cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kimya ekologiyası
Ekologiyanın əsas tədqiqat obyekti orqanizm səviyyəsindən yüksək olan canlı sistemlərdir. Populyasiya, biosenoz, biosfer. Bu elm orqanizmlərin əmələ gətirdiyi birliklərin öz aralarındakı və ətraf mühitin cansız komponentləri ilə qarşılıqlı əlaqəsini öyrənir. Ekologiya sözünü ilk dəfə 1858-ci ildə Q.D. Toro işlətmiş, 1866-cı ildən sonra alman bioloqu E. Hekkel bu anlayışı geniş yaymış və inkişaf etdirmişdir. Hekkel orqanizmi təbii sığınacaq yerində, yəni öz "evində" öyrənməyi ekologiya hesab etmişdir. Daha sonralar uzun müddət ekologiya biologiya sözünün dar mənasında işlənmişdir. Yalnız gərgin mübahisəli inkişaf yolu keçdikdən sonra müasir ekologiya formalaşmışdır. Orqanizmlərin həyat tərzini və orqanizmdən yüksək canlı sistemləri öz aralarında və ətraf mühitin cansız komponentləri ilə qarşılıqlı əlaqədə öyrənən elm ekologiya adlanır.
Yaponiyada islam
1913–1939
1936–38-ci illərdə Yaponiyadan ilk dəfə həcc ziyarətləri baş tutub və Mancuriyadan olan çinli müsəlmanlar da iştirak ediblər, lakin İkinci dünya müharibəsinin başlaması ilə bu həcc ziyarətlərində fasilə baş verib və bu fasilə 1958-ci ilə kimi davam edib.
1938-ci ildə Yaponiyada İslam Sferası İnstitutu təşkilatı yaradılıb və təşkilatın "Islamic Sphere" adlı jurnalı nəşr olunmağa başlayıb. Hökumət dəstəkli "Dai-Nikon Kaikyo Kyokai" təşkilatı da "Islamic World" adlı jurnal təsis edib. Daha sonra Yaponiya Xarici İşlər Nazirliyi "Islamic Affairs" adlı periodik nəşr buraxmağa başlayıb. Bu təşkilatların bu fəaliyyətləri İkinci dünya müharibəsinin sonuna kimi davam edib.
İkinci dünya müharibəsi və sonrası
1945-ci ildə İkinci dünya müharibəsinin başa çatmasından sonra Sadiq İmaizumi, Abdul Munir Vatanabe, Ömər İokibe, Şəfiq Əhməd Yamada, Abdul Həmid Onişi kimi müsəlmanlar şimaldan, Ömər Mita, Osman Matsubayaşi, Süleyman Takeuçi, Hüseyn Nişikata, Əli Nişiyama kimi müsəlmanlar isə cənubdan Yaponiyaya qayıdıblar. Onların birgə fəaliyyəti nəticəsində 1952-ci ildə Yaponiya Müsəlman Cəmiyyəti qurulub və daha sonra bu təşkilat Yaponiya Müsəlman Assosiasiyası adını alıb. Təşkilatın ilk prezidenti Sadiq İmaizumi və ilk üzvlərinin sayı 65 idi. Baş qərargahı Tokionun Yoyoqi məhəlləsində yerləşən təşkilat 1968-ci ildə Yaponiya hökuməti tərəfindən rəsmi olaraq tanınmışdır. Bu, Yaponiyada tamamilə müsəlmanlardan ibarət olan ilk islam təşkilatı idi.
1950-ci illərdə Yaponiyaya Pakistandan çoxlu müsəlman təbliğatçıları gəlirdi ki, onların içərisində beynəlxalq "Əl-daava va ət-tabliğ" təşkilatının üzvləri üstünlük təşkil edirdilər.
60-cı illərdə Yaponiyaya Pakistan, Türkiyə, İndoneziya və ərəb ölkələrindən müsəlman tələbələrin axını baş verib. 1961-ci ildə ölkədə ilk müsəlman tələbə təşkilatı yaradılıb. Bir qədər sonra isə bu təşkilatla Yaponiya müsəlmanları təşkilatını əlaqələndirən şura yaradılıb. 1968-ci ildə isə Yamanaşi prefekturasının Enzan şəhərində ilk müsəlman qəbiristanlığı üçün 10 min m2 ərazi satın alınıb.
1970-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı kralı Feysəl ibn Əbdüləziz Yaponiyaya səfər edib və səfər zamanı müsəlmanlarının nümayəndələri ilə görüşüb. Kral Ömər Mita tərəfindən Quranın yenidən yapon dilinə tərcüməsi ilə bağlı bütün xərcləri öz üzərinə götürüb. Tərcümənin nəşrini maliyyələşdirmək üçün Səudiyyə Ərəbistanının Yaponiyadakı səfirliyi yanında xüsusi fond yaradılıb. 1973-cü ildə Feysəl ibn Əbdüləziz Yaponiyaya 6 müsəlman din xadimi göndərib və onların rəhbərliyi altında 1974-cü ildə Tokioda ilk tam əsaslı islam mərkəzi yaradılıb.
XX əsrin 80-ci illərinin əvvəllərində Səudiyyə Ərəbistanı kralı Xalid ibn Əbduləziz Tokioda 6 mərtəbəli islam mərkəzini inşa etdirib. Bu mərkəz bir çox professorların, jurnalistlərin, tələbələrin və sadə yaponların baş çəkdiyi yerə çevrilmişdir. Hal-hazırda bu mərkəz Tokioda müsəlmanların əsas toplandıqları yerlərdən biridir.
Quran
1938-ci ildə Quranın yapon dilinə ikinci tərcüməsi nəşr olunub. 878 səhifəlik tərcümənin böyük hissəsini aparan şəxs olan qeyri-müsəlman Qoro Takahaşi nəşrdən öncə — 1935-ci ildə ölmüşdür. Tərcümədə ona kömək edən şəxs Osakada doğulan müsəlman yapon Əhməd Ariqa idi. Ariqa gənc yaşında Hindistana gedərək müsəlman olub və Kobeyə köçərək Cənubi Asiyadakı müsəlman ölkələr ilə ticarət edirdi. Ölkə boyunca missionerliklə məşğul olmaq istəsə də, Yaponiya hökuməti onun bu istəyini rədd edib. Bu dövrdə həmçinin müxtəlif şəxslər Quranı qismən tərcümə edərək jurnallarda nəşr etdiriblər. Bunlardan biri Koci Okubonun işi olub.
Quranın altıncı tərcüməsi isə 1972-ci ildə müsəlmanlar tərəfindən nəşr olunub. Tərcüməni aparan şəxs isə tərcümənin üzərində 12 il işləmiş olan Hacı Ömər Mita idi. Mancuriyada 30 il işlədikdən sonra 1941-ci ildə Pekində müsəlman olan Mita 1945-ci ildə Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra 1958-ci ildə həcc ziyarətində olub və 1960-cı ildə Yaponiya Müsəlman Assosiasiyasının rəhbəri seçilib. 1960–65-ci illərdə Məkkədə yaşayarkən Quranı tərcümə etməyə başlayıb və qayıdandan sonra 6 nəfərdən ibarət tərcümə komitəsi yaradıb. Nəhayət, 1972-ci ildə tərcümənin 5000 nüsxəsi çapdan çıxıb. 758 səhifədən ibarət olan kitabın hər sağ tərəfində ərəbcə mətn, hər sol tərəfində isə onun yaponca olan tərcüməsi verilib.
Məscidlər
thumb|Tokio məscidi. 1980-ci illərə qədər Yaponiyada çox az sayda məscid mövcud olub, lakin son onilliklərdə Yaponiyada müsəlman miqrantların axınının artmasından sonra məscidlərin sayı artıb. 2018-ci ilin məlumatına əsasən Yaponiyanın 47 prefekturasının 36-sında 105 məscid var. Bu məscidlərin çoxu ibadət funksiyasından çox, sosiallaşma funksiyası daşıyır.
