cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İspaniya mirası uğrunda müharibə
1705 - 1707-ci illər
Hollandiyada və Reyndə 1705-ci ilin əvvəlinə qədər fransızlar 3 ordu yerləşdirmişdilər. Maastrixtdə Villerua (32 min nəfər), Flandriyada - Villar (46 min nəfər) isə Ren-Marsendə (26 min) Villara kömək etməli və Elzası qorumalı idi. Ostenddən Reynə qədər bütün ərazilərdə çoxlu qarnizonlar da yerləşdirilmişdi. Müttəfiqlər isə qış düşərgələrində yerləşmişdilər: İngiltərə-Hollandiya ordusu - Maasın sol sahilində və qismən Maas ilə Mozel arasında, Baden makqrafı Lüdviqin - Lauter boyunca və Stolhofen xəttlərində mövqe tutmuşdu.
Mayın 15-də döyüş əməliyyatları başladı. Hersoq Marlboro Vize çayını keçərək Moselə doğru irəlilədi. İyunun 3-də Marlboro ordusu ilə Moseldən keçirərək İqelə gəldi və iyunun 14-də tarixində 90.000 minlik qoşunun başında Yelendorfa daxil oldu. Bu arada Villar 55 minlik ordu ilə Lüksemburqla Saarlerua arasında mövqe tutmuşdu. Lakin qoşunun sayca çox olmasına baxmayaraq, ingilis baş komandan ona hücum etməyə cəsarət etmədi və 16-17 iyun gecəsi Trierə çəkildi. İyulun 18-də Vanqen yaxınlığında Marlboro 15 minlik fransız qoşununu darmadağı edərək rəqibini Dill çayının arxasına çəkilməyə məcbu etdi. Bundan sonra hər iki tərəf yalnız manevrlər edərək ciddi toqquşmalardan yan keçdilər. Bununla da Flandriya və Maasda hərbi əməliyyatlar sona çatdı. Reyndə isə Baden makqrafı 20 minlik ordu ilə Saar üzərinə yerisə də Villar onun qarşısını kəsdi. Villar bu istiqamətdə üstünlük əldə etsə də, kifayyət qədər qüvvəsinij olmaması, uğurun ardını gətirməyə imkan vermədi. Yalnız iyulun 3-də Marsenlə birləşdikdən sonra Lautenburq üzərinə yeridi. Amma onu ala bilmədi. Lakin iyulun 27-də Qomburqu, sentyabrın 24-də Drausenqeymi, oktyabrın 6-da isə Qaqenaunu ələ keçirməyə müvəffəq oldu. Noyabrın 22-də tərəflər qış düşərgələrinə fransızlar Strasburqa və Savernaya, müttəfiqlər Bişveylerə çəkildilər.
Elzas və Reyndə döyüş əməliyyatları həlledici deyildi və əsasən manevr və qala müharibəsi ilə məhdudlaşırdı. 1706-cı ilin əvvəlinə qədər Baden makqrafı 20 min ilə Bişveyler və Drusenheymdə yerləşmişdi. Həmçinin o, Stolhofen xəttində təxminən 10 minlik qüvvəyə də malik idi. Mayı 1-də Villar 46 minlik ordu ilə Bişveylerdəki imperiya qüvvələrinin üstünə hücuma keçdivə makqrafı Reynin sağ sahilini boşaltmağı məcbur etdi. Drusenheym və Qaqenau Vilların əlinə keçdi. Lakin uğurun davamını gətirə bilmədi. Villeruanın Ramilyada məğlub olduğunu eşitdikdən sonra 18 min nəfəri Niderlandda məğlub olmuş ordunun köməyinə göndərdi. Bununla da onun əlində cəmisi 28 minlik qüvvə qaldı. İmperiya ordusu isə yeni qüvvələr əldə edərək, hətta Strasburqa təhlükə belə yaradırdı. Ancaq böyük döyüş baş tutmadı və ordular qış fasiləsinə getdilər.
1707-ci il əməliyyatları mayın 21-də Vilların 44 minlik ordu ilə gizlicə hərəkət edərək Stolhofen müdafiə xəttlərinə hücum edib onu ələ keçirməsi ilə başladı. İyunun 8-də o, hətta Ştutqartı ələ keçirdi. Ancaq kralın əmri ilə Tulona köməyə 6 minlik ordu göndərməyə məcbur oldu. Qüvvə çatışmazlığı fransızlara uğuru davam etdirməyə imkan vermədi. Müttəfiqlər isə bir neçə kiçik toqquşma il əvvəlki mövqelərini bərpa edə bildilər və Reynin sağ sahilinə keçə bilməyə müvəffəq oldular. Növbəti ildə əməliyyatla əsasən Elzasda aparıldı.
Flandriya və Elzasda hərbi əməliyyatlar
1708-ci il aprelin ortalarında Fransa ordusu (90 min nəfər) Mons üzərində cəmləşmişdi. Brüsselə doğru hərəkət edən İngiltərə-Hollandiya ordusunun sayı 85 minə çatırdı. Reyn, Strasburq yaxınlığında fransızlar 53 min, imperatoriya qüvvələri isə Şahzadə Yevgeninin qoşunu (Etlinqen yaxınlığında) ilə 60 min nəfərə qədər idi. Bir neçə ay manevr edən tərəflər, nəhayət iyul ayında hərbi əməliyyatlara başladılar. Fransızlar iyulun 4-də gözlənilməz bir həmlə ilə Genti, ardınca isə Brüggeni ələ keçirdilər. Müttəfiq ordusu komandanı hersoq Marlboro Gentə doğru hərəkət etdi və Aşda qərarlaşdı. Burada o, şahzadə Yevgeninin qüvvələri ilə birləşdi, bundan sonra müttəfiqlər Udenarda yürüş etdilər. Udenarda tərəflər arasında böyük döyüş oldu. Fransa ordusu darmadağın edilərək tələsik Gentə doğru geri çəkildi. Müttəfiqlər isə Lill qalasını mühasirəyə aldılar. Qalanın mühasirəsi 12 avqust - 10 dekabr 1708-ci il tarixinədək davam etdi. Mühasirə şəhərin təslim olması ilə sona çatdı. Dekabrın 30-da isə müttəfiqlər Genti tutdular.
Bu müddət ərzində Elzasda nəzərə çarpacaq heç bir toqquşma olmadı. Şünki burada qalan qüvvələr ciddi hərbi əməliyyatların aparılması üçün kifayyət etmirdi.
Dənizdə hərbi əməliyyatlar
200px|thumb|left|Admiral Corc Ruke (1650-1709). Maykl Dahlın rəsmi.
1701 - 1704-cü illər
Avropada dənizdə hərbi əməliyyatlar İspaniya və İtaliya sahillərində gedirdi və ümumiyyətlə qurudakı əməliyyatlarla sıx əlaqəli idi. Donanmaların hazırlanması və hərəkəti (səfərbərlik və strateji yerləşdirmə) 1701-ci ildən başlamışdı. Hollandiya döyüşlərə 24 gəmi ayırmışdı. Fransanın İspaniya Hollandiyasından hücum edəcəyindən qorxaraq çox sayda döyüş freqatını Niderland sahillərində saxlamışdı. Admiral Almondun komandanlığı ilə döyüş gəmilərinin çoxu, admiral Rukun komandanlığı altında aprel ayında Portsmutda yığılmağa başlayan İngilis donanmasına qoşuldu. Müttəfiq donanmasının əsas vəzifəsi İspaniyaya təzyiq göstərmək, onun sahillərində etibarlı bazalara sahib olmaq, Tulon və Brestdə yerləşən Fransa dəniz qüvvələri ilə birləşməsinə imkan verməmək və onların İspaniya limanlarında baza yaratmalarının qarşısını almaq idi. Lüdovik isə öz növbəsində İspaniya hökumətindən Kadis, Cəbəllütariq və Port Maqonun möhkəmləndirilməsini və təchiz edilməsini tələb etmişdi.
