cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Foursquare (şirkət)
Şirkətin yerləşdirmə platforması Foursquare City Guide və Foursquare Swarm proqramları da daxil olmaqla bir neçə biznes və istehlak məhsullarının əsasını təşkil edir. Foursquare məhsullarına bunlar daxildir: Pilgrim SDK, Places, Visits, Attribution, Audience, Proximity, and Unfolded Studio.
Dennis Crowley və Naveen Selvadurai şirkəti 2008-ci ilin sonlarında qurdular və 2009-cu ildə istifadəyə verdilər. Şirkət indi Foursquare Şəhər Bələdçisi kimi tanınan, real vaxt məkanı paylaşma və qeydiyyatdan keçmə konsepsiyasını populyarlaşdıran yerli axtarış və kəşf mobil proqramının istifadəyə verilməsi ilə məşhurlaşdı. İstehlakçı tətbiqlərində edilən dəyişikliklərlə yanaşı, şirkət milyardlarla qeydiyyat vasitəsilə toplanmış məkan məlumatlarından istifadə edən məhsullar yaratmağa başladı.
Halkidiki yarımadası
Coğrafiyası
Halkidiki eyni adlı yunan vilayətinin böyük hussəsini əhatə edir. Edey dənizinin daxilinə 120 km daxil olur, öz növbəsində üç yarımadaya bölünür:Kassandra, Sitoniya və Afon. Ərazisi əsasən dağlıqdır. Burada ən yüksək zirvə 2033 metr yüksəkliyə malik Afon dağıdır. Ərazisində yayılmış palıd, sahil ərazilərində isə makvis yayılmışdır. Sahil xəttinin uzunluğu 850 km-dir. Sahillərin kiçik körfəz və buxtalarla zəngindir. Qumlu çimərlikləri vardır.
Foursquare (şirkət)
2019-cu ilin may ayında Foursquare Snap Inc-dən Placed-i alıb. Sövdələşmənin şərtləri açıqlanmayıb. 2020-ci ilin aprel ayında Foursquare Factual Inc. ilə bütün səhmdar sövdələşmədə birləşməni elan etdi. Müqavilənin maliyyə şərtləri açıqlanmayıb. 2021-ci ilin may ayında Foursquare, coğrafi məlumatların birləşdirilməsi, zənginləşdirilməsi, vizuallaşdırılması və analitikası üçün platforma olan Unfolded-i satın aldı.
Halkidiki yarımadası
Coğrafiyası
Geoloji baxımdan kristalik suxurlardan təşkil olunmuşdur. Burada polimetal, dəmir, maqnezit ehtiyatları vardır. Yarımadanın iqlimi yayı isti və quraq, qışı isə sərin və rütubətli keçir. Orta illik temoeratur 12 °C təşkil edir. Burada ilk insan izləri 600 000 il öncəyə aid edilir. Ənənnəvi sahələrdən meyvə bağları, qoyunçuluq, zeytun təsərrüfatı mühüm yer tutur.
Turizm
Halkidiki məşhur avropa turizm zonası hesab edilir. Ən görməli yerləri arasınds Avon yarımadasında yerləşən qayalıqlarda qərarlaşan 20 kişi monastrlarıdır. Burada yaxtinq, kazino, qolf meydançaları serfinq yerləri mövcuddur.
Piranyalar 3DD (film, 2012)
Piranyalar 3DD —  Con Qulajer tərəfindən çəkilmiş ABŞ filmidir. Filmin bu seriyası əvvəlki filmlərin məzmununu davam etdirir.
Şüar
"İkiqat hərəkət. İkiqat qorxu. İkiqat effekt"
Məzmun
Filmdəki hadisələr Big Wet akvaparkında baş verir. Tarixə qarışdığı zənn edilən vəhşi canlılar artıq ərazidə dincələn turistlərə hücum edə bilməyəcəkdilər. Amma onlar kanalizasiya sistemləri və digər vasitələrlə yeni açılmış aquapark hovuzuna yol tapa bilirlər.
Karl Geyer
Karl "Vogerl" Geyer — Avstriyalı beynəlxalq futbolçu və məşqçi idi. O, 1955-1956-cı illərdə Avstriya Milli Futbol Komandasının məşqçisi olub.
Olxon adası
Olxon adası (Ойхон арал) — Baykal gölünün ən böyük adası.
Adanın uzunluğu 73,5 km, eni 15 km, sahəsi 730 km²-dir. Əhalisi 1742 nəfər təşkil edir (2018). İrkutska gedən avtomagistralla şəhər arasında məsafə 256 km-dir. Materikdən Kiçik dəniz və Olxon darvazası boğazları ilə ayrılır. Adadan şərqində Baykalın ən hündür nöqtəsi (1642 m) yerləşir. Ada yaxınlıqda yerləşən adalarla birlikdə Pribaykal Milli Parkını əmələ gətirir. Adanın ən hündür zirvəsi İjimey dağıdır (1274 m).
Ruslaşmış adı Olxon Buryat dilində işlənən "oyxon" — "kiçik meşə" və ya "bir qədər ağaclı" mənasını verən sözdən törəmişdir. Səbəb isə ada səthinin üçdə birindən çoxunu meşələr təşkil etməsidir.
Təbiəti
left|thumb|Şaman Qayası|204x204px Olxonda təbiətin müxtəlifl lanşaft formalarına rastlamaq mümkündür. Burada çöl ərazisi, qumlu çimərliklər, dyunlu təpələr, ağaclarla örtülmüş ərazilər, sahildə enli yarpaqlı meşələr, sərt qayalar, üzəri qırmızı mamırla örtülmüş sıldırımlar, su bitkiləri ilə örtülmüş bataqlıqlar vardır.
İqlimi
Baykal bölgəsi günəşli günlərin sayına görə fərqlənir. Olxon adasında yalnız 48 gün buludluluq müşahidə edilir. İl ərzində düşən yağıntının miqdarı 140 mm-dən artıq olmur. Bu baxımdan Olxonu ancaq Mərkəzi asiyasın bir neçə quraq bölgəsi ilə müqayisə etmək olar. Yerli əhali bağ və bostanlarını süni suvarmadan istifadə etməklə sulayırlar. Burada torpaq eroziyası müşahidə edilir.
Qayabaşı-i Büzürg (Kəleybər)
Qayabaşı-i Büzürg və ya Böyük Qayabaşı - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Kəleybər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Olxon adası
İqlimi
Baykalın su sahəsi sahil iqliminə təsir göstərir. Qışı yumşaq, yayı isə sərin keçir. Yazın gəlişi digər ərzilərə nisbətdə 10–15 gün gecikir. Payız kifayət qədər sərin olur.
Qayabaşı-i Büzürg (Kəleybər)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1,746 nəfər yaşayır (363 ailə).
Olxon adası
Əhali
Adada 9 yaşayış məntəqəsi vardır. Onların böyük qismi adanın qərbində, çöl zonsında yerləşir. 2017-ci il məlumatına görə adada 1742 nəfər yaşayır. Bunun 1350 nəfəri Xujir qəsəbəsində yaşayır. Milli tərkibi — buryatlar, ruslar.
right|250px|thumb|Xujir. 2011
Xujir qəsəbəsi
Xujir qəsəbəsi adanın əsas yaşayış məntəqəsi sayılır. Xujirdə məlumat və ekskursiya mərkəzi, Nikolay Revyakinadına diyarşunaslıq muzeyi, bazar, bir neçə kafe, qida və bəzək əşyaları dükanları, internet kafe vardır. Turistlərt üçün velosipedlər, minik atları icarəyə verilir. Turistlərə otel və mehmanxanalar təklif edilir. Qəsəbədə adada yeganə olan yanacaqdoldurma məntəqəsi vardır. Keçmişdə Xujirdə Baykalda yerləşən ən böyük Malomorsk balıqçılıq fabriki mövcud idi.
Şaman Qayası
Şaman-qaya Asiyanın doqquz "müqəddəs" yerlərindən biri sayılır. Baykalın isə ən məşhur ərazisidir. Göl haqqında çəkilən istənilən filmdə və ya foto təsvirdə bu burunun olması vahib hal alır.
