cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ərəb qəhvəsi
Bunu da qeyd etmək maraqlıdır ki, qəhvə bitkisini hər ölkədə yetişdirmək mümkün deyil. Məsələn, hələ bu günə qədər qəhvə ağacını nə Avropa ölkələrində, nə də Qafqazda becərmək mümkün olmuşdur.
Bu da çox maraqlıdır ki, qəhvə kimi qiymətli əmtəə, Avropa xalqlarına XVI əsrdə, Rusiya xalqına isə XVII əsrdə məlum olmuşdur.
Qəhvə ağacı son dərəcə məhsuldar bitkidir. O, ildə 3 dəfə meyvə verir. Meyvələri xarici görünüşünə görə gilasa bənzəyir, hər bir meyvəsində qalın qabıqla örtülmüş, yastı qabarıq şəkildə iki toxumu yerləşir.
Toxumları meyvədən ayırmaq çox çətin başa gəlir. Çünki toxumlar meyvəsinin qabıq hissəsinə bərkilmiş halda olur. Ona görə də toxumları meyvələrdən quru və yaş üsulla ayırırlar. Quru üsulda ağacdan dərilmiş meyvələri əvvəlcə günəş altında və ya süni yolla qurudur, sonra onları qabıq hissəsindən ayırmaq üçün xüsusi üyüdücülərdən keçirirlər. Nəticədə əzilmiş və xırdalanmış ətli qabıqlar güclü ventilyator vasitəsilə toxumlardan kənar edilir.
Yaş üsulda isə toxumları meyvələrdən "Pulper" adlanan xüsusi maşında ayırırlar. Sonra meyvələrdən təmizlənmiş toxumları günəş altında və ya xüsusi qurğularda qurudurlar. Belə qurudulmuş toxumları istifadə etməzdən əvvəl 200 C temperaturda qovururlar. Bunun nəticəsində toxumlar xoşagələn ətirli iy və dad kəsb edir.
Məlum olduğu kimi, qəhvə qida məhsulu kimi hazırda çox geniş istifadə olunur və qəhvədən müxtəlif üsullarla qida əhəmiyyətli içkilər hazırlanır.
Yadda saxlamaq lazımdır ki, qəhvəni hazırlayanda onu uzun müddət od üzərində saxlamaq olmaz, çünki belə şəraitdə qəhvənin tərkibində olan müalicə əhəmiyyətli maddələr efir yağı, kofein də digər qiymətli maddələr parçalanaraq öz təsirini itirir. Nəticədə qəhvəyə xas olan xoş ətirli iyi və dadı, eləcə də başqa müalicəvi maddələrin təsiri yox dərəcəsinə çatır. Bunu da yadda saxlamaq lazımdır ki, qəhvə çox faydalı və qiymətli təbii nemətdir. Lakin ondan lazımi qədər istifadə etmək məqsədəuyğundur.
Mednı adası
Мednı adası — Komandor adalarının tərkibinə daxil olan sahəsinə ikinci adadır. Berinq adası ilə Admiral Kuzneçov boğazı ilə ayrılır. Berinq dənizi ərazisində yerləşir. İnzibati cəhətdən Rusiyanın Kamçatka diyarı Aleut rayonu ərazisində yerləşir.
İqlimi
Ada ilk dəfə 1741-ci ildə Vitus Berinqin ekspedisiyası zamanı kəşf edilir. Taçir Afanasi Baxov və Timofey Perevalov 1748—1749 illərdə Şimali Amerikaya yolu aşkarlamaq məqsədi ilı Mednı adasında qışlamışlar. XIX əsrdə ilk dəfə olaraq Aleut adalarının Attu adasından gələn Aleutlar burada Preobrajenskoe qəsəbəsini salırlar. 1970-ci ildə əhali Berinq adasına köçürülür. 2001-ci ilə qədə adada Rusiyanın «Preobrajenskoe» adlı sərhəd zastavası fəaliyyət göstərurdi. Hazırda isə adada yaşayış yoxdur. İlin müəyyən dövrü ərzində alimlər adanı elmi məqsədlər üçün ziyarət edirlər.
Həmədan
Həmədan — İranın Həmədan ostanında şəhər. Şəhər həm vilayətin, həm də eyni adlı şəhristanın və bəxşin inzibati mərkəzidir.
Əhali
Rəsmi mənbələrə əsasən Həmədan şəhərinin əhalisi :
Həmədanın tarixi
Həmədan yalnız İranın deyil, həm də dünyanın qədim şəhərlərindən sayılır. Şəhərin salınması tarixi xristian lığın yaranmasından əvvəl dövrə təsadüf edir. Həmədan Midiya hökmdarlarının yay paytaxtı olub, sonradan adı dəyişidirilərək Ekbatan və ya Heqmatani kimi tanınıb.
Həmədan şərq sivilizasiyasının mərkəzlərindəndir. Tarixi məlumatlara görə, bu şəhərdə «Yeddi Duvar» adlı 1000 otaqlı qala olub. Qala öz əzəmətinə görə Babil şəhərindən heç də geri qalmırmış. Ölkənin ətrafında bütün xalqlar qədim dövrdən orta əsrlərə kimi Həmədanı əllərinə keçirməyi arzulayırmışlar. Şəhər bir neçə dəfə işğala məruz qalıb. İlk dəfə Assuriya lılar Həmədanı dağıdıb.
Ekbatan (qədim türkcə:Aqbatan,yunanca: Ἀγβάτανα, latınca: Ecbatana, ibranicə: אַחְמְתָא, Nabonidin xronikası və Bisütun yazılarında Aqmatana) Herodot un “Eκβάτανα" kimi qeyd etdiyi qədim dünyanın ən böyük şəhərlərindən biri olub. İ. M. Dyakonov “bu şəhər qədim Midiyanın ürəyi idi” yazıb. Şəhər mənbələrdə daha çox Astiaqın paytaxtı kimi xatırlansa da, digər maday hökmdarlarının hakimiyyəti dövründə də siyasi və mədəni mərkəz Ekbatan olub. Sonuncu Midiya hökmdarı Astiaqın fars qiyamını yatıra bilməməsi nəticəsində şəhər onlar tərəfindən işğal olunub. Bu hadisə Midiyanın süqutunun səbəblərdən biri sayılır. Farsların əlinə keçdikdən sonra isə Əlvənd dağının ətəyində yerləşən gözəl şəhər Əhəməni hökmdarlarının yay iqamətgahı olub. Daha sonra şəhər Parfiya hökmdarlarının baş şəhərinə çevrilib. Həmin dövrdə Parfiya dövlətinin mühüm zərbxanalarının yerləşdiyi şəhərdə çoxlu draxma və tetradraxma kəsilib. Şəhərdən həmçinin "Achmetha" adı ilə Tövratda da bəhs edilir. Mənbələrdə xatırlanan başqa yerlərdən biri də Ekbatan şəhəridir. Ancaq bu iki şəhər qarışdırılmamalıdır. Onlardan biri Ekbatan - Həmədan Midiyanın Azərbaycanda yerləşən paytaxtı, o biri Ekbatan - Həmət isə Suriyada yerləşən və Herodotun dediyinə görə II Kambizin (sasani hökmdarı) vəfat etdiyi şəhərdir. Midiyanın paytaxtı olmuş Ekbatan şəhəri e.ə. 330-cu ildə Makedoniyalı İskəndərin sərkərdəsi Parmenion tərəfindən işğal edilib. Yunan mənbələrində qeyd edilib ki, şəhərin əsası e.ə. V əsrdə Midiyanın ilk hökmdarı (və ya Manna canişini) Deyok (assur mənbələrində Dayaukku) tərəfindən qoyulub. Deyok şəhərin ətrafına yeddi qatlı və hər qatı müxtəlif rəngli daşlardan inşa olunmuş qala divarı çəkdirərək, buranı yaratdığı dövlətin mərkəzi elan edib. Herodot isə yazır: “İndi Ekbatan adlanan və qala divarları nəhəng, güclü, bir-birinin üstünə yığılmış dairələri xatırladan şəhəri madaylar inşa edib. Qaladakı sarayın da planı qalanınkı kimi möhkəmləndirilmiş divarlar, künclərdəki mazqallı sipərlərlə mühafizə olunur. Ətrafdakı təbiət şəhərlə incə bir uyğunluq təşkil edir və bu daha çox sənət əsəri təsiri yaradır. Qala divarlarının sayı yeddidir. Hökmdarın sarayı və dövlət xəzinəsi son axırıncı qala divarında yerləşir. Bayırdan birinci qala divar Afinanın qala divarına çox oxşayır. Həmin divar ağ, sonrakı qara, üçüncü qırmızı, dördüncü göy, beşinci divar isə narıncı rəngdədir. Son iki divar gümüşü və qızılı rənglərdədir. Bütün bu divarları Deyok inşa etdirib”. Həmədan haqqında mərhum ziyalımız doktor Məhəmmədtağı Zehtabi “İran Türklərinin əski tarixi” əsərində belə yazır: “Bugünkü Həmədan və ya qədim Ekbatan Mad (Midiya - ODAM) dövlətinin paytaxtı, başkəndi idi. Mad dövlətinin başkəndi olduğu dövrdə Həmədan olduqca böyük, abad və gözəl olub. Şübhəsiz, məhv olmuş və bu gün yer altında qalan Mad və Həmədanın bu zəngin mədəniyyəti çox yəqin ki miladdan qabaq 6-7-ci yüzilliklərə aid deyil. Ondan çox qabaqların - Madların babaları olmuş Qutti və Lullubilərin Miladdan qabaq 2 və 3-cü min illiklərinə mənsub mədəniyyətidir. Madlar bu mədəniyyətin varisi olublar...”
Dahi həmədanlılar
Həmədan məşhur yazıçı, müəllimlər, şairlər vətənidir.
Görməli və tarixi yerləri
Həmədan şəhəri sərin və sabit iqlimə malikdir. Bütün səyahətçilərin yadında qalan yerlər Əlvənd dağı zirvəsinin, Abbasabad təpəsi təbiət vadilərinin mənzərələri olub. Burada aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı Midiya və Əhəmənilər dövrünə aid nadir tapıntılar aşkarlanıb. Qədim lövhələr, qızıl və gümüş əşyalar Həmədanın tarix muzeyində özünəməxsus yer tutur. Həmədanda səyahət etməli tarixi yerlər hələ də çoxdur. Onların bir neçəsinin adını çəkmək istəyirik: Daş Şir (Şir daşı). Daşdan düzəldilmiş, şirə oxşayan bu tarixi abidə Parfiya dövrünə aid edilir. İbn Sinanın memarlıq abidəsi. Məşhur alim İbn Sinanın məzarı və onun üstündə olan türbə 1954-cü ildə tikilib. Bu türbə qədim Qabus Voşmiq şəhərinin qülləsi ruhunda bəzədilib. Burada əlyazmalar kitabxanası yerləşir. Kompleksin həyətində Qacarlar dövrünün tanınmış şairi və bəstəkarı Əbülqasim Arifin məzarı yerləşir. Baba Tahir məqbərəsi. Həmədanın gözəl parklarından biri də romantik şeirlər müəllifi Baba Tahirin məqbərəsi tikilib. Bura həmədanlıların ən çox ziyarət etdikləri yerlərdən biridir. Həmədan əhalisi müqəddəs sayılan yerlərə, pirlərə həmişə dərin hörmət və ehtiram bəsləyib. Burada tanınmış İmamzadə İsmayılın, İmamzadə Abdullanın adı ilə bağlı müqəddəs yerlər, mavzoleylər, məscidlər və xanəgahlar var. Həmədanda səyahət edən turistlərin çoxu epiqrafik yazıları olan abidləri görmək istəyir. Bu yazılar Əlvənd dağında olan qalanın divarlarındadır. Həmin yazıların Əhəməni dövlətinin hökmdarı Daranın dövrünə aid olduğu deyilir. Həmin abidələri görmək üçün Abbasabadın gözəl, qədim tarixinin tamaşasına baxmaq lazımdır. Ələvilər məqbərəsi. Bu, Həmədanda olan mühüm əhəmiyyətli islam abidəsidir. Məqbərə Həmədanın mərkəzi meydanında, səlcuqlar dövründə tikilib. Bu məqbərədə Ələvilər ailəsinin 2 üzvünün məzarı var. Qurban qülləsi. Şəhərin şərq hissəsində yerləşən bu abidə kərpicdən tikilmiş 12 guşəli məqbərəsi ilə formaca piramidaya oxşayır. Ester və Mordexay məqbərəsi. Daşdan tikilmiş bu kompleksin içində taxta qutularda antik dövrdən qalmış Tövratın əlyazmaları vardır. Adları Tövratın bu əlyazmalarında çəkilən iki yəhudinin - Xaşayarşahın həyat yoldaşı və onun dayısının məzarları da bu kompleksdə yerləşir. Mağaralar. Həmədanın dağlarında saysız-hesabsız mağaralar var. Alisods mağarasını, özəlliklə qeyd etmək lazımdır. Yerli əhali onu «Əlisədr» və «Əlisad» adlandırır. Bu mağaranın içində uzunluğu 10 km-ə kimi olan göl də var. Mağaranın divarları və tavanı heyranedici stalaktitlərlə örtülüb. Orada və göldə heç bir canlı yaşamır, bunun da əsas səbəbi təbii gün işığının olmamasıdır. Mağaranı seyr etmək üçün turistlərə qayıqlar və katerlər təklif olunur. Mağaranın orta hündürlüyü 8 metrdir. Ancaq bəzi yerlərdə onun hündürlüyü 40 metrə də çatır.
Olimpiya (Mane)
Olimpiya — Fransa rəssamı Eduard Manenin 1863-cü ildə tamamladığı rəsm əsəri. Realizm cərəyanının nümunəsi olan əsər hal-hazırda Parisdə yerləşən Orse muzeyində sərgilənir.
Tablo ilk dəfə 1865-ci ildə Paris Salonunda rəssamın digər əsəri olan "Əsgərlər tərəfindən xor baxılan İsa" rəsmi ilə birlikdə sərgiləndiyində böyük bir qalmaqala səbəb olmuşdur. Əsərdə fahişə olduğu təəssüratı oyandıran çılpaq ağ bir qadın üzərində yastıqlar olan bir yatağa uzanmış halda təsvir edilmişdi. Qadına əlində bir buket çiçək tutan zənci bir xidmətçi və qara pişik yoldaşlıq edirdi. Mane klassik tabloların əksinə heç bir əlavə fikir ehtiva etməyən gerçək bir çılpaq çəkmişdi. Dövrün tamaşaçıları və tənqidçiləri bir tanrı yerinə fahişənin mövzu edildiyi, kəskin ana xətlərə və təzad ehtiva edən sərt rənglərə sahib rəsm əsəri ilə qarşılaşdıqda çox təəccübləndilər. Rəsmdə təsvir edilən qadının izləyənlərə utanmazca baxması, işığın qadının solğun bədəninə və üzərində yatdığı atlaz ədyallarda əks olunması maraq çəkdi. Həmin il Paris Salonu haqqında yazılan 85 məqalənin 72-i gənc qızların və hamilə qadınların uzaq dayanmaları mövzusunda xəbərdar edildikləri "Olimpiya" rəsmi haqqında idi. Salon rəhbərliyi sərgi davam edərkən Manenin hər iki portretini başqa bir otağa hərəkət və hücum ehtimalına qarşı qoruma altında tutmaq məcburiyyətində qaldı.
Bulbophyllum lineariligulatum
(Bulbophyllum lineariligulatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Olimpiya (Mane)
Gələn tənqidlərə qarşı Şarl Bodler, Emil Zolya, Klod Mone kimi məşhur şəxslərin müdafiə etdiyi tabloda olan çılpaq Manenin favorit modeli Viktorina Möran idi. XVI və XVII əsrlərdə Yunan və Roma heykəllərinin kəşfi ilə çılpaq qadın portretləri məşhur olmuşdu. Mane də "Olimpiya" rəsminin tərkibində bu dövrün əhəmiyyətli nümunələrindən biri olan Tisian Veçellionun "Urbinolu Venera" əsərindən təsirlənmişdi. Həmçinin Corconenin "Yatan Venera" və Fransisko Qoyyanın "Çılpaq Maxa" əsərləri rəssamın digər ilham mənbəyi idi. Bu tarixi göndərmələrə baxmayaraq Manenin qadınında bir etiraz vardır və rəssam ənənəvi əsərlərdə ideal qadın obrazını pozmuşdur.
Bəzi müəlliflər Pablo Pikasso, Ernst Ludviq Kirçner, Pol Qogen, Pol Sezann, Lerri River, Jan Dübüffe, Jan-Mikel Baskiya kimi rəssamlara təsir edən və onlara ilham mənbəyi olan "Olimpiya" əsərinin incəsənət tarixinin ilk avanqard çılpaq rəsm əsəri olduğu hesab edilir. Həmçinin əsər Manenin digər iki tablosu 1863-cü ildə çəkdiyi "Çəmənlikdə səhər yeməyi" və 1881-ci ildə çəkdiyi "Foli-Berjerde bar" rəsmləri ilə birlikdə modernizmin simvolu olaraq qəbul edilir.
Ümumi məlumat və məzmun
thumb|160px|left|Gördüyü işlərlə tamaşaçıların üzərində böyük təsiri olan Eduard Manenin 1867-ci ildə Anri Fantin-Latur tərəfindən çəkilən portreti.
1860-cı illərin başlanğıcında Manenin maraq sahəsi keçmiş rəssamların şah əsərləri idi. Rəssamın uşaqlıq dostu və daha sonra bioqrafiyasını yazacaq olan Antonin Prustun 1890-cı ildə izah etdiklərinə görə, bazar günlərinin birində Mane ilə Arjantöya səyahət etmişdir. Səyahət zamanı onlar Sen çayının kənarında oturub ağ avarlı qayıqları izləmişdilər. Həmin gün Mane Prusta demişdi: "Prust belə görünür ki, mən rəsm əsərimdə bir çılpaq çəkməliyəm. Bəli, mən mütləq belə rəsm çəkəcəyəm." Daha sonra Mane "Çəmənlikdə səhər yeməyi" əsərini, bir neçə saatdan sonra isə "Olimpiya" rəsmini çəkdi. İlk tablonu Florensiyadan Venesiyaya doğru, ikinci rəsm əsərini isə Venesiyadan Florensiyaya doğru səyahət edərkən çəkmişdi.
Rəssamın İspaniya səyahətindən dərhal əvvəl tamamladığı bu tabloda da eynilə "Çəmənlikdə səhər yeməyi" əsərində olduğu kimi personaj və natürmort yan yana çəkilmişdi. XIX əsr Parisdə burjuaziyanın yüksəlişi ilə cinsi inqilab baş verirdi. Mane yeni çəkdiyi rəsm əsərində çılpaq Veneranın ideal fantaziyası əvəzinə müasir fahişənin istehlak bədənini rəsm edərək müasir bir realizm anlayışını meydana gətirdi. Mane modelin baxışlarını, duruşunu, gözəlliyini və bədənini tamaşaçıları şübhələndirməyəcək qədər həqiqi təsvir etmişdir. 1865-ci ildə Paris Salonunda sərgilənən tablo böyük qalmaqala səbəb oldu. Nimfaların, satirlərin və ekzotik otaqların təsvirləndiyi tablolar əxlaqla əlaqədar heç bir sualı ağla gətirmirdi. Lakin bu vəziyyətdə "Olimpiya" rəsm əsərindəki qadının çılpaqlığı cəsurca qəbul etməyi tamaşaçılarda utanc hissi yaratmışdı. Bu qalmaqallardan daha sonra Mane incəsənətdə avanqardın banisi oldu.
thumb|right| "[[Çəmənlikdə səhər yeməyi (tablo)|Çəmənlikdə səhər yeməyi" əsəri də eynilə "Olimpiya" rəsm əsəri kimi 1863-cü il tarixində çəkilmişdir. Hər iki rəsmdəki çılpaq model Viktorina Möran idi. Əsər, Avropanın rəsm əsərlərinə hörmət göstərir kimi çəkilmiş olmasına baxmayaraq 1863-cü ildə Paris salonunda sərgilənməyə qəbul edilmədi. Sərgiləndiyi Rədd edilənlər salonunda rəsm əsəri qalmaqala səbəb oldu. ]]
"Olimpiya" rəsm əsərinin mərkəzindəki çılpaq qadın model Manenin tanıdığı və favorit modeli Viktorina Möran idi. Rəssam bu tabloda Möranı cılız şəkildə təsvir etmişdi. Şarl Bodler bu mövzulu ilə əlaqədar olaraq fikirlərini bu cür ifadə etmişdir: "Qadın modelin tamaşaçıya cəzb edici olaraq görünməsinin səbəbi açıq-saçıqlığındakı incəliyidir. Modelin incəliyi köklüyü ilə müqayisədə sadə olmasına baxmayaraq daha ədəbsizdir." 1860-cı illərdə Parisdəki küçə qadınlarının özlərinə Paris imperatoru III Napoleonun qadını Marqurit Bellenceri nümünə götürdükləri bilinirdi. Bellencer ümumi ölçülərlə çox incə bir qadın idi.
Rəsmin mərkəzində yataqda uzanmış çılpaq ağ qadın var. Gözəl ağ ədyalların üzərində çiçəkli dizaynlarla bəzədilmiş və qızıl rəngli qotazları olan örtük görünür. Ədyalın bir hissəsi döşəklərin görünəcəyi şəkildə yuxarı qalxmışdır. Yastıqlar qırışmışdır. Modelin arxa hissəsində qəhvəyi fonda çiçəklərlə diqqəti cəlb edən kağız örtüklü bir divar və ya bölmə var. Yaşıl pərdə isə divarda asılı olaraq qalır.
Modelin saçına qırmızı çiçək taxılıb. Bir medalyonun sallandığı qızıl qalın bilərziyi, gözəl sırğaları və boynunda qara lent vardır. Bəzi yazıçılar modelin saçında olan çiçəyin səhləb növü olduğunu deyir. Lakin bu çiçək əmbərdir. Real həyatında qızıl saçlı olan model Viktorina Möranın saçının rəngi şəkildə qəhvəyi rəngdə təsvir edilmişdir. Qadının atlaz, mavi və qızıl rəngli, orta yüksəklikdə olan dikdaban başmaqları biri ayağında, digəri isə yatağın üzərindədir. Başmaqların qarşısı qapalıdır və başmaqsız ayağında olan dırnaqları digər ayağında olan başmağa görə görsənmir. Qadın əli ilə cinsi orqanını bağlayıb.
Çəhrayı rəngə yaxın ağ rəngdə paltar geyinmiş zənci xidmətçi əlində bir buket çiçəklə qadının arxasında dayanmışdır. Buketdə olan çiçəklərin rəngləri mavi, qırmızı və ağdır. Zənci qadının qulağında olan sırğa modelin saçına taxdığı çiçək və buketdə olan çiçək eyni rəngdədir. Xidmətçi ağ qadına baxır. Qara rəngli pişik modelin ayaqlarına yaxın vəziyyətdə uzanmış haldadır. Həm pişik, həm də model tamaşaçıya baxır.
İsveç
İsveç, rəsmi adı İsveç Krallığı (İsveçcə: Konungariket Sverige (konunqariket svəriye)) — Şimali Avropada Skandinaviya yarımadasında yerləşən konstitusiyalı monarxiyalı dövlət. Ölkə qərbdən Norveç Krallığı, şimal – şərqdə Finlandiya ilə quru sərhədlərinə malikdir. Şərqdə Botnik körfəzi və Baltik dənizi, cənub- qərbdə Skagerrak, Balt və Öresund boğazlarına çıxır. Cənub-qərbdə Öresund körpüsü vasitəsilə Danimarka ilə quru nəqliyyat yollarına malikdir.
Olimpiya (Mane)
Texnika
thumb|200px|left|Stavros S. Niarkos kolleksiyasında yer almış, Manenin "Olimpiya" rəsm əsərinə hazırlıq üçün üzərində işlədiyi sulu boya rəsmi.
İsveç
1995-ci ildən Avropa Birliyinin üzvüdür. 450.295 km² ərazisi olan İsveç Avropa Birliyi ölkələri arasında ərazisinə görə üçüncü ən böyük dövlətdir. Əhalisi 9.4 milyon nəfərdir. Əhali sıxlığı aşağıdır, lakin ölkənin cənub hissəsində sıxlıq daha böyükdür. Əhalinin 85%-i şəhərlərdə yaşayır və ölkədə urbanizasiya artır. Ən böyük şəhəri Stokholmdur (şəhər əhalisi 1.3 milyon, metropoliya əhalisi 2 milyon nəfər). İsveç inzibati olaraq 21 ərazi vahidindən ibarətdir: Blekinge, Dalarna, Gavleborg, Gotland, Halland, Jamtland, Jönkoping, Kalmar, Kronoberg, Norrbotten, Örebro, Östergotland, Skan, Sodermanland, Stokholm, Uppsala, Varmland, Vasterbotten, Vasternorrland.
