cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əbdülxalıq Axundov
Həyatı
Nəşriyyat və kitabxanalar yaratmış, geniş xeyriyyəçilik işlərilə məşğul olmuşdur. 1901-ci ildə M.Ə.Axundov "Əvvəli hənək, axırı dəyənək" adlı 3 pərdəli komediya yazmışdır. O, Birinci rus inqilabının süqutundan sonra "Səadət" adlı xeyriyyə cəmiyyətinin yaradıcılarından biri olmuşdur. Cəmiyyətin orqanı "Səadət" jurnalının yaradılması üçün Tiflisdəki Senzura Komitəsi ilə yazışmalara başladı. Amma təəssüf ki, heç bir müsbət nəticə əldə olunmadı. Fəal publisist olan Mirzə Əbdülxalıq Axundov ozamankı Azərbaycan dövri mətbuatında xeyli yazı dərc etdirib. "Təkamül" qəzeti redaksiya heyətinin üzvü olmuşdur.
Mirzə Əbdülxalıq Axundov 1909-cu ildən çıxmağa başlamış "Zənbur" jurnalının təsisçisi və naşiri idi. Yaxın Şərq ölkələrində məşhur olan satirik aylıq "Zənbur" jurnalı XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan dilində "Səadət" Xeyriyyə Cəmiyyəti tərəfindən buraxılırdı. Özü burada "Palazqulaq", "Zorba", "Cümləqayğu", "Sövtüməli", "Dünyamalı", "Vərzad", "Toxmaq", "Çərənçi" və b. imzalarla çıxış etmiş, yeni əsrin qabaqcıl elm və maarif məsələlərini təbliğ edən onlarca yazılarını dərc etmişdir.
1920-ci ildə XI ordunun Bakını işğal etməsilə əlaqədar İrana mühacirət etmişdir. Öncə Rəşt və Ərdəbildə, daha sonra Tehranda yaşayıb və həkimliklə məşğul olub. Əbdülxalıq Axundov 1950-ci ildə Tehranda vəfat edib, Tehrandan bir az aralıda yerləşən Kulidə və ya İranın ən məşhur adamlarının dəfn olunduğu Qumda dəfn edilib.
Teuşpa
Teuşpa — Eramızdan əvvəl 679 – 678-ci illərdə Assur mənbələrində Teuşpa kimi göstərilən çarın başçılığı ilə kimmerlər Assuriya ərazisinə girirlər. Lakin qanlı vuruşmada kimmerlər məğlub olurlar. Çar Teuşpa döyüşdə öldürülür.
Əbdülxalıq Axundov
Ailəsi
Mirzə Əbdülxalıq Axundov Bakıda Mark Bekov adlı bir yəhudi provizorun qızı Fatma xanımla (müsəlmanlığı qəbul etdikdən sonrakı adı) ailə qurub.
Teuşpa
Etimologiyası
İranşünaslar bu çarın adını İran mənşəli hesab edərək, onun "tava aspa" sözlərindən olduğunu və "güclü (tablı) at" mənasını verdiyini yazırlar Rea'nın dediyinə görədə Teushpa'nın adı, Əhəmənlər in müasir Tişpiş (Teispes)(Chishpish) adını xatırladır, etimoloji baxımından əlaqəli görünmədiyinə baxmayaraq. Əslində isə bu ad ProtoTürk dillərindəki tuş "qızıldan düzəldilmiş bəzək" və ya "varlı" sözlərindən ibarətdir. Onda bu ad "qızıl bəzəkləri ilə varlı" mənasını verir; görünür, o, doğulanda valideynləri onun gələcəkdə çoxlu qızıl əşyalara malik olması arzusu ilə ona bu adı vermişlər. Demək, qədim Assur yazısındakı Teuşpa əslində Türk mənşəli Tuşbay adının fonetik şəklidir. Müqayisə üçün deyək ki, Türkdilli Kuban Bulqarları nı bir başçısı VIII əsrdə Batbay adlanırdı ki, bu da ProtoTürk dilləri ndəki Batu "qiymətli daş-qaş" və bay "varlı" sözlərindən olmaqla, "daşqaşla varlı" deməkdir. Oxucu yəqin ki, indi də Orta Asiyada yaşayan Türk xalqları nda "bay" sözü ilə bitən şəxs adlarının geniş yer tutduğunu bilir.
Əbdülxalıq Axundov
Ailəsi
M.Ə.Axundovun iki oğlu var idi: Yusif və Cahangir.
Teuşpa
Etimologiyası
Bəlkə də Teuşpa əslində Tuzbay adının fonetik şəklidir ki, bu da Qədim Türkdillər indəki tuz ("düz", "doğrucul") və bay ("bəy", "knyaz", "tayfa başçısı") sözlərindəndir. Hər iki halda bu çarın adı Türkcədir.
Həyatı
Teushpa eramızdan əvvəl VII əsr in əvvəllərində Kimmerlər in padşahıydı, Ancaq Kral Esarhaddonun yazılarına görə Umman-Manda'nın padşahı olaraq xatırlanır. O Eramızdan əvvəl 679-cu ildə Kimmerlər ə Assuriya lılara kral olduğu Esarhaddon a qarşı döyüşə əmr verdi, Ancaq döyüşdə məğlub oldu.
Bilal Bilalov
Bilal Telman oğlu Bilalov  — AMEA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun Qeyri-harmonik analiz şöbəsinin müdiri, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü, AMEA Rəyasət Heyətinin üzvü. "Riyaziyyat" üzrə Problemlər Şurasının Sədr müavini, Azərbaycan Aktuarlar Assosiasiyasının sədri. Fəxri fərman ilə təltif olunmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Riyaziyyat və Mexanika elmləri üzrə ekspert şurasının sədridir. Türk Dünyası Riyaziyyat Cəmiyyəti İdarə Heyətinin üzvü olmuşdur (2009–2011).
Həyatı
Bilal Telman oğlu Bilalov 2 yanvar 1963-cü ildə Azərbaycan Respublikası Qazax rayonunun Fərəhli kəndində anadan olmuşdur. 1986-cı ildə M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin (MDU) tətbiqi riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. 1986–1989-cu illərdə MDU-nun əyani aspirantı. 1989-cu ildə akademik Y. İ. Moiseyevin rəhbərliyi altında "Bəzi xüsusi sistemlərin tamlığı və bazisliyi" mövzusunda MDU-da fizika-riyaziyyat elmləri namizədi elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiyanı müdafiə etmişdir. 1990–1993-cü illərdə Azərbaycan Texnologiyaları İnstitutunda assistent vəzifəsində çalışmışdır. 1993–1996-cı illərdə MDU-da doktoranturaya qəbul olmuş və orada 1996-cı ildə "Üstlü sistemlərin bazislik xassələri və onların ümumiləşmələri" mövzusunda fizika-riyaziyyat elmləri doktoru elmi dərəcəsini almaq üçün doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Həmin ildən AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda böyük elmi işçi, baş elmi işçi işləyib. 2002-ci ildən indiyə kimi "Qeyri-harmonik analiz" şöbəsinin müdiridir. 2009-cu ildə professor, 2014-cü ildən AMEA-nın müxbir üzvüdür.
Təhsili
1980–1983-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universiteti (indiki BDU), "Tətbiqi riyaziyyat" fakültəsi, tələbə
1983–1986-cı illərdə Moskva Dövlət Universiteti, "Tətbiqi-riyaziyyat və kibernetika" fakültəsi, tələbə
1986–1989-cu illərdə Moskva Dövlət Universiteti, "Tətbiqi-riyaziyyat və kibernetika" fakültəsi, aspirant
1993–1996-cı illərdə Moskva Dövlət Universiteti, "Tətbiqi-riyaziyyat və kibernetika" fakültəsi, doktorant
Elmi dərəcələri, elmi adları
1989-cu il- Moskva Dövlət Universiteti, Fizika-riyaziyyat elmləri namizədi (01.01.02–Diferensial tənliklər və riyazi fizika).
Dissertasiyanın adı: "Bəzi xüsusi sistemlərin tamlığı və bazisliyi"
1996-cı il -Moskva Dövlət Universiteti, Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (01.01.02. – Diferensial tənliklər və riyazi fizika).
Dissertasiyanın adı: "Bəzi diferensial tənliklərin məxsusi funksiyalar sisteminin bazislik xassələri və onların ümumiləşmələri"
2009-cu il- Riyazi analiz ixtisası üzrə professor
2014-cü il- AMEA-nın müxbir üzvü
Əmək fəaliyyəti
1990–1993-cü illərdə kiçik elmi işçi, Gəncə Texnologiya Universiteti, Riyaziyyat fakültəsi
1996–2002-ci illərdə böyük elmi işçi, AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu, "Funksional analiz" şöbəsi
2002-ci ildən indiyədək aparıcı elmi işçi, AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun "Qeyri-harmonik analiz" şöbəsinin müdiri
2005-ci ildən indiyədək	Bakı Dövlət Universitetinin "Tətbiqi riyaziyyat və kibernetika" və "Mexanika-Riyaziyyat" fakültələrinin professoru
İctimai fəaliyyəti
•	Azərbaycan Aktuarlar Assosiasiyasının sədri
•	"Azerbaijan Journal of Mathematics" jurnalının baş redaktoru
•	"Caspian Journal of Applied Mathematics, Ecology and Economics" jurnalının baş redaktoru
•	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Riyaziyyat və Mexanika elmləri üzrə ekspert şurasının sədri
•	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyasının üzvü
•	Azərbaycan Riyaziyyat Cəmiyyəti İdarə Heyətinin üzvü
•	AMEA Prezidenti yanında Elmlərin Əlaqələndirilmə Şurasının üzvü
•	"Riyaziyyat" üzrə Problemlər Şurasının Sədr müavini
•	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun rəyçisi
•	Türk Dünyası Riyaziyyat Cəmiyyəti İdarə Heyətinin üzvü (2009–2011)
•	AMEA RMİ-nin nəzdindəki doktorluq dissertasiya Şurasının üzvü.
Mükafatları
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı (2012-ci il)
Elmi maraq dairələri
•	Approksimasiya nəzəriyyəsi
•	Bazis nəzəriyyəsi
•	Freym nəzəriyyəsi
•	Operatorların spektral nəzəriyyəsi
•	Qeyri-səlis nəzəriyyə
Əsas elmi nəticələri
•	Diferensial operatorların spektral nəzəriyyəsindən məlum məşhur A. Q. Kostyuçenko məsələsini tam həll etmişdir.
•	Yaxın bazislər üzrə Banax fəzaları üçün klassik Peli-Viner və N. K. Bari teoremlərinin ümumiləşmələri verilmişdir. Xüsusi Hilbert fəzaları halında alınmış nəticələr klassik nəticələri gücləndirir.
•	A. M. Sedletski tərəfindən " 1/4-Kadets" teoreminin sinus və kosinus analoqlarının varlığı haqqında qoyulmuş sual müsbət həll olunmuşdur.
•	Əvvəllərdə müəyyən spektral məsələlərin həlli zamanı meydana çıxan məxsusi funksiyalar üçün atılma məsələsinin abstrakt halda ümumi həllini tapmışdır.
•	Alt fəzaların yaxınlığını klassik haldan fərqli olaraq proyektorlar dilində deyil, ümumi operatorlar dilində vermişdir və onun vasitəsilə alt fəzalardan ibarət yaxın bazislər üçün müxtəlif yaxınlıq əlamətləri göstərilmişdir.
•	Klassik analitiklik və bazislik anlayışlarının ümumiləşməsi kimi ümumiləşmiş analitiklik və bazislilik anlayışları daxil edilmiş və əsas klassik faktlar baxılan hala köçürülmüşdür.
•	Həyəcanlanmış bazislər istiqamətində əhəmiyyətli nəticələr alınmış və onlar konkret sistemlərə tətbiq edilmişdir.
•	İxtiyari cırlaşmayan sistemə nəzərən bazislərin əmsallar fəzası anlayışı təyin edilmiş və yeni nəticələr alınmışdır.
•	Cırlaşmış əmsala malik eksponent, kosinus və sinus sistemlərinin Lebeq fəzalarında freymlilik xassələri öyrənilmişdir.
•	Ümumiləşmiş Faber çoxhədlilərindən ibarət ikiqat sistemin bazisliyi öyrənilmişdir.
•	Hilbert və Banax freymlərinin nöter həyəcanlanmaları öyrənilmişdir.
Riyaziyyat üzrə elmi jurnalların redaksiya heyətlərində üzvlük
•	Azerbaijan Journal of Mathematics
•	Caspian Journal of Applied Mathematics, Ecology and Economics
•	Transactions of the Institute of Mathematics and Mechanics of the National Academy of Sciences of Azerbaijan
•	Proceedings of the Institute of Mathematics and Mechanics of the National Academy of Sciences of Azerbaijan
•	TWMS Journal of Pure and Applied Mathematics
•	International Journal of Mathematical Analysis
•	Advances in Analysis
•	The Aligarh Bulletin of Mathematics
Monoqrafiyalar
1. Bilalov B. T., Vəliyev S. Q. "Некоторые вопросы базисов", Bakı, Elm, 2010
2. "Selected works of Akif D. Gadjiev", Baku, 2012 (redaktor)
3. Vəliyev S. Q. "Краевые задачи и базисы из экспонент", Bakı, Elm, 2006 (redaktor)
4. Билалов Б.Т. "Некоторые вопросы аппроксимации", Баку, Элм,2016
Məqalələr
120-dən çox elmi məqalənin müəllifidir.
Korinf kanalı
Korinf kanalı (, Dhioryga tis Korinthou) — Yunanıstan ərazisində yerləşən kanal. Kanal Saronik körfəzini Korinf körfəzi ilə birləşdirir, Peloponnes yarımadasını isə Balkan yarımadasından ayırır. Kanalın çəkilişi ilə Peloponnes yarımadası artıq adaya çevrildi.
Ümumi məlumat
Peloponnes Yunanıstanın ən böyük yarımadasıdır. Ensiz altı kilometrlik Korinf bərzəxilə materiklə birləşir. Ondan şimalda Korinf, cənubda Saronik körfəzləri yerləşir. Bərzəxin dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 50–80 m-dir. Burada yer qabığı çoxlu sınmalarla pozulmuşdur. Korinf bərzəxi geoloji cəhətdən inkişaf edən çoxpilləli horstlardan birdir.
Korinf bərzəxini kəsib keçən kanalın uzunluğu 6 343 m, dəniz səviyyəsi eni 25 m, dəniz dibi eni isə 21 m-dir. Dərinliyi 8 metr olan kanalın divarlarının hündürlüyü 76 metrdir. Baxmayarq ki, kanal Egey dənizini İon dənizi ilə birlşdirir, ancaq iqtisadi baxımdan o qədər əhəmiyyətli kanal hesab olunmur. Kanalın çəkildiyi ərazi əsasən çökmə mənşəli süxur olan əhəngdaşından təşkil olunub. Kanalın şaquli divarlarında geoloji quruluş, o cümlədən yarıq sistemləri üzrə üfüqi layların bir-birinə nisbətən aşağı düşməsi çox gözəl müşahidə olunur. Kanal üzərində bir dəmiryol və üç avtomobil körpüsü var. Köhnə körpülərdən birinin üzərində müşahidə meydançası yerləşir. Korinf kanalı ümumən 400 km-lik məsafəni qısaldır.
Tarixi
thumbnail|left|Neron zamanında yarımçıq qalmış kanalın qalıqlar. 1881-ci ilin xəritəsi Hələ antik dövrdə yunanlar öz gəmilərini Korinf körfəzindən Saronik körfəzinə, Peloponnesi dövrə vurmadan, xüsusi arabalarla E.ə. VIII əsrdə hələ mövcud olmuş daş örtüklü yolla Lekeon limanından Kenxrei limanına gətirirdilər. Bu xüsusi yol tarixdə Diolk adı ilə məşhurdur.
Bu ərazidən kanalın çəkilməsi Makedoniyalı İsgəndərin arzusu idi. E.ə. 307-ci ildə Demetriy I Poliorket kanalın tikintisi ilə bağlı misir mühəndislərini dəvət etdi. Ancaq mühəndislər kanalın tikintisinin mümkünsüz olduğunu demişlər. Səbəb kimidə kanal ilə birləşdiriləcək körfəzlərin fərqli səviyyəyə malik olmasını göstərmişlər. İdeyya Roma hökümdarları Qay Yuli Sezarı və Kaliqulanı da ciddi düşündürmüşdür. Bizim eranın 67-ci ilində Neronun dövründə kanalı qazmağa başladılar. Qazıntıda 6000 yaxın qul iştirak edirdi. Onun ölümündən sonra, 68-ci ildə işlər dayandırıldı.
Tikilmə tarixçəsi
1821-ci ildə kanalın tikintisinə yenidən təşəbbüs göstərilsədə, iqtisadi baxımdan əlverişli olmadığı üçün bu fikir yenidən təxirə salındı. 23 aprel 1882-ci ildə kanalın tikintisinə start verildi. Tikinti işlərinə macar mühəndis İştvan Tüür rəhbərlik etmişdir. Kanalın tikintisinə fransız şirkəti başlasada, yekunlaşdıran yunan şirkəti oldu. 11 il davam edən kanalın tikintisi 25 iyun 1893-cü ildə yekunlaşdı. İlk gəmi keçidi isə 1894-cü ilin yanvarında baş tutmuşdur.
Müasir dövürdə kanal daha çox turist marşurtlarına xidmət edir və il ərzində 11 000 gəmi kanalı keçir. Daha böyük okean gəmilərinin kanaldan keçməsi mümükünsüzdür. Maksimum 16,5 m. enində olan gəmilər qoşqulu vəziyyətdə kanalı keçə bilər. Kanal üzərində olan körpülərdə tez-tez Banci-cumpinq tulanışları həyata keçirilir.
Dilrüba Sultan
Dilrüba Sultan (Osmanlı türkcəsi: ديلروبا سلطان)(d. 1594 - ö. 1623) — III Mehmed in Həlimə Sultan dan doğulan qızıdır. I. Mustafa nın doğma, I Əhməd in isə ögey bacısıdır.
Həyatı
Dilrüba Sultan 1594-cü ildə atasının Manisa sancaqbəyliyi dövründə dünyaya gəlmişdir. Anası Həlimə Sultan əslən çərkəz dir. Atasının vəfatının ardından taxt a çıxan I Əhməd qardaşına toxunmadı. Bununla da, həm Şahzadə Mustafa, həm də bacısı ilə anası saray da güc qazandı. Sultan Əhməd in səltənəti dövründə təxminən 1610-cu ildə Rumeli bəylərbəyi Qara Davud Paşa ilə evləndirildi.
Ölümü ilə bağlı heç bir məlumat yoxdur. Sadəcə 1623-cü ildə ərinin edamından qısa müddət sonra Köhnə saray da vəfat etdiyi bilinir. Davud Paşa ilə olan evliliyindən bir oğlu və bir qızı dünyaya gəldi.
Rokki 4 (film, 1985)
Rokki 4 — 1985-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmidir.
Məzmun
Apollonun ölümündən sonra Rokki, onun qisasını almağa və Sovet rəqibini məğlub etməyə qərar verir. Rokkininn əməkdaşıarı Moskvada olacaq və bütün dünya televiziyalarından yayımlanacaq bir matç üçün Sovetlər Birliyidir. Rokki bu çətin matça Sibrdə hazırlayacaq Apollonun müəllimi Toni "Dyuk" Everi və Polidir. Rokki Sibirdə məşq etməyə başlayır. Rokki məşq edən zaman İvan Draqo da ondan geri qalmayaraq xüsusi laboratoriyada təlim alır. Rokki fiziki gücünə məşq etsə də, İvan Draqo məşqlər zamanı gücləndirici vasitələrdən istifadə edir. Bu müddətdə isə Rokkiyə dəstək olmaq üçün Edrian gəlir və bu da Rokkinin daha ruhlandırır. Bir müddət keçdikdən sonra Rokki və İvan Draqo rinqdə qarşılaşırlar. Bu turnir Moskva şəhəri yaxınlığında Sovet Bürosunda keçirilir. Turnirin əvvəlində Sovet himni səslənir və ardınca onlar arasında mübarizə başlayır. 15 raundun hər biri keçir. İlk raundda İvan Draqo asanlıqla müvəffəqiyyət əldə etsə də, ikinci raundun sonuna yaxın sovet tamaşaçıları Rokkinin şücaətini görür, bundan heyrətlənirlər. Yarışma davam etdikcə, bəzi tamaşaçılar onu alqışlamağa başlayırlar. Nəhayət, çətin keçən döyüşdə Rokki qalib gəlir. Rokki jurnalistlərə müsahibəsinin sonunda ailəsini qarşıdan gələn Yeni il bayramı münasibətilə təbrik edir.
Elşən Mustafaoğlu
Elşən Mustafa oğlu Mustafayev (d. 8 noyabr 1974-cü il, Bakı ) - İslam mütəfəkkiri, ilahiyyatçı-alim, fəlsəfə doktoru, elm və ictimaiyyət xadimi.
Həyatı
Mustafayev Elşən Mustafa oğlu (Elşən Mustafaoğlu) 8 noyabr 1974-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub.
İbtidai təhsilini 1981-1984-cü illərdə Bakı şəhər 6 saylı məktəbdə alıb. Daha sonra 150 saylı məktəbdə təhsilini davam etdirib və 1991-ci ildə burada orta təhsilini başa vurub.
1991-1993-cü illərdə Futurologiya İnstitunda Şərqşünaslıq ixtisası üzrə təhsil alıb.
1993-1998-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin xəttilə İran Beynəlxalq Universitetinin Humanitar elmlər fakültəsində "ilahiyyat pedaqogikası və İslam maarifi" ixtisası üzrə ali təhsil alıb.
1998-2001-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun aspiranturasında fəlsəfə tarixi ixtisası üzrə təhsilini davam etdirib.
2001-ci ildən "Mənəvi Saflığa Dəvət" ictimai birliy inin sədri, 2002-ci ildən Azərbaycan Milli QHT Forumunun Gənclər bölməsinin koordinatoru olub.
2005-ci ildən "Yeni Şərq" Elmi Araşdırmalar Mərkəzinin direktorudur. Həmin ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında "Azərbaycan Respublikasında gənclər siyasəti haqqında" proqramı üzrə ixtisasartırma kursu keçib.
2006-cı ildə USAİD-in dəvətilə "İcma Əlaqələri" layihəsi çərçivəsində ABŞ-nin Dallas şəhərində 3 həftəlik treninq-kurslarda iştirak edib. Həmin ildən Dallas şəhərinin fəxri vətəndaşıdır.
2007-ci ildə ANS TV-ə "Allah haqqı" verilişinin aparıcısı olub.
2008-ci ildə ANS-PRESS Nəşriyyat Evində Nəşriyyat Departamentinə rəhbərlik edib. Həmçinin "Azərbaycan-Amerika Media Akademiyası"nın direktoru olub.
2009-2010-cu illərdə ilahiyyat elmləri sahəsində İranda fundamental akademik araşdırmalar aparıb.
2012-2014-cü illərdə Norveç Krallığında elmi layihə çərçivəsində elmi fəaliyyətlə məşğul olub.
2014-cü ilin avqust ayından həmin ilin 16 dekabr tarixinədək Qafqaz Müsəlmanları İdarəsində Sektor müdiri vəzifəsində çalışıb.
Elşən Mustafaoğlu 19 dekabr 2014-cü ildə 4 gün MTN-də saxlandıqdan sonra barəsində 4 aylıq həbs qətimkan tədbiri seçilib, daha sonra 10 il müddətinə həbs cəzasına məhkum edilib. O, 25 ay MTN-in təcridxanasında qapalı şəraitdə, daha sonra 1 saylı Cəzaçəkmə Müəssisəsində saxlanılıb.
İlahiyyatçı-alim 7,5 il həbsdə saxlanıldıqdan sonra, 23 iyun 2022-ci il tarixdə məhkəmənin qərarı ilə həbs müddətinin başa çatmasına 2,5 il qalmış vaxtından əvvəl azadlığa buraxılıb.
Ailənin tək övladı olmuş Elşən Mustafaoğlu 9 yaşında ikən anasını, daha sonralar da atasını itirib. Ailəlidir, 2 qızı, 1 oğlu var.
Elmi fəaliyyəti
Elşən Mustafaoğlunun elmi araşdırmaları dairəsində Quranşünaslıq, tarix, fəlsəfə, hədis elmi, fiqh, müxtəlif dini-ideoloji cərəyanların nəzəriyyələri, dinlərarası münasibətlər, habelə mənəvi kateqoriyalar, ruhi-psixoloji fenomenologiya, intellektin inkşafı və s. kimi sahələr aiddir. Öz yazıları və mühazirələrilə mənəvi dəyərləri təbliğ etməklə bərabər, dini radikalizm və ekstremizmə qarşı, xurafat və mövhumat əleyhinə çıxış etmişdir.
Qurani-Kərimin məşhur "Təfsir əl-Mizan" adlı təfsirinin iki cildinin və bir neçə digər əsərin Azərbaycan dilinə mütərcimi, 100-dən çox elmi, publisistik və analitik məqalənin, 5 elmi əsərin müəllifidir. 20-yə yaxın elmi-nəzəri seminar və elmi toplantı təşkil etmiş, bir neçə yerli və beynəlxalq konfranslarda, o cümlədən, ABŞ, Rusiya, Almaniya, Norveç, Türkiyə, İran, Misir və Səudiyyə Ərəbistanında keçirilən konfrans və seminarlarda iştirak və bir neçəsində məruzə ilə çıxış etmişdir.
Ana dili olan Azərbaycan dililə yanaşı, rus, türk, fars, tacik, ərəb və ingilis dillərini bilir.
Elbeyli (Kilis)
Elbeyli — Kilis ilinin ilçəsi.
Raufbəy Seyidov
Raufbəy Əli oğlu Seyidov (17.03.1924-02.11.1989) — Azərbaycanın görkəmli tarixçi-şərqşünas alimi. 1964-cü ildən Sov.İKP-nin üzvü, Əmək veteranı idi.
Ahmedcan Kasimi
Ahmedcan Kasimi — Uyğur xalqının mübariz oğlu, siyasətçi, dövlət xadimi.
Raufbəy Seyidov
Həyatı
Raufbəy Seyidov 1924-cü il martın 17-də Bakıda anadan olmuşdur. Valideynləri həkim idilər. 1942-ci ildə orta məktəbi bitirmişdir. 1945-46-cı illərdə Lenin adına APİ-nin İngilis dili fakültəsində təhsil almışdır. Bir qədər sonra Respublika tərəfindən təhsilini davam etdirmək üçün Moskva Şərqşünaslıq institutunun İran şöbəsinə göndərilmişdi. 1951-ci ildə İnstitutu bitirdikdən sonra M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin aspiranturasında təhsil alması Moskva Şərqşünaslıq institutu tərəfindən tövsiyə olunmuşdu. Aspiranturanı bitirdikdən sonra "Müasir İranda aqrar münasibətləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Ahmedcan Kasimi
Həyatı
Ahmedcan Kasimi İli vilayətindən olan Nadir Mahmudun oğludur. 1914-cü il aprelin 15-də Qulcan şəhərinin Toqrakoruk məhəlləsində və ya Jarkənd şəhərində doğulduğunu yazırlar. 1922-ci ildə atası Nadir Mahmud öldükdən bir neçə il sonra Qazaxıstan Respublikasının Yeddisu, yəni
Semereciye vilayətinin Jarkənd şəhərində yaşayan dayısı Ömər Kasimi onu yanına aparır.
Raufbəy Seyidov
Fəaliyyəti
1956-cı ilin oktyabrından Azərbaycan Elmlər Akademiyası sistemində işləyirdi. 1958-ci ilin martına qədər Tarix İnstitutunda, martdan sonra Şərqşünaslıq İnstitutunda çalışmışdır. Şərqşünaslıq İnstitutunda elmi katib, elmi işlər üzrə direktor müavini, 1968-1989-ci illərdə İran şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdı. 1979-cu ilin dekabrında "İran burjuaziyasının formalaşması" mövzusunda doktorluq işini müdafiə etmişdi. Şərqşünaslıq institutunun İran tarixi şöbəsində işlədiyi zaman tanınmış iranşünas alimlər, elmlər doktorları Şahin İbrahimov (Simurq), Şövkət Tağıyeva, Zakir Abdullayev, Semyon Ağayev, elmlər namizədi Oqtay Məlikov və digərləri ilə birgə çalışmışdır.
İki qızı vardır.
Elmi dairələrdən olan həmkarlarının söylədiklərinə görə, Raufbəy Seyidov 1956-cı ildə SSRİ-nin başçısı Nikita Xruşşovun qızı Radaya onun atasının siyasi fəaliyyəti haqqında ciddi tənqidi fikirlərini bildirdikdən sonra Moskvadan uzaqlaşdırılaraq, Bakıya göndərilmişdi.
1985-ci ildə SSRİ EA Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru, sonralar Rusiyanın körkəmli dövlət və siyasi xadimi olmuş Yevgeni Primakov Bakıya səfəri zamanı Azərbaycan EA-nın rəhbərliyi və Respublikamızın şərqşünasları ilə görüşərkən, Raufbəy Seyidovun elmi fəaliyyətinə SSRİ elmi dairələrində yüksək qiymət verildiyini bildlrmişdi.
Əsərləri
Bakı, Moskva, Daşkənddə kitab və bir sıra elmi əsərləri çap olunmuşdur:
Rus dilində yüksək səviyyədə yazı qabiliyyəti və texnikasına, erudisiya və intelektə malik alim idi.
Ahmedcan Kasimi
Formalaşması
1932-ci ildə Almatıda orta məktəbi bitirən Ahmedcan Kasimi iki ilə yaxın müəllimlik edir.
1937-ci ildə isə Daşkəndə gedərək oradakı Orta Asiya Dövlət Universitetinin fəhlə fakültəsinə qəbul olunur. Universiteti bitirdikdən sonra diribaşlığını, ictimai-siyasi işlərdə fəallığını nəzərə alıb onu Moskvadakı Doğu Dilləri İnstitutuna oxumağa göndərirlər. Əslində bu təhsil ocağı SSRİ-nin sosialist inqilabını Doğuda yaymaq üçün yaradılmışdı. Burada oxuyanların hamısı üzərində Sovet xüsusi xidmət orqanlarının ciddi nəzarəti vardı.
Moskvada Doğu Dilləri İnstitunda oxuyarkən Ahmedcan Kasimini uyğur kökənli, sovet ictimai-siyasi xadimi Abdullaoy Razıbakiyevlə tanış edirlər. Abdullaoy Razıbakiyev Ahmedcan Kasimilə xeyli söhbət etdikdə onun sosialist dünyagörüşlü, SSRİ-yə ürəkdən bağlı olduğunu görür. Odur ki, Ahmedcan Kasimini Kommunist İnternosianalına üzv yazdırır. Kommunist İnternosianalında dünyanın bir çox ölkələrindən gəlmiş ictimai-siyasi xadimlərlə tanış olur, inqilablar, milli azadlıq hərəkatları tarixini öyrənir.
1940-cı ildə Ahmedcan Kasimini Daşkənd şəhərinə göndərirlər. O, bir zaman tələbəsi olduğu Orta Asiya Dövlət Universitetində dərs deməklə yanaşı, aspiranturada oxuyur, elmlər namizədi dərəcəsi almağa hazırlaşır.
Sovet hökuməti isə onu elmi işçidən çox Uyğurustanda xalqı ayaqlandırıb sosialist inqilabı edəcək kadr kimi hazırlayırdı. Odur ki, 1942-ci ilin iyununda Ahmedcan Kasimini gizli Sovet Çin sərhəddindən keçirib Çuquçaq şəhərinə göndərirlər.
Gizli siyasi fəaliyyət
Ahmedcan Kasimi gizli siyasi fəaliyyətlə məşğul olur. Uyğurları və bölgədə yaşayan xalqları milli azadlıq mübarizəsinə, Çin hökumətinə qarşı üsyana hazırlayır. 1943-cü ildə Qulcan şəhərinə gələrək burada dülgər və şüşəkəsən işləyir, gizili imzalarla hökumət əleyhinə məqalələr yazır, xalq kütlələrini sosial ədalət uğrunda mübarizəyə səsləyir.
Onu 1938-ci ildə Moskvaya dəvət edərək, təntənəli qəbul təşkil etmiş, Rusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyasına üzv bileti vermişdilər. Şin Si Seyin Sovetlərin yardımlarının, qayğısının arxasında bölgənin uran, volfram, nikel, sürmə və sair yataqlarını ələ keçirmək durduğunu görürdü. Ona görə də İkinci Dünya Savaşı başlayanda Şin Si Seyin Sovetlərin başının savaşa qarışdığını görüb müstəqil siyasət yeritməyə çalışır.
Onu həbsxanada xüsusi təhlükəli şəxs kimi ciddi nəzarət altında saxlayırlar. Lakin ölkəni bürümüş qarışıqlıq, milli azadlıq hərəkatının güclənməsi hökuməti güzəştlərə getməyə məcbur edir. İli bölgəsindəki üsyançıların təkidli tələbindən sonra 1944-cü ilin oktyabrında Ahmedcan Kasimini və bir çox siyasi dustaqları həbsdən azad edirlər.
Ahmedcan Kasiminin azad edilməsində Sovet hökumətinin də marağı vardı. Çünki milliyətcə özbək olan və özbəkistanda doğulub, boya-başa catan Əlixan Törənin Doğu Türküstan hökumətinə rəhbərlik etməsi, siyasi fiqur kimi nüfuz qazanması SSRİ-ni qane etmirdi.
Əlixan Törə dini təhsil görmüş, islamı ehkamlara hörmətlə yanaşan, çıxışlarında və verdiyi qərarlarda Qurani Kərimə dayanan birisi idi. Onun islamçı-millətçi görüşləri ateist Sovetləri qane edə bilməzdi. Odur ki, Sovet təbiyəsi görmüş, Sovet xüsusi xidmət orqanlarının yetişdirdiyi Ahmedcan Kasimini Əlixan Törəyə qarşı qoymaq planlaşdırılır.
Böyük amal uğrunda
Çin hökumətinə qarşı üsyan qaldırmış xalq kütlələrinin liderləri arasında fikir birliyi yox idi. Liderlərin bir qrupu silahlı müqavimət yolu ilə azadlığa nail olmağa çalışırdı. Başqa bir qrup Çin əhalisinin çoxluğunu, uyğurların azlığını nəzərə alaraq silahlı mübarizədən çəkinib çinlilərlə danışığa üstünlük verirdilər.
Onların fikrində öncə danışıqlarda muxtariyyat məsələsi irəli sürülməli, buna nail olduqdan sonra müstəqilliyə doğru can atılmalı idi. Üçüncü qrup isə dünyanın müstəqil dövlətlərinin, Yaponiyanın, Hindistanın, xüsusən də Türkiyənin və islam ölkələrinin təsiri ilə azadlığa qovuşmağa üstünlük verirdi. Dördüncü qrup isə SSRİ ilə əməkdaşlığa vacib sayırdı.
Ahmedcan Kasiminin rəhbərlik etdiyi qrup Çin zülmündən qurtarmaq üçün SSRİ ilə əməkdaşlıqdan başqa bir yol görmürdü. Onlar deyirdilər ki, çinlilərlə savaşsaq, əvvəllər olduğu kimi üsyan yenə qan içində boğulacaq. Çünki Çinin 800 milyona yaxın əhalisindən təşkil edilmiş əsgəri birliklər axın-axın üzərimizə gələcək. Onları məhv etməyə isə nə əsgəri gücümüz, nə də hərbi texnikamız çatar.
Dünya dövlətlərindən, xüsusən, Yaponiyadan, Hindistandan, Türkiyədən və islam ölkələrindən kömək gözləmək də mənasızdır. Çünki onlar Çinə təzyiq edə biləcək gücdə deyillər.
Çinlilərin verəcəyi muxtariyyat isə başımızın altına yastıq qoyub, dinc yolla vətənimizin işğalını gözləmək deməkdir. Çünki Çin hökuməti buraya hər il onminlərlə çinli köçürəcək. 50-60 ildən sonra çinlilərin sayı bizdən qat-qat çox olacaq. Odur ki, Sovetlərin köməyi ilə Uyğur dövləti qurmaq daha münasibdir. Çünki, SSRİ çoxmillətli bir dövlətdir, buraya yalnız Ruslar göndərilməyəcək. Ölkədəki türk və müsəlman xalqlarını kommunist mütəxəssisləri göndəriləcək. Onlarla da dil tapmaq asandır. Həm də rusların sayı az olduğundan Uyğurustana on minlərlə insan köçürüb assimilə siyasəti yeridə bilməzlər.
1947-ci ildə Doğu Türküstanın üç vilayəti, yəni İli, Altay və Çöçək Sovetlərin köməyi ilə çinlilərin zülmündən qurtararaq müstəqill Doğu Türküstan Cümhuriyətini qurur. Bu cümhuriyyətin Sovetlərin köməyi ilə qurulmuş radyo ötürücüsü, ordusu olur. Ahmedcan Kasimi 1945-ci ildə ABŞ, Böyük Britaniya, SSRİ arasında bağlanmış anlaşmanın nə ilə nəticələnəcəyini görmürdü. Sovet KQB-si 1946-cı ildə yeni qurulmuş Doğu Türküstan Cümhuriyyətinin rəhbəri Əlixan Törəni oğurlayaraq Moskvaya aparır. Onun yerinə Ahmedcan Kasimini təyin edir.
Ahmedcan Kasimi bütün manevrlərinə baxmayaraq, SSRİ verdiyi vədlərə əməl etmir. Mao Tszun ilə danışıqlara gedir. Uyğurustandakı Qomindan hökuməti məğlub olduqdan, Çində Mao Tszinun rəhbərliyi ilə yeni hökumət qurulduqdan sonra Sovet rəhbərliyi Doğu Türküstan hökumətinin rəhbərlərini və Çin hökumətinin nümayəndələrini Almatıda danışıqlara çağırır.
Danışıqlarda Doğu Türküstan hökumətinin rəhbərləri müstəqillik ideyasından əl çəkməyəcəklərini bildirirlər.
Böyük ömrün faciəli sonu
1949-cu il avqustun 27-də radiolar belə bir xəbər yaydılar. Guya Mao Tszinuya təbrikə gedən Doğu Türküstan rəhbərləri İl-12 təyyarəsində qəzaya uğramışlar. Bu sirli qəzanın səbəbi hələ də açılmamış qalır. Elə həmin günlərdə Çin əsgəri birlikləri Doğu Türküstana hücum edərək nəinki hərbçilərə, həm də dinc sakinlərə divan tutur.
Ahmedcan Kasiminin adı uzun illər unutdurlmağa çalışılsa da, xalqı heç vaxt onu unutmur.
Qulcan şəhərində ona məzar düzəldilər.
Yılım (Baymak)
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (99%) üstünlük təşkil edir.
Sadeness (Part I)
Sadness (Part I) – Enigma musiqi layihəsi adından 1990-cı ildə çıxarılmış sinql. Mahnı MCMXC a.D albomundan çıxarılmış ilk sinqldır.
Birmənalı şəkildə qeyd etmək olar ki, mahnı Enigma musiqi layihəsini bütün dünyada tanıdan və bu günə kimi Enigma musiqi layihəsi adından çıxarılmış ən məşhur mahnıdır. Təkcə onu qeyd etmək yetər ki, mahnı bütün dünyada yeddi milyon nüsxəylə satılmış və iyirmi dörd ölkənin hit paradlarında liderliyi ələ keçirmişdir.
Sadness (Part I) mahnısı Curly M. C., F. Gregorian, David Fairstein tərəfindən yazılmışdır. Mahnıda istifadə edilən sözlər latın dili və fransız dilindədir. Latın dilində olan sözlər Psalmlardan bir hissıdir (24:7–8).
Spider-Man (video oyun, 2018)
Marvel's Spider-Man — "Insomniac Games" tərəfindən hazırlanan, "Sony Interactive Entertainment" tərəfindən nəşr olunan və döyüş-macəra janrında olan videooyun. Bu, "Insomniac Games" şirkətinin ilk lisenziyalı videooyunudur və bütövlükdə 35-ci Hörümçək-adam videooyunudur. Oyun 7 sentyabr 2018-ci il tarixində PlayStation 4 konsoluna eksklüziv olaraq satışa çıxarılmışdır. Oyun "Marvel Comics" nəşriyyatının Hörümçək-adam kainatında, ABŞ-nin Nyu-York şəhərində cərəyan edir. Oyun uzunömürlü komiks mifologiyası və digər mediadakı adaptasiyalardan ilham almışdır.
Oyunun əsas süjet xətti 23 yaşlı kollec məzunu və tədqiqat üzrə köməkçi olan, bədbəxt hadisə nəticəsində radioaktiv bir hörümçək tərəfindən sancılmasından sonra superinsan qabiliyyətləri əldə edən Piter Parkerdən bəhs edir. Piter Parker artıq səkkiz ildir ki, alter eqosu olan Hörümçək-adam olaraq cinayətkarlarla vuruşur. O, öz superqəhrəman və şəxsi həyatı arasındakı balansı saxlamaqda çətinlik çəkir. Supercinayətkar olan Mister Neqativ Nyu-York şəhərinin kriminal aləminin idarəsini ələ almaq üçün plan qurur. Mister Neqativ öldürücü bir virusu yaymaq barədə hədə-qorxu gəldikdə, Hörümçək-adam onunla üz-üzə gəlir və bir tərəfdən öz mülki şəxsiyyəti Piter Parkerin şəxsi problemləri ilə məşğul olarkən, digər tərəfdən də şəhəri müdafiə edir.
"Spider-Man" videooyunun istehsalına 2014-cü ildə start verilmişdir və təxminən dörd ilə başa çatmışdır. "Insomniac Games" şirkətinə videooyun istehsal etmək üçün "Marvel Comics" nəşriyyatının kataloqundakı istədikləri personajdan istifadə etmək imkanı verilmişdi. Şirkət Hörümçək-adamı seçdi. Bu qərarın iki səbəbi var idi işçilərin personajı xoşlaması və planlaşdırılan geympleyin əvvəlki layihələri olan "Sunset Overdrive" (2014) videooyununun geympleyinə çox oxşaması. Oyunun geymdizaynı üzrə işləyərkən "Insomniac Games" bütün medialarda görünmüş hər bir Hörümçək-adam variasiyasından ilham almışdır, lakin "Marvel Comics" və "Insomniac Games" oyunçulara mövcud bir əsərlə əlaqəsi olmayan orijinal bir hekayə təqdim etmək istəyirdi. Buna görə də şirkət Yer-1048 adlı xüsusi bir kainat yaratmışdır. O vaxtdan bəri bu kainatdan romanlar, merçandayzinq və komikslərdə istifadə olunmuşdur.
"Spider-Man" PlayStation 4 konsoluna eksklüziv olaraq 7 sentyabr 2018-ci il tarixində satışa çıxarılmışdır. Oyun hekayəsi, personajları, döyüş və tordan istifadə edən səyahət mexanikalarına görə təriflənmiş, ancaq açıq-dünya dizaynı yenilikçi olmadığı üçün bəziləri tərəfindən tənqid edilmişdir. Gözdən keçirilənlərin bir qismi oyunu tarixin ən yaxşı superqəhrəman oyunlarından biri adlandırmış, sevilən "Batman: Arkham" seriyası ilə müqayisə etmişdir. "Spider-Man" 2018-ci ilin ən tez satan oyunlarından birinə, ən çox satan PlayStation 4 oyunlarından birinə və ABŞ-də ən tez satan superqəhrəman oyununa çevrilmişdir. "Spider-Man" videooyununun davamçısı hekayəyə əsaslanan üçhissəli endirilə bilən məzmun olan "Spider-Man: The City that Never Sleeps" buraxılışıdır. Bu buraxılışın hər hissəsi aylıq şəkildə 2018-ci ilin oktyabr ayından dekabr ayına qədər satışa çıxarılmışdır.
Geympley
thumb|left|thumbtime=0:02|Hörümçək-adam qabiliyyətlərindən və torlarından istifadə edərək üfüqi və ya şaquli istiqamətdə hərəkət edərək, maneələrdən durmadan keçərək şəhərdə rahatlıqla səyahət edə bilir. (0:12)|link=Special:FilePath/Marvel's_Spider-Man_Web_Traversal_System.webm
Ümumi
"Spider-Man" əsas süjet xətti ABŞ-nin Nyu-York şəhərinin Manhetten borosunun uydurulmuş bir versiyasında cərəyan edən açıq-dünya döyüş-macəra videooyunudur. Oyun oyunçu personajı ekranda göstərərək və kameranın rahatlıqla onun ətrafında fırladılmağına imkan verərək üçüncü-şəxs perspektivindən təqdim edilir. Əsas oynanıla bilən personaj superqəhrəman Hörümçək-adamdır.
Döyüş
Döyüş sistemi üç butonun istifadə edilməsindən ibarətdir biri fəndbazlıq, biri fiziki zərbələr endirmək, biri isə tora əsaslanan hücumlar üçündür. Toratmadan yağıları yararsızlaşdırmaq və onları yaxın obyektlərə yapışdırmaq onları birbaşa döyüşdən uzaqlaşdırmaq üçün istifadə etmək olar. Yüksəklikdən düşən düşmənlər Hörümçək-adam tərəfindən avtomatik şəkildə tor baramalarına çevrilir və beləliklə, onlar ölümdən xilas olunur. Hörümçək-adam döyüş zamanı ətraf mühitdən istifadə edə də bilər. O, divarlardan tullana, kürəbənd qapaqları, qumbaraları və torla bürünmüş düşmənləri tullaya bilər.
Müvəffəqiyyətli və ardıcıl zərbələr "fokus" yaradır. Bu, qismən tamamlandıqla Hörümçək-adamın sağlamlıq səviyyəsini artıra, tam şəkildə tamamlandıqda isə hər hansı bir düşməni dərhal zərərsizləşdirən xüsusi finiş zərbələri endirmək imkanını yaradır. Hörümçək-adamda "hörümçək hissi" var ki, bu da oyunçu personajın başının üzərində ağ rəngli bir ikona olaraq göstərilir. Hörümçək hissi gələcək hücumu və ondan fərdbazlıqla yayına bilinəcəyini oyunçuya öncədən xəbər verir. Zərbə endiriləndən çox az əvvəl gerçəkləşdirilmiş yayınma hərəkəti Hörümçək-adama zərbəsindən yayındığı düşmənə toratma ilə cavab zərbəsi endirmək imkanını verir. Bəzi düşmənlər başqa yollardan istifadə edərək məğlub edilməlidir. Əlbəyaxa döyüş silahı daşıyan düşmənlər oyunçu personajın endirdiyi zərbələri əngəlləyir, buna görə də oyunçu personaj düşmənlərə onları göyə uçuracaq güclü zərbə endirməlidir. Qalxanlı düşmənlər də Hörümçək-adamın endirdiyi zənrbələri əngəlləyə bilirlər. Buna görə də Hörümçək-adam onların arxalarına keçib onlara oradan zərbə endirməlidir. Qamçı daşıyan düşmənlər Hörümçək-adamı göydə yaxalaya bilər və onu özünə çəkərək ona zərbə endirə bilər. Onları məğlub etmək üçün cavab zərbələrini dəqiq endirmək zəruridir. Digər düşmən tiplərinə məğlub olmazdan əvvəl daha çox zərər ala bilən ağır zirehli agentlər, qaba adamlar və havada qala bilən raket arxa çantası geyən düşmənlər aiddir.
Digər
Oyunun bəzi seqmentlərində oyunçu Hörümçək-adamın alter eqosu olan Piter Parkeri, onun dostları Meri Ceyn Uotsonu və Maylz Moralesi idarə edir. Oyunçunun Parkeri idarə etdiyi hissələr adətən pazlları həll etməkdən ibarətdir, fəqət oyunçunun Meri Ceyn və Maylzı idarə etdiyi hissələr isə düşmənlərdən yayınmaq üçün gizlilikdən istifadəyə fokuslanır. Oyunda ilkin mərhələdə üç çətinlik səviyyəsi olacaqdı. Onlar Dostcul (asan), Heyranedici (normal) və Valehedici (çətin). Oyun satışa çıxarıldıqdan sonra təqdim edilən yeniləmədə oyuna dördüncü "Mükəmməl" çətinlik səviyyəsi gətirilmişdir. Bu çətinlik səviyyəsində düşmənin verdiyi zərər və onların sağlamlığı artırılır, Hörümçək-adamınki isə azaldılır. Əlavə olaraq, bu yeniləmə oyuna "New Game Plus" xüsusiyyətini də gətirmişdir. Bu xüsusiyyət sayəsində oyunçu yenidən başlatdığı oyunda əvvəlki oyunkeçmədə kilidini açdığı bütün kostyumlar, güclər, qadcetlər və kostyum modifikasiyalardan istədiyi zaman istifadə edə bilər. Oyunda həmçinin, əlverişlilik nizamlamaları var. Bu nizamlamalarla pazl mini-oyunlarını ötürə, daha böyük subtitrları aktivləşdirə, "quick time event" hissələrini avtomatik olaraq tamamlaya və butonabasma funksiyasını butonusaxlama funksiyası ilə dəyişdirə bilər. Oyunda müxtəlif şəkil filterləri, etiketləri və çərçivələrindən istifadə edərək Hörümçək-adamın və ətraf mühitin şəklini çəkmək üçün şəkil rejimi də var. Kameradan selfi çəkmək üçün istifadə etmək olar və şəkil çəkmək üçün oyunu hər an dayandırmaq mümkündür.
Qurma
"Spider-Man" videooyununda Hörümçək-adam komikslərindən götürülən böyük bir ansambl personaj heyəti var. Piter Parker (səsləndirən Yuri Lovental) genetik modifikasiyaya məruz qalan bir hörümçəyin onu sancması ilə superinsan bacarıqlarına sahiblənən 23 yaşlı tədqiqat üzrə köməkçidir. Superqəhrəman Hörümçək-adam kimliyini öz üzərinə götürən Parker bu bacarıqlardan Nyu-York şəhərinin sakinlərini müdafiə etmək üçün istifadə edir. Artıq səkkiz ildir ki, superqəhrəmanlıqla məşğul olan Parker cinayətlə vuruşmaqda peşəkarlıq qazanmışdır, lakin o, öz superqəhrəman və şəxsi həyatları arasındakı balansı saxlamaqda çətinlik çəkir. Parkerin yaxınları arasında köhnə sevgilisi və "Daily Bugle" müxbiri Meri Ceyn Uotson (səsləndirən Laura Beyli) his ex-girlfriend, və Nyu-York Polis Departamentinin kapitanı Yuri Vatanabe (səsləndirən  Tara Platt) var. Parkerin mülki həyatında ona ən yaxın şəxs Mey xaladır (səsləndirən Nensi Linari). Mey xala evsizləri sığınacaqla təmin etmək üçün təsis olunan Z.İ.Y.A.F.Ə.T təşkilatının könüllü üzvüdür. Bu təşkilatın rəhbəri xeyriyyəçi Martin Lidir (səsləndirən Stiven Oyonq). Parkerin müdiri onun dostu və müəllimi, görkəmli alim Doktor Otto Oktaviusdur (səsləndirən Uilyam Salyers).
Hörümçək-adamın macərası onu Maylz Morales (səsləndirən Nəci Ceter) və onun valideynləri Nyu-York Polis Departamentinin zabiti Cefferson Devis (səsləndirən  Rassel Riçardson) və Rio Morales (səsləndirən  Jaklin Pinol), "OsCorp" şirkətinin baş direktoru və Nyu-York şəhərinin meri Norman Ozborn (səsləndirən  Mark Rolston) və "Sable International" özəl hərbi şirkətinin rəhbəri Silver Sablinova (səsləndirən  Nikol Eliz) ilə qarşılıqlı əlaqəyə girməsinə səbəb olur. Hörümçək-adamı tapşırığı onu bir neçə supercinayətkarla münaqişəyə salır. Onun ilk düşməni Nyu-York şəhərinin cinayət aləminin mərkəzi fiquru Uilson Fisk (səsləndirən Trevis Uillingem) və fövqəltəbii gücə malik "İblislər" adlı cinayət dəstəsidir. Onlar insanları onlara toxunaraq pis yola çəkə bilən Mister Neqativ üçün şəhəri bölürlər. Hörümçək-adam həmçinin, Elektro (səsləndirən Coş Kiton), Kərgədan (səsləndirən  Fred Tataskiore), Əqrəb (səsləndirən  Ceyson Spisak), Kərkəs (səsləndirən  Dvayt Şults), Şokçu (səsləndirən  Deyv Mitçell), Taskmaster (səsləndirən  Brayn Blum), Skruboll (səsləndirən  Stefani Lemelin) və Qəbirdaşı (səsləndirən  Kori Cons) ilə üz-üzə gəlir.
Əsas oyunda uzun bir tətil əsnasında qeyb olan Parker və Uatsonun uşaqlıq dostu Herri Ozborn (səsləndirən Skott Porter), eləcə də Hörümçək-adam əleyhinə fəaliyyət göstərən radio verilişinin aparıcısı Cey Cona Ceynson (səsləndirən  Darin de Pol) kimi personajlar da görünür. Hörümçək-adam personajının yaradıcılarından biri olan Sten Li də oyunda fastfud aşpazı kameo rolunu canlandırır. Oyunun endirilə bilən məzmununda görünən personajlara Qara pişik (səsləndirən Erika Lindbek), "Maggiya" qanqsteri Çəkicbaş (səsləndirən  Kit Silversteyn) və Felisiyanın atası Ualter Hardi (səsləndirən  Daniel Riordan) daxildir.
"Spider-Man" videooyunu "Marvel Comics" kainatından bir neçə uydurma məkanı və şirkəti təsvir edir. Bunlara aiddir Qisasçılar qülləsi, Vakanda səfirliyi, Sanktum Sanktorum, Nelson və Murdokun vəkil kontorları, "Alias Investigations" binası, "Damage Control" şirkəti, "Roxxon Energy Corporation" və Empayr Steyt Universiteti. Bütün bu sadalananlara əlavə olaraq, oyunda real həyatda mövcud olan tikililər də təsvir edilmişdir. Bunlara aiddir Empayr Steyt Bildinq, Azadlıq qülləsi, Medison-skver-qarden və Kraysler-bildinq.
Məzmun
Hörümçək-adam polis zabiti Cefferson Deyvisin köməyi ilə bir "İblislər" hücumunun qarşısını alır. Deyvis Nyu-York şəhərinin meri Norman Ozbornun yenidən seçilməsi mərasimində qəhrəmanlığına görə mədh edilir. Piter, Meri Ceyn, Deyvisin həyat yoldaşı Rio və oğlu Maylz Moralez də bu mərasimdə iştirak edir. Ozborn telefon zəngi alır. Bu telefon zəngində o, naməlum bir şəxs şəhəri cəzalandırmaqla hədələnir. Buna görə də Ozborn mərasimdən qaçır. Daha sonra "İblislər" mərasimə hücum edir, Deyvis və başqa iştirakçıları qətlə yetirir. Piter onların rəhbəri olan Martin Linin Mister Neqativə çevrilməsinə şahid olur, ancaq müdaxilə etmək istəyərkən hücuma məruz qalır və huşunu itirir. Hücumdan sonra Ozborn Silver Sablinovanı və "Sable International" şirkətini işə alır ki, polisə dəstək versinlər. Piter Maylzla dostlaşır və onunla danışır ki, Z.İ.Y.A.F.Ə.T təşkilatına qoşulsun.
Piter və Oktavius tədqiqatlarına davam edirlər, fəqət Ozborn Oktaviusu "OsCorp" şirkəti üçün çalımağa vadar etmək məqsədiylə onların tədqiqatlarına qoyulan hökumət sərmayəsini kəsir. Linin axtararkən Hörünmək-adam "İblisin nəfəsi"nin təhlükəli, ölümcül bir bioloji silah olduğunu aşkar edir. Bu bioloji silah genetik xəstəliklərə bir çarə hazırlayarkən Ozbornun buyuruğu ilə "OsCopr" tərəfindən diqqətsizlik ucbatından yaradılmışdır. Li "İblisin nəfəsi"nin yeganə nümunəsinin yerini tapır və onu oğurlayır. O, bunu şəhərə salmaqla Ozborna hədə-qorxu gəlir ki, şəhərin idarəsini onu versin. Li Meri Ceyn və Hörümçək-adam tərəfindən məğlub edilir, "İbilisin nəfəsi" qorunaqlı bir yerdə saxlanılır və Li "Raft" (mənası Sal) adlı maksimum təhlükəsizlikli həbsxanaya göndərilir.
Eyni zamanda Oktavius insan bədənin məhdudiyyətlərindən üstün olan təkmilləşdirilmiş qol və ayaqlar yaratmaqla mübtəla olur. O, belində yerləşən və interfeys vasitəsilə sinir sistemiylə idarə edilən dörd mexaniki caynaqlar yaradır. O, Piterə neyroəzələvi xəstəlikdən əziyyət çəkdiyini, axırda iflic olacağını və bu caynaqların onun hərəkətli olmasına kömək edəcəyini bildirir. Pter Oktaviusa xəbərdarlıq verir ki, bu intefeys onun ağlına və şəxsiyyətinə təsir göstərə bilər. Oktavius gizli şəkildə caynaqlardan istifadə etməyə davam edir və onda Ozborna nifrət oyanır. Bu cütlük əvvəllər meqakorporasiyanı birlikdə təsis etmişdilər, lakin Oktavius onu Ozbornun qeyri-əxlaqi təcrübələrinə görə tərk etmişdir.
"Raft"da məhbuslar iğtişaş yaradır, buna görə də Hörümçək-adam ora getməli olur. O, öyrənir ki, onun ən böyük düşmənlərindən olan Li, Elektro, Kərkəs, Kərgədan və Əqrəb həbsxanadan qaçıblar. Onlar Hörümçək-adamı məğlub edir və artıq özünü Doktor Osminoq adlandıran Oktaviusa təqdim edirlər. Oktavius döyüşmüş Hörümçək-adama onlara müdaxilə etməməsi barədə xəbərdarlıq verir. Çox keçməmiş onlar "İblisin nəfəsi"ni Tayms meydanına buraxırlar. Bu isə kütləvi xəstəliyə səbəb olur ki, Mey xala da bu xəstəliyə yoluxur. Nyu-York şəhəri xaosa bürünür, Oktavius və onun yoldaşları isə Ozbornun mülklərinə hücum edir. Ozborn şəhərdə fövqəladə vəziyyət elan edir və hadisəni Hörümçək-adamın boynuna atır, onun fərari olduğunu bəyan edir.
Hörümçək-adam tədricən şəhərin nəzarətini geri alır, Elektro, Kərkəs, Kərgədan və Əqrəbi məğlub edir. Meri Ceyn Ozbornun xudmani evinə gizlicə daxil olur və öyrənir ki, "İblisin nəfəsi" Ozbornun ölüm yatağında olan oğlu Herrini xilas etmək üçün yaradılıb. Uşaq olarkən Li bu müalicənin test nüminəsi olmuş, onun valideynlərinin ölümünə səbəb olan enerji partlayışında superinsan qabiliyyətlər əldə etdiyini və buna görə də onun Ozborna nifrət etdiyini, eləcə də Ozborn və Oktavius arasında çaxnaşmaın yarandığını öyrənir. O həmçinin, "İblisin nəfəsi" üçün padzəhərin olduğunu, ancaq Linin onu oğurladığını öyrənir. O, padzəhəri ələ keçirir, fəqət Oktavius gəlir, Hörümçək-adamı vəhşicəsinə döyür, padzəhər və Ozbornu alaraq oradan qaçır. Hörümçək-adam sağaldığı zaman Maylz Meri Ceynin bilmədən daşıdığı "OsCorp" tərəfindən genetik modifikasiyaya məruz qalmış bir hörümçək tərəfindən sancılır.