cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycanın faydalı qazıntıları
Polimetal filiz yatağı
Abşeron yarımadasının göllərində yay aylarında intensiv buxarlanma nəticəsində xörək duzu çökür. Lakin Abşeron göllərindən yığılan duzlar Azərbaycanın xörək duzuna olan ehtiyacının az bir hissəsini ödəyir.
Yumurtalıq (Adana)
Əhali
2018-ci ilin məlumatına görə ilçədə 18.587 nəfər yaşayır.
Seylor Mun musiqisi
Bir çox insanlar Seylor Mun cizgi filminə xeyli sayda mahnılar yazıblar. Bu mahnıların bir çoxu məhz orijinal musiqilərin remiksidir. Bəstəkar Takanori Arisava film musiqilərinə görə bir neçə mükafatlara layiq görülmüşdür. 1998, 2000 və 2001-ci illərdə keçirilən JASRAC beynəlxalq mükafatlandırma mərasimlərində o, Seylor Mun filmi üçün bəstələdiyi musiqilərə görə bütün nominasiyalarda qalib oldu.
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun - Musiqi Kolleksiyası
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun - Musiqi Kolleksiyası ( - Bishōjo Senshi Sailor Moon Ongaku Shuu) - 1 may 1992-ci ildə CD formatında, 17 mart 2010-cu ildə isə HQCD formatında satışa çıxarıldı.
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun - Sevgi Haradadır?-
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun - Sevgi Haradadır? ( - Bishōjo Senshi Sailor Moon - Ai wa Dokoni Aruno?) - bu albomun CD versiyası 1992-ci ildə, 2010-cu ildə isə HQCD versiyası satışa çıxarıldı.
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun - Başqa Xəyal
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun - Başqa Xəyal ( - Bishojo Senshi Sailor Moon - In Another Dream) - 2010-cu ildə HQCD versiyada satışa çıxarıldı.
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun R - Musiqi kolleksiyası
Bu mahnı ikinci fəsilə aiddir. Eyni zamanda albomda bir sıra filmdə olan digər mahnılarda yer alıb.
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun - Gələcəyə doğru
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun - Gələcəyə doğru ( - Bishojo Senshi Sailor Moon R -Mirai e Mukatte) - 2010-cu ildə HQCD versiyada satışa çıxarıldı.
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun R - MAHNI KOLLEKSİYASI
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun R - MAHNI KOLLEKSİYASI (- Bishojo Senshi Sailor Moon R Gekijou Ban Music Collection -Ongaku Shu) - 2010-cu ildə HQCD versiyada satışa çıxarıldı.
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun S - Mahnı Kolleksiyası
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun S - Mahnı Kolleksiyası ( - Bishojo Senshi Sailor Moon S Ongaku Shuu) - 1 iyun 1994 və 17 mart 2010-cu illərdə HQCD formatda satışa çıxarıldı.
Azərbaycanın faydalı qazıntıları
Tikinti materialları
Böyük Qafqaz təbii vilayəti tikinti materialları ilə də zəngindir. Bunlardan Abşeron yarımadasında orta Abşeron əsri, Bakı və Xəzər yaşlı əhəngdaşları xüsusi yer tutur. Abşeron yarımadasında bu tikinti materialının ən məşhur yataqları Qaradağ, Şonqar, Güzdək, Duvannı, Alatava, Dərnəgül, Nardaran, Şıx və b. yataqlardır.
Seylor Mun musiqisi
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun SuperS - Mahnı Kolleksiyası
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun SuperS - Mahnı Kolleksiyası ( - Bishojo Senshi Sailor Moon SuperS Ongaku Shuu) - ilk dəfə 21 sentyabr 1995-ci ildə daha sonra 2010-cu ildə HQCD formatda satışa çıxarıldı.
Azərbaycanın faydalı qazıntıları
Tikinti materialları
Son illərdə bağlanmış Zığ kərpic zavodu uzun illər yuxarı pliosen gil yatağı əsasında fəaliyyət göstərmiş, Quba, Şəki kərpıc və kiramit zavodları isə Dördüncü dövr gillicələri yataqları əsasında işləyirlər.
Seylor Mun musiqisi
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun - Seylor döyüşçüləri - Mahnı Kolleksiyası
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun-Seylor döyüşçüləri-Mahnı Kolleksiyası ( - Bishojo Senshi Sailor Moon Sailor Stars Music Collection) - 20 iyun 1996 və 17 mart 2010-cu ildə HQCD formatda satışa çıxarıldı.
Azərbaycanın faydalı qazıntıları
Gil, tikinti daşı, çınqıl, çay daşı və qum ehtiyatları
Cənub yamacları gil, tikinti daşı, çınqıl, çay daşı və qum ehtiyatları ilə də zəngindir. Burada Masex, Qarabulaq və Ağçay yataqlarının A-B-C kateqoriyası üzrə ehtiyatı təqribən 3,0 mln. ton həcmində qiymətləndirilir. Bu da respublikada olan əhəngdaşı ehtiyatlarının təqribən 12%-ni təşkil edir. Mişardaşı almaq üçün yararlı hesab edilməyən bu yataqlardan ancaq yerli tələbatı ödəmək üçün əhəng kimi istifadə edilir. Kərpic və keramit istehsalı üçün əsas xammal sayılan gil yataqları, bütün inzibati rayonların ərazisində vardır. Zaqatala rayonu ərazisindəki Aşağı Çardaxlı və Küsirin yataqları daha böyük balans ehtiyatlarına (A-B-C kateqoriyaları üzrə birgə 4 mln. m3) malikdir. Vilayət üzrə real qiymətləndirilmiş gil ehtiyatları 10 yataq üzrə 8,5 mln. m3 təşkil edir ki, bu da respublikadakı ehtiyatların təqribən 15%-ə qədəridir. Qanıxçay hövzəsi silikatlı qum ehtiyatları ilə zəngindir. Bu qum ehtiyatları şüşə, kərpic və sement istehsalı üçün yararlıdır. Ehtiyatı B-S kateqoriyası üzrə 5,4 mln. m3 hesablanmışdır.
Seylor Mun musiqisi
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun Seylor döyüşçüləri Mahnı Kolleksiyası: 2-ci hissə
Gözəl Qoruyucu Seylor Mun Seylor döyüşçüləri Mahnı Kolleksiyası: 2-ci hissə ( - Bishojo Senshi Sailor Moon Sailor Stars Music Collection Vol.2) - 17 mart 2010-cu ildə HQCD versiyada satışa çıxarıldı.
Azərbaycanın faydalı qazıntıları
Gil, tikinti daşı, çınqıl, çay daşı və qum ehtiyatları
Tikinti materialları olan çınqıl və qum ehtiyatları Qusarçay, Qudyalçay, Vəlvələçay, Gilgilçay, Şabrançay və Ataçay yataqlarının gətirmə konuslarında, gil yataqları Qusar maili düzənliyində və Samur-Dəvəçi ovalığında, şüşə qumları Qudyalçay hövzəsində, Təngi və Yuxarı Xarağa sahələrində yayılmışdır.
Seylor Mun musiqisi
Gözəl Döyüşçü Seylor Mun: 20-ci İl Yubileyi
Gözəl Döyüşçü Seylor Mun: 20-ci İl Yubileyi ( - Pretty Guardian Sailor Moon: The 20th Anniversary Memorial Tribute) - HQCD formatda 17 mart 2010-cu ildə satışa çıxarıldı.
Azərbaycanın faydalı qazıntıları
Mineral bulaqlar
Böyük Qafqaz təbii vilayətində mineral bulaqlar üç əsas regionda cəmlənmişdir. Bunlar cənub və şimal-şərq yamac regionlarından və bu dağlıq vilayətin uzaq cənub-şərq ətəyi regionundan ibarətdir. Cənub yamacda 60-dan artıq mineral bulaq daha məşhurdur [Azərbaycanın geologiyası, V c. 2005].
