cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qəbələ rayonu
Sovet dövləti tərkibində və müasir-yeni tarix
2006-cı ildə görkəmli dövlət xadimi, uzaqgörən siyasətçi, 30 ildən artıq ölkəyə rəhbərlik etmiş, Azərbaycan xalqının Ümumilli Lideri H. Ə. Əliyevin həyat və fəaliyyətini əbədiləşdirən muzey və elektron kitabxana açılmışdır.
Dəmiraparan çayı sahilində 2006-cı ildə görkəmli Azərbaycan oftamoloqu Z. Əliyeva adına park salınmışdır.
İnzibati bölgü
Qəbələ rayonunun tərkibində 1 şəhər: Qəbələ şəhəri, 3 qəsəbə yer alır.
Ən böyük Qəmərvan, ən kiçik Abrıx kəndi olmaq üzərə rayon tərkibində 62 kənd var:
Relyefi
thumb|241x241px|Dağın döşündə yerləşən [[Laza (Qəbələ)|Laza kəndi.]] Rayonun relyefi dağlıq olub şimal hissədə Baş Qafqazın Cənub yamacının yüksək dağlığından başlanmış mərkəzi hissədə Alazan-Həftəran vadisində, cənub hissəsi isə Acınohur ön dağlığının Qəbələ yaylasına, bu yaylanın cənub sərhəddi Surxayxan (Axar-baxar) silsiləsinin suayrıcına qədər olan oraqrafik vahidlər bir-birini əvəz edir. Baş suayrıcıya daxil olan Saral, Çoban baba, Muçuq, Tufan və Ağbulaq şaxələri zəncirvari şəkildə rayonun ərazisini qərbdən-şərqə əhatə edir.
Qəbələ rayonun ərazisi geomorfoloji cəhətdən üç vilayətə bölünür:
Böyük Qafqaz textonik qalxması ilə Kür dağarası tektonik çökməsinin sərhədləşdiyi zonada yerləşən Qəbələ rayonunun ərazisi seysmik cəhətdən fəal zona hesab edilir. 832 illik məlumata görə rayon ərazisində 1949–56-cı illərdə və 1981-ci ilin dekabr ayında dörd dəfə 3–5 bal gücündə zəlzələ hadisəsi qeydə alınmışdır. Mürəkkəb dağlıq relyef və Mezozoy,Kaynozoy eralarının müxtəlif geoloji dövürlərinə məxsus süxurlar Qəbələnin yeraltı təbii sərvətlərinin zənginliyinə səbəb olmuşdur.
Təbiəti
Qəbələ rayonunun təbii sərvətləri sistemində onun torpaq, bitki örtüyü özünəməxsus yer tutur. Rayonun ümumi torpaq fondu 150 min hektar olub, istifadə olunmasına görə olduqca rəngarəngdir. Rayonda adambaşına düşən torpaq həcmi təqribən respublika üzrə olan göstəriciyə bərabər olub 1,5 hektar təşkil edir. Torpaq sərvəti insanlar tərəfindən istifadə olunmasına görə müxtəlif sahələrə ayrılır. Əkinə yararlı, otlaq və biçənəklər üçün istifadə olunan, meşə örtüyü altında olan torpaq sahələri, kənd və şəhərlərin salınmasına sərf olunan torpaqlar, yol çəkilişi, çay, göl və su anbarları, bataqlıq sahələr altında qalan torpaqlar və bütün bu məqsədlər üçün yararsız olan yarğan, uçqun, qayalı, daşlı və ya buzlaq sahələrinə məxsus olan torpaqlar. Rayonun cənubunda Şirvan düzü ilə sərhədləşdiyi alçaq dağlıqdan başlayaraq Böyük Qafqazın suayrıcı zirvələrinə qədər torpaq-bitki örtüyü şauqli qurşaqlıq qanuna uyğun olaraq müxtəlifliyi ilə seçilən areal və zonaların növbələşməsi diqqət cəlb edir.
Quru dağ çöl iqlim şəraitində formalaşan qəhvəyi dağ-meşə torpaqları əsasən rayonun cənubunda kəskin parçalanmış, denudasiyaya uğramış Surxayxan dağlıq ərazisində, həmçinin Alazan-Həftəran vadisində və dağ-meşə qurşağının mütləq hündürlüyü [tel:800–1600 800–1600] m-ə qədər olan hissəsində bütöv qurşaq əmələ gətirir. Bu torpaq tipində humusun miqdarı 10–12 % olub aşağı zonada quraqlığa davamlı seyrək meşələr və kolluqlar yuxarı zonada isə palıd-vələs-fıstıq meşələri yayılmışdır.
Orta dağlığın meşə qurşağı altında yayılan qəhvəyi torpaq tipi şimala doğru tədricən dağ qonur-meşə torpaqları ilə əvəz olunur. Rayon üzrə Ümumi torpaq fondunun təqribən 40 %-ə qədərini təşkil edən qəhvəyi və qonur dağ-meşə torpaqları bağçılıq, xüsusən gərzəkli meyvəçilik üçün əlverişlidir. Hündürlük qurşaqlığı üzrə rayonda torpaqların paylanması subalp və alp çəmənliklərinin çimli dağ-çəmən torpaqlarının müxtəlif yarım tipləri ilə başa çatır. 2000 m-dən hündürdə rütubətlənmə kifayət qədər olsa da tempuratur göstəricisi torpaqəmələgəlmə üçün bir o qədər də əlverişli deyildir. Rayonda çimli dağ-çəmən torpaqlarının ([tel:1800–2500 1800–2500] m. yüksəklikdə yumuşaq-çimli dağ- çəmən, torflu dağ-çəmən və ibtidai dağ-çəmən torpaq yarım tiplərinə bölünür). Ibtidai dağ-çəmən torpaqlarında humusun miqdarı 8–10%-ə çatır. Rütubətlilik normadan çox tempratur isə aşağı olduğu üçün bəzən padzollaşma da müşahidə olunur.
Rayon üzrə torpaq tiplərinin müxtəlifliyi, relyef və iqlim şəraiti bitki örtüyünün zəngilnliyinə səbəb olmuşdur. Qeyd olunan təbii amillərin təsirinin nəticəsidir ki, respublkia ərazisinin cəmi 2 % təşkil edən, Qəbələ rayonunun ərazisində yarımsəhra və səhra bitkiləri olan yovşanlı və şoranotlu bitkilərdən tutmuş dağ tundura təbiətinə xas olan mamır-şibyələrə qədər, quru çöllərin kislofitlərindən düzən və dağ meşələrinin müxtəlif ağac cinslərinə qədər təbii rəngarənglik diqqəti cəlb edir. Rayon ərazisinin cənub hissəsini yovşanlı, yovşanlı – şoranotlu yarımsəhra bitkiləri, kserafit seyrək meşələr, mərkəzi hissədə (Alazan-Həftəran vadisində) palıd, fısdıq, vələs cinslərindən ibarət meşələrlə yanaşı, yalanqoz, qızılağac, söyüd və qovaq ağaclarının üstünlük təşkil etdiyi düzən meşə landşafı formalaşmışdır. Düzən meşələr tədricən dağ meşə qurşağı ilə əvəz olunur və 1800–2000 m hündürlüyə qədər davam edir.
Meşə qurşağından yuxarıda, 1800–2000-dən [tel:2500–3000 2500–3000] m hündürlüyə qədər subalp və alp çəmənlikləri, daha sonra isə qayalı subnival və qarlı-buzlaqlı nirel qurşaqlar bir-biri ilə növbələşir. Cənubdan şimala Qəbələ təbiətinin seyrinə çıxan hər bir turist təqribən 100–120 km məsafədə Aralıq dənizi sahillərindən Arktikaya qədər rastlaşacağı təbii zonaları müşahidə edə bilər. Rayonda meşə örtüyü 60 min hektar olub, ümumi ərazinin 23,1%-ni təşkil edir. (Azərbaycanla müqasiədə 2 dəfə çox). Bitki örtüyünün zənginliyinə və növ tərkibinin müxtəlifliyinə görə seçilən Qafqaz meşələrinin ayrılmaz tərkib hissəsi olan Qəbələ rayonunun meşə örtüyü füsünkarlığı, əl-əlvanlığına və heyrətamizliyinə görə diqqəti cəlb edir. Bu yerlərin təbii gözəlliyini yüksək qiymətləndirən Ümumilli Liderimiz H. Əliyev Qəbələni çox böyük qürurla, "Azərbaycanın İsveçrəsi" adlandırmışdır.
