cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ağa Yaqub Erməni
Yaqub Markaryan- Ağa Yaqub Erməni, Aqa Yaqub Erməni Mirzə Yaqub Erməni və ya Ağa Yaqub İrəvani kimidə tanınan Gürcüstan ermənilərindən olan Fətəli şah Qacar hərəminin saray xocalarından və şah hərəmxanasının naziri idi.O, sarayda pul oğurlamaqına görə Rusiya səfirliyinə sığındı.O, İranda müsəlman olmuş gürcü qadınların siyahısın Rusiyanın İrandakı səfiri Aleksandr Qriboyedova verdi ki səfirliyə gətirilsinlər. Ağa Yaqub Erməni bu qadınları ki müsəlmanlar ilə evlənib və övladları var idi əsir adlandırıb və Qriboyedovdan istəyirdi onları Gürcüstana qaytarsınlar.Tehran əhalisinin istəyi ilə ki rəhbərləri Mirzə Məsih Müctəhid Tehrani idi Qriboyedov bu müsəlman olmuş gürcü qadınları səfirlikdən azad edib və Ağa Yaqub Ermənini də qovdu. Ağa Yaqub Erməni qəzəbli əhalinin tərəfindən öldürüldü.
Kinon qalası
Kinon qalası ( və ya ) — Talış dağlarındakı Yuxarı Nüvədi kəndinin arxasında yerləşən memarlıq abidəsi.
Tarixi
Əfsanəyə görə, Xürrəmi hərəkatının geniş vüsət aldığı IX əsrdə yerli başçıların və sərkərdələrin qızları və həyat yoldaşları bu qalada düşməndən gizlənirlərmiş.
Avatar: The Last Airbender – Into the Inferno
The Last Airbender – Into the Inferno, Avropada Avatar: The Legend of Aang – Into the Inferno kimi bilinir — Avatar: Aanq haqqında əfsanə cizgi serialın üçüncü mövsümün (Üçüncü kitab: Od) əsasında yaradılmış Wii, Nintendo DS, PlayStation 2 və Xbox 360 üçün videooyun. Avatar: The Last Airbender videooyunun trikvelı.
Biak adası
Ada Yeni Qvineyadan cənub-şərqdə, Supiori adasından cənub-şərqdə, Çerdravasix körfəzinin daxilində yerləşir. Adanın sahəsi 1904,3 km²; sahil xətdinin uzunluğu 230,8 km -dir.
Adanın cənub sahillərində Biak şəhəri yerləşir. Əhalisinin əksəriyyətini melayneziyalılar təşkil edir. Əhali xristian dininə etiqat edir.
Adada Frans Kaisiepo hava limanından Cayapura və Cakartaya bir başa reyslər təşkil edilir.
Serbiya macarları
Serbiya macarları — Serbiya Respublikası ərazisində yayılmış çox saylı milli azlıq.
Sayları
Ümumi sayları 293 299 nəfər təşkil edir. Bu isə ümumi əhalinin 3,9 % bərabərdir (2002-ci ilin siyahıya alınmasına görə). Macarıstandan xaricdə 5-ci ən böyük macar icmasıdır. Bununla yanaşı macarlar ABŞ, Rumıniya, Slovakiya və Kanadada böyük bir milli icma təşkil edirlər. ABŞ və Kanadada yaşayan macarlar dağınıq yayılmasını və assimilyasiya olunmasını nəzərə alaraq, Serbiya macarları dünya miqyasında üçüncü ən böyük macar icması sayıla bilər. Bununla belə Serbiya macarlarının sayında azalma müşahidə edilir
thumb|left|200px|Macarların Voevodina vilayətində yayılma xəritəsi thumb|left|200px|Voevodina macarları milli geyimdə. Serbiyada macarlar ölkənin şimalında, muxtar Voevodina vilayətində yayılmışdır. Bu ərazi Macarıstanla sərhəddə yerləşir. Bu baxımından bu ərazidə yayılmış macarları diaspor deyil, irrident icma hesab etmək daha düzgün olar. 1920-ci ilə qədər alman azlıqlarının dəstəyi ilə macarlar uzun müddət Avstriya-Macarıstanın tabeçiliyi altında olan Voevodinada etnik iyerarxiyada üst sıraları əlində saxlayırdı. Voevodinanın institusional macarlaşdırılması onunla nəticələnir ki, ölkənin digər ərazilərindən bura macarlar köç edir. Üstəlik yerli serb və almanların assimilyasiyası baş verir. 1910-cu il siyahıyua alınmasına görə serblər Voyevodinanın cəmi 33,8 %-ni, macarlar — 28,2 %, almanlar isə 21,4 %-ni təşkil edirdi. 1920-ci ildən sonra (Trianon sülh müqaviləsi) macarlar kütləvi çəkildə ölkəni tərk etmək məcburiyyətində qalırlar. Bununla da digər xalqların assimiliyasiyası dayanır.
Ancaq bununla belə İkinci Dünya müharibəsi sonrasında Serbiyadakı macarların sayı çox əhəmiyyətli dərəcədə idi. 1948-ci il siyahısına alınmağa görə Serbiyada 433,7 min macar yaşayırdı (üstəlik 428,9 min nəfəri Voevodinada cəmləşmişdi.).
1991 və 2011-ci illərdə Serbiya macarlarının sayında azalma müşahidə edilmişdir. Belə ki, sayları 340,8 min nəfərdən 253,899 nəfərə qədər azlmışdır. Bu isə 87 min nəfərdir ki, ümumi sayının 27 % edir. Bu müddətcə Voevodinada macarların faiz nisbəti 16,9 %-dən 13,0 % qədər azalır.
Burada yaşayan macarlar güclü şəkildə öz üzərində serb mədəniyyətinin və dilinin təsirini hiss edir. Onların qeyri rəsmi paytaxtları Subotiça hesab edilir. Hansı ki, macarlar ümumi əhalinin 38 % təşkil edir.
Macar milli şurası
2014-cü ilin oktyabrında Macar milli şurasına seçkilər keçirilmişdir
Sumqayıt Dövlət Universitetinin nəzdində Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci
Sumqayıt Dövlət Universitetinin nəzdində Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci - Azərbaycan Respublikasi Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olan orta ixtisas təhsilli subbakalavr mütəxəssislərinin  hazırlanmasını həyata keçirən  tədris müəssisisədir.
Tarixi
Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci 1959-cu ildən fəaliyyət göstərən Sumqayıt Texnologiya Texnikumunun bazasında yaradılmışdır.
Müəssisənin ilk adı Sumqayıt Texnologiya Texnikumu, sonra Sumqayıt Kimya Texnologiya Texnikumu olmuş, 1992–ci ildən  yenidən  Sumqayıt  Texnologiya  Texnikumu adlandırılmışdır.
Azərbaycan Respubikası Nazirlər Kabinetinin 26 avqust 2002-ci il tarixli, 140 saylı qərarı və Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 3 sentyabr 2002-ci il tarixli 878 sayli əmri  ilə  Sumqayıt Texnologiya Texnikumunun adı dəyişdirilib Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci adlandırılmışdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinim 3 fevral 2016-cı il tarixli, 30 nömrəli qərarının icrası barədə Azərbaycan Respublikası Təhsil nazirinin 04.03.2016-cı il tarixli, 130 nömrəli əmrinə əsasən Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci Sumqayıt Dövlət Universitetinin nəzdinə verilmişdir.
Sumqayıt Dövlət Texniki Kolleci 2005–ci ildə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilmiş, Ədliyyə Nazirliyində 1105-A1-420 saylı 27.05.2005-ci il tarixli şəhadətnamə ilə qeydiyyata alınmış nizamnaməsinə və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 14 yanvar  2011-ci il tarixli, 7 nömrəli qərari ilə təsdiq edilmiş “Orta ixtisas təhsili müəssisənin numunəvi nizamnaməsi”nə uyğun olaraq  fəaliyyət göstərir.
Maddi-texniki bazası
Kollec Sumqayıt şəhəri, Heydər Əliyev prospekti 37 ünvanında yerləşir. Kollecin əsas tədris binası 3 mərtəbəli, köməkçi tədris binası 2 mərtəbəli binadan ibarətdir. Kollecin 3 mərtəbəli tələbə yataqxanası vardır. Kollec layihəyə əsasən kompleks təhsil müəssisədir. Kollecin kompleksinə 1 ədəd 3 mərtəbəli, 1 ədəd 2 mərtəbəli tədris binası, 1 ədəd 3 mərtəbəli tələbə yataqxanası, 1 ədəd mətbəx, idman zalı, mini futbol meydançası, voleybol meydançası, 1 ədəd gözətçi otağı daxildir.
İxtisaslar
Sumqayıt Dövlət Texniki Kollecində 2016-2017–ci tədris ilində 13 ixtisas üzrə əyani şöbədə təhsil verir.
Kollecdə dərslər 2 növbəli olmaqla həftənin l-V  günləri keçirilir. Kollecdə dərslər ümumillikdə 35 auditoriya, o cümlədən 2 laboratoriya, 17 fənn kabinetində və idman zalında tədris olunur.
Əlaqələr
Kollecdə istehsalat təcrübələri bağlanmış müqavilələrə əsasən ARDNŞ “Azərkimya“ İstehsalat Birliyinin Etilen Polietilen zavodu, AMEA Polimer Materialları İnstitutu, Sumqayıt Sərnişin ASC, Sumqayıt şəhəri “Şimal” Regional Elektrikşəbəkə, Sumqayıt Təhsil Şöbəsi, Sumqayıt şəhər “İnter Tekstil” ASC, ”Nursoft“ MMC müəssisələrində keçirlir.
Lənkəran qalası
Lənkəran qalası — Lənkəran rayonu ərazisində yerləşən tarixi memarlıq abidəsi. Lənkəran qalası 1726–1727-ci illərdə tikilib. Sonradan qala ingilis və fransız memarlarının köməyilə düzbucaqlı formasında bərpa edilib. Təxminən 35 hektar ərazidə yerləşən qala ölçülərinə görə, Bakı qalasından da böyük olub. Təəssüflər olsun ki, bu günümüzə qədər Qalanın ancaq iki qülləsi qorunub saxlanılıb.
Tarixi
Lənkəran qalası 1726-cı ildə tikilməyə başlanmış, 1727-ci ilin payızında tikintisi tamamlanmışdır.
Memarlığı
Lənkəran qalasının sahəsi 35 hektara yaxın olub, ölçüdə Bakı qalasından (21,5 hektar) böyük olmuşdur. Lənkəran qalası iki irimiqyaslı döyüş bürclərindən ibarət idi: Şimal bürcü dəniz sahilində, cənub bürcü isə Lənkəran çayının kənarında idi.
Lənkəran qalası istehkamlarının baş planı 1833-cü ildə tərtib və təsdiq olunmuşdur. Qalanın istehkamları bir-biri ilə sədlə və su dolu xəndəklərlə birləşən iki bürcdən ibarət idi. Bir tərəfdən şimal bürcündən çıxan istehkam sədləri sahil boyunca Lənkəran çayı ağzınacan keçib sonra müəyyən bücaq altında dönüb çay sahilindəki cənub bürcünə, başqa istiqamətdən sədlər qala meydanına və bayır şəhərə yönəlmişdir. Qalanın əsas müdafiəsini daş bürc təşkil edirdi. Qalada Qubernator bağı, Naçalnik bağı, axşam bazarı və s. adlı məhəllələr olmuşdur.
Dimmu Borgir
Dimmu Borgir — 1993-ci ildə Shagrath, Silenoz və Tjodalv tərəfindən Norveçin Oslo şəhərində qurulmuş metal musiqi qrupu. Qrupun adı farercə və islandca "qaranlıq qüllələr" mənasını verir və İslandiyadakı Dimmuborgir vulkanik platformasından alınmışdır. İllərdir bir neçə dəfə üzv dəyişikliyi yaşanan qrupda, quruculardan olan gitarist Silenoz və vokalist Shagrath dəyişməz qalan üzvlərdir.
Haqqında
Stian Aarstad'ın da klaviaturaçı kimi qrupa daxil olmasıyla tam mənasıyla formalaşan Dimmu Borgir; Emperor və Kreator kimi tərzində müvəffəqiyyətli bir qrup oldu. Aqressiv gitaralar, gurultulu bas, operativ vokallar, müxtəlif klaviatura melodiyaları, Norveçli qrupun musiqisinin ayrılmaz hissəsidir. 80-ci illərin black və heavy metal təsirlərini daşıyan Dimmu Borgir, Wagner və Dvorak kimi klassik musiqi bəstəkarlarından də təsirlənmişdir.
Qrup musiqi bazarına 1994-cü ildə çıxardıqları "Inn I Evighetens Morke" adlı mini albomları ilə girdilər. Albom böyük maraq gördü və bir neçə həftədə yüksək satış rəqəmləri göstərdi. Black metal ətrafında artıq adları eşidilmişdi. Və eyni il "For All Tid" adlı ilk uzun albomlarını hazırladılar. Yavaş, pessimist və atmosferik bir albom idi. Albomda Dødheimsgard'dan ldrahnanda, Ved Buens Ende'dən Vicotnik'ə qədər bir çox musiqiçinin köməkləri oldu.
Dimmu Borgir, 2000-ci ilin mart ayında yeni albom qeydləri üçün Abyss studiyasına girməyi planlayırdı amma bu reallaşmadı. Çünki yeni materialı tamamlamaq və maliyyə problemini həll etmək üçün vaxta ehtiyacları var idi. Nick hələ İngiltərədə yaşayırdı və istədiyi vaxt Norveçə gəlməsi mümkün deyildi. Şəxsi problemlər səbəbilə Astennu qrupdan qovuldu və yerinə Norveç black metal musiqisinin əhəmiyyətli gitaristlərindən Galder gəldi. Bu dəyişikliklərdən bir müddət sonra həmin ilin payızında İsveçdəki Fredman Studiyasında "Puritanical Euphoric Misanthropia" adlı beşinci studiya albomlarını yazdırdılar. Ürküdücü atmosferi ilə pərəstişkarlarını sevindirən bu albom, böyük bir seqmentə görə Dimmu Borgirin o günə qədərki ən yaxşı albom işi oldu. Mahnı yazmaq işi ən yüksək nöqtəyə çatmışdı artıq. "Blessings Upon The Throne Of Tyranny", "Kings Of The Carnival Creation", "The Mealstrom Mephisto" və "Architecture Of A Genocidal Nature" mahnıları bu baxımdan xüsusilə diqqət çəkən mahnıları oldu. Qrup bəzi mahnıları Göteborq Simfonik Orkestrası ilə yazmışdı.
Qrup, 2001-ci ilin mart ayında turneyə çıxdı və yüz minlərlə pərəstişkarına konsert verdi. 2001-ci ilin payızında 11 sentyabr terror aktları səbəbiylə qrup turneni yarıda kəsdi. 26 oktyabr 2001-ci ildə "Alive en Torment" adlı canlı konsert albomlarını yayımladılar. Albomda yer alan mahnılar bunlar idi; "Tormentor of Christian Souls", "The Blazing Monoliths of Defiance", "The Insight and the Catharsis" və "Puritania and The Maelstrom Mephisto".
Maks Veber
Maks Veber (21 aprel 1864, Erfurt — 14 may 1920, Münhen) — alman sosioloqu, tarixçisi. Maks Veberin ən böyük və populyarlıq qazanmış əsərləri "Protestant işçi etikası" və "Kapitalizm ruhu və iqtisadiyyat və cəmiyyət", həmçinin sosioloji metodologiya, idarəçilik və din haqqındakı olan işləridir. Bütün bu işlərinin nəticəsi olaraq Maks Veber sosiologiya və sosial elmlərin inkişafında müstəsna xidmətlər göstərib və buna görə də Karl Marks və Emil Durkhaym ilə birgə sosial elmlərin təməlini qoyan şəxslərdən biri sayılır.
Həyatı
Cəmiyyət haqqında müasir elmlər içərisində alman mütəfəkkiri Maks Veberin (1864- 1920) ideyaları geniş surətdə yayılmışdır. Onun fikrincə, hansı prinsiplərə əsaslanmasından asılı olmayaraq heç bir konsepsiya gələcəyimizi əvvəlcədən bildirməyə, yaxud proqnozlar verməyə qadir deyildir. Toplanmış empirik materialı ümumiləşdirmək və dünya tarixini izah etmək üçün Veber ideal tiplər adlanan konsepsiyanı işləyib hazırlamışdır. Həmin konsepsiya bəşər sivilizasiya tarixinin müxtəlif dövrlərinin modelini, yaxud sxemini vermək üçün əlverişli sayılır. Ona müvafiq olaraq bəşəriyyət tarixində bu cür dövrlər, antik biliklər, feodalizm və kapitalizm kimi başa düşülən ənənəvi cəmiyyətlər özünə determinə edilən əsas, yaxud ikinci dərəcəli prinsiplərə obyektiv olaraq daxil etmir. Onlar öz adlarını sırf şərti olaraq, ancaq praktiki məqsədlər üçün tarixin sxematik tipləşdirilməsi məqsədi xatirinə daşımışdır. Lakin bu o demək deyildir ki, Veber müxtəlif inkişaf mərhələlərində ictimai münasibətlərin bərqərar olunmasına təsir edən müəyyən amillərin varlığını inkar edir. Söhbət təkcə öz fəaliyəti ilə tarixin gedişinə təsir edə bilən təsadüfi şəraitdən, yaxud ayrı-ayrı şəxsiyyətlərdən deyil, daha zəruri məsələlərdən gedir. Bunlar Veberin fikrincə, tarixi dövrlərin təsnifatı kriteriyaları hesab oluna bilər. Veber tarixi şərti olaraq üç böyük dövrə bölür: ənənəvi, feodal, kapitalist adlı bu dövrlər üçün ümumi olan cəhət adamların birinin digəri üzərində ağalığıdır. Amma ağalıq yaxud idarəçilik formaları və onları doğuran səbəblər müxtəlif olmuşdur.
Ağalığın təsnifatı
Veberə görə, üç hökmranlıq növü hökm sürmüşdür və mövcuddur. Bunlar ənənəvi, xarizmatik və rasional tiplərdir.
Din və sosial dəyişikliklər
Julian Freund Veberin dinlə bağlı çalışmalarını aşağıdakı şəkildə qruplaşdırmışdır: - İqtisadi güclər Protestanlığa təsir etdi; - İqtisadi güclər eyni zamanda digər dinlərə də (Hinduizm, Konfutsizm, Taosizm) təsir etdi; - Dini fikir sistemləri fərdi düşüncələrə və davranışlara, xüsusi olaraq, iqtisadi düşüncələrə və davranışlara təsir etdi; - Dini fikir sistemləri tarix boyu bütün dünyada təsirli olmuşdur; - Dini fikir sistemlərinin (ələlxüsus Protestanlıq) iqtisadi alanı və digər qurumları, rasionallaştırmağa kömək etməklə birlikdə, Qərbdə böyük iz buraxmışdır. Maks Veber bir çox dinləri araştırdığı kimi İslam dinini də araştırmışdır. Onun İslam haqqında ümumi görüşlərini aşağıda qeyd edəcəyik.
İslam dini haqqında görüşləri
Veber yaşadığı əsrin orientalist fikirləri ilə İslama yanaşmaqda idi. Veber, İslam haqqında öz fikirlərini, özünün “Din Sosiologiyası” əsərində əks etdirir. Veber də çağdaşı olduğu orientalistlər kimi, İslamın ortaya çıxdığı dövrü, peyğəmbərin şəxsiyyətini, İslam hüququnu və əxlaqını araştırmış və bu yönlərdən fikirlər söyləmişdir. Veberə görə, hedonizm ( Veber İslam əxlaqını hedonizm adlandırırdı), qədərilik və ənənələrin təqlidi, habelə şəriətin özünəməxsus dəyərləri, Kapitalizmə uyğun olmayan şeylər idi. Buna görə Veber, Qərbdən savayı yerlərdə, xüsusilə, İslam ərazilərinin kapitalizmə uyğun olmadığını və gələcəkdə də uyğunlaşa bilməyəcəyini iddia edirdi. İslam dünyasında patrimonyalizm şəraitinin hökm sürdüyünü qeyd edən Veber, bu şəraitin də kapitalizmin meydana çıxmasına əngəl olduğunu açıqlayırdı. Patrimonyalizm analizlərini hərbi bürokratiyanın Əməvilər zamanında ortaya çıxması və Osmanlılar zamanında mükəmməlləşdirilməsi ilə əlaqələndirmişdi. Məşhur sosioloq Bryan S.Turner Veberin İslam haqqındakı görüşlərini cəmləyib kitab halına salmışdır. Bu kitab Veberin İslam haqqındakı görüşlərindən xəbərdar olmaq üçün əsaslı mənbə hesab olunmaqdadır. Kitabda qeyd olunan ən çarpıcı nüansı qeyd edək. Veber, Muhammədin fürsətçi olduğunu və İslama ilk inananların yalnızca qənimət və fəth gözləntiləri olduğu üçün dinə daxil olduqlarını qeyd edir. Bununla yanaşı, bəzi orientalistlər kimi, Veber də, peyğəmbərə cinsi sərbəstlik istinad edir.
Bürokratiya
Rasional düşüncənin üstünlük təşkil etdiyi dövrdən etibarən təşkilatlar və istənilən quruluş bürokratiya qurmağa başladı. İşlərin müxtəlifliyinin və miqyasının böyüməsi də bürokratik quruluşun yaradılmasını zəruri edən amillərdən biri oldu. Maks Veberin bu mövzu barədə yazmasına əsas səbəb bürokratiyanın formalaşdığı dövrdə yaşaması olub. Veberin bu barədə yazdıqları bizlər üçün olduqca dəyərlidir, çünki məhz onun işi sayəsində bürokratiyanın necə və nəyə görə yarandığını və hansı müsbət-mənfi cəhətlərinin olduğunu anlaya bilərik.
Bürokratiya sözü fransız dilində olan (bureau- stol, masa, ofis) və latın dilində olan (kratia- gücü) sözlərindən əmələ gəlib. Bürokratiyanın ümumi mənası isə hər hansı bir müəyyən işi görən və təbəqəli quruluşa malik olan bir qurumdur. Bürokratik quruluş iyerarxiya tiplidir, yəni ki, insanlar tutduqları mövqeyə görə iyerarxiyada müəyyən pillədə yerləşdirlər. Bir nüansı qeyd etmək vacibdir ki bürokratik quruluş yalnız sənayeləşməkdə və artıq sənayeləşən cəmiyyətlərdə mövcud olub və indi də mövcuddur. Primitiv cəmiyyətlərdə, Emil Durkhaymın da yazdığı kimi, insanlar arasında iş bölgüsü aparılmadığından və hər bir fərd və yaxud ailə öz işini özbaşına görə bildiyi üçün hansısa iş görəcək bir quruluşun yaradılmasına ehtiyac yox idi. Eyni zamanda əhalinin sayının olduqca az olması və kiçik miqyaslı ərazidə yaşaması hökmdarların onları idarə etməsini asanlaşdırırdı və bu amil də bürokratiyanın yaranmasına ehtiyac yaratmayan əsas amillərdən biri idi. Lakin əhali və yaşayış ərazisi artdıqca və işlərin müxtəlifliyi genişləndikcə (əmək bölgüsü) bürokratiyanın yaranması mütləq idi. Bütün bu dəyişikliklərlə eyni anda pul iqtisadiyyatı da yayılmaqda idi. Primitiv cəmiyyətlərdə iqtisadiyyat əsasən natural təsərrüfat sistemi üzərində qurulmuşdu. Müasir dövrdən fərqli olaraq pulla ticarət geniş yayılmamışdı. Lakin zaman keçdikcə puldan istifadə geniş vüsət aldı və barterin yavaş-yavaş sıradan çıxmasına səbəb oldu. 18-ci əsrdə baş verən Sənaye İnqilabından sonra kapitalist ideyaları sürətlə yayılırdı. Kapitalist sisteminin özəyində duran əmtəə- pul mübadiləsi iqtisadiyyatın dominant mövqeyə yüksəlməsinə səbəb oldu. Pul iqtisadiyyatı bürokratik quruluşun yaranmasını labüd edirdi, çünki pulun necə istifadə olunduğuna nəzarət etmək üçün xüsusi qurum yaradılmalı idi, yoxsa külli miqdarda pula nəzarət mümkünsüz olardı. Bütün bunların, yəni ki, əhalinin sayının çoxalması və coğrafiyasının genişlənməsi, əmək bölgüsü və pul iqtisadiyyatının güclənməsinin məntiqi nəticəsi olaraq iyerarxik quruluşa malik bürokratik strukturlar yaradıldı. Veberin yaşadığı dövrdə sürətlə yayılmağa başlayan bürokratik quruluşlar artıq müasir dünyamızda bütün ölkələrdə mövcuddur və mürəkkəb sxemi olan qurumların daha asan və effektiv idarə olunmasında başlıca rol oynayır. Bürokratik quruluşun çox gözəl müsbət cəhətləri olsa da, onun mənfi tərəfləri də mövcuddur.
