cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İd Kah məscidi
İd Kah məscidi — (fars dilində: عیدگاه, Eydgah, mənası "Bayram, şənlik yeri") Çinin, Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunun, Qaşqar şəhərində yerləşən məscid.
Təraqə (Bükan)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 101 nəfər yaşayır (18 ailə).
İd Kah məscidi
Tarixi
Məscid Əmir Seyid Əlinin iki oğlundan böyüyü Saqsız Mirzə tərəfindən tikilmişdir. Atalarının xatirəsini yad etmək üçün 1442-ci ildə tikilən məscid (996-cı ilə aid köhnə tikililəri özündə birləşdirsə də) 16.800 kvadrat metr ərazini əhatə edir.
Məscidin müasir qızıl kərpicdən olan tikilisi 1798-ci ildə inşa edilmişdir və 1832-ci ildə mövcud ölçüsünə qədər daha da genişləndirilmişdir.
9 avqust 1933-cü ildə Çin Respublikası Milli İnqilab Ordusunun 36-cı müsəlman Diviziyasının generalı huey Ma Çzanq Kumul üsyanının uyğur liderlərindən olan Timur Bəyi öldürdü və başını kəsib İd Kah məscidində süngü üzərinə keçirərək ümumi tamaşaya qoydu.
1934-cü ilin martında uyğur əmiri Abdulla Buğranın da başının kəsildiyi, başının İd Kah məscidində göstərildiyi mənbələrdə əksini tapmışdır.
1934-cü ilin aprelində çinli müsəlman general Ma Çjunin, Qaşqardakı İd Kah məscidində nitq söyləmişdir. Bu nitqində o, uyğurlara Çin Respublikası Nankinin Homindan hökumətinə sadiq qalmalarını tələb etmişdir.
30 iyul 2014-cü ildə məscidin imamı, Cumə Tahir səhər namazına qatıldıqdan bir müddət sonra bıçaqlanaraq öldürülmüşdür. Oğlu Məmət Cümə İd Kah məscidinin hazırkı imamıdır.
Abadə Təşk
Abadə Təşk — İranın Fars ostanının Neyriz şəhristanının Abadə Təşk bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 6,213 nəfər və 1,614 ailədən ibarət idi.
İd Kah məscidi
Memarlıq xüsusiyyətləri
thumb|[[Kaşğərdəki İd Kah məscidi в 2009-cu ildə.]] İd Kah məscidi bir ibadətgah, sutra salonu, darvaza qülləsi və bəzi digər köməkçi binalardan ibarətdir. Məbəd qapısı sarı kərpicdən düzəldilib, qapısı 4.7 metr, eni 4.3 metr, darvaza binası isə təqribən 17 metrdir. Darvaza qülləsinin hər iki tərəfində 18 metr hündürlüyündə iki minarə asimmetrik şəkildə tikilib və qüllənin zirvəsində aypara dayanır. Hər gün sübh çağı məbədin imamı beş dəfə qalaya qalxaraq, müsəlmanları ibadət etməyə çağırır. Darvaza qülləsinin arxasında üstündə minarə olan böyük bir tağ var.
Dini təqiblər
Azad Asiya radiosu, 2018-ci ildə məscidin ön girişinin kənarında çoxdan asılı olan, Quran ayələrini özündə əks etdirən lövhənin hökumət məmurları tərəfindən "Uyğur inancını, ədəbi əsərlərini və dilini ortadan qaldırmaq" üçün qaldırıldığını bildirirdi.
2020-ci ilin mayında Azad Asiya radiosu lövhənin götürülməsi barədə yenidən məlumat vermişdir. Lakin 2020-ci ilin iyul ayında ABŞ-dakı Çin səfirliyi məscidin içərisində asılmış lövhəni göstərən imamla video müsahibəsini təqdim edərək məscidin təmir olunduğunu iddia etdi. İmam lövhənin yağış suları və günəş şüalarından korlanmaması üçün içəriyə köçürüldüyünü bildirdi.
NGC 4445
NGC 4445, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Sab tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Nikolays Maskalenko
Nikolays Maskalenko (11 fevral 1993) — Latviyalı üzgüçü. Nikolays Maskalenko Latviyanı 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Nikolays Maskalenko birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 50 m kəpənək stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 24.63 saniyəlik nəticəsi ilə 89 üzgüçü arasında 41-ci oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Ksantos
Ksantos (Likiya dilində: Arnna) — Qaşın Qınıq kəndindəki qədim şəhər. Kaş şossesindən 70 km məsafədədir. Qədim dövrlərdə Likiyanın paytaxtı idi. Şəhərdə ən qədim qalıqlar eramızdan əvvəl VIII əsrə aiddir. Bir çox tarixi hadisələrin və müharibənin səhnəsi olmuş şəhərdən sağ qalan xarabalıqlar arasında qaya türbələri, sarkofaq məzarları və liken məzar abidələri var. Likya akropolu ilk dövrün işlərdəndir. Dəfələrlə təmir edilmiş teatr və erkən Xristian dövründə tikilmiş kilsə görülə biləcək əsərlər sırasındadır. 1840-cı illərdə qədim şəhərdə qazıntı edən İngilis arxeoloq Çarlz Fellovs "Nereid abidəsi" ilə birlikdə Britaniya Muzeyinə bir çox əsər apardı.
Corc Floyd
Həyatı
Corc Floyd ABŞın Şimali Karolina ştatının Fayetteville şəhərində anadan olmuşdur. Floyd Texas ştatında Houston şəhər mərkəzinin cənubunda qaradərililərin sıx yaşadığı Uçüncü Bölgədə böyüyüb. Məşhur müğənni Beyonsun də doğulub böyüdüyü bu məhəllədə həm də blyuz musiqisinin önəmli nümayəndələri yetişib. Floydun ölümündən sonra məlum olan faktlardan biri də budur ki, 1990-cı illərdə o, hip-hop tərzinin yaradıcısı, məşhur hyustonlu DJ Screw ilə birlikdə çalışıb. 20-ci əsr boyu davam edən irqi problemlər Üçüncü Bölgədə də kəskin hiss olunub, son illərdə isə bura qanqster müharibələriylə, evsizlik probleminin yaratdığı gərginliklərlə məşhurlaşıb.
Boyu 2 metrdən çox olan Floyd hələ gənc yaşlarından idmana maraq göstərməyə başlayıb, basketbol və Amerika futbolu üzrə xüsusi qabiliyyət nümayiş etdirib. Məktəb illərində Floyd basketbol və futbol yarışlarında iştirak etmişdir. Daha sonra "Screwed Up Click" adlı hip-hop musiqi qrupunda çıxış etmişdir. "Big Floyd" ləqəbi ilə tanınmışdır. Hyustonda Yates Liseyində Amerika futbolu oynayıb, liseyin komandası 1992-ci ildə Texas çempionatında ikinci yeri tutub. Floyd daha sonra Floridadakı Cənubi Florida Dövlət Kollecinin basketbol komandasına dəvət alıb və 1993–95-ci illərdə orda təhsil alıb. Sonrakı illərdə o, Texasa qayıdaraq universitetə daxil olub, ancaq təhsilini davam etdirməyib. Bundan sonra həyatının yönü dəyişib. Oğurluğa və narkotik maddə daşımaya görə bir neçə dəfə saxlanıb. 2007-ci ildə oğurluğa görə həbs edilən Floyd 5 il həbs cəzası alıb.
