cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əlcəzair
Əlcəzair 20-ci əsrdə
Əlcəzair xalqının XX əsrin 50-ci illərindən etibarən istiqlaliyyət uğrunda mübarizəsi başlandı. Əlcəzair xalqı 1954-cü il noyabrın 1-də üsyana qalxdı. Bu üsyana Milli Qurtuluş Cəbhəsi başçılıq edirdi. Milli Qurtuluş Cəbhəsi milli-azadlıq mübarizəsinin məqsədlərini belə müəyyənləşdirmişdi: ölkənin fransız müstəmləkə zülmündən azad edilməsi, Əlcəzair respublikasının yaradılması. 1962-ci ilin martında Fransa atəşin dayandırılması haqqında Evian sazişini imzaladı və Əlcəzairin müstəqilliyini tanımalı oldu. 1962-ci ilin sentyabrında Əlcəzair Xalq Demokratik Respublikası elan edildi. Konstitusiyaya görə "milli dəyərlər və islam hüdudlarında sosializm qurmaq" xalqın məqsədi elan olundu. Mstəmləkəçilərlə əlbir olan iri feodalların torpaqları, banklar, sığorta şirkətləri, nəqliyyat vasitələri, elektrik stansiyaları milliləşdirildi. Bununla yanaşı, ticarətdə, yeyinti sənayesində, sənətkarlıq və xidmət sahəsində xüsusi kapitalın mövqeləri saxlandı. 1971-ci ildə keçirilən aqrar islahatlar nəticəsində öz-özünü idarə edən fermerlər, kəndli şirkətləri yaradıldı. 80-ci illərdə vəziyyət pisləşdi. Ərzaqla əlaqədar problemlər meydana çıxdı. 1978-ci ildə ölkənin rəhbərliyində dəyişiklik oldu. Ben Bella Şədli Bencədid əvəz etdi. Yeganə partiya olaraq ölkəni idarə edən Milli Qurtuluş Cəbhəsi həmin adla ictimai təşkilata çevrildi. 1989-cu ildə qəbul edilmiş konstitusiyada çoxpartiyalılığa icazə verildi. Sol təmayüllü partiyalarla yanaşı, təməlçi təşkilatlar meydana çıxdı. Onlardan biri də İslam Qurtuluş Cəbhəsi idi. O, 1991-ci il parlament seçkilərində qələbə qazandı, lakin buna baxmayaraq Qərb ölkələrinin təzyiqi ilə seçkilərin nəticəsi ləğv edildi. Ordu rəhbərliyinin təzyiqi nəticəsində Şədli Bencədid istefa verdi. Ölkənin idarə edilməsi üçün Məhəmməd Budiafın rəhbərliyi ilə Ali Dövlət Komitəsi təşkil edildi, lakin 1992-ci ildə o sui-qəsd nəticəsində öldürüldü. 1995-ci ilin noyabrında keçirilmiş seçkilərdə general Lamin Zerual qələbə çalaraq ölkə prezidenti seçildi. 1997-ci ilin 15 iyun parlament seçkilərində də Zerualın arxalandığı Milli Demokratik Birliyi qələbə qazandı.
Əhali
MKİ-nin 2014-cü ilə olan təxminlərinə əsasən Əlcəzair əhalisinin sayına görə dünyada 240 ölkə arasında 34-cü yerdə dayanmaqdadır. Əlcəzair Milli Statistika Ofisinin 2021-ci il tarixininə olan rəsmi təxmininə əsasən Əlcəzair əhalisi 44,700,000 nəfərdir.
İqtisadiyyatı
Əlcəzair, Afrika qitəsinin ən zəngin ölkələrindən biridir. İllik 113,6 milyard dollarlıq ümumi milli məhsul nəticəsi ilə qitənin ən böyük beşinci iqtisadiyyatına malikdir. Pul vahidi Əlcəzair dinarıdır.
Əlcəzair, əhəmiyyətli bir təbii qaz (istehsalda dünyada 5-ci, ixracatda 4-cü) və neft (istehsalda 13-cü, ixracatda 9-cu) istehsalçısı və ixracatçısıdır. Ölkənin cənub qərbində dəmir, cənubunda isə uran və sink yataqları var. Bir dövlət şirkəti olan Sonatrach tərəfindən çıxarılan neft və təbii qaz, ölkənin başlıca gəlir qaynağıdır. Əlcəzair, əkinçilik islahatı və ağır sənayenin modernizasiyası yolu ilə] iqtisadiyyatını canlandırmağı yoxlamışdır, ancaq neft və təbii qaz mənşəli məhsullar hələ ixracatın demək olar ki, hamısını meydana gətirir.
Dənizə yaxın seqmentdə əkinçiliyə əlverişli sahələrdə, başda zeytun kimi Aralıq dənizi iqlimi bitkiləri yetişir. Əlcəzair, paxla əkinçiliyində dünyada 1-ci, əncir əkinçiliyində 5-ci, xurma əkinçiliyində 6-cı, ərik əkinçiliyində 9-cu, badam əkinçiliyində 10-cu yerdə gəlir, bununla belə, kənd təsərrüfatı məhsullarının böyük qismini ixrac edə bilməz.
Əlcəzairin xarici borcları 2005-ci ildə 17,5 milyard dollar ikən dekabr ]]2006]]-4,7 milyard dollara düşmüşdü. Ölkə, xarici borclarını yavaş yavaş bağlamaqda, bunda artan neft qiymətlərindən faydalanmaqdadır. Bir OPEK ölkəsi olan Əlcəzair, möhkəm bir iqtisadiyyata malikdir. Neft və təbii qaz gəlirləri xarici borcları azaltmaqda istifadə edildiyi kimi əhəmiyyətli infrastruktur layihələrinin reallaşmasını də təmin etməkdədir.
Təhsil
Əlcəzairdə 26 universitet və 67 institut fəaliyyət göstərir. Çox milyonlu Əlcəzir əhalisi və 2008-ci ildə qeydə alınan statistikaya əsasən 80.000 xarici tələbə ölkədə təhsil alır. Bu ali təhsil ocaqlarında ən çox hüquq və iqtisadiyyat fakültələrinə, daha sonra elm və tibb sahələrinə önəm verilir. Təhsil ərəb və tarixi səbəblərə görə fransızca verilir.
Mədəniyyəti
Rəssamlarından məşhur Mohamed Racim-i göstərmək olar.
NGC 94
NGC 94 - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Vodno
Coğrafiyası
Bir çox mənbələrdə Vodnonun hündürlüyü 1066 m göstərilir. Əslində bu rəqəm Adriatik dənizi səviyyəsindən ölçmə sisteminə əsasən göstərilib. Baltik dənizi ölçmə sisteminə əsasən isə Vodnonun hündürlüyü 1135 metrdir. Vodnoda mülayim-soyuq iqlim hakimdir. İllik yağıntı miqdarı aylar üzrə kəskin fərqlənir. Yay aylarında minimuma enir. Orta illik temperatura +23 °C-dir. Dağda ən alçaq temperatura 2005-ci ilin yanvarında - 15°, məhz həmən ilin iyulunda isə + 43 °C qeydə alınıb. Vodnoda fərqli hidroqrafik şəbəkə mövcuddur: səth axınları, şəlalələr , bulaqlar , yer altı sular. Bu ərazinin sulari bakteroloji və kimyəvi baxımdan yetərincə təmizdir. Vodno ərazisində yazda, qarın əriməsi zamanı meydana gələn15 m hündürlüyə malik şəlalədə var.