Bu arada fransızlar avqust ayında koloniyalarına və Qərbi Hindistana Brestdən iki dəstə (admiral Ketloqon və Şato-Reno) göndərdi. Onların əsas vəzifəsi İsapaniyanın müharibə aparması üçün Cənubi Amerikadan maddi vəsait gətirən "gümüş donanmanın" mühafizəsi idi. İngilislər bu xəbəri alandan sonra "gümüş donanmanı" ələ keçirmək qərarına gəldilər. Bunun üçün admiral Ruk vitse-admiral Con Benbeunun komandanlığı ilə 25 ingilis və 10 holland gəmisi ayırdı.
1702-ci il avqustun 1-də Ruk Kadisi ələ keçirmək üçün Portsmutdan ayrıldı. O, Şato-Renonun mart ayında "gümüş donanma" ilə yola çıxdığını Qərbi Hindistanda olan Con Benbeudan xəbər almışdı. Avqustun 23-də Ruk Kadisə gəldi, amma onun ələ keçirilməsi cəhdi tamamilə uğursuz oldu. Eyni zaman da Benbeu Kolimbiya sahillərində Fransa donanmasına hücum etdi. Lakin tabeliyyindəki, kapitanların qətiyyətsizliyi və qərarsızlığı ona qələbə çalmağa imkan vermədi. Döyüşdə Benbeu ayağından ciddi yara aldı və cəmisi iki ay sonra öldü.
Şato-Reno "gümüş donanma" ilə sentyabrın 27-də Viqoya gəldi və admiral Şauvelin Brestdən Finisterre burnuna hərəkət etmək əmri aldığı üçün yola çıxdı. Lissabondakı ingilis elçisi vasitəsiylə "gümüş donanma"nın Brestə olması xəbəri Ruka çatdı və o, onu ələ keçirmək qərarı verdi. Oktyabrın 23-də Ruk basqın etdi. Şato-Renonun eskadrası məhv edildi və "gümüş donanmanın" əhəmiyyətli bir hissəsini ələ keçirdi. Bu müttəfiqlər üçün böyük və vacib bir müvəffəqiyyət idi. Fransızların bu hücumun qarşısını ala bilmədilər, çünki müttəfiqlərin donanmasına qarşı açıq dənizdə döyüşmək üçün kifayət qədər güclü bir donanma toplaya bilmədilər. Fransa donanması yenidən müxtəlif limanlarda yerləşən kiçik dəstələrə bölündü və əsas məqsədi düşmənin ticarət gəmilərinə qarşı hücumu təşkil etmək idi. Fransızların dənizdə heç bir ciddi fəaliyyət göstərməməsi 1703-cü ildə artıq müttəfiq donanmasının Aralıq dənizində görsənməsinə səbəb oldu.
1703-cü il iyulun 12-də admiral Şovel 35 döyüş gəmisi ilə Aralıq dənizinə yola düşdü. Bu donanmanın əsas məqsədi Fransız şimal sahillərini müşahidə etməklə məhdudlaşdı. Şovelin əsas işi isə Maltadan gələn ticarət gəmilərinin təhlükəsizliyini təmin etmək və Afrika sahilindəki bərbər dəniz quldurlarını Fransaya qarşı ittifaqa cəlb etmək, Lüdoviklə ittifaqa meyl edən Toskana və Venesiyanın neytral qalmasını və Avstriyanın Adriatik dənizinə sərbəst çıxışını təmin etmək idi. Lakin Şovel ona tapşırılan vəzifələrin çoxusunun öhdəsindən gələ bilmədi, 6 döyüş gəmisini Lissabonda qoyaraq İngiltərəyə döndü. 350px|thumb|right|[[İngilis-holland eskadrası Cəbəllütariq qarşısında.]] 1704-cü ildə müttəfiq donanması 10 min nəfər piyada və 2 min nəfər süvari ilə İspaniya taxtı iddiasında olan III Karlı Lissabona gətirməli idi. 24 Fevralın 24-də admiral Rukun ümumi komandanlığı altında 17 ingilis və 12 holland gəmisi və 300 nəqliyyat vasitəsi ilə müttəfiq donanması Lissabona yola düşdü. Fransızlar bu yürüşün qarşısını ala bilmədi, çünki onların donanması hələ tam hazır deyildi. Lissabona daxil olduqdan sonra Ruk, may ayının əvvəlində 33 döyüş gəmisi ilə Portuqaliyanın paytaxtını tərk etdi (Hessen-Darmşdat şahzadəsi Georqun tabeliyində olan alman muzdlular ilə) və üç həftə sonra Barselonaya gəldi. Anjulu Filippin köməyi ilə Kataloniya canişini olan Fransisko de Velasko müttəfiq eskadronunu top atışlarıyla qarşıladı. Sahilə uğursuz desant çıxarmaq cəhdindən sonra Ruk Tulona getdi, burada Tuluza qrafının yaxınlaşması xəbərini aldı; Ruk dərhal onu qarşılamağa getdi. Tezliklə yenidən Savoyanın qətiyyətsizliyi səbəbiylə müharibənin ağırlıq mərkəzinin yenidən İspaniyaya köçürülməsi lazım olduğu barədə gizli məktub aldı. Bu səbəbdən ona Portuqaliya və İspaniya krallarının sərəncamında olmaq əmri də verildi.
Cəbəllütariqin ələ keçirilməsindən sonra ittifaq donanması su ehtiyatı götürmək üçün Tetuana qayıtdı. Lissabondan yeni əmrlər gəlmədən əvvəl Ruk Tuluza qrafının komandanlığı altında Fransız donanmasının Cəbəllütariqə hücum üçün göndərildiyi barədə məlumat aldı. Dəniz piyadalarının yarısını Cəbəllütariqin mühafizəsinə buraxan Ser Corc Ruk fransızları qarşılamaq üçün birləşmiş İngiltərə-Holland donanması ilə yola çıxdı. Avqust ayının 24-də hər iki donanma Malaqa yaxınlığında üz-üzə gəldi. Döyüş hər iki tərəf üçün böyük itkilərlə nəticələndi. Həm müttəfiqlərin, həm də ingilislərin donanması öz bazalarına tərəf çəkildilər. Admiral Ruk Cəbəllütariqdə kiçik qarnizon qoyaraq, Lissabona doğru çəkildi. Fransızlar isə Tulona doğru getdilər.
1705 - 1707-ci illər
300px|thumb|left|[[Pireney yarımadası 1702-1714-ci illər.]] 1705-ci ildə fransızlar və ispanların əsas məqsədi Cəbəllütariqi geri almaq idi və bunun üçün onlar çox səy göstərdilər. Portuqaliya sərhədindəki əməliyyatlar dayandırıldı və marşal Tessenin rəhbərlik etdiyi qoşunlar Cəbəllütariqə göndərildi. Tesse donanmanın köməyini tələb etdi. Admiral Puantis martın 16-da 13 gəmi ilə Cəbəllütariqə gəldi. Lakin burdakı buxtanın əlverişsizliyi və təhlükəli həva şəraiti donanmanın uğursuzluğa düçar olmasına səbəb oldu. Martın 20-də qəflətən admiral Lik 32 müttəfiq donnanması (19 ingilis, 4 holland və 9 portuqal) ilə Cəbəllütariq sahillərində görsəndi. Bundan əlavə onun gəmilərində 3 alay piyada və xeyli sayda ərzaq və silah ehtiyatı vardı. Üç fransız gəmisi alındı, ikisi quruya atıldı və özlərini yandırdı, 8-i Toulona qayıda bildilər. Tesse mühasirəni qaldırmaq məcburiyyətində qaldı.
1705-ci və 1706-cı illərdə admirallar Şovel və Almondun komandanlığı altında olan müttəfiq donanması III Karlın Kataloniyanı ələ keçirilməsində kömək etdi. Bu məqsədlə onsuz da Aralıq dənizindəki qüvvələrə yeni gəmilər qoşuldu və avqustun 5-də müttəfiq donanmasının sayı 58 döyüş gəmisinə, 11 freqata və 9 bombardman gəmisinə çatdı. Oktyabrın 3-də donanmanın köməyi ilə müttəfiq ordusu Barselonaya sahib oldu, bundan sonra bütün Kataloniya III Karlın tərəfinə keçdi. Ardınca Valensiya və Araqon da ələ keçirildi. Müttəfiq donanması oktyabrın 23-də qışlamaq üçün Lissabonda 25 gəmi saxlayaraq Lik və Vassenaarın komandanlığı altında evə yola düşdü.
