cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beşik
Bəzən "Beşik" sözünü məcazi məna da da işlədirlər. Məsələn, "Azərbaycan muğam sənətinin beşiyidir" və ya "Qarabağ Azərbaycan musiqisinin beşiyidir".
İlqar Allahyarov
Allahyarov İlqar Nurəddin oğlu — “Vətən uğrunda” medalı ilə təltif edilmiş döyüşçü
Həyatı
1968-ci ildə Laçın rayonunun Alıqulu kəndində doğulmuşdur. 1986-cı ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Moskva şəhərində hərbi xidmət keçmişdir. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra 1990-cı ildən rayon Polis Şöbəsində işləmiş və rayonun işğalı ilə əlaqədar erməni təcavüzkarlarına qarşı döyüş əməliyyatlarında fərqlənmişdir. Fərəcan, Ağanus kəndləri ərazisində mühasirəni yararaq ermənilərin girov götürdüyü 15-20 nəfər qadını təkbaşına azad etmiş, Laçının ilk şəhidlərindən olan Təvəkkülün meyitini döyüş bölgəsindən çıxarmışdır. Hoçaz yüksəkliyi uğrunda gedən döyüş zamanı düşmənin dörd tankını və xeyli texnikasını məhv etmişdir. Alxaslı kəndi ətrafında mühasirəyə düşən milli ordunun xeyli sayda əsgərini Qırmıq körpüsündən keçirərək xilas etmişdir.
1994-cü il fevralın 10-da Füzuli bölgəsində gedən döyüşlərdə həlak olmuşdur. Bakı şəhəri Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir. Subay idi.
Hors
Hors — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayondakı 9 km şimal-şərqdə, Hors dərəsindən axan çayın yanında yerləşir. Kəndin adı tarixi mənbələrdə ilk dəfə X əsrdə xatırlanır. 1728-ci ildə tərtib edilmiş "İrəvan əyalətinin icmal dəftəri"ndə Xors kimi qeyd edilmişdir. Bu qədim azərbaycanlı Kəndində XII–XIV əsrlərə aid çoxlu tarixi abidələr, Alban kilsəsinin qalıqları, oğuz qəbiristanlığı, qədim Oral Malux və Quşxana kəndlərinin binalarının qalıqları (XIII–XIV əsrlər) vardır.
Toponimi
Toponim xors türk etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Azərbaycan dilində q~x~h səs əvəzlənməsi qanunauyğun haldır. Onu da qeyd edək ki, xors (hors) etnonimi qors, xoros, xurs formalarında da qeyd edilir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Albaniya və ona bitişik bölgələrdə, o sıradan İndiki Ermənistan ərazisində yaşamış qədim türk mənşəli Qorus (Gorus) tayfasının adını əks etdirir. Azərbaycanda İndiki Dəvəçi rayonunun ərazisi erkən orta əsrlərdə bu elin adı ilə Xursan adlanırdı. Ona görə İndiki Çıraqqalanın yerləşdiyi qaya da "Xurus qayası" adı ilə mə'lumdur. Həmin tayfa şimal-şərqi Azərbaycanda III əsrdə yaşayırdı. Bu tayfanın adı ilə bağlı digər toponim "Alban tarixi"ndə ermənicə yazılışda Qoroz qalası kimi çəkilir ki, bu da orta əsrlərdəki Gorus kəndi və mahalıdır. Bundan başqa bu etnonim Naxçıvanda Xurs, Qarabağda Xorus (Xoruz), Tiflis quberniyasının Axalkalaki qəzasında Xorosdaq, Axalsix qəzasında Qoros-Xaraba, Kutaisi qəzasında Xorosdaq, Stavropol quberniyasında Geros və İndiki Qroznı toponimlərində qalmışdır
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 26 nəfər, 1873-cü ildə 649 nəfər, 1886-cı ildə 904 nəfər, 1897-ci ildə 1136 nəfər, 1904-cü ildə 971 nəfər, 1914-cü ildə 958 nəfər, 1916-cı ildə 1337 nəfər, 1919-cu ildə 664 nəfər yalnız azərbaycanlı yaşamışdır. Kənd sakinləri 1919-cu ilin sonlarında ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq tamamilə qovulmuşdur. Kəndə İrandan köçürülən ermənilər yerləşdirilmişdir. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kənd sakinlərindən sağ qalan azərbaycanlılar öz doğma yurdlarına qayıda bilmişdir. Burada ermənilərlə yanaşı 1922-ci ildə 192 nəfər, 1926-cı ildə 172 nəfər, 1931-ci ildə 234 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr ayında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən qovulmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.
Əliyevin əli (film, 2000)
Əliyevin əli — Azərbaycan Respublikasının üçüncü Prezidenti Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətini əks etdirən film.
Məzmun
Film ictimai-siyasi xadim Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətindən bəhs edir.
Film haqqında
Filmdə ANS-in arxivindən, Vaqif Mustafayevin "Heydər Əliyev" filmindən, "Sovet Azərbaycanı" və "Ömür və tale" filmlərindəki kadrlardan istifadə edilmişdir.
Gomuşçu (Salyan)
Gomuşçu — Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarix
Salyan rayonunun Qarabağlı inzibati ərazi vahidinə daxil olan kənd. Kür çayının sahilində, Şirvan düzündədir. Tədqiqatçılar oykonimləri Şahsevənlərin gomuşçu tayfasının adı ilə əlaqələndirirlər.
Foto məlumatlar
Gomuşçu kəndi 2012
https://www.facebook.com/akqaarwa/posts/1884198045140668
Brummbär
Sturmpanzer IV (Hücum tankı IV) ya da Sturmpanzer 43, İkinci dünya müharibəsi dövründə Almaniya Ordusu tərəfindən istifadə olunan Panzer IV tanklarının şassilərinin üzərlərində inşa edilmiş döyüşlərdə piyada birliklərini dəstəkləyən hücum topudur. Müttəfiqlərin kəşfiyyat birlikləri ona Brummbär (boz ayı) ləqəbini vermişdilər. Nasist Almaniyasının əsgərləri isə ona qısaca olaraq Stupa deyirdilər. Texnikanın Nasist Almaniyasının arsenalında olan adı Sd.Kfz. 166 olmuşdur. (Xüsusi məqsədlər üçün yaradılmış texnika 166) Maksimum sürəti saatda 40 km saat olan Brummbär 210 km-lik döyüş radiusuna malik olub.
300px|thumb|Muzeydə sərgilənən Sturmpanzer IV Brummbär hücum topu
Nənni
thumb|right|Bağ nənnisi thumb|right|Çimərlik hamakı
Nənni və ya Hamak — iki dayaq arasında parça, ip və ya tordan hazırlanaraq asılmış, yatmaq və istirahət üçün istifadə edilən sadə yataq yeri. Cənubi Amerikanın və Afrikanın bir sıra ölkələrində çarpayını əvəz edir.
Azərbaycan ərazisində hələ qədim dövrlərdən başlayaraq əsasn körpə uşaqları yatırtmaq üçün istifadə olunurdu.
Virunqa Milli Parkı
Virunqa Milli Parkı — Konqo Demokratik Respublikasının şərq hissəsindəki Albertin rifti vadisində yerləşən milli parkdır. 1925-ci ildə əsası qoyulmuşdur və Afrikada yerləşən ilk mühafizəyə alınmış ərazilərdən biri hesab olunur. Yüksəklik baxımından ərazinin relyefi müxtəlifdir. Belə ki, bu milli parkın ən aşağı nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 680 metr yüksəklikdə yerləşən Semliki çayı olduğu halda, ən yüksək nöqtəsi 5,109 metr yüksəkliyə sahib Ruvenzori dağlarıdır. Ərazisi Uqanda və Ruanda ilə dövlət sərhədi boyunca şimaldan cənuba 300 km məsafədə uzanır. 8090 kvadrat kilometr sahəsi olan milli park 1994-cü ildən bəri "Təhlükə altındakı dünya mirasları siyahısı"na daxil edilmişdir. YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına alınmışdır.
Park daxilində Niraqonqo və Nyamuragira adlı iki aktiv vulkan yerləşir. Milli park ərazisində üç mindən çox fauna və flora növü qeydə alınmışdır ki, bunların da 300-dən çoxu endemikdir. Endemik növlərə təkcə bu ərazidə rast gəlinən Şərq qorillası və Qızılı meymun nümunə göstərilə bilər.
Amelius
Amelius (yun. Ἀμέλιος, lat. Amelius; III yüzillik) — yeni-platonçuluğun Roma məktəbinin filosofu. O, Plotinin öyrəncisi idi və bir çox zamanımıza çatmayan kitabların müəllifi olmuşdur. Amelius Plotinin irəli sürdüyü bəzi anlayışları üçlükdə təsəvvür edirdi. Belə ki, Amelius Demiurqos (ikinci yaradıcı) kimi təsəvvür edilən Əqli üçlükdə görürdü. Üçlüyün birinci üzvü (hipostasisi) Əqlin özüdür. İkinci hipostasis birincini, üçüncü isə ikincini dərk edir. Bunlar da Platonun "Timeus"unda söhbət açılan üç krallardır (demiurqoslardır): Fanet (varlığın əsası), Uran (hər şeyin sahibi) və Kronos (hər şeyi görən tanrı).
Virunqa Milli Parkı
Tarixi
1920-ci illərin əvvəllərində Avropalı təbiəti mühafizə hərəkatının bir neçə tərəfdarının Belçika Konqosunun şimal-şərqində mühafizəyə alınmış ərazi yaratmaq ideyası dəstəkləndi. 1925-ci ilin aprelində Afrikanın ilk milli parkı olan Albert Milli Parkının əsasının qoyulmasındakı əsas məqsədlər həmin ərazidə elmi-tədqiqat işləri aparmaq və vəhşi təbiəti, həmçinin ovçu-toplayıcı yerli Afrika piqmeylərini müdafiə etməkdən ibarət idi. 1926-cı ildə Albert Milli Parkına göndərilən belçikalı Jan-Mari Derşeydin rəhbərlik etdiyi ilk kartoqrafik missiya Karisimbi və Mikeno sönmüş vulkanları ətrafında 500 kvadrat kilometrlik ərazidə hesablama işləri apardı. 1929-cu ildə Virunqa dağları, Rutşuru ərazisinin bir hissəsi və Eduard gölünün cənub düzənliklərinin də milli parkın ərazisinə daxil edilməsi nəticəsində mühafizəyə alınmış bölgənin sahəsi böyüdü. Növbəti illərdə də milli parkın sahəsi hissə-hissə artırıldı. Nəticədə, bölgənin aborigenləri hesab olunan hutular və tutsilər öz ənənəvi torpaq hüquqlarını itirdilər və mühafizəyə alınmış ərazini tərk etməyə məcbur oldular.
1934-cü ildə Belçika Konqosunda yerləşən milli parkları idarəetmə orqanı kimi "Belçika Konqosu Milli Parkları İnstitutu" nun əsası qoyuldu. 1930-cu illərin əvvəlləri və 1961-ci il aralığında belçikalı alimlər tərəfindən Albert Milli Parkına bir neçə ekspedisiya təşkil olundu. Həmin ekspedisiya üzvləri bu ərazidəki etnik qrupları kəşf etdi, vulkanik aktivliyi və fosilləri öyrəndi.
1950-ci illərin sonlarında yerli tutsi tayfalarının çobanları öz inəklərini milli parkın dəniz səviyyəsindən 3000 metr yüksəklikdə yerləşən ərazilərinə çıxarmağa başladı ki, bu da həmin ərazilərdə yaşayan qorillaların təbii yaşam bölgəsi və ərzaq ehtiyatına qarşı təhdid yaratdı.
Konqo müstəqillik əldə etdikdən sonra 1960-cı illərdə torpaq hüquqları barəsindəki qanunda da dəyişiklik oldu və milli park ərazisi də dövlət mülkiyyəti elan olundu. Mühafizəyə alınmış ərazilər daxilində qeyri-qanuni ovçuluq aktları artmağa başladı. 1969-cu ildə iki park Virunqa Milli Parkı adı altında birləşdirildi və 1979-cu ildə YUNESKO Ümumdünya irsi siyahısına daxil edildi.
1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən Afrika böyük gölləri ərazisində baş verən siyasi çaxnaşmalar mühafizəyə alınmış bölgələrə də təsir etdi. Ruanda soyqırımının ardınca minlərlə qaçqının Konqonun Kivu regionuna köç etməsi nəticəsində bölgədəki hərbi mövcudluq artdı. Birinci və ikinci Konqo müharibələri regiondakı qeyri-stabilliyi artırdı. Park daxilində təşkil olunan anti-brakonyerlik fəaliyyətinin qarşısı alındı, park mühafizəçiləri öldürüldü. 1994-cü ildə milli parkın ətrafında təqribən 850,000 qaçqın məskunlaşmışdı. Hər gün 40,000 insanın odun və ərzaq axtarmaq məqsədilə park ərazisinə daxil olması nəticəsində geniş ərazilər meşəsizləşdirildi. 1994-cü ildə Virunqa Milli Parkı "Təhlükədə olan dünya mirasları siyahısı"na daxil edildi.
2005-ci ildə Avropa Komissiyası tərəfindən Konqo hökuməti və Britaniya mərkəzli qeyri-hökumət təşkilatı olan "Afrika Mühafizə Fondu" arasında dövlət-özəl əməkdaşlığını təşkil etmək tövsiyə olundu. 2010-cu ildən etibarən həmin təşkilat parkın idarəetməsinə cavabdeh oldu və parkın idarəçilik xərclərinin təqribən 80 faizi Avropa Komissiyası tərəfindən maliyyələşdirildi. Növbəti illərdə park daxilində fəaliyyət göstərən silahlı üsyançı qruplaşmalar və brakonyerlərin mühafizəyə alınmış ərazidən kənara çıxarılması məqsədilə park mühafizəçiləri hərbiləşdirildi.
2011-ci ildə baş qərargahı Londonda yerləşən "Soco İnternational" şirkəti milli parkın böyük bir hissəsində və ətraf ərazilərdə xam neft çıxarılması ilə bağlı imtiyaz əldə etdi. Hökumət üzvləri həmin şirkət tərəfindən təşkil olunan geoloji-kəşfiyyat işlərini dəstəklədiyi halda park idarəçiliyi bunun əleyhinə çıxış etdi. Tərəflər arasında artan anlaşılmazlıqların ardınca 2014-cü ilin aprelində parkın baş direktoru Emmanuel de Meroda qarşı sui-qəsd cəhdi oldu. Beynəlxalq etirazlar nəticəsində şirkət geoloji-kəşfiyyat işlərini dayandırdı.
Silahlı münaqişə
İkinci Konqo müharibəsinin başa çatmasından sonra da park heyəti və üsyançı qruplaşmalar arasında toqquşmalar davam edirdi. 1996 və 2003-cü illər aralığında silahlı qruplaşmaların hücumu nəticəsində 80 nəfər öldürülmüşdü. Üsyançı qruplaşmalar 2006-cı ilin dekabrından 2009-cu ilin yanvarına qədər olan müddət ərzində Virunqa Milli Parkının Mikeno sektoruna nəzarəti ələ keçirmişdi. 2010-cu ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən aparılmış hesablamalara əsasən bu ərazidəki illeqal kömür ticarətinin illik dəyəri 28–30 milyon ABŞ dolları təşkil edirdi. İlleqal yaşayış məntəqələrində də park heyəti ilə May-May silahlı qruplaşması arasında döyüşlər baş verir.
2017-ci ilin avqustunda Eduard gölü yaxınlığında baş tutmuş silahlı hücum nəticəsində beş reyncer (park mühafizəçisi) öldürülmüşdür. 2018-ci ilin aprelində baş vermiş növbəti hücum isə beş reyncer və bir sürücünün öldürülməsinə səbəb olmuşdur. Silahlı münaqişənin başlamasından 2018-ci ilin aprelinə qədər olan müddət ərzində silahlı qruplaşmalar 175 park reyncerini öldürmüşdür. 2018-ci ilin mayında üç turist silahlılar tərəfindən qaçırılmış və qısa müddət sonra azad edilmişdir. Park 2018-ci ilin iyun ayından bəri ziyarətçilər üçün qapalıdır.
Sarışan hallar nevrozu
Sarışan hallar nevrozu (obsessiv-kompulsiv pozuntu, OKP) — narahatıq yaradan sarışan fikirlərin (obsessiyalar) meydana çıxması və həmin fikirlərin öz növbəsində müəyyən sarışan hərəkətləri (kompulsiyalar) təkrarlamağa vadar etməsi ilə xarakterizə olunur. OKP yetişkin insanlarda görünən ən yayımış psixiki pozuntudur.
Nevrozun bu növündə sarışan fikirlər psixoloji diskomfort varadır, ondan xilas olmaq üçün insan müəyyən sarışan hərəkətlər edir və bu daxili gərginliyin müvvəqəti azalmasına gətirir. Lakin vəziyyətin bu cür yüngülləşməsi çox davam etmir və sarışan fikirlər yenidən qayıdır. Beləliklə hisslərin və hərəkətlərin "qüsurlu dövranı" yenidən işə düşür.
Ortakənd (Keşişkənd)
Ortakənd — İrəvan quberinyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 2 km şimal-şərqdə, Arpaçayın sağ qolu olan Başkəndçayın sahilində yerləşir.
Çingizqala
Çingizqala — Azərbaycanın Zaqatala rayonunun Car kəndi ərazisində qala, tarix-memarlıq abidəsi. Xarici görünüşü ilə unudulmaz sərtlik təəssüratı yaradan bu cür qüllələr onları yaratmış cəmiyyətin sərt yaşayış tərzini əks etdirir. Abidə düz yol kənarında inşa edilmişdir. Qala ətrafındakı ərazi müdafiə divarları ilə əhatə olunsa da, həmin divarların çox az hissəsi dövrümüzə çatmışdır. Lakin, müdafiə divarlarınən qalıqları Çingizqalanın tək dayanan qüllə yox, yaxşı möhkəmləndirilmiş geniş ərazili qala olduğunu göstərir.
Ortakənd (Keşişkənd)
Tarixi
Toponim Azərbaycan dilində "iki obyektin arası" mənasında işlənən orta sözü ilə "yaşayış məntəqəsi" mənasında işlənən kənd sözündən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb toponimdir.
Çingizqala
Qala divarlarının qərb küncü yol ayrıcına baxır. Divarların qismən dövrümüzə çatmış şimal-qərb hissəsi yol boyunca uzanır. Ehtimal ki, divarın yuxarı hissəsində dövrümüzə çatmamış mazqallar mövcud olmuşdur.
Ortakənd (Keşişkənd)
Tarixi
Erm. SSR AS RH-nin 10. IX. 1946-cı il fərmanı ilə adı dəyişdirilib Qladzor (Qaladərəsi) qoyulmuşdur.
Əhalisi
1828-ci ilə kimi burada yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. 1828–1830-cu illərdə buraya İranın Xoy və Salmas vilayətlərindən ermənilər köçürülüb yerləşdirilmişdir.
Çingizqala
Tarixi-siyasi mühit
Car-Balakən camaatlığına xas olan sosial-siyasi mühit və ərazidə baş verən çoxsaylı hərbi fəaliyyət sözsüz ki, özünü bölgənin həm mülki, həm də ictimai memarlığında əks etdirməli idi. Bu ərazidə Qafqazın qonşu əraziləri kimi yaşayış binaları və müdafiə qüllələrinin qəsrvari tikili formasında birləşdirilməsi tez-tez müşahidə olunur. Bu cür tikililər adətən bir ailə və ya nəsilin müdafiəsi üçün nəzərdə tutulur. Lakin, belə tikililərin dövrümüzə çatmış ən qədim nümunələri bir yox, bir neçə nəsil üçün tikilmişdir ki, bu da özünü həmin tikililərin ölçüsündə büruzə verir.
Ortakənd (Keşişkənd)
Əhalisi
Burada ermənilərlə yanaşı 1897-ci ildə 17 nəfər, 1926-cı ildə 3 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
Sonralar — 1929-cu ildə azərbaycanlılar sıxışdırılaraq çıxarılmışdır. İndi yalnız ermənilər yaşayır.
Çingizqala
Tarixi-siyasi mühit
Təəssüf ki, bu cür tikililərin bir çoxu xüsusilə camaatlığın mövcudluğunun son illərində aparılmış hərbi əməliyyatlar zamanı dağıdıldığına görə dövrümüzə çatmamışdır. Anonim müəllif tərəfindən yazılmış “XVIII əsrdə Car müharibələrinin salnaməsi” əsərində çoxlu sayda dağıdılmış yaşayış yerləri və qalaların adları sadalanır.
Funksiyası
Xarici görünüşü ilə möhkəmlik və davamlılıq təəssüratı yaradan bu cür qüllələr onları yaratmış cəmiyyətin sərt yaşayış tərzini əks etdirir. İndi də yarıdağılmış vəziyyəti ilə meşənin dərinliklərində qəfil yüksələn bu cür qüllələr əhalinin səksəkəli günlərinin xatirəsi kimi dağıdıcı müharibələrin gündəlik həyat tərzinə çevrildiyi Car-Balakən camaatlığının tarixini əks etdirir. Sahədə işləyən, bağda olan və ya sürü otaran insanlar daima hücuma hazır vəziyyətdə olur və təhlükə hiss etdikləri an bu cür qüllələrə sığınırdılar.
Müdafiə qüllələri adətən ətraf mühiti müşahidə eləməyə imkan verən və təbbi müdafiə imkanlarına malik olan yüksəkliklərdə inşa edilsə də, yaşayış yerlərinə aparan yolların kənarları, yaşayış yerlərinin girişləri və yaşayış yerinin müdafiəsi üçün inşa edilmiş qüllələrə də rast gəlinir. Çingizqala da məhz bu tip qüllələr qrupuna aid edilir.
Təsviri
Çingizqala abidəsi düz yol kənarında inşa edilmişdir. Qala ətrafındakı ərazi müdafiə divarları ilə əhatə olunsa da, həmin divarların çox az hissəsi dövrümüzə çatmışdır. Lakin, müdafiə divarlarınən qalıqları Çingizqalanın tək dayanan qüllə yox, yaxşı möhkəmləndirilmiş geniş ərazili qala olduğunu göstərir. Ərazidə qüllə və qala divarlarından başqa, ehtimal ki, sonrakı dövrdə inşa edilmiş yaşayış binası – ev də vardır. Ola bilsin ki, bu ev daha qədim bir evin yerində inşa edilmişdir. Qüllə yaxınlığında başqa hər hansı bir tikili qalığı aşkar edilməmişdir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
200px|thumb|left|Çingizqala XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində. Fotoda abidənin dövrümüzə çatmamış dörd və beşinci mərtəbələri görünür. Qala divarlarının qərb küncü yol ayrıcına baxır. Divarların qismən dövrümüzə çatmış şimal-qərb hissəsi yol boyunca uzanır. Ehtimal ki, divarın yuxarı hissəsində dövrümüzə çatmamış mazqallar mövcud olmuşdur.
Qüllə qalanın dövrümüzə ən yaxşı çatmış hissəsidir. Təəssüf ki, XX əsr boyunca qüllə və yanındakı evin məskunlaşmış olması onun memarlıq xüsusiyyətlərinin təhrik edilməsi və bəzi hissələrinin dağıdılmasına gətirib çıxarmışdır. Qüllənin tac hissəsi tamamilə sökülmüş, yalnız möhkəm daş kronşteynlər saxlanmışdır. Qüllədə yeni qapı yeri açılmış, üçüncü yarusda isə iki pəncərə yeri yaradılmışdır.
Abidənin dövrümüzə çatmış köhnə fotosuna əsasən müəyyən edilmişdir ki, ilkin variantda tikili beş mərtəbəli olmuş, xarici ölçüləri isə tərəfləri 5.70 x 5.60 metrə bərabər olan kvadrat formasındadır. Qüllənin birinci mərtəbəsi yer səviyyəsindən 2 metr yeksəklikdə yerləşir. Qüllənin şimal-qərb divarında qapı yeri (1.0 x 1.6 m) vardır. Qapı yer səviyyəsindən 2 metr yüksəklikdə yerləşir və gözlənilməz ziyarətçilər üçün əlçatmazdır. Qapının sağ yuxarı tərəfindən güclü şəkildə aşağı baxan mazqal vardır. Bu divarda olan və bir qədər yuxarıda yerləşən ikinci mazqal da birinci kimi, qapının müdafiəsinə istiqamətlənmişdir. Şimal-şərq və cənub-şərq divarlarının hər birində daha iki mazqal vardır. Qərb küncünü qoruyan iki mazqaldan biri demək olar ki, küncdə yerləşir. Mazqalların hər biri döşəmə səviyyəsindən 1 v. 1.80 m hündürlükdə yerləşir.
İkinci mərtəbədə mazqallar demək olar ki, fasadlara perpendikulyar istiqamətləndirilmiş və qalaya qalxan yamacların müşahidəsinə hesablanmışdır. Qüllənin cənub-şərq və şimal-qərb divarlarının hər birinci üç mazqal, digər iki divarda isə iki mazqal vardır. Mazqallar döşəmə səviyyəsindən 1.30 – 1.40 metr hündürlükdə yerləşdirilmişdir. Cənub-qərb divarında kiçik pəncərə yeri vardır.
Çingizqalanın üçüncü mərtəbəsində digər mərtəbələrlə müqayisədə daha çox mazqal vardır. Üçüncü mərtəbənin şimal-şərq və cənub-qərb divarlarının hər birində üç, digər iki divarda isə iki mazqal vardır. Göstərilən silah yerlərindən başqa ikinci mərtəbənin hər küncündə dioqanal boyunca mazqallar yerləşdirilmişdir. Mazqalların tədqiqi onların hamısının odlu silah üçün nəzərdə tutulduğunu göstərmişdir. Onlar qüllənin içinə doöru genişlənir, fasada isə ensiz, kiçik yarıq şəklində açılırlar.
Qüllənin dördüncü və beşinci mərtəbələri dağılaraq dövrümüzə çatmamışdır. Lakin, abidənin saxlanmış köhnə fotosu və möhkəm daş kronşteynlər onun ilkin görünüşünü tamamilə bərpa etməyə imkan verir. Qüllənin hər divarında üç ədəd olan daş kronşteynlər üzərində əsas divardan bir qədər irəli çıxan müdafiə divarı yerləşirdi. Bu divarlar qüllə müdafiəçilərinə qüllənin əsas divarlarından irəli çıxmaqla əsas divarı müdafiə etməyə, buna baxmayaraq qorunmada qalmağa imkan verirdi. Dördüncü mərtəbə oxvari tağa malik pəncərə ilə işıqlandırılırdı. Pəncərənin hər iki tərəfində isə bir mazqal yerləşirdi. Qüllə bu tipli tikililər üçün xarakterik olan ikitərəfli damla tamamlanırdı.
Natiq Əliyev (general-mayor)
Əczaçılıq elmləri namizədi, Ehtiyatda olan hərbi zabit
Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi Tibb baş idarəsinin sabiq rəisi.
Həyatı
Natiq Əliyev 26 avqust 1964-cü ildə Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Krasnoselo rayonunun Əmirxeyir kəndində anadan olub.
Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun və Azərbaycan Kooperasiya Universitetinin məzunudur. Karate-do idman növü üzrə 3-cü dan idman dərəcəsinə malikdir.
"Azərbaycan Respublikasında Dopinq nəzarətinin təşkilinin öyrənilməsi" elmi əsərinin müəllifidir. Əczaçılıq elmləri namizədidir. Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin İcraiyyə Komitəsinin və AFFA-nın İcraiyyə Komitəsinin üzvüdür. Beynəlxalq Hərbi İdman Şurasında Azərbaycan nümayəndə heyətinin rəhbəridir.
1999–2012-ci illərdə Müdafiə Nazirliyi Mərkəzi Ordu İdman Klubunun rəisi vəzifəsində çalışmışdır.
Əbilov
Əbilov — Azərbaycanda çox yayılmış soyadlardan biri.
Bu soyadı olan tanınmış insanlar
İradə Ələsgərova
İradə Ələsgərova (tam adı: İradə Hacı qızı Ələsgərova; d. 12 noyabr 1956, Ağdam şəhəri, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi (15.07.2015), Tarix üzrə fəlsəfə doktoru (2015), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, Azərbaycan Naşirlər və Poliqrafistlər Birliyinin (2012) üzvü, Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasının dərsliklərin bədii-texniki tərtibatı üzrə eksperti, "Azərbaycan" nəşriyyatında İstehsalat şöbəsinin müdiri, Azərbaycan Texniki Universitetində *Poliqrafiya mühəndisliyi* ixtisası üzrə diplom müdafiəsi üzrə Dövlət Komissiyasının sədri (2022, 20023), Bakı Dövlət Universitetinin "Kitabşünaslıq və informasiya" kafedrasının s/h (saat hesabı) müəllimi, Əmək veteranı, Respublika" qəzetinin ştatdankənar müxbiridir.
Həyatı
İradə Ələsgərova 12 noyabr 1956-cı ildə Ağdam şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. Ailənin ikinci övladıdır: atası Hacı Salman oğlu Ələsgərov orta məktəbdə kimya-biologiya (APİ), anası, Tofiqə Hüseyn qızı Qurbanova dil-ədəbiyyat (BDU-nun məzunu) fənnlərini tədris edib. İradə şəhər 1 saylı orta məktəbi (1965–73) əla qiymətlərlə bitirib. 1972 və 1973-cü illərdə orta məktəb şagirdləri arasında keçirilən riyaziyyat üzrə respublika olimpiadalarının qalibi olub. Orta təhsillə yanaşı, 7 illik Ağdam şəhər 1 saylı musiqi məktəbini də ekstrerni imtahan verib (fortopiano sinfi) vaxtından əvvəl, yəni 6 ildə bitirib. İvan Fyodorov adına Ukrayna Poliqrafiya İnstitutunda (1973–78) təhsil alan ilk azərbaycanlıdır (D № 259288 Q-11).
01.08.1978-ci ildə ali təhsilli mütəxəssis kimi "Dövlətnəşrkom"un "Yeni kitab" mətbəəsinə təyinat alıb. Cild sexində usta kimi işə başlasa da, az bir vaxtda mühəndis (çap sexi), yeni texnika, kəşf, ixtira və səmərələşdirici təkliflər üzrə mühəndis, Baş mexanik vəzifələrinə irəli çəkilib, 22.06.1979-cu ildə müsabiqə yolu ilə "Dövlətnəşrkom"da Baş mühəndis vəzifəsinə təyin olunub.
İ.Ələsgərova 1975-ci ildən (1978-ci ilə qədər assistent, 1978-ci ildən mütəxəssis-ekspert qismində) bu günə kimi dövlət səviyyəli təftiş komissiyalarının işində (nəşriyyat-poliqrafiya, elm, təhsil, mədəniyyət üzrə) mütəxəssis-ekspert qismində iştirak edir. Qoyulmuş tələblərə cavab verib elmi əsaslara, sağlam məntiq və təkzibolunmaz arqumentlərə söykənən (fəaliyyəti yoxlanılan şəxslər tərəfindən də qeyd-şərtsiz qəbul edilən) rəylərilə tanınır. Elə, belə yoxlamaların birindən — 1979-cu ildə Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsində təşkil edilən komissiyanın tərkibində "Kommunist" (indiki "Azərbaycan") nəşriyyatının maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətini yoxladıqdan sonra MK-nin xətti ilə bütün dövlət əhəmiyyətli sifarişlərin, qəzet və jurnalların hazırlandığı nəşriyyatda texniki nəzarət şöbəsinin rəisi vəzifəsinə təyin olunub (23.02.1981-ci ildən). Konservatizmin hökm sürdüyü bir ölkədə KP-nın üzvlüyünə namizəd olmayan şəxsə birbaşa KP Mərkəzi Komitəsinin nomenklaturası daxilində məsul vəzifə verilməsi, o dövr üçün çox nadir hadisə sayılırdı. Bir sözlə,nəşriyyat işi və redaktəetmə, poliqrafiyanın texnika, texnologiya və iqtisadiyyatı, habelə ədəbi, bədii və texniki redaktə, kitab tərtibatı sahələrində mükəmməl nəzəri biliyə yiyələnib istehsalatda zəngin təcrübə məktəbi keçmiş geniş profilli mütəxəssis, analitik təfəkkür imkanlarına malik yetkin tədqiqatçı,istedadlı jurnalist-publisist kimi tanınır. Bu sahələrin hər biri üzrə diqqətəlayiq nailiyyətlər əldə edib,özünü yüksək ixtisasllı mütəxəssis, professional kimi təsdiqləmişdir.
01.10.1982–01.05.1983-cü illərdə Azərbaycan KP Bakı ŞK-nin keyfiyyəti idarəetmə universitetini (D № 367, 12.09.1983), 1993-cü ildə isə "Bilik" Maarifçilik cəmiyyəti nəzdində mühasibat üçotu (D № 1378, 28.11.1993) və kompüter kurslarını bitirmiş, 1993–1995-ci illərdə əsas işi ilə yanaşı "Arı" qəzetində baş mühasib və 1991–1993-cü illərdə "Xəzər" jurnalında texniki redaktor vəzifələrini icra etmişdir. Pizzle-English ingilis dili kurslarında A-1 Beginnery (D№ 1482619–1), "Azercell Telekom"MMC tərəfindən jurnalistlər üçün təşkil olunan ingilis dili -Language Solutions LTD kurslarında Elementry (16.06.2016, Certificate of of Achievement) və Pre-İntermediate (31.09.2020, Certificate of of Achievement) səviyyələrini başa vurmuş, göstərdiyi ən yüksək nəticəyə görə (18.09.2019) şirkət rəhbərliyi tərəfindən "Samsung A405 64 GB" markalı mobil telefonla mükafatlandırılmışdır.. Rus, ingilis dillərində danışır.
23.12.1995–01.03.2016-ci illərdə "Azərbaycan" nəşriyyatında üç şöbənin (texniki nəzarət, kimya laboratoriyası və istehsalat) birləşməsindən yaranan istehsalat şöbəsinin rəisi, 01.03.2016–01.06.2020-cı illərdə Baş texnoloq, 01.06.2020-cı ildən başlayaraq İstehsalat şöbəsinin müdiri vəzifələrini icra edir.
2013-cü ildən Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasının orta məktəb dərsliklərinin bədii və texniki tərtibatı üzrə ekspertidir.
"Azərbaycan kitabının bədii və texniki tərtibat məsələləri" mövzusunda dissertasiya müdafiə edib, tarix üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülüb (17.02. 2015). Milli kitabımızın (əlyazmalarımız da daxil olmaqla) minillik tərtibat tarixini əhatə edən "Azərbaycan kitabının bədii və texniki tərtibat tarixi" adlı monoqrafik nəşrin müəllifi, Prezident İlham Əliyevin respublikaya rəhbərliyinin ilk 10 ilinin addım-addım izlənildiyi "Prezident İlham Əliyev: dinamik inkişafın 10 ili" (2017) adlı çoxcildli nəşrin ədəbi, bədii və texniki redaktorudur.
Fəaliyyəti
1975-ci ildən (1978-ci ilə qədər assistent, 1978-ci ildən mütəxəssis-ekspert qismində) bu günə kimi dövlət səviyyəli təftiş komissiyalarının işində (nəşriyyat-poliqrafiya, elm, təhsil, mədəniyyət üzrə) mütəxəssis-ekspert qismində iştirak edir. Qoyulmuş tələblərə cavab verib elmi əsaslara, sağlam məntiq və təkzibolunmaz arqumentlərə söykənən (fəaliyyəti yoxlanılan şəxslər tərəfindən də qeyd-şərtsiz qəbul edilən) rəylərilə tanınır. Elə, belə yoxlamaların birindən — 1979-cu ildə Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsində təşkil edilən komissiyanın tərkibində "Kommunist" (indiki "Azərbaycan") nəşriyyatının maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətini yoxladıqdan sonra MK-nin xətti ilə bütün dövlət əhəmiyyətli sifarişlərin, qəzet və juibrnalların hazırlandığı nəşriyyatda texniki nəzarət şöbəsinin rəisi vəzifəsinə təyin olunub (23.02.1981-ci ildən). Konservatizmin hökm sürdüyü bir ölkədə KP-nın üzvlüyünə namizəd olmayan şəxsə birbaşa KP Mərkəzi Komitəsinin nomenklaturası daxilində məsul vəzifə etibar edilməsi, o dövr üçün çox nadir hadisə sayılırdı.
Nəşriyyat texnologiyası sahəsində bir çox yeniliklər, o cümlədən miniatür (kiçik ölçülü) kitabların maşında ipək capla tikilmə, kiçik həcmli ,sərt üzlü kitab bloklarının tikişsiz bərkidilmə üsulu ilə maşında hazırlanması texnologiyalarının işlənilib istehsalata tətbiq edilməsi, kompüter plyonkasında rəngayrımı ("Göyərçin" jurnalı), kitab kötüyünün (yumşaq, yaxud sərt cildli olmasından asılı olmayaraq) ölçüsünün və hazırlanmasına sərf olunacaq materialların miqdarının çapa hazırlıq prosesində dəqiqliklə müəyyənləşdirilməsi, habelə ikiqat klapanla çap texnologiyasının hazırlanıb istehsalata tətbiq edilməsi, tirajın hazırlanmasına sərf olunan materiallara maksimum qənaət və itkilərə nəzarət mexanizminin hazırlanması və s. onun adı ilə bağlıdır. 2005-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin Kitabxanaçılıq və informasiya fakültəsinin Kitabşünaslıq və nəşriyyat işi kafedrasının dəvəti ilə əsas işindən ayrılmamaq şərtilə unuversitetdə "Nəşrin redaktor hazırlığı", "Texniki redaktə", "Redaktəetmənin əsasları", "Poliqrafiyanın texnika və texnologiyası", "Kitabın bədii və texniki tərtibatı", "Kitab tipologiyası", "Redaktəetmə", "Redaksiya-nəşriyyat işinin texnologiyası"və s. fənnləri tədris (saat /hesabı müəllim) edir.
Ölkəmizdə və ölkə xaricində (Rusiya, Gürcüstan, Almaniya, İran) nəşr olunmuş 100-dən artıq elmi və elmi-publisistik məqalənin, bir neçə bədii tərcümənin, "Kitabın bədii və texniki tərtibatı" adlı ali məktəb tələbələri üçün dərs proqramı (2008) və dərs vəsaitinin (2010 və 2015), "Azərbaycan kitabının bədii və texniki tərtibat tarixi" adlı, hal-hazırda AMEA-nın M.Füzuli adına Əlyazmalar İnstitunun və AMEA-nın Mərkəzi Kitabxanasının saytına (PDF) yerləşdirilmiş monoqrafiyanın (2015) və ali məktəb tələbələri üçün eyni adlı dərs proqramının (2015) müəllifidir. Monoqrafiya ("Azərbaycan kitabının bədii və texniki tərtibat tarixi") Azərbaycan kitabşünaslıq elmi sahəsində yeganə elmi işdir ki, ardıcıl olaraq üc dəfə: 2016, 2018 və 2020-ci illərdə Dövlət mükafatına təqdim olunub ən dəyərli elmi nəşrlər sırasında yer almışdır (27.04.2016 və 28.04.2020 "Azərbaycan" qəz, AP Nazirlər Komitəsinin məlumatı).
Hər iki nəşr Bakı Dövlət Universiteti ilə yanaşı, Bakı Slavyan Universiteti, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetlərində də dərslik kimi istifadə olunur.
Tədqiqat sahəsinə Dünya və Azərbaycan kitab tarixi; Azərbaycan kitabının poliqrafik icrası; Poliqrafiya, redaksiya və nəşriyyat işinin texnika və texnologiyası; Redaktor sənətinin aktual problemləri; Dünya və Azərbaycan kitab mədəniyyəti; Azərbaycan kitabının bədii və texniki tərtibatı, kitab nəşri sahəsində dövlət siyasəti və qanunçuluq bazasının təkmilləşdirilməsi, təhsil və maarifləndirmə, ideologiya sahəsində dövlət siyasətnin təşkili, beynəlxalq siyasət kimi məsələlərin həllinə istiqamətləndirilmiş mövzular daxildir.
Ailəsi
Ailəlidir, iki övladı var..
İradə Ələsgərova Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin qurucuılarından olub təşkilatın Şuşa şöbəsini maliyyələşdirən və ona rəhbərlik edən Məşədi Salman Ələsgərovun (1868) ikinci oğlu Hacı Salman oğlu Ələsgərovun (1913) qızı, SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı, üç çağırış SSRi Ali Sovetinin deputatı, Lenin, "Qırmızı Əmək Bayrağı" ,"Oktyabr İnqilabı" ordenlərinə, Ümumittifaq Xalq Təsərrüfatı Sərgisinin (VDNX) 10-dan artıq qızıl, gümüş medallarına layiq görülmüş Əmək qəhrəmanı (tütünçülük üzrə) Xəlil Qardaş oğlu Əfəndiyevin gəlinidir.
Həyat yoldaşı polkovnik Əfəndiyev Məzahir Xəlil oğlu (1958) 1978-ci ildən Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Təhlükəsizlik Xidmətində (keçmiş Xüsusi Dövlət Baş Mühafizə İdarəsi-XDMX-da bölmə rəisi, hərbi komendant, xidmət üzrə müavin vəzifələrində) çalışır.
Oğlu Əfəndiyev Zaur Məzahir oğlu (1985) 5 saylı "Asan Xidmət"də Baş direktor, qızı Əfəndiyeva Nigar (1987) "Nikoyl-Bank"da əməliyyatçı vəzifəsini icra edir.
İstinadlar
8.Əbülfət Mədətoğlu "Gözlənilməz təklif — həyata uğurlu vəsiqə" (İradə Ələsgərovanın 65 illik yubileyi və respublikanın nəşriyyat-poliqrafiya sistemində uzunmüddətli, çoxşaxəli fəaliyyətinin Fərdi Təqaüdlə dəyərləndirilməsi təklifii) // "Şuşa" qəz. ¹15(345),15.08.2021, s.5.
9.Şəddat Cəfərov "Azərbaycan kitabının minillik tərtibat tarixi"(İradə Ələsgərovanın 65 illik yubileyi və respublikanın nəşriyyat-poliqrafiya sistemində uzunmüddətli, çoxşaxəli fəaliyyətinin Fərdi Təqaüdlə dəyərləndirilməsi təklifiinin dəstəklənməsi) // "Şuşa" qəz. ¹16(346),31.08.2021, s.4–5. 10.Əbülfət Mədətoğlu "Gözlənilməz təklif — həyata uğurlu vəsiqə" (İradə Ələsgərovanın 65 illik yubileyi və respublikanın nəşriyyat-poliqrafiya sistemində uzunmüddətli, çoxşaxəli fəaliyyətinin Fərdi Təqaüdlə dəyərləndirilməsi təklifii) // "Ədalət" qəz. ¹73(5905),31.07.2021, s.8.
Abdullayeva
Abdullayeva — Azərbaycanda çox yayılmış Abdullayev soyadının qadınlara aid forması.
Bulbophyllum omerandrum
(Bulbophyllum omerandrum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xəlil Həsənov
Həyatı
25 iyun 1979-cu ildə Laçın rayonunun Daşlı kəndində doğulmuşdur. 1986-cı ildə Daşlı kənd orta məktəbinə getmişdir. Laçın rayonunun işğalından sonra ailəsi ilə birlikdə Qobustan rayonunun Hilmilli kəndində məskunlaşmışdır. 1997-ci ildə Qobustan rayonunun Hilmilli kənd orta məktəbini bitirmişdir.
1998-ci ildən Dövlət Sərhəd qoşunlarında xidmət etmişdir. 1999-cu il avqustun 20-də «N» saylı sərhəd zastavasının xidməti ərazisindən dövlət sərhədinin pozulmasının qarşısını alarkən həlak olmuşdur.
Təltifi
17 noyabr 2002-ci il tarixdə Bakının Sabunçu rayonu ərazisində yerləşən Laçın rayonunun 3 №li tam orta məktəbinə Həsənov Xəlil Qədir oğlunun adı verilmişdir. Məktəbin həyətində Xəlilin xatirəsini əbədiləşdirən memorial lövhə qoyulmuşdur.
Səğayiş (Azərşəhr)
Səğayiş — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Azərşəhr şəhristanı (Tufarqan) ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 660 nəfər yaşayır (159 ailə).
Peçeneqlər
Peçeneqlər (türk. Becěnek, qədim yunan. Πετσενέγοι, или Πατζινάϰαι, lat. Pacinac, qədim rus. — печэнегъ) — oğuz tayfalarından biri, tarixi mənbələrdə "beçeneqlər" də adlandırılır.
Tarixi
Göytürklərin qərb qanadını meydana gətirən onoklardan meydana gələn Peçeneqlər, VI əsrdə Issık gölü və Balxaş gölü ətrafında yaşadıqları güman olunur. VIII əsrdə Oğuzların təzyiqiylə qərbə köç etmiş peçeneqlər, X əsrdə Qara dəniz və Balkanlara gəldilər. Qara dənizin şimalında və Balkanlarda XI əsrin sonlarına qədər əhəmiyyətli bir güc oldular. Xanlıq səviyyəsində bir dövlət də ([tel:860–1091 860–1091]) qurublar.
Peçeneqlər 1048-ci ildə Tunayı keçərək Bizansa axına başladılar. Peçeneqlər Boğazı atlarıyla keçən yeganə xalqdır.1050-ci ildə Ədirnəni mühasirəyə alan peçeneqlər, 1053-cü ildə Bizansı ağır məğlubiyyətə uğratdılar. 1090-cı ildə Böyük Siyirtməyə qədər gəldilər. Bu dövrdə bizanslılar qərbdə peçeneq türkləri, Anadoludan Səlcuq türkləri, İzmir və ətrafında isə Çaka Bəy ilə döyüşmək məcburiyyətində idilər.
Peçeneqlərin Konstantinopulu almaq istəyən Çaxa bəy ilə razılaşmaları olur. Peçeneqlər qurudan, Çaka bəy isə dənizdən İstanbulu mühasirəyə almalı idi. Bizans bu təhlükədən özünü başqa bir türk soyu, qıpçaqların köməyilə xilas etdi. Oğuzlardan sonra Balkanlara gəlmiş olan qıpçaqlarla razılaşan Bizans, Meriç (1091 — Meriç döyüşü) sahilində iki köçəri gücü bir-birinə qarşı qoydu. Nəticədə peçeneqlər ağır məğlubiyyətə uğradılar. Bu hadisədən sonra peçeneqlərin bir qismi Macarıstana çəkilərək macarlara qarışdı. Bir qismi də Vardar çayı boyunca yerləşdilər və slavyanlaşdılar. Bir qisimi də bizanslılar tərəfindən əsir alınaraq, qıpçaqlarla birlikdə Anadoluya, səlcuqlara qarşı yerləşdirildi. Bu gün də məlumdur ki, bir çoxu ənənəsini davam etdirən peçeneqlər hələ də Mərmərə, Qərbi Qara dəniz, Orta Qara dəniz və İç Anadolunun müxtəlif yerlərində yaşayırlar. Qərbi Anadoluda yaşamış Qızıl bəg (1184-(?)) Peçenek bəyidir.
İctimai quruluşu
Peçeneqlər 8 tayfadan ibarət idilər. Hər tayfanın tərkibində isə 5 nəsil var idi. Bu tayfaların içərisində kəngərlilər xüsusilə seçilirdilər. Antik müəlliflərin yazdıqlarına görə, kəngərlilər hələ eradan əvvəl Azərbaycan ərazisində məskunlaşmışdılar. Bu mənbələrdən biri e.ə. II əsrdə indiki Şamaxı şəhərinin yaxınlığında Kanqar şəhərinin olduğunu qeyd edir. Peçeneqlərin ilk dövləti olan Kanqlının birinci xanı olmuş Qorqud da Kəngərli tayfasından idi. Azərbaycanın müxtəlif yerlərində kəngərlərlə bağlı çoxlu yaşayış yerləri vardır. Azərbaycanın məşhur ictimai-siyasi və mədəniyyət xadimləri arasında Kəngərli soyundan olan xeyli nümayəndələr vardır.
Hakimiyyətin başında Xan dururdu. Xan vəfat etdikdə hakimiyyət onun oğluna deyil, qardaşının oğluna verilirdi. Peçeneqlər mühüm məsələləri bütün nəsillərin ağsaqqallarının iştirak etdikləri gənəşdə (gənəşmək — qədim türk dilində məsləhətləşmək deməkdir) həll edirdilər.
Bəzən peçeneqlər gürcülərin müttəfiqləri kimi də çıxış edirdilər. Belə ki, mənbələr ermənilərlə mübarizədə Buzuk və Ambuzuk adlı iki qardaşın gürcülərə kömək etdiklərini xüsusi qeyd edirlər.
Hava hücumundan müdafiə
Hava hücumundan müdafiə döyüşü — təcavüzkar hava vasitələrinin səmərəliliyini azaltmaq və ya tamamilə yox etmək üçün görülən tədbirlərdir. Bu tədbirlər həm hava, həm də quru silah sistemlərini, müvafiq qəbuledici sistemləri, komanda və nəzarət tədbirlərini və passiv tədbirləri əhatə edir. Olduqları yerdən asılı olmayaraq dəniz, quru və hava qüvvələrini qorumaq olaraq anlaşılacağı kimi, ana vətənin müdafiəsi üçün də bir çox ölkələr tərəfindən istifadə olunmaqdadır. NATO hava vasitələri ilə edilən hava müdafiəsini qarşı hava müdafiəsi, dəniz və ya qurudan ediləni isə hava müdafiə savaşı olaraq adlandırmışdır. Raket ilə müdafiə hava hücumundan müdafiənin bir qolu olaraq qəbul edilir.
Terminalogiyası
Hava hücümundan müdafiə termini ilk dəfə, böyük ehtimalla, İngilislər tərəfindən Kral hava qüvvələrinin komandanlığı altında qurulan Böyük Britaniya hava müdafiəsi tərəfindən istifadə edilmişdir. Bununla yanaşı, Birləşmiş Krallıqda "anti-hava müdafiəsi (anti-aircraft)" termini də 1950-ci illərə qədər ümumi olaraq istifadə edilmiş və AA olaraq qısaldılmışdır.
NATO Hava Müdafiə döyüşünü "dəniz üzərindəki bir gücün, havadan hədəfə çatan silahlar ilə təyyarə, gəmi, sualtı gəmi və ya qurudan edilən hücumdan qorunmaq üçün görülən tədbirlər" kimi izah etmişdir. Bəzi ordularda bütün qüvvələr ilə hava hücumundan müdafiə termini, ixtisası olmayan əsgərlər tərəfindən olunan müdafiə yerinə istifadə edilir. XX əsrin sonlarında istifadə edilən digər terminlər; GBAD (Ground Based Air Defence, Yerdən Hava Müdafiə), SHORAD (Şort Range Air Defence, Qısa Məsafəli Hava Müdafiə) və çiyindən atılan raketləri ehtiva edən MANPADS (Man Portable Air Defence Systems, İnsan İstifadəli Hava Müdafiə Sistemləri) olaraq göstərmək olar. Hava müdafiə raketləri əsasən yerdən havaya uçan raket qısaltması olaraq SAM (Surface to Air Missiles) və yerdən havaya raket olaraq SGAW (Surface to Air Guide Missile) kimi qısaldılır.
Yengicə (Azərşəhr)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2,190 nəfər yaşayır (599 ailə).
Xarici İşlər Nazirliyi (Çexiya)
Çexiya Xarici İşlər Nazirliyi — Çexiya hökumətinin yüksək vəzifəli nümayəndəsi və Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri olaraq xarici siyasət və xarici əlaqələrlə bağlıdır.
Çexiyada Xarici İşlər Naziri, Baş nazir tərəfindən irəli sürüldükdən sonra Prezident tərəfindən təyin edilir.
Vernicia fordii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Əsasən Çində dəniz səviyyəsindən 200-1500 m hündürlükdə, dağ yamaclarında, meşələrdə yayılmışdır. ABŞ-da mədəni şəraitdə geniş əkilib-becərilir. Bu növə Çində tunq ağacı da deyilir.
Botaniki təsviri
Hündülüyü 8-13 m-ə çatan, açıq-boz qabıqlı, budaqları cərgələrlə yerləşən, seyrək çətirli, yarpağınıtökən ağacdır. Yarpaqları yumurtavari, uzanmış, ucu iti və 3 ayalı, qaidədən ürəkvarı və ya iki kəsimlidir, uzunluğu 10-12 sm, eni 6-18, bəzən 25 sm-dir, dərivaridiiir, qalın saplaqlıdır, üst tərəfdən tünd-yaşıl, alt tərəfdən bir qədər açıq rəngdədir. Cavan yarpaqların altı kürən, sıx tükcüklərlə örtülü, saplaqlarının uzunluğu 5-20 sm olur. Yarpağın saplağından qaidəsinə yaaxın olan hissədə 2 ədəd qırmızı rəngli vəz vardır. Çiçəkləri ağ ləçəkli, çoxçiçəkli süpürgəyə və ya çətirə toplanaraq budaqların uclarında yerləşmişdir. Bir və ya ikievlidir, kasacıq 2-3 dilimlidir. Ləçəkləri 25-30 mm uzunluqdadır, enli yumurtavaridir, qaidədə bir qədər çəhrayıdır. Bunlar 1,5-3 sm uzunluqda olmaqla ağ və ya çəhrayı rəngdədir. Meyvəsi 5 sm-ə qədər diametrdə, iri, şar formasında, çəyirdəkli olub, xaricdən ətli qabığa malikdir. Toxumları yumurtavari, boz, yanlardan basıq və bərk qabıqlıdır, 2-3 sm uzunluqdadır. Zəhərlidir, mayda çiçəkliyir, sentyabr-oktyabr ayında isə meyvəsi yetişir. Toxumlar vasitəsilə çoxaldılır.
Ekologiyası
Quraqlığa davamlıdır. İsti və işıqsevəndir, münbit torpaqlarda yaxşı bitir. Çox turşulu və kirəcli torpaqlarda bitmir.
Azərbaycanda yayılması
Lənkəranda 1935-ci ildən əkilib becərilir.
İstifadəsi
Bakıda 1-2 illik bitkilər şaxtadan ziyan çəkir, meyvələri zəhərli oluğu üçün əhəmiyyətli deyildir. Tunqun meyvəsindən alınan yağdan lak, boya sənayesində istifadə olunur.
Deniel Dey-Lüis
Deniel Day-Lyuis  — ingilis aktyorudur.
Həyatı
Deniel D. Lyuis 1957-ci il aprelin 29-da Londonda, şair Sesil Dey-Lyuis və aktrisa Cill Belkonun ailəsində dünyaya göz açmışdır. İrland əsilli atası iki yaşından etibarən İngiltərədə yaşayırdı. Anası yəhudi əsillidir. Lyuis uşaqlıq illərindən öz davranışına görə valideynlərinin hiddətinə səbəb oldu və onu Kent vilayətində yerləşən “Sevenoaks School”-a göndərdilər. Bu məktəbə nifrət etməsinə baxmayaraq, o, burada maraq göstərdiyi üç sahə ilə tanış oldu: ağacişləmə, aktyorluq və balıqçılıq. İki ildən sonra onu digər məktəbə, Hempşirdə yerləşən “Bedales”-ə köçürdülər. 14 yaşında Lyuis "Sunday Bloody Sunday" (az.Qanlı Bazar Günü) filmində çox kiçik rolda debüt etdi və buna görə 2 avro qazandı. O, həmin anları “cənnət” deyə təsvir edirdi. 1975-ci ildə etibarən o, artıq karyera qurmaq istəyində olduğunu anladı. O, mebel düzəldən olmaq üçün 5 illik kursa yazıldı, lakin təcrübəsizlik ona bu peşə ilə məşğul olmağa icazə vermədi. Lyuis “Bristol Old Vic Theatre School”-a qəbul oldu və 3 il burada oxudu 1980-ci illərin əvvəllərində o, teatr və televiziyada bir sıra rollar ifa etdi. 1982-ci ildə "Qandi" filmində Qandiyə daim ilişən "Kolin" obrazını canlandırdı. Lyuis “A Room with a View” (Mənzərəli Otaq) filmi ilə daha çox tanındı.
Və nəhayət 1989-cu ildə uğur onun üzünə güldü. Həmin il rejissor Cim Şeridanın "My Left Foot" (az.Sol Ayağım) filmində iflic olmuş yazıçı Kristi Brounun obrazını peşəkarcasına oynadı və onlarla mükafata, cümlədən “Ən Yaxşı Aktyor” kateqoriyasında Oskara sahib oldu. Filmin çəkilişləri zamanı Lyuis rolundan çıxmayaraq bütün çəkiliş müddəti ərzində əlil arabasında hərəkət etmişdi. 1992-ci ildə “The Last of the Mohicans” (Sonuncu Mogikan) filmi işıq üzü gördü. O, filmin baş qəhrəmanını həqiqətən də “yaratmaq” üçün bir müddət meşədə yaşadı, ovçuluq, balıqçılığı öyrəndi.
2007-ci ildə Pol Tomas Andersonun "There Will Be Blood" filmi ekranlara çıxdı. Film Apton Sinkleyrin “Neft” əsəri əsasında çəkilmişdi. Lyuis filmdəki roluna görə demək olar ki, bütün mümkün mükafatları qazandı. SAG (Aktyorlar Gildiyası) mükafatının təqdimetmə mərasimində Lyuis bir müddət öncə vəfat etmiş dostu Hit Leceri yad etdi. 2009-cu ildə “Nine” (9) myuzik filmindəki roluna görə Lyuis bir qədər tənqidlə üzləşdi. Lakin yenə də bəzi mükafatlara namizəd oldu. 2010-cu ilin noyabrında Lyuis S.Spilberqin "Lincoln" filmində Avraam Linkoln rolunda çəkilmək üçün təsdiq edildi. Film 2012-ci ilin dekabrında işıq üzü gördü. 2013-cü il Oskar təqdimetmə mərasimində yaratdığı Abraham Linkoln roluna görə üçüncü dəfə Oskara mükafatına sahib oldu.
Ailəsi
Lyuis 1996-cı ilə kimi fransız aktrisası İzabella Adyani ilə münasibətdə oldu. 1995-ci ildə onların oğlu dünyaya gəlimişdi. 1996-cı ildən etibarən isə Lyuis məşhur yazıçı Artur Millrin qızı, aktrisa Rebekka Miller ilə evlidir. Onların iki oğlu var.
Ortakənd (Paşalı)
Tarixi
Arpaçayın sağ qolu olan Başkəndçayın yanında yerləşirdi. Erməni mənbələrində kəndin adı İtqıran Ortakənd formasında göstərilir.
Kənd İtqıran kəndinin yaxınlığında yerləşdiyi üçün toponim «İtqıran Ortakənd» kimi verilmişdir.
Kənd iki kənd ortasında yerləşdiyi üçün Ortakənd adlandırılmışdır. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.
Əhalisi
Kənddə 1897-ci ildə 169 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
XX əsrin əvvəllərində, 1905-1906-cı illərdə erməni-azərbaycanlı münaqişəsi nəticəsində azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuş və kənd ləğv edilmişdir.
İndi xaraba kənddir.
Təcrübə
424x424px|"Düşünən insan" heykəli|thumb
Təcrübə (Təcrübəyə əsaslanan bilik və ya təcrübi bilik) - Epistemologiyanın əsas anlayışlarından biri,  bir anda və ya uzun müddət ərzində müşahidə, praktiki fəaliyyət və ya hər hansı bir təəssürat nəticəsində qazanılmış bilik və bacarıqlar toplusu.
İnsan düşünərək, öz düşünmə tərzini, düşünmə sürətini və ya digər düşünməyə aid xüsusiyyətlərini dəyişdirə, inkişaf etdirə bilirsə, buna öz düşüncələrini müşahidə edərək nail olur. Deməli, bu yolla əldə edilmiş düşünmədəki dəyişikliklər də təcrübə yolu ilə əldə edilmiş hesab edilə bilər.
Təcrübə - bilik və bacarıq, hissiyat və iradə kimi mövhümlərin birgəliyini ifadə etməklə, bəşəriyyətin bu mövhümlərin, sosial-mədəni irs kimi, nəsildən nəsilə ötürülməsinin sistematikliyini xarakterizə edir.
Təcrübə anlayışı onu ya bilik mənbəyi hesab etməyən və ya varlığını tamamilə inkar edən empirizm və rasionalizmlə qızğın mübarizə mühitində aktiv inkişaf etmişdir. Təcrübə biliyi refleksiyaya tabe olmayan gizli bilik dən fərqli anlayışdır.
Aristotelə görə təcrübə
thumb|Aristotel|left Aristotel hesab edirdi ki, təcrübənin insanlarda əmələ gəlməsinin səbəbi yaddaşdır. Aristotelə görə bir obyekt haqqında olan bir neçə fikir - bir təcrübə dərəcəsinə yüksəlir. "Təcrübə elm və incəsəntlə, demək olar ki, eyni əhəmiyyət kəsb edir. Lakin, elm və incəsənt təcrübə əsasında meydana çıxır."
Aristotel yazır:
"Müəyyən bir xəstəliyə düçar olmuş Kalliyə bir dərman kömək edib, bu dərman Sokratı da sağaldıb, sonra isə eyni dərman daha çox insana da kömək edib, deməli, bu dərman bu xəstəliyin çarəsidir fikri - təcrübəyə dayanır.  Bir dərman müəyyən bədən quruluşuna, anotomik və ya fizioloji xüsusiyyətlərə sahib olan insanlara bir xəstəlik keçirdikləri zaman kömək edir fikri isə tamamilə incəsənət işidir"
"Görürük ki, əslində təcrübə incəsənətdən geri qalmır, heç nə ilə fərqlənmir, hətta bəzən daha üstündür. Görürük ki, təcrübəyə malik insanlar, quru biliyi olub, təcrübəsi olmayanlardan daha irəlidədirlər.
Səbəb isə ondadır ki, təcrübə müəyyən bilikdir, incəsənət isə - ümumi bilik. Hər növ praktiki hərəkət də müəyyən olunmuş biliyə aiddir. Həkim insanın ümumi olaraq sağaltmır. Kaliy və ya Sokrat və ya, adı nə olursa olsun, başqa bir insan həkimin ümumi bilikləri ilə sağalmır. Ümumi bilikləri olan həkim çox vaxt müalicədə səhv edir, çünki müalicədə çox vaxt müəyyən nə isə sağaltmaq lazım olur"
F. Bekona görə təcrübə
Aydın olur ki, Bekon "təcrübə meşəsi" dedikdə, bu anlayışa neqativ məna verir. Lakin o, burada passiv təcrübəni nəzərdə tutur. Bekona görə passiv, təbii, həyatın özünün gətirdiyi təcrübə yalan mənbəyidir, bu təcrübənin əksi isə - aktiv, insan fəaliyyətinin iştirakı ilə yaranan, eksperiment adlandırdığımız təcrübə - həqiqət mənbəyidir.
Bekon yazır: