cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fuad Əliyev (əsgər)
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fuad Əliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikası ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirərkən şəxsi mərdlik və igidlik göstərdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fuad Əliyev ölümündən sonra “İgidliyə görə” medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında şəhid olmuş Fuad Əliyev Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.
Hisar-i Ülya (Xudabəndə)
Hisar-i Ülya - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 350 nəfər yaşayır (67 ailə).
Alla Zaqaykeviç
Alla Zaqaykeviç (Алла Леонідівна Загайкевич; ) — ukraynalı bəstəkar. Ukraynanın əməkdar incəsənət xadimi (2021).
Bioqrafiya
Kiyev Dövlət Konservatoriyasını (1990) Yuri İşçenkonun bəstəkarlıq sinfini bitirib. 1995–1996-cı illərdə bir illik fransız dili IRCAM (seminarlar B. Fernyhow, T. Muray, F. Manuri) kursunda iştirak edib. Onun A. Bosenkonun transsendental fəlsəfəsi ideyalarının yaradıcı formalaşmasına təsirini qeyd edir.
1986–1999-cu illərdə "Drevo" folklor ansamblı ilə çıxış edib.
1998-ci ildən Ukrayna Milli Musiqi Akademiyasının Musiqi və İnformasiya Texnologiyaları kafedrasında dərs deyir. Ukrayna Bəstəkarlar İttifaqının üzvü olur (1993-cü ildən). Musiqişünaslığa dair məqalələrin müəllifidir. Alla Zaqaykeviçin əsərləri Kiyevdə keçirilən "Kiyev musiqi festivalı", "Mövsümün premyeraları", "Mistetska Berezilla", Odessada "Yeni musiqinin iki gün və iki gecəsi", "Musiqi ənənəsi və avanqard" festivallarında səsləndirilib.
İfaçılar
Alla Zaqaykeviçin əsərlərini Ukraynanın və xarici ölkələrin tanınmış ansamblları: Ukrayna Milli Simfonik Orkestri, P. İ. Çaykovski Milli Konservatoriyanın orkestri, Rivne Filarmoniyasının Kamera Orkestri, Çerniqov Filarmoniyasının Kamera Orkestri, Ukrayna Dövlət Solistlər Ansamblı (kamera orkestri), Kiyev Kameraatası, Arçi Kiyev Kamera Orkestri (hamısı Ukraynadan), Kammersimfonik (Avstriya); Kiyev Müasir Musiqi Ansamblı Rikoşet (Ukrayna), Fresklər Ansamblı (Odessa, Ukrayna), CAT Ansamblı (Ukrayna), Kort-Dövrə Ansamblı (Fransa), Contemporain de Montréal Ansamblı (Kanada) ifa edirlər.
Mükafatlar
Ukraynanın əməkdar incəsənət xadimi (2021).
Oles Saninin "Mamay" filminin musiqisinə görə Aleksandr Dovjenko adına Ukrayna Dövlət Mükafatı (2004).
Revutski adına mükafat. (2001).
Qazaxıstan–Slovakiya münasibətləri
Qazaxıstan–Slovakiya münasibətləri — Slovakiya və Qazaxıstan arasında ikitərəfli diplomatik əlaqələr.
Tarixi
Diplomatik əlaqələr 1 yanvar 1993-cü ildə qurulmuşdur.
2005-ci ildə Slovakiya Respublikasının Qazaxıstandakı səfirliyi açıldı.
2006-cı ildə Bratislavada Qazaxıstan Respublikasının səfirinin Praqadakı daimi iqamətgahı ilə Qazaxıstan Respublikasının diplomatik nümayəndəliyi açıldı.
2019-cu ildə Qazaxıstan Respublikasının Slovakiyadakı səfirliyi açıldı.
2018-ci ilin iyun ayından etibarən Milan Kollar Slovakiya Respublikasının Qazaxıstan Respublikasındakı səfiridir.
2019-cu ilin dekabrından Roman Vasilenko Qazaxıstan Respublikasının SR -dəki səfiridir.
Slovakiyaya səfərlər
-Qazaxıstan Respublikası Parlamenti Məclisinin deputatı K. Sultanov, 2017–2018-ci illər üçün BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvlərinə Qazaxıstan Respublikasının namizədliyini irəli sürmək üçün Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi olaraq. (23–24 fevral 2015);
— Bratislavada NATO Parlament Assambleyasının yaz sessiyasında iştirak etmək üçün Qazaxıstan Respublikası Məclisi və Senatının deputatları (31 may-3 iyun 2019).
Qazaxıstana səfərlər
-Slovakiya Milli Şurasının sədrləri P. Paşka (10–13 iyun 2013), A. Danko (23–24 sentyabr 2019);
— Slovakiya Milli Şurasının Konstitusiya və Hüquq Komitəsinin sədri R. Madeja (24–27 aprel 2015) (prezident seçkilərini müşahidə etmək üçün);
-SR-RK parlamentlərarası dostluq qrupunun rəhbəri P. Marçekin başçılıq etdiyi Slovakiya parlamentinin deputatları (9–10 iyun 2017-ci il, Dostluq Qrupunun Qazaxıstanlı deputatları ilə görüş);
Qazaxıstan Parlamenti Məclisi və Senatında Slovakiya ilə əməkdaşlıq üçün parlamentlərarası qruplar fəaliyyət göstərir (Senatdakı qrupun rəhbəri Maliyyə və Büdcə Komitəsinin sədri O. Perepeçinadır; Meclisdə parlamentin rəhbəri Slovakiya Respublikası, Albaniya və Kamboca Krallığı ilə dostluq qrupu Torqayevin Aqrar Məsələlər Komitəsinin üzvüdür).
Slovakiya parlamentində 16 deputatdan ibarət Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistanla dostluq qrupu yaradıldı. Dostluq qrupunun sədri Adriana Pcholinskadır.
Qanuni-hüquqi çərçivə
Qazaxıstan ilə Slovakiya arasında 25 beynəlxalq müqavilə imzalanmışdır (hazırda 22 müqavilə qüvvədədir).
8 oktyabr 2020-ci il tarixində Bratislavada Qazaxıstan Respublikası Ekologiya, Geologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Meşəçilik və Vəhşi Təbiət Komitəsi ilə "Dövlət Meşələri" Dövlət Müəssisəsi arasında meşəçilik sahəsində əməkdaşlıq Memorandumu imzalanmışdır. Slovakiya Respublikası";
7 oktyabr 2020-ci il tarixində Bratislavada Qazaxıstan Respublikası Mədəniyyət və İdman Nazirliyi ilə Slovakiya Respublikası Nəqliyyat və İnşaat Nazirliyi arasında turizm sahəsində Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır ;
10 dekabr 2020-ci ildə Bratislavada Qazaxıstan Respublikası Ekologiya, Geologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi ilə Slovakiya Ətraf Mühit Nazirliyi arasında su ehtiyatları sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu imzalanmışdır.
26 fevral 2021-ci ildə Bratislavada Slovakiya İxracatçıları Şurası ilə QazTrade Ticarət Siyasətinin İnkişaf Mərkəzi arasında Əməkdaşlıq Memorandumu imzalanmışdır.
Kənd-i Tatar (Xudabəndə)
Kənd-i Tatar - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 78 nəfər yaşayır (20 ailə).
Kuhistan dili
Kuhistan dili — Pakistanın Hayber-Paxtunxva vilayətində, Kuhistan rayonunda danışılan dil. Hind-Avropa dillərinin Dard qoluna mənsubdur.
