cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
II Məhəmməd (Xarəzm hökmdarı)
Şərqi İranın işğalı
Bu xəbəri eşidən Sultan Məhəmməd Şərqi İrana üzərinə hərəkət etdi. O, qarşısına çıxan Səd ibn Zəngini məğlub edib Reyə soxuldu. Bunu eşidən Özbək, Əhər hakimi Piştəginlərdən Nurəddin Məhəmmədi Təbrizə göndərib özü də dağlarda yerləşən qalalardan birinə qaçdı. Ancaq Nurəddin Məhəmməd Miyanə yaxınlarında Xarəzmşahlara məğlub oldu və özüylə birlikdə vəzir Rəbibəddin Dəndan da əsir düşdülər. Xarəzmşah Əlaəddin Məhəmməd vəziri Nəsirəddin Dövlətyarı Atabəy Özbəkin yanına göndərərək ona təslim olmağı və Xarəzmşah adına xütbə oxutdurub, sikkə kəsdirməyi əmr etdi. Xarəzmşahın bu təkliflərini qəbul edən Özbək, Arran və Azərbaycandakı hakimiyyətini qorusa da Əlaəddin Məhəmmədin vassalına çevrildi. Sultan Məhəmməd işğal etdiyi Şərqi İran torpaqlarına oğlu Rüknəddin Gursancdını təyin etdi.
Xəlifəyə qarşı mübarizə
Xarəzmşah Təkiş 1194-cü ildə Xəlifəni özündən asılı vəziyyətə salmışdı, lakin Təkişin ölümündən istifadə edən Xəlifə Nasir asılılıqdan imtina etdi və Xarəzmşahlara qarşı mübarizəyə başladı. Belə ki, Şərqi İranın bölüşdürülməsi və Xarəzmşah Məhəmmədin naibi Oğlamışın qətlində əlinin olması münasibətləri tamamilə korlamışdı. Həmçinin Xarəzmşah xəlifədən xütbəni onun adına oxumasını tələb edirdi. 1217-ci ildə məşhur alim Qazi Mücirəddini Xilafət sarayına göndərdi, lakin Xəlifə bu təklifi rədd etdi.
Beləliklə Xarəzmşah Məhəmməd Xəlifəyə hakimiyyətini qəbul elətdirə bilmədi. Ancaq Xarəzmşah Məhəmmədin nüfuzuna böyük xələr gəldi.
Monqollarla mübarizə
thumb|right|150px|Çingiz xan. Xarəzmşahlar dövlətinin dağılmasına səbəb Monqol yürüşləri oldu. Sultan Məhəmmədin ən böyük xətalarından biri bu yürüşləri nəzərə almaması və əvvəlcədən tədbirlər görməməsi idi. Məhəmmədin hakimiyyətinin ortalarında Xarəzmşahların Monqollarla arası yaxşı idi hökmdarlar arasında ticarətlə əlaqəli elçi mübadiləsi vardı.
Ani hücuma keçən Monqol ordusu sayının çoxluğu da nəzərə almaqla Xarəzmşahların torpaqlarının böyük hissəsini tutdu. Mavəraünnəhr, Buxara və Səmrqənd ələ keçirildi. Paytaxtın mühasirəsi başlayanda müqavimət göstərə bilməyəcəyini başa düşən Sultan Məhəmməd Mazandarana qaçdı. Arxasıyca Monqol ordusu Xorasanı və Mazandaranı ələ keçirə-keçirə sultanı təqib etdi. Xarəzmşahın tək qalibiyyəti Monqol qüvvələrinin əlinə keçməməyi oldu.
Ölümü
Xəzər dənizinə, Abaskun adasına sığınan Sultan Məhəmməd ailəsinin bir hissəsinin və xəzinəsinin monqolların əlinə keçməsi xəbərini aldıqdan sonra ağır xəstələndi. Adada ailəsindən oğulları Cəlaləddin, Azlaq, Ağşah və həyat yoldaşları var idi. Beləliklə Məhəmməd adadas olarkan 1221-ci ildə oğlu və vəliəhdi Cəlaləddin Məngüberdini sultan elan etdi və öz qılıncı ilə tacını ona verdi. Bütün ailəsindən Cəlaləddinə tabe olmalarını istədi və həmin ilin dekabrında vəfat etdi.
Şəxsiyyəti
Müəyyən hadisələr sübut edir ki, Əlaəddin Məhəmməd tez hiddətlənən bir şəxs olmuşdur. Bu hadisələrə biri Sultan Osmanın öldürülməsi ilə bağlıdır. Bələ ki, Sultan Məhəmmədin qızıyla evlənən Osman onun qızına qarşı sərt davranması səbəbindən Xarəzmşahın qarşısına qılınc və kəfənlə çıxmasına baxmayaraq öldürülmüşdü.
Ordu gücü ilə əldə etdiyi qalibiyyətlər səbəbindən məğrur bir insana çevrilmişdi. Əsirlərə qarşı olduqca mərhəmətiz idi. Şərqi İranda apardığı müharibələr zamanı əsir aldığı sərkərdələri (Atabəy Səd, Məlik Məhəmməd və vəzir Rəbubiddin Əbülqasımı) çovğan oyunu bitənə qədər ayaq üstə saxlamışdı. O işğal etdiyi ölkələrin hakimlərinin bəzilərini öldürür və bəzilərini isə əsir şəklində Xarəzmə gətirərək, həbsə atırdı. Bu səbəbdən paytaxt "hökmdarlar və şəhzadələr həbsxanasına" çevrilmişdi.
Moqur
250px|thumb|Bir moqur. 1862-ci il.
Moqur və ya Mohur — Hindistanın qızıl sikkəsi. XVI–XVIII əsrlərdə, 1835–1891-ci illərdə və 1916–1919-cu illərdə kəsilmişdir. 1835-ci ildən moqur rupilərlə ifadə olunmuşdur. 1 moqur 15 gümüş rupiyə bərabər idi.
Omero Tonyon
Homero Tognon ) — İtalyalı keçmiş futbolçu. Futbolçu karyerasın bitirdikdən sonra futbol məşqçisi olub. Oyunçu kimi əsasən "Milan" klubunda, eləcə də İtaliya millisində oynaması ilə tanınır. İkiqat İtaliya çempionudur.
Klub karyerası
Peşəkar futbolda debütünü 1945-ci ildə "Milan" klubunda edib. Ümumilikdə futbolçu karyerasının 11 mövsümünü "rossonerilər"in heyətində oynayıb. Uzun müddət komandanın əsas oyunçusu olub. Bu müddət ərzində o, iki dəfə İtaliya çempionu adını qazanıb.
Kamamber (pendir)
Kamamber - bir növ Fransa pendiridir. Bu pendir, adını Fransanın Orn rayonundaki Kamamber qəsəbəsindən almışdır.
Omero Tonyon
Klub karyerası
O, peşəkar futbolçu karyerasını 1956–1958-ci illərdə oynadığı "Pordenone" klubunda başa vurub.
Milli komanda karyerası
1949-cu ildə İtaliya millisinin tərkibində rəsmi oyunlarda debüt edir. O, yığmada cəmi 14 oyun keçirib. Milli komandanın heyətində 1950 və 1954-cü illərdə dünya çempionatında iştirak edib.
Məşqçilik karyerası
O, futbolçu karyerasını bitirdiyi zaman, qısa fasilədən sonra yenidən futbola qayıdır və məşqçiliyə başlayır. 1965-ci ildə "Verona" klubunun məşqçilər korpusuna rəhbərlik edib. Daha sonra o, "Arezzo", "Ravenna", "Piza" və "Krotone" klublarının komandalarına rəhbərlik edib.
Məşqçi kimi son iş yeri, 1974-cü ilə qədər baş məşqçi kimi çalışdığı C Seriyasının klubu "Klodiasottomarina" olur.
