cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
525-ci qəzet
Tarixi
250px|thumb|left|"525-ci qəzet"in ilk sayının 1-ci səhifəsi "525-ci qəzet"in ilk sayı 1992-ci il noyabrın 17-də — Milli Dirçəliş Günü nəşr olunub. Nəşrə həftəlik qəzet kimi başlayan "525-ci qəzet" 1996-cı ildən həftədə iki dəfə, 1999-cu ildən gündəlik mətbu orqan kimi fəaliyyət göstərir. Qəzet həftədə 5 dəfə — çərşənbə axşamı, cümə axşamı və cümə günləri A3 formatında 16, çərşənbə və şənbə günləri isə A3 formatında 24 səhifə işıq üzü görür. Qəzetin səhifələrində əsasən ölkədə və dünyada baş verən ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi, elmi-mədəni hadisələrlə bağlı xəbərlər, idman, ədəbi-bədii mövzularda yazılar, şərh və analitik materiallar, müxtəlif ədəbi nəsilləri təmsil edən Azərbaycan şair və yazıçılarının, ədəbiyyat və elm adamlarının əsərlərindən nümunələr dərc olunur. Azərbaycan ziyalıları, ictimai-siyasi, elm, mədəniyyət və incəsənət xadimləri, o cümlədən, Xalq yazıçıları — Anar, Elçin, Kamal Abdulla, Afaq Məsud, Elmira Axundova, Xalq şairləri — Fikrət Qoca, Nəriman Həsənzadə, Ramiz Rövşən, Musa Yaqub, Sabir Rüstəmxanlı, tanınmış şair və yazıçılar — Vaqif Bayatlı Odər, Vaqif Bəhmənli, Seyran Səxavət, Aqil Abbas, Əli Əmirli, akademiklər — İsa Həbibbəyli, Rafael Hüseynov, Nizami Cəfərov, Teymur Kərimli, Muxtar İmanov, AMEA-nın müxbir üzvləri — Misir Mərdanov, Könül Bünyadzadə, Tehran Əlişanoğlu, elmlər doktorları — Vilayət Quliyev, Solmaz Rüstəmova-Tohidi, Aida Qasımova, Cahangir Məmmədli, Qəzənfər Paşayev, Nəsir Əhmədli, Qulu Məhərrəmli müntəzəm olaraq qəzetin səhifələrində öz yazıları, bədii əsərləri və məqalələri ilə çıxış edirlər. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünün tədqiqatçısı, alim, mərhum professor Şirməmməd Hüseynov təxminən 20 il ərzində Azərbaycan tarixi üçün əhəmiyətə malik araşdırma yazılarını müntəzəm olaraq məhz "525-ci qəzet"də dərc etdirirdi. Müxtəlif illərdə onun təşəbbüsü ilə qəzetin səhifələrində Azərbaycan mətbuatının klassik nümunələrindən — "İrşad", "Həyat", "Azərbaycan" qəzetlərindən seçmələr də yer alırdı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi ərəfəsində "Azərbaycan" qəzetinin Cümhuriyyətin yaranmasının bir illiyinə həsr olunmuş sayı da bu nümunələrdən biri kimi "525-ci qəzet"in içərisində ayrıca qəzet kimi çap edilmişdi.
Kollektivi
180 px|right|thumb|"525-ci qəzet"in baş redaktoru [[Rəşad Məcid]] Yarandığı gündən yaradıcı, istedadlı gənclər üçün meydan olacağını vəd edən "525-ci qəzet" fəaliyyət göstərdiyi dövr ərzində bu vədinə sadiq qalaraq həmişə istedadlı qələm adamlarının yetişmələri, ilk qələm təcrübələrini qəzet səhifələrində dərc etdirmələri üçün maksimum imkan yaratmağa çalışıb. Təsadüfi deyil ki, bu illər ərzində "525-ci qəzet"də təcrübə qazanan onlarla gənc artıq peşəkar jurnalist kimi Azərbaycanda və xaricdə fəaliyyət göstərən ən müxtəlif media orqanlarında — qəzet, televiziya və informasiya agentliklərində rəhbər vəzifələrdə çalışırlar. Onların arasında bu gün tanınmış, müxtəlif dövlət mükafatları ilə təltif olunmuş, fəxri adlara layiq görülmüş neçə-neçə jurnalist də var. Hətta həmin gənclərin bir neçə nəfəri bu gün ayrı-ayrı hökumət və dövlət strukturlarında məsul vəzifələrdə fəaliyyət göstərirlər.
Yubiley tədbirləri
2017-ci ilin noyabr ayında — "525-ci qəzet"in 25 illik yubileyi münasibətilə Bakı Dövlət Universiteti Jurnalistika fakültəsinin kafedra müdiri, professor Cahangir Məmmədlinin müəllifi olduğu ""525" — Zamanın sınağında" adlı irihəcmli kitab nəşr edilib. Kitabda "525-ci qəzet"in 25 illik fəaliyyəti geniş və hərtərəfli təhlil olunub, tanınmış media nümayəndələrinin, elm, ədəbiyyat, mədəniyyət xadimlərinin qəzetlə bağlı fikir və düşüncələri yer alıb.
Həmin il qəzetin 25 illik yubileyi münasibəti ilə Bakı Dövlət Universitetində və AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda yubiley tədbirləri keçirilib. Azərbaycanın nüfuzlu pedaqoqları və elm adamları çıxışlar edərək qəzetin 25 illik fəaliyyəti ilə bağlı öz fikirlərini bildiriblər.
Akademik İsa Həbibbəyli qəzetin 25 illik yubileyi ərəfəsində qələmə aldığı ""525-ci qəzet" məktəbi" adlı yazısında qeyd edir:
Heydər Əliyev (dəqiqləşdirmə)
Heydər Əliyev:
Haqverdilər
Haqverdilər — Azərbaycan Respublikasının Neftçala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Trapesiya
right|300pxTrapesiya- yalnız 2 tərəfi paralel olan dördbucaqlı Trapesiyanın orta xəttinin uzunluğu. Trapesiyanın sahəsi Bərabəryanlı trapesiyada oturacağa endirilmiş hündürlük ilə yan tərəf arasında qalan parçanın uzunluğu
Bulbophyllum phaeoglossum
(Bulbophyllum phaeoglossum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qara xardal
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əhəmiyyəti
Qara xardalın toxumları müxtəlif xuruşların (ədviyyatların) hazırlanmasında istifadə edilir. Xardal tozu (paraşoku) hazırlanmasında daha yaxşı hesab olunur. Toxumla- rından yalnız yemək (ərzaq) xardalı hazırlanmır. Ondan həm də tibdə işlənən yağ əldə edilir. Yağı qəhvəyi-sarı rəngli olmaqla raps yağı iyi verir. Qara xardal dərman bitkisi kimi Ukrayna ərazisində becərilir.
Mənşəyi
Qara xardal Avropanın qədimi bitkiləri qrupuna aid edilir. Hazırda o Avropa, Asiya, Afrika, Amerika və Avstraliyanın bir çox yerlərində məlumdur. Yaxın vaxtlarda mədəni hala salınmış, soyuğadavamlı bitki kimi məhdud sahələrdə becərilir. Qara xardal Brassica nigra (L.) Koch. Hindistanda "Benar cənnəti" adi ilə məşhur olub Utar-Pradeş, Pəncab, Tamilnad ştatlarında yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Qara xardalın gövdəsi hamar və ya aşağı hissədən tükcüklü, yaşıl antosian rəngli olmaqla yarpaq qoltuqlarından yan budaqlar əmələ gətirir. Meyvəsi 1–2 sm uzunluqda, 4 üzlü, təpəcikli qın meyvədir. Toxumları xırda, qırmızı-qəhvəyi rəngli olmaqla tərkibində 31–33% bitki yağı, 1% -ə qədər efir yağı vardır. Yetişdikdə qını açılır, toxumları tökülür, məhsul itkisi baş verir. 1000 ədədinin kütləsi 1,1–2,3 qramdır (rəngli şəkil 13). Toxum məhsuldar-lığı orta hesabla 0,6–1,0 ton/ha-dır.
