cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qızılqum FK
Stadion
Klub öz ev oyunlarını 5000 tamaşaçı tutumuna malik və Zərəfşan şəhəri ərazisində yerləşən Proqress stadionunda keçirirdi. 2013-cü ilin avqust ayında Proqress stadionu təmirə bağlandı. 2013-cü ilin avqust ayından 2014-cü ilin may ayına qədər klub öz ev oyunlarını Novai yaxınlığında yerləşən və 10000 tamaşaçı tutumuna malik Soqdiana stadionunda keçirməyə başladı. Soqdiana stadionunda həm də Yuzhanin FK öz ev oyunlarını keçirirdi. 2014-cü ilin may ayında Novai şəhərində yeni stadion tikilməyə başladı. Stadionun adı Yoşlar stadionu idi və klub artıq burada oynamağa başladı.
Yoşlar stadionu Umid nihollari 2012 idman kompleksinin əsasında tikilmişdir və məktəblilər arasında keçirilən respublika idman oyunlarını qəbul edir. Təmir işlərindən sonra stadionda oturacaqların sayı 12500-ə çatdırılmış, 2011-ci ilin aprel ayından 2012-ci ilə qədər idman kompleksi fəaliyyət göstərmişdir. İdman kompleksində voleybol, həndbol, basketbol və digər idman növləri üçün 2 kort fəaliyyət göstərir. 2012-ci ildə Umid nihollari oyunlarının açılışı bu stadionda baş tutmuşdur. 2012-ci ilin noyabr ayında AFK stadionu A kateqoriyası ilə mükafatlandırmışdır. Birinci rəsmi oyun 3 may 2014-cü ildə keçirilmişdir. Həmin oyun Qızılqum ilə Dinamo Səmərqənd arasında baş tutmuşdur.
İndiki heyət
14 mart 2015-ci il məlumatlarına əsasən. 4
Texniki heyət
2014-cü il fevral ayına əsasən.
Əlisahib Əroğul
Həyatı
1948-ci il sentyabr ayının 10-da Qarabağda, Cəbrayıl bölgəsinin Dağtumas kəndində anadan olub. Burada kənd səkkizillik məktəbini bitirdikdən sonra 1963-1966-cı illərdə Bakı şəhərindəki 56 saylı axşam fəhlə-gənclər məktəbində, 1967-ci ildə Bakı politexnikumunun Hidromeliorasiya şöbəsində təhsilini davam etdirmişdir.
1966-1971-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsinin mexanika şöbəsində təhsil almışdır. 1976-cı ildə isə Marksizm-Leninizm Universitetinin iqtisadiyyat fakültəsini bitirmişdir.
Qarabağ müharibəsi veteranıdır. Məcburi köckün kimi Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Droqal döngəsi ev 4, mənzil 24-də məskunlaşmışdır.
Ailəlidir, 3 övladı, 7 nəvəsi var.
Əmək və İctimai fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə Bakıda inşaatçı fəhlə kimi başlamışdır. Sonra elmi işçi, müəllim, məktəb direktoru işləmişdir. Belə ki, 1971-1972-ci illərdə “Neftkimavtomat” ETLI-da elmi işci, 1972-1973-cü illərdə müəllim, 1973-1976-ci illərdə məktəb direktoru, 1976-1980-cı illərdə Cəbrayıl rayon partiya komitəsinin təşkilat şöbəsində təlimatçı, 1980-1989-cu illərdə Cəbrayıl rayon Xalq Nəzarəti Komitəsinin sədri, 1989-92-ci illərdə Cəbrayıl rayon XDS İK-nin katibi, 1992-1993-cü illərdə “Günbəz” tikinti-təmir kooperativinin sədri işləmişdir. Erməni-daşnak faşistləri tərəfindən 23 avqust 1993-cü ildə Cəbrayıl şəhəri işğal olunarkən ev-eşiyindən didərgin salınmışdı. Həmən il Gəncə şəhərində məskunlaşmışdır.
2000-ci ildən QHT-də çalışır. Azərbaycan Qaçqın Yazarlar İctimai Birliyinin vitse-prezidentidir.
Yaradıcılığı
Əlisahib Əroğul 1993-cü ildən AYB-nin üzvüdür. O, bir sıra roman, povest, hekayə və publisistik yazıları ilə respublika mətbuatında çıxış edir. Əroğul bədii yaradıcılığa XX əsrin 80-ci illərindən başlamışdır. "Osmanoğlu" adlı ilk mətbu hekayəsi 1989-cu ildə "Ulduz" jurnalında dərc edilmişdir. 1990-cı ildə "Karvan" jurnalında "Dəli Salatın" povesti, 1991-ci ildə "Ulduz" jurnalında "Ovçu Cəbrayılın tulaları" hekayəsi çap edilmişdir. 1991-ci ildə "Gənclik" nəşriyyatının buraxdığı "Mənim fikrim" kitabında "Göz görür, ağıl kəsirsə" publisist yazısı dərc olunmuşdur. Dövrü mətbuatında publisistik məqalələrlə vaxtaşırı çıxış edir.
1991-1993-cü illərdə "Həqiqət", "And", "Oğuz eli" qəzetləri ilə əməkdaşlıq etmişdir.
24 kitab müəllifidir. 2007-ci ildə Türkiyə Respublikasının İstanbul şəhərində ("Ufuk Ötesi Yayınları") türk dilində “Kemik dökülen Dere” adlı kitabı işığ üzü görmüşdür.
"Böyük Nazar" romanı Sumqayıt şəhər bələdiyyəsinin, "Erməni-daşnaq-faşizmi və Azərbaycan" kitabı isə VIII Bakı Kitab bayramının mükafatına layiq görülmüşdür.
UEFA İntertoto Kuboku 2007
thumbnail|İştirakçıların regional xəritəsi UEFA İntertoto Kuboku 2007 — UEFA İntertoto Kubokunun 13-cü mövsümü
Ksyonj qəsri
Ksyonj qəsri və ya Fürstenştayn qəsri (pol. Książ) — Polşanın Valbrzix şəhərində yerləşən və XIII əsrdə tikilən qəsr.
Haqqında
Qəsr XIII əsrdə Svidnika və Yavor şahzadəsi I Bolko tərəfindən inşa etdirilmişdir. Tarixdə bir çox dəfə sökülüb yenidən tikdirilmişdir. 1509–1941-ci illəri arasında yerli idarə orqanları tərəfindən idarə olunmuşdur. 1941-ci ildə qəsr Nasistlərin əlinə keçmiş, qərargahları kimi istifadə etmiş və qəsrə böyük ziyan vermişdilər. Almanların qəsrin altında tunellər qazması qəsrin memarlıq quruluşuna xələl gətirmişdir. Almanlardan sonra qəsri tutan SSRİ qüvvələri qəsrdən qala kimi istifadə etməyə başlamışlar. İkinci dünya müharibəsində qəsr böyük zərər görmüşdür. Müharibədən sonra təmir edilmişdir. 1962-ci ildən Yerli Abidələrin Qorunması Qurumunun qoruması altındadır. Qəsr muzey kimi istifadə olunur və barakko tərzindədir.
Darxan
Darxan — türk, altay və monqol mifologiyasında ər-arvad metal tanrıları.
Darxan xan
Darxan xan - türk, altay və monqol mifologiyasında metal ilahı. Darqan xan və ya Darqah xan olaraq da bilinər. Metal ocaqlarını, metal işliklerini, metal ustalarını qoruyar. Əlində bir çəkic və qarşısında bir örs ilə betimlenir. Eyni zamanda atəş ilahı olaraq da görülər. Çünki metal və dəmir işçiliyi atəşdən ayrıla bilməz və od bu zanaat bir hissəsidir. Qısa boyludur. Özünə hörmətsizlik edildiyində çox hirslənər və hər tərəfi yandırar. Dəmir (geniş mənada metal) yer üzündəki hər cəmiyyətdə gücün və qəhrəmanlığın simvolu olaraq görülmüşdür və hərbi medallar ilə müsabiqələrdə verilən medallar bunun ən gözəl nümunəsidir. Metalların davamlılığı və atəşdə döyülərək şekillendirilmeleri bu vəziyyətin ən əhəmiyyətli səbəbidir. Həyat yoldaşının adı da özüylə eyni olub Darxan Xanım olaraq bilinər.
