cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Müqəddəs Georgi kafedralı
Polşa dövrü
1569-cu ildə imzalanmış Lüblin ittifaqından sonra, pravoslav kilsəsi tez-tez şəhər hakimiyyəti ilə katolik ruhanilərin arasında kəskin ziddiyyətlə konfiskasiya olunurdu. Belə ki, 3 yanvar 1584-cü ildə keçirilən Milad bayramlarının birinci günündə müqəddəs Georgi kilsəsi gözlənilmədən və qəflətən Lvov şəhərinin katolik baş keşişi Yan Dimitr Solikovskinin xidmətçiləri tərəfindən ələ keçirilir. Keşişin əmri ilə, yerli ruhanilər Savva və İvan güclə ibadətdən kənarlaşdırılır, monastır qapıları isə xüsusi yapışqan maddə ilə möhürlənir. O dövrün Lvov hökmdarı sayılan Gedeon Balaban ədalətin bərpası üçün məhkəmə prosesinə başlamağa məcbur olur və həmin məhkəmə prosesi iddiaçının xeyri ilə tamamlanır. Üç həftə sonra isə, kilsənin qapıları yenidən açılır.
Sonda, tərəflər arasında sülh razılaşması imzalanır və "Lvov şəhəri Xmelnitski ordusuna fidyə verməyi bacarır". Daha sonralar isə, kilsə binasında Polşa kralı Yan Kazimirin səfirləriylə müvəffəqiyyətsiz danışıqlar keçirilirdi.
1668-ci ildə İosif (Şumlyanski) Kiyev mitropoliti Antoni Vinnitski ilə müqəddəs Yur kilsəsi uğrunda mübarizə aparırdı. İ. Şumlyanskinin döyüşçüləri müdafiə monastırına hücum edərək, hasarları və darvazaları kəsir və mitropolitin xidmətçilərini amansızcasına döyürlər. A. Vinnitski pilləkənlərlə aşağı düşərək pəncərəyə yaxınlaşır və bu an döyüşçülər onu əhatə edirlər; o, öz qızıl zənciri ilə fidyə verdi. İ. Şumlyanski yepiskop mitralarını, cübbə (xələt), geyim, xalça, silah, xörək ləvazimatları, şərab çəlləkləri, karet üçün atları və başqa dəyərli əşyaları özü ilə götürür. İş məhkəməyə çatır, hansı ki, İ. Şumlyanskini kral olaraq tanıyır.
Yeni kafedralın tikintisi haqqında fikirlər
320px|thumbnail|right|Müasir kafedral binasının ümumi görünüşü Yeni kilsənin tikinti dövrü demək olar ki, Lvovun başqa memarlıq şah əsəri sayılan Dominikan kostyolunun (memar – Yan de Vitte, 1740–1764-cü illər) tikinti illəri ilə üst-üstə düşmüşdür. Bu illərdə şəhərdə həmçinin bir sıra başqa dini mərasim tikintiləri də meydana çıxır – müq. Antoni, müq. Martin, müq. Nikolay kilsələri, Piarlar ordenini kollegiumu və s.
Müqəddəs Georgi dağında yeni tikinti işlərinin başladılması ideyası mitropolit Afanasiy Şeptitskiyə məxsus idi. Tarixi mənbələrə görə, bu çoxlu savab işlərlərlə məşğul olmuş, bərk xarakterli, eləcə də fikirləşilmişin həyata keçirilməsində ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə fəaliyyət göstərən bir insan idi. Əvvəlcə yepiskop, daha sonralar isə mitropolit vəzifələrini tutan A. Şeptitski, həmçinin ona tabe olan Qalitsiya, Podolye vQalisiyaparxiyalarında çoxsaylı kilsə və yeni tikililərin təşəbbüskarı olmuşdur. Vaxt ötdükcə, kafedra məbədi kimi xidmət göstərən müqəddəs Georginin köhnə kilsəsi, hətta bəzi prixod kilsələrinə əhəmiyyətli dərəcədə güzəşt edərək artıq öz xüsusi statusuna uyğun gələ bilmirdi. Bundan başqa, köhnə kilsənin faktiki olaraq dünyəvi ruhanilər və vasilian monastırın rahibləri tərəfindən ikili istifadəsi, yaranmış vəziyyəti daha da ağırlaşdırırdı – iki tərəf arasında tez-tez anlaşılmamazlıq və hətta münaqişəli vəziyyətlər yaşanırdı. Bütün bu şəraitlər sonda köhnə kilsənin sökülməsi və onun əvəzinə zamanla ayaqlaşabiləcək yeni dini tikilinin inşası barəsində yeni qərarın icrasını şərtləndirmişdir.
Əvvəlcə hökmdar köhnə kilsəni yeniləməyi planlaşdırırdı, bu qərar təbii ki, onun Kiyev mitropoliti vəzifəsinə qəbul olunması ilə əlaqələndirilirdi. 1733-cü ilin başlanğıcında, şəhər konsistoriyası "kafedral fabriki" üçün vəsait yığımı haqqında qərar qəbul etdi. Mitropolitin tapşırığı ilə bu ideyanı vasilyalı rahib Ata İyeronim Ostrovski həyata keçirirdi. Ancaq sərdarlar (dekanat üzvləri) vasitələrin göndərilməsini istəmir və faktiki olaraq mitropolit nümayəndəsinin çağırışlarına əhəmiyyət vermirdilər. Buna görə də mitropolitin özü işlərin qaydaya salınması üçün şəxsən 11 oktyabr 1733-cü ildə Lvovdan cənuba yerləşən bütün monastırların sərdarlarına xüsusi keşiş məktubunu göndərir; miropolit ona tabe olan şəxsləri tutduqları vəzifələrdən kənar edəcəyi təhdidi altında qətiyyətlə onlardan maliyyə vasitələrin verilməsini tələb edirdi. Vəziyyətin sonradan necə inkişaf etdiyi naməlum olaraq qalır. Kilsədə spsrılan işlər haqqında konkret şəhadətnamələrin (şahidliklərin) çatışmazlığı, onların geniş inkişaf etdirilməsi haqqında iddia etməyə icazə vermir.
XIX əsrin ortalarında müqəddəs Georgi ansamblı üzərində gözlənilməz və ciddi təhlükə yarandı. Avstriya hakimiyyəti kafedrala yanaşı olan bütün əraziləri tikintinin ən yeni qaydaları əsasında güclü hərbi qalanın yaradılmasının mümkün variantlarından biri kimi baxır və burada güclü qazamat korpuslarının, seyxhaus (cəbbəxana), artilleriya mövqeləri və buna bənzər digər hərbi tikililərin inşası planlaşdırırdılar. Bu ərazinin seçilməsi qəti şəkildə təsdiq edilsə idi dini ansambl arzu edilməyən qonşunun bilavasitə yaxınlığında yerləşməli və hərbi hərəkətlərin başlanacağı halda dağılma təhlükəsi ilə üz-üzə qalmalı idi. Xoşbəxtlikdən, avstriyalılar sonda başqa ərazini üstün tutaraq, öz hərbi istehkamlarını kafedraldan cənubda yerləşən başqa təpənin üzərində inşa etməyə başlayırlar.
Müasir kafedralın tikintisi
Bütün memarlıq kompleksinin 1750-ci ilə, yəni kilsə tikintisinin başlanğıcına aid edilən ətraflı fiksasiya planı mühafizə edilmişdir. Bu planın analitik təsviri V. Vuytsikin nəşrlərinə təqdim edilmişdir; uzun illər axtarışda olan Vuytsik, nəhayət şəhər arxivlərində bir sənəd aşkarlayır; həmin bu sənəddə, müqəddəs Georgi dağının şərikləri – yəni vasilian-monaxları və baş keşiş Lev Şeptiski arasında baş vermiş torpaq mübahisəsi və bu səbəbdən də keçirilmiş məhkəmə prosesi haqda bəhs edilir. Plan özündə o dövrə aid edilən tikintilər və dağda onların yerləşməsinin xarakteri haqqında kifayət qədər dolğun informasiyanı saxlayır (yeni kafedral kilsənin inşası məhz həmin dövrdə başlanılmışdır).
Ətraf ərazilərin planlaşdırılması, eləcə də funksional-məkan nöqteyi-nəzərindən birinci əhəmiyyətli hesab edilən məsələ, dini ansamblın yepiskop və monastır torpaqlarına bölünməsidir (vasilianların burada daha üstün tutulması gözə çarpır). Rahiblərə (daha doğrusu inoklara) monastır torpaqlarının qərb hissəsi, baş keşişə isə əksinə, şərq və cənub hissələri aid idi. Yeni kilsənin ətrafından maneəsiz şəkildə keçmək imkanı olsa da, bütövlükdə kilsənin əsas binası şimaldan monax korpusu, cənubdan isə sərt uçurumun xətti boyunca ucaldılmış hündür divarlarla çox sıxılmışdır (həmin divarları bir zamanlar mövcud olmuş cənub çiçək ləkinin (kurtinasının) qalıqları hesab olunur).
Bundan başqa, plandan bəlli olur ki, o zaman yalnız üç daş tikili mövcud olmuşdur: yeni məbəd, kilsənin şimal tərəfində özünün şərqə ayrıca çıxışı olan monastır korpusu və hazırda yuxarı darvazanın yerləşdiyi ərazidə olmuş, üzərində gözətçilər üçün taxta məntəqə quraşdırılmış daş darvaza. Digər ictimai və yaşayış binaları, o cümlədən yepiskopun iqamətgahı taxtadan inşa edilmiş, köhnə Г-formalı plana əsasən qərargah yeni kilsənin əsas girişinin qarşısında yerləşmişdi, lakin qərargah və yeni kilsənin əsas girişlərinin oxları üst-üstə düşmürdü.
Adı yuxarıda qeyd olunmuş tikililərdən başqa, ətraf ərazilərdə əsasən cənubdan və qərbdən bir neçə yaşayış və qənaət təyinatlı kiçik evlər də inşa edilmişdir (onların içərisində xüsusi olaraq yepiskop üçün nəzərdə tutulmuş tövlə həyətini qeyd etmək olar). Yeni kilsənin altar hissəsində sxematik olaraq iki altıkünclü və ehtimal ki, taxta materialdan hazırlanmış kiçik bürclər göstərilmişdir; onlar çox güman ki, artıq həmin dövrdə mövcud olmayan bastionlarla bir zamanlar əlaqəli idilər. Dağın qərb ətəyində yerləşən və yarıyacan qumla doldurulmuş və lillənmiş böyük göl diqqəti özünə cəlb edir; həmin gölün mövcudluğu, bu ərazidə balıq vətəgələrinin ehtimal edilən mövcudluğuna şahidlik edir. Bütövlükdə o dövrün ansambl planlarına nəzər yetirsək, bir-birindən ayrı məsafədə və qrup şəklində yerləşən tikililərin dəqiq məkan-kompozisiya ideyasına malik olmadıqlarını və əvvəlki yüzilliklər ərzində praqmatik və landşaft amilləri ilə diktə edilmiş kompleksin təbii təkamül şəraitində inkişaf etdiyini görə bilərik.
Yunan-katolik kafedranın tikintisi memar Bernard Meretinin layihəsi üzrə 1744-cü ildə başlanmışdır; o, həyatın sonuna kimi, yəni 1759-cu ilə qədər kilsənin memarlıq xüsusiyyətlərinin təkmilləşdirilməsi üzərində çalışırdı. Onun ölümündən sonra tikinti işlərini Klemens Ksavyeri Fesinger davam etmişdir. Tikinti işləri 1764-cü ilə qədər davam edirdi. Naxış işləri isə, yalnız 1770 və ya 1772-ci ildə tamamlanmışdır.
Kafedral süni terrasların üzərində yerləşir və onun əsas girişinə ikimarşlı gözəl pilləkənlər aparır (pilləkənlər heykəltaraş S. Stajevski tərəfindən yerinə yetirilmiş sürahıbəndlə və dahilərin heykəlləri ilə bəzədilmişdir). Bundan başqa, kafedralın fasadı həm monumental portalla, həm də də məşhur heykəltaraş İohann Georgi Pinzel tərəfindən yaradılmış və şərq xristianların ataları hesab edilən Afanasi və Levinin nəfis fiqurları ilə nəzərə çatdırılmışdır.
Kafedralın attiki taclayan "Qələbəgətirən-Georgi" heykəltaraşlıq qrupunun müəllifi də heykəltaraş Pinzeldir. Kafedralın daxili tərtibatı üzərində 1768–1770-ci illər ərzində heykəltaraşlar Sebastian Fesinger (uk), Mixaylo Fileviç (uk), rəssamlar Luka Dolinski (uk), Yuri Radivilovski və F. Smuqleviç kimi tanınmış Lvov sakinləri çalışmışdılar.
İkinci Dünya müharibəsindən sonra SSRİ hakimiyyəti Ukrayna Yunan-Katolik Kilsəsini təqib etməyə başlayır, yeni təyin edilmiş Lvov arxiyepiskopu İosif Slipıy 1945-ci ildə həbs edilir, daha sonra isə digər kilsə xadimləri ələ keçirilir. Brest Birliyi tərəfindən ləğv edilmiş Lvov sinodu 1946-cı ilin martında kafedral binasında yerləşdirilir. Sovet Ukraynasında Qalisiya mitropoliyasının Rus-Pravoslav kilsəsinə birləşdirilməsi, katolik din xadimlərinin isə həbs edilməsindən sonra gənc Volodimir Sternyuk (gələcək arxiyepiskop və UYKK lideri) kilsədən uzaqlaşmalı olur. Kilsə yenidən Müqəddəs Yura şərəfinə adlandırılır və Lvov-Ternopol yeparxiyası kilsələrinin ana kilsəsi elan olunur.
Kilsənin bərpa işlərinə 1996-cı ildə Brest Birliyinin 400 illik yubileyinin qeyd edilməsi üçün başlansa da, bərpa işləri bu günədək davam etməkdədir. 2005-ci ildə UYKK-nin Baş Arxiyepiskopunun iqamətgahı dövlətin paytaxtı olan Kiyevə köçürülmüş, Lvov Baş Arxiyepiskopluğu isə Kiyev-Qalitsiya Baş ArxiyepiskopQalisiyadırılmağa başlamışdır. Lakin, kafedral Ukraynanın ən vacib kilsələrindən biri və Lvov Katolik Arxiyeparxiyasının mərkəzi kilsəsi olaraq fəaliyyətini davam etdirməkdədir.
Memarlıq
Müqəddəs Georgi dağında qədim bərkidilmiş qəbiristanlığın mövcudluğu haqqında hələ XIX əsrin ortalarında yazıçı İsidor Şaraneviç özünün "Qədim Lvov" adlı kitabında yazmışdır. V. Vuytsikin versiyasına görə, monastırın ən qədim planında bu qəbiristanlıq cənub tərəfindən kilsəyə yanaşı və əhəmiyyətli dərəcədə aşağı relyef ərazisini tuturdu.
Eksteryer
Müqəddəs Georgi kafedralı bərabərtərəfli yunan xaçı tərzində olan bünövrənin üzərində inşa edilmişdir; xaç budaqlarının arasında daha dörd kiçik ölçülü kapella binaları, damın altında isə kiçik günbəzlər yerləşir, mərkəzdəki geniş baraban üzərində yerləşən hamam odası isə böyük qövslərə söykənir. Yuxarıda tikinti gözəl karnizlə qucaqlanmışdır. Barabandakı qoşa pilyastrlar, kilsənin divarlarında isə ikiqat artırılmış medalyonlar rokoko üslublu daş fənərlərlə tamamlanaraq, tikintiyə ümumilikdə həmahənglik hissini bəxş edirlər. Kafedranın əsas girişinə aparan rokoko üslublu ikili pilləkənlər ajur və incə sürahıbəndlərlə, vaza və putti (yəni kiçik mələklər) fiqurları ilə bəzədilmişdilər. Əsas giriş boyunca uzunan fasad nişalarında mitropolit Afanasiy və Levin heykəlləri yerləşdirilmişdir, girişin üzərində böyük eyvan və hündür pəncərə yerləşir. Bundan başqa, kafedralın kəndar hissəsini Şeptitski sülaləsinin gerb qalxanı, yuxarıdakı attiki isə, alman heykəltaraşı İohann Georq Pinzel tərəfindən yerinə yetirilmiş "Qələbəgətirən Georginin" atlı heykəli bəzəyir. Kafedranın qarşısındakı həyəti rokoko üslublu iki darvaza kilidləyir; bu darvazaları Etiqad və Ümidi, eləcə də Roma Kilsəsini və Yunanıstan Kilsəsini simvollaşdıran 4 müxtəlif alleqorik fiqur bəzəyir.