Flora
thumb|233x233px|Qəbələ meşəlik ərazi Qəbələnin dağ və düzən meşələri endemik və relikt bitkilərlə, meyvə və giləmeyvə ağac və kol bitkiləri ilə zəngindir. Fıstıq, palıd, vələs, qızılağac, ağyarpaq və çay qovağı, söyüd, qarağac, cökə, ağcaqayın, ardıc, saqqız, şabalıd, qoz, fındıq və s. ağac və kolları buna misal göstərmək olar. 1961-ci ildə Türyançay dövlət qoruğunun ərazisindən ayrılaraq Qəbələ meşə təsərrüfatı idarəsinin nəzarətinə verilmiş, türyançayla – Göyçay çayları arasında yerləşən Surxayxan dağlarındakı 6,994 ha arid ,(quraq) meşə landşaftı əsasən relikt arcan, ardıc, saqqız və yabanı nar ağac və kollardan ibarətdir. left|thumb|200x200px|Qəbələnin əsas flora nümayəndələrindən biri [[fındıqdır.]] Alazan-Həftəran vadisində isə III dövrə məxsus yalanqoz, qızılağac meşələri ilə yanaşı 1975-ci ildə Azərbaycanın "ikinci Hirkanı" olan, Çuxur Qəbələ kəndi yaxınlığında təbii şəkildə yayılmış dəmirağacı meşəliyi aşkar edilmişdir.
2002-ci ildə isə Məmmədağalı kəndi yaxınlığında dəmirağacı meşəliyinin (40 -ə qədər cavan ağac) yeni bir areal müəyyən olunmuşdir. Azərbaycan təbiətinin yeganə təbii abidəsi olan Həmzəlli kəndindəki Qaracöhrə ağaclarının (yaşı 250–300 ildən çox) əmələ gətirdiyi sıx meşəlik nəyinki ölkəmizin, elecə də onun hüdudlarından çox-çox uzaqlarda yaşayan alim və tədqiqatçının diqqətini özünə cəlb etmişdir. Qəbələ meşələrində təbii şəkildə yayılan şabalıd, qoz və fındıq, armud, alma, heyva, əzgil, zoğal, alça, yemişan, çaytikanı, sumaq, dərgil, yabanı moruq və s. qiymətli qida və dərman bitkilərinin böyük təsərrüfat və müalicə əhəmiyyəti vardır. Buraya yüksək keyfiyyətli nektarlığı ilə seçilən qarağat, yasəmən, çaytikanı, şabalıd və cökə çiçəkləri, yaylaqlarda, çəmən və düzlərdə yayılmış kəkotu, qaraqınıq, sarıçöp, astraqal, xaşa, baldırqan təbii şəkildə yayılan qızılgül və s. çiçəkli ot bitkilərinin arıçılığın inkişafı və xalq təbabəti üçün geniş imkanlar yaratdığı da əlavə edilməlidir.
Qoruq və yasaqlıqlar
Rayonun ecazkar təbiətini qorumaq məqsədilə, nəsli kəsilməkdə və ya nadir olan bioloji canlıların qorunması məqsədilə rayonda çoxlu sayda qoruq və yasaqlıqlar vardır.
1993-cü ildə rayonun Vəndamçay, Dəmiraparançay, Həmzəlliçay, Bumçay və Qaraçay çaylarının hövzələrində, həmçinin Əlvan dərəsi ərazisində ümumi sahəsi 39.680 hektar olan Qəbələ dövlət Təbiət Yasaqlığı yaradılmışdır. Bu yasaqlıqda düzən və dağ meşə lantşaftının müxtəlif ağac və kol bitkiləri, elecə də nəsli kəsilmək təhlükəsi olan dağ kəli, qarapaça, cüyür, ayı, qaban, vaşaq kimi nadir heyvanlar mühafizə olunur.
Həmçinin rayonda, Şahdağ Milli Parkının bir hissəsi də yer alır. 2006-cı ildə milli parkın yaradılmasında məqsəd çoxlu sayda endemik və nəsli kəsilməkdə olan növlər və transsərhəd köçəri heyvanlar da daxil olmaqla qlobal əhəmiyyətli dağ meşələri və yüksək dağlıq ərazilərdə yerləşən otlaqlar ekosisteminin bərpası, qorunması və idarə edilməsi, torpağın münbit qatının qorunub saxlanılması, ərazi üçün xarakterik olan fauna və flora növlərinin qorunması, artırılması və zənginləşdirilməsi, həmçinin, təbii kompleksin sabitliyinin tənzimlənməsi, elmi-tədqiqat işlərinin aparılması üçün daha əlverişli şəraitin yaradılması, eləcə də ətraf mühitin monitorinqi, əhalinin ekoloji cəhətdən maarifləndirilməsi və böyük turizm potensialı olan ərazidə ekoturizmin inkişafının təmin edilməsidir.
İqlimi
thumb|227x227px|Qəbələ rayonunun mərkəzində yağışın törətdiyi fəsadlar. İqlimin əsas tipləri rayonun coğrafi mövqeyi, relyefinin əsasən dağlıq olması və şaquli qurşaqlıq ərazidə mürəkkəb iqlim şəraitinin formalaşmasına, çay şəbəkəsinin sıxlığına, torpaq-bitki örtüyünün zənginliyi böyük təsir göstərmişdir. Rayon ərazisində təqribən 25 milyon il bundan əvvəl rütubətli subtropik dəniz iqlimi hakim olmuşdur.
Gur yağan leysan yağışlar, isti hava şəraiti bu ərazidə həmişəyaşıl sıx meşə örtüyünün inkişafına səbəb olmuşdur. 10 – 12 min il bundan əvvəl planetimizdə baş verən sonuncu materik buzlaşması zamanı rayonun yüksək və orta dağlıq qurşağı dağ buzlaqları ilə örtülü olmuş, sonradan iqlimin istiləşməsi ilə əlaqədar buzlaqlar əriyərək tədricən kiçilmiş və müassir sərhədlərə yaxınlaşmışdır. Qəbələnin müasir left|thumb|Qəbələnin sərt iqlimi. iqliminin formalaşmasında onun ekvatora yaxın yerləşməsi, günəş radiasiyasının miqdarı, relyef və səthi örtüyünün müxtəlifliyi, həmçinin əraziyə daxil olan, lakin hava kütlələrinin xarakteri mühüm rol oynayır. Qeyd olunan bütün iqlim əmələgətirici amillər rayon ərazisində tempraturun və yağıntının miqdarına və müxtəlif dərəcədə paylanmasına təsir göstərir. thumb|225x225px|Günbatımı ərəfəsində Qəbələ rayonunun yüksək dağlıq əraziləri. Qəbələnin hava və iqlim şəraiti 1936-cı ildən şəhərin və bir müddət Nic qəsəbəsində fəaliyyət göstərən meto stansiyada öyrənilir. Qəbələ ərazisində qış fəsli orta temperaturu −3.9–9.4 °C, yay fəsli orta temperaturu isə 15.4–29.5 °C arasıdır. Akademik B. Ə. Budaqovun fikrincə rayon ərazisində ən isti yeri Quşlar – Kürd – Bayramkoxalı kəndləri istiqamətində müşahidə olunur. Rayonda minimum tempuratura isə Bazardüzü zirvəsində (4466 m), −50 °C-yə qədər müşahidə olunur.
Rayonda qar örtüyü 45 gün yerdə qalır. Birinci payız şaxtası dekabrın 2-ci ongünlüyündə və yanvarda, axrıncı yaz şaxtası isə adətən 8 apreldə müşahidə olunur. Şaxtasız günlərin orta illik miqdarı 241 gün, yaşıllaşma dövründə 5 dərəcədən yuxarı tempuratur müşahidə edilən günlərin sayı 265 gün, 10 dərəcədən yuxarı olan günlərin sayı isə 198 günə çatır. Professor Ə. C. Əyyubov. Azərbaycan Respublikası üzrə apardığı aqroiqlim rayonlaşdırması zamanı Qəbələ rayonun daxil olduğu Böyük Qafqaz vilayətinin cənub yamacını altı aqroiqlim rayonuna ayrıldığını bildirmişdir. Qeyd edilən rayonların hər birinin kənd təsərrüfatı sahələrinin inkişafında özünəməxsus yeri və əhəmiyyəti vardır.
