cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İradə Hüseynova (biokimyaçı)
Əsas elmi nailiyyətləri
Buğda xloroplastlarının piqment-zülal komplekslərinin in vivo formalaşması və fəaliyyəti zamanı nüvə və xloroplastın genetik və zülalsintezedici sistemləri arasında qarşılıqlı əlaqənin olması aşkar olunmuş və müəyyən edilmişdir ki, bu komplekslərin formalaşmasının tənzimlənməsi, əsasən, posttranskripsiya səviyyəsində baş verir;
Müxtəlif işıq rejimlərində aparılan təcrübələr zamanı piqment-zülal komplekslərinin yığılma prinsipləri müəyyənləşdirilmiş və bu proseslərdə karotinoidlərin struktur və stabilləşdirici rolu aşkar olunmuşdur. İlk dəfə olaraq buğda bitkisində işıqla ilkin induksiya olunan ELİP zülalları müşahidə edilmiş  və onların karotinoid  birləşdirən zülallar olması sübut edilmişdir;
Tarlada və fitotronda torpaq quraqlığı şəraitində becərilən buğda bitkisində ontogenezin bütün fazalarında sərbəst radikalların yaranma səviyyələri, antioksidant müdafiə sistemləri, fotosintetik membranların struktur-funksional vəziyyəti və molekulyar markerlərlə quraqlığa davamlılıq potensialının qiymətləndirilməsi əsasında buğdanın su qıtlığına adaptasiya mexanizmləri müəyyənləşdirilmişdir;
Bərəkətli-95 bərk buğda, Əzəmətli-95 yumşaq buğda sortlarından və mədəni buğdaların yabanı əcdadları hesab olunan A genomunun donoru Triticum urartu, B genomunun donoru Aegilopus speltoides və D genomunun donoru Triticum tauschii diploid buğdalardan DREB transkripsiya faktoru geni ayrılaraq molekulyar xarakterizə edilmışdir. Genin nukleotid ardıcıllığına müvafiq amin turşusu ardıcıllığında EREBP/AP2 DNT ilə birləşmə domeni və NLS (nuclear localization signal) nahiyyəsi aşkar edilmişdir;
Azərbaycanın müxtəlif regionlarında buğda bitkisində gövdə pası törədicisinin ras tərkibinin molekulyar xarakteristikası aparılmış 17 multilokus genotip əsasında 54 nümunədə genetik müxtəliflik müşahidə edilmiş, 12 nümunənin TKTTF ras qrupuna, 42 nümunənin hələlik identifikasiya edilməmiş yeni ras qrupuna aid olduğu müəyyənləşdirilmişdir. Buğda genotiplərində qonur, sarı və gövdə pasına effektiv davamlı genlər aşkar edilmişdir;
fitoplazmalar molekulyar səviyyədə tədqiq edilmiş, patogenez zamanı bitkilərin biokimyəvi, fizioloji və biofiziki xüsusiyyətləri öyrənilmişdir. Üzüm bitkisində ’Candidatus Phytoplasma solani’ fitoplazma növünün təhlükəli ‘Bois noir’ xəstəliyi törətməsi müəyyən edilmiş, onun izolyatlarının genetik müxtəlifliyinin multilokus sekvens analizi nəticəsində stamp  geninə əsasən 4, secY geninə  əsasən 2 və  mleP1 geninə əsasən 1 elm üçün  yeni genotip aşkar edilmişdir;
“Candidatus Phytoplazma solani” fitopatogeninin həşərat vektorları mtCOI mitoxondri markeri vasitəsilə barkodlaşdırılma əsasında identifikasiya edilmişdir. Müəyyən olunmuşdur ki, bu fitoplazma növü Hyalestes obsoletus və Reptalus noahi həşəratları ilə yayilir. Dünyada ilk dəfə Reptalus noahi həşərat növünün “Candidatus Phytoplazma solani” fitoplazmasını yayması haqqında məlumat əldə edilmişdir;
Yabanı və mədəni paxlalı bitkilərdə nanovirus xəstəliklərinin bir neçə Avropa ölkəsində birgə tədqiqi zamanı Gəncədən toplanmış noxud bitkisində elm üçün  yeni nanovirus - Black medic leaf roll virus (BMLRV) identifikasiya edilmiş və onun tam genomu sekvens olunmuşdur. Azərbaycan və İspaniyadan götürülmüş lobya nümunələrində Faba bean necrotic yellow virusun (FBNYV) beş izolyatı və Azərbaycandan olan noxud, yaşıl noxud, mərcimək və lobya nümunələrində faba bean necrotic stunt virusun (FBNSV) dörd izolyatının tam sekvens olunması nəticəsində FBNSV nanovirusu Avropada ilk dəfə identifikasiya olunmuşdur;
İlk dəfə olaraq tomat bitkisində Tomato yellow leaf curl virus (TYLCV) identifikasiya edilmiş və virus izolyatı KY412552 qeydiyyat nömrəsi altında GenBank-a yerləşdirilmişdir. Virus genomunun RdRp və Nib-zülallarının C-sonluğuna və kapsid örtük CP-zülalın N-sonluğuna spesifik praymer cütləri ilə sintez olunmuş amplifikasiya məhsullarının sekvens analizləri nəticəsində ilk dəfə olaraq yemiş (Cucumis melo L.) bitkisində Potivirus ailəsinə aid Watermelon mosaic virus (WMV) identifikasiya edilmişdir (Genbank-da qeydiyyat nömrələri MG964114-MG964228). Eyni zamanda, WMV izolyatlarında G2/G1 qruplararası rekombinasiyanın olması müəyyən edilmişdir.
Baxış bəy Rüstəmbəyov
Baxış bəy Əsəd bəy oğlu Rüstəmbəyov — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü, Cavad qəzasının rəisi (1918).
Həyatı
left|thumb|147x147px|Baxış bəyin istintaq şəkli Baxış bəy Rüstəmbəyov 1870-ci ildə Salyan şəhərində anadan olub. 1890-cı ildə Bakı realnı məktəbini bitirmiş, Moskva Texniki Məktəbinə daxil olmuşdur. Oradakı təhsilini yarımçıq qoyaraq 1893-cü ildə isə Sankt-Peterburq Texnoloji İnstitutunun mexanika şöbəsinə qəbul olmuşdu. Məzun olmağa yaxın tələbə hərəkatında iştirak etdiyi üçün institutdan qovulsa da daha sonra bəroa olunmuşdur. İnstitutu bitirəndən sonra 1906-cı ilədək Şəmsi Əsədullayevin yanında müdir müavini olmuşdur. Sonra Ağa Musa Nağıyevin yanında eyni vəzifədə işləyən Baxış bəy daha sonra balıqçılıq sahəsində, 1910-1917-ci illərdə neft mədənlərində işləmişdir.
Sovet dövrü
Aprel işğalından sonra yüngül sənaye sistemində rəhbər vəzifələrdə çalışmış, balıqçılıq institutundan və texinkumunda, xalq yüngül sənaye komissarlığı yanında ixtisasartırma institutunda müəllim olaraq dərs demişdir.
Siyasi fəaliyyəti
1918-ci ildə Cavad qəzasının rəisi olmuşdur. 30 noyabr 1918-ci ildə Salyan Milli Komitəsinin iclasında alınan qərarda Komitə tərəfindən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvlüyünə namizəd göstərilmişdir. Parlamentin 8 yanvar 1919-cu ildə üzvlüyü qəbul olunmuşdur. Əvvəlcə bitərəflər fraksiyasının üzvü olan Baxış bəy Parlamentin 23 oktyabr 1919 tarixli sayca səksən yeddinci iclasında açıqlanan bəyənnaməyə əsasən səsvermə hüququnu özündə saxlayaraq Müsavat və bitərəflər fraksiyasına daxil olmuşdur.
1924-cü ildə Bakı Qarşılıqlı Kredit Cəmiyyətinin Şura üzvü idi.
Bədheybət (film, 2003)
«Bədheybət» — rejissor Petti Cenkinsin dram filmi. 2003-cü ildə birgə alman-amerikan istehsalı ilə ekranizasiya edilmişdi. Filmin süjetinə, Floridadan olan real seriyalı qatil Eylin Uornosun həyat tarixçəsi qoyulub.
Süjet
Həyatından bezmiş küçə fahişəsi Eylin Uornos barda gənc və yaraşıqlı Selbi Uoll ilə tanış olur. Məhz Selbidən, o xırdaca diqqət alır və onunla həmsöhbət olur. Bundan başqa Selbi lesbiyandır, bu da onu qadınlarla təmasa girməyə vadar eləyir. Amma Eylinlə kontakt yaratmaq çox çətindir. Eylin əvvəlcə Selbinin meyllərinə qarşı olur, lakin sonradan ona aşiq olur.
Seks müştərilə görüşdükdə (slenq ifadədə onun adı Condur — John Doe «anonim» mənasını verir). Eylin döyülməyə və zorakılığa məruz qalır. Con onun əllərini bağlayır və ona işgəncə verir, ancaq Eylin əllərini açaraq, çantasında revolveri götürür və onu gülləliyir. Conun avtomobili və bir qədər pul, nəticədə Eylinə çatır. Eylin Selbini motelə aparır, onlar ailə cütlüyü kimi yaşamağa çalışırlar. Eylin fahişəlik sənətini atmaq üçün ümidsiz cəhdlər edir — bunun üçün o bir çox kontorlara işə qəbul olmaq üçün ərizələr verir. Amma hər yerdən rədd cavabı alır — heç kimə uzunillik stajı olan keçmiş fahişə lazım deyil. Yolda onu polis saxlayır və fəhişəliyə görə onu həbs edir. Avtomobildə polis işçisi ona minet etməyə məcbur edir və sonra onu buraxır. Selbidə isə eqoist meyillər yaranır; o istəyir ki, Eylin onun istəklərini yerinə yetirsin. Bu istəklər üçün lazım gələrsə öz köhnə fahişə həyatına da qayıtsın. Yaranan münaqişə nəticəsində, Eylin müştərilərindən birini öldürdüyünü ona deyir, amma bu Selbini istəyindən daşındırmır.
Bundan sonra Eylin yenidən küçə həyatına qayıdır. Və klientləri öldürməyə davam edir. Buna baxmayaraq, o özünün yaratdığı şərəf kodeksinə əməl edir; bu kodeks, onun əclaf saymadığı klientləri öldürməyə qadağadan ibarətdir. Bu zaman isə polis kişiləri öldürən şəxsi axtarır. Oğurlanmış avtomobillə edilən təsadüfi qəza nəticəsində, 2 qoca onları yadda saxlayır və polisə şikayət edərək, onların üz cizgilərini təsvir edirlər. Onların portretlərini hər gün efirdə translyasiya edirlər. Bu görən Selbi dəhşətə gəlir. O tələb edir ki, Eylin yeni maşın tapsın (faktiki olaraq növbəti adamı öldürsün). Eylin küçədə duraraq yeni partnyor axtarışındadır. Yaşlı bir adam avtomobilini saxlayaraq onu mindirir. Eylin onunla sekslə məşğul olmağa təklif edir. Amma o seks istəmir, əksinə o kömək etmək istəyir. Ancaq stress vəziyyətində olan Eylin onu öldürür və bu onu çaşqınlıq halına gətirir. Amma yol üçün pul toplanıb və Eylin Selbiyə bilet alır ki, o öz valideynlərinin yanına gedə bilsin. O həmçinin ona bütün pullarını verir, bara gedir və orda güclü sərxoş olur. Barda o iki kişi ilə qarşılaşır, onlar onunla gəzişməyə təklif edirlər. Dostu Tomun, bu kişilərə qulaq asmamağı və tez bardan qaçmağı xəbərdarlıq etməsinə məhəl etməyən Eylin kişilərlə küçəyə çıxır və burada onu polislər saxlayır. Eylinin həbs edirlər. Həbsxanaya Selbi zəng eləyir. Eylin bu zəngə çox sevinir və qızı sakitləşdirməyə çalışır və polisin heç bir dəlili olmadığını deyir. Lakin Selbi artıq polislə əməkdaşlıq eləyir. O Eylini bütün ölüm hadisələrinə görə günahı öz üzərinə götürməyə provokasiya edir. Eylin anlayır ki, bu telefon danışığı polis tərəfindən dinlənilir və telefonla hər şeyi etiraf edir. Məhkəmədə Selbi keçmiş sevdiyinə, qarşı ifadə verir. Florida ştatının məhkəməsi Eylini ölüm cəzasına məhkum edir...
Artemisia anethoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bleasdalea papuana
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çarlanquş (Zəncan)
Çarlanquş — İranın Zəncan Azərbaycan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Ətraf bölgəsində, Çaypara kəndistanında, Zəncan şəhərindən 102 km qərbdədir.
Səngər (İran)
Səngər — İranın Gilan ostanında yerləşən şəhər. Səngər əhalisinin əksəriyyətini giləklər təşkil edir.
Çartağ (Marağa)
Çartağ — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsində, Səracu kəndistanında, Marağa şəhərindən 17 km simal-qərbdədir.
Kommifora
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
İntoksikasiya
Intoksikasiya Zəhərləyici (Toksiki) maddələrin orqanizmə təsirindən əmələ gələn patoloji haldır.
Xarici mühit zəhərləyici amillərin orqanimə təsirindən yaranan ekzogen intoksikasiya. Orqanizmin daxilində olan zəhərləyici amillərin təsirindən yaranan endogen intoksikasiya.
Roberto Kisling
Roberto Kisling — Argentina botaniki.
Elmi fəaliyyəti
Roberto Kisling toxumlu bitkilər üzrə ixtisaslaşmışdır.
Təpədölək
Təpədölək — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Düzkənd (Axuryan) rayonunda kənd. Mənbədə Təpə Dəllək kimidir.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 4 km cənubda yerləşir. Kəndin başqa adı erməni mənbələrındə Təpədöllək, Təpədəlik kimi də göstərilir.
Toponimi
Toponim Azərbaycan dilində "qayalıq, dağlıq yer" mənasında işlənən təpə sözü ilə "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanında adı çəkilən Dönə bilməz Dölək Uran şəxs adındakı Dölək sözü əsasında əmələ gəlib. "Döləyə məxsus təpə" anlamını verir. Antropotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 7.XII.1945-ci il fərmanı ilə dəyişdirilib Arevik qoyulmuşdur.
Əhalisi
Burada 1806–1809-cu ilə kimi azərbaycanlılar yaşamışdır. Ermənilər buraya 1810–1815-ci illərdə Türkiyənin Alaşkert və Basin vilayətlərindən köçürülmüşdür. XIX əsrin 70-ci illərin-də kəndin əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir 1886-cı ilə aid mə’lumata görə kəndin əhalisi erməni idi. 1945-ci ildə kənd ermənicə Arevik adlandırılmışdır. Təpədölək dağının adındandır.
İndoneziya Kommunist Partiyası
İndoneziya Kommunist Partiyası (, PKI) 20-ci əsrin ortalarından İndoneziyadakı bir kommunist partiyası idi. 1965-ci ildə ləğv olunmadan əvvəl dünyanın ən böyük qeyri-hakim kommunist partiyası idi və növbəti ildə qadağan edildi. Partiya 1955-ci il seçkilərində 2 milyon üzvü ilə ölkənin 16 %, Şərqi Yavada 30%-ə yaxın səsi ilə seçildi. 1965-ci ildə PKİ-nin aradan qaldırılmasına qədər müstəqillik qazandıqdan sonra dövrün çox hissəsi PKİ İndoneziyanın siyasi sistemində açıq şəkildə fəaliyyət göstərən hüquqi bir partiya idi.
Sələfləri
210px|thumb|left|Henk Sneevliet Sosial Demokrat İttifaqı (,ISDV) adı altında, əsasən 1914-cü ildə liman əməyini yaradan holland sosialist Henk Sneevliet və digər indoneziyalı sosialisti tərəfindən mühüm ilk təşkilat yaradıldı. ISDV əsasən Niderland Ost-Hindi rəhbərliyində mövcud Hollandiyanın sosialist partiyalarının 85 üzvləri tərəfindən,o cümlədən Hollandiyanın Sosialist Partiyası (sonradan kommunist SDP) və SDAP tərəfindən yaradılıb. İSDV-nin holland üzvləri müstəqil indoneziyalılara müstəmləkə hakimiyyətinə qarşı çıxmağı düşünən marksist ideyaları təqdim etdilər.
Əl-Mumin
Əl-Mu`min (ər. المؤمن) — Allahın adlarından biri.
Bu söz iman ilə bağlıdır. Xəlifələr (ikinci xəlifə Ömərdən başlayaraq), sonra isə müsəlman aləminin digər hökmdarları əmir əl-möminin, yəni möminlərin əmiri, başçısı, adını daşıyırdılar.
Mömin — inanan, güvənən, qoruyan və əminlik verən. Mömin "iman edən" deməkdir. İman həm "təsdiq etmək", həm də "əminlik vermək" mənalarına gəlir.
Hikmət və Əsrarı: Bir müsəlman inanaraq və səmimi şəkildə "Ya Mömin" deyə bu adı zikr etsə, onun təcəllisinə nail olar. Küfrdən, şərik qoşmaqdan, yalandan uzaq olar. İnsanların və cinlərin şərindən uzaq olar. Hər cür xəstəlikdən qurtular.
Mənası
Rahatlıq və əmin-amanlıq verən, inanan bəndələrindən qorxunu və narahatlığı uzaqlaşdıran deməkdir.
İnsan bu addan gələn duyğu ilə Allaha sığınar. Müsibətlə qarşılaşdıqda, ağır xəstəliyə düçar olduqda Rəbbinin onu tək qoymayacağına ümid edər.
Uca Tanrı bu adı imanlı bəndələrinə verməklə, onları şərəfləndirmişdir. Çünki mömin insan da əlindən və dilindən digərlərinin əmin olduğu şəxsdir. Qurani-Kərimdə möminin xüsusiyyətləri belə açıqlanır: "Rəhmanın (əsl) bəndələri o kəslərdir ki, onlar yer üzündə təmkinlə (təvazökarlıqla) gəzər, cahillər onlara söz atdıqları (xoşlarına gəlməyən bir söz dedikləri) zaman (onları incitməmək üçün) salam deyərlər".
Artemisia angustissima
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qabriel Bonno de Mabli
Qabriel Bonno de Mabli (14 mart 1709, Qrönobl, Fransa — 2 aprel 1785, Paris, Fransa) — fransız filosof, tarixçi və yazıçı; Abbé de Mabli adı ilə də tanınır. Qısa müddət ərzində diplomatik korpusda xidmət edib. O, XVIII əsrin tanınmış yazıçısıdır.
Həyatı
Qabriel Bonno de Mabli zadəgan ailəsində anadan olmuş və dini təhsil almışdır. Ruhani olmaqdan imtina edərək antik ədəbiyyat, tarix və fəlsəfəni öyrənməklə məşğul olmuşdur. Tarix, beynəlxalq hüquq, əxlaq və siyasət haqqında bir çox əsərlər yazmışdır. Onun siyasi və hüquqi təlimi Russo və Morellinin nəzəriyyələrinin təsiri altında formalaşmışdır.
Bleasdalea
(Bleasdalea) — fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Çartağlı (Marağa)
Çartağlı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Qaraağac bölgəsində, Çaharoymaq kəndistanında, Qaraağac qəsəbəsindən 27 km simal-qərbdədir.
Artemisia anomala
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şəfi bəy Rüstəmbəyli
Şəfi bəy Rüstəmbəyli — "Azərbaycan" qəzetinin redaktoru, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirinin birinci müavini.
Mühacirət
1920-ci il 28 aprel hadisələrindən sonra Şəfi bəy Rüstəmbəyli Tiflisə köçməli olur. Tiflisdə onun rəhbərliyi altında "Azərbaycanı xilasetmə komitəsi" yaranır. Lakin 1921-ci ilin fevralında Gürcüstan da qırmızı ordu tərəfindən işğal olunur. Bundan sonra Şəfi bəy Rüstəmbəyli Türkiyənin paytaxtı İstanbula köçür və qalan həyatını mühacirətdə keçirir. O, daim qırmızı ordunun istilasından əzab çəkən vətəninin taleyini düşünür və mübarizəsini mühacirətdə davam etdirir. İstanbulda 1923–1927-ci illərdə "Yeni Qafqaziyyə", 1928–1931-ci illərdə "Azəri türkü", 1928–1930-cu illərdə "Odlu yurd" və 1932-ci illərdə "Azərbaycan yurd bilgisi"ni nəşr etdirməyə başlayır. Onun burada dərc olunan məqalələrinin hər biri Azərbaycanın bir tarixi səhifəsidir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Türkiyədə nəşr olunan "Azərbaycan yurd bilgisi"nin bütün nömrələri S. Mümtaz adına Azərbaycan Respublikası Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivində qorunub saxlanılır.
Xaricdə yaşayan mühacirlərin durumu çox ağır idi, Şəfi bəy də onlardan geri qalmırdı. Lakin öz güzəranını qura bilənlər də var idi. Ədalət Tahirzadənin bildirdiyə görə, Şəfi bəyi ağır durumdan da onlar çıxarıblar: Şəfi bəyə kömək etdilər. Xəlil bəy Xasməmmədli, Ziyadxanovlardan, Xan Xoyskilərdən, Əmircanovlardan da orada yaşayanlar vardı - onlar kömək etdilər və o, təsərrüfatla məşğul olmağa başladı... Ferması vardı. Mağazaları da olub. Amma dediyim kimi, 30-cu illərdən sonra Şəfi bəyin siyasi fəaliyyətini görmürük.
Ölümü
Şəfi bəy Rüstəmbəyli 1960-cı ildə İstanbulda "Vətən", "Azərbaycan" deyərək dünyasını dəyişir. Harada dəfn olunması uzun müddət məlum olmamışdır. Araşdırılmalardan sonra məlum olmuşdur ki, Şəfi bəy Rüstəmbəyli 1960-cı ildə, İstanbulda yerləşən Feriköy məzarlığında dəfn edilmişdir.
Siyasi fəaliyyəti
1917-ci ilin aprelində Bakıda çağırılmış Azərbaycan müsəlmanlarının qurultaıynda Azərbaycana muxtariyyət verilməsini qətiyyətlə tələb edənlərdən biri Şəfi bəy Rüstəmbəyli olmuşdur. Həmin ilin mayında Moskvada keçirilən Rusiya müsəlmanlarının qurultayında da iştirak edir. Şəfi bəy 1917-ci il noyabrın 15-də yaranmış Zaqafqaziya komissarlığının və seyminin müsəlman fraksiyasının fəal üzvlərindən sayılırdı. Həmin dövrdə Şəfi bəy Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının Tiflisdə və Gəncədə yaranmış bölmələrində çalışmışdır.
Şəfi bəy Rüstəmbəyli 1918-ci il sentyabrın 15-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin orqanı olan "Azərbaycan" qəzetinin (rus dilində) redaktoru olmuşdur. Qəzetin səhifələrində onun Azərbaycanın siyasi və ictimai həyatına dair xeyli məqaləsi çıxıb.
Hökumətdə
Şəfi bəy Rüstəmbəyli "Azərbaycan"ın redaktoru olmaqla yanaşı, AXC-nin Daxili İşlər Nazirliyinin dəftərxana müdiri, 1920-ci il martın əvvəllərindən isə nazir müavini vəzifəsini də icra edir.
Parlamentdə
Şəfi bəy Rüstəmbəyli 1918-ci il dekabrın 7-də təntənəli surətdə açılmış Azərbaycan parlamentinin deputatı seçilir. Şəfi bəy "Azərbaycan" qəzetinin parlament üzvü olan ilk baş redaktoru idi. O, hələ Azərbaycan Parlamentinin deputatı və "Azərbaycan" qəzetinin Baş redaktoru olduğu dövrdə – 1919-cu ildə ilk milli mətbuat haqqında qanunu işləyərək parlamentdə qəbul olunmasına nail olur.
Aprel işğalı zamanı parlamentdə qızğın mübahisələr gedən zaman Şəfi bəy Rüstəmbəyli Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ilə birlikdə qətiyyətlə mübarizə aparmağın tərəfdarı olur. Lakin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Rusiya tərəfindən işğal edilir.
Parlamentin son iclaslarında Məhəmməd Əmin Rəsulzadə dərin bir kədər və hüznlə istilanın Azərbaycana yetişdiyini söyləyərkən arxadan hönkürtü ilə ağlamaq səsi eşidilir və hamı kədərlə geriyə dönür: "Azərbaycan" qəzetinin redaktoru Şəfi bəy Rüstəmbəyli ağlayırdı".
Siyasi partiyada
thumb|Oturanlar: Şəfi bəy Rüstəmbəyov (soldan), [[Məhəmməd Əmin Rəsulzadə (ortada) və Məşədi Əli Rəfiyev (sağda)]] 1911-ci ilin oktyabrında gizli şəkildə əsası qoyulmuş Müsəlman Demokratik Müsavat Partiyasının Kiyevdə oxuyan azərbaycanlı tələbələr arasında da şöbəsi yaradılır. Şöbəyə o vaxt tələbə olan yazıçı Yusif Vəzir Çəmənzəminli rəhbərlik edirdi. Partiyanın fəal üzvlərindən biri də Şəfi bəy Rüstəmbəyli idi. O, 1919-cu il dekabrın 2-dən 6-dək Bakıda keçirilən Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Müsavat Partiyasının ikinci qurultayında yenidən Mərkəzi Komitənin üzvü seçilir.
Torlokyan məhkəməsi
Türkiyənin tanınmış qəzet yazarı Murad Çulcunun 1990-cı ildə İstanbulda nəşr etdirdiyi "Erməni intriqalarının pərdə arxası: Torlokyan davası" adlı kitabında bildirilir ki, Şəfi bəy Rüstəmbəyli İstanbula daxil olduğu gündən qızğın fəaliyyətə başlayır. Tarixi əsər olan bu kitab XX əsrin məhkəməsi adını qazanmış Torlokyanın mühakiməsinə həsr olunmuşdur. 1921-ci il iyulun 18-də erməni qatil Torlokyan İstanbulun "Pera-Palas" hotelinin önündə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin daxili işlər naziri Behbud xan Cavanşiri üç güllə ilə qətlə yetirir və həbs olunur. Həmin vaxt İstanbul ingilis işğalı altında olduğundan cani cinayət hadisəsindən 20 gün sonra ingilis hərbi tribunalında mühakimə edilir. Qısa vaxtda ermənilər qatil Torlokyanın müdafiəsinə səfərbər olunurlar. Behbud xan Cavanşir tərəfdən isə şahidlər təəccüb və təəssüfdoğuracaq qədər az idi – cəmi 6 nəfər. Qəzet işçisi Qaraağazadə Əhməd Həmdi, tələbə Səməndər bəy, Ziba xanım, Yusif bəy Kazımov, məmur Asəf bəy, bir də Şəfi bəy Rüstəmbəyli. Lakin şahidlərin arasındakı kəskin fərqə baxmayaraq, ittiham şahidləri bu cinayətin əsl mahiyyətinin açılmasına, erməni qatilinin ifşa edilməsinə nail olurlar. Məhkəmədə ittiham şahidi qismində ilk ifadə verən Şəfi bəy Rüstəmbəyli olur. Hüquqşünas ixtisası yenə də onun köməyinə gəlir. Şəfi bəy prokuror Qribbonun, məhkəmənin sədri Freezin, qatil Torlokyanın vəkilləri Xasruyan və Miçinin, mərhum Behbud xan Cavanşirin vəkili Rifat Heydər bəyin suallarını inandırıcı dəlillərlə, güclü məntiqlə, son dərəcə səbirlə, yeri gəldikcə də sərt şəkildə cavablandırır. Hətta qərəzlə verilmiş suallar da Şəfi bəyi çaşdırmır. Suallar qətl hadisəsi ilə bağlı cinayətkara deyil, daha çox Şəfi bəyə ünvanlandırılırdı: "1918-ci ildə Bakıda partiyalar varmıydı?", "Bu partiyaların birinə mənsub idinizmi?", "Azərbaycan" qəzetində fəaliyyətiniz nədən ibarət idi?", "Hansı mövzuda məqalələr yazırdınız?", "1918-ci ilin martında Bakıda müsəlmanlar qətl edildimi?" Şəfi bəy soruşulan bütün suallara böyük ağıl-zəka və doğru-dürüst cavab verir, məhkəməni çaşdırırdı. Bilərəkdən qatilin cinayəti arxa plana keçirilir, vəkillərin sualları daha çox Şəfi bəyin Azərbaycandakı ictimai-siyasi mövqeyinə və "Azərbaycan" qəzetindəki redaktorluq fəaliyyətinə həsr olunurdu: "Azərbaycan"ın mətbəəsi Bakının harasında yerləşirdi?" və sair. Vəkil Xasruyanı Şəfi bəyin "İrəli" qəzetində dərc olunan məqalələri daha çox narahat edirdi. Odur ki, bu məqalə ilə bağlı suallara təkrar-təkrar qayıdır, niyə yazdın, necə yazdın, faktları haradan götürdün? Dalbadal suallar verir, fikri əsas məsələdən yayındırırdı. Bütün bunlara dözməyən Şəfi bəy məhkəmənin gedişinə kəskin etiraz edir və işin düzgün aparılmasını tələb edir. Şəfi bəyin üsyanı Xasruyanı çaşdırır və o, hazırladığı protokolda onu belə ifadə edir: ...İndi şahidlərin gerçək durumlarını meydana qoymaq istəyirəm. O şahidlər kimlərdir? "Müsavat" partiyası üzvlərindən "Azərbaycan" qəzetinin redaktoru Şəfi bəy Rüstəmbəyli. Bu elə bir qəzetdir ki, doğum tarixi və taleyi hər kəsə bəllidir. Dərhal əlavə edim ki, möhtərəm redaktor məndə bu təsiri yaratmışdır.
Nəticədə cinayət sübut edilsə də, tribunalın qərarı ədalətsiz və sarsıdıcı olur, qatil bəraət alır, cəzasız qalır.
Türkiyənin ilk qadın vəkili, Beynəlxalq Qadın Hüquqşünaslar Cəmiyyətinin prezidenti, Türkiyədəki bir sıra ictimai təşkilatların yaradıcısı Əhməd bəy Ağaoğlunun qızı Sürəyya Ağaoğlu hüquqşünas tələbə kimi iştirak etdiyi bu tarixi məhkəmənin yekunu barədə "Bir ömür də belə keçdi" adlı memuarında yazır: Nəhayət, məhkəmə bitdi. Prokuror qatil üçün ölüm cəzası istədi. Bu tələb hətta bizi çaşdırdı. Lakin prokuror 24 saat içərisində Türkiyədən uzaqlaşdırıldı. Yerinə gələn prokuror isə müttəhimə bəraət istədi və qatil Torlokyan gecə ikən qaçırıldı.
