cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Almaniya–Yaponiya münasibətləri
Əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi
İlk əvvəllər Almaniyanın millətçi Çin hökuməti ilə çox yaxın əlaqəsi var idi, hətta Çin Respublikasına hərbi yardım da edirdi. Lakin bu münasibətlər 7 iyul 1937-ci ildə İkinci Çin-yapon müharibəsinin başlamasından və qısa müddət sonra Çinin Sovet İttifaqı ilə Hücum etməmək haqqında Pakt imzalamasından sonra pisləşdi. Yüksək səviyyəli Çin-alman iqtisadi əlaqələrinə baxmayaraq, Hitler Yaponiyanın daha etibarlı geostrateji tərəfdaş olacağı qənaətinə gəldi və daha müasir və hərbi cəhətdən daha güclü Yaponiya ilə əməkdaşlığın qarşılığında çinlilərlə ittifaqına son qoymağı seçdi. 1938-ci ilin mayında Reyxstaqa müraciətində Hitler Yaponiyanın kukla dövləti Mançjou-qonun Almaniya tərəfindən tanındığını elan etdi və Sakit okeanda yerləşən, hazırda Yaponiya imperiyasının nəzarətindəki keçmiş koloniyalara olan iddialarından imtina etdi. Hitler Çinə silah təchizatının dayandırılmasını və Çin ordusuna bağlı olan bütün alman zabitlərinin geri çağırılmasını əmr etdi. Bu hərəkətinə baxmayaraq, Hitler yapon və Çin sivilizasiyalarının alman mədəniyyətindən aşağı olmaması fikrində qalırdı. Adolf Hitler öz vəsiyyətində belə yazırdı:
Yaponiya ilə Almaniya arasındakı əlaqələr 1930-cu illərin sonlarında daha da güclənməyə davam etdi və siyasi və təbliğat səbəbləri ilə olsa da, bir neçə mədəni mübadilə baş verdi. Gənclərin mübadiləsinə diqqət yetirilir və çoxsaylı qarşılıqlı səfərlər təşkil edilirdi; məsələn, 1938-ci ilin sonlarında Gneisenau gəmisi Hitleryugendin 30 üzvündən ibarət bir heyəti təhsil ziyarəti üçün Tokioya aparmışdı.
1938-ci ildə Almaniya–Yaponiya tərəfdaşlığının əks etdirilməsi üçün nümayəndəliklə bağlı tədbirlər görüldü və Berlində yeni Yaponiya səfirliyi binasının inşasına başlandı. Əvvəlki səfirlik binası Hitlerin və Albert Şpeerin Berlini dünya paytaxtı Almaniyaya çevirmək planlarına boyun əymək məcburiyyətində qaldıqdan sonra, Tirqarten yaxınlığında yeni qurulan diplomatik bölgədə yeni və daha təmtəraqlı bina inşa edildi. Səfirliyin binası Şpeerin nəzarəti altında Lüdviq Moşamer tərəfindən dizayn edildi və İtaliya səfirliyi ilə üzbəüz yerləşdirildi; bununla da Roma-Berlin-Tokio oxuna memarlıq vurğusu verilmişdi.
1936-cı il Antikomintern paktında SSRİ-yə qarşı ortaq alman-yapon yaxınlaşmasına yönəlmiş, hələ qeyri-müəyyən olan planlara işarə edilmiş olsa da, 1938–1939-cu illərdə Yaponiyanın şimala (yəni SSRİ-yə qarşı) deyil, cənuba doğru genişlənmə barədə qərarı artıq qəti idi. Yaponiyanın Sovetlərə qarşı iki sərhəd döyüşündə – Xasan gölü və Xalxin gölü döyüşlərində qəti şəkildə məğlub olması imperiyanı o dövrdə ağır tanklara və buna bənzər texnikaya malik olmayan Yaponiya İmperator ordusunun Sovet Ordusuna meydan oxuya bilməyəcəyinə inandırdı. Buna baxmayaraq, Hitlerin SSRİ əleyhinə fikirləri qısa müddətdə Yaponiya ilə daha da yaxınlaşmalara səbəb oldu; Hitler inanırdı ki, Yaponiya gələcəkdə ya aktiv (cənub-şərqi Sibiri işğal edərək), ya da passiv şəkildə (Qırmızı Ordunun böyük hissəsinin diqqətini yayındırmaqla; belə ki, Qırmızı Ordu Yaponiyanın Mançjou-qoda yerləşən, 1930-cu illərin sonunda heyətini 700,000 nəfərə çatdıran Kvantun ordusundan qorxurdu) SSRİ-yə qarşı müharibədə Almaniya ilə müttəfiq olacaq.
Nəzərdə tutulanın əksinə, Yaponiyanın ABŞ-la görünüşdə sonu gəlməyən çətin müzakirələr aparması və SSRİ ilə müharibəyə qarşı çıxmağa meylli olması ilə planlar alt-üst oldu və Hitlerin gecikdirmə konsepsiyası Sovetlərlə müvəqqəti əməkdaşlığı təcəssüm etdirən Molotov-Ribbentrop paktının bağlanmasına gətirib çıxartdı; pakt 1939-cu ilin avqustunda imzalandı. Nə Yaponiya, nə də İtaliya Almaniyanın Sovetlərlə bağladığı müqavilə haqqında əvvəlcədən məlumatlandırılmamışdı: bu da nasist Almaniyası ilə tərəfdaşları arasında şüuraltı inamsızlığı nümayiş etdirirdi. Nə də olsa, pakt gizli protokolda Polşa və Baltikyanı dövlətlərin hər iki imzalayan dövlət arasında bölünməsini nəzərdə tutmaqla kifayətlənməmiş, həm də Antikomintern paktını az-çox mənasız etmişdi. Hitlerin bu hərəkətinin Almaniya–Yaponiya münasibətlərinə gətirdiyi gərginliyi aradan qaldırmaq məqsədilə, Almaniya və Sovet İttifaqının Polşaya hücumu bitdikdən və Böyük Britaniya ilə Fransa Almaniyaya müharibə elan etdikdən bir neçə həftə sonra, 1939-cu ilin noyabrında Yaponiya ilə Almaniya arasında Mədəni Əməkdaşlıq sazişi imzalanmışdı.
Növbəti il Yaponiya da genişlənmə planlarını davam etdirdi. 22 sentyabr 1940-cı ildə Fransız Hind-Çininin şimal ərazilərinin işğalı (o vaxta qədər bölgəyə Vişi rejiminin birgə hökuməti tərəfindən nəzarət edilirdi) və Yaponiyanın Çinlə davam edən qanlı qarşıdurması ABŞ–Yaponiya əlaqələrini kəskin şəkildə gərginləşdirdi. 1940-cı il iyulun 26-da ABŞ Yaponiyaya neft, dəmir və polad ixracını dayandıran İxracata Nəzarət Qanunu qəbul etdi. Bu qabaqlayıcı siyasət Vaşinqtonun hər hansı hərbi ekspansiya olacağı təqdirdə bunun daha çox sanksiyalarla nəticələnəcəyi ilə bağlı Yaponiyaya xəbərdarlığı idi. Bununla belə, ABŞ-nin bu cür hərəkətləri Yaponiyanın militarist liderləri tərəfindən imperatorluğun vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün radikal tədbirlər görməli olduqları barədə bir işarə kimi şərh edildi və beləcə, Yaponiyanı Almaniyaya daha da yaxınlaşdırdı.
Məhvərin formalaşması
150px|thumb|right|Berlindəki Yaponiya səfirliyi (sentyabr, 1940-cı il) Nasist Almaniyası Fransa da daxil olmaqla, qitə Avropasının böyük hissəsini işğal etməklə kifayətlənməyib Britaniyanın da yaxın zamanlarda məğlubiyyətlə üzləşəcəyi təəssüratını yaradarkən, Tokio Avropadakı bu vəziyyəti qərb demokratiyasının başlıca və ölümcül zəifliyi kimi şərh edirdi. Yaponiya rəhbərliyi belə qənaətə gəldi ki, mövcud vəziyyətdən istifadə etmək lazımdır; buna müvafiq olaraq, hökumət sonradan Berlin ilə daha da sıx əməkdaşlıq etməyə başladı. Hitler, öz növbəsində, İngiltərə ilə uzunmüddətli çıxılmaz vəziyyətdən qorxmaqla yanaşı, həm də Sovet İttifaqının işğalı ilə bağlı planlar qurmağa başlamışdı. Bu vəziyyət, eləcə də xammal və qida çatışmazlığı Berlinin Yaponiya ilə daha güclü bir ittifaqa marağını artırırdı. Almaniyanın xarici işlər naziri İoahim fon Ribbentrop Yaponiya ilə yeni müqaviləni müzakirə etmək üçün göndərildi; nəticədə Yaponiyanın Almaniya və İtaliya ilə münasibətləri 27 sentyabr 1940-cı il tarixli Üçlər paktı ilə möhkəmləndirildi. Sonradan bu üç dövlət "Məhvər dövlətləri" (və ya "Ox dövlətləri") adlandırıldı.
Pakt adı açıqlanmayan bir gücə qarşı yönəlmişdi: bu gücün ABŞ olduğu güman edilirdi. Paktın məqsədi həmin gücü İngiltərəni dəstəkləməkdən çəkindirmək, bununla da təkcə Şimali Afrika kampaniyasında və Aralıq dənizindəki hərbi əməliyyatlarda Almaniyanın və İtaliyanın mövqeyini gücləndirmək deyil, həm də Yaponiyanın hücumundan əvvəl Cənub-şərqi Asiyada Britaniya koloniyalarını zəiflətmək idi. Müqavilədə üç ölkənin müvafiq təsir sahələrində bir-birlərinin "liderliyinə" hörmət edəcəkləri və kənar bir tərəfin hücumuna məruz qaldıqları təqdirdə bir-birlərinə kömək edəcəkləri qeyd edilmişdi. Lakin paktın imzalanmasından sonra da davam etməkdə olan münaqişələr açıq şəkildə istisna edilirdi. Bu müdafiə terminologiyası ilə pakta üzv dövlətin üzv olmayan bir dövlətə qarşı təcavüzü pakt üzrə heç bir öhdəlik ilə nəticələnməyəcəkdi. Bu məhdudiyyətlər o zamankı Almaniya–Yaponiya münasibətlərinin, öz hökumətlərinin ortaq militarist, ekspansionist və millətçi ideologiyaları tərəfindən dəstəklənən qarşılıqlı şəxsi mənfəətlər tərəfindən istiqamətləndirildiyinin bir əlaməti kimi şərh edilə bilər.
Almaniya–Yaponiya ittifaqında digər bir həlledici məhdudiyyət iki xalqın yəhudilərə qarşı siyasəti arasındakı təməl fərqlər idi; məlum olduğu kimi Nasist Almaniyasında güclü antisemitizm mövcud idi, halbuki Yaponiya bənzər mövqe sərgiləməkdən çəkinirdi. 1940-cı il dekabrın 31-də Yaponiyanın xarici işlər naziri, Üçlər paktının güclü tərəfdarı Yosuke Matsuoka bir qrup yəhudi iş adamına müraciət edərək demişdi:
Yamasitaya görə, Hitler almanlara "əbədi olaraq yapon ruhuna bağlı olmağı" tapşırmaqla öz vəsiyyətində Yaponiyanı xatırlayacağına dair söz verib.
Almaniya–Yaponiya əlaqələri, eləcə də Yaponiyanın cənubdan Cənub-şərqi Asiya istiqamətində ekspansiya planları 11 noyabr 1940-cı ildə alman köməkçi kreyseri Atlantisin heyətinin İngiltərənin yük gəmisi SS Automedonu ələ keçirməsi ilə qəti şəkildə möhkəmləndi. Belə ki, gəmidə İngiltərənin Uzaq Şərq Komandanlığına aid 15 tam məxfi poçt çantası tapıldı; bunlara Yaponiya imperiyasının Uzaq Şərqdəki hərbi gücünün ən son qiymətləndirilməsini ehtiva edən dəniz kəşfiyyat hesabatları, eləcə də Kral Hərbi Hava Qüvvələrinin bölmələri haqqında ətraflı məlumat, donanmanın gücü və Sinqapurun müdafiəsi ilə bağlı qeydlər daxil idi. Bu məlumatlar ingilislərin Uzaq Şərqdə quruda və dənizdəki imkanlarının qaranlıq mənzərəsini yaratmış və İngiltərənin Yaponiya ilə müharibə riskini gözə ala bilməyəcək qədər zəif olduğunu göstərmiş oldu. Poçt dekabrın 5-də Tokiodakı Almaniya səfirliyinə çatdı və daha sonra Transsibir dəmiryolu xətti ilə Berlinə əl ilə çatdırıldı. Alman hərbi dəniz attaşesi Paul Vennekerin təşəbbüsü ilə sənədlərin bir nüsxəsi yaponlara verildi; bu da Qərb güclərinə qarşı hərbi əməliyyatlara başlamazdan əvvəl dəyərli kəşfiyyat məlumatlarını təmin etmiş oldu. Bu hadisələrlə əlaqədar Atlantisin kapitanı Bernhard Rogge bəzəkli katana olan Samuray qılıncı ilə mükafatlandırıldı; bu qılınca layiq görülən digər yeganə almanlar isə Herman Görinq və feldmarşal Ervin Rommel olmuşlar.
Ələ keçirilən sənədləri oxuduqdan sonra 7 yanvar 1941-ci ildə Yaponiya Admiralı Yamamoto Dənizçilik nazirinə məktub yazaraq, Yaponiya Amerikanı məğlub edərsə, yaponların öldürücü zərbə endirməsi üçün qalan ingilis və holland qüvvələrinin də zəiflədilib-zəiflədilməməsini soruşdu. Beləliklə də, Yaponiya Hərbi Dəniz Qüvvələrinin cənubda əməliyyat aparmasını nəzərdə tutan Nansin-ron konsepsiyasının vaxtı gəlib çatdı və daha çox tərəfdar qazandı.
Birgə müharibə planlarının koordinasiyasının dayandırılması
200px|thumb|right|Yaponiyanın xarici işlər naziri [[Yosuke Matsuoka 1941-ci il martın sonlarında Berlində Adolf Hitleri ziyarət edir.]] 200px|thumb|right|Matsuoka [[general-feldmarşal Vilhelm Keytel (ortada) və səfir Henrix Georq Ştammer (sağda) ilə birlikdə Berlindəki Yaponiya səfirliyində görüş zamanı (29 mart 1941-ci il).]] Həmin illərdə Hitler də öz növbəsində Sovet İttifaqının işğalını nəzərdə tutan Barbarossa əməliyyatına hazırlıqları yekunlaşdırırdı. Fürer yaxın zamanlarda şərqə hücumunu birbaşa və ya dolayısı ilə dəstəkləməsi üçün 1940–1941-ci illərdə dəfələrlə Yaponiyaya təklif etmişdi ki, Uzaq Şərqə hücum planlarını yenidən nəzərdən keçirsin. 1941-ci ilin fevralında Hitlerin təkidi nəticəsində general Osima səfir kimi Berlinə qayıtdı. 5 mart 1941-ci ildə Silahlı Qüvvələrin Baş Komandanlığının rəhbəri Vilhelm Keytel "Yaponiya ilə əməkdaşlıqla əlaqədar 24 nömrəli Əsas Qayda"nı imzaladı. Sənəddə aşağıdakılar nəzərdə tutulurdu:
18 mart 1941-ci ildə Hitler, Alfred Yodl, Vilhelm Keytel və Erix Rederin iştirak etdiyi bir müşavirədə admiral Reder aşağıdakıları qeyd etmişdi:
Hitlerin, xarici işlər naziri İoahim fon Ribbentropun, onun o zamankı yapon məsləkdaşı Yosuke Matsuokanın, eləcə də müvafiq olaraq Berlin və Tokionun səfirləri Oygen Ott və Hirosi Osimanın iştirak etdiyi danışıqlarda Almaniya tərəfi geniş şəkildə şərqdən SSRİ-yə hücum etməyə və ya Cənub-şərqi Asiyadakı İngiltərə koloniyalarına zərbə vurmağa, bununla da İngiltərənin başını qatıb Avropadan diqqətini yayındırmağa və beləcə, Almaniyanın arxasını möhkəmlətməyə işarə edir, lakin bu istəyini açıq-aşkar dilə gətirmirdi. Almaniya Yaponiyanın SSRİ-yə hücum etməsini açıq şəkildə bəyənsə də, iki müttəfiq arasındakı mübadilə, Hitlerin səfir Osimaya verdiyi açıqlamada (2 iyun 1941-ci il) göstərildiyi kimi, hər zaman həddən artıq formal və dolayı şəkildə davam edirdi:
Matsuoka, Osima və Yaponiya İmperator ordusunun bir hissəsi Yaponiyanın Almaniya ilə birlikdə SSRİ-yə qarşı koordinasiyalı hücumu və Şərqi Sibiri ələ keçirməyi hədəfləyən şimal strategiyasına – Hokusin-ron planına tərəfdar çıxmışdılar. Ancaq Yaponiya ordusunun hakim olduğu hərbi rəhbərlik, yəni ordu naziri Hideki Toco kimi şəxslər Yaponiya İmperiya donanması tərəfindən daim təzyiqlərə məruz qalırdılar və beləliklə, 1940-cı ildə Nansin-ron planına qarşı güclü bir meyl yarandı; bu da cənuba doğru irəliləmək və Avropalıların Cənub-şərqi Asiyadakı təbii sərvətlərlə zəngin koloniyalarını işğal edərək zəifləmiş Avropa ordularını istismar etmək mənasına gəlirdi. Cənuba doğru genişlənərkən Yaponiyanın arxasında təhülkəsizliyi təmin etmək məqsədilə, həmçinin Almaniyaya münasibətdə sülhpərvər niyyətini nümayiş etdirən SSRİ-nin səyləri nəticəsində Matsuoka Berlindəki səfərdən geri dönərkən 13 aprel 1941-ci ildə Moskvada SSRİ-Yaponiya Neytrallıq Paktını imzaladı. İosif Stalin Yaponiyanın bitərəfliklə bağlı öhdəliyinə sadiq qalacağına çox az inanırdı, lakin bu müqavilənin Almaniyaya olan ictimai sevgini gücləndirmək üçün siyasi simvolizm cəhətdən vacib olduğunu düşünürdü. Yaponlar tərəfindən əvvəlcədən məlumatlandırılmayan və müqaviləni əməliyyatları dayandırmaq üçün bir hiylə hesab edən Hitler diplomatik vəziyyəti səhv şərh etdi və düşündü ki, onun SSRİ-yə hücumu Şərqi Asiyada Yaponiyanın vəziyyətini rahatlaşdıracaq və bununla da yaponların müdaxiləsi vasitəsilə amerikalılar üçün daha güclü təhlükə yaradacaq. Nəticədə, Nasist Almaniyası iki ay sonra 22 iyunda Məhvər tərəfdaşlarına heç bir xüsusi xəbərdarlıq etmədən Sovet İttifaqına hücum edərək Barbarossa əməliyyatı ilə irəliləməyə başladı.
Yaponiyanın nöqteyi-nəzərindən, Rusiyaya hücum etmək, demək olar ki, Üçlər paktının pozulması demək idi; çünki Yaponiya imperiyası Sibirdən gələn hər hansı təhlükənin qarşısını almaq üçün Moskva ilə yaxşı münasibətlərin saxlanılmasında Almaniyadan asılı idi. Baş nazir Fumimaro Konoyenin aprel ayında Berlində olan Osimadan aldığı raportda deyilirdi: "Almaniya Rusiyanı məğlub edəcəyinə əmindi və istənilən vaxt döyüşmək üçün hazırlıq görür". Bu məlumatı aldıqdan sonra Konoye ən pis ssenaridən qorxsa belə, almanların Barbarossa haqqında onları xəbərdar etmələri üçün Məhvər müttəfiqlərinə çox az güvəndikləri qənaətinə gəlmiş və xəyanətə uğradığını hiss etmişdi. Digər tərəfdən xarici işlər naziri Matsuoka çalışırdı ki, imperatoru, hökuməti və ordu heyətini SSRİ-yə təcili hücum etməyə razı salsın. Ancaq həmkarları istənilən belə təklifi rədd edir, hətta onu "Hitlerin köməkçisi" hesab edərək bildirirdilər ki, yapon ordusu Vermaxtın Qızıl Ordunu məğlubiyyətə uğradıb onu darmadağın etməyindən əmin olmayınca özlərinin yüngül və orta tankları ilə Sovet tanklarına və aviasiyasına hücum etmək niyyətində deyillər.
Daha sonra Konoye Matsuokanı kabinetdən uzaqlaşdırdı və Yaponiyanın ABŞ ilə müzakirələrini yenidən sürətləndirdi, ancaq yenə də Çin və Hind-Çin məsələlərində uğursuz oldu, eləcə də Amerika hər hansı həll yolu gözləntisi ilə Yaponiyanın Üçlər paktından çıxmasını tələb etdi. Vaşinqtonla bağlı heç bir perspektiv görməyən Matsuoka hiss edirdi ki, onun hökuməti Almaniyanı pakta sadiqliyinə inandırmalıdır. Berlində Almaniya xarici işlər naziri Ribbentropa "Yaponiya hökuməti İngiltərə və ABŞ-yə təzyiqi artırmaq məqsədilə Fransız Hind-Çinindəki ordunun toplaşdığı yerin təhlükəsizliyini təmin etmək (yəni həm də onun cənubunu işğal etmək) qərarına gəlib" xəbərini çatdırmaq və bunu "siz almanlar ruslarla döyüşərkən biz yaponlar hasar üstündə oturmayacağıq" deyə vəd verərək "ümumi cəbhəyə dəyərli bir töhfə" kimi təqdim etmək barədə Osimaya göstəriş verilir. 200px|thumb|right|SSRİ agenti [[Rixard Zorge 1941-ci ilin sentyabrında Yaponiyanın SSRİ-yə qarşı Hitlerlə əməkdaşlıq etmək istəmədiyini aşkar etmişdi.]] İlk aylarda Almaniyanın Sovet Rusiyasındakı irəliləyişi möhtəşəm idi və Stalinin həmin dövrdə Cənub-şərqi Sibiri yaponların potensial hücumundan qoruyan qoşunlarını Moskvanın gələcək müdafiəsinə yönləndirmək ehtiyacı artdı. Yaponiyanın Mançjou-qodakı Kvantun ordusu daim manevrlərdə saxlanılırdı və Almaniyanın xarici işlər naziri Ribbentrop ilə danışıqlarda Berlində olan səfir Osima dəfələrlə SSRİ-yə qarşı "yaxınlaşan yapon hücumu"na işarə edirdi. Bununla belə, əslində o zamanlar Tokio rəhbərliyi heç bir vəchlə fikrini dəyişmirdi və bu hərəkətlər Sibirdəki Sovet qoşunlarının diqqətini yayındırmaq məqsədilə SSRİ-yə qarşı şərq təhdidi görüntüsü yaratmaqdan başqa bir şey deyildi. Yaponiya və Almaniyanın tanımadığı, lakin Almaniyanın Tokiodakı səfiri Oygen Ott üçün çalışan alman jurnalist kimi özünü qələmə vermiş Sovet casusu Rixard Zorge 14 sentyabr 1941-ci ildə Qızıl Orduya xəbər göndərir ki, aşağıdakılar baş verməyincə yaponlar Sovet İttifaqına hücum etməyəcəklər:
1941-ci il sentyabr ayının sonlarına doğru Zorge Yaponiyanın Şərqdə SSRİ-yə qarşı hərbi əməliyyatlara başlamayacağı və bununla da Sibirdə yerləşən Qızıl Ordu diviziyalarının Moskvanın müdafiəsi üçün istifadə edilə biləcəyi barədə məlumat ötürür. 1941-ci ilin oktyabrında Zorgenin maskası düşür və yaponlar tərəfindən həbs edilir. Görünür, Almaniya səfiri Oygen Ott ona tamamilə etibar edirmiş ki, Tokiodakı səfirlikdə Zorgenin Berlindən gələn ən gizli məlumatlarla tanış olmasına icazə verilmişdi. Bu hadisə 1943-cü ilin yanvarında Ottun vəzifədə Henrix Georq Ştammer ilə əvəz edilməsinə gətirib çıxartdı. Digər tərəfdən, Zorge 1944-cü ilin noyabrında edam ediləcək və Sovet İttifaqında milli qəhrəman səviyyəsinə yüksələcəkdi.