Floyd cəza evindən çıxandan sonra məhəllələrindəki Resurrection Houston kilsəsiylə münasibətlərini yaxşılaşdırıb. Silahlı zorakılıq hadisələrini qınadığı və gəncləri "evə qayıtmağa" çağırdığı videomüraciəti Floydun 2017-ci ildə hazırladığı güman olunur. Hazırda bu video sosial şəbəkələrdə geniş yayılmaqdadır. 2018-ci ildə bir xristian təşkilatının vasitəçiliyilə Floyd Minnesotaya köçüb. Salvation Army Fondunun mühafizə xidmətində iş tapan Floyd daha sonra yük maşını sürücüsü də işləyib.
"Covid-19" pandemiyasına görə xeyli sayda iş yerləri bağlandığı üçün bir çox amerikalı kimi Floyd da işsiz qalıb. Sonuncu dəfə 2020-ci il mayın 25-də həbs edildiyi gün o, saxta 20 dollarlıq əskinasla siqaret almaq istəyib. Derek Michael Chauvin adlı ağdərili polis işçisi Corc Floydu həbs edərkən diziylə boynunu sıxıb və bu onun ölümünə səbəb olub.
Məmmədəli Novruzov
Məmmədəli Novruzov — Azərbaycanın dilçi alimi, türkoloq, türk dillərinin araşdırıcısı, filologiya elmləri doktoru, professor
Dübiran
Dübiran – İranın Fars ostanının Zərrindəşt şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 9,897 nəfər və 2,119 ailədən ibarət idi.
Müşfiq Mecidov
Həyatı
Müşfiq Mecidov 1997-ci il martın 8-də Şamaxı rayonunun Göylər kəndində anadan olub.
Subay idi.
Hərbi xidməti
Müşfiq Mecidov 2015-ci ildə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb.
2015-2016-cı illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Ağdam rayonunda yerləşən “N” saylı hərbi hissəsində xidmət edib.
2016-cı ilin 2-5 aprelində baş tutan döyüşlərdə baş kəşfiyyatçı kimi iştirak edib.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri olan Müşfiq Mecidov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Ağdərə və Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak edib.
Müşfiq Mecidov oktyabrın 8-də Ağdərə döyüşləri zamanı şəhid olub. Şamaxı rayonunun Göylər kəndində torpağa tapşırılıb.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Müşfiq Mecidov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Ləqəbi "İKA"dır (film, 1997)
Məzmun
Film SSRİ Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi əməkdaşlarının 1953-1990-cı illərdəki fəaliyyətindən, 1990-cı il yanvarın 20-də Bakıda baş vermiş faciəli hadisələrin təşkilində bu komitənin bilavasitə iştirakından bəhs edir.
Suzie Fraser
Suzie Fraser — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu. Suzie Fraser, Avstraliya yığmasının heyətində 2008-ci ildə baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatılıb və bürünc medal qazanıb.
NGC 6401
NGC 6401, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış kürəşəkilli ulduz topasıdir. Göy üzündə İlandaşıyan bürcü istiqamətində yerləşir. VIII tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Aşağı Aratan (Aralıq)
Aşağı Aratan — Türkiyənin İğdır ilinin Aralıq ilçəsinə daxil olan kənd.
Tarixi
Kənd 1901-ci ildən bəri eyni adı daşıyır.
Coğrafiyası
İğdır il mərkəzindən 57 km, Aralıq ilçə mərkəzinə 11 km uzaqlıqdadır.
Castin Plaşka
Castin Plaşka (12 avqust 1996) — Yamaykalı üzgüçü. Castin Plaşka Yamaykanı 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Castin Plaşka birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 50 m kəpənək stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 24.63 saniyəlik nəticəsi ilə 89 üzgüçü arasında 41-ci oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Məhsəti Gəncəvinin heykəli (Gəncə, 1983)
Məhsəti Gəncəvinin heykəli — heykəltəraşı Münəvvər Rzayeva olan və 1983-cü ildə Gəncə şəhərində qoyulmuş heykəl. Hündürlüyü 5 metr olan heykəlin memarı isə L.Rüstəmovdur. Münəvvər Rzayevanın dediyinə görə Məhsəti Gəncəvi obrazını yaratmaq üçün o ömrünün 20 ilini sərf edib. Şairənin dolğun obrazını yaratmaq üçün saysız-hesabsız variantlar işləmişdir. Heykəl hazırda Gəncədə Xan bağı nda yerləşir.
Soyuducu
thumb|Müasir soyuducu
Soyuducu - istilik tәcridinә malik olan kamerada yeməklərin saxlanması üçün tətbiq olunan elektrik qurğudur. Soyuducu demək olar ki, hər ailədə mövcuddur. Soyuducunun işləmə prinsipi istiliyi işçi kameradan götürüb xarici mühitə verən istilik nasoslarına əsaslanır. Həmçinin sənaye soyuducuları da mövcuddur. Onların kameraları yüzlərlə kubikmetr həcmində olur və iri kombinatlarda, yeməkxanalarda tətbiq olunurlar.
Soyuducular iki tipə bölünürlər: qida məhsullarını saxlamaq üçün orta temperaturlu soyuducular və aşağı temperaturlu dondurucular. Son zamanlarda hər iki kameraları özündə kombinasiya edən soyuducular hazırlanır. İlk iki kameralı soyuducu "General Elektrik" tərəfindən hazırlanmışdır.
Tarixi haqqında
İçərisinə buz doldurulmuş, qida məhsullarını saxlamaq üçün tətbiq edilən soyuducu otaqlar hələ bir neçə min il əvvəl mövcud olsa da, ilk soyuducu qurğusu XIX əsrdə yaranır. Bu qurğu doldurulmuş buzun tez-tez dəyişdiirlməsini tələb edirdi.
1856-cı ildə avstraliyalı Ceyms Harrison kompressorla işləyən soyuducunu düzəldir. Bu soyuducudan pivələrin sərinləşdirilməsində istifadə edilirdi.
1857-ci ildə ilk soyuducu vaqon düzəldilir.
İlk sənaye soyuducusu 1913-cü ildə yaradılmışdır. Sənaye soyducuları kimi onlar da istilik nasosları əsasında işləyirdilər. Bu ilk məişət soyuducularında soyuducu maddə kimi toksik maddələrdən istifadə olunurdu.
1927-ci ildə "General Elektrik" soyuducuların istehsalına başlayır və onların geniş yayılmasına imkan yaradır.
Əvvəllər Bakı soyuducular zavodu kimi tanınan, hazırda onun bazasında yaradılmış “Bakı Çinar Soyuducuları” ASC-nin əsası 1959-cu ildə qoyulmuşdur. Hazırda müəssisədə müxtəlif növ «Çinar» soyuducuları istehsal olunur.
Növləri
=== Buz Evi nədir === Bəzi qidaların təravətini qorumaq və saxlama müddətini uzatmaq məqsədilə xarici şəraitdən təcrid edilən ərazinin soyuq hissələrinə peşəkar soyuducu qurğulardan istifadə edilməklə yaradılan buzxanalar deyilir. Buz otağı və soyuducu anbar bu gün eyni şey üçün istifadə olunan iki fərqli anlayışdır. Buz otağının quraşdırılması və istifadəsində lazım olan odur ki, isti havada xarab olacaq məhsullar xarab olmadan daha uzun müddət quruluşunu qorusun.