Osamu Maeda
(d. 5 sentyabr 1965) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Maks Veber
Bürokratiya
Müsbət və mənfi cəhətlər Bu tip quruluşun əsas müsbət cəhəti Veberin də çox düzgün qeyd etdiyi kimi insanlar arasında əmək bölgüsü yaradaraq onların üzərlərinə düşən yükü azaltması, həmçinin ixtisaslaşma səviyyəsinin yüksəlməsidir. Bürokratik quruluşda qurumun hər bir işi üzrə ayrıca işçi qrupu olur. İşə seçim yalnız bacarıq və bilik əsasında həyata keçirilir. İşlər əvvəlcədən müəyyən edilmiş qanun çərçivəsində yerinə yetirilir. Eyni zamanda, əmək bölgüsü işlərin daha effektiv və səmərəli görülməsinə imkan yaradır, çünki işçilər müəyyən sınaqlardan keçərək öz bacarığına uyğun mövqeyə sahib olur və işi uğurla görə bilir. Əmək bölgüsü böyük miqyasda iş görən qurumların qaçılmaz xüsusiyyətidir, çünki çox şaxəli iş sxemi olan quruluş mütləq şəkildə düzgün əmək bölgüsü aparmalıdır ki, işlər düzgün şəkildə icra olunsun. Məhz belə qurumların hamısı bürokratik quruluşa malikdir. Bürokratik quruluş həm də qurumun daha uzun ömürlü və daxili dəyişikliklərə daha dözümlü olmasına səbəb olur. Buna səbəb isə bürokratik quruluşun rasional düşüncə üzərində qurulmasıdır. Veberin üçqat hakimiyyət bölgüsü barədə yazdıqlarında da qeyd edildiyi kimi rasional hakimiyyət ənənəvi və xarizmatik hakimiyyətdən daha möhkəm və sağlamdır. Buna səbəb isə rasional düşüncə olan yerdə işlərin hakimiyyət və yaxud təşkilat daxilində bacarığa görə bölünməsi və işlərin əvvəlcədən yazılmış qanun toplusuna uyğun həyata keçirilməsidir. Məsələn, şirkətdə rəhbər adam işdən çıxanda şirkət tez bir zamanda başsız qalıb dağılmır. Əvvəlcədən müəyyən edilmiş üslubda qanun çərçivəsində yeni rəhbər seçilir və şirkət normal vəziyyətinə qayıdır. Rasional hökmranlığın mövcud olması bu quruluşu digər idarəetmə formalarından dəfələrlə uzun ömürlü və qanunpərəst edir.
Osamu Maeda
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 14 oyun keçirib, 6 qol vurub.
Maks Veber
Dəyər uyğunluğu
Veberin sosial araşdırmalarla bağlı toxunduğu digər nüans isə araşdırmanın motivləridir, başqa bir sözlə desək, nəyə görə bir şəxs müəyyən bir mövzunu araşdırır və onun haqqında yazır. Baxmayaraq ki, tədqiqatın bir çox motivləri var, Veber daha birini bu siyahıya əlavə edib və onun barəsində yazıb. Bu, dəyər uyğunluğu adlanır. Dəyər uyğunluğunun mənası odur ki, hər dövrün özünə məxsus dəyərləri və aktual mövzuları olur. Məhz bu mövzuların aktuallığı tədqiqatçıları həmin mövzu barədə araşdırma aparmağa sövq edir. Məsələn, elə Veberin özünün timsalında bunu görə bilərik. Veberin dövründə bürokratiya sistemi sürətlə Almaniya da və digər inkişafda olan ölkələrdə yayılırdı. Bu yeni növ struktur Veberin diqqətini cəlb etdiyindən və bürokratiyanı insanlara başa salmaq istəyi Veberi bu mövzuda yazmağa vadar edən əsas amillərdən olmuşdur. Başqa nümunə olaraq isə Sənaye İnqilabı nı göstərmək olar, hansı ki sosiologiya elminin yaranmasına təkan verən ən mühüm hadisə hesab olunur. Məhz Sənaye İnqilabı nın ortaya çıxardığı həyati dəyişiklikləri tədqiq etmək üçün bir çox sosioloq və elm adamları çox saylı fikirlər irəli sürmüş, bu barədə yazmışlar (Veber, Simmel, Marks, Luksemburq, Durkhaym).
Seyid Mirzə Bağır Ağa türbəsi
Tarixi
Səfərabad qəbirstanlığında dəfn olnunmuş allah dostu. Səfərabad məhəlləsinin yeganə yadigarı olan və keçmiş məhəllə qəbiristanlığında yerləşən Hacı Seyyid Bağır ağa Müctəhidzadənin qəbir abidəsi. Səfərabad qəbiristanlığı Sovet hakimiyyəti illərində yerlə-yeksan edildi
Kitabənin tərcüməsi
Fî 15 Zilhicce 1337 (11 Eylül 1919)
(Orta üst) Medfen-i Ziyârtegâh
... / Mevlâ-yi (mü)şürefü'l-millet, ve'l-Hakk ve'ddîn (?)
Hüccetü'l-İslâm Hazret-i ... / Hâdimü'l-beşeriyetü'l ...
Efâdil-i ... hayru'l-hâc hâcı / ...
... / Gence şehrinde çeküb hüzn-i ...
Ömrü geçdi bu zamân-ı .. / Emr olub iş'âr ol ...
Bâqî ömründe söyler .. / Tâ nefs-i cisme
Kitabəni tərcümə edən Bilal Tunc, Tərcümə etdirən Çapay Qasımov
Friş Elastikliyi
Əmək Təklifinin Friş Elastikliyi iqtisadiyyatda ən mühüm struktur parametrlərdən biridir (Prescot (1986)). Makroiqtisadiyyatda istifadə edilən dinamik ümumi tarazlıq modellərində, endogen dəyişənlərin şoklara qarşı cavabları əsasən Friş elastikliyindən asılıdır.
Raqnar Frişdən sonra adlandırılan, əmək təklifinin Friş elastikliyi istehlakın marjinal faydalılığını sabit olduğunu zənn edərək işləmə saatlarının əmək haqqına olan elastikliyidir. Başqa sözlə, Friş elastikliyi əmək haqqı dərəcəsində (həddində) dəyişmələrin əvəzedilmə effektini ölçür.
Friş elastikliyi, agentin standart dinamik modellərdən törəyən zamanlarası fayda maksimallaşdırma problemini həll edən zamanlarası əmək təklifi elastikliyidir. Friş elastikliyi həyat-tsikli modelinə əsaslanır. Həyat-tsikli modelinə görə, agent bir biznes tsikli ərzində əmək təklifindəki baş verən dəyişmələr müxtəlif şoklardan (bunlar, daimi və ya gözlənilən əmək haqlarının faktiki əmək haqqından kənarlaşmalardır) irəli gələrək müvəqqəti əmək haqlarındakı dəyişmələr səbəbi ilə baş verir. Friş elastikliyi insanların müvəqqəti əmək haqlarındakı dəyişmələr səbəbi ilə əmək təklifindəki dəyişmənin dərəcəsini göstərir.
Manişgah (Çaroymaq)
Manişgah — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 89 nəfər yaşayır (21 ailə).
Devid Attenboro
Ser Devid Frederik Attenboro — ingilis teleaparıcı və təbiətşünas. 1960-lar və 1970-lər arasında BBC baş menecerlərdən biri olmuş.
Aktyor və rejissor Riçard Attenboronun qardaşıdır.
Həyatı
Devid Attenboro 1926-cı ilin mayın 8-də Midlseks qraflığının İslevors şəhərində anadan olub. O, atası Frederik direktoru olan Lester Universitetinin kampusunda yerləşən Kolec Hausunda böyüyüb. Onun böyük qardaşı Riçard aktoyor, rejissor və iş adamı idi. Kiçik qardaşı Con isə Alfa Romeo şirkətinə işləyirdi. Bundan əlavə, İkinci Dünya Müharibəsi zamanı onun valideynləri könüllü şəkildə Qaçqın Uşaqlar Hərəkətinə qoşularaq, Almaniyadan iki yəhudi qıza qəyyumluq edirdilər.
Uşaqlığında Attenboro qalıqları, daşları və təbii nümunələri yığırdı. Bu kolleksiyanı cavan Caketta Houks tərifləyəndə, o bundan heyranlanmışdı. O vaxtını universitetin ərazilərində keçirirdi. Yaşı 11 olanda, Devid eşidib ki, zoologiya şöhbəsinə tritonlar lazımdır və atası vasitəsi ilə bir tritonu üç pens qiymətinə təchiz etməyə təklif etmişdi. O, o zaman tritonların mənbəsinin şöhbəsinin lap yanında yerləşdiyi gölməçə olduğunu açıqlamamışdı.
BBC-də fəaliyyəti
1954-cü ilin sentyabrında Attenboro, "Vəhşi Heyvanlarla Macəralar" serialına material çəkmək üçün Syerra-Leoneyə gedir. Proqramlar izləyicilərdə böyük maraq doğurdu və bir il sonra, 1955-ci ilin martında Attenboro komandası ilə yeni materiallar çəkmək üçün Cənubi Amerikaya yollandılar. 1956-cı ildə Komodo adasına, məşhur Komod varanlarının çəkilişi üçün növbəti ekspedisiya həyata keçirildi. Sonra Avstraliya və Madaqaskara səyahətlər oldu. Çəkilişlərlə yanaşı, bu ekspedisiyaların London zooparkı üçün ekzotik heyvanlar tutmaq kimi sırf elmi məqsədləri var idi.
"Həyat …" serialı
1970-ci illərin sonlarında Devid Attenboro üç teleserial çəkməyə qərar verdi. O, lap əvvəldən "Üç E" layihəsi çərçivəsində elə üç serial çəkmək istədi: (Evolution) Təkamül, (Ecology) Ekologiya, (Ethology) Etologiya.
Attenboronun bu üç serialı izləyicini biologiyanın bütün əsas sualları ilə tanış etdi.
Onun bu gün "Həyat …" filminin seriyası olaraq tanınmış sonrakı seriyalları — ilk üç seriyada işıqlandırılmış mövzuları inkişaf etdirdi:
Bu, Devid Attenboronun yüksək dəqiqlikli televiziya standartında çəkilən ilk serialıdır.
"Həyat …" serialı çərçivəsində ümumilikdə 89 bölüm (seriya) yayımlanıb.
Bütün sadalanan seriyaların xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, Devid Attenboronun yalnız şəkili şərh etmir, eyni zamanda bir çox süjetdə kadrda fəal iştirak edir ki, bu da bu seriyaya xüsusi etibarlılıq verir.
Mükafatları
Aberdin Universiteti (2008) və Sent-Endryus Universitetinin (2011) fəxri doktoru.
İnəkli
Tarixi
Rayon mərkəzindən 16 km şimal-qərbdə, Abaran çayının sağ axarında yerləşir. «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə «İnəkli məzrəsi» formasında və İnəkli kimi, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində İnəkli şəklində qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində kəndin adı Enakli, İnoğlu kimi də göstərilir.
Toponim oğuz tayfalarından olan inək etnoniminə mənsubluq bildirən -li şəkilçisinin artırılması ilə düzəlmişdir və «İnək tayfasına mənsub yaşayış yeri» mənasını verir. Əbül Qazi qeyd edir ki, Duylı Kayının yanında Qorquddan başqa iki inək bəy var idi. Biri -Bayandur ilindən olan Bekdez, o biri - İqdir ilindən olan Dünkə idi». A.N.Kononov müxtəlif mənbələrə istinad edib qeyd edir ki, inək termini «yaxın nökər» mənasında işlənir. Monqolca inək sözü «inanılmış», «istəkli, sevimli» mənalarını ifadə edir. Xivə, Buxara şivəsində «atalıq» mənasında işlənən inək əvvəllər «tayfa başçısı», «xanın gizli məsləhətçisi», «əyalətin və ya şəhərin baş rəisi» mənaları bildirmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 1.XII.1948 - cu il tarixli fərmanı ilə adı dəyişdirilib Antarut qoyulmuşdur.
Əhalisi
1828-ci ilə kimi burada azərbaycanlılar yaşamışdır. 1828-30 - cu illərdə azərbaycanlılar deportasiya olunmuş və bura İranın Xoy, Salmas vilayətlərindən, Türkiyənin Van vilayətindən ermənilər köçürülərək yerləşdirilmişdir.
Nəsimi adına Mədəniyyət və İstirahət parkı
280px|thumb|"Sevgililər" körpüsü Nəsimi adına Mədəniyyət və İstirahət parkı — Sumqayıtda park.
Tarixi
1967-ci ildə Azərbaycan SSR Mədəniyyət nazirliyinin 16 mart tarixli 64 saylı əmrinə əsasən mədəniyyət və istirahət parkı yaradıldı. 23 hektar dənizkənarı sahəni əhatə edən ərazidə küləyə, quraqlığa davamlığı olan 39 növ ağac – Eldar və Alp şamları, Ağcaqayın, Akasiya, Küknar, Qovaq ağacları və s. cərgələrə düzüldü. Yaşıllaşdırma yüksək ixtisaslı mütəxəssislərə – aqronomlara, bağbanlara həvalə edildi. Şəhər əhalisinin sağlamlığında parkın yaşıl ərazisi ilə yanaşı, çimərlik zonası da əhəmiyyətli rol oynayır. İldən-ilə genişlənən, gözəlləşən parka 17 avqust 1978-ci ildə dahi Azərbaycan şairi Nəsiminin adı verilmişdir. Elə həmin ildə V.Nəzirov və A.Quliyevin müəllifi olduğu "Sülh göyərçini" abidəsinin qoyulması parkı daha da gözəlləşdirdi.
1981-ci ildə "Yay estradası"nın açılışı, "Rəqs meydançası"nın təşkili, kafelər, müxtəlif qurğulu yelləncəklər, mexaniki attraksionlar şəhər əhalisinin mədəni istirahəti üçün əvəzsizdir. Nəsimi adına mədəniyyət və istirahət parkı yaz-yay mövsümündə mədəni-kütləvi tədbirlərin keçirilməsi üçün əsas mərkəzdir. Azərbaycan rəssamlarının əsərlərindən ibarət sərgilərin nümayişi, şair və yazıçılarla görüşlərin təşkili, əmək, ədəbiyyat və incəsənət günləri ilə əlaqədar keçirilən ənənəvi tədbirlərin əsas ünvanı məhz İ.Nəsimi adına mədəniyyət və istirahət parkıdır.
