cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rezistor
Bağlantı
Rezistorlar dövrəni qurmağa kömək etmək üçün müxtəlif kombinasiyalarda birləşdirilə bilir.
Hazırlanması
Rezistorların hazırlanmasında nəzərə alınmalıdır ki, inteqral rezistorlar 3 mkm-ə qədər nazik yarımkeçirici qat şəklində olur. Onların altlığın digər adacıqlarında yaradılan tranzistor strukturları ilə eyni zamanda formalaşdırmaq lazımdır. Belə rezistorlar diffuziya rezistoru adlanır. Rezistorlar da başqa elementlərlə bağlı p-n keçidləri vasitəsi ilə izolə edilir. Əsasən tranzistor strukturunun baza və ya emitter qatının diffuziya rezistoru kimi istifadə edilməsidir. Baza qatının üzərində böyük müqavimətli, emitter qatı üzərində isə kiçik müqavimətli rezistorlar alınır. Baza qatı əsasında alınan diffuziya rezistorunun strukturundan görünür ki, o digər elementlərdən ən azı iki əks qoşulmuş p-n keçidlə izolə olunmuşdur. Tətbiq olunan gərginliyin işarəsindən asılı olmayaraq qarşı-qarşıya qoşulmuş p-n keçidlər sistemi həmişə bağlıolur. Bipolyar tranzistorun emitter qatı əsasında alınan diffuziya rezistorunun yaranması verilib. p-n keçidlərlə izolə olunmuş diffuziya rezistorları 20 MHs-ə qədər tezlikdə işləyə bilər. MDY strukturunda rezistor kimi MDY tranzistorları istifadə olunur. Burada kanal rezistiv cərəyan axıdan cığır kimi təsvir edilir və en kəsiyi yuxa-rıdan n tipli aşqarlı diffuziya həyata keçirməklə keçirilir. Bu rezistorlar qeyri xətti xarakteristikaya malikdirlər.
Zöhrəvi xəstəliklər
Zöhrəvi xəstəliklər, bəzən cinsi yolla keçən xəstəliklər (CYBX) kimi qeyd olunur — cinsi fəaliyyət, xüsusən vaginal əlaqə, anal seks və oral seks yolu ilə keçən infeksiya. Bu cür xəstəliklər başlanğıcda simptomlara səbəb olmur, bu da infeksiyanın başqalarına keçmə ehtimalını artırır. CYBX-ın simptomlarına və əlamətlərinə vaginal axıntı, penis boşalması, cinsiyyət orqanlarında və ya ətrafında yaralar və çanaq ağrısı daxildir.
Otuzdan çox müxtəlif bakteriya, virus və parazit cinsi fəaliyyətlə yoluxa bilər. Bakterial CYBX-lərə xlamidiya, qonoreya və sifilis daxildir. Viruslu CYBX-lərə genital herpes, QİÇS və cinsiyyət orqanlarının siğilləri daxildir. Parazitik CYBX-lərə trixomonoz daxildir. Bəzi CYBX-lər donor toxuması, qan, doğuş zamanı və ya ana südü yolu ilə yayıla bilər.
İstilik elektrik stansiyası
thumb|Bakı İEM İstilik elektrik stansiyası (İES) ― üzvi yanacağın (neft, qaz, daş kömür, biokütlə və s.) enerjisini elektrik enerjisinə çevirən elektrik stansiyadır.
İstilik elektrik stansiyaların tipləri
İES-lər aşağıdakı amillərə görə bir-birindən fərqlənirlər.
Buraxılan enerjiyə görə
Bu əlamətə görə İES-lər kondensasiyalı elektrik stansiyası (KES) və istilik elektrik mərkəzlərinə (İEM) ayrılırlar. KES-lərdə kondensasiyalı turbinlər qoyulur və ancaq elektrik enerjisi istehsal edirlər. KES-lərdən fərqli olaraq İEM-lər tələbatçıları həm elektrik enerjisi, həm də ki, istilik enerjisi (buxar və isti su) ilə təmin edirlər. Belə stansiyalarda təzyiqə görə tənzimləmə ayrımı olan kondensasiyalı turbinlər və yaxud da əks təzyiqli turbinlər qoyulur. İstilik tələbatına görə İEM-lər sənaye tipli, istiləşdirmə tipli və sənaye-istiləşdirmə tipli istilik elektrik mərkəzlərinə ayrılırlar. İES-lərdə istehsal olunan elektrik enerjisinin təxminən 2/3 hissəsi KES-lərdə və 1/3 hissəsi isə İEM-lərdə hasil edilir.
İES-lərdə qoyulan turbinlərin tiplərinə görə
Bu əlamətə görə İES-lər buxar turbinli, qaz turbinli və buxar-qaz turbinli stansiyalara ayrılırlar. Buxar turbinli stansiyalardakı turbinlərin gücü 150 (160), 200 (210), 300, 500, 800 və 1200 MVt olur. Buxar turbini ilə işləyən stansiyaların FİƏ–i təxminən 36–42%-ə qədər olur. Qaz turbinli stansiyalardakı turbinlərin gücü 150, 250 MVt olur. Qaz turbini ilə işləyən stansiyaların FİƏ–i 28–34% olur. Buxar-qaz turbinli stansiyalardakı turbinlərin gücü 400, 500 MVt olur. Buxar-qaz turbini ilə işləyən stansiyaların FİƏ–i 52–57% olur.
Buxar generatorunun (qazanlarının) tiplərinə görə
Buxarın parametrləri kritik parametrlərdən aşağı olan İES-lərdə barabanlı və düzaxınlı qazanlardan istifadə olunur. Kritik parametrlərdən yüksək parametrlərdə işləyən stansiyalarda ancaq düzaxınlı buxar generatorları qoyulur.
Buxarın başlanğıc parametrlərinə görə
Bu əlamətə görə İES-lər kritik təzyiqdən aşağı (16,0–17,0 MPa təzyiqə qədər) və kritik təzyiqdən yüksək (22 MPa təzyiqdən böyük) təzyiqlə işləyən stansiyalara ayrılırlar. Adətən gücü 200 MVt-dan az olan turbinlərə daxil olan buxarın təzyiqi kritik qiymətdən az (13 MPa), gücü 250 MVt-dan çox olan turbinlərə daxil olan buxarın təzyiqi kritik qiymətdən böyük (24 MPa) olur.
Yanacağın növünə görə
Qeyd edilən əlamətə görə İES-ləri bərk (əsasən kömür), maye (əsasən mazut) və qaz (əsasən təbii qaz) yanacağı ilə işləyən stansiyalara ayırırlar. Dünyada İES-də elektrik enerjisi alınmasında yanacaq kimi kömürdən daha çox istifadə edilir. Daha doğrusu elektrik enerjisi alınmasının 60%-i kömürə, 28%-i qaza, 12%-i mazuta əsaslanır. Ancaq Azərbaycanda İES-lərdə bərk yanacaqdan istifadə edilmir. Ölkəmizdə elektrik enerjisi istehsalında 80–87% qaz və 13–20% maye yanacaqdan istifadə edilir.
Texnoloji sxemə görə
Texnoloji sxemə görə İES-lər blok və qeyri-blok tipli stansiyalara ayrılırlar.
Blok tipli İES-lər müstəqil şəkildə işləyən bir neçə enerji blokundan ibarət olur. Hər bir blokun özünün əsas avadanlığı – buxar turbini və qazanı və onları birləşdirən köməkçi avadanlıqları olur. Turbinin bir buxar qazanı olarsa, belə bloka – monoblok, iki buxar qazanı olarsa, dubl-blok deyilir. Adətən blok sxemində buxarın aralıq qızdırılmasından istifadə olunur. Ona görə də gücü 150 MVt və ondan böyük olan turbinlər blok sxemi üzrə işləyirlər.
