cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maarif Əliyev
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Maarif Əliyev ​ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Artsvi Baxçinyan
Artsvi Henriki Baxçinyan — Ermənistan filoloqu, kinoşünası, yazıçısı, ermənişünası, filologiya elmləri doktoru.
Həyatı
Artsvi Henriki Baxçinyan 21 yanvar 1971-ci ildə Ermənistan SSR-nin paytaxtı İrəvan şəhərində anadan olmuşdur. O, 1993-cü ildə İrəvan Dövlət Universitetinin erməni dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirmişdir. O, uzun illərdir ki, erməni incəsənəti və mədəniyyətini araşdırır. Baxçinyan 1993-cü ildə "They are Armenian by origin" adlı ilk kitabını nəşr etdirmişdir. Kitabda xarici ölkələrdə yaşayıb-yaratmış ermənilərin qısa tərcümeyi-halı öz əksini tapmışdır. Kitabın ikinci, yenidən işlənmiş və genişləndirilmiş nəşri 2002-ci ildə dərc edilmişdir. Baxçinyan 2001-ci ildən "FIPRESCI"-nin Ermənistan bölməsinin vitse-prezidenti, beynəlxalq kinofestivalların münsiflər heyətinin üzvüdür. 2004-cü ildə təsis olunduğu gündən İrəvan Beynəlxalq "Qızıl ərik" kinofestivalı ilə əməkdaşlıq edir. Baxçinyan "ReAnimania" kinofestivalının münsiflər heyətinin koordinatorudur.
Lutinq (video oyun)
Yağmalamaq, ölüsoyanlıq, çapovulçuluq, talançılıq və ya lutinq (, orfoqrafik səhvlərlə lewting) — rol oyunları, MMOG və ÇİP kimi videooyun larında oyunçu personajın hansısa bir məxluqun və ya başqa bir oyunçunun cəsədindən oyun-içi valyuta, ovsunlar, avadanlıq və silah kimi əşya ları əldə etməsi prosesi. Yağmalanan bu əşyalar oyunçunun öz inventarına yerləşdirilir. Yağmalanan qənimətlər hansısa bir məxluqu və ya başqa bir oyunçunu öldürəndə verilən mükafat hesab edilir.
Ağayusif Əliyev
Ağayusif Mübariz oğlu Əliyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı və hərbi xidməti
Ağayusif Əliyev 1 sentyabr 1992-ci ildə Ucar rayonunun Bağban kəndində dünyaya göz açmışdır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə yollanmışdır.
Vətən müharibəsi
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Ağayusif Əliyev 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Füzuli və Xocavənd döyüşlərində vuruşmuşdur. Ağayusif Əliyev 8 noyabr 2020-ci ildə Şuşanın azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ağayusif Əliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ağayusif Əliyev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ağayusif Əliyev ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ağayusif Əliyev ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ağayusif Əliyev ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək igidlik və mərdlik göstərmiş, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirərək şəhid olmuş Ağayusif Əliyev Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Olesya Babuşkina
Olesya Sergeyevna Babuşkina (d. 30 yanvar 1989) — Belarusu təmsil edən bədii gimnast. Olesya Babuşkina, Belarusu 2008 Pekin Olimpiadasında təmsil edib və bürünc medal qazanıb.
Karyerası
Olesya Babuşkina, 2008-ci ildə Belarus bayrağı altında Çinin paytaxtı Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. O, qrup yarışlarında кomanda yoldaşları Qlafira Martinoviç, Anastasiya İvankova, Zinaida Lunina, Kseniya Sankoviç və Alina Tumiloviç ilə birgə finalda 34.900 xal toplayaraq 3-cü yeri tutdu və Olimpiya Oyunlarının bürünc medalını qazandı.
Santorini vulkanı
thumb| Santorini — Egey dənizində yerləşən Tira adasında olan vulkan şəbəkəsinə aid kaldera. Bu kalderanın əmələ gəlməsi zamanı güçlü vulkan püskürməsi baş vermiş və nəticədə Egey sivilizasiyası, Krit, Tira adaları və Egey dənizi sahillərində olan yaşayış məntəqələrti məhv olmuşdur. Pürkürmənin b.e.ə 1645—1600 illərdə olması qeyd olunur. Partlayışın güçü 7 ball olaraq qiymətləndirilir. Bu isə Tambora və Krakatau vulkanlarının püskürməsindən 3 dəfə güçlü olması anlamına gəlir. Sunaminin hündürlüyü 100 metrə çatmnası ehtimal edilir. Nəticədə isə Krit adasında mövcud olan Minoy sivilizasiyası məhv olmuşdur. Vulkandan 200–1000 km aralıda yerləşən ərazilər küllə örtülmüşdür
Püskürmənin tarixi
Minoy sivilizasiyasında yaşayan insanlar yaxşı dənizçilər və tacirlər idilər. Onların donanması bir zamanlar Egey dənizində hakimlik edirdi. Tira adasında Santorini dağının ətəklərində paytaxt və digər iri yaşayış məntəqələri yayılmışdı. Dağın ətəyində isə əlverişli buxta vardı.
Tira adasında baş vermiş püskütrmədən öncə əhali öz gəmilərinə minərək adanı tərk etmişdi. Vulkan partlayışı nəticəsində dağın yerində dərin konus əmələ gəlmişdir. Bu konusa isə Egey dənizinin suları daxil olur. Bu püskürmənin nəticəsində sahilə yaxın ərazidə yerləşən şəhər və kəndlər yer üzündən silinir. Santorini dağı yer üzündən silinir. Bu kalderanı bu gündə kosmosdan izləmək mümkündür.
Zəlzələ
Tira adasında baş vermiş minoy püskürməsi b.e.ə 1628-ci ildə baş vermişdir.
İkinci ən güclü zəlzələ isə b.e.ə 1380-cu ildə baş verir.
Sonuncu püskürmə isə 1950-ci ilə aiddir.
Krit adasındakı sivilizasiyanın məhvi
Krit adasında aqrar gövlət hakim idi. onlar əsasən əkinçiliklə məşqul idilər. Püskürmədən sonra isə tarlaları qalın pkül təbəqəsi örtmüşdür. Sahildə yerləşən şəhərləri isə hündürlüyü 100 m, sürəti 200 km/saat (digər versiyaya görə hündürlüyü 200–260 m, bir digərinə görə 15 m ) olan sunami vurmuşdur. B.e.ə 1450-ci ildə isə adanın şəhərlərində yanğınlar olmuşdur. Belə ehtimal edilir ki, Kritdəki sivilizasiyanı «Dəniz xalqı» məhv etmişdir.
Konya-Lyon
Konya-Lyon  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Eskyurol kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vişi.
INSEE kodu — 03080.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 636 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Sent-Radeqond kilsəsi 2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 399 nəfər (15–64 yaş arasında) 301 nəfər iqtisadi cəhətdən, 98 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 75,4%, 1999-cu ildə 75,5%). Fəal 301 nəfərdən 275 nəfəri (151 kişi və 124 qadın), 26 nəfəri işsizdir (6 kişi və 20 qadın). 98 hərəkətsiz 34 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 36 nəfər təqaüdçü, 28 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Seyid Əli Musəvi Nur
Seyid Əli Musəvi Nur (16 mart 2004-cü ildə Ramhormoz şəhərində anadan olub) İranın Xuzistan əyalətinin Ramhormoz şəhərindən olan karateçidir. Seyid Əli Musəvi Nur müxtəlif rütbələrdə İran millisinin üzvüdür. O, 2021-ci ildə Almatıda keçirilən karate üzrə Asiya çempionatında qızıl medal qazanıb. Dünya Karate Federasiyasının reytinqində 70 kq çəki ilə 3-cü yerdədir.
Seyid Əli Musəvi Nur Mehdi Cəfəri, Mehdi Əhmədi, Reza Maydanaro, Qasem Asiyabri, Nəriman Zamani, Məhəmməd Hadi Məhəmmədi kimi məşhur məşqçilərin nəzarəti altında müxtəlif rütbələrdə karate üzrə milli komandaların üzvü olub.
12 yaşında karate ilə məşğul olub və əsas yaş qruplarında müxtəlif çempionluq titulları qazandıqdan sonra 2017-ci ildə milli komandanın üzvü olub və hazırda İran İslam Respublikasının karate komandasının milli çempionu və dünyanın ən qürurlu karateçiləri.
tərcümeyi-halı, gündəlik
2016-cı ildə məşqçi Ramhormzi Hossein Ayouzinin nəzarəti altında Abadis Club-da karate ilə məşğul olmağa başladı və ilk rəsmi medalını 2022-ci ildə Zəncan vilayətində milli komandanın milli çempionatında qazandı.
Dünya Karate Federasiyasının açıqladığı son reytinqdə Seyid Əli Musəvi Nur 70 kq çəki dərəcəsində 3-cü yerdədir.
fəxri adlar
Onun şərəflərindən biri 2021-ci ildə karate üzrə Asiya çempionatında 1 qızıl medal qazanmasıdır.
Tatabanya
Tatabanya — Mərkəzi Transdunay regionunda, Macarıstanın şimal-qərbində yerləşən şəhər. Təxminən 65849 nəfər əhalisi var. Komarom-Esterqom medyesinin paytaxtıdır.
Coğrafiyası
Şəhər Qerese və Vertes dağları arasındakı vadidə yerləşir və paytaxt Budapeştdən 55 km məsafədədir. Coğrafi mövqeyinə görə dəmiryol və avtomobil yollarının kəsişdiyi nöqtədə yerləşir. Vyana-Budapeşt dəmir yolu xətti də bu şəhərdən keçir.
Tarixi
Arxeoloji qazıntılara əsasən insanların daş dövründən etibarən burada məskunlaşdığı məlum olmuşdur. 16-cı əsrdə Osmanlı türkləri bölgəni işğal etdi. O zamanlarda şəhərin sakinləri protestant idi. Daha sonra isə şəhərin feodal hakimləri olan Esterhazilər ərazini Roma-Katolik kilsəsinə qulluq edən almanlar və slovaklar ilə doldurdular.
1787-ci ilin əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, Alsoqallanın 580, Felsoqallanın isə 842 nəfər əhalisi vardı. Ərazinin kömür ehtiyatı bu dövr ərzində kəşf edilmişdir. Bu zaman daxilində şəhərin əhalisi artdı və daha sonra Tatabanya kəndi kimi formalaşan yeni mədən koloniyası yaradıldı.
Sənayeləşmə dövründə Macarıstanın bir sıra şəhərləri böyük sənaye mərkəzlərinə çevrildilər. 1 oktyabr 1947-ci ildə 4 kənd Tatabanya adı altında birləşdirildi və şəhər statusunu aldı. 1950-ci ildə Tatabanya Komarom-Esterqom medyesinin paytaxtı oldu. 1980-ci ildə şəhərin 80 mindən çox əhalisi vardı.
Şəhərin sənayeləşməsi Sosialist hökumətinin süqutuna və 1989-cu ildə baş verən siyasi dəyişikliklərə qədər əhəmiyyətli olmuşdur. Bu mərhələdən sonra ağır sənayenin və mədənçıxarmanın əhəmiyyəti olduqca aşağı düşdü şəhərin iqtisadi strukturu olduqca dəyişdi.
İnfrastrukturu
2001-ci il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, Tatabanya 28,912 ev təsərrüfatına sahibdir və onların 60% -i mərkəzi isitmə və telefonla təmin olunmuşdur. Demək olar ki, bütün evlər TV şəbəkəsinə çıxış əldə edə bilərlər. Şəhər yollarının 98 % -nə asfalt döşənmişdir və kütləvi nəqliyyat yaxşı səviyyədə təşkil edilmişdir.
Təhsili
Hal-hazırda şəhərdə iki kollec, on orta məktəb, 16 ibtidai məktəb, 18 uşaq bağçası və 5 körpələr evi var.
Mədəniyyət və idman
Şəhərdə yerləşən ənönəmli mədəniyyət mərkəzi Mari Yasay teatrıdır. Şəhərdə muzeylər və kitabxanalar da daxil olmaqla bir çox digər mədəniyyət mərkəzləri də var. Tatabanyanın 1910-ci ildə yaranan FC Tatabanya adlı futbol komandası və Tatabanya Carbonex KC adlı həndbol komandası var.
Vaxtanq Qomelauri
Vaxtanq Qomelauri — gürcü siyasətçi, Gürcüstan Daxili İşlər naziri.
NGC 1323
NGC 1323, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
1969 KONKAKAF Çempionatı
1969 KONKAKAF Çempionatı (Campeonato de Naciones de CONCACAF 1969) — 1969-cu ilin 23 noyabr – 7 dekabr tarixləri arasında Kosta-Rikada təşkil olunmuş sayca dördüncü KONKAKAF Çempionatı. Turnirin qalibi də elə ev sahibi olan Kosta-Rika milli futbol komandası olmuşdur.
Stadion
Turnirin bütün matçları San-Xose şəhərindəki "Estadio Nasional" stadionunda keçirilmişdir.
Caiman venezuelensis
Caiman venezuelensis — Pleystosen epoxası dövründə Cənubi Amerikada yaşamış kayman cinsinə daxil olan nəsli kəsilmiş növ.
Yayılması
Cənubi Amerikada, pliyosen və pleystosen dövründə fosillərinin çox olmasına baxmayaraq, bu dövrlərə aid timsahların qalıqları azdır, parçalanır və ümumiyyətlə zəif öyrənilir. C. venezuelensis bu dövrdə yaşamış növlər üçün təsdiqlənmiş az tapıntılardan biridir və Miosendən sonra bu qrupun tarixini aydınlaşdırmağa kömək edə bilər.
Naxçıvan Muxtar Respublikasının XIV futbol çempionatı
Naxçıvan Muxtar Respublikasının XIV futbol çempionatı — Naxçıvan Muxtar Respublikasının futbol çempionatının 2016-cı ildə başa çatmış mövsümü. "Araz-Naxçıvan" komandası çempionatın qalibi olmuş, "DİN-Darıdağ" ikinci, Naxçıvan Dövlət Universiteti üçüncü yeri tutmuşdur.
Mikayıl Çamçıyan
Mikayıl Çamçıyan — erməni keşişi və tarixçisi. O, daha çox Ermənistan tarixi haqqında üç cilddə hərtərəfli əsər ilə tanınır və bu, nəşr olunduğu gündən alimlər üçün istinad nöqtəsi olaraq qalır.
Həyatı
Çamçıyan Osmanlı imperiyasında, İstanbul şəhərində anadan olmuş və imperator zərgəri Mikayıl Çələbi Düzyanın yanında zərgər kimi təhsil almışdır. 1762-ci ildə Venesiyadakı mexitarist icmasına qoşulmuşdur. 1774-cü ildə o, monastırda erməni dili müəllimi təyin edilmişdir. Çamçıyan 1779-cu ildə "Erməni dilinin qrammatikası"nı yazmışdır. 1784-cü ildə o, "Dünyanın başlanğıcından 1784-cü ilə qədər erməni tarixi"ni tamamlamışdır. Əsər romantik erməni milliyətçiliyinin başlanğıcıdır. Çamçıyan eramızdan əvvəl 11 avqust 2492-ci ildən başlayan erməni patriarxlarının xronologiyasını yazmışdır.
Naxçıvan Muxtar Respublikasının XIV futbol çempionatı
Format
Çempionatda 10 komanda 18 turdan ibarət ikidövrəli sistem üzrə mübarizə aparmışdır.
Klubların performansı
Üç liderdən geri qalan "Batabat" komandası əzmkar mübarizələri nəticəsində mövsümü dördüncü pillədə başa vurublar. "Batabat" komandasında nəzərəçarpan məqam isə onların səfər matçlarında daha çox xal qazanmaları olub. Eyni zamanda Şahbuz təmsilçisi "Kəngərli" ilə birgə mövsümü heç-heçə etmədən başa vuran iki komandadan biridir.
Mövsümdə də turnir cədvəlinin son 2 pilləsində əvvəlki illərdəki kimi yenə də "Kəngərli" və "Sədərək" komandaları qərarlaşmışlar. Kəngərli təmsilçisinin mövsüm ərzində yaddaqalan qələbəsi "Babək" komandası üzərində olub. Sədərəklilər isə "Əlincə"ni məğlub ediblər.
Feyr-pley
Mövsüm ərzində feyr-pley qaydalarına ən çox riayət edən komanda "Sədərək" olub. Onlar il ərzində cəmi 6 sarı, 1 qırmızı vərəqə ilə cəzalandırılıblar. Onları bu siyahıda 8 sarı, 3 qırmızı vərəqə ilə "Batabat" komandası izləyir.
Mövsüm ərzində hakimlərin ən çox cəzalandırdığı komanda isə "Araz-Naxçıvan" olub. Hakimlər "qırmızı-ağlar"ın futbolçularına 18 oyun ərzində 21 sarı, 2 qırmızı vərəqə göstəriblər. Ən çox qırmızı vərəqəni isə Naxçıvan Dövlət Universiteti və "Babək" komandaları görüb. Referilər mövsüm ərzində müvafiq olaraq ən çox qırmızı vərəqələri bu komandaların futbolçularına göstəriblər – 4 və 5.
Bombardirlər
Futbol üzrə Naxçıvan Muxtar Respublika çempionatının 2015-2016-cı il mövsümünün ən məhsuldar futbolçusu adını "DİN-Darıdağ" komandasının hücumçusu Mahir Babayev qazanıb. O, mövsüm ərzində rəqib qapılarından 15 top keçirib. İkinci və üçüncü pillələrdə isə "Araz-Naxçıvan"ın hücumçuları Tağı Seyidov və Samir Kərimov tutublar. Onların hər biri 12 qol vurub.
Draqan Nikoliç
Həyatı
Belqarad İncəsənət Universitetinin Drama Sənəti fakültəsini bitirmişdir. Filmlərdə çəkilməyi 1964-cü ildən başlamışdır. Jivoin Pavloviçin "Ölü və ağ olduğum zaman" (1967) adlı kinosunda rolu ona şöhrət gətirmişdir. 1969-cu ildə Atelye 212 teatr truppasına üzv oldu. Master və Margarita, Dib və digər tamaşalarda baş rollarda oynamışdır. Rejissor və ssenarist Jivko Nikoliç onun böyük qardaşıdır. Aktrisa Milena Draviç həyat yoldaşı idi.
Hindistan–Myanma münasibətləri
Hindistan–Myanma münasibətləri — Hindistan ilə Myanma arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. İki ölkə arasında ilk dipolomatik əlaqələr 1948-ci ildə qurulmuşdur. 1993-cü ildən isə iki ölkə arasında münasibətlər normallaşmağa başlamışdır. Buna səbəb isə narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi, demokratiyanın boğulması və hərbi xuntanın ali hakimiyyəti nəticəsində yaranan gərginliyin aradan qalxması olmuşdur. Myanma Hindistanın Mizoran, Manipur, Naqalend və Arunaçal-Pradeş ştatlarından cənubda yerləşir. Ərazi baxımından Hindistanən Cənub-Şərqi Asiya bazarına aşılan yeganə quru yoludur. İki ölkə arasəında dövlət sərhəddinin uzunluğu 1463 km təşkil edir.
Tarixi
Hindistan Myanma ilə qədim tarixi əlaqələrə sahibdir. Hər iki ölkə Britaniya Hindistanının bir parçası olmuşdur. Hər iki ölkə BRitaniya imperiyasının bir parçası olsa da ancaq 1937-coi iuldə Britaniya Hindistanından ayrılmışdır. 1948-ci ildə Hindistan Myanma ilə ilk diplomatik əlaqələr qurmuşdur. Bu iki ölkə arasında uzun illər ərzində mehriban qonşuluq münasibətləri hökm sürmüşdür. Bunu labüt edən faktorlar Mynmanın vaxtı ilə Hindistanın bir parşası olması, dini baxımdan yaxınlıq və Myamnmada yaşayan böyük saylı hind icmasıdır. Hindistan Myanmaya regional üsyanların yatırılmasında böyük köməklik göstərmişdir. 1962-ci ildə Myanmada demokratik qüvvələır hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldıqdan sonra iki ölkə arasında münsibətlər pisləşir. Hindistan dünya ictimaiyyəti kimi Birmada hərbiçilərin hakimiyyətə gəlməsini qəti şəkildə pisləmişdir. Bundan sonra Myanma hind icmasını ölkədən qovmuş və dünyadan təcrid siyasəti yeritməyə başlamışdır. Ancaq Çin mynmanı dəstəkləməkdə davam etmişdir. Hindistan isə demokratik qüvvələrin dəstəklənməsi xəttini tuitmuşdur.
İqtisadi əlaqələr
Hindistan Myanma ixracatının əhəmiyyətli hissəsini təşkil edir. 2000-ci ildə Hindistana 220 mln dollar dəyərində malı satılmışdır. Halbu ki, əks istiqamətdə cəmi 75 milyon 360 min dollar dərərində mal ixrac edilib. Hindistan Myanmanın Tayland, Çin və Sinqapurdan sonra ən böyük iqtisadi tərəfdaşıdır. hinmdistan həmcinin bu ölkə üçün ort səviyyəli idxal ölkəsidir. 2006-cı ildə Hindistan və myanma iki tərəfli iqtisadi əlaqələrin həcmini 1 mlrd dollara çatdırmağı qarşılarına məqsəd olaraq qoymuşlar. Hindistan hökuməti Myanma ilə quru, dəniz və hava əlaqələrini möhkəmləndirməyi düşünür. İqtisadi anlamda iki ölkə əlaqələri durmadan sürətlə inkişaf edir. Onlar kənd təsərrüfatı, telekomunikasiya, informasiya texnologiyaları, dəmir, neft təbii qaz, yeyinti sahələrində əməkdaşlıq etməyi üzərilərinə götürmüşlər. 1994-cü ildən sərhəd yanı ərazilərdə ticarətin inkişafı artır.
Hamartikan qızılgül
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Zaqafqaziyada, Qafqazda təbii halda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Tamamilə çılpaq, alçaqboy koldur. Qoca budaqları və budaqcıqları iki növ tikanlarla örtülmüşdür: kiçik tikanlar sıx yerləşmiş və ya seyrəkdir; daha iri olanlar isə seyrək, nazik, hamar lövhəciyə keçmiş, çox enli, üçkünc, bünövrəsində eni 5–25 mm-dir. Salxımları 5–13 ədəd, ellipsvari və ya ensiz-ellipsvari, uzunluğu 10–25 mm-dir, bünövrəsindən daralmışdır. Ucu çox vaxt yumru, bəzən iti, sadə və ya cüt dişlidir. Yalançı zoğları ensiz, xətvari-lansetvaridir; yarpaqların saplaqları və oxları seyrək tikanlı, çılpaq və ya bəzən vəzicikli-qılçıqlıdır. Çiçəkləri budaqların uclarında tək, uzun, hamar çiçək saplağında yerləşir, ləçəkləri ağ, kasayarpaqları ensiz-lansetvari, bütöv, iti, ləçəklərdən qısa, çılpaq və ya bəzən vəzicikli-qılçıqlıdır; meyvələri şarşəkilli, şaxələnmiş kasayarpaqlıdır.
Ekologiyası
Rütübətli, çimli torpaqlarda yaxşı bitən, işıqsevən, şaxtaya davamlı bitkidir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda (Quba), Naxçıvan MR-da (Şahbuz r-n., Batabat) və Talışda təbii halda yayılmışdır.
İstifadəsi
Yaşılaşdırmada istifadəsi məqsədəuyğundur.
Günəş sistemi
upright=1.5|thumb|Günəş sistemi
Günəş sistemi — Günəş və onun cazibə qüvvəsinin təsirində olan 8 planetlə onların məlum 166 təbii peyki, 5 cırtdan planetlə onların məlum altı təbii peyki və milyardlarla kiçik göy cisimlərindən ibarətdir. Kiçik göy cisimləri qrupuna asteroidlər, Koyper qurşağındakı cisimlər, kometlər, meteorlar və planetlərarası mühit-qaz və toz daxildir.
Günəş sistemində yerləşən ilk dörd planetə Yer qrupu planetlər, digər dörd planetə isə Nəhəng planetlər deyilir. Koyper qurşağından kənarda isə seyrək disk şəklində olduğu düşünülən Oort buludunun yerləşdiyi təxmin olunur.
Günəşdən olan uzaqlıqlarına görə planetlər ardıcıl olaraq Merkuri, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran və Neptundur. Bu səkkiz planetin altısının ətrafında dolanan təbii peykləri vardır. Bundan başqa nəhəng planetlərin ətrafında fırlanan toz və digər kiçik hissəciklərdən ibarət olan halqaları vardır. Yer planetindən başqa digər planetlərin adlarının mənşəyi Yunan və Roma mifologiyasındakı tanrılardır. Cırtdan planetlərdən olan Serera Asteroid qurşağında yerləşir və burada yerləşən ən böyük cisimdir. Erida məlum olan ən böyük cırtdan planetdir.
Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun əməkdaşları olan Mayk Braun və Konstantin Bariginin fərziyyələrinə görə Günəş sistemində Yerdən on dəfələrlə böyük olan Doqquzuncu Planet də vardır. 9-cu planet ya da şərti olaraq Planet X adlandırılan bu planetin olması fərziyyəsi Koyper qurşağındakı cisimlərin hərəkəti izlənilərək ortaya atılmışdır. burada canlının yaşanması hələ heç kəsə məlum deyil
Terminlər
Günəşin ətrafında hərəkət edən cismlər əsasən üç yerə bölünür: planetlər, cırtdan planetlər və kiçik Günəş sistemi cisimləri.
Günəşin ətrafında hərəkət edən, özlərinə kürə forması verə biləcək kütləsi olan və orbitinin yaxın ətrafı təbii peykləri istisna olmaqla təmizlənmiş olan göy cismlərinə planet deyilir. Bilinən səkkiz planet vardır: Merkuri, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran və Neptun. Planetlərin Günəşdən olan uzaqlıqları orbitləri boyunca fərqlənir. Planetlərin Günəşə ən yaxın olan məsafələrinə perigeliy, ən uzaq olan məsafələrinə isə afeliy deyilir.
24 avqust 2006-cı ildə Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı planet anlayışının dəqiq təsvirini verərək Plutonu səsvermə ilə planetlər sırasından çıxartmış və cırtdan planetlər sırasına daxil etmişdir. Plutonla birlikdə Serera, Erida, Haumea və Makemake də yeni anlayış olan cırtdan planetlər sırasına qatılmışdır. Cırtdan planetlər Günəşin ətrafında hərəkət edən, özlərinə kürə forması verə biləcək kütləsi olan, ancaq orbitlərindəki digər göy cismlərini təmizləyə bilməyən göy cismlərinə deyilir. Vesta, Pallas, Haygiya və Xaron Günəş sistemindəki cırtdan planet olmağa namizədlərdir.
Planetlər və cırtdan planetlərdən olmayan digər Günəş sistemi cismlərinə isə kiçik Günəş sistemi cismləri deyilir. Təbii peyklər planetlərin, cırtdan planetlərin və digər göy cismlərinin ətrafında dolanan göy cismləridir.
Astronomlar əsasən Günəş sistemindəki məsafələri Astronomik Vahidlə (AV) ölçürlər. 1 AV Günəş ilə Yer arasındakı uzaqlığa bərabərdir. Hal-hazırda qəbul olunan dəyəri 149 597 870 691 ± 30 metrdir. Ulduzlararası məsafə ölçü vahidi olan İşıq ili təqribən 63240 AV-yə bərabərdir.
Günəş sistemi bəzən qeyri-rəsmi olaraq fərqli bölgələrə ayrılır. İç Günəş sistemi adlandırılan hissəyə ilk dörd planet və Asteroid qurşağı daxildir. Bəzi astronomlar Asteroid qurşağından qıraqda qalan bölgəni Xarici Günəş sistemi adlandırırlar. Digər astronomlar isə Yupiter, Saturn, Uran və Neptunun yerləşdiyi bölgəni Orta Günəş sistemi, qalan hissəni isə Neptundan kənarda qalan bölgə adlandırırlar.
Quruluşu
thumbnail|left||Klement kosmik gəmisindən çəkilən və [[Ayın arxasından saçılan gün işığı ilə görünən ekliptik çevrəsi. Soldan sağa: Merkuri, Mars, Saturn. ]] Günəş sisteminin mərkəzində sistemin bilinən kütləsinin 99,86%-ni təşkil edən və cazibə qüvvəsi ilə sistemi ətrafında saxlayan G2V tipli bir sarı cırtdan ulduz olan Günəş yerləşir. Sistemin qalan kütləsinin 90%-ni isə Günəşin ətrafında hərəkət edən ən böyük iki cism olan Yupiter və Saturn təşkil edir.
Günəşin ətrafında hərəkət edən böyük göy cismlərinin orbitlərinin çoxu Yerin orbitinin ekliptik adlanan müstəvisində yerləşir. Planetlər ekliptikə çox yaxın olduqda kometalar və Koyper qurşağındakı göy cismləri ekliptikin çevrəsi ilə böyük bucaqlar yaradır. thumbnail|Ekliptikin 3D təsviri. Planetlərin hamısı və digər göy cismlərinin çoxu Günəşin ətrafında saat əqrəbinin əksi istiqamətində hərəkət edirlər. Buna baxmayaraq Halley kometi kimi istisnalar vardır.
Günəş sistemindəki göy cismləri Günəşin ətrafında Kepler qaydalarına uyğun olaraq hərəkət edirlər. Hər göy cismi Günəşin ətrafında təqribən ellipsvari orbitlə hərəkət edirlər. Günəşə daha yaxın olan göy cismləri daha sürətlə hərəkət edirlər. Planetlərin orbitlərinin quruluşu dairəyə daha yaxın olsa da, çoxlu kometa, asteroid və Koyper qurşağındakı cismlər olduqca dartılmış ellips orbitə sahibdirlər.
Günəş sistemindəki uzaq məsafələri təsvir etməyin çətinliyi səbəbindən orbitlər əsasən bərabər uzaqlıqda göstərilir. Reallıqda isə bir neçə istisnadan başqa bir planet və ya qurşağın Günəşdən olan məsafəsi artdıqca özündən əvvəlki orbitlə arasında olan məsafə də artır. Buna örnək olaraq Venera Merkuridən 0,33 AV məsafədə yerləşirsə, Saturn və Yupiter arasındakı məsafə 4,3 AV-yə bərabərdir. Neptun da Urandan 10,5 AV daha uzaqda yerləşir. Bu orbitlər arasındakı məsafələrlə bağlı qanunauyğunluq qurmağa çalışan Titius-Bode qanunu kimi bəzi cəhdlər olsa da, qəbul edilən bir nəzəriyyə olmamamışdır.
Formalaşması və təkamülü
thumbnail|left|300px|Planetlərdən əvvəlki diski təsvir edən təmsili rəsm. Günəş sisteminin ilk dəfə İmmanuel Svidenbori tərəfindən 1734-cü ildə ortaya atılan və daha sonra İmmanuel Kant tərəfindən 1755-ci ildə təkmilləşdirilən Nebulyar hipotezə uyğun olaraq formalaşdığı düşünülür. Oxşar fərziyyə Pyer Simon Laplas tərəfindən sərbəst şəkildə 1796-cı ildə ortaya atılmışdır. Bu fərziyyəyə görə Günəş sistemi 4,6 milyard il bundan əvvəl Molekulyar buludun çökməsi nəticəsində meydana gəlmişdir. Bu ilk buludun bir neçə işıq ili böyüklüyündə olduğu və bir neçə ulduzun formalaşmasına səbəb olduğu düşünülməkdədir. Qədim kometaların tədqiq olunması nəticəsində onların tərkibində ancaq partlayan çox böyük ulduzların mərkəzində formalaşa biləcək kimyəvi elementlərə rast gəlinmişdir. Bu səbəbdən də Günəşin bir ulduz qrupu içində ya da bir neçə ifrat yeni ulduzun partlamasının yaxınlarında olduğu düşünülür. Bu ifrat yeni ulduzların partlaması nəticəsində yaranan şok dalğaları molekulyar buludun içində yüksək sıxlığa sahib olan bölgələrin yaranmasına imkan yaratmış və buludun çökməsinə səbəb olacaq cazibə qüvvəsinin formalaşmasına şərait yaradaraq Günəşin yaranması prosesini başlatmış olduğu düşünülür.
Sonradan Günəş sistemi olacaq bölgədə olan Günəşdən əvvəlki buludlu yer 7000–20000 AV ölçüsünə və Günəşin kütləsindən bir az daha çox kütləyə sahibdi. Molekulyar bulud içə doğru çökdükcə impuls momentinin qorunması səbəbi ilə daha da sürətlə dönməyə başladı. Buludun içindəki maddələrin sıxlığı artdıqca içindəki atomlar artan tezliklərlə toqquşmağa başladı. Demək olar ki, buludun kütləsinin böyük bir hissəsinin toplandığı mərkəzin istiliyi ətrafındakı disklə müqayisədə getdikcə daha da artdı. Cazibə qüvvəsi, qaz təzyiqi, maqnit sahələri və dönmə kiçilən buluda təsir göstərərək təqribən 200 AV ölçüsündə öz ətrafında dönən planetlərdən əvvəlki bir diskin yaranmasına səbəb oldu. Bu diskin mərkəzində isti və sıxlığı yüksək bir ilkin ulduz forlamaşdı.
Günəşin təkamülünün bu dövrünə oxşayan gənc və birləşmədən əvvəlki Günəş kütləsinə sahib olan T Tauri ulduzları ilə bağlı aparılan tədqiqatlar əsasən planetlərin formalaşmasından əvvəlki disklərin bu cür ulduzlarla birlikdə olduğunu göstərir. Bu disklər bir neçə yüz AV genişliyə və ən isti olduqları bölgədə ancaq 726,9 °C istiliyə çatırlar. thumbnail|300px|[[Günəşin formalaşdığı ilkin buluda oxşayan NGC 1976-nın Habbl teleskopu tərəfindən çəkilmiş təsviri.]] Təqribən 100 milyon il sonra içəri çökən buludun mərkəzində olan hidrogen sıxlığı və təzyiqi ilkin ulduzun termik nüvə reaksiyasına başlamasına bəs edəcək səviyyəyə çatmışdı. Termal enerjinin cazibə qüvvəsi daralmasına qarşı dura biləcəyi hidrostatik tarazlığa çatana qədər bu artma davam etdi. Bu mərhələdə artıq Günəş tam bir ulduza çevrildi.
Qalan qaz və tozdan ibarət olan buluddan planetlər formalaşmışdı. Bu formalaşmanın qarışma prosesi ilə baş verdiyinə inanılır. Qarışma prosesi planetlərin mərkəzdə olan ilkin ulduzun ətrafında dönən toz dənələri olaraq başlanğıcını götürmələri, yavaş-yavaş ölçüləri 1–10 metr arasında dəyişən topalar halına gəlmələri, daha sonra toqquşaraq 5 km ölçüsündə planetciklərə çevrilmələri və bir neçə milyon il boyunca toqquşmalara davam edərək hər il təqribən 15 sm böyümələri prosesidir.
Daxili Günəş sistemi su və metan kimi uçucu molekulların sıxlaşmasına imkan yaratmayacaq qədər isti idi. Bu səbəbdən də burada formalaşan planetciklər planetlərdən əvvəlki diskin 0,6%-lik kütləsindən ibarətdi və əsasən silikatlarla metallar kimi yüksək ərimə nöqtəsinə sahib olan kimyəvi qarışıqlardan formalaşmışdı. Bu sərt qaya örtüklü göy cismləri sonda Yerə oxşayan ilk dord planeti formalaşdırmışdı. Daha uzaqda isə Yupiterin cazibə qüvvəsi planetlərdən əvvəlki göy cismlərinin birləşməsinə mane oldu və Asteroid qurşağını formalaşdırdı.
Astronomlar Günəş sisteminin Günəşin əsas qoldan uzaqlaşmağa başlayana qədər indiki kimi qalacağını düşünürlər. Günəş hidrogen yanacağını yandırdıqca geridə qalan yanacağı yandırmaq üçün getdikcə daha da isinir və daha da sürətlə yandırmağa başlayır. Nəticədə təqribən hər 1,1 milyard ildə parlaqlığı 10% artır.
Təxmini hesablamalara görə təqribən 6,4 milyard il sonra Günəşin nüvəsi o qədər isti olacaq ki, daha az sıxlığa sahib olan üst qatlarında da hidrogen reaksiyaları getməyə başlayacaq. Bunun nəticəsində Günəş indiki ölçüsünün təqribən 100 qatı qədər genişlənərək Qırmızı nəhəngə çevirləcək.
Sonda isə Günəşin xarici təbəqələri ayrılaraq yüksək sıxlığa sahib olan, Günəşin keçmiş kütləsinin yarısı qədərində, ancaq bir Yer ölçüsündə olan Ağ cırtdanın yaranmasına səbəb olacaqdır.
Günəş
Günəş Günəş sisteminin ulduzu və ən əsas elementidir. Böyük kütləsi termik nüvə reaksiyalarını davam etdirə bilməsi üçün yetərli yüksək iç sıxlığını təmin edir. Termik nüvə reaksiyaları böyük miqdarda enerjinin yaranmasına səbəb olur. Bu enerjinin çoxu görünən işıq şəklində elektromaqnit dalğaları şəklində ulduzlararası boşluğa yayılır.
Günəş sarı cırtdan tipli ulduzdur. Buna baxmayaraq digər ulduzlarla müqayisədə orta böyüklük və parlaqlığa sahib olan bir ulduzdur. Ulduzlar səthlərinin istilikləri və parlaqlıqlarına görə Hertsprun-Rassel diaqramında təsnif olunurlar. Əsasən daha isti ulduzlar daha parlaqdır. Bu modelə uyğun gələn ulduzlar əsas qolu təşkil edirlər. Günəş əsas qolun ortasında yerləşir. Günəşdən daha parlaq və isti olan ulduzlara daha az rast gəlindiyi halda, Günəşdən daha az isti və parlaq olan ulduzlara tez-tez rast gəlinir. thumbnail|[[Günəş.]] Günəşin əsas qoldakı mövqeyinin bir ulduzun mövcudluğunun ən ideal dövrü olduğu düşünülür. Günəş hələ termal nüvə reaksiyası üçün yanacaq olan hidrogen ehtiyatlarını bitirməyib. Günəş getdikcə parlaqlığını artırmaqdadır. Mövcudluğunun ilk dövrlərində indikindən 75% daha az parlaqdı.
Günəşin içindəki hidrogen və helium nisbətlərinin hesablanması nəticəsində onun ömrünün yarısında olduğu müəyyən edilmişdir. Sonda əsas qoldan uzaqlaşaraq daha böyük və daha parlaq, lakin əvvəlkindən daha az isti olacaqdır. Əvvəlcə qırmızı nəhəngə, sonda isə ağ cırtdana çevriləcəkdir.
Günəş Kainatın formalaşmasının son dövrlərində yaranmışdır. Daha qədim olan ulduzlardan daha çox ağır elementlərə sahibdir. Hidrogen və heliumdan daha ağır elementlər qədim və partlayan ulduzların nüvələrində meydana gəlmişdir. İlkin mərhələdə mövcud olmuş ulduzlarda daha az metal olduğu halda, sonrakı ulduzlarda daha çox metal vardır. Günəşdə olan metal nisbətinin qədim ulduzlardan çox olmasının Günəş sistemində planetlərin meydana gəlməsində rolu olduğu düşünülür. Günəşin formalaşmasından geridə qalan metal maddələrin qarışması planetlərin formalaşmasına imkan yaratmışdır.
Planetlərarası mühit
thumbnail|280px|left|Heliosferik axın layları. Günəş işıqla yanaşı plazma adlanan yüklü zərrəciklərdən ibarət olan Günəş küləyini ətrafa yayır. Bu zərrəcik axımı təqribən saatda 1,5 mln. kilometr sürətə sahibdir. Bu Günəş sistemi içində təqribən 100 AV genişliyində olan seyrək bir atmosferin yaranmasına səbəb olur. Buna həm də planetlərarası mühit deyilir. Günəşin 11 illik tsikli, tez-tez baş verən Günəş partlayışları və koronal kütlə atılması planetlərarası mühiti qarışdıraraq burada bir hava vəziyyəti meydana gətirir. Günəşin dönən maqnit sahəsi planetlərarası mühitə təsir göstərərək Günəş sistemindəki ən böyük quruluş olan Heliosferik axın laylarını meydana gətirir. thumbnail|[[Yerin orbitindən çəkilən Qütb parıltısı.]] Yer maqnetizmi atmosferi Günəş küləyinin təsirlərindən qoruyur. Venera və Marsın bu cür maqnetizmdən məhrum olması, onların atmosferlərinin böyük bir hissəsinin yoxa çıxmasına səbəb olmuşdur. Günəş küləklərinin Yer maqnetizminə təsiri nəticəsində Yerin maqnit qütblərinə yaxın olan ərazilərində qütb parıltısı meydana gəlir.
Günəşin maqnetizmi Günəş sistemini kosmik şüalanmalardan qismən qoruyur. Bundan başqa maqnit sahəsinə sahib olan planetlər də, özünü bu şüalanmalardan qoruyur. Ulduzlararası mühitdə olan şüaların sıxlığı və Günəşin maqnit sahəsinin qüvvəsi çox uzun müddətlər ərzində fərqli göstəricilərə sahib olur. Bu səbəbdən də Günəş sistemi içindəki kosmik şüalanmaların səviyyəsi müxtəlif dövrlərdə fərqli olur, ancaq bu fərqin nə qədər olduğu bilinmir.
Planetlərarası mühitdə ən azı iki disk tipli kosmik toz bölgəsi vardır. Birincisi Daxili Günəş sistemində yerləşən və Zodiak işıqlarına səbəb olan Zodiak toz bulududur. Böyük ehtimalla planetlərarası təsir səbəbindən Asteroid qurşağında baş verən toqquşmalar nəticəsində meydana gəlmişdir. İkincisi isə 10–40 AV uzaqlıqda yerləşir. Bunun da Koyper qurşağında baş verən oxşar toqquşmalar nəticəsində meydana gəldiyi düşünülür.
Daxili Günəş sistemi
Daxili Günəş sistemi Yerə oxşayan ilk dörd planetin və Asteroid qurşağının olduğu bölgəyə verilən addır. Əsasən silikatlar və metallardan meydana gəlmiş bu bölgədəki göy cismləri Günəşə olduqca yaxındır. Bu bölgənin radiusu Yupiter və Saturn arasında olan uzaqlıqdan daha kiçikdir. Əvvəllər bu bölgəyə daxili kosmos, Asteroid qurşağından kənarda qalan bölgəyə isə xarici kosmos deyilirdi.
Daxili planetlər
thumbnail|400px|[[Daxili planetlər. Soldan sağa: Merkuri, Venera, Yer və Mars .]] Dörd daxili planet yüksək sıxlığa və qaya səthə sahibdir. Təbii peykləri ya çox azdır, ya da heç yoxdur. Bu planetlərin halqaları yoxdur. Daxili planetlər yüksək ərimə nöqtəsinə sahib olan elementlərdən formalaşmışdır. Silikatlar qatı yer qabığını və yarı qatı olan mantiyanı meydana gətirir. Dəmir və nikel kimi metallarsa planetlərin nüvəsini meydana gətirir. Daxili planetlərdən Venera, Yer və Marsın atmosferləri vardır. Daxili planetlərin hamısında göy cismlərinin toqquşması nəticəsində meydana gələn kraterlər, vulkanlar və vadilər kimi relyef formaları vardır.
Venera
Venera Günəşdən uzaqlığına görə ikinci planetdir və ölçüləri Yerə yaxındır. Yerə oxşayan dəmir nüvənin ətrafında qalın silikat mantiyası və diqqətəlayiq atmosferi vardır. Bundan başqa daxili geoloji aktivliyin olduğu haqqında sübutlar vardır. Geoloji aktivliyin olması haqqındakı sübutlar dəqiq olmasa da, Veneranın maqnit sahəsi olmaması səbəbindən uçub gedən atmosferinin partlayan vulkanlarla yeniləndiyi düşünülür. Venera Yerdən çox qurudur və atmosferi 90 dəfə daha sıxdır. Veneranın təbii peyki yoxdur. İstiliyi 400 °C-dən daha çoxdur. Atmosferindəki qazlar istixana effekti yaradaraq onu ən isti planetə çevirmişdir.
Yer
Yer Günəşdən uzaqlığına görə üçüncü planetdir. Daxili planetlərin ən böyüyü və ən yüksək sıxlığa sahib olanıdır. Yer aktiv geoloji fəaliyyətə sahibdir və üzərində həyat olduğu sübut olunan tək planetdir. Sahib olduğu hidrosferin daxili planetlər arasında oxşarı yoxdur. Bundan başqa yer plitələrin tektonikasına sahib olan tək daxili planetdir. Yerin atmosferi digər planetlərin atmosferindən tamamilə fərqlənir. Yer atmosferi 21% oksigenə sahibdir. Ay Yerin təbii peykidir. Yer daxili planetlər içində ən böyük təbii peykə sahib olan planetdir.
Mars
Mars Günəşdən uzaqlığına görə dördüncü planetdir. Yer və Veneradan daha kiçikdir. Böyük hissəsi CO 2 -dən ibarət olan atmosferi vardır. Olimp vulkanı və Valles Marineris kanyonu çox yaxın dövrlərədək Marsda geoloji aktivliyin olmasının sübutlarıdır. Olimp vulkanı Günəş sisteminin ən hündür zirvəsi, Valles Marineris kanyonu isə Günəş sisteminin ən böyük və dərin kanyonudur. Marsın iki kiçik təbii peyki vardır. Bu peyklərdən böyüyü Fobos, kiçiyi isə Deymos adlanır. Bu peyklərin Marsın cazibə qüvvəsi tərəfindən tutulmuş asteroidlər olduğu düşünülür.
Asteroid qurşağı
Asteroidlərin böyüklükləri bir neçə yüz kilometrdən mikroskopik ölçülərə qədər dəyişir. Asteroid qurşağındakı ən böyük cism olan Serera asteroidlər sırasından çıxarılaraq cırtdan planetlər sırasına daxil edilmişdir. Vesta, Pallas və Haygiya kimi bəzi asteroidlərin də hidrostatik tarazlığa çatdıqları sübut olunarsa, onlar da cırtdan planetlər sırasına daxil ola bilər.
Asteroid qurşağı daxilində ölçüsü bir kilometri keçən milyonlarla göy cismi vardır. Buna baxmayaraq əsas Asteroid qurşağındakı cismlərin kütlələrinin cəminin Yerin kütləsinin mində birini keçmədiyi düşünülür. Əsas Asteroid qurşağı çox sıx deyildir və kosmik gəmilər buradan rahat keçə bilirlər. Ölçüləri 10–10−4 metr arasında dəyişən asteroidlərə meteor deyilir.
Serera
thumbnail|150px|[[Serera.]] Serera Asteroid qurşağında yerləşən ən böyük cismdir. Ölçüsü 1000 kilometrdən biraz azdır. Bu da cazibə qüvvəsinin onu kürə formasına salmasına bəs edir. Serera XIX əsrdə kəşf edilərkən planet olduğu düşünülmüşdür. Buna baxmayaraq eyni bölgədə başqa asteroidlərin də kəşf edilməsi nəticəsində asteroid olaraq təsnif olunmuşdur. 2006-cı ildən Serera cırtdan planetlər sırasına daxil edilmişdir.
Asteroid qrupları
Əsas Asteroid qurşağındakı asteroidlər orbitlərinin xüsusiyyətlərinə görə qruplara və ailələrə ayrılırlar. Asteroid peyklər daha böyük asteroidin ətrafında dönən asteroidlərə deyilir. Bu asteroid peyklər bəzən ətrafında döndüyü asteroidin böyüklüyündə olurlar. Asteroid qurşağında Yerdəki suyun mənbəyi ola biləcək əsas qurşaqdakı kometalar da vardır.
Troyalı asteroidlər Yupiterin Laqreync nöqtələri olan L4 və L5 nöqtələrinin hər iki ətrafında yerləşən asteroidlərdir. Troyalı termini bundan başqa digər planet və peyklərin Laqreync nöqtələrində olan kiçik göy cismləri üçün də işlədilir. Hilda ailəsinə daxil olan asteroidlər Yupiterin orbiti ilə 2:3 nisbətində rezonansdadır, yəni Yupiterin Günəş ətrafında dolandığı hər iki dövrədə, Hilda asteroidləri üç dövrə vururlar.
Bunban başqa Daxili Günəş sistemi içində sərbəst asteroidlər də vardır ki, bunların orbitləri bəzən daxili planetlərin orbitləri ilə kəsişir.
Xarici planetlər
thumbnail|300px|Nəhəng qaz planetləri. Aşağıdan yuxarı: [[Yupiter, Saturn, Uran və Neptun. ]] Dörd xarici planet ya da nəhəng qaz planetləri Günəşin ətrafında dönən kütlənin 99%-ni təşkil edir. Yupiter və Saturnun atmosferləri əsasən hidrogen və heliumdan ibarətdir. Uran və Neptunun atmosferlərində əhəmiyyətli dərəcədə su, ammonyak və metan buzu vardır. Bəzi astronomlar Uran və Neptunun nəhəng qaz planetləri kimi yox, nəhəng buz planetləri kimi təsnif olunmasını təklif etmişdir. Xarici planetlərin dördünün də halqaları vardır. Saturunun halqaları Yerdən müşahidə edilə bilir.
Yupiter
Yupiter Günəşdən uzaqlığına görə beşinci planetdir. Planetlər arasında ən böyük və ağır olanıdır. Əsasən hidrogen və heliumdan formalaşmışdır. Yupiterin daxili istiliyi atmosferində bulud qurşaqları və Böyük qırmızı ləkə kimi müvəqqəti quruluşların yaranmasına səbəb olur. Yupiterin müəyyən olunmuş 63 təbii peyki vardır. Bunlardan ən böyükləri Qanimed, Kallisto, İo və Avropadır. Bu peyklər vulkanik fəallıq və daxildən isinmə kimi xüsusiyyətlərinə görə daxili planetlərlə oxşardırlar. Günəş sisteminin ən böyük təbii peyki olan Qanimed Merkuridən daha böyükdür.
Saturn
Saturn Günəşdən uzaqlığına görə altıncı planetdir. Böyüklüyünə və ağırlığına görə Yupiterdən sonra ikincidir. Saturn Yerdən müşahidə oluna bilən geniş halqaları ilə tanınır və atmosferinin xüsusiyyətləri Yupiterlə oxşarlıq göstərir. Saturunun 60 məlum olan və 3 təsdiqlənməmiş təbii peyki vardır. Bu peyklərdən Titan və Enkelad buzdan təşkil olunmalarına baxmayaraq vulkanik aktiv peyklərdir. Titan Merkuridən böyükdür və Günəş sistemində diqqətəlayiq qalın atmosferə sahib olan tək peykdir.
Uran
Uran Günəşdən uzaqlığına görə yeddinci planetdir. Böyüklüyünə görə Yupiter və Saturndan sonra üçüncü olsa da, çəkisinə görə Neptundan daha yüngüldür və dördüncü pillədə durur. Planetlərin içində ekliptik ilə 90 dərəcədən çox bucaq altında meyilliyə sahib olan tək planetdir. Günəşin ətrafında yanı üstə yatmış formada dönür. Nüvəsi digər nəhəng qaz planetlərindən daha soyuqdur və kosmosa daha az istilik yayır. Uranın 27 bilinən təbii peyki vardır. Bunlardan ən böyükləri Titaniya, Oberon, Ambriel, Ariel, Mirandadır.
Neptun
Neptun Günəşdən uzaqlığına görə səkkizinci planetdir. Neptun böyüklüyünə görə Yupiter, Saturn və Urandan sonra dördüncü pillədə dursa da, Urandan daha ağırdır və ağırlığına görə üçüncü pillədə durur. Daxili istiliyi Yupiter və Saturndan daha azdır. Neptunun bilinən on üç təbii peyki vardır. Ən böyük peyki olan Triton maye azotdan olan qeyzerləri ilə geoloji cəhətdən aktivdir. Triton Neptunun öz oxu ətrafında hərəkətinin əksinə hərəkət edir. Bu xüsusiyyətinə görə əksinə hərəkət edən ən böyük təbii peykdir.
Kometalar
thumbnail|[[Halley kometi.]] Kometalar bir neçə kilometr böyüklüyündə olan, əsasən uçucu buzlardan ibarət olan Günəş sisteminin kiçik göy cismlərindəndir. Olduqca dartılmış elliptik orbitləri vardır. Əsasən Günəşə ən yaxın olduqları yerləri daxili planetlərin orbitləri yaxınlığında, Günəşdən ən uzaq olduqları yerləri isə Plutonun orbitindən də kənarda yerləşir. Kometalar Günəşdən uzaqlaşdıqda donur. Günəşə yaxınlaşdıqda isə, istiliyin artması səbəbindən üzərində olan uçucu maddələrin buxarlanması səbəbindən müşahidə oluna bilən qaz və tozdan ibarət quyruğu əmələ gəlir.
Qısa dövrə sahib olan kometalar iki yüz ildən daha az olan orbitlərə sahibdirlər. Uzun dövrə sahib olan kometaların orbitləri minlərlə ilə bərabərdir. Qısa dövrə sahib olan kometaların Koyper qurşağında, uzun dövrə sahib olan kometalarınsa Oort buludunda meydana gəldiyi düşünülür. Kreutz kimi bir çox kometalar bir əsas kometanın parçalanması nəticəsində meydana gəlmişdir. Hiperbolik orbitə sahib olan bir sıra kometalar Günəş sisteminə kənardan gəlmiş ola bilərlər. Buna baxmayaraq onların orbitlərini hesablamaq olduqca çətindir. Uçucu maddələrinin əksəriyyəti Günəşə yaxınlaşarkən tamam buraxlanıb bitən və quyruqsuz qalan kometalar asteroid kimi təsnif olunurlar.
Kentavrlar
thumbnail|150px|[[10199 Xarikl.]] Kentavrlar Yupiterlə Neptun arasındakı bölgədə orbitləri olan buzdan təşkil olunmuş kometalara oxşayan göy cismləridir. Bilinən ən böyük kentavr 10199 Xarikldır. Onun ölçüləri 200–250 km aralığında dəyişir. İlk kəşf edilən 2060 Xiron kentavrı kometa kimi təsnif olunmuşdur, çünki Günəşə yaxınlaşdıqca onun da kometalar kimi quyruğu yaranırdı. Bəzi astronomlar kentavrların Günəş sisteminin içlərinə səpələnmiş Koyper qurşağı cismləri olduğunu düşünürlər.
Neptundan kənarda qalan bölgə
Neptundan kənarda qalan bölgə ya da Neptunxarici cisimlər hələ də bütünlüklə kəşf edilməmiş vəziyyətdədir. Bu bölgədə ən böyüyü Yerin beşdə biri qədər böyüklükdə olan böyük hissəsi buz və qayadan ibarət olan çoxlu kiçik göy cismləri vardır.
Koyper qurşağı
thumbnail|Rezonans və Klassik Koyper qurşağını göstərən diaqram. Koyper qurşağı da qədim dövrlərdən qalmışdır. Asteroid qurşağına oxşar şəkildə dağıntılardan ibarət olan halqadır, ancaq əsasən buzdan meydana gəlmişdir. Günəşdən 30–50 AV uzaqlıqda yerləşir. Bu bölgənin qısa dövrə sahib olan kometaların meydana gəldiyi yer olduğu düşünülür. Koyper qurşağındakı cismlər əsasən kiçikölçülüdür. Buna baxmayaraq 50000 Quaoar, 20000 Varuna, Haumea, (136472) 2005 FY 9 və Ork kimi Koyper qurşağının ən böyük cismləri cırtdan planet olaraq yenidən təsnif oluna bilərlər. Ölçüsü 50 kilometrdən daha çox olan 100 mindən artıq Koyper qurşağı cisminin olduğu təxmin olunur. Buna baxmayaraq onların ümumi kütləsinin Yerin kütləsinin onda biri, hətta yüzdə biri qədər belə olduğu düşünülür. Bir çox Koyper qurşağı cisminin birdən artıq təbii peyki vardır. Koyper qurşağındakı cismlərin çoxunun orbitləri ekliptikdən kənara çıxır.
Pluton və Xaron
thumbnail|[[Pluton-Xaron sisteminin hərəkəti. İçəridə olan Pluton, kənarda olan Xaron. ]] Pluton Koyper qurşağında yerləşən ən böyük göy cismidir. 2006-cı ildən planetlər sırasından çıxarılaraq cırtdan planetlər sırasında daxil edilmişdir. Plutonun orbiti ekliptik ilə 17 dərəcəlik bucaq əmələ gətirir. Günəşə ən yaxın olduğu yerdə ondan 29,7 AV uzaqlıqda yerləşərək Neptunun orbitindən daha yaxın olur. Günəşə ən uzaq olduğu yerdə isə ondan 49,5 AV daha uzaqlıqda yerləşir.
Plutonun ən böyük təbii peyki olan Xaronun peyk yoxsa cırtdan planet olduğu dəqiqləşdirilməmişdir. Pluton və Xaronun hər ikisi eyni ağırlıq mərkəzinin ətrafında hərəkət edirlər və Pluton-Xaron ikili sistemini əmələ gətirirlər. Daha kiçik olan Niks və Haydra peykləri isə Pluton-Xaron sisteminin ətrafında hərəkət edir. Plutonun orbiti Neptunla 3:2 nisbətində rezonans təşkil edir, yəni Neptun Günəşin ətrafında üç dəfə döndükdə, Pluton iki dəfə dönür. Koyper qurşağındakı bu cür rezonansa sahib olan cismlərə plutinolar deyilir.
Seyrək disk
thumbnail|150px|[[Erida və onun təbii peyki Disnomiya.]] Seyrək disk Koyper qurşağı ilə üst-üstə düşür, ancaq daha da çölə doğru uzanır. Seyrək diskdə yerləşən göy cismlərinin Koyper qurşağından gəldiyi düşünülür. Bu cismlər Neptunun formalaşması mərhələsindəki çölə doğru hərəkəti ərzində meydana gələn cazibə qüvvəsinin təsiri nəticəsində qərarsız orbitlərə saçılmışdır. Seyrək diskdə yerləşən cismlərin çoxunun Günəşə ən yaxın nöqtəsi Koyper qurşağının içindədir, ancaq onların Günəşə ən uzaq olan nöqtəsi 150 AV daha uzaqda yerləşir. Bu cismlərin orbitləri ekliptiklə müqayisədə meyillidir. Bəzi astronomlar Seyrək diski Koyper qurşağının bir hissəsi kimi qəbul edilər və buradakı cismləri Seyrək Koyper qurşağı cismləri olaraq adlandırırlar.