Yaponiyanın İkinci Dünya müharibəsinə daxil olması
25 noyabr 1941-ci ildə Almaniya indi yeni üzvlərin – Macarıstan və Rumıniyanın da qoşulduğu 1936-cı il Antikomintern paktını rəsmən canlandıraraq Sovet Rusiyasına qarşı ittifaqını daha da möhkəmləndirməyə çalışırdı. Ancaq bir tərəfdən Moskva ətrafındakı Sovet qoşunlarının mövqeyinin Şərqi Sibir diviziyaları ilə gücləndirilməsi, digər tərəfdən də 1941-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Rusiyada qışın başlaması Almaniyanın hücumunu xeyli yavaşlatdı. Uğursuz Blitzkriq taktikası qarşısında, xüsusən də Reyxin qərb cəbhəsində ABŞ-nin dəstəklədiyi İngiltərənin daimi bir təhlükə olması ilə Hitlerin müharibənin uğurlu və sürətli bir şəkildə sona çatacağına inamı azaldı. Üstəlik, ABŞ-nin o vaxta qədər səthi olaraq qoruduğu "bitərəfliyin" tezliklə İngiltərənin Almaniya əleyhinə açıq və məhdudiyyətsiz dəstəyinə çevriləcəyi aydın idi. Beləcə Hitler Yaponiyanın 7 dekabr 1941-ci ildə Pörl-Harbordakı ABŞ hərbi-dəniz donanmasına hava hücumu ilə qəfildən müharibəyə daxil olmasını və ardınca ABŞ və İngiltərəyə müharibə elan etməsini eynilə Almaniya ordusunun Moskvada ilk dəfə hərbi məğlubiyyətə uğraması kimi məmnuniyyətlə qarşıladı. Yaponiyanın uğurlu hücumundan xəbər tutan Hitler hətta eyforiyaya qapılaraq "belə bacarıqlı müttəfiqlə bu müharibədə məğlub ola bilmərik" deyə bildirmişdi. Yaponiyanın hücumundan əvvəl Berlin və Tokio arasında çoxsaylı kommünikeler olmuşdu. Səfirlər Ott və Osima, imzalayan tərəflərdən birinə ABŞ hücum etdikdə və ya əksinə ABŞ onlardan hansısa birinə hücum etdikdə Almaniya, Yaponiya və İtaliyanın bir-birlərinə sədaqət göstərməli olduqlarına dair şərti nəzərdə tutan Üçlər paktına dəyişiklik hazırlamağa çalışırdılar. Protokol vaxtında tamamlansa da, Pörl-Harbora hücumdan dörd gün sonrayadək Almaniya tərəfindən rəsmi olaraq hələ imzalanmayacaqdı. Tərəflərin kommünikeleri arasında Yaponiyanın Rusiyaya qarşı hər hansı müharibə planını rədd etməsi də var idi:
Buna baxmayaraq, Almaniya rəhbərliyi yeni müttəfiqlərini alqışladı və səfir Osima Almaniya Qartalı ordenini alan 8 adamdan biri oldu. Osimaya mükafatı şəxsən təqdim edən Hitler aşağıdakıları qeyd etmişdi:
250px|thumb|left|[[Adolf Hitler Yaponiyanın Pörl-Harbora hücumundan sonra 11 dekabr 1941-ci ildə ABŞ-yə müharibə elan edir.]] 250px|thumb|left|Alman və yapon zabitləri, o cümlədən səfir Osima (ortada) 1943-cü ilin sentyabrında Fransanın cənubundakı [[Atlantik divarını müşahidə edirlər.]]
Üçlər paktına dəyişiklik hələ qüvvəyə minməsə də, Hitler ABŞ-yə müharibə elan etməyi seçdi və ABŞ Yaponiya İmperiyasına müharibə elan etdikdən üç gün sonra İtaliya ilə yanaşı Reyxstaqa da əmr etdi ki, onlar da belə etsinlər. Ruzveltin "görən kimi vur" əmri nəticəsində 1941-ci ilin sentyabrında Almaniya və İtaliyaya dəniz müharibəsi elan edildi və Almaniya dekabrın əvvəllərində Göyqurşağı 5 planından xəbər tutdu. Hitler artıq ABŞ-nin İngiltərə və SSRİ-yə verdiyi iqtisadi və hərbi yardımın miqdarına məhəl qoymaya bilməzdi. Hitlerin, əvvəlki rəddlərə baxmayaraq, Yaponiyanın Sovet İttifaqına qarşılıqlı olaraq hücum edəcəyinə dair ümidləri gerçəkləşmədi; çünki Yaponiya şimala deyil, cənuba hücumu nəzərdə tutan Nansin-ron strategiyasına sadiq qaldı və Sovet İttifaqı ilə mövcud əziyyətli sülh vəziyyətini saxlamağa davam etdi. Buna baxmayaraq, Almaniyanın müharibə elan etməsi Almaniya–Yaponiya münasibətlərini daha da möhkəmləndirdi və Almaniyanın Yaponiya ilə həmrəyliyini göstərdi ki, bu da hər iki tərəfi indi ingilislərə qarşı əməkdaşlıq etməyə təşviq edirdi. Yaponiyanın Pörl-Harbora hücumundan sonra bir neçə ay ərzində cənub-şərqi Asiyada və Sakit okeandakı hərəkətləri, eləcə də HMS Prince of Wales və HMS Repulse gəmilərinin batırılması, Sinqapur, Honkonq döyüşləri, Birmanın işğalı, Hind okeanı və Avstraliyaya hava hücumları müəyyən dərəcədə İngiltərənin müharibə cəhdlərinə böyük zərbə oldu və müttəfiqləri çaşdırdı; nəticədə Almaniyaya qarşı Atlantika uğrunda müharibə və Şimali Afrika kampaniyası aparan ingilis (Avstraliya da daxil olmaqla) və amerikan qüvvələri mövqelərini dəyişərək Asiya və Sakit okeanda Yaponiyaya qarşı mübarizə aparmağa başladılar. Bu mənada İngiltərənin olduqca böyük qüvvələri Şimali Afrikadan Sakit okean cəbhəsinə çəkildilər və onların yerinə keçməli olanlar sadəcə nisbətən təcrübəsiz və seyrək dağılmış bölüklər idi. Bu vəziyyətdən istifadə edən Ervin Rommelin Afrika Korpusu, Pörl-Harbordan cəmi altı həftə sonra müvəffəqiyyətli bir şəkildə hücuma keçdi və nəticədə müttəfiqləri Əl-Ələmeyn şəhərinə qədər şərqə doğru geri çəkilməyə məcbur etdi.
SSRİ-yə hücuma qədər Almaniya və Yaponiya Transsibir dəmiryolundan istifadə edərək təchizat və kadr mübadiləsi edə bilmişdilər. Daha sonra Yaponiya İmperiya donanmasının sualtı qayıqları Yanagi adlanan missiyalara göndərilməli idi, çünki ABŞ və İngiltərə donanmaları açıq dənizləri Məhvər dövlətlərinin yerüstü yük gəmiləri üçün çox təhlükəli hala gətirmişdilər. Lakin sualtı qayıqların məhdud imkanları nəzərə alınmaqla, gözlər qısa müddətdə ingilislərin müharibə səyləri üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən Aralıq dənizi, Yaxın Şərq və Britaniya Hindistanına yönəldildi. Uzun müddətdə Almaniya və Yaponiya silahların və resursların, habelə potensial birgə hərbi əməliyyatların ötürülməsinə imkan verən, ingilislərin əlində olan Hindistan yarımadası boyunca ortaq bir əlaqə qurmağı düşündülər. Nə də olsa, müharibə zamanı potensial ticarət tərəfdaşlarının seçimi çox məhdud idi: Almaniya kauçuk və qiymətli metallar üçün narahat idi, yaponlar isə sənaye məhsulları, texniki avadanlıqlar və kimyəvi mallar axtarırdılar. 1942-ci ilin avqustuna qədər Almaniyanın Şimali Afrikadakı irəliləyişi İsgəndəriyyə və Süveyş kanalına hücum etməyə imkan verdi; bu da öz növbəsində Hind okeanı vasitəsilə Avropa və Yaponiya arasında dəniz ticarətinə imkan yaratdı. Digər tərəfdən, 1942-ci ilin iyununda Miduey döyüşündə məğlub olub dörd aviadaşıyıcısını itirən Yaponiya donanması, qüvvələrini tez bir zamanda yenidən qurmaq məqsədilə əlavə resurslar əldə etmək üçün bütün imkanları axtarmağa qərar verdi. Nəticədə, Berlindəki səfir Osimaya göstəriş verildi ki, Almaniyadan Yaponiyaya göndəriləcək böyük miqdarda polad və alüminiumun alınması üçün geniş bir "istək siyahısı" təqdim etsin. Almaniyanın xarici işlər naziri Ribbentrop Tokionun təklifini tez bir zamanda rədd etdi, çünki bu mənbələr elə Almaniyanın öz sənayesi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edirdi. Bununla belə, Cənub-şərqi Asiyadakı alman şirkətlərinin hüquqlarına da təminat verməli olan yeni Almaniya–Yaponiya ticarət müqaviləsi üçün Yaponiyanın dəstəyini qazanmaq məqsədilə, Ribbentrop Hitlerdən yaponların tələblərini ən azından qismən qəbul etməyini xahiş etdi. İqtisadi Əməkdaşlıq Müqaviləsi 20 yanvar 1943-cü ildə imzalanana qədər reyxsmark-yen məzənnəsi üzərində gedən mübahisələr və üçüncü imzalayan dövlət qismində İtaliya hökuməti ilə əlavə danışıqların aparılması əlavə 5 ay çəkdi.
Bu müqaviləyə baxmayaraq, nəzərdə tutulan Almaniya-Yaponiya iqtisadi əlaqələri heç vaxt əsas etibarilə təbliğat xarakterli bir vəziyyətdən kənara çıxa bilmədi. İngilislər Süveyş kanalı üzərində nəzarəti davam etdirdilər və çox kiçik yük qabiliyyətinə malik sualtı qayıqlar əsas əlaqə vasitəsi olaraq qaldı. Şimali Afrikanın itirilməsi və Stalinqradda ağır məğlubiyyətdən sonra Almaniya 1943-cü ilin əvvəlindən müdafiə mövqeyinə çəkildi və təşəbbüsü bir daha ələ keçirə bilmədi.
Sualtı gəmilər nasistlərin nəzarətində olan Avropa ilə Yaponiya arasında praktiki cəhətdən yeganə keçid kimi qaldığına görə ticarət tezliklə texniki planlar və silah çertyojları kimi strateji mallara yönəldildi. Təkcə altı sualtı qayıq okean vasitəsilə hərəkət etməyə nail olduğundan, malların yalnız 20–40%-i təyinat yerinə çata bilmiş və müharibə zamanı yalnız 96 nəfər sualtı qayıqla Avropadan Yaponiyaya, 89 nəfər isə əksinə səyahət etməyi bacarmışdı. Həmin sualtı qayıqlar aşağıdakılardır: Pörl-Harbora hücum zamanı istifadə edilən Tip 91 hava torpedosunun təsvirlərini və nümunələrini çatdıran I-30 sualtı qayığı (avqust, 1942-ci il), I-8 (iyun, 1943-cü il), I-34 (oktyabr, 1943-cü il), I-29 (dekabr, 1943-cü il), I-52 (mart, 1944-cü il) və alman sualtı qayığı U-511 (avqust, 1943-cü il). I-29 hələ 1943-cü ilin dekabrında Almaniyanın işğalı altında olan Fransaya yola düşməzdən əvvəl, Hind okeanında daha öncəki səfəri zamanı alman sualtı qayığı U-180 ilə görüşmüşdü. 1943-cü il aprelin 28-dəki bu görüş zamanı Hindistanın müstəqillik hərəkatının nümayəndəsi Subhas Çandra Bos I-29-a keçmiş, bununla da İkinci Dünya müharibəsində iki fərqli donanmanın iki sualtı qayığı arasında baş tutan yeganə mülki şəxs mübadiləsi kimi tarixə düşmüşdü. U-234 isə 1945-ci ilin mayında yarımçıq dayandırılmış Yanagi missiyasının ən məşhur nümunələrindən biridir. Həmin qayığın daşıdığı yüklər arasında ən yeni elektrik torpedolarının nümunələri, bir ədəd Me 262 reaktiv təyyarəsi, bir ədəd Henschel Hs 293 hava bombası və 560 kq uran oksidi vardı. Bu uranın silah tipli material olub-olmaması isə bugünə kimi dəqiqləşdirilməyib. 250px|thumb|right|Asiyanın bölüşdürülməsi ilə bağlı [[Berlin-Roma-Tokio oxu|Məhvər dövlətlərinin planı]] Nadir hallarda, alman suüstü gəmiləri də Yaponiyaya çata bilirdi. Həmin gəmilərə nümunə kimi 1942-ci ilin sonunda Kriqsmarine rəhbərləri Almaniyanın nəzarətində olan Avropa limanlarına qayıtmağın praktik olmayacağını anladıqdan sonra Yokohamaya gətirilən Mixel və Tor köməkçi kreyserlərini göstərmək olar. Alman təchizat gəmiləri (Ukermark) və alman tacir basqınçıları tərəfindən ələ keçirilən xarici gəmilər də Yaponiya limanlarına gətiriləcəkdi.
Uğursuz müharibə planları qarşısında Yaponiya və Almaniya nümayəndələri kiçik qələbələri qabardıb itkiləri heçə sayaraq taktiki brifinqlərdə bir-birlərini getdikcə daha çox aldatmağa başlamışdılar. 1943-cü ilin yazında və yayında generaloberst Alfred Yodl ilə Yaponiyanın Berlindəki hərbi attaşesi, vitse-admiral Naokuni Nomura arasında baş tutmuş danışıqlarda Yodl alman ordusunun yuxarıda qeyd edilən məğlubiyyətlərini əhəmiyyətsiz hesab etmişdi; məsələn, o, Sovetlərin hücumunun tezliklə bitəcəyini və "Vermaxtın quruda göndərilə biləcəyi istənilən ərazini ələ keçirəcəyindən əmin olduğunu, ancaq dənizdə əməliyyat aparmağın bir qədər çətinləşdiyini" iddia edirdi. Digər tərəfdən də Yaponiya, nəinki Sakit okeandakı həqiqi strateji mövqeyini açıqlamaqdan yayınır, həm də Vladivostokda ABŞ-yə məxsus yüklərin boşaldılmasına və Şərqi Sibirdən qərbdəki alman cəbhəsinə çox sayda adamın və materialların daşınmasına müdaxiləni rədd edirdi. Sovet qoşunlarının şərqdəki qüvvələr hesabına davamlı güclənməsini və Yaponiyanın bu prosesə heç bir müdaxilə etməməsini izləmək məcburiyyətində qalmaq Hitlerə tikan kimi batırdı. Yaponların, xüsusən də yaxın zamanlarda keçirilmiş Kasablanka konfransına açıq-aşkar laqeyd qalmalarını nəzərə alanda bu hiss daha da şiddətlənirdi. Həmin konfransda müttəfiqlər bəyan etmişdilər ki, onlar Məhvər dövlətlərinin yalnız və yalnız qeyd-şərtsiz təslim olmalarını qəbul edə bilərlər. 5 mart 1943-cü ildə şəxsi brifinq zamanı Hitler aşağıdakıları bildirmişdi:
Müharibə irəlilədikcə və Almaniya daha da geri çəkilməyə başladıqca, Yaponiya səfiri Osima Almaniyanın qalib gələcəyinə əminliyindən heç vaxt tərəddüd etmədi. Lakin 1945-ci ilin martında o, Tokioya "Berlinin döyüş meydanına çevrilmə təhlükəsi" haqqında məlumat verdi və "başqa bir ayda Berlinin tərk edilə biləcəyi" barədə qorxusunu bildirdi. Aprelin 13-də Osima Ribbentropla görüşərək (bu, onların sonuncu görüşü idi) böhran saatlarında Üçüncü Reyxin liderlərinin yanında olacağına söz versə də, Hitlerin birbaşa əmri ilə Berlini dərhal tərk etməli oldu. 7–8 may 1945-ci ildə Almaniya hökuməti müttəfiq dövlətlərə təslim olanda Osima və onun işçiləri nəzarətə alınaraq ABŞ-yə gətirildi. İndi daha çıxılmaz müharibə ilə üz-üzə qalan Yaponiya hökuməti Almaniyanın təslim olmasını dərhal xəyanət aktı kimi pislədi və bir neçə almanı nəzarətə alaraq Yaponiya ərazisindəki bütün alman əmlakını (məsələn, sualtı qayıqları) müsadirə etdi. Halbuki dörd ay sonra, sentyabrın 2-də Yaponiya öz təslim sənədlərini imzalamalı oldu.
Müharibədən sonra
İkinci Dünya müharibəsi rəsmi olaraq Yaponiya imperiyasının təslim olması ilə başa çatdıqdan sonra, 1946-cı ildə əsas alman və yapon müharibə cinayətkarlarının mühakimə edilməsi planları sürətlə həyata keçirildi. Yapon məmurlar Tokio tribunalında mühakimə edilərkən, almanların müharibə cinayətlərinə Nürnberq tribunalında baxılırdı. Burada Müttəfiq ittihamçıların məqsədi Üçüncü Reyx və Yaponiya imperiyası arasındakı məhdud əməkdaşlığı dünyanın Məhvər tərəfdaşı olan iki dövlət arasında bölünməsi ilə bağlı çoxdan planlaşdırılan bir əməliyyat kimi təsvir etmək və bununla da iddia edilən birgə uzunmüddətli müharibə planlarının ifadə etdiyi ümumi zorakılığın növbəti nümayişini təqdim etmək idi.
İkinci Dünya müharibəsi zamanı Yaponiya və Almaniya arasında məhdud və ehtiyatlı hərbi əməkdaşlıq olmasına baxmayaraq, hər iki dövlətin hərbi əməliyyatlarının uzunmüddətli planlaşdırılmasını və ya real koordinasiyasını təsdiq edən heç bir sənəd mövcud deyil.
Əlaqələrin və ümumi maraqların yenidən qurulması
200px|thumb|left|[[Senday zəlzələsi və sunami (2011)|2011-ci il Tohoku zəlzələsi və sunamidən sonra Almaniyanın xarici işlər naziri Gido Vestervelle və Yaponiyanın xarici işlər naziri Takeaki Matsumotonun Tokioda görüşü.]] İkinci Dünya müharibəsində məğlub olduqdan sonra həm Yaponiya, həm də Almaniya işğal edildi. Yaponiya 1952-ci ildə San-Fransisko müqaviləsi ilə öz suverenliyini bərpa etdi və 1956-cı ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv oldu. Almaniya iki dövlətə bölündü. 1951-ci ildə Yaponiya və Qərbi Almaniya arasında diplomatik münasibətlərin yenidən qurulması razılaşdırıldı. Qərbi Almaniya ilə Yaponiya arasında ikitərəfli diplomatik əlaqələr 1955-ci ildə, Şərqi Almaniya və Yaponiya arasında isə 1973-cü ildə, yəni hər iki alman dövlətinin BMT-yə üzv olduğu il tam bərpa olundu.
1973-cü il neft böhranına cavab olaraq, hər iki ölkənin 1975-ci ildə ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa və İtaliya ilə birlikdə "Altılıq" qrupunun, başqa sözlə "G6"-nın yaradılmasında iştirak etməsi ilə Almaniya-Yaponiya siyasi əlaqələri genişləndirildi. G6 tezliklə Kanada, daha sonra isə Rusiyanın qoşulması ilə genişləndi; o vaxtdan bəri hər il G6, G7 və G8 sammitləri keçirilir.
Yaponiya və Almaniya arasında elmi-akademik mübadiləni artırmaq məqsədilə sonrakı illərdə, məsələn, 1985-ci ildə Berlində Yaponiya-Almaniya Mərkəzi, 1988-ci ildə Tokioda Yaponiya Araşdırmaları üzrə Almaniya İnstitutu kimi qurumlar yaradıldı.
Təxminən 1980-ci illərin ortalarında alman və yapon nümayəndələr 1938-ci ildə inşa edilmiş, Berlindəki köhnə Yaponiya səfirliyini bərpa etmək qərarına gəldilər. İkinci Dünya müharibəsi zamanı bina tamamilə dağıdıldıqdan sonra onun qalıqları istifadə olunmamış qalmışdı. Orijinal komplekslə yanaşı, 2000-ci ilə qədər binaya bir sıra dəyişikliklər və əlavələr edildi; belə ki, səfirliyin əsas girişi Hiroşima küçəsinə (küçə eyni adlı Yaponiya şəhərinin şərəfinə adlandırılıb) köçürüldü və ərazidə ənənəvi yapon bağı salındı.
Yaponiya ilə hər iki Almaniya dövləti, eləcə də 1990-cı ildən bu yana birləşmiş vahid Almaniya arasındakı müharibədən sonrakı münasibətlər, ümumiyyətlə, iqtisadi və işgüzar məsələlərə yönəlmişdi. Azad ticarətə sadiq olan Almaniya hazırda Yaponiyanın Avropada ən böyük ticarət tərəfdaşı olmaqda davam edir. Bu ümumi mövqe Yaponiyanın xarici işlər naziri Yohey Kono və Almaniyanın xarici işlər naziri Yoşka Fişer tərəfindən 30 oktyabr 2000-ci ildə razılaşdırılmış "7 əməkdaşlıq sütunu" adlanan sənəddə də öz əksini tapmışdır: 200px|thumb|right|Beş lider 1978-ci ildə G7-nin 4-cü sammitində. Soldan ikinci Yaponiyanın baş naziri [[Takeo Fukuda, soldan dördüncü isə Almaniya kansleri Helmut Şmidtdir.]]
2000-ci ildə ikitərəfli mədəni mübadilə "Almaniyada Yaponiya" ili ilə yekunlaşdı, daha sonra bunu 2005–2006-cı illərdə "Yaponiyada Almaniya" ili izlədi. Həmçinin 2005-ci ildən Tokioda hər il Alman Filmləri Festivalı keçirilir.
2004-cü ildə Almaniya kansleri Gerhard Şröder və Yaponiyanın baş naziri Cuniçiro Koyzumi İraq və Əfqanıstanın yenidən qurulmasına yardım, iqtisadi mübadilə fəaliyyətlərinin təşviqi, gənclər və idman sahəsində mübadilələr, həmçinin elm, texnologiya və akademik sahələrdə mübadilə və əməkdaşlıq haqqında razılığa gəldilər.
Hazırkı əlaqələr
200px|thumb|right|[[Şinzo Abe|Abe Almaniya kansleri Angela Merkel ilə G7 sammitində (iyun, 2018-ci il)]] 200px|thumb|right|Almaniyadan olan [[Klaus Şvab 2009-cu il Dünya İqtisadi Forumunda Yaponiyanın baş naziri Yukio Hatoyamanı salamlayır.]] 1990-cı illərin sonu, 2000-ci illərin əvvəllərində Almaniya və Yaponiya Birləşmiş Millətlər Təşkilatının müvafiq olaraq ikinci və üçüncü ən böyük maliyyə vəsaiti ayıran üzvləri kimi BMT Təhlükəsizlik Şurasında islahatların keçirilməsini və onun daimi üzvlərinin sayının artırılmasını tələb edirdilər. Bu məqsədlə hər iki dövlət Braziliya və Hindistanla birlikdə "G4 dövlətləri" adlandırılan qrup yaratdılar. 21 sentyabr 2004-cü ildə G4 iki Afrika ölkəsi ilə birlikdə bir-birlərinin daimi üzvlüyə olan iddialarını qarşılıqlı şəkildə dəstəkləyən birgə bəyanat verdi. Bu təklif "Konsensus üçün birləşmə" adlı bir qrup ölkədə etirazla qarşılandı. 2006-cı ilin yanvarında Yaponiya G4 qətnaməsinin yenidən masaya qoyulmasını dəstəkləməyəcəyini və öz qətnaməsi üzərində işlədiyini bildirdi.
Almaniya və Yaponiya arasında ikitərəfli əməkdaşlığa dair müəyyən səmərəsizliklər 2005-ci ildə Berlindəki Yaponiya–Almaniya Mərkəzinin 20 illiyinə həsr olunmuş anım mərasimində Yaponiyanın keçmiş baş naziri Kiiti Miyadzavanın qeyd etdiyi yazıda da öz əksini tapmışdır.
Buna baxmayaraq, 2008-ci ildə Yaponiya hələ də Almaniyanın Asiyada Çindən sonra ikinci ən böyük ticarət tərəfdaşı idi. 2006-cı ildə Almaniyanın Yaponiyadan idxalı 15,6 milyard avro, Almaniyanın Yaponiyaya ixracı isə 14,2 milyard avro təşkil edib (əvvəlki ilə nisbətən müvafiq olaraq 15,4% və 9% çoxdur). 2008-ci ildə isə Yaponiyanın Avropa İttifaqına ixracı və idxalı qlobal maliyyə böhranı səbəbindən 2007-ci ildə 5,8% artdıqdan sonra 7,8 və 4,8% azalmışdı. 2008-ci ildə Almaniya ilə Yaponiya arasında ikitərəfli ticarət də zəifləmişdi; belə ki, Yaponiyadan idxal 6,6%, Almaniyanın Yaponiyaya ixracı isə 5,5% azalmışdı. Yaponiyanın 2008-ci ildə Çindən sonra Almaniyanın Asiyadakı əsas ticarət tərəfdaşı olaraq qalmasına baxmayaraq, ümumi Almaniya xarici ticarəti baxımından Yaponiyanın həm ixracda, həm də idxalda payı nisbətən aşağıdır və dünyanın üçüncü və beşinci ən böyük ölkələri arasındakı potensialdan xeyli aşağıdır. 200px|thumb|left|Avropanın ən böyük yapon şəhərciyi olan [[Düsseldorfda yapon supermarketi.]] Durğun alman-yapon ticarət əlaqələrindən təsirlənməyən, Avropanın ən böyük yapon şəhərciyinə ev sahibliyi edən Düsseldorfdakı yapon icması 1980–1990-cı illər tənəzzülündən sonra yenidən böyüməyə başladı. 2008-ci ildə bir yapon məktəbi, iki uşaq bağçası, üç kitabxana və çoxsaylı yapon klublarının yerləşdiyi Düsseldorf şəhərində 8000-dən çox yapon yaşayırdı. Bundan əlavə, ərazidə 20.000-dən çox iş yeri yaradan 200-dən çox yapon şirkəti fəaliyyət göstərməkdədir. Yapon icması Düsseldorf üçün böyük sərvət hesab olunur.
14–15 yanvar 2010-cu il tarixində Almaniyanın xarici işlər naziri Gido Vestervelle Yaponiyaya ilk şəxsi səfərini həyata keçirmiş və yaponiyalı həmkarı Katsuya Okada ilə danışıqlar zamanı həm ölkənin ikitərəfli əlaqələri, həm də qlobal məsələlər ətrafında müzakirə aparmışdı. Vestervelle bu görüşdə vurğulamışdı ki,
Bu görüşdən sonra hər iki nazir öz nazirliklərinə Berlin və Tokionun birlikdə beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim edə biləcəkləri tərksilah təşəbbüsləri və strategiyaları hazırlamağı tapşırdılar. Xüsusilə İranın nüvə proqramı ilə bağlı o da vurğulanmışdır ki, texniki cəhətdən hansısa kütləvi qırğın silahına sahib olmaq imkanı olan, lakin buna baxmayaraq, ondan çəkinən Yaponiya və Almaniya nüvə silahlarından azad dünyanın yaradılmasında aparıcı rolu öz üzərinə götürməli və uyğun təzyiq aləti kimi beynəlxalq sanksiyalar tətbiq edilməlidir. Bundan əlavə, Vestervelle və Okada Əfqanıstanda əməkdaşlığı genişləndirmək və iki ölkə arasında durğun vəziyyətdə qalmış ikitərəfli ticarəti gücləndirmək barədə razılığa gəldilər. Səfər Yaponiyanın baş naziri Yukio Hatoyama ilə danışıqlarla yekunlaşdı. Hələ bu görüşdən əvvəl Almaniyanın xarici işlər naziri Tokionun mərkəzində yerləşən məşhur Meyci məbədini ziyarət etmişdi. 200px|thumb|right|2011-ci ildə baş vermiş dağıdıcı [[Senday zəlzələsi və sunami (2011)|zəlzələ və sunami ilə bağlı kədəri ifadə etmək üçün Berlindəki Yaponiya səfirliyi qarşısında qoyulmuş çiçəklər.]] 2011-ci ilin 11 martında, cümə günü Yaponiyada, eləcə də dünyada o dövrədək ən güclü hesab edilən zəlzələ baş verdi. Yaponiyanın baş naziri Naoto Kan Honşunu darmadağın edən bu zəlzələ barədə qeyd etmişdi ki, "bu hadisə İkinci Dünya müharibəsinin bitməsindən sonrakı 65 il ərzində Yaponiya üçün ən ağır və ən çətin böhran olmuşdu". Zəlzələ və onun nəticəsində yaranan sunami təkcə Miyaqi prefekturasının geniş sahil ərazilərini dağıtmaqla kifayətlənməmiş, həm də Fukuşima Daiiçi nüvə fəlakətinə səbəb olmuş, bu da öz növbəsində Fukuşima-1 AES-ni əhatə edən geniş daimi evakuasiya ilə nəticələnmişdi. Almaniya kansleri Angela Merkel dərhal bütün zərərçəkənlərə dərin hüznlə başsağlığı vermiş və Yaponiyaya lazım olan hər cür yardımı edəcəklərinə dair fikir bildirmişdi. Nəticədə Technisches Hilfswerk-in xilasedici mütəxəssisləri, həmçinin I. S. A. R. Almaniyanın (Beynəlxalq Axtarış və Xilasetmə) əməkdaşları Yaponiyaya göndərildi, lakin zədələnmiş elektrik stansiyasının yaxınlığında radiasiya təhlükəsi səbəbindən alman heyətinin bir hissəsi geri çağırılmalı oldu. Bundan əlavə, Almaniya Aerokosmik Mərkəzi təsirə məruz qalan ərazinin TerraSAR-X və RapidEye peyk şəkillərini təqdim etdi. Fəlakətdən sonrakı günlərdə Almaniyanın aparıcı siyasətçiləri də daxil olmaqla, yerli əhali Berlindəki Yaponiya səfirliyinin qarşısına çoxlu güllər, şamlar və oriqamilər qoyurdular. Heç vaxt həyata keçirilməsə belə, yardım üçün edilən əlavə təkliflər arasında Almaniya Silahlı Qüvvələrinin xüsusi bölmələrinin Yaponiyaya göndərilməsi də var idi; belə ki, Almaniya Silahlı Qüvvələrinin zərərsizləşdirmə avadanlığı dünyanın ən müasir avadanlıqlarından hesab olunurdu.
2 aprel 2011-ci ildə Almaniyanın xarici işlər naziri Vestervelle Asiya səyahəti zamanı Tokioya səfər edərək, əvvəlki ayın sunami və sonrakı nüvə fəlakətindən xilas olmaq üçün yenidən Yaponiyaya "lazım olan hər cür yardımı" təklif etdi. Vestervelle həmçinin Yaponiya iqtisadiyyatının bərpasını sürətləndirmək üçün Yaponiya ilə Avropa İttifaqı arasında azad ticarət sazişi ilə irəliləyiş əldə etməyin vacibliyini vurğuladı. Yaponiyanın xarici işlər naziri Takeaki Matsumoto da həmin görüşdə alman həmkarı ilə birlikdə BMT Təhlükəsizlik Şurasında islahatların keçirilməsi ilə bağlı Tokio və Berlin arasında potensial yeni əməkdaşlıq sahələrinə toxunmuşdu.
Qərb dünyası
Qərb dünyası, Qərb sivilizasiyası və ya sadəcə Qərb — dünyanın digər mədəniyyətlərinə nisbətən Avropa və Şimali Amerikanı göstərmək üçün istifadə olunan siyasi konsepsiya. Soyuq müharibə dövründə Qərb termini, Avropa və Şimali Amerikadakı kommunist olmayan ölkələri göstərmək üçün Qərb bloku olaraq istifadə edilmişdir.
Tərifləri
Soyuq müharibə dövründə kommunist olmayan ölkələrdə kommunist ölkələrə nisbətən daha çox hüquq və azadlığın olduğu iddiası ilə yaradılan Azad dünya konsepsiyası zamanla xüsusi ilə, Qərb ölkələri tərəfindən Qərb dünyası mənasında istifadə olunur. Bununla birlikdə, azad dünya tərifi ümumiyyətlə Yaponiya kimi Avropalı olmayan, ancaq müttəfiq demokratik ölkələri də əhatə edirdi, lakin demokratik olmayan, lakin soyuq müharibə dövründə Qərblə müttəfiq olan, xüsusilə Cənubi Amerika, Asiya və Afrikadakı ölkələri əhatə etmirdi.
Tarixçə
Bir çox tarixçilərə görə, Qərb sivilizasiyasının kökü Qədim Yunan və Roma mədəniyyətlərinə əsaslanır. Avropalıların Yeni dünyaya gəlişi ilə Avropa sivilizasiyası ABŞ və Kanada mədəniyyətlərinin də əsasını təşkil etdi.
Din
Bu gün Qərb dünyasının əksəriyyəti xristian dininə mənsubdur və bu dindən gələn mədəniyyətə mənsubdur.
Şərifabad (Urmiya)
Şərifabad — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 131 nəfər yaşayır (27 ailə).
Qarğıdalı unu
thumb|250px|sağ|Qarğıdalı ununun düzəldilməsi
Qarğıdalı unu — qarğıdalının üyüdülməsi nəticəsində əldə edilən incə toza verilən addır. Çörək və xəmir işləri başda olmaqla bir çox qidada istifadə olunur.
Kotva ticarət mərkəzi
Kotva ticarət mərkəzi (Obchodní dům Kotva) — Praqadakı ticarət mərkəzi, şəhərin mərkəzindəki Respublika Meydanında yerləşir. Gündə 75 min ziyarətçiyə xidmət etmə imkanına sahibdir. Adı yaxınlıqdakı ən qədim binadan götürülmüşdür. "Palladium "ticarət mərkəzinin birbaşa qarşısında yerləşir.
Yer
Bir vaxtlar ticarət mərkəzinin yerləşdiyi yerdə Müqəddəs Benediktin Roma kilsəsi yerləşirdi. 13-cü əsrin ortalarına qədər bu yer Köhnə şəhərin qalaları ilə əlaqəli olan Tevton cəngavərlərin komtur qalası idi. 17-ci əsrdə Straxov Monastırından əvvəl bu bölgədə Norbertinum Universitet şəhərciyini qurulur. Domeniko Orsinin rəsmlərinə görə burada barok kilsəsi inşa edilir. Kilsə XVIII əsrin sonlarında Yeni şəhərin Soylu Qızlar İnstitutunun qurulması üçün sökülür. Yeni ticarət mərkəzinin inşasından əvvəl XIX və XX əsrlərin qiymətli memarlıq quruluşları dağıdılır. Tikintidə böyük tələsmə səbəbindən əhəmiyyətli bir arxeoloji bölgələr itirilir.
Tikinti
Kotva ticarət mərkəzinin tikintisi 1970-ci ildən 1975-ci ilə qədər davam etmişdir. Binanın memarları cütlük Vera Maxoninova və Vladimir Maxonin idi. İnşaat işləri o dövr üçün çox qeyri-adi olan İsveç şirkəti olan SIAB tərəfindən aparıldı. Binanın planı, istifadə sahəsi 22000 m² olan 28 bir-birinə qarışmış altıbucaqlılardan ibarətdir. Ticarət mərkəzinin yerdən beş mərtəbəsi, eyni sayda yeraltı (avtomobil dayanacağı və supermarket üçün), on eskalatoru (beş eskalatorun iki bloku) var. Bu ticarət mərkəzi sosializmin var-dövlətinin və zənginliyinin simvolu olmalı idi. Açılış zamanı Çexoslovakiyanın ən böyük ticarət mərkəzi və Avropada beşinci böyük bir ticarət mərkəzi olur. Ancaq hətta sosializmin gücünün simvolu olmalı olduğu Kotva da məhsul tədarükü ilə bağlı problemlərdən yayına bilmədi, əksinə sosialist iqtisadiyyatının səmərəsizliyini göstərdi. 90-cı illərə qədər burada müxtəlif mallar satılırdı. İndi əsasən geyim və moda məhsullarına üstünlük verilir.
Memarlıq abidəsi statusu
2016-cı ildə yeni bir tələb təqdim edilir. Bu dəfə 2019-cu ilin aprel ayından etibarən ticarət mərkəzinin binası Çexiyanın mədəniyyət abidəsi elan olunur.
Aşıq Fətulla
Aşıq Fətulla Göyçəli (tam adı: Əliyev Fətulla Əbdüləzim oğlu; ) – müəllim, ustad aşıq, "Əməkdar mədəniyyət işçisi", Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin üzvü.
Həyatı
Aşıq Fətulla Göyçəli 1941-ci ildə Göyçə mahalının Söyünquluağalı (Nərimanlı) bölgəsində Əbdüləzim kişinin ailəsində dünyaya göz açmışdır. Kiçik yaşlarından saza-sözə böyük maraq göstərmişdir. Aşıq Fətullanın formalaşmasında məlahətli və zil səs tembri olan atası Əbdüləzim kişinin müstəsna rolu olmuşdur.
1948–1953-cü illərdə Qərbi Azərbaycanda yaşayan azəri türkləri doğma yurd-yuvalarından deportasiya olunarkən Əbdüləzim kişi də öz ailəsi ilə birlikdə Bərdə rayonunun Kətəlparaq kəndində məskunlaşırlar. Göyçənin Yarpızlı kəndindən olan Aşıq İman öz ailəsi ilə həmin kəndə pənah gətirir. Aşıq İmanın Əbdüləzim kişinin boş qalan evində özünə sığınacaq tapması balaca Fətullanın gələcək həyatının müəyyənləşməsində tramplinə çevrilir. Aşıq İman 1953-cü ilə qədər Fətullanı öz balası kimi bəsləmiş, aşıqlıq sənətinin ibtidai mərhələsini, oturub-durmağı, məclisdə davranış qaydalarını öyrətmiş, özü ilə el şənliklərinə aparmışdı. Deportasiya olunmuşlardan bəziləri öz ata-baba yurdlarına qayıtmalı oldular. Məlahətli zil-səs tembrinə malik Fətullanı ustad aşıqlar özləri ilə birlikdə toy şənliklərinə dəvət etməyə başlayırlar. 17 yaşlı Fətulla qonşu Qanlı kəndində toyda dövran edərkən Aşıq Alının şəirdi Aşıq Qulunun yetirməsi olan Qannılı Aşıq Mehdi ilə tanış olur.
1988-ci il deportasiyasından sonra Gəncə şəhərində məskunlaşan Aşıq Fətulla Qayıbov adına musiqi məktəbində şəxsi təşəbbüsü ilə ilk dəfə olaraq saz sinfi açmış çoxlu tələbələr yetirmiş, sənətin ecazkar sirlərini onlara öyrətmişdir.
1992-ci ildən etibarən mütəmadi olaraq döyüş bölgələrinə səfərlər etmiş, Qazaxdan Füzuliyə qədər əsgərlər qarşısında çıxışlar etmiş, vətənpərvərlik və qəhrəmanlıq nəğmələriylə onları qələbəyə səsləmişdir. Azərbaycan Aşıqlar birliyinin üzvüdür.
Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin Gəncə filialında yaxından iştirak edir, tez-tez bölgələrdə olur, bilik və bacarığını gənc aşıqlara öyrədir.