Qeyri blok sxemi stansiyalarda qazanların ümumi bəsləyici su xətti və ümumi buxar xəttləri olur. Turbinlərə buxar ümumi buxar xəttindən verilir.
İES-lərin qoyulmuş gücünə görə
Bu əlamətə görə İES-lər az güclü (100 MVt-a qədər), orta güclü (100–1000 MVt) və böyük güclü (1000 MVt-dan çox) stansiyalara ayrılırlar. Bundan başqa, bir il müddətində qoyulmuş gücdən istifadə saatlarına görə baza (əsas) stansiyalar (6000–7500 saat), pik stansiyalar (2000 saata qədər) və yarım pik stansiyalara ayrılırlar.
KES-in iş prinsipi
Buxar qazanının ocağında üzvi yanacaq yandırılır və alınan istilik hesabına su buxarlanır. Sonra həmin buxar lazımi temperatura qədər qızdırılaraq (t=540–560 °C) turbinə verilir. Turbində buxar genişlənərək iş görür, yəni istilik enerjisi mexaniki enerjiyə çevrilir, nəticədə turbinin valı fırlanır. Turbinin valı fırlananda elektrik generatorunun rotoru da fırlanır və orada elektrik enerjisi hasil edilir. Turbindən çıxan buxar isə kondensatorda soyudularaq kondensatlaşır və nasos vasitəsilə sistemdə dövr etdirilir.
İEM-in iş prinsipi
İstilik elektrik mərkəzləri (İEM) tələbatçıları həm elektrik, həm də ki, istilik enerjisi ilə təmin edirlər. Ona görə də İEM-lərin prinsipial sxemində istilik tələbatçısı da göstərilmişdir. İEM-lərdə əks təzyiqli turbinlər və ya, tənzimləmə ayrımı olan kondensasiyalı turbinlər qoyulur. Əks təzyiqli turbinlər qoyulduqda sxemdə kondensator göstərilmir, çünki turbindən sonra buxar istilik tələbatçısına göndərilir (şək.a). Adətən İEM-lərin sxemində rediksion soyuducu qurğu da qoyulur ki, turbin işləməyəndə tələbatçıya buxar vermək mümkün olsun.
İES-in əsas avadanlıqları
İES-in əsas avadanlıqları bunlardır: buxar qazanı (generatoru), buxar turbini, elektrik generatoru.
Buxar qazanı (generatoru)
İES-lərdə buxar qazanları əsas istilik avadanlığı olub, bəsləyici suyu müəyyən təzyiq və temperatura malik qızışmış buxara çevirir.
Buxarlandırıcı borularda su-buxar qarışığının hərəkəti iki cür təşkil edilir: təbii və məcburi.
Bu səbəbə görə buxar qazanları aşağıdakı siniflərə bölünür: təbii dövranlı barabanlı buxar qazanları, məcburi dövranlı barabanlı buxar qazanları, düz axınlı buxar qazanları, kombinəedilmiş dövranlı qazanlar.
Respublikamızın enerji sistemində təbii dövranlı barabanlı buxar qazanları və düz axınlı buxar qazanlarından istifadə edilir.
Təbii dövranlı barabanlı buxar qazanının iş prinsipi: Yanıcı qarışıq yandırıcı quruluşa verilir. Burada yanacağın yanma prosesi getmir. Yandırıcı quruluşun vəzifəsi yanacaq ilə havanın yaxşı qarışmasını təmin etməkdir. Yanıcı qarışıq ocaq kamerasına verilir, burada yanma prosesi nəticəsində yüksək temperatur (2000 °C-yə qədər) alınır. İstiliyin bir hissəsi daxili divarlarda yerləşən buxarlandırıcı borulara şüalanma yolu ilə verilir. Nəticədə borunun daxilində su buxar qarışığı yaranır. Sıxlıqlar fərqi nəticəsində su-buxar qarışığı barabana doğru hərəkət edir. Burada su və buxar ayrılır. Barabandan buxar buxar qızdırıcıya oradan isə turbinə verilir. Bu buxarın miqdarında isə barabana bəsləyici su verilir. Bu su isə öz növbəsində ekonomayzerdə müəyyən temperatura qədər qızdırılır. Ekonomayzerdən sonra hava qızdırıcısı yerləşdirilir. Burada yanma məhsulları öz istiliyini havaya verir. Bu hava isə yanıcı qarışıq hazırlamaq üçün istifadə edilir. Bütün bu proseslərdən sonra atmosferə atılan havanın temperaturu 140 °C-160 °C-yə düşür.
Buxar turbini
Turbin latınca "turbine" yəni "dönən" deməkdir. Buxar turbinləri istilik mühərrikləridir.
Buxar əvvəlcə soplo adlanan kanalda təzyiqi kiçik olan mühitə axır, nəticədə soploda buxarın sürəti kəskin artır. Soplodan böyük sürətlə çıxan buxar seli val ilə tərpənməz birləşmiş diskin çənbəri boyu yerləşdirilmiş kürəklərin üstünə axır. Kürəklərarası mühitdən axan buxarın hərəkət istiqaməti dəyişdiyindən öz kinetik enerjisinin bir hissəsini kürəklərə verir (kürəkləri itələyir), bunun nəticəsində disk və onunla tərpənməz birləşmiş val fırlanır.
Turbinlər buxar axınının istiqamətinə görə ox istiqamətli və radial, buxarın təsirinə görə aktiv və reaktiv, ilkin buxarın parametrinə görə orta təzyiqli, yüksək təzyiqli və kritikdən yüksək təzyiqli, buxarın paylanmasına görə drossel buxar paylanması, soplolu buxar paylanması və dolayı buxar paylanması olan turbinlərə ayrılır.
Elektrik generatoru
Elektrik generatoru-elektrik maşını olub, mexaniki enerjini elektrik enerjisinə çevirir və quruluşca elektrik mühərriki ilə oxşardır.
Generatorlar 2 hissədən ibarət olur: fırlanan hissə rotor və stansionar hissə stator.
Statorun dolağı üç fazadan ibarət olur, ümumi halda isə m-fazalı ola bilər. Generatorun rotorunda yerləşən dolaq təsirlənmə dolağı adlanır.
Generatorun iş prinsipi belədir: mexaniki enerjini elektrik enerjisinə çevrilməsinə əsaslanır. Lorens qüvvəsi elektrik yükünün maqnit sahəsində hərəkəti zamanı ona təsir edən qüvvəni izah edir. Əgər keçirici maqnit sahəsində eninə hərəkət edərsə onda lorens qüvvəsi keçiricidə olan yükləri bu keçirici boyunca hərəkətə gətirir. Yükün hərəkəti keçiricinin uclarında gərginlik fərqi yaradır. Gərginliyi artırmaq üçün dolaq şəklində olan keçiricilərdən istifadə edirlər. Generatorda rotor gövdəyə nisbətən fırlanır. Üzərində maqnit olan stator maqnit sahəsində fırlanan zaman lorens qüvvəsi elektrik cərəyanı yaradır.
