cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Güc (fizika)
Gücün təyin edilməsi üsul və vasitələri
DC elektron sayğacları əlavə olaraq istifadə olunur: kilovat-saat sayğacları, amper-saat sayğacları, gərginlik-saat sayğacları. Amper-saat və volt-saat sayğacları cari-təkrarlanma və ya gerilim təkrarlayıcı çeviricilərdən asılıdır və ardından ürək döyüntüləri.
6–7500 Qiymətləndirilmiş cərəyan 1.0 dəqiqlik sinfi amper-saat sayğacları və 6, 24, 100, 400 V qiymətləndirilmiş gərginlik 0.2 dəqiqlik sinif saatları sayğaclarına daxil olmaq mümkündür.
Üç mərhələli çərçivədə yığın birləşməsi konspektinə (üçbucaq və ya ulduz) az əhəmiyyət verərək, çərçivə gücünün ani qiymətləndirilməsi fərdi mərhələlərin sürətli güclərinin cəminə bərabərdir.
burada u10, u20, u30 və i1, i2, i3 faza gərginlikləri və cərəyanlarının ani qiymətləridir. Bu vəziyyətdə gücün ani qiymətini 3cür təsvir etmək mümkündür:
Bənzər nəticələr, çərçivə üçbucaqla əlaqələndirildikdə əldə edilə bilər (Şəkil 1.4. B). Bu şəkildə, üç telli üç mərhələli çərçivənin sürət intensivliyi, iki əlaqələndiricinin hamısı kimi bildirilməlidir.
U13, U23 və s. o cümlədən, İ1, İ2, və İ3 xətti gərginlik və cərəyanların təsiredici qiymətləri; φ1, φ2,…- müvafiq cərəyan və gərginliklər arasındakı faza sürüşmə bucaqları hesab edilir.
Reaktiv güc istehlakçıları. Maqnit və yastatik sahələrlə işləyən bütün elektrikli nəqliyyat vasitələri şəbəkədəki aktiv gücdən əlavə reaktiv güc alır; bəzi şərtlərdə də reaktiv güc verir. Bəzi vacib vasitələr bunlardır:
• Asinxron\ Sinxron mühərriklər
• Bobinlər
• Transformatorlar
• Düzəldicilər
• İndüksiyon sobaları, qövs sobaları
• Qaynaq makinaları
• Hava xətləri
• Flüoresan lampa balastları
• Natrium və civə buxarı, Neon lampası balastları
Reaktiv güc istehsal edən vasitələr
İstehlakçıların reaktiv enerji ehtiyaclarını ödəmək üçün 2 növ alət istifadə olunur:
Dinamik faza dəyişdiriciləri, həddindən artıq dərəcədə işləyən sinxron maşınlar (Sinxron kompensatorlar), statik faza dəyişdiriciləri, kondensatorlər.
Kondensatorlar çox az itkilərə malikdir və nominal gücün 0,5% -dən aşağıdır. Baxım xərcləri laqeyd qalacaq qədər azdır. İstehlakçıların yanında və istədiyiniz ölçüdə quraşdırılacaq obyektlər də var. Buna görə də onlara üstünlük verilir.
Kompensasiya zavodlarında 2 növ kondensator istifadə olunur;
1. Yağlı tip kondensator: Müəyyən dövrlərdə istismar tələb edirlər. (Suyun dəyişməsi və s.)
2. Quru tip kondensator: Onlara texniki xidmət tələb olunmur. Ən pis tərəfi, harmoniklərinin yüksək olmasıdır.
İstehlakçıların güc amili müəyyən həddlərin altındadırsa, təchizatı sisteminin orta güc əmsalı da aşağıdır. Aşağı güc amilinin təsirlərini aşağıdakı kimi ümumiləşdirmək olar:
İstehsalçı baxımından qurulacaq bir müəssisədə:
• Bu keçiricilərin daha qalın bir hissəyə və cihazlarının daha böyük və daha həssas olmasına səbəb olur.
Qurulmuş müəssisədə:
• İstehsal, ötürmə və paylama qabiliyyətinin və səmərəliliyin azalması,
• Keçiricilərdə artan itkilər və gərginliyin azalması,
• Gərginliyin tənzimlənməsi və istismar problemlərinə səbəb olur.
• qəbuledici transformator (varsa) onun idarə edilməsi, qorunması və idarəetmə avadanlığı üçün lazım olandan daha böyükdür;
• Bu keçiricilərin daha qalın bir hissə ilə seçilməsinə səbəb olur. Qurulmuş müəssisədə:
Müəyyən bir aktiv güc üçün; kiçik güc amili böyük reaktiv gücə və reaktiv güc gərginlik dalğalanmalarına uyğundur. Buna
Güc üçbucağı görünən, aktiv və reaktiv güc arasındakı əlaqə nəticəsində yaranan üçbucaqdır. Tam güclü yüklərdə cərəyan gərginliyindən 90 dərəcə və induktiv yüklərdə cərəyan gərginliyindən 90 dərəcə qabaqdadır. Bu S² = P² + Q² yaradır.
Görünən güc
Aktiv güc
Reaktiv güc
cosφ = Həqiqi Güc (P) / Görünən Güc (S)
Enerji ötürücü xətlərin dizaynı bu güc dəyərlərinə görə müəyyən edilir. Məsələn, sənaye sahəsinin istifadə etdiyi elektrik enerjisinin ən vacib amili reaktiv gücdür. Transfer xətləri də buna uyğun hazırlanmışdır. Buna görə görünən, aktiv və reaktiv güc elektrik enerjisində mühüm yer tutur.
Perseidlər
thumb|150px|2007 il Perseidləri Perseidlər - radiantı Persey bürcündə olan meteor seli. 830 ildən məlumdur. 25 iyul-20 avqust arasında müşahidə olunur (12 avqustda maksimum). Svift-Tuttl kometi ilə bağlıdır. Kometlə əlaqəsi izah edilən ilk seldir. Quruluşu mürəkkəbdir və bir neçə qola ayrılır.
Samson fəvvarəsi
Samson fəvvarəsi (Simsonbrunnen) — İsveçrənin Bern şəhərinin Kramqasse döngəsində yerləşir. XVI əsrə aid məşhur Bern fəvvarələrindən biri sayılır və 1983-cü ildə Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.
Tarix
1527-ci ildə Hans Ginq tərəfindən inşa olunmuş taxta fəvvarə 1544-cü ildə daşla əvəzlənmişdir. Fəvvarənin hovuzu səkkizbucaqlı formaya malikdir. Fəvvarə şirin ağzını yaran məşhur bibley qəhrəmanı Samsonu ifadə edir. XVI əsrdə Samson güc təcəssümü idi və qədim yunan mifologiyasında qəhrəman Herakl ilə eyniləşdirilirdi.
Yəqin ki, bu fəvvarə qessab gildiyasının ianələri sayəsində inşa edilmişdir. Əvvəllər fəvvarə Şaalbrunnen adlanırdı (Bern ləhcəsində Schaal - sallaqxana deməkdir); 1687-ci ildə onun adı dəyişdirilərək "Qəssab" (Metzgernbrunnen) qoyulmuş və yalnız 1827-ci ildə o özünün hazırkı adını qazanmışdır. 1973-cü ildə fəvvarənin heykəl və sütununun sürəti hazırlanmışdı, orijinal bəzək elementləri isə hal-hazırda Bern şəhərinin Tarix muzeyində saxlanılır.
