cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ərəb ölkələrində media
İnkişafı
Yeni media, sosial şəbəkələr, mobil telefonlar kimi digər informasiya və kommunikasiya texnologiyaları  geniş məlumat əldə etməyi asanlaşdırdı. Asanlıqla məlumat əldə etmək imkanının hakim sinfin monopoliyası və informasiya hegemonluğu daha kütləvi etirazlarına gətirib çıxarmışdır. Ərəb kütləvi üsyanlar hələ nisbətən yeni və yalnız bu yaxınlarda ilk illik yubileyi ildən yeni media landşaft, Ərəb dünyası və onun media bir fenomen kəşfiyyat edilir. Inqilab toqquşması xaos və siyasi münaqişənin daxil dinc hərəkət keçdikdə baxmayaraq, Ərəb Baharı davam edən bir prosesdir və inqilablar zamanı Ərəb əsas media podratçıların təhlil üçün bir yol ola bilər. Qiyamların ərəb media əsas və milli kanal şəbəkələrində rolları bilmədən, biz Yaxın Şərqin ərəb və inqilablar qarşı öz siyasi vəziyyətdə siyasət dərk edə bilməz.
Ərəb mediası və siyasi mövqe
Dövlət kütləvi informasiya vasitələri özü üçün kimin düşmən, dost olmasını, siyasi maraqlarını müəyyən etdikdə ərəb mediası Ərəb siyasətinin yeni mövzusunu təqdim etmişdir. Beləliklə, ərəb mediasında siyasət yalnız siyasi güc, siyasi rejimlər və siyasi hakimiyyət tərəfindən deyil həmçinin ərəb dünyasına sosial-siyasi mühitini dəyişən yeni landşaftlar tərəfindən təcəssüm olunur. Ərəb Baharı media vasitəsilə ümumilikdə ərəb dünyasında siyasətin başa düşülməsində yeni qavrayış təqdim etmişdir. Media dövlətin siyasi dilinə çevrildikdə, onun əsas missiyası ərəb inqilablarında dövlətin siyasi mövqesini əks etdirmək olmuşdur. Ərəb siyasəti və bir sıra ərəb ölkələrinin mövqeyini anlamaq üçün media ideologiyaları və media meylləri vasitəsilə nail olmaq olardı.Məsələn, Səudiyyə mediası Azad Suriya ordusunun qələbəsini elan etməklə Suriyada inqilabı dəstəkləmişlər. Bu dəstəkləyici mövqe Suriyada inqilabla bağlı Səudiyyənin siyasi mövqesini əks etdirir. Başqa sözlə, bu mənada dövlətin bu fikir və ya tendensiya ilə bəyanat verməsinə ehtiyac yox idi, beləki dövlət mediası bunu nümayiş etdirmişdir. İstənilən ərəb dövlətinin siyasi mövqesi dövlət mediası vasitəsilə başa düşülür və nümayiş olunur, hətta Əl-Cəsirə kimi böyük miqyaslı kanal şəbəkəsində belə. Tunisdə inqilab başladıqdan bəri xüsusən Əl-Cəsirə yeni Tunisin siyasi mövqesinin müəyyən olunmasında mühüm rol oynamışdır. Hətta bəzi tədqiqatçılar və müşahidəçilər qeyd etmişlər ki, Əl-Cəsirə ərəb dünyasının aparıcı kanalı kimi Misir və Tunis, Liviya və Yəmən inqilablarının işıqlandırılmasında zamanı vacib rol oynamışdır. Lakin bu təkcə Əl-Cəsirəyə deyil, regionda əksər mediaya şamil olunur. Əl-Cəsirə və Əl-Ərəbiyə kimi digər körfəz mediası də Ərəb ölkələrinin siyasi hadisələrində vacib rol oynamışdır. Ərəb ölkələrində media və siyasətə aid digər misal seçkiləri xüsusilə qeyd edə bilərik. Siyasi cəhətdən desək, Suriya və Bəhreyn hallarında iki daimi kanal şəbəkələri olan Qatar Əl-Cəsirə və Səduiyyə Ərəbistanı Arabiya qarşılıqlı razılıq olmalıdır. Beləki ideoloji cəhətdən ƏL-Cəsirə Müsəlman Qardaşları və İslamist Misirli namizədlərini dəstəklədiyi halda, Əl-Ərəbiyə köhnə rejimi dəstəkləyirdi. Məsələn, Misirdə prezident seçkiləri zamanı Əl-Cəsirə Misir prezidenti namizədliyinə Abdel Moneim Abul Fettouh uyğun namizəd, sonra isə Müsəlman Qardaşları namizədi olan Mohammad Morsi uyğun namizəd görürdü. Eyni zamanda Əl-Ərəbiyə əsasən Ahmad Shafeeq və Amr Musa üzərində diqqətini cəmləmişdir.
Bundan başqa Ərəb mediası Ərəb siyasətinin status kvo ilə assosiasiya olunmağa başlamışdır. Hətta Misir inqilabı zamanı ərəb mediası ərəb vətəndaşlarına tam qulluqçusu deyildi, əksinə o, siyasi maraqlara xidmət etmək üçün bir alət kimi qalırdı. İddia etmək olar ki, Ərəb baharı zamanı ərəb mediasının vətəndaş rolu yox idi, o, siyasi məqsədlər üçün istifadə olunurdu.Beləliklə media tarixdə müşahidə olunduğu kimi, böhran dövrlərində siyasətə xidmət etmişdir. Ərəb mediasının öyrənilməsinin vacibliyinin bir səbəbi də onu öyrənməklə ərəb siyasətini başa düşmək mümkün olacaqdır. Ərəb dünyasında media və siyasət arasında qarşılıqlı əlaqə səhvsiz deyil. Ərəb mediasına baxdıqda, müşahidə etmək olar ki, əksəriyyət KİV birbaşa və ya dolayısı yolla dövlət tərəfindən dəstəklənir. Nəticədə media dövlətdən tam müstəqil ola bilməzdi.
Xarici Media Ərəb ölkələrində
Bu gün ərəb ölkələrində yayımlana qərb televiziya kanalların sayı sürətlə artır. Bu media Qərb mədəniyyəti və Ərəb dünyası arasında körpü rolunu oynayır.ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, Rusiya və Türkiyənin kütləvi informasiya vasitələri ərəb hava dalğalarında iştiraklarını artırmış və Ərəb ölkələrindən kifayət qədər tamaşaçı cəlb edə bilmişlər. Yerli ərəb tamaşaçılarının xarici KİV üz tutmalarının əsas səbəblərindən biri yerli televiziya xəbər mənbələrinin hökumətin senzurasını keçmiş xəbərləri paylaşmasına inanmaqlarıdır, beləki burada etibar əsas problemdir. Tamaşaçılar tez-tez regional və qlobal inkişafların əhatəsini müqayisə etmək üçün kanalları çevirir. “Ümumilikdə siyasi yönümlü tamaşaçılar kimi təsvir olunan ərəblərin bir neçə media mənbəsinə ehtiyacı var və onlar bir sıra kanalları seyr etdikdən sonra biri üzərində seçimlərini dayandırırlar”. Əl-Cəsirə və Əl-Ərəbiyə kimi yaxşı maliyyələşən ərəb stansiyaları sərt rəqabət təklif edir, lakin BBC News, Rusiya Al Yawm, Voice of America və France 24 kimi xarici KİV ərəb tamaşaçılarını dünya hadisələri haqqında geniş baxış ilə təmin edir. Ərəb mediası kimi xarici KİV də tez-tez dövlət subsidiyaları alır.
Bundan əlavə, ərəb ölkələrində xarici KİV haqqında danışarkən, mütləq internet mənbələrini və ya sosial medianı nəzərə almaq lazımdır. Bu gün ərəb dünyasında xarici xəbət saytları populyardır. Regionda ən məşhur saytları araşdırarkən iki istiqamət önə çıxır. Onlardan biri Amerika saytları ən məşhur saytlardır və ərəb internet istifadəçiləri onlardan tez-tez faydalanırlar. Google, Facebook və Youtube 5 ən çox daxil olunan saytlara daxildir və demək olar ki hər bir ərəb ölkəsində istifadə olunur. Məsələn, Bəhreyndə ən çox istifadə olunan 10 sayta: Facebook, YouTube, Twitter, və Blogspot aiddir, Misirdə: Facebook, YouTube, Blogspot, və Fatakat (onlayn forum), Yəməndə: YouTube, live.com (e mail portalı), və Blogspot aiddir və s.
Bulbophyllum ebulbe
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dempinq
Dempinq — (ingilis dumping-azalma sözündəndir)- malların daxili və xarici bazarda süni surətdə endirilmiş, orta pərakəndə qiymətlərdən aşağı, bəzən isə maya dəyərindən aşağı satılmasıdır.
Dempinq bazara müdaxilə etmək, orada yer tutmaq, rəqibləri sıxışdırıb çıxarmaq məqsədilə həyata keçirilir. Hökumətlər və ya şirkətlər tərəfindən isə gələcəkdə dempinq hesabına bazarda möhkəm mövqeyə nail olunduğu halda cari xərclərin ödənilməsi üçün istifadə edilir.
Dünya iqtisadiyyatı təcrübəsində bir çox ölkələrdə antidempinq qanunlarının qəbul edilməsi, xüsusi dempinqə əks rüsumların müəyyən edilməsi yolu ilə dempinqə qarşıdurma qəbul edilir.
Xarici keçidlər
https://bbn.az
https://tr.m.wikipedia.org
http://www.e-qanun.az
I Frans İosif
I Frans İosif — Avstriya İmperiyasının imperatoru və Bohemiyanın kralı (1848-1916), Macarıstanın apostolik kralı (1848-1849; 1849-1916), Avstriya-Macarıstan imperatoru (1867-1916). Ershersoq Frans Karlın böyük oğlu. 68 il hakimiyyətdə olmuşdur.
1848-ci ildə Avstriya inqilabı zamanı əmisi I Ferdinand tacdan əl çəkdi, atası isə varislik hüququndan imtina etdi. Nəticədə 18 yaşlı Frans İosif Avropanın ən böyük imperiyalarından birinə başçılıq etməli oldu.
Yakutsk
Yakutsk (rusca Яку́тск; )- Rusiyanın Saxa Respublikasının paytaxtı ən böyük şəhəri. Şimal qütb dairəsinin 450 km cənubundadır. Lena çayı üzərində ana limandır.
Şəhərin iqlimi çox soyuqdur. Orta temperatur -40 °C-dir. Şəhərin ətrafında Oymyakonda -71,2 °C qeydə alınmış və bura şimal yarımkürəsinin ən soyuq yeri olduğu müəyyən olmuşdur.
MicroPort
MicroPort — mərkəzi Şanxayda yerləşən tibbi təchizatlar hazırlayan beynəlxalq şirkət. Şirkət tibbin müxtəlif sahələrinə:kardiologiya, ortopediya, elektrofiziologiya, cərrahiyyəyə aid cihazları hazırlanması və ya istehsalı ilə məşğuldur. MicroPort 2018-ci ildə ən yaxşı 100 tibbi təchizat şirkəti arasında olmuşdur və 2017-ci ildə Çinin qabaqcıl tibbi təchizat şirkəti seçilmişdir.
Uttar-Pradeş
Uttar-Pradeş ([hind. उत्तर प्रदेश; urdu. اتر پردیش) — Hindistanın əhalisinə görə ən böyük ştatıdır. Ərazisi 238.566 kvadrat kilometr, əhalisi isə 200 milyona yaxındır. Mərkəzi Lakhnau şəhəridir. Ən böyük şəhəri Kanpurdur. Ştatın adı hind dilindən tərcümədə "Şimal torpağı mənasını verir.
Toyota İnnova
Toyota Innova — Toyotanın 2005-ci ildən bu yana Hindistanda istehsal etdiyi MPV modelidir.
Erigeron brachyspermus
Erigeron brachyspermus Erigeron brachyspermus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şensi zəlzələsi (1556)
Şensi zəlzələsi — Yerdə tarixin ən dağıdıcı və ən dəhşətli zəlzələsi.
Bu zəlzələ 1556-cı il yanvarın 23-də qeydə alınıb.
O, Çinin Xua dağının ətrafında yerləşən Şensi şəhərinin yaxınlığında olub. Tarixin ən dağıdıcı zəlzələsi sayılan həmin yeraltı təkanın gücü 11 bala çatıb. Nəticədə Şensinin bir sıra rayonlarında 1 nəfər də olsun sağ insan qalmayıb. Ümumilikdə təbii fəlakət 830 min nəfərin həyatına son qoyub.
Bu zəlzələ həlak olanların sayına görə tarixdə ən dəhşətli zəlzələlərdən biri sayılır.
Zəlzələ Şansi, Xenani, Qansu, Xebeya, Şanduna, Xubeya, Xunani, Tszyansu və Anhoya əyalətlərinin 97 bölgəsinə ziyan vuraraq, bu ərazilərdəki tikililəri məhv etdi və nəticədə, təqribən, 830.000 insan həlak oldu. O vaxtlar bu ərazilərdəki əhalinin böyük hissəsi meşəli təpələrin yamaclarında qurduqları qazmalarda yaşayırdırlar və zəlzələ baş verən zaman həmin qazmaların çökməsi həlak olanların sayının artmasına səbəb oldu.
Revaz Dzodzuaşvili
Revaz Dzodzuaşvili (tam adı: Revaz Mixayloviç Dzodzuaşvili,, Revaz Mixeylis dze Dzodzuaşvili; ) — müdafiəçi mövqeyində çıxış etmiş keçmiş SSRİ və Gürcüstan futbolçusu, futbol məşqçisi. SSRİ-nin beynəlxalq dərəcəli idman ustası (1972).
49 dəfə SSRİ milli futbol komandasının formasını geyinmiş; bu yığmanın tərkibində 1970-ci ildə Futbol üzrə Dünya Çempionatında, 1972-ci ildə isə Futbol üzrə Avropa Çempionatında və Münhendə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdir. SSRİ milli futbol komandası ilə Yay Olimpiya Oyunlarında bürünc, Futbol üzrə Avropa Çempionatında isə gümüş medal qazanmışdır. Futbol üzrə Avropa Çempionatında komanda yoldaşları — Murtaz Xurtsilava və Yevgeni Rudakovla birgə turnirin rəmzi komandasına seçilmişdir.
Bendik
Bendik  — Ermənistan Respublikasının Loru mərzində kənd. 7 noyabr 1995–ci il tarixində Ermənistan Respublikası Milli Məclisinin qəbul etdiyi və 4 dekabr 1995–ci ildə Ermənistan Respublikasının prezidenti Levon Ter-Petrosyanın təsdiq etdiyi "Ermənistan Respublikasının inzibati-ərazi bölgüsü haqqında Qanunu" na əsasən Şamlıq şəhəri və Axtala kəndi ilə birlikdə "Şamlıq bələdiyyəsi"ni təşkil edir. 12 – 21 oktyabr 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən şəhərin (de–yuri) daimi əhalisi 101 nəfərdir.
Kənan İmirzalıoğlu
Kənan İmirzalıoğlu — Türkiyə aktyoru.
Həyatı
Kənan İmirzaloğlu 18 iyun 1974-cü ildə Ankaranın Bala rayonuna bağlı Üçem Kəndində dünyaya gəlib. Ulduz və Mustafa İmirzaloğlu-nun Dərviş və Zübeydadan sonra üçüncü uşağı olaraq dünyaya gələn Kənan İmirzaloğlu, ibtidai məktəbi doğulduğu kənddə bitirib. 12 yaşında Ankaraya xalasının yanına gedən İmirzaloğlu, orta məktəb və lisey təhsilini Ankarada, universitet təhsilini İstanbulda Ulduz Texniki Universiteti Riyaziyyat Bölümündə tamamladı.
Best Model of Turkey müsabiqəsinin 1997-ci il seçmələrinə qatılan Kənan İmirzalıoğlu, Türkiyə finalında birinci oldu. İmirzalıoğlu, daha sonra "Best Model of World" seçilərkən, ilk dəfə bir Türk kişi bu ünvana sahib oldu.
Yarışlarda birinciliklərindən sonra sıra təklifləri almağa başlayan Kənan İmirzalıoğlu, rejissor Osman Sınavın "Dəli ürək" serialında rol alıb. İmirzalıoğlunun "Yusif Miroğlu" obrazını canlandırdığı serial, 1998–2002 tarixləri arasında tamaşaçılara təqdim edildi. Sonra, Osman Sınavın rejissorluğunu etdiyi "Dəli ürək bumeranq cəhənnəmi" filmində də eyni obrazı canlandırıb. Film 2001-ci ildə ekrana çıxıb.
"Dəli ürək" serialı və kino filminin ardından təhsil üçün ABŞ-yə gedən Kənan İmirzalıoğlu, qayıdışında "Alaqaranlıq" adlı televiziya serialında Uğur Ucal ilə baş rolu bölüşdü. Serial, 2003–2005 tarixləri arasında ekrana çıxdı. Kənan İmirzalıoğlu, "Fərid Çağlayan" obrazını canlandırdı.
Uğur Ucalın ekranlaşdırılmış və üzərinə götürdüyü "Yazı atma" adlı kino filmində kamera qarşısına keçən Kənan İmirzalıoğlu, bu filmdə Kamil İldırım ilə baş rolu bölüşdü. Hərbi xidmətlərini şərqdə edən iki gəncin yaşadıqları zərbədən bəhs edən film, müxtəlif festivallarda mükafatlar qazanıb. "Yazı Sətir, Kənan İmirzalıoğluna Adana Qızıl Barama Festivalında "Ən Yaxşı Kişi Aktyoru" mükafatı qazandırdı.
2005–2007 illəri arasında "Acı həyat" serialında Mehmet Kosovalı rolunu canlandırdı.
Titanomyrma lubei
Titanomyrma lubei — qarışqa növləri arasında ən iri ölçüyə malik növ
Güman edilən həmin dövr Yer planetində indikindən daha isti hava şəraitinə təsadüf edir. Sözügedən qarışqaların necə yaşadıqları və nə ilə qidalandıqları məlum deyil.
Suğdak yürüşü
Haqqında
Monqolların Qıpçak ölkəsini işğal etmələrindən (1223) sonra, Qara dəniz ticarət yolunun təhlükəsizliyi sarsıldı. Digər tərəfdən, Trabzon Rum imperiyasının hakimiyyəti altındakı Suğdakın rum hakimləri də cənubdan gələn tacirlərin hücumlara məruz qalmasına göz yumduqlarında, Anadolu ilə Krım arasında ticarətin həcmi xeyli dərəcədə azaldı.
Ticarət əlaqələri baxımından Qara dəniz yolunun açıq tutulmasına önəm verən Anadolu Səlcuqlu hökmdarı I Əlaəddin Keyqubad Sinopda qurdurduğu tərzanədə güclü donanma hazırlatdıqdan sonra Kastamonu uc bəyi əmir Hüsamətdin Çobana Sudak yürüşünə çıxmağı əmr etdi (1224) 20 min əsgər və yeni yaradılmış ilk Səlcuqlu donanması iilə Qara dənizə çıxan Hüsamətdin Çoban Krım sahillərinə çıxaraq, mühasirəyə aldığı Suğdakı rumlardan aldı. Rus-Qıpçaq birləşmiş ordusunun etdiyi hücumları da dəf edib, bütün bölgəni Anadolu Səlcuqlu dövlətinə birləşdirdi. Sudakı bölgənin mərkəzi edən Çoban şəhərə əsgərlər yerləşdirdikdən sonra geri döndü.
Səlcuqluların bölgədəki hakimiyyəti buraların 1239-cu ildə monqollar ətərfindən ələ keçirilməsinə qədər davam etdi. Monqollar, qıpçaqları dilləri və mədəniyyətləri ilə oxşarlıqlarına işarə edərək onları tərk etməyə inandırdıqdan sonra Alanları məğlub etdilər. Buna baxmayaraq, qıpçaqlar sonradan məğlub oldular. Xan Kötenin rəhbərliyi altında qıpçaqlar Kiyevin Böyük Knyazlığına (Ruteniyalılar) qaçdılar, burada qıpçaqların bir neçə evlilik əlaqəsi oldu, bunlardan biri də Qalisiyanın Köten'in kürəkəni Mstislav Mstislaviç idi.Rutenlilər və qıpçaqlar monqollara qarşı ittifaq qurdular və onları tapmaq üçün Dneprdə görüşdülər. Səkkiz günlük təqibdən sonra Kalka çayında görüşdülər (1223). Monqollar kimi at oxatan olan qıpçaqlar avangard və keşikçi kimi xidmət edirdilər. Çevrildiyi görünən monqollar, təpələrin arxasında və ətraflarını qəflətən meydana çıxdıqdan sonra Ruteniyan-Qıpçaq qüvvəsini tələyə saldılar. Qaçan qıpçaqlar yaxından təqib edildi və Rutenya düşərgəsi qətliam edildi.
Bulbophyllum echinochilum
(Bulbophyllum echinochilum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Suğdak yürüşü
Haqqında
Köçəri qıpçaqlar 1236-cı ildə Volqanı keçəndə monqolların əsas hədəfləri idi. Məğlub olan qıpçaqlar əsasən monqol sıralarına girdilər, digərləri qərb tərəfə qaçdılar. Köten 40.000 ailəni Macarıstana apardı və burada King Bela IV xristianlaşma müqabilində onlara sığındı. Qaçqın Qıpçaklar Köten öldürüldükdən sonra Macarıstandan qaçdı.
Bulbophyllum echinochilum
Arealı
Bulbophyllum echinochilum növü Filippin, Sulavesi ərazilərində yayılmışdır.
Erigeron breviscapus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kımpulunq
Kımpulunq (Câmpulung Muscel, slav. Длагополь ) - Rumıniyanın Ardjeş judetsində yerləşən bələdiyyə. O, Karpat dağlarının ucqar təpələri arasında yerləşir.
Zxob rayonu
Zxob rayonu — Pakistanın Bəlucistan əyalətində rayon .Əhalisi 354 mln nəfərdir (2017).Zxob çayı buradan keçir. .Rayonda əsas dil puştun dilidir.
Asiya zirinci
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nazim Hüseynov (kimyaçı)
Nazim Müseyib oğlu Hüseynov — Azərbaycan alimi, AMEA-nın müxbir üzvü, texnika elmləri doktoru, professor, AFFA-nın sabiq vitse-prezidenti.
Həyatı
1962‐ci ildə texnika üzrə fəlsəfə doktoru, 1975‐ci ildə texnika üzrə elmlər doktoru, 1985‐ci ildə professor elmi adını almışdır. Azərbaycan SSR EA‐nın müxbir üzvü seçilmişdir (1980).
1972-ci ildən BMT-nin neft-kimya üzrə eksperti olan alimin rəhbərliyi altında BMT-nin tapşırığına əsasən neft-kimya sənayesinin vacib elmi-texniki məsələləri Yuqoslaviya (Sloveniya), Kuba, KXDR, Türkiyə, Yunanıstan və s. ölkələrdə müvəffəqiyyətlə həll edilmişdir.
1976–1978-ci illərdə Novi-Sad (Sloveniya) şəhərində universitetin professoru olmuşdur. ABŞ, Böyük Britaniya, Avstriya, Yaponiya, Türkiyə, Almaniya, Sloveniya, KXDR və digər ölkələrdə çoxsaylı məruzələrlə çıxış etmişdir.
1980–1982-ci illərdə Y. Məmmədəliyev adına NKPİ "Bilik Cəmiyyəti"nin sədri olmuşdur.
Nazim Hüseynov, həmçinin, Azərbaycanda futbol üzrə birinci əməkdar məşqçi adına layiq görülmüşdür.
Elmi fəaliyyəti
N. Hüseynovun rəhbərliyi ilə yeni texnoloji sistemlər və reaksiya qurğuları, vacib monomerlərin sintezi, katalizatorlar və proseslər sahəsində geniş fundamental tədqiqatlar aparılmış, kimyəvi texnologiyanın nəzəri əsasları inkişaf etdirilərək hərəkət edən axınlı universal texnoloji sistem yaradılmışdır. Etilen, propilen oksidləri, malein anhidridi, formaldehid, allilxlorid, kükürd alınması prosesləri xaricdə patentləşdirilmişdir.
N. Hüseynov mikro və makro kinetik qanunauyğunluqlar əsasında konkret kimyəvi reaksiya üçün optimal kontakt aparatlarının seçilməsi və hesabı nəzəriyyəsini yaratmış, yeni kontakt prinsipli qalxan və düşən axınlı reaksiya qurğularının bir neçə modelini işləyib hazırlamışdır.
Elmi tədqiqatları
Elmi əsərləri heterogen kataliz və kimyəvi texnologiya sahəsinə həsr edilmişdir.
Onun elmi tədqiqatlarının nəticələri 150 elmi əsər, 35 patent, 30 müəlliflik şəhadətnaməsində öz əksini tapmışdır. Onun rəhbərliyi ilə 20 fəlsəfə doktoru hazırlanmışdır.
N. Hüseynov dəfələrlə ABŞ, İngiltərə, Yaponiya, Türkiyə, Yuqoslaviya, Koreya Xalq Demokratik Respublikası kimi xarici ölkələrdə elmi məruzələrlə çıxış etmişdir.
Təltif və mükafatları
N. Hüseynov Azərbaycan, Kuba, Yuqoslaviya kimi ölkələrin mükafatlarını almış
Toyota Auris
Toyota Auris — Yaponiya avtomobil istehsalçısı Toyotanın Böyük Britaniyada istehsal olunan modeli. Toyota Corolla heçbek versiyasının inkişaf etdirilmiş və xarici görüntüsünün tamam dəyişdirilmiş versiyasıdır. Auris modelinin 3 qapılı versiyası sadəcə Türkiyədə istehsal olunur.
Qalereya
thumb|right|2010 Toyota Auris ön (Almaniya) thumb|right|2010 Toyota Auris arxa (Almaniya)
I Ferdinand (Avstriya imperatoru)
I Ferdinand — Avstriya imperatoru, Macarıstan kralı, Çexiya kralı.
Fərqli xəstəliklərdən əziyyət çəkən Ferdinand dövlət idarə etməni yaxşı bacarmırdı. Avropanı bürüyən 1848-ci il inqilabları Avstriyaya da təsir etdikdən sonra könüllü şəkildə tacdan imtina etmişdi. Ömrünün sonunu Çexiyada yaşamış, burada "Xeyirxah Ferdinand" ləqəbi almışdı.
Cəfər Hümbətov
Cəfər İslam oğlu Hümbətov — Naxçıvan Muxtar Respublikasının sabiq gənclər və idman naziri, Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin sabiq sədri, Azərbaycan Respublikasının əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi.
Həyatı
Cəfər Hümbətov 2 fevral 1959-cu il tarixində Naxçıvan şəhərində anadan olub. 1966–1976-cı ildə Naxçıvan şəhər 2 saylı orta məktəbdə ümumi orta təhsil alıb. 1976-cı ildə Naxçıvan şəhər İdman Komitəsində məşqçi-müəllim vəzifəsinə işə qəbul olunub. 1977–1979-cu illlərdə hərbi xidmət keçib. 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman İnstitutunun qiyabi fakültəsinə daxil olub. 1984-cü ildə həmin institutun tam kursunu bitirib.
1979-cu ildə Naxçıvan MSSR Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin Uşaq-Gənclər İdman məktəbinə məşqçi-müəllim vəzifəsinə işə qəbul olunub. 1980-ci ildən 1982-ci ilədək həmin məktəbdə metodist vəzifəsində çalışıb. 1982-ci ildən 1993-cü ilədək həmin məktəbin direktoru vəzifəsində işləyib.
Birinci kateqoriyalı məşqçi-müəllimdir. 1989-cu ildən sərbəst güləş üzrə Milli dərəcəli hakimdir.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
Cəfər Hümbətov 1993-cü ildə Naxçıvan MR Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin olunub. 1995-ci ildə komitə ləğv olunaraq Naxçıvan MR Gənclər və İdman Nazirliyi yaradılıb. Cəfər Hümbətov isə nazir vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 2000-ci ilədək Naxçıvan MR Gənclər və idman naziri vəzifəsini daşımışdır.
2000-ci ildən hal-hazıradək Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi "Təhsil" Respublika İdman Mərkəzinin direktoru vəzifəsində işləyir.
Hərb küçəsi
Hərb küçəsi — Azərbaycanda, İçərişəhərdə yerləşən küçə. Mirzə Əhməd məscidi burada yerləşir.
Amur zirinci
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Yaponiyada və Çində meşələrdə, dağ çaylarının sahillərində, daşlıq torpaqda bitir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 2-3 m-ə qədər olan az budaqlı koldur. Cavan budaqları sarımtıldır,yaşlandıqca bozumtul rəng alır. Qoca zoğları qırışlı qabıqla örtülmüşdür. Yarpaqları sadə, dərili, iri, uzunluğu 10 sm-ə qədər olan yumurtaşəkilli, neştərvari formalı, kənarları xırda dişlidir. Yazda və yayda parlaq yaşıl, payızda qızılı-qırmızı və ya qırmızıdır. Uzun zoğlarda yarpaqları növbəli yerləşir, qısa zoğlarda dəstələrə yığılmışdır. Bu cür dəstələrin bünövrəsində 3-5 yerə bölünmüş, iri iynələr şəklini dəyişmiş yarpaqlar hesab edilir. May ayında çiçəkləyir. Açıq sarı çiçəkləri xoş qoxuludur. 10-26 ədəd sıx, salxımşəkilli çiçək qruplarına yığılmışdır. Çiçəkləmə müddəti 17-20 gündür. Bir yaşında çiçəkləyir. Meyvələri sentyabr-oktyabr aylarında yetişir və uzun müddət ağacda qalır. Meyvələrinin uzunluğu 1 sm-ə qədər, 1-2 iri toxumları qırmızı ovalşəkillidir. Toxumlar, zoğlar, qələmlər və kök zoğları ilə asanlıqla çoxalır.
Ekologiyası
Quraqlığa, istiyə və soyuğadavamlıdır.
Azərbaycanda yayılması
Mədəni halda Abşeronda, Gəncədə və başqa rayon və şəhərlərin həyətyanı sahələrində rast gəlinir.
İstifadəsi
Kolun gözəl formasına, iri yarpaqlarına, bol çiçəkləməsinə və meyvəverməsinə görə tək və qrup əkinləri, canlı çəpərlər salınması üçün məsləhət görülür. Tərkibində alkoloid, berberin maddələri vardır. Yarpaqları qara ciyərin, leyşmanioz, malyariya, öd kisəsi yollarının xroniki xəstəliklərində və qankəsici vasitə kimi istifadə edilir. Yeməlidir, ləti turş, dadlıdır.
Vatslav Şimanovski
Vatslav Şimanovski (tam adı: Vatslav Şimanovski, ; ) — Polşa heykəltaraşı və rəssamı. Varşavanın Lazenki parkındakı müəllifi olduğu, bəstəkar Frederik Şopenin heykəlinə görə məşhurdur.
Həyatı
Şimanovski Varşavada anadan olmuşdur. O, jurnalist və yazıçı Vatslav Şimanovskinin (9 iyul 1821 – 21 dekabr 1886) oğlu, fizik və siyasətçi Vatslav Şimanovskinin (14 aprel 1895 – 15 yanvar 1965) atasıdır.
Təxminən 1895-ci ilədək rəssam-heykəltaraş əsasən polyak alpinistlərin və Hutsulların janr rəsmlərini, eləcə də portret çəkməklə məşğul olurdu.
Daha sonra heykəltaraşlığa qayıdaraq modern-simvolizm üslubda əsərlər yaratmağa başladı. O, Krakovda Artur Qrotgerin, Varşavada Frederik Şopenin heykəllərini dizayn etməklə bərabər, məzar abidələri (atasının Varşavanın Povonski məzarlığındakı qəbri də daxil olmaqla) və portret büstləri də hazırlamışdır. Şimanovski 70 yaşında Varşavada vəfat etmişdir.
Şopenin heykəli
1907-ci ildə Şimanovski hazırda Varşavanın Lazenki parkında yerləşən Frederik Şopenin bürünc heykəlini hazırlamışdır. Heykəl əvvəlcə 1910-cu ildə, Şopenin anadan olmasının yüz illiyində hazır olmalı idi, ancaq dizaynla əlaqədar mübahisələr, sonra isə I Dünya müharibəsinin başlaması ilə təxirə salındı. Abidə müharibədən sonra - 1926-cı ildə təhvil verildi.
Albaniya Milli Kitabxanası
Albaniya Milli Kitabxanası — Albaniyanın paytaxtı Tiranada yerləşən kitabxana. 1920-ci ildə əsası qoyulmuş kitabxana 1922-ci ildən bəri fəaliyyət göstərir.
Tarixi
Albaniya Milli Kitabxanası (AMK) ölkədə əsas milli-mədəni təşkilatdır. AMK iki binada ibarətdir və Turizm, Mədəniyyət, Gənclər və İdman nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərir. Tiranada yerləşən kitabxana ölkənin mühüm milli irslərini özündə cəmləşdirir. Ölkə səviyyəsində əhəmiyyətə malik olan müəssisə ölkədəki kitabxana işçilərini bir araya toplayır, kitabxanaçılıq və kitabxanaçılıqla bağlı təhsil alan tələbələr üçün kitabxanada bütün şərait yaradılmışdır. Kitabxanada qorunan əşyalara aiddir: kitablar, dövri nəşrlər, xəritələr, atlaslar, mikrofilmlər və başqa kitabxana materialları. Xüsusi toplular həm ölkə üçün, həm də Avropa Birliyi üçün qiymətlidir. Kitabxana 16 yaşdan böyük insanlar üçün həftədə 72 saat fəaliyyət göstərir. İstifadəçilər kitabxana materiallarını götürə bilər və ya oxu zallarında onlardan istifadə edə bilər. Kitabxana istifadəçiləri kitabxananın saytından xüsusi kataloqlardan kitablar haqqında məlumat ala bilərlər. Kitabxana müdiriyyəti ölkə səviyyəsində gəncləri kitab oxumağa həvəsləndirmək üçün bir neçə sərgilər təşkil edir. Milli kitabxana həmçinin dərslikləri və digər növdə kitablar da nəşr edir. Bu kitabxana həm də Avropada böyük nüfuza malikdir və Avropa Kitabxanaları, Beynəlxalq Kitabxana Assosiasiyalarının Federasiyası kimi mühüm qurumlara üzvdür.
Çoban kilsəsi
Çoban kilsəsi - Türkiyə Cümhuriyyətində, Ani şəhər xarabalıqlarında yerləşən, qədim bir erməni kilsəsi. Kilsə, Ani qalasından kənarda, təxminən qalanın Şimal-Qərb tərəfində, Horomos monastırına gedən yolun üstündə yerləşir. XX əsrin əvvəllərində dağılmış bir vəziyyətdə olan kilsə, 1966-cı ildə baş verən bir zəlzələdən sonra tamamilə yerlə yeksan olmuşdur. Dövrümüzə kilsənin yalnız bir neçə divarının qalığı çatsa da, həmin qalıqların yerləşdiyi ərazi Türkiyə-Ermənistan sərhəddində - qadağan olunmuş zonada yerləşdiyinə görə oraya getmək mümkün deyildir.
Kilsənin kitabəsi olmayıb və inşa tarixi haqqında heç nə məlum deyil. Çoban kilsəsi adı isə kilsəylə bağlı bir rəvayətdən qaynaqlanır. Belə ki, rəvayətə görə kilsə Anidəki kilsələrdə olan səs-küy səbəbindən, həmin kilsələrdə ibadət edə bilməyən bir çoban tərəfindən inşa etdirilmişdir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Çoban kilsəsi kiçik bir kilsə olsa da, çox qarışıq bir memarlıq layihəsinə malik olmuşdur. Kilsə binası iki mərtəbəli olmaqla on bir metr hündürlüyə malik olmuş, binəsinin qalınlığı isə yeddi metr olmuşdur. Birinci mərtəbə xüsusilə mürəkkəb bir plana sahib olub. Binanın birinci mərtəbəsi fasaddan on iki guşəli ulduz formasında, daxildən isə altıguşəli ulduz formasında olmuşdur.
Kilsənin ikinci mərtəbəsi isə eşikdən altıguşəli ulduz, daxildən isə dairəvi formada olmuşdur. İkinci mərtəbənin üstündə silindrik formada bir baraban olmuşdur. İkinci mərtəbədə bayıra açılan bir qapı olsa da bu qapının nə məqsədlə qoyulduğu bəlli deyil. Çünki, eşik tərəfdən ikinci mərtəbəyə pilləkən olmamışdır.
Kilsənin planı böyük bir memarlıq hünəri olmasına rəğmən, sadə bəzəkləri və kobud işlənmiş daşlarıyla ümumilikdə kilsə olduqca qaba tikili təsiri bağışlayır. Binanın inşa tarixi də dəqiqləşdirilməmiş olaraq qalır. Belə ki, tədqiqatçılar X-XI və ya XII-XIII əsrlər ola biləcəyini güman edirlər. Layihəsi və kiçikliyi kilsənin daha çox I mərtəbəsində məzar olan bir məqbərə olaraq istifadə edildiyini güman etməyə əsas verir.
Erməni kilsəsi yoxsa müsəlman türbəsi
Erməni qəbristanlıq kilsələrinin birinci zəminində heç vaxt apsis olmur. Lakin qəribədir ki, müsəlman türbələrinə xas bu cəhət məhz Çoban kilsəsi adlandırılan bu abidədə özünü göstərməkdədir. Araşdırmaçıların bəziləri həmin bu nişsiz apsisin qibləyə tərə olan bir mehrab olduğunu güman edirlər. Mütəxəssislərə görə əgər bu abidə müsəlmanlar üçün ermənilər tərəfindən inşa edilmiş bir türbədirsə, o zaman böyük bir ehtimalla XI-XII əsrlərdə - Şəddadilərin hakimiyyətdə olduğu dövrdə inşa edilmişdir.
Mənbə
Çoban kilsəsi
Barquzin körfəzi
Coğrafiyası
Körfəzin sahəsi 725 km². Maksimal dərinliyi 1284 metrdir -dir. Körfəz materik daxilinə 29 km daxil olur. Nijne İzqolye və Krestovoy burunları arasında olan hissədə eni 22,8 km dir. Bu burunlar arasında olan sahil xəttinin uzunluğu 90 km qədərdir. Ən enli hissəsi şimaldan cənuba 38 km təşkil edir.
Körfəzə ümumilikdə Baykala tökülən ən böyük çaylardan biri olan Barquzin axır. Cənubdan isə ona Duxovoy çayı tökülür. Svyatoy Nos yarımadasından isə bura Makarova arxı tökülür. Körfəzdə yerləşən burunlar: Nijnee İzqolove, Osinovıy, Çyornıy, Zelyonıy, Bilyutinski, Krestovıy, Buçenkov. Körfəzə daxil olan buxta və körfəzlər: Maksimixa, Krestovaya, Kultuk.
Körfəzin şimal sahilləri hündür və sıldırımlıdır. Şimal-şərq və şərq sahilləri əsasən düzən və alçaqdır. Bu ərazi Cıvırkuy bərzəği və Barquzin çayının mənsəbi olan ərazidir. Burada ərazi bataqlıqlaşmışdır və bataqlıq bitkiləri ilə örtülüdür. Cənub sahilləri isə əsasən Xolodyanka burnu ərazisi dağlıqdır. Burada tayqa meşələri yayılmışdır. Düz sahilində Xolodnyanoçnaya dağı yerləşir. Sahillərində yerləşən silsilələr meşə ilə örtülüdür.
Turizm
Körfəz sahilində Ust-Barquzin qəsəbəsi və Maksimixa kəndi yerləşir. Onlarda mehmanxanalar vardır.
Sahilində Baykal gölü ərazisində ən uzun çimərlik yerləşir. Çimərlik Barquzin çayının mənsəbindən Svyatoy Nos yarımadasına qədər uzanır. Kultuk körfəzi isə çimmək üçün ən əlverişli yer sayılır. Yayda burada suyun temperaturu +22 °C qədər qalxır.
Svyatoy Nos yarımadasında yerləşən zirvədən (1877 m) Barquzin və Çivırkuy körfəzlərinə əsrarəngiz mənzərə aşılır. Barquzin vadisi bura turistləri və alpinistləri özünə çəlb edir.
Maksimixa kəndinin yaxınlığında Duxovoe gölü yerləşir. Burada yerləşən yamaclar göbələklərlə və giləmeyvələrlə zəngindir. Körfəzin şimalında ekoloji-etnoqrafik «Svetlaya Polyanka» muzey-park yerləşir. Turistlər burada qonaq evlərində qala bilərlər.
Ust-Barquzin və Maksimixa arasında avtomobil yolu mövcudur.
Körfəzdə həvəskar və idman məqsədli balıq ovu həyata keçirlir. Burada Coregonus autumnalis, Thymallus, Siqi kimi balıq1ları ovlamaq mümkündür.
Bömbögör abidəsi
Haqqında
Məzar kompleksi bir tümsək, bir dikili daş və daş çəpərlərdən ibarətdir. Abidə Monqolustan Elmlər Akademiyasının Arxeologiya İnistitutunda çalışan elm adamlarının Qovi-Altay və Bayanhöngör aymağında etdiyi axtarışlar nəticəsində tapılmışdır.
Tədqiqatçılar abidənin 718-742 illəri arasında qurulduğunu, Göktürklərin barışmaq üçün iddia qaldırmaq üçün Karluksa bir şahzadə gəlin kimi göndərə biləcəyi bir dövrün ola biləcəyini düşünürlər. Göktürklərin və Karluksun 718-ci ildə bir döyüşdə bir-biri ilə vuruşması buna qismən dəstəklənir.
Abidə mətninin fotoqrafı və kopyası tapılmasınından sonra nəşr edilmişdir. Abidə mətnini ilk dəfə monqol elm adamı Ts. Battulqa, ikinci dəfə yapon elm adamı S. Kosetu, üçüncü və son dəfə də türk elm adamı Xədicə Şirin yayımlamışdır.
Abidədəki mətnlər
Dikili daşın təpəsində 4 qısa yatay sətir və yan tərəfində dikinə formada qazılmış uzun sətir vardır. Abidə üzərində bir çox damğa vardır. Bu damğaların xaqana bağlı alt boyları, ailələri təmsil etdiyi düşünülməkdədir.
Abidənin ölçüsü
Çəpər halqanın uzunluğu 22-29 metrdir. Dikili daşın yüksəkliyi 1.33 m, uzunluğu 0.2-0.47 m, genişliyi isə 0.16-0.20 metrdir.
Mətnin mövzusu
Abidə Aşina sülaləsinə mənsub və Qarluqlara gəlin olaraq göndərildiyi düşünülən türk xatunun cənazə törənidir. Abidə mətnini bu formada ilk oxuyan türk professor Xədicə Şirindir. Abidədə Qarluq və Basmil boylarının adı keçməkdədir.
Abidəin tikilmə tarixi
Araşdırmaçılar Göytürklərin Qarluqlara gəlin göndərməsindən yola çıxaraq, bu abidənin 718-742-ci illər arasında tikilmiş ola biləcəyini düşüməkdədir. Çünki göytürklər ilə qarluqlar arasındakı son döyüş 718-cı ildə Tez çayında baş vermişdir. Bu ildən 742-ci ildə reallaşan Uyğur-Qarluq-Basmil ittifaqına qədər qarluqlar Göytürk imperiyasına boyun əyin sülh içərisində yaşamışdırlar.
Nitrat turşusu
Nitrat turşusu (HNO3) – birəsaslı, qüvvətli turşu.
Adi şəraitdə rəngsiz mayedir. Kimya sənayesinin ən mühüm məhsullarından biridir. Susuz Nitrat turşusunun sıxlığı 1,522 q/sm3-dir, —41°C-də donur, 86°C-də qaynayır. Su ilə istənilən nisbətdə qarışır və azeotrop qarıqiıq əmələ gətirir.
İki kristalhidratı məlumdur: HNO3·H2O və HNO3·3H2O. Susuz nitrat turşusu davamlı deyildir, adi temperaturda işıqda parçalanaraq oksigen çıxarır (4HNO3=4NO2-2H2O + O2). Nitrat turşusu qüvvətli oksidləşdiricidir, kükürdü sulfat turşusuna çevrilincəyə qədər oksidləşdirir, yalnız qızıla, tantala və platin fəsiləsinin bəzi metallarına təsir etmir. Metallarla reaksiyaya girib azot 2-oksid çıxarır. Durulaşdırılmış nitrat turşusunda asan həll olan bəzi metallar, məsələn, dəmir, xrom, alüminium, metalın səthində qoruyucu oksid təbəqəsi əmələ gətirdiyi üçün qatı nitrat turşusuna qarşı davamlıdır. Bu xüsusiyyət qatı nitrat turşusunu polad qablarda saxlamağa və daşımağa imkan verir. Qatı nitrat turşusu ilə xlorid turşusunun qarışığına (1:3) zərhəl (çar arağı) deyilir. O hətta qızılı və platini də həll edir. Üzvi birləşmələr nitrat turşusunun təsirildən oksidləşir və ya nitrolaşır  (nitro qrupu—NO2+ üzvi birləşmədə hidrogenin yerini tutur). Nitrat turşusunun duzları nitrat, Na, K, Ca və NH4+ duzları isə həm də şora adlanır.
Nitrat turşusu XIII əsrdə kalium şorasını zəy, dəmir kuporosu və gil ilə birgə qızdırmaqla alınırdı. XVII əsrin ortalarından etibarən o sənayedə kalium və ya natrium şorası ilə qatı sulfat turşusundan alınmağa başlandı. İndi ammonyakın hava oksikeni ilə katalitik oksidləşdirilməsi yolu ilə istehsal olunur. Nitrat turşusu, əsasən, azot gübrəsi, kombinə edilmiş gübrə, partlayıcı maddə (trinitrotoluol və s.) və üzvi boya istehsalında işlədilir.
Üzvi sintezdə qatı nitrat turşusu ilə sulfat turşusunun qarışığından (nitrolayıcı qarışıq) geniş istifadə edilir. Kimya sənayesində (sulfat və fosfat turşuları istehsalında) və metallurgiyada hər il külli miqdarda nitrat turşusu sərf olunur. Nitrat turşusunun buxarları ilə nəfəs almaq zəhərlənməyə səbəb olur. Dəriyə və paltara düşdükdə (xüsusən qatı nitrat turşusu) yandırır. Sənaye binalarının havasında (N2O5-ə görə hesaoladıqda) nitrat turşusu-nun miqdarının 50 mq/m3-dən artıq olmasına icazə verilmir. Qatı nitrat turşusu üzvi maddələrə toxunduqda yanğına və partlayışa səbəb olur.
Oğlanqala yaşayış yeri
Oğlanqala – Şərur rayonu ərazisində e.ə. II – I minilliklərə aid yaşayış yeri.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Abidə Arpaçayın sahilindəki Qaratəpə dağında yerləşir. Oğlanqala yaşayış yerinin sahəsi 40 hektar, mədəni təbəqənin qalınlığı isə 3 metrdən artıqdır. Dağın şimal yamacları sıldırımlıdır. Digər yamaclar isə möhtəşəm müdafiə divarları ilə əhatələnmişdir. Divarlar uzunluğu 1,5 – 3 metrdir. Qalınlığı isə 1 metrdən çox olan kobud yonulmuş daşlardan tikilmişdir. Bu baxımdan Oğlanqalanı siklop tikililərinə aid edən tədqiqatçılar da vardır. Divarların bəzi yerlərində üst – üstə qoyulmuş 4 cərgə daş qalmışdır.
Dağın cənub – qərbində kiçik berclərə oxşar yarımdairəvi tikilər vardır. Tikinti üslubuna görə Oğlanqala, assurların dağ qalalarına oxşayır. Oğlanqalanın mərkəzindəki, sahəsi 70x100 m olan meydançada aşkar edilmiş daş sütun qalıqları vaxtilə burada saray və məbəd tipli möhtəşəm binaların olduğunu göstərmişdir. Meydança bəzi yerlərdə divarlarla əhatə olunmuşdur.
Oğlanqalada 1988-1989 – ci illərin qazıntıları zamanı qalanın Erkən və Orta Dəmir dövründə bu ərazidə mühüm siyasi mərkəz olması ilə bağlı inkaredilməz dəlillər aşkar olunmuşdu. 2008-2011 – ci illərdə Azərbaycan-Amerika ekspedisiyasının dörd il ərzində apardığı qazıntılar nəinki bu ilk mülahizələri təsdiq etdi, həmçinin göstərdi ki, Oğlanqala Erkən Dəmir dövründə müstəqil dövlətin paytaxtı olmuşdur. O, qonşu Urartu dövləti ilə iqtisadi və mədəni əlaqələr saxlamış, Əhəməni imperiyasının dağılmasından sonrakı yüzilliklərdə güclü müdafiə sistemi ilə əhatə olunmuş şəhər-dövlətin paytaxtı olmuşdu. 1988-1989-cu illərdə аpаrılаn qаzıntılаr 280 kv. m sаhəni əhаtə еtmişdir. Qаzıntı zаmаnı yаşаyış yеrində dörd tikinti dövrü müəyyən еdilmişdir. Аrxеоlоji tədqiqаtlаr 150 kv. m sаhədə аnа tоrpаğаdək dаvаm еtdirilmişdir. Məlum оlmuşdur ki, qаlаnın müdаfiə divаrlаrı təbii qаyаlıq üzərində sаlınmışdır. Mədəni təbəqənin qаlınlığı yеrin rеlyеfindən аsılı оlаrаq 2,5 - 4,5 m аrаsındаdır. Аrаşdırmаlаr müdаfiə divаrının müxtəlif tikinti dövrlərində fəаliyyət göstərdiyini sübut еdir. İri qаyа pаrçаlаrındаn hörülən divаr rеlyеfdən аsılı оlаrаq 1-2,7 m hündürlüyündə sаxlаnmışdı.
Divаrın ətrаfındа xеyli miqdаrdа çiy kərpic və möhrə qаlıqlаrının аşkаr оlunmаsı, оnun yuxаrı qisminin çiy kərpiclə hörülərək tаmаlаndığını göstərir.2008-2011-ci il mövsümündə aparılan qazıntılar zamanı əsas məqsəd Oğlanqalanın sitadelini və şimal bürcü yaxınlığındakı istehkamları açmaqdan ibarət idi. 2010-cu ildə şimal-qərbdəki dairəvi bürcün şimal divarının təməlindən götürülən kömür analizi göstərdi ki, bu müdafiə istehkamları təqribən e. ə. 800-cü ildə inşa olunmuşdur. Bu o deməkdir ki, Oğlanqalanın istehkamları Urartu imperiyasının Türkiyədə möhkəmləndiyi [təqribən e. ə. 850-600-cü il], Qafqazda və Şimal-Qərbi İranda. hərbi əməliyyatlar apardığı dövrdə tikilmişdir. Tapıntılardan daha çox müdafiə istehkamlarının tikinti texnikası maraq doğururdu. Oqlanqalanın mühəndisləri qalanı tikərkən Erkən Dəmir dövrü texnikasından, yoxsa öz nüfuzlu qonşuları olan urartuların tikinti texnikası və üsullarından istifadə etmişdilər? Urartu istehkamları fövqəladə dərəcədə standartlaşdırılmışdır, onlar müntəzəm möhkəmləndirmə, yonulmuş daşlardan ibarət və standart ölçülü kərpic tikinti ilə xarakterizə olunur. Ehtimal ki, Urartu arxitektorları dövlətin daimiliyini təmin etmək üçün imperiya ərazisindəki bütün istehkamların tikintisini layihələşdirmişdilər.
Oğlanqalanın tədqiqi zamanı şimal istehkamların xüsusiyyəti 215 metrlik məsafədə izlənmişdi. Araşdırma göstərdi ki, Oğlanqalanın istehkamları Dəmir dövrünün erkən mərhələsinin tikintilərini xatırladır. Lakin ola bilsin ki, Urartunun bəzi xüsusiyyətləri də təqlid edilmişdir. Urartu divarlarının düz və dördkünc, topoqrafiyaya uymayan xüsusiyyətlərindən fərqli olaraq Oğlanqala istehkamları Qaratəpə dağının topoqrafiyasına uyğun olaraq inşa edilmişdir. Şimal divarlarının araşdırılması ciddi düşünülmüş, lakin bəzən qeyri-müntəzəm möhkəmləndirilmiş istehkamları ortaya çıxardı. Uzunluğu 7 m, eni 4 m olan divarın qərb tərəfinin təməli kifayət qədər davamlıdır. Onlar bir-birindən 15 m aralıda idi. Lakin şərqə doğru bu nümunə qırılır. Möhkəmləndirilmiş divarlar əvəzinə qeyri-müntəzəm işlənmiş divar ziqzaqları ortaya çıxır. Möhkəmləndirilmiş divarların Urartu arxitekturasının xüsusiyyəti olmasına baxmayaraq, onların bənzərləri Cənubi Qafqazın Dəmir dövrü arxitekturasından da mövcuddur.
Şimal istehkamlar blok halına salınmış əhəngdaşı parçalarından inşa olunmuş, daş blokların arasındakı boşluqları doldurmaq və divarı düzəltmək üçün isə kiçik həcmli daşlardan istifadə edilmişdir. Divarın müxtəlif hissəsindəki daşlar səliqə ilə düzülmüş yonulmamış daşlardan ibarətdir. Lakin divarın bəzi hissələrində, əhəngdaşı parçalarının boyük hissəsi kvadrat və düzbucaqlı blok şəklində yonulmuşdur. Bu tip blokların ölçüsü 30 və 70 sm2 arasındadır. Digər hissələrdə isə divarlarında bir qədər yonulmuş və yonulmamış daşlardan istifadə edilmişdir. Daşyonanlar IV Dövrdə, ümumiyyətlə, divarlara yaxşı yonulmuş küncləri olan daşlar qoymağın qayğısını çəkməmişlər, ehtimal ki, bu hissələr zəif olduğundan eroziyaya məruz qalmışdır. Divar boyunca istifadə olunan kiçik həcmli daşların da miqdarı dəyişmişdir. Bu müdafiə divarı ana qaya üzərində tikilmiş, bununla belə müxtəlif tikinti üsullarından istifadə edilmişdir. Ümumiyyətlə, divar inşa edilməzdən əvvəl təməldəki otlar yandırılmış və buna görədə birbaşa divarların altında tünd boz rəngli kül layı saxlanmışdır. Təməlin üzərindəki bitki örtüyünün yandırılması əhəngdaşının keyfiyyətini dəyişdirmiş, onların üzərində daş ovuğu və çatlaqlar qalmışdır. Bundan sonra bənnalar əhəngdaşı bloklarını təməlin üzərinə qoymaq və müxtəlif üsullardan istifadə etməklə səviyyəni düzəltməyə və düzgün səth almağa çalışmışlar Bəzən böyük blokların altı kiçik həcmli daşlarla düzəldilir, bəzən isə daş bloklar birbaşa qayanın üzərinə qoyulurdu. Urartu qalalarında olduğu kimi təməl üçün birbaşa qayanın düzəldilməsinə heç vaxt rastlanmamışdır. Urartularda pilləkən formasında yonulan qayalar birbaşa təməlin əsasını təşkil edirdi. Oğlanqalanın bu istehkamında müxtəlif tikinti üsullarının istifadə edilməsi qalanı inşa edən arxitektorlar və daşyonanlar haqqında müəyyən fikirlər deməyə imkan verir. Belə hesab edirik ki, qalanın müxtəlif hissələrinin tikilməsinə ayrıca şəxslər cavabdeh olmuş və tikintidə Urartu qalalarında olduğu kimi heç bir standartlaşdırmaya ehtiyac duyulmamışdır.
Şimal müdafiə divarlarının daş istehkamları bəzi yerlərdə 2 m yüksəkliyində saxlanmışdır. Lakin, ümumiyyətlə, onların hündürlüyü 1-1,5 m-dən aşağı olmuşdur. Əlavə olaraq bu istehkamların üzəri ölçüləri 40 X 40 X 20 sm olan kərpic tikinti ilə tamamlanmışdır. Onlar həm inşa olunmuş divarların hündürlüyünü yüksəltmiş, həm də divarlar üçün terras rolunu oynamışdır. Divarların daş fasadı arxadan çınqılla doldurulurdu. Kərpic tikintilər daş təməl üzərində inşa olunurdu. Oğlanqalanın şimal tərəfinin araşdırılması göstərir ki, bu hissə kərpic terraslardan ibarət olmuş, divarların möhkəmliyini artıran çınqıl, daş divarlar kimi əsas tikinti materialı olmuş və təqribən e.ə. 800-cü ildə tikilmişdir. Terraslanmış sahənin ölçüsü təqribən 78 X 164 m olmuşdur. Sitadelin xarici divarı ilə müdafiə divarı arasındakı yüksəklik 35 m olmuşdur. Bu 2, 42 ha olan sahənin terraslaşdırılmasına, karxana işlərinə, böyük əhəng blokları və milyonlarla kərpicin daşınmasına xeyli işçi qüvvəsi cəlb edilmişdir. Bu təqribən milyonlarla işçidən ibarət böyük işçi qüvvəsi tələb edirdi. Bu tikinti layihəsinin monumentallığı IV Dövr Oğlanqala liderlərinin böyük qüvvəsindən xəbər verir. Tikintinin möhtəşəmliyi özlüyündə siyasi hakimiyyətin qüdrətini göstərir.
Araşdırma zamanı şimal-şərq tərəfdə qapı olduğu zənn edilən bir boşluğa rast gəlinmişdir. Bu boşluğun eni 8, 3 m idi. IV Dövrdə burada inşa olunan divar, ehtimal ki, sitadelə gedən orijinal qapı olmuşdur. Bu divarın şimal yamacın ən əlverişli mövqeyində yerləşməsi irəli sürülən ehtimalı təsdiq edir. Əlavə olaraq demək olar ki, burada çay daşlarından işlənmiş təmələ rastlanmamış, çay daşlarını kiçik hissələrə bölünmüş əhəng daşı ilə birləşdirən başqa bir üsuldan istifadə edilmişdir. Bu aralıqda, qərb tərəfdə ana qaya üzərində açılmış oyuq, böyük ehtimalla qapı oxu üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu pilləkənli sahə, ola bilsin ki, III Dövrdə sitateldə rastlanmış divara bənzər tikinti zamanı doldurulmuşdur. IV Dövrün son cərgələri kiçik həcmli yastı daşlarla işlənmiş və səviyyəni düzəltmək üşün istifadə edilmişdir. Bu tikintinin üzərinə iki cərgə kərpic tikinti, ondan sonra isə üç cərgə böyük daş bloklar qoyulmuşdur. Daş blokların əksəriyyəti IV Dövrdəki bənzərlərinə nisbətən çox kiçik idi. Ümumiyyətlə, yan-yana qoyulmuş 20-30 sm2 ölçülü daşlar pis inşaat texnikasından xəbər verirdi, belə ki, bu tikintidə daşların bir çoxu bloklarla uyğun deyildi.
Oğlanqalanın IV Dövrünə aid sarayı ölçüləri 33 X 34 m, yaxud 1122 m² olan böyük daxili həyətin ətrafında inşa olunmuşdur. Bu demək olar ki, Türkiyədəki Altıntəpə məbədini əhatə edən daxili həyətlə eyni ölçüdədir. Daxili həyət, ehtimal ki, sitadeldə ən mühüm ictimai yerlərdən biri olmuşdur. Onun hədsiz dərəcədə böyük ölçüsü qala hökmdarının güclü siyasi hakimiyyətini göstərir. Daxili həyətdən şərqə doğru bir neçə uzunsov, ensiz binalar aşkar edilmişdi.
Biz daxili həyətdə IV Dövrə aid, qalanın inzibati funksiyaları ilə bağlı olan böyük küplərin qalığına və Azərbaycanda ən qədim mixi yazı olan keramika üzərindəki kitabələrə rast gəldik. Lakin heç bir təsərrüfat küpü bütövlükdə aşkar edilmədi. Təsərrüfat küplərinin parçaları bədii cəhətdən olduqca yüksək səviyyəli hazırlanmışdı. Üzərində mixi yazı olan parçalar isə demək olar ki, bu sahənin bütün kontekstlərindən aşkar olunurdu. Küplərin üzərində fraqment halındakı yazılar, şübhəsiz ki, onların tutumunu göstərirdi. Biz rəqəmlərə aid a-q [ar] və ru kimi bəzi işarələri bərpa olunmuşdur, ehtimal ki, onlar aqarqi i terusi işarələrini və həcm ölçüsünü bildirmişdir.
2011-ci il mövsümündə tədqiqatlar zamanı şərqdə sitadelin IV Dövrə aid istehkamları aşkar olunmuşdu. Burada müəyyən ara verilməklə divarlar qərbə doğru yönəlmişdi. Bu divarlar arasındakı məsafə qeyri-müntəzəm olub şərqə doğru 6,5 m – dən 7,5 m – dək genişlənirdi. Ehtimal ki, bu tikinti sitadelə daxil olan əsas girişin qalığıdır. Burada aparılan qazıntılar zamanı daha əvvəlki dövrə aid divar qalıqları aşkar olunmuşdur. Lakin divarların əksəriyyəti kobud işlənmiş standart əhəngdaşı bloklarından inşa edilmişdir. Bu tip tikinti texnikası istehkamın və sitadelin inşasında izlənmişdir. Bu divarda da ustalıqla yonulmuş yeddi daş blok var idi, onların ikisi standartlaşdırılmış formada olub 90 Х 60 sm və 45 Х 60 sm ölçüdə idi. Bu tip daş bloklar Bastam, Torpakqala, Çavuştəpə, Ayanis daxil olmaqla Türkiyə ərazisindəki Urartu yaşayış yerlərində və Şimal-Qərbi İranda aşkar edilmişdir. Bu bloklar Oğlanqalada olduğu kimi inzibati binanın təməlinin inşasında istifadə edilmişdir. Torpaqqalada belə bloklardan inşa edilmiş platforma üzərində Xaldinin məbədi inşa olunmuşdur. Ayanisdə bu tip texnika sitadelin cənub istehkamlarının təməlinin inşasında istifadə
edilmişdir. Bu yaşayış yerlərinin hamısı 7-ci əsrdə inşa edilmiş və Erzen bu tikinti texnikasını həmin dövrə aid etmişdir. Oğlanqalanın sitadeli, böyük ehtimalla, 7-ci əsrdən sonra qısa müddət ərzində tərk edilmişdir. Аrxеоlоji аrаşdırmаlаr inkişаf еtmiş Dəmir dövründə Nаxçıvаn аbi-dələri üçün rizаlitlərlə möhkəmləndirilmiş dördkünc plаnlı sitаdеllərin xаrаktеrik оlduğunu göstərir. Lаkin yаşаyış yеrlərinin hеç biri gеniş qаzıntılаrlа öyrənilmədiyindən оnlаrın dаxili quruluşu hаqqındа müəyyən bir fikir söyləmək çətindir. Tədqiqаtlаrlа müəyyən оlunmuşdur ki, Оğlаnqаlаnın nаrınqаlаsı iki sırа divаrlа əhаtə оlunmuşdur. Nаrınqаlаdаn kənаrdа оlаn yаşаyış binаlаrını əhаtə еdən müdаfiə divаrlаrı rеlyеfə uyğun оlаrаq tikilmişdir. Bu xüsusiyyətinə görə Nаxçıvаnın Dəmir dövrü аbidələri qоnşu Urаrtu аbidələrindən tаmаmilə fərqlənir.
Аrаşdırmаlаr müdаfiə divаrının xеyli yüksək оlduğunu göstərir. Tədqiqаtçılаr divаrlаrın yuxаrı qisminin çiy kərpiclə hörülərək tаmаmlаndığını qеyd еtmişlər. Оğlаnqаlаnın müdаfiə divаrlаrının bəzi qismlərdə 3 m yüksəkliyədək sаxlаndığını nəzərə аldıqdа kərpic hörgü ilə birlikdə divаrlаrın hündürlüyünün 4–5 m-dək оlduğunu söyləmək оlаr.