış olaraq onlardan xeyli dərəcədə bəhrələnmişdir.
Konsertin musiqisi mövzu baxımından çox rəngarəngdir. Musiqi dili parlaq boyalardan, emosional dolğunluğa malik melodik çalarlardan ibarətdir. Burada ərəb və Azərbaycan musiqi intonasiyaları müasir musiqi texnikası ilə birləşərək əsərin özünəməxsus üslubunu təyin edir.
Bu əsər ilk dəfə elə yazıldığı 1957-ci ildə həmmüəllif olan pianoçu Elmira Nəzirovanın ifasında simfonik orkestrlə səslənib. Dirijor Niyazi olub. Sonralar isə Konsert digər məşhur musiqiçilərin də repertuarına daxil edilir. 1958-ci ildə Moskvada Natan Raxlinin rəhbərliyi ilə Ümumittifaq radiosunun Böyük Simfonik Orkestrinin ifasında səslənib. Daha sonra isə əsəri Sankt-Peterburq, eləcə də keçmiş SSRİ-nin musiqiçiləri, həmçinin Misir, Polşa və İraq musiqiçiləri ifa ediblər. Bu konsert xarici ölkələrdə səslənən ilk irihəcmli Azərbaycan fortepiano əsəri idi.
1958-ci ildə konsert Moskvada üç dəfə ifa edilmişdir. Solist Elmira Nəzirova olmaqla əsərə N. Anosov, Natan Raxlin və Y. Svetlonov dirijorluq ediblər.
Latviyada ərəb mövzulu konserti pianoçu German Braun və dirijor Edqar Tans ifa ediblər. Əsər Elmira Nəzirova və polyak dirijoru Robert Satanovskinin təfsirində Varşava, Torun və Buqdoş şəhərlərində də ifa olunaraq Azərbaycan fortepiano sənətini xarici ölkələrdə nümayiş etdirmişdir.
Ərəb mövzusunda bu konsertin yazılması ideyası məhz Fikrət Əmirova məxsus idi. Bu ideya da bəstəkar üçün təsadüfi deyildi. Ərəb xalqlarının həyatı, mədəniyyəti ilə əlaqəli bəstəkar Birləşmiş Ərəb Respublikasında olarkən tanış olmuşdu. Fikrət Əmirov bu səyahət zamanı Qahirəni, İsgəndəriyyəni, Luksoru, Dəməşqi ziyarət etmişdi.
Fikrət Əmirovun violençel və ya alt ilə fortepiano üçün yazılan "Elegiya" əsəri bəstəkar Asəf Zeynallının xatirəsinə ithaf edilib. Əsər 1948-ci ildə yazılıb.
thumb|right|250px|Fikrət Əmirov və tarzən [[Bəhram Mansurov 1973-cü ildə]]
1965-ci ildə Fikrət Əmirov bu əsəri simli alətlər orkestri üçün işləmişdir. Əsər həmin ildə Nazim Rzayevin rəhbərliyi ilə kamera orkestri tərəfindən ifa edilmişdir.
Asəf Zeynallının xatirəsinə ithaf olunan bu əsər çox yığcam və lakonikdir. Üzeyir Hacıbəylinin xatirəsinə ithaf edilən "Elegiya" əsəri ilə müqayisədə, bu əsər miqyas etibarilə kiçikdir. Həzn, elegik melodiyanı birinci skripkalar bayatı-şiraz ladı ifa edir. Bəm səsli simli alətlər violençel və kontrabaslar ostinato rolunu daşıyır. Ostinota sinkopalı ritmə əsaslanır. Saxlanan ostinato vahid emosiyanı, kədər duyğusunu ifadə edir.
Üzeyir Hacıbəylinin sənət irsini yüksək dəyərləndirən Fikrət Əmirov müəlliminin vəfatından təsirlənərək "Üzeyir Hacıbəyova ithaf poema" əsərini bəstələmişir. Bu əsər skripka və violonçellərin unisonu və iki fortepiano üçün nəzərdə tutulmuşdu. Əsər ilk dəfə 1949-cu ildə bəstəkarın vəfatının ildönümü günündə ifa edilmişdir. 1953-cü ildə əsər fortepiano skripka və violonçel üçün işlənmiş, 1964-cü ildə kamera orkestri üçün redaktə edilmişdir. Əsər 1964-cü ilin mayında N. Rzayevin rəhbərliyi ilə kamera orkestri tərəfindən ifa edilmişdir.
