cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
Ölkəmizdə ilk dəfə oxuculara təqdim olunan “Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası”nda tərcümənin fəlsəfi əsasları, predmet və problemləri, Azərbaycanda tərcümə tarixinin mühüm məqamları, nəzəri-praktik məsələləri, həmçinin personaliyalar əhatə olunub.
Dafne Karuana Qalizia
Dafne Anna Karuana Qalizia — Malta jurnalisti, yazıçısı və anti-korrupsiya fəalı idi. 2017-ci ildə Qalizianın idarə etdiyi avtomobil Mosta yaxınlığındakı Bidnijada yerləşən evini tərk etdikdən bir müddət sonra partlayıb. Malta rəsmilərinin ehtimallarına əsasən araşdırmaçı jurnalist Qalizianın ölümünə səbəb olan partlayıcı qurğu məsafədən idarə olunub. Qalizia Malta rəsmiləri ilə Azərbaycan hökumətinin nümayəndələri arasında korrupsiya əlaqələri haqqında araşdırma materialları ilə məşhurlaşmışdı. O, Maltanın Baş naziri Cozef Muskatı və onun həyat yoldaşını Azərbaycanın hakim ailəsindən olan ödənişləri gizlətmək üçün gizli offşor bank hesablarından istifadə etməsində günahlandırırdı.
Cambo
Amerika
Cambonun gəlişi üçün buraxılmış çoxsaylı afişa və reklam vərəqlərində filə qəsdən fantastik ölçülər verilmişdi: "onun xortumu böyük timsah ölçüsündədir, quyruğu isə inək ayağı boydadır və qumun üstündə qoyduğu ayaq izləri çox hündür binadan yıxılmış kök insandan yaranan əziyə bənzədilir". Barnum qəzet səs-küyünü qızışdırıb şayiələr buraxdı ki, guya, fil gedən ərəfədə keçmiş sahibləri onu zəhərli bulkalar yedizdirməyə cəhd ediblər, güman edərək ki, Cambo vulqar yankilərin köləsi olmaqdansa, ölməyi üstün tutur.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
Redaksiya heyəti
Kamal Abdulla (baş redaktor), Anar, Leyla Əliyeva (məsul katib), Rövşən Əliyev, Rüstəm Hacıyev, İsa Həbibbəyli, Muxtar İmanov, Teymur Kərimli, Afaq Məsud, Azər Mustafazadə, Möhsün Nağısoylu, Tofiq Nağıyev.
Cambo
Amerika
250px|thumb|right|Cambonun Londondan Nyu-Yorka gətirilməsi şərəfinə Brodveydə parad. İllüstrasiyası jurnalı, ABŞ, aprel 1882-ci il Cambonun Londondan Nyu-Yorka gətirilməsi Barnuma 20 min dollara başa gəldi - bir filin alınmasından iki dəfə baha. 1888-ci ilə qədər rəsmi olaraq "Britaniyanın Kral Sanqer Zooparkının və Böyük Beynəlxalq Şounun birgə iştirakı ilə F.T. Barnumun Yer kürəsindəki və Böyük London Sirkindəki ən böyük şousu" adlandırılan sirk truppasının çoxmiqyaslı turneləri xeyli vəsait aparırdı və qastrol mövsümünün sonuna qədər sirkin nəqliyyat xərcləri Amerika dollarında 5 ədədli rəqəm təşkil edirdi. Bununla belə, Barnumun xərcləri tezliklə ödənildi; Cambonun "Medison-skver-qarden" da dörd günlük pullu nümayişi onun tamamilə alış və daşınma xərclərinin hamısını ödədi. Cambonun iştirakı ilə bağlı tamaşa sirkə ilk 10 gün 30 min dollar, ilk 1 il isə 1,7 milyon dollardan 1,5 milyon dollara kimi gəlir gətirdi. 1882-1885-ci illərdə sirkin tamaşalarında ABŞ və Kanadada təxminən 16 milyon böyük tamaşaçı və 4 milyon uşaq tamaşaçı iştirak edib.
Cambonun peyda olmasından qabaq aparıcının ənənəvi anonsu gəlirdi: "Qüdrətli irqin nəhəng monarxı, dünyada ən böyük və ən məşhur heyvan, öz belində kraliça Viktoriyanı, kral ailəsini və milyondan çox uşağı gəzdirən, London Kral Zooloji Parkından birbaşa gələn − CAMBO!". Barnumun ideyasına əsasən, nəhəng fil manejə cırtdan filin müşayiəti ilə çıxırdı, bu da Cambonun nəhəng ölçülərini xüsusi olaraq nəzərə çarpdırırdı. Növbəti tamaşanın gedişində cırtdan fil iki sirk klounları ilə birlikdə reprizi ifa edirdilər; guya, hiylə edərək onlardan spirtli şüşəni oğurlayır və sərxoş olanacan içir. Digər fillər qabaq ayaqları üzərində duruş nümayiş etdirirdilər, yelləncəklərdə yellənirdilər və çəlləklərin üzərində müvazinətlərini saxlayırdılar. Sirk oyunlarını (Afrika filləri Asiya fillərindən fərqli olaraq, təlimə tabe olmurlar) göstərə bilməyən Cambo ağır-ağır dairə boyu gəzirdi və ya tamaşaçıların xatirələrinə görə, bir az darıxan görünüş ilə şouya baxa-baxa kənarda dayanırdı.
Cambo 1884-cü il mayın 17-si Nyu-York hakimiyyəti tərəfindən təşkil edilmiş ictimai nümayişdə Bruklin körpüsünün bərkliliyini yoxlamaq üçün iştirak etdi və Barnum sirkindən olan 20 digər fil ilə birlikdə körpüdən keçdi.
Ölümü
250px|thumb|right|Sent-Tomas stansiyasında Cambonun paravozla toqquşması (Kanada, Ontario, 15 sentyabr 1885) 1885-ci il 15 sentyabr axşamı Barnum truppası Kanadanın cənubuna tərəf qastrola çıxmış, Sent-Tomas (Ontario əyaləti) şəhərində çıxışını tamamlamışdır. Cambo, cırtdan fil və Metyu Skott qastrol marşutunun növbəti nöqtəsinə tərəf yola düşməyi gözləyən sirk qatarına tərəf yola düşdülər. Truppanın və rekvizitin qəbuluna hazır olan vaqonlar birxətli dəmir yolunun yeganə ehtiyat qolunda dayanmışdılar. Dəmir yolu xəttində yüklənməni sürətləndirmək üçün dəmir yolunun hasarının bir hissəsi sökülmüşdü; əsas yola rahat keçid üçün ayrı-ayrı vaqonların arasında boşluqlar qoyulmuşdu. Orada – əsas yolda, əsas qatardan uzaqda bir qədər uzaqda Cambo və cırtdan fil üçün çox qəşəng bəzədilmiş şəxsi vaqon saray dayanırdı. Cambo hasardan keçib vaqona tərəf gedəndə əsas yola "Grand Trunk" şirkətinin mal qatarının gəlişini bildirən fit səsi eşidildi. Bundan bir neçə dəqiqə əvvəl vəzifəsi yükləmə vaxtı bayraq siqnalları ilə bütün gələn qatarları saxlamaq olan stansiya işçisi böyük nəhəng fili daha yaxşı görmək arzusu ilə öz postunu tərk etdi. Rabitəçi fit səsini eşidib var gücü ilə qırmızı fənərlə əl yelləyərək qatarın qarşısına atıldı. Maşinist Vilyam Bornip ( William Burnip) cəld tormoz verdi, amma qatar sürətlə enişə tərəf gedirdi, onun tormoz verməyi qatarı daha da sürətləndirdi və qısa məsafədə vaqonların hamısını dayandırmağa imkan vermədi. Skott Cambonu dəmir yolunun torpaq təpələrindən həyəcanla dartmağa başladı. Bir müddət fil tərslik edirdi, sonra projektorun parlaq işığından və güclü fit səsindən qorxub tələsik aşağıya tərəf qaçdı, hasara ilişdi və təlaşlanıb geriyə relslərin üzərinə dırmaşdı. Skott Cambonu qatarların arasında olan boşluğa tərəf döndərdi və "Qaç, Cambo, qaç!" deyərək qışqırdı. Fil xortumunu qaldırıb, tabe olub yenidən qaçdı, amma çoxtonlu bədəninin inersiyasına görə vaxtında özünü saxlayıb boşluğa tərəf dönə bilmədi. Növbəti saniyədə gələn qatarın lokomotivi cırtdan fili yoldan atdı və Camboya dəydi. Toqquşma nəticəsində paravoz və yük qatarının ilk vaqonu relslərdən çıxdı və filin bədəni sirk qatarının platformasına tərəf atılıb əzildi. Cambonun ağzından və burnundan qan fışqrırdı. Qəza şahidi, Sent-Tomas zərgəri Edqar Flekin sözlərinə görə, Cambo həyatının son dəqiqələrində...