İki zirvəli qaya mərmər və dolomitləşmiş əhəng daşından təşkil olunmuşdur. Bəzi hissələrdə isə qrafit belə mövcuddur. Qayanın üzəri qırmızı rəngli şibyələrlə örtülmüşdür. Sahilə yaxın qayanın hündürlüyü 30 m, ikincininin isə 42 metrdir. Sahilə yaxın qayada bir mağara vardır. Mağara suyun əhəng daşını yuma və erroziya fəaliyyəti sayəsində meydana gəlmişdir. Mağaranın girişində uzunluq 12 m, eni 3–4,5 m, hündürlüyü isə 1–6,5 m arasında dəyişir. Mağaraya giriş iki istiqamətdəndir: şimal-şərq və qərb. Mağarada yan dəhlizlər və ensiz keçidlər vardır. qayanın qərb hissəsində qəhvəyi suxurun onun səthinə çıxması ilə təbii şəkildə meydana gəlmiş bir əjdaha təsviri vardır.
Albaniya–Azərbaycan münasibətləri
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1993-cü ilin sentyabr ayının 23-də qurulmuşdur. Azərbaycanin Albaniyada səfirliyi Yunanıstanda, Afina şəhərdə yerıəşir. Albaniyanin Azərbaycanda səfirliyi Türkiyədə, Ankara şəhərində yerıəşir.
Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Albaniya parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Bu işçi qrupu 5 dekabr 2000-ci il tarixində yaradılmış və ilk rəhbəri Nairə Şahtaxtinskaya olmuşdur. 4 mart 2016-cı il tarixindən Mirkazım Kazımov işçi qrupunun rəhbəridir.
Əziz Şuşa
Əziz Şuşa — 2022-ci ildən Azərbaycan ərazisindən keçən çoxgünlük şose velosipedi yarışı.
Tarixi
Yarış 2022-ci ildə yaradılmışdır. Onun debüt turniri milli təqvim çərçivəsində keçirilmiş və Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərində baş tutan fərdi və qrup olmaqla iki mərhələdən ibarət olmuşdur. Qalib azərbaycanlı velosipedçi Elçin Əsədov olmuşdur.
2023-cü ildə keçirilən turnir 2.2 kateqoriyasını alaraq UCI Avropa Turunun təqviminə daxil olmuşdur. Bu, Azərbaycanın 3-cü Prezidenti Heydər Əliyevin 100 illik yubileyinə həsr edilmiş və onun marşrutu beş mərhələyə yüksəlmişdir.
Mançester Şəhər Mərkəzi
thumb|222x222px|Cənubdan şimala doğru Mançester şəhər mərkəzinin görünüşü. Mançester şəhər mərkəzi — İngiltərənin Mançester şəhərinin mərkəzi biznes bölgəsi. Vitvorz küçəsinində yerləşir. 2011-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən Şəhər Mərkəzinin 17681 əhalisi var. 1853-cü ildə Sənaye inqilabından sonra Mançester şəhər statusu aldı. Bu zaman şəhər mərkəzi pambıq ticarətinin qlobal mərkəzinə çevrildi, beləcə bu hadisə Viktoriyan dövründə şəhərin "dəbdəbəli ticarət memarlığı"-nın formalaşmasına səbəb olaraq Royal Exchange, Corn Exchange, Free Trade Hall və Great Northern Warehouse kimi binaların inşasına gəbirin çıxardı. Pambıq ticarətinin azalmasından və Mançester Blitzdən sonra şəhər mərkəzi 20-ci əsrin ortalarında iqtisadi tənəzzül dövrünü yaşadı, lakin şəhər mərkəzində yerləşən MDB-nin binası 1962-ci ildə inşası tamamlandıqdan sonra Böyük Britaniyada ən yüksək bina seçildi.
Şəhər mərkəzi Böyük Mançesterin nəqliyyat qovşağı kimi fəaliyyət göstərir və bir saat ərzində 7 milyondan çox insan ondan istifadə edir. 1996-cı ildə Mançesterin bombalanması şəhər mərkəzinin yenidən qurulmasına və pərakəndə satış, əyləncə mərkəzlərinin, ofislərin və şəhər həyatının yüksəlməsinə təkan verdi. Şəhər mərkəzinin iqtisadiyyatı əsasən pərakəndə satış və xidmətlərin üzərində qurulmuşdur, hesablamalara əsasən təxminən A Klas binaların 40 %-i Londondan kənarda qurulmuşdur.
Tarixi
left|thumb|162x162px|Medlokun sahillərində qədim Mançester şəhərinin sərhəd işarələrindən biri. Mançester e.ə. 79-cu ildə Romanın Mamucium qalası ilə insanların məskunlaşdığı ərazinin birləşməsindən yaranıb. Romalılar Britaniyanı tərk etdikdən soa nrEruel və İrk əhalinin əsas məskunlaşdığı bölgələr oldu. Normand istilası ilə başlayan və istilanın bitməsinə qədər davam edən Qaranlıq dövrdə yaşayış yeri bir neçə kiçik krallığın ərazisində idi. Orta əsrlərdə, indiki Mançester şəhər mərkəzi Mançester şəhəri idi.
Mançester qalası – orta əsrlərə aid olan qala, İrk və Eruel çaylarının qovuşmasında bir sıldırım qalada yerləşir. Qala haqqında ilk məlumatlar 1184-cü ilə aiddir, 1215-ci ildə qeyd olunmuşdur ki, q ala baron ailəsi olan Qrelli ailəsinə mənsubdur. Qalanın "heç bir siyasi və ya hərbi əhəmiyyətinin" olmaması vurğulanılır.
İdarə olunması
Mançester şəhər mərkəzi Leyboristlər Partiyası (Böyük Britaniya) lideri Lusi Pauell tərəfindən təmsil edilən Mançester mərkəzi seçki dairəsinin bir hissəsidir.
Coğrafiyası
left|thumb|221x221px|Mançester qalasınının ərazisi müasir binalarla zəngin olaraq sənaye şəhəri strukturunu qoruyur. Şəhər mərkəzi müxtəlif formalarda adlandırılır: Mərkəzi Mançester, Şəhər mərkəzi və ya Mançester mərkəzi seçki dairəsi. Şəhər mərkəzi və qonşuluqdakı Salford və Trafford arasındakı iqtisadi əlaqələr möhkənləndirilmiş və şəhər və rayon mərkəzlərindən İngiltərədəki metropoliten səviyyəli mərkəzlərə köçürülmüşdür. Mançester şəhər mərkəzi Böyük Mançesterin iqtisadi mərkəzidir və Salford və Traffordun birləşmiş hissələri ilə şəhərsalma və ictimai nəqliyyat məqsədləri üçün regional mərkəz kimi tanınır.
Mərkəzi satış bölgəsi
1975-ci ildə Mançester Arndeylin açılışı ilə şəhərin pərakəndə satış istiqaməti dəyişdi. Arndeylin mənfi tənqidi fikirlər alamsına baxmayaraq, qəbul edilən ziyarətçilərin sayına və qazancına görə uğurlu alış-veriş mərkəzi kimi qəbul edilmişdir. Bu gün Arndeyl ildə 41 milyon ziyarətçi qəbul edir və Böyük Britaniyanın ən böyük ticarət mərkəzidir.
Pikadilli
thumb|Pikadilli bağları.|199x199px Pikadilli şəhər mərkəzinin nəqliyyat mübadiləsi üçün istifadə olunan ərazisidir. Ərazi adətən şəhərə və ya şəhərdən kənara səfərə çıxmaq istəyən sərnişinlər ilə dolu olur. Ərazi Pikadilli bağları ilə əhatə edilmişdir. Şəhər mərkəzinin 2000-ci illərin əvvəllərində yenidən qurulan ən böyük ictimai meydanıdır, lakin universal olaraq müsbət rəy almamışdır. 150 ildən çox müddətdə Mançester Kral Xəstəxanası burada yerləşmişdir, lakin 1914-cü ildə bağlanılmışdır. Bağlanıldıqdan bir neçə il sonra xəstəxana ləğv edilmiş və yerində isə bağ yaradılmışdır. Ərazidə 20 dayanacağı olan avtobus və tramvay dayanacağı mövcuddur. Dayanacaqların əksəriyyəti meydanın cənub-qərb hissədində, qalanları isə şimal hissəsində yerləşir.
