cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)
Rus qoşunlarının çəkilməsi
17 avqustda Medvedyev növbəti gündən etibarən rus qoşunlarının Gürcüstandan çəkilməyə başlayacağını elan etdi. 19 avqustda hər iki ölkə arasında müharibə əsirlərinin mübadiləsi baş tutdu. Gürcü dövlət rəsmisinin verdiyi məlumata görə onun ölkəsi 15 gürcü qarşılığında 5 rus hərbi qulluqçunu qarşı tərəfə qaytarsa da, Rusiya tərəfi hələ də ikidən çox Gürcüstan vətəndaşını əsirlikdə saxlayırdı. 22 avqustda rus qoşunları İqoetini tərk etdi və gürcü polisi Qori istiqamətində irəliləməyə başladı. Rusiya hərbi geri çəkilməni tamamladığını bildirsə də, hələ də Qori şəhəri yaxınlığında ruslara məxsus nəzarət-buraxılış məntəqəsi və Poti yaxınlığında iki gözətçi məntəqəsi fəaliyyətini davam etdirirdi. 13 sentyabrda Moskva vaxtı ilə saat 11:00-dan etibarən rus qoşunları Gürcüstanın qərb bölgəsini tərk etməyə başladı və Poti yaxınlığındakı postlar da ləğv edildi. Qoşunlar eyni zamanda Senaki və Xobini də tərk etdi. 8 oktyabrda rus qoşunları bufer zonasına bitişik əraziləri də tərk edərək Abxaziya və Cənubi Osetiyaya yerləşdi.
Azerfon
Azerfon şəbəkəsi Azərbaycan Respublikasının 80%-ni əhatə edir. Hal-hazırda Azerfon şəbəkəsindən 2 milyona yaxın abunəçi istifadə edir. Təqdim edilən ticarət nişanları Azərbaycan telekommunikasiya texnologiyaları sahəsinin inkişafında özünəməxsus rolu olan və ölkədə mobil texnologiyalarının son nailiyyətlərinin tətbiq edən ticarət nişanı kimi tanınırlar.
Rusiya-Gürcüstan müharibəsi (2008)
Rus qoşunlarının çəkilməsi
9 sentyabr 2008-ci ildə Rusiya Cənubi Osetiya və Abxaziyadakı qoşunlarının birtərəfli razılaşmalar əsasında həmin ərazilərdə fəaliyyət göstərən müvafiq hökumətlərin tabeçiliyi altına verildiyini açıqladı. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov açıqlamasında Abxaziya və Cənubi Osetiyadakı qoşunların burada qalma səbəbini Gürcüstandan ola biləcək hər hansı təhdidlə izah etdi. Gürcüstan isə Abxaziya və Cənubi Osetiyanı ruslar tərəfindən işğal olunmuş ərazilər hesab edir. 2011-ci ilin noyabrında Avropa Parlamenti ndə qəbul olunmuş qətnamə ilə Abxaziya və Cənubi Osetiya Gürcüstanın işğal altındakı əraziləri kimi tanındı.
Abxaziya və Cənubi Osetiyanın Rusiya tərəfindən tanınması
thumb|right|[[Sergey Baqapş (solda), Dmitri Medvedyev (ortada) və Eduard Kokoyti (sağda) Abxaziya və Cənubi Osetiyanın Rusiya tərəfindən tanınmasından qısa müddət sonra baş tutmuş görüş zamanı]]
25 avqust 2008-ci ildə Rusiya parlamenti yekdilliklə prezident Medvedyevin Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyinin tanınması barədə qərarının lehinə səs verdi. 26 avqustda Medvedyev hər iki separatçı ölkənin tanınması barədə fərman imzaladı.
Rusiyanın separatçı qurumların müstəqilliyini tanıması ABŞ, Fransa, Avropa Şurasının baş katibi, Avropa Şurası Parlament Assambleyasının prezidenti, ATƏT sədri, NATO və G7 tərəfindən qınandı, həmçinin bu qurumlar Gürcüstanın ərazi bütövlüyünə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə və atəşkəs razılaşmasına dəstək ifadə olundu. Rusiyanın bu hərəkətinə cavab olaraq, Gürcüstan hökuməti Rusiya ilə diplomatik əlaqələri kəsdiyini elan etdi.
Rusiya öz qərarına dəstək axtarmaq məqsədilə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı na müraciət etdi. Lakin, ŞƏT üzvlərində, xüsusilə də Çində separatçı bölgələrin mövcudluğu ilə bağlı narahatlıqlar olduğuna görə təşkilat həmin separatçı qurumların müstəqilliyini dəstəkləməkdən imtina etdi.
Beynəlxalq nəzarətçilər
Rusiya tərəfindən missiyanın müddətinin uzadılması ilə bağlı veto qoymasından sonra ATƏT-in Gürcüstan üzrə müşahidə missiyasının müddəti 1 yanvar 2009-cu ildə başa çatdı. ATƏT müşahidəçiləri müharibənin başlanmasından sonra Cənubi Osetiya ərazisinə daxil olmaqdan imtina etdi. BMT-nin Gürcüstan üzrə müşahidə missiyası isə 16 iyun 2009-cu ildə başa çatdı. Bu missiyanın uzadılmasına Rusiya tərəfindən veto qoyuldu. Veto qoyulmasının səbəbi kimi isə Rusiyanın Abxaziyanı müstəqil dövlət kimi tanıması barədə olan mövqeyinin düzgün əks etdirilməməsi göstərildi. BMT missiyasının başçısı Yohan Verbekeyə görə missiyanın başa çatması ilə birlikdə Abxaziyada olan 60.000 etnik gürcünün təhlükəsizliyi şübhə altına düşmüş oldu.
5 yanvar 2015-ci il tarixinə olan məlumata görə Avropa İttifaqı Monitorinq Missiyasının 259 müşahidəçisi Gürcüstanda, ikisi isə Brüssel şəhərində fəaliyyətini davam etdirirdi. Rusiya həmin müşahidəçilərin Abxaziya və Cənubi Osetiyaya daxil olmasına icazə vermir.
Geosiyasi təsir
2008-ci ildə baş vermiş müharibə Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Rusiyanın hər hansı müstəqil dövlətə qarşı ilk hərbi əməliyyatı olaraq tarixə keçdi. Müharibə nəticəsində Rusiyanın ATƏT üzvü olan ölkənin sərhədlərində hücumuna cəld reaksiya verməkdə çətinlik çəkən Qərb təhlükəsizlik sisteminin zəif cəhətləri ortaya çıxdı. Həmçinin, Qərbi Avropa və Şərqi Avropa ölkələri arasındakı bölünmə Rusiya ilə münasibətlərdə də özünü büruzə verdi. Rusiya bu müharibə ilə Ukrayna və digər post-Sovet dövlətlərinə NATO-ya mümkün daxil olma cəhdlərinin xarici işğal və ölkənin iflası ilə nəticələnəcəyi mesajı verdi. Abxaziyanın effektiv ilhaqı da Rusiyanın əsas geosiyasi hədəflərindən biri idi.
Gürcüstandakı müharibə Rusiyanın beynəlxalq münasibətlərdə özünə inamını göstərdi və ABŞ-nin hegemoniyasını sarsıtdı. Müharibədən qısa müddət keçdikdən sonra Medvedyev beş maddəlik Rusiya xarici siyasətini açıqladı. Medvedyev doktrinası adlanan bu sənəddə əsas prioritet kimi ölkə əhalisinin mühafizəsi göstərilirdi.
