Marsel_Kaşen
Həyatı
Kaşenin həmyerlilərindən biri deyirdi ki, bir dəfə o, təsadüfən «Marsel ataya» rast gəldi. O, küçəni keçməkdə ona kömək etmək istədi. Lakin Kaşen gülümsəyərək dedi: «Lazım deyil, lazım deyil. Elə bilməyin ki, mən qocalmışam, hələ bizim ölkəmizdə də sosializmi görəcəyəm». Proletar beynəlmiləlçiliyinin möhkəmləndirilməsi uğrunda, beynəlxalq kommunist hərəkatının birliyi uğrunda yorulmadan mübarizə aparan Kaşen tərəqqipərvər qüvvələrin müvəffəqiyyətinə, SSRİ-nin və digər sosializm ölkələrinin qüdrətinin artmasına həmişə ürəkdən sevinərdi. Təcrübəli inqilabçı, dərin bilikli marksist olan Kaşen sol avantürizm əyintilərinin, kommunist hərəkatı üçün təhlükəli olması haqqında dönə-dönə xəbərdarlıq edir, inqilaba çox ciddi sənət və elm kimi baxmağı öyrədirdi. Jül Vallesin «Üsyançı» adlı romanına müqəddimədə Kaşen yazırdı: «Bizim müasir dövrümüzdə ictimai inqilab onun mübarizlərindən, onun üsyançılarından elə metodlar, biliklər, nəzəriyyə, təşkilat, strategiya tələb edir ki, bunlar da çox fədakar və çox cazibədar sələflərimizdə–kommunarlarda yox idi... Kommunanın məğlubiyyətinin intiqamını alan sovet adamları, müasir üsyançıların proletarları hansı elmi metodların köməyi ilə qələbəyə gətirib çıxara biləcəklərini XX əsrin inqilabçılarına göstərdilər! Məhz onların yeni metodları kommunanın məğlubiyyətinin ilk intiqamını almağı tə'min edə bildi! Bu gündən e'tibarən bütün dünyada milyonlarla proletar sələflərimizin, 1871-ci ilin qəhrəman döyüşçülərinin nail ola bilmədikləri qəti qələbəni mütəşəkkil surətdə hazırlayırlar». Paris Kommunası qəhrəmanları və əzabkeşlərinin obrazı bütün ömrü boyu Marsel Kaşeni düşündürürdü. Kaşeni haqlı olaraq Paris kommunarlarının ən yaxşı sifətlərini təçəssüm etdirən varisi adlandırmaq olar. Rus inqilabını Fransada birinci alqışlayanlardan olan Kaşen ömrünün axırına kimi Fransa-Sovet dostluğunun tərəfdarı olmuşdur. Sovet ölkəsi Kaşenin çoxillik fədakar fəaliyyətini yüksək qiymətləndirdi. 1957-ci ildə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Hey'ətinin Fərmanı ilə Marsel Kaşen Lenin ordeni ilə təltif olundu. Kaşen bu mükafatı alanda göz yaşını saxlaya bilmədi. O, həyəcanla dedi: «Mən 1917-ci il inqilabının ölməz işinə gündən-günə daha çox valeh olduğumu ifadə etmək istəyirəm. Mən onun bütün yer kürəsində qəti və yaxın təntənəsinə həmişəkindən daha çox əminəm. Lenini gördüyumə və onun dünyanın simasını dəyişən dühasını qiymətləndirə bildiyimə həmişəkindən daha çox sevinirəm». Bu sözlər bir növ Kaşenin vəsiyyəti oldu. 1958-ci il fevralın 12-də Marsel Kaşen aramızdan getdi. O, 89 yaşında özünün Şuaze le Ruadakı yığcam evində vəfat etdi. FKP-nin qərarı ilə həmin ev indi Kaşen muzeyinə çevrilmişdir. Fransa xalqı özünün böyük oğlunu son mənzilə təntənə ilə yola saldı. Moris Torez Paris zəhmətkeşlərinin izdihamlı mitinqində çıxış edərək, Marsel Kaşenin şanlı həyatını dinləyicilərə xatırlatdı. Onun həyatı fəhlə sinfinə, Fransa Kommunist Partiyasına, Fransaya, kommunizm işinə hədsiz sədaqət nümunəsi idi. Kaşeni Kommunarlar divarı yanındakı Per-Laşez qəbristanında Pol Vayyan-Kutürye, Anri Barbüs, Pyer Semar və xalqın səadəti uğrunda, Fransanın azadlığı və əzəməti uğrunda böyük fəaliyyət göstərmiş digər mərd mübarizlərlə yanaşı dəfn etdilər.