Daniel_Defo
Robinzon Kruzo
250px|thumb|Bir vaxtlar Defoun yaşadığı ev, İngiltərə, London yaxınlığında Əllinci yaşlarının sonlarında nəşr olunan Robinzon Kruzo bir adamın iyirmi səkkiz il ərzində səhra adasında qəzaya uğraması və sonrakı sərgüzəştlərindən bəhs edir. Epizodik povesti boyu Kruzonun imanla mübarizəsi, həyatı üçün təhlükə yaradan böhran anlarında Allahla sövdələşmələri zamanı aydın görünür, lakin o, qurtuluşdan sonra dəfələrlə arxa çevirir. O, nəhayət, daha həqiqi dönüşüm təcrübəsindən sonra, cəmiyyətdən ayrılaraq, həyatındakı taleyi ilə kifayətlənir. “Robinzon Kruzonun daha uzaq macəraları” kitabının ilk səhifələrində müəllif Krusonun Bedfordşirdə necə məskunlaşdığını, evləndiyini və ailə qurduğunu və arvadı vəfat etdikdən sonra bu sərgüzəştlərə yollandığını təsvir edir. Bedford həm də "H. F"nin qardaşının olduğu yerdir. Taun ilinin jurnalında vəba təhlükəsindən qaçmaq üçün təqaüdə çıxdı, beləliklə, bu əsərlər bədii deyilsə, Defo ailəsi Kruzo ilə Bedfordda tanış oldu, bu kitablardakı məlumat buradan toplandı. Defo Nyuinqton Qrin məktəbinə Karuzo adlı dostu ilə getmişdi. Romanın qismən Xuan Fernández ada larında qapalı vəziyyətdə qalan Şotlandiyalı Alexander Selkirkin hekayəsinə əsaslandığı güman edilir, lakin onun təcrübəsi povestin təfərrüatları ilə uyğun gəlmir. Selkirk adasının yaşadığı, Más a Tierra (Quruya daha yaxın) 1966-cı ildə Robinzon Kruzo adası adlandırıldı. Güman edilirdi ki, Defo həm də Əndəlus-ərəb müsəlman polimatı İbn Tufeylin kitabının tərcüməsindən ilhamlanmış ola bilər. Avropada "Abubacer" kimi tanınırdı. Latın nəşri Philosophus Autodidactus adlanırdı. Simon Ockley 1708-ci ildə Hai ibn Yokdhanın həyatında nümayiş etdirilən İnsan ağılının təkmilləşdirilməsi adlı ingiliscə tərcüməsini nəşr etdi. Defo özünün məşhur əsəri "Robinzon Kruzo" nu 59 yaşında olarkən yazmışdır. Əsərin mərkəzinə qoyulan hadisə matros Aleksandr Selkirkin başına gəlmiş hadisələrdir. Lakin Defo sujeti dəyişdirmişdir. Defo bu kitabı yazarkən dünya ədəbiyyatında yeni bir səhifə açacağını ağlına belə gətirməzdi. Əsər 3 hissədən ibarətdir. Kitab çap olunarkən müəllif öz adını yazmadı. O, oxuculara belə məlumat verdi ki, bu kitab Robinzonun öz memuarlarıdır. Əsərin qəhrəmanı evdən qaçaraq dənizdə və quruda macəra axtaran bir gəncdir. Romanın əsas sujetini Robinzonun gəmi fəlakətindən sonra kimsəsiz adaya düşməsi və orada təkbaşına 28 il yaşaması təşkil edir. Əgər matros Aleksandr Selkirk 4 il adada tək qaldıqdan sonra vəhşiləşir və hətta insan kimi danışmağı belə unudursa, Robinzon əksinə hərəkət edir. O, 28 il adada qalsa da cəmiyyətdə gördüklərini, əldə etdiyi vərdişləri unutmur. Robinzon zəhmətkeşdir,bununla bərabər o tipik bir burjuadır. O, Cüməni azad edib yanına gətirdikdən sonra dərhal onunla arasındakı münasibəti aydınlaşdırır. Bu münasibət ağa ilə nökər arasındakı münasibətdir. Robinzon ədəbiyyatda yaranmış ilk müsbət burjua surətidir. Robinzon adaya düşdükdən sonra ilk mərhələdə ona lazım olan ərzağı hazır vəziyyətdə götürür. Yəni əvvəlcə ovçuluq və balıqçılıqla dolanır. Sonra adadakı vəhşi heyvanları əhlilləşdirir yəni maldarlıqla məşğul olur. Yer şumlayıb toxum səpir. Demək Robinzon insan cəmiyyətinin keçdiyi ilk mərhələni təkrar edir. Cümə gəldikdən sonra adada cəmiyyət yaranır. Cümədən sonra adaya yeni avropalılar gəlir. Gəmi fəlakətindən sonra vəhşilərin əlinə düşmüş bu adamları Robinzon xilas edir. Və həmin adamlar adaya gəlirlər. Adada adamlar çoxalandan sonra Robinzon torpağı onların arasında bölür. Beləliklə xüsusi mülkiyyət əmələ gəlir. Bütün bunlar cəmiyyətin keçdiyi yol kimi verilir.