Dilin təsnifatı mübahisəlidir. Bəziləri bunu müstəqil dil kimi təsnif edir, bəziləri isə Şin dilinin dialekti hesab edirlər. Kuhistan dili əsasən Pakistanda, qismən də Hindistanda danışılır. Bu, kuhistanlıların ana dilidir. Adın tərcüməsi "dağ insanları"dır.
Xəlifəqışlaq (Xudabəndə)
Xəlifəqışlaq — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 334 nəfər yaşayır (67 ailə).
NGC 2345
NGC 2345, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Böyük Köpək bürcü istiqamətində yerləşir. I3m tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qazaxıstan–Latviya münasibətləri
Qazaxıstan–Latviya münasibətləri — Qazaxıstan ilə Latviya arasında 10 dekabr 1992-ci ildə qurulan ikitərəfli diplomatik əlaqələrdir. Latviya səfirliyi 13 dekabr 2004-cü ildə Nur-Sultanda fəaliyyətə başlamışdır. 2019-cu ilin iyul ayından etibarən Qazaxıstanı Riqadakı səfirlik təmsil edir.
Rusiya Federasiyası Mərkəzi Silahlı Qüvvələr Muzeyi
Sovet Ordusu Muzeyi kimi də tanınan Rusiya Federasiyası Mərkəzi Silahlı Qüvvələr Muzeyi (rus: Центральный Музей Вооруженных сил) Rusiyada, Moskvanın şimalında, Qırmızı Ordu Teatrının yaxınlığında yerləşir.
Qazaxıstan–Latviya münasibətləri
Bu gün ölkələr Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı, Dünya Ticarət Təşkilatı və digər beynəlxalq strukturlar çərçivəsində əməkdaşlıq edir.
Rusiya Federasiyası Mərkəzi Silahlı Qüvvələr Muzeyi
Tarixi
Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının və Qırmızı Ordunun hərbi vəziyyətini göstərən ilk ekspozisiya Moskvada bugünkü Dövlət Universal Mağazasının binasında təşkil edilmiş və 25 may 1919-cu ildə Vladimir Lenin tərəfindən açılışı həyata keçirilmişdir.
Qazaxıstan–Latviya münasibətləri
Tarixi
Əvvəllər hər iki ölkə Sovet İttifaqı tərkibində respublikalar idi. Qazaxıstan 23 dekabr 1991-ci ildə Latviya, 8 yanvar 1992-ci ildə Latviya Qazaxıstanın müstəqilliyini tanıdı.
Rusiya Federasiyası Mərkəzi Silahlı Qüvvələr Muzeyi
Eksponatlar
thumb|[[Barbarossa əməliyyatı üçün Üçüncü Reyxin qoşunlarının yerləşdirilməsi təlimatı.]] right|thumb|[[İosif Stalinin geyindiyi palto və papaq]]
Qazaxıstan–Latviya münasibətləri
İkitərəfli səfərlər
1994-cü ildən bəri bir neçə nazirlik və dövlət səfərləri olmuşdur :
Rusiya Federasiyası Mərkəzi Silahlı Qüvvələr Muzeyi
Eksponatlar
Muzey öz tarixi ərzində sovet dövrünün ən görkəmli və mühüm hərbi qalıqlarını cəmləməyə, hərbi keçmişinin qeydiyyatını yaratmağa müvəffəq olmuşdur.
Mişel Hazanaviçus
Mişel Hazanaviçus (29 mart 1967, Paris) — Fransa rejissoru, ssenaristi və aktyoru.
Rusiya Federasiyası Mərkəzi Silahlı Qüvvələr Muzeyi
Eksponatlar
Böyük Vətən Müharibəsi bölməsinin bir hissəsi Sovet İttifaqının Qərb Cəbhəsindəki müttəfiqlərinə həsr edilmişdir. Almaniyanın iki cəbhə arasında əzilməsini əks etdirən sovet təbliğat plakatlarının nümunələri və Müttəfiqlərin Normandiyadan Almaniyaya doğru irəliləməsinin xəritələri nümayiş etdirilir. Britaniya və Amerika istehsalı olan atıcı silahlar və uniformalar nümayiş etdirilir. Həqiqi ölçülü bir diorama, Omaha çimərliyinin divar ölçüsündəki bir şəklinin qarşısında bir səhra topunu çəkən bir Jeep maşınını göstərir. Şəkil, Ən Uzun Gün (1962) filmində göstərildiyi kimi Omaha çimərliyini göstərir, lakin 1944-cü ilin iyun ayındakı Omaha çimərliyinə aid deyildir.
Qazaxıstan–Latviya münasibətləri
İkitərəfli səfərlər
18 dekabr 1994-cü ildə Latviya Prezidenti Guntis Ulmanisin Qazaxıstana səfəri. 1998-ci ilin sentyabr ayında Rabitə naziri Vilis Kriştopansın Qazaxıstana səfəri. 26 may 2000-ci ildə Qazaxıstanın xarici işlər naziri Yerlan İdrisovun Latviyaya işgüzar səfəri. 30 noyabr - 1 dekabr 2000-ci il arasında Qazaxıstan Baş nazirinin müavini Daniel Axmetovun işgüzar səfəri.
Mişel Hazanaviçus
Yaradıcılığı
Rejissor Mişel Hazanaviçusun “Aktyor” filmi “Ən yaxşı film” nominasiyasında Oskar mükafatına layiq görülüb. Mişel Xazanaviçus həmçinin “ən yaxşı rejissor işi” nominasiyasında da qalib olub. “Aktyor” filmində səssiz kinonun ulduzu Corc Valentin obrazını yaradan Jan Düjarden isə ən yaxşı kişi roluna görə qalib elan edilib. “Aktyor” filmi həmçinin “Ən yaxşı musiqi” və “Kostyumlar üzrə ən yaxşı rəssam işi” nominasiyalarında da qalib olub. Qeyd edək ki, “Aktyor” 1929-cu ildən bəri Oskar mükafatı alan ilk səssiz filmdir.
Rusiya Federasiyası Mərkəzi Silahlı Qüvvələr Muzeyi
Eksponatlar
Son zallarda Sovet Ordusu və Hərbi Dəniz Qüvvələrinin müharibədən sonrakı və müasir inkişafları nümayiş etdirilir, Soyuq müharibə bölməsində Gary Pauers tərəfindən idarə olunan U-2 casus təyyarəsinin qalıqları və Sovet qüvvələrinin Soyuq Müharibədə iştirakı göstərilir. Sovet qoşunlarının Əfqanıstandakı iştirakına və Çeçenistandakı son döyüş əməliyyatlarına xüsusi zal həsr olunmuşdur.
Qazaxıstan–Latviya münasibətləri
İkitərəfli səfərlər
14-15 fevral 2001-ci il tarixlərində Qazaxıstan Məclisinin sədri Jarmakhan Tuyakbayın səfəri. 5-7 sentyabr 2001-ci il tarixlərində Baş nazir Andris Berzinsin Qazaxıstana rəsmi səfəri. 2004 -cü ilin mart ayında Baş nazirin müavini və Kənd Təsərrüfatı naziri Axmetjan Yesimovun səfəri. 7-9 oktyabr 2004-cü ildə Prezident Vaira Vike-Freyberqanın Qazaxıstana səfəri.