1707-ci ilin yanvarında admiral Şovel İngiltərədən Aralıq dənizinə gəldi. O, III Karla kömək üçün 7 min əsgərlə Alikanteyə gəldi, lakin donanması Aralıq dənizində bazadan çox uzun bir yerdə qalmağa hazır olmadığından Lissabona qayıtmaq məcburiyyətində qaldı. İyunun 4-də müttəfiq donanması şahzadə Yevgeninin Avstriya ordusunun sahil boyunca Genuya və Livornodan Toulona təhlükəsiz hərəkət etməsi üçün Şimali İtaliya sahillərinə yollandı. İyulun 29-da Toulon quru və dənizdən mühasirəyə alındı. Lakin avqustun 22-də mühasirənin mənasız olduğu aydınlaşdı. Tulon çox güclü qorunurdu. Tulona edilən hücumun yeganə nəticəsi, fransızların donanmasının bombalamaqla məhv olacağından qorxaraq onu batırması oldu. Bu batırılan donanmadan yalnız kiçik bir hissəsi sonradan yararlı hala gətirildi. Avstriya ordusu ilə birgə əməliyyatlar bitdikdən sonra müttəfiq donanması Cəbəllütariqdə 12 ingilis və 6 holland gəmisi qoyaraq, 1708-ci ilin mart ayının 24-də kontr-admiral Dilkin rəhbərliyi altında əsgərləri Barselonadan Livornoya apararaq Lissabona yola düşdü. İngilis kanalının girişində eskadra şiddətli fırtınaya düşdü və donanmanın 4 gəmisi batdı. Qəzadan sonra sahilə atılan admiral Şovel özü isə quldurlar tərəfindən öldürüldü.
Aralıq dənizində etibarlı hərbi baza üçün Minorka adasında olan Port-Maqon seçildi. Admiral Likin komandanlığı ilə müttəfiq donanması dənizə doğru hərəkət etdi. Onun tabeliyində 31 döyüş gəmisi var idi. Fransa donanması dənizdə aktiv müharibə apara bilmədiyindən Likin əsas işi onların ticarət donanmasını ələ keçirmək oldu. May ayının 22-nə qədər o, Fransanın 100 sahil ticarət gəmisindən 67-sini tutmağı bacardı. Bu gəmilər İspaniyada fəaliyyət göstərən fransız ordusuna təhcizat daşıyırdılar. Donanmanın Fransa gəmilərini ələ keçirməsi III Karlın hərbi əməliyyatlarına son dərəcə faydalı təsir göstərdi. III Karlın əmri ilə Lik avqustun 12-də Kallyari sahillərinə gəldi və Sardiniya adasını ələ keçirdi. Şəhərin bombalanmasından qorxan qubernator III Karla biəyyət etmək məcburiyyətində qaldı. Bundan sonra Lik general Stenxoup ilə birlikdə Port Maqona hücum etdi və sentyabrın 28-də Minorka müttəfiqlərin əlinə keçdi.
İspaniyada hərbi əməliyyatlar
Portuqaliyanın XIV Lüdovik əleyhinə ittifaqa qoşulması müttəfiqlərə Pireney yarımadasında Anjulu Filipə qarşı yeni bir cəbhə yaratmaq imkanı verdi. Özünü İspaniya kralı elan edən III Karl martın 9-da ingilis-holland gəmilərində general Şhomberqin 10 minlik ordusu ilə Lissabona gəldi. III Karl ora gəlməsi ilə İspaniyada tərəfdar qazanacağına ümid edirdi. Anjulu Filipin də ixtiyarında 26-27 minlik ordu var idi. O, bu ordu ilə Portuqaliyaya yürüş etməyi planlaşdırırdı. Mayın 4-də qoşunlar hərəkətə başladı, həmin gün Filipin mütəfiqi Fransa marşalı Bervik iki gündən sonra təslim olan Salvatieranı mühasirəyə aldı və sonra mayın 22-nə qədər Segura, Monsanto və Kastel Branko və Rosmaninqaleni tutdu. Bunun ardınca o, qəfil hücum ilə Syer-Estrexonu da ələ keçirdi. Marşal Bervikin şəhər və qalaların mühasirəsinə başı qarışdığını görən müttəfiqlər Lissabona gedən yolun üzərində olan Villa Veqa ilə Abrantes arasında möhkəmlənməyi bacardılar. Bundan sonra ilin sonuna qədər yalnız mövqe döyüşləri baş tutdu. Yalnız oktyabrın 21-də ingilis admiralı Lik Cəbəllütariq qalasını mühasirəyə aldı.
İspaniyada 1705-ci il kampaniyasının başlanğıcı Cəbəllütariqdəki dəniz döyüşü ilə əlamətdar oldu. Bu döyüşdən sonra 1704-cü il oktyabrın 21-dən mühasirəyə alınan Cəbəllütariq, qarnizonun qəhrəmancasına döyüşməsinə baxmayaraq, müttəfiqlər tərəfindən 1705-ci il aprelin 30-da alındı ​​və o zamandan bəri İngiltərə hakimiyyəti altına keçdi. Kataloniyada III Karl 11 minlik ordu ilə oktyabrın 6-da Barselonanı, daha sonra Lleida, Tortosa və digər şəhərləri ələ keçirdi. Lakin general Puebla tərəfindən müdafiə olunan Extremadura, Badajozda mühasirə götürülənə qədər oktyabrın 17-nə qədər alına bilmədi. 1705-ci ildə Avstriya İmperatoru I Leopoldun ölümü və I İosifin (1705-1711) taxta çıxması ilə Pireney yarımadasındakı döyüşlər sona çatdı. 350px|thumb|right|Alamansa döyüşü. 1706-cı ilin əvvəllərində İspaniyada iki gəlmə kral hələ də V Karlın taxtı uğrunda bir-birləri ilə mübarizə aparırdılar. Anjulu Filip Madridə və mərkəzi əyalətlərdə dəstəyə malik idi. Onun Kastiliya, Əndəlüs ve Estremadura könüllüləri tərəfindən gücləndirilmiş ordusu 26 min nəfərə çatmışdı. Barselonanı ələ keçirən Eshersoq Karl isə Araqon, Kataloniya və Valensiyadakı tərəfdarlarına arxalanırdı. Onun sərəncamındakı qüvvələrin sayı 32 minə çatırdı. Üstəlik portuqallar və general Qolveyin komandanlığı ilə ingilis-holland hərbiçiləri də ona kömək edirdi. Martın 4-də Filip Ebro üzərində dayanan marşal Tessanın birlikləri ilə birləşərək 17 minlik qüvvə ilə Barselonaya doğru hərəkət etdi və aprelin 3-də şəhərə yaxınlaşdı. Bu arada 30 minlik ingilis-portuqal ordusu sərhədi keçərək İspaniyaya daxil olaraq Madrid üzərinə yeridilər. Barselonada uğur qazana bilməyən fransız-ispan ordusu mayın 10-da ingilislərin şəhərin müdafiəçilərinə köməyə gəlməsini eşidərək geri çəkildilər. Fransızların Barselonadan geri çəkilməsini öyrəndikdən sonra İngiltərə-Portuqaliya ordusuna komandanlıq edən Qolvey, iyunun 3-də Siudad Rodriqodan Madridə doğru hərəkət etdi və iyunun 25-də girdiyi paytaxtda Eshersoq Karlı İspaniya kralı elan etdi. Bununla belə Bervik Tessa ilə birləşərək yenidən avqustun 4-də Madridi ələ keçirdi. Qolvey Valensiya əyalətinə çəkildi və oktyabrın 9-da Kuenzanı təslim olmağa məcbur etdi. Oradan Kartaqenaya keçdi və noyabrın 17-də oranı tutdu. Ardınca Qolvey qışı keçirmək üçün yarımadanın cənub-şərq hissəsində yerləşdi. Pireney yarımadasının qərbində bəxt fransızların üzünə güldü. Onlar Salamanka və Alkantaranı ələ keçirdi.