Orxan Abbasov (əsgər)
Orxan Əbdil oğlu Abbasov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, I Qarabağ müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Orxan Abbasov, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri qismində I Qarabağ müharibəsinin bir sıra döyüşlərinə qatıldı. O, 1991-ci ildə şəhid oldu.
Əsgər Orxan Abbasov, Kəngərli rayonunun Qıvraq qəsəbəsində dəfn olunub.
Gülarə Cabbarlı
Gülarə Cəfər qızı Cabbarlı — filoloq, uzun illər Cəfər Cabbarlının ev-muzeyinin direktoru olub. Dramaturq Cəfər Cabbarlının qızıdır. "C.Cabbarlı adına mədəniyyət, elm və təhsilin inkişafına yardım İctimai Birliyi"nin rəhbəri, "Cəfər Cabbarlı Mükafatı" komissiyasının sədri.
Həyatı və fəaliyyəti
Gülarə Cabbarlı 1930-cu ildə Bakıda Cəfər Cabbarlının ailəsində dünyaya gəlib. 1948-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olaraq 1953-cü ildə ali təhsilini başa vurub. 1968-ci ildə Cəfər Cabbarlı adına Azərbaycan Dövlət Teatr Muzeyində baş elmi işçi kimi işə başlayıb, 1979-cu ildə C.Cabbarlının ev-muzeyinə direktor vəzifəsinə təyin olunub. Fəaliyyəti dövründə onun muzeydə gerçəkləşdirdiyi layihələr sırasında yazıçının 100 illik yubileyi münasibətilə təsis olunmuş "Cəfər Cabbarlı Mükafatı"nı, yazıçının əsərlərinin toplandığı "Mənim tanrım—gözəllik", "XX əsr Azərbaycan incəsənətinin inkişafında Cəfər Cabbarlının rolu" adlı kitablarını, həmçinin, ədibin öz sözlərinə bəstələdiyi mahnılardan və şeirlərdən ibarət "Azad bir quşdum" adlı musiqi albomunu göstərmək olar. 2001-ci ildən ömrünün sonunadək Gülarə xanım eyni zamanda "C.Cabbarlı adına mədəniyyət, elm və təhsilin inkişafına yardım İctimai Birliyi"nin rəhbəri, "Cəfər Cabbarlı Mükafatı" komissiyasının sədri olmuşdur.
Gülarə Cabbarlı 2018-ci ildə 88 yaşında dünyasını dəyişmişdir.
Mükafatları
2014-cü ildə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Fəxri Mədəniyyət İşçisi" döş nişanı ilə təltif edilmişdir.
Bəhreyndəki Yəhudilərin tarixi
Eski tarix
Talmud öz mənbələrində bu gün Bəhreyn ərazisində yəhudilərin mövcudluğundan bəhs edir; Məhəmmədin dövründə Həcərdə yəhudilərin olması haqqında ərəb mətnləri də mövcuddur. Tudelalı Benjamin, XII əsrdə Kaysda 500 yəhudinin, əl-Katifada isə 5000 yəhudinin yaşadığını söyləyir. Ayrıca, bu yəhudilərin inci sənayesinin biliciləri olduğunu bildirir. Bəhreynli yəhudi yazıçı Nensi Kheduri, "Başlanğıcımızdan bu günümüzədək" adlı kitabında yəhudi icması haqqında məlumat verir. Khedurinin sözlərinə görə, Bəhreyndə indiki yəhudi icmasının mövcudluğu 1880-ci illərdə İraqlı tacir ailəsi olan Yadgar ailəsi bölgəyə köçəndə başladı. Həm Şura üzvü İbrahim Davud Nonoo, həm də Khedurinin süfrələr və parçalar idxalında aparıcı ailəsi olan buradakı yəhudilər 700.000 nəfərlik ada krallığının cəmiyyətinə birləşdilər. Müəllifə görə, ölkədəki yəhudi əhalisi bir anda 1500-ə çatdı. "Yəhudi kişilərin əksəriyyəti tacir, qadınların əksəriyyəti müəllim və ya tibb bacısıdır və əvvəldən yerlilərlə möhkəm dostluq əlaqələri qurmuşlar" dedi. Kheduri, Gulf News qəzetində kitabının "Bəhreyndə illərdir dini tolerantlığın mövcud olduğunu, bu gözəl Krallığda yaşamağın bir imtiyaz olduğunu və Krallığın hər bir vətəndaşa əmin-amanlıq və təhlükəsizlik təqdim etdiyini" söylədi. O, Bəhreyn tribunasına "xalqların dinc yanaşı yaşaması, kral Həmad bin İsa əl-Xəlifə tərəfindən dəstəklənən dini tolerantlıqdan qaynaqlandığını" söylədi. Yəhudi tədqiqatçısı Ariel Scheibin fikrincə, Bəhreyndə yəhudilərin olması Talmudian dövrünə təsadüf edir. Scheib həmçinin ərəb mətnlərində yəhudilərin Bəhreynin paytaxtı Həcərdə yaşadıqlarını və Məhəmmədin qoşunlarının bölgəyə girdiyini, ancaq yəhudilərin İslamı qəbul etməkdən imtina etdiklərini bildirir.
Müasir Dövr
Müxtəlif mənbələrə görə Bəhreyn yəhudilərinin sayı 36 ilə 50 arasındadır. Körfəz bölgəsindəki sinaqoqları olan yeganə ərəb ölkəsidir. Ölkənin yəhudiləri liberal orta təbəqədəndirlər, siyasətdə Ebrahim Daoud Nonoo və Houda Ezra Nonoo kimi fəal üzvləri var. İsrail Dövlətinin qurulmasından əvvəl Bəhreyndə 600 yəhudi yaşayırdı, lakin çox sayda yəhudi 1948 və 1967-ci illərdə baş verən antisemitizm iğtişaşları səbəbindən ölkədən qaçdılar. Bu gün Bəhreyndən olan yəhudilərin İsrailə gəlməsinə icazə verilmir. Bəhreynin 2004-cü ildə ABŞ ilə sərbəst ticarət sazişi bağladığı üçün Bəhreyn İsraili ticari boykotunu ləğv etdi. Bəhreyndəki müasir dövrdəki yəhudi icması, Bağdaddan olan yəhudi ailələrindən meydana gəldi. Cəmiyyətin əhalisi İsrailin qurulması və Altı günlük müharibə ilə azaldı. 1948-ci ildə antisemit üsyanları üçün Houda Nonoo The İndependent qəzetinə dedi: Bəhreynin cavabdeh olduğunu düşünmürəm. Bunlar xaricdən olan insanlar idi. Bəhreyn xalqının çoxu evlərini yəhudilərə açdı və onları qorudu. " İngiltərə və Bəhreyn arasındakı ticarət əlaqələrini idarə edən keçmiş siyasətçi Ser Charles Belgraveın fikirləri də Nonunu dəstəkləyir. Bu zaman yəhudilərə fiziki hücum və ya təcavüz və ya sinaqoq, məktəb, qəbiristanlıq kimi yəhudi təsisatlarına vandalizm yoxdur. Hökumət yəhudilərə din azadlığını təmin edən bir qanun qəbul etməməsinə baxmayaraq, bu qanunun olmamasını yəhudilər hiss etmirlər. Hökumət təhsildə qərəzsizlik və ya dözümlülük məsələsində xüsusi səy göstərmir. Bəzən bəzi antisemitizm siyasi yazıları və cizgi filmləri İsrail-Fələstin münaqişəsindən qaynaqlanır. Hökumət yəhudilərin ibadətinə müdaxilə etmədi.
Nicat Məmmədov (əsgər)
Nicat Şamxal oğlu Məmmədov (18 may 1993; Horadiz, Azərbaycan – 21 oktyabr 2020; Qubadlı rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin şəhidi.