Rusiya Federasiyası Mərkəzi Silahlı Qüvvələr Muzeyi
Filialları
Muzeyin filialları kimi bir sıra başqa yerlərdə də fəaliyyət göstərən bölmələri mövcuddur:
Qazaxıstan–Latviya münasibətləri
İkitərəfli səfərlər
9-12 yanvar 2006-cı il tarixlərində Baş nazir Aigars Kalvitis Prezident Nursultan Nazarbayevin andiçmə mərasimində iştirak etdi. İyul 2006, Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayevin Latviyaya dövlət səfəri. 2006-cı ilin noyabr ayında Elektron İdarəetmə üzrə Xüsusi Tapşırıqlar Naziri Ina Gudele -nin Qazaxıstana səfəri. 2008-ci il oktyabrın 2-dən 5-dək Latviya Prezidenti Valdis Zatlersin Qazaxıstana dövlət səfəri. 3 dekabr 2010-cu ildə Latviya Prezidenti Valdis Zatlers Qazaxıstanın paytaxtında keçirilən ATƏT konfransında iştirak etdi.
20-21 may 2011-ci il tarixlərində Latviyanın Maliyyə Naziri Andris Vilksin Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının qəyyumlarının illik toplantısında iştirakı. 2-4 iyun 2013-cü il tarixlərində Latviya Prezidenti Andris Berzinşin Qazaxıstana səfəri.
Nahapet Kuçak
Nahapet Kuçak — erməni şairi. Həyatı haqqında məlumat yoxdur. Ehtimallara görə, Van gölü yaxınlıqlarında, Xaraqonis kəndində (indiki Qaragündüz) anadan olmuşdur. Rübai janrında (hayren) yazmışdır. Ədəbi irsində əsas yer tutan aşiqanə şeirlərində real, azad məhəbbət tərənnüm olunur. Şeirlərinə orta əsr ehkamlarına, sosial ədalətsizlik əleyhinə çıxmış, xalqın iztirablarını ("qəriblik" hayrenləri) ürək ağrısı ilə təsvir etmişdir.
Dəmirlisuçay
Dəmirlisuçay — Culfa rayonu ərazisində çaylar.
I Dəmirlisuçay
Culfa rayonu ərazisində Əlincəçayın (Arazın qolu) sağ qoludur. Soltanbud dağının şərq ətəyindən başlanır. Uzunluğu 6 km.-dir. Əsasən qar və yağış suları ilə qidalanır.
II Dəmirlisuçay
Culfa rayonu ərazisində Ləkətağçayın (Əlincə hövzəsi) sol qoludur. Zəngəzur silsiləsinin yamacından, 2950 m hündürlükdən başlanır. Uzunluğu 8 km-dir. Əsasən, qar suları və yeraltı sularla qidalanır.
Göktürk-2
Göktürk-2 - TÜBİTAK Kosmos, TAİ əməkdaşlığı çərçivəsində reallaşdırılan kəşfiyyat peyki. 18 Dekabr 2012-ci il tarixində Çindəki Jiuquan Kosmosa Buraxılma bazasından kosmosa göndərilmişdi. Peyk 409 kq ağırlığındadır. Peykin tapşırığı icra edən komputeri və proqram təminatı tamamilə Türk məhsuludur. Türk mühəndisləri tərəfindən istehsal edilmişdir. Türkiyə tarixində yüksək keyfiyyətli şəkillərin çəkilməsi üçün istehsal edilən ilk peykdir.
Tarixi
Hazırlanmasına 2007-ci ildə başlanılan peyk, 18 Dekabr 2012-ci ildə Çindən Çinin istehsal etdiyi  Uzun Yürüyüş-2D daşıyıcı raket vasitəsi ilə kosmosa göndərilmişdir. Göktürk-2-nin təchizatlarının hazırlanması 80%-i, layihələndirilməsinin isə 100%-i Türk Mühəndislər tərəfindən həyata keçirilmişdir.
Kosmosa buraxılması
Türkiyənin Çindən pulla aldığı kosmosa göndəriş xidməti sığorta haqqı da daxil olmaqla 20 milyon yevroya başa gəldi. Göktürk-2 kosmosa buraxıldıqdan 12 dəqiqə sonra saat 18.25-də 686 kilometr yüksəklikdəki orbitinə daxil oldu. TÜBİTAK Kosmik Texnologiyalar üzrə Tədqiqat İnstitutunun müdiri Tamer Beşer kosmosa göndərilən Türkiyənin yüksək keyfiyyətlə ilk kəşfiyyat peykini Göktürk-2-dən ilk siqnalını saat 19:39-da Norveç Tromsodan aldığını bildirdi.
Layihənin dəyəri
Göktürk-2 peyki sınaq və test işlərinin başa çatmasından sonra nəzarəti Türk Hava Qüvvələri Komandanlığına təhvil veriləcəkdir və bu layihə 140 milyon liralıq bir büdcəyə sahibdir.
İstifadə məqsədləri
TÜBİTAK Kosmik Texnologiyalar üzrə Tədqiqat İnstitutunun müdiri Tamer Beşer tərəfindən verilən məlumatlara görə "Göktürk-2, Türkiyə və ətrafından çəkdiyi şəkilləri dərhal Türkiyəyə ötürə biləcəkdir. Yerdən 700 kilometr yüksəklikdə günəşə bərabər zamanlı orbitə daxil olacaq peyk dünyanın istənilən nöqtəsindən də təsvir əldə edə biləcəkdir. Peyklə əlaqə Türkiyənin yerləşdiyi ərazidən peykin keçdiyi səhər və axşam saatlarında qurulacaqdır. Peyk 93 dəqiqədə bir dünyanın ətrafında fırlanacaqdır. Hər dəfəsində də şimal və cənub qütbündən bir dəfə keçəcək."
GÖKTÜRK-2 layihəsi kosmos və peyk sistemlərinə bağlı texnologiya, mütəxəssis insan gücü və alt qurum formalaşdırılması, dövlət qurumlarının və təşkilatlarının milli imkanları və qabiliyyətləri ilə müşahidə və tədqiqat ehtiyaclarını qarşılamaq məqsədi daşıyır.
İsrailin etirazları
İsrailin yüksək keyfiyyətli şəkillərinin yanlış əllərə düşə biləcəyi narahatlığı ilə İsrail Göktürk peyklərinin kosmosa buraxılmasına dəfələrlə etiraz etdi. Həmin dövr Türkiyə Baş naziri Rəcəb Tayyip Ərdoğan Türkiyənin söz sahibi bir dövlət olduğunu bildirərək İsrailin etirazlarını rədd etdi və Türkiyənin bu formada yüksək keyfiyyətli kəşfiyyat peyklərini planlaşdırmaq, təkmilləşdirmək, istehsal etmək və kosmosa buraxmaqla bağlı qərarlarına qarşı İsrailin fəaliyyətinə imkan verilməyəcəyini bildirdi.
Məsgər (Xudabəndə)
Məsgər - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 404 nəfər yaşayır (92 ailə).