Seylor Mun musiqisi
Mahnıların ingiliscə versiyası
Film musiqilərinin ingilis dilində versiyası 1996-2002-ci illərdə 3 albomdan ibarət olaraq satışa çıxarıldı.
Şartr
Parisin 96 km cənub-qərbində, Eure çayınınn sol sahilində qurulmuşdur. Burada yerləşən məşhur kilsənin qüllələri Beauce ovalığının simvoludur. Müasir şəhər son zamanlarda yaxınlıqdakı ovalığa və Bretaniyaya doğru uzanmışdır. Bu ovalıq Parislə Loire vadisi arasında mühüm keçiddir.
Azərbaycanın faydalı qazıntıları
Mineral bulaqlar
Quba rayonunda Cimi, Xaltan, Xaşı və Şabran rayonunda Qalaaltı mineral bulaqları vardır. Karbonatlı və hidrokarbonatlı Qalaaltı mineral bulağının suyunun debiti 225 l/sut., minerallaşma dərəcəsi 1,4–4 mq/l., temperaturu 12–25 °C-dir. Ondan böyrək və revmatizm xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilir. Xaltan mineral suyunun debiti 100 min l/sut., tərkibi hidrogen-sulfidli, temperaturu 25–30 °C, Zeyvə mineral suyunun debiti 4000 l/sut., tərkibi qazlı və ionlu, temperaturu 10–20 °C, Düz Bilici mineral suyunun debiti 3200 l/sutka, tərkibi qazlı və ionlu, temperaturu 10–15 °C -dir. Bu mineral sulardan oynaq-hərəkət orqanlarının, qan, əsəb və dəri xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilə bilər. Şamaxı və Qobustan rayonlarında bir sıra hidrogen-sulfidli soyuq mineral bulaqlar mövcuddur. Məsələn, Çuxuryurd suyunun temperaturu 15–17 °C, gündəlik debiti 200 min litrdir. Abşeronda böyük müalicə əhəmiyyətli isti su Şıx suyudur. Şıx kəndində revmatizm və başqa xəstəliklərin müalicəsi üçün sanatoriya kompleksi yaradılmışdır.
Şartr
Məşhur Şartr kilsəsindən başqa burada böyük ölçüdə 13-cü əsrdə tikilmiş Saint Pierre kilsəsi də var. 17-18-ci əsrlərdən qalmış keçmiş Yepiskop Sarayı muzeyə çevrilmişdir.
Azərbaycanın faydalı qazıntıları
Mineral bulaqlar
Şəki-Zaqatala iqtisadi-coğrafi rayonu ərazisində yüksək debitli 20-dən çox mineral su mənbəyi aşkar edilmişdir. Çimçimax mineral bulağı istisna olmaqla, digər bulaqlardan çıxan sular temperaturuna görə soyuqdur. Zaqatalada 2 böyük və 20-dən çox kiçik debitə malik olan mineral su yatağı aşkar edilmişdir. Çimçimax bulağının temperaturu 220C, debiti isə sutkada 1,5 mln litrdır. Kimyəvi tərkibinə görə bu bulaq xloridli-natrium tipinə aiddir. Suyun qaz tərkibinin 76,5%-ni metan, 22,2%-ni azot, qalan hissəsini isə nadir qazlar təşkil edir.
Şartr
Adını Keltlətin Karnutes nəslindən alan şəhər əvvəllər Druidlərin mərkəzi olmuşdur.858-ci ildə şəhər Normanlar tərəfindən yandırılmışdır.Orta əsrdə Blois və Şampan ailələrinin idarəsində qraflıq olmuşdur. 1286-cı ildə Fransa kralına satılmış, Yüzillik müharibədə (1337-1453) isə ingilislər şəhəri 15 il müddətinə işğal etmişlər. 1528-ci ildə I.Fransisk şəhəri hersoqluğa çevirmişdir. Din müharibələrində Şartra hücum edən protestantlar uğur əldə edə bilməyiblər. 1594-cü ildə burada IV.Henrinin tacqoyma mərasimi keçirilmişdir.
Şəhərdə gübrə və kənd təsərrüfatı alətləri sənayesi inkişaf etmişdir. Digər sənaye məhsulları arasında ətir, pivə, avto aksessuar və elektronika materialları vardır. Parisə yaxın yerləşməsi şəhərin iqtisadi inkişafını sürətləndirmişdir.
Azərbaycanın faydalı qazıntıları
Mineral bulaqlar
Qax rayonunda da yüksək debitli 4 mineral bulaq qeydə alınmışdır. Oğlanbulaq-Qızbulaq və Hamambulaq İlisu kəndindən 6 km şimal-şərqdə, Hamamçayın (Kürmükçayın qoludur) sol sahilində yerləşir. İstibulaqda suyun temperaturu 40–42 °C-yə çatır, debiti isə sutkada 161,2 min litrdır. İlisu mineral bulağı kimyəvi tərkibinə görə natrium-hidrokarbonat və qəvəli-karbon qazlı sular qrupuna aiddir.
İkinci mineral bulaq İlisu kəndindən 1 km şimalda, Kürmükçayın sol sahilində yerləşir. Moksu adlanan bu bulaqda suyun temperaturu 30–500C, debiti sutkada 19,5 min litrdir, kimyəvi tərkibi müxtəlif elementlərlə zəngindir. Qax rayonu ərazisində yerləşən digər 2 bulaq – Əlibəyli və Suskənd kəndləri yaxınlığında olmaqla, suları soyuq, kimyəvi tərkibi isə hidrokarbonatlı-sulfatlıdır. Suskənd kəndi yaxınlığındakı bulaqdan istifadə olunaraq, "Qax" suyu istehsal edilir. Bu sular əsəb, dəri, ürək-damar və əzələ xəstəliklərinin müalicəsi zamanı əhəmiyyətlidir. Suskənd kəndində bu məqsədlə sanatoriya-müalicə müəssisəsi fəaliyyət göstərir.
Qəbələ rayonundan 12 km və Qəmərvan kəndindən 5 km məsafədə, Bum çayının sol sahilində, dəniz səviyyəsindən 1388 m hündürlükdə eyni adlı 3 mineral bulaq qeydə alınmışdır. Bulaqların suyunun temperaturu 39,4 °C, debiti isə sutkada 36 min litrdir. Qaz tərkibində azotun miqdarı 82%, oksigen 9% və metan 6,8%-dir. Bu mineral sudan yerli əhali dəri və əzələ xəstəliklərinin müalicəsində geniş istifadə edir [Azərbaycanın geologiyası, VI c.2005].
Oğuz rayonu ərazisində bir neçə mineral bulaq vardır ki, bunlardan da 3-ü (Xalxal, Buqusşor və Ağbulaq) daha əhəmiyyətlidir. Bu mineral suların temperaturu 32 °C, debiti isə 144 min m3/sutka təşkil edir. Kimyəvi tərkibinə görə kükürdlü, maqneziumlu, karbonatlı və natriumlu sulardır. Balakən rayonunda bir neçə mineral su yatağı qeydə alınsa da, onların debiti hələlik dəqiq müəyyənləşdirilməyib.
Şəki rayonu ərazisində isə cəmi 1 mineral su yatağı qeydə alınmışdır. Bu mineral bulaq Şəki-Oğuza avtomobil yoluna yaxın, şəhərdən 10 km məsafədə yerləşir. Debiti az olmaqla, kimyəvi tərkibinə görə kükürdlü sudur.
Kobalt
Kobaltın təsdiq edilərək dövlət balansında qeydə alınmış sənaye ehtiyatları Daşkəsən filiz rayonunda — "Hamamçay" və "Dəmir" dəmir filizi yataqlarında, Balakən-Zaqatala filiz rayonunda — Filizçay kolçedan-polimetal yatağında cəmləşmişdir.