İthaf əsəri bayatı-şiraz ladında, həzin, oxunan melodiya ilə başlanır. Mövzunu simli alətlərin kvinteti pianissomda ifa edir. Birhissəli əsərdə bütün Azərbaycan xalqının keçirdiyi kədər ifadə olunur. Fikrət Əmirov müsahibələrinin birində bildirmişdir: "Məni Üzeyir Hacıbəyli işlərinin davamçısı adlandırırlar və mən bununla fəxr edirəm."
Əsərin ikinci bölməsi təzadlı dinamik nüansda başlayır. Bu bölmədə kontrabaslar ostinot fon rolunu oynayır. Əsərdə lirik mövzunun inkişafında səslənmə tam güclənir, güclü mövzunu simli alətlər ifa edir, fortepiaonun yuxarı registrdə akkordları rəngarəng palitra yaradır.
Fikrət Əmirovun türk şairi Nazim Hikmətin xatirəsinə həsr etdiyi "Poema-monoloq" əsəri də kamera-instrumental əsərlərdəndir. Bu əsər violençel və fortepiano üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu ekspressiv ruhku əsər sərbəst formadadır, bir neçə bölmədən ibarətdir. "Poema-monoloq" əsəri violençelin solosu ilə açılır. Bu improvizasiyalı bölmədir, dinamik təzadlara əsaslanır. Sonra fortepiano müşayiəti dəqiq metro-ritmik konturlara malik olan bölmə başlanır, violençel qısa melodik rüşeymlərdən ibarət olan melodiyanı ifa edir. Bu melodiya bir növ muğam gəzişmələrini xatırladır və tez bir zamanda yenə violençel solosu improvizasiya ilə şüştər ladında əvəz edilir.
Fikrət Əmirovun fortepiano üçün yazdığı əsərlərinə iki ekspront, 1973-cü ildə yazdığı variasiyalar, 1956-cı il tarixli iki fortepiano üçün alban xalq mövzuları üzrə süita daxildir. Bəstəkar bu dövrlərdə 3 il Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının direktoru olmuşdur. Bundan başqa kamera-instrumental əsərlərə bəstəkarın səs və fortepiano üçün altı pyesdən ibarət silsiləsi də aiddir. Pyeslər proqramlıdır. Silsilə "Ballada" ilə başlayır, sonra isə məhəbbət rəqsi, muğam, şənlik rəqsi, beşik başında və məhəbbət mahnısı səslənir. Hər pyes öz adının ifadə etdiyi məzmunu əks etdirir.
Vokal əsərləri və musiqili komediyaları
Fikrət Əmirovun yaradıcılığında vokal musiqinin də xüsusi yeri və əhəmiyyəti vardır. Belə ki, bəstəkar öz yaradıcılığında vokal janra da geniş yer vermiş və digər janrlarda da onun xüsusiyyətlərindən istifadə etmişdir. Bəstəkarın 1977-ci ildə "İşıq" nəşriyyatında çap etdirdiyi fortepiano və səs üçün 20 mahnıdan ibarət məcmuəsindəki mahnılar bunlardır: "Azərbaycan elləri", "Reyhan", "Gülür ellər", "Mən səni araram", "Göygöl", "Sevdiyim yarım mənim", "Neyləmişəm", "Aslanın mahnısı", "Toy mahnısı", "Üzümçü", "Baharımsan", "Saqinin mahnısı", "Gülərəm gülsən", "Gülüm", "Pambıqçı qızlar", "Kor ərəbin mahnısı", "Mavi nəğmə", "Aman ey yar", "Layla" və "Gecə keçdi".
1945-ci ildə Fikrət Əmirov skripka və piano üçün "İkili konsert" və Zülfüqar Hacıbəyovla birgə piano ilə Xalq Çalğı Alətləri orkestri üçün "Cəngi" əsərini yazır. Bu əsərlərd Azərbaycan musiqi tarixində özünəməxsus yer tutur və hal-hazırda da repertuara daxil edilir.