Murad Mayılov
Murad Gülümxan oğlu Mayılov (03 iyul 1998, Nabur, Qobustan rayonu, Azərbaycan — 8 noyabr 2020;, Şuşa, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Murad Mayılov 3 iyul 1998-ci ildə Qobustan rayonu Nabur kəndində anadan olub.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Həci Hüseynov Füzuli, Xocavənd, Şuşa döyüşlərində savaşıb. 8 noyabr 2020-cibildə Şuşa istiqamətində şəhid olub. Murad Mayılov Qobustan kənd qəbiristanlığında torpağa tapşırılmışdır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Murad Mayılov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Murad Mayılov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Murad Mayılov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Murad Mayılov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Qızılboğaz dağları (tirə)
Qızılboğaz dağları – Babək rayonu ərazisində alçaqdağlıq tirə. Naxçıvan çökəkliyinin şimal-şərq kənarı boyu uzanan Qaracalar-Qızılboğaz tirəsinin 3,5 km uzunluqlu ucqar şimal-qərb parçasıdır. Ən yüksək zirvəsi Qızılboğaz dağıdır (hünd. 1179,7 m.). Üst Oliqosen-Alt Miosenin vulkanogen-çökmə süxurlarından və onları yarıb çıxmış ekstruziv kütlələrdən təşkil olunmuşdur. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyini  şimal-şərqdən hüdudlandıran Naxçıvan dərinlik qırılma zonasında yerləşir.
Elxan Qurbanov
Qurbanov Elxan Hacıbaba oğlu — azərbaycanlı dram və kino aktyoru.
Həyatı
Elxan Qurbanov 1952-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. Bir neçə film, serial və reklamlarda çəkilmişdir. Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyoru idi.
24 noyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında premyerası keçirilməsi nəzərdə tutulan "Romeo və Cülyetta" tamaşasının məşqi zamanı vəfat edib.
Teatrın aktyoru, Azərbaycan Respublikasının Xalq Artisi Ağaxan Salmanlının fikirincə :"Elxan Qurbanov əsl aktyor kimi, qrimdə vəfat etdi".
Omar Naber
Omar Naber ( 7 iyul 1981, Lyublyana, Sloveniya) — Sloveniya müğənnisi, bəstəkarı və gitara ifaçısı. O, Sloveniyanı 2005 və 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmiş, lakin hər iki cəhdində də müsabiqənin finalına adlaya bilməmişdir.
Həyatı
Omar Naber 7 iyul 1981-ci ildə keçmiş Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının tərkibində olan Sloveniyada, Lyublyana şəhərində anadan olmuşdur. Omarın atası Samir Naber İordaniyalıdır və Lyublyanada diş həkimi olaraq çalışır. Anası Alenka Naber isə Sloveniyalıdır və piano müəllimidir. Omar da hər iki valideyni kimi xristian olaraq böyümüşdür. O diş həkimliyi ixtisası üzrə təhsilini başa vurduqdan sonra öz sənətini davam etdirməmiş və musiqi ilə məşğul olmağa başlamışdır. Omar 16 yaşında ikən Lyublyana institutunun Veter xoruna qoşulmuşdur. Müsahibələrindən birində Omar onu musiqiyə ilhamlandıran ABŞ-nin punk rok qruplarından Green Day olduğunu söyləmişdir.
1999–2001: Başlanğıc
Omar Naber 1999-cu ildə öz musiqi yoldaşlarından ibarət bir rok qrupu yaratmışdır. O həmin qrupla bərabər indiyədək 800-dən artıq konsertlərdə çıxış etmişdir.
2001-ci ildə müğənni Sloveniyanın Kdo bo osvojil Triglav mahnı yarışmasında iştirak etmiş və nəticədə ikinci yeri qazanmışdır. Yarışmadakı iştirakından sonra Omar Sloveniyanın leybl şirkətlərindən biri olan Nika Records ilə uzun müddətli anlaşma imzalamışdır. Şirkət ilə anlaşmadan sonra Omar Sloveniyanın bir çox tanınmış müğənnilərini studio və canlı ifalarda dəstək vokalçı olaraq müşayiət etmişdir.
2004–2007: Avroviziya
2004-cü ildə Omar Sloveniyanın Bitka talentov məharət yarışmasında iştirak etmiş və yarışmanın qalibi seçilmişdir. Yarışmdakı iştirakı nəticəsində Sloveniyada şöhrət qazanan müğənni həmin ildə "Vse kar si želiš" adlı ilk sinqlını çıxarmışdır. 2005-ci ildə müğənninin Omar adlandırdığı debüt albomu işıq üzü görmüşdür.
Omar Naber "Stop" mahnısı ilə Sloveniyanın RTV SLO telekanalının Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi üçün təşkil etdiyi milli seçim turu olan EMA 2005-də qələbə qazanaraq, ölkəsini Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2005-də təmsil etmək hüququ qazanmışdır. Özünün bəstələdiyi mahnı ilə müsabiqənin yarımfinal mərhələsində çıxış edən Omar nəticədə 12-ci yeri tutaraq final mərhələsinə adlaya bilməmişdir.
Avroviziyada iştirakından sonra Omar 2006-cı ildə Sloveniyada konsert turları həyata keçirmişdir. Daha sonra müğənni öz musiqiçi yoldaşları ilə birlikdə ikinci studio albomunun hazırlıqlarına başlamışdır. Omarın Kareem adlandırdığı ikinci albomu 2007-ci ildə işıq üzü görmüşdür.
2014: Üçüncü albom
Musiqiyə verilən fasilədən sonra illər sonra 2014-cü ildə Omar səhnəyə yenidən geri dönmüş və Na glavo adlı üçüncü studio albomunu pərəstişkarlarına təqdim etmişdir. Aylar sonra albomun No Helmet adlı ingilis dilində olan versiyası İngiltərədə satışa çıxarılmışdır.
2017: Avroviziyaya geri dönüş
Sloveniyanın RTV SLO telekanalının Avroviziya 2017 üçün təşkil etdiyi EMA 2017 müsabiqəsində qalib gələn Omar Naber "On My Way" mahnısı ilə Sloveniyanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən 2017 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmək hüququ qazanmışdır. İkinci dəfə Avroviziya səhnəsində ölkəsini təmsil edən Omarın bu cəhdidə uğurlu alınmamışdır. Belə ki, Omar 9 may tarixində baş tutan yarımfinal mərhələsində iştirak edən 18 ölkə arasında 17-ci yerdə qərarlaşaraq finala adlaya bilməmişdir.
MS-DOS
MS-DOS (Microsoft Disk Operating System — Microsoftdan disklər üçün yaradılmış bir əməliyyat sistemi) — MS_DOS – DOS ailəsinə aid olan ən məşhur əməliyyat sistemidir, əvvəllər İBM PC – kompyuterlərində istifadə edilirdi. Zamanla dəyişdirilərək Windows 9x və Windows NT-yə uyğunlaşdırılıb.
MS-DOS <em-es-dos> – (Microsoft Disk Operating System) Microsoft şirkətinin yaratmış olduğu disk əməliyyat sistemidir. Başqa əməliyyat sistemləri kimi, MS-DOS diskə giriş və çıxış əməliyyatlarını, videoverilənlərin işlənməsini, klaviaturanın idarə olunmasını və proqramların çalışması və faylların müşayəti ilə bağlı çoxlu sayda daxili funksiyaları yerinə yetirir. MS-DOS komanda sətirli interfeysə (COMMAND LINE INTERFACE) malik birtapşırıqlı, biristifadəçili əməliyyat sistemidir. 1990-cı illərdə MS-DOS sistemi Windows əməliyyat sistemi tərəfindən sıxışdırılıb çıxarıldı.
MS-DOS 1981-ci ildə yaradılmışdır. Öz inkişafı mərhələsində onun 8 əsas versiyası buraxılmışdır (1.0, 2.0 və s.)və 20 ədəd başqa versiyası (3.1, 3.2 və s.). MS-DOS sisteminin çatışmayan cəhətlərindən biri istifadəçi interfeysinin həddən artıq primitiv olmasıdır. Yə’ni hər hansı proqramı yükləmək və ya digər əməliyyatları aparmaq üçün istifadəçi klaviaturada uyğun əmrləri yığmalıdır. 2000-ci ildə kompaniya onun istehsalını dayandırdi.
