cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qandax
Din
Kənddə Qandax kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Bakı vaqon təmiri zavodu
"Bakı vaqon təmiri zavodu" (əvvəllər Bakı təmir zavodu, Oktyabr İnqilabı adına Bakı vaqon təmiri zavodu) — Bakı şəhərində yerləşən Azərbaycanın sənaye müəssisəsi.
Tarix
Zavod 1892-ci ildə alman sahibkar Karl Eyzenşmidtin neft avadanlıqlarının təmiri emalatxalarının əsasında təşkil edilmişdir. 1920-ci ildən Zaqafqaziya dəmiryollarının əsas emalatxanasına çevrilir. 1930-cu ildə Bakı təmir zavodu, 1933-cü ildə isə — Oktyabr İnqilabı adına Bakı vaqon təmiri zavodu adlandırılır.
Məhsulları
Zavod ilk məhsullarını hələ 1919-cu ilin əvvəllərində buraxmışdır. Burad ailk dəfə neftçıxartma və neftayırma sənayesi avadanlıqlarına aid məhsullar olmuşdur.
1920-ci ildən isə paravozların təmiri, ehtiyat hissələrinin hazırlanması, avadanlıqlarda nasazlıqların aradan qaldırılması, elerktrostansiyaların təmirti kimi işləri həyata keçirir.
1933-cü ildən Böyük Vətən müharibəsinə qədər vaqon-0sisternlərin təmirini gerçəkləşdirir. Müharibə dönəmində isə cəbhə üçün (mərmi, mina korpusu, əl qumbarası) silah-sursat hazırlayırdı..
2002-ci ilə görə isə burada bütün növ neftdaşıma sisternlərinin təmiri həyata keçirilirdi.
Türkiyə Kürdüstanı
250px|thumb|1965-ci il əhali siyahıyaalmasına görə, [[Türkiyə də kürddilli əhalinin yaşadığı illər. Tünd yaşıl rəngli illərdə əhalinin əksəriyyəti (>50%), açıq yaşıl rəngli illərdə isə bir qismi kürd dilində danışır. ]]
Türkiyə Kürdüstanı  və ya Şimali Kürdüstan  — Türkiyənin Cənub-şərqi Anadolu regionunda, əsasən kürdlərin yaşadığı əraziyə verilən ad.
Paris Kürd İnstitutunun təxminlərinə görə, Türkiyədə 20.000.000-a yaxın kürd yaşayır.
Kürdlər Türkiyənin cənub-şərqi ərazilərini Kürdüstanın dörd hissəsindən biri hesab edir. Digərlərinə Rojava və ya Qərbi Kürdüstan (Suriya), Cənubi Kürdüstan (İraq) və Şərqi Kürdüstan (İran) aiddir.
Vilayətin idarəedici bir kimliyi yoxdur və Türkiyə dövləti onu izah edərkən "Kürdüstan" sözünü istifadə edilməsini qınayır, rədd edir.
Türkiyə Kürdüstanı termini kürd millətçiliyi ilə əlaqəlidir. Bu isə onu Türkiyə daxilində mübahisəli bir termin edir. Buna görə də, termin birmənalı deyil və mühitindən asılı olaraq, fərqli mənalar verir. Termindən Türkiyənin əhəmiyyətli bir kürd əhalisi olan cənub-şərqi ərazilərinə xitab etmək üçün elmi məqalələrdə və xəbərlərdə istifadə edilir.
Şeyx Səid üsyanı
1925-ci ilin fevral ayında cənub-şərqi Anadoluda mərkəzi hakimiyyətə qarşı olan kürd və zaza tayfalarının dəstəklədiyi xilafət və kürd separatçı hərəkatı tərəfdarı bir üsyan qaldırırlar. Fevral ayının 13-də Şeyx Səidin tərəfdarı olan bəzi şəxslərin Diyarbəkir ilinin Eğil nahiyəsinə bağlı Piran kəndində axtarış edən bir jandarma işçisinə atəş açması qısa müddətdə alovlanan hadisələrin başlanğıc nöqtəsi olmuşdur. Fevral ayının 16-da Gənc nahiyəsinin Darahin qəzasına hücum edən Şeyx Səid qubernatoru və digər vəzifəli şəxsləri əsir almış, xalqı İslam dini üçün üsyana çağıran bir bəyannamə ilə hərəkatı tək mərkəz altında birləşdirməyə çalışmışdır.
Üsyan başlanğıcda İslam şəriətinin bərpası üçün başladılsa da, sonraddan kürd üsyanına çevrilmişdir. Yerli tayfaların dəstəyini alan Şeyx Səid Diyarbəkir şəhərinə yürüş edir, Sivərək şəhərini ələ keçirir. Şeyx Abdullah öndərliyindəki üsyançılar Varton qəsəbəsini ələ keçirdikdən sonra Muş şəhərinə doğru irəliləmiş, ancaq könüllü qüvvələrin səyi nəticəsində Murad körpüsündə məğlub edilib, Varto qəsəbəsinə geri çəkilmişdilər.
Fevral ayının 21-də mərkəzi hökumət şərq əyalətlərində fövqəladə vəziyyət elan etmişdir. Mart ayının əvvəllərində Şeyx Səidin əmrindəki təxminən 10.000 nəfərlik ordu Diyarbəkir şəhərinə hücum etmış, şəhəri tuta bilməyərək mühasirəyə almışdır. Davam edən döyüşlərdə hökumət qüvvələri qələbə qazanmış, şəhəri ala bilməyəcəyini görən Şeyx Səid mühasirəni ləğv etmiş və Diyarbəkir şəhərindən geri çəkilmişdir.
right|250px|thumb|Ağrı üsyanının rəhbərləri. Soldan sağa: [[Halis Öztürk|Sipkanlı Halis bəy, İhsan Nuri paşa, Hasenanlı Fərzəndə bəy. 1927–1930-cu illər.]]
Mustafa Kamal Atatürkün istəyi ilə hadisələri üsyan olaraq dəyərləndirməyən və fövqəladə vəziyyətin elan olunması ilə həll ediləcəyini gözləyən baş nazir Əli Fəthi Okyar istefa vermiş, yeni hökumət isə İsmət İnönü rəhbərliyi ilə yenidən təşkil edilmişdir. Geniş miqyaslı top-yekun hücuma keçən hökumət qüvvələri üsyançıların çoxunu təslim olmağa məcbur etmişdir. Ölkədən qaçmağa çalışan tayfa rəsiləri həbs edilmişdir və üsyan aprel ayında rəsmi şəkildə sona çatmışdır.
Ağrı üsyanları
1926-cı ildən 1930-cu ilə qədər Türkiyənin Ağrı ilində müxtəlif üsyanlar qaldırılmışdır. Birinci üsyan 16 may 1926-cı il tarixində Cəlali Barho öndərliyindəki kürd tayfaları tərəfindən Ağrı dağı yaxınlıqlarında qaldırılmışdır. Türkiyə Silahlı Qüvvələri üsyanı bir ay sonra basdırmışdır.
1927-ci ilin sentyabr ayında Birləşmiş Krallığın dəstəyi ilə İhsan Nuri tərəfindən Ağrı Respublikası qurulmuşdur. 1930-cu ilin iyul ayında Saleh Omurtak öndərliyi türk qoşunları təxminən 15.000 kürdü öldürərək qətliam törədir. Bu böhranı sona çatdırmaq istəyən Türkiyə ordusu 1 iyulda Ağrı dağını mühasirəyə alır və 7 iyul 1930-cu ildə ümumi əməliyyat a start verir. 25 iyulda sona çatan döyüşdə kürd liderlərin çoxusu ölür və ya həbs olunur, İhsan Nuri isə İran a qaçır. Həbs olunanlar daha sonra Adana da edam edilirlər.
Muğlalı hadisəsi
1943-cü ilin iyyun ayında Türkiyə nin Van ili ndə 33 nəfər kürd heyvan qaçaqmalçılığı ilə təqsirkar bilinərək, Mustafa Muğlalı tərəfindən məhkəmə keçirilmədən edam edilir. Ölüm hökmü verilənlərdən sadəcə biri hadisə yerindən qaça bilir. Gerçəkləşən bu hadisələr Muğlalı hadisəsi kimi bilinir.
Dərsim üsyanı
1937–1938-ci illərdə kürd zazalar Dərsim vilayətində Türkiyə hökumətinə qarşı üsyan qaldırırlar. Üsyana ələvi kürd tayfa rəisi olan Seyid Rza öndərlik edirdi. Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar 10.000–80.000 kürdün ölümünə səbəb olmuşdur. Bu müddətdə dörd fərqli hərbi əməliyyat gerçəkləşdirilmişdir.
10 sentyabr 1937-ci ildə Seyid Rza Ərzincan ilindəki hökumət binasının önünə gəlir ki, sülh üçün danışıqlar aparsın, ancaq o, həbs olunur. O, növbəti gün Elazığa göndərilir və noyabr ayında yoldaşları ilə birlikdə edam olunur. Türkiyə Respublikasının Baş naziri Cəlal Bayar Dərsim üsyançılarına hücum etmək qərarına gəlir bə 2 yanvar 1938-ci ildə hərbi əməliyyata start verir. Həmin ilin avqustunda, daha sonra sentyabrında yeni bir hərbi əməliyyat həyata keçirilir. Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri üsyan boyunca olduqca fəal olmuşdular. Pilotlardan biri Kamal Atatürkün övladlığa götürdüyü qızı Səbihə Göyçən də var idi. Nuri Dərsimi Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin 1938-ci ildə vilayəti zəhərli qazlar ilə bombardman etdiyi iddia etmişdir.
PKK münaqişəsi
1970-ci illərdə Türkiyə Kürdüstanındakı seperatçı hərəkat kürd-türk münaqişəsinə çevrildi. Türkiyə Silahlı Qüvvələri 1984-cü ildən 1999-cu ilə qədər PKK terror təşkilatı ilə vuruşurdu. Türkiyə hökuməti 1984-cü ildə PKK ilə vuruşmaq üçün Keçici və Könüllü Kənd Qoruyucuları sistemini təsis etmişdir. Bu milis qurumu yerli kürdlərdən təşkil olunmuşdu və təqribən 58.000 üzvə sahib idi. Qurumun bəzi üzvləri Türkiyə Dövlətinə çox ləyaqətli idi. Bu isə kürd döyüşçülər arasında çaxnaşmaya səbəb olmuşdur.
Türkiyə Silahlı Qüvvələri ilə PKK arasındakı döyüşlərə görə ölkənin cənub-şərqindəki şəhərətrafı ərazilər əhalisiz qalmış, kürd mülkiləri Diyarbəkir, Van və Şırnak kimi şəhərlərə, Türkiyənin qərbinə və hətta Avropa ya köçmüşdür. Bu köçün səbəbləri Türkiyə hökumətinin ərazidə həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar və PKK təşkilatının kürd kəndlərinə etdikləri basqınlar idi. Türkiyə hökuməti təxminən 3.000 kürd kəndini məhv etmiş, 378.000 nəfərin məcburi köçkün olmasına səbəb olmuşdur.
2010-cu ildə PKK ilə hökumət qüvvələri vuruşmasından sonra İraq Kürdüstanında yerləşən bəzi yerlər Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən bombalanır. Türkiyə Ali Seçki Şurası 2011-ci ildə PKK ilə bağlantıları olmaları haqqında istintaq aparılan kürd namizədləri yaxın vaxtlarda keçiriləcək ümumi seçkilərdən kənarlaşdırır. Aprelin 19-u kürdlər qızğın etiraz aksiyalarına başlayırlar. Etiraz aksiyaları zamanı 3 nəfər ölür, 2.500 nəfər həbs olunur.
Türkiyə Respublikası Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan 28 dekabr 2012-ci ildə hökumətin həbs edilmiş seperatçı lider Abdullah Öcalan ilə danışıqlar apardığını açıqlamışdır. 21 mart 2013-cü ildə Öcalanın xalqa yazdığı məktub Diyarbəkir şəhəri ndə keçirilən Novruz bayramı zamanı həm kürd, həm də ki türk dilində oxunulur. Məktubda sülhə və silahlı mübarizəyə son vermək çağırışı var idi. PKK bəyan edir ki, təşkilat sülh danışıqları aparmağa razıdır. 25 aprel 2013-cü ildə PKK Türkiyədəki bütün qüvvələrini Şimali İraqa köçürəcəyini açıqlayır.
2014-cü ilin oktyabr ayının 6-sından 7-sinə qədər Türkiyə nin bir neçə şəhərində iğtişaşlar baş verir. Buna səbəb Türkiyə hökumətinin İŞİD qüvvələrində qaçan YPG döyüşçülərinə sərhədi keçməyə icazə verməməsi idi. Etirazçılara gözyaşardıcı qaz və su topları ilə cavab verilmişdi. Etiraz aksiyalarında 37 nəfər həlak olur. Suruç terror aktı ndan sonra Şəhid Yalçın əməliyyatı həyata keçirilir. Bundan sorna Türkiyə Silahlı Qüvvələri İraq dakı PKK bazalarını bombalamağa başlayır. Buna səbəb təşkilatın birtərəfli olaraq, atəşkəsi sona çatdırmaq qərarı, eləcə də Ceylanpınar qəsəbəsində iki polisin öldürülməsi idi. Çox keçməmiş ölkədə münaqişə yaranır. Xeyli kürd biznesi kütlələr tərəfindən yağmalanır və məhv edilir. Xalqların Demokratik Partiyası nın baş qərargahı və onun qolları da hücumlara məruz qalır. Bəzi kürd əhaliyə malik şəhər və kəndlərdə qətl hadisələri qeydə alınır. Avropa Şurası Cizrə şəhərinin blokadasına görə öz narahatlılığını dilə gətirir. 2017-ci ildən bəri kürd şəxsiyyətlərinin şərəfinə adlandırılmış küçə adları dəyişdirilir, kürd şəxsiyyətlərin şərəfinə ucaldırılmış heykəllər dağıdılır və kürd dili ndə yayım edən telekanallar bağlanılır.
Mişel Kelli
Mişel Kelli (d. 7 noyabr 1974) — Kanadanı təmsil edən skeletonçu. Mişel Kelli, Kanadanı 2002 və 2010-cu illərdə baş tutan Olimpiya Oyunlarında təmsil edib.
Karyerası
Mişel Kelli, 2002-ci ildə Kanada yığmasının heyətində Birləşmiş Ştatların Solt Leyk Siti şəhərində baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Mişel Kelli, 1-ci gedişdə 53.76 saniyə, 2-ci gedişdə isə 53.56 saniyə nəticə göstərdi və yarışları 13 idmançı sırasında 10-cu yerdə başa vurdu.
Mişel Kelli, 2010-cı ildə Kanadanın Vankuver şəhərində baş tutan XXI Qış Olimpiya Oyunlarınada qatıldı. Mişel Kelli, 1-ci gedişdə 54.73 saniyə, 2-ci gedişdə 55.49 saniyə, 3-cü gedişdə 55.56 saniyə, 4-cü gedişdə isə 55.01 saniyə nəticə göstərdi və yarışları 20 idmançı sırasında 13-cü yerdə başa vurdu.
Aglaia teysmanniana
(Aglaia teysmanniana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tahir Həsənov
Tahir Həsənov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
22 fevral 1970-ci ildə Bakı şəhərinidə doğulmuşdur. 1987-ci ildə Nəsimi rayon 23 saylı orta məktəbi bitirmişdir. 1988-ci ildə hərbi xidmətə çağırılmış 1990-cı ildə xidmətini başa vurmuşdur. 1990-cı il Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə daxil olmuşdur. Ermənilər tarixi Azərbaycan torpaqlarına hücum etdiyi zaman ailənin tək uşağı olmasına baxmayaraq ikinci kursda təhsilini yarıda qoyur və könüllü olaraq vətənin müdafiəsinə qalxır.
