cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Müqəddəs Ştefan kafedralı
Kafedra
Kafedra həmçinin çıxışlar, müzakirələr və disputların keçirilməsi üçün ən mükəmməl bir yer kimi də xidmət göstərirdi. Belə ki, məsələn, 12 yanvar 1522-ci ildə gedən Reformasiya çaxnaşmaları dövründə yepsikop Georq kafedra kürsüsünü protestant vaizi Paul Speratususa təqdim etmişdir. O, orden üzvləri qarşısına çıxaraq sevdiyi xütbəsini söylədi və orden nizamlarını və xasiyyətlərini tənqid edərək onları protestanlığa cəlb etməyə çalışdı. İlk alman iyezuiti və Müqəddəs Ştefan kafedralının birinci vaizi olmuş Müqəddəs Pyotr Kanisius da burada dəfələrlə çıxış etmişdir.
1938-ci ilin 7 oktyabr tarixində kardinal Teodor İnnitzer təntənəli ibadət zamanı kafedradan gənclərə üz tutaraq, onların fürerə deyil, İsa Məsihə və doğma katolik kilsəyə sədaqətli olmalarını kəsb edən öz məşhur çağırışını bildirmişdir. Kardinalın cəsarətli çağırışı nəticəsində, "Hitleryugend" adı ilə tanınan və əsasən gənclərdən ibarət olan milli-sosializm təşkilatının üzvləri yepiskop sarayına hücum etmiş və ona külli miqdarda ziyan vurmuşdular.
Viner-Noyştadt altarı
<div class="floatright" style="background-color:#CD5C5C;border:1px; font-size:90%; solid #C8C8C8;padding:1em;text-align:center"> 250px "Viner-Noyştadt" altarının ümumi görünüşü.
120px 120px Məryəm Ananın həyatından olan səhnələr: Müqəddəs Məryəmin taclanması (solda) və vəfatı (sağda) Viner-Noyştadt altarı 1447-ci ildə yaradılmışdır; buna, altarın təməlindəki xüsusi yazı işarəsi şahidlik edir. Başlanğıcda o, Viner-Noyştadt şəhərindəki Müqəddəs Bernharda ithaf olunmuş köhnə sistersian monastırında yerləşirdi. 1883-cü ildə altar Ştefan kafedralına təqdim edilmiş və həvari xorlarında quraşdırılmışdır. Altar 1952-ci ildən bəri kafedralın qadın nefində saxlanılır.
Altarda kafedralın əsas bəxşişdarı mühafizə olunur. Altar imperator III Fridrixin sifarişi əsasında hazırlanmışdır, buna, imperatorun "AEİOU" devizi olan altar predellasındakı ornamentli Bu yazının kifayət qədər çox interpretasiyası mövcuddur, lakin o, günümüzə kimi tam şəkildə deşifr olunmamışdır.
Altar müstəqil dayanan dörd qanada malik olmaqla müxtəlif hissələrdən yığılmışdır; bəzi fraqmentlər keçmiş relikviya sənduqəsindən götürülmüşdür. Altarın aşağı qanadında qotik oyma ilə bəzədilmiş kiçik pəncərə vardır: onun arxasında xüsusi kilsə relikviyası saxlanırdı.
Relikviyalar nümayiş üçün yalnız mühüm və dini baxımdan önəmli bayramlar zamanı nümayiş olunurdu, adi günlərdə isə, onun qapaqları daim bağlı olurdu. Açıq aşağı qapaqlar üzərində Tanrı Anasının həyatından olan, eləcə də İsa Məsihin anadan olmasını xəbər verən dini bayram və Sehrbazların sitayişi haqqında bəhs edən dini səhnəciklər təsvir edilmişdir. Qapaq taylarının əks tərəfində "İsa Məsihin ehtirasları" mövzusunda müxtəlif həyati səhnələr təsvir olunmuşdur (İsanın dağda çarmıxa çəkilməsi (solda) və Məsihin tikanlı çələnglə tacgüzarlanması (sağda)). Ümumilikdə altar qapaqlarının taylarında 72 müxtəlif müqəddəs təsvir edilmişdir; onların içərisində həvarilərin, Müqəddəs Florian və Xristoforun, benediktordeninə mənsub olan himayədarların, Müqəddəs Stefanın, eləcə də Habsburq sülaləsinin əcdadı sayılan Müqəddəs Morandinin obrazları olduqca böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Sistersian