İqtisadiyyatı
Rayon, iqtisadiyyatı üzrə həm yerləşdiyi coğrafi iqtisadi rayonda, həm də respublikada fərqlənir. Turist axını səbəbi ilə geniş inkişaf etmiş sektorlardan biri turizmdir. İqtisadiyyatının əsasını heyvandarlıq, taxılçılıq, tütünçülük, üzümçülük və baramaçılıq təşkil edir. Kənd təsərrüfatı məhsulları emalı müəssisələri fəaliyyət göstərir. Rayonda tütün, buğda və arpa yetişdirilir, barama saxlanılır. Rayonun ərazisində sənaye əhəmiyyətli gillər, şist, əhəng daşı, çınqıl, çay daşı, mişar daşı yataqları və mineral bulaqları vardır. Dübrar-Babadağ qalxanının Qəbələ ərazisindəki davamında, Vəndam qəsəbəsindən 4–5 km və Laza kəndindən 3 km şimalda əhəng daşı yataqlarına da rast gəlinmişdir, lakin sıldırımlı dağlıq relyef şəraiti bu yataqların mənimsənilməsini çətinləşdirir. Vəndam qəsəbəsi, Həzrə və Seyidqışlaq kəndlərinin ərazisində inşaat əhəmiyyətli əhəng daşı, bu ərazinin sakinləri tərəfindən müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunmuşdur. Qəbələ şəhərinin şimal-qərbində geoloji ehtiyatı 7 min m3 olduğu müəyyən edilmişdir. Küsnət, Böyük Əmili, Çuxur Qəbələ, Soltannuxa, Tövlə, Dizaxlı, Yengicə kəndlərinin ərazisində isə müxtəlif keyfiyyətə malik inşaat gilləri tapılmışdır. Rayonda adları çəkilən yataqlardan yerli əhali hələ eramızdan əvvəldən bu günə qədər tikinti materialları və məişət qabları istehsalında geniş istifadə etmişlər. 1933-cü ildə Vəndam qəsəbəsinin "Şəhərgah" adlanan ərazisində qalınlığı 1,8 m olan boz kömür yatağı kəşf edilmişdir. Geoloji ehtiyatı az olduğu üçün hasilatı iqtisadi cəhətdən əhəmiyyətli hesab olunmur.
17 noyabr 2011-ci ildə Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Qəbələ Beynəlxalq Aeroportu açılmışdır.
Kənd təsərrüfatı
thumb|220x220px|Qəbələ, [[Mıxlıqovaq kəndində fındıq ağacları.]] 2019-cu ilin yanvar-iyun aylarında rayonda kənd təsərrüfatı müəssisələri, ailə kəndli və ev təsərrüfatlarında 27,0 milyon manatlıq məhsul istehsal olunmuşdur. Bu da, 2018-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 3,4 milyon manat çoxdur. Rayonda dənli və dənli paxlalıların yetişdirilməsinə mühüm yer verilir. Bununla yanaşı, rayonda yem bitkiləri, texniki bitkilər, kartof, tərəvəz də yetişdirilir. Buğda, arpa, qarğıdalı kimi dənli bitkilər də rayon əkinçiliyində mühüm yer tutur. Kənd təsərrüfatının digər qolu olan heyvandarlıq da rayonda inkişaf etmişdir. İnək, camış, qoyun, keçi, donuz və quş fermaları rayonda üstünlük təşkil edir. 22,843 inək və camış, 19,201 qoyun və keçi, 845 baş donuz olmaqla, rayonda ümumilikdə 45,888 baş iri-buynuzlu mal-qara vardır.
Əmək ehtiyatı
thumb|220x220px|2016-cı ildə xidmətə açılmış Qəbələ rayon [[ASAN xidməti]] Rayonun sosial infrastrukturunun və əhalinin rifahının daha da yaxşılaşdırılması istiqamətində dövlətin həyata keçirdiyi siyasət uğurla davam etdirilir. Əhalinin işlə təmin edilməsi, yerli təşkilat olan Qəbələ Rayon Məşğulluq Mərkəzi tərəfindən həyata keçirilir.
2008–2013-cü illəri əhatə edən regionların sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramının və həmçinin yoxsulluğun azaldılması və iqtisadi inkişaf üzrə Dövlət Proqramının əsas müddəalarının uğurla həyata keçirilməsi nəticəsində rayonda yoxsulluğun səviyyəsi kəskin şəkildə aşağı düşmüş, işsizlərin sayı minimuma enmişdir.
Rayonda əsas əmək ehtiyatı mənbələri təhsil və səhiyyə ocaqları, turizm, istehsal və xidmət obyektləri, şirkət və firmaların yerli satış şəbəkələri və tikinti sahələridir.
Hər il açılan yeni iş yerləri, əhalinin məşğulluğunu daha da artırır. Əmək ehtiyatı bazasına görə rayonda Vəndam, Nic qəsəbəsi və Nohurqışlaq kəndi fərqlənir. Rayonda 2018-ci ildə orta əmək haqqı 358,80 ₼ təşkil etmiş, ümumilikdə 1936 yeni və daimi iş yeri açılmışdır. Rayonda işsizlik aşağı səviyyədədir. Belə ki, işsiz statusu alan şəxslərin sayı 110 nəfər təşkil edir ki, bu da ümumi rayon əhalisinin heç 1%-i belə etmir. 2013-cü ildə Qəbələnd əyləncə mərkəzi, 2014-cü ildə Gilan qida şəhərciyi, 2016-cı ildə Qəbələ rayonu ASAN Xidməti, 2019-cu ildə yaradılmış AzərXalça fabriki ilə rayondaki işsizlik minimum həddə çatmışdır.
Ticarət və iaşə
Son zamanlarda rayonda ticarət və iaşə obyektlərinin sayı sürətlə artmaqdadır. Bir çox yerli və xarici nəhənglər də rayona xüsusi diqqət yetirir. 2018-ci ildə rayonda pərakəndə ticarət dövriyyəsi 188,8 milyon ₼ olaraq, əvvəlki illərdən böyük miqdarda fərqlənmişdir. İaşə dövriyyəsində isə çəkisi 14,554 milyon ₼ olmuşdur. Rayonun ölkə üzrə ümumi pərakəndə ticarət dövriyyəsində xüsusi çəkisi 0,51% olmuşdur.
Turizm
thumb|Rayonda hər il keçirilən [[Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivalı rayona turist axınını sürətləndirir.]] Turizm rayon iqtisadiyyatının əlverişli bir hissəsi olmaqla kiçik və orta sahibkarlıq üçün möhkəm baza yaradır. Rayonda turizmin inkişafı yeni iş yerlərinin açılmasına kömək edir, regionun infrastrukturunun formalaşdırılmasında mühüm rol oynayır. Qəbələdə istehsal sahəsinin planlı şəkildə inkişaf etdirilməsi də turizm sənayesinin inkişafı ilə bağlıdır, bax: gabalatours
Qəbələnin son illər bir sıra beynəlxalq mədəni-kütləvi tədbirlərə ev sahibliyi etməsi də bu rayona işgüzar səfərə və istirahətə gələnlərin sayını dəfələrlə artırmışdır. Artıq ənənə halını almış və hər ilin yay aylarında keçirilən Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivalında dünyanın 20-yə yaxın ölkəsindən dünya şöhrətli musiqiçilər iştirak edirlər. Festivalda səsləndirilən klassik musiqiləri canlı dinləmək üçün yüzlərlə yerli və xarici left|thumb|221x221px|Qəbələdə yerləşən 5-ulduzlu otel [[Qafqaz Sport Hotel.]] musiqi həvəskarları Qəbələyə təşrif buyururlar. Qonaqlar musiqi bayramında iştirak etməklə yanaşı, rayonun müasir turizm obyektlərində dincəlir, tarixi abidələri ilə tanış olur, əsrarəngiz təbiətini seyr edirlər. Hər il iyunun 15-də Qəbələ rayonunda turizm mövsümünə rəsmən start verilsə də, yaz aylarının sonu ilə birlikdə, artıq mayın ortalarından başlayaraq turistlərin bu əraziyə intensiv axını müşahidə olunur.
