cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
I Yustinian
Həyatı
Yustinian Tauresiumda, (Dardaniya) təxminən 482-ci ildə anadan olmuşdur. Latın dilində danışan (ehtimal ki, sonuncu Roma imperatoru) Yustinian, İlliro-Roma  və ya Trako-Roma   mənşəli olduğu güman edilən kəndli ailəsindən idi. Sonradan götürdüyü Yustinian koqnomeni əmisi Justin tərəfindən övladlığa götürüldüyünün göstəricisidir. O, hakimiyyəti dövründə doğulduğu yerdən çox uzaqda yerləşən Justiniana Primanın əsasını qoydu. Anası Yustinin bacısı Vigilantia idi. İmperator olana qədər imperator mühafizə dəstələrindən birinin komandiri olan Yustin Yustinianı övladlığa götürdü, onu Konstantinopola gətirdi və onun təhsilini təmin etdi. Nəticədə Yustinian hüquq, ilahiyyat və Roma tarixində yaxşı təhsil aldı. Justinian imperatorun şəxsi mühafizəçisi kimi xidmət etmək üçün "scholae palatinae" arasından seçilmiş 40 kişidən biri kimi xidmət edirdi.Yustinian dövründə yaşamış salnaməçi Con Malalas onun xarici görünüşünü qısa, açıq dərili, qıvrım saçlı, yuvarlaq üzlü və yaraşıqlı kimi təsvir edir. Başqa bir müasir tarixçi Prokopi, Yustinyanın görünüşünü zalım imperator Domitian ilə müqayisə edir, baxmayaraq ki, bu, ehtimal ki, böhtandır.
Elephantulus pilicaudus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Nəzər
Qorunma
"Kəm göz" inancının mənşəyi çox qədimlərə söykənir. Qədim mədəniyyətlərdə və cəmiyyətlərdə də görülən bu inanc xüsusilə yerli və kəndli cəmiyyətlərində iştirak etmiş, günümüzə qədər həyatda qalmağı bacarmışdır. Kəm gözlərdən qoruduğuna inanılan üsullar cəmiyyətdən cəmiyyətə fərqlilik göstərər. Ən məşhur üsullardan biri nəzər muncuğu kimi ilişər taxmaq ya da üzərində, tilsim kimi dua yazılı kağızlar daşımaqdır. Bəzi asiyalı cəmiyyətlərdə uşaqların gözlərinin ətrafına qara boya sürtülər. Bəzi cəmiyyətlərdə kem gözlərdən ən çox yeyib içərkən etkilenildiğine, çünki ağız açıqkən ruhun bədəndən daha asan çıxacağına inanırlar. Bu səbəblə yemək tək başına və ya yaxın qohumların yanında yeyilir.
Köhnə çağlarda, ölülərin ruhlarıyla, pərilər və cinlərin birlikdə yaşadıklan bir aləmin var olduğuna inanılırdı. Bu aləmə bağlı olan insanlann, xüsusilə də cadugərlərin gözlərində pis ruhların yerləşdiyine inanardılar. Buna görə də onların baxışlarının çox güclü və zərərli olduğu düşünülərdi.
Quqarlar
Quqarlar — indiki Gürcüstanın Axalkalaki, Lori, Dmanisi, Ermənistanın Quqark rayonunun ərazilərində yaşayırdılar. Fransız tarixçisi Sen-Martinə görə buraya Quqark əyaləti ilə Ağstafaçayın yuxarı hövzəsi, Lori, Axuryan çayı sahilləri, Axalkalak, Tumanis, Göyəzən və b. mahallar daxil idi.
Erməni mənbələrində Qexarkunik kimi yazılan bu əyalət erməni tarixçilərinə görə, Ermənistanın indiki Kamo, Martuni, Basar keçər, Sevan və Razdan ərazisini əhatə edirdi. Bəzi tədqiqatçıların fikrincə Quqark Gürcüstanın indiki Borçalı və Axalsıx rayonlarının qədim adıdır. K. V. Trever Qoqarenanın Albaniya-İberiya sərhəddində yerləşdiyini yazır.
Quqarların etnik mənsubiyyəti
İlk dəfə (I əsr) Böyük Pliniy Şimali Qafqazda yaçayan tayfalardan birinin adını qorar kimi qeyd etmişdir. Yuxarıda isə dedik ki, Strabonun Ermənistana aid etdiyi Qoqarena əyalətinin adı orada qoqar adını daşıyanların məskun olduğunu göstərir. Deməli, I əsr üçün qoqarlar və ya quqarlar iki regionda – Şimali Qafqazda və Cənubi Qafqazda yaşayırdı. Bundan əlavə, V əsr erməni tarixçisi Favst Buzand IV əsrin əvvəllərinə aid hadisələrlə əlaqədar olaraq yazır ki, Qafqaz Albaniyasının şimal-şərqində (Dərbənddən cənubda) quqar adlı tayfa yaşayır.
Bəzi tədqiqatçılar quqarları qafqazdilli xalq sayırlar183. Gürcü tədqiqatçısı D. L Musxelişvili isə onları hətta iber (gürcü) tayfası hesab edir184. Bu fikirlərin hər ikisi yanlışdır. Əslində quqar qədim türk mənşəli tayfadır və strukturu cəhətdən sonu "ar", "ər" sözləri ilə bitən qədim türk mənşəli etnonimlərdə (məsələn, avşar, bulqar, qacar, kəngər, savar və b.) bir sırada durur.
Gürcü alimi Q. A. Melikişvili qoqar və ya quqar etnonimini Bibliyada skiflərə verilən qoq-maqoq adı ilə əlaqələndirir185. Ehtimal olunur ki, qoq "skif", Maqoq isə onların yaşadıqları ərazi deməkdir. Yuxarıda biz Bibliyada eradan əvvəl VII əsrə aid "Xalqların cədvəli"ndə Yafətin oğlanlarından üçünün Qomər, Maday və Maqoq adlandığını demişdik. Başqa sözlə, bu sənəddə qoq-maqoqlar və kimmerlər midiyalılarla qohum xalq kimi göstərilir. Bunu belə başa düşmək lazımdır ki, quqarlarla kimmerlər arasında həm mənşəcə eynilik vardır. Həm də onlar hələ eradan əvvəl VII əsrdə Bibliyanı tərtib edənlərə məlum idi. Digər tərəfdən, tədqiqatçıların Bibliyadakı maqoqları skiflərlə əlaqələndirmələri də quqarların türk mənşəli olmasına dəlalət edir. Q. A. Melikişvili Ermənistan və Gürcüstan ərazisindəki quqarları saklarla əlaqələndirmişdir. Yuxarıda isə sakların Cənubi Qafqaza gəlməsinin eradan əvvəl VII əsrdə baş verdiyini demişdik.
Dağıstanda indi də Quqarlı adlı azərbaycanlı kəndinin mövcudluğu quqarların bir hissəsinin eranın əvvəllərində Albaniyanın şimal-şərqində yaşaması ilə əlaqədardır. XVI əsrdə Anadoluda Boz – Ulus türk tayfa birləşməsinin bir tayfası kuxar (və ya kuqar) adlanırdı.
Erkən orta əsrlərdə Cənubi Rusiya çöllərində yaşayan kəngərpeçeneklərdən danışan X əsr müəllifi onların bir tayfasının kuyarçi adlandığını yazmışdır187. Əslində kuyarçi etnonimi kuqar etnonimindən (N. A. Baskakova görə qədim peçeneqlərin dilində başqa türk dillərindəki "q" səsi "y" kimi tələffüz olunurdu; məsələn, başqa türk dillərindəki "bək" sözünün azərbaycan dilində "bəy" kimi tələffüzü) və bəzi türk tayfalarının adları üçün səciyyəvi –çı, -çi, – çu şəkilçisindən (məsələn, Qazançı, Quşçu, Danaçı, Sabunçu kənd adları kazan, kuş, tana və sapan adlı etnonimlərdən və həmin şəkilçidən ibarətdir) düzəlmişdir.