İES-lərin ətraf mühitə təsiri
İES-lər ətraf mühiti çirkləndirən əsas sənaye müəssisələrindən biridir. İES-lərin ətraf mühitə təsiri aşağıdakı kimi təsnif edilə bilər:
İES-lərin atmosferə təsiri
thumb|Yanma prosesi düzgün getdikdə İES-dən atılan tüstü qazları
İstilik elektrik stansiyasının tüstü borularından atmosferə aşağıdakı maddələr atılır: tam yanma məhsulları (CO2, H2O, SO2, SO3), natamam yanma məhsulları (CO, CH4, C2H4, C20H12), azot oksidləri (N2O, NO, N2O3, NO2, N2O4, N2O5), kül hissəcikləri, natrium duzları, vanadium birləşmələri, his və s. thumb|Yanma prosesi düzgün getmədikdə İES-dən atılan tüstü qazları Həm İES-lər həm də digər sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti nəticəsində atmosferə xeyli miqdarda CO2 atılır. Karbon qazının ekoloji cəhətdən problem yaradan əsas xüsusiyyəti onun atmosferdə "İstixana effekti"-ni əmələ gətirməsidir. Son illər aparılan araşdırmaya görə atmosferdə hər il karbon qazının miqdarı 15 milyard ton artır. Bu artımın təxminən 22%-i İES-lərin payına düşür. Ölkəmizdə də İES-lərdən hər il 9 milyon tona yaxın CO2 atılır.
Atmosferə atılan yanma məhsullarının təşkiledicilərindən biri də kükürd birləşmələridir. Kükürd birləşmələrini SO2 və SO3 təşkil edir ki, onlar da tərkibində kükürd və kükürd birləşmələri olan yanacaqlar yandırılarkən əmələ gəlir. Yanma məhsullarının tərkibində olan kükürd birləşmələrinin 95–99%-i SO2-nin, 1–5%-i isə SO3-ün payına düşür. Qazanın konvektiv qaz yolunda SO2-nin bir hissəsi SO3-ü çevrilir. Qazan qurğusu və ətraf mühit üçün SO2 o dərəcədə də təhlükəli deyil. Ancaq SO3 təhlükəli hesab edilir.
İES-lərdən atmosferə atılan digər maddələrdən biri də politsiklik aromatik karbohidrogenlərin ən fəalı hesab edilən benz-a-pirendir(C20H12). C20H12 yanma prosesinə hava çatmadıqda əmələ gəlir. Sübut edilmişdir ki, C20H12 natamam yanma prosesi zamanı temperaturun 700–800 °C səviyyəsində maksimal qiymət alır. Son illər konserogen natamam yanma məhsullarının təsirinin öyrənilməsi ilə benz-a-pirenin xassələrinin və azaldılma yollarının tədqiqatı aparılır.
Atmosferə atılan yanma məhsullarının tərkibində azot oksidləri (NOx) mövcuddur və onların miqdarının azaldılması üçün ilk növbədə qazanın ocağında temperatur aşağı salınmalıdır.
Kül ancaq bərk yanacaq yandırılan zaman əmələ gəlir. Maye yanacaqlarda külün miqdarı olduqca az, qaz yanacağında isə praktiki olaraq yoxdur. Müasir dövrdə bərk yanacaqla işləyən İES-lərdə yanma məhsullarının tərkibindən kül hissəciklərini ayırmaq üçün yüksək effektivliyə malik kültutucu qurğulardan istifadə edilir və atmosferə çox az miqdarda kül hissəcikləri atılır.
İES-lərin su hövzələrinə təsiri
İES-lər atmosferlə yanaşı su hövzələrini də çirkləndirir. Su hövzələrinin çirklənməsi dedikdə, İES-lərdə texnoloji proses zamanı xeyli miqdarda çirkab sularının əmələ gəlməsi və bu suların su hövzələrinə atılması nəzərdə tutulur. İES-lərdə tullantı çirkab su deyərkən ilk növbədə əlavə suyun, kondensatın, qidalandırıcı və s. suların emalı zamanı və istilik mübadilə səthlərinin yuyulmasında alınan və tərkibi müxtəlif duzlarla, qələvi, turşu, metal, yağ və digər qarışıqlarla çirklənmiş tullantı çirkab suları nəzərdə tutulur. Bu çirkab sular su hövzələrinə atılır və suyun keyfiyyəti kəskin pisləşir. Su hövzələrində suyun keyfiyyət göstəricilərinin ümumi orta qiymətinin bərpası ilə yanaşı fasiləsiz olaraq sudakı qarışıqların tərkibinin tarazlaşdırılmasına və dəyişməsinə yönəlmiş proseslər gedir və bunun da səbəbi ilk növbədə su hövzəsinə çirkab tullantı sularının daxil olmasıdır.
Eyni su hövzəsində bir neçə ekosistem mövcud olur və hərəsində də özünə məxsus müxtəlif proseslər gedir. Bu təbii proseslərin gedişinə çirkab sularının müəyyən qədər təsiri var. Belə ki, İES-dən atılan çirkab suların nəticəsində ekosistemin mövcud tarazlığı pozulur və bəzən elə həddə gəlib çata bilər ki, su hövzəsində olan bütün heyvan və bitki aləmi tam məhv olsun. Bununla belə bu zaman ekosistemlərdə öz tarazlığının optimal vəziyyətdə saxlanması üçün əks proseslər həyata keçirilir. Yəni hövzədə suyun öz-özünə təmizlənməsi prosesləri gedir. Ancaq sonuncu qeyd edilən öz-özünə təmizlənmə prosesi yalnız çirkab suların tərkibində az miqdarda zərərli maddə olduqda və çirkab suyun müəyyən qədər təmizlənməsi zamanı mümkündür. Əks halda su hövzələri ciddi ekoloji problemlə üzləşə bilər.
İES-lərin torpağa təsiri
İES-lərin atmosferə, su hövzələrinə təsiri ilə yanaşı torpağa da müəyyən qədər təsiri var. Stansiyada olan çirkab suların müəyyən miqdarının torpağa hopması, turşu yağışları zamanı torpağın çirklənməsi və kül hissəcikləri ilə torpağın üst hissəsinin çirklənməsi İES-lərin torpağa verdiyi əsas zərərdir. Çirkab suların və turşu yağışların təsiri ilə torpaqların şoranlaşması prosesi də baş verə bilər. İES-lərin torpağı çirkləndirməsi dolayı yolla torpağın məhsuldarlığını azaldır. Bu isə öz növbəsində həmin torpaqda əkilən bitkilərin keyfiyyətini aşağı salır. Bundan başqa birbaşa bitkilərin məhsuldarlığı aşağı düşür.
İES-lərin canlılar aləminə təsiri
İES-lərin canlılar aləminə təsiri dedikdə əsas etibarı ilə SO2 və NOx qazlarının insanlara, heyvanat və bitki aləminə təsiri nəzərdə tutulur.
SO2-nin insanlara təsiri: SO2-nin insanlara təsiri zamanı insanlarda xüsusi xəstəliklərin yaranması baş verir. Bu xəstəlik növlərinə ilk növbədə ateroskleroz və bununla əlaqəli ürək xəstəliyi, xroniki bronxit, enfizema, bronxial astma və s. aiddir. Bu xəstəliklərin artımı iri sənaye şəhərlərində insanların çoxluğu, atmosfer havasının çirklənmə dərəcəsi ilə əlaqədardır. Atmosfer havasında SO2-nin və ya asılı hissəciklərin orta illik miqdarı 0,08–0,10 mq/m3 olarsa onda insanların görmə qabiliyyəti pisləşir, onlarda müəyyən narahatlıq ilə yanaşı nəfəs almanın pisləşməsi müşahidə edilir. Havada SO2-nin və ya asılı hissəciklərin orta sutkalıq miqdarı 0,08–0,10 mq/m3 olarsa ciyər xəstəliyi olan insanların səhhəti pisləşir, onların həkim köməyinə müraciət halları artır və bəzən ölüm halları baş verir.
SO2-nin bitki aləminə təsiri: SO2-nin təsirindən yarpaqların səthi zədələnir və yarpaqlar xlorofilin dağılmasına məruz qalır. Xüsusi ilə iynəyarpaqlı bitkilər həmişəyaşıl olduqları üçün daha çox mənfi təsirə məruz qalır. Havada SO2-nin miqdarı 0,23–0,32 mq/m3 olduqda iynəyarpaqlı bitkilərin həm fotosintez həm də nəfəs almanın pozulması səbəblərindən quruması prosesi baş verərək ağac 2–3 il ərzində tam məhv olur. SO2-nin miqdarı 0,08–0,23 mq/m3 arasında olduqda isə fotosintez prosesinin sürəti azaldığından quruma prosesinin də sürəti azalır.
NOx-in insanlara təsiri: NOx-in insanlara təsirinin ilk simptomları dərinin qıcıqlanması ilə yanaşı insanların gözlərinin yaşarması hallarının baş verməsidir. Azot oksidləri mayelərdə çox pis həll olur, insanların ağ ciyərlərinin dərininə daxil olaraq alveolların epitelini və bronxlarını sıradan çıxarır. Havadakı NOx-in konsentrasiyası normadan çox olan yaşayış məntəqələrində insanlarda nəfəs alma pisləşir, respirator xəstəlikləri artır və qanda methemoqılabinin dəyişməsi müşahidə olunur.
NOx-in bitki aləminə təsiri: NOx-in havada konsentrasiyası 4–6 mq/m3 olduqda bitkilər kəskin zədələnməyə uğrayır. Azot oksidlərinin konsentrasiyası havada uzun müddət 2 mq/m3 olduqda NOx-in təsiri səbəbindən bitkilər xloroza məruz qalır. Əgər havada azot oksidlərinin konsentrasiyası 2 mq/m3 azdırsa onda aşkar şəkildə mənfi təsiri hiss edilmir və ancaq bitkilərin boy atmasının sürəti azalır.
Yandırılan yanacaqın növündən asılı olaraq İES-lərin ətraf mühitə təsiri
İES-nin ətraf mühitə təsiri əsasən yandırılan yanacağın növündən asılıdır.
Bərk yanacaq. Bərk yanacaq yandırıldıqda atmosferə yanmayan yanacağın hissəcikləri olan uçucu kül, sulfid
və kükürd anhidridi, azot oksidləri, bir qədər flüor birləşmələrinin, həmçinin tam yanmayan yanacağın
qazşəkilli məhsulları daxil olur. Uçucu külün tərkibində bəzi halda toksik olmayan qarışıqla bərabər, həm də
zərərli qarışıq da olur.
Maye yanacaq. Maye yanacaq (mazut) yandırıldıqda tüstü qazları ilə atmosfer havasına sulfid və kükürd
anhidridi, azot oksidləri, vanadium birləşmələri, natrium duzları, həmçinin qazın təmizlənən vaxtı ayrılan
maddələr daxil olur. Bununla belə, maye yanacaq işlədildikdə geniş əraziləri tutan və daim atmosferi
çirkləndirən kül layları (qalaqları) problemi yaranmır. Maye yanacaq növlərinin məhsullarında uçucu kül olmur.
Təbii qaz. Təbii qazın yandırılması zamanı atmosferin əsas çirkləndirici azot oksidləri hesab olunur. Lakin İES-də
təbii qazın yandırılmasından azot oksidi tullantıları daş kömürün yandırılmasından orta hesabla 20% azdır. Deməli, təbii qazdan istifadə olunması ekoloji baxımdan əlverişlidir.
Gücü 1000 MVt olan İES-in il ərzində atmosferə atdığı tullantılar (tonla)
İES-lərdə su hazırlığının əsas məqsədi
İES-lərdə su hazırlığının əsas məqsədi stansiyanın uzun müddət etibarlı və iqtisadi baxımdan səmərəli işini təmin etməkdir.
Qeyd edilən göstəricilər isə bəsləyici suyun və qazan suyunun keyfiyyətindən, buxar qazanlarının su rejimlərindən, su emalı qurğularının işinin düzgün təşkilindən, kondensatın istismar keyfiyyətindən birbaşa asılıdır.
İES-də su hazırlanması aşağıdakı problemləri aradan qaldırır
Ekran borularında və buxar qızdırıcı borularda çökmələrin və dəmir oksidlərinin yaranması
Turbinin buxar axan hissələrində mis birləşmələri, natrium və silisium oksidlərinin çökməsi
İES və istiləşdirmə sistemlərində əsas və köməkçi avadanlıqların, su və buxar ilə görüşən bütün metal səthlərin həmçinin boru kəmərlərinin metallarının korroziyası
İES-də su hazırlığı metodları
İES-lərdə əsasən aşağıdakı metodlarla su hazırlığı həyata keçirilir.
Suyun ilkin emalı
Suyun mexaniki şəffaflaşdırılması
Suyun reagentlərlə emalı
Suyun Na-kationlaşdırma üsulu ilə yumşaldılması
Suyun H-Na-kationlaşdırma üsulu ilə yumşaldılması və qələviliyin azaldılması
Suyun kimyəvi üsulla duzsuzlaşdırılması
Suyun termiki üsulla duzsuzlaşdırılması
Suyun membran üsulla duzsuzlaşdırılması
Suyun deaerasiyası
Buxarın aralıq qızdırılması
Gücü 150 MVt və ondan böyük olan bloklarda buxarın aralıq qızdırılmasından, yəni qızışmış buxarın alınması sxemindən istifadə edirlər. Bunun üçün turbinin yüksək təzyiq silindrindən (YTS) çıxan buxar qazanda tüstü qazlarının istiliyi hesabına təxminən buxarın başlanğıc temperaturuna qədər qızdırılır və bundan sonra turbinin orta təzyiq silindirinə (OTS) verilir. Aralıq buxar qızdırıcısının borularında təzyiq itkisini aralıq buxar qızdırılmasına gedən buxarın təzyiqinin 10%-nə bərabər götürürlər.
Buxarın iki dəfə aralıq qızdırılmasından istifadə etmək tsiklin faydalılığını bir qədər də artırır. Lakin qurğu mürəkkəbləşir, buna görə də buxarın iki dəfə aralıq qızdırılmasından geniş istifadə olunmur. Bu proseslərin nəticəsində turbindəki istilik düşgüsü böyüyür, onun son pillələrində buxarın nəmliyi azalır. Beləliklə, turbinin (ümumiyyətlə stansiyanın) fİə böyüyür və gücü artır.
Buxarın aralıq qızdırılması olan turbin qurğusunun prinsipial sxemi:
1 – bəsləyici nasos; 2 – buxar generatoru; 3 – buxar qızdırıcı; 4 – turbinin yüksək təzyiqli silindri; 5 – aralıq buxar qızdırıcısı; 6 – turbinin orta təzyiq silindri; 7 – turbinin alçaq təzyiq silindri; 8 – kondensator; 9 – elektrik generatoru.
Fəzlulla xan Dəbirəssəltənə
Fəzlulla xan Mirzə Ələsgər oğlu Dəbirəssəltənə (1844-1902) — İranın ictimai-siyasi xadimi.
Həyatı
Fəzlulla xan Mirzə Ələsgər oğlu 1844-cü ildə Təbriz şəhərində doğulmuşdu. İbtidai təhsilini əmisi Məhəmmədrəfi Nizamülüləmadan almışdı. Sonra mədrəsədə oxumuşdu. Müzəffərəddin mirzə Cənubi Azərbaycanın valisi olarkən Fəzlulla xanı sarayına dəvət etmişdi. Rəisi-xəlvət vəzifəsində çalışmışdı.
Müzəffərəddin şah taxta çıxdıqdan sonra Fəzlulla xanı Tehrana aparmış, vəziri-xəlvət vəzifəsinə təyin etmişdi. Ona Dəbirəssəltənə ləqəbini vermişdi.
Ailəsi
Mirzə Fəzlulla xanın Əbülfət xan adlı oğlu vardı.
Hacı Rəhim
Hacı Rəhim — erməni daşnaklarına qarşı vuruşan el qəhrəmanı.
Həyatı
Hacı Rəhim Molla Şəfi oğlu 1860-cı ildə Göyçə mahalının Daşkənd kəndində anadan olub. O, Daşkənddə dinin mahir bilicilərindən olmuşdur. Hacı Rəhimin babası Qazaxın Dəmirçilər kəndindən Göyçə mahalına köçübdür. Ümumiyyətlə bu nəsil axund, molla kimi kənddə və digər bölgələrdə tanınmışlar. Kənddə dini məktəb açmış və kənd sakinlərinə dini elmlərdən dərs keçmişdir.
Əsrin əvvəllərində ermənilərin Göyчə mahalında törətdiyi qırğına başçılıq edənlərə qarşы amansızlıq göstərənlərdən biri də Hacı Rəhimdir. Ailələrində dünyaya göz açan qardaş-bacılarının hamısı saza-sözə maraq göstərən, ürəyindən keçənləri qələmə alan olmuşlar.
1918-ci ildə Göyçə mahalında erməni millətçilərinə qarşı xalqı səfərbər edən və özü də bu yolda döyüşən igidlərdən biri olmuşdur.
Daşnak ordusuna başçılıq edən Andranik Ozanyanin silahdaşlarından sayılan erməni generalı Selikovun başını da Göyçə mahalının Zod kəndində o kəsmiş və başı da doğma kəndi Daşkəndə gətirmişdir.
1920-ci ildə Göyçəlilər köçkünlükdən doğma yurdlara qayıtdıqdan sonra Hacı Rəhimi iki milis formalı erməni gəlib Daşkənddə öldürmüşdür. Məzarı Göyçə mahalının Daşkənd kəndindədir.
Hacı Rəhimin qohumlarının bir çoxu hal-hazırda Qazaxın Dəmirçilər kəndində və Bərdə rayonunun Yeni Daşkənd kəndində yaşayırlar.
Azərbaycan mübarizə yolunda
Azərbaycan mübarizə yolunda — Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nin 1930-cu ildə Paris də fransız dilində çap edilmiş 13 bölmədən ibarət əsəri. Əsərdə Azərbaycan haqqında ümumi məlumat, ictimai-siyasi, iqtisadi vəziyyət, Cümhuriyyətə gedən yol, rus işğalı, mühacirətdə istiqlal mübarizəsi kimi mövzulardan bəhs edilir.
Haqqında
Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin yazdığı “Azərbaycan mübarizə yolunda” kitabı 1930-cu ildə Parisdə fransız dilində çap edilib. 2019-cu ildə kitab ilk dəfə Azərbaycan dilində nəşr olunub. Kitabın tərcüməçisi Tural Mehbaliyevdir. Əsər 13 bölmədən ibarətdir. Kitab Avropa oxucusu üçün nəzərdə tutulduğuna görə, Rəsulzadə Azərbaycan ədəbiyyatından, fəlsəfəsindən bəhs edərkən Füzuli ilə Şekspir i, Axundzadə ilə Molyeri n adlarını müqayisəli şəkildə çəkir, Mirzə Şəfi nin alman filosof və şairi Bodenştedt in müəllimi olduğunu vurğulayır. Azərbaycan teatrında isə qərb müəlliflərinin əsərlərinin oynanıldığını yazır:
1930-cu illərin əvvəllərində Azərbaycanda ruslara qarşı böyük kəndli hərəkatı başlamışdı. Rəsulzadənin əsərinin əsas qayəsi də bu hadisə ilə bağlıdır. Sovet dönəmində bu hərəkat haqqında bilgilər gizlədilsə də, mühacirət mətbuatında, xüsusilə də, “Odlu Yurd” dərgisində və “Bildiriş” qəzetində bu barədə kifayət qədər maraqlı məlumatlar var. Azərbaycanın demək olar ki, bütün bölgələrini bürüyən bu hərəkat qarşısında bolşeviklər bir müddət mübarizə apara bilmədilər. Amma bu fakt işğaldan 10 il ötməsinə baxmayaraq əhalinin mövcud rejimi qəbul etmədiyini göstərirdi. Rəsulzadə haqlı olaraq əsərində yazır:
Kitab Parisdə fransızca çap olunduğu üçün həm də çağdaş dünyaya ünvanlanıb. Təsadüfi deyil ki, Rəsulzadə Azərbaycan xalqının mübarizəsi haqqında bilgi verdikdən sonra yekunda yazır:
Verxnyaya Pışma
Verxnyaya Pışma — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Sverdlovsk vilayətinə daxildir.
Elektrokonvulsiv terapiya
Elektrokonvulsiv terapiya-baş beyinə elektrik cərəyanın təsiri zamanı süni qıcolmaların törədilməsidir. Depressiyalar zamanı bu müalicəyə göstərişlərə xəstənin somatik vəziyyətini pisləşdirən (qidadan imtina) yüksək intihar təhlükəsi, psixotik depressiya, pis həssaslıq və ya antidepressant qəbulunun çətin keçirilməsi, pasiyentin şəxsi istəyi aiddir.
ET-nin əlavə təsirlərinə hiposteziya, ürəkbulanması, baş və əzələ ağrıları aiddir. Sümük-əzələ travmaları, dişlərin zədələnməsi, mialgiya, ürək-damar pozuntuları, koqnitiv funksiyaların qısamüddətli pozuntusu kimi hallar daha az qeydə alınır.
Masami İhara
(d. 18 sentyabr 1967) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 122 oyun keçirib, 5 qol vurub.
Nimfalar
Nimfalar adətən təbiət qoynunda: meşələrdə, bulaqlarda, dağ və yamaclarda məskən salıb yaşayarmışlar. satirlər kimi nimfalar da yer səthində baş verən təbii hadisələrin ruhlarıdırlar. Rəvayətə görə onlar təbiət qoynunda Panın  müşaiyəti ilə nəğmələr oxuyar, rəqs edər, Artemida ilə ova çıxar və Dionisin təşkil etdiyi kef məclislərində iştirak edərdilər. Hərdən insanlarla ünsiyyətə girərək qəhrəmanlarla sevişərmişlər. Dağlarda yaşayan nimfalar oreadlar, meşə və ağaclarda məskən salmış nimfalara diriadlar və hamadriadlar, bulaqlarda yaşayan nimfalara nayadalar və dəniz nimfaları isə nereidalar adlandırılır. Təbiət gözəlliklərinin tərənnümçüləri olan nimfalar incəsənət əsərlərində bənzərsiz dağınıq saçlara malik rəqs edən, nəğmə oxuyan və çələng toxuyan, bəzən yarı çılpaq gözəl qadın simasında təsvir edilirlər.
Oxuyan sərçələr
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan yarımdəstəsi.
Fəsilələri
{|width="100%"
Nihat Nikerel
Nihat Nikerel — Türkiyə aktyoru, "Kurtlar Vadisi" serialının məşhur obrazlarından olan Seyfo dayını canlandıran tanınmış aktyor
Nihat Nikerel 1972–1976-cı illərdə uzun bir dünya səyahətindən sonar vətənə dönüb və 1985-ci ildə yazdığı ssenari ilə sənət aləminə yol alıb. Müxtəlif film və seriallarda rol alan sənətçi bir kitab da yazıb.
