cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
X-XI əsrlərdə Bağdadda siyasi mübarizə
Xəlifənin vasitəçiliyi
1025-ci ildə iki buveyhi əmiri Əbu Kalicar və Cəlal əd-Dövlə arasında başlanan uzunsürən rəqabətdə, xəlifəni tez-tez vasitəçi olmağı xahiş edirdilər, və bəzən o öz arbitrajını qəbul etdirməyə nail olurdu. 1029-cu ildə, qısa məzmunu bizə İbn əl Cevzi tərəfindən çatdırılan, və əvvəllər də Qadiriyə tərəfindən şiəliklə mötəziliyi qarşı ittiham olan üç məktubun oxunmasına sərəncam verdi. Sonuncu ciddi insident həmin 1029-cu ildə Barasa məsçidində baş verməli idi. Bu məsçidin vaizi aşkar şiəpərəst moizələrinə görə əvəz edilmişdir. Yeni vaizi isə sünnüliyə həddindən artıq rəğbət bəsləyən kimi qəbul edərək, ona hucum etdilər və xəsarətlər yetirdilər. Xəlifə talibilərin və abbasilərin naiblərini və qazi-ül-kudadı çağırtdırmış; buveyhi hökumətinə ünvanlanan məktubda o bütün məsuliyəti şiə təbliğatçısının üstünə qoymuşdu. Ancaq gərginlik səngimək bilmirdi, məsçiddə xütbə daha oxunmadı, və yenidən hər iki partiyadan olan ayyarunun qarışması təhlükəsi yarandı. İş bu dəfə də komromislə bitdi: xəlifə, hə iki icmanın həssaslığına toxuna bilən istənilən moizələrdən vaz keçilməsi tövsiyəsi ilə, yeni vaiz təyin etdi. Əl Qadirin müəyən etdiyi, sünnülüyün müdafiəsi və xəlifə hakimiyətinin bərpası siyasətini Əl Qaim tərəfindən də qəbul edildi. Onun 1031-ci ildə taxta çıxmasından Səlcuqların Bağdada varmasına qədər, hakimiyətinin birinci hissəsi ciddi böhranla qeyd edilir. Daim iğtişaşlar baş verirdi. Qazi Əbu Əli adı ilə tanınan ayyarunun başçısı Əl Bürcümi əsl qorxu yaratmışdı, onun cinayətləri isə türk qulamlarının intizamsızlığı ilə müşayət olunurdu. Vəziyət o dərəcədə gərgin idi ki, İraq ziyarətçilərinin karvanı yola düşə bilmədi[27]. Xəlifəni iki dəfə - 1038-ci ildə titulatura və 1042-ci ildə cavali ilə bağlı insidentlərdə buveyhilərə qarşı qoyan mübahisələr, - hakimiyətin zəifliyi ilə əlaqədar, əhalini gərginlikdə saxlayırdı. 1045-ci ildə vəzir vəzifəsini tutan İbn əl-Müslimanın şəxsində xəlifə hakimiyəti əla dini təhsili və inzibati işlərdə səriştəsi olan enerjili adam əldə etdi[29]. Səlcuqluların yaxınlaşması ilə bağlı sünnü və şiə icmaları arasındaki kütləvi toqquşmalar yenidən başlandı.
1045-ci ildə Toğrul bəyin İsfahanı alanda, Bağdadda yenidən sünnülərlə şiələr arasında toqquşmalar başladı; onlar əhali ilə kitab əhli arasında olan insidentlərlə müşayət olunurdu. Yəhudilərin evləri yağmalanmış, sinaqoq yandırılmışdı. Vasitdə bir xristianın dəfni ilə bağlı insident qeydə alınmışdı: qəbirlər təhqir olunmuşdu, monastır isə talanmışdı[30]. 1047-ci ildə Bağdadda yenə sünnülərlə şiələrin arasında gərginliklər yarandı.
Əl Malik ər-Rəhimin taxta çıxması ilə hərc-mərclik artır. 1048-ci ildə bircə ziyarətçi karvanı yola düşməmişdi[32]. 1049-cu ildə sünnülərlə şiələr arasında yenə qarşıdurmalar başladı: hər iki icma öz məhəllələrində barikadlar qurdular, mübahisəyə qarışan ordu da iki hissəyə bölündü. Gələn, 1050-ci ildə sünnülərlə şiələrin effektli - hər halda zahirən  olsa da - barışığı baş tutdu. Hər iki qrup imam Əlinin və imam Hüseynin məqbərələrini ziyarət etməyə yollandılar. Ibn Qəsir bu hadisəni o qədər qeyri-adi hesab edir ki, onu şiəliyin dissimilyasiyası - (təkiyə) ilə izah edir. Az-Zahabi bunun nailiyətini, öz növbəsində, polis prefekti enerjili İbn ən-Nəsəvinin fəaliyətinin və İbn əl-Müslimanın siyasətinin sayəsinə yazır[34]. Ama barışıq çox qısa idi, və 1051-ci ildə sünnülərlə şiələr yenidən Bağdada toqquşdular. Dəfn yerləri təhqir olundu. Deyilənlərə görə şiələr hətta Əhməd ibn Hənbəlin qəbrini təhqir etmək niyətində idilər, ama əlilərin naibi onları bu işdən yayındırdı. Bir müddət ərzində şiə mühitində Abbasi xəlifələri adından xütbə oxunmadı[35]. 1011-ci il bəyanını əhəmiyətli dərəcədə təkrarlayan və hər iki cimanın ən nüfuzlu xadimlərinin imzaları ilə təsdiqlənən Fatimilərin 1052-ci ildəki suçlanması, xəlifə hakimiyətinin danılmaz uğuru idi[36]. Ancaq tezliklə 1053-cü ildə biz, sünnülərlə şiələrin toqquşmalarının yenidən qızışmasını görürük, və Bağdadda şaiyə gəzməyə başlayır ki əl-Müstənsir İraqı işğal etmək istəyir[37].
Səlcuqlular Bağdadda
1053-cü ildə Toğrul bəy öz vəziri əl-Kundurinin təsiri ilə əşəriliyi tənqid edəndə, İbn əl-Müslima qədim (sələfə) mövqeyindən çıxış edərək, sünnü barışdırılmasını tədbiq edirdi: " Quran - Allahın kəlamıdır; Allahın atributlarına aid hədislər, bizə çatdığı formada verilməlidir"  xəlifə sarayında keçən bu yığıncaqda qazi Abu Yala təmsil olunmuşdu[39]. Çox guman ki elə bu vaxt əl-Bəsasiri İbn Müslimi, Toğrul bəyin Bağdada gəlişini hazırlamaqda suçlayır. Şəhərdə, vəzirin əvəz edilməsi və onun mülkiyətini müsadirə olunması tələbləri ilə nümayişlər keçirilir. Xəlifə, güzəştə getməyərək, və İbn Müslimaya öz etibarını təsdiq edərək, ona əl-Mənsur məsçidində namaza başçılıq etməyi tapşırır. 1055-ci ildə, içtimai fikri dərin həyacanlandıran, başqa insident baş verir. Bəsasiriyə məxsus çaxırla dolu qayığa, Bab-əl-Əzac tərsanəsində hucum olunur. Aksiya, Bağdadın ən məşhur hənbəli mesenatlarından biri şərif Əbu Əli ibn Sukkar və Əbd-üs-Səmədin dostları tərəfindən yönəldilirdi. Belə çətin şəraitdə 1055-ci ilin ramazan(24 noyabr-23 dekabr) ayında Səlcuqlu sultanı Toğrul bəy Bağdada daxil oldu. Rahbaya sığınan əl-Bəsasiri, Fatimilərin xeyrinə bəyanatla çıxış etdi[42].
Mənbə
Мусульманский мир 950-1150 Издательство "Наука" Главная редакция восточной литературы Москва 1981 А. Лауст Религиозные волнения в Багдаде IV-V вв. хиджры. səh. 189
Kiçik kənd
Kiçikkənd - İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Əştərək rayonunda kənd.
Tarixi
Abaran çayının sağ sahilində, Karbi kəndinin yaxınlığında yerləşirdi. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə qeyd edilir və kəndin başqa adının Uş olduğu göstərilir.
XIX əsrin rus mənbələrində qeydə alınmışdır.
Rəşad İzbırak
Rəşad İzbırak - Cümhuriyyət vaxtının coğrafiyaçılarından olub, müasir coğrafiyanın qurucularındandır.
Həyatı
Rəşad İzbırak 1911-ci ildə Harputda anadan olub. Uşaqlığı və gəncliyi isə Kayseridə keçib. Kayseri liseyini bitirdikdən sonra İstanbul Universitetinin Coğrafiya fakültəsinə daxil olub. 1934-cü ildə məzun olub. 1935-ci ildə ixtisasını artırmaq üçün Almaniya Berlin Universitetinə göndərilib. Burada prof.Norbert Krebsin yanında doktorant olub və ‘’Geomorphologische Studien im Westlichen Bayerischen Walde’’ adlı tezisi üzrə 1939-cu ildə müdafiə edib. 1944-cü ildə dosent 1953-cü ildə isə professor olub. Həmin ildə Dil və Tarix Coğrafiya fakültəsinin fiziki coğrafiya kafedrasına dekan seçilir. 1981-ci ildə təqaüdə çıxır və 1988-ci ildə vəfat edir.
Kiçik kənd
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 77 nəfər, 1873 - cü ildə 166 nəfər, 1886-cı ildə 235 nəfər, 1897-ci ildə 296 nəfər, 1908-ci ildə 366 nəfər, 1914 - cü ildə 292 nəfər, 1916-cı ildə 249 nəfər, 1918-ci ildə 370 nəfər, 1919 - cu ildə 233 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır.
Rəşad İzbırak
İş həyatı
İzbirak Almaniyada geomorfologiya ixtisasını mükəmməl öyrənir, müharibə dövrünə baxmayaraq öz sahəsi üzrə yeni ixtiralar edir. Beləliklə, Türkiyədə müasir coğrafiyanın təməlini qoyur. O əsasən daxili Anadoluda və Şərqi Anadoluda işləyir. İlk dəfə geomorfologiya, hidrologiya və Daşlar yazasıs əsərlərini yazıb. İlk dəfə olaraq müxtəlif dillərdən coğrafi terminləri seçib, Coğrafiya termini adlı kitabı dərc etmişdir. 1943-cü ildən başlayan və 33 böyük cilddən ibarət "Türk ensiklopediyası" kitabını dərc etmişdir.
Kiçik kənd
Əhalisi
1919 - cu ildə kənd sakinləri erməni təcavüzünə mərauz qalaraq deportasiya olunmuşdur.
Azərbaycanlılar (sağ qalanlar) ata-baba yurdlarına indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra qayıda bilmişlər. Burada 1922-ci ildə 56 nəfər, 1931-ci ildə 55 nəfər yalnız azərbaycanlı əhali yaşamışdır.
Rəşad İzbırak
İş həyatı
== Əsərlərin bəziləri ==
Kiçik kənd
Əhalisi
SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarından sonra 1948-1949 - cu illərdə azərbaycanlılar yenidən zorla Azərbaycana köçürülmüş və kənd ləğv edilmişdir. İndi xaraba kənddir.
Darul Aman sarayı
Darul Aman sarayı - Əfqanıstanın paytaxtı Kabilin mərkəzindən 16 km uzaqlıqda yerləşən və Avropa tərzində tikilmiş saray.
Çumbinyo
Marinaldo Çiçero da Silva  (Marinaldo Cícero da Silva; ) — braziliyalı futbolçu. Qarabağ klubunun keçmiş oyunçusudur.
Darul Aman sarayı
Tarixçə
Darul Aman sarayı 1920-ci illərdə kral Əmanullah Xan tərəfindən Əfqanıstanı müasirləşdirmək üçün tikdirilmişdi. Saray yeni paytaxt layihəsinin bir parçası idi. Neoklassik memarlığında inşa edilmiş saray ölkədə çıxan bir çox islamiyyət çevrilişləri üzündən əhəmiyyət qazanmamışdır.
Çumbinyo
Karyerası
Çumbinyo karyerası ərzində çoxlu klublarda çıxış edib. O, karyerasında 2005–2006-cı illərdə vətənində San Paulo FK-da başlayıb. 2006-cı ildə o, America-SP klubuna icarəyə verilib. Elə həmin il Yaponiyanın Kaşima Antlersində də icarə əsasında forma geymiş yarımmüdafiəçi 2007-də Koritibada oynayıb. Həmin il Ponte Pretada da top qovmağa imkan tapan Çumbinyonu 2008-də Rio Klaro transfer edib. 2008–2009 mövsümündə bu futbolçunu Portuqaliyanın Leyxoes klubu alıb. 2009-cu ildən isə Çumbinyo Yunanıstanda çıxış edib. O, bu ölkədə əvvəlcə Etnikosun şərəfini qoyurub. 2010-cu ildə isə o, Olimpiakosla müqavilə imzalayıb. Elə alınan gündən bu futbolçu digər klublara icarəyə verilib. Çumbinyo son illərdə Panserraikos, OFİ, Levadiakos və Atromitosun formasını geyinib. Çumbinyo 2013-cü ildə Qarabağ ilə 2 illik müqavilə imzalayıb.
Darul Aman sarayı
Dağılması
2005-ci ildə Əfqan Məclisi sarayın bərpası üçün qərar versə də, layihənin başlanacağı 2010-cu il iyununda heç bir iş görülməmişdi. 15 aprel 2012-ci ildə isə Talibanın hücumlarına məruz qalmışdır.
Sarayın yaxınlığında Əmanullah Xan üçün tikdirilmiş Tacbeq sarayı da yerləşir.
Maravi döyüşü (2017)
Maravi döyüşü - Filippinin Mindanao adasında yerləşən Maravi şəhərində 2017-ci ilin 23 may tarixindən başlamış döyüş. Toqquşmalar hökumət qüvvələri və şəhərə nəzarəti ələ keçirmək istəyən silahlı terrorçular arasında baş vermişdir. İraq Şam İslam Dövlətinə bağlı olduqlarını elan edən Əbu Səyaf və Maut silahlı qrupları şəhər üzərində nəzarəti təmin etmək məqsədi ilə 23 maydan etibarən döyüşlərə başlayıblar.
Hökumət rəsmilərinin məlumatına əsasən terrorçulara rəhbərlik edən İsnilon Hapilon Maravi şəhərində olan İraq Şam İslam Dövlətinə bağlı qrupları bir araya topladıqdan sonra şəhər üzərində nəzarəti ələ keçirmək məqsədi ilə 23 may tarixində hərəkətə keçib. Silahlı qarşıdurmanın genişlənməsi nəticəsində ordu, polis və təhlükəsizlik qüvvələrinə məxsus personal ilə terrorçular arasında toqquşmalar baş verib.
Maut terrorçu qrupunun hücum zamanı şəhərdə yerləşən bəzi binaların ələ keçirildiyi bildirilir. Həmin binalar sırasında bələdiyyə binası, şəhər həbsxanası, Mindanao Universitetinorpusu və xəstəxanda var. Qrup eyni zamanda mərkəzi küçələri zəbt etməklə şəhərdə yerləşən Müqəddəs Mariya Katolik Kilsəsinin və dini seminariyanın binasını yandırıb.
Hadisələr baş verən zaman Rusiyada rəsmi səfərdə olan ölkə prezidenti Rodriqo Duterte səfərini yarımçıq qoyaraq təcili ölkəsinə qayıdıb.
Britaniyanın “Guardian” qəzetinin Cənub-Şərqi Asiya müxbiri Oliver Holmsun imzaladığı təhlildə o, İŞİD silahlılarının Filippində bir şəhəri niyə və necə ələ keçirdiklərini yazıb.
İŞİD silahlıları Filippinin cənubundakı Maravi şəhərinin bir neçə məhəlləsinə nəzarəti ələ keçirib. Ordunun havadan dəstək verdiyi əməliyyatlar indiyədək uğurlu olmayıb.
Silahlı qüvvələr qarşıdurmalarda azı 61 yaraqlı və 17 təhlükəsizlik əməkdaşının öldürüldüyünü açıqlayıb. 19 dinc sakin də həyatını itirib.
200 min əhalisi olan Maravidə on minlərlə insan şəhəri tərk edib.
Yaraqlılar Ömər və Abdullah Maute qardaşlarının adını daşıyan Maute adlı az tanınan qrupdandır.
Hapilon əvvəllər daha bir radikal fraksiyaya: “Əl-Qaidə” ilə əlaqəli Əbu Səyyəfə rəhbərlik edirdi. Onlar məhbusların bombalanması və başlarının kəsilməsi, 2002-ci ildə İndoneziyanın Bali adasına hücumu həyata keçirən qrupla tanınırlar.
Filippin ordusu indi deyir ki, Hapilon, ekspertlərin fikrincə, əvvəllər cinayət təşkilatı kimi fəaliyyət göstərən, lakin getdikcə daha çox ideoloji məqsədlər güdən Mauteyə qoşulur.
Maute ötən il prezidentin doğulduğu Davaoda 14 nəfərin ölümü ilə nəticələnən partlayışda günahlandırılıb. İŞİD-in Amaq xəbər agentliyi də təşkilatın Maravi hücumlarına görə məsuliyyəti öz üzərinə götürdüyünü açıqlayıb.
Niyə indi?
Cakartada yerləşən Münaqişələrin Siyasi Təhlili İnstitutunun rəhbəri Sidney Cons deyir ki, münaqişələr Mindanaoda ümumi maraqları olan müxtəlif radikal islamçı təşkilatların koalisiyasını cəlb edib:
Pərdi
Pərdi — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Pərdi kəndi Yardımlı rayonunun Gilar kəndindən köçmüş qədim Gilar bəglərinin yaylağıdır. Gilar kəndinin bəgləri ən qədim pirlər nəslidir və Pərdi də pir-dailəri, yəni pir-tanrıları deməkdir. Ən qədim mənbələrdə Pərdi kəndi Parda kimi qeyd olunur. 19 əsr sənədlərində Yardımlı ərazisindəki Gilar kəndi Pərdi-Gilar adlanır və köçərilər kimi qeyd olunur. Bu köçərilik isə birbaşa mənada yox, sufi mənadadır. Ən qədim mənbələrdə "Dağ və səhralarda dolaşan qüdrəti midiyalılar" dedikdə məhz Gilar bəgləri nəzərdə tutulurdu. Cəlilabad rayonunun 10-a yaxın kəndi (Edişə, Şabanlı, Qasımbəyli və s.) məhz Gilar bəglərin törəmələrinin yaşadığı kəndlərdir.
Pərdili oyk. Cəlilabad r-nunun Xanəgah i.ə.v.-də kənd. Burovar silsiləsinin yamacındadır. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin ortalarında Göyçay qəzasının Pərdili kəndindan köçmüş ailələr tərəfındən salınmış və Pardililər adlandırılmışdır. 1917-ci ildə Göyçay qəzasında Pərdilim, Lənkaran qəzasında isə Pərdililar adlı kəndlər qeydə alınmışdır. Pərdili oykonimi "tir istehsal edilən yer”, Pərdililər oykonimi isə "Pərdili kəndindən gələnlər” mənasındadır. Sonralar Pərdililər kəndinin adı Pərdili kimi sabitləşmişdir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1045 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Vidadi Xəlilov (pedaqoq)
Vidadi Cəmil oğlu Xəlilov ( 25.12.1942, Çərəkən, Cəbrayıl rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycanın pedaqoq alimi, pedaqogika üzrə elmlər doktoru (1994), professor (1997), Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi (2006), Rusiya Pedaqoji və Sosial Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (2011).
Həyatı
Vidadi Cəmil oğlu Xəlilov 1942-ci il dekabrın 25-də Azərbaycan Respublikası Cəbrayıl rayonunun Çərəkən kəndində anadan olmuşdur. Orta ümumtəhsil məktəbini 1959-cu ildə bitirmişdir. 1964-cü ildə V.İ. Lenin adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun pedaqogika və ibtidai təhsil fakültəsində ali təhsilini başa vurmuşdur. İnstitutun son kursunda oxuyarkən Bakıdakı 7 nömrəli məktəbdə müstəqil pedaqoji fəaliyyətə başlamış (1963), bədii rəhbər və musiqi müəllimi vəzifəsində çalışmışdır. Paralel olaraq bu işi 1966-cı ildə 132 nömrəli məktəbdə də davam etdirmişdir. 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat Pedaqogika İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş, 1971-ci ildə aspirantura təhsilini uğurla başa vurmuşdur. Bundan sonra institutda kiçik elmi işçi (1971), baş elmi işçı (1976) və yeni yaradılan Estetik tərbiyə şöbəsinin müdiri (1977-2000), 2000-ci ildən 2014-cü ilədək Məktəbəqədər və ibtidai təhsil şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 2014-cü ildən indiki Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun baş elmi məsləhətçisi vəzifəsində çalışır.
Azərbaycan Alimlər İttifaqının estetika üzrə həmsədri, Təhsil Nazirliyinin məktəbəqədər və ibtidai təhsil üzrə elmi-metodik şurasının sədr müavini, "Məktəbəqədər və ibtidai təhsil" jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür.
Onun rəhbərliyi ilə 15 nəfər dissertasiya müdafiə edərək pedaqogika üzrə elmlər namizədi (fəlsəfə doktoru) elmi dərəcəsi almışdır. Elmlər namizədi və elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün müdafiə edən 24 nəfərin dissertasiya işinə rəsmi opponentlik etmişdir. Bununla yanaşı, professor Vidadi Xəlilov estetika, estetik tərbiyə musiqi, təsviri incəsənət üzrə 40 adda monoqrafiya, proqram və dərsliyin, 200-dən çox məqalənin müəllifidir.
Qarağacı
Qarağacı (əvvəlki adı: Qarahacı) — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 22 may 2007-ci il tarixli, 344-IIIQ saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Mirzəcəfərli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Qarahacı kəndi Qarağacı kəndi adlandırılmışdır.
Çələbiyanlı eli
Çələbiyanlı eli — Əsasən Qaradağın Kərmədüz və Keyvan  mahallarında yaşayan Azərbaycan türklərini təşkil edən tayfalarından biridirlər. Onların yaylaqları Kəleybər ətrafında, Əhərdən Araz çayına doğrugedən yolun ortasında yerləşir. Qışlaq bölgəsi isə Xanbağında, yəni Kəleybərin 40 km şimal-şərqindədir. Lakin hal-hazırda demək olar ki, çələbiyanlıların əksəriyyəti oturaq həyat sürməkdədirlər. Lady Sheilə görə, 1849-cu ildə onlar ümumilikdə 1.500 çadırdan və ya ailədən ibarət idilər. K. E. Abbotta görə, 1864-cü ildə onların sayı yüksələrək 6 min ailəyə çatmışdır və onlardan 4 mini oturaq yaşayırmış. 1960-cı ildə onların sayı cəmi 1.974 nəfər olmuş və bu tarixdən sonra onların əksəriyyəti oturaq həyat sürməyə başlamışdır.
Tarixləri
Çələbiyanlıar Şah İsmayılın hakimiyyəti zamanı Qaradağ vilayətinə köç etmişdilər. Ənvər Çingizoğlu çələbiyanlıların müasir Türkiyənin Ərzurum vilayətindən gəldiklərini və gələrkən rəislərinin Vəli ağa adlı biri olduğunu yazmışdır. Tayfa əfsanəsinə görə, Ərzurumdan gələn tayfa ilk öncə Sulduza yerləşmiş, oradan da Qaradağa köçmüşdürlər Tay mənsublarının Pierre Oberlinqə bildirdiklərinə görə, Sulduzda ikən onlardan bir hissəsi daimi olaraq orada yerləşmişdir və həmin çələbiyanlıların kəndi Xanevadə-ye Çələbiha adlanmaqdadır. Çələbiyanlı tayfasına Xumarlı, Xudayarlı, Həsənəlibəyli, Qulubəyli, Sarıbəyli, Əlixanlı, Şücaxanlı kimi oymaqlar daxil idi. Tayfa Qaradağ bölgəsinə yerləşərkən onların Vəli ağanın Düz Məhəmməd və İlyas xan adlı qardaşları da olmuşdur. Daha sonra Vəli ağanın oğlu Yusif xan tayfanın elxanı olmuşdur.
I Abbas Osmanlı imperiyasına qarşı döyüşün Qarabağı geri alarkən onun ordusunda çələbiyanlılar da döyüşməkdə idi. Hüseyn Sultan Çələbiyanlu 1736-cı ildə Muğanda Nadir şahın tacqoyma mərasimində iştirak etmişdir. XVIII əsrdə çələbiyanlılar Qaradağ xanlığının Keyvan, Kərmadüz, Kəleybər, Mincivan, Çardangə mahallarında yaşamaqda idilər.
Çələbiyanlılar Qaradağ bölgəsinin ən inadkar tayfalarından biri olmuşdurlar. Onlar 1810-1811-ci ildə Qacar şahına qarşı üsyan qaldırmış və Qarabağa köçmüş, lakin Muğan sərhədlərini qorumaq tapşırılan Pirqulu xan Qacara onları tabe etmək əmr edilmişdir. Bundan sonra çələbiyanlılar özlərinin Qaradağdakı keçmiş otlaqlarına geri dönməyə məcbur olmuşdurlar. 1835-ci ildə Çələbiyanlı elinə bağlı Xumarlı, Xudayarlı, Zərnəli və digər obalar Arazı keçib, Qarabağda məskunlaşmışdır.
1856-cı ildə Qacar ordusu Heratı ələ keçirərkən çələbiyanlılardan təşkil edilmiş bir dəstə də bu döyüşdə iştirak etmiş, bölmənin komandanı yürüş zamanı Qor məntəqəsində öldürülmüşdür.
Çələbiyanlılar 1906-1911-ci illər Məşrutə hərəkatı zamanı özlərinin quldurluğu ilə şan salmış Rəhim xanın fəaliyyəti nəticəsində beynəlxalq şöhrət qazandılar. Vilson və yoldaşları bölgəyə olan səfərləri zamanı onun düşərgəsindən keçmişdilər:
"Səyahətimizin son günlərində biz özünün minlərlə tayfadaşı ilə çadırlarını Kəkeybər çayının sahilində qurmuş Rəhim xanın düşərgəsindən keçməli olduq. Yəqinki onların arasındakı hər bir qadın, uşaq və kişi oğru idi. Düşərgənin içərisindən əngəlsiz keçdik, lakin son çadırı da görüş sahəsindən itirərkən bir süvari dörd nala arxadan gəldi və qışqırdı - Durun! Xan gəlmənizi tələb edir. Biz etiraz etdik və süvari dedi ki, məni yerə sərməlisiniz, ya da gəlməlisiniz. Ona hücum etməklə yalnız yoldaşlarının da gəlməsinə səbəb olardıq, beləliklə, biz müzakirə etdik, çalışdıq ki, öz hüquqlarımız və xarici kimi məziyyətimizlə ona təsir edək, lakin bu az effektli oldu. O, mənim atımdan enməyimi tələb etdi və bəzi çobanların [gəlişi ilə] güclənərək, tələbini yerinə yetirməyə başladı və məni qısa müddətdə məni yerə endirdi. Köməkçilərindən biri qılıncını çəkənə qədər mən cilovdan bərk-bərk yapışdım və o, mübahisəsiz üstünlük etdi. Atıma minərək qaçdı, amma dağlarda bir ay qalaraq sərtləşən at onun istəyinə uyğun gəlmədi, ona görə də tezliklə onu geri qaytardı və biz onunla sövdələşməyə nail olduq və bir az kran itirdikdən sonra, bizə yolumuza davam etməyə icazə verdi. Azərbaycan vilayətində yolların təhlükəli olmasının bir səbəbi odur ki, Azərbaycan hakimi oğrularla birləşib və oğurlanmış malların bir hissəsini ona vermələri üçün onları sərbəst buraxıb. Onlar dərhal başqa qurbanı soymağa geri dönürlər."
Vilson əlavə edir ki:
"Qaradağın o zamanki hakimi şahzadə idi, amma bu tayfalarla bacarmaqda o, nisbətən gücsüz idi. Onun sarayı bu zalımlardan şikayət edən xahişçilərlə dolu idi. Ona xidmət edən cəllad dpstları ilə birlikdə ikən bir neçə gün əvvəl pusquya düşürülmüşdü və silahlı toqquşmadan sonra bütün var-dövləti əlindən alınmışdı. Yollar təhlükəli olduğu üçün vilayətdən toplanan vergiləri mərkəzi xəzinəyə göndərmək olmur, onların [xəzinələrin] bəziləri odun kömürü karvanlarında gizlədilir. Azərbaycan vilayətində yolların təhlükəli olmasının bir səbəbi odur ki, Azərbaycan hakimi oğrularla birləşib və oğurlanmış malların bir hissəsini ona vermələri üçün onları sərbəst buraxıb. Onlar dərhal başqa qurbanı soymağa geri dönürlər."
Vilson bildirir ki, bu qeydləri aparmasından qısa müddət sonra Qaradağ tayfalarının xanları hakimi qovmuşdurlar, buna görə də, Qacar sülaləsinin vəliəhd-şahzadəsi və Azərbaycan hakimi ordu ilə onları cəzalandırmağa gəlmişdir. Onların bəzilərini topun ağzına qoyub atmış, bəzilərini həbs etmiş, bəzilərini isə pulla cəzalandırmışdır. Bundan sonra isə Qaradağ sakit və təhlükəsiz bir yer olmuşdur.
Bu zaman Qacarların vəliəhd şahzadəsi vəliəhdliyi zamanı Təbrizdə yaşayır və Azərbaycanın valisi hesab edilirdi. O, şahzadə ilə bu zaman tanış olmuş, onun sevimlisinə çevrilmişdi. 1907-ci ildə Məhəmmədəli Mirzə Qacar atasının ölümündən sonra şah oldu və o, Tehrana daxil olarkən onu müşayət edənlərdən biri də Rəhim xan idi. Şah Rəhim xanı saray süvarilərinin komandanı (rīāsat-e savārān-e dīvānī ) təyin etdi. Bundan başqa NÜsrət-əl-Sultan və Sərdar-e Nüsrət titulları da Rəhim xana verildi.'  Müxbirüssəltənə, xatıratında bu ifadəni işlədir:
"Qəməri 1327/ 1909-cu il tarixində Ərdəbil, Meşkinşəhr, Sərab, Xalxal və Qaradağ el və əşirətlərinin rəisləri bir araya gələrək, Rəhim xana; Həzrət-i Əcəl ləqəbi verib, ittifaqla özlərinə rəis seçdilər."
Rəhim xan Məşrutə inqilabı zamanı formalaşmış hakimiyyət boşluğundan əlverişli şəkildə istifadə etməyə çalışırdı. Onun bu hadisələr zamanı əsas fəaliyyət göstərəcəyi yer isə Azərbaycan vilayəti (Cənubi Azərbaycan) idi.
1911-ci ilin fevralında Rəhim xan geri dönərək konstitusiya rejiminə daha çox problemlər yaratmağa başladı. Lakin qısa müddət sonraTəbriz Əncüməninin rəhbərlərinin planı ilə şəhərdə tələyə salındı. Ala Qapıda yerləşdirilən Rəhim xan, daha sonra Ərk qalasına göndərildi. Bütün bu yerlərdə ona polis nəzarət edirdi. Nəhayət, Ramazan ayında, 1911-ci ilin sentyabrında Məhəmmədəli şahın öz taxtını geri almaq üçün uğursuz cəhdindən sonra edam edildi. Rəhim xanın ölümündən sonra Nasrülməmalik, “Sərdar-Nüsrət” ləqəblərini alan oğlu Böyük xan onun yerinə gəldi. Böyük xan da 1934-cü ildə Qaradağda vəfat etdi. Bundan sonra Hacı Rəhim xanın qardaşının oğlu Kərim xan Rəşidüddövlə, ardından Kərim xanın oğlu Əliqulu Kərimi elin idarəsini ələ aldı.
Rəhim xanın ölümündən sonra çələbiyanlıar Qaradağdakı nüfuzlarını itirdilər və hacıəlili tayfasının rəhbəri Sam xan Əmir Ərşad onun yerinə nüfuzunu daha da artırdı.
Oturaqlaşdırma siyasəti
Rza şahın hakimiyyəti zamanı Qaradağ vilayətinin köçəri tayfaları Fars və Luristandakı tayfalar qədər məcburi oturaqlaşdırma siyasətindən əziyyət çəkmədilər. Çünki bir çox tayfa üzvü artıq oturaq həyata keçmişdi və onların torpaqları müqayisədə daha münbit idi. Bundan başqa, onların miqrasiya yolları qısa idi və bir neçə çoban heyvan sürülərini yaylaqdan qışlağa və ya əksinə hərəkət etdirə bilirdi, bunu edən zaman isə çox diqqət çəkmirdi.
Tirələri
1960-cı illərdə tayfanın başçısı Əliqulu Kərimi olmuşdur. Tayfanın 65 tirəsi olmuşdur. Tirələr bunlardır:
Hüseyn Əli Razmaranın yazdığına görə qışlarda çələbiyanlılar Kərmədüz mahalının aşağıdakı kəndlərində yaşayırdılar:
İsgəndərabad
Əhər dehistanlığında:
Kərmədüz mahalının bəzi yay kəndlərində də çələbiyanlıların bir hissəsi yaşamaqda idi. Bunlar Xanbağı, Sarıxanlı Yağ Bastılı və Şah Budaqlı kəndləri idi. Bundan başqa, Kərmədüzün Həsənəli Kədxudalı qışlağında da 211 çələbiyanlı yaşamaqda idi.
Peykər Sultan
Peykər Sultan (tam titulu:  Banui Dövran, Nəvvab'i-Naibəyi-Səfəviyyə Peykər Sultan Səfəvi) (1537-1598)— Səfəvi Sultanı, Şahbanu, Seyid Baqi Yəzdinin və Xanış Sultan Səfəvinin qızı.
Həyatı
Peykər Sultan 1537-ci ildə İsfahanda dünyaya gəlmişdir.Atası məşhur xanlardan Seyyid Nurəddin Neymətullah Baqi Yəzdi, anası isə Şah I İsmayılın qızı Xanış Sultan idi. Uşaq yaşlarından gözəlliyi ilə seçilmiş Peykər Sultan ara-sıra ailəsi ilə birgə paytaxt Qəzvinə gedər, bu səfalı diyardan gəlmək istəməz, bu gözəl yerlərdə ara sıra 'Pəri Peykər' ləqəbi ilə şeirlər yazarmış. Lakin dayısı qızı olan Pərixan Sultan ilə heç yola getməz, hər zaman mübadisə edərmişlər.Həddi-bülüğa çatmış Peykər Sultan anasının təkidi ilə dayısı oğlu Şah I Təhmasibin 2-ci oğlu II İsmayıl ilə 1555-ci ildə ailə həyatı qurur. Beləlilkə, Xanış Sultan ilə İsmayıl Mirzənin anası Şahbanu Məvzili Sultan ilə ittifaq yaranır. Xanış Sultan bütün bunları Məhinbanu Sultanın olan nüfuzunu sarsıtmaq və yerinə keçmək üçün edirdi. Çünki onlar, əsasında, ögey idilər və Pərixan Sultan onun yanında yetişirdi. Lakin bu səadət çox sürmür. Əvvəlcə 1564-ci ildə anası Xanış Sultan vəfat edir. İsmayıl Mirzə atasının əmri ilə Qəhqəhə qalasına zindana salınır. O gündən vəziyyət dəyişir. Amma Pərixan Sultan ilə onun mənafeyi kəsişir. Onların ikisi də gələcəkdə İsmayıl Mirzənin şahlıq taxtına oturmasını istəyirlər. İsmayıl Mirzən zindana olan zaman Peykər Sultan bir yandan qızı Safiyəni böyüdür, bir yandan da ərini ordan çıxarmağa çalışırdı. Ona şeirlər yazar gizli yolla zindana göndərdiyi də olmuşdur. Ancaq I Təhmasibin digər arvadı gürcü qızı Zəhra və oğlu Heydər Mirzə çox güclü rəqib idilər. Gün Peykər Sultan üçün 1576-cı ildə doğur. I Təhmasib vəfat edir. Qanlı saray çəkişmələrindən sonra şahlıq taxtı onun əri üçün açılır. İsmayıl Mirzə II İsmayıl adı ilə taxta keçir. Bu zaman Pərixan Sultanla işi bitən Peykər Sultan onu artıq lazımsız sanıb, ərindən onu Sarayü-hümayündən uzaqlaşdırmasını istəyir. Və qardaşı bacıya qarşı qoyur. II İsmayıl Pərixanın səlahiyyətlərini alır və Şahbanusu Peykər Sultana verir. Peykər sultan qayınanası Məvzilli Sultan ilə bütün gücü ələ keçirirlər və xənədan qətilləri törətməyə başlayırlar. Lakin bu hakimiyyət çox uzun çəkmir. Bir ildən sonra II İsmayıl zəhərlənərək öldürülür bütün gücü Pərixan Sultan ələ alır. Pəri Peykər Pərixan Sultan devrilməsində Heyrannisə Sultanın tərəfində yer alır,ona yardım göstərir. Məvzilli Bəyimin fəryad sarayına göndərilməsində iştirakcı olur. Lakin Məryəm Sultanın geri gəlməsi ilə nə Peykər Sultan, nə də Heyrannisə Sultan ortada qalır. Məryəm Sultan bacısının intiqamını alır. Heyrannisə Sultan öldürülür. Məvzilli Sultanı köhnə saraydan çıxartdırır. Peykər Sultan isə saraydan uzaqda xüsusi malikanədə nəzarətdə yaşayır. Qızı Safiyə Sultansa, böyüyüb dindar bir xanım olur. Şah Xudabəndə bu qətldən sonra Heyrannisəyə yas saxlayır, bütün xənədan mənsublarını paytaxdan göndərir. Özü isə 1587-ci ildə isə elə bacısı Məryəm Sultan tərəfindən taxdan salınır.
Senecio ellenbeckii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ağacəkəni (Ərak)
Ağacəkəni — İranın Mərkəzi ostanında kənd. .
Dombovar
Dombovar — Macarıstanın Tolna medyesində yerləşən rayon.
Ağacəkəni (Ərak)
Coğrafi yerləşməsi
Ərak şəhristanının Sərbənd bölgəsinin Yuxarı Sərbənd kəndistanında, Astana şəhərindən 42 km. cənubda, dağlıq yerdədir.
Dombovar
Qardaşlaşmış şəhərlər
Dombovar aşağıdakı şəhərlər ilə qardaşlaşmışdır:
Pinus attenuata
(Pinus attenuata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lahican şəhristanı
Lahican şəhristanı — İranın Gilan ostanının 16 şəhristanından biri və bu ostanda inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Lahican şəhəridir. Əhalisi əsasən giləklərdən ibarətdir.
Buğdayıq və Qumayıq
Buğdayıq və Qumayıq - türk və altay mifologiyalarında quşların rəhbəri olan əfsanəvi heyvanlar. Budayık/Pudayıx ve Kumayık/Xumayıx da deyilir. Quşların atası olan Buğdayık ilə itlərin atası olan Qumayıq birlikdə xatırlanarlar. Bir Qırğız atalar sözündə belə deyilir. "Quş törüsü (rəisi) Buğdayık, it törüsü (rəisi) Qumayıq." Sıravi quş növü olmayıb, əfsanəvi varlıqlardır lakin bəzi quş növlərinə də adları verilmişdir. Bütün quşların Buğdayıq'ın nəslindən gəldiyinə inanırlar. Buğdayık yer üzündəki bütün quşlara liderlik edir. Qumayıq isə itlərin rəhbəri olan əfsanəvi heyvandır.
Aloe striata
(Aloe striata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tolna (rayon)
Tolna — Macarıstanın Tolna medyesində yerləşən rayon.
Qardaşlaşmış şəhərlər
Tolna rayonu aşağıdakı şəhərlər ilə qardaşlaşmışdır:
Nurnazen
Nurnazen — Qazaxıstan Geologiya İnstitutunun alimlərinin 2011-ci ildə kəşf etdikləri mineral.
Senecio spelaeicola
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Nurnazen
Adlandırılması
Bu mineralı Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayevin şərəfinə adlandırıblar. Belə ki, mineralın adı prezidentin ad və soyadının ilk hərflərindən təşkil olunub.
İstifadəsi
Nurnazen mineralının kimya və tibb sahəsində yüksək texnologiyaların tətbiqində elmi-praktik perspektivləri var.
Ağacəli (Əhər)
Ağacəli — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Əhər şəhristanının Vərzəqan bölgəsinin Müvazəxan kəndistanında, Vərzəqan qəsəbəsindən 25 km. qərbdədir.
Üzümçülük və şərabçılıq (film, 1928)
Məzmun
Təbliğat filmi Azərbaycanda yeni üzümçülük təsərrüfatlarının yaradılmasından və bununla əlaqədar şərabçılığın inkişaf yollarından danışır.
Film haqqında
Film saxlanılmayıb.
Jadeit
Jadeit – Na Al [Si2O6] — monoklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.
Xassələri
Rəng – element-qatışıqlarından asılı olaraq mineral müxtəlif rəngdə olur: ağ, yaşılımtıl (Cr3+, Fe2+), göy (Fe2+, Fe3+), bozdan qarayadək (Mn2+, Fe3+), zümrüdü-yaşıl; Mineralın cizgisinin rəngi –  ağ; Parıltı – şüşə, ayrılma müstəvilərində sədəfi; Şəffaflıq – qeyri -şəffafdan yarımşəffafadək; Sıxlıq – 3,2-3,5; sərtliyi – 6,5-7,5; Ayrılma – {110} prizması üzrə orta, {010} və {100} üzrə qeyri-mükəmməl; Olduqca özlüdir; Sınıqlar – qeyri-hamardan tikanlıyadək; Morfologiya – kristallar: nadir hallarda rast gəlir: prizmatik, sıx kriptokristallik kütlələr; Mineral aqreqatları: sıx, qarışıq-lifli, keçəyəoxşar.
Mənşəyi və yayılması
Tipik metamorfogen mineral olub, qələvilərlə zəngin süxurların yüksək temperatur və aşağı təzyiq şəraitində baş verən metamorfizmi prosesində əmələ gəlir. Ultraəsası süxurlarda, qlaukofan şistlərində qeyd edilir. Zərbə metamorfozmi nəticəsində plagioklazlar hesabına əmələ gəlmiş jadeit meteorit kraterlərində aşkar edilmişdir. Nadir hallarda həmçinin kontakt-metasomatik süxurlarda müşahidə edilir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kvars, serpentin, lavsonit, xlorit, qranat, mika, albit, maqnetit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: San Benito yaxınlığında (ABŞ); Tomo (Birma); Kotaki (Yaponiya); Val-di Susa (İtaliya); Ris meteoritinin krateri (Almaniya) və b. Azərbaycanda Kəlbəcər rayonunun serpentinitlərində qeyd edilir.
Tətbiqi
Jadeit yarımqiymətli daşdır.
Porsava (Cəlilabad)
Porsava (əvvəlki adı: Porsova) — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 27 mart 2001-ci il tarixli, 110-IIQ saylı Qərarı ilə Cəlilabad rayonunun Kurdlər kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Porsova kəndi Porsava kəndi adlandırılmışdır.
Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Kərgədi olmuşdur. 2001-ci ildən Porsava kimi rəsmiləşdirilmişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Burovar silsiləsinin ətəyində yerləşir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 208 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Mülki aviasiya işçilərinin peşə bayramı günü
Mülki aviasiya işçilərinin peşə bayramı günü — Azərbaycanda bayram günü Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 may 2006-cı ildə Mülki Aviasiya işçilərinin peşə bayramının təsis edilməsi haqqında Sərəncam imzalayıb. Sənədə əsasən hər il iyun ayının 2-si (1938-ci ildə Azərbaycanda ilk aviasiya qrupunun yaradıldığı gün) mülki aviasiya işçilərinin peşə bayramı günü elan edilib.
Ceyms Naçvey
Ceyms Naxtvey (d. 14 mart, 1948, ABŞ) — ABŞ fotojurnalisti və hərbi fotoqrafı.
Həyatı
Həyatının uzun illərini Salvador, Nikaraqua, Qvatemala, Livan, Qəzzə, İsrail, İndoneziya, Tayland, Əfqanıstan, Somali, Sudan, Ruanda, Çeçenistan, Bosniya və Kososva kimi kritik nöqtələrdə baş verən konfliktləri və müharibələri dünyaya göstərmək üçün çalışan fotoqraf bir neçə dəfə qaynar bölgələrdə xəsarət də alıb.
Haqqında
2001-ci ildə İsveçrəli kinorejissor Kristian Frey fotoqraf Ceyms Naxtvey haqqında "Müharibə fotoqrafı"  adlı sənədli film çəkib. Film bir dəfə "Oskar" mükafatına namizəd göstərilib və altı dəfə başqa nüfuzlu mükafatlara layiq görülüb.
II Reyn
"II Reyn" — alman fotoqrafı Andreas Qurskinin 1999-cu ildə çəkdiyi fotoşəkil.
Bu əsərlə Andreas Qurski dünyanın ən bahalı fotoqrafı kimi tarixdə düşmüşdür. Belə ki, "II Reyn" fotoşəkli 2011-ci ildə Nyu-Yorkun "Kristay" hərrac evində 4.3 milyon dollara satılmaqla rekord göstəriciyə nail olmuşdur.
Alın
Alın (regio frontalis) — yuxarı baş dərisi və qaşlar (sərhəd sümükün infraorbital kənarı) ilə bağlanan insan başının anatomik bölgəsi.
Senecio mandraliscae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Pinus foisyi
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Misir heroqlifləri (E qrupu)
E qrupu 35 heroqlifdən ibarət olub, bura inək, at, Nilatı, meymun, zürafə, dovşan, çaqqal, fil və s. təsvirləri daxildir.
Adajio
Baletdə adajio — rəqsin sakit musiqi tempi ilə müşayət olunan asta hissəsidir.
Stefansson adası
Stefansson —  Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan ada. Hazırda adada yaşayış yoxdur (2012).
Coğrafiya
left|thumb|Stefansson adası Ada Vaykaunt-Melvill boğazında, Viktoriya adasında yerləşən Storkeson yarımadasından şərqdə yerləşir. Şərqdən Mak-Klintok boğazı ilə əhatələnib. Adanın sahəsi 4 463 km²dir. Sahəsinə görə Adaların dünyada sahəsinə görə sıralamasında 128-ci yerdədir. Sahillərinin uzunluğ 449 km -dir.
Adanın relyefi əsasən düzənlikdir. Alcaq təpələr, kiçik göl və çayları vardır. Hündürlüyü 20-150 metr arasında dəyişir. Ən hündür nöqtəsi 256 metrdir.
Ada Kanada araşdırmaçısı Vilyamur Stefanssonun şərəfinə (1879—1962) adlandırılmışdır.
Kürdalı
Tarixi
Abaran çayının sahilində yerləşirdi. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Toponimi
Toponim şəxs adı əsasında əmələ gəlmişdir. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. 1728-ci ilə aid türkcə mənbədə Kürd Əli, lakin həmin vaxta aid ermənicə mənbədə Kurdali kimidir. Kəndin adı ya Əli adlı bir kürd (feodalın), ya da "Kürd eli", yə’ni "Kürd tayfası" mə’nasındadır.
Əhalisi
Kənddə 1873-cü ildə 132 nəfər, 1886-cı ildə 102 nəfər, 1897-ci ildə 143 nəfər, 1908-ci ildə 135 nəfər, 1914-cü ildə 260 nəfər, 1916-cı ildə 249 nəfər, 1918-ci ildə 135 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. 1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan azərbaycanlılar öz ata-baba yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 56 nəfər, 1926-cı ildə 45 nəfər, 1931-ci ildə 55 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə kəndin bütün sakinləri zorla 1948–1953-cü illərdə tarixi-etnik torpaqlarından çıxarılaraq Azərbaycana köçürülmüş və kənd ləğv edilmişdir. İndi ölü kənddir.
Alleqro
Alleqro ( — cəld, canli, çevik) — Klassik rəqs dərsində, kiçik hoppanmalardan ibarət ortada gələn, çalışmanın yekun hissəsi.
Musiqili ötürmələrdə beş əsas dərəcəli hərəkət templəri içində (largo, andante, moderato, allegro, presto) alleqro dördüncü yerdə gəlir.
Andreas Qurski
Andreas Qurski — alman fotoqraf.
Həyatı
Andreas Qurski 15 yanvar 1955-ci ildə Almaniyanın Leypsiq şəhərində anadan olmuşdur.
Yaradıcılığı
Andreas Qurski ilk işinə reklam fotolarını çəkməklə başlamışdır.
Həyatı boyu Qahirə, Nyu-York, Braziliya, Tokio, Stokholm, Çikaqo, İsveç, İngiltərə, İtaliya, Fransa, Afina, Sinqapur da daxil olmaqla, demək olar ki, dünyanın əksər ölkələrinə səyahət etmişdir. Gəzdiyi ölkələrdə diqqətini çəkən ən maraqlı məqamları kamerası ilə lentə alan fotoqrafın 1989-cu ildən bu günə kimi ABŞ, İsveç, İngiltərə, İtaliya, Fransa, Almaniya və Türkiyədə çoxsaylı sərgiləri təşkil olunmuşdur.
Schwarzbraun ist die Haselnuss
Schwarzbraun ist die Haselnuss — XIX əsr alman xalq mahnısı. Birinci və İkinci dünya müharibəsində hərbi marş kimi işlədilmişdir.
Polis şiddəti
Polis şiddəti — vəzifə və məsuliyyət səlahiyyətini sui-istifadə edən polisin tətbiq etdiyi şiddətdir. Polisin vəzifəsi əsnasında nələr edib nələri edə bilməyəcəyi qanunlar, müdiriyyətlər və tüzüklerle təyin olunar. Bu vəziyyətin xaricinə çıxan polis şiddət tətbiq etmiş deməkdir. Bəzən münferit olaraq meydana gələ bilən bu hadisə bəzəndə polis bölməsi, ya da təhlükəsizlik müdirliyi əsasında sistemli ola bilər. Hadisələrdə polisin istifadə etdiyi həddindən artıq güc üzündən zərər çəkmişlər böyük zərər görməkdədir. Polisin şiddətə söykənən tutumu üçün polisin həddindən artıq stressli bir iş etdiyi, lazımlı təhsilin alınmadığı, qanunları bilmədikləri, psixoloji dəstək ala bilmədikləri, kafi texniki dəstəyə sahib ola bilmədikləri, dolanışıq dərdi kimi səbəblərlə bu cür hadisələrə səbəb olduqları düşünülməkdədir. Bunun xaricində bəzi siyasi səbəblərlə demokratiyanı özümsəyəməmiş polislər üzündən də bu cür hadisələr yaşandığı bilinməkdədir. Bunun yanında polisin şübhəlini qorumaq üçün bir çox dəfə çətinlik yaşadığı müşahidə edilməkdədir. Bu cür vəziyyətlərdən qoruna bilmək məqsədiylə polis təşkilatı xalqla əməkdaşlığına getməkdədir.
Senecio elmeri
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İv Roşe
İv Roşe həyatının böyük hissəsini "bitki kosmetikası"nın yaradılmasına həsr edib. Onun planına görə, "Yves Rocher"in məhsulları ancaq təbii inqridientlərdən hazırlanmalı və geniş istehlakçı kütləsi üçün əlçatan olmalıymış.
Roşe markası 1959-cu ildə yaradılıb. 1969-cu ildə isə onun ilk mağazası açılıb – buna qədər məhsullar poçt vasitəsilə göndərilirmiş. Hazırda "Yves Rocher"də 15 mindən çox adam çalışır, onun müəssisələri 30-dan çox ölkədə var, korporasiyanın illik dövriyyəsi 2 milyard avrodur.
Məşhur korporasiyanın yaradıcısı 80 yaşında Parisdə dünyasını dəyişib. Bundan sonra şirkətə başçılıq edəcək növbəti şəxsin adı müəyyənləşib. İv Roşenin yerinə onun nəvəsi, 31 yaşlı Bri Roşe gətirilib.
Pinus greggii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arabesk (balet)
thumb|200px|Arabesk pozası Arabesk ya Arabesk duruşu ( — ərəb) — klassik rəqsin əsas duruşlardan biri. Bu zaman əllər allongeé vəzittətində, işlək ayaqlar dizlərdən və topuqdan tarım açılmiş şəkildə, biri döşəməyə barmaqlar üzərində dirənmiş, digəri isə arxaya açılmış, ifadəli nəzərlər uzaqlarad dikilmiş olur.
Əbu Kalicar
Həyatı
Əbu Kalicar 1024-cü ildə hakimiyyətə yiyələnmişdi. Azərbaycandan İraqi-Əcəmə qayıdan oğuzlar iki qola ayrılmışdılar. Gök-Taş və Mənsurun başçılıq etdiyi oğuzlar Həmədana, Bukanın buyruğundakılar isə Reyə getdilər.
Oğuzların bir dəstəsi Kərəc tərəflərini talan etdi, Anasıoğlu isə Qəzvinə getdi. Qəzvinlilər əvvəlcə onunla vuruşsalar da, sonra 7 min altun verərək, onun hakimiyyətini qəbul etmək şərtilə sülh bağladılar.
Əbu Kalicar 1048-ci ildə öldü.
Ndzvani (Anjuan)
Eyni adlı ərazisində 2007-2008-ci illərdə tanınmamış separatçı dövlət olub. Mohamed Bacar rəhbərlik etdiyi bu qondarma dövlət Afrika Birliyi və Komor adalarının birlikdə apardığı hərbi əməliyyatla ləğv edildi. Bacar Mayotta adasına qacaraq canını qurtardı. Bu əməliyyatlar zamanı 3 nəfər öldü, 11 dinc sakin olmaqla 21 nəfər yaralandı və 100 nəfər həbs edildi.
thumb|center|Anjouan bayrağı (1997-2012)
Femyo adası
Femyo adası (Femø) — Baltik dənizində, Danimarkaya məxsus olan ada. Lollann adasından şimalda yerləşir. Adanın sahəsi 11,38 km², əhalisi isə 147 nəfər təşkil edir (2009). İqlimi mülayim dəniz tipidir. Qışı qısa, yayı isə sərin keçir. 1971-ci ildən etibarən adanın şimal-şərqində beynəlxalq qadın düşərgəsi təşkil edilir. Yaxınlığında yerləşən kiçik adalar: Feyyo, Askyo.
Dillərin yaşaması dərəcəsi
Dillərin yaşaması dərəcəsi  — YUNESKO tərəfində 9 meyara görə "Yox olma təhlükəsi olan dünya dilləri atlası" na daxil olan dillərə verilən qiymət, onların içində ən vacibi nəsillər arasında dillərin ötürülməsidir.
Aloe tenuior
(Aloe tenuior) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio sphaerocephalus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Largo
Largo, Larqo, Larco ( — geniş, çox asta, tamam, uzatmaq) — Musiqi xarakteri və tempi. Larqo Adajio ilə eyni hərəkətli olsa da bir qədər ciddidir. Musiqili ötürmələrdə beş əsas dərəcəli hərəkət templəri içində (largo, andante, moderato, allegro, presto) largo birinci yerdə gəlir.
Çələbilər (Bərdə)
Çələbilər – Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Otuzikilər inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Çələbilər kəndi Otuzikilər kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Çələbilər kənd Soveti yaradılmışdır.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini çələbi (mövləvi dərviş ordeninin başçısı) adı ilə tanınan bir qrup ailədən ibarət nəsil saldığı üçün kənd bu nəslin adı ilə adlandırılmışdır. Etnotoponimdir. 1933-cü ildə Cəbrayıl rayonunun Dağtumas inzibati ərazi vahidində də Çələbilər adlı kənd qeydə alınmışdır. İranda Çələbi, Krımda Çələbilər (Plodova), Rusiyada Çelyaba (Çelyabinsk) adlı yaşayış məntəqələrinin olduğu da məlumdur.
Tarixi
Çələbilərin ("Çələbi" sözü dini və dünyəvi termin olub, hakimiyyətlərin, şahzadələrin ləqəbi kimi işlənib, Allahı sevən, yazıçı, şair, bilici mənalarını verir) XVI əsrin ikinci yarısında Kiçik Asiyadan Azərbaycana gəlməlişlər. Çələbilərin adlı-sanlı başçılarından olan Hacı Qaraman XVI-XVII əsrlərdə Cəbrayıl ərazisinə köç etmiş, əvvəlcə Niftalılar və Nusus kəndləri arasındakı yerdə özünə məskən salmış, sonralar Çələbilər kəndində yerləşmişdir. Ona görə də Hacı Qaramanın dəfn edildiyi məzar sonralar "Ocaq" kimi müqəddəsləşdirilmişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Qarabağ düzündə yerləşir.
Din
Çələbilər kəndindəki məscid isə Məhəmməd ibn hacı Qaraman Əhmədli tərəfindən hicri tarixilə 1088-ci ildə (miladi 1678) inşa edilmişdir. O, ömrünün sonunadək həmin kənddə ağsaqqallıq etmiş, xeyirxah işlərin duaçısı, hüzuruna pənah gətirənlərin yardımçısı olmuşdur.
Ulrix Kapolonqo
Ulrix Kapolonqo (31 iyul 1989, Brazzavil, Konqo Respublikası) — Konqo Respublikası milli futbol komandasının futbolçusudur.
Arançı (Üskü)
Arançı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Üskü şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 7 nəfər yaşayır (4 ailə).
İbrahim Eminbəyli
İbrahim Abdulla oğlu Eminbəyli (1894–1937) — 1920-ci ildə Gəncədə quberniya komissarı, sonra Qəza İcraiyyə Komitəsinin məsul katibi, Bakıda "Kommunist" qəzetinin redaktoru, "Azərnəşr"in direktoru, Konservatoriyanın rektoru olub. 1937-ci ildə Mətbuatda Dövlət Sirlərini Mühafizə Edən Baş İdarənin (Qlavlitin) rəisi idi. Azərbaycan K(b)P MK-nın üzvü olub. Repressiya qurbanı, Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti uğrunda mübariz.
Həyatı
İbrahim Abdulla oğlu Əminbəyli 1894-cü ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdu. 1914-cü ildə pedaqoji kurs qurtarmış Əminbəyli Şuşa və Gəncədə müəllimlik etmiş, bolşevik partiyasının Gəncə mahal komitəsinin üzvü və katibi seçilmişdir. (1918–1920). Gəncə quberniya komissarı, Gəncə Qəza İcraiyyə Komitəsinin məsul katibi (1920–1922) Sovet partiya məktəbinin, S. Ağamalıoğlu adına texnikumunun müəllimi (1922–1924), AKP MK mətbuat şöbəsinin müdiri, "Kəndli" qəzetinin redaktoru, Azərbaycan SSR Baş Mətbuat İdarəsinin rəisi (1924–1930), xalq maarif komissarının müavini (1930–1931), "Kommunist" qəzetinin redaktoru, "Azərnəşr"in direktoru (1931–1933) vəzifələrində çalışmışdır.
İbrahim Abdulla oğlu Eminbəyli Mətbuatda dövlət sirlərini mühafizə edən baş idarənin rəisi İbrahim Eminbəyli əksinqilabçı və gizli müsavatçı kimi həbs edilmişdir.
1937-ci il oktyabrın 12-də saat 17.45-də başlamış məhkəmə iclası 18.00-da başa çatmışdır. Hökm bir gün sonra Bakıda həyata keçirilmişdir.
İ.Eminbəylinin həyat yoldaşı Firuzə Eminbəyli isə 1937-ci ildə həbs edilmiş və xalq düşməninin ailə üzvü kimi sürgün edilmişdir. Sürgündən 1946-cı ildə qayıtmışdır.
1954-cü il iyulun 2-də İ.Eminbəylinin oğlu Yavuz Eminbəyli atasının işinə yenidən baxılması xahişi ilə SSRİ Nazirlər Sovetinin sədri Malenkovun adına ərizə ilə müraciət etmişdir.
1955-ci il dekabrın 10-da SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının qərarına görə İ.Eminbəylinin işi ilə əlaqədar 1937-ci il oktyabrın 12-də Hərbi Kollegiyanın çıxardığı hökm ləğv edildi.
Andante
Andante — musiqidə orta sürət tempini bildirən termini, italyanca "andare" felindən yaranmış, mənası getmək deməkdir. Musiqili ötürmələrdə beş əsas dərəcəli hərəkət templəri içində (largo, andante, moderato, allegro, presto) andante ikinci yerdə gəlir.
Pom Poko
Pom Poko ( – Heisei Tanuki Gassen Ponpoko) – 1994-ci ildə çəkilmiş tam metrajlı animedir. Animenin rejissoru Isao Takahatadır.
Murad Boz
Həyatı
Türkiyəli müğənni Murad Boz 7 mart 1980-ci ildə Zonquldakda anadan olmuşdur. Orta təhsilini aldıqdan sonra 1996-cı ildə İstanbula gələrək təhsilini İstanbul Gözəl Sənətlər Liseyinde davam etdirmişdir. Bu vaxt ərzində Atatürk Mədəniyyət Mərkəzi və Camal Rəşid Rey adına konsert zalında vokalist olan Murad Boz 1999-cu ildə Milliyət qəzetinin təşkil etdiyi Liseylərarası Musiqi və Xalq Oyunları (rəqsləri) müsabiqəsində birinci olmuşdur.