ordeninin ciddi qayda və qanunlarına görə, heykəltaraşlıq formasında ancaq çarmıxa çəkilmiş Məsihi və Tanrı Anasını yaratmaq mümkün idi. Məhz bu səbəbdən də, daxili tayların bayram mərasimləri üçün nəzərdə tutulan hissələrində yalnız Məryəmin həyatından olan müxtəlif səhnələri özündə əks etdirən barelyefləri seyr etmək olar. Qapağın mərkəzində taxta əyləşmiş və əlində körpə saxlayan Məryəm təsvir edilmişdir. Ondan solda kafedral qülləsinin kiçik modelini əlində tutan Müqəddəs Varvara, sağda isə əlində qılınc olan Müqəddəs Yekaterinanın fiqurları yerləşdirilmişdir. Sol tayda İsanın doğuluşu və Məryəmin tacqoyma mərasimi təqdim olunmuşdur. Sağ qapağın aşağı hissəsində isə, sehrbazların sitayişi təsvir edilmişdir. Lakin ənənəvi altar illüstrasiyalarından fərqli olaraq, burada qaradərili sehrbaz obrazı yoxdur. Sehrbazlar gənc oğlan, yetişkin kişi və qoca obrazlarında təsəvvür edilmişdilər (onlar insanlığın üç yaş dövrünü simvollaşdırırlar). Qapağın yuxarı hissəsində Məryəmin həvarilərin əhatəsində ölümü təsvir edilmişdir. Müqəddəs İohann ölən Tanrı Anasının əlini sıxır, onun yanında isə, İsa taclanmış varlığı, yəni Məryəmin ruhunu qəbul edir.
Miladdan öncəki gün və həmçinin orucluq zamanı altar qapaqları adətən yarıaçıq, Müqəddəs həftə zamanı isə kip şəkildə bağlı olur.
Hersoq IV Rudolfun kenotafı
Hersoq IV Rudolfun və onun həyat yoldaşı Lüksemburqlu Yekaterinanın kenotafı böyük itkilərlə günümüzə kimi qorunub saxlanılmışdır. Bir vaxtlar sarkofaqın bəzəkli talvarını alim-rahiblərin fiqurları bəzəyirdi (fiqurlar Rudolf tərəfindən kafedral nəzdində Universitet binasının əsasını qoyması münasibətilə yerləşdirilmişdir). Qumdaşından hazırlanmış Rudolfun və onun həyat yoldaşının heykəllərini XIX əsrin ortalarına kimi qiymətli daşlar bəzəyirdi.
Abidə başlanğıcda müəssis sərdabəsinin girişində yerləşirdi. 1493-cü ildə imperator III Fridrixin dəfnetmə mərasimi zamanı, abidənin qadın xorlarına köçürülməsi barəsində qərar qəbul edilmişdir. Və yalnız bu yaxınlara o, yenidən Viner-Noyştadt altarının sağ tərəfinə gətirilərək, onun üçün ayrılmış küncdə yerləşdirilmişdir. Kenotafın səthini "xaldey əlifbası" (Alphabetum Kaldeorum) ilə şifrlənmiş sirli işarələr və yazılar bəzəyir; bu şifrin imperator Rudolf tərəfindən ixtira olunduğuna dair bir sıra hipotezlər mövcuddur. Əvvəllər alimlər tərəfindən "Alphabetum Kaldeorum"-un diplomatik yazışmaların şifrlənməsi üçün istifadə edildiyi güman edilirdi. Onun köməyiylə latın mətni şifrlənirdi. Lakin bu şifrin kenotaf üzərində də yerləşdirilməsi, onun daha çox simvolik və yazıya sirlilik əlamətlərini bəxş etmək üçün istifadə olduğu təsdiq edilmişdir. Kenotaf üzərindəki yazılarda deyilir: "Burada Tanrının mərhəməti ilə hersoq və müəssis olmuş Rudolfun qalıqları saxlanılır" və "Qüdrətli Tanrımız və uca hakimdarımız olan İsa Məsih".
İkinci sütun sırasında yerləşən altarlar
Müqəddəs Pyotr və Pavel altarı 1677-ci ildə bənna sexinə məxsus ustalar tərəfindən taxta materialların istifadə olunması ilə hazırlanmışdır. Qotik üslublu taxt üzərində öz quruluş strukturuna görə kafedralın əsas altarını xatırladan taxta tikili ucalır. Tobias Pokun (1609–1683) əl işi hesab edilən altar ikonasının üzərində müqəddəs Pyotrun və Pavelin tanıtım mərasimi təsvir edilmişdir.
