cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası
RK(b)P
SR-lərə artan təzyiq, bolşeviklər SR tərəfdarı kənd məclislərini bolşevik tərəfdarı komandirlərlə əvəzləmə kursuna başladılar. Populyar olmayan Brest-Litovsk Sülhündən narazılıq, qida diktaturasının və xüsusən kombedinin tətbiqi 1918-ci ilin iyulunda Sol SR-lərin üsyanına səbəb oldu. Bu uğursuz və zəif mütəşəkkil hərəkət Sol SR-lərin siyasi ölümü ilə sona çatdı; partiya, bəzi üsyanı qınamağa və bolşeviklərlə işbirliyinə üstünlük verən bir sıra parçalara ayrıldı.
1918-ci ilin avqust ayında bolşevizm liderlərinə qarşı bir sıra terror hücumları oldu, buna cavab olaraq "Qırmızı Terror" un rəsmi olaraq elan olunduğu bildirildi.
23 mart 1919-cu ildə RK(b)P VIII qurultayı RK(b)P Fəhlə Sovetlərinin gücü olaraq təfsir etdiyi "Sovet demokratiyası" nın qurulmasına və qorunmasına yönəlmiş RK(b)P nin yeni proqramını qəbul etdi. Parlament dövləti şəklində adi ("burjua") demokratiyaya qarşı çıxan 'və kəndli deputatları və onların qurultayları. Konqres, Kommunist İnternasionalının yaradılmasını alqışladı və nizami ordu qurmağa qərar verdi.
1920-ci ilin sonunda ziddiyyətli bir mənzərə meydana gəldi: bolşeviklər bütün əsas silahlı müqavimət mərkəzlərini məhv etməyi bacardı. Məcburi taxıl zəbtləri kəndliləri məhsulların kütləvi azalmasına sövq etdi və bu da ilk ciddi məhsul uğursuzluğunda milyonlarla qurbanla kütləvi bir aclığa səbəb oldu.
Birləşmələr
1921-ci ildə keçirilmiş RK(b)P-nin X Qurultayında iştirak edənlərin dörddə birinə qədər digər partiyalar, əsasən keçmiş menşeviklər gəldi. "Mejraiontsy" nin Sosial Demokratik fraksiyası, Rusiya Sosialist İşçiləri İnternationalistlər Partiya, Sol Sosial İnqilabçılar Partiyasının bir sıra parçaları: Populist-Kommunistlər Partiyası, İnqilabçı Kommunizm Partiyası, eyni zamanda bir sıra milli sol partiyalar: Yəhudi Partiyası Bund , Gənc Buxarilər, Ukraynalı Borotistlər və s. RK(b)P-yə birləşdilər.
SSRİ-nin quruluşu
1922-ci ilin avqustunda RK(b)P Mərkəzi Komitəsi RSFSR ilə digər Sovet respublikaları arasında gələcək əlaqələr məsələsinə dair təklif layihəsi hazırlamalı olan xüsusi bir komissiya yaratdı.İosif Stalinin rəhbərliyi altında bu respublikaların RSFSR-ə girişini təmin edən "muxtariyyət" layihəsi hazırlandı. Lakin Vladimir Lenin, RSFSR və digər müttəfiq respublikaların bərabərlik əsasında daxil olacağı Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının (SSRİ) yaradılmasında israr edərək bu layihəni rədd etdi. Nəticədə, 27 dekabrda Moskvada SSRİ-nin qurulması haqqında Müqavilə imzalandı və 1922-ci il dekabrın 30-da I Ümumittifaq Sovetlər Konqresi tərəfindən müqavilə təsdiq edildi.
Leninin ölümündən sonrakı ilk illər ağır partiyanın daxili fraksiya mübarizəsi başladı. Nəticələrə görə Stalin, Leninin varisi rolu üçün mümkün namizədlər arasından qalib gəldi.
ÜİK(b)P
1925-ci ilin dekabrında XIV Qurultay ölkədə yeni bir partiya proqramının hazırlanmasını tələb edən sosializm qurma yolunu elan etdi. Sovet respublikalarının SSRİ-yə birləşdirilməsi ilə əlaqədar olaraq RK(b)P Ukraynan Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının RK(b)P-yə daxil olduğu üçün partiyanın adı Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyası və ya qısaca ÜİK(b)P olaraq dəyişdirildi.
Yeni partiyanın nizamnaməsi RK(b)P nizamnaməsindən xeyli fərqlənirdi. Partiyanın quruluşunda dəyişikliklər baş verdi: ÜİK(b)P Mərkəzi Komitəsinin üzvlərinin sayı artırıldı və Mərkəzi Komitənin özü "daxili partiya parlamenti" rolunu oynamağa başladı. ÜİK(b)P qurultaylarının 5 ildə bir dəfə çağırılması qərara alındı, partiyanın icra orqanının rolu ÜİK(b)P Mərkəzi Komitəsinin Katibliyinə keçdi.
1927-ci ilin dekabrında ÜİK(b)P-nin XV Qurultayı ölkənin Xalq Təsərrüfatının İnkişafına dair İlk Beş İllik Planın hazırlanması üçün direktivləri təsdiqlədi və kənd təsərrüfatının kollektivləşdirilməsi üçün bir plan qəbul etdi. 1930-cu ilin yayında Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının XVI Qurultayı davam edən islahatları və kulakların bir sinif olaraq ləğv edilməsi siyasətinə keçməsini təsdiqlədi, ölkədəki bütün kapitalist elementlərin aradan qaldırılması yolunu elan etdi. 1934-cü ilin əvvəlindəki XVII Qurultay ("Qaliblər Konqresi") ilk beşillik planın nəticələrini çıxardı, ikinci beşillik planın həyata keçirilməsinin istiqamətlərini müəyyənləşdirdi. Sənayenin idarə edilməsinin dəyişdirilməsinə qərar verildi: İqtisadi şuraların ərazi-istehsal sistemi xalq komissarlıqlarının şaquli ilə əvəz olundu.
1937-ci ildə yeni konstitusiyanın qəbulundan sonra SSRİ Ali Soveti SSRİ-nin birmandatlı seçki dairələrində seçilən ən yüksək qanunverici orqanı oldu. Ali Sovet ÜİK(b)P tərəfindən tamamilə idarə olunurdu, çünki hər bölgədə yalnız bir namizəd — kommunistlər və partiyasızlar blokunun nümayəndəsi irəli sürülə bilər.
1939-cu ilin martında keçirilmiş 18-ci konqresdə SSRİ-də sosializmin əsas etibarilə qurulduğu və ölkənin sosialist bir cəmiyyətin inşasını başa çatdırmaq mərhələsinə gəldiyi bildirildi. Lakin müharibənin başlaması dinc inkişaf planlarını pozdu və növbəti partiya qurultayı yalnız 13 il sonra çağırıldı.
II Dünya Müharibəsi
II Dünya Müharibəsi dövründə 1,5 milyondan çox kommunist aktiv orduya göndərildi, xeyli hissəsi işğal altındakı ərazidə partizan dəstələrinin və yeraltı təşkilatların bir hissəsi olaraq çıxış etdi. Ümumilikdə II Dünya Müharibəsi dövründə 4 milyona yaxın insan partiyaya qəbul edildi.
Tuva Sovet İttifaqına 1944-cü ilin oktyabrında muxtar vilayət olaraq daxil olduqdan sonra Orada hakim Tuva Xalq İnqilab Partiyası üzvləri avtomatik olaraq ÜİK(b)P-yə daxil edilmədi.
Sov.İKP
1952-ci ilin oktyabrında, XIX Qurultayda partiyanın adı yenidən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası və ya qısaca Sov.İKP olaraq dəyişdirildi.
1964-cü ilin oktyabrında Sov.İKP MK-nın ilk (1966-cı ilin martından — baş) katibi vəzifəsinə Leonid Brejnev seçildi. O, Xruşşovun başlatdığı bir sıra tədbirlərə son verdi və 18 illik rəhbərlik dövrünün ilk dövründə ölkədə iqtisadi islahatlar həyata keçirdi.
Qorbaçov dövrü
thumb|200px|left|Partiya bileti (1989)1985-ci ilin martında Mixail Qorbaçov Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin Baş katibi oldu. Onun təşəbbüsü ilə "yenidənqurma" adlanan genişmiqyaslı islahatlar başladı.
28 İyun — 1 iyul 1988-ci il tarixlərində Moskvada keçirilən XIX Sov.İKP Konfransı ölkənin siyasi sistemində dəyişikliklərə səbəb oldu. 1988-ci ilin oktyabrında Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin plenumu müxtəlif səviyyəli partiya təşkilatlarının iqtisadi məsələlərin tənzimlənməsinə müdaxilə etmələrini qadağan edən bir fərman verdi. 1 dekabr 1988-ci ildə, SSRİ Ali Soveti, SSRİ Konstitusiyasının seçki sistemi ilə əlaqəli və yeni bir orqan — Xalq Deputatları Konqresinin yaradılması ilə əlaqəli üç fəsildə dəyişikliklər etdi.ı.
19–23 iyun 1990-cı il tarixində özünü RSFSR Kommunist Partiyasının Təsisçi Konqresi (Sov.İKP-nin tərkibində) kimi təqdim edən Rusiya Partiya Konfransı çağırıldı.
2–13 iyul 1990-cı il tarixində Sov.İKP-nin XXVIII Qurultayı keçirildi. Onun işində 4683 nümayəndə iştirak etmişdir. Qurultayda nümayəndələr bir neçə fərqli platformaya bölündülər: Demokratik Platforma, Marksist Platforma və s. Daxili fikir ayrılıqlarına görə qurultay Sov.İKP-nin yeni Proqramını təsdiqləməyə müvəffəq olmadı. Partiyadakı dərin böhrana və cəmiyyətdəki mövqelərinin zəifləməsinə baxmayaraq Mixail Qorbaçov ikinci müddətə partiyanın Baş katibi seçildi (lehinə — 3411, əleyhinə — 1116).
1991-ci ilin avqust ayında Sov.İKP-nin aparıcı üzvlərinin bir sıra üzvləri GKÇP-nin fəaliyyətində iştirak etdilər.
Ləğvi və varisləri
Partiya 6 noyabr 1991-ci ildə RSFSR Prezidenti Boris Yeltsinin fərmanı ilə Rusiyada qadağan edildi. Sov.İKP-nin qadağan olunmasının ertəsi günü İşçi Rusiya Hərəkatı, 23 noyabrda Rusiya Kommunist Fəhlə Partiyası, 14 dekabrda Rusiya Kommunistlər Partiyası yarandı.
13 iyun 1992-ci ildə Konstitusiya Məhkəməsinin icazəsi ilə özünü Sov.İKP MK-nın plenumu kimi təşkil edən Mərkəzi Komitənin üzvlərinin iclası keçirildi. Keçmiş Mərkəzi Komitənin 400-dən çox üzvündən 46-sı bu iclasda iştirak edirdi.İclas Mixail Qorbaçovu Sov.İKP sıralarından xaric etdi, Siyasi Büronun fəaliyyətini dayandırdı və Ümumittifaq Partiya Konfransının çağırılmasına qərar verdi.
10 oktyabr 1992-ci ildə Moskvada Sov.İKP-nin XX Ümumittifaq Konfransı keçirildi. Konfransda yeni Partiya Proqramı və Nizamnaməsinin layihələri nəzərdən keçirildi və Partiyanın XXIX Qurultayının hazırlanmasına qərar verildi.
30 noyabr 1992-ci il tarixində Rusiya Federasiyası Konstitusiya Məhkəməsi, ərazi zəminində qurulan Kommunist Partiyasının ilkin təşkilatlarının fəaliyyətinə qoyulan qadağanı Rusiya Konstitusiyasına zidd olaraq tanıdı, ancaq rəhbər strukturların ləğv edilməsini təmin etdi.
26 mart 1993-cü ildə Moskvada Sov.İKP-nin XXIX Qurultayı keçirildi, partiyanın Kommunist Partiyalar Birliyinə çevrilməsinə qərar verildi. Onlardan Rusiya Federasiyası Kommunist Partiyası (RSFSR Kommunist Partiyası tərəfindən yenidən yaradıldı). Eyni zamanda, hakimiyyət tərəfindən qadağan edilmiş Sov.İKP Mərkəzi Komitəsi, Kommunist Partiyalar Birliyi-Sov.İKP Şurası ilə əvəz olundu.
Məhkəməsi
1992-ci ilin noyabrında Rusiya Konstitusiya Məhkəməsi "Sov.İKP işi" barədə qərar çıxardı. Məhkəmə, Prezidentin RSFSR Kommunist Partiyasının konstitusiya əleyhinə fəaliyyətləri və Sov.İKP mülkiyyətinin milliləşdirilməsi faktları ilə bağlı istintaq aparmaq barədə əmrini Konstitusiyaya uyğun gəlmədiyi kimi qəbul etdi. RSFSR Kommunist Partiyası orqanlarının və təşkilatlarının fəaliyyətinin dayandırılması və Sov.İKP və RSFSR Kommunist Partiyasının rəhbər strukturlarının ləğvi (lakin ərazi zəminində yaradılmış ilkin partiya təşkilatlarının təşkilati strukturları deyil)) konstitusiya olaraq tanındı.
Məhkəmə, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasında SSRİ-də Baş Katibin rəhbərliyi altında KPP Mərkəzi Komitəsinin Siyasi Bürosunun rəhbərlik etdiyi nisbətən kiçik bir partiya funksioner qrupunun sərhədsiz, zorakı güc rejiminin hakim olduğunu bildirdi.
Ad dəyişiklikləri
Rusiya İmperiyasında, Rusiya Respublikasında və Sovet İttifaqında fəaliyyət göstərdiyi müxtəlif illərdə partiya fərqli adlar daşıyırdı:
1952-ci ildə keçirilən partiyanın 19. Qurultayı zamanı birinci katib Stalinin təklifi ilə ad dəyişikliyi gündəmə gətirildi:
Stalinin təklifi qurultayda qəbul edilir və Ümumittifaq Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının adı Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası olaraq dəyişdirilir. Bundan sonra bolşevik nomenklaturası Oktyabr İnqilabı və Rusiya vətəndaş müharibəsi dövrlərində qaldı.
Müqəddəs Sərkis kilsəsi (Gəncə)
Müqəddəs Sərkis kilsəsi — XVIII əsrdə bərpa edilən binanın dəqiq tikilmə tarixi məlum deyil. Məbədin tikintisində qırmızı kərpic və gil əhəng qatışığından istifadə olunub. Bina günbəzli və sütunludur. Gəncə şəhərinin Gəncə küçəsi döngə 9 ünvanında yerləşir və hal-hazırda Gəncə Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin 13-14 nömrəli filialı olaraq fəaliyyət göstərir.
Tragulus nigricans
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Tragulus versicolor
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yaxınlıq sensoru
thumb|right|250px|İnduktiv yaxınlıq sensoru
Yaxınlıq sensoru obyektə toxunmadan onun yaxınlaşmağını, mövcudluğunu hiss edən həssas qurğudur. Bir çox istehsal proseslərində istifadə edilir.
Növləri
3 tipi var: induktiv, maqnetik və tutum.
İnduktiv yaxınlıq sensorların ucunda dolaq yerləşir. Bu dolaq yüksək tezlikli maqnit sahəsi yaradır. Metal cisim bu maqnit sahəsinə yaxınlaşdıqda metalda induksiya olunan cərəyan sensorda rəqslərin dayanması və ya azalması ilə nəticələnir və termal itkiyə səbəb olur. Bu dəyişiklik həssas dövrə vasitəsilə müəyyən olunur, çıxış dövrəsini aktivləşdirir.
Xüsusiyyətləri
Yaxınlıq sensorları limit sviçdən fərqli olaraq heç bir mexaniki kontakt olmadan obyekti müəyyən edə bilir. Kontaktsız işləmə xüsusiyyəti onların işləmə müddətinin artmasına səbəb olur. Həmçinin bu növ sensorlar müxtəlif zərərli mühitlərdə istifadə oluna bilir.
Müqəddəs İohann kilsəsi (Gəncə)
Müqəddəs İohann kilsəsi – Gəncə şəhərində yerləşən Alban Həvari kilsəsidir. Şəhərdə ən qədim və əsas alban kilsəsi olan Müqəddəs İohann kilsəsi 1633-cü ildə inşa edilmişdir.
Şəhərin qədim Kilsəkənd məhəlləsi (Gəncəçayın sağ sahili) ərazisində yerləşən Müqəddəs İohann kilsəsi üçnefli bazilika formasına malikdir. Kilsənin üzəri ikimeylli dam altında yerləşən yarımdairəvi tağtavanla örtülmüşdür. Tavan tağları üç cüt sütun üzərində dayanır.
Tarixi
XIX əsrə qədər Alban kimliyini qoruyan və sonradan ermenilər tərəfindən restavrasiya olunur və Gəncədə dörd erməni kilsəsi ndən biri kimi fəaliyyət göstərirdi ki, onlardan üçü şəhərdə, biri isə qəbirsanlıq ərazisində yerləşir. 1849-cu ilə aid arxiv sənədində həmin kilsələrin adları qeyd edilir. Müqəddəs İohann kilsəsi, Müqəddəs Gevorq kilsəsi, Müqəddəs Tanrı anası kilsəsi və Müqəddəs Sərkis kilsəsi.
1870-ci ildə Gəncədə ümumilikdə dörd şəhər kilsəsinin olması haqqında məlumat verilir. 1885-ci ilin məlumatında artıq şəhərdə altı kilsənin olması xəbər verilir.
Arxiv sənədlərində də Müqəddəs İohann kilsəsində aparılmış inşaat və yenidənqurma işləri ilə bağlı məlumatlar dövrümüzə çatmışdır. Xüsusi diqqət çəkən məsələlərdən biri XX əsrin əvvəllərinə kimi kilsədə dəfələrlə əsaslı təmir işlərinin aparılmasıdır. İlk əsaslı yenidən qurma işinin layihə və smetası 1903-cü ildə memar Oltarjevskiy tərəfindən hazırlanmışdır. Təmir işləri ilə bağlı səənədlər 1899-cu ildə şəhər rəhbərliyinə təqdim edilsə də, sonradan Erməni-türk müharibəsinə görə təxirə salınmış və yalnız 1910-cu ildə inşaata başlamaq mümkün olmuş və elə həmin il də yekunlaşdırılmışdır. İnşaat işlərinə Hovsep bəy Məlik-Bəyləryan, Simeon Afanasyan, Mixail Lazaryan, Akop Lisikyan, Martiros Nabatyan və Simeon Babakevxiyan rəhbərlik etmişlər.
1920-ci ildə döyüşlər zamanı atılmış mərmilərdən beşi kilsəyə düşmüş, onlardan üçü kilsənin günbəzini, ikisi isə divarlarını dağıtmışdır.
Keşişləri
Müqəddəs İohann kilsəsinin bəzi keşişlərinin adları və xidmət dövrləri haqqında məlumatlar da dövrümüzə çatmışdır. Belə ki, mənbələrdə adı xatırlanan ilk keşiş Hovannes Yengibariants 1862-ci ildə vəfat etmişdir. Qaregin Ter-Qriqoryan Tumanyants 15 noyabr 1898-ci ildə baş keşiş təyin edilmiş, 1908-ci ildən keşiş Qriqor Babakevxyantsla (1908-ci ildə vəfat edib), daha sonra isə Daniel Ter-Danielyants, Mkrtç Ter_Hovsepyan və Şmavon Boriyantsla birlikdə xidmət etmişlər.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Şəhərin qədim Kilsəkənd məhəlləsi (Gəncəçayın sağ sahili) ərazisində yerləşən Müqəddəs İohann kilsəsi üçnefli bazilika formasına malikdir. Kilsənin üzəri ikimeylli dam altında yerləşən yarımdairəvi tağtavanla örtülmüşdür. Tavan tağları üç cüt sütun üzərində dayanır.
Kilsənin iki qiriş qapısı onun cənub və qərb divarlarında yerləşdirilmişdir. Şərq tərəfində isə iki mərtəbəli cübbəxana yerləşir. Sonrakı dövrdə kilsə binasına əlavə kimi gavit, vestibül və zəng qülləsi inşa edilmişdir.
XVIII-XIX əsrlərdə kilsənin həm vestibülündə, həm daxilində, həm də həyətində dəfnlər həyata keçirilmişdir.
Bartlettia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
Bartlettia scaposa (A.Gray) Şimali Amerikada bitən yeganə növ.
Tragulus williamsoni
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Baktriya qızılı
thumb|230px|«Əjdahalı çarlar». 2-ci türbədən tapılıb thumb|Qoyun fiquru Baktriya qızılı — Əfqanıstanın Tillya-Təpə şəhəri yaxınlığında 1978-ci ildə tapılmış  qızıl əşyalar. Qızıl əşyalar e.ə. I əsrdə dəfn edilmiş  kuşan çarlarının qəbrlərində tapılıb.
Qazıntını sovet-əfqan arxeloji ekspedisiya həyata keçirmiş. Qazıntılara Sarianidi Viktor İvanoviç rəhbərlik edirdi. Hər qazılmış türbədən üç minə yaxın qızıl əşya aşkar edilmişdir. Ümumən 20 min qızıl əşya- bəzək  və qızıl silahlar tapılıb.
Tarixi
Dəfn olunmuşları aşkar etdikdən sonra arxeloqlar “Qızıl təpədə” qazıntıları davam etdirməyi planlaşdırırdılar. Ancaq 1979-cu ildə başlanılan Əfqanıstan müharibəsi (1979-1989)  qazıntıların davam edilməsinə mane oldu. Tapılmış qızıl əşyalar Kabil muzeyində yerlışdirildi.
1989-cu ildə ölkədə olan mürəkkəb vəziyyətlə əlaqədar prezident  Məhəmməd Nəcibullanın qərarı ilə qızıl əşyalar Da Əfqanıstan bankında yerləşdirilmişdir.
1992-ci ildə Nəcibulla devrildikdən sonra əşyaların saxlanıldığı yerin açarları beş adama məxsus idi. Hansı ki, bunlardan biri də Milli muzeyin direktoru Omar Xan Massudi idi. Saxlancın açılması üçün beş  açarın eyni zamanda istifadə edilməsi lazım idi. Danışığa görə bu beş nəfərdən kimsə öldüyü halda açar onun böyük oğluna verilirdi. 1996-cı ildə Taliban bu yer haqqında məlumat əldə etməyə çalışmış və bir çox hədə qorxulara baxmayaraq buna nail ola bilməmişdir.
2003-cü ilidə Baktriya qızılının saxlanılma yeri rəsmən elan edildi. 2004-cü ildə saxlanc Sarianidi Viktor İvanoviçin iştirakı ilə açılmış və onun orjinallığı təsdiqlənmişdir.
2006-cı ilin dekabrından 2007-ci ilin aprelinə qədər kolleksiya Parisdə «Əfqanıstan, yenidən tapılmı » adı altında nümayiş olunmuşdur. Sonra bu sərvət İtaliya, Hollandiya, ABŞ, Kanada, Böyük Britaniya, İsveçrə, Norveç, Avstraliya kimi ölkələrdə nümayiş etdirilmiş. Ümumilikdə bu sərgilərdən əfqanıstanın büdcəsinə 3 milyon dollar gəlir gətirdi. . Əfqanıstanda isə bu sərgi təhlükəsizliklə bağlı heç vaxt nümayiş olunmayıb.
NGC 3002
NGC 3002, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. * tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Antilocapra americana americana
(Antilocapra americana americana) — cinsinə aid heyvan yarımnövü.
Oqtay Əsədov
Oqtay Sabir oğlu Əsədov — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin sədri (2005–2019).
Həyatı
Oqtay Əsədov 1955-ci il yanvarın 3-də Ermənistan Respublikası Qafan rayonunun Şəhərcik kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutunun maşınqayırma texnologiyası fakültəsini bitirmişdir.
1976-cı ildən Bakı Məişət Kondisionerləri zavodunda usta köməkçisi, usta işləmişdir. 1979-cu ildən Azərbaycan Baş Quraşdırma və Xüsusi İnşaat İşləri İdarəsinin böyük mühəndisi, 1981-ci ildən Azərbaycan Baş Quraşdırma və Xüsusi Tikinti İşləri Nazirliyinin "Azərsantexquraşdırma" Trestinin böyük texnoloqu, idarə rəisi, birlik rəisi olmuşdur. 1996–2005-ci illərdə Abşeron Regional Səhmdar Su Cəmiyyətinin prezidenti vəzifəsində çalışmışdır.
Komino
Tarixi
Adanın adı Maltada geniş yayılmış yaban toxumunun adından gəlir.
Oqtay Əsədov
Həyatı
11 iyul 2004-cü ildə "Azərsu" Səhmdar Cəmiyyətinin prezidenti təyin edilib.
Komino
Tarixi
Roma hakimiyyəti dövründə Kominoda kəndlilər yaşayırdılar, lakin uzun müddət ada zəif məskunlaşmış və ya hətta tərk edilmişdir.
Oqtay Əsədov
Həyatı
Rus və ingilis dillərini bilir. Evlidir, 2 övladı var. Samux Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısş Alı Qocayev ilə qudadır.
Komino
Tarixi
Adanın sahilləri əhəng daşları ilə kəsilmiş və orta əsrlərdə quldurlar və qaçaqmalçılar arasında çox populyar olan dərin mağaralarla kəsilmişdir. Daha sonra Malta cəngavərləri bu adadan ov və istirahət üçün istifadə edirdilər.
1285-ci ildən bəri Kominoda yəhudi mistiki və kabbalisti İbrahim Əbulafiyanın evi olmuşdur. Burada o, Sefer ha-Ot ("İşarələr kitabı") və İmre Şefer ("Gözəllik sözləri") — düşüncə dərsliklərini yazmışdır.
16 və 17-ci əsrlərdə Komino cəngavərlər üçün sürgün yeri kimi rolunu oynayırdı. Kiçik cinayətlərdə ittiham olunan bəzi cəngavərlər Müqəddəs Məryəm qalasının qarnizonunu tamamlamaq üçün göndərilirdi.
Bu gün ada quşların qorunma ərazisidir.
Mavi laqun
Komino adası ilə kiçik Kominotto adası arasında mavi suyu olan Mavi laqunn (Bejn il-Kmiemen) vardır. Altındakı ağ qumu və çox sayda dəniz sakini olan bu mənzərəli buxta daim çox sayda turisti özünə cəlb edir ..
Adada da Müqəddəs Məryəm (Ramla ta' Santa Marija) və Müqəddəs Nikolay buxtasında (Bajja San Niklaw) məşhur çimərliklər vardır.
Müqəddəs Məryəm qalası
Müqəddəs Məryəm qalası (it-Torri ta' Santa Marija) adadakı ən görkəmli binadır. Qala 1618-ci ildə Malta Ordeninin cəngavərləri tərəfindən inşa edilmişdir. Malta sahilləri boyunca müdafiə qalaları bir zəncirin bir halqası idi. Qala dəniz səviyyəsindən 80 metr yüksəklikdə yerləşən dörd künc boşluğu olan böyük bir kvadrat formasında qurulmuşdur. Qala 1982-ci ildən bəri Maltanın silahlı qüvvələrinin mülküdür. Bu gün brakonyerlərlə mübarizə üçün bir məntəqə olaraq istifadə olunur.
Digər tikililər
Misirdən Müqəddəs Ailənin qayıtması şərəfinə kiçik bir Roma Katolik kilsəsi Müqəddəs Məryəm buxtasının sahilində yerləşir. 1618-ci ildə inşa edimiş kilsə, sonra 1667-ci ildə genişləndirilmişdir. Kilsənin ilk məlum qeydinə Qrinviçdəki Britaniya Milli Dəniz Muzeyində saxlanılan dövrün dəniz qrafiklərində rast gəlmək olar. Kütləvi toplantılar hər həftə şənbə axşamı və bazar ertəsi səhər saatlarında kilsədə keçirilir.
Müqəddəs Məryəm buxtasındakı batareya 1716-cı ildə adada Malta sahillərindəki bütün sahil istehkamları ilə birlikdə inşa edilmişdir. Dənizə yönəldilmiş çıxıntıları olan bu yarımdairəvi quruluş əvvəlcə 6 funtluq dörd top üçün nəzərdə tutulmuşdu. Bu anda qala iki dəmir 24 kiloluq silah qorunub saxlanılmışdır. 1996-cı ildə istehkamlar Malta İrsinin Qorunması Təşkilatı tərəfindən bərpa edilmişdir. Batareya ilə eyni zamanda adanın şimal hissəsində bürcdə inşa edilmişdir. Amma sonradan dağıdılmışdır. Bundan əlavə 20-ci əsrin əvvəllərində xəstəxana həbsxanası kimi istifadə olunan cəngavərlər tərəfindən kazarmalar tikilmişdir.
1960-cı ildə inşa edilən Comino Otel Müqəddəs Nikolay buxtasının üstündə yerləşir.
Kinoda
Komino adası dəfələrlə filmlərin çəkilişi üçün bir platforma olaraq istifadə edilmişdir. Burada "Troya" və "Swept Away" filmləri çəkilmişdir. "Qraf Monte Kristo" filmində İf qalasının təsvir edilməsi üçün Müqəddəs Məryəm buxtasındakı qalada çəkilişlər aparılmışdır.
Yeddi qardaş arxeoloji abidəsi
Yeddi qardaş arxeoloji abidəsi - Qazax rayonunun Dəmirçilər kəndində yerləşən arxeoloji abidə
Haqqında
Bu yerə Yeddi daş da deyirlər. Yeddi qardaş arxeoloji abidəsi Dəmirçilər kəndinin cənub-qərbində, Qapaqlı dərə məhəlləsinin qurtaracağındadır. Bir-birinə sığınmış daşlardır. Deyilənə görə, vaxtilə yeddi bütöv daş olub. İkisi sonralar parçalanıb. İnsanlar buraya ziyarətə gələr, şam yandırıb daşların üstünə qoyar və niyyət edərlər. Qurban kəsənlər də olur. Tədqiqatlara görə bu arxeoloji abidənin tarixi erkən Dəmir dövrünə təsadüf olunur.
Bura ilə bağlı maraqlı əfsanə var. Çox qədim zamanlarda buraya düşmənlər hücum etməyə hazırlaşır. Xəbər tutan camaat gecə-gündüz kəndin yuxarı başında yeddi-yeddi keşik çəkməyə başlayırlar. Növbə kənddə yaşayan yeddi qardaşa çatır. Onlar növbədə ikən düşmənlərin mühasirəsinə düşürlər. Allaha dua edirlər ki, düşmənin əlinə keçməsinlər. Bu duadan sonra göydən ildırım çaxır, yağış yağır. Səs-küyə camaat oyanır, kəndi müdafiə edir, qardaşlar isə daşa dönür. O vaxtdan bu yer pir olub.
Barbados
Barbados — Mərkəzi Amerikada Karib hövzəsi və ya Vest-Hinddə yerləşən dövlət. Kiçik antil adaları qurupunda eyni adlı ada da yerləşir. Şimaldan cənuba maksimum uzunluğu 34 km, qərbdən şərqə isə 23 km-dir. Sahəsi 432 kvadrat kilometrdir. Əhalisi 287 min nəfərdir. Paytaxtı və mühüm portu Brictaun şəhəridir. Dövlət dili ingilis dilidir, pul vahidi isə Barbados dollarıdır.
Etimologiyası
Ölkəyə bu adı məşhur ispan tədqiqatçısı Pedro Kampos vermişdir. Tədqiqatçı bu torpağa ayaq basarkən burada olan çoxlu əncir ağacları onun diqqətini çəkmiş və o, ağacları formaca "saqqallı adamlar"a bənzətmişdir. Bu torpağı o "los – barbados" adlandırmışdır, bu da ispan dilindən tərcümədə "saqqallılar" deməkdir.
Tarixi
Avropalılar Barbodos adasına gələnə qədər, adada hind tayfalarından olan aravaklar və kariblər yaşayırdı. 1518-ci ildə adada olmuş ispanlar adanı Barbados adlandırmışdılar. Barabdos ispan dilində saqqal mənasını verir. 1605-ci ildə adaya gələn ingilislər 1625-ci ilə qədər adada öz kaloniyalarını yaratmışdılar. 1628-ci ildə isə Barbadosun müasir paytaxtı olan Brictun şəhərinin əsası qoyulmuşdur. Şəkər qamışı plantasiyalarının salınması sürətlə artırdı. Kənd təsərüffatı işlərində çalışmaq üçün afrikadan xeyli sayda qul adaya gətirilmişdir.
Tarixən Barbadosda müstəmləkə əlehinə üsyanlar olmuşdur. Lakin bu üsyanlar kor təbii təşkil edildiyindən heç biri uğur əldə edə bilməmişdir. 1838-ci ildə Barbadosda quldarlıq ləğv edildi. XX əsrin 30-cu illərində Barbadosda milli azadlıq hərəkatı güclənmişdir. İkinci dünya müharibəsindən sonra Barbodos adasına siyasi müstəqilik verilməsi məsələsi müzakirə edilirdi. Barbadosda müstəqillik uğurunda mübarizə aparan bir neçə təşkilat yaranmışdır. Böyük Britaniya adaya müstəqillik verilməsində maraqlı deyildi. Əvəzində Barbados Ali Müxtariyyəti adlı Böyük Britaniya tabeliyində olan qurumun yaradılmasını təklif edirdi. Bu məqsədlə 1958-ci ildə Barbados Vest Hind Federasiyasına daxil edildi. 1961-ci ildə Barbados özünü idarə hüququ alır, 1966-cı ilin noyabrın 30-u tarixində Barbadosun rəsmən müstəqil olduğu elan edildi. Bir aydan sonra Barbados müstəqil ölkə kimi BMT-yə qəbul edildi. 1967-ci ildən Amerika dövlətləri Təşkilatının (ADT), 1970-ci ildən Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF), 1973-cü ildən Karib birliyi və Karib ümumi bazarın (KARİKOM), 1995-ci ildən isə Ümumdünya Ticarət Təşkilatı (ÜTT) və Karib Ölkələri Assosiasiyasının üzvüdür.
Tarixi oçerk
Barbadosun hindi aravaklar tərəfindən məskunlaşması eramızın 1-ci minilliyinin əvvəllərinə aid olunur. Sonralar aravakları XVI əsrin əvvəllərində adanın avropalılar tərəfindən kəşfinədək nəsil-tayfa münasibətlərini saxlayan kariblilər sıxışdırmışlar. Barbados torpağına avropalılardan ilk gələn portuqallar (1563) adadan Braziliya sahillərinə üzən gəmilərin tranzit dayanacağı kimi istifadə etməyə çalışırdılar. Adanı iqtisadi cəhətdən 1627 ildə ingilislər mənimsəməyə başladılar. 1639 ildə kolonistlər Barbadosda Qanunverici assambleya təşkil etdilər. 1652 ildə Oliver Kromvel Barbados konstitusiyasının əsasını qoyan Kapitulyasiya maddələrini imzalamağa razılaşdı. Barbadosda tütün yetişdirməyə başlamış ingilislər böyük gəlir əldə edə bilmədikləri üçün XVII əsrin ortalarından onu şəkər qamışı ilə əvəzlədilər. Beləliklə, ada şəkər və rom (ilk dəfə bu içkinin adı 1650 ildə Barbarosdan göndərilən bir məktubda qeyd olunmuşdur) istehsal edən əsas mərkəzlərdən birinə çevrilmişdir. Barbadosdakı plantasiyalarda, əsasən, Afrikadan gətirilən qullar işləyirdi. Nəticədə Barbadosda zənci əhali üstünlük təşkil etməyə başladı. 1816-cı ildə adada baş verən qulların üsyanı (Bussanın üsyanı) hökumət tərəfindən qəddarcasına yatırıldı. 1834-cü ildə quldarlığın ləğvi (4 illik keçid dövrü ilə) plantatorların torpaqların da cüzi əməkhaqqı müqabilində çalışan işçilərin vəziyyətini bir o qədər yaxşılaşdırmadı.
1846-cı ildə Britaniya hökuməti tərəfindən qəndə tətbiq olunan himayəçi rüsumların ləğvi nəticəsində yaranan maliyyə-iqtisadi böhran plantatorların da vəziyyətini çətinləşdirmişdi; onların müflisləşməsi işsizliyin artması və əhalinin yoxsullaşması ilə müşayiət olunurdu. Sosial gərginliyin artması 1876-cı il üsyanına gətirib çıxardı, üsyançıların əsas məqsədlərindən biri Barbadosun qonşu adalarla müstəqil federasiyasının yaradılması idi. 1930-cu illərdən Barbadosun milli istiqlaliyyəti uğrundakı mübarizədə fəhlə və həmkarlar ittifaqları hərəkatı mühüm rol oynayırdı. 1940-cı illərin əvvəllərində fəhlə liderlərindən biri V. Krouford ümumi seçki hüququ və milli azadlıq şüarlarını təbliğ edən Vest-Hind Milli Konqresi siyasi təşkilatını yaratdı. 1938-ci ildə yaradılan Barbados leyborist partiyası (BLP) milli hərəkata başçılıq edirdi, onun rəhbəri Q. H. Adams isə tezliklə adada ən nüfuzlu siyasətçilərdən birinə çevrildi. Leyboristlər və onların müttəfiqləri 1948-ci ildə daxili özünüidarəetmə elementlərinin, 1950-ci ildə isə ümumi seçki hüququnun tətbiqinə nail oldular. 1954-cü ildə B. Britaniya adada nazirlər kabinetinin yaradılmasına razılıq verdi və Barbadosun ilk baş naziri Q. H. Adams oldu. Onun fəaliyyəti Barbadosun siyasi modernləşdirilməsinə şərait yaratdı, lakin sosial-iqtisadi sahə ləng inkişaf edirdi. 1955 ildə BLP parçalandı və E. U. Barrounun rəhbərlik etdiyi siyasətçilər qrupu ondan ayrılaraq yeni partiyanı – Demokratik leyborist partiyasını (DLP) formalaşdırdı.
Barbados 1958-ci ildə B. Britaniya tərəfindən yaradılan və Karib dənizindəki Britaniya mülklərini birləşdirən Vest-Hind federasiyasının tərkibinə daxil oldu. 1966-cı il noyabrın 30-da ölkənin müstəqilliyi elan olundu. Adada ingilis tipli ikipartiyalı sistem formalaşdı: 1961–76-cı illərdə ölkəyə E. U. Barrou (DLP), 1976–85-ci illərdə C. Adams (BLP) rəhbərlik etmiş, 1986–94 illərdə DLP hakimiyyətdə olmuş (1986–87 illərdə baş nazir Barrou, onun ölümündən 1994 ilədək L. Erskin Sandiford), 1994 ildə Ouen Artur (BLP) baş nazir seçilmişdi. 14 il ölkəni idarə edən BLP-ni 2008-ci ildə keçirilən seçkilərdə qalib gələn DLP əvəz etdi. Ölkənin baş naziri D. Tompson oldu. 2010-cu ildə onun ölümündən sonra müavini F. C. Stüart Barbadosun baş naziri vəzifəsini tutdu. 1968-ci ildə Barbados Azad Ticarətin Karib Assosiasiyasının (KARİFTA) yaradılmasında iştirak etdi. 1973-cü ildə bu təşkilatın əsasında iştirakçı dövlətlər arasında gömrük maneəsini aradan qaldıran və digər ölkələrdən gətirilən mallara vahid rüsumlar tətbiq edən Karib birliyi və Karib ümumi bazarı (KARİKOM) yarandı. 1995-ci ildə Barbados azad ticarətin iri regional zonasının yaradılması məqsədi daşıyan Karib Ölkələri Assosiasiyasına qoşuldu.
Demoqrafiya
Regionda sayına görə 10-cu ada dövləti olan Barbadosun 281,968 nəfər əhalisi var. Əhalisinin 87–92%-ini Vest-Hind zənciləri, 3–6%-ini mulatlar (becen adlanan kreol dilində danışırlar), 4%-dən çoxunu B. Britaniyadan gələnlər, 1%-dən çoxunu ABŞ amerikalıları təşkil edir; həmçinin burada hindlilər, pakistanlılar, çinlilər, yəhudilər də var. Doğum səviyyəsi (1000 nəfərə 12,2 nəfər; 2000–05) ölüm səviyyəsini (7,8 nəfər) üstələyir; uşaq ölümü 1000 nəfər diri doğulana 10,9 nəfərdir. Orta ömür səviyyəsi 77,2 ildir (kişilərdə 74,5, qadınlarda 79,5). Adanın qərbindəki külək tutmayan hissə daha sıx məskunlaşmışdır. Şəhər əhalisi 52,9%-dir (2005). Dindarları, əsasən, xristiandır. Ölkədə həmçinin müsəlman, hinduist, buddist və bəhai icmaları da mövcuddur.
Coğrafiyası
Barbados Mərcan mənşəli adadır, bəzi yerlərdə mərcan rifləri ilə əhatə olunmuşdur. Səthi terraslarla sahildən mərkəzə doğru maili surətdə 340 metrədək (Hillabi d. – B.un ən yüksək nöqtəsi) qalxır. Çökmə süxurlardan, əsasən, əhəngdaşılardan ibarətdir. Təqribən bütün sahil boyu enli qumlu plyaj zolağı uzanır, şimal-şərqi sahili okeana doğru sıldırım şəkildə enir. Karst (mağaralar, yeraltı çaylar və göllər) inkişaf etmişdir. İqlimi tropik passatdır. Orta tempratur ən isti ayda (sentyabr) 27 °C, ən soyuq ayda (fevral) 25 °C olur. İllik yağıntı 1400 mm-ədək, iyundan noyabra kimi yağış mövsümüdür. Burada ez-tez fırtınalar olur. Bir neçə qısa çayı var. Barbadosun cənubunda bataqlıqlara rast gəlinir. Qəhvəyi-qırmızı lateritləşmiş torpaqlar yayılmışdır. Mədəni landşaftlar üstünlük təşkil edir. Sahillərində kiçik sahələrdə tropik bitkilər qalmışdır. Qırmızı ağaca, kokos və kral palmasına rast gəlinir. Heyvanlardan manqust (introduksiya edilmişdir), tısbağa, gəmiricilər; quşlardan kolibri, göyərçin, freqat, qutan məskunlaşmışdır; sahil sularında makrel, skumbriya, uçan balıq (adanın simvolu), xərçəngkimilər yaşayır. Burada milli park statusu almış Barbados dəniz rezervatı (mərcan rifləri ekosisteminin mühafizəsi) vardır.
Təsərrüfatı
2004-cü ildən Barbadosun ümumi daxili məhsulu 4,57 milyard ABŞ dolları təşkil edir. 2001-ci ildən ÜDM-in 88,7%-i xidmət sferasında, 7,1%-i sənayedə, 4,2%-i kənd təsərrüfatında yaradılır. 2001-ci ildən iqtisadi fəal əhali 128,5 min nəfərdir, onların təqribən 75%-i xidmət sferasında, 15%-i sənayedə, 10%-i kənd təsərrüfatındadır (20 əsrin sonu). 2003-cü ildən işsizlik səviyyəsi 10,7%-dir. İqtisadiyyatın əsasını xarici turizm(2002 ildə Barbadosa təqribən 0,5 mln. nəfər gəlmişdir, 2001 ildə gəlir 687 mln. dollar təşkil etmişdir) təşkil edir. Kurortların çoxu qərb və cənub sahilində yerləşir. Turizmin əsas növləri: dəniz, su idmanı (dayvinq, su xizəyi və s.), toy turizmi (toy mərasimlərinin, bal ayının ənənəvi keçirilməsi), speleoturizm, etnoqrafik turizm. Ofşor biznesi (cəmi 7,5 mindən artıq ofşor şirkəti qeydiyyatdan keçirilmişdir, onlardan təqribən 450-si sığorta şirkətidir) inkişaf edir. Barbados (Yamayka ilə yanaşı) Qərb yarımkürəsində informasiyanın emalı xidmətlərinin (müxtəlif növ uçotun, o cümlədən mühasibat və maliyyə uçotunun aparılması, verilənlərin və mətnin kompüter formalarına daxil edilməsi, sığorta sənədlərinin işlənməsi, verilən lərin arxivləşdirilməsi, verilənlər bazasının yaradılması və s., əsasən, ABŞ şirkətləri üçün; XXI əsrin əvvəlində proqram təminatının işlənib hazırlanması daha böyük əhəmiyyət kəsb edir) ən mühüm mərkəzlərindəndir. Vergi güzəştləri və xarici gəmilərin qeydiyyatı üzrə xidmətlərin mövcud olması nəticəsində Barbadosun ticarət donanmasına 50-dən artıq gəmi aid edilmişdir. Onlardan 17-si Norveç, 12-si Kanada, 11-i yunan gəmi sahiblərinə məxsusdur. Barbadosda təbii qazın hasilatı (29,2 milyon m³) azdır. 2002-ci ildən 860 mln. kVt·saat elektrik enerjisi istehsal edilir. Elektron (idxal edilmiş detallardan hissə və komponentlərin yığılması), şəkər (2003 ildə 36,3 min ton şəkər istehsal olunmuşdur), əczaçılıq, toxuculuq və tikiş, sement sənayesi müəssisələri, rom, meyvə konservləri, oyuncaq istehsalı üzrə müəssisələr işləyir.
Ərzağın çox hissəsi idxal edilir. Kənd təsərrüfatı üçün yararlı torpaq sahəsi 19 min hektardır, onun 84%-indən çoxu becərilir; əkinlərin çox hissəsi ölkənin cənub-qərbindədir. Əsas kənd təsərrüfatı bitkisi şəkər çuğundurudur (2003 ildə 365 min ton yığılmışdır; istehsal həcmi 20 əsrin sonundan azalır; plantasiyalar qolf meydançalarına çevrilir); həmçinin kokos palması, yams, batat, tərəvəz, tropik və sitrus meyvələri, pambıq becərilir. Qoyun (2003 ildə 27 min baş), donuz (16,5 min baş), qaramal (3,8 min baş) yetişdirilir. Sahilboyu sularda balıqçılıq (balıq ovu 2002 ildə 2,7 min t təşkil etmişdir; balıq emalı zavodları Brictaun və Oystinsdə yerləşir) inkişaf etmişdir. Barbadosda avtomobil yollarının uzunluğu 1,6 min km (demək olar ki, hamısı bərkörtüklüdür) təşkil edir, 2002-ci ildən avtoparkında 80 mindən çox avtomobil vardır. Əsas dəniz portu Brictaundur. Venesuela, həmçinin SentLyusiya, SentVinsent, Trinidad adaları ilə müntəzəm dəniz əlaqəsi var. Beynəlxalq Qrantli-Adams aeroportu (Barbadosun cənub şərq sahilində, Brictaunun 16 km-liyindədir). Barbados üçün xarici ticarət balansının (2002 ildə ixracın dəyəri 206 mln. dollar, idxalın dəyəri 1039 mln. dollar təşkil etmişdir) xroniki kəsiri xarakterikdir. Elektrik aparaturası və elektron hissələr (idxal edilmiş detallardan), şəkər, rom, kimyəvi preparatlar və dərmanlar, paltar ixrac edilir, istehlak malları, ərzaq, neft, avadanlıq, nəqliyyat vasitələri, tikinti materialları, elektron komponentlər idxal olunur. Əsas xarici ticarət partnyorları: ABŞ, Trinidad və Tobaqo, B. Britaniya, Yamayka, Yaponiyadır.
İqtisadiyyat
Becərilən torpağların 50%-ə qədəri şəkər qamışı əkinlərinə ayrılmışdır. Digər bitkilər — pambıq, maniok və meyvə-tərəvəz də becərilir. Turizm sferasında əmək qabiliyyətli əhalinin 1/3-i çalışır. Adada tapılan neft ölkənin energetika tələbatının 1/2-i təmin edir. 2010-cu ildə Barbadosda 1 037 million kWt-saat elektrik enerjisi istehsal edildi.
right|thumb|350px|Barbados
İdman
Barbadosun Olimpiya Assosiasiyası Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi tərəfindən 1955-ci ildə tanınmışdır. Barbados idmançıları Olimpiya Oyunlarında 1968-ci ildən iştirak edirlər. Velosiped idmanı, yüngül və ağır atletika, üzgüçülük, atıcılıq ən geniş yayılmış idman növləridir. 2000-ci ildə Sidneydə keçirilən 27-ci Olimpiya Oyunlarında sprinter O. Tompson öz ölkəsi üçün ilk Olimpiya mükafatını qazanmışdır (100 m məsafəyə qaçışda bürünc medal).
Səhiyyə
2000-ci ildən Barbadosda əhalinin hər 10 min nəfərinə 13,7 həkim düşür. 2001-ci ildən səhiyyəyə qoyulan xərc ÜDM-in 6,5%-ini (büdcədən maliyyələşdirmə 66,3%, özəl sektordan 33,7%) təşkil etmişdir. Dövlət sektoru, əsasən, ilk və xəstəxana tibbi yardımını, özəl sektor isə ümumi tibbi praktikanı əhatə edir. Yaşlı əhali arasında ölümün əsas səbəbləri ürək-damar xəstəlikləri, xərçəng, infeksiyalar və travmalardır. 2002-ci ildən vərəmlə 3, QİÇS-infeksiyası ilə 76 xəstələnmə hadisəsi olmuşdur.
Elm və mədəniyyət müəssisələri
Brictaunda Vest-Hind Universitetinin fakültəsi (əsası 1963 ildə qoyulmuşdur; nəzdində kitabxana var), 1847-ci ildən kütləvi kitabxana, 1835-ci ildən Ceyms-haus tarix muzeyi, 1996-cı ildən Barbados incəsənət qalereyası, 1963-cü ildən rəsədxana fəaliyyət göstərir. 1933-cü ildənSent-Maykl prixodunda Barbados muzeyi və Tarix cəmiyyəti, Sanberidə (Sent-Filip prixodu) Plantator evi (muzey; 1660), 1981-ci ildən Sent-Ceyms prixodunda Folkston dəniz muzeyi, F. Hatsonun şəkər muzeyi var.
İncəsənət
Barbadosda qədim hindi incəsənətinin izləri saxlanılmışdır. Sent-Corc r-nunda şəkər sahibkarı T. Ş. Draksın evi (Draks-holl, 17 əsrin son rübü), Sent-Piter prixodunda Müqəddəs Nikolay abbatlığı (1660; hər ikisi B.-un ən qədim tikililəridir), zəngin daxili bəzəyi olan Sem-Lord qəsri (1831, memar S. Holl Lord), Brictaunda erkən ingilis palladioançılıq üslubunda tikilmiş Hökumət evi, Arsenal və Silah palatası, 1751-ci ildə əsası qoyulan, C. Vaşınqtonun evi adlandırılan tikili, 1780-ci illərdən sonra tikilən Sent-Maykl kilsəsi, XIX əsr tikilən Parlament binası Barbadosun memarlıq abidələrindəndir. XIX əsrin əvvəllərində Barbadosda İncəsənət cəmiyyəti yaradılmışdır. Turizmin inkişafı ilə əlaqədar 1950-ci illərdən başlayaraq çox sayda mehmanxana inşa edilmişdir. 50–60-cı illərdən Çoki-Maunt və Terners-Holl ənənəvi keramika istehsalı mərkəzi olmuşdur. 1960-cı illərdən bu sahədə K. Rassel, U. Hardinq, B. Qreys, Ras Akim Ramsi çalışmışlar. Batik ənənəvi sənət növlə rindəndir; parça rəsmlərində amerikan-hindi incəsənətinin motivlərindən istifadə olunur. Yerli mebel sənayesi inkişaf etmişdir. Yerli ustaların (boyakar A. Peyn) "sadəlövh sənət"i yayılmışdır. Barbadosda hər il "Holders-sizon" musiqi-teatr festivalı və caz festivalı keçirilir. (hər ikisi 199cü ildən).
Dil
Ölkənin rəsmi dili ingilis dilidir və bu dil adanın müxtəlif dövlət idarələrində, ictimai yerlərində istifadə edilir. İstifadə britaniya ingilis lahçəsi kimi deyil.
Ədəbiyyat
Barbados ədəbiyyatının təşəkkülü milli azadlıq hərəkatının təsiri ilə 20 əsrin 40–50-ci illərində başlamışdır; ingilis dilində inkişaf edir. İrqi ayrı-seçkilik, zəncilərin öz hüquqları uğrunda mübarizəsi, patriarxal kəndli həyatının ideallaşdırılması Barbados ədəbiyyatının əsas mövzusu idi. Nəşr imkanlarının olmaması və digər çətinliklər nəticəsində bir çox yazıçı ölkəni tərk etmişdi; odur ki, mühacirət mövzusu da bədii yaradıcılıqda geniş yer tuturdu. Mühacirlərdən C. Lemminq ("Mühacirlər", 1954; "Mənim soyköküm", 1971 və s.) və O. Klarkın ["Görüş yeri" (1967), "Uğura həmlə" (1973), "Daha gur işıq" (1975) trilogiyası] romanları şöhrət qazanmışdır. Poeziyada Vest-Hind motivləri mühüm yer tutur. E. K. Breytueyt, P. Blekmen, H. A. Voan, C. Dreyton, F. E. Kollimor və b. şairlər Barbados ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələridir.
Din
Əksər Afrika və Avropa mənşəli barbadoslular xristian (95%) dininə sitayiş edir və onlardan çoxu katolik məzhəbinə qullluq edirlər.
Vittarioideae
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki yarımfəsiləsi.
Fuad Şabanov (aktyor)
Şabanov Fuad Rüfət oğlu — azərbaycanlı rejissor, aktyor.
Həyatı
Fuad Şabanov 1965-ci il sentyabr ayının 20-də Bakı şəhərində anadan olub. 1986-1991-ci illərdə Moskvada ÜDKİ-nin rejissorluq fakültəsində təhsil alıb. Bir sıra teleşirkətlərdə rejissor işləyib. Bir neçə filmin quruluşçu rejissorudur.
Antilocapra americana mexicana
—  cinsinə aid heyvan yarımnövü.
Ədalət
thumb|200px|right|Ədalət iahəsi
Ədalət — mücərrəd mənalı sözlərdəndir. İnsanlar arasında mübahisəli məsələlərdə düzgün, qərəzsiz qərar verənlər ədalətli adlanırlar. Əxlaqi-hüquqi, həmçinin sosial-siyasi şüur kateqoriyası.
Ədalət "Ədl" sözündən olub, ərəb dilində bərabərlik və insaflı mənalarını daşıyır. Gündəlik həyatımızda ədalət və zülmkarlığa aid çoxlu nümunələrlə rastlaşırıq. Məsələn, imtahanda qiyməti 3 olan şagirdə yersiz yerə 5 vermək, həmçinin cinayətkarı azad edib günahsızı zindana salmaq və s… buna misal ola bilər.
Ümumi məlumat
Ədalət anlayışı cəmiyyətdə ayrı-ayrı fərdlərin (sosial qrupların) praktiki rolu ilə onların sosial mövqeyi, hüquq və təəhhüdləri, əməl və əcri, əmək və mükafatlandırılması, cinayət və cəzası, insanın xidmətləri və bunların cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməsi arasında uyğunluq tələbini ifadə edir. Bu nisbətin pozulması ədalətsizlik kimi qiymətləndirilir. Ədalət şəxsiyyət, cəmiyyət və dövlətin, həmçinin hüquqi münasibətlərdə iştirak edənlərin maraqları arasındakı tarazlığı müəyyənləşdirir, bərabərlik və azadlıq ideyalarını əks etdirir.
NGC 2030
NGC 2030, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Ədalət
Ümumi məlumat
Aristotel Ədalət anlayışını – geniş və dar mənalarda işlətmişdir. Ümumi, geniş mənada Ədalət ictimai həyatın məntiqiliyidir; onu insanlar arasında sosial baxımdan bütün nizamlanmış münasibətlərin əxlaqi meyarı, ictimai işlərdə son əxlaqi-istinadedici instansiya kimi müəyyənləşdirmək mümkündür. O, sosial sahəyə proyeksiya olunmuş mənəviyyata uyğun gəlir. Xüsusi, dar mənada Ədalət insanların birgə yaşayışının mənfəət və məşəqqətlərinin bölüşdürülməsində əxlaqi cəhətdən sanksiyalaşdırılmış uyğunluq, cəmiyyətdə və dövlətdə münaqişədə olan maraqların və fəaliyyətlərinin qarşılıqlı tarazlaşdirmasının kooperasiyası üsulunun özünün təkmillik dərəcəsidir.
Aristotelin formulə etdiyi "digərinə münasibətdə Ədalətlilik bərabərliyin özüdür (to ision)" müddəası Ədalətin əxlaqi-hüquqi əsasıdır. Etik cəhətdən Ədalət xoşbəxt olmaq imkanında və bunun üçün zəruri (hər kəs üçün özünə lazım olan) nemətlərin əldə olunmasında bərabərlik rolunu oynayır. Ona görə, hər hansı bitkin Ədalət konsepsiyası bütün fərdlər üçün eyni dərəcədə əlçatan olan təməl dəyərlərə əsaslanır, hər bir sosial Ədalət təcrübəsi isə bütün vətəndaşlar üçün bərabər dərəcədə əlçatan olan və tarixən konkret xarakter daşıyan maddi və mənəvi nemətlər məcmusunu nəzərdə tutur. Hüquqi aspektdə Ədalət formal bərabərlik, tələblərin, qanunların, qaydaların, normaların miqyasının eyniliyidir. Öz aralarında hüquq subyektləri qismində bərabərləşdirilən şəxslərə çevrilmiş fərdlər və onların hərəkətləri bu meyarlarla "ölçülür". Ədalət əxlaqda və hüquqda bərabərlik demək olsa da, əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Əxlaqi (etik) Ədalət sonsuzluqların bərabərliyidir, insanların hər biri öz iddialarında və səylərində yeganə, əvəzedilməz, tükənməz olduqlarına görə bərabərdirlər. Hüquqi Ə. vahidlərin bərabərliyidir, o, riyazi bərabərlik qanunlarına tamamilə uyğun gəlir. Müəyyən mənada yalnız onu bərabərlik hesab etmək mümkündür, çünki insanlar burada məhz hüquq subyektləri kimi bərabərdirlər.
İnsanlar sosial məkanın "həmtəsisçiləri" qismində bərabərdirlər, lakin təsis aktının özü təsis edilən sosial məkan strukturunu (əmək bölgüsü, idarəetmə orqanlarının ayrılması və s.) yaradan mövqelərin və məşğuliyyətlərin qeyri-bərabərliyinin legitimləşdirilməsindən ibarətdir. Problem bərabərliyin və qeyri-bərabərliyin uyğunlaşdırılması və birləşdirilməsindən ibarətdir. Onun çətin həll olunması Ədalət uğrunda mübarizə şüarı altında baş verən bütün ictimai iğtişaşların əsas mənbəyidir.
Ədalətin hələ Aristotel tərəfindən fərqləndirilmiş və sonrakı bütün Ədalət nəzəriyyələrinin əsasına çevrilən iki növü (forması) var: bölüşdürücü, yaxud distributiv və bərabərləşdirici, yaxud retributiv.
Bərabərləşdirici Ədalətdə şəxslərin dəyərliliyi diqqətə alınmır. Burada söhbət ictimai münasibətlərin Aristotel tərəfindən ixtiyari və qeyri-ixtiyari mübadilə kimi adlandırılmış iki tipindən – əşyaların mübadiləsindən və cəzalardan gedir. Əşyaların mübadiləsi onların həqiqi dəyərlərinə uyğun həyata keçirildiyi halda Ədalətli hesab edilir. Bərabərləşdirici Ədalətin məkanı, əsasən, bazardır: burada alıcının kimliyi deyil, onun nə qədər hesab ödədiyi mühümdür. Cəzalarda Ədalətli qiymətləndirmə cinayət nəticəsində vurulmuş zərərə adekvat olan ölçünü tapmaqla, cəzanın qaçılmazlığı – cinayətin kim tərəfindən həyata keçirilməsindən asılı olmayaraq cəzanın verilməsidir. Bölüşdürücü Ədalət, əsasən, məişət səviyyəsində (subyektiv ifadə olunmuş aspektdə), bərabərləşdirici Ədalət isə işgüzar (obyektləşdirilmiş) aspektdə ictimai münasibətlərin əxlaqi-tənzimləyici əsaslarını yaradır. Konkret cəmiyyətlər, adətən, Ədalətin bu və ya digər formasına (məs., feodal və sosialist cəmiyyətləri bölüşdürücü, burjua cəmiyyətləri isə bərabərləşdirici Ədalətə) üstünlük versələr də, onların hər birində hər iki forma təmsil olunur.
İslamda ədalət
Ədalət Allahın sifətlərindən biri olduğu halda, Əhli-beyt (ə) məktəbi tərəfindən dinin əsasları olan (Üsuliddinin) ikinci əsası kimi sayılmışdır. Yəni bu məsələ Allahın birliyi, Nübüvvət və s. əsasların kənarında yerləşdirilmişdir.
Dini termində, ədalət zülmkarlığın ziddinə olan bir kəlmə olub, "hər kəsin haqqını özünə vermək" və "hər şeyi öz yerinə qoymaq" kimi mə'nalara malikdir.
Allah təala heç vaxt zülmkarlıq etməz və hətta qarışqanın da belə haqqını tapdalamaz və ona zülm etməz.
İlahi ədaləti iki hissəyə bölmək olar:
Təkvini ədalətdən məqsəd, kainatda ilahi ədalətin hökm sürməsi və ədalətin bütün varlıqlar arasında hakim olmasıdır. Təkvini ədalətin isbatı üçün kainatda olan nizam-intizam, həmçinin ədalət üzündən yaranmış varlıqların vücudunu müşahidə etmək kifayətdir.
Allah təalanın hər növ zülmkarlıqdan uzaq olmasının isbatı üçün ağıl və Qur'an ayələri, həmçinin rəvayətlərdən istifadə olunur.
Ağılın hökmünə əsasən kainatın xaliqi hər növ zülmkarlıq və insafsızlıqdan uzaq olmalıdır. Əks təqdirdə Allah təalanın sifətlərindən biri sayılan "hikmət"-in mə'nası olmayacaqdır.
Heç bir ağıl və məntiq, zülmkar Rəbbi təsdiq etməz, çünki zülmə əl atan şəxs ya kimdənsə qorxur və onun şərrindən uzaq qalmaq istəyir, ya kimə və ya nəyəsə ehtiyacı vardır. Allah-taala isə bütün bunlardan pak və münəzzəhdir.
Lüğəti mənası
Ədl dogru olmaq, düzgün davranmaq, ədalətlə hökm etmək və s. mənalar bildirən məsdərdir. Ayrıca doğruluq və ədalət anlamları ilə isim olaraq istifadə olunduğu kimi, çox adil mənasında sifət kimi də işlənir.