Darxan xanım
Darxan xanım - türk, altay və monqol mifologiyasında metal ilahesi. Darxan xan ilə eyni adı daşıyır. Dəmirçilizi aid bir tanrı tərəfindən tapılması, bu peşənin yalnız kişilərin təkəlində olmadığını, qadınların da edə biləcəyini göstərir. Bəzi türk birliklərində bitki tanrıçası olaraq da görünür.
Türk-Monqol cəmiyyətində tarqanlar
Tarqan - türklərdə və monqollara dəmirçi, dəmir ustası və eyni zamanda dövlət vəzifəlisi və ya döyüşçü / əsgər deməkdir. Tarxan, Tarkan, Darqan, Darxan olaraq da deyilər. Tarqanların, cəmiyyətdə hörmətli bir mövqeyi vardır. Tarqan/Tarxan türk-monqol dövlətlərində imtiyaz tanınmış kəsləri də ifadə etmək üçün istifadə edilər. Hətta zaman-zaman türk ve moğol dövlətlərində tarqanlar vergi xarici tutulmuşlar. O qədər ki, tarqanlık yüksək bir ünvandır. Türkiyədə Sezgin Burak tərəfindən yaradılmış Tarkan adlı bir Hun döyüşçüsü xətt əhvalatları 1967-ci ildə nəşr olunmağa başlamış və xüsusi bir xarakter halına gəlmiş, daha sonra da filmləri çevrilmişdir. Bu əhvalatlarda qəhrəmanın yanında gəzən bir qurdu vardır və onun ayrılmaz bir yoldaşıdır. Manas Xan, dəmirçisinə Darqan ünvanıyla səslənir. Manasın özü də zaman zaman Darqana bənzədilir.
Etimologiya
(Tar/Dar) kökündən törəmişdir. Demirci ustası deməkdir. Tarkan sözcüyü ilə eyni kökdən gelir. Tarkanlar türk ve monqol mədəniyyətində hörmətli bir peşəyə sahibdirlər. Köhnə altaycada və köhnə monqolcada yaymaq, gərmək mənaları ehtiva edən bir köktür. Eyni zamanda hücum mənasını da ehtiva edər. "Türk" sözü ilə də əlaqəli olduğu qarşıya qoyular.
Masahiro Yokotani
— Yaponiya anime və film ssenaristi. Osaka prefekturasında anadan olmuşdur. Bir çox anime serialları üçün ssenari yazmışdır.
Senecio varicosus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Inga augusti
(Inga augusti) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Meyer dəvəayağı
-  cinsinə aid bitki növü.
Limonium meyeri (Boiss.) O.Kuntze - Meyer dəvəayağı - Кермек Мейера - Meyer sea pink
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 40-80 (100) sm olan çılpaq çoxillik bitkidir. Kökü yoğun, odunlaşmış, qısa budaqlı kaudekslidir. Bozumtul-yaşıl
rəngli yarpaqlarının hamısı kökyanı, uzunluğu 6-20 (35) sm, eni 4-7 (10) sm enli elliptik və ya tərs yumurtavaridir. Çoxsaylı çiçək saplaqları süpürgəvari-budaqlıdır. Qısa sünbülcüklər şəklində yığılan çiçəkləri, cəm olaraq süpürgəvari çiçəkqrupu əmələ gətirir. Sünbülcüklər xırda, 2-4 çiçəklidir. Tacı əlvan bənövşəyidir. Avqust-oktyabr aylarında çiçəkləyir və meyvə verir.
Mənşəyi və yayılması
Meyer dəvəayağı kserofil coğrafi tipinin aralıq dənizi sinfinin şərqi-aralıq dənizi qrupuna aiddir. Balkan-Kiçik Asiya ölkələri, İran, Rusiya, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda meyer dəvəayağı Abşeron, Qobustan, Samur-Dəvəçi, Xəzəryanı, Kür-Araz və Lənkəran ovalıqları, Alazan-Əyriçay vadisi və Bozqır yaylası rayonlarında, əsasən aranda və az miqdarda dağətəyində rast gəlir.
Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər
Halomezokserofitdir, səhra, çalçəmən və psammofit-litoral bitkilik tiplərində rast gəlir. Yarımsəhrada, şoran torpaqlarda, şoran çəmənlərdə, dəniz sahili və çay vadiləri boyunca
böyük sahələrdə, bitkilərin çox az olduğu yerlərdə sıx olmayan açıq bənövşəyi rəngli ləkələr əmələ gətirir.
Kimyəvi tərkibi
Aşı maddələri və karbohidratlarla zəngindir.
Təsiri və tətbiqi
Xalq təbabətində tətbiq edilir. Əsasən ishal, ilan və əgrəb vurma, ağızda iltihab prosesi zamanı istifadə olunur.
İstifadə formaları - Dəmləmə və toz şəklində.
Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
Boyaq, bal verən, çiçəkləmə vaxtı gözəl dekorativ bitkidir. Köklərinin ekstraktı dərilərin aşılanmasında istifadə oluna bilər. Yerüstü hissəsindən süpürgə bağlanır.
İkitərəflisimmetriyalılar
—  aləminin alt bölməsi.
Rövzət Dəmirçizadə
Rövzət Dəmirçizadə (3 yanvar 1939, Nuxa (indiki Şəki şəhəri) – 15 aprel 2010, Bakı) — şair, 1980-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü idi.
Həyatı
Rövzət Dəmirçizadə məşhur dilçi alim, professor Əbdüləzəl Dəmirçizadənin qardaşı oğlu idi. Lakin Əbdüləzəl Dəmirçizadə onu rəsmən oğulluğa götürmüşdü.
Rövzət Dəmirçizadə 20 yaşında olarkən, bədbəxt hadisə nəticəsində şikəst olmuşdu və bundan sonra ancaq əlil arabası ilə hərəkət edirdi. Buna baxmayaraq, o, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsində müvəffəqiyyətlə təhsil almış, 1980-ci ildən isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv qəbul edilmişdir.
Yaradıcılığı
İlk şeirlər kitabı 1968-ci ildə, səkkizinci və sonuncu kitabı isə 2008-ci ildə nəşr olunub.
Şəkidə nəşr olunan "Şəki fəhləsi", "İpəkçi" və "Şəkinin səsi (qəzet)|Şəkinin səsi" qəzetlərində müxtəlif vaxtlarda Rovzətin onlarla şeiri dərc edilib.
Tuva tarixi
Tuva tarixi— Tıvanın və Tuva Xalq Respublikasının keçmişi.
Tarixi
Tuva ərazisində erkən orta əsrlərə aid arxeoloji obyektlərdə S.İ.Vaynşteyn və L.R. Kızlasovun qazıntıları da qeyd olunmalıdır. Bu qazıntılar zamanı Dağlıq Altayda eramızın I minilliyinə dair çoxlu maddi mədəniyyət nümunələri aşkar edilmişdir. Arxeoloji qazıntılar əsasında L.R. Kızlasov tuvaların erkən orta əsrlər tarixini yazmışdır. Orta əsrlərdə Avrasiyanın mədəni-siyasi həyatında mühüm rol oynamış türklər (göytürklər), kimaklar (V.V.Bartolda görə kaymaklar), karluklar, xakaslar, uyğurlar, bulqarlar, peçeneqlər, xəzərlər və b. tarixi də arxeoloji materiallarda əks olunmuşdur. Bu xalqlara aid abidələr L.R. Kızlasov, S.A. Pletnyova, V.A. Moqilnikov və b. arxeoloqlar tərəfındən öyrənilmişdir.
1207-ci ildə Tuva, Çingiz xan dövründə Monqol dövləti tərəfindən işğal edilmişdir. “Monqolların gizli tarixi” adlı tarixi əsərə görə Tuba, Tubas şəklində şimal-qərbdə, Xanqhaslar ilə birlikdə yaşayan bir Türk xalqıdır. Çingiz xanın oğlu Coçi, Oyrat, Buryat, Barhun, Ursut, Habhanas, Hakas və Tubaları monqollara bağlamışdır. Monqolların suverenliyi dövründə Tuva türkləri, Türklüklərini möhkəm bir şəkildə mühafizə ediblər. Monqol irqi ilə hər mənada qaynayıb qarışmağı rədd edib, hətta işğallar əsnasında meşələrdə əsrlər boyunca gizlənməyi üstün tutmuşdular. Bəzi mənbəələrdə “meşə xalqı” mənasına gələn “Uranhay” kimi adlandırılmaları da elə buna görədir. Ardınca Oyrotların və Çungaryanın tərkibinə daxil olublar. Daha sonra isə Çinin Mançu bölgəsinin idarəsinə girib.
