cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
UEFA Avro 1988 (seçmə mərhələsi, 3-cü qrup)
UEFA Avro 1988-in seçmə mərhələsinin 3-cü qrupunda SSRİ, Şərqi Almaniya, Fransa, İslandiya və Norveç milli futbol komandaları mübarizə aparmışlar. Turnirin final mərhələsinə vəsiqəni 1-ci yeri tutan SSRİ millisi qazanmışdır.
Mayak (film, 2012)
"Mayak" — 2012-ci ildə istehsal olunmuş qısametrajlı Azərbaycan filmi. Filmin rejissoru Fariz Əhmədovdur.
Məzmun
Hər şey ayrılıqdan — ərlə arvadın boşanmasından başlayıb. Qadın ikinci dəfə ərə gedib və ögey ata ilə oğulun münasibətləri alınmayıb. Filmdə münasibətlərin bu bucağını qabardılmır, heç buna ehtiyac da yoxdur. Akifin narkomaniyaya qurşanması özü hər şeyi deyir və bu fakt həm də ananın övladı ilə yetərincə maraqlana bilməməsindən, onun düzgün tərbiyə etmək imkanının olmamasından xəbər verir.
Cəmi 28 dəqiqəyə sığışdırılan ekran əsərində aktual problemlər qoyulur. Konfliktli vəziyyət, çətin xarakterlərli insanların mübarizəsi ata-oğul xətti ilə inkişaf edir. Akifin atasına münasibəti film boyu yalnız bir ironiya ilə — ona tez-tez "general" deyə müraciət etməsilə müşayiət olunur və tamaşaçı istər-istəməz düşünür: ağırçəkili general titulu belə heç nədən sığortalamır, hərb qanunlarından yaxşı baş çıxaran adam da həyatın labirintlərində aza bilər.
Ümumiyyətlə, filmdə dialoq azdır, hər şeyi görüntü – vizual mənzərə, daha çox mimika və jestlərda ifadə olunan aktyor oyunu deyir. Artıq sözə, uzun-uzadı söhbətlərə ehtiyac qalmır.
Mükafatlar
İpək Yolu Beynəlxalq film festivalının mükafatına layiq görülüb.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Qışlaq-i Bəyəli-i Ülya (Biləsuvar)
Qışlaq-i Bəyəli-i Ülya — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 88 nəfər yaşayır (18 ailə).
Acika
thumb|Acika Acika  — Gürcü mətbəxinə aid sous. Tərkibinin acılığından asılı olaraq yeməklərə tomat kimi də istifadə oluna bilir. Bəzən bitki yağı da əlavə olunur. Bu zaman yeməklərə daxil edildikdə xoşa gəlməz tam verə bilir. Daha çox sadə üsulla istifadə geniş yayılmışdır.
Tərkibi
200px|thumbnail|right|Yaşıl acika
Hazırlanma qaydası
Tərkibdə sadalanan tərəvəzlər birlikdə ət maşınından keçirilir. Zövqə görə pomidorun qabığını soymaqda olar. Çəkilmiş tərəvəzlər birlikdə suyu çəkilənə qədər bişirilir. Orta qatılıqda olduqda isti-isti bankalara doldurulur.
Qablaşdırma
Əvvəlcədən sterilə edilib hazırlanmış bankalar isti adjika ilə doldurulur. Qazan zəif odun üzərində qalsa daha etibarlı olur. Belə olan halda sterilə edilmiş qablara yığılan isti adjikanın xarab olma ehtimalı səfəra enir. Doldurulmuş qabın ağzı bərk bağlanır və başı tərs çevrilib soyuyana qədər saxlanılır. Əvvəlcədən hava keçirilməsi yoxlanılmaq şərti ilə rezbalı bankalardan istifadə oluna bilər.
Kosovo pasportu
Kosovo pasportu — qismən tanınan Kosovo vətəndaşlarının xaricə getmək üçün istifadə etdiyi səyahət sənədi. Bu sənəd Kosovo vətəndaşlığının sübutu kimi xidmət etməklə yanaşı, beynəlxalq səyahətləri asanlaşdırır. Xarici İşlər Nazirliyindən verilən diplomatik pasportlar istisna olmaqla, pasportların verilməsi yalnız Daxili İşlər Nazirliyinin səlahiyyətindədir. Kosovo pasportları ICAO tərəfindən tövsiyə edilən standarta (ölçüsü, texnologiyası, təhlükəsizliyi, tənzimləmə və s. kimi) pasport dizaynına uyğundur.
Kosovo vətəndaşlarının Serbiya pasportu üçün müraciət etmək hüququ var. Kosovalılara Serb pasportları 2009-cu ilin iyulunda yaradılmış Serbiya koordinasiya direktorluğu tərəfindən verilir. Bu qurum tərəfindən verilmiş Serbiya Pasportunun sahibinə Şengen zonasına vizasız daxil olmağa icazə verilir.
Pasportların dörd növü var: normal, rəsmi, diplomatik və səyahət sənədi. 25 € ərizə haqqı tələb olunur.
Avropa İttifaqı 2012-ci il yanvarın 19-dan etibarən Kosovo ilə vizadan azad olmaq üçün danışıqlar aparır.
2011-ci il oktyabrın 31-dən etibarən Kosovo hakimiyyət orqanları yeni Kosovo biometrik pasportlarının verilməsinə başlayıb.
2016-cı ilin avqust ayı Henley viza məhdudiyyətləri indeksi hesabatına görə, Kosovo vətəndaşları sərhəd qapısında viza ilə və ya vizasız 38 ölkəyə səyahət edə bilərlər. Bununla da Kosovo vətəndaşları səyahət azadlığına görə dünyada 99-cu yerdə qərarlaşıb.
Tarixi
İlk pasportlar 30 iyul 2008-ci ildə, 20 may 2009-cu ildən isə Kosovo vətəndaşları üçün 300.000 pasport verilib. Kosovo hökuməti beynəlxalq standartlara uyğun olaraq biometrik pasportların 2012-ci ilin yanvarında veriləcəyini açıqlayıb. Biometrik pasportların 2011-ci ilin oktyabrında paylanması planlaşdırılırdı. Pasportlar Avstriyada hazırlanacaq. INA xəbər agentliyi Avstriyadakı mətbəənin Kosovo pasportlarının çapı üzrə tenderin qalibi olduğunu açıqlayıb.
Yeni milli pasportlardan əvvəl səyahət sənədləri Birləşmiş Millətlər Təşkilatı administrasiyasına maksimum 2 il müddətinə verilirdi (UNMIK Travel Document).
26 iyun 2013-cü il tarixindən etibarən, Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv olan 103 dövlət Kosovonu rəsmən tanıyıb. Əslində, bu ölkələr başqa cür göstərilmədiyi təqdirdə Kosovo pasportunu etibarlı səyahət sənədi kimi tanıyır.
Xüsusiyyətləri
thumb|200px|Şəkildə Alman pasportunda çap olunan Kosovo möhürü Serbiya sərhədində qəbul edilməyib.
Pasportun yeni dizaynı tünd göy rəngdədir, üz qabığının ortasında Kosovo Respublikasının simvolu var. Pasportun üz qabığında alban, serb və ingilis dillərində "Pasport" sözü yazılıb. Pasport sahibinin şəxsiyyəti haqqında məlumatlar da bu dillərdə çap olunur. Yaşı 18-dən yuxarı olan vətəndaşlar üçün pasport verildiyi tarixdən 10 il müddətində etibarlıdır.
Serbiya Kosovo pasportunun etibarlılığını tanımır.
Qışlaq-i Bəyəli-i Süfla (Biləsuvar)
Qışlaq-i Bəyəli-i Süfla — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 52 nəfər yaşayır (9 ailə).
Qışlaq-i Bəyəli-i Vusta (Biləsuvar)
Qışlaq-i Bəyəli-i Vusta — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 42 nəfər yaşayır (7 ailə).
NGC 2452
NGC 2452, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış planetar dumanlıqdır. Göy üzündə Göyərtə bürcü istiqamətində yerləşir. PN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Brabantlı Mariya (Fransa kraliçası)
Brabantlı Mariya (Marie de Brabant; ) — Fransa kralı III Filipp in ikinci xanımı, Fransa kraliçası.
Həyatı
Mariya 1254-cü ildə Brabant hersoqu III Henri və xanımı Burqundiyalı Adelyanın qızı olaraq Löven də dünyaya gəldi. Həyatının ilk illəri ilə bağlı məlumat yoxdur. 21 avqust 1274-cü ildə dul qalmış Fransa kralı III Filipp lə evləndirildi. O əsnada kralın ilk xanımı Araqonlu İzabella dan dünyaya gələn 3 oğlu vardı: Lüdovik, Filipp və Çarlz.
III Filipp, başda anası Marqarita olmaqla, ətrafına topladığı saray məmurlarının təsiri altında idi. 1276-cı ildə kralın böyük oğlu Lüdovik şübhəli şəkildə vəfat etdi və bu ölümün ardından Mariya təqsirləndirildi. Ancaq nəticədə kralın yaxın məmurlarından LaBros təqsirli görüldü və həbs edilərək edam olundu.
1285-ci ildə əri III Filip in ölümünün ardından Mariya öz siyasi nüfuzunu itirdi və geri qalan həyatını övladları Lüdovik, Blanş və Marqarita nı böyütməklə keçirdi. Fransa taxtına isə ögey oğlu IV Filipp çıxdı.
IV Filipp in səltənəti boyunca yaşayan Mariya 1322-ci ildə vəfat etdi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Qarayanlıq
Qarayanlıq — Naxçıvan Muxtar Respublikası Kəngərli rayonunun Qıvraq qəsəbəsindən qərbdə arxeoloji abidə.
Tarixi
Yaşayış yerinin sahəsi 2250 m2-dır. Onun mərkəzi hissəsindən su kanalı keçir. Abidənin ərazisinin bir qismi qazılıb dağı- dılmışdır. Mədəni təbəqə 1-1,5 m qalınlığında saxlanmışdır. Mərkəzi hissədə daş tikintilərin qalıqları nəzərə çarpır. Yaşayış yerinin yaxınlığında orta əsr qəbirstanlığı vardır. Lakin qəbirstanlığın ərazisi əkin sahəsinə çevrildiyindən qəbirlərin izi tamamilə itmişdir. Arxeoloji materiallar başlıca olaraq keramika məmulatından ibarətdir. Keramika məmulatı Son Antik dövrdən başlayaraq Son Orta əsrlərədək olan bir dövrü əhatə edir. Antik dövrə aid keramika məmulatı kasa tipli qabların parçalarından ibarət olub yaxşı bişirilmiş və cilalanmışdır. Son Orta əsr keramikası şirli və şirsiz keramika parçaları ilə təmsil olunmuşdur. Aşkar olunmuş arxeoloji materiallara əsasən yaşayış yerini 2-17 əsrlərə aid etmək olar.
Çiro İmmobile
Çiro İmmobile — İtaliyalı peşəkar futbolçu, "Latsio" klubu və İtaliya milli komandasının hücumçusu.
Bioqrafiya
Futbolçu 20 fevral 1990-cı ildə İtaliyada, Neapol şəhəri yaxınlığında kiçik Torre Annunziata şəhərində dünyaya gəlib.
Klub Karyerası
Çiro 2002-ci ildə 12 yaşında olarkən "Sorrento" klubunun uşaq komandasına qoşulub.
"Peskara"da İmmobilenin ulduzu parlayır və 2011/12 mövsumundə bu klubda 37 oyuna 28 qol vuraraq klubun A Seriyasında yüksəlməsinə yardımçı olur. Növbəti mövsum "Cenoa" klubu futbolçunun transfer hüququnun yarısını "Yuventus"dan alır və futbolçu "Cenoa" klubuna qoşulur.
2013-cü ildə "Torino" klubu futbolçunu transfer edir. "Torino" ilə 2013/14 mövsumundə İtaliya çempionatının bombardiri olur.
Futbolçu 2014-cü ilin yayında 19 milyon avroya Almaniyanın "Borussiya Dortmund" klubuna transfer olunur. Ancaq orda uğurlu olmayan futbolçu İspaniyanın "Sevilya" və İtaliyanın "Torino" klublarına icarəyə verilir. Ancaq bu klublardada uğurlu olmayan futbolçu 27 iyul 2016-cı il tarixində "Latsio"ya transfer olunur və orada təkrar ulduza çevrilir.
Milli komanda karyerası
2008-ci ildən 2014-cü ilə kimi İtaliyanın müxtəlif aşağı yaş komandalarında çıxış edən futbolçu, 6 mart 2014-cü ildə İtaliya — İspaniya (0–1) oyununda İtaliya milli komandasında debut edir.
Komanda
"Yuventus"
"Peskara"
"Borussiya Dortmund"
"Latsio"
Qaqik (Şəki-Kaxeti hökmdarı)
Qaqik, yaxud Qaki – Şəki-Kaxeti hökmdarı. Mənbələrdə adı ilk dəfə 1037/1038-ci, sonuncu dəfə isə 1046-ci ildə baş vermiş hadisələrin təsvirində çəkilmişdir. XVIII əsr gürcü tarixçi-coğrafiyaşünası Vaxuşti Baqrationi səhvən, Böyük Kvirikenin 1039-cu ildə öldüyünü və həmin ildə də Qaqikin hakimiyyətə gəldiyini göstərir. Lakin əslində Böyük Kvirike Tiflisin 1037/1038-ci il mühasirəsi zamanı artıq həyatda yox idi. Vaxuşti Baqrationiyə görə Qaqik 1058-ci ilə qədər – ömrünün sonuna qədər hakimiyyətdə olmuşdur.
Həyatı və siyasi fəaliyyəti
Yuxarıda qeyd edilən Tiflisin 1037/38-ci il mühasirəsi isə “Kartli salnaməsi”nə görə Kürün sağ sahili tərəfdən gürcü çarı  (1027—1072), solsahildən – İsani qalası tərəfdən, Kaxeti çarı Qaqikin “kaxetilərin və heretilərin” ordusu ilə şəhərə yaxınlaşması ilə başlamış və iki il davam etmişdir. Sonda IV Baqrat Tiflis hakimi Cəfər ibn Əli ilə sülh bağlamış, bundan sonra bəzi Kaxeti əyanlarını, o cümlədən hakimiyyətə iddialı olan Aşot Marilelini də öz tərəfinə çəkərək Kaxetiyə hücum etmişdir. Mikel və Qabriel dağında baş vermiş toqquşmada IV Baqrat qalib gəlir, Tianetiyə qədər irəliləyir, burada Böyük Kvirikenin tikdirdiyi məşhur Bodoci sarayını yandırır. Lakin öz ölkəsində Kldekari eristavı Liparitin (1021—1059) qiyamından ehtiyatlanaraq geri dönməyə məcbur olur. Bundan sonra IV Baqrat Liparita qarşı illərlə mübarizə aparmış, Qaqik isə canlı qüvvə sarıdan Liparita köməyini əsirgəməmişdir.
1046-cı ildə Tiflis əmiri Cəfər ibn Əlinin ölümündən sonra sağsahil Tiflis əhalisi şəhərin bu hissəsini IV Baqrata döyüşsüz təslim etdi. Sol sahildəki İsani qalası müdafiəçiləri isə Kür çayı üzərindəki körpünü dağıdaraq IV Baqratı şəhərin bu hissəsinə buraxmadılar. Bu zaman Qaqik İsani qalasının müdafiəçilərinin köməyinə gəldi və IV Baqratla danışıqlara gedərək qalanın onun əlinə keçməsinə imkan vermədi.
Müasir tədqiqatçılardan Şirinbəy Hacıəli hesab edir ki:
Qarovuş yaşayış yeri
Qarovuş yaşayış yeri — Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Tənənəm kəndindən şimalda, dağların arasında salınmış qədim yaşayış yeri.
Seher Şeniz
Seher Şeniz (1 mart 1948 - 14 may 1992) - əsl adı Seher Başdaş olan türk aktrisası, rəqqasəsi və modelidir. "Playboy" jurnalında şəkli olan ilk türk aktrisasıdır.
Həyatı
Seher Şeniz 1948-ci ildə İzmir şəhərində anadan olmuşdur. 1962-ci ildən başlayaraq türk erotik filmlərinə çəkilməyə başlayır. 1965-ci ildə "Çimərlik gözəli" seçilmişdir. 1966-cı ildə isə "Türkiyə gözəllik yarışması" müsabiqəsində 2-ci yeri tutur. Seher Şeniz 3 dəfə evli olub. Sonuncu nişanlısı erməni əsilli Teknur Kiraz Fransada yaşadığı zaman Şeniz "Mulian Ruj" klubunda rəqqasə olaraq çalışır. Sonradan Türkiyəyə qayıdaraq yenidən erotik janrlı filmlərə çəkilir. Seher Şeniz 1984-cü ildə Mogadon adlı dərmanı qəbul edərək ölümcül vəziyyətə düşür. Lakin ölümdən qurtula bilir. 1992-ci ildə isə morfi və spirti içki qəbul edir. Bu da onun ölümünə səbəb olur. Onu ölümündən sonra İstanbul yerləşən evində tapırlar. Ölməmişdən əvvəl məktub da yazmışdır.
Marina Ovsyannikova
250px|thumb|right|Denis Zaxarov əlində gül buketi ilə televiziya mərkəzinin qarşısında Ovsyannikovaya dəstək vermək üçün gözləyir. Marina Vladimirovna Ovsyannikova (qız soyadı — Tkaçuk   ; ) — Rusiyanın Pervıy kanalında şəhərlərin xidməti bölməsində redaktor işləmiş telejurnalist.
Həyatı
Marina Ovsyannikova 1978-ci ildə Odessada anadan olub. . Anası rus, atası ukraynalıdır. Ailə əvvəlcə Qroznıda yaşayıb və 1990-cı illərin sonunda Krasnodara köçüb.
Kuban Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində, eləcə də Rusiya Federasiyası Prezidenti yanında Rusiya Xalq Təsərrüfatı və Dövlət İdarəçilik Akademiyasında (Prezident Akademiyası) təhsil alıb. .
“Kuban” Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində xəbər aparıcısı işləyib.
“Kuban” Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətindən ayrıldıqdan sonra Ovsyannikova 2002-ci ildə Moskvaya köçüb. Pervıy kanalında da İnformasiya Proqramları Direktorluğunda beynəlxalq departamentdə redaktor işləyib, sonra şəhərlərin xidmətində redaktor olub.
O, müxalifət lideri Aleksey Navalnının Rusiya hökuməti tərəfindən zəhərlənməsi ilə bağlı versiyanın tərəfdarıdır.
İki uşağı var. 11 və 17 yaşlı oğlanları ilə Yeni Moskva kottec kəndində yaşayır. 93.ru şəbəkə nəşrinin məlumatına görə, onun keçmiş əri Russia Today telekanalında direktor işləyir.
Müharibə əleyhinə etiraz
14 mart 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü ilə bağlı "Vremya" proqramının axşam canlı yayımı zamanı baş nazir Mixail Mişustin Belarusun baş naziri Roman Qolovçenkonu beynəlxalq sanksiyalara qarşı mübarizədə əməkdaşlığı gücləndirmək barədə sujet efirə gedərkən o, xəbər aparıcısı Yekaterina Andreyevanın arxasında əlyazma anti-müharibə posteri ilə görünüb. Marina müdaxiləyə baxmayaraq, müharibə əleyhinə danışmağa davam edib.
Veriliş dərhal xəstəxanadan bir süjetlə əvəz olunub və kanal rəhbərliyi daxili audit aparmağa başlayıb. .
Ovsyannikova əvvəlcədən video mesaj yazmışdır. Bu müraciət "OVD-İnfo" və "Stalingulag" teleqram kanalları tərəfindən yayılmışdır. Müraciətdə o, hərəkətinin mənəvi motivini izah edib. .
Saxlanılması və məhkəmə
Ovsyannikova polis tərəfindən saxlanılmış və Ostankino rayonu üzrə polis şöbəsinə aparılıb. Burada TASS-ın hüquq-mühafizə orqanlarındakı mənbəsi və hüquqşünas Pavel Çikovun sözlərinə görə, ona qarşı inzibati xəta haqqında: 20.3.3. madəsi ilə İnzibati Xətalar Məcəlləsi "Rusiya Federasiyasının və onun vətəndaşlarının maraqlarını qorumaq, beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyi qorumaq üçün Rusiya Federasiyası Silahlı Qüvvələrinin istifadəsini gözdən salmağa yönəlmiş ictimai hərəkətlər" protokol tərtib edilib. .
Onun vəkilləri Daniil Berman, Dmitri Zaxvatov və Anastasiya Kostova təyin edilib. Vəkillər bildiriblər ki, müvəkkilinin hazırda harada olmasından xəbərləri yoxdur, çünki onu nə polis şöbəsində, nə də televiziya mərkəzinin növbətçi otağında tapmayıblar, telefon zənglərinə isə o, cavab vermir. .
15 mart 2022-ci ildə o, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 20.2-ci maddəsinin 2-ci hissəsində nəzərdə tutulmuş (icazəsiz kütləvi tədbirin təşkili) maddəsi ilə Ostankinski Rayon Məhkəməsi qarşısına çıxarılıb. Onun vəkili Anton Qaşinski bildirib ki, bu maddə 10 sutkaya qədər inzibati həbs nəzərdə tutsa da (30 min rubla qədər cərimə və 50 saata qədər məcburi iş ilə birlikdə), lakin bu növ 14 yaşına çatmamış uşağı olan qadınlara azadlıqdan məhrum etmə cəzası tətbiq edilmir. Hakim A.İ.Bortnikova öz qərarında Ovsyannikovanı “Rusiya Federasiyası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 20.2-ci maddəsinin 2-ci hissəsində nəzərdə tutulmuş hüquq pozuntusunu törətməkdə təqsirli bilib, 30 min rubl məbləğində inzibati cərimə cəzasına məhkum edilib.
Həmin gün Rusiya Federasiyasının İstintaq Komitəsi Ovsyannikovanın hərəkətlərində Rusiya Federasiyası Cinayət Məcəlləsinin 207.3-cü maddəsi (Silahlı Qüvvələrin silahlı qüvvələrinin istifadəsi haqqında bilərəkdən yalan məlumatın açıq şəkildə yayılması) ilə cinayət tərkibinin olub-olmadığını yoxlamağa başlayıb.
Azadlığa çıxandan sonra Marina Ovsyannikova Reuters agentliyinə bildirib ki, Rusiyanı tərk etmək fikri yoxdur və cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməyəcəyinə ümid edir. Eyni zamanda, o, “öz təhlükəsizliyi üçün son dərəcə narahatdır” və “özünü heç bir qəhrəman kimi hiss etmir”.
Hərəkətinə qiymət
Ovsyannikovanın hərəkətləri Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski və onun müşaviri Mixail Podolyak tərəfindən alqışlanıb.
Böyük Britaniya qəzeti The Guardian 14 mart efirindən manşetinə stop kadr yerləşdirmişdir. Amerikanın The Washington Post qəzeti diqqəti “tezliklə minlərlə adamın Ovsyannikovanın Facebook səhifəsini şərhlərlə doldurduğuna, bir çoxunun təşəkkürünü bildirərək onu cəsarətli adlandırdığına” diqqət çəkib. Bunu Meduza onlayn nəşri də qeyd edib.
Öz növbəsində Rusiyalı Jurnalistlər İttifaqınını sədri Vladimir Solovyov Andreyevanı qəhrəman adlandırıb. Andreyeva özü isə yoqa məşq etdiyi və mantranı "daş kimi dayan" təkrarladığı bir video yayımlayıb. O, bu təcrübənin ona gün ərzində yüksək əhval ruhiyyədə qalmasına kömək etdiyini iddia edib.
Fransa prezidenti Emmanuel Makron Ovsyannikovaya Fransada diplomatik mühafizə və siyasi sığınacaq verməyə hazır olduğunu açıqlayıb.
Arad şəhidləri
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Thorma_J%C3%A1nos_painter_%281870–1937.12.05%29.jpg/220px-Thorma_J%C3%A1nos_painter_%281870–1937.12.05%29.jpg|right|thumb| Yanoş Tormanın Arad şəhidlərinin edamını əks etdirən rəsm əsəri. Arad şəhidləri — 1848–1849-cu illər Macarıstan inqilabı yatırıldıqdan sonra 6 oktyabr 1849-cu ildə Aradda edam edilən Macarıstan ordusunun 13 generalı.
Tarixi
Macarıstan inqilabı 1848-ci ildə başlamışdır. 1849-cu ilin yazında macar qoşunları Macarıstan krallığının bütün ərazisinə nəzarəti ələ keçirmiş, 14 apreldə dövlət məclisi Habsburq sülaləsini Macarıstan taxt-tacından məhrum edən və Macarıstanın müstəqilliyini elan edən fərman qəbul etmişdir. Layoş Koşut ölkənin dövlət başçısı elan edilmiş, lakin Rusiyanın müdaxiləsi ilə hər şeyi dəyişmişdir.
21 iyun 1849-cu ildə feldmarşal İvan Paskeviçin komandanlığı altında Rusiya ordusu Macarıstanın şərq rayonlarına soxulmuş, eyni zamanda Avstriyadan yeni hücum dalğaları başlamışdır. 10 – 11 avqust 1849-cu ildə Macarıstan hökuməti daha əvvəl diktator səlahiyyətlərini general Artur Görgeyə təhvil verərək istefa vermişdir. Koşut və yoldaşları Osmanlı imperiyasına köçmüşdür. 13 avqustda, Vilaqosda Görgey Macarıstan ordusunun təslim olduğunu elan etmiş və rus qoşunlarının mərhəmətinə təslim olmuşdur. 17 avqustda Arad, 26 avqustda Munkaç təslim edilmişdir. Nəhayət, 5 sentyabrda Komara təslim olmuş, Macarıstanda inqilab məğlub edilmişdir.
6 oktyabr 1849-cu ildə Avstriya feldtseyxmeysteri Yulius Yakov fon Qaynaunun əmri ilə Aradda macar qoşunlarına komandanlıq edən 13 general edam edilmişdir.
Laktoza
Quruluş və reaksiyalar
thumb|left|α-laktozanın molekulyar quruluşu rentgen kristalloqrafiyası ilə müəyyən edilir. left|thumb|Qütbləşmiş işıq altında baxılan laktoza kristalları
Laktoza qalaktoza və qlükozanın kondensasiyası nəticəsində yaranan disaxariddir, β-1 → 4 qlikozid bağı əmələ gətirir. Onun sistematik adı β-D-qalaktopiranosil- (1 → 4) -D-qlükozadır. Qlükoza ya α-piranoza, ya da β-piranoza şəklində ola bilər, qalaktoza isə yalnız β-piranoza şəklində ola bilər: buna görə də, α-laktoza və β-laktoza yalnız qlükopiranoza halqasının anomerik formasına aiddir. Hər ikisi tam süd, laktozasız süd, qatıq, ayran, qəhvə kremi, xama, kefir və s. kimi müxtəlif süd məhsullarının müxtəlif laktoza məzmununu vizuallaşdırmaq üçün məktəb təcrübələrində asanlıqla istifadə edilə bilər. Laktoza qlükoza və qalaktoza qədər hidrolizə olunur, qələvi məhlulda laktulozaya qədər izomerləşir və katalitik olaraq müvafiq polihidrik spirtə, laktitola hidrogenləşir. Laktuloza qəbizliyi müalicə etmək üçün istifadə edilən kommersiya məhsuludur.
Izolyasiya
Laktoza çəki ilə təxminən 2–8% süd təşkil edir. Süd sənayesinin əlavə məhsulu kimi hər il bir neçə milyon ton istehsal olunur Lactose can also be isolated by dilution of whey with ethanol. .
Süd zərdab və ya süd plazması, məsələn, pendir istehsalında süd kəsildikdən və süzüldükdən sonra qalan mayedir. Zərdabın 6,5%-i bərk maddələrdən ibarətdir ki, bunun da 4,8%-i kristallaşmış laktozadır. Sənayedə laktoza zərdab permeatından istehsal olunur — bütün əsas zülallar üçün süzülmüş zərdab. Protein fraksiyasından körpə və idman qidalanmasında istifadə olunur, permeat isə bərk maddələrin 60–65%-ə qədər buxarlana bilir və soyuduqdan sonra kristallaşa bilir. Laktoza həmçinin zərdabın etanol ilə seyreltilməsi ilə də təcrid oluna bilər .
Südlü qatıq və pendir kimi süd məhsullarında laktoza çox azdır. Laktaza bakteriya kimi istifadə olunur və istehsal prosesində onların laktoza istehlakına səbəb olur.
Metabolizma
Körpə məməlilər laktoza ilə zəngin süd içmək üçün analarını əmizdirirlər. Bu ferment laktoza molekulunu udula bilən sadə şəkərlər, qlükoza və qalaktoza olan iki alt hissəyə parçalayır. Laktoza əsasən süddə olduğundan, əksər məməlilərdə daimi istehlakın olmaması səbəbindən yetkinləşdikcə laktaza istehsalı tədricən azalır.
Avropa, Qərbi Asiya, Cənubi Asiya, Qərbi Afrika, Şərqi Afrika və Mərkəzi Afrikanın bəzi digər bölgələrindən olan bir çox insan yetkinlik dövründə laktaza istehsalını dəstəkləyir. Bu ərazilərin bir çoxunda mal-qara, keçi və qoyun kimi məməlilərdən alınan süd əsas qida mənbəyi kimi istifadə olunur. Nəticədə, həyat boyu laktaza istehsalına cavabdeh olan genlər ilk dəfə bu bölgələrdə meydana çıxdı. Yetkinlərdə laktoza tolerantlığı üçün genlər müxtəlif etnik qruplarda müstəqil olaraq inkişaf etmişdir. Afrika, Şərqi və Cənub-Şərqi Asiya və Okeaniyadakı insanların 30%-dən az hissəsi ilə müqayisədə Qərbi Avropalıların 70%-dən çoxu yetkin yaşda laktoza həzm edə bilir. Laktoza dözümsüzlüyü olan insanlarda laktoza parçalanmır və bağırsaq florası üçün qida təmin edir, bu da ishal, şişkinlik, köp və digər mədə-bağırsaq simptomlarına səbəb ola bilər.
Bioloji xassələri
Laktozanın şirinliyi saxaroza üçün 1,0 nisbətində 0,2 ilə 0,4 arasındadır. Müqayisə üçün qeyd edək ki, qlükozanın şirinliyi 0,6–0,7, fruktozanın şirinliyi 1,3, qalaktozanın 0,5–0,7, maltozanın 0,4–0,5, sorbozanın 0,4, ksilozanın şirinliyi 0,6–0,7-dir.
Laktoza nazik bağırsaqda tam həzm edildikdə, onun kalorili dəyəri 4 kkal/q olur və ya digər karbohidratlarla eyni olur. Bununla belə, laktoza həmişə nazik bağırsaqda tam həzm olunmur. Daxil edilən dozadan, yeməklərlə birləşməsindən (bərk və ya maye) və bağırsaqlarda laktaza aktivliyindən asılı olaraq, laktozanın kalorili dəyəri 2 ilə 4 kkal/q arasında dəyişir. Həzm olunmamış laktoza qida lifi kimi çıxış edir.O, həmçinin kalsium və maqnezium kimi mineralların udulmasına müsbət təsir göstərir.
Laktozanın qlisemik indeksi 46 ilə 65 arasındadır. Müqayisə üçün qeyd edək ki, qlükozanın qlikemik indeksi 100-dən 138-ə qədər, saxaroza üçün 68-dən 92-ə qədər, maltoza üçün 105-ə qədər, fruktoza üçün isə 19-dan 27-ə qədərdir.
Laktoza şəkərlər arasında nisbətən aşağı kariogenliyə malikdir. Bunun səbəbi diş lövhəsinin əmələ gəlməsi üçün substrat olmaması və ağız bakteriyaları tərəfindən sürətlə mayalanmamasıdır. Südün tamponlama qabiliyyəti də laktozanın kariogenliyini azaldır.
Proqramlar
Onun yumşaq ləzzəti və asan rəftar xüsusiyyətləri aromaların və əczaçılıq məhsullarının daşıyıcısı və stabilizatoru kimi istifadəsinə səbəb olmuşdur. Laktoza bir çox qidaya birbaşa əlavə edilmir, çünki onun həllolma qabiliyyəti qidada istifadə olunan digər şəkərlərdən daha azdır. Körpə südü, diqqətəlayiq bir istisnadır, burada laktoza əlavə edilməsi insan südünün tərkibinə uyğun olmalıdır.
Laktoza dəmləmə zamanı əksər mayalar tərəfindən fermentləşdirilmir, bu da üstünlük üçün istifadə edilə bilər. Məsələn, laktoza qalın pivəni şirinləşdirmək üçün istifadə edilə bilər. Əldə edilən pivə adətən südlü və ya qaymaqlı pivə adlanır.
Etanol istehsalı üçün laktozu fermentləşdirməyə qadir olduğundan unikal sənaye tətbiqinə malikdir. Süd əməliyyatlarının zərdab əlavə məhsulundan artıq laktoza alternativ enerjinin potensial mənbəyidir.
Digər əhəmiyyətli laktoza istifadəsi əczaçılıq sənayesindədir. Laktoza fiziki və funksional xüsusiyyətlərinə görə tablet və kapsul dərman məhsullarına tərkib hissəsi kimi əlavə edilir. Oxşar səbəblərə görə o, kokain və ya heroin kimi qanunsuz narkotikləri sulandırmaq üçün istifadə edilə bilər.
Tarix
İtalyan həkimi Fabrizio Bartoletti (1576–1630) tərəfindən laktozanın ilk xam təcrid edilməsi 1633-cü ildə nəşr edilmişdir. 1700-cü ildə venesiyalı əczaçı Lodoviko Testi (1640–1707) süd şəkərinin digər xəstəliklərlə yanaşı, artrit əlamətlərini də aradan qaldırmaq gücünə dair bir kitabça nəşr etdi. 1715-ci ildə Testinin süd şəkərinin hazırlanması proseduru Antonio Vallisneri tərəfindən nəşr olundu. Laktoza 1780-ci ildə Çarl Vilhel tərəfindən şəkər kimi müəyyən edilmişdir.
1812-ci ildə Henrik Vogel (1778–1867) qlükozanın laktoza hidrolizinin məhsulu olduğunu qəbul etdi. 1856-cı ildə Louis Pasteur laktozanın digər komponenti olan qalaktozanı kristallaşdırdı. 1894-cü ilə qədər Emil Fişer komponent şəkərlərin konfiqurasiyasını təyin etdi.
Laktoza 1843-cü ildə fransız kimyaçısı Jan Baptiste Andre Dümas (1800–1884) tərəfindən adlandırılmışdır. 1856-cı ildə Lui Paster qalaktozanı "laktoza" adlandırdı. 1860-cı ildə Markelin Berhelot onu "qalaktoza" adlandırdı və "laktoza" adını indiki laktoza adlandırdı.
Qarovuş nekropolu
Qarovuş nekropolu — Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunda eyniadlı yaşayış yerinin cənubunda, çayın sol sahilində meşənin içərisində arxeoloji abidə.
Tarixi
Nekropolun ərazisi xalq arasında Alçalı da adlandırılır. Qəbirlərin bir neçəsi aşınma nəticəsində üzə çıxmış və dağıdılmışdır. Qəbirlər dördkünc formada orta həcmli qaya parçalarından iki sıra hörülməklə qurulmuşdur. Talan edilən bəzi qəbirlərin divarları 0,5-0,8 m hündürlükdə salamat qalmışdır. Qəbirlər müxtəüf istiqamətlərə yönəldilmiş vəziyyətdə olub, həcminə görə bir-birindən fərqlənirlər. Dağıdılmış qəbirlərin ətrafında aparılan araşdırmalar zamanı çəhrayı rəngli keramika parçaları aşkar olunmuşdur. Aşkar olunmuş materiallar eramızın ilk əsrləri üçün xarakterikdir. Arxeoloji materiallara əsasən nekropolu (e.ə. II)-(b.e. I) əsrlərinə aid etmək olar.
Rəhman İsmayılov (əsgər)
Rəhman Mehti oğlu İsmayılov (18 avqust 1995; Muğanlı, Ağstafa rayonu — 19 oktyabr 2020; Qubadlı rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Rəhman İsmayılov 1995-ci il avqustun 18-də Ağstafa rayonunun Muğanlı kəndində anadan olub. 2001–2012-ci illərdə F. Kərimov adına Muğanlı kənd tam orta məktəbində təhsil alıb.
Hərbi xidməti
Rəhman İsmayılov 2013–2015-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri olan Rəhman İsmayılov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayıl və Qubadlının azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə könüllü olaraq savaşıb. Rəhman İsmayılov oktyabrın 19-da Qubadlı döyüşləri zamanı şəhid olub. Ağstafa rayonunun Muğanlı kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəhman İsmayılov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəhman İsmayılov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəhman İsmayılov ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını və xidməti vəzifələrini yerinə yetirən zaman fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 30.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəhman İsmayılov ölümündən sonra "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edildi.
Qışlaq-i İsmayılxancəlilrəncbər (Biləsuvar)
Qışlaq-i İsmayılxancəlilrəncbər — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
NGC 4376
NGC 4376, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Im tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qoşqar Vəliyev
Qoşqar Nuruş oğlu Vəliyev (12 aprel 1989; Kərimbəyli, Füzuli rayonu, Azərbaycan — 22 noyabr 2020; Şuşa, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı və hərbi xidməti
Qoşqar Vəliyev 12 aprel 1989-cu ildə Füzuli rayonunun Kərimbəyli kəndində anadan olmuşdur.
Qoşqar Vəliyev 2010-cu ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçusu idi. 2010-2013-cü illərdə Daşkəsən rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə, 2013-cü ildən Füzuli rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə xidmət edirdi.
Qoşqar Vəliyev 2016-cı ilin aprelin 2-dən 5-nə qədər davam edən Aprel döyüşlərində yaxından vuruşmuş, fərqlənmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qoşqar Vəliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qoşqar Vəliyev ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qoşqar Vəliyev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qoşqar Vəliyev ​ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Qoşqar Vəliyev ​ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Toluy xan
Həyatı
1191-ci ildə doğulduğu güman edilir. 1203-cü ildə Sorxaxtani bəyim ilə evləndirilmişdir. İlk övladı Münke isə 1209-cu ildə doğulmuşdur.
Xarəzm kampaniyasında iştirak
Xarəzmşahlar dövlətinin ilkin işğal mərhələsində Toluy atasının izi ilə gedirdi. 1221-ci ilin əvvəllərində Bəlxin alınmasından sonra Xorasanın alınması ona tapşırıldı. Toluy qərbə irəlilədi, əvvəlvə Maruçakı (indiki Əfqanıstanın şimal-qərb hissəsi), sonra Murqab və onun sol qolu Kuşkanı keçərək, şimaldan Mərv istiqamətinə çayı keçdi.
O dövrdə şəhərin hakimi böyük bir türkmən qrupu ilə düşmənçilik edirdi. Çayın ətraf mövqeləri araşdırıldıqdan sonra monqollar gecə hücumuna başladı və sayca çox olmalarına baxmayaraq türkmənlər məğlub edildi. 25 fevral 1221-ci ildə monqollar Mərvin qapıları qarşısına çıxdı. Toluy özü 500 nəfərlə qala divarları ətrafına getdi. Altı gün ərzində monqollar istehkamları araşdırdılar və uzun bir mühasirə üçün əlverişli mövqe tapdılar. Yeddinci gün ümumi hücum başladıldı. Şəhər əhalisinin müxtəlif qapılarda ikili növbə tutmalarına baxmayaraq dərhal onlar məğlub edildi. Ertəsi gün şəhər hakimi şəhərin təslim olunacağını bildirdi. Əhali açıq əraziyə aparılaraq qılıncdan keçirildi, 4000 sənətkar sağ saxlanaraq uşaqlarla birlikdə köləliyə aparıldı.
Mərvdən sonra Toluy cənub-qərbə dönərək Nişapura yaxınlaşdı. 1220-ci ilin noyabrında Toqaçar Noyanın dəstəsinə müqavimət göstərən və onun tərəfindən öldürülən şəhərin qalan əhalisi Toluyun qoşunlarına qarşı müqavimət göstərmədi və onu təslim olmaq şərtlərini müzakirə etməyə çağırdı. Lakin onların təklifi rədd edildi və 1221-ci il aprelin 7-də çərşənbə günü hücum başladı və bu hücumla şəhər şənbə günü alındı. Mərvdə olduğu kimi, sakinlər açıq sahəyə aparıldı və Toğaçarın ölümündən qaçanlar üçün şəhəri məhv etmək əmri verildi və intiqamın arxasında hətta pişiklər və itlər də canlı qalmadı.
Herata gəldikdə isə Toluy şəhərə elçi göndərdi, lakin elçi Sultan Cəlaləddinin valisi Malik tərəfindən edam olundu. Bundan hiddətlənən Toluy hücuma başladı və səkkizinci gün Malikin öldürülməsiylə başa çatdı. Toluy heratlılara dərhal təslim olacaqları təqdirdə canlarını bağışlayacağını bildirdi. Sakinlər razılaşdı. Lakin Sultan Cəlaləddinin 12000 nəfərlik qoşunu istisna idi. Herata xorasanlı məlik qoyaraq əhatəsindəki monqollarla birgə Çingiz xanın yanına qayıtdı.
Naiblik müddəti
Çingiz xan öz vəliəhdi olaraq üçüncü oğlu Ögedey xani seçdi. Monqol qanunlarına görə Toluy kiçik oğul “ocağın qoruyucusu” (otçiqin) olaraq atasının əsas yurdu Monqolustana sahib çıxaraq oranı qorumalı idi. “Monqolların gizli tarixi” əsərində yazılanlara görə Toluy xanın taxtına iddia etmədi. Fars tarixçiləri Cüveyni və Rəşidəddin onu atasının ali hakimiyyətinin varisi kimi təqdim etməməsini Guyukun ölümündən sonra Toluy oğullarının hegemonyasınına haqq qazandırmaq istəyi ilə ehtimal edirdilər.
Toluy ordunun mərkəzi hissəsinin (129000 nəfərdən ibarət idi) komandanlığını aldı və 1229-cu ildə Böyük Qurultayı çağırıb Çingiz xanın vəsiyyəti ilə Ögedey xanı xaqan elan edənə qədər dövlətin naibi olaraq qaldı. Toluya Ögedey xanin hakimiyyətində olan keşikçilər korpusunun (xan keşikçiləri) komandanlığı verildi və Ögedey xana 9 dəfə sadiqlik andı içdi. Komandanlıqla yanaşı Toluy Elyuy Çutçayla yanaşı dövlətin idarə olunmasında da mühüm rol oynamışdır.
Böyük Xanın seçilməsindən sonra monqollar qoşunların böyük hissəsini cəbhəyə qaytarmaqla Çzin imperiyası ilə müharibəni davam etdirdi. Hərbi əməliyyatlar monqollar üçün heç də uğurlu alınmadı və onlar 1230-cu ildə geri çəkilərkən cənub-qərbəki qrupların komandanlığı Sabutaydan alınıb Toluya verildi. Tezliklə o, Çzin ordusunu məğlub etdi və 1232-ci ilin əvvəlində imperiyanın daxili ərazilərinə girdi.
Ölümü və sonrası
Ögedey xan ağır xəstələndiyində onun ruhunu xəstə ruhlardan qurtarmaq üçün ənənəvi bir mərasim təşkil edildi. Şamanlar Ögedey xanın ruhunu yerinə almaq üçün ruhlara qızıl, gümüş, mal-qara və ya girov olaraq nə isə vəd etdilər. Toluy “Ögedey xanın əvəzinə məni qəbul edin, ona bu xəstəlikdən şəfa verin və onun əziyyətini mənə verin” deyərək şamanın sui-qəsd suyunu içdi. Tezliklə Ögedey xan sağaldı lakin yolda Toluy xəstələnərək 1232-ci ilin payızında öldü.
Ailəsi və nəsli
Toluyun böyük və sevimli qadını kereitlərdən olan Vanq xanın qardaşı Cax-Qambunun qızı Sörköktəni Bəgi idi. O, 1203-cü ildə kereitlər məğlub edildikdən sonra hələ uşaq ikən Çingiz xan tərəfindən Toluya həyat yoldaşı olaraq verilmişdi. Sörköktəni Bəgi Toluyun imperatorluğun tarixində mühüm rol oynayan 4 oğlunun anası idi – Münke, Xubilay, Hülakü və Arıq Buğa. Fəzlullah Rəşidəddin əsərlərində bu 4 uşağı Çingiz xan və Börtenin 4 oğlu müqayisə edərək onları “dövlətin dörd əsas sütunu” olaraq qiymətləndirmişdi.
Övladları:
Xətt
thumb|right|200px|Müxtəlif xətlər thumb|right|200px|Bakı metropoliteninin xətləri
Xətt — iki nöqtə arasında məsafə; bir-biri ilə zəncirvari bağlı olan obyektlər.
Elmdə
Yönəltmə xətti — (ing.guideline, ru. направляющая линия) – masaüstü nəşriyyat sistemlərində və kompüter qrafikasında: üfüqi və ya şaquli yönəldici; ekranda səhifəkənarı boşluqların, sütunlar arasındakı aralıqların və səhifələmə şablonunun başqa elementlərinin yerini göstərən və çap olunmayan nöqtəli xətt.
Bakı şəhər telefon qovşağının binası
Haqqında
Bina 1912-ci ildə Nikolay Marçenko tərəfindən modern üslubda tikilib. Binanın yerləşdiyi küçə 1923-cü ilə qədər Birjevaya adlanıb. Sovet işğalından sonra isə küçəyə "Sülh" adı verilib. 1949-cu ildən etibarən küçə Üzeyir Hacıbəyovun adını daşıyır. Sovet İttifaqının dövründə binanın dam örütüyü, damındakı saat və balkonları götürülüb. Müstəqillikdən sonra isə 2 avqust 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. Bir müddət Bakı şəhər telefon qovşağının binası kimi fəaliyyət göstərib.
Körpəli (Armavir)
Körpəli — İrəvan quberniyasının Eçmiədzin qəzasında, indiki Üçkilsə (Eçmiədzin) rayonunda kənd. Ermənistan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 3. I. 1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Arşaluys (mənası – şəfəq) qoyulmuşdur.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 7-7,5 km qərbdə yerləşir. 1590-cı ildə tərtib edilmiş «İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri»ndə, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Toponim körpəli tayfa adı əsasında formalaşmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Əhalisi
Kənd əhalisi 1828-ci ilə qədər azərbaycanlılardan ibarət idi. Türkmənçay müqaviləsindən sonra, 1828–1829-cu illərdə İranın Xoy şəhristanından buraya ermənilər köçürülüb yerləşdirilmişdir. Kənd əhalisi hal-hazırda ermənilərdən ibarətdir. ։
Qazxan
Qazxan — Naxçıvan Muxtar Respublikası Şərur rayonunun Çərçiboğan kəndindən cənubda arxeoloji abidə.
Tarixi
Yaşayış yerinin ərazisi su kanalı ilə iki hissəyə bölünmüşdür. Yaşayış yeri düzənlikdə yerləşdirildiyindən sahəsi əkin yerinə çevrilmişdir. Mədəni təbəqənin dağılması nəticəsində keramika məmulatı yer səthinə dağılmışdır. Yerüstü materialların əksəriyyəti inkişaf etmiş və Son Orta əsrlər dövrünə aiddir. Onlar çəhrayı rəngdə bişirilmiş şirsiz, bəzən şirli qabların parçalarından ibarətdir. Lakin yaşayış yerinin yaxınlığında qədim nekropolun aşkar olunması bu ərazinin Son Tunc və Erkən Dəmir dövründən başlayaraq məskunlaş- dırıldığını təsdiq edir. Yaşayış yerini (e.ə. 2-1)-ci minilliklərə aid etmək olar.
Qışlaq-i İsmayılxanməhəmmədizadi (Biləsuvar)
Qışlaq-i İsmayılxanməhəmmədizadi — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 60 nəfər yaşayır (15 ailə).
Klaudiya Paskual
Klaudiya Rafaela Teixeira Paskual (Cláudia Rafaela Teixeira Pascoal; 12 oktyabr  1994, Qondomar, Portuqaliya) — Portuqaliya müğənnisi. O, "O jardim" mahnısı ilə Portuqaliyanı 2018 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir.
Musiqi karyerası
Klaudiya Paskual 2010-cu ildə Portuqaliyada keçirilən Ídolos yarışmasında, 2013-cü ildə isə X Factor musiqi yarışmasında iştirak etmişdir. 2014-cü ildə Paskual SIC Radical telekanalında yayımlanan Curto Circuito tolk-şousunda aparıcılıq üçün keçirilən yarışmaya qatılmış və nəticədə üçüncü yerə layiq görülmüşdür. 2015-ci ildə o bir daha Ídolos yarışmasında iştirak etmişdir.
2017-ci ildə Paskual Portuqaliyanın The Voice səs yarışmasında iştirak etmiş və finaladək yüksələ bilmişdir.
2018-ci ildə Klaudiya Paskual "O jardim" mahnısı ilə Portuqaliyanın RTP telekanalının Avroviziya 2018 üçün təşkil etdiyi Festival da Canção müsabiqəsində iştirak edərək, qalib gəlmiş və Portuqaliyanın ev sahibliyi etdiyi müsabiqədə ölkəni təmsil etmək hüququ əldə etmişdir. May ayında keçirilən Avroviziya finalında mübarizəyə qoşulan Klaudiya səkkizinci səhnə almışdır. Nəticədə isə cəmi 39 xalla sonuncu yerdə qərarlaşmışdır.
Estoniya Futbol Assosiasiyası
Estoniya Futbol Assosiasiyası — Estoniyada futbol, çimərlik futbolu və futzal üzrə idarəetmə orqanı. Mərkəzi ofisi Tallin şəhərində yerləşir.
1923-cü ildən FİFA-nın, 1992-ci ildən isə UEFA-nın üzvüdür.
Tarix
Estoniya Futbol Assosiasiyası 14 dekabr 1921-ci ildə yaradılıb. 14 dekabr 1921-ci ildə Estoniya Futbol Assosiasiyasının təsis yığıncağında, Estoniyada fəaliyyət göstərən üç idman cəmiyyətinin nümayəndələri iştirak edirlər. Bunlar "Kalev"dən Bernard Abrams, Karl Akel və Vilyam Fiskar, "Tallinn Yalgpalli Klubi" klubundan Julius Reynans, Oskar Raudsep və Otto Silber, "Tallinna VS Sport" futbol klubundan Hans Roost, Verner Eklöf və Vladimir Tell olur.
1922-ci ilin yayında Estoniya Futbol Assosiasiyası FİFA-ya rəsmi ərizə göndərdi. 1 noyabr 1922-ci ildə FİFA Estoniya Futbol Assosiasiyasını ilkin olaraq tanıdı və 1923-cü ildə Cenevrə Konqresində Estoniya FİFA-ya üzv qəbul edildi. O zaman 20 ölkə FİFA üzvü idi. 1924-cü ildə Estoniya Futbol Assosiasiyasının nümayəndələri artıq səsvermə hüququna malik olaraq Parisdə keçirilən FIFA Konqresində iştirak etdilər. Estoniyadan Uilyam Fiskar, Aleksander Lugenberg, Otto Silber, Bernhard Rein və Harald Kaarmann 27 ölkədən olan 76 nümayəndə arasında idi.
1945-ci ildə Estoniyanın SSRİ-yə daxil olmasından sonra fəaliyyəti dondurulub və Estoniyanın müstəqillik qazanmasından sonra, 1992-ci ildə fəaliyyəti bərpa edilir.
2017-ci ildə FİFA Bosniya və Herseqovina azarkeşlərinin meydançaya yanan material atması ilə bağlı Estoniya Futbol Federasiyasını 30 min İsveçrə frankı (26 min avro) məbləğində cərimələmiş və onlara xəbərdarlıq etmişdi.
Fəaliyyəti
Birlik milli futbol komandalarının, o cümlədən əsas milli komandanın fəaliyyətini təşkil edir və onlara rəhbərlik edir.
Estoniya Futbol Assosiasiyası Estoniyanın ən böyük idman birliyidir, 30-dan çox tam ştatlı işçisi var və 10.000-ə yaxın qeydiyyatdan keçmiş oyunçunu bir araya gətirir.
Assosiasiyanın himayəsi altında futbol üzrə Estoniyanın yüksək liqası olan Meistrilige, futbol üzrə Estoniyanın ikinci liqası olan Esilige, Estoniya kuboku və Estoniya Superkuboku uğrunda yarışlar keçirilir.
Təşkil etdiyi futbol yarışları
Kişi
Şövkət Yalqun
Şövkət Yalqun 7 fevral 1993-cü ildə Artuşda anadan olan Çin Super Liqasında Quanjou FK-da oynayan uyğur futbolçudur.
Klub karyerası
Şövkət Yalqun 2012-ci ilin yanvar ayında 100.000 yuan qonorarla Çin Super Liqasının tərəfdaşı Qunajou FK-ya transfer olundu. 2012 liqası mövsümü üçün qeydiyyatdan keçmək üçün Memet Ali adından istifadə etdi. Böyük debütü 30 Mart 2012-ci ildə "Şanxay Şenhua FK" ilə səfərdə 1-0 məğlub edərək 81-ci dəqiqədə Qao Linin əvəzinə çıxmaqla etdi. Ancaq, italyan menecer Marsello Lippi komandaya rəhbərlik etdikdən sonra ehtiyat komandada oynamağa göndərildi. Şövkət 2012 mövsümündə altı liqada meydana çıxdı.
2013-cü ilin əvvəllərində Şövkətin oynadığı komanda liqada qeydiyyatdan keçən zaman Ali üçün fərqli bir addan istifadə etdiyini bildirəndə yaş mübahisəsinə qarışdı. Komanda bu barədə Çin Futbol Birliyinə məlumat verdi. 2013-cü ilin mart ayında yaş saxtalaşdırılmasına görə üç aylıq qadağa aldı. 10 iyul 2013-cü ildə komandanın "Dalian Ruylonq"u 7-1 məğlub etdiyi 2013 Çin FA Kubokunun dördüncü turunda meydana qayıtdı. 7 avqust 2013-cü ildə İngiltərə Kubokunun beşinci turunda ilk böyük qolunu vurdu 90 dəqiqədən sonra "Quanjou" ilə "Hanjou Qrintovn" arasında 2-2 hesablı bərabərliyi təmin etdi və penaltı seriyasında "Hanjou"nu 5-3 məğlub etdi.
2014-cü ilin yanvarında Yalqun bir illik borc müqaviləsi ilə Çin 1 Liqasında "Qingdao Hainiu"ya köçdü. 15 mart 2014-cü ildə klubdakı debütü "Çenqdu Tiançenq" ilə qarşılaşmadakı 1-1 bərabərliyi ilə etdi. 2015-ci ilin yanvarında Birinci Liqa tərəfi "Sincan Tyanşan Leopard"a birillik transfer olundu. Sincan 2016 mövsümünün əvvəlində müqaviləni bir il daha uzatdı.
Klub
Quanjou FK
Qoşatəpə yaşayış yeri (Babək)
Qoşatəpə yaşayış yeri — Naxçıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Cəhri kəndindən cənubdada, ətraf yerlərə nisbətən hündür olan iki qoşa təpənin üzərində arxeoloji abidə.
Tarixi
Hazırda təpələrin ortasından yol salınmışdır. Tədqiqat zamam daşdan inşa olunmuş, divar qalıqları, çəhrayı rəngdə bişirilmiş keramika parçaları aşkar olunmuşdur. Mədəni təbəqə olduqca az yığılmışdır. Çəhrayı rəngli gil məmulatının bir qismi qırmızı boya ilə örtülərək cilalanmışdır. Qoşatəpə yaşayış yerini I-X əsrlərə aid etmək olar.
Qışlaq-i Gələməlihacıhüseyn (Biləsuvar)
Qışlaq-i Gələməlihacıhüseyn — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 47 nəfər yaşayır (10 ailə).
NGC 1489
NGC 1489, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Çingiz Alqazax
Çingiz Alqazax — Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin təyyarəçisi, polkovnik. Gəncə, və Şəki üsyanlarının iştirakçısı Qiyas bəy Şıxlinskinin oğlu.