cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brest qalasının müdafiəsi
Mühasirə
thumbnail|right|[[Molotov-Ribbentrop paktına aid xəritədə 1939-cu ilin sentyabrından sonrakı yeni alman-sovet sərhəd xətti göstərilir.]] thumbnail|right|1941-ci ilin iyununda [[Brest qalasının sxemi: 1. Kobrin istehkamı, 2. Volinskoye istehkamı, 3. Terespol istehkamı]] thumbnail|right|İçəridə tapılmış yazı: Mən ölürəm, lakin mən təslim olmayacağam! Əlvida Vətən! 1941-ci ilin 22 iyununda almanlar hücuma keçəndə, qala xəbərdar deyildi və Qızıl Ordu ilə Vermaxt arasında ilk əsas döyüş ərazisinə çevrilmişdi. İstilanın ilk dəqiqələrindən, Brest şəhəri və Brest qalası Vermaxt tərəfindən atəşə tutulmuşdu. İlk artilleriya atəşi hazırlıqsız qalada ciddi maddi və insan itkilərinə səbəb olmuşdu. Şiddətli döyüşlər sərhəddə, Brest şəhərində və qalada olmuşdu. Qalaya ilk alman basqını borbardman başlayandan saat yarım sonra baş verdi, heyrət içində olan sovet əsgərləri davamlı cəbhəni formalaşdıra bilmədilər. Almanlar üstünlüklərindən istifadə edərək piyada qoşunları ilə qalanı tutmağa çalışsalar da, çoxlu itkilərə məruz qaldılar: təxminən 281 Vermaxt əsgəri qala uğrunda baş vermiş döyüşlərin ilk günündə həlak oldu. Ağır döyüşlər 2 gün davam etdi. 1941-ci ilin 24 iyun axşamı, 368 alman əsgəri ölmüş və 4-5,000 Qızıl Ordu əsgəri əsir götürülmüşdü.
1941-ci ilin 25-26 iyununda, döyüşlər lokal xarakterli idi. 1941-ci ilin 26 iyun axşamına qədər, şimal Kobrin istehkamının çoxu şərq istehkamı istisna olmaqla, tutulmuşdu.
Şərq istehkamı ətrafında döyüşən 45-ci piyada diviziyasının komandanı General Fritz Şliper Ali Komandanlığa məruzə edərək yazırdı:
"Bizim sərəncamımızdakı piyada qoşunu ilə burada irəliləmək mümkün deyildi, çünki at nalı şəklindəki atəş mövqelərindən qurulmuş yüksək səviyyəli tüfəng və pulemyot, irəliləyən piyada qoşunlarını əngəlləyirdi. Yeganə bir yol var idi – sovetləri aclıq və susuzluq ilə təslim olmağa məcbur etmək. Biz onları tükətmək üçün hər hansı üsuldan istifadə etməyə hazır idik... Bizim onlara təslim olmaları barədə etdiyimiz təkliflər uğursuz oldu..."
Şliper öz məruzəsində ətraflı yazırdı:
"81-ci istehkamçı batalyonuna mərkəzi hissədəki binanı partlatmaq tapşırığı verilmişdi... şimaldakı sovet əsgərlərinin cinah atəşini sonlandırmaq üçün əmr verilmişdi. Partlayıcılar binanın damından pəncərələrə tərəf endirildi, sonra fitillər yandırıldı. Onlar partlayanda, biz sovet əsgərlərinin fəryadını və ah-naləsini eşidə bildik, lakin onlar döyüşməyə davam etdilər."
"Biz yalnız inadkar döyüşün nəticəsindən sonra bir müdafiə mövqeyini götürməyi addım-addım öhdəsindən gəldik. Mərkəzi hissədəki Zabitlər Evi adlı qarnizonda sovet əsgərlərinin müqaviməti, binanın partladılması ilə sonlandırılmış oldu... Binanın divarları arxasında davam edən müqavimət güclü partlayıcılar ilə divarların yerlə bir edilməsi nəticəsində aradan qalxdı."
24 iyunda, qalanın bir neçə hissəsi almanlar tərəfindən götürülmüşdü, bəzi sovet əsgərləri birləşməyə və mayor İvan Zubaçovun rəhbərliyi altında öz fəaliyyətlərini uzlaşdırmağa hazır idi, rəhbərlikdə ikinci şəxs siyasi komissar Yefim Fomin idi. 26 iyunda kiçik sovet qüvvələri mühasirəni yarmağa çalışdılar, lakin uğurlu olmadı və itkilər baş verdi. Ehtimal olunur ki, eyni gündə Zubaçov və Fomin əsir götürülüblər. Zubaçov bir neçə milyon həmyerlisi ilə öldüyü Hammelburqdakı əsir düşərgəsinə göndərilmiş, Yefim Fomin isə siyasi komissar və yəhudi olduğuna görə dərhal güllələnmişdi.
R.Qşöpf yazırdı:
"İyunun 30-da diviziya Bresti tərk etmək barədə əmr aldı. Diviziyanın əsas birlikləri 1941-ci ilin 2 iyulunda Bresti tərk etdi."
Döyüşlərdən sonra 1941-ci ilin 30 iyununda, diviziya 100 zabit daxil olmaqla, 7,000 əsir götürdü. Almanların itkiləri 32 zabit daxil olmaqla, 482 ölü və 1000 yaralı idi. Şərq cəbhəsində almanların itkiləri 1941-ci ilin 30 iyun tarixinə əsasən, 8,886 ölü idi. Brestdəki itkilər almanların ümumi itkisinin 5%-ni təşkil edirdi. Şiddətli döyüşdən 8 gün sonra almanlar bütün qalanı tuta bilmişdilər. Lakin strateji nöqtələr – Panzerrollbahn I üzərində nəzarət təmin edilmiş, Moskvaya gedən yol, vacib dəmiryol xətti və Buq çayı üzərindəki körpülər müharibənin ilk günü almanlar tərəfindən tutulmuşdu. Almanların çoxsaylı itkisinə görə Alman Ali Komandanlığı general Fritz Şliperdən 22-29 iyun tarixlərində Brestdə baş vermiş döyüşlərlə bağlı ətraflı məruzə təqdim etməyi tələb etmişdi. Bu, 1941-ci ilin 8 iyulunda hazırlanmışdı. 1942-ci ilin martında Rusiyanın Livnı şəhərində Qızıl Ordu tərəfindən götürülmüş nüsxəsi, 45-ci piyada diviziyasının arxivində tapılmışdır.
"Biz öləcəyik, lakin biz qalanı tərk etməyəcəyik. Mən ölürəm, lakin mən təslim olmayacağam. Əlvida, Vətən. 20.VII.41."
Brest qalasının qəhrəman müdafiəçilərindən biri Pyotr Qavrilov 23 iyulda əsir götürülmüşdü (sonralar Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdü).
Bəzi müəlliflər qeyd edir ki, qalada sağ qalmış sovet əsgərləri ən gec avqust ayında məhv edilmiş, hətta Adolf Hitler və Benito Mussolini qalaya baş çəkərkən təhlükəsizlikləri yüksək səviyyədə təmin edilmişdi.
İbrahim Mollayev
İbrahim Mollayev( tam adı:Mollayev İbrahim Abbas oğlu;) — pedaqoq,Pedaqogika elmləri doktoru,professor
Həyat
Mollayev İbrahim Abbas oğlu 1 aprel 1930-cu ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.
Vəfatı
25 fevral 1997-ci ildə Naxçıvan şəhərində vəfat etmişdir.
Təhsili
Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunu,1953-cü ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunu bitirmişdir.
Pedaqoji fəaliyyəti
1953-67-ci illərdə Naxçıvan şəhər orta məktəblərində müəllim, tədris işləri üzrə direktor müavini, Naxçıvan MSSR Maarif Nazirliyində məktəb inspketoru işləmişdir. 1968-ci ildən ömrünün sonunadək (1997) Naxçıvan Dövlət Universitetində çalışmış,pedaqogika və psixologiya kafedrasının müdiri olmuşdur.