Əhali
Rayonun əhalisinin ümumi sayı 107,786 nəfər (2020) olmuşdur. Əhalinin 51%-ni kişilər, 49%-ni isə qadınlar təşkil etmişdir. 32,064 nəfər şəhər, 61,588 nəfər isə kənd əhalısi olmuşdur. Rayon üzrə əhalinin sıxlığı, hər 1 km²-ə 69 nəfərdir. Orta ömür müddəti 70 ildən çoxdur. 70 yaşdan yuxarı sakinlərin sayı 3417 nəfər, bunlardan 186 nəfərin yaşı isə 85-dən yuxarıdır. Əhalisinin 73,667 nəfərini azərbaycanlılar, 16,020 nəfərini ləzgilər, 3697 nəfərini udilər, 139 nəfərini türklər, 89 nəfərini ruslar, 10 nəfərini tatarlar, 8 nəfərini ukraynalılar, 7 nəfərini talışlar, 3 nəfərini ermənilər və 12 nəfərini isə digər millətlərin nümayəndələri təşkil edir. Rayonun şimal hissələrində ləzgilərin sayı daha çoxdur.
Əhalisinə görə Qəbələnin ən çox əhalisi olan 8,943 nəfər ilə Vəndam qəsəbəsi, ən az isə 44 nəfər ilə Küsnət kəndi olmuşdur. 5,744 nəfər sakin ilə Nic, 4,962 nəfər ilə Bum qəsəbəsi, 3,798 nəfər ilə Mıxlıqovaq, 3,041 nəfər ilə Nohurqışlaq, 2,804 nəfər ilə Zarağan, 2,618 nəfər ilə Tüntül, 2557 nəfər ilə Soltannuxa, 2,512 nəfər ilə Mirzəbəyli, 2,149 nəfər ilə Aydınqışlaq, 2,008 nəfər ilə Yeni Dizaxlı, 1,944 nəfər ilə Qəmərvan, 1,888 nəfər ilə Yenikənd, 1,876 nəfər ilə Tikanlı, 1,631 nəfər ilə Uludaş, 1,567 nəfər ilə Böyük Pirəli, 1,544 nəfər ilə Həmzəlli və 1,527 nəfər ilə Əmirvan kəndi, rayonun ən böyük kəndləri siyahısında yer alır. Əhalisi 1,000 nəfərdən az olan digər kəndlərin ümumi əhalisinin sayı isə 28,133 nəfərdir.
Rayonun ümumi əhalisinin 54,286 nəfəri kişi, 52,358 nəfəri isə qadındır. 10,281 nəfər ilə əhalinin böyük hissəsini 25–29 yaş aralığı əhatə edir. 0–4 yaş aralığı sakinlərin sayı 9,608, 5–9 yaş 9,602, 10–14 yaş 7,102, 15–19 yaş 7,283, 20–24 yaş 9,297, 30–34 yaş 8,893, 35–39 yaş 6,970, 40–44 yaş 6,333, 45–49 yaş 6,635, 50–54 yaş 7,123, 55–59 yaş 6,854, 60–64 yaş 4,749, 65–69 yaş 2,497, 70 yaşdan yuxarı isə 3,417 nəfərdir. 2018-ci ildə rayonda 792 nikah, 112 boşanma qeydə alınmışdır. 29 uşaq isə 1 yaşına çatmadan vəfat etmişdir. 545 ölən, 1,716 doğulan sakin ilə rayonun təbii artımı 1,171 nəfər olmuşdur.
Görkəmli şəxslər
General-mayor Polad Həşimov — Qəbələ şəhərinin mərkəzində yerləşən Şəhidlər Xiyabanının qarşısından keçən küçəyə Polad Həşimovun adı verilib. Küçənin başlanğıc nöqtəsi Həzi Aslanov küçəsi ilə kəsişmədən başlayaraq son nöqtəsi Arif Haqverdiyev küçəsi ilə kəsişməyədək davam edir.
İdman
Həmçinin, rayonda 1995-ci ildən bəri Qəbələ rayon Gənclər və İdman idarəsi fəaliyyət göstərir. İdarə rayonda Dövlət Gənclər və Dövlət İdman siyasətini həyata keçirir. İdarənin nəzdində ictimai əsaslarla hazırda taekvondo, sərbəst güləş, cüdo, karate, kikboksinq, boks, armrestlinq, sayokan döyüş növü üzrə bölmələr fəaliyyət göstərir. Həmin bölmələr rayon mərkəzində və bir sıra yaşayış məntəqələrində fəaliyyət göstərir. İdarənin fəaliyyəti Gənclər və İdman Nazirliyi və rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən razılaşdırılmış iş planına uyğun olaraq gənclər siyasətinin həyata keçirilməsinə və idmanın inkişafına istiqamətlənmişdir.
Azərbaycanın peşəkar futbol klublarının iştirak etdiyi Premyer Liqada Qəbələ FK ilə təmsil olunur. Avrokubokun 2014–2015 mövsümündə Avropa Liqasının pley-off mərhələsində Yunanıstanın Panatinaykos klubunu iki oyunun nəticəsinə görə məğlub edərək Avropa Liqasının qrup mərhələsinə vəsiqə qazanmış Azərbaycanın nadir futbol klublarından biridir.
Həmçinin, rayonda Qəbələ atıcılıq klubu kimi bir çox həvəskar və beynəlxalq səviyyəli idman quruluşları fəaliyyət göstərir.
Təhsil
right|thumb|Rayonun peşə məktəblərindən biri olan [[Qəbələ Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzi.|223x223px]] Rayonda, Təhsil Nazirliyinin bir qolu olan Qəbələ Rayon Təhsil Şöbəsi yer alır və rayonun bütün təhsil qurumlarının nəzarəti bu təşkilata tapşırılıb. Rayonda ümumilikdə 96 təhsil qurumu yer alır. Bunlara 23 bağça, 5 məktəbdənkənar tərbiyə müəssisəsi, 53 tam orta məktəb, 11 ümumi orta məktəb və 4 ibtidai məktəb aiddir. Rayonda hər il yerli olimpiyadalar keçirilir. Bundan əlavə, Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən hər il mütəmadi olaraq təhsil ocaqları əsaslı təmir edilir, istifadə müddətini başa vurmuş avadanlıqlar yeniləri ilə əvəz olunur. İldən-ilə rayonun kənd və qəsəbələrində məktəblərin idman zalları əsaslı təmir edilir və yeni zallar tikilir.
Qəbələ rayonunun turizm sektorunun təqdirəlayiq inkişafı nəticəsində, yeni ixtisaslı kadr əldə etmək üçün rayonda Qəbələ Turizm və Otelçilik üzrə Peşə Tədris Mərkəzi fəaliyyət göstərir. Bununla yanaşı, rayonda Qəbələ Peşə məktəbi də vardır. Rayonda 2 peşə məktəbi fəaliyyət göstərir.
Rayon məktəblərində ümumilikdə 22,356 nəfər təhsil alır ki, bunlardan 11,656-sı kişi, 10,700-ü qadındır. Əhalinin 98,5%-i oxuma-yazma bacarır. Bununla yanaşı rayonda 27 kitabxana, 36 klub, 3 muzey yer alır.
Maddi-mədəni irsi
Qəbələ rayonunun ən məşhur tarixi-mədəni abidəsi – eramızın I əsrinə aid yazılı mənbələrdə (Pliniy və b.) adı çəkilən qədim Qəbələ şəhəridir. 1800 ildən çox mövcud olmuş Qəbələ şəhəri 600 il ərzində Qafqaz Albaniyası dövlətinin paytaxtı olmuşdur. Qədim şəhərin xarabalıqları rayon mərkəzindən 15 km məsafədə, Qaraçay və Covurlu çayının arasındakı ərazidə yerləşir.
