cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ABŞ-də təhsil
Pensilvaniya Universitetinin məşhur məzunları
Uilyam Henri Harison	ABŞ-nin 9-cu prezidenti Toomas Hendrik İlves	Estoniyanın prezidenti Kvame Nkruma	Hananın ilk prezidenti Uilyam Uoker	Nikaraqua Respublikasının prezidenti Nnamdi Azikive	Nigeriyanın 1-ci prezidenti Ernesto Balyadares	Panamanın sabiq prezidenti Sezar Virata	Filippinin sabiq baş naziri Uilyam Brennan	ABŞ Ali məhkəməsinin hakimi Ceyms Vilson	ABŞ Ali məhkəməsinin sabiq hakimi Oliver Vilyams	iqtisadçı, Nobel mükafatı laureatı Corc Smit	fizik, Nobel mükafatı laureatı Harold zur Hauzen	həkim-psixoloq, Nobel mükafatı laureatı Edmund Felps	iqtisadçı, Nobel mükafatı laureatı Edvard Preskot	iqtisadçı, Nobel mükafatı laureatı İrvin Rouz	kimyaçı, Nobel mükafatı laureatı Reymond Devis	fizik, Nobel mükafatı laureatı Alan MakDermid	kimyaçı, Nobel mükafatı laureatı Alan Higer	kimyaçı, Nobel mükafatı laureatı Əhməd Zevail	kimyaçı, Nobel mükafatı laureatı Stenli Prusiner	həkim-psixoloq, Nobel mükafatı laureatı Maykl Styuart Braun	həkim-psixoloq, Nobel mükafatı laureatı Lourens Kleyn	iqtisadçı, Nobel mükafatı laureatı Noam Çomski	linqvist və politoloq Qəbul qaydaları
ABŞ universitetlərinə qəbul
Amerika universitetlərinə qəbul olmaq üçün abituriyent aşağıdakı sənədləri əldə etməlidir:
— ali məktəbdən verilmiş anketin doldurulması (application form) və sənədlərin baxılması üçün məbləğ (application fee);
— hər bir universitetin öz qəbul qaydaları, formaları var. Bu formaları universitetin saytından əldə etmək mümkündür. Həmin formaya mütləq çek əlavə olunur, məbləğ isə təhsil müəssisəsindən asılıdır;
— transkript (son üç ildə fənlərdən alınan qiymətlər) – attestat və ya diplomun surəti;
— transkript, adətən, cədvəl formasında olur, həmçinin attestat və diplom ingilis dilinə tərcümə olunmalıdır;
— 3 zəmanət məktubu (abituriyentin müəllimlərindən və ya elmi rəhbərlərindən), məktub transkript kimi ingilis dilinə tərcümə edilməli, notariusda təsdiq olunmalıdır;
— 1 və ya 2 səhifədən ibarət olan, tərcümeyi-halı xatırladan personal statement (esse). Müvafiq sənəddə aşağıdakı suallara cavablar vermək lazımdır: "Bu universitetdən mən nələr gözləyirəm?", "Nə üçün xaricdə oxumaq istəyirəm?". Həmçinin abituriyent ali məktəbin onu nə ilə cəlb etdiyini, universitetin məşhur professorlarının adlarını, tanınmış laboratoriyalarını qeyd etməlidir;
— imtahanın nəticələri – məktəb məzunları TOEFL və SAT-dən, ali məktəb məzunları isə TOEFL, GRE və ya GMAT-dan imtahan verməlidirlər. Test imtahanları ödənişli olur və qiymətlər 60–250 dollar arasında dəyişir. Əsas imtahanlar təhsil müəssisəsinin tələblərinə uyğun aparılır.
Qaydaya görə, ali məktəbdən verilmiş anketdə gələcək tələbə hər təhsil ili nə qədər məbləğ ödəyə biləcəyi haqqında məlumat verməlidir. Abituriyentin maliyyə durumu onların bank hesabında təsdiqlənməlidir. Bir çox ali məktəblər xarici tələbələrə maliyyə dəstəyi göstərir. Burada əsas rol abituriyentin akademik bacarığından, onun elmi və yaradıcı fəallığından asılıdır. Bundan başqa, xarici tələbələr üçün ABŞ hökuməti və müxtəlif fondlar tərəfindən maliyyələşən təqaüd proqramları və qrantlar mövcuddur.
Bütün sahələr üzrə geniş elmi-tədqiqat işləri aparan Pensilvaniya Universiteti dünyanın ən nüfuzlu universitetlərindən biridir. Pensilvaniya Universitetinin tələbəsi olmaq dünyanın çox gənclərinin ən böyük arzusudur.
Stanford Universitetinin məşhur məzunları
Herbert Huver	ABŞ-nin 31-ci prezidenti Yukio Hatoyama	Yaponiyanın sabiq Baş naziri Kondoliza Rays	ABŞ-nin sabiq dövlət katibi Uilyam Şokli	Amerika alimi, Nobel mükafatı laureatı Con Steynbek	Yazıçı, Nobel mükafatı laureatı Sergey Brin və Lerri Peyc	"Google" saytının yaradıcıları Len Bosak və Sendi Lerner	"Cisco Systems" şirkətinin yaradıcıları Devid Filo və Cerri Yanq	Yahoo! saytının yaradıcıları Kempbell Duqlas	Amerika Botanika Cəmiyyətinin prezidenti, botanik Universitet bu gün
Stanford Universitetinin kampusu 3 310 hektarlıq ərazidə, kiçik təpələrin arasında yerləşən düzənlikdə salınıb. Kampusun landşaftını Nyu-York mərkəzi parkının yaradıcısı dizayner Frederik Lo Olmsted tərtib edib. Riçardson neoromantikası və ispan müstəmləkəsi üslubunda inşa edilmiş, tağlarla bəzədilmiş binalar kampusa xüsusi gözəllik verir. Qızıl fonda işlənmiş rəngarəng mozaikalı memorial kilsə kampusun ürəyi hesab olunur. Mavi səma altında yaşıllıqda yerləşən qırmızı tavanlı, qum daşından tikilmiş binalar, güllər, palmalar, hətta o tərəf-bu tərəfə qaçan sincablar burada əsrarəngiz bir mənzərə yaradır. Kampusun ərazisində 7 məktəb: Bəşəriyyət və Elmlər Məktəbi (School of Humanities and Sciences), Mühəndislik Məktəbi (School of Engineering), Yer Elmləri Məktəbi (School of Earth Sciences), Təhsil Məktəbi (School of Education), Biznes Məktəbi (Graduate School of Business), Hüquq Məktəbi (Stanford Law School) və Tibb Məktəbi (Stanford University School of Medicine); Stanford Tədqiqat Parkı (Stanford Research Park), Stanford Tibb Mərkəzi (Stanford University Medical Center) və müxtəlif tibb məntəqələri, Stanford Ticarət Mərkəzi (Stanford Shopping Center); Huver adına Müharibə, İnqilab və Sülh İnstitutu (Hoover Institution on War, Revolution and Peace), Frimen Spoqli adına Beynəlxalq Tədqiqatlar İnstitutu (Freeman Spogli Institute for International Studies), Stanford Center – İntensiv Dil Təlim İnstitutu; 8 milyon cilddən çox kitaba malik olan 20 kitabxana, tələbə yataqxanaları, idman kompleksləri, parklar və s. yerləşir.
Tədris prosesi
ABŞ-nin digər ali məktəbləri kimi Stanford Universiteti də yüksək səviyyəli, hərtərəfli hazırlıqlı şəxsiyyətlər yetişdirir. Amerika mütəxəssislərinin fikrincə, bu cür yanaşma seçilmiş sahələrin daha yaxşı mənimsənilməsinə və tələbənin bütün həyatı boyu təhsilini artırmasına, karyeralarında əldə etdikləri bilikləri daha effektli istifadəsinə imkan yaradır.
Hər tələbə öz şəxsi maraq və məqsədinə uyğun fərdi tədris planı hazırlayır. Tələbə, həmçinin universitet və fakültənin də savadlılıq, ingilis dilində lazımi sənədləşmə qaydalarını düzgün şərh etmə, xarici dil bilmə tələblərini nəzərə almalıdır. ümumi tələblər 9 tədris kursundan ibarətdir: mədəniyyət, ideyalar, insani dəyərlər (III kurs); təbii elmlər, tətbiqi elmlər və texnika (III kurs); humanitar və ictimai elmlər (II kurs); dünya mədəniyyəti, Amerika mədəniyyəti (I–III kurs). Hər bir tələbə seçdiyi ixtisas fənlərindən əlavə mütləq bu kursları keçməlidir.
Bu gün Stanford Universiteti sürətlə inkişaf edən beynəlxalq təhsil mərkəzinə çevrilib. Burada 15 000-dən çox tələbə təhsil alır, onların 6 812-ni bakalavrlar, 8328-ni aspirantlar, 51%-ni qadın, 55%-ni əcnəbi tələbələr təşkil edir. Əcnəbilər üçün Stanford, ilk növbədə, prestijli biznes təhsili (MBA) verən ali təhsil ocağıdır. Stanford dünyaya 17 Nobel mükafatçısı bəxş edib. Stanford, sözün əsl mənasında, Silikon Vadisinin tükənməz sərvətidir.
Morin Vrublevits
Morin Uoroblevitz (d. 22 iyun 1998, Ər-Riyad, Səudiyyə Ərəbistanı) — Filippin-alman əsilli moda modeli. 2017-ci ildə "Asia's Next Top Model" müsabiqəsində Filippini təmsil edərək qalib gəlmişdir.
Həyatı
22 iyun 1998-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtı olan Ər-Riyad şəhərində anadan olmuşdur. Atası alman, anası isə filippinlidir. Ailədə 4 bacıdan üçüncüsüdür. Ər-Riyadda 12 il yaşamışdır. Anasının vəfatından bir il sonra Almaniyaya köçmüşlər.
15 yaşında ikən onun "Instagram"da yerləşdirdiyi şəkillər bir moda agenti tərəfindən marağa səbəb olmuş və bundan sonra model kimi karyerasını davam etdirmək üçün 2016-cı ilin sentyabrında Filippinə köçmüşdür.
Çarlz Bronson
Çarlz Bronson və ya Çarlz Dennis Buçinski (d. 3 noyabr 1921 – 30 avqust 2003) — Litva tatarı kökənli amerikalı aktyor. O, tez-tez intiqam motivlərinə əsaslanan senarilərə malik filmlərdə polis məmuru, silahlı döyüşçü rollarında oynamışdır. Uzun müddət film direktorları olan Maykl Vinner və Li Tomsonla birlikdə çalışmış və ikinci həyat yoldaşı Jill İrlandla birlikdə 15 filmə çəkilmişdir.
Öz şöhrətinin zirvəsinə 1970-ci illərin əvvəllərində çatmışdır. Bu dövrdə o, bir filmə çəkilmək üçün qonarar kimi 1 milyon dollar qazanmışdır.
Həyatı
15 auşaqlı ailədə 11-ci uşaq olaraq Pensilvaniyada dünyaya gəlmişdir. Həm ana, həm də ata tərəfdən Litva kökənlidir. Hətta evlərində ancaq Litva dili və rusca danışıldığı üçün ingilis dilini yalnız gənclik illərində öyrənə bilmişdir. Kasıb ailənin övladı olan Branson atasını gənc yaşlarında itirdikdən sonra çox fərqli işlərdə çalışmağa məcbur olmuşdur. II Dünya müharibəsində ABŞ ordusunda xidmət etmişdir. Bronsonun Xiroşimaya atılan nüvə bombasından əvvəl edilən hava bombardman hücumunda B-29 mexaniki silahında tüfəngçilik etdiyi məlumdur.
1968-ci ildə evləndiyi aktrisa Cill İrlanddan 1 qızı oldu. Katrina və Ceyson adlı iki uşağı övladlığa götürdülər. Ceyson 27 yaşındaykən yüksək dozada uyuşdurucu qəbul etdiyinə görə həyatını itirdi. 1990-da həyat yoldaşı Cillin sinə xərçənginə görə zamansız olumu Bronsona dərindən təsir elədi. 1990-cı illərin sonlarına doğru altsheymer xəstəliyi kimi sağlamlıq problemləri yarandı.
Bronson 1 sentyabr 2003-də həftələrcə müalicə aldığı tibb mərkəzində 81 yaşında vəfat etdi. Bronsonun reklam və xalqla əlaqə əlaqələr üzrə səlahiyyətli şəxsi lori Conas məşhur aktyorun ağciyər iltihabından vəfat etdiyini bildirmişdir.
Karyerası
Müharibədən sonra yenə müvəqqəti işlərdə çalışmağa başlayan aktyorun bir teatr qrupuna daxil olduqdan sonra həyatı dəyişmişdir. 1951-ci ildən etibarən filmlərə çəkilməyə başlamışdır. İlk əsas rolunu 1958-ci ildəki "Maşın-gun Kelly" filmində oynamışdır.
1960-cı ildə "Yeddi samuray" filminin amerika versiyası olan "Möhtəşəm yeddili" filmində rol almışdır. Bu illərdə daha çox vertern filmlərində rol alan Bronsonun ən mühüm işləri 1967-ci il istehsalı "The Dirty Dozen" və 1968-ci il istehsalı Sergio Leone filmi Bir zamanlar Qərbdə idi. Bu dövrdə daha çox Avropa şirkətləri ilə çalışmışdır. 1974-cü ildə "Death Wish" filmində baş rolda oynamış və bu filmdə oynadığı Paul Kersey çox məşhurlaşdı. İrəliləyən illərdə filmin 4 seriyası daha çəkildi və hamısında Bronson oynadı. 1980-ci illərdə aşağı səviyyəli macəra filmlərində oynaması səbəbilə yavaş-yavaş gözdən düşdü.
MakQil Universiteti
MakQill Universiteti — Kanadanın ən qədim və nüfuzlu ali təhsil müəssisəsidir. Universitet Kanadanın Kvebek əyalətinin Monreal şəhərində yerləşir.
Tarixi
MakQill Universitetinin adı tanınmış mesenat Ceyms MakQillin adı ilə bağlıdır. Ceyms MakQill 6 oktyabr 1744-cü ildə Şotlandiyanın Qlazqo şəhərində anadan olub və sonralar Kvebekdə məşhur tacir kimi tanınıb. C.MakQill ingilis və fransız dillərini mükəmməl bilən savadlı şəxs kimi var-dövlətini təhsilin inkişafına sərf etmək istəyib. Bu məqsədlə o, 10000 funt məbləğində 19 hektarlıq ərazi əldə edir. Lakin C.MakQill 1813-cü ildə vəfat etdiyi üçün arzularını reallaşdıra bilmir. Təhsilin Yaxşılaşdırılması üzrə Kral İnstitutu onun istəyini həyata keçirmək üçün universitet yaratmaq qərarına gəlir. C.MakQillin vəsiyyətnaməsində onun aldığı ərazidə ölümündən sonra ən azı 10 il ərzində ayırdığı vəsait hesabına ali məktəb tikilməsi, həmin məktəbin onun adı ilə adlandırılması göstərilir, əks təqdirdə, vəsiyyətnamədə göstərilənlərin həyat yoldaşının varislərinə çatması qeyd olunurdu. Beləcə, Desrivieres ailəsi (Ceyms MakQillin həyat yoldaşının varisləri) ilə uzun məhkəmə çəkişməsindən sonra Kral İnstitutu qalib gəlir və nəticədə 31 mart 1821-ci ildə kral IV Georq MakQill Kollecinin yaradılması haqqında sənədi imzalayır. Lakin kollecin binası olmadığı üçün ilk dərslər 27 yanvar 1829-cu ildə Burnsayd Pleysdə – C.MakQillin şəhərkənarı evində keçilir. Bu ev 1840-cı ilədək ali təhsil müəssisəsi kimi fəaliyyət göstərir (MakQill Universitetinin ilk binası olan İncəsənət Korpusunun tikildiyi ilə qədər).
1855–1893-cü illərdə ali təhsil müəssisəsinə tanınmış geoloq Con Uilyam Douson rəhbərlik edir. MakQill Kollecinin universitet kimi fəaliyyəti onun rəhbərliyi dövrünə təsadüf edir. C.Douson Monrealın varlı şəxslərini təhsil müəssisəsinə yardım etməyə cəlb edir və kampusun ərazisində yerləşən binaların çoxu hazırda onların adlarını daşıyır – Redpet Muzeyi, Redpet Kitabxanası, MakDonald Fizika, Kimya, Mühəndislik binaları, Strathcona Anatomiya və Stomatologiya korpusu və s. 1885-ci ildə təhsil müəssisəsinə rəsmi olaraq MakQill Universiteti adı verilir. 1848-ci ildə universitetin nəzdində Kanadada ilk hüquq fakültəsi, 1896-cı ildə isə Memarlıq Məktəbi fəaliyyətə başlayır.
1884-cü ildə Lord Strathcona kimi tanınan, universitetin əsas xeyriyyəçilərindən olan mesenat Donald Smit qadınların MakQill Universitetində təhsil almaları üçün fond yaradır. Sonralar onun şərəfinə burada təhsil alan qız tələbələr "Donaldlar" ("Donalds") adlandırılır. Universitetin ilk qız məzunu 1890-cı ildə Kerri Derik olur. 1888-ci ildən başlayaraq qız tələbələrə elmi dərəcələr verilir. 1899-cu ildə universitetin nəzdində qızlar üçün Kral Viktoriya Kolleci yaradılır. Hazırda bu kollec qızlar yataqxanası kimi fəaliyyət göstərir.
1900-cü ildə universitetdə MakLennan Kitabxanası yaradılır. 1905-ci ildə Donald Smit Monrealın qərbində kampus yaratmaq üçün böyük ərazi alır. 1907-ci ildə yaradılmış bu şəhərcik hazırda MakDonald Kampusu adlandırılır.
MakQill Universiteti Britaniya Kolumbiyası əyalətinin Vankuver və Viktoriya kimi böyük şəhərlərində təhsil müəssisəsi açan ilk Kanada universitetidir. 1903-cü ildə Viktoriya şəhərində incəsənət və elmlər üzrə ixtisaslaşmış Viktoriya Kolleci (hazırkı Viktoriya Universiteti), 1908-ci ildə Vankuver şəhərində MakQill Universitetinin Britaniya Kolumbiyasında kolleci yaradılır. Bu ali təhsil müəssisəsi 1915-ci ildə müstəqillik əldə edir və Britaniya Kolumbiyası Universiteti adlandırılır.
Müasir vəziyyəti
MakQill Universitetində də, başqa universitetlərdə olduğu kimi, tələbələr kampusun rezidensiyalarında yaşayırlar. Lakin universitet yalnız birinci kursları şəhərcik daxilində yataqxanalarla təmin edir. Qalan tələbələr kampusdan kənarda özlərinə yaşayış yerləri tapmalıdırlar. Birinci kursların əksəriyyəti Royal dağının ətəyində yerləşən MakKonnell, Molson, Hardner, Duqlas yataqxanalarından ibarət Yepiskop rezidensiyasında yaşayır. Universitetin ikinci ən böyük rezidensiyası qızlar üçün nəzərdə tutulmuş Viktoriya Kral Kollec yataqxanasıdır. Kampusun ən böyük yataqxanası 4 ulduzlu otelə malik "Nyu-Rez" rezidensiyasıdır. 2009-cu ilin aprelində MakQill Universiteti Qərbi Şerbruk, 475 küçəsində 4 ulduzlu Şeraton hoteli əldə edərək onu yataqxanaya çevirir və həmin ilin payızında tələbələrin istifadəsinə verir. Tələbələr binanı Şerbruk və ya "Nyu-Nyu-Rez" adlandırırlar. Yuxarı kurs tələbələrinin əksəriyyəti kampusdan şərqdə "MakQill Getto" (getto – orta əsrlərdə bəzi ölkələrin iri şəhərlərində yəhudilər üçün ayrılan xüsusi məhəllələr) adlanan ərazidə yaşayır. Kampusa yaxın ərazilərdə icarə haqqı qiymətləri baha olduğundan tələbələr qıraq rayonlara üstünlük verirlər.
MakQill Universitetində 11 fakültə və 10 məktəb fəaliyyət göstərir:
Kənd təsərrüfatı və ətraf mühit haqqında elmlər fakültəsinə Dietologiya və İnsanın Qidalanması, Ətraf Mühitin Mühafizəsi məktəbləri daxildir.
İncəsənət fakültəsinə İctimai Fəaliyyət və Ətraf Mühitin Mühafizəsi məktəbləri daxildir.
Stomatologiya fakültəsi əsas kampusun ərazisində yerləşir, Kanadanın ən yüksək ixtisaslaşmış stomatoloqlarını hazırlayır.
Pedaqogika fakültəsinə Kitabxana və İnformasiya Tədqiqatları Ali Məktəbi daxildir.
Mühəndislik fakültəsində Memarlıq və Şəhərsalma məktəbləri fəaliyyət göstərir.
Hüquq fakültəsi əsas kampusda, şəhərin mərkəzi hissəsində yerləşir, insan hüquqlarının qorunması üzrə mühüm layihələr həyata keçirir. Kanadada yaranan ilk hüquq fakültəsidir.
Dezotel menecment fakültəsi 1906-cı ildə yaradılıb və dünyanın aparıcı biznes məktəblərindən biridir.
Tibb fakültəsinə Kommunikasiya Elmləri və Pozulmalar, Tibb bacısı, Fiziki və Əmək Müalicəsi məktəbləri daxildir.
Şulix musiqi fakültəsi əsas kampusda yerləşir, dünyaya yüksək səviyyəli musiqi xadimləri bəxş edib.
İlahiyyat fakültəsi 1948-ci ildə yaradılıb və bütün dünya dinlərinin öyrənilməsi ilə məşğuldur.
Burada mövcud olan digər akademik bölmələrdən Təhsilin Davametdirilməsi Mərkəzini, Ali və Doktorantura Tədqiqatları Ofisini qeyd etmək olar.
Kanadada ilk tibb fakültəsi 1832-ci ildə MakQill Universitetində yaradılıb. Fakültə MakQill Universitetinin Sağlamlıq Mərkəzinə daxildir. Mərkəzdə 5 hospital – Monreal Uşaq, ümumi, Kral Viktoriya, Nevrologiya İnstitutu, çest (Sandıq) İnstitutu xəstəxanaları yerləşir. MakQill Universitetinin Sağlamlıq Mərkəzi ölkənin ən müasir xəstəxana-tədqiqat imkanlarına malik tibb müəssisəsidir. Burada 500-dən çox tədqiqatçı və həkim, 1000-ə yaxın diplomlu mütəxəssis və doktorant çalışır, mərkəzdə 100 milyon dollar dəyərində tədqiqatlar həyata keçirilir. Bundan başqa, universitetin nəzdində Ser Mortimer Devis – Yəhudi ümumi Xəstəxanası, Duqlas Psixi Sağlamlıq İnstitutu və Müqəddəs Məryəm Hospital Mərkəzi fəaliyyət göstərir.
MakQill Universitetinin kitabxana sisteminə Monreal Mərkəzi və MakDonald kampuslarında yerləşən 13 sahə kitabxanası daxildir. Kitabxana kolleksiyasına 6 milyon cilddən çox kitab, jurnal, val, mikroforma, audio – və videokaset, DVD, kompakt disk, onlayn verilənlər bazası və indekslər daxildir. Bu, böyüklüyünə görə Kanadanın dördüncü akademik kitabxanasıdır. Kitabxanada bütün sahələr üzrə ingilis və fransız dillərində onlayn kataloq mövcuddur. Humanitar və ictimai elmlər üzrə kitablar Maklennan və Redpet kitabxanalarında toplanıb. Nadir Kitablar və Xüsusi Kolleksiyalar Kitabxanasında incəsənət, memarlıq, tarix, ədəbiyyat və s., Osler Kitabxanasında tibb, həyat elmləri üzrə müxtəlif kitablar var.
MakQill Universiteti kitabxanası Kanada Elmi-Texniki Kitabxanalar, Tədqiqat Kitabxanaları assosiasiyalarının üzvüdür.
MakQill Universitetinin kansleri Arnold Steynberq, vitse-kansleri isə Hizer Manro-Blyumdur. Universitet həmçinin İdarəçilər Şurası tərəfindən idarə olunur. Şuranın sədri Robert Rabinoviçdir. Ali təhsil müəssisəsində 1616 nəfər akademik, 3457 nəfər inzibati heyət fəaliyyət göstərir. Akademik heyətin 135 nəfəri Kanada Kral Cəmiyyətinin üzvüdür. Universitetin hüquq üzrə professoru Paul-Andre Crepeau, biokimya üzrə professoru Filipp Qross və iqtisadiyyat üzrə professoru Jan-Mari Dyufura mükəmməl karyera əldə etmələri, mövcud əyalətin elmi, ictimai tərəqqisinə böyük töhfələr verdikləri üçün hər il Kvebek Prizinə layiq görülürlər. Psixoloq, MakQill Universitetinin fəxri professoru Ronald Melzak Kanada Tibbi Memorialının 76 üzvündən biridir.
Elmi nailiyyətləri
MakQill Universiteti yarandığı gündən dünya elminə yeni nailiyyətlər verməyə başlayıb. Belə ki, 1899-cu ildə professor Ernest Rezerford radon adlanan radiaktiv qazı kəşf edir. Radon uzun illər xərçəng xəstəliyinin müalicəsində, şüa terapiyasında istifadə olunub. 1902-ci ildə E. Rezerford kimyaçı Frederik Soddi ilə birgə atomun parçalanması və transmutasiya üzrə nəzəriyyə irəli sürürlər. Onlar aşkar edirlər ki, atomlar bir-birlərindən müxtəlif materiya formalarında qopa bilərlər. Bu kəşf 1908-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülür.
1936-cı ildə universitetin tədqiqatçısı Moda Abbott "Anadangəlmə ürək qüsurları" atlasını nəşr etdirir. Kitab uzun illərin araşdırmalarının nəticəsi olaraq çox böyük uğur əldə edir və müəllif M. Abbott ürək xəstəlikləri üzrə aparıcı dünya ekspertinə çevrilir.
1940-cı ildə professor Herbert Henri Casperilk beyinin elektrik fəallığını öyrənmək üçün ilk dəfə olaraq elektroensefaloqrammadan (EEQ) istifadə edir. Elektroensefaloqrammanın köməyi ilə beyin xərçəngi, kəllə-beyin travmaları və s. xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunur. Epilepsiyanın diaqnozunda elektroensefaloqramma ən vacib alət hesab edilir.
1952-ci ildə universitetin tədqiqatçısı Hayns Lemann şizofreniyanın müalicəsində "Xlorpromazin" adlı preparatdan istifadə edərək, müasir psixiatrik yardıma böyük töhfə edir. 1957-ci ildə tədqiqatçı Tomas çanq dünyada ilk süni özək yaradır. Universitetin professoru Robert Bell yeni radioaktivlik formasını kəşf edir. 1965-ci ildə Sem Fridman və Fil Qold insanın qanında mövcud olan və xərçəng xəstəliyini yaradan embrional antigen adlı zülal növünü aşkarlayırlar.
1980-ci ildə biotexnologiya üzrə professor Kelvin Oqilvi bir neçə saat ərzində DNK-nın ardıcıl düzülüşünü mümkün edən genlərin avtomatlaşdırılmış sintezatorunu kəşf edir. 1986-cı ildə Oqilvi yeni preparatların yaradılmasına gətirən RNK-nın sintezini, 1993-cü ildə isə tədqiqatçılar Denis Fiqreviç, Hay Yun Hoto və Aldis Krizus Lu Heriq adlanan irsi xəstəliyin səbəbkarı olan geni müəyyənləşdirirlər.
1998-ci ildə universitetin psixiatriya üzrə professoru Sonia Lyupien stress hormonlarını – yaddaşın itirilməsinə gətirən davamlı kartizolun dərəcəsini müəyyən edir. Bu kəşf bir çox irsi xəstəliklərin müalicəsində böyük rol oynayır. Eləcə də həmin il tədqiqatçılar Filipp Qros və Emil Skameni siçanlarda bir çox infeksion xəstəliklərə, xüsusilə vərəm və cüzam xəstəliklərinə səbəb olan gen aşkarlayırlar.
2005-ci ildə Ceremi Cas yoğun bağırsaqdakı xərçəng xəstəliyinin yaradıcısı olan geni müəyyən edir. Nəticədə inkişaf etmiş ölkələrdə xərçəngin çətin formaları müalicə edilir. Elə həmin il professor Viki Kaspi neytron ulduz – pulsarı kəşf edir. Onun tədqiqat qrupu Süd Yolu qalaktikasında 20-dən çox pulsar aşkarlayır.
2006-cı ildə həkim Renso Cecere başda olmaqla MakQill Universitetinin həkimləri 65 yaşlı Jerar Lenjevenin üzərində ürək inplantasiyası əməliyyatı həyata keçirirlər. Onların yaratdığı süni ürək 10 il fəaliyyət göstərmək qabiliyyətinə malik olur, bu da həmin ana qədər yaradılmış ən uzunömürlü mexaniki ürək olur. 2006-cı ildə universitetin paleontoloqu Hans Larsson Qütb dairəsinə ekspedisiyası zamanı nəhəng dəniz canlısı ixtiozavrın qalıqlarını aşkar edir. Tapıntı qədim dəniz həyatının miqrasiyasının öyrənilməsinə önəmli töhfə verir.
Təhsil haqqı
MakQill Universitetində 2009–2010-cu tədris ilində təhsil haqqı Kvebek sakinləri üçün 1868 dollar, Kanadanın müxtəlif bölgələrindən gələn tələbələr üçün 5378, əcnəbilər üçün isə 15000-dən başlayaraq seçilmiş proqram çərçivəsində artır.
MakQill Universiteti dünyanın ən nüfuzlu ali təhsil müəssisələrindən biridir. Qabaqcıl elmi-tədqiqat mərkəzi olaraq bu ali məktəb dünya elminin inkişafında böyük rol oynayır. Xüsusilə tibb elmi üzrə ali təhsil müəssisəsinin əldə etdiyi nailiyyətlər danılmazdır. Universitetin 8 məzunu Nobel mükafatına layiq görülüb.
Hazırda MakQill Universitetində ümumilikdə 35 300 tələbə təhsil alır. Onların 7 975-ni magistr və doktorant, qalanlarını isə bakalavrlar təşkil edirlər. Universitetdə oxuyan əcnəbi tələbələrin sayı 6829 nəfərdir.
Xarici əlaqələri
"Universitas 21"-ə daxildir.
Məşhur məzunları
Buranın məzunu olan məşhurlardan misal olaraq aşağıdakıların adlarını çəkmək olar:
Manikür
thumb|right|225px|Fransız manikür nümunəsi Manikür — əl dırnaqları və əllər üçün bir kosmetik gözəllik müalicədir ki, ev və ya dırnaq salonunda aparılır. Manikür müalicəsi yalnız təbii dırnaqlar üçün deyil, həm də əllər üçün müalicədir.
Bənaruiyə
Bənaruiyə-İranın Fars ostanının Laristan şəhristanının Bənaruiyə bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 9,318 nəfər və 1,943 ailədən ibarət idi.
Bəhmən (şəhər)
Bəhmən-İranın Fars ostanının Abadə şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 6,484 nəfər və 1,604 ailədən ibarət idi.
Morjoves adası
Coğrafiyası
Ada Voronov burnundan 12 mil şimal-şərqdə, Konuşin burnundan isə 38 mil cənub-qərbdədir. Adanın sahəsi 110 км²-dir. Bununla belə dəniz tərəfindən yuyulması davam etdiyindən sahəsi azalır. Şimal-şərqində mayak və hidrometeoloji stansiya vardır (16 fevral 2018-ci ildə fəaliyyətini dayandırmışdır). Şərq və cənub-şərq sahillərinə yaxın Morjovskie koşki adlı dayazlıq vardır.
Ərazisində tundra bitkiləri yayılmışdır. Axar və gölləri vardır. Əsasən qumlu-gilli suxurlardan təşkil olumnmuşdur. Dairəvi forrmaya malikdir.
Adanın tarixi
22 iyul 1941-ci ildə Morjoves adasında 13 nömrəli artilleriya batareyası var idi - dörd 180 mm artileriya qurğusu.
Mühitin çirklənməsi
Mühitin çirklənməsi – mümkün normadan yuxarı dərəcədə istehsalın əlavə məhsulları ilə xarici mühitin dəyişməsi. Çirkləndirici elementlərə bərk, maye və qazşəkilli maddələr, zərərli radiasiya və səs-küy daxildir. Ağır metallarla (civə, qurğuşun, kadmium), fosfatlar, nitratlar, kükürd-oksidi, kənd təsərrüfatı ziyanverici və xəstəliklərilə mübarizədə istifadə olunan, zəhərli kimyəvi maddələr (DDT, aidrin və s.), ionlaşdırıcı radiasiya, radioizotoplar, sənaye və nəqliyyatın səs-küyü daha ziyanlı sayılır. Yuxarıda göstərilən maddələrin bəziləri mutagen təsir göstərərək xənçəng xəstəliklərinin yaranmasına səbəb ola bilər. Hazırda çirklənməyə ciddi nəzarət olunmasının bəşəriyyət qarşısında vacibliyi meydana çıxmışdır. Respublikamızda bu istiqamətdə müəyyən tədbirlər həyata keçirilir.
Mühitin keyfiyyət indeksi
İnsan və digər orqanizmlərin həyatı üçün mühitin yararlığını qiymətləndirən miqdar göstəricisi. Mühitin keyfiyyət indeksi canlı orqanizmlərin vəziyyətinə görə (məs. əhalinin xəstələnmə dərəcəsinə görə) və ya orqanizmə təsir göstərən əlverişsiz faktorların cəmini tapmaqla (çirkləndiricilərin zərərlilik dərəcəsini nəzərə alaraq müxtəlif çirklənmə növləri və YVÇ) (yol verilən çirklənmə).
Mühitin özünütənzimlənməsi
Ətraf mühiti çirkləndirən maddələrin arası kəsilmədən istifadəsi və zərərsizləşdirilməsi prosesi. Bu ən çox ətraf mühiti çirkləndirən maddələrin düzənliklərə və su hövzələrinə aparılması, həmçinin ekosistemlərin trofik kanalları və orqanizmlərin minerallaşması ilə baş verir. Əsrimizin ortalarından sonra mühitin özünütəmizləməsi onun çirklənmədən təmizlənməsini təmin edə bilmir. Ona görə ətraf mühitin dəqiq monitorinqi və qlobal mühafizəsi sisteminin vacibliyi meydana çıxır.
Mühitin sanitar nəzarəti
İnsan və ev heyvanlarının sağlamlığının qorunması mövqeyi ilə ətraf mühitin keyfiyyətinə nəzarət. Su, hava, torpağın bakterioloji, mikrobioloji, parazitor və kimyəvi analizi M.s-n-ə daxildir.
Nikita Kuffe
Nikita Kuffe — Avstraliyanı təmsil edən su poloçusu. Nikita Kuffe, Avstraliya yığmasının heyətində 2008-ci ildə baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatılıb və bürünc medal qazanıb.
Karyerası
Nikita Kuffe, 2004-cü ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Birləşmiş Ştatlar yığmasına 5:6 hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarını 4-cü yerdə başa vurdu.
Nikita Kuffe, 2008-ci ildə Avstraliya yığması ilə birgə XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların bürünc medal uğrunda görüşündə Macarıstan yığmasını 9:9 (3:2 penaltilər seriyasında) hesabı ilə məğlub edən Avstraliya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 3-cü yerdə başa vurdu.
Nəzər Paşayev
Paşayev Nəzər Abdulla oğlu (15 dekabr 1908 – ?) — Azərbaycan tarixçisi, tarix elmləri doktoru (1964), professor (1965), Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi (1981).
Həyatı
Nəzər Paşayev 15 dekabr 1908-ci ildə İrəvan quberniyasının Böyük Vedi kəndində doğulmuşdur.
Nəzər Paşayev Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Tarix fakültəsini 1936-1937-ci tədris ilində bitirmişdir.
Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda professor işləyib.
Françesko
Françesko — kişi adı.
Moment
thumb|220px|Qola (r) təsir edən moment thumb|220px|Fırlanan sistemdə qüvvə \vec F və dönmə momenti \vec \tau arasındakı münasibət Moment — mexanikada tətbiq nöqtələri və istiqamətləri eyni oxdan meyillənən eyni qiymətli qüvvələr tərəfindən yaradılan fırlanma təsiridir. Qüvvələrin istiqamət xətləri arasındakı məsafəyə qüvvə qolu deyilir. Momentin qiyməti qüvvə ilə onun qolunun hasilinə bərabərdir.
Momentin xüsusi halı olan dönmə momenti fırlana bilən cismə təsir edir. Bunu düzxətli hərəkət edə bilən cismə qüvvə təsiri ilə də müqayisə etmək olar. Bu zaman qüvvənin təsirindən cism fırlanma oxu ətrafında dönərək təcillənir. Dönmə momentinin vahidi N.m-dir. O bu düsturla tapılır:
Dömnə momentinin istiqaməti təsir edən qüvvəyə perpendikulyar olub sağ əl qaydası ilə tapılır. Əgər sağ əl ilə qüvvə vektorunu tutsaq və yuxarıya qaldırılmış baş barmaq bununla üst-üstə düşərsə onda dolanmış barmaqlar momentin istiqamətini göstərmiş olarlar. Bu sağ əl qaydası mexanikada bütün hesablamalarda istifadə olunur.
Qüvvə hər hansı bir məsafədə hərəkət edirsə, onda o iş görür. Bu çevrəvi hərəkətə də aiddir.
Güc= Moment x bucaq sürəti
Sİ sistemində güc Vattla, moment N.m, bucaq sürəti isə rad/san ilə ölçülür.
Frederik Şopen
Frederik Şopen — dünya şöhrətli polyak bəstəkarı, klassik musiqi bəstəkarı, fortepiano üçün çoxsaylı qiymətli əsərlərin müəllifi, pianoçu. Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib.
Beyram
Bayram və ya Beyram — İranın Fars ostanının Laristan şəhristanının Bayram bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 6,520 nəfər və 1,469 ailədən ibarət idi.
Frederik Şopen
Həyatı
Frederik Şopen 1810-cu il martın 1-də Varşava yaxınlığında dünyaya gəlib. Frederikin atası Nikolas Şopen (1771–1844) on altı yaşında 1787-ci ildə Polşaya mühacirət edən Lotareniyadan olan bir Fransız idi. Anası Jastina Krzyzanovska (1782–1861) isə polyak idi. Frederikin Ludvika, İzabella və Emiliya adında bacıları da var idi. Musiqiçi ailəsində dünyaya gələn Şopeni uşaqlığından musiqi öz əhatəsinə alır və artıq 5 yaşında o, sadə əsərləri pianoda ifa etməyə başlayır. Tezliklə onun müəllimi tanınmış musiqiçi V. Jivniy olur və o, öz şagirdinə klassiklərin əsərlərini öyrətməyə başlayır. Şopen böyük uğurla Ali Musiqi məktəbini qurtarır. Təhsil illərində o, bir çox fortapiona əsərlərini hazırlayır. Bu zaman o həm də Polşanın ən uğurlu pianoçusu kimi tanınır.
T-129
T-129 Atak — Atak proqramı çərçivəsində Türkiyə Silahlı Qüvvələri üçün Türkiyənin coğrafi və iqlim şəraitinə əsaslanaraq yaradılmış, Türkiyə və İtaliyanın birgə istehsalı olan hücum helikopteridir. Bu helikopter İtaliyanın A-129 Mangusta helikopterinin gövdə hissəsinin bəzi yerlərinin dəyişdirilməsi və özünə məxsus silah sistemlərinin inteqrasiya edilməsi ilə meydana gəlmişdir. İstehsalı tamamlanan ilk helikopter 28 sentyabr 2009-cu il tarixində İtaliyanın Qallarate şəhəri yaxınlığında bir italyan və bir türk pilot tərəfindən ilk uçuşunu həyata keçirmişdir. Təxminən yarım saat havada qalan helikopter müxtəlif manevr testlərini həyata keçirdikdən sonra uğurla yerə enmişdir.
Frederik Şopen
Həyatı
Bəstəkar 1849-cu il oktyabrın 17-də Parisdə vəfat edir. Vəsiyyətinə görə ürəyi Varşavaya gətirilir.
T-129
T-129-da Rolls-Royce və Honeywell firmalarının ortaq istehsalı olan iki ədəd LHTEC CTS800-4A motoru istifadə olunmuşdur. 278 km/s maksimal sürətə sahib olan helikopter 6,096 m yüksəkliyə qədər qalxmaq qabiliyyətinə sahibdir. T-129 yaxın hava dəstəyi və çox məqsədli tapşırıqlar üçün iki fərqli tipə sahibdir. T-129A yaxın hava dəstəyi, T-129B isə çoxməqsədli tapşırıqlar üçün istehsal olunmuşdur.
Hazırlanması
Təxminən 12 illik araşdırmalardan sonra Türkiyə Müdafiə Sənayesi İcra Komitəsi 30 mart 2007-ci il tarixində, İtaliyanın "AgustaWestland" şirkətini "Atak" proqramı üzrə tenderin qalibi elan etdi. 2007-ci ilin aprel ayında MSM Türkiyə Aerokosmik Sənaye (TAI) şirkətinin əsas podratçı olduğunu açıqladı. T-129 layihəsində əsas podratçı olan TAI, həm də "Atak" helikopterinin yeganə istehsalçısıdır. Quru Qoşunları Komandanlığının ehtiyaclarına uyğun olaraq hazırlanacaq 51 ədəd taktiki hücum/kəşfiyyat helikopterinin istehsal proqram üzrə müqavilə 7 sentyabr 2007-ci ildə imzalandı. 24 iyun 2008-ci ildə qüvvəyə minən layihənin əsas podratçısı TAI, subpodratçıları isə "AgustaWestland" və ASELSAN şirkətləri təyin edildi. Bu tarixdə layihənin müddəti 114 ay olaraq təyin olundu və ilk T-129 helikopterinin 60 ay ərzində təhvil verilməsi planlaşdırıldı.
T-129 taktiki hücum helikopterinin istehsalını özündə cəmləşdirən müqavilənin ümumi dəyəri təxminən 3.2 milyard dollar təşkil etdi. Layihədə TAI-nin ümumi payının 556 milyon, ASELSAN-ın payı 700 milyon, "AgustaWestland"ın payı isə 1 milyard 644 milyon ABŞ dolları olduğu açıqlandı. Müqaviləyə görə Türkiyə, T-129 konfiqurasiyalarının əqli mülkiyyətə malik olmaqla, bu vasitələrin üçüncü ölkələrə ixrac etmək hüquqlarını əldə etdi. "Atak" proqramı maksimum yerli texnologiyaları və istehsalı özündə cəmləşdirən bir layihədir. Bu layihə üzrə hazırlanan T-129, 60% yerli helikopter hesab edilir. "AgustaWestland" Türkiyədəki tenderdə istehsalçıların istəyi lehinə maksimum güzəştə getdi. Türkiyə Quru Qoşunları üçün istehsal ediləcək T-129 helikopterləri 21-ci əsrin ən qabaqcıl avionika sistemləri və silahları ilə təchiz edilir. T-129 Türkiyənin mövcud AH-1 "Super Kobra" helikopterindən daha üstün xüsusiyyətlərə malikdir. Türkiyə T-129 helikopterinin yeganə istehsalçısıdır. Bu baxımdan "Atak" layihəsi Türkiyə aviasiya istehsal sənayesində başlanğıc üçün çox vacib bir addım hesab edilir.
Türkiyənin şərtlərinə uyğun olaraq hazırlanan T-129 dizayn mərhələsi 2009-cu ilin yanvar ayında tamamlandı. Modernləşdirilən və günün tələblərinə uyğunlaşdırılan helikopterin P1 adlanan ilk prototipinin uçuş sınaqları 2009-cu ilin sentyabr ayında uğurla həyata keçirildi. Layihənin 22-ci ayında dizayn təkrar gözdən keçirilərək son konfiqurasiyaya avionikanın inteqrasiya ilə yoxlanıldı. 2010-cu ildə P2 və P3 prototiplərinin sınaqdan keçirilməsindən sonra P4 versiyası hərbi sertifikatlaşdırılmaya cəlb edildi. Proqram çərçivəsində TAI tərəfindən 2011-ci ildə havaya qalxan P5 modeli də son prototip olaraq inşa edildi.
Dizayn
Təkərli şassiyə malik olan helikopterin 5 pərli rotora sahib olması və istifadə olunan silah-sursat baxımından böyük üstünlüklər təmin etməsi, bu məhsulu Türkiyə Silahlı Qüvvələrindəki digər helikopterlərdən fərqləndirir. Helikopter pilot və pilot köməkçisi (tuşlayıcı) tərəfindən idarə edilir. A-129-un P5 prototipi ilə eyni korpusa sahib olan T-129, S-70 və AH-64 kimi zərbəyə müqavimətləri ilə məşhur olan helikopterlərə məxsus MIL-STD-1290 (Zərbəyə Davamlılıq Standartı) standartına uyğun istehsal edildi. Daxili yanacaq çənləri nüfuzetməyə və çatlamağa qarşı davamlıdır. Mühərriklər iki ayrı hissədə yerləşir və aralarında zirehli bölmə mövcuddur.
Helikopterin transmissiyası 12.7 mm güllə və 30 dəq yağsız rejimdə çalışmağa davamlıdır. Rotor pərləri 12.7 mm güllələrə qarşı ballistik müdafiəyə malikdir. 15 sm diametrdə ağac budaqlarına çırpılması belə pərlərə mənfi təsir etmir. T-129 hücum helikopterinin missiya kompüteri layihənin ən vacib bölməsi hesab olunur. Bu kompüter və proqram təminatı pilotlara rəqəmsal kabindən naviqasiya, rabitə, elektron mübarizə, hədəf aşkarlanması, platformanın və silahların idarəetmə funksiyalarını həyata keçirməyə imkan verir. Aerodinamik quruluşda ediləcək bəzi dəyişikliklərə (burun, yan qanadlar, quyruq pərləri və s.) əlavə olaraq mövcud silah asqılarının artırılması planlaşdırılır. Bundan əlavə STINGER atıcı qurğularındakı yeniliklər və 5 maili pərin tətbiqi, atəş gücü və səssizlik baxımından ciddi əhəmiyyət kəsb etməkdədir.
T-129 helikopteri iki ədəd LHTEC CTS800-4 mühərriki ilə təchiz edilir. "Rolls-Royce" və "Honeywell" şirkətlərinin ortaq yaratdığı LHTEC kompaniyasının yüngül platformalar üçün hazırladığı bu mühərrik CTS800 sinifinə aiddir. Bu mühərriklər dünyanın müxtəlif hərbi hava platformalarında istifadə olunur. Mühərrik 35000 saatlıq uçuş təcrübəsi ilə seçilir. FADEC (Tam Rəqəmsal Mühərrik İdarəetmə Sistemi) xüsusiyyəti sayəsində CTS800-4N mühərriki pilotun iş yükünü azaldır və mühərrikin istismar xərclərini yüngülləşdirir. Müqavilə çərçivəsində, 96 milyon ABŞ dolları dəyərində 100 ədəd mühərrik və ehtiyat hissələri "Rolls-Royce" şirkətindən sifariş edilib.
T-129 helikopteri 2001-ci ildə ASELSAN və TÜBİTAK tərəfindən 2001-ci ildə hazırlanmasına başlanan və 2007-ci ildə müvəffəqiyyətlə tamamlanan orijinal missiya kompüteri AH-1S "Kobra" helikopterində sınaqdan keçirildi. T-129 helikopteri həm ASELSAN-ın orijinal istehsalı olan ASELFLIR-300T gecə/gündüz termal nişangah və hədəf sistemi, həm də dəbilqəyə quraşdırılan AVCI nişangah sistemi ilə təchiz edilir. Helikopterin rabitə sistemi ASELSAN tərəfindən hazırlanan MXF-484 U/VHF və uzun mənzilli HF-SSB radiostansiyaları ilə təmin ediləcək. Gələcəkdə bu radiostansiyalar ASELSAN proqramına əsaslanan yeni vasitələrlə əvəzlənəcək.
Helikopterlər SSM ilə ASELSAN arasında imzalanan müqaviləyə əsasən REM kompleksi ilə təmin edilir. Bu kompleksə radar xəbərdarlıq sistemi, raket xəbərdarlığı sistemi, lazer xəbərdarlıq sistemi, IR maneə sistemi, "özümün-özgənin" sistemi inteqrasiya edilib. Bu sistemlərin dizaynı, sınaqları və kütləvi istehsalına ASELSAN və onun tabliyindəki MİKES şirkəti cavabdehdir. Bunlardan başqa helikopterdə təxminən 40 ədəd digər şirkətin istehsal etdiyi müxtəlif yerli cihazlar da yer alır.
Silahlanma
Helikopter yaxın hava dəstəyi və çoxməqsədli missiyalar üçün iki versiyada hazırlanıb. Yaxın hava dəstəyi üçün hazırlanan T129A helikopteri 76 ədəd 70 mm-lik idarəolunmayan raketlər və 500 ədəd sursat dəstinə malik 20 mm Gatling topu ilə təchiz edilir. T129B versiyalı helikopter isə çoxməqsədli tapşırıqlara uyğun olaraq ən müasir elektron döyüş vasitələri ilə təchiz edilir. Onun silah təchizatına 8 ədəd UMTAS idarəolunan tank əleyhinə raketi, 12 ədəd CİRİT idarə olunan raketi, 8 ədəd "hava-hava" tipli STINGER raketi, 76 ədəd idarəolunmayan raket və 500 ədəd sursat dəstinə malik 20 mm-lik top daxildir.
Helikopterə ROKETSAN tərəfindən istehsal edilən "Hydra", "Çirit" raketi və UMTAS tank əleyhinə idarəolunan raketlər inteqrasiya edilir. Hava təhdidlərinə qarşı FIM-92 Stinger raketlərinin, yaxın məsafədən edilən hücumlar zamanı isə TM-197 topunun tətbiq edilməsi nəzərdə tutulur.
İstehsal
Atak istehsalı çərçivəsində podratçıların vəzifə bölgüsü belə həyata keçirildi.
ROKETSAN, TEI, "Kale Kalıp", "Alp Havacılık", MİLSOFT, STM kimi yerli şirkətlər də TAI və ASELSAN şirkətlərinin subpodratçısı olaraq layihədə iştirak edirlər. TSQ-nin silahlanmasında mövcud olan AH-1 "Kobra" helikopterləri ilə paralel istifadə ediləcək yeni və birinci nəsil "Atak" helikopterləri Ankarada yerləşən TAI müəssisəsində seriya istehsal edilir. 8 noyabr 2010-ci ildə "AgustaWestland" 9 ədəd T-129 hücum helikopteri və ehtiyat hissələri üçün 150 milyon avro dəyərində sifariş aldığını açıqladı. Helikopterlər TUSAŞ obyektlərində toplanaraq 2013-ci ilin ortalarından etibarən Türkiyə Quru Qoşunlarına təhvil verilməyə başladı.
Əməliyyat tarixi
İstehsalı tamamlanan ilk helikopter 28 sentyabr 2009-cu il tarixində İtaliyanın Qallarate şəhəri yaxınlığında bir italyan və bir türk pilot tərəfindən ilk uçuşunu həyata keçirib. Təxminən yarım saat havada qalan helikopter müxtəlif manevr sınaqlarını həyata keçirdikdən sonra uğurla yerə enib.
İlk T129-A prototipi Türkiyədə ilk uçuşunu 17 avqust 2011-ci ildə həyata keçirib. 2014-cü ilin may ayında Türkiyə Silahlı Qüvvələri ilk 9 ədəd T-129 helikopterini silahlanmaya qəbul etdi. T-129-lar ilk dəfə 25 aprel 2015-ci il tarixində Türkiyənin Siirt vilayətində PKK terrorçularına qarşı həyata keçirilən anti-terror əməliyyatlarında istifadə olunmuşdur.
Frederik Şopen
Şopenin məhəbbəti
Şopenin həyatının ən xoşbəxt və eləcə də ən ağır məqamları istedadlı Fransa yazıçısı Jorj Sandla məhəbbət illərinə təsadüf edir. Parisin yaradıcı simaları arasında çox parlaq və eyni zamanda, ziddiyyətli şəxsiyyətlərdən biri, əsl adı Avrora Düdevan olan, özü isə Jorj Sand təxəllüsü ilə tanınan bu qadın çox vaxt kişi libası geyinər, yaxşı at çapar, idmanla fəal məşğul olarmış. Bəzilərinin fikrincə, Jorj Sand və Şopen bir-birini heç başa düşmürmüşlər və elə bu səbəbdən də onların ayrılması tamamilə təbii imiş, lakin danılmaz bir həqiqətdir ki, Şopen bir çox şah əsərlərini məhz Jorj Sandla yaşadığı illərdə yaratmışdır.
Bəzi əsərləri
thumb|[[Do Diyez Minor Sonatası (Şopen)]]
Kök-Suu rayonu
Kök-Suu rayonu (altayca: Кöк-Суу аймак / Kök-Suu (Göksu) aymak, rusca: Усть-Коксинский муниципальный район) Rusiya Federasiyasının tərkibində olan Altay Respublikasının rayonu.
Tarixi
Kök-Suu sözü altaycada göksu (mavi su) mənasını verir. Rusların rayon ərazisinə gəlişi XIII əsrdə olmuşdur. 16 sentyabr 1924-cü ildə mərkəzi Katanda kəndi olan Uymon rayonu yaradıldı. 10 aprel 1933-cü ildə rayonun adı Kök-Suu olaraq dəyişdirildi və mərkəzi Ust-Koksu kəndinə köçürüldü.
Coğrafiya
Coğrafi olaraq Altay Respublikasının cənub-qərb hissəsində, Qazaxstanla sərhəddə yerləşir. Rayonun sahəsi 12,958 km²-dir. Altay Respublikasının rayonları arasında ərazisinə görə üçüncü yeri tutur. Dağ-çöl ərazilərindən ibarətdir. Rayonda 439 göl var. Ən böyük olanları: Talmen (Taymen), Multin gölü və Kacurlı (Kudyurlu, Kuçerlin) gölüdür.
Əhali
2015-ci ildə əhalinin sayı 16 585 nəfər olmuşdur. (2015-ci il)
Əhalinin əsas məşğuliyyəti meşə məhsulları ticarəti, tibbi və texniki xammal istehsalı, heyvanvandarlıq, arıçılıqdır. Həmçinin dağ turizimi və ovçuluq turizmidir.
Əhməd xan Dəvəli-Qacar
Əhməd xan Məhəmmədrəhim xan oğlu Dəvəli-Qacar (1852-1911)—Qacarlar dövlətinin ictimai-siyasi xadimi, diplomat.
Həyatı
Məhəmmədrəhim xanın üçüncü оğlu Əhməd xan 1852-ci ildə Tehran şəhərində dünyaya gəlmişdi. Ailə təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Sоnra məktəbdə оxumuşdu. Təhsilini univеrsitеtdə davam еtdirmişdi. Atasının vəfatından sоnra Əlaüddövlə ləqəbini daşımışdı. Əhməd xan 1881-ci ildə şahın xas qvardiyasının, "Məhdiyyə" adlı qızılkəmər atlılarının rəisi idi.
Əhməd xan 1895-ci ildə Xəmsə, 1896-cı ildə Ərəbistan əyalətlərinə vali təyin еdilmişdi. Əhməd xan Ərəbistanda vali оlarkən Şüştər və Dizful bölgələrində fəaliyyət göstərən Hеydəri və Nеməti təriqətlərinin çıxışlarını zоrla yatırmışdı. Bu оlay Tehran ruhanilərinin fitnəsi ilə həyata kеçirilmişdi. 1897-ci ildə Tehrana qayıtmışdı.
Əhməd xan 1906-cı ildə Tehrana vali təyin еdilmişdi. Bazarda baş vеrən bəzi hadisələrə görə, оrdan çıxarılıb, Fars əyalətinə göndərildi.
Ailəsi
Əhməd xan Fəxrtac xan Əlirza xan Əzdülmülkün qızıyla ailə qurmuşdu. Əbdülqasım xan adlı оğlu, iki qızı Turan xanım, оlmuşdu.
777 №-li iş (film, 1992)
Məzmun
Bu, "Mozalan" satirik kinojurnalında çəkilmiş bir sıra maraqlı süjetlərdən istifadə olunaraq lentə alınan tammetrajlı bədii səpkili filmdir. Filmin qəhrəmanları "Mozalan"da olduğu kimi, yenə də maymaqlar, rüşvətxorlar, bürokratlar, fırıldaqçılar və başqalarıdır.
Olimpiya akvilegiyası
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Hündürlüyü 60 sm-ə qədər olan, yuxarı hissəsində budaqlanmış, vəzili-tükcüklü, çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 60 sm hündürlükdədir. Yarpaqları ikiqat üçərdirlər, üstdən tünd yaşıl, altdan bozumtul rəngli, kökətrafı uzun saplaqlı, gövdə qısa saplaqlı, yuxarıdakılar kiçilmiş, oturaq, üç yerə bölünmüşdür. Çiçəkləri tək, 5–10 sm diametrində, uzun vəzili çiçək saplağında yerləşmiş, göy rəngli olub, ağ büküşlü və tükcüklüdür. Ləçəklərin ayası dəyirmi, ağ, qurtaracağında ensizkonusvari,uzunluğu 1-2 sm olan, qarmaqşəkilli əyilmiş mahmızlıdır. Toxumları qara, xırda qırışlıdır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə dövrü iyun və Iyul aylarına təsadüf edir. Kseromezofitdir. Toxumla çoxalır. Kolluqlarda, çəmənlərdə, meşə talalarında subalp qurşağından alp qurşağına kimi rast gəlinir. Zəhərlidir. Dərman və dekorativ bitkisidir.
Yayılması
Böyük Qafqazın Quba sahəsi və qərb hissəsi, Kiçik Qafqazın şimal hissəsi. Kolluqlarda, çəmənlərdə, meşə kənarlarında bitir. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Əhali tərəfindən dekorativ əhəmiyyətinə görə yığılması, otarılma, tapdalanma və iqlim amillərinə həssaslıq.
Mühafizə tədbirləri
Populyasiyanın nəzarətə götürülməsi, mütəmadi monitorinqlərin aparılması tələb olunur.
Mərkəz Federal Dairəsi
Mərkəz Federal Dairəsi — Rusiya Federasiyası federal dairələrindən biri.
İqtisadiyyatı
Rusiya Federasiyasının Avropa hissəsinin mərkəzini əhatə edir. Tərkibinə Moskva, Tver, Tula, Yaroslavi, Bryansk, Vladimir, İvanova, Kaluqa, Kostroma, Oryol, Ryazan, Smolensk vilayətləri daxildir. Sahəsi 485 min km²–dir. Əsas təbii ehtiyatları qonur kömür, torf, fosforit, dəmir filizidir. Rusiyanın geniş istehsal profili mühüm emal sənaye rayonudur. Ümumrusiya miqyasında yüksək inkişaf etmiş maşınqayırma (əsasən, nəqliyyat maşınqayırması, dəzgahqayırma, elektrotexnika və elektronika), yüngül (əsasən, toxuculuq), kimya (xüsusilə rezin) sənayesi, həmçinin tikinti materialları istehsalı ilə tanınır. Elmi-texniki və layihə işləri üzrə ixtisaslaşmışdır. Mühüm kənd təsərrüfatı rayonudur. Taxıl, tərəvəz, istehsalı inkişaf etmişdir. Geniş nəqliyyat şəbəkəsinə malikdir. Ölkə paytaxtı Moskva burada yerləşir. Əhalisi 10 mln nəfərdən coxdur. Rusiyanın ən iri sənaye, elm-texniki mərkəzidir. İri avtomobil, dəzgahqayırma və digər müəssisələri vardır. 5 dənizə çıxmaq imkanı yaradılmışdır.
Varşava ticarət qülləsi
Varşava ticarət qülləsi — Polşanın paytaxtı Varşavada yerləşən göydələn. 43 mərtəbəli göydələnin hündürlüyü 184 metr, anten ilə birlikdə - 208 metr, Polşadakı ikinci ən yüksək göydələndir.
Qalanın inşası 1997-ci ilin iyun ayından 1999-cu ilin noyabr ayına qədər davam etdi. Bina Wyszyński, Majewski, Hermanowicz və RTKL memarlıq bürosu tərəfindən hazırlanmışdır.
Tikinti 2002-ci ildə əmlakını Apollo-Ridaya satan Cənubi Koreyanın Daewoo şirkəti tərəfindən həyata keçirilmişdir.
Torizm
Torizm  — klassik mühafizəkarlığın ingilis versiyası olan siyasi fəlsəfə. Siyasi sahədə torizm, Üç Krallığın Müharibəsi dövründəki cəngavərlərin hərəkətindən qaynaqlanır. Bu siyasi fəlsəfə, İngiltərənin siyasi həyatında, eləcə də Birlik ölkələrinin, xüsusən də Kanadanın bəzi yerlərində görkəmli bir yerə sahibdir. Tarixən, Amerika İnqilab Müharibəsi zamanı on üç müstəmləkənin ayrılmasına qarşı çıxan İngilis Amerikasının sadiqləri də keçmiş Britaniya İmperiyası içərisində bu fəlsəfənin nümayəndələri idilər. Torizm, "Tanrı, Kral və Ölkə" sözləri ilə ifadə edildi. Torilər monarxizmin tərəfdarlarıdır, İngiltərə Kilsəsi ortodoksallığının dini irsinin daşıyıcılarıdır  və eyni zamanda viqlərin fraksiyasının liberalizminə qarşı çıxırlar. İdxal olunan taxıllara vəzifə qoyan Qarğıdalı Qanunları (1815-1846) sayəsində torilərin əksəriyyəti iqtisadi sabitliyi, özünütəmin etməyi və kənd təsərrüfatı işçiləri üçün daha yüksək maaşları təmin edən proteksionist aqrarizmi dəstəklədi.
Burunlu kəpənəkçiçək
Burunlu kəpənəkçiçək  (Aconitum nasutum) — qaymaqçiçəyikimilər fəsiləsinə aid bitki növü.