Həyatı
Nicat Məmmədov 1993-cü il mayın 18-i Horadiz şəhərində anadan olub.
Aleksandr Yersen
Alexandre Yersin — isveçrəli və fransız əsilli həm həkim, həm də bakterioloq. Alimin şərəfinə adlandırılan bubon taunu və yaxud zərərvericiyə cavabdeh olan basilin ilk dəstəkçilərindən biri kimi xatırlanır: Yersinia pestis. Başqa bir bakterioloq olan yapon həkimi Kitasato Shibasaburō adətən, xüsusi olaraq bir neçə gün əvvəl bakteriyaların müstəqil identifikasiyasını müəyyən etdiyini, lakin patogenə səbəb olan vəba deyil, başqa bir bakteriya olduğunu qeyd etdi. Həmçinin, Yersin ilk dəfə olaraq, eyni basilin (çöpün) həm gəmiricilərdə, həm də insan da olduğunu göstərərək mümkün ötürmə yollarını vurğulamışdı.
Nicat Məmmədov (əsgər)
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Nicat Məmmədov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Qubadlı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Nicat Məmmədov oktyabrın 21-də Qubadlı döyüşləri zamanı şəhid olub.
Aleksandr Yersen
Həyatı və təhsili
Yersin 1863-cü ildə İsveçrənin Vaud kantonunda atasının- Jean-Alexandre-Marc Yersin ölümündən sonra dünyaya göz açıb. Onun anası Fanny-Isaline-Emilie Moschell idi. 1883–1884-cü ilə qədər Lozannada, ardınca Marburqda və Parisdə (1884–1886) tibb təhsili almışdı.
Nicat Məmmədov (əsgər)
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nicat Məmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Aleksandr Yersen
Kariyera həyatı
1886-cı ildə Yersin Emil Rouxun dəvəti ilə École Normale Supérieure-də Louis Pasteurun tədqiqat laboratoriyasına daxil olmuş və quduzluğa qarşı zərdabın hazırlanmasında iştirak etmişdir. 1888-ci ildə o, Eksperimental vərəmin inkişafı üzrə tədqiqat adlı dissertasiya ilə doktorluq dərəcəsini almış və iki ay Almaniyada Robert Koç ilə birlikdə vaxt keçirmişdir.
Nicat Məmmədov (əsgər)
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nicat Məmmədov ​ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Aleksandr Yersen
Kariyera həyatı
O, 1889-cu ildə Rouxun əməkdaşı kimi son dövrlərdə yaradılan Pasteur İnsitutuna qoşulub və onunla birlikdə Corynebacterium diphtheriae çubuğu tərəfindən istehsal edilən difteriya toksinini ortaya çıxmışdı.
Fransada tibbi təcrübə qazanmaq üçün Yersin 1888-ci ildə ərizə yazaraq Fransa vətəndaşlığı aldı. Qısa müddət sonra, yəni, 1890-cı ildə, O Saigon-Manila xətti ilə Martimes şirkətinin elçisi kimi həkim olaraq getdi. O, Avquste Pavi missiyalarından birində iştirak etmişdir. 1894-cü ildə Yersin Fransa hökumətinin və Pasteur İnstitutunun tələbi ilə orada baş verən taunu araşdırmaq üçün Honq-Konqa göndərildi.
Orada, kiçik bir daxmada Britaniya xəstəxanalarına gəlişinə icazə verilmədiyi üçün o, ən böyük kəşfini etdi: xəstəliyə səbəb olan patogen. Honq-Konqda olan Dr Kitasato Şibasaburo bir neçə gün əvvəl bir bakteriya aşkar etmişdi. Bunun eyni pnevmokok və ya ikisinin qarışığı olub-olmadığı ilə bağlı mübahisələr var. Kitasatonun ilkin hesabatları qeyri-müəyyən və bir qədər ziddiyyətli olduğundan, bəziləri kəşf üçün yeganə etibarı Yersinə verir. Bununla belə, 1976-cı ildə morfologiyanın hərtərəfli təhlili Kitasato tərəfindən kəşf edilən orqanizmin xüsusiyyətləri müəyyən etdi ki, "biz əminik ki, Kitasato 1894-cü ilin iyunun sonu və iyulun əvvəlində Honq-Konqda vəba basilini tədqiq etmişdi", Yersin 20 iyunda öz kəşfini elan etdikdən bir neçə gün sonra və Kitasato "qeyri-müəyyən edilməməlidir" bu krediti rədd etdi". Vəba çöpü aşağı temperaturda daha yaxşı inkişaf edir, buna görə də Yersinin daha az təchiz olunmuş laboratoriyası inkubatordan istifadə edən Kitasato ilə yarışda üstünlük təşkil etdi. Buna görə də əvvəlcə elmi ictimaiyyət tərəfindən "Kitasato-Yersin bacillus" adlandırılsa da, sonradan bu mikrob yalnız sonuncunun adını daşıyacaq, çünki Kitasato tərəfindən müəyyən edilən streptokok növü limfatik bezlərdə tapıla bilməz. Yersin həm də ilk dəfə olaraq eyni çöpün insan xəstəliyində olduğu kimi gəmiricidə də olduğunu nümayiş etdirə bildi və bununla da mümkün ötürülmə vasitələrinin altını çəkdi. Bu mühüm kəşf eyni ildə onun həmkarı Emile Duclaux tərəfindən "Honq-Konqda bubonik taun" adlı klassik məqalədə Fransa Elmlər Akademiyasına çatdırıldı.
1895-ci ildən 1897-ci ilə qədər Yersin ilə bağlı araşdırmalarını davam etdirmişdir. 1895-ci ildə Parisdəki Pasteur İnstitutuna qayıtdı və Emil Rux, Albert Kalme və Amedee Borrel ilə birlikdə ilk taun əleyhinə zərdab hazırladı. Elə həmin ildə o, Hindistana qayıtdı və burada Nha Trangda zərdab istehsalı üçün kiçik laboratoriya qurdu (1905-ci ildə bu laboratoriya Pasteur İnstitutunun bir filialına çevrildi). Yersin Parisdən aldığı zərdabı 1896-cı ildə Kanton və Amoyda, 1897-ci ildə Hindistanın Bombey şəhərində sınaqdan keçirdi və nəticə o qədər də ürəkaçan olmadı. O, adoptasiya olduğu ölkədə qalmağa qərar verərək, 1902-ci ildə Ha Noi Tibb Məktəbinin yaradılmasında fəal iştirak etdi və 1904-cü ilə qədər onun ilk direktoru oldu. Yersin kənd təsərrüfatında özünü sınamış və Braziliyadan Hind-Çiniyə gətirilən kaçuk ağacların (Hevea brasiliensis) becərilməsi sahəsində təşəbbüsçü olmuşdur. Bu məqsədlə o, 1897-ci ildə hökumətdən Suoi Dauda kənd təsərrüfatı stansiyası yaratmaq üçün güzəşt əldə etmişdir. O, 1915-ci ildə Hon Bada yeni stansiya açdı, burada o, Cənubi Amerikadakı And dağlarından ispanlar tərəfindən gətirilən və malyariyanın qarşısının alınması və müalicəsi üçün məlum olan ilk effektiv vasitə olan kinin ağacını (Cinchona ledgeriana) iqlimə uyğunlaşdırmağa çalışdı. Malyariya xəstəliyi Cənub-Şərqi Asiyada bu günə qədər üstünlük təşkil edən ağır xəstəlikdən biridi.
Alexandre Yersin Vyetnamda yaxşı bir şəxsiyyət kimi yadda qalır, burada xalq onu mehribanlıqla Ông Nam (Cənab Nam/Beşinci) adlandırırdılar. 8 yanvar 1902-ci ildə Yersin, Fransanın gələcək prezidenti Paul Doumer tərəfindən Fransız Hind-Çininin general-qubernatoru tərəfindən Hanoy Tibb Universitetinin ilk direktoru olmaq üçün namizəd kimi seçilmişdir.
1934-cü ildə Pasteur İnstitutunun fəxri direktoru və İdarə Heyətinin üzvü seçilib.
Ölümü və Vietnamdakı miras
O 1943-cü ildə Nha Trangdakı evində vəfat etdi.