Soyuducunun istifadəsindəki ehtiyaclar təkcə qida məhsulları ilə məhdudlaşmır. Məlumdur ki, bəzi sənaye məhsullarında və əczaçılıq sənayesində soyuducu anbara ehtiyac var. İlk günkü təravətini saxlayaraq məhsulun görünüşünü və daxili quruluşunu uzun müddət qorumaq üçün soyuducuya ehtiyac var. Soyuducu anbarların əsasən 4 fərqli temperatur diapazonu var.
Buz dükanını necə quraşdırmaq olar
Chiller buz otağını quraşdırarkən soyuq anbar otaqlarında müxtəlif temperatur intervalları nəzərə alınmalıdır. Ümumiyyətlə məhsulun emalı, qablaşdırılması və daşınması kimi sahələrdə qurulan buz dükanları üçün soyuq zəncir halqasının toxunulmaz saxlanılması vacibdir. Ona görə də ehtiyac duyulan ərazilər müəyyən templərlə soyudulmalıdır. Bu şöbədə çalışan işçilər elə qurulmalıdır ki, seçilmiş daxili soyutma qurğusuna həm səs, həm də hava axını mənfi təsir göstərməsin.
Marburq Universiteti
Filipps-Marburq Universiteti — Almaniya, Hessen Federal Torpağında ali təhsil müəssisəsi.
1527-ci ildə əsası qoyulmuşdur. Dünyanın ilk protestant universitetidir. Universitetin 20.000-ə yaxın tələbəsi və 7.500-dən artıq universitet personalı vardır.
Basiri eli
Basiri eli — İranın Fars ostanının Fars dilli Xəmsə ellərindən biridir ki Abadə, İqlid, Mərvdəşt, Cəhrom, Şiraz və Larda yaşayırlar. thumb|250px
Tor (həndəsi fiqur)
thumb|right|Qırmızı - doğuran [[çevrədir]]
Tor (toroid) — doğuran çevrənin bu çevrə ilə eyni müstəvidə yerləşən və onu kəsməyən düz xəttin (fırlanma oxu) ətrafında firlanması nəticəsində alınan səth.
Bəzən doğuran çevrənin fırlanma oxunu kəsməməsi də istisna olur. Belə olan halda, əgər doğuran çevrə fırlanma oxunu kəsərsə, yaxud ona toxunarsa, belə tor qapalı tor, əks halda açıq tor adlanır.
Amiran Qamğrelidze
Amiran Qamğrelidze  –  gürcü həkim, 29 dekabr 2001-ci ildən 2003-cü ilin noyabr ayının 27-dək Gürcüstanın səhiyyə naziri. Xəstəliklərə Nəzarət və Xalq Sağlamlığı Milli Mərkəzinin baş direktoru. Tibb elmləri doktoru, Gürcüstan Universiteti nin tam professoru. Avropa Allergiya və Tədqiqat İmmunologiya Akademiyasının üzvü, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı nın Gürcüstandakı proqram koordinatoru.
Bioqrafiyası
Amiran Qamğrelidze 1951-ci ilin 24 yanvar tarixində Tbilisidə anadan olub. Tbilisi 4 nömrəli ictimai məktəbini bitirib. 1974-cü ildə Tbilisi Dövlət Tibb İnstitutunu bitirib. 1978-ci ildə həmin institutun Allerqologiya şöbəsinin baş laborantı təyin edilib; 1991-1996-cı illərdə Tibb Universitetinin Tədqiqat və Eksperimental Tibb İnstitutunun Allerqik xəstəliklər epidemiologiyası və tədqiqat immunogenetikası şöbəsinin müdiri, 1988-1996-cı illərdə Tbilisi Dövlət Tibb Universitetinin Kliniki və Eksperimental Tibb İnstitutunun Allerqik xəstəliklər epidemiologiyası və tədqiqat immunogenetikası departamentinin başçısı olmuşdur. 1995-1997-ci illərdə Səhiyyə İdarəetmə Milli Mərkəzinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır.
1997-2001-ci illərdə Gürcüstan səhiyyə nazirinin birinci müavini olub; 2001-2004-ci illərdə isə səhiyyə naziri vəzifəsində çalışıb.
Qamğrelidze 2013-cü ilin 7 fevral tarixindən etibarən Xəstəliklərə Nəzarət və Xalq Sağlamlığı Milli Mərkəzinin baş direktoru vəzifəsində çalışır. 2002-ci ildə Diabetli Uşaqlar Assosiasiyası Amiran Qamğrelidzeni Gürcüstanda Diabetli Uşaqlara Görkəmli Baxım və Yardım Dərnəyinin Qızıl Medalı ilə təltif etdi.
Ədəbiyyat
gürcücə
Fişvər
Fişvər-İranın Fars ostanının Laristan şəhristanının Evaz bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 5,201 nəfər və 920 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti lurlardan ibarətdir, lur dilində danışırlar və şafi sünni müsəlmandırlar.
.sn
.sn — Seneqalın internet kodu.
Anabulağı (Çaroymaq)
Anabulağı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
NGC 3657
NGC 3657, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. SBc/P tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Nazim Mahmudov
Nazim İdris oğlu Mahmudov — Fizika‑riyaziyyat elmləri doktoru, professor. Doğu Akdeniz Universitetinin riyaziyyat kafedrasının müdiri.
Həyatı
Mahmudov Nazim İdris oğlu 1958-ci il iyunun 10-da Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun Sultanlı kəndində anadan olub. 1980-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirib. 1980–1984-cü illərdə Azərbaycan EA Kibernetika İnstitutunun aspiranturasında oxuyub. "Hilbert fəzasında stoxastik optimal idarəetmə" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edəndən sonra Azərbaycan EA Kibernetika İnstitutunun riyazi kibernetika laboratoriyasında işləməyə başlayıb. N. Mahmudov 1993-cü ildən Şimali Kipr Türk Respublikasının Doğu Akdeniz Universitetinin riyaziyyat kafedrasında işləyir. 2004-cü ildə ona professor elmi adı verilib. 2011-ci ildən Doğu Akdeniz Universitetinin riyaziyyat kafedrasının müdiridir.
Bronven Knox
Bronven Knox — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu. Bronven Knox, Avstraliya yığmasının heyətində 2008-ci ildə baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına və 2012-ci ildə baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatılıb və 2 dəfə bürünc medal qazanıb.
.ms
.ms — Montserratın internet kodu
Bronven Knox
Karyerası
left|thumb|199x199px|Bronven Knox Bronven Knox, 2008-ci ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Macarıstan yığmasını 9:9 (3:2 penaltilər seriyasında) hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu.
Marburq
Marburq —Almaniyanın Hessen vilayətindəki universitet şəhəridir.
Şəhər öz məşhur Filipps - Marburq Universiteti (dünyanın ilk protestant universiteti), "Elizabet" Kilsəsi (Elisabethkirche) və digər tarixi abidələri ilə tanınır. Marburq təxminən 9–10-cu əsrlərdə Köln və Praqa şəhərləri arasındakı ticarət yollarının kəsişməsində yaranaraq inkişaf etmişdir. 1140-cı ildən etibarən şəhər statusu almış, burada pul kəsilməyə başlanmışdır.
.mv
.mv — Maldiv adalarının internet kodu.
Əlicula (Çaroymaq)
Əlicula — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 53 nəfər yaşayır (9 ailə).
Cosiya Binnema
Cosiya Binnema (8 noyabr 1997) — Kanadalı üzgüçü. Cosiya Binnema Kanadanı 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Cosiya Binnema birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 50 m kəpənək stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 24.50 saniyəlik nəticəsi ilə 89 üzgüçü arasında 37-ci oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
.mw
.mw — Malavinin internet kodu.
Xosrovun taxta çıxması
Xosrovun taxta çıxması — I Şah Təhmasibin sifarişi ilə 1539-1543-cü illərdə hazırlanmış və Təbriz miniatür məktəbinin sənətkarları tərəfindən çəkilmiş rəsmlərlə bəzədilmiş Nizami Gəncəvinin "Xəmsə" əlyazmasına daxil olan, Ağa Mirək Mirzə Qiyas tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəridir. Miniatürün daxil olduğu əlyazma hazırda Britaniya Milli Kitabxanasında (MS Or. 2265) saxlanılır.
Mövzu
Nizaminin "Xosrov və Şirin" poemasında, Xosrov, atası öldükdən sonra üsyan qaldıran əyan Bəhram Çubinə qarşı dura bilmir və mübarizə meydanından qaçır. O, Bərdəyə, Şirinin yanına gəlir. Lakin, Xosrovun bütün yalvarışlarına cavab olaraq Şirin ona xatırladır ki, başqaları onun taxtını tutduğu halda, Xosrovun eyş-işrətə uyması qəhrəmana yaraşan hərəkət deyil. Ancaq atasının taxtını geri aldığı təqdirdə Şirin Xosrovun arvadı ola bilər. Bu məğruranə və haqlı sözlər Xosrova təsir edir. O, Rum məmləkətinə gəlib ordan hərbi kömək aldıqdan sonra qayıdır, Bəhram Çubinə qalib gəlir və taxt-taca sahib olur. Miniatürün sağ tərəfində iki düzbucaq içərisində Şirinin dili ilə Xosrova müraciət edilən beyt yazılmışdır: Mən durmuşam burda, şahlığı al sən, Öz taxtını qaytar, əlindəyəm mən.
.mx
.mx — Meksikanın internet kodu.
Xosrovun taxta çıxması
Təsviri
Miniatürdə izdihamlı təntənə şəraitində gənc şahın yenidən taxta çıxması mərasimi təsvir olunur. Xosrov əyanların və saray musiqiçilərinin əhatəsində daş-qaşlarla bəzədilmiş taxtda əyləşmişdir. Sarayın yuxarı başında müxtəlif zümrələrə mənsub əyanlar görünür. Möhtəşəm tağ-təvan arxasında çiçəkli aöaclar, sərvlər ucalır. Tağın qarşısında çarhovuz vardır. Sağda əllərində əsa tutmuş yüksək rütbəli əyanlar və onları müşayət edən bir qrup xidmətçi durmuşdur. Miniatürün mərkəzində təsvir olunmuş saray qulluqçuları məclis əhlini müxtəlif təamlara qonaq edirlər.
Xosrovun əyləşdiyi orijinal formalı taxt qızıl və daş-qaşdan ibarət xətmkarlıq tərtibatı ilə bəzədilmişdir. Taxtın arxasında qızılbaş papaqlı, əllərində incə sürahi (şərab qabı) tutmuş iki xidmətçi əmrə müntəzir vəziyyətdədir. Arx kənarındakı çəmənlikdə daha iki gənc təsvir olunmuşdur. Bunlardan biri piyalədən şərab içir, yanında diz çökmüş xidmətçi isə meyvə dolu buludu ona təklif edir. Taxtın yaxınlığında əllərində qızıl quş olan üç quş ağası hədiyyə ilə Xosrova yaxınlaşır. Tamaşaçılar bu dəbdəbəni maraqla seyr edirlər.
Tədqiqi
N. Zamanovun fikrincə, miniatürdə saray həyatının dəbdəbəli və izdihamlı təsvirində Ağa Mirəkə tanış olan I Təhmasibin sarayı və onun mühiti əsas götürülmüşdür. Buradakı monumental tağın tünd göy rəngli frizində süls xətti ilə yazılmış kitabədə Şah Təhmasibin adının çəkilməsi və onun şəninə deyilən uzun tərif də bunu sübut edir. Saray rəssamı olan Ağa Mirək bu yazı ilə sənətinin pərəstişkarı olan şaha hörmət və sədaqətini ifadə etmişdir.
Bənəniyar
Bənəniyar — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 mart 2003-cü il tarixli, 423-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Bənəniyar kəndi Əbrəqunus kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, həmin kənd mərkəz olmaqla, Bənəniyar kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Toponimiyası
Əlincə çayının (Arazın qolu) sağ sahilində, Zəngəzur silsiləsinin yamacındadır. Bəzi ədəbiyyatlarda Bənəniyar, Bənənigar kimi qeydə alınmışdır. Oykonim bənən (bələn) və yar (yarğan, dərə) komponentlərindən ibarət olub, "dağ boynunda yarğan, dağ aşırımında çuxur yer" mənalarını bildirir. Kəndin coğrafi mövqeyi oykonimin ifadə etdiyi mənaya uyğundur.
İqtisadiyyatı
Burada Muxtar Respublikanın ən iri su anbarlarından biri, Bənəniyar su anbarı (17 mln. m³), yerləşir.
Əhalisi
Əhalisi 3385 nəfərdir.
NGC 2662
NGC 2662, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Hidra bürcü istiqamətində yerləşir. E1 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Anbardan (Çaroymaq)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 20 nəfər yaşayır (6 ailə).
.mz
.mz — Mozambikin internet kodu.
.my
.my — Malayziyanın internet kodu.
Omar Eyssa
Omar Eyssa (18 sentyabr 1996) — Misirli üzgüçü. Omar Eyssa Misiri 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Omar Eyssa birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 50 m kəpənək stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 24.43 saniyəlik nəticəsi ilə 89 üzgüçü arasında 35-ci oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Nazir Kərimov
Nazir Qibləli oğlu Kərimov — Zəngilan Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi.
Həyatı
21 dekabr 1928-ci ildə Zəngilan rayonunun Yusiflər kəndində anadan olmuşdur.
1952-1956-cı illərdə Zəngilan Rayon Komsomol Komitəsinin birinci katibi, Zəngilan Rayon Partiya Komitəsində təlimatcı ,təşkilat şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləmişdir.
1960-1979-cu illərdə Zəngilan Rayon Partiya Komitəsinin ikinci  katibi, Rayon  Zəhmətkeş  Deputatları  Soveti Icraiyyə Komitəsinin sədri və 11 ildən çox Zəngilan Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi vəzifəsində çalışmışdır.
O, səkkizinci və doqquzuncu çağırış Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.
Etimadların davamı olaraq N.Kərimov 1971-ci ildə "Oktyabr İnqilabı", 1973-cü ildə "Qırmızı əmək Bayrağı", 1976- cı ildə ikinci "Qırmızı əmək Bayrağı" ordenləri ilə təltif edilmişdir.
7 iyun 2011-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmışdir.
Hargeisa
Hargeisa (Hargeysa, هرجيسا) — Somalidə şəhər, faktiki mövcud olmayan Somali dövlətinin tarixi bir bölgəsinin və indi öz müstəqilliyini elan etmiş Somaliləndin ən iri şəhəri və paytaxtı.
Hargeisa Britaniya Somalisinin 1941 - 1960-cı illərdə paytaxtı olmuşdur. 1960-cı illərdə Britaniya Somalisi Somali Respublikasına birləşmişdir.
Şəhər dəniz səviyyəsindən 1250—1300 metr yüksəklikdə yerləşmişdir.
Arbat (Çaroymaq)
Arbat — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 85 nəfər yaşayır (14 ailə).