Xüsusiyyətləri
DOS ailəsinin əməliyyat sistemləri birməsələlidir və aşağıdakı xarakterik xüsusiyyətlərə malikdir:
DOS ailəsindən olan əməliyyat sistemlərinin mühüm çatışmazlığı fərdi kompüter resurslarına və ƏS-nə icazəsiz müraciətdən mühafizə vasitələrinin olmamasıdır.
MS-DOS əməliyyat sisteminin strukturu və funksiyaları
MS-DOS iyerarxik kataloq strukturuna əsaslanan, çevik fayl sisteminə və əlverişli əmrlərə malik olan əməliyyat sistemidir.
MS-DOS un əsas komponentləri aşağıdakılardır:
İndi isə bu komponentlərdən bəzilərinin əsas funksiyalarina baxaq.
giriş-çıxış baza sistemi(BIOS) kompüterin daimi yaddaş qurğusunda (DYQ) yerləşir və əsas vəzifəsi giriş-çıxışla bağlı olan ƏS-nin sadə və universal funksiyalarının yerinə yetirilməsindən ibarətdir. BIOS həmçinin kompüter qoşularkən yaddaş və qurğuların işini yoxlayan test proqramlarını DYQ-da saxlayır. Bunlardan başqa BIOS-da ƏS-nin yükləyicisini çağıran proqram mövcuddur. sistem yükləyici kiçik bir proqram olmaqla BIOS — un genişlənmə modulunu və kəsilmələrin emalı modulunu əməli yaddaşa yükləmək üçün nəzərdə tutulub. BIOS-un genişlənmə modulu (io.sys faylı) ƏS-nə çeviklik verməklə fərdi kompüterin aparat vasitələrinin idarə olunmasına imkan verir. Bu modul əlavə drayverlərin qoşulmasına imkan verir. Kəsilmələrin emalı modulunun (msdos.sys faylı) komponentləri fayl sisteminin, giriş-çıxış qurğularının (klaviatura, displey, printer və portlar) işini tə'min edən, proqramların sona çatması ilə əlaqədar məcburi kəsilmələrin və səhvlərin emalına xidmət edən proqramdır.əmrlər prosessoru (command.com — faylı) sistem diskdə ixtiyari yer tutan icra olunan adi proqramdır. Əmrlər prosessoru aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirir:
Əmrlər prosessoru ƏYQ-yə yüklənəndə iki hissəyə parçalanır:
Tarixi
1980-ci ildə Seattle Computer Productsdə işləyən Timon Paterson QDOSu (Quick and Dirty Operating System)yaratdı. Bu mehsul SCP-yə 86-DOS adı ilə satılırdı çünki İntel8086 prosessoru üçün yaradılmışdı. əslində QDOS öz bazasını o zamanlar məşhur əməliyyat sistemlərindən olan – Digital Research firması tərəfinfən yaradılmış CP/M – dən götürürdü, amma başqa fayl sistemindən istifadə edirdi. Microsoft firması QDOS-un lisenziyasını əldə etdi və 1980-ci ilin dekabrında 50000$-a İBM-ə satdı. 1981-ci ildə isə onun istifadəsini bütün hüquqları ilə bir yerdə aldı.
MS_DOS əməliyyat sistemi x86 prosessorunda işləyir və 1 anda 1 əməliyyatı yerinə yetirə biləcək gücdədir. MS_DOS əməliiyat sistemi istifadəcilərə yalnızca əmr xəttinin interfeysindən istifadə etməyə icazə verdiyi üçün əlavə örtük proqramlar yaradılıb. Bunlar Norton Commander, Volkov Commander, DOS Navigator və MS-DOS Shell (DOSSHELL)-dir.
Əsas hissələri
Quraşdırma faylları:
Bəzi əmrləri
İki tip əmrlər müvcuddur:
Daxili əmrlər. Bu ən sadə və ən çox işlənən əmrlərdir. MS-DOS sistemində yadda saxlanılan fayllara baxarkən biz bu əmrləri görmürük. Onlar COMMAND. COM faylının əsas və böyük hissəsini təşkil edir. Daxili əmrləri istifadə edərkən onlar dərhal aktivləşir. MS-DOS əməliyyat sisteminin daxili əmrləri bunlardır:
Xarici əmrlər. Xarici əmrlər diskdə proqram faylları kimi yerləşir. Onları həyata keçirməzdən əvvəl onlar diskdən oxunmalıdırlar. . COM,. EXE və. BAT ilə genişləndirilmiş istənilən faylın adı xarici əmr kimi göstərilir. Məsələn: FORMAT. COM və DİSKCOPY. COM. Bütün xarici əmrlər özlərindən fayl təşkil edirlər ki, bu səbəbdən siz də öz əmrlərinizi yaradıb Ms-DOS-a daxil edə bilərsiz. Siz tərəfindən yaradılan bütün proqramlar (proqramlaşdırılmanın dilindən asılı olmayaraq). EXE genişləndirilməsi ilə olacaq. Xarici əmrlərin daxil edilməsi zamanı faylın genişləndirilməsini yazmağa ehtiyac yoxdur.
Xarici əmrlər bunlardır:
Əmrlərin açıqlaması:
Attrib-atributları yükləmək, baxmaq və götürmək üçün xarici əmr
Dir-kataloqa baxmaq.
Dir/p-səhifəli baxış Dir/a-bütün tip, həmçinin sistem və gizli fayllara baxış Dir disk:\fayl /s /a-göstərilən faylı göstərilən diskdə axtarmaq cd-növbəti kataloqa keçid(Məsələn:C:\mydocs\book\pc) cd\-kataloqun kökünə keçid a:-"A" diskinə keçid d:-"D" diskinə keçid copy-surətini çıxarmaq del-pozmaq move-yerini dəyişmək rename-adını dəyişdirmək md-yeni qovluq yaratmaq RD-boş kataloqu silmək DelTree-bütün göstəriləni silmək(boş olmayan kataloqu silmək) Type-kiçik mətnlərə baxmaq more-istənilən faylın səhifəli baxışı. Ctrl+C basmaqla dayandırılır Help-kömək
DOS əməliyyat sistemlərində faylın işarəsi iki hissədən ibarətdir: ad və genişlənmə. Bə'zən ad və genişlənməyə birlikdə faylın adı da deyilir. Ad və genişlənmə bir-birindən nöqtə ilə ayrılır. Faylın adı 1-dən 8-ə kimi simvolardan, genişlənməsi isə 0-dan 3-ə kimi simvollardan ibarət ola bilər. Faylın ad və genişlənməsində böyük və kiçik latın hərflərindən istifadə oluna bilər, amma disk də faylın adı yalnız kiçik latın hərfləri ilə yazılır. Faylın ad və genişlənməsində aşağıdakılardan istifadə etmək olar:
Ədəbiyyat
İsmayıl Calallı (Sadıqov), "İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti", 2017, "Bakı" nəşriyyatı, 996 s.
Xarici keçidlər
Official site project MS-DOS 6.22 FOR WINDOWS: http://xnhtbwkmd.xn--p1ai/
Misrabad (Xudabəndə)
Misrabad - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 499 nəfər yaşayır (100 ailə).