Yaponiyada ilk müsəlman ibadət yerinin 1905-ci ildə Rus-yapon müharibəsinin müsəlman olan müharibə əsirləri tərəfindən qurulduğu güman olunur. İlk rəsmi məscid isə 11 oktyabr 1935-ci ildə Kobe şəhərində açılan Kobe məscididir. Məscid Osaka və Kobe şəhərlərində yaşayan müsəlman tacirlər, eləcə də, Hindistan, Burma, Malayada yaşayan müsəlmanların ianələri hesabına tikilib. Açılış mərasimində 300 müsəlmanla yanaşı Kobe meri, misirli və britaniyalı konsullar və digər yapon rəsmilər iştirak ediblər.
Demoqrafiya
2018-ci ilin məlumatına əsasən Yaponiyada 200.000 müsəlman yaşayır. Onlardan 43 mini yapon müsəlmanlardır. Yaponiyada yaşayan müsəlmanlar 2 sinifə bölünür: orta sinif və işçi sinif. Orta sinif müsəlmanlara biznemenlər, həkimlər, müəllimlər, professorlar, mühəndislər və s. daxildir. Ümumi müsəlmanların 80%-ni təşkil edən işçi sinifə isə sənayedə işləyən fəhlələr aiddir və onların çox böyük hissəsi Hindistan, Pakistan, İran, Banqladeş, Şri-Lanka, Filippin, Tailand kimi ölkələrdən gələn miqrantlardır. İşçi sinifə daxil olan müsəlmanlar nisbətən yoxsul və aztəhsillidirlər, çoxu yapon qadınla evlənib daimi yaşayış hüququ əldə etməyə çalışırlar.
Yaponiyada müsəlman əhalinin çox böyük hissəsi paytaxt Tokio ərazisində cəmlənib. Müsəlman əhalinin cəmləşdikləri digər əsas şəhərlər Osaka, Yokohama, Kioto, Naqoya və Kobedir. Müsəlmanların çoxu sənaye bölgələrinin yerləşdiyi və yaxşı iş imkanlarının olduğu Mərkəzi Yaponiyada yaşayırlar. Müsəlmanların yaşadıqları digər yerlərə Hiroşima, Şizuoka, Senday, Hakodate, Sapporo və Tokuşimadır.
İşçi sinifə daxil olan müsəlman miqrantlar aztəhsilli və yoxsul olduqlarından islam dəyərlərinə çox diqqət verə bilmirlər və bu da islamın Yaponiyada imicinin azalmasına səbəb olur. İslama keçən yaponlar bu cür problemlə qarşılaşmasalar da, cəmiyyətin təzyiqinə qala bilirlər.
Problemlər
Yaponiya müsəlmanlarının qarşılaşdıqları əsas problemlər islam təhsilinin çatışmazlığı, halal qida məsələsi, qəbiristanlıqlardır.
Yaponiyada islam təhsilinin keyfiyyəti aşağıdır. Hökumət məktəbləri islamı ayrıca fənn kimi tədris etmir, sadəcə tarix fənnində islam haqqında biliklər təklif edir. Sadə islam təhsili Yaponiya Müsəlman Assosiasiyası, Yaponiya İslam Mərkəzi, Ərəb İslam İnstitutu və Tokuşima İslam Mərkəzində tədris olunur. Müsəlman uşaqlar üçün dini məktəblər yoxdur. Dini təhsil evdə fərdi şəkildə və ya şəxsi müəllim nəzarətində həyata keçirilir. İslamın ali səviyyədə tədrisi üçün institutlar da yoxdur. Bəzi universitetlər Orta Şərq ölkələrini əhatə edən fakültələri və ərəb dili ixtisasını təklif edir. Tokioda bir universitet şəriət qanunları ixtisasını tədris edir.
Ərəb dili Tokio və Osaka universitetlərində tədris olunur. Bunlardan əlavə, Tokioda 1982-ci ildə yaradılan institutda və Tokuşimadakı islam mərkəzində də ərəb dili keçilir, lakin mövcud olan təhsil müəssisələri Yaponiya müsəlmanlarının ehtiyaclarını qarşılamır.
Müsəlmanların cəmləşdikləri böyük şəhərlərdə müsəlman qəbiristanlıqları yox dərəcəsindədir. Hətta müsəlman əhalinin ən çox yaşadığı Tokioda belə qəbiristanlıq yoxdur. Ölkədəki yeganə müsəlman qəbiristanlığı Yamanaşi prefekturasının Enzan şəhərində yerləşir və Yaponiya Müsəlman Assosiasiyasının mülküdür. Nəşin bu yerə gətirilməsi belə bahalıya başa gəlir. Assosiasiyaya üzv olmayanlar isə bir qəbirin hazırlanması üçün 12 min ABŞ dolları ödəməlidirlər. Bu isə işçi sinifdən olan müsəlmanlar üçün çox bahalıdır. Bu problemi həll etmək üçün Yaponiya İslam Mərkəzi Müsəlman Qəbiristanlığı Fond Komitəsini yaradıb və Tokioda Pakistan Milli Bankında hesab açdırıb.
Təşkilatlar
Yaponiyada mövcud olan islam təşkilatlarının çoxu ölkənin paytaxtı və müsəlmanların ən çox yaşadığı Tokioda yerləşir. Tokioda yerləşən islam təşkilatları bunlardır:
Digər prefekturalarda yerləşən təşkilatlar:
Ondo ştatı
Ondo ştatı  — Nigeriyanın Cənub-qərbi geosiyasi zonasında ştat.
Pentacalia batallonensis
Pentacalia batallonensis Pentacalia batallonensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sirkulyar
Sirkulyar — qaydaların icrasına rəhbərlik etmək üçün aidiyyəti qurumlara göndərilən məktubdur. Sirkulyarlar bir tənzimləmə əsasında hazırlanır.
Gizliboyun tısbağalar
Gizliboyun tısbağalar (Cryptodira) — tısbağalar dəstəsinin ən böyük yarımdəstəsi.
Gizliboyun tısbağalara 6 fəsilə aiddir. Bura 148 növ daxildir ki, bu da bütün tısbağaların 2/3-si deməkdir.
Batareya (silah)
Batareya — bir neçə topdan, haubitsadan, raket, zenit və artilleriya qoşun növünə aid başqa qurğulardan ibarət ordu bölüyü. Batareyalar artelleriya divizionu təşkil edir.
Qu Xuesong
Qu Xuesong (21 iyun 1993) — Çinli oxatan. Qu Xuesong Çin Xalq Respublikasını 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi. Qu Xuesong həmdə 2015-ci ildə Kopenhagen şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında qarışıq komanda yarışlarında bürünc medal qazanıb.
Karyerası
Qu Xuesong birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində Qazaxıstanın nümayəndəsi Sultan Duzelbayev ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Qu Xuesong rəqibinə 4:6 hesabı ilə uduzdu.
Eucalyptus punctata
(Eucalyptus punctata) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Divizion
thumbnail
Divizion — artelleriya qoşun növünə aid, bir neçə batareyadan ibarət ordu hissəsi.
Edvard Hopper
Edvard Hopper — Amerikan realizmi üslubunda işləyən məşhur rəssam və qravür ustasıdır. Daha çox yağlı boya ilə işlənmiş rəsmləri ilə məşhur olmasına baxmayaraq Hopper həmçinin oyma sənətində gözəl qryavurçu və akvarelist idi. Onun ehtiyatla və dəqiqliklə hesablanaraq işlənmiş şəhər və kənd səhnələrində müasir amerikan həyatına rəssamın şəxsi baxışları öz əksini tapmışdır.
Xuan David Martinez
Xuan David Martinez (3 may 2001-ci ildə Limpioda anadan olub) — Kolumbiya Premyera A təmsilçilərindən olan Kortulua klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Kolumbiyalı futbolçudur.
