cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
III Luarsab (Kartli çarı)
Həyatı
1611-ci ilin sonlarında Luarsab aşağı dərəcəli zadəganlardan olan Georgi Saakadzenin bacısı Makrine ilə evləndi. Lakin Şadiman Barataşvilinin rəhbərlik etdiyi çarlığın aparıcı zadəganları Georgi Saakadzenin Səfəvilərin adamı olması və onu devirmək istəməsi barədə Luarsabı inandırmağı bacardılar. Nəhayət, Luarsab Makrine ilə boşanmağa razı oldu və Georgi Saakadzeni Səfəvi ərazilərinə sürgün etdi. Bu hadisələrdən hiddətlənən I Abbas gürcülərdən daha çox sədaqət və itaət tələb etdi. Bundan sonrakı dövrdə Luarsab və I Abbas arasındakı münasibətlər daha da gərginləşdi. Səfəvilərin hücumundan çəkinən I Luarsab digər gürcü hökmdarı, Kaxeti çarı I Teymuraz ilə müttəfiq oldu.
1614-cü ilin əvvəlində Səfəvilər böyük ordu ilə Kartli yə doğru hərəkət etdilər. Ardınca Kartli çarlığının torpaqları Səfəvi ordusunun nəzarətinə keçdi. Luarsab və Teymuraz Gürcüstanın qərbindəki İmereti çarlığı na qaçmalı oldular. I Abbas İmereti çarı III Georgi dən onları təslim etməsini istəsə də, Goergi bundan imtina etdi. I Abbas Georgini ölkəsini dağıtmaqla təhdid etdi və Luarsabı təslim edəcəyi təqdirdə sülh bağlaya biləcəklərinə dair söz verdi. 1615-ci ilin oktyabrında Luarsab təslim oldu. Luarsab islam ı qəbul etməyi rədd etdi və əvvəlcə Astrabadda (hazırkı Gürgan), daha sonra isə Şiraz yaxınlığındakı bir yerdə həbs edildi. Gürcülər Rus çarı I Mixail vasitəsi ilə Luarsabı xilas etməyə çalışsalar da, müzakirələr heçbir nəticə vermədi. Luarsab şahın əmri ilə 1622-ci ildə İranın cənub-qərbində yerləşən Qalehye qolab qalasında yay ipi ilə boğularaq edam edildi.
Palu
Palu — Elazığın ilçəsidir.
Əhalisi
2015-cı ilin məlumatına görə ilçədə 20.035 nəfər yaşayır.
Tartan Günü
Tartan Günü — Şimali Amerikada Şotlandiya irsini qorumaq məqsədilə hər il qeyd olunur. Bu tarix 1320-ci il, 6 aprel tarixində Arbroat Bəyannaməsinin imzalandığı gündə qeyd edilir. 1980-ci illərin ortalarında bu ənənə Kanadada yaranıb. 1990-cı illərdə Şotlandiya diasporunun fəaliyyət göstərdiyi digər icmalara da yayıldı.
Avstraliyada oxşar Beynəlxalq Tartan Günü, tartan geyinməyi qadağan edən 1747-ci il Qadağa Aktının ləğvinin ildönümündə, 1 iyulda keçirilir. Tartan günləri adətən nəfəsli musiqi alətlərinin müşaiəti ilə paradların, Şotland milli rəqslərinin və digər Şotlandiya temalı tədbirlərin təqdimatı ilə müşahidə olunur.
Mənşə
9 mart 1986-cı ildə Kanadada Şotlandiya irsini təbliğ etmək üçün Yeni Şotlandiyada, Şotlandiya Klanları Federasiyasının toplantısında Tartan Günü təklif edildi. Lamont Klanının başçısı Cin Vatson əyalətin qanunverici orqanlarına 6 aprelin Tartan Günü kimi tanınması üçün müraciət etdi. İlk belə bəyanat 1987-ci ilin aprelində Yeni Şotlandiya əyaləti tərəfindən verilmişdir. Kanada Klanları və Şotlandiya Assosiasiyalarının təşəbbüsü ilə başlayan hərəkata cavab olaraq, Ontario Qanunverici orqanı Kanadanın digər əyalətlərinin bənzər təcrübəsindən sonra aprelin 6-nı Tartan Günü elan edən bir qətnamə qəbul etmişdir.
1997-ci ildə Florida ştatının Sarasota şəhərində toplaşan Şotlandiya Koalisiyası, Tartan Gününün Kanadada qeyd olunduğu kimi ABŞ-də da tanınmasını tələb etdi. 1998-ci ildə Trent Lotun aparıcı yardımı ilə Şotlandiya Koalisiyasının səyləri nəticəsində ABŞ Senatının qərarı ilə aprelin VI Milli Tartan Günü kimi təyin edildi. Nəticədə ABŞ Konqresinin və daha sonra Prezident tərəfindən Tartan Gününün qeyd olunması qərara alindı.
Avstraliyada 1989-cu ildən bəri 1 iyulda tartan geyinmək təşviq edilir. Bu gün 1996-cı ildən Avstraliyada Beynəlxalq Tartan Günü kimi təbliğ olunur. Ölkə ərazisində bəzi əyalətlər tərəfindən rəsmi olaraq tanınsa da, lakin dövlət səviyyəsində rəsmi olaraq qeyd edilmir.
Kanada
Təxminən 15,1% və ya 4,7 milyon kanadalının Şotlandiya əsilli olduğu təxmin edilir. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Kanada Tartan Günü Yeni Şotlandiyadakı Şotlandiya Klanları Federasiyasının təklifi ilə yaranıb və o vaxtdan bütün əyalət qanunverici məclisləri tərəfindən elan edilib. 2007-ci ildə Peter Stoffer parlament üzvü kimi Tartan Gününə Hörmət Aktı üçün qanun layihəsini təqdim etmişdir. Qanun layihəsinin irəliləməsi 2008-ci il seçkiləri ilə dayandırıldı; seçkidən sonra yenidən təqdim edildi, uğursuz oldu.
İllik Klanların görüşü hər il aprelin 6-da və ya ən yaxın bazar günü günorta saatlarında Ottavadakı Parlament təpəsində nəfəsli musiqi alətləri, nağaralar və rəqslərin müşaiəti ilə Kanadanın ən qədim nəfəsli alətlər musiqi qrupu olan Sons of Scotland Pipe Band-ın ev sahibliyi ilə keçirilir. 2011-ci ilin Tartan günündə, Kanadanın rəsmi tartanına ağcaqayın yarpağı həkk edildi. Həmin tarixə qədər insanlar bunu qeyri-rəsmi formada Kanada kimliyini təcəssüm etdirmək üçün istifadə edirdi.
Şotlandiya
thumb|right|280px|Tartan günü münasibəti ilə [[2011-ci ildə təşkil edilmiş eyniadlı paradda Tartan Ordusunun keçid mərasimi. (Edinburq, Şotlandiya) ]] Arbroath bölgəsinə daxil olan Angus Şurası 6 aprel 2004-cü ildə Şotlandiyada ilk Tartan Günü festivalını təsis etdi və o vaxtdan etibarən bu günün qlobal bir bayram kimi potensialını inkişaf etdirmək üçün digər regional şuralar da bura qoşulmuşdur.
Argentina
Argentinada təxminən 100.000 şotland əsilli insan var ki, bu da ingilis dilli dünyadan kənarda ən böyük icmadır. Şotlandiyada Tartan Günü paradı 6 aprel 2006-cı ildə Buenos Ayresdə açıldı və hər il Şotlandiya Argentina Assosiasiyası tərəfindən təşkil edilir. Arbroath Abbatlıq qapısının simvolik açarı bu bayrama ilham verən 1320-ci il tarixini qeyd etmək üçün aparılır.
Avstraliya
Üç milyon avstraliyalı ya şotlanddır, ya da Şotlandiya mənşəlidir. Avstraliyada Beynəlxalq Tartan Günü əksər ştatlarda yerli səviyyədə iyulun 1-də (və ya bəzi icma təşkilatları tərəfindən iyulun ilk bazar günü) tartan taxmağı məhdudlaşdıran 1747-ci il Qadağa Aktını ləğv edən 1782 Ləğvetmə Bəyannaməsinin il dönümündə qeyd olunur. Əvvəllər bu qadağanı pozub tartan geyinənləri yeddi ilədək müddətə sürgünlə cəzalandırırdılar.
Şotlandiya Assambleyasının katibi Moyna Skotlanda görə, Şotlandlar Avstraliyaya gələndə onlara deyildiyi kimi etdilər, yerli əhaliyə assimilə oldular, inteqrasiya etdilər və demək olar ki, yox oldular. Tartan Bu günün məqsədlərindən biri də avstraliyalıları Şotland əcdadları ilə yenidən əlaqələndirməkdir. 1822-ci ildə tartan dirçəlişi başladı və ölkədəki bir çox əyalətin və qitə dövlətinin özünün də tartanları var.
Ailə tartanları olmayan avstraliyalılara Royal Stüvart tartan və ya hərbi tartan geyinmək təklif edilir. Həmin gün geyilən tartan dəstinə papaqlar, qalstuklar və corablar da daxildir. Həm Avstraliyada, həm də Yeni Zelandiyada bir çox nəfəsli musiqi assosiasiyaları var, bəziləri dağıdılmış İkinci Dünya Müharibəsi ordusu batalyonlarından təşkil olunub və təkcə Avstraliyada 30-a yaxın irsin qorunması üçün tədbirlər keçirilir. Bəzi icmalar, xüsusən də Cənubi Avstraliyanın Makleodları, başçılarını şərəfləndirmək, Robert Börnzün şeirlərini əzbərləmək, haggis yemək və milli rəqslərdə iştirak etmək üçün xüsusi tədbirlərə toplaşırlar.
Avstraliyanın şotland paytaxtı sayılan Yeni Cənubi Uelsin Maklean şəhərində qəssablar bu günü haggisburger sataraq qeyd edirlər. 2001-ci ildən bəri Şotlandiya Avstraliya İrs Şurası və Şotlandiya Milli Partiyasının Avstraliya şöbəsi Şotlandiya radikalizminin Avstraliya tarixinə verdiyi töhfəni, o cümlədən Şotlandiya radikalizminin həmkarlar ittifaqı hərəkatına təsirini qeyd etmək üçün Beynəlxalq Tartan Gününün federal olaraq tanınması üçün Kanberraya müraciət etmişdir.
ABŞ
Amerika Birləşmiş Ştatlarında təxminən 25 milyon şotland əsilli insan yaşamaqdadır. 1998-ci ildə senator Trent Lotun dəstəyi ilə Şotland Amerikalılar Koalisiyası Şotlandiya amerikalılarının önəmli nailiyyətləri və töhfələrini rəsmən tanımaq üçün 6 aprelin Milli Tartan Günü kimi təyin edilməsi üçün ABŞ Senatında uğurla lobbiçilik etmişdir. 20 mart, 1998-ci ildə qəbul edilmiş 155 saylı Senatın Qətnaməsi şotlandların Amerikanın Qurucu Ataları arasında üstünlüyünə diqqət çəkir və ABŞ istiqlal bəyannaməsinin Arbroathı Bəyannaməsini örnək seçdiyini vurğulayırdı.
9 mart, 2005-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nümayəndələr Palatası hər il aprelin 6-nı Milli Tartan Günü kimi təyin edən 41 saylı qətnaməni yekdilliklə qəbul etdi. 41 saylı qətnamənin əsas tərəfdarları Şimali Karolinadan olan konqresmen Mayk Makintayr və Tennessi ştatından Con Dunkan idi. Onlar ABŞ Nümayəndələr Palatasında Şotlandiyanın Dostları Qrupunun həmsədrləri vəzifəsini icra edirlər.
2002-ci ildə Magnus Orr və Thomas Grotrian tərəfindən təşkil edilən Şöhrət Paradında şotland əsilli Böyük Britaniya kinoaktyoru və prodüseri Şon Konneri və Nyu-Yorkun meri Maykl Bloomberqin başçılıq etdiyi 8.250 nəfəsli musiqi ifaçısı və nağaraçı Nyu-York küçələrində yürüş təşkil etmişdir və sözügdən festival ABŞ tarixinin ən böyük Tartan Günü bayramlarından biri hesab olunmaqdadır.
Fransua de Larderel
Fransua de Larderel — Geotermal enerji ilə maraqlanmış, məşğul olmuş fransız mühəndisi və sahibkar. İtaliyada bir kommuna onun şərəfinə Larderello adlandırılmışdır.
NGC 5187
NGC 5187, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Yaponiyada kosmetika
thumb|Yaponiyada ənənəvi kosmetik məhsulları [[geyşalar tərəfindən geniş şəkildə istifadə olunur.]] Yaponiyada kosmetika qadınlar tərəfindən geniş istifadə olunur. Ənənəvi kosmetika məhsullarına ohaquro, oşiroy, beni, mayuzumi, nukabukuro kimi məhsullar aiddir. Hal-hazırda ənənəvi kosmetika ancaq kabuki aktyorları, geyşalar və maykolar tərəfindən tətbiq olunur.
Tarix
Yaponiyada kosmetikanın tarixi VI əsrə qədər uzanır. Pudra, allandırıcı, qaş boyası və digər kosmetika məhsullarının istifadəsi və istehsalı Yaponiyaya VI əsrdə Çin və Koreyadan gəlmişdir. İlk dövrlərdə kosmetika məhsulları ancaq dini mərasim və festival iştirakçıları tərəfindən istifadə olunurdu, gözəllik məqsədləri üçün tətbiq olunmurdu. Lakin vaxt keçdikcə kosmetika məhsulları saray əyanları arasında gözəlliyi vurğulamaq üçün istifadə olunmağa başlanmışdır. Heyan dövründən etibarən qadınlar, eləcə də, kişilər kosmetikadan istifadə edirdilər.
XVI əsrdə üz lasyonu hazırlamaq Hollandiya, Portuqaliya və İspaniya kimi ölkələr vasitəsilə Yaponiyaya keçmişdir. Edo dövründə saç stilləri ilə birlikdə makyaj stilləri də dəyişmişdir. Dəb kabuki aktyorları, kurtizankalar və geyşalar tərəfindən müəyyənləşdirilirdi, ukiyo-e qravürləri və populyar ədəbiyyat isə vasitəçi alətlər idi. Meyci dövründə Avropa və ABŞ ilə mədəni əlaqələr güclənmiş və kosmetika sahəsində qərbləşmə baş vermişdir. Qərb dünyası tərəfindən ibtidai hesab olunan diş qaraltma tədricən yox olmuşdur. İkinci dünya müharibəsindən sonrakı dövrdə Qərb dünyasının təsiri daha da böyümüş, Yaponiya kosmetikası ilə ABŞ-Avropa kosmetikası bir-birinə çox yaxınlaşmışdır.
Vasitələr
thumb|[[Ohaqurodan istifadə edən qadın təsviri (1823).|left|200px]]
Ohaquro
Ohaquro işləri qara rəngə boyamaq üçün istifadə olunan mayedir. Boyanı hazırlamaq üçün dəmir və ya mismar çay, sake kimi mayelərdə isladılaraq oksidləşdirilir. Alınmış maye ilə dişlər qara rəngə boyanır. İnanca görə bu praktika cazibədarlığı artırmaqla yanaşı dişlərin sağlamlığını qoruyur. XII əsrə qədər ohaquro qızların yetkinlik yaşına çatdıqlarını bildirmək üçün istifadə olunurdu. XII əsrdə ohaquro kişilər, eləcə də, samuraylar arasında populyar olmuşdur. Lakin XVIII əsrə qədər ohaquro yenə ancaq qadınların gözəllik vasitəsinə çevrilmişdir. XIX əsrdə isə ohaqurodan ancaq evli qadınlar istifadə edirdilər.
Oşiroy
Oşiroy üzü və bədənin digər hissələrini ağartmaq üçün istifadə olunan ağ pudradır. Üz pudrasının ən qədim forması ağ torpaqdan və düyü unundan hazırlanırdı. VII əsrdə keyfun (civə xlorid) və empaku (ağ qurğuşun) istehsalı Çin vasitəsilə Yaponiyaya çatmış, bu məhsullar əsasında oşiroy istehsalı başlamışdır. XVII əsrə qədər oşiroy yuxarı sinif tərəfindən istifadə olunsa da, həmin dövrdən etibarən adi insanlar da oşiroydan istifadə etməyə başlamışdırlar. Xüsusilə, Edo dövründə ağ qurğuşundan hazırlanan oşiroy çox istifadə olunurdu. 1870-ci illərdə qurğuşunun toksik xüsusiyyətlərinin aşkar edilməsindən sonra tərkibində qurğuşun olmayan oşiroy istehsal olunmağa başlamışdır.
Beni
Beni allandırıcıdır. III-VI əsrlərə aid haniva heykəlciklərinin üz hissələrinin oxra və vermilyon ilə rənglənməsi həmin dövrdə allandırıcı məhsulların Yaponiyada istifadə olunduğunu göstərir. VII əsrdə aspir bitkisi (benibana) Koreya vasitəsilə Misirdən Yaponiyaya gəlmişdir və bu bitkinin ekstraktından beni hazırlanmağa başlanmışdır. Beni xoşbəxtliyin və zövqün simvolu hesab olunurdu. X əsrə qədər aspir bitkisi Yaponiyada çox az yetişdirildiyi üçün beninin qiyməti bahalı olmuş, buna görə də XVII əsrə qədər geniş istifadə olunmamışdır. XVIII əsrin sonunda alt dodağa aşağı dodağa sasabeni adlı yaşıl rəngli allandırıcı tətbiq olunmağa başlamışdır. Bu məhsul XIX əsr boyunca dəb olmuşdur. Bu beni növü əsasən dodaqlar üçün istifadə olunurdu, üzə nadir hallarda çəkilirdi. Taxta boşqablarda, qablarda cüzi miqdarsa saxlanılır, fırça ilə dodağa tətbiq olunurdu. Meyci dövründə Qərb dünyasından gətirilmiş, müasir pomadalara yaxın olan allandırıcılar beninin yerini tutmuşdur.
Mayuzumi
Mayuzumi qaş boyasıdır. Qədim dövrlərdə qara torpaq, lampa hisi, hind düyüsünün yandırılmış sümbüllərindən qalan his mayuzumi kimi istifadə olunmuşdur. Heyan dövründə yuxarı zümrəyə mənsub qadınlar qaşlarını aldırıb əvəzinə yeni qaş çəkirdilər. Bu praktika okimayu adlanırdı. Kommelina çiçəyi, beni, lampa hisi, qızıl vərəq, sesame yağı qarışığından ibarət konezumi pastası da qaşları boyamaq üçün istifadə olunmuşdur. Edo dövründə yeni qaş makyajı üslubları yaranmışdır. XIX əsrdə qadınlar evlilikdən və uşağın doğulmasından sonra qaşlarını alırdılar.
Beynəlxalq Ala-Too Universiteti
Beynəlxalq Ala-Too Universiteti və ya Beynəlxalq Atatürk-Ala-Too Universiteti (Международный университет «Ала-Тоо»; Uluslararası Ala-Too Üniversitesi), Qırğızıstanın Bişkek şəhərində yerləşən özəl universitetdir. 1996-cı ildə qurulmuşdur. Universitet məzun, magistr və doktorantura proqramları üzrə təhsil verir. Qırğızıstanın ən nüfuzlu universitetlərindən biridir.
Universitetdə əsas tədris dili ingilis dilidir, lakin bəzi fənnlər türk, qırğız və rus dillərində tədris olunur. Fransız və alman dilləri də seçmə dərslər olaraq tədris olunur. Universitetin rektoru Səncər Erdolatovdur.
Qırğızıstan vətəndaşları, Mərkəzi İmtahan Sisteminin imtahan nəticələrinə görə universitetə ​​qəbul olunurlar. Ala-Too Beynəlxalq Universiteti qlobal İslam təhsili tərəfindən maliyyələşdirilir və idarə olunur. Milli Təhsil Nazirliyi hər il keçid balını elan edir və tələbələr bu bala görə qəbul olunurlar. Digər ölkələrin vətəndaşları üçün qəbul şərtləri fərqlidir.
Tarixi
Qeyd edək ki, Ala-Too Beynəlxalq Universiteti Fətullah Gülən tərəfindən dəstəklənən islamın əsaslarını təbliğ edən və izləyən "Sebat" Təhsil Vəqfi tərəfindən qurulduğundan, onun adı həmişə nurçular cərəyanı ilə bir hallanırdı. Bu səbəbdən Türkiyə hökumətinin Güləni günahlandırdığı 2016-cı il dövlət çevrilişi cəhdindən sonra, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan rəhbərliyi Qırğızıstan hökumətindən Gülənçilik hərəkatına bağlı qurumları bağlamasını tələb etdi. Lakin Qırğızıstan hökuməti Ankaranın tələblərini yerinə yetirməkdən imtina etdi. Bu halda Türkiyə hökuməti Qırğızıstan Respublikası ilə diplomatik münasibətləri kəsəcəyi ilə hədələdi.
2017-ci ilin əvvəlində isə Türkiyə prokurorluğu universiteti Gülən hərəkatı ilə əlaqədə günahlandıraraq terror təşkilatlarının siyahısına əlavə etdi. Bundan sonra universitetin adı dəyişdirildi, rektor vəzifəsini tutan Türkiyə vətəndaşı Qırğızıstan vətəndaşı ilə əvəz olundu və Qırğızıstan Təhsil Nazirliyi universitetin əsasını qoyan Sebat (Sapat) qurumunun qurucularından biri oldu.
Fakültələri
Ala-Too Beynəlxalq Universitetinin aşağıdakı fakültələri və proqramları var:
Sosial Elmlər fakültəsi
thumb|Ala-Too Beynəlxalq Universitetinin əsas kampusu
Tibb fakültəsi
thumb|right|Ala-Too Beynəlxalq Universitetinin 2011-ci il buraxılış mərasimi
Varsağı
Varsağı — aşıq şeir biçimlərindən biri. Xalq şeiri üslubunda yazan sənətkarlar, aşıqlar bu formadan öz yaradıcılıqlarında istifadə etmişlər.
"Varsağı" qədim Azərbaycan qəbilələrindən birinin adı ilə bağlıdır. Qədim türk tayfalarından bəziləri ozan statusundan musiqiçi – folklor sənətkarını “varsaq” adı ilə də çağırmışlar.
"Varsaq" bir termin kimi müxtəlif anlamlarda işlədilir. M.Seyidov varsağını bir termin olaraq: a) qəbilə adı; b) yer adı; c) qəbiləyə məxsus əşya adı; ç) şeir forması və melodiya adı; d) sənətkara verilən ad kimi şərh edir.
Şah İsmayıl Xətai, M.Əmani, Qaracaoğlan, Dadaloğlu və başqaları yaradıcılığında varsağılardan geniş şəkildə istifadə etmişlər. Varsağılar lirik-məhəbbət, təsəvvüf və nəsihətamiz ruhda olmuşdur. Bu, səkkiz və on bir hecalı, dördmisralı və bir neçə bəndlik şeirdir. Qafiyələnməsi abab, cccb, çççb və s. olur. Gəraylı və qoşmadan fərqli olaraq hər bəndin sonuncu misrası bütün bəndlərdə eyni olur.
Liza Muxtarova Tuqanova
Liza Muxtarova Tuqanova (1865, Vladiqafqaz, Terek vilayəti, Rusiya imperiyası – 1950-ci illər, Paris, Fransa) – Azərbaycanın multi-milyonçusu, neft sahibkarı, mesenatı Murtuza Muxtarovun xanımı, ilk Azərbaycan qadın xeyriyyə cəmiyyətinin ilk fəxri sədri, məşhur sahibkar.
Həyatı
Murtuza Muxtarovun həyat yoldaşı, nəslən osetin zadəganlarından olan Liza xanım Muxtarova (Tuqanova) Vladiqafqazda doğulub yaşamışdır. Onun valideynləri general Hambi Tuqanov və Paşa xanım Dudarova ən hörmətli aristokrat nəslinə mənsub idilər. Murtuza Muxtarovla olan tanışlığı da onun Vladiqafqazda iş səfəri zamanı olmuşdur.
Onun gələcək həyat yoldaşı, Murtuza Muxtarov məşhur general Tuqanovla tanış olur. General Muxtarovu öz evinə qonaq dəvət edir. Qonaqlıqda Muxtarov generalın ağıllı, savadlı, gözəl, ortancıl qızı Liza xanımla tanış olur və ilk görüşdən ona aşiq olur. Cütlüyün toy mərasimləri çox dəbdəbəli və təmtəraqlı keçib. Nişanda Liza xanım ağ çərkəzi çuxa geyinib ağ Buxara papağı qoymuş, qılınc taxmış 30 igid qız evinə 30 təmtəraqlı xonça gətirmiş, toy isə 7 gün 7 gecə davam etmişdir. Gəlini gümüş işləməli faytonda, həm də başdan-ayağa bəyaz geyinmiş, ağ at minmiş fəxri süvari dəstəsinin müşayiəti ilə aparmışdılar.
Murtuza Muxtarov öz həyat yoldaşı Liza xanımı çox sevirmiş, onu tez-tez özü ilə Avropaya səyahətə apararmış. Onlar Venesiyada gəzərkən olduqca yaraşıqlı və əzəmətli bir bina görürlər. "Belə binada yaşayanlar necə də xoşbəxtdirlər!" — deyə Liza heyranlığını həyat yoldaşı ilə bölüşür. Bu mənzərəni sakitcə seyr edən Murtuza bəy heç nə demir. 1910-cu ildə Vladiqafqazdan Bakıya qayıdan Murtuza Muxtarov bunu nəzərə alaraq sevimli arvadı üçün Venesiya üslubunda saray tikdirir. 1912-ci ildə "Səadət sarayı"nın tikintisi başa çatır. Bakı milyonçusu xanımı ilə bu sarayda 1920-ci ilə qədər xoşbəxt ailə həyatı sürürlər. Sarayın hər sütunu, tağları, buta və gülləri, pəncərə və qapıları, bəzəklərinin hamısı təkrarolunmaz sənət əsəri, memarlıq incisidir.
Murtuza Muxtarov öz həyat yoldaşının şərəfinə Vladiqafqazda 1900–1908-ci illərdə hal-hazırda Muxtarov məscidi olaraq tanınan məscidin tikintisinə vəsait ayırmışdır.
Bir-birinə qarşı sevgi, məhəbbət, hörmət hissləri olan bu cütlüyün övladları olmasa da, bir çox uşaqlara qəyyumluq etmiş, oxudub savad vermişdilər. Bu uşaqlardan biri də XX əsrin birinci yarısında keçmiş SSRİ-nin opera teatrlarının afişalarından adı düşməyən Fatma Muxtarova idi. XIX əsrin sonları, XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərən xeyriyyə cəmiyyətlərində Liza xanım Muxtarova xalqımızın maariflənməsində, yoxsul uşaqların təhsil almasında çox böyük rol oynayıb, lakin o öz işini tamamilə başa çatdırmaq müyəssər olmadı. Bu cütlüyün sonu faciəvi oldu.
Bakıda 1920-ci ilin aprel ayında (aprel inqilabının ilk günləri) Muxtarovun sarayına soxulan iki nəfər bolşevik ondan təcili evi tərk etməsini tələb edir. Əsəbləri pozulmuş milyonçu Muxtarov bu rəzilliyə dözə bilməyib əlindəki tapança ilə bolşeviklərin birini (bolşevik Anosov) güllələyib öldürür, digər gülləni isə öz alnına vurur. Muxtarovun ölümündən sonra həyat yoldaşı Liza xanım bir müddət ərinin onun üçün tikdirdiyi sarayın qonşuluğunda yerləşən evlərdən birinin qonşuluğunda yerləşən zirzəmisində yaşayır. Sara xanım Aşurbəyli danışır ki, o, anası İsmət xanım ilə birlikdə Liza xanım Muxtarovaya baş çəkib ona kömək etmişdilər. Xaricə qaçmaq məqsədilə saxta da olsa, bir türk paşasına ərə gedib, Türkiyəyə gedir, lakin burada da bəxti gətirmir. Yol yoldaşı onu aldadaraq son varidatını da əlindən alır və aradan çıxır. Bəzi mənbələrdə qeyd edilir ki, Liza xanım 1950-ci illərdə Parisdə vəfat edib, bəzi mənbəlrdə isə vəfat tarixi 1956-cı il Almaniya olaraq qeyd olunub, hətta İstanbulda vəfat etdiyi də deyilir, amma onun məzarının yeri barədə heç bir məlumat yoxdur, çünki Liza xanım xaricə qaçdıqdan sonra yaxınları ilə əlaqə saxlamayıb, hətta məktub da yazmayıb.
Fəaliyyəti
Bakının ən hörmətli xanımlarından ibarət Bakı Qadın Xeyriyyə Cəmiyyəti yaradılır və ona Liza xanım Muxtarova başçılıq edirdi. İllik "Bakı" sorğu kitabını, "Bakı bələdçisi" təqvimini vərəqləyərkən Liza xanımın adına çox tez-tez rast gəlmək olur. Doktorlar Bəhrambəy Axundov, L. L. Qosiridze, Yelena Martınova (Bakı şəhər başçısının arvadı) ilə birlikdə Liza xanım Muxtarova vərəmlə mübarizə Qafqaz cəmiyyətinin Bakı şöbəsinin idarə heyətinə daxil idi. O, 1913-cü ildə təşkil olunmuş "Uşaq xəstəxanası" xeyriyyə cəmiyyətinin fəal üzvlərindən biri idi və Bakıda xüsusi uşaq xəstəxanasının yaradılmasına yardım edirdi. Onun maarifçilik və tərbiyəçilik fəaliyyəti daha geniş idi. Öz övladı olmayan bu xanım nəslinə məxsus zəngin sarayda pansion təşkil etmişdi ki, burada kasıb ailələrdən olan uşaqlar, yetimlər tərbiyə olunurdu. "Murtuza Muxtarov" səhmdar cəmiyyətinin idarə heyətinə daxil olan Liza xanım Muxtarova "Nicat" Bakı Müsəlman maarifçilik cəmiyyəti ilə bağlı idi. Onun başçılıq etdiyi Bakı Qadın xeyriyyə cəmiyyəti kasıb ailələrdən olan müsəlman qızlarına təhsil almaqda yardım göstərir, böyük maarifçilik işi aparır, çox sayda xeyriyyə məclisləri — "Ağ çobanyastığı günləri" adlanan yığıncaqlar, naharlar keçirirdi və burada yığılan vəsait kasıb və yetim uşaqların ehtiyacına sərf olunurdu.
1917 ilin oktyabrında Liza xanım sədrlik etdiyi Bakı Müsəlman Qadın Xeyriyyə Cəmiyyəti yoxsul qızlar üçün peşə məktəbi açmışdır. Bu peşə məktəbində 4 ümumtəhsil sinfi və 6 peşə bölməsi fəaliyyət göstərirdi. Hesab, türk dili, əl işi biçmə və tikiş üzrə dərslər keçirilirdi, lakin 1918 ildə baş verən qanlı mart qırğınları zamanı məktəb məcburən öz fəaliyyətini dayandırmışdı, lakin 1919-cu ilin əvvəllərində cəmiyyət məktəbin işini yenidən bərpa etməyə müvəffəq olmuşdur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti məktəbin səmərəli işləməsi üçün cəmiyyətə 30 min manat vəsait ayırmışdı. Məktəb azərbaycanlı qızların savadlanmasında, onlara milli-mənəvi dəyərlərin aşılanmasında, ailədə və cəmiyyətdə öz hüquqlarını anlamasında böyük rol oynamışdır. Aprel işğalından (1920) sonra cəmiyyət fəaliyyətini dayandırmışdır.
Mart soyqırımından sonra kimsəsiz qalmış və eləcə də soyqırımdan əziyyət çəkmiş uşaqlara yardım məqsədilə 1918-ci ilin sentyabr ayında o zaman fəaliyyət göstərən ən iri xeyriyyə təşkilatı olan Mərkəzi Ev Komitəsinin nəzdində Uşaqlara Yardım Bürosu yaradılır. Büronun sədri Yevsey Gindes, müavini isə Liza Muxtarova təyin edilir.
Büronun sərəncamında ilk vaxtlar minə qədər uşağın yerləşəcəyi 5 sığınacaq var idi. Sığınacaqlardan biri dekabr ayında Liza Muxtarovanın yardımı ilə kimsəsiz uşaqlar üçün açılmış "Körpələr evi" idi. Bu sığınacaq 1895-ci ildən 1917-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmiş "Körpələr evi" əsasında açılmışdı. O zaman sədr doktor Gindes, maliyyəçi isə Hacı Zeynalabdin Tağıyev idi. H. Z. Tağıyev sonralar büronun fəxri üzvü seçilmişdi. Bu "Körpələr evi"nin inşasına 1898-ci ildə başlanılmışdı, lakin vəsait çatışmazlığına görə tikinti yarımçıq qalır. Sonradan Ağamusa Nağıyev və Şəmsi Əsədullayev sığınacağın tikintisi üçün pul ayırıb onu sona çatdırırlar. XIX əsrə aid bu bina Süleyman Rüstəm və Mikayıl Rəfili küçələrinin kəsişməsində yerləşir.
Çin tacikləri
Çin tacikləri, Sincan tacikləri və ya Dağ tacikləri (sarıq. Tujik, ; ) — Çin Xalq Respublikasının Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunda yaşayan xalq. Çin hökuməti tərəfindən rəsmiləşdirilən 56 xalqdan biridir.
Məskunlaşması
2000-ci ildə əldə edilən məlumatlara əsasən Çin taciklərinin ümumi sayı 41,028 nəfərdir. Onların əksəriyyəti Çinin qərbindəki Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunda yaşayır. Onların 60%-i Taşkurqan-Tacik Muxtar Qəzasında yaşayır. Onların tacik adlandırılmasına baxmayaraq, danışdıqları dil tacik dili deyil. əsrin əvvəllərində yaşamış səyyahlar onları sarıqollar, dağ tacikləri və ya ğalçalar adlandırıblar.
Tarix
Taşkurqan qəsəbəsi Pamir dağlarında yerləşən Sarıqol krallığının paytaxtı olmuşdur.
Tzin sülaləsi
Tzin sülaləsinin hakimiyyəti dövründə taciklər bütün Sincanda olduğu kimi bəylər tərəfindən idarə olunurdu. Bu dövrdə çinlilər Taşkurqan-Tacik Muxtar Qəzasının cənub-qərbində yerləşən Taşkurqan vadisində süzerenlik elan etdilər, ancaq yerlilərə xərac qarşılığında vilayəti idarə etmək hüququ verdilər.
Sincan tacikləri quldarlıqla məşğul olurdular. İtaətkar qullara arvad və ev verilirdi. Onlar mülk hesab edilirdi istənilən zaman satılırdı. Onların qul mənbəyi müxtəıif yerlərdən gəlirdi. Bunlara qərbdəki sünni qırğızlar və ya cənubdakı Kuncud, Gilgit və Çitral vilayətlərinin yerliləri aiddir. Sünnilər onları razifilər adlandırırdılar və onları müsəlman hesab etmirdilər. Sincandakı əcnəbi qulların əksəriyyəti şiə taciklər idi. Regiondakı sünni türklər onlara Ğalça deyirdilər. Türklər daha çox şiə qulları satın alırdı.
1902-ci ilin yanvar ayında Qaşqar şəhərində rusiyalı 3 kazak zabiti və bir kuryer yerli bir uyğur fahişəsini öz masalarına dəvət etdikdən sonra böyük bir dava baş vermişdi. Bu davadan sonra regionda Rusiya əleyhinə mitinqlər keçirildi.
Mitinqdən sonra ruslar Sarıqola əsgər göndərmişdir. Yerlilər rusların qəzanı işğal edəcəyinə inanırdı. Rus zabitlər bəyləri öz tərəflərinə çəkməyə çalışsalar da, onlar bunda uğursuz olmuşdular.
Çin Xalq Respublikası
İli üsyanı zamanı uyğur inqilabçılar cənuba irəliləyərkən taciklərin mal-qarasını məcburi olaraq almışdılar. Buna əlavə olaraq, SSRİ tərəfindən dəstəklənən uyğurlar regiondakı taciklərə və qırğızlara hücum edirdilər.
Dil
Çində taciklərin dilinin yazılış forması yoxdur. Onların əksəriyyəti sarıqol dilində danışırlar. Onların kiçik bir hissəsi vaxan dilində danışır. Sarıqol və dilləri İran dilləri linqvistik ailəsinin bir parçasıdır.
Polşa milli parklarının siyahısı
Tuxola Meşəsi Milli Parkı|thumb Polşa milli parkları — Polşada yerləşən 23 milli parka verilən ümumi ad.
Polşa milli parkları əvvəllər Polşa Milli Parklar Nazirliyi tərəfindən idarə olunurdusa, 2004-cü ildə bu iş Polşa Ətraf Mühit Nazirliyinin əlindədir. Milli parkların çoxu qismən və ya ciddi qorunan hissələrə bölünür. Bundan əlavə milli parklar otulina adlanan bufer zonaları əhatə olunmuşdur.
2004-cü ildə Polşada qəbul edilmiş Təbiət Konservasiya Aktına görə: "Milli park 1000 hektardan az olmamaq şərti ilə təbiəti və təbiətin xüsusiyyətlərini qorumaq məqsədi ilə qurulan, təbii, elmi, sosial, mədəni və təhsil dəyərlərinə görə tanınan ərazini əhatə edir. Milli park biomüxtəlifliyi, təbii ehtiyatları, təbiətin cansız elementlerini və obyektlərini qorumaq, heyvan və göbələklərin dağılmış ekosistemlərini, təbiətin müfaviq komponentlərini yenidən bərpa etmək üçün qurulur.
Polşa milli parkları müxtəlif sahələrə bölünür. Bunlara ciddi qorunan zona, aktiv zona və təbiət zonası aiddir.
Milli parkları əhatə edən ərazilər bufer zonası kimi müəyyən edilmişdir. Bufer zonaları ovçuluq kimi məşğuliyyətlərin qarşısını almaq üçün istifadə olunar. Polşadakı milli parkların hamısını ziyarət etmək mümkündür. Amma ziyarət müəyyən olunmuş sahələr, cığırlar və yollar ilə müəyyən olunur.
Milli parklar mərkəzi büdcə ilə idarə olunur. 1 may 2004-cü ildən milli parklara Polşa Ətraf Mühit Nazirliyi nəzarət edir.
Ən böyük milli park Bebja Milli Parkıdır. (592,23 km2) Ən kiçik milli park isə sahəsi 21,46 km2 olan Oyçov Milli Parkıdır. Ən qərbdə yerləşən milli park Volin Milli Parkı, ən şimalda yerləşən milli park Slovinski Milli Parkı, ən şərqdə yerləşən milli park Byaloveja Milli Parkı, ən cənubda yerləşən milli park Beşad Milli Parkıdır. Bəzi milli parklar digər ölkələrin qorunan təbiət əraziləri ilə sərhəddədirlər. Babeqor Milli Parkı Slovakiyanın Horno Orava Qorunan Təbiət Ərazisi ilə, Byaloveja Milli Parkı Belarusun Belovejskaya Puşça Milli Parkı ilə, Beşad Milli Parkı Slovakiyanın Polonini Milli Parkı ilə, Karkonoş Milli Parkı Çexiyanın Krokonoşe Milli Parkı ilə, Pyenini Milli Parkı Slovakiyanın Pyenni Milli Parkı ilə, Poless Milli Parkı Ukraynanın Şat Milli Parkı ilə, Tatra Milli Parkı Slovakiyada eyniadlı milli parkla qonşudur.
Polşa milli parkları bir neçə layihənin tərkib hissəsidir. Ekologiyada və təhsildə vacib rol oynayırlar. Bütün milli parklarda tarixi muzeylər yerləşir.
Sweet (qrup)
Sweet (ya da The Sweet) — 1968-ci ildə Londonda yaranan britaniyalı rok qrupudur. Sweet qrupu ilk dəfə 1970-ci illərin əvvəllərində bir sıra bablqam sinqları ilə məşhurlaşmış, sonra isə öz yaradıcılıq zirvəsində olarkən onlar Britaniyada qlem-rok hərəkatının bir hissəsinə çevirilirlər, nəhayət, səsi daha da ağırlaşdıraraq hard rok üslubuna keçmişdirlər. . Qrupun 11 sinqlı UK Singles Chartın ilk onluğunda yer almışdı, onlardan biri "Blockbuster" (1973) hit-paradın zirvəsinə qalxmışdır.
Ön dartılı beton
thumb|Ön dartılı beton diaqramı
Ön dartılı beton — tikintidə istifadə olunan, detveytinin o tərəfində hər hansı bir yükü dəstəkləmədən əvvəl sıxışdırılaraq yaradılan bir beton növüdür.
One Day Love
One Day Love — 1971-ci ildəki Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin mahnısı.
Rüfət Eyvazlı
Rüfət Arzu oğlu Eyvazlı (16 sentyabr 1994; Zabrat, Bakı, Azərbaycan — 12 oktyabr 2020; Xocavənd, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Əsəd Əsədli Xocavənd döyüşlərində savaşıb. 2020-ci il oktyabrın 12-da Xocavənddə mərmi qəlpəsindən şəhid olub. I Zabrat qəbristanlığında dəfn edilib.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rüfət Eyvazlı ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rüfət Eyvazlı ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Dəmir-beton
Dəmir-beton — polad (armatur) istifadə edərək betonun möhkəmləndirilməsi ilə istehsal olunan tikinti materialının adıdır.
Binada istifadə olunan dəmir-beton elementlər (sütunlar, dirəklər, döşəmə və s.) bəzi gərginliklərə məruz qalır. Bunlar ümumiyyətlə sıxılma, gərilmə, kəsmə və burulma təsirləridir. Təbii xüsusiyyətinə görə qırılmağa meyilli olan betonu, kompozit bir tikinti materialı olan dəmir-betona çevirmək üçün süni poladla gücləndirirlər. Bu möhkəmləndirmə ilə açıqlıqları daha kiçik en kəsikləri ilə keçmək mümkün olmuşdur. Təchizata yerləşdirilmiş polada sonradan və ya əvvəlcədən gərginlik verilərək ön dartılı/sonradan sıxılmalı beton əldə edilir. Dəmir-beton bina elementindəki beton və polad birlikdə bu dartınmaya müqavimət göstərir. Bu vaxt beton sıxılma, polad isə çəkilmə gərginliyini qarşılayır.
Tale alleqoriyası
Tale alleqoriyası bəzən də La Fortuna adı ilə tanınan, 1658–1659-cu illərdə italyan barokko rəssamı Salvator Rosa tərəfindən kətan üzərində yağlı boya ilə işlənmiş rəsm əsəridir. Əsər ilk dəfə ictimayətə təqdim edildikdə böyük səs-küyə, müəllifin həbsinə və kilsədən qovulmasına səbəb olmuşdur. Əsər 200.7x133 sm ölçüyə malikdir. Rosa əsasən peyzaj rəsmləri ilə məşhur olsa da, mifologiya, cadugərlik, portret və satira janrlarında da əsərlər yaratmışdır. 1978-ci ildən əsər Malibu, Kaliforniyadakı Getti muzeyində sərgilənir.
Tarixi
Rosa əsəri, Papa məhkəməsini tənqid edən satirik "Biabiloniya" əsərini çəkdiyi dövrdə işləmişdir. Sənət tənqidçisi Brayan Syuellin sözlərinə görə, satirik rəsm əsəri düzgün təfsir edilməyə bilməzdi. Rosanın dostları əsəri gördükdən sonra onu xəbərdar edərək, bu rəsmin ictimai təqdim edilməməsi gərəkdiyini bildirmiş və onu Papa VII Aleksandrın himayədarlığına satirik hücum kimi qiymətləndirmişdilər. 1659-cu ildə rəsm əsəri Roma Panteonunda ictimayətə təqdim edilən əsər rəssamın həbsinə və kilsədən qovulmasına səbəb olmuşdur. Yalnız Papanın qardaşı Don Marko Çiginin işə qarışmasından sonra rəssam bağışlanmışdır.
Sonda Rosa rəsmə izah verməyə məcbur olmuşdur; rəssam bunu "Manifesto" rubrikası çərçivəsində etmiş və sənət yazarı Ceyms Elmesin sözlərinə görə, ''"göstərmişdir ki, donuzlar kilsə işçiləri deyil, quşlar və yırtıcı heyvanlar isə İtaliyanı idarə edən despotlardır." ''
Əsərin erkən variantı Rosa tərəfindən 1640-cı illərdə işlənmişdi.
Təsviri
Tarixi qeyd edilməmiş kətan üzərində yağlı boya ilə işlənmiş rəsmin ölçüləri 200.7x133 sm-dir; sol tərəfdə aşağıda yerləşdirilmiş "SR" inisialı isə müəllifin imazsıdır. Əsərdə bəxt ilahəsi Fortunanın təsvir edilməsi səbəbiylə, bəzən rəsm "La Fortuna" da adlandırılır və ilahənin hədiyyələrini ətrafındakı heyvanlara bəxş etməsi qeyd edilir. Ənənəvi olaraq Fortuna gözləri bağlı, onun hədiyyələri ilə dolu buynuz isə ağzı yuxarı qaldırılmış vəziyyətdə təsvir edilsə də, Rosa bu ənənəni dəyişərək, Fortunanı hədiyyələrini kimə verməsini görən şəkildə təsvir edir.
Qiymətli daş-qaşlar, taclar, skipetr, qızıl sikkələr, mirvari və qızılgüllər, həmçinin üzüm salxımları və giləmeyvələr Fortunanın buynuzundan aşağıdakı heyvanların üzərinə tökülür. Öz növbəsində, heyvanlar da incəsənətdə məlum olan işarələr və simvollara malikdir. Kardinala məxsus qırmızı və qızılı əba geyinmiş eşşək Roma Papasının simvolu olmaqla, burada müdriklik simvolu kimi təqdim edilən bayquşa kölgə salır. Rəsm müəllifin Papa himayədarlığını itirməsinə görə kədərlənməsini əks etdirir və buna görə də Rosa şəxsi simvollardan da istifadə etmişdir: Qızılgül Rosa adını ifadə edir; palitra kitabın üzərinə düşmüş, kitabda isə rəssamın inisialı yerləşdirilmişdir. Qızılgülü tapdalayan donuz da eyni anlamı ifadə edir.
Sərgilənməsi və tanınması
1659-cu ildə sərgilənməsindən sonra əsər Karlo de Rossi tərəfindən alınmış, 1683-cü ildə Rossinin ölümündən sonra isə Antonio Vallorinin mülkiyyətinə keçmişdir.
1727-ci ildə Vallori tərəfindən üçüncü Bofort qrafı Henri Skudamora 600 skudiyə satılan əsər, İtaliyadan İngiltərəyə gətirilmişdir. Həmin dövrdə Böyük turunu başa vuran qraf, Rosanın "Yupiterin xidməti" adlı başqa bir əsərini də əldə etmişdi. Varislik vasitəsiylə əsər müxtəlif Bofort qraflarının əlinə keçmiş və nəhayət, 1957-ci ildə onuncu qraf tərəfindən Malboro qalereyasına satılmışdır. Əsər Getti muzeyi tərəfindən 1971-ci ildə alınmışdır. Getti muzeyinin kolleksiyasına qatılana kimi əsər cəmi üç dəfə sərgilənmişdir: 21 may 1827-ci ildə Bristol İnstitutunda; 1859-cu ildə Britaniya İnstitutunda; və 1972-ci ildə Minneapolis Sənət İnstitutunda.
XXI əsrdə əsər "Quldurlar, Dəlilik və Magiya" sərgisi çərçivəsində 2010-cu ildə Londonun Dalic Rəsm Qalereyasında və 2010–2011-ci illərdə Texasdakı Kimbell Sənət Muzeyində sərgilənmişdir.
Keçəltəpə (Kəngərli)
Keçəltəpə – Kəngərli rayonu ərazisində dağ (hünd. 2744,0 m). Dərələyəz silsiləsinin suayırıcısında, Cəhriçayın sağ qolu Lizbirtçayın mənbə hissəsində zirvə. Alt Triasın Hind və Olenek mərtəbələrinə aid Qarabağlar lay dəstəsinin əhəngdaşıları və dolomitlərindən təşkil olunmuş sıldırım yamaclı kəsik konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən eyniadlı sinklinalın nüvə hissəsində yerləşir.
Kiçik Aral
Kiçil Aral, Şimali Aral — Qazaxıstanın Qızıl Orda vilayətində yerləşən duzlu göl. Qurumuş Aral dənizinin şimal hissəsini təşkil edir. Gölə Sırdərya çayı tökülür. Göl 1987-ci ildə Aralın quruması ilə meydana gəlmişdir.
Coğrafiyası
thumb|left|300px| Şimali Aral dənizi: 1. [[Şevçenko körfəzi 2. Butakov körfəzi 3. Böyük Sarışıqanak körfəzi Kokaral bəndi narıncı rəngdə verilmişdir ]] Kiçik Aralın tərkibinə daxil olan körfəzlər: Şevçenko körfəzi, Butakov körfəzi, Böyük Sarışıqanak (keçmiş sahilində Aralsk şəhəri yerləşirdi), Paskeviç buxtası, Jalanaş buxtası (2010-cu ildə tamamən qurumuşdur. Sahilində Jalanaş şəhəri yerləşirdi. Üstəlik gölün tərkibinə Berqa boğazı daxildir. Onun qarşısına Kokaaral bəndi atılmışdır.
2009-cu ildə gölün dərinliyi 42 metr təşkil etmişdir. Bununla belə gölün duzluğu 12 ‰ qədər azalmışdır
Göldə su səviyyəsinin bərpası
thumb|right|300px|Kiçik Aral 2000 və 2011 illər. Kiçik aralın səviyyəsinin qorunması məqsədi ilə dəfələrdə burada dambalar inşa edilsədə güçlü dalğalar səbəbindən onların hamısı dağılmışdır. Bununla da göldən suyun getməsinin sarşısını almaq mükünsüzləşirdi. Kokaral bəndinin inşası ilə əlaqədər gölün səviyyəsi tədricən bərpa olunurdu. Gölün sahili iki il ərzində Aralsk şəhərinə yaxınlamışdı. Bununla da bölgənin iqlimində yaxşılaşma müşahidə edilməyə başlamılmışdır. Gölə hətta nərələr belə buraxılmışdır. Aral gölünün şimalını qorunması məqsədi ilə layihə hazırlanmışdır. Bu layihəyə 85,79 milyon dollar sərf edilmişdir. Bunun 64, 5 milyonunu Dünya Bankı, 21,29 milyon dollarını isə dövlət büccəsindən ayrılmışdır. Burada çoxlu sayda hidrotexiki qurğuların və obyeklərin tikintisini nəzərdə tuturdu. Bu kənd təsərrüfatının inkişafı ilə yanaşı balıqçılığında genişlənməsinə imkan verəcək. .
Kiçik Aralın suyu 2004-cü ildən 2010-cu ilin oktyabrına qədər 11,5 km³-dən 27,1 km³ qədər artmışdır. Nəticədə 870 km² vaxtı ilə dənizin dibi olan bölgə yenidən su ilə örtülmüşdür. Suyun duzluğu hər litrinə 23–17 q qədər azalmışdır. Balıq tədarükü 400 kiloqramdan 11 min tona qədər artmışdır.
Gölə axan Sırdəryanın şirin suyu və digər mənbələrdən təminlənərək gələn suyun sayəsində göldə hazırda duzluluq 8–9 ‰ qədər enmişdir. Gölün gələcəkdə şirinsulu olması ehtimalı vardır. Belə ki, Sırdəryanın deltası dambanın yaxınlığında olması sızıntılara gətirib çıxarır. Ancaq bu proses olduqca zəif gedir.
Gələcək əhəmiyyəti
Layihənin ikinci mərhələsində dambanın hündürlüyünün 6–8 metr qaldırılması planlaşdırılır. Belə düşünülür ki, bu zaman gölün su tutumu 27 km²-dən 59 km² qədər artacaqdır. Bununla da gölün duzluğu 17 qramdan 2,5–3 qrama qədər azala bilər. Üstəlik bu səviyyə ilə böyük liman şəhəri olmuş Aralsk öz əhəmiyyətini bərpa etmiş olar.
Qılınc Arslan Bayandur
Qara Yuluq Osman ölümündən sonra başlamış Ağqoyunlular arasındakı ara müharibələrində taxt uğrunda mübarizə aparmağa başladı. Bu məqsədlə Qara İsgəndər ilə müttəfiqlik etdi. Qılınc Arslan Qaraqoyunlu dəstəyi ilə Harput u ələ keçirməyi bacardı. O Məmlüklər və Osmanlılar ilə də müttəfiqlik qursa da Ağqoyunlu taxtını ələ keçirmək səyləri uğursuzluqla nəticələndi.
1453-cü ildə hakimiyyətə gələn Uzun Həsən Qılıç Arslanı məğlub etdi və müstəqil hakimiyyətinə son qoydu.
Töv vilayəti
Töv vilayəti (monqolca: Тов аймаг) — Monqolustanın 21 vilayətindən (aymaqından) biri. Özündə 27 rayonu (sumu) birləşdirən Töv vilayətinin ərazisi 74 042 Km2-dır.
Ərazisi
1931-ci ildə yaradılan Töv vilayətinin ərazisi 74 042 Km2-dır. Töv vilayətinə 27 rayon (sum) daxilidir.
İnzibati bölgüsü
center|thumb|355x355px|Töv vilayətinin rayonları
Front Line Defenders
Front Line Defenders və ya The International Foundation for the Protection of Human Rights Defenders ( "Beynəlxalq İnsan Hüquqları Müdafiəçilərinin Müdafiəsi Fondu") — Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsində qeyd olunduğu kimi başqalarının insan hüquqlarını məcburi olmadan müdafiə edənlərə dəstək olmaq üçün 2001-ci ildə İrlandiyanın Dublin şəhərində qurulmuş irlandiyalı insan haqları təşkilatıdır.
Tarix
Təşkilat Amnesty İnternational İrlandiyanın keçmiş direktoru Meri Lovlor tərəfindən iş adamı və xeyriyyəçi Denis O'Brayenin 3 milyon dollar ianəsi ilə təsis edilib. Front Line Defenders Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqtisadi və Sosial Şurasında xüsusi məsləhətçi statusuna və Afrika İnsan və Xalqların Hüquqları Komissiyasında müşahidəçi statusuna malikdir. Fond 2007-ci ildə King Boduin Beynəlxalq İnkişaf Mükafatına və 2018-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Mükafatına layiq görülüb. Front Line Defenders praktiki təhlükəsizlik ehtiyacları, təlim və tədris materialları, sığınacaqlar, şəbəkə imkanları, onların hüquqlarını hökumətlərdən qorumaq üçün hüquqi yardım, bir neçə dildə 24 saatlıq təcili telefon xətti üçün bütün dünyada alıcılara qrantlar verir. Xüsusi şəraitdə bu təşkilat hüquq müdafiəçilərinin daha təhlükəsiz yerlərə köçürülməsinə kömək edə və mümkünsə onların xərclərini ödəyə bilər.
Görkəmli işləri
2021-ci ilin oktyabrında Front Line Defenders, İsrail tərəfindən qadağan edilmiş insan haqları qruplarına mənsub müxtəlif Fələstin vətəndaşlarının İsrail texnologiya şirkəti NSO Group tərəfindən yaradılmış casus proqramlar tərəfindən hədəf alındığına dair sübutlar üzə çıxardır.
Ofidiyofobiya
Ofidiyofobiya - ilan qorxusu. Zoofobiya (heyvan qorxusu) içərisində ən geniş yayılmış fobiyalardan biridir. Ofidiyofobiya zəhər, yaxud yarana biləcək digər təhlükələr səbəbiylə ilanlardan uzaq durma istəyindən fərqlidir. Bu fobiyanın daşıyıcıları sadəcə ilan ilə təmasda olmaqdan deyil, həm də onları düşünməkdən, şəkil və videolarını görməkdən belə belə qorxur.
Yosano Akiko
Həyatı
Yosano Osaka yaxınlığındakı Sakay şəhərində tacir ailəsində anadan olub. 11 yaşından o, şirniyyat növü olan yokan istehsal edən və satan ailə biznesini idarə edən ailə üzvündən biri idi. Erkən uşaqlıqdan o, ədəbi əsərləri oxumağa həvəs göstərirdi və atasının geniş kitabxanasından bədii əsərlər oxuyurdu. Orta məktəb şagirdi kimi o, müəllifi olduğu "Myojō" (Parlaq Ulduz) poeziya jurnalına abunə olmağa başladı. Myōjō-nin redaktoru Tekken Yosano ona "tanka" poeziyasını öyrətdi, mühazirə oxumaq və seminarlarda dərs vermək üçün Osaka və Sakai səfərlərində onunla görüşdü və daha sonra da evləndilər. Yosano 24 yaşında evləndi və 13 uşağı oldu, onlardan 11-i yetkinlik yaşına qədər yaşadı. İki şair birlikdə Tokio ətrafında yeni həyata başladılar və 1901-ci ildə evləndilər. Tekken Akiko ilə tanış olduqdan sonra evləndilər və bir il sonra həyat yoldaşı onu tərk etdi. Tekkenin nikahları zamanı keçmiş həyat yoldaşı ilə də nikahdankənar münasibətləri olub.
thumb|right|Akiko Yosano və onun həyat yoldaşı şair, yazıçı Tekken Yosano
Dolaşan saçlar
1901-ci ildə Yosano 400 şeirdən ibarət olan və əsasən ədəbi tənqidçilər tərəfindən qınanılan "Midaregami" (Dolaşan saçlar) adlı əsərini ilk cildini çıxardı. Bu tənqidi reaksiyaya baxmayaraq, o, geniş oxundu və dövrünün azad fikirliləri üçün bir növ mayak oldu. Onun ən çox tanınan ilk kitabı, mərhum Meiji dövrünün hər hansı digər əsərindən fərqli olaraq ənənəvi tanka poeziyasına ehtiraslı fərdilik gətirdi.
Əksəriyyəti Akikonun Tekkan Yosanoya qarşı hisslərini ifadə etdiyi sevgi şeirləridir. Məhz bu xüsusi kolleksiya vasitəsilə o, müasir Yaponiyada qadın səsləri ilə yanaşı, özü üçün yeni bir imic yaratdı. Şeirlər qadınlığın öz dövrü üçün qeyri-ənənəvi şəkildə, xüsusən də qadın yazıçıdan ifadə etməyə meyilli idi. Ənənəvi Yapon dəyərlərində qadınlar mülayim və təvazökar kimi qəbul edilir (və olması gözlənilir). Yapon qadınlarının məişət və ictimai rolları uşaqları, xüsusən də oğlanları yeni nəsil yetişdirməyə və böyütməyə yönəldilmişdir. Midaregami nəinki qadınlara aid olan, adətən belə ictimai şəkildə dilə gətirilməyən anlayışları və ya başqa məsələləri ifadə edir, həm də qadınlığın yeni, canlı, inqilabi obrazını yaratdı. Midareqami Yapon cəmiyyətinin patriarxal dəyərlərinə meydan oxudu, eləcə də dövrünün qəbul olunmuş ədəbi-mədəni konvensiyalarına da meydan oxudu. Akiko Yosanonun işi pislənsə də, ciddi tənqidlərə məruz qalsa da, o, öz dövrünün qadınları üçün böyük bir ilham mənbəyi rolunu oynadı.
Feminist baxışı
Yosano Akiko tez-tez qadın ədəbi jurnalı "Seitō" (Bluestocking) və digər nəşrlər üçün yazılar yazırdı. Onların ideyaları uşaq tərbiyəsində bərabər iştirak, maliyyə müstəqilliyini və sosial məsuliyyət konsepsiyasına da əsaslanmaq idi.
Maliyyə müstəqilliyi haqqında
Yosano Akiko anaların hökumətin köməyi ilə maliyyə müstəqilliyinə can atması anlayışı ilə razılaşmayaraq, dövlətdən asılılığın və ya kişidən asılılığın eyni olduğunu iddia edib. "Qadının Tam Müstəqilliyi" və ya Joshi no tettei shita dokuritsu (女性の徹底した独立) adlı essesində o deyir:
Kişinin bu cür iqtisadi zəmanəti olsa belə, əgər qadın hələ də ondan məhrumdursa, o zaman evlənməkdən və uşaq dünyaya gətirməkdən çəkinməlidir. Əgər qadın evlənmək və uşaq dünyaya gətirmək üçün kişinin maddi imkanından asılıdırsa, hətta aralarında romantik münasibət olsa belə, qadın iqtisadi cəhətdən ondan asılı olub kişinin quluna çevrilir.
Həyatı boyu on üç uşaq dünyaya gətirməsinə baxmayaraq, Yosano, doğum aktını şəxsiyyətinin əsas hissəsi hesab etmədiyini bildirdi. O, həmçinin qadınlıq kimliyinin analıqla tam eyniləşdirilməsinin analığı insanın digər cəhətlərindən üstün tutmasından narahatlığını ifadə edib.
thumb|right|İçyo Hiquçi abidəsinin arxasına yazı həkk olunub. Yosano Akiko və Mori Oqayın adlarını da görmək olar. (8 aprel 2011-ci ildə qeydə alınıb)