Fikrət Əmirovun yaradıcılığının əsas hissəsini vətənpərvərlik mövzusu təşkil edir. Bu bəstəkarın mahnıları üçün də çox səciyyəvidir. Mirvarid Dilbazinin sözlərinə "Azərbaycan elləri" mahnısı da məhz bu mövzuda yazılıb. Yüksək vətən məhəbbətini bəstəkar öz lirik düşüncələri ilə tərənnüm edir. Mahnı sadə iki hissəli reprizli formada yazılıb.
Bəstəkarın vətənini daim şad və firavan görmək istəyi onun Teymur Elçinin sözlərinə "Gülür ellər" mahnısında da tərənnüm olunur. Mahnı şüştər ladındadır. Məlum olduğu kimi, bu ladda, əsasən, lirik mövzular öz əksini tapır. Mahnı sadə iki hissəli reprizli formada olub, kuplet və nəqəratdən ibarətdir. Şux, oynaq ritmli bu mahnı bayramsayağı əhvali-ruhiyyə daşıyır.
Azərbaycanın və onun gözəlliklərini tərənnüm edən daha bir mahnı Teymur Elçinin sözlərinə yazılan "Göygöl" mahnısıdır. Bayatı-Şiraz ladında olan bu mahnı Azərbaycan göllərinin sözün və musiqinin vasitəsilə təsvirini verərək insanların bu gözəlliklərdən aldıqları təəssüratlardan bəhs edir. Mahnı şikəstə xarakterli intonasiya ilə başlayıb, kuplet-nəqərat formasındadır.
Fikrət Əmirovun mahnıları içərisində əmək, zəhmət nəğmələri də vardır. Bunlardan Teymur Elçinin sözlərinə "Üzümçü" və "Pambıqçı qızlar" mahnılarıdır. Bu mahnıların mətni ilə musiqisi bir-birini tamamlayaraq, insanları zəhmətə daha da ruhlandırır və bəstəkar zəhmətkeşlərin əməyindən necə ruhlandığını özünün melodiyasında ifadə edir.
Bəstəkarın mahnıları içərisində həyata olan sevgini və həyatın bəxş etdiyi gözəllikləri tərənnüm edənləri də vardır. Bunlardan Cahangir Məmmədovun sözlərinə bəstələdiyi "Mavi nəğmə" mahnısı həm mətni, həm də musiqisi ilə insanda xoş ovqat yaradır. Mahnının ilk melodiyalarından misralarda söylənilən həyatsevərlik hiss edilir.
Fikrət Əmirovun lirik-romans mahnılarından Məmməd Səid Ordubadinin sözlərinə yazılmış "Gülərəm gülsən" və Səməd Vurğunun sözlərinə yazılmış "Baharımsan" mahnıları öz aydın lirikası, həyatsevərliyi ilə dinləyicinin qəlbini oxşayır.
Məmməd Səid Ordubadinin sözlərinə və lirik difiramb şəklində yazılmış "Gülərəm gülsən" mahnısı bəstəkarın çox sevdiyi şüştər ladındadır. Burada müəllif yenə də vals ritmindən istifadə edir. Mahnıda iki aşiqin məhəbbət hissi yüksək bədii gözəlliklərlə təmin olunur, lakin bu mahnıda "Baharımsan" mahnısına nisbətən daha dərin ehtiras və eksperissiya müşahidə olunur. Şüştər ladında olan mahnı da dinamik melodiyanın inkişafı muğam prinsiplərindən irəli gəlir.
Şeirin hər bir misrası və sözü bəstəkarın melodiyaları ilə sıx vəhdət təşkil edir. Mahnı ki hissəli formadadır. İkinci bölmə daha zildə başlanır. Melodiya çox zəngindir, fioriturlardan qurulur.
Səməd Vurğunun sözlərinə bəstələnmiş "Baharımsan" mahnısı da lirik məhəbbət mövzusu, həyatla məhəbbətin sıx vəhdəti və bu gözəlliklərin insana ilham verərək yaşamaq eşqini daha da rövnəqləndirməsi, eyni zamanda həyatın gözəlliyi, məhəbbətim insanlara verdiyi ilham, qüvvə tərənnüm olunur. Mahnı yüngül, sanki pərvazlaşan vals şəklində yazılmışdır. Mahnının fortepiano partiyası vokal partiya ilə birgə inkişaf edərək melodik ünsürlərin daşıyıcısı kimi özünü göstərir.