İnteryer
Kafedralın interyeri rəssam S. Fabyanski tərəfindən 1876-cı ildə çəkilmişdir, bundan başqa, freska ustası Y. Radivilivski "Arxierey" və "Apostolların gözə görünməsi" adlı iki nəhəng kompozisiyanı, M. Smuqleviç isə "İsanın Xütbəsi" adlanan altararxası kompozisiyanı (onun natamam versiyası kilsə xadiməçisi Katarjina Kossakovskanın vasitəsi ilə Vilnüs şəhərindən hədiyyə olaraq Lvova gətirilmişdir) və hamam odasındakı "Pantokrator İsa" adlı rəsm əsərlərini tamamlamışdır. Başqa bir usta L. Dolinski isə, kafedralın daxili tərtibatını 16 peyğəmbərin oval çərçivəyə salınmış ikonaları ilə bəzəmişdir. Hər iki giriş hissəsinin heykəltaraşlıq haşiyəsi və dekorativ elementlərlə bəzədilməsi, həmçinin incə çoxaylı fənərlər sənətşünas M. Fileviçə məxsusdur. M. Osinçuk hələ 1942-ci ildə kafedralın ümumi konservasiyasını, divarların rənglənməsi və interyeri bəzəyən obrazların təmizlənməsi həyata keçirmişdir. Kompleksin qurulması vaxtı rəssamlardan ibarət böyük komanda fərqli üslublarda (barokko, rokoko, klassisizm) çalışaraq, o dövrün Avropa sənətkarlıq nümunələrini və onları təşkil edən elementləri özülərinə tabe etməyi bacarmışdılar, bununla belə, onlar həmçinin barokko memarlığının və heykəltaraşlıq nümunələrinin, əcaib rokoko üslubunun ornament detallarının, həmçinin karniz, sürahıbənd, çardaq, kapitel, heykəl, vaz, pilləkən və portiklərin orqanik sintezinə nail olmağı bacarmışdılar.
Bədii irs
Kafedral ansamblı Ukrayna torpaqlarının bədii mədəniyyətində xüsusi yeri tutur, həmçinin ona görə ki, o indiyə kimi öz divarlarında müxtəlif dövrlərin bir çox görkəmli tarixi və bədii abidələrini gizlədir və öz dövrü üçün ən nümayəndə və əhəmiyyətli sayılabiləcək relikviyaları mühafizə edir. Ancaq, bir sıra tarixi səbəblərə görə, relikviyaların əksəriyyəti hal-hazırda kilsə xaricindədirlər: hal-hazırda bu əşyalar Andrey Şeptitski adına Milli muzeydə, Onufriyevski monastırın arxiv fondlarında, Lvovdakı Ukraynanın mərkəzi dövlət tarix arxivi və Vasili Stefanika adına Lvov elmi kitabxanasında saxlanılır.
Zəng qülləsi
XIX əsrin ortalarına kimi, kafedralın bilavasitə yaxınlığında taxta zəng qülləsi yerləşirdi. Əvvəlcə o kilsənin cənub tərəfində, daha doğrusu müqəddəs Prokopiy kilsəsinin və daş su quyusunun yanında yerləşirdi. Ancaq baş keşiş Lev Şeptitskinin sərəncamı üzrə seminariya korpusunun tikintisi ilə əlaqədar (layihənin müəllifi memar K. Fesinger idi), Prokopiy kilsəsi 1765-ci ildə sökülür, su quyusu qum və daşla doldurulur, zəng qülləsi isə, kompleksin qərb tərəfinə köçürülür. O zamanlar zəng qülləsi karkas konstruksiyaya malik idi və 1765-ci ilin sənədlərində deyildiyi kimi, "dörd cüzi sütun üzərində yerləşirdi". Qüllənin yuxarısında 6 ədəd zəng asılmışdır.
Yeni zəng qülləsinin tikintisi ideyası baş keşiş Lev Şeptitski tərəfindən ətraflı şəkildə düşünülmüşdür. Plana əsasən, o, səcdəgahdan qərbdə, yəni kilsənin müəyyən məsafəsində və onun yan fasadlarının mehvərində yerləşməsi nəzərdə tutulmuş iki simmetrik qüllə olmalı idi. Klemens Fesinger tərəfindən 1771-ci ildə tərtib olunmuş müqəddəs Georgi ansamblının vəziyyət planında iki zəng qülləsini görmək olar. Ancaq baş keşişin (eləcə də mitropolitin) niyyəti nə onun həyatı boyunca, nə də ki ölümündən sonra (Şeptitski 1779-cu ildə vəfat edir) həyata keçməmişdir. Bu qüllələrin məhz "zəng qülləsi" kimi xidmət etməli olduğuna müxtəlif sənədli qeydlər şahidlik edirlər. Baş keşiş Pyotr Bilyanskinin tapşırığına uyğun olaraq, 24 iyun 1784-cü ildə memar Klemens Fessingerin, bənna-sexmayster Yakov Petrovski və Frans Gel, eləcə də rəssamlar Matfey Miller (uk), Tom Gertner, və başqa sənət peşələrinin ustalarından (məsələn, dəmirçi, dülgər, xarrat, dulusçu, şüşəçi və s.) ibarət səlahiyyətli komissiya çağırılmışdır. Bu nümayəndəlik komissiyası uyğun olan aktla müqəddəs Georgi kafedralında daha hansı işlərin həyata keçirilməsinin lazım olduğunu müəyyənləşdirmişdir. Belə ki, yaradılmış aktın səkkizinci bəndində qeyd olunurdu:
Görünür, kapitulda o zamanlar bu qədər pul vəsaiti yox idi, çünki kilsə xadimləri hələ uzun müddət dörd xırda sütun üzərində quraşdırılmış taxta zəng qülləsindən istifadə edirdilər.
Yeni daş zəng qülləsinin tikintisi yalnız 1828-ci ildə, daha dəqiq desək mitropolit Mixail Levitskinin dövründə başlanılmışdır. Layihə inşaat müdiriyyəti tərəfindən dərc edilmiş və onun rəhbəri Qloqovski tərəfindən 31 avqust 1826-cı ildə təsdiq edilmişdir. Görünür, bu layihənin birinci variantı idi, çünki o "A" hərfi ilə göstərilmiş və inşaat bölməsinin memarı və icraçısı sayılan Frans Lernet tərəfindən imzalanmışdır. Bundan başqa, burada həmçinin Almaniyadan dəvət olunmuş sənətşünas alim Helmannın və tərtibat işlərinə nəzarət edən Brezaninin imzalarını da görmək olar. Bu layihədə zəng qülləsi, onun üfuqi kəsiyi, birinci mərtəbənin planı və çardaq konstruksiyalarının ümumi fasadla əlaqələndirilməsi təsvir edilmişdir.
Turin kəfəninin surəti
28 sentyabr 2002-ci ildə, təqribən 15:00 radələrində Lvov aerodromuna Minsk şəhərindən məşhur Turin kəfəninin surəti gətirilir (ukrayna dilində Plaşenitse adlanan bu kəfən, İsanın tabut içərisində dördkünc parça üzərinə çəkilmiş şəkli hesab olunur). Lvovda saxlanılan Turin kəfəni hal-hazırda mövcud olan daha 7 kəfən içərisində ən mükəmməl surət hesab edilir; onun unikallığı ondan ibarətdir ki, o, orijinal kəfənə öz ölçülərinə və rəng qammaslna görə tamamilə uyğun gəlir. Lvov surəti İtaliyanın Turin şəhərində yerləşən Sindoloji mərkəz hazırlamışdır (bu mərkəzdə çalışan alimlər orijinal kəfənin tədqiqatı ilə məşğuldurlar). 2002-ci ilin aprel ayında surət Turindəki Vəftizçi İohann kafedralında təqdis edilmişdir; təqdisetmə mərasimi zamanı, o, orijinal kəfənin üzərinə qoyularaq, hər iki əşyanın bir-birinə necə identik olduğu ictimaiyyətə nümayiş etdirilmişdir.