İkonanın kənarlarında imperator Henrixin (solda) və markqraf Leopoldun (sağda) fiqurları yerləşdirilmişdir. Altarın yuxarı hissəsində quraşdırılmış digər ikonada isə dörd taclı müqəddəs təsvir olunmuşdur. Yuxarıdakı ikonanı Müqəddəs Sevastian və Roxun, həmçinin yerli sakinləri taundan qoruyan müqəddəs himayəçilərin heykəlləri haşiyələndirir. 1690-cı ildə hazırlanmış ikonada prixod mənsublarına xütbə edən Müqəddəs Fransisk Ksvyeri təsvir edilmişdir. Onun yanındakı fiqurlar Müqəddəs Nikolay və Vilhelmi təsvir edir. Altarın yuxarı hissəsində quraşdırılmış ikonada Müqəddəs Üçlük tərəfindən Tnarı Anasının taclanması, eləcə də onun kənarlarında duran Müqəddəs Varvara və Yekaterina təsvir edilmişdilər. Altarı əlində xaç tutan Müqəddəs Yelenanın fiquru tamamlayır. Aşağıda yerləşdirilmiş olan yazı isə, altarın əslən Valhorn şəhərindən olan baron Nikolay Vilhelmin külli ianələri sayəsində ərsəyə gəldiyini bildirir. Altar ikonası rəssam İohann (Yohann) Mixael Rottmayerin (1654–1730) fırçasının məhsulu sayılır. Onun üzərində Assizli Müqəddəs Fransiskin stiqmatizasiyası təsvir olunmuşdur. İkonanı Müqəddəs Vergili və İohann Kassianın fiqurları haşiyələndirir. Altarın yuxarı hissəsində yerləşən ikonada Müqəddəs Ursula (o, daha öncəki altarın himayədarı olmuşdur) və onun sevimli rəfiqəsi təsvir edilmişdir. İkonanın künclərində həvari Yakovun və yevangelist Matfeyin heykəlləri yerləşdirilmişdir. Altar usta Mattias Ştaynlın layihəsi üzrə hazırlanmışdır. Regensburq şəhərində XIII əsrdən bəri yerləşən kafedralda olduğu kimi, Ştefan kafedralında da tax-rəvan talvarları ilə bəzədilmiş 3 qiymətli qotik altar yerləşir. Onların içərisində Elizabet Puxhaymın şərəfinə adlandırılmış talvar kafedralın ən qədim və ən gözəl bəzək elementi hesab edilir (talvar 1434-cü ildə E. Puxhaymın şəxsi vəsaitləri hesabına hazırlanmışdır). Talvarın heykəltaraşlıq nümunələrini memar Hans Puxsbaum yerinə yetirmişdir. XVIII əsrə aid edilən və kilsə ziyarətçiləri tərəfindən xüsusilə hörmət edilən ikonanın üzərində İsa Məsih və onun alovlanan və çırpınan ürəyi təsvir olunmuşdur.
Kapellalar
Gecikmiş qotika üslubunda inşa edilmiş Müqəddəs Barbara kapellası şimal qülləsinin aşağı yarusunda yerləşir. O təvazökar tərtibata malikdir və dini liturgiya və duaların oxunması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Kapella "asılan" gerb qalxanları şəklində olan açardaşları ilə bəzədilmişdir. İkinci Dünya müharibəsi illərində kapella ciddi dağıntılara məruz qalmışdır və dağıntıların aradan qaldırılması, həmçinin yenidənqurma və bərpa işlərinin həyata keçirilməsi üzrə genişmiqyaslı tədbirlərin icrası yalnız 1986-cı ildə tamamlanmışdır.
1983-cü ildə Şonkirxen prixod kilsəsində saxlanılan xaç təntənəli şəkildə kapellaya gətirilmişdir. Həmçinin çarmıxa çəkilmiş Məsihin ayaqları altına Auşvitz həbs düşərgəsindən gətirilmiş xüsusi kül kapsulası yerləşdirilmişdir. 10 sentyabr 1983-cü ildə katoliklərin toplantısı münasibəti ilə gecə ibadəti zamanı kardinal Maxarski II İohann Pavelin iştirakı ilə kapsulanı əvvəlki Vyana arxiyepiskopu kardinal doktor Frans Keniqə təhvil verdi. Kapellada həmçinin dəhşətli Mauthauzen konsentrasiya düşərgəsindən gətirilmiş torpaq saxlanılır, onun divarlarında isə Nasional-sosializm ideologiyasının ən məsum və günahsız qurbanlarından birisi olmuş Mariya Restitutanın büstü yerləşir (əsl adı Helena Havkova olmuş rahibə və tibb bacısı, 1942-ci ildə Gestapo tərəfindən dövlətə xəyanətdə ittiham edilərək həbs edilmiş və gilyotinlə başı kəsilməsi üçün ölümə məhkum edilmişdir).
Kapellanın qotik üslublu pəncərələrinin Mark Şaqalın (1887–1985) Əhdi-Ətiq və Əhdi-Cədid mövzularında yaratmağı planlaşdırdığı vitrajlar ilə bəzədilməsi düşünülürdü. Lakin rəssamın ölümü, bu ideyanın həyata keçirilməsinə mane oldu və pəncərələr yerli ustalar tərəfindən daha sadə formada tərtib edildi. Kafedralın daxilində bir-birindən ayrı yerləşən 6 kiçik kapella odaları yaradılmışdır. 1440-cı il tarixinə aid edilən və "roman" qülləsinin üst yarusunda, daha doğrusu portalın sağ tərəfində yerləşən qədim Valentin kapellasının relikvarisində 1933-cü ilə kimi kafedralın ən mühüm relikviyaları saxlanılırdı. 1933-cü ildə onların bir hissəsi kafedral nəzdində fəaliyyət göstərən muzey binasına təhvil verilmişdir. Hal-hazırda kapellada Müqəddəs Valentinin qurumuş cəsəd qalıqları, Müqəddəs Kozma və Damianın kəllələri, eləcə də Sonuncu şam yeməyi mərasimində istifadə olunmuş əfsanəvi Rəbbin süfrəsinin bir parçası qorunub saxlanılır.
III Fridrixin məzaüstü abidəsi
İmperator III Fridrix ölümündən sonra möhtəşəm bir sərdabədə basdırılmasını arzulayırdı və bu istəyin həyata keçirilməsi üçün o, Leyden şəhərindən olan məşhur heykəltaraş Nikolaus Gerhardı Vyanaya dəvət edərək, ona məzarüstü abidənin inşa edilməsini sifariş verir. Ustad 1447–1463-cü illər arasında monumentin ümumi layihəsinin, həmçinin ümumi ağırlığı 8 tona yaxın olan sarkofaq qapağının yaradılması ilə məşğul idi. Sarkofaq Zalsburq şəhərinin yaxınlığında yerləşən Hallayn karxanasından hasil edilən mərmər materialından hazırlanmışdır. 1473-cü ildə Gerhard qəflətən Viner-Noyştadt şəhərində vəfat edir və sarkofaq natamam qalır. 1473-cü ildə sarkofaq qapağı Vyana şəhərindən heykəltaraş vəfat etdiyi şəhərə köçürülür (o dövrdə Vyana macar kralı Matyaş Hunyadinin tabeçiliyində idi). Lakin sarkofaq imperatorun ölməsinə bir müddət qalmış təkrarən Vyanaya geri gətirilir.
Fridrix taxtının varisi olmuş imperator Maksimilianın əmrinə əsasən, heykəltaraş Maks Valmet sarkofaq panelinin relyef işləmələrini, Zalsburqlu Mixael Tixter isə 54 fiqurlu möhtəşəm ballüstrada sırasını yaratmışdır. Tamamlanmış monument 3 yarusa bölünmüşdür. Onun təməlində sarkofaqı əhatə edən müxtəlif heyvanlarının təsvirləri yerləşdirilmişdir. Ballüstrada sütunlarını 12 həvarinin heykəlləri bəzəyir. Onun qərb hissəsində İsa Məsihin heykəli, şərq hissəsində isə ballüstradanın yuxarısına aparan pilləkən sırası yerləşir. Ballüstradanın tağ boşluqlarına və nişalarına müqəddəs himayədarların fiqurları və barelyefləri əlavə olunmuşdur.
Orqanlar
Kafedranın yaxınlığında Orgelfus adlı və özünəməxsus görünüşə malik divar çıxıntısı yerləşir (onun üzərində başlanğıcda ilkin orqan tikilisi yerləşirdi). "Orgelfus" adlandırılan qədim orqan postamenti ustad Anton Pilqram (1460–1515) tərəfindən qarşı tərəfdə yerləşən və ustan Füksel tərəfindən hazırlanmış talvara pandan kimi hazırlanmışdır. Talvar, bir zamanlar Vyanada yaşamış və kafedrala çoxsaylı maddi yardımlar etmiş zəngin ianəçi Aqness Fükselin şərəfinə adlandırılmışdır.
