cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İrina Zaretska
2016-cı il: Berlin Premyer Liqasında qələbə
2016-cı ilin əsas turnirlərindən biri 5 – 8 mayda Fransanın Monpelye şəhərində baş tutan Avropa Çempionatı idi. İrina Zaretska çempionatın birinci görüşündə İtaliya nümayəndəsi Silviya Semerano ilə üz-üzə gəldi. Buna qədər o, rəqibi ilə 2015-ci ildə Zalsburq Premyer Liqasında və 2016-cı ildə Dubay Premyer Liqasında üz-üzə gəlmişdi və hamısında məğlub olmuşdu. Bu səfər İrina Zaretska rəqibi ilə görüşdə üstün təsir bağışladı. Nəticədə o, görüşdə 3:0 hesalı ilə qalib gəldi və 1/8 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə İrina Zaretska Serbiya təmsilçisi İvana Çomaqiç ilə qarşılaşdı. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə İrina Zaretska 6:4 hesabı ilə qalib gəldi və 1/4 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə o, İspaniya nümayəndəsi Kristina Vizcaino Qonzalez ilə üz-üzə gəldi və rəqibi üzərində 4:1 hesabı ilə qələbə qazanaraq turnirin yarım-final mərhələsinə adladı. Finala gedən yolda İrina Zaretska Avstriya təmsilçisi Alisa Buçinqer ilə qarşılaşdı. Ötən il Avropa Oyunlarının final görüşündə qalib gəldiyi rəqibinə o, bu səfər 0:4 hesabı ilə məğlub oldu. Bununla da İrina Zaretska mübarizəni bürünc medal uğrunda görüşdə davam elədi. Həmin görüşdə isə o, Almaniya nümayəndəsi Yohanna Kner ilə üz-üzə gəldi və bu səfər də məğlub oldu — 0:4. Beləcə İrina Zaretska Avropa Çempionatını da beşinci pillədə başa vurdu.
Avropa Çempionatından sonra İrina Zaretska birinci turnirinə 2 – 4 sentyabrda İstanbul şəhərində baş tutan Premyer Liqa turnirində qatıldı. O, turnirin birinci görüşündəcə Türkiyə nümayəndəsi Büşra Şeyda Turana 1:9 hesabı ilə məğlub oldu. Büşra Şeyda Turan turnirin final görüşünə vəsiqə qazandıqından İrina Zaretska, təsəlliverici qrupda mübarizə apardı. Təsəlliverici qrupda o, əvvəlcə Çin Taybeyi nümayəndəsi Ven Fenqi 1:0, sonra isə Türkiyə təmsilçisi Seray Saniye Koçalini 1:0 hesabları ilə məğlub elədi və bürünc medal uğrunda görüşə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə İrina Zaretska Yunanıstan nümayəndəsi Vasilihi Panetsidou ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə rəqibinə 0:1 hesabı ilə məğlub olan İrina Zaretska, Premyer Liqa turnirini də beşinci pillədə bitirdi.
İrina Zaretska 2016-cı ildə əsas uğurunu 22 – 25 sentyabrda Almaniyanın Hamburq şəhərində baş tutan Premyer Liqa turnirində qazandı. İrina Zaretska tunirin birinci görüşündə İtaliya nümayəndəsi Silviya Semeranonu 2:0 hesabı ilə məğlub elədi. Daha sonra o, Yunanıstan təmsilçisi Vasilihi Panetsidou üzərində 3:1 hesabı ilə qələbə qazandı və 1/8 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə İrina Zaretska Rusiya nümayəndəsi İnqa Şeroziya ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə o, 1:0 hesabı ilə qalib gəldi və 1/4 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə İrina Zaretska Çili təmsilçisi Lorena Salamana ilə qarşılaşdı və 1:0 hesabı ilə qalib gəldi. Bununlada da o, turnirin 1/2 final mərhələsinə adladı. Finala gedən yolda İrina Zaretska İsveçrə nümayəndəsi Yelena Kuirici ilə üz-üzə gəldi. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüş 1:1 hesabı ilə başa çatdı. Qaydalara əsasən görüşün hesabı heç-heçə olsa, ən fəal idmançı görüşün qalibi hesab olunurdu. Nəticədə referilər tərəfindən İrina Zaretska fəal olduğu üçün görüşün qalibi elan olundu. Bununla da o, final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə İrina Zaretska ABŞ təmsilçisi Çeril Murfi ilə qarşılaşdı. Həmin görüşdə İrina Zaretska rəqibi üzərində 1:0 hesabı ilə qalib gəldi və Premyer Liqa turnirinin qalibi oldu. Bu onun WKF Karate-1 Premyer Liqa turnirlərində üçüncü çempionluğu idi.
2016-cı ilin əsas turniri Avstriyanın Lins şəhərində baş tutan Dünya Çempionatı idi. İrina Zaretska çempionatın birinci görüşündə İtaliya nümayəndəsi Silviya Semerano ilə üz-üzə gəldi. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş görüş 0:0 hesabı ilə başa çatdı. Qaydalara əsasən görüşün hesabı heç-heçə olsa, ən fəal idmançı görüşün qalibi hesab olunurdu. Nəticədə referilər tərəfindən Silviya Semerano fəal olduğu üçün görüşün qalibi elan olundu. Bununla da İrina Zaretska Dünya Çempionatında mübarizəsini dayandırdı.
2017-ci il: Gənclər arasında Avropa çempionluğu
İrina Zaretska 2017-ci ilin 26 – 30 yanvarında Fransanın Paris şəhərində baş tutan Premyer Liqa turnirində mübarizə apardı. İrina Zaretska turnirin 1/32 final mərhələsində İtaliya nümayəndəsi Silviya Semeranonu 1:0, 1/16 final mərhələsində Fransa təmsilçisi Xeyra Belalı 4:0, 1/8 final mərhələsində İngiltərə nümayəndəsi Keyt Karvaçinshini 7:1, 1/4 final mərhələsində isə Yaponiya təmsilçisi Maya Suzuhini 5:0 hesabı ilə məğlub elədi və Premyer Liqanın yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Fransa nümayəndəsi Lamiya Matub oldu. Həmin görüşdə İrina Zaretska rəqibinə 3:1 hesabı ilə qalib gəldi və turnirin final görüşünə vəsiqə qazandı. Həlledici görüşdə o, digər Fransa təmsilçisi Alizi Aqiyer ilə üz-üzə gəldi. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan göüşdə İrina Zaretska rəqibinə minimal hesabla məğlub oldu (0:1) və Paris Premyer Liqasının gümüş medalına sahib oldu.
Uğurları
Karyerası ərzində 70 beynəlxalq turnirdə mübarizə aparan İrina Zaretska onların 19-da qızıl medala, 13-də gümüş medala, 9-da isə bürün medala sahib olub.
Görüşlərinin siyahısı
thumb|235x235px|alt=|Berlin Premyer Liqası çərçivəsində İrina Zaretska (göy geyimdə) və Eda Eltemur (qırmızı geyimdə) arasında görüş. (16 sentyabr 2018-ci il)
İctimai mövqeyi
İrina Zaretska 2022-ci il martın 1-də özünün rəsmi instagram səhifəsində Rusiyanın Ukraynanı işğalı eləməsinə münasibət bildirdi. O, "Rusiya hərbi gəmiləri, cəhənnəm ol!" başlıqlı paylaşımında Rusiya Prezidenti Vladimir Putini tənqid elədi və insanların ölümündə onu günahlandırdı.
Satıq Buğra xan
Müsəlmanlığı qəbul etməsi
920-ci ildə doğulub. Atası Qaraxanlı hökmdarı Bazir Arslan xan idi. Atasının ölümündən sonra əmisi və ögey atası Oğulcaq xanın himayəsində böyüdü. Satıq Buğra on iki yaşlarında olarkən Mavəraünnəhr və Xorasan bölgəsinə hakim olan müsəlman Samani dövləti şahzadələri arasında anlaşılmazlıq çıxdı. Bunlardan Nasir ibn Əhməd, Oğulcaq xanın ölkəsinə sığındı. Oğulcaqr xan ona yaxşı rəftar edib, Artuç nahiyəsinin idarəsini verdi. Artuç Nasir ibn Əhmədin səyləri və gəlib gedən müsəlman tacirlər sayəsində bir ticarət mərkəzi oldu. Satıq Buğra da Artuçun ziyarətçiləri arasında idi. Nasir ibn Əhmədlə tanış olub ondan İslamı öyrənərək 12 yaşında olarkən müsəlman oldu. Müsəlman olduqdan sonra Əbdülkərim adını almışdır.
X əsrdə yaşayan ərəb səyyahı və alim Əhməd ibn Fədlan miladi 960-cı ildə təxminən 200,000 çadırlıq Türklər (Qaraxanlılar) İslam dinini mənimsəmişdir deyə qeyd etmişdir.
İyirmi beş yaşında
İyirmi beş yaşına gəldikdə müsəlman olduğunu açıqlayıb, əmisi ilə mübarizəyə başladı. Onunla Fərqanə döyüşündə iştirak etdi. İlk olaraq Atbaşı qalasını zəbt etdi. Daha sonra üç min nəfərlik bir orduyla Qaşqar üzərinə gedib fəth etdi. Əmisi Oğulcaq xanı öldürdü. Əbülhəsən Məhəmməd kimi İslam alimləri, Satıq Buğra xana yol göstərib təşviq etdilər.
Əbdülkərim Satıq Buğra xan, daha sonra etdiyi döyüşlərdə; Yağma, Çiğil, Oğuz boylarının yerləşmiş olduğu Türkistan şəhərlərini bir-bir ələ keçirdi.
Talas
Talas (Талас) — Qırğızıstanda şəhər, Talas vilayətinin mərkəzi.
Tarixi
Mahmud Qaşqaridə Talas şəhərinin Kiçi və Kümi kimi fərqləndirici leksik vahidləri özünü göstərir.
751-ci ildə baş verən Talas döyüşü ilə İslama qovuşur. Talas döyüşündən sonra Türk boyları at belində Anadoluya, Balkan və Avropa ölkələrinə qədər irəliləyirlər.
Coğrafiyası
300px|thumb
Rəşad Məcid
Rəşad Məcid (tam adı: Məcidov Rəşad Müseyib oğlu; ) — yazıçı, jurnalist, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Mədəniyyət işçisi, "525-ci qəzet"in baş redaktoru, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədr müavini, Azərbaycan Mətbuat Şurasının sədri, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Əfv Məsələləri Komissiyasının üzvü.
Həyatı
2003-cü il martın 15-də keçirilən Azərbaycan Mətbuat Şurasının təsis qurultayında (Azərbaycan Jurnalistlərinin I Qurultayı) Rəşad Məcid qurultayın iclaslarının əsas aparıcılarından biri olub, yeni yaradılan qurumun təşkili və formalaşdırılmasında, hüquqi sənədlərin hazırlanmasında və müzakirəsində fəal iştirak edib. Həmin qurultayda Azərbaycan Mətbuat Şurasının ilk İdarə Heyətinə üzvü seçilən Rəşad Məcid növbəti qurultaylarda da böyük səs çoxluğu ilə İdarə Heyətinin üzvü kimi fəaliyyətini davam etdirib.
Azərbaycan Prezidentinin sərəncamına əsasən, iki dəfə — 2004 və 2008-ci illərdə Prezident yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun Müşahidə Şurasının üzvü olub. Eyni zamanda, iki dəfə — 2016 və 2020-ci illərdə dövlət başçısının sərəncamları ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Əfv Məsələləri Komissiyasının üzvü təyin edilib, iki dəfə Əsir və İtkin Düşmüş, Girov Götürülmüş Vətəndaşlarla Əlaqədar Dövlət Komissiyasında təmsil olunub.
2004-cü ildə Azərbaycan Yazıçılarının XI qurultayında birliyin gənclərlə iş üzrə katibi seçilib. 2021-ci ilin iyul ayından Azərbaycan Yazıçılar Birliyi sədrinin müavinidir.
Rəşad Məcid dünyanın müxtəlif ölkələrində — ABŞ, Böyük Britaniya, Almaniya, Fransa, İtaliya, Türkiyə, Belçika, Polşa, Yunanıstan, Kipr, Cənubi Koreya, Küveyt, Rusiya, Ukrayna, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Türkmənistan və s. – mətbuat və ədəbiyyatla bağlı keçirilmiş bir çox tədbirlərin iştirakçısı olub, dəfələrlə Avropa Şurası Parlament Assambleyasının Fransanın Strasburq şəhərində keçirilən iclas və toplantılarında mətbuat nümayəndəsi kimi Azərbaycanı təmsil edib.
2017-ci ilin noyabr ayında Rəşad Məcidin yaradıcısı və rəhbəri olduğu "525-ci qəzet"in 25 illik yubileyi qeyd olunub. Bu münasibətlə Bakı Dövlət Universitetində və AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda yubiley tədbirləri keçirilib, Azərbaycanın nüfuzlu pedaqoqları və elm adamları çıxışlar edərək qəzetin 25 illik fəaliyyəti ilə bağlı öz fikirlərini bildiriblər.
2015-ci ilin iyul ayında Milan şəhər bələdiyyəsinin binasında Cüzeppe Verdi adına Milan Konservatoriyasının, İtaliyada fəaliyyət göstərən Azərbaycan Mədəniyyəti Assosiasiyasının (AMA) və adıçəkilən şəhər bələdiyyəsinin birgə təşkilatçılığı ilə Rəşad Məcidin italyan dilində çapdan çıxmış "O — La Donna" adlı şeirlər kitabının və şairin şeirlərinə italyan dilində bəstələnmiş musiqilərdən ibarət diskin təqdimatı keçirilib. Tədbirdə çıxış edən Milan şəhər bələdiyyəsinin milli şurasının sədri Bazilio Rossi, qurumun mədəniyyət məsələləri üzrə şöbəsinin müdiri Cüzeppe Landonio, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri, Xalq yazıçısı Anar, AMEA-nın vitse-prezidenti, akademik İsa Həbibbəyli italyan dilində çapdan çıxmış "O — La Donna" kitabı və Rəşad Məcid yaradıcılığı haqqında fikirlərini bölüşüblər.
2016-cı ildə Ankarada Avrasiya Yazarlar Birliyinin təşkilatçılığı ilə Rəşad Məcidin türk dilində nəşr olunmuş "Bir də gəlməyəcək" irihəcmli şeirlər toplusunun, 2017-ci ildə isə Türkiyə Elmi və Ədəbi Əsər Sahibləri Məslək Birliyinin (İLESAM) təşkilatçılığı ilə Ankaradakı Türk Tarix Qurumunun salonunda "Delicesine" (türk dilində) kitabının geniş təqdimat mərasimi keçirilib.
2019-cu il noyabrın 23-də İstanbulda Türk Ədəbiyyat Vəqfində, 2020-ci il yanvar ayının 15-də isə Bakıda fəaliyyət göstərən Yunus Əmrə İnstitutunda Rəşad Məcidin "Kalemsiz yazılanlar" (türk dilində) kitabının təqdimat mərasimləri baş tutub.
2021-ci ilin may ayında Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərində keçirilmiş "Xarıbülbül" musiqi festivalının iştirakçısı olub.
Azərbaycan jurnalistlərinin 24 sentyabr 2022-ci il tarixdə keçirilmiş VIII qurultayında Azərbaycan Mətbuat Şurasının sədri seçilib.
Təltif və mükafatları
180 px|left|thumb|Türk Ədəbiyyatı Vəqfinin Rəşad Məcidə təqdim etdiyi "Türk Dünyasına Üstün Xidmət" mükafatı (2021) 250 px|right|thumb|Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin "Nizami Gəncəvinin 880 illiyi" xatirə nişanı (dekabr, 2021)
Kirpikli qurdlar və ya Turbellarilər (Turbellaria)
Azərbaycanda yayılması
Kirpikli qurdlar (Turbellaria)sinfinə aid Xəzər dənizində 31 növ, Azərbaycanın şirin su hövzələrində isə 5 növ və 3 alt növ tapılmışdır. Sorucular (Trematoda) sinfinə aid Azərbaycanda 410 növ qeydə alınmışdır.
NGC 6656
NGC 6656 - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış kürəşəkilli ulduz topası. Göy üzündə Oxatan bürcü istiqamətində yerləşir. VII tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Yerfi
Yerfi — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Eyniadlı bələdiyyənin tərkibindədir.
Tarixi
left|250px|thumb|"Yerfi" Maral Rəhmanzadə (1963) Türkdilli kəndlərin tat kəndlərindən əvvəl məskunlaşdığını nəzərə alsaq, deməli o cümlədən Yerfi kəndində də iki min il əvvəldən yaşayış məskəni olub. Kəndin tarixi ilə əlaqədar yer adlarına, qəbristanlıqlarda kənd sakinlərinin qazıntı apardıqları zaman tapılmış nümunələrə də diqqət yetirmək lazımdır. Kənddə üç yerdə qəbiristanlıq vardır. Sağ və sol tərəflərdə olan qəbiristanlıqların sel suları yuyan yerlərində çoxlu açılmış qəbirlər var. Tamamilə itən qəbirlər də çoxdur. Bu qəbirlərin kimə, yaxud hansı əqrəbaya aid olması bilinmir. Kəndin qədim hesab edilən ərazisi məhəllələrə ayrılmışdır: Musa məhəlləsi, Çuxur məhəllə, Güney məhəllə, Nurəlilər məhəlləsi, Əlməmmədlilər məhəlləsi. Bu bölgü kəndin digər tərəfində yoxdur, evlər də nəsillərə görə deyil, qarışıqdır. O vaxtkı kəndin qurtaracağında Əlməmmədlilər yaşadığı üçündür ki, bu gün kəndin ortasında qalıb itmiş, yerində mağaza tikilmiş, qəbiristanlıq deyilənlərə görə Əliməmmədlilərə aiddir. Kənddə qazıntı-tikinti zamanı məktəb ərazisində iki metr dərinlikdə ocaq və insan sümükləri, başqa bir həyətdə Ⅶ əsrə aid mis pulların tapılması ərazinin tarixi ilə bağlı məlumat verir. Yerfi kəndinin arxasında Kələva baba adlı zirvəyə yaxın bir yerdə qədim tikililər vardır. Bu tikililərin müdafiə xarakteri daşıdığını deyirlər. Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyinin saytında XI–XII əsrlərə aid yerli əhəmiyyətli müdafiə qüllələri, inventar N4640 kimi göstərilir. Quba xanlığında böyük miqdarda müxtəlif cür silahlar istehsal olunurdu. Xüsusən, Yerfi kəndində qılınc, xəncər və sair hazırlanırdı.
Toponimikası
Yerfi oyk., sadə. Quba r-nun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Babaçayın sahilində, Yan silsiləsinin (Kələqova dağının) ətəyindədir. Kəndin adının qədim türk dillərindəki yar (yarğan dərə) sözü ilə əlaqədar yaranması ehtimal olunur. Kəndin ərazisində eyniadlı dağ da var. Güman etmək lar ki, dağın adı ərazidəki Tufandağın (Qusar r-nu), Tufan-gölün (Qəbələ, Qusar r-ları), Fiy aşırımının (Oğuz r-nu) adları ilə bağlı olub ifıy avar, "tufan" mənasına uyğundur), "tufan olan yer" mənasındadır.
Mədəniyyəti
Yerfi xalçaları dünyada çoxdan məşhurdur. Bura gələnlər, xüsusilə də əcnəbi qonaqlar yerli xalçaçı ustalar tərəfindən əllə toxunmuş xalçaları həvəslə alırlar. Xalçalar dünyanın bir çox muzeylərinin və şəxsi kolleksiyaların bəzəyidir.
Əhalisi
1933-cü il yanvarın 1-dən Azərbaycan SSR Qonaqkənd rayonunun Yerfi kənd sovetliyi yaradılıb. Əhalisi 1100 nəfər (223 təsərrüfat, 556 kişi, 554 qadın) qeydə alınıb. Bütün kənd sovetinin əhalisinin 97,3%-i türklər (azərbaycanlılar) təşkil edib.
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 470 nəfər əhali yaşayır.
Buduq
Buduq — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun eyni adlı inzibati ərazi vahidində kənd və həmin ərazi vahidinin mərkəzi. Şahdağ xalqlarının nümayəndələrindən biri olan buduqluların tarixi, mərkəzi iqamətgahı. Quba xanlığı dövründə Buduq mahalının, Çar Rusiyası dövründə Buduq sahəsinin, SSRİ dövründə Buduq kənd sovetliyinin, hazırda Buduq bələdiyyəsinin mərkəzi (1999-cu ildən).
Tarixi
Qədim tarixə məskənlərin bolluğu ilə seçilən Qubanın topanimakasına nəzər salsaq burada neçə-neçə yüzillər bundan əvvəl xatırlanan yeradlarının bolluqunu görərik. Buduq belə məskənlərdən biridir. Qubanin 64;km cənubi-qərbində, Qaraçayın sol sahillində 2 km aralı, Böyük-Qafqazın yan siisiləsinin yamacında yerləşən Buduq kəndi buduqluların yaşayış məskəni olmuş və indi də əsas yaşayış yerləri olaraq qalmaqdadır. Buduq yastanında Gülxana(Güləxana)karst maqarasının və eləcə də Qaraçayın sağ sahilində Əmbərə dağında insan əli ilə yonulmuş Qaşa mağarasının olması həmin ərazidə ibtidai insanların yaşadığından soraq verir. Meşəsiz dağll yamacda yerləşən Buduqun stareşi əhəmiyəti də böyükdür. thumb|left|Buduq, 1880 Buduq kəndində buduq dilində danışan, buduqlular yaşayır. Buduq etnik qrupu, tarixi və etnoqrafik tərəfdən çox az araşdırılıb. Buduqluların mədəniyyətləri də dilləri kimi qrızlıların mədəniyyətnə çox yaxındır. Əldə olan məlumata görə, Buduq kəndinin əsası Qafqaz Albaniyası dövründə qoyulmuşdur. Əhalinin Sasani qoşunlarının qəfil basqınlarından qorunması üçün, kənd çətin keçilən yerdə salınmışdır. (276-cı ildən 651-ci ilə qədər şimali Azərbaycanın bir hissəsi İran dövləti olan Sasanilər tərəfindən işğal olunmuşdur).
Buduqlular kənd yolların keçilməsinin yalnız yay mövsümündə mümkün olduğu, tam ayrı bir ərazidə məskən salıblar. Buduqlular həmin ərazilərin ilkin sakinləridir. Kəndin yaxınlığında yerləşən Küləxana və Əmbərə dağında olan mağaralar, burada qədim sakinlərin mövcud olmasından xəbər verir. "Buduq" sözü qədim türk dillərində "dəliqanlı, hirsli" mənasını verir. "Buduq" oykonimi buduqlulara qonşu xalqlar, etnik qruplar tərəfində verilmiş addır. Buduqlular isə özlərini "budad" adlandırırlar.
Buduqlulara dair əldə olunan ilk tarixi məlumat XIII əsrin sonu XIV əsrin əvvəllərində yaşamış, Fəzlullah Rəşidəddinin "Came ət – təvarix" ("Tarixlərin toplusu") əsərində verilmişdir. Müəllif öz əsərində qeyd edir ki, bu qəbilə Tumbine xanın 5-ci oğlu Bat – Kulkinin nəslindən şaxələnmişdir. Çingiz xanın dövründə onların başçısı Uriday idi. Çingiz xan Tayciut qəbiləsi ilə vuruşduğu vaxt, budatlar Çingiz xanla müttəfiq idilər və onun qoşununa birləşmişdilər. Budatlardan çoxlu əmirlər olubmuş, lakin hal–hazırda adları məlum deyil.
Buduqlularla bağlı ilk rəsmi sənəd isə 1607-ci ildə Səfəvi hökmdarı I Şah Abbas tərəfindən verilmiş fərmandır. Buduq və buduqlular barədə XVlll və XlX əsrin əvvəllərində verilmiş Quba xanlarının – Həsənəli xanın, Fətəli xanın, Şeyxəli xanın fərmanları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. A. A. Bakıxanovun "Gülüstani–İrəm" əsərində Buduğa və buduqlulara müəyyən yer verilmişdir. XVlll əsrdə Buduq eyni adlı mahalın mərkəzi olmuşdur. Buduqlular tarixən nəsillərə böyük və ya kiçik ailə birliklərinə bölünmüşlər və indi də həmin nəsillərin adı ilə tanınırlar. Kəndin qəbirstanlığında hər bir nəslin öz yeri olmuşdur. XX əsrin əvvəllərinə kimi Buduqun əhalisi 2500–3000 nəfər təşkil edirdi. Hal-hazırda kənddə 200–300nəfər əhali var. Sosial-iqtisadi şəraitlə əlaqədar olaraq sakinlərin çox hissəsi kəndi tərk etmişlər. Dağüstü, Qazmalar, Daliqaya, Qaraqız Buduq, Xaçmazda Ağyazı-Buduq, Dəvəçidə Yalavanc kəndləri Buduqlulardan ibarətdir.
Toponimikası
Kənd Qaraçayın sol sahilindən 2 km. aralı, Yan silsiləsinin yamacındadır. Azərbaycanın qafqazdilli etnik qruplarından biri olan buduqluların məskun olduğu kəndlərdən biridir. Etnotoponimdir.
Əhalisi
Kəndin əhalisinin etnik tərkibini "Şahdağ milli etnik qrupu" kimi fərqləndirilən buduqlular təşkil edir. Buduqlular Azərbaycanın milli etnik nümayəndələridir. Buduqluların ana dili Buduq dilidir.
Buduqlular digər dağ əhallisi kimi, oturaq həyat tərzi keçirmişlər. Onların əsas yaşayış məskənləri Buduq kəndi olmuşdur. Buduqun əhalisi payız gələndə öz sürüllərini orta zolağa, qışda isə daha düzən yerlərə qışlaqlara aparır, yaya kimi orada xüsusi hazırlanmış yerlərdə qalırdılar. Qışlaqlara adətən heyvanların saxlanması üçün yerlər-tövlələr, mağaralar olurdu.2019-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 300 nəfər əhali yaşayır.
Təhsil
2012-ci ildə kənddəki 9 illik orta məktəb 4 illik ibtidai məktəblə əvəz olunub.
İqtisadiyyatı
Buduqun təsərüfatının əsasını tarixən maldarlıq və qoyunçuluq təşkil etmişdir. Kəndin coğrafi mövqeyi, təbii şəraiti, geniş otlaq sahələririnə malik olması, əhalinin təsərüfatının bu sahəsi ilə məşğul olmasına imkan yaratmışdır.
Buduqlular qışlaq ve yaylaq şəraitində istifadə etməklə əsas diqqətlərini heyvandarlığın inkişafına vermişlər. Əkinçlik buduqluların təsərüfatında ikinci dərəcəli mövqe tutur. Buduq mahalının təbii şəraiti əkinciliyin inkişafına imkan yaratdığından bu sahəyə az fikir verilib.
Buduq evləri tarixən 2 otaqlı evlərdən ibarət olmuş və alt mərtəbədən adətən heyvan saxlanması üçün istifadə olunmuşdur. Otaqlardan biri qonaq otağı hesab edilirdi. Bununla belə Buduq evləri xarici baxımdan gözəgəlimi olmamışdır. Dağ əhalisi eləcədə buduqlular, var-dövləti gözəl tikillilərdə deyil, xalça, gəbə, palaz, yəhər, xurcun, corab, şal və s toxuyur və bunların müəyyən qismin satış üçün hazırlayırdılar. Buduqlular İslamın sünni təriqətinə mənsubdular. Kənddə məscid mövcuddur.
İzmit qətliamı
İzmit qətliamı 24 iyun 1921-ci ildə baş verdi və ingilis jurnalist Arnold Cozef Toynbinin təxmininə görə 300-dən artıq sivil türk o gün öldürüldü. Arnold Cozef Toynbi hadisədən qısa bir zaman sonra şəhəri ziyarət etdi və hadisələri sənədləşdirdi. Hadisələr Türk-Yunan Savaşı (1919-1922) sırasında yunan qüvvələri şəhərdən geri çəkilərkən meydana gəldi, şəhər qarət olundu və bir hissəsi yandırıldı. 29 iyun 1921-ci ildə ingilis parlamenti yunanların geri çəkilməsini və ola biləcək zülmləri müzakirə etdi.
Toynbinin xatirəsi
thumbnail|250px|Minlərlə insanın sığındığı Fransız Kolleci. Toynbi, həyat yoldaşı və müttəfiq yüksək rütbəli təmsilçisi ilə birlikdə bir gəmidə İzmitə doğru yola düşərkən quruda yunan ordusunun çəkilməsini gördü. Yunan ordusunun bu ərazini tərk edərkən ərtafdakı kəndləri və Qaramürsəl qəsəbəsini atəşə tutduğunu gördü və bunu belə şərh etdi :
Yerli xristianların bir çoxu yunan ordusu ilə birlikdə qaçırdılar. Toynbi İzmitdə yunan çəkilişindən 35 saat sonra şəhərə girdi və şəhəri dağıdılmış və qismən yanmış vəziyyətdə gördü.
Sahildə yunanların mallarını daşımağa çətinlik çəkmiş və sonra da güllələnmiş türk arabaçıların cəsədlərini gördü və onların aralarında bir və ya iki qadın cəsədidə var idi. İzmit məscidləri qarət olunmuş, tarixi Pertev Paşa Məscidinin ətrafında və içində donuzlar kəsilmişdi. Türk mağazaları qarət edilmiş, xristian mağazalarının soyulması isə üzərilərindəki bir xaç işarəsi nəticəsində əngəllənmişdir.
Toynbiyə görə türk əhalisinin ümumi qətliamı əngəllənmişdi. Bunun səbəbi qətliam başladıqdan qısa zaman sonra küçələrdə patrul nəzarətinə başlamış fransız zabitlərinin səyləri oldu. Minlərlə türk qaçqın fransız keşişlərinin binasında qorundu. Amma 24 iyunda, yunan çəkilişindən üç gün yarım öncə, iki türk məhəlləsinin (Bağçeşmə ve Tabakhane)nin kişi sakinləri qruplar halında məzarlığa aparıldı və 300-dən artıq türk orada edam edildi. İzmitli xristianların çoxu qaçmışdı və təxminən heç biri geri dönmədi, daşınmaz mallarını əldən buraxdılar. Toynbiyə görə, yunan xidmətindəki çərkəzlər İzmitdəki zülmlərdə ikinci bir rol oynamışdı.
Taleh Babayev (əsgər)
Taleh Xanmurad oğlu Babayev (2 dekabr 1986; Yeni Güləzi qəsəbəsi, Quba, Azərbaycan — 6 noyabr 2020; Şuşa, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Taleh Babayev 02 dekabr 1986-cı ildə Quba rayonunda anadan olub. 1993-cü ildə Quba rayon İsnov kənd orta məktəbin 1-ci sinfinə gedib, 3 il orada oxuduqdan sonra təhsilini Quba şəhər 2 saylı tam orta məktəbində davam etdirib və 2003-cü ildə təhsilini başa vurub. 01 yanvar 2005-ci ildə Quba rayon Hərbi komissalığı tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb. Evli idi. 4 övladı Vətənə yadigar qalıb. Ölümdən sonra bir oğlu dünyaya gəlib.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Taleh Babayev Fizuli və Şuşa döyüşlərində savaşıb. 6 noyabr 2020-ci il tarixində Şuşa istiqamətində şəhid olub. Yenigüləzidə dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Taleh Babayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidlik və şücaət nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Taleh Babayev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Taleh Babayev ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Veysyarv gölü
Veysyarv gölü — Estoniyanın cənubunda yerləşən kiçik göl. Göl düzənlik ərazidə yerləşir. İnzibati baxımından Estoniyanın Vilyandima qəzasının Tarvastu volostuna daxildir.
Yerləşməsi
Veyosyarv gölü Vırtyarvs su toplayıcı hövzəsinə, Şərqiestoniya sutoplayıcı dairəsinə daxildir. Göl Karksi-Nuya şəhərindən 10 km şərqdə, 96 m dəniz səviyyəsindən yuxarıda yerləşir. Göl yaxınlığında Veyosyarve və Miyaekyula kəndləri vardır.
Su tutarının akvatoriyası Rubina qoruğu ərazisinə daxildir (Rubina looduskaitseala). Göldə adi ilişkən balığı yayılmışdır.
Təsviri
Veysyarv gölünun suyunun sərtliyi orta ağırdır. Limnoloji tipologiyasına görə sərt sulu göldür. 1950-ci illərdə göldə aparılan tətqiqatlar zamanı gölü hidrokarbonatlı göllər sinfinə daxil etmişlər. Minerallaşma 238,4 ilə 94,4 mq/l arasında dəyişir. Mezohumuslu göllər siyahısına daxildir.
Gölün ümumi sahəsi 481,1 ha-dır (Estoniyanın sahəsinə görə 8-ci ən böyük su tutarı və 7-ci ən böyük gölüdür ). Gölün uzunluğu — 3450 metr, eni — 1760 metrdir. Gölün ən dərin hissəsi 4 m, orta dərinliyi 1,3 metrdir. Sahil xəttinin uzunluğu isə 9048 m-dir. Su toplayıcı sahəsi 26,1 km² bəradərdir. Suyunun dəyişməsi ildə bir dəfə baş verir.
Göldə adi külmə, adi durnabalığı, çay sufu, qızılüzgəc, çapaq, adi xanı balığı və çay angvili kimi balıqları müşahidə etmək olar. Veyosyarv gölündə çapaq balıqları sürətli artıma malikdir.
Metexi körpüsü
Metexi körpüsü – Tbilisi şəhərində Kür çayı üzərində yerləşən və Qədim Tbilisi və Metexi rayonlarını birləşdirən körpüdür. Körpü şəhərin ən qədim keçididir.
Yerləşməsi
Körpü Vaxtanq Qorqasalı və Avropa meydanlarını birləşdirir. Körpü yaxınlığında Metexi kilsəsi, Rike parkı və çar Vaxtanq Qorqasalı heykəli yerləşir. Axın boyunca yuxarıda Sülh körpüsü, aşağıda isə 300 araqvinli körpüsü (Ortaçal SES-in bəndi üzərində) yerləşir.
Tarixi
Bu ərazidə yerləşən körpü, uzun əsrlər boyunca şəhərin iki hissəsini birləşdirən yeganə keçid olmuşdur. Strateji əhəmiyyət daşıdığına görə, körpü dəfələrlə həm şəhər uğrunda döyüşlər zamanı yadelli işğalçılar, həm də şəhəri müdafiə etməyə çalışan yerli əhali tərəfindən dağıdılmışdır. Çar Baqratın rəhbərliyi ilə ərəblərin şəhərdən qovulması, Cəlaləddin Mənguberdinin və 1795-ci ildə Ağaməhəmməd şah Qacarın yürüşləri zamanı körpü tamamilə dağıdılmışdır. Körpünün taxtadan inşa edilməsi də bununla əlaqəli idi. Belə ki, lazım olduğu halda taxta körpünü asanlıqla dağıtmaq və ya sökmək, sonra isə yenidən bərpa etmək mümkün idi. Taxta Metexi körpüsü tərəfləri iki qaya üzərində dayanan bir aşırmlı körpü idi.
Körpünün ətrafındakı ərazilərdə ticarət sıraları və anbarlar, həmçinin dini tikililər – Konstantin və Yelenanın həyətində Ağtala yepiskoplarının kilsəsi və Şah Abbas şiə məscidi (1522-ci ildə Tbilisinin Səfəvi şahı I İsmayıl tərəfindən ələ keçirilməsindən sonra əsası qoyulmuşdur) inşa edilmişdir. 1797-ci ildə növbəti dəfə bərpa edilən körpü 1805-ci ildə sökülür. Həmin ildəcə keçidin bərpa edilməsi üçün Metexi təpəsində iki körpü inşa edilir – Metexi və Avlabari körpüləri (həmçinin Yuxarı və Aşağı Meydan körpüsü adları istifadə edilirdi ).
1821-ci ildə Avlabari körpüsü mühəndis Moris Destremin layihəsi əsasında yenidən inşa edilir. 27.7 metr uzunluğa malik olan bir aşırımlı taxta körpünün tərəfləri daş təməl üzərində dayanırdı. 1870-ci ildə Metexi və Avlabari körpüləri müvafiq olaraq Ordiş və Zazemanın layihələri əsasında dəmirdən yenidən qurulur.
1951-ci ildə iki körpünün yerinə yeni dəmir-beton konstruksiyalı bir körpü inşa edilir. Mühəndis Q. Çomaxidze və memar S. Demçinellinin layihəsi əsasında inşa edilmiş Metexi körpüsünə monumentallıq verilməsi üçün onun hər iki tərəfində bir cüt obelisk ucaldılır. Yeni körpünün inşası zamanı ətraf ərazilərdəki bir neçə tarixi-memarlıq abidəsi, o cümlədən Zubalaşvili karvansarası və Tbilisi şiə məscidi dağıdılır. Son dövrlərdə şəhər hakimiyyəti körpü ətrafındakı ərazinnin XX əsrin I yarısındakı tarixi simasının bərpa olunması təşəbbüsü ilə çıxış edir.
2010-cu ildə körpü yaxınlığında, Kürün sol sahilində Rike parkı salınmışdır.
İrina Kotova
Bioqrafiya
1996–2002-ci illərdə Minsk şəhərinin Belarus Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının Qrafika şöbəsində təhsil almışdır. 2003–2007-ci illərdə Parisdə təhsil almışdır.2007-2009-cu illərdə Sorbonna Tədqiqat İnstitutunda Parisdə, İncəsənət tarixi kafedrasında təhsil almışdır.
Şəxsi sərgilər
Kilsəsinin dəstəyi ilə saytının qalereyası
Performansın əbədi olması
10 yanvar 2014-cü ildə Parisdə John XXIII-nin konsert salonunda Fransanın məşhur yazıçısı Kristof Levallois və Belarusiya mənşəli bəstəkar Kirill Zaborovla birgə yaradılmış interaktiv ədəbi və müəllif ifasında "Momentin əbədiyyəti" adlı ilk təqdimat yaradılıb.
Azərbaycan (jurnal, 1906)
"Azərbaycan" () — Təbrizdə Azərbaycan və fars dillərində nəşr edilmiş satirik jurnal.
İrina Kotova
Kitab təsvirləri
İrina Kotova kitabın yeni ingilis dilində versiyasını nümayiş etdirdi (2010-cu ildə Londonda nəşr olunan Motovilov ilə Serov Seraphim söhbətində)
Azərbaycan (jurnal, 1906)
Haqqında məlumat
"Azərbaycan" jurnalının birinci nömrəsi 1906-cı il dekabrın 6-da çıxmışdır. Jurnal "Molla Nəsrəddin" ənənələrini davam etdirən məcmuələrdən biri olub. M. S. Ordubadi yazır: Səttar xan "Azərbaycan" jurnalının birinci nömrəsini gördükdə: "Bu gün Azərbaycan xalqının milli bayramıdır" demiş və ağlamışdı".
İrina Kotova
Təqdimatlar, hesabatlar, sənədli filmlər
Muzeyində İrina Kotovanın sərgisinin açılışından bir hesabat Belarus 1 kanalının çıxışı üçün hazırlanmışdır.
Azərbaycan (jurnal, 1906)
Haqqında məlumat
Həqiqətən də jurnalın nəşri və fəaliyyəti bilavasitə Səttar xanın adı ilə bağlıdır. Həmin jurnal 1907-ci ilin sentyabrınadək davam etmiş və İran Azərbaycanının "Molla Nəsrəddin"i adını qazanmışdı.
"Molla Nəsrəddin" jurnalının təsiri
Jurnal öz üslubu və demokratik görüşləri ilə "Molla Nəsrəddin"ə bənzəyirdi. Hətta birinci nömrədə "Azərbaycan" jurnalı Molla Nəsrəddinin şəkli ilə İran Azərbaycanını təmsil edən Hacı Babanın bir yerdə şəklini vermişdi: Molla Nəsrəddin gülümsər nəzərlərini İran Azərbaycanı "molla"sına dikərək şirin-şirin danışır, İran Azərbaycanı "molla"sı isə ona diqqətlə qulaq asır.
"Azərbaycan" jurnalında tez-tez "Molla Nəsrəddin"dən karikaturalar və materiallarına uyğun yazı və şəkillər verilirdi. Jurnalda "Molla Nəsrəddinə cavab" adlı satirik şeir dərc olunmuşdu. Şeir Sabir satirasının təsiri ilə yazılmışdır:
Ey Molla əmi, nahaq yerə cindara sataşma,
dindara dolaşma…
Bu hiyləgərə, sahiri qəddara sataşma,
məkkara dolaşma…
Jurnalın nəsrlə yazılmış felyetonlarında da, xəbər, teleqram və s. yazılarında da "Molla Nəsrəddin" müəlliflərinin qüvvətli təsiri olub.
Jurnalın 3-cü nömrəsində verilən şəkildə tiryəkxana təsvir olunur. 5–6 nəfər tiryəkçinin qarşısında manqal, dəm çaydanları vardır. Onlar tiryəkin təsirindən xumarlanmışlar. Bu karikatura İran Azərbaycanında çoxlarının həyatını fəaliyyətindən qoyan, süstləşdirən tiryək əleyhinə kəskin hücumdur. Həmin karikaturadakı demokratik fikirlərə jurnalın nəsr və nəzmlə yazılmış felyetonlarında da rast gəlmək olur. Məsələn,"Hərrac və yəğma" adlı felyetonda İrandakı acınacaqlı vəziyyət təsvir olunur və bu vəziyyətin nə vaxt düzələcəyi soruşulur. Həmin felyeton "Molla Nəsrəddin" jurnalında gedən "Sual və cavab" felyetonunun təsiri ilə yazılmışdır.
Jurnalda əks olunan mövzular
İran Azərbaycanında kəndlilərin mülkədarlar tərəfindən istismar olunduğu jurnalın birinci nömrəsində verilmiş bir karikaturada aydın əks etdirilmişdir. "Ərbab və rəncbər" adlanan bu karikaturada boynuyoğun və şişman bir mülkədar təsvir olunur. Onun qarşısında cırcındır içərisində kəndli öz ailəsi ilə dayanmışdır. Balaca uşaq əlini ağzına apararaq ac olduğunu bildirir, mülkədarla kəndlinin arasında buğda təpəcikləri vardır. Böyüyün üstünə "ərbabın payı", kiçiyinin üstünə "rəncbərin payı" yazılmışdır. Kəndli əli ilə taxıla işarə edib az olduğunu bildirir. Mülkədar isə qəzəbli baxışlarla az qala kəndlini parçalamağa hazırlaşır. Karikatura kəndlilərin acınacaqlı vəziyyətini aydın göstərirdi.
Sabirin "Ölkənizə şüməndəfer yol tapa bildi, gəldimi?" misrasına cavab olaraq İran Azərbaycanı şairi eyni vəzn və üslubla cavab verirdi ki, "bizlərə bu şəməndəfil, doğrusu, işə gəlmədi, səndə ki, yoxdur hövsələ, dinmə, danışma səbir elə".
Redaktor və digər əməkdaşlar
Jurnalın redaktoru Əliqulu Səfərov Təbrizin qabaqcıl ziyalılarından idi. Məhəmmədəli Tərbiyət "Daneşməndane Azərbaycan" kitabında Ə. Səfərovun şəxsiyyəti və fəaliyyəti haqqında danışaraq göstərir ki, o, "Şəbnamə," "Ehtiyac" və "İqbal" qəzetlərinin redaktoru və naşiri olmuşdur. Ə. Səfərovun Mirzə Cəlillə şəxsi dostluğu var idi.
Jurnalın Ə. Səfərovdan başqa əsas mühərrirləri Xazim və Sərraf idi. Təbrizin ardınca "Molla Nəsrəddin" cəbhəsinə Bakı ziyalıları qoşuldu.
Jurnalın fəaliyyətini dayandırması
Səttarxanın rəhbərliyi ilə inqilabi hərəkat genişləndikcə "Azərbaycan" jurnalının səhifələrində məzmunca daha dolğun və geniş yazılar dərc olunurdu. Məsələn, ikinci nömrənin baş məqaləsində Rusiyada baş vermiş inqilabi hərakatdan və rus-yapon müharibəsindən bəhs olunur. Jurnal oxucularının nəzərinə çatdırdı ki, İran mütləqiyyətindən daha qüvvətli olan rus çarizmini zəhmetkeş kütlə sarsıda bilmişdir. İran mütləqiyyətini də sarsıtmaq olar.
"Azərbaycan" jurnalının belə fəaliyyəti yerli mürtəcelərin və İran hakimlərinin diqqətini cəlb etdi. Onlar jurnalın bağlanması üçün əllərindən gələni etdilər. İnqilab 1907-ci ilin avqust-sentyabr aylarında böyük təhlükə qarşısında qalarkən jurnal da ağır vəziyyətə düşdü. 1907-ci ilin sentyabrında 21-ci nömrədən sonra bağlandı. Ömrünün çox az olmasına baxmayaraq "Azərbaycan" jurnalı İran Azərbaycanı ədəbiyyatı və mətbuatı tarixini öyrənmək üçün böyük əhəmiyyətə malikdir.
Seyhan çayı
Seyhan çayı (qədim adı: Saros) və ya digər adı ilə Sarus (türk dilində Sarus Su) ― Kilikyanın və Türkiyənin Aralıq dənizinə tökülən ən uzun çayı. Çay 560 km uzunluğundadır və Anti-Tavr dağlarının zirvələrindən başlayır və geniş delta yaradaraq Aralıq dənizinə tökülür. Onun əsas qolları Adana ilində, Aladağ şəhərində birləşərək çayı əmələ gətirən Zamantı və Göksu çaylarıdır.
Seyhan çayı mənsəbindən 50 km məsafədə çayın üzərində yerləşən yeganə yaşayış yeri olan Adana şəhərindən keçir. Adanada çayın üzərində II əsr Roma körpüsü olan Taşköprü də daxil olmaqla bir neçə körpü mövcuddur. Çay, Dəli burnunda Aralıq dənizinə tökülür.
Tarix
Qədim Yunan-Roma əfsanəsində Adana şəhərinin adının qardaşı ilə birlikdə çayın yanında şəhər quran yunan tanrısı Uranusun oğlu Adanusdan gəldiyi qeyd edilir. Həmin çaya isə onun qardaşı Sarusun adı verilir.
Sarus çayı başlağıcda dağlardan axır, daha sonra isə Kilikiyadan keçərək Aralıq dənizinə doğru irəliləyir və bu hissəsində Seyhan adlandırılırdı.
2009-cu ildə Seyhan çayında 29 yerli, 3 tanıtılmış və 4 endemik növ də daxil olmaqla ümumilikdə 33 balıq növü aşkar edilmişdir. Çayda həmçibib səkkiz amfibiya nvü siyahıya alınmışdır və onlardan ikisinin (Rana holtzi və Triturus vittatus cilicensis) çay üçün endemik olduğu bildirilir.
Adananın yuxarı hissəsindəki böyük Seyhan bəndi suvarma,hidroelektrik enerji və daşqınla mübarizə üçün xidmət göstərir. Çay üzərində Yedigöze, Çatalan və Kavşak bəndləri də daxil olmaqlar eyni məqsədlər üçün tikilmiş başqa bəndlər də var. Çay hal-hazırda hidroelektrik enerji və suvarma üçün geniş inkişaf mərhələsindədir.
Kasubi türbələri
Uqanda Kampaladakı Kasubi türbələri Buqanda kralları və Baqanda kral ailəsinin digər üzvləri üçün tikilmişdir. Kral keçmişinə görə, ərazi Qanda xalqı üçün mənəvi və siyasi yer olmaqla yanaşı ənənəvi memarlığın mühüm nümunəsi olaraq qalır. 2001-ci ilin dekabrında UNESCO tərəfindən Dünya İrsi Mirası elan edilmiş və "Afrikanın sub-Sahara bölgəsində bitki materiallarından hazırlanan əlamətdar quruluşlardan biri" olaraq təsvir edilmişdi.
Ərazidəki bəzi böyük binalar 2010-cu ilin mart ayında baş vermiş yanğınla demək olar ki, tamamilə məhv edildi.
Pank (submədəniyyət)
right|thumb|300x300px|Bir qrup gənc punk
Pank submədəniyyəti 1970-ci illərin ortalarında ifadə azadlığı hərəkatı və üsyan olaraq ortaya çıxmışdır. Bu submədəniyyət minimalist sistem əleyhdarı musiqiyə Punk Rocka əsaslanır.
Punk öz geyim tərzi, fəlsəfəsi, ədəbiyyatı (fanzinlər), rəqsləri (pank şouları) və vizual görüntüləri ilə güclü bir submədəniyyət yaratmışdır. Yaratdığı mədəniyyət populyar mədəniyyətin mənbəyi olmaqla yanaşı, öz daxilində də alt subkulturalar yaratmışdır.
Mədəniyyət
right|thumb|299x299px|Bir qrup punk yeniyetmə right|thumb|311x311px|Pank gənc, [[Paris, 1981-ci il]]
punk geyim tərzi
punk mədəniyyəti; Cəmiyyətə özlərini onlarla eyniləşdirmədiklərini və insanlar arasında sinfi fərqlər olduğu müddətcə onlarla eyniləşməyəcəkləri mesajını verdilər. Pank rok Amerikada 1960-cı illərin sonu və 1970-ci illərin əvvəllərində Avropa və Şimali Amerikada pre-punk qruplarına da təsir etdi. Xüsusilə də The New York Dolls- dan təsirlənən bir çox punk qrupları vardır.
Punklar içində olduqları vəziyyətə etiraz etmək üçün əllərində olan hər cür materialla istehza ilə özlərini, o cümlədən bədənlərini ironiya ilə "cəmiyyətin tullantısı" təqdim etdilər: qul geyimləri, zəncirlər, dərilər, basqın cinsiyyətçi modaya qarşı androjiniya, cırıq geyimlər, rəngli və dik saç düzümləri və pank simvollarından ibarət bədənə bərkidilmiş sancaq… Panklar dəb əleyhdarıdır. Məqsədi ənənəvi qəliblərin içində yaşayan cəmiyyətə etiraz etmək və qəbul edilmiş normalları pozmaqdır.
Pank estetikasının yaradıcısı sayılan və Londonda yaşayan modelyer Vivienne Westwood (" Sex Pistols "un yaranmasının səbəblərindən biri olan "Sex" adlı mağazanın ortalarından biri) aşağıdakı sözlərlə punk estetikasının səbəbini belə ifadə edir:
''Onun paltarlarını geyinmək üçün cəsarətli olmalısan. Küçədə gedərkən bütün diqqətləri özünüzə yönəldəcəksiniz. Bu reaksiyaları öz üzərinə dəvət edən bir güc nümayişidir. Paltarlar əksər vaxt fikirləri sözlərdən daha yaxşı çatdıra bilirlər. Bir kitab, afişa və ya broşür kimi dağıdıcı bir silah ola bilər: Avtobusda yanınızda 'Anarchy in the UK' (Böyük Britaniyada anarxiya) köynəyində oturan biri sizi dərhal narahat edəcək."''
Pank stili və modası İngiltərədə əhəmiyyət qazandı və mohawk punk üslubu ilə birləşmişdir. Mohawk effekti əslində Robert De Nironun " Taxi Driver " filmindəki saç düzümündən yaranıb. İngilis Richard Hell bu saç düzümünü bir az dəyişdirərək boyayaraq günümüzün punk saçlarının formalaşmasını tamamladı.
Fanzinlər
Pank mədəniyyəti də öz həmrəylik və ünsiyyət şəbəkəsini yaratmışdı. Fanzinlər. Mədəniyyət və incəsənət sənayesinə və sistemə qarşı müqavimət olan fanzinlərin mövcudluğunun səbəbi inkar, rədd etmək tələbi və çağırışıdır. Fanzinlərin punk aksiya həyat tərzində çox mühüm yeri var. (Yeraltı Ədəbiyyat) İlk Punk fanzin; Punkinin "Sniffin' Glue"; "do-it-yourself" (do-it-yourself" (do-it-yourself" fəlsəfəsini ortaya qoyur: gitarada üç akkord yeri göstərildi və başlıq verildi: "Budur, sizin üçün bir akkord, burada daha ikisi var, indi get və öz qrupunu yarat."
Panklar arasında ünsiyyət və intellektual şəbəkələr yaratmaqla yanaşı, fanzinlərin başqa bir mühüm töhfəsi dağıdıcı qrafik dizayn estetikasını yaratmaq idi. Hətta xaotik kollajla yaradılan, əsasən əlyazma və ağ-qara, fotosurətlə çoxaldılmış fanzinlərin zahiri görünüşü də qavrayışı təhrif etmək, stereotipləri qırmaq məqsədi daşıyırdı.
Hal-hazırda punklar arasında bu ənənə davam edir, həmçinin internetdə də yayılmışdır. İnternetdə yayımlanan fanzinlərə e-zine deyilir.
siyasi istiqamət
Pankların siyasi aspektləri haqqında əsas məqalə üçün bax punk ideologiyası
Pank rokçular dəfələrlə siyasi hadisələrin içində iştirak ediblər. Pank hər hansı qurulmuş nizamı, köləliyi və hökuməti rədd edərək anarxiyanı seçmişdir. Bir çox punk qrupunun sözlərində hökumətlərin tənqidi, qadın hüquqları, heyvan hüquqları, Antiirqçilik, müharibə əleyhdarlığı və hər cür anti-iyerarxiya kimi mövzuları ələ alır. Digər tərəfdən aralarında liberal fərdlər də var.
Ən məşhur pank qrupu kimi tanınan The Sex Pistols bu hərəkatın qabaqcıllarından biridir. Tədricən punk zamanla daha müxtəlif və daha az minimalist qruplarla (məsələn, The Clash) birləşdi, bu da onlara təsir etdi. Ska və Rockabilly hətta hip-hopa təsir etdi və mahnılarda punk ilə eyni mesajları verməklərini təmin etdi. Mahnı sözləri üsyankar, hazırkı siyası tutuma əks və əksərən anarxist məzunda idi. pank öz bədəni və həyat tərzi ilə siyasəti, parodiya və estetikası ilə qəti şəkildə üsyankar və dağıdıcı idi, hələ də bir çox ölkələrdə subkulturoloji müxalifətin ən mühüm elementləridir.
Dadaizm
Punkın bu dağıdıcı münasibətinin köklərini Dada hərəkatının yaratdığını demək olar. 1916–1922-ci illər arasında Dada özünü də inkar edərək bütün mövcud ictimai-estetik dəyərlərə şiddətlə müqavimət göstərməsi, anti-sənət, təxribatçı parodiyası, iyrənc yumoru ilə dağıdıcı sənətin nümayəndələrindən biri olmuşdur.
" .. . Siz bizim üçün HEÇNƏSİZ
Dədənin aparıcı simalarından biri olan Marsel Duchamp ; pisuar, butulka asılqanı, qar kürəyi kimi əşyalara sadəcə öz imzasını ataraq və bir sənət əsəri kimi sərgilədiyi "Ready Made '' ləri ilə tanınmışdır
Şabla mayakı
Şabla mayakı — Bolqarıstanın Dobriç vilayətində, Şabla icması ərazisində yerləşir. Mayak eyni adlı burun ərazisində, Şabla şəhərindən 4 km şərqdədir. Bu Bolqarıstanın Qara dəniz sahilində yerləşən ən hündür və ən qədim mayakıdır. Bolqarıstanın Hərbi Dəniz qüvvələrinin balansındadır.
Tarixi
1855-ci ildə fransız müşavir Blez-Jan-Marius Mişel Türk hökuməti ilə Qara dəniz sahilindəki mayakların inşasına və sonra fəaliyyətini təşkil edəcək «Compagnie des Phares de l’Empire Ottoman» müştərək cəmiyyətinin təşkili barədə müqavilə imzalayırlar. Digər mayaklar kimi Şabla mayakı da yenidən qurulmuşdur. Tikinti işləri 1856-cı ildə bitir. Mayakın istifadəyə verilməsi isə 1857-ci ildə gerçəkləşdirilir.
Mayak binası Krım müharibəsi zamanı güclü şəkildə zərər görmüşdür. 1901-ci ildə Kaliakrada baş vermiş 7,2 bal gücündəki zəlzələ yaxınlıqda olan yaşayış məntəqələrini tamamən dağıtsa da, bundan mayak zərər görməmişdir. Bununla belə mayak ətrafının dəmir konstruksiyalarla gücləndirilməsi qərarı alınmışdır. thumb|Şabla mayakı 2006-cı il
Mayak binası
Mayak binası uzaqdan kiçildilmiş İsgəndəriyyə mayakını xatırladır. Tikili tamamən daşdan inşa edilmişdir. Yan tərəf uzunluğu 8,8 metr, hündürlüyü isə 10 metrdir. Divarlarının qalınlığı 1,2-1,5 metrə çatır. Qüllə tikildiyi mərkəzi qübbənin hündürlüyü 7,8 metrə çatır. Qüllənin divarları əsas məntəqəyə yönəldilib, hündürlüyü 18 metrdir. Optikli lampa otağı qüllənin üstündə yerləşir.
Fokus boyu dəniz səviyyəsindən 36 metr yüksəkdədir, strukturun hündürlüyü isə 32 metrdir. Fənər hər 25 saniyədə ağ işıq saçır. İşıq 17 dəniz mili (31 km) məsafədə görünür. Mayakda beş insan çalışır.
Mayakın yerləşdiyi Şabla burnu Bolqarıstanın ən ucqar şərq nöqtəsidir.
Müqəddəs Varfolomey kilsəsi (Bakı)
Müqəddəs Varfolomey kilsəsi 1892-ci ildə yerli xristian əhalinin bəxşişləri hesabına Həvari Varfolomeyin şəhid edildiyinə inanılan yerdə inşa edilmişdir. Kiçik kapella formalı ortodoks kilsəsinin interyerini Varfolomey və digər müqəddəslərin ikonaları bəzəyirdi. Kilsə memar İ. V. Edelin layihəsi əsasında rus kilsələrinin memarlıq üslubunda inşa edilmişdi. Kilsə Bakının ilk və ən qədim kilsəsinin özülləri üzərində inşa edilmişdi. İnanca görə, Qız qalası yaxınlığında yerləşən bu ərazidə b.e. 71-ci ilində Həvari Varfolomey yerli bütpərəstlər tərəfindən çarmıxa çəkilərək öldürülmüşdür. Kilsə 1936-cı ilə kimi fəaliyyətini davam etdirmiş, daha sonra isə dinlə mübarizə kompaniyası çərçivəsində sökülmüşdür. Müasir dövrdə Müqəddəs Varfolomeyin anım günü olan 24 iyun səhəri Bakı yeparxiyası kilsənin qalıqları olan yerdə moleben həyata keçirir. 2003-cü ildə Konstantinopol patriarxı Vorfolomey Müqəddəs Varfolomeyin qalıqlarının bir hissəsini Azərbaycan xristianlarına hədiyyə olaraq Bakıya gətirmişdir və həmin qalıqlar indi Müqəddəs Mürdaşıyan Zənənlər Kafedralında saxlanılır. Müqəddəs Varfolomey kilsəsinin qalıqları 2015-ci ildə arxeoloji abidə kimi qeydə alınmışdır.