Qəza şahidi, Sent-Tomas zərgəri Edqar Flekin sözlərinə görə, Cambo həyatının son dəqiqələrində...
...Cambo uzun xortumunu uzadıb heyvan təlimçisinin boynunu qucaqladı və sonra onu küldə qalmış nəhəng qanlı başına tərəf çəkdi. Skotti uşaq kimi ağlayırdı. Beş dəqiqə sonra onu Cambonun cansız bədənindən ayırdılar... Skotti o gecəni dostunun cəsədinin yanında uzanaraq keçirdi.
Sonradan Barnum danışırdı ki, guya Cambo cırtdan fili dəmir yoldan dartıb xilas eləyən vaxt onu parovoz vurub. Şahidlərin sübutu filin ölümü ilə bağlı bu versiyanı təsdiq etmir.
Polislərin gəlişinə qədər Cambonun cəsədi yerli suvener ovçuların əlindən zərər çəkmişdi; Cambonun qulağından böyük bir parça kəsilmişdi, həmçinin dişindən mişarlayıb hissə-hissə kəsmişdilər. Səhərə yaxın oyanmış Skottun Cambonun eybəcər hala salınmış cəsədini görəndən sonra isterik tutmaları olmuşdu.
Sirk tərəfindən dəmiryol şirkətinə qarşı irəli sürülən iddia üzrə məhkəmə qərarı ilə Barnum nağd formada 10 min dollar kompensasiya və Grand Trunk marşrutları ilə sirkə bir illik pulsuz gediş hüquq aldı. Barnumun açıqlamasına görə, Cambonun ölümü sirkə ən azı 100 min dollar ziyan vurdu.
Xatirə
250px|thumb|left|Sent -Tomasda Cambonun heykəli Barnumun icazəsi ilə Cambonun cəsədi quruduldu, yarıldı və müqəvvası hazırlandı. Cambonun boyu ölüm vaxtı təxminən 4 metr, çəkisi isə 7 ton olub. Filin mədəsində bir çox əşya tapılmışdı, o cümlədən Britaniya penniləri, qızılı və gümüşü pullar, daşlar, bir dəstə açar, dəmiryol vaqonlarında qurğuşun plomblar, metal və şüşə breloklar, vintlər, pərçimlər, bir neçə ədəd məftil və polis fiti. Filin skeleti Nyu-Yorkdakı Amerika Təbii Tarix Muzeyinə hədiyyə edildi, ürəyi isə Kornell Universitetinə 40 dollara satıldı. Cambonun skeletinin muzey kolleksiyasına köçürülməsi şərəfinə Barnum tərəfindən təşkil edilmiş qonaqlıqda qonaqlara Cambonun dişindən toz halına salınmış jele verirdilər və həmçinin həmin dişdən hazırlanmış miniatür suvener-plastikalar da hədiyyə edirdilər. Dərs vəsaitləri istehsal edən Ward’s Natural Science şirkətinin işçiləri Vilyam C. Kritçli və Karl İtan Eykli tərəfindən Cambonun dərisindən hazırlanmış müqəvva xüsusi platformaya yerləşdirilimiş və Barnum sirki ilə bir neçə il Amerika boyunca səyahət etdirilmişdi. Barnum Londonda öz agenti vasitəsilə Alisa dişi aldı və ABŞ-a apardı, daha sonra müqəvva ilə birlikdə daşıyaraq ictimaiyyətə Cambonun ölümü ilə barışmayan dişi fil kimi təqdim etdi. Alisa 1887-ci ilin sonunda Konnektikut ştatının Bricport şəhərində Barnum sirkinin qış məkanını tamamilə məhv eləyən yanğın vaxtı diri-diri yandı. 1889-cu ildə Barnum öz ölümündən iki il əvvəl müqəvva Cambonu özünün təsis etdiyi Barnum Holla — Massaçusets ştatının Medford şəhərində, Tafts kollecinin nəzdində (1954-cü ildən Tafts Universiteti) yerləşən Təbiət Elmləri Muzeyinə hədiyyə olundu. Barnum mirasının bir hissəsinə ümid bəsləyən Skott mərhum bossunun avtobioqrafiyasının imzalanmış bir nüsxəsi ilə yalnız mis sandıqca aldı. Bir neçə il ərzində sirkin ştatında rəsmi işçi olan Cambonun keçmiş baxıcısı müqəvvada təmizləyici vəzifəsini icra edib. Hamı tərəfindən unudulmuş, alkoqola aludə olmuş Skott 1914-cü ildə yoxsullar üçün olan Bricport sığınacağında öldü.
1985-ci il filin ölümünün 100-cü ildönümü münasibətilə Telbot küçəsi, St. Tomasın qərb sərhədində Cambonun heykəli qoyuldu – 38 tonluq tam ölçülü fil heykəli. .
Qeydlər
<references group="К"/>
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
Rəyçilər
Filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Cəlil Nağıyev, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Aydın Ələkbərov, filologiya üzrə elmlər doktoru, professor Lidiya Qranovskaya, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Etibar Əliyev.
Munis Bayramov
Munis Bayramov Məmməd oğlu — Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyətində ictimai-siyasi və humanitar məsələlər şöbəsinin müdiri. Birinci dərəcəli dövlət qulluqçusu. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə 2013-cü ildə "Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə" medalı ilə, 2017-ci ildə 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İçindəkilər
Əsl bilik xəzinəsi (Kamal Abdulla); Sərəncamlar, sənədlər; Tərcümə elm sahəsi kimi (M.Nağısoylu, L.Əliyeva); Tərcümənin nəzəri və praktik prinsipləri (R.Əliyev); Tərcümənin fəlsəfi əsaslarına dair (A.Rüstəmova); Tərcüməşünaslığın predmeti və problematikası (A.Əkbərli); Azərbaycanda tərcümə ədəbiyyatı tarixi (M.Nağısoylu); Personalilər.
Əsl bilik xəzinəsi (Ön söz)
Qardaş ədəbiyyatların çiçəklənməsi və yaxınlaşmasının çoxcəhətli proseslərində qarşılıqlı tərcümələr getdikcə daha böyük rol oynayır. Bu, milli mədəniyyətlərin qarşılıqlı öyrənilməsi və zənginləşməsinin böyük ictima-siyasi əhəmiyyətə malik qüdrətli vasitəsidir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu sahədə respublikada az iş görülməyib... Lakin bu sahədə indiyədək həll olunmamış problemlər də az deyildir. Mən ən əvvəl bu işdə kortəbii axın elementləri olduğuna diqqəti cəlb etmək istəyirəm. Nəşriyyatlarda dünya və rus klassikasının, sovet ədəbiyyatı əsərlərinin seçilib Azərbaycan dilində nəşr edilməsi üçün dərin düşünülmüş, uzunmüddətli fəaliyyət planı tərtib olunmamışdır. Yüksəkixtisaslı tərcüməçi kadrları çatmır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, indiyədək heç kəs yüksəkixtisaslı peşəkar tərcüməçilər hazırlamaq və bunları təkmilləşdirmək işini təşkil etməyə ciddi təşəbbüs göstərməmişdir. Bizdə olan tərcüməçi qüvvələri isə hələ də pərakəndə haldadır. Bədii tərcümələrin keyfiyyəti problemi ciddi problem olaraq qalmaqdadır. Ulu Öndər Heydər Əliyev in
Munis Bayramov
Yeni Azərbaycan Partiyasının təsisçilərindən, 91-lərdən biri olmuşdur. YAP-ın idarə heyətinin (1992–1999), YAP siyasi şurasının üzvü olmuşdur (1999–2005).
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
Əsl bilik xəzinəsi (Ön söz)
''Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin VII qurultayındakı nitqindən (12 iyun 1981-ci il) ''
Munis Bayramov
Həyatı
Munis Bayramov 18 noyabr 1962-ci ildə Gürcüstanın Bolnisi şəhərində anadan olmuşdur. 1984-cü ildə Həsən bəy Zərdabi adına Kirovabad (Gəncə) Dövlət Pedoqoji İnstitutunun filologiya fakultəsini, 1999-cu ildə isə Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakultəsini fərqlənmə diplomları ilə bitirmişdir.
Əmək fəaliyyətinə İsmayıllı rayonunda müəllimliklə başlamışdır.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
1. https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_tercume_ensiklopediyasi_kitabi_chapdan_chixib-1175471
Munis Bayramov
Siyasi fəaliyyəti
1997-ci ilin oktyabr ayından 2000-ci ilin sentyabr ayınadək Binəqədi Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini vəzifəsində çalışmışdır. 2001-ci ilin iyul ayından Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyətində ictimai-siyasi və humanitar məsələlər şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyir.
Alqua
Algua — İtaliyada kommuna, Lombardiya bölgəsində, Berqamo əyalətindədir.
Munis Bayramov
Ədəbi fəaliyyəti
Bir çox almanaxlarda şerləri dərc olunub. Sayca 3-cü kitabı da artıq nəşrə hazırdı.
Alqua
Əhalisi 747 nəfərdir (2008), əhalinin sıxlığı 92 nəfər / km²-dir.
Sahəsi 8 km² ərazini əhatə edir.
Poçt kodu — 24010. Telefon kodu — 0345.
Kommunanın hamisi Müqəddəs Məryəm (Santa Maria del Carmelo) hesab olunur. Hər il 16 İyulda onun şərəfinə bayram təşkil edilir.
Demoqrafiya
Əhalinin artımı:
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
2. http://adu.edu.az/en/category/az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi-eng/
Qırmızıboyun maygülü
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Statusu
Azərbaycana qışlamağa gəlir.
Cinsiyyət dimorfizmi
Erkəkləri dişilərindən az iridir.
Coğrafi yayılması
Avropa, Asiya və Şimali Amerikada yayılıb. Azərbaycanda Kür-Araz, Lənkəran və Samur-Dəvəçi ovalığında, Xəzər dənizinin sahil sularında məskunlaşır. Miqrasiyası öyrənilməmişdir.
Növdaxili müxtəliflik
Monotipik növdür. Bir yarımnövü var (P.A. Auritus Linn., 1758).
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
3. http://kulis.az/news/23275
Qırmızıboyun maygülü
Sayı
Azərbaycanda sayı azdır. 2005-ci ilin yanvarında Xəzər dənizinin Azərbaycan hissəsində sayı 11 fərd olub. Sayına qışın şaxtalı keçməsi mənfi təsir göstərir.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
5. http://sim-sim.az/kamal-abdullat%C9%99rcum%C9%99-bir-m%C9%99d%C9%99niyy%C9%99tin-t%C9%99zahuru-deyil-%C9%99n-azi-iki-m%C9%99d%C9%99niyy%C9%99tin-qovusdugu-m%C9%99qamdir/
Qırmızıboyun maygülü
Sutkalıq fəallığı
Əsasən gündüzlər fəal olur. Miqrasiya dövründə axşam və gecə uçur.
Lələkdəyişməsi
Cütləşmədən əvvəlki lələkdəyişmə yaşlılarda qışın ortalarından martın axırlarına kimi gedir. Cavan quşlarda qış görkəminə girmək üçün birinci lələkdəyişmə oktyabrın ortalarından yanvarın axırına kimi gedir.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
6. http://sim-sim.az/az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi-kitabi-isiq-uzu-gorub/
Rəhim Vahidov
Vahidov Rəhim Məcid oğlu — Azərbaycan, sovet arxeoloqu, tarix elmləri doktoru, Mingəçevir, Torpaqqala, Gavurqala və s. qədim və erkən orta əsr abidələrinin tədqiqatçısı.
Qırmızıboyun maygülü
Yem xarakteri
Zoofaqdır. Əsas yemini su cücüləri, yengəclər təşkil edir. Əlavə yem kimi balıqlardan da istifadə edir.
Yırtıcıları
Azərbaycanda düşmənləri məlum deyil.
Biosenozda rolu
Hidrofil bitkilərə təsir edən biotik faktorlara daxildir. Hidrofil heyvanlardan yem kimi istifadə edir. Özü isə üçüncü səviyyəli konsumentlərin rasionuna daxildir. Beləliklə, sahil ekosistemlərində maddələrin bioloji dövriyyəsi və enerji çevrilməsində iştirak edir.
İnsan üçün əhəmiyyəti
Elmi və estetik əhəmiyyəti var.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruqlarında, Şirvan, Abşeron və Ağgöl Milli Parklarında, Dövlət Təbiət yasaqlıqlarında qorunur. Muzeylərdə (kolleksiya) nümayiş etdirilir, populyar maarifçilik ədəbiyyatlarına daxil edilir. Əlavə qorunma tədbirlərinə ehtiyac yoxdur.
Növün qeydiyyat göstəriciləri
Elmi fondlarda kolleksiyası saxlanır, muzeylərdə müqəvvası nümayiş etdirilir.
Rəhim Vahidov
Həyatı
Rəhim Vahidov 1914-cü il dekabrın 15-də Yelizavetpol quberniyasının Ərəş qəzasının, Üçqovaq kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini doğma kəndinin məktəbində alıb. Sonra Bakıda qatar mühəndisliyi kursunda oxumuş və bir müddət Gəncədəki dəmir yolu deposunda işləmişdir.
1935-1936-cı illərdə Göyçay rayonu Bığır kəndində məktəbdə müəllim kimi çalışmışdır. 1937-1941-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsində təhsil almışdır. İkinci Dünya Müharibəsi zamanı 402-ci Diviziyanın 840-cı Piyada alayının 3-cü Piyada Batalyonunun leytenant rütbəsində komandiri olmuşdur. “Almaniya üzərində qələbəyə görə” və “Qafqazın müdafiəsinə görə” medallarına layiq görülmüşdür.
Cek
Tarixi
Cek kəndi çox qədim tarixə malik kəndlərdən biridir. Cek sözü etnotoponimdir
8 avqust 1930-cu ildən Qonaqkənd rayonunun tərkibində olmuş Cek kəndi 4 dekabr 1959-cu ildən Quba rayonunun ərazisinə keçirilmişdir. SSRİ dövründə Əlik, Haput, Qrız, Qrızdəhnə kəndləri ilə birlikdə Əlik kənd sovetliyinin tərkibində olan Cek kəndi hazırda Əlik və Haput kəndləri ilə birlikdə Əlik bələdiyyəsinin tərkibindədir.
Rəhim Vahidov
Arxeoloji fəaliyyəti
250px|thumb|left|Sudağılan yaşayış yeri ərazisində Vahidov tərəfindən aşkar edilmiş qədim Alban yazısı olan daş. Milli Azərbaycan Tarix Muzeyi. Müharibədən sonra Azərbaycan Tarixi Muzeyində işləməyə başlamışdır. 1946-1953-cü illərdə Vahidov Azərbaycan Tarixi Muzeyinin arxeologiya şöbəsi fondunun direktoru olmuşdur. 1946-cı ildə Mingəçevirə arxeoloji ekspedisiya təşkil edildikdə Vahidov da ekspedisiya rəhbəri Saleh Qazıyevin müavini kimi ora cəlb edildi. 1948-ci ildə ekspedisiya zamanı, Sudağılan yaşayış yeri ərazisində Vahidov tərəfindən qədim Alban yazısı olan bir daş tapıldı.
Cek
Tarixi
2011-ci ilin avqust ayında Xınalıq Dövlət tarix-memarlıq və etnoqrafiya qoruğunun Cek kəndinə aid ərazisində qədim yaşayış məntəqəsi və 1 ədəd kurqan aşkarlanıb. Ərazidə işləyən arxeoloq İdris Əliyevin bildirdiyinə görə, tapıntıların tunc dövrünə – e.ə. III-II minilliklərə aid olması ehtimal edilir. Arxeoloq tapıntıların böyük əhəmiyyətə malik olduğunu deyib. Onun sözlərinə görə, yaşayış məntəqəsi və kurqanın tədqiqindən sonra bu ərazi ilə bağlı bəzi mübahisəli məsələlərə aydınlıq gətirilə bilər. Kurqanın yerləşdiyi ərazidə 15-ə qədər mağara mövcuddur. Mağaraların qədim insanların yaşayış məskəni olması ehtimal edilir. Tezliklə mağaralarda arxeoloji qazıntılar aparılacaq.
Rəhim Vahidov
Arxeoloji fəaliyyəti
1953-cü ildə Rəhim Vahidov kiçik elmi işçi kimi Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutuna işə qəbul edildi. O vaxtdan etibarən Vahidovun rəhbərliyi ilə Gavurqala, Torpaqqala, Araz, Şəki-Zaqatala bölgəsinə elmi ekspedisiyalar təşkil edildi, maddi mədəniyyətin dəyərli nümunələri aşkar edildi.
1950-ci illərin sonlarında Ağdam rayonu ərazisindəki Gavurqala təpəsindəki qazıntılar zamanı Vahidov bir neftli monumental xristian məbədini, həmçinin VIII-X əsrlərə aid daş sandıqlarda və sarkofaqlarda dəfn yerlərini aşkar etdi. Vahidov həmçinin Qax rayonundakı Torpaqqalada eramızdan əvvəl XIV - XV əsrlərdən I əsrə qədər müxtəlif gündəlik abidələri olan böyük bir qəsəbənin olduğunu təsbit etmişdir.
Cek
Mədəniyyəti
Kənd ərazisində 25-dən çox ziyarətgah, o cümlədən Atəşpərəstliyin izlərini özündə əks etdirən "Atəşgah" və 1000 ildən də artıq yaşı olan "Əbu Müslim məscidi" yerləşir. Bu yerlərin İslam dininə möhkəm bağlılığından soraq verən "Əbu Müslim məscidi"nin inşa olunma dövrü, çox güman ki, VIII əsrdə Şirvanı və Dağıstanı işğal edərək İslamı yayan xəlifə Validin qardaşı Əbu Müslimin hakimiyyəti illərinə və yaxud bir qədər ondan sonraya təsadüf edir. Sovet hakimiyyəti illərində dağıdılaraq daşından məktəb binası, ağaclarından isə taxıl anbarı tikilən bu məscid 1988-ci ildə kənd ağsaqqallarından biri Şıxəli Muradovun təşəbbüsü və kənd camaatın köməkliyi ilə qismən bərpa edilmişdir. Lakin maddi çətinliklər üzündən "Əbu Müslim məscidi"nin inşası hələ ki, lazımı səviyyədə tamamlanmamışdır. Belə ki, onun ətrafında geniş və ardıcıl surətdə elmi-arxeoloji və memarlıq tədqiqatları aparmaq çox vacibdir.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
7. https://azertag.az/xeber/Azerbaycan_tercume_ensiklopediyasinin_teqdimati_olub-1177475
Rəhim Vahidov
Elmi fəaliyyəti
1964-cü ilin mart ayında Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunun 1962-1963-cü illərdə Azərbaycanda aparılan arxeoloji tədqiqat işlərinin nəticələrinə həsr olunmuş elmi iclasında Vahidov Alazan çayının sahilində Torpaqqala tədqiqatı haqqında məruzə etmiş və çıxışında 1959-cu ildən bu yana maraqlı tapıntılarla üzləşdiklərini, Qafqaz Albaniyasının tarixini və mədəniyyətini öyrənmək üçün vacib olan komplekslərin aşkar olunduğunu bildirmişdir.
1960-cı ildə Vahidov “III - VIII əsrlərdə Mingəçevir” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1965-ci ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunun arxeologiya şöbəsinin müdiri, 1972-ci ildən orta əsrlərin arxeologiyası və 1975-ci ildən erkən orta əsrlər arxeologiyası şöbəsinin müdiri olmuşdur.
1974-cü ildə Vahidov Azərbaycan Elmlər Akademiyasının arxeologiya və etnoqrafiya sektorunun təşkilatçılarından biri idi. Rəhim Vahidov eyni zamanda Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Azərbaycan tarixi ilə bağlı redaksiya heyətinin üzvü, ensiklopediyada qədim dövr və orta əsrlərin Azərbaycan tarixi ilə bağlı çoxlu məqalələrin müəllifi olmuşdur.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
8. http://adu.edu.az/category/az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi-az/
Rəhim Vahidov
Tənqid və rəylər
Arxeoloqlar İdeal Nərimanov və Zelik Yampolski Vahidov, Aslanov və İonanın "Qədim Mingəçevir (eneolit ​​və tunc dövrü)" adlı birgə əsərinə rəy verərkən qeyd edirlər ki, bu kitabda Mingəçevir arxeoloji kompleksinin ən qədim hissəsi ilə əlaqəli faktlar və ümumiləşdirmələr mövcuddur. Mingəçevirdə tapılmış Eneolit ​​və Tunc dövrünə aid nəhəng material ümumiləşdirilmiş, sistemləşdirilmiş və təhlil edilmişdir. Tənqidçilərjn fikrinə görə, bu kitab Azərbaycan və bütün Qafqaz arxeologiyası üçün böyük elmi əhəmiyyət daşıyır. .
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
9. http://adu.edu.az/2018/07/h%C9%99ft%C9%99-ici-06-07-2018/
Rəhim Vahidov
Xatirəsi
Rəhim Vahidovun xatirəsinə qızı Xumar Vahidovanın “Ordubad şəhərinin tarixi - XIX əsr - XX əsrin əvvəlləri” kitabı həsr edilmişdir (Bakı, 2007). .
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
10. http://adu.edu.az/2018/07/az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi-kitabi-isiq-uzu-gorub-2/
11. http://adu.edu.az/2018/07/artiq-bu-sah%C9%99-d%C9%99-kamal-abdullanin-adi-il%C9%99-baglidir/
Cek
Coğrafiyası və iqlimi
Cek kəndi Baş Qafqaz silsiləsinin yamacındadır. Quba şəhərinin 43 kilometr cənub-qərbində, 41°11′49″ şimal enində və 48°14′30″ şərq uzunluğunda, dəniz səviyyəsindən 1643 metr yüksəklikdə, Qudyalçayın sahilində yerləşir. Şimaldan Qrız, cənubdan Əlik, şərqdən Yergüc, qərbdən isə Qalaxudat kəndləri ilə əhatə olunub. 800px|center|thumb|Cek kəndinin panoraması, [[2016-cı il]] 800px|center|thumb|Cek kəndinin panoraması, [[2016-cı il]]
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
12. http://adu.edu.az/2018/07/az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi-kitabi-t%C9%99qdim-olunub-3/
Cek
Cek qayaları
Qudyalçayın sağ qolu olan Ağçayın mənbəyinə doğru çayın sol sahilində, Baş Qafqaz silsiləsinin şimala doğru uzanmış qolunun suayrıcında şiş qayalar ucalır. Bunlar Cek kəndinin üstündə olduğundan Cek qayaları adlanır. Cek qayaları sanki Dubrar qayalarının qərb qurtaracağıdır. Ondan qərbə belə qayalar yoxdur. Böyük Qafqazın şərq qurtaracağında, dərələrin yamacında, suayrıclarında relyefdə aydın görünən sivri ucları olan konusvari bu Dubrar qayaları relyefə xüsusi gözəllik verir. Bir qrup geoloq bu qayaları "köksüz", digərləri isə "köklü" qayalar hesab edirlər.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
13. http://adu.edu.az/2018/07/az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi-t%C9%99qdim-edildi/
Cek
İşğın gölü
right|thumb|220px|İşğın gölü 2009-cu ilin oktyabr ayının əvvəlləridə baş vermiş torpaq sürüşməsi ilə Qudyal çayın qarşısının kəsilməsi nəticəsində yaranmışdır. Torpaq yaxınlıqdakı çaya doğru sürüşdüyündən çayın qarşısını kəsib və ərazidə göl əmələ gəlib. Bu gölü ceklilər İşğın gölü adlandırır. "İşğın" cek dilindən tərcümədə "torpaq sürüşməsi" deməkdir.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
14. http://adu.edu.az/2018/07/az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi-kitabi-t%C9%99qdim-olunub-2/
Cek
Əhalisi
left|thumb|200px|Cek kəndi, 1880 right|thumb|200px|Cek kəndi, 1880 Kənd əhalisinin yaşayış sahəsi təqribən 7 kilometrlik radiusu əhatə edir. Kəndin əhalisini ceklilər təşkil edir. Ceklilər Azərbaycanın milli etnik nümayəndələridir. Ceklilərin ana dili cek dilidir.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
15. http://adu.edu.az/2018/07/az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi-z%C9%99ngin-irsin-sanballi-t%C9%99zahuru/
16. http://adu.edu.az/2018/07/t%C9%99rcum%C9%99-isind%C9%99-yenilik-az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi-kitabi-t%C9%99qdim-olunub-2/
Cek
Əhalisi
2019-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 200 nəfər əhali yaşayırdı.
Təhsilin vəziyyəti
Kənddə ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir. Hələ 1928-ci ildə yaradılmış məktəbin son illərdə tamamilə yararsız vəziyyətə düşmüş binası 2006-cı ilin əvvəllərində YUNESKO-nun xoşməramlı səfiri Mehriban Əliyevanın rəhbərliyi ilə Heydər Əliyev Fondunun həyata keçirdiyi "Yeniləşən Azərbaycana yeni məktəb" proqramına əsasən yenidən inşa edilərək istifadəyə verilmişdir.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
18. http://adu.edu.az/2018/07/t%C9%99rcum%C9%99-isind%C9%99-yenilik-az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi-t%C9%99qdim-olunub/
Cek
İqtisadiyyatı
Tarixən köçmə həyat tərzi keçirən kənd sakinlərinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıq, əkinçilik və toxuculuq olmuşdur. Kişilər əsasən qoyunçuluqla, qadınlar yundan müxtəlif məmulatlar – xalça, palaz, kilim, corab, şal toxumaqla məşğul olurdular. Cek kəndi Quba xalçalarının ən parlaq kompozisiyalarından biri olan "Cek" xalçalarının mərkəzləşmiş məntəqəsi hesab olunur. "Cek" xalçaları Azərbaycan xalçalarının Quba-Şirvan tipinin Quba qrupunun dağlıq hissəsinə aid edilir.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
19. http://adu.edu.az/2018/07/t%C9%99rcum%C9%99-v%C9%99-m%C9%99d%C9%99niyy%C9%99tsunasliq-fakult%C9%99sind%C9%99-az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi-adli-kitabin-t%C9%99qdimati-kecirilib/
20. http://adu.edu.az/2018/07/az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi-kitabi-t%C9%99qdim-olunub/
Cek
İqtisadiyyatı
Kənddə məskunlaşmış əhalinin çox böyük əksəriyyəti hazırda qışlaq və yaylaq şəraitindən istifadə etməklə heyvandarlıqla məşğul olur. Onlar ilin bir yarısını qışlaqda, digər yarısını isə yaylaqda keçirməyə adət edib. Hər il oktyabrın 1-dən 15-dək qoyun sürülərini qışlаğа endirir, may ayının 1-15-i arası isə yaylağa çıxarırlar.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
21. http://adu.edu.az/2018/07/361-d%C9%99r%C9%99c%C9%99li-ensiklopediya/
Cek
Ovçuluq
Qədim dövrdən etibarən kənd sakinləri ovçuluqla məşğul olmuşdurlar. Ovladıqları heyvanlar əsasən, dağ kəli, dağ keçisi, qaban və digərləri idi. Hazırda isə bu ənənə, demək olar ki, itməkdədir. Ceklilərin və digər şahdağlıların əvvəllər ov etdikləri məkanlar hazırda peşəkar ovçu olan turistlər üçün çox cəlbedicidir.
Azərbaycan tərcümə ensiklopediyası
İstinadlar
22. http://adu.edu.az/2018/07/az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi-kitabinin-t%C9%99qdimat-m%C9%99rasimi-keciril%C9%99c%C9%99k/
23. http://adu.edu.az/2018/07/z%C9%99ngin-m%C9%99d%C9%99ni-irs-az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasi/
24. http://adu.edu.az/2018/07/az%C9%99rbaycanda-ilk-kamal-abdulladan-muhum-addim-2/
25. http://adu.edu.az/2018/07/filologiya-v%C9%99-jurnalistika-fakult%C9%99sind%C9%99-az%C9%99rbaycan-t%C9%99rcum%C9%99-ensiklopediyasinin-t%C9%99qdimati-kecirilib/
Böyürbinə
Böyürbinə — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Daşbulaq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycana qaytarılıb.
Başqırd üsyanları (VII-VIII əsrlər)
thumb|Başqırd qadın və başqırd döyüşçüsü Başqırd üsyanları — XVII–XVIII əsrlərdə baş verən silsilə üsyanlar.
VII əsr üsyanları
1662–64-cü illər üsyanı çar hökumətinin başqırd feodallarının kalmıklar üzərinə basqınlarını qadağan etməsi və tutduqları əsirləri qaytarmaq tələbi ilə əlaqədar başlanmışdı. Üsyan bütün Başqırdıstanı və bəzi qonşu qəzaları bürümüşdü. Qiyam əsasən şərqdə İset, Miass çaylarının orta axarlarını, qərbdən Kama çayının orta axarlarını, cənubda isə Yaik çayından şimalala Çusovaya çayına qədər yayılmışdır. 1664-cü ildə çar hökuməti üsyanı yatırdı, lakin bəzi güzəştlərə də getdi. 1681– 83-cü illər üsyanı başqırdların çar hökuməti tərəfindən zorla xristianlaşdırılacağı haqqında xəbərin yayılması ilə əlaqədar başlanmışdı. Lakin üsyana kazak zadəganı (starşina) Seyid Sadiir başçılıq edirdi. 1682-ci ildə üsyan bütün Başqırdıstanı bürüdü. Geniş başqırd kütlələrinin hərəkatdan məyus qalması, həmçinin çar hökumətinin xristianlaşdırma haqqında heç bir sərəncam verməyəcəyini bildirməsi mübarizənin dayandırılmasında həlledici rol oynadı.
Hüseyn Kamil
İlk illəri
21 noyabr 1853-cü ildə Qahirədə dünyaya gəldi. Atası Misir xədivi Kavalalı İsmayıl Paşa, anası isə onun xanımlarından Nurfələk Qadınəfəndidir. İlk təhsilini saray mənsubları üçün Menyel sarayında açılan məktəbdə alan Hüseyn Kamil 1867-ci ildə atasıyla birlikdə İstanbula gedərək Sultan Əbdüləzizi ziyarət etdi. Ardından Parisə getdi və 1869-cu ildə Süveyş kanalının açılış mərasiminə qədər orada qaldı. Kanalın açılışı münasibətilə Qahirəyə döndükdən qısa müddət sonra Florensiyaya İtaliya kralı II Viktor Emanuelin nəznində diplomatik elçi olaraq göndərildi. Vəzifəsini tamamlamasının ardından 1870-ci ildə Qahirəyə döndü və müxtəlif nazirlikliklərin tərkibində fəaliyyət göstərdi. Bu illərdə Qahirə-Hulvan dəmiryolu xəttinin çəkilməsinə nail oldu. Atasının vəzifədən alınması və sürgünə göndərilməsinin ardından (1879) o da atasıyla birlikdə Neapola köçdü. Urabi Paşa üsyanının ardından yaranan siyasi vəziyyət səbəbilə 1882-ci ildə Misirə döndü.
Başqırd üsyanları (VII-VIII əsrlər)
VIII əsr üsyanları
1705 – 11-ci illər üsyanına səbəb 1704-cü ildə yeni vergilərin qoyulması və hökumətin rus ordusu üçün başqırdlardan at tələb etməsi idi. Hökumət kalmık dəstələrindən istifadə edərək üsyanı yatırdı, lakin yenə bəzi güzəştlərə getməli oldu. 1735 – 40-cı illər üsyanına səbəb çar hökumətinin qalalar və mədən zavodları inşa etmək yolu ilə başqırd torpaqlarını zəbt etməsi idi. Bu üsyan da yatırıldı və hökumət başqırd icmalarının daxili həyatını çar idarə orqanlarının nəzarəti altına salan inzibati islahatlar apardı.
Hüseyn Kamil
Misir sultanlığı
Osmanlı dövləti 1914-cü ilin payızında Birinci Dünya müharibəsinə girdiyi əsnada İngiltərə, Süveyş kanalı üzərində nəzarəti ələ keçirmək və Osmanlı dövlətinin cihad elanına qarşı Misiri müharibədən uzaq tutmaq üçün 1882-ci ildən bəri işğal altında tutduğu Misiri ilhaq etdi (18 dekabr 1914). Ertəsi gün bu vəziyyət və o əsnada İstanbulda olan xədiv Abbas Hilminin vəzifədən alındığı ailənin yaşca ən böyüyü olan Hüseyn kamilə bildirildi. Bundan başqa Misirin keçmişdə olduğu kimi Kavalalı ailəsindən biri tərəfindən idarə ediləcəyi elan edildi və Hüseyn Kamilə "sultan" ünvanı verildi. Bu əsnada ingilislər təklifləri qəbul edilmədiyi təqdirdə başqa birini Misir taxtına oturdacaqlarını bildirdilər. Öncə tərəddüd edən Hüseyn Kamil daha sonra ingilislərin təklifini qəbul etdi və 20 dekabr 1914-cü ildə rəsmi mərasimlə taxta çıxdı. İlk sərt reaksiya İstanbuldan təyinatla Misirdə fəaliyyət göstərən Misir qazısı tərəfindən göstərildi. Bunun xalq üzərində olan mənfi təsirindən çəkinən Hüseyn Kamil 21 dekabrda Misir qazılığını ləğv etdi. Bunun ardından İstanbuldan daha sərt nota göndərildi. Fətva alınaraq Hüseyn Kamil vətən xaini elan edildi və bütün müsəlmanlara ona qarşı cəbhə alınması elan olundu. left|thumb|Hüseyn Kamilin Əl-Rifai məscidindəki məzarı Sultan elan edildikdən sonra ölkəni dolaşaraq xalqa yaxın görünmək istəyən Hüseyn Kamil yerli əhali tərəfindən "sultan" olaraq qəbul edilmədi. Üstəlik bir neçə dəfə sui-qəsd cəhdi oldu. Bütün bunlarla yanaşı səhhəti də pisləşən Hüseyn Kamil 1916-cı ildə xəstələndi və 9 oktyabr 1917-ci ildə vəfat etdi. Yerinə qardaşı Əhməd Fuad Paşa Misir sultanı oldu.
Başqırd üsyanları (VII-VIII əsrlər)
VIII əsr üsyanları
1755 – 56-cı illər üsyanının səbəbi rus zülmünün güclənməsi, çar hökumətinin əhalini zorla xristianlaşdırmaq və torpaqlarını müsadirə etmək siyasəti idi. Üsyanın hazırlanmasında molla Abdulla Əliyevin (Batırşa) cihada çağıran müraciətnaməsinin böyük rolu olmuşdur. Yerli feodalların üsyana qoşulmaması və çar hökumətinin yeritdiyi üsyançıları parçalamaq siyasətinin (könüllü təslim olanları bağışlamaq, tatarları, qazaxları, baş qırdları və digər xalqları bir-birinin üzərinə qaldırmaq) üsyanın yatırılmasında mühüm rolu oldu.
Ernesto Sedilyo
Ernesto Sedilyo Ponse de Leon (Ernesto Zedillo Ponce de León; ) — 1 dekabr 1994-cü ildən 30 noyabr 2000-ci ilə qədər Meksika Prezidenti. Onunla birlikdə, bir neçə onilliklər ərzində nümayəndələri Meksikanın prezidentləri olmuş İnstitusional İnqilab Partiyasından hakimiyyətə davamlı nəzarəti sona çatmışdır. İnstitusional İnqilab Partiyası 2012-ci ildə Enrike Penya Nyeto prezident olduqdan sonra hakimiyyətə qayıtmışdır.
Fəlsəfə doktoru (1974), Yel Universitetinin professoru, Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin xarici üzvü (2011).
Həyatı
Ernesto Sedilyo Ponse de Leon 27 dekabr 1951-ci ildə Meksikanın paytaxtı Mexiko şəhərində anadan olmuşdur. O, fəhlə ailəsinin oğlu idi. 1972-ci ildə iqtisadiyyat üzrə Milli Politexnik İnstitutunu bitirmiş, 1978-ci ildə ABŞ-nin Yel Universitetində fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini almışdır. 1971-ci ildə Siyasi və İqtisadi Tədqiqatlar İnstitutu vasitəsilə İnstitusional İnqilab Partiyasına (İİP) qoşulmuşdur. 1987-ci ildə Plan və Büdcə Nazirliyinin katibi vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1992-ci ildə xalq maarif katibi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. İİP-dən namizəd kimi 1994-cü ildə prezident seçkilərində kiçik fərqlə qalib gəlmişdir. O, 2000-ci ilə qədər Meksika Prezidenti vəzifəsində çalışmışdır.
O, prezidentliyi dövründə Meksika iqtisadiyyatını sabitləşdirməyə nail olmuş, korrupsiya ilə mübarizə üçün bir sıra islahatlara başlamış və 1996-cı ildə Sapatista Milli Azadlıq Ordusu ilə San-Andres sazişlərini imzalamışdır. O, həmçinin Aİ ilə kommersiya danışıqlarına girmiş, 2000-ci ildən qüvvədə olan azad ticarət sazişinə nail olmuşdur. 1999-cu ildə o, daha demokratik və şəffaf prosesin lehinə prezident seçkiləri üçün İİP-dən namizədliyini irəli sürməkdən imtina etmişdir.
Böyük danquşu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Bəhruz İsgəndərov
Həyatı
Bəhruz İsgəndərov 1986-cı il noyabrın 29-da Gəncə şəhərində anadan olub. Ailəli idi. Bir övladı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Bəhruz İsgəndərov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayılın, Qubadlının və Laçının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Bəhruz İsgəndərov oktyabrın 29-da Laçın döyüşləri zamanı şəhid olub. Gəncə şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bəhruz İsgəndərov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bəhruz İsgəndərov ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bəhruz İsgəndərov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bəhruz İsgəndərov ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Laçın rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bəhruz İsgəndərov ölümündən sonra "Laçının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Aşağı Uzundərə (Soyuqbulaq)
Aşağı Uzundərə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 260 nəfər yaşayır (41 ailə).
Şahhüseyn Ordubadi
Şahhüseyn Ordubadi — şair
Kiçik danquşcuq
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Sarı pırtlaşıqlələk
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Türkiyənin qadın nazirlərinin siyahısı
thumb|200px|right| Türkiyənin ilk və yeganə qadın baş naziri [[Tansu Çillər]] 26 mart 1971-ci ildə qurulan Türkiyənin 33-cü hökumətinə baş nazir Nihad Erim, ilk dəfə bir qadın naziri Türkan Akyolu hökumətə Səhiyyə və Sosial Yardım naziri kimi təyin edir. Akyol nazir olduğu gündən indiyədək Türkiyə hökuməti kabinetində 43 dəfə, 28 fərqli qadın yer alıb. Ən çox qadın təyin olunan nazirlik 15 təyinatla Dövlət Nazirliyi olduğu halda, 2011-ci ildə Dövlət Nazirliyinin ləğvi ilə Səlma Aliyə Kavaf sonuncu qadın dövlət naziri olub. Dövlət Nazirliyini 10 təyinatla müxtəlif adlar altında fəaliyyət göstərən Ailə və Sosial Xidmətlər Nazirliyi əvəz edib.
Kabinetdəki ilk iki qadın nazir parlamentdən kənar seçildiyi halda, Aysel Çelikəl, Beril Dedeoğlu, Ayşən Gürcan, Zəhra Zümrüd Səlçuq, Ruhsar Pekcan və Dərya Yanıq istisna olmaqla, qalan qadın nazirlərin hamısı parlament daxilindən seçilib. Ən çox qadın naziri olan hökumət 4 qadın nazirlə 54-cü hökumət olub. Bu hökumətdə; Tansu Çillər həm baş nazir, həm də xarici işlər naziri, Meral Akşenər daxili işlər naziri, Ayfər Yılmaz və İşılay Sayqın isə dövlət naziri vəzifələrində olublar. Rəcəb Tayyib Ərdoğan 7 dəfə nazirliklərə qadın təyin edərək ən çox qadın nazir təyin edən prezident olub. Ondan sonra isə liderliyi hər biri 5 təyinatla Tansu Çillər və Nəcməddin Ərbakan qoruyub saxlayır.
Tayyibə Gülək; 34 yaşında 57-ci Türkiyə hökumətinə seçilən ən gənc nazir, Aysel Çelikəl isə 68 yaşında eyni hökumətə seçilən ən yaşlı qadın olub. İmrən Aykut; Türkiyənin 46-cı, 47-ci, 48-ci, 53-cü və 55-ci hökumətlərinə, İşılay Sayqın isə 51-ci, 52-ci, 53-cü, 54-cü və 55-ci Türkiyə hökumətləri kabinetlərdə nazir olaraq yer alaraq hökumətdə ən çox iştirak edən qadınlar olublar. Ən uzun müddət nazir vəzifəsində çalışan qadın, Nemət Baş 6 il 4 gün nazir vəzifəsini tutub. Baş nazirlik dövrünün ilk müddətində Qadın və Ailə məsələləri üzrə Dövlət naziri, daha sonra isə Milli Təhsil naziri vəzifələrində çalışıb.
28 avqust 2015-ci ildə isə Ayşən Gürcan ilk hicablı nazir olub.
Zəhra Zümrüd Səlçuq və Ruhsar Pekcan 9 iyul 2018-ci il tarixindən etibarən tətbiq olunmağa başlayan Prezident Hökumət Sisteminin ilk qadın nazirləri olublar.
Türkan Akyol, ilk qadın səhiyyə naziri; Hayriyə Ayşə Nərmin Neftçi, ilk qadın Mədəniyyət və Turizm naziri; İmrən Aykut, ilk qadın Ailə, Əmək və Sosial Xidmətlər naziri və ilk qadın Dövlət naziri, İşılay Sayqın, ilk qadın Ətraf Mühit, Şəhərsalma və İqlim Dəyişikliyi naziri ; Tansu Çillər, ilk qadın Xarici İşlər naziri; Meral Akşenər, ilk qadın Daxili İşlər naziri; Nemət Baş ilk qadın Milli Təhsil naziri, Beril Dedeoğlu isə Avropa İttifaqı Nazirliyinin ilk qadın naziri olub.
İlk qadın nazir
30 oktyabr 1923-cü ildə qurulan 1-ci Türkiyə hökumətindən 26 mart 1971-ci ildə sona çatan 32-ci Türkiyə hökumətinə qədər heç bir qadın Türkiyə hökumətlərində nazir vəzifəsində iştirak etməmişdi. 32-ci hökumət 12 Mart Memorandumu ilə istefaya getməyə məcbur olduqdan sonra bu memorandumu dərc edənlər, yeni hökuməti qurmaq üçün CHP-dən Nihad Erimi "tərəfsiz baş nazir" olaraq təyin etdilər. Bunun üzərinə Erim 26 mart 1971-ci ildə "Kabinetim bir düşüncə mərkəzi olacaq" və "Gənc beyinlərlə çalışacağam" şüarı ilə qurduğu yeni hökumətə Sadi Koçaşın tələbi ilə Türkan Akyolu Səhiyyə və Sosial Yardım naziri təyin etdi. Beləliklə, Akyol Türkiyə Cümhuriyyətinin ilk qadın naziri oldu. Erimin sözlərinə görə, Akyol təkcə qadın olduğu üçün deyil, həm də Atatürk islahatlarının nəticələrini sübut etmək üçün təyin edilib. Onun vəzifəyə başlamasından 10 gün sonra, aralarında Akyol da olmaqla, on nazir Erimə istefalarını təqdim etdi, lakin Erim geri çəkildiyi üçün istefa reallaşmadı. Daha sonra dekabrın 2-də Akyol da daxil olmaqla 11 nazir istefa ərizəsini Erimə təqdim edib. Erim ertəsi gün prezident Cövdət Sunaya "İstefalarını istəyən nazirlərin istefalarını qəbul edib vəzifələrinə davam etmək əvəzinə, bütövlükdə hökumətin istefasını təqdim etməyi" məqsədəuyğun hesab etdiyini bildirdi. Elə həmin gün Sunay hökumətin istefasını qəbul etdi və 33-cü Hökumət yeni hökumət qurulana qədər təxminən bir həftə daha xidmət etdikdən sonra sona çatdı. Hökumətlə birgə Akyolun da vəzifəsi sona çatdı.
Yuxarı Yadabad (Soyuqbulaq)
Yuxarı Yadabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Soyuqbulaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 95 nəfər yaşayır (17 ailə).
Türkiyənin qadın nazirlərinin siyahısı
Qadın Haqlarından Məsul Dövlət Nazirliyinin yaradılması, ilk qadın baş nazirlik dövrü (1991–1996)
20 aprel 1990-cı ildə Qadının Vəziyyəti və Problemləri üzrə Nazirlik Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin nəzdində yaradılmışdır. Daha sonra qurum 1991-ci il iyunun 23-də baş nazirin aparatına birləşdirilib. Qurumun baş nazirliyə birləşdirildiyi gün 48-ci hökumət quruldu və İmren Aykut ardıcıl üçüncü dəfə bu hökumətə dövlət naziri təyin edildi. Aykuta, Mətbuat və İnformasiya Baş İdarəsi, Anadolu Agentliyi Baş müdirliyi vəzifələri verildi və həm hökumət sözçüsü, həm də Qadınlar Haqlarından Məsul Dövlət naziri oldu. 1991-ci il seçkiləri nəticəsində o, parlamentdə mandat qazansa da, ondan sonra qurulan hökumətdən kənarda qaldı. 1991-ci il noyabrın 9-da Süleyman Dəmirəl "Qadınlar Nazirliyi də daxil olmaqla bir sıra nazirliklərin" açılacağını söylədi. Dəmirəlin qurduğu yeni hökumətə Gülər ​​İləri və Tansu Çilləri Dövlət naziri təyin etməsi ilə ilk dəfə olaraq kabinetdə eyni vaxtda iki qadın nazir iştirak etdi. Çillər İqtisadiyyat daha sonra,   Qadın və Ailə üzrə Dövlət naziri oldu. İləri şəxsi xərclərini nazirliyə ayrılmış büdcədən ödədiyi üçün 1992-ci il fevralın 22-də ona göstərilən etimaddan sui-istifadə etdiyi üçün tutduğu vəzifədən istefa etdi. İlk qadın nazir olan Türkan Akyol, İlərin istefasından sonra boşaldılan Qadın və Ailədən Məsul Dövlət Nazirliyinə təyin edilib. Çillər və Akyol dövrün sonuna qədər vəzifələrini davam etdirdilər. Beləliklə, 49-cu hökumətdə üç fərqli qadın nazir vəzifələrini icra etdilər.
İlk qadın baş naziri dövrü
Sonrakı hökumət 25 iyun 1993-cü ildə quruldu və Akyol eyni vəzifəsində qalmağa davam edərkən, Çillər baş nazir olaraq bu vəzifəni tutan ilk qadın oldu. Akyol 25 iyul 1994-cü ilə qədər vəzifəsini icra etdikdən sonra istefa verdi və istefası iki gün sonra Dəmirəl tərəfindən təsdiqləndi. Önay Alpaqo Qadın Problemləri üzrə Dövlət naziri təyin edilib. Alpaqo da 27 mart 1995-ci ildə tutduğu vəzifədən istefa verdikdən bir gün sonra istefası təsdiqləndi, onun yerinə Aysel Baykal gəldi. Baykal 5 oktyabr 1995-ci ildə hökumətin sonuna qədər vəzifəsini davam etdirdi. 50-ci hökumət, 49-cu hökumət kimi, 3 fərqli qadın nazirə ev sahibliyi etdi. Çillər 51-ci hökumətdə baş nazir vəzifəsini davam etdirərkən, qurulan azlıq hökumətinin yeganə qadın naziri, Qadınlardan Məsul Dövlət Nazirliyinə təyin edilən İşılay Sayqın idi. Bu qurulan hökumətin fəaliyyəti 25 gündən sonra kifayət qədər etimad səsi ala bilməyəndəyi üçün sona çatdı. Çillər özündən sonra qurulan hökumətdə baş nazir vəzifəsini davam etdirərkən, Sayqın 23 fevral 1996-cı ilə qədər Qadın və Ailədən Məsul Dövlət naziri vəzifəsini davam etdirdi. Sayqın fevralın 23-də Çillər tərəfindən Ətraf Mühit naziri təyin edilib. İlk qadın Ətraf Mühit naziri olan Sayqın hökumətin sonuna qədər vəzifəsini davam etdirdi. 6 mart 1996-cı ildə hökumət sona çatarkən, Çillərin baş nazirliyi də sona çatdı.
Tansu Çillər baş nazirliyindən sonrakı ilk hökumət
Tansu Çillərdən sonra baş nazir vəzifəsinə Məsud Yılmaz təyin edilib. Yılmazın 6 mart 1996-cı ildə qurduğu 53-cü Hökumətdə ilk dəfə 3 qadın eyni vaxtda nazir oldu. İmren Aykut 4 hökumətdən sonra yenidən Qadın və Ailə məsələləri üzrə Dövlət naziri təyin edildi. İşılay Sayqın da iki dəfə dalbadal nazir oldu. Sayqın əvvəlki hökumətdə Ətraf Mühit naziri olduğu halda, bu dəfə Turizm naziri təyin edildi və Turizm naziri olan ilk qadın oldu. İkisi ilə yanaşı, Avropa İttifaqı ilə işlərdən Məsul Dövlət Nazirliyinə Ayfər Yılmaz təyin edildi. Daha sonra Yılmaza Türk Standartları İnstitutu, Milli Məhsuldarlıq Mərkəzi, Türkiyə Statistika İnstitutu, Avropa Birliyi və Şimali Kipr Türk Respublikası ilə münasibətlər Nazirliyi verilərkən, Aykuta isə Sosial Xidmətlər və Uşaq Müdafiəsi Agentliyi, Ailə Araşdırmalar İnstitutu, Qadının Vəziyyəti və Problemləri Baş İdarəsinin sədrliyi verildi. Yılmaza verilən Türkiyə Statistika Qurumunun sədrliyi sonradan onun əlindən alınaraq Yaman Törünərə verildi. Daha sonra, martın 26-da Hillari Klintonun Ankaraya səfəri çərçivəsində Amerika səfirliyi ilə keçirilən görüşə hökumətin üç qadın naziri də qatılmışdı. Qadın nazirlərin hər biri hökumətin sonuna qədər öz vəzifələrini davam etdirdilər.
54-cü Türkiyə hökuməti
54-cü Türkiyə hökuməti 28 iyun 1996-cı ildə Rifah Partiyası və Doğru Yol Partiyası ilə birgə quruldu. Nəcməddin Ərbakan baş nazir olarkən, Tansu Çillər Baş nazir müavini təyin edildi. Ayfər Yılmaz və İşılay Sayqının nazirlikləri dəyişdirildi. Yılmaz Xarici Ticarətdən Məsul Dövlət naziri vəzifəsinə, Xarici Ticarət və Gömrük müşavirliyinə təyin edildi. Sayqın Qadın və Ailədən Məsul Dövlət Nazirliyinə gətirildi və Atatürk Yüksək Mədəniyyət, Dil və Tarix şurası, Qadının Vəziyyəti və Problemləri Baş idarəsi, Ailə Araşdırma Təşkilatı müdirliyinə təyin edildi. 8 noyabr 1996-cı ildə Meral Akşenərin təyinatı ilə Mehmet Ağarın istefası nəticəsində boşaldılan Daxili İşlər Nazirliyi vəzifəsinə bu üç adın yanında ilk dəfə qadın təyin olundu. Beləliklə, bir hökumət ilk dəfə olaraq dörd fərqli qadın nazir gördü və dördünü də eyni anda qəbul etdi. Bundan sonra gələn heç bir hökumət bu qədər qadın naziri bir arada görmədi.