cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
London pivə seli
Tarixi
Pivə zavodu əvvəlcə məhkəməyə verilsə də, sonda hadisənin məsuliyyəti heç kimin üzərinə qoyulmamışdır. Bütün çətinliklərə baxmayaraq, pivə zavodu fəaliyyətinə davam etmişdir.
İvonka Survilla
Həyatı
1997-ci ildən bəri Belarus Respublikasında Rada sədri olmuşdur. O, Sovet İttifaqının ləğvi və müstəqil Belarus Respublikası yaradılmasından sonra Rada-nın ilk qadın prezidenti olmuşdur. Belarus Xalq Respublikasının elanının 91-ci ildönümü ərəfəsində İvonka Survilla Belarusluları demokratik dəyərlərə səy göstərməyə çağırdı.
1959-cu ildə Survilla İvonka, Belaruslu iqtisadçı, aktivist və radio yayımçısı olan Janka Survilla ilə evləndi. İvonka Survillanın iki qızı var. Qızlarından biri olan Dr. Mariya Paula Survilla, Ayova ştatında etnomusiqi professorudur. Həyat yoldaşı 1997-ci ildə Ottava şəhərində vəfat etmişdir. Survilla 30-dan çox sərgidə rəssam kimi iştirak etmişdir.
London pivə seli
Tarixi
Pivə zavodu 1922-ci ildə bağlanmış və hazırda onun yerində Dominion teatrı yerləşir. 2012-ci ildə "Holborn Whippet" adlı yerli meyxana bu hadisəni qeyd etməyə başlamışdır.
Qumluq nekropolu
Qumluq nekropolu — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Bist kəndi ərazisində, Nəsirvaz çayın sahilində yerləşən arxeoloji abidə.
Nekropol Nəsirvazçaya enən yamacda salındığından təbii aşınma nəticəsində dağılmış qəbir daşları üzə çıxmışdır. Bu isə qəbir abidələrinin dağılmasına səbəb olmuşdur. Nekropol yaxınlığından su kanalı çəkilərkən ona böyük zərər vurulmuşdur. Qəbirlər daş qutu tipli olub, yanlarda iki, baş tərəfdə isə bir iri sal daşla qurulmuşdur. Onların üzərini örtən iri sal daşlar sürüşüb qəbirlərin yanına, ya da içərisinə düşmüşdür. Qəbirlər təmizlənərkən çəhrayı və boz rəngli gil qab parçaları aşkar olunmuşdur. Onların bəzisi narın qum qarışığı olan gildən hazırlanaraq yaxşı bişirilmiş, xarici səthi batıq xətlərlə naxışlanmışdır. Gil qab parçalarının biri xaricdən çəhrayı, içəridən qara rənglidir. nekropolun ərazisində aparılan araş dırmalar zamanı dağıdılmış qəbirlərdən və ətrafdan çəhrayı rəngli çölmək tipli gil qab parçaları aşkar olunmuşdur. Nekropoldakı dağıdılmış qəbirlərdən aşkar olunan ən maraqlı tapıntılar Xocalı-Gədəbəy tipli tunc xəncərlərdir. Naxçıvanın Son Tunc və Erkən Dəmir dövrü mədəniyyətinin tərkib hissəsi olan bu mədəniyyət nümunələri e.ə. II minilliyin sonunda köçəri maldar tayfaların Gəmiqaya ətrafında məskunlaşdığını təsdiq edir. Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti üçün xarak terik olan bu tip tunc xəncərlər qədim tariximizin öyrənilməsi üçün olduqca əhəmiy yətlidir. Bu tip xəncərlərin tipik nümunələri Naxçıvanda Şahtaxtı, Muncuq lutəpə, Kolanı və Boyəhməddən tapılmışdır. Bu xəncərlərin Naxçıvandan aşkar olunması Naxçıvanın Son Tunc və Erkən Dəmir dövrü mədəniyyətinin Azərbaycanın şimal və cənubunda məskən salan qədim tayfalarla sıx bağlı olduğunu təsdiq edir. Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinin Naxçıvana təsiri və burada yayılması aparılan tədqiqatlarla təsdiq edilmişdir. Araşdırmalar göstərir ki, Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinin məxsus olduğu tayfalar e.ə. II-I minilliklərin qovşağında Yaxın Şərqdə və Cənubi Qafqazda baş verən hadisələrə fəal müdaxilə etmiş, Naxçıvanın xarici işğalçılardan qorunmasında mühüm rol oynamışlar. Naxçıvanın bu mədəniyyətlə bağlı abidələrinin tədqiqi Assur hökmdarı Adadnirariyə aid, üzərində mixi yazı olan muncuğun Xocalıya hansı yolla gəldiyini də təxmin etməyə imkan verir.
Pentacalia silvascandens
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kerber (mifologiya)
Kerber, Serber' — yunan mifologiyasında Tifon və Exidna (yaxud Tartar və Geya ) tərəfindən törənmiş. Kerber Aidin axirət dünyasının girəcəyinin gözətçisi, dirilərin içəri girməsini, ölülərin isə geriyə həyata qayıtmasını əngəlləyən mifik üçbaşlı, ilan quyruqlu köpək. Digər mənbələrdə 50 və 100, bəzi incəsənət əsərlərində 2 başlı köpək kimi təsvir olunur.
Vərməziyar
Vərməziyar — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda kənd.
Toponimikası
Şərur rayonunun Xanlıqlar i.ə.v. də kənd. Düzənlikdədir. bu oykonim İran dillərindəki var (qala, kənd) sözündən və Məzyar şəxs adından ibarət olub "Məzyarın kəndi" mənasındadır.
Əhalisi
Əhalisi 1394 nəfərdir.(2009 - cu il)
Eugenia cordifoliolata
(Eugenia cordifoliolata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Le-Versak
Le-Versak (, Lo Bersac) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Qap. Ser kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05021.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 96 yaşda (15-64 yaş arasında) 52 nəfər iqtisadi fəal, 44 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 54,2%, 1999-cu ildə 62.6%). Fəal 52 nəfərdən 47 nəfər (27 kişi və 20 qadın), 5 nəfər işsiz (3 kişi və 2 qadın) idi. Aktiv olmayan 3 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 22 nəfər təqaüdçü, 19 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Temirxan-Şura dairəsi
Temirxan-Şura dairəsi — Rusiya imperiyası (Dağıstan vilayətində) və RSFSR–in (Dağıstan vilayəti və Dağıstan MSSR–də) tərkibində, 1867–1922-ci illərdə mövcud olmuş inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Temirxan-Şura şəhəri idi.
Albit
Albit — mineral - Na[AlSi3O8].
Haqqında
Plagioklazın izomorf  sırasının son üzvü. Kris­tallik quruluşun nizamlanmasından asılı olaraq struktur növ müxtəlifliyi ayrılıb: yüksək albit, aşağı albit, aralıq albit. Morfoloji növləri: qəndəbənzər albit, geniş lövhəli albit, leystli albit, klevelandit. Albit qələvi metasomatitlərin, peqmatitlərin və b. süxurların əsas tərkib hissəsidir.
Albit ikiləşməsi
Albit ikiləşməsi albit qanununa tabe olan ikiləşmə. İkiləşmə oxu (010), bitişmə müstəvisi (ikiləşmə tikişi) (010). Triklinik çöl şpatlarında (turş plagio­klazlar və mikroklin) çox geniş yayılmışdır. Adətən polisintetikdir.
Albit ikiləşməsi qanunu
Albit ikiləşməsi qanunu normal qanunlar qrupuna aid edilən ən geniş yayılmış ikiləşmə qanunlarından biri. Təbəqəli quruluşlu mika və başqa mineralların ikiləşməsi üçün səciyyəvidir. İkiləşmə tikişi mükəmməl ayrılmaya (001) uyğun gəlir. İkiləşmə oxu tikiş müstəvisində yerləşir.
Albit, yüksək çöl şpatı
Albit, yüksək çöl şpatı mineral, soyuduqdan sonra yüksək temperaturlu modifikasiyaya xas olan strukturunu saxlayan albit və ya başqa çöl şpatı. Bunlara effuziv süxurların çöl şpatlarının əksəriyyəti aiddir. Sinonim: Analbit.
Albitit
Albitit süxur, albitdən, bəzən az miqdarda kvars, muskovit və başqa mineral qarışıqlarından təşkil olunmuş kristallik-dənəvər damar süxuru. Mənşəyinə görə heterogendir. Qranitolidlərdə, nefelinli sienitlərdə aplit tipli damar şəklində rast gəlir; ultraəsası süxurlarda damar dioritlərinin, plagioqranitlərin və başqa natrium qranitoidlərinin anortitsizləşmə və silisiumsuzlaşması nəticəsində əmələ gəlir. Monomineral növləri keramik xammal kimi istifadə olunur.
Albitləşmə
Albitləşmə albitin silikat və alümosilikat minerallarının hesabına hidrotermal və ya metasomatoz yolla əmələgəlmə prosesi. Sossüritləşmə, propilitləşmə, spilitləşmə və başqa proseslərlə birgə müşahidə olunur.
Vestminster körpüsü
Vestminster körpüsü Londonda Temza çayı üzərində piyadaların və avtomobillərin hərəkəti üçün tikilmiş, şimal sahilində Vestminster və cənub sahilində Lambeti birləşdirən körpüdür.
Körpü, əsasən, yaşıl rəngdə boyanıb. Bu, körpünün yaxınlığındakı Vestminster sarayında yerləşən İcmalar palatasındakı oturacaqlar ilə eyni rəngdədir. Bu körpü həmçinin Lordlar Palatasının oturacaqları ilə eyni rəngdə, qırmızı rəngdə olan Lambet Körpüsündən fərqli rəngdədir və Parlament Palatasının qarşısındadır.
2005–2007-ci illərdə körpü əsaslı şəkildə bərpa olundu, dəmir kəmərlər dəyişdirildi və körpü yenidən rəngləndi. Körpü çayın qərb sahilində Vestminster sarayını Kaunti Hall və şərq sahilindəki Londonun gözü ilə birləşdirir. Vestminster körpüsü London Marafonunun ilk illərində finiş nöqtəsi idi.
Tarixi
1750-ci ildə Vestminster körpüsü tikilənədək, Temza çayı üzərində yeganə körpü London körpüsü idi. Bu körpü 1862-ci ildə yenisi ilə əvəz olunub.
Elxan Rəsulov
Elxan Rəsulov — (doğ. 23 mart 1960) keçmiş Azərbaycanlı qapıçı. Hal hazırda Almaniyada yaşayır və Almaniyanın Xerforder futbol klubunun qapıçıların məşqçisidir.
Şəxsi həyatı
23 mart 1960-cı ildə Bakı şəhərinda anadan olmuşdur. Rəsulov futbolla, "Neftçi" nin təlim komandasında məşqul olmağa başlayıb. 17 yaşına qədər komandanın birinciliyində çıxış etdi. Məzun olduqdan sonra avtomatik olaraq "Neftçi" nin əsas komandasında oyanmağa başladı.
== Karyerası == Rəsulov 1978-ci ildə Neftçi-nin heyətində, Moskvada 1980 Olimpiya oyunlarına hazırlaşan SSRİ olimpiya futbol komandasına qarşı yoldaşlıq oyunları oynadı. Elə həmin vaxtlarda o, Rinat Dasayevlə tanış oldu. Rəsulovun "Neftçi" nin heyətində rəsmi debütü 1979-cu ildə baş tutub və Moskva "Dinamo" nun rəqibi olub. Oyunun 87-cü dəqiqəsində Bakılıların qapısına təyin olunur. "Dinamo" nun oyunçusu Aleksandr Maksimenko Bakılıların qapısına qol atır və oyun 0:1 hesabı ilə bitir. Bu mövsüm qapıçı daha bir neçə oyun oynadı. 1981-ci ildə "Neftçi" nin heyətində mövsümün bütün oyunlarını oynayıb. 34 matçdan "Dinamo" və "Spartak"ilə 1:1 hesabıyla qurtaran oyunlar ən yaddaqalan oldu.
1983-cü ildə Rəsulov rəsmi olaraq "Karpat"-larla keçdi və orada komandanın ilk qapıçısı oldu. İlk mövsümdə qapıçı "quru seriyası" təxminən 500 dəqiqə idi. 1984-cü ildə "Karpatlar" SKA, Volqoqrad "Rotor" üzərində 8:0 hesabı ilə xatirə qələbəsini qazandı.1989-cu ildə klubun yenidən təşkilindən sonra o, "Xabarovsk" SKA ya keçir. 1991-da Polşaya getdi və mart ayından etibarən "Stal (Sanok)" qapılarını müdafiə etdi. Daha sonra o, Azərbaycana, doğma klubuna "Neftçi"-ə qayıtdı. 1993-cü ilin yayında Miron Markeviç onu Lvov "Karpatı"-a yenidən dəvət etdi. Rəsulov 1997-ci ilə qədər "Karpatı" da oynayır və ondan sonra isə tanışı Rəsulova Almaniyaya getməyi təklif etdi və qapıçı razılaşdı. O, "Herforder"-ə keçdi, burada daha iki il oynadı, sonra isə qapıçıların məşqçisi oldu.
Emilia debilis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Andi dairəsi
Andi dairəsi — Rusiya imperiyası (Dağıstan vilayətində) və RSFSR–in (Dağıstan vilayəti və Dağıstan MSSR–də) tərkibində, 1861–1928–ci illərdə mövcud olmuş inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Botlix kəndi idi.
Qunib dairəsi
Qunib dairəsi — Rusiya imperiyası (Dağıstan vilayətində) və RSFSR–in (Dağıstan vilayəti və Dağıstan MSSR–də) tərkibində, 1860–1928–ci illərdə mövcud olmuş inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Qunib kəndi idi.
Din Solomons
Din Ryan Solomons (22 fevral 1999-cu ildə anadan olub) — Eerste Diviziya təmsilçilərindən olan Yonq Ayaks klubunda müdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar CAR futbolçusudur.
Yonq Ayaks
Solomons Ayaks Keyptaun akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. 31 avqust 2017-ci ildə Solomons Erediviziya təmsilçilərindən olan Ayaks klubu ilə 2020-ci ilin 30 iyun tarixinə kimi müqavilə imzalamışdır. Solomons öz peşəkar karyerasında debütünü 10 sentyabr 2018-ci ildə AZ Alkmaar II klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 65-ci dəqiqədə Abdallah Aberkane ilə əvəz olunmuşdur. Eerste Diviziya görüşündə Yonq Ayaks rəqibinə 1-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Karyera statistikası
1 UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir. 2 Niderland Superkuboku görüşləri daxildir.
Klub
"Yonq Ayaks"
İqarski adası
İqarski adası (əvvəllər — Samoedski) — Yenisey çayının yatağında yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Turuxanski rayonu ərazisinə daxildir. Adada elədə böyük olmayan qəsəbə və İqarka hava limanı yerləşir. Şəhər ilə ada arasında sərnişinyük daşıyan "Anbatoli Çmıxalo" bərəsi fəaliyyət göstərir. Bərə 60 sərnişin və 150 ton yük götürmə qabiliyyətinə malikdir.
inqilaba qədər ki, ensiklopediyalara görə və rus hidroqrafı Andrey Vilkinskiyə görə ada ilk əvvəllər Samoedski adını daşıyırdı. Hazırkı adını İqarka şəhərinin inşasından sonra alır. Bu adı alana qədər Yeniseydə Samoedski adını daşıyan iki ada var idi (onlardan biri hələdə öz adını qoruyur).
İqarski qolu 1927-ci ildə "Tobol" paraxodunun kapitanı Pyotr Oçeretko tərəfindən araşdırılır. Araşdırma qolun kifayət qədər dərin və rahat olmasaını müəyyən edir. Burada yeni liman inşa edilir. Elə həmin ildə limandan "Qunqer", "Qrantheyn" və "San-Jozef" bərələri ağac tədarükünü gercəkləşdirir.
İqarka şəhərinin İvan Lionidov tərəfindən hazırlanan baş plana əsasən Samoedski adası çəhərin bir parçası olmalı idi. Bununla belə Leonidov adaya şəhərin bir əsrarəngiz güşəsi kimi baxırdı. Burada əlverişli çimərlik, sıx meşə və Yenisey çayına açılan gözəl mənzərə vardı.
Peqas (mifologiya)
Peqas, Peqasus ( - "bulaq", Pegasus) yunan mifologiyasında Qorqona Meduza və Poseydondan törənmiş qanadlı at. Persey ilə mübarizədə artıq meduza Poseydondan hamilə qalmışdı. Onun başsız bədənindən qan axını ilə onun uşaqları yekəpər Xrisaor (üç bədənli Herionun atası) və qanadlı at Peqasus dünyaya gəlmiş olur.
Cindağ (Şahbuz)
Cindağ — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonu ərazisində dağ, Zəngəzur silsiləsinin qərb yamacında yerləşir. Gecəzur kəndindən 3.5 km cənub-şərqdədir (hünd. 2673,1 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Camal yüksəkliyindən (3204,3 m) qərbə ayrılan Toğluqaya qolunun şimal yamacında zirvə. Ağbulaq kəndindən 4 km cənub-şərqdədir. Alt pliosen yaşlı Biçənək lay dəstəsinin vulkanogen süxurlarını yaran eyniyaşlı dolerit və andezit-dasit  tərkibli və izometrik formalı subvulkanik kütlənin əmələ gətirdiyi günbəzvari yüksəklikdir. Şimal və cənub-qərb yamacları orta pleystosenin flüvioqlasial çöküntüləri ilə örtülmüşdür. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentinin şimal-şərq cinahına aid Toğluqaya-Üçqardaş maili əyilməsinin hüdudlarında yerləşir. Konusvari formadadır, subvulkandır.
Tusıbay (Baltas)
Tusıbay — Başqırdıstan Respublikası nın Baltas rayonu nda yerləşən kənd. Kənd, Tusıbay kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə tatar (84 %), başqırdlar (16%) üstünlük təşkil edir.
I Qılınc Arslan
I Qılınc Arslan — Rum Səlcuqlu dövlətinin sultanı.
Həyatı
Rum Səlcuqlu dövlətinin qurucusu Süleyman Şahın oğludur. Urfalı Mateos onun 1085-ci ildə dünyaya gəldiyini qeyd edir. Ancaq 1107-ci də vəfat etdiyində on bir yaşında bir uşağı olduğu diqqətə alınaraq daha öncəki bir tarixdə doğulduğu söylənə bilər. Adı Bizans qaynaqlarında Klitziasthlas, Latın xronikalarında atasının adıyla (Soliman) zikr edilir. Qaynaqlarda Qılıcarslana dair ilk bilgi, atası Süleyman Şahın 1084-cü ildə Antakiya səfəri sırasında onun yanında olduğudur. Atasının iyun 1086-cı ildə Tutuş ilə apardığı savaşda ölümündən sonra Qılıcarslan, vəzir Həsən ibn Tahirin himayəsi altında Antakiyada qaldı. 1087-ci ilin baharında Antakiyaya gələn Sultan Məlikşah tərəfindən İsfahana göndərilərək göz dustaqlığında tutuldu.
Sultan Məlikşahın 1092-ci ildə vəfatı üzərinə qardaşı Kulanarslan ilə birlikdə Sultan Börkiyaruqun izniylə İsfahandan Anadoluya dönmək üçün yola çıxan Qılıcarslan, qədimdən atası Süleyman Şaha tabe olan Orta Anadoludan böyükcə bir qüvvə toplayaraq hicri 485-ci ilin sonlarında (1092 sonları, 1093 başları) İznikə gəldi. Bu sırada İznikdə idarəni əlində tutan Əbülqazinin iqtidarı ona təslim etməsiylə də Rum Səlcuqlu taxtına çıxdı. Atasının ölümünün ardından sərkərdələri ona təslim edilmiş olan şəhərlərdə müstəqil hərəkət etməyə başlamışdılar, bu üzdən dövlətin birliyi dağılmışdı. Başlangıcdakı hakimiyyət sahəsi sadəcə İznik və civarıyla sınırlı görünən Qılıcarslan ilk iş olaraq dağılmış olan dövlətin birliyini qurmağa çalışdı.
I Qılınc Arslan Çaka bəyin nüfuzu və qüvvəsindən istifadə etdi. O, ordunu yenidən təşkilatlandıraraq Çaka bəyin köməyilə Mərmərə sahillərini Bizansdan aldı. Konstantinopola gedən yollar türklər üçün açıldı. İmperator Aleksey Komnin qorxuya düşərək I Qılınc Arslana ittifaq və Çaka bəyə qarşı müttəfiqlik təklifi ilə müraciət etdi. Aleksey Komnin “türkə qarşı türkün gücündən istifadə etmək” kimi ənənəvi Bizans siyasətinə əl atdı və türklərin Bizansa qarşı birlik yaratmasının qarşısını aldı. Vəziyyəti sona qədər qiymətləndirməyən I Qılınc Arslan Çaka bəyin nüfuzundan ehtiyalanaraq Bizansın təklifinə tərəfdar çıxdı. I Qılınc Arslanın sarayında Çaka bəyin öldürülməsi (1093) Bizans üçün yaranmış real təhlükəni aradan qaldırdı.
Qılıcarslanın gənc yaşda gözlənməyən ölümüylə Cənubi-şərqi Anadoluda və Şimali Suriyada xaçlılara qarşı aparılan mübarizə və Rum Səlcuqlu dövlətinin siyasi birliyi zəiflədi. Danişməndlilər, durumdan faydalanaraq Anadoluda siyasi güclərini artırma və torpaqlarını genişlətmə imkanını tapdılar. Bizans da Egey bölgəsinə doğru yayılmağa başlamış olan türkləri Qərbi Anadoludan təkrar geriyə atma fürsətini yaxaladı.
Rojdestvenka (Şaran)
Rojdestvenka — Başqırdıstan Respublikası nın Şaran rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Miçurinsk kənd şurası nın tərkibindədir.
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə çuvaşlar (78%) üstünlük təşkil edir.
Mveru gölü
Mveru gölü — iri şirinsulu göl olaraq, Konqo çayı hövzəsində yerləşir. Göl Konqo Demokratik Respublikası ilə Zambiya arasında yerləşir.
Gölün ən böyük qidalandırıcı çayı Luapula çayıdır. Gölə cənub hissədən tökülür. Digər əhəmiyyətli çay isə Kalunqvişi çayıdır ki, oda gölə şərqdən tökülür. Mveru gölü Konqo hövzəsinin sahəsinə görə ikinci iri gölüdür. Tanqanika gölündən 150 km şimalda yerləşir. Luapula çayı gölə töküldüyü yerdə delta əmələ gətirir. Regionun digər göllərindən fərqli olaraq səviyyəsi tərətdüd edir. Təkcə may-yanvar ayları ərazidə səviyyə fərqi 1,7 metr təşkil edir. Maksimal səviyyə mayda, minimal səviyyə isə yanvara təsadüf edir.
Şərqi-Afrika rift dərəsi boyunca yerləşir. Ada şimal-şərqdən cənub-qərbə doğru 118 km, orta eni isə 45 km təşkil edir. Göl 917 metr hündürlükdə yerləşir. Cənub hissəsi dayazdır. Şimala doğru isə dərinlik getdikcə artır. Maksimal dərinliyi 27 metrdir. Göldən 50 km şimalda Mveru-Vantipa bataqlaşmış gölü yerləşir.
Göl ilk dəfə avropalı səyyah David Livinqston tərəfindən 1867-68 illərdə edilən səyahət zamanı təsvir edilmişdir. Gölün sahilində çoxlu sayda balıqçı kəndləri vardır. Nisbətən iri sahil şəhərləri: Zambiya Nçelenqe, Kaşkişi və Çienqi, Konqo Demokratik Respublikası Kilva, Pveto və Lukonzolva. Gölün cənub-qərbində nisbətən iri olan Kilva adası yerləşir (25 km²)
Aleksandra Trusova
2016–2017-ci illər: Gənclərin Rusiya Çempionatında dördüncü pillə
Aleksandra Trusova 2017-ci ilin 1–5 fevralında St. Peterburq şəhərində baş tutan gənclər arasında Rusiya Çempionatında mübarizə apardı. O, qısa proqramda 64.95 balla altıncı, sərbəst proqramda isə 130.65 balla dördüncü pillənin sahibi oldu. Bununla da 12 yaşlı Aleksandra Trusova ümumi nəticədə 195.60 balla 18 idmançı sırasında dördüncü pillənin sahibi oldu. Çempionatın qızıl medalına isə Alina Zaqitova sahib oldu.
2017–2018-ci illər: Gənclər arasında Dünya çempionluğu
thumb|270x270px|alt=|Trusova 2017-ci il ISU Qran-Pri Finalında|left Aleksandra Trusova, 2017–2018-ci illər mövsümündə qısa proqramlarda Pecci Linin bəstəsi olan "Big Spender" əsərinin, sərbəst proqramlarda isə Antonio Vivaldinin bəstəsi olan "The Four Seasons: Summer" əsərinin sədaları altında mübarizə apardı.
Aleksandra Trusova 2017–2018-ci illər mövsümündə gənclər arasında baş tutan beynəlxalq səviyyədə yarışlarda mübarizə apardı. O, əvvəlcə 22–26 avqustda Avstraliyanın Brisben şəhərinin ev sahibliyində baş tutan gənclər arasında ISU Qran-Pri yarışında mübarizə apardı. Aleksandra Trusova qısa proqramda 66.58 balla, sərbəst proqramda isə 132.12 balla birinci pillənin sahibi oldu və ümumi nəticədə 198.70 balla gənclər arasında Avstraliya Qran-Prisinin qalibi oldu. Onun ümumi nəticədə topladığı 198.70 bal, Alina Zaqitovadan (208.60 və 207.44) və Yaponiya nümayəndəsi Marin Hondadan (202.62) sonra gənclər arasında dördüncü ən yaxşı nəticə oldu.
Daha sonra o, 20–24 sentyabrda Belarusda baş tutan gənclər arasında ISU Qran-Pri yarışında mübarizə apardı. Qısa proqramda 70.72 balla, sərbəst proqramda isə 126.60 balla birinci pillənin sahibi olan Aleksandra Trusova, ümumi nəticədə 197.32 balla Belarus Qran-Prisinin qızıl medalına sahib oldu. Bir ay ərzində həm Avstraliyada, həm də Belarusda ISU Qran-Pri mərhələlərinin qalibi olan Aleksandra Trusova, gənclər arasında ISU Qran-Pri Finalına vəsiqə qazandı.
Daha sonra o, 2018-ci ilin 22–26 yanvarında baş tutan gənclər arasında Rusiya Çempionatında mübarizə apardı. Ötən il baş tutan çempionatda dördüncü pillənin sahibi olan Aleksandra Trusova, bu səfər qızıl medalın sahibi oldu. Qısa proqramda 75.25 balla, sərbəst proqramda isə 138.85 balla birinci pillənin sahibi olan Aleksandra Trusova, ümumi nəticədə 214.10 balla gənclər arasında Rusiya Çempionatının qalibi oldu. Gümüş medalı Alyona Kostornaya, bürünc medalı isə Stanislava Konstantinova qazandı. Bununla da onlar, gənclər arasında Dünya Çempionatına vəsiqə qazandı.
2017–2018-ci illər mövsümünün gənclər arasında əsas yarışı – 5–11 martda Bolqarıstanın Sofiya şəhərində baş tutan gənclər arasında Dünya Çempiontı idi. Aleksandra Trusova qısa proqramda 72.04 balla birinci pillənin sahibi oldu. Sərbəst proqramda isə 154.50 balla birinci pillənin sahibi olan Aleksandra Trusova, gənclər arasında Dünya Çempionatının qalibi oldu. O, həmin nəticəyə əsasən Dünya rekorduna imza atdı (əvvəl Dünya rekorduna 138.02 balla Alina Zaqitova sahib idi), habelə ümumi nəticədə topladığı 226.54 balla da Dünya rekorduna imza atdı (əvvəl Dünya rekorduna 208.60 balla Alina Zaqitova sahib oldu). Aleksandra Trusova həmdə, gənclər arasında dördlü salxov və dördlü tulup tullanışı edən birinci fiqurçu oldu. Gənclər arasında Dünya Çempionatının gümüş medalını Alyona Kostornaya, bürünc medalını isə Yaponiya nümayəndəsi Maho Yamaşita qazandı.
Aleksandra Trusova 2017–2018-ci illər mövsümü ərzində qatıldığı beş yarışın hamısında qızıl medala sahib oldu.
2018–2019-cu illər: 2-ci dəfə Gənclər arasında Dünya çempionluğu
thumb|270x270px|alt=|Trusova 2019-cu il gənclərin Dünya Çempionatında Aleksandra Trusova, 2018–2019-cu illər mövsümündə qısa proqramlarda Nensi Sinatra bəstəsi olan "Bang Bang" əsərinin, sərbəst proqramlarda isə Tomoyasu Hoteinin bəstəsi olan "Kill The Target" əsərinin sədaları altında mübarizə apardı.
Ötən mövsüm ərzində gənclər arasında ISU Qran-Pri Finalının və Dünya Çempionatının qalibi olan Aleksandra Trusova, 2018–2019-cu illər mövsümündə də gənclər arasında baş tutan beynəlxalq səviyyədə yarışlarda mübarizə apardı. Əvvəlcə o, 5–8 sentyabrda Litvanın Kaunas şəhərinin ev sahibliyində baş tutan gənclər arasında Litva Qrap-Prisində ("Amber" Cup) mübarizə apardı. Aleksandra Trusova, qısa proqramda 3Lz+3Lo tullanışı etdi və 75.74 balla birinci pillənin sahibi oldu. O, həmin nəticəyə əsasən Dünya rekorduna imza atdı. Sərbəst proqramda isə Aleksandra Trusova, 4T+3T, 3Lz+3Lo və 3Lz+1Eu+3S tullanışları etdi və 146.70 balla birinci pillənin sahibi oldu. Bu proqramda da o, Dünya rekorduna imza atdı. Bununla da Aleksandra Trusova, ümumi nəticədə 222.44 balla gənclər arasında Litva Qran-Prisinin qızıl medalına sahib oldu.
O, növbəti uğuruna Ermənistanın İrəvan şəhərində baş tutan gənclər arasında Ermənistan Qran-Prisində ("Armenian" Cup) imza atdı. Qısa proqramda 3Lz+3Lo tullanışı edən Aleksandra Trusova, 75.20 balla birinci pillənin sahibi oldu. Sərbəst proqramda isə o, bu səfər 4Lz, 3Lz+3Lo və 3Lz+1Eu+3S tullanışları etdi və 146.82 balla birinci pillənin sahibi oldu. Aleksandra Trusova həmdə, Litva Qran-Prisində özünün imza atdığı Dünya rekorduna bir daha imza atdı. Bu minvalla da o, ümumi nəticədə 222.02 balla birinci pillənin sahibi oldu və gənclər arasında Ermənistan Qran-Prisinin qalibi oldu. Mövsüm ərzində Litva və Ermənistan Qran-Prilərinin qızıl medalı sahib olan Aleksandra Trusova, növbəti dəfə gənclər arasında ISU Qran-Pri Finalına vəsiqə qazandı.
Kanadanın ev sahibliyində baş tutan gənclər arasında ISU Qran-Pri Finalında altı idmançı – Rusiya nümayəndələri Aleksandra Trusova, Alyona Kostornaya, Anna Şerbahova, Anastasiya Tarahanova və Alyona Kanışeva, habelə Cənubi Koreya nümayəndəsi Kim Ye-Lim mübarizə apardı. Aleksandra Trusova, qısa proqramda 74.44 balla, sərbəst proqramda isə 140.78 balla 2-ci pillənin sahibi oldu və ümumi nəticədə 215.22 balla gənclər arasında ISU Qran-Pri Finalının gümüş medalına sahib oldu. Aleksandra Trusova, sərbəst proqramda 3Lz+3Lo və 3Lz+1Eu+3S tullanışları etsə də, dördlü luts tullanışını uğursuz elədi. Bununla da onun, 2017-ci ilin avqust ayında davam edən "qızıl medal" seriyası başa çatdı və o, gümüş medala sahib oldu. Qızıl medalı isə digər Rusiya nümayəndəsi Alyona Kostornaya qazandı.
Daha sonra Aleksandra Trusova, Rusiya Çempionatında mübarizə apardı. Qısa proqramda o, 75.96 balla 2-ci pillənin sahibi oldu. Sərbəst proqramda isə Aleksandra Trusova, dördlü luts tullanışını birinci cəhddə uğurlu, növbəti cəhddə isə uğursuz elədi. Bununlada o, sərbəst proqramda 154.76 balla və ümumi nəticədə 230.72 balla 2-ci pillənin sahibi oldu və Rusiya Çempionatının gümüş medalına sahib oldu. Qızıl medalı Anna Şerbahova, bürünc medalı isə Alyona Kostornaya qazandı.
31 yanvar-4 fevralda isə Perm şəhərinin ev sahibliyində gənclər arasında Rusiya Çempionatı baş tutdu. Ötən il baş tutan çempionatın qalibi olan Aleksandra Trusova, bu səfərdə qızıl medalın sahibi oldu. O, qısa proqramda 70.55 balla yeddinci pillənin sahibi oldu. Sərbəst proqramda isə Aleksandra Trusova, 164.45 balla birinci pillənin sahibi oldu və ümumi nəticədə 235.00 balla gənclər arasında Rusiya Çempionatının qalibi oldu. Gümüş medalı Alyona Kostornaya, bürünc medalı isə Anna Şerbahova qazandı.
14 yaşlı Aleksandra Trusova 2018–2019-cu illər mövsümü ərzində qatıldığı altı yarışın 4-də qızıl medala, 2-də isə gümüş medala sahib oldu.
2019–2020-ci illər: Avropa Çempionatında bürünc medal
thumb|270x270px|alt=|Trusova 2019-cu il Kanada Qran-Prisində|left Aleksandra Trusova, 2019–2020-ci illər mövsümündə qısa proqramlarda Edvard Grieg bəstəsi olan "Solveig's Song" əsərinin, sərbəst proqramlarda isə Matt Bellaminin bəstəsi olan "For the Throne" əsərinin sədaları altında mübarizə apardı.
Aleksandra Trusova, 18–22 sentyabrda Bratislava şəhərinin ev sahibliyində baş tutan "Ondrej Nepela Memorial" yarışında mübarizə apardı. O, qısa proqramda 75.92 balla, sərbəst proqramda isə 164.78 balla birinci pillənin sahibi oldu. Bununla da Aleksandra Trusova, ümumi nəticədə 240.70 balla "Ondrej Nepela Memorial" yarışının qalibi oldu.
Daha sonra o, Yaponiyanın Saytama şəhərində baş tutan "Japan Open" yarışında mübarizə apardı. Aleksandra Trusova, sərbəst proqramda 160.54 balla birinci pillənini sahibi oldu. Onun mübarizə apardığı Avropa yığması isə ümumi nəticədə 615.75 balla "Japan Open" yarışının qızıl medalına sahib oldu.
Aleksandra Trusova, 2019–2020-ci illər mövsümündə ISU Qran-Pri yarışının Kanada və Rusiya mərhələlərində mübarizə apardı. Kanadanın Kelouna şəhərinin ev sahibliyində baş tutan Kanada Qran-Prisinin qısa proqramında Aleksandra Trusova, 75.40 balla üçüncü pillənin sahibi oldu. Sərbəst proqramda isə o, 166.62 balla birinci pillənin sahibi oldu və ümumi nəticədə 242.02 balla Kanada Qran-Prisinin qalibi oldu. Aleksandra Trusova həmdə, sərbəst proqram üzrə və ümumi nəticə üzrə Dünya rekorduna imza atdı.
Daha sonra o, 15–17 noyabrda Rusiyada baş tutan "Rostelecom Cup" yarışında mübarizə apardı. Qızıl medal uğrunda əsas mübarizə Aleksandra Trusova və Yevgeniya Medvedyeva arasında oldu. Qısa proqramda Aleksandra Trusova 74.22 balla 2-ci pillənin sahibi oldu. Yevgeniya Medvedyeva isə 76.94 balla birinci pillənin sahibi oldu. Sərbəst proqramda isə Yevgeniya Medvedyeva 148.84 balla 2-ci pillənin, Aleksandra Trusova isə 160.26 balla birinci pillənin sahibi oldu. Bununla da Aleksandra Trusova, ümumi nəticədə 234.48 balla "Rostelecom Cup" yarışının qızıl medalına sahib oldu. Gümüş medalı Yevgeniya Medvedyeva, bürünc medalı isə ABŞ nümayəndəsi Mariah Bell qazandı. Mövsüm ərzində həm Kanada Qran-Prisinin, həm də Rusiya Qran-Prisinin qalibi olan Aleksandra Trusova, ISU Qran-Pri Finalına vəsiqə qazandı.
İtaliyanın Turin şəhərinin ev sahibliyində baş tutan ISU Qran-Pri Finalında altı idmançı – Rusiya nümayəndələri Alyona Kostornaya, Aleksandra Trusova, Anna Şerbahova və Alina Zaqitova, Yaponiya nümayəndəsi Riha Kihira və ABŞ nümayəndəsi Mariah Bell mübarizə apardı. Qısa proqramda Aleksandra Trusova, üçlü axel tullanışı etməyə cəhd edən zaman buzüstünə yıxıldı və bu, onun nəticəsinə ciddi təsir göstərdi. Bununlada o, 72.44 balla beşinci pillənin sahibi oldu. Sərbəst proqramda isə Aleksandra Trusova, 4F, 4Lz, 4T+1Eu+3S və 3Lz+3T tullanışı etdi, dördlü tulup tullanışı etməyə cəhd edən zaman buzüstünə yıxıldı. Bununlada o, 162.74 balla üçüncü pillənin sahibi oldu. Ümumi nəticədə isə Aleksandra Trusova, 234.18 balla üçüncü pillənin sahibi oldu və ISU Qran-Pri Finalının bürünc medalına sahib oldu. Bununla da onun, 2019-cu ilin fevral ayında davam edən "qızıl medal" seriyası başa çatdı. Qızıl medalı Alyona Kostornaya, gümüş medalı isə Anna Şerbahova qazandı.
Daha sonra Aleksandra Trusova, Rusiya Çempionatında mübarizə apardı. Ötən il baş tutan Rusiya Çempionatının gümüş medalına sahib olan Aleksandra Trusova, bu səfər bürünc medala sahib oldu. O, qısa proqramda 75.46 balla, sərbəst proqramda isə 150.88 balla üçüncü pillənin sahibi oldu. Bu minvallada Aleksandra Trusova, ümumi nəticədə 226.34 balla Rusiya Çempionatının bürünc medalını qazandı. Qızıl medala Anna Şerbahova, gümüş medala isə Alyona Kostornaya sahib oldu.
Aleksandra Trusova, 2020-ci ilin yanvar ayında Avropa Çempionatlarında debüt etdi. O, 20–26 yanvarda Avstriyanın Qrats şəhərinin ev sahibliyində baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı. Qısa proqramda Aleksandra Trusova, Alyona Kostornaya və Anna Şerbahovadan sonra 74.95 balla üçüncü pillənin sahibi oldu. Sərbəst proqramda da o, üçüncü pillənin sahibi oldu (150.40 balla) və ümumi nəticədə 225.35 balla Avropa Çempionatının bürünc medalını qazandı. Qızıl medala Alyona Kostornaya, gümüş medala isə Anna Şerbahova sahib oldu.
Rusiya yığmasından Alyona Kostornaya, Anna Şerbahova və Aleksandra Trusova 16–22 martda Kanadanın Monreal şəhərinin ev sahibliyində baş tutan Dünya Çempionatında mübarizə aparmalı idi. Amma Dünya Çempionatından beş gün əvvəl, martın 11-də ISU, COVID-19 pandemiyasına görə Dünya Çempionatının təxirə salındığını elan etdi.
15 yaşlı Aleksandra Trusova 2019–2020-ci illər mövsümü ərzində qatıldığı yeddi yarışın dördündə qızıl medala, üçündə isə bürünc medala sahib oldu.
Uğurları
thumb|270x270px|alt=|Trusova 2019-cu il Kanada Qran-Prisində (sərbəst proqram) Karyerası ərzində 4 mövsümdə mübarizə aparan Aleksandra Trusova, 13 qızıl, 2 gümüş və 3 bürünc medala sahib olub.
Nəticələri
thumb|270x270px|alt=|Trusova 2019-cu il Kanada Qran-Prisində
Keçidlər
• 1
Yengicə (Şərur)
Yengicə — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda kənd.
Toponimikası
Şərur rayonunun eyniadlı i.ə.v. də kənd. Düzənlikdədir. Yengicə Yenicə oykoniminin fonetik şəklidir. Yengicə və Yenicə adlanan kəndlər əhalinin müəyyən hadisə ilə əlaqədar ana kənddən köçüb kənar yerdə yeni məntəqə salması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim "yeni kənd " mənasındadır.
Əhalisi
Əhalisi 4139 nəfərdir.(2009-cu il)
Şəxslər
İbrahimov Ruzi Əliağa oğlu vətən müharibəsi Şəhidi
Le-Vinyo
Le-Vinyo (, Los Vinhaus) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Alplar. Kommunanın dairəsi — Brianson. L'Arjantyer-la-Besse kantonuna daxildir.
INSEE kodu — 05180.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 464 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
İqtisadiyyatın əsasını turizm və qoyunçuluq təşkil edir. Yerli torpaq əkinçilik üçün uyğun deyil.
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 578 nəfər (15-64 yaş) arasında 411 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 167 nəfər hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 71.1%, 1999-cu ildə 66.3%) olmuşdur. Fəal olan 411 nəfərdən 371 nəfər (202 kişi və 169 qadın), 40 nəfər işsiz (20 kişi və 20 qadın) idi. 167 hərəkətsiz 42 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 65 nəfər təqaüdçü, 60 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Vaqif türbəsi
Molla Pənah Vaqifin muzey-məqbərə kompleksi və ya Vaqif türbəsi — 1982-ci il yanvarın 14-də ulu öndər Heydər Əliyevin bilavasitə təşəbbüsü və iştirakı ilə Azərbaycanın qədim mədəniyyət mərkəzi Şuşa şəhərində şair Molla Pənah Vaqifin məzarı üzərində ucaldılmış əzəmətli məqbərənin açılışı olmuşdur.
1967-ci ildə Şuşada olarkən Heydər Əliyev Vaqifin məzarını ziyarət etmək istəmiş, lakin məzarı tapa bilməmişdir. Onun göstərişi ilə məzar tapılmış və Vaqifin məzarı üstündə 1980-1981-ci illərdə abidə, türbə tikilmiş və 1982-ci ilin yanvar ayında Ulu öndərin iştirakı ilə təntənəli açılışı olmuşdu.
1992-ci il mayın 8-də Ermənistanın silahlı quldur dəstələri işğala məruz qoyduqları Şuşa şəhərində mədəniyyət nümunələrinə qarşı vandalizm aktları törətmiş, Vaqifin məqbərəsini dağıtmışlar.
Böyük Azərbaycan şairi Molla Pənah Vaqifin 300 illik yubileyinin layiqincə keçirilməsini təmin etmək məqsədi ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 12 yanvar 2017-ci il tarixli sərəncam imzalamışdır.
Abidə
Türbə AMEA-nın həqiqi üzvü, sənətşünaslıq doktoru Əbdülvahab Salamzadə və əməkdar memar, memarlıq üzrə elmlər namizədi Eldar Kanukovun layihəsi əsasında tikilmişdir.
Vaqif türbəsi Şuşanın cənub-qərb tərəfində, bayram şənlikləri və cıdır yarışları təşkil edilən məşhur Cıdır düzündə, şairin həlak olduğu və dəfn edildiyi qayalı təpədə ucalır.
Şairin türbəsinin inşası məsələsi həll edilərkən, ətrafdakı dağ mənzərəsi və şəhərsalma xüsusiyyəti nəzərə alınmış, Azərbaycanın qülləvari türbələrinin kompozisiya quruluşundan istifadə edilmişdir. Türbənin inşasında müəlliflərin xalq memarlığının yerli ənənələrinə, monumental-dekorativ və tətbiqi plastika vasitələrinə geniş müraciət etmələri diqqəti cəlb edir.
Vaqif türbəsində bədii memarlıq fikrinin son dərəcə aydınlığı və kompozisiyanın məntiqi sadəliyi konstruksiya və bədii surətinin ahəngdarlığı əldə edilmişdir.
Şairin abidəsi kompozisiyanın tamlığı və formaların plastik zənginliyi ilə də fərqlənir. O, planda kvadrat şəkilli, aşağısı bir qədər geniş, oturacaq şəklində olan xaricdən qırmızımtıl Qarabağ mərməri ilə üzlənmiş hündür bürcdür. Türbənin oturcağının üç tərəfindən başqa bütün fasadların hündürlüyü boyunca anodlaşdırılmış alüminium şəbəkə ilə örtülmüşdür.
Türbənin şəhərə baxan tərəfi təsirli baştağ görkəmi ilə nəzərə çarpır. Baştağın atqısında ağ mərmərdən böyük hərflərlə şairin adı həkk edilmişdir. 18 metr hündürlükdə ağ mərmər salonun mərkəzində şairin qəbri üzərində qara mərmərdən sənduqə qoyulmuşdur.
Türbənin daili memarlğına işıq və hava hopdurulması və heykəltaraş A. Mustafayevin işi olan qabartmanın əlavə edilməsi şairin abidəsini daha da zənginləşdirmişdir. Girişə yönəldilmiş qabartma heykəl interyerin miqyası ilə yaxşı uyğunlaşdırılmışdır. Şəbəkələrdən süzülən işıq şüaları insanda dinamik işıq və kölgə strukturlu daxili məkan haqqında nəhənglik, təmtəraq və romantik coşğunluq kimi xoş duyğular oyadır.
Türbənin konstruksiya həlli monolit dəmir-beton karkasa əsaslanır. Bəzək vurmaq üçün yalnız yerli inşaat materiallarından istifadə edilmişdir. Müəlliflər Azərbaycanın bürclü türbələrinin kompozisiyalı tərtibatı ənənələrini davam etdirmişlər.
Ənənədən fərqli olaraq qülləvari abidənin günbəzlə qurtarmaması, ümumi kompozisiyanın müasir bədii həllini tapmışdır. Günbəz əvəzinə yastı dəmir-beton örtük layihələşdirilmişdir. Örtüyün yanlarından çıxıntı əmələ gətirən yüksək söykənəcəklər, fasadların zərif alüminium şəbəkələri ilə şaquli kompozisiyada xüsusi yüngüllük, milli xüsusiyyət və uçuş təəssüratı yaradır.
Gözəl təbiət mənzərəsi ilə təsirli təzad təşkil edən, irimiqyaslı abidəvi kompozisiyasına görə yadda qalan, dəqiq və təsirli siluetə malik abidə ustalıqla gözəl dağ mənzərəsinə daxil edilmişdir.
Yüksək peşəkar səviyyədə hazırlanmış Vaqif türbəsi qoruq şəhər olan Şuşanın memarlıq üslubuna yeni bir nəfəs gətirmiş gözəl abidədir.
Erməni silahlı dəstələri şəhəri 1992-ci ildə işğal etdikdən sonra məqbərəyə zərər dəymiş və o hal hazırda bərbad vəziyyətdədir.
1992-ci ildən 2020-ci ilə qədər erməni işğalında qalan abidə xeyli ziyan görmüşdür.
Qalereya
thumb|İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Molla Pənah Vaqifin muzey-məqbərə kompleksinin açılış mərasimində (2021 )
Qələbədən sonra
Azərbaycan Ordusunun şanlı Zəfərindən sonra, 39 il əvvəl məqbərənin açıldığı gündə - yanvarın 14-də Şuşa şəhərinə səfəri zamanı məqbərəni ziyarət edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin tapşırığına əsasən, burada təmir-bərpa və yenidənqurma işlərinə start verildi.
Məqbərədə təmir-bərpa və yenidənqurma işləri Heydər Əliyev Fondu tərəfindən aparılıb. 2021-ci ilin mart ayından başlayaraq türbə ilkin mərhələdə konstruktiv müayinədən keçirilərək, tələb olunan hissələr üzrə gücləndirmə tədbirləri araşdırılıb və bu çərçivədə işçi layihələr hazırlanıb. İşçi layihələr əsasında xarici mütəxəssislər tərəfindən təyin edilən xüsusi kimyəvi materiallarla elementlərin konstruktiv bərpa işləri yerinə yetirilib, korroziyaya qarşı əlavə tədbirlər görülüb. Həmçinin abidənin dam örtüyü yenidən qurulub. Topoqrafiya işləri nəticəsində əldə edilən məlumatlar üzrə, o cümlədən ərazidə axtarış işləri keçirməklə qırılmış, dağılmış üzlük hissələrin əldə edilməsi ilə birlikdə abidənin ilkin ölçülərinin bərpası məqsədilə memarlıq işçi layihələri hazırlanıb. Bu layihələr əsasında isə fasadın və daxili hissələrin divar səthləri mərmərlə üzlənib və abidənin tarixi görkəmi bərpa edilib.
Bundan əlavə, ərazidən tapılan tökmə alüminium şəbəkə nümunəsi əsasında hazırlanmış işçi layihələr üzrə bütün şəbəkə və dekorlar, o cümlədən giriş qapısı tökmə üsulu ilə alüminium materialdan tarixi ölçüləri qorunmaqla hazırlanıb, Şuşa şəhərinə gətirilərək layihə üzrə quraşdırılıb. Salonun mərkəzində qəbir daşı üzərində qara mərmərdən sənduqə qoyulub, ilkin formanın bərpası nəzərə alınmaqla büst ağ mərmərdən işlənib hazırlanaraq quraşdırılıb.
Abidənin hər detalında tarixi görkəm qorunub saxlanılıb. Abidə kompleksinin bütün infrastrukturu yenidən qurulub, yağış suları üçün drenaj xətləri və elektrik xətləri çəkilib quraşdırılıb. Landşaftda istinad divarları və meydança tarixi görkəmi çərçivəsində qranitlə üzlənib. Eyni zamanda ətrafda o dövrün şəkillərində əks olunduğu kimi, müxtəlif növ qızılgül kolları əkilib.
2021-ci il avqustun 29-da Şuşada dahi Azərbaycan şairi və ictimai-xadimi Molla Pənah Vaqifin muzey-məqbərə kompleksinin təmir-bərpa və yenidənqurma işlərindən sonra açılışı olub. AR Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva açılış mərasimində iştirak ediblər.
Mikroskop
thumb|150px|right|Mikroskop. 1876-cı il Mikroskop ( — kiçik və — baxıram) və ya Xürdəbin — baxılan obyektin təsvirinin böyüdülməsi, həmçinin gözlə görünə bilinməyən hissənin ölçülməsi üçün cihaz. Linzaların xüsusi prinsiplə qurulması nəticəsində yaranır
Mikroskopların hazırlanması texnologiyası və praktiki istifadəsi mikroskopiya adlanır.
Tarixi
Əyri səthlərin bir sıra optik xüsusiyyətlərə malik olması hələ çox qədim zamanlardan Evklid (miladdan əvvəl 300-cü il) və Ptolomeyə (miladdan əvvəl 127–151-ci illər) də məlum idi. Ancaq mikroskopun ixtirası XVI-XVII əsrlərdə optikanın sürətli inkişafından sonra mümkün oldu. XVI əsrdə Leonardo da Vinçi kiçik obyektləri xüsusi böyüdücünün köməyi ilə daha yaxşı görmək mümkün olması ideyasını irəli sürdü. İlk mikroskopu isə 1590-cı ildə hollandiyalı Zaxari Yansen icad etdi. Bu cihaz borunun içərisinə yerləşdirilmiş iki linzadan ibarət idi. Onlardan biri obyekti böyüdür, digəri isə böyüdülmüş obyekti yenidən böyüdürdü. Zaxari Yanssenin mikroskopu 3 dəfədən 10 dəfəyə qədər böyütmək qabiliyyətinə malik idi. Ancaq "Yanssen mikroskopu"nun təkmilləşdirilməsində Qalileo Qaliley, Leonard Eyler, Ernst Abbe kimi məşhur alimlərin də böyük rolu oldu. 1674-cü ildə isə məşhur ingilis alimi Robert Huk (1635–1703) daha güclü bir mikroskop icad etdi. O, öz mikroskopu ilə mantar kəsiyinə baxanda onun arı pətəyinə oxşar ayrı-ayrı gözcüklərdən ibarət olduğunu gördü və Robert Huk bu gözcükləri "hüceyrə" adlandırdı.
Mikroskopun tarixində ən böyük addımı isə hollandiyalı Anton van Levenhuk (1632–1723) atdı. Levenhuk atası və babası kimi yun ticarəti ilə məşğul idi və yəqin ki, onun elmi axtarışları olmasaydı, bu gün adi bir yun tacirini heç kim yada salmayacaqdı.
Qlaukoma
Qlaukoma - Göz daxili mayenin rahat xaric ola bilməməsi nəticəsində göz təzyiqinin artması ilə müşahidə olunan xəstəlik. Xalq arasında göz təzyiqi və ya qarasu olaraq adlandırılan qlaukoma dünyada 45 milyon insana təsir etmiş bir göz xəstəliyidir. Müalicə edilmədiyi halda korluq ilə nəticələnir. Xəstəliyin müalicəsi zamanı əsas məqsəd gözdaxili təzyiqin normada saxlanılması və artmasına imkan verilməməsidir. Yaş, nəsildə və ya ailədə qlaukomanın olması və şəkər xəstəliyi kimi hallar qlaukomanın formalaşması üçün əsas risk faktorlarından hesab olunur.
Mikroskop
Tarixi
Levenhuk hər gün boş vaxtlarında yaşadığı evin arxa otağında oturur və burada böyüdücü şüşələri — linzaları cilalayaraq onların köməyi ilə ağac qabıqlarına, bitki yarpaqlarına baxırdı. Bir gün qabarıq linzanın altında gölməçədən götürülmüş bir yağış damcısına baxanda onun qarşısında bütöv bir canlı aləm açıldı. Burada külli miqdarda kiçik "heyvanlar" var idi. Levenhuk gördüklərinin hamısını təkcə dəqiq təsvir etmədi, həm də dəqiq şəklini çəkdi.
Qlaukoma
40 yaşından yuxarı hər 40 nəfərdən birində qlaukomaya rast gəlinir. Xəstəliyin var olduğu 20 nəfərdən biri isə qlaukoma səbəbindən görmə qabiliyyətini itirir. Qlaukoma səbəbindən görmə qabiliyyətini itirən 7 milyondan çox insan vardır. Bu insanlar əsasən müalicə və müayinə imkanlarının məhdud olduğu Afrika qitəsində yerləşən ölkələrdə yaşamaqdadır. Afrika və Asiyada xəstəliyin geniş yayılmasının digər əsas səbəblərindən biri insanların normadan artıq günəş şualanmasına məruz qalmasıdır. Günəş işığı və isti mühit qlaukomanın yaranmasına birbaşa səbəb olur.
2010-cu ilə olan məlumata əsasən dünyada qlaukoma xəstələrinin sayı 44.7 milyon nəfərdir. Bu xəstələrin 2.8 milyon nəfəri ABŞ-də yaşamaqdadır. Aparılan hesablamalara əsasən 2020-ci ildə 58.6 milyon şəxsdə qlaukoma xəstəliyinin olacağı proqnozlaşdırılır.
Mikroskop
Tarixi
Tələb olunan ölçüdən asılı olaraq mikroskopun əsas növləri isə aşağıdakılardır:
Qlaukoma
Yaranması
İnsan gözündə olan maye gözün qidalanması üçün əsaslı əhəmiyyət daşıyır. Bu maye eyni zamanda müntəzəm şəkildə kanallar vasitəsi ilə xaric olunur. Qlaukoma göz daxilində olan mayenin rahat boşala bilməməsi nəticəsində yaranır və əsasən mayenin boşalmasının təmin edən kanalları zədələyir. Göz daxilində olan mayenin kənara atıla bilməməsi nəticəsində göz təzyiqi yüksəlir və təzyiqin yüksəlməsi nəticəsində görməni təmin edən sinir hüceyrələrinin inkişafı əngəllənir. Göz təzyiqinin yüksəlməsi nəticəsində qabaqlayıcı tədbirlər görülmədiyi halda insanın görməsində daralmalar başlayır. Görüş məsafəsinin daralması adətən ətrafdan mərkəzə doğru olmaqla inkişaf edir. Proses bütün hüceyrələrin məhv olmasına qədər davam edir və bütün hüceyrələr öldükdən sonra insanda ömürlük total korluq halı baş verir.
Mikroskop
Mikroskopun quruluşu
Mikroskopun əsas kütləsini ştativ təşkil edir. Ştativə tubus, əşya kürsüsü, kremalyer adlı dişli çarx və oturacaq birləşmişdir. Tubusun yuxarı hissəsində okulyar, aşağı hissəsində revolver və obyektivlər yerləşir. Əşya kürsüsünə əşya masası, onun altında kondensor, onun da altında apertur diafraqması, ən altda isə çıxarılıb-qoyula bilən güzgü yerləşir. Kremalyer dişli çarxı 2 vintdən — makrovint və mikrovintdən ibarətdir. Vintlərlə əşya masası arasında onları əlaqələndirən mikrometrik mexanzimli qurğu yerləşir. Mikroskopun ən aşağı hissəsini oturacaq təşkil edir. Oturacağın üstündə, çıxarılıb-qoyula bilən güzgünün aşağı hisəsində hərəkətedici güzgü yerləşir.
Qlaukoma
Risk altında olan şəxslər
thumb|right|300px|100.000 adam başına düşən qloukoma xəstəsinin sayı ([[2014)
Mikroskop
Okulyar
Okulyar tubusun yuxarı hissəsində yerləşir. Biz mikroskopda əşyanı izlədiyimiz zaman gözümüzü okulyara söykəyirik. Okulyarın vəzifəsi insanın gözünə dayaq olub mikroskopda alınan xəyalı ona göstərməkdir. Okulyar sözü "okulus" sözündən gəlib "göz" mənasını verir. Okulyar 2 linzadan və onları saxlayan çərçivədən ibarətdir. Bu linzalardan tubusa daha uzaq olanı yuxarı linza və ya "göz linzası", digəri isə aşağı linza adlanır. Okulyar mikroskopun əsas böyüdücü iki hissəsindən biri olub lupa funksiyasını yerinə yetirir.
Qlaukoma
Risk altında olan şəxslər
{{legend|#ffff65|20 dən çox}} {{legend|#fff200|20–43}} {{legend|#ffdc00|43–66}} {{legend|#ffc600|66–89}} {{legend|#ffb000|89–112}} {{legend|#ff9a00|112–135}} {{legend|#ff8400|135–158}} {{legend|#ff6e00|158–181}} {{legend|#ff5800|181–204}} {{legend|#ff4200|204–227}} {{legend|#ff2c00|227–250}} {{legend|#cb0000|250 dən çox}} ]]
Mikroskop
Obyektiv
Mikroskopun əsas iki böyüdücü hissəsindən biri də obyektivdir. "Obyektiv" sözü "obyektum" sözündən götürülüb "əşya" mənasını verir. Çünki obyektiv böyüdülmüş xəyalını almaq istədiyimiz əşyaya tərəf yönəlib onu böyüdür. Mikroskopa 2–4 (əsasən 3) ədəd obyektiv olur.Hər obyektiv müəyyən böyütmə dərəcəsinə malik olub bir neçə linzadan ibarətdir. Bu linzalardan tədqiq olunan əşyaya ən yaxın olanının vəzifəsi əşyanın xəyalını böyütmək, digərlərinin vəzifəsi isə əvvəlki linzanın nöqsanlarını aradan qaldırmaqdır. Obyektivlər revolverin fırlanan aşağı səthində yerləşir.
Revolver
Revolver mikroskopda tubusun aşağı hissəsində, obyektivlərdən yuxarıda yerləşir. Revolverin obyektiv səthi fırlanmaq qabiliyyətinə malikdir. Əsas vəzifəsi də obyektivi hərəkət etdirib lazım olan yerə gətirməkdir. Revolverin daxilində yay var ki, obyektiv əşyanı görmək üçün uyğun yerə gəldiyində yay açılaraq obyektivə daxil olur. Beləliklə, obyektivin tərpənməsinin qarşısını alır.