Kəfənin 28 sentyabr tarixində Lvova gətirilməsi şərəfinə, Köhnə bazar meydanında dayanmaqla şəhərin mərkəzi küçələrində möhtəşəm piyada xaç yürüyüşü təşkil olundu; burada təşkilatçıların ideyalarına uyğun olaraq, Lvovun bütün kilsə dinlərinin hökmdarlarının iştirakı ilə açıq səma altında ibadət mərasimi keçirilmişdir. Xüsusi olaraq, mitra qoymağa ixtiyarı olan baş kahin Roman Kravçikin sözlərinə görə, UYKK-in başçısı Lyubomir Karnal Quzar elə həmin gün bu cür önəmli gündə iştirak etmək üçün Roma-Katolik kilsəsinin kardinalına, Kiyev patriarxatının nümayəndələrinə, Ukrayna Avtokefal Pravoslav kilsəsinin başçısına və Moskva patriarxatının Ukraynadakı nümayəndəsinə dəvətnamələr göndərmişdir.
Axşama yaxın kəfən müqəddəs Georgi Arxikafedral kilsəsinə gətirilir və axşam ibadətinə start verilir. Növbəti gün, yəni bazar günü saat 11:00-da ilahi arxierey liturqiyası baş tutur; həmin gün dini mərasimə Xoşbəxt Lyubomir və xüsusui olaraq Ukraynaya dəvət olunmuş melxit yunan-katolik kilsəsinin patriarxı Xoşbəxt III Qriqori başçılıq edirdilər.
Sərdabə
300px|thumbnail|right|Kafedralın sərdabə hissəsi Sərdabə kafedralın ən sirli yerlərindən biri hesab olunur. Bu otaq təbii qayalığın dərin iz buraxdığı yerdə, daha dəqiq olsaq altarın aşağı hissəsində yerləşir. Sərdabə — ölçüləri 8,4×8,3 m.-ə bərabər olan kiçik zirzəmidir. Planda sərdabə kvadrat formaya malikdir və çəlləkşəkilli xaçvari qübbələrlə örtülmüşdür. Bu qübbələr mərkəzi sütuna dayaq olmaqla, əlavə qövs və tağlarla gücləndirilmişdir. Qayalıq fundamentin üzərində qurulmuş sərdabənin hündürlüyü 3 metrdən artıqdır. Divarların högüsündə təbii daşlardan istifadə olunurdu.
Əsası qoyulduğu andan bəri, sərdabə Lvov yepiskoplarının, arxierey, keşiş, eləcə də tanrı və kilsə qarşısında xidmətləri olmuş dünyəvi şəxslərin məqbərəsi rolunu oynayırdı. Dəfn mərasimləri sərdabənin yaradılması dövründən düz XVIII əsrin sonuna kimi davam edirdi (11 dekabr 1783-cü ildə imzalanmış xüsusi dekretlə bütün gələcək dəfnlərin qarşısı alınmışdır). Avstriya imperatoru II İosif epidemiyaların yaranmasının təhlükəsini nəzərə alaraq, kilsələrdə və onların ətrafında dəfnlərin keçirilməsini qadağan edir və bunun əvəzinə yeni qəbiristanlıqların salınmasını tələb edirdi. Yalnız 1898-ci ildə, imperatorun xüsusi razılığı əsasında sərdabədə mitropolit Silvester Sembratoviçin qalıqlarları basdırılmışdır. Elə həmin dövrdə də zirzəminin abadlaşdırma və qaydaya salma işləri həya keçirilmişdir. Nikifor Şeptitskinin (1776-cı ildə vəfat etmişdir) tabutu hörülmüş taxçadan sümükxanaya daşınılmışdır. Boş qalan bu yerə mitropolit Silvester Sembratoviçin külü qoyulmuşdur. Aşkar olunmuş daha səkkiz tabut sərdabənin künclərindən birində kip hörülmüşdür.
1932-ci ildə arxeoloq Yaroslav Pasternak Mitropoliya konsistoriyasının komissiya üzvlərinin xahişi ilə sərdabədə birinci arxeoloji tədqiqatları keçirməyə başlayır. Tədqiqatların nəticələri Georgi zirzəmisinin bir sıra əhəmiyyətli sirlərini üzə açdı. Tədqiqatların materialları ö vaxtki nəşrlərdə geniş işıqlandırılırdı. Y. Pasternak həmçinin sərdabənin döşəməsini tədqiq edir və burada daha beş naməlum məzarı, həmçinin Nikifor Şeptitskinin tabutunu aşkar etdi. Tədqiqatçı divarın daxilində xüsusi zondla bir neçə dəlik yaratmış, ancaq onun böyük təəssüfünə heç bir yeni zirzəmi otağını aşkar edə bilməmişdir.
Patriarx Kor İosifin qalıqlarlarının 1992-ci ildə Romadan Lvova daşınması ilə əlaqədar olaraq (onun qalıqları məhz bu kafedralın zirzəmisində təkrar basdırılmalı idi) sərdabənın qaydaya salması haqqında məsələ cəmiyyət qarşısında qaldırıldı. Hələ 13 noyabr 1991-ci ildə Şevçenko adına Lvov Arxeologiya Komissiyasının üzvləri sərdabədə təkrar tədqiqat işlərinə başlayırlar; arxeoloji tədqiqat işləri dörd ay ərzində aparılır və 13 mart 1992-ci il tarixində rəsmən başa çatır. Y. Pasternak tərəfindən aşkar edilmiş 5 məzardan başqa, sərdabənin döşəməsində daha iki qəbir tapılmışdır. Onlardan biri XVIII əsrə aid edilir.
Ukraynanın və UYKK tarixində kilsənin əhəmiyyəti
8–10 mart 1946-cı ildə Ukrayna Yunan-Katolik iyerarxiyası və mitropolit Kor İosif arasında imzalanan müqavilənin ardından, Lvovun pravoslav arxiyeparxiyasına aid edilən kilsə Moskva patriarxatının yurisdiksiyasına verilmişdir. Yalnız 1990-cı ilin avqust ayında, yəni UYKK-in yenidən leqallaşdırılmasından sonra müqəddəs Georgi yenidən özünüidarəetmə hüququnu əldə edə bilmişdir.
Müqəddəs Georgi kafedralının xatirəsinə həsr olunmuş sikkə
Müqəddəs Georgi kafedralı — Ukrayna Respublikasının Mərkəzi Bankı tərəfindən buraxılmış və nominal dəyəri 10 qrivnaya bərabər olan xatirə gümüş sikkəsidir. Sikkə Qərbi Avropa barokkosunun parlaq təcəssümünü özündə ehtiva edən, XVIII əsrin Ukrayna memarlığının ən görkəmli nümunəsinə həsr olunmuşdur. Banisi mitropolit Afanasi Şeptitski olmuş Lvov kafedralı görkəmli memar Bernard Meretinin layihəsi əsasında 1744–1761-ci illər ərzində inşa edilmişdir.
Talış xalçaları
Talış xalçaları — Azərbaycanın bütün xalçaçılıq məntəqələrində toxunan xovlu xalça.
Ümumi məlumat
Azərbaycanın səkkiz rayonunda "Talış" adlanan kənd yerləşir. Lakin bu xalça öz adını bu səkkiz kəndin adından deyil, Xəzər dənizinin sahilində, Talış dağları boyunca uzanan böyük ərazinin adından götürmüşdür. Bu ərazi çox zəngin və gözəl bir məkandır. Bu ərazidə sakin olan talışlar düyü yetişdirir, ipəkqurdu yetişdirilməsi, heyvandarlıq, bağçılıq, arıçılıq ilə məşğul olurdular. Xalçaların, cecimlərin, kilimlərin, yun corabların toxunması, mürəkkəb və asan hörmə, naxış qoyma — bütün bunlar talışların əsas məşğuliyyətidir. Sadalanan məhsulların əksəriyyəti yundan və ipəkdən hazırlanır.