Bundan başqa rayonda yüzlərlə digər tarix və mədəniyyət abidəsi var. Onlara misal olaraq Əmili kəndində IV–VIII əsrlərə aid alban məbədini, Bum kəndində XIX əsrə aid məscidi, Bayramkoxa kəndində IX–XIV əsrlərə aid Ustacan qalasını, Şəfili kəndində XVII əsrə aid məqbərəni, Həmzəli kəndində XVI əsrə aid Şıxbaba pirini, Komrad dağının zirvəsindəki Komrad pirini, Nic kəndində Hacı Qərib məscidini və XIX əsrdə yaşamış Bolu bəyin yaşayış evini göstərmək olar. Həzrə kəndində Şeyx Bədrəddin və Şeyx Mansur məqbərələri XV əsrə aid edilir.
Nic kəndinin yaxınlığında Yalovlu dağda eramızdan əvvəl III–I əsrlərdə insan məskənləri olmuşdur. Bu ərazidə dəmir bıçaqlar, xəncərlər, qılınclar, tuncdan hazırlanmış üzüklər, qızıl sırğalar, dəyirman daşları və başqa əşyalar aşkar edilmişdir. Azərbaycanın şimal ərazisində dağlıq və Aran rayonlarda həmin dövrə aid arxeoloci mədəniyyət elmdə Yaloylu mədəniyyəti adlanır.
Yerli media
Sovet dövründə Qəbələdə Qalibiyyət qəzeti nəşr olunurdu.
"Gabalacity.net"
Bir qrup qəbələli gənc tərəfindən hazırlanan Gabalacity.net internet adresi Qəbələ rayonu barədə məlumatların ötürülməsi, rayonun turizm potensialının tanıdılması məqsədi daşıyır. www.gabalacity.net
"Qəbələ" qəzeti
Hazırda Qəbələ rayon İcra hakimiyyəti və redaksiya kollektivinin təsisçiliyi ilə nəşr olunan qəzet 1933-cü il oktyabr ayının 15-də 2 səhifəlik "Bolşevik mübarizi" adı ilə işıq üzü görmüşdür. Sonralar "Mübariz", "Yeni həyat", "Qalibiyyət", "Qəbələ" adları ilə çap olunan qəzetin bu dövrlər ərzində 16 redaktorundan 3-ü – Baba Qəhrəmanov, Ramazan İsmayılov və Əziz Əzizov müəyyən fasilələrdən sonra ikinci dəfə qəzetin redaktoru olmuşlar. Qəzetdə uzun müddət şöbə müdiri işləmiş şair Tacəddin Şahdağlı da bir müddət qəzetə redaktorluq etmişdir.
Qardaşlaşmış şəhərlər
Şəhərlərarası əlaqələrin gücləndirilməsi məqsədilə Qəbələ rayonu rəsmi olaraq 5 şəhər ilə qardaşlaşmışdır.
2015 Yüngül atletika üzrə Dünya çempionatı – kişilər arasında 50 km yürüşü
2015 Yüngül atletika üzrə Dünya çempionatında kişilər arasında 50 km yürüşü avqustun 29-u Pekin Milli Stadionunnda keçirilmişdir.
Rekordlar
Yarışdan əvvəl rekordlar aşağıdaki kimi idi:
Cədvəl
Bütün vaxtlar yerli vaxt ilə göstərilib (UTC+8)
Bursera tonkinensis
(Bursera tonkinensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
2015 Yüngül atletika üzrə Dünya çempionatı – kişilər arasında 50 km yürüşü
Nəticələr
Yarış saat 07: 30-da başladı.
Santa-Barbara qraflığı (Kaliforniya)
Santa-Barbara — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatında yerləşən qraflıq. Qraflığın əhalisi 2010-cu il hesablamasına görə 421,625 nəfər olmuşdur. Mərkəzi Santa-Barbara, ən böyük şəhəri isə Santa-Mariyadır.
Müqəddəs İttifaq
{{legend|#ffd42aff| Avstriya İmperiyası}} {{legend|#4d4d4dff| Prusiya krallığı}} {{legend|#008000ff| Rusiya imperiyası}} ]] Müqəddəs İttifaq — Rusiya, Avstriya və Prusiya monarxları tərəfindən yaradılan koalisiya. İttifaq 1815-ci il 26 sentyabrda Napoleonun son məğlubiyyətindən sonra rus çarı I Aleksandrın təklifi ilə Parisdə yaradılmışdır.
Yaradılması
Tədqiqatçılar "Müqəddəs İttifaqın" mövcudluq və tarixini üç dövrə bölürlər:
Birinci dövr – 1822-ci ilə qədər davam edən 7 illik dövrü əhatə edir ki, bu "Müqəddəs İttifaqın" ən qüdrətli dövrüdür. Bu dövrdə "Avropa Konsertinin" iştirakçıları arasında fikir birliyi və fəaliyyət həmrəyliyi özünü aydın şəkildə göstərir ki, Aaxen, Troppou-Laybax və Verone konqresləri keçirilir.
İkinci dövr – 1823–1830-cu illəri əhatə edir və Fransada İyul monarxiyasının qurulması ilə başa çatır. Dövrün başlıca epizodu fransız qasidlərinin İspaniyaya müdaxiləsi və kral VII Ferdinandın hakimiyyətinin bərqərar olmasıdır. 1822-ci ilin avqustunda Kestelrinin özünə qəsd etməsindən sonra, sentyabrda onun yerini istedadlı ingilis diplomatı və antirus görüşləri ilə məşhur olan Corc Kanpinq tutur.
Üçüncü dövr – 1830-cu il iyul monarxiyasının qurulmasından başlayır və Krım müharibəsi ərəfəsinədək davam edir, tədricən Avropa dövlətlərinin əvvəlki həmrəyliyi arxa plana keçir.
Tolmaçova bacıları
Anastasiya və Mariya Tolmaçova (Rusca:Анастасия и Мария Толмачёвы; 14 yanvar 1997) Buxarestdə keçirilən 2006 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində "Vesenniy Jazz" mahnısı ilə Rusiyanı təmsil etmiş və qalib olmuşdurlar.
15 mart 2014 tarixində əkiz bacıların 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "Shine" mahnısı ilə Rusiyanı təmsil edəcəyi elan edildi.
Məğlubiyyət (şahmat)
Məğlubiyyət — Şahmat termini
Şahmatçının vaxtı ötürməsi, təxirə salınmış gedişdə düzgün olmayan gedişi etməsi və ya özünü məğlub sayması. Bundan əlavə yarışların keçirilməsi qaydalarını pozduğu zaman da şahmatçıya məğlubiyyət elan edilir.
Aryen Robben
Aryen Robben — hollandiyalı futbolçu. Hücumçu arxası və sağ cinahda oynayır. Hollandiyada iki dəfə ilin futbolçusu seçilmişdir.
Klub karyerası
Robben, futbol karyerasına anadan olduğu Qroningen şəhərinin Qroningen futbol klubunda başlamışdır. Liqada ilk oyununa Tventeyə qarşı oynamışdır. Robben ilk sezonunda 18 oyuna 2 qol vurmaqla komandada ilin futbolçusu seçilmişdir. İkinci sezonunu daha yaxşı keçirən Robben 28 oyuna 6 qol vurmuş və il sonunda 3.9 milyon € qarşılığında PSV klubuna transfer olunmuşdur.
Robben, burada da ilk sezonun yaxşı keçirmiş və 33 oyunda 12 qol vurmuşdur. Bu uğurlardan sonra Mançester Yunaytedin baş məşqçisi Aleks Ferqyuson, Robben üçün 8 milyon € təklif etmiş, lakin rəhbərlik qəbul etməmişdir. 2003-04 sezonunu yaxşı keçirməsə də, il sonunda 12 milyon € qarşılığında Çelsiyə transfer olunmuşdur.
22 avqust, 2007-ci ildə İspaniyanın Real Madrid klubu ilə 5 illik müqavilə bağlamışdır. 2009-10 sezonunda Florentino Perezin prezident seçilməsi və Kriştiano Ronaldo və Kakanın transferlərindən sonra komandadan ayrılmağa qərar vermişdir.
28 avqust, 2009-cu ildə təxminən 25 milyon € qarşılığında Almaniyanın Bayern Münhen klubuna transfer olunmuşdur. Robben, yeni klubunda axırıncı dəfə Roy Makaayın geyindiyi '10' nömrəli forma ilə çıxış etmişdir. 2013-cü ildə klubu ilə birlikdə UEFA Çempionlar Liqasını qazanmışdır. 19 mart, 2014-cü ildə Bayern Münhen ilə müqaviləsini 3 il daha uzatmışdır.
Müxtəlif rəngli fillər (şahmat)
Müxtəlif rəngli fillər — Şahmat termini
Rəqiblərin müxtəlif rəngli xanalarla hərəkət edən filləri.
Guioa acuminata
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ardaqış (Baltas)
Ardaqış — Başqırdıstan Respublikası nın Baltas rayonu nda yerləşən kənd. Kənd, Nijnekarışev kənd şurası nın tərkibindədir. 2010-cu ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndin əhalisi 37 nəfərdir.
Coğrafi mövqe
Kənd, rayon mərkəzindən 21 kilometr, ən yaxın dəmiryolu stansiyası ndan isə 86 kilometr uzaqlıqdadır.
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar (96%) üstünlük təşkil edir.
Santa-Klara qraflığı (Kaliforniya)
Santa-Klara — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatında yerləşən qraflıq. Qraflığın əhalisi 2010-cu il hesablamasına görə 1,685,585 nəfər olmuşdur. Mərkəzi San-Xose şəhəridir.
Mehmanxana
right|200px|thumb|Otel Llao LLao, Bariloche ([[Argentina)]]
Mehmanxana, hotel, otel və ya qonaq evi — Başqa yerdən gələn turistlərin və qonaqların müvəqqəti yaşaması üçün xüsusi təhcizatlı otaqları olan obyekt.
Mehmanxanaların təsnifatlaşdırılması meyarları
Mehmanxanalar müxtəlif meyarlara görə təsnifləşdirilir:
1. Komfort səviyyə;
2. Nömrə fondunun tutumu;
3. Mehmanxanaların funksional təyinatı;
4. Mehmanxananın yerləşdiyi yer;
5. Mehmanxananın işləmə müddəti;
6. Qonaqların yeməklə təminatı;
7. Qonaqların qalma müddəti;
8. Qiymətlərin səviyyəsi.
B – B pansion
right|200px Bu özəl sektora aid edilir, pansion hər hansı bir evin daxilində hazırlanır və eyni müəssisədə sahibkar da yaşayır. Pansiona bed və breakfast yəni yataq və səhər yeməyi daxildir. Ev kimi fəaliyyət göstərən pansionlara adətən 6 nəfərdən artıq qonaq qəbul edilmir. Həmçinin ulduz verilmir. Ev kimi şərait, eyni zamanda isti yemək istəyirsinizsə belə yerlərə müraciət edə bilərsiniz. Əgər ev sahibi xoşagələn biri deyilsə, sizi yalnız çay və soyuq yeməklə qarşılayaq, eyni zamanda pis xidmət göstərəcəkdir. Belə pansionlarda bəzən sutkalıq xidmət, mini bar, otaqlarda fen, bəzən hətta özəl duş və vanna otaqları da olur. Bəzi hallarda isə sizin vanna otağınız özəl olsa da, tualeti başqaları ilə birlikdə istifadə etməli olursunuz. Sonuncu mənfi cəhət isə pansionlar heç vaxt kurort mərkəzlərində yerləşmir.
Lakin bütün bu mənfi cəhətləri müsbətə çevirən əsas mərhələ qiymətlərin olduqca ucuz olmasıdır, hansı ki otaqların biri 20 – 30 dollara verilir. Türkiyə, Xorvatiya, hətta Qərbi Avropa ölkələrində pansionların qiymətləri belədir. Ev sahibləri daima müştəri qazanmaq üçün çalışırlar ki, yüksək səviyyəli və rahat xidmət təklif etsinlər. Lakin tur firmalar çox az hallarda pansionlarla çalışır, çünki ev sahibləri turistlərlə işləməyə üstünlük verirlər. Onlar tur firmalara komisyon ödəməkdən boyun qaçırırlar.
Qonaq evi
right|200px Ev sahibləri öz yerləşmə müəssisələrini genişləndirmək və böyütmək üçün özlərinə aid guest house (qonaq evləri) aça bilərlər. Bu kimi yerlər B–B- dən keyfiyyətcə yüksək olur. Amma adi hotellərdən aşağı səviyyəyə malik olur. Qonaqlar üçün nəzərdə tutulmuş otaqların sayı 4 – 10 arasında dəyişir, eyni zamanda yalnız ev sahibi deyil, təyin edilmiş işçilər də burada fəaliyyət göstərir.
Son zamanlar bu kiçik qonaq evlərində ulduzlar meydana gəlməyə başlamışdır, amma xidmət olduğu kimi qalmışdır. Keyfiyyət və rahatlıq en– suite, yaxud da private kimi dəyərləndirilir. Qonaqlar üçün bir otaqlı nömrələr verilir. Səhər yeməyi isti yaxud soyuq olmalıdır, əlbəttə ki, isveç masa sı kimi formalaşmır. Adətə qonaq evlərinə sahib insanlar içki üçün lisenziya almır, bununla əlaqədar olaraq siz də gecələr bir rumka içə bilməyəcəksiniz. Qeyd edək ki, çox az hallarda təmiz Guest house– lara rast gəlmək olar.
Hostel
right|200px Şəhər yataqxanaları bura aid edilir, hansı ki, ümumi yerləşməyə malikdir və 2–20 arası şəxsin məskunlaşmasına imkan var. Buradakı yataqlar iki mərtəbəlidir. Bəzən otaqlarda qızlar və oğlanlar üçün ayrıca soyunma otaqları da mövcud olmur. Lakin Avropada gecələmə və səhər yeməyi adambaşına 10–15 dollara qədər qiymətləndirilir. Bu kimi faktlar da belə yerlərdə daha çox gənclərin məskunlaşmasına səbəb olur.
Lakin hostellərin olduqca sərt qaydaları vardır; məsələn otaqların təmizlənməsi zamanı hoteldə qalmağa icazə verilmir, gecələr özünüz işığı yandıra bilməzsiniz, spirtli içkilərdən və siqaretdən istifadə qəti qadağandır. Hostellərdə adətən ümumi restoran olur, eyni zamanda internetə çıxışı olan kompüter və televizor da rast gəlinəndir. Çox az hallarda hostellər tarixi rayonlarda yerləşir, hətta bütün qalanı da əhatə edə bilər. Hostellər qonaqları cəlb etmək üçün ekskursiya proqramları təklif edirlər, hansı ki, ucuz qiymətə olur.
Lodge
right|200px Şəhər hotelidir, adətən yol kənarlarında və avtomobil yollarının üzərində yerləşir. Qonaqlar burada bir ən uzağı iki gecə qalırlar. Onlara lazım olan təmiz yataq və duşa burada rast gəlmək mümkündür. Adətən qalmaq üçün səhər yeməyi daxil edilmir, otaqların qapısı isə restorana doğru açılır, istənilən şəxs büdcəsinə uyğun olaraq xörək sifariş edə bilər.
Nömrələr sadədir, vanna otağında artıq sabunlara rast gələcəksiniz, köhnə iki – üç kanalı göstərən televizor, ümumi kondisioner bu hotellərdə rast gəlinir. Bütün bunlara baxmayaraq otaqlar səliqəli və təmiz olur, hətta rahatlıq da var.
Bu otaqların alınması zamanı siz bir otağı bütövlükdə də məbləğini ödəyərək əldə edə bilərsiniz. Lakin lodclarda xüsusi özünüz üçün aldığınız şəxsi otaqlar olduqca bahadır, lakin ailəvi və dörd kravatdan ibarət olan otaqların qiyməti qismən aşağıdır.
Small Hotel
Əgər sizin müəssisənizin əvvəlində hotel sözü istifadə edilibsə, burada sözsüz ki, ulduz verilmə prinsipi həyata keçiriləcəkdir. Small sözü (balaca) oteldə 20–dən artıq olmayan nömrənin nümayişidir. Burada səhər yeməyini yemək üçün gözəl otaq olur, həmçinin çox da böyük olmayan qonaq otağı, eyni zamanda individual hazırlanmış nömrələr diqqət cəlb edir.
Əlbəttə ki, belə yerdə tennis salonunun və hovuzun olmasını düşünməyin. Lakin belə balaca hotellərdə ulduzların verilməsi də yüksək səviyyədə aparılmır və yüksək ulduzlar verilmir. İnfrastrukturun çatışmazlığı ulduzun da az olmasına səbəb olur. Həmçinin keyfiyyət və interyer də bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Qiymətə səhər yeməyi daxil edilir, lakin hotelin restoranında nahar etmək, hətta içmək də mümkündür. Balaca hotellər Qərbi Avropa ölkələrinə aid edilir, daha çox romantik ərazilərdə istifadəyə verilir, hətta tarixi yerlərdə və qalalarda olur.
Resort Hotel
Ümumiyyətlə resort sözü (hərfi tərcüməsi kurort deməkdir) böyük hotellər üçün spesifikdir və güclü idman, əyləncə infrastrukturuna malikdir. Bu tanınmış ad daha çox Avropa ölkələrində 4 və 5 ulduzlu hotellərə aid edilir, hətta Asiyada 3 ulduzlu hotellər də resort adlana bilər. Həmçinin sahil zonasında yerləşir, hətta kurort ətrafına aid edilir.
Əlbəttə ki, belə hotellərdə aktiv həyat tərzi keçirən insanlar məskunlaşır, həmçinin yüksək səviyyəli əyləncə axtarırlar. Buna görə də resort hotellərdə hovuzlar olur, bəzilərində isə bir neçə hovuzun olması da mümkündür. Bununla yanaşı sauna, mini klub, trinajor zalı yaxud fitnes mərkəzi, tennis kortu, şəxsi diskoteka, uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş mini klub bura aid edilir. Həmçinin hotelin yerləşdiyi ərazidən asılı olaraq hoteldə qolf sahəsi, dayvinq məktəbi, sörfinq mərkəzi də görmək olar. Bütün bunlar sağlam və əyləncəli şəkildə keçirilən istirahətə müsbət təsir göstərir. Qiymətə səhər yeməyi və nahar, hətta all pansion, yaxud all inclusive də daxil edilir.
Holiday Village
Holiday Village sözü tərcümədə istirahət üçün balaca kənd mənasını ifadə edir, deməli sizi ailəvi, rahat, sadə istirahət gözləyir. Village sözünə hotellərdə rast gəlmək mümkündür, lakin aşağı ulduzlar verilir, bəzən isə HV–1 beş ulduzlu, HV–2 dörd ulduzlu olur. Sizə taxtadan hazırlanmış kotteclərdə belə qalmağı təklif edə bilərlər. Bu zaman sizin yeriniz kafeldən, vanna otağınız duş kabinəsindən ibarət olacaqdır. Eyni zamanda böyük olmayan, dörd, beş kanalı tutan televizor olacaqdır, nömrədə kreslo və böyük yataq olmayacaqdır. Lakin ərazi əyləncəli olacaqdır, güclü animasiya heyəti burada işləyir, maraqlı və ailəni cəzb edən istirahət sizə təklif edilir. Belə yerlərdə ən böyük diqqət uşaqlara həsr edilir, həmçinin mini klublar da fəaliyyət göstərir.
SPA
Bu sözdə iki sözün birləşməsi istifadə edilir; Resort – Spa, bu da artıq hoteldə əla SPA mərkəzinin olmasını sübut edir. Məhz SPA yalnız gözəllik kabineti deyil, hansı ki, sizə güclü maskalar və manikur təklif edilir. SPA mərkəzlərində sizə müasir metodlardan istifadə, üz və dərinin mineral sularla müalicəsi daxildir. Hətta qədim ölkə adətlərinə aid edilən SPA mərkəzləri də vardır.
Self–Catering Apartments
Bu adi mənzillərdir, hansı ki, yataq otaqlarının yanında yemək otağı və mətbəx bölməsi də sizin iradənizə verilir. Həmin mətbəxdə ən azı soyuducu, mikrovalnovka, boşqablar da yer alır. Bahalı və rahat apartamentlərdə pilitə, rahat yemək stolu, yumşaq mebel, həmçinin paltar və qabyuyan maşın da yerləşdirilir. Bütün bunların olmasına baxmayaraq, çatışmayan cəhət xidmətdir, hansı ki, hərə yeməyini hazırlasın və sənin yerini yığsın.
Apartamenti müvəqqəti ev də adlandırmaq mümkündür, burada ailə ilə birlikdə yaşamaq olar, həmçinin məhzulları yaxındakı mağazalardan da almaq məsləhətlidir. Bütün bunlar restoran və kafelərə edilən maddi sərfiyyatı azaldır. Bizim bazarda apartamentlər hələ ki, geniş yayılmayıb. Çünki bizim insanlar ildə bir dəfə istirahət etməyə üstünlük verirlər, bu zaman da bütün xidmətləri göstərəcək heyət axtarırlar. Avropalılar isə durmadan səyahət edən insanlar olduğu üçün onlar belə yerlərə xüsusi əhəmiyyət verirlər.
Apartamentlər müxtəlif ölüçülərə malikdir; studio (1 otaqdır mətbəx bölməsi ilə birlikdə), bir, iki yaxud üç yataq otağından ibarət olması mümkündür. Apartamentlərdə nə qədər çox otaq olsa, o qədər çox əhalinin məskunlaşması olacaqdır, lakin çox otaqlı apartamentlərə az hallarda rast gəlinir.
Apart Hotel
Eyni ölçülü mənzillərdir, bu kimi yerlər qonaq otaqlarının birləşmiş formasını özündə birləşdirir. Lakin bu nömrələrdə xadimələr vardır və otaqları yığışdırır. Eyni zamanda infrastrukturun müəyyən hissələri də daima təmizlənir. Bura hovuz, bar, restoran və başqaları daxildir. Belə yerlərdə qalmaq olduqca bahadır, lakin sizin edəcəyiniz işlər çox azdır. Adətən restoranlarda səhər yeməyini əvvəlcədən sifariş etmək və pulunu da ödəmək mümkündür. Bu xassə nahara da adi edilir. Apart komplekslərin çox hissəsi bu qaydalara uyğun istifadəyə verilir.
Beach Hotel
Beach sözü çimərlik mənasını ifadə edir və adından göründüyü kimi hotelin dəniz kənarında yerləşdiyinin siqnallarını verir. Lakin yerləşmənin düzgün ulduzların verilməsi və xidmətin səviyyəsinə aidiyyatı yoxdur.
Hüseyn xan Lələ
Hüseyn xan Lələ (?-1918) — İran Mücəzat Komitəsinin üzvü.
Həyatı
Hüseyn Lələ suçu şagirdi kimi Ağabala xan Sərdari-Əfxəmin sarayına işə düzəlmişdi. Məşrutətələblərə qoşulub Gilandan Təbrizə qədər fəaliyyət göstərmişdi.
1916-cı ildə İbrahim xan Münşizadənin təşəbbüsü ilə xainlərindən intiqam almaq üçün "Cəza komitəsi" təşkil olundu. Onun müavini Əsədulla xan Əbülfətzadə idi. Dəstəyə ilk qoşulanlar arasında Kərim Dəvatgər, Rəşidəssultan Xalxali, Seyid Murtuza, Əbdülhüseyn Saatsaz vardı.
Sonralar bu komitəyə Məmmədnəzər xan Mişkətülməmalik, Hüseyn Lələ, Ehsanulla xan Dustdar, yazıçı Mirzə Ələkbər Ərdaği, xəttat İmadülküttab və Hacı Zaman xan Kürdüstani Bahadurüssəltənə də daxil oldular.
Komitə üzvləri əvvəlcə məmləkətə xəyanət edənləri və anqlofilləri aradan götürməyə başladılar. Komitəyə təsadüfi, mənfəətgüdən tamahkarlar daxil olduqda komitənin bütün sirləri açıldı.
Hacı Zaman xan Kürdüstani komitənin bütün sirlərini açdı, onun hiyləsilə komitə uzvləri Kürdustana, Bani şəhərinə sürgün olundular, 9 ay zindanda qaldıqdan sonra azad edildilər.
Komitə üzvlərinin vasitəsilə əhalini soyub-talayan bir neçə nəfər öldürüldü. 17 fevral 1917-ci ildə Tehranda dövlət buğda anbarının rəisi Mirzə İsmayıl xan Şirazi qətlə yetirildi. Onun ingilis səfirliyi, şəxsən Vüsuqəddövlə ilə yaxınlığı vardı.
Bu vaxt Kərim Dəvatgər komitənin sirlərini açmaq fikrinə düşdü. 3 aprel 1917-ci ildə Rəşidəssultan Seyid Murtuza ilə birlikdə satqın Kərim Davətgəri cəzalandırmışdı.
1918-ci ildə Həsən Vüsuq (Vüsuquddövlə) Baş nazir təyin olundu və dərhal "Cəza komitəsi"nin butun üzvvlərini həbs etdi. Hüseyn Lələni və Rəşidüssultanı dar ağacından asdılar.
Azçiçәk şirәli
Orobus hirsutus L. = Lathyrus laxiflorus (Desf.) O. Kuntze Hündürlüyü (10) 15-30 (40) sm, gövdəsi nazik, tinli, düz və ya yuxarı qalxan, bəzən qismən çoxsaylı, yumşaq qısa tüklü, nazik, sürünən, şaxəli kökümsovu olan çoxillik ot bitkisidir. Yalançı zoğları iridir, saplaqdan uzundur, yumurtaşəıkilli və ya yumurtaşəkilli-neştərvaridir, sivriləşmişdir, üçkünc qulaqlıdır.
Yarpaq
Yarpaqlar bir cüt yarpaqcıqlardan ibarətdir; yarpaqcıqlar düzgün elliptik, qaidə və uc hissəsinə doğru daralmış, sivridir, adətən qısa sivri uculudur, 5-7 ədəd qövsşəkilli damarı vardır, uzunluğu 20–40 mm, eni 7-15 (20) mmdir.
Çiçək
Çiçək oxu 2-5 ədəd çiçəkli olub, yarpaqlara bərabər və ya ondan uzundur. Tac bənövşəyi-göyümtül rəngdədir, uzunluğu 15–20 mm-dir.
Meyvə
Paxlalar xətlidir, uzunluğu 2,5-3 sm-dir, uzun tüklüdür.
Çiçəkləməsi
(Aprel) May-İyun
Meyvə verməsi
İyun-İyul
Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ mərkəzi, Lənk. dağ. Aşağı və orta dağ qurşağında. (1700 m d.s.y.)
Yaşayış mühiti
Meşələrdə və kolluqlarda rast gəlinir. Yamacları torpaq erroziyasından qoruyur.
Dəvə
–  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Şəffaf göz qapağı
Dəvələrin gözləri qum fırtınalarından qorunmaq üçün 3 qapaqlıdır. Lakin məlum olduğu kimi, göz qapaqlarımızı yumduqda kənar mühiti görə bilmərik. Ona görə, səhrada uzun yol qət edən dəvə qum fırtınası olduqda gözü görmədən yoluna davam edə bilməz. Bu şəffaf göz qapaqları eynək kimi heyvanın gözlərini qumdan qoruyur, həm də gözləri qapalı ikən işığı görməsini təmin edir. Uzun, sıx yaradılmış kirpiklər də lazımi ehtiyacı ödəyir. Bundan əlavə, gözlərin ətrafındakı möhkəm sümüklər həm zərbələrə, həm də günəş şüalarına qarşı gözü qoruyur.
İfrazat sistemi
Dəvələrin böyrəkləri səhra şəraitinə uyğun olaraq az miqdarda maye ilə işləyir. Dəvələr möcüzəvi xüsusiyyətə malik böyrəkləri sayəsində su tapmadıqda, duzlu dəniz suyu içə bilir. Suyun geri sorulmasını təmin edən sidik kanalı da digər heyvanlardakından daha uzundur. Beləliklə, daha çox su geri sorulur və su itkisi az olur. Beləcə, su qıtlığı zamanı gündəlik 5-10 litrlik sidik ifrazını 90% azalda bilirlər. Normal şərtlərdə məməlilərin böyük hissəsi böyrəklərində yığılmış sidik qana qarışdıqda zəhərlənib ölür. Dəvələrdə isə vəziyyət fərqlidir. Dəvələrin böyrəkləri bədənlərindəki sidiyi təmizləyərək dəfələrlə qaraciyərdən keçirir. Bu yolla sudan və qidalardan maksimum faydalanırlar.
Boğazlıq dövrü
Dəvələrin boğazlıq müddəti 13 aydır. Bala dəvələr, əsasən, qış fəslində doğulurlar. Doğuş vaxtı quraq səhranın təzə otlarla örtüldüyü və çoxlu su quyusunun olduğu dövrə düşür. Balalar 1.5 il ərzində ana südü ilə qidalanırlar. Ancaq quraq mühitdə südə də qənaət etmək lazımdır. Süd ancaq balaya südvermə vaxtlarında gəlir.
Nəqliyyat vasitəsi kimi
Azərbaycanda dəmir yolu çəkilənə qədər at, qatır və uzunqulaqdan fərqli olaraq dəvə əsas yük heyvanı sayılırdı. Çünki bir dəvənin yükü 2-3 at yükünə bərabər idi. Yüklü dəvə bir gündə fasiləsiz olaraq 30–35 km, fasilə ilə isə 50 km-ə qədər yol gedə bilirdi. Yüklü dəvənin sürəti saatda 4–5 km-ə çatırdı. Dəvəyə vurulan yükün miqdara məsafədən asılı olaraq müəyyən edilirdi. Hər dəvənin yükü öz çəkisinin təxminən yarısına bərabər olmalı idi.
Azərbaycanda istehsal olunan ipək, kətan, pambıq, taxıl, boyaq maddəsi, neft, duz, şərab və s. məhsullar istər daxili, istərsə də xarici bazardan dəvə karvanları ilə daşınırdı. XIX əsrin 70-ci illərinə aid bir mənbədə deyilir ki, hər il Gədəbəydən Rusiyaya göndərilən 40 min puda qədər mis Bakıya qədər dəvlərlə gətirilirdi.
Dəvədən yükdaşıma vasitəsi kimi hərbi yürüşlar zamanı da geniş istifadə edilmişdir. Bu zaman lazım olan ərzağı və döyüş sursatını dəvə ilə daşımağa üstünlük verirdilər. Rus elçisi A. Volınski İrana səfər edərkən səyyar mağaza üçün 2000 manatlıqdan çox (təx. 28-34 baş) dəvə satın almışdı.
Adətən, bir neçə baş dəvəsi olanlar çarvadarlıqla məşğul idilər. Şarvadarlıq Quba, Şamaxı, Qəbələ və Xaçmaz kəndləri arasında geniş yayılmışdır. Təkcə Şamaxı qəzasında XIX əsrin 80-ci illərində 4282 baş dəvə var idi, həmin dəvənin sahibləri çarvadarlıqla məşğul olurdu. Dəvə ilə yük daşımaq üçün yükünü növündən asılı olaraq xüsusi dəvə çuvalından, sandıqlardan, səbətlərdən, tuluqlardan istifadə edilirdi. Əzilməyən şeylər (taxıl, un, qənd, duz) çuvala, silah, şüşə qablar və s. sandıq və səbətlərə, maye məhsulları (neft, şərab, su, bal) tuluqlara doldurulub daşınırdı.
Dəvəni yükləmək üçün onların birhürgüclülərini cahazlayır, ikihürgüclülərini isə alıqlayırdılar. Bundan sonra hazırlanmış yüklər (taylar) bir-birindən təxminən 1, 5–2 m aralı qoyulduqdan sonra, yük taylarını dəvəyə yaxın çəkir, kiçik ağacla dəvənin qabaq qıçlarına vurub onu xıxırdırdılar. Yükü ilgəkli ip və çiliklə bir-birinə çatır və dəvəzi durquzurdular.
Yakob Bernulli
Həyatı
6 yanvar 1654-cü ildə İsveçrədə doğulub.
16 avqust 1705-ci ildə İsveçrədə vəfat etmişdir.
Qras
Qras —  Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunun, Fransanın cənub-şərqində yerləşən kommun, Dənizkənarı Alplar departamenti.