Humanitar təsir və müharibə cinayətləri
thumb|right|alt=Şimali Osetiyadakı düşərgədə yerləşən Cənubi Osetiyalı məcburi köşkünlər|Şimali Osetiyadakı düşərgədə yerləşən Cənubi Osetiyalı məcburi köçkünlər thumb|right|alt=Tsxinvalidən Cavaya aparan yolun üzərində yerləşən Kexvi kəndində yanan ev|Tsxinvalidən Cavaya aparan yolun üzərində yerləşən Kexvi kəndində yanan ev İnsan hüquqları müşahidə təşkilatı olan "Human Rights Watch"un məlumatına görə bu silahlı münaqişənin iştirakçısı olan bütün tərəflər beynəlxalq müharibə qanunlarını ciddi şəkildə pozmuşdur ki, bu da çox sayda mülki insan itkilərinin yaranması ilə nəticələnmişdir. Lakin, həmin təşkilat verdiyi digər bir məlumatda gürcü qoşunlarının müharibə ərzində mülki əhaliyə qarşı hər hansı hücumunu sübuta yetirəcək dəlilin olmadığını bildirirdi. Separatçılar Cənubi Osetiya parlamentindən, məktəb binalarından və xəstəxanalardan bəzi hallarda hərbi mövqe və ya post kimi istifadə edirdi ki, bu da gürcülərin həmin mövqeləri artilleriya atəşinə tutmasına səbəb olurdu. Gürcüstan tərəfi bu cür obyektlərə qarşı hücumun yeganə məqsədinin "gürcü mövqelərini hədəf alan atəş nöqtələrini neytrallaşdırmaq" olduğunu açıqlamışdı. "Human Rights Watch" təşkilatı da şahid ifadələri əsasında osetiyalı separatçıların mülki obyektlərdən hərbi məqsədlər üçün istifadə olunduğunu açıqlamışdır. Təşkilat mülki obyektlərdən hərbi məqsədlər üçün istifadənin yolverilməz olduğunu və bu cür hərəkətlərin nəticəsində mülki əhalinin həyatının təhlükə altına düşdüyünü qeyd edirdi. Gürcüstan tərəfi isə qeyri-dəqiq silahlarla mülki ərazidə yerləşən hərbi hədəflərə atəş açdığına görə məsuliyyət daşıyırdı.
Müharibədə iştirak edən Rusiya qoşunları Cənubi Osetiya və Gürcüstanın Qori bölgəsində ərazini tərk etməyə cəhd edən mülki əhaliyə qəsdən atəş açırdı. Rusiyaya məxsus hərbi aviasiya isə Cənubi Osetiya və ətraf ərazilərdə yerləşən etnik gürcülərin yaşayış yerlərini atəşə tuturdu. Hərbi dəstələr mülki əhalinin olduğu yerlərdə yağmalama, soyğunçuluq hərəkətləri etməklə əhalinin öz yaşayış yerlərini tərk etməsinə səbəb olurdu.
Rusiya tərəfi isə Gürcüstanı Cənubi Osetiyada "soyqırım" törətməkdə təqsirləndirirdi. Rusiyalı dövlət rəsmilərinin verdiyi məlumatlarda Tsxinvalinin 2.000 nəfər mülki sakininin gürcü qoşunları tərəfindən öldürüldüyü qeyd olunurdu. Buna baxmayaraq, Rusiya Federasiyası Prokurorluğunun İstintaq Komitəsinin 2008-ci ilin dekabr ayında verdiyi məlumata görə müharibə ərzində cəmi 162 nəfər cənubi osetiyalı həlak olmuşdu.
Gürcüstan və Cənubi Osetiya tərəfləri bir-birilərini müharibə cinayətləri törətməkdə təqsirləndirərək Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi və Avropa İnsan Haqları Məhkəməsinə şikayət etmişdir.
Müharibə nəticəsində osetinlər və gürcülər də daxil olmaqla 192.000 nəfər məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüşdür. Müharibədən sonra onların əksəriyyəti öz evlərinə qayıda bilmişdir. 2014-cü ilin may ayına olan məlumata əsasən 20.272 nəfər hələ də məcburi köçkün hesab olunur və onların geri qayıtması de fakto hökumətlər tərəfindən bloklanıb.
Beynəlxalq reaksiyalar
thumb|right|alt=Woman and man standing in front of podiums, with flags in background|ABŞ dövlət katibi [[Kondoliza Rays və Gürcüstan prezidenti Mixeil Saakaşvili Tbilisidə mətbuat konfransında, 2008-ci ilin avqustu]]
Rusiyanın müharibə ərzindəki fəaliyyətləri bir çox Qərb ölkələri tərəfindən ağır tənqid obyektinə çevrilmişdir.
Fransa və Almaniya aralıq mövqe nümayiş etdirmiş və günahkar tərəfin adını açıqlamaqdan çəkinmişdir.
Az sayda dövlət başçıları Rusiyanın mövqeyini dəstəkləmişdir:
Gürcüstan 12 avqust 2008-ci il tarixində Müstəqil Dövlətlər Birliyi nin münaqişənin qarşısını almaqda uğursuzluğa düçar olduğunu və buna görə də qurumu tərk edəcəyini bildirmişdir. 2009-cu ilin avqust ayında isə rəsmən qurumu tərk etmişdir.
NATO-nun Qara dənizdə göstərdiyi reaksiya
Rusiyanın işğal cəhdinin ardınca NATO-nun Qara dəniz dəki fəallığı yüksəlmiş, bu quruma məxsus gəmilər gürcü limanlarına daha da yaxınlaşmışdır. ABŞ hərbi donanması nın verdiyi məlumata görə həmin gəmilər vasitəsilə humanitar yardım göndərilmişdir. NATO isə Qara dənizdəki hərəkətlənmənin Gürcüstandakı böhranla əlaqəli olmadığını bildirmiş və gəmilərin tipik ziyarətlərinin Rumıniya və Bolqarıstanla əvvəlcədən planlaşdırılmış dəniz təlimlərinin tərkib hissəsi olduğunu açıqlamışdır.
Gürcüstanın döyüş nizamı
"Moscow Defense Brief" jurnalı və Rusiyanın qeyri-hökumət təşkilatı olan Strategiyalar və Texnologiyaların Analizi Mərkəzinin verdiyi məlumata görə müharibədə iştirak edən gürcü qoşunlarının tərkibinə 2-ci, 3-cü və 4-cü piyada briqadaları, artilleriya briqadası, 1-ci piyada briqadasının bir hissəsi və Qori tank batalyonu daxil idi. Əlavə olaraq, xüsusi təyinatlılar və Daxili İşlər Nazirliyinin qoşun hissələrinin də döyüşlərdə iştirak etdiyi məlumdur. Rusiya mənbələrinin məlumatına görə gürcü qoşunlarının ümumi sayı 16.000 nəfərə çatırdı. Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin məlumatına əsasən münaqişənin başlanğıcında Gürcüstan Silahlı Qüvvələrinin 2-ci, 3-cü, 4-cü piyada briqadalarının on yüngül piyada batalyonu, xüsusi təyinatlı və artilleriya briqadası da daxil olmaqla, ümumilikdə 12.000 nəfər şəxsi heyət birbaşa döyüş əməliyyatlarında iştirak edirdi. Əsas vəzifə olan Tsxinvalinin ələ keçirilməsi 2-ci və 3-cü briqadanın dəstəyi ilə 4-cü briqada tərəfindən həyata keçirilmişdir. Avropa İttifaqının fakt-araşdırıcı missiyasının məlumatına əsasən müharibədə 10.000–11.000 hərbçi iştirak etmişdir.
Gürcüstan Ordusunun tərkibində NATO standartlarına uyğun təlimlər keçən yeganə hərbi birləşmə olan 1-ci briqadanın şəxsi heyəti müharibənin başlanğıcında İraqda xidmət edirdi. 11 avqustda həmin briqadanın şəxsi heyəti ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən Gürcüstana geri gətirilmişdir. Elit gürcü qoşunları hesab olunan həmin hərbi birləşmə İraqda olduğuna görə müharibədə iştirak edə bilməmişdir. Müharibənin başlaması zamanı 2000 nəfərə yaxın gürcü hərbçisinin və yüksək rütbəli dövlət rəsmilərinin xaricdə olması Gürcüstanın müharibəyə ilk başlayan tərəf olmadığını sübut edir.