1860-cı ildə imzalanan Rus – Çin müqaviləsindən sonra rus tacir və immiqrantlarına o günkü adı ilə Uranxay-Uyğurların ölkəsində yaşamağa icazə verilmişdi. Tuvanı ruslar işğal etmişdilər. Eyni zamanda Çinin də ciddi təsiri mövcud idi.
Lakin bu müstəqillik uzun sürmür. 3 il sonra Rusiyanın ərazisinə daxil edilir. Yəni 1914 – cü ildə ruslar tərəfindən işğal olunur. 1912-1918 – ci illər arasında Tuvaya gələn rusların sayı 300% artır. Rusiyadakı 1917 – ci ildə baş verən Bolşevik İnqilabındakı nüfuz boşluğundan istifadə edib Tuvanı bolşeviklər (kommunistlər), ağ qvardiyaçılar (çar tərəfdarı ruslar), çinlilər, monqollar ələ keçərməyə çalışırdılar. Xüsusilə Qızıl (çarlığa qarşı olan rus kommunistlər) və ağ (çar tərəfdarları) rusların qarşıdurmasında minlərlə Tuva türkü öldürülür. Tuva türklərinin qida vəsaitləri və heyvanları müsadirə olunur.
18 iyul 1918 – ci ildə toplanan Bütün Tuva qurultayı (xuralı) Tuvanın müstəqilliyini elan edir.
Tuva Xalq Respublikası
1921 – ci ildə Respublika kimi müstəqilliyini təkrar qazanır. 13-16 avqust 1921 – ci il tarixində Tuvanın bütün bölgələrinin öndərlərinin iştirakı ilə Oyun (Dan idi) mahalının, Sug-Bajı (Subaşı) adlı kəndində milli bir yığıncaq reallaşdırılır. Bu yığıncaqdakı üzvlərdən Buyan Badırgı isə “Bundan sonrakı yığıncaqları Tuvalar öz aralarında keçirməlidir. Ki, biz öz məsələlərimizi, ənənələrimizi ruslardan daha yaxşı bilirik” – deyə çıxış edir.
1925 – ci ilin noyabr ayında Monqolustan Tuvanın müstəqilliyini tanıyır və diplomatik əlaqələr qurmağa başlayır. Danı Tuva Xalq Respublikası qurulur. 1926 – cı ildə respublikanın adı Tuva Xalq Respublikası kimi dəyişdirilir. Danı Tuva Respublikasının siyasi həyatında rus və monqol təsirinin güclü olduğu görünür. Tuvadakı ziyalıların əksəriyyəti Monqolustana inteqrasiya olunmaq istəyiblər. Danı Tuva Respublikasının ilk başçısı Donduq, Monqolustana yaxın olmaq və Buduqmu yaymaq siyasətini icra edir.
Buryat və Kalmık dini öndərləri, Monqolustan ilə birləşmək siyasətlərini dəstəkləyir və onların təbliğatlarını edirdilər. 1926-cı ildə Monqolustan ilə Tuva arasında Dostluq müqaviləsi imzalanır. 1928 – ci ilin mart ayında Tuvada Budist Lamaların konqresi keçirilir. Bu dövrdə qəzetlər monqol tərəfindən çıxış etməyə başlayır, Monqolustana Tuva türklərindən şagirdlər göndərilir və adlar monqollaşdırılır. Bu dövrdə Buryat monqollarından Çenkirov isə ruslar tərəfindən dəstəklənərək tuvalılar arasında marksizmi yaymaq məqsədi ilə Tuva Xalq İnqilab Partiyasını qurur.
Bu partiya Tuvanın Turan bölgəsində qurulur. Tuva İnqilab Xalq Partiyasında Monqolustanla birləşmənin gündəmdə olması və Tuva dövlət rəhbərliyinin də anti-rus siyasəti üzərinə Rusiya rəhbərlikdəkilərin təsirini azaltmaq üçün rus tərəfdarı Salçak Toxanı dəstəkləyir.
Ölkə II Dünya müharibəsi davam edərkən SSRİ yarı müstəqil Danı-Tuva Türk dövlətini işğal edir və ölkənin 170.500 km2lik ərazisi öz torpaqlarına daxil edir. 16 avqust 1946 – cı ildə Tuvanın SSRİ – yə daxil olduğu açıqlanır.
Tuvalılar
Eramızm ilk əsrlərində müasir Monqolustan və Tıva ərazilərində yaşamış xalq Çinin Bey və Vey sülaləsinin salnamələrində "qaraqyuy" adlandırır. Tədqiqatlar göstərmişdir ki, bu ad qədim çin dilində "hündür araba" (yəni üstü konusvari örtüklü araba) deməkdir. Deməli, salnamələrdə hündür arabalarda yaşayanlar qeyd olunur ki, bu da bəzi tədqiqatçılara görə indiki uyğurların ulu əcdadlarıdır.
Dağlıq ərazidə yaşamaları səbəbindən onlar tuvalılardan təcrid olunmuş kimi görünürlər. Tuva-tocilərin etnogenezisnə gəlincə, məşhur türkoloq-alim Potapov onların etnik cəhətdən formalaşmasında samodiylərin, ketlərin, monqolların və türklərin mühüm rol oynadığını, hətta vaxtı ilə bu əraziyə Türküstandan - Mərkəzi Asiyadan irandilli xalqların köç etdiyini və tuva-tocilərin yalnız 19-cu əsrdə türkləşdiyini iddia edir. Amma bunun üçün tarixçi alim hər hansı bir fakt göstərə bilmir. Çünki belə bir fakt, sadəcə olaraq, yoxdur və ehtimallarla isə hansısa xalqın etnik cəhətdən formalaşdığını iddia etmək məntiqsizlik görünür. Tuva-tocilərin türk olduğu əslində şübhə doğurmur. Onların etnik cəhətdən formalaşmasında digər qeyri-türk xalqların iştirak etməsinə gəlincə, bu amil təbii qarşılanmalıdır. Çünki müxtəlif ləhcələrdə danışan və bir-birlərindən siyasi və iqtisadi səbəblərdən ayrı düşən türklər yeri gəldikcə bir ərazidən digərinə və ya ya geriyə köç edərək qan qohumları ilə qaynayıb-qarışmışlar.
Kipr yunanları
300px 1973 ilinde Kipr adasında etnik xəritəsi sarı region Kipr rumları
Kipr adasının ən böyük etnik qrupudur.
Üzən buğa
Üzən boğa (əvvəlki adı: Kara şahin, indiki adı Ferdinand) — 2018 Qurban bayramının birinci günü Rizenin İyidere ilçəsində Hazar məhəlləsində qurulan qurbanlıq heyvan bazarından qaçan, bayramın dördüncü günündə 23 kilometr uzaqlıqdakı Trabzonun Sürmene ilçəsi sahilində tapılan, Sahil mühafizə qrupları tərəfindən xilas edilən qurbanlıq buğa.
Qaçması
2018-ci ildə keçirilən Qurban bayramı zamanı Türkiyədə bir qurbanlıq buğa xeyli məşhurlaşıb. Belə ki, "Kara şahin" adlı buğa Qurban bayramının birinci günü təxminən saat 10-da Rizedə — İyidere ilçəsinin Hazar məhəlləsində qurulan qurbanlıq heyvan bazarında bağlı olduğu ipdən qurtulub, 5 metr yüksəkliyindəki divardan atlayaraq, düşdüyü dərədən qaçıb, qurban kəsilməkdən xilas olmuşdur.
Buğanın sahibləri olan Metin Yalçın və Zekeriya Balık adlı ortaqlar onu tapa bilmədikləri üçün jandarmaya müraciət edirlər. Axtarış işləri davam edərkən, bəzi şahidlər buğanı dənizdə üzərkən gördüklərini bildirirlər. Heyvan sahibləri onu Rize və Trabzon arasındakı sahil xəttində axtarırlar.