Pilqramın tərtib etdiyi layihə o zamanlar imperator I Maksimilian tərəfindən bəyənilmişdir. Heykəltəraş özünü pəncərədən ətrafa baxan və öz çiyinlərində mifik atlant kimi olduqca böyük postamenti saxlayan kafedral inşaatçısının daş fiqur obrazında təsvir etmişdir. Onun üz cizgilərində imperatorun qarşısında böyük məsuliyyətin təzahürü kimi narahatlıq və inamsızlıq hisləri əks olunub. Xətkeş və pərgar alətləri onun memar kimi, mantiya və şlyapa isə, onu Universitet alimi olaraq xarakterizə edir. Portretin aşağısında MAP (yəni Master) yazısı və bunu təsdiqləyən 1513 tarixi qeyd edilmişdir. Həmin bu postamentin üzərində keçmişdə orqan yerləşirdi, onun qarşısındakı divarda isə kilsə ibadətlərində iştirak edən xoristlərə məxsus otaqların erker çıxıntıları yerləşirdi.
Kafedral salnamələrində orqanlar haqqında ilk yazılı məlumatlar 1334-cü il tarixinə aid edilir; həmin ildə ilkin orqandan kifayət qədər uzaq sahədə yeni musiqi instrumenti üçün yer təyin edilmişdir. 1513-cü ildə orqan postamentinin kafedralın şimal divarında quraşdırılmasının tamamlamasından sonra, sözügedən musiqi instrumenti onun üzərinə quraşdırılmışdır (burada söhbət çox güman ki, 1336-cı ilin orqanın gedirdi). Talvarlı Füksel orqanı 1507-ci ildə əslən Bozen (hazırkı Boltsano) şəhərindən olmuş Burxard Tişlinger tərəfindən ucaldılmış və təqribən 1545-ci ildə Svettli Yakob Kuniqşverdt tərəfindən genişləndirilmişdir. Hələ 1685-ci ildə xor odaları üçün başqa bir orqan haqda məlumatlar yada salınmışdır; 1701-ci ildə Vyanalı ustad Yozef Römer tərəfindən xorist musiqiçilərin xor skamyaları üzərində yeni və 10 registrli orqan hazırlanmışdır. Həmin musiqi aləti 1886-cı ildə Avstriyanın məşhur Riger şirkəti tərəfindən daha müasiri ilə əvəz edilmişdir, mövcud orqan korpusu isə atılmaq əvəzinə kafedralın başqa məqsədləri üçün istifadə olunmağa başladı. 1945-ci ildə baş vermiş yanğın zamanı, kafedral bir çox qiymətli ləvazimatları kimi, orqan da yanaraq məhv olmuşdur.
Qərb qalereyasında yerləşən orqanların tarixi Yozef Römerin fəaliyyət dövrünə təsadüf edilir (orqanlar kafedral qalereyalarında 1720-ci ildə quraşdırılmışdılar). 1797-ci ildə ehtimal ki, İqnatz Kober tərəfindən orqan registrlərinin köhnəlmiş hissələri yeni detallarla əvəz edilmişdir. 1886-cı ildə aparılan yenidənqurma işləri zamanı, bir çox barokko detalları yenidən dəbə düşmüş qotik üslublu tikililərlə dəyişdirilirdi və həmin dövrdə EberhardFridrix Valkerin layihəsi əsasında yaradılmış orqan öz yerini dəyişərək, kafedralın digər bir küncünə köçürülmüşdür. Bir vaxtlar xorlarda yerləşmiş baş orqan kimi, "Valker orqanı" da şəhərin bombalanması zamanı kafedral dağıntılarının altında qalaraq, yararsız vəziyyətə düşmüşdür. Bunun əksi olaraq, Vyananın digər böyükhəcmli və qotik üslublu Votivkirxa kilsəsində saxlanılan və Valker orqanının "kiçik qardaşı" hesab edilən orqan günümüzə qədər salamat qalmışdır.
1945-ci ildə baş vermiş yanğın zamanı məhv olmuş köhnə orqanın yerində 1960-cı ildə quraşdırılmış yeni orqan dörd sıra klaviatura və pedala, 125 registr və 10 min orqan borusuna malikdir. Bu nəhəng orqan, Avstriyanın ən böyük kilsə üçün nəzərdə tutulan musiqi aləti hesab edilir. Ümumilikdə kafedralın daxilində üç nəfəsli orqan saxlanılır; onların hamısı Avstriyanın müxtəlif orqan düzəltmə şirkətləri tərəfindən istehsal edilmişdir. Messalar zamanı adətən altarın yaxınlığındakı cənub divarında yerləşən "orta orqan" istifadə olunur. Musiqi aləti 1991-ci ildə istehsal olunubdur və dörd klaviatura ilə pedalın arasında bölüşdürülmüş 55 registrə malikdir.
