cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bosniya krallığı
Bosniya krallığı — Balkan yarımadasının ərazisində, XIV əsrin ikinci yarısından XV əsrin ikinci yarısına qədər mövcud olmuş tarixi dövlət. I Tvrtkonun hakimiyyət illərində (1377–1391) krallıq Balkan yarımadasının ən güçlü dövlətlərindən biri olmuşdur. Mövcudluğunu Osmanlı imperiyası (1463) tərəfindən varlığına son qoyulmuşdur.
1495–1499-ci illər ərzində Bosniya kralı titulunu Yanoş Korvin daşımışdır. O, Macarıstan kralı I Matyaşın oğlu idi.
XIV əsr
1353-ci ildə Bosniya banatının Banı 15 I Tvrtko olmuşdur. 1363-ci ildə o, Macarıstan kralı I Böyük Layoşa qarşı müharibəyə başlayır. Nəticədə Bosniya böyük hüquqlar əldə etmişdir. 1366-cı ilfə üsyan nəticəsində I Tvrtko hakimiyyətdən uzaqlaşdırılır. Lakin növbəti il hakimiyyətə qayıdır. 1370-ci ildə I Tvrtko Bosniyanın keçmiş ərazilərini bərpa edir. Üstəlik Adriatik dənizinin İlliri sahillərinə və Qərbi Serbiyays hücumlar təşkil edir.
26 oktyabr 1377-ci ildə I Tvrtko Mileşev monastrında kral titulunu qəbul edir. 1390-cı ildə o, Xorvatiyaya sahiblənir. Bundan sonra Xorvatiya və Dalmasiya kralı elan edilir. Dubrovnis Respublikası ilə imzaladığı müqavilə ilə onun müdafiəsini üzərinə alır. Bununla belə 1388-ci ildə Osmanlı qüvvələri Herseqovinanı talan etmişdilər. Bosniya qüvvələri 28 iyun 1389-cu ildə Kosovo uğrunda döyüşdə Vlatko Bukoviçin başçılığı ilə vuruşmuşdur.
14 mart 1391-ci ildə kral I Tvrtko vəfat edir. Onun hakimiyyəti illərində Bosniya tarixində ilk və sonuncu dəfə Balkanların ən güçlü dövlətinə çevrilir. Yeni kral I Tvrtkonun qardaşı Stefan Dabişa olur. Onun hakimiyyəti illərində dövlət zəyifləməyə başlayır. Onun tabeliyində olan məmurlar öz vilayətlərində knyazlar kimi yaşayırdılar. Özləri arasında Macarıstan taztı arasında Siqizmund və Vladislav arasında getdiyi dönəmdə Dabişa rəqiblər arasında manevr etməyə səy göstərirdi. Ancaq Siqizmund Bosniyaya soxulmuş və Dalmasiyanın bir çox limanlarını ələ keçirərək Macarıstan krallığına dövr etmişdir. Özünü isə varis elan etmişdir.
XV əsr
1419-cu ildə Bosniya ilə Venesiya Respublikası arasında ittifaq imzalanır. Bir il sonra II Tvrtko Osmanlı imperiyasının köməyi hakimiyyəti qaytarır. Tvrtko xalq arasında xilaskar adlandırılırdı. O, qonşularına qarşı sülh çərcivəsinə hərəkət edir. 1443-cü ildə o, vəfat edir. Onu Stepan Tomaş əvəz edir. Tomaş Ostoyun oğlu idi. 19 may 1445-ci ildə papa IV Yevgeni Bosniya kralı kimi tanıyır. 26 may 1446-ci ildə Stefan Katarina ilə evlənir. Bununla
Bosniyanın fəthi
thumb|[[Yayse — Krallığın son paytaxtı]] 1461-ci ildə Stepan vəfat edir. Hakimiyyət Stepan Tomaşeviçin əlinə keçir. İki əvvəl o Serbiya despotu idi. Ancaq türklər Serbiyanı ələ keçirdikdən sonra bu titul əlindən alınmışdır. 1461-ci ildə yeni kral Romaya yollanır. Burada II Piylə görüşür. Macarıstan kralı bundan narazı qalır. Ancaq növbəti il papanın səyi ilə iki dövlət arasında sülh imzalanır. Bosniya Macarıstanın vassalına çevrilir. 1463-cü ildə ildə Stepan Osmanlı imperiyasına bac verməkdən imtina edir. II Mehmet Bosniyanın fəthinə başlayır. Stepan əsir düşür və Yayseyə gəlirilərək edam edilir. Bosniyanın fəthindən sonra Osmanlı-Venesiya müharibəsi baş tutur. Macarıstan kralı I Matyaş Bosniyanı ələ keçirərək krallığı bərpa edir. Ancaq sultan növbəti il bosniyanın böyük qismini ələ keçirə bilir. 1495-ci ildə Macarıstan ilə Osmanlı arasında sülh anlaşması imzalanır. Bununla da Bosniya iki hissəyə bölünür. Sultanın adamı olan İsa bəy İsakoviç hersok Stepanın sahib olduğu ərazinin böyük hissəsini işğal etmişdir. 1466-ci ildə Stepan vəfat edir. Hersok titulu Vladislava keçir. 1480-ci ildə Osmanlı imperiyasına qarşı çıxdığına görə 1483-cü ildə əsir tutulur və 7 ildən sonra vəfat edir.
Sabir Sarvan
Həyatı
Sabir Soltan oğlu Məlikov 1956-cı il mart ayının 5-də Ağsu rayonunun Pirhəsənli kəndində anadan olmuşdur. Əsil anası Cəmilə xanım olsa da, bir yaşından Sarvan kəndində yaşayan ana nənəsi Səkinə xanım  övladlığa götürmüş, onun himayəsində böyüyüb, təlim-tərbiyə almışdır. 1971-ci ildə Sarvan  kəndində səkkizillik məktəbi,1973-cü ildə isə Növcü kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1977-ci ildə M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun (indiki mədəniyyət və İncəsənət  Universiteti) Dram və kino aktyorluğu  fakultəsinin bitirmişdir.1977-1980-ci  illərdə N.Vəzirov  adına Lənkəran Dövlət Dram teatrında, 1981-1987-ci illərdə isə Bakı Tədris Teatrında aktyor işləmişdir.
Onun üçün Vətən məvfumu böyük məna kəsb etsə də, doğulduğu yurda, elə-obaya bağlılığı ilə də örnək idi. Hər dəfə Pirhəsənliyə yolu düşəndə ahıl insanlara, kimsəsizlərə baş çəkər, onlarla zarafatlaşar, dərd-sərini öyrənib, əlindən gələn köməyi edərdi.
2014-cü ildə Ağsu rayonunda, 2016-cı ildə Sumqayıt şəhərində, 2017-ci ilin fevral ayında AYB-nin “Natavan” klubunda 60 illik yubileyi geniş şəkildə qeyd olunmuşdur. 2017-ci il, fevral ayının 28-də onu çoxdan narahat edən kəskin ağrılar ucbatından Sumqayıt 1 saylı xəstəxanaya yerləşdirilmiş, lakin həkimlər Bakı şəhərində yerləşən “Neftçilər” xəstəxanasına yerləşdirməyi məsləhət görmüşlər. 2017-ci il mart ayının 14-də saat 03. 30 radələrində həmin xəstəxanada ürək çatışmamazlığından dünyasını dəyişmişdir. Həyat yoldaşı Zərnigar xanımın söylədiyinə görə həkim ondan son istəyini soruşduqda, Sabir Sarvan dərindən ah çəkərək: Ölüm məni qorxutmur, torpaqdan gəlmişik, torpağa da qovuşacağıq,-demişdir, amma bir arzum var, keşkə Qarabağı qaytara biləydik. Həkm təəccüblə üzünə baxaraq, sən Qarabağlısanmı?-deyə soruşduqda,Sabir Sarvanın cavabı qısa və sərt olub:
- Mən Azərbaycanlıyam. Bunu istəmək üçün yalnız Qarabağlımı olmalısan?!
Vəsiyyətinə əsasən doğulduğu Ağsu rayonunun Pirhəsənli kəndindəki kənd qəbristanlığında dəfn edilmişdir.
Yaradıcılığı
Yaradıcılığa hələ orta məktəb illərində oxuduğu vaxtlardan maraq göstərmişdir.“Vüqar” adlı ilk şeiri 1970-ci ildə  Ağsu rayonunda çıxan  “Birlik” qəzetində çap olunmuşdur.1983–1993-cü illərdə jurnalist kimi fəaliiyətə başlamış, demokratik mətbuatın ilk qaranquşu sayılan  “Gənclik”, “Molodost” jurnalında ədəbi işçi, şöbə müdiri, baş redaktorun müavini  vəzifələrinə qədər yüksəlmişdir.Zamanında bir çox insanların  sosial-psixoloji problemlərinin çözülməsində, bürokratik əngəllərin aradan qaldırılmasında, toz basmış həqiqətlərin üzə çıxarılmasında Sabir Sarvanın müəllif araşdırmaları öz bəhrəsini vermişdir. Onun publisistikasında  milli təəssübkeşlik və haqqı nahaqqa  verməmək ideyası hakim olub.Bu yazılara görə gələn təhdidlərdən qoxrmayıb,öz qələmini, əqidəsini ona yönəlmiş çirkablardan qoruya bilib.
Türkiyədə çıxan “Kardeş Kalemler”,  “Çağrı”, “Çınqı” dərgilərində və “Krımın sesi” qəzetində şeirləri dərc olunmuşdur, eyni zamanda Türkiyənin Mersin şəhərində fəaliyyət göstərən “Kanal 42 MSBC–nin “Damla-Damla” şiir proqramında dəfələrlə şeirləri səsləndirilmiş və geniş tamaşaçı kütləsi tərəfindən bəyənilmişdir.
Türkiyənin tanınmış bəstəkarı Ayzer Büyüker tərəfindən “Qarabağlı uşaq” şeirinə mahnı bəstələnmiş və dinləyicilər arasında çox böyük əks-səda vermişdir.
2002-ci ildə Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyətinin təşkilatçılığı ilə Almaniyanın Lüdviqshafen şəhərində olmuş, orada yaşayıb-yaradan türk əsilli şair Hasan Özdemirlə tanış olmuş,onun şeirlərini Azərbayvcan türkcəsinə uyğunlayaraq “Ulduz” jurnalında dərc etdirmişdir.
Vaxtaşırı cəbhə bölgələrinə səfər çıxmış və əsgərlər qarşısında vətənpərvərlik ruhunu gücləndirməyə xidmət edən şeirlərlə çıxış etmişdir.
Təkcə Sumqayıtda deyil, ümumilikdə Azərbaycan ədəbi mühitinin formalaşmasında,ciddi ədəbiyyat naminə xidmətə yönəlməsində, sözün əsl mənasında fədakarlıq göstərmişdir. Hər zaman Sumqayıt Dövlət Dram Teatrı ilə əlaqə saxlamış, repertuar siyasətinin düzgün qurulmasında ədəbiyyatı və teatrı mükəmməl bilən bir qələm adamı kimi öz köməyini əsirgəməmişdir. Sabir Sarvan üçün istedad, sənət hər zaman hər şeyin fövqündə olub. O, bəlkə də yeganə qələm adamlardandır ki, ədəbiyyat mənafeyini şəxsi mənafeyindən üstün tutmağı bacarırdı.
Mükafatları
Gürsüctanda keçirilən Mayakovski günlərində billur güldan və diplomla mükafatlandırılmışdır.
Türkiyənin Çorm şəhərində  keçirilən “Şiir şölənində” Diploma layiq görülmüşdür. (1996)
50 illik yubileyi münasibətilə Sumqayıt şəhərinin sabiq İcra başçısı Vaqif Əliyev  tərəfindən ikiotaqlı mənzillə mükafatlandırılmışdır. (2006)
Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin təqaüdünə layiq görülmüşdür.(2010)
Ədəbiyyatın inkişafına göstərdiyi xidmətlərə görə müxtəlif vaxtlarda Azərbaycan Yazıçılar Brliyi və Sumqayıt şəhər İcra hakimiyyəti tərəfindən gördüyü işlər yüksək dəyərləndirilmiş və müxtəlif vaxtlarda diplom və fəxri-fərmanlarla təltif edilmişdir.
AYB Sumqayıt bölməsində fəaliyyəti
Sabir Sarvan Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Sumqayıt bölməsinin  yaranması ideyasını irəli sürərək, 1996-cı il dekabr ayının 21-də bölmənin yaranmasına nail olmuş, həmin  ildən 2017-ci ilin  mart ayına kimi (20 il müddətində) Azərbaycan  Yazıçılar Birliyi  Sumqayıt  bölməsinin sədri vəzfəsində çalışmışdır.
Bölməyə rəhbərlik etdiyi müddətdə  “Turan”, “Zərif”qadın ədəbi məclisləri, “Tumurcuq” uşaq klubu, hal-hazırda adını daşıyan Sabir Sarvan  adına Uşaq Poeziya  Teatrını yaratmış  və onların fəaliyyət göstərməsində özünün bilavasitə iştirakı olmuşdur. Bölmə tərəfindən “Turan” ədəb məclisinin fəaliyyətindən xəbər verən  “Bizdən sizə qalan sözdü” adlı (dörd almanax), “Zərif “ qadın ədəbi məclisinin  üzvlərinin şeirlərindən  ibarət “Bənövşı pıçıltısı”  “Tumurcuq” uşaq klubu  üzvlərinin şeirlərindən  ibarət  “Qanadlandıq uçmağa” adlı 13 almanax,  məktəblilər üçün  nəzərdə tutulan “Vətən deyən şeirlər”, “Vətənim, anam, dilim”  adlı kitablar çap edilmişdir. Həmçinin Sumqayıtlı yazarların  tərcümələrindən və  dünyasını dəyişmiş qələm adamlarının yazdıqlarından nümunələr  toplanmış almanaxlar  işıq üzü görmüşdür. Bundan başqa mərhum yazıçı-publisist  Feyzi Mustafayevin  bir vaxtlar  “Yazıçı” nəşriyyatı tərəfindən çap edilmiş “Dinmə,ey kədər”  adlı kitabı  bölmə tərəfindən yenidən  latın qrafikası ilə çap edilmişdir. Sumqayıt şəhərinin 60 illiyi ilə əlaqədar  Sumqayıt şəhər təhsil şöbəsi  və Sumqayıt şəhər Gənclər  İdman Baş idarəsi  ilə birlikdə I-IV sinif şagirdlərinin oxuması üçün nəzərdə tutulan  “Sinifdənxaric oxu”, “Təbiət düşünür, düşündürür” kitabı bölmənin təşəbbüsü ilə  işıq üzü görmüşdür. Bu kitablarda  Sumqayıtlı müəllifləri  uşaqlar üçün yazdığı  şeirlərdən nümunələr toplanmışdır.
Bölmənin təşəbbüsü ilə  hər il keçirilən “Söz” bayramı, 21 mart  Beynəlxalq poeziya günü  və 28 may Respublika günü münasibəti ilə  şəhər məktəbliləri arasında  keçirilən bədii-qiraət  müsabiqəsi  artıq Sumqayıtda ənənə  halını almışdır.
Klassik və müasir  ədəbiyyatın təbliği  məqsədi ilə  şəhərdəki müxtəlif təşkilatlarla  işbirliyi qurulmuş və bir sıra tədbirlər keçirilmişdir. Şəhər Təhsil  Şöbəsi ilə birlikdə keçirilən  Aşıq Ələsgərin yubileyi, M.Müşfiqin, R.Rzanın, Ə.Kərimi  şeirlərinin Sumqayıtlı  məktəblilər arasında  bədii-qiraət müsabiqəsi, dərslik müəlliflərindən T.Hacıyevin, N. Cəfərovun, Z.Əsgərlinin  iştirak etdikləri “Müasir ədəbiyyat və onun tədris problemləri” mövzusunda söhbət diskkusiya bu qəbildəndir.Bölmənin fəaliyyət göstərdiyi müddətdə şəhərdə müasir şairlərdən M.Arazla, C.Novruzla, F.Sadıqla, Q.İsabəyli ilə, Ə.Olla, P.Qəlbinurla, M.Aslanla, F.Məmmədli ilə “Abasqulu bəy Şadlinski”" kitabının müəllifi Əziz Ələkbərli  ilə, yazıçı Ç.Abdullayevlə, Yazıçı Qadınlar Cəmiyyətinin üzvləri ilə və.s. çoxsaylı görüşlər keçirilmişdir.
Dövrün, zamanın zərurətindən irəli gələn milli dövlətçilik ideyasının formalaşmasına  xidmət edən əsərlərin  təbliği ön plana çəkilmiş, bu manasibətlə şəhərdə müxtəlif vaxtlarda  Şəhər İcra Hakimiyyəti ilə birlikdə  “Milli dövlətçilik ideyası və bədii ədəbiyyat”  mövzusunda dəyirmi masa, “Zaman” qəzeti ilə  birlikdə  məktəblilər arasında  Mehmet Akif Ersoyun  “Çanaqqala şəhidləri”  şeirinin bədii-qiraət  müsabiqəsi, “Bədii ədəbiyyatda tarixi gerçəkliklər”  mövzusunda  oxucular konfransı, Sumqayıtdakı N hərbi hissəsinin  əsgərləri ilə  bir qrup AYB  üzvünün görüşü və.s.keçirilmişdir. Bundan başqa hər il, 28 may Respublika günü münasibətilə  şəhər Təhsil şöbəsi ilə birlikdə  məktəblilər arasında  Vətən haqqında şeirlərin bədii-qiraət müsabiqəsi reallaşıb.
Bölmənin bir sıra tədbirləri  telelayihələr şəklində  də həyata keçirilmişdir. İctimai televiziya ilə birgə “Öncə vətən”, yerli-“Dünya tv. kanalı ilə  S. Vurğunun və S.Rüstəmin  100 illik yubileyləri  ilə bağlı  dörd ay davam edən  bədii-qiraər müsabiqələri buna misaldır.
AYB üzvü olan istedadli gənclərin kitablarinin çapina göstərdiyi dəstək
İstedadlı tənqidçi, çağdaş ədəbiyyatımızda  özünəməxsus yeri olan  Nərgiz Cabbarlının  “Yeni nəsil ədəbiyyatı -2”,  gənc şairlər Günel Vəfalı və İradə Axundzadənin  “İkimiz bir kitabda” “Gülnarə Cəmaləddinin “Qəhvə rəngi” adlı şeirlər kitabının işıq üzü  görməsində onun əvəzsiz xidmətləri olub.
İdeyaları
Şəhərdə artıq ənənnə halını almış “Söz” bayramı, “Şəhər günü” hər il onun ideyası əsasında həyata keçirilir.
Samanilər dövləti
Samanilər dövləti, Samanilər İmperiyası, Samani əmirliyi və ya sadəcə olaraq Samanilər — 875–999-cu illərdə mövcud olmuş sünni Fars (Tacik) imperiyası. İmperatorluğun mərkəzi Xorasan və Transoxiana idi; ən böyük ölçüdə müasir Əfqanıstanı, İranın böyük hissələrini, Türkmənistanı, Özbəkistanı, Qırğızıstanı, Tacikistanı və Qazaxıstan və Pakistanın bir hissəsini əhatə edirdi.
Yaranması
Mərkəzi Asiyada Ərəb xilafətinin hakimiyyətinə qarşı xalqların azadlıq mübarizəsi onu zəiflədirdi. Xilafətin ayrı-ayrı yerlərində müstəqil feodal dövlətlər yaranırdı. Bu dövlətlərdən biri də IX əsrin sonlarına yaxın Mərkəzi Asiyada yaranmış Samanilər dövləti idi. Paytaxtı Buxara şəhəri olan Samanilər dövlətinin əsasını iri feodal sülaləsi olan samanilər qoymuşdur. Bu sülalənin banisi iri torpaq sahibi olan Saman Xudat idi. O, İslam dinini qəbul etmişdi. 806–810-cu illərdə baş vermiş Rəfi ibn Leysin üsyanının yatırılmasında göstərdiyi köməyə görə, Samanın övladları və nəvələri 819-cu ildə Məvarünnəhrin ən mühüm vilayətlərini idarə etmək hüququ almışdılar. İlk vaxtlarda Samanilər Xorasan valiləri Tahirilərin vassalları idilər. 873-cü ildə Tahirilərin süqutundan sonra müstəqilləşən Samanilər Mavərünnəhr və Xorasanda hakimiyyəti ələ alaraq, 875-ci ildə Samanilər dövlətini yaratdılar. Samanilər dövlətinin çiçəklənmə dövrü X əsrin birinci yarısına təsadüf edir. Bu zaman dövlətin ərazisi Mavərünnəhr, Xorasan, şimal-şərqi İranı əhatə edirdi. Xarəzm, Sistan, Qorqan, Rəşt, Qəznə, Təbəristan (indiki)Mazandaran) və s. yerlər də Samanilərin idarəsi altında idi.
Samanilər dövlətinin tərkibinə daxil olan ərazilərin çox böyük hissəsini tarixi türk torpaqları təşkil edirdi. Ölkə əhalisinin əksəriyyəti türklərdən ibarət idi. Samanilər dövlətinin idarə edilməsində türk şahzadələri və sərkərdələri üstünlük təşkil edirdilər.
Sənətkarlıq, ticarət və mədəniyyət
Orta Asiyanın boyuk dahiləri, etnik mənsubiyyətcə fars olan Əl Fərabi və İbn Sina Samanilərin hakimiyyəti vaxtında yetişmişdilər. Samani hakimləri çoxlu məscid, mədrəsə və mavzoleylər tikdirmişdilər. Samanilər dövləti ilə Azərbaycan arasında da iqtisadi və mədəni əlaqələr mövcud idi. Azərbaycanda tapılmış Samani sikkələri və maddi-mədəniyyət abidələri də bunu sübut edir.
Zəifləməsi və süqutu
Şəhərlərin tacir-sənətkar təbəqəsi də kəndlilər kimi feodalların hökmranlığından əziyyət çəkirdilər. 913-cü ildə Təbəristanda kəndlilərin, 930-cu ildə Buxarada, 944-cü ildə Xarəzmdə şəhərlilərin üsyanları baş vermişdi. Bu üsyanlarda şəhərlilərin aşağı təbəqələri və kəndlilər iştirak edirdilər. Mərkəzi hakimiyyət bu çıxışların qarşısını almaqda ciddi çətinliklər çəkirdi.
İri feodal mülklərinin yaranması və inkişafı ilə əlaqədar feodalların müstəqilləşməsi gücləndi. Bundan istifadə edən Qaraxanlılar 922-ci ildə Buxaranı tutdular. Qaraxanlılarla bağlanmış 966-cı il müqaviləsinə görə Zərəfşan çayından şimalda yerləşən ərazilər Qaraxanlılərın tabeliyinə keçdi. 999-cu ildə Qaraxanlı və Qəznəvi birləşmiş qüvvələri Samanilər dövlətinin sonuncu hökmdarı II Mənsuru (997–999) hakimiyyətdən devirməklə Samanilər dövlətinin varlığına son qoydular.
2 (ədəd)
İki — say sistemində rəqəm və eyni zamanda ədədlərdən biridir. Birdən sonra, üçdən əvvəl gəlir.
Ümumi məlumat
Bütün başlanğıcların başlanğıcı, yəni elə sayların da ilki olan birdən sonra insanlar iki sayı ilə qarşılaşmışlar. Bu sayın da ilkin yaranışı çeçələ barmaqdan sonra qatlanan adsız barmaqla bağlıdır. Özündən əvvəlki bir sayından fərqli olaraq iki sayı insanları "cüt"lük, "qoşa"lıq aləmi ilə qovuşdurur. Bu "qoşa"lıq, "cüt"lüklə yeni inam, etiqad, görüşlər silsiləsi yaranır. İki sayı fərq qoymadan mifoloji və gerçək hadisələri, nəsnələri öz içinə alır. Bunlar isə sırası kəsilməz saydadır. Bir neçə örnəyi yada salaq. İnsan çoxluğunun yaranma başlanğıcına səbəb tək bir böyük Tanrının xəlq etdiyi Adəm-Həvva, yəni kişi-qadın cütlüyü. İşıqla (nur) qaranlığın (zülmət) yaratdığı gecə-gündüz həqiqəti. Daha çox yaradılış mifləri vasitəsi ilə təsəvvürə gətirilən yeraltı-yerüstü aləm. Həm də özlərində rəng əlaməti daşıyan ağ-qara inamının, etiqadının mövcudluğu. "Biri ölməsə, biri dirilməz" deyimindən yaranan canlı (həyat), cansız (ölüm) dialektikası və s. Türk ikisini əcnəbi "du"larına çevirib arxasına da "ist", "izm"lər artırmaqla "dualist", "dualizm" fikri yaratmışlar. Əslində "xeyir-şər" bildirən bu fikrin yaranma kökü nə ilə bağlıdır? Əvvəldə ideoqrafik say sisteminin Hindistanda yarandığını söyləmişdik. Xeyir-şər (qoşalıq, cütlük, yəni iki) konsepsiyasının "dualist", "dualizm" şəklində formalaşmasının başlanğıcını da elə burada axtarmaq gərək gəlir. Zərdüşt təliminin qanunnaməsi, anayasa kitabı olan "Avesta" bütövlükdə xeyir-şər üzərində köklənib. Burada Ahuraməzda xeyir işlərə rəvac verən, Əhrimən (Anqramanyu) isə bu rəvac verilmişləri pozmağa, dağıtmağa çalışan şər timsalıdır. Bu iki sayı ilə qüvvə sonsuz olaraq üz-üzə əlləş-vuruşda, çarpışmadadır. Həmişə də üstünlüyün birinciyə, yəni xeyirə verilməsi insanın istəyə qovuşmaq ideyasının təbii nəticəsidir. Bəllidir ki, "Avesta"nın üzə çıxarılma məkanı da elə Hindistandır. Və bu abidəni yaddaş, sinə kitablarında yaşadıb oraya aparanlar, buranın həmişəlik oturaq vətəndaşları olanlar, elə zərdüştiliyi özləri üçün iman, inam bayrağı kimi ucaltmış urmiyalılar – azərbaycanlı türklər olmuşdur. Zərdüştün özünün türk, yaratdığı təlimin türk təfəkkürünün məhsulu olması sübuta yetirilmiş həqiqətdir.
Deməli, "primitiv" iki sayını mürəkkəb "xeyir-şər" – qoşalıq, cütlük donuna salan bu Hindistandakı zərdüşti türklər olmuşdur. Nağıllarda səfərə çıxanlar çox vaxt gəlib iki yolayırıcına çatırlar. Bu yollardan biri gedər-gəlməz (şər), o biri isə çətinliklərlə dolu gedər-gələr (xeyir) yol sayılır. Misal üçün, "Cəlayi-vətən" nağılında deyilir: "Bir gün Cəlayi-vətən oturub pəncərədən bayıra baxırdı. Gördü ki, uzaqdan iki yol görünür. Tez qarı nənəsini çağırıb dedi: - Nənə, de görüm, bu yollar hara gedir? Qarı dedi: - Bala, bu yolların biri gedər-gələr yoldu, o birisi gedər-gəlməz yoldur ki, ora gedən bəni-insanın heç biri qayıtmamışdır". "Şah İsmayıl" dastanında sevgilisi Gülzarın arxasınca Türkmana yollanan Şah İsmayıla Rəmdar Pəri deyir: "...Türkmana iki yol gedir. O yolun biri ilə üç aya, o biri ilə on günə getmək olar. Üç aylıq yol səlamət, on günlük yol məlamətdi". Buradakı "məlamət yol" elə gedib-dönməz yol deməkdir. İki sayının xaçla bağlılığı da mühüm məsələlərdəndir. Azərbaycanda, o sıradan türk xalqlarının yaşadıqları bir çox yerlərdə çay, bulaq kənarlarında, həmçinin su qablarının üstündə xaç qabardılmış bəlgələr olur. Bunlar nə üçündür? Etiqada görə, dünya xaç şəklində alt-üst dayanmış iki durna balığının belindədir. Baş verən zəlzələlərə, dağıdıcı təlatümlərə səbəb də elə bu iki balıqdır. Balıqlar həmişə xatırlanmalarını, yada salınmalarını istəyirlər. İnsanların onları unutmalarından qəzəblənib zəlzələ törədirlər. Odur ki, bu balıqlara hörmət, ehtiram, yadetmə əlaməti olaraq su sahilindəki bəlgələrdə, su qablarında xaç naxışları açılır. Xaç balıqların baş, quyruq, bədənlərini tərpətməsi ilə zəlzələnin olması türklər arasında yayğın olub. Zaman keçdikcə, daha dəqiqi, islam dini türk ellərinə yayıldıqca müsəlman öküzü bu balıqları əvəz etmişdir. Bununla belə, yenə də elə xaçşəkilli balıqlara məxsus əlamətlər necə varsa, elə də öküzün üzərinə köçürülmüşdür. Düşünülmüşdür ki, dünya öküzün üstündədir və o başını, bədənini tərpətdikdə zəlzələlər başlayır. Sözsüz ki, bu deyilənlər ibtidai etiqadların yaddaşlardakı izləri ilə bağlı məsələdir. Çünki təfəkkürün, elmin inkişafı bu və bunabənzər xüsusiyyətlərin qanunauyğunluqlarını elmi şəkildə izah etmişdir.
Senecio oxyphyllus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Komsomol
Komsomol (qısaca Коммунистический союз молодежи), tam adı — Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı (ÜİLKGİ) — SSRİ-də yeganə siyasi gənclər təşkilatı.
Reyhanə Cabbari
Reyhanə Cabbari  — törətdiyi ölüm hadisəsinə görə dar ağacından asılmış İran qadını. Reyhanə məhkəmədə bildirirdi ki, öldürülən ona hücum edib və o özünü qoruyurdu. Vəkillərin səyinə, beynəlxalq ictimaiyyətin ciddi etirazına və hətta prokurorluğun dəstəyinə baxmayaraq R. Cabbari hökümdən 7 il sonra asıldı. .
Komsomol
İlk kommunist gənclər təşkilatı "Rusiya Kommunist Gənclər Təşkilatı" ( Российский коммунистический союз молодёжи), (РКСМ) 29 oktyabr 1918-ci ildə yaranıb, 1924-cü ildə ona V.İ.Leninin adı verilib — Российский Ленинский коммунистический союз молодёжи (РЛКСМ). 1922-ci ildə SSRİ-nin yaranması ilə əlaqədar komsomol 1926-cı ildə Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər İttifaqı (ÜİKGİ) adını alır.
Reyhanə Cabbari
Reyhanə Cabbarinin son məktubu
Edam edilən Reyhanə Cabbari ölməmişdən qabaq anasına yazdığı məktub yayımlandı. R. Cabbarinin anasına son məktubunda deyilir:
"Sevgili Şölə! Bu gün öyrəndim ki, qisasla tanış olmaq növbəsi mənim imiş. Həyat kitabımın son səhifəsinə gəldiyimi səndən öyrənmədiyim üçün küsgünəm. Bilməyimi lazım görmədin? Nə qədər üzgün olduğumu bilirsən. Niyə sənin və atamın əlini öpmək imkanı vermədin mənə? Dünya mənə yaşamaq üçün 19 il verdi. O uğursuz gecədə ölməli idim.
Qədərim belə imiş, şikayət eləmə. Sən məndən yaxşı bilirsən ki, ölüm həyatın sonu deyil. Sən bizlərə məktəbə gedərkən mübahisə zamanı özümüzü xanım kimi aparmığımı öyrədibsən. Necə davranmalı olduğmuzu dəfələrlə bizə izah etdiyini xatırlayırsan? Sənin təcrübələrin səhv idi. O qəza başıma gələndə öyrəndiklərim mənim köməyimə çatmadı. Məhkəmədə məni soyuqqanlı və zalım cinayətkar kimi təqdim etdilər. Heç ağlamadım. Heç yalvarmadım. Qanunlara inandığım üçün ağlamadım.
Beynəlxalq ictimaiyyətin qətlə münasibəti
Bir çox insan hüquqları müdafiə təşkilatları onun ölümünə qəti etiraz bildirdilər. ABŞ adından qətli Cen Psaki pislədi.
Qara İlyasov
İlyasov Qara İlyas oğlu — çekist, ictimai xadim.
Eucalyptus caesia
(Eucalyptus caesia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qara İlyasov
Həyatı
Qara İlyasov 1884-cü ildə Zəngəzur qəzasının Teymur Müskənli kəndində kəndli ailəsində anadan olub. Onun əsl adı İbrahim idi. Bəyin İbrahim adlı oğlu atdan yıxılıb öləndən sonra bəy İlyas kişini yanına cağırmış və ondan oğlunun adını dəyişməsini istəmişdir. Çünki hər dəfə İbrahim adı çəkiləndə bəy öz oğlunu xatırlayırmış. Buna görə də o, İlyas kişini oğlunun adını "Qara" qoymağa məcbur edir. Atası vəfat edəndən sonra Qara anası ilə Şuşaya gəlir. Şuşada rus-tatar məktəbində təhsil alır. Anası rəhmətə gedəndən sonra Bakıya köçür, neft mədənlərində işləyir. Sonra Zəngəzura geri qayıdır və orada meşəbəyi kimi fəaliyyət göstərir. Nəriman Nərimanovun rəhbərlik etdiyi Hümmət Partiyasının üzvü olur. 1920–1924-cü illərdə Qəza İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsini icra edir. 1924–1928-ci illərdə Qaryagin Qəza Siyasi İdarəsinin rəisi olur. left|300px|thumb|Qara İlyasovun dəfni 1928-ci il 29 avqustda kəndliləri soyan, talayan, onlara zülm edən "Şıxlı" bandası ilə döyüşdə qəhrəmanlıqla həlak olur. Ağdamda "İmarət" qəbiristanlığında dəfn edilir.
Ailəsi
Qara İlyasovun iki övladı olub. İlyasov Qüdrət Qara oğlu uzun müddət Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsində yüksək vəzifələrdə işləyib, idarə rəisi olub. DTK-nın polkovniki, fəxri çekist idi. Böyük Vətən müharibəsi veteranı olub. Bir çox orden və medalla təltif edilib. İlyasov Hidayət Qara oğlu uzun müddət polis rəisi işləyib, 1976-cı ildə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif olunub. SSRİ-nin fəxri milis işçisi olub. right|250 px|thumb|N. Nərimanovun rəhbərliyi altında [[Hümmət Partiyası|"Hümmət" partiyasının qurultayında Qubadlı nümayəndələri (ortada soldan 1-ci Qara İlyasov, soldan 2-ci Çingiz İldırım, soldan 4-cü Nəzər Heydərov]]
Dəmirağac
Dəmirağac — (lat. Parrotia persica (DC.) C. A. Mey.). Dəmirağackimilər — (Hamamelidaceae R. Br.) fəsiləsinə aid bitki növü.
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir –NT. Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
12–22 (25) m boyunda, artıq dərəcədə qollu –budaqlı ağacdır. Çətiri yumurtavari və ya enli-yumurtavaridir. Tumurcuqları iyvaridir, 6–11 mm uzunluğundadır. Yarpaqları 4–10 (13) sm uzunluğunda, 3–6 (8) sm enindədir, dərivari –Kağızvaridir. Növbə ilə düzülmüşdür, yumurtavari, tərs-yumurtavari və ya ellipsişəklindədir. Çiçəkləri ikicinsli, qısa saplaqlıdır. Çiçəklər yarpaqlardan qabaq açılır. Kasacığı zəngvari, dərivaridir, 5–7 ədəd yarpaqvari dilimləri vardır. Erkəkcikləri 6–7 –dir, onlar kasacığın dilimləri qarşısında yerləşmişdir. Meyvəsi dəyirmi-ovalşəkillidir, ikiyuvalı ağaclaşmış qutucuqdur, 10–14 mm uzunluğundadır. Toxumları oval-yumurtavari, sivri, açıq-qonur rəngli, parlaqdır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
fevral –mart aylarında çiçəkləyir. Meyvələri avqust-sentyabr aylarında yetişir. Tozlanması anemofildir. Toxumla və pöhrələrlə çoxalır. Az və ya çox podzollaşmış gillicəli və ağır – gilli sarımtıl torpaqlarda inkişaf edir. Ovalıqda dağətəyi zolaqda və aşağı dağ qurşağında, dəniz səvviyəsindən 400–600 m yüksəkliyədək olan ərazilərdə xalis və ya qarışıq meşələr əmələ gətirir. Tək-tək ağaclara dəniz səviyyəsindən 1000–1200 m yüksəkliyədək təsadüf edilir. Əsasən bigəvərdən və cansız örtükdən ibarət xalis dəmirağacı meşə tipi çox yayılmışdır. Həm təmiz, həm də iki-üç mərtəbəli qarışıq meşəlik yaradır. Üst mərtəbəni şabalıd yarpaq palıd, vələs, azat ağacı və ya qafqaz xurması, orta mərtəbəni dəmir ağacı, alt mərtəbəni isə bigəvər, şümşad və b. Kollar təşkil edir. Dekorativ bitkidir. Oduncağı çox ağırdır, möhkəm və bərkdir, sıx, bircinsli və az elastikdir, keyfiyyət əmsalları yüksəkdir. Oduncağı texnikada və sənayədə tətbiq edilir.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyası məhdud sahələrdə yayılmıştır, mənfi təsirlərə həssasdır.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen amillər.
Mühafizə tədbirləri
Hirkan Milli Parkında mühafizə olunur.
İstifadəsi
Dəmirağac möhkəm oduncağa malik olduğundan, əsasən, telefon və elektrik dirəkləri üçün, körpülərin tikilməsində, maşın və alətlərin bəzi hissələrinin hazırlanmasında istifadə edilir.
Təbii yayılması
Təbii halda Zaqafqaziyada yayılmışdır. Arealı-Azərbaycanda (Talış dağları) və İranda (Elburs) Xəzər sahilinin yaxınlığında relikt meşələrdir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 25 m-ə çatan, qollu-budaqlı yarpağı tökülən ağacdır. Gövdəsi qısa, diametri 1,5m-dək, budaqları və qabığı-boz, bəzən qırmızımtıl çalarlı, çətirinin diametri 8–15 m-dir. Yarpaqları dərili, oval, tərs-yumurtavari, ətli olub, qısa saplaqlı, uzunluğu 6–15 sm və eni 4–10 sm, yayda yaşıl, payızda sarı, qırmızıdır. Çiçəkləri ikicinslidir. Çiçəkləri ləçəksiz, 5–7 hissəli, kasacıqlı və 5–7 erkəkciklidir. Çiçəkləri dəstə ilə budaqların ucunda yerləşir. Çiçəkləməsi yanvar ayından başlayaraq aprel ayına qədər davam edir. Çiçəkləmə yarpaqlamadan qabaq müşahidə edilir. Meyvəsi ikiyuvalı qutucuq, 5–8 mm uzunluqdadır. Oktyabr ayında yetişir. Tоxumu oval formada, sarımtıl rəngdə, 5–6 mm uzunluqdadır. Tоxumla çoхaldılır.
Ekologiyası
Dəmirağac subtropik və ya isti mülayim zonalarda, dəniz səviyyəsindən 700 m-dək yuxarı dağlarda bitir. Kölgəyə davamlı, rütubətə tələbkar, istisevəndir. Çay və bulaqların ətrafında rütubətli torpaqlarda və quru yerlərdə rast gəlinir. −250C-dək şaxtalara dözür. Əsasən 200 ilədək yaşayır.
Azərbaycanda yayılması
Lənkəranda, Astarada təbii halda bitir.
İstifadəsi
Möhkəmliyinə görə balta, çərçivə, döşəmə taxtası, müxtəlif taxtayonan əşyaların düzəldilməsində istifadə edilir. Yaşıllaşdırmada geniş istifadəsi məqsədyönlüdür. Oduncağı bərk və möhkəm, bəzən sudan ağır, çəhrayı-qonurdur.
Ratevani
Ratevani (gürcücə: რატევანი) — Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonunda kənd.
Kubələk (Şaran)
Kubələk, ) — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Miçurinsk kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə marilər (86%) üstünlük təşkil edir.
Bayramlı (Şəmkir)
Bayramlı (əvvəlki adları: Qıraq Bayramlı (?-1930); Kolxozkənd (1930 - 29 dekabr 1992)) — Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Şəmkir rayonunun Kolxozkənd kəndi Bayramlı kəndi adlandırılmışdır.
Tarixi
Kəndin keçmiş adı Qıraq Bayramlıdır. Kəndi XIX əsrdə Tovuz rayonundan köçürülmüş ailələr Kür çayının qırağında saldığına görə belə adlandırmışlar. Kənd 1929-1930-cu illərdə Kürün qırağından indiki əraziyə köçmüşdür. Kollektivləşmə ilə əlaqədar 1930-cu ildə Kolxozkənd adlandırılan yaşayış məntəqəsinin əvvəlki adı 1992-ci ildən bərpa edilmişdir. Etnotoponimdir. 1917-1933-cü illərdə bu oykonimlər Bayramlılar, Bayraməlilər, Bayramlar variantlarında da qeydə alınmışdır. Türkmənistanın Marı vilayətində Bayraməli adlı şəhər var.
Kənddə həmcinin XI-XII əsrlərə aid Baydar şəhər xarabalıqları yerləşir. Bu tarixi abidələr Bayramli kəndinin qədim tarixə malik olduğunu sübut edir.
Coğrafiyası və iqlimi
Rayon mərkəzi ilə məsafəsi 15 kilometrdir. Kənd subtropik iqlim qurşağında yerləşir. Ərazidə daha çox mülayim hava kütlələri üstünlük təşkil edir.Qışı çox sərt deyil,yayı isə istidir.Qışda orta tempratur 2 °C, yayda isə 23 °C-yə yaxındır.
Bayramli kəndi çox əlverişli mövqedə yerləşmişdir. Zəyəm çayının ve Kür çayının sahilində,Şəmkir rayonunun dağətəyi bölgəsində yerləşmişdir.Suvarma işlərində Zəyəmçaydan geniş istifadə edilir. Kənd və ətrafındakı tünd və adi boz-qəhvəyi və açıq şabalıdı torpaq əkinçilik üçün yararlı və əlverişlidir.
Mədəniyyəti
Bayramli kəndində mədəniyyət evi, kitabxana, və tibb məntəqəsi, Tofiq Cəfərov adına Bayramlı kənd orta məktəbi fəaliyyət gostərir.
Əhalisi
Əhalisi 2,831 nəfərdir. Kənddə yaşayan əhali azərbaycanlılardan ibarətdir.
Şəhidlər
Vətən yolunda şəhid olmaq ilahi bir zirvəyə yüksəlməkdir. Bu zirvəni fəth etmək Allaha qovuşmaqdır. Bayramli kənd sakinləri:
Qarabağ müharibəsində, Azərbaycanın azadlığı və bütövlüyü uğrunda vuruşlarda iştirak etmiş boyuk şücaət göstərmiş ve şəhidlik zirvesine yuksəlmislər.Hazırda Bayramlı kənd orta məktəbi Tofiq Cəfərovun adını daşiyır.Məktəbdə büstü ucaldilmışdır.
Böyük Vətən müharibəsi
Böyük Vətən müharibəsi 1941–1945 illərdə, İkinci dünya müharibəsi dövründə Sovet İttifaqı xalqlarının faşist Almaniyası və onun müttəfiqlərinə qarşı aparılan müharibədə Bayramlı kənd sakinləri də böyük qəhrəmanlıq göstərmişlər. Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmiş Bayramlı kənd sakinləri:
İqtisadiyyatı
Əhalisi əsasən kənd təsərrüfatı – heyvandarlıq, əkinçilik və bağçılıqla məşğuldur. İqtisadiyyatında üzümçülük və quşçuluq da mühüm yer tutur.
Krasnodar FK
Krasnodar FK - Rusiya Premyer Liqasında oynayan və Krasnodar şəhərini təmsil edən Rus futbol klubudur. Klub 2008-ci ildə təsis edilmişdir. 2009-cu ildə, Rusiya ikinci liqanın cənub zonasını üçüncü sırada bitirməsinə baxmayaraq, Rusiya futbol liqası sisteminin ikinci ən yüksək divizionu olan Rusiya Birinci Divizionuna yüksəldi və 2010 mövsümünün sonunda, birinci divizionda 5-ci yeri tutmasına baxmayaraq, 2011- ci il mövsümü üçün Rusiya Premyer Liqası na yüksəldilər.
Bayramlı (Şəmkir)
İqtisadiyyatı
Buğda, arpa, qarğıdalı kimi taxıl bitkiləri,eləcə də soğan, kələm, pomidor, xiyar,badımcan, günəbaxan, kartof və s. bostan bitkiləri becərilir.
Sovet İttifaqı dövründə
Sovet İttifaqı dövründə Bayramlı əsasən pambiqciliq və uzumculuk üzrə ixtisaslaşmış təsərrüfata malik idi və Şəmkir rayonunda bu sahələr üzrə əsas yerileri tuturdu.
Krasnodar FK
2013-cü ilin may ayında 35,074 yerlik Krasnodar Stadionunun inşasına başlandı və 9 oktyabr 2016-cı ildə təntənəli şəkildə açılan Stadionun tamamlanmasına qədər, Krasnodar FK ev oyunlarını Kuban stadionunda oynamağa məcbur oldu.
Pallas murdarçası
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Şimali Qafqazda təbii halda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1-2 m olan alçaq boylu koldur. Gövdəsi çoxlu tikanlı budaqlardan ibarətdir. Yarpaqları ensiz, xətvari, neştərvari, eni 1,5-5 mm, saplaqlı, ucu biz, alt tərəfi ensizdir. Yarpaq saplağı qısadır. Çiçəkləri 4 hissəli, yaşımtıl rənglidir, yarpaqların qoltuğundan çıxan 10-12 ədəd çiçək qrupunda yerləşir. Ləçəkləri xırdadır və ya yoxdur. Sütuncuğu 2-3 bölümlüdür. Meyvəsi 4 mm-ə yaxın olan şarvari və ya tərs yumurtavari çəyirdək meyvədir, şirəli ara və ya quru təhər qəhvəyi rəngdədir. Çəyirdəyi 2-3 olmaqla qara rəngli, uzunluğu 3-mm-ə qədərdir. İyun ayında çiçəkləyir, meyvəsi oktyabr ayında yetişir.
Ekologiyası
Quraqlığa davamlı, isti və işıqsevən bitkidir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük və Kiçik Qafqaz, Talış və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.
İstifadəsi
Bir çox forma müxtəliflikləri vardır. Yaşıllaşdırmada istifadə oluna bilər.
Saak Sevada
Saak Sevada (doğum və ölüm tarixləri bilinmir) - X əsrin I yarısında Xaçın və Girdiman hakimi. Qriqor Hamamın oğlu, Atrnersehin nəvəsidir. Onun hakimiyyətinə Parisos (Artsakın şimalı), Uti və Girdimanın xristianlarla məskunlamış əraziləri daxil idi. Saak Sevada, qızı ilə evlənmiş erməni hökmdarı II Aşotun köməkliyi ilə Utili Movsesin üsyanını yatırmışdır. Saak Sevadanın digər qızı Şahanduxt isə Sünik knyazı I Smbatla evli olmuşdur. I Smbat Sünikin müstəqilliyini elan etdikdə Saak Sevada onun tərəfində duraraq erməni hökmdarı II Aşota qarşı çıxmışdı. II Aşotla döyüşdə məğlub olan Saak Sevada əsir alınmışdı. Erməni hökmdarı onun və oğlu Qriqorun gözlərini çıxartdırmışdı. Digər oğlu Hovannes Sənəkərim isə Parisos hakimi olmuşdur.
Çaparlı (Şəmkir)
Çaparlı – Azərbaycan Respublikasının Şəmkir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Şəmkir rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Gəncə-Qazax düzənliyindədir. XIX əsrdə Yelizavetpol (Gəncə) qəzasında maldarlıqla məşğul olan tayfalardan biri də gorus çaparlı adlanırdı. Kənd həmin nəslə mənsub ailələr tərəfindən salındığına görə belə adlandırılmışdır. Etnotoponimdir.
Mədəniyyəti
Çaparlı bazilikası
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilikdir.
Seyfulla Qurbanov
Seyfulla Hüseyn oğlu Qurbanov — Azərbaycan alimi, texnika elmləri namizədi.
Həyatı
Seyfulla Qurbanov 1931-ci ildə Naxçıvan MSSR Kəngərli rayonunun Qarabağlar kəndində anadan olmuşdur. 1949-cu ildə orta məktəbi bitirmiş və Azərbaycan Sənaye institutunun neft və qaz yataqları istismarı fakültəsinə daxil olmuşdur. 1954-cü ildə institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirib Azərbaycan Elmlər Akademiyası nəznindəki neft ekspedisiyasında kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 1958-ci ildən Akademiya nəznində olan neft və qaz yataqları istismarı institutunun hidromexanika labaratoriyasında kiçik elmi işçi, sonra isə mühəndis vəzifəsində çalışmışdır. Bu illər ərzində neçə-neçə elmi əsərləri çap olunmuşdur.
1964-1966-cı illər Azərbaycan Sənaye institunun materiallar müqaviməti kafedrasında baş müəllim vəzifəsində çalışmışdır. 1966-1969-cu illər ərzində Azərbaycan neft və qaz yataqları istismarı institutunda çalışmışdır. 1970-ci ildən Odessa gəmi mühəndisləri institutunun Bakı filialında materiallar müqaviməti kafedrasında dosent kimi çalışmış və VODQEO elmi tədqiqat institutunda da elmi fəaliyyətini davam etdirmişdir.
1996-cı ildən ömrünün sonuna kimi Azərbaycan Dəniz Akademiyasında dərs demişdir. Görkəmli Alim Seyfulla Qurbanov 22 dekabr 2003-cü ildə dünyasını dəyişmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Seyfulla Qurbanov 1960-cı ildə texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. Onun neft istismarı sahəsində əldə etdiyi yeniliklər neft sənayesində geniş tətbiq olunmuşdur. Onun 20-dən çox əsəri SSRİ Elmlər Akademiyasının, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının nəşrlərində çap olunmuşdur.
Özlü-plastik mayenin müqavimət əmsalının müəyyən edilməsi üçün adlarını daşıyan Rasizadə Y.M. və Qurbanov S.H. düsturu mövcuddur. Seyfulla Qurbanov nəzəri mexanika üzrə birinci və üçüncü Ümumittifaq qurultayının üzvü olmuş və məruzə ilə çıxış etmişdir.
Onun 30-dan çox elmi əsəri çap olunmuşdur. 1975-ci ildə su problemləri üzrə Dehlidə keçirilən 2-ci Beynəlxalq konqresdə Seyfulla Qurbanovun məqaləsi dərc olunmuş və iştirak üçün dəvət almışdır. Birləşmiş Ştatlarda da nəşr olunan kitablarda əsərləri çap edilmişdir. O, özünün doktorluq işini də yazıb hazırlamış, lakin səhhəti imkan vermədiyindən müdafiəni təxirə salmışdır.
Əsərləri
1. С.Г.Гурбанов, А.Х. Мирзаджанзаде Об одном автомодельном решении задачи о вращении круглого цилиндра в вязкопластичной жидкости. Изв. АН СССР Отделение тех. наук №11 1957
2. С.Г.Гурбанов Нестационарное круговое движение в цилиндрической трубе, заполненной вязкопластичной жидкостью. Доклады АН Аз.ССР 1957
3. С.Г.Гурбанов Приближённые решения задач о круговом нестационарном движении вязкой и вязко-пластичных жидкостей. Изв. АН Аз.ССР, 1958, №2
4. С.Г.Гурбанов, А.Х.Мирзаджанзаде, М.К. Сеид-Рза, Н.Н. Ядуллаев, А.М.Аванесов О влиянии вращения бурильных труб на изменение гидродинамического давления на стенки скважины. Изв. АН СССР Отделение тех. наук. Металлургия и топливо №5 1959
5. С.Г.Гурбанов Исследование стационарных и нестационарных течений вязко-пластичной жидкости. Автореферат диссертации на соискание учёной степени кандидата технических наук. Типография АзИНЕФТЕХИМ 1960
6. С.Г.Гурбанов  Гидродинамические обоснования времени испытания колонн на герметичность. Доклады АН Аз. ССР 1962
7. С.Г.Гурбанов Приближённые решения задач о круговом нестационарном движении вязко-пластичной дисперсной системы в круглой цилиндрической трубе. Кол. ж. АН СССР том 26 1964
8. С.Г.Гурбанов, Г.Т.Гасанов Об изменении давлении на стенки скважины. Изв.АН Азерб.ССР, отд. физ.-мат. и тех. Наук, №5, 1960
9. Я.М.Расизаде, С.Г.Гурбанов Гидравлический разрыв пласта и вопросы осложнений при бурении скважин. Азернешр 1960
10. Я.М.Расизаде, С.Г.Гурбанов О возможности замены кольцевого пространства плоской трубой при течении вязко-пластичных тел и определение потерь давления при структурном режиме. Кол.ж. АН СССР том 28. 1966
11. Гурбанов С.Г, Расизаде Я.М Определение средней температуры промывочной жидкости в системе «колонна труб – кольцевое пространство» бурящейся скважины. Доклады АН Аз.ССР 1966 том 22 №3
12. А.Х.Гасанов, Гурбанов С.Г. Экспериментальное исследование вытеснения вязко-пластичных жидкостей в щелях. Труды АзНЕФТЕХИМА 1967 стр.39
13. Ибадзаде Ю.А., Гурбанов С.Г., Рустамов А.Н. Расчёт концентрации веществ загрязнения в реках и крупных каналах. Труды Бакинского филиала ВНИИ ВОДГЕО, 1973, вып.8
14. Yu. A. Ibad-zade, S.G. Gurbanov, V.G. Aleskerov The stady of waste and pool water mixing. Programme Sekond world congress of water resources 1975
15. Ибадзаде Ю.А., Гурбанов С.Г. Расчёт загрязнения моря при выпуске сточных вод. Труды ВОДГЕО. Баку 1975 стр. 9-12
16. Ибадзаде Ю.А., Гурбанов С.Г. Определение концентрации веществ загрязнения в водоёме с учётом неконсервативности 102 стр. Сборник Гидравлика и гидротехника. Киев Техника 1976
17. Ибадзаде Ю.А., Гурбанов С.Г., С.Г.Азизов, В.Г.Алескеров Гидравлика разноплотностного потока Москва Стройиздат 1982
18. Ибадзаде Ю.А., Гурбанов С.Г. Распределение загрязнённых неконсервативных веществ в водных объектах при береговом сбросе сточных вод. Информ.сб. «Водстрой» 1991
19. Ибадзаде Ю.А., Гурбанов С.Г Распределение концентрации загрязняющих веществ по ширине и длине водотока при стационарном выпуске сточных вод с учётом случайных загрязнителей. Труды АзВОДГЕО 1994 стр.102-105
Uzunada körfəzi
Uzunada — Xəzər dənizinin şərqində Mixaylovsi körfəzində yerləşir. Körfəzin sahillərində vaxtı ilə Xəzərönü dəmiryolu keçirdi. 1899-ci ildə dəmir yolu Türkmənbaşına köçürülmüşdür. Bundan önçə isə burada Uzunada limanı və stansiyası fəaliyyət göstərirdi. thumb|left|Uzunada limanı Körfəzin əhrafı qumluqlar, özü isə soranlıqlarla örtülüdür. Hazırda isə ərazi Türkmənbaşı qoruğu ərazisinə daxildir. Burada hazırda Qoturtəpə kəndi yerləşir.
Körfəz Qırak körfəzindən Xorasanlı yarımadası ilə ayrılır. Qərbdə isə Buqulyar yarımadası ilə əhatələnir.
Ləcət (Xaçmaz)
Ləcət — Azərbaycan Respublikasının Xaçmaz rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Senecio pseudostigophlebius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Senecio pseudostigophlebius Senecio pseudostigophlebius Senecio pseudostigophlebius
Nəsrulla Şeyxov
Nəsrulla Əsəd oğlu Şeyxov (1863, Naxçıvan ş. – 1921, İran, Rəşt ş.) – maarifçi, teatr xadimi.
Həyatı
Uşaqlığı "Məddah" təxəllüsü ilə şeirlər yazan atası ilə birlikdə Naxçıvan da və Kərbəlada (İraq) keçmişdir. XIX əsrin 80–90-cı illərində C. Məmmədquluzadə ilə birlikdə Naxçıvanın teatr həyatında iştirak etmiş, M. F. Axundovun "Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah" komediyasında Hatəmxan ağa, E. Sultanovun "Azərbaycan qızı" pyesində Pəri rollarında oynamışdır. İran məşrutə hərəkatında yaxından iştirak etmiş, məşrutəçi kimi "Cəmşid" ləqəbi ilə tanınmışdır. Tiflis şəhərində "Hümmət" təşkilatı Naxçıvan şöbəsinin yaradılmasında mühüm rol oynamışdır. İranda, Həştərxanda həbsdə olmuşdur. İranın Rəşt şəhərində kommunist firqəsinin məsul katibi olan Ş. müxalif qüvvələrlə gedən vuruşmalarda faciəli surətdə həlak olmuşdur.
1966 Neftyanik mövsümü
1966-cı il futbol üzrə SSRİ çempionatı "Neftyanik"in turnirdə doqquzuncu, ardıcıl olaraq isə yeddinci iştirakı idi. Komanda çempionatla yanaşı həmçinin SSRİ Kuboku turnirində də çıxış edirdi. 1966-cı il mövsümü Azərbaycan klublarının SSRİ yüksək liqasında ən yaxşı nəticəsi hesab olunur. Belə ki, "ağ-qaralar" 19 komandanın yarışdığı turnirdə yekun nəticə olaraq üçüncü yeri tutaraq bürünc medala sahib oldu. Buna qədər komandanın ən yaxşı nəticəsi 1963-cü ildə keçirilmiş çempionatda altıncı yeri tutmaq olmuşdur. Bu mövsüm yalnız çempionatda qalib olan komanda və Kubokun qalibi (və ya finalçısı) Avropa miqyaslı turnirlərə qatıla bildiyindən, "Neftyanik"in Avropada debütü mümkün olmadı. Klub ev oyunlarını Lenin stadionunda keçirirdi.
Çempionat
Fevral ayında SSRİ İdman Cəmiyyətləri və Təşkilatları İttifaqı Mərkəzi Şurasının Rəyasət Heyəti keçən mövsüm son 3 pilləni tutaraq aşağı dəstəyə düşməli olan "Lokomotiv Moskva", "Torpedo Kutaisi" və Odessanın "OİK" klublarını liqada saxlamaq qərarını aldı. 1966-cı il futbol üzrə SSRİ çempionatı əvvəlcədən planlaşdırıldığı kimi aprelin 17-də deyil, 10-da start götürdü və noyabr ayının 30-dək davam etdi.
Çempionata hazırlığın həlledici mərhələsi Kislovodskda keçirildi. İyirmi gün davam edən təlim-məşq toplanışında əsas diqqət fiziki hazırlığa, habelə gənclərin sınaqdan keçirilməsinə ayrıldı. Yekunda hücum və müdafiə xəttindən razı qalan məşqçilər yarımmüdafiədə problemlərin olduğunu gördülər. Mövsümün startı ərəfəsində Bakıda təşkil edilən son məşqlərdə məhz bu çatışmazlığın aradan qaldırılması üzərində işlədilər. Mövsüm ərzində keçirilən oyunlarda baş məşqçilər adətən 4–2–4 və ya 4–3–3 taktiki sxeminə üstünlük veriblər.
Birinci dövrə
thumb|right|210px|Birinci dövrədə keçirilmiş "[[Neftçi PFK|Neftyanik" — "OİK" matçının proqramı.]] Aprel ayının 10-da 19 komandanın iştirakı ilə 28-ci SSRİ futbol çempionatı başladı. "Neftyanik" "A" qrupunun güclülər dəstəsində mübarizə aparırdı. İlk turda Bakıda Belarus təmsilçisi "Dinamo Minsk" ilə keçirilən matç 0:0 bitdi. "Neftyanik" ilk qələbəni 3-cü turda evdə "Dinamo Moskva" komandası ilə oyunda əldə etdi: ilk hissədə Sergey Melkumovun vurduğu qol "Neftyanik"ə çempionatda ilk qələbəni qazandırdı. Ardıyca evdə Donetskin "Şaxtyor"u məğlub edildi. Çempionatın 8-ci turunda "Neftyanik" tarixinin ən böyükhesablı qələbələrindən birini qazandı. Evdə "Torpedo Kutaisi" ilə oynayan "Neftyanik" yekunda 7:0 hesablı qələbə qazandı. Bu oyunda Eduard Markarov het-trikə imza atdı və həmçinin Valeri Hacıyev penalti zərbəsini dəqiq vura bilmədi. Ümumiyyətlə ilk 8 turdan sonra "Neftyanik" çempionatda məğlub olmayan 4 komandadan biri idi. Lakin daha sonra komanda ardıcıl olaraq Leninqrad, Alma-Ata və Daşkənd səfərlərindən xalsız döndü və 12-ci turda Bakıda Odessanın "Çernomorets" klubu məğlub edildi. Ardıyca səfərdə, Tbilisi və Yerevanda yerli komandalara məğlub olduqdan sonra baş məşqçi Vasili Sokolov istefa ərizəsi yazmadan postundan getdi. 17-ci turdan etibarən "Neftyanik" oyunlara Əhməd Ələsgərovun rəhbərliyi altında çıxmağa başladı. İlk dövrənin son ev oyununda "Torpeda Moskva" üzərində 2:0 hesablı qələbə qazanılır. Bu turdan sonra ilk dövrə bitir və komandalar növbəti turdan etibarən ikinci dövrəyə başlayırlar. Beləliklə ilk dövrəni "Neftyanik" 7 qələbə, 5 heç-heçə və 6 məğlubiyyətlə 7-ci pillədə bitirdi. Topların sayı isə 25–15 komandanın xeyrinə idi.
İkinci dövrə
Bu dövrənin 4-cü oyununda "Neftyanik" çempionatda gümüş medal qazanacaq Rostovun "OİK" kollektivini səfərdə 1:3 hesabı ilə məğlub edir. Daha sonra Bakıda növbəti ev oyununda "Dinamo Tbilisi" ilk dəfə məğlub edilir. "Neftyanik"in hücum tandemi — Banişevski, Tuayev və Markarov 3:2 bitən matçda qolların müəllifi olurlar. Daha sonra komanda ardıcıl olaraq 6 oyun qələbə qazanır. Bakıda Gürcüstan təmsilçisi məğlub edildikdən sonra səfərdə növbəti Gürcüstan təmsilçisi, "Torpedo Kutaisi" çempionat ərzində ikinci dəfə məğlub edilir. Ardıyca səfərdə məğlub olduğumuz "Zenit", "Kayrat" və "Paxtakor" klubları ardıcıllıqla Bakıda məğlub edilir. Yarışın bitməyinə 3 tur qalmış komanda səfərdə Kiyev "Dinamo"su ilə qarşılaşırdı. Bu oyunun nəticəsinə əsasən "Neftyanik" ilk dəfə Kiyevdə Dinamo üzərində 1:2 hesablı qələbə qazanır. Bu oyunda "Neftyanik"dən qolları 23 və 37-ci dəqiqələrdə Eduard Markarov və Anatoli Banişevski vurmuşdur. Son iki turda isə komanda rəqiblərini evdə qəbul edəcəkdi. Əvvəlcə Moskvanın "MOİK" ilə görüş qolsuz başa çatır, son turda isə rəqib digər Moskva təmsilçisi, "Spartak" komandası idi.
Son matç
thumb|left|"[[Neftçi PFK|Neftyanik"in son turdakı qələbəsindən sonra ölkədə çap edilən qəzetlərin birində başlıq. ]]