NGC 5283
NGC 5283, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kamamber (pendir)
İstehsalı
250px|thumb|left|[[Normandiya kamamberi]]
Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivalı
thumb|right|250px Qəbələ Musiqi Festivalı — Azərbaycanın Qəbələ şəhərində 2009-cu ildən başlayaraq ənənəvi olaraq hər il yay aylarında keçirilən musiqi festivalı.
Festival haqqında
Festival Heydər Əliyev fondunun köməyi ilə təşkil olunur. Tədbir Bakı Musiqi Akademiyasının rektoru Fərhad Bədəlbəyli və dirijor Dmitri Yablonskinin təşəbbüsü ilə təşkil olunur. Musiqiçilər açıq səma altında çıxış edirlər. Festivalda, keçmiş SSRİ respublikalarından olan musiqiçilərlə yanaşı Avropa, ABŞ və İsrail musiqiçiləri də iştirak edirlər. 2009-cu ildə, musiqi festivalı ilə eyni vaxtda gənc pianoçular müsabiqəsi keçirilmişdir.
Festival çərçivəsində klassik musiqi konsertləri ilə bərabər Caz və Muğam gecələri də təşkil olunmuşdur.
Festivalın tarixçəsi
2010-cu ildə Qəbələ festivalı avqust ayında keçirilmişdi. Festivala dünyanın bir çox ölkələrindən sənətçilər toplaşmışdı. YUNESCO-nun baş direktoru, İrina Bokova da festivalın açılışında iştirak etmişdir. Festival, 2009-cu ildə olduğu kimi, Üzeyir Hacıbəyovun "Koroğlu" operasının üvertürasının ifası ilə başlamışdı. Festivalın açılışı Böyük Britaniya Kral Simfonik Orkestrına həvalə olunmuşdur. Bundan əlavə, festivalda Dmitri Yablonski, Yuri Başmet, Xloe Xanslip, pianoçu Boris Berezovski kimi musiqiçilərlə digər azərbaycanlı və əcnəbi sənətçilər çıxış etmişlər.
2011-ci ildə festival 15 iyuldan 5 avqusta kimi davam etmişdir.
4-cü Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivalı 2012 - ci il 22 iyul – 5 avqust tarixləri arasında keçirilib. İldən ilə böyüyən tamaşaçı auditoriyası və ahəngdar musiqi keyfiyyəti ilə diqqəti çəkən festival dünyanın 10 ölkəsindən 350 musiqiçini birləşdirib. Musiqi sevərlərə ilk olaraq Kamera Musiqisi axşamı təqdim olunub. Orta əsr və yeni dövr Avropa Klassik musiqisinin həvəskarları səhnəyə çıxan gənc sənətçilərin ifasını maraqla dinlədilər. Gənc professionallar əsasən piano, klarnet, viola və violançel alətlərində peşəkar ifalarını xüsusi ustalıqla nümayiş etdiriblər.Görkəmli bəstəkar Fikrət Əmirovun 90 illik yubileyinə həsr edilən konsertin 2-ci hissəsində səhnə milli musiqimizin incisi hesab olunan muğama verilib. Əməkdar incəsənət xadimi Yalçın Adıgözəlzadənin dirijorluğu ilə Ü. Hacıbəyli adına Dövlət Simfonik Orkestri ilə eyni səhnədə yer alan xalq artisti, xanəndə Mənsum İbrahimovu əməkdar artistlər - Elçin Həşimov tarda, Elnur Əhmədov isə kamançada müşayiət edib. Gecədə Azərbaycan Kapriççiosu və Şur simfonik muğamı məharətlə səsləndirilib. Unudulmaz muğam incilərinin simfonik orkestrlə uğurlu sintezi demək olar ki, festival iştirakçılarının gurultulu alqışlarının sədası altında ifa edilib.
5-ci Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivalı 2013 - cü il 24 iyul – 6 avqust tarixləri arasında keçirilib. Festivalda 11 ölkədən musiqiçilər və musiqi kollektivləri, həmçinin Yerusəlim simfonik orkestri, «Yeni Rusiya» (Новая Россия) Dövlət simfonik orkestri, Azərbaycan dövlət simfonik orkestri, “Septeto Santiaguero”un Kuba caz qrupu, Oksana Yablonskaya solistləri, İdil Biret, Vadim Repin, Sergey Leyferkus, Fərhad Bədəlbəyli, Dmitri Yablonski və başqaları çıxış edib. Beşinci Qəbələ musiqi festivalı çərçivəsində Sergey Raxmaninovun xatirəsinə həsr olunmuş kamera musiqisi axşamı təşkil edilmişdi.
6-cı Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivalı 2014 - cü il 23 iyul – 1 avqust tarixləri arasında keçirilib. Artıq ənənəvi olmuş kollektivlərdən başqa, Yohannesburq simfonik orkestri, Vyana kamera musiqisi ansamblı, ABŞ, Ukrayna, Rusiya, İspaniya, İsrail, Azərbaycan təmsilçiləri, həmçinin müğənni Mira Avad çıxış etdi.
7-ci Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivalı 2015 - ci il 25-31 iyul tarixləri arasında keçirilib. Festivalda Rusiya, Ukrayna, İtaliya, İspaniya, İsrail, Avstriya, Xorvatiya, Almaniyadan musiqiçilər və kollektivlər - İtaliya Simfonik Orkestri, "Moskva virtuozları" Kamera Orkestri, Avstriya Vayner Akademiyasının Kamera Ansamblı, "Flamenko" ansamblı, "Dubrovnik Guitar Trio", Andrey Qavrilov, Oksana Yablonskaya, Cankarlo Pazolini, Janna Qandelman, Aleksandr Rojdestvenski, Jeremi Menuxin, Paul Meyer, Aleksandr Qindin, Taras Yaqopud və başqaları iştirak etmişdilər.
8-ci Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivalı 2016 - ci il 30 iyul – 5 avqust tarixləri arasında keçirilib. Festivalda Azərbaycan, Avstriya, Bolqarıstan, Rusiya, Türkiyə, Ukrayna, ABŞ, İtaliya, Fransa, İspaniya, İsrail, Litva və Kubadan olan musiqiçilər, bədii kollektivlər, solistlər, dirijorlar iştirak ediblər. Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestri, Vyana Akademik Orkestri (bədii rəhbəri Martin Haselblokdur), İspaniyanın “Suite Española”, Yunanıstanın folklor kvarteti, Kubanın “Gənc klassiklər”, “Kiyev virtuozları”, İsrailli bəstəkar, dirijor və pianoçu Gil Şohat və s. çıxış etmişdilər.
9-cu Qəbələ Beynəlxalq Musiqi Festivalı 2017 - ci il 29 iyul – 3 avqust tarixləri arasında keçirilib. Bakı Musiqi Akademiyasının kamera orkestrı, Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının simfonik orkestrı, İngiltərənin Femusa kamera orkestrı və digər qrupların çıxış etmişdilər. Həmçinin Fərhad Bədəlbəyli, Murad Adıgözəlzadə, Azər Rzazadə, İsfar Sarabski və digərləri ilə yanaşı, Janna Qandelman (İsrail), Mixael Sladkin (ABŞ), Dmitriy Yablonski (ABŞ), Canluicci Sartori (İtaliya), Mojca Zlobko Vajgl (Sloveniya), Nomeda Kazlaus (Litva) və digər ölkələrin musiqiçiləri çıxış etdilər.
Əfqan Həmzəyev
Həyatı
Əfqan Həmzəyev 28 avqust 2002-ci ildə Goranboy rayonunun Borsunlu kəndində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Hərbi xidmətə yola düşüb.
Hərbi xidməti
Əfqam Həmzəyev 14 oktyabr 2021-ci ildə saat 18:15 radələrində Rusiya Sülhmərlılarının müvəqqəti yerləşdiyi Azərbaycan ərazisində qanunsuz erməni silahlı dəstələrinin snayper atəşi nəticəsində hərbi qulluqçumuz şəhid olub.
Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanılmasında xüsusi xidmətlərinə, öz xidməti vəzifələrini və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.06.2023-cü il tarixli Sərəncamına əsasən Əfqan Həmzəyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edilmişdir.
Faros yarımadası
Faros yarımadası — Misirin Aralıq dənizi sahillərində yerləşən elədə böyük olmayan adası. Ada Nil deltasında qərarlaşır. B.e.ə 285-ci ildə İskəndəriyyə şəhəri ilə birləşdirilmişdir.
İsgəndəriyyə mayakı
thumb|left İsgəndəriyyə mayakı b.e.ə III minillikdə İsgəndəriyyə şəhərində inşa edilmişdir. Mayak dəfələrlə dağıntıya məruz qalmışdır. 798-ci ildə mayak zəlzələ nəticəsində güçlü şəkildə dağıntıya məruz qalmışdır. Ərəblər mayakı yenidən təmir etmişdlər. XIV əsrdə mayakın hündürlüyü 30 metr idi. Bu zaman mayak zəlzələ nəticəsində tamamən dağılmışdır. Onun qalıqları Kayt-Bey qalasının inşasında istifadə edilmişdir.
İsgəndəriyyə dünyanın 7 möcüzəsindən biridir.
Elvin Şükürlü
Elvin Azad oğlu Şükürlü — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elvin Şükürlü 1997-ci ildə Cəlilabad rayonunda anadan olmuşdur. Orta təhsilini Cəlilabadın Şiləvəngə kəndində almışdır. 2011–2014-cü illərdə C. Naxçıvanskı adına Hərbi Liseydə təhsil ilk hərbi təhsilini alıb. 2014–2018-ci illərdə isə AAHM-də təhsil almış və 2018-ci ildə motoatıcı ixtisası üzrə AAHM-i leytenant rütbəsi ilə bitirmişdir. Elə həmin dövrdən 2020-ci il 28 sentyabra qədər Daşkəsəndə yerləşən N saylı hərbi hissədə Dağatıcı taqım komandiri vəzifəsində xidmət etmişdir.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Elvin Şükürlü 27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan Vətən müharibəsində iştirak edib. Murovdağ uğrunda gedən döyüşlərdə itkin düşmüşdü. 2021-ci il yanvar ayının 22-də 2-ci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın Respublikasının ərazi bütövlüyünün müdafiə və bərpa edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 24 iyun 2021-ci il tarixli sərəncamı ilə ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni "Vətən uğrunda" medalı və "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilmişdir. Müdafiə Nazirliyi tərəfindən isə "Şücaətə görə" medalı ilə təltif edilib.
Lənkəran bələdiyyələri
Tarixi
Azərbaycanda bələdiyyə sistemi 1999-cu ildə təsis olunub.
Yaponiyada dərslik qalmaqalı (1902)
thumb|Təhsil naziri [[Kikuçi Dayroku qalmaqaldan sonra istefa vermişdir.]] – 1902-ci ildə Yaponiyada dərsliklərlə bağlı baş vermiş rüşvət qalmaqalı. Qalmaqal 1903-cü ilə qədər davam etmişdir.
Haqqında
Dərslik qalmaqalı 1902-ci ildə ibtidai və orta məktəblər üçün keçirilən dərslik seçimlərində rüşvətdən istifadə edilməsinin aşkarlanması ilə başlamışdır. Yaponiyada dərsliklər özəl şirkətlər tərəfindən hazırlandıqdan sonra Yaponiya Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiq olunur, daha sonra prefektura komitələrinin qiymətləndirilməsinə təqdim olunurdular.
Nəticə
Qalmaqal nəticəsində həbs edilənlərin 116 nəfəri günahkar hesab edilmişdir. Təhsil naziri Kikuçi Dayroku məsuliyyəti öz üzərinə götürərək istefa vermişdir. Qalmaqaldan sonra Təhsil Nazirliyi dərsliklərin seçimini mərkəzləşdirmək qərarına gəlmişdir. 1903-cü ildə Yaponiyada ilk milli dərsliklər nəşr olunmuşdur.
Una Milli Parkı
Una Milli Parkı (Nacionalni park Una) — 2008-ci ildə Bosniya və Herseqovinada qurulan milli park. Milli park Bosniya və Herseqovinanın ən yeni qurulan milli parkıdır. Milli parkın içindən keçən və çirklənməyən Una və Unaç çaylarını qorumaq üçün təşkil olunmuşdur.
Coğrafiya
Milli park Krka çayının mənbəyinin qərb sahili boyunca uzanır. Bosniya və Herseqovinanın Xorvatiya ilə sərhədində Una çayı ilə, Martin Brod şəhəri yaxınlığında isə Unaç çayı ilə birləşir. Milli parkın şərqində, Drvar şəhərinin yaxınlığında Unaç çayı öz kanyonuna daxil olur.
Su hövzələri
Milli parkdakı şəlalələr diqqət çəkir. Ən məşhur şəlalələr Ştrabaçki şəlalələridir. Milli parkda ziyarətçilər salçılıq, balıqçılıq, velosiped idmanı, yürüyüş ilə məşğul ola bilərlər. Bixaç və Bosanska Krupadakı şəhər körpülərindən də tullanmaq xeyli məşhurluq qazanıb.
Biologiya
Milli parkda iki dəstədə (tısbağalar və pulcuqlular) olmaqla 12 sürünən növü yaşayır. Əsas növlər bunlardır: qəhvəyi pulcuqlu kərtənkələ, Velebit kərtənkələsi və çayır gürzəsi. Buradakı sürünənlərin çoxu qitədə geniş yayılmış növlərdir, lakin bəzi istisnalar vardır: Balkan yarımadasında endemik olan şərq çəmənlik kərtənkələsi və Bosniya adi gürzəsi.
Arxeologiya
Ərazi həm də qədim tarixi ilə seçilir və arxeoloji qazıntı işləri aparılır. Milançeva Kula qəsri, Rmanj monastırı, Kule Vakuf kəndinin yaxınlığındakı Ostroviça qalası, Ostrovaç qalası burada yerləşir.
İttiham aktı
İttiham aktı istintaqın hazırlıq prosesinin ictimai iddianın başlanması üçün kifayət edəcək səviyyəyə çatdığı başa düşüldükdən sonra prokurorun iddia qaldırdığını bildirən yazılı sənəddir.
İttiham aktı, müttəhimin hansısa günahını üzə çıxarmaq üçün onun haqqında hazırlanmış sənəddir. Qanun, qanunla səlahiyyətlər verilmiş orqanlar və şəxslər tərəfindən irəli sürülən və dəstəklənən qanun pozuntularının ittihamında nəzərdə tutur. Adətən, ittihamın irəli sürülməsindən sonra ya cinayət və ya digər məsuliyyətə cəlb edilmiş şəxsin təqsirinin sübuta yetirilməsində ifadə olunan dəstək, ya da ittihamın rədd edilməsi ilə müşayiət olunur.
Xulkimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Azərbaycan milli oyanışı
Beləliklə, Azərbaycan İslam dünyasında milli teatrın, operanın, qərb tipli universitetin və baletin əsasının qoyulduğu ilk ölkə olmuş, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İslam dünyasında ilk dünyəvi demokratik dövlətlərdən biri, həmçinin İslam ölkələri arasında qadınlara səsvermə hüququ verən ilk dövlət kimi tarixə düşmüşdür. Maarifçilik dövrünün azərbaycanlı islahatçı ziyalıları dövrü nəşrlər, teatr truppaları və qonşu dövlətlərdəki konstitusiya hərəkatlarında iştirak vasitəsilə türk Cənubi Qafqazından başqa İran, Osmanlı və Mərkəzi Asiyada da təsirə malik oldular.