Mənsur Fəxrəddin Osman
Malik Mənsur Fəxrəddin Osman ibn Çaxmaq (daha çox Mənsur Osman kimi) — Burci sülaləsindən Məmlük sultanı.
80 yaşında Sultan Çaxmağın ölümü oğlu Osmana Malik Mənsur Fəxrəddin Osman adını almağa icazə verdi. Hökmdarlığının əvvəlində əsas vəzir tərəfindən qamçılandı. Bir yük halına gələn Məmlüklərin müxtəlif qruplarına verilən ianələrin miqdarı ilə əlaqədar əmirlə mübahisələrdən sonra Məmlük qrupları arasında küçə döyüşləri başladı. Inal əl-Əcrud qrupu və Məmlük sülələsindən Baruq Kalat əl-Cabalı (Fortelesa dağı) zəbt etdi. Qahirənin Abbasilər xəlifəsi və əl-Malik əl-Əşrəf əd-Din Sayda adı ilə dördü də sultan olaraq təyin edildi. Osmanın dəstəyi yox idi və davranışına görə vəzifəsindən alındı.
.na
.na — Namibiyanın internet kodu.
Taniele Qofers
Taniele Qofers — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu. Taniele Qofers, Avstraliya yığmasının heyətində 2008-ci ildə baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatılıb və bürünc medal qazanıb.
Karyerası
Taniele Qofers, 2008-ci ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Macarıstan yığmasını 9:9 (3:2 penaltilər seriyasında) hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu.
Yeniçəri
thumb|right|250px|[[Atatürk|Mustafa Kamal yeniçəri geyimində]]
Yeniçərilər — yeni döyüşçü, XIV-XIX əsrlərdə Osmanlı ordusunda  daimi piyada qoşunu.
Yeniçərilər sipaxlar və akıncalarla birlikdə imperiya qoşununun əsasını təşkil edirdilər. Kapıkuluların (sultanın qullardan ibarət şəxsi qvardiyası) tərkib hissəsi idilər. Yeniçərilər dövlətdə həmçinin polis rolunu oynayırdılar. Onlar dərviş libasına bənzəyən libas geyinir, bayraqlarında isə şiə nişanı - Həzrət Əlinin zülfüqarı və əl təsvir olunmuş nişan gəzdirirdilər.
Yaranması
Yeniçəri Sultan Muradın hakimiyyəti dönəmində təşəkkül tapdı. Osmanlılar tutduqları ərazilərdə 8-18 yaşlı xristian uşaqları toplayaraq İstanbula yollayır və onlara məcburi İslamı qəbul etdirirdilər. Müsəlmanlaşdırılmış uşaqlara 12 ilə yaxın məşq keçirilirdi. Onlara at çapmaq, ox atmaq, qılıncdan istifadə öyrədilirdi. Bu cür əsgərlər "Yeniçəri" adlanırdılar. Yeniçərilər yüngül zireh və silahla təchiz olunurdular. Buna görə onlar döyüşdə cox çevik hərəkət edirdilər.
Avropalıların yeniçərilərə qoşulması özü çox maraqlı bir faktdır. Belə ki, türk gənclərinin yeniçəriyə gəlməsi məcburi deyildi. Osmanlı təbəəliyində olan türkmanlar hərbə çağrılmırdılar.
Yeniçərilərin hesabına Osmanlı imperiyasının sərhədlərini genişləndirmək mümkün oldu. Osmanlı ordusu təkcə yeniçərilərdən ibarət olmasa da, əsas qüvvə onlar hesab olunurdu. Osmanlı rəhbərliyi yeniçərilər arasında avropalıların üstün mövqedə olmasına xüsusi diqqət yetirirdilər.
Yeniçəriləri təşkil edən xalqlar coğrafi və mədəni cəhətdən bir-birinə yaxın idilər. Ermənilərdən başqa bütün xalqların nümayəndlərinin kökləri provaslılığa və Avropa köklərinə söykənirdi.
Yeniçərilər Rusiya mənbəələrində
Osmanlı İmperiyasının genişlənməsi ilə birliklərini yenidən təşkil etmək, əsas zərbə qüvvəsi olaraq nizamlı piyada birlikləri yaratmaq lazım gəldi. Yeniçəri Piyada qoşunu 1365-ci ildə Türk sultanı I Murad tərəfindən yaradıldı. 8-16 yaşlı gənc xristian kişilərdən yeni bir ordu qəbul edildi. Beləliklə, yeniçərilərin əsas hissəsi sonradan sərt İslam ənənələri ilə yetişən (ermeniler xaric) etnik albanlar, bosniyalılar, bolqarlar, yunanlar, gürcülər, serblər idi. Rumeliya (Balkanlar) işə götürülən uşaqlar Anadoluda və əksinə Türk ailələrində böyüməyə göndərildi.
Uşaqları Yeniçərilərə cəlb etmək (devshirme - qan vergisi) imperatorluğun xristian əhalisinin vəzifələrindən biri idi. Osmanlı hakimiyyəti kölələrdən bir ordu toplayaraq eyni zamanda yerli ordunun (sipahi) təsirinə qarşı güclü bir tarazlıq yaradaraq daxili siyasi problemi həll etdi.
Korpusların mövcudluğunun başlanğıcında yalnız xristian uşaqlar əmrə əsasən yeniçərilərə cəlb olunurdular; Yəhudilər devşirmədən azad edildi. Daha sonra, İslamı qəbul edən Boşniklər və Müsəlman Albanlar da Sultandan uşaqlarını yeniçərilərə göndərmək hüququnu əldə etdilər: kapıkul sıralarında hərbi xidmət bir çoxlarının cəmiyyətdə yüksək mövqelər qazanmasına imkan verdi. Türkcə danışan, fiziki və ya əqli cəhətdən qüsurlu olan və eyni zamanda evli olan İstanbul sakinləri də devşirmədən azad edildi. Yəqin ki, son vəziyyət o dövrün erkən nikahlarını qismən izah edir.
Yeniçərilər rəsmi olaraq Sultanın köləsi sayılırdı və daim monastır-kazarmada yaşayırdılar. 1566-cı ilə qədər evlənmələri və öz ailələrini əldə etmələri qadağandır. Ölən və ya vəfat edən Yeniçərinin əmlakı alayın əmlakına çevrildi. Müharibə sənətinə əlavə olaraq Yeniçərilər xəttatlıq, hüquq, ilahiyyat, ədəbiyyat və dilləri öyrənmişlər. Yaralı və ya yaşlı təzəçilər pensiya aldılar. Onların bir çoxu uğurlu mülki karyeraları var. 1683-cü ildə müsəlman uşaqlar Yeniçəri kimi qəbul olunmağa başladılar.
Yeniçərçilər bir neçə kateqoriyaya bölündülər: döyüşçülər (eşkinji), qazilər (koruji), təqaüdçülər (mutekaids və ya oturaklar) və boş bir vəzifə almaq fürsətini gözləyən süpermarket (tasslakji). Son iki kateqoriya xidmətlər göstərmədi və maaş almadılar, lakin Yeniçərilərin hüquq və imtiyazlarından istifadə etdilər. Hər sinifdən bir çox Türk (şəhər sakinləri, bərbərlər, sənətkarlar, xırda ticarətçilər və s.) Rəsmi olaraq fövqəladə təslakciyə yazılmış və ya dərhal təqaüdçü oturak statusu almışlar. Nəticə olaraq, XVIII əsrin ortalarında Osmanlı imperiyasının müsəlman əhalisinin demək olar ki, yarısı Yeniçəri kimi qeydiyyata alındı.
