Reseptura
Resept
Dərmanşünaslığın digər sahələrində olduğu kimi, reseptura da öz fəaliyyətində Dövlət Farmakopeyasının göstərişlərinə əsaslanır və onları rəhbər tutur. " Reseptura" terminin təhlili göstərir ki, onun əsasını təşkil edən " resept" sö-züdür. Bu söz " recipere" – götürmək, qəbul etmək latın felindən götürülməklə, latınca " Receptum" seu " Formula medica" adlanır.Umumiyyətlə isə,reseptin mənası aşağıdakı kimi başa düşülür: " Xəstə heyvan üçün dərmanın hazırlanması və buraxılması haqqında həkimin yazılı surətdə aptekə müraciətinə resept deyilir". Resept hüquqi sənəd sayılır və ona görə də resepti yazan həkim və eləcədə onun əsasında dərman hazırlayan əczaçı bu işdə olduqca məsuliyyətli olmalıdırlar. Çünki hər hansı biri tərəfindən buraxılmış səhv çox acı və ağır hadisə ilə nəticələnə bilər.Bu baxımdan reseptdə iştirak edən dərman maddələrinin tərkibinə, onların do-zalarına ciddi fikir verməlidirlər. Reseptlər tərkibində iştirak edən maddələrin sayına görə sadə və mürəkkəb resepttlərə bölünür. Belə ki, reseptin tərkibində yalnız bir dərman maddəsi iştirak edirsə belə resept " sadə resept " adlanır (receptum simplex, seu formula remediorum simplex). Tərkibində iki və daha çox dərman maddəsi iştirak edərsə belə reseptə mürəkkəb resept deyilir (receptum composita seu formula remediorum composita). Bundan əlavə, reseptləri xarakterizə edərkən " magistral " və " offisinal " resept növləri də ayırd edilir. Magistral resept – reseptum magistrale (latınca " magister " rəhbər, müəllim, ustad deməkdir) apteklərə daxil olduqda, həkimin resept yazılışı üzrə dərman formaları hazırlanır və aptekdən buraxılır. Bəzən bunlara ekstemporal reseptlər də deyilir. Ofisinal reseptlər – reseptum officinale (latınca " officina " – fabrik, zavod, aptek deməkdir) aptekə daxil olduqda xəstəyə yalnız aptekdə hazır şəkildə olan dərman preparatları buraxılır (məsələn, sulfadimezin tableti, prednizalon məlhəmi, gənəgərçək yağı, yod tinkturası, Vişnevski linimenti, Vilkinson məlhəmi və s.). Resept xüsusi qaydalar üzrə latın dilində tərtib edilməlidir. Reseptin tərkibinə daxil edilən dərman maddələrinin adları və dozaları açıq və aydın şəkildə yazılmaqla şübhə doğurmamalıdır. Quruluş baxımından baytarlıqda resepti altı tərkib hissəyə bölürlər ki, hər bir hissənin öz əhəmiyyəti və tərtib olunma qaydaları vardır. Ümumiyyətlə isə, reseptin tərkib hissələri aşağıdakılardır: I hissə İnscriptio başlıq yaxud sərlövhə mənasını bildirir. Bu hissədə resept tərtib edilən müəssisənin, idarənin haqqında olan məlumatlar (ünvanı, adı, tabeçiliyi və s.), resept nəzərdə tutulmuş, yəni təyin edilmişxəstə haqqında məlumatlar (heyvanın növü, yaşı, cinsi, kimə və ya hara məxsus olması və s.) ,reseptin tərtib olunduğu tarix və resepti tərtib edən həkimin soyadı, adı qeyd edilir. II hissə Praepositio seu invocatio adlanır. Reseptin bu hissəsi müraciət, sərəncam mənası daşımaqla, "Rp." recipe yaxud recipite (götür yaxud götürün) işarəsi ilə qeyd edilir. III hissə Designatio materiarum – maddələrin siyahısı və ya maddi hissə. Bu hissə reseptin ən vacib və məsuliyyətli hissəsi olmaqla, burada reseptin tərkibi-nə daxil edilən dərman maddələrinin siyahısı verilir. Burada hər bir maddə yeni sətirdən, böyük hərflə latınca isimin yiyəlik halında yazılır və sonra onun miqdarı göstərilir. Mürəkkəb reseptdə iki və daha çox maddələr dərmanın tərkibində iştirak etdiyindən burada dərman maddələrinin adları xüsusi ardıcıllıqla yazılmalıdır. Bu ardıcıllıq isə hər bir maddənin özünün əhəmiyyətindən irəli gəlir. Belə ki, maddələ -rin siyahısında birinci olaraq əsas, başlıca təsir göstərəcək maddənin adı yazılır. (bu maddəyə " remedium basis" əsas maddə deyilir). Bundan sonra ardıcıllıq baxımından maddi hissədə köməkçi maddə (" remedium adjuvans") yazılır. Bu maddənin rolu əsas maddənin təsirini gücləndirməkdən ibarətdir. Ona görə də adətən bu maddə əsas maddə ilə eyni itiqamətdə təsir edən maddə olur.daha sonra tam verici və yaxud dad yaxşılaşdırıcı maddə (" remedium corrigens "), və nəhayət, sonuncu olaraq formaverici maddə (" remedium constituens ") yazılır. IV. Subscriptio dərman maddələrinin siyahısının altında yazılan göstərişlər (burada hansı dərman formasının hazırlanacağı, dərmanın hazırlanma üsulu və aptekdən buraxılması barədə qeydlər yazılır) verilir. V. S i g n a t u r a dərmanın tətbiq edilmə üsulları haqqında göstərişlər verilir. Bu hissə yerli milli dildə tərtib edilir. VI. Nomen medici həkimin imzası.