Rusiya-Cənubi Osetiya-Abxaziya döyüş nizamı
Rusiyanın ən hazırlıqlı hərbi birləşmələrindən biri hesab olunan 58-ci Ordu bu müharibədə Rusiya Silahlı Qüvvələri nin əsas zərbə gücü idi. 58-ci Ordu istər şəxsi heyətin sayı, istərsə də hərbi texnika təchizatı baxımından Gürcüstan Silahlı Qüvvələri ni üstələyirdi. Bu hərbi birləşmə, həmçinin İkinci çeçen müharibəsi ndə də iştirak etmişdi.
Gürcüstan
thumb|Buk-M1 hava hücumundan müdafiə sistemi
ABŞ dövlət rəsmilərinin açıqlamalarına görə Gürcüstan Silahlı Qüvvələrinin çox az effektiv elementi mövcud idi ki, bunlardan da biri orduya məxsus hava hücumundan müdafiə sistemləri idi. Belə ki, müharibə ərzində gürcülərə məxsus "Buk-1M" zenit-raket kompleksi vasitəsilə Rusiya HHQ-nə aid Tu-22M və bir neçə Su-25 vurularaq məhv edilmişdi. Bu məlumatlar müstəqil rus ekspertlər tərəfindən də təsdiqlənmişdi. Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin müavini vəzifəsini icra edən general-polkovnik Anatoli Noqovitsinin verdiyi məlumata görə müharibə ərzində Rusiyaya məxsus döyüş təyyarələrinin məhv edilməsində istifadə edilən Sovet istehsalı "Buk" və "Tor" zenit-raket komplekslərini Gürcüstan Ukraynadan satın almışdı. Hərbi analitik Rocer Makdermotun açıqlamasına görə əgər gürcülər müharibənin əvvəlində öz hava hücumundan müdafiə sistemlərinin bir hissəsini Cənubi Osetiyada buraxaraq geri çəkilməsəydi Rusiya tərəfi daha çox itkiyə məruz qalardı. Bəzi məlumatlara əsasən Gürcüstan tərəfi müharibə ərzində İsrail istehsalı qısa mənzilli "SPYDER-SR" hava hücumundan müdafiə sistemlərindən də istifadə etmişdir. Gürcüstanın hava hücumundan müdafiə erkən xəbərdarlıq və komanda-nəzarət taktiki sistemi Türkiyə vasitəsilə NATO standartlarına inteqrasiya olunmuşdu ki, bu da müharibə ərzində Gürcüstanı vacib kəşfiyyat məlumatları ilə təmin edirdi.
Gürcüstan tərəfi müharibə ərzində özlərinin əsas zəif cəhətlərinin qeyri-effektiv kommunikasiya əlaqəsi və hərbi hava qüvvələrində olduğunu qəbul edirdi. Rusiyalı hərbi ekspert Konstantin Makienko gürcülərin hava hücumlarının zəif olmasını gürcü pilotların çox pis təlim keçməsi ilə izah edirdi. Gürcüstan müdafiə nazirinin birinci müavini Batu Kuteliaya görə Gürcüstan öz hava məkanını etibarlı şəkildə qorumaq niyyətindədirsə, onda çoxqatlı hava hücumundan müdafiə sistemi formalaşdırmalıdır. 2 sentyabr 2008-ci il tarixində "The New York Times" nəşrindəki məqalədə gürcü ordusunun Rusiya qoşunlarının hücumları qarşısında çox aciz qaldığı və mülki əhalini geridə qoyaraq yalnızca geri çəkildiyi, həmçinin döyüş təyyarələrinin müharibənin başlanmasından bir neçə saat sonra artıq bütün uçuşları dayandırdığı yazılırdı.
Gürcüstanın məğlubiyyətinin əsas səbəblərindən biri də Rusiyanın genişmiqyaslı hücumunun gözlənilməz olması idi. Müharibə ərzində şəxsi heyətin idarə olunması və digər prosedurlarda bir çox ciddi problemlərin olduğu üzə çıxdı. Qərb dövlətlərindən olan zabitlərin fikrinə görə gürcülərin müharibə ərzindəki logistik dəstəyi və bölmələr arasındakı boşluqlar heç də qənaətbəxş səviyyədə deyildi. Müharibə ərzində dağlıq şəraitdə qoşunlar arasında rabitə əlaqəsi kəsilmiş, nəticədə gürcülər adi mobil telefonlar vasitəsilə bir-biriləri ilə əlaqə saxlamağa məcbur qalmışdı. Bu münaqişə gürcü jurnalistlər tərəfindən "tarixdən gizlədilmiş müharibə" olaraq adlandırılmışdı ki, bunun da əsas səbəbi döyüşlər haqqında çox az video görüntünün mövcud olması idi. Amerikalı təlimatçılar belə fikirləşirdilər ki, gürcü hərbçilərin "döyüşçü ruhu" olsa da, onlar müharibəyə hazır vəziyyətdə deyil. Gürcü ordusunda yüksək rütbəli zabitlər arasında yüksək nizam-intizam və hərbi biliklərə sahib olanların sayı çox cüzi idi, həmçinin Saakaşvili hökumətinin hərbi keçmişi mövcud deyildi.
Rusiya
Rusiyanın Komanda, Nəzarət, Kommunikasiya və Kəşfiyyat sistemi münaqişə ərzində çox zəif fəaliyyət göstərdi. Rusların rabitə sistemləri olduqca köhnəlmişdi. 58-ci Ordunun komandiri öz tabeçiliyindəki qoşunlarla jurnalistə məxsus peyk telefonu vasitəsilə əlaqə saxlayırdı. Müasir QLONASS sistemi olmadan idarəolunan raketlərdən istifadə etmək mümkün deyildi. Digər mümkün variant GPS sistemi olsa da, bu sistem ABŞ-yə məxsus olduğuna görə müharibə başladıqdan sonra ABŞ bu sistemdən istifadə etməyə imkan vermirdi. Rusiya müdafiə nazirinin laqeydliyi səbəbindən pilotsuz uçuş aparatları ndan istifadə olunmasına icazə verilmədi. "RİA Novosti"nin məlumatına görə rus qoşunları etibarlı hava kəşfiyyat sistemindən istifadə etməsə də, bir dəfə "Tu-22M3" bombardmançı təyyarəsindən istifadə etmişdi. Buna baxmayaraq, Rusiyanın kəşfiyyat batalyonları və alayları da müharibə ərzində fəaliyyət göstərmişdir. Rusiyalı general Anatoli Noqovitsinin verdiyi məlumata görə münaqişə ərzində heç bir yeni silah sınaqdan keçirilməmişdi.
"RİA Novosti"nin məlumatına əsasən ruslara məxsus Su-25 hücum təyyarələri uzun mənzilli "hava-səth" tipli raketlərə sahib olmadığı üçün onlar düşmənin hava hücumundan müdafiə zonasına daxil olmadan atəş açmaq potensialına sahib deyildilər. Rusiyalı analitik Konstantin Makienko gürcülərin qırıcı aviasiyaya sahib olmamasına baxmayaraq, beş günlük müharibə ərzində Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri nin hava üstünlüyünü əldə tuta bilməməsini inanılmaz adlandırmışdı.
Başqa bir rusiyalı ekspert Anton Lavrovun məlumatına görə Cənubi Osetiyada dislokasiya olunmuş Rusiya və Cənubi Osetiya qoşunları rus aviasiyasının müharibədə iştirak etməsindən xəbərsiz idi. Bu qoşunlar tez-tez rus aviasiyasını hədəf almış və məlumatı dəqiqləşdirmədən onlar istiqamətində atəş açmışdı. Təkcə 8 avqust tarixində hərbi hava qüvvələri quru qoşunlarını atəş dəstəyi ilə təmin etmək məqsədilə 63 uçuş həyata keçirmişdi. Rusiya aviasiyası müharibə ərzində ümumilikdə 6 hərbi təyyarə itirdi: bir Su-25SM, iki Su-25BM, iki Su-24M və bir Tu-22M3. Dost atəşi nəticəsində rus aviasiyası üç hərbi təyyarə itirdi. Lavrov vurulmuş Tu-22M təyyarəsinin kəşfiyyat məqsədilə istifadə olunması barədə xəbəri istisna edirdi.
Şimali Qafqaz Hərbi Dairəsi və Hərbi Hava Qüvvələrinin komandirləri arasındakı rabitə əlaqəsi çox zəif idi. 2008-ci il Gürcüstan müharibəsindən sonra rus ordusu döyüş məkanında situasional xəbərdarlıq əldə etmə və qoruma bacarıqlarını əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etdirməyə başladı.
2008-ci ilin sentyabrında general Vladimir Boldirev etiraf edirdi ki, rus ordusundakı peşəkar hərbçilərin əksər hissəsi zəif təlim keçmişlərdən ibarətdi. Quru qoşunlarının yerinə yetirməli olduğu əməliyyatlar əsasən desantlar və xüsusi təyinatlılar tərəfindən həyata keçirilirdi. Rusiya HHQ gürcülərin hava hücumundan müdafiə sistemlərini sıradan çıxartmağa nail olmadığı üçün desantlar da gürcülərin müdafiə xəttinin arxasına keçə bilmirdi. Bir çox rus hərbi birləşmələri sursat ehtiyatının azlığından əziyyət çəkirdi.
Gürcüstan
thumb|Gürcüstana məxsus 152 mm çaplı "DANA" özüyeriyən artilleriya qurğusu
"Stratfor" Qlobal Məlumat Şirkəti atəşkəs razılaşmasından sonra bildirirdi ki, Rusiya bu müharibə ilə "Gürcüstanın döyüş qabiliyyətini böyük ölçüdə zədələdi". 12 avqustda imzalanmış atəşkəs razılaşmasından sonra rus qoşunları "Gürcüstan Silahlı Qüvvələrinin demilitarizasiyası" adı altında gürcülərə məxsus hərbi texnikanı ələ keçirmək və məhv etməyi hədəf almışdı. Gürcülərə məxsus hərbi texnikanın əksər hissəsi müharibədən sonrakı atəşkəs dövründə sıradan çıxarılmışdı.
Döyüş əməliyyatları ərzində tanklar da daxil olmaqla 20-yə yaxın zirehli döyüş texnikası məhv edilmişdi. Münaqişə başlamazdan əvvəl Gürcüstan ümumilikdə 230-240 tanka sahib idi. Müharibə ərzində Gürcüstan tərəfi 191 ədəd T-72 tankı istifadə edirdi ki, bunların da 75-i Cənubi Osetiya ərazisində dislokasiya olunmuşdu. Tsxinvali yaxınlığında gedən döyüş əməliyyatları zamanı gürcülər ən azı 10 ədəd T-72 tankı itirdi. Silahlı münaqişə başa çatdıqdan sonra rus qoşunları 65 gürcü tankını ələ keçirə bilmişdi. Ələ keçirilən tanklardan 20-si elə yerindəcə məhv edilmişdi.
Gürcü ordusu müharibə ərzində iki ədəd "DANA" özüyeriyən artilleriya qurğusu itirdi, daha ikisi isə Qori şəhəri yaxınlığında salamat şəkildə rusların əlinə keçdi. Gürcülər 120 mm-lik minaatanlar da daxil olmaqla, 20-yə yaxın artilleriya texnikasını ruslara buraxaraq geri çəkildi. Atəşkəsdən sonra altı ədəd 2S7 Pion, iki ədəd Buk-1M zenit-raket kompleksi və onun nəqliyyat-yükləyici maşını, həmçinin beşdən çox OSA-AKM hava hücumundan müdafiə sistemi ruslar tərəfindən ələ keçirildi. Rus qoşunları işğal olunmuş Senaki ikinci piyada briqadasına məxsus bazadan 1728 ədəd atıcı silah ələ keçirdi.
Gürcüstan Hərbi Hava Qüvvələri müharibə ərzində üç nəqliyyat təyyarəsi və dörd helikopter itirdi. 8 avqust tarixindən sonra gürcülər bütün uçuşları dayandırdı.
Gürcüstanın müdafiə naziri Davit Kezaraşvilinin açıqlamasına görə Gürcüstan müharibə ərzində 250 milyon ABŞ dolları həcmində itkiyə məruz qalmışdı. Gürcü prezidenti Mixeil Saakaşviliyə görə onun ölkəsi silahlı qüvvələrinin 95 faizini qorumağı bacardı.
Rusiya və Cənubi Osetiya
thumb|Rusiyaya məxsus Tu-22M3
Rusiya tərəfi müharibə ərzində üç ədəd Su-25 döyüş təyyarəsi və bir ədəd Tu-22 uzun mənzilli bombardmançı təyyarənin itirildiyini etiraf edirdi. Lakin, buna cavab olaraq Gürcüstan hökuməti qarşı tərəfin itkilərinin 21-dən az olmadığını iddia edirdi. "Moscow Defence Brief" jurnalı da Rusiya HHQ-nin itkilərinin bir ədəd Tu-22M3, bir Su-24M, bir Su-24MR və dörd ədəd Su-25-dən ibarət olduğunu qeyd edirdi. "Nezavisimaya Qazeta"ya görə beşgünlük müharibə Rusiyaya 12.5 milyard rubla başa gəldi.
Cənubi Osetiyalı separatçılar isə müharibə ərzində iki ədəd BMP-2 itirdi.
Mariya Katsiak
Mariya Katsiak (d. 2 mart 1997) — Belarusu təmsil edən bədii gimnast. Mariya Katsiak, 2016-cı ildə Belarusu Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.
Karyerası
Mariya Katsiak, 2016-cı ildə Belarus bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında кomanda yoldaşları Anna Dudzenkova, Mariya Kadobina, Valeriya Pişelina və Arina Tsitsilina ilə birgə final yarışlarında 35.299 xal topladı və 5-ci yeri tutdu.
Atlasjet reys 4203
Atlasjet reys 4203, Atatürk Beynəlxalq Hava Limanından İsparta Süleyman Dəmirəl Havalimanına planlaşdırılmış, bütün sərnişinlər və ekipaj üzvlərinin ölümünə yol açan bir qəzayla nəticələnən Atlasjet səfəridir.
Atatürk Beynəlxalq Hava Limanından İspartaya 29 noyabr 2007-ci il saat 23:20-də havalanması nəzərdə tutulmuşdu, Lakin Priştina səfərindən gec dönməsi səbəbiylə 30 noyabrda saat 00:51-də ümumi 50 sərnişin və 7 ekipaj üzvü ilə İstanbuldan havalanan KK4203 səfər saylı təyyarə, saat 01:36-da Süleyman Dəmirəl Havalımanına enişə keçdiyi sırada İspartaya 18 km məsafə qala Keçiborlu ərazisində yerə düşmüşdü. Atlasjet Hava yolları başçısı Tuncay Doğaner qəzadan kimsənin xilas ola bilmədiyini açıqlamışdı. Atlasjetin World Focus Havayollarından icarəyə götürülmüş təyyarə McDonnell Douglas MD-83 modeli idi. Təyyarə qəza əsnasında World Focus Hava yollarının pilotları tərəfindən idarə olunurdu.