Fəaliyyət
Döyüş zamanı hücumda aparıcı rol süvarilərə həvalə edildi. Onun vəzifəsi düşmən xəttini keçmək idi. Bu şəraitdə silahlarından atəş açan yeniçərilər bir pazda düzülüb qılınc və digər silahlardan istifadə edərək hücuma keçdilər. Korpusun mövcudluğunun ilk günlərində düşmən, xüsusən böyük bir intizamlı piyadaya sahib olmadığı təqdirdə, bir qayda olaraq, belə bir hücuma tab gətirə bilmədi. Yeniçərilər yaylım atəş etmədilər, məqsədli atəşə üstünlük verdilər. Yeniçərilər arasında təxminən 100 könüllü olan serdenghetchi (sözün əsl mənasında "başlarını riske qoymaq") adlanan xüsusi şok bölmələri var idi. Qanuni Süleyman tərəfindən Vyana mühasirəsi zamanı mühasirədə olanlar, bu bölmələrin 5 yeniçəridən ibarət kiçik hissələrə bölündüyünü qeyd etdilər. Belə bir dəstənin tərkibi bir qılınc daşıyıcısı, əl bombası ilə bir döyüşçü, bir oxatan və silahlı iki döyüşçüdən ibarət idi. Döyüş zamanı Yeniçərilər tez-tez düşərgədən (iri arabaların hasarı) istifadə edirdilər. Sultan Süleymanın Vyananı mühasirəyə alması zamanı Yeniçəri mühəndisləri özlərini mükəmməl göstərdilər.
.ne
.ne — Nigerin internet kodu.
.nc
.nc — Yeni Kaledoniyanın internet kodu.
Artyom Kozlyuk
Karyerası
Artyom Kozlyuk birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 50 m kəpənək stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 24.20 saniyəlik nəticəsi ilə 89 üzgüçü arasında 34-cü oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
.nf
.nf — Norfolkun internet kodu.
NGC 6687
NGC 6687, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. Scd tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
.ng
.ng — Nigeriyanın internet kodu.
GNOME
GNOME (GNU Network Object Model Environment, tələffüzü: /ɡˈnoʊm/ və ya /ˈnoʊm/) - əməliyyat sisteminin üzərində çalışan qrafik masaüstü mühitdir. Tamamilə azad və açıq kod proqram təminatıdır. 1997-ci ildə Miguel de Icaza və Federico Mena tərəfindən azad proqram təminatı kimi yaradılmağa başladı. 1999-cu ildə ilk versiyası istifadəyə buraxıldı. Unix xüsusi ilə də Linux əməliyyat sistemlərində masaüstü mühit kimi KDE və GNOME geniş istifadə olunur.
Bəktaşilik
Bəktaşilik — İslam dinində mövcud təriqətlərdən biri. Şiəliyə yaxındır. Osmanlı Türkiyəsində Yeniçərilərin ideoloji təriqəti hesab olunur.
Tarixi kökləri
Bütün böyük dini sistemlərdə – buddizm, iudaizm, induizm və xristianlıqda özünə yer alan təsəvvüf ideyaları İslamda da ilkin çağlardan özünü göstərib. İslamda bu ideyaları yayanlardan biri bütün türk sufilərinin ulu atası sayılan, əslən Türküstandan olan Əhməd Yəsəvi idi. Türklərin müsəlmanlığı qəbul etməsində onun böyük rolu olub. Yəsəvinin türkcə yazdığı "Divani-hikmət" əsərində müsəlmanlıq təbliğ olunardı. Bu kitabdakı şerləri sufi dərvişlər qopuzların müşayiəti ilə oxuyurdular. Bu dərvişlər ozana bənzədiklərindən türklər onları rəğbətlə qəbul edirdilər. Əhməd Yəsəvinin ən böyük xidmətlərindən biri də türklərin əski inancları ilə müsəlman dəyərlərinin sintezini yaratması idi. Yəsəvi təkyələri tədricən əcəmi təsirindən kənar türk-islam mədəniyyəti mərkəzlərinə çevrilərdi. Deyilənə görə, Əhməd Yəsəvi bir təsəvvüf əhli kimi həyatın mənasını da fəna fillaha çatmaqda görüb və özü altmış üç yaşına keçərkən (Məhəmməd peyğəmbərin yaşadığı müddət) torpaq altında olan hücrəsinə girib və bir daha oradan çıxmayıb. Təsadüfi deyil ki, Əmir Teymur onun qəbri üstündə möhtəşəm bir məqbərə tikdirmişdi. Sonralar yəsəvilikdən iki təriqət yarandı: nəqşbəndilik və bəktaşilik.
Yaranma tarixi
Bəktaşiliyi yarıməfsanəvi türk sufisi xorasanlı Hacı Vəli Bəktaşın adı ilə bağlayırlar. Monqollar Səlcuqilər dövləti və xilafətin qalıqlarını dağıdandan sonra o, Kiçik Asiyaya mühacirət edib. Hacı Bəktaşın öz ruhani silsiləsini Əhməd Yəsəvidən götürdüyü və onun vasitəsilə imam Museyi-Kazıma çıxdığı deyilir. Hacı Bəktaşın əsərləri qalmadığından onun təlimi haqda əsaslı bir fikir yürütmək çox çətindir. Ərəb dilində "Məqalət" adlı əsərin müəllifi olduğu iddia edilir. Amma bu əsərin orijinalı qalmayıb. Bir zamanlar Hacı Vəlinin digər gəzərgi dərvişlər kimi qələndəriyyə təmayüllü olduğu ehtimal olunar. Bu, sonralar bəktaşilik təriqətində bir çox izlər buraxıb. Qələndəriyyələr hinduist və buddist ənənələrindən təsirlənən və adətən, sədəqə toplamaqla dolanan dərvişlər idi. Ən zəruri şəxsi əşyalardan savayı heç bir əmlaka sahib olmazdılar. Sərgərdan həyat tərzi sürən qələndərlərin bÿçèëÿrè nigahsız yaşamaq haqda əhd də edərdilər. Qələndərlərin bir qisminin çox ekzotik görünüşü də olardı: onlar başlarını, üzlərini, bığ, saqqal, hətta qaşlarını da tərtəmiz qırxdırar, qısa xirqə geyərdilər. Başlarına konusşəkilli papaq qoyar, üstlərində isə ağır dəmir bəzəklər – boyunbağı, üzük, bilərzik və s. gəzdirərdilər. Onların həyat tərzi çox sadə idi. Bahalı olan bütün şeylərə nifrət edər, həmişə gülərüzlü olar, daim səfərlərdə dolanardılar. Beləliklə, Hacı Bəktaşın Orta Asiyadan gətirdiyi panteist dünyagörüşü ünsürlərinə qələndərlərə məxsus keyfiyyətlər də əlavə olunmuşdu.
Hürufiliklə yaxınlaşma
Bəktaşilik 1450-ci ildən sonra hürufiliyin güclü təsirinə məruz qalmağa başlayır. Teymurilər tərəfindən təqib olunan Fəzlullah Nəiminin edamından sonra dağılışan hürufilərin böyük hissəsi Anadoluya keçmişdi. İmadəddin Nəsiminin Anadoluda Hacı Bəktaşla görüşmək istəməsi, amma ikincinin ehtiyatlılığı üzündən bu görüşün baş tutmaması barədə yazan müəlliflər də var. Anadoluda da təqib olunan hürufilər buradakı qələndəri təkyələrinə üz tutardılar. Nəticədə onlarla qaynayıb qarışdılar, bəktaşilikdən dəstək al/götürdülər, onun içində söz sahibi oldular və Fəzlullah Nəimini də bəktaşiliyin digər övliyaları ilə birlikdə təqdis olunan (müqəddəsləşdirilən) övliyalar sırasına hücum etdilər. Hürufiliyin ardından səfəviyyə də Anadolu ərazisinə nüfuz etməyə işlə/çalışar və buna, əsasən, nail olardı. 16-cı əsrin əvvəllərində Bəlim Sultan təriqətin başına keçəndə artıq bəktaşiliyin simasına son cizgilər əlavə olunardı. Elə bu zamanda "Haqq-Məhəmməd-Əli" şəklində ifadə edilən üluhiyyat məfhumu meydana gəldi və on iki imam təriqətin əsasları arasında başa keçirildi. Áÿêòàøèëÿr on iki imamı nəzərdə tutan on iki guşəli ulduz şəklində boyunbağı taxardılar. Yeniçərilərin bayrağında şiə simvolları kimi Əlinin zülfüqarı və əl şəkli olardı.
Bəlim Sultan
Áÿêòàøèlik özünə dəstəyi kənd əhli içində tapınmışdı. O, inkişaf edər, zaman keçdikcə çoxlu icma və məbədləri, ciddi ierarxiya qaydaları olan bir təriqətə çevrilərdi. Unifikasiya olunmuş mərasimləri və ayinləri, xüsusi reqlamentlə tənzimlənən qəbul və təqdimetmə mərasimləri, rəmzləri və paltarı olan bu təriqət dayanmadan güclənirdi. Òəriqətin ən ciddi təşkilatlanma dövrünü Bəlim Sultanın adı ilə bağlayırlar (1516-cı ildə ölüb). Onu Piri-sani – ikinci pir adlandırardılar. Bəlim Sultan özünü Hacı Vəli Bəktaşinin iddiamçısı, varisi elan etmişdi. Onun apardığı islahatlar təriqətin nüfuzunu daha da artırardı. Bir sıra müəlliflər hətta nikahsızlıq əhdi məsələsinin də Bəlim Sultanın ideyası olduğunu güman edirlər. Bu islahatlarla razılaşanlarla yanaşı, (bu qisim özünü "çələbi" - Hacı Bəktaşın iddiamçısı sayardı), razılaşmayanlar da olardı. İkinci qrupda olub islahatlara qarşı çıxanlar isə "ata" adlanardılar. Bəlim Sultandan sonra ana təkyə olan Pir Evi və qardaşlığa rəhbərlik çələbilərdə qaldı. 16-cı əsrin ikinci yarısında bəktaşiliyin rəhbəri Sərsam Əli ata qardaşlığın ən yüksək postunu – Dədə-baba vəzifəsini yaratdı. Bu vəzifə seçkili idi və ona yiyələnmək üçün mərkəzi məbəddən olan səkkiz atanın səsverməsindən keçmək lazım gəlirdi.
İnanclar xəlitəsi
Bəktaşiliyin islam öncəsi türk inanclarından olan şamanizm, buddizm və İran dinlərindən bir sıra ayin və ərkan elementləri al/götürdüyü haqda məlumatlar var. Yəsəviyyə vasitəsilə əski türklərdən ər-arvadlardan ibarət cütlərin iştirak elədiyi kımız içmə mərasimi bəktaşilikdə qorunurdu. Manixeyçilikdən isə təriqətə yeni daxil olan adam və qadınları təriqətin üzvlərinə təqdimetmə mərasimi aparılmışdı. Tənasüx (ruhun bir bədəndən çıxıb başqa bir bədənə girməsi) və bir sıra başqa dinlərdən gəlmə inancların olduğunu görürök. Bəktaşilərin çox güclü təbliğat maşınları olub. Onlar getdikləri yerlərdə yerli inancları teziliklə islamlaşdırar, onlara hörmətlə yanaşaraq təriqətlərini yayardılar. Rumunuya, Bolqarıstan, Yunanıstan və Albaniyada belə olmuşdu. Yerli xristianları bu göndər asanlıqla islama gətirmişdilər. Yuxarıda qeyd edilən və bir sıra başqa inanclardan ayrı-ayrı detalları hər zaman öz òÿëèìëÿrèíÿ qəbul edərək bəktaşilik bir inanclar xəlitəsinə çevrilmişdi. Bəktaşilikdə məhərrəmlik mərasimi də xüsusi qeyd olunardı. Sazın müşayiəti ilə nəfəs deyilən ilahilər oxunurdu. Həzrət Əlini yüksək tutar, şiə bayram və ayinlərini icra edirdilər. Bəktaşilərin Şah İsmayıl Xətayinin şerlərini təbliğ etməsi haqda məlumatlar da var. Anadoluda xalq arasında Cəlaləddin Rumu və Hacı Bəktaşın nüfuzu o qədər böyük olub ki, onların xan/mehmanxanasanın daha yüksək olması ətrafında mübahisələr gedirmiş. Müsəlman edilmiş xristianların da çox vaxt üzlərini bəktaşiliyə tutduğu dəyilər. Bəziləri Hacı Bəktaşın xristian uşaqlarından təşkil olunan yeniçəriləri xeyir-dua ət idinini də yazar. Yeniçərilər dərviş libasına bənzəyən libas geyinir, bayraqlarında isə şiə nişanı: Həzrət Əlinin zülfüqarı və əl təsvir olunmuş nişan gəzdirirdilər. Hacı Bəktaşın özü böyük mütəsəvvif idi. Başına dördkünc tac qoyurdu. Bəktaşilikdə bu dörd əsas: təsəvvüfün dörd qapısı – şəriət, təriqət, mərifət və həqiqət kimi qəbul olunmuşdu. Təriqətin maliyyə işləri vəqflər vasitəsi ilə həyata keçirilirdi. Başqa sufi təriqətlərindən fərqli olaraq, bəktaşilərin yalan şəbəkələrinin olduğu da yazılar. Nəqşbəndilikdən fərqli olaraq, bəktaşilik əsasən Kiçik Üsyankara ərazisində yayılmışdı. Sultan I Mahmud tərəfindən təşkil edilən yeniçəri korpusları ilə əlaqələr yaranandan sonra isə güclü inkişafa başlamışdı. Bir çox Qərb müəllifləri bütün sufi təriqətlərini orden hesab etsələr də, əslində az-çox bu anlama uyğun gələn bəktaşilik və səfəvilik idi. Çünki başqa sufi təriqətlərinin əksəriyyətində katolik ordenlərinə xas olan ierarxiya nərdivanı olmayıb.