Zənglər
Ştefan kafedralı ümumilikdə 22 kilsə zənginə malikdir, onlardan 17-si öz müxtəlif intonasiyası ilə diqqəti cəlb edir. Kafedralın ən məşhur zəngi Pummerin adlanır.
Şimal qülləsinin zəngləri
Qədim kafedral zəngi, Vyana şəhərinin türk ordusunun mühasirəsindən azad olunmasından dərhal sonra, məğlub tərəfdən müsadirə edilmiş metal qənimət alətləri əsasında tökmə yolu ilə əridilmiş və kafedral qülləsinə quraşdırılmışdır. Vyana şəhərində yaşayıb yaratmış zəng çuğunəridəni İohann Axamer diametri 316 sm-ə, boyunduruq halqası və dilçəyi ilə birlikdə isə ümumi çəkisi 22,5 tona bərabər olan nəhəng zəngin tamamlanmasında aktiv iştirak etmişdir. Zəngin məhz tökmə texnologiyası ilə hazırlanması məqsədilə, dövlət xəzinəsindən təxminən 19 400 qulden məbləğində vəsait ayrılmışdır. Zəngin səthi Bohemiya və Macarıstanın nişanələri əhatəsində duran Müqəddəs İosifi, Bakirə Məryəmin günahsız döllənməsini, eləcə də əlində Avstriya qalxanını saxlayan Müqəddəs Leopoldu təsvir edən barelyef və naxışlı ornamentlərlə bəzədilmişdir.
15 dekabr 1711-ci ildə Pummerin yepiskop Rummel tərəfindən müqəddəsləşdirilmişdir. "Pummerin" adının ona verilməsinin başlıca səbəbi, onun digər zənglərlə müqayisədə daha aşağı oktavalı səs imkanlarına malik olması ilə izah olunurdu. İkinci Dünya müharibəsi zamanı, kafedralda baş vermiş yanğın hadisəsi nəticəsində Pummerin zəngi yerə düşərək parçalanır və beləliklə də istifadəyə yararsız olur. Yeni kafedral zəngi parçalanmış köhnə Pummerinin qalıqları əsasında 5 noyabr 1951-ci ildə Sankt-Florian zavodunda təkrarən hazırlanmış və 26 aprel 1952-ci ildə kardinal İnnitzer tərəfindən Ştefansplatz meydanında təntənəli şəkildə təqdis edilmişdir.
Nəhəng zəng olan Pummerin, öz ölçülərinə görə Mərkəzi və Qərbi Avropanın üçüncü zəngi və Yuxarı Avstriya vilayətinin misilsiz hədiyyəsi hesab edilir. Yeni zəngin diametri 314 sm-dir, onun hündürlüyü (tac formasında olan bərkitmə vasitəsi də daxil olmaqla) 294 sm, çəkisi (dilçək və şarnir vinti ilə birgə) isə 21,4 ton təşkil edir.
Yeni Pummerinin təpəsini stilizə edilmiş altı türk başı və üç relyef təsvir bəzəyir: Madonna (o, nümunə kimi Köhnə Pummerinin təsvirləri əsasında bərpa edilmişdir), 1683-cü ilin türk mühasirəsindən olan səhnə və 1945-ci ildə baş vermiş yanğın. Barelyef təsvirlərini zəngin həsr edilməsi mərasiminə aid olan yazılar və gerblər izləyir.
Pummerin zəngindən əlavə olaraq, şimal qülləsində həmçinin daha kiçik ölçülərə malik daha 3 zəng asılmışdır:
Cənub qülləsinin zəngləri
Yerli sakinlər arasında Təmtəraq zəngi adlandırılan Əsas zəng, 1960-cı ildə məşhur Pfundner Çuğunəritmə zavodunda istehsal edilmiş və kafedralın cənub qülləsinin künclərindən asılan əlavə 11 kiçik zınqırovdan ibarətdir Ənənəvi olaraq Yarım Pummerin adı ilə tanınan böyük "Ştefanus zəngi", Pummerin ilə yanaşı kafedralın ikinci seremonial zəngi hesab edilir və bayram mərasimləri zamanı Messa musiqisinin əsasını təşkil edir. Kilsə nümayəndələrinin plenar iclasında "Leopold zənginin" (11 zəngin içərisində ikincisi) bazar günlərində yüksək Messa üçün səsləndirilməsi barəsində qərar qəbul edilmişdir. Bazar günlərində keçirirlən digər dini liturgiyalar, həmçinin həftələrarası xüsusi anım mərasimləri zamanı qüllənin yeddi və ya üç zınqırov qruplarının səslənməsi həyata keçirilir. Cənub qülləsində həmçinin dəfn xidməti üçün, eləcə də şəhərin pivəxanalarının bağlanma saatını qeyd edən xüsusi "pivə zəngi" mövcuddur. Saatı cənub qülləsində yerləşən və yanğından salamat qalmış iki tarixi zəng bildirir. Cənub qülləsinin zənglərinin səsləndirdiyi ən uzunsürən, daha dəqiq desək 10 dəqiqə müddətində davam edən zəng səsi, Roma Papasının ölümünü və Vyana baş keşişinin intronizasiyasını qeyd edir.
Qüllənin şpil hissəsində quraşdırılmış və saatı bildirirən zınqırovlar; saat əqrəbləri 3 və 9-un üzərində duran zaman, qüllənin "Urşelle" və "Primqlökklayn" adlı zınqırovlarının həzin və melodik cingiltisi ətrafa yayılır.
Axeya (Roma əyaləti)
thumb|250px| [[120-ci ildə Roma imperiyasının Axaeya əyaləti]]
Axeya, adını müasir Mora yarımadasındakı antik şəhərdən alan Roma imperiyasının bir əyaləti.
Ətrafı Makedoniya və Efir şəhərləri ilə çevrili olub eradan əvvəl 146-cı ildə Roma imperiyasının sərhədlərinə qatılmış və eradan əvvəl 27-ci ildə bir əyalət halına gətirilmişdir.
Viktor Hüqo
Viktor-Mari Hüqo — fransız romantik şair, dramaturq, yazıçı, romançı və rəssamdır. 26 fevral 1802-ci ildə Bezansonda anadan olub və 22 may 1885-ci ildə Parisdə vəfat edib. Fransız dilinin ən mühüm yazıçılarından biri hesab olunur. Eyni zamanda fransız 19-cu əsr ədəbiyyatı tarixində qəti fikirli vacib ideoloq və siyasi şəxsiyyət kimi tanınıb.
Fransa teatr tarixində Kromvel və Hernani əsərlərini yazması, onu fransız romantizminin liderlərindən biri kimi təsdiqləyib. Xüsusi ilə Lureksiya Bordjiya və Ryu Blaz pyesləri onu bu sahədə daha da məşhurlaşdırıb.
Poetik yaradıcılığına bir neçə lirik şeir toplusu daxildir, bunlardan ən məşhurları 1826-cı ildə nəşr olunan Mədhiyyələr və Balladalar, 1831-ci ildə Les Feuilles d'automne və 1856-cı ildə Les Contemplationsdır. 1853-cü ildə nəşr edilmiş və 1859–1883-cü illərdə nəşr olunan "Əsrlərin əfsanəsi" tarixi poeması dünya ədəbiyyatına verilmiş ən önəmli epik əsərlərdən biridir.
Roman yazarı kimi 1831-ci ildə yazdığı Paris Notr-Dam kilsəsi və 1862-ci ildə yazdığı Səfillər əsərləri ilə dünya miqyasında böyük populyarlıq və uğur qazanıb.
Onun çoxsaylı işlərinə əsasən siyasi yazılar və çıxışlar, səyahətnamələr, qeydlər və xatirələr topluları, ədəbi şərhlər, çoxlu məktublaşmalar, əksəriyyəti mürəkkəblə çəkilmiş dörd minə yaxın rəsm əsəri, həmçinin daxili bəzəklərin dizaynı və fotoqrafiyaya töhfələr də daxildir.
İctimai müzakirələrdə sərt və qəti çıxış edərək fəal iştirak edən Viktor Hüqo İyul monarxiyası və İkinci və Üçüncü Respublikalar dövründə parlamentari olub. Sülh və azadlığa bağlı olan və insan səfalətinə həssaslıqla yanaşan bir çox sosial islahatların lehinə danışması, ölüm cəzasına qarşı çıxması və vahid Avropa ideyasını dəstəkləməsi, İkinci Fransa imperiyası dövründə imperatorun əmri ilə Cersi və Gernsidə təxminən iyirmi il sürgünə göndərilməsi ilə nəticələnib.
Ömrünün ikinci hissəsindəki qətiyyətli respublika öhdəliyi və nəhəng ədəbi yaradıcılığı onu simvolik bir xarakterə çevirə bilib. Onun üçün ölümündən on gün sonra 1 iyun 1885-ci ildə, Üçüncü Fransa Respublikası dövlət səviyyəsində dəfn mərasimi təşkil edilib və cənazəsi Parisdəki önəmli fransız intellektuallarının dəfn edildiyi fəxri Panthéon məzarlığına köçürülüb. Bu hadisə yazıçının dövlət səviyyəsində şərəfləndirilməsi mənası daşıyırdı.