Qəza bölgəsi
Bəzi jurnalistlərin şərhlərinə görə təyyarə Keçiborlu mahalına bağlı Çukurören və Qılınc kəndləri arasındakı 1830 m hündürlük Türbətəpədə, meşə müşahidə qülləsinə yaxın bir yerdə tapılmışdı. Təyyarə tapıldığında iki parçaya ayrılmış, gövdəsi və arxa qisimi ayrı yerlərə düşmüş vəziyyətdə idi. Bir qanadı və mühərriki bir təpənin üzərində, gövdəsi isə 150 metr aşağıda tapılmışdı. Qəza nəticəsində kokpit qisimi də gövdədən ayrılmışdı. Baqajlar, cəsədlər və dağıntı geniş bir sahəyə yayılmış və polis tərəfindən həmin əraziyə giriş bağlanmışdı.
İsparta valisi Şəmsəddin Uzun, bir açıqlamasında, təyyarənin dağıntısının olduğu yerin, havalimanının eniş rotası üzərində olmadığını ifadə edərək "Təyyarə oraya necə endi anlamaq mümkün deyil" dedmişdir.
Düşən təyyarənin keçmişi
McDonnell Douglas MD-83 tipli təyyarə, 53185 istehsal nömrəsi ilə 1994-cü ildə istehsal olunmuşdur. TC-AKM qeydiyyat nömrəli təyyarə, World Focus Havayollarından əvvəl 1994–1999-cu illər aralığında Amerika Reno Air, 1999–2001-ci illər aralığında Amerikan Hava Yolları, 2001–2005-ci illər aralığında isə Türk Free Bird Hava Yollarında uçmuşdur.
World Focus Hava yolları tərəfindən 20 may, 2005-ci ildə öz flotuna qatılan təyyarə, bir dövr Türk Hava Yollarına da icarəyə verilmişdir. 29 iyul, 2007-ci ildə uçuş qrupuyla birlikdə Atlasjet tərəfindən icarəyə götürülmüşdür.
Qəzanın səbəbi
Bölgədə edilən araşdırmada günün ikinci yarısından sonra təyyarənin uçuş məlumatını və Pilot kabinəsi səslərini yazan iki qara qutusu (səs qeydi edən CVR və uçuş məlumatlarını yazan FDR cihazları) tapılmışdı. Hava şərtləri müsbət və təyyarənin bilinən bir texniki problemi yox idi.
Türkiyə Mülki Aviasiya Baş İdarəsi, 3 dekabr 2007-ci il tarixində, təyyarənin mərkəzlə yaratdığı son əlaqədən sonra öz hava yolundan çıxdığı dəqiqləşdirildi, lakin bunun səbəbinin hələ bilinmədiyini açıqladı. Eyni zamanda, hava şərtlərinin uçuş üçün uyğun olduğu, hava limanındakı cihazların normal çalışdığı, təyyarənin mühərriklərinin toqquşma anına qədər fəal və eniş komandalarının açıq olduğu bildirildi.
Qara qutular araşdırılması üçün Almaniyaya göndərilmişdi. Gələn ilk xəbərlər, qara qutularda bütün qeydlərin olduğu, məlumatların pilot səhvinə işarə etdiyi istiqamətində idi. Buna görə, pilotlar, başlanğıcda qaydalara uyğun olaraq 2.600 m-ə qədər yüksəlmişlərdi. Daha sonra təyyarənin öz hava yolundan sapmasının səbəbi, pilotların istiqamət təyinatını pozulmuş olması idi. Təpəyə yaxınlaşdıqlarını fərq etdiklərində təyyarəni düzəltməyə çalışmışdılar, lakin bu manevr nəticəsi olaraq təyyarə quyruq qismi ilə təpəylə toqquşmuşdur.
Təxribat iddiası
Təyyarənin düşməsinin dərhal ardından, bir təxribat nəticəsi düşdüyü iddiası ortaya atılmışdı. Bu istiqamətdə maddi bir dəlil olmamasına baxmayaraq, təyyarədə Süleyman Dəmirəl Universitetindəki bir konfransa getməkdə olan beş fizikaçının olmasının, təxribat iddiasını gücləndirdiyi qarşıya qoyulmuşdu. Qəzada həyatını itirən Engin Arıkın Türkiyədə CERN bənzəri bir parçacıq sürətləndirmə laboratoriyası qurma layihəsində çalışması vurğulanmış, bu layihənin Türkiyəyə böyük texnoloji atılamlar etdirəcəyi qarşıya qoyulmuşdu. Üstü bağlı olaraq, Türkiyənin bu var olacağı iddia edilən inkişafı istəməyən düşmənləri və "beynəlxalq nüvə lobbisi", elm adamlarına təxribat təşkili ittiham edilmişdi.
Türkiyə Mülki Aviasiya Baş direktoru Ali Arıduru, təyyarəyə qarşı təxribat iddiasına dair hər hansı bir dəlil olmadığını açıqladı.
Sərnişinlər
Nuri Tığlı, Bahri Öndürücü, M. Rafi Taşkent, Muhsin Öndürücü, Şakir Özsoy, Ayşe Şentürk, Kasım Muhammet Saygılı, Perihan Kutlu, Sinem Kutlu, Aysun Fatime Balcı, Mustafa Zengi, Davut Demirkurt, Hayri Tokgöz, Tevfik Büyükçaylı, Mehmet Yiğitbaşı, Zeliha Yiğitbaşı, Özgen Berkol Doğan, Engin Abat, Engin Arık, Sibel Uysal, Mehmet Yılmaz, Necati Kartal, Saniye Kartal, Hakan Ulutaş, İskender Hikmet, Senel Fatma Boydağ, Fahrettin Oğurlu, Özcan Oğurlu, Hakan Yakup Pullu, Alp Tezcan, Oğuz Cafer Çiftçi, Yusuf Çiftçi, Nazire Kurnaz, Gözen Polat, Mustafa Fidan, Doğan Göktaş, Hazal Kaynak, İsa Çobankaya, Saniye Çobankaya, Yaşar Çobankaya, Burhan Tepebaşı, Ruşen Mustafa Hamza Hemreli, Ceren Ceylan, Fuat Güler, Mustafa Çalışkan, Kenan Büyük, Süleyman Hilal, Melike Ceylan, Sadettin Baysal, Özlem Karataş.
Qəzadan sonra
Dağıntı təmizləmə işləri 7 dekabrda başlamışdı. Dağıntı parçalara ayrılaraq traktorlarla yaxındakı Yeniköyə aparılmışdı. Yolun qarla örtülü olması, işlərin tezləşməsində çətinlik yaradırdı.
Atlas Jet, 14 dekabr 2007-ci ildə, qəza ailələrinə 25 min dollar "ön ödəmə" edəcəklərini açıqladı
Məhkəmə
2009-cu ilin dekabr ayında hələ də qəzaya səbəb olanlar haqqında İsparta Ağır Cəza Məhkəməsində davam edən dinləmələrdə təyyarəyə EGPWS cihazını Eritreyada qoşduran texnik Rəşid Atalayın təqsirləndirilərək "birdən çox adamın ölümünə səbəb olma" günahından mühakimə olunmasına qərar verilmişdi. Prokurorluq EGPWS qurğusundan qəzalı olduğunu iddia etməkdədir. Bu səbəblə EGPWs qurğusundan istehsalçısı Honeywell firmasından cihazın vəziyyəti ilə əlaqədar hesabat istənmişdir.
Açılan iddia nəticəsində World Focus Hava yolları şəriyi Yavuz Çizmeci, eyni hava yolu şirkətinin baş direktoru Aydın Kızıltan və işçisi İsmayıl Taşdelen təqsirləndirilərək "birdən çox adamın ölümünə səbəb olma" günahından əvvəl 14 il həbs cəzasına məhkum edilmişdi. Daha sonra şübhəlilərin cəzası 11 il 8 aya endirilmişdi. World Focus Hava yolları texniki Fikri Zəfər Dinçer, eyni cinayətlə 7 il həbs cəzasına məhkum edilmişdi. Daha sonra Dinçerin cəzası 5 il 10 aya salındı. Dövrün Mülki Aviasiya Baş direktoru Ali Arıduru və Ümumi Müdir köməkçisi Oktay Erdağ, "birdən çox adamın ölümünə səbəb olma" günahından bəraət edərkən, "vəzifədən sui-istifadə etmə" günahından 2 il həbs cəzası aldılar. Bu iki şübhəlinin cəzası daha sonra 1 il 8 aya endirilmişdi. Məhkəmə qərarı 11 mart 2016-cı il tarixində Türkiyə Ali Məhkəməsi tərəfindən pozulmuşdu.
Philantomba walteri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Ənvər Məmmədxanlı
Yaradıcılığı
Ədəbi fəaliyyətə 1930-cu illərdən başlamışdır. Böyük Vətən müharibəsinin başlaması ilə əlaqədar olaraq Əsərləri keçmiş SSRİ və xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə olunmuşdur. "Şərqin səhəri" ([bədii ədəbiyyatın]) tematikasında,növ və janrında,üslubunda,həyatı inikas formasında bir sıra yeni,əsaslı dəyişikliklər əmələ gəldi. Dinc quruculuq illərində ədəbiyyatımızın əsas qəhrəmanı olan qurucu,yaradıcı insan öz yerini Vətəni yadelli işğalçıardan müdafiə edən qəhrəman döyüşçüyə verdi. Onun müharibə illərində qələmə aldığı hekayələrdə,ümumən,o dövr publisistikamızda olduğu kimi,zamanın,günün təxirəsalınmaz tələbləri,adamlarımızın müqəddəs vəzifəsi canlı boyalarla öz əksini tapırdı. Ədibin üslubunda təmkinli hekayəçiliklə,mübariz,döyüşkən,odlu publisistika vəhdət təşkil edirdi: "Qərb cəbhəsindən məktub", "Analar yollara çıxdılar", "Yeni ilin hökmü", "Silahlı dağlar", "Qanlı möhür", "Buz heykəl", "Haralısan əsgər qardaş?", "Ananın ölümü", "Ulduz" (1947), "Od içində" (1951) pyesləri və "Şirvan gözəli" (1957) lirik komediyası tamaşaya qoyulmuşdur. "Şirvan gözəli" Zaqafqaziya teatr baharında birinci dərəcəli diploma layiq görülmüşdür. 1957-ci ildə onun Akademik Dram Teatrında tamaşaya qoyulan "Şərqin səhəri" əsəri SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülüb. Amma mükafat alanların siyahısında müəllifin adı olmayıb.
Ənvər Məmmədxanlı Avropa və rus klassik yazıçılarından tərcümələr etmişdir. Kuba (1967), Türkiyə (1968), İspaniyada (1980) Sovet nümayəndə heyəti tərkibində səfərdə olmuşdur. İki dəfə "Şərəf nişanı" (1946–1949), "Qırmızı Əmək bayrağı" (1980–1983) və "İkinci dünya müharibəsi" (ikinci dərəcəli) ordenləri, döyüş medalları ilə təltif olunmuşdur.
1990-cı il dekabrın 19-da Bakıda vəfat etmişdir. Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Rafael Kalderon
Rafael Kalderon — 1990-1994-cü illərdə Kosta-Rikanın prezidenti.
1990-1994-cü illərdə ölkəyə rəhbərlik edən Kalderon səhiyyə müəssisələrinə avadanlıqlar alınması zamanı rüşvət almaqda təqsirli bilinib.
Onun nə qədər rüşvət aldığı məlum deyil. Amma bildirilir ki, tibbi ləvazimatları almaq üçün 40 milyon ABŞ dolları xərclənib.
Oğuz Yabqu dövləti
Oğuz dövləti, Oğuz yabquluğu və ya Oğuz yabqu dövləti — Kiyev knyazlığı tərəfindən məğlubiyyətə uğradılan Xəzər xaqanlığının özünün əvvəlki gücünü itirməsi ilə əvvəllər xəzərlərə tabe olan və Xəzər dənizi ilə Aral gölü arasında yaşayan şamanist oğuzlar 950-ci illərdə müstəqil oldular.
Oğuz dövləti 1050-ci illərə qədər var olmuş və daha sonra Böyük Səlcuq İmperiyasına qatılmışdır.
Oğuz dövlətində subaşı vəzifəsində olan Səlcuq bəyin Oğuz dövlətinin rəhbəri olan Yabğu ilə münasibətləri pisləşmişdi. Münasibətlərin daha da pisləşməsindən sonra Səlcuq bəy öz boyu və ona tabe olan boylar ilə birlikdə cənuba hərəkət etdi.
Bu dövrdə Oğuz dövlətinin ətrafındakı dövlətlər (peçeneqlər, qıpçaqlar və qarluqlar) ilə münasibətləri çox pis vəziyyətdə idi. Bəziləri tərəfindən, Oğuz-Qıpçaq müharibələrindən də bəhs edən "Dədə Qorqud dastanı"nın bu dövrdə baş verən hadisələrlə bağlı yazıldığı güman edilir.
Tarixi
Bu dövlətin başında Yabğu titulu daşıyan şəxs dayanırdı. Kül Erkin titulu daşıyan digər bir şəxs isə onun köməkçisi olurdu. Ordunu isə subaşı titulu daşıyan şəxs idarə edirdi. Oğuz dövləti qonşuları olan peçeneqlər, qıpçaqlar və xəzərlərlə davamlı münaqişə halında idilər. Oğuzların şərqdəki qonşusu olan qaraxanlılar ilə münasibətlərinin pis olması bilinir. Belə ki, qaraxanlılarla müharibələrin birində Oğuz yabğusu öldürülmüşdü.
Digər tərəfdən, Mahmud Kaşğari oğuzlarla çigillər arasında köklü bir düşmənlikdən bəhs edir. Şimalda kiməklər ilə isə bəzən dostça, bəzən düşməncə münasibətlər davam edirdi. Oğuzlar daha çox "türk" adı ilə yanaşı "türkmən" adını da daşıyırlardı. Müsəlman ölkələrinə gəldikdən sonra İslam qaynaqlarında da bu adla anılmışlardır.
NGC 177
NGC 177 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sab tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Philantomba
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Bigelowia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Valeriya Pişelina
Valeriya Pişelina (d. 27 fevral 1995) — Belarusu təmsil edən bədii gimnast. Valeriya Pişelina, 2016-cı ildə Belarusu Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.
Karyerası
Valeriya Pişelina, 2016-cı ildə Belarus bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında кomanda yoldaşları Mariya Kadobina, Mariya Katsiak, Anna Dudzenkova və Arina Tsitsilina ilə birgə final yarışlarında 35.299 xal topladı və 5-ci yeri tutdu.
Muhallebi
thumb|250px Muhallebi – süddən istifadə edilərək hazırlanan və türk mətbəxinə aid bir növ şirniyyat
Muhallebi reseptləri
Muhallebinin bir neçə növü var:
Ərzaq
Üzərinə:
Adi kolluq dukeri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
MAŞAV
MAŞAV - ibri dilində Beynəlxalq Əməkdaşlıq üzrə Mərkəz adının qısaltmasıdır.
İsrail Xarici İşlər Nazırliyi çərçivəsində fəaliyyət göstərən bu proqram bir çox ölkələrin, eləcə də ABŞ, Böyük Britaniya, Avropa Birliyi ölkələri, Türkiyə və digərlərinin də həyata keçirdikləri beynəlxalq təcrübə mübadiləsi üzrə proqramlardan biridir.
1958-ci ildən fəaliyyətə başlayan bu proqram çərçivəsində indiyə qədər 140 ölkədən 200 mindən artıq şəxsin təcrübə keçdiyi məlumdur. Proqram üzrə təcrübə mübadiləsi İsrailin ayrı-ayrı elmi və akademik mərkəzləri ilə əməkdaşlıq çərçivəsində aparılır. Proqramın əsas fokus sahələri kənd təsərrüfatı, elm və texnologiya, idarəetmə və sahibkarlıq, təhsil kimi istiqamətlərdə İsrailin qabaqcıl təcrübəsini yaymaqdır. Eyni zamanda qısamüddətli pilot layihələri həyata keçirmək, kiçik biznes üzrə davamlı inkişafa nümunə olacaq layihələrə dəstəyi ehtiva edir.
Qafqaz dağ keçisi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Eolozavr
— Titanozavr qrupuna Zauropod infradəstəsinin tribasına aid nəsli kəsilmiş ot yeyən dinozavr cinsi. Təbaşir dövrü 70—68 milyon il əvvəl Cənubi Amerika ərazisində yaşamışlar. Onların sümüklərinə 1987-ci ildə Powell tərəfindən qeydə almışdır. Onların qalıqlarına Argentina və Braziliya ərazisində aşkarlanmışdır.
NGC 3006
NGC 3006, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Şəkərcik
Şəkərcik — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Kənd 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub. 9 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Salomon qızılböcəyi
Salomon qızılböcəyi (Ancylocheria salomonii) — Sərtqanadlılar dəstəsinə, Qızıl böcəklər fəsiləsinə aid növ. Təbii şəraitdə nəslinin kəsilməsi ehtimalı vardır.
Şəkərcik
Toponimikası
Kənd Şəkərciklər adı ilə də tanınır. Kəndin adı orta əsrlərdə Qarabağda yaşamış cavanşir tayfasına mənsub şəkərciklər tirəsinin adı ilə bağlıdır. Deyilənlərə görə bu kənd vaxtilə Şəkər adlı varlı bir qadının mülkü, bostan yeri olub. XIX əsrin əvvəllərində qarabulaqlı, dövlətli bir kişi bu yeri pul ilə ondan alıbdır. O vaxtdan həmin ərazi Şəkər xanımın bostanı, Şəkərin yeri kimi adlandırılmışdır. "Şəkər" sözünə "cik" hissəciyinin artırılması görünür ki, ərazinin kiçik olması ilə əlaqələndirilir.
Salomon qızılböcəyi
Təsviri
Böcəyin bədəni yaşılımtıl – firuzəyi rəngdədir. Qanadüstlükləri və ön döş üzərində narıncı ləkələr vardır, ətrafları yaşıl rəngdədir.
Şəkərcik
Tarixi
1593-cü ilə aid olan Osmanlı qaynağında Şəkər mülk, yurd, torpağının adı kimi çəkilir. Yaşayış məntəqəsinin əhalisi əsasən, Hacılı camaatından ibarət olmuşdur. Bəzi mənbələrdə Şəkərcik kəndi yerləşən ərazinin adına Qaraköpək formasında da rast gəlinir.
Salomon qızılböcəyi
Yayılması və Sayı
Çin, İran, Türkiyə, Özbəkistan, Tacikistan, Türkmənistan, Azərbaycan (Zaqatala, Qəbələ, Şəki, Göyçay, Yevlax, Naxçıvan MR) ərazilərində rast gəlinir. 1919-cu ildə M.Vinovski tərəfindən Gəncədə 1 fərd, 1928-ci ildə M.Axnazarov tərəfindən Naxçıvanda 1 fərd, 1929-cu ildə E.Hauser tərəfindən Ordubadda 2 fərd, qeydə alınmışdır. Son illərdə rast gəlinməmişdir.
Şəkərcik
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzinin 2 kilometrliyində, şəhərin şimal-şərqində, düzənlikdə yerləşir.
Salomon qızılböcəyi
Həyat tərzi
Cənubi Qafqaz qovağından ibarət olan çaykənarı tuqay meşələrində məskunlaşır. Növün ekologiyasına dair məlumat yoxdur. Sürfələri qovaq ağacının oduncağında inkişaf edir.
Şəkərcik
Əhalisi
Əhalisi 800 nəfərdir.
Salomon qızılböcəyi
Məhdudlaşdırıcı amillər
Tuqay meşələrinin sahələrinin azalması.
Şəkərcik
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq olub.
Salomon qızılböcəyi
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Azərbaycanın Qırmızı Kitabının 1-ci nəşrinə daxil edilmişdir.
Şəkərcik
Mədəniyyəti
Kənddə klub və kitabxana mövcud olub.
Salomon qızılböcəyi
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Mühafizəsi üçün tuqay meşələrində qovaq ağaclarının qırılmasının qarşısını almaq, köhnə ağacların qırıldığı yerlərdə yeni-cavan ağaclar əkmək, böcəklərin tutulmasının qarşısını almaq, onun sayi və yayılma arealı barədə yeni məlumatların əldə edilməsi üçün hər il yasayis ərazilərinə monitorinqlər təşkil edilməlidir.
Şəkərcik
Təhsil
Kənddə məktəb və uşaq bağçası fəaliyyət göstərib.
Bishopanthus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
Bishopanthus soliceps H.Rob. — Peruda bitən yeganə növ.
Arina Tsitsilina
Arina Tsitsilina (d. 9 oktyabr 1998) — Belarusu təmsil edən bədii gimnast. Arina Tsitsilina, 2016-cı ildə Belarusu Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.
Karyerası
Arina Tsitsilina, 2016-cı ildə Belarus bayrağı altında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında komanda yoldaşları Anna Dudzenkova, Mariya Katsiak, Valeriya Pişelina və Mariya Kadobina ilə birgə final yarışlarında 35.299 xal topladı və 5-ci yeri tutdu.
Alp dağ keçisi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Kredit
Kredit — bağlanmış müqaviləyə uyğun olaraq qaytarılmaq, müəyyən müddətə (müddətin uzadılması hüququ ilə) və faizlər (komisyon haqqlar) ödənilmək şərti ilə, təminatla və ya təminatsız müəyyən məbləğdə borc verilən pul vəsaitidir. Həmin şərtlərlə pul vəsaitinin verilməsi haqqında götürülmüş hər hansı öhdəlik, qarantiya, zəmanət, borc qiymətli kağızlarının diskontla və ya faizlər alınmaqla satın alınması və müqaviləyə əsasən hər hansı formada verilmiş vəsaitin qaytarılmasını tələb etməklə bağlı digər hüquq da kredit anlayışına aiddir.
Bu anlayışa Bank fəaliyyəti ilə əlaqədar birbaşa və ya dolayı yol ilə Bank tərəfindən nağd pul şəklində verilən ssudalar, yaxud Bank tərəfindən üzərinə götürülən öhdəliklər, o cümlədən overdraftlar, akkreditivlər, qarantiyalar və sair gözlənilən və gözlənilməyən öhdəliklər aiddir.
Bank krediti
Bank krediti – bank tərəfindən borcalanla bağlanmış müqaviləyə uyğun olaraq qaytarılmaq, müəyyən müddətə (müddətin uzadılması hüququ ilə) və faizlər (komisyon haqları) ödənilmək şərti ilə, təminatla və ya təminatsız müəyyən məbləğdə borc verilən pul vəsaitidir.
Kredit sistemi
Kredit sistemi dedikdə, kredit-hesablaşma münasibətlərinin, kreditləşmənin forma və metodlarının və kredit-maliyyə institutlarının məcmusu başa düşülür.
Kredit sisteminin 2 forması mövcuddur:
Funksional forma - kredit münasibətlərinin məcmusu, kreditləşmənin forma və metodları başa düşülür.
İnstitsional forma - maliyyə-kredit təşkilatlarının məcmusu, sərbəst pul vəsaitlərini bir yerdə cəmləşdirən və onları borc verən kredit sistemi başa düşülür.
Funksional formadan yanaşdıqda kredit sistemi bank, istehlak, kommersiya, dövlət, beynəlxalq kreditlə meydana çıxır. Kredit sisteminin institsional strukturunun aparıcı istiqaməti banklardır. Tarixən kredit sisteminin əsası kimi banklar çıxış edirdi.
Kredit sistemi o zaman bütöv və obyektiv olar ki, o, aşağıdakı 3 elementi özündə əks etdirsin:
Müasir kredit sistemi 2 əsas anlayışı özündə birləşdirir:
Üçüncü Mahmudlu
Üçüncü Mahmudlu – Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.
Kredit
Kredit sistemi
Bank sisteminə malik istənilən ölkənin pul-kredit sistemlərinin əsasını Mərkəzi banklar təşkil edir. Mərkəzi bank ikipilləli bank sisteminin ilk pilləsində mövqe tutur. Mərkəzi bank ilk növbədə dövlətlə iqtisadiyyat arasında vasitəçidir və vasitəçi kimi qanunvericiliklə təsdiqlənmiş qanunlar vasitəsilə pul və kredit axınını tənzimləyən bir təşkilatdır. Kredit sisteminə daxil olan 2-ci qurum kommersiya banklarıdır. Kommersiya bankları –bank qanunvericiliyinin imkan verdiyi bütün əməliyyatları yerinə yetirirlər. Kredit sistemində mövcud olan digər bir qurum isə holdinqlərdir.
Kreditin əsas prinsipləri
=== Kreditin formaları === Müasir dövrdə kreditin aşağıdakı formaları var.
Kredit defoltu
Qanuna görə, bank işçilərinin və ya kollektorların ölü zərbəsini təhdid etmək, onu təhdidlərlə çağırmaq hüququ yoxdur, amma təcrübə göstərir ki, bu qaydanı çox vaxt laqeyd edirlər.
Üçüncü Mahmudlu
Əhalisi
Kəndin əhalisi kürd mənşəli mahmudlu tayfasına mənsubdur.
Bishopiella
Növləri
Bishopiella elegans R.M.King & H.Rob. - Braziliyada bitən yeganə növ.
Üçüncü Mahmudlu
Coğrafiyası
Kənd Quruçayın sahilindədir.
Kredit
Azərbaycanda kredit sistemi
Azərbaycanda kredit sistemi Mərkəzi Bank və kredit təşkilatlarından ibarətdir. Bu sistemin ən mühüm tərkib hissəsi Mərkəzi Bankdır. Kredit təşkilatlarına isə banklar və qeyri-bank kredit təşkilatları aiddir.
NGC 2035
NGC 2035, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Salarilər
Salarilər — 941–981-ci illərdə hökm sürmüş deyləm əsilli müsəlman xanədanlıq.
Yaranması
X əsr İran, İraq və Azərbaycanın siyasi tarixində mövcud xanədanlıqların möhkəmlənməsi və yenilərinin yaranması dövrü olmuşdur. Burada hakimlik edən sülalələr müsəlmanların mənəvi-siyasi rəhbəri xəlifəyə zahiri itaətlərini saxlayır, lakin bir sıra hallarda siyasi hakimiyyəti ələ keçirirdilər. Əslən Tarım hakimi Məhəmməd ibn Müsafir Cüstanilərlə ittifaq yaradıb 919-cu ildə Deyləmdə öz dövlətini qurmuşdu.
Salarilərin Azərbaycanı ələ keçirməsi
Azərbaycanın Salarilərin hakimiyyətinə keçməsi dövrü Mərzban ibn Məhəmmədin hakimiyyətinə təsadüf edir. O, çətin mübarizə şəraitində Sacilər dövlətinin hakimiyyəti altında olan Azərbaycan torpaqlarına sahib olaraq öz səltənətini möhkəmləndirməyə çalışırdı. Azərbaycandakı Salarilər dövlətinin paytaxtı Ərdəbil şəhəri idi. Mərzbanın qardaşı Vəhsudan isə öz dövlətini Deyləmdə qurmuşdu. Salarilər, çox keçmədən, Azərbaycanın şimal-qərb torpaqlarını və Şirvanşahlar dövlətini də özlərindən asılı hala saldılar, Dərbəndi ələ keçirdilər. Salarilərin qoşunu maaşla saxlanlan süvari və piyada dəstələrindən ibarət idi.
Ərazisi
Beləliklə, Salarilər dövləti şimalda Dərbənd keçidindən başlayaraq, cənubda Dəclə və Fərat çaylarının yuxarılarına qədər, şərqdə Gilan da daxil olmaqla Xəzər sahillərindən, qərbdə Ermənistan və Şərqi Gürcüstan da daxil olmaqla geniş əraziləri əhatə edən bir dövlətə çevrildi. Bu da təbii olaraq, bütün ölkə miqyasında iqtisadi əlaqələrin inkişafına, sənətkarlıq və ticarətin tərəqqisinə, xarici ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə müsbət təsir göstərdi. Salarilərin hakimiyyəti illərində Xəzər dənizində ticarət gəmiləri üzməyə başladı. Bütün Yaxın və Orta Şərqdə iqtisadi və hərbi-siyasi rolu daha da artdı, müxtəlif etnik qrupların Azərbaycan xalqı ilə qaynayıb-qarışması prosesi daha sürətləndi.
Mərzbandan sonra
Mərzban ibn Məhəmmədin ölümündən sonra onun oğulları ilə qardaşı Vəhsudan arasında Azərbaycan uğrunda gedən çəkişmələr sülalənin zəifləməsinə səbəb oldu. Azərbaycan Salariləri iki yerə bölündü, Deyləm Salariləri isə bir qədər uzun hökmranlıq sürüb 962-ci ildə Xaşxaşilərə məğlub oldular.
Üçbulaq (Füzuli)
Üçbulaq – Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının 29 aprel 1992-ci il tarixli, 112 saylı Qərarı ilə Füzuli rayonunun Hoğa kəndi Üçbulaq kəndi adlandırılmışdır. Kənd 1992-ci il martın 31-də Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub. Kənd 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsinin gedişində işğaldan azad olunmuşdur.
Tarixi
Kəndin qədim adı Hoğadır. 1593-cü ilə bağlı Оsmanlı qaynağında Hоğa kəndi haqqında bilgi var. 1727-ci ilə bağlı qaynaqda yazılır: "Dizaq nahiyəsinə tabe оlan Hоğa kəndi. Kəndin əhalisi əkinçiliklə məşğul idi. Dənli bitkilərdən buğda, arpa, darı və pərinc əkirdilər. Baramaçılıqla ilgilənənlər də vardı. Kəndin gəliri 9.600 axça idi.
1823-cü ilə bağlı qaynaqda Hоğa şenliyi Xancan ağanın idarəsində оlan kəndlərin siyahısında göstərilir. Vergiödəyənlər: 11 tüstü, ödəməyənlər: rəncbərlər 8 tüstü, Yaqub kоvxa 1 tüstü, dul 2 tüstü, subay 1 tüstü.
1842-ci ilə bağlı qaynaqda bəy idarəsində оlan kənd rəiyyətlərinin siyahısında Hоğa kəndindən 18 ailə Xancan ağaya bağlı idi. Bu ailələrdən 12 qeyri-müsəlman, 6 müsəlman idi. Qeyri-müsəlmanlar İrandan gəlmişdilər.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatı — əkinçilik, taxılçılıq, üzümçülük, maldarlıq və heyvandarlıq olub.
Mədəniyyəti
Kənddə məktəb, klub, kitabxana və s. vardı.
Burmabuynuz dağ keçisi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.