Bu xalçalar Qarabağ tipinin Cəbrayıl qrupuna daxil edilsədə göründüyü kimi öz adını Azərbaycanın cənub ərazisindən almışdır.
Dünya Məktəbi
Dünya məktəbi — 1998-ci ildə Xəzər Universitetinin nəzdində yaradılmış məktəb. Təsisçilər: Hamlet İsaxanlı və Nailə İsayevadır.
Talış xalçaları
Bədii analiz
"Talış" xalçalarının orta sahəsinin kompozisiyası mürəkkəb və ya sadə olur.
Dünya Məktəbi
Fəaliyyəti
Məktəb müasir təlim tərbiyə ocağı kimi Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin lisenziyası əsasında fəaliyyət göstərir. Zəngin və rahat kitabxana, müasir kompüterlər, laboratoriyalar, işıqlı və geniş sinif otaqları, incəsənət studiyası, müasir işıq və səs sistemi olan yaraşıqlı konsert salonu, idman zalı, yeməkxana, həkim nəzarəti, şagirdlərin evdən məktəbə, məktəbdən evə hərəkətini təmin edən nəqliyyat xidməti, yüksək səviyyəli müəllim və inzibatçılar və s. məktəbi bənzərsiz təhsil ocağına çevirmişdir.
Talış xalçaları
Bədii analiz
Toxunma üsulu baxımından kobud olan, hamar birrəngli orta sahəyə malik olan və ya kiçik elementlərlə bəzədilən xalçalar sadə kompozisiyaya malikdir. Birrəngli orta sahəyə malik olan xalçalar digərləri ilə müqayisədə daha çox istehsal edilmişdir. Əvvəllər belə xalçalar ən aşağı təbəqənin qızları üçün cehiz verilirdi. Dualar, xüsusilə də namaz belə xalçaların üzərində edilirdi. Orta sahəsində kiçik elementlərlə bəzədilmiş olan xalçalar orta zümrənin qızları üçün cehiz verilirdi. Xalçaçılar bu xalçanı "çəltik" adlandırırdılar. Talışlar "çəltik" təsvirini bol məhsulun simvolu hesab edirlər. Beləliklə, bu kompozisiya rəmzi mənaya malikdir. Orta sahəsi sadə quruluşa malik olan xalçaların haşiyələri ağ fonda sadə naxışlardan ibarətdir.
Dünya Məktəbi
Fəaliyyəti
"Dünya" məktəbində ibtidai və orta təhsillə yanaşı məktəbəqədər hazırlıq sinifləri də fəaliyyət göstərir.
Talış xalçaları
Bədii analiz
Kompozisiyası daha mürəkkəb olan xalçalar "Talış" xalçalarının II qrupunu təşkil edir. Bu xalçaların orta sahəsini sağda və solda bir – birini izləyən buta bəzəyir. Orta sahənin aşağı hissəsindən yuxarıya doğru butanın boyunca bükülərək gedən haşiyə zolağı bəzi yerlərdə həndəsi formalı medalyon əmələ gətirir. Medalyonun və orta sahənin fonu eyni rəngdədir. Belə rəng vahidliyi "Talış" və "Muğan" xalçaları üçün səciyyəvidir. II qrup "Talış" xalçaları əvvəllər ipəkdən, XIX əsrin III rübündən başlayaraq, yundan və pambıqdan hazırlanır. Rənglərin uyğunluğu, qamması "Talış" xalçalarında digər tiplərə nisbətən daha yoxsuldur. Bu da, əlbəttə ki, xalçanın bədii keyfiyyətini aşağı salır. II variant xalçalar əsrlər boyu yuxarı təbəqənin nümayəndələrinə məxsus olurdu. Cehiz kimi verilməli olan xalçanı qız özü toxumalı idi. Mürəkkəb kompozisiyalı xalçalara "paxlava naxış" adlanan göllərə malik olan uzunsov xalçalar da daxildir. Bir – birinin ardınca yerləşmiş, formasına görə eyni, lakin rənglərinə görə müxtəlif olan bu göllər orijinal bədii kompozisiya yaradırlar.
Dünya Məktəbi
Fəaliyyəti
Təhsil həftəsi 5 günlükdür. Şənbə günü dərsdənkənar dərnəklər fəaliyyət göstərir, mədəni və əyləncəli görüşlər təşkil olunur. Şagirdlər saat 8/8.50-dən 15.20/16-ya qədər məktəbdə olurlar.
Talış xalçaları
Texniki xüsusiyyətlər
"Talış xalçaları" bir qayda olaraq, kiçik ölçülü və uzunsov formada toxunurdu. Böyk ölçülərdə toxunmuş "Talış xalçaları"nada rast gəlmək mümkündür.
Dünya Məktəbi
Fəaliyyəti
2009-cu il yanvar ayının 16-dan etibarən Dünya Məktəbi beynəlxalq statusu alaraq IB World School oldu.
Talış xalçaları
Texniki xüsusiyyətlər
Xüsusi sifarişlə və cehiz olaraq toxunan Qarabağ xalçaçılıq məktəbinin "Talış xalçaları" Talış rayonunda toxunan digər xalçalara nisbətən daha yüksək keyfiyyətə malikdir.
Dünya Məktəbi
Qəbul qaydaları
Məktəbə ən müxtəlif ailə və zümrələrdən olan zehni cəhətdən normal inkişaf etmiş şagirdlər bilik, bacarıq və qabiliyyət nümayişinə əsaslanan imtahan və müsahibə yolu ilə qəbul edilir. Məktəbə qəbulda uğur qazanmayan şagirdlərə xüsusi təyin olunmuş vaxtda özlərini yenidən sınamaq imkanı verilir.
Talış xalçaları
Texniki xüsusiyyətlər
İlmələrin (düyünlərin) sayı müxtəlif sıxlığa malik olan "Talış xalçaları"nın xovunun uzunluğu Qarabağ xalçaçılıq məktəbinin digər xalçaları ilə müqayisədə daha qısadır.
Dünya Məktəbi
Təhsil
Təhsil 3 pillədən ibarətdir:
Dünya Məktəbində təhsil 3 bölmə üzrə Azərbaycan, rus və ingilis dillərində aparılır.
İbtidai
Dünya Məktəbinin ibtidai məktəb pilləsində təhsil rəsmi olaraq bütün bölmələr üzrə (Azərbaycan, rus, ingilis) Beynəlxalq Bakalavr Təşkilatının "İbtidai Məktəb Proqramı" (Primary Years proqramme) əsasında qurulmuşdur. "İbtidai Məktəb Proqramı" (PYP) Beynəlxalq Bakalavr Təşkilatı tərəfindən 3–12 yaşlı uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş kurikulumdur.
PYP kurrikulumu 5 əsas element üzərində qurulmuşdur: anlayış, bilik, bacarıq, münasibət və fəaliyyət. Bu əsas elementlər vasitəsilə şagirdlər qlobal əhəmiyyətə malik müvafiq biliklər əldə edir, təlim prosesində ətraf aləmlə əldə etdikləri bilikləri əlaqələndirmək üçün lazım olan məfhumları qavrayır, müxtəlif elm sahələrinə məxsus bacarıqlar əldə edir, mütərəqqi dünya görüşünə sahib olmaq üçün müvafiq davranışları inkişaf etdirir, təlim prosesi nəticəsində öyrəndiklərini fəaliyyətdə əks etdirirlər.
