cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elməddin Qəhrəmanov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Ağdam rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elməddin Qəhrəmanov ​ölümündən sonra "Ağdamın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
NGC 6424
NGC 6424, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Ramiq Tağıyev
Ramiq Teymur oğlu Tağıyev (30 oktyabr 1998; Lerik rayonu, Azərbaycan — 08 noyabr 2020; Şuşa rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Ramiq Tağıyev 1998-ci il oktyabrın 30-da Lerik rayonunun Kəlvəz kəndində anadan olub. 2004-2015-ci illərdə F. Şahbazov adına Kəlvəz kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Subay idi.
Hərbi xidməti
Ramiq Tağıyev 2016-2018-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub. 2018-ci ildən isə "gizir" hərbi rütbəsində müddətdən artıq həqiqi hərbi qulluqçu olaraq xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun kiçik giziri olan Ramiq Tağıyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayılın, Füzulinin və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Ramiq Tağıyev noyabrın 10-da Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub. Lerik rayonunun Kəlvəz kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ramiq Tağıyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ramiq Tağıyev ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ramiq Tağıyev ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını yerinə yerinə yetirən zaman mərdliyin və igidliyin göstərilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ramiq Tağıyev ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ramiq Tağıyev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ramiq Tağıyev ​ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Atapuerko dağları
Atapuerko dağları — İspaniyanın şimalındakı Castilla və Leonun Atapuerca şəhərinin yaxınlığında yerləşən bir karst təpəsidir. Davam edən qazıntılar zamanı, Qərbi Avropadakı ilk Homo sakinlərinə aid edilən yerli mağara kompleksində zəngin fosil yataqları və daş alət dəstləri aşkar edilmişdir. Atapuerko dağları, Homo erectus, Homo antisessor (və ya Homo erectus antagonisti) və Homo heidelbergensis cəmiyyətlərinin üstünlük verdiyi “fövqəladə məlumat ehtiyatı” Alt Paleolit dövründə yoxa çıxmışdır.
Atapuerko dağlarında tapılan kəllə sümükləri Homo erectusdan daha böyük beyin yuvalarına və daha müasir görünüşlü burun və yanaq sümüklərinə sahib idi. Paleontoloqlarda yeni bir növün mövcudluğunu qəbul edib onu Homo antisessor adlandırdılar.
Hal-hazırda kəşf edilmiş və etibarlı bir şəkildə tarixi yaşı qiymətləndirmiş ən qədim nümunə 1,2 milyon ilə 600,000 il arasında yaşı müəyyən edir. Ərazi Atapuerkonun Arxeoloji Sahəsi adı altında UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısınə daxil edilmişdir.
NGC 4678
NGC 4678 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Atapuerko dağları
İspaniyanın Kastiliya əyalətinin qədim paytaxtı olan Burqos şəhəri yaxınlıqında Syerra-de- Atapuerka adında dağ sistemi mövcuddur. Bu ərazi İspaniyanın Milli mədəni və təbiət maraqı və eyni zamanda Ümumidümya irsi elan edilmişdir. Unikal sayılan bu yeri həvəskar arxeoloqlar XIX-cu əsrin sonlarında kəşf ediblər. Sistematik elmi araşdırmalar burada 1978-ci ildən etibarən aparılır.
Atapuerkada bütöv bir yeraltı mağaralar sistemi mövcuddur. Bu mağaraların müxtəlif səviyyələrində ibtidai insanların, heyvanların və bitkilərin qalıqları, və həmçinin müxtəlif dövrlərə aid məişət tullantıları aşkar edilmişdir. Belə bir hal bir məkanda insan təkamülünü tədqiq etməyə imkan yaradır. Belə ki, fil çalası adlanan mağarada 2008-ci ildə Avropada ən qədim insan qalıqları aşkar edilmişdir. Bu qalıqların təxminən 1 200 000 il yaşı var. Alimlərin fikrincə bu qalıqlar indiyə qədər yalnız Afrikada məlum olan Homo erectus növünə aid ola bilər.
Mağaralar sisteminin başqa bir səviyyəsində 800 000 il yaşı olan digər artefaktlar aşkarlanıb. Bu tapıntılar Homo antecessora (sələf) aid edilir. Homo ailəsinin bu nümayəndəsinin beyninin həcmi 1000 kub sm təşkil edib ki bu da primitiv texnologiya ilə daş əlatlərin hazırlanması üçün kifayət idi.
500 min il yaşı olan təbəqədə isə Homo heydeldergensis aşkar edilib. Bu insan əcdadının təxminən 1m 70 sm boyu olub, beynin həcm isə 1 400 kub sm təşkil edib. Tapıntılara əsasən o artıq mürəkkən alətlər hazırlaya bilirmiş. Kəlləsinin daxili hissəsindəki izlərə əsasən Homo heydeldergensis nitq qabiliyyətinə malik idi.
Atapuerkada ən maraqlı tapıntılardan biri də Avropada ən qədim qəbirstanlıqdır. Təqiqatlar zamanı aşkar edilmişdir ki, mağaralardan birinə insanları artıq ölü olaraq atırmışlar və onların yanına axirət dünyasında istifadə üçün yeni əmək alətləri qoyurdular. Bu tapıntılara qədər hesab olunurdu ki, ölüləri ilk dəfə neandertallar dəfn edirmişlər.
Azot-1 oksid
Azot-1 oksid duz əmələ gətirməyən oksiddir
Tarixi
Diazot-monoksid və ya azot 1-oksid (N2O) ilk dəfə 1772-ci ildə Cozef Pristli tərəfindən alınmışdır və onu azaldılmış azot havası adlandırmışdır. Texniki adı şadlandırıcı-şənləndirici qazdır. Bu da onun keyləşdirici xüsusiyyətə malik olması ilə əlaqədardır. Tərkibində N2O olan hava ilə tənəffüs etdikdə əvvəlcə oyadıcı təsir göstərir, sonra isə keyləşmə baş verir. N2O-nun keyləşdirici təsirini ilk dəfə 1799-cu ildə məşhur ingilis alimi H. Devi müəyyən etmişdir. Belə ki, N2O qarışmış hava ilə tənəffüs etdikdə diş ağrısı aradan qalxır. Devinin bununla bağlı bir çox maraqlı təcrübələri var. Bundan yarım əsr sonra 1844-cü ildə amerikalı diş həkimi X. Uells dişlərin çıxarılmasında N2O- dan ağrıkəsici vasitə kimi istifadə etmişdir. Hazırda diazot-oksidindən miokard (ürəyin əzələ qişası) infarktının əməliyatında ağrıkəsici kimi (80% N2 və 20% O2) istifadə edilir.
Xassələri
N2O rəngsiz, xoşagələn zəif iyli, şirintəhər qazdır. Havadan ağırdır, nisbi sıxlığı 1,527 — dir. Havada həcmcə 0,0005% N2O qazı olur. O, havanın daimi tərkib hissələrindəndir. −88,6°C-də qaynayır, −90,9°C-də bərkiyir, 0°C-də bir həcm suda 1,3 həcm N2O həll olur. Adi şəraitdə 25°C-də bir həcm suda 0,6 həcm azot 1-oksid həll olur. Etil spirtində, efirdə sulfat turşusunda həll olur. Duz əmələ gətirməyən oksiddir. Alovlanmır, amma yanmaya kömək edir. N2O ilə dolu qaba yanan kömürü, kükürdü və fosforu daxil etdikdə onlar yanmaqda davam edir. 0°C-də və 30 atmosfer təzyiqində, həmçinin otaq temperaturunda və 40 atmosfer təzyiqində rəngsiz mayeyədək qatılaşır. 1kq maye azot 1-oksiddən 500 l qaz əmələ gəlir. Müəyyən qatılıqda efir, tsiklopropan, xloretanla qarışıqları partlayıcı təhlükəlidir. Normal şəraitdə N2O kimyəvi inertdir. Qızdırıldıqda oksidləşdirici xassəyə malik olur. Güclü oksidləşdiricilərlə qarşılıqlı təsir zamanı N2O bərpaedici xüsusiyyət göstərə bilər. Yaşıl oksidləşdirici hesab olunur. Çünki oksidləşdirmə prosesində yalnız azot və oksigen ayrılır ki, bunlar da havanın tərkibinə daxildir. Zərərli maddələr ayrılmır. Azot 1-oksid azot 2-oksidin fermentativ və qeyri-fermentativ reduksiyası zamanı əmələ gəlir. In vitro təcrübələrində — yəni şüşədə aparılan təcrübələrlə müəyyən olunmuşdur ki, N2O, NO-nun tiol və ya tiol tərkibli birləşmələrlə reaksiyasından əmələ gəlir. Gepatositlərin sitozolunda NO-dan N2O-nun əmələ gəlməsi müəyyən olunmuşdur ki, bu da bu qazın fizioloji şəraitdə məməlilərin hüceyrələrində əmələ gəlmə mümkünlüyünü fərz etdirir.bakteriyaların orqanizmində azot 1-oksid denitrifikasiya adlanan prosesin gedişində və nitro-oksid – reduktazanın katalizində əmələ gəlir. Əvvəllər hesab olunurdu ki, bu proses məməlilərdə olmayan bir neçə növ bakteriya üçün spesifikdir, ancaq yeni məlumatlar bunun belə olmadığını fərz etdirir. N2O metioninin biosintezini inhibə edir. Diazot-oksidi ammonium –nitratı qızdırmaqla alınır.
Tətbiqi
İstifadə sahəsinə görə azot 1-oksid iki növ bölünür: qida və ya tibbi istifadə üçün və texniki istifadə üçün. Tibbi azot 1-oksid əsasən cərrahiyyə əməliyatlarında narkoz kimi istifadə olunur. Həmçinin qida sənayesində, qənnadı sənayesində propellent –itələyici kimi istifadə olunur. Yeyinti məhsulu kimi E942 indeksinə malikdir. Qablaşdırma qazı kimi istifadə olunur ki, bu da ərzaqların korlanmasının qarşısını alır. Həmçinin daxili yanma mühərrikinin texniki xüsusiyyətlərinin yaxşılaşdırılması üçün tətbiq edilir. Yeganə yanacaq kimi tək komponentli raket mühərriklərində istifadə olunur.
Metal üzvi birləşmələr
Metal üzvi birləşmələr Metal-üzvi kimya metal-üzvi birləşmələri öyrənir. Metal-üzvi birləşmələr (MÜB) üzvi qrupların bilavasitə metal atomu ilə metal-karbon rabitəsi vasitəsi ilə əmələ gətirdiyi birləşmələrdir. Əgər üzvi liqand keçid metal atomu ilə bilavasitə keçid metal–karbon rabitəsi ilə birləşibsə, belə birləşmələr keçid metalların metal-üzvi birləşmələri, əgər qeyri-keçid metalla birləşibsə, onda qeyri-keçid metalların metal-üzvi birləşmələri adlanır. Metalüzvi birləşmələrin kompleks birləşmələrdən fərqi odur ki, kompleks birləşmələrdə bilavasitə metal–karbon rabitəsi yoxdur. Bu baxımdan metal-üzvi birləşmələr kompleks birləşmələrin xüsusi formasıdır.Keçid metalların metal-üzvi birləşmələrinə maraq əsasən iki aspektlə (praktik və fundamental) əlaqədardır. Ən əvvəl bu komplekslərin tədqiqi keçid metal atomunun rabitə yaratma qabiliyyətini araşdırmağa və keçid metal-üzvi liqand arasındakı çox mərkəzli ikielektronlu rabitələrin xüsusiyyətlərini dərindən dərk etməyə imkan verir. İkincisi keçid metalların metal-üzvi birləş¬mələrinin perspektivli katalitik sistemlər olması ilə əlaqədardır. Məlumdur ki, keçid metallar əsasında alınmış homogen katalizatorlar çoxtonnajlı kimyəvi məhsulların - spirtlər, plastifikatorlar, sirkə turşusu, dərman maddələrinin və s. sintezində istifadə edilir. Keçid metalların ilk metal-üzvi birləşməsinin nümunəsi platinin olefin kompleksi – K+[C2H4PtCl3]– olmuşdur. Bu kompleks Danimarka əczaçısı Seyze tərəfindən sintez olunmuşdur. Sonralar dəmir və nikelin karbonilləri (Ni(CO)4, Fe(CO)5) alınmışdır. 1951-ci ildə ferrosenin [(C5H5)2Fe] kəşfindən sonra metal-üzvi birləşmələr kimyası sürətlə inkişaf etməyə başladı. Bundan sonra ferrosen kimi digər “sendviç” quruluşlu birləşmələrin kəşfi və onların benzol kimi elektrofil əvəzolunma reaksiyalarına daxil olması bu sahədə elmi tədqiqatların böyük vüsət almasına səbəb oldu. Hal-hazırda keçid metalların metal-üzvi birləşmələri kimyası sürətlə inkişaf edən sahələrdən biridir, bu sahə üzrə bir çox elmi məqalə nəşr edilir.
Metal-üzvi birləşmələrin tipik liqandları haqqında
Keçid metalların metalüzvi birləşmələri üzvi liqandlarla birləşmiş bir və ya bir neçə keçid metal atomundan ibarət olur.Liqand – müstəqil mövcud ola bilən ion qrupları və ya neytral molekullardır. Adətən liqandlar elektrodonor, metal atomu (və ya ionu) isə elektroakseptor təbiətli olur.
Üzvi liqandların təsnifatı
Metal-üzvi birləşmələr liqandın metal–liqand rabitəsinə verdiyi elektronların sayına görə təsnifatı daha mühüm rol oynayır. Bu baxımdan liqandlar birelektronlu (metal–karbon rabitəsinə bir elektron verir), ikielektronlu (2 elektron), üçelektronlu (3 elektron), dördelektronlu (4 elektron), beşelektronlu (5 elektron), altıelektronlu (6 elektron) və s. bölünür. Cədvəldə üzvi liqandların sadə nümunələri və onların keçid metallarla şərti kompleksləri verilmişdir. Misallardan göründüyü kimi bəzi hallarda eyni bir liqand keçid metal atomu ilə özünün müxtəlif sayda karbon atomu ilə birləşə bilir. Sistematik nomenklaturaya görə bu fərqlər qapto (yunan sözü olub, bağlamaq mənasını verir) termini ilə ifadə olunur. Əgər liqand metalla özünün bir, iki, üç, dörd, beş, altı və s. sayda karbon atomu vasitəsilə birləşirsə, onda belə birləşmə müvafiq olaraq mono-, di-, tri-, tetra-, penta-, heksa-, hepta- adlanır.
Kollüvium
Kollüvium (kollüvial çöküntülər) (lat. colluvio-yığım) - ağırlıq qüvvəsinin təsiri ilə yamac üzrə aşağıya doğru yerini dəyişib toplanmış aşınma məhsulları. Qırıntı materialı yamacda və şleyf şəklində yamac ətəyində toplanır. Kollüvium tipik nümunəsi dağ yamaclarında geniş yayılmış qaymalı və çınqıl-qaymalı müasir töküntülərdır. Qazıntı halında da rast gəlinir. Amerika ədəbiyyatında kollüvium daha geniş mənada başa düşülür və buraya delüvium da aid edilir.
Əli Nəcəfov
Əli Seyran oğlu Nəcəfov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əli Nəcəfov 1998-ci il mayın 24-də Masallı rayonunun Tüklə kəndində anadan olub. 2004-2015-ci illərdə Binəqədi rayonunda ERA - tam orta ümumtəhsil məktəbində təhsil alıb. 2016-2020-ci illərdə isə Azərbaycan Universitetində (AU) "Maliyyə və iqtisadiyyat" ixtisası üzrə ali təhsil alıb. Subay idi.
Hərbi xidməti
Əli Nəcəfov 2020-ci ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə idi.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Əli Nəcəfov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Hadrut qəsəbəsinin və Cəbrayılın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Əli Nəcəfov oktyabrın 20-də Cəbrayıl döyüşləri zamanı şəhid olub. Masallı rayonunun Tüklə kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əli Nəcəfov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əli Nəcəfov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Şərəfəddin Hüseyn Sultani
thumb
Şərəfəddin Hüseyn Sultani (?-?) – XV əsr Azərbaycan xəttatı, Şamaxıda və Təbrizdə yaşamışdır. Şamaxıda Şirvanşah Fərrux Yəsarın (1462-1500) sarayında, sonralar isə Təbrizdə Ağqoyunlu hökmdarı SultanYaqubun (1478-90) kitabxanasında fəaliyyət göstərmiş, bir sıra bədii əsərlərin üzünü köçürmüşdür. Yusif Әmirin “Divan”ı (15 əsr, Ayasofiya kitabxanası, İstanbul), “Kəlilə və Dimnə” (1447, Sipəhsalar mədrəsəsi, Tehran), “Şamaxı antologiyası” (1468, Britaniya muzeyi, London), Hafizin və Kamal Xocəndinin şeirlərindən ibarət əlyazması (1473, Topqapı muzeyi, İstambul) ən yaxşı işlərindəndir.
Ağ Burun
Ağ Burun (Ак-Бурун, Aq Burun, Акъ Бурун) — Krımın Kerç boğazı sahillərində yerləşir. Burun cənubdan Kerç buxtasını bağlayır. Burunda tarixi şəhərin qalıqları mövcuddur. XIX əsrdə Kerç boğazını qorumaq məqsədi ilə Kerç qalası inşa edilmişdir. Ağ Burunun qurtaracağında qədim kurqan vardı. Burada ayrıca batareyə yerləşdirilmişdi.
NGC 1576
NGC 1576, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 3677
NGC 3677, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 2683
NGC 2683, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Vaşaq bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Yer ətrafı peykəbənzər asteroidlər
Yer ətrafı peykəbənzər asteroidlər — Yer ətrafında bir neçə möcüzəvi obyekt var ki, onları bəzi ədəbiyyatda “ İkinci ay” və ya “Yerin ikinci peyki” adlandırırlar. Bunlar Yer orbiti ilə orbitləri 1:1 rezonansında olan asteroidlərdir. Bu obyektlərin müşahidəsi olduqca möcüzəvi trayektorialar göstərir. Bu onunla əlaqədardır ki, bir tərəfdən onların orbitlərinin ekssentresiteti Yerin ekssentresiteti ilə müqaisədə xeyli böyükdür. Diqar tərəfdən orbitlər ekliptikaya müəyyən meylə malikdilər.
Bu obyektləri Yerin peykəbənzər obyekti adlandırırlar.
(3753) Kruitni
thumb|240x240px|Yer və Kruitni orbitlərin müqaisəvi dinamikası. Ən məşhur peykəbənzər asteroid (3753) Kruitnidir (lat Cruithne) 1986 ildə Duncan Waldron tərəfindən kəşf olunmuşdur. Onun orbiti üç planetin orbiti ilə kəsişir: Yer, Mars və Venera. Amma Yer orbiti ilə rezonansda olduğa görə o, Yerin peykəbənzər obyekti kimi təsniflənir.
Kruitninin orbiti sinxron olduğuna baxmayaraq yer orbiti ilə tam kəsişmir. Onun meyli ekliptikaya nəzərən 19,8 °. Onun Yerlə maksimal yaxınlaşması 1994 –cü ildən 2015-ci ilin noyabr ayına mövcud idi. Onun ekssentriteti 0,51491. böyük yarımoxu 149,257 million km və ya 0,99772 а.v. diametri 5 km,kütləsi 1,3·1014 kq bərabərdir.
Mütəxəsislərin rəyinə görə Kruitni 7899 ildən sonra Veneranın yanından elə yaxın məsafədən keçəcək ki, sarsıtma nəticəsində biz bu “ ayı” itirəcəyik.
2016 HO3
Onun orbitinin meyli o qədərdir ki, o,gah ekliptikadan yuxarıda altı ay ərzində, gah altı ay ekliptikadan aşaöıda hərəkəti edir. Bu asteroid Yerin qravitasiyasınnan elə bir tələyə düşüb ki, heç cür uzaqlaşa bilmir. Yerin cazibə qüvvəsi həmçinin bu asteroidə Yerə 38 Yer-Ay istiqamətindən yaxın məsafəsindən yaxına qoymur.
2003 YN107
2003 YN107 obyekti Aton asteroid olaraq klastifikasiya olunan mikro asteroiddir. O Yerin ətrafında Yerlə 1:1 hərəkət rezonansı ilə dolanır. Ona görə də o Yerlə ortaq orbital konfiqurasiyadadır.
Asteroid Lincoln Near Earth Asteroid Research(LINEAR) tərəfindən 2003-cü ilin dekabrın 20-də kəşv olunmuşdur. Asteroidin diametri təxminən10-30 metr ətrafındadır. Orbiti dairəvi və Yer orbitinə yaxındır.
(164207) 2004 GU9
Bu asteroid Lincoln Near Earth Asteroid Research(LINEAR) tərəfindən 2004-cü ildə kəşf olunmuşdur. Asteroidin diametri 200-300 metr ətrafındadır, afelidə 1.1376258581 a.v. bərabərdir (170.18640603 Gm ). Perihelidə isə 0,86490477 a.v. –dir. thumb|343x343px
2010 SO16
Asteroid (419624) 2010 SO16 6 iyun 2010 ildə NASA-nın WISE yerətrafı orbitə çıxarılmış infraqırmızı teleskop vasitəsi ilə kəşf olunmuşdur. Alınmış məlumatı Arma (Armagh Observatory) rəsədxanasında təhlil edilmişdir. Asteroidin ölçüləri 200-400 metr aralığında qiymətləndirilir.
Bu asteroid Yerlə 1: 1 rezonansında olaraq çox orijinal bir obitlə hərəkət edir.
2010 SO16 hərəkətini Günəş-Yer sistemində baxacaq. O, Yerə nisbətən daxili orbitlə Yer kürəsindən daha böyük bucaq sürəti ilə hərəkət edir. A nöqtəsinə çatdıqça Yerin cazibə sahəsinin təsiri nəticəsində B nöqtəsinə keçir. B nöqtəsi isə. Yer və L5 Laqranj nöqtələri arasında yerləşir. Oradan isə O, xarici orbitə C nöqtəsinə köçür. Bu orbitdə isə onun bucaq sürəti Yerin sürətindən aşaqı olacaq. O hərəkətdə yubanaraq, axırda D nöqtəsinə çatır. Burada Yenə Yerin qravitasiya sahəsi asteroidi Yerlə L4 Laqranj nöqtələri arasından E nöqtəsinə köçürür. Bu tsikl təxminən 350 il çəkir.
(54509) YORP (2000 PH5)
(54509) YORP (2000 PH5) öz oxu ətrafında tez fırlanan Apollon dəstəsinə daxil olan asteroiddir. O, Yer kürəsinə tez-tez yaxınlaşan obyektlərdəndir. Asteroid LİNEAR Socorro laboratoriya əməkdaşları tərəfindən 3 avqust 2000-ci ildə kəşf olunmuşdur.
(54509) YORP (2000 PH5) asteroidin orbitinin periodu Yerin Günəş ətrafında fırlanmasına yaxındır. Öz hərəkətində asteroid 100 ildə bir dəfə (tsikldə 8 kərə təkrarlanan) Yerə yaxınlaşır.
Bu dəstəyə daxil olan daha iki asteroid var: 2001 GO2, 2002 AA29. Bu cür orbitlərin sabitliyi uzun çəkmir. Bu dəstədən ancaq 2010 SO16 orbitin stabilliyi 120min ildən də artıq ola bilər
2010 TK7
2010 TK7 — Apollon dəstəsinə daxil olan bu günə yeganə məlum olan Yerin troyan asteroididir. O, 300 metrə ölçüsündə olan qaya parçasıdır, planetimizdən 60° irəlidə L4 Laqranj nöqtəsində hərəkət edir.
Asteroid Günəş ətrafında Yer orbitinə bənzər periodu 365,389 gün olan orbitdə hərəkət edir. Ekssentriseti 0,191, Ekliptikaya meyli 21°. Asteroid Laqranj nöqtəsi ətrafında rəqs edir. Orbitin perihelisi 121,098 mln km və ya 0,80949 a.v., afeli isə 178,22 mln km və ya 1,19133 a.v.
Oklənd yarımadası
Aupouri yarımadası - Yeni Zelandiyanın Şimal adasının şimalında yerləşən yarımada.
Coğrafiya
Yarımadanın başlanğıcında Yeni Zelandiyanın nəhəng metropoliyası olan Oklənd yerləşir. Oklənddən şimal-qərb istiqamətində yarımada 285 km məsafədə uzanır. Yarımadanın uzunluğu 85 km-dir. Uelsfordda yarımadanın eni 15 km, Uitemata ilə Manukau körfəzləri arasında isə 2 km-dir.
Yarımadanın qərb sahillərini Tasman dənizi, qərb sahillərini isə Sakit okean yuyur. Yarımadanın hər iki hissəsi boyunca çoxlu yarımadalar vardır. Okləndin son 100 km qurtaracağı Aupouri adlanır. Burada yarımadanın eni 10 km-dir. Yarımadada yerləçən burunlar: Mariya-van-Dimen, Reqisa, Şimal.
Tasman dənizinin sahilində dünyanın təbii ən uzun limanı olan Kaipara buxtası yerləşir (şimaldan cənuba eni 65 km). Şimalında isə Xokianqa buxtası yerləşir. Bu buxta Maorilərin həyatında böyük rol oynayır.
İnzibati baxımdan yarımadanın 80% Nortlənd, 20 % isə Oklənd regionuna daxildir.
Sərxan Həşimov
Sərxan Həşimov (Həşimov Sərxan Qasım oğlu; d. 26 yanvar, 1984, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — "Microsoft" Azərbaycan nümayəndəliyinin rəhbəri, "Microsoft" MDB nümayəndəliyinin idarə heyətinin üzvlərindən biri.
Həyatı
Sərxan Həşimov 1984-cü ilin yanvar ayının 26-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
Ailəsi
Evlidir, bir oğlu var. Vüqar Həşimovun qardaşıdır. Asudə vaxtlarında peşəkar şahmatla məşğul olur.
Karyerası
Sərxan Həşimov HP, "Oracle" və SAP kimi beynəlxalq şirkətlərdə çalışıb. O, iki il ərzində "Oracle" şirkətinin ən uğurlu əməkdaşlarından biri olub, SAP şirkətində isə o, 2015-ci ilin nəticələrinə əsasən, ən yaxşı işçilərdən biri seçilib. Sərxan Həşimov irimiqyaslı layihələrin idarə edilməsi, məsləhətlərin təqdim olunması və biznesin inkişafı sahələrində geniş təcrübəyə, eyni zamanda bulud texnologiyaları, mobil tətbiqlər və şirkətin resurslarının idarə edilməsi (ERP) sahələrində geniş biliyə malikdir.
İkimərtəbəli karvansara (Şuşa)
İkimərtəbəli karvansara — XIX əsrdə Şuşada inşa edilmiş karvansara. Şuşanın Şeytan Bazar adlanan hissəsində mehmanxana tipli və iki mərtəbəli karvansaradır. On dokkuzuncu əsrin ikinci yarısında (1888–1889) Məşədi Hüseyn Mir Səyyaf oğlu, Hacı Əmiraslan bəyin karvansarasını alandan sonra, onu sökərək yerində inşa etdirmişdir. Bu üzdən karvansara xalq arasında Hacı Səyyaf oğlu karvansarası kimi tanınırdı. Onun yerində məşhur Şuşa memarı Kərbəlayi Səfıxan Qarabaği Məşədi Şükür Mirsəyyaf oğlunun yeni tələblərə cavab verən karvansarasını tikdi. Mövcudluğunun ilk günlərindən o, Şuşada ən çox qonağı olan karvansaraya çevrildi. Məşədi Hüseyn vəfat edəndən sonra, oğlanları Qəhrəman və Məşədi Şükür karvansaranı şərikli işlətməyə başlayırlar. Bu karvansara istər böyüklüyünə, istərsə də memarlıq üslubuna görə, şəhərdəki digər karvansaralardan seçilirdi. thumb|left|XIX əsrdə Şuşada inşa edilmiş ikimərtəbəli karvansaray.
Memarlıq quruluşu
Məşədi Şükür Mirsəyyaf oğlunun karvansarayı ikimərtəbəli daş bina idi. İkinci mərtəbədə qonaqlar üçün iyirmi beş otaq vardı. Adətən, qonaqlar, tacirlər və nadir hallarda səyyahlar olurdu. Karvansaranın qalan hissəsində bir neçə tacir kontoru və otuza yaxın müxtəlif tacir dükanı yerləşirdi. Təzə karvansaranın yeniliyi binanın içərisində, ikinci mərtəbədə təxminən 9x8 metr ölçüdə ibadət zalı olan üçnefli məscidin olması idi.
Fəaliyyəti
Ən yaxşı Avropa mehmanxanalarında olduğu kimi qonaqlara dərzilər, papaqçılar, bərbərlər və çəkməçilər xidmət göstərirdilər. Karvansara öz gözəl xidməti ilə tacirləri və səyyahları cəlb edirdi. Bugünkü dillə desək, nömrələrə təlabat o qədər çox idi ki, yaxınlıqda ikimərtəbəli bir binanın tikilməsi lazım gəlirdi. İkinci mərtəbədə kirayənişinlər qalırdı. Birinci mərtəbədə isə müxtəlif ticarət mağazaları vardı. Sovet dövründə Məşədi Şükür Mirsəyyaf oğlunun karvansarası ticarət kompleksinə çevrilmişdi thumb|left|İkimərtəbəli karvansarayın daxilindən görünüşü
Tarixi
XIX əsrin ikinci yarısında (1888–1889) Məşədi Hüseyn Mir Səyyaf oğlu Hacı Əmiraslan bəyin karvansarasını alandan sonra söküb, yerində təzəsini tikdirmiş və xalq arasında Mir Səyyaf oğlunun karvansarası kimi tanınmışdır. Məşədi Hüseyn vəfat edəndən sonra oğlanları Ağa Qəhrəman və Məşədi Şükür karvansaranı şərikli işlətməyə başlamışlar, istər böyüklüyünə, istərsə də memarlıq gözəlliyinə görə şəhərdəki digər karvansaralardan seçilirdi. thumb|left|İkimərtəbəli karvansarayın daxili görünüşü '''Karvansara vəqf mülkiyyətinə daxil idi. Onun kitabəsindəki vəqfnaməni Əli Hacı Abbasoğlu yazmışdır. Vəqfnamənin mətni dörd parça əhəng daşı üzərində fars dilində nəstəliq xətlə qabarıq surətdə həkk olunmuşdur:'''
NGC 6710
NGC 6710, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Lira bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
31 mart hadisəsi (Osmanlı imperiyası)
31 mart hadisəsi – İkinci Məşrutiyyətin elanından sonra hökumətə qarşı tərtib olunan böyük hərbi çevriliş. Nəticədə Sultan Əbdülhəmid taxtdan endirilərək Salonikiyə sürgünə göndərilmiş, yerinə kiçik qardaşı Mehmed Rəşad taxta çıxarılmışdır.
Gedişatı
Salonikidən İttihadçıları qorumaq üçün gətirilən batalyon əsgərləri onların iç üzünü görmüş, 12 apreli 13 aprelə bağlayan gecə ayaqlandılar. Bir neçə zabiti Daşqışlağında həbs edən əsgərlər İstanbuldakı digər ordu birliklərini də özlərinə qoşaraq Ayasofya məscidi yaxınlığındakı Məclis-i Məbusan binası önündə toplandılar. Əllərində ağ, yaşıl və qırmızı bayraqlar tutan 3-4 min üsyançıya dah sonra Vulkan qəzeti redaktoru Dərviş Vəhdəti rəhbərlyindəki minə yaxın mədrəsə tələbəsi də qatıldı. Üsyançılara mane olmaq istəyən bir neçə üləma isə qətlə yetirildi.
İstanbuldakı hadisələrlə yanaşı, əyalətlərdə və xüsusilə də Balkan yarımadasında böyük iğtişaşlara səbəb olan 31 mart hadisəsi 11 gün davam etdi. İşğal altında olan Məclis-i Məbusanda üsyançıların başlıca tələblərinin hökumətin istehfası, Kamil Paşanın sədarətə, İsmayıl Kamalın isə məclis rəhbərlİyinə gətirilməsi, İttihad və Tərəqqi cəmiyyətinin ləğv edilməsi və hadisəyə adı qarışanlar haqqında əfv qərarı çıxarılması olduğunu bildirdi. Məclisdə səsvermə üçün yetərli sayda vəkil olmamasına baxmayaraq silah zoruyla bu tələblərin qəbul edilməsi haqqında məclis bəyannaməsi qəbul edildi. Teleqrafla saraya bildirilən qərar sultan tərəfindən də təsdiq edildi.
Sədrəzəm həmin gün günorta saatlarında istehfa etdi. Bu əsnada məlumat vermək üçün saraya göndərilən ədliyə naziri Nazim bəy yanlışlıqla öldürüldü. Ulduz sarayını bomblamaqla ittiham olunan Əli Kabuli bəy, Ulduz sarayında Sultan Əbdülhəmidin gözləri önündə qətlə yetirildi. Üsyanın ikinci günü xarici işlər naziri Əhməd Tofiq Paşa sədrəzəm oldu.
İttihad və Tərəqqi cəmiyyətinin öndə gələn üzvləri gizləndi və ya İstanbuldan uzaqlaşdı. Ancaq bu siyasi təşkilat hələ də əyalətlərdə və xüsusilə də Makedoniya bölgəsində hakim mövqedə idi. Məşrutiyyətin qorunması və üsyanın yatırılması üçün dərhal əyalətlərdən əsgər toplanıb İstanbula yeridilməsinə qərar verildi. İkinci və üçüncü ordu birliklərindən ibarət olan və “Hərəkat ordusu” adlanan bu ordu 19 apreldə qatarla Yaşılköyə gətirildi. Hərəkat ordusu rəhbəri Hüseyn Hüsnü Paşa ertəsi gün Hadımköyə qayıtdı və 22 apreldə ordu rəhbərliyini ələ almaq üçün Mahmud Şövkət Paşa Yaşılköyə gəldi. Bununn ardından məclis üzvlərindən bəziləri  22 apreldə Yaşılköyə gələrək burada ordu komandirləri ilə görüşdülər. 24 apreldə Hərəkat ordusu şəhərə yeridildi və şəhərin idarəsini ələ aldı. Yüzlərlə insan öldürüldü. İttihadçılar yenidən İstanbula qayıtdılar. Ardından təşkil olunan məhkəmədə Dərviş Vəhdəti də daxil olmaqla, bir çox şəxs meydanlarda qurulan dar ağaclarında edam edildi. Həbs olunan bəzi siyasi şəxslər isə İngiltərənin müdaxiləsi ilə azadlığa buraxıldı. Hadisələrdən sultanı da təqsirləndirən məclis 27 apreldə Sultan Əbdülhəmidi taxtdan endirdi və vəliəhd Mehmed Rəşad taxta çıxarıldı. Bu əsnada sultan, sədrəzəm Tofiq Paşaya səltənəti qardaşına buraxa biləcəyini, ancaq 31 mart hadisələrində heç bir günahının olmadığını bir komitə vasitəsilə sübut edilməsini tələb etdi. Tofiq Paşa vəziyyəti Səid Paşaya bildirsə də, Səid Paşa “Əgər sultan bəraət qazanarsa, bizim halımız necə olar ?” deyərək təklifə etiraz etmişdir.
31 mart şəhidlərinin xatirəsinə inşa olunan abidənin açılış mərasimi isə 23 may 1911-ci ildə baş tutdu. Hürriyət abidəsi adlanan abidədə 2 zabit və 42 əsgərin məzarı yerləşir.
NGC 4469
NGC 4469, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Tuba
150px|right|thumb|Tuba musiqi aləti Tuba − böyük ölçüsü və dərin səsləri ilə xarakterizə edilən bir nəfəsli musiqi alətidir. Şaquli kəmərli boru, üç və ya dörd klapan, geniş konusvari dəlik, fincanşəkilli ağızlıqdan ibarətdir. Tubanın müxtəlif seqmentləri standart texnika ilə işlənmiş misdən hazırlanmışdır. İlk tuba on doqquzuncu əsrin əvvəllərində bas səs gətirmək üçün icad edilmişdir. Tubalar mis külək alətləri kimi tanınan bir alət sinfinə aiddir. Tuba latın sözü olub “Tub” və “Boru” mənasını verir.
Amerika Birləşmiş Ştatlarında da tuba çalan şəxs tubaçı ya da tubist kimi tanınır. Böyük Britaniyada adi orkestrdə tuba alətində çalan musiqiçi sadəcə bir tubaçalan kimi tanınır; nəfəsli alətlər orkestrində və ya hərbi orkestrdə tuba alətində çalan musiqiçilər isə basistlər kimi tanınır.
Tarixi
Tubanın tarixi Roma İmperiyasına kimi uzanır. Tubanın inkişafı 19-cu əsrin əvvəllərində başlamışdır. 1820-ci illərdə müxtəlif alət istehsalçıları tubadan əvvəl “ophicleid” adlı alət istehsal edirdilər. Tuba − səsin F-dən aşağı hündürlüyünü təmin edən alət növüdür. Buna görə də bu alətlərdə çalmaq çətin idi və heç vaxt musiqi icması tərəfindən qəbul edilməmişdir. Tuba musiqiçilərin arzusunu təmin etmək üçün icad edilmişdir. 150px|right|thumb|Morits və Virprext tərəfindən patentləşdirilmiş bombardon 1835-ci ildə ilk bas tuba İohann Qottfrid və Vilhelm Virprext tərəfindən patentləşdirilmişdir. Onu ophicleiddən tamamilə fərqləndirən yeni tipli qısa porşenli klapan olan Berliner-Pumpe idi. Onun ilk nümunəsi müasir tubadan fərqli görünürdü, amma bəzi xüsusiyyətləri eyni idi. Məsələn F-orkestr tubalarının standart mərhələsi. Alətin hündürlüyünü aşağı salmaq üçün beş klapan vardı. Gümüş və misin xəlitəsindən hazırlanmışdır. Daha sonra, Morits (1777–1840) və Virprext  (1802 – 1872) “bombardon” adlanan geniş bir alət hazırladılar. Ophicleid ilə eyni ümumi formada idi, hətta onun da klapanları vardı. Onların dizaynı bu aləti bir qədər təkmilləşdirən digər musiqi aləti düzəldənlər tərəfindən qəbul edildi və müxtəlif ölçülərdə və formalarda bombardon istehsalına başlandı. Bir neçə il ərzində Berliner-Pumpe klapanların yerinə fırlanan klapanlar istifadə olunmuşdur. 1845-ci ildə Adolf Saks (1814-1894) sopraninodan- kontrabasa qədər dəyişən saksafon ailəsini patenləşdirdi. Bu alətlərin ən aşağı üzvü müasir tubaya çox oxşayırdı. Tuba ilk dəfə tanınandan sonra Almaniyada bəstəkarlar və orkestrlər də ophicleidə üstünlük verdilər. Digər ölkələr, əsasən, İngiltərə və Fransa tərəfindən tədricən qəbul edildi. 1880-ci ildə artıq ophicleid köhnəlmiş sayılırdı, tuba isə standart mis bas aləti olmuşdu.
Tuba caz musiqisində də 1925-ci ilə qədər bas səsi olaraq istifadə olundu və daha sonra onun yerinə kontrabas istifadə olundu. Və İkinci Dünya müharibəsindən sonra “Dixieland” caz ansambları tərəfindən yenidən istifadə olunmağa başlandı.
Dünya Tuba Günü
1979-ci ildə amerikan musiqiçisi Coel Dey “İnternational Tuba Day” adını verdiyi “Dünya Tuba Günü”nü elan etdi. 1982-ci ildən bəri hər il may ayının ilk cümə günü “Dünya Tuba Günü” olaraq qeyd olunur.
Uşaqları Mühafizə Cəmiyyəti
Uşaqları Mühafizə Cəmiyyəti — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə fəaliyyət göstərmiş qeyri-hökumət xeyriyyə təşkilatı.
Tarixi
Y.A.Gindesin təşəbbüsü ilə yaradılmışdı (1917). Sədri Y.A.Gindes, sədr müavini isə Eynülhəyat Yusifbəyli (Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 4-cü və 5-ci hökumət kabinələrinin başçısı Nəsib bəy Yusifbəylinin həyat yoldaşı) olmuşdur.
Fəaliyyəti
Cəmiyyətin məqsədi Bakıda yaşayan 17 yaşınadək uşaqların həyat şəraitini hərtərəfli öyrənmək, əhalini onların yaşayış tərzi və bütün ehtiyacları ilə geniş tanış etmək idi. Cəmiyyət xüsusi uşaq məhkəməsi təşkil etməklə, kimsəsiz uşaqların cinayətkar aləmdən uzaqlaşdırılmasına, onların yenidən tərbiyələndirilməsinə və cəmiyyətə faydalı vətəndaşlar kimi yetişdirilmələri üçün etibarlı əllərə verilməsinə səy göstərirdi. Uşaq məhkəməsinin nəzdində uşaq koloniyası vardı. Aprel işğalından (1920) sonra fəaliyyətini dayandırmışdır.
NGC 1924
NGC 1924, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Ovçu bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Dağılma dövrü Osmanlı sədrəzəmləri
Dağılma dövrü Osmanlı sədrəzəmlərinin siyahısı, İzzət Mehmed Paşadan Əhməd Tofiq Paşaya qədər, yəni 1773-1922 dönəmində, sədarətə gətirilmə tarixlərinə görə sıralanmış Osmanlı sədrəzəmləri siyahısıdır.
NGC 7609
NGC 7609, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Barat Daya
Barat Daya — Kiçik Zond adalarının şimal-şərq hissəsində yerləşən adalar qrupu. İnzibati baxımından İndoneziyanın Maluku vilayəti, Barat Daya dairəsi ərazisində yerləşir.
Coğrafiyası
thumb|left|250px|Barat Daya adaları Arxipelaqa 1 iri (Vetar (3,6 min km²) və bir neşə kiçik ada daxildir (Roma, Damar, Teun və Nila.). Ərazisi əsasən dağlıqdır. Maksimal hündürlük Vetar (1412 m) adasında yerləşir. Ekvatorial iqlimə malikdir. İl ərzində orta temperatur 25-27 ºС arasında dəyişir. Sıx meşələri savannalar əvəz edir . İl ərzində 2000 mm yağıntı düşür.
NGC 5457
NGC 5457, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 7.62 sm (3 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Mələkli ev
Mələkli ev — Bakı şəhərində, Nigar Rəfibəyli küçəsi ilə Rəsul Rza küçələrinin kəsişməsində yerləşən üçmərtəbəli bina. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli, 132 nömrəli qərarı ilə yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi qeydiyyata alınmışdır.
Haqqında
Bu ev 1893-cü ildə milyonçu Sergey Tumayevin sifarişi ilə tikilib, tarix binanın kartuşunda döyülüb.
Keçmiş dövrlərin tədqiqatçıları hesab edirlər ki, mələklər burada "elə belə deyil, bunun mənası var". İki versiya mövcuddur: birinci versiyaya görə, mələkləri Tumayevlərin əkiz övladlarının dünyaya gəlməsi münasibətilə qoyublar; ikinci versiyaya görə isə, mələklər Sergey Tumayevin dənizdə batan qohumları Qriqori Tumayev və onun xanımının xatirəsinə həsr olunub. Evin üstünə döyülən hərflər isə heç də rus əlifbasının "ТС" deyil, latın qrafikasının "TG" hərfləridir, yəni Tumayev Grigori.
2000-ci ildə baş verən zəlzələ zamanı mələklərdən birinin başı və çiyninin bir hissəsi qopub düşüb. Hadisə qurbansız ötüşüb. Mələyi yerinə qaytarıblar.
Bina 1917-ci il oktyabr inqilabına qədər Sergey Tumayevə məxsus idi. Sovet dövründə binanı milliləşdiriblər və Yazıçılar İttifaqına veriblər. Bu binada ədiblər və nomenklatura işçiləri işləyib. Binanın tanınmış sakinləri şairlər Rəsul Rza və Nigar Rəfibəyli olub, binanın fasadında onların xatirəsinə lövhə quraşdırılıb.
Kolumbit-tantalit
Kolumbit-tantalit — minerallar, kolumbit (Fe, Mn)Nb2O6 - tantalit (Fe, Mn)Ta2O6 izomorf sırası. Rombik. Habitus prizmatik və ya lövhəvari. Ayrılması {010} üzrə orta, {100} üzrə qeyri-mü­kəm­məl. Rəngi dəmiri-qaradan qonuru-qara­yadək, manqanlı növləri daha açıq rənglidir. Sərtliyi 6-6,5. Xüsusi çəkisi 5,2-7,9 (tantalitə doğru artır). Peqmatitlərdə. Ta və Nb filizi. Sinonim: Niobit-tantalitlər.
Yusif Əfəndiyev
Yusif Əfəndiyev (Yusif Bala Əfəndi oğlu Əfəndiyev) — görkəmli maarif xadimi, pedaqoq.
Həyatı
Yusif Bala Əfəndi oğlu Əfəndiyev Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasının tanınmış məzunlarından biri olmuşdur. Xalq arasında "Molla Yusif" (və ya "Molla Usuf") kimi çağırılan Yusif Əfəndiyevi dostları "Yusif Əfəndi" deyə çağırarmışlar. Yusif Əfəndiyev 1877-ci ildə Qazax qəzasının (indiki Ağstafa rayonunun) Poylu kəndində müəllim ailəsində anadan olmuşdur. Yusif Əfəndiyevin atası Bala Əfəndi dini təhsil almış, ruhani zümrəyə aid edilən, amma bununla yanaşı tərəqqipərvər, öz dövrünün qabaqcıl ziyalılarından biri olmuş, ərəb və fars dillərində mükəmməl bilən, dini təhsil ilə yanaşı tarix, fəlsəfə, məntiq kimi dünyavi biliklərə bələd olmuş şəxsiyyətlərdən idi.
Təhsili
Bir müddət Poylu kəndinin mədrəsəsində və sonralar onun bazasında yaradılmış məktəbdə müəllim işləyən Bala Əfəndi Əfəndiyev XIX-cu əsrin 80-ci illərinin əvvəlləri Şəki şəhərində fəaliyyət göstərən məktəblərin birinə təyinat almışdır. Həmin vaxtlardan Şəki şəhərində məktəbdarlıq etdiyi üçün Bala Əfəndi Əfəndiyev ailəsini də buraya köçürmüşdür. Elə bunun nəticəsidir ki, ilk təhsilini atasından alan Yusif Əfəndiyev təhsilini davam etdirmək üçün Şəki şəhərindəki ibtidai məktəbə qəbul edilmişdir. Həmin məktəbi bitirdikdən sonra atası onu 1894-cü ildə Qori şəhərinə gətirərək Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasının aşağı hazırlıq sinfinə qəbul etdirmişdir. Sonradan əsas sinifdə oxuyaraq 1899-cu ildə seminariyanı müvəffəq qiymətlərlə bitirmiş Yusif Əfəndiyev anadan olduğu Poylu kəndinə qayıtmış və buranın kənd məktəbində müəllim olaraq işləməyə başlamışdır. Qori Seminariyasında təhsil aldığı zaman Yusif Əfəndiyevi yoldaşları arasında fərqləndirən əsas cəhət geniş erudisiyaya, ensiklopedik biliyə malik olması, dilləri öyrənməyə marağı və qabiliyyəti idi.
İlk təhsilini atasından alan Yusif Əfəndiyev ərəb və fars, Şəkidə olarkən isə rus dillərini mükəmməl öyrənməyə və bu bacarıqlarını Qori Seminariyasında təhsil aldığı zaman daha da inkişaf etdirməyə müvəffəq olmuşdur. Beləliklə, 1899-cu ildə Qori Seminariyasını bitirən Yusif Əfəndiyev Poyluya qayıtmış və burada pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır.
Pedaqoji fəaliyyəti
Müvəffəq qiymətlərlə Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan bölməsini bitirmiş Yusif Əfəndiyev 1899-cu ildən etibarən Qazax qəzasının Poylu kəndində müəllim olaraq pedaqoji fəaliyyətə başlayır. Poylu elinin ağsaqqallarının danışdıqlarından məlum olur ki, kənd məktəbində müəllim işləyən Yusif Əfəndiyev bu müddət ərzində Poylu və qonşu kəndlərdən olan yüzlərlə sakinin maariflənməsində böyük işlər görmüşdür. Zəngin maarifçilik ənənəsinə malik olan Poylu kənd məktəbində hələ zamanında Azərbaycanın görkəmli şairi Molla Vəli Vidadi (1709-1809) təhsil almış və sonradan burada müəllim olaraq işləmişdir. Əlamətdardır ki, Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasını bitirdikdən sonra Poyluya qayıdan Yusif Əfəndiyev məhz atası Bala Əfəndi Əfəndiyevin və ana tərəfdən ulu babası olan Molla Vəli Vidadinin təhsil aldıqları və müdərrislik etdikləri kənd məktəbində müəllim olaraq işləməyə başlamışdır.
Pedaqoji fəaliyyətinə Poylu kənd məktəbindən başlayan Yusif Əfəndiyev sonradan bu fəaliyyətini Qazax Müəllimlər Seminariyasında davam etdirmişdir. Belə ki, Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasının Azərbaycan bölməsinin 1918-ci ildə Qazağa köçürüldükdən sonra Firudin bəy Köçərli (1863-1920) ilə yaxından dost olmuş Yusif Əfəndiyev görkəmli pedaqoqun dəvəti ilə Qazax Müəllimlər Seminariyasında ədəbiyyat müəllimi vəzifəsində işləməyə başlamışdır. O, Qazax seminariyasında 1926-cı ilədək işləmişdir. Seminariyada onun tələbələri olmuş Səməd Vurğun, professor Mehdixan Vəkilov, Osman Sarıvəlli və bir çox başqaları öz müəllimi barədə yüksək fikirlər söyləmişlər. Pedaqoji fəaliyyətini yüksək qiymətləndirən Azərbaycan Xalq Maarif Komissarlığı 1926-cı ildə Yusif Əfəndiyevi Göyçay Pedaqoji Texnikumu müəllim təyin etmiş və o, 1930-cu ilə kimi burada müəllim işləmişdir. Lakin Göyçayın iqlimi Yusif Əfəndiyevin səhhətində müəyyən problem yaratdığından buranı tərk etmək qərarına gəlmişdir.
1929-cu ildə Yusif Əfəndiyev bu qərarı barədə onun anasının yaxın qohumu, Azərbaycan SSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədri və Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikası Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədrlərindən biri olmuş Səməd ağa Ağamalıoğluna (1867-1930) deyir. Sonuncu da israrla təkid etmişdir ki, Yusif Əfəndiyev ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçsün. Beləliklə, 1930-cu ildə Bakıya köçən Yusif Əfəndiyev 1934-cü ilə qədər Bakı Pedaqoji Texnikumda (həmin dövrdə bu təhsil ocağı Azərbaycan Mərkəzi Beynəlmiləl Pedaqoji Texnikumu adlanırmış) ədəbiyyat müəllimi işləmişdir. Yusif Əfəndiyev mədəni inqilabın həyata keçirilməsində (müəllim kadrlarının hazırlanmasında, məktəblərin yenidən təşkilində, rus dilinin öyrənilməsində və rus dilinin təbliğində) böyük fəaliyyət göstərmişdir. Ötən əsrin 30-cu illərinin keşməkeşli və acınacaqlı repressiya günləri Yusif Əfəndiyevə də öz təsirini göstərmişdir. Bir sıra yaxın qohumları və dostları repressiyanın qurbanları olduğuna dözməyərək 1934-cü ildə 57 yaşında Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Ailəsi
Yusif Əfəndiyev Molla Vəli Vidadinin övladlarının son beşiyi olan qızı Hürü xanım və onun həyat yoldaşı Mirzə Məhəmməd ağa Qayıbzadənin nəticəsidir. Belə ki, Yusif Əfəndiyevin anası Səadət xanım Əfəndiyevanın (Hacıqasımovanın) anası Fatimə xanım Mirzə Məhəmməd ağa Qayıbzadənin və Hürü xanımın qızı, həm də Rusiya İmperiyası ordusunun general-leytenantı, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Hərbi nazirinin müavini, Sovet hərb xadimi və artilleriya generalı Əliağa Şixlinskinin (1963-1943) anası Şəhyəmən xanımın bacısı idi. Səadət xanım Əfəndiyeva (Hacıqasımova) Poylunun tanınmış nəsillərindən olan Hacıqasımovlardan (Hacıqasımzadələrdən) idi. Yusif Əfəndiyevin atası Bala Əfəndi dünyasını dəyişdikdən sonra anası Səadət xanım özünün yaxın qohumuMahmud Ağa Hacıqasımovla ailə qurur və onun birinci nikahdan olan uşaqlarına, o cümlədən Azərbaycan SSR Əməkdar Həkimi, Azərbaycan SSR Əməkdar Elm Xadimi, Bakıda doğum evinin yaradıcılarından biri, birinci-dördüncü çağırış Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı, Azərbaycanın baş mama-ginekoloqu, professor Mustafa Hacıqasımova (1883-1969) və XX-ci əsrin əvvəllərində Azərbaycanın ilk hüquqşünaslarında olan Yusif Hacıqasımova (1892-1960) analıq etmişdir.
Yusif Əfəndiyevin özündən başqa üç qardaşı (Abdulvahid Ağa, Mahmud Əfəndi, Həsənəfəndi) da olmuşdur. Onlardan biri Tiflis Gimnaziyasını məzunu olmuş Abdulvahid Ağa Bala Əfəndi oğlu Əfəndiyev təhsilini başa vurduqdan sonra doğulduğu Poylu kəndinə qayıtmış və ilkin vaxtlarda həmin, sonralar isə bir neçə qonşu kəndin ümumi koxası olmuşdur. Kəndin maarif və mədəni işlərində xeyli xidmətlər göstərmiş Abdulvahid Ağa Əfəndiyevi Ağstafa rayonunun yaşlı əhalisi bu gün də xoş sözlə xatırlayırlar. Abdulvahid Ağa əslən Qazax qəzasının Ağköynək kəndindən olmuş və 1906-cı ilədək Poylu kənd məktəbində müəllim işləmiş Ağalar bəy Qiyasbəylinin bacısı Şölə xanım Qiyasbəyli ilə ailə həyatı qurmuş və ömrünün sonunadək Poylu kəndində yaşamışdır. Yeri gəlmişkən, tanınmış folklorşünas, şair, publisist, filologiya elmləri doktoru, professor Rüstəm Rüstəmzadə Abdulvahid Ağa Əfəndiyevin dayısı nəvəsi, yəni Ağalar bəy Qiyasbəlinin qızı Afayət xanımın oğludur. Tanınmış ictimai xadim Azər Kərim oğlu Allahverənov Abdulvahid Ağa Əfəndiyevin nəticəsidir. Yusif Əfəndiyev ikinci qardaşı Mahmud Əfəndi, böyüklərin söylədiklərinə görə, XX-ci əsrin əvvəlləri Gürcüstanın Qori şəhərində fəaliyyət göstərən Gimnaziyada təhsil almış və Kiyev Universitetinə təyinat almışdır. Lakin faetonla uzun səfərə yola çıxan gənc Mahmud Əfəndi yolda xəstələnir və Kiyev şəhərinə çatmadan elə Gürcüstanın ərazisində olarkən sətəlcəmdən dünyasını dəyişir.
Yusif Əfəndiyevin üçüncü qardaşı Həsənəfəndi Əfəndiyev XX-ci əsrin əvvəlləri Tiflis şəhərində fəaliyyət göstərən təhsil müəssisələrinin birində qabaqcıl təhsil almış və Azərbaycana qayıtmış və ailə qurmuşdur. Neft və qaz yataqlarının kəşfiyyatı sahəsində misilsiz xidmətləri olmuş və həyatının çox hissəsini qaz yataqlarının kəşfiyyatına həsr etmiş Əlipaşa Əfəndiyev Həsənəfəndi Əfəndiyevin oğludur.
Haliç dağı
thumb| thumb| Haliç (Halicz) — Beşat dağlarının Polşa hissəsinin 3-cü, Qərbi Beşad dağlarının isə ən hündür zirvəsi. Haliç Tarnisa qrupunun şərqində, Bukovski və Rozsıpanes arasında yerləşir. Zirvənin hündürlüyü 1333 metr təşkil edir.
Adının etimalogiyası
Adının mənası dəqiq olaraq bilinmir. Bir fərziyəyə görə zirvənin adı ukrayncadan tərcümədə «top» mənasını verir. Bəzən isə «Qaliç» soyad olması qeyd edilir. Ukraynada İvano-Frankovsk şəhərindən bir qədər aralıda Qaliş adlı şəhər yerləşir. Şəhərlə dağın adının eyni kökdən törəməsi ehtimal edilir.
Təsviri
Dağ turistlər arasında olduqca populyardır. Buradan Polşa və Ukraynaya gözəl mənzərə açılır. Aydın hava şəraitində buradan Qorqan dağını görmək olar. Burada Polşa üçün nadir sayılan çoxlu sayda bitki növünə rast gəlinir:Dağlıq öküzotu (Arnica montana), Akonit (Aconitum bucovinense), Orobanche alba Stephan və Carex bigelowii.
Tarixi
İkinci Dünya müharibəsinin başlanğıcında buradan Polşa zabitlərini Macarıstana aparan bir marşrut keçirdi. Qədim dövrdə zirvədə üç ölkənin sərhədləri kəsişirdi: Polşa, Macarıstan və Kiyev Rus dövləti. Haliç ətrafında maldarlıq olduqca yaxşı inkişaf etmişdir. Xüsusi ilə XIX əsrdə özünün pik dönəmini yaşayırdı. Macarıstan ovalığından ətli mal-qara yetişdirmək üçün ən uyğun olan böyük buynuz idxal edilmişdir. Reç Pospolita dirçəldikdən sonra, Macarıstanın bölgə ilə ticarətində maneə meydana gəldi. Bundan sonra mal-qara yetişdirilməsi az sərfəli oldu və tədricən itdi.