İzmir_sui-qəsdi
İzmir məhkəmələrindəki dindirmələr
Sabit bəyin köhnə ifadəsini təkrarlamasının ardıyca sorğulanan Rüştü paşa sui-qəsdlə əlaqəsinin olmadığını, Sabit bəydən Şükrü bəyin sui-qəsdlə maraqlandığını eşitdiyini və sonradan da bunu yalanladığını bildirdi. Kazım Qarabəkir paşa sorğusunda sui-qəsddən xəbərinin olmadığını, xəbəri olanların da hökumətə xəbər verməsinin gərəkdiyini və Tərəqqipərvər Cümhuriyyət firqəsi üzvlərindən iştirakçı varsa partiyanı belə buraxa biləcəyini bildirdi. Sonrasında sorğulanan Əli Fuad paşa da sui-qəsdlə əlaqəsinin olmadığını, içki süfrələrindəki sui-qəsd söhbərlərini reallıq kimi qəbul etmədiyini dedi, eyni məzmunlu ifadələr Cəfər Təyyar paşa və Refet paşa tərəfindən də verildi. Paşaların ardından sorğulanan Halis Turqut bəyuin sui-qəsd hadisəsi ilə heç bir əlaqəsinin olmadığını irəli sürməsindən sonra, Ziya Xurşud bəy ilə üzləşdirildi. Bu üzləşdirmədə Ziya Xurşud bəyin İstanbulda Əhməd Şükrü bəy ilə görüşdüklərini və sui-qəsdi danışdıqlarını, Halis Turqut bəyin özünə verməyi söz verdiyi silahları vermədiyini açıqlamasına rəğmən Halis Turqut bəy bütün bu olanların yalan olduğunu dedi. 6 iyulda sorğulaması edilən köhnə maliyyə naziri Cavid bəy də ittihamları rədd etdi. Bu sorğulamanın ardından prokuror Nəcib Əli bəy əldə etdiyi məlumatlara dayanaraq hadisənin İzmirdə planlanan sui-qəsd və qarışıqlıq çıxardaraq hökumətin devrilməsi olmaqla iki üzlü olduğunu irəli sürərək, bu ikinci qismin Ankarada müzakirə edilməsini istədi. Beləcə 9 şübhəlinin mühakiməsi Ankaraya köçürüldü. thumb|Gürcü Yusif və Laz İsmayıl məhkəmələri zamanı. Sorğulanan İstanbul millətvəkili İsmayıl Canbulat bəy Cavid bəyin evindəki görüşünün Mustafa Kamal Atatürkə təqdim edəcəkləri təkliflə əlaqəli olduğunu, sonrakı görüşün də Qara Kamal bəyin Mustafa Kamal Atatürklə keçirdiyi görüşün nəticələrini öyrənmək üçün olduğunu və sui-qəsddən xəbəri olmadığını bildirdi. 8 iyulda prokuror Nəcib Əli bəy Tokat millətvəkili Bəkir Sami bəy, Afyonqarahisar millətvəkili Kamil bəy, Tunceli millətvəkili Firudin Fikri bəy, Mersin millətvəkili Bəsim bəy, köhnə Ərzurum millətvəkili Necatə bəy, Qaziantep millətvəkili Hafiz Mehmed bəy, köhnə Sivas millətvəkili Qara Vasif bəy və köhnə İsparta millətvəkili Camal paşanın sui-qəsd hadisəsini eşitdikdən sonra Refet paşanın evndə toplandıqları üçün, hadisənin başlanğıcını hazırlayaraq Avropaya getdiklərini irəli sürdüyü Rauf bəy, İstanbul millətvəkili Adnan bəy və köhnə İzmir valisi Rəhmi bəyin qiyabi olaraq mühakimə edilmələrini istədi. Bu istəyin ardından adı keçən şəxslərin sorğulanma prosesi başladı. Yaşlı adam olduğundan iqtidar hərisliyinə sahib olmadığını deyən Bəkir Sami bəyin ardından danışan Firudin Fikri bəy görüşlərinin bir məqsədi olmadığını və Əhməd Şükrü bəyin milət vəkili olmasına rəğmən həbs edilməsini müzakirə etdiklərini bildirdi. Besim bəy, Gümüşxana millətvəkili Zəki bəy və Canik millətvəkili Əhməd Nafiz bəyin sorğularında da özlərinin mövzu ilə əlaqələrinin olmadıöını bildirmələrinin ardından köhnə Mersin millətvəkili Səlahəddin bəyin sorğusuna keçildi. Müxalif partiya olmadan demokratiya olmayacağı fikrini müdafiə edən Mersin millətvəkili Səlahəddin bəy Qara Kamal bəy ilə qurduğu münasibətin sadəcə onun siyasi bacarığından faydalanmaq olduğunu bildirdi. Hüseyn Avni öz düşüncələrinə uyğun gəldiyi üçün Tərəqqipərvər Cümhuriyyət firqəsinə qatıldığını, İttihadçılarla sadəcə bilgi əldə etmək üçün görüşdüyünü və partiyanın qapadılmasını o dövrün şərtləri ilə normal qarşıladığını bildirdikdən sonra sui-qəsd haqqındaməlumatının olmadığını bildirdi. Hadisə ilə əlaqəsinin olduğunu etiraf edən Hafiz Mehmed Ziya Xurşuda rast gəldiyi gün Sabit bəy, Halis Turqut və Rauf bəyin də onlara kömək etdini bildirdi.