cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycanda LGBT hüquqları
Azərbaycanda Lezbiyan, Gey, Biseksual və Transgender (LGBT) şəxslər Azərbaycanda LGBT fərdi olmayan şəxslərin də qarşılaşdıqları hüquqi problemlərlə qarşılaşa bilirlər. Azərbaycanda həm kişilər, həm də qadınlar arasında eyni cinsli münasibətlər leqal olsa da, eynicinsli ailələr heteroseksual ailələrin malik olduqları hüquqi müdafiəyə malik deyillər. Beynəlxalq Lezbiyan, Gey, Biseksual, Trans və İnterseks Assosasiyasının (ILGA) 10 may 2016-cı ildə açıqladığı məlumata görə Azərbaycan Avropada LGBT fərdlərinin həyat şəraiti və hüquqlarının ən pis vəziyyətdə olduğu ölkədir. Belə ki, yalnız 5 faiz LGBT hüquqlarının təmin olunduğu Azərbaycan 49 Avropa ölkəsinin sıralandığı siyahıda 49-cu yerdə qərarlaşmışdır.
Sabir Abbasov
Həyatı
Subay idi. 3 qardaşı, 6 bacısı var idi.
Qanlı Yanvar faciəsi
Axşam saat 10-da işdən çıxmışdır. Binə-Mərdəkan yolunda yaralanmış, güllə baldırına girərək qarnından çıxmışdır. Özünü kanala atdığından kanalın suyu da qanına qarışmış, əlavə olaraq Sabirin su balansı pozulmuşdur. Yoldaşları gecə saat 23.05-dəqiqədə Sabiri xəstəxanaya gətirmiş, Sabir gətirildikdən 10 dəqiqə sonra vəfat etmişdir. Səhər Sabirin meyidi Mərdəkandakı 26 nömrəli xəstəxanadan tapılmışdır.
Binə kənd qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Ünvanı
Bakı, Binə qəsəbəsi, Bünyadzadə küçəsi 3, mənzil 23
Xatirəsi
Xəzər rayonu Binə qəsəbəsində yerləşən 117 nömrəli tam orta məktəb onun adını daşıyır.
Azərbaycanda LGBT hüquqları
Tarix
Azərbaycanda tarixən sosial və mədəni yığıncaqların keçirildiyi, kişilər və qadınlar üçün ayrı olan hamamlarda kişilər arasında eynicinsli əlaqənin baş verməsi Cəlil Məmmədquluzadə tərəfindən yazılan qısa satirik hekayədə öz əksini tapmışdır. XIX əsrdə androgen gözəllikləri ilə məşhur olan kişi rəqqaslar – mütriblər ancaq kişilərin iştirak etdiyi toylarda rəqs edirdilər və seks işçisi kimi də istifadə olunurdular. Uşaq yaşından öyrədilən mütriblər saqqalları böyüyənə qədər fəaliyyətlərini davam etdirirdilər. Hüseynqulu Sarabski "Qədim Bakı" əsərində onların Xalabacı rəqsini ifa etməsini qeyd edirdi. XX əsrin əvvəllərində Bakıda yaşamış Baninə görə aktiv geylərə adətən hörmət göstərilir, passiv geylər isə bəyənilmirdi.
1918-ci ildə Rusiya imperiyasından ayrılaraq müstəqilliyini elan etmiş Azərbaycan Demokratik Respublikasında homoseksuallıqa qarşı qanun yox idi. 1920-ci ildə Azərbaycanın SSRİ-nin tərkibinə qatılmasından sonra ölkədə kişilər arasında cinsi əlaqələri qadağan edən qanun qüvvəyə minmişdi. Baxmayaraq ki, Vladimir Lenin Sovet Rusiyasında homoseksuallığı leqal elan etmişdi, 1923-cü ildə Azərbaycan SSR-də kişilər arasında münasibətlər (qanunda səhvən pedarastiya adlandırılır, praktikada isə daha çox sodomiya ifadəsi işlədilirdi) cinayət tərkibli əməl elan edilmiş, hər iki tərəf könüllü şəkildə belə münasibətə razılaşmışdısa beş il, bir tərəf digər tərəfə qarşı təhdid və təzyiq istifadə etmişdisə, güc tətbiq edən tərəf səkkiz il azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılırdı.
1991-ci ildə Azərbaycan yenidən müstəqilliyini elan etmiş, 2000-ci ildə isə Sovet dövründən qalma anti-sodomiya qanunu ləğv edilmişdi. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin rəsmi qəzeti olan Azərbaycan qəzetinin 28 may 2000-ci ildə nəşr edilmiş xüsusi nömrəsində qeyd edilir ki, Milli Məclis yeni Cinayət Məcəlləsini qəbul edib, Prezidentin imzalamsı ilə həmin məcəllə 2000-ci ilin sentyabrından qüvvəyə minib. 121-ci maddənin ləğv edilməsi Azərbaycanın Avropa Şurasına qəbul edilməsi üçün qarşısına qoyulmuş şərtlərdən biri idi, 2000-ci ildə anti-sodomiya qanununun ləğvindən sonra 25 yanvar 2001-ci ildə Azərbaycan Avropa Şurasına qəbul edilmiş və Şuranın 43-cü üzvü olmuşdur.
Ümumi yanaşma
180px|thumb|left|Azərbaycanda LGBTQ fərdləri üçün nəzərdə tutulmuş ilk kütləvi-informasiya vasitəsi "[[Minority (jurnal)|Minority" jurnalıdır. ]] thumb|Azərbaycan poçt markası üzərində ABŞ-nin kişilər arasında suyatullanma üzrə Olimpiya çempionu homoseksual [[Qreq Luqanis ]]
Cəmiyyət
Əksər post-sovet ölkələrində olduğu kimi, Azərbaycanda da homoseksuallıq ətrafında qarışıqlıq olan bir məsələdir. Azərbaycanda homoseksuallığın psixoloji, sosioloji və hüquqi aspektləri haqqında obyektiv və düzgün məlumat yoxdur, çünki cəmiyyətdə homoseksuallıq haqqında düzgün məlumat yoxdur.
Gey, lezbiyan, biseksual və transgender olaraq "kaminq out" çox nadir halda baş verir, LGBT şəxslər bunun verə biləcəyi nəticələrdən qorxurlar. Nəticə olaraq belə insanlar ikili həyat sürməyə məcbur olub, gey olduqlarından utanırlar. Maliyyə müstəqilliyi olub Bakıda yaşayan LGBT şəxslər əmin həyat sürə bilir, şəxsi mühitlərində rahat homoseksual həyat sürə bilirlər. Azərbaycanda LGBT şəxslərin hüquqları üçün mübarizə aparan heç bir siyasi hərəkat yoxdur, lakin insan haqları uğrunda mübarizə aparan aktivistlərdən bəziləri bu sahədə olan problemlərlə də bağlı fikirlər səsləndirirlər. Azərbaycanda LGBT şəxslərin hüquqlarını müdafiə edəcək təşkilata ehtiyac var.
Baxmayaraq ki, Azərbaycanda homoseksual münasibətlər leqallaşdırılıb, geylərə qarşı (əsasən kişi fahişələrə) polis təzyiqləri olması haqqında məlumat vardır. Polis təzyiqindən şikayət edənlər isə sonradan polisin qisas almasından çəkinərək kimliklərinin gizli saxlanmasını istəyirlər.
Media
Azərbaycanda LGBT şəxslər üçün nəzərdə tutulmuş və Ruslan Baluxin tərəfindən 25 may 2011-ci ildə istifadəyə verilmiş "gay.az" saytı fəaliyyət göstərir. Azərbaycan KİV-ində LGBT fərdləri olsa da, mediaya nəzarət etmək məqsədi güdən hökumət homoseksuallığı hökumət tənqidçiləri və müxalif fikirli jurnalistlərə qarşı təzyiq vasitəsi kimi istifadə edir.
Ədəbiyyat
2009-cu ildə Azərbaycan yazıçısı Əli Əkbər azərbaycanlı və erməni gənc arasında homoseksual sevgidən bəhs edən "Artuş və Zaur" adlı romanı nəşr etdirmişdir. Müəllifin sözlərinə görə erməni və gey olmaq Azərbaycan cəmiyyətinin əsas tabularıdır. 2014-cü ildə azərbaycanlı yazıçı Orxan Bahadırsoyun iki gənc oğlanın sevgisindən bəhs edən "Günahdır səni sevmək" adlı romanı çap edilmişdir.
Hazırkı vəziyyət
2011-ci ilə kimi Azərbaycanda homoseksual cütlüklərin birliklərinin hüquqi tanınması üçün konkret hüquqi forma da yox idi. 2011-ci ildə Azərbaycanda LGBT hüquqlarının təbliği və bu mövzu ilə bağlı işləyən bloqların kordinə edilməsi üçün Gender və Tərəqqi İctimai Birliyi yaradılmışdır. Azərbaycanda LGBT mövzulu ilk bloq olan www.freelgbt.com 2012-ci ildə Azad LGBT Azərbaycan Təşkilatı tərəfindən yaradılmışdır. Təşkilat rəhbərlərinin sözlərinə görə hökumət LGBT adlı təşkilatı qeydiyyata almadığına görə bu cür ad seçilmişdir. 2012-ci ildə Azərbaycanın LGBT kütləsi tərəfindən də dəstəklənən Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinə ev sahibliyi etməsi ərəfəsində ölkədə ilk gey praydın keçiriləcəyi ilə bağlı məlumat yayılmışdı. Bu məlumat cəmiyyətin bəzi təbəqələrində etirazla qarşılansa da, bəzi insan haqları müdafiəçiləri bu xəbəri dəstəkləmişdilər. Ölkədə bu müsabiqənin keçirilməsi həm də qonşu İran ilə münasibətlərdə problemə səbəb olmuşdur. İran dini liderləri Ayətullah Məhəmməd Müctəhed Şəbüstəri və Ayətullah Cəfər Sübhani gey praydın keçiriləcəyi təqdirdə Azərbaycanın "anti-İslami davranış" sərgiləyəcəyini bildirmişdilər. Bu, İranın Azərbaycan səfirliyi qarşısında etiraz aksiyalarının keçirilməsinə səbəb olmuş, etirazçılar İranın Azərbaycanın daxili işlərinə qarışmasına qarşı şüarlar qaldırmışlar. AR Prezidentinin Administrasiyasının İctimai-siyasi məsələlər şöbəsinin müdiri Əli Həsənov bildirmişdi ki, İranın iradlarının heç bir əsası yoxdur və gələcəkdə İranın Azərbaycanın işlərinə qarışmaması üçün xəbərdarlıq səsləndirmişdi. Cavab olaraq İran Azərbaycandakı səfirini geri çağırmış, Azərbaycan isə İranın üzr istəməsini tələb edərək , Tehrandakı səfirini geri çağırmışdı.
İsa Şahmarlının intiharı
2014-cü ilin yanvarında Azad LGBT adlı təşkilatın açıq gey olan rəhbəri İsa Şahmarlı özünü Göy qurşağı bayrağından asaraq intahar etmişdir. İntihar vaxtı işsiz və borclu olan İsa onu "xəstə" hesab edən ailəsindən də uzaqlaşmışdı. Öz şəxsi Facebook hesabında ölümündən qabaq mesaj yazmış İsa cəmiyyəti ölümündə günahkar elan edirdi, onun mesajı isə ölümündən sonra dostları tərəfindən aşkarlanmışdır.
Şahmarlının ölümü Azərbaycanda LGBT hüququ sahəsində aktivliyin yaranmasına səbəb olmuşdur. Onun ölüm günü Azərbaycanda LGBT Şərəf Günü kimi qeyd edilir və 2015-ci ildə bu günlə əlaqədar olaraq xüsusi maarifləndirici videolar hazırlanmışdır.
LGBT təşkilatları
2015-ci ildə Azərbaycanda üç LGBT təşkilatı fəaliyyət göstərir. "LGBT Azerbaijan Gay.Az" Azərbaycanda LGBT fərdlər üçün nəzərdə tutulmuş ilk informasiya portalıdır. Gender və Tərəqqi İctimai Birliyi 2007-ci ildə Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən təklif edilən yerli layihələrin həyata keçirilməsi məqsədiylə yaradılıb.
Nəfəs LGBT Azərbaycan təşkilatının əsası 2012-ci ildə qoyulub. Müxtəlif tədbirlər həyata keçirən təşkilat, Avropa Birliyinin Azərbaycandakı deleqasiyası və müxtəlif ölkələrinin səfirlik nümayəndələri ilə ölkədəki LGBT problemlərini müzakirə edir.
Azad LGBT təşkilatının əsası 2012-ci ildə İsa Şahmarlı tərəfindən qoyulmuşdur. Təşkilat təhsil sahəsindəki LGBT problemləri və mediada daha yaxşı təmsil olunma ilə bağlı məsələlərlə məşğul olur. Təşkilat LGBT film gecələrinin təşkili də daxil olmaqla, Bakıda müxtəlif tədbirlər keçirir. Təşkilat rəhbəri İsa Şahmarlının ölümündən sonra təşkilat üzvləri "Sevgi elə Sevgidir" (Azərbaycanda LGBT fərdlərin dəstəklənməsi üçün təşkil edilmiş onlayn foto kompaniyası) və "Rəng" (İsanın doğum günü münasibəti ilə onun müxtəlif fotolarından təşkil olunmuş sərgi) adlı foto layihələri həyata keçirmişdir. 2015-ci ildə Azad LGBT təşkilatı əvvəlki layihələri haqqında məlumat verən və azad onlayn təhsil alətləri təklif edən saytı təqdim etmişdir.
Arenaria radians
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Banger vahəsi
Banger vahəsi (Banger-Hills; ) — Antarktika vahəsi. Antarktida sahillərində yerləşir. Mouson dənizinin kənarında Noks sahilində qərarlaşır. Vahə ABŞ təyyarəçisi Devid E. Banger tərəfindən 1947-ci ilin fevralında aşkarlanmışdır.
Vahənin sahəsi 450 km² (65°58' və 66°20' cənub enliyi, 100°28' və 101°20' şərq uzunluğu. Bəziləri vahənin sahəsinin 750 km² və hətta 942 km²-dir) təşkil edir. Vahə buzdan tam azad olsada ətrafı buzlaqlarla örtülüdür. Cənubdan şərqə iri matarik buzlağının ətəyi, şimaldan isə Şellkton şelf buzlağı ilə əhatələnir. Bu buzlaq onu dənizdən ayırır.
1956—1959-cu illər ərzində burada Sovetlərə məxsus olan "Oazis" stansiyası fəaliyyət göstərmişdir.
Aechmea dichlamydea
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kuzinellus relentus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
İsmayıl mirzə Qovanlı-Qacar
İsmayıl mirzə Bəhram mirzə oğlu Qovanlı-Qacar (?-1900) — Qacar şahzadəsi, vali.
Həyatı
İsmayıl mirzə Bəhram mirzə oğlu Təbriz şəhərində doğulmuşdu. Mükəmməl saray təhsili almışdı. Xoyun hakimi olmuşdu. Sonra Nasirəddin şahın fərmanı ilə İsfahan əyalətinin Kəmrah, Xansar və Gülpayaqan mahallarına hakim göndərilmişdi. Ona göstərdiyi xidmətlərə görə general rütbəsi verilmişdi. 1861-ci ildə Kaşan əyalətinə vali təyin edilmişdi. Mirzə Hüseyn xan Qəzvinin baş nazirliyinin əvvələrində vəzifəsindən kənarlaşdırıldı. Onun yerinə Mirzə Fərrux xan Qaffari təyin edildi. Mirzə Hüseyn xan Sipəhsaların baş nazirliyi dönəmində o, vəzifə üzü görmədi. Onun işdən çıxarılmasından sonra Xorasanda vəzifə tutdu. İsmayıl mirzə 1869-cu ildə atasının Lurestan və Xuzistan valisi təyin edilməsi səbəbilə həmin əyalətlərə müavin vəzifəsinə göndərildi. O, 1871-ci ildə Tehrana dəvət edilib, Məcdüddövlənin yerinə təyin edildi. İkinci dəfə Kaşanı idarə etdiyi dövrdə saray tərəfindən cəzalandırıldı. Səbəb kimi peşkəşbazlığı göstərildi.
İsmayıl mirzə qurucu bər şəxsiyyət idi. O, Tehran şəhərində Müəzzəddövlə məscidini tikdirmişdi.
İsmayıl mirzə 1900-cü ildə vəfat edib.
Çadigan şəhristanı
Çadigan şəhristanı— İranın İsfahan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Çadigan şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 33,684 nəfər və 8,169 ailədən ibarət idi.
Abxaziya estonları
Abxaziya estonları — Abxaziyada yaşayan etnik estonlara verilən ümumi ad. Gürcüstanın şimal-qərbində yerləşən Abxaziya de-yure olaraq Gürcüstanın hüquqi ərazisi hesab olunsa da, de-fakto olaraq müstəqil şəkildə idarə olunur. Abxaziya bölgəsinə estonların köçürülməsi prosesi bölgə Rusiya imperiyasının hakimiyyəti altında olduğu dövrdə baş vermişdir.
Abxaziyada müharibə zamanı və ondan sonra bir çox estoniyalı Estoniyaya getmişdir. 1992-ci ildə bir əməliyyatda Estoniya hakimiyyəti 170 estoniyalını təxliyə etmişdir.
Dirixle funksiyası
Dirixle funksiyası – [0;1] parçasında təyin olunmuş, arqumetin rasional qiymətlərində 0, arqumentin irrasional qiymətlərində 1 qiymətini alan funksiya. Dirixle funksiyası [0;1] parçasının bütün nöqtələrində kəsilən funksiyadır. Bu funksiyanı alman riyaziyyatçısı Dirixlenin adı ilə bağlıdır. Dirixle funksiyası aşağıdakı kimi də təyin etmək olar:
Mikania chenopodifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qızıl əllər (film, 1967)
Məzmun
Film Bakıdakı 68 saylı peşə-texniki məktəbinin fəaliyyətindən bəhs edir. Bu təhsil ocağında şagirdlər xalça toxumağı öyrənir, dəmir üzərində döymə sənətinə yiyələnirlər.
Aechmea discordiae
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kuzinellus saharae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Levaşi
Levaşi — Dağıstan Respublikası, Levaşi rayonu ərazisində yerləşən kənd. İnzibati cəhətdən Levaşi rayonunun və Levaşi kənd sovetliyinin mərkəzidir. Levaşi kənd inzibati vahidliyinin yeganə yaşayış məntəqəsidir.
Coğrafiya
Levaşi kəndi Mahaçqaladan 95 km cənub-qərbdə, Qalaqork çayının yatağında (Paraulozen çayının hövzəsi), 1222 metr yüksəklikdə, Buynaks dəmiryolu stansiyasından 67 km cənub-şərqdə yerləşir. Yolların qovşağındadır.
Kəndin tarixi
Kənd XVII əsrdə salınmışdır.
Qalmaz palçıq vulkanı
Qalmaz palçıq vulkanı - (199 m) Azərbaycan ərazisində olan iri palçıq vulkanlarından biridir.
Ümumi məlumat
Onun konusvari gövdəsi geniş düzənlik üzərindən ucalır. Qalmaz palçıq vulkanı oval şəklində olub, şimal-qərbdən cənub-şərq istiqamətində 3,5 km-dən artıq məsafədə uzanır. Onun ən enli hissəsi 2 km-dən artıqdır. Bu vulkan Ələt Stansiyasından 13 km-ə qədər qərbdə, Pirsaatçayın sağ sahilində yerləşir.
Levaşi
Kəndin tarixi
İlk əvvəllər Levaşı kəndi bir yüksəklikdə yerləşirdi. Yerli əhali bu zirvəni «Kyak» adlandırır (təpə mənasını verir).
Qalmaz palçıq vulkanı
Ümumi məlumat
Qalmaz palçıq vulkanı eyni adlı braxiantiklinalın çatma hissəsində, uzununa və eninə istiqamətli tektonik sınmaların kəsişdiyi sahədə yerləşir. Onun püskürdüyü brekçiyalardan ən qədimi üst Yura yaşlı çöküntüləridir. Bundan əlavə həmin brekçiyada üst Təbaşir, Paleogen, orta Miosen, Pont yarusu, Məhsuldarqat, Ağcagil, Abşeron və aşağı Dördüncü dövr süxurları da iştirak edir (Ə.Ə. Yaqubov, Ə.Ə.Əlizadə, M.M.Zeynalov, 1971).
Levaşi
Kəndin tarixi
Kəndlərin mənşəyi haqqında müxtəlif fərziyyələr vardır. Levashi və onun adları haqqında kəndin köhnə sakinləri arasında əfsanələr gəzir. Bu torpaqların Akuşaya aid olduğu, sonra isə Xunzax xanla razılaşma yolu ilə mal-qaranın qarşılığında icarəyə verildiyi barədə əfsanə və hekayələr var. Sonra bu torpaqlarda xunzaxlilar və başqa kəndlərdən gələn köçkünlər mülk sahibi olmağa başlayırlar. Bunun nəticəsində Hahita, Çuqli, Urma, Kulesma, Kutiş və s. kəndlər meydana gəlir. Beləliklə, bütün yaxın kəndlər bu cür formalaşır. Levaşinin özü isə Akuşdan gələn köçkünlər tərəfindən formalaşır.
Qalmaz palçıq vulkanı
Ümumi məlumat
Qalmaz palçıq vulkanının krater hissəsi cənub-şərqdə yerləşib, elips şəklinə yaxındır. Onun qərb hissəsində dörd, cənub və şimal hissələrində isə iki iri krater valı vardır. Püskürmə zamanı kraterin qabarmış hissəsi sonralaradan yatdıqca onun ətrafında krater valları yaranır. Onların axını əsasən şərqə doğru istiqamətlənmişdir. Əsas püskürmə ocaqları qərbdə olduğundan, vulkan kraterində şimal-qərbdən cənub-şərqə doğru meyllik yaranmışdır. vulkanın fəaliyyəti zəiflədikcə, əsas püskürmə ocağında çökmə baş verdiyindən onun qərbində daha çox kənar valları yaranır. Belə hal bir neçə başqa palçıq vulkanları krateri üçün də səciyyəvidir.
Levaşi
Kəndin tarixi
XVIII əsrin sonlarına olan məlumata görə Levaşı artıq bir yaşayış məntəqəsi olaraq fəaliyyət göstərirdi.
Qalmaz palçıq vulkanı
Ümumi məlumat
Brekçiya axınları şərq ətəkdə geniş sahə tutur. Onlar şimaldan cənuba 2 km-dən artıq, qərbdən şərqə doğru isə 1,5 km-dən artıq bir məsafədə uzanır. Onların səthi (xüsusilə cənub hissədə) yarğanlarla parçalanmışdır. Vulkanın ətək hissəsi prolüvial, brekçiya axınları konusu, delüvial çöküntüləri yaratdığı zəif dalğalı maili düzənlikdə haşiyələnir.
Levaşi
Kəndin tarixi
Buda məlumdur ki, Levaşi və ətraf kəndin sakinləri ölülərini Aquşa qəbirstanlığında dəfn edirdilər. Bu proses XIX əsrin əvvəllərinə kimi davam etmişdir.
Milli tərkib
Kəndin böyük əksəriyyətini darginlər təşkil edir — 9083 nəf. (96,09 %). Bununla yanaşı az sayda da olsa digər xalqların nümayəndələri də yaşayır.
Küçələri
Kəndin küçələri :
Təsərrüfat
Levaşi Mərkəzi dağlıq Dağıstanın əhəmiyyətli bir ticarət mərkəzidir.
Tanınmış şəxsləri
Maqomedəli Maqomedov (1930) — Rusiya siyasi və dövlət xadimi, DMSSR Nazirlər Sovetinin sədri (1983-87-ci illərdə), Dağıstan MSSR Ali Şurası Rəyasət Heyətinin sədri (1987-1990-cı illərdə), Dağıstan MSSR Ali Şurasının sədri (1990-94), Dağıstan Respublikası Dövlət Şurasının sədri (1994-2006).
Tom Hokins
Tom Hokins (22 dekabr, 1936. Çikaqo – 16 avqust, 2017. Kaliforniya ştatı, Malibu şəhəri) — amerikalı basketbolçu.
Levaşi
Tanınmış şəxsləri
Maqomedsalam Maqomedov (1 iyun 1964) — Rusiya siyasətçi və dövlət xadimi, Dağıstan Respublikasının 2-ci prezidenti (2010-13-cü illərdə), Dağıstan Milli Məclisinin sədri (2006-2007).
Nəbi İbrahimov (1935) — RF xalq artisti, teatr və kino aktyoru.
İzdaq Moqamedov (1937) — Dağıstanın xalq artisti, teatr və kino aktyoru.
Tom Hokins
Karyera
Tom Hokins “Notr-Dam” kollecinin komandasının ilk qaradərili basktebolçusu olub. O, peşəkar karyerasını başa vurduqdan sonra radio və televiziyada şərhçi kimi fəaliyyət göstərib. Həmçinin “Los-Anceles Docers” beysbol klubunun vitse-prezidenti olub.
Levaşi
Tanınmış şəxsləri
Nəriman əliyev (1939) — Dağıstanın xalq artisti, teatr və kino aktyoru.
Tom Hokins
Karyera
Tom Hokins “Minneapolis Lakers”, “Los-Angeles Lakers” və “Sakramento Kings” klublarında çıxış edib.
Qunut
Şiə məzhəbində cümə namazında birinci rukudan əvvəl və ikinci rukudan sonra, eləcə də digər namazlarda ikinci rukudan əvvəl qunut tutulması müstəhəbdir.
Fitr və Qurban bayramı namazlarında 9 qunut tutulur. Fitr və Qurban bayramı namazlarında yaxşı olar ki, birinci rəkətdə beş təkbir deyilsin və hər iki təkbirin arasında bir qunut oxuyar və beşinci təkbirdən sonra başqa bir təkbir də deyib, rukuya gedər, iki səcdə etdikdən sonra təkrarən ayağa qalxar, ikinci rəkətdə isə dörd təkbir deyər və hər iki təkbirin arasında bir qunut oxuyar və dördüncü təkbirdən sonra, başqa bir təkbir də deyərək rukuya gedər, rukudan sonra iki səcdə edib təşəhhüdü oxuyar və namazın salamını verər.
Vitr namazında qunut axrıncı rukuya getməzdən əvvəl sünnətdir (yaxud müstəhəbdir).
Qeyd: Camaat namazına ikinci rəkətdə qoşulan kəs ikinci rəkətdə (özünün birinci rəkəti) camaat namazının tərtibini pozmamaq üçün qunutu rəca niyyəti (savab ümidi) ilə tutur.
Nqanasan dili
Nqanasan dili — nqanasanların dili. Köhnə adlanması — tavgiy dili və ya tavgiy-samoyed dili. Rusiya Federasiyasının Krasnodar diyarının Taymır rayonunun Ust-Avam, Voloçanka və Novaya qəsəbələrində məskunlaşıblar. Samodi dillərinin şimal qrupuna aiddir.
Dil daşıyıcıları
2010-cu ildə 862 nəfər nqanasanlıdan 125-i bu dildə danışa bilirdi. Bütün nqanasanlılar rus dilində, bəziləri isə dolqan və enes dilində danışırlar. Bir birini başa düşən avam və xataqan ( vadeyev) dialektinə bölünür.
Hal-hazırda nqanasan dili dolqan dili tərəfindən assimilyasiya olunur. Bu dildə əsasən 60 yaşından yuxarı insanlar danışır.
Statusu
Nqanasan dili Rusiyada yerli azsaylı xalın dili statusuna malikdir.
Nqanasan dilində arada «Taymır» əzetində materiallar dərc edilir. Nqanasan dilində həmçinin Dudinka radiostansiyasında həftədə beş dəfə hərəsi 15 dəqiqə olan verilişlər hazırlanır.
Xış sümüyü
kəllənin üz hissəsinə aid olan tək sümüklərdən biri. Qeyri müntəzəm dördbucaq səfhə şəklində olub, bir növ xışa bənzəyir və burun sümük arakəsməsinin aşağı qismini təşkil edir. Aşağı kənarı burun darağı ilə, ön kənarı yuxarıda xəlbir sümüyünün perpendikulyar səfhəsi ilə və aşağıda burunun qığırdaq arakəsməsi ilə birləşir. Yuxarı kənarı iki səfhəyə ayrılıb adlanan iki qanad əmələ gətirir. Aşağı tərəfdən bunlar əsas sümük dimdiyini əhatə edirlər. Yan səthlərində sinirlərə məxsus şırımlara təsadüf edilir.
Qıfotu
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Bu cinsin adının yaranma tarixi məlum deyildir. Cinsə 12növ daxildir. İkisindən gülçülükdə istifadə olunur. Azərbaycanda Otvari qıfotu (V. herbacea) yabanı halda geniş yayılmışdır. Kiçik qıfotu (V.minor) sürünə, budaqlı, bütün uzunluğu boyu kök bağlayan, gövdələri olan çoxillik bitkidir. Yarpaqları həmişəyaşıl, parlaqdır. Çiçəklərinin diametri 3 sm-ə qədər olub, göy-bənövşəyi rəngdədir. Azərbaycanda qıfotu bir çox yerlərdə bitir. Onun Alba-ağ çiçəkli, multiplex-çoxləçəkli və aureovariegata-rəngbərəng yarpaqlı mədəni formaları vardır. İriyarpaqlı və iri açıq- göy rəngli çiçəyi olan böyük qıfotu (V. major L.) yaşıllaşdırmada az istifadə olunur. Qıfotu üzvi maddələrlə zəngin, rütubətli torpaqda və kölgəli sahələrdə yaxşı inkişaf edir. Günəşin və suyun olmaması bitkinin məhvinə səbəb olur. Qələmlə çoxaldılır. Bunun üçün cavan, sürünən gövdənin hər hissəsindən 2-3 buğum kəsmək lazımdır. Gülçülükdə 2 növündən istifadə olunur. Qiymətli dərman bitkisidir.
Növləri
[[SS 2 (*
Aechmea disjuncta
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Riçard Dokinz
Klinton Riçard Doukinz — britaniyalı etoloq,  təkamül bioloqu və yazıçı. Nyu-Kollecin əməkdar üzvü.
Fəaliyyəti
1995-2008-ci illər ərzində Oksford Universitetində professor kimi çalışmışdır.
Doukinz 1976-ci ildə işıq üzü görmüş "Eqoist gen" əsəri ilə məşhurlaşmışdır. Əsərdə o, təkamül prosesini genetik baxımdan izah etmiş, ilk dəfə "mem" terminini istifadə etmiş və yeni elmi istiqamət olan "memetika" təklif edilmişdir. 1982-ci ildə yazılmış "Genişlənmiş fenotip" əsəri ilə təkamül nəzəriyyəsinin aydınlaşdırılmasına mühüm töhfə vermişdir.
Doukinz ateistdir və Britaniya humanitar Assosasiyasının vitse-prezidenti və "Brayts" (ing. Brights) hərəkatının üzvüdür. Kresionizmin və rasional yaradılışın tənqidçisi kimi tanınır. 1986-ci ildə nəşr edilmiş "Kor saatsaz" əsərində Doukinz kresionistlərin saatla bağlı arqumentlərinin puç olmasını tənqid edir. Belə ki, kresionistlər hesab edirlər ki, insan da saat qədər mürəkkəb sistemdir və əgər saatın yaradıcısı varsa, deməli insanın da yaradıcısı var. Doukinz qeyd edir ki, "yaradıcı" qismində kor-koranə təkamül prosesi durur. O vaxtdan etibarən bu mövzuda Doukinz bir-neçə elmi-populyar kitab yazmış, dəfələrlə televiziya və radio efirlərdə müzakirələrin iştirakçısı olmuşdur. 2006-ci ildə dərc edilmiş Tanrı illüziyası əsərində dinə dair xeyli problemləri işıqlandırmış və Allahın mövcud olması ehtimalını çox xırda qiymətləndirmiş və dini inancı illyüziya kimi dəyərləndirmişdir. 2010-cu ilin yanvar ayına olan göstəricilərə əsasən həmin kitab 2 milyon tirajda satılmış və 31 dilə tərcümə edilmişdir. Amazon.co.uk-un məlumatına əsasən, "Tanrı illüziyası" kitabı onların Din və Mənəviyyat ("Religion & Spirituality) kateqoriyasında olan bütün kitabların 50% (həm də antidini kitabların, nümunə olaraq "Tanrı illüziyası" və "Tanrı — böyük deyil") və İncilin isə 120% satışının yüksəlməsinə səbəb olub.
Bioqrafiyası
Doukinz Keniyanın Nayrobi şəhərində doğulmuşdur. Atası Klinton Con Doukinz (1915-2010) Malavidə Britaniya koloniyasının mülki kənd təsərrüfatı məmuru olmuşdur. Doukinzin bir kiçik bacısı var. Atası İkinci dünya müharibəsinin iştirakçısı olmuş və 1949-cu ildə İngiltərəyə qayıtmışdır. Hər iki valideyni təbiət elmləri ilə maraqlanırdılar və Doukinzin suallarını elmi terminologiya ilə cavablandırmağa çalışırdılar. Doukinz öz uşaqlığını tipik ingilis uşaqlığı kimi xarakterizə edirdi. İlk dəfə allahın mövcudluğundan şübhələnəndə onun doqquz yaşı var idi, lakin həmin vaxt teoloji armuqentlər ona inandırıcı gəlirdi və o, özünü xristian hesab edirdi. Gənc yaşlarında təkamül nəzəriyyəsinin lehinə olan aqrumentlər ona daha dolğun gəlir və o, allaha inanmamağa başlayır. Doukinz Balliol Kollecində, Nobel mükafatı laureatı Nikolas Tinbergenin rəhbərliyi altında zoologiyanı öyrənirdi.
1962-ci ildə kolleci bitirdikdən sonra da Tinbergenin rəhrəbliyi altında təhsilini davam etdirir və 1966-ci ildə fəlsəfə elmləri doktoru dərəcəsini əldə edir. Tinbergen heyvanların davranışı, xüsusilə öyrənmə və qərar qəbul etmə instinktlərini öyrənirdi. Doukinzin də həmin vaxt elmi işləri əsasən heyvanların qərar qəbulu modellərinin araşdırılması ilə bağlı olmuşdur.
Şəxsi həyatı
Doukinz 1967-ci ildə etoloq Merian Stemplə evlənmiş və 1984-ci ildə boşanmışdır. Həmin il o, İv Bavemlə evlənmişdir. 1984-cü ildə onların bir qız övladı dünyaya gəlir. 1999-cu ildə Barem xərçəng xəstəliyindən dünyasını dəyişir. 1992-ci ildə Doukinz Lalle Uordla evlənir.
Beril
Beril — mineral, Al2Be3[Si6O18].
Haqqında
Beril adətən 5-7% qədər Na, Li, K, bəzən Rb, Cs, (OH) daşıyır. Heksaqonal təbaşirləri prizmatik, tək-tək, bəzi hallarda druzlar şəklində rast gəlir. Ayrılma {0001} üzrə qeyri-mükəmməl. Aqreqat: kip, dənəvər. Rəngi adətən ağ, yaşılımtıl, sarımtıl. Parıltı: şüşəli. Sərtlik 7,5-8. Xüsusi çəkisi 2,8. Qranit və qranit peqmatitlərin boşluqlarında, kvars-muskovitli damarlarda, pla­gioklazit və qreyzenlərdə tapılır. Növ müxtəlifliyi: Natriumlu beril bassit, vorobyevit, qoşeit, rosterit, morqanit, heliodor. Berillium filizidir. Xoş rəngli şəffaf növləri (akvamarin və zümrüd) qiymətli bəzək daşıdır.
Çadigan
Çadigan — İranın İsfahan ostanının şəhərlərindən və Çadigan şəhristanının mərkəzidir.2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 7,037 nəfər və 1,872 ailədən ibarət idi. Əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılardan (şamlılar, bayatlar və inanlılar) ibarətdir, azərbaycan dilində danışırlar və şiə müsəlmandırlar.Bu şəhərin adı "çatdamaq" və ya "çatmaq" sözündən gəlibdir.
Fəridə Abbasova
Fəridə Abbasova (tam adı: Fəridə Nəriman qızı Abbasova; ) — Qanlı Yanvar şəhidi.
Həyatı
14 fevral 1952-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Evdar qadın idi.
Ailəli olmuş, 2 oğlu və 1 qızı yadigar qalmışdır. Oğlu Pərviz Asif oğlu Abbasov 1-ci Qarabağ müharibəsində ürəyindən aldığı güllə yarasından həlak olmuşdur.
Qanlı Yanvar faciəsi
Saat 00.00 radələrində Fəridə Abbasova yaşadığı evin həyətində Sovet Ordusunun əsgərləri tərəfindən atılan güllələrdən biri ürəyinə dəymişdir. Təcili tibbi yardım maşını çağırılsa da, həkimlər gələnədək Fəridə aldığı xəsarətdən vəfat etmişdir.
20 yanvarda mərhumu dəfn etmək üçün onun meyidi Nardarana aparılarkən hərbçilər buna maneə olmuşdur. Buna baxmayaraq, onun meyidi gizli yollar ilə Nardarana aparılmış və Nardaran qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Ünvan
Bakı şəhəri, 11-ci keçid küçəsi, 1.
Xatirəsi
Yaşadığı 11-ci keçid küçəsi və ona bitişik küçənin adı dəyişdirilərək Fəridə və Pərviz Abbasovlar küçəsi adlandırılmışdır.
Gilas mövsümü (teleserial, 2014)
Gilas Mövsümü - Türkiyə istehsalı serial.
Məzmunu
Serialın baş qəhrəmanı moda ilə maraqlanan və bu ixtisas üzrə təhsil alan Öykü Acar (Özge Gürel) adlı gənc bir qızdır. O, yeniyetmə qardaşı Cem və anası Meral (Ayşegül Ünsal) ilə sadə bir ailədə yaşayır. Öykünün, ən yaxın rəfiqəsi Bürcü Uyarın (Nihal Işıksaçan) qardaşı Metedən (Daghan Külegec)xoşu gəlir, hansı ki uşaqlıqda bir yerdə böyümüşdülər. Hamı kimi Mete də bunu bilmir və o, Öykünün rəfiqəsi Şeymanı (Nilperi Şahinkaya) sevir. Bir gün Öykü universitetə gedən zaman təsadüf nəticəsində Metenin ən yaxın dostu Ayazla (Serkan Çayoğlu) tanış olur. İlk dəfədən bir-birlərinə nifrət etsələr də, sonra dostlaşır və nəhayət, bir-birlərini həqiqətən də sevməyə başlayırlar. Onda Öykü anlayır ki, əsl sevgi artıq onu tapıb.
Aktyor heyəti
Şeyma Çetin (Metenin sevgilisi, Öykünün keçmiş rəfiqəsi)
Biq-Ben (Herd)
Biq-Ben — aktiv bazalt stratovulkanı. Öz növbəsində Kergelen silsiləsinin ən böyük zirvəsi. Herd adası və Makdonald adaları sualtı Kergelen platosunda yerləşir. O Hind okeanında səthə çıxaraq adaları əmələ gətirir. Şimaldan isti, cənubdan isə soyuq sularla əhatələnir.
Dövlət-korporasiya cinayəti
Dövlət-korporasiya cinayəti — Kramer və Michalowski tərəfindən 1990-cı ildə kriminologiya elminə bəxş edilmiş termin.
Biq-Ben (Herd)
Herd adasının ən hündür yeri buzla örtülü olan Biq-Bendir. Mouson piki daim buzla örtülü olmasına baxmayaraq vulkan külü açıq şəkildə görünür. Pikin sıldırımlığı, əlçatmaz bölgədə yerləşməsi səbəbindən dağa yalnız üç dəfə çıxılmışdır. Burada yerləşən buzlaq ən kövrək buzlaqdır. Makdonald adaları Herd adasından 44 km qərbdə yerləşir. Burada subantarktik bitki və heyvanlar aləminə rast gəlinir.
Dövlət-korporasiya cinayəti
Kramer və Michalowski-ə görə, dövlət və korporasiyaların birgə törətdikləri cəmiyyətə zərərli və qeyri-qanuni əməllər, habelə, dövlətin üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirməməsindən bəhrələnən korporasiyaların törətdikləri cinayətlər dövlət-korporasiya yaxud dövlət-şirkət cinayətləri adlanır. Tənqidi kriminologiyanın bir hissəsi olan bu mövzu olduqca yeni olduğundan bu sahədə çox saylı genişmiqyaslı tədqiqatlara ehtiyac var, amma ki, Kramer və Michalowski-nin nəzəriyyəsi yarandığı gündən etibarən bir çox böyük miqyaslı cinayətlərə yeni baxış prizmaları ortaya çıxmaqdadır.
Biq-Ben (Herd)
XIX əsrdə ovçular adada Dəniz pişikləri aşkarlanmışdır. 30 il ərzində populyasiya demək olarki, tamamən məhv edilmişdir. Populyasiya yalnız 150 ildən sinra bərpa edilmişdir.
Davud xan Undiladze
Davud xan Allahverdi xan oğlu Undiladze — Qarabağ bəylərbəyliyinin bəylərbəyi.
Həyatı
Davud xan Undiladze gürcü əsilli Səfəvi sərkərdəsidir. Atası Allahverdi xan I Şah Abbas Səfəvinin zərgərbaşısı idi. Davud xan da şahın qulam qvardiyasına qatıldı. Sonra Qarabağ bəylərbəyliyinin bəylərbəyisi oldu.
Gürcü mənbəyinin yazdığına görə ağıldan kəm olan Davud xanı şah bir neçə dəfə ziyafətdən qovmuşdu. Qəfildən Gəncəyə soxulan müttəfiqlər burda Qacarlardan ibarət qala qarnizonunun əskərlərini qətlə yetirdilər və "bütün Azərbaycanı ələ keçirəcəklərinə and içdilər". Müttəfiqlərə qoşulan erməni katolikosu Teymuraza belə bir "ideya" ilə müraciət etdi: "Nə qədər ki xotkarla (Osmanlı sultanı) şah (Səfəvi hökmdarı) öz aralarında düşmənçilik edirlər bu yürüşünüzü Təbrizə qədər davam etdirin. Mən sizə 40 min tüfəngçi verə bilərəm. Şah qoşun yığıb sizə qarşı gələnə qədər Təbrizə yağma edin, Azərbaycanda hakimiyyətdə olan xanları dəyişdirin, sonra məni xotkarın yanına göndərin ki, ondan köməyə qoşun hissələri ala bilim. Şah döyüşə girsə də qələbə qazana bilməyəcək, çünki gürcülər üçün geri qaçmaq mümkün deyil, onlar biləcəklər ki, məğlub olub geri çəkilsələr, bu uzun yolda qızılbaşlar onları haqlayıb axırlarına çıxacaqlar. Ona görə də gürcülər var gücləri ilə vuruşacaqlar və siz qələbə qazanacaqsınız. Siz böyük tacidar olacaq, sizin vasitənizlə xristian dünyası azadlıq və qüdrət qazanacaq". Öz hiyləgərliyi ilə erməni katalikosundan geri qalmayan Teymuraz ona belə cavab verdi: "Mən səni və Davud xanı özümlə Qoriyə aparacağam".
Davud xan 1633-cü ildə əyaləti yağmalayıb Osmanlı səmtinə qaçdığı üçün 1633-cü ildə I Şah Səfi Səfəvi tərəfindən öldürüldü.
Mikania neei
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Aechmea corymbosa
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Volfsburq FK
1945-ci ildən fəaliyyət göstərən "Volfsburq"un tarixində ilk Bundesliqa çempionluğunu 2008/2009 mövsümündə qazanmışdır.
Valideyn
thumb|[[Kiril Lemox. Validetn sevinci.]] Valideyn — insanın ailəsinin əsasını təşkil edən ən yaxın qohumu (bax: ata və ana).
Çəmgürdan
Çəmgürdan — İranın İsfahan ostanının Lincan şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 16,086 nəfər və 4,252 ailədən ibarət idi.
Çöl sərçəsi
Ağac sərçəsi (Passer montanus) — Avrasiyada yaşayan sərçə növləridir.
Aechmea distichantha
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qeyri-münbit torpaqlarda pambıq bitkisi (film, 1972)
Məzmun
Kinolentdə respublikamızın ərazisində mövcud olan qeyri-münbit torpaqlardan pambığın əkilib becərilməsi üçün istifadə olunması tədbirlərindən danışılır.
Film haqqında
Film Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Adrasteya (peyk)
Yupiter XV olaraq adlandırılan Adrasteya (/ ædrəstiːə / ad-rə-STEE-ə, yunan: δδράστεια), məsafə ilə ikinci, Yupiterin dörd daxili peykindən ən kiçiyidir. 1979-cu ildə Voyager 2 tərəfindən götürülən fotoşəkillərdə, bir teleskop vasitəsilə deyil, planetlərarası kosmos vasitəsi ilə çəkilmiş görüntülərdən aşkar ediləcək ilk təbii peyk olaraq təsvir edilmişdir. Rəbbdən tanrı Yupiterə bərabər olan Yunan tanrısı Zevsin ana-babası olan mitoloji Adrasteia adına rəsmən adı verildi.
Adrasteya, planetin gününün uzunluğundan daha az bir zamanda, planetini orbitə çıxardığı Günəş sistemi ndəki bir neçə aylardan biridir. Yupiterin Əsas Üzükünün kənarında yörüngüldür və Yupiterin Yüzüklərinə aid materialın əsas töhfəsi hesab olunur. 1990-cı illərdə Qalileo Qaliley kosmos vasitəsi tərəfindən edilən araşdırmalara baxmayaraq, ayın fiziki xüsusiyyətləri və ölçüsü xaricində Yupiterə möhkəm bağlanmış olması çox az bilinir.
Kəşf və müşahidələr
Adrasteya, David C. Jewitt və G. Edward Danielson tərəfindən 8 iyul 1979-cu ildə çəkilmiş Voyager 2 prodüser fotoşəkilləri tərəfindən aşkar edilmiş və S / 1979 J 1. təyin edilmişdir. Yalnız bir nöqtə kimi görünsəydi, planetlərin kosmos vasitəsi tərəfindən aşkar ediləcəyi ilk ay idi. Kəşfindən çox sonra, Jupiter (Thebe və Metis) daxili moonslarından iki dənəsi, Voyager 1 tərəfindən bir neçə ay əvvəl çəkilmiş görüntülərdə müşahidə edildi. Galileo kosmos vasitəsi 1998-ci ildə ayın formasını müəyyən edə bildi, ancaq görüntülər kasıb qalır 1983-cü ildə Adrastea rəsmi olaraq Zevsin qızı və sevgilisi Anankenin Yunan pənahı Adrasteya adına layiq görülmüşdür.
2016-cı ildə Yupiterə gələn Juno orbiter JunoCam adlı bir kameraya malik olsa da, demək olar ki, tamamilə Yupiterin özünün müşahidələrinə yönəlib. Lakin, bütün yaxşı gedərsə, Jupiter moises Metis və Adrastea bəzi məhdud şəkillər tutmaq lazımdır.
Fiziki xüsusiyyətlər
Adrasteya düzənsiz bir forma və ölçüləri 20 × 16 × 14 km. Bir səth sahəsi qiymətləndirilməsi 840 ilə 1,600 (~ 1,200) km² arasında olacaqdır. Bu, dörd daxili moonsın ən kiçik hissəsini təşkil edir. Adrastea'nın kütləsi, tərkibi və kütləsi məlum deyildir, lakin onun orta sıxlığı Amaltheya ilə müqayisədə ətrafında 0.86 q / sm3, onun kütləsi təxminən 2 × 1015 kq-da təxmin edilə bilər. Amaltheanın sıxlığı ayın 10-15% bir gözenekli su buzundan meydana gəldiyini və Adrasteya kimi ola biləcəyini nəzərdə tutur.
Yupiterin üzükləriylə əlaqə
Adrasteya, Yupiterin üzüklərindəki materiallara ən böyük töhfədir. Bu əsasən Yupiterin dörd kiçik daxili peykinin səthlərindən meteorit təsirləri ilə çıxarılan materialdan ibarətdir. Çıxış ejectanın bu peyklərdən kosmosa endirilməsi asandır. Bu, peyklərin aşağı sıxlığına və onların səthlərinə Roche sahələrinin kənarına yaxınlaşması ilə bağlıdır.
Görünür ki, Adrasteya ən zərif zəncir (əsas üzük) Adrastea orbitində və onun ərazisində olan sübut kimi bu üzük materialının ən çox qaynağıdır. Daha doğrusu, Adrastea orbitası Yupiterin əsas üzüklərinin kənarında yerləşir. Görünür üzük materialının dəqiq dərəcəsi şəkillərin faza baxımından asılıdır: irəli səpilmiş işıqda Adrasteya əsas üzükdən kənardır, lakin arxa dağılmış işıqda (daha böyük hissəciklər aşkar edilərək) da görünür Adrasteya orbitindən kənarda dar bir ringlet.
Uindvord adası
Uindvord adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir.
Yerləşməsi
Arxipelaqın cənub-qərbində, Bryus adasının cənub-şərqindən 1.5 km aralıda yerləşir. Ada uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 1.7 km, eni isə 800 metrdir. Ada buzdan azaddır. Maksimal hündürlüyü 82 metrdir. 1899-ci ildə Federik Ceksonun ekspedisiyasında iştirak etmiş şxunun şərəfinə adlandırılmışdır.
Təqva
Təqva - (ərəbcə: التقوى‎) "viqayə" sözündəndir, pəhriz saxlama, yəni günahları tərk etmək anlamındadır.
Başqa yerdə yenə o Həzrət buyurur: "Təqva - düzlüyün kilidi, Qiyamətin ehtiyatı və hər cür köləlikdən azad olmaq və hər bir günahdan nicat tapmaqdır".
Ustad Mütəhhəri bu hədisin təfsirində buyurur: "Təqva - qorunmaqdır, məhdudiyyət deyildir, maneələrin zindanıdır. Ancaq pənahgah xətərlərə mane olur və zindan isə nemətlərdən bəhrələnməyə mane olur". Ustad bəzi kəlmələri izah edərək, buyurur ki, "təqva - azadlığın əsas mayəsidir, bütün azadlıqların mənbəyi və mənşəyidir. Təqva insana mənəvi azadlıq verir, yəni onu nəfsinin qulu olmaqdan azad edir, tamahın, həsədin, qəzəbin köklərini qoparıb, atır və bu yolla ictimai quldarlığı aradan qaldırır. O insanlar ki, pulun, vəzifənin, rahat yaşamağın qulu deyillər, heç zaman ictimai əsarətə düşməzlər".
İmam Əli (ə) insan və təqva arasında qarşlıqlı öhdəçiliyi nəzərə alaraq, buyurur: "Yuxunuzu təqva vasitəsilə oyaqlığa çevirin, təqva ilə qorunun və özünüzü təqva vasitəsilə müdafiə edin". Ustad Mütəhhəri buyurur: "Təqva - insanın gözətçisidir və insan təqvanın gözətçisidir. Bu, qeyri-mümkün deyildir, əksinə - mümkündür. Bu qarşlıqlı gözətçilik insan və cəmiyyət gözətçiliyinin növüdür, insan cəmiyyətin oğurluğunun gözətçisidir və cəmiyyət də insanın soyuqdan və istidən gözətçisidir".
Quran ayələrində və hədislərində də təqva amilinə işarə olunmuşdur və qısaldılmış halda bəzilərinə diqqət edək:
1 - Vacibatlara əməl etmək. Qurani-Məcid buyurur: "Onun ardınca gedin və başqa yollardan asılı olmayın ki, sizi yolunuzdan ayırmasın. Bu o şeydir ki, Allah sizə sifariş edir ki, təqvaya çatasınız". Başqa ayədə isə Allah orucun fəlsəfəsi haqda buyurur: "Ey möminlər! Oruc sizə vacib olub, necə ki, sizdən əvvəlkilərə də vacib edilmişdi, ümid var ki, təqvaya çatasınız".
2 - Haram və şübhələrin tərk edilməsi. Rəsule Əkrəm (s) buyurur: "Onlar ki, halaldan pərhiz edib, haram tələsinə düşmürlər, təqva rütbəsinə çatarlar".
3 - Nəfsin muhasibəti. İslam Peyğəmbəri (s) Əbazərə vəsiyyətində buyurur: "Özünü mühasibə etməyən insan heç vaxt mömin sayılmaz. Ən kəskin mühasibə - insanın bir şərikinin o biri şərikindən mühasibəsidir ki, bilsin yemək, su, paltar hardan əldə olunur, halaldır, yoxsa, haram".
4 - Dili saxlamaq. İmam Əli (ə) buyurur: "Allaha and olsun! Dilini saxlaya bilməyən insanın təqvaya çatmağını görmürəm".
5 - Tamahkarlığı tərk etmək. İmam Əli (ə) buyurur: "Tamahkarın qəlbində təqvaya yer verməsi - haramdır".
6 - İnsanlardan həya etmək. İmam Həsən Əsgəri (ə) buyurur: "O kəs ki, insanlardan həya etmir, ehtiyat etmir - Allahdan qorxmayacaqdır".
7 - Çox danışmağı tərk etmək: "O kəs ki, çox danışar - xətası çox olar və o kəsin ki, xətası çox olar - xəcaləti az olar, o kəsin ki, xəcaləti az olar - möminliyi az olar, qəlbi ölər və o kəsin ki, qəlbi ölər - atəşə düşər".
8 - İlahi tofiq: İmam Əli (ə) buyurur: "Ey Allah! Heç bir nailiyyət əldə edə bilmərəm, əgər Sən mənə dəyər verməsən və pisliklərdən çəkinə bilmərəm, əgər Sən məni onlardan qorumasan".
Astagəl qiymətləndirmə
Xarici keçidlər
Astagəl qiymətləndirmə
Günay Ağakişiyeva
Günay Ağakişiyeva — 12 may 1990-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. 2014-cü ildə Bakıda Avropa Çempionatının bürünc mükafatçısıdır.
Yan Hus
Yan Hus - protestantlığın atası, Qusçular hərəkatının başlanması Yan Qusun adı ilə bağlıdır. Yan Qus bir müddət Praqa Universitetində rektor kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1415-ci ilin 6 iyul tarixində dini fikirlərindən dolayı Konstans şəhər şurasının qərarı ilə yandırılaraq edam edilmişdir. Yan Qusun ölümündən sonra onun fikirləri və elmi əsərlərinə əsaslanan 1419-1434-cü illəri əhatə etmiş Qusçular hərəkatı baş qaldırmışdır.
Günay Ağakişiyeva
Həyatı
Günay Ağakişiyeva 12 may 1990-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
Yan Hus
Həyatı və təhsili
Yan Qusun atasının arabaçı olduğu ehtimal edilir. O, ilk əvvəl Praktikdə yerləşən latın məktəbində, daha sonra isə 1390-cı ildən etibarən Praqa şəhərində təhsil almağa başlamışdır. Praqa Universitetində təhsilini başa vurduqdan sonra 1396-cı ildə magistr təhsilini almağa başladı. Yan Qus Çex dilinin yazılması üçün istifadə olunan çex əlifbasında bir sıra yeniliklər gətirdi və yazma prosesini daha da sadələşdirdi. Bohemiya krallığının kralı Venzelsin bacısı Annanın İngiltərə kralı II Riçard ilə evlənməsindən sonra Oksford Universitetində təhsil alan çex tələbələr Oxforddan olan din xadimi Con Viklifin fəlsəfi fikirlərini və kilsə siyasəti ilə bağlı olan yazılarını Praqa Universitetinə gətirməyə başldılar.
Günay Ağakişiyeva
Karyerası
Günay Ağakişiyeva ilk uğurunu 2005-ci ildə qazanmışdır. O Bakıda Gənclərin Avropa Çempionatında yalnızca finalda məğlub olaraq gümüş medal qazanmışdır. Günay Ağakişiyeva daha sonra isə böyüklərin yarışında uğurlar qazanmışdır. O 2013-cü ildə İndoneziyanın Palembang şəhərində İslam Həmrəyliyi Oyunlarında gümüş medala sahib olmuşdur. Bu uğurdan 1 il sonra isə yenə də Bakıda Avropa Çempionatında medal qazanmışdır. Bu dəfə o böyüklərin Avropa Çempionatında bürünc medal qazanmışdır.
Yan Hus
Həyatı və təhsili
0px|Çexiyanın Praqa şəhərində yerləşən Bethlehem kilsəsi. Yan Qus bir müddət bu kilsədə baş rahib kimi fəaliyyət göstərmişdir.]] Yan Qus 1402-ci ildən etibarən Praqa şəhərinin köhnə səmtində yerləşən Bethlehem kilsəsində çex dilində gündəlik duaların oxunmasına və ibadətlərin icra edilməsinə rəhbərlik etməyə başladı. Qus, Hasenberq baş rahibi Zibok Zajikin sayəsində böyük şöhrət qazandı və bir neçə dəfə şura sədri seçildi. Bayern kraliçası Sofiyanın günah çığardan rahibi seçilməsi Yan Qusun nüfuzunu dahada artırmışdır. Yan Qus gündəlik müraciətlərində xalqa standart yaşam tərzindən uzaqlaşmağa dəvət edirdi. O, əsasən şərab tacirləri, zərgərlər və digər növ ticarətlərlə məşğul olan şəxslərə öz hüquqlarını qorumağa, yaşam tərzlərini dəyişməyə dəvət edirdi. Qus, Con Viklifin əsərləri və fikirləri ilə tanış olmuşdu və kilsənin əsas niyyətindən xəbardar idi. O, din adamların pul hərisi olmalarını və insanların dini hissləri ilə oynayıb onların əmlaklarını neçə hiyləgərcəsinə ələ keçirmələrini qəbul edə bilmirdi.
Yan Qus ən qısa zamanda kilsənin reform keçirməsini və fırıldaqçı rahiblərdən, din xadimlərindən təmizlənməsini tələb edirdi. Yan Qusun və tərəfdarlarının fikirincə Xristian dünyasında son sözü Roma Papasının deyil, incilin olmalıdır. Qusun müdafiə etdiyi fikirlərdən biridə, hər kəsə öz ana dilində ibadət etmək hüququnun verilməsi idi. Orta əsrlər Avropasında bir çox hallarda insanlara latın dilində dini xidmət təklif edilirdi və bəzi adamlarda latın dilini bilmədikləri üçün bu xidmətlərdən istifadə edə bilmirdilər. Yan Qusun qatı reformlar tələb edən fikirləri, Roma-Katolik kilsəsini narahat etməyə başlamışdı.
1408-ci ildə Praqa baş rahibi Yan Qusun təlimindən xəbər tutuldu və onu şura rəhbəri vəzifəsindən azad etdi. Ancaq vəzifəsinin əlindən alınması, Qusun mübarizə əzmini zəiflətmədi və o, xalq arasında öz təlimini yaymağa davam etdi, bununla da Qusçular hərəkatının əsas qoyulmuş oldu. Yan Qusun əsas hədəfi Roma-Katolik kilsəsi və Praqa şəhərində yerləşən dini idarə idi. Qısa zamanda Qusun, tərəfdarları çoxalmağa başladı və bir müddətdən sonra Bohemiyada yaşayan əhalinin yarıdan çoxu Yan Qusu dəstəkləməyə başladılar.
Günay Ağakişiyeva
Uğurları
Avropa Çempionatı - 2014 link=|20x20px
Yan Hus
Həyatı və təhsili
Praqa baş rahibi, şəhərdə artmaqda olan reform tələblərini yatırmaq və kilsənin nüfuzunu bərpa etmək üçün, dövrünün Roma papası olan V Aleksandra müraciər etdi. Gizli şəkildə aparılan danışıqlardan sonra belə bir nəticəyə gəlinmişdir ki, Yan Qusun əsas təsirləndiyi şəxs olan Con Viklifin Praqa şəhərində yerləşən bütün kitabları və əlyazmaları kilsəyə verilməli və Yan Qus xalqın qarşısında fikirlərini rədd etməli idi. Dini ayinlərin keçirlməsi hüququ müstəsna şəkildə yalnız katolik kilsəsinə verildi.
Günay Ağakişiyeva
Uğurları
Gənclərin Avropa Çempionatı - 2005 link=|20x20px
Yan Hus
Həyatı və təhsili
1410-cu ilin 9 mart tarixində Roma-Katolik kilsəsinin Yan Qus üçün nəzərdə tutduğu cəzanı elan etdi. Con Viklifə aid olduğu idda edilən 200-dən çox əl yazma yandırıldı və Yan Qus barəsində Roma şəhərində məhkəmə işi açıldı. Qusun Romadakı vəkilinin uğursuz olmasından sonra kilsə, 1410-cu ilin iyun ayında Yan Qusun Afaroz edilməsi barədə qərar qəbul etdi. Roma Papası İohann 1411-ci ilin fevral ayında Yan Qusu lənətlədi. Qusun Praqa şəhərindən sürgün edilməsi barədə şəhər şurası tərəfindən qərar qəbul edildi və bu qərardan sonra Praqada Qusçular tərəfindən ixtişaşlar törədildi.
Günay Ağakişiyeva
Uğurları
İsveş Open - 2008 link=|20x20px
Yan Hus
Böyük bölünmə
Yan Qusun yaşadığı dövr xristianlığın dərin böhran keçirdiyi dövlərdən bir idi. Papa VIII Benifikin ölümündən sonra kardinallar vəziyyəti öz xeyirlərinə dəyişmək üçün Romadan deyil Fransadan roma papası seçdilər. 1305-ci ildə kardinalların dəstəyi ilə papa seçilən V Klement öz mərkəzini Roma şəhərindən Fransanın Avinqon şəhərinə köçürür. V Klementdən sonra seçilmiş yeddi papada mərkəz kimi Avinqon şəhərindən istifadə edirlər. Roma papalarının Avinqon şəhərində oturması 1377-ci ildə XI Qriqorun papa seçilməsi ilə başa çatır və o, yenidən Roma şəhərinə qayıdır. XI Qriqor Romaya qayıdandan bir il sonra vəfat edir və bəzi kardinallar fikir müxtəlifliyinin olmasına baxmayaraq papanın İtaliyadan seçilməsinə qərar verirlər. Bu qərarı qəbul etməyən bir qrup kardinal papanın Fransadan seçilməsini tələb edir və bununlada kardinallar arasında ciddi fikir ayrılığı yaranır.
Günay Ağakişiyeva
Uğurları
Fransa Open - 2010 link=|20x20px
Yan Hus
Böyük bölünmə
İtaliyan və Fransız kardinallar öz papalarını seçir və qarşı tərəfdən seçilmiş papanı qəbul etmirlər. Bununlada papalıq sistemi iki yerə bölünmüş olur. İngiltərə və Roma imperiyası mərkəzi Roma şəhərində yerləşən papanı qanuni şəkildə qəbul edərkən, Fransa və Kastiliya krallığı Fransız əsilli papanı qəbul edir. Mövcud problemi həll etmək məqsədi ilə 1409-cu ildə Piza şəhərində ali şuranın yığıncağı keçirilir. Şura iki əlavə şuranın çağrılmasını və yeni bir roma papasının seçilməsini təklif edir. Bu təklif problemi daha da dərinləşdirir. Şura hər iki papaya bu addan imtina etməyi və tam müstəqil bir papa seçmək təklifi ilə çıxış edir, ancaq hər iki papa tərəfdarlarının dəstəyi ilə Roma papası titulundan imtina etmirlər. Vəziyyət daha da gərginləşir və iki papa əvəzinə üç papa seçilir.
Günay Ağakişiyeva
Uğurları
Rusiya Open - 2011link=|20x20px
Yan Hus
Böyük bölünmə
İngiltərə və Roma imperiyası tərəfindən dəstəklənənə İtaliyan əsilli papa, Fransa və Kastiliya krallığı tərəfindən dəstəklənən fransız əsilli papa və Piza şəhərində çağrılmış ali şura tərəfindən seçilən papa. Xristian dünyasında belə bir böhranın yaşandığı dövrdə Bohemiya krallığında baş verən reformist hərəkatlar diqqətdən kənarda qalır və sürətlə inkişaf etməyə başlayır. Yan Qusun kilsə barədə olan sərt fikirləri, xalqın geniş kütləsi tərəfindən müdafiə edilir və Qus xalq qəhrəmanı elan edilir.
Günay Ağakişiyeva
Uğurları
İsveçrə Open - 2012 link=|20x20px