İspaniyada, 1707-ci ilin əvvəllərində Eshersoq Karl İspaniyanın Kataloniya, Araqon və Valensiya vilayətlərinə nəzarət edirdi. Onun sərəncamında 45 minə qədər ordu, o cümlədən 8 minə qədər portuqaliyalı döyüşçü var idi. Qışı Mursiyada keçirən Anjulu Filip onu qarşısına 38 minlik qüvvəsi, o cümlədən markiz de Bayanın komandanlığı altında Portuqaliya sərhədinə olan 8 minlik qoşun və Navarradan gələn 14 minlik Fransa ordusu ilə çıxa bilərdi. Fransız-ispan ordusu ilə müttəfiq ingilis, portuqal və Avstriya qoşunları Valensiya və Mursiya sərhədindəki Almanse qəsəbəsində üz üzə gəldilər. Almanse döyüşü aprelin 25-də baş tutdu. Fransız-ispan ordusuna marşal Bervik, müttəfiq qüvvələrinə isə markiz De Ruvini və qraf Qolvey komandanlıq edirdi. Döyüş fransız-ispan tərəfinin qələbəsi ilə bitdi. Almansadaki zəfər Anjulu Filipin İspaniya taxtı qorumağında əvəzsiz rolu oldu.
Marşal Bervik müttəfiq qoşunlarını təqibə başladı. Aprelin 21-də Requena təslim oldu, 26-da Valensiya qapıları açdı. Bundan sonra İngiltərə-Hollandiya ordusu Bervikin mayın 2-də yaxınlaşdığı Tortozaya geri çəkildi. Saraqosada ələ keçirildi. Eshersoq Karlın əlində tək Kataloniya qaldı.
Müttəfiqləri Pireney yarımadasından birdəfəlik qovmaq üçün, Anjulu Filip may ayında Tortozaya qoşun göndərdi. Qalanın mühasirəsi iyunun 12-də başladı və elə həmən ayın 15-də tutuldu. Bu, Pireney yarımadasında 1708-ci il hərbi əməliyyatların ən nəzərə çarpacağı idi. Bu əməliyyat İspaniyada hər iki tərəfin strateji vəziyyətində dəyişikliklərə səbəb olmadı.
1709–1714-cü illərdəki döyüşlər
250px|thumb|left|Malplakda fransız istehkamlarını nəzərdən keçirən Savoyya şahzadəsi Yevgeni və hersoq Marlboro. Rəssam Lui Laqer 1710-cu il. 1709-cu ildə müttəfiqlər Fransaya qarşı üç hücum təşkil etdilər, bunlardan ikisi kiçik, diqqət yayındırıcı rolunu oynadı. Parisə doğru irəliləyən Marlboro və Yevgeni tərəfindən olan hücum əsas idi. Müharibənin ən qanlı döyüşü olan Malplak döyüşündə Vilların orsusu ilə üz-üzə gəldilər. 1709-cu il sentyabrın 11-də olan döyüş XVIII əsrin ən böyük döyüşü sayılır. Döyüşdə 180 topla 207 min nəfər canlı qüvvə iştirak edirdi. Döyüşün nəticəsində 44 min nəfər ölmüşdü. Müttəfiqlər döyüşdə qalib gəlsələrdə otuz min yaralı və ölü itirdilər. Fransızlar isə on dörd min itki ilə üzləşmişdilər. Mons müttəfiqlərin əlinə keçsə də, onlar uğurlarını möhkəmləndirə bilmədi. Döyüş müharibənin dönüş nöqtəsi oldu, çünki qələbəyə baxmayaraq, müttəfiqlər böyük itkilərə görə hücumu davam etdirməyə gücləri çatmadı. Bununla belə Fransa-İspaniya koalisiyasının ümumi mövqeyi ümidsiz görünürdü: XIV Lüdovik Fransa birliklərini İspaniyadan geri çəkmək məcburiyyətində qaldı və V Filip koalisiyanın birləşmiş qüvvələrinə qarşı yalnız zəif İspaniya ordusu ilə üz-üzə qaldı.
1710-cu ildə müttəfiqlər İspaniyada son əməliyyatlarına başladılar, eshersoq Karlın ordusu Ceym Stanhopun komandanlığı altında Barselonadan Madridə doğru yürüş etdi. İyulun 10-da ingilislər Almenaraya hücum etdi və şiddətli döyüşdən sonra ispanları məğlub etdi. Yalnız gecənin düşməsi V Filipin ordusunu tamamilə məhv olmaqdan qurtardı. Avqustun 20-də Saraqosa döyüşündə 25 minlik ispan və 23 min müttəfiq (avstriyalılar, ingilislər, hollandiyalılar, portuqallar) ordusu qarşılaşdı. İspanlar ağır məğlubiyyətə uğradı. V Filip Madridə qaçdı və bir neçə gen sonra sarayını Valyadolidə köçürdü.
Eshersoq Karl ikinci dəfə Madridi ələ keçirdi. Lakin xalq açıq şəkildə ona qarşı narazılığını bildirirdi. Onun ordusu qışın gəlməsi ilə aclıqdan əziyyət çəkirdi. XIV Lüdovik nəvəsinə taxt-tacdan imtina etməsini tövsiyə etdi, lakin Filip bu qərara qarşı çıxdı. Karl isə ordusuna heç cür azuqə toplaya bilmədiyi üçün Madriddən geri çəkildi. Fransadan yeni bir ordu gəldi. Onlar geri çəkilən müttəfiq qüvvələrini təqib etməyə başladılar. 9 dekabr 1710-cu il tarixində Briueqe döyüşündə Vandom silah-sursatı tükənmiş ingilis dəstəsini təslim olmağa məcbur etdi və general Stanhop əsir götürüldü. Demək olar ki, bütün İspaniya V Filipin hakimiyyəti altına düşdü. Karl Kataloniyanın bir hissəsi ilə yalnız Barselona və Tortozanı qoruya bildi. İttifaq tədricən zəifləməyə və parçalanmağa başladı.
1711-ci ildə müharibənin bütün cəbhələrində qətiyyətli addımlar atılmadı. Tərəflərin hərəkətləri yalnız yürüşlər və kiçik toqquşmalarla məhdudlaşdı. İngiltərədə döyüş əməliyyatlarını dəstəkləyən viqlər, sülh istəyən torilərlə əvəz olundu. Marlboro 1711-ci ildə Britaniyaya geri çağırıldı və yerinə hersoq Ormond təyin edildi. Böyük qardaşı İosifin qəfil ölümündən sonra (17 aprel 1711), hələ də Barselonada olan eshersoq Karl VI Karl adı altında Müqəddəs Roma İmperatou elan edildi. Bu, avstriyalıların qələbəsi halında V Karlın Katolik imperiyasının dirçələcəyi demək idi ki, bu da ingilislərin və hollandların maraqlarına cavab vermirdi. İngilislər markiz de Tonsi ilə gizli birtərəfli danışıqlara başladılar. Hersoq Ormond ingilis qoşunlarını müttəfiq ordu tərkibindən geri çəkdi və fransızlar 1712-ci ildə Vilların komandanlığı altında itirilən ərazilərin bir çoxunu geri ala bildilər.
24 iyul 1712-ci il tarixində marşal Villar Denene döyüşündə müttəfiqlərini məğlub etdi, Savoyyalı Yevgeni vəziyyəti xilas edə bilmədi. Bundan sonra müttəfiqlər Parisə üzərinə hücum planlarını ləğv etdilər və Yevgeni İspaniya Hollandiyasından qoşunlarını geri çəkməyə başladı. 1712-ci il sentyabrın 11-də uzun müddət fəaliyyət göstərməyən Fransa donanması Rio-de-Janeyroya hücum etdi, şəhərdən böyük məbləğdə təzminat alaraq sağ-salamat Avropaya qayıtdı.