İsveçin uzun müddətli müstəqillik ənənələri var, ölkə öz müstəqilliyini hələ orta əsrlərdə əldə etmişdir. XVII əsrdə İsveç öz torpaqlarını genişləndirərək imperiya halına gətirmişdir. Lakin sonradan XVIII və XIX əsrlərdə İsveç öz ərazilərinin çox hissəsini itirmiş, ölkənin şərq torpaqlarının demək olar hamısı Rusiya tərəfindən işğal olunmuşdur. İsveçin daxil olduğu sonuncu müharibə 1814-cü ildə baş verib, həmin tarixdən bəri İsveç bütün müharibələrdə neytral mövqe tutmaqdadır.
Olimpiya (Mane)
Texnika
Tabloya ilk baxışda yalnız iki rəng tonunun olduğu kimi görsənir. Bu açıq və qapalı tonlar isə bir-birilərinə hücum edirmiş kimi görünür. Rəssam ağ ədyallar üzərində uzanmış ağ dərili qadın çəkərək, qara arxa plan üzərində geniş solğun ləkə meydana gətirmişdi. Personajlarda olan detallar sanki itmişdi. Məsələn, modelin dodaqları iki çəhrayı çizgi, gözləri isə bir neçə qara fırça zərbəsi ilə formalaşdırılmışdı. Yaxından araşdırdıqda hər şey sadələşdirilmiş kimi görsənsə də, bütünlüklə baxdıqda buketin təzəliyi diqqəti cəlb edir, qadının gözlərinin ifadəsi və üzünün sadəliyi fərqlənə bilirdi. Mane böyük kütlələrdən istifadə edərək böyük sahələrdə işıq istifadə etdi və təbii görünüşlü rəsm yarada bildi.
Manenin qara rəngli zənci və pişik istifadə etməsi bu rəngə ehtiyacının olması idi. "Olimpiya" rəsm əsərinin çılpaqlığı qaranlıq fon üzərində daha nəzərə çarpandır. Rəssamın "Olimpiya" rəsmində ton kontrastına nail olmaq üçün ilk fikri qadının yaxınlığına kiçik Efiopiyalı qul yerləşdirmək idi.
İsveç
Tarixi
Orta əsrlərdə indiki İsveç ərazisində vikinqlərin güclü dövləti mövcud idi. Vikinqlər VIII əsrdən başlayaraq üç əsr müddətində İsveçdə hakim qüvvə olmuşlar. Onların hakimiyyəti XI əsrdə xristianlıqın yayılması ilə başa çatmışdır. Müasir İsveç dövləti 1397-ci ildə yaradılmış Kalmar Birliyinin XVI əsrdə dağılmasından sonra yaranmışdır. İsveçin müstəqil krallıq kimi formalaşmasında kral Qustav Vusanın əhəmiyyətli rolu olmuşdur. Qustav Vasa 1523-cü ildə hakimiyyətə gəldikdən sonra Roma Katolik Kilsəsi ilə əlaqəni kəsmiş və kilsədə reformasiyaya başlamışdır. 1527-ci ildə kilsəyə məxsus torpaqlar ondan alındı. 1538 və 1558-ci illərdə vergi sistemində dəyişikliklər edildi. Ölkənin xarici ticarətini əldə saxlayan monopolist qüvvələr ölkədən qovuldu. Kral Qustavın dövründə İsveç dünyada ilk müasir ordu quruculuğuna başlayan ölkə oldu. İsveç Vasa sülaləsinə malik hökmdarlar tərəfindən 1523–1654-cü illərdə idarə olunurdu. Kral Qustav müasir İsveçin qurucusu hesab olunur. thumb|right|300px|İsveç imperiyası1560–1815-ci illər arasında. XVII əsrdə İsveç Avropada superdövlət olaraq yüksəlməyə başladı. Bundan əvvəl İsveç şimalda yerləşən, seyrək əhaliyə malik kasıb bir ölkə idi. İsveç imperiyası kral Qustav II Adolfun dövründə yüksəlməyə başladı, o Rusiya və Reç Pospolita ilə 30 illik müharibə nəticəsində böyük ərazilər işğal etdi. Həmçinin bu müharibə nəticəsində İsveç Müqəddəs Roma imperiyasına daxil olan dövlətlərin yarısını işğal etdi. Kral Qustav II Adolf Müqəddəs Roma imperiyasını tamamilə işğal edərək onun yeni imperatoru olmaq istəyirdi. Lakin o buna nail ola bilmədi, 1632-ci ildə imperator Lützen döyüşündə öldürüldü. Bu müharibə nəticəsində Almaniyaya böyük ziyan dəydi, İsveç qoşunları Almaniyanın üçdə birini tamamilə xaraba qoydu. Müharibədən sonrakı dövrdə İsveç imperiyası Danimarkanı, Finlandiyanı, Baltikyanı ölkələri, Şimali Almaniyanın bəzi ərazilərini ələ keçirdi. 1720-ci ildə İsveçin əhalisi (işğal olunmuş əraziləri saymadan) 1.4 milyon nəfər idi, əhalinin böyük əksəriyyətinin məşğuliyyəti isə əkinçilik olaraq qalmışdı.
Olimpiya (Mane)
Texnika
"Olimpiya" rəsmində eynilə "Çəmənlikdə səhər yeməyi" rəsmində olduğu kimi personajlar və natürmort yan-yana idi. Pol Sezan da fikrini rəsmdə olan buketə yönəltmişdi. Rəssam əsərlərində mərkəzdəki personajları öndə çəkməyə və rəsmin xaricinə baxdırmağa üstünlük verirdi. Həmçinin bütün personajlarını ya donmuş ifadə ilə, ya da tamaşaçının gözlərinin içinə baxarkən çəkirdi. Bu rəsmdə də rəsmin mərkəzindəki qadın model tamaşaçılara "Siz məni seyr edərkən, mən də sizi seyr edirəm." deyirmiş kimi görünür. Üçölçülü illüziyalara öyrəşmiş Paris salonunun qonaqları üçün bu vəziyyət çox ağır idi. Qustav Kurbe əsərin ikiölçülüyü haqqında bildirmişdir: "Sanki oyun kartlarında olan qaratoxmaq kraliçası hamamdan indicə çıxmış kimidir." Manenin rəsmlə bağlı proqnozu gələcək dövrlərdə onun əsərinin daha yaxşı başa düşüləcəyi istiqamətində idi. Mane bu cür deyərək fikirlərini açıqlamışdı: "Bizdən sonrakı əsrdə yaşayacaq insanların vizual orqanları bizimki ilə müqayisədə daha çox inkişaf etmiş olacaq. Onlar bizdən daha yaxşı görəcəklər."
İsveç
Tarixi
1700-cü ildə Böyük Şimal müharibəsi başladı. Müharibə Rusiya, Polşa və Danimarkanın birləşmiş qüvvələrinin İsveçə hücümu ilə başladı. Həmin ildə Narva döyüşü baş verdi. Müasir Estoniya ərazisində baş vermiş bu döyüşdə 35.000 rus əsgəri ilə 10.000 nəfərlik İsveç qoşunu üz-üzə gəldi. İmperator XII Karlın şəxsən rəhbərlik etdiyi İsveç qoşunu döyüş ərzində rusları mühasirəyə alaraq onları darmadağın etdi. Bu döyüşdə 10.000 rus əsgəri öldürüldü, 20.000 əsgər isə isveçlilərə əsir düşdü, həmçinin böyük miqdarda silah və sursat isveçlilərin əlinə keçdi. İsveçlilərin itkisi təxminən min nəfər idi. Təxminən dörd il sonra rus imperatoru çox böyük ordu yığaraq Narvaya yenidən hücum edib, böyük itkilər hesabına onu geri ala bildi. Lakin Müharibənin həlledici döyüşü olan Poltava Döyüşündə ruslar qalib gəldilər. Bundan sonra imperator XII Karl 1716-cı ildə Norveçə hücum etdi, lakin döyüşlərin birində öldürüldü. 1721-ci ildə müharibənin başa çatması ilə Niştadt müqaviləsi imzalandı. Bu müharibə nəticəsində İsveç imperiya kimi öz yerini itirdi, müqavilənin şərtlərinə görə Rusiyaya böyük ərazilər verildi, həmçinin müharibə dövründə təxminən 200.000 nəfər isveçli öldürüldü.
1809-cu ildə Rusiya yenidən hücum edərək İsveçə daxil olan Finlandiyanı işğal etdi. İsveçə mədəni və iqtisadi cəhətdən çox yaxın olan Finlandiya 1 əsrdən artıq bir müddət ərazində Rusiyanın zülmü altında qaldı. 1814-cü ildə İsveç Norveçə müharibə elan etdi, müharibə nəticəsində hər iki ölkənin daxil olduğu və 1905-ci ilə kimi mövcud olan birlik yarandı. Bu İsveçin daxil olduğu sonuncu müharibə idi.