Ölkə müstəqillik əldə etdikdən sonra onun şərəfinə adlandırılan küçələr öz adını qoruyub saxlamışdır və Suoi Daudakı məzarı onun ibadətində ayinlərin yerinə yetirildiyi bir paqoda ilə bəzədilib. Nha Trangdakı evi indi Yersin Muzeyidir və məzar daşındakı kitabə onu "Vyetnam xalqı tərəfindən hörmət edilən xeyirxah və humanist" kimi təsvir olunmuşdur.
Ha Noidə Lycée français Alexandre Yersin, Fransız beynəlxalq məktəbi onun adını daşıyır.
2004-cü ildə Da Latda yaradılmış özəl universitet onun şərəfinə "Yersin Universiteti" adlandırılmışdır.
Norton (Zimbabve)
Norton — Afrikanın Zimbabve əyalətində şəhərdir.
Şəhər ölkənin mərkəzi şimal hissəsindəki Maşonaland əyalətinin Qərb əyalətində yerləşən yaşayış məntəqəsidir. 2012-ci ilin rəsmi siyahıyaalınma məlumatlarına görə, şəhərdə 67,591 nəfər yaşayır.
Norton dəniz səviyyəsindən 1361 m yüksəklikdə yerləşir.
Çalıbulaq (Bicar)
Çalıbulaq — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 51 nəfər yaşayır (11 ailə). Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.
Şahbanu
Şahbanu — Səfəvi, Əfşar, Qacar və Pəhləvi İmperiyalarında şahın əsas (baş) xanımına verilən titul. Səfəvi İmperiyasının tarixində Orta Əsrlər dünyasına ilk dəfə Şahbanuluq sistemi gətirildi və onun təsisçisi Aləmşah bəyim, son üzvü isə Şəhribanu Bayramxatın bəyim Səfəvi olmuşdur. Amma Səfəvi İmperiyasının çökməyindən sonra da, digər böyük imperiyalarda və bəzi başqa İslam və Türk sülalələrində Şahbanu ənənəsi yaşadı və günümüzdə belə mövcuddur. Səfəvi sülaləsi tarixində 22 Şahbanu olmuşdur, onların əksəriyyəti başqa millətlərin, dinlərin nümayəndələri olmuş, lakin sonradan yerli İslam adını və dinini qəbul etmişdirlər. Onlar təkcə Səfəvi imperiyası daxilində (Ərəb yarımadası, Hind torpaqları, Anadolu yurdu, bütün Qafqaz və Türküstan eli) deyil, eləcə də, bütün dünyada tanınır və ən ali Məşhidcahani Şabhanuye-Mübarəkqədəm olaraq qəbul olunurdular.
Ümumi Məlumat
thumb|left|250px|İmperator [[I Süleyman şah Səfəvinin həyat yoldaşı Türktazı xanımın şərəfinə tikdirdiyi Haşt-Bəhəşt sarayı]]
Şahın bir və ya bir-neçə həyat yoldaşı ola bilərdi, lakin onlardan hansı siyasi baxımdan həm ailədə, həm sülalə, həm də imperiyada böyük gücə, nüfuza, hörmətə malik olsaydı, ailə tərəfindən ona Şahbanu ünvanı verilər, tac taxılardı. Şahın neçənci xanımı olması, ən sevimli yoldaşı olmağı kimi məsələlərin Şahbanuluq adının əldə edilməsinə heç-bir aidiyyətı yoxdur. Tarix bunu göstərmişdir ki, ailədə olan ən ağıllı, uzaqgörən xanımlar bu ünvanı əldə etmiş və həm imperiyanın, həm də öz avtoritetlərinin güclənməyinə öz töhfələrini vermişdirlər. Şahın xanımlarından yalnız biri bu statusa sahib ola bilərdi, əgər o vəfat edərsə, bu zaman şahın başqa xanımı adı əldə edə bilərdi.
Qeyd etmək lazımdır ki, tarixə nəzər salsaq görərik ki, Şahbanuların Şahlara olan təsir imkanları çox güclü olmuşdur və tarixin bəzi dövrlərində elə Şahbanular tərəfindən imperiya idarə edilmişdir. Ümumiyyətlə isə, şahların bütün xanımları, fərqi yoxdur ki, övladı olub yoxsa yox, Bəyim adlanırdı.
Səfəvi İmperiyasının başçısı olmuş xanımlar da Şahbanu ünvanını əldə edirdilər.
Tarixi
Azərbaycan başda olmaqla, İslam və türk xalqları tarixində Şahbanu anlayışı dəbdə deyildi. İlk dəfə bu anlayış qədim imperiyamız olan Midiya dövründə qurulmuş, həmçinin, elə Şahbanu sözü meydana gətirilmiş və ondan sonrakı dövlətlər dövründə (Massagetlər, Atropatena, Əhəmənilər, Parfiya, Sasani, Şirvanşahlar, Naxçıvanşahlıq və s.), bir-çox uzaq İslam dövlətlərində saxlanılmışdır, lakin orta əsrlər dövründə bu anlayış köhnəlmiş və unudulmuşdu. Bilirsiniz ki, Ağqoyunlu Federasiyasının süqutu nəticəsində Səfəvi İmperiyası meydana gəldi. Ağqoyunlular adətən, özlərinin qəbul etdiyi idarəedici, istiqamətverici xanımlara (nəzərə alsaq ki, qədim dövlətlərimizdə qadın azadlığı güclü inkişaf etmişdi), belə şəxslərə Xatun deyə müraciət edilirdi. Səfəvilər isə bu stereoptipi alt-üst etdi və uzun əsrlərdən sonra Şahbanu sistemi və terminini yenidən dirçəltdi. Nə üçün Xatunu Şahbanuya dəyişdirdikləri barəsində bir-çox alimlər, araşdırmaçılar öz mülahizələrini desələr də, dəqiq bir qərara gəlinməyib, amma ən məntiqəuyğun nümunə budur ki, ola bilsin ki, Səfəvi İmperiyasında ali rəhbərə Şah deyildiyinə görə Şahbanu da bu sıraya daxil edilmişdir. Şah I İsmayılın təkidi ilə onun anası Aləmşah bəyim ilk dəfə olaraq Səfəvi İmperiyası və bütün cahanın (dünyanın) adil və tək Şahbanusu olaraq qəbul olundu. Elə Səfəvi tarixində ilk və sonuncu dəfə şah anasının Şahbanu olmağı görüldü, buna səbəb isə o dövrdə Şah İsmayılın yeniyetmə olmağı və ailəli olmamağı əsas gətirilir. Hər-bir şahbanunun öz xədimi vardı.
Sonrakı imperiyaların dövründə
thumb|left|250px|İmperator [[I Təhmasibin həyat yoldaşı Sultan Ağa xanıma hədiyyə etdiyi dünyanın məşhur Gülüstan Sarayının girişindəki mülk]]
1773-cü ildə Səfəvi İmperiyası orderi tam olaraq, həm de-fakto, həm də de-yure ləğv edildi. Səfəvinin varisi olan Əfşarlar İmperiyası hələ XVIII əsrin ortalarında yarandığı zaman bu ənənədi qorudu və burada Raziyə xanımın əməyinin müstəsna olması tarix elminə məlumdur. Əfşarlar soyunun hakimiyyətinə digər böyük sülaləmiz olan Qacarlar son qoydu, amma Şahbanu nizamında yox! Dünyada məşhur olan bir-neçə Qacar Şahbanusu belə vardır, lakin Əfşarlardan fərqli olaraq, Qacarlarda Şahbanuluq adətləri, məvzi-ixtiyarları fərqli idi, dəyişdirilmişdi, amma buna baxmayaraq, əvvəlki dövrlərdəki kimi yenə də güclü bir post olaraq qalırdı. Səfəvi padşahları taxta çıxdığı vaxt, həyat yoldaşları Şahbanu adını alardılar və böyük bir siyasi güc əldə edirdilər.