Kortulua
Martinez Kortulua akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Martinez öz peşəkar karyerasında debütünü 2 aprel 2017-ci ildə Cunyor klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 58-ci dəqiqədə Rodolfo Reyesi əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Kortulua liqa görüşündə rəqibinə 1-2 hesabı ilə məğlub olmuşdur.
Klub
1 Libertadores Kuboku görüşləri daxildir. 2 Kolumbiya Superkuboku görüşləri daxildir.
İntizar
İntizar — Türkiyəli müğənni. Kürd əsilli Türkiyə vətəndaşıdır.
Sektor11
"Sektor11" və ya "Sector11" azad azarkeş qrupu — Azərbaycanda mütəşəkkil futbol azarkeş qrupu.
Yaranma tarixi
Yaranma tarixi 1 iyul 2010-cu ildən başlayan qrup "Facebook" sosial şəbəkəsində açılan səhifəsi ilə qısa müddətdə tanınmış və fəal azarkeşləri öz ətrafında toplamağı bacarmışdır. Futbol matçları zamanı oyunu Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionunun 11-ci sektorunundan izlədiklərinə görə  "Sector 11" adını qəbul etmişlər.
Fəaliyyəti
Bütün idman növlərində çıxış edən Azərbaycan komandalarını və idmançılarını dəstəkləyirlər. Azərbaycanda ilk dəfə olaraq stadionda xoreoqrafik pankartlar açmışlar.
Qrupun 400-ü fəal olmaqla min üzvü var ki, onlar Türkiyədən sifariş edilən xüsusi şərf, üzvlük biletləri və barabanlarla təmin ediliblər.
Artur Mkrtçyan
Artur Aslanoviç Mkrtçyan (, d.16 fevral 1959, Hadrut, DQMV, Azərbaycan SSR – ö.14 aprel 1992, Xankəndi, Azərbaycan) — Qarabağ müharibəsi zamanı Qarabağ ermənilərinin hərbi və siyasi liderlərindən biri.
Həyatı
Artur Mkrtçyan Dağlıq Qarabağın Hadrut qəsəbəsində 1959-cu ildə doğulub. 1981-ci ildə İrəvan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirib. 1982-ci ildə Moskvada Regionşunaslıq və Etnoqrafiya İnstitutunda aspirantura təhsilinə başlayıb. 1986-cı ildə İrəvana qayıdaraq orada Etnoqrafiya və Regionşunaslıq muzeyində işləyib. Daha sonra Qarabağa qayıdaraq Hadrut regionşünaslıq muzeyində işləyib. 1988-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək tarix elmləri namizədi olub. Dağlıq Qarabağ Ali Sovetinin ilk çağırışdan deputatı seçilib. Qarabağ müharibəsi dövründə Dağlıq Qarabağ Respublikası Ali sovetinin sədri olub.
1992-ci aprelin 14-də öz evində naməlum şəxslər tərəfindən güllələnərək öldürülüb. Rusiya mətbuatı və Ermənistanın Moskvadakı nümayəndəliyi ilkin olaraq Mkrtçanın Azərbaycan xüsusi xidmət orqanları tərəfindən öldürüldüyünü bildirsə də, rəsmi versiyaya əsasən Mkrtçyan silahla ehtiyatsız davranma nəticəsində ölüb. İndiyədək bu versiyaların heç biri sübuta yetirilməyib. Mkrtçyanın ölümündən sonra Rusiya, Fransa və ABŞ prezidentləri qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası rəhbərliyinə başsağlığı veriblər.
Üçlər ittifaqı
thumb|Alman ata avstriyalı uşağın əlindən tutub, italiyan uşaq isə xoruzu buraxmaq istəmir. (Berlin qəzeti Lustige Blätter)
Üçlər ittifaqı — Bismarkın təşəbbüsü ilə Almaniya, Avstriya-Macarıstan və İtaliyanın kollektiv müdafiə məqsədi ilə 1882-ci ildə yaratdıqları hərbi-siyasi blok. 1881-ci ildə İtaliya, Almaniya və Avstriya-Macarıstann arasında danışıqlar başlandı. 20 may 1882-ci ildə Almaniya, İtaliya və Avstriya-Macarıstan arasında ittifaq müqaviləsi imzalandı və Üçlər ittifaqı yarandı. Müqavilə ilk əvvəllər beş il müddətində imzalanmış və sonradan vaxtı uzadılaraq 1915-ci ilə qədər mövcud olmuşdur. Müqaviləyə əsasən tərəflərdən biri eyni vaxtda iki dövlətlə müharibə aparardısa digər tərəflər ona hərbi yardım göstərməli idi. Eyni zamanda tərəflərdən birinin İngiltərə və ya Rusiyaya qarşı müharibəsi zamanı digərləri bitərəf qalmalı idi. Bundan əlavə İtaliya bəyan etmişdi ki, onun bu təşəbbüsləri birbaşa olaraq Böyük Britaniyaya yönəldilməmişdir. İtaliya 1902-ci il noyabrın 1-də Fransa ilə bağladığı sazişə əsasən eyni zəmanəti Fransaya da vermişdi. Üçlər ittifaqı Rusiya və Fransaya qarşı yaradılmış olsa da bu müqavilənin imzalanması ittifaqı zəiflədən səbəblərdən oldu. Yenə xüsusi bir razılaşmada göstərilirdi ki, nə Avstriya-Macarıstan, nə də ki İtaliya Balkanlardakı statuskovu bir birindən xəbərsiz dəyişə bilməzdilər. Bu ittifaq 1879-cu ilin oktyabr ayının 7-də Alman imperiyası ilə Avstriya-Macarıstan arasında yaradılan ikili ittifaqın davamı hesab edilir. 1914-cü ildə Avstriya-Macarıstan artıq Britaniya, Rusiya, Fransa ittifaqına qarşı müharibə aparırdı. İtaliya da eyni zamanda bu müharibədə ittifaq dövlətlərini dəstəkləyəcəyini bildirdi. Lakin Üçlü ittifaq ilk əvvəllər müdafiə məqsədli yaradılan ittifaq olsa da Almaniya və Avstriya-Macarıstan hücuma keçdikdə İtaliya müharibəyə qoşulmaqdan imtina etdi. İtaliya daha sonra müharibəyə Antanta tərəfindən qoşuldu. 1915-ci ilin mayın 3-də İtaliya Üçlər ittifaqından çıxdı, mayın 23-də isə Avstriya-Macarıstana müharibə elan etdi.
Avstriya-Macarıstan
Osmanlı imperiyasının zəifləməsi və uğursuz islahatlar nəticəsində Balkanlarda slavyanların çıxışları artmış və bu vəziyyət həm Avstriya-Macarıstan, həm də Rusiya üçün bölgədə öz torpaqlarını genişlətmək imkanı yaratmışdı. Rusiya 1876-cı ildə Balkanların bölüşdürülməsini təklif etsə də, Andrasi bu təklifi rədd etdi. Buna səbəb olaraq isə Avstriya-Macarıstanın onsuz da yetəri qədər böyük bir dövlət olmasını və daha çox torpaqla baş edə bilməyəcini bildirdi. Beləliklə bütün imperiya, hələ də Osmanlının tabeliyində olan Bosniya-Herseqovina mərkəzli əyaləti üçün siyasi baxımdan qısa müddətli bir sakitlik dövrü başladı. Balkanlardakı bu vəziyyətdən istifadə edən Avstriya-Macarıstan 1878-ci ildə Bosniya-Hersoqovinanı işğal edir və sonradan 1908-ci il oktyabrın 5-də buranın maliyə nazirliyinin nəzarətinə verərək birbaşa Vyanaya tabeçiliyini elan edir. Bosniya-Herseqovinanın işğalı, Rusiyanın Bessarabiyaya doğru irəliləməsinə qarşı atılan bir addım idi. Ümumilikdə Avropadakı Rus və Fransız mənafelərinə qarşı mübarizə apara bilmək üçün Avstriya-Macarıstanla 1879-cu ilin oktyabrında Almaniya, 1882-ci ilin mayında isə İtaliya ilə ittifaqa girdi.
Astana (film, 1986)
Astana tammetrajlı televiziya tamaşası rejissor Bünyad Məmmədov tərəfindən 1986-cı ildə ekranlaşdırılmışdır. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film içkinin məngənəsinə düşmüş, evini, ailəsini, uşağını tərk edib tüfeyli həyat tərzini seçən Andrey Buslayın başına gələn hadisələrin ətrafında cərəyan edir. Əsas rolları Yaşar Nuri, Firəngiz Şərifova, Süleyman Ələsgərov, Bəsti Cəfərova və Abbas Qəhrəmanov ifa edirlər.
Məzmun
Atasına, anasına, keçmiş həyat yoldaşına Andreyin ölümü ilə bağlı xəbər çatdırılır. Beləliklə, Andrey dəhşətli bir sınaqdan keçməli olur. Öz "ölümü"nə kənardan baxaraq ibrət götürən Andrey aqibətinin çox acınacaqlı olacağını anlayır və hər şeyi düzəltmək ümidilə geriyə-kəndinə dönmək qərarına gəlir...
Filmdə alkoqolizm bəlası güclü dramatizmlə tərənnüm edilir.
Rollarda
Yaşar Nuri — Andrey Buslay Firəngiz Şərifova — ana Süleyman Ələsgərov — ata Bəsti Cəfərova — Alina Abbas Qəhrəmanov — Draqun Elxan Ağahüseynoğlu — Nikolay Svetlana Vahidova — Nina Rafiq Əzimov — Şarqayev Elxan Quliyev — Krasovski Məcnun Hacıbəyov — milisioner
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1986-cı ilin Azərbaycan filmləri 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Fransa monarxlarının siyahısı
thumb|Fransa krallarının Kapetinqdən Burbona qədər geneolojik ağacı (987-1848)
Aşağıdakı Fransa monarxlarının siyahısı frank kralları ilə başlayan və müxtəlif sülalələrin müasir təmsilçiləri ilə başa çatan, özlərini Fransa prezidenti elan edənə qədər davam edən siyahıdır.
<!--== Frank başçıları == {| style="font-size: 95%;" align="center" cellspacing="3" cellpadding="3"
Династия Капетингов
Карл IV не оставил наследников мужского пола, поэтому престол унаследовал его двоюродный брат Филипп, граф Валуа, основав таким образом новую королевскую династию. Его права оспаривались внуком Филиппа IV по женской линии, королём Англии Эдуардом III, что привело к началу Столетней войны
Династия Валуа (ветвь Дома Капетингов)
Короли Франции: Династию Валуа подразделяют на три линии: старшую линию — пресеклась со смертью Карла VIII, Орлеанскую линию — пресеклась со смертью Людовика XII (который был единственным её представителем на престоле) и Ангулемскую линию. Со смертью Генриха III, представителя Ангулемской линии, пресеклась вся династия Валуа. Перед смертью последний объявил своим наследником отдалённого своего родича, Генриха де Бурбона, представителя младшей ветви Капетингского дома, происходившего от шестого сына Людовика IX Святого.
Династия Бурбонов (младшая ветвь Дома Капетингов)
Династия Бурбонов продолжается и поныне, в лице Орлеанского дома, представители которого претендуют на трон Франции, и ныне правящего Испанского королевского дома, который происходит от внука Людовика XIV, Филиппа V, короля Испании.
Реставрация династии Бонапартов (Вторая империя)
Император французов:
Легитимистские претенденты. Главы дома Капетингов
После смерти бездетного Генриха V легитимсты, не признавшие права Орлеанской ветви Бурбонов, считали, что право на французский престол перешло к испанской ветви. Отказ внука Людовика XIV испанского короля Филиппа V согласно Утрехтскому мирному договору от прав на престол Франции легитимисты считали недействительным.
Ссылки
-->
Müqəddəs Mark kafedralı
Müqəddəs Mark kafedralı ( — San Marko bazilikası) — Qərbi Avropada bizans memarlığının nadir nümunəsi və Venesiya şəhərinin dini mərkəzlərindən biri. 1807-ci ilədək bu kafedral kilsə şəhərin ali rəhbərləri olmuş dojların kapellası kimi fəaliyyət göstərib. 1808-ci ildə I Napoleonun xahişi ilə Venesiya patriarxının iqamətgahı San Pyetro di Kastello kilsəsindən buraya köçürülür və bina nəhayət "kafedral" statusunu əldə etmiş olur. Bina Müqəddəs Mark meydanında, Dojlar sarayının yaxınlığında yerləşir.
Bizans üslubunda hazırlanan çoxsaylı mozaikalarla bəzədilmiş bu kafedral, səlib yürüşləri zamanı Konstantinopol şəhərindən qənimət kimi Venesiyaya gətirilmiş Həvari Markın nəşinin və çoxlu qiymətli incəsənət əşyalarının saxlandığı yerdir. 1987-ci ildə Müqəddəs Mark kafedralı Venesiyanın bir çox digər abidələri ilə birlikdə UNESCO-nun Ümumdünya irs obyektləri siyahısında daxil edilmişdir.
Özünün nəfis qızılı mozaik işləmələrinə görə və eləcə də zəngin Venesiya hakimlərinin simvolu kimi, bu bina XI əsrdən başlayaraq Qızıl kilsə adı ilə məşhur idi.
Müqəddəs Mark kafedralının tarixi
200px|thumbnail|right|Həvari Markın kafedralın əsas fasadındakı giriş portalı üzərində yerləşən heykəli
Birinci bazilika
Bazilika 31 yanvar 829-cu ildə İsgəndəriyyə şəhərindən Venesiyaya gətirilmiş müqəddəs həvari Markın qalıqlarının yerləşdirilməsi üçün inşa edilmişdir. Qurumuş cəsəd qalıqları venesiyalı tacirlər Buono və Rustiko tərəfindən gətirilmişdir; 828-ci ildə İsgəndəriyyə limanına yan alan tacirlər, müsəlmanlar tərəfindən məscidlərin inşası üçün yerli xristian abidələri dağıtmağa başladıqlarını öyrənirlər. Venesiya laqunasının şəhərlərində xristianlığın təbliği əsasən həvari Markın əfsanələri ilə əlaqələndirdiyindən, onlar müqəddəsin nəşinin müsəlmanlar tərəfindən murdarlanmadan xilas etməyi və təcili şəkildə doğma şəhərinə aparmağı qərara alırlar. Gəmiyə əmanəti sağ-salamat çatdırmaq üçün, tacirlər hiyləyə əl atırlar: həvarinin bədəni böyük səbətə qoyulur və üstü donuz cəmdəkləri ilə örtülür, donuz ətindən iyrənən sarasinlər hətta gömrük yoxlanışı zamanı belə ona toxunmağa cürət etmirlər. Əmanətin təhlükəsiz şəkildə saxlanılması üçün dənizçilər səbəti gəmi yelkənlərinin qatlarında gizlədirlər (nəşin köçürülməsi ilə bağlı baş vermiş bütün bu hadisələr daha sonralar kafedralın presbiterisi və mərkəzi fasadın lünetlərində mozaika şəklində təsvir olunmuşdur). Cəsəd qalıqları şəhərə gətirildikdən sonra, həvari Mark Venesiyanın səmavi hamisi rolunda müqəddəs həvari Feodoru əvəzləyir, şəhərin rəmzi isə bu həvarinin xüsusi nişanəsi sayılan "qanadlı şir" seçilir.
Tikintisi 829-cu ildə doj Custiniano Parteçipatsionun rəhbərliyi ilə başlanılan bazilika, 832-ci ildə onun qardaşı Covanni Parteçipatsio tərəfindən başa çatdırılmışdır. İlkin bazilika binasının günümüzə kimi gəlib çatmaması ilə əlaqədar, onun eksteryer görünüşü barədə mülahizələri yalnız kafedral kriptasının bərpası zamanı aparılmış arxeoloji qazıntılar nəticəsində aşkar edilmiş qədim hörgü divarı əsasında etmək olar. Hesab olunur ki, kilsə latın xaçı formasında (Ravennadakı Müqəddəs Vitale bazilikası tərzində) inşa edilmişdir və indiki kriptanın yerləşdiyi ərazini tuturdu. Onun mərkəzi hissəsi üzərində quraşdırılmış günbəz, Həvari Markın qalıqlarının dəfn olunduğu yer üzərində idi.
976-cı ildə doj Pyetro Kandianonun varisi doj Pyetro Orseolo tərəfindən kənar edilməsindən sonra baş vermiş saray çevrilişi zamanı güclü yanğın hadisəsi bazilikanı zədələmişdir. Dojlar sarayında başlayan yanğın, qısa vaxt içərisində kilsənin şimal-qərb hissəsinə keçərək ona ciddi xəsarət yetirmişdir. X əsrin sonunda bazilika yenidən bərpa olunur, lakin tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu binanın restavrasiyası idi, yenidənqurma işləri isə burada ümumiyyətlə aparılmamışdır.
Müasir bazilika
200px|thumbnail|right|Kafedralın cənub fasadında yerləşdirilmiş [[Françesko Mariya I della Roverenin heykəltaraş Covanni Bandini tərəfindən 1587-ci ildə işlənmiş heykəli.]] Müasir bazilikanın inşaatı 1063-cü ildə, doj Domeniko Kontarininin hakimiyyəti dövründə başlanılmışdır. 1071-ci ildə hələ natamam kafedralda Domeniko Selvo yeni doj vəzifəsinə ucaldılmışdır; məhz onun hakimiyyəti dövründə, yəni 1071–1084-cü illərdə bazilikada mozaik tərtibatın yaradılmasının birinci mərhələsinə start verilmişdir. Dini abidənin təqdisetmə mərasimi 1094-cü ildə, doj Vitale Falyer tərəfindən həyata keçirilmişdir; o, ölümündən sonra kilsənin qalereyasında, yəni müasir narteksin (Narteks — girişin qarşısında ucaldılan əlavə tikilidir) yerləşdiyi ərazidə dəfn olunmuşdur.
Xaçvari-günbəzli və beşbaşlı kilsənin tikilməsi üçün Konstantinopol şəhərində yerləşən Həvarilər kilsəsi nümunə götürülmüşdür. Son yüzilliklər ərzində kilsə bir neçə dəfə genişləndirilmiş və bəzədilmişdir: 1159-cu ildə binanın fasadının mərmərlə üzlənməsinə başlanmışdır, XII əsrdə mərkəzi qübbənin mozaikaları işlənmişdir, 1343–1354-cü illərdə vəftizxana və Müqəddəs İsidor kapellası inşa edilmişdir, XV əsrdə Maskoli kapellası və sakristiya (Riza adlanan və kilsə əşyalarının saxlandığı yer) (1486–1493) inşa edilib, 1504–1521-ci illərdə Dzen kapellası inşa edilib. XV əsrdə kilsənin xarici urbanizasiyası tamamlanmışdı ki, bunu da kilsənin Centile Bellininin "Müqəddəs xaç relikviyasının San Marko meydanından aparılması" əsərindəki təsviri sübut edir. Kilsənin baş qurucusu titulunu müxtəlif vaxtlarda Yakopo Sansovino və Baldassar Longena kimi görkəmli memarlar daşıyırdı.
Qədim əmanətlərin əksəriyyəti Müqəddəs Mark bazilikasına 1204-cü ildə IV Səlib yürüşü zamanı Konstantinopol şəhərinin qarəti nəticəsində gətirilmişdir. Onların içərisinə qərb fasadında quraşdırılmış kvadriqa, bizanslı ustalar tərəfindən hazırlanmış "qızıl altar" və Madonna Nikopeya ikonasını aid etmək olar. Qeyd etmək lazımdır ki, IV Xaç yürüşü müsəlmanlara qarşı deyil, katoliklərin düşmən və kafir gözü ilə baxdıqları pravoslav Bizans İmperiyasına və onun paytaxtı Konstantinopola qarşı yönəlmişdi. 1204-cü ildə səlibçilər bu şəhəri işğal edərək, Bizans İmperiyasının torpaqları üzərində Latın İmperiyasını yaratdılar.
Bazilika Venesiya respublikasının tarixində mühüm rol oynamışdır. Ənənəyə görə, gələcək dövlət başçısı hakimiyyətə keçməzdən öncə sakinlərin qarşısına xüsusi olaraq bu məqsəd üçün kilsənin sağ kafedrasında inşa edilmiş preqolada dayanaraq doj elan edilirdi. Bazilikanın 1807-ci ilə qədər yalnız saray kapellası kimi fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, burada daim böyük və çox mühüm rəsmi mərasimlər keçirilirdi (müharibədən öncə, o cümlədən dördüncü səlib yürüşü zamanı qoşunların xeyir-duası, düşmənlərdən işğal olunmuş qənimətlərin nümayişi və s.). Bazilikada həmçinin I Fridrix Barbarossanın Roma papası III Aleksandr ilə tövbə görüşü baş tutmuşdu. Onlar bu görüş nəticəsində 6 illik saziş imzalayırlar. Bu sazişın şərtləri 1183-cü ildə Konstans sülhü ilə təsbit olundu. Bu sülh İtaliya dövlətlərinin müstəqilliyinin Müqəddəs Roma imperiyası tərəfindən tanınması və möhkəmlənməsi demək idi. Bazilika tam şəkildə dojların yurisdiksiyasında idi və yerli yepiskopdan asılı olmayan, müstəqil priçtə malik idi (Priçt — hər hansı bir kilsədə xidmət edən şəxslərin ümumi tərkibidir). 1807-ci ildə Napoleonun əmri ilə San-Pyetro di Kastello kilsəsindən San Markoya Venesiya patriarxının kafedrası köçürülür (bu şərəfli titul Venesiya yepiskoplarına 1451-ci ildən məxsusdur) və bundan sonra bu bina şəhərin kafedralına çevrilir.
Kafedral hazırkı dövrdə də fəaliyyət göstərir. Adi ibadət mərasimləri müqəddəs İsidor kapellasında həyata keçirilir. Müqəddəs həvari Markın qalıqlarından başqa, kilsədə həmçinin həvari İakovun başı, məzlum İsidorun qalıqları və Nikopeya ikonası da saxlanılır; əziz tutulan bütün bu əmanətlər sayəsində, Müqəddəs Mark kafedralı xristianlığın əsas ziyarət mərkəzi hesab edilir.
Memarlıq üslubunun xüsusiyyətləri
Uzunsürən tikinti işləri, bazilikanın memarlıq üslubuna təsir göstərmişdir. Sərt roman fasadı ilə klassik yunan bazilikası kimi inşa edilmiş kafedral uzun illər ərzində aparılan çoxsaylı yenidənqurma işləri və müxtəlif memarlıq üslublarının qarışması nəticəsində öz müasir simasını əldə etmişdir. Bu da onunla izah olunur ki, müxtəlif vaxtlarda onun bəzədilməsində Venesiyaya gətirilmiş şərq mərməri, müxtəlif orderli sütunlar, yunan və roman barelyeflər, bizans və italyan heykəltaraşlıq nümunələri və qotik kapitellərdən istifadə olunmuşdur. Bütün bunlar dahi memarlar tərəfindən kafedralın harmonik arxitektonikasında birləşdirilmişdir.
Ümumi xüsusiyyətləri
Kafedral yunan xaçı formasında, Konstantinopol şəhərini bir zamanlar bəzəyən tipik bizans xaçvari-günbəzli müqəddəs Həvarilər kilsəsini xatırladır, lakin yenə də onun dəqiq təkrarı deyil. XII əsrin sonlarında əsas bazilika binasına geniş narteks, sonrakı əsrlərdə isə bir sıra digər otaqlar (bir neçə kapella, vəftizxana və sakristiya) əlavə edilmişdir. Apsida ilə tamamlanan altar hissəsi istisna olmaqla, xaçın qolların arkadalar vasitəsi ilə üç nefə bölünüb, xorlar isə (yan neflərin ikinci mərtəbəsi) ümumiyyətlə mövcud deyil. Bazilikanın ölçüləri 76,5 × 62,5 metrəyə bərabərdir (bazilikanın uzunluğu altar hissəsi ilə birlikdə göstərilibdir). Binanın hündürlüyü (mərkəzi qübbəyə əsasən) 43 metrdir.
Şərq üslubunda yaradılmış altar hissəsi (presviteri), mərkəzi nefdən 1394-cü ildə ustalar Pyetro Paolo və Yakobello Delle Masenyenin birgə əməyi sayəsində yaradılmış qotik ikonostasla ayrılmışdır. Altar çəpəri rəngli mərmərdən hazırlanıb və böyük xaçla taclanıb, onun ətraflarında isə, on dörd heykəl quraşdırılıb (On iki həvari, Məryəm və müqəddəs Mark). Altar hissəsində kivoriy quraşdırılıb (V əsr), onun altında müqəddəs Markın quru cəsədlərinin saxlanıldığı böyük altar yerləşir (müqəddəsin qalıqları kriptadan kafedral binasına 1835-ci ildə köçürülmüşdür). O, yaşıl şərq mərmərinin bütöv bir parçasından yonulub və əhəng kirəcindən hazırlanmış dörd sütunla dəstəklənir (XIII əsr). Sütunların hər birində doqquz cərgədə Müqəddəs Məryəm və İsanın tarixçəsi barədə bəhs edən relyeflər yerləşir; burada təkcə kanonik deyil, həmçinin apokrifik tarix öz əksini tapmışdır.
Bazilikanın bəzəkli mərmər döşəməsi XII əsrdə yaradılmışdır və kafedralın daxili və xarici mərmər tərtibatı ilə həmahəngdir. O, polixrom mərmər piltələrdən və üzərində mozaik təsvirlər olan müxtəlif formalı və ölçülü kiçik mərmər hissəciklərinin və əlavələrin köməyi ilə yaradılmışdır. Döşəmə mozaikaları içərisində həm həndəsi ornamentləri (dairələr, kvadratlar, səkkizkünclər), həm də heyvan təsvirləri və nəbati ornamentlərini görmək olar. Ornamentlərin bir hissəsi 1425-ci ildə Florensiyalı rəssam Paolo Uççello tərəfindən yaradılmışdır.
Kafedralın təxminən 100 metr hündürlüyündə ayrıca dayanan və kampanila adlanan zəng qülləsi var. O, 1514-cü ildə inşa edilmişdir və kilsə funksiyalarında başqa, həmçinin Venesiya laqunasına daxil olan gəmilər üçün mayak kimi də xidmət göstərirdi. Zəng qülləsi 1902-ci ildə tamamilə dağılır, ancaq 1912-ci ildə o, əvvəlki kimi bərpa edilmişdir.
Fasadlar
Başlanğıcda kafedralın xarici görünüşü roman üslubunun sərt kanonlarına uyğun gəlirdi. Kafedral fasadının daha möhtəşəm və mürəkkəb mərmər üzlük işləmələri isə XIII əsrdə yaradılmışdır. Binanın daha dəbdəbəli müxəlləfat ideyası dördüncü səlib yürüşündən sonra yaranmışdır; məhz həmin dövrdə Konstantinopol saray və məbədlərinin sütunları və kapitelləri Venesiyaya aparılmışdır.
Əsas (Qərb) fasadı
Mərmər piltələrlə üzlənmiş məbəd korinf orderi kapitelləri olan sütunlarla bəzədilib. Bazilika iki yaruslu sütunları olan portal kimi həll edilmiş beş girişə malikdir, mərkəzi portalın arxivoltları isə incəsənət və sənətkarlığı əks etdirən alleqorik kompozisiyalarla bəzədilmişdir. Portalların tağları və onların üzərində yerləşən lunetlər mozaikayla bəzədilmişdir. Həmin lunetlər XIV–XV əsrlərdə Toskanalı ustalar tərəfindən hazırlanmış qotik taclarla bəzədilmişdir. Nəbati ornamentlərlə bəzədilmiş taclı tağların arasında müqəddəslərin fiqurları və kiçik qüllələr quraşdırılıb. Fasadın qıraqdakı qüllələrində Bakirə Məryəmin Müjdələnməsi səhnəsi təsvir olunmuşdur (Cəbrayıl mələyi fasadın sol küncündə, Məryəm isə sağ küncündə). Onların arasındakı dörd kiçik bürclərdə yevangelistlərin və onların rəmzlərinin fiqurları quraşdırılıb. Fasadı bəzəyən mövcud mozaikaların əksəriyyəti XVII–XVIII əsrlərdə yaradılmasına baxmayaraq, binanın ümumi mozaik və memarlıq tərtibatı XV əsrdə yaradılmışdır (bunu rəssam Centile Bellini tərəfindən hazırlanmış San Marko meydanında Müqəddəs Xaç relikviyasının təntənəli nümayişi adlı rəsm əsəri təsdiq edir). Bütün "yeni" mozaikalar San Marko Ali prokuratorlarının sərəncamlarına uyğun olaraq qədim ikonoqrafiya ənənələrinə uyğun şəkildə təkrar edilirdi; zamanla tökülən və ya dağılan mozaikaların yerində onlar qədim nümunələrə uyğun şəkildə yenilərini yaratmağı və aşağıdan izahedici yazının əlavə olunmasını tələb edirdilər.
Kafedralın bütün bürünc qapıları (mərkəzi giriş qapısı istisna olmaqla) XII–XIV əsrlərdə yaradılmışdır. Onların müəllifi, Venesiyalı zərgər Bertuçço qapıların birində, onların üzərində işləyən zaman mərkəzi portalın qapı nümunəsinə əsaslandığını bildirən yazılı kitabə yerləşdirmişdi. Mərkəzi portalın qapıları VI əsrə aid edilir; bir çox fasad elementləri ki, onlar da Venesiyaya qarət edilmiş Konstantinopol şəhərindən gətirilmişdir. Qapı tayları tovuz quyruğu formasında yerləşən və 34 cərgəli tağcıqlarla bəzədilmiş köndələn bürünc plastinlərdən hazırlanmışdır.
Giriş portalının tağları arasında, yəni yuxarıda yerləşən lodciyanın altında baş portala münasibətdə simmetrik yerləşən qoşa barelyefli bizans plitələri quraşdırılıb. Barelyef silsiləsi iki müqəddəs döyüşçünün — Salonikli Demetri və Müzəffər Georginin təsvirləri ilə başlayır. Onların ardınca Müjdə səhnəsində Bakirə Məryəm və Cəbrayılın təsvirləri gəlir. Bu silsiləni Heraklın iki təsviri qapayır: Erimanf çöldonuzunun ram edilməsi (Feodosi dövrünə aid bizans mənşəli lövhə) və Lerney hidrasının qətli (XIII əsrdə Venesiyalı ustalar tərəfindən hazırlanmış lövhə).
270px|thumbnail|right|Kafedralın şimal girişindəki [[Milad portalı.]]
Cənub fasadı
Pyatsetta və Dojlar sarayına açılır. Fasad mərmərlə üzlənmiş, müqəddəslərin mozaikalrı və heykəlləri ilə bəzədilmişdir. Müqəddəs Xristofor obrazı burada daha məşhurdur; o heykəllər şəklində şimal fasadında və mozaika şəklində narteksdə təkrarlanır. Xristofor təsvirinin dənizə baxan və suda əks olunan cənub fasadında yerləşdirilməsi, qədim inancla izah olunur – suda həmin müqəddəsi görən insana həmin gün heç bir pislik toxunmayacaq. Xristofor təsvirinin aşağısında dəniz tərəfdən kafedrala yeganə giriş yerləşir. O, peyğəmbərləri təsvir edən relyeflər və yarımdairəvi timpanla bəzədilmişdir (XIII əsr).
Cənub fasadını bir zamanlar Konstantinopoldan qaçırılmış çoxsaylı bəzək elementləri bəzəyir. Porfir adlanan effuziv (vulkanik) süxurlarından hazırlanmış dörd tetrarx heykəli ziyarətçilərdə daha çox maraq oyadır. Tetrarxlar kafedral xəzinəsinin tinində quraşdırılıb, onun yaxınlığında isə akritan pilyastrları yerləşir.
Şimal fasadı
Müxtəlif mənşəli mərmər inkrustasiyalarla bəzədilibdir. Fasadın kafedral narteksinə aparan yeganə girişi vardır. O, portal formasında yerinə yetirilmiş və XIII əsrdə bizans qaydalarına uyğun olaraq Venesiyalı ustalar tərəfindən yaradılmış İsanın doğulması adlı qabarıq təsvirləri ilə bəzədilmişdir. Portalın dekorunda bitki ornamentləri istifadə olunduğundan, giriş hissəsi Porta dei Fyori (Güllər darvazası) adlandırılmışdır. <div class="floatright" style="background-color:#EEEEEE;border:1px; font-size:90%; solid #C8C8C8;padding:1em;text-align:center"> 158px 138px Porfirdən hazırlanmış 4 tetrarx heykəli (solda) və kafedralın Kampanila adlanan zəng qülləsi (sağda)
300px Müqəddəs Mark kvadriqası
Müqəddəs Mark kvadriqası
İkinci dünya müharibəsi zamanı kvadriqa Dolo şəhərində gizlədilmişdir. Kafedralın 1970-ci illərdə aparılan bərpası zamanı, kafedral lodciyasında yerləşən kvadriqanın surətlə əvəz edilməsinə dair qərar qəbul edilmişdir. 1982-ci ildə heykəlin əsli kaferalın yuxarı narteks odalarında yerləşən bazilika muzeyinə yerləşdirilmişdir.
Kampanila
Müqəddəs Mark kafedralının kampanilası — San Marko meydanında ayrıca yerləşən və hündürlüyü 98,6 metr olan zəng qülləsidir. İlk öncə, yəni IX əsrdə bu ərazidə gözətçi qülləsi inşa edilmişdir. Bundan başqa o, həmçinin laqunaya daxil olan gəmilər üçün mayak kimi də fəaliyyət göstərirdi. Zəng qülləsi özünün hazırkı görünüşünü 1514-cü ildə əldə etmişdir. Bənzərsiz görünüşünə görə, o, Adriatik dənizinin sahillərinə səpələnmiş Venesiya Respublikasının torpaqlarında, o cümlədən Dalmasiyada inşa edilən kampanilalar üçün bir nümunə seçilmişdir. Zəng qülləsini yelqovan ilə tamamlanan piramidaşəkilli şpil bəzəyir, XVI əsrin əvvəllərində onun üzərinə qızıl suyuna çəkilmiş mələk fiqurunu quraşdırırlar. XVII əsrin sonlarında rus səyyahı P. A. Tolstoy abidəni ilk dəfə görərkən, onu bu cür təsvir etmişdi:
Bundan başqa, Tolstoyun dediyinə görə, şəhər sakinləri karnaval zamanı yuxarı meydançadan bir ucu Müqəddəs Mark meydançasının kənarına bağlanan kanat xətti çəkirdilər, həmin kanat üzərində incə şəkildə taxtadan düzəldilmiş şir geyimində bir insan yuxarıdan aşağıya irəliləyər və əsl şiri xatırladardı.
1902-ci il iyulun 14-də Venesiya sakinləri faciə ilə üzləşirlər: zəng qülləsi qəflətən dağılır. Qüllənin dağılmasına çoxsaylı zəlzələlər, ildırım zərbələri və tikilinin ümumi aşınması səbəb olmuşdur. Aşarkən, zəng qülləsi həmçinin lodcettanı və Dojlar sarayının yaxın küncünü dağıtmışdır. Qüllə dağılarkən heç bir insan xəsarət almır, ancaq lodcetta nəzarətçisinin pişiyi itkin düşür. Şəhər hakimiyyəti "harada idi və necə idi" şüarı altında, qülləni bərpa etməyə qərar verirlər; çox qısa zaman içərisində, onlar bərpa işlərinə start verirlər və xarici görünüşü eynilə təkrarlayaraq konstruksiyanı gücləndiririlər. Bərpa edilən zəng qülləsi Müqəddəs Mark günü, yəni 25 aprel 1912-ci ildə ictimaiyyət üçün yenidən açılmışdır.
Günbəzlər
300px|thumbnail|right|Müqəddəs Mark kampanilasından kafedralın gümbəzlərinin görünüşü. Yunan xaçı formasında inşa edilmiş kafedralın beş günbəzi vardır: onlardan dördü xaç qollarının üzərində, biri isə xaç qollarının kəsişdiyi mərkəzi yerdə yerləşirlər. Günbəzlər doj Sebastiano Dzianinin hakimiyyəti dövründə, yəni XIII əsr boyunca yaradılmışdır. Onların memarlığına səlib yürüşləri iştirakçılarına və Venesiya tacirlərinə tanış olan şərq kilsələri və məscidlər təsir göstərmişdir.
Günbəzlər kərpicdən hörülüb və perimetr boyunca onları bəzəyən pəncərələr alçaq barabanlar üzərində quraşdırılıb; bayırdan günbəzləri qurğuşun plastinləri ilə üzlənmiş taxta karkas örtüyü bəzəyir. Kafedralın hər bir günbəzini makovkalar (soğanvari qübbəciklər) tamamlayır; makovkaların ən yüksək nöqtəsində isə dünyanın hər dörd istiqamətinə yönəlmiş böyük xaç və qızılı kürələr quraşdırılıbdır. Mərkəzi günbəzin diametri 13 metrdir və bazilika döşəməsi üzərindən 28,15 metrəyə ucalır.
Kripta
Kripta otağı presbiterinin, eləcə də həvari Pyotr və müqəddəs Klimentə həsr olunmuş künc kapellaların altında yerləşir. Kriptada birinci bazilikaya aid edilən memarlıq elementlərinin bir hissəsi qorunub saxlanılır. Onlar XX əsrin ikinci yarısında aparılan bərpa işləri zamanı aşkar edilmişdilər. Bundan başqa, kriptanın mərkəzində bizans üslublu zərif və ajur mərmər lövhəciklərlə bəzədilmiş kapella yerləşir. Onun altında 1835-ci ilədək müqəddəs həvari Markanın cəsəd qalıqları saxlanılırdı — onlar kapelladan çıxarılaraq, kafedralın əsas altarına köçürülmüşdür.
Kafedralın daxili tərtibatı
Kafedralın günbəzləri və divarlarının yuxarı səviyyəsi ümumi sahəsi təxminən 4000 kv m. olan mozaik kətan lövhələri ilə örtülübdür. Kafedralın mozaik tərtibatının yaradılması 1071-ci ildə başlanılmış (apsida mozaikaları) və iki yüz ildən çox müddət ərzində davam etmişdir (narteksin mozaika işləri 1280-ci ildə sona çatmışdır). Müqəddəs Mark kafedralının mozaik silsilələri məhz bu incəsənət növünün ən əhəmiyyətli nümunələrindən biri sayılır.
Erkən mozaikalar yalnız ikonopis ənənələrinə və qaydalarına riayət edən imzasız ustalar tərəfindən yaradılmışdır. XI əsrdə kafedral mozaikalarının yaradılması üçün təcrübəli bizans ustaları Venesiyaya dəvət olunurdu, sonralar isə italyan mozaikaçıları bu işləri yerinə yetirməyə başladılar. Sonrakı əsrlərdə mozaikaların yenidən qurulması və təzələnməsi zamanı, kartonların köməyi ilə divarlara yerləşdirilən yeni kompozisiyalar Yakopo Bellini, Paolo Uççello, Mantenya, Titsian və Tintoretto kimi dahilər tərəfindən yaradılırdı. Murano adasında hazırlanan şüşələr, daha sonra mozaikaların hazırlanmasında istifadə olunurdu. Müxtəlif rəngli şüşə kütləsi əvvəlcədən qızıl folqa fonuna yerləşdirilirdi; məhz bu səbəbdən də kafedral hətta ən az işıqladırıldığı dönəmdə belə, mozaikaların köməyi ilə parıldayırdı.
Mozaikalarda Əhdi-Cədid və Əhdi-Ətiq tarixindən olan süjetlər, eləcə də həvari Mark, Bakirə Məryəm, Vəftizçi İohann və Xiosslu İsidorun rəvayələrindən bəhs edən səhnələr təsvir edilmişdir. İngilis incəsənət nəzəriyyəçisi Con Raskin yazırdı: ''Dünyanın heç bir şəhərinin bu qədər şöhrətləndirilən Bibliyası yoxdur. Məbəd-kitab uzaqdan Betlehəm ulduzu kimi parlayırdı…''.
Narteks mozaikaları
Narteks XII–XIII əsrlərdə kafedralın yanına tikilmiş və Venesiyanın məşhur mozaikaçı-ustaları tərəfindən yaradılmış mozaikalarla bəzədilmişdir. Mozaik silsilə Əhdi-Ətiq süjetlərinə həsr olunub və onların vasitəsilə bəşəriyyətin xilası istiqamətində İsa Məsihin gəlişi əhəmiyyətini göstərmək məqsədi daşıyır. Mozaikaların yaradılması zamanı, Venesiyada saxlanılan və sonralar Kotton Genezisi (VI əsr) adı ilə məşhurlaşan erkən bizans Varlıq əlyazmasının miniatürləri nümunə qismində istifadə olmuşdur. Mozaikayla kiçik günbəzlər, qübbələr və nartekslərin lunetləri örtülmüşdür; onların məzmunu aşağıdakı qruplara bölünür:
Dünyanın yaradılışı qübbəsi
Qübbə kompozisiyanın mərkəzi ətrafında yerləşən və qızıl pulcuqlardan ibarət olan üç dairəvi zolağa bölünüb. 26 səhnədən ibarət olan kompozisiya Varlıq kitabının birinci fəslinə həsr olunub, onları latın dilində olan kiçik mətnlər müşayiət edir: ''Başlanğıcda Tanrı göyü və yeri yaratdı. Yer boş idi, yer üzünün şəkilləri yox idi; hər tərəf qaranlığa bürülmüşdür. Tanrı Ruhu suların üzərində hərəkət edirdi. O, "İşıq olsun" deyə buyurdu və işıq oldu. Tanrı işığın yaxşı olduğunu gördü və onu qaranlıqdan ayırdı. İşığa "gündüz", qaranlığa "gecə" adını verdi. Axşam oldu, səhər oldu və ilk gün yarandı… '' (Varlıq kitabı 1:1–2).
Altı yaradılış gününün hər birinə ayrıca səhnə həsr olunub, Yaradanın fiquru burada şərq ikonoqrafiyasının ənənələrinə uyğun olaraq əlində hündür xaç, başı üzərində isə xaçvari haləsi olan gənc Məsih obrazında təsvir olunubdur. Bütün mozaika səhnələrində Tanrının fiqurunu mələk müşayiət edir; o, dünyanın yaradılışının hər gününü simvolizə edir. Yeddinci gün xeyir-duası səhnəsi olduqca maraqlıdır; səma dəstəsinin əhatəsində olan Tanrı taxtda oturaraq, şənbə gününü simvolizə edən mələyə xeyir-dua verir. Qübbənin növbəti səhnəsi Adəm və Həvvanın yaranması tarixinə, eləcə də günaha düşmə və cənnətdən qovulma səhnələrinə ithaf olunubdur. Cənnətdən qovulma səhnəsində, arxa plandakı cənnət kollarının arasında "qarşıdakı qurtuluş" rəmzi sayılan böyük xaç təsvir olunub.
Qapıların lunetləri
Kafedrala aparan lunetlərdə və qapı tağlarının səthində yerləşən mozaika silsiləsi uşaqların ulu babalardan doğumu, Habilin qardaşı Qabil tərəfindən öldürülməsi, böyük daşqın zamanı bəşəriyyətin məhv olması və Nuh Peyğəmbərinin xilas olması haqqında bəhs edir. Onun ardınca isə, Orta əsr şəhərinin fonunda və dişli qala divarlarının əhatəsində Babil qülləsinin inşası səhnəsi təsvir olunub. Kompozisiyanın mərkəzində yerləşdirilmiş bənna fiqurları başçının göstərişlərinə əməl edirlər. Onun yanında dillərin qarışması haqqında bəhs edən bibley əfsanəsi təsvir edilibdir; yarımçıq qüllənin qarşısında dayanan Tanrı, insanları dünyanın dürd bir yanına göndərir. Bənnalar mozaikasını İbrahim peyğəmbərin həyatını göstərən kiçik səhnə izləyir; Tanrı ilə söhbətindən bəhs edən bu süjetdə, Tanrının yalnız səmanın kənarından görünən əlləri təsvir olunubdur.
Yusif qübbələri
Kafedralın şimal hissəsindəki üç kiçik günbəzin narteksində yerləşən mozaikalar Gözəl İosifin həyat tarixçisinə həsr olunub. Burada əsasən bibley tarixi təsvir olunmuşdur (29 səhnə), onları latın dilində ixtisar formasında yazılmış müvafiq Əhdi-Ətiq sitatları müşayiət edir. Bir sıra səhnələrdə Misir tikililəri (evlər, taxıl anbarları) piramidalar şəklində təsvir olunmuşdur. Günbəzlərin yelkənlərində Əhli Ətiq peyğəmbərlərinin təsvirləri yerləşir; onlar İsa Məsihin gəlişi haqqında qabaqcadan xəbər verən bükülüləri əllərində saxlayırlar.
Musa qübbəsi
Səkkiz baza səhnəsindən ibarət olan mozaika kompozisiyaları Musa peyğəmbərin Nil çayının sularında xilas olunmasından başlayaraq, yəhudilərin Misirdən köçməsinə kimi davam edən həyatından bəhs edir. Digər mozaikalardan fərqli olaraq, səhnələr burada qızıl fon ilə bölünməyib, bunun əvəzinə onlar bir-birinin ardınca gələn və stilizə olunmuş mənzərə və memarlıq peyzajlarının çərçivələrində yerləşirlər.
Giriş portalı
Portalın ətrafındakı dörd taxçada yevangelistlərin mozaik təsvirləri yerləşdirilib. Onların yaranması XI əsrin sonuna, yəni narteksin inşaatından öncəki dövrə aid edilir — həmin zamanlar portal meydan tərəfdən kafedrala giriş kimi xidmət göstərirdi. Mozaikaların aşağısında yevangelistlərin hər birinə ünvanlanmış həmqafiyə yunan yazıları yerləşir, məsələn: Məkrli qəlblərin zərbələrini dəf et, ey müqəddəs Matvey və ya Hansı əbədiyyatda qaldın müqəddəs İohann, bizləri də oraya apar. Portalın üzərində yerləşən böyük yarımdairəvi taxçada Tisiana aid edilən qrafik əsərin əsasında 1545-ci ildə Dzukkato qardaşları tərəfindən yaradılmış həvari Markın möhtəşəm mozaik təsvirləri yerləşdirilib. Mozaikaların yanında, müqəddəsə ünvanlanmış dua yerləşdirilib: O Mark, öz tərəfgirliyinlə və Tanrıdan sənə verilən mərhəmətinlə günah etmiş, lakin əlləri qoynunda səndən yardım istəyənləri bağışla, qoy onlar xilas olunsunlar.