PYP kurrikulumu aşağıdakı tədqiqat mövzularının tədrisini nəzərdə tutur:
Orta
Ümumi orta təhsilin V, VI, VII siniflərində şagirdlər öz bacarıq və qabiliyyətlərinə görə qruplaşdırılır, tədrisdə şagirdlərə differensial yanaşma tətbiq edilir (Tədris planı). Müəllimlər hər bir şagirdin zəif və güclü cəhətlərini, dərketmə qabiliyyətini və digər xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq işləyirlər, akademik çətinlikləri olan şagirdlər üçün müntəzəm olaraq əlavə məşğələlər təşkil edirlər. Şagirdlərin həyat əhəmiyyətli bacarıqlara (yaradıcılıq, tənqidi düşünmə, araşdırma, mühakimə etmə, ümumiləşdirmə, risk etmə) yiyələnməsi üçün onların layihə işlərinə cəlb edilməsi akademik tələbatdır. Şagirdlər ildə 2 tədqiqat xarakterli layihə işləməlidirlər. Məktəb müsabiqəsinə təqdim edilən layihələr nümayiş etdirilir və dinlənilir. Qaliblər mükafatlandırılır. Bunula yanaşı, şagirdlərin bilik yarışlarına, olimpiadalara, layihələrə, bilik şənliklərinə cəlb edilməsi geniş tətbiq edilir. İstedadlı şagirdlərin üzə çıxarılması və onların inkişafı istiqamətində tədbirlər planı həyata keçirilir.
Tədrisin hər pilləsində tədris prosesini düzgün və səmərəli qurmaq üçün şagirdlərin bilik və bacarıqları, maraq dairəsi və istəyi nəzərə alınır. Bu məqsədlə VIII, IX, X, XI siniflərdə dərs məşğələləri təmayül fənləri üzrə tərtib edilmiş Tədris planı əsasında təşkil edilir. Bu yanaşma şagirdlərə peşə seçimində vacib olan fənlərin daha dərindən öyrənilməsi üçün əlverişli imkanlar yaradır. Bununla yanaşı, şagirdlər akademik önəm verilən qeyri təmayül fənlərinin də həyat üçün vacibliyini dərk edərək, onların tədrisinə ciddi yanaşırlar.
Dünya IB məktəb
295x295px|thumb|[[Beynəlxalq Bakalavriat Təşkilatın loqosu]]
Dünya Məktəbi 2009-cu ildən etibarən IB məktəbi statusu almışdır. Dünya IB School adı ilə Beynəlxaq Bakalavr Təşkilatı-İnternational Baccalaureate Organization-IBO-nun üzvü olmuşdur.
IB təşkilatı təhsilə məzmun və forma baxımından böyük yeniliklər gətirmişdir. IBO ibtidai və orta məktəb sahəsində nümunəvi dünya şəbəkəsi quran yeganə təşkilatdır.
IBO özünün çox yüksək standartları və pedaqoji dəyərləri ilə bütün dünyada məşhurdur.
Dünya Məktəbi 2009-cu ilin sentyabrından IBO-nun Diplom Proqramını tətbiq edir. Diplom Proqramını bitirən məzunlar IB Diplomu ilə yanaşı Azərbaycan tam orta təhsil attestatı alırlar. Onlar dünyanın hansı ölkəsində istəsələr, eyni IB məktəblərində təhsillərini davam etdirə bilərlər.
Hal-hazırda Dünya Məktəbində IBO-nun İbtidai məktəb (PYP) və Orta məktəb (MYP) proqramları da tətbiq edilir.
IB məktəb sistemi gəncləri axtarışa sövq edir, onların təfəkkürünü inkişaf etdirir, cəmiyyətin inkişafında fəal iştirakını təmin edir.
IB proqramı sayəsində şagirdlər həm öz xalqının mədəniyyətini dərindən mənimsəyir, həm də digər mədəniyyətlərlə yaxından tanış olurlar. Daha gözəl dünya yaratmaq-bu, IB məktəb sisteminin qayəsidir, öz ölkəsinin və gözəl dünyanın vətəndaşı olmaq-budur məqsəd.
Laboratoriyalar
Məktəbdə müasir standartlara cavab verən zəngin təchizatlı laboratoriyalar şagirdlərə nəzəri biliklərini təcrübi əsaslarla öyrənmək və praktikada tətbiq etmək imkanı verir. Fizika, Kimya, Biologiya, Kompyuter, Təsviri incəsənət, Şahmat və s. laboratoriyalar tədris prosesinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi, ötürülən biliklərin strukturunun təkmilləşdirilməsi, bir sözlə, təhsil mühitinin yaradılması, elmi tədqiqatın aparılması istiqamətində mühüm rol oynayır. Şagirdlərin mənimsədikləri biliklərin bacarıqlara çevrilməsi üçün mükəmməl şərait yaradılır.
Kitabxana
"Dünya" məktəbinin kitabxanası 1998-ci ildən fəaliyyət göstərir. Dünya Məktəbinin kitabxanası Azərbaycan, ingilis, rus və bir çox başqa dillərdə olan bədii, elmi ədəbiyyat, lüğət, ensiklopediya, dərslik, dərsliklərə əlavələrlə zəngindir. Kitabxana mütəmadi olaraq dövri mətbuatda dərc olunan jurnal və qəzetləri əldə edir. Kitabxana elektron kataloq xidməti ilə təmin olunmuşdur. Xəzər Universitetinin zəngin kitabxanası ilə sıx əlaqədə olan kitabxanamız eyni zamanda Sumqayıt Dünya Məktəbini də bədii ədəbiyyatla və dərsliklərlə təmin edir. Kitabxanada şair və yazıçılarla tez-tez şagirdlərin görüşləri keçirilir, onların müəllif olduqları bədii ədəbiyyat nümunələrinin müzakirələri aparılır. Şagirdlərin müstəqil işləmələri və araşdırmalar aparmaları üçün kitabxananın oxu zalında hər cür əlverişli şərait vardır. Dünya Məktəbinin kitabxanası müntəzəm olaraq Respublikanın və dünyanın bir sıra kitabxanaları, kitab evləri ilə əməkdaşlıq edir.
İdman Kompleksi
Dünya məktəbinin geniş və rahat idman kompleksi şagirdlərin sevərək əyləndikləri məkandır. Kompleks günün bütün saatlarında fəaliyyətdədir. Şagirdlərin sağlamlığını və fiziki inkişafını təmin edən üzgüçülük hovuzu, basketbol, voleybol, mini-futbol zalı, bədii gimnastika və güləş-döyüş növləri zalı hər zaman onların istifadəsindədir.
Dünya məktəbinin həyətində müasir standartlara uyğun quraşdırılmış idman kortu şagirdlərə açıq havada basketbol, voleybol, futbol və tennis oynamaq imkanı verir.
Yeməkxana
Məktəbin geniş yeməkxanası şagirdləri gün ərzində 2 dəfə sağlam qida ilə təmin edir. Yeməklər peşəkar aşpazlar tərəfindən hazırlanır və həkim-dietoloq nəzarətindən keçir.
"İnciçiçəyi" salonu
Məktəbimizin geniş və işıqlı "İnciçiçəyi" salonu elmi konfranslar, konsertlər, təntənəli gecələr, tamaşalar və görüşlər üçün nəzərdə tutulub. Modern və zövqlə hazırlanmış, geniş səhnəsi olan "İnciçiçəyi" salonu özünün müasir avadanlığı ilə tədbirlərin yüksək səviyyədə keçirilməsi üçün gözəl şərait yaradır. "İnciçiçəyi" salonu il boyu müəllimlərin və şagirdlərin istifadəsindədir.
Nailiyyətləri
Dünya məktəbinin şagirdləri region, şəhər, respublika və beynəlxalq müsabiqələrdə iştirak edir, təcrübə və uğur qazanırlar. Yüksək səviyyədə qurulmuş ciddi və tələbkar təhsil sisteminin nəticəsi olaraq, məktəbi bitirən şagirdlər dünyanın müxtəlif ölkələrində təhsillərini davam etdirmək hüququ qazanırlar. Təsadüfi deyil ki, məktəb 2012–2013-cü təhsil ilində "İlin ən yaxşı məktəbi" adına layiq görülmüşdür. Məktəbin şagirdləri hər il müxtəlif fənlər üzrə keçirilən olimpiadalarda, müsabiqələrdə uğurlar qazanır, fəxri yerlər tuturlar.
Streleslər
Streleslər - XVI əsr - XVIII əsrin əvvəlində Rus dövlətində daimi qoşunları təşkil edən xidməti adamlar; odlu silahla silahlanmış piyada döyüşçü.
Pul, çörək, bəzənsə torpaqla məvacib alırdılar. XVII əsrin axırlarında streles üsyanları baş vermişdir. Streles qoşunları I Pyotr tərəfindən nizami ordu yaradılması ilə ləğv olunmuşdur.
Sorbus chamaemespilus
(Sorbus chamaemespilus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. 2500 m-ə qədər yüksəklikdə bitir.
Latın dili
Tarixi
Latın dili hind-avropa dil ailəsinin italyan dil qrupunun bir üzvüdür. Latın dilinin əlifbası qədim italyan əlifbası əsasında yaranıb və kökləri daha qədimə yunan və finikya əlifbasına qədər gedir. Latin dilinin tarixi bizim eradan öncəsinə aiddir və Tiber çayı ətrafındakı Latium bölgəsinin əsas istifadə etdiyi dil olub. Eyni zamanda Latium bölgəsi hazirdada böyük bir coğrafiyada öz təsirini göstərən roman sivilizasiyasının (Cənubi Avropa, Latın Amerikası və.s ) ilk inkişaf etdiyi bölgə olub. Günü gündən Romada elit təbəqənin istifadə etdiyi dilə çevrilən latin dili b.e.ə I və b.e I əsrləri arasinda şimaldan gallarin, etruryalıların, liquriyalıların, venediklilərin və cənubdan yunan dilli xalqların təsiri ilə latin xalqı tarix səhnəsindən çixmis və bununlada bu dilin məişət həyatında istifadəsi mümkünsüz olmuşdur. Bədii ədəbiyyatin, elmin dilinə çevrilmişdir.
Roma imperiyasının Qərbi və Şərqi Romaya parçalanması və bizans dövlətinin yaranması ilə yunan dili elmi sahədədə latın dilini geridə buraxmışdır. Baxmayaraq ki latın dili b.e.ə I və b.e I əsrləri arasinda artıq təsirlərə məruz qalmış və yerini digər roman dillərinə buraxmışdır, ancaq eyni zamanda bu dövr latın dilinin qızıl dövrü sayılır. Bizim eranın 200-cü ilindən sonra isə bu dil tamamilə unudulmuş yalnız cadugərlərin, dini təriqət üzvlərinin, alimlərin və simyagerlərin istifadə etdiyi dilə çevrilmişdir.
Renessans dövründə
Təxminən 1200 il sonra XIV, XVI əsrlərdə renessans dövrü və Avropada mədəniyyətin və incəsənətin bütün sahələrində çiçəklənmə yaşanması ilə əlaqədar olaraq latın dili yenidən araştirilmağa başlanmışdı. Buna təsir edən ən önəmli faktor isə Bizans dövlətinin dağılması ilə yunan dilinin arxa planda qalması idi.
Kilsənin dili kimi
Məşhur filosoflarından tutmuş, elm adamlarınadək bütün dahilər öz fikirlərini, elmi kəşflərini, nəzəriyyələrini və ideologiyalarını latın dilində yazıya çeviriblər. Bu baxımdan Latın dili söz zənginliyi cəhətdən ərəbcədən sonra ikinci ən zəngin dildir. Lakin müxtəlif sivilizasiyaların bir-birini əvəz etməsi, bu dildə danışanların axırına çıxsa da, latın dili bugünədək öz qüdrətini qorumağı bacarıb. Bu baxımdan latın dilinin öyrənilməsinə və tədqiqinə böyük ehtiyac var. Çünki latın dili bu günkü Avropa dillərindən bir neçəsinin (fransız, italyan, roman, ispan, portuqal dili) yaranmasında önəmli rol oynamışdır.
Latın ifadələri
Lat. "Dura lex, sed lex"
Az. "Qanun sərtdir, amma hamı üçün qanundur ''
Lat. "Mors et vita in manibus lingue."
Az. "Ölüm və həyat dilin əlindədir."
Karandaş
Karandaş ( əsli qara daş sözündən götürülmüşdür) — Yazı yazmaq, şəkil və cizgi çəkmək üçün taxtaya geydirilmiş nazik qrafit, yaxud quru boyaq çubuğu.
Karandaşların əcdadları
right|thumb|200px|Sadə karandaş İlk variantı XIII əsrdə hazırlanıb. Qrafitin (qələmin içində olan qara hissə) taxtanın arasına qoyulmasını fransız kimyagəri Nikola Konte təklif edib. Əslində bu qrafiti qənaət ilə sərf etmək üçün hazırlanmışdı. Ancaq sonra fikir verildi ki, bu üsulla hazırlanan qələmlər daha yaxşı yazır. thumb|HB sadə karandaşları thumb|Rəngli karandaşlar thumb|Əyilən karandaşlar thumb|Yeni tipli karandaşların [[ehtiyat qrafit qutusu]]
İlk əsil karandaş
Barroudeyl gölü ətrafında qoyunlarını otaran çobanlar fikir verirlər ki, qoyunların dəriləri yerli qayalara sürtünəndə qaralır. Bu barədə yerli alimlərə bildirəndə, onlar düşünüblər ki, Borroudeyldə üzə "qara daş" yataqları çıxır. Yerli əhali tezliklə burada yazı üçün müxtəlif ləvazimatlar hazırlamağa başlayır, adını isə "qara daş" qoyurlar. Türkcə( "qara" və "taş" sözlərindən "karandaş2 adı alınır.)
Fərze rayonu
Fərze rayonu - Əfqanıstanın Kabil vilayətində rayon.
Karandaş
İlk əsil karandaş
Fərz etmək olar ki, indiki karandaşların və qələmlərin ən qədim forması kömür olub və onun köməkliyi ilə qayaların üzərində cürbəcür şəkillər çəkiblər(hələ yazı olmayanda belə). Qədim Assiriyada sterjenlerdən istifadə ediblər, Romada və Yunanstanda isə-"stiloslardan"-ucu iti çubuqlardan. Orta əsrlərdə, insanlar bir şeyi işarələmək üçün güllə və gümüş çubuqcuqları istifadə edirdilər. Ancaq bu üsul şəkil etmək üçün qətiliklə uyğun deyildi.
Fərze rayonu
Haqqında
18.000 nəfər əhalisi var. Kabil vilayətinin ən yaşıl rayonlarından biridir. Mərkəzi Dehnouye Fərze olan bu rayon 1991-ci ildə Mir Baça Kot vilayətindən müstəqil rayon kimi ayrılmışdır. Fərze rayonu 18 kənddən ibarətdir. Əhalinin əsas gəliri əsasən kənd təsərrüfatındandır. İstalif rayonundan cənubda, Güldərə rayonundan şimalda, Kələkan rayonundan qərbdə, Mir Baça kot rayonundan isə qərb və şimal qərbdə yerləşir.
Karandaş
İlk əsil karandaş
15.əsr'də, günümüz karandaşın ilk addımları atıldı. İtaliyada güllə və qalaydan meydana gəlmiş bir növ qarışıq yaradıldı. Bu qarışıq qələmə güllə qatırdı.
1658-ci ildə İngiltərədə qrafit mədənləri tapıldı. Bu material kiçik çubuqcuqlara kəsilərək, taxtaya yerləşdirilmiş. Bu əməliyyat bütün sənətçilər üçün bir inqilabdır. Ancaq yaradılan bu karandaş, çətin hazırlanma müddəti səbəbiylə olduqca bahalıya düşürdü və hər kəs götürə bilmirdi.
Karandaşın meydana gəlməsinə əsl dəstək Josef Hardtmuth'dan gəldi. Josef, 20 fevral 1752-ci ildə, Avstriyada bir masa prodüserinin oğulu olaraq dünyaya gəldi. Vyanada əmisinin peşəsni olan divarçılığı öyrənib, bu sahədə qısa müddətdə müvəffəqiyyətli işlər çıxarmağa başladı.
Ancaq içindəki yaradıcılıq və ehtiras onu rahat buraxmadı. Memarlıq və çörəkçilik qabiliyyətini istifadə edərək kirəmit istehsalına və qab istehsalı yəni farfor işinə başladı. Ancaq bu işləri etmək üçün əvvəl şəkillərə ehtiyacı olduğundan və şəkil etmək üçün də istifadə edilən vəsaitlər olduqca pis olduğundan ötəri, bu ehtiyac möcüzə bir fikirin sahibi olmasını təmin etdi. Qrafit tozuna bir az daha gil qatdı, bir növ mədənə çevirib qarşımı yandırdı. Ardından yandırılan qarışığı bal mumuna batırdı, beləcə yarpaq üzərində şəkil quruluşun tərəfindən izləri asanca orada qaldı.
Karandaşın bu günkü təsvirini şəklini fransız kimyaçı Nikola Konte vermişdir. Gil və qrafit qarışığını yandırıb taxtadan silindr çubuqlar içinə qoyan Conte 1795-ci ildə patentini götürmüşdür. İlk karandaş fabrikini isə 1861-ci ildə Eberhard Faber, Nyu-Yorkda qurmuşdur.
Qotur
Qotur, qoturluq  — qoturluq gənəsi Sarcoptes scabiei vasitəsilə yoluxulan dəri xəstəliyi. Davamlı birbaşa təmasda olduqda insandan insana keçir.
Ağababa Rzayev (jurnalist)
Ağababa Səməd oğlu Rzayev — Azərbaycan SSR Ali Sovetinin IX çağırış deputatı.
Həyatı
Ağababa Rzayev 1921-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
İlinka
Musiqi karyerası
Rumıniyanın TVR telekanalının Avroviziya 2017 üçün təşkil etdiyi milli seçim turunda qalib gələn İlinka "Yodel It!" mahnısı ilə Rumıniyanı Ukraynanın paytaxtı Kiyevdə keçirilən Avroviziya 2017-də təmsil etmişdir. Avroviziya səhnəsində İlinkanı Aleks Florea müşayiət etmişdir. Uzun məşqlərdən sonra İlinka və Aleks 11 may tarixində baş tutan müsabiqənin yarımfinal mərhələsində 5-ci nömrə altında səhnə almışdır. Nəticədə 174 xalla 6-cı yerdə qərarlaşaraq, final mərhələsinə vəsiqə qazanmışdırlar. Müsabiqənin finalında bir daha "Yodel It!" mahnısını ifa edən İlinka və Aleks 26 ölkə təmsilçisinin mübarizə apardığı şouda 282 xal toplayaraq, 7-ci yerdə qərarlaşmışdırlar. Müsabiqə ərəfəsində İlinkanın "Amici" adlı sinqlı pərəstişkarlarına təqdim edilmişdir.
Pozan
Pozan — dəftərxana ləvazimatı. right|thumb|Pozan Tarixən yazını və ya ləkəni silmək üçün quru çörəkdən istifadə ediblər. Lakin Avropaya Latın Amerikasından kauçuk gətirəndən sonra (əsasən Braziliyadan), onun daha yaxşı sildiyi müşahidə edilir. Buna istinad edərək 1770-ci ildə ingilis Cozef Pristli ilk pozanı düzəldir. 1858-ci ildə aisə amerikalı Hayman Lipman karandaşın ucuna pozanın yerləşdirməklə yeni konsstruksiya ixtira edir.
Mercedes-Benz GL-Class
Mercedes-Benz GL-klass (G —  —, «uzun yolsuzluq maşını») — 2006-cı ildən bu günə kimi Mercedes-Benz markasının istehsal etdiyi tam ölçülü krossover maşınları.
Bulbophyllum ikongoense
(Bulbophyllum ikongoense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Erigeron trachseli
Erigeron trachseli Erigeron trachseli
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Belarus 1
Belarus 1  — 1 yanvar 1956-cı il tarixində fəaliyyətə başlayan, Belarusun ilk milli və ictimai televiziyasıdır. Televiziya, Belarus Dövlət Milli Teleradio Şirkətinin tabeliyindədir. Yayım, belarus və rus dillərində həyata keçirilir. Həmçinin Avropa Yayım İttifaqının üzvüdür.
Çobankarə (Əcəbşir)
Çobankarə — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 258 nəfər yaşayır (67 ailə).
Mamırkimilər
—  yarımaləminə aid bitki şöbəüstü.
Mamırkimilər şöbəsini qametofit nəslin morfoloji əlamətlərinə, rizoidlərin xarakterik quruluşuna, qutucuqların açılma xüsusiyyətlərinə, yayılma areallarına görə müasir sistematiklər 3 sinifə ayırır.
Təsnifatı
Ciyərotu (Hepaticopsida və ya Marchantiopsida) sinfi
Antoserot (Anthocerotopsida) sinfi
Yarpaqlı mamırlar (Musci və ya Bryopsida) sinfi
Psilofitkimilər
Psilofitkimilər  torpaq üzərində yaşayan mamırların, ali bitkilərin daha ibtidai və bəsit quruluşlu nümayəndələridir. Həmin sinifdən ancaq psilofitlər (Psilophytales) sırası vardır. Onlar silur, alt devon və orta devon dövrlərində yaşamışdır və bir sıra bitkilər bunlardan əmələ gəlmişdir. Həmin mamırlardan bir çoxunun kökü və yarpaqları yoxdur. Gövdələri qarşı-qarşıya haçalanmışdır, bəzilərində qıl kimi yarpaqlar vardır. Psilofitlər sırasına aşağıdakı cinslər daxildir: riniya (Rhynia) hornea (Hornea), psilofit (Psiliphyton) asteroksilon (Asteroxylon).
Sorbus decipiens
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qarışıq quşarmudu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Saxalın, Yaponiya, Koreyada rast gəlinir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 7-10 m-dək (bəzən 18 m çatır) olan, yarpağını tökən ağacdır. Çətiri yumru və uzun, qabığı qonur gümüşü-boz rənglidir. Yarpaqların uzunluğu 20-30 sm, lələkvari formalı, 9-13 lansetvari yarpaqlı, ucu biz və kənarları dişlidir. Payızda yarpaqları tünd bənövşəyi və ya qırmızı rəngli olur. Çiçəklərin diametri 6-10 mm, beş ağ ləçəkli və 20 sarımtıl-ağ erkəkcikli, yazda və ya yayda diametri 9-15 sm olan qalxan əmələ gətirir. Meyvəsi diametri 7-8 mm olan, parlaq qırmızı giləmeyvədir, payızda yetişir.
Ekologiyası
Şaxtaya davamlılıq dərəcəsi 5-9. Nəmişli, drenajlı, günəşli yerdə yaxşı bitir.
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda bir çox rayonlarda mədəni şəraitdə becərilir.
Easy internet klubu
Easy internet klubu (EASYEVERYTHİNG) — dünyadakı ən böyük internet klub. ABŞ-də, NEW YORK TIMES meydanında yerləşir.
10.000-ə yaxın kompüter olan bu klubda 800 kompüter çata girir. Bu böyük klub 5220 kvadrat metrlik ərazini tutur. Klub günün 24 saatı açıq olur. EASYEVERYTHİNG ilk vaxtlar Avropanın böyük şəhərlərində internet klublar zənciri yaratmaq istəmişdir. Almaniyada bu tip klub Berlində yerləşir. Hal-hazırda ABŞ-də olan klub isə 2000-ci il oktyabr ayının 28-də açılmışdır.
Qoturluq gənəsi
Qoturluq gənəsi (Sarcoptes scabiei) — insanda və başqa məməlilərdə qotur xəstəliyi törədən dərialtı parazit.
Danalı (Əcəbşir)
Danalı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əcəbşir şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 521 nəfər yaşayır (137 ailə).
Diyircəkli qələm
Diyircəkli qələm - Dəftərxana ləvazimatı.
Parçalara ayrıla bilər bir diyircəkli qələmin ayrılmış (üstdə) və birləşmiş (altda) hali|250px|thumb 1938-ci il də Macar ixtiraçı Lazlo Biro, biro da deyilən, gündəlik həyatımızın imtina edilməz parçası olan diyircəkli qələmin həyata keçməsini təmin etdi.