Tacqoyma Mərasimi Səfəviyyədə
Tac (lat. corona — çələng) — Monarx hakimiyyətinin rəmzi. Əsasən qiymətli metallardan: qızıl və gümüşdən, daş-qaşlardan, (almaz, yaqut, firuzə, sapfir və s.) papaq, çələng, çalma, baş örtüyü formasında hazırlanır. Tac odur ki, qızıl və gümüşdən padşahlar üçün hazırlanır. Qədim türklərdə belə idi ki, bir nəfəri ağalıq və başçılığa təyin edəndə onun bənövşəyi rəngdə əmmamə qoyurdular. Adəti üzrə, imperiyanın Şahbanusu adını qazanan hər-bir qadın mütləq sürətdə təntənəli şəkildə Tacqoyma (tacgördü) edirdilər. Səfəvi İmperiyasından əvvəlki dövrlərdə bu prosses əsasən ailə daxilində kiçik bir tədbir şəklində olurdusa, sonradan bu adət ölkə səviyyəsində rəsmi şənliklərlə qeyd edilməyə başlanıldı və sadə insanların da bundan xəbəri var idi. Tacqoyma mərasimi Şah Sarayında keçirilirdi, lakin tacqoyma prossesi məsciddə həyat keçirilirdi. Əvvəlcə Ali Dini Rəhbər olan şəxs ayələr, dualar edir, sonra əvvəlki şahbanu və başqa vəzifəli şəxslər öz xeyir-dualarını bildirir və şah tərəfindən tac xanımının başına taxılırdı. Sonra faytonlarla onlar saraya gəlir və ziyafət burada təşkil olunurdu. Burada həm xeyli sayda hökumət adamı, səfirlər və xaricdən gələn qonaqlar iştirak edə bilirdilər və qədim yazılara arxalanaraq deyə bilərik ki, belə tədbirlərə çoxlu pul xərclənirdi və tədbir çox rəngarəng keçirdi, hətta bəzən bir-neçə gün belə davam edə bilirdi. Həmçinin, gələcək şahbanunun andiçmə mərasimi də elə məsciddə keçirilirdi. Qısası, hazırkı dövrdə Böyük Britaniyada, Bruneydə, Yaponiyada və Ərəb ölkələrində keçirilən tərzə uyğun idi. Səfəvi tarixində ən yaddaqalan tacqoyma mərasimi I Səfinin həyat yoldaşı Şahbanu Anna xanımın adıyla bağlıdır. Döyüşə gedən şahbanuların başında çoxrəngli parçalardan olan daş-qaşsız papaqlar rast gəlinirdi.
Sonrakı dövrlərdə şahbanular etdiyi yaxşı əməllərdən dolayı Cəng tacı kimi qiymətli taclar və medallarla təltif edilirdilər. Ən çox tacı olan şahbanu Süleyman Şahın həyat yoldaşı Türktazı xanım olmuşdur ki, ona hətta Moğol imperiyası, Çin, Osmanlı, Norveç krallığı, Mrauk-Arakan dövləti, münaqişəni dayandırdığı üçün Buxara əmirliyi və Venesiyadan taclar və ordenlər hədiyyə olunmuşdur. Elə onun dövründə Səfəvi İmperiyasıda başqa ölkələrin başçılarına hörmət əlməti olaraq medal, əntiq zinyət əşyaları və s. hədiyyə etmişdir. Bizə məlum olan ən bahalı tac isə Şahənşahi-Şahbanu Raziya xanıma aiddir və bunu ona Nadir şah Əfşar Hindistandan, Trabzondan gətirilmiş daşlardan düzəltdirib hədiyyə etmişdir. Hal-hazırda dəyəri milyonlarla ölçülür və İraq Milli Muzeyində saxlanılır. Bəzənsə elə Səfəvilərdə də tacqoyma mərasimi müəyyən səbəblərdən (çox vaxt ailə yasda olanla) təmtəraqla keçirilmirdi, ailə daxilində sadə şəkildə yığıncaq olurdu. Nə qədər dəqiq olduğu bilinməsə də, ümumiyyətlə tacqoyma mərasimi olmayan ilk və yeganə şah xanımı XXII Şahbanu İsmətcahan xanım olmuşdur. Başqa maraqlı bir fakt da budur ki, Cənubi Azərbaycanın Təbriz şəhərində Tacqoydu Məscidi belə mövcuddur.
Şixabudin Mikayılov
Şixabudin İlyasoviç Mikayılov  — Avar filoloqu, dilçi, leksikoloq, avar dialektlərinin tədqiqatçısı, şair, filologiya elmləri doktoru, professor.
Şahbanu
Geyim tərzi
thumb|177px|1568-ci ildə İngiltərədə çəkilmiş Şahbanu geyimi təsviri
Şixabudin Mikayılov
Dağıstanda filologiya elminin banilərindən biridir..
Şahbanu
Geyim tərzi
Şahbanular əsasən, qədim adətlərə uyğun olaraq, uzun paltarlar geyinməyə üstünlük verərdilər. Nəzərə alsaq ki, bəzi şahbanular hərəmxanadan gəlmişdi, hərəmxanada belə qızlar həmişə açıq-saçıq geyimlə gəzmirdilər, əksinə hicabdan, niqabdan istifadə edirdilər. Şahbanuların geyimlərinin boğaz və sinə hissələri adətən daş-qaşla bəzədilmiş, paltarlar yun parçalardan hazırlanırdı. Bu paltarlarsa Təbrizdə, İrəvanda, Bağdadda toxunurdu. Onların geyimlərində həm İslam, həm də Qərb sintetikası açıq şəkildə sezilirdi. Hal-hazırda İran, İraq, Böyük Britaniya və ABŞ-də bəzi şahbanuların geyimləri muzeylərdə qorunur.
İqamətgahı
Şahbanuların sarayları əsasən iki ədəd olurdu — Qəbul sarayı və Yay bağı. Hər-bir şahbanunun özünün sarayı olardı, lakin saray dəyişdirmək adəti şahbanularda yox idi. Saraylar paytaxtların dəyişdirilməyi nəticəsində dəyişildi çünki şahbanunun imarəti mütləq paytaxt və ya paytaxtətrafı ərazidə yerləşməli idi. Onların hər-birinin öz yay dincəlgahları vardı və vəfat etdikdən yada şahbanuluq vəzifəsi əllərindən çıxdıqdan sonra öz övladlarına (şah olan yaxud olmayan və ya qızlarına cehiz kimi) pay verirdilər. Bu saraylar heç-vaxt satıla, nəyəsə görə girov qoyula bilməzdi, lakin şahlardan fərqli olaraq, şahbanuların hamiliyində ikidən çox sarayı ola bilməzdi. Bu sarayların bəziləri Səfəvi dövründə tikilib, amma bəzilərinin tarixi hətta eramızdan əvvələ qədər gedib-çıxır və sonradan Səfəvi sülaləsi o yerləri ixtiyarlarına keçirib. Burada şahbanular xarici qonaqları qəbul edir, yerli saray əyanları, vilayət başçıları və s. hökumət nümayəndələriylə görüşlər keçirirdilər. Tipik olaraq, bu saraylarda adətən, lüks kitabxana, tikişxana, gözəllik evi, muzey, qalereya (rəsmxana), fontanlı fəvvarələr, hovuz, bağça, qışlaq, tövlə, hamamxana köşkü, elçilik sarayı, təcrübə zalı, dəftərxana və ibadətxana mövcud idi.
Şixabudin Mikayılov
Həyatı
O, 1899-cu il dekabrın 5-də Dağıstan rayonunun Aşağı Karanay kəndində (indiki Dağıstanın Buynaksk rayonunda) anadan olub. Uşaqlıq və yeniyetməlik illəri Temir-xan-Şurada keçib, 1918-ci ildə burada real məktəbi bitirib.