Luiza de Brolyi
Luiza Albertina de Brolyi, qrafinya d'Ossonvil ; 25 may 1818, Koppe — 21 aprel 1882, Paris) — fransız yazıçı və tarixçi, hersoq Viktor de Brolyinin və baronessa Hedviqa Qustava Albertina Stal fon Qolşteynin qızı, tanınmış yazıçı Anna de Stalın nəvəsi.
Həyatı
Luiza de Brolyi 1836-cı ildə Jozef d'Ossonvil (1846-cı ildən qraf) ilə ailə həyatı qurmuş, ondan üç uşağı olmuşdur. İtaliyada səyahətə çıxdıqları zaman onlar Romadakı Fransa Akademiyasına rəhbərlik edən Jan Oqyust Dominik Enqr ilə tanış olurlar. 1840-cı illərin ilk yarısında Enqr Parisdə Luizanın portretini çəkir. Bu portret sonralar rəssamın ən məşhur rəsm əsərlərindən biri olur.
Luiza de Brolyi bir neçə ədəbi-tarixi əsərin müəllifidr; ona məşhurluğu İrlandiyanın azadlığı uğrunda mübarizə aparmış inqilabçı Robert Emmetin bioqrafiyası gətirmişdir. Qrafinya d'Ossonvil həm də Fransa Akademiyası ilə öz arasında olan məşhur "ailə bağları"na görə tanınır. Belə ki, o bir akademikin qızı, digərinin bacısı, üçüncüsünün arvadı, dördüncüsünün isə anası olmuşdur.
Tərəkəmə (Dağıstan)
Tərəkəmələr və ya Tərəkəmə xalqı — Rusiyanın Dağıstan bölgəsində yaşayan Azərbaycan türklərinin etnik qruplarından biri. Onlar tez-tez uzun müddət Qafqazda yaşamış, hal-hazırda Cənubi Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə və Özbəkistana yayılmış Qarapapaqların bir hissəsi hesab edilir. Dağıstan yaşayan tərəkəmələr əsasən qoyunçuluqla məşğul olurlar və onların böyük bir hissəsi köçəri həyat tərzi sürür.
Tərəkəmələr Şiə Cəfəri məzhəbinə aiddirlər və Azərbaycan türkcəsinin Tərəkəmə dialektində danışmaqdadırlar.
Ad
Tərəkəmə termini türkmən etnonimi ilə əlaqəlidir. Əvvəlki dövrlərdə bu addan daha geniş anlamda istifadə edilirdi. Əvvəlki dövrlərdə bu ad etnik, tayfa adı kimi işlədilirdi. Azərbaycanda XIX və XX əsrlər boyunca əsasən köçərilərə bu ad deyilməyə başladı. Beləliklə, köçəri sözü tərəkəmə sözü ilə eyni məna ifadə etməyə başladı.
İ. A. Abelova görə, Şamaxı və Göyçay qəzalarının tatarları köçəri həyat tərzi sürən insanları ya tərəkəmə, ya da köçəri adlandırmaqda idilər. Bunun əksinə isə, oturaq həyat tərzi sürənlər tat adlandırılmaqda idilər.
Tərəkəmə və Qarapapaq
Tərəkəmə adı ilə Qarapapaq adı tez-tez eyni şey kimi təqdim edilir. Baskakova görə, bu iki ifadənin arasındakı fərq ondan ibarətdir ki, Tərəkəmə termini farslar tərəfindən onlara verilmiş bir addır. Onun fikrincə bu etnonim ərəbcə türk sözünün (تركي)  cəm  (تر ﻛـمـه) halıdır. Qarapapaq etnonimi isə əsasən istifadə etdikləri baş geyiminə (قـﺎ ﺭﺍ ﭘﺎ ﭘﺎ ﺥ‎) görə onlara türklərin köçəri olan tayfalara verdiyi addır.
“Tərəkəmə” etnonimi Tiflis quberniyasının Axalsıx və Axalkalaki qəzalarının türkdilli sakinlərinə aid edilirdi. Bu yerlərə araşdıran X. A. Vermişev bildirir ki, Axaltsıx qəzasında yaşayan tərəkəmə qrupuna baş ad verilmişdir. Müəllif bu adın binalı (yəni təsərrüfatı və daimi yaşayış yerli olan oturaq insan) olduğunu qeyd edir. O, həmçinin yerli azərbaycanlıların Qarapapaq adı ilə tanındığını da bildirməkdədir.
Türkiyə alimlərinin fikrincə Qars və Axaltsıx ərazilərində yaşayan tərəkəmələrin oturaq hissəsi daha çox Qarapapaq adlandırılmaqdadır. Hələ də heyvandarlıqla, köçəriliklə məşğul olanlar isə tərəkəmə adlandırılmaqdadırlar. Onlar eyni zamanda bezbaş, qaqavan və çinçavat da adlandırılmaqdadırlar. Əhməd Bican Ərcilasunun apardığı araşdırma zamanı danışdığı yaşlı tərəkəmələrdən biri ona babalarının Tiflis, Ağstafa və Bakıdan gəldiyini, yəni Kür çayı boyunca köç etdiklərini bildirmişdir.
Dağıstanda
Qumuq bölgəsinin şimalında tədricən Tərəkəmə sözü etnik kimlik bildirməkdən çox sosial aidiyyatı bildirməyə başlamışdır. Burada tərəkəmə daha çox asılı kəndliləri ifadə etmək üçün işlədilmişdir. Dağıstandakı Dərbənd azərbaycanlıları onları tərəkəmələr, qumuqlar tərkəmələr, darginlər tarkamalar deyə adlandırmaqdadır. Şimal qumuqları və dağlıq bölgədəki darginlər, avarlar onlara Padar deməkdədir.
Məskunlaşma
Azərbaycanın Gəncə, Qazax, Tovuz, Ağcabədi, İmişli, Beyləqan və Şamaxı bölgələrində tərəkəmələr yaşamışdır. Şamaxı qəzasının Qəbristan bölgəsindəki Quşçu kəndinin sakinlərinə tərəkəmə deyilirdi və bir əfsanəyə görə, onların Buxaradan gəldiklərinə inanılırdı. Abşeron yarımadasında yerləşən Qala kəndində də Tərəkəmə adlı məhəllə mövcuddur.
Dağıstan bölgəsinin Dərbənd rayonunda tərəkəmələrin kompakt şəkildə yaşadıqları məntəqələrin bir hissəsi bunlardır:
Tərəkəmələrin bir hissəsi Qumuqlarla qarışmış şəkildədir. Onlar qarışıq şəkildə Temiraul və Kostek (Tərəkəməaul məhəlləsi) kəndlərində, Xasavyurtda, Qızılyurd rayonunun Çontaul kəndlərində yaşamaqdadılar. Həmçinin Qayakənd, Usemikənd, Tumellər, Yengikənd kimi kəndlərdə yaşayan qumuqların da əslində tərəkəmələr olduğu düşünülməkdədir.
Dağıstandakı tərəkəmələrin bir hissəsi Azərbaycan İsmayıllı rayonundan köçüb oraya yerləşmişdir. Buradakı tərəkəmə etnik qrupunun yaranmasında tatlar da müəyyən qədər rol oynamışdırlar. Lkain indi onlar tərəkəmələr arasında tamamilə assimiliyasiya olublar.
Azərbaycanlılar Ermənistandan tamamilə qovulmamışdan əvvəl orada da bəzi tərəkəmə və ya oradakı adları ilə qarapapaqlar yaşamaqda idi. Belə yaşayış yerlərinə misal olaraq Vorontsovka rayonunun Qaraisa, Molla Eyyublu, Soyuqbulaq, Sarıyar, Dəmirçilər, Qızılkilsə kəndlərini göstırı bilərik.
