cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Coğazçay
Ümumi məlumat
Çayın orta illik su sərfi 0,90 kub m/san-dir. Bunun 48%-i yaz, 32%-i yay, 12%-i payız, 8%-i isə qışda keçir. İntensiv suvarma dövründə illik axımının 14-15%-i axıdılır, Orta illik asılı gətirmələr sərfi 0,18 kq/san, suyunun lillənməsi isə 200 q/kub m-dir. Suyu hidrokarbonatlı-kalsiumlu olmaqla orta minerallaşmaya (300-500 mq/l) malikdir.
Navış yaşayış yeri
Nаvış yаşаyış yеri — Оrdubаd rаyоnunun Tivi kəndindən cənubşərqdə yеrləşir. Yаşаyış yеrində dаşdаn inşа оlunmuş dördkünc tikintilərin qаlıqlаrı sахlаnmışdır. Аrаşdırmаlаr zаmаnı Sоn Оrtа əsrlərə аid şirli və şirsiz kеrаmikа məmulаtı аşkаr оlunmuşdur. Аrхеоlоji mаtеriаllаrа əsаsən yаşаyış yеrini XVIII-XIX əsrlərə аid еtmək оlаr.
Alzan
Alzan  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Aryej. La-Bastid-de-Seru kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Fua.
INSEE kodu — 09009.
Əhalisi
2008-ci il üçün kommunanın əhalisi 146 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 128 yaş arasında (15-64 yaş arasında) 96 nəfər iqtisadi cəhətdən, 32 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 75.0%, 1999-cu ildə 75.8%). Fəal olan 96 nəfərdən 75 nəfər (38 kişi və 37 qadın), 21 nəfər işsiz (11 kişi və 10 qadın) idi. 32 hərəkətsiz 14 nəfər arasında şagird və ya şagird, 8 nəfər təqaüdçü, 10 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir. .
Bulbophyllum callosum
(Bulbophyllum callosum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum callosum növü Madaqaskar üçün endemik növdür.
Ləngəbiz dağı
Ləngəbiz dağı — Böyük Qafqaz sıra dağlarının cənub hissəsində yerləşən kiçik dağ silsiləsi. Şamaxı və əsasən də Ağsu rayonu ərazisində yerləşir. Ən hündür zirvəsi 929 m. hündürlüyündə olan, Ağsu rayonu ərazisində yerləşən Səndələn dağıdır.
Aşağı meydan
Aşağı meydan və ya Torpaq meydanı— Şuşa şəhərinin ən qədim şəhər meydanlarından biridir. Şuşa qalasının aşağı hissəsində yerləşir.
Tarixi
Aşağı meydan adı Meydanın yerləşdiyi ərazi ilə müqayisədə Aşağı meydanın ərazisinin Şuşa qalasının aşağı hissəsində yerləşməsi ilə əlaqəlidir. Aşağı meydan xalq arasında həm də Torpaq meydanı adı ilə tanınır. Bu adın yaranmasının səbəbi isə Şuşanın digər şəhər meydanlarından fərqli olaraq daşlarla döşənməməsi və torpaq örtüyə malik olması ilə əlaqəlidir.
Şuşa şəhərinin tarixi qeyd edilməmiş baş planında Aşağı meydanın qərb tərəfində yerləşən, bir-birinə bitişik iri ictimai binalar diqqət çəkir. Həmin binaların heç biri dövrümüzə çatmamışır. Planda heç bir izah və şərh verilmədiyinə görə həmin binaların hansı funksiyanı yerinə yetirməsi naməlumdur. Qarabağ tarixçisi Baharlının məlumatına görə, Aşağı meydanda Qazı Mirzə Əli hamamı yerləşirdi.
Xüsusiyyətləri
Aşağı meydan düz Aşağı məhəllənin ortasında yerləşir. Ərazinin sakit, düz relyefi, geniş ölçüləri, ictimai ticarət kompleksinin olması və Aşağı bazar küçəsi vasitəsiylə Yuxarı Gövhər ağa məscidi ilə əlaqələndirilməsinə əsaslanan E. Avalov Aşağı meydanın şəhərin ən qədim meydanlarından biri olmasını və uzun müddət əsas ictimai-ticarət mərkəzi kimi fəaliyyət göstərməsini qeyd edir.
Xəzərin sahilində (albom)
Xəzərin sahilində — Yuxu qrupunun 11 oktyabr 1993-cü ildə yayımlanmış birinci studiya albomu. Azərbaycanın ilk hard-rok albomudur. 20 sentyabr 2020-ci ildə Uzelli Müzik şirkəti tərəfindən albomun val versiyası yayımlanıb.
Guru Guru
Guru Guru — 1968-ci ildə vurma alətlər ifaçısı Mani Noymayer tərəfindən Heydelberqdə yaradılmış alman kraut-rok qrupudur. 40 ildən çoxdur ki, fəaliyyət göstərən qrup, bu müddət ərzində 20 studiya albomu buraxmış və bu albomlar 500 000-dən çox satmışdır.
1960-cı illərin sonları və 1970-ci illərin başlanğıcında qrup, sol siyasi baxışın tərəfdarı idi və bunu öz konsert çıxışlarında da əks etdirirdi. Qrup bəzən «Alman Sosialist Tələbə Birliyi» ilə birlikdə konsertlər təşkil edirdi. Bu konsertlərdə siyasi məzmunlu mahnılar səsləndirən qrup üzvləri bir neçə dəfə bu mahnılara görə həbs edilmişdir. Qrup üzvlərindən ekstravaqant və anarxist olanları, Alman, Odenwald regionunda yaşayırdı. Mani Noymayer ilk Finkenbach Krautrok-Festivalının təşkilatçılarından biridir.
Qrup bir çox konsertlərdə, filmlərdə, radio və televiziya proqramlarında yer almışdır. Guru Guru, 1976-cə ildə, alman WDR kanalında yayımlanan «Rockpalast» verlişinə qonaq olan ilk alman qrupudur.
Neskafe
200px|thumb|Neskafénin logosu Nescafé— dünyada hazır qəhvəni ilk olarak satışa çıxaran firmadır. Nestléyə aid olan bir hazır qəhvə markasıdır.
Hazırda dünyanın demək olar ki, hər yerində fərqli çeşidləri ilə tanınır və sevilərək içilir. Eyni zamanda qəhvəyə zamanla bir çox yeni dad qataraqqəhvə satışında çeşidli yeniliklər etmişdir. Son olaraq şəkər, krem və qəhvəni hazır olaraq birliktə istifadəçilərinə təqdim edən ilk markadır.
Hazır qəhvə istehsal müddəti
Qovrulduqdan sonra üyüdülən qəhvə çəyirdəkləri, böyük ölçüdə olan süzgəcli ibriklərə qoyulur. isti su ilə bişirildiyi üçün qəhvə özünün suya keçməsi üçün şərait yaradılır. Bunun sorasında, içindəki su buxarlaşdırılaraq saf qəhvənin özü əldə edilir. Bu qəhvə özü spreyləmə və donmuş qurutma texnikası ilə qurudularaq hazır qəhvə halına gətirilir. Bu proseslə suda 100% həll ola bilən qəhvə əldə olunur.
Məhsullar
Nestlé iddia edir ki,Dünyada hər saniyədə 3,000 fincan neskafe məhsulları içilir.
Neskafé məshullarına daxildır :
Tirrell (Formula-1 komandası)
200px|thumb|Tirrell komandasının loqosu Tirrell ( ing. Tyrrell Racing Organisation) Formula 1 dünya çempionatlarında iştirak edən idman komandası, dizayner və mühəndis Ken Tyrrell tərəfindən 1958-ci ildə təsis edilmişdir.
Tarixi
1970-ci illərdə Jackie Stewart komandaya iki çempionluq gətirməsi Komandanın böyük müvəffəqiyyət qazandığı il idi. Stewartın komandadan ayrılması nəticəsində 1970-1980 ci illərdə yarışların qazanılmasına baxmayaraq əvvəlki yüksək səviyyə saxlanıla bilmədi. 1983-cü ildə Detroytda tanınmış Cosworth DFV mühərriki son qalibiyyəti gətirdi.
1997-ci ildə komanda British American Tobacco tərəfindən satın alınaraq, BAR (British American Racing) adlı yeni bir layihə üçün əsas oldu. 1998-ci il komanda Sonuncu dəfə bu ad altında fəaliyyət göstərdi. 2005- ci ildə komanda Honda Motor Co.Ltd. tərəfindən alındı  və Honda racing adına dəyişdirildi. Bu adı altında, qrup, 2008 mövsümünün sonuna qədər mövcud idi. Bu adı altında, qrup, 2008 mövsümünün sonuna qədər mövcud idi. 2009-cu ilin əvvəlində, Honda çempionatdan ayrılmasını elan etdikdən sonra, Honda F1-in idarə direktoru Ross Braun komandanın aktivlərini satın aldı. Əvvəlki Honda Yeni sezona ingilis lisenziyası və yeni ad - Brawn GP ilə başlamışdır. 16 noyabr 2009 – cu ildə, Brawn Mercedes-Benz tərəfindən alındı və Mercedes AMG Petronas F1 Team  adı ilə dəyişdirildi.
Codhpur
Codhpur, Marvar — Hindistanın şimal qərbində, Racəstan ştatında şəhər.
Əhalisi
Əhalisi 959,6 min (2007). Marvar səhrasının kənarında yerləşmişdir. Nəqliyyat qovşağı.
Tarixi
1459-cu ildə racputların Rathor sülaləsindən olan maharacə Rao Codha tərəfindən salınmışdır. Racəliyin paytaxtı idi. 1818-ci ildə Böyük Britaniyanın Hindistandakı mülklərinə qatıldı. Hindistan müstəqillik qazandıqdan sonra Racəsthan ştatının tərkibindədir (1949-cu ildən). Şəhərdəki təpənin zirvəsində qalın divarları və 7 darvazası olan 1459-cu ildə əsası qoyulmuş, 16–18-ci əsrlərdə tamamlanan Mehranqarh qalası yerləşir (Hindistanda ən böyük qalalardan biri). Daxilində maharacələrin sarayları (o cümlədən Moti-M hal, 1595–1619), zərif naxışlı memarlıq detalları və çoxlu heykəltaraşlıq bəzəkləri ilə seçilən, Çamunda – Mataci məbədi (15-ci əsr) saxlanılmışdır.
Mədəniyyəti
Təpənin ətəyində, şəhərin düzən hissəsində təqribən 10 km uzunluğunda divarla (1532–73) əhatə olunmuş 16–19-cu əsrlərə aid məbədlər (divar rəsmləri, 18–20-ci əsrin əvvəlləri), naxışlarla bəzədilmiş yaşayış evləri, Codhpur hökmdarlarının mərmər kenotafı və memorialı (Casvand-Thada, 1899), Can-Mandi örtülü bazarı yerləşir. Möhtəşəm Umayd Bhavan sarayı (1929–44, memar Q.V. Lankaster; hazırda maharacənin iqamətgahı, mehmanxana və muzeydir) özündə hinduist memarlığı və ardeko üslubu element lərini birləşdirir. Codhpuru brahmanların evlərinin rənginə görə “mavi şəhər” adlandırırlar. Mərkəzi quraq zonanın ETİ (1959), universiteti (1962); toxuculuq, metal emalı, kimya-əczaçılıq sənayesi müəssisələri fəaliyyət göstərir. Bədii sənətkarlıq inkişaf etmişdir. Codhpurun şimal qurtaracağında qala, məbəd xarabalıqları, qədim Mandora şəhərinin bağları var. Codhpur yaxınlığındakı qədim Osian şəhərində 8–11-ci əsrlərə aid məbədlərin qalıqları saxlanılır.
Naxçıvan Ədəbiyyat Muzeyi
Naxçıvan Ədəbiyyat Muzeyi — Naxçıvan şəhərində muzey.
Haqqında
Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Muxtar Respublikası Ədəbiyyat Muzeyi — Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 1966-cı il tarixli qərarına müvafiq olaraq, 1967-ci il iyunun 12-də Naxçıvan şəhərində açılmışdır; açılış zamanı 98 eksponatı var idisə, hazırda onları sayı 19000-dən çoxdur. Muzeyin fondunda çoxəsrlik Azərbaycan ədəbiyyatı tarixini əks etdirən qiymətli əlyazmaları, tətbiqi və təsviri sənət nümunələri, qədim və müasir kitablar (o cümlədən avtoqraflı), qəzet və jurnallar, xatirə əşyaları və digər muzey materialları mühafizə olunur.
Ekspozisiyada: Nizami Gəncəvi, Əcəmi Naxçıvani, İmadəddin Nəsimi, Məhəmməd Füzuli, Şah İsmayıl Xətai, Molla Pənah Vaqif, Xaqani Şirvani, Məhsəti Gəncəvi, Mirzə Fətəli Axundov, Mirzə Ələkbər Sabir, Cəlil Məmmədquluzadə, Məmməd Səid Ordubadi, Nəriman Nərimanov, Hüseyn Cavid, Yusif Vəzir Çəmənzəminli, Əhməd Cavad, Almas İldırım, Abbas Səhhət, Ömər Faiq Nemanzadə, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Məhəmməd Hadi, Üzeyir Hacıbəyov, Cəfər Cabbarlı, Mikayıl Müşfiq, Səməd Vurğun, müasir Azərbaycan ədəbiyyatının nümayəndələri: Əliağa Vahid, Sabit Rəhman, Rəsul Rza, Süleyman Rüstəm, Süleyman Rəhimov, Mehdi Hüseyn, Mirzə İbrahimov, Əli Vəliyev, Mir Cəlal, İlyas Əfəndiyev, İsa Hüseynov, Balaş Azəroğlu, Bəxtiyar Vahabzadə, Xəlil Rza Ulutürk, Nəbi Xəzri və b.-na geniş yer ayrılmışdır. Naxçıvan torpağının yetirdiyi şair və yazıçılar: Heyran xanım, Qönçəbəyim, Məhəmməd Tağı Sidqi, Eynəli bəy Sultanov, Əliqulu Qəmküsar, İslam Səfərli, Aqşin Babayev, Müzəffər Nəsirli, H. İbarhimov, Məmməd Araz, Əkrəm Əylisli, Hüseyn Razi, Kəmalə, Ə. Yusifli, H. Elsevər, E. Həbib, H. Arzulu, filoloq-ədəbiyyatşünaslar: M. Şaxtaxtlı, Əziz Şərif, Əli Sultanlı, M. H. Təhmasib, Məmməd Cəfər, Abbas Zamanov, L. Hüseynzadə, Yavuz Axundlu, Firudin Hüseynov, İsa Həbibbəyli və b.-larının yarıdıcılığı təmsil olunmuşdur.
"Torpaq uğrunda ölən varsa Vətəndir" ekspozisiyasında muxtar respublikanı erməni təcavüzündən xilas edərkən şəhid olmuş vətən övladlarının xatirəsi əbədiləşdirilmişdir.
Seyiçi Sakiya
(d. 1 dekabr 1950) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 3 oyun keçirib.
Dukerlər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan yarımfəsiləsi.
Azərbaycan radio kanallarının siyahısı
Radio kanalları
Qeyd: Yayıma başladıqları tarixlərə əsasən sıralanmışdır.
Elm və təhsil (nəşriyyat)
"Elm və təhsil" nəşriyyatı — 2006-cı ildə yaradılmışdır. Təsisçisi filologiya elmləri doktoru, professor Nadir Məmmədlidir.
Əsas fəaliyyəti dərslik, kitab, jurnal, ensiklopediya nəşri ilə bağlıdır. Bununla yanaşı elmi, bədii ədəbiyyatların buraxılışı ilə də məşğul olur.
Alya
Alya  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Aryej. Taraskon-syur-Aryej kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Fua.
INSEE kodu — 09006.
Əhalisi
2008-ci il üçün kommunanın əhalisi 64 nəfər təşkil edirdi.
Nadir Məmmədli (dilçi)
Nadir Məmmədli (tam adı: Məmmədov Nadir Baloğlan oğlu; ) — Azərbaycan alimi və naşiri; filologiya elmləri doktoru (2001), professor (2004); AMEA Dilçilik İnstitutunun baş direktoru (2021) ; Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Həyatı
Nadir Məmmədli 19 sentyabr 1959-cu ildə Bakının Bülbülə qəsəbəsində doğulub. 1977-1979-cu illərdə Moskva şəhərində hərbi xidmətdə olub. 1997-ci ildə ailə həyatı qurub. Və 1998-ci ildə Ülya adında qızı dünyaya gəlib.
Təhsili
1985-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Filologiya fakültəsini, 1988-ci ildə Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutu nəzdindəki xarici dillər iki illik Fars dili şöbəsini əla qiymətlərlə bitirib.
Elmi fəaliyyəti
1989–1992-ci illərdə Moskvada SSRİ Elmlər Akademiyasının Dilçilik İnstitutunda təcrübə keçib. 1992–1994-cü illərdə Moskva və Moskvaətrafı şəhərlərin arxivlərində çalışıb. Həmçinin İran İslam Respublikasının Təbriz şəhərindəki Dil və Ədəbiyyat Universitetində də təcrübə keçib.
1985–1992-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunda işləyib, 1992-ci ildən bu günədək Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin Azərbaycan dili və pedaqogika kafedrasında çalışır.
1992-ci ildən Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin Azərbaycan dili kafedrasında müəllim və dosent vəzifəsində işləyir. Rus bölmələrində "Azərbaycan dili", Azərbaycan bölmələrində "Nitq mədəniyyəti" fənlərindən dərs deyir. Magistr qruplarda isə "Ali məktəb pedaqogikası" fənnini tədris edir.
1989-cu ildə "Müasir Azərbaycan dilində feli sinonimlər" mövzusunda namizədlik, 2000-ci ildə isə "Müasir Azərbaycan dilində alınma terminlər (1920–1991-ci illər)" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Filologiya elmləri doktorudur. 1995-ci ildə dosent, 2007-ci ildə professor elmi adını alıb.
13 kitab, o cümlədən 5 monoqrafiyanın ("Müasir Azərbaycan dilində feillərin leksik sinonimliyi" (Bakı, "Maarif, 1991, 7 ç/l), "Moskva Şərq Dilləri İnstitutunun Azərbaycan alimləri (1876–1930) (Bakı, "Sabah", 1993, 7 ç/v)", "Alınma terminlər" (1920–1995) (Bakı, "Elm", 1997), "M.F.Axundovun obrazları və dilçilik görüşləri" (şərikli) (Bakı, "Elm və təhsil", 2012.), "Azərbaycan dilində alınma terminlər" (Bakı, "Elm və təhsil" nəşriyyatı, 2017), ali məktəblərin rus bölməri üçün "Azərbaycan dili" (Bakı, "Sabah", 1993.), Azərbaycan bölməri üçün "Azərbaycan dili və nitq mədəniyyəti" (Bakı, "Elm və təhsil", 2019) dərsliklərinin, bakalavr pilləsi üçün "Azərbaycan dili" (Bakı, "Maarif", 1995) və "Azərbaycan dili və nitq mədəniyyəti" (Bakı, "Elm və təhsil", 2018) fənləri üzrə proqramın, ötən əsrin 90-cı illərində əlifbaya keçid ərəfəsində "Latın qrafikalı yeni Azərbaycan əlifbası" (Bakı, "Maarif", 1992, 3/5 ç.v.) vəsaitinin, "Azərbaycanca-rusca danışıq kitabı"nın (Bakı, "Azərbaycan Ensiklopediyası Nəşriyyat-Poliqrafiya Birliyi", 1995), 3 praktik lüğətin ("Çağdaş türk ədəbi dilinin izahlı omonimlər sözlüyü" (Bakı, "Sabah", 1995), "Adını mən verdim – yaşını Allah versin (türk şəxs adları lüğəti)" (Bakı, "Maarif", 1995), Prezidentin sərəcamı ilə çap olunan dövlət əhəmiyyətli "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti"nin (Bakı, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı, 2013; 6-cı buraxılış, həmmüəllif), "Alınma terminlərin leksik və semantik xüsusiyyətləri" (Bakı, "Nurlan", 1995) adlı metodik göstərişin, 100-dən artıq elmi, 200-ə qədər publisistik məqalə müəllifidir.
Elmi-publisistik yazıları həmçinin İran İslam Respublikası və Türkiyə Cümhuriyyətinin qəzet və jurnallarında dərc edilmişdir. Tehranda nəşr olunan "Məfaxeri Azərbaycan: şaeran, nevisendeqanü xoşnevisan" (Azərbaycanın fəxrləri: şairləri, yazıçıları və xəttatları") adlı Ensiklopediyada (1997) XIX əsrdə Moskva Şərq Dilləri İnstitutunda çalışmış azərbaycanlı alimlər haqqında 2 məqaləsi yer almışdır.
2004-cü ildə Türkiyə Cümhuriyyətinin Qazi Universitetində (Ankara), 2012-ci ildə Çin Xalq Respublikasının Konfutsi Universitetində (Anxoy vilayəti) alınma, beynəlmiləl sözlərlə bağlı ekspress-mühazirələr oxuyub.
Dünyanın ən nüfuzlu Beynəlxalq konfranslarında çıxış edən N.Məmmədlinin əsərləri Təbriz (İran), Trabzon, İstanbul (Türkiyə), Oş, Bişkek, (Qirğizistan), Perm, Ufa, Mahaçqala (Rusiya), Quvahati (Hindistan), Okinava (Yaponiya), Estern (Şri-Lanka) başqa şəhərlərdə nəşr olunub.
Yaradıcılığı
Nadir Məmmədlinin ilk mətbu yazıları 1977-ci ildən Moskva şəhərinin hərbi qəzetlərində dərc olunub.
Naşirlik fəaliyyəti
"Nurlan" və "Elm və təhsil" nəşriyyat-poliqrafiya müəssisələrinin təsisçisi və direktorudur.
Üzvülükləri
AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu nəzdində filologiya üzrə elmlər doktoru və filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiyaların müdafiəsini keçirən Dissertasiya Şurasının, Yaponiyada Higher Education Forumun (bax: Warm Regards, Higher Education Forum – http://www.prohef.org/), Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
"Filologiya məsələləri" elmi jurnalının redaksiya heyətinin üzvü və rəyçisidir.
Haqqında yazılanlar
Əsərləri haqqında Əzizxan Tanrıverdiyev (Dilimiz – mənəviyyatımız (rəylər, resenziyalar), Bakı, “Elm və təhsil”, 2008); akademik Nizami Cəfərov (525-ci qəzet, 13 iyul, 2017), akademik Nizami Cəfərov (AMEA Əlyazmalar İnstitutu, “Filologiya məsələləri”, Bakı, 2017, №1), filologiya elmləri doktoru, professor Kamil Bəşirov (AMEA Əlyazmalar İnstitutu, “Filologiya məsələləri”, Bakı, 2017, №16), filologiya elmləri doktoru, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Əlirza Əliyev, Musa Xanbabazadə (AMEA Əlyazmalar İnstitutu, “Filologiya məsələləri”, Bakı, 2017, №15), filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Allahverdi Eminov (AMEA Əlyazmalar İnstitutu, “Filologiya məsələləri”, Bakı, 2017, №19), filologiya elmləri doktoru, professor Sevil Mehdiyeva (“Respublika” qəz., 10 iyun, 2018) və b. müxtəlif nüfuzlu elmi jurnal və məcmuələrdə rəy yazmışlar.
Mükafatları
1995-ci ildə Respublika Təhsil Nazirliyinin humanitar sahə üzrə təsis etdiyi "Gənc alim müsabiqəsi"nin və 2000-ci ildə "Alınma terminlər" monoqrafiyasına görə "Ən yaxşı elmi iş" müsabiqəsinin qalibidir.
1996-cı ildə İran İslam Respublikasının Ərdəbil şəhərində çəkilən "Şeyx Səfi" sənədli filminin ssenari müəllifi kimi pul mükafatına layiq görülüb.
2002-ci ildə "Rəsul Rza" mükafatı ilə təltif olunub.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “Bəxtiyar Vahabzadə” mükafatı laureatıdır.
Qohumluq münasibətləri
Qohumluq münasibətləri — yaxın genetik münasibətləri olan insanların sosial qrupu.
Corc Kobayaşi
(d. 29 noyabr 1947) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
İmpalalar
İmpalalar (Aepycerotinae) — dəstəsinin  fəsiləsinə aid yarımfəsilə.
Corc Kobayaşi
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 3 oyun keçirib.
Jurinea popovii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bulbophyllum calyptropus
(Bulbophyllum calyptropus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum calyptropus növü Madaqaskar üçün endemik növdür.
Hacı Mahmud Əfəndi türbəsi
Hacı Mahmud əfəndi türbəsi və ya Göy türbə — Hacı Mahmud Əfəndinin ocağı; Aslanbəyli kəndinin qədim qəbiristanlığında Türbə və Yerli Əhəmiyyətli Tarixi Abidə.
Haqqında
Türbə Aslanbəyli kəndinin qədim qəbiristanlığında, İncəsu çayı boyunca uzanan el yolunun solundadır. Qazax, Gəncə və Borçalı ellərində "Göy türbə" kimi tanınan Hacı Mahmud Əfəndinin türbəsi həm də xalqın inanc yeri kimi məşhurdur. Buraya əhd edib gələnlərin sayı-hesabı bilinmir. Gəncə-Qazax, Borcalı ellərində, Dağıstanda, Türkiyədə tanınan bir ziyarətgahdır. Geniş və möhkəm hasarın içərisində yerləşən dördkünc türbə 1893-cü ildə ucaldılıb. 1835–1896-cı illərdə yaşamış Hacı Mahmud Əfəndi öz dövrünün tanınmış din xadimi olmuşdur. O, dini təhsilini Türkiyədə almışdır. Hacı Mahmud Əfəndi sevimli müəllimi Seyid Mir Həmzə Nigari Qarabağiyə ehtiram əlaməti olaraq Türkiyənin Amasya şəhərində, onun dəfn olunduğu yerdə böyük bir türbə tikdirmişdir. Türbənin qarşısına Hacı Mahmud Əfəndinin adı yazılı lövhə vurulmuşdur. Tikilinin bəzi elementləri göy rənglə boyandığından xalq arasında ona bəzən Göy türbə də deyirlər. Türbədə öz savadı və xeyirxahlığı ilə bütün bölgənin rəğbətini qazanan Hacı Mahmud Əfəndi Qaraninin (1835–1896) və onun məsləkdaşı Seyid Yasinin məzarları yerləşir. Aslanbəyli kəndindəki türbə həm də gözəl memarlıq nümunəsidir. Abidə günbəzlə örtülmüş, üz qatı memarlıq dekorları, ornament və kitabələrlə bəzədilmişdir. Türbəyə xüsusi gözəllik vermək üçün çatma tağlar inşa edilmişdir. Abidənin inşa tarixi divarlarına Ərəb əlifbası ilə həkk edilmiş yazılardan aydın olur. Giriş qapısından bir qədər yuxarıda maddeyi-tarix yazılmışdır. "Binai-tərbeye-tarix arar təbi bulur qəvvas, Dedi kim bu ğəriq oldu səfa Allah səfadır bu. 1318". Bu beytin mənasından məlum olur ki, şeirdəki əbcəd hesabı ilə tapılmasına işarə olunan söz "ğəriq" kəlməsidir. Bu, Hicri-qəməri təqvim ilə 1310-cu, Miladi tarixi ilə 1892-ci ilə düşür. Lakin beytin sonundakı tarixdə 1318-ci il göstərilmişdir. Bu tarixi araşıdran müəlliflər türbənin 1892-ci ildə tikilməsini daha düzgün tarix sayırlar. Tikintinin ətrafı qəbirstanlıqdır. Yaxın qalanın üzərində 1909-cu ildə Həmid Əfəndinin təşəbbüsü ilə tikilmiş Məscid və Hacı Mahmud Əfəndinin evi ucalır.
Tarixi
Yaxın dostu və məsləkdaşı olan Seyid Yasinin 1892-ci ildə vəfatından sonra Hacı Mahmud Əfəndi onun məzarı üstündə türbə ucaldır. Üç il sonra özü də vəsiyyəti ilə orada dəfn edilir. Deyilənə görə türbənin layihəsini Hacı Mahmud əfəndi Türkiyədən gətiribmiş. Tikintini İncə dərəsinin və Borçalının ən məşhur ustaları yetiribmiş. İnşaya rəhbərliyi Hacının kürəkəni Daşsalahlı Mustafa bəy Miralayev edibmiş. Türbə müqəddəs sayılır və hətta sovet hakimiyyəti dövründə qoyulan qadağalara baxmayaraq, indiyə qədər bütün illər uzaq və yaxın ellərdən gələn adamlar tərəfindən ziyarət olunur.
Memarlıq quruluşu
Hacı Mahmud Əfəndi türbəsi (iç sahəsi 4x4 metr) dördbucaqlı formaya malikdir. Türbənin hündürlüyü 6 metrdir. Divarları iç tərəfdən qum-sement məhlulu ilə suvanmış və yaşıl rənglə işlənmişdir. Türbənin bir giriş qapısı və iki pəncərəsi vardır. İçərisində iki qəbir yerləşmişdir. Giriş qapısından içəridə — sol tərəfdə Hacı Mahmud Əfəndinin, sağ tərəfdə isə Seyid Yasin Əfəndinin qəbridir.Baş daşlarında farsca yazılar həkk olunmuşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, Seyid Yasin Əfəndi Mahmud Əfəndinin dostu olmuşdur. Türbənin divarları daş plitələrlə üzlənmişdir. Türbə olduğu kimi qorunub saxlanmışdır. Lakin 1987-ci ildə burada təmir işləri aparılmışdır. Təmir işləri türbədə yığılan nəzir-niyaz hesabına icra edilmişdir. Türbə dövlət tərəfindən qeydiyyata alınmışdır.
Ekomorflar
Ekomorflar  — bitki və heyvanların xarici mühitlə əlaqədar yaşayış forması. Yerüstü orqanizmlər üçün bu hər şeydən əvvəl rütubət hesab olunur. Rütubətə münasibətinə görə bitkilər hidrofit, hiqrofit, mezofit və kserofit, heyvanlar isə hidrofil, hiqrofil, mezofil və kserofil olur.
Rütubətdən sonra mühüm rol oynayan istiliyə görə bitki və heyvanlar psixrofit və psixrofil, mezotermofit və mezotermofil, meqatermofit və meqatermofil, duza münasibətinə görə halofit və halofil, substrata münasibətinə görə litofit və litofil, psammofit və psammofil olur.
Əsl antiloplar
Əsl antiloplar (Antilopinae) — dəstəsinin  fəsiləsinə aid yarımfəsilə.
Qazançı yaşayış yeri
Qаzаnçı yаşаyış yеri — Оrtа əsr аbidəsidir. Yаşаyış yеri indiki Qаzаnçı kəndinin ərаzisini və оnun şimаl hissəsini əhаtə еdir. Аbidənin əksər hissəsi müаsir tikintilərin аltındа qаlmışdır. Оnun yаlnız kiçik bir hissəsi sахlаnmışdır. О, şimаl-şərqdə Qаzаnçı qаlаsı, şərqdə Əlincəçаylа məhdudlаşır. Yаşаyış yеrinin şimаl-qərbindən аsfаlt yоl kеçir. Yаşаyış yеrinin sаlаmаt qаlаn hissəsi dаğın ətəyində yеrləşdiyindən оnun sаhəsi girintili çıхıntılıdır. Bu sаhədə mədəni təbəqə аşınmа nəticəsində dаğılmış, şirli və şirsiz qаb qırıqlаrı ətrаfа səpələnmişdir. Аbidənin şərq hissəsində uçub tökülmüş tikinti qаlıqlаrınа təsаdüf еdilir. Оnlаr yоnulmаmış qаyа dаşlаrındаn tikilmişdir. Dаğıntı zаmаnı əmələ gəlmiş yаrğаnlаrdа təbəqənin qаlınlığı аydın izlənilir. Bəzi yеrlərdə təbəqə 2-3 m-ə yахındır. Təbəqə kül qаrışıq tоrpаq lаylаrındаn ibаrət оlub kül, оstеоlоji qаlıqlаr və gil qаb qırıqlаrı ilə zəngindir. Аrаşdırmаlаr zаmаnı yаşаyış yеrinin ərаzisindən hеyvаn fiqurlаrı və gil çırаqlаr tаpılmışdır. Аşkаr еdilmiş şirli sахsı məmulаtı dаhа zəngin оrnаmеntlə nахışlаnmışdır. Оnlаrın əksəriyyəti аnqоb üzərindən örtülmüş mоnохrоm, şirli qаblаrdаn ibаrətdir. Şirli qаblаr içərisində pоliхrоm, mаrqаns və kоbаltlа nахışlаnmış qаblаrа dа təsаdüf еdilir. Burаdаn tаpılmış mаrqаns üzərindən cızmа üsulu ilə bəzədilmiş qаb sаdə həndəsi nахışlıdır. Bеlə qаblаrın bölgədə əsаs istеhsаl mərkəzi Nахçıvаn şəhəri оlmuşdur. Hеyvаn fiqurlаrı iki ədəd оlub qırılmışdır. Оnlаrın bаş və gövdə hissəsi sаlаmаt qаlmışdır. Fiqurlаr çəhrаyı rəngdə yахşı bişirilmiş аğ, göy və mаvi rənglə nахışlаnmışdır. Qаblаrın bəzisi аğ аnqоb üzərindən qəhvəyi və göy rənglə nəbаti оrnаmеntlə nахışlаnmışdır. Аşkаr оlunmuş аrхеоlоji mаtеriаllаrа əsаsən, dеmək оlаr ki, Qаzаnçı yаşаyış yеrində həyаt IX-XVIII əsrlər bоyu dаvаm еtmişdir.
Anderson Taliska
Anderson Taliska və ya Taliska (1 fevral 1994, Feyra-de-Santana, Braziliya) — Dûrî el-Muhtarifin es-Suudî təmsilçilərindən olan "Əl-Nəsr" klubunun hücumçusudur. Bəzən yarımmüdafiəçi kimi də çıxış edir.
Jurinea praetermissa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İki arvadlı
İki arvadlı – Şəki rayonunun Qaradağlı kəndində yaradılmış məzəli Azərbaycan rəqsi. Kişilərin ifa etdikləri bu rəqs məzəli xarakter daşımış və satirik planda oynanılarmış.
Geometrik pillə
Geometrik pillə
Geometrik pillə- yerin müəyyən dərinliyində yerləşən sabit illik temperatur təbəqəsindən ( izotermik təbəəqə) dərinliyə doğru getdikcə temperaturun 1 dərəcə artması üçün müşahidə edilən məsafəyə( metrlə) deyilir. Geotermik pillə relyefdən, süxurların istilik keçirmə qabiliyyətindən, vulkan ocaqlarına yaxınlığından, yeraltı suların sirkulyasiyasından və s-dən asılı olaraq dəyişir. Geotermik pillənin maksimal göstəricisi 137,8m olub ABŞ-nin Alabama ştatında, minimal kəmiyyəti isə 6,7m olmaqla Oreqon ştatında (ABŞ) qeydə alınmışdır, orta kəmiyyəti 33m-ə bərabərdir.
Qılıncbuynuz antiloplar
Qılıncbuynuz antiloplar —  dəstəsinin  fəsiləsinə aid yarımfəsilə.
Günbəzli ev
200px|thumb|right|[[Yaşayış binası (Şəddadilər küçəsi 24 A)|Şəddadilər küçəsi 24 A ünvanında yerləşən günbəzli evin yan kəsimində tağtavanlı birinci mərtəbə və günbəz tavanlı ikinci mərətəbənin sxematik görünüşü]] Günbəzli ev — XVI-XIX əsrlərdə Gəncə şəhərində geniş yayılmış yaşayış binaları. Dövrümüzə çatmış ən qədim nümunələri XVII-XVIII əsrlərə aid olan bu cür yaşayış binası memarlığına Azərbaycanın başqa heç bir şəhərində rast gəlinmir.
Dizayn xüsusiyyətləri
230px|thumb|left|[[Yaşayış binası (Əli bəy Hüseynzadə küçəsi, 51)|Əli bəy Hüseynzadə küçəsi, 51 ünvanında yerləşən günbəzli evin ümumi fasad görünüşü]] Ənənəvi Gəncə evləri adətən küçədən izolyasiya edilmiş şəkildə və ya kar divarı küçə istiqamətində yerləşməklə inşa edilirdi. Küçələrdən çıxan dalanlara isə evlərin kiçik qapıları və ya həyətə açılan oxvari və ya yarımdairəvi tağla çərçivələnmiş böyük taxta darvazalar açılırdı.
Şəhər ərazisində dövrümüzə çatmış ən qədim yaşayış tikililəri XVII-XVIII əsrlərə aid edilir. Bu tikililər maraqlı memarlıq həllinə malikdir. Onların üstü gəc məhlulu ilə inşa edilmiş gümbəzlə tamamlandığına görə, elmi ədəbiyyatda həm də “Günbəzli ev” kimi tanınırlar. Bu evlərin unikal memarlıq xüsusiyyətlərinə Azərbaycanın başqa heç bir şəhərində rast gəlinmir. Tədqiqatçılar həmin ərazidə bu cür mülki memarlığın inkişaf etməsini yerli memarların ərazi üçün xarakterik olan inşaat materiallarına (bişmiş və çiy kərpic, gəc) mükəmməl hakim olmaları ilə izah edirlər.
Günbəzli evlərin interyerlərində istifadə edilən kompozisiya həlləri, həmçinin polixromiyanın incə şəkildə tətbiq edilməsi xalq memarlarının peşəkarlığı ilə yanaşı həm də yüksək zövq sahibi olduqlarını nümayiş etdirir. Memarlıq kompozisiyalarının ifadəliliyinə baxmayaraq, bu cür evlərdə tağların inşası sadə yolla həyata keçirilmiş, yük bölgüsü isə yüngül daşıyıcı sütunlar üzərində qurulmuşdur.
Konstruktiv xüsusiyyətləri
Kvadrat təməlli evlərdə isə ikiqat əyrilik və künc elementlərinin kəsişməsindən alınan xaçvari plan oxşar ikiqat əyriliklərə malik sferik yelkənlər şəklində həll edilmişdir. Kəsişmə yerlərinin kobud qabırğaları isə daha yuxarı hissədə cilalanma ilə düzləşdirilir.
Günbəz və ya tağın ikiqat əyri elementi 120-130 sm enlilikdə, 15-20 sm qalxışa malikdir ki, bu da konstruksiyanın fəza sərtliyini təmin edir. Tağın kəsişmə hissəsi tağ-nervürlər, tağların özünün birləşmə hissəsi isə 1.2-1.5 metr qalınlığa malik daşıyıcı divarlara söykənir.
Planlaşdırma xüsusiyyətləri
Bu cür Gəncə evləri üçün mürəkkəb planlaşdırma xarakterikdir; qədim yerli ənənələr əsasında inşa edilən bu cür evlər həyətin dərinliyində tikilir, əsas fasad isə həyətə açılır. Fasad xüsusiyyətlərinə görə sadə olan bu evlər, xüsusi memarlıq elementlərinə malik deyillər. Onların bütün memarlıq fərqlilikləri məhz interyerlərdə toplanmışdır.
Plan xüsusiyyətləri baxımından, günbəzli evlərin daha qədim nümunələri bir otaqlı olsa da, XIX əsrin ikinci yarısından başlayaraq anfilada sistemi üzrə bir ox sırası boyunca düzülmüş iki və üç otaqlı evlərin inşasına daha çox üstünlük verilir. Qeyd etmək lazımdır ki, bu cür evlərdə divarlar qalınlıq ölçülərinə görə daşıyıcı və daxili divar tiplərinə bölünmür və evlərin bütün divarları bərabər ölçüyə malik olur.
Ekosid
Ekosid — canlı orqanizmlərin, ilk növbədə insanın yaşadığı mühiti dağıtmaq üçün insan tərəfindən qərəzli istifadə edilən kimyəvi və digər vasitələr (əsasən hərbi). Məsələn, ABŞ-nin Vyetnam, Laos, Kampocada apardığı müharibədə arorosid və herbisidlərdən istifadə etmişdir. Ekosid terminini A.Qalston (1970) Hind-Çindəki hadisələri şəxsən öyrənərək elmə daxil etmişdir.
Azərbaycanda hərbi kommunizm siyasəti
Azərbaycanda hərbi kommunizm siyasəti - Sovet hakimiyyəti dövründə Azərbaycanda ilk iqtisadi siyasət.
Sovet hakimiyyəti dövründə Azərbaycanda ilk iqtisadi siyasət
Belə şəraitdə sovet hakimiyyəti özünün iqtisadi siyasətini həyata keçirməyə başladı. Bu, zaman etibarilə Sovet Rusiyasında vətəndaş müharibəsi və dağıntı şəraitində məcburiyyət qarşısında tətbiq edilən "hərbi kommunizm" siyasəti ilə eyni vaxta təsadüf edirdi. Həmin siyasətin əsas hissəsi ərzaq sapalağı idi. Sovet Azərbaycanı ilə Sovet Rusiyası arasında siyasi və iqtisadi sahədə əməkdaşlıq münasibətləri əksər hallarda qeyri-bərabər idi və Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi pozulurdu. Azərbaycan SSR-in, ümumiyyətlə digər müttəfıq respublikaların da suverenliyi faktiki olaraq kommunist partiyasının "ümumi vahid beynəlmiləlçilik" siyasəti ilə, sosializm cəmiyyəti quruculuğunun ümumi qanunauyğunluqları deyilən prinsiplərlə əvəz olunmuşdu. Halbuki gerçəklik, real həyat sovet milli respublikalarının, o cümlədən də Azərbaycan SSR-in konkret özünəməxsus şəraitinin daim nəzərə alınmasını tələb edirdi. Lakin mal-qara və digər kənd təsərrüfatı məhsullarının tədarükü ilə əlaqədar qəzalarda müxtəlif ərzaq agentlikləri, tədarük komissiyaları və vəzifəli şəxslər tərəfindən sui-istifadə hallarına və qanunsuz hərəkətlərə yol verilir, ümumiyyətlə özgəninkiləşdirilməli olmayan ev əşyalarının, pal-paltarın və sairənin zorla alınması halları təkrar edilirdi. Belə özbaşnalığın respublikada fəhlə-kəndli hakimiyyətinin əsaslarını sarsıtdığını nəzərə alaraq, Nəriman Nərimanov Moskvadan gələn kimi xüsusi əmr verərək bütün qəza inqilab komitələrinə, məntəqə və kənd yoxsul komitələrinə, ərzaq orqanlarına tapşırdı ki, sovet ölkəsində bu cür yolverilməz halların qarşısını birdəfəlik almaq üçün qəti tədbirlər görsünlər.
Əyalət fövqəladə komissarları qəzalarda torpaq məsələsinə qanunsuz olaraq müdaxilə edir, Azərbaycan İnqilab Komitəsinin torpaq haqqında dekretinə əsasən həyata keçirilən siyasəti pozurdular. Azərbaycan İnqilab Komitəsi 1920-ci il iyulun 28-də hökumət başçısı N.Nərimanovun xüsusi əmri ilə bu cür hərəkətləri pisləmişdi.
İqtisadi fəaliyyət sahəsində Sovet Rusiyasının təcrübəsini mənimsəməyin və nəzərə almağın zəruri olduğunu bildirən AK(b)P-nin II qurultayı (1920-ci il, oktyabr) öz qətnaməsində göstərirdi: "RKP-nin (Rusiya Kommunist Partiyasının) rəhbər qərarları yalnız o dərəcədə dəyişdirilə bilər ki, bunlar Azərbaycanda, məsələn, aqrar münasibətlər və ya sovet quruculuğunun ayrı-ayrı sahələrində yaranmış şəraitdən fərqli şəraitdə qəbul edilmişdir, yaxud bunları daha çox konkretləşdirilməyə və dəqiqləşdirilməyə ehtiyac var".
Tədarükü yalnız Xalq Ərzaq Komissarlığı aparırdı. Bütün əsas sənaye məhsulları (parça, çay, şəkər, kibrit, dəmir, şüşə, kənd təsərrüfatı maşınları, avadanlığı, ağ neft və s.) dövlət hakimiyyəti orqanları tərəfindən bölüşdürülür, qalan məhsullar isə sərbəst dövriyyədə idi. Yalnız kiçik kustar müəssisələri dövlətin ixtiyarına verilmirdi.
1920-ci il sentyabrın axırında Azərbaycanda ərzaq sapalağı və ümumi əmək mükəlləfiyyəti tətbiq edildi.
1920-ci ilin oktyabrından etibarən fövqəladə səlahiyyətlərə malik olan sovet təsərrüfat orqanlarının nümayəndələrindən ibarət "Azərbaycan SSR-in ərzaq müşavirəsi" bütün ərzaq işini birləşdirmək, mərkəzləşdirmək və ona rəhbərlik etmək sahəsində fəaliyyətə başladı. Ancaq onun köməyi ilə tədarük olunan ərzaq Bakının və qəza şəhərlərinin ehtiyaclarını ödəmirdi. Ərzaq müşavirəsinin məlumatına görə, Azərbaycanda taxıl çatışmazlığı 9 milyon pud miqdarında idi.
"Hərbi kommunizm" siyasətinin ağır nəticələri
Azərbaycan SSR əhalisi həmin vaxt öz ərazisində yerləşən "Qızıl ordu" hissələrinin və fəhlələrin ehtiyaclarını "hərbi kommunizm" siyasəti tədbirləri ilə ödəmək iqtidarında deyildi.
Azərbaycanda yerləşən "Qızıl ordu" hissələrindən bəzilərinin komandirləri Azərbaycan hökumətinin yerli orqanları ilə əsla hesablaşmır, özlərinə özbaşına və sərbəst, əslində müstəmləkəçilər kimi aparırdılar. hədsiz rekvizisiyalar, müsadirələr, mənzillərin sıxlaşdırılması, mürtəce əhval ruhiyyəli hərbçilərin təhqiramiz hərəkətləri, şəriətin, milli adət və ənənələrin təhqir olunması əhalini ümidsiz vəziyyətə salmışdı. Ordunu ərzaq, paltar və ayaqqabı ilə təchiz etmək xalqın çiynində ağır yük olmuşdu. Tağıyev fabriki parça ilə yalnız ordunu təchiz edirdi, istehsal olunan ayaqqabının 75 faizi orduya verilirdi. İş o yerə gəlib çatmışdı ki, təcili surətdə "bütün mağazalardan və istər açıq, istərsə də gizli surətdə ayaqqabı alveri edən şəxslərdən ordu üçün yararlı olan ayaqqabının hamısını müsadirə etmək" tapşırılmışdı.
Gürcüstanda sovet hakimiyyəti elan olunduqdan sonra XI Qızıl ordunun oraya köçürülmüş hissələrini bir aydan sonra Azərbaycana qaytarmaq planlaşdırılırdı. N.Nərimanov, D.Bünyadzadə və A.Serebrovski bundan xəbər tutaraq, Moskvaya həyəcanlı teleqram göndərdilər: "Azərbaycan kəndliləri və fəhlələri on ay ərzində XI ordunun yerləşdirilməsinin bütün ağırlığını çəkmişlər. Kəndlilər və fəhlələr pis qidalanır, pis geyinirlər və onların vəziyyəti ümidsizdir, belə ki, kiçik Azərbaycan XI orduya çox böyük miqdarda ərzaq və paltar vermişdir".
"On birinci ordunun ac və qarət edilmiş Azərbaycana qaytarılmasının tamamilə qeyri-mümkünlüyü" barədə məlumatı ədalətli sayan V.İ.Lenin 1921-ci il martın 29-da RK(b)P MK Siyasi bürosunun tapşırığı ilə (V.İ.Lenin, M.İ.Kalinin, M.B.Kamenev, V.M.Molotov lehinə səs vermiş, L.D.Trotski bitərəf qalmışdı) Q.K.Orconikidzeyə teleqram göndərmişdi; "Bu ordunu Gürcüstanda saxlamaq və xaricdən taxıl gətirilməsini necə olursa-olsun sürətləndirmək üçün ən ciddi tədbirlər görün".
Ona görə də Azərbaycana ərzaq gətirilməsini gücləndirməyin və əslində Sovet Rusiyasını yanacaqla təmin etmək üçün işləyən Bakı fəhlələrinin paltar, şəkər və digər ilkin tələbat malları üzrə RSFSR-in ümumi tapşırığına daxil etməyin zəruriliyi barədə məsələ qarşıya çıxdı. Azərbaycan kəndliləri tam müflislik həddində olduqlarına görə RSFSR tərəfındən kömək xüsusilə zəruri idi. Gənc respublikanın vəziyyətini yüngülləşdirmək məqsədilə ona yardım göstərmək üçün bir sıra tədbirlər görüldü. İlk növbədə Azərbaycan kəndlilərinə ehtiyatla yanaşmaq nəzərdə tutulurdu və Azərbaycanda ərzaq siyasəti bir qədər yumşaldıldı. Qolçomaqlardan alınan artıq mal-qara, taxıl və digər kənd təsərrüfatı məhsulları sovet təsərrüfat orqanlarının ixtiyarına verilmir, ən yoxsul kəndlilər arasında bölüşdürülürdü. Hökumət ciddi surətdə xəbərdarlıq etmişdi ki, Azərbaycan əhalisi arasında adi hal sayılan, muzdlu əməkdən istifadə etmədən öz iş qüvvəsi hesabına saxladıqları geniş təsərrüfata malik olan böyük ailələri qolçomaqlar sırasına aid etməsinlər. Qəzalarında bir çoxunda taxıl ehtiyatının tükənməsi nəzərə alınaraq, Lənkəran və Quba qəzalarından başqa, Azərbaycanın bütün ərazisində hər cür taxıl tədarükü dayandırılmışdı. Kəndi parça, ağ neft və duzla təchiz etmək üçün tədbirlər görülür, bunlar kəndlilərə yerinə yetirilmiş sapalaq üçün mükafat olaraq verilirdi.
Azərbaycanın özünəməxsus şəraiti nəzərə alınmaqla burada iqtisadi siyasətin, o cümlədən ərzaq siyasətinin həyata keçirilməsi rəsmi idarələr və ictimaiyyət tərəfındən geniş müzakirə olunurdu. Sovet Rusiyasından fərqli olaraq, Sovet Azərbaycanında proletariatla yoxsul kəndlilərin ittifaqını möhkəmləndirmək və inkişaf etdirmək üçün torpaq məsələsinin düzgün qoyulması və tənzimlənməsi birinci dərəcəli əhəmiyyət kəsb edirdi. Ərzaq məsələsinin həlli də əsasən bundan asılı idi.
Azərbaycan kəndlisinə və onun sosializm quruculuğuna cəlb olunması ilə bağlı bütün məsələlərə düzgün yanaşılmasının, çoxmillətli Bakı proletariatı ilə onun ittifaqının yeni zəmində möhkəmləndirilməsinin o vaxt böyük siyasi əhəmiyyəti var idi. RK(b)P MK Siyasi Bürosunun V.İ.Lenin tərəfindən hazırlanmış və 1920-ci il noyabrın 27-də Siyasi Büronun qəbul etdiyi qərara Sovet Azərbaycanında ərzaq siyasətini yumşaltmağın zəruriliyi barədə bəndin daxil olunması təsadüfi deyildi. Qərarda deyilirdi: "Azərbaycanda ərzaq siyasəti yumşaldılsın, yəni: Azərbaycanda, Muğandan kənarda kəndlilərdən taxıl heç alınmasın. Muğanda isə son dərəcə ehtiyatla alınsın".
Bu qərarla əlaqədar olaraq 1920-ci ilin dekabrında Azərbaycanda ərzaq tədarükünü dayandırmaq qərara alındı.
Azərbaycan İnqilab Komitəsi kəndlilərə yardım göstərilməsi üzrə komissiya yaratdı. D.X.Bünyadzadənin, H.H.Sultanovun və başqa məsul işçilərin daxil olduqları komissiyanın əsas vəzifəsi qəzalara maddi, təsərrüfat yardımını təşkil etmək idi. 1920-ci ilin dekabrında Azərbaycan İnqilab Komitəsinin qərarı ilə yoxsul kəndlilərə yardım göstərmək üçün də xüsusi komissiya yaradıldı. Bu məqsədlə komissiyanın sərəncamına 10 milyon manat ayrılmışdı.
Respublikanın bütün partiya, sovet və təsərrüfat təşkilatlarına tapşırılmışdı ki, kəndlilərin, qəza orqanlarının işlə əlaqədar Bakıya gələn nümayəndələrinə xüsusi qayğı göstərsinlər.
N.Nərimanovun təklifınə əsasən kəndliləri H.Z.Tağıyev fabrikinin buraxdığı parça ilə təchiz etmək qərara alınmış, Xalq Ərzaq Komissarlığına isə kəndə ərzaq göndərmək tapşırılmışdı.
1921-ci ilin yanvarında M.D.Hüseynov başda olmaqla Azərbaycan SSR-in Ali İqtisadi şurasının (AİŞ) yaradılması haqqında qərar qəbul edildi. AİŞ respublikada mövcud olan bütün təsərrüfat orqanlarının fəaliyyətini birləşdirir və Azərbaycanm təsərrüfat quruculuğuna rəhbərlik edirdi.
Lakin o, RSFSR-in müvafıq komissarlıqlarından asılı idi. Respublikanın bütün iqtisadi komissarlıqları özlərinin təsərrüfat planlarını RSFSR-in müvafıq komissarlıqlarının təsərrüfat planları ilə ciddi surətdə əlaqələndirməklə işləyib hazırlayır və bu planları razılaşdırmaq üçün Azərbaycan AIŞ-ə və RSFSR Xalq Komissarları Sovetinə təqdim edirdilər.
Beləliklə, sovet hakimiyyəti Azərbaycanda özünün iqtisadi siyasətini həyata keçirərkən, onun konkret sosial-siyasi şəraitini və ehtiyaclarını nəzərə alsa da, bu zaman ilk növbədə Mərkəzin ümumi maraqlarını əsas götürür, Azərbaycan iqtisadiyyatının vaxtı çatmış bütün məsələlərini Sovet Rusiyasının siyasətindən asılı olaraq həll edirdi.
Qall turşusu
Qall turşusu ( — mürəkkəb fındığı) – 3, 4, 5-trioksibenzoy turşusu, C7H6O5—üzvi birləşmə.
Minoru Kobata
(d. 24 noyabr 1946) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Qall turşusu
Adi şəraitdə bir molekul su ilə kristalhidrat əmələ gətirir. Rəngsiz, havada saxlandıqda isə rəngi get-gedə qonurlaşan, iynəvarı kristal maddədir. Spirtdə və qaynar suda yaxşı, soyuq suda pis həll olur, xloroformda və benzolda həll olmur. 240°S-də parçalanmaqla əriyir, dəmir 3-xloridlə göy-qara mürəkkəb əmələ gatirir. Çay yarpağında, palıd qabığında, aşı maddəli ekstraktlarda var. Tannin maddəsinin qələvi ilə və ya fermentativ hidrolizindən alınır. Qall turşusu analitik kimyada (Sb, Bi, Pb, Cu, Mo, Ag və bir çox başqa elementin, habelə NO2-nin təyin edilməsində), bəzi boya maddələrinin (antraqallol, qallosianin və s.) sintezində, mikroskopiyada, elektrokimyəvi analiz üsullarından istifadə etdikdə (depolyarizator kimi) işlədilir. Quru halda distillə etdikdə piroqallol alınır
Caqacuqçay
Caqacuqçay - Quba və Xaçmaz rayonları ərazisindən axaraq Xəzər dənizinə tökülür.
Ümumi məlumat
Uzunluğu 65 km, hövzəsinin sahəsi 288 km²-dir. Başlanğıcını Buluddağın yamacından (1780 m) alır. Axımı yağış, qismən də yeraltı sulardan əmələ gəlir. İllik axımın çox hissəsi (50-60%) yaz fəsdində keçir. Yaz-yay aylarında yağan yağışlar çayda daşqınlar. əmələ gətirir. Çaydan suvarma işlərində istifadə edilir.
Partav
Partav, Firuzabad və ya Qədim Bərdə — Qafqaz Albaniyasının və Ərməniyyənin paytaxtı. Rusların hücumları nəticəsində zəifləyib və monqol işğalı dövründə şəhər dağıdılıb.
Tarixi
460-cı illərdə Qafqaz Albaniyası hökmdarı II Vaçe tərəfindən əsası qoyulub və Albaniyanın paytaxtı olaraq Kabalakanı əvəz edib. VII əsr atlası Aşxaratsuyts onu Utik vilayətinin tərkibində göstərir. 552-ci ildə Partav Alban Həvari Kilsəsinin mərkəzinə çevrilir. Bərdə X əsrdə Nestorian kilsəsinin Arran yepiskopluğunun mərkəzi olmuşdur.
Musa Kalankatlı Cavanşir tərəfindən Bərdə yaxınlığında inşa etdirilmiş monastırlar haqqında da məlumat verir: “Katolikos və bütün əyalətlərin yepiskoplarını yanına alaraq o, Firuzabaddan yola çıxdı, iki əyalət arasında öz rahatlığı üçün inşa etdirdiyi monastırda dua etdi....” Bu məlumatda Cavanşirin Bərdə-Girdman yolunda, paytaxtdan bir günlük məsafədə, qışlaq ərazisində inşa etdirdiyi başqa bir monastır da xatırlanır.
944-cü il basqını
left|thumb|300px|943-944-cü illərdə Bərdə şəhərinin alınması, N.M Koçerqin, 1947-ci il. İlkin salnaməyə görə 944-cü ildə ali liderləri I İqor olan ruslar Salarilər dövlətinin hökmdarı Mərzban ibn Məhəmmədi məğlub etdikdən sonra və Aranın paytaxtı Bərdəni ələ keçirdilər. Ruslar hakimiyyətlərinin tanınması qarşılığında yerli camaata öz dinlərində qalmağa imkan verdilər; mümkündür ki, ruslar burda daimi qalmaq istəyirdilər. İbn Miskəveyhə görə yerli insanlar ruslara daş ataraq və onlarla pis davranaraq sülhü pozdular. Ruslar sakinlərdən şəhəri tərk etmələrini tələb etdi. Bu ultimatum rədd edildi və ruslar insanları öldürməyə və fidyə üçün çoxunu əllərində saxlamağa başladılar. Bu qırğın danışıqlar üçün qısa da olsa dayandırıldı. Ancaq danışıqlar da pozuldu. Ruslar Bərdə də bir neçə ay qaldılar və şəhəri qonşu əraziləri talan etmək və əhəmiyyətli dərəcədə qənimət toplamaq üçün mərkəz olaraq istifadə etdilər. Ruslar arasında xəstəliyin yayılmasına görə Bərdə şəhəri xilas oldu. İbn Miskəveyh yazır ki, ruslar "həddindən artıq burada bir çox növü olan meyvəyə mübtəla olmuşdular. Bu onlar arasında epidemiyaya səbəb oldu . . . və beləcə onların sayı azalmağa başladı." Ruslar arasında yayılan epidemiyadan ürəklənən müsəlmanlar şəhərə yaxınlaşdılar. Başçıları uzunqulaq sürən ruslar uğursuz həmlə etdilər. 700 döyüşçülərini itirdikdən sonra ruslar mühasirəyə düşməkdən qorxdular və Bərdə qalasına sığındılar. Burada onlar müsəlmanlar tərəfindən mühasirəyə alındılar. Xəstəlikdən və mühasirədən yorulan ruslar "öz məhəllərini qurduqları qalanı gecə vaxtı tərk etdilər, götürə biləcəkləri qədər xəzinə, daş-qaş və gözəl paltarları öz arxalarında daşıdılar, istədikləri oğlanları və qızları götürdülər və Kür çayına doğru hərəkət etdilər. Burada öz ekipajları ilə hazır şəkildə onları evlərindən bura qədər gətirən gəmilər və onların qənimətin bir hissəsini verdikləri 300 rus gözləyirdi." Bundan sonra müsəlmanlar rusların qəbirlərindən basdırılarkən yanlarında olan silahları çıxaltdılar.
Ədəbiyyatda
Nizaminin İsgəndərnamə əsərində Nüşabə Bərdə hökmdarıdır. V. Ömərov qeyd edir ki, ''“Kursi Rufun məlumatına görə, İsgəndər amazonkaların hökmdarəsi Falestrislə görüşmüşdü. Falestris Qafqaz dağından tutmuş Fazis (Rioni) çayına qədərki ərazidə hökmranlıq edirmiş. Ola bilsin ki, Nizami Gəncəvinin "İsgəndərnamə" poemasındakı Bərdə hökmdarəsi Nüşabə surəti bu tarixi məlumatın təsiri altında yaradılmışdır.”'' Qulak rusların Bərdəyə hücumu epizodu üzərində dayanaraq qeyd edir ki, XII əsrdə yaşamış Nizami özündən əvvəl olan bu rəvayəti çox asanlıqla eşidə bilərdi.
Göydərə nekropolu
Coğrafi mövqeyi
Göydərə nеkrоpоlu, Culfа rаyоnunun Göydərə kəndindən şimаl-qərbdə, hündür dаğ yаmаcındа yеrləşir. Qərbdə dərə, şimаldа dаğ silsiləsi, şərqdə və cənubdа Göydərə kəndi ilə əhаtələnir.
Haqqında
Yаşаyış yеrində 1990-1991–ci illərdə kəşfiyyаt хаrаktеrli tədqiqаt işləri  аpаrılmışdır. Nеkrоpоldаkı qəbirlərin hаmısı qərb-şərq istiqаmətindədir. Оnlаrın bаşdаşılаrı sахlаnmаmışdır. Sinə dаşlаrı dördkünc prizmаtik fоrmаdаdır. Burаdа həmçinin qоç dаşlаrа və sənduqələrə təsаdüf оlunur. Sənduqələrin bir qismi düzbucаqlı əsаs üzərində hаzırlаnmış və yuхаrıdа tаğvаri fоrmаdа tаmаmlаnmışdır. Bəzi qəbirlərin üzərində Ərəb əlifbаsı ilə kitаbələrə təsаdüf еdilir. Qəbirlərdən birinin yаn tərəfində Аzərbаycаnın Оrtа əsr təsviri sənəti üçün хаrаktеrik оlаn tüfəng və qılınc təsvir еdilmişdir. Qоç dаşlаrı хüsusilə yüksək sənətkаrlıqlа hаzırlаnmışdır. Оnlаrdаn birinin üzərində ох işаrəsi vаrdır. Охun о biri ucu оvаl dаirə ilə tаmаmlаnır. Göydərə nеkrоpоlunu 13-17 əsrlərə аid еtmək оlаr.
Əhəmiyyəti
Nekropol Naxçıvan ərazisində ortа əsrlər nekropol mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Səlahəddin mühafəzəsi
Səlahəddin mühafəzəsi - İraqın Respublikasının inzibati ərazi vahidi. Səlahəddin mühafəzəsinin ərzisi 24.751 km², 1997-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 904.432 nəfər, inzibati mərkəzi Samərra şəhəridir. Səlahəddin mühafəzəsində 804 yaşayış məntəqəsi vardır.
Başqırdıstan Dram Teatrı
Başqırdıstan Dram Teatrı (tam adı: Məjit Qafuri adına Başqırdıstan Dram Teatrı; ) — Rusiya Federasiyasının Başqırdıstan Respublikasının paytaxtı olan Ufa şəhərində fəaliyyət göstərən dram teatrı.
Tarixi
1922-ci ildən Ufaya köçürülmüş, Ufa Dövlət nümunəvi teatrının tatar-başqırd truppası ilə birləşdirilmişdir.
Burada başqırd və tatar müəlliflərinin pyesləri, həmçinin rus və dünya klassiklərinin əsərləri tamaşaya qoyulurdu.