Quqarçi tayfasının adı toponimlərdə
Quqarçi tayfasının adı toponimlərdə Göyərçi (Göyərçin) və Göyərçinli kimi qalmışdır. Aydındır ki, onların göyərçin quşunun adı ilə heç bir əlaqəsi yoxdur, yalnız zahiri oxşarlıq vardır. Keçən əsrdə Ermənistanda Göyərçin (demək, əslində Quqarçin) kənd xarabalığı, Qars əyalətində Göyərçin kəndi və s. vardı. Göyərçin və Göyərçinli adlı kəndlər Azərbaycanda da vardır. Quqarların Ermənistanda mənşəcə türk olduğunu göstərən faktlardan biri də keçmişdə Quqark rayonunda yaşayan əhalinin bütünlüklə azərbaycanlılardan ibarət olmasıdır. Hər halda quqarların Ermənistandakı azərbaycanlıların etnogenezindəki rolu təkzibedilməzdir. Quqarlar orada erkən orta əsrlərdə yığcam halda yaşayırdılar. V əsr müəllifi Moisey Xorenski quqarları Ermənistanda "böyük və qüdrətli tayfa" kimi səciyyələndirir. Quqarların türkdilli tayfa olmasını bir fakt da aydınlaşdırır. "VII əsr erməni coğrafiyası" adlı əsərdə189 Ermənistanda Quqar əyalətinin 9 mahaldan ibarət olması göstərilir: Şorapor ("Şor dərəsi" deməkdir, türk mənşəli şor, yaxud çor etnonimindən və ermənicə por "dərə" sözündən; Gürcüstanda Şulaver toponimində qalır; "Dədə Qorqud"da "Şir Şəmsədddin" adındakı "şir" komponenti də əslində şor etnonimindən və "Dədə Qorqud"da oğuzların "Üç ox" adının gürcücə tərcüməsi olan Samişvilde sözündən ibarətdir) ; Çopapor ("Çöp dərəsi" deməkdir. Qədim türk dillərindəki çöp "dağarası çökəkliyi olan yüksəklik" sözündəndir. Ermənistanda keçən əsrdə Altı-Çöp, Qara-çöp adlı kəndlər vardı. Zəngilan rayonunda Çöpədərə kəndinin adında da bu söz vardır), Kolbopor ("Kuloba dərəsi" deməkdir), Taşir ("Daş yer", "Daşlıq" deməkdir), Trel (saklarla gəlmiş trer tayfasının adından, gürcücə Tialeti), Kəngər, Cavak, Artaqan və Klarçi. Göstərilən toponimlərin hamısı türk mənşəlidir. Qoqar əyaləti gürcü mənbələrində Qoqareti, Qoqaleti adlanır ki, bu da Kırzıoğlu M. Fəxrəddinin yazdığı kimi190 "Dədə Qorqud"da "Qəflət (əslində Qoqalet) Qoca oğlu" adında əksini tapmışdır. Deyilənlər quqarların türkdilli olmasına heç bir şübhə yeri qoymur.
Yuxarı Qoşakilsə
Tarixi
Tiflis əyalətinin müfəssəl dəftəri"ndə Şahsuvar-Kolagir və Aşağı Kovxa qışlaqlarına malik kənd olaraq anılır. Kəndin əvvəlki adı Muluxsalıdır. Qoşakilsə də deyilir.
Fiziki-coğrafi mövqeyi
Qoşakilsə kəndi Borçalı çökəyində, Xram çayının sağ sahilində, rayon mərkəzindən 23 km cənub-şərqdə, dəniz səviyyəsindən 400 m yüksəklikdə yerləşir.
Əhalisi
1870-ci ildə 12 ailədə 81 nəfər, 1926-cı ildə 33 ailədə 168 nəfər, 2002-ci ildə 142 ailədə 604 nəfər, 2006-cı ildə 142 ailədə 556 nəfər.
Aybelştadt
Aybelştadt — Almaniyada, Bavariya torpağında şəhər.
Quruluş: Osman (teleserial, 2019)
Quruluş: Osman — ATV-də yayımlanan tarixi türk serialıdır. Serial 20 noyabr 2019-cu ildə başlayıb və davam edir. "Quruluş Osman" serialı,"Diriliş Ərtoğrul" serialının davam serialıdır.
Məzmun
Serial Osmanlı İmperiyasının qurucusu və ilk hökmdarı I Osmanın (Osman Qazi / Osman bəy) həyatını anladır.1 seriya 120 dəqiqə davam edir.
Benedetto Latteri
Benedetto Latteri - italyan diplomat, 2020-ci ildən bəri İtaliyanın İndoneziyadakı səfiri.
Həyatı
15 oktyabr 1959-cu ildə İtaliyanın Messina şəhərində anadan olmuşdur.
Erythroxylum jamaicense
(Erythroxylum jamaicense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
SketchUp
SketchUp (keçmiş, Google SketchUp)— sadə üçölçülü obyektləri modelləşdirmək üçün proqram (quruluşlar, mebellər, interyer). 2006-cı ilin martında çox da böyük olmayan @Last Software firmasıyla birlikdə Google şirkəti tərəfindən inkişaf etdirilir. Proqramın iki versiyası mövcuddur — pulsuz, məhdudlaşdırılmış (başqa formatlara ixrac funksiyası ilə) və pullu (SketchUp Pro, $495 ). Ancaq, məhsulun daha yeni versiyasının çıxışından sonra Pro-nun köhnəlmiş versiyası pulsuz olur.
Ayxax
Ayxax — Almaniyada, Bavariya federal torpağında şəhər, rayon mərkəzi.
Sistern
Sistern — maye və səpələnən materialları saxlamaq və daşımaq üçün qapalı tutum. Yerləşdirilməsinə görə yeraltı, yarı yeraltı və yerüstü növləri var. Dəmiryol sisterni silindrik formalı qaynaqlanmış metal rezervuardan ibarət vaqondur. Mayeni boşaltmaq üçün xüsusi axıdıcı qurğu ilə təchiz edilir.
Yevlax
Yevlax — Azərbaycanda şəhər. 1939-cu ildə rayon tabeli şəhər statusu almışdır. 6 yanvar 1965-ci ildən respublika tabeli şəhərdir. 2019-cu ildə aparılmış siyahıya almanın yekunlarına əsasən Yevlax rayonunun əhalisi 128,700 nəfərdir. Onun 69,798 nəfəri şəhər əhalisidir.
Coğrafiyası
Yevlax coğrafi mövqeyinə görə Azərbaycanın mərkəzində mühüm kommunikasiyaların kəsişməsində yerləşməklə qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Rayon kimi 1935-ci ilin fevral ayından fəaliyyət göstərir. Yevlax eyni zamanda respublika tabeli şəhərdir. Yevlax rayonu Ağdaş, Bərdə, Tərtər, Goranboy, Samux, Qax, Şəki rayonları ilə həmsərhəddir. Rayon 1 şəhər, 3 qəsəbə və 46 kənddən ibarətdir.
Etimologiyası
Yevlax sözü Əski türkcədə bataqlıq və ya nohur deməkdir.
Tarixi
XIX əsrin 80-ci illərində Bakı-Tiflis dəmiryolunun çəkilməsilə əlaqədar olaraq stansiya kimi salınan və uzun müddət əhali tərəfindən "Vağzal" kimi tanınan Yevlax XIX əsrin sonu XX əsrin əvvələrinə aid rəsmi sənədlərdə və mənbələrdə Yelizavetpol quberniyasının Yevlax məntəqəsi və ya Yevlax stansiyası, sonra Yelizavetpol quberniyasının Yevlax kəndi, 1920-ci ildən isə Cavanşir qəzasının Yevlax kəndi adlanmışdır.
Azərbaycan SSR MİR-nin qərarı ilə 1935-ci ilin 20 fevral tarixində Yevlax rayonu təşkil edilmişdir.
1939-cu ilin fevral ayının 1-də Azərbaycan SSR Ali Sovetinin qərarına əsasən Yevlaxda Şəhər Soveti yaradılmaqla, Yevlaxa şəhər adı verilmişdir.
1962-ci il dekabrın 26-da çağrılmış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin X sessiyasının qərarı ilə Yevlax rayonu ləğv edilərək ərazisi Ağdaş, Bərdə və Qasım İsmayılov rayonlarına verilmiş, Yevlax respublika tabeli sənaye şəhərinə çevrilmişdir. 1965-ci ildə Yevlax yenidən müstəqil rayona çevrilmişdir.
Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət heyətinin 6 yanvar 1965-ci il tarixli fərmanı ilə Yevlax şəhəri respublika tabeliyində olan şəhərlər sırasına daxil edilmiş və Yevlax şəhərində sənaye müəssisələrinin tikintisinə başlanmışdır. Azərbaycan KP MK-nın 1969-cu il iyul plenumundan sonra ulu öndərimiz Heydər Əliyevin qayğısı sayəsində Yevlaxda 70-ci illərdən başlayaraq bir-birinin ardınca yeni, iri sənaye obyektləri tikilmiş və Yevlax tədricən sənaye şəhərinə çevrilmişdir. Ötən əsrin 70–80-ci illərində Yevlaxda Pambıqtəmizləmə, Tütün fermentləmə, 2 Dəmir beton məmulatları, Çörək, Traktor təmiri, Pivə və spirtsiz içkilər zavodu, "Qarabağ" istehsalat, Taxıl məhsulları, sənaye kombinatları, onlarca iri nəqliyyat, tikinti müəssisəsi, rayonlararası təchizat bazaları və.s fəaliyyət göstərmişdir. Yevlax-Xankəndi, Yevlax-Balakən dəmiryolu xətti çəkilmiş, Yevlax hava limanı, respublikamızdan kənarda da şöhrət qazanmış Xaldan kənd Kompleks orta məktəbi, Şahmat məktəbi, Uşaq gənclər idman məktəbi, 10535 şagird yerlik 19 orta məktəb, 840 yerlik 15 uşaq bağçası, xəstəxana, mədəni-maarif müəssisələri, çoxmərtəbəli yaşayış binaları tikilib istifadəyə verilmişdir.1978-ci ildə istifadəyə verilən Zaqafqaziyada ən iri sənaye müəssisəsi olan Yevlax Yunun ilkin emalı fabrikinin işə düşməsi sayəsində Yevlax şəhəri sənaye məhsullarının istehsal həcminə görə o dövrdə respublikasının 3 ən iri sənaye şəhərindən birinə çevrilmişdir. Yevlax şəhəri Bakıdan 293 km aralı Kür çayının sağ sahilində, düzənlikdədir. (Gəncə-Qazax düzənliyinin cənub-şərqi, Qarabağ və Şirvan düzlərinin şimal-qərb kənarı). Yevlax şəhəri Qədim İpək yolunun üzərindədir. Qışı quraq keçən mülayim-isti yarımsəhra və quru çöl iqlimi var. Ərazidən Kür çayı, Əlican, Korçay və İncəçayın aşağı axınları keçir. Mingəçevir su anbarının cənub şərq hissəsi, Varvara su anbarı Yevlax ərazisində yerləşir. Yuxarı Qarabağ və Yuxarı Şirvan kanallarının yuxarı hissələri rayon ərazisindədir. Ərazi boz-çəmən, çəmən-boz, allüvial çəmən, şabalıdı, şorakətvarı boz-qonur, əksər hallarda isə qoran torpaqlardır. Bitki örtüyü əsasən yarımsəhra tiplidir. Kserofit seyrək meşələr, Tuqay meşə, düzən gölməçəlik və subasar çəmən, o cümlədən səhra bitkiləri yayılmışdır. Meşə fondu 4450 hektardır. Heyvanları: canavar, tülkü, boz dovşan, çöl donuzu, kirpi, porsuq, çaqqal, quşları: turac, kəklik, sığırçın, bayquş, kol xoruzu, ağacdələn, sarıköynək və sairdir. Yevlax, eyni zamanda, nəqliyyat qovşağı şəhəridir. Respublika əhəmiyyətli Bakı-Tbilisi dəmir yolu, Bakı-Qazax avtomobil yolu, Bakı-Supsa, Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft, Qazax-Ağstafa, Bakı-Ərzurum qaz kəmərləri də Yevlaxdan keçir. Son illər çəkilişinə başlanılmış Bakı-Tbilisi-Qaz dəmir yolu xəttinin də buradan keçməsi Yevlax üçün əhəmiyyətli perspektiv vəd edir. Yevlax rayonunun ümumi ərazisi 1465.4 kv metrdir. Əhalinin ümumi sayı 127,899 nəfərdir. Yevlax şəhərində 69156 nəfər, kəndlərində(Aran qəsəbəsi də daxil olmaqla) 58743 nəfər əhali yaşayır. Yevlaxda bir şəhər,3 qəsəbə və 46 kənd vardır.
Sonsuzvint ötürməsi
thumb|300px|Özü əyləclənən sonsuzvint ötürməsi thumb|200px|İşləmə prinsipi
Yevlax
İqtisadiyyatı
— Heydər Əliyev Mərkəzi inşa edilmiş və Ulu Öndərin abidəsi ucaldılmışdır, Ümummilli Liderin adını daşıyan xiyaban salınmış, Rayonun Xaldan kəndində Heydər Parkı salınmış, Ulu Öndərin büstü qoyulmuşdur;
Sonsuzvint ötürməsi
Sonsuzvint ötürməsi oxları çarpaz yerləşmiş sonsuzvint və ona uyğun olan dişli çarxdan ibarətdir. Sonsuzvintin profili boltun həndəsəsinə oxşayır. Çox vaxt sonsuzvint aparan, sonsuzvint dişli çarxı isə aparılan olur. İlişmə zamanı güc sonsuzvint çarxın dişlərini qismən əhatə etməklə ötürülür. Sonsuzvint və çarx arasında toxunma xətt üzrə baş verdiyindən böyük güc ötürmək mümkün olur. Bu ötürmə adilərə nisbətən daha dəqiq, səlis və titrəyişsiz işləyir. Dişlərin ilişməsində yaranan yüksək sürtünmə səthi aşağı faydalı iş əmsalına səbəb olur. Sonsuzvintin yoxuş bucağı artdıqaca bu əmsal 65–95 % arasında yerləşir. Sonsuzvint ötürməsində bir pillədə 1…1000 arasında ötürmə nisbəti almaq olur. Praktikada isə əlverişli ötümə nisbəti 10…..80 arasında götürülür. Sonsuzvint formasına görə silindrik və holoboid olur. Dişlərin profilinə görə trapesiya və arximed spiralına uyğun hazırlanırlar. Standarta görə Arximed sonsuzvintli ötürmələr ZA, evolvent Z1, konvolyut sonsuzvintlər isə ZN1 və ZN2 ilə işarə edilir.
Yevlax
İqtisadiyyatı
— Gənclər evi, 180 çarpayılıq Mərkəzi Rayon Xəstəxanası, Bayraq meydanı, Qarabağ müharibəsi əlilləri və şəhid ailələri üçün ümumilikdə 117 mənzilli 5 yaşayış binası, və 20 ədəd fərdi yaşayış evləri, 25 çarpayılıq Regional Vərəm Dispanseri, 25 yerlik Uşaq Xəstəxanası, Əlillərin Reabilitasiya Mərkəzi, Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzi, Məhdud Fiziki İmkanlı İnsanlar üçün Regional İnformasiya Mərkəzi, Elektron Kitabxana, Məcburi köçkünlər üçün 615 mənzildən ibarət 10 ədəd yaşayış binası və 440 şagird yerlik məktəb binası XDMX regional şöbəsinin şəxsi heyəti üçün yaşayış binası, Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi,17500 kvadratmetr sahəyə malik olan Avtovağzal Kompleksi, Hava Limanı, YAP rayon təşkilatı və regional televiziya, İqtisadiyyat Nazirliyinin Aran Regional İnkişaf Bölməsinin Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Aran Regional Mərkəzinin, Yevlax Bələdiyyəsinin, Şəhər Təhsil Şöbəsinin, Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin, Əmək və Məşğulluq Mərkəzinin, Maliyyə İdarəsinin, Mərkəzi Bankın Yevlax Ehtiyat Mərkəzinin, Beynəlxalq Bank ASC-nin Yevlax filialının Ata Bank ASC-nin Yevlax filialının, Bank Respublika ASC-nin Yevlax filialının, Şahmat Məktəbinin və Rayon Kənd Təsərrüfatı İdarəsinin 11 saylı Vergilər departamentinin, Avtovağzalın inzibati binaları, həkim məntəqələri, poçt binaları, park və bulvarlar tikilmiş, 6000 yerlik şəhər stadionu, Xalq teatrı binası tikilmiş, Kür çayı sahilində "Bulvar" salınmış , kəndlərdə 32 ədəd modul tipli su təmizləyici qurğu quraşdırılmışdır. Tikiş və mebel fabrikləri, dəri və toxum emalı, konserv, kərpic, asfalt və beton istehsalı müəssisələri yaradılmışdır. Yevlax Şəhər İcra Hakimiyyətinin inzibati binasında yenidənqurma və əsaslı təmir işləri başa çatmışdır. Varvara Su Elektrik Stansiyası və Varvara balıqartırma və yetişdirmə zavodu yenidən qurulmuş, gücləri artırılmışdır. 2004–2019-cu ilin 9 ayı ərzində şəhərdə və kəndlərdə içməli su əldə etmək məqsədilə 42 ədəd, kəndlərdə əkin sahələrinin suvarılması məqsədilə 37 ədəd artezian və subartezian quyuları qazılmışdır. Kür çayı üzərində 1 ədəd, Yuxarı Qarabağ kanalı üzərində 2 ədəd, Baş Mil-Qarabağ kollektoru üzərində 3 ədəd, İncə çayı üzərində 1 ədəd, Korçay üzərində 1 ədəd, Yevlax-Bərdə dəmiryolu üzərində 1 ədəd, Bakı-Ələt-Qazax-Gürcüstan sərhəddi avtomobil yolunun üzərində 2 ədəd cəmi 11 ədəd körpü tikilmişdir. Xaldan kəndində xəstəxana binası dəmir yol vağzalı əsaslı təmir olunmuşdur; 2019-cu ilin noyabr ayında Yevlax şəhərinin su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması layihəsinin icrası üçün 2019-cu il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan 5 milyon manat ayrılıb. Layihə "Azərsu" ASC tərəfindən yerinə yetiriləcək.
Sonsuzvint ötürməsi
Sonsuzvint ötürməsinin çatışmayan cəhətləri ondan ibarətdir ki, ilişmə zamanı yüksək sürtünmə yaranır, əlvan materialların tətbiqi tələb olunur, oxboyu yaranan yüksək qüvvə yastıqların sərt oturdulmasını tələb edir, istismar xərcləri böyükdür.
Yevlax
İqtisadiyyatı
— 2019-cu ilin sonlarından rayonda abadlıq-quruculuq işlərinə yenidən start verilmişdir.
Mədəniyyət
Yevlax şəhərində 2 teatr var. Onlardan biri Kukla Xalq Teatrı, digəri Bəşir Səfəroğlu adına Xalq Teatrıdır.
İdman
Karvan futbol klubu 11 iyun 2004-cü ildə Yevlax şəhərində təsis edilmişdir. Klub üçün 5000 yerlik stadion, həmçinin ehtiyat meydança qurulmuş, futbolçular üçün düşərgə inşa edilmiş və lazımi infrastrukturla təchiz olunmuşdur.
Emplektit
Emplektit — mineral, CuBiS2
Haqqında
Emplektit - rombik. Kristalları prizmatik, iynəvari, lövhəvari. İkiləşmə yalnız mikroskop altında görünür. Ayrılma {001} üzrə mükəmməl, {010} üzrə qeyri-mükəmməl. Aqreqat dənəvər. Rəngi bozumtul, qalayı-ağ, təzə sınıq­da açıq sarı çalarlı. Cizgisi qara. Parıltısı metallik. Sərtliyi 2. Xüsusi çəkisi 6,3-6,5. Ag-Co-Ni-Bi-U, W-Mo, Sn və digər hidrotermal yataqlarda. Bi və Cu sulfidləri ilə skarnlarda.
1934 FİFA Dünya Kuboku
right|thumb|200px|Mundiala həsr olunmuş poçt markası II Dünya Çempionatı
Final mərhələsi
27 may - 10 iyun
16 komanda 1/8 finaldan olimpiya sistemi ilə mübarizə aparıblar.
17 oyun
395 000 tamaşaçı (orta hesabla hər oyunda 23 235)
70 qol (orta hesabla hər oyunda 4,12)
Ən yaxşı futbolçu - Planiçka (Çexoslovakiya), Meatsa (İtaliya)
"Het-trik" (bir oyunda üç qol) - Skiavio (İtaliya), Konen (Almaniya), Neyedlı (Çexoslovakiya)
Bombardirlər: Konen Edmund (Almaniya)-4, Needlı Oldrjix (Çexoslovakiya)-4, Ancelo Skyavio (İtaliya)-4
Final
Qeyd:
Rəsul Quliyev
Rəsul Bayram oğlu Quliyev — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin sabiq sədri, Gələcək Azərbaycan Partiyasının (GAP-ın) fəxri üzvü.
Həyatı
Rəsul Quliyev 10 dekabr 1947-ci ildə Culfa rayonunun Qazançı kəndində anadan olub.
Atası Bayram Quliyev hesabdar vəzifəsində işləmiş, anası Münnəvvər xanım isə evdar qadın olaraq, çoxuşaqlı ailənin qayğısı ilə məşğul olmuşdur. 9 yaşında atası vəfat etmişdir.
1965-ci ildə orta məktəbi bitirərək Azərbaycan Neft ve Kimya İnstitutunadaxil olur.
1970-ci ildə institutu neft kimyası və üzvi kimya mühəndisi (texnoloq-mühəndis) ixtisası üzrə bitirir. Həmin ildən Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində kimya kombinatında işçi olaraq ilk əmək fəaliyyətinə başlayır.
1971-ci ilin aprelindən Bakı Neftayırma zavodunda işçi olaraq fəaliyyətini davam etdirir. 1972-ci ildə qurğu rəisi təyin edilir.1974-cü ildə baş mühəndisin müavini, 1980-ci ildə baş mühəndis, 1981-ci ildə isə direktor vəzifəsinə yüksəlir.
İctimai-siyasi fəaliyyətini tələbəlik illərində də davam etdirir, buna görə də 1968-ci ildə bir qrup tələbə ilə birgə həbs edilir. Komsomolun şəxsi vərəqəsində ona şiddətli töhmət vurulur və bir neçə günlük həbsdən sonra 3 ay oxuduğu instituta buraxılmır.
Ailəlidir. 3 övladı var.
Siyasi fəaliyyəti
1985-ci ildə Bakı şəhər xalq deputatları sovetinə deputat seçilir. 1988-ci ildə SSRİ-də başlayan yenidənqurma və aşkarlıq siyasətinin müdafiəçilərindən olub.
1989-cu ildə Sovet İttifaqında ilk dəfə olaraq, rəhbərlik etdiyi Baki Neftayırma zavodunda alternativ əsasla seçki təşkil edir.
1990-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Ali Sovetinə deputat seçilir.
1992-ci il dekabrın 7-də Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin vitse-prezidenti-Neft və qaz emalı üzrə Baş İdarənin rəisi təyin edilir.
11 may 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini təyin edilmişdir və 9 noyabr 1993-cü ilədək bu vəzifədə çalışmışdır.
29 iyul 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasının xalq deputatı olan Rəsul Quliyev Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin üzvü seçilmişdir. 5 noyabr 1993-cü ildə isə Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilmişdir və 1995-ci ilin noyabrınadək həmin vəzifədə işləmişdir.
1995-ci ildə yenidən Milli Məclisin üzvü və Azərbaycan Parlamentinin sədri seçilib.
16 dekabr 1997-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi onun deputatının səlahiyyətlərini itirməsi haqqında Qərar qəbul etmişdir.
2003-cü ildə keçirilmiş Azərbaycan Respublikası prezidentinin seçkilərində Azərbaycan Demokrat Partiyası tərəfindən Azərbaycan Respublikası prezidentliyinə namizədliyi irəli sürülmüş, lakin Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyası tərəfindən Azərbaycan Respublikası prezidentliyinə namizəd kimi təsdiq olunmamışdır.
2005-ci ildə Azərbaycanda parlament seçkilərinə qatılmaq məqsədilə vətənə qayıdarkən, Azərbaycanın Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanı Rəsul Quliyevin mindiyi təyyarəni qəbul etməkdən imtina edir. Buna görə də, təyyarə məcburi olaraq Ukraynanın Simferopol şəhərinə enir. Orada Rəsul Quliyev həbs edilir. ABŞ və nüfuzlu beynəlxalq təşkilatların təzyiqi nəticəsində 3 gündən sonra azadlığa buraxılır.
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının baş katibi Əli Orucovun Rəsul Quliyevin 1992-ci ildə Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının üzvü olduğunu iddia etmişdir. Rəsul Quliyev isə bu iddianı təkzib etmişdir.
Ugah xalçaları
Ugah xalçaları — Azərbaycanın Quba-Şirvan xalçaçılıq mərkəzinin Quba qrupuna aid olan Ugah xalçaları qədim və zəngin tarixə malikdir.
Bədii xüsusiyyətləri
"Ugah" xalçasının ara sahəsinin kompozisiyası xalq arasında təhəng adlanan bitki mənşəli naxışların kiçik şəbəkəsindən ibarətdir. "Ugah" xalçasının köbə zolaqlarının mövzusu Azərbaycan dekorativ sənətinin müxtəlif sahələrində tətbiq olunan naxışlardan götürülmüşdür. Toxucular arasında "çiçəkli" adlanan orta haşiyəni Qarabağ xalçalarının ("Nəlbəkigül" və ya "Qoca") köbə naxışlarında da görmək olar. Bundan başqa, "Ugah" xalçasının xarakterik xüsusiyyəti kiçik haşiyə olub, şimal - şərqi Azərbaycanın xalçaçılıq məntəqələrində "qeyçi" və ya "qızılgül" adı ilə məşhurdur. "Ugah" xalçalarının rəng xüsusiyyətlərindən danışsaq, qeyd edə bilərik ki, onun fonu sürməyi, tünd - kərpic rəngli və ya yaşıl kobalt rəngində olur. Ara sahənin elementlərinin rəngi bütün istiqamətlərdə bir elementdən bir növbələnir (üfüqi, şaquli və diaqonal üzrə).
Qeyri-müəyyənlik prinsipi
Heyzenberq qeyri-müəyyənlik prinsipi — 1927-ci ildə Verner Heyzenberq tərəfindən önə sürüldü. Kvant fizikasında Heyzenberqin qeyri-müəyyənlik prinsipinə görə, bir zərrəciyin momenti və mövqeyi eyni anda tam doğruluqla ölçülə bilməz (moment dəyişməsi = kütlə dəyişməsi x sürət dəyişməsi). Qeyri-müəyyənlik prinsipini daha da ümumiləşdirilmiş olaraq anlatmaq istəsək bunları söyləyə bilərik. deterministik (klassik) fizikadan ayrı olaraq Kvant fizikasında hər fiziki kəmiyyətə uyğun gələn bir real say deyil, bir fəaliyyətçi var. Bu fəaliyyətçilər, klassikmexanikadan ayrı olaraq say dəyərləriylə ilə yox matrislər ilə təmsil edilir. Dolayısıyla, kvant mexanikasında ölçülən fiziki kəmiyyətin ölçmə sırası vacibdir. Hər hansı iki fiziki kəmiyyəti (məsələn: mövqe və moment) götürək. Əgər bu fiziki kəmiyyətlərə uyğun gələn iki fəaliyyətçi yer dəyişdiremirsə bu iki kəmiyyətin (məsələn: moment ve mövqe) eyni anda ölçülməsi mümkünsüzdür. Bu halda dəqiq nəticələrdən yox, bir ortalama dəyər yaxınlarında dalğalanan dəyərlərdən danışa bilərik. Bu prinsip fransız fiziki Pyer Simon Laplasın Laplasın şeytanı nəzəriyyəsini təkzib etmişdir.
Qotaz
Qotaz — türk və altay xalqlarının inancında insanı "kəm göz"lərdən (şər baxışlardan) qoruduğuna inanılan muncuq. Göz muncuğu.
Xüsusiyyətləri
Ümumiyyətlə göz muncuqları göz şəklində olar. Gözə eyni zamanda muncuq da deyilməkdədir. Bu məzmunda baxıldığında adamın dünyaya açılan pəncərəsi gözdür və göz hər cür, yaxşı və pis, düşüncələrin ilk çıxış nöqtəsi olaraq qəbul edilir. Buna görə baxışlardan, pis gözlərdən qorunmaq məqsədilə əmici xüsusiyyəti olduğuna inanılan göy rəngli daşlar köhnədən bəri istifadə edilmişdir və son halını günümüzdəki cürbəcür göz muncuqları olaraq almışdır. İndi istər inanc, istər ənənə, istərsə də bəzək əşyası olaraq bir çox adam gözmuncuğunu gündəlik həyatında çox tez-tez istifadə edir. Göz muncuğu edilərkən içinə qurğuşun tökülür. Bunun da yaxşı uğur gətirdiyi deyilər.
Tarixçə
Tarixdəki türk birliklərində göz muncuğuna Bonçuq, Boncuq, Munçuq, Moncuq, Monşaq, Monçaq, Monçoq, Muyınçaq kimi adlar verilmişdir və bu adlandırmaların bəziləri bu gün də bir sıra xalqların dillərində iştirak etməkdədir. Bunlar adamın və ya atın boynuna ilişən qiymətli daş, aslan dırnağı, tilsim kimi şeylərdir. Attila xanın atasının adı da Muncuqdur. Türk xalq inancında Albıs, Göycə Muncuqdan çox qorxar, göz muncuğu anlayışının kökündə bu anlayış yatar.
Qotaz sözü də yenə bu mənada istifadə edilən başqa bir sözdür. Gözün diqqətini başqa istiqamətə çəkməsi səbəbiylə qorunduğu məntiqi önə sürülür. Çox qüvvətli nəzərlərin qotazları (göz muncuqlarını) çatlatdığı, hətta parça-parça etdiyi izah edilər. Söz olaraq "müqəddəs obyekt" mənasını verər. Köşgük və Çom adlandırmaları da eyni mənada istifadə olunur və nəzərlik deməkdir.
Tam məxfi (serial, 2004)
Məzmun
Maddi vəziyyətləri fərqli olan iki gəncin saf məhəbbəti haqqındadır. Filmdə həmçinin, Bakıda özlərini kübar sayaraq yalnız rus dilində danışan və əksinə rusdilli olmasına baxmayaraq bacarmasa da azərbaycanca danışmağa səy göstərənlər əks etdirilir. Serial 21 seriadan ibarətdir. İlk plana görə 79 seriya olmalı idi. Lakin "Məhəllə 2: Moskvada" filminin çəkilişləri üçün Planet Parni iz Baku serialı 21 ci seriada qurtarmaq qərarına gəldilər. Filmin ilk 16 seriyasındaki hadisələr, yavaş-yavaş, tələsmədən baş verir. Lakin artıq 17-ci seriyada böyük bir sıçrayışla hadisələr bir neçə ay sonraya ötürülür.
Futbol üzrə Polşa çempionatı
Futbol üzrə Polşa çempionatı — hazırda Ekstraklasa adlandırılan və Polşa peşəkar futbol klublarının çıxş etdiyi güclülər dəstəsi. İndiyədək elitada 55 klub oynamışdır.
Polşa Milli Futbol Çempionatının adları əvvəllər belə olmuşdur:
Sonuncu 2021-2022 mövsümündə Lex Poznan FK (Poznan) çempion olmuşdur.
Bütün çempionlar
thumb|right|220px|Ekstraklasa 2014/15 thumb|220px|Son çempion: [[Lex Poznan 2014–15]]
Polşa çempionatı
thumb|300px|[[PGE Arena - Lechia Qdansk (Qdansk)]] thumb|300px|[[Lex Poznan (Poznan)]] thumb|300px|[[Śląsk Wrocław]] thumb|300px|[[Visla Krakov FK (Krakov)]] thumb|300px|[[Legiya Varşava FK (Varşava)]] thumb|thumb|300px|[[Yagelloniya Belostok FK (Belostok)]] thumb|300px|[[Korona Kielce (Kielce)]] thumb|300px|[[Piast FK (Qliviçe)]] thumb|300px|[[Zaqlembe Lyubin FK|Zaqlembe Lyubin (Lyubin)]] thumb|300px|[[MKS Cracovia (Krakov)]] thumb|300px|[[Qurnik Zabje FK (Zabje)]] thumb|300px|[[Vidzev Lodz (Lodz)]] 2022
Premyer Liqanın bombardirləri
thumb|200px|Ernest Pohl Son yeniləmə: 25 sentyabr 2012
Polşa Premyer Liqası 2022/23
2022
Polşa Premyer Liqası 2017/18
2017
Polşa Premyer Liqası 2015/16
2015
Durban
Durban (, Dyurban ; ; ) — CAR-ın Yohannesburq və Keyptaundan sonra üçüncü ən böyük əhalisi olan şəhəri, turizm mərkəzi.
Tarixi
Arxeoloji tapıntılar göstərir ki, yüz min il bundan əvvəl mövcud Durban ətrafı koysan xalqlarına məxsus olan kiçik ovçular və yığıcılar tərəfindən məskunlaşmışdı. Bizim eranın ikinci minilliyin əvvəlində onlar şimaldan köç edən bantu tayfaları tərəfindən tamamilə məhv edildi. alt=|left|thumb|200x200px|İngilis fəhlələri Durbanda 1497-ci ildə Portuqaliya bir ekspedisiya bu yerləri ziyarət edərək, Vasko da Qamanın başçılığı altında Avropadan Hindistana bir dəniz yoluaxtarırdı. O, bu ərazini portuqalca "Natal" yəni "Milad" adlandırmışdır.
1824-cü ildə ilk dəfə "ağ əhali", yəni leytenant Frensis Faruell başçılıq etdiyi 25 ingilis Natal Körfəzinin şimal sahilində düşərgə saldılar. Müharibənin başlanğıcında Zulu qəbilələri tərəfindən məhv edilmək təhlükəsi altında idi, lakin sonra Faruell peyklərindən biri olan Henri Finnə göndərdi, Zulu başçısı Çukça döyüşdə aldığı yarasını müalicə etməklə yoldaşlıq edə bildi. 23 iyun 1835-ci ildə daha 35 kolonist buraya gəlib rəsmi olaraq burada məskunlaşdı.
1838-ci ildə burlar və zulular arasında Durban yaxınlığında münaqişə başladı, kolonistlərin afrikalılar ilə münasibətləri pisləşdi və bu, kolonistlərin getməsi ilə şəhərin boşaldılmasına gətirib çıxardı.
Əhalisi
Əhalinin 68,3% -i qara dərililər, təxminən 20% -i şəkər plantasiyalarındam işləyən ingilis dilli nəsildən olan hindlilər, 9% -i ağ dərililər, 2,8% -i isə "müxtəlif rənglilər"dir. Ən geniş yayılmış dillər zulu dili (63,04%), 30% ingilis dili 3,4% xosa dili, 1,4% isə afrikaans dilidir. Əhalinin 68%-i xristian, 11% hinduist, 3% isə müsəlmandır.
Durban gənc şəhərdir (əhalinin yalnız 2,4%-i 65 yaşdan yuxarı, 48,9% -i isə 24 yaşlı gənclərdir). İşsizlərin sayı 27,9% -dir. Şəhərdə nisbətən yüksək təhsil səviyyəsinə malik iki universitet var.
Coğrafiyası və iqlimi
Şəhərin və şəhərətrafı ərazilərin əksəriyyəti kifayət qədər yüksək (700 metrədək) və dik təpələrdən ibarətdir, düz sahələr yalnız sahildədir.
Durban, uzun, isti və yağışlı bir yay, qısa və isti qış ilə subtropik okean iqlim zonasında yerləşir. Şaxta çox nadir hallarda və yalnız şəhərin qərb təpə hissəsində baş verir.
İqtisadiyyat
Durban aqlomerasiyası güclü sənaye, turizm, nəqliyyat və maliyyə sektorları ilə inkişaf etmiş şaxələndirilmiş iqtisadiyyata malikdir. Sahil yerləri və böyük liman şəhərə ölkənin daxili yerlərində yerləşən Cənubi Afrika (Yohannesburq, Pretoriya və Blumfonteyn) iqtisadi mərkəzlərindən üstünlük verir. Bölgədəki turizmin inkişafı üçün subtropik iqlim, isti dəniz hövzəsi və əhalinin mədəni müxtəlifliyi də üstünlük təşkil edir.
Nəqliyyat
alt=|left|thumb|220x220px|Durban hava limanı Şəhər, 4.7 milyondan çox sərnişin dövriyyəsi (2012) olan, kral Çaki adına Beynəlxalq Hava Limanı mərkəzindən 35 kilometr şimalında yerləşən şəhərdə xidmət göstərir. 2010-cu ildə açılan aeroportdan Cənubi Afrikanın bütün böyük şəhərlərinə, həmçinin Dubay, Maputu, Lusaka, Harare və Mavrikiyə beynəlxalq reyslər var. 2014-cü ildə, daha əvvəl köhnə Durban hava limanından fəaliyyət göstərən London, Sinqapur və Mumbaya uçuşların bərpa edilməsi planlaşdırılır.
İdman
Ən nüfuzlu marafonlardan biri — The Comrades (Yoldaşlar), hər il Durbanda keçirilir. 2010 FİFA Dünya Kubokunun bir çox oyunları şəhərin "Mozes Mabida" stadionunda keçirilmişdir.
Vətəndaş cəmiyyəti
Durbanda yerləşən bir sıra görkəmli qeyri-hökumət təşkilatları var. Bunlara: Abahlali basemjondolo, Diakonia Kilsələr Şurası, Right Know Kampaniyası, Cənubi Durban İcma Ekoloji Alyansı və Cənubi Afrikalı İşsiz Xalqlar Hərəkatı     daxildir. 1892-ci ildə Durban İncəsənət Qalereyası yaradılmışdır.
Qardaşlaşmış şəhərlər
Durban aşağıdakı şəhərlərlə qardaşlaşmış şəhərdir:
Xosrov mirzə Qovanlı-Qacar (diplomat)
Xosrov mirzə Abbas mirzə oğlu Qovanlı-Qacar — Qacar şahzadəsi, diplomat.
Həyatı
Abbas mirzə Qovanlı-Qacarın yeddinci Xosrov mirzə Amol şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. A. S. Qriboyedovun nəşini Sankt-Peterburqa aparmışdı.
1829-cu ildə İran hökuməti tərəfindən Хosrov mirzənin başçılığı ilə rus çarı sarayına göndərilmiş siyasi nümayəndə heyəti Moskva, Tula, Peterburq şəhərlərində inkişaf etməkdə olan sənaye mərkəzlərini, maarif, mədəniyyət və elm ocaqlarını, hərbi məktəbləri, rəsədxana və digər mühüm müəssisələri gəzərək onlarla tanış olduqda İranın geriliyinə, İran hökuməti başçılarının qəflət yuxusunda uymalarına, onların səhlənkarlıqlarına acıyır və kədərlənirdilər. İran nümayəndə heyəti vətənə qayıtdıqdan sonra Rusiya şəhərlərindəki yeni məktəblər və elm ocaqları tərzdə faydalı və lazımlı olan müəssisələrin İranda yaradılmasını öz hökumətinə təklif etmişdi.
Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Lakin Sankt-Peterburqda daima Abbas Mirzə ilə ilgili olaraq bir rahatsızlıq duyulmaqda idi. Düşünürdülər ki, şahzadə özünü toparlayıb savaşa başlayacaqdır. Abbas Mirzənin Osmanlı ilə gizlin anlaşması haqda Rusiya bilgi əldə etmişdi. Rusiya bu gizlin anlaşmanı bir xəyanət kimi yozurdu. Bu xəyanəti ortadan qaldırmaq üçün Qacar dövləti tərəfindən önəmli bir heyətin Sankt-Peterburqu ziyarət etməsini bəkləyirdi. Ancaq bu heyətin başında önəmli bir şəxsiyət durmalı idi ki, istənildiyində Qriboyedovun intiqamını onu girov saxlayaraq ala bilsinlər. Qriboyedov hadisəsi Abbas Mirzənin səfərinin baş tutmasını əngəlləmişdi. Bu üzdən Abbas Mirzə öz oğlu Xosrov Mirzəni bu səfər üçün nəzərdə tutdu. Xosrov Mirzə atasının ən yaxın danışmanı olmuş, Tufarqandakı müzakirələrdə də iştirak etmişdi. Hətta General Paskeviç ona "Yarım Abbas" (Bu ifadə tərcümə edilməmişdir. əsərin orjinal şəklində də "yarım Abbas" olaraq getməkdədir.) olaraq xitab etməkdə idi. "Yarım Abbas" Türk dilində, yəni Abbasın yarısı deməkdir. Abbasın yarısı deməkdə Paskeviç Abbas Mirzənin yarısı kimi bir anlamı nəzərdə tuturdu. Şübhəsiz ki, rus generalın ona bu şəkildə xitab etməsinin səbəbləri var idi. Xosrov Mirzə zəka və siyasi davranış olaraq atasına bənzəməkdə idi". Xosrov Mirzə İranın, Qacar dövlətinin ictimai-siyasi həyatında mühüm rol oynamışdı.
Fətəli şah Şiraz problemini həll etdikdən sonra Həmədanda ailəsi ilə bir yerdə dincəlməyi düşündü, lakin Xuzistanın isti çöllərindən keçərkən Şahın qadınları çox rahatsızlanmışdılar".
Xosrov Mirzə öz missiyasını yerinə yetirib İrana döndü.
Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Şah, Həmədanda yerləşdikdən sonra Abbas Mirzəyə bir məktub yazıb onun da Həmədana gəlməsini istədi. Abbas Mirzə oğlu Xosrov Mirzə ilə bir yerdə Həmədana getdi. Xosrov Mirzə Rusiya imperatoru ilə görüşünün nəticələrini şaha söyləyəcəkdi. "Yeni tarix"in yazarı Cahangir Mirzə ayrıntılarını söyləmədən şahın Abbas Mirzə və Xosrov Mirzə ilə çox yüksək səviyədə davrandığını yazır. Abbas Mirzənin gəlişi münasibəti ilə şənliklər edilmiş və böyük bir qarşılama törəni gerçəkləşmişdir". Xosrov Mirzə bir çox döyüşlərdə iştirak etmişdi.
Tarixçi Əminə Pakrəvan yazır: "Ancaq Kirmanda hökumət edən Xosrov Mirzəyə daha çətin görəv (vəzifə) verilmişdi. Xosrov Mirzə, Yusif xan Topçu ilə bir yerdə Azərbaycan ordusunun böyük bir hissəsini topları ilə bir yerdə Kirman və Xorasan arasında yerləşən qumsal çöllükdən keçirib Xorasana sövq etməli idilər.
Ancaq Məşhədə xəbər gəldi ki, Xosrov Mirzə öz ordusu ilə qumsal çöllərdən uzaqlaşmış və insan yaşayan yerlərə yaxınlaşmışdır. Təbəs vahələri Xosrov Mirzəni yaxşı qarşılamışdı. O bölgənin kiçik xanları hətta Xosrov Mirzəyə qatılıb, öz hörmətlərini Abbas Mirzəyə bildirmək üçün Xorasana yola düşmüşdülər. Ancaq Təbəsin yaxınlığında olan və möhkəm qalaları ilə səciyələnən Tərşiz şəhəri düşmənlik etməyə başladı. Bu şəhərin mühasirəsi və alınması iki ay sürdü. ən sonda bu nahiyənin Məhəmməd xan Gəraylı adında bir xanının Xosrov Mirzə ilə iş birliyi nəticəsində şəhər zəbt edildi. Məhəmməd xan Gəraylı özü istiqlaldan yana idi. Ancaq bəlli səbəblər üzündən 1832-ci ildə Azərbaycan ordusuna yardım etmək zorunda qalmışdı. O kiçik şəhərdə 10.000 xəlvər buğda ehtikar edilmişdi. Xosrov Mirzə bu buğdanı öz əsgərləri arasında paylamaq yerinə bazarda satışa buraxıb gəlirini orduya xərclədi. Bu qədər buğdanın satışa buraxılması Tərşiz əhalisini sevindirmişdi. Çünkü o soyuq qış günlərində ehtikar üzündən şəhərdə aclıq hiss edilməyə başlamışdı".
Azərbaycanın avtomobil yolları
XX əsrdən əvvəl
Qədim vaxtlardan Avropa, Yaxın Şərq və Asiya bazarlarını birləşdirən yolların kəşisməsində olan Azərbaycan "Şərqin Qapıları" kimi sayılırdı. Hətta 10 min il bundan qabaq Qobustan qayalarında naxış vurulmuş qayıq şəkilləri göstərirlər ki, qədim şumerlər(yaxud da Xəzər dənizinin sahilləri Qobustan qayalıqlarına dirənmiş vəziyyətdə olub) dənizə qədər yol çəkdilər və qayıqlardan istifadə edirdilər. Alban dövləti zamanında Azərbaycanda böyük və kiçik şəhərlər əmələ gələrkən, onları birləşdirən yollara ehtiyac artırdı. 6–8-ci əsrlərdə Azərbaycanda ticarət yolları olan digər şəhərlər var idi: Bərdə, Dərbənd, Qəbələ, Çola, Beyləqan, böyük ticarət mərkəzləri olan Şəki, Şəmkir, Naxçıvan, Kaburqala (Ağdam), və Torpaqqala (Qax). Uzaq Asiyadan, Çindən, Hindistandan gələn və Qara və Aralıq dənizlərinə çıxan "Böyük İpək Yolu" Azərbaycan şəhərlərinə də toxunurdu. Arxeoloqların fikrinə görə, müasir yollar qədim ticarət yolların üstü ilə keçirlər. Azərbaycanda da Bakı-Səlyan, Bakı-Quba, Bakı-Şamaxı və Bərdə-Gəncə avtomobil yolları qismən həmin yolları təkrar edirlər. XVII-ci əsrdən xanlıqlar arasında və xarici ölkələrlə ticarət baş verirdi. Ticari əlaqələr əsasən quru yollarla həyata keçirilirdi. Orta və yeni əsrlərdə ölkədəki yollar aşağıda kimi qruplaşdılıra bilər: Yollar inkişaf etməklə bir yerdə həm də körpülərin tikintisi artıb. Azərbaycanın qədim ticarət mərkəzlərində kərvan yollarında çoxlu körpülər tikilib. Qədim körpülərdən bəziləri bu günə gəlib çatmışdılar. Onlara Xudafərin körpüləri (Cəbrayıl rayonu), Sınıq körpü (Qazax rayonu), Gəncə və Naxçıvan körpüləri aiddir.
XX əsrin əvvəllərində
1918-ci ilə qədər Azərbaycan Rus İmperiyasının daxilində olarkən yolların inkişafı siyası, iqtisadi, mədəni və sənayə sahələrdə baş verən inkişafa müvafiq idi. Bu dövrdə yollar əsasən torpaq, çınqıl, qırma daş, çayın çaqıl daşı, əhəng daşından tikilirdi. Yolların inkışafı əsasən quberniyalar arası poşt yollarının şoselərə çevirməsi ilə həyata keçirilirdi (yəni çınqıl və ya çaqıl daşları ilə bərpa olunurdu). Bu cür bərpa işləri olsa da, Çar Rusiyası yolların tikilməsinə o qədər də əhəmiyyət verməyib, çünki nəqliyyata kapital qoyuluşu əsas neftin ixracı ilə bağlı idi. Neft isə dənizlə ixrac olunurdu.
Azərbaycana ilk avtomobillər XX əsrin əvvəlidə gətirilib. Birinci avtomobil isə Quba quberniyasına, Səlyan ərazisinə gəlib çıxdı. Bu ilk avtomobillər "Ekspess" cəmiyyətinə məxsus olub, və avtomobillərin sayının çoxalması şose yollarının tikilməsinə təkan verdi. 1911-ci ildə avtomobillərin sayı 36, 1918-ci ildə isə 230 təşkil etdi. Amma yol texnikası çox az sayda mövcüd idi. 1913-cü ildə ancaq 2 daşqoyan, 6 at-araba yolbasan maşını var idi. 1918-ci ildə birinci yol tikintisi üzrə təşkilat yaranılıb, 15 yük, 12 yolbasan və 4 qreyder maşınları ilə.
ADR dövründə (1918–1920)
thumb|200px|right|ADR dövründə yol nəqliyyatının naziri, [[Xudadad bəy Məlikaslanov (1879–1935).]] 1918-ci il mayın 28-də elan olunmuş Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin Azərbaycanın xalqın ilk müstəqil hökumətini təşkil etmək bitərəf Fətəli xan Xoyskiyə tapşırıldı. O, hökumətdə həm nazirlər şurasının sədri, həm də daxili işlər naziri vəzifəsini tuturdu. 1918-ci il iyunun 17-də Azərbaycan Milli Şurasına daxil olan "Yollar, Poçt və Teleqraf Nazirliyi" yaradılıb. Birinci nazir isə Xudadad bəy Məlikaslanov təyin edilib. Azərbaycan Demokratik Respublikasının olması qısa olsa da, yollar sahısindı böyül işlər görülüb. Yerüstü avtomobil yollarının sayı artıb, onlar çınqıl ilə örtülüb, körpülər və borular bərpa olunub. Texniki cəhətdən yolların aşağı növləri və uzunluğu var idi:
İkinci dünya müharibəsindən əvvəl (1921–1940)
1920-ci il aprelin 28-də ADR Sovet İttifaqının hökmü altına düşüb. Yenicə başlayan sovet siyasətində Azərbaycandan təbii sərvətləri nəql etmək üçün yolların məsələsinə xüsusi diqqət yetirilirdi. Xalq Komissarları Sovetinin 283 nömrəli qərarı ilə Şose və Torpaq Yolları İdarəsi yaradılıb. 1921-ci ildə o, Xalq Təsərrüfatı Şurası altında Şose-Su Təsərrüfatı İdarəsinə dəyişdirilib. 1924-cü ildə o ləğv olunub, və yenə Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin altında Şose və Torpaq Yolları İdarəsi ( Uprşosdor) yaradılıb. 1928-ci ildə onun əsasında isə Şose və Torpaq Yolları və Avtomobil Nəqliyyatı Baş İdarəsi ( Azqlavdortrans) təşkil olunub.
1934-cü ildə Baş Yol İdarəsinin müdiri Sultanov Həmid Həsən oğlu təyin edilib, və onun səlahiyyət müddəti yol sahəsində inkişafının başlanğıcı kimi hesab olunur.
1937-сi ildə Azqlavdortrans ləğv olunub, və onun əsasında XDİK (Xalq Daxili İşlər Komissariatı) altında olan Şose Yolları İdarəsi yaradılıb.
Respublikada birinci asfalt-beton zavodu Sabunçu qəsəbəsində tikilmişdir. Birinci dəfə olaraq yol-istismar sahələri təşkil olunub. Qara (bərk) örtüklü yolların tikilməsinə əsas qoyulub. 1918-ci ildə başlayan kadrların hazırlanılması 1926-ci ildə daha sürətlə davam edib. Hazırlıq kursları Baş Şose Yolları İdarəsi tərəfində keçirilirdi, və hazır kadrlar sonra rayonlara göndərilirdi. Milli kadrlar ilə birgə həm ruslar, ukraynalılar, gürcülər, türklər, qırğızlar və almanlar kurslarda təhsil alırdılar.
1940-ci ilin axırında Azərbaycan yollarının uzunluğu 11024 km, onlardan 49 km asfalt-beton, 14 km qara çınqıl, bütün bərk örtüklü isə 3000 km təşkil edib. Bu dövrdə Şəki-Qax-Zaqatala-Gürgüstan ilə sərhəd yolunda məşhur Kiş köspüsünün 1925-ci ildə başlayan tikintisi 1932-ci ildə sona çatdı.
İkinci dünya müharibəsi dövründə və müharibədən sonra
1941–1950-ci illər İkinci dünya müharibəsinin hadisələri və müharibədən sonra bərpa işlər əhatə edir. Çətin vəziyyətinə baxmayaraq, yol işçiləri hərbi xidmətçilərlə əhəmiyyətli maqistrarlarda müasir ötrükləri düzəldirdilər. O dövründə 919 km olan yollar qara örtüklərə keçirilib. Yeni yollar da tikilib. Almaniya SSRİ-na neft verən Azərbaycanı strateji cəhətdən çox əhəmiyyətli sayırdı. Düşmən üzərində qalib gəlmək üçün yol faktorunu vacib hesab edən Sovet hökuməti Azərbaycanda Bakı-Ağstafa-Qazax-Gürcüstan sərhədi yolun yenidən qurulması üçün sənədləşməni başlama haqqında əmr çıxarıb. 1944-cü ilin Dövlət Müdafiə Komitəsinin 8050 nömrəli qətnaməsi ilə Bakı-Ağstafa yolunun inşaat işləri Baş Yol İdarəsi altında olan 34 nömrəli hərbi tikinti Qırmızı Ordu İdarəsinə tapşırılıb. Sovet hökuməti Bakı-Ağstafa yolunu hərbi məqsədlə bərpa etsə də, bunun Bakı üçün müsbət təsiri var idi: hərbi sənayenin inkişafı və Rusiyadan ziyalıların gəlməsi və onların yerli kardların formalaşmasında rolu. Tikinti işləri alman işğalçılar Qroznı, Maykop və Tbilisiyə yaxın olduqda sürətləndirilmiş halda həyata keçirilirdi. O dövrdə Bakı-Ağstafa ərazisində 157 dəmir-beton və metal boru quraşdırılıb, 555 daş və metal boru uzadılıb və bərpa olunub, 202 ağacdan qayrılmış daş əsaslı körpü tikilib. 1945-ci ildə SSRİ Xalq Komissarları Şurasının 2829–816 nömrəli qətnaməsi əsasında hərbi tikinti Dövlət Komissiyası tərəfindən 461 km-lik Bakı-Ağstafa yolu təhvil verilib.
Digər diqqət yetirilən Ələt-Astara yolu idi. Bu yolun əhəmiyyəti Fars körfəzindən yükləri nəql etməklə cəbhə ehtiyaclarını təmin etməkdə idi. 1944-cü ildə Dövlət Müdafiə Komitəsinin 5275/C qətnaməsi ilə Ələt-Astara-İran sərhədi yolun bərpa olunması Qırmızı Ordunun Baş Yol İdarəsinə və Xalq Daxili İşlər Komissarlığına tapşırılıb.
1951–1960-cı illərdə müasir qudron və asfalt-beton örtüklü avtomobil yollarına keçmə prosesi baş verib. Asfalt-beton örtüklü yolların uzunluğu 69 km təşkil etdi, qara-çınqıl yollarının uzunluğu isə 1107 km-dan 2847 km-a artdı. 1958-ci ildə yol mühəndisləri Ucar-Zərdab, Hacıqabul-Salyan yollarını təhvil verdilər. Respublika əhəmiyyətli yolların şəbəkəsinə yeni və bərpa olunmuş yollar daxil oldu, məsələn Bakı-Dərbənd, Tərtər-Goranboy, Goran-Naftalan. Xaçmaz-Xudat, Sabirabad-Saatlı, Ağsu-Kürdəmir, Gəncə-Daşkəsən, Ləki-Ağdaş, Gəncə-Göygöl, Prişib-Masallı yolları isə qara örtüklərə keçdilər.
1961–1970 illərində Azərbaycan avtomobil yollarının uzunluğu 16,800 km-dan 21,100 km qədər artırılıb, onlardan da 13,400 km bərk örtüklü yollar təşkil etdi.
1970–1990-cı illər
1971–1980-ci illərdə Azərbaycanda bütün xalq təsərrüfatının sahələri üzrə sürətli inkişaf baş vermişdi, kənd təsərrüfatının (xüsusən üzümçülük, pambıqçılıq, bostançılıq) və neft sənayesinin əmtəə dövriyyəsi artıb. Bu artım mövcüd olan avtomobil yolları şəbəkəsinin genişləndirilməsi, bərpa edilməsi, yenidən qurulmasına ehtiyac yaradırdı. Qeyd olunmuş müddətdə yolların uzunluğu 1.2 dəfə çoxalsa da, yük gərginliyi 1.5, hərəkətin intensivliyi isə 2 dəfə artıb. 1974-cü ildə mövcud olan Şose Yolları Baş İdarəsi əsasında Avtomobil Yolları Tikinti və İstismar Nazirliyi  yaradılıb. Bu onillikdə yolların təmirinə və təminatına ayrılılan vəsaitlər 3.5 dəfə, kapital qoyuluşu isə 2.5 dəfə artıb. 1980-ci ilə qədər bütün dövlət əhəmiyyətli yollar asfalt-beton örtüyünə keçdilər.