Qeyd etmək lazımdır ki, uzun illər ərzində Daşkəsən yatağının istismarı dövründə Qoşqarçayın dərəsində 30 mln. tondan artıq tullantılar yığılmışdır ki, bu tullantıların tərkibində külli miqdarda qiymətli kobalt vardır.
"Hamamçay" yatağında kobalt minerallaşması 2 formada — məxsusi kobalt mineralı-kobaltın, qlaukodot mineralları formasında və maqnetit filizi tərkibində kobaltlı piritin möhtəvi və damarcıqları şəklində qeyd olunur.
"Dəmir" yatağında da kobalt kobaltlı pirit formasında maqnetit filizlərinin tərkibində yerləşir.
"Cənubi Daşkəsən" dəmir filizi yatağında sərbəst kobalt mineralları ilə əlaqədar olan kobaltın miqdarı 0,139%-təşkil edir. Kobaltlı piritlə bağlı olan hissəsinin orta miqdarı 0,025% təşkil edir.
Maqnetit filizi ilə bağlı olan kobalt ehtiyatları ancaq bu sahələrdə dəmir filizi istismar olunan vaxt götürülə bilər.
Ordubad filiz rayonunda əvvəllər aparılmış geoloji-axtarış işləri nəticəsində bir sıra mis-kobalt təzahürləri aşkar edilmişdir ki, onlardan da ən böyük maraq doğuranı Kotam və Kilit təzahürləridir.
Kotam mis-kobalt təzahürü Kotam kəndindən 2,5 km şimal-şərqdə yerləşir. Yer səthində qalınlığı 20–80 m olan filizləşmə zonası 2,5 km məsafədə izlənilir. Filizləşmə damarcıq-möhtəvi teksturaya malik olub, Xalkopirit-pirit tərkiblidir. Filizləşmə daxilində kobaltın miqdarı 0,06–0,3%, nikel-0,1%, mis-0,3–1,12% arasında dəyişir.
Kilit mis-kobalt təzahürü Kotam filiz rayonu daxilində yerləşməklə, kobalt, nikel saxlayan pirit-xalkopirit tərkibli damarcıq-möhtəvi formalı filizləşmə zonalarından təşkil olunmuşdur. Filizləşmə zonaları 3–8,6 m qalınlıqla 20 m-dən 1000 m-ə qədər izlənilir. Elementlərin orta miqdarı: kobalt-0,028–0,115%, mis-0,07–0,43%-dir.
Respublikada yüksək keyfiyyətli polad istehsalı xammalı bazasının yaradılması zərurəti gələcəkdə kobalt filizinə geoloji-kəşfiyyat işlərinin aparılmasını zəruri edir. 1993-cü ildən əvvəllər ehtiyatları qismən istismar edilmiş "Şimali Daşkəsən" kobalt yatağının cinahlarında aparılmış axtarış işləri nəticəsində burada intişar tapmış zonaların parametrləri müəyyənləşdirilmiş və ilk dəfə olaraq bu zonalar üzrə kobaltın yüksək miqdarı təyin edilmişdir (4 m qalınlığında 0,41%, 1,25 m qalınlığında 0,37%).
Molibden
Molibdenin dövlət balansında qeydə alınmış ehtiyatları Ordubad filiz rayonunda Parağaçay (Qapıcıq sahəsi ilə birgə) yatağında cəmləşir. Naxçıvan qırışıqlıq zonasının Ordubad filiz rayonunda Göydağ, Diaxçay, Misdağ-Şəlalə və Kiçik Qafqazın Qarabağ filiz rayonunun Dəmirli mis-porfir yataqlarında yanaşı komponent kimi molibden ehtiyatları qiymətləndirilərək sahə balansına qəbul edilmiş və proqnoz resursları hesablanmışdır.
Alüminium xammalı
Respublika ərazisində əvvəllər aparılmış geoloji-kəşfiyyat işləri ilə Zəylik alunit filizləri yatağı aşkar edilmiş və kəşfiyyatı aparılmışdır. Yataq Daşkəsən rayonunda, Quşçu körpüsündən 18 km məsafədə yerləşir. Alunit filizləri üst yura yaşlı tufogen çöküntülərdə intişar tapmışlar və lay formalı iki filiz qatı ilə təmsil olunurlar. Filizlər əsasən alunitdən və kvarsdan ibarətdir. Alunitin miqdarı 10–80% arasında dəyişməklə, yataq üzrə orta miqdarı-53%-dir. Alunit filizləri Respublika üzrə ümumi filiz ehtiyatlarının 29,7% -ni təşkil edir.
Zəylik alunit yatağı Gəncə gil-torpaq kombinatının mineral-xammal bazası kimi 1964-cü ildən istismar olunur. Hər il alunitdən 200 min ton gil-topraq, 385 min ton sulfat turşusu, 78 min ton kalium gübrəsi alınırdı və o illərdə əsasən Krasnoyarsk və Irkutsk alüminium zavodlarına göndərilirdi. Bu yatağın ən cəlbedici amillərindən biri də odur ki, alunit filizlərinin tərkibində nüvə reaktorlarında, təyyarə və raket texnikasında, ərinti birləşmələrində istifadə edilən vanadium və qallium metalları vardır.
Civə
Sənaye ehtiyatları dövlət balansında qeydə alınmış civə yatağı Kəlbəcər filiz rayonunda yerləşən Levçay yatağıdır. Həmin rayonda yerləşən digər civə yatağınin (Ağyataq) ehtiyatları istismar nəticəsində tükənmişdir.
Bu yataqlardan başqa, Kiçik Qafqazın Kəlbəcər filiz rayonunda Narzanlı, Sarıbulaq, Çilgəzçay, Qamışlı və Şorbulaq civə yataqlarının ehtiyatları qiymətləndirilərək sahə balansında qeydə alınmış, proqnoz resursları hesablanmışdır.
Levçay civə yatağı
Kəlbəcər rayonunun Lev]s kəndindən 15–20 km şimal-qərbdə yerləşir. Filiz kütlələri kiçik linzalar şəklində təbaşir yaşlı karbonat süxurlar içərisində yerləşir. Filiz kütlələrinin uzunluğu 20 m-dən 70 m-ə qədər, qalınlıqları isə 2,5 m-dən 6,5 m-ə qədərdir. Filizdə civənin orta miqdarı 0,261–0,497% arasında dəyişir.
Ağyataq civə yatağı
Kəlbəcər şəhərindən 12–15 km şərqdə, cənub-şərqdə yerləşir. Yataq 1984-cü ilə kimi Şorbulaq dağ-mədən müəssisəsi tərəfindən istismar olunmuşdur. Filizdə civənin orta miqdarı 0,3%-dir.
Çilgəzçay yatağı
Laçın rayonunun Ələkçi kəndi yaxınlığındadır. Civə minerallaşması əzilmiş, kvarslaşmış santon yaşlı süxurlar içərisində yerləşir. Civənin əsas mineralı olan kinovar ayrı-ayrı yuvacıqlar, möhtəvilər və damarcıqlar şəklində filizdaşıyan süxurlar içərisində qeyri-bərabər paylanmışdır.
Nəcib metallar
Necib metallar Azerbaycan erazisinde yayılmayan ve tapılmayan metal növudur.1953 cu ilde araşdırmalar neticesinde Azerbaycanda bu metallara rast gelinmediyi bildirilib.
Qızıl
Azərbaycan ərazisi davamlı və uzunmüddətli qızılçıxarma sənayesinin yaradılması üçün böyük perspektivliyə malikdir. Son onilliklər ərzində aşkar edilmiş çoxsaylı qızıl yataqları və təzahürləri (həm məxsusi qızıl, həm də digər metallarla kompleksdə) bunu təsdiq edir, zira onlar potensial filizli regionlarda proqnozlaşdırılan qızıl filizləşməsinin az bir hissəsini təşkil edir. Qızıl yataq və təzahürlərini iki qrupda birləşdirmək olar. Birinci qrupa dağ süxurlarında bilavasitə formalaşma yerində aşkar olunan köklü qızıl yataqları aid edilir. Ikinci qrup köklü qızıl yataqlarının aşınması, çöküntülərin onlardan müxtəlif məsafələrə daşınması nəticəsində əmələ gəlmiş səpinti qızıl yataqlarıdır. Səpinti qızıl yataqlarının işlənməsində əlavə texnoloji emal tələb olunmadığından iqtisadi cəhətdən çox əlverişlidir. 01.01.2006-cı il tarixinə Respublika faydalı qazıntı ehtiyatlarının dövlət balansında kəşfiyyatı aparılmış və sənaye əhəmiyyətli ehtiyatları təsdiq edilmiş üç məxsusi qızıl yatağının (Qızılbulaq, Vejnəli və Zod (Söyüdlü) ehtiyatları, Filizçay, Katex və Kasdağ polimetal, Qaradağ mis-porfir yataqlarının filizlərində yanaşı komponent kimi hesablanmış və təsdiq olunmuş qızıl ehtiyatları qeydə alınmışdır. Bunlardan əlavə Qoşa, Ağyurd, Pyəzbaşı, Dağkəsəmən, Gədəbəy və Ağduzdağ yataqlarının C2 kateqoriyası ilə qiymətləndirilmiş ehtiyatları sahə balansında qeydə alınmışdır.
Respublikada qızılçıxarma sənayesinin yaradılması məqsədi ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin "Azərbaycan Respublikasının bir sıra qızıl yataqlarının kəşfiyyatı və işlənməsi barədə" 1996-cı il 5 fevral tarixli sərəncamına uyğun olaraq 1997-ci il avqustun 20-də keçmiş "Azərqızıl" DŞ ilə ABŞ-nin "RV Investment Group Sevrvices LLS" arasında Gədəbəy, Qoşa, Ordubad qrupu (Piyəzbaşı, Ağyurd, Şəkərdərə, Kələki), Söyüdlü, Qızılbulaq və Vejnəli perspektivli qızıl yataqlarının kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü haqqında Saziş imzalanmış və 2005-ci ildən ermənilər tərəfindən işğal edilmiş ərazidə yerləşən Söyüdlü (Zod), Qızılbulaq və Vejnəli yataqları istisna olmaqla, digər yataqlarda əlavə öyrənilmə işlərinə başlanılmışdır və bu işlərin 2008-ci ildə başa çatdırılması nəzərdə tutulur.
Qızılbulaq yatağı
Ağdərə rayonu ərazisində, Ağdam şəhərindən 63 km şimal-qərbdə yerləşir. Yataqda dəqiq kəşfiyyat işləri aparılmış, ehtiyatları hesablanmış və təsdiq edilmişdir. Yataq qızıl-mis-kolçedan geoloji-sənaye tipinə aiddir. Filizlər əsasən piritdən, xalkopiritdən, markazitdən, sfaleritdən, xalkozindən, kvarsdan və s.-dən ibarətdir. Filizdə qızılın orta miqdarı 4,0 q/t, gümüş — 5,4 q/t, mis – 1,41 % təşkil edir. Yatağın əsas faydalı komponentləri qızıl, gümüş və mis; yanaşı komponentlər selen, tellur və kükürddən ibarətdir.
Qoşa yatağı
Gədəbəy filiz rayonunun qərb hissəsində, Tovuz şəhərindən 30 km cənubda yerləşir. Yataq daxilində 9 damar tipli qızıllı sulfid zonaları ayrılmışdır. Bu zonaların əksəriyyəti şimal-qərb və meridiana yaxın istiqamətdə uzanırlar, onların qalınlığı 2,0 m-dən 15 m-ə qədərdir. Bu zonalarda filiz kütlələrinin qalınlığı 0,5–3,0 m təşkil edir. Yatağın əsas faydalı komponentləri qızıl və gümüşdür. Şimal qərb istiqamətləri zonalarda qızılın miqdarı 4–8 q/t; meridional zonalarda isə 10 q/t-a qədər olmaqla tək-tək sınaqlarda 1000 q/t-a çatır. Laboratoriya şəraitində hazırlanmış texnoloji sxemə əsasən flotasiya üsulu ilə tərkibində 35,6 % qızıl olan konsentrat alınır.
Gədəbəy yatağı
Gədəbəy şəhərinin şimal-qərb kənarında yerləşir. Hələ XIX əsrin ortalarından Gədəbəy yatağında istismar işləri aparılmış, böyük miqdarda mis, qızıl və gümüş çıxarılmışdır.
Zod yatağı
Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər və Ermənistan Respublikasının Basarkeçər (Vardenis) rayonlarının sərhəddində yerləşir. Yataq 1951-ci ildə "Qafqazqızılkəşfiyyat" Idarəsi tərəfindən aşkar olunmuş, yatağın əksər hissəsinin Kəlbəcər rayonu ərazisində yerləşməsinə baxmayaraq naməlum səbəblərə görə kəşfiyyat işləri Ermənistan SSRI Geologiya Idarəsi və Ermənistan Əlvan Metallurgiya Idarəsi tərəfindən aparılmışdır. Yatağın 23 filiz damarından cəmi 7-nin Ermənistan ərazisində yerləşməsinə baxmayaraq keçmiş SSRI Nazirlər Soveti yanında fəaliyyət göstərən Dövlət Ehtiyatlar Komissiyasında ermənilər tərəfindən təqdim edilmiş geoloji materiallarda və xəritələrdə bilərəkdən saxtakarlığa yol verilmiş, Zod yatağının bütövlükdə Ermənistana aid olması qəbul edilmişdir. Yatağın istismarına 1976-cı ildən başlanmışdır.
Ağyurd yatağı
Ordubad rayonunda, Ordubad şəhərindən 40 km şimal-qərbdə yerləşir. Yataq Mehri-Ordubad qranitoid massivinin endokontaktında təşəkkül tapmışdır. Damar və damar zonalarından ibarət filiz kütlələri qızıl-sulfid-kvars formasiyasına aid edilirlər. Filizdə əsas minerallar pirit və xalkopirit, ikinci dərəcəli minerallar – maqnetit, pirrotin, sfalerit, molibdenit və s.-dirlər. Qızıl filizdə əsasən sərbəst şəkildə (54 %) və sulfidlərdədir (50–55 %). Əsas faydalı komponentlər qızıl, gümüş və misdir. Filizlər qravitasiya+flotasiya sxemi əsasında zənginləşdiriləcəklər ki, bu zaman filizdən qızılın 85 %-ni çıxarmaq olar.
Pyəzbaşı yatağı
Ağyurd yatağından 2,0–2,5 km qərbdə, Mehri-Ordubad massivinin ekzokontaktında, paleogen yaşlı vulkanogen-çökmə süxurlarda yerləşir. Yatağın daxilində 50-yə qədər kvars-sulfid damarları məlumdur. Onlardan 5-i nisbətən dəqiq qiymətləndirilmiş və sənaye əhəmiyyəti kəsb edir. Damarların qalınlığı 0,2 m-dən 1,5–2,0 m arasında dəyişir və əsasən kvars və piritdən təşkil olunmuşlar. Yatağın istismarı Ağyurd yatağı ilə birgə, eyni texnoloji sxem üzrə vahid saflaşdırma fabrikində həyata keçiriləcəkdir.
Şəkərdərə yatağı
Pyəzbaşı yatağından1,8–2,0 km cənubda yerləşir və yer səthindən 60–100 m dərinlikdə mağaralarla öyrənilmişdir. Əsas filizdaşıyan və filizsaxlayan struktur şimal-qərb istiqamətli (2900–3200) Nüsnüs-Kələki-Məzrə dərinlik qırılmasıdır ki, o andezit tərkibli lava-piroklastik süxurların böyük qalınlıqda kvarslaşmış, kaolinləşmiş və dəmirləşmiş zonası ilə təmsil olunmuşdur.