Qoşaqışlaq (Əzizbəyov)
Qoşaqışlaq — Bakı şəhərinin Əzizbəyov rayonunun Zirə qəsəbə inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı ilə Bakı şəhərinin Əzizbəyov rayonunun Zirə qəsəbə inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Qoşaqışlaq kəndi rayonun yaşayış məntəqələri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Toponimikası
Kəndin digər adı Aşağıqışlaqdır. Kənd salındığı ərazinin (Qoşaqışlaq) adını daşıyır. Bu ərazidə əvvəllar Bakı kəndlərinə məxsus qışlaq yeri olmuşdur.
Tarixi abidələri
Qoşaqışlaq kəndi və daş karxanası arasında e.ə. III-e.ə.II minilliklərə aid kurqanlar var. Qoşaqışlaq kəndində e.ə. III minilliyə aid yaşayış yeri vardır.
Vətən Müharibəsi Şəhidləri və Veteranları
thumb| Şəhidlər Bulağı
QoşaQışlaq kəndi 1-ci Qarabağ Müharibəsində 3 Şəhid vermişdir.
QoşaQışlaq Şəhidlərindən Hüseynov Şahid in wikipedia səhifəsindən götürülmüş şəkili göstəririk
thumb| Şəhid Şahid Hüseynov
Veteranlar
Mədəniyyəti
QoşaQışlaq kəndi Kurqanlar, Qayaüstü rəsmlər, Mağaralar, Quyular, Tağ evlər kimi tarixi abidələr ilə zəngin ərazidir.
thumb| İlk Tunc Dövrünə aid Mağara İlk Tunc dövrü nə aid Mağara dan Fotolar thumb|Mağaranın Girişi thumb|Qayaüstü rəsm thumb|Qayaüstü rəsm
Təhsil
QoşaQışlaq kəndi ərazisində 60 yerlik 2 saylı uşaq bağçası və 200 nəfərlik şagird tutumu olan 122 nömrəli orta məktəb fəaliyyət göstərir thumb|2 saylı Bağça thumb|2 saylı bağça thumb|122 Nömrəli Orta Məktəb
Səhiyyə
thumb|Səhiyyə məntəqəsi
Nectandra venulosa
(Nectandra venulosa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio hochstetteri
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
London Universitet Kolleci
London Universitet Kolleci — Londonun mərkəzində, Qover küçəsində  yerləşən London Universitetinin ilk və ən iri məktəbi.
Əsası 1826-cı ildə qoyulan və London Universiteti adlanan məktəb İngiltərədə yaradılmış üçüncü ali təhsil ocağı hesab olunur.
Kollec Britaniyanın "Universitetlərin Rassel Qrupu", "G5" adlanan elit universitetləri sırasına, Avropa Universitetləri Assosiasiyasına və Avropa Tədqiqat Universitetləri Liqasına daxildir. London Universitetinin digər məktəbləri ilə birlikdə, London Universitet Kolleci (LUK) Oksford və Kembric Universitetləri ilə yanaşı "Qızıl üçbucaq" adlı üçlük yaradır.
London Universitet Kollecinin ştatına 53 London Kral Cəmiyyəti, 51 Britaniya Akademiyası, 15 Kral Mühəndislik Akademiyası və 117 Tibb Elmləri Akademiyasının üzvləri daxildir. Ali məktəbin keçmiş və indiki tələbələri, fakültə üzvlərindən 29u Nobel mükafatına layiq görülmüşdür (fəxri məzunlar və elmi işçilər nəzərə alınarsa, 40 Nobel mükafatı laureatı). İki məzun və hal-hazırkı fakültə üzvlərindən biri Riyaziyyat üzrə Filds medalına layiq görülmüşlər.
Böyük Britaniya universitetləri arasında dövlət büdcəsindən maliyyələşən (araşdırmalara ayrılan büdcə hissəsindən) universitetlərin ilk üçlüyünə daxil olan LUK (UCL) son illərdə ABŞ-nin Yel Universiteti ilə birgə multidisiplinar əməkdaşlığa başlamışdır.right|250px|thumb|London Universitet Kollecinin binası|400px
Senecio bridgesii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mübariz Allahverdiyev
Həyatı
Allahverdiyev Mübariz Qasım oğlu 1942-ci il noyabrın 19-da Azərbaycan SSR Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin (DQMV) Xankəndi rayonunun Xocalı kəndində anadan olub. 1957-ci ildə Xocalı 7illik məktəbini əla qiymətlərlə başa vurduqdan sonra tam orta təhsilinin bir hissəsini Şuşadakı 1 saylı orta məktəbin 8-ci sinfində, sonra isə Xankəndidəki Nizami adına 4 saylı orta məktəbin 9–10-cu siniflərində davam etdirib.
1966-cı ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirdikdən sonra təyinatın doğma yurdu DQMV-ya götürüb, lakin Vilayət səhiyyə şöbəsinin müdiri Atayan onu işlə təmin etməkdən imtina edib və öz yaxınları dairəsində deyib ki, İrəvandan alınan xüsusi göstərişə görə onlar türkləri (azərbaycanlıları) işə götürməməlidirlər. 1966-cı ilin oktyabr ayının 4 — də o, çətinliklə Vilayətin ermənilər yaşayan Naxçıvanik kəndinə (ermənilər ora həkim vəzifəsinə getməkdən imtina edirdilər) ilk iş yerinə göndərilib. 1967-ci ilin iyul ayının 7-də Xankəndidə törədilən qanlı-faciəli hadisədən sonra (ermənilər nahaqdan həbs etdirdikləri Qarakəndli Ərşad müəllimi və Şuşa həbsxanasının azərbaycanlı sürücüsünü məhkəmə zalından çıxandan sonra Xankəndinin mərkəzində küçədə diri-diri yandırdılar) M.Q.Allahverdiyevi Qırxqız yaylaqlarındakı maldarlıq və qoyunçuluq fermalarındakı işçilərə tibb xidməti göstərməyə göndəriblər (erməni həkimlər bu vəzifəni yerinə yetirməkdən də imtina etmişdilər). 1968-ci ilin yanvar ayının 4 — də onun Naxçıvanikdəki iş yeri məqsədyönlü şəkildə ixtisara salınıb. O, məcburən, öz doğma yurdundan didərgin düşüb. 1968-ci ilin aprel ayında Türkmənistana gedib. Orada Daşhovuz (Dış Oğuz) Vilayətinin Köhnə-Ürgənc rayonunun "Leninqrad" kolxozundakı sahə xəstəxanasında baş həkim vəzifəsinə təyin edilib. O dövrdə Azərbaycan ziyalılarının Dağlıq Qarabağdan repressiyaya uğradılmasının bir variantı da belə olurdu.M.Q.Allahverdiyev 1968-ci il sentyabr ayının 1-də Aşqabadda Türkmənistan Dövlət Tibb İnstitutu nəzdində İxtisaslaşma kursu (6 aylıq) keçmiş və "Ümumi cərrahlıq" ixtisası üzrə vəsiqə almışdır (01.02.1969-cu il). O, 1969-cu ildən indiyə qədər ATU-nun insan anatomiyası kafedrasında çalışır. O, bu kafedrada assistentlikdən kafedranın professoru vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir.