Cahid Həsənov
Cahid Həsənov — Azərbaycanın tanınmış memarı. Ümumdünya Reklamçılar Assosiasiyasının üzvü, Türkdilli Ölkələrin Beynəlxalq Araşdırmaları Elmlər Akademiyasının fəxri doktoru, professor
Həyatı
Cahid Mirnağı oğlu Həsənov 1966-cı ildə Lənkəran rayonunda anadan olub.1983-cü ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutu (indi ki, Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti) daxil olub və 1990-cı ildə oranı bitirib.1990–1995-ci ildə fərdi memarlıq-tikinti firmasında baş direktor kimi fəaliyyət göstərib.1996–1998-ci illərdə Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyətinin "Reklam və İnformasiya İdarəsin"nin rəisi çalışmışdır.1999–2003-cü illərdə Bakı şəhərində təsis "Memarlıq və Tikinti" firmasında baş direktor kimi fəaliyyət göstərmişdir,2003–2005-ci ildə Azərsun Holding firmasında Reklam departamendində aparıcı mütəxixəsis işləmişdir,2006–2008-ci illərdə Lənkəran Şəhərinin baş memarı vəzifəsində çalışmışdır.2009-cu ildən bu günədək "CH Architect" firmasının baş direktorudur."Lənkəranın memarlıq tarixi" adlı bir kitabın və on elmi məqalənin müəllifidir. 4 oktyabr 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Sumqayıt şəhərinin sosial və iqtisadi inkişafında xidmətləri "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub. Ailəlidir, iki övladı var.
Çırqal-ool Aleksey
Çırqal-ool Aleksey — Tıva, sovet bəstəkarı, aktyor, dirijor, müəllim və ictimai xadim. SSRİ xalq artisti (1984). Onu ilk professional Tıva bəstəkarı adlandırırlar.
Bioqrafiyası
Çırqal-ool Tuva Xalq Respublikasının ən qərb və ən ucqar Daa-xoşun (rayon) bölgəsində, Qərbi Sayan və Tannu-Ola silsiləsinin qarşılaşdığı kiçik Şuy kəndində (indiki Tıva Respublikasının Bay-Tayqa kojuununda) bir çoban ailəsində anadan olmuşdur.
Erkən uşaqlıqdan xalq çalğı alətləri çalmağı öyrənir və boğaz ifaçılığına yiyələnir. İbtidai təhsilini Qızıl-Majalıq orta məktəbində almışdır. Daha sonra Qızıl təlim kompleksində oxuyur. 1944-cü ildə məşhur şair Sarıq-ool Stepanın "Zərif külək" sözlərinə mahnı yazır. Eyni zamanda populyarlaşan və müəllifə şöhrət gətirən bir sıra digər mahnılarında müəllifidir.
1957-ci ildə Kazan Konservatoriyasını A. S. Lemanın kompazisiya və N. Q. Jiqanovun instrumental sinfini üzrə bitirib.
1958-ci ildən SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının üzvü, Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Bəstəkarlar İttifaqının yaranmasından, 1978-ci ildən onun rəhbəri (İdarə Heyətinin sədri), RSFSR Bəstəkarlar İttifaqının İdarə Heyətinin üzvü, SSRİ Bəstəkarlar İttifaqı Komissiyasının üzvü.
Tıva professional musiqisinin inkişafına mühüm töhfə vermişdir. Tıva xalqının tarixində ilk dəfə olaraq musiqili komediya, oratoriya, kantata, simfonik poema və konsert janrlarında milli əsərlər hazırlamışdır.
2-ci çağırış Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Şurasının üzvüdür.
10 mart 1989-cu ildə Qızılda vəfat edir. Şəhər qəbiristanlığında dəfn edilir.
Mükafatları
Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının əməkdar artisti (1964)
Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının xalq artisti (1967)
SSRİ xalq artisti (1984)
Tıva Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Dövlət Mükafatı (1971)
"Şərəf nişanı" ordeni.
Teatr rolları
Sedip ("Xayıran bot" V. Ş. Kok-oola)
Semis-Lama ("Dongur-Ool" S. K. Toka)
Xlestakov ("Revizor" N. V. Qoqol)
İvan Karas ("Dunay arxasında Zaparojyeli", S. S. Qülak-Artemovski)
Oleq Koşevoy (Gənc Qvardiya. A. A. Fadeev)
Zakir Mahmudov
Həyatı
Mahmudov Zakir Əli oğlu 1947-ci il dekabrın 31-də Gədəbəy rayonunun Arıxdam kəndində, kəndli ailəsində anadan olub. 1971-ci ildə Azərbaycan Tibb Universitetini bitirib. 1971-1976-cı illərdə kənd sahə xəstəxanasında pediatr, uşaq cərrahı, baş həkim vəzifələrində çalışıb. 1976-1979-cu illərdə Z.Mahmudov İ.M.Seçenov adına Birinci Moskva Dövlət Tibb Universitetinin insan anatomiyası kafedrası nəzdində aspiranturada oxuyub. 1981-ci ildə “Yaşlı insanda mezenteriumlu üst limfatik düyünlərin anatomiya və topoqrafiyası” mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 1979-1995-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universitetində insan anatomiyası fənnindən dərs deyib. 1984-1986-cı illərdə İ.M.Seçenov adına Birinci Moskva Tibb İnstitutunun nəzdində doktoranturada oxuyub və sonradan həmin institutda insan anatomiyası fənnindən dərs deyib. 1995-2002-ci illərdə Rusiya Xalqlar Dostluğu Universitetinin tibb fakültəsinin insan anatomiyası kafedrasının dosenti olub. 2002-2004-cü illərdə Z.Mahmudov Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasının Elmi-Tədqiqat İnsan Morfologiyası İnstitutunun böyük elmi işçisi olub və həmin dövrdə doktorluq dissertasiyası üzərində işləyib. 2004-cü ildə Z.Mahmudov İ.M.Seçenov adına Birinci Moskva Tibb Akademiyasının ixtisaslaşdırılmış şurasında “insan anatomiyası” ixtisası üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Z.Mahmudovun elmi araşdırmalar sahəsi – yoğun bağırsağın ileosekal bölməsinin orqandaxili kiçik vəzilərinin anatomiyasıdır.
Beycəsultan
Beycəsultan – Anadolunun (Türkiyə) cənub - qərbində e.ə. 5–2-ci minilliklərə aid yaşayış məskəni. 1954–59-cu illərdə S. Lloyd tərəfindən tədqiq edilmişdir. İkinci kazıntı işlərini Dr. Eşref Abayın rəhbərliyi ilə Egey Universitetinin bir qrup tədqiqatçıları aparmışdır.
Ümumi məlumat
Ümumi qalınlığı 25 m-dən çox olan 40 mədəni təbəqə aşkar olunmuşdur. Son Eneolitə aid təbəqələrdə (e.ə. 5-ci minillik–4-cü minilliyin ortaları) çiy kərpicdən tikilmiş düzbucaq formalı, 4-cü minilliyin ortalarına doğru isə meqaron tipli evlər və onları əhatə edən divarlar, üzəri ağ naxışlı camlar və qablar, mis bizlər, sancaqlar, xəncər qalığı, gümüş üzük aşkar olun muşdur. Keçi, qoyun, öküz, donuz və s. heyvan sümüklərinin tapılması onların əhliləşdirilməsini sübut edir. Erkən Tunc dövrünün əvvəllərinə aid təbəqələrdə (4-cü minilliyin 2-ci yarısı) meqaron tipli evlər, cilalanmış keramika, daş antropomorf heykəlciklər tapılmışdır. Bu ənənələr Erkən Tunc dövrünün (3-cü minilliyin birinci yarısı) orta mərhələsinə aid təbəqələrdə də izlənilir. Qurbangahları və taxıl anbarları olan bir-biri ilə əlaqəli 2 məbəd də bu ənənə ilə əlaqədardır. 3-cü min illiyin sonlarında, ehtimal ki, luviyalıların irəliləməsi nəticəsində Beycəsultan mədəniyyətində tənəzzül müşahidə olunur. Ərazidə yazılı sənədlərin arxivləri tapılmamışdır.