Olimpiya (Mane)
Texnika
Manenin 1860-cı illərdə çəkdiyi rəsmlərin bir çoxu real ölçülüdür. "Olimpiya" rəsm əsəri ölçü baxımından "Çəmənlikdə səhər yeməyi" tablosundan kiçikdir. Lakin model Viktorina Möranın boyu 1.58 yaxud 1.61 metrdən daha qısadırsa, bu əsər də real ölçülü ola bilər.
Hikmət Boran
Hikmət Boran — tibb fakültəsi tələbəsi ikən İstanbulun işğalına qarşı universitetdə müqavimət təşkilində oynadığı rol və tibb fakültəsi tələbələrinin təmsilçisi olaraq qatıldığı Sivas Konqresində etdiyi mandatlıq rejiminə qarşı çıxışıyla məşhurdur. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinə qatılmış, müharibədən sonra ümumi cərrah olaraq çalışmışdır. Jurnalist və incəsənət xadimi Orxan Boranın atasıdır.
Həyatı
1901-ci ildə Balıkəsirin Savaştəpə bucağında dünyaya gəldi. Atası poçt-teleqraf məmurlarından Haqqı bəydir. Abxaziyadan sürgün edilən çərkəz qaçqınları arasında Trabzona gəlmiş ailənin övladıdır. Ali təhsilini İstanbulda Tibbiyyə Məktəbində almış, İstanbulun işğala uğradığı günlərdə ingilis bölmələrinin işğalı altında olan məktəbdə təşkil edilən nümayişlərdə rəhbər rol oynamışdır. Üçün kurs tələbəsi ikən Sivas Konqresinə qatılmaq üçün tələbələrin təmsilçisi olaraq seçilən Hikmət İstanbuldan qaçaraq Sivasa getmişdir. Konqresə İstanbuldan qatılan 3 nümayəndədən biri olmuşdur. Sivas Konqresində Mustafa Kamala xitabən etdiyi çıxışı ilə tanınır.
TBMM qurulunca dostu Yusif bəy ilə birlikdə təhsilini yarıda buraxaraq Ankaraya getmişdir. İki dpst Cebecidəki hərbi xəstəxanada İbrahim Tali rəhbərliyində tifusa qarşı peyvənd istehsal etmək üçün çalışmışdırlar.
Səhiyyə zabiti olaraq Böyük Hücuma qatılan Hikmət bəy İzmirə girən ilk bölmədə zabit olaraq xidmət etmişdir. Müharibə illərindən sonra İstanbula dönüb tibb təhsilini tamamlamışdır (1922). Həyatını ümumi cərrah olaraq davam etdirdi. 1940-cı illərdə könüllü olaraq "şərq xidmətinə" getdi və Sarıqamışda xidmət etdi. Bu işi əsnasında vərəmə yaxalanan Hikmət bəy İstanbulda sanatoriyada bir il müalicə alsa da, sağala bilmədi. 1945-ci ildə həyatın itirdi. Cənazəsi Qaracaəhmət məzarlığında dəfn edilmişdir.
14 mart Tibb bayramındakı rolu haqqında
1919-cu ilin mart ayında İstanbulda Məktəb-i Tibbiyyə-i Şahanə ingilis ordusu təərfindən işğal edilmişdi. İşğalçılara qarşı üsyan və məktəbi qurtarmaq üçün çarə axtaran tələbələr məktəbin quruluş ildönümü olan 14 martı kütləvi şəkildə qeyd etməyə qərar verdilər. Tibb fakültəsi III kurs tələbəsi olan Hikmət bəb rəhbərliyində böyük nümayiş göstərərək məktəbin iki qülləs arasına böyük türk bayrağı asdılar. İşğal qüvvələri bu vəziyyətə müdaxilə etsələr də, durdura bilmədilər. Hadisənin ildönümü olan 14 mart tibb işçilərinin imperialist qüvvələrin qarşısına rəsmən çıxışının ildönümü və hal-hazırda Türkiyədə qeyd edilən Tibb bayramının səbəbini təşkil etdi.
Sivas Konqresindəki çıxışı
Himət bəy tibb tələbələrinin nümayəndəsi olaraq qatıldığı Sivas Konqresindəki nitqi ilə tanınır. 7 sentyabr 1919-cu ildə edilən ikinci iclasda verilən təklifdə Hikmət bəyin də imzası vardır. Konqresin 9 sentyabr 1919-da, mandat mübahisəsində bu məsələ ilə əlaqəli olaraq Atatürkə xitabən etdiyi çıxışda demişdir: Paşam, nümayəndəsi olduğum tibbi tələbələri məni bura istiqlal mübarizəmizi bacarma yolundakı xidmətə qatılmaq üçün göndərdilər, mandatı qəbul edə bilmərəm. Əgər qəbul edəcək olanlar varsa, bunlar hər kim olurlarsa olsunlar şiddətlə rədd edər və qınayarıq. Misal olaraq, mandat fikrini siz qəbul edərsəniz, sizi də rədd edər, Mustafa Kamalı vətən qurtarıcısı deyil, vətən batırıcısı olaraq adlandırır və lənətləyərik.
Duyduğu coşqu və həyəcanla deyilmiş bu sözlər konqres salonunda böyük təsir yaratmışdır. Bu nitqi Mustafa Kamal bu sözləriylə dəyərləndirmişdir: Dostlar, gəncliyə baxın, Türk milli bədənindəki əsl qanın ifadəsinə diqqət edin! Gənclər, vətənin bütün ümid və xoşbəxtliyi sizə, gənc nəsillərin anlayış və enerjisinə bağlanmışdır. Övlad, rahat ol. Gəncliklə iftixar edirəm və gəncliyə güvənirəm. Biz azınlıqda qalsaq belə, mandatı qəbul etməyəcəyik. Parolumuz təkdir və dəyişməzdir: ya istiqlal və ölüm!
Mustafa Kamalın bu sözlərindən sonra Hikmət bəy də yerindən sıçayaraq "var ol, paşam!" demiş və Mustafa Kamalın əlini öpmüşdür. Mustafa Kamal Atatürk milli məsələlərdə hərbi tibb tələbələrinin öncü olduğu fikrini müxtəlif zamanlarda dilə gətirmişdir. Sivas Konqresində Hikmət bəyi alnından öpərək,"daima irəliçi və inqilabçı fikirlərə bayraqdarlıq etmiş olan tibbiyyənin nümayəndəsi olan gənc " deməsi türk həkimləri üçün qürur mənbəyi olaraq qəbul edilir.
Tifus peyvəndi sınaqları
Sivas konqresindən sonra Hikmət Boran yaxın dostu Yusif bəylə birlikdə Dr. Adnan Adıvarın baş həkim olduğu Ankara Cebeçi Hərbi Xəstəxanasında bakterioloji mütəxəsisi polkovnik İbrahim Tali bəyin rəhbəri olduğu labarotoriyada peyvənd hazırlanmasında çalışdılar. İki dost İbrahim Tali ilə birlikdə öz üzərilərində tifus peyvəndi sınaqlarını könüllü olaraq qəbul etdilər. Göstərdikləri bu fədakarlıqdan sonra Mustafa Kamal tərəfindən Hikmət və Yusifə rütbə verilmiş və maaş kəsilmişdir.
Millət vəkilliiyi təklifi
Respublikanın elanından sonra bir gün süfrə söhbətlərində Mustafa Kamal Hikmət bəyi xatırlayaraq, onun tapılıb millət vəkilliyi təklif olunmasını əmr etdi. Hikmət bəyi tapmaq mümkün olmadı və prezidentə yanlış xəbər olaraq öldüyü xəbəri verildi. Buna çox pis olan Atatürk süfrə söhbətini sonlandırdı. Atatürkün 1938-ci ildə vəfatından sonra isə Hikmət bəyin sağ olduğu və polkovnik rütəbsiylə hərbi xəstəxananın baş həkimliyini etdiyi öyrənildi.
Olimpiya (Mane)
İkonaqrafiya
Mane tablosundakı qadına tanrıça və meşə pərisi statuslarını verməyərək, rəsm sənətinin ənənəvi quruluşuna qarşı çıxmışdı. Rəsm əsərində ticarətin mühüm olduğu dünyada müasir küçə qadını təsvirlənmişdi. Üzərində heç bir mifoloji fikir sürülməyən bu qadın real, təbii və çılpaqlıqdan xəbərdar idi. Qadının baxışlarında cəsarət var idi və sanki bu sözləri deyirdi: "Yalnız mən verməyi qəbul edərsəm, mənim təqdim etdiyim qədərini (bədənini) mümkün olduğunca məndən ala bilərsiniz. Çünki mən özümün tək sahibiyəm". Yataq görüntüsünün zənginliyi, yaxşı geyimli xidmətçi və şişirdilmiş buket qadının cəmiyyətdəki yeri barədə ipuclar verirdi.
Rəsmin mərkəzində çəkilmiş qadın model küçələrdə fahişəliklə məşğul deyildi. Məkan onun öz məkanı idi və xidmətçi ilə pişik onu tanıyırdı. Həm aksesuarlar, həm də xidmətçi fahişəxanaya deyil, dəbdədəli burjua evinə aid kimidir. XIX əsrdə Parisdə zina edilən fahişəxanalar xaricdən hörmətli və müştəri ilə qadın bu evdə tək yaşayırmış kimi görünməsi üçün burjua evləri üslubunda inşa edilirdi. Bu ev də eyni evlərdən biri ola bilərdi. Qadın modelin otağı sanki burjuaziyanın zövqləri və fahişəxana evlərinin adının yayılması arasında sıxışmış kimi idi.
Uzanmış qadın model gözləri ilə əsərin xaricinə baxaraq tamaşaçılara izlənildiyini xəbərdar edir. Çılpağın bütün fikrini ona yönəltmiş zənci xidmətçiyə deyil, tamaşaçıya baxması əsərin bir hekayəsi olduğunun sübutu kimidir. Pişiyin də xaricə baxması və xidmətçinin bir buket çiçək gətirməsi tamaşaçını müştəri mövqeyinə salır. Xidmətçi sanki "Yenə bu çiçəklər gəldi. Mən bunları hara yerləşdirim?" deyirmiş kimi görünür. Çiçəklərin zənci xidmətçi tərəfindən gətirilmədiyini başa düşən tamaşaçı da şəkildə daha başqa bir şəxsin olduğu hissi yaranır. Bu şəxs qadın modelin sevgilisi, müştəri və ya qadına heyran olan biri ola bilər. Rəsm əsərininin bu vəziyyətinin izlənilən görüşündə həyat yoldaşı, nişanlı, ana və ya nənə kimi obrazlar heç vaxt ola bilməzdi.
Zənci qadın da Şarl Bodlerin şeirlərində xəyalı, ekzotik həssaslığı təmsil edirdi. XIX əsrin mədəni fikirlərindən biri zənci qadınların ağ qadınlara nəzərən cinsi əlaqəni daha çox sevdikləri ifadəsi idi. Tablodakı iki personaj bir birlərinin proyeksiyası kimi görünür və zənci qadının bədəni rəsm əsərinin mərkəzindəki bəyaz qadının varlığını vurğulayır. Hər iksi də eyni aşağı sosial təbəqəyə sahib olan bu qadınların kişi fantaziyasına müraciət etmək üçün təsvir edildiyi də iddia edilir.
Dövrün ən populyar rəsm mövzusu çəmənlik-kənd rəsmləri idi. Lazımi gəliri olmayan aşağı təbəqə xalqı təsvir etmək üçün istər-istəməz kapitalizmə toxunmaq lazım gəlirdi. Küçə qadınları da burjua əhalisi üçün həssas bir mövzu idi. Bu mövzular həm cinsiyyəti, həm də pulun önəmini ehtiva etdirən "kapitalizmin təbiətindəki mənfəətlə əlaqəli narahat edici bir hissi" meydana gətirirdi. Çəmənlik rəsmləri aşağı təbəqənin burjua olma istəyini dilə gətirirdisə, "Olimpiya" rəsm əsəri də pul istəyini və təbəqə ayrı-seçkiliyinin yaratdığı gərginliyi fikirdə canlandırırdı.
İsveç
Tarixi
19-cu əsrin sonlarından başlayaraq isveçlilər Amerikaya köçməyə başladılar. 1850-ci ildən 1910-cu ilə qədər təkcə ABŞ-yə 1 milyon isveçli mühacirət edib. 1870-ci ildən etibarən İsveçdə sürətli iqtisadi inkişaf başladı. 20-ci əsrdə baş verən hər iki dünya müharibələrində İsveç neytral mövqedə oldu, lakin bəziləri 2-ci Dünya müharibəsində İsveçin Almaniyanı dəstəklədiyini iddia edir. İsveç ABŞ ilə sıx əlaqələrə malik olsa da, Soyuq Müharibə dövründə də neytral qaldığını elan etdi. 1995-ci ildə İsveç Avropa Birliyinə daxil oldu.
Olimpiya (Mane)
Ad
thumb|left|"Olimpiya" rəsm əsəri [[Paris Salonu kataloqunda Manenin yaxın dostu olan şair və incəsənət tənqidçisi Zaxariya Astruk tərəfindən yazılmış şeirlə tanıdılmışdı. ]]
İsveç
Şəhərləri
İsveçin əsas şəhərləri Stokholm, Göteborq və Malmödür.
Olimpiya (Mane)
Ad
Rəsm əsərinə "Olimpiya" adının verilməsinin səbəbləri ilə əlaqədar müxtəlif iddialar irəli sürülmüşdür. Bir çox müəlliflər Manenin 1865-cı ilə qədər çəkdiyi rəsm əsərinə ad vermədiyi, Paris Salonunda sərgilənməyə qəbul edildikdən sonra dostu Zaxariya Astrukun rəsmin sərgi kataloqunda yerləşdirilməsi üçün şeir yazdığını və bu şeirdən sonra rəsmin "Olimpiya" olaraq adlandırıldığını bildirmişdilər. Astruk sonrakı illərdə "Olimpiya" əsərini mühafizə edən ən önəmli şəxslərdən biri oldu və buna görə də əhali tərəfindən bir çox tənqidlərə məruz qaldı. Şairin tablo üçün yazdığı və kataloqda yer alan şeir bu cür idi:
İsveç
Coğrafiyası və iqlimi
İsveç Skandinaviya yarımadasının 5/8 hissəsini tutur. Şimal-qərbi dağlıqdır. Kjölen dağları və Skandinaviya Alplarının şərq yamacları bu hissədədir. Kjölen dağında İsveçin ən yüksək təpəsi olan Kebneka (2123 m) yerləşir. Şimal bölgəsində çoxlu çaylar vardır. Bu çaylar cənubda Bothnia körfəzində tökülür. Əsas çayları Klark, Une, Angerman, Dal, İndals, Pite, Lüle, Kalij, Torn və Skellettedir. Kjölen dağlarının yüksək yamaclarında yüzlərlə kiçik buzlaq düzənlikləri vardır. Böyük göllər hissəsini bir çox göl meydana gətirmişdir. Bu göllərdən ən böyüyü 5545 km²-lik Vanern gölüdür. Digər əhəmiyyətli gölləri isə Vattern, Jalmar və Malardır. Qumlu sahil olan Czania istisna olmaqla, İsveç sahilləri qayalıq və kiçik adalarla doludur. Baltik dənizində olan Scania, Gotland və Oland adaları düz torpaqlardan meydana gəlmişdir.
Olimpiya (Mane)
Ad
Bəzi müəlliflər belə düşünürlər ki, Mane rəsm əsərini Tisian Veçellionun "Urbinolu Venera" əsərindən ilhamlanaraq təsvir etmişdir. Astruk buna görə də Manenin işinə tanrıların dağı mənasına gələn "Olimpiya" adını vermiş və bununla da dağın adını əbədiləşdirmişdir. Bitris Faruell isə XIX əsrdə küçə qadınlarının "Olimpe" ləqəbini istifadə etdiyini bildirir. Aleksandr Dümanın "Olimpeylə evlilik" adlı əsərində də yuxarı təbəqələrə xidmətçi kübar fahişə plan quraraq gənc aristokratla ailə həyatı qurur. Dümanın növbəti əsəri olan "Kameliyalı qadın" əsərində isə "Olimpiya" adında bir fahişə mövcuddur. Manenin əsərində gizli ədəbi fikir yeridərək rəsmə "Olimpiya" adını verməsi də bir ehtimaldır. Rəssam 1851-ci ildə izlədiyi "Qoffmanın yuxuları" adlı komediya operasında "Olimpiya"-nı xatırlamış və tablodakı qara pişiyi də operadakı pişiyə nəzərən çəkmiş ola bilər.
İsveç
Coğrafiyası və iqlimi
İsveç şimalda — Sibirlə eyni en dairəsində yerləşməsinə baxmayaraq mülayim iqlimə sahibdir. Qışda havanın temperaturu bəzən −50 dərəcəyə qədər düşür. İsveçin iqlimi 3 tipə ayrıla bilər. İsveçin cənub ərazilərində okean iqlimi, mərkəzi hissələrində quru kontinental iqlim və şimalda olan subarktik iqlim mövcuddur. thumb|900px|centre|Skandinaviya dağları
Təbii ehtiyatları
İsveç mədən qaynaqları baxımından zəngin bir ölkədir. Xüsusilə dəmir filizi başlıca yer tutur. Mis və sink baxımından zəngin olan İsveçdə qızıl, gümüş, volfram, nikel və kömür yataqları var.
Olimpiya (Mane)
Ad
Tarixdə olan ən tanınmış Olimpiya adlı qadın Olimpiya Maydalkinidir. Papa X İnnokentinin dul baldızı və açıqca bilinən qadını Maydalkini Manenin diqqətini cəlb etmiş ola bilər. Çünki rəssamın heyranı olduğu Dieqo Velaskes 1649-cu ildə Romaya ziyarət əsnasında bu qadının portretini çəkmişdi. Həmçinin Maydalkini Etiyenne Cin Delekluzun 1862-ci ildə yeni nəşr edilmiş, o dövr çox populyar olan "La Dona Olympia" adlı romanının baş qəhrəmanı idi. Rəssamın bu roman sayəsində qadını tanımaq ehtimalı da var idi.
Mənşələri
thumb|right|220px|[[Tisian Veçellioun klassik məzmunlardakı nü rəsm əsərlərinin ən tanınmış nümunələrindən biri olan "Urbinolu Venera" əsəri gələcəkdə Urbino qrafı olacaq Quidobaldonun sifarişi ilə hazırlanmışdır.]]
XIX əsrin ilk hissəsində Fransada Venesiya məktəbinin əsərləri çox məşhur oldu və dövrün rəssamlarına təsir göstərdi. Manenin müəllimi Toma Kutyurun şah əsəri olaraq qəbul edilən "Devrilmə dövrü romalılar" adlı əsərində bu təsir özünü göstərirdi. Eduard Manenin 1856-cı ildə İtaliyaya səfər etməsi və intibah rəssamlarının əsərlərini kopiyaladığı bilinir. Rəssam İtaliyaya geri qayıtdan sonra Luvr muzeyindəki bir çox klassik əsərlərin eynilərini çəkmişdi. Mane bu işlərində, Kutyurun tövsiyəsi istiqamətində əsərlərin ədəbi detalları ilə maraqlanmır, bunun əvəzində quruluş və texnikaları yeniləyirdi.
İsveç
Təhsil
1–5 yaş arasındakı uşaqlar üçün pulsuz bağçalar mövcuddur. 6–16 yaş arasındakı uşaq və gənclər isə məcburi orta təhsillə təmin olunurlar. 9 illik təhsili başa vuran gənclərin 90 faizi daha sonra 3 il davam edən yuxarı siniflərdə təhsili davam etdirirlər. Yuxarı siniflər İsveçdə gymnasium adlandırılır. Buranı bitirən tələbələrə isə həm iş əldə etmək imkanı qazanır, həm də ali təhsil almaq üçün müraciət hüququ əldə edirlər. İsveçdə çoxlu sayda universitet və kolleclər fəaliyyətdədir, onlardan ən böyük və ən qədim olanları Uppsala Universiteti, Göteborq Universiteti, Stokholm Universiteti, Lund Universiteti və Kral Texnologilogiya Universitetidir. İsveçdə ali təhsil alan bütün tələbələr təhsil haqqından azaddırlar, lakin İsveç parlamentində yeni qəbul olunmuş qaydaya əsasən bundan sonra pulsuz təhsil Avropa Birliyindən və İsveçrədən olan tələbələrə şamil olunacaq.
Olimpiya (Mane)
Mənşələri
Rəsmin mərkəzindəki qadın modelin kompozisiyası isə rəssamın Florensiyadakı səyahəti əsnasında Uffitsi qalereyasında kopiyaladığı Tisian Veçellio tərəfindən 1538-ci ildə çəkilmiş Urbinolu Venera adlı tablodan götürülmüşdür. Manenin 1856-cı il tarixli kopiyaladığı "Urbinolu Venera" rəsm əsərindəki qadının baxışları və başının duruş istiqaməti 1868-ci ildə çəkilmiş "Emil Zolyanın portreti" əsərində arxa planda yer alan qadının duruşunu xatırladır. Həmçinin bu işindəki qadın tamaşaçıya Tisianın tanrıçasından daha yaxın dayanır. "Urbinolu Venera" rəsm əsərinin Enqr, Frans von Lenbax ve Uilyam Etti də daxil olmaqla bir çox rəssam tərəfindən kopiyasının çəkildiyi bilinir. Manenin çəkdiyi kopiyadan fərqli olaraq, digər rəssamların çəkdiyi kopiyalar rəsm əsərinin özü ilə tamamilə uyğundur.
İsveç
Demoqrafiya
thumb|300px|Əhalinin artım dinamikası(1961 – 2003) 2010-cu il üçün İsveçin əhalisi 9.401.925 nəfər olmuşdur. İsveçdə əhalinin sayı 12 avqust 2004-cü ildə 9 milyona çatmışdır. Əhalinin sıxlığı hər km² üçün 20.6 nəfərdir və bu göstərici ölkənin cənubunda şimalına nisbətən daha yüksəkdir. Ölkənin ən böyük şəhəri paytaxt Stokholm, 2-ci və 3-cü böyük şəhərləri isə müvafiq olaraq Göteborq və Malmödür. 2007-ci il statistikasına görə ölkə əhalisinin 13,4%-i (1.23 milyon) İsveçdən kənarda doğulub. İkinci Dünya Müharibəsindən öncə İsveç emiqrasiya ölkəsi olsa da, müharibədən sonra immiqrasiya ölkəsinə çevrilib. 2008-ci ildə immiqrasiya İsveçdə pik nöqtəsinə çatıb, həmin il ölkəyə 101.171 nəfər köç edib. İsveçdəki gəlmə əhalinin çoxusu Finlandiya, İraq, Polşa, İran, Bosniya və Herseqovina, Danimarka, Norveç, Çili, Tailand, Somali və Livandandır. İsveçdə immiqrantlar əhali artımında çox vacib rol oynayır, belə ki, ölkədəki illik əhali artımının 25%-i təbii artımın hesabınadırsa, 75%-i immiqrantların ölkəyə axın etməsinin nəticəsidir. İsveçdən kənarda çoxlu sayda isveçli yaşayır. Onların böyük hissəsi 1820–1930-cu illərdə Amerikaya köç edənlərdir. Hal-hazırda ABŞ-də 4.4 milyon, Kanadada isə 330.000 isveçli yaşayır.
Olimpiya (Mane)
Mənşələri
thumb|left|250px|Mane "Olimpiya" rəsm əsərinin kompozisiyasında özünün ilham mənbəyi olan "[[Urbinolu Venera" əsərinin 1856-cı ildə İtaliyaya səhayəti ərəfəsində kopiyasını çəkmişdi. ]]
İsveç
Demoqrafiya
İsveçdə rəsmi dil İsveç dilidir, bu dil Danimarka və Norveç dilinə çox yaxındır. Rəsmi dil İsveç dili olsa da, fransız, alman və fin dili də işlədilir. Finlər İsveçdə rəsmi olaraq tanınmış milli azlıqdır, həmçinin Fin dili etnik azlıqların dili kimi rəsmi olaraq tanınıb. Bundan başqa isveçlilərin böyük əksəriyyəti ingilis dilini başa düşür və həmin dildə danışa bilir. Və qloballaşmanın təsiri ilə daha çox ingiliscə danışılır.
Din
thumb|250px|Stokholm məscidi XI əsrə qədər isveçlilər bütpərəst sayılırdılar. İsveç bütpərəstlərinin mərkəzi Uppsala şəhərində yerləşən məbəd idi. XI əsrdə ölkə xristianlğı qəbul etdi, bütün digər dinlər isə qadağan olundu. Bu qadağa XIX əsrin sonuna qədər qüvvədə qaldı. XVI əsrdə isə ölkədə reformasiya dalğası başlandı. Roma-Katolik Kilsəsi ləğv olundu, dövlət və din bir-birindən ayrıldılar. Lakin ölkədə din azadlığı yalnız 1951-ci ildə yarandı. Həmin tarixə qədər isə İsveçdə hər hansı insanın xristianlıqdan çıxması qəti olaraq qadağan idi. 2000-ci ildə isə rəsmi olaraq dövlət dindən ayrıldı. 2009-cu il statistikasına görə İsveç əhalisinin 71,3%-i xristianlığın Lüteran məzhəbinə məxsus idilər, bu rəqəm son 20 ildə hər il davamlı olaraq 1% azalmaqdadır.
İsveçdə ən sürətlə yayılan din isə İslam dinidir. Son illər çoxlu sayda müsəlman immiqrantın ölkəyə axın etməsi və onlar arasında təbii artımın yerli isveçlilərə nəzərən daha yüksək olması bunun əsas səbəbləridir. 2009-cu ildə İsveçdə müsəlman əhalinin sayı 500.000 nəfər çatmışdır ki, bu da ümumi əhalinin 5%-nə bərabərdir. Müsəlman əhalinin ən sıx toplandığı şəhərlər Stokholm və Malmödur. Tək Malmö şəhərinin əhalisinin 25%-ni müsəlmanlar təşkil edir. Son illər İsveçdə müsəlmanların sayının artması ilə əlaqədar olaraq müsəlmanlara və İslama qarşı irqçi hücumların sayı kəskin şəkildə artmışdır.
Olimpiya (Mane)
Mənşələri
Tisianın təsvir etdiyi çılpaq qadın ağır şəkildə yatmaqda olarkən, Manenin çəkdiyi çılpaq model isə gərgin, dik və pişiyin orda olduğunu bilən halda uzanmışdır. Yumşaq bir şəkildə təsvirlənmiş yumru xətlərə sahib tanrıça sadə incə sırğaları və qolbağı xaricində tamamilə çılpaqdır. Zəif, sümükləri görünən "Olimpiya" əsərində təsvir edilmiş qadın model isə atlaz başmaqlar, ağır qızıl qolbaq, saçında çiçək kimi şişirdilən bəzəkləri var idi. Venera tamaşaçını olduqca artıq dərəcədə cəzb edən vəziyyətdə baxsa da, "Olimpiya" rəsm əsərində təsvir edilmiş qadına nəzərən cansız qadın kimidir. "Olimpiya" rəsm əsərindəki model qadın isə Tisianın tanrıçası ilə qarşılaşan zaman azadlığın rəmzi kimi görünür. Manenin bu tabloyu yaradarkən ağlında "Olimpiya" əsərində təsvir ediləcək qadının müasir Venera olacağı fikri var idi.
İsveç
Din
İsveçdə həmçinin 300 ilə yaxın bir müddətdə yəhudi diasporası mövcud olmuşdur. Hal-hazırda onların bir çoxu İsrailə köçsə də, İsveçdə qalanların sayı təxminən 20.000 nəfərdir. Bundan başqa azsaylı buddist, hinduist və siqh diasporaları mövcuddur.
Silahlı qüvvələri
thumb|right|200px|[[Combat Vehicle (CV-90)|Strf 90, İsveçdə istehsal olunan və istifadə edilən Piyada Döyüş Maşını (PDM)]] İsveç Silahlı Qüvvələri (Försvarsmakten) İsveç Müdafiə Nazirliynə tabe olan və hərbi əməliyyatların keçirilməsinə cavabdeh olan dövlət qurumudur. Əsas öhdəlikləri ölkə daxilində və xaricində hərbi qüvvələrin hazırlanması və yerləşdirilməsidir. Silahlı qüvvələr üç yerə ayrılırlar. Ordu, Hərbi Hava Qüvvələri və Hərbi Dəniz Donanması. Soyuq Müharibə dövründə İsveçin daimi hərbçilərinin sayı 45.000 nəfər olsa da, hal-hazırda bu rəqəm 15.000 nəfərə enib. Soyuq Müharibə illərində yüksək döyüş hazırlığında olan İsveç Ordusu, müharibə başlayacağı təqdirdə 1 milyon nəfərlik ordu yığmağa hazır vəziyyətdə idi. Hal-hazırda isə bu rəqəm 60.000 nəfərə endirilib. Həmçinin 1 iyul 2010-cu ildən qüvvəyə minən qanuna görə İsveç Ordusu tamamilə könüllü əsgərlərdən ibarət olacaq. Həmçinin Soyuq Müharibənin bitməsi ilə ordudakı xidmət edən kişi əsgərlərin faiz nisbəti azalıb, qadın əsgərlərin sayı isə artıb.
Olimpiya (Mane)
Mənşələri
thumb|250px|right|Rəssam [[Tisian Veçellioya da nümunə olmuş Corconenin intibah dövründə çəkdiyi "Yatan Venera" adlı rəsm əsəri. ]]
Kriptoqrafiya
240px|thumbnail|right|[[Eniqma maşını — İkinci dünya müharibəsində şifrələnmə üçün istifadə olunan maşın]] Kriptoqrafiya — yunanca Κρυπτός (gizli) və Γραφος (yazı) sözlərindən yaranmışdır.
Olimpiya (Mane)
Mənşələri
"Urbinolu Venera" rəsm əsəri sonrakı illərdə də Uffitsi qalereyasında sərgilənməyə davam etdi. Buna baxmayaraq "Olimpiya" rəsm əsəri ilə arasındakı oxşarlıq 1890-cı illərə qədər başa düşülmədi. İlk dəfə Qustav Ceffroyun "Venesiya tablosu"-na bənzətdiyi "Olimpiya" rəsm əsərinin kompozisiyasının "Urbinolu Venera" əsərindən götürüldüyü 1897-cı ildə Leons Benedit tərəfindən ortaya çıxarıldı. Rəssamın həmin il çəkdiyi "Çəmənlikdə səhər yeməyi tablosu"-nun Rafael Santi tərəfindən hazırlanan və Markantonio Raymondi tərəfindən yaradılan "Paris mühakiməsi" adlı qravüranın kompozisiyası ilə oxşarlığı daha tez tapılmışdı. Lakin tənqidçilər "Olimpiya" rəsm əsərinin kompozisiyasını həll edə bilmirdilər. Bunun səbəbi isə "Çəmənlikdə səhər yeməyi tablosu"-nun kompozisiyasının "Olimpiya" rəsm əsərinin kompozisiyasına nəzərən daha açıq və yaxşı görünməsi idi.
İsveç
Biznesi
Beynəlxalq aləmdə İsveçin tanınan şirkətləri arasında bunları sadalamaq mümkündür: "Volvo", "Saab", "Atlas Copco", "IKEA", "Absolut", "Scania".
Kriptoqrafiya
Predmeti
Müasir kriptoqrafiyanın predmeti informasiyanı bədniyyətlinin müəyyən əməllərindən mühafizə etmək üçün istifadə edilən informasiya çevirmələridir. Kriptoqrafiya konfidensiallığı, bütövlüyə nəzarəti, autentikasiyanı və müəlliflikdən imtinanın qeyri-mümkünlüyünü təmin etmək üçün tətbiq edilir.
Olimpiya (Mane)
Mənşələri
Corconenin 1510-cu ildə çəkdiyi "Yatan Venera" adlı tablosu da əlaqəli olaraq "Olimpiya" rəsm əsərinə nümunə olmuş digər bir əsərdir. Tisianın "Urbinolu Venera" əsərinin kompozisiyasında Corconenin bu tablosunu nümunə aldığı məlumdur. Buna görə də Mane "Olimpiya" əsərini çəkərkən bu kompozisiyaları da nəzərdən keçirmişdi.
Qarabağ bəylərinin siyahısı
Qarabağ bəyləri — Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinə mənsub zadəganlar:
Olimpiya (Mane)
Mənşələri
thumb|200px|left|[[Fransisko Qoyyanın "Kapriços" seriyasının bu lövhəsindəki gənc qadın eynilə "Olimpiya" əsərindəki qadın model kimi tamaşaçının gözlərinin içinə baxan vəziyyətdədir.]]
İsveç
Bayramları
1916-cı ildən 1983-cü ilə qədər 6 İyun İsveç Bayrağı Günü "Svenska flaggans dag" adı altında milli bayram kimi qeyd olunurdu. Həmin gün 1983-cü ildən İsveçin Milli Bayramı olaraq rəsmi qeyd olunmaqdadır.
Kriptoqrafiya
Proseduru
Şifrləmə proseduru adətən müəyyən kriptoqrafik alqoritmdən və açardan istifadəni nəzərdə tutur. Kriptoqrafik alqoritm – məlumatların çevrilməsinin müəyyən üsuludur. Açar isə çevirmə üsulunu konkretləşdirir. Müasir kriptoqrafiya o prinsipdən çıxış edir ki, kriptoqrafik çevirmənin məxfiliyi yalnız açarın məxfi saxlanması ilə təmin edilməlidir.