Şahbanu
Şahbanu türbələri
Türbə – görkəmli müsəlman alimlərinin, vəliəhdlərin, hökmdar və hökmdar ailəsi üzvlərinin, əmirlərin, vəzir və hərbi rəhbərlərin qəbirləri üzərində ucaldılan, üzəri xüsusi qübbələrlə örtülmüş tikili. Tanınmış İslam mütəffəkirlərinin üstü açıq olan məzarlarına da onlara hörmət əlaməti olaraq türbə deyilir. Türbələr camaat tərəfindən ziyarətgaha çevrilir. Səfəvi sülaləsinin adətlərinə görə, mütləq şəkildə xanım öz həyat yoldaşının yanında dəfn edilməlidir və nəticə etibarilə, şahların türbələri elə şahbanuların türbələri kimi qəbul edilməlidir, lakin bir istisnada vardır ki, əgər şahbanu şahdan əvvəl vəfat edibsə, onun özünün vəsiyyət etdiyi yerdə dəfn edilə bilər. Adətən öz valideynlərinin yanında dəfn olunurdular. Qülləvari türbələr Səfəvi İmperiyasında dəbdə idi. İlk türbə olan Şeyx Səfi məqbərəsi (آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی) XVI–XVII əsrlərdə Azərbaycanda tikilmiş ən görkəmli memarlıq abidələrindəndir. Kompleks bir-birinə bağlı həyət ətrafında düzülmüş binalardan ibarətdir. Bu kompleksə Şeyx Səfi türbəsindən başqa bir neçə türbə, o cümlədən Şah İsmayıl türbəsi, Çinixana deyilən bina, məscid, bulaq, zəvvarlar üçün otaqlar və s. daxildir. Şahbanular tərəfindən çoxlu sayda bulaqlar tikdirilmiş, böyük yaşayış məntəqələrinə kanallarla su çəkdirilmişdir.
Şixabudin Mikayılov
Həyatı
1918-ci ildən Dağıstan süvari alayında kursant kimi xidmət etmişdir; 1918-ci ilin sonunda bolşeviklərin tərəfinə keçdi. Partizan dəstəsinin adyutantı, sonra eskadron komandiri 1921-ci ilə qədər Dağıstanda Anton Denikinin və Nəcməddin Qotsinskinin dəstələrinə qarşı döyüşmüşdür. Sonrakı illərdə Dağıstan MSSR NKVD-nin inzibati şöbəsinin müdiri; 1924–1931-ci illərdə Dağıstanın müxtəlif bölgələrində xalq hakimi, müstəntiq, prokuror olaraq çalışmışdır.
1931-ci ildən "Yeni Qunib" qəzeti redaksiyasının katibi, 1932-ci ildən Dağıstan Milli Mədəniyyət İnstitutunun elmi işçisi; eyni zamanda Dağıstan Dövlət Pedaqoji Universitetində təhsil alıb. 1937-ci ildən Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Millətlər İnstitutunda aspiranturanı bitirdikdən sonra Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Dil və Yazı İnstitutunda işləmiş, eyni zamanda Şərq İşçilərinin Kommunist Universitetində avar dilindən dərs demişdir.
Şahbanu
Xəzinə
Bu xəzinə, indiki dövrün büdcəsini xatırladır və demək olar ki, indiki sistemlə eynilik təşkil edirdi. Xəzinədarları özləri təyin edirdilər, xəzinədar bəzən qadın, bəzən kişi cinsin nümayəndəsi ola bilirdi. Həyat yoldaşının icazəsi olmadan, Şahbanu heç vaxt istədiyi şəkildə dövlətin xəzinəsindən istədiyi qədər pulu götürüb istənilən yerlərə xərcləyə bilməzdi. Bəs onların xəzinəsi necə dolurdu? Adətən Şahbanular ailə quran zaman ataları tərəfindən indiki dövrdə olduğu kimi cehizlər verilirdi və adətən bu cehizlər böyük sərvət hesab edilirdi, maddi dəyərləri həddsiz çox idi. Ailə qurduqdan sonra da, məsələn, saraylar, bağlar, əkin sahələri və s. onların tabeliyində idilər. Şahbanu buradan gəlir əldə edə bilirdi. Eləcə də, xarici başçılar, səfirlər, eləcə də, öz ailə üzvləri tərəfindən hədiyyə edilmiş hər-şey buraya daxil idi. Şahbanu bircə mümüh dövlət binalarının tikintisi zamanı dövlət büdcəsindən pul götürə bilirdi (qaytarmamaq şərtilə), amma çox vaxt pul qaytarılırdı. Çox az hallar olubdur ki, Şahbanular istədiyi kimi puldan istifadə edə, tam haqq sahibinə çevrilə bilirdilər. Eləysə, pullar hara xərclənirdi? Şahbanular bu gəlirləri tez-tez xəstəxanalar, komplekslər, məscidlər və mədrəsələr qurmaq üçün istifadə edirlər, çox vaxt kasıblara yemək vermək, sünnət və ya toy etmək kimi yaxşı işlər görürdülər. Şahbanular tərəfindən çoxlu sayda bulaqlar tikdirilmiş, böyük yaşayış məntəqələrinə kanallarla su çəkdirilmişdir. Vəfatından sonra bu xəzinə Şah Sarayı Vərəsət Məclisi tərəfindən ya ailə üzvlərindən birini vərəsə təyin edərək onun ixtiyarı-sahibliyinə keçirir, ya da dövlət büdcəsinə əlavə edirdi.
Şixabudin Mikayılov
Həyatı
1938-ci ildən ömrünün sonuna kimi Dağıstan Federal Araşdırmalar Mərkəzinin Tarix, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda (1950-ci illərdən — Dağıstan ədəbiyyatı sektorunun müdiri) işləmiş, eyni zamanda Avar Pedaqoji Məktəbində (Buynaksk) avar dili və ədəbiyyatından dərs demişdir. Şixabudin Mikayılov Avar Dövlət Dram Teatrının direktoru da işləmişdir (1942). 1951-ci ildə Rusiya Elmlər Akademiyasının Dilçilik Tədqiqatları İnstitutunun Federal Dövlət Elmləri İnstitutunda (Moskva) doktorantura təhsilinə yiyələnmişdir.
Ədəbi fəaliyyəti
O, 1930-cu illərin əvvəllərində ilk əsərlərini: "Rak" ("Yer", ilk avar milli pyeslərindən biri, 1931/32), "Кьаrly" ("Pas", roman, 1933) yazır.. 1950–1960-cı illərdə Dağıstan folklorunun problemlərinə, Dağıstan ədəbiyyatının qarşılıqlı təsirinə dair ədəbi əsərlərini çap etdirir. Bir sıra tədqiqatları Zaqida Hacıyeva, Həmzət Çadasa, Rəsul Həmzətov yaradıcılığına həsr edilmişdir.
Şahbanu
Şahbanusuzluq dövrü
Səfəvi İmperiyasının bəzi dövrlərində imperiya Şahbanusuz qalmışdır və bunun da öz obyektiv səbəbləri mövcuddur. Məsələn, Səfəvinin beşinci imperatoru Şah Məhəmməd Xudabəndənin iki xanımı olmuş, onlardan biri hakimiyyətə gəlməmişdən əvvəl, digəri isə hakimiyyətdə olanda vəfat etmişdir (Xeyrannisə). Şah bundan sonra ailə qurmamış və ölkəyə Şahbanu təyin etməmişdir. Beləcə, 1579–1587-ci illərdə Şahbanu adını daşıyan şəxs mövcud deyildi.
Şixabudin Mikayılov
Ədəbi fəaliyyəti
O, klassik rus ədəbiyyatını avar dilinə, topladığı avar nağıllarını isə rus dilinə tərcümə etmişdir.
Şahbanu
Şahbanusuzluq dövrü
Şah II Abbas hakimiyyətə gələn zaman 10 yaşında idi və onun əvəzindən imperiyanı əmisi Mirzəqulu Səfəvi idarə edirdi. O, 17 yaşında olan zaman, miladi təqvimlə 1648-ci ildə Natalya Çauşe adlı Çeçen əsilli hərəmxana rəqqasəsiylə (sonradan o Nəqihət adını qəbul etdi və Xristianlıqdan İslama keçdi) ailə qurur və onu müəyyən müddətdən sonra Şahbanu təyin edir və əmisi bu qərara etiraz etmir. Beləcə, 1642–1648-ci illərdə Şahbanu mövcud deyildi.