Döyüşlərdə iştirakı
Tahir əsgərlikdə olarkən desant olduğu üçün onu kəşfiyyat qrupuna komandir təyin edirlər. Tahir Həsənov Ağdərə, Başkənd, Meşəli, Çıldıran əməliyyatlarında qəhrəmancasına vuruşmuşdur. 1992-ci il 2 sentyabr tarixdə Çıldıran yüksəkliyindən uğurlu əməliyyatdan dönən kəşfiyyatçılar erməni silahlıları ilə döyüşə girirlər erməni faşistlərinin onları əsir götürmək niyyəti baş tutmur Tahir son anda özünü qumbara ilə partladaraq özü ilə bərabər neçə-neçə erməni quldurunu məhv edir. 1992-ci il, 29 sentyabr tarixində bədəni Bakıya gətirilərək, Şəhidlər xiyabanında dəfn olunub.
Subay idi.
Milli Qəhrəman
Bakı şəhərinin Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.
Təhsil aldığı 23 saylı orta məktəb Tahir Həsənovun adını daşıyır.
Əndəbil (Xalxal)
Əndəbil — İranda Ərdəbil ostanının kəndlərində biri, Xalxal şəhristanında yerləşir.
Əhalisi
Əhalisi 1400 nəfərdir
Həsənli (Masallı)
Həsənli — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 2731 nəfərdir.
Toponimiyası
Yaşayış məntəqəsi Həsənli nəslinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Etnotoponimdir.
Həmçinin bax
Jindi
Kıncıvo
Mumlu yapon yalançı yastıcası
Mumlu yapon yalançı yastıcası (: Ceroplastes japonicus Green.)-Mumlu yapon yalançı yastıcasının (Ceroplastes japonicus Green.) vətəni Şərqi Asiyadır (Yaponiya, Çin).
Həsənli (Masallı)
Həmçinin bax
Monidigah
Mumlu yapon yalançı yastıcası
Yayılması
Mumlu yapon yalançı yastıcasının (Ceroplastes japonicus Green.) vətəni Şərqi Asiyadır (Yaponiya, Çin). Rusiyada, Abxaziyada qeydə alınmışdır. Zərərverici iqlim dəyişikliyinə qarşı olduqca dözümlüdür. Elə bu xüsusiyyətinə görə də asanlıqla yayılmasına və öz arealını yaratmasına imkan yaranır. Yastıca Abşeron yarımadasında da geniş yayılmışdır. Aparılan müşahidələrə əsasən (Novxanı, Binəqədi, Buzovna, Mərdəkan və Şüvəlan kəndləri) Abşeronun quru subtropik iqliminə çox yaxşı dözür. Bu da yastıcanın bitkilər üçün daha da qorxulu zərərverici olmasına gətirib çıxarır.
Qidalandığı bitkilər
Mumlu yapon yalançı yastıcası qorxulu karantin zərərvericidir. Polifaqdır. İlk dəfə 1933-cü ildə Suxumidə müşahidə edilib [3, s. 75-80.]. Gürcü alimlərinin fikrinə görə oraya Yaponiyadan gətirilmişdir və 100-dən çox müxtəlif növ bitkiləri yoluxdurur. Abşeronda ən çox xurma və tut ağacına ciddi zərər verir. Digər meyvə ağaclarında da təsadüf olunub. Sürfələrə və dişilərə nazik budaqlarda, yarpaqlarda və meyvələrdə daha çox rast gəlinir. Güclü yoluxma zamanı yarpaqlar tökülür ki, bu da ağaclarda məhv olma təhlükəsi yaradır.
Biologiyası
Mumlu yapon yalançı yastıcasının (Ceroplastes japonicus Green.) yetkin dişi fərdinin bədəni oval formadadır, şişkindir. Qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Bədəninin üzəri möhkəm, şəffaf mumla örtülmüşdür. Buna görə də o, bəzən çəhrayı rəngdə də görünür. Abşeron şəraitində il ərzində bir nəsildə inkişaf edir. Dişi fərdlər imaqo mərhələsində qışlayırlar. Yumurtaqoyma iyun ayının əvvəlində baş verir. İyun ayının sonunda isə sürfələr çıxır. Birinci yaş sürfələri – “avaralar” hərəkətlidir. Yumurtadan çıxan sürfələr qidalanmaq üçün yer axtarmağa başlayırlar. Bir müddətdən sonra oturaq həyat tərzinə keçirlər. Əsasən yarpaqların damarlarının üzərində toplaşırlar və üzərləri ağ mumabənzər ərplə örtülür. Qidalanan sürfələr böyüdükdən sonra bir-birindən seçilirlər. Erkəklərin sürfələri uzunsovdur, 14 ədəd çıxıntıya malikdir. Bədəninin orta hissəsi qabarıqdır. Dişilərin sürfələri isə yumrudur. Kənar çıxıntılar qısadır. Sentyabr ayının ortalarında yetkin erkək fərdlərə rast gəlinir. Yetkin dişi fərdlər qəhvəyi rənglidir və iki şəffaf qanada malikdirlər. Oktyabr ayının əvvəlində mayalanmış dişilər qışlamağa gedirlər. Mumlu yapon yalançı yastıcasının dişi fərdləri yumurtalarını öz bədəninin altına qoyurlar. Yumurtalar qırmızımtıl-qəhvəyi rənglidir. Yumurtaqoyma 30-32 gün çəkir.
Yaponiya nəhəng eşşəkarısı
Yaponiya nəhəng eşşəkarısı (Vespa mandarinia japonica) dünyanın ən böyük eşşəkarısı olan Asya nəhən eşşəkarısının (V. mandarinia) yarımnövüdür. Yetginliyə çatdıqlarında uzunluğu 4,5 sm-dən və qənəd açıqlığı 6 sm-dən çox olur. Böyük gözləri olan iri sarı başı, tünd qəhvəyi rəngli thorax (sinə) və sarı-qəhvəyi çizgili qarnı vardır. Başının üstündə iki gözün arasında əlavə üç ədəd kiçik sadə gözə sahibdir. Adından da məlum olduğu kimi bu növ yanlızca Yaponiya adalarına endemikdir. Kənd ərazilərində ağac oyuqlarında yuva qururlar. Yaponiyada ōsuzumebachi (オオスズメバチ（大雀蜂、大胡蜂) adı ilə bilinir ki, hərfi tərcümədə "böyük sərçə arısı" deməkdir
Xarakteristikası
left|thumb|Yaponiya nəhəng eşşəkarısı İşcilər süfrəni qidalandırmaq üçün yem axtarar. Onların qidası həşəratın müxtəlif növlərindən, o cümlədən bitki zərərvericilərindən ibarətdir və bu səbəbə görə eşşək arıları faydalı hesab olunur. İşcilər şikarının bədənini yalınızca uçuş əzələləri kimi qida cəhətdən zəngin olan parçaları  yuvaya apardıqları üçün qalan hissələri atırlar. Yuvada işcilər süfrəni qidalandırmadan əvvəl gətirdikləri qida parçalarını çeynəyib onu xususi bir mayeyə çevirirlər. Bu maye vespa amin turşusu qarışığı (VAAM) olaraq bilinir. Sintetik VAAM insan qidasına əlavə olunması üçün süni olaraq istehsal olunur və atletik performansı artırdığı iddia edilir. Yapon dağlıq kəndlərdə eşşəkarısı qızartması bir növ "lətafətlilik" olaraq qəbul olunur.
Arı yırtıcılığı
Yaponyada arıçılar Yaponyanın endemik bal arılarından daha produktiv olduqları üçün Avrupa bal arılarını saxlamağa üstünlük verirlər. Ancaq, Yaponiya nəhəng eşşək arılarının yuvaya zərər verməsinə görə Avrupa bal arıları olan yuvanı qorumaq çətin ola bilir. Bir kəşfiyyatçı Yaponiya nəhəng eşşəkarısı Avrupa bal arısı yuvasını müəyyənləşdirdikdən sonra digər fərdləri oraya çəkməsi üçün oraya fermon buraxır. Tək bir Yaponiya eşşəkarısı dəqiqə başına qırx bal arısını öldürə bilir, 30 fərddən ibarət bir qrup isə dörd saatdan qıssa bir müddətə 30000 bal arısı olan yuvanı məhv edə bilir. Eşşəkarısı bal arısını öldürüb ətraflarını təmizlər və yuvaya aparacağı thorax hissəsini saxlayır. Bal və arı süfrəsi də həmçinin yuvaya eşşəkarısı süfrələrinin qidalandırılması üçün aparılır.