Erkən dövr
Qarabağ xanlığı vəziri Molla Pənah Vaqifin şərəfinə adlandırılmış Vaqif məclisi Azərbaycan dilində şeir yazılması və oxunması ilə məşhur idi. Dünya ədəbiyyatı professoru Anna Oldfild hesab edir ki, bu, "yüksələn Azərbaycan milli şüurunun" göstəricisi idi və Vaqif məclisində iştirak edən Aşıq Pəri də "öz ana dilini və poetik ənənələrini müdafiə edənlər sırasında" idi.
Maarifçilik hərəkatı və mədəniyyətin inkişafı
XIX əsr maarifçiləri Abbasqulu ağa Bakıxanov, İsmayıl bəy Qutqaşınlı, Mirzə Şəfi Vazeh, Mirzə Fətəli Axundzadə elm və maarifləndirmə yolu ilə Azərbaycanda mövcud olan mədəni geriliyinin qarşını ala biləcəklərinə inanırdılar. XIX əsrin 70–80-ci illərində müxtəlif inqilab nəzəriyyələrinin Azərbaycanda sosial-siyasi fikirlərə təsir etməsi, kapitalizmin inkişafının milli ziyalı təbəqənin yaranması üçün şərait yaratması nəticəsində təhsil və mədəniyyət fəaliyyətlərinə, xeyriyyə cəmiyyətlərinə, mətbuat və çap evlərinə dəstək artmışdır. Azərbaycan ziyalıları getdikcə milli yaddaşın daşıyıcısı hesab edilən jurnal və qəzetlərin, "Nicat", "Səfa", "Ədəb yurdu", "Nəşri-Maarif", "Cəmiyəti-Xeyriyə" kimi cəmiyyətlərin və dərnəklərin ətrafında toplaşmağa başladı. İlk oxu otaqları 1894-cü ildə Həbib bəy Mahmudbəyov və Sultan Məcid Qənizadə tərəfindən Bakıda açılmışdır.
Bu dövrün ən vacib hadisələri milli teatrın, mətbuatın və müasir tipli məktəbin əsasının qoyulması idi. 1873-cü ildə Həsən bəy Zərdabi və Nəcəf bəy Vəzirovun başçılıq etdiyi teatr truppası "Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran" və "Sərgüzəşti Mərdi-Xəsis" tamaşalarını sərgiləyərək Azərbaycan milli teatrının əsasını qoydu. 1875-ci ildə isə Azərbaycan dilində çap edilən ilk qəzet olan "Əkinçi" ilə Həsən bəy Zərdabi Azərbaycan milli mətbuatının əsasını qoymuşdur. Nəhayət son olaraq, 1887-ci ildə İslam məktəbləri və mədrəsələrindən fərqli, Azərbaycan dilinin tədrisinə önəm verilən yeni tipli məktəblər yaradıldı. Bu işin təşəbbüskarları Həbib bəy Mahmudbəyov və Sultan Məcid Qənizadə idi.
Milli kimlik və dil məsələsi
Bu dövrdə İslam dininin monopoliyası ziyalıların özünü müsəlman adlandırması və etnik kimliyin formalaşmamasına səbəb olurdu. Ancaq "Əkinçi" ideyalarından bəhrələnən "Kəşkül" və "Kaspi" qəzetləri mili kimlik məsələsini qaldırmış, XX əsrin əvvəllərində bu fikirlər Azərbaycan ziyalı təbəqəsinin böyük bir hissəsi tərəfindən qəbul edilmişdir.
AXC-nin yaranmasından sonra Azərbaycan dilinə rəsmi status verildi və bu dilin məktəblərdə icbari olaraq tədris edilməsinə qərar verildi. 1919-cu ildə müəllim Abdulla bəy Əfəndizadə tərəfindən təqdim edilən əlifba layihəsi yeni əlifbanın yaradılması üçün əsas olaraq qəbul edildi.
NGC 7243
NGC 7243, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Kərtənkələ bürcü istiqamətində yerləşir. IV2p tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Çepkelyay
Çepkelyay (Čepkeliai) — Litvanın cənubunda, Varen rayonu, Alitus qəzası ərazisində yerləşən qoruq ərazisi. Belarus sərhədinə yaxın, Cukiy Milli Parkında, Marsikonis kəndindən 4 km cənub-şərqdə yerləşir. Eyni adlı bataqlıq ərazisini əhatə edən, 1993-cü il avqustun 20-dən etibarən Ramsar Konvensiyası ilə qorunan, Natura 2000 təbii mühitin mühafizəsi zonalarına daxil olan ərazi. Qoruq 1976-cı ildə təşkil edilmişdir.
Qoruq ilə ramsar sahəsinin ərazisi üst-üstə düşür. Onların sahəsi 112 km²-dən bir qədər artıqdır. Bu ərazidə Çepkelyay (5858 km²) və Paslatike (9,66 km²) bataqlıqları ölkənin iri su-bataqlıq massivini əmələ gətirir. Neman çayının hövzəsində yerləşir. Ərazisinin böyük hissəsini yuxarı bataqlıq əhatə edir ki, burada da meşəli kontinental dyunlar yerləşir. Aşağı bataqlıq isə qumlu düzənlikdən və Kotra çayının vadisindən ibarətdir. Bu çayın sol sahilidə Belarus ərazisində xüsusi qoruma altındadır. 2010-cu ildən isə transsərhəd ramsar su-batqlıq sahəsi elan edilmişdir.
Qoruğu ziyarət edənlərin sayı il ərzində 2-3 min nəfər təşkil edir. Qoruq ərazisində ancaq xüsusi olaraq tərtib edilmiş maşrutlar üzrə hərəkət etmək olar. Əraziyə sərbəst giriş elmi tədqiqatçılar, eləcə də yerli sakinlər üçün 10 gün ərzində giləmeyvə toplanması zamanı mümkündür.
Sergey Milinkoviç-Saviç
Sergey Milinkoviç Saviç — Serbiyalı futbolçu. İtaliyanın "Latsio" klubunun və Serbiya milli futbol komandasının oyunçusu. Yarımüdafiəçi kimi çıxış edir.
Klub
Serbiyanın "Voyvodina" klubunun gənclər komandasının yetirməsidir. 23 noyabr 2013-cü ildə "Yaqodina" ilə oyunda Marko Poletanoviçi əvəzləyərək karyeerasında ilk rəsmi oyuna çıxır.
2014-cü ilin iyununda 19 yaşlı serbiyalı futbolçu Belçikanın "Genk" klubu ilə müqavilə imzalayır. 2 avqust 2014-cü ildə yeni komandada debüt edir. Sergey 2014/15 mösümundə Belçika çempionatında 24 oyun keçirir və 5 qol vurur.
31 iyul 2015-ci ildə "Latsio" klubuna keçir. 18 avqust 2015-ci il tarixində "Latsio"nun heyətində debüt edir.
Milli komanda
Sergey Serbiyanın gənclərdən ibarət milli komandalarına ilk dəfə 2013-cü ildə dəvət edilib. Serbiyanın "U19", "U20" və "U21" milli komandalarında oynayıb. O, 2015-ci ildə FİFA U-20 Dünya Kubokunu qazanan və çıxışlarına görə turnirin Bürünc Top mükafatını alan Serbiya komandasının üzvü idi. O, 2017-ci ildən Serbiyanın əsas milli komandasında debütü edib və Serbiyanın 2018 və 2022 FIFA Dünya Kuboklarındakı heyətində yer alıb.
Naviçella (mozaika)
Naciçella (, hərfi tərcüməsi "kiçik gəmi") — Cotto di Bondone tərəfindən 1305-1313-cü illərdə yaradılmış, Köhnə Müqəddəs Pyotr bazilikasının giriş arkadasında böyük divarda yerləşən və bazilika həyətinə açılan böyük mozaika olmuşdur. Əsərdə, İsanın suda gəzməsi hadisəsinin Matfeyin İncilində (Matfey 14: 24-32) qeyd edilmiş versiyası təsvir edilmişdir ki, bu da üç İncil arasında Müqəddəs Pyotrun İsaya qoşulmasının təsvir edildiyi yeganə variantdır. XVII əsrdə yeni bazilikanın inşası zamanı, mozaika dağıdılmış, bəzi hissələri saxlanılmış və 1675-ci ildə yeni bazilikanın portikində yenidən quraşdırılan mozakiaya əlavə edilmişdir.
Mövzu
Yalnız Matfeyin İncilində Pyotr d qayığı tərk edərək dalğalar üzərində gəzir:
Qayıq isə artıq qurudan çox stadi uzaqdaa idi və külək onlara qarşı olduğundan dalğalar qayığa zərbələr endirirdi. Gecənin dördüncü növbəsib İsa gölün üstü ilə yeriyərək onların yanına gəldi. Şagirdlər isə İsanın gölün üstü ilə yeridiyini görəndə «Bu bir kabusdur!» deyərək lərzəyə düşdülər və qorxudan qışqırdılar. Lakin bu anda İsa onlara müraciət edib dedi: «Cəsarətli olun, Mənəm, qorxmayın!» Peter cavabında Ona dedi: «Ya Rəbb, əgər Sənsənsə, mənə əmr et ki, suların üstü ilə yanına gəlim». İsa «Gəl!» dedi. Peter də qayıqdan çıxıb suların üstü ilə yeridi və İsaya tərəf getdi. Amma küləyin güclü əsdiyini görəndə qorxdu və batmağa başladı. «Ya Rəbb, məni xilas et!» deyə qışqırdı. İsa o anda əlini uzadıb onu tutdu və dedi: «Ey imanı az olan adam, nə üçün şübhə etdin?» Onlar qayığa mindikləri zaman külək sakitləşdi. Qayıqda olanlar «Doğrudan da, Sən Allahın Oğlusan!» deyə Ona səcdə qıldılar.
Təsviri
thumb|300px|left|İtirilmiş mozaikanın [[Parri Spinelli tərəfindən təxminən 1420-ci ildə çəkilmiş və Vazari tərəfindən alınmış təsviri. ]] Kardinal Yakopo Stefneskinin sifarişi ilə hazırlanmış mozaikada donor portreti Məsihin ayaqları altında təsvir edilmişdir; Papa V Klementdən sonra Roma şəhərini o idarə etmiş, Kuriya isə 1309-cu ildə, Avinyon papalığının başlanğıcında şəhəri tərk etmişdir. Sifariş adətən 1300-cü Müqəddəs İllə əlaqələndirilsə də, sonradan müəyyən edilmişdir ki, mozaikanın təsviri Cottonun Romaya səfəri zamanı, təxminən 1310-cu ildə hazırlanmış və mozaika ustalarına təhvil verilmişdir. Ehtimal ki, mozaika, Son Antik dövrə aid başqa bir mozaikanın yerində quraşdırılmış, lakin qədim sənət əsəri haqqında heç bir məlumat saxlanmamışdır. Stefaneskinin nekroloqunda qeyd edilən məlumata görə mozaikanın hazırlanması 2.200 florinə başa gəlmişdi. Əsər haqqında ilk məlumatlar Stefaneskinin ölümü haqqında Vatikan nekroloqu və Cottonun doğma şəhəri Florensiyada XIV əsrdə Filippo Villani tərəfindən yazılmış Latın xronikasında verilmişdir.
Düzbucaqlı formaya malik mozaika elə quraşdırılmışdı ki, kilsəni tərk edib onun həyətinə çıxanlar mozaikanı uzaqdan görsünlər, kilsəyə girənlər isə iri mozaikanın altından keçsinlər. Vazarinin verdiyi məlumata görə, sahildə balıq tutan kişi, Cottonun avtoportretidir. Kompozisiyada böyük yelkənə malik balıqçı qayığı dominant yerə malik olmaqla “Kilsə gəmisi” metaforik anlamını ifadə edir, qayığın “kapitanı” isə Papanın sələfi olan Müqəddəs Pyotrdur. Mozaika Papalıq üçün çox mürəkkən olan, Roma zadəganlarının tabe olmaqdan boyun qaçırdığı və Papanın şəhəri tərk etdiyi bir dövrdə sifariş edilmiş, buna baxmayaraq, təsvirdə kilsə və Papalığın “məğlubedilməz” olması nəzərə çatdırılmışdı. Belə bir fikir vardır ki, qayıqdakı on bir fiqurdan, əlində rumpel (anaxronistika baxımından bu İncilin simvoludur) tutan kişi Müqəddəs Paveldir. Səmada, mozaikanın hər iki tərəfində iki çılpaq “külək tanrısı” buynuzla birlikdə təsvir edilmişdir. Cotto rəsmləri xüsusi olaraq mozaika ustalarının divarda quraşdırması üçün çəkmişdi; mozaikanın yığılmasında rəssamın birbaşa iştirak etməsi isə naməlumdur.
Mövzu orta əsrlər incəsənətində məşhur olmuş və Florensiyadakı Santa-Mariya-Novella kilsəsinin İspan kapellasında, Mazaçço tərəfindən (və ya onun kolleqasıı Mazolino tərəfindən) Brankaççi kapellasında və Florensiya vəftizxanasının Gilberti tərəfindən hazırlanmış şimal qapısı üzərində də təsvir edilmişdir. Təsvir sonradan Papalıq sikkələri və medallarında da istifadə edilmiş, lakin əksər hallarda gəmidəki yeganə fiqur kimi Müqəddəs Pyotr göstərilmişdir. Mozaika, Albertinin “De Pictura” əsərində təsvir edilmiş yeganə müasir (post-klassik) sənət nümunəsidir. Bu cür böyük dəniz səhnəsi şübhəsiz ki, klassik dövrün dəniz incəsənətində unikal nümunə olmuşdur.
Bazilikanın bərpası zamanı əsasə həyətə açılan arkada və onun üzərində yerləşən mozaika, bərpanın törədəcəyi çətinliklər nəzərə alındığına görə toxunulmamışdır, lakin, XVII əsrdə mozaika dörd dəfə 1610, 1618, 1629 və 1674/75-ci illərdə yenidən modelləşdirilmiş və bərpa edilmiş və bu günkü ölçü və vəziyyətini almışdır.
Fraqmentlər
Orijinal mozaikadan dövrümüzə yalnız, iki büst ölçülü mələk rondosu dövrümüzə çatmışdır ; rondolardan biri Vatikanda saxlanılır, digəri isə mozaikanın sökülməsi zamanı, 1610-cu ildə Boville-Ernikadakı San-Pyetro-İspano kilsəsinə bağışlanmışdır. Birinci rondo bir neçə dəfə (1924, 1950 və 1975–80) restavrasiya edilmiş, ikinci rondo isə ilkin vəziyyətində dövrümüzə çatmışdır. Baxmayaraq ki, orijinal mozaikanın dövrümüzə çatmış kopyalarından heç birində bu fiqurlar yer almamışdır, belə hesab edilir ki, onlar orijinal əsərin kənarlarında yerləşmişdir. Ehtimal edilir ki, mozaikanın bəzi hissələri indi Müqəddəs Pyotr bazilikasının girişində yerləşən mozaikanın tərkibində saxlanmış, yuxarı tərəfdə lunetlərin yerləşdirilməsi üçün, mozaikanın üst tərəfi yarmdairəvi formada həll edilmişdir. Orijinal mozaikanın saxlandığı ehtimal edilən hissələr qayığın qızıl suyuna çəkilmiş kənarları, küləkdən deşilmiş yelkən və həvari fiqurlarının müxtəlif hissələridir.
Üslub
Orijinal mozaikanın üslubu haqqında fikirlər, yalnız artıq restavrasiya edilmiş iki mələk fiquru əsasında söylənmişdir. Vazarinin təsvirində, qayıqdakı fiqurların Pyotrun dalğalar arasında batmasına müxtəlif reaksiyaları, xüsusilə, Böyük Piter Breygelin “İkarın batması ilə peyzaj” əsərindəki kimi, dənizdəki dramatik səhnəyə fikir vermədən öz işini görən balıqçının üzündəki reaksiya xüsusi vurğulanmışdır. Lakin, Svetlana Alpers göstərir ki, bu, Vazarinin bəyəndiyi tarixi rəsmləri təsvir etmə üslubudur, çünki Alberti “De pictura” əsərində mozaikanı “psixoloji hekayə kimi təsvir edir”.
Mozaikanı tədqiq edən müasir elm xadimləri, həmin dövrlərin ən məşhur sənətkarı olan, və Cotto kimi Kardinal Stefaneskinin himayəsi altında fəaliyyət göstərən Pyetro Kavallini və Romada Son Antik və Erkən Orta əsrlər dövrü sənət nümunələrinin təsirini qeyd edirlər. Con Vayt yazır: ''“On üçüncü əsrin son, on dördüncü əsrin əvvəllərinə aid sxematik və xətti keyfiyyətlər əsərə tamamilə yaddır. Müşahidə olan impressionist texnikası və rəng diapazonu beşinci əsrdən gəlir. Demək olmaz ki, bu metod nə qədər Cottonun və nə qədər əsər üzərində çalışmış mozaika ustalarının ideyalarını əks etdirir. Lakin, iki mələk başı, həm Kavallinin əsərləri, həm də Arena kapellasının divarlarında təsvir edilmmiş freskalardakı obrazların fizioqnomiyası ilə əlaqəlidir.”''
Kopyaları
Əsərin bir neçə orijinal kopyası vardır. Onlardan ən qədim olan bir neçə kopya Florensiya rəssamı Pari Spinelliyə (təxm. 1387-1453) aiddir. Spinellinin nüsxələri arasında ən detallı təsvir edilən kopya Nyu-Yorkdakı Metropolitan muzeyində, digər kopyalar isə Fransanı Şantiyi və Bayonna, ABŞ-nin Klivlend şəhərində saxlanılır. Lakin, Spinellinin saxlanmış təsviları arasındakı müqayisələr göstərmişdir ki, o, adətən itirilmiş sənət əsərlərinin təsirlərini işləməyi sevmişdir. Sonrakı dövrlərə aid kopyaların bir çoxları itirilmiş, əsərin tam ölçülü heç bir nüsxəsi dövrümüzə çatmamışdır. Nikola Bitrizenin 1559-cu ilə aid printi kimi kopyalarda isə əsər güzgü effekti ilə təsvir edilmişdir.
Zahid Dünyamalıyev
Həyatı
Dünyamalıyev Zahid Vəli oğlu 1944-cü il martın 27-də Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur. 1969-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini, 1989-cu ildə isə Volqoqrad Ali İstintaq Məktəbini bitirmişdir.
1969-cu ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Kimya Texnologiyasının Nəzəri Problemləri İnstitutunda kiçik elmi işçi kimi əmək fəaliyyətinə başlamış və 1972-ci ilə qədər həmin institutda çalışmışdır. 1972–1977-ci illərdə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Neft və Kimya Proseslərinin Avtomatlaşdırılması İnstitutunda böyük mühəndis vəzifəsində işləmişdir.
1977-ci ildə daxili işlər orqanlarına işə göndərilmişdir. 1977–1983-cü illərdə Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyi Əməliyyat, Statistik İnformasiya İdarəsinin rəis müavini, 1983–1987-ci illərdə həmin idarənin rəisi, 1987–1990-cı illərdə Gəncə Şəhər Daxili İşlər İdarəsinin rəisi, 1991–1992-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Tədris Mərkəzinin rəisi, 1993-cü ilin mart ayından Bakı şəhəri Sabunçu Rayon Polis İdarəsi rəisinin müavini, 1993-cü ilin iyul ayından Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Mühafizə İdarəsinin rəisi, 1993–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər nazirinin birinci müavini, 2001–2005-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər nazirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır.
Qarabağ hadisələrində fəal iştirak etmiş, Toğana-Murovdağ yolunun çəkiliş üzrə qərargah rəisi olmuşdur. 2002-ci ildə "polis general-leytenantı" rütbəsi verilmiş, 2004-cü ildə isə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Zahid Dünyamalıyev 2009-cu il avqustun 10-da Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Sakkulina
Sakkulina — "Sacculinidae" fəsiləsinə aid parazit növüdür, xüsusilə xərçənglərin parazit kastratorudur. Ən çox ev sahibi kimi istifadə edilən xərçəng yaşıl xərçəngidir, təbii diapazonu Qərbi Avropa və Şimali Afrika sahillərdir. O, xərçəngin qarnına yapışmış vəziyyətdə tapıla bilir və həmçinin insanlar tərəfindən konsumentlər dərəcəsinə təsir göstərir.
Həyat dövrü
Dişi sakkulina sürfəsini uyğun bir xərçəngin üzərinə yerləşirdirir və bir dəst (tük) kimi uyğun bir yer tapana qədər onun səthində sürünür. Daha sonra o, xərçəngin içinə stilet(nazik mil) daxil edən və içəriyə doğru itələyən kentroqon adlı bir formaya çevrilir. İlk olaraq, bunu etmək üçün onun xarici sərt qabığını tökməlidir. Oradan o, xərçəngin içərisinə doğru hərəkət edir və tam zamanında xərçəngin qarnının alt tərəfindəki zahiri kimi tanınan kisəni itələyir. İçəridə qalan hissə, yəni daxili, xərçəngin bütün bədəninə yayılmış bığcıqları inkişaf etdirir. Onlar yeməyi udmaq üçün mədə, bağırsaq və sinir sistemini ələ keçirir, bu da öz növbəsində parazitin sahibinin davranışını nəzarət etməyə imkan verir.
Parazitin olması xərçəngin cinsi vəzilərinin inkişafına mane olur və nəticədə atrofiya baş verir; o, eləcə də xərçəngin əriməsinin qarşısını alır, nəticədə onun itirilmiş üzvlərini bərpa etməsinin qarşısını alır. Parazit erkək xərçəngin qarnının genişlənməsi də daxil olmaqla müəyyən dişi xüsusiyyətlərini inkişaf etdirməsinə səbəb olur, dişilərdə isə qarın daha daralır və pleopodlar degenerasiyaya uğrayır. Parazitin yumurtaları xaricdə inkişaf edir. Daha sonra həm erkək, həm də dişi xərçənglər bu yumurtaları qarınlarının altından bərkidilmiş şəkildə, dişi xərçənglərin normal olaraq öz balalarına baxdıqları kimi aparırlar (lakin heç vaxt erkəklər bunu etmir). Parazit sahibin orqanizmindən eksperimental olaraq çıxarılarsa, adətən xərçənglərin dişiləri yumurtalıqlarını yeniləyirlər, amma erkəklər cinsiyyət dəyişikliyinə malikdirlər və yumurtalıqların toxumasını inkişaf etdirirlər.
Xarici qişanın içindəki yumurtalar bir məsamə vasitəsilə kisəyə daxil olan erkək sürfələr tərəfindən mayalanır. Bu erkəklər kiçikdir, heç vaxt böyüyə bilmirlər və tezliklə ölürlər. Buna baxmayaraq, dişi, xarici bədən də daxil olmaqla, xərçəng sahibi sağ qalana qədər, bəlkə də bir və ya iki ilə qədər yaşaya bilər. Demək olar ki, hər gün yüzlərlə yumurta istehsal olunur və təxminən altı həftə kisədə qalır. Parazit yumurtaları sərbəst buraxılmağa hazır olduqda, xərçəng qayaya dırmaşacaq, onları azad etmək üçün yellənəcək və onları yola salacaq. Daha sonra bu dövr hər nəsillə davam edir.
Makaroni
Makaroni - boruşəkilli makaron məmulatı. Əsasən İtaliya mətbəxinə xas yeməkdir.
İşıq şüalanması (zərərverici amil)
250px|thumb|right|[[Hiroşima və Naqasakinin atom bombardmanı|Hirosimanın nüvə bombardmanı zamanı radiasiya nəticəsində yaralanan bir yapon. Bədənin yuxarı (partlayış zamanı açıq) və aşağı (kölgədə) hissələrindəki zərərin fərqi açıq şəkildə görünür.]]
Makaroni
Makaron məmulatları
Makaron məmulatları təsdiq edilmiş qaydalara uyğun olaraq reseptlərin sanitar qaydalarını və texnoloji təlimatlarını gözləmək şərtilə standartın tələblərinə əsasən hazırlanmalıdır. Bu məmulatların əsasən makaron, vermişel, əriştə və s. kimi növləri var.
Tarixi
Makaron dediyimiz zaman ağlımıza gələn ilk şey İtaliya olsa da, makaronun Çin, Yaponiya, Fransada kəşf olunduğunu iddia edənlər də vardır. Hətta bu gün makaron istehlakının ən yüksək olduğu İtaliyaya da bu yeməyin XIV əsrdə italyan taciri və səyyahı Marko Polo (1254-1324) tərəfindən Çin səyahətindən sonra gətirildiyi iddia edilir. Sözsüz ki, italyanlar bu iddianı rədd edirlər. Çində makaronun I əsrdə kəşf olunduğu, hətta 960-1280 illər arasında hökmdarlıq etmiş Sun xanədanlığı zamanında populyarlığının artıb, xüsusi makaron dükanlarının da açıldığı bilinməkdədir. Ancaq italyanlar, bir etrusk məzarının yanında olan makaron istehsalında istifadəsi ehtimal olunan alətlərə əsaslanaraq e.ə. VII-III əsrlər arasında yaşamış olan etrusk tayfalarının makaronu kəşf etdiyini iddia edirlər. Etruskların da makaronun reseptini, o zamanlar müharibə vəziyyətində olduqları yunanların "laganon" dedikləri xəmirin lay vəziyyətində kəsilməsi ilə bişirilən yeməkdən aldıqları və "lazanya" adının da buradan gəldiyi fərz edilir. Dolayısı ilə Marko Polonun Çindən qayıtdığı zaman orada makaron yediyi haqqındakı söhbətləri, öz ölkəsində olan bu qidanı burada görməkdən hiss etdiyi çaşqınlıqla əlaqələndirirlər. Onsuz da Marko Polonun vaxtında yaşamış olan italiyalı Lakapone da Todi və Bokaççio kimi ədəbiyyatçıların əsərlərində makaron, lazanya və raviolidən bəhs edilir ki, bu da, o tarixlərdə İtaliyada bu məhsulun var olduğunu göstərir. Bundan başqa, 1200-cü illərdə Yaxın Şərqdə "rişta" və Hindistanda "sevika", ərəblərdə "itriyah" (hər üçü iplik mənasını verir) adlandırılan yeməklərin olduğu bizə məlumdur. Hətta "rişta" yeməyinin 1226-cı ildə yazılmış bir resepti də Bağdadda tapılmışdır. İtalyanların nazik uzun makaronlarına "spago"dan (ip) gələn spagetti adını vermələri də, bu şərq mənşəyi ehtimalını qüvvətləndirmişdir. Bu gün artıq bir makaron şəklini ifadə edən "makaroni" adı isə ilk zamanlarda bütün makaron növlərini qarşılamaq üçün istifadə olunan bir sözdür. Nə üçün bu sözün seçildiyinə dair bir çox fantastik hekayənin olmasına baxmayaraq, sözün dəqiq mənşəyi bilinmir. İtalyanlar makarona, xəmir mənasında olan "pasta" adını uyğun gördükləri halda biz, "makaron" terminini tərcih etmişik. Geniş miqdarda ilk makaron istehsalına XV əsrin əvvəllərində Napolidə başlanmış, lakin dayanıqlılıq əldə oluna bilmədiyi üçün müvəffəqiyyətsizliklə sona çatmışdır. Napolidə makaronun yaxşıca qurudulmasını və dayanıqlı olmasını təmin edəcək iqlim şərtlərinin kəşfi ilə, 1800-cü illərdə makaron sənayesi tam mənada yaranmağa başlamışdır. Ərəblərin Azərbaycana gəldikləri zamanlar, Azərbaycan mətbəxi əriştə ilə tanış olmuşdur.
İşıq şüalanması (zərərverici amil)
İşıq şüasının əsas məhvedici təsiri ona əsaslanır ki, müxtəlif örtüklər və bədən quruluşları işıq enerjisini udmağa və qızmağa qadirdirlər. Buna görə işıq şüalarının təsiri nəticəsində müxtəlif sahələrin səthində alışma, yanma, kömürləşmə, ərimə və buxarlanma halları baş verir. İşıq şüalanması - nüvə partlayışı zamanı meydana çıxan od kürəsinin saçdığı gözə görünən ultrabənövşəyi və infraqırmızı işıq selidir. İşıq şüalanmasının zədələyici təsiri işıq impulsundan, yəni işıq şüalarına nisbətən şaquli yerləşmiş səthin hər kv. sm-nə, şüalanma ərzində düşən işıq enerjisinin miqdarından asılı olur və KC/m² ölçülür. İşıq şüalanması yaşayış məntəqələrində və meşələrdə kütləvi yanğınlar törədir, insan bədənində isə müxtəlif dərəcəli yanıqlar əmələ gətirir. İşıq impulsunun miqdarından asılı olaraq insanlar 4 növ yanıqlar ala bilər :
Makaroni
Tərkibi
Makaroninin tərkibi əsasən un və sudan ibarətdir. Bununla bərabər yumurta, yaxud yumurta məhlulu da müəyyən həcmdə tərkibinə qatıla bilər. Bəzi hallarda istehsalçılar tərəvəz məhlullarından tomat və ya kökün məhlullarından da əlavə kimi istifadə edirlər. Edilən əlavələr hesabına vermişelin rəngi dəyişə bilər. Bu məhsul acı dad verməməli, rəngi bir tonlu olmalıdır. Suda qaynadılan zaman vermişel bir-birinə yapışmamalı, formasını itirməməlidir. Rütubəti 11-13%, turşuluğu 4 °C-dən artıq olmamalıdır. Makaroni 30 °C-yə qədər olan temperaturda, 70 faizdən artıq olmayan nisbi rütubətdə saxlanılmalıdır. İstehsal günündən etibarən vermişelin saxlama müddəti əlavəsiz olanlarda 1 il, südlü, kəsmikli, yumurtalılarda 5 ay, tomatlılarda isə 3 aydır.
İşıq şüalanması (zərərverici amil)
– birinci dərəcəli yanıqlar işıq impulsu 80 – 160 KC\m² olarkən əmələ gəlir və  bu zaman dərinin qızarması baş verir ;
– dördüncü dərəcəli yanıqlar işıq impulsu 600 KC\m²  – dən yuxarı olarkən əmələ gəlir və  bu zaman damarların və sümüklərin yanması baş verir.
İnsanların aldığı yanıqların dərəcələri işıq şüalanmasının miqdarından, paltarın növündən, kipliyindən və rəngindən də asılı olur. Partlayış mərkəzindən nisbətən uzaq məsafədə, açıq rəngli və gen paltar geyinmiş insanlar, qara və dar paltar geyinmiş insanlara nisbətən az yanıqlar alırlar. Müxtəlif sahələrdə yaranan işıq impulsunun təsiri nüvə partlayışının növündən, gücündən, məsafədən və hava şəraitindən asılı olur. Yağmurlu və dumanlı havada işıq impulsunun təsiri qat–qat azalır. Sığınacaqlar və radiasiya əleyhinə daldalanacaqlar işıq şüalanmasının təsirindən qorunmaq üçün ən etibarlı yerlərdir. Bütün kölgə salan əşyalar da insanları işıq şüalanmasından qoruya bilir.
thumb|Partlayışın ən pis təzahür forması göbələk formalı partlayış deyil, keçici bir parıltı və onun yaratdığı [[zərbə dalğasıdır]] thumb|20 kt partlayış zamanı bir yay formasında olan şok dalğasının (Mach təsiri) meydana gəlməsi thumb|[[Hiroşimanın atom bombası tərəfindən məhv edilməsi]] thumb|left|Hiroşima nüvə bombardmanının qurbanıdır
Formalaşma mexanizmi
İşıq radiasiyası, yüksək temperaturda (~ 107 K) qızdırılan nüvə partlayışının məhsullarından çıxan termal radiasiyadır. Maddənin yüksək sıxlığı səbəbindən atəş topunun udma qabiliyyəti 1-ə yaxın olduğu üçün nüvə partlayışından gələn işıq şüası spektri tamamilə qara cismin spektrinə olduqca yaxındır. Spektrdə ultrabənövşəyi və rentgen şüaları üstünlük təşkil edir.
Mülki insanların mühafizəsi
İşıq radiasiyası xüsusilə təhlükəlidir, çünki partlayış zamanı birbaşa hərəkət edir və insanların sığınacaqlarda sığınmaq üçün vaxtları qalmır.
Qeyri-şəffaf əşyalar - evlərin divarları, avtomobillər və digər avadanlıqlar, dərələrin və təpələrin dik yamacları - işıq radiasiyasından qoruya bilər. Dar geyim də qoruya bilər - ancaq bu vəziyyətdə alovlana bilər.
Nüvə partlayışı baş verərsə, dərhal partlayışdan sizi qoruyacaq hər hansı bir şeyin kölgəsində özünüzü qorumalısınız və ya gizlənəcək bir yer yoxdursa, partlayışa qədər ayaqlarınız arxa tərəfə olmaq şərti ilə arxası üstə uzanıb, üzünüzü əllərinizlə örtməlisiniz - bu yanıqları və xəsarətləri müəyyən dərəcədə azaltmağa kömək edəcəkdir. Nüvə partlayışının başlanmasına baxa bilməzsiniz və hətta başınızı da ona yönəldə bilməzsiniz, çünki bu, görmə orqanlarında ciddi korluğa səbəb olacaq qədər sizə ciddi ziyan vura bilər.
Hərbi texnikanın müdafiəsi
Nüvə zərbələri endirmək üçün hazırlanmış bombardmançılar (Su-24 taktiki bombardmançısı, Tu-160 strateji bombardmançısı) onları işıq şüalanmasından qismən və ya tamamilə müdafiə edən və radiasiyanın əhəmiyyətli bir hissəsini əks etdirən ağ boya ilə örtülürlər. Zirehli texnika heyətin işıq radiasiyadan tam müdafiəsini təmin edir.
Xirosimanın kölgələri
İşıq radiasiyasının zərərli təsirinin ən qorxulu dəlillərindən biri, sözdə Hiroşimanın kölgələridir (ən çox insanlarla əlaqəli olaraq adlandırılır) - bir insanın kölgəsi və ya arxa fonda radiasiyadan yanmış digər maneə. Bundan sonra insanlar tez bir zamanda (ümumiyyətlə bir gün ərzində) yanıqlardan, yaralanmalardan və radiasiyanın vurduğu ziyandan öldü, bir çoxu yanğınlarda və partlayışdan sonra meydana çıxan yanğın fırtınasında yanaraq öldü.
Həmçinin bax
Atom bombalarının dağıdıcı təsirləri
Qori məbədi
Qori Məbədi - Naqarparkar şəhərindəki Caynizm məbədidir. Viravah Məbədindən 14 mil şimal-qərbdə yerləşir. 1375-1376-cı illərdə tikilmişdir. Məbəd xüsusi olaraq yalnız 23-cü
Etimologiyası
Bu məbədin adı əsrlər boyu bir neçə dəfə dəyişdi. Məbəd eramızın 300-cü ilində caynist Qoriçom tərəfindən və ya 16-cı əsrdə tikilmişdir.
Dizayn
Qori Məbədi, Hindistanın Racastan şəhərində, Əbu dağındakı bənzər bir memarlıq abidəsi ilə oxşar dizayna malikdir. Məbəd 60 futdan 125 futa qədər hündürlükdədir və mərmərdən tikilmişdir. Bütün məbəd daş üzərində oyulmuş bir sıra addımlarla çatan yüksək bir platformada qurulmuşdur.
Məbədin interyeri Şimali Hindistanın Caynizm məbədlərindəki digər freskalardan daha qədim olan Caynizm dini görüntüləri ilə bəzədilib. Bura əyri sütunlarda tərtib edilmişdir və məbədin tavanlı girişi Caynizm mifologiyasını əks etdirən rəsmlərlə bəzədilmişdir. Məbədin 24 kiçik hücrəsini var, bunlar 24 Caynizm Tirtxankarasının istirahəti üçün istifadə edilə bilər.
Yaponiyada mobil telefon mədəniyyəti
thumb|[[Haracuku rayonunda mobil telefondan istifadə edən qız (2008).]] Yaponiyada mobil telefon mədəniyyəti özünəməxsus şəkildə inkişaf etmişdir. Yapon dilində mobil telefona və ya qısaca  deyirlər. Ona görə də Yaponiyadakı mobil telefon mədəniyyətini Keytay mədəniyyəti də adlandırırlar.
Yaponiyada mobil telefondan istifadə geniş yayılmışdır və yayılmağa da davam edir. 2013-cü ildə əhalinin 39,1%-nin mobil telefonu olduğu halda, 2021-ci ildə bu rəqəm 74,3%-ə çatmışdır.
Xüsusiyyətlər
Yaponiyada mobil telefon mədəniyyəti özünəməxsus şəkildə inkişaf etdiyi üçün bu hal Qalapaqos sindromu adını almışdır.
Yaponiyada mobil telefon mədəniyyətinin populyar elementlərindən biri romanlardır. Mobil telefon romanı və ya keytay romanı mobil telefon vasitəsilə yazılan roman növüdür və Yaponiyada ədəbi janra çevrilmişdir. Mobil telefon ədəbiyyatı ilə əsasən həvəskarlar məşğul olsa da, bəzi əsərlər populyarlaşaraq kitab şəklində çap oluna bilir. Yaponiyada mobil telefon vasitəsilə yazılmış ən məşhur roman olan "Dərin sevgi" (2002) əsasında film, serial və manqa istehsal olunmuşdur.
İstifadə mədəniyyəti
Yaponiyada insanlar evdən çıxanda mobil telefonlarını səssiz rejimə qoyurlar. Hətta qatarlarda telefonu səs rejimə keçirməklə bağlı anonslar səsləndirilir. Yaponiyada ictimai yerlərdə mobil telefonlardan istifadə etmək xoş qarşılanmır. Avtobus sürücüsü avtobusa minərkən telefondan istifadə edən şəxsi avtobusa minməyə icazə verməyə bilər. İctimai yerdə telefon zəng çalarsa insanlar dərhal telefonu səssizləşdirirlər, hətta buna görə həyəcan keçirə bilirlər. Yaponiyada telefondan istifadə edərkən digər insanları narahat etməməyə çox diqqət yetirilir.
Tənqid
Mobil telefonlarda yazı yazarkən kancilər avtomatik yükləndiyi üçün bir çox mobil telefon istifadəçisində əllə kanci yazmaq qabiliyyətinin zəiflədiyi müşahidə olunur. Yaponiya Təhsil Nazirliyinin Mədəni Əlaqələr Agentliyi tərəfindən keçirilmiş bir sorğuda iştirakçıların 66.5%-i əllə kanci yazmaq qabiliyyətinin zəiflədiyini bildirmişdir. Agentlik kancinin gələcəyi ilə bağlı narahat olduğunu açıqlamışdır.
Mobil telefon romanların çoxu seksual və şiddət məzmununa malik olduğu üçün valideynlər bu cür romanların uşaqlara pis təsir göstərdiyini hesab edirlər.