Baş verən hadisədən sonra buğanın sahibləri onu kəsməyəcəklərini bildirirlər.
Yeni sahibi
thumb|[[Haluk Levent]] Bu barədə mediada xəbərlərin yayılmasından sonra türk rok ifaçısı Haluk Levent özünün "Twitter" hesabında dənizdə üzən və 23 kilometr yol qət edərək qurban edilməkdən xilas olan buğanı alıb, bəsləmək istədiyini bildirir. Daha sonra buğanı satın alan Haluk Levent yenidən "Twitter" hesabında belə yazır: "Buğanı satın aldıq. İzmir Kemalpaşa ev hayvanları sığınacağına göndərməyi qərara aldıq".
Haluk Levent "Kara Şahin" adlı buğanın adını dəyişdirərək 1980-ci illərin çizgi film qəhrəmanı olan "Ferdinand" etdi.
Vartana
Vartana — Kirovakan rayonunda kənd.
Əhalisi
Vartana – 1918-ci il. 120 nəfər yandırılıb öldürülmüşdür. 1988-ci ildə yenə bu kənddə 16 nəfər yandırılıb məhv edilmişdir.
Abşeron istehkamları
Yaranma tarixi
XI-XIII -cü əsrlərdə Şirvanşahların möhkəmlənməsi ilə Abşeron yarımadasının ərazisində böyük inşaat işləri aparılır. O dövrün qurğuları arasında bürclər və qəsrlər xüsusi yer tutur - onlar, ara müharibələrdə feodalların etibarlı sığınacağı, həm də xarici işğalçılardan müdafiə funksiyasını yerinə yetirirdilər. Xüsusi ilə kəskin olaraq bu məsələ XII-ci əsrdə rusların dənizdən hucumu zamanı qalxdı.
Strateji təyinatı
Rusların Azərbaycana və Xəzər hövzəsi ölkələrinə sonuncu böyük hucumu 1174-cü ildə şirvanşah I Axsitan İbn Mənüçöhrün dövründə baş vermişdi. Bu hucumda ruslarla birlikdə alanlar və qıpçaqlar da iştirak etmişdir. Ruslar 73 gəmi ilə Ruinas adasına yaxınlaşdılar, və lövbər salaraq Kür çayı ilə Lənbərana doğru qalxdılar. Eyni zamanda qıpçaqlar və alanlar Dərbəndi tutaraq, cənuba hərəkət etdilər və Şabran istehkamını tutdular. Ruslarla həlledici döyüş Bakı yaxınlığında dənizdə baş verdi. Bundan sonra ruslar Şirvandan qovuldular, onları donanması isə məhv edildi. Qıpçaqlarla alanlar da məğlub edildi. thumb|250px|left|[[Rusların Xəzər vasitəsiylə Bakıya və Dərbəndə yürüş xətti]] Çox guman ki, rusların Azərbaycandan qovulması işində Abşeron istehkamlarının böyük rolu olmuşdur. Aydın havada bürc və qüllələrdən açıq dənizdə olan gəmiləri uzaq məsafədən müşahidə etmək mümkün idi. Qüllədən görünən gəmilər haqqında dərhal şahın qərargahına xəbər verilirdi və düşmən, əsas üstünlüyü olan gözlənilməzlik amilindən məhrum olurdu. Bütün Abşeron yarımadası boyu yerləşən qalalar uzunmüddətli yaşayış üçün nəzərdə tutulmamışdı. Qərbi Avropanın qəsrlərindən fərqli olaraq Abşeron qalalarının yardımçı və xidmətçi tikilələri olan daxili, geniş həyəti yox idi. Belə tikililər qalaların xaricində yerləşirdi. Qalalar feodalın və onun vassallarının müvəqqəti sığınacağına və passiv müdafiə işinə xidmət edirdi. Abşeronun bütün qalaları vahid müdafiə sisteminə daxil idi. XVII-XVIII-ci əsrlərdə qalalar işarə funksiyasını yerinə yetirməyə başladı. Düşmən yaxınlaşanda qalalarda neft yandırılırdı və beləliklə əhali xəbərdar edilirdi. Qızıl Orda xanlarının yürüşləri və kazaklarının Xəzər sahillərinə basqınları zamanı da Abşeron qalaları müdafiə və xəbərdarlıq funksiyasını yerinə yetirmişdir.thumb|250px|17-ci əsrdə yaşamış [[kazak quldur dəstələrinin başçısı Stepan Razin Xəzər dənizində yürüşə gedərkən. 1906-cı ildə çəkilmiş rəsm]]
Quruluşları və memarlıq xüsusiyətləri
Abşeron qalalarının çox ümumi cəhəti var. Onların hamısı kəndlərin kənarında və yaxud onlardan uzaqda yerləşir. Abşeronun dördkünc və yumru qalalrı, demək olar ki bütün hallarda eyni plana uyğundur. Onların hamısı dördkünc qala divarları ilə əhatələnib. Bürcün ətrafından qala divarlarına 20-25 metr məsafə var.Bürclər hündürlüyünə görə yaruslara(ikidən səkkizə qədər) bölünüb, onların arasındakı əlaqə divarın içindəki pilləkan vasitəsilə idi. İkinci qata pilləkən yoxdur və, yəqin ki, burada daşınan taxta nərdivanlardan istifadə edilirdi. Bütün qalaların birinci qatda eni 6,5-7 metr, yuxarı qatların - 3,5-4,5 metrdir. Dördkünc bürclərin divarlarının eni ilə yumru bürclərin diametrləri də ölçülərinə görə yaxındır (3,5-5,5 metr), divarın qalınlığı (2 metrə qədər). Bürclərin bütün müdafiə vasitələri onun yuxarı meydançasında cəmləşdirilirdi. Onun üzərində yerləşdirilən oxçular dişli pilləvari parapetlə müdafiə olunurdular. Bürcün bütün qatlarında içəriyə genişlənən mazğallar, əsasən ventilyasiya və işıqlandırma üçün nəzərdə tutulmuşdur. Sadə kanalizasiya xəttləri və su quyuları da bürclərin mühasirə zamanı üçün, müvəqqəti yaşayış yeri olduğunu bildirir.
Abşeron qalaları
Abşeron qalalarından ən yaxşı qalanlar: Ramana, Nardaran, Mərdəkanda ikisi; yarıdağlmış vəziyyətdə olanlar - Bilgəh, Qala və Şağandakı qalalardır. Qalalar Maştağa, Şüvəlan, Keşlə, Hövsan, Buzovna və başqa kəndlərdə də vardı. Beləliklə Abşeronda 30 yaxın bürc-qala vardı. Abşeron qalaları:
Roni Blekli
Roni Blekli (, 24 avqust 1945, Aydaho, ABŞ) — ABŞ aktrisası, rejissoru, prodüseri, ssenaristi və müğənnisidir.
Farkaşreti qəbiristanlığı
Farkaşreti məzarlığı — Budapeşt şəhəri ndə yerləşən məşhur məzarlıq. 1894-cü ildə istifadəyə verilən məzarlıq Budapeşt in görməli yerlərindən biri sayılır. Burada bir çox tanınmış macar əsilli aktyorlar, aktrisalar, rəssamlar, opera müğənniləri, musiqiçilər, heykəltəraşlar, memarlar, yazıçılar, şairlər dəfn edilmişdir. Bundan başqa məzarlıqda bir çox alim, akademik, elm xadimlərinin məzarları mövcuddur.
Roni Blekli
Həyatı
Roni Blekli 1945-ci ildə ABŞ-nin Aydaho şəhərində Don Blekli və Kerolun ailəsində dünyay gəlmişdi. Onun atası mühəndis olmuşdur. Orta təhsili bitirdikdən sonra Stanford Universitetinin Culyard məktəbində təhsil almışdır.Bu məktəbdə mədəniyyət haqqında öyrənmişdir. 1970-ci illərdə bir sıra albomlar çıxarmışdır.
Farkaşreti qəbiristanlığı
Haqqında
Buradakı məzarlar əksərən diqqətəlayiq heykəllərlə bəzədilmişdir. 1950-ci ildə məzarlığın ətrafında park salınmış, 1980-ci illərdə isə morq salonu və yeni şapel inşa edilmişdir. Tikinti məşhur macar memar İmre Makoveç in planları əsasında həyata keçirilmişdir. Macarıstanda kommunist hakimiyyəti zamanı Kerepeşi məzarlığı nda dəfn mərasimlərinə məhdudiyyət qoyulması, buranı ölkənin əsas məzarlığına çevirdi. Farkaşreti Budapeşt şəhərinə 3 km məsafədə yerləşir. Buradakı ən qədim məzar Ferens Katri Salezin məzarıdır. O Budapeşt Raf dəmiryolunun, Esterqom dakı orijinal Maria Valeria körüsünün memarıdır.
Roni Blekli
Həyatı
1975-ci ildə çəkilən qara komediya "Neşvill" filminə görə Oskar, Qızıl Qlobus mükafatı, Qremmi mükafatı və BAFTA mükafatına layiq görülmüşdür. Bu film onun ilk rol aldığı film olmuşdur. 1984-cü ildə ABŞ rejissoru Ues Kreyven tərəfindən çəkilən Qarağac küçəsində qarabasma  filmində Marc Tompson rolunda oynamışdır. Bu film də ona böyük uğur gətirmişdir. Roni Blekli 1979-1981-ci illər ərzində alman ssenaristi Uim Eenders ilə ailə həyatı qurmuş və boşanmışdır. 11 mart 1988-ci ildə onun Sara Blekli-Kartrayt adında qız övladı dünyaya gəlmiş və bununla da film karyerasını sona yetirmişdi. 2009-cu ildə "River Nile" albomu çıxarmışdır.
Teokratiya
Teokratiya (θεός — Tanrı və — idarə etmək) — cəmiyyət məsələlərinin qanuni halda dini qanunlarla həll edildiyi idarəetmə sistemi. Dini strukturların və din xadimlərinin dövlət siyasətinə ciddi təsir etdiyi siyasi sistem.
İslam dövlətləri
Şəriəti siyasi institutların əsası kimi qəbul edən Səudiyyə Ərəbistanı və İran klassik formada teokratik dövlətlər sayılırlar. İran eyni zamanda "teokratik respublika" da sayıla bilər. Çünki siyasi sistem islam dini üzərində qurulub. Yaxın Şərq dövlətlərinin əksəriyyətinin hüquq sistemi islam dininin təsiri altındadır. Türkiyə, İndoneziya, Banqladeş və Pakistan daxili həyatda dinin ciddi təsirinə baxmayaraq dünyəvi qanunlarla idarə olunur.
İsrail, Hindistan və Filippin qanunlarına görə şəriəti qəbul edənlər üçün o rəsmi qanun sayılır. Şəriət qanunlarının Sudan, Nigeriya, Əfqanıstan, Liviya və digər ölkələrdə də cəmiyyətə və dövlətə təsiri güclüdür.
Müqəddəs taxt-tac - (Vatikan)
1929-cu ildə müstəqil dövlət elan edilən Vatikan klassik formada dini dövlətdir.
Senecio varvarcensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İvan Zaytsev
İvan Zaytsev (d. 2 oktyabr 1988 - Spoleto, İtaliya) — Rus əsilli İtaliyalı voleybolçu. O «Lube Banka Marke Macerata» komandasında və İtaliyanın kişilərdən ibarət Milli Yığmasında çıxış edir.
Karyerası
İvan İtaliyanın Spoleto şəhərində, sovet idmançıları - voleybol üzrə çempion Vyaçeslav Zaytsevin və üzgüçü İrina Pozdnyakovanın ailəsində anadan olmuşdu. Məhz bu şəhərdə onun atası çıxış edərkən öz gələcək həyat yoldaşı ilə tanış olmuşdur.
Öz peşəkar karyerasını İvan Zaytsev 2004-cü ildə, «Perugia» komandasında əlaqələndirici olaraq başlamışdı. 2006-cı ildə o İtaliyanın Roma komandasına keçmişdi (hər iki klubda o öz oyun vaxtını ikiqat Dünya Çempionu Paolo Tofoli ilə paylaşırdı). 2008-ci ildə o Corco Domengini ilə birlikdə Avropa və Dünya "biç-turlarında" çıxış edərək, İtaliyanın çimərlik voleybolu üzrə çempionu oldu. Buna baxmayaraq, 2008/09 oyun mövsümündə o klassik voleybola öz ampluasını dəyişir və 2008-ci ildə İtaliyanın Milli Yığmasında ilk dəfə çıxış etmişdi. 2012-ci ildə 27 iyul - 12 avqust tarixləri arasında Böyük Britaniyanın paytaxtı London şəhərində keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında İvan bürünc medal qazanmışı.
Bağırsaqboşluqlular
—  aləminə aid heyvan bölməsi.
Ümumi xarakteristika
Bağırsaqboşluqlular yalnız su və əksər hallarda dəniz həyat tərzi keçirirlər. Onların bəziləri sərbəst üzən, sayca çox olan bəzi formaları isə oturaq və dibə yapışan heyvanlardır. Onların oturaq formaları polip, sərbəst üzənləri isə meduzalardır. Bu tipə 9000-ə qədər növ daxildir. Tipin səciyyəvi əlaməti isə bağırsaq boşluğunda və bədənində dalayıcı hüceyrələrin olmasıdır.
Xarici quruluşu
Bağırsaqboşluqların quruluşu radial şüalı simmetriya ilə xarakterizə olunur. Bədəndə boylama istiqamətində bir əsas ox müəyyən edilir ki, onun da ətrafında radial qayda da müxtəlif orqanlar yerləşmişdir. Radial simmetriyanın sırası təkrarlanan orqanların sayından asılıdır. Oturaq həyat tərzi keçirirlər. Oturaq heyvanlarda bir qütb adətən yapışmağa xidmət edir.
Bədən quruluşu iki qatdan ibarətdir. İki rüşeym lövhəsi-ektoderma və endoderma formalaşır. Ektoderma və endoderma mezoqley qatı ilə ayrılmışdır. Bağırsaqboşluqların bədəni ən sadə halda bir tərəfi açıq kisəyə bənzəyir. Ektodemada olan dalayıcı hüceyrələr yalnız bu tipə aid canlılara aiddir.
Azərbaycanda yayılması
Xəzər dənizində 5 növü yaşayır: Cordylophora caspia sahil zonasında 85 m qədər dərinlikdə yaşayır. Bougainvillia meqas növünün koloniyası şaxələdir və bir necə polopdən ibarətdir. Moerisia pallasi-nin iki cür koloniyası vardır,onların biri substratda, o birisi isə planktonda yaşayır. Moersia maeotica polipləri dənizin dibində oturaq həyat keçirirlər. Onlar həm koloniya və həm də sərbəst yaşayırlar. Blackfordia virginisa həm polip, həm də meduzoid formasına malikdir. Xəzərə 1962-ci ildə gəlmişdir.
Təsnifatı
Bağırsaqboşluqluların 2 qatı var.
Rentso Piano
Rentso Piano — italyan memar.
Həyatı
Rentso Piano inşaatçılıqla məşğul olan ailənin oğlu kimi doğulmuşdur. 1971-ci ildə Riçard Rocers ilə birlikdə Piano&Rocers firmasını qurmuşdur. Rentso Piano RİBA Qızıl medalına (1989), Neutra mükafatına (1991), İmperial mükafatına (1995), Erasmus mükafatına (1995), Pritsker mükafatına (1998), Sonninq mükafatına (2008) layiq görülmüşdür.
Əhməd Yasəvi türbəsi
Əhməd Yasəvi türbəsi — Qazaxıstanın cənubunda, Türküstan şəhərində yerləşir. Böyük Teymur İmperiyası dövründə 1389-cu ildə Əmir Teymur tərəfindən tikdirilmişdir.
Mövqeyi
Əhməd Yasəvi türbəsi Qazaxıstanın cənub hissəsində hazırda Türküstan (keçmiş adı Həzrəti Türküstan) şəhərinin şimal-şərq kəsimində karvan yolu üzərində, keçmişdə Həzrət və daha sonra Yesi kimi tanınan qədim yaşayış yerində tikilibdir. Türbə tarixi bir qala yaxınlığıda, arxeloji qazıtılar aparılan bir bölgədə yerləşir.
Tarixi
thumb|right|230px|Şəhərin müdafiə divarları içində türbənin yeri. Türk və İslam dünyasının ortaq xəzinəsi və mədəni dəyəri olan bu külliyənin yenilənməsi, Qazaxıstan respublikası ilə aparılan razılaşma nəticəsində Türkiyə Cümhuriyyəti öz üzərinə götürmüş və 1993-cü ildə başlamış və Öner Kabasakalın sədrliyi dövründə TİKA üslubu ilə yenidən təmir edilmişdir. 2002-ci ildə UNESCO tərəfindən dünya tarix əsəri olaraq qeydə alınmışdır.
Əhməd Yasəvi
Əhməd Yəsəvi Qərbi Türküstanın Çimkənd şəhəri yaxınlığındakı Sayram qəsəbəsində dünyaya gəlmişdir. Əhməd bin İbrahim bin İlyas Yəsəvi — Pir Sultan, Xoca Əhməd, Kul Xacə Əhməd kimi də tanınmışdır. Orta Asiya Türkləri arasında İslamı yayan, Anadolunun türkləşməsində və müsəlmanlaşmasında böyük rolu olan Əhməd Yəsəvinin doğum tarixi dəqiq bilinmir. Ortaq türk ədəbiyyatında ilk mütəfəkkirlərdən, türk dilində sufizm ədəbiyyatının ilk yaradıcılarından biridir. O, ilk təlim və tərbiyəsini Yəsi şəhərində almış və bu şəhərin adını özünə təxəllüs götürmüşdür.
Yeni türbə
thumb|230px|left|1890-cı ildən sonra türbənin durumu. Əhməd Yasəvinin XII əsrdə kiçik bir türbəsi yerinə, yeni türbə tikintisinə 1389-cu ildə başlanmışdı. Əmir Teymur Şirazdan mozaika, İsfahandan daş və suvaq ustalarını gətirtmişdir. Türbənin memarı İrandan Xacə Hüseyn Əlidir. Tonoz növləri və günbəz kimi eksperimental əsas düzənləmələrdə Teymurun özünün formanın dizaynında iştirak etdiyi bildirilir. Bu cür yeniliklər daha sonra digər şəhərlərin dini tikililərində də istifadə olunmuşdur. Ancaq 1405-ci ildə Teymurun ölümü ilə tikinti başa çatmadan dayandırılmışdır.
Memarlıq
Quruluş sistemi düzbucaqlıdır, ölçüləri 45,8 x 62,7 mr və 38,7 mr yüksəkliyindədir. Cənub-şərqdən şımal-qərb istiqamətindədir. türbə üçün istifadə edilən əsas material ganç -sauranda olan bir müəssisədə, əhəng (həvəng və dəstə), gips və gil qarışığından ibarət olan od kərpici ilə düzəlmişdir. Qazaxıstan Respublikası Kızılordu bölgəsində Türküstan şəhəri şimal-qərbində, 40 km məsafədə, səhrada bir orta əsr qalasının yaxşı qorunmuş Sauran xarabaları (qalıqları) var. Divarlar bişmiş kvadrat kərpic və ganç xərc (bir gips növü) istifadəsi ilə inşa edilmişdir. Özünəməxsus əsas təməl, suyun içinə törətməsini qarşısını almaq üçün 1,5 mr dərinliyə çatan gil qatı ilə əhatə olunmuşdur. Ziyarətçilərin daxil olduğu 18,2 x 18,2 mr ölçülü türbə əsas girişi cənub-şərqdədir. Əsas bölüm Kazandıq ("bakir otaq") hissəsi olaraq tanınır. Dini məqsədlər üçün istifadə edilən bir tunc qazan var. Yəsəvinin məzarı mərkəzi fonda binanın sonunda şimal-qərbdə, sarkofaq hissəsinin tam ortasında yerləşir ki, -iç günbəz 17 mr və xarici günbəz 28 mr hündürlükdə iki günbəzli yivli damı var. Günbəzinin xarici, qızıl naxışlı altıbucaqlı yaşıl sirrli bəzəklərlə örtülüdür.
Yazılar
right|280px|thumb|Əhməd Yasəvi türbəsinin qübbəsi [[Orta Asiyadakı ən böyük qübbədir.]] Əhməd Yasəvi türbəsinin günbəzi Orta Asiyadakı ən böyük günbəzdir. Əhməd Yasəvi türbəsinin əsas divarlarında, çıxıntılı qurşağınl alt hissəsində, qərb səmtinin sağ küncündən başlayaraq, şimal və şərq cəbhəsinin sonuna qədər bir yazı qurşağında, Quranın Ənam Surəsinin 59-cu, 63-cü ayələrindən, hədislərdən və ulu sözlərdən seçilən iri süls xətlərlə yazılmış yazıları əhatə edir. Əsas günbəzinin səkkizbucaqlı halqasında, böyük kufi xətlə hər tərəfdən "el-ınayetü lillah, əl-əcdad lillah" (Yaxşılıq Allah üçündür, ianə Allah üçündür) sözləri təkrarlanır. Yenə eyni tağının kvadrat gövdəsinin şərq və qərb üzlərində orta üst hissələrdə, nisbətən kiçik süls hərflərlə "Kalen-nebiyyü aleyhis-selam: ed-Dünya cifetün və talibüha kilabün". (Peyğəmbər əleyhissalam buyurdu. Dünya bir leş və onun istəklisi itlərdir) kəlamıyer alır. Əhməd Yasəvinin qəbrinin yerləşdiyi hissənin üstündə yerləşən kiçik tağının gövdəsində hər tərəfdən, iri kufi xətlə, "el-mülkü lillah" (Mülk Allahındır) yazıları təkrarlanır.
Tsavtat
Tarixi
Tsavtat qədim şəhərdir, əvvəllər Epidavr adlı yunan koloniyası kimi tanınırdı. E.ə. 228-ci ildə şəhər romalıların hakimiyyəti altına düşdü və daha sonra Roma müstəmləkəsi oldu. Şəhərin adı latınlaşdırıdı və Epidavrum adlandırılmağa başlandı.
Roma şəhərinin adı ilk dəfə eramızdan əvvəl 47-ci ildə çəkilmişdir. Maddi mədəniyyət obyektlərindən demək olar ki, günümüzə çatan yoxdur. Epidavrı Konavlenin Vodovadya kəndi ilə birləşdirən və şəhəri su ilə təmin edən akveduk qismən qorunub saxlanmışdır. Suyun gəldiyi yerin adı (Konavle — Kanalis) bütün əraziyə şamil olunmağa başlandı.
VII əsrin əvvəllərində şəhər avar-slavyan istilasına məruz qaldı və təxminən 614-cü ildə Epidavr qaçqınları Raquzu şəhərini (müasir Dubrovnik) qurdular. O vaxtdan bəri Tsavtat Travuniya slavyan dövlətinə aid olunmağa başlandı. 1426-cı ildə, şəhər Dubrovnik Respublikası tərəfindən şahzadə R. Pavloviçin əlindən alındı ​​və o andan Tsavtat Dubrovnikin taleyini təkrarladı.
Hazırda Tsavtat Xorvatiyanın ən populyar turizm mərkəzlərindən biridir.
Adı
Tsavtat müasir adı şəhərə 7-ci əsrdə slavyanlar tərəfindən verilmişdir. O, latın söz birləşməsi əmələ gəlib, Epidaurusun Roma əhalisi yaşayış məntəqəsini məhz belə adlandırmışdılar. thumb|Tsavtat
Senecio vegetus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Inga balsapambensis
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Innocence (mahnı)
Innocence – Yaponiya müğənnisi Eyr Aoy tərəfindən ifa olunmuş sinql. 21 noyabr 2012-ci ildə buraxılmışdır və müğənninin 5-ci sinqlıdır. Üç formatda buraxılmışdır.
Mahnı "Sword Art Online" anime serialının 15-25-ci seriyalarının açılış mahnısı olmuşdur.
Kapsul
Kapsul — kiçik həcmli nəyinsə yerləşdiyi qab.
Müdafiə Nazirliyi (Ermənistan)
Ermənistan Müdafiə Nazirliyi — Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin inkişafına nəzarət edən nazirlik. Binası İrəvanın Baqrevand küçəsi 5 ünvanında yerləşir. Nazirlik rəsmi olaraq 28 yanvar 1992-ci ildə Ermənistan prezidentinin sərəncamı ilə yaradılmışdır.
Senecio velleioides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Adi dəvəayağı
-  cinsinə aid bitki növü.
Kiran qalası
Kiran qalası — Kiran şəhərinin xarabalığı olan Xarabagilan abidəsini əhatə edən müxtəlif qala divarlarıdır. Müdafiə divarlarının qalıqları hazırda təntənəli görünüşə malik olmaqla böyük şəhər xarabalığında xüsusi atmosfer yaradır.
Kiran qalasının ən əhəmiyyətli hissəsi sitadeldir. Təbii baxımdan əlverişli ərazidə salınmasına baxmayaraq, sitadel möhtəşəm qala divarları və qüllələrlə əhatə olunmuşdur.Şərq qala divarı şəhər məhəllələrindən əhəmiyyətli dərəcədə aralı inşa edilmişdir. O, bir tərəfdən sitadelin yerləşdiyi təpənin ətəyinə tərəf uzanaraq dərin yarğan ərazisindən keçidi məhdudlaşdırır.
Sitadelin müdafiə sistemində əhəmiyyətli rol oynamış qüllələrindən yeddisi dövrümüzə çatmışdır. Həmin qüllələrdən dördü dördbucaqlı, üçü isə dairəvi formaya malikdir. Kiran qalasının qismən yaxşı saxlanılmış şərq divarları isə 540 metr uzunluğa və altı qülləyə malikdir.
Təsviri
Kiran qalasının sitadel hissəsi qismən yaxşı saxlanmışdır. Şəhərin cənub və cənub-şərq hissələrini əhatə edən qala divarları, həmçinin su tərəfdən olan müdafiə səddləri qənaətbəxş halda dövrümüzə çatmışdır. Bunlarla yanaşı Xarabagilan yaxınlığında gözətçi məntəqəsi rolunu oynamış kiçik qalaların da qalıqları vardır.
Kiran qalasının ən əhəmiyyətli hissəsi sitadeldir. Təbii baxımdan əlverişli ərazidə salınmasına baxmayaraq, sitadel möhtəşəm qala divarları və qüllələrlə əhatə olunmuşdur. Sitadel divarlarının ümumi uzunluğu 600 metrdən artıqdır. Bəzi yerlərdə bu divarlardan 16-17 sıraya qədər hörgü saxlanmışdır ki, bu da ümumilikdə 2 metrə yaxın hündürlük deməkdir.
Qala divarlarının inşası zamanı eni 0.3-0.4 metrə çatan nazik düzbucaqlı formalı plitələrdən istifadə edilmişdir. B. İbrahimov Kiran qalasının hündürlüyünün 4-5 metrə çatdığını qeyd edir. Müasir dövrdə qala divarlarının daxılmış hissələrinin materialları xaricdən və daxildən divarların ətrafına yığılmaqla, şəhər ərazisindəki çöküntülərin əhəmiyyətli hissəsini təşkil edir.
Şərq qala divarı şəhər məhəllələrindən əhəmiyyətli dərəcədə aralı inşa edilmişdir. O, bir tərəfdən sitadelin yerləşdiyi təpənin ətəyinə tərəf uzanaraq dərin yarğan ərazisindən keçidi məhdudlaşdırır. 170-180 metr hündürlükdə yerləşən sitadel də öz növbəsində qala divralarının davamı kimi çıxış edərək müdafiəni möhkəmləndirir.
Kiran şəhərinin birinci məhəlləsi və sitadel arasında da ensiz yarğan vardır. Yarğanın hər iki tərəfi sıldırım qayalılardan ibarət olsa da, birinci məhəllə tərəfdən yarğan boyunca həm də qüllələrlə möhkəmləndirilmiş qala divarları inşa edilmişdir. Bu divarlar Kiran qalasının cənub-şərq hissəsini təşkil edir. Həmin divarların yalnız xarabalıqları dövrümüzə çatmışdır. Cənub-şərq divarını möhkəmləndirən qüllələrdən yalnız şimal tərəfdə yerləşən iki ədəd qüllənin aşağı hissələri dövrümüzə çatmışdır. Onlardan biri dairəvi, digəri isə xaçvari formaya malikdir. Qüllələrin hər ikisinin inşasında sarımtıl-qırmızı daşlardan istifadə olunmuş və hər iki qüllə 8-9 sıra (ümumi hündürlük 1.7-1.8 metr) hündürlükdə dövrümüzə çatmışdır.
Şəhərin cənub tərəfi ciddi dağıntılara məruz qaldığına görə bu hissədəki tikililər, o cümlədən qala divarları haqqında məlumat mövcud deyil. Qərb və cənub-qərb tərəfdən isə Kiran sıldırım dağlıq ərazi ilə əhatə olunmuşdur. Şimal tərəfdən şəhər keçilməz dağlarla əhatə olunduğuna görə, bu hissədə qala divarları tikilməmiş, sadəcə, təpələr ətrafında qüllələr ucaldılması ilə kifayətlənilmişdir. Lakin, sıldırımlı enişlərin aşağı hissələrində qala divarları tikilmişdir. Beləliklə də, Kiran şəhəri iki qatlı, sitadel isə üç qatlı qala divarlarına malik olmuşdur.
Qüllələri
Sitadelin müdafiə sistemində əhəmiyyətli rol oynamış qüllələrindən yeddisi dövrümüzə çatmışdır. Həmin qüllələrdən dördü dördbucaqlı, üçü isə dairəvi formaya malikdir. Sitadel yerləşən təpənin daha dayaz yamaclarında inşa edilmiş əlavə müdafiə divarları, təbii baxımdan müdafiəsi zəif olan hissələri keçilməz edir. Bu müdafiə divarları da eyniylə sitadel divarlarının inşası zamanı istifadə edilmiş divarlardan hörülmüşdür.
Şərq divarının altı qülləsindən biri altıbucaqlı, qalan beş qüllə isə dairəvi formaya malikdir. Altıbucaqlı qüllə sitadelin yerləşdiyi təpənin yamacında yerləşir. Şərq divarının bütün qüllələrinin təməli daşdan, yuxarı hissələri isə çiy kərpicdən hörülmüşdür. Ən künc şərq qülləsi kiçik yüksəklikdə yerləşir. Həmin qüllə digərlərindən hörgüdə çiy kərpic və daş sıralarının növbələşməsi ilə fərqlənir. Həmçinin həmin qüllənin digərlərinə nisbətən daha yaxşı saxlanması da diqqəti cəlb edir. Qüllələrin xarabalığının hündürlüyü 8 metrə yaxındır.
Gözətçi məntəqələri
Xarabagilanın yaxınlığında vaxtilə Kiran qalasının forpostları kimi inşa edilmiş bir neçə kiçik qalanın da xarabalıqları vardır. Onlardan ən yaxşı saxlanılanı Araz çayının sağ sahilində - Cənubi Azərbaycan ərazisində yerləşir. Naxçıvan ərazisindən həmin qalanın qüllələrlə möhkəmləndirilmiş divarları və qaladaxili tikililərin xarabalıqları görünür. Qalanın divarları Kiran qalasının şərq divarını xatırladır. B. İbrahimov bu qalanın Kirana cənubdan ola biləcək hücumların qarşısını almaq üçün inşa olunmasını ehtimal edir. Bu qalada saxlanan yerləşdirilən qarnizon müharibə zamanı ilk zərbəni qəbul edərək Kirana döyüş hazırlığı üçün vaxt qazandıra və şəhərin mühasirə ediləcəyi halda arxadan düşmən üçün təhlükə yarada bilərdi.
1976-cı ildə Sumbatan-Dizə (müasir Sabirkənd) kəndi ərazisindəki 350-360 metr hündürlüyə malik Düz adlı sahədə Kiran qalasının müşahidə məntəqəsi tədqiq edilmişdir. Müşahidə məntəqəsi dağın üçbucaq formalı şərq tərəfində yerləşməklə üçbucaqlı formaya malik üç otaq və qala divarlarından ibarətdir. Divarlar düşmənin bu ərazidən Kiran qalası istiqamətində irəliləyə biləcəyi yeganə yolu kəsir. 2.4 metr qalınlığa malik olan qala divarının şərq qurtaracağında 2 metr enə malik qapı yerləşir. Qapının hər iki tərəfində 3 metr daxilə, 0.9 metr isə xaricə olan çıxışlar yerləşir.
Müşahidə qalaçasından ətraf ərazilərə geniş mənzərənin açılması, onun strateji əhəmiyyətini dəfələrlə artırır. Digər ətraf qalaçalar kimi o da, təhlükə olacağı halda alov (gecə vaxtı) və tüstü (gündüz vaxtı) ilə bu haqqda xəbər verməli idi. Aydındır ki, bu müşahidə məntəqəsindən Kiran qalası ilə yanaşı həm də Əlincə qalasına məlumat ötürülmüş, ordan isə xəbər Naxçıvanqalaya çatdırılmışdır. Beləliklə hücum zamanı yüz kilometrlərlə ölçülən dağlıq ərazidə 10-15 dəqiqə ərzində məlumat yaymaq mümkün olmuşdur. Azərbaycan ərazisində oxşar müdafiə sistemi orta əsr Beyləqan şəhərinin nümunəsində tədqiq edilmişdir.
Mixail Qusman
Mixail Qusman (Mixail Solomonoviç Qusman; ) — SSRİ və Rusiya jurnalisti, tərcüməçi. Yuli Qusmanın kiçik qardaşı, "Qızıl çinar" beynəlxalq mükafatı laureatı (2018).
Həyatı
Mixail Qusman 23 yanvar 1950-ci ildə Bakı şəhərində hərbi həkim, Böyük Vətən müharibəsi illərində Xəzər Dəniz Donanmasının baş terapevti, polkovnik-leytnant Solomon Moiseyeviç Qusmanın ailəsində anadan olmuşdur. Anası Lola Yuliyevna Barsuk əvvəlcə aktrisa, daha sonra tərcüməçi, Azərbaycan Xarici Dillər İnstitutunun professoru olmuşdur.
1970 - Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunu bitirmişdir.
1973-1986-cı illərdə - Azərbaycan SSR Gənclər Təşkilatları Komitəsinin sədr müavini (Bakı);
1991-1995 - "Infomol" İnformasiya Əməkdaşlıq Baş İdarəsinin direktoru;
1995-1998-ci illərdə - ANKOM-TASS beynəlxalq analitik agentliyinin vitse-prezidenti;
Afrika kərkəsi
Afrika kərkəsi və ya Rüppel kərkəsi — Qara kərkəs cinsinə mənsub olan yırtıcı quşlardır. Növ alman zooloqu Eduard Rüppelin şərəfinə adlandırılmışdır.
Mixail Qusman
Həyatı
1998-1999-cu illərdə - İTAR-TASS Beynəlxalq Əməkdaşlıq, İctimaiyyətlə Əlaqələr və Xüsusi Layihələr Baş İdarəsinin rəisi;
Afrika kərkəsi
Şimalda (Saxaranın cənubunda) və Afrikanın şərqindəki savannalarda geniş yayılmışdır. Bədəninin uzunluğu — 65—85 santimetr, çəkisi isə 4 — 5 kq olur. Olduğu yerlərin bir çoxu regionda dırnaqlı heyvanların sayından asılıdır.
Mixail Qusman
Həyatı
1999-cu ilin yanvar-noyabr aylarında - İTAR-TASS-ın baş direktor müavini;
Afrika kərkəsi
Çoxalması
Afrika kərkəsləri qayaların çıxıntılarında qruplar şəklində yuva salırlar. Onlar koloniyalar halında 10-dan 1000-ə qədər yuva qururlar. Cütlüklər həmişəlik yaranır. Böyük çubuqlardan hazırlanmış kobud yuvaya dişi 1-2 yumurta qoyur və hər iki valideyn yumurtaların qayğısına qalır.
Mixail Qusman
Həyatı
1999-cu ilin noyabrından - TASS xəbər agentliyinin baş direktorunun birinci müavini (1 oktyabr 2014-cü ilədək - İTAR-TASS).
Afrika kərkəsi
Çoxalması
Afrika kərkəsləri ən yüksəkdən uçan quşlardır. Hətta 1973-cü ilin noyabrın 29-da Kot-d’İvuarda 11277 m hündürlükdə bir təyyarə ilə Afrika kərkəsi toqquşmuşdur.
Qidalanması
Əsasən leşlə qidalanırlar.
Nəsib Muxtarov
Nəsib Mirsaleh oğlu Muxtarov — Azərbaycan arxeoloqu.
Həyatı
Nəsib Muxtarov 3 oktyabr 1951-ci il tarixdə Nuxa şəhərində anadan olmuşdur. Əsgəri xidmətdən sonra Bakı şəhərindəki 21 saylı tikinti idarəsində fəhlə işləyir, 1974-1979-cü ilərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsində əyani ali təhsil alır. Bundan sonra Şəkidəki R.b.Əfəndiyev adına Diyarşünaslıq muzeyində baş fond mühafizəçisi, daha sonra bu muzeyin direktoru, 1982-ci ildən isə Şəki rayon Mədəniyyət şöbəsində tarixi abidələrin baş mühafizi vəzifəsində işləyir. Şəki rayon Mədəniyyət şöbəsində işləyərkən, “Biz diyarı öyrənirik” adlı könüllülər qrupunu yaradır (Daha sonra bu qrupun bazasında “Ocaq” ədəbi-ictimai birliyi təşkil edilmişdir).
Nəsib Muxtarov 1981-ci ildən Yevlax-Balakən dəmir yolunun çəkilişi ilə əlaqədar rayon ərazisində arxeoloji qazıntı işləri aparan ekspedisiyanın işini yaxından izləmiş və bu iş onun üçün o qədər maraqlı görünmüşdür ki, bundan sonra həyatını arxeologiyaya həsr etməyə qərar vermişdir. O, 1990-cı ildən Azərbaycan MEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun Şəki arxeologiya-folklor qrupunun baş elmi işçisidir. Onun iştirakı, yaxud rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən arxeoloji ekspedisiyalar Respublikanın şimal-qərb bölgəsində çoxlu sayda arxeoloji qazıntı işləri həyata keçirmiş və keçirməkdədirlər.
2015-ci il 17 apreldə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi ilə Azərbaycan Xalça Muzeyində təşkil olunmuş “Milli irs-2015” mükafatının təqdimat mərasimində Nəsib Muxtarov diplom və pul mükafatı ilə təltif olunmuşdur.
İlkağızlılar
—  aləminə aid heyvan altbölməsi.
Allyuziya
Allyuziya ( — zarafat, işarə) — açıq şəkildə mədəniyyətdə və ya ictimai fikirdə otutuşmuş ədəbi, tarixi, əfsanəvi və ya siyasi fakta işarə və ya oxşatma. Həmin faktın danışıq dilində yaxşı tanınması da şərtlərdən sayılır.
Reminissensiyadan fərqli olara birbaşa başa düşülür və ritorik fiqur sayılır.
Live from Earth (albom)
Live from Earth – Pet Benatarın 1983-cü ildə çıxardığı albomudur. Albomda Love Is a Battlefield və "Lipstick Lies" kimi məşhur mahnılar vardır.
Ağarmış yovşan
Ağarmış yovşan — İranda,Türkiyədə,Qafqazda geniş yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Yarpaq ayası enli,dəyirmi,lələkvari və ya üçər parçalanmış,uc paycıqları neştərvari və ya xətvari neştərşəkilli,sivrivari və ya bəzən dəyirmivaridir.Səbəti çox böyük olmayıb,sıx dəstəvari,qalxanda əyilmiş,zoğların ucunda qalxanvari,süpürgəvari hamaş çiçək qrupu əmələ gətirir.Tacın ucları tükcüklüdür.Avqust ayında çiçəkləyir,sentyabr ayında meyvələri yetişir.
Ekologiyası
Rütubətə davamlı,işıqsevən,bəzən kölgəli ərazilərdə də bitir.Torpağa tələbkar deyildir.
Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqazda yayılmışdır.
İstifadəsi
Tərkibində efir yağı vardır,qida sənayesində və kosmetologiyada geniş istifadə olunur.
Variant
Variant (,, — dəyişən, dəyişilən) — sənədin, qərarın və ya fəaliyyətin mümkün bir neçə formasınadn biri. Həmçinin hansısa sözün, cümlənin formalarından biri.
Senecio venosus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Inga bicoloriflora
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.