Şahəvəzi şahbanular
Şahbanuəvəzi — Şah olmayıb və ya sonradan Şah adını qazanıb, həm Şahbanuluq həm də Şahlıq səlahiyyətlərini əldə etmiş şəxslərə deyilir. Sistematik olaraq, onların idarəçiliyi elədə uzunmüddətli olmamışdır. Bu sistem də üç hissəyə ayrılır.
Şixabudin Mikayılov
Elmi fəaliyyəti
İlk elmi əsərini 1933-cü ildə nəşr etdirmişdir (Avar ədəbiyyatına qısa icmal // Avar ədəbi toplusu. — Mahaçqala, 1933). 1945-ci ildə Tiflisdə namizədlik ("Avar dilinin ləhcələri"), 1960-cı ildə doktorluq ("Avar dialektologiyasına dair oçerklər" monoqrafiyası əsasında) dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Proto-Avar dilinin bəzi xüsusiyyətləri üzrə araşdırmalar aparıb. O, avar dilinin dialektlərini (xüsusən, Batlux, Qarax) öyrənmiş, dialektoloji təsnifatını vermişdir. O, avar dilinin əlifbasını yaratmış, avar dili lüğətlərinin (orfoqrafiya, terminoloji ) və məktəb dərsliklərinin, rus-avar (1951) lüğətlərinin müəllifidir.
Şahbanu
Hərb sistemində
Səfəvi şahbanularının tabeliyində şəxsi orduları mövcud idi. Bu əsgərlərin çoxu türk əsilli deyildi və hətta Avropadan gələn zabitlər belə aralarında vardı. Onların əsas işi şahbanunu və onun saraylarını mühafizə etmək, şahbanunun əmriylə döyüşə və ya kimisə həbs etməyə getmək idi. Səfəvi tarixində bir-çox şah xanımları və qızları döyüşdə iştirak etmişdirlər. Buna misal olaraq Raziya xanımı, Taclı bəyimi, Aləmşah xanımı, Yaxşən xanımı və s. göstərə bilərik. Əsgərlərin sayı adətən 1000–2000 arası olurdu, onların yaşayış şəraitindən tutmuş qidalanmalarına qədər bütün xərclər şahbanunun büdcəsindən çıxırdı. Bu döyüşlərin paytaxt ətrafında qəsri və onun daxilində yataqxanası, meydanı, məscidi, cəngxanası və başqa lazımi obyektlər var idi. Eləcə də, şahbanuya vacib olan xüsusi təlim keçmiş kəşfiyyatçılar da burada xüsusi yetişdirilirdi, hətta onları yaşayış yerlərindən uzaq, dağlıq ərazilərdə tikilmiş qəsrlərə aparırdılar, amma Səfəvi ordusunda döyüşçü qadınların olduğu məlumdur. Sarmat əsilli "amazonlara" oxşadılan bu qadınlar əxiliyin qadınlar təşkilatı olan "Bacıyani-Rum"a (Anadolu bacıları) bağlı idilər. Qoşunların lazım olan vaxtda və təyin edilimiş yerdə cəmləşdirilməsi asan iş deyildi. Yalnız yığma qoşunlar deyil, habelə qorçilərin qvardiya dəstəsi də yenə həmin qızılbaş tayfa əyanlarının gənclərindən ibarət olurdu. Ordu əsasən süvari hissələrindən ibarət olduğundan, piyadanın rolu əhəmiyyətsiz idi. Qoşun özünün böyük mütəhərrikliyi, manevr qabiliyyəti ilə fərqlənirdi. Ordunun silahlanmasına gəldikdə isə Qalxan, qılınc, odlu silahlar (muşketlər) var idi. Odlu silahların lülələrinin uzunluğu 6 qarış (qarış 9 düymədir) idi və onlar çəkisi 3 unsidən (unsi – 28 qramdır) bir qədər az olan qumbaralar atırdılar. Yay, top, nizə, qılınc, xəncər, döyüş baltaları və qalxanla silahlanmış qorçilər tayfa süvari qoşununu təşkil edirdilər. Yüzlük, minlik qüvvələrin də əvəzsiz rolu danılmazdır.
thumb|center|333px|Şahbanu hökumətinin və onun ordusunun rəsmi bayrağı. Səfəvi tarixində üzərində damğanın olmadığı yeganə bayraq
Bayraqda iki dəfə qırmızı, göy və ağ rəngləri, ən aşağı hissədə sarı xətt görünür. Burada ümumi xəttlərin sayı yeddidir və bu İslam aləmində müqəddəs bir rəqəmdir. Sonradan Əfşarlar İmperiyasında da bu bayraqdan istifadə edildi. Bayrağın Azərbaycan-Səfəvi Türkcəsində adı belə gedir "Bayraq-e Darbar-e Şahənşahi Şahbanuye Səfəviyyə"
Danut Koman
thumb|Danut Koman qapıçı olduğu vaxt Danut Koman (Dănuț Coman) — Rumıniyalı sabiq futbolçu. "Astra" futbol klubunun prezidentidir.
Fəaliyyəti
Sabiq qolkiper olan Danut Koman karyerasına 2015-ci ildə məhz "Astra"da son qoyub. O, karyerasını bitirdikdən sonra da "Astra"da qalaraq, klubun prezidenti olmuşdur.
Qırançaykəndi (Kəleybər)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 112 nəfər yaşayır (27 ailə).
Fu Jen Katolik Universiteti
Fu Jen Katolik Universiteti — Tayvannın Taybey şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkənin ən aparıcı ali təhsil ocaqlarından biridir. Fu Jen Universiteti xalq arasında "Fuda" adlandırılır. Universitet 12 kollec təşkil edir. Universitet Times Higher Education Impact Ranking nda ən yaxşı 300 sırada yer aldı, QS World University Rankings tərəfindən ilahiyyatda ilk 100, humanitar və tibb sahəsində ən yaxşı 500. 2020-ci ildə "MGEM" beynəlxalq transmilli birgə magistr proqramı Financial Times tərəfindən dünya miqyasında 19-cü sırada yer aldı.
Ali məktəbin şüarı belədir:
Fu Jen də A&HCI jurnalına ev sahibliyi edir.
Tarixi
thumbnail|Tibb bina Fu Jen, Çin dilli dünyadakı ən qədim Katolik və Cizvitə bağlı bir universitetdir.
Edvard İordanesku
Edvard İordanesku (Edward Iordănescu, ; ) — bəzən Iordănescu Jr. kimi tanınan, yarımmüdafiəçi kimi oynamış rumıniyalı keçmiş futbolçu və Rumıniya milli komandasının hazırkı meneceri.
Poyraz (Elazığ)
Poyraz — Elazığ ilinin mərkəz ilçəsi Elazığa bağlı kənd.
Henri Vayld
Henri Vayld — Titanik gəmisinin baş ofiseri.
Çeşmə Səngin (Bicar)
Çeşmə Səngin — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 125 nəfər yaşayır (27 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Şahvərən (Qəzvin)
Şəvərən - İranın Qəzvin ostanının Qəzvin şəhristanının Aşağı Tarım bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 129 nəfər yaşayır (63 ailə).
Qızıl Tərəzi Evi
Qızıl Tərəzi evi (Haus zur Goldenen Waage) — Almaniyanın Frankfurt şəhərinin köhnə hissəsində mövcud olmuş və 22 mart 1944-cü ildə Böyük Britaniyanın Kral Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən şəhərin bombalaması zamanı dağıdılmış Orta əsrlərə aid faxverk üslublu ev idi. Öz yüksək memarlıq dəyərinə və tarixi əhəmiyyətinə görə, bina şəhərin ən məşhur görməli yerlərindən biri hesab olunurdu. Müqəddəs Varfolomey İmperator kafedral kilsəsinin (və ya qısaca olaraq Frankfurt kafedralının) əsas portal girişinin qarşısında küncvari şəkildə tikilmiş Qızıl Tərəzi evi, bir tərəfdən olduqca dar Höllqasse (Höllgasse), digər tərəfdən isə Domplatz meydanı ilə şəhərin tarixi mərkəzi hesab edilən Römerberq meydanını birləşdirən Markt küçələrinin kəsişməsində yerləşirdi.