Türkiyədə də xeyli sayda tərəkəmə yaşamaqdadır. Onlara orada ya tərəkəmə, ya da qarapapaq adı ilə tanınmaqdadırlar.
Dil
Dağıstan tərəkəmələrinin dili Azərbaycan Respublikasının Quba və Şamaxı bölgələrində danışılan dialektə aiddir. Beləliklə, onların danışdığı dil Azərbaycan türkcəsinin şərq dialektinə aiddir. Lakin Dağıstanda Qıpçaq dillərindən olan Qumuq dili ilə qarşılıqlı əlaqə nəticəsində tərəkəmələrin dilində bunun təsiri öz əksini tapmışdır.
1952-ci ildə N.A. Baskakov və A.N. Baskakov tərəfindən Ermənistan SSR-ın Kalinino rayonunda yaşayan qarapapaqlar və ya digər adları ilə tərəkəmələr arasında aparılmış araşdırmalar nəticəsində məlum olmuşdur ki, onların danışdığı dialekt Azərbaycan dialektlərinin cənub qrupuna aiddir. Bu təsnifat M. Şirəliyevin təsnifatına əsasən aparılmışdır.
Tarix
XVI əsrin sonlarında Qaytaq usmisi Əhməd xan Tərəkəmə mahalının əsasını qoyaraq Şirvandakı tərəkəmələrin bir hissəsini buraya köçürmüşdür. R.M. Maqomedovaya görə, tərəkəmələrin buraya köçməsi daha erkən tarixlərdə olmuşdur. O, tərəkəmələrlə qaytaqlılar arasında onlar adət-ənənə, torpaq mülkiyyət formaları, ictimai münasibətlər və s. sahələrdəki bənzərliklərin çox olmasını buna sübut kimi göstərir. Arxiv materiallarına əsasən bəlli olur ki, tərəkəmələr Dağıstana Lənkəran, Şamaxı, Quba, Sulak çayı ətrafından və Cənubi Qafqazın digər bölgələrindən köçüb gəlmişdirlər.
Tərəkəmələrin müasir Gürcüstan ərazilərinə böyük köçlərindən biri Şah I Abbasın Gürcüstan yürüşləri zamanı yaşanmışdır. Həmçinin 1656-cı ildə Gürcüstanın Səfəvi hakimi təyin edilən Gəncə hakimi Səlim xan daim buraya tərəkəmə köçlərini təşviq etmişdir. Knyaz Efim Myşetski I Teymurazın yanına səfir olaraq getdiyi zaman bu tərəkəmələri görmüş və onlar barədə yazmışdır. O, onların Alazan çayı boyunca yaşadıqlarını bildirmişdir. Buradakı tərəkəmələrin köçəri obaları və ya kəndləri Qremi ilə Zəyəm arasında da var idi. Şahzadə Vaxuşti öz əsərində bildirir ki, onların Qarayanın böyük sahələrində yaşayırlar. Müəllif onları dəmirçihəsənli və ya tərəkəmə deyə adlandırır. Vaxuşti və Güldenştedt qeyd edirlər ki, onlar minlərlə ailə halında burada yalnız qışları qalırlar, yayda isə Qaykul və Palakaçioya köç edirlər.
Səyyah və təbiət elmləri mütəxəsisi olan Güldenştedt Azərbaycan türklərini tərəkəmə və ya türkman deyə adlandırmışdır. Arxiv materiallarına əsasən, XVIII əsrin birinciyarısında 300-dən çox tərəkəmə ailəsi və 80-dən çox dağ yəhudisi ailəsi Qaytaq usmiliyindən daha aşağı bölgədə yerləşən Terek-Sulaq ovalığına, şimal qumuqlarının torpaqlarına köç etmişdirlər. Bu dövrdə feodal münasibətlər çərçivəsində Azərbaycan və Dağıstan eyni coğrafi bölgənin hissələri hesab edilirdi. Bu zaman tərəkəmələrin 3/4 rəiyyət idi.
Antropologiya
Ümumiyyətlə, Dağıstan tərəkəmləri tipik olmasa da, antropoloji cəhətdən Xəzər tipinin nümayəndələrdir. Q.F. Debets, N.N. Miklaşevskaya və A.Q. Hacıyevin apardıqları tədqiqatlar göstərir ki, onlar əsasən azərbaycanlılarla, qismən də cənub qumuqları ilə (xüsusilə Qayakənd kəndinin sakinləri ilə) oxşar xüsusiyyətləri paylaşırlar. Lakin onlar Azərbaycanda yaşayan türklərlə müqayisədə daha hündur boy, daha geniş üzlü, daha az piqmentli, saçları daha az buruq, daha az dolğun dodaqlı və nazik qaşlıdırlar.
Pak Çi Min
Park Jimin — səhnə adı ilə Jimin Cənubi Koreyalı müğənni, söz yazarı və rəqqasdır. 2013-cü ildə Big Hit Entertainment (Hybe Corporation) tərəfindən yaradılan Cənubi Koreyalı oğlan qrupu "BTS"-in ana rəqqası və vokalistidir. Çimin BTS ilə birlikdə üç solo mahnı buraxdı: 2016-cı ildə "Lie", 2017-ci ildə "Serendipity" və 2020-ci ildə "Filter" Cənubi Koreyanın Gaon Rəqəmsal cədvəlində yer alıb. 2018-ci ildə o, ilk müstəqil mahnısını, həm yazıb, həm də bəstələdiyi "Promise" adlı rəqəmsal trekini buraxdı. O, 2022 TvN dramı "Our Blues" üçün saundtrekdə göründü və Ha Sun-vun ilə duet olan "With You" mahnısını oxudu.
İlk illər
Çimin 13 oktyabr 1995-ci ildə Busan, Cənubi Koreya-da anadan olmuşdur. Uşaq ikən Busanın Hodong İbtidai məktəbində və Yonsan Orta məktəbində oxuyurdu. Ortaməktəb illərində Just Dance Akademiyasına qatılıb "Popping və locking" (rəqs növü) öyrənib. Stajyer olmamışdan əvvəl, Busan Lisey İncəsənət Məktəbində çağdaş rəqsi üzrə dərs aldı. Həmdə o müasir rəqs şöbəsində də ən yaxşı tələbə idi. Daha sonra rəqs müəlliminin şirkət seçmələrinə qatılmasını söyləməsi ilə Big Hit seçmələrinə qatıldı.2012-ci ildə seçmələri keçdikdən sonra Koreya İncəsənət Liseyinə keçdi və 2014-cü ildə məzun oldu.
2013-günümüz: BTS
13 iyun 2013-cü ildə Çimin "No More Dream" sinqlı ilə BTS üzvü kimi debüt etdi. Qrupda Çimin vokalçı və rəqqas vəzifəsini tutur. BTS ilə o, üç solo mahnı buraxdı: "Lie", "Serendipity" və "Filter". "Lie" 2016-cı ildə qrupun ikinci Koreya studiya albomu "Wings"-in bir hissəsi olaraq buraxıldı. O, albomun ümumi konsepsiyasını əks etdirməyə kömək edən tünd tonları və emosiyaları çatdıran heyrətamiz və dramatik kimi təsvir edilmişdir. Bunun əksinə olaraq, "Love Yourself: Her (2017)" uzadılmış oyunu (EP) üzərində yayımlanan "Serendipity" yumşaq və həssas idi, sevginin sevincini, inamını və maraq dairəsindən danışırdı. Qrupun 2020-ci il "Map of the Soul: 7" studiya albomundan "Filter" Çiminin dünyaya və ətrafındakılara göstərdiyi müxtəlif tərəflərini əks etdirən fərqli latın pop üslubu və sözləri ilə sələfindən çox fərqli idi.
"Serendipity" və "Lie" hər ikisi 2018-ci ildə Spotify-da əlli milyon yayımı ötdü, qısa müddət sonra BTS-in "Love Yourself: Answer" (2018) kompilyasiya albomunun tam uzunluqdakı versiyası 2019-cu ilin əvvəlində əlamətdar oldu. Bununla, Cimin, üç solo treki hər biri 50 milyondan çox yayım toplayan yeganə koreyalı sənətçi kimi yeni rekorda imza atdı — əvvəllər Psy "Gangnam Style" (2012) və "Gentleman" (2012) mahnıları ilə 50 milyon yayım həddini keçən yeganə koreyalı sənətçi idi. Hər iki mahnı həm də Rəsmi Chart Şirkətinin Birləşmiş Krallıqda 2018-ci ilin oktyabr ayında müvafiq olaraq 17 və 19-cu sıralarda ən çox yayımlanan 20 ən çox yayımlanan BTS mahnısı siyahısına daxil edilmiş bir BTS üzvünün yeganə soloları idi.2019-cu ilin aprelində siyahı ilk 40-lığı əks etdirmək üçün genişləndirildi və hər iki trek müvafiq olaraq həmin il daxil edilmiş beş solo mahnıdan ən yüksəki 18 və 20-ci yerləri tutdu.
2019-cu ilin may ayında Jimin "Serendipity" ilə YouTube-da 100 milyon baxış toplayan solo musiqi videosu olan ilk BTS üzvü oldu. Bu, ümumi mərhələyə çatan on doqquzuncu BTS musiqi videosu idi. O, Rəsmi Qrafikin ən yaxşı 40 siyahısında 2020-ci ilin yanvar yeniləməsində çoxsaylı solo mahnıları olan yeganə BTS üzvü idi."Lie" və "Serendipity" 24 və 29 nömrələrdə ən çox yayımlanan ikinci və üçüncü solo oldu, yalnız Conqukun 19 nömrəli "Euphoria" mahnısından geri qaldı. "Serendipity"nin tammetrajlı versiyası J-Hope-un ""Intro:Boy Meets Evil" mahnısı 35-ci yerdədir, onlar 39-cu yerdə Suganın "Trivia: Seesaw" mahnısını qabaqlayır. Fevral ayında "Filter" buraxıldığı ilk 24 saat ərzində 2,2 milyondan çox yayımla Spotify-da bütün Koreya mahnıları arasında ən böyük yayım debütünə görə rekord qırdı və platformanın tarixində 20–60-milyon axını ötərək ən sürətli Koreya solosu oldu. O, həmçinin Gaon Chart Musiqi Mükafatlarında İlin Mahnısı nominasiyasını alan ilk və yeganə solo BTS b-side trekidir.2021-ci ilin mart ayında o, Billboard-un Dünya Rəqəmsal Mahnı Satışları cədvəlində tam bir il keçirən BTS-in 15-ci mahnısı oldu."Filter" 2020-ci ildə buraxılmış ən uzun siyahıda olan Koreya mahnısıdır və 28 avqust 2021-ci il buraxılışına görə reytinqdə 74 həftə sərf etmişdir.
Çimin və BTS-in digər üzvləri Koreya mədəniyyətinin təbliğinə verdiyi töhfələrə görə 2018-ci ildə Cənubi Koreya prezidenti Mun Çe-in tərəfindən beşinci dərəcəli Hvaqvan Mədəni Xidmət Ordeninə layiq görülüb.2021-ci ilin iyul ayında Prezident Mun onu BTS-in digər üzvləri ilə birlikdə "gələcək nəsillər üçün davamlı inkişaf kimi qlobal gündəmə rəhbərlik etmək" və "Cənubi Koreyanın diplomatik səylərini və qlobal mövqeyini genişləndirmək" üçün onu gələcək nəsillər və mədəniyyət üzrə beynəlxalq ictimaiyyət elçi təyin etdi. 1,628 × 2,712 (1.19 MB)px|thumb|31-ci Golden Disk Mükafatlarında qırmızı xalçada Jimin. (Yanvar 2017)
2014-günümüz: Solo fəaliyyətlər
2014-cü ildə Çimin qrup yoldaşı və vokalist Conquk ilə Castin Biberin "Mistletoe" mahnısının Koreya dilində ifası olan "Milad Günü" adlı mahnıda əməkdaşlıq etdi — o, Koreya dilində sözləri özü yazdı. İkisi 2017-ci ildə amerikalı müğənni Çarli Putun "We Don't Talk Now" mahnısının coveri üçün yenidən əməkdaşlıq etdilər — Çimin Put ilə orijinalda yer alan Selena Qomezin hissələrini oxudu. Conquk daha əvvəl həmin ilin fevralında mahnının solo versiyasını yayımlamışdı və ikisi dueti qrupun fandomuna xüsusi hədiyyə olaraq hazırlayaraq iyunun 2-də BTS-in dördüncü ildönümü qeyd etmələri zamanı buraxdılar. Çimin-in trekdə görünməsini şərh edən "Teen Vogue" yazıb ki, "Çiminin səsini miksə əlavə etmək ifanı daha da gözəl edir". Kanadanın "Flare" jurnalı da onun ifasını təriflədi: "… kölgə yoxdur, Selena — düzünü desəm, orijinaldan daha yaxşı ola bilər". "Elite Daily" isə coveri "qüsursuz bir şey" kimi təsvir etdi.
Çimin 2016-cı ildə "Hello Counselor", "Please Take Care of My Refrigerator" və "God's Workplace" kimi bir neçə estrada şousunda iştirak etdi. O, həmçinin "Show! Music Core" və "M Countdown" kimi yerli televiziya musiqi proqramlarında xüsusi MC kimi xidmət etdi. 2016-cı ilin dekabr ayında Shinee-dən Taemin ilə KBS Mahnı Festivalında rəqs duetində iştirak etdi.
30 dekabr 2018-ci ildə Çimin BTS-in buraxılışları xaricində ilk solo mahnısı olan "Promise"i BTS-in "SoundCloud" səhifəsində pulsuz olaraq buraxdı. 3 yanvar 2019-cu ildə platforma "Promise"in tarixdə ən böyük 24 saatlıq debütü üçün Drake-nin "Duppy Freestyle" tərəfindən müəyyən edilmiş rekordu üstələdiyini elan etdi. Billboard tərəfindən "yumşaq pop balladası" kimi təsvir edilən mahnı, Çimin və Big Hit prodüseri "Slow Rabbit" tərəfindən bəstələnib, o da trekin prodüseri olub və sözləri Çimin və qrup yoldaşı RM tərəfindən yazılmışdır. 24 dekabr 2020-ci ildə o, bayramlarla bağlı uşaqlıq xatirələrindən bəhs edən ikinci solo mahnısı olan "Christmas Love"ni buraxdı. 2022-ci ildə Çimin karyerasının ilk televiziya OST olan TvN dramı "Our Blues" üçün saundtrekdə iştirak etdi. "With You" adlı sinql Ha Sun-vun ilə duetdir və aprelin 24-də buraxılmışdır.