Bitki və heyvanat aləmi
Vodno dağında həmişəyaşıl və yarpağını tökən bitkilər yayılıb. Enliyarpaq ağac növlərindən şabalıdı, palıdı, cökəni misal göstərmək olar.Hımişəyaşıl ağaclardan şam dağın hər ətəyində geniş yayılıb. Bundan başqa ərazidə ardıc və şümşad ağacıda üstünlük təşkil edir. Heyvanat aləmidə yetərincə zəngindir:
Turizm
Bölgədə turizmin inkişafına aşağıdakı amillər təsir edir:
Da Da Dam
Da Da Dam — Finlandiyanı 2011 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil edən Paradise Oskar ifa etdiyi mahnı.
Yapon tritonu
Yayılması
Bu növün nümayəndələri əsasən Hondo və cənub-şərqi Şikoku adalarında yayılmışlar.
Onlar əsasən soyuq dağ bulaq və göllərində yayılırdılar. Əsasən bu su tutarlarının sahillərində yerləşən daşların yan-yörələrində yaşayırlar. Onlara 2200 metr dəniz səviyəsində olan ərazilərdə yayılmışdır. +20°S yuxarı temperaturda dərhal ölürlər. Laboratoriyalarda onları 15°S temperaturda saxlayırlar.
Yapon tritonu və insanlar
1988-ci ildən sayları getdikcə azalır. Hazırda çoxaldılması laboratoriya şəraitində həyata keçirilir. Yayılma arealının qorunmaya ehtiyac vardır.
Allahqulu xan
Allahqulu xan(1794 - 1842)—Qonquratlar sülaləsindən Xivə xanı.
Həyatı
Məhəmməd Rəhim xandan sonra yerinə keçən oğlu Allahqulu xanın (1825-1842) səltənət dönəmi Xivə xanlığının ən yaxşı dövrlərindən birini təşkil etdi. Allahqulu xanın göstərdiyi uğur bilxassə İran və Buxarada qısqanclıq doğurdu. Ruslar da bundan faydalandılar və 1830-cu illərin əvvəllərindən etibarən İranlıları Mərv və Herat istiqamətində genişləməyə, Buxara əmirliyini də silahlandırıb hərbə təşviq etdiler. Sonunda rusların Buxara əmirinə savaş sursatı aparsn bir dəstənin Xivə torpaqlarından zorla keçməyə qalxması, Xivə qüvvələrinin də bunları yaxalayıb əsir alması Rusiya ilə Xivənin arasını açdı və rusların Xivə xanlığına qarşı ilk ciddi səfərlərini aparmalarına səbəb oldu. Əsas məqsədləri, Türkistana enməkdə ən böyük əngəl olaraq gördükləri Xivə xanlığını nəzarət altına almaq olan ruslar, General Perovski komandasında 13.000 nəfərlik bir qüvvəni Xivəyə göndərdilər (14 noyabr 1839). Fəqət 5 dekabr 1839-cu ildə Manqışlaqın Üstyurd bölgəsindəki Beş-Tumak vahəsində aparılan savaşı uduzdular və Orenburqa çəkildilər. Perovskinin amacı, Orenburqda gərəkli köməyi aldıqdan sonra 1840-cı ilin baharında yenidən Xivə üzərine yürüməkdi. Fəqət bu sırada İngiltərənin etdiyi müdaxile savaş durumuna son verdi. Rusların Xivə və Türkistanı almaları halında Hindistandakı hakimiyətlerinin təhlükəyə girəcəyini düşünən İngilislər, Allahqulu xanı Rus əsirlərini sərbəst buraxması üçün razı saldılar. Buna görə ruslar qüvvələrini geri çəkdilər.
Teymur Göyçayev
Teymur Ənvər oğlu Göyçayev ( 11 avqust 1958) — Azərbaycan dirijoru, Qara Qarayev adına Dövlət Kamera Orkestrinin bədii rəhbəri, Azərbaycan Respubikasının xalq artisti.Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2020-ci ildən).Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbinin direktoru.
Həyatı və yaradıcılığı
T.Göyçayev Bakı Musiqi Akademiyasının simli alətlər fakültəsini (skripka üzrə) 1981-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, 1985-ci ildə musiqi ifaçılarının Zaqafqaziya müsabiqəsində iştirak etmiş və laureat adı qazanmışdır. Sənətçi kimi Ü.Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Simfonik orkestrində artist işləmiş, 1986-cı ildən Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində, daha sonralar Bakı Musiqi Akademiyasında pedaqoji fəaliyyət göstərir.
1998-ci ildən Q.Qarayev adına Azərbaycan Dövlət Kamera orkestrinin bədii rəhbəridir.
Mükafatları
2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi, 2005-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının xalq artisti fəxri adını almışdır. 9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə 1 may 2017-ci ildə , 9 may 2018-ci ildə və 10 may 2019-cu ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
10 may 2014-cü ildə Heydər Əliyev Fondunun "Qızıl çinar" beynəlxalq mükafatı ilə təltif olunub.
10 avqust 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.
7 may 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.
Phaethornis striigularis saturatus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Rəhimqulu xan
Rəhimqulu xan(1804 - 1845)—Qonquratlar sülaləsindən Xivə xanı.
Harold Pinter
Harold Pinter  — ingilis dramaturq, şair, rejissor, aktyor, ictimai xadim, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (2005).
Federiko Villeqas
Federiko Villeqas (13 iyul 1994) — Argentinalı peşəkar kişi BMX velosipedçisi. Federiko Villeqas Argentinanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.
Rəhimqulu xan
Həyatı
Allahqulu xanın 1842-ci ildə ölümündən sonra yerinə oğlu Rəhimqulu xan (1842-1846) Xivə taxtına çıxdı. Rəhimqulu xanın səltənəti ilə birlikdə ölkənin uzaq bölgələrində üsyanlar başladı. Bu üsyanlar içində Rəhimqulu xanı ən çox məşğul edənlər, Murğab yörəsindəki Cəmşidilər ilə Mərv bölgəsindəki Sarıq türkmənlərinin üsyanı oldu. Çətin bir mücadilədən sonra Cəmşidilər itaət altına alına bildiysə də, Rəhimqulu xanın qardaşı Məhəmmədəmin xanın komandasında türkmənlərə qarşı göndərilən Xivə qüvvələri məğlub oldu. Bu uğursuzluq ölkə içində və xaricində Rəhimqulu xanın prestijini sarsdı.
Harold Pinter
Həyatı
Harold Pinter yəhudi əsilli ingilis dramaturqu, şair, ssenariçi, aktyor, rejissor və ictimai xadimdir. Artıq uzun illərdir ki, London universiteti yanındakı Dram və səhnə danışığı məktəbinə rəhbərlik edir. Britaniya paytaxtında orta təbəqəyə mənsub ailədə doğulmuşdur. Baba-nənələrinin üçü Polşa, biri isə Odessa yəhudisi idi.
Rəhimqulu xan
Həyatı
1843-cü ilin may ayında Xivə xanının elçisi Əvəz Berdiyev Rusiya imperatoru II Nikolayın sarayına, Sankt-Peterburqa gəldi. .
Rəhimqulu xanın hakimiyyəti dövründə tarixçi Məhəmmədrza Agahi Xarəzm tarixi kitabını yazmışdı.
Harold Pinter
Həyatı
İlk səhnə əsəri sayılan "Ad günü" pyesi 1957-ci ildə Bristol universitetinin teatrında oynanmışdı. Üç il sonra "Qarovulçu" adlı digər pyesi tamaşaya qoyulmuş və bu əsər Pinterə XX əsrin ikinci yarısının ən yaxşı ingilis dramaturqu adını qazandırmışdı. Bu zaman müəllifin 30 yaşı təzəcə tamam olmuşdu. Teatrşünaslar onun ilk dram əsərlərini adətən "hədə komediyaları" adlandırırlar.