Yaponya bal arılarının müdafiyəsi
Avropa bal arılarının əksinə yapon bal arıları yapon eşşəkarılarına qarşı müdafiyəyə sahibdirlər. Eşşəkarısı yuvaya fermon buraxmaq üçün yaxınlaşdığında işci arılar yuvaya geri çəkilir və kəşfiyyatçı eşşəkarısının yuvaya girməsinə imkan verirlər. Sonra arılar gizləndiyi yerdən çıxıb 500 fərddən təşgil olunmuş bulud formasında eşşəkarısının üzərinə cumurlar. Basqınçı eşşəkarısının ətrafında sıxı topa yaradırlar, güclü qənəd vibrasiyası ilə əzələləri isinir və istiliyi mərkəzə doğru verməyə başlayan konveksiya sobası kimi hərəkət edirlər. Bu vaxt topanın daxilində temperatur 47 °-yə qədər çatır. Bundan əlavə, arıların aktivliyi topa içərisində karbon dioksid konsentrasiyasını artırır. Karbon dioksid konsentrasiyası artdıqca, eşşəkarısının istiliyə davamlılığı azalır, nəticədə də bu artan temperaturun ölümcül olmasına səbəb olur.
Zəhəri
Yaponya nəhəng eşşəkarısı narahat edildiyində xeyli aqressiv ola bilir. Onun zəhəri 6.25 mm-lik iynə tərəfindən injeksiya edilir, zəhər  bir başa sinir-sisteminə təsir göstərir və qurbanın toxumalarına zərər verir. Sancmasının qüvvəsi səbəbi ilə çoxlu miqdarda zəhər injeksiya edilir, son dərəcə ağrılıdır və hospitalizasiyaya ehtiyac ola bilər. Asya nəhəng eşşəkarısının sancması allerqiyası olan insanlarda anafilaktik şoka səbəb ola bilər, ancaq dozun çox olduğu zaman alerqiyası olmayan insanlarda belə ölümcül ola bilər. Çində, bu arıların yaşadığı bölgələrdə ənənəvi düşüncəyə görə 10 dəfə sancılan adama tibbi müdaxilə lazımdır və təcili tibbi yardım isə 30 dəfə sancılan adam lazımdır. Sancmalar həmçinin böyrək çatışmamazlığına da səbəb ola bilər. Yaponiyada dörd adadamdan üçü hər il arı və eşşəkarısı (Yaponiya nəhən eşşəkarısı da daxil olmaqla) sancmasından həyatını itirir.
Əndəbil
Əndəbil bu mənalarda gələ bilər:
Senecio alniphilus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Pərtəvniyal Sultan
Pərtəvniyal Sultan (ö. 26 yanvar 1884) — 30-cu Osmanlı sultanı II Mahmud un xanımı və Sultan Əbdüləziz in anası, Validə sultan.
İlk illəri
Əslən çərkəz olub, bacısıyla birlikdə Osmanlı sarayında təlim-tərbiyə almışdır. Bacısı Hoşyar xanım Kavalalı İbrahim Paşa yla evlənərək Qahirə yə göndərilmiş, Pərtəvniyal isə Sultan Mahmud a təqdim edilmişdir. Yeganə övladı olan Şahzadə Əbdüləziz i 7-8 fevral 1830 gecəsi dünyaya gətirməklə Sultan Mahmud un beşinci qadınəfəndiliyinə yüksəldi. Həmin ilin dekabrında bacısı Hoşyar xanım ın da bir oğlu dünyaya gəlmiş, İsmayıl adlı bu oğul gələcəkdə Misir xədivi olaraq Osmanlılar la yaxın əlaqələr quracaqdır. 25 iyun 1861-ci ildə Sultan Əbdülməcid in vəfatı və oğlu Əbdüləziz in taxta çıxmasıyla Validə sultan ünvanı aldı. Sultan Əbdüləziz in üzərindəki güclü təsiri və nüfuzu səbəbilə, yaşadığı dövrdə “ümmül-cahan” olaraq anılmışdır.
Validə sultan illəri
Pərtəvniyal Sultan oğlu taxta çıxar-çıxmaz dövlət məsələlərinə qarışmağa başladı. Sultan Əbdüləziz in sədarətə gətirmək istədiyi Yusif Kamil Paşa nı razı salmaq məqsədilə kəndxudası Hüseyn ağanı dəfələrlə paşanın yanına göndərdi. 1871-ci ildə sədrəzəm Mehmed Əmin Əli Paşa nın ölümündən sonra sədarətə gətirilən Mahmud Nədim Paşa da validə sultan la birlikdə hərəkət etdi. Belə ki, yeni sədrəzəm bir tərəfdən sultan və anasının bitmək bilməyən istəklərini yerinə yetirir, digər tərəfdən isə onların ehtiraslarını daha da körükləyirdi. Ənənəyə uyğun olaraq, Mahmud Nədim Paşa nın sələfinin bütün yaxın adamlarını vəzifədən uzaqlaşdırması nəticəsində bir çox dövlət vəzifəsi boşalmış, boşalan yerlərə təyinat ala bilmək üçün saraya, xüsusilə də validə sultan a hədiyyələr göndərilmişdir. Cövdət Paşa nın 18 gün davam edən Maraş sancaqbəyliyinin ardından anidən İstanbul a qayıtması da məhz bu yolla alınan təyinatlardan biridir. Belə ki, bu səbəblə validə Pərtəvniyal Sultana təşəkkür məktubu, bir neçə gün sonra doğum günü olan Sultan Əbdüləziz ə isə bununla bağlı təbriknamə və bir çox dəyərli hədiyyələr göndərmişdir. Bütün bu səyləri nəticəsiz qalmayan Cövdət Paşa Əvkaf nazirliyinə təyin edildi. Mustafa Fazil Paşa nümunəsində olduğu kimi, validə Pərtəvniyal Sultanın bu müdaxilələri bəzən ölkə xaricinə qədər uzanırdı. Belə ki, paşanın qardaşı və Pərtəvniyal Sultanın doğma bacısı oğlu olan Misir xədivi İsmayıl Paşa, məhz xalası validə sultan a və Sultan Əbdüləziz ə dəyərli hədiyyələr təqdim edərək Misir dəki vərasət sistemini dəyişdirmiş və əyalət idarəsinin özündən sonra övladlarına keçməsini təmin etmişdir (28 may 1866). Beləcə, vərasət haqqı əlindən alınan və Paris ə getməyə məcbur qalan Mustafa Fazil Paşa, Sultan Əbdüləziz ə bir məktub göndərərək onu tənqid etmiş və burada padşaha qarşı müxalifətə başlamışdır. Ancaq validə Pərtəvniyal Sultanın yazdığı məktubla o əsnada Avropa səyahətində olan Sultan Əbdüləziz və Mustafa Fazil Paşa bir araya gəldi və paşa bağışlandı. Validə sultan ın dövlət məsələlərinə müdaxiləsi əhali və dövlət adamları tərəfindən də bilindiyi üçün hər kəs bu kimi məsələlərlə bağlı yazdığı ərizə və müraciətləri padşaha yox, validə sultan a göndərirdi.
Validə sultan ın müsrif bir insan olduğu məlumdur. Belə ki, Mahmud Nədim Paşa və onun davamçıları maliyə vəziyyətinin pis olmasına baxmayaraq xarici borclanmayla əldə etdikləri vəsaitləri padşaha və validə sultan a təqdim edərək vəzifədə qalırdılar. Validə sultan ın, şəxsi xəzinədarı Misirlizadə Boqos ağa vasitəsiylə apardığı alqı-satqı və xərcləmələr bir çox dəfə dövlət xəzinəsinə ödənmişdir. Boqos ağa məhz validə sultan a olan yaxınlığından istifadə edərək müvafiq dövlət qurumlarının icazəsi olmadan aldığı məbləğlərə həddindən artıq faiz dərəcələri belə tədbiq edirdi. Maliyyə nazirliyinin dövlət məmurlarının maaşını ödəyə bilmədiyi belə bir dövrdə, validə sultan öz xərcləmələrini davam etdirirdi. Onun bu müsrifliyi Misir xədiv ailəsinə mənsub xanımlarla olan əlaqələrində üzə çıxırdı. Belə ki, 1865-ci ildə İstanbul un Fəriyə saraylarında qonaq edilən Misir xədivi İsmayıl Paşa ilə ailəsinə padşah və validə sultan tərəfindən təqdim edilən hədiyyələrin ümumi dəyəri 100 min lirəni aşmışdı.
Sonrakı illəri
Validə Pərtəvniyal Sultan nifrət etdiyi Hüseyn Avni Paşa və digər müxalif qüvvələr tərəfindən oğlunun taxtdan endirilməsinə və çox keçmədən qətlə yetirilməsinə şahid oldu. Bütün bu hadisələr əsnasında çətin günlər yaşadı. Oğlunun qan içində yatdığını görüb fəryad etdiyi əsnada, bir zabit hücum edərək sultanın sırğalarını və üzüyünü çəkib almışdır. Ardından mərhum Sultan Əbdülməcid in oğlu Nurəddin Əfəndinin ağalarından Nəcib ağa onu sürükləyərək yalın ayaq, yaşmaqsız və fəracəsiz halda Fəriyə sarayının önünə çıxardı. Bu təhqirlərdən sonra 38 gün boyunca mərhum padşahın hərəmiylə birlikdə Topqapı sarayı nda həbs edildi. Çərkəz Həsən hadisəsindən sonra bunun Sultan Murad a qarşı bir çevriliş, Pərtəvniyal Sultanın isə bu çevrilişin təşkilatçısı olduğuna inanan müxalif qüvvələr onu yenidən Dolmabağça sarayı na gətirərək burada otaq həbsinə aldılar. Ancaq çox keçmədən Sultan Murad ın əmriylə Fəriyə sarayına göndərildi.
Dolmabağça sarayı nda yeni padşahın daşınması ilə bağlı aparılan təmizlik işləri əsnasında validə sultan ın otağından çoxlu cadular çıxmış, yenə validə sultan ın otağındakı dolablardan birində üzərində Murad adı yazılan və çoxlu iynələr batırılmış bir at kəlləsinin tapılması saray kənizləri tərəfindən danışılan bir əfsanə olmuşdur. Bu hadisələrdən sonra içinə qapanan Pərtəvniyal Sultan, Sultan Əbdülhəmid in taxta çıxmasıyla daha rahat yaşadı. Yeni padşahdan hörmət gördü və qalan ömrünü himayəsindəki gənc qızları yetişdirərək keçirdi. Sultan Əbdülhəmid in dördüncü xanımı Müşfiqə xanım və bacısı Fatma xanım da məhz Pərtəvniyal Sultanın yetirmələrindəndir. Sultan Əbdüləziz in taxtdan endirilməsi və qətlə yetirilməsiylə bağlı Sultan Əbdülhəmid in tələbiylə 1881-ci ilin iyununda Ulduz sarayı nda tədqiqat aparılması və nəticədə Mithat Paşa yla tərəfdarlarının məhkum edilərək Taif ə sürgün edilməsindən sonra Sultan Əbdülhəmid ə təşəkkür məktubu göndərdi. Pərtəvniyal Sultan 26 yanvar 1884-cü ildə vəfat etdi və Aksaray da inşa etdirdiyi məscidin (Pərtəvniyal Sultan külliyəsi) yanındakı türbəsinə dəfn edildi.
Xeyriyyə işləri
Validə Pərtəvniyal Sultan digər yandan böyük həcmli xeyir işləri görmüşdür. İstanbul, Yenişəhər və Bursa da olan ucsuz-bucaqsız əraziləri, ipək fabriki, təsərrüfat əraziləri, buxar gücüylə çalışan dəyirmanları və digər mülklərindən gələn gəlirlərin böyük hissəsi xeyir işlərə xərclənirdi. 1875-ci ildə borc səbəbilə həbs edilən müsəlman, yəhudi və xristianlar dan ibarət 89 nəfərin borcu məhz validə sultan tərəfindən ödənildi və bu şəxslər azadlığa buraxıldı. Davam edən maliyyə problemləri nəticəsində 1866-cı ilin avqustunda hökumət dövlət məmurlarının maaşlarını ödəyə bilməmiş, bu səbəblə validə sultan aylıq maaşı olan 5 min lirəni xəzinəyə geri qaytarmışdır. 5 sentyabr 1865-ci ildə İstanbul da çıxan və 7-8 min evlə 14 məscidi külə çevirən böyük yanğından sonra zərər dəymişlərə maddi yardım payladı. 1874-cü ildə baş verən quraqlıq və qıtlıq səbəbilə Anadolu əhalisinə göndərdiyi qida yardımıyla yanaşı, Krım dan gətirdiyi xüsusi cins öküzləri də yenə əyalətlərdəki təsərrüfat sahibi kəndlilərə payladı. Bundan başqa Qüds dəki Qübbətüs-Səhra məscidi üçün Paris dən böyük bir çil-çıraq sifariş etmiş, Paris səfiri Əli Paşanın 50 sandığa yükləyib İstanbul a göndərdiyi bu çil-çıraq Qüds ə aparılmışdır.
Validə Pərtəvniyal Sultanın ən önəmli əsəri Aksaray da daha öncə yanan Katib məscidinin yerinə inşa etdirdiyi və məscid, məktəb, səbil, türbədən ibarət külliyədir (Pərtəvniyal Sultan külliyəsi). Validə sultan ın türbəsi 1926-1929-cu illərdə tramvay yolunun genişləndirilməsi əsnasında biraz geri çəkilmiş, 1958-ci ildə isə tamamilə dağıdılmışdır. Cənazəsi bir müddət Topqapı sarayı nda mühafizə edildikdən sonra Sultan Mahmud türbəsi nə daşınaraq ərinin məzarı üzərinə dəfn edilmiş, ardından türbəsinin yenidən inşa edilməsiylə ikinci dəfə yer dəyişdirmişdir.
Mormor
Mormor — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Gədəbəy rayonunun Mormor kəndi Arabaçı kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Mormor kənd Soveti yaradılmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağlıq ərazidə yerləşir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 489 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Qara Qarayev
Qara Əbülfəz oğlu Qarayev — Azərbaycan-sovet bəstəkarı və pedaqoqu, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1978), SSRİ xalq artisti (1959), Azərbaycan SSR xalq artisti (1958), Stalin mükafatı laureatı (1946, 1948), "Lenin" mükafatı laureatı (1967), SSRİ Ali Sovetinin IV–IX çağırış (1955–1976) deputatı, AMEA-nın akademiki.
Qara Qarayev yaradıcılığında Nizami Gəncəvi, Səməd Vurğun, Rəsul Rza poeziyasıyla bərabər, Uilyam Şekspir, Aleksandr Puşkin və Ömər Xəyyam, Mixail Lermontov və Lope de Veqa obrazlarına müraciət etmiş, müasirləri olan Nazim Hikmət, Lenqston Hyuz, Vsevolod Vişnevski, Piter Abrahams kimi XX əsr sənətkarlarının əsərlərindən ilhamlanmışdır.
Erkən illəri
1925-ci ildə Qara Qarayev konservatoriya yanında musiqi məktəbində oxuduğu zaman pianoçu və pedaqoq Vladimir Mixayloviç Kozlov ilə tanış olmuşdu. Qara Qarayev V. M. Kozlovun Azərbaycandan çox-çox uzaqlarda tanınmasını yüksək qiymətləndirirdi. Bu haqda o belə demişdi: ''O Bakıda çıxış etmiş bütün artistlərlə çalmışdı və çoxları bilirdi ki, Bakıya akkompaniatorsuz da yollanmaq olar.
Qarayevin yaradıcılığında V. M. Kozlovun adı ilə bağlı əsərlərdən onun dünyadan köçdüyü 1960-cı ildə yazılmış və xatirəsinə həsr olunmuş violino ilə fortepiano üçün sonatanı göstərmək olar.
1926-cı ildə Qara Qarayev Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası yanında musiqi məktəbinə qəbul edilmişdir. 1930-cu ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının nəzdində fəaliyyət göstərən Bakı musiqi fəhlə fakültəsinin fortepiano sinfinə (professor Georgi Şaroyevin sinfi) daxil olmuşdur. 1935-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakültəsində professor Leopold Rudolfun sinfində oxumuşdur.
thumb|Qara Qarayev müəllimi [[Üzeyir Hacıbəyov və sinif yoldaşları Səid Rüstəmov, Niyazi və Əşrəf Həsənovla birgə. 1941-ci il]]
Təhsil müddətində professor Üzeyir Hacıbəyovdan Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları üzrə dərs almışdır. Üzeyir Hacıbəyovun sinfində Qara Qarayev "Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları" fənnini keçirdi. Hacıbəyov ilk andan Qara Qarayevin gələcəkli istedadını aşkarlaya bilmişdi. Sonralar Qara Qarayev belə söyləyirdi: ''O, əgər belə desək, mənim milli ruhum uğrunda çarpışırdı.
Qarayev muəllimi Üzeyir Hacıbəyova bəslədiyi sonsuz minnətdarlığını ömrünün sonunadək qoruyub saxlamışdı. Üzeyir Hacıbəyovun yaradıcılığında və Azərbaycanda ilk violino, violonçel və fortepiano triosunda həyata keçirilən aşıq üslubu Qara Qarayevi 1965-ci ildə həmin əsərin "Aşıqsayağı" simfonik transkripsiyasını yaratmağa ilhamlandırmışdı.
1937-ci ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqına üzv qəbul edilmişdir. 1938-ci ildə Moskva Dövlət Konservatoriyasının tələbəsi olmuşdur.
Yaradıcılıq fəaliyyəti
1938-ci ildə ilk böyük əsərini xor, simfonik orkestr və rəqs ansamblı üçün Rəsul Rzanın sözlərinə "Könül mahnısı" kantatasını bəstələmişdir. Həmin ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan incəsənəti ongünlüyünün iştirakçısı olmuşdur.
1941-ci ildə M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının bədii rəhbəri vəzifəsində işləmişdir. 1943-cü ildə birinci simfoniyanı yazmışdır. 1944-cü ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının idarə heyəti sədrinin müavini olmuşdur. 1946-cı ildə P. İ. Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasında Dmitri Şostakoviçin bəstəkarlıq sinfini bitirmişdir. Şostakoviçlə Qarayevin ömürlük dostluğu həm zövq, həm yaradıcılıq durumu, həm də həyata baxışları baxımından yaxınlıqlarının sonucu kimi açıqlanırdı. Bütün bunlar Qara Qarayevin tələbəlik illərindəki yaradıcılığında həm kəmiyyət, həm də keyfiyyət göstəriləri ilə özünü aşkarlayırdı.
1946-cı ildə ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq sinfində müəllim işləmişdir. 1946-cı ildə SSRİ Bəstəkarlar İttifaqı İdarə Heyətinin katibi seçilmişdir. 1948-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının dosenti olmuşdur. Həmin ildə Ümumittifaq Sovet Bəstəkarlatının I qurultayının nümayəndəsi olmuşdur. 1949-cu ildə Üzeyir Hacıbəyov adına İncəsənət İnstitutunun musiqi bölməsinin rəhbəri seçilmişdir.
Qara Qarayev 1950-ci ildən 1953-cü ilə qədər Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının rektoru vəzifəsində çalışmışdır. 1952-ci ildə Sülh uğrunda Müdafiə Komitəsinin üzvü seçilmişdir. Həmin ildə Sovet mədəniyyət və incəsənəti nümayəndə heyətinin tərkibində Alban Xalq Respublikasında olmuşdur. 1953-cü ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı İdarə Heyətinin sədri seçilmişdir. Həmin ildə Ümumittifaq Sülh həmrəyliyi tərəfdarlarının IV konferensiyasının nümayəndəsi seçilmişdir və Leninqrad Dövlət Kiçik ("Malıy") opera teatrında "Yeddi gözəl" baletinin ilk tamaşası qoyulmuşdur. O, 1954-cü ildən 1982-ci ilə qədər SSRİ Lenin və Dövlət mükafatları komitəsinin üzvü olmuşdur. 1955-ci ildən 1976-cı ilə qədər IV–IX çağırış SSRİ Ali Sovetlərinin deputatı olmuşdur. 1956-cı ildən 1973-cü ilə qədər Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının birinci katibi işləmişdir. 1956-cı ildə Azərbaycan Bəstəkarlarının I qurultayına nümayəndə seçilmişdir. 1957-ci ildə SSRİ kinematoqraf işçilər ittifaqının üzvü seçilmişdir. Həmin ildə "Don Kixot" filminə musiqi bəstələmişdir. 1958-ci ildə V çağırış SSRİ Ali Sovetlərinin deputatı olmuşdur. 1959-cu ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir. Həmin ildə Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq kafedrasının professoru olmuşdur. Moskvada Azərbaycan incəsənət dekadasının iştirakçısı olmuşdur. Çexoslovakiyada "Yeddi gözəl" baletinin premyerasında iştirak etmişdir.
thumb|1967-ci ildə Qara Qarayev bəstəkar [[Aqşin Əlizadə ilə]]
1960-cı ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilmişdir. Həmin ildə Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXIV qurultayının nümayəndəsi olmuşdur. 1961-ci ildə Cənubi Afrika yazıçısı Piter Abrahamsın eyniadlı əsəri əsasında yazdığı "İldırımlı yollarla" baletindən İkinci süitanın ifası ilə bağlı Los-Ancelesdə I beynəlxalq çağdaş musiqi festivalının iştirakçısı olmuşdur. Həmin ildə Leninqrad Kiçik Opera Teatrının qastrolları zamanı Qahirədə "Yeddi gözəl" baletinin tamaşaya qoyulması ilə bağlı Misirdə səfərdə olmuşdur. O, həm də Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXV qurultayının və SSRİ KP XXII qurultayını nümayəndəsi olmuşdur. 1962-ci ildə SSRİ Ali Sovetinə deputat seçilmişdir (VI çağırış). Azərbaycan Bəstəkarlarının İkinci Qurultayının nümayəndəsi olmuşdur. SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının katibi seçilmişdir. P. İ. Çaykovski adına skripkaçıların İkinci Beynəlxalq müsabiqəsinin juri üzvü olmuşdur. Sovet mədəniyyət və incəsənət nümayəndə heyətinin tərkibində Amerika və Afrika ölkələrində olmuşdur. 1963-cü ildə "Yeddi gözəl" baleti Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində və CAR-da səhnəyə qoyulmuşdur. Həmin ildə Leninqrad Kiçik Opera Teatrının qastrolları zamanı Qahirədə "Yeddi gözəl" baletinin tamaşaya qoyulması ilə bağlı Misir Ərəb Respublikasında səfərdə olmuşdur; Azərbaycan Kommunist Partiyasının XXVI qurultayının nümayəndəsi olmuşdur. 1964-cü ildə SSRİ Böyük teatrının qastrolları zamanı "İldırımlı yollarla" baletinin tamaşaya qoyulması ilə bağlı "Varşava payızı" çağdaş musiqi festivalında iştirak etmişdir. 1965-ci ildə Kamera orkestri üçün məşhur 3-cü Simfoniyanı bitirmişdir. Aprelin 21-i Moskvada, iyunun 2-i Bakıda Üçüncü simfoniyanın ilk ifası baş tutmuşdur.
1971-ci ildə Moskvada açılan Beynəlxalq Musiqi Konqresinin yekun konsertində III Simfoniya böyük uğur qazanmışdır. "Qoyya" filmininə yazdığı musiqi ilə bağlı çəkiliş bölüyü ilə Almaniya Demokratik Respublikasında səfərdə olmuşdur. 1972-ci ildə "Varşava payızı" çağdaş musiqi festivalında və bəstəkarlar ittifaqları katibliklərinin toplantılarında keçirilən balet artistlərinin İkincı beynəlxalq musabiqəsində münsiflər heyətinin üzvü olmuşdur. 1973-cü ildə "İldırımlı yollarla" baleti Odessa Opera və Balet Teatrında səhnəyə qoyulmuşdur. Həmin ildə P. İ. Çaykovski adına V beynəlxalq musiqi musabiqəsinin münsiflər heyətinin üzvü, modal musiqi məsələləri ilə bağlı Türkiyədə keçirilən beynəlxalq konqresdə iştirak etmişdir. 1975-ci ildə Leninqradda yaradıcılıq gecəsi konserti keçirilmişdir.
1976-cı ildə III Simfoniya Praqa şəhərində uğurla səsləndirilmişdir. Həmin ildə "Gənc bəstəkarların yetişdirilməsi" simpoziumunun işində iştirak etmiş, sovet və italyan bəstəkarlarının ikitərəfli iştirakı ilə bağlı İtaliyanın Pezaro şəhərinə səfər etmişdir. 1978-ci ildə 60 illiyi münasibətilə Moskvada müəllif konserti təşkil edilmişdir. Həmin ildə ümumdünya müəllif hüquqları agentliyi konqresinin iştirakçısı kimi Parisdə səfərdə olmuş, Moskva operetta teatrında "Çılğın qaskoniyalı" müziklinin ilk tamaşası qoyulmuşdur.
Qara Qarayev XX əsri "molto accelerando e crescendo" musiqi termini ilə izah etmişdir. Qarayev müxtəlif illərdə, müxtəlif məqalə və çıxışlarında Azərbaycan musiqi mədəniyyətində Şərq və Qərbin sintezi, vəhdəti haqqında danışırdı. O, bu sintezi Şərq və Qərbin mücərrəd toqquşmasında deyil, onların milli mədəniyyətinin yaradıcı təcrübəsinin qarşılıqlı əlaqəsində, beynəlmiləl yaxınlığında görürdü. Bu barədə başqırd yazıçısı R. Həkimova verdiyi müsahibədə Qarayev Qərbin və Şərqin lap əvvəldən onun təhsilində, yaradıcılığında vəhdətdə olduğunu qeyd edirdi: ''Axı mən oxumağa Bakıda Hacıbəyovda başlamışam, Moskvada Şostakoviçdə isə təhsilimi bitirmişəm. Ona görə Qərb və Şərq lap əvvəldən məndə bir vəhdət təşkil etmişlər. Mən sanki iki ananın oğluyam.
Qara Qarayevin yaradıcılığında vətən mövzusu bir sıra əsərlərin özəyini təşkil etmişdir. İkinci simfoniya, Cövdət Hacıyevlə yazdığı "Vətən" operası, "Ürək mahnısı" kantatası, "Bizim partiya", "Səadət mahnısı", "Azərbaycan" süitası belə əsərlərdəndir.
Qara Qarayev bəstəkar olmaqla bərabər, həm də zəngin dünya görüşünə, ensiklopedik biliyə, fəlsəfi ümumiləşdirmələrə, geniş erudisiyaya, iti zəkaya malik alim, mütəfəkkir idi. O, dünya musiqi elminin son nailiyyətlərini böyük dəqiqliklə öyrənmiş, mənimsəmiş, dünya musiqisinin, eləcə də ədəbiyyatının, rəssamlığının, teatrının gözəl bilicisi olmuşdur. Alimin sırf musiqi elminə, nəzəriyyəsinə, estetikaya aid xüsusi tədqiqatı olmasa da, onun zəngin elmi-publisistik irsi, qırx il ərzində yazdığı çoxlu məqalələri, resenziyaları, məruzə və çıxışları, müsahibələri, incəsənətin bir sıra vacib problemləri — xəlqilik, millilik, beynəlmiləlçilik, ənənə, novatorluq, musiqidə faciə və s. haqqında fikirləri, düşüncələri, görüşləri, elmi müddəaları, ona böyük mütəfəkkir alim kimi Azərbaycan musiqi elmində möhkəm və şərəfli yer tutmasına haqq qazandırıb.
Yetirmələri
Qara Qarayev saysız-hesabsız tələbə yetişdirirdi. Onun tələbələri yüksək professionallığı və individuallığı, xüsusi, özlərinə məxsus dəst-xətti ilə seçilirlər.
Ölümü
1982-ci il mayın 13-də Moskva şəhərində vəfat etmiş, Bakıda Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur. Bəstəkarın qəbir daşını memar Tələt Xanlarov hazırlamışdır.
Şəxsi həyatı
thumb|Qara Qarayev həyat yoldaşı Tatyana Neçayeva ilə
Qara Qarayev Tatyana Neçayeva ilə ailə həyatı qurmuş və bu cütlükdən Fərəc adlı oğlu və Züleyxa adlı qızı dünyaya gəlmişdir. O, öz həyat yoldaşını çox sevir, başa düşür və etibar edirdi. Həyat yoldaşına həsr olunmuş yeganə musiqi əsəri — prelyüdiya lya majoru Qarayev yuxuda eşitmiş, səhər isə qələmə alaraq Tatyanaya bəxş etmişdir.
Qara Qarayevin uşaqlıq və gənclik illəri Məhəmməd Füzuli küçəsi (indiki Nizami küçəsi) 47-də yerləşən mənzildə keçib. Qara Qarayev Moskvada təhsil aldığı dövrdə isə Lesnaya küçəsi 43 ünvanındakı 7 saylı mənzildə yaşayıb. Bakıya qayıdandan sonra gənc bəstəkara Krasnoarmeyskaya küçəsi (indiki Səməd Vurğun küçəsi) 21-də yeni mənzil verilib və 1946–1955-ci illərdə Qara Qarayev həmin mənzildə yaşayıb. 1959-cu ildə isə Qara Qarayev ailəsi ilə birgə Kirov prospektinə köçürlər.
Qara Qarayev fotoqrafiya həvəskarı idi və boş vaxtlarında şəkillər çəkirdi. Onun müxtəlif markalı fotoaparatları var idi və xarici səfərləri zamanı şəkilləri lentə alırdı.
Xatirəsi
thumb|left|[[Bakının "28 May" küçəsində bəstəkarın abidəsi]]
1960-cı ildə rəssam Tahir Salahov Qara Qarayevi "Bəstəkar Qara Qarayevin portreti" təsvir etmişdir. Rəsm əsəri Moskva Dövlət Tretyakov Qalereyasında saxlanılır. Xarici ölkə jurnalistlərinə verdiyi müsahibələrin birində Tahir Salahov bunu qeyd etmişdir: ''Mən bu əsərin üzərində işləyərkən tez-tez Opera və Balet Teatrına gedib, Qara Qarayevin baletlərinə tamaşa edirdim. Hər gün onun musiqisini dinləyirdim. İstəyirdim ki, Qaranın musiqi dünyasını tamamilə mənimsəyə bilim. Bax, bundan sonra portreti başa çatdırdım.
1982-ci ildə Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestrinə bəstəkarın adı verilmişdir. 1984-cü ildə Bəstəkar Qara Qarayev gəmisi dənizə buraxılmışdır. 1989-cu ildə 8 illik orta musiqi məktəbinə Qara Qarayevin adı verilmişdir.
1991-ci ildə Bakı şəhərinin "Avrora" metro stansiyasının adı dəyişilərək bəstəkarın xatirəsinə Qara Qarayev metrostansiyası adlandırılmışdır. Həmin ildə Bakı şəhərinin küçələrindən birinə Qara Qarayevin adı verilmişdir. 1998-ci ildə "Qara Qarayev" poçt markası buraxılmışdır.
2007-ci ildə Qara Qarayev adına Beynəlxalq Müasir Musiqi Festivalı keçirilmişdir.
thumb|right|Q. Qarayevin ev muzeyi
2010-cu il 6–10 dekabr tarixlərində Qara Qarayev adına pianoçuların birinci Beynəlxalq Elmi-İfaçılıq müsabiqəsi və "Fortepiano Qara Qarayev yaradıcılığında" Beynəlxalq Elmi — İfaçılıq konfransı keçirilmişdir. 2011-ci il 2–8 aprel tarixlərində Qara Qarayev IV Beynəlxalq Müasir musiqi festival keçirilmişdir. 2013-cü il 14–19 apreldə Qara Qarayev V Beynəlxalq Müasir musiqi festival keçirilmişdir. Həmin ildə Qara Qarayev adına musiqi məktəbinin bazasında Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin yaradılması haqqında qərar qəbul edilmişdir. 2014-cü ildə Bakının "28 May" küçəsində bəstəkarın abidəsi heykəltaraş Fazil Nəcəfov tərəfindən ucaldılmışdır. Həmin ildə 1973–1982-ci illərdə Moskva şəhərində yaşadığı evin divarına vurulan xatirə lövhəsinin (heykəltaraş H. Haqverdi, memar P. Kozlov) açılış mərasimi olmuşdur. 2018-ci ildə TÜRKSOY 2018-ci ili "Qara Qarayev İli" elan etmişdir. 2018-ci il oktyabrın 1-də Bakının Nizami küçəsi yerləşən ev muzeyinin açılış mərasimi olub.
Əsərləri
thumb|[[Yeddi gözəl (balet)|Yeddi gözəl baletindən səhnə. 2011-ci il]]
Adi pambıq kolu
-  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum scrobiculilabre
(Bulbophyllum scrobiculilabre) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hüseyn Rəcəbyan
Hüseyn Rəcəbyan İranlı Rejissor, Ssenaristdir, Fotoqraf 2014 Hüseyn Rəcəbyan (English: Hossein Rajabian_Farsca: حسین رجبیان; İran - 5 iyul 1984) İranlı Rejissor, Ssenaristdir, Fotoqraf. Əsasən Ssenarist, Rejissor olaraq tanınan Rajabian şair, Fotoqraf, rəssam. 2015-ci ildə film çəkilişi ilə əlaqədar ittihamlarla həbs edilmişdi tərəfindən İran hökuməti.
Fotoqrafiya layihəsi
Məsafədən insanlar Hossein Rajabian həyata keçirdiyi qara və ağ fotoqrafiya layihəsinin adıdır.
Bədii film skriptləri
Taş suda düşür (2009)
Qədər yuxarı üçbucaq (2011)
Bədii film
Qədər yuxarı üçbucaq (bədii, 2015, 106 dəqiqə)
Senecio filaris
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Lahıc (Zaqatala)
Lahıc — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.
Evrinoma (okeanida)
Evrinoma — yunan mifologiyasında mifik personaj, Okean və Tefidanın qızı.
Əhmədli (Masallı)
Əhmədli — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 1401 nəfərdir.
Həmçinin bax
Jindi
Kıncıvo
Monidigah
Cahangir Hüseynov
Cahangir Hüseynov — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II çağırış deputatı (2000–2005).
Həyatı
Hüseynov Cahangir Hüseyn oğlu 1953-cü il aprel ayının 10 da Bakı şəhərində hüquqşünas ailəsində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə orta məktəbi tərifnamə ilə bitirdikdən sonra əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi yanında Notariat və VVAQ idarəsində kargüzarlıqdan başlamış sonra isə Bakı şəhər 8-ci Notariat kontorunda hüquq məsləhətçisi işləmişdir. Bakı Dövlət Unversitetinin hüquq fakültəsinə daxil olmuş, buranı 1978-ci ildə əla qiymətlərlə bitirib Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinə işləməyə göndərilmişdir.
1978–1983-cü illərdə Bakı şəhər 26 Bakı komissarı adına rayon (indiki Səbail) Daxili İşlər şöbəsinə müstəntiq, 1983–1985-ci illərdə Bakı şəhər Əzizbəyov (indiki Xəzər) rayonunda istintaq şöbəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir. İşdə göstərdiyi nailiyyətlərə görə mükafatlandırılmış və Moskva şəhərində SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin Ali Akademiyasının 1-ci fakültəsinə göndərilmişdir. 1987-ci ildə Hüquq Mühafizə orqanlarında rəhbər kadrların hazırlanması fakültəsini fəqrlənmə diplomu ilə bitirmişdir. O, respublikada bu ixtisasda olan yeganə mütəxəsisdir. İşlədiyi dövrdə Sankt-Peterburqda SSRİ Baş Prakrorluğunun Prakrorluq və istintaq işçilərinin təkmilləşdirmə instutunu SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin Moskva şəhərində iki akademik ali kurslarını bitirmişdir. O, SSRİ Daxili İçlər Nazirliyinin fəxri fərmanı vı akademiyanın fəxri medalı ilə təltif olunmuşdur.
Moskvada oxuyarkən Beynəlxalq Hüquqşunaslar Asssosiasiyasının üzvü seçilmişdir. Akademiyanı bitirdikdən sonra 1987 1992-ci illərdə Ağdaş rayonunda Daxili İşlər şöbəsinin rəisi işləmişdir.
Hüseynov Cahangir 1988-ci ildən Dağlıq Qarabağda erməni separatçıları tərəfindən aparılan müharibənin ilk günündən 1994-cü ildə atəşkəs elan olunana qədər bütün cəbhə bölgələrində: Xanlar (indiki Göygöl) rayonunun Çaykənd, Gədəbəy rayonunun ərazisində yerləşən Başkənd, habelə Ağdam, Cəbrayıl, Zəngilan, Qubadlı, Füzuli, Ağdərə rayonlarında gedən döyüş əməliyyatlarında fəal iştirak etmişdir. "Qarabağ muharibə veteranı" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi hakimiyyəti dövründə Biləsuvar rayon polis şöbəsinin rəisi vəzifəsinə dəyişdirilmişdir. DİN-in 12 noyabr 1992-ci il kolleqiyasının iclasında Cahangir Hüseynov AXC hakimiyyətini Respublikanı idarə edə bilməməsində kəskin şəkildə çıxış edərək günahlandırmış və rəis postundan raport yazaraq istefa vermişdir. O, daha sonra polis akademiyasında baş müəllim işləməklə davam etmişdir.
Heydər Əliyevin şəxsi tapşırığı ilə Abşeron Polis şöbəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edilmiş.1993-cü ilin sentyabr ayında ölkə rəhbərliyinin tapşırığı ilə cəphəbölgəsi olan Cəbrayıl rayonuna ezam olunmuş, rayonun müdafiəsinə fəal kömək etmişdir.
17 iyul 1994-cü ildə onun həyatına sui-qəsd təşkil olunmuş və həmin vaxt az yaşlı oğlu və yaxın qohumları qətlə yetirilmişdir. 10 ay xarici ölkələrdə müalicə olunmuş, yenidən işinə başladıqdan sonra şəxsən cinayətkarların izinə düşüb bağlı olan cinayətlərin açılmasına və bu cinayətin iştirakçılarının tutulmasına nail olmuşdur. Həmin şəxslərdən 4 nəfəri Ali Məhkəmənin hökmü ilə ölüm cəzasına məhkum edilmişdir. Cinayəti törədən şəxslər həmin dövrdə qanuni hakimiyyəti devirmək istəyən "Qardaşlıq" cəmiyyətinin üzvləri olmuşdur.
1996–1997-ci illərdə Bakı şəhəri Binəqədi rayonunda istintaq şöbəsinin rəisi, 1997–2000-ci illərdə Sabirabad rayon polis şöbəsinin rəisi işləmişdir.