Elmi yaradıcılığı
Azərbaycanda məktəb və pedaqoji fikir tarixinə dair tədqiqatların, o cümlədən 2 monoqrafiyanın, 4 kitabın, 100-ə yaxın elmi məqalənin, 8 metodik vəsaitin müəllidir. Azərbaycan maarifçisi, pedaqoq, şair, publisist Məhəmməd Tağı Sidqinin həyatı və yaradıcılığını ilk dəfə tədqiq edib. 1986-cı ildə Pedaqogika elmləri doktoru, 1988-ci ildə professor adına alıb.
Timur Vaynşteyn
Timur Vaynşteyn (tam adı: Timur Leonidoviç Vaynşteyn ; ) — televiziya prodüseri. Yarı azərbaycanlı, yarı yəhudi ailəsində doğulmuşdur.
Həyatı
Timur Leonidoviç Vaynşteyn 1 mart 1974-cü ildə Bakıda anadan olub. 1991-ci ildən "Parni iz Baku" (Bakılı Oğlanlar) Şən və Hazırcavablar Klubu (KVN) komandasının bədii rəhbəridir. Bu komanda 1992-ci ilin çempionu, 1995-ci il yay kubokunun sahibi, 2000-ci ildə isə əsrin çempionu adına layiq görülüb. Timur Vaynşteyn 1996-cı ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin həkim-psixiatr ixtisasını bitirib. 1997-ci ildə Rusiya Televiziya Mütəxəssisləri İnstitutunda televiziya rejissorluğu ixtisasına qəbul olunub. "VİD" telekompaniyasında müxbir, redaktor, rejissor, daha sonra "Tema" "Dobriy Veçer s Yuliyem Qusmanom" verilişlərinin rəhbəri, "Ças pik", "İşu tebya" və müxtəlif verilişlərin müəllifidir. 1998-ci ildə "VİD" telekompaniyasının ən yaxşı redaktoru seçilib. 2000-ci ildə "PlANETA KVN" proqramının və "KVN. 40 let shutya" serialının rejissorudur. 2000-ci ildən Rusiya Milli Kinematoqrafiya mükafatı "Nika"nın, 2003-cü ildən isə həm də "Slava" Rusiya Milli İdman mükafatının təqdimat mərasiminin prodüser və rejissorudur. 2001-ci ildən "Lean M" Prodüser Mərkəzinin təsisçilərindən biri və baş prodüseridir. Rusiyada yaşayır. 20-dən çox film və seriala prodüserlik edib.
Katolikos I Yelizar
Katolikos I Yelizar — Alban knyazlarından biri. Böyük alban hökdarı Cavanşirin vaxtında katolikosluq edib və altı il kürsüdə oturub. Moisey Kalankatlı onun haqqında yazır: "O, Şəki kilsə dairəsindən seçilmişdi. O, Mesrobun Kişdə gizlətdiyi Müqəddəs xaçı əldə etdi. Onun hissəciyini götürüb yüz iyirmi qızıl dehqan olan sandıqçaya qoyub üstündə "Bu Yelizara məxsusdur" sözlərini yazdırdı. O, əmr etdi ki, hər il Kişdə Xaç bayramı keçirilsin."
Azadlıq Bloku
Azadlıq Bloku — Azərbaycanda siyasi partiyalar ittifaqı. 2005-ci il Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə seçkilər ərəfəsində müxalifət siyasi partiyaların birliyi kimi yaradılmışdır.
2012-ci ildə blokun buraxıldığı deyildi.
Şumer
Şumer – e.ə. VI minillikdən başlayaraq cənubi İkiçayarasında (Dəclə və Fərat) mövcud olmuş ən qədim insan sivilizasiyası. Bu sivilizasiyanın yaranması və çiçəklənməsində, əhalinin sosial-mənəvi həyatında və həyat tərzinin formalaşmasında təbiətin təsiri, əsas da Dəclə və Fərat çaylarının böyük təsiri vardır. Odur ki, bu sivilizasiyanı "çay sivilizasiyası" adlandırmaq olar.
Dəclə və Fərat çayları arasında yerləşən ərazi bəşəriyyətin ən qədim mədəniyyət ocaqlarından biri olmuşdur. Çayların və münbit torpaqların yaxınlığı əkinçiliyin, maldarlığın, ticarətin inkişafı üçün zəmin yaratmışdır. Burada Yaxın Şərqin bütün karvan yolları kəsişirdi. Alimlər hesab edirlər ki, bu ərazidə ilk insanlar hələ paleolit dövründən başlayaraq məskunlaşmışdırlar. Qədim yunanlar bu ərazini Mesopotamiya adlandırmışdılar. Coğrafi cəhətdən Mesopotamiyanın cənubu ovalıq, şimalı isə dağlıq ərazilərdə yerləşir. Hal-hazırda bu ərazinin böyük hissəsi İraq dövlətinin, şimalda az bir hissə isə Türkiyənin tərkibinə daxildir. Qədim zamanlarda isə burada Şumer, Akkad, Babil kimi bir neçə dövlət mövcud olmuşdur. Daha sonra bu ərazilər Assuriya və İran imperiyalarının tərkibinə qatılmışdır.
Mənşəyi və dili
Şumerlərin mənşəyi haqqında çeşidli fərziyyələr irəli sürülmüşdür. Bəzi alimlər hesab edirdilər ki, bu xalq Orta Asiyadan Mesopotamiya ərazisinə gəlmişdir. Başqaları isə onların Qafqazdan, Hindistandan, hətta İndoneziyadan gəldiklərini iddia edirdilər. Ancaq onların Orta Asiyanın dağlıq ərazilərindən gəldikləri fərziyyəsi daha da məntiqli görünür. Buna dəlillərdən biri kimi, şumer tapınaqlarının (məbədlərinin) süni düzəldilmiş yüksəkliklərdə tikilməsini göstərirlər. Bu adət yalnız dağlarda yaşayan xalqların özəlliyidir.
Şumerlərin yazılı ədəbiyyatının bizim zamanəmizə qədər çatması səbəbindən, onların dili çağdaş araşdırmaçılara məlumdur. Ancaq bu dilin çağdaş xalqlardan hansının dilinə daha da çox bənzəməsi məsələsi hələ də mübahisə obyekti olaraq qalmaqdadır. Onun sami dillərinə yaxın olması fərziyyələri öz təsdiqini tapmamışdır. Bu fikri dəstəkləyən alimlər tədqiqatlar zamanı sonda belə qərara qəlmişdilər ki, şumer dilinin hansısa başqa kökləri vardır. Bəzi alimlər onların dilinin hind-avropa dillərinə yaxın olduğunu iddia edir. Başqa alimlər şumer dilinin kadusi dilinə yaxın olması fikirini dəstəkləmişdilər və buna dair bəzi dəlillərlə çıxış etmişdilər. Buna dair dəlillərlə ilk dəfə XIX-cu yüzilliyin ortalarında məşhur ingilis şərqşünası Henri Kresvik Raulinson çıxış etmişdir. Doğrudan da, qədim şumer yazılarında bəzi sözlərin kadusilərin sözlərinə bənzəməsi faktı aşkarlanmışdı. Məsələn, tir (tiri), yüzü (yezu), eştu (ıştu), kir (kir), dingir (tıngir, ud (od), uzuk (usuk) gen (geni) və s.
Şumer və qədim türk dillərində ortaq sözlər (səs və məna baxımından) aşkar olunmuşdur.
Tarixi
200px|right İkiçayarasının cənubunda qədim əhali Şumerlər idi.Adətən İkiçayarasında Şumerlərdən əvvəl meydana gəlmiş mədəniyyətin yaradıcısıni Proto-Şumer( Erkən Şumerlər),yaxud Ubaydilər(Əl- Übeyd arxeoloji mədəniyyətinə əsasən) adlandırırlar. Şumerlər isə gəlmə xalq hesab edilir. Son Əl -Übeyd(e.ə IV minillik), Uruk(e.ə 3000–2800) və Cəmdət-Nəsr(e.ə 2800–2600) arxeoloji mədəniyyətləri ehtimala görə, şumerlər tərəfindən yaradılıb.Şumerdə – Eredu, Ur, Larsa, Uruk, Laqaş, Umma, Şuruppaq, İsin, Nippur və Kiş — kimi bir sıra böyük müstəqil şəhərlər olmuşdur. İlkin dövrlərdə onlar "en" adlanan ali kahin tərəfindən idarə olunurdu. Daha sonralar bütün Mesopotamyaya hakim olan hökmdar — "luqal" yarandı. Sonrakı dövrlərdə isə hər iki söz "hökmdar" mənasında işlənirdi, və bəzi şəhərləri luqal’lar, bəzilərini isə ensi’lər idarə edirdilər. Şəhər ərazisindəki torpaqların bir hissəsi sakinlərin, qalan hissəsi isə kahinlərin nəzərində olan məbədlərə məxsus olmuşdur.
Ancaq ardı arası kəsilməyən savaşlar və iç çəkişmələr şumerliləri zəyiflətmiş və sonda onlar Akkad dövləti tərəfindən işğal edilmişdir. Lakin bundan sonra da bəzi şumer şəhərləri müstəqil olmuşdurlar. Məsələn e.ə. XXII-ci yüzillikdə Laqaş və Ur şəhərəri yenə də böyük nüfuz qazanmışdır. Ancaq bundan sonra şumer mədəniyyəti və xalqı tarixdən silinib getti, əzəmətli şəhərləri isə xarabalıqlara çevrildi.
Ancaq onların bütün sahələrdə olan nailiyyətləri gələcək tarixə, dünya mədəniyyətinə və elminə böyük təsir göstərmişdir. Hesab olunur ki, şumerlərin əksəriyyəti akkadlarla qarışmış, onların dili də ortalıqdan çıxmışdır. Şumerlərin fars mənşəli olduğunu iddia edən alimlər hesab edirlər ki, qonşu xalqlarla saysız hesabsız savaşlara dözməyərək, bu xalq yenidən körfəzə köçdü və dari millətləri onlardan yaranmışdırlar.
Şumerlərin kəşfləri
Mədəniyyət
thumbnail|Üzərində mixi yazısı olan gil lövhəsi Bəzi alimlər hesab edirlər ki, ilk insanlar Mesopotamiyanın ərazisində təxminən e. ə. XXX-cu minillikdən yaşamağa başlamışdırlar. E.ə. VII–VI minilliklər ərzində Mesopotamiyada ibtidai icma quruluşunun dağılması prosesi başlanmışdı. E. ə. IV minillikdən başlayaraq, onun cənub hissəsində, yəni İran (Ərəb) körfəzi yaxinlığında, şumer xalqı məskunlaşmışdı. Onlar özlərini "Sag-Giq" adlandırırdılar. Bu xalqın dünyanın ən qədim inkişaf etmiş xalqı olması və yüksək mədəniyyət yarada bilməsi bilinməkdədir.
Kölələr çeşidli sahələrdə çalışırdılar və ən ağır işlərə də cəlb olunurdular. Beləliklə şumerlər ölkələrində quldarlıq cəmiyyəti qurmuşdular. Kölə əməyindən istifadə edərək, onlar böyük şəhərlər salmış, əzəmətli saraylar, suvarma sistemləri yaratmışdılar. Şumerlər inşaat işlərində qil kərpicdən, dəmir və bürünc alətlərdən istifadə edirdilər. Bundan başqa, şumer ustaları tökmə, lehimləmə, pərçimləmə sənətlərinə də yiyələnmişdilər; qızıl, gümüş və misdən zinət əşyaları düzəldirdilər. Şumerdə tacirlər zümrəsi və peşəkar ticarət sənəti də ilk dəfə meydana gəlmişdir və ticarət əməliyyatlarında artıq qümüş və mis hesablaşma ölçülərindən də istifadə edirdilər. Onlar həm də ticarəti xarici dövlətlərlə aparmışdılar. Bəşəriyyət tarixində burada ilk dəfə məhkəmə sistemi və təbabət yaradılmışdır.
Şumerlər astronomiya və riyaziyyat elmlərinin təməlini qoymuşdurlar və bu sahələrdə çox dəqiq hesablamalar aparmışdırlar.
Dini
Çoxtanrılı və bütpərəst idilər. Əvvəllər şumerlər şəhər-dövlətləri halında yaşayırdılar. Hər dövlətin hökmdarı və tanrısı (tanrıları) fərqli idi. Mətnlərdə tanrı siyahılarına rast gəlinir. Bu mətnlərə görə əsas 4 tanrı var, bunlar yaradıcı tanrılardır. Tanrılar insan formasında təsvir olunurdu, Tanrılar arasında insanlarda olduğu kimi iş bölgüsü aparılmışdı. Şumerlərdə qadın ilahların çoxluğu onlarda matriarxat quruluşu olmasının göstəricisi hesab olunur. Sonrakı dövrlərdə şumerlərdə qadın obrazının mövqeyi nisbətən zəifləmişdir. Məbədlərdə rəqqasələr, çalğıçılar fəaliyyət göstərirdi. Onların ən vacib işləri tanrıları əyləndirmək idi. Şumerlər tanrıların qəzəblənərək onları cəzalandırmalarından qorxurdular.
Ayrıca məqalədə verilmişdir:
Ədəbiyyat
Mosopatomiya xalqı Mesopotamia: Assyrians, Sumerians, Babylonians (Dictionaries of Civilizations; 1). Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-25266-7 (paperback).
Ulduz (jurnal)
"Ulduz" jurnalı — Azərbaycanda nəşr olunan populyar bədii jurnallardan biri.
Haqqında
24 noyabr 1997-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin fərmanı ilə jurnalın dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına çap olunması qərara alınmışdır.
Səhiyyə İşçiləri Günü
Səhiyyə İşçiləri Günü — Azərbaycanda səhiyyə işçilərinin peşə bayramı.
Tarixi
Azərbaycan tarixində ilk dəfə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dönəmində Nazirlər Şurasının 17 iyun 1918-ci il tarixli sərəncamı ilə Səhiyyə Nazirliyi təşkil olundu. İlk səhiyyə naziri Xudadat bəy Rəfibəyli oldu.
Qərar
Azərbaycan Respublikası Prezidenti Heydər Əliyevin 4 iyun 2001-ci il tarixli sərəncamına əsasən 17 iyun Səhiyyə İşçiləri Günü kimi qeyd olunur.
Bojö (Yuxarı Provans Alpları)
Bojö  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. La-Javi kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Forkalkye.
INSEE kodu — 04024.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 153 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 89 yaşda (15-64 yaş arasında) 67 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 22 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 75.3%, 1999-cu ildə 71.4%). 67 fəal şəxsdən 60 nəfəri (31 kişi və 29 qadın), 7 nəfər işsizdir (4 kişi və 3 qadın). 22 hərəkətsiz 10 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 4 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Ruzvelt adası (Antarktida)
Ruzvelt adası — Cənub okeanında yerləşən ada.
Ada Antarktida haqqında konvensiya əsasən heç bir dövlətə mənsub olmasada Ross ərazisi adlı böləsinin nəzarətindədir. Bu əraziyə isə Yeni Zelandiya iddia edir.
Coğrafiyası
Ruzvelt adası hal hazırda hər tərəfdən su ilə örtülü bir məkan deyildir. Belə ki, il boyu onun ərazisi Ross buzlağı daxilindədir. Üstəlik ada kifayət qədər qalınlığa malik buzlaq qatı ilə örtülüdür.
Tarixi
thumb|left|Sputnikdən adanın çəkilmiş şəkli İlk dəfə Ruzvelt adasını 1929-cı ilin noyabrında geoloq Lourens Huldun rəhbərlik etdiyi dəstə tərəfindən aşkarlanır. Onlar Kraliça Mod Torpağı ərazisini (oranı ilk dəfə Roald Amundsen aşkalayıb) tətqiq etmək istərkən Ross buzlağı daxilində hündür geniş ərazi aşkarlamışdırlar.
Ada rəsmi olaraq 1934-ci ildə ABŞ kontr-admiralı Riçard Berd yüksəkliyin müstəqil ada olduğunu aşkarlayır. Ada o zaman ABŞ prezidenti olan Franklin Ruzveltin şərəfinə adlandırılmışdır.
Əbülfəz Rəcəbli
Əbülfəz Rəcəbli (tam adı: Əbülfəz Əjdər oğlu Rəcəbli) — Talış əsilli Azərbaycan alimi; türkoloq; ümumi dilçi; filologiya elmləri doktoru; professor; Əməkdar müəllim.
Həyatı
Əbülfəz Əjdər oğlu Rəcəbli 1936-cı il mayın 6-da Lənkəran şəhərində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə orta məktəbi bitirmişdir. 1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinə daxil olmuş və 1959-cu ildə filologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1971-ci ildə isə ikinci institutu – Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Dillər institutunun ingilis dili fakültəsini bitirmişdir. 1985-ci ildə isə Markizm-leninizm universiteti ideoloji kadrlar fakültəsinin beynəlxalq münasibətlər şöbəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
1959-1963-cü illərdə nəşriyyatlarda əvvəlcə korrektor, sonra redaktor işləmişdir.
1963-cü ildə BDU-nun aspiranturasına daxil olmuş və Qırğızıstan EA-ya ezam edilmişdir. 1967-ci ilin dekabrında “Qədim türk yazısı Orxon-Yenisey abidələrinin dili. Morfologiya” mövzusunda namizədlik, 1978-ci ilin martında “Orxon-Yenisey abidələri dilində felyaratma” mövzusunda doktorluq dissertasiya müdafiə etmişdir. 1990-cu ildə Orxon-Yenisey abidələri üzrə Almatıda I və 2000-ci ildə İstambulda II beynəlxalq kollekviumda iştirak etmişdir. 46 kitabın və 200-ə qədər məqalənin müəllifidir.
Elmi yaradıcılığı
Ə.Ə.Rəcəbli elmi yaradıcılığa gec başlamışdır. Namizədlik dissertasiyası Orxon-Yenisey abidələrinin morfologiyasına həsr olunmuşdur. Doktorluq işində Ə.Rəcəbli bu mövzunu daha genişləndirərək və dərinləşdirərək Orxon-Yenisey abidələri dilin feliyaratma problemi araşdırmış, keçmiş SSRİ türkoloqlarının dərin rəğbətini qazanmış bir elmi tədqiqat əsəri ərsəyə gətirməyə nail olmuşdur. Doktorluq dissertasiyasını yazıb bitirdikdən altı il sonra Alma-Atada müdafiə etmişdir.
Prof.Ə.Rəcəbli poliqlot dilçidir. O, bir çox dilləri bilir və elmi araşdırmalarında onlardan səmərəli şəkildə, bacarıqla istifadə edir. Onun elmi maraq dairəsi genişdir. Dilçiliyin bir çox sahələrində dərin məzmunlu, böyük elmi əhəmiyyəti olan araşdırmalar aparmış və aparmaqdadır: ümumi (nəzəri) dilçilik, Azərbaycan, ingilis və talış dillərinin tədqiqi, qədim türk yazısı abidələrinin dili, türkologiya, struktur dilçilik, sosiolinqvistika, tarix, ölkəşünaslıq, beynəlxalq münasibətlər, xarici ədəbiyyat leksikoqrafiya və s.
AMEA-nın müxbir üzvü, millət vəkili, professor Nizami Cəfərov müəllimi Ə.Rəcəblinin bu fenomenal məhsuldarlığını vurğulayaraq yazır: "Bakı Dövlət Universitetində türk xalqlarının dili, tarixi və ədəbiyyatı, ən azı üç kafedrada öyrənilir. Professor Əbülfəz Rəcəblinin türkologiya üçün gördüyü işlərin miqyası isə onu, obrazlı desək, təkbaşına, dördüncü kafedra saymağa hər cür əsas verir".
Prof. Ə.Rəcəbli hər şeydən əvvəl türkoloq dilçidir. Məlum olduğu kimi, onun namizədlik və doktorluq dissertasiyaları türk xalqlarının müştərək abidəsi olan Orxon-Yenisey kitabələrinin dilinə həsr olunmuşdur. Bu mövzuda onun "Orxon-Yenisey abidələri dilində felin məna növləri" (1982), "Orxon-Yenisey abidələri dilində felin tərzləri" (1988), "Orxon-Yenisey abidələri" (1993) və "Uyğurlar" (1996) adlı kitabları, 50-dən çox məqaləsi nəşr edilmişdir. O, son zamanlar bu problemlə daha ciddi məşğul olur. Son illərdə onun qədim türk xalqlarının dili və tarixinin araşdırılmasına həsr edilmiş altı sanballı kitabı - "Qədim türkcə-azərbaycanca lüğət" (2001), "Göytürk dilinin fonetikası" (2004), "Göytürk dilinin morfologiyası" (2002), "Göytürk dilinin sintaksisi" (2003) və "Ulu türklər" (2003) adlı əsərləri çapdan çıxmışdır.
Müəllif türkoloji ədəbiyyatda dərin kök salmış run/runik abidə, run/runik əlifba terminlərinin işlədilməsinə qarşı çıxır, bu terminlərin əvəzinə göytürk abidələri, göytürk əlifbası terminlərinin işlədilməsini təklif edir. Sonra müəllif göytürk yazısı abidələrinin araşdırılması tarixini nəzərdən keçirir. Ə.Rəcəbli göytürk əlifbası ilə yazılmış kitabələrin lokallaşdırılması məsələlərinə toxunur və S.Q.Klyaştornının ardınca bu abidələri belə lokallaşdırır: 1) Orxon kitabələri, 2) Yenisey kitabələri, 3) Şərqi Türküstan kitabələri, 4) Orta Asiya kitabələri və 5) başqa areallarının abidələri.
İstinadlar
http://www.anl.az/
Echinops pseudomaracandicus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Miva Yonetsu
Miva Yonetsu (d. 4 dekabr 1979) — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.
Besyuke çayı
Besyuke — Rusiya ərazisində çay.
Bulbophyllum apertum
(Bulbophyllum apertum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum apertum növü Sulavesidən Malukuya qədər yayılmışdır.
2024 Yay Paralimpiya Oyunları
2024 Yay Paralimpiya Oyunları və ya rəsmi adı ilə XVII Yay Paralimpiya Oyunları — 2024-cü il sentyabrın 4-dən 15-nə qədər Fransanın paytaxtı Paris şəhərində baş tutacaq Yay Paralimpiya Oyunları.
Valdis Zatlers
Valdis Zatlers — Latviyanın 7-ci Prezidenti
Roman Karmen
Roman Lazareviç Karmen (, əsl soyadı - Kornman; 16 (29) noyabr 1906 - 28 aprel 1978) — Sovet kinooperatoru və rejissoru. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1976), SSRİ Xalq artisti (1966), Azərbaycan SSR-in Əməkdar incəsənət xadimi (1959).
Elektron seçki
Elektron seçki- seçicilərin səslərinin elektron qaydada bildirmələri nəticəsində sürətli səs sayma imkanına malik olan bir sistemdir. Bu, həm elektron səsvermə vasitələrini (e-demokratiya), həm də səslərin sayılmasının texniki elektron vasitələrini əhatə edir. Elektron səsvermənin növləri internet seçkiləri və telesəsvermə telefon xidmətidir. İnkişaf edən texnologiyalarla birlikdə 1990-cı ildən başlayaraq artıq müxtəlif ölkələrdə elektron səsvermə sisteminin tətbiqinə başlanılmışdır. Elektron səsvermə- səsvermə prosesinin elektron mühitdə aparılması prosesidir.
Elektron seçki sistemi iki əsas hissəyə ayrılır.
Elektron seçkinin faydalılığı
Sabrata
Sabratha —Tripolinin 70 km qərbində şəhər. Şəhər UNESCO tərəfindən Ümumdünya irsi olaraq qorunur.
Akasiya mənənəsi
Akasiya mənənəsi- — buğumayaqlılar tipinin bərabərqanadlılar dəstəsinin mənənələr fəsiləsinə aid olan növ.
Xarici quruluşu
Akasiya mənənəsinin qanadsız yetkin formaları, solğun yaşıl rəngdədir və bədəni üzərində uzununa doğru üç tutqun yaşıl zolaq var. Onun baş hissəsi uzunsov formada olub, üzəri ağ mum təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Döşdə və qarıncıqda iki cərgə ağ nöqtələr düzülmüşdür. Bədənin uzunluğu 2,5–3 mm-dir. Qanadlı fərdlərdə baş və döş qaradır. Qarıncığı yaşıldlr. Sürfəsi yetkin fərdlərdən kiçikdir və xarici görünüşlərinə görə onlara bənzəyir. Yumurtası kiçik, qara rəngdə və uzunsov olur.
Həyat tərzi
Köçəri mənənədir, onun həyatının bir hissəsi qidalandığı ağac və kol bitkiləri, o cümlədən Lənkəran akasiyası və digər bəzək bitkiləri üzərində keçir. Bu zərərverici mayalanmış yumurta mərhələsində, bitkilərin tumurcuqlarının, yaxud da qabıq çatlarının arasında qışlayır. Akasiya mənənəsi bəzək bitkilərindən (qızılgül cinsi, əməköməci fəsiləsi, xüsusilə də yasəmən cinsində) başqa gavalı, şaftalı, ərik, alça, badam və digər çiçəkli meyvə ağaclarına da zərər verməklə, Abşeronun hər yerində, şəhər və qəsəbələrinin park və xiyabanlarında geniş yayılmışdır. Erkən yazda (martın sonu, aprelin əvvəlində) qışlamış yumurtalardan çıxan sürfələr yenicə açılmağa başlayan tumurcuqlara keçərək, onların daxili şirəsini sorurlar. Bitkilərin çiçəklənməsinin sonuna qədər, yumurtadan çıxan sürfələrin inkişafı başa çatır və nəsli davam etdirən dişi fərdlərə çevrilirlər. Bu fərdlər diri sürfə doğur. Adətən, birinci nəsil sürfələrinin sayı çox olmur. İkinci nəsildən başlayaraq sürfələrin miqdarı xeyli artır və yarpaqlar üzərində topalar halında yaşayırlar. İyun ayından etibarən bu nəslin qanadlı formalarının bir hissəsi həyətyanı sahələrdə, su kənarlarında becərilən bəzək bitkiləri üzərinə keçib, orada yeni nəslin başlanğıcını əmələ gətirirlər. Beləliklə, zərərverici bütün yay dövründə həm ağac və kol dekorativ bitkiləri, həm də həyətyanı sahələrdə saxlanılan bəzək bitkiləri üzərində eyni vaxtda inkişaf edirlər. Sentyabr- oktyabr aylarında, (bir ay yaşama müddətində) 10-a qədər yumurta qoyub, sonra ölürlər. Formalaşmış sürfələr inkişaf edib, normal dişi fərdlərə çevrilirlər. Onlar erkək fərdlərlə cütləşir, mayalanır və 10–12 gün müddətində 5-ə qədər yumurta qoyaraq, üzərini mumabənzər kütlə ilə örtürlər. Bu yumurtalar da qışlayır. Akasiyanın onunla yoluxması nəticəsində yarpaqlar bükülür. Belə yarpaqlarda fotosintez səthinin sahəsi kəskin azalır, hətta bəzi hallarda yarpaq və çiçəklər kütləvi şəkildə yerə tökülür. Digər tərəfdən aşkar edilmişdir ki, mənənə qidalandığı zaman yapışqanlı maddə ifraz edir ki, bu maddənin üzərində saprofit göbələklər inkişaf edərək çoxalır, budaqları və yarpaqları çirkləndirərək məhv edir. Aparılan tədqiqatlara əsasən, yarpaqlar üzərində olan mənənə topaları arasında qızılgöz, parabüzən və sirfid milçəklərinin sürfələri aşkar edilmişdir. Bu faydalı entomofaqların sürfələri kompleks şəkildə mənənələrlə qidalanaraq onların sayını 18–22% aşağı salır.
Yayılması
Qolarktika, Asiyanın hər bir ölkəsi, Azərbaycan, Qafqaz.
Eypril Març
Eypril Març (əsl adı Elinor Bleyk, 20 aprel 1965, Kaliforniya) - ABŞ müğənnisi və bəstəkar. İngilis və fransız dillərində ifa edir. Kventin Tarantinonun "Ölüm sübutu" filmində səslənən "Chick Habit" mahnısı ilə məşhurdur.
Şahzadə Şahənşah
Uşaqlıq illəri
Şahzadə Şahənşah 1474-cü ildə Amasyada dünyaya gəldi. Atası Fateh Sultan Mehmedin oğlu və o illərdə Amasya sancaqbəyi olan Şahzadə Bəyazid, anası isə onun xanımlarından Hüsnüşah Xatundur. Uşaqlıq illəri Amasyada keçən Şahzadə Şahənşah 1480-ci ildə qardaşlarıyla birlikdə İstanbula — babası Fateh Sultan Mehmedin yanına göndərildi. Burada qardaşları Qorqud, Əhməd, Aləmşah, Mahmud və Səlim, eləcə də əmisi Şahzadə Cemin oğlu Oğuz xanla birlikdə möhtəşəm mərasimlə sünnət edildi. Mərasimin ardından Manisa sancaqbəyi təyin edildi və anası Hüsnüşah Xatunla birlikdə Manisaya yollandı. Cəmi bir il sonra Fateh Sultan Mehmedin vəfatıyla atası II Bəyazid dərhal İstanbula yola düşdü və qardaşı Şahzadə Cemlə girişdiyi taxt mübarizəsinin ardından taxta çıxdı.
Atasının səltənət illərində
Qaraman sancaqbəyi olan əmisi Cem Sultanın taxt mübarizəsində məğlub olaraq Məmlüklərə sığınmasının ardından, 1483-cü ildə Qaraman sancaqbəyi təyin edildi. Üstəlik anası Hüsnüşah Xatun da Qaramanoğlu İbrahim bəyin nəslindən idi. Bu səbəblə siyasi olaraq qarışıq olan bu bölgəni uzun müddət əmin-amanlıqla idarə edə bildi.
Osmanlı ordusunun Venesiya ilə müharibədə olmasından istifadə edən və Ağqoyunlulardan aldığı dəstəklə ayaqlanan Qaramanoğlu Mustafa bəyə qarşı mübarizə apardı. Öncə Beyşəhər sancaqbəyi olan oğlu Mehmedi İçələ göndərdi. Daha sonra isə özü bölgəyə gələrək Qaramanoğlu Mustafa bəyi məğlub etdi. Məğlub olan Mustafa bəy Tarsusa gələrək gəmiylə Misirə qaçdı və Məmlüklərə sığındı. Ancaq Osmanlılarla yeni bir siyasi gərginlik yaşamaq istəməyən Məmlük sultanı Əşrəf Canbolat Mustafa bəyi edam edərək Osmanlılara təslim etdi.
Ancaq Şahzadə Şahənşah 2 iyul 1511-ci ildə Konyada anidən vəfat etdi. Ölüm səbəbi bilinməsə də, bəzi mənbələrdə onun atasının əmriylə edam edildiyi qeyd edilir. Ancaq bunun nə dərəcədə doğru olduğu məlum deyil. Belə ki, onun vəfatının ardından atası Sultan Bəyazid dərin kədərə boğulmuş, bu hadisənin ardından taxtı böyük oğlu Şahzadə Əhmədə təhvil vermək niyyətinə gəlmişdir. Beləcə, Yavuz Sultan Səlim səltənətinin ilk illərini də əhatə edən uzun taxt mübarizəsi başlamış oldu.
Ölümünün ardından Beyşəhər sancaqbəyi olan oğlu Şahzadə Mehmed onun yerinə Qaramana təyin edildi. Ancaq əmiləri arasında gedən taxt mübarizəsi əsnasında 1512-ci ildə ələ keçirilərək edam olundu.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Namiq Yusifov
Yusifov Namiq Asif oğlu ( 14.08.1986, Sankt-Peterburq, SSRİ) — azərbaycanlı sabiq futbolçu. "Qarabağ" futbol klubunun keçmiş oyunçusu.
Echinops pubisquameus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Karika
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Mayko Nasu
Mayko Nasu (d. 31 iyul 1984) — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 3 oyun keçirib.
Qaya dovşanalması
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir – EN A2abc+3c. Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Hündürlüyü 1,5-1,75 m, alçaqboylu koldur. Yarpaqlar 9–20 mm uzunluğundadır, ellipsvari, tərs-yumurtavaridir və ya oval, üst hissədən açıq-yaşıldır, çılpaq və ya dağınıq tüklüdür. Alt tərəfdən bozumtul tüklüdür. Çiçək qrupu 2-4 çiçəkli qalxancıqlardan ibarətdir. Çiçəkləri qeyri-müəyyəndir. Yetişməmiş meyvələri tünd-qırmızı, yetişmiş meyvələri qara rənglidir, üzərində göyümtül ləkəli, tərs yumurtavaridir. 4,5-5,5 mm uzunluğundadır, iki toxumludur.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Meyvə verməsi sentyabr ayına təsadüf edir. Daşlı qayalıqlarda, kolluqların arasında rast gəlinir.
Yayılması
Kiçik Qafqazın şimal hissəsi (Çaykənd ətrafı), Abşeron (Kəkliklidağ).
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın yaşama ərazisi məhdudlaşır, azalma tendensiyası müşahidə olunur.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Yaşayış mühitinin deqradasiyası və ətraf mühit amillərinə həssaslığı müşahidə olunur.
Mühafizə tədbirləri
Yayılma yerlərində antropogen təsirlərin qarşısının alınması üçün yasaqlıqların yaradılması təklif olunur, yeni yayılma sahələri axtarılmalıdır.
Qış sarayının Ərəb zalı
Ərəb zalı — Sankt-Peterburqdakı Qış sarayının nahar zallarından biridir.
Tarixi
Çar Rusiyası dövründə parad zallarından sonra yerləşən məhz bu zaldan etibarən imperator ailəsinin şəxsi otaqları başlayırdı. İkiqat qapılar əsas dövlət otaqları, İordan pilləkəni və sonda enfilada otaqları ilə şəxsi otaqlar arasında maneəli keçid yaratmaq üçün inşa edilmişdir.
Rəsmi qəbullar və tədbirlərdən əvvəl Romanovlar ailəsinin üzvləri adətən bu otaqda toplaşırdılar. Otağın qarşısında yerləşən və pəncərələrinin açıldığı Çariçanın kiçik qış bağı da otağın konfidensiallığını zəiflətmir.
Zalın ərəb zalı adlandırılması, onun hansısa spesifik xüsusiyyəti ilə bağlı olmayıb, çara məxsus olub, imperator ailəsi ilə birgə saryları gəzən dörd psevdo-cangüdənlə bağlıdır. Dörd "iri gövdəli zənci" olan bu cangüdənlər fantastik tərzdə, qırmızı şalvar, qızılı gödəkçə, ağ çalma və çarıq geyinirdilər. Çarın harda olmasından asılı olmayaraq, onlar qapıları qoruyurdular. Onların qapıları açıb-bağlamaqdan başqa funksiyaları yox idi; onların hansısa otaqda qəfil və səssiz peyda olması Çar və ya Çariçanın həmin otağa gələcəyinin müjdəsi idi.
Baxmayaraq ki, onlardan biri amerikan idi, cangüdənlər həm də efiopiyalılar və ya zəncilər də adlandırılırdılar. Cangüdənlərdən biri olan Cim Herkules tətil günlərini ABŞ-də keçirər, qayıdanda isə imperator ailəsinin uşaqlarına çoxlu psidium jelesi gətirərdi.
Müasir dövrdə tamamilə boş olan zalda Ermitajın xüsusi sərgiləri təşkil edilir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
1837-ci ildə Qış sarayında baş vermiş yanğından sonra inşa edilmiş zal, XIX əsrdə dəbdə olan neoklassik Pompey stilində dizayn edilmişdir. Kessonlarla örtülmüş tağ formalı tavan dorik stunlardan ibarət kollonada ilə dəstəklənmişdir. Yunan mövzusu zalın interyerində müxtəlif şəkildə təkrar etdirilmişdir. Ərəb zalında olan yeganə mebel bütün otaq boyunca düzülmüş klismos tipli yunan stulları idi. İmperator ailəsi nahar etdiyi zaman zala stol gətirilər və stullar onun ətrafına düzülərdi. Nahar bitdikdən sonra isə stol yenidən zaldan aparılardı.
Anna Axmatova
Anna Andreyevna Axmatova (doğ. Qorenko, ilk həyat yoldaşından ;, ayrıldıqdan sonra Axmatova soyadını götürmüşdür, ikinci həyat yoldaşından  , ayrıldıqdan sonra Axmatova ) — SSRİ şairəsi, yazıçı, ədəbiyyatşünas, ədəbi tənqidçi, tərcüməçi, XX əsrin ən məşhur SSRİ şairələrindən biri, rus poeziyasının gümüş əsri n şairəsi.
Həyatı
Anna Andryevna Qorenko (Axmatova) 1889-cu ilin 11 (23) iyununda Odessa şəhəri yaxınlığında Böyük Fontanda dəniz mühəndis-mexanikinin ailəsində anadan olmuşdur. Özü haqqında yazmış olduğu ömür-gün tarixçəsində də məhz bu sözləri deyirdi:
Əsli
Nəsil şərəcəsinə gəlincə, Anna Yeqorovna Motovilova (ərlik soyadı Stoqova, 1817-1863). Anna Axmatovanın ana tərəfdən nənəsi sayılır. Motovilovanın anası Proskovya Fedoseyevna isə Simbirsk şəhərinin zadəganlarından idi. Axmatovlar ailəsində gəzən söz-söhbətlərə görə, guya onlar 1481-ci ildə vəfat etmiş tatar xanı Axmatın nəslindəndir (bunu tarixi mənbələr təsdiq etmir). Axmatovlar knyaz titulunu heç vaxt daşımayıblar.
Bir il sonra onların ailəsi həyatının ən gözəl anları yaşadığı Sarskoye Seloya köçür və Axmatova on altı yaşına kimi burada yaşayır. Hər il yayı Streles buxtasının sahilində Sevastopolda keçirən Anna dənizlə dostlaşır. Bu illərin ən böyek təəssüratları isə yaxınlığında yaşadıqları qədim Xersoneslə bağlıdır.
Uşaqlıq illəri
Oxumağı Lev Tostoyun əlifbasından öyrənən Anna, artıq 5 yaşında fransızca danışırdı. Bu, onun gələcək parlaq zəkasından və böyük istedadından xəbər verirdi.
Bədii yaradıcılığa çox erkən – on bir yaşından başlayan Axmatova rus şairlərinə münasibətində yazırdı:
Təhsili
Axmatova təhsilini Sarskoye Seloo gimnaziyasında alıb. Özünün dediyinə görə, əvəllər çox pis oxuyub, sonra bir qədər düzəlib. Lakin həmişə həvəssiz yanaşıb.
1905-ci ildə valideynlərinin ayrılması nəticəsində Annanın anası uşaqlarını götürüb cənuba köçür. Bütün ili Yevpatoriyada yaşamalı olurlar. Sonralar həmin illəi təəsüf hissilə xatırlayan Axmatova yazırdı
Axırıncı sinfi Kiyev də Fundukleyev gimnaziyasında başa vuran Axmatova 1907-ci ildə oranı bitirir və Kiyev Ali qadınlar kursunun hüquq fakültəsinə daxil olur. Hüquq tarixi və latın dilinin tədrisindən əvval razılıqlı danışan Anna, çox keçmir ki, burada tədris olunan hüquq fənnlərindən usanır.