Ağır faciələrə sinə gərmiş, mətinləşmiş Sumqayıtın yüzlərlə şəhid balasının son məkanı, şəhər əhalisinin ziyarətgahına çevrilən "Şəhidlər xiyabanı" parkın şərq hissəsində yerləşir. 20 Yanvar şəhidlərinə həsr edilmiş abidə (1991-ci il) və "Ulduzlar" abidəsi (1999-cu il) sumqayıtlıları tarixi unutmamağa çağırır.
Yuxarıda qeyd olunan heykəltəraşlıq nümunələrinin müəllifi, şəhərin baş rəssamı Vaqif Nəzirov, rəssam Aqil Quliyevlə birgə 07.10.2003-ci il tarixdə dahi Azərbaycan şairi İ.Nəsiminin abidəsi üçün Xəzərin sahili və yaşıllığa qərq olmuş parkın görkəmli mənzərəsinin ovuc içi kimi göründüyü yüksəklikdə ünvan seçdilər.
Sumqayıtın əsas magistral yolu olan Səməd Vurğun küçəsindən tutmuş Xəzərin ləpədöyəninə qədər ərazini əhatə edən parkın hal-hazırda ümumi sahəsi 80 hektardır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 02.08.2001-ci il tarixli 132 saylı qərarına əsasən, İ.Nəsimi adına mədəniyyət və istirahət parkı ölkə əhəmiyyətli tarix və mədəniyyət abidələri siyahısına daxil edilmişdir.
Sphaereupatorium
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Reomyur şkalası
Reomyur şkalası - suyun ərimə və qaynama temperaturunun arasındakı fərqin 1/80-na bərabər vahidi olan şkala. Vahidi dərəcə Reomyurdur. 1,25 dərəcə selsiyə bərabərdir.
Təbiət Tarixi Akademiyasının Muzeyi
Təbiət Tarixi Akademiyasının Muzeyi — ABŞ-nin Bruklen şəhərində muzey.
Ümumi məlumat
ABŞ-nin Bruklen şəhərindəki Təbiət Tarixi Akademiyasının Muzeyi uşaqların asudə vaxtının səmərəli təşkili istiqamətində diqqəti cəlb edən mədəni ənənələrə malikdir. Muzey hələ 1899-cu ildə Təbiət Tarixi Akademiyasına hədiyyə şəklində verilən parkda yaradılmışdır. Parkın iki mərtəbəli binasında Bruklen muzeyinin uşaq şöbəsi fəaliyyət göstərir.
Burada etnoqrafiyaya, tarixə, coğrafiyaya, təbiətşünaslıq sahəsinə marağı olan uşaqlar üçün klub və birliklər yaradılmışdır.
Axıncaçay su anbarı
Axıncaçay su anbarı — Azərbaycan və Ermənistan sərhəddində, Tovuz rayonu ərazisinin cənub-qərbində Axıncaçayın üzərində yerləşir. Su anbarı kənd təsərrüfatı torpaqlarının su ilə təmin etmək məqsədilə 1965-cu ildə istismara verilmişdir.
Texniki göstəriciləri
Bəndin hündürlüyü 42.5 m, bəndin uzunluğu 690 m və su anbarının ümumi həcmi 14 mln.m³-dur. Suvarma sahəsi 7400 ha-dır.
Səfqulu Orucov
Orucov Səfqulu Əziz oğlu — azərbaycanlı mühəndis, Xəzər dənizində ilk üzən qurğunu Hollandiyadan gətirən mühəndislər dəstəsinin rəhbəri.
Həyatı
Səfqulu Orucov 5 sentyabr 1930-cu ildə Bərdə rayonunun Qaradırnaq kəndində anadan olmuşdur. 1955-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu (indiki Neft Akademiyası) dağ-mədən mühəndisliyi ixtisası üzrə bitirdikdən sonra "Xəzərdənizneftkəşfiyyat" trestinin 1 №-li Qazma Kontorunda əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1976-cı ilədək həmin trestdə müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, qazmaçı köməkçisindən baş mexanik vəzifəsinədək yüksəlmişdir.
1967-ci ildə SSRİ Neft Nazirliyi Hollandiya dövləti ilə müqavilə bağlayaraq dənizin 70 metr dərinliyinə özəl atıb dərinliyi 7 000 metrə qədər olan neft quyuları qazmaq üçün üzən qazma qurğusu almışdır. Bu qurğunun hazırlanmasında bir çox dövlətlər, o cümlədən AFR, İngiltərə, Fransa, Yaponiya, İsveçrə iştirak etmişdir.
Üzən qazma qurğusuna "Xəzər" adı verilmişdir. Səfqulu Orucov 1967-ci ildən 1971-ci ilə kimi "Xəzər" qurğusunun rəisi olaraq Xəzər dənizinin 7 000 metrə qədər dərinliyində neft və qaz yataqlarının aşkarlanması işində iştirak etmişdir.
Qazan
Qazan (Qab)
Qazan Türk millətin yemək bişirmək üçün metal qabıdır. Qazanlar çox zaman yuvarlaq formada olurlar. Qazanlar müxtəlif ölçülərə malikdir.
Yuci Sakakura
(d. 7 iyun 1967) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 6 oyun keçirib.
Qələbin şəlaləsi
Qələbin — Azərbaycannın Lerik rayonunda Veri ərazisinin Qələbin kəndində yerləşən şəlalə. Talış dağlarının zirvəsində olan şəlalə yuxarı və aşağı şəlalələrdən ibarətdir.
Şəlalə haqqında
Mənbəyi təqribən dəniz səviyyəsindən 1000 metr hündürdə yerləşən Talış dağları olan şəlalənin hündürlüyü təqribən 65–70 metrdir.
Bəhram Gur və qoca çoban
Bəhram Gur və qoca çoban — Nizami Gəncəvinin "Yeddi gözəl" poemasında təsvir edilmiş səhnə əsasında Mir Seyid Əli tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəridir.
Mövzu
Nizaminin “Yeddi gözəl” poemasında Bəhram şahın vəziri Rast Rövşən xalqa əzab verir. Şərab və əyləncə Bəhramın gözlərini o qədər dumanlandırmışdır ki, vəzirin əməllərini görə bilmir. Nəhayət, bir gün Bəhram köpəyini ağacdan asmış bir qoca çobana rast gəlir. Şah öyrənir ki, köpək xəyanət etdiyi üçün cəzalandırılmışdır: Xəyanət işləmiş o, əmanətə, Satır əminliyi min xəyalətə. Günahkarla belə rəftar etməsən, Kimsə deməz sənə “Afərin, əhsən!”. Çobanın ibrətli, müdrik kəlamı Bəhramı ayıldır. O, çobanın sözlərini eşitdikdən sonra: ''Dedi ki: Bu işə olmuşam heyran, Şahlığı öyrətdi mənə, bir çoban. Bu hekayə mənim hekayətimdir, Mən çobanam, sürü rəiyyətimdir.
Təsvir
Burada bütün insan və heyvan fiqurları təbii, həm də miniatür üslubu daxilində real işlənilmişdir. İnsan fiqurlarının duruş və hərəkətləri, heyvanlar və onlara xas olan vərdişlər maraqlı təsvir edilmişdir. Fonda dağ mənzərəsi, qarşıda ağacdan asılmış it, azca aşağıda isə digər personajlar görünür. Bəhram şahla üzbəüz dayanan çoban, sanki süjeti tamaşaçıya nəql edir. Miniatürdə hər şey sadə, təbii və poetikdir.