59 yaşlı Nihat Nikerel evində tək olduğu zaman ürək tutmasından vəfat edib. Onun cəsədi evə gələn oğlu tərəfindən aşkarlanıb. "Seyfo dayı"nın sentyabrın 26-da saat 18 radələrində vəfat etdiyi bəlli olub.
İvan Şopen
İvan İvanoviç Şopen (1798, Fransa – 18.08.1870, Peterburq)—XIX əsr məşhur fransız səyyahı və etnoqrafı.
Kentavr
thumb|right|300px| Kentavr — qədim yunan mifologiyasında qurşaqdan yuxarı insan, qurşaqdan aşağı at kimi təsvir olunan məxluq. Daha çox kişi (erkək) obrazında qarşımıza çıxsa da, qadın (dişi) olan kentavrlar da vardır. Kentavrlar sürü halında yaşayırlar və oxatmada mahirdilər. Kentavrlara bir çox fantastik filmlərdə yer verilib.
Haqqındakı nəzəriyyələr
Son dövrlərdə kentavr obrazının yaranması tarixçəsi haqqında çox maraqlı bir araşdırma aparılmışdır. Araşdırmalar nəticəsində yunanların kentavr obrazını at minmiş skif döyüşçüləriylə qarşılaşdıqdan sonra (adətən yunan döyüşçüləri piyada qoşunda toplaşırdı və yunanlar at minmirdilər) yaratdıqları qənaətinə gəlinmişdir. Belə ki, atı ilk dəfə əhliləşdirənlərin türk tayfaları olmasıyla yanaşı, həmçinin müxtəlif mənbələrdəki kentavr təsvirlərinin uzun, qıvrım saçılı və yaxşı ox atma qabiliyyətinə malik canlılar kimi verilməsi də diqqət çəkici faktlardır.Kentavrların ən məşhuru Evriton olub.
Verxnyaya Salda
Verxnyaya Salda — Rusiya Federasiyasında şəhər. Sverdlovsk vilayətində yerləşir.
Verxnyaya Tura
Verxnyaya Tura — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Sverdlovsk vilayətinə daxildir.
Peyvənd
Peyvənd və ya Vaksin (Vacca) — orqanizmin xəstəliklərə qarşı immun müqavimətini qüvvətləndirən bioloji maddə.
Haqqında
Vaksin öldürülmüş və ya zəiflədilmiş mikroblar, onların ifraz etdiyi bəzi antigen xassəli maddələrdir. Vaksin həmçinin gen mühəndisliyi ilə də alına bilir. İmmun sistemi bu maddələri antigen kimi qəbul edir və ona qarşı anticisimlər yaradır (humoral immunitet). Yaxud da hüceyrə immuniteti ilə, yəni T limfositlər vasitəsi ilə məhv edir. Müasir dövrdə yoluxucu xəstəliklərə qarşı mübarizə metodlarından ən effektli və iqtisadı cəhətdən ən əlverişli üsul vaksinasiyadır. Əsas prinsipini müəyyən infeksion törədiciyə qarşı spesifik immun cavabın yaranması təşkil edir. Bu prosses isə aktiv immunizasiya adlanır. Belə spesifik əks cisimlər hazır şəkildə heyvanlardan və ya donor insanlardan alınıb orqanizmə yeridilməsi passiv immunizasiyadır. Qədim dövrlərdən müşahidə olunub ki, ağır yoluxucu xəstəlikləri bir dəfə keçirən, bu xəstəliyə daha tutulmur və ya xəstəliyi yüngül keçirir. Ona görə də pandemiya və epidemiyalar zamanı belə şəxslərdən müəyyən qruplar yaradılırdı və onlar xəstələrə qulluq edirdilər.
Vaksin terminini elmə ilk dəfə ingilis həkimi Edvard Cennerin şərəfinə Lui Paster gətirmişdir. Cenner ilk dəfə olaraq insanları təbii çiçəkdən qorumaq məqsədi ilə onları inəyin təbii çiçək virusu ilə immunizə etmiş və onun 100% effektliyini göstərmişdir. Lui Paster onun davamçısı olmuş və diri mikrobları zəiflətməklə onların təbii antigenliyini zəiflədərək, onlardan vaksin hazırlamışdır. Bu məqsədlə o, yüksək temperaturdan isdifadə etmiş və buradan da "pasterizasiya" termini əmələ gəlmişdir. Toyuq vəbası, quduzluq və qarayaraya qarşı vaksinlər təklif etmişdir. Vaksinasiyanın əsas məqsədi orqanizmdə erkən dövrdə güclü immunitet yaratmaqdır. Vaksinasiyaya əsas göstəriş kimi yoluxucu xəstəliklərin yayılma təhlükəsinin artması, eləcə də əhali arasında epidemiyaların baş verməsi hesab edilir. Kütləvi profılaktika tədbirləri aparılarkən Vaksinasiyaya əks göstərişlər, həmçinin insanın ümumi vəziyyəti nəzərə alınmalıdır.
Vaksinasiyalara qarşı nəzərdə tutulan əks göstərişlərə aşağıdakılar aid etmək olar:
Vaksin tətbiq olunduqdan sonra əgər orqanizmin temperaturu qısa müddətli qalxarsa, yerli əlamətlər (hiperemiya, inyeksiya nahiyyəsində şişkinlik) qəbul olunmuş norma həddində isə peyvəndin təyini əks göstəriş hesab edilməməlidir.
Hal-hazırda 5 yaşına çatmış Amerika uşaqlannın 98%-dən çoxu planlaşdırılmış immunizasiyaya məruz qalırlar. Belə ki, bunsuz uşaqlar məktəbə qəbul edilmirlər. Göyöskürək vaksininin tərkibindən hüceyrə, komponentinin çıxarılması və bu vaksinin xoşagəlməz təsirlərini aşağı saldı. Bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə əlavə olaraq hepatit B-yə qarşı vaksinasiya aparılır.
Erkən aparılan peyvənd uşaqları difteriya, iflic, tetanus və s. kimi bir çox ciddi və ölümcül xəstəliklərdən qoruyur. Əgər uşağınız bu xəstəliklərə yoluxmursa, deməli, adını bilmədiyiniz peyvəndlər köməyə gəlib, lakin uşağın immunitet sistemi aşağıdırsa, görünməyən xəstəliklər uşaqları təkrarən yaxalaya bilər.
Əks təsir
Peyvəndlər aşağı temperaturda qızdırma, infeksiya yerində qızartı və şişkinlik kimi təsirlər yarada bilir. Bəzi peyvəndlər müvəqqəti olaraq baş ağrısı, başgicəllənmə, halsızlıq və iştahasızlıq meydana gətirir. Nadir hallarda rast gəlinən bu kənar təsirlər əndişəyə səbəb olsa da, peyvəndlər uşaqları ölümcül xəstəliklərə yaxalanmaqdan qoruyur. Allergiyaya meyilli uşağa peyvənd olmaz.
Uşaqlar kiçik yaşlarında təhlükəli xəstəliklərə daha çox məruz qaldıqlarından və onları bu xəstəliklərdən qorumaq üçün peyvənd erkən yaşlarda aparılmalıdır. Peyvəndsiz keçinmək yaxşı fikir deyil. Çünki belə halda uşaq ciddi xəstəliklər qarşısında müdafiəsiz qalır. Tibbi səbəblər üzündən, eləcə də peyvəndə qarşı allergiyası olan uşaqların dəhşətli xəstəliklərdən qorunması ətrafındakı insanların immunitet sisteminin möhkəm olmasından asılıdır.
İstinadlar
= Xarici keçidlər =
Roman Polanski
Roman Polanski (, doğum adı Raymund Roman Liblinq, ); ) — Böyük Britaniya, ABŞ və Fransa kinorejissoru.
Həyatı
Hollivudda "Rozmarinin uşağı" və "Çin məhəlləsi" kimi məşhur filmlərin rejissoru olan Polanski, 1978-ci ildən sonra karyerasına Avropada davam edib, "Doqquzuncu darvaza", "Oliver Tvist" kimi filmlərə imza atıb. Onun ən məşhur filmi 2002-ci ildə çəkdiyi "Pianoçu" sayılır. Polanski bu filmə görə "Oskar" mükafatına layiq görülsə də, mükafatı almağa getməyib. Bunun səbəbi Roman Polanskinin 1978-ci ildə 13 yaşlı qıza təcavüz etməsi ittihamı ilə ABŞ tərəfindən axtarılması olmuşdur. 31 il öncə azyaşlı qıza təcavüz etməkdə ittiham olunan və həbs edilməməsi üçün ABŞ-dən qaçan Polanski, 2009-cu il sentyabrın 27-də Sürix Film Festivalında layiq görüldüyü "Yaşam Boyu Uğur" mükafatını almaq üçün getdiyi İsveçrədə gözaltına alınıb.
Uğurları
"Qızıl palma budağı", "Qızıl Şir" və "Oskar" mükafatlarının laureatıdır. O, "Pianoçu", "Çin kvartalı" və "Rozmarinin övladı" filmlərinə görə şöhrət qazanıb.
Svetlı
Svetlı — (1947-ci ilədək — Tsimmerbude,, , ) — Rusiya Federasiyasının Kalininqrad vilayətində şəhər. [Svetlovsky şəhər rayon] [Svetlovsky Borough]inzibati, biznes və mədəniyyət mərkəzidir. 2635 hektar ərazini əhatə edir. Şimal yerləşən Coast Kaliningrad gəmi kanalı, Svetlı — bələdiyyə sənaye peyk Kaliningrad mərkəzi və regionda ən gənc şəhər.
Coğrafiya
Şəhər sahilində yerləşir Kaliningrad dəniz gəmiçilik kanalı ilə Kaliningrad birləşdirən Baltik dənizi, Kaliningrad 30 km. Svetliy Samland yarımadasında edir.
Tarixi
Hesablaşma 1640-cı ildən mövcud və Tsimmerbude ("saat mağazası") çağırışında oldu. Bu kiçik kəndlərdə [East Prusya|East Prusya] biri idi. Uzun müddət kəndlilərin əsas məşğuliyyəti balıqçılıq idi.
Onun sələfi ilk qeyd — hesablaşma geri Sifariş XV Tsimmerbude əsr salnaməsi German cəngavər təsadüf edir. Amma əvvəllər, Fishhauzenskoy ildə əlyazma 1305 və (Almaniya), yarımadanın Payziev ("Poyzart" — meşə Poyz ildə sahəsi) qeyd, olan birinci yarısında [Prussians|Prussians ] XIII əsr Alman dili Knights torpaq işğal. Qala No iddia ramparts dəfə XV əsrin ortalarında ucaldılmış "Royal Manor balıqçılıq", burada dayandı və Samland ilk yepiskop idi. Ən məşhur nəciblik məxsus və 1661 həmçinin qədər Zemland Tsimmerbude məxsus olan Oswald von Taubenhayma sahiblik keçdi əmlak üçün kilsə əmlakının müsadirə sonra.
Ildə 1669 malikanə bir mükafat kimi King Frederick Mən Ebenhardu Dankelmanu fon keçmiş tərbiyəçi verildi.
C 1720 və Tsimmerbude torpaq 16 sahələri ilə yanaşı, daxil 12 kəndlilər və onun əsas işğal idi balıqçılar eyni sayda haqqında balıqçılıq, əsasən öz ehtiyacları üçün.
Tədricən kilid vaxtı və Körfəz sular məhv, lakin yaddaş hələ hər hansı bir nəsil yaşamağa davam etdi.
Kəndin həyatında mühüm rol işğal din: Uzun müddət və s. Dini ayinlər, xidmətləri icra heç bir Tsimmerbude onun kilsə var idi və kənd kilise kilsə Medena (Logvino) məxsus idi. Lakin ziyarət pis yolların kilsə Medena kəndlilər, mənim həyatda yalnız bir neçə dəfə, uşaqlar vəftiz evli, yaxşı hava ən böyük bayramlarından getdi bilər. Insanların güclü ifadə dini hisslər qalan məktəb binasında keçirilən bir kilsə sermons, kimi cavab verir. Və aprelin 1 1901 və Tsimmerbude qonşu kəndlərdə və Payziev Nepleken 1500 sakinləri öz kilsə icma formalaşır və iki il əvvəl Medena onun filialı kimi Tsimmerbude inşa edən bir kiçik kilsə, alıb.
20-ci XX əsr və Tsimmerbude yeni məktəb tikilmiş və hətta əvvəl İkinci dünya müharibəsi kiçik kənd baxmayaraq Tsimmerbude, olduqca məşğul idi. Burada onun mağaza, restoran, çörək idi. Və hotel tərcümə "Valdshloskhen" adlandırılıb "Forest qala ev". Onun [kilsə|Church (ev)] idi.
İkinci dünya müharibəsi zamanı birbaşa Bright hərbi fəaliyyət müasir şəhərə keçə bilmədi. Tsimmerbude üçün War 1945 və.
Ildə 1947 Tsimmerbude da Svetliy adlandırılmışdır. 17 iyun 1947 və fərman -ci [RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət heyəti|RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət] Dənizkənarı rayonunun hissəsi kimi kənd Light olan Countryside Şurasının mərkəzi (keçmiş qəsəbəsi Tsimmerbude) ki, qərar ilə yaradılmışdır Kalininqrad vilayəti İcraiyyə Komitəsinin avqustun 1 sayı 758 üçün 1949 və çalışan kənd Svetliy çevrilir. 6 oktyabr 1955 və işçi kənd Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti olan ildən 2008 və bələdiyyə mərkəzi "Svetlovsky Borough". A parlaq, şəhər Svetliy rayon tabeli, çevrildi/
Payziev
Balıqçılıq kəndi sonra, XIV əsrin əvvəllərində yaradılıb Payziev Bishop Bartolomeos Samland yeni bir həll başlamaq üçün hemen təqdim etdi.
Kəndində həyat çətin tək duran bəri əsrlər boyu, kəndlilər, təvazökar olması çox Payziev idi.
1831–209 nəfər, 1844–305 nəfər, 1858–361 nəfər, 1944–2196 nəfər: Əhali data Payziev idi.
Mağaza, çörək və ötən əsrin sonlarında 30-cu illərində üç kiçik Payziev [Hotel|hotel] var idi. A idman ictimaiyyəti də var idi. Xüsusilə insanlar futbol om asılılığı.
1894-cü ildə kanalın tikintisində Konigsberg — plov, olan 1901 həmçinin qədər davam etdi. Balıqçılıq kəndlərdə sakitləşdi kəndləri yaxınlığında tüpürmək su dempinq sonra siqnal stansiyası ilə təchiz liman soxuldu, körpü qaldırılmışdır. Sonra güc açıldı dəmir Station ilə om tikilib. Bütün bu şəhərlərdə həyat canlanmasına səbəb və onların rifah halının yaxşılaşdırılması etmişdir.
Iqlim
Iqlim ilə üstünlük təşkil edən hava kütləsi təsir edir Atlantic Ocean materik və az qar, nisbətən soyuq yaz, mülayim-isti yayı və isti rütubətli payız mülayim qışı ilə dənizə bir keçid kimi xarakterizə olunur. Havanın orta illik temperaturu — + 6,8 °C. Absolute vibrasiya böyük ölçüdə çata bilər — iyulun + 35 °C, yanvar — 33 °C.
Orta yanvar temperaturu — - 3,4 °C Şaxta ilə hər il 86 gün var. Ağır havaların soyuq keçməsi nadirdir. Isti müddəti — iyul ayı, orta temperatur 17,5 °C. Zaman Ümumiyyətlə, qeyri-sabit hava nümunələri və yüksək tekrarlanabilirlik Cyclones (fırtınas) müşayiət ilə dəniz hava kütlələrinin üstünlüyü ilə əsasən bağlıdır.
Atlantik okeanı gələn rütubətli hava kütlələri, qış olan [rütubət] yüksəkdir səbəb və 85–87 % düşür, 72–73 % erkən yay azalaraq. Yüksək rütubət və böyük buludlu əhəmiyyətli xüsusiyyətləri yüngül rejiminin (azaldılması) təsir göstərir.
İl ərzində 150 ​​buludlu və yalnız 30 aydın gün qeyd edilir. Orta ildə qışda əsasən fogs, dumana s 74 gün qeyd edildi. Onlar çiskin, w yağış və snow om ilə müşayiət olunur. Və yağış qədər 700–750 mm, isti ay onların əksəriyyəti illik yağıntı. Maksimum avqust ayında — 90 mm-ə qədər, ən azı — Fevral — Mart. Qış aylarında illik yağıntının yalnız 8–10% düşür. Qar qalınlığı kiçik — 13–18 sm.
Tədqiqat sahəsi adətən aktiv külək fəaliyyət sahəsinə aiddir. Külək rejimi cənub küləkləri üstünlüyü ilə xarakterizə olunur, 35% tekrarlanabilirlik, eləcə də 23% tekrarlanabilirlik ilə cənub və cənub — şərq bölgələrdə ilə qərb seqmentlərdə. Orta illik sürəti 3.7 m/s təşkil edir. Külək ən yüksək dərəcəsi var. Qışda orta sürəti 5,5 m/s təşkil edir. Qədər 10–15 gün 15 m/s -dən çox sürətlə əsən güclü küləklər (fırtına) ilə gün sayı.
Əhalisi
Siyahıyaalma görə 1989 və bir parlaq yaşayış 9253 kişi və qadın olmaqla 10683.
Orta yaş — 35 il. İqtisadi fəal əhalinin 13,5 min nəfər (2008).
Təhsili
Tələbələrin ümumi sayı — 2.6 min.
Daşıma
Stansiya yüngül Baltic Meşə [Kaliningrad dəmir yolu|Kaliningrad Dəmir Yolları] yerləşir. Baltiysk — stansiyası dəmir yolu xətti Kaliningrad — dan budaqlı bir ölü sonuna filialına məxsusdur. 2009-cu il Svetliy sərnişin qatarlarının xidmət deyil.
Shuttle Bus Service: Bus sayı 105 və 108 nömrəli və taksi, motor şirkəti "Regio — Express" (Ümumrusiya mükafatı"Golden Chariot" qalibi). Cost — şəhər — Kaliningrad — 54 rubl.
2008-ci ildə, tikinti Light kran var olan avtomobil yolunun Maritime Ring, başladı.
Poteryannıy adası
Poteryannıy adası — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.
Yerləşməsi
Şimal Torpağı arxipelaqının mərkəzində, Kara dənizi ərazisində, Qırmızı Ordu boğazı ilə Yunıy boğazının birləşdiyi əraziyə yaxın bölgədə, Oktyabr İnqilabı adasının arasında yerləşən Otkrıtıy və Sovetski burunları arasında yerləşir. Poteryannıy adasından 9 km qərbdə Pioner adası, 6,5 km şimalda İzvestnyakovıy adaları qərarlaşır.
Təsviri
Adanın uzunluğu 1,2 km, eni 1 km təşkil edir. Sahilləri düzdür. Gözlə sçiləcək yüksəklik yoxdur. Maksimal hündürlük 7 metrdir. Şelf ərazisində dərinlik 10 metrdir.
Muzalar
Muzalar və ya müzlər ( - düşüncəlilər) - qədim yunan mifologiyasına görə Zevs və Mnemosinain Parnasda yaşayan qızları olub, elm, poeziya və incəsənətin tanrıcaları sayılırdılar. "Musiqi" sözü bu sözdən törəmişdir. "İliada" və "Odisseya"da ilk dəfə söz açılan muzalar sayca doqquz olmuşlar. Əsasən Zevsin qızları kimi tanınsalar da, bəzən onları Harmoniyanın qızları kimi də qələmə verirlər.
Muzalar öz Muzeyon (ondan "muzey" sözü meydana gəlmişdir) adlanan məbədlərinə malik olmuşlar. 400px|thumb|right|Doqquz Muza [[Apollonla rəqs edərkən.Rəssam Baldasar Peruççi]]
Fəridə Vəlixanova
Fəridə Vəlixanova (tam adı:Fəridə Ağaəli qızı Vəlixanova; d. 21 oktyabr 1935-ci il, Bakı) — ədəbiyyatşünas, tənqidçi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1981), filologiya elmləri doktoru (1977), professor (1984), əməkdar elm xadimi (2005).
Həyatı
Fəridə Vəlixanova 1935-ci il oktyabrın 21-də Bakıda müəllim ailəsində anadan olub. Vəlixanova 132 saylı Bakı şəhər orta məktəbini qızıl medalla bitirdikdən sonra 1953-1958-ci illərdə M.L.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil alıb. O, 1961–1965-ci ilərdə Moskvada SSRİ Elmlər Akademiyasının M.Qorki adına Dünya Ədəbiyyatı İnstitutunun aspiranturasında oxuyarkən "Səməd Vurğunun poeziyasının rus tərcümələri" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.
Fəaliyyəti
Fəridə Vəlixanova 1959-cu ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutuna daxil olur və həmin ildən burada XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsində baş laborant, kiçik elmi işçi, baş elmi işçi vəzifələrində çalışıb. Vəlixanova 1977-ci ildə Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib.
Fəridə Vəlixanova 1982–1985-ci illərdə Ədəbiyyat İnstitutunda tərcümənin nəzəriyyəsi, tarixi və təcrübəsi şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib. O, SSRİ Yazıçılar İttifaqının Moskva tərcümə şurası idarə heyətinin üzvüdür. Həmçinin 1968-1982-ci illərdə Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun ixtisaslaşmış müdafiə şurasının (doktorluq və namizədlik elmi dərəcəsi üzrə) ictimai əsaslarla elmi katibi olub.
Fəridə Vəlixanova 1985-ci ildən Ədəbiyyat İnstitutunda müasir Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsində aparıcı elmi işçisidir. O, 1983-cü ildən xarici dillərdə çıxan filologiya, incəsənət referativ jurnalının elmi katibidir. Eyni zamanda 1986-cı ildə Moskva alimlər qrupu tərkibində Yuqoslaviya, Azərbaycan rəsmi nümayəndə heyəti tərkibində İtaliyada, Tunisdə, Əlcəzairdə, 1988-ci ildə Macarıstanda rəsmi səfərdə olub.
Verxoturye
Verxoturye — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Sverdlovsk vilayətinə daxildir.