Birillik ot bitkisi olub, gövdəsi budaqlanan olmaqla, hündürlüyü 150 sm-ə qədərdir. Yarpaqları növbəli, çılpaq, aşağı hissəsi-liraşəkilli, yarılmış və ya bölümlü, orta hissəsi neştərvari, kənarları girintili-çıxıntılı, yuxarı hissəsi isə bütövkənarlı və ellipsşəkilli formalıdır. Hamaşçiçəkləri fırçaşəkillidir. Çiçəkləri kiçik, qızılı-sarı, tipik xaççiçəkli quruluşundadır. Meyvələri silindrik, çılpaq, qınşəkilli bizəoxşar olub, gövdəsi əyilmişdir. Toxumları demək olar ki, şarşəkilli, diametri 1 mm-ə qədər, sarımtıl-göy, qəhvəyi və ya açıq-sarı, aydın görünən deşik-deşikdir. May-iyun aylarında çiçəkləyir, iyun-iyul aylarında isə meyvələri yetişir. Qara xardalın toxumları (Brassica nigra (L.) Koch.) xarakterik möhkəm sıxılmış qınşəkilli olur. Ağ xardal (Sinapis alba L.) isə qalınlaşmış və sıx, sərt tükcüklərlə örtülmüşdür. Hər iki növ birillikdir. May-iyun aylarında çiçəkləyir, iyun-iyul aylarında isə meyvələri yetişir.
Yabanı bitki olaraq Rusiyanın Avropa hissəsinin cənub rayonlarında yayılmışdır. Mədəni halda geniş şəkildə quraqlığa davamlı bitki yayılmışdır. Əvvəllər mədəni şəkildə əkilən xardaldan yağ və yaxma hazırlanırdı. Qara xardal mədəni şəkildə yalnız Cənub-Qərbi Ukraynada becərilir.
Yabanı şəkildə yayılan bu bitki çırlaşaraq mədənlərin kənarlarında, yaşayış məntəqələrində, yol kənarlarında, alaq və əkin sahələrində, bostan və bağlarda yaşayır.
Çöl qartalı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.
Qara xardal
Botaniki təsviri
Bitki məhvolma ərəfəsindədir. Ona görə də bitkini qorumaq vacibdir.
Çöl qartalı
Status
Azərbaycanda sayı azalan nadir, köçəri növdür.
Qara xardal
Tərkibi və təsiri
Toxumlarının tərkibində qlikozinolatlar-triqlükozidlər vardır. Başlıca olaraq siniqrin qlükozidi, ikili efir olan allil izotiosianit, kalium bisulfat və qlükoza (1,4%) vardır. 30–40ºС temperaturda mirozin fermenti təsir edərək, xardalın toxumları siniqrin komponentinə parçalanır. Hidroliz 2 etapla gedir. İlk olaraq siniqrin kalium bisulfata, sonra isə qlükozid əlaqəsi kükürd atomuna təsir edərək, qlükoza və allil izotiosianitə çevrilir ki, bundan da xardal iyi gəlir. Toxumlarında bolluca miqdarda efirli yağlar (40%), zülal və selik maddələri vardır.
Çöl qartalı
Yayılması
Köçmə zamanı Xəzərin sahilində və respublikanın başqa aran rayonlarında təsadüf edilir. Dunay çayının aşağı axarında, Qazaxıstanın şimalında və Sibirin cənub-qərbində yuvalayır. Afrikada və başqa isti ölkələrdə qışlayır.
Qara xardal
Tərkibi və təsiri
Dərman preparatları — Xardal yaxması. Yerli qıcıqlandırıcı, yayındırıcı dərmandır. "Efkamon" məlhəmi (xardalın efir yağı).
Çöl qartalı
Yaşayış yeri
Açıq sahələrdə yaşayır. Xam torpaqların istifadə edilməsi çöl qartalının yaşayış yerlərini azaldır.
Qara xardal
Tərkibi və təsiri
Famakoterapevtik qrup – Yerli qıcıqlandırıcı, yayındırıcı və analgetik dərman olub, eyni zamanda iştahartırıcıdır.
Çöl qartalı
Təbiətdə sayı
Dəqiq məlumat yoxdur. Adətən 250 – 300 km məsafədə 2 - 3 çöl qartalına təsadüf olunur.
Qara xardal
Tərkibi və təsiri
Toxumları təsirli maddə olub, saniqrin qlükozidi şəkəri parçalayaraq kalium bisulfata, allil yağına və suya çevrilir. Bu yağ spesifik iyli və yandırıcı olduğundan dəriyə sürtülən yeri qızardaraq istiləşdirir.
Çöl qartalı
Çoxalması
Azərbaycanda yuvalamır.
Qara xardal
Tərkibi və təsiri
Xardal listi 8×12,5 sm. Yerli keyləşdirici və yayındırıcıdır.
Çöl qartalı
Sayının dəyişilmə səbəbləri
Uzun müddət insan tərəfindən təqib edilməsi, xam torpaqların əkin sahələrinə çevrilməsi, gəmiricilərə qarşı kimyəvi mübarizə üsulunun tətbiq edilməsi çöl qartalının sayını azaldır.
Qorunması üçün zəruri tədbirlər
Növün qorunmasını daha geniş təbliğ etmək, köçmə zamanı gəmiricilərə qarşı kimyəvi mübarizəni məhdudlaşdırmaq lazımdır.
Qara xardal
Tərkibi və təsiri
Toxumundan sənaye xammalı üçün xardal yağı alınır. Bütün toxumları qabığından azad edildikdən sonra doğrama dəzgahı ilə üyüdülür və xardal yaxması hazırlanır. Qalıq olan jımıx farmakoloji xammal hesab edilir. Üyüdülmüş xardal kauçuk yapışqanın köməyi ilə kağız üzərinə yapışdırılır. Xardal kağızından iltihabi proseslərdə və revmatizmdə istifadə edilir. Bunun üçün dəri isti su ilə silinir, xardal yaxması isti suya salınaraq nəzərdə tutulan yerə yapışdırılır. 5–15 dəqiqə qaldıqdan sonra yaxma qoparılır, yaxmanın yeri nəm dəsmalla silinir. Bronxit, ağ ciyər iltihabı, plevrit, miozit, nevrit, radikulit, revmatizm və digər soyuqdəymə xəstəliklərində tətbiq edilir. Xardal yağının çoxkomponentli məlhəmi "Efkamon" artrit, poliartrit, miozit, lümbaqo, revmatizm, miqren və digər xəstəliklərin müalicəsində işlədilir.
Çoxalması və aqrotexnikası
Toxum vasitəsilə əkilib-çoxaldılır. Aqrotexnikası ağ xardalda olduğu kimidir.
Tibbi əhəmiyyəti
Toxumlarından rəngsiz və ya sarımtıl rəngə çalan efir yağı alınır. Efir yağı yandırıcı təsirə və acımtıl tama malikdir. Efir yağının əsas tərkib hissəsinin 89–90%-i alil xardal yağı, alil-sianid və karbon-sulfid birləşmələri təşkil edir. Qara xardalın toxumlarının tərkibindən 0,5–1,4%-ə qədər efir yağı tapılmışdır. Yağın kimyəvi tərkibi sarpet və ağ xardaldan alınan efir yağının kimyəvi tərkiblərinə yaxındır. Toxumlarından xardal ədviyyəsi hazırlanır. Xardal tozundan soyuqdəymə və kəskin ağrılara qarşı plastr kimi istifadə edilir.
Tətbiqi
Fransada qara xardaldan gijon xardalı hazırlanır. Bu ən keyfiyyətli aşxana xardalı (ədviyyəsi) hesab edilir. Bu bütün dünyada ən çox yayılmış və ən sevimli ədviyyə hesab edilir. Cənubi Avropa ölkələrinin əksəriyyətində bundan sarpet xardalı əvəzi kimi istifadə edilir.
Qafqaz xalqları qara xardalın cavan gövdə, yarpaq və çiçəklərindən duza qoyulmuş pendirin tərkibinə qatırlar. Qara xardal qiymətli nektar bitkisi hesab edilir. Belə ki, hər hektar qara xardal sahəsindən 250–260 kq bal məhsulu əldə olunur.
Xardaldan bir neçə ədviyyə növünün hazırlanması.
Süfrə xardalı. Quru xardal (tozu) – 3/4 stəkan, 1 stəkan su, yarım stəkan 9%-li sirkə turşusu, 1 xörək qaşığı şəkər tozu, bir xörək qaşığı bitki yağı, 1 çay qaşığı duz, 1 çay qaşığı darçın, mixək, dəfnə yarpağı götürün.
İsti suya şəkər, duz, darçın, mixək, dəfnə yarpağı əlavə edib şəkər və duz əriyib qurtarana qədər bişirin. Aldığınız məhlulu süzün, soyudub üzərinə sirkə əlavə edərək qarışdırın. Sonra xardal tozunu məhlulun üzərinə töküb qarışdırın. Alınan kütləni daimi qarışdırın, sonra üzərinə bitki yağı əlavə edin. istəyirsinizsə xardal ədviyyəsi yaxşı keyfiyyətli olsun onu bir gün yetişməyə qoyun.
Xardalla alma püresinin hazırlanması. 3 xörək qaşığı xardal tozu, 4 xörək qaşığı alma püresi, 2,5 xörək qaşığı şəkər tozu, 1 çay qaşığı duz, 2 çay qaşığı 3%-li sirkə turşusu, darçın və mixək götürün.
Almanı qabığından və toxumundan azad edib, bişirib püre hazırlayın. Sonra xardal tozu əlavə edib qarışdırıb, üzərinə sirkə əlavə edin. Qaynamağa düşən zaman ədviyyə və duz əlavə edin. Üç gün saxlayıb istifadə edin.
Rus xardalının hazırlanması. 1 stəkan xardal tozu, 1 çay qaşığı duz, 3 xörək qaşığı şəkər tozu, 3 xörək qaşığı sirkə, stəkanın 1/3 hissəsi qədər bitki yağı, stəkanın 1/2 hissəsi qədər qaynadılmış su götürün. Xardal tozunu ələkdən keçirib, qaynar suya töküb ehtiyatla qatı xəmir şəklinə düşənə qədər qarışdırın. Sonra xardal tozunun üzərinə yenidən qaynar su əlavə edib qarışdırmadan bir gün sakit halda saxlayın. Sonra yuxarıda göstərildiyi kimi üzərinə duz, şəkər tozu, bitki yağı, sirkə əlavə edin. Hazır olmuş xardal pastasını hermetik qablara doldurub, soyuq yerdə saxlayın.
Fransız xardalının hazırlanması. 1 stəkan xardal tozu, 1 çay qaşığı şəkər tozu, 5 xörək qaşığı çaxır turşusu, bıçağın ucunda darçın, mixək, 100 q soğan, stəkanın 1/2 hissəsi qədər qaynar su götürün.
Xardal tozunu ələkdən keçirib, qaynadılmış suda dəmləyib, qatı xəmir halına düşənə qədər qarışdırın. Üzərinə qaynar su əlavə edib qarışdırmadan 12–18 saat isti yerə qoyub saxlayın. Sonra qaynar suyu xardalla birlikdə süzüb, üzərinə çaxır turşusu, duz, şəkər tozu, darçın və mixək əlavə edin. Sonra bitki yağı, sürtgəcdən keçirilmiş soğan əlavə etməklə alınan kütləni qarışdırın. Hazır məhsulu ağzı kip örtülü qablara doldurun. Qeyd etmək lazımdır ki, həqiqi xardal ədviyyəsi öz kəskin təsirini tez itirdiyindən, hər dəfə onu yenidən hazırlamağı məsləhət görürlər. Hazır məhsulu 10 dəqiqədən artıq qarışdırmaq olmaz.
P.S. Əks təsiri! istənilən kəskin tama malik olan ədviyyədən müəyyən ölçü dərəcəsində istifadə еtmək məsləhətdir. Həkimlər ürək-damar xəstəliklərində, hipеrtoniyada, ağ ciyər, mədə xəstəliklərində, xüsusilə turşuluğu çox olan mədə xəstəliklərində, böyrək nasazlıqlarında, babasil və s. xəstəliklərin müalicəsində xardaldan istifadəni məsləhət görmürlər.
Müəyyən edilmişdir ki, xardalı qəbul edən zaman sanki orqanizmin daxilində istilik əmələ gəlməyə başlayır. Xardalı çaxırla qarışdıırb soyuqdəymələrdə baş verən boğaz ağrılarında qar-qara kimi, ayaqların qızdırılmasında, toxumundan mədə-bağırsaqda olan pozuntuların aradan qaldırılmasında və gözün görmə qabiliyyətinin artırılmasında, eşitmənin yaxşılaşdırılmasında istifadə edilir. Qədim Roma həkimi Dioskorid "xardal plastr"ından müxtəlif xroniki xəstəliklərin müalicəsində istifadə etməyi məsləhət görmüşdür.
Hazırda elmi əsaslarla isbat olunmuşdur ki, xardal əsəb sisteminin, piy, zülal və karbohidrat mübadiləsinin nizama salınmasında, toxumaların inkişaf və bərpa olunmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Xardaldan müalicəvi preparatların hazırlanması
Revmatizm, radukulit zamanı: 10 q xırdalanmış xardal toxumunu 150 ml spirtə töküb 14 gün dəmləyib süzüb istifadə edin.
Xardal sarğısının hazırlanması: sarğıdan hipertoniya, baş ağrıları zamanı istifadə etməyi məsləhət görürlər. Bunun üçün 2 xörək qaşığı xardal tozunu, 2 litr qaynar suya töküb ehtiyatla qarışdırıb, 5 dəqiqədən sonra süzün. Alınan məhluldan tənzifə çökdürüb, ağrıyan nahiyələrə qoyub bağlayın (sarğını çox saxlamaq olmaz). Xardal tozunu 1:1 nisbətində buğda unu ilə qarışdırıb isti suya tökün, üzərinə azca sirkə turşusu əlavə edin. Alınan sıyığı tənzifə yaxıb boyun nahiyənizə qoyun. Xardal sarğısını 15 dəqiqədən artıq saxlamaq olmaz.
Əzələ və sümük ağrıları zamanı: bunun üçün xardal yağının tərkibinə 2%-li spirt əlavə edin.
Qəbizlik zamanı: 10 ədəd xardal toxumunu 2 xörək qaşığı suya əlavə edib yeməyə 30 dəqiqə qalmış qəbul edin.
Yeni Zod
Yeni Zod (əvvəlki adı: Azad) — Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Xanlar rayonunun Azad kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Azad kəndi Yeni Zod kəndi, Azad kənd inzibati-ərazi vahidi Yeni Zod kənd inzibati-ərazi vahidi adlandırılmışdır.
Əhalisi
Sakinlərinin əksəriyyətini Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalının Zod kəndindən 1988-ci ildə qaçqın düşmüş əhali təşkil edir. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1177 nəfər əhali yaşayır.
Mədəniyyəti
Kənddə iki klub və iki kitabxana fəaliyyət göstərir. Elektron ATS-ə malik olan kənddə əksər evlər telefonla təchiz edilib.
Təhsil
Kənddə bir orta ümumtəhsil məktəbi fəaliyyət göstərir.
Arayatılı
Arayatılı — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Bəzi mənbələrdə Oriyadlı kimi qeyd olunmuşdur. Arayatılar XII əsrdə monqolların tərkibində Azərbaycana gəlmişlər. Tayfalardan (Uryat, Oyrat, Sukait, Kinqut, Curyat, Saray, Calair, Tanqut, Dördbet və s.) Uryat tayfasının adı ilə bağlıdır. Salyan rayonunda Böyük Oriyad və Kiçik Oriyad kənd adları ilə mənşəcə eynidir. XIX əsrin ortalarında Mustafa Sərkarlı da adlanmışdır.
Toponimikası
Arayatılı oyk, düz. Füzuli r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Araz çayının sol sahilindən bir qədər aralı düzənlikdədir. XIX əsrə aid sənədlərdə Mustafa Sərkarlı adı ilə verilir. 1933-cü ildə Arayatılı şəklində qeydə alınmışdır. Belə güman edilir ki, toponim XIII əsrdə monqolların tərkibində Azərb.-na gəlmiş türkdilli uryat tayfasının adını özündə əks etdirir. Etnonim isə türk dillərindəki ara (orta) və yat/yatuq (hərəkət etməyən, oturaq türk) sözlərindən olub "mərkəzdə yerləşən oturaq türklər" deməkdir. Burada -lı şəkilçisi aidlik, mənsubluq ifadə edir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1043 nəfər əhali yaşayır.
İslamabad Qərb
İslamabad Qərb — İranın Kirmanşah ostanının şəhərlərindən və İslamabad Qərb şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 89,430 nəfər və 20,956 ailədən ibarət idi.
Coolio
Artis Leon Ivey Jr. ( "Coolio" kimi tanınır; ) – məşhur ABŞ reperi, baş aşpazı, musiqi prodüseri, aktyoru və şou-biznes xadimi.
Sloveniya əhalisi
Sloveniya əhalisi — 2013-cü il məlumatına görə  ölkədə 2 058 821 nəfər yaşayır. Hər km² 101 nəfər düşür. Bu isə Avropa İttifaqında ən sıx məskunlaşan dövlətlərdən biridir.
Sloveniyada əhalinin artımı
Əhalinin təbii və mexaniki hərəkəti
Number of population and natural change of population
Etnik tərkib
Sloveniya Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası tərkibində formalaşdırlarkən demək olar ki, bir monoetnik bir ərazi quruluşunda təşkil edilir. 1948-ci ildə aparılan siyahıya almaya əsasən respublikada 1440,0 min nəfər yaşayırdı. Bu əhalinin 1350,1 min nəfəri slovenlər idi. Respublikada 16,1 min xorvat, 10,6 min macar, 7,0 min serb, 0,5 min monteneqrolu, 0,4 min makedon, 0,2 min müsəlman, 0,2 min alban yaşayırdı.
Sloveniyanın hazırda da əhalisinin böyük hissəini slovenlər təşkil edir. Hazırda ölkədə xorvatlar, serblər, bosniyalılar, macarlar, italyanlar.
Etnik tərkib:
Əhalinin orta sıxlığı km²-ə 95 nəfərdir. Sakinlərin təxminən yarısı şəhərlərdə, qalanları isə kənd yerlərində yaşayır.
Sloveniyanın rəsmi dili Sloven dilidir. Bununla yanaşı macar və italyan dilləri müəyyən vilayətlərdə rəsmi statusa sahibdir. Hər iki Sloveniya Konstitutsiyasına daxil edilmişdir. Üstəlik parlamentdə mandata sahibdirlər.
Dil
Ölkə əhalisinin dil tərkibi: sloven 87,7%, serbxorvat 8%, macar 0,4%, alban 0,4%, makedon 0,2%, qaraçı 0,2%, italyan 0,2%, alman 0,1%, digərləri 0,1% (rus, çex, ukrayna, ingilis, slovak, polyak, rumın, türk, frsnsız, bolqar, ərəb, ispan, holland, vlas, rusin, yunan, isveç, danimark və erməni dilləri), bilinməyənlər 2,7% (2002).
Statistik göstəricilər
Ümumdünya Faktlar Kitabına əsasən statistika
Əhali
1,996,617 (2012-ci il iyul)
Yaş tərkibi
0–14 arası yaş: 13.4% (kişi 138,604/qadın 130,337) 15–64 arası yaş: 69.8% (kişi 703,374/qadın 692,640) 65 yaş və yuxarı: 16.8% (kişi 132,096/qadın 203,068) (2011)
Körpə ölüm halları
hər 1000 nəfərə 4.12 ölü (2010)
Uzun ömürlülüər
Ümumi: 80 yaş kişi: 77 years qadın: 83 yaş (2013)
İman Essa Casim
Karyerası
İman Essa Casim birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında qadınlar 100 m məsafəyə qaçış yarışlarında 2-ci təsnifat mərhələsində 11.72 saniyəlik nəticə ilə 6-cı cığırda 7-ci yeri tutdu və mübarizəni dayandırdı.
Məni döşəmə yaşmağının altında dəfn edin
Məni döşəmə yaşmağının altında dəfn edin — Pavel Sanayev tərəfindən 1994-cü ildə uşşaqlıq illərinin xatirələri əsasında yazılmış avtobioqrafik povestdir. Körpə ikən (iki yaşından on bir yaşına kimi) Pavel Sanayev babası, məşhur sovet aktyoru Vsevold Sanayev və onun həyat yoldaşı Lidiya ilə birlikdə yaşamışdır. Pavel Sanayev povesti atalığı olan aktyor Rolan Bıkova həsr etmişdir.
İlk dəfə 1996-cı ildə Oktyabr jurnalında nəşr edilmişdir. 1996-cı ildə Oktyabr jurnalının mükafatına layiq görülmüş, Buker mükafatına namizəd göstərilmişdir.
2003-cü ildə “МК-периодика” nəşriyyatının “Oxu üçün müasir kitabxana” seriyası daxilində ayrıca kitab kimi nəşr edilmişdir. Film kimi ekranlaşdırılmasından sonra, 2010-cu illərdə povest məşhurluq qazanmış, bundan sonra “АСТ” nəşriyyatı povestin əvvəl heç yerdə yayımlanmamış əlavə üç fəslin də (Lent, Ciddilik, Arzuna çatdın əbləh) əlavə edildiyi genişləndirilmiş versiyasını nəşr etmişdir.
Məzmunu
Doqquz yaşlı oğlan Saşa Savelyov babası və nənəsi ilə birlikdə yaşayır, çünki, nənəsi uşağın tərbiyəsini qızına etibar etmir. Nənə yeni ər tapmış “əxlaqsız” qızını tənqid edir: ''“Anam məni qaniçən-gödəkçəyə dəyişib və nənəmin yonulmuş boynuna asıb. Dördy yaşımdan orda asılı qalmışam.”''
Onun “qəddar” sevgisi, övladlıq eləmək, müalicə etmək və cəzalandırmaq mümkün olan sözəbaxan canlı oyuncaq kimi uşağa sahib olmaq istəyindən irəli gəlir. “Özünü qurban verən” yaşlı qadın bu yolla lazımlığını hiss edir, süni qədirbilməz ətrafdakılar (o cümlədən uşaq) tərəfindən törədilən yalan “ağrılar” isə onu özünə yazığı gəlməsinə ilhamlandırır. Həyat yoldaşı da onun əlindən əziyyət çəkir, hər dəfə fürsət düşdükcə nənə onu təhqir edərək, həyatını xarab etdiyini deyir.
Povestdəki personajların prototipləri real adamlardır:
Orinc qraflığı (Kaliforniya)
Orinc — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatında yerləşən qraflıq. Qraflığın əhalisi 2010-cu il hesablamasına görə 3,010,232 nəfər olmuşdur. Mərkəzi Leykport şəhəridir. Kaliforniyanın ən böyük 3-cü qraflığıdır.
Orinc qraflığı türklərin Kaliforniyada ən çox məskunlaşdığı yer kimi bilinir. Burada türklər tərəfindən qurulan mədəniyyət mərkəzi vardır. Həmçinin bu qraflığı təmsil edən bəzi Türk komandalar (OC Turks, Moonstar, OC United) var.
Marjansi
Marjansi — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Suazi-su-Monmoransi. Əhalisi — 2,587 nəfər (1999).
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 17 km şimalda, Serji belediyyənin 17 km şərqdə yerləşir.
Sübhi Salayev
Salayev Sübhi Haşım oğlu  (1927 – 1990) — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru (1961), professor, Azərbaycan EA-nın akademiki (1989).
Həyatı
Sübhi Salayev 1927-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1949-cu ildə neft və qaz yataqlarının geologiyası və kəşfiyyatı ixtisası üzrə Azərbaycan Döv­lət Neft və Sənaye Universitetinin Geoloji-kəşfiyyat fakültəsini bitirmişdir.
Əmək fəaliyyəti
Sübhi Salayev 1954-cü ildən Geologiya İnstitutunda (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) işləmişdir. 1962-1990-cı illərdə Neft və qaz geologiyası şöbəsinə və Neft geologiyası şöbəsinə və Neft geologiyası laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Sübhi Salayev 1952-ci ildə "Cənubi Qobustanın neft-qazlılıq perspektivliyi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək fəlsəfə doktoru, 1961-ci ildə "Cənubi-şərqi Qafqazın oliqosen-miosen çöküntüləri və onların neft-qazlılığı" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək geologiya-mineralogiya üzrə elmlər dok­toru elmi dərəcələrini, professor elmi adını almışdır. O, 1983-cü ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (AEA) müxbir üzvü, 1989-cu ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir.
Neft və qaz geologiyası sahəsində böyük alim olmuşdur. Onun Azərbaycanın neft-qaz ehtiyatlarının elmi qiymətləndirilməsi, neft-qaztoplanma və neft-qazəmələgəlmə zonalarının ayrılması, depressiya zonalarında gömülmüş neftli-qazlı strukturların axtarışı, Azərbaycanın mezokaynozoy çöküntülərində neft-qaz yataqları axtarışının elmi əsaslarının işlənib hazırlanması problemləri üzrə fundamental əsərləri neft-qaz geologiyası elmini zənginləşdirmişdir. O, 10 km-ə qədər dərinlikdə yatan horizontlarla bağlı neft və qaz yataqları axtarışının Azərbaycan üçün prinsipcə yeni olan bir sıra istiqamətlərini işləyib hazırlamışdır.
"Azərbaycanın neft yataqları və perspektivli sahələri xəritəsi"nin, Qafqazın neft-qazlılığına aid bir sıra xəritələrin, "SSRİ-nin cənubunun paleotektonik xəritəsi", SSRİ-nin neftqazlılıq xəritələri, Azərbaycanın neftli-qazlı vilayətlərinin palçıq vulkanları, SSRİ-nin neftli-qazlı ərazilərinin tektonikası xəritələrinin müəlliflərindən biridir.
Onun rəhbərliyi altında 30-dan çox doktorluq və namizədlik dissertasiyaları müdafiə edilmişdir. 350-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın müəllifidir.
Mükafatları
Sübhi Salayev Azərbaycanın Əməkdar elm xadimidir. "Xalqlar dostluğu", "Şərəf nişanı" ordenləri, medallar və Respublikanın Ali Sovetinin Fəxri fərmanları ilə təltif edilmişdir. 1988-ci ildə bir qrup alimlə birlikdə "Azərbaycan SSR-in neft və qaz yataqları və perspektivli strukturları xəritə"sinə görə Azərbaycan Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.
I Smbat
Bioqrafiya
left|thumb|220px|I Smbatın məzarı [[Tatev monastırındadır.]] Knyaz I Smbat Sünik sülaləsindən olan Aşot Süninin dörd oğlundan biri – Saak Süninin oğludur. O, 963 - cü ildən 976 – cı ilə kimi Həkəri çayına qədər olan əraziləri – Çxuk və Balk havarlarını idarə etmişdir. 976 – cı ildən Sünik sülaləsinin varisi kimi Sünik taxtında əyləşmiş və 980 – ci ilə kimi Ani çarlığının vassalı kimi Süniki idarə etmişdir. 987 – ci ildə Azərbaycan ərazisindəki digər iki feodal dövlətinin -  Rəvvadilər sülaləsindən Əbülhicanın və Xaçın knyazlığının dəstəyi ilə Sünik knyazlığının müstəqilliyini elan edərək Göyçə gölü sahillərini və Əlincə ərazisini Sünikə tabe etmişdir. Sünik tarixçisi Stepannos Orbeli yazır:
Hakimiyyətinin ilk dövrlərində I Smbat dövlət strukturlarını formalaşdırmış, ordunu modernləşdirmiş, tikinti-quruçuluq işləri ilə məşğul olaraq müdafiə sistemlərini və qalalrı bərpa etdirmişdir. 988 – ci ildə Əbülhicanın ölümüdən sonra Azərbaycan feodal dövlətləri zəifləmiş və I Smbat erməni Ani çarlığından vassal asılılığını qəbul etməyə məcbur olmuşdu. 991 – 992 – ci illərdə erməni hökmdarı I Qagik Süniki zəiflətmək üçün parçalamış Vayots-Zor, Çaxuk, şimali Çxuk ərazilərini Sünik hökmdarının idarəsindən ayırmış, Sünik hökmdarı yalnız tarixi Sünik ərazisinin cənubunda öz hakimiyyətlərini saxlaya bilmiş, bir müddət həmçinin Əlincə ərazisini də idarə etmişlər. 998 – ci ildə Sünik taxtına I Smbatın oğlu Vasak sahib çıxmışdı. I Smbat isə Tatev monastırında dəfn edilmişdi.
Gilan Sovet Sosialist Respublikası
İran Sovet Sosialist Respublikası və ya Gilan Sovet Sosialist Respublikası, ( — jomhuri-ye šuravi-ye sosiâlisti-ye İran)- 1920-ci ilin iyunundan 1921-ci ilin sentyabrına qədər İranın Gilan əyalətində mövcud olmuş qısamüddətli sovet respublikası. İran konstitusiyaçı hərəkatının lideri Mirzə Kiçik xan və onun Cəngəli (Meşəçilər Hərəkatı) partizanları və Sovet Qızıl Ordusunun köməyi ilə yaradılmışdır.
Tarixi
1918–1922-ci illərdə iran xalqının ingilislərə qarşı milli azadlıq hərəkatının yüksəlişi dövründə, 1920-ci il iyunun 5-də Gilan əyalətində yaradılıb. Cənubi Qafqazda İngiltərənin məğlubiyyəti, ingilis işğalçılarının əvvəlcə Ənzəlidən, sonra isə bütün Gilandan qovulması azadlıq hərəkatının yüksəlişinə şərait yaradıb. 1920-ci il iyunun 4-də mücahid dəstələri Rəşti tutaraq elan etdilər ki, Kiçik xanın başçılığı ilə əsasən ticarət burjuaziyası və liberal mülkədarlardan ibarət müvəqqəti inqilabi hökumət və inqilabi ordu yaradıldı.
İnqilabi qüvvələr vahid milli cəbhədə birləşdi, lakin Kiçik xanın inqilabı məhdudlaşdırmaq siyasəti, eləcə də İran Kommunist Partiyası sol qüvvələrinin bütün mülkədar torpaqlarının, o cümlədən xırda torpaq sahibliyinin müsadirə edilməsi və s. tələbləri vahid cəbhənin süqutu ilə nəticələndi və beləlikə Kiçik xan hökumətin tərkibindən çıxdı.
1920-ci il iyulun 31-dә yaradılmış Ehsanulla xan hökumәti dә inqilabi qüvvәlәrin birliyinә nail ola bilmәdi. 1921-ci il mayın әvvәlindә inqilabda iştirak edәn bütün qrupların birlәşmiş müşavirәsindәn sonra yeni hökumәt – İnqilabi komitә yaradıldı və 4 avqustda Sovet Respublikası elan olundu. 15 avqustda isə İran mülkәdar torpaqlarının kәndlilәrin xeyrinә müsadirә olunmasını, vahid inqilabi silahlı qüvvәlәrin yaradılmasını, Gilanın mürtәce hökumәtә vә ingilis işğalçılarına qarşı inqilabi bazaya çevrilmәsini nәzәrdә tutan proqram qәbul edildi. Zәhmәtkeşlәrin vәziyyәtini yaxşılaşdırmaq üçün bir sıra tәdbirlәr görüldü. Hәmkarlar ittifaqları yaradıldı. Lakin Gilanda öz hakimiyyәtini yaratmaq naminә Kiçik xan 1921-ci il sentyabrın 29-da әks-inqilabi çevriliş etdi. İran Kommunist Partiyasının tәşkilatları lәğv edildi. Heydәr xan vә hәrәkatın bir sıra digәr rәhbәri öldürüldü. Gilanda vәtәndaş müharibәsinin başlanmasından istifadә edәn mәrkәzi hökumәt tezliklә Gilan Respublikasını darmadağın etdi. 1921-ci il noyabrın 2-dә Rza xanın komandanlığı ilә hökumәt qoşunları Rәşti tutdu.
Araz Dilağarda
Araz Dilağarda — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Kəndin adı Araz hidronimindən və mənşəcə Qaraqoyunlu tayfa ittifaqının Dilaqarda tayfasının adından ibarətdir. “Araz çayı kənarında Dilaqarda kəndi“ mənasındadır. Araz sözü Digər Dilaqerda (Qobu Dilaqarda) kəndindən fərqləndirici əlamət bildirir. 1820-ci ildə İrandan köçüb gəlmiş və onların Dilaqarda elində məskunlaşması nəticəsində Dilaqarda, Araz Dilaqarda və Qobu Dilaqarda kəndləri yaranmışdır.
Toponimikası
Araz Dilağarda oyk., mür. Füzuli r-nunun Əhmədbəyli i.ə.v.-də kənd. Araz çayı sahilində, düzənlikdədir. Oykonim Araz (hidr.) və Dilağarda (etnotoponim; qaraqoyunlu qəbiləsinə mənsub nəsil adı) sözlərindən düzəlib, "Araz sahilində yerləşən Dilağarda kəndi" deməkdir. Ərazidəki iki Dilağarda kəndini bir-birindən ayırmaq üçün oykonimin əvvəlinə Araz və Qobu komponentləri artırılmışdır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Adi ağboğaz bülbül
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.
Təsviri
Boyu və hərəkətləri ilə bülbülü xatırladır. Üst tərəfi göy rəngə çalan boz, quyruğu, yanaqları qara, qaşı və boyunu ağdır. Qaramtıl-qəhvəyi rəngdə olan dişinin quyruğu tünd qəhvəyi, gövdə yanları narıncı, boğazı ağımtıl, boğazı əhatə edən başın yanı və sinəsi çirkli bozdur. Erkəyin üst tərəfi mavi boz olub, qara quyruğu və qırmızı sinəsi ilə seçilir. Dişisi erkəyə nisbətən sadədir. Daha qəhvəyi və boz yanaqlıdır. Alt tərəfində yalnız yanı qırmızıdır və qara quyruğu ilə dərhal seçilir. Cavan fərdləri xallıdır. Hər iki cinsiyyətdə ayaqlar qaradır, güclü dimdiyə malikdirlər. Quru yamacların kolluqlarla örtülü qayalıqlarında yaşayır və yuvalayır. Yuvaya 4-5 yumurta qoyur. Kürt müddəti 13-14 gün, bala çıxartma müddəti 12-15 gündür. Boyu 16,5 sm, qanad açıqlığı 28 sm və çəkisi 22 q-dır. Əsasən cücülərlə qidalanır, bəzən qida rasionuna giləmeyvələr əlavə olunur.
Yayılması
Növün böyük bir yayılma arealı vardır. Tam müəyyənləşdirilməməsinə baxmayaraq, Qərbi Afrikada 1,000,000 km²-lik bir sahədə yayıldığı qeyd olunur. İran, Qərbi Türkistan, İraq və Aralıq dənizi ətrafında yuvalayır. Qışı Afrikanın şərqində keçirir. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Zəngəzur Milli Parkı ərazisində; Arpacay, Çəhriçay, Bicənək kəndinin qayalıq-kolluq ərazilərində müşahidə olunmuşdur. Azərbaycanda yuvalayan köçəri quşdur. Avropada çox nadir müşahidə olunur.
Həyat tərzi
1000-1400 m hündürlükdə, əsasən 1100-1200 m-də rast gəlinir. Yuvasını ot və müxtəlif köklərdən qurur. Dişi yuvaya ellipsşəkilli, sarimtıl və ya qızıla çalan qəhvəyi ləkəli, yaşıla çalan mavi rəngdə 4-5 yumurta qoyur. Yuvası dairəvi şəkildədir.
Yuvanın xarici tərəfi, qurumuş ot, çalı, çırpı və agac qabığından ibarət olmasına baxmayaraq, içərisi yumşaq olub, bitki toxumu, lələk, bez parçaları, kağız, qoyun yunu ilə döşənir. Erkək yalnız dişi yuvada olmadıqda yumurtaları qızdırır.
Sayı
Naxçıvan Muxtar Respublikasının quru sahələrin kolluqlarında yayılmışdır. Optimal şəraitdə yayıldığı ərazidə 4-5 km²-də 2-3 fərddən çox olmur. Yayıldığı ərazidə ümumi sayı təxminən 20-40 cütdür. Avropa üzrə sayı 410000 ilə 920000 cüt olduğu qeyd edilir.
Azalma səbəbləri
Davamsız otarma nəticəsində kolluqların yeni pöhrələrinin məhv edilməsi, kolluqların qırılması, yandırılması, əkin sahələrinə çevrilməsi.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Yaşayış ərazilərindən bəzi yerlərin, qoruq, milli park və yasaqlıqların tərkibində olması faydalı olmuş Avropa mühafizə statusuna, Bern konvensiyasına, Azərbaycanın (1989) və Naxçıvan MR-in (2006) Qırmızı kitablarına daxil edilmişdir.
Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər
Yaşayış ərazilərində otarmanın məhdudlaşdırılması, kolluqların bərpası və bu növ haqqında ətrafda yaşayan əhali arasında təbliğat.
Abidin Ünal
Abidin Ünal – türkiyəli hərbçi, köhnə Türk Hava Qüvvələri komandanı.
Həyatı
İbtidai məktəbi Qazancıq ibtidai məktəbində, orta məktəbi Pınarbaşı məktəbində və Qarabük Dəmir-Polad məktəbində tamamlamyan Ünal 1968-ci ildə qatıldığı Ankara Kimya Texniki Məktəbindən 1972-ci ildə məzun olmuş və eyni il Hava Hərb Məktəbinə girmişdir.
Hərbi karyerası
30 avqust 1975-ci ildə Hava Hərb Mktəbindən leytenant rütbəsi ilə məzun oldu və sırasıyla II Ana Təyyarə Qərərgah Komandanlığı Uçuş Təhsil Mərkəz Komandanlığına və III Əsas Təyyarə Qərərgah Komandanlığı komandnalığına, uçuş və hərbi hazırlıq təhsilini tamamladıqdan sonra iyul 1977-ci ildə III Əsas Təyyarə Qərərgah Komandanlığı, 131-ci Eskadrilya komandanlığına təlimçi pilot olaraq təyin eidlmişdir. 1982-ci ildə qatıldığı Hava Hərb Akadmeiyasından 1984-cü ildə məzun oldu və Hava Hərb Məktəbi Kursant Alayına bölük komandanı kimi təyin edildi. 1987-ci ildə ilk F-16-ı ilə birlikdə həərkat icra zabiti və təlimçi pilot olaraq, 1989-cu ildə 142-ci Eskadrilya komandanlığına F-16 komandiri olaraq xidmət etdi. 1990-cı ildə MSB-16 Sistem İdarə Dairə Başqanlığında layihə zabiti olaraq xidmət etdi. 1991-ci ildə 162-ci Eskadrilya komandanlığı F-16 həərkat zabiti olaraq xidmət etdi. 1992-ci ildə bir il müddətlə İngiltərə Kraliyyət Hava Hərb Akademiyasına qatıldı. 1993-cü ildə 192-ci Eskadrilyta komandanlığının F-16 komandanlığı vəzifəsini qəbul etdi.
1994–2002
1994-cü ildə Baş Qərərgah Plan və Prinsiplər Başqanlığı Silahsızlanma və Beynəlxalq Əlaqələr şpbəsində layihə zabiti olaraq çalışdı və 1995-ci ildə Vyanadakı AGİT Türkiyə Daimi Təmsilçiliyi Hərbi müşavirliyinə təyin edilid. 30 avqust 2000-ci ildə general rütbəsi aldı. 4 avqust 2003-cü ildə Hava Qüvvələri Layihə İdarəçiliyi Dairə Başqanlığına təyin eidldi. 2004-cü ildə general-leytenant rütbəsi aldı. 2006-cı ildə general təyinatları ilə Hava Hərb Məktəbi komandanlığına təyin edildi. 2008-ci ildə general-polkovnik rütbəsinə təyin edildi. 2014-cü ildə isə Ali Hərbi Şura Qərarları ilə ordu generalı rütbəsinə yüksəldildi və 7 avqust 2014-cü ildə Muharib Hava Qüvvələri və Hava Raket Müdafiə Sistemi komandanı təyin edildi.
Hava Qoşunları komandanlığı
2015-ci ildə Ali Hərbi Şura Qərarları ilə Türk Hava Qüvvələri komandnalığı vəzifəsinə təyin edildi. Komandanlığı dövründə sərhəd pozuntusu edən rus Su-24 qırıcısı türk F-16-lar tərəfindən vuruldu. 2015-ci ildə PKK hücumları artınca İraqdakı PKK düşərgələrinə hücumlar etmişdir. 2016-cı ildə Türkiyə hərbi çevriliş cəhdinin yaşandığı gecə dövrün Muharib Hava Qüvvələri komandanı general-polkovnik Mehmed Şanverin qızının tounda olan Ünal və digər üst səviyyəli zabitllər çevrilişçi zabitlər tərəfindən girov götürülmüş və Mürtəd Hava Qüvvələri bazasına aparılmışdırlar. 21 avqust 2017-ci ildə komandanlıq vəzifəsini ordu generalı Həsən Kiçikağüzə təhvil vermişdir.
Maratxlar
Maratxlar ( və ya ) — Hindistanda xalq, Maxaraştra ştatının əsas əhalisi,
Tarixi
Hindistanın bir çox xalqlarına nisbətən çoxsahəli kustar istehsalın mövcudluğu və qədim tarixə malik ənənəvi dəniz ticarəti maratxlarda daha əvvəl kapitalizm münasibətlərinin inkişafına, fəhlə sinfinin və milli burjuaziyanın yaranmasına səbəb olmuşdur. XV əsrdə rus taciri və səyyahı Afanasi Nikitin maratxların qonağı olmuşdur. Onun hindlilərin məişəti, adət və ənənələri barədə qeydləri ilk növbədə bu xalqa aid olmuşdur. Bir neçə yüzilliklər ərzində maratxlar Böyük Moğol imperiyasına (məsələn, XVII əsrdə Şivacinin rəhbərliyi altında  ), portuqaliyalılara, daha sonralar isə ingilis müstəmləkəçilərinə qarşı gərgin mübarizə aparmışlar. İngilis-maratx müharibələri nəticəsində maratx əraziləri ingilislər tərəfindən işğal edilmişdir. Hindistan istiqlaliyyət qazandıqdan sonra (1947), 1960-cı ildə Maxaraştra milli ştatı təşkil olunmuşdur.
Bir El Qutt yazıları
Bir El Qutt yazıları — Yerusəlimdən 6 km cənub-şərqdə, Betlehəmdən 2 km şimalda yerləşən Bir El Qutt ərazisindəki Gürcü monastırında 1952-ci ildə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı arxeoloq Virgilio Kanio Korbo tərəfindən aşkarlanmış gürcü yazılarının Asomtavruli xətti ilə gürcü dilində yazılmış kitabələrdir. Gürcü kitabələri mozaik döşəmədə aşkarlanmışdır. Kitabələrdən ikisi 430-cu, biri isə 532-ci ilə aiddir.
Kitabələrin aşkarlandığı monastırın əsası gürcü şahzadəsi və filosofu Pyotr İber tərəfindən qoyulmuşdur. Kitabələrdən birində onun və atasının adı çəkilir. Digər kitabədə isə Pyotrun babası olduğu güman edilən Bakur İberin adı çəkilir.
2015-ci ildən ilk iki kitabə gürcü dilinin ən qədim yazılı nüsxələri kimi qəbul edilir. Birinci və üçüncü kitabə hazırda Yerusəlimdəki Studium Biblicum Franciscanum muzeyində saxlanılır. İber Bakurun adının çəkildiyi ikinci kitabə isə itirilmiş hesab olunur.
II kitabə
ႼႫႨႣႠႭ ႧႤႭႣႭႰ Ⴄ ႫႠႰ Ⴌ ႣႠ ႡႭჃ ႰႦ Ⴌ ႤႬ ႠႫႨ
III kitabə
thumb|III kitabə ႸႤႼႤႥႬႨႧႠ Ⴕ ჁႱႨႧႠ ႣႠ Ⴋ ႤႭႾႤႡႨႧႠ ႼႫႨႣႨႱႠ ႣႠ Ⴇ ႤჂႱႨႧႠ ႸႬ ႠႬႲႭႬႨ ႠႡႠჂ ႣႠ ႨႭႱႨႠ ႫႭ ႫႱႾႫႤႪႨ ႠႫႨႱ ႱႤႴႨႱႠჂ ႣႠ ႫႠ ႫႠ ႣႤႣႠჂ ႨႭႱႨႠჂႱႨ ႠႫႤႬ
Bulbophyllum phaeanthum
(Bulbophyllum phaeanthum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Svetitsxoveli kafedralı
Svetitsxoveli kafedralı — Gürcüstanın paytaxtı Tbilisidən 20 km şimal-qərbdə yerləşən Msxeta şəhərində Gürcü Ortodoks kafedralı.
Məsihin əbasının dəfn edildiyi yer kimi tanınan Svetitsxoveli tarixən əsas gürcü kilsələrindən biri olmaqla, Gürcüstanda bu günə kimi ən çox ziyarət edilən dini məkan olaraq qalmaqdadır. Müasir dövrdə Svetitsxoveli həm də Bütün Gürcüstanın Katolikos-Patriarxı titulunu daşıyan Msxeta və Tbilisi yepiskopunun iqamətgahıdır.
Hazırkı kafedral XI əsrdə memar Arsukidze tərəfindən, IV əsrə aid olan və xristian ənənəsinə görə müxtəlif əfsanələrlə bəzədilən daha qədim kilsənin yerində inşa edilmişdir. Tbilisidəki Müqəddəs Üçlük kafedralından sonra Gürcüstanın ən böyük kilsəsi olan Svetitsxoveli Msxetanın digər abidələri ilə birlikdə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.
Erkən tarix
thumb|left|190px|[[İberiyaya xeyir-dua verilməsi (1880-ci illər), Mixail Sabinin tərəfindən çəkilmiş Canlı sütun əfsanəsini təsvir edən ikona.]] Ərazidə ilk kilsə b.e. IV əsrində İberiya (və ya Kartli) hökmdarı III Mirianın hakimiyyəti dövründə inşa edilmişdir. Deyilənə görə Müqəddəs Nino Kür və Araqvi çaylarının birləşdiyi yeri ilk gürcü kilsəsinin inşa olunma yeri kimi seçmişdir.
I əsrə aid gürcü aqioqrafik ədəbiyyatına görə Msxetadan olan Elias adlı Gürcüstan yəhudisi İsanın çarmıxa çəkilməsi zamanı Yerusəlimdə olub və Qolqofda Məsihin əbasını Roma əsgərindən alaraq özü ilə Gürcüstana gətirib. Doğma şəhərinə qayıdan Eliası qarşılayan Sidonia adlı bacısı əbaya toxunarkən müqəddəs əşyanın verdiyi emosiyalara dözməyərək ölür. Əbanı onun bədənindən qoparmaq mümkün olmadığına görə, qız əba ilə birlikdə dəfn edilir. Sidonianın əba ilə birlikdə dəfn edildiyi yer sonradan kafedralın inşası üçün məkan olaraq seçilir. Sonradan onun məzarından böyük sidr ağacı ucalır. Kilsənin inşası üçün sidr ağacının kəsilməsini buyuran Müqəddəs Nino, sonradan həmin ağacdan kilsənin özülünü təşkil edən yeddi sütun hazırladır. Möcüzəvi xüsusiyyətə malik olan yeddinci sütun öz-özünə səmaya ucalır. Yalnız Müqəddəs Ninonun bütün gecə ibadət etməsindən sonra sütun yerə enmişdi. Sonradan xalq arasında belə bir məlumat yayılmışdı ki, möcüzəli yeddinci sütundan şəfalı su sızır ki, bu su da bütün xəstəlikləri sağaldır. Gürcü dilində “sveti” – sütun, “tsxoveli” – həyat verən, canlı anlamını ifadə edir. Bu hadisənin təsvir edildiyi ikonanı girişdən sağda ikinci sütunun üstündə görmək mümkündür. Bütün Gürcüstan ərazisində geniş yayılmış bu ikonada Sidonia sütunu qaldıran mələklə birlikdə təsvir edilib. Müqəddəs Nino təməldə dayanıb, Kral Mirian və həyat yoldaşı Kraliça Nana sağ və sol tərəfdə dayanıblar. Gürüstanda Xristianlıq dövlət dini olaraq 337-ci ildə qəbul edilib.
Orta əsrlər və müasir dövr
270px|thumb|left|Kafedralın məsafədən görünüşü Svetitsxoveli kafedralının olduğu yerdə ilk kilsə IV əsrdə inşa edilsə də, tarixən ərəblər, farslar və Əmir Teymurun yürüşü zamanı dağıdılmış, daha sonra Çar Rusiyası və SSRİ dövründə zədələnmişdir. Bina həm də zəlzələlərdən ziyan çəkmişdir.
1970-1971-ci illərdə V. Tsintsadzenin rəhbərliyi altında aparılmış restavrasiya işləri zamanı Müqəddəs Ninonun orijinal kilsəsindən sonra Kral Vaxtanq Qorqasalinin vaxtında V əsrdə inşa etdirilmiş bazilikanın qalıqları aşkarlanmışdır. Gürcü kilsəsinin tarixinin erkən dövründə bazilika quruluşu kilsə memarlığında əsas mövqe tutmuş, daha sonra isə Gürcü xaç-gümbəz stili ilə əvəzlənmişdir.
XI əsrdə (1010-1029-cu illər arasında) Katolikos Melkisedeyin sifarişi ilə memar Arsakidze indiki kafedral binasını köhnə binaların yerində inşa etmişdir. O zaman Gürcüstanın hökmdarı I Georgi idi.
Kafedral 1787-ci ildə hökmdar II İraklinin hakimiyyəti dövründə daş və kərpicdən inşa edilmiş müdafiə divarları ilə əhatə edilmişdir. Hərbi məqsədlə inşa edilmiş divarların yuxarı hissəsində silah yerləşdirmək üçün yerlər mövcuddur. Divarlardan kafedral ərazisinə əsas giriş cənub tərəfdə yerləşdirilib. Qala divarları səkkiz qülləyə malikdir ki, onlardan da altısı dairəvi, ikisi isə dördbucaqlı quruluşa malikdir. 1963-cü ildə aparılan arxeoloji tədqiqatlar zamanı divarların cənub tərəfində, patriarxın XI əsrə aid evi aşkarlanmışdır. Kilsə həyətində isə patriarx II Antonun iki mərtəbəli qəsrinin qalıqları üzə çıxarılmışdır.
Svetitsxoveli bazilikası
Müqəddəs Ninonun orijinal kilsəsindən sonra Vaxtanq Qorqasali tərəfindən inşa etdirilmiş üç mərtəbəli bazilikanın qalıqları 1970-1971-ci illərdə aparılan restavrasiya işləri zamanı aşkarlanmışdır.
Müasir kilsə binası
Təxminən 1020-ci illərə aid edilən müasir kilsə erkən orta əsrlərdə Gürcüstanın III Baqratın (978-1014) rəhbərliyi altında birləşdirilməsindən sonra üstünlük qazanmağa başlamış xaç-gümbəz stilində inşa edilmişdir. Bu stilin özəlliyi ondadır ki, gümbəz xaç kimi dörd tərəfə uzanan binanın düz mərkəzində yerləşir. Kilsənin bu strukturu yaxşı akustikanın təmin edilməsi məqsədini güdür. Kilsəni yaxşı vəziyyətdə saxlamaq üçün, qübbə əsrlər boyunca bir neçə dəfə təmir edilmişdir.
Kilsənin inşasında aşağı hissələr üçün deşikli sarı qumdaşından, apsida pəncərələri ətrafında isə qırmızı daşdan istifadə olunmuşdur. Gümbəzin barabanında isə XVII əsrdə yaşıl daşdan istifadə olunmuşdur. Ümumilikdə XI əsrdən bu vaxta kimi binanın memarlıq xüsusiyyətləri dəyişilməz qalmışdır. Binanın qərb divarının böyük hissəsini geniş pəncərələr tutur. Dekorasiyada isə oturmuş İsa və onun iki tərəfində dayanan mələklər təsvirindən istifadə olunmuşdur. Divarların orijinal heykəl bəzəkləri saxlanmasa da, müxtəlif dövrlərdə, ən sonuncu dəfə isə XIX əsrdə bərpa edilmişdir.
Memar Arsukidzenin əli
Binanın şimal divarının fasadındakı qabartma ilə bağlı əfsanə vardır. Qabartmada sağ qol və bənna simvolu olan balta tutmuş əl təsvir edilmiş, təsviri müşayət edən kitabədə isə yazılmışdır:
“Tanrı qulu Arsukidzenin əli, tanrı onu bağışlasın.”
Şərq tərəfdə isə qeyd edilir ki, Arsukidze yaratdığı sənət əsərinin inşasının tamamlanmasını (1029) görə bilməmişdir:
“Bu müqəddəs kilsə onun bədbəxt qulu Arsukidzenin əli ilə inşa edilmişdir. Ustad, ruhun şad olsun!”
Konstantin Qamsaxurdiyanın “Böyük ustadın sağ əli” romanında bu məsələ ilə bağlı əfsanədən istifadə olunmuşdur. Romanda heç bir tarixi əsas olmadan göstərilir ki, Arsukidzenin işinə rəhbərlik etmiş keşiş onun yaradıcılığını qısqanır və nüfuzundan istifadə edərək krala təsir edib memarın sağ əlinin kəsilməsinə nail olur. Romana görə, Kral I Georq həm də memar Arsukidzeni gözəl sevgilisi Şorenaya qısqanır.
Freska və ikonalar
Kafedralın interyer divarları müxtəlif freskalarla bəzədilmişdir ki, onların da bir çoxu dövrümüzə zədəli halda çatmışdır. 1830-cu ildə çar I Nikolayın Msxetaya səfəri planlaşdırılarkən freskaların hamısı əhənglənərək ağardılmış, lakin çarın səfəri reallaşdırılmamışdır. Müasir dövrdə diqqətlə aparılan restavrasiya işlərindən sonra Apokalipsis heyvanı və zodiak işarələri təsvirləri də daxil olmaqla freskaların bir hissəsinin qalıqları bərpa edilmişdir. Hazırda kilsənin divarları çoxsaylı Xristian Ortodoks ikonaları ilə bəzədilib, lakin onların bir çoxu orijinal deyil (ikonaların orijinalları Gürcüstan Milli Muzeylərində saxlanılır). Əksər gürcü kilsələrində olduğu kimi, bu kafedralın da bəzədilməsində üzüm tənəyi daş işləmələrindən geniş istifadə edilməklə ölkənin qədim şərabçılıq ənənələri vurğulanmışdır. Altarı bəzəyən geniş İsa təsviri XIX əsrdə rus rəssamı tərəfindən çəkilmişdir. Kilsədə saxlanan ikonaların bir çoxu XX əsrə aiddir. Onların bir çoxu Gürcüstanın başqa kilsələrində saxlanan daha qədim ikona və freskaların kopyalarıdır. Kilsənin şərq fasadında V əsrdə inşa edilmiş kilsədən qalan iki öküz başı qabartması vardır ki, bu daş işləməsi də erkən xristianlıq dövründə xalq folklorunun xristian ikonoqrafiyasına təsirini görtərir.