Tədqiqi
Rəsm işi tamamlanmasa da, hələ rənglənməmiş bu bu əsərdə Mir Seyid Əli öz yaradıcılıq üslubuna sadiq qalaraq, əvvəlki əsərlərində olduğu kimi burada da, kompozisiyanı əsas epizodla yanaşı, bir sıra məişət səhnəcikləri ilə zənginləşdirmişdir. Real həyat təsvirləri olan bu səhnəciklər miniatürə janr səciyyəsi təlqin edir. Əsas süjetin arxa planda, köçəri həyatından alınmış səhnəciklərin isə birinci planda təsviri bunu bir daha sübut edir.
Ən səciyyəvi cəhət budur ki, Mir Seyid Əlinin 1539-1543-cü il tarixli “Xəmsə” əlyazması üçün işlədiyi “Məcnunun Leylinin çadırına gəlməsi” miniatüründə təsvir olunan məişət səhnəciklərinin xarakteri, tipajlar, insan və heyvan fiqurlarına xas olan hərəkətlər və sair kimi ayrıntılar bu miniatürdəki fiqur və səhnəciklərlə həmahəng səslənir.
Tədqiqatçılardan P. Şults, T. Şukin və başqa Avropa alimləri bu əsəri Sultan Məhəmmədə aid edirlər. Bu fikirlə razılaşmayan sənətşünaslıq doktoru K. Kərimov isə əsərin Mir Seyid Əli fırçasının məhsulu olduğunu iddia edir. N. Zamanov isə qeyd edir ki, "“Məcnunun Leylinin çadırına gəlməsi” və "Bəhram Gur və qoca çoban” əsərlərinin müqayisəsi, rəsm, kompozisiya, üslub və səciyyəvi qrafik cizgilərin doğmalığı hər iki miniatürün eyni müəllifə mənsub olduğunu söyləmək üçün kifayət qədər material verir.”
Nikotin
thumb|Mövzu mətni thumb|Nikotinin atomik görünüşü thumb|Kimyəvi formulu
Nikotin (Nicotiana tabacum), (C10H14N2), quşüzümükimilər (Solanaceae) bitki fəsiləsində olan güclü uyuşdurucu və alkaloid
Etimologiyası
Fransız diplomat olan Jean Nico Portuqalya səfirliyi elədiyi 1559-1561-ci illər arasında tütün toxumlarını Fransaya yollayaraq adını tütündə olan aktiv maddələrdən biri və son dərəcə zəhərli maddə olan Nikotinə verilməsi üçün şərait yaratdı.
Siqaretdəki nikotin
Nikotiniya ailəsi bitkilərinin yarpaqlarından əldə edilir. Sigaret şəklində tütdürülərək və ya incə qıyılmış tütünü əmərək nikotin istifadə olunur. Normal bir siqaret 20 mg. nikotin daşıyır. Yanaraq çəkildiyindən 1-1.5 mg. nikotin alınır. Nikotin tütün yarpaqlarında rast gələn alkaloidlərdən ən əhəmiyyətlisidir. Tütündə (toxumunda və yarpaqlarında) nikotinin miqdarı 2-12%-ə qədər ola bilir. Nikotin, piridin və pirrolidin kimi iki heterotsiklik nüvənin birləşməsi olub, kimyəvi quruluşca 1-metil-2-β-piridilpirrolidindir. Tütün və tütün məmulatları dünya sağlığının bir nömrəli təhlükəsidir. Tütün və məmulatlarına görə hər il sadəcə ABŞda 350 min insan vəfat edir, 22 milyard dollarlıq sağlıq xərci ödənir, 43 milyard dollarlıq iş qüvvəsi itkisi yaşanır. Sigaretdən ölənlər aşağıdakı səbəblərə görə ölənlərin cəmindən çoxdur
AIDS, kokain, Heroin, alkoqol, yanğın, avtomobil qəzası, cinayət ve intihar.
Nikotinin insan bədəninə olan təsirləri
Nikotinin Mərkəzi Sinir Sistemi (mərkəzi sinir sistemi) və ekoloji sinir sistemində bərabər dərəcədə xəbərdar edici və depresiyontəsirləri var. Nikotin qəbul etdikdən sonra, euphoriya, oyanıqlıq, hafizə və diqqətin artması ve sıxıntıdan qurtulma kimi təsirləri olur. Amma eyni zamanda nikotinin özünə də gərginlik yaradır. Nikotinin təsirlərinə qarşı tolerantlıq inkişaf edir və ilk siqaret istifadə edərkən yaranan təsir yaranmır.
Fiziki və kimyəvi xassələri
Nikotin, əsas şəklində su ilə asanlıqla qarışan (60 ° C-dən aşağı və 210 ° C-dən yuxarı) acı dadlı, higroskopik, yağlı bir mayedir. Nikotinin sıxlığı demək olar ki, suyun sıxlığına bərabərdir (1,01 q / sm3).
Nikotin molekulu piridin və pirrolidin dövründən ibarətdir. Pirrolidin halqası, piridin halqasının və N-metil qrupunun trans tənzimlənməsi ilə zərf konformiyasını qəbul edir.
Baza (pKb (pirrolidin) = 8.02, pKb (piridin) = 3.12) olmaqla nikotin turşularla reaksiya girdikdə duzlar əmələ gətirir (adətən bərk və suda həll olunur). Fizioloji pH dəyərlərində nikotin 69% ilə protonlaşır. Nikotin bir qədər qütblü və mediada aşağı polarite ilə asanlıqla həll olunur, buna görə də dəri vasitəsilə yaxşı udulur və qan-beyin baryeri vasitəsilə beyin toxumasına daxil olur.
Nikotin isti qanlı heyvanların orqanizmində toksik olmayan və fizioloji baxımdan asanlıqla oksidləşir - nikotinik turşusu - vitamin PP, pirolidin dövrü isə karboksil qrupu ilə əvəz olunur. Ayrıca, müxtəlif oksidləşdirici maddələrin və ultrabənövşəyi radiasiyanın təsiri altında nikotin metilamin və nikotin oksidinə oksidləşir.
Siqaretlə bağlı olan ziyanlar
Ümumilikdə üst tənəffüs yollarında karsinojen təsir(xalq dilində kanserojen),daha çox  alımında isə kokarsinojen təsir (pozulmuş hücrə,xərçəngli toxunma) olur, damarları büzmə təsirinə görə isə ürək dövranı sistemində problemlər yaradır. Yüksək təzyiq, ürək tutması riskinin 20 qat artması, ürək dayanması, koroner arter xəstəliyi; hamiləlikdə öncədən doğum yaratdığına rast gəlinir. Həm də ağız, damaq, nəfəs borusu xərçənglərinin 90%-dən çoxu sigaretlə bağlı olub, Ağciyər xərçəngi olanlarda birinci səbəb siqaret istifadəçilərindədir.
Cəfər Cabbarlı adına mədəniyyət evi
Cəfər Cabbarlı adına mədəniyyət evi — Sumqayıtda mədəniyyət evi
Sumqayıtda ilk mədəniyyət evi sayılan C.Cabbarlı adına mədəniyyət evi 1952-ci ildə BTZ zavodunun nəzdində yaradılmışdır. Burada xalq teatrı, estrada, aşıqlar, nəfəs alətləri ansamblları fəaliyyət göstərirdi. Daha sonralar mədəniyyət evində rəqs və rus dram dərnəkləri yaradıldı. 1960-cı illərdə Rusiyada Kreml sarayında xalq teatrının əsasında "Fərhad və Şirin" tamaşası göstərilmişdir. Dərnək üzvləri – Məmməd Ələkbərov, Svetlana Həşimova, Səkinə Süleymanova, Sabir Əliyev respublikanın tanınmış teatr xadimləridir. 1970-ci ildə mədəniyyət evində bal rəqsləri, 1984-85-ci illərdə şəhərimizdə ilk dəfə olaraq qızlardan ibarət xalq çalğı alətləri ansamblları yaradılmışdır. 2000-ci ilin sentyabr ayından etibarən, mədəniyyət evi Sumqayıt şəhər Mədəniyyət İdarəsinin tabeliyinə verilmişdir.
"Bərgüşad" instrumental ansamblı, "Break dance", "Gözbağlayıcı", "Milli rəqs" kimi kollektivlər yenicə yaranmışdır. Milli rəqs kollektivi dəfələrlə Türkiyədə qastrol səfərlərində olmuşdur. "Bərgüşad" instrumental ansamblı dəfələrlə "N" hərbi hissəsində əsgərlər qarşısında çıxış etmiş, diplom və fəxri fərmanlara layiq görülmüşdür. Ümumiyyətlə, mədəniyyət evinin özfəaliyyət kollektivləri mütəmadi olaraq dövlət əhəmiyyətli tədbirlərdə iştirak edir, şəhər əhalisinin asudə vaxtının səmərəli keçirilməsinə şərait yaradır.
Avqust Şleyxer
thumb|Avqust Şleyxer (August Schleicher)
Avqust Şleyxer (19 fevral 1821 — 6 dekabr 1868) — Almaniya dilçisi.
Yaradıcılığı
A.Şleyxer (1821-1868) "Hind-Avropa dillərinin müqayisəli qrammatikası kompendiumu" (1861-1862) əsəri ilə müqayisəli-tarixi metodun böyük bir dövrünə yekun vuraraq "ulu dil" nəzəriyyəsini yaratmışdır. Lakin A.Şleyxerə qədər də bu barədə müəyyən fikirlər söylənmişdi: "...XVIII əsrin sonunda Vilyam Cons sanskrit, yunan, latın, qot, kelt və qədim fars dillərinin artıq mövcud olmayan bir mənbədən törəməsi fikrini irəli sürmüşdü. F.Bopp əvvəllər Hind-Avropa dillərinin sanskritdən, yaxud onunla ümumi olan bir "atadan" törəməsi fikrini deyirdisə, sonralar bu dillər arasında yalnız "qardaşlıq münasibətləri" olmasından danışırdı. F.Şlegel sanskrit dilinin ilkin olması, bütün Hind-Avropa dillərinin ondan törəməsi ideyasını irəli sürürdü". A.Şleyxer bunlardan fərqli olaraq, Hind-Avropa dillərinin ilk təsnifini vermiş, dillərin şəcərəsi nəzəriyyəsini yaratmış, qohum dillərin bir "ulu dil"dən – kök dildən əmələ gəldiyini və sonrakı dillərin həmin ulu dilin nəsilləri, budaqları olduğunu göstərmiş, fikirlərini "Şleyxer ağacı" deyilən bir ağac şəklində təsvir etmişdir. Onun fikrincə, ulu dilin xüsusiyyətləri (müəllif "ulu dil" dedikdə Hind-Avropa protodilini nəzərdə tutur) slavyan-german dillərində daha az mühafizə olunmuşdur, deməli, slavyan-german dilləri ulu dildən daha qədim dövrlərdə ayrılmışdır; yunan-itali-kelt qrupu bir müddət ulu dil daxilində dialekt kimi yaşamış, nisbətən sonralar ayrılmışdır. A.Şleyxerin fikrincə, ulu dil sanskrit dilinin ideal quruluşuna malik olmalı idi, eyni zamanda dil inkişafının ən yüksək zirvəsini təşkil etməli və flektiv formanın zirvəsinə çatmalı idi. Bu cəhətdən N.Y.Marrın fikri daha əsaslı görünür. N.Y.Marr qeyd edirdi ki, düşünmək olmaz ki, kök dil yüksək ədəbi, nümunəvi dil zirvəsinə çatdıqdan sonra parçalanır, əksinə, kök dil daxili şivələrlə birlikdə ümumiləşmək üzrə ikən dağılır, müxtəlif dillərin yaranmasına yol açır.
A.Şleyxer Hind-Avropa dillərinə məxsus praformaların öyrənilməsi yolunda böyük iş görmüş, fonetik, leksik, morfoloji arxetiplərin dəqiqləşdirilməsi üçün xeyli əmək sərf etmişdir. O hətta bərpa etdiyi protodildə "Qoyunlar və Atlar" adlı təmsil də yazmışdır. Şübhəsiz, hər bir dil ailəsinə məxsus protodili dəqiq prinsiplər əsasında ciddi və böyük bir tədqiqatçı qrupunun köməyi ilə əslinə yaxın şəkildə bərpa etmək olar. Bunun üçün ailə daxilindəki hər bir dilin tarixi materialları ortada olmalı və onların fonetikası, leksik tərkibi, qrammatik quruluşu dəqiq surətdə öyrənilməlidir. İkinci mərhələdə daha yaxın qohumların, məsələn, türk dilləri ailəsinin oğuz qrupu dillərinin, yaxud qıpçaq qrupunun və ümumiyyətlə, bütün bu cür daha yaxın qrupların dilləri müqayisə edilməli, sonra ailə daxilində bütün qrupların müqayisəsi aparılmalı, dəqiq nəticələr əsasında praformalar müəyyən edilməlidir. Yaxın qruplar arasında və bütövlükdə ailədaxili müqayisələr paralel də aparıla bilər. Dilçilikdə bunların artıq dəyərli nümunələri vardır.
A.Şleyxerin gördüyü iş nümunəvidir. Lakin bir çoxları dünya dillərinin bir kökdən, bir ulu dildən yaranması fikrini qəbul edə bilmirlər. Yer üzərində mövcud olan dillərin ailələrə bölündüyü fikrini heç kəs rədd etmir və bunu təkzib etmək üçün heç bir əsas da yoxdur. Şleyxerdən başlayaraq, bir sıra görkəmli alimlər dil ailələrinin hər birinin vahid bir kökdən, bir protodildən yarandığını sübut etmişlər. Bəs həmin protodillər haradan meydana çıxmışdır? Nə üçün qeyd edirlər ki, məsələn, Hind-İran budağında hind və İran dilləri daha sonralar təcrid olunmuşlar? Nə üçün qeyd edirlər ki, bir sıra dil ailələrinə nisbətən, türk və monqol dilləri sonralar təcrid olunmuşlar? Bunlar aydın şəkildə göstərir ki, tarixin bizə dəqiq şəkildə mə’lum olmayan (və ya arxeoloji qazıntılar əsasında təxmin etdiyimiz) bir dövründən başlayaraq, Yer üzərində yaranmış ilk dil tədricən qollara ayrılmağa başlamış və bu proses Hun imperiyasının təsiri ilə "xalqların böyük köçü" nəticəsində son məskunlaşmaya qədər sürətlə davam etmiş, sonralar da kəsilməmişdir. Beləliklə, aydın olur ki, ulu dil protodillərə parçalanmış, həmin protodilllər sonralar bir və ya bir neçə dil ailəsinin başında durmuşdur. Kök dil-gövdə qol-budaq atdıqca Yer üzərində dillər, dil ailələri artıb çoxalmış, minilliklər ərzində bir-birindən təcrid oluna-oluna müstəqilləşmişlər.
Ulu dilin parçalanması səbəbləri bizim təsəvvür etdiyimizdən qat-qat çox olmuşdur. Təbii fəlakət və zəlzələlər, yanğın və uçqunlar, təbii şəraitin kifayət qədər əlverişli olmaması, qohum tayfa və qəbilələr arasında ixtilaflar, əhalinin getdikcə artması, izlərini bütün dini kitablarda saxlamış Nuh daşqını, iqlimin dəyişməsi, havaların soyuması və istiləşməsi, Şimala doğru hərəkətin mümkünlüyü, daha yaxın ailə və qəbilələrin özlərinə müstəqil məskən seçmək istəyi, yeni otlaqlar və əkin yeri axtarışları, miqrasiyalar və s. insan dəstələrinin bir-birindən uzaq düşməsinə, minilliklər ərzində qohumların yadlaşmasına, ərazi iddiaları ilə düşmənçilik münasibətlərinin artmasına, dillərin, dinlərin, antropoloji quruluşun dəyişməsinə səbəb olmuşdur. Bunları biz dedik-demədik, məlumdur və qazıntı materialları da təsdiq edir.
Murtuzaqulukənd (Çaroymaq)
Murtuzaqulukənd — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.