Akmeizm
«Akmeizm» ədəbi cərəyan kimi XX əsrin əvvəllərində meydana gəldi. Buna səbəb simvolizmin daxilində baş verən böhranlar idi. Akmeistlərin cəbhəsini dərnəyinin altı üzvü: N.S.Qumilyov (1886-1921), S.M.Qorodetski (1884-1967), A.A.Axmatova (1889-1966), O.E.Mandelştam (1891-1938), M.A.Zenkeviç (1886-1973) və V.İ.Narbut (1888-1944) təşkil edirdi. Sonra Axmatova özü bu barədə yazırdı:
Şəxsi həyatı
200px|thumb|right|Anna Axmatova həyat yoldaşı [[Nikolay Qumilyov|N.S. Qumilyov və oğlu Lev ilə birlikdə]] 1910-cu ildə Axmatova şair Nikolay Qumilyov ilə evlənirlər. Onların tanışlığına gəlincə, bu hadisə 1904-cü ildə baş vermişdir. O vaxt Anna gimnaziyanın 4-cü, Nikolay isə 7-ci sinifində oxuyurdu. Toydan sonra hər iki şair toya qədər bir-birilərinə yazdığı məktubları bir yerə toplayıb yandırmağı qərara alırlar. Axmatova öz ömür-gün dəftərçəsində belə xatırlayır:
Hamburq Coğrafiya Cəmiyyəti
Hamburq Coğrafiya Cəmiyyəti — Almaniya Federativ Respublikasının coğrafi sahədə fəaliyyət göstərən ictimai təşkilatlarından biri. Mərkəzi ofisi Hamburq şəhərində yerləşir.
Tarixi
Cəmiyyətin əsası 1873-cü ildə Almaniyanın Hamburq şəhərində qoyulmuşdur.
Fəaliyyəti
Cəmiyyəti müntəzəm olaraq mühazirələr, müzakirələr, ekskursiyalar və səyahətlər həyata keçirir.
Üzvləri üçün cəmiyyətin nəşrləri çap olunur.
Azərbaycan Polisi Günü
Azərbaycan Polisi Günü — Azərbaycan Respublikasında qeyd edilən xüsusi günlərdən biri. Hər il 2 iyul tarixində qeyd edilir.
Tarixi
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 6 iyun 1992-ci il tarixli, 830 nömrəli Fərmanına əsasən Azərbaycan Respublikası daxili işlər orqanları sistemində fəaliyyət göstərən milis mövcud hüquqi statusunu saxlamaqla polis adlandırılmış və eyni fərmanla iyun ayının 6-sının hər il "Azərbaycan polisi günü" kimi qeyd edilməsi qərara alınmışdır. Beləliklə, 1998-ci ilədək hər il 6 iyun tarixi Azərbaycan Polisi Günü kimi qeyd edilmişdir.
24 may 1998-ci ildə isə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Heydər Əliyevin 710 nömrəli Fərmanına əsasən, Azərbaycan Polisi Gününün tarixi dəyişdirilmiş; 1918-ci ildə Azərbaycan Demokratik Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin tərkibində ilk polis orqanlarının təsis edildiyi gün — 2 iyul Azərbaycan Polisi Günü elan edilmişdir. Həmin vaxtdan Azərbaycanda hər il 2 iyul tarixi Azərbaycan Polisi Günü kimi qeyd edilir.
Astrologiya
300px|thumb|right|Zodiak bürcləri və insan orqanları arasındakı əlaqəni göstərən XV əsrə aid şəkil
Astrologiya ( - "ulduz", "bürc" və - "elm" sözündən) və ya nücum elmi — göy cisimləri, onların hərəkətləri ilə Yerdəki insanların xarakterləri, sosial əlaqələri və s. arasında əlaqəni hesablayan, təxmin edən və sistemləşdirən ənənə və təlimlərin bütünlükdə adıdır.
Müasir dövrdən əvvəlki zamanlarda astrologiya ilə astronomiya tez-tez qarışdırılırdı. Astrologiya demək olar ki, astronomiya ilə birlikdə inkişaf etmişdir. Böyük astroloqlar həm də dövrlərinin böyuk astronomları idilər. Astrologiya Şərqdə "ilmi-nücum", "ulduz falı" və başqa adlarla adlandırılmışdır. Akademik mətbuatda astrologiya elm sayılmır, ona daha çox fal və batil inanc kimi baxılır. Buna baxmayaraq insanların böyük bir hissəsi ona inanmaqda davam edir. Bəzi astroloqlara görə astrologiya əsla fal demək deyildir. Çünki astrologiya da başqa elmlər kimi hesablamalara, müşahidələr əsasında mühakimələrə əsaslanır.
Bluehole
Bluehole — Cənubi Koreyalı videooyun istehsalçısı. Şirkət TERA və PlayerUnknown's Battlegrounds oyunları ilə tanınmışdır. 2018-ci ilin noyabr ayında, Bluehole özünü yeni qurulan bir ana şirkət, Krafton Game Union altında təşkil etdi.
Elektrokardiostimulyator
thumb|right|Elektrokardiostimulyator Elektrokardiostimulyator (EKS) (süni ritm tənzimləyicisi (SRT)) ürək ritmini tənzimləmək üçün tibbi cihaz. Bradikardiyalı, atrioventrikulyar blokadalı, zəif sinus düyünlü xəstələrin ürək vurğularının nizamlanması üçün istifadə edilir.
Echinops pungens
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Əkizlər (bürc)
Əkizlər — Zodiak Qurşağında yerləşir. Ən parlaq ulduzları Kastor və Polluksdur. Qədim adları ilə bilinən Əlmeysan və Məbsutə adlı ulduzlar da bu bürcə daxildir.
Vilyam Yarell
Vilyam Yarell — İngiltərə təbiətçisi.
Bulbophyllum aphanopetalum
(Bulbophyllum aphanopetalum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Assuriya
Aşşur (Assuriya) dövləti – Babildən şimalda yaranmışdır. Bu dövlət b.e.ə. VIII–VII əsrlərdə güclü dövlət olmuşdur. Babil, Suriya, Fələstin əraziləri Aşşur tərəfindən işğal olunmuşdur. E.ə. 605-ci ildə Aşşur dövləti Babil və Midiya tərəfindən süquta yetirildi və torpaqları iki dövlət tərəfindən bölündü.
Vilyam Martin
Vilyam Çarlz Linney Martin — ingilis təbiətşünası.
Bulbophyllum aphanopetalum
Arealı
Bulbophyllum aphanopetalum növü Yeni Qvineya, Yeni Kaledoniya və Fici adaları ərazilərində yayılmışdır
Assuriya
Qədim Assuriya dövrü
80px|thumbnail|right|Qədim Assuriyalı Qədim Assuriya dövləti bir neçə şəhərlərin birləşməsindən yaranmışdı. Bu birləşmənin paytaxtı Aşşur şəhəri idi. O dövrdə Aşşur şəhəri o qədər də inkişaf etməmişdi. Qədim Assuriya dövləti birləşmələr şəklində olsa da hökmdarlara malik idi. Qədim Assuriya hökmdarları çadırda yaşayanlar kimi qələmə verilirdi. Bu da onu göstərir ki, Assuriyada maldarlıq yüksək inkişaf etmişdi.
O dövrün Assuriya tacirləri əsasən Kaniş və Qasur şəhərlərində məskunlaşmışdılar. III Ur sülaləsinin hakimiyyəti dövründə Assuriya hökmdarı Zarikum III Ur hökmdarı I Bur-Sindən asılı idi. E.ə III minillikdə Aşşur şəhər dövlətinin başında sami mənşəli sülalə dururdu. Bu sülalənin hökmdarları Akkad mənşəli adlar qəbul edirdilər. Bu dövrdə Assuriya beynəlxalq ticarətdə mühüm rol oynayırdı. Assuriya hökmdarları əsasən daxili işlərlə məşğul olur, xarici işlərə qarışmırdılar. Onlar həm də dini hakimiyyətə sahib idilər və ali kahin rütbəsi daşıyırdılar. Məhkəmə və inzibati işlərə ukullum adlı məmur baxırdı, o seçkilər vasitəsilə seşilirdi. Aşşurda ağsaqqallar şurası mövcud idi və bura adlı-sanlı ailələrin üzvləri və quldar əyanlar daxil idilər. Bu dövrdə xalq yığıncağı öz əhəmiyyətini itirmişdi. Şura üzvlərindən biri bir il müddətinə rəhbər seçilir, belə şəxs limmu adlanır, xəzinənin açarını daşıyır və cari il onun adına adlandırılırdı.
Assuriyada əsas torpaqlar icma torpaqları idi və kəndlilərə məxsus idi. Qul əməyindən geniş istifadə edilirdi. Kasıb ailələr öz övladlarını qul kimi verirdilər, borc köləliyi də geniş yayılmışdı. E.ə XIX əsrin əvvəllərində yaranmış siyasi vəziyyət Assuriya dövlətçiliyinə və iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərdi. Het dövlətinin yaranması Assuriya ticarətinin tənəzzülünə səbəb oldu. Qərbə gedən ticarət yolları hetlərin əlinə keçdi. Şərqdə isə lullubi və kuti dövlətlərinin süqutu nəticəsində ticarət əlaqələri tamamilə zəiflədi. Ticarət yollarının bərpasına zəmin yarandı. Bütün bu hadisələr işğalçılıq siyasətinin yeridilməsinə səbəb oldu. E.ə 1813-cü ildə hakimiyyətə gələn I Şamşi-Adad özünü dünyanın hökmdarı elan etdi. O ilk qüdrətli Assuriya hökmdarı oldu və qərbdə və şərqdə hərbi əməliyyatlara başladı. Qərbdə Mari hökmdarlarını məğlub etdi və Şimali İkiçayarsında olan şəhərləri tutdu. Öz oğlunu bura hakim təyin etdi. Karxemiş hökmdarı ilə ittifaqa girdi və onunla birlikdə Suriyanın Katna şəhərini tutdu. Katna hökmdarı ilə də ittifaq bağladı və onun qızını oğluna aldı. Qərbdə olan ticarət yolları Assuriyanın əlinə keçdi. Sonra o şərqə tərəf yürüş etdi və əvvəlcə Arrapxa və Şuşarra şəhərlərini tutdu. Lakin Şuşarranı öz əlində saxlaya bilmədi və şəhər turukkilərin əlində qaldı. O, Tukriş hökmdarından və bir sıra Yuxarı İkiçayarasında olan hökmdarlardan xərac almaqla kifayətləndi.
Orta Assuriya dövrü
E.ə. XV əsrdə assurlular yenə də gücləndilər. Bu dirçəliş dövrünə orta Assur dövrü deyilir. Onlar misirlilərlə ittifaqa girərək, rəgiblərini məğlub etməyə başladılar. Çarlar I Ədad-Nərari və I Səlmanasar Mitanni üzərində qələbəyə nail oldular. Çar I Tikulti-Ninurta Suriyaya qarşı uğurlu yürüş təşkil etdi, sonra isə Babili ələ keçirdi. Bu gələbələrdən sonra Assur çarları Cənubi Qafqaza qədər irəliləyə bilmişdırlər. Lakin e.ə. XII əsrdə ardı-arası kəsilməyən savaşlar Assuriyanı zəiflətmişdi.
Ancaq Assurun tarixi məkanı və ətraf şəhərlər aramilərin kütləvi axınından nisbətən az zərər çəkmiş və müəyyən qədər öz gücünü qoruyub saxlaya bilmişdirlər. E.ə. I minilliyin əvvəlində Assurla qonşu dövlətlər və tayfalar (Misir, Babil, Mitanni və s.) zəifləmişdi. Bundan yararlanaraq, assurlular yenə də imperiyanı dirçəldə bilmişdirlər. Bu olaylardan sonra, Assurun sonuncu tarixi dövrü başlanmışdır.
300px|thumbnail|[[Nimruddan olan və üzərində şir ovu təsvir edilən barelyef. E. ə. 883–859-cu illər. Perqam muzeyi, Berlin]] E.ə. IX əsrdə öz güdrətini bərpa edərək, Assur dövləti Mesopotamiyanın şimalında və Suriya istiqamətində uğurlu savaşlar aparmışdır. Nəticədə onun orduları Aralıq dənizinin sahillərinə çıxa bilmişdilər. Suriya və Finikiyanın şəhərləri onlara vergilər verməyə başladılar. Bu istilaların nəticəsində regionda dəniz və qurudan keçən bütün ticarət yolları assurluların nəzərəti altına keçmişdi. Şərq istiqamətində isə assur qoşunu midiyalıları məğlub etmişdi. Bütün bu qələbələri II Assurnəsirapal (e.ə. 883-859 illər) və onun oğlu III Səlmanasar (e.ə. 859-824 illər) çarları əldə etmişdirlər. III Səlmanasarın dövründə şimalda Urartu dövləti ilə də savaşlar gedirdi.
Aparılan uğurlu savaşlar imperiya xəzinəsinə külli miqdarda sərvət gətirmişdi. Bunun nəticəsinda Assur və bir sıra başqa şəhərlərdə böyük həcmli inşaat işləri aparılırdı: yeni yollar, məbədlər, saraylar, qalalar qurulurdu. Bu dövr ərzində Assur çarları iqaməkgahlarını yeni paytaxta – Kalhu (və ya Nəmrud) şəhərinə köçürmüşdülər. Bu şəhərdə də eyni inşaat işləri aparılırdı.
Bu zaman şimalda güclənən Urartu dövləti e.ə. 746-745 illərdə assurluları məğlub etmişdi.
Yeni Assuriya dövrü
Bundan sonra Assuriyanın yeni və son tarixi başlamışdır. O zaman Assuriya dünya tarixində ilk imperiyaya çevirilmişdir. Başqa araşdırmaçılar isə hesab edir ki, ilk imperiyanı hələ akkadlılar yaratmışdırlar.
Urartuya qarşı Kalhuda üsyan başlanmış və hakimiyyətə çar III Tiqratpalasar (e.ə. 745-727) gəlmişdir. O dövlət quruculuğunda bir sıra islahatlar aparmış və sonra Midiya, Babil və başqa dövlətlərə qarşı yeni uğurlu savaşlara başlamışdır. Rəqiblərini məğlub edərək, Tiqratpalasar xalqların köçürülməsi və qarışdırılması siyasətini aparırdı.
Ondan sonra hakimiyyətə kələn V Səlmanasar bu siyasəti davam etmişdir, Ancaq saray çevrilişi nəticəsində onu çar II Şarrumken (e.ə. 722-705 illər) əvəz etmişdir. Yunanlar ona Sarqon deyirdilər. Onun çarlığı zamanı assurlular İsrail çarlığını darmadağın etmiş, əhalisini isə vətənlərindən başqa yerlərə köçürmüşdür. Daha sonra o Urartu dövlətinə ağır zərbələr endirmiş və Babil uğrunda savaşlar aparmışdır.
Şarrumkenin oğlu Sanheriv (Sinaherib) (e.ə. 705-681 illər) də Babil uğrunda savaşlar aparmışdır. Qərb istiqamətinə assurlular e.ə. 701-ci ildə Yəhudi çarlığına qarşı hücuma keçərək, onun baş şəhəri Qüdsü müasirəyə almışdı. Yəhudilər assurlulara vergi vermək məcburiyyətində qalmışdırlar.
Sonra Assur qoşunu Misirə tərəf irəliləmişdir, ancaq burada onlan Sanherivin saray çevrilişi nəticəsində qətlə yetirildiyi xəbərini aldılar.