Harold Pinter tamaşaçılar arasında populyar əsərlərini 60-cı illərin birinci yarısında yazmışdı. Bunların sırasına "Kolleksiya" (1961), "Aşnalar" (1962), "Çay dəsgahı" (1964), "Evə dönüş" (1964) və başqa pyeslər daxildir. Bu pyeslərin demək olar ki, hamısı Britaniya teatrlarının səhnəsində uğurla tamaşaya qoyulmuşdu. Sonrakı illərdə isə yazıçının "Sahibsiz torpaq" (1974), "Xəyanət" (1978), "Dağların dili" (1988) pyesləri diqqəti daha çox cəlb etmişdi.
İnsan psixologiyasının gizli tərəflərinin amansız bir sərtliklə açıqlanması Pinterin yalnız dramaturgiyası deyil, kino yaradıcılığı üçün də səciyyəvidir. Onun həm öz ssenariləri, həm də Frensis Fitscerald, Frans Kafka, Con Fauizinin romanları əsasında yazdığı ssenarilər diqqətəlayiq filmlərin meydana çıxmasına imkan yaratmışdır. Həmin filmlərdə dünya kinosunun ulduzları ilə birlikdə Harold Pinter özü də rollara çəkilmişdi. Həyatının son iyirmi ilində Harold Pinter bədii yaradıcılıqdan daha çox ictimai fəaliyyət və özünüreklamla məşğul olmuş, insan haqlarının qorunması məsələsinə diqqət yetirmişdir. Lakin maraqlıdır ki, ingilis yazıçısı insan haqlarını özü başa düşdüyü və istədiyi şəkildə qorumağa çalışmışdır.
1985-ci ildə Beynəlxalq PEN-klubun təşəbbüsü ilə Harold Pinter və amerikan dramaturqu Artur Miller dissident yazıçılara qarşı təqib və təzyiq faktlarını araşdırmaq üçün Ankarada olmuşdular. Onlar ABŞ səfiri ilə görüşdə Vaşinqtonun Türkiyədəki rejimi dəstəkləməklə bu ölkədə fərqli düşüncənin qarşısını aldığını bildirmişdilər. Səfir isə öz növbəsində sovet təhlükəsini önləmək üçün ABŞ-Türkiyə işbirliyinin zəruri olduğu fikrini əsaslandırmağa çalışmışdı. Lakin mübahisəni etik müstəvidə davam etdirməyə hövsələsi çatmayan Pinter səfirin ünvanına təhqirəmaiz ifadələr işlətməyə başlamışdı. Nəticədə yazıçıları böyük biabırçılıqla iqamətgahdan qovmuşdular. Sonralar Pinter əslində ziyalılıqla bir araya sığmayan bu insidenti bioqrafiyasının parlaq səhifələrindən biri adlandırmışdı. Pinter dəfələrlə Türkiyədə kürdlərin sıxışdırılması, ABŞ-nin Nikaraquaya təzyiqləri, Mərkəzi və Cənubi Amerikada insan hüquqlarının məhdudlaşdırılması, Amerikanın keçmiş Yuqoslaviyaya antihumanist münasibəti və s. barəsində kəskin bəyanatlarla çıxış etmişdir. Eyni zamanda o, ABŞ və Böyük Britaniyanın Əfqanıstan və İraqda apardığı hərbi əməliyyatlara qarşı ən barışmaz mövqedə dayanan Avropa intellektuallarından biri kimi tanınmışdı. Buşun İraqa hərbi müdaxiləsinin həqiqi səbəblərini açıqlayan Pinter Britaniya Parlamentinin aşağı palatasındakı çıxışında demişdi: "Amerikalılar dəhşətli xof yaratmağın müxtəlif klassik üsullarından — qorxutmadan, rüşvətdən, şantajdan, təbliğatdan istifadə edərək dünya birliyinin yalançı dəstəyini qazandılar. Ən adi bir iş baş verdi: suveren ölkənin ərazisinə ordu yeridildi, neftlə zəngin torpaqların işğalı və nəzarətə götürülməsi planı həyata keçirildi". 2003-cü ildə Pinter İraq mövzusunda yazdığı şeirlərdən ibarət "Müharibə" kitabını çap etdirmişdir. Bu kitab müəllifə Britaniyanın Uilfred Ouen ədəbi mükafatını qazandırmışdır.
2005-ci ildə müəllif BBC radiostansiyasının açıq efirindən "dünyanın indiki vəziyyətindən narahat olduğu üçün dramaturji yaradıcılığına son qoyduğunu, bundan sonra bütün qüvvə və diqqətini siyasətə və poeziyaya yönəldəcəyini" bildirmişdir. Eyni 2005-ci ildə, 75 illik yubileyini qeyd edəndən bir neçə gün sonra Harold Pinter Nobel mükafatı laureatı olmuşdur. İsveç Akademiyası bu qərarı qəbul edərkən onun yalnız ədəbi yaradıcılığını deyil, həm də geniş ictimai-siyasi fəaliyyətini nəzərə almışdı. Beynəlxalq PEN-klubun prezidenti İohann Ştrasserin fikrincə, əslində isveçli akademiklər öz qərarlarında ən azı otuz il gecikmişdilər.
Pinter ədəbiyyat Nobelinə "pyeslərində adilik arxasında gizlənən uçurumları göstərdiyinə və şüurun ən bağlı qatlarına yol tapa bildiyinə görə" layiq görülmüşdü.
Harold Pinter 79 yaşında — 24 dekabr 2008-ci ildə Londondakı evində vəfat edib.
Bist
Tarixi
Bist Ordubad rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Gilan çayı (Arazın qolu) ilə ona soldan birləşən Nəsiravaz çayı arasında, Zəngəzur silsiləsi nin yamacındadır. Oykonimin fars. best sözündən olub, "dərə, vadi" mənasında, təsərrüfatla əlaqədar yaranmışdır, "karvansara sahibi" mənasında işlənməsi haqqında mülahizələr var. Lakin toponimiyada Bist adının fars. "iyirmi" mənalı soz kimi kəndin yaranması ilə bağlılığı haqqındakı fikir daha ağlabatandır. Bu fikrə görə, kəndin əsası 20 ailə tərəfindən qoyulduğu üçün ona Bist (iyirmi ailə) adı verilmışdır.
Eyniadlı bələdiyyənin mərkəzidir. Rayonun mərkəzindən şimal-qərbdə, Ordubad-Nürgüt avtomobil yolunun kənarında, Zəngəzur silsiləsinin ətəyindədir. Əhalisi 467 (2000); bağçılıq, heyvandarlıq və arıçılıqla məşğuldur. Orta məktəbi, klubu, kitabxanası, xəstəxanası, rabitə şöbəsi var.
Bist kəndinin sağ və sol cinahlarından Gilan çay və Nəsirvaz çaylari axır. Tivi, Nəsirvaz, Ələhi kəndləri ilə qonşudur.
Əhalisi
Əhalisi 514 nəfərdir.
Mehriban Zəki
Mehriban Mürvət qızı Zəki( 18 dekabr 1966) — azərbaycanlı teatr və kino aktrisası, Azərbaycanın xalq artisti (2018), prezident mükafatçısı.
Həyatı
Mehriban Zəki 18 dekabr 1966-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1991-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət Universitetinin "Dram və Kino Aktyorluğu" fakültəsini bitirmişdir. 1990-cı ildən 2005-ci ilədək "Yuğ" Dövlət Teatrında aktrisa işləyib və teatrın səhnəsində bir çox rolları oynayıb.
2000-ci ildən 2011-ci ilədək "İbrus" Teatrında fəaliyyət göstərmişdir. 2005-2007-ci illərdə Milli Akademik Dram Teatrında işləmiş Mirmehdi Seyidzadənin əsərləri əsasında hazırlanmış "Füzuli və Əsmər" tamaşasında Əsməri oynamışdır.
1995-ci ildə Bişkəkdə keçirilən Ümümtürk Mədəniyyətinin bayramı olan "Manas-1000" yubileyində, 1999-cu ildə Parisdə, Moskvada və Bakıda keçirilən "YUNESKO"-nun tədbiri olan Kitabi-Dədə-Qorqudun 1300 illik yubileyində iştirak etmişdir.
O, "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının istehsalı olan bir çox bədii filmlərdə çəkilmişdir: Jurnalist qız ("Ümid"), Lətifə ("Otel otağı"), Elmira ("Ailə"), Gülya ("Məkanın melodiyası"), Teybə ("Küçələrə su səpmişəm"), Maya ("Əlvida, cənub şəhəri"), Nara ("Düyün"), Nərmin ("Yalançılar"). Gözəl səs tembrinə malik olan aktrisa həmçinin filmlərdə mətn oxuyan və vokalçı kimi çıxış etmişdir.
Mehriban Zəki 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti, 1 avqust 2018-ci ildə isə xalq artisti fəxri adlarına layiq görülmüşdür. 9 may 2012-ci ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 10 may 2019-cu ildə , 7 may 2020-ci ildə , 7 may 2021-ci ildə və 6 may 2023-cü ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
Məcid Hüseynzadə
Hüseynzadə Məcid Əzizoviç (1916–2006) — texnika elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Hüseynzadə Məcid Əzizoviç 1916-cı ildə Cənubi Azərbaycanın (İran) Ərdəbil şəhərində anadan olmuşdur. 1941-ci ildə mexanika ixtisası üzrə ADU-nin fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. 1941–1942-ci illərdə kənd məktəbində müəllim işləmişdir. Böyük Vətən Müharibəsinin iştirakçısıdır. 1945–1946-cı illərdə ADU-nin nəzəri mexanika kabinetində laborant işləmişdir. 1950–1952-ci illərdə M.V.Lomonosov adına MDU-də aspirant olmuşdur. 1952–1989-cu illərdə akad. İ.M.Qubkin adına Moskva Neft kimya və qaz sənayesi institutunda Nəzəri mexanika kafedrasının dosenti, Ali riyaziyyat kafedrasının rəhbəri işləmişdir. 1950-cı ildə "Keçirici cismin axıb dövrələməsi" mövzusunda namizədlik, 1962-ci ildə isə "Layın qeyri-bircinsliyinin, onun tavanının və dabanının keçiriciliyinin mayenin layda hərəkətinə təsiri" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Hüseynzadə M.Ə. neftmədən mexanikası və neft və qazın boru kəməri ilə nəqli məsələlərinin riyazi modelləşdirilməsi elmi məktəbinin yaradıcısı, tanınmış alimdir.
Elmi tədqiqatların sahəsi: zəifkeçirici aralıqlı (arakəsməli) məhsuldar laylardan ibarət çoxlaylı sistemlərdə, həmçinin keçiriciliyinə görə qeyri-bircins laylarda mayenin süzülməsi; neft və qazın magistral boru kəmərlərində müəyyənləşməmiş hərəkəti məsələləri; hidrozərbə nəzəriyyəsi.
Hüseynzadə M.Ə. 200-dən artıq elmi məqalənin, 15 monoqrafiyanın müəllifidir. O, 3 elmlər doktoru və 17 elmlər namizədi hazırlamışdır.
Cahangir Qəhrəmanov
Cahangir Qəhrəmanov Vahid oğlu  (10 fevral 1927, Qəbələ – 26 iyun 1995) — Əlyazmalar İnstitutunun direktoru, alim, professor, əməkdar elm xadimi.
Həyatı
Cahangir Qəhrəmanov 1927-ci il fevral ayının 10-da Qəbələ bölgəsində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Atası Vahid Qəhrəmanov Azərbaycanın ilk hüquqşünas alimlərindən biri idi. O, 1945-ci ildə Bakı şəhəri 132 N-li orta məktəbi bitirmişdir. 1945-1950-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin fars dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə təhsil almışdır. 1951-1955-ci illərdə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin aspirantı olmuşdur. 1955-ci ildə "Azərbaycan ədəbi dilində fəlsəfə terminləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir.
Əmək fəaliyyəti
Cahangir Qəhrəmanov 1955-1960-cı illərdə M.F.Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutunda baş müəllim, dosent kimi çalışmışdır. O, 1960-ci ildən etibarən fəaliyyətini Azərbaycan Elmlər Akademiyası Respublika Əlyazmalar Fondunda davam etdirmişdir. Qəhrəmanov 1960-cı ildən 1995-ci ilədək Əlyazmalar Fondunda çalışmışdır.
Cahangir Qəhrəmanov 1960-1967-ci illərdə Əlyazmalar Fondunun baş elmi işçi olaraq fəaliyyət göstərmişdir. O, eyni zamanda, 1962-1963-cü illərdə Bakı, Moskva və Daşkənddə mətnşünas və kataloqşünasların Ümumittifaq müşavirələrində məruzələrlə çıxış etmişdir. 1967-1972-ci illərdə Əlyazmalar Fondunun Yazılı abidələrin tədqiqi və nəşri şöbəsinin müdiri vəzifəsini icra edən Cahangir Qəhrəmanov 1971-1972-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Respublika Əlyazmalar Fondunun direktor müavini olmuşdur. 1972-ci ildə Moskvada Arxivşunasların VII Beynəlxalq konqresində məruzə ilə çıxış etmişdir. O, həmçinin İtaliyada, Vatikan Apostol Kitabxanasında elmi ezamiyyətdə olmuşdur.
Cahangir Qəhrəmanov 1972-1995-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Respublika Əlyazmalar Fondunun direktoru olmuşdur. İmadəddin Nəsiminin əsərlərinin tənqidi mətnini hazırladığına görə SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin bürünc medalı ilə təltif olunmuşdur. 1975-1995-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq, Dilçilik, Ədəbiyyat institutlarında filologiya elmləri namizədi və doktoru alimlik dərəcələri verən ixtisaslaşdırılmış müdafiə şuralarının üzvü olmuşdur. Eyni zamanda, o, Əlyazmalar İnstitutunda mətnşünaslıq ixtisası üzrə müdafiə şurasının sədri, ilahiyyat elmləri namizədi alimlık dərəcəsi verən müdafiə şurasının üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Cahangir Qəhrəmanov 1969-cu ildə "İmadəddin Nəsimi əsərlərinin tənqidi mətni və leksikası" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi adını almışdır. 1974-cü ildə Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən professor elmi adı verilmişdir.
Vəfatı
Cahangir Qəhrəmanov 26 iyun 1995-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.
Toşihiro Yamaquçi
(d. 19 noyabr 1971) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 4 oyun keçirib.
NGC 1032
NGC 1032, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Aqastaxis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Phaethornis baroni
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Fərəc bəy Ağayev
Fərəc bəy Ağayev — çar ordusunun general-leytenantı. Həsən bəy Zərdabinin atası Səlim bəyin dayısı. Şamaxı ali ibtidai məktəbini əla qiymətlərlə bitirən Zərdabinin Tiflisdə təhsilini davam etdirməsində onun əvəzedilməz rolu olmuşdur.
Həyatı
General-leytenant Fərəc bəy Ağayev Qarabağın Şuşa şəhərində 1811-ci ildə adlı-sanlı bəy ailəsində dünyaya gəlib. İlk hərbi təhsilini Tiflis kadet korpusunda aldıqdan sonra 1837-ci ildə Qafqaz Əlahiddə Ordusunda müsəlman süvari polkunda xidmətə başlayıb.
Fəaliyyəti
Xidmətinin yeddinci ilində ən yaxşı qvardiya rotmistri Fərəc bəy eskadron komandiri kimi Peterburqa göndərilir. Peterburqda o, birinci Nikolayın xüsusi qvardiya kazak polkunda leybqvardiya komandiri vəzifəsinə təyin olunur. Elə burda da o, imperatorun və onun arvadı Mariya Aleksandrovnanın sevimlisi olur.
Fərəc bəy Ağayev xidmətinin on ili ərzində polkovnik rütbəsinə kimi yüksəlir. 1850-ci ilə qədər Peterburqda, xüsusi qvardiya kazak polkunda qüsursuz xidmət edən polkovnik F. Ağayev həmin ili Əlahiddə Qafqaz Ordusunun sərəncamına göndərilir.
1853-cü ildə Krım müharibəsi başlananda polkovnik Fərəc bəy Ağayev Qarabağ azərbaycanlılarından ibarət süvari alayı təşkil edib, özü də onun komandiri olur. Müxtəlif arxiv sənədləri, komandanlığa göndərilən raport və məktublar göstərir ki, Fərəc bəyin şuşalılardan ibarət süvari polku Kürəkdərə uğrunda gedən döyüşlərdə altmış minlik korpusa qarşı dönməz bir iradə ilə vuruşmuşdur. 1854-cü ildə osetinlərdən təşkil olunmuş milis alayı da Fərəc bəyin alayına daxil edilir. Süvari qoşun dəstəsinin komandiri kimi yüksək vəzifə daşıyan F. Ağayev hərbi xidmətinə və qoşun başçısı kimi göstərdiyi qəhrəmanlığa görə üstündə "Cəsurluğa görə" yazılmış qızıl xəncərlə, çoxlu hərbi ordenlərlə, həmçinin imperator tacı ilə bəzədilmiş birinci dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni və ikinci dəfə birinci dərəcəli "Müqəddəs Anna" (qılıncla birgə) ordenləri ilə təltif olunmuşdur.
Qırx ilə yaxın orduda qüsursuz xidmət edən Fərəc bəy Ağayev 1882-ci ildə general-leytenant rütbəsində istefaya çıxmışdır. Ömrünün sonuna kimi Tiflis Xeyriyyə cəmiyyətində çalışan general-leytenant Fərəc bəy Ağayev 1891-ci ildə 26 noyabrda 80 yaşında Tiflisdə vəfat etmişdir ..
Xaltalı eyrenis
Xaltalı eyrenis (Eirenis collaris) — Eyrenis cinsinə aid ilan növü.
Görünüşü
Bədəninin uzunluğu 40 sm, quyruğu isə bədənindən 4–5 dəfə kiçikdir. Yuxarı hissəsi hissəsi boz-zeytunu, qəhvəyi-box və ya parlaq-qara rənglər vardır.
Yaşayış tərzi
Daşlı və qilli yarımsəhralarda yayılmışdır. Onlar 1500–1600 m yüksəkliklərə qədər yayıla bilir. Hörümçəklər, böçəklər və Cücülərlə qidalanır. Yumurta qoymaqla çoxalır. 4–8 arası yumurta qoyur. Əsasən 5 yumurta (17x19) qoyması ilə seçilir.
Yayılması
Azərbaycan, Bolqarıstan, İraq, İran Türkiyə və Rusiyanın Dağıstan kimi ölkələrin ərazisində yayılmışdır.
Süpürgəgülü
(Xeranthemum) — sırasının  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Turp
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Yabanı halda Avropada və Asiyanın mülayim qurşaqlarında bitir.
Novoaleksandrovsk
Novoaleksandrovsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Stavropol diyarına daxildir.
Phaethornis malaris margarettae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinın  növünə aid heyvan yarımnövü.
Vitni Hyuston
Vitni Elizabet Hyuston (d. 9 avqust 1963, Nyuark, Nyu-Cersi - ö. 11 fevral 2012, Beverli Hillz, Kaliforniya) — ABŞ müğənnisi. Bir neçə hitlərin ifaçısıdır (o cümlədən "I Will Always Love You" və "I Have Nothing"). Dörd filmdə çəkilmişdir.
Həyatı
Con və Kissi Hyustonun sevimli qızları Vitni Hyuston 9 avqust 1963-cü ildə Nyu-Cersidə dünyaya göz açıb. Anası Elvis Preslinin vokalisti, əmisi oğlu Dion Uarvik superstar, xaç anası Aneta Franklin isə əfsanəvi müğənni idi. Belə ailədə Vitni də uşaqlıq yaşlarından etibarən musiqi ilə maraqlanmağa başlayır. Əvvəllər Nyu-Cersidə kilsə xorlarında mahnı oxuyan Vitni zamanla peşəkarlığa addım atırdı. Əvvəllər anasının, Çaka Xanın və Lou Raulsun vokalisti olan Vitni eyni zamanda modellik də edirdi. Nyu-Yorkdakı bəzi klublarda səhnəyə çıxırdı. O dövrün məşhur “Glamour”, “Seventeen” jurnallarının üz qapağını bəzəyirdi. Digər tərəfdən də səsini inkişaf etdirir, peşəkar müğənnilik həyatına hazırlaşırdı.
Ölümü
Hyuston uzun illər boyu narkotik asılılığından əziyyət çəkib. Daha sonra narkotik problemindən qurtulduqdan sonra Fashion's Rock və 2008 Qremmi mükafatlarında kameraların qarşısına keçmişdi. Bir müsahibəsində narkotik asılılığından xilas olduğunu demişdi. 11 fevral 2012 tarixində Beverli Hillzdəki Beverli Hilton hotelində saat 23:55-də ölü tapılıb. Ölüm səbəbi isə ürək tutması olduğu bildirildi. 18 fevral 2012 tarixində doğum yeri Nyu-Cersidə atasının yanında Fairview Məzarlığın'da dəfn olunub.
Ailə Həyatı
Sonralar Hyustonun qızı Bobbi Kristina Braun anasının övladlığa götürdüyü Nik Qordonla münasibəti olub. Bobbi 2015-ci il 31 yanvarda Atlantadakı evində huşsuz vəziyyətdə tapılıb. 22 yaşlı Bobbi Kristina Braun 6 ay komada qaldıqdan sonra iyulun 26-da vəfat edib. Onun da narkotik aludəçisi olduğu bildirilirdi. O, Atlantada anasının qəbrinin yanında dəfn edilib. Dəfn mərasimi Vitni Hyustonun "Jesus Loves Me" mahnısının sədaları altında keçib. Bobbi Kristinanın başına gələnlərdə Nik Qordonun günahı olduğu istisna edilmir. O, Bobbini huşsuz halda hamam otağında tapdığını deyib. Lakin onun Bobbini döydüyü, sonra isə təcilə yardıma xəbər verdiyi ehtimal edilir. İstintaq bir neçə versiya üzərində çalışır.
Yaradıclığı
16 yanvar 2010-cu ildə Vitni Hyuston I Look to You albomuna görə BET Awards mükafatına layiq görülmüşdür. . 26 yanvar 2010-cu ildə müğənninin Whitney Houston — The Deluxe Anniversary Edition albomu 25 ildən sonra təkrar buraxılır. .
Cimmi Terkelsen
Cimmi Terkelsen (7 iyul 1991) — Danimarkalı peşəkar kişi BMX velosipedçisi. Cimmi Terkelsen Danimarkanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.
Karyerası
Cimmi Terkelsen 2015 UCI BMX Dünya Çempionatında 1 km zaman yarışında iştirak etmişdir. O, Belçikada baş tutan yarışlarda 32.601 saniyəlik nəticəsi ilə 41-ci yeri tutdu.
Ballota hirsuta
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Biləv
Biləv — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd.
Oykonimin izahı
Oykonim kəndin ərazisindəki eyniadlı bulağın adındandır. Tədqiqatçılar kəndin adının ərazidəki dağlarda olan bulov daşlarından götürüldüyünü ehtimal edirlər. Lakin belə olduqda kəndin adı Bilov deyil, Bulovlu olmalı idi. Oykonim mənbələrdə də Biləv kimi qeydə alınmışdır.
Əhalisi
Əhalisi 1247 nəfərdir.
Alfredo Kampo
Alfredo Kampo (2 mart 1993) — Ekvadorlu peşəkar kişi BMX velosipedçisi. Alfredo Kampo Ekvadoru beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.
Karyerası
Alfredo Kampo 2015 UCI BMX Dünya Çempionatında 1 km zaman yarışında iştirak etmişdir. O, Belçikada baş tutan yarışlarda 32.544 saniyəlik nəticəsi ilə 39-cu yeri tutdu.
Hassane Bande
Boureyma Hassane Bande (30 oktyabr 1998-ci ildə anadan olub) — Belçika Birinci Diviziya A təmsilçilərindən olan Mexelen klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Burkina-Fasolu futbolçudur.
Nobuyuki Kocima
(d. 17 yanvar 1966) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Hassane Bande
Mexelen
Bande peşəkar karyerasında debütünü Mexelen klubu ilə 19 avqust 2017-ci ildə Belçika Birinci Diviziya A-da Royal Antverpen klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, sonradan meydana daxil olmuş və komandasının yeganə qolunun müəllifi olmuşdur.
Ayaks
4 dekabr 2017-ci ildə Bande Mexelen klubunu tərk edərək Erediviziya təmsilçilərindən olan Ayaks klubu ilə müqavilə imzalamışdır.
NGC 95
NGC 95, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. SBc/P tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Eutoxeres aquila
(Eutoxeres aquila) — cinsinə aid heyvan növü.
Məhəmmədəmin xan
Məhəmmədəmin xan(1817 - 1855)—Qonquratlar sülaləsindən Xivə xanı.
Həyatı
Rəhimqulu xanın yerinə Xivə xanı olan qardaşı Məhəmmədəmin xan (1846-1855) qüvvətli bir orduyla təkrar Sarık türkmənləri üzərinə yürüdü; Cəmşidilərin də yardımı ilə türkmənləri ağır bir məğlubiyyətə uğratdı. Fəqət daha sonra onlara qarşı uyguladığı sərt siyasət, aşağı Murğab yörəsində Təkə türkmənləri ilə onların cənubunda Səraxs bölgəsində yaşayan Salur türkmənləri üzərində pis təsir göstərdi. Daha öncəki illərdə Xivə xanlığının İran ilə apardığı mücadilələrdə Xivə cəbhəsində çarpışmalarına rəğmən zaman-zaman Xivə qüvvələrinin hücumuna uğrayıb mallarının talan edilmesini unutmamış olan Təkə türkmənləri Məhəmmədəmin xana üsyan etdilər. Bu üsyana qarşı hazırlıqlı olan Məhəmmədəmin xan, Təkə türkmənləri üzərinə ani bir basqın edərək onları ağır bir məğlubiyyətə uğratdı. Ancaq Məhəmmədəmin xanın bu səfərləri türkmənləri öz aralarında birləşməyə məcbur etdi. Təkə türkmənləri öndərliyindəki birləşmiş Türkmən qüvvələri Xivə ordusunu 1855-ci ilin baharında ağır bir yenilgiyə uğratdı. Savaşdan sonra Məhəmmədəmin xan öldürüldü.
Çənnəb
Çənnəb (əvvəlki adı: Çənənəb) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 mart 2003-cü il tarixli, 423-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Çənənəb kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Çənənəb kəndi Çənnəb kəndi, Çənənəb kənd inzibati ərazi dairəsi Çənnəb kənd inzibati ərazi dairəsi adlandırılmış, Çənnəb kənd inzibati ərazi dairəsinin mərkəzi Çənnəb kəndindən Üstüpü kəndinə keçirilmiş, Çənnəb kənd inzibati ərazi dairəsi Üstüpü kənd inzibati ərazi dairəsi adlandırılmışdır.
Tarixi
Çənənəb Ordubad rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Dağ ətəyindədir. Çənənab variantında da qeydə alınmışdır. 2003-cu ildən Çənnəb kimi rəsmiləşdirilmişdir. Türk dillərində çən "çəngəlin ağzı, haçalanmış bir Şey" mənasında işlənir. Yaşayış məntəqəsi də Arazın qollarından birinin ikiyə bolunduyu, haçalandığı yerdə yerləşir. Oykonim "suyun haçalandığı yer, suayrıcı" mənasındadır. .
Mədəniyyəti
Orta məktəbi, kulubu, kitabxanası, tibb məntəqəsi var.
Coğrafiyası və iqlimi
Rayonun mərkəzindən 32 km şimal-qərbdə, dağ ətəyindədir.
Əhalisi
Əhalisi 538 nəfərdir.
İqtisadiyyatı
Əhalisi bağçılıq, heyvandarlıq, əkinçilik və arıçılıq la məşğuldur.
Rəhim bəy Məlikov
Rəhim bəy Mehrəli bəy oğlu Məlikov — Azərbaycanın ilk fizika alimi, tanınmış publisist və teatrşünas, milli ali təhsil qurucularından biri, Rəhim bəy Həsən bəy Zərdabinin qardaşı oğludur.
Həyatı
Rəhim bəy Mehrəli bəy oğlu Məlikov 1886-cı il 2 mayda Göyçay qəzasının Zərdab kəndində anadan olmuşdur. O, 7 yaşında olanda atası Mehrəli bəy ermənilər tərəfindən öldürmüşlər. O illərdə Zərdab kəndində yaşayan Həsən bəy qardaşı oğlunu öz uşaqları ilə birlikdə tərbiyələndirməyə başlamış, 1895-ci ildə Hacı Zeynalabdin Tağıyevin dəvəti ilə Bakıya gələndə də ailəsi ilə gətirmişdi. Rəhim bəy əmisinin himayəsi ilə 1906-cı ildə Bakı real gimnaziyasını bitirmiş, onun tövsiyəsi ilə həmin il Rusiya imperiyasının məşhur ali məktəblərindən olan Kazan Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
Sovet dövrünün ilk illərində doktor Nəriman Nərimanovun təşəbbüsü ilə Rəhim bəy Məlikov Bakıya dəvət olunmuş, milli ali təhsil quruculuğu işinə cəlb olunmuşdur. Bu illərdə o, ana dilində fizika və riyaziyyat proqramları, dərslikləri, tədris vəsaitləri yaradılması işinin önündə getmiş, ilk peşəkar fizika məktəbinin əsasını qoymuşdur. Rəhim bəy bir sıra ali və orta ixtisas məktəblərində fizika və riyaziyyatdan dərs demiş, tədris prosesini qaydaya salmışdır. Azərbaycanın ilk fizika professoru 1930–1936-cı illərdə Pedaqoji İnstitutun fizika kafedrasının müdiri olmuşdur.
Vəfatı
O, 1936-cı il 23 fevralda vəfat etmişdir.
Ümumdünya Gənclər Günü
10 noyabr - Ümumdünya gənclər günüdür.
Ümumdünya Gənclər Günü (WYD) 1985-ci ildə Papa II İohann Pavelin təşəbbüsü ilə Katolik Kilsəsi tərəfindən təşkil edilən gənclər üçün tədbirdir. Onun konsepsiyasına Polşada 1960-cı illərdən bəri mövcud olan İşıq-Həyat Hərəkatı təsir etmişdir. Yay düşərgələri Katolik gənclər düşərgəsində 13 gündən çox bir "icma günü" qeyd etdilər. 1986-cı ildə Ümumdünya Gənclər gününün ilk qeyd edilməsi üçün yepiskoplar yeparxiyalarında hər Palm Bazar günü keçiriləcək illik gənclər tədbirini planlaşdırmağa dəvət edildi. Hər il yeparxiya səviyyəsində - əksər yerlərdə 1986-cı ildən 2020-ci ilə qədər Palm Bazar günü və 2021-ci ildən Kral Məsih Bazar günü - və beynəlxalq səviyyədə hər iki-üç ildən bir müxtəlif yerlərdə qeyd olunur. 1995-ci ildə Filippində keçirilən Ümumdünya Gənclər Gününün bağlanış mərasimi 5 milyon nəfərin iştirak etdiyi bir dini tədbirə toplanan ən çox insan sayına görə dünya rekordu qırdı. 20 il sonra yəni 2015- ci ildə Filippində Papa Fransisk tərəfindən qeyd olunan Məsih mərasimində 6 milyon insanın iştirak etdiyi rekord rekordu aşdı.
Bu günün qeyd olunması barədə qərar ümumdünya demokratik gənclər federasiyası tərəfindən 1945-ci ilin 29 oktyabr -10 noyabrda Londonda keçirilmiş konfransda qəbul edilib. Gənclər təşkilatlarının beynəlxalq birliyi özündə siyasi, dini baxışlarından, milli mənsubiyətindən asılı olmayaraq bir çox müxtəlif gənclər təşkilatını birləşdirir.
Ənənəvi proses
Ümumdünya Gənclər Günü adətən bir çox tədbirlərə bənzər şəkildə qeyd olunur. Ən çox vurğulanan və tanınmış ənənəvi mövzu çoxsaylı müxtəlif mədəniyyətlərin birliyi və mövcudluğudur. Bayraqlar və digər milli bəyannamələr tədbirlərdə iştiraklarını göstərmək və katolikliyin öz mövzularını elan etmək üçün əsasən gənclər arasında nümayiş etdirilir. Bu, adətən, katolik mövzusunu əhatə edən mahnılar və digər milli mahnıların oxunması ilə edilir.
Baş verən əsas tədbirlər zamanı milli əşyalar zəvvarlar arasında ticarət olunur. Bayraqlar, köynəklər, xaçlar və digər katolik nişanları zəvvarlar arasında daşınır, sonradan dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan digər insanlara suvenir kimi satılır. İnsanlar arasında qəbul birliyi də ümumidir, bütün müxtəlif mədəniyyətlər bir-birini qiymətləndirmək üçün bir araya gəlir.
Digər geniş şəkildə tanınan ənənələrə Papanın "Popemobile" ilə şəhərə gəlişi və sonra tədbirdə keçirilən son mərasimi ilə başlayan ictimai görünüşü daxildir. Sidneydə keçirilən festivalda (2008) yollar və digər ictimai nəqliyyat sistemləri bağlandığı üçün təxmini 10 kilometrlik məsafə piyada qeydə alınıb.
Papa XVI Benedikt WYD-yə bir növ rok festivalı kimi baxmaq meylini tənqid etdi; o vurğulayıb ki, tədbir “müasir gənclik mədəniyyətinin variantı” kimi yox, “uzun xarici və daxili yolun” bəhrəsi kimi qiymətləndirilməlidir.
1987-1993-cü illər
1987 - ci ildə Ümumdünya Gənclər Günü (WYD)  Argentinanın Buenos Ayres şəhərində keçirildi. 1989 – cu ildə WYD İspaniyanın Santiago de Compostela şəhərində baş tutdu. 1991 – ci ildə WYD Polşanın Çestochova şəhərində keçirildi. 1993 – cü ildə WYD ABŞ-ın Kolorado ştatının Denver şəhərində qeyd olundu.
1995-2005-ci illər
WYD 1995-də 5 milyon gənc Filippinin Manila şəhərindəki Luneta Parkında toplaşdı və bu, Ginnesin Rekordlar Kitabı tərəfindən indiyə qədər ən böyük izdiham kimi tanınan hadisədir. Tədbirdən dərhal sonra ilkin şərhdə, Müqəddəslərin Səbəbləri İcmasının Prefekti Kardinal Angelo Amato, 4 milyondan çox insanın iştirak etdiyini söylədi. 1997 – ci ildə WYD Parisdə, Fransada keçirildi. 2000 – ci ildə WYD İtaliyanın Roma şəhərində keçirildi. 2002 – ci ildə WYD Toronto, Ontario, Kanadada keçirildi. 2005 – ci ildə WYD Almaniyanın Köln şəhərində qeyd olundu. Thomas Gabriel 21 avqust 2005-ci il tarixində final mərasimi üçün gitara və pan fleytalı Cənubi Amerika Qloriyası olan Baxın üslubundan təsirlənmiş Avropa Kyrie-də üslub və alətlərə görə beş qitəni təmsil edən Missa mundi (Dünyanın Kütləsi) mahnısını bəstələyib.
2008-ci il
Sidney, Avstraliya, 2008-ci ildə Ümumdünya Gənclər Günü qeyd etmələrinə ev sahibliyi etdi. 2005-ci ildə elan edilən zaman WYD 2008 Avstraliyanın o zamankı Baş naziri Kevin Rudd və Sidney arxiyepiskopu kardinal Corc Pell tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. 2008-ci il Ümumdünya Gənclər Günü Sidneydə, bazar günü Randwick Racecourse-də Papa Messi ilə keçirildi.
Həftə bütün qitələrdən olan zəvvarların Avstraliya və Yeni Zelandiyadakı Katolik yeparxiyalarının ev sahibliyi etdiyi Yeparxiya Günləri proqramında iştirak etdi. Papa XVI Benedikt Sidneyə 13 iyul 2008-ci ildə Riçmond Hərbi Hava Qüvvələri bazasına gəldi. Kardinal Pell Baranqaruda (Şərq Darlinq Limanı) Açılış Kütləsini digər fəaliyyətlərlə, o cümlədən Xaç Stansiyaları zamanı Məsihin ehtirasının yenidən canlandırılması və Sidney Limanı ilə Papanın qayıqla səyahəti ilə qeyd etdi. Zəvvarlar müxtəlif gənclər şənliklərində iştirak etdilər, o cümlədən Müqəddəs Məryəm Katedralinə səfərlər, gündəlik katexizlər və dünyanın hər yerindən yepiskopların rəhbərlik etdiyi ayinlər, konsertlər, Müqəddəs Məryəm MacKillop məqbərəsinə ziyarətlər, Darling Harbourdakı Peşə sərgisi, Müqəddəs Məryəm mərasimi baş tutdu. Barangaroo-dakı Kütləvi mərasim və konsert təxminən 150.000 nəfərlik izdiham gördü.
Tədbir Sidneyə 250.000 xarici ziyarətçini cəlb etdi və təxminən 400.000 zəvvarın Papa XVI Benediktin 20 iyulda qeyd etdiyi Kütləvi mərasimdə iştirak etdiyi təxmin edilir.
12 iyun 2008-ci ildə katolik sosial onlayn şəbəkəsi və xəbər saytı olan Xt3.com WYD-nin Rəsmi Katolik Sosial Şəbəkəsi kimi fəaliyyətə başladı. Duz + İşıq Televiziyasının Torontoda 2002-ci ildə keçirilən Ümumdünya Gənclər Gününün birbaşa meyvəsi olduğu kimi, bu, WYD08-in birbaşa meyvəsi hesab olunurdu. Bu ad "Üçüncü Minillikdə Məsih"in abbreviaturası idi və arxiyepiskop kardinal Corc Pellin dəstəyi ilə Sidney arxiyepiskopluğu tərəfindən idarə olunurdu. Sayt 2019-cu ildə bağlanıb.
200px|thumb|left| Ümumdünya Gənclər günü 2008 (WYD08) qeyd etmələrinin ilk günü üçün Sidneyin Barangaroo şəhərində izdiham
2007-ci ilin may ayında Guy Sebastianın "Receive the Power" mahnısının 2008-ci ildə Sidneydə keçiriləcək Ümumdünya Gənclər Günü (WYD08) üçün rəsmi himn olaraq seçildiyi bildirildi. Mahnının müəllifi Guy Sebastian və Gary Pinto vokal isə Paulini tərəfindən idi.
2008-ci ilin iyulunda Ümumdünya Gənclər Gününün altı günü ərzində və həmçinin dünya televiziyasında yayımlanan "Gücünü Alın" (Receive the Power) sözündən geniş şəkildə istifadə edilmişdir.
2008-ci ilin noyabrında 2008-ci il Ümumdünya Gənclər Gününü qeyd etmək üçün 200 səhifəlik “Gücünü Alın” kitabının nəşrinə başlandı.
2011-ci il
20 iyul 2008-ci il tarixində Sidneydəki Randvik Hipodromunda Müqəddəs Ayini qeyd etdikdən sonra Papa XVI Benedikt 2011-ci ildə növbəti Beynəlxalq Dünya Gənclər Gününün İspaniyanın Madrid şəhərində keçiriləcəyini elan etdi. Bu tədbir 2011-ci il avqustun 16-dan 21-dək keçirilib.
2011-ci ildə Ümumdünya Gənclər Günündə Papa II İohann Paveldən başqa doqquz rəsmi himayədar var idi: İsidor, Xaçlı İoann, Maria de la Kabeza, Avilalı İoann, Avilalı Teresa, Lima gülü, Loyolalı İqnatius, Rafael Arnaiz, və dünya missiyalarının himayədarı Francis Xavier. Seminarçılar qarşısında çıxışı zamanı Benedikt elan etdi ki, ispan mistiki və ispan yeparxiyasının ruhanilərinin himayədarı olan Müqəddəs Avila İoann "Kilsə həkimi" olacaq, bu təyinat kilsə tarixinin iyirmi əsri ərzində yalnız 34 müqəddəsə verilmişdir.
Təxminən 2.000.000 insan həftəni tamamlamaq üçün gözləniləndən daha çox gecəni izlədi.
2013-cü il
2002-ci ildən Ümumdünya Gənclər Günü üç ildən bir keçirilir. 2011-ci il hadisəsindən sonra növbəti Ümumdünya Gənclər Günü adi haldan bir il əvvəl, 2013-cü ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində 2014 FIFA Dünya Kubokunun bütün Braziliyada və 2016-cı ildə 12 müxtəlif ev sahibi şəhərdə keçirilməsi ilə hər hansı münaqişənin qarşısını almaq üçün planlaşdırıldı. Rio-de-Janeyroda Yay Olimpiya Oyunları keçirilir. Tədbirə dünyanın hər yerindən 3 milyondan çox katolik gənc toplaşmışdı.
2019-cu il
Krakovda 2016-cı ildə Ümumdünya Gənclər Günü üçün Yekun Messedə Papa Fransisk 2019-cu ildə Panama şəhərinin Ümumdünya Gənclər Gününə ev sahibliyi edəcəyini elan etdi. Ümumdünya Gənclər Günü 22 Yanvar Çərşənbə axşamı - 27 Yanvar Bazar gününə qədər keçirildi.
2023-cü il
Panama şəhərindəki yekun mərasimində kardinal Kevin Farrell növbəti Ümumdünya Gənclər Gününün Portuqaliyanın paytaxtı Lissabonda keçiriləcəyini bildirdi. Əvvəlcə 2022-ci ilin avqustunda keçirilməsi planlaşdırılan Müqəddəs Taxt-Tac 20 aprel 2020-ci ildə COVID-19 pandemiyası səbəbindən onun 2023-cü ilin avqust ayına qədər təxirə salınacağını elan etdi.
Həmçinin bax
● Gənclər günü
● 2016 Yay Olimpiya Oyunları ● 2014 FİFA Dünya Kuboku
Cahangir Mehdiyev
Mehdiyev Cahangir Yaqub oğlu — Azərbaycan kinorejissoru, aktyor, ssenarist, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi (2000), Azərbaycan Respublikası Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvü, Professional Kinorejissorlar Gildiyasının üzvü.
Həyatı
Cahangir Mehdiyev 13 yanvar 1951-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Atası dövlət qulluqçusu, anası isə evdar qadın idi. Bakı şəhərində 158 saylı orta və 12 saylı musiqi məktəblərini bitirib. Sənətdə ilk addımlarını 6 yaşında ikən rejissor Lətif Səfərovun "Bakı və bakılılar" filmində atmışdır. 1968-ci ildən M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda Teatr və televizya filmləri rejissorluğu ixtisası üzrə təhsil almağa başlamışdır. 1969-cu ildə "Dəli Kür" bədii filmində aktyor kimi oynamışdır.
1973-cü ildə diplom işi kimi Azərbaycan Milli Akademik Dram Teatrında "Sevgi, sevgi" teatr tamaşasına, eləcə də Azərbaycan Respublikası Dövlət Televizya və Radio Verilişləri Şirkətinin Ədəbi dram, incəsənət redaksiyasında "Yumoristik novellalar" adlı televizya tamaşasına quruluş vermişdir.
1974-cü ildə C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının təyinnaməsi ilə Moskva şəhərində Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda Kinorejissorluq fakültəsinə daxil olmaq üçün imtahan verməyə göndərilmiş, imtahanı uğurla verərək instituta daxil olmuşdur.
1980-cı ildə Bakıda Lenin meydanında keçirilən Azərbaycan SSR-in 60 illik yubileyinə həsr olunmuş bədi-kütləvi meydan tamaşasında quruluşçu rejissor kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu fəaliyyətinə görə Azərbaycan SSR-in mükafatına və diploma layiq görülmüşdür.
1980-cı ildə "Mosfilim” kinostudiyasının nəzdində yaradılmış "Debüt" adlı studiyada ("Gənclərin Ekspirimental Yaradıcılıq Birliyi"ndə) "Vax!" ("Bıy!") kinokomediyasının quruluşcu rejissoru olmuşdur. 1980-ci ildə "Mosfilm" kinostudiyasında keçirilən 11-ci Beynəlxalq Kinofestivalda "Vax!" kinokomediyası "Ən yaxşı rejissor işinə görə", Minsk şəhərindəki kinofestivalda isə "Ən yaxşı komediya işinə görə" mükafat almışdır.
1979-cu ildən 1998-ci ilə qədər C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında rejissor, quruluşçu rejissor, ssenarist və aktyor kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1990-1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Fondunun icraçı direktoru vəzifəsində işləmişdir.
1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi, 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adlarına layiq görülmüşdür.
1998-ci ildən 2007-ci ilədək Boulinq Federasiyasının vitse-prezidenti olmuşdur.
2001-ci ildən 2005-ci ilə qədər Lider TV-də "Sağlam bədəndə sağlam ruh" adlı silsilə televizya idman və bədən tərbiyəsi verilişinin rejissoru, aparıcısı və müəllifi olmuşdur.
25 avqust 2005-ci ildə Moskva şəhərindəki "Prezident Otel" mehmanxanasında dünya şöhrətli kinorejissor, SSRİ-nin xalq artisti Georgi Nikolayeviç Daneliyanın 75 illik yubleyində iştirak etmişdir. Yubileydə G.Daneliyanın iki cildlik (1-Bezbilentnıy passajir. 2- Tostuyemıy pyot do dna) kitabının təqdimatı keçirilmişdir. Kitabın birinci cildində C.Mehdiyev ilə onun müəllimi, kurs rəhbəri G. Daneliya arasındakı münasibətlərdən bəhs olunur. İkinci cilddə isə C.Mehdiyevə həsr olunmuş "Güzgü" adlı hekayə yer alır. Bu hekayənin qəhrəmanı da Cahangir Mehdiyevdir.