Məhkəmədən illər sonra Sürəyya Ağaoğlu Londonda olarkən prokuror Rickatson Hatt ilə görüşür. Görüş zamanı həmin prokuror məlum məhkəmənin sədri ilə Çində görüşdüyünü və sədrin ona türklərin bu davada haqlı olduğunu söyləyir.
Ailəsi
thumb|Mustafa bəy Rüstəmbəyov
Deyilənlər
Şəfi bəyin yaxın qohumu Əliağa Şahmalıyev uzun illər ailədə Şəfi bəyin adını çəkməyin yasaq olduğunu deyir: Rüstəmbəylilər çox böyük nəsil olub. Mən Şəfi bəyin qardaşı Hacı bəyin qızının oğluyam. Şəfi bəy mənim anamın əmisi idi. Sovetlərin gəlişindən sonra başqaları kimi Rüstəmbəyovlar zülmə düçar oldular. Bəziləri Rüstəmov oldular - bəy sözü silindi. Şəfi bəyin atasını Sovet hökuməti güllələdi. Mustafa bəy Qəbələ bölgəsinin ən sayılan adamlarından olub. İndiyə kimi də insanlar "Mustafa bəyin torpaqları, körpüsü, çəkdiyi yol" deyə xatırlayırlar. Şəfi bəyin qardaşı Cəfər bəy Tiflisin baş terapevti idi. Onlar Tiflisdə yaşayırdılar. M.C.Bağırov onu Bakıya işə dəvət etdi və 6 aydan sonra güllələdi. Nənəm danışırdı ki, onu məhbəsdə az qala acından öldürmüşdülər....
Bell Aircraft
Bell, Lawrence Dale Bell tərəfindən 10 iyul 1935-ci ildə Buffalo şəhərində, Nyu-Yorkda “Bell Aircraft Corporation” (“Bell Təyyarə Korporasiyası”) adı altında qurulan aviasiya şirkətidir.
Xudaverdi Cəbiyev
Xudaverdi Salman oğlu Cəbiyev — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
1886-cı ildə indiki Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidinə daxil olan Bico kəndində doğulmuşdur. 1932-1965-ci illərdə kənddəki Əzizbəyov adına kolxozda sıravi kolxozçu olmuşdur. 1948-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Eyni ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adı ilə təltif edilmiş, eyni kənddən olan 6 nəfərdən biridir. 1965-ci ildə İttifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdə çıxmışdır.
1975-ci il iyul ayının 3-də Bico kəndində vəfat etmişdir.
Çatqaya (Ərdəbil)
Çatqaya — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Nəmin bölgəsində, Ərdəbil şəhərindən 16 km simaldadır.
Böyük Qara adası
Böyük Qara adası — Ladoqa gölündə yerləşən kiçik ada. Ladoqa şxerinin qərb qrupuna daxildir. Lexmalaxti körfəzində, Kilpola adasından cənubda yerləşir. İnzibati baxımından Leninqrad vilayəti Priozerski rayonu ərazisinə daxildir.
Şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru uzanır. Uzunluğu 0,9 km, eni 0,2 km təşkil edir. Ada qayalıdır, sıx meşə ilə örtülmüşdür.
Əvvəllər adada yaşayış olmuşdur. Sonradan isə onlar adanı tərk etmiş və nəticədə buranı cəngəllik basmışdır.
Adaya yan almaq üçün ən əlverişli yer adanın şimal-qərb hissəsində yerləşən burunbdur. Burada həmcinin gilli çimərlikdə vardır. Digər sahilləri nisbətən hündürdür. Adanıın daxilində kiçik qəsəbənin qalıqları vardır.
Luna 1
Luna 1 və ya E-1 No.4 (kod adı) — Luna proqramı çərçivəsində SSRİ tərəfindən həyata keçirilən Yerdən Aya göndərilmiş və Günəşin orbitinə daxil olmuş ilk kosmik gəmi.
Luna 1 kosmik gəmisi xarici Van Allen qurşağından keçərkən burada olan az miqdardakı yüksək enerjili zərrəciklərlə bağlı müşahidələr apardı. Bu missiyada aparılan müşahidələr nəticəsində Yerin radiasiya qurşağı və xarici kosmosla bağlı yeni məlumatlar əldə olundu. Eyni zamanda Luna 1 Ayın zəif maqnit sahəsini kəşf etmişdir. Luna 1 kosmik gəmisi ilk dəfə planetlərarası boşluğa yayılan Günəş küləyinin və plazmasının birbaşa müşahidəsini həyata keçirmişdir. İonlaşmış plazmanın miqdarı 20-25 min km məsafədə 1 sm³-də 700 zərrəcik, 100-150 min km məsafədə isə 1 sm³-də 300-400 zərrəcik olaraq ölçülmüşdür. Luna 1 yarım milyon km məsafədən radio siqnallarla əlaqə qurulmuş ilk kosmik gəmidir.
Luna 1 kosmik gəmisi Ayla toqquşmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Buna baxmayaraq kosmik gəminin Yerdəki nəzarət sistemində baş verən nasazlıq səbəbindən Ayla toqquşma baş tutmadı və Luna 1 kosmik gəmisi Aya 5995 km uzaqlıqdan keçdi. Ayın yanından ötərək Günəş ətrafında orbitə yerləşən Luna 1 kosmik gəmisi Günəşin orbitinə daxil olmağı bacarmış ilk insan istehsalı kosmik gəmi oldu. Şərti olaraq yeni planet olaraq da adlandırlan Luna 1 kosmik gəmisinə Arzu adı da verilmişdi. Yerin cazibə qüvvəsindən çıxma sürətini (ikinci kosmik sürət) əldə edə bildiyi üçün İlk kosmik raket olaraq da adlandırılır.
Kosmik gəmi
Luna 1 kosmik gəmisinin təchizatına bir ötürücü qurğu və telemetriya sistemi, Ay və planetlərarası boşluğu müşahidə etmək üçün maqnitometr, Geyger sayğacı, sinilyator və mikrometeoritləri ölçmək üçün cihaz daxildi. Luna 1 Ayla toqquşmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu və bu zaman özü ilə Ay səthinə buraxması üçün üzərində SSRİ gerbi olan iki metal lövhə də daşıyırdı. Bu missiya Luna 2 kosmik gəmisi tərəfindən daha sonra həyata keçirilmişdir.
Buraxılışı
Luna 1 kosmik gəmisi yerli vaxtla 22:41-də Baykonur kosmodromundan Luna 8K72 raketi ilə kosmosa buraxılmışdır. Luna 1 kosmik gəmisi Günəşin orbitinə daxil olduqdan sonra daşıyıcı raket ondan ayrıldı. Yerdəki nəzarət sistemində baş verən nasazlıq səbəbindən Luna 1 kosmik gəmisi Ayla toqquşa bilmədi və uçuşa başladıqdan 34 saat sonra, 4 yanvarda Aya 5995 km uzaqlıqdan keçdi. Onun Günəş ətrafındakı orbiti Yerlə Mars arasında idi.
Natrium buraxma sınağı
3 yanvarda, Luna 1 kosmik gəmisi Yerdən 119500 km uzaqlıqda olarkən, kosmik gəmidən 1 kq Natrium qazı buraxıldı və bu yolla formalaşdırılan buluddan süni kometa görünüşü əldə olundu. Qazın altıncı görünmə böyüklüyünə sahib olan ulduz ölçüsündəki parıldayan narıncı görünüşünü Hind okeanı üzərində müşahidə etmək mümkün oldu. Bu izin şəkli Mistislav Qnevişev tərəfindən Kislovodsk yaxınlığında yerləşən dağ rəsədxanasından çəkildi. Bu sınaq kosmosda həyata keçirilmiş ilk qaz sınağıdır.
