cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əndəlüs tarixi
Fəth və valilər dönəmi (711–755)
710-cu ilədək bir neçə şəhər və qala istisna olmaqla, ərəblər şimali Afrikanı tamamilə ələ keçirmişdi. Şimali Afrika valisi Musa ibn Nüseyr Əməvi xəlifəsi I Vəlidin icazəsiylə Tarif ibn Malik idarəsindəki 500 nəfərlik hərbi birliyi 710-cu ilin yazında kəşfiyyat məqsədilə İspaniyanın cənub sahillərinə yolladı. Bu birliyin bol qənimətlə dönməsinin ardından Musa ibn Nüseyr İspaniyanın fəthi üçün hazırlığa başladı və 711-ci ilin yazında bərbər əsilli Tariq ibn Ziyad idarəsindəki 7 min nəfərlik ordunu, daha sonra isə 5 min nəfərlik dəstək birliyini bölgəyə göndərdi. O əsnada İspaniyada hökm sürən Vestqot krallığı taxt mübarizəsi, cəmiyyət daxilindəki iğtişaşlar və yəhudilərə qarşı aparılan sərt dini siyasətin səbəb olduğu müxtəlif problemlərlə üz-üzə idi. Ərəblərin bölgəyə rahatlıqla daxil olmasında əsas meyarlardan biri isə vestqotlarla münasibəti pis olan Seuta hakiminin onlara göstərdiyi hərbi dəstək oldu. Tariq ibn Ziyad cənubi İspaniyadakı Cəbəllütariq dağında qərargah quraraq ətraf bölgələri nəzarəti altına aldı və Barbata çayı sahilində Vestqot kralı Rodriqonun rəhbərlik etdiyi ordunu 3 gün və ya bir həftə davam edən müharibənin ardından məğlub etdi. Bu qələbə ərəblərə yarımadanın qapılarını açdı. Müharibənin ardından Tariq ibn Ziyadın təyin etdiyi komandirlər qısa zamanda Malaqa və Kordovanı ələ keçirərkən özü isə vestqotların paytaxtı Toledonu fəth etdi. Bu əsnada vestqotların idarəsindən məmnun olmayan əhali, xüsusilə də dini zorakılığa məruz qalan yəhudilər bir çox şəhər və qalanın qapılarını ərəblərə açıb təslim etdilər. 712-ci ildə fəthin tamamlanmasına yardım etmək məqsədilə Musa ibn Nüseyr əsasən ərəblərdən təşkil edilmiş 18 min nəfərlik orduyla İspaniyaya gəldi və bir çox ətraf bölgəni ələ keçirərək Toledoda Tariq ibn Ziyadla görüşdü. Hər iki komandirin rəhbərliyi ilə ordu fəth hərəkatını 2 ayrı istiqamətdə davam etdirdi və ertəsi il Leon, Qalisiya, Barselona və Saraqosa şəhərləri ələ keçirildi. Hətta bəzi rəvayətlərə görə, ərəblər Pireney dağlarını aşaraq Frank krallığının torpaqlarına daxil oldular.
714-cü ildə xəlifə I Vəlidin əmriylə Musa ibn Nüseyr Əndəlüsün hakimiyyətini oğlu Əbdüləzizə təslim etdi və Tariq ibn Ziyadla birlikdə xeyli qənimət toplayıb Dəməşqə qayıtdı. Beləliklə, Əndəlüsdə Valilər dönəmi (asrü’l-vülât) adı verilən mərhələyə qədəm qoyuldu. 756-cı ildə I Əbdürrəhmanın Əndəlüs Əməvi dövlətini elan etməsinə qədər davam edən bu dönəmdə 21 vali bölgəni idarə etdi. Bunlardan bəziləri birbaşa Dəməşqdəki xəlifə və ya xəlifənin şimali Afrikadakı valisi tərəfindən təyin edilsə də, bəziləri Əndəlüsdəki əsgərlər tərəfindən seçildi. Valilər dönəmindəki mühüm siyasi fəaliyyətlərdən biri fəth hərəkatının Avropanın daxilinə qədər davam etdirmə cəhdləri oldu. Əbdüləziz ibn Musanın Teodomiro şəhərini ələ keçirməsinin ardından, ondan sonra təyin edilən bir çox vali Pireney dağlarını aşaraq Frank krallığının torpaqlarına səfərlər təşkil etdilər. Bu cəhdlərin nəticəsində ərəblər Fransanın cənubundakı Septimaniya və Narbon bölgələrini ələ keçirərək indiki Paris şəhəri yaxınlığına gəlib çatdılar. Müsəlmanların 732-ci ildə Tur və Puatye şəhərləri arasındakı bölgədə Frank ordusuna məğlub olması ilə bu hərəkat dayandı. Bu tarixdən etibarən bölgədəki ordu komandirləri fəthdən daha çox öz aralarında çıxan iğtişaşlarla məşğul oldular.
İlk daxili çəkişmələr ərəblərlə bərbərlər arasında meydana gəldi. Belə ki, idarəçilər tərəfindən layiqli dəyəri görmədiklərini və dağlıq bölgədə məskunlaşmağa məcbur edildiklərini bəhanə edən bərbərlər, şimali Afrikadakı soydaşlarının üsyanından cəsarətlənərək 741-ci ildə ayaqlandılar. Hər iki tərəfdən xeyli sayda insanın ölümüylə nəticələnən bu ayaqlanma, ertəsi il Suriyadan gələn Bəlc ibn Bəşr idarəsindəki Əməvi ordusunun müdaxiləsiylə yatırıldı. Bu hadisədən qısa müddət sonra, Əndəlüslü ərəblər öz torpaqlarına şərik olmalarından qorxduqları Əməvi əsgərlərinin bölgədə möhkəmlənmələrinə etiraz etdilər və bu dəfə yerli ərəblərlə sonradan bölgəyə gələn Əməvi əsgərləri arasında silahlı çatışmalar başladı. Bu iğtişaşlar yeni vali Əbül-Xəttar tərəfindən yerli xristianların orduya alınmasıyla həll olunsa da, onun Yəmənlilərin lehinə ayrı-seçkilik etməsi Qeysli-Yəmənli qruplar arasında yeni çaxnaşmalara səbəb oldu. Nəticədə Əndəlüsün bu 2 qəbilə tərəfindən sırayla idarə edilməsinə qərar verilərək sülh təmin edildi. Bu sülhə əsasən Qeyslilər adına Yusif ibn Əbdülrəhman əl-Fixri 747-ci ildə vali oldu. Ertəsi il bu vəzifəni Yəmənli birinə təhvil verməli olsa da, bu baş tutmadı və nəticədə tərəflər arasındakı mübarizə yenidən alovlandı. Digər yandan fəth hərəkatı zamanı İspaniyanın şimalındakı Asturiya bölgəsinə qaçan xristianlar güclənərək Əndəlüs mülklərinə hücum etməyə başlamışdılar.
Əndəlüsdə bunlar baş tutarkən Abbasilər Dəməşqdə çevriliş edərək hakimiyyəti ələ keçirmiş, Əməvi sülaləsinin bütün mənsublarını təqib edərək öldürməyə başlamışdılar. Bu qətliamdan qaça bilən azsaylı insanlardan biri də xəlifə Hişam ibn Əbdülməlikin nəvələrindən Əbdürrəhman ibn Müaviyə idi. Öncəliklə Fələstin və Misirə gedən Əbdürrəhman burada da təqib edildiyini anladı və 755-ci ildə Əndəlüsə qaçdı. Buraya gəlməkdə məqsədi sadəcə canını xilas etmək deyil, bölgədəki Əməvi tərəfdarlarını ətrafında toplayaraq mənsub olduğu sülalənin hakimiyyətini yenidən bərpa etmək idi. Bu məqsədlə Əndəlüsə ayaq basdığı andan etibarən bu istiqamətdə fəaliyyətə başladı və qısa zamanda, vali Yusif əl-Fixrinin qarşı çıxmasına baxmayaraq Yəmənlilərin və bərbərlərin dəstəyini alaraq Kordovanı ələ keçirərək özünü müstəqil əmir elan etdi (756).
Əmirlik dönəmi (756–929)
Müstəqil Əndəlüs Əməvi dövlətinin qurucusu və ilk əmiri olan I Əbdürrəhmanın qarşılaşdığı ilk problem, şübhəsiz ki, daxili çəkişmələr oldu. Belə ki, son vali Yusif əl-Fixri məğlub olmasına baxmayaraq onu əmir olaraq tanımaqdan boyun qaçırırdı. Digər yandan Yəmənlilər və bərbərlər də etdikləri dəstəyin qarşılığını tələb edirdilər. Ancaq I Əbdürrəhman ona dəstək verən Yəmənlilər və bərbərlər də daxil olmaq üzrə, bütün siyasi qrupları zəiflədərək mərkəzi hakimiyyətə tabe etdi. Tayfalar arasında ixtilaf yaradaraq onları öz tərəfinə çəkməyə çalışdı. Ərəblər arasındakı mübarizənin dövlət idarəsini zəiflətməsi səbəbilə, şimali Afrikadan pulla və hərbi əsirlərdən orduya əsgər toplamağa başladı. Bununla yanaşı I Əbdürrəhman daxili çəkişmələrlə birlikdə, 778-ci ildə şimali-şərq bölgəsindən hücuma keçən Franklarla da mübarizə apardı. Ancaq öz ölkələrində yaranan iğtişaşlar səbəbilə Franklar geri çəkilməyə məcbur oldular və geri çəkilərkən məruz qaldıqları basqınlarla xeyli itki verdilər. I Əbdürrəhman sonrakı illərdə xristianların əlinə düşən bəzi şəhərləri geri almağa çalışsa da, bunda müvəffəq ola bilmədi. Buna baxmayaraq 788-ci ildəki vəfatıyla, oğlu Hişama Abbasi və Bizanslılar tərəfindən belə tanınan bir dövlət miras qoydu.
Dindar xasiyyəti ilə seçilən I Hişam (788–796) taxta çıxdığı ilk illərdə qardaşlarının müxalifəti istisna olmaqla, heç bir daxili çəkişməylə üzləşmədi. Bundan istifadə edərək İspaniyanın şimalındakı xristian krallıqlarına qarşı səfərlər təyin etdi və Septimaniya bölgəsi, qısa müddətliyinə də olsa, yenidən ələ keçirildi. I Hişam dönəmində Malikilik Əndəlüsün rəsmi dini məzhəbi halına gəldi. Üləmaya göstərdiyi yaxın münasibət bu zümrənin dövlət idarəsində söz sahibi olmasıyla nəticələndi. Ancaq onun vəfatıyla yerinə keçən oğlu I Hakəm dönəmində (796–822) daxili çəkişmələr yenidən alovlandı. Diqqət çəkən məsələ isə budəfəki üsyanlarda ərəb və bərbərlərdən başqa üləma zümrəsinin də iştirak etməsi oldu. Bunda səbəb isə yeni əmirin israfçı olması və atasının əksinə dini vəzifələrini tam şəkildə yerinə yetirməməsi idi. Ancaq I Hakəm aldığı sərt hərbi tədbirlər və hiylə yoluyla bu üsyanları böyük ölçüdə azaltdı. Bu dönəmdəki üsyanlardan ən çox faydalanan isə 801-ci ildə Əndəlüsün ən mühüm sərhəd şəhəri olan Barselonanı ələ keçirən Franklar oldu.
I Hakəmdən sonra taxta çıxan oğlu II Əbdürrəhmanın səltənəti (822–852) əmirliyin ən parlaq dönəmi hesab olunur. Sona çatan daxili çəkişmələr nəticəsində yaranan əmin-amanlıq bölgənin iqtisadi həyatını canlandırdı və dövlətin strukturu yenidən formalaşdırıldı. Bu dönəmdə Bizans imperiyası ilə diplomatik əlaqələr quruldu. 844-cü ildə dəniz yoluyla hücum edən vikinqlər geri püskürdüldü.
II Əbdürrəhmanın oğlu və xələfi olan I Məhəmməd dönəminin (852–886) ilk illərində öncəki uğurlar davam etdirildi. Kordovada başlayan xristian fədailəri hərəkatı adlı üsyan nəzarət altına alındı və şimaldakı xristian krallıqlarına qarşı səfərlər tərtib edildi. Ancaq səltənətinin son 15 ilində hakimiyyət gənc və təcrübəsiz dövlət adamlarının əlində oyuncağa çevrildi. Nəhayət üləma zümrəsi başda olmaqla, ərəblər və bərbərlər müxtəlif şəhər və qalalarda mərkəzi hakimiyyətə qarşı ayaqlandılar. Bu üsyanlar I Münzir (886–888) və qardaşı Abdullah (888–912) dönəmlərində daha da şiddətləndi. Hətta mərkəzi hakimiyyət o qədər zəifləmişdi ki, sadəcə paytaxt Kordova üsyançılardan qorunub saxlanmışdı. Yaranan siyasi və sosial parçalanma səbəbilə ölkə ərazisində mərkəzi hakimiyyətə formal olaraq tabe olan və ya tamamilə müstəqilliyini elan edən iyirmiyə yaxın kiçik dövlət yarandı.
Əndəlüsü içinə düşdüyü bu vəziyyətdən Abdullahın yerinə taxta çıxan 21 yaşlı nəvəsi III Əbdürrəhman (912–961) xilas etdi. Mərkəzi idarəni gücləndirdikdən sonra xilas etdiyi bölgələrdən vergi toplanmasını təmin edən III Əbdürrəhman sırayla əmirliyin bütün bölgələrini azad etdi. Ölkədə əmin-amanlığı təmin etməsinin ardından həm qurulan siyasi birliyi davam etdirmək, həm də şimali Afrikada sürətlə güclənən şiə Fatimiləriylə mübarizə apara bilmək üçün 929-cu ildə özünü Nasir-lidinnal ünvanıyla xəlifə elan etdi. Beləcə Əndəlüs Əməvi əmirliyi Əndəlüs Əməvi xilafətinə çevrildi.
Xəlifəlik dönəmi (929–1031)
III Əbdürrəhman ölkə daxilində birliyi və əmin-amanlığı təmin etdikdən sonra Fatimilərə və şimaldakı xristian krallıqlarına qarşı sərt hərbi əməliyyatlara başladı. Nəticədə Leon və Navarra krallıqları vergi ödəməyi qəbul etdilər. Fatimilərlə mübarizədə şimali Afrikadakı bəzi böyük bərbər tayfalarıyla ittifaq quruldu. Bu nailiyyətləri xəlifənin nüfuzunu daha da artırdı. Bizans və Roma imperatorları ilə diplomatik əlaqələr quruldu. Xilafətdə təhsil sistemi təkmilləşdirildi. Dövlət gəlirləri daha öncə görülməmiş şəkildə artırıldı. Şübhəsiz ki, Əndəlüs tarixinin ən böyük hökmdarı hesab edilən III Əbdürrəhman 961-ci ildə vəfat etdi və yerinə alimliyi ilə tanınan 50 yaşındakı oğlu II Hakəm taxta çıxdı. Onun xəlifəliyi dövründə (961–976) daxili əmin-amanlıq və xristian krallıqlarına qarşı qazanılan üstünlük qorunub saxlandı. Elm və incəsənət sahələrində əldə olunan inkişaf səbəbilə Əndəlüs İslam mədəniyyətinin ən fəal mərkəzi halına çevrildi.
II Hakəmin ölümündən sonra 10 yaşlı oğlu II Hişamın uşaq yaşlarında taxta çıxmasından istifadə edən Əl-Mənsur ibn Amirlə oğulları Əbdülməlik və Əbdürrəhman iqtidarı ələ keçirdi və öz adlarıyla anılan Amirilər dönəmini açdılar. İbn Amirin ulduzu əslində II Hakəm dönəmində parlamağa başlamışdı. Zəkası və xəlifənin bask əsilli kənizi (eyni zamanda Hişamın anası) Sübhlə olan yaxşı münasibəti sayəsində bəzi mühüm vəzifələrə təyin edildi və bu vasitəylə sarayı yaxından tanıma şansı qazandı. Hakəmin ölümündən sonra xəlifənin qardaşını taxta çıxarmaq istəyən siyasi qruplara qarşı mübarizə apardı və onun azyaşlı oğlu Hişamın taxta çıxmasına nail oldu. Daha sonra mərkəzi hakimiyyəti ələ alaraq özünə rəqib gördüyü bütün dövlət adamlarını aradan qaldırdı. Ərəblərin və yerli xristianların müqavimətini qırmaq üçün bərbər tayfalarından orduya pulla əsgər topladı. Beləcə həm siyasi iqtidarı, həm də ordu üzərindəki nəzarəti ələ aldı. İbn Amirin naibliklə yanaşı "Mənsur" ünvanı alması, öz adına sikkə kəsdirib xütbə oxutması və rəsmi fərmanları şəxsən özünün imzalaması onun faktiki olaraq hakimiyyəti əlində tutduğunu göstərir. Bu dönəmdə xilafət daxilində yaranan güclü mərkəzi hakimiyyətlə yanaşı şimaldakı xristian krallıqları üzərində də tez-tez səfərlər təşkil edildi. Onun ardından 1002-ci ildə naibliyi ələ alan böyük oğlu Əbdülməlik də bu vəzifəni layiqincə yerinə yetirdi. Ancaq cəmi 6 il sonra Kastiliya üzərində çıxdığı səfər əsnasında vəfat edən Əbdülməlik bu vəzifəni kiçik qardaşı Əbdürrəhmana vəsiyyət etdi. 1008-ci ildə naibliyi ələ alan Əbdürrəhmanın dönəmində uzun illərdir ölkədə davam edən əmin-amanlıq pozuldu. Yeni naibin var-dövlət hərisliyi və şöhrətpərəst xarakteri onun fəlakətinə səbəb oldu. Dövlət idarəsindəki özbaşınalığıyla yanaşı, özünü xəlifənin vəliəhdi elan etməsi əhalini ayaqlandırdı. Bu ayaqlanmada əsas ünsürlərdən biri də ordu üçün xilafət torpaqlarına köç edən bərbər tayfalarının yerli əhaliyə zülm etməsi oldu. Amirilər və onlara bağlı dövlət adamlarının mülklərinə hücum edildi. Naib Əbdürrəhman öldürüldü. Xəlifə Hişam isə ölkədən qaçdı. Bu üsyandan sonra Əndəlüs və paytaxt Kordovada qanlı iğtişaşlar başladı. Kordovanın yerli əhalisi və Əməvi tərəfdarları bu ailənin davamı üçün II Məhəmməd, Süleyman ibn Hakəm və IV Əbdürrəhmanı taxta çıxarsalar da, bunlardan heç biri bu iğtişaşlara son qoya bilmədi.
1016-cı ildə Həzrəti Əlinin nəslindən olduğunu iddia edən şiə məzhəbli Həmmidilər, Əməvi sülaləsinin zəifləməsindən istifadə edərək Kordovanı və ardından taxtı ələ keçirdilər. Ancaq başlanğıcda görülən sükunətə baxmayaraq onlar da bu iğtişaşlara son qoya bilmədilər və 1022-ci ildə əhali tərəfindən Kordovadan qovuldular. Növbəti 7 il boyunca isə Əməvilər sülaləsinə mənsub şəxslər xilafət uğrunda taxt mübarizəsinə girişdi. Bütün bu iğtişaş və taxt çevrilişlərindən bezə əhalixilafəti ləğv edərək bölgənin idarəsini dövlət şurasının himayəsinə verdi. Beləcə 756-cı ildə müstəqil əmirlik olaraq yaradılan Əndəlüs Əməvi dövləti süqut etdi (1031).
Elxan Şahinoğlu
Elxan Şahinoğlu  — siyasi analitik, "Atlas" Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəridir.
Həyatı
1971-ci ildə Bakıda anadan olub lakin əslən Xankəndi yaxınlığındakı Malıbəyli qəsəbəsindəndir. Bakı Dövlət Universitetinin mexanika-riyaziyyat fakültəsinin məzunudur (1988–1993).
SSRİ illərində tələbə hərəkatının fəal üzvlərindən olub. Tələbəlik illərində müxtəlif nəşrlərlə əməkdaşlıq edib. Universiteti bitirdikdən sonra Dövlət Quruculuq və Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunda analitik qrupun rəhbəri kimi fəaliyyətə başlayıb. İnstitutda araşdırmalar və sorğuların keçirilməsi ilə məşğul olub.
Elxan Şahinoğlu 1994–2005-ci illərdə Azərbaycanın müxtəlif media orqanlarında, o cümlədən "Millət", Azadlıq", "Gün səhər" qəzetlərində beynəlxalq əlaqələr və xarici siyasət şöbələrinin müdiri vəzifələrində, Türkiyənin TRT televiziyasının və "Anadolu" agentliyinin Bakıdakı bürolarında çalışıb. Bu illərdə yüzlərlə analitik məqalənin və müsahibələrin müəllifi olub. Bu yazılarına görə müxtəlif mükafatlara layiq görülüb. Müxtəlif illərdə ABŞ, Belçika, Türkiyə, Rusiya, Ukrayna, Yunanıstan, İran, Gürcüstan, Fransa, Almaniya və digər ölkələrdə konfrans və seminarlarda iştirak edib, Cənubi Qafqazdakı vəziyyət və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə dair məruzələrlə çıxış edib.
Fəaliyyəti
Elxan Şahinoğlu 2005-ci ildə "Atlas" Araşdırmalar Mərkəzini təsis edib. Rəhbəri olduğu "Atlas" Araşdırmalar Mərkəzi regional təhlükəsizlik, o cümlədən Azərbaycanın yaxın qonşularla və beynəlxalq təşkilatlarla münasibətləri mövzularını tədqiq edir, ayrıca, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli məqsədilə danışıqlar prosesinin monitorinqini aparır, sorğular keçirir.
Elxan Şahinoğlu müstəqil yazar kimi də fəaliyyət göstərir. Azərbaycanın və bir sıra ölkələrin nəşrləri ilə əməkdaşlıq edir, müsahibələr verir, televiziya proqramlarında çıxışlar edir. Ayrıca, Youtube-da özəl kanalı var və bu kanal vasitəsilə gündəmin aktual mövzularıyla bağlı çıxışlar edir, fikirlərini və ideyalarını ictimaiyyətin diqqətinə çatdırır.
Ukraynadakı hadisələrdən bəhs edən "Maydandan Maydana" (2015-ci il) yazarın rus dilində yazdığı ikinci kitabıdır. Elxan Şahinoğlu "Maydan" hadisələrinin başlanğıcından tutmuş Kiyevdəki olayların və Donetskin separatçıların necə əlinə keçməsi prosesinin canlı şahidi olaraq müşahidələrini və qənaətlərini oxucularla bölüşüb.
Hardis Baumanis
Hardis Baumanis (Hardijs Baumanis; ) — latviyalı diplomat ; Latviyanın Azərbaycandakı səfiri (2010-2015).
Sant-Ancelo-Muksaro
Sant-Ancelo-Muksaro — İtaliyada, Siciliyanın Aqricento əyalətində kommuna.
Hardis Baumanis
Həyatı
10 dekabr 1967-ci ildə anadan olmuşdur.
Sant-Ancelo-Muksaro
Müasir arxeoloqlara görə, Tunc dövründə burada sikanların paytaxtı olan əfsanəvi Kamik şəhəri yerləşirdi.
Qəsəbənin himayədarı müqəddəs Angel Karmelitdir.
Hardis Baumanis
Diplomatik fəaliyyəti
2004-2006-cı illərdə Latviyanın Sankt-Peterburqdakı baş konsulu, 2006-2010-cu illərdə Latviyanın Litvadakı səfiri vəzifələrində çalışmışdır.
Sant-Ancelo-Muksaro
Əhalisi
Əhali dinamikası:
Prad (rayon)
Prad  — Fransanın Langedok-Russilyon regionun rayonlarından biri. Departamenti — Aryej. Suprefektura — Şərqi Pireney. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 42 286 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 23 nəf / km². Rayon sahəsi — 1845 km².
NGC 3994
NGC 3994, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. Sc/P tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Hardis Baumanis
Diplomatik fəaliyyəti
2010-cu ildən Latviyanın Azərbaycandakı diplomatik missiyasına rəhbərlik edirdi.
Yeva-Liv adası
Yeva-Liv adası — Frans-İosif Torpağı arxipelaqı daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ən hündür nöqtəsi 381 metr təşkil edir. Sahəsi 288 km²-dir. Adanın üzəri çoxillik buzla örtülmüşdür. Ağ Torpaq adaları qrupuna daxildir.
Yerləşməsi
Ada arxipelaqın şimal-şərqində yerləşir. Freden adasından Sars boğazı ilə ayrılır. Ucqar qərb nöqtəsi Klyuv, şimal-şərq nöqtəsi isə isə Mesyaseva burnudur. Ağ Torpaq qrupuna Yeva-Liv adasından başqa Adelaid adası və Freden adası daxildir. Frans-İosif Torpağı arxipelaqının digər adalarından Şimal-Şərq boğazı ilə ayrılır.
Açılış tarıxi
Adanı norveçli Frityof Nansen 10 avqust 1895-ci ildə kəşf etmişdir. O, səhvən Yeva-Liv adasını iki ada hesab etmişdir. Bu adaların birinə həyat yoldaşı Yeva, digərinin isə qızı Livin şərəfinə adlandırmışdır. 1932-ci ildə «Nikolay Knipoviç» gəmisində adalara eskpedisiya təşkil edilir. Nəticədə Liv adasının əslində yarımada olması müəyyən edilir. Ekspedisiya üzvü olan Nikolay Nikolayeviç Zubovun təklifi ilə adaya ikili ad verilir.
Çin–Qırğızıstan münasibətləri
Çin-Qırğızıstan münasibətləri — Çin Xalq Respublikası və Qırğızıstan arasında mövcüd ikitərəfli əlaqələr. İki ölkə arasında ilk diplomatik əlaqələr 1992-ci ildə qurulmuşdur. İki ölkə arasında dövlət sərhəddi 858 km km təşkil edir. 2011-cio ildə Qırğızıstanın ümümdaxili məhsulunun 15,57 % Çin tərəfindən alınmışdır.
Tarixi
Çin ilk əvvəllər keçmiş SSRİ ölkələrinin müstəqilliyinə öz ərazisinə bir təhlükə kimi baxırdı. Çin hökuməti Uyğurların müstəqillik mücadiləsinə başlağacağından ehtiyat edirdi. Əslində isə QÜırğızıstanda anti-uyğur təssəvvürü vardı. 2009-cu ildə Qırğızıstanın baş naziri Daniyar Usenov uyğurların Qırğızıstana arası kəsilməyən köçü səbəbindən "Uyğurstan" adlanması şansının olduğunu vurğulamışdır. Qırğızıstan uyğurlara öz ərazisində muxtar rayon təşkil etmək hüququ vermişdir.
Ticarət
1995—2007-ci illər ərzində iki ölkə arasında ticarət dövrüyyəsi kəskin şəkildə artmışdır: 231 mln dollardan 3780 mln dollara kimi. 2008-ci ildə qırğızlar Çinə 1453 mln dollarlıq mal ixrac etmişlər. Çin ixracı isə 1186 mln dollar olmuşdur. 2008-ci ilə qədər qırğız ixracı idfxalatı üstələyirdi. Qırğızıstandan ixrac edilən məhsulların 58,0 % tullantılar və qara, əlvan metallar olmuşdur. Bununla yanaşı 27,7 % dəri və kürk məhsulları təşkil edirdi. Çin ixracının böyük hissəsini isə məişət avadanlıqları və kimyavi məhsullar olmuşdur. Narında olan azad iqtisadi zona var. Burada əsasən çin sahibkarları dominantlıq edir. Burada əsasən kiçik məişət avadanlıqları satılırdı. Bu məhsulların əksər hissəsi Çin vətəndaşları olan etnik qırğızlardan və ya qazaxlardan idxal olunan malların barteri ilə əldə olunurdu. Qırğızıstan hökuməti çoxlu sayda çinlinin Narım və ölkənin digər ərazilərinə köç etməsindən narahatlıq keçirdiyini bəyan etmişdir. Bu iki ölkə arasında ticarət əlaqələrinin əsas önəmli cəhəti Çibn məhsullarıının Qırğılzıstandan keçməklə Özbəkistan, həmçinin Qazaxıstan və Rusiyaya ixdalı təşkil edir.
Çinlilərlə eyni dilə malik dunqanlar Qırğızıstanla Çin arasında iqtisadi, ticarət və siyası əlaqələrin qurulmasında mühüm rol oynayır. 2008—2010-cu illərdə Bişkek icra başçısı Çin istehsalı olan 458 yeni avtobusun alınmasına qərar vermişdir.
Hərbi-texniki əkəkdaşlıq
1999—2012-ci illərdə Çin Bişkekə 11 mln dollar dəyərində hərbi texnika ixrac etmişdir. 2013-cü ildə isə Pekindən gələn hərbi yardım 17,5 mln dollar dəyərində olmuşdur. zanbaq inqilabı zamanı Çin ordusu iki ölkə arasında sərhədə toplanılır. 2010-cu uildə isə Çin Xarici İşlər Naziri «Qırğızıstandakı vəziyyətlə bağlı dərin narahatlıq keçirdiklərini və ölkədə tezliklə asayışın və stabilliyin bərpa olunacağına ümid bəslədiyini» bildirmişdir. 2010-cu ilin payızında hər iki ölkənin 1000 nəfərlik anti-terror qrupları arasında təlimlər keçirilmişdir.
Ərazi mübahisəsi
Qırğızıstanın 1855-1963-cü illərdə Rusiya imperiyasının tərkibinə qatılmasından sonra ərazi mübahisələri Rusiya ilə Çin arasında aparılmışdır. Bu Qırğızıstanın 1991-ci il 31 avqust tarixli müstəqillik qəraına qədər davam etmişdir.
Qırğızıstanla olan sərhəd məsələləri ilə əlaqəli 1864-ci ildə Çuquçak, 1873-cü ildə Qaşqar, 1881-ci ildə Peterburq, 1884-cü ildə Qaşqar anlaşmaları imzalanmışdır. 1964-cü ildə Çin SSRi ərazisi olan bu bölgəyə ərzazi iddiası irəli sürmüşdür. Bu Çin-Hindistan müharibəsində onun uğurlar əldə etməsindən sonra baş verir. 1990-cı ildə Çin və SSRİ arasında olan sərhəddə Xan-Tenqri rayonu ərazisində SSRİ-nin 12 km Çin ərazisinə daxil olması müəyyən edilmişdir. Əslində isə sərhəd zirvələrdən keşməli idi.
16 may 1991-ci ildə SSRİ ilə Çinb arasında sərhəd anlaşması imzalanmışdır. Ancaq bəzi ərazilərin demarkasiyası xəttində sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi həyata keçirilməmiş olaraq qalır. Qırğızıstan 31 avqust 1991-ci ildə SSRİ tərkibindən çıxdıqdan sonra 1992-ci ildə Çin sərhədin bəzi ərazilərində sərhəd müəyyənləşməsi aparılmasının vacib olduğunu bildirmişdir. iki ölkə arasında olan demilitasiya anlaşmalarına görə 1996 və 1999-cu illərdə Qırğızıstan Çinə 125 min ha ərazi vermişdir.
Xan-Tenqri rayonunda Çin 457 km² əraziyə iddia edirdi. Anlaşmalar nəticəsində iddia olunan ərazinin 161 km² hissəsi verilir. Bu isə ümumi ərazinin 39 % deməkdir.
Çin alliqatoru
Olduqca nadir növdür, təbiətdə cəmi 200 baş Çin alleqatoru qalmışdır.
Təsvir
Çin alliqatoruı alt çənədə fərqli qara ləkələr olan sarımtıl-boz rənglidir. Qarın açıq boz rəngdədir. Pəncələr qısadır. Barmaqlarının sonucunda dırnaqlar var. Ön ayaqları üzmə membranlarından məhrumdur. Quyruqları uzun, kütləlidir və suda əsas hərəkətverici qüvvədir. Bədənin yuxarı və aşağı hissələrini qoruyan sümüklü pulcuqlarla örtülmüşdür. Üç cüt böyük oksipital lövhə vardır. Alliqatorlar fəsiləsinin bütün üzvləri kimi, alt çənədəki dördüncü diş ağız bağlandıqda görünmür. Kaymanlar kimi, göz qapaqlarında sümük qalxanları var və ventral tərəfi osteodermlər tərəfindən qorunur. Son xüsusiyyətləri onları ən yaxın qohumu Missisipi alliqatorundan ayırır.
Çin–Qırğızıstan münasibətləri
Ərazi mübahisəsi
Dövlətin toröpaq itkisi yerrli əhali arasında narazılıqlara və etirazlara səbəb olmuşdur.
Çin alliqatoru
Təsvir
Cavan fərdlər yetkinlərə bənzəyir, lakin bədən boyunca fərqli sarı zolaqlar olur. Bədəndə orta hesabla beş, quyruqda isə səkkiz zolaq var. Böyüdükcə bu zolaqlar tədricən yox olur.
Ömür uzunluğu 50 ildən çoxdur.
Yayılması
Hal-hazırda Çin alliqatoru yalnız Çinin şərq sahilindəki Yanszı çayı hövzəsində yaşayır. Bir zamanlar bu növün populyasiyası daha çox olduqda, yayılması çox daha geniş bir ərazini tuturdu. Çin timsahından ilk bəhs edilən məlumatlar b.e.ə 3000-ci ilə təsadüf edir. 1998-ci ildə elm adamları yalnız son 12 ildə Çin timsahının təbii arealının 10 dəfədən çox azaldığını hesablamışlar. Bu alleqatorlar subtropik və mülayim iqlimlərdə, şirin su sahələrində və su anbarlarında yaşayırlar.
Davranış
Son dərəcə ehtiyatlı, gizli yarı su həyat tərzi keçirirlər. Çin alliqatoru payızın sonundan (oktyabr ayının sonu) yazın əvvəlinə (mart-aprel) hava istiliyi kifayət qədər aşağı olduqda qışlayır. Bu dövrdə su hövzələrinin sahilləri boyunca təxminən 1 m dərinlikdə, 1,5 m uzunluqda və 0,3 m diametrdə oyuqlar qazırlar. Oyuqlar ilin digər vaxtlarında da istifadə edilə bilər. Bəzən dəliklər bir neçə timsah üçün sığınacaq təmin edəcək qədər böyükdür. Aprel ayında gizləndikləri yerdən çıxır və bədən istiliyini yüksəltmək üçün günəşin altına durular. Temperatur istədiyi dəyərə çatan kimi (iyun ayında) normal gecə həyatlarına keçirlər. Bədən istiliyinin tənzimlənməsi üçün sudan da istifadə olunur: bəzəni isitmək üçün yuxarı qızdırılan təbəqələr və aşağı salmaq üçün kölgəli yerlər.
Çinli alliqatoru timsahlar dəstəsinin ən sakit nümayəndələrindən biri sayılır və insanı yalnız özünümüdafiə məqsədilə dişləyə bilir.
Qidalanması
Timsahlar gecə həyat tərzi keçirən ətyeyənlərdir. Yetkinlər şirin su xərçəngkimiləri, balıq, ilan, mollusk, qurbağa, kiçik məməlilər və su quşları ilə qidalanırlar. Gənc timsahlar böcəklər və digər kiçik onurğasızları istehlak edirlər. Qapalı vəziyyətdə həvəslə balıq, siçan, siçovul, ət və quş yeyirlər.
Çoxalması
Cütləşmə mövsümü yağış mövsümünün başlamasından bir ay sonra iyun ayında başlayır. Həm erkək, həm də dişi özlərinə bir həyat yoldaşını axtararaq hürürlər. Digər bir cəlbedici manevr, xarakterik bir qoxu yayan alt çənənin altındakı müşk vəzidir. Cütləşmə suda baş verir. erkəklər çoxarvadlıdırlar - mövsüm ərzində bir neçə dişi ilə cütləşə bilərlər.
İyul ayında dişilər çay və göl sahilləri boyunca otlaqlarda bir yuva düzəldirlər. Yumurtlama avqustun ortalarına qədər uzanır. Ön və arxa ayaqları ilə təxminən 1 m hündürlükdə quru yarpaq və otdan yuva hazırlayırlar. Analar inkubasiya dövründə yuvaya yaxın yerdə olurlar. Dişilər hazırladığı təpəciyin ortasında olan çökəkliyə 10-40 yumurta qoyur (maksimum sayı 47-dir) və onları otla örtür. Yumurtaları ağ, sərtdir. Orta ölçüsü 35.4 × 60.5 mm, çəkisi 44.6 q-dır.
Dişilər tez-tez yuvanı ziyarət edir və yırtıcılardan qoruyur. Erkəklər isə bu işdə iştirak etmirlər. Balalar sentyabr ayında görünür (inkubasiya müddəti təxminən 70 gündür). Xırıltını eşidib dişi balalarını suya aparır. Həm də yumurtanı yerə yavaşca yuvarlayaraq və ya qabığa basaraq balasının çıxmasına kömək edə bilir. Dişi ilk qış nəslinin yanında qalır. Yumurtadan çıxmış bala təxminən 30 qramdır və uzunluğu 21 sm-dən bir qədər çox olur. Həyatın ilk illərində böyümə sürətidir. Cinsi yetkinliyə 4-5 yaşında çatır.
Yox olma təhlükəsi və qorunma
Timsahların 4-5 ilə cinsi yetkinliyə çatdıqlarını və dişilərin hər il çoxalmağı bacardıqlarını nəzərə alsaq, növlərin reproduktiv potensialı çox yüksəkdir.
Sebasta
Sebasta və ya Eleusa Sebasta ― Anadolunun cənub sahilindəki Kilikiyada, Silifke istiqamətindəki Mersindən 55 km məsafədə yerləşən qədim Roma yaşayış məntəqəsi.
Rövşən Əliyev (əsgər, 1971)
Rövşən İbrahim oğlu Əliyev — tank mexaniki vəzifəsində çalışan Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ehtiyatda olan əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Sebasta
Tarixi
Eleusa (Ελαιούσα) adı yunan dilində yağ mənasını verən elaion (ἔλαιον) sözündən qaynaqlanır. Məntəqənin belə adlandırlmasına səbəb Eleusada zeytun ağacının çox olması idi. Məntəqə eramızdan əvvəl II əsrdə Aralıq dənizində dar bərzəx ilə materikə əlavə edilmiş kiçik adada qurulmuşdur.
Rövşən Əliyev (əsgər, 1971)
Həyatı
Rövşən Əliyev 1971-ci il oktyabrın 2-də Lənkəran rayonunun Velədi kəndində anadan olub.
Hərbi xidməti
Rövşən Əliyev 1992-ci ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Tank və Artilleriya bölmələrinin heyətində tank mexaniki vəzifəsində çalışırdı.
Elman Elsevər
Həyatı
Elman Mirzəyev 1948-ci il oktyabrın 3-də Laçın şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. İlk şeiri 1965-ci ilin noyabr ayında Kənd həyatı qəzetində çap olunub.
1966-cı ildə Laçın şəhər 1 saylı orta məktəbini bitirmiş, Laçın internat məktəbində kitabxanaçı işləmişdir. 1967-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) jurnalistika fakültəsinə daxil olmuşdur.
Rövşən Əliyev (əsgər, 1971)
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun ehtiyatda olan əsgəri Rövşən Əliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzuli istiqamətlərində gedən döyüşlər zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin tanklarının saz vəziyyətə gətirilməsində xidməti olan bölmələrin heyətində yer alıb. Rövşən Əliyev sentyabrın 28-də Füzuli rayonu ərazisində şəhid olub. Qaradağ rayonunda dəfn olunub.
Elman Elsevər
Həyatı
Tələbəlik illərində, eləcə də universiteti bitirdikdən sonra "Kommunist", “Sovet kəndi”, "Bakı", “Azərbaycan gəncləri”, "Bakinskiy raboçi", Kənd həyatı, "Vışka", ”Molodyoj Azerbaydjana” qəzetlərində və "Kirpi", "Azərbaycan", "Ulduz" jurnallarında işıq üzü görən bədii, publisistik yazıları həmişə bənzərsizliyi ilə diqqət çəkib. Oçerk və hekayələri dəfələrlə Azərbaycan Dövlət Radiosunda keçirilən müsabiqələrdə qalib gəlib. .
Sebasta
Tarixi
Şəhərin inkişafında zeytun əkilməsi ilə birlikdə Roma imperatoru Avqustun hakimiyyəti dövründə Kappadokiya kralı olmuş Arxelayın burada məskunlaşması da rol oynamışdır. Bərzəxdə yeni şəhər quran Arxelay buranı latın dilindəki "Avqust"-un yunanca ekvivalenti olan Sebaste adlandırdı. Şəhər Roma imperatoru Vespasianın 74-cü ildə Kilikiyanı quldurlardan təmizləməsi ilə qızıl dövrünüə girdi.
Rövşən Əliyev (əsgər, 1971)
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rövşən Əliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Elman Elsevər
Həyatı
1980-ci ildə SSRİ Jurnalistlər İttifaqına qəbul edilib və həmin ildən 1991-ci ilədək Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının Laçın rayon təşkilatının katibi olub. İki dəfə Azərbaycan Jurnalistlərinin qurultayında rəyasət heyətinə üzv seçilib.
Bir müddət Maarif nazirliyinin nəşriyyatında korrektor, Laçın Rayon Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin sədri işləmişdir. Hərbi xidmətdən sonra Şuşa şəhərindəki Şuşa qəzetində kənd təsərrüfatı şöbəsinin 3 il müdiri olmuşdur. Elman müəllim sonrakı illərdə Azərbaycan Dövlət Teleradio şirkətində jurnalist və ssenarist kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Sebasta
Tarixi
Qədim mənbələr şəhərin mövcudluğunu və kilsələrin və bazilikaların son Roma və erkən Bizans dövrünə qədər necə gəlib çatdığını izah edir. 6-cı əsrdə şəhərin qonşuluğundakı Korikusun inkişaf etməyə başlaması ilə Eleusa Sebaste yavaş-yavaş tarix səhnəsindən silinməyə başladı.
Elman Elsevər
Həyatı
Müxtəlif illərdə Laçın qəzetində şöbə müdiri, məsul katib, redaktor müavini vəzifələrində çalışmışdır. Sonralar Laçın rayon Audit şöbəsinin rəisi və digər işlərdə çalışıb.
Sebasta
Tarixi
1995-ci ildən bəri İtalyan arxeoloqu Yevqeniya Şnayderin rəhbərliyi altında qazıntı işlərinin aparıldığı ada demək olar ki, tamamilə qum altında qalmışdır. Hər iki tərəfdəki limanın təhlükəsizliyini təmin edən yerdə yerləşən orijinal yaşayış məntəqəsi bu gün yarımadadır. Yarımadanın qərb körfəzinə baxan tərəfdə hamam, sistern, müdafiə divarı və dalğaqıranın dağıntıları görülə bilər. Buna baxmayaraq, şəhərdə aşkarlanmış ən vacib tapıntı döşəməsi mozaika ilə döşənmiş hamam və dairəvi bir baza üzərində yerləşən kiçik bazilikadır.
Elausa Sebaste dağıntıları həmçinin, qədim Kilikiya şəhərləri arasında ən zəngin və ən təsir edici nekropolu ehtiva edir. Şəhərin şimalındakı təpədə yerləşən "Qəbirlər xiyabanı"nda limon ağacları arasında səpələnmiş müxtəlif formalı və ölçülü yüzə yaxın qəbir var.
Şəhərin iki girişini Lamos ("Limon") çayından dağıntılara su aparan qədim su boruları bəzəyir. Xüsusilə də şəhərin qərbindəki su kəməri nisbətən yaxşı vəziyyətdədir. Əsrlər əvvəl bu su boruları Korikusa qədər gedən kanal sistemi yaratmışdır.
Ceyhun Adgözəlov
Ceyhun Çoban oğlu Adgözəlov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Ceyhun Adgözəlov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü olaraq iştirak etmişdir. Cəbrayılın, Füzulinin, Xocavəndin və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Ceyhun Adgözəlov 6 noyabr 2020-ci ildə döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. 7 noyabr tarixində dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ceyhun Adgözəlov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ceyhun Adgözəlov ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ceyhun Adgözəlov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ceyhun Adgözəlov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ceyhun Adgözəlov ​ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Şmuel Vozner
Şmuel Vozner — Yəhudi din xadimi.
Jonatan İkone
Nanitamo Conatan İkone — Liqa 1 təmsilçilərindən olan Lill klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusu.
Monpelye (icarə)
18 yanvar 2017-ci ildə İkone icarə əsasında Liqa 1 təmsilçilərindən olan Monpelye klubu ilə mövsüm sonuna qədər müqavilə imzalamışdır. O, klubu ilə debütünü 3 gün sonra Metz klubuna qarşı oyunda etmiş və 90 dəqiqə meydanda mübarizə aparmışdır.
Lill
1 iyul 2018-ci ildə İkone Liqa 1 təmsilçilərindən olan Lill klubu ilə beş illik müqavilə imzalamışdır.
Milli karyerası
İkone Fransada anadan olmuşdur. Valideynləri isə Konqo vətəndaşlarıdır. İkone hal-hazırda Fransanın gənclər yığmasında çıxış edir.
Sadval
Sadval (ləzgi dilində Birlik) — Ləzgi xalqının azadlığı adı altında terrorçu fəaliyyətlə məşğul olmuş separatçı təşkilat.
Tarixi
Sadval təşkilatı 1990-cı ildə Dərbənddə yaradılmışdır. Təşkilatının ilkin məqsədi Rusiyanın cənub və Azərbaycanın şimal bölgələrinin hesabına Ləzgistan adlı dövlət yaratmaq olmuşdur. Politoloq və Azərbaycanın keçmiş dövlət müşaviri Vəfa Quluzadə Sadval təşkilatının Rusiya xüsusi xidmət orqanları tərəfindən yaradıldığını iddia edirdi.
1990-cı illərin ortalarında Azərbaycan hakimiyyəti "Sadval"ın ölkə ərazisində fəaliyyətinin qarşısını aldı. Bakı metrosunda baş verən terror aktına görə təşkilatın bir neçə üzvü həbs edildi.
2015-ci ildə təşkilatın aktiv üzvlərindən biri Ruslan Maqomedrəhimov Dağıstanda öldürüldü. Bir il sonra Sadvalın rəhbəri Nazim Hacıyev də Dağıstanda öldürüldü. Hacıyev 1961-ci ildən etibarən ləzgilərə məxsus muxtar respublikanın qurulmasına çağırışlar edirdi. Onun ölümünün siyasi fəaliyyəti ilə ələqadər olmadığı iddia edilir. Bu hadisələrin istintaqı haqqında heç bir rəsmi xəbər verilmədi. Ermənistan tərəfindən Sadval terror təşkilatına hər cür silah və maddi dəstəyin göndərilməsi aparılan araşdırmalar əsasında məlum olmuşdur. Bütün verilən dəstəklərə baxmayaraq, Sadval ləzgi xalqından dəstək ala bilməməsi səbəbindən fəaliyyətini faktiki dayandırmışdır.
Zaqrebçanka
Zaqrebçanka — Xorvatiyanın paytaxtı Zaqreb şəhərində yerləşən "biznes qülləsi", ölkənin ən hündür binası. Tikili Savskaya küçəsi 41 ünvanında yerləşir.
Texniki məlumatları və təsviri
Zaqrebçanka Xorvatiyanın hündür tikililəri içərisində ilk yeri tutur (əgər antenaları nəzərə alsaq). 27 mərtəbəli bu binanın hündürlüyü 94,6 metrdir. Binanın damında yerləşdirilmiş radio qülləsi tikintinin ümumi hündürlüyünü 109 metrə qədər artırır. İki yeraltı mərtəbəsi mövcuddur ki, avtomobilləri park etmək üçün istifadə edilir. Binada 8 lift xidmət edir.
Göydələn üç mərtəbəli biznes obyektləri, instalyasiya incəsənəti və fəvvarəni özündə birləşdirən memarlıq kompleksidir.
Zaqrebçanka qülləsi 3 hissədən ibarətdir. Mərkəzi hissə 26 mərtəbədən, qərb qanadı 21, şərq qanadı isə 19 mərtəbədən ibarətdir. Binanın fasadına ağ mərmərdən lövhələrlə və güzgü yaşıl şüşəylə üzlük çəkilmişdir. 25 və 26-cı mərtəbələr arasındakı məkanda 23 üçbucaqlı çıxış var. Mərkəzi korpus 24 dirəkdən, yan qanadlar isə 23 dirəkdən ibarətdir. Yan korpus şaquli oxa doğru əyilmiş hiperbolikdir.
Tarixi
Qüllə Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasında 1976-cı ildə memar Slavko Jelinek və Berislav Vinkoviç tərəfindən inşa edilib.
Tikintinin tamamlanmasından təxminən on il sonra ağır mərmər kaşılar fasaddan qopub düşməyə başladı. Bu tikinti üçün sifariş edilmiş materialın aşağı keyfiyyətiylə bağlı idi. Ehtiyat tədbiri kimi əməkdaşlar taxta lövhələrdən və polad barmaqlıqlardan edilmiş improvizasiya olunmuş tunel vasitəsilə binaya daxil olmalı idilər. Göydələnin bu kədərli xüsusiyyəti onun haqlı olaraq "Cəhənnəm qülləsi" ləqəbinə layiq görülməsinə səbəb oldu. .
2006-cı ilə qədər Zagrebçanka ölçülərinə görə Xorvatiyada ən yüksək tikinti ünvanını qoruyub saxlayırdı. Yevrotauer göydələni onu üstələyə bilmədi (cəmi 97,8 m). Bununla belə, ümumi hündürlüyünə görə (antennayla birlikdə — 109 m) o ən yüksək xorvat ofis binası ünvanını bugün də qoruyub saxlayır.
Pro Armenia
Pro Armenia — iki həftədə bir buraxılan fransızdilli jurnal. 1900-cü ildə təsis edilmişdir və ermənipərəst mövqe tuturdu. Jurnalın məqsədi Avropada Osmanlı imperiyasında yaşayan ermənilərinin vəziyyəti haqqında məlumat yaymaq idi. Bu, Daşnaksutyunun həmtəsisçisi Xristofor Mikaelyanın təşəbbüsü ilə bir sıra tanınmış Dreyfusçu və solçu ziyalıların köməyi ilə yaradılmışdır. Pyer Kiyar onun baş redaktoru, Jan Longe isə katibi idi. Onun redaksiya komitəsinin üzvləri Jorj Klemanso, Anatol Frans və başqaları idi. 1908-ci il Osmanlı konstitusiya inqilabından sonra nəşri müvəqqəti olaraq dayandırılmışdır. 1912 və 1913-cü illərdə "Pour les Peuples d'Orient" adı ilə yenidən nəşr olunmuşdur. 1914-cü ildə orijinal adı bərpa edilmişdir, lakin həmin il nəşrini dayandırmışdır.
Yekaterina
Yekaterina — qadın adı və təxəllüs.
Xəyalpərəstlər (film, 2003)
Xəyalpərəstlər — Bernardo Bertoluççi tərəfindən çəkilən 2003-cü il romantik dram filmi. Film qəribə bacı-qardaşın və onların yeni dostu arasındakı münasibətlərdən, üçlünün erotik sevgi üçbucağından və fəlsəfi fikirlərindən bəhs edir. Hadisələr 1968-ci il Paris tələbə üsyanı fonunda cərayan edir.
NGC 2264
NGC 2264, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Təkbuynuz bürcü istiqamətində yerləşir. IV3pn tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 5997
NGC 5997, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə İlan bürcü istiqamətində yerləşir. C tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kokal
Kokal — yunan mifologiyasında personaj. Mikena kitabələrində ko-ka-ro (Kokal) adına rast gəlinir.
Aristofanın "Kokal" komediyasının baş qəhrəmanıdır.
Dəniz otları
thumb|300px|Bitkilərin quruya yayılma və su mühitinə qayıtmanın təkamülü prosesi. Dəniz otları — dəniz və okeanların duzlu sularında yaşamağa uyğunlaşmış çiçəkli ot bitkilərinin ekoloji qrupu.
Bu qrupa dörd fəlilə daxildir: Posidoniaceae, Zosteraceae, Hydrocharitaceae və Cymodoceaceae.
Kanzaşi
thumb|[[Mayko üçün kanzaşi.]] Kanzaşi – ənənəvi yapon saç bəzəkləri. Əsasən metal və ya taxtadan hazırlanır, ipəklə bəzədilir. Bəzək əşyası olmaqla yanaşı, saçı tutmaq üçün də istifadə olunur. Sözün yaponca yazılışında bambuk (簪) heroqlifindən istifadə olunur. Belə ki, qədim Çində saç sancaqlarının hazırlanmasında bambukdan istifadə olunurdu.
Tarixi
Yaponiyada tapılmış ən qədim saç bəzəyi nümunələri Comon dövrünün son hissəsinə aiddir və heyvan sümüklərindən hazırlanıblar.
Kanzaşi ilk dəfə Heyan dövründə istifadə olunmağa başlanmışdır. Orijinal kanzaşi şəri qovduğuna inanılan talisman hesab olunurdu. VIII əsrdə Çinin təsiri ilə qızıl və gümüş kimi metallardan hazırlanan ornamental kanzaşilər yaranmışdır. Belə ki, bu dövrdə qadınlar uzun tareqami üslubundan imtina edib yığcam, ləçəkli saç üslublarına üstünlük vermişdirlər. "Gencinin hekayəsi" əsərində kanzaşidən bəhs olunur. Kanzaşi uzun, iti və saçda gizlədilə bilən əşya olduğu üçün potensial sui-qəsd silahı da hesab olunurdu. Buna görə də şoqunların evlərində kanzaşidən istifadə etmək qadağan idi.
Kanzaşi, xüsusilə, XVII əsrdən sonra daha populyar olmuş, insanlar yeni kanzaşi növləri yaratmışdırlar. XIX əsrdə Qərbin təsiri ilə kanzaşinin populyarlığı azalsa da, XX və XXI əsrlərdə kanzaşidən istifadədə canlanma baş vermişdir.
Növləri
Kanzaşinin bir çox növü mövcuddur:
Hazırlanması və istifadəsi
thumb|Mövsümi hana-kanzaşilər. Kanzaşinin çiçək ornamentləri tsumami adlı ənənəvi metodla hazırlanır. İpək parçadan ayrı-ayrı ləçəklər hazırlanır, sonra çubuqda birləşdirilir. Hər çiçək qurumaq üçün 24 saat gözlədilir. Kanzaşinin hazırlanmasında metal, taxta, tısbağa qabığı, plastik kimi materiallardan istifadə oluna bilər. Kanzaşinin ornamental çiçəkləri habutae adlı ipək parça növündən hazırlanır.
Müasir dövrdə kanzaşi əsasən geyşalar, gəlinlər, yukata geyinənlər tərəfindən istifadə olunur. Xüsusilə, Kioto geyşaları ilə assosiasiya olunur. Kanzaşi şəxsin statusu və pozisiyası haqqında məlumat verə bilər.
Hana-kanzaşi mövsümi xüsusiyyətə malikdir, yəni hər ayın özünəməxsus hana-kanzaşi üslubu olur:
Zeynali Dursunov
Zeynali Əlləz oğlu Dursunov (16 mart 1999; Fətəlikənd, Saatlı, Azərbaycan — 14 oktyabr 2020; Füzuli, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Zeynali Dursunov 16 mart 1999-cu ildə Saatlıda, Fətəlikənddə doğulub. Əslən Axısqa türklərindəndir. 2006-cı ildə Saatlı rayonu, Ömər Faiq Nemanzadə adına Günəşli kənd ümumi orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olan Zeynalı 2014-cü ildə həmin məktəbin doqquzuncu sinfini bitirib. 2014–2016-cı illərdə Adil Çaxoyev adına Fətəlikənd tam orta məktəbində tam orta təhsilini başa vurub.
Hərbi xidmətləri
Zeynalı 2017-ci ilin iyulundan 2019-cu ilin yanvarına qədər Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmətdə olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Zeynali Dursunov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzulinin rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Zeynali Dursunov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikası ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirərkən cəsarət və fədakarlıq göstərmiş, habelə təşəbbüskar və qətiyyətli hərəkətlər nümayiş etmiş Zeynali Dursunov ölümündən sonra Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən "Döyüşdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Anatol Kolline Makosso
Anatol Kolline Makosso — Konqo Respublikasının hazırkı Baş naziri.
Həyatı
Point-Noyrda müəllim işləyib. 1990-cı illərin əvvəllərində Kuilu departmentində siyasi məsləhətçisi, daha sonra Kuilu Departmenti Kabinetində direktor vəzifəsində çalışıb. 1998–2011-ci illərdə Prezident Deni Sassu-Nqessonun müşaviri olub. 2009-cu ildə Prezidentin qızı Edit Lüsi Bonqonun ölümündən sonra ona həsr etdiyi şeir və hekayələr toplusunu nəşr etdirdi.
2010-cu ildə Panteon-Assas Universitetində hüquq üzrə doktorluq dissertasiyasını tamamladı.
Kolline Makosso 17 avqust 2011-ci ildə kiçik dəyişikliklə hökumətdə Gənclər və Vətəndaş Təlimi Naziri vəzifəsinə təyin edildi. 25 avqust 2011-ci ildə postu sələfi Zaxari Kimpunidən aldı.
Fəaliyyəti
10 avqust 2015-ci ildə Kolline Makosso vəzifələrini İbtidai və Orta Təhsil, Gənclər və Vətəndaş Təlimi Naziri vəzifəsinə təyin edildi. Sassu-Nqesso 2016-cı ildə prezident seçkilərində qazandığı qələbədən sonra Kolline Makossonu İbtidai, Orta Təhsil və Maarif Naziri vəzifəsində saxladı, 30 aprel 2016-cı il tarixində Kolline Makossonun yerinə Gənclər və Vətəndaş Təlimi Naziri vəzifəsinə Destini Armeliya Dukaqanı təyin etdi.
2017-ci ilin iyulunda təşkil edilmiş parlament seçkilərində Kolline Makosso Point-Noyrda Loancili dairəsindən hakim Konqo İşçi Partiyasının namizədi olaraq qaldı. Səsvermənin ilk turunda səslərin 72%-i toplayaraq Demokratiya və Sosial Tərəqqi üçün Hərəkatın Baş katibi Jülyen Makaundi-Çibindanı məğlub etdi.
14 may 2021-ci ildə Baş nazir təyin edildi.
İvan Avramov (aktyor)
İvan İvanoviç Avramov — komi mənşəli SSRİ teatrı aktyoru, rejissor. SSRİ xalq artisti.
Həyatı
İvan Avramov 23 sentyabr 1915-ci ildə Sloboda kəndində (indiki Komi Respublikasının Sıktıvkar şəhərinin Ejvinski rayonu) Müqəddəs Nikolay kilsəsində məzmur oxuyan ailəsində anadan olmuşdur. 1932-ci ildən Komi təlimatçı və səyyar nümayiş teatrının truppasında fəaliyyət göstərmişdir. 1933-cü ildə Nadejda Krupskaya adına Moskva Teatr Texnikumunda, 1934–1936-cı illərdə Leninqrad İncəsənət Texnikumunda (indiki Rusiya Dövlət İncəsənət İnstitutu) təhsil almışdır.
İrsi
Komi Respublikası Prezidentinin 20 iyun 2001-ci il tarixli 257 nömrəli Fərmanı ilə teatr sənəti sahəsində SSRİ xalq artisti İvan Avramovun adına mükafat təsis edilmişdir.
Ueşeş
Ueşeş ( və ya ) — Qədim Misir kitabələrində haqqında məlumat verilən "dəniz xalqları"ndan biri. Onların adları II minilliyin axırlarına aid mənbələrdə çəkilir.