Poeziyanın və teatrın yenilənməsinə böyük töhfə vermiş, öz dövrünü siyasi və ictimai mövqeləri ilə qeyd etmiş Viktor Hüqo bu gün də Fransada və dünyada gündəmdən düşməyən şəxsiyyət hesab edilir. Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib.
Uşaqlığı və gəncliyi
thumb|Viktor Hüqonun atası Cozef Leopold Siqisbert Hüqo thumb|Viktor Hüqonun anası Sofiya Trebuçet Viktor-Mari Hüqo imperiya generalı Cozef Leopold Siqisber Hüqonun (1773–1828) və rəssam Sofiya Trebuçetin (1772–1821) ən kiçik oğludur. Onların həmçinin Yevgeni və Abel Cozef adlı iki övladı da var idi. Hüqo gizli olaraq və anasının istəyinin əksinə olaraq, uşaqlıq dostu Adele ilə evlənmişdir.
Hüqo başlıca olaraq özünün poetik və dramatik əsərləri ilə şöhrət qazanmışdır. Nəzm əsərləri arasında "Düşüncələr" (Les Contemplations) və "Əsrlərin əfsanəsi" (Légende des siècles) kimi poemaları daha məşhurdur. Dünya oxucularının isə ən çox bəyəndiyi əsərləri yəqin ki, "Səfillər" (Les Misérables, epopeya) və "Notrdam kilsəsinin qozbeli"(Notre Dame de Paris), "Edam Məhkumunun Son Günü" romanlarıdır.
Fransa siyasi həyatında da olduqca aktiv olan Hüqo gənclik illərində mühafizəkar meyilli olsa da, sonralar siyasi sollara qoşulur və respublika ideyasının ən çılğın tərəfdarına çevrilir.
Əsərləri bir qayda olaraq yaşadığı dövrün və cəmiyyətin siyasi, sosial problemləri və mədəni həyatda baş verən hadisələri canlandırır.
Meri Keri (aktrisa)
Meri Ellen Kuk və ya Meri Keri (5 iyun 1980, ABŞ, Klivlend) — porno aktrisa, siyasətçi.
Həyatı
Meri Ellen Kuk 1980-cı ildə ABŞ-nin Klivlend şəhərində doğulub. Anası ruhi xəstə, atası iflic olan Meri 3 aylığından nənəsinin və babasının himayəsində böyüyüb. Onların ölümündən sonra gənc qız müxtəlif barlarda rəqqasə kimi çalışıb. Bir müddət sonra ona porno filmlərdə çəkilmək təklif olunub və qız bu təklifi qəbul edib.
Benqo
thumb|Bengoda sahildə qayıq daşıyan yerli xalq.
Benqo əyaləti (Bengo) — Anqolanın 18 rəhbərlik bölgəsindən biridir.
Ölkənin şimalında yerləşir. İdarə mərkəzi Caxito şəhəri olan əyalətin sahəsi 41,000 km², 2006-ci ilin təxmini əhalisi 460,508 nəfərdir.
Əyalətin bələdiyyələri
Benqo Əyaləti, öz içində 5 bələdiyyəyə  ( municípios )  ayrılırlar. Bunlar aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir :
Komunləri
Benqo Əyalətinin 5 bələdiyyəsi olan bölmələr (comunas) aşağıda göstərilmişdir:
İriqutucuqlu lalə
İriqutucuqlu lalə - (lat. Papaver macrostomum)
Qısa morfoloji təsviri
Birillik bitkidir. Gövdəsi budaqlı, codtüklü və ya çılpaq, hündürlüyü, 30-50 sm-dir. Yarpaqları növbəli, uzunsov-lansetvari, lələkvari yarılmış və ya bölünmüş, yuxarı yarpaqları oturaq, üç hissəyə bölünmüşdür. Qönçələri ovalvari, uzunluğu 20 mm-ə qədər, ağ və ya sarı-qırmızımtıl rəngli seyrək tüklüdür. Ləçəkləri enli, 2-5 sm uzunluqda, al qırmızı rəngdə, əsası ağ zeyli qara ləkəlidir. Erkəkcikləri qara nazik saplı və yumru tozluqludur. Qutucuğu 10–15 mm uzunluqda, tərsyumurtavari və ya uzunsov, qonur rəngdə, hamar, çılpaq, 5-10 şüalıdır.
Yayılması
BQ qərbi, BQ Quba sahəsi, Qobustanın rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi yayılmışdır. Əkinlərdə və tullantılı yerlərdə bitir.
Aldan qalxanı
thumb|Sibir platforması və Aldan qalxanