Reç_Pospolita
Kəndlilərin vəziyyəti
Kiçik mülklərin inkişafı və kəndli məskunlaşmasının artması nəticəsində tam paylı kəndlilər kmetlərin sayının azalması və yarım nadelli az torpaqlı və torpaqsız kəndlilərin sayı artdı. Sərhəddə XV-XVI əsrlərdə hər yerdə kmt təsərrüfatı üstünlük təşkil edirdi, XVI əsrin sonlarında və onların sayı qəfildən azaldı, Kiçik Polşada isə onların yerlərini yarılen təsərrüfatına verdi. XVII əsrin ortalarında eyni vəziyyət ölkənin digər rayonlarında da baş verdi. Kiçik mülklərin işçi qüvvəsi ilə təmiri asılı sakinlərin biyarın icrasına cəlb edilməsi, mülklərdə nökərin artması və ucuz mövsümi işçilərin istifadə edilməsi yolu ilə təmin edildi. Məcburi biyar haqqında ilk qanun seymdə 1520- ci ildə qəbul edildi. Orda deyilir ki, len torpağına malik bütün kəndlilər həftədə 1 dəfə biyarda olmalıdırlar. Eym bir sıra ərazilərdə mövcud olan mülkədarlar işləmə rentasına daha yüksək normasını müəyyən etdi və biyarr mükəlləfiyyətinin sonrakı artımı haqqında hədd müəyyən etmədi. XVI əsrin I yarısında kmetlər len torpağında həftədə 1-2 gün töycü, XVI əsrin sonu XVII əsrin əvvələrində 3-4 gün, XVII əsrin ortalarında rayonlarda kiçik mülk sisiteminin inkiçafı ilə bağlı olaraq həftədə 4-6 gen müəyyən edldi. Biyardan artma meyilli başqa mükəlləfiyyətlər var idi. Onlardan ə Sasları: malqaranı oturmaq üçün istifadə edildi. Hertiyə qoyulmuş əkin yeri bütün kəndlilərin ildə bir neçə dəfə mövsümü işlərə çıxmaq (biçənək, biçin), aöa qoyunlarını qıxrmaq mal-qaranın otarılması, pliyin hazırlanması və s. Ən çətini və daim artan araba mükəlləfiyyəti idi və bu kəndlilərin kiçik məhsullarının bazara çıxarılması və feodal üçün alınan malların şəhərdən gətirilmısindən ibarət idi. Bununla bərabər biyar kəndlərində natural və pul münasibəti qalırdı. Kiçik mülk norma sisteminin zəif inkişaf etdiyi kəndlərdə onlar əhəmiyyətli dərəcədə artırdı. XVI əsrin sonundan kənddə əsas rolu feodal monopoloyaları oynamağa başladı. Kəndli taxılı öz ağasının dəyirmanında üyüdməli idi, eləcə də arağı, pivəni, duzlu malları yalnız onun meyxanasından almalı idi. Kəndlilər verginin böyük hissəsini ölüm cəzasına ödəyirdilər. Xüsusəndə XVII əsrin I yarısı müharibə vaxtı 1629- cu ildə tüstü hesabına alınan vergi müəyyən edildi və bu əvvəlki torpaq vergisinin 2 qatı idi. Kəndlilər öz feodallarının xidmətçici qismində hərbi yürüçlərdə istifadə etmək rolu, hərbi ehtiyaclar üçün at araba verməlı idilər və s. XVI əsrin sonundan əksreformasiya qələbəsi ilə bağl olaraq katolik kilsəsinin xeyrinə ödəmə və mükəlləfiyyətlər artdı. Təsərrüfatın biyar mülk sistemi kənd əhalisinin hüququ vəziyyətinin pisləşməsinə səbəb oldu. Seym konstitusiyası XV sonu XVI əsrin I yarısında hüququnu hüquq baxımdan təsdiq etdi. 1496-cı il Petrkovski statyasına əsasən kəndli torpağını keçməli, alıınması, kilsə vəzifəsinin tutulması və s hüququndan məhrum edildi. Feodalların əlinə təbəələri üzərində məhkəmə hakimiyyəti keçdi. Sileziya və Knyaz Prussiyasında təhkimçilik hüququ XVI əsr, Qərbi sahil boyunda XVI əsrin II yarısı –XVII əsrin əvvəllərində təsdiq edildi. Feodal təhkimçilik təzyiqinin güclənməsi kənddə sinfi mübarizəni artırdı. Onun əsas formasına kəndlilərin qaçması oldu. 1587-1589 Sileziya kəndlilərinin üsyanı oldu.