Haşiyə: Keçən əsrin 60-cı illərinin ortalarında Silvi Kaputikyanın qondarma erməni "genosidinə" həsr olunmuş "Karvan hələ yoldadır – "Караван еще в пути" əsəri yenicə çapdan çıxmışdı və Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi ideyası bütün coşqunluğu ilə gündəmə gəlmişdi. Lakin o vaxtlar Azərbaycan SSR Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində işləyən dahi Heydər Əliyevin apardığı profilaktik təmizləmə işləri və 1969-cu il iyulun 14-dən isə Azərbaycan SSR KP MK-nın birinci katibi kimi yerinə yetirdiyi qlobal tədbirlər öz bəhrəsini verdi və 20 il müddətinə ermənilərin aşkardakı səsləri tam kəsildi. Bunun sayəsində həmin dövrdə həm Xankəndidə, həm də bütövlükdə DQMV-da azərbaycanlı ziyalıların sayı xeyli artdı, onların hüquqlarının qorunmasında ciddi dönüş yarandı. 1987-ci ildə Mixail Qorbaçovun əli ilə ulu öndərin Moskvada tutduğu yüksək vəzifədən uzaqlaşdırılmasından sonra ermənilərin səsinin üzə çıxmasına yenidən imkan yarandı. Torpaqlarımızın ermənilər tərəfindən işğalı, törətdikləri soyqırımı, bais olduqları qaçqınçılıq, məcburi köçkünçülük və didərginlik bundan sonra başlandı.
Pedaqoji fəaliyyət
M.Q.Allahverdiyev 1969-cu ilin fevral ayının 18-də N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun Böyük elmi şurasının qərarı ilə normal anatomiya kafedrasının müəllimi vəzifəsinə seçilib. 1970-ci ilin sentyabr ayının 11-də müsabiqə yolu ilə ATİ-nin insan anatomiyası kafedrasında assistent, 1973-cü ilin dekabr ayının 11-də baş müəllim, 1986-ci ilin noyabr ayının 3-də dosent, 2010-cu ilin dekabr ayında isə professor vəzifəsinə seçilib və hal-hazıra kimi ATU-nun insan anatomiyası kafedrasının professoru vəzifəsində çalışır. 1975–1982-ci illərdə Azərbaycan SSR-in "Televiziya verilişləri" studiyasında təşkil edilmiş "Tədris" rubrikası üzrə silsilə verilişlərdə "Anatomiya, fiziologiya, gigiyena" adlı layihə üzrə xüsusi proqram əsasında televiziyada orta məktəb şagirdləri üçün hər dəfədə 20 dəqiqəlik canlı dərslər aparmaq M.Q.Allahverdiyevə həvalə edilmişdir.
Elmi işləri
O, 1971-ci ildə kafedranın müdiri əməkdar elm xadimi, professor K.Ə.Balakişiyevin təqdimatı ilə kafedranın tədris hissə müdiri vəzifəsinə təyin edilib və 1990-cı ilə qədər 19 il bu vəzifəni yerinə yetirib. 1991-ci ilin iyul ayının 1-də Azərbaycan Tibb Universitetinin I müalicə-profilaktika fakültəsinin I – II kurslar üzrə dekan müavini vəzifəsinə təyin edilib, 1993-cü ilin fevral ayının 18-də isə ATU-nun elmi katibi vəzifəsinə keçirilib. 2001-ci ilin iyun ayının 28-dən ATU-nun İnternatura (diplomdansonrakı hazırlıq) şöbəsinin müdiri vəzifəsini yerinə yetirib, 2006-cı ilin sentyabr ayının 11-də pediatriya fakültəsinin dekan müavini vəzifəsinə keçirib, 2008-ci ildə ATU-nun rektorunun müşaviri vəzifəsinə təyin edilib və hazırda da həmin vəzifəni yerinə yetirir.
1999–2000-ci illərdə ATU üzrə "Bioetika, elm və texnologiyaların etikası" daimi Komissiyasının katibi olub.
Müxtəlif illərdə Moskvada İ.M.Seçenov adına I Moskva Dövlət Tibb İnstitutunda, Sankt-Peterburqdakı Meçnikov adına Sanitariya-Gigiyena İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsində, Hərbi Tibb Akademiyasında, Xarkov Dövlət Tibb İnstitutunda elmi ezamiyyətlərdə və ixtisasartırma kurslarında olub.
Professor M.Q.Allahverdiyev Azərbaycan Tibb Universitetinin ictimai həyatında yaxından iştirak edir. Belə ki, o, 1993-cü ildən ATU-nun Böyük elmi şurasının, həmçinin I müalicə-profilaktika fakültəsinin elmi şurasının üzvüdür, və hazırda ATU-nun rektorunun müşaviri, insan anatomiyası kafedrasının professoru, kafedra müdirinin elmi işlər üzrə müavini, eləcə də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının ATU-nun nəzdində təşkil etdiyi "biokimya", "insan anatomiyası", "patoloji fiziologiya", "farmakologiya, kliniki farmakologiya" ixtisasları üzrə FD 03.013 şifrli dissertasiya şurasının elmi katibi funksiyalarını yerinə yetirir.
1988–1993-cü illərdə Dağlıq Qarabağda erməni işğalçılarına qarşı elan olunmamış özünümüdafiə xarakterli müharibədə iştirak edib. Bakı şəhəri Xətai rayon Hərbi Komissarlığı tərəfindən ona "Müharibə veteranı" vəsiqəsi verilib, "Qarabağ Müharibə Veteranları Birliyi"nin, 2012-ci ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Xocalı soyqırımını Tanıtma"İctimai Birliyinin Ağsaqqallar Şurasının sədridir.
Təltifləri
1977-ci ildə tibb təhsili sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərə görə "Sosializm yarışının qalibi" döş nişanına, 1999 və 2009-cu illərdə elm, təhsil və yüksəkixtisaslı tibb kadrları hazırlığındakı xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin "Fəxri Fərmanları"na, 2002 və 2012-ci illərdə Azərbaycan Tibb Universiteti rektorluğunun "Fəxri Fərmanları"na, təşəkkür və mükafatına, 2007-ci ildə "Qızıl Qələm" mükafatına, 2010-cu ildə Azərbaycan Respublikasının "Əməkdar müəllimi" fəxri adına layiq görülməsi alimin fəaliyyətinin diqqətdən kənarda qalmamasının göstəricilərindəndir.
Milli-mənəvi dəyərlərimizi uca tutan şəfqətli Azərbaycan ziyalılarından olan M.Q.Allahverdiyev yüksək səviyyəli pedaqoqluq məharətinə, qayğıkeşliyinə, vətənsevərliyinə, təvazökarlığına, təmənnasızlığına, səmimiliyinə, mədəni rəftarı və məntiqli intellekt səviyyəsinə görə haqlı olaraq ATU-nun professor-müəllim heyəti və tələbələrinin hörmət və rəğbətini qazanıb. İki övladı var. Oğlu tibb üzrə fəlsəfə doktoru Qasımov Elnur ATU-nun ümumi cərrahlıq kafedrasının assistenti, qızı Qasımova Təranə "insan anatomiyası" kafedrasının assistentidir.
M.Q.Allahverdiyevin böyük qardaşı ATU-nun 1959-cu il məzunu Xocalının ilk həkim-stomatoloqu, "SSRİ səhiyyə əlaçısı" döş nişanına layiq görülmüş Allahverdiyev Zahid Qasım oğlu 1951–1954-cü illərdə, bacısı — Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinin məzunu Allahverdiyeva Ofelya Qasım qızı 1955–1958-ci illərdə, özü isə 1958–1960-cı illərdə Xankəndidəki Nizami Gəncəvi adına 4 №-li orta məktəbdə təhsil alıblar və həmin məktəbin məzunu olublar.
Həm bu ailənin, həm bütün xocalıların, həm də Malıbəyli Quşçular, Kosalar, Kərkicahan, Cəmilli və s. kimi ermənilər tərəfindən orta təhsil məktəbinə malik olmağa imkan verilməyən azərbaycanlılar yaşayan qonşu kəndlərin əhalisi üçün uzun illər yeganə elm, bilik, təhsil məbədinə çevrilən Nizami Gəncəvi adına 4 №-li tam orta məktəbin Sabunçu rayonunun Ramana qəsəbəsi ərazisində yeni binasının tikintisi məqsədilə ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyevin imzaladığı 30 dekabr 2012-ci il tarixli sərəncam hamı kimi onların da hədsiz sevincinə səbəb olmuş, qürur mənbəinə çevrilmişdir.
Gezər xan
Gezər Xan — əfsanəvi xaqan. "Abay Gesər" və ya Gesər (Kesər, Kezer) Xan, sovet mənbələrində Geser — türk, monqol və mibet, tungus əfsanələrinin qəhrəmanı. Reallaşdırdığı hücumlar və etdiyi qəhrəmanlıqlar uzun dastanlarda işlənmişdir. Tarixi bir şəxsiyyət olduğu iddia edilmiş, lakin isbat edilməmişdir. Möcüzəvi şəkildə atasız doğulmuşdur. Türk dastanlarındaki kimi yerin altına enmiş, oradan geri qayıtmağı bacarmışdır. Büke Beligte əsl adıdır. Səmadan tanrılar tərəfindən göndərildiyinə inanılır.
Gezər Dastanı
Tibet, buryat, butan, monqol versiyalarının hamısında ortaq motiv olaraq Geser fövqəladə bir doğumla dünyaya gəlir. Xor görülən və laqeydlik edilən uşaqlıq illərindən sonra hökmdar olar. Möhtəşəm qəhrəmanlıqlar etdikdən sonra ilk yoldaşını əldə edər. Sonrakı hissələrdə qövmünü, insan və fövqəlbəşər qaynaqlı müxtəlif xarici təhlükələrə qarşı müdafiə edər. Xalqını qurtarmaq üçün gizli bir aləmə səfər edər və daha sonra bu macəradan da müvəffəqiyyətli olaraq geri dönər. Bu vəziyyət dastanda ölüb dirilmə şəklində görünür.
Etimologiya
(Ges / Gəz / Kes / Kez) kökü. Gəzmək felindən törəmişdir. Monqol dilində gezeg, saç düyünü deməkdir.
Dyuk Universiteti
Tarixi
Dyuk Universitetinin tarixi Şimali Karolina ştatının Randolf qraflığında (hazırkı Triniti şəhəri) yerləşən Braun Məktəb Evinin təsis olunduğu 1838-ci ildən başlayır. Bu məktəbin adı Dyuk Universiteti adlandırılana qədər dörd dəfə dəyişir (Braun Məktəb Evi-1838–1841, Birləşmiş İnstitut Akademiyası-1841–1851, Normal Kollec-1851–1859, Triniti Kollec-1859–1924 və 1924-cü ildən Dyuk Universiteti).
1841-ci ildə Şimali Karolinada Birləşmiş Cəmiyyət İnstitutu və müqəddəs ata Brantli Yorkun rəhbərlik etdiyi bir qrup metodist və kvakerlər (İngiltərə və ABŞ-də kilsə mərasimlərini inkar edən xristian dini təriqətin üzvləri) tərəfindən təşkil olunan Braun Məktəb Evinin Birləşmiş İnstitut Akademiyası adlandırılması ilə bağlı xartiya buraxılır. Şimali Karolina ştatının Qanunvericilik Məclisi 1851-ci ildə akademiyanın Normal Kollec adlandırılması, 1853-cü ildə isə ona dərəcə verilməsi haqqında qərar qəbul edir. 1859-cu ildə məktəbin adı dəyişdirilərək Triniti Kollec adlandırılır, devizi isə "Bilik və Din" qəbul olunur.
1887-ci ildə Yel Universitetinin məzunu olmuş iqtisadçı Franklin Krouvel Triniti Kollecinin prezidenti təyin olunur. Krouvel tədris proqramlarını ciddi şəkildə nəzərdən keçirir.
Tütün sənayesi hesabına varlanan güclü və möhtərəm metodistlər – Vaşinqton Dyuk və Culian Kar adlı maqnatlar Triniti Kollecin inkişafı üçün böyük məbləğdə yardım edirlər. 1892-ci ildə Vaşinqton Dyuk və Culian Karın köməyilə Triniti Kollec Darem şəhərinə köçür. C. Kar hazırda Qərb Kampusunun yerləşdiyi ərazini kollecə hədiyyə edir. V. Dyuk isə qadınların kişilərlə bərabər şəkildə yerləşdirilməsi şərti ilə qızı Mariyanın şərəfinə adlandırılacaq qızlar yataqxanasının inşasına və fond yaradılmasına 100000 dollar ayırmağı təklif edir.
1894-cü ildə Con Kilqo kollecin prezidenti seçilir. Onun rəhbərliyi dövründə Dyuk ailəsinin Trinitiyə yatırımlarının məbləği xeyli artır. 1924-cü il dekabrın 11-də Vaşinqton Dyukun oğlu Ceyms Dyuk 40 milyon dollar məbləğində Etimad Fondunu təsis edir. Fondun illik gəliri Karolinada xəstəxanalar, uşaq evləri, metodik kilsə, üç kollec və Triniti Kolleci ətrafında universitet tikintisi üçün nəzərdə tutulur. Triniti Kollecinin prezidenti Con Kilqo kollecin adını dəyişərək Vaşinqton Dyuk və onun ailəsinin şərəfinə Dyuk Universiteti adlandırılmasını israr edir. Beləliklə, 1924-cü ildə kollec Dyuk Universiteti adlandırılır.
1903-cü ildən universitetdə tədris edilən mühəndislik ixtisası 1959-cu ildən müstəqil məktəb kimi fəaliyyət göstərir. Şimali Karolina ştatının keçmiş qubernatoru Terri Sanford 1969-cu ildə universitetin prezidenti seçilir. 1971-ci ildə burada Siyasi Elmlər və İctimaiyyətlə Əlaqələr İnstitutu təsis edilir, bir il sonra qadınlar üçün fəaliyyət göstərən kollec kişi və qadınlar üçün Liberal İncəsənət Kolleci adı altında Triniti ilə birləşdirilir. 1974-cü ildə universitetdə Meri Lu Vilyams adına Zənci Mədəniyyət Mərkəzi açılır. 1980-ci ildə Dyuk Universitetinin tibb, cərrahiyyə, pediatriya, mamalıq və ginekologiya şöbələrindən ibarət xəstəxanalarının tikintisi başa çatır.
Son illər ərzində Dyuk Universitetinin elmi-tədqiqat mərkəzi kimi nüfuzu artıb. 1993-cü ildə Dyukun 3 üzvü nüfuzlu Uilyam Louell Patnem riyaziyyat yarışmasında birinci yer tutaraq Birləşmiş Ştatlar və Kanadanın riyaziyyat üzrə ən yaxşı tələbə komandası adına layiq görülüb. Dyuk bu uğuru 1996 və 2000-ci illərdə də təkrarlayıb. Son on ilin doqquzunda Dyuk komandası Harvarddan sonra ilk üçlükdə yer tutan yeganə məktəbdir. 1992-ci ildən Dyukun beş tələbəsi Patnem təqaüdçüsü elan edilib. 1990-cı illərdə kampusun ərazisindəki tikinti işləri davam etdirilib. 1994-cü ildə universitetdəki Terri Sanford İctimai Siyasət İnstitutu yeni bina və yataqxanaya köçürülür. 1995-ci ildə Piter Nikolas adlı xeyriyyəçi Ətraf Mühitin Mühafizəsi Məktəbinə 20 milyon dollar yardım edir. Ceyms Dyukun qızı Doris Dyuk isə tədqiqatların aparılması məqsədilə universitetə 10 milyon dollar vəsait ayırır. 1996-cı ildə Robert Kolman fizika üzrə Nobel mükafatına layiq görülür.
1998-ci ildə Dyuk prezidenti Nan Keoheyn universitetin kapital yığımına dəstək üçün beşillik kampaniyaya başlayır. Dyuk uğrunda kampaniya 2003-cü ildə 2,36 milyard dollar vəsaitin toplanması ilə başa çatır. Bu kampaniya Amerikanın ali təhsil tarixində keçirilən kampaniyalar arasında miqyasına görə beşinci olur. 2004-cü ildə universitetin elmi tədqiqatlara sərf etdiyi xərclər 490 milyon dolları ötür, bu isə bir sıra mühüm irəliləyişlərə səbəb olur.
Dyuk Qlobal Səhiyyə Araşdırmaları Laboratoriyası ABŞ-nin infeksion xəstəliklərlə mübarizə üçün yeni vaksinlər, dərman preparatları və testlər hazırlayan dörd laboratoriyasından biridir. 2005-ci ildə universitetin üç tələbəsi Rods təqaüdçüsü adını alaraq, Dyuku ən çox təqüdçüləri olan ikinci universitet edib. Dyuk tarixində 40 tələbə bu təqaüdə layıq görülüb.
Müasir vəziyyəti
8610 akr (35 km²) ərazidə yerləşən Dyuk Universiteti 220 binaya malikdir. Onun 7200 akrı (29 km²) meşəlikdən ibarətdir. Universitetin ərazisi dörd əsas sahəyə – Qərb, Şərq, Mərkəzi kampuslara və Tibb Mərkəzinə ayrılıb. Bütün kampuslar bir-birilə avtobus xidməti vasitəsilə birləşir. Atlantik okeanının Bofort sahilində Dyukun 15 akrlıq (61000 m²) sahəsi var. Dyuk kampusundakı əsas ictimai əyləncə yerlərindən biri 1930-cu ildə yaradılmış 55 akrlıq (220000 m²) sahəyə malik Sara Dyuk bağıdır. 2005-ci il noyabrın 1-nə olan məlumata görə, Dyuk 2001-ci ilin fevralından 34 tikinti layihəsinə 835 milyon dollar sərf edib. Həmin vaxt Dyuk "Kamillik qurğusu" adlı beşillik strateji plan hazırlayıb. 2002-ci ildə başa çatdırılmış layihələrə biznes, hüquq, tibbi xidmət, ibadət məktəbi, yeni kitabxana, incəsənət muzeyi, futbol məşqləri üçün obyektlər, iki yaşayış binası, mühəndislik qurğuları, Göz İnstitutu, iki Genetik Araşdırmalar İnstitutu, Elmi Mərkəz və iki yeni Tibbi Araşdırmalar Mərkəzi daxildir.
Dyuk Universitetində bakalavrlar üçün Triniti İncəsənət və Elm, Pratt Mühəndislik, magistr və aspirantlar üçün isə Ali, Pratt Mühəndislik, Nikolas Ətraf Mühitin Mühafizəsi, Tibb, Tibb Bacısı, Hüquq, İlahiyyat, Fuqua Biznes, Sanford Dövlət Siyasəti məktəbləri mövcuddur. ötən onillikdə Dyuk təqaüdlərinin sayına görə ölkənin özəl universitetləri arasında altıncı yerə layiq görülüb. 2007-ci ildə Dyuk Universitetinin fondu 5,9 milyard dollar məbləğində qiymətləndirilib. Universitetin xüsusi tədris obyektlərinə bədii muzey, bir sıra dil laboratoriyası, Dyuk meşəsi, azad elektronlarda lazer, nüvə və dəniz laboratoriyaları daxildir. Dyuk həmçinin Milli Dəmiryolu Şəbəkəsinin aparıcı iştirakçılarından biridir və istedadlı uşaqlar üçün "İstedadın müəyyən edilməsi" kimi proqramların hazırlanması ilə məşğuldur.
Dyuk Universitetinin kitabxana sistemi 5,5 milyon cild kitabdan ibarət olmaqla ABŞ-nin ən iri özəl universitet kitabxanaları sistemindən biridir. Bu kitabxana Amerikanın bütün kitabxanaları arasında 29-cu yeri tutur. Burada 17,7 milyon əlyazma, 1,2 milyon ictimai sənəd, onlarca film və videoyazılar var. Uilyam Perkins Kitabxanasından başqa, universitetdə müstəqil idarə edilən Ford (biznes), Diviniti Məktəbi, Dyuk Hüquq və Tibbi Mərkəzi kitabxanaları mövcuddur. Kampusun ərazisində Uilyam Perkins Kitabxanasının 9 filialı var. Bundan əlavə, kitabxana sisteminə Biologiya və Ekologiya, Bostok, Xidmət Mərkəzi, Lili, Musiqi və s. kitabxanalar daxildir.
2005-ci ilin payızında açılan Naşer İncəsənət Muzeyi Dyuk Universitetinin Təsviri Sənət Muzeyini əvəz edib. Rafael Vinoli tərəfindən layihələndirilən Naşer İncəsənət Muzeyi Dyukun sənət əsərləri kolleksiyaçısı Raymond Naşerin şərəfinə adlandırılıb. Muzeydə Endi Varhol, Henri de Tuluz-Lotrek və Pablo Pikassonun sənət əsərləri daxil olmaqla 13 000-dən çox incəsənət nümunəsi qorunur.
Dyuk Universiteti tələbələrə 36 incəsənət və dəqiq elmlər təklif edir. Buraya II Proqramla əlavə edilmiş 46 ixtisas da daxildir. Tələbələr 3-ə qədər ixtisas seçə bilərlər. Bu ali təhsil müəssisəsinə daxil olan tələbələrin 80%-i incəsənət və dəqiq elmləri, qalanları isə Pratt Mühəndislik Məktəbini seçirlər. Dyuk Universitetinin tədris metodu "Kurikulum-2000" proqramının yenidən baxılmış versiyasına əsasən fəaliyyət göstərir. Bu, tələbələrin müxtəlif "elm sahələri" və "tədqiqat üsulları" ilə tanış olmalarına zəmanət verir.
Məşhur məzunları
Dyuk Universitetinin məzunları 2005–2006-cı illərdə ABŞ-nin milli universitetləri məzunları arasında üçüncü yeri tutub. ABŞ-nin keçmiş prezidenti Riçard Nikson, çilinin sabiq prezidenti Rikardo Laqos, ABŞ prezidenti Barak Obamanın şəxsi köməkçisi Reci Lav, eks-prezident Corc Buşun şəxsi köməkçisi Cared Vaynşteyn, Nazirlər Kabinetinin keçmiş üzvü və senator Elizabet Doul, eləcə də "Morqan Stanley və Pfizer"şirkətinin direktorları universitetin məşhur məzunlarıdırlar. Bundan əlavə, süni ürək implantasiyası əməliyyatını həyata keçirən ilk həkim Uilyam DeVraysın adı da məzunlar siyahısındadır. Universitetin tanınmış şəxsləri siyahısına 2003-cü ildə kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüş Piter Aqr da daxildir. Birləşmiş Ştatların keçmiş ədliyyə naziri, baş prokurorun müavini və Bill Klintonun prezidentlik illərində Hüquq Məsləhətxanası İdarəsinin rəhbəri vəzifəsində çalışmış III Volter Dellincer, 1992-ci ildə Lourens Olivye mükafatına layiq görülmüş yazıçı-dramaturq Ariyel Dorfman, Klinton və Corc Buş dövründə Milli Təhlükəsizlik Şurasının üzvü Piter Fiver də daxildirlər. Universitetin məzunu Devid Gergen prezidentlər Riçard Nikson, Cerald Ford, Ronald Reyqan və Bill Klintonun müşaviri olub. Bill Klintonun prezidentliyi dövründə Azadlıq Medalı ilə təltif edilən Con Hop da Dyuk Universitetinin məzunudur. Nobel mükafatının 19 laureatının universitetlə bilavasitə bağlılığı var.
Hazırda Dyuk Universitetində 6340 tələbə və 7117 doktorant təhsil alır. Onların 40%-ni ABŞ-nin 50 ştatından və dünyanın 106 ölkəsindəki etnik azlıqlardan olan tələbələr təşkil edir. Universitetdə 2877-yə yaxın professor-müəllim heyəti çalışır. ABŞ-nin digər universitetləri kimi, bu qədim ali təhsil ocağı da öz elmi nailiyyətləri ilə dünyada seçilir. Dyuk Universiteti müasir elm mərkəzi olmaqla yanaşı, qotik üslubda inşa edilmiş binaları ilə turistləri cəlb edən və dövlət tərəfindən qorunan tarixi abidədir.
Reytinqi
"ABŞ xəbərləri və dünya hesabatı"na (U. S. News & World Report) əsasən, 2009-cu ildə "Amerikanın ən yaxşı məktəbi" nominasiyasında Dyuk Universitetinin Tibb Məktəbi tədqiqatlar sahəsində 6-cı, Hüquq Məktəbi isə 10-cu yeri tutub. Universitetin siyasi elmlər, sosiologiya, tarix, iqtisadiyyat və mədəni antropologiya departamentləri də ABŞ universitetləri arasında tez-tez əsas 20-likdə yer alırlar.
Sərbəst güləş üzrə SSRİ çempionatı 1964
XX Sərbəst güləş üzrə SSRİ çempionatı 1952-ci ilin 5 — 7 iyun aralığında (ən yüngül, yüngül, orta və ağır çəki dərəcələri) Orconikidzedə və 2 — 14 iyun aralığında (yüngül, yarım yüngül, yarım orta və yarım ağır çəki dərəcələri) isə Bakıda baş tutan yarışma.
Qoyunboğan
Azərbaycanda qoyunboğanın 3 növü təbii halda yayılmışdır. Gülçülükdə əsasən qoyunboğanın aşağıdakı 3 növündən istifadə olunur. Kletroşəkilli qoyunboğanın (L. clethroides) hündürlüyü 130 sm-ə çatır. Ağ rəngli çiçəkləri sallaq salxımlara toplanmış kol bitkisidir. Xal-xal qoyunboğan (L.punctata) əvvəlki növdən alçaq boyu ilə fərqlənir. Bu bitkinin hündürlüyü 70 sm-ə qədər çatır. Xal-xal qoyunbağının çiçəkləri sarı, ləçəklərin oturacağı qırmızıdır.
Növləri
[[SS 2 (*
Maddələrin aqreqat halı
thumb|420px|Maddənin aqreqat hallarının dəyişməsi Maddənin aqreqat halları ( 'toplaşma')  — Maddələr əsasən dörd aqreqat halında olur: bərk, maye, qaz və plazma. Maye və bərk hallar həmçinin kondensləşmiş hal adlanır. Bu və ya digər aqreqat halının mövcudluğu maddəni təşkil edən hisəciklərin təbiətindən və onların qarşılıqlı təsir xarakterindən asılıdır.maye öz formasını asanlıqla dəyişir,həcmini isə sabit saxlayır.Qazların xüsusi hecmi yoxdur,verilen bütün həcmi tutur.
Mayedə hissəciklər arasındakı məsafə əksər hallarda bərk maddələrə nisbətən böyük, cazibə qüvvələri isə nisbətən zəif olur. Maye aqreqat halı öz təbiətinə görə müəyyən quruluşa malik olan bərk və heç bir quruluşu olmayıb, nizamsız hərəkətdə olan hissəciklərdən ibarət qaz aqreqat halları arasınd aralıq yer tutur. Mayelər üçün müəyyən həcmin olması və formanın olmaması xarakterikdir.
Maye maddə buxarlanma, qaynama nəticəsində qaz halına keçir. Bu halda hissəciklər arasındakı məsafə mayedə olduğundan daha çox artaraq, onların öz ölçülərinə nisbətən bir neçə dəfə böyük olur. Buna əsasən hissəciklər arasındakı qarşılıqlı təsir qüvvələri daha artıq zəifləyir. Bu halda isə hissəciklər öz yerlərini sərbəst surətdə dəyişə bilir.
Maddənin dördüncü halı da mövcuddur. Çox yüksək temperaturlarda maddələr ionlaşmış qaza - plazmaya çevrilir. Maddənin "plazma" adlanan bu halını yerlərini fasiləsiz dəyişən elektron, ion, atom və hətta nüvələrin qarışığı təşkil edir. Temperaturu 10000-100000 0C-yə bərabər olan plazma "soyuq", 1000000 0C-yə qədər olan plazma isə "qaynar" plazma adlanır. Axırıncı halda dur plazmada neytral atomlar olmur. O yalnız elektron, ion və atom nüvələrinin qarışığından ibarət olur. Buna görə də, plazma elektroneytral olsa da, o, elektron və ion keçiriciliyinə malik olur.
Maddələrin aqreqat halının xassələri
Ərimə - maddənin bərk kristal haldan maye hala keçməsidir.
Ərimə temperaturu - kristal maddənin maye hala keçdiyi temperaturdur. Oksigen qazı üçün ərimə temperaturu -219 °C, buz üçün 0 °C, dəmir üçün 1535 °C-dir. Həcm və formasını saxlamaq bərk cisimlərin əsas xassəsidir.
Xüsusi ərimə istiliyi - ərimə temperaturunda bir kiloqrqm bərk kristal maddəni mayeyə çevirmək üşün lazım olan eneryidir, λ (lambda) hərfi ilə işarə olunur və BS-də ölçü vahidi 1C/kq-dır. Yəni ərimə temperatundakı 1 kq bərk kristal maddənin daxili enerjisi həmin temperaturdakı mayenin daxili enerjisindən azdır. Ona görə də maye kristallaşan zaman bərkimə temperaturunda bu qədər enerji ayrılır. Xüsusi kristallaşma istiliyi - bərkimə temperaturunda 1 kq mayenin kristallaşması zamanı ayırdığı enerjidir. Xüsusi kristallaşma istiliyi xüsusi ərimə istiliyinə ədədi qiymətcə bərabərdir.
Amorf maddələr - zərrəcikləri nizamsız yerləşmiş bərk cisimlərdir və onların birqiymətli ərimə temperaturu yoxdur, temperatur yüksəldikcə maddə tədricən maye hala keçir.
Mayelərin əsas xassəsi - həcmini saxlayıb formasını asanlıqla dəyişməkdir. Qazların əsas xassəsi - həcm və formasını saxlamamasıdır,onlar verilən həcmi tamamilə tutur.Temperatur yüksəldikcə maye zərrəciklərinin istilik hərəkəti enerjisi və həm də buxarlanma sürəti yüksəlir. Qaynama - maye daxilində baş verən intensiv buxarlanma hadisəsidir. Xüsusi buxarlanma istiliyi - verilmiş temperaturda vahid kütləli mayeni buxara çevirmək üçün lazım olan istilik miqdarıdır,L ilə işarə olunur,BS- də ölçü vahidi 1C/kq-dır. Kondensasiya - maddənin qaz haldan maye hala keçməsidir. Xüsusi kondensasiya istiliyi - verilmiş temperaturda 1 kq buxarın mayeyə çevrilməsi zamanı ayrılan enerjidir və ədədi qiymətcə xüsusi buxarlanma istiliyinə bərabərdir. Qaynama başladıqdan sonra xaricdən verilən istilik miqdarı mayenin temperaturunu yüksəltməyə deyil mayenin buxarlanmasına sərf olunur. Qaynama temperaturu - mayenin qaynadığı temperatura deyilir. Məsələn oksigen qazının qaynama temperaturu -193 °C-dir, su isə 100 °C-də (normal atmosfer təzyiqində) qaynayır. Sublimasiya - bərk cismin maye hala keçmədən qaz halına keçmə prosesidir.
Desublimasiya - maddənin qaz halından maye hala keçmədən bərk hala keçmə prosesidir. Maye tamamilə buxara çevrildikdən sonra möhkəm qapalı qabda istilik verməni davam etdirsək istilik hərəkət enerjisi böyük olan molekullar bir-biri ilə toqquşmada bir və ya bir neçə elektronunu itirir. Nəticədə mənfi yükə malik elektron və müsbət ion yaranır.
Plazma - qismən və tamamilə ionlaşmış elə qazdir ki, orada müsbət və mənfi yüklərin miqdarı eynidir. Aşağı temperaturlu plazmalar da mümkündür. Plazmanın temperaturu təxminən 0 Kelvindən (bu zaman plasma kristal halda olur) 108 Kelvindədək dəyişir. Qalaktikamızı təşkil edən maddənin 99%-i plazma halındadır.
Aşağı istilikli hallar
Fotonik maddə Fotonik maddədə, fotonlar kütlələri varmış kimi davranır və bir-birləri ilə əlaqəyə girirlər fotonik maddə molekulları belə oluşdura bilir. Bu vəziyyət kütlələri olmaması və əlaqəyə girməməsi kimi ümumi xüsusiyyətlərinə qarşıdır. Qəribə maddə Qəribə maddə, Tolman-Oppenheimer-Volkoff sərhəddinə yaxın (təqribi 2-3 günəş kütləsi) bəzi neytron ulduzları içində olabilən kuark maddənin bir növüdür. Aşağı enerji vəziyyətində davamlı ola bilər.
Yüksək enerjili hallar
Quark-gluon plazma
Quark-gluon plazma, nəzəri zərrəciklərin gluonlar dənizində sərbəstcə hərəkət edə bildiyi vəziyyətə deyilir.
Quark-gluon plazma 2000-ci ildə CERN də kəşf edildi.
NATO kod adı
NATO kod adları — Sovetlər İttifaqı (müasir Rusiya), Çin və nadir hallarda digər ölkələrin hərbi və aviasiya texnikasını adlandırmaq üçün NATO-nun istifadə etdiyi adlar.
Kod adları müəyyən qayda ilə ingilis dilindəki sözlərdən təyin edilərək, silahların rəsmi-qəliz adlarından fərqli olaraq, çox asan və dəqiq başa düşməni təmin edir. Adların verilməsi Hava Standartlaşdırmalarının Koordinasiya Komitəsi (Air Standardization Coordinating Committee-ASCC) tərəfindən yerinə yetirilir. Bu komitəyə ABŞ, Böyük Britaniya, Kanada, Avstraliya və Yeni Zelandiya daxildir.
Adlandırma qaydaları
NATO kod adlandırmasında hər bir texnika daxil olduğu növün ingilis dilində adının baş hərfinə uyğun olaraq başlayır.
Nəmə
Etimologiya
(Nə / Na / Ye / Ya) kökündən törəmişdir. Monqolcada qarışdırmaq, əlavə etmək mənaları ehtiva edir. Nə, ney kimi bir varlığı sual yolu ilə işarə edən sözlərlə eyni kökdən gəlir. Qədim monqolcada Nama / Neme / nomu, qədim türkcəde cumsan / Yomsa, buryatcada Nomo, Moqur dilində nomu sözləri ilə tunquscada Nume, mançjur dilində nəm istilik, səssizlik, yüngüllük bildirir. Nime isə tunqus dilində buynuz anlayışı ilə də əlaqəlidir. Monqol Neme (Türkçe Yemə / Ceme) artma, çoxalmaq mənaları daşıyır. Tunqus-mançjur dillərində Nime ziyarət etmək (yoxlamaq) mənası da daşıyır.
Solmaz Məhərrəmova
Məhərrəmova Solmaz Səttar qızı — etnoqraf-alim, əməkdar mədəniyyət işçisi, tarix elmləri doktoru.
Həyatı
Azərbaycan Respublikasının Laçın şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universiteti tarix fakültəsini bitirmişdir.
1980-1992-cı illərdə Laçın Rayon Tarix-diyarşünaslıq Muzeyinin direktoru vəzifəsində işləmişdir. Hazırda AMEA Arxeologiya, Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsində çalışır.
Yeni Azərbaycan Partiyas ı Qadınlar Şurasının Laçın Rayon təşkilatının sədridir.
Elmi fəaliyyəti
1995-ci ildə "Azərbaycan kəndində müasir mədəni-məişət prosesləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş, tarix elmlər namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.
2011-ci ildə "XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində Kiçik Qafqazın cənub-şərq bölgəsinin tarixi etnoqrafik tədqiqi (Zəngəzur, Cəbrayıl və Cavanşir qəzalarının materialları əsasında)" mövzusunda Ermənistanın işğalına məruz qalmış Laçın, Qubadlı, Zəngilan, Kəlbəcər, Cəbrayıl və Füzuli rayonlarının maddi və mənəvi mədəniyyətinə həsr olunmuş doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.
2007-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə ilk dəfə böyük tirajla nəşr edilmiş və respublikamızın elmi ictimaiyyəti tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş üçcildlik "Azərbaycan etnoqrafiyası"nın müəlliflərindən biri və redaksiya heyətinin üzvüdür.
Üç monoqrafiya, 150-dən çox, o cümlədən xarici ölkələrdə (Rusiya, Türkiyə, Gürcüstan, Ukrayna, Qazaxıstan) nəşr edilmiş elmi məqalələrin, habelə muzey işinə aid bir neçə metodiki tövsiyənin həmmüəllifi, Azərbaycan, rus və ingilis dillərində yüksək poliqrafik tərtibatla nəşr edilmiş "Qəbələnin tarixi", "Qəbələnin etnoqrafiyası" və "Qəbələnin folkloru" adlı kitablar toplusunun, 2017-ci ildə Moskvada rus dilində çapdan çıxmış "Azərbaycanlılar", habelə  bu yaxınlarda nəşrə təqdim edilmiş "Qarabağın etnorafiyası" adlı fundamental əsərlərin  əsas müəlliflərindən biridir.
Onun rəhbərliyi altında 4 nəfər dissertasiya yazmış və hazırda dissertanlardan biri müdafiə ərəfəsindədir.
AMEA Arxeologiya, Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutunun Elmi Şurasının, Azərbaycan Respublikası Elmi Tədqiqatların Əlaqləndirmə Şurası “Arxeologiya, Etnoqrafiya və Antropologiya İxtisasları üzrə Elmi Şuranın, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında AAK-ın "Tarix və siyasi elmlər" üzrə ekspert şurasının üzvü,, AMEA  A.A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərən ED 30 Dissertasiya Şurasının üzvü, AMEA Arxeologiya,  Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutunun Qadınlar şurasının sədridir.
Azərbaycan etnoqrafiya elminin və milli-mənəvi dəyərlərimizin təbliğində və geniş yayılmasında fəal iştirak edərək radio və televiziya kanallarının təşkil etdiyi verilişlərdə vaxtaşırı çıxışlar etmiş, AzTV-nin çəkdiyi "Yun hörgüsü-keçə sənəti", "Spase" kanalının 2 seriyalı "Azərbaycan xalq rəqsləri", "Lider" kanalının "Novruz çərşənbələri" adlı elmi-populyar filmlərində məsləhətçi-mütəxəssis-etnoqraf kimi çəkilmişdir. Bir sıra beynəlxalq simpozium və konfranslarda etnoqrafiya elminin problemlərinə dair maraqlı çıxışlar (onlayn) etmişdir.
Təltif və mükafatları
2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar mədəniyyət işçisi" fəxri adını, iki dəfə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Respublika Ağsaqqallar Şurasının, "Vətən eşqi" qəzetinin, Laçın Rayon Mədəniyyət və Turizm Şöbəsinin, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İctimai Elmlər Bölməsinin, AMEA Arxeologiya, Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutunun, AMEA Azad Həmkarlar Komitəsinin Fəxri fərmanları, "Yeni şans" və "Azərbaycan əsgəri" qəzetlərinin fəxri diplomu, "Mediya Araşdırma" və "Azərbaycan və Avropa"nın layihəsi əsasında "Azərbaycan ziyalısı" fəxri diplomu, "Qafqaz-Media" İctimai Birliyinin təsis etdiyi "Xarı Bülbül" medalı, həmçinin pul mükafatları və təşəkkürlər almışdır.
Fransua Meninski
Fransua Menien — Fransız şərqşünası.
Həyatı
Fransua Menien 1623-ci ildə Lotaringiyada anadan olmuş, 1698-ci ildə Vyanada vəfat etmişdir.
Hüdudsuz (Nik Vuyiçiç)
Hüdudsuz: İnanılmaz gözəl həyata çağırış — Nik Vuyiçiçin psixoloji-motivasiya mövzusunda yazdığı əsər.
Məzmun
Nik Vuyiçiç – Dünyaca məşhur motivasiya ustası, bestseller kitablar müəllifi. Əlsiz-ayaqsız doğulmağına baxmayaraq, iki ali təhsil alıb, qolf oynayır, dənizdə üzür, sörfinqlə məşğul olur, kompüterdə yazır, bir sözlə, dolğun həyat yaşamağı bacarır. Kitabları və çıxışları sayəsində milyonlarla insanın ümid mənbəyi olmuşdur. Xoşbəxt ailəsi var, iki uşaq atasıdır. Tanrıya sual verdim ki, məni niyə belə yaratdın? Dedi: Mənə güvən! Nik bu dünyada Tanrının insan həyatı üçün cızdığı plana inanmağı hər şeydən üstün tutur. O, Tanrının hər bir insan övladına bəxş etdiyi hüdudsuz sevgi və gücü anlamaqla fiziki məhdudiyyətinin yaratdığı bütün çətinliklərin, dərin psixoloji sıxıntıların öhdəsindən gəlmiş və inanılmaz xoşbəxt həyat yaşamağa nail olmuşdur. İndi o, sənin də eyni hissləri yaşamağını, həyatdan heç zaman əlini üzməməyini, daim gələcəyə ümidlə baxmağını istəyir. Nik bu kitabda yaşam boyu qarşına çıxacaq maneələrə inamla və cəsarətlə sinə gərməyin üçün öz çətin qazanılmış təcrübələrini səninlə bölüşəcək. Həyatda üzləşdiyin problemlərin necəliyindən asılı olmayaraq, Nikin bu inam və cəsarət dolu sözləri, eləcə də əlsiz-ayaqsız olmağına baxmayaraq, həyata bu qədər pozitiv münasibət bəsləməsi sənin həyatını dəyişəcək, öz arzularına qoyduğun məhdudiyyətlərdən səni xilas edəcək. Axı Tanrımız hüdudsuzdur...
Tərcümə və nəşr
Kitab Namiq Bağırlı tərəfindən azərbaycan dilinə tərcümə olunub və 2016-cı ildə Parlaq İmzalar nəşriyyatı tərəfindən Bakıda nəşr olunub.
Uşaqyeyən fəvvarəsi
Uşaqyeyən fəvvarəsi (Kindlifresserbrunnen) — İsveçrənin Bern şəhərinin Kornhausplats meydanında fəvvarə. XVI əsrə aid məşhur Bern fəvvarələrindən biri sayılır və 1983-cü ildə Bern Köhnə şəhərinin tərkib hissəsi olaraq UNESCO-nun Dünya Mədəniyyət Mirasları siyahısına daxil edilmişdi.
Tarix
Əvvəllər fəvvarə "Platsbrunnen" adı ilə tanınırdı, lakin 1666-cı ildə o özünün indiki adını qazanmışdır. Uşaqyeyən fəvvarəsi çılpaq uşağı udan nəhəng-adamyeyəni təsvir edir. O əlində digər uşaqlar ilə dolu bir çanta saxlayır. Nəhəng divin başında Orta əsrlərdə yəhudilər tərəfindən güc yolu ilə geyinilən uzun papaq yerləşir. Bu fakt daha sonralar sakinlər arasında nəhəng-adamyeyən fiqurunun yəhudilərə istinad etməsinə və onların ritual cinayətlərinin xatırlatması kimi bir sıra fərziyyələrə səbəb oldumdur. Başqa nəzəriyyəyə əsasən, fəvvarədəki heykəl Yunan mifologiyasındakı Xronos tanrısını təcəssüm edir.
Çox güman ki, bu itaətsiz uşaqları qorxutmaq üçün istifadə edilmiş bir növ mifik fiqurdur. Sütunun aşağı hissəsinə, üzərində silahlı ayıların yürüyüşü təsvir olunan friz quraşdırılmışdır.
Məhz bu fəvvarə İsveçrə yazıçısı Jak Şessenin L’Оgrе ("Adamyeyən") adlı romanının yaradılmasında mühüm rol oynamışdı. 2007-ci ildə heykəl postamentdən çıxarılaraq tamamilə bərpa edilmişdi. Mətbuatda uzun müddət restavrasiya işlərinin 500 000 franka həyata keçirildiyi barədə çoxlu yanlış və şişirilmiş məlumatlar verilmişdi.
Despotizm
Despotizm (, despotismós) vahid bir qurumun mütləq hakimiyyətlə hökm sürdüyü idarəetmə formasıdır. Normalda həmin qurum fərdidir, despotdur; lakin (avtokratiya da olduğu kimi) müəyyən qruplara hörmət və hakimiyyəti məhdudlaşdıran cəmiyyətlər də despotik adlanırdı.
Danışıq dilində despot sözü xalqa, təbəələrə və ya tabeliyində olanlara zülm etmək üçün öz güc və səlahiyyətlərindən istifadə edənlərə alçaldıcı şəkildə aid edilir. Daha dəqiq desək, bu termin çox vaxt dövlət və ya hökumət başçısına şamil edilir. Bu mənada o, tiran və diktator terminləri ilə əlaqəli olan aşağılayıcı mənalara bənzəyir.
Etimologiya
Despot sözünün kökü yunan dili ndə despotes sözündəndir ki, bu da “ağa” və ya “güc sahibi” deməkdir. Bu termin tarix boyu bir çox hökmdarları və hökumətləri təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Bu, Qədim Misir Firon ları tərəfindən həyata keçirilən mütləq səlahiyyət və hakimiyyəti, Bizans saraylarında zadəganlığı ifadə edir, Bizans vassal dövlətlərinin hökmdarlarını göstərir və Bizans imperatorları üçün bir titul hesab olunurdu. Bu və digər yunan və ya yunan təsirli kontekstlərdə bu termin aşağılayıcı deyil, şərəf kimi istifadə edilmişdir.