Filiz kütlələrinin iki morfoloji tipi ayrılır: uzunluğu 1000–1200 m, qalınlıqları 2–5 m-dən 13–20 m-ə qədər dəyişən damar zonaları və 850–900 m məsafədə uzanan və dəyişgən qalınlıqlı (90–100 m-dən 300–350 m-ə qədər) damarcıq-möhtəvi sulfid minerallaşması daşıyan metasomatitlər zolağı. Əsas faydalı komponentlər – qızıl, gümüş və misdir.
Ağduzdağ yatağı
Kəlbəcər rayonunun cənub-şərqində yerləşir. Yataq ərazisində 100-ə qədər qızıllı kvars, kvars-karbonat damarı ayrılmışdır ki, onlardan 5-də sənaye əhəmiyyətli qızıl minerallaşması müəyyən olunmuşdur. Qızılın orta miqdarı 6.72 q/t olmuşdur. Asan zənginləşməsini və qızılın çıxarılmasını, eləcə də topa qələviləşdirmə texnologiyasının tətbiqinin mümkünlüyünü nəzərə alaraq, qızılın nisbətən aşağı miqdarı (1.5 q/t-a qədər) qeyd olunan damarların və damarətrafı süxurların hesabına yatağın ehtiyatlarının 3–4 dəfə artırılması ehtimalı mövcuddur.
Çovdar yatağı
Daşkəsən rayonu ərazisində yerləşir. Qızıl filizləşməsi üst bayos yaşlı törəmə kvarsitlərdə təşəkkül tapmışdır. Yataq sahəsində bu tip törəmə kvarsitlərin bir-neçə çıxışı müəyyən olunmuşdur. Yatağın geoloji quruluşunun xüsusiyyətləri – hidrotermal-dəyişmə süxurlarının geniş yayılması, barit-polimetal damarlarının, polimetal və mis-sulfid tərkibli damarcıq-möhtəvi filizləşmə sahələrinin mövcudluğu onun yüksək perspektivliyə malik olduğunu göstərir. Hüdudlandırılmış və qismən (150 m-ə qədər) dərində öyrənilmiş "Mərkəz" filiz cismində qızılın miqdarı böyük amplitudada dəyişməklə (1 q/t- dan – 100 q/t-a qədər və daha çox), orta hesabla 8–10 q/t təşkil edir.
Başkəndçay səpinti qızılı yatağı
Naxçıvan MR-da Başkəndçayın aşağı axımında, onun Əlincəçayla birləşdiyi yerdən Xoşkeşin şəlaləsinə qədər 1500 m-lik intervalı əhatə edir. Allüvial çöküntülərin müxtəlif terras səviyyələrində və delüvial çöküntülərdə sənaye əhəmiyyətli səpinti qızıl toplantıları müəyyən edilmişdir. I terras səviyyəsində qızılın miqdarı 294–448 mq/m3, II terras səviyyəsində 248–464 mq/m3arasında dəyişir. Delüvial çöküntülərdə qızılın miqdarı ayrı-ayrı sınaqlarda 172–685 mq/m3-a çatır. Yuxarı terras səviyyələrində qızılın daha çox toplandığı yatacaq səthinin açılmadığını nəzərə alsaq yatağın ehtiyatlarının daha çox olduğunu güman etmək olar.
Kürəkçay səpinti qızılı yatağı
Kürəkçay hövzəsində eyniadlı çayın Çaykənd-Dozular kəsimində yerləşir. Yataqda axtarış-qiymətləndirmə işləri aparılmış və o sənaye istismarına hazırlanmışdır. Allüvial çöküntülər kənar miqdar 50 mq/m3 qəbul edilməklə hüdudlandırılmışdır.
Qeyri-filiz xammalı tikinti materialları
Aparılan geoloji-kəşfiyyat işləri nəticəsində Respublikanın bir sıra bölgələrində müxtəlif növ qeyri-filiz faydalı-qazıntı və tikinti-inşaat materialları yataqları aşkar edilmişdir. 01.01.2006-cı il tarixə faydalı qazıntı ehtiyatlarının Dövlət balansında 303 tikinti-inşaat materialları yataqları, o cümlədən 59 mişar daşı, 22 üzlük daşı, 95 gil, 10 sement xammalı, 27 tikinti daşı, 71 qum-çınqıl, 14 qum, 3 bitumlu süxurlar və 2 perlit, pemza yataqları qeydə alınmışdır.
Üzlük daşı
Dövlət balansında 22 üzlük daşı, o cümlədən 13 mərmərləşmiş əhəngdaşı, porfirit, 2 travertin, 1 tuf, 1 qabbro, 1 konqlomerat və 1 tesenit yatağı qeydə alınmışdır.
Gil
Dövlət balansında 95 kərpic-kirəmid, keramzit, aqloporit və tikinti keramikası istehsalına yararlı gil yataqları qeydə alınmışdır.
Sement xammalı
Dövlət balansında 10 sement xammalı yatağı qeydə alınmışdır.
Tikinti daşları
27 tikinti daşı (əhəngdaşı, qırmadaş) yatağının ehtiyatları Dövlət balansında qeydə alınmışdır.
Qum-çınqıl
Dövlət balansında 70 qum-çınqıl qarışığı yatağı qeydə alınmışdır.
Bitumlu qumlar
Dövlət balansında 3 yataq qeydə alınmışdır. Yataq süxurlarında bitumun miqdarı 7.5–8.1 % arasında dəyişir.
Perlit, pemza
2 yataq Dövlət balansında qeydə alınmışdır. Qeyri-filiz xammalı ehtiyatları Dövlət balansında 31 yataqla təmsil olunurlar.
Gips, anhidrit, gəc
Dövlət balansında 7 yataq (5 gəc, 2 gips və anhidrit) qeydə alınmışdır. Bunlar Yuxarı Ağcakənd gips və anhidrit, Ərəzin gips, Gəncə, Tərtər və Minbaşlı gəc yataqlarıdır.
Bentonit gilləri
Dövlət balansında ehtiyatları qeydə alınmış 2 bentonit gili yatağı vardır. Bunlar Daş Salahlı və Xanlar yataqlarıdır. Son illərdə aparılmış geoloji-kəşfiyyat işləri nəticəsində Şamaxı-Qobustan zonasında da bentonit gillərinin böyük ehtiyatları aşkar edilmiş və Bəylər yatağının sənaye əhəmiyyətli ehtiyatları hesablanmışdır. Bentonit yataqlarından Daş Salahlı istismar olunur.
Xörək duzu
Dövlət balansında 4 xörək duzu (Naxçıvan, Nehrəm, Şəkərabad-Qoşadizə daş duz və Masazır göl duzu) yataqları qeydə alınmışdır. Naxçıvan daş duz və Masazır göl duzu yataqları istismar edilir.
Dolomit
Dövlət balansında 2 dolomit yatağı qeydə alınmışdır. Bunlar nəhəng ehtiyatlara malik Nehrəm yatağı və Keçiqaya yataqlarıdır.
Kvarsitlər
Dövlət balansında 2 dinas üçün kvarsit xammalı yatağı qeydə alınıb. Bunlar Xanlar rayonunda Qızılca və Daşkəsən rayonunda Çovdar yataqlarıdır. Hər 2 yataq ehtiyatdadır.
Flyus və soda üçün əhəng daşı
Dövlət balansında 2 yataq qeydə alınmışdır.
Keramika xammalı
Keramika xammalı kimi Dövlət balansında 1 yataq — Çovdar çini daşı yatağı qeydə alınmışdır, yataq istismar edilmir.
Mineral boya (gilli oxra)
Dövlət balansında 2 yataq (Çovdar və Mirzik yataqları) qeydə alınmışdır, yataqlar istismar edilmir.
Kvars qumları
Şüşə istehsalı üçün xammal kimi 5 yatağın (Hacıvəli, Hökməli, Şərqi Zeyid, Yasamal və Zeyid) ehtiyatları Dövlət balansında qeydə alınmışdır.
Barit
Dövlət balansında Çovdar barit yatağının qalıq ehtiyatları və Başqışlaq barit yatağının ehtiyatları qeydə alınmışdır. Barit sənayenin müxtəlif sahələrində istifadə olunan xammaldır. Lakin onun ən çox tətbiq sahəsi dərin quyuların qazılmasında ağırlaşdırıcı kimi istifadə olunmasıdır. Barit əsasən Kiçik Qafqazın şimal-şərq yamacında Qarabağ, Daşkəsən və Gədəbəy filiz rayonlarından keçən zolaq şəkilli sahəni əhatə edir. "Barit zolağı" daxilində çoxsaylı təzahürlər və 2 yataq aşkar olunmuşdur. Bunlardan əlavə, Gədəbəy filiz rayonu ərazisində Həsənsu çayından başlamış Zəyəmçaya qədər müxtəlif dərəcədə qiymətləndirilmiş barit damarları məlumdur.
Çini daşı
Daşkəsən filiz rayonun, Çovdar filiz sahəsində aşkar olunmuşdur. Yataq üst bayos yaşlı riolitlərin hesabına əmələ gəlmiş törəmə kvarsitlərdə yerləşir. Aparılmış texnoloji tədqiqatlar nəticəsində müəyyən olunmuşdur ki, zənginləşdirdikdən sonra Çovdar çini daşı yatağının xammalı incə keramika istehsalında müvəffəqiyyətlə istifadə oluna bilər. Yataqda kəşfiyyat işləri başa çatmış və yatağın ehtiyatları hesablanmışdır. Çini daşının istifadə sahəsi çox genişdir. O kimya sənayesində, elektrokeramikada, kağız istehsalında, inşaat işlərində, odadavamlı material kimi və s. sahələrdə işlənə bilər.
Kükürd
Dövlət balansına üç kükürd yatağının (Çıraqdərəsi, Toğanalı və Çıraqdərəsi-Toğanalı) ehtiyatları qeydə alınmışdır. Bunlardan əlavə Filizçay, Kasdağ və Katex kolçedan-polimetal və Qızılbulaq qızıllı mis-kolçedan yataqlarında da kükürd (ümumi) ehtiyatları hesablanmışdır.
Islandiya şpatı
Dağlıq Talışın Kalvaz-Kalaxan kalsitli sahəsində, Kosmolyan mərtəbəsinin vulkanogen-çökmə törəmələrində, kalsitin çoxsaylı damarları, yuvaları aşkar edilmişdir ki, onun da əsas hissəsini island şpatları təşkil edir. Şpat-xammal sınaqdan keçirilmiş (Soyuzkvarssamosvetı GIB-nin "Şpat" ekspedisiyasında), monoblokların və kristalların yüksək keyfiyyətə malik olduğu barədə rəy verilmişdir. Aşkar olunmuş obyektlər yerüstü dağ qazmaları ilə 3 m dərinliyə qədər öyrənilmişdir. Island şpatı radiotexnikada, cihazqayırma sənayesində və hərbi sənayedə geniş istifadə olunur. Xammalın sənaye ehtiyatlı toplantılarını müəyyən etmək üçün, ərazidə yanaşı hasilatla axtarış-qiymətləndirmə işlərinin aparılması zəruridir.
Odadavamlı və çətinəriyən gillər
Kiçik Qafqazın şimal-şərq yamacında geniş yayılmışdır. Odadavamlı gillər əsasən müxtəlif sahələrdə işlənən saxsı məmulatının və odadavamlı kərpic istehsalında işlənir və Xanlar, Daşkəsən və Qazax rayonları ərazisində geniş yayılmışdır. Qazax rayonu ərazisində Kotandağ odadavamlı xammal yatağının ilkin kəşfiyyatı aparılmış, ehtiyatları hesablanmışdır. Şəmkir rayonunda aşkar edilmiş Xoşyal kaolin yatağının ehtiyatları hesablanmışdır.
Naxçıvan MR-sı ərazisində odadavamlı məmulatların istehsalı üçün yararlı kaolinlər, kaolinləşmiş süxurlar, gillər çox geniş yayılmış və müəyyən dərəcədə turşuya davamlı kanalizasiya boruları, keramik məmulatlar, santexnika üçün fayans, incə keramika istehsalına yararlı olmaları öyrənilmişdir.
Soda üçün xammal
Nehrəm dolomit yatağı əsasən dolomitlərdən, dolomitləşmiş əhəngdaşlarından ibarətdir. Əvvəlki illərdə Naxçıvanda tikilməsi planlaşdırılan soda zavodunu xammalla təmin etmək məqsədilə Zəngilan rayonunda əhəngdaşları öyrənilmiş və onun ehtiyatları təsdiq edilmişdir.
Təbii soda təzahürləri
Orta Araz depressiya zonasının mərkəzi hissəsində – Sədərək çökəkliyində, Naxçıvan çökəkliyinin qərb hissəsində müəyyən edilmiş və tək-tək axtarış quyuları vasitəsilə dərinlikdə öyrənilmişdir. Axtarış işləri nəticəsində təbii soda üçün Sədərək, Xok-Qarabağlar, Süst-Təzəkənd və Böyükdüz sahələri üzrə proqnoz resursları hesablanmışdır.
Şüşə istehsalı üçün xammal
Şüşə istehsalı üçün xammal kimi Nehrəm yatağının dolomitləri və devon yaşlı törəmə kvarsitləri istifadə edilə bilər. 1984-cü ildə rəngli şüşə tara (bütılka) istehsalında istifadə edilmək üçün (fəaliyyətdə olan Naxçıvan şüşə qablar və Sumqayıt şəhərində layihələşdirilən şüşə qablar zavodlarında) Nehrəm dolomit yatağının ehtiyatı təsdiq edilməsinə baxmayaraq yataq sənaye istismarına cəlb edilməmişdir. 1972–1973-cü illərdə Gümüşlü törəmə kvarsitlər yatağında axtarış-qiymətləndirmə işləri zamanı fran və famen mərtəbələrinin (devon) çökmə süxurları daxilində tərkibində dəmir oksidinin miqdarı az olan laylarından götürülmüş sınaqların şüşə istehsalına yararlılığını müəyyən etmək məqsədi ilə laboratoriya-texnoloji tədqiqatları ilə öyrənilmiş, şüşə (tara) istehsalı üçün yararlı hesab edilmişdir. Bu yataq da bu günə qədər istismara cəlb edilməmişdir.
Seolitlər
Təbii seolitlər qazların qurudulmasında, sənaye tullantılarının zərərli qatışıqlardan təmizlənməsində, avtomobil benzininin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasında, suların təmizlənməsində və digər sahələrdə istifadə olunduğu kimi, kənd təsərrüfatında da müvəffəqiyyətlə tətbiq edilir. Bir çox ölkələrdə seolitin əkin sahələrinə verilməsi nəticəsində əksər bitki məhsullarının məhsuldarlığının artırılmasına nail olunmuşdur. Kənd təsərrüfatı yüksək inkişaf etmiş Amerika və Yaponiya kimi ölkələrdə heyvanların və quşların yem rasionuna seolit əlavə edilir. Xaricdə quşçuluq və heyvandarlıq komplekslərini və fermalarını seolitlə təmizləyirlər ki, həm tozun, həm də xoşagəlməz qoxunun qarşısı alınır. Quş və heyvan peyini qarışmış seolitin əvəzsiz gübrə kimi əkin sahələrinə verilməsi tullantı problemini birdəfəlik həll edir. Qeyri-ənənəvi xammal növləri arasında Aydağ yatağının seolitləri xüsusi yer tutur. Aydağ yatağının təbii seolitləri qazların qurudulması, benzol və su buxarının təbii qazlardan tutulması, neft-kimya proseslərində katalizator kimi, sutəmizləyici qurğularda süzgəc kimi, rezin, plastik kütlə, kağız, aşqar sement istehsalı, tibbdə, yuyucu tozların və mineral-polimer materialların istehsalında doldurucu kimi yararlıdır, kənd təsərrüfatında torpaqların keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması və məhsuldarlığın artırılması, heyvandarlıq və quşçuluqda yemə inert əlavə kimi onların istifadə sahələri müəyyənləşdirilmişdir. Hazırda Aydağ seolit yatağı "Azərseolit" Elmi Sənaye Birliyi tərəfindən istismar edilir. Seolit xammalının böyük ixrac imkanları da vardır. Naxçıvan MR ərazisində seolitlər orta eosenin alt və orta lütet yaşlı vulkanogen-çökmə süxurları içərisində aşkar edilmiş, qalınlığı 18–45 m arasında dəyişən laydan ibarətdir. Onlar respublikanın Ordubad və Şahbuz rayonları ərazisində geniş yayılmışlar və yer səthində ensiz zolaq şəklində 80–100 km məsafədə izlənirlər. Ilkin axtarış işlərinin məlumatına əsasən seolit saxlayan tuffit qatında seolitin (montmorillonit) miqdarı 45–65 % arasında dəyişir.
Dan Stav
Dan Stav (d. 8 may 1956, Hayfa, İsrail) — İsrailin Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2015-ci ildən)
Kozis
Kozis — alban hökmdarı Oroysun qardaşı və Qafqaz Albaniyası çarı.
Qafqaz Albaniyasını tutmaq istəyən Pompeyin Roma legionlarına qarşı ikinci savaşda Kozis alban qoşunlarına başçılıq edirdi. Kozisin qoşunlarının romalılarla döyüşü e.ə. 65-ci ildə Kürün sol sahilindəki qollarından birinin sahilində baş vermişdir.
Kozisin başçılıq etdiyi alban qoşunları 60 min piyada və 12 min süvaridən ibarət idi. Albanların süvari qüvvəsi güclü olduğu halda, romalıların əsas zərbə qüvvəsini yaxşı təlim görmüş intizamlı piyada qoşunu təşkil edirdi. Buna görə də döyüşün başlanmasınadək Pompey piyadalarını süvarilərin arxasında gizlətmişdi. Albanlar təkcə Roma süvariləri ilə savaşacaqlarını zənn etdiklərindən onlara hücuma keçdilər. Bu zaman Roma piyadaları döyüşə qoşuldular və amansız savaş başlandı. Antik müəlliflərin məlumatına görə, döyüşün qızğın çağında Kozis bir neçə alban döyüşçüsü ilə Roma legionerlərinin sırasını yarıb Pompeyin müşayiətçilərinədək çatdı. Roma sərkərdəsini nizə ilə vuran Kozis onun möhkəm zirehini deşə bilmədi. Cavab zərbəsi ilə Qney Pompey Kozisi ölümcül yaraladı. Məğlub olan albanlar yaxınlıqdakı meşədə gizləndilər, lakin Pompeyin əmri ilə legionerlər meşəni mühasirəyə alıb od vurdular. Romalılara qarşı qadınlar da vuruşurdular.Alban qadınların cəsarəti romalıları heyrətə gətirmişdi.
Viktor Medvedçuk
Viktor Medvedçuk (d. 7 avqust, 1954) — Ukrayna dövlət və siyasi xadimi.
Siciliya
Siciliya — Aralıq dənizində ən böyük ada. İtaliya muxtar vilayətlərindən biri. Sahəsi 25,460 km². Apennin yarımadasından cənubda yerləşir və Messina boğazı vasitəsi ilə ondan ayrılır. Sahilləri, əsəsən, dik və az girintili çıxıntılıdır. Dağlıq və təpəli relyef üstündür. Şimal sahili boyu Apennin yarımadasındakı dağların davamı olan silsilələr və ayrı-ayrı massivlər (Peloritan dağları, Nebrodi, Le-Madoniye) uzanır. Mərkəzi hissəsini alçaq dağlıq sahələr və təpəliklər tutur; cənub-şərqdə karstlı İblen platosu yerləşir. Şimal və qərb sahillərində akkumulyativ düzənliklər var. Adanın ən yüksək nöqtəsi Etna vulkanıdır (3340 m). Tez-tez zəlzələlər olur. Faydalı qazıntıları: kükürd, neft, təbii qaz və s. İqlimi Aralıq dənizi tipli subtropikdir. Etnanın zirvəsi ilin 9 ayı qarla örtülü olur. İllik yağıntı düzənliklərdə 400–600 mm, dağlarda 1200–1400 mm. Çayların çoxu yayda quruyur. Torpaqları əsasən, dağ-qəhvəyi və qırmızıdır. Makvis, qariqa və Aralıq dənizi tipli çöl bitkiləri geniş yayılmışdır. Adanı Siciliya boğazı Bon yarımadasından, Messin boğazı isə Apenin yarımadasından ayırır.
Tarixi
Siciliyadakı ilk yaşayış məskənlərinin əsası e.ə 8-ci yüzillikdən başlayaraq karfagenlilər və yunanlar tərəfindən qoyulub. E.ə. 734-cü ildə Etna dağının şərq yamacında əsası qoyulmuş Naksos Siciliyada ən qədim yunan koloniyası hesab edilir. E.ə. 431–404-cü illərdə baş vermiş Peloponnes müharibəsinin gedişatında Afinalar Siciliyanı tutmağa çalışsa da, müvəffəqiyyətsizliyə uğradılar. E.ə. 241-ci ildə Birinci Pun müharibəsinin nəticəsində Siciliya Qədim Romanın ilk əyaləti kimi onun tərkibinə qatıldı və 440-cı ildə Roma imperiyasından ayrıldı. Erkən orta əsrlərdə Siciliya vandalların (V əsrdə), ostqotların (VI əsrdə) və Bizans imperiyasının (535-ci ildən etibarən) nəzarətində olub. 888-ci ildə ərəblər Siciliyanı tutaraq buraya İslam dinini gətiriblər. Ərəblərin hakimiyyətdə olduğu dövrdə adada yarımmüstəqil Siciliya əmirliyi mövcud olub. XI əsrdə adanı normanlar işğal edib. XII–XIII əsrlərdə Siciliya krallığı qurulub.
Eugenia laurae
(Eugenia laurae) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yuris Maklakovs
Yuris Maklakovs — Latviyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2015-ci ildən)
Gülçöhrə Şəfiyeva
Şəfiyeva Gülçöhrə Məmməd qızı — Azərbaycan rejissoru, Prezident təqaüdçüsü (2018-ci ildən).
Həyatı
Gülçöhrə Şəfiyeva 1949-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını bitirib. Uzun illər Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi mərkəzi aparatında müxtəlif vəzifələrdə çalışıb.
G. Şəfiyeva 1994-cü ildən bu günə kimi Heydər Əliyev adına Sarayın baş rejissorudur.
Fəaliyyəti
Gülçöhrə Şəfiyeva Rusiyada (Moskva, Sankt-Peterburq), Gürcüstanda, Türkiyədə, Fransada Azərbaycan mədəniyyətini təbliğ etmək məqsədilə hazırlanan tədbirlərin, Rusiyada, Misirdə, Birləşmiş Ərəb Əmirliyində keçirilən Azərbaycan Mədəniyyət Günlərinin, Azərbaycanda Rusiya Federasiyası İlinin açılış mərasiminin quruluşçu rejissoru olmuşdur.
İstedadlı rejissor gənc müğənnilərin və ifaçıların — Zülfiyyə Xanbabayevanın, Faiq Ağayevin, Röya Ayxanın, Almaz Ələsgərlinin, Nazpəri Dostəliyevanın yaradıcılıq gecələrinin keçirilməsinin təşəbbüskarı və müəllifidir. 9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə və 1 may 2017-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür. 9 may 2018-ci ildə Azərbaycanın Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.
Təzəkənd (Rudqat dehistanı)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 101 nəfər yaşayır (25 ailə).
Ligularia atroviolacea
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şimali Brabant
Şimali Brabant — Niderlandda yerləşən və Belçika ilə hüdudlanan ərazidir. Ən böyük şəhəri Eyndhovendir.
Ursay (Şaran)
Ursay — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Akbaris kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə Marilər (98%) üstünlük təşkil edir.
Torp (Şəbüstər)
Torp — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbüstər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 726 nəfər yaşayır (208 ailə).
Sünbülçiçəyi
Sünbülçiçəyi — sünbülçiçəyikimilər fəsiləsinə aid çoxillik soğanaqlı bitki cinsi.
Sabantuy
Sabantuy (hабантуй, сабан туе,ака туйи) - Başqırdların, tatarların xalq bayramı.
Tarixi
thumb|Tatarların milli güləşi "Yaz işləri ilə bağlı bayramların ən böyüyü Sabantuy və ya Səpin toydur. Bu bayram yazdakı səpin ilə bağlıdır. Müasir dövrdə yaz şumu çıxarıldıqdan və torpaq əkin üçün hazırlandıqdan sonra keçirilir. Sabantuy xalqın könüllü şəkildə bir yerə toplanaraq qeyd etdikləri musiqili-dramatik tamaşadır. Kənddə yaranan bu bayram sonralar şəhərlərə də yayılmış və təntənəli şəkildə qeyd olunmağa başlanmışdır . Sabantuyda: meşədə gəzməsi; Meydan yarış və tamaşalarına 10 gün qalmış gənclərin at cıdırı təşkil olunur. Buna "at ayağın qızdırmaq" deyilir.
Klaus Yohannis
Klaus Yohannis (Klaus Werner Iohannis; ) — Rumıniya prezidenti (2014-cü ildən), alman əsilli Rumıniya siyasətçisi, ixtisaca fizika müəllimidir. 2000-ci ildən Sibiu şəhərinin meridir, 2004, 2008 və 2012-ci illərdə Rumıniyanın Demokratik Forumundan namizədliyi irəli sürülməklə yenidən mer seçilib.
28 iyun 2014-cü il tarixindən Milli-Liberal Partiyanın sədridir, 2014-cü ildə prezident seçkilərində ACL seçki blokundan prezidentliyə namizəddir.
16 noyabr 2014-cü ildə prezident seçkilərinin ikinci turunda 51 faiz səs toplayaraq Rumıniyanın növbəti dövlət başçısı seçilib.
Tərcümey-hal
Klaus Yohannis 13 iyun 1959-cu ildə Sakson Susannı və Qustava Xayntsa Yohannisin ailəsində dünyaya gəlibdir. O, ailənin böyük uşağıdır. Onun ailəsi 1992-ci ildə Almaniya vətəndaşlığını almışdır. 1979-cu ildə Klaus Yohannis Babeşa-Boyai Universitetinin fizika fakültəsinə daxil olmuşdur. Universitet]]ə imtahan verib girdikdən sonra 9 ay müddətinə hərbi xidmətə getmişdir. 1983-cü ildə universiteti bitirdikdən sonra Sibiuda müxtəlif məktəb və kolleclərdə fizika müəllimi işləmişdir. 1989-cu ildən 1997-ci ilə qədər Samel fon Brukentalya adına gimnaziyada və Rumıniyada alman dilli məktəbdə işləmişdir. 1997-ci ildən 1999-cu ilə qədər Sibiu Judentsa əsas məktəbinin inspektor müavini işləmişdir. 1999-cu ildən 2000-ci ilə kimi isə mer vəzifəsinə seçilmiş və Judentsa məktəbini baş inspektoru olmuşdur. Klaus Yohannis mükəmməl rumın, alman və ingilis dillərinə sahibdir. 1989-cu ildən Karmen Yohannis ilə evlidir. Xanımı isə sibiuda Georgiya Lazarya adına milli kollecdə ingilis dili müəlliməsi işləyir. Klaus Yohannisin dini inancı protestantdır. Rumıniyada Evanqeliçiskiy kilsəsinin üzvüdür.
Sədat Bucaq
Bucaq tayfası mənsubudur. Evli və 3 uşaq atasıdır. 3 noyabr 1996-cı ildə Balıkəsir ili, Susurlukda keçirdiyi qəza ilə, Susurluq Qəzası olaraq bilinən hadisənin baş qəhrəmanlarından biri olmuşdur.
Susurluk İddiası daxilində cinayət törətmək üçün təşəkkül meydana gətirmək günahından haqqında verilən bəraət qərarı Yargıtay tərəfindən pozulan DYP köhnə Millət vəkili Sədat Edib Bucaq, daha sonra dövlət sirri səbəbiylə açıqlamadığı bəzi məlumat və şəkilləri məhkəməyə təqdim etmişdir.
Yargıtay 8. Cəza Dairəsin tərəfindən haqqındakı 1 il 15 gündəlik həbs cəzası təsdiqlənilmişdir. 22 iyul 2007 seçkilərində Demokrat Partiyanın (DP) Şanlıurfadan 1. sıra millət vəkili namizədi olan Sədat Edib Bucağın adı, ən son Ankara-Çankayadakı lüks restoran, bar və iş yeri sahibi və çalışanlarını silahla təhdid edərək çıxar təmin etdikləri iddia edilən kəslərə istiqamətli təşkil edilən "Kaldırım(Səki)" əməliyyatına qarışmış olub, ədliyyəlik olaraq mətbuatda yer almış, daha sonra bunu "sui-qəsd" olaraq açıqlamışdır.
Bünde
Bünd - Almaniyada yerləşən şəhərdir.
Ligularia biceps
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Eugenia linocieroidea
(Eugenia linocieroidea) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vərkəş (Şəbüstər)
Vərkəş — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbüstər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 491 nəfər yaşayır (109 ailə).
Vilyam Vulls
Vilyam Vulls — Avstraliya botaniki.
Elmi fəaliyyəti
Vilyam Vulls toxumlu bitkilər üzrə ixtisaslaşmışdır. .
Karlos Mensia
Ned Arnel Mencía (22 oktyabr 1967, San Pedro Sula, Honduras) — ABŞ aktyoru.
Bəhram Əsgərov
Bəhram Mehrəli oğlu Əsgərov — fizika–riyaziyyat elmləri doktoru, professor, Bakı Dövlət Universiteti bərk cisimlər fizikası kafedrasının müdiri, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akademiki.
Həyatı
Bəhram Əsgərov 5 oktyabr 1933-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Əhmədabad kəndində anadan olmuşdur. 1952 -1957-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universiteti fizika fakultəsində təhsil alır. 1962-ci ildə Leninqrad şəhərində “Güclü maqnit sahəsində yarımkeçiricilər və yarımmetallarda termomaqnit effektlər” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir. 1968-ci ildə dosent elmi adı almışdır.
1971-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin fizika fakültəsində "Bərk cisimlər fizikası” kafedrası yaratmış və ömrünün sonunadək onunun müdiri işləmişdir.
1960–1966–cı illər Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutu elmi işçisi. 1966 – 1971-ci illər Bakı Dövlət Universiteti “Molekulyar fizika” kafedrasının dosenti işləmişdir.
1971-ci ildə yenidən Leninqrad şəhərində “Yarımkeçiricilərdə kinetik effektlər” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edir.
1972-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin professoru seçilir.
Bakalavr təhsil pilləsində “Termodinamika və statistik fizika” fənnindən, magistr təhsil pilləsində “Bərk cisimlərin kvant nəzəriyyəsi”, “Kvant statistikası” və “Metallar və yarımkeçiricilər” fənlərindən mühazirələr demişdir.
Ailəli idi, üç övladı var idi.
12 mart 2014-cü ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.