cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rüstəm Orucov
Karyerası
Rüstəm Orucovun 2009-cu ildə sonuncu turniri Yunanıstanın Mudanya şəhərində baş tutan U-20 Iliadis Cup beynəlxalq turniri oldu. Nəticədə Rüstəm Orucov həmin turniri bürünc medalla başa vurdu.
2010-cu ildə Rüstəm Orucovun birinci turniri 12-14 martda Sumqayıt şəhərində baş tutan U-20 Azərbaycan Çempionatı oldu. Keçən il turniri gümüş medalla başa vuran Rüstəm Orucov, bu səfər final görüşündə Mirzə Əsgərov üzərində qələbə qazandı və çempionatın qalibi oldu.
Mayda isə Rüstəm Orucov gənclər arasında Atilla Cup beynəlxalq turnirin final görüşündə Orxan Hacıağalıya qalib gəldi və turnirin qızıl medalına sahib oldu.
Tərcan
Tərcan — Ərzincanın 9 ilçəsindən biridir. İlçədə üç şəhər, yetmiş iki kənd və on yeddi məhəllə var.
Tarixçə
Ərzuruma bağlı olan ilçə, 11 may 1938-ci ildə qəbul edilmiş 3383 saylı qanunla Ərzincanın tabeçiliyə verildi.
Əhali
2016-cı ilin məlumatına görə ilçədə 17.367 insan yaşayır.
Nüvə energetikası
thumb|250px|Obninsk AES-i
Senecio powellii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Monoid
Monoid — Özündə vahid element saxlayan yarımqrup monoid adlanır. Aydındır ki, çoxluq kimi monoid yarımqrupun alt çoxluğudur.
Nazim Hüseynov (cüdoçu)
Nazim Hüseynov  — Azərbaycanlı cüdoçu. Nazim Hüseynov 1992 Barselona Olimpiadasının qızıl medalını qazanaraq tarixdə birinci Azərbaycanlı Olimpiya çempionu oldu. O, həm də 1992 və 1993-cü illərdə Avropa Çempionatının qalibi olmaqa ilə yanaşı iki dəfə Dünya Çempionatının medalını qazanıb. 1995-ci ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.
Həyatı
Nazim Hüseynov 1969-cu ilin 2 avqust tarixində Bakı şəhərində ləzgi ailəsində anadan olub. Hüseynovun atası əslən Qusar rayonunun Piral kəndidən, anası isə Dağıstanın Axtı rayonundandır. Nazim Hüseynovun birinci məşqçisi Azərbaycanın əməkdar məşqçisi Tərlan Həsənovdur.
Ailəlidir, 2 övladı var.
Olimpiya
Hələ uşaq yaşlarından idmana maraq göstərən Nazim bir neçə dəfə SSRİ birinciliyində çempion olmaqla yanaşı bir neçə dəfə də mükafatçılar siyahısında olub. Dünya dzü-do arenasında ilk dəfə 1991-ci ildə Budapeştdə keçirilən super dünya kubokunda fəxri kürsünün ən yüksək pilləsinə qalxmışdır. Eyni zamanda həmin ildə Barselonada keçirilən dünya çempionatında 3-cü yer tutaraq mükafatçılar sırasına qalxmışdır. 1992-ci ildə isə daha da irəliləyərək Fransanın paytaxtı Parisdə keçirilən avropa çempionatında qızıl medal qazanmışdır. Belə ki, həmin yarışda 1-ci görüşdə Boudewijn Caspari (NED), 2-ci Haldun Efemgil (TUR), 3-cü görüşdə isə dünya və avropa çempionatının qalibi və mükafatçısı Girolamo Giovinazzonı (İTA) məğlub edərək, yarımfinal görüşündə Keith Gough (İRL) yenməklə finalda "avropanın əjdahası" adı ilə çağrılan Philip Pradayrola (FRA) qalib gəlməklə Azərbaycanın tarixində ilk dəfə avropa çempionu olmuşdur. Final görüşündə fransız cüdoçuya qarşı işlətdiyi fənd dünyanın 101 ən baxımlı ipponları siyahısına düşmüşdür.
1992-ci ildə cüdo əfsanəsi Nazim Hüseynov Azərbaycan tarixində ilk olaraq Barselonada keçirilən 25-ci yay olimpiya oyunlarında qızıl medal qazanaraq adını Azərbaycan idmanının tarixinə qızıl hərflərlə yazmışdır. Həmin yarışda ardıcıl olaraq 4 rəqibinə "İPPON"LA qalib gələrək oyunların yarımfinalında son dünya çempionu yapon Tadanori Koshinoya usatlıqla qalib gələrək finala vəsiqə qazanmışdır. Final görüşündə isə Hyun Yoona qalib gəlib Azərbaycan tarixində birinci dəfə olimpiya çempionu olmuşdur.
1993-cü ildə Yunanıstanın paytaxtı Afinada keçirilən Avropa çempionatında yenidən bütün rəqiblərinə qalib gələrək yarımfinalda 1995-ci il Birmingem avropa çempionatının qalibi Nigel Donohue qalib gəlib finalda Sidney olimpiya oyunlarının qalibi türk Hüseyn Özkanı məğlub edib ikinci dəfə avropa çempionu olmuşdur. Həmin ildə Hamiltonda keçirilən dünya çempionatında Natik Bağırov və Vazagaşvilli kimi dünyaca məşhur rəqiblərinə qalib gələrək finalda yaponiyalı Rjui Sonoda ilə qarşılaşmışdır. Həmin qarşılaşma da Nazim rəqibinə qarşı gözəl fənd işlətsə də hakimlərin səriştəsizliyi ucbatından həmin fənd hesaba alınmamış və nəticədə Nazim final görüşündə məğlub olaraq gümüş medala layiq görülmüşdür.
Bundan sonra isə onun səhhətində baş vermiş problemlər və ardıcıl zədələr yenidən çempion olmağa mane olmuşdur. Buna baxmayaraq, 1997-ci ildə keçirilən super dünya kubokunda qızıl medal qazanmışdır. Sidney Olimpiya oyunlarını lisenziya xarakterli turnirlərində isə viza problemi ucbatından yarışlara qatıla bilməsə də həmin lisenziya yarışlarında sonradan olimpiya oyunlarının mükafatçısı olan gürcü Vazaqaşvillini ipponla məğlub etmişdir.
Nailiyyətləri
İtaliyanın cüdo üzrə yiğma komandasına baş məşqçilik postuna rəhbərlik etmək təklifini rədd etmişdir.
Trixotesenlər
thumbnail
Trixotesenlər — toksik kiflər tərəfindən əmələ gələn mikotoksinlər.
Bu mikotoksinlərin geniş öyrənilmə səbəblərindən biri də odur ki, onlar əsasən Stachybotrys  chartarum cinsli göbələklər tərəfindən sintez olunurlar və bu göbələk həmçinin toksik qara kif yaxud sadəcə olaraq qara kif olaraq adlandırılır .Toksik kiflərin bu cinsi evlərdə yaxud yaşayış yerlərində bir sıra problemlər yaradırlar .Trixotesenlər əsasən Fusarium cinsli göbələklər tərəfindən sintez edilir .Bununla bərabər onlar eyni zamanda Trichoderma , Myrothecium , Stachybotrys , Veriticimonosporium , Cephalosporium kimi toksik təsirli göbələklər tərəfindən də əmələ gəlir ( sintez edilirlər ) .Bu toksinlər qidalanmadan əlavə , təmas yolu ilə də insanlara təsir göstərə bilərlər .Trixotesenlərin təxminən 60 dan artıq tipi məlumdur .Trixotesenlər insanlarda aşağıdakı simptomlara səbəb ola bilərlər :
Calliandra harrisii
(Calliandra harrisii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nissalı Qriqori
Həyatı
335-ci ildə Kappadokiyanın Qeysəriyyə (indiki Türkiyənin Kayseri şəhəri) şəhərində doğulmuşdur. O, müqəddəs Basilin kiçik qardaşı idi. Doğulduğu şəhərdə öz dövrünə görə yaxşı təhsil almış, daha sonra fəlsəfə ilə məşğul olaraq, antik dövr filosoflarının əsərlərini dərindən öyrənmişdir. 365-ci ildə arvadının vəfatından sonra, dərin sarsıntıya qapılaraq monastıra getmişdir. Buradan yalnız, Qeysəriyyə arxiyepiskopu olmuş qardaşının təkidilə çıxaraq, Nissa şəhərinə yepiskop kimi yollanmışdır.
381-ci ildə Konstantinopol şəhərində keçirilən Kilsə Məclisində iştirak etmiş, orada həmkarları tərəfindən yüksək qiymət almışdır. İmperator Fedosiusun da sayğısını qazanan Qriqor sonrakı illər ərzində bir neçə dəfə də Konstantinopola səfər etmişdir. Onun ölüm tarixi haqqında dəqiq məlumat olmasa da, 394-cü ildə Konstantinopol şəhərində keçirilən Kilsə Məclisində iştirak etdiyi bilinir.
Əsərləri
Nissalı Qriqor öz dövründə fəlsəfə sahəsində ən çox əsər yazmış yazarlardandır. Araşdırmaçıların fikrincə, onun yaradıcılığında Origenin təsiri hiss olunmaqdadır. Onun əsərlərindən bəziləri: "De vita Moysis " (Musanın həyatı haqqında), "In Hexaemeron" (Dünyanın altı günə yaranması), "De hominis opificio" (İnsanın quruluşu haqqında), "Quod non sint tres Dii – ad Ablabium" (Tanrının üç olmaması haqqında Ablabiya müraciət), "Logos katechetikos megas" (Böyük katehesis).
Görüşləri
Qriqor Origenin əsərlərində istifadə etdiyi alleqorik üsulla yazmışdır. O, Həyat Ağacı barədə yazmışdır: "Biz əminik ki, Bibliyada meyvəsi yeyilməsi qadağan edilən ağac nə əncir ağacı, nə də bizim bildiyimiz digər bir ağacdır". Bu ağacın metafizik əsaslarla izah edilməsinin vacibliyi barədə fikirlər səsləndirilmiş, ruhani cəhətdən anlaşılmasının İsa Məsih tərəfindən qəbul edildiyi bildirilmişdir. Həmçinin, Cənnətin də məcazi olduğuna dair misallar verilmiş, daha sonra isə Bibliyadakı başqa hadisələrin də izahları verilmişdir. Qriqori yazır: "İncil hekayələrində minlərlə misal tapmaq olar ki, burada ilk baxışdan bir məna tapmaq olar, amma deyilən mənası başqa bir şeyə aiddir".
Tövratdakı "Çıxış" kitabını təfsir edən ilahiyyatçı yəhudilərin firon inşaatında çədiyi əziyyətləri nəfsə uyma, fironun qızını bütpərəst fəlsəfəsi, sönməyən göyəm ağacını Məryəm, misirlilərin ilk övladlarının vəfatını günahın öldürülməsi, mis ilanı Məsih, Sinay vahəsindəki on iki bulağı on iki həvari, yetmiş palmanı yetmiş həvari, Musa peyğəmbərin əmalikilərlə döyüşdə uzatdığı əllərini İsa Məsihin çarmıxa çəkilməsi kimi izah etmişdir. "Altı gün haqqında" adlı əsərində Qriqor qardaşı Vasilinin yolunu davam etdirərək, yaranma haqqında mülahizələrini dilə gətirmişdir. Onun fikrincə, həyatın başlanğıcı Tanrı qüdrətinin ani təzahürü nəticəsində baş vermişdir. Bununla bərabər "başlanğıc" özündə sonrakı mərhələlərin hamısını birləşdirir. "Başlanğıc" sözü öz-özlüyündə başlanqıca ziddir. Onun fikrincə, dünyanın yaranması iki mərhələyə bölünür. İlk mərhələdə bütün materiyanın qarmaqarışıq şəkildə yaranması, daha sonra isə, onun hissələrinin nizmalı formaya düşməsindən ibarətdir.
Qriqoriyə əsasən, xristianların məqsədi Tanrıya çatmaqdır. O, bu mövzuya "Musanın həyatı haqqında" və "Nəğmələr Nəğməsinin təfsiri" adlı əsərində toxunmuşdur: "Kim öz varlığı ilə kamilliyə can atarsa, o qorxunu özündən rədd edər. Çünki, qorxu ilə yaşamaq, sahibini sevməmək, amma onun yanından qamçı qorxusu ilə üçün qaçmamaq kölələrə xasdır".
Üçlük haqqında
"Quod non sint tres Dii – ad Ablabium" əsəri arianlara qarşı yazılmışdır. Bu əsərdə Qriqor, başqa kappadokiyalı atalar kimi, Ata, Oğul və Müqəddəs Ruhun bir birindən fərqlənməsinin zərüri olması haqqında yazmışdır. Onun əsas məqsədi - İsanın ilahi təbiətə malik olmasını sübuta yetirmək idi. Yalnız bundan sonra o, Oğulun Ata ilə birlik təşkil etməsi ideyasını hallandırmışdır. Beləliklə Tanrının birliyi Üçlüyün mövcudluğundan çıxarılırdı. Qərbdə isə Avqustin Avrelius öz mülahizələrini əks istiqamətdə aparırdı. O öncə Tanrının birliyini təsdiq edib, sonra isə ondan Üçlük ideyasını meydana gətirirdi.
Ancaq Üçlük ideyasına görə kappodokiya atalarını üçtanrılıqda ittiham edirdilər. Buna görə də Qriqor "Quod non sint tres Dii – ad Ablabium" əsərində yazırdı ki, əslində bu həqiqətə uyğun deyil. Onun fikrincə Tanrı vahid enerjiyə malikdir. Eyni zamanda bu enerji üçə bölünür. Lakin Üçlüyün hər bir üzvü başqasından müstəqil şəkildə heç nəyi yaratmır. Buna görə də üç sifəti olan Tanrıya iman, üçtanrılılıq demək deyil. Üçlük vəhdət təşkil, 1995.edir.
"Apolinariosa qarşı" risaləsində Qriqor, İsanın eyni zamanda ilahi və insani mahiyyətə malik olması haqqında yazmışdır. İsanın mahiyyəti bir, təbiəti isə ikidir.thumb|De virginitate|left
Yaradılış haqqında
Dünyanın yaradılması məsələsində Qriqor hesab edirdi ki, Tanrı varlıqları yaradaraq, eyni zamanda, onların inkişaf imkanlarını (potensiyasını) da təbiətlərinə salmışdı. Bu ideya platonizmə uyğundur, çünki onlar da hesab edirdilər ki, hər şeyin inkişaf imkanı vardır, sonra isə bu imkanlar gerçəkləşir. Lakin bu imkanlar əvvəlcədən Loqosda, ona tabe olunmuş şəkildə, yerləşir. Bu imkandan gerçəkləşən hər şey, Tanrı tərəfindən əvvəlcədən təyin edilmiş məqsədə qulluğ edir. Tanrının altı günə dünyanı yaratmasını, Qriqor Müqəddəs Kitabın bir təvili, alleqoriyası kimi başa düşürdü.
İnsanın mahiyyəti haqqında
"Logos katechetikos megas" əsərində Qriqor insanı ən yüksək məxluq hesab edir, o Tanrıya bənzər vucudda yaradılmışdır, ölməzdir. İnsan öncədən bütün İlahi nemətlərin daşıyıcı kimi Tanrı tərəfindən həyata gətirilmişdir. Lakin sonra o, günaha batmışdır və bu nemətləri itirmişdir. Dünya yaradılanda, insan Tanrı ilə dünya arasında bir vasitəçi idi. İnsanın günaha batmasından sonra isə dünya Tanrıdan təcrid olunmuşdur. Lakin günahdan sonra da insan Tanrıya bənzər surətini və onunla rabitəni itirməmişdir. Bu rabitə onun azad olmasındadır.
Günah haqqında
"De hominis opificio" risaləsində Qriqor Adəmi təkcə bir insan kimi təsəvvür etmir. Adəm, eyni zamanda, bütün bəşəriyyətin təcəssümüdür. İsa isə yeni Adəmdir. Onun gəlişindən sonra Kilsə yaranmışdır. İsa, Tanrının obrazını gerçəkləşdirən, Kilsənin başçısıdır. Bütün iman edən insanlar onun bədənini təşkil edir. Yalnız bu bədənin üzvləri olan insanlar, günah nəticəsində itirilmiş İlahi obrazı yenidən özlərinə qaytara bilərlər.
Qriqora görə Tanrı insanı kişi və qadın kimi ikili yaradıb. Lakin cənnət ağacından meyvəni yeyib günaha batana qədər, Adəm və Həvva bir-biri ilə cinsi yaxınlıq etməmişdilər. Yalnız bu günahdan sonra onlar cinsi fərqlərini dərk etmişdilər. Bizim yaşadığımız dünya Tanrının nəzərdə tutduğundan və planlaşdırdığından fərqlənir. Bunun səbəbi yenə də ilk günahdadır.
Dünyada olan şəri Tanrı yaratmayıb. Şər - xeyrin olmamasıdır, xeyrdən onun çəkilməsidir. Adəm və Həvva o günaha, öz azad iradələrini düzgün istiqamətə yönəltmədiklərinə görə, batıblar. Tanrı onları buna məcbur etməmişdir. Tanrı ölümü buna görə yaratmışdır, yəni ölüm də ilk insanın günahının nəticəsidir. İnsanın xilası isə, insan şəklində dünyaya gələn Tanrı tərəfindən təmin edilir (yəni İsa nəzərdə tutulur).
Beləliklə Qriqor belə nəticəyə gəlir ki, bütün bəşəriyyəti özündə cəmləşdirən Adəm, günah edərək onu tənəzzülə uğratmışdır. Yeni Adəm isə İsadır. O, öz bədəni olan kilsə vasitəsi ilə, günaha batmış bəşəriyyəti xilasa doğru aparır.
İsanın qurbanı
Daha sonra, Qriqor, çarmıxa çəkilən İsanın özünü qurban verməklə, bəşəriyyətin günahlarının bağışlanması haqqında maraqlı fikirlər ifadə etmişdir. Onun fikrincə bu qurban Tanrıya deyil, şeytana verilmişdir. Məsələ bundadır ki, şeytan, Adəmi aldadaraq, onu cənnət ağacından meyvəni yeməyə təhrik etmişdir. Buna cavab olaraq İsa özünü qurban verməklə şeytanı aldatmışdır. Deməli şeytan, bu dünyanın hökmdarı olaraq, öz hakimiyyətini daha da qiymətli bir şeyə dəyişdirə bilərdi. Bu daha da qiymətli bir şey isə İsa olmuşdur. Onun möcüzəvi şəkildə dünyaya gəlməsi, göstərdiyi möcüzələri şeytan üçün dözülməz idi. O İsanı məhv etmək istəyirdi. Lakin şeytan anlamamışdır ki, İsa ondan daha qüvvətlidir, çünki əslində onun zahiri insan vücudu arxasında Tanrının qüdrəti vardır. Eyni zamanda onu qeyd etmək lazımdır ki, rəsmi kilsə təliminə görə İsa bəşəriyyətin günahlarının bağışlanması üçün özünü Tanrıya qurban vermişdir. Lakin buna baxmayaraq Qriqor, İrineus, Origen və Avqustinin əsərlərində “Şeytanın aldadılması” ideyasına rast gəlmək olar.
Beləliklə Tanrı bəşəriyyəti qurban vasitəsilə xilas etmişdir. Xristian təliminə görə, Tanrı insanı ən yüksək bir yaradılmış kimi yaratmışdı. O eyni zamanda Tanrının oğlu və dostu olmalı idi. Lakin sonra insan bu təbii rabitəni itirmişdi. Buna görə də ümumdünya fəlakəti baş vermişdir və insan şeytan tərəfindən əsarətə alınmışdır. Beləliklə Tanrı təhqir olunmuşdur. Buna görə də şeytan əsarətindən xilas olmaq işini Tanrının özü görmüşdür. O insanın azadlığını saxlamaq şərti ilə, onu əsarətdən qurtarmışdı. Bu fikirlər qnostisizmə yaxındır.
Tanrıya doğru getməyin yolu
Qriqor hesab edirdi ki, insan həyatının məqsədi Tanrıya tərəf yönəlmək, ona tərəf yüksəlməkdən ibarətdir. Bu yüksəlmə üç pilləlidir, lakin onların biri-birinin arxasınca ardıcıl gəlməsi şərt deyil. Bu fikirlərini Qriqor "De vita Moysis " kitabında ifadə etmişdir.
Birinci pillə təmizlənmədir (katarsis). Bu mərhələdə insan, özünü Tanrıdan uzaqlaşdıran hər bir şeydən təmizlənməlidir. Bu ideya stoitsizmdən alınmışdır.
İkinci pillədə, ehtiraslardan təmizlənmiş şüur ətraf mühiti başqa keyfiyyətdə görüb, dərk edir. Buna “təbii görmə” qabiliyyəti deyilir. Dünyanı bu cür görən insan hər şeydən daha da səmərəli istifadə edə bilər. Bu cür görüş hər şeyin mahiyyətini dərk etmə, həyatdan həzz alma imkanları verir.
Üçüncü mərhələ isə Tanrını dərk etmək, Onu görməkdir. Buna Qriqor teosis deyir. Adi halda Tanrını görmək mümkün deyil. Ona görə də buna nail olmaq üçün, insan bir növ “özündən çıxmalıdır”, əqlin ona lazım olmamasının dərk edilməsi səviyyəsinə çatmalıdır. Bu cür hissiyyat o qədər qeyri-adidir ki, Qriqor onu ifadə etməyə çətinlik çəkmişdir. O, bu halı “ayıq olaraq sərxoş olma” adlandırmışdı. Yəni ətrafda hamıya elə gəlir ki, adam sərxoşdur, lakin əslində o, Müqəddəs Ruhdan ilham alır. Qriqor bu halı, Əhdi-Ətiqdə rəvayət edilən həvarilərin hallarına bənzədirdi Həvarilərin işləri, 2.. Bu ideyalar şübhəsiz neoplatonizmdən alınmışdır.
İndoneziyalılar
Əhali
2018-ci il tarixində İndoneziyalılar ümumi dünya əhalisinin 3,5% -ni təşkil edirdi və İndoneziya əhalisinə görə Çin, Hindistan və ABŞ-dən sonra dördüncü ən böyük ölkədir.
1967-ci ildən bəri davam edən kifayət qədər təsirli bir ailə planlaşdırma proqramına baxmayaraq, 2010-cu ildə başa çatan on il ərzində İndoneziyada əhalinin artımı 1.49 faiz olmuşdur. Bu nisbətdə İndoneziyanın əhalisinin ABŞ-nin indiki əhalisini üstələməsi proqnozlaşdırılır və əgər ABŞ-nin hazırkı əhalisi yüksəlməsəydi - 2043-cü ilə qədər Çin və Hindistandan sonra dünyanın üçüncü böyüklüyünə çıxacaqdır. İndoneziyanın Ailə planlaması dünyanın ən çox əhalisi olan üçüncü ölkəsinə çevrilməməsi üçün 1967-ci il proqramına əsasən yenidən canlandı.
Etnik qruplar
thumb|right|200px|İndoneziyalılar [[futbol oyununda iştirak edir.]]
İndoneziyada 300-dən çox etnik qrup var. Bunların 95%-i yerli İndoneziya kökənlidir. İrq baxımından, əsasən, İndoneziya xalqı iki böyük irqdən ibarətdir, yəni Avstroneziyalılar (Malay irqi) və Melanezyalılar. Malay irqi Qərbi İndoneziyada və Mərkəzi İndoneziyanın bir hissəsində və melanezyalılar Şərqi İndoneziyada və Mərkəzi İndoneziyanın bəzi yerlərində yaşayan ən böyük irqdir. Həm Malay irqi, həm də melanezyalılar yerli İndoneziyalılardır (daha çox "Pribumi" və ya "Bumiputra" adlandırılır).
İndoneziyadakı ən böyük etnik qrup, ümumi əhalinin təxminən 51% -ni təşkil edən yavalılardır. Yavalılar Yava adasında cəmləşmişdir, lakin milyonlarla insanlar köçürmə proqramına görə arxipelaqdakı digər adalara köçmüşdür. Sundalılar, malaylar və maduralılar ölkənin ən böyük etnik qruplarından biridir. Bir çox etnik qrupların, xüsusən də Kalimantan və Papuada yüzlərlə üzvü var. Xüsusilə Maluku adaları və Qərbi Papua Papua dillərinə aid olsa da, yerli dillərin çoxu Austroneziya dilləri ailəsinə aiddir. Çinli indoneziyalıların əhalisi 2000-ci il siyahıyaalmasına görə İndoneziyanın ümumi əhalisinin 1% -dən bir qədər azını təşkil edir. Çin mənşəli bu indoneziyalıların bəziləri müxtəlif Çin ləhcələrində, xüsusən də Hokki və Hakka ləhcələrində danışır. İndoneziyada etnik qrupların təsnifatı ciddi deyil və bəzi hallarda miqrasiya, mədəni və dil təsirləri səbəbindən aydın deyil; Məsələn, bəziləri Bantenlilər və Cirebonları Yava xalqının üzvləri hesab edə bilər, lakin bəziləri öz fərqli ləhcələrinə sahib olduqları üçün fərqli etnik qrup olduqlarını iddia edirlər. Baduy xalqı ilə Sunda xalqı arasında bir çox eyni mədəni oxşarlığı paylaşan vəziyyətdədirlər. Hibrid etnik bir nümunə, yalnız İndoneziyadakı müxtəlif xalqlar arasındakı evliliklərdən deyil, müstəmləkə Batavia (Cakarta) dövründən bəri ərəb, Çin və hind miqrantları kimi xarici mənşəli olan Betavi xalqlarını göstərmək olar.
Dil
thumb|right|200px|[[Yava yazısı nümunəsi]]
İndoneziya dili (bahasa Indonesia [baˈhasa indoneˈsia]) İndoneziyanın rəsmi dilidir. Bu dil İndoneziya arxipelaqında linqva franka kimi istifadə olunan bir Avstroneziya dili olan malay dilinin standartlaştırılmış reyestridir. İndoneziyalıların əksəriyyəti 700-dən çox yerli dillərdən birini danışır.
İndoneziyalıların əksəriyyəti milli dildə danışmaqdan başqa, evdə və yerli icma daxilində istifadə olunan başqa bir regional dildə (misal üçün Yava dili, Sunda dili və digərləri) sərbəst danışırlar. Əksər rəsmi təhsil və demək olar ki, bütün milli media və digər ünsiyyət formaları İndoneziya dilində aparılır. 1975-ci ildən 1999-cu ilə qədər bir İndoneziya əyaləti olan Şərqi Timorda, İndoneziya, Konstitusiya tərəfindən rəsmi Tetum və Portuqal dili ilə yanaşı, iki işlənən dildən biri (digəri İngilis dili) olaraq tanınıb.
Din
thumb|right|200px|[[Minanqkabaular|Minanqkabau toyu]]
İndoneziya konstitusional olaraq dünyəvi bir dövlətdir və İndoneziyanın fəlsəfi təməlinin ilk prinsipi Pançasila, "tək və tək Allaha inamdır" .Bu ölkədə müxtəlif dinlər etiqad edir və onların ölkənin siyasi, iqtisadi və mədəni cəhətdən kollektiv təsiri var. həyat əhəmiyyətlidir. İndoneziya Konstitusiyası din azadlığına zəmanət verir. Bununla belə, hökumət yalnız altı rəsmi dini (İslam, Protestantlıq, Roma-Katolik kilsəsi, Hinduizm, Buddizm və Konfutsiçilik) tanıyır. İndoneziyanın Din və Sülh Konfransı (ICRP) tərəfindən toplanan məlumatlara əsasən İndoneziyada təxminən 245 rəsmi olmayan din mövcuddur. İndoneziya qanunu tələb edir ki, hər İndoneziya vətəndaşı bu altı dindən biri ilə şəxsiyyəti təsdiq edən şəxsiyyət vəsiqəsinə sahib olmalıdır, baxmayaraq ki, vətəndaşlar bu hissəni boş tərk edə bilərlər. İndoneziya aqnostisizmi və ateizmi tanımır və küfr qanunsuzdur. 2010-cu ildə İndoneziya siyahıyaalmasında indoneziyalıların 87,18% -i özlərini müsəlman kimi tanımışlar (sünnilər 99% -dən çox, şiələr 0.5%, əhmədilər 0.2% ), 6.96% protestant, 2.91% katolik, 1.69% hindu, 0.72% buddist, 0,05% -i konfutsiçilik, 0,13% -i digərləri və 0,38% -i qeyri-sabit və ya soruşulmamışdır.
İndoneziyanın siyasi rəhbərliyi həm müsbət, həm də mənfi olaraq qruplar arasındakı münasibətlərdə, Pancasilanı təsdiq edərək qarşılıqlı hörməti artırmaqla yanaşı, ölkənin şərq bölgəsində bir sıra münaqişələrə səbəb olan Transmiqrasiya Proqramını təşviq etməkdə də əhəmiyyətli bir rol oynamışdır.
Ədəbiyyat
Bu yazıda "İndoneziya ədəbiyyatı" ifadəsi İndoneziya xalqının yazdığı kimi İndoneziya dilini ifadə etmək üçün istifadə olunur, eyni zamanda əvvəllər İndoneziya dilində yazılmış ədəbiyyatı, yəni Niderland Ost-Hindində Malay dilində yazılmış ədəbiyyatı əhatə edir.
Memarlıq
İndoneziya Memarlığı bütövlükdə İndoneziyanı formalaşdırmış mədəni, tarixi və coğrafi təsirlərin müxtəlifliyini əks etdirir. İşğalçılar, müstəmləkəçilər, missionerlər və tacirlər bina tərzlərinə və texnikalarına dərin təsir göstərən mədəni dəyişikliklər gətirdilər.
Ənənəvi olaraq, ən əhəmiyyətli xarici təsir Hind idi. Bununla yanaşı, Çin, Ərəb və Avropa təsirləri İndoneziya memarlığının formalaşmasında da əhəmiyyətli rol oynamışdır. Dini memarlıq yerli formalardan məscidlərə, məbədlərə və kilsələrə qədər dəyişir. Sultanlar və digər hökmdarlar saraylar tikdirirdilər. İndoneziya şəhərlərində müstəmləkə memarlığının əhəmiyyətli bir mirası vardır. Müstəqil İndoneziya postmodern və müasir memarlıq üçün yeni paradiqmaların inkişafını görüb.
Mətbəx
İndoneziya mətbəxi bölgəyə görə çox dəyişir və bir çox fərqli təsir göstərir. Məsələn, Sumatra mətbəxi əsasən, Orta Şərq və Hindistandan təsirlənir və burulmuş ət və tərəvəzlər, məsələn, qulai və kari, Yava mətbəxi əsasən yerli, Çin təsirinə malikdir. Şərqi İndoneziyanın mətbəxləri Polineziya və Melaneziya mətbəxinə bənzəyir. Çin mətbəxinin elementlərini İndoneziya mətbəxində görmək mümkündür: bakmi (əriştə), bakso (ət və ya balıq topu) və 'lumpia'' (rulon) kimi qidalar tamamilə mənimsənilib.
Genetika
thumb|upright| [[Toqutil (cəngəlliklərdə yaşayan yarı köçəri həyat tərzi olan yerli qrup)]]
1985-ci ildə arxeoloq Peter Bellvood, İndoneziyanın əcdadlarına aid bir neçə nəzəriyyəni qeyd etdi: "Avstralo-Melaneziya və Monqoloid Təkamülü". "Cənubi monqoloid dəyişdirmə modeli" və "Hind-Malayziya davamlılığı modeli" bu nəticəyə gəlmişdir ki, "tədqiqat bu bölgədə hələ uzun bir yol keçmişdir".
İndoneziya xalqlarının əksəriyyəti genetik olaraq Asiyalılara yaxındır, şərqlilər isə daha çox insanın Melaneziya yaxınlığını necə olduqlarını göstərir. Genetoloq Luiqi Luca Cavalli-Sforza Şərq və Cənub-Şərqi Asiyalılar arasında bir genetik bölgünün olduğunu iddia edir. Digər genetiklər ənənəvi monqoloid kateqoriyası daxilində təkrarlanan Y xromosom nəsillərinin fərqli dəstlərini daşıyan dörd ayrı populyasiya üçün sübutlar tapdılar: Şimali Asiyalılar, Han Çinliləri, Yaponlar və Cənub-Şərqi Asiyalılar. Genetik məlumatların mürəkkəbliyi monqoloid irqi anlayışının faydalılığına şübhə yaratdı, çünki fərqli Şərqi Asiya xüsusiyyətləri ayrı-ayrı nəsilləri təmsil edə bilər və ətraf mühitə uyğunlaşmadan və ya ümumi proto-Avrasiya əcdad xüsusiyyətlərinin qorunub saxlanmasından qaynaqlanır.
Eritrazma
thumb Eritrazma ( – qızarmaq) – korinebakteriyalar (Corynebakterium minutissimum) tərəfindən törədilən dəri xəstəliyi. Ən çox yaşlı kişilər xəstələnirlər. Qasıq-xayalıq, nadir hallarda sağrılararası büküşlәrdә, qoltuqaltı çuxurda, barmaqlarası büküşlәrdә, süd vәzisialtı nahiyәlәrdә epidermisin ancaq buynuz qatının zәdәlәnmәsi xarakterikdir.
Əlamәtlәri
Sәthdә çәhrayı-qәhvәyi rәngli kәskin sәrhәdlәnmiş, qabıq verәn lәkәlәr. Lәkәlәrin ölçüsü güclә sezilәn nöqtәdәn bir neçә sm-ә qәdәr ola bilәr.
Müalicәsi
Zәdәlәnmiş ocağa gündә 2 dәfә eritromisin mәlhәmi sürtmәk, digәr infeksiya qoşulduqda, hәmin nahiyәni yodun 2%-li spirtli tinkturası vә ya 5%-li salisil spirti ilә silmәk.
Ya Qarabağ, ya ölüm (mahnı)
Ya Qarabağ, ya ölüm — 1999-cu il tarixində video kimi təqdim olunmuş, Dəyirmanın sayca ikinci olan Qurd albomundan olan mahnı. Mahnının sözləri Ozan Arifə, musiqisi və aranjimanı Aytən İsmixanovaya aiddir.
Eritrazma
Profilaktikası
Dәriyә gündәlik gigiyenik qulluq, vanna vә duş qәbulundan sonra büküşlәrin diqqәtlә qurulanması.
Ya Qarabağ, ya ölüm (mahnı)
Klip
Mahnı Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayevin Xocalı soyqırımı haqqında çəkdiyi filmlə remiks olunub.
Senecio praecox
İstinadlar
Senecio praecox Senecio praecox
Senecio nagensium
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Uzun il
Uzun ilin təyin edilməsi
Ancaq bu halda astronomik ilin 365,250 olması lazım idi. Bu rəqəm isə 365,242 gün olduğu üçün qaydanın iki istisnası vardır:
Əzizağa Əsədov
Əzizağa Əsədov — 23 dekabr 1973-cü ildə Hacıqabul rayonunda anadan olmuşdur. Əzizağa Əsədov Qarabağ müharibəsinin iştirakçısıdır. 2 yanvar 1993-cü ildə Laçın rayonu uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olmuşdur.
Həyatı
Əzizağa Əsədov 23 dekabr 1973-cü ildə Hacıqabul rayonunda anadan olmuşdur. Hacıqabul rayonu 1 saylı orta məktəbi bitirib.
Şəhidlik zirvəsi
Əzizağa Əsədov 1992-ci ildə Şirvan şəhərindən hərbi xidmətə çağırıldı. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri nin Milli Ordusunun sıralarına əsgər kimi yollanan Əzizağa Əsədov 1993-cü ilin 2 yanvar tarixində Laçın rayonu uğrunda gedən döyüşlərdə mərdliklə döyüşərək şəhid olmuşdur.
Hacıqabul şəhərində dəfn olunmuşdur.
Cənab leytenant (mahnı)
Cənab leytenant — 1995-ci il Şəmistan Əlizamanlının albomundan olan mahnı. Mahnının sözləri və musiqisi Şahin Musaoğluya aiddir.
Hacı Möhsün xan Əmini
Hacı Möhsün xan Hacı Əli xan oğlu Əmini (?-?)— İran siyasətçisi.
Həyatı
Hacı Möhsün xan bin Hacı Əli xan bin Mirzə Məhəmməd xan Ləvasani Qacarlar dövrünün məşhur şəxslərindən biridir. Atası Mirzə Əli xan Əminəddövlə Qacarlar dövlətinin baş naziri olmuşdu. Maarifpərvər şəxs olduğundan məmləkətdə çoxlu məktəblər açmışdı. Möhsün xan da mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. O atasının dövründə siyasi həyata atılmışdı. Bir müddət maliyyə idarəsində içləmişdi.
Hacı Möhsün xan Əmini Məşrutə hərakatı dönəmində fəal rol oynamışdı.
Ailəsi
Hacı Mirzə Möhsün xan Əminəddövlənin övladları Əmini sоyadını daşıyırlar.
Calliandra surinamensis
(Calliandra surinamensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio praeruptorum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kosmologiya
Kosmologiya ayrı-ayrı göy cisimləri və onların sistemlərini deyil, bütövlükdə Kainatın quruluşu və inkişafını öyrənən elm sahəsidir. thumbnail Kosmologiya sözü (yunan. κοσμολογία (cosmologia, κόσμος [kosmos] nizam, bütün + λογια [logia] deyim, elm) sözlərindən yaranmışdır.
Kosmologiyanın predmeti və əsas prinsipləri
Kosmologiya problemlərinin həllində astrofizika, ulduzlar astronomiyası, o cümlədən, əlbəttə, Qalaktikadankənar astronomiya müşahidə və tədqiqatlarının nəticələrindən geniş istifadə olunur. Astronomik müşahidələr kosmologiyanın əsasını təşkil edir. Kosmologiyanın nəzəri əsaslarını isə fizika nın ümumi qanunları təşkil edir. Bu qanunlar nispilik nəzəriyyəsi ndən çıxan qanunlar, atom və nüvə fizikası, elementar zərrəciklər fizikası, elektrodinamika, hidrodinamika, maqnitohidrodinamika, plazma fizikası nın müxtəlif sahələrini əhatə edən qanunlardır.
Kosmologiya sözü nisbətən sonralar istifadə olunan bir termin olsa da Kainat, tarix boyu elm, fəlsəfə, ezoterizm və din kimi fərqli prinsiplər tərəfindən araşdırma mövzusu olmuşdur. Kosmologiya termini isə olaraq ilk dəfə 1730-cu ildə Christian Wolffun "Cosmologia Generalis" adlı əsərində qeyd olunmuşdur.
Kosmologiyanın istinad etdiyi əsas müşahidə dəlilləri
Metaqalaktikada qalaktika topaları və ifrat topalar elə paylanmışdır ki, Metaqalaktikanın ayrı-ayrı fəza hissələrində orta sıxlıq eynidir və bu fəza hissələrinin hər birinin ölçüsü Metaqalaktikadan çox-çox kiçik, lokal qeyri-bircins oblastların ölçülərindən isə çox-çox böyükdür. Lokal qeyri-bircinslik ulduz ların və onların sistemləri ilə əlaqədardır.
Metaqalaktikaların bircins olması göstərir ki, Kainat fəzasında hər yerdə maddənin sıxlığı eynidir. İzatopluq isə göstərir ki, Kainat fəzasının fiziki xüsusiyyətləri bütün istiqamətlərdə eynidir.
Kainatın izatopluğunu sübut edən müşahidə dəlilləri:
Beləliklə, kosmologiyada Kainat genişlənən hesab edilir. Bu isə Kainatın qeyri-stasionar olduğunu göstərir.
Kainatın bircins və izotrop olması fərziyyə si kosmoloji prinsip adlanır.
Bircins və izotrop Kainat modeli
Mürəkkəb proseslərlə zəngin olan təbiət obyektlərini öyrənməyin effektiv üsullarından biri modelləşmədir. Obyektin modelləşməsi o deməkdir ki, bu obyekt haqqında müşahidədən (yaxud təcrübədən) alınan məlumatlara əsasən, yaxud qəbul edilənlərə görə bu obyektə aid qalan parametrlər və onların zaman və məkan da dəyişməsi riyazi hesablanır və nəzəri fizika nın köməyilə izah olunur. Bundan sonra alınan nəticələr müşahidələrlə tutuşdurulur.
Ümumi nisbilik nəzəriyyəsi çərçivəsində bircins və izotrop Kainat modelinə ilk dəfə A.A.Fridman baxmışdır. Beləliklə o, qalaktikaların bir-birindən uzaqlaşmasını sübut edən müşahidələri nəzəri olaraq əsaslandırmışdır.
Bu modelə Nyuton un qravitasiya nəzəriyyəsi çərçivəsində baxsaq, bu nəzəriyyəni əsaslandırmaq üçün kütlə sonlu olmalıdır. Ona görə də Kainatın sonlu kütlə hissəsinə baxırıq. Müşahidələrə əsasən iddia edilir ki, bu hissə qeyri-stasionardır-qalaktikalar bir-birindən uzaqlaşırlar. Ümumi şəkildə hesab edilir ki, baxılan Kainat hissəsində onu təşkil edən elementlərin qravitasiya cazibəsi nəticəsində həmin hissə sıxılmalı, yaxud bu hissənin kütləsi kifayət qədər kinetik enerji ehtiyatına malikdirsə, genişlənməlidir; genişlənmə qravitasiya qüvvələrinin təsini ilə zaman keçdikcə tormozlanmalıdır.
"Qaynar Kainat" modeli
Elektromaqnit şüalanmasının müxtəlif diapazonlarda aparılan astronomik müşahidələrdən məlum olmuşdur ki, elə şüalanma mənbələri vardır ki, onların hansı obyektə aid olduğunu müəyyən etmək çətindir. Belə şüalanmalar bütün istiqamətlərdə mövcuddur və bu şüalanma qalaktikadankənar şüalanma fonu adlanır. Heç bir obyektin şüalanmasına bənzəməyən ciddi izotrop qalaktikadankənar şüalanma fonu bütöv Kainata aid hesab olunur. Hesab edilir ki, bu cür şüalanma vaxtilə çox sıx və qeyri-şəffaf olan Kainatın şüalanmasının qalığıdır. Bu şülanma reliktiv-qalıq şüalanma adlanır. Kainatın indiki və qeyri-şəffaflıq epoxasının sonundakı orta sıxlığın müqayisəsindən görürük ki, Kainat keçmişdə nəinki çox sıx, həmdə çox isti olmuşdur. "Qaynar Kainat" anlayışı da elə bundan yaranmışdır.
Anatoli Novoseltsev
Anatoli Petroviç Novoseltsev Görkəmli Sovet şərqşünası. Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvüdür. Qafqaz, Zaqafqaziya, İran, Qədim Rusiya ölkələrinin orta əsrlər tarixi üzrə mütəxəssisdir.
Bioqrafiyası
Anatoli Novoseltsev 1933-cü ildə fəhlə ailəsində dünyaya gəlmişdir. Orenburq vilayətinin Medenqorsk şəhərində orta məktəbi bitirmiş, 1950-ci ildə Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin şərqşünaslıq şöbəsinə daxil olur. 1955-ci ildə universiteti əla qiymətlərlə bitirərək, SSRI EA-nın Tarix İnstitutunun aspiranturasının feodalizm bölməsinə daxil olur. Elmi rəhbəri L. V. Çerepninin təqdimatı əsasında 1958-ci il də Tarix İnstituna işə qəbul eilir. İnstitutda 1958–1968-ci illərdə kiçik elmi işçi, 1968–1984-cü illərdə böyük elmi işçi kimi çalışmışdır. 1959-cu ildə Cənubi Qafqaz tarixinə dair "XVII-XVIII əsrlərdə Azərbaycan və Şərqi Ermənistan şəhərləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1974-cü ildə "Zaqafqaziya ölkələrində feodalizm qurluşunun inkişaf yolları və xüsusiyyətləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1982-ci ildən institutun professoru, 1984-cü ildən SSRİ EA-nın müxbir üzvü seçilmiş, 1984–1988-ci illərdə Tarix Institunun SSRİ ərazisində qədim tarixi dövlətlər şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. !985–1995-ci illərdə illik "SSRİ ərazisində qədim tarixi dövlətlər" (1994-cü ildən – "Şərqi Avropanın qədim dövlətləri") müəciməsinin məsul redaktoru; eyni zamanda da "SSRİ xalqlarına aid qədim mənbələr" (1993-cü ildən – "Şərqi Avropa tarixinə aid qədim mənbələr") külliyyatının məsul redaktor müavini olmuşdur. 1985–1988-ci illərdə Rusiya – Fələstin cəmiyyətinin sədri olmuş, ömrünün son illərinə qədər Rusiya Tarixinin Elmi Mərkəzinə rəhbərlik etmişdir.
Tədqiqat fəaliyyəti
Dyakonov İ. M, Reysner İ. M-in tələbəsi, Rusiya şərqşünaslığının gözəl ənənələrinin davamçısı olmuşdur. Alim unikal linqvistik erudisiya fenomeninə malik olmuş, 20 artıq: fars, gürcü, ərəb, qədim yəhudi, erməni, Suriya, yunan, latın və s. dillərə mükəmməl yiyələnmişdir. Onun ilk tədqiqatlarının maraq dairəsi əsasən Zaqafqaziyanın tarixi olmuşdur.
Fusarium
Fusarium — Göbələklər aləminin Ascomycota şöbəsinin Hypocreales sırasının Hypocreaceae ailəsinə daxildirlər. Fusarium cinsli göbələklər torpaqda və bitkilərdə geniş yayılmış filamentar göbələklərdirlər. Onlar düyü, paxlalılar , soya və digər bi kimi məhsullların normal florasında olur .Bəzi Fusarium növləri termofilikdirlər .Bitki patogenləri olduqları kimi onlar eyni zamanda da insanlarda patogenlik edə bilərlər.
Növləri
Bu cins 20 dən artıq növü əhatə edir .Bunlardan ən geniş yayılanları Fusarium  solani, Fusarium  oxysporum , Fusarium chlamydosporumdur.
Patogenliyi və klinik xüsusiyyətləri
Bu cinsli göbələklər içərisində ən güclü virulent ( zəhərli ) Fusarium solani dir .Əksər Fusarium solani növləri mikotoksinlər əmələ gətirirlər ki, belə mikotoksinlərlə kirlənmiş taxıl məhsulllarının qəbulu zamanı bu məhsulllardakı mikotoksinlər allergik simptomlardan başlamış uzunmüddətli kanserogen təsirlərə səbəb olurlar .Fumonisinlər qarğıdalı bitkisində Fusarium moniliforme və Fusarium proliferatum tərəfindən əmələ gələn mikotoksinlərdirlər .Onlar qida borusu xərçənginə səbəb ola bilərlər .Digər qrup mikotoksinlərdən zearalenonlar da müəyyən taxıl bitkilərində bəzi Fusarium cinsli göbələklər tərəfindən sintez olunurlar.
Makroskopik əlamətləri
Fusarium cinsli göbələklər 25 °C də SDA mühitində yaxşı inkişaf edirlər .Pambığabənzər, yayılmış koloniyalar əmələ gətirirlər .Yeganə yavaş böyüyən növ Fusarium  dimerum dur .Sklerotsiyalar , hansı ki , hiflərin yığınından təşkil olunur — əlverişsiz mühit olarsa hərəkətsiz qalır və adətən mikroskop altında tünd mavi rəngdə olur.
Mikroskopik əlamətlər
Mikroskop altında hialin, arakəsməli hiflər, konidioforlar , makrokonidi və mikrokonidilər müşahidə edilir. Bir çox növlərdə xlamidosporlar da müşahidə edilir .Mikrokonidialar uzun yaxud qısa konidioforlardan əmələ gəlirlər .Onlar birhüceyrəlidirlər, nadir hallarda isə 2 yaxud 3 hüceyrəli ola bilərlər.
Padşah
thumb|Osmanlı padşahı [[Sultan Süleyman Qanuni.]] Padşah — Orta əsr şərqində feodal dövlətlərin başında duran monarx. Sözün mənşəyi fars dilinə söykənir. Osmanlı hökmdarları üçün istifadə edilsə də, XIV - XV əsrlərdə onlar İslamın təsiri ilə sultan və ənənəvi olaraq bəy, xan titullarını da seçirdilər.
İlk dövrlərdə "Böyük Hökmdar" mənasına gələn "Hudavəndigar" titulu istifadə edilsə də sonradan, yəni II Muraddan etibarən padşah titulu qəbul edildi.
Osmanlıda padşahların hökmdarlıq səlahiyyətləri ilkin türk dövlətlərinin və yaxın-şərqdəki tarixi imperiyaların ənənələrinə bağlı idi.
23 aprel 1920-ci ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin yaradılması ilə milli iradəni təmsil edən hökumət Osmanlı İmperiyasının və padşahlıq sisteminin yerinə gəldi.
Afkörpü
Afkörpü — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisian rayonunda) kənd adı.
Toponimikası
Afkörpü 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. XIX əsrin ortalarından bu kənddən Aşağı Afkörpü kəndi yaranmışdır. Afkörpü kəndin əsasını qoymuş bir elin adıdır. XIX əsrdə Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında Afkörpü kəndinin adı ilə mənşəcə eynidir.
Çətin olsa da, həyat davam edir (kitab)
Çətin olsa da, həyat davam edir — Rövşən Abdullaoğlunun ilk dəfə 2013-cü ildə nəşr edilmiş motivasiya psixologiyası silsiləsindən olan kitabı.
Məzmun
Çətinliksiz həyatı təsəvvür etmək mümkün deyildir. Hər şəxsin özünə görə çətinliyi, problemi vardır. Bəzən çətinliklər insanları elə bir həddə gətirir ki, onların yaşamağa olan istəklərini, gələcək arzu və xəyallarını tamamilə yuyub aparır. Bu cür insana bəzən kiçik bir istiqamət belə kifayətdir ki, həyatı tamamilə dəyişsin. Qarşınızda olan bu kitab hər mövzusunda bu cür həyati istiqamətlərlə doludur. Bu kitab çoxlu elmi mütaliələrin, bu sahədə olan təhsilin, araşdırmaların nəticəsidir. Həyat mümkündür ki, çətindir, lakin çətin olsa da, bilmək lazımdır ki, o davam edir.
Nəşr
Kitab 2013-cü ildə Bakıda Qədim Qala nəşriyyatında 272 səhifədə 60x90 ölçüsündə çap edilib. 2022-ci ilə qədər əsər 15 dəfə təkrar nəşr edilib.
2019-cu ildə türk dilinə tərcümə edilib və "Zor olsa da, hayat devam ediyor" adı ilə Dəstək nəşriyyatı tərəfindən Türkiyədə çap edilib.
2021-ci ildə "Life Goes On no Matter What" adı ilə ingilis dilinə tərcümə edilib və elektron versiyası Amazon.com satış platrformasına yerləşdirilib.
Satış
"Çətin olsa da, həyat davam edir" kitabı "Kitabevim.AZ" kitab mağazasının 2016-cı ildə ən çox satılan 30 bədii, uşaq və tərcümə ədəbiyyatı kitablarının siyahısında "Bədii (Çağdaş Azərbaycan Ədəbiyyatı silsiləsi üzrə)" kateqoriyası üzrə 6-cı  2017-ci ildə isə 35-ci olub.
Qəbul
“Çətin olsa da, həyat davam edir” ABŞ-də keçirilən beynəlxalq “Readers` Favorite” kitab müsabiqəsinin ilk mərhələsində maksimum bal toplayaraq “beş ulduz” fərqlənmə nişanı ilə təltif edilib. Kitab haqqında rəy bildirən mütəxəssis yazıb: ''“Oxucular baxış bucağını dəyişməyin, ətraf mühitin bizə ötürdüyü mənfi inanclardan qurtulmağın və problemlərlə soyuqqanlılıqla üzləşməyin nə qədər önəmli olduğunu anlayacaqlar. Psixoloji, mənəvi travmanın dərkindən daxili azadlıq əldə etməyə və sərbəst buraxmaqla şəfa tapmağa, təbiətimizdəki ziddiyyətləri aşkar edib reallıqla barışmağa qədər həyati mövzulardan bəhs etməklə müəllif oxucuları yaşamaq istədikləri həyatın qurucusu olmağa dəvət edir. ''Kitab müdriklik və fəhmlə, gözəl şəkildə qələmə alınıb. Özüm üçün qeyd etməli olduğum bir çox sitatlar oldu, çünki onlar məndə çox dərin təsir qoydular, bir nümunə: “Bir işin görülüb-görülməməsinin yalnız və yalnız bir səbəbi var, o səbəb sənsən”. Diqqətəlayiq daha bir müdrik düşüncə - mənfi fikirlərin öz qaynağını bizim cismani, müsbət fikirlərin isə mənəvi mənşəyimizdən necə götürməsidir. “Çətin olsa da, həyat davam edir” - oxucuların kəşfini gözləyən, həyata dəyər verməyi və onu məna ilə zinətləndirməyi öyrədən müdrikliklə doludur”. ''Qərb və Şərq psixoloji, fəlsəfi fikirlərinin sintezini, önəmli irfani nəzəriyyələrin xülasəsini təqdim edən bir kitabın Qərb auditoriyasında öz təsdiqini tapması xüsusilə qürurvericidir. Həqiqətən də, insanın üfüqünü genişləndirən, hadisələrə yanaşmasını dəyişən, təkamülə kökləyən məlumatlar ehtiva edən bir kitabdır.''
IndieReader:
“Rövşən Abdullaoğlunun “Çətin olsa da, həyat davam edir” əsəri oxuculara yaşam prinsipləri təqdim edən, itki və bəlaların öhdəsindən gəlməyə yardım edən ciddi təlimat kitabıdır. Müəllif mesajını ötürmək üçün öz şəxsi təcrübəsini və araşdırmalarını oxucularla bölüşür... Əsər böyük təsir gücünə malikdir, ehtiva etdiyi tövsiyələr bir çox ağrılı həyat hadisələrində rahatlıqla tətbiq edilə bilər”.
Divayn Zeyp “Readers' Favorite” üçün:
Ekologiya
Ekológiya ( — ev, yaşayış məskəni, — elm) canlı və cansız təbiətin qarşılıqlı münasibətini öyrənən elmdir. Еkоlоgiya оrqanizmlərin bir-biri və хarici mühit amilləri ilə qarşılıqlı əlaqələrini, оnların yaşayış tərzində, inkişafında, çохalmasında həmin amillərin rоlunu, təbiətin (hava, su, tоrpaq, hеyvan və bitki aləmi, faydalı qazıntılar və s.) mühafizəsini, təbii sərvətlərdən istifadə оlunmasının qanunauyğunluqlarını, еkоsistеmləri, оnların əlaqəsini, təbiətin dialеktikasını öyrədir.Təbiəti insansız insanı təbiətsiz təsəvvür etmək mümkün deyil.
Bəşəriyyətin müasir yaşayışını ekologiyasız təsvir etmək mümkün deyildir. Yazmağı, oxumağı, saymağı bilmədən yaşamaq nə qədər çətindirsə, ekologiyanın əsaslarını öyrənmədən də yaşamaq bir o qədər çətinləşir.
Son illər ərzində xarici dillərdə çoxlu dərslik, dərs vəsaiti, və məşhur elmi kitablar nəşr edilir, təbiətlə insanın əlaqəsini əks etdirən jurnallar buraxılır, bu sahədə aparılan tədqiqatların tematik topluları çap edilir. Hətta, televizor, radio və qəzetlər də ekoloji təhsilə biganə deyillər. Ekologiyanın əsas tədqiqat obyekti orqanizm səviyyəsindən yüksək olan canlı sistemlərdir. Populyasiya, biosenoz, biosfer. Bu elm orqanizmlərin əmələ gətirdiyi birliklərin öz aralarındakı və ətraf mühitin cansız komponentləri ilə qarşılıqlı əlaqəsini öyrənir.
Ekologiya terminini elmə ilk dəfə 1866-cı ildə alman bioloqu Ernst Hekkel "Orqanizmin ümumi morfologiyası" ("Generelle Morphologie der Organismen") əsərində işlətmiş, bu anlayışı geniş yaymış və inkişaf etdirmişdir. Hekkel orqanizmi təbii sığınacaq yerində, yəni öz "evində" öyrənməyi ekologiya hesab etmişdir. Daha sonralar uzun müddət ekologiya biologiya sözünün dar mənasında işlənmişdir. Yalnız gərgin mübahisəli inkişaf yolu keçdikdən sonra müasir ekologiya formalaşmışdır. Orqanizmlərin həyat tərzini və orqanizmdən yüksək canlı sistemləri öz aralarında və ətraf mühitin cansız komponentləri ilə qarşılıqlı əlaqədə öyrənən elm ekologiya adlanır.
Ekologiyanın vəzifələri
Ekoloji elmin bir sıra başlıca vəzifələri vardır. Onların arasında aşağıdakıları qeyd etmək olar:
Ekologiyanın metodları
Ekologiyanın bir-biri ilə uyğunlaşan bir neçə metodları vardır.
Sistemli yanaşma ekoloji araşdırmaların çoxusunu bürüyür. Çünki canlı təbiətin bütün elementlərinin bir biri ilə bağlılığına görə ekologiyanın hər bir obyekti sistem, ya da sistemin bir parçasıdır. Ümumiyyətlə ekologiya sistemdən qırağda düşünülməz, onun bütün obyektləri vahid sistemdir.
Bundan başqa ekologiyanın çöl və eksperimental metodları vardır. Çöl metodu canlıların və onların toplumlarının təbiətdə, çağdaş aparaturaların araçılığı ilə, yaşamlarının uzun sürən müşahidəsidir. Eksperimental metod isə laboratoriya şəraitində təcrübələrin qoyulması, verilən proqram üzrə canlılara təsir edən hər hansı amillərin kontrolda saxlanmasıdır. Bunu edərkən, ekoloqlar təkcə bioloji və kimyavi vasitələrdən deyil, həm də bioloji olayların modelləşdirilməsindən də istifadə edirlər. Bu da canlı təbiətdə baş verən çeşidli proseslərin süni yaradılmış ekosistemlərdə qurulmasıdır. Modelləşmənin vasitəsi ilə sistemlərin davranışını öyrənmək olar. Məqsəd isə çeşidli strategiyaların işlənməsində onların gələcəkdə ola biləcək nəticələrini öncədən görüb dəyərləndirməkdir. Buna ekoloji proqnozlaşdırma deyirlər.
Təbii proseslərin araşdırılması və proqnozlaşdırması üçün həmdə riyazi modelləşdirmə üsulundan da geniş istifadə edilir. Ekosistemlərin bu kimi modelləri çöl və laboratoriya şəraitində alınmış çoxsaylı bilgilər əsasında qurulur. Düzgün qurulmuş riyazi modellər eksperimentdə çətin əldə edilən ya da əldə edilməsi mümkün olmayan şeyləri görməyə imkan verir. Bununla belə, özü-özlüyündə riyazi model bu ya da başqa fərziyənin doğruluğunun dəlili də ola bilməz. O yalnız reallığın təhlil yollarından biridir.
Sistem, çöl və eksperimental metodları ekoloqa canlıların bir-biri və ətraf mühitin çoxsaylı faktorları ilə münasibətlərini araşdırmağa imkan verir. Bu da təbiətin dinamik müvazinətini bərpa etməyi və ekosistemləri yönətməyi mümkün edir.
Ekologiyanın qrupları
Ekologiyanı mühitə görə qruplaşdırsaq: suyun ekologiyası, torpağın ekologiyası, havanın ekologiyası. Sistematikaya görə qruplaşma isə: mikroorqanizmin ekologiyası, göbələyin ekologiyası, bitkinin ekologiyası, heyvanın ekologiyası. Canlının yaşama yerinə görə: çayın, gölün, yeraltı suyun, dənizin, sahilin, tundranın, arktikanın, meşənin, səhranın, dağın, adanın, kəndin və nəhayət şəhərin ekologiyası. Qlobal ekologiya: hidrosfer, litosfer, atmosfer, biosfer, kosmos, sosioloji ekologiya. Bu qruplaşmanı elmlərlə əlaqəsinə görə, texnikaya, mədəniyyətə və s. görə qruplaşdırmaq olar.
Geoekologiya cöğrafi mənsubluğu və coğrafi amillərin təsiri baxımından orqanizmlərin bir-biri ilə münasibətlərini, yaşayış mühitini öyrənir. Bu elm çeşidli mühitdə (yer üstündə, torpaqda, şirin sularda, dənizlərdə) yaşayan canlıların ekologiyasını, təbii iqlim zonaların (meşələrin çöllərin, səhraların) ekologiyasını, yer səthinin formalarının – landşaftların (çay və dəniz qırağlarının, bataqlıqların, adaların, dağların) ekologiyasını içəriləyir. Çeşidli cöğrafi bölgələrin, ölkələrin, qitələrin təsvir edilməsi də geoekologiyaya aiddir.
Bioekologiyanın və geokimyanın qovşağında, canlıların günəş enerjisinin planetar transformasiyası və kimyavi maddələrin dövriyyəsinin öyrənilməsi əsasında biosfera (qlobal ekoloji sistem) haqqında elm yaranmışdır. Qlobal proseslərin öyrənilməsi haqqında çağdaş elm, ekologiya elmini genişləndirmiş, onun problem yönümlərini dəyişdirmişdir. Planetar proseslərin araşdırması sonucunda Yerə özünü təşkiledən iqlim-ekoloji sistem kimi baxış formalaşmışdır.
İnsan ekologiyası insan (bioloji fərd kimi) və şəxsiyyətin onu bürüyən təbii və sosial mühitlə qarşılıqlı münasibətlərini araşdıran predmetlərin kompleksidir. İnsan ekologiyası heyvanlar aləminin ekologiyasından yaşayış və fəaliyyət şəraitlərinin çoxluğu, mühitə uyğunlaşmaq üçün texnoloji vasitələrin zənginliyi, sivilizasiya və mədəniyyətlərin varlığı, alınmış bilik və bacarıqların miras qoyması imkanları fərqləndirir. İnsan ekologiyasının başlıca özəlliyi sosial və bioloji cəhətlərin düzgün uyğunluğu olan sosiobioloji yanaşmadır. Sosial ekologiya, insan ekologiyasının bir bölümü kimi, ictimai strukturların (ailələrin və başqa kiçik qrupların) təbiətlə və onları bürüyən sosial mühitlə bağlantılarını öyrənən elmi sahələrdir. Bu sahələrə sivilizasiyaların ekoloji amilləri, insan populyasiyaların ekologiyası, ekoloji demoqrafiya, etnosların ekologiyası və etnogenez (irqlərin və millətlərin təşəkkülü) daxildirlər.