İngilis-holland müttəfiqləri ilə Fransa arasında sülh danışıqları 1713-cü ildə baş tutdu. Böyük Britaniya və Hollandiyanın Fransa ilə müharibədən geri çəkildiyi Utrext Sülh Müqaviləsi imzalandı.
Flandriya və Elzasda hərbi əməliyyatlar
Hərbi əməliyyatların başlaması ilə marşal Villar 60 minlik qüvvə ilə Fransaya girişi bağlamaq üçün Flandriyaya göndərildi. Bu arada müttəfiqlər iyunun 26-da Turneni mühasirəyə aldılar. Sentyabrın 3-də Turne təslim oldu və sentyabrın 4-də müttəfiqlər Monsa doğru hərəkət etdilər. Müttəfiqlərin Şelda çayını keçdiyini öyrənən Villar tələsik bu çayı keçərək Mansda onları qarşılamağa getdi. Müttəfiqlər Malplakda qərar tutdular. Sentyabrın 11-də burada XVIII əsrin ən böyük və qanlı döyüşü baş verdi. Müttəfiqlər ağır itkilər versələrdə qələbə qazandılar. Monsa doğru irəliləyərək sentyabrın 24-də onu mühasirəyə aldılar. Qala oktyabrın 20-də təslim oldu. 250px|thumb|right|Denen əməliyyatının kontur-xəritəsi. 1710-cu ildə Flandriyada hərbi əməliyyatlar aprelin 23-də də Due qalasının müttəfiqlər tərəfindən mühasirəyə alınması ilə başladı. Fransa ordusundan (75 min nəfər) sayca iki dəfə çox olan müttəfiqlər (160 min nəfər) iyunun 27-də Due, avqustun 28-də Betyun (Arras yaxınlığında), sentyabrın 29-da Sent-Venan və noyabrın 8-də Era qalalarını ələ keçirdilər. Bu dövrdə Elzasda isə tərəflər öz qərargahlarından kənara çıxmadılar.
Müqqədəs Roma imperatoru I İosifin ölümü ilə Avropada siyasi vəziyyət təmamilə dəyişdi. İngiltərə artıq müharibədən çıxmaq barədə düşünməyə başladı. İngilislər fransızlarla gizli danişiqlara başladılar. İngiltərə hökuməti Fransa ilə Utrextdə sülh konqresi çağırmaq üçün razılığa gəldi. Bu səbəbdən ingilis ordusunun komandanı hersoq Orlanda hücuma keçməmək və yalnız müdafiə xarakterli hərəkətlər etmək tapşırıldı. Tezliklə Fransa kral sarayı marşal Vilardı bu anlaşma haqda xəbərdar etdi. Beləlklə müharibənin bütün ağırlığı tək Avstriyanın üzərinə düşürdü. Avstriya hökuməti şahzadə Yevgenininj qarşısında fransızların özünə gəlməməsi üçün təcili hərbi əməliyyatlar keçirmək vəzifəsi qoymuşdu. Lakin şahzadə bunun əvəzinə yenidən qalaların mühasirəsi ilə məşğul oldu. Xüsusən Landersi qalasının mühasirəsi və tutulması Yevgeniyə Paris üzərinə yolunu aça bilərdi. Bu səbəbdən Fransa hökuməti marşal Villara onu dayandırmaq əmri verdi. Villar şahzadə Savoyyalı Yevgenini dayandırmaq üçün Denen əməliyyatını həyata keçirdi. 1712-ci il iyulun 24-də baş verən döyüşdə fransızlar qələbə qazandılar və Villar Parisi xilas edərək Landersi qalasını mühasirədən çıxardı. Qələbədən ruhlanan fransızlar sentyabrın 8-də Due, oktyabrın 4-də Kenua, 14-də isə Beşua qalalarını tutdular.
Alp dağlarında hərbi əməliyyatlar
1709-cu ildə Alp dağları sərhədlərində Bervikin fransız ordusu (45 min nəfər) Brianson, Provans və Valluare bölgələrində yerləşmişdi. 40 minlik qüvvəyə sahib olan müttəfiqlər iyulun 11-də 3 sütunla hücuma başladılar, lakin bir neçə toqquşmadan sonra əhəmiyyətli nəticələr əldə etmədən sentyabr ayında Pyemonta döndülər.
1710-cu ildə ingilis desantının köməyinə baxmayaraq müttəfiqlər iyul ayında Komo üzərinə hücuma keçsələrdə uğursuzluqla üzləşdilər və geriyə Pyemonta döndülər. Fürsətdən istifadə edən Bervik tərk edilmiş mövqeləri yenidən ələ keçirdi.
Sülh danışıqları Alp dağlarındakı sərhədlərdə gedən hərbi əməliyyatlara təsirsiz ötüşmədi. 1712-ci il iyulun 12-də marşal Bervik 22 minlik qoşunla Barseloneta və Duranc vadisinə doğru hərəkət etdi. Savoyya hersoqu 35 minlik ordu ilə onunla görüşmək üçün Fenestrella istiqamətində hərəkət etdi. Lakin həlledici döyüş baş tutmadı və bir sıra manevrlərdən sonra Bervik əsas qərargahını köçürdüyü Şianala, savoyyalılar isə Suza çəkildilər.
İspaniyada hərbi əməliyyatlar
250px|thumb|left|Denen, 1712-ci il iyul ayı. Bu döyüşdə məğlubiyyət [[Avstriya və Hollandiyanın danışıqlar masasında mövqeyini yaxşılaşdırmaq ümidlərini öldürdü.]] İspaniyada 1709-cu ildə hərbi əməliyyatlara aprelin 20-də Alikantenin ələ keçirilməsiylə start verildi. Mayın 7-də Badaxosada yerləşən markiz de Bi Qolveyin ingilis-portuqal ordusuna hücum etdi və Qudindəki ağır döyüşdən sonra onları məğlub etdi. Lakin müvəffəqiyyəti möhkəmləndirmək mümkün olmadı və fransızlar Badaxosya çəkildilər. Kataloniyada döyüşlər kiçik toqquşmalarla məhdudlaşaraq sentyabr ayının sonuna qədər davam etdi.
Bu vaxt eshersoq Karl Madriddən ayrılmaq məcburiyyətində qaldı. Lakin qüvvələrin zəifliyi səbəbi ilə Vandom ilə döyüşməyə cəsarət etmədiyi üçün portuqaliyalılarla əlaqələr axtarmağa qərar verdi. Bunun üçün noyabrın 12-də Taqusu keçib Toledo və Aranjuez arasında yerləşdi. Amma ingilis-portuqal ordusu ilə birləşmək mümkün olmadı. Qraf Ştarenberq Araqona çəkilməyə qərar verdi və noyabrın 29-da Toledonu tərk etdi. Bu arada Vandom general Stenholun bölmələrinin Briquetaya (Madridin şimal-şərqi) getdiyi barədə xəbər aldı. Dekabrın 9-da Vandom ona hücum etdi. Bütün günü davam edən döyüşdən sonra ingilis generalı 3400 əsgər, xeyli aqraba azuqə və toplarla təslim oldu. Döyüş meydanında ingilislərin təxminən 6 min ölü və yaralısı qaldı. Fransızların itkiləri isə təxminən 1,5 min nəfər idi. Səhəri gün Vilya-Visosda Vandom general Stenholun köməyinə tələsən qraf Ştarenberqin üzərinə hücum edərək, ağır döyüşdən sonra onu darmadağın etdi. Dekabrın 23-də qraf Ştarenberq Saraqosaya gəldi, oradan Kataloniyaya qış düşərgəsinə çəkildi.
1712-ci ildə İspaniyada fransızlar iyunun 11-də Tortozada vəfat edən Vandomun şəxsində böyük bir itki ilə üzləşdilər. Bu ölümü dürsət bilən qraf Ştarenberq İtaliyadan əlavə qüvvələr alaraq, iyulun 29-da Balaqeraya hücum etdi. Lakin ingilislərin müharibədən çıxması səbəbindən onun sərəncamında olan hərbi qüvvələr o qədər zəiflədi ki, o, möhkəmləndirilmiş istehkamlarına doğru çəkilmək məcburiyyətində qaldı. Buna baxmayaraq noyabrın 1-dən Heronu tutmaq üçün onu mühasirədə saxlamağa davam etdi. 3 yanvar 1713-cü il tarixində fransız əlavə qoşunlarının Heronaya yaxınlaşaraq Barselonanı təhdid etdikdə, Ştarenberq mühasirəni qaldıraraq düşərgəsinə geri çəkildi.
1714-cü ilin əvvəllərində İspaniyada İmperiyanın məğlubiyyəti açıq-aşkar bəlli idi və bu səbəbdən Ştarenberq Kataloniyanı tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Yalnız 1705-ci ildən İspaniya taxtı uğrunda mübarizədə ershersoq Karlın əsas istinad dayağı olan Barcelona dururdu. 1714-cü il iyulun 12-də marşal Bervick (40 minlik ordu və 87 top) qarnizonu 16 mini keçməyən Barselonanı mühasirəyə aldı. Katalanlar cəsarətlə müdafiə olunsa da, sentyabrın 11-də şəhəri Bervikə təslim etmək məcburiyyətində qaldılar. Katalan separatçılarının bir çox lideri repressiyaya məruz qaldı, edam edildi. Kataloniyanın bütün muxtariyyət hüquqları məhdudlaşdırıldı. Barselonanın təslim günü bu gün Kataloniyanın Milli Günü kimi qeyd olunur. Bu məğlubiyyətdən sonra müttəfiqlər nəhayət İspaniyadakı bütün mövqelərini itirdilər. Barselonanın təslim olması, İspaniya mirası üçün böyük bir mübarizənin son səhnəsi idi.
Fransa ilə Avstriya arasındakı hərbi əməliyyatlar, Raştat və Baden müqavilələrinin imzalanmasına ilin sonuna qədər davam etdi. İspaniya Mirası müharibəsi başa çatsada, İspaniya 1720-ci ilə qədər rəsmi olaraq Avstriya ilə müharibə şəraitində yaşadı.
Dənizdə hərbi əməliyyatlar
1709-1712-ci illərdə müttəfiq donanması düşmənin əhəmiyyətli dəniz gücünün olmaması və həmçinin bütün vacib hədəflərə (Cəbəllütariq, Minorka, Sardiniya) çatıldığı üçün hər hansı bir böyük döyüş əməliyyatlarında iştirak etmək məcburiyyətində qalmadı. Əsas məqsəd ələ keçirilmiş yerlərin qorunması oldu. Donanma əsasən quru əməliyyatlarına dəstək verir və lazımi təhcizat və azuqələri çatdırırdı. Həmçinin müttəfiq donanması Fransa sahillərini nəzarətdə saxlamağa çalışırdı. Amma bəzən fransız gəmiləri onların diqqətindən yayınaraq, okeana çıxış əldə edirdi. Məsələn 1712-ci ildə Aralıq dənizindən Qərbi Hindistana doğru gedən Fransa gəmiləri bəzi ingilis və holland müstəmləkələrini qarət etməyi bacarmışdı. Bu illərdə bir nüçə Fransa kapitanları müttəfiqlərin dənizdə üstünlüyünə baxmayaraq, fərqlənməyi bacarmışdılar. İgidlik göstərən Fransa kapitanları arasında Forben, Sent Pol, Dyuqe-Truen, Kassar və admiral Du Kassı göstərmək olar.
Digər yerlərdə hərbi əməliyyatlar
250px|thumb|right|Qərbi Hindistan; kölə ticarəti ilə əlaqədar bu bölgə çox əhəmiyyətli idi. Koloniyalarda hərbi əməliyyatlar əsasən Qərbi Hindistanda və Şimali Amerikada gedirdi. Qərbi Hindistanda müharibənin əvvəlindən rəqiblərin döyüş gəmiləri dəstələri var idi: fransızlara admiral Ketloqon və Şato-Reno və ingilislərə isə admiral Benbou rəhbərlik edirdi. Ketloqon və Şato-Renonun "gümüş donanması" ilə yola düşməsindən sonra, ddmiral Dyu Kass İspan koloniyalarının qarnizonlarını gücləndirmək üçün 1702-ci ildə 4 döyüş gəmisi və 8 nəqliyyat vasitəsi ilə oraya göndərildi. İngilis qüvvələrinin sayca üstün olmasına baxmayaraq, Dyu Kass Benbounun göndərdiyi gəmillərə inadlı müqavimət göstərərək onları Yamaykaya çəkilməyə məcbur etmişdi. O, Kartaxenaya ordu çıxarmış, sonra isə gümüşlə dolu gəmiləri Avropaya aparmağa müvvəfəq olmuşdu.
1708-ci və 1711-ci illərdə də o, bunu bacarmışdı və bununla da Fransa və İspaniya üçün müharibənin aparılmasını çox asanlaşdırmışdı. Qalan döyüş əməliyyatları isə ayrı-ayrı adalara qarşılıqlı basqınlarla məhdudlaşmışdı. Yalnız buna baxmayaraq, burda da demək olar ki, ingilislər həmişə üstün olmuşdu.
Şimali Amerikada uzun müddət mübarizə ancaq müstəmləkəçilərin könüllü silahlı dəstələri ilə silahlanan ticarət gəmiləri vasitəsi ilə aparılmışdı. Bu səbəbdən fransızların üstünlüyü açıq-aşkar idi. Ancaq 1710-1711-ci illərdə ingilis eskadraları və qoşunlarının gəlməyi ilə vəziyyət dəyişdi. Fransızlar Yeni Şotlandiyadakı Port Royalı itirdilər və bununla da onların dəniz ticarəti və balıq ovu məhdudlaşdı. Bununla belə, 1711-ci ildə ingilislərin Kvebekə sahib çıxmaq cəhdi uğursuzluqla nəticələndi.
Fransız ekspedisiyalarının ən uğurlusu 1712-ci ildə kapitan Dyuqe-Truen tərəfindən Rio-de-Janeyroya edilən basqın idi. O, şəhərdən böyük miqdarda təzminat alaraq, geriyə zəngin qənimətlərlə döndü. Bu ekspedisiya sülhün əldə edilməsinə böyük təsir göstərdi, çünki zərbə Portuqaliyanın ən həssas yerinə, onun sərvətinin mənbəyi yerləşən Braziliyaya vurulmuşdu.
Danışıqlar və sülh
Böyük Britaniya, Fransa və İspaniya ilə avqustun 19-da Parisdə İspaniyanı əhatə edən "silahların dayandırılması" (saziş) ilə razılaşılaraq, danışıqlar tempi sürətləndi. Utrextdə imzalanan ilk müqavilə Fransa ilə Portuqaliya arasında 7 noyabrda imzalanan, 14 mart 1714-cü ildə Fransa ilə Savoy arasında olan barışıq idi. Elə həmin gün İspaniya, Böyük Britaniya, Fransa və İmperiya Kataloniyanın boşaldılmasına və İtaliyada silahlı birləşmənin olmasına razılıq verdi. Sülh haqqında əsas müqavilələrə 1713-cü il 11 aprel tarixində əməl edildi. Bunlar Fransa və Böyük Britaniya, Hollandiya, Savoyya, Prussiya və Portuqaliya arasında beş ayrı müqavilə idi. İspaniya V Filippin nəzarətində, 13 iyulda Utrextdə Savoyya və Böyük Britaniya ilə ayrıca sülh müqavilələri bağladı. Utrextdəki danışıqlar növbəti il sürətlə davam etdi, İspaniya ilə Hollandiya arasında sülh müqaviləsi yalnız 26 iyun 1714-cü ildə, İspaniya ilə Portuqaliya arasında isə 6 fevral 1715-ci ildə imzalandı.
Beləliklə Utrext sülh müqaviləsinin imzalanması ilə Avropada Grand Siècle (qızıl əsr) xarakterizə edən Fransa hegemonluğu sona çatdı. V Filipin Cənubi İtalya torpaqlarına sahib olmaq üçün revanşist müharibəsi xaric (1718-1720), Burbon sülaləsindən olan monarxlar tərəfindən idarə olunan Fransa və İspaniya sonrakı illərdə müttəfiq olaraq qaldı ("Burbon ailəsi müqaviləsi"). İtaliya və Hollandiyadakı mülklərindən məhrum olan İspaniya, gücünün böyük bir hissəsini itirdi və qitə arenasında kiçik bir güc oldu. Avstriya İtaliyada hakim gücə çevrildi və Avropadakı mövqeyini kəskin şəkildə gücləndirdi.
Nəticə
thumb|right|200px|Şimali Amerika 1750-ci ildə; burada sadalanan bəzi fransız qalaları 1713-cü ildən sonra növbəti otuz il müddətində tikilməmişdir. Utrext sülh müqaviləsinə görə Burbonların namizədi V Filip İspaniya kralı olaraq təsdiqləndi. Bunun müqabilində Filip Fransa taxtına həm özü, həm də varisləri üçün iddiadan imtina edərək, Fransa və İspaniya tacları arasındakı əlaqəni kəsdi.
İngiltərə müharibədən əsas mənfəətli tərəf kimi çıxdı. Sülhün X maddəsinə görə İspaniya, Cəbəli-Tariq və Menorka limanlarından imtina edərək, İngiltərəyə Qərbi Aralıq dənizində dominant mövqe verdi. İngilislər Afrika və İspaniya Amerikası arasında Asiento və ya qul ticarəti üzərində inhisar qazandı.
İngilislərin danışıqlarının kommersiya maraqlarına verdiyi önəm, Fransanın "Dyunkerk qalalarını düzəltməyə, limanı bağlamağa və limanda dolu olan (heç yenidən qurulmayacaq) şlakları sökməyə" razı olduqları tələbi ilə nümayiş olundu. Bunun səbəbi Dyunkerkin fransız kaperiları (corsaire) üçün əsas bazası olması idi,tək bir bərzəxdə Şimali dənizinə çatmaq və La-Manşda İngilis patrullarından qaçmaq mümkün idi. Bu nəticə etibarsız olduğunu sübut etdi.
XIII maddəyə əsasən İspaniya, ingilislərin müharibə əsnasında Katalon müttəfiqlərinə verdiyi dəstəyin qarşılığında Katalonanın tarixi hüquqlarını qorumaq tələbinə razı oldu. Savoyya Siciliyanı və Milan Hersoqluğunu aldıqdan sonra, İtaliyada və Flandriyadakı İspaniya əraziləri bölündü. Keçmiş İspaniya Hollandiyası, Neapol Krallığı, Sardiniya və Milan Hersoqluğunun böyük hissəsi imperator VI Karla mənsub oldu. İspaniya Cənubi Amerikadakı, müasir Uruqvaydakı Sakramento koloniyasını Portuqaliyaya qaytardı, Braziliyada olan Amazon və Oyapok çayları arasındakı torpaqlar üzərində Portuqaliya suverenliyini tanıdı.
Avropadakı Fransa sərhədlərində böyük bir dəyişiklik olmadı. Fransızlar ələ keçirdikləri əraziləri itirməsələr də, mərkəzi Avropaya doğru genişlənmələri dayandırıldı. Fransa ingilis taxtına Stuart iddiaçılarını dəstəkləməyi dayandırdı və Annanı qanuni kraliça olaraq tanıdı. Şimali Amerikada Fransa ingilislərin İrokezlər üzərində feodal ağalığını tanıdı, Yeni Şotlandiya və Nyufaundlend (ada) və Rupert Torpağındakı ərazilərə iddialarını irəli sürdü. Qərbi Hindistandakı Sent Kitsin fransızlara məxsus hissəsi də tamamilə İngiltərəyə verildi.
Hollandiya İspaniya Hollandiyasında bir neçə qala və İspaniya Qelderlandının bir hissəsini ilhaq etmək hüququ aldı. Eyni zamanda müharibə Hollandiyanı çox əhəmiyyətli dərəcədə zəiflətdi, bu da dəniz ticarətində İngiltərə ilə rəqabətə girə bilməyəcək dərəcədə onun gücdən düşməsinə səbəb oldu.
Fransa, Şimali Amerikanın ən bahalı hərbi qurğusu olan Liusburq qalasını inşa etdiyi Keyp-Breton adası da daxil olmaqla digər müharibə öncəsi Şimali Amerikadakı mülklərini qorudu.
Raştat və Baden müqavilələri
1713-cü ildəki uğurlu Fransız Reynland kampaniyası, nəhayət Karlosu 1714-cü ildə Rastatt və Baden müqavilələrini imzalamağa məcbur etdi, baxmayaraq ki, İspaniya ilə 1720-ci ildə Haaqa  müqaviləsinə qədər şərtlər razılaşdırılmadı. Sentyabrın 7-də Müqəddəs Roma İmperiyası Baden Müqaviləsi ilə müqaviləyə qatıldı; Kataloniya və Mayorka 1715-ci ilin iyun ayına qədər nəhayət burbonlar tərəfindən tam tutulmasa da, müharibə başa çatdı.
Luis Bota
Luis Bota (2 fevral 1957) — CAR-ı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Luis Bota CAR-ı 1992-ci ildə Barselona şəhərində baş tutan XXV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu pillənin sahibi olub.
II Frederik
II Frederik (d. 1 iyul 1534 – ö. 4 aprel 1588) - Norveç və Danimarka kralı.
Çağungeneş (Ərdəbil)
Çağungeneş — İranın Ərdəbil ostanının Ərdəbil şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 115 nəfər yaşayır (26 ailə).
Qələbə
thumb|Piero della Francesca tərəfindən dirilmə, 1460 thumb|200пкс|[[Vinston Çörçill tərəfindən göstərilən "Viktoriya" jesti]] Qələbə (lat. victoria) — əvvəlcə müharibəyə şamil edilir və şəxsi döyüşdə, ümumilikdə hərbi əməliyyatlardan sonra və ya əlavə olaraq istənilən yarışda əldə edilən uğur.
İnsan duyğularına gəldikdə, qələbə güclü bir sevinc hissi ilə müşayiət olunur və insan davranışı, hərəkətləri və duruşları ilə bunu göstərir.
Antik dövrdə dəfnə çələngi qələbənin simvolu idir.
Nunu Triştan
Nuno Triştan — Portuqal dənizçisi, qul alverçisi, Qvineya-Bisaunu kəşf etmişdir.
Macarıstan–Yaponiya münasibətləri
Macarıstan–Yaponiya münasibətləri – Macarıstan ilə Yaponiya arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Yaponiya Vişeqrad qrupu ilə əməkdaşlıq edir.
Tarix
İkinci dünya müharibəsindən sonra Soyuq müharibə səbəbilə iki ölkə arasındakı münasibətlər kəsilmişdir, lakin 1959-cu ilin avqustunda ölkələr arasındakı diplomatik əlaqələr bərpa olunmuşdur. 1960-cı ildə hər iki ölkədə qarşılıqlı nümayəndəliklər yaradılmışdır. 1964-cü ilin iyununda bu nümayəndəliklər səfirlik səviyəsinə yüksəldilmişdir. 1989-cu ildə Macarıstanda rejimin dəyişməsindən sonra Yaponiya hökuməti ölkədəki yeni iqtisadi islahatı dəstəkləməyə başlamışdır.
2019-cu ildə münasibətlərin qurulmasının 150 illiyi münasibətilə Yaponiya şahzadəsi Kako Macarıstan, eləcə də, Avstriyaya rəsmi səfər etmişdir.
Macarıstan prezidentlərindən Arpad Gents 2000-ci ilin aprelində, Laslo Şoyom 2009-cu ilin dekabrında, Yanoş Ader 2019-cu ilin oktyabrında Yaponiyaya səfər etmişdir. İmperator Akihito və İmperatriça Miçiko 2002-ci ilin iyulunda Macarıstanda olmuşdurlar.
Mədəniyyət
thumb|Macarıstanın Tokiodakı səfirliyi. 1965-ci ildən etibarən Yaponiya hökuməti Macarıstan tələbələri üçün təqaüdlər elan edir. Hər il 50-ə yaxın macar tələbə Yaponiya hökumətinin dəstəyi ilə Yaponiyada təhsil alır. Macarıstan isə 1966-cı ildən sonra Yaponiya tələbələrini qəbul etməyə başlamışdır. 1991-ci ildə Yaponiya Fondunun Budapeşt ofisi açılmışdır.
Yaponiya və Macarıstan milli futbol komandaları 1968-ci ildə keçirilmiş Yay Olimpiya Oyunlarının yarımfinalında qarşılaşmışdırlar. Oyun Macarıstanın 5:0 hesablı qələbəsi ilə başa çatmışdır.
İqtisadiyyat
Yaponiya Macarıstana əsasən elektrik avadanlıqları, avtomobil hissələri, güc generatorları, kameralar, yarımkeçiricilər ixrac edir. Macarıstan isə Yaponiyaya qarğıdalı, qaz qaraciyəri, akasiya balı, şərab kimi qida məhsulları, eləcə də, dərman məhsulları ixrac edir.
2019-cu ildə Yaponiyanın Macarıstandakı birbaşa kapital qoyuluşu 1,3 milyard avro olmuşdur. Magyar Suzuki Macarıstanda fəaliyyət göstərməyə başlayan ilk Yaponiya şirkətlərindən biri olmuşdur. Son illərdə Macarıstanda 160-dan çox Yaponiya şirkəti 34 mindən çox şəxsi işlə təmin etmişdir. Macarıstan Nissin Foods şirkətinin qlobal əməliyyatlarında əhəmiyyətli yerə malikdir.
Demoqrafiya
2020-ci ilin sentyabrına olan məlumata əsasən Macarıstanda 1691 Yaponiya vətəndaşı, 2019-cu ilin dekabrına olan məlumata əsasən Yaponiyada 753 Macarıstan vətəndaşı yaşayır.
NGC 4397
NGC 4397, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. *3 tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qonsalu Velyu Kabral
Qonsalu Velyu Kabral — portuqaliyalı dənizçi.
Məsihin ordeninin komandiri, şahzadə Henrinin xidmətində kapitan olmuş, Veleda meri Fernand Velho və Maria Alvares Kabralın oğludur.
Şahzadənin adından 1432-ci ildə Diogo de Silves tərəfindən kəşf edilən Santa Mariya və San Migel adalarının dəqiq yerini müəyyən etmək üçün səyahətə çıxdı. Tapşırığı uğurla yerinə yetirərək Azor adalarının "ikinci" kəşfçisi oldu. Geri dönərkən Formigaş qayalarını aşkar etdi.
1444-1446-cı illər səyahəti zamanı o, Azor adaları arxipelaqının daha altı adasını kəşf etdi.
Nailiyyətlərinə görə o, Azor adalarında torpaq sahibi oldu.
Henri Frederik
Henri Frederik (d. 19 fevral 1594 – ö. 6 noyabr 1612) - Kral I Ceyms və Danimarkalı Annanın ən böyük oğludur. O öz adını hər iki babasının adından almışdır (anasının atası II Frederik və atasının atası Henri Stüart). Şahzadə Henri Frederik atasının taxtı üçün ən güclü vəliəhd hesab olunurdu. Ancaq 18 yaşına çatanda bilinməyən bir şəkildə tifus xəstəliyinə tutuldu və anidən vəfat etdi. Kiçik qardaşı Şahzadə Karl isə atasının oturduğu İngiltərə, Şotlandiya və İrlandiya taxtının yeni və yeganə varisi elan edildi.
Fiziki kimya
200px|thumb|right|"Həqiqi fiziki kimyanın kursu" əlyazması (M. V. Lomonosov, 1752-сi il) Fiziki kimya — Fizika və Kimyaya aid bütün ümumi qanunları öyrənir. Fiziki kimyada kimyəvi təsirləri öyrənən zaman kimya və fizikanın həm nəzəri, həm də eksperimental metodlarından istifadə edilir. Fiziki kimya elmi kimyəvi proseslərin mahiyyətini öyrənir. Kimyəvi reaksiyalar fiziki proseslərlə - istilikkeçirmə, istiliyin udulması və ya ayrılması, işığın udulması və şüalanması, elektrik hadisələri, həcmin dəyişməsi və s. ilə əlaqədardır. Məsələn, hər-hansı bir kimyəvi reaksiyada sistemi əmələ gətirən maddə molekullarının qarşılıqlı təsiri nəticəsində xarici mühitə enerji verilir və ya xaricdən enerji udulur. Buxarlanma və sublimasiya proseslərində, eləcə də, müxtəlif parçalanma reaksiyalarında maddənin temperaturunun artması molekul hissəciklərinin intensivləşməsinə və beləliklə də, molekulda atomlar arasındakı kimyəvi rabitənin zəifləməsinə və nəhayət onların parçalanmasına səbəb olur.
Qalvanik elementlərdə elektrodlarda gedən oksidləşmə-reduksiya prosesləri elektrik cərəyanının əmələ gəlməsinə səbəb olur. Yüksək temperaturlarda bərk maddələrin səthində adsorbsiya və desorbsiya prosesləri nəticəsində hidrogenləşmə, dehidrogenləşmə, izomerləşmə, polimerləşmə və s. reaksiyalar gedir. Bütün bu hallarda fiziki və kimyəvi proseslərin sıx əlaqəsi, onların qarşılıqlı təsiri meydana çıxır. Fiziki kimya, məhz belə qarşılıqlı əlaqələrlə yanaşı müxtəlif kimyəvi çevrilmələrin ümumi qanunauyğunluqlarını, kimyəvi tarazlıq qanunlarını, maddələrin quruluşu və xassələrinə dair nəzəriyyələri, kimyəvi hadisələrin və proseslərin əsaslarını öyrənir.
Tarixi
Fiziki kimya haqqında 1752-ci ildə M. V. Lomonosov deyirdi:
200px|right|thumb|[[Mixail Lomonosov]] Göründüyü kimi, bu təriflər görünüşcə oxşardır. Lomonosov fizika elmlərinin problemlərini sistematik tədqiq etdi. O, fiziki biliklərin və metodların kimyanın öyrənilməsində istifadə edilməsinin nə qədər mühüm olduğunu başa düşdü.
1752-ci ildə M. V. Lomonosov ilk dəfə tələbələr üçün "Həqiqi fiziki kimyanın kursu" haqqında məlumat verdi. Lomonosov kimyanın əsas qanunlarından birini – kimyəvi çevrilmələr zamanı kütlənin saxlanması qanununu formalaşdırdı.
Fizika kimyanı tədricən dəqiq elmə çevirdi. Maddələrin keyfiyyət xarakteristikaları və onların qarşılıqlı çevrilmələri kəmiyyət xarakteristikaları ilə tamamlandı.
Fiziki kimyanın sonrakı inkişafı kimyəvi proseslərin gedişinə istiliyin, elektrikin təsirini öyrənən alimlərin tədqiqatları ilə bağlıdır. Kimyəvi reaksiyalarda istiliyin ayrılması və ya udulması proseslərinin öyrənilməsi termokimyanın başlanğıcını qoydu. Rus alimi Q.İ.Hess fiziki kimyanın fundamental qanunlarından birini – kimyəvi çevrilmələr zamanı istiliyin saxlanması qanununu formalaşdırdı.
1887-ci ildə alman alimi V.Ostvald Leypsiq Universitetində ilk fiziki kimya kafedrasının əsasını qoydu və fiziki kimya jurnalını çap etdirməyə başladı.