Morelli
Morelli (1717, Vitri-le-Fransua – 1778) — Fransız maarifçisi.
Morellinin həyatı haqqında çox az məlumat var. XVIII əsrin ortalarında bu imza ilə bir neçə əsəri çap olunmuşdur; məsələn: "Baziliada". Maraqlıdır ki, Morellinin əsas kitabını - "Təbiət kodeksi və ya onun qanunlarının əsl ruhu"nu uzun müddət Didronun adına çıxırdılar.
Conospermum longifolium
(Conospermum longifolium) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arazbarı (Biləsuvar)
Arazbarı — Azərbaycan Respublikasının Biləsuvar rayonunun Arazbarı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 6 may 1997-ci il tarixli, 293-IQ saylı Qərarı ilə Biləsuvar rayonunun faktiki mövcud olan Arazbarı kəndi dəqiqləşdirmə qaydasında Səmədabad kənd inzibati-ərazi vahidinin tərkibində rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatına daxil edilmişdir.
Toponimikası
Toponim elmi ədəbiyyatda Araz (çay adı) və bar (farsca "sahil", "kənar") sözlərindən ibarət olub, "Araz çayının kənarı, yanı, sahili" mənasında izah olunur. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, türk dillərində par/bar sözünün bir çox mənaları ilə yanaşı "açıq, geniş düzən", "hərəkət edən, axan" mənalarında işlənməsi hallarına da təsadüf edilir. Bu baxımdan Araspar və ya Arazbar oykoniminin mənası "Araz çayının axdığı geniş düzən" kimi izah oluna bilər.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Mədəniyyəti
Kənddə Arazbarı kənd kitabxana filialı və Arazbarı PTS fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Artemisia apiacea
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mücahid
Mücahid (ərəbcədir) — din uğrunda, müqəddəs iş uğrunda mübariz, müqəddəs müharibənin, cəhadın iştirakçısı deməkdir. Bütün müsəlman şərqində, məsələn, Əlcəzairdə, İranda, Əfqanıstanda, Çeçenistanda və başqa ölkələrdə işlədilən termindir. Sosial, milli azadlıq hərəkatlarında, habelə dini hərəkatlarda iştirak edən şəxslərə mücahid deyilir.
Vulkan
Vulkan və ya bəzən yanardağ  — yer qabığındakı tektonik çatlar və kanallar üzərində əmələ gələn, dərin maqma ocaqlarından yerin səthinə lava, qaynar qaz, su buxarı və suxur qırıntıları püskürən, geoloji törəmə. Fəaliyyət xarakterinə görə Vulkan fəaliyyətdə olan, yuxuya gedən və sönmüş; formasına görə mərkəzi və çat tipli olur.
Xüsusiyyətlər
200px|thumb|right Vulkan xaricə lava, vulkanik qazlar, daşlar (vulkanik bombalar) püskürdən, yer kürəsinin üst qatında yaranan geoloji strukturdur. Vulkan yerin daxilində baş verən geoloji dəyişiklik nəticəsində maqmanın xaric edilməsi ilə müşayiət olunur.Vulkan sözü qədim Roma mifologiyasında od tanrısı Vulkanın adından götürülmüşdür. Vulkanla məşğul olan elmə vulkanologiya deyilir. Vulkanlar forma (şit və ya stratovulkanlar), aktiv (hərəkətdə olan, yatan, sönmüş), yerinə görə (yerüstü, sualtı, buzaltı) və s. olaraq təsnifləşdirilirlər. Yerin 100 km dərinliyində təxminən 1000 və 1300 °C arasında temperatur mövcudur. Bu istiliyin təsirindən ərimiş daş qarışığı özülü plastik formaya malik maqmaya çevrilir. Damcı formalı maqma 50 km dərinliyinə yığılır. Təzyiq çoxaldıqca maqma yarıqlarla hərəkət edərək litosferə daxil olur. Bu yolla yerin üzünə çıxmış maqmaya lava deyilir. Vulkan partlayışı zamanı təkcə közərmiş mayelər yox, həm də bərk və qaz halında olan maddələr xaricə çıxır. Əksər hallarda vulkanlar konus şəklində olurlar. Vulkanın forması başqa şəkillərdə də ola bilər. Püskürmədən sonra vulkanın aktivliyi ya dayanır, ya da o min illər boyu "mürgüləyir". Bu zaman vulkanın özündə və ətrafında olan ərazilərdə maqmatik özəyinsoyuması ilə müşaiət olunan aktivlik saxlanılır. Belə adlanan, postvulkanik dövr baş verir. Buraya fumarol, term, qeyzerləri misal göstərmək olar. Dünyanın ən boyuk vulkanı Lyulyaylyako — 6723m.
Vulkan aparatı
thumb|Sabancaya vulkanının püskürməsi, Peru, 2017. Maqmanın kənar və ya baş maqmatik ocaqdan Yer səthinə doğru hərəkət edən kanallar sistemidir. Müasir vulkanik əyalətlərdə vulkan aparatının adətən üst hissələri, əsas və ikinci dərəcəli vulkanların krater və boğazları müşahidə edilir. Paleovulkanik əyalətlərdə isə intensiv denudasion proseslər nəticəsində vulkan aparatının aşağı hissələri (maqma kütləsi ilə dolmuş nekklər, sillər, ştoklar, hibabissal intruizvlər) şəklində açılır.
Vulkan bombası
300px|thumb|right Kraterdən plastik halda atılan, havada soyuyub bərkiyərək müəyyən forma alan lava parçasıdır. Daxili hissəsi adətən məsaməli, xarici qabığı isə şüşəli olur. Lavanın qatılığından asılı olaraq vulkan bombaları müxtəlif formada olur: qatı lavanın bombası açıqçatlı olub, çörək qabığını xatırladır, duru bazalt lavası iyvari, kürəvi, armudvari və ucları dartılmış, quyruqlu bombalar əmələ gətirir. Uzun müddət plastik halda qalan çox duru lavalar qoğalvari bomba əmələ gətirir. Vulkan bombası nüvəsi bəzən bərkimiş lavadan ibarət olur və "bürünmüş" vulkan bombası adlandırılır.
Vulkan ocağı
Vulkan ocağı vulkanı qidalandıran təcrid olunmuş maqma kamerası və ya rezervuardır. Vulkan ocağı Yer səthi ilə vulkan kanalı vasitəsi ilə birləşir. Periferik, qabıq və mantiya vulkan ocağından ayrılır.
Vulkan fəaliyyətinin formaları
Vulkan fəaliyyəti iki əsas mərhələyə ayrılır.
a) vezuvial-püskürmə halı
b) yalnız krater fumorollarının fəaliyyəti ilə səciyyələnən solfator-sakitlik halı
Vulkan püskürməsi
Qızmar və ya isti, bərk, maye və ya qazvari vulkan məhsullarının Yer səthinə çıxması ilə nəticələnən prosesdir. Bu proses lava axınları, plastik və ya bərk maddə tullantıları ilə müşayiət olunan qaz partlayışı ilə səciyyələnir. Çıxarıcı kanalın formasına və Yer səthində paylanmasına görə vulkan püskürməsi çatlı, xətti çox-çıxışlı və mərkəzi, təzahür xüsusiyyətlərinə görə isə effuziv, eksploziv, ekstruziv və qarışıq növlərinə ayrılır. Vulkan püskürməsinin fazaları püskürmənin əsas mərhələləri olub, qısamüddətli nisbi sakitlik dövrü ilə ayrılır, üstünlük təşkil edən fəaliyyətin xarakteri ilə fərqlənirlər. Vulkan fəaliyytətinin hər fazasına müəyyən vulkanik məhsullar tipi uyğun gəlir. Piyp 1944–1945-ci illərdə Klyuçev vulkanının püskürməsində aşağıdakı fazaları ayırmışdır: thumb|1783-1784-cü illərdə əsas dünya iqlim dəyişikliyinin mənbəyi olan İslandiyadakı Lakagigar fissure ventilyasiyası uzunluğu boyunca vulkanik konuslar zəncirinə malikdir. 1) kül eksploziyaları
2) bomba eksploziyaalrı
3) kiçik ölçülü paroksizmlər
4) baş paroksizm və ya kulminasion faza
Vulkan püskürməsinin müjdəçiləri püskürmənin yaxınlaşmasını xəbər verən biloji (vulkanətrafı sahələrdə istiliyin artması nəticəsində bitki örtüyünün quruması), geokimyəvi (fumarollarda, isti su bulaqlarında və hətta havada vulkanik qazların tərkibinin dəyişməsi), geoloji (sönmüş vulkanların əmələ gəlmə vaxtının, püskürmə səciyyəsinin radiokarbon və b. üsullarla təyini) və geofiziki amillərdir. Püksürməni xəbər verən ən etibarlı və dəqiq məlumatı geofiziki, xüsusilə seysmoloji tədqiqatlar vasitəsilə əldə etmək mümkündür. Bu hadisələr aşağıdakılardır:
1) böyük dərinlikli və ya aralıq zəlzələlərin baş verməsi:
2) vulkanda və ya onun yaxınlığında zəlzələ tezliliyinin dəyişməsi:
3) vulkan yaxınlığında Yer səthində deformasiyaların əmələ gəlməsi
4) kraterdə və ya ona yaxın fumarollarda mənbələrdə temperaturun dəyişməsi:
5) vulkanda və onun yaxınlığında maqnit, elektrik və qravitasion sahələrinin anomal dəyişməsi
Vulkan şüşəsi
Vulkan şüşəsi tünd rəngli qatran parıltılı, tərkibində 8–10% su olan vulkanik şüşədir. Tərkibinə görə turş (riolit, traxit), nadir hallarda isə əsası bazalta uyğundur. Vulkan şüşəsi yüngül kərpiclərin alınmasında, beton (aşqar kimi), istilik keçirməyən və istiyədavamlı sementlərin istehsalında istifadə olunur — məs:Qatran daşı.
Vulkanik künbəz
Vulkanik künbəzin hündürlüyü bir neçə m-dən 700–800-m-ə çatan dik yamaçlı (40· və daha çox) künbəzvari formalı ekstruziv qurum: qatı lavanın vulkanik kanaldan Yer səthinə sıxılıb çıxarılması nəticəsində əmələ gəlir. Vulkan künbəzi böyüməsi, adətən qaz, yüksək hərarətli buxar dumanının ayrılması və uçqunlara səbəb olan güclü partlayışlarla müşayiət olunur. Künbəzin daxili hissəsi plastikliyini kifayət dərəcədə saxladığı üçün kümbəzin lava nüvəsi bütöv kütlə şəklində bərkiyir. Vulkanik künbəz üçün ardıcıl örtüklərin yaratdığı özünəməxsus təbəqəli (soğanaqlı) quruluş səciyyəvidir. Bəzən vulkanik künbəz zirvəsində soyumuş materialın çökməsi və ya vulkan boğazında lavanın səviyyəsinin düşməsi nəticəsində kasavari çuxur yaranır.
Vulkanik dağlar
Vulkanik dağlar dedikdə vulkanların fəaliyyəti nəticəsində yaranan relyef formaları nəzərdə tutulur. Vulkanlar sönmüş və fəaliyyətdə olan qruplara bölünür. Dünyada 600-dən çox fəaliyyətdə olan vulkan var. Bunlardan 400-ə qədəri Sakit okean hövzəsində yayılmışdır. Bu əraziyə Sakit okean "odlu qurşağı" deyirlər. Fəaliyyətdə olan vulkanların ikinci geniş yayıldığı areal Aralıq dənizi və Mərkəzi Amerika sahilləridir. Fəaliyyətdə olan vulkanlar Kaynozoy erasının cavan qırışıq dağları arasında yayılmışdır. Dünyada fəaliyyətdə olan ən yüksək vulkan Cənubi Amerikadakı Lyulyaylyako (6723 m) dağıdır. Havay adaları vulkanik mənşəlidir. Burada Manua-Kea dağı var. Bu dağın dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 4200 metrdir. Dəniz suyunun altında isə dağın 5840 metr hissəsi qalır. Dəniz səviyyəsi nəzərə alınmasa bu dağ dünyanın ən hündür dağı olardı. Dünyada vulkanik yolla əmələ gəlmiş və sönmüş vulkan hesab olunan yüzlərlə dağ var. Elbrus, Kazbek, Ağrı dağı, Dəmavənd, Mak-Kinli və s. bunlara aiddir. Dünyada ən yüksək sönmüş vulkanik dağ Cənubi Amerikadakı Çim-Boraso`dur. Yalançı vulkanlar (palçıq vulkanları) palçıq püskürür. Azərbaycanda ən böyük yalançı vulkan Qobustan qəsəbəsi yaxınlığında yerləşən Toroğay vulkanıdır. Uzunluğu 402 metrdir.
Vulkanik zəlzələlər
Vulkanik zəlzələlər püskürmə ərəfəsində maqmanın yuxarı horizontlarına soxulması və ya partlayış nəticəsində baş verən zəlzələdir. Belə zəlzələlər adətən zəif olub yalnız vulkan yaxınlığında qeydə alınır.
Karl Saqan
Karl Edvard Saqan — amerikalı аstronоm, astrofizik və görkəmli elm təbliğatçısı.
Saqan astrobiologiya sahəsində ilk mütəxəssislərdəndir. Onun Yerdənkənar Şüurun Axtarışı (SETI) layihəsinin irəliləməsində böyük xidmətləri olmuşdur. Saqan özünün elmi-populyar kitabı və televiziya mini-serialı olan "Cоsmos"dan sonra məşhurlaşdı. O, həmçinin "Kontakt" romanının və 1997-ci ildə çəkilmiş eyniadlı filmin müəllifidir.
Təhsili və elmi karyerası
Karl Saqan Bruklində yəhudi ailəsində doğulmuşdur. Atası Sem Saqan dərzi, anası Raşi Molli Qruber evdar qadın idi. Saqan 1955-ci ildə Çikaqo Universitetinin məzunu olur. O, 1956-cı ildə fizika sahəsində magistr, 1960-cı ildə isə astronomiya və astrofizika üzrə doktorluq dərəcəsi alır. Universitet illərində genetik H. J. Müllerin laboratoriyasinda çalışır.
1960-cı illərin əvvələrində alimlərdən heç kimdə Venera planetinin səthi haqda təsəvvür yox idi. Saqan öz məqaləsində planetdə mümkün olan şərtləri qeyd etmişdir. Karl Saqanın özü belə hesab edirdi ki, planetin səthi quru və istidir.
1960–1962-ci illərdə Saqan Çikaqo Universitetində "Yerk rəsədxanası"nda, Kaliforniya Berkli Universitetində və Stenford Universitetində assistent olaraq çalışmışdır. 1962–1968-ci illərdə Harvard Universitetində astronomiyadan dərs demişdir. 1968-ci ildə Kornel Universitetidə fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1971-ci ildə astronomiya və kosmik tədqiqatlar üzrə professor və planetlərin öyrənilməsi laboratoriyasının direktoru olmuşdur.
Onun praktiki olaraq bütün Günəş sisteminin öyrənilməsi üçün nəzərdə tutulmuş kosmik layihələrə tövhəsi olmuşdur. O, ilk dəfə olaraq Günəş sistemini tərk edən kosmik aparatlarla yerdənkənar sivilizasiyalara "göndəriş" göndərməyin ideayasını irəli sürmüşdür. Karl Saqan göndərişlər üzərində işini davam edirdi. Ən detallı göndərişi isə proqramda onun da iştirak etdiyi "Voyacerin" qızıl plastinkası" idi.
Elmi nailiyyətləri
Saqan Saturnun peyki Тitanda və Yupiterin peyki Avropada okeanların olması hipotezini ilk irəli sürənlərdən olmuşdur.
Karl Saqan Marsda fəsil dəyişikliyinin qum tufanının səbəb olması hipotezini irəli sürmüşdür.
Elmin populyarlaşdırılması
300px|thumbnail|left|Planetar Cəmiyyətin nümayəndələri təşkilatla əlaqəli toplantıda Karl Saqan yerdənkənar sivilizasiyaların axtarışı ideyasını vermiş ilk alimlərdən olmuşdur. Saqan məşhur 13 seriyalı "Kosmos: fərdi səyahət" elmi sənədli filminin müəllifidir, özü isə bu filmdə hadisələri nəql edən rolunda çıxış etmişdir. Serialın ideyasını Saqan Yakov Bronovskinin "İnsanın yaranışı" serialından götürmüşdür. Serialda saundtrek kimi Bax, Vivaldi, Motsart, Stravinski, Şostakoviç, Xovanessa və s. bəstəkarların musiqiləri səslənmişdi. Karl Saqan, həmçinin elmin təbliğatı və populyarlaşdırılması üçün kitablar yazırdı. Belə kitablardan biri "Kosmos: fərdi səyahət" serialının bəzi mövzularını daha da işıqlandıran "Kosmos" kitabıdır.
Əxbar
Əxbar (ərəbcədir, xəbər sözünün cəmidir) — Məhəmməd, onun tərəfdarları (əshabələri) və davamçıları haqqında müsəlman rəvayətləri, sünnilərin daha üstün tutduqları hədis termininin sinonimidir. Əxbar termini yalnız Əlinin və onun sədaqətli tərəfdarlarının nüfuzuna əsaslanan rəvayətləri təsdiq edən şiələrdə daha çox işlənir.
Əmirarx
Əmirarx — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əmirarx Ağdaş rayonunun Güvəkənd inzibati ərazi vahidində kənd. Kənd XIX əsrin sonlarında Əmirarx adlı arxın kənarında bir qrup ailənin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Arxın adı Şirvan düzündə yaşamış türkdilli eymur tayfasının adı ilə bağlıdır. Etnotoponimdir.
Tarixi
Kəndin əsası XIX əsrin sonunda qoyulub. 1913-cü ildə Yelizavetpol quberniyasının inzibati-ərazi bölgüsünə əsasən kənd Ərəş qəzasının Ləki kənd cəmiyyətinə tabe idi. 1926-cı ildə Azərbaycan SSR-in inzibati-ərazi bölgüsünə əsasən kənd Göyçay qəzasının Ləki dairəsinə aid edilirdi. 1929-cu ildə inzibati bölgü və qəzalar ləğv edildikdən sonra Azərbaycan SSR-in Ağdaş rayonunda Güvəkənd kənd şurası yaradılmışdır. 1961 və 1977-ci illərin İnzibati bölgüsünə əsasən Əmirarx kəndi Azərbaycan SSR Ağdaş rayonunun Güvəkənd kənd sovetinə daxil idi. 1999-cu ildə Azərbaycanda inzibati islahat aparılmış və bu kəndin də daxil olduğu Ağdaş rayonunun Güvəkənd bələdiyyəsi təsis edilmişdir.
Coğrafiyası
Əmirarx kəndi Türyançayın yaxınlığında yerləşir. Kənd Ağdaş rayon mərkəzindən 15 km, Bakıdan 247 km məsafədə yerləşir. Ən yaxın dəmir yolu stansiyası Ləki stansiyasıdır.
Kənd dəniz səviyyəsindən 17 metr yüksəklikdə yerləşir.
Əhalisi
1886-cı ildə kənddə 343 nəfər yaşayırdı. 1999-cu il üçün əhalisi 1100 nəfərdir.
İqlimi
Kənddə havanın orta illik temperaturu +15,1 C-dir. Kənddə semiarid iqlimi mövcuddur.
İnfrastruktur
8 oktyabr 2013-cü il tarixində kəndə təbii qaz tədarükünə başlanmışdır. Kənddə orta məktəb yerləşir.
Monastır
thumb|right|220px| [[Nilo-Stoloben səhrası (1910-cu il) ]]
Monastır ( sözündən – "tək, tənha") — vahid nizamnaməsi, habelə özünə məxsus ibadət, yaşayış, təsərrüfat binalarının vahid kompleksi olan rahiblərin və ya rahibələrin dini icması.
Monastırlar buddizmdə, xristianlıqda mövcuddur: Pravoslav və Katolik kilsələri, monofizit hərəkatları; Protestant xristianlıq monastizm institutların quruluşunu rədd edir və monastırları tanımır.
Tarixi
thumb|right|250px| [[Sinay monastırı — dünyanın ən qədim davamlı fəaliyyət göstərən xristian monastırlarından biridir ]]
III əsrdən bəri, xristianlığın sürətlə yayılması səbəbindən xristianlar arasında həyatın şiddəti zəifləməyə başladı, asketçilər dağlardan, çöllərdən uzaq, dünyadan yaşamağa başladılar. Bu cür asketiklər hermit və səhraçılar adlanırdı və monastır həyatının əsas prinsiplərini qoydular. Monastizmin doğulduğu yer, IV–V əsrlər səhra ataları ləqəbi ilə tanınan Misirdir.
Onlardan biri, Böyük Paxomi, ilk birləşmiş monastır (kinoviya) qurmuşdur. Böyük Antoni (anaxoret monastizmin banisi) ardıcıllarının ayrı-ayrı evlərini bağladı, camaatı bir divar ilə hasarladı və rahiblər və günün rejimini vahid iş və dua növbəsinə əsaslanaraq nizam qaydaları hazırladı. Monastırı üçün Paxomi ilk monastır nizamnaməsini (318-ci il) yazdı. Böyük Paxomidən sonra Ermitaj yox olmağa başlayır və Misirdəki monastırlar Fələstindən (Müqəddəs Lavra) Konstantinopola yayılır.
Yekaterina Xilko
Yekaterina Xilko (d. 25 mart 1982; Daşkənd, Özbəkistan) — Özbəkistanı təmsil edən batut gimnastı. Yekaterina Xilko, 2000, 2004, 2008, 2012 və 2016-cı illərdə Özbəkistanı Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. 2008 Pekin Olimpiadasında bürünc medal qazanan Yekaterina Xilko, həmdə Dünya Çempionatlarında 1 bürünc medala sahib olub.
2000 Sidney Olimpiadası
Yekaterina Xilko, 2000-ci ildə Özbəkistan bayrağı altında Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların finalında Xilko, 36.60 xal topladı və 8 idmançı sırasında 4-cü yeri tutdu.
2004 Afina Olimpiadası
Yekaterina Xilko növbəti dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların təsnifat mərhələsində Xilko, 61.60 xal topladı və 16 idmançı sırasında 11-ci yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.
2008 Pekin Olimpiadası
Yekaterina Xilko üçüncü dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2008-ci ildə Çinin Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların finalında Xilko, 36.90 xal topladı və 8 idmançı sırasında 3-cü yeri tutaraq Olimpiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı.
2012 London Olimpiadası
Yekaterina Xilko dördüncü dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların təsnifat mərhələsində Xilko, 99.290 xal topladı və 16 idmançı sırasında 12-ci yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.
2016 Rio-de-Janeyro Olimpiadası
Yekaterina Xilko sonuncu, beşinci dəfə Olimpiya Oyunlarına, 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qatıldı. Bu səfər, yarışların təsnifat mərhələsində Xilko, 97.525 xal topladı və 16 idmançı sırasında 12-ci yeri tutaraq mübarizəni dayandırdı.
Çavuşqulu (Xoy)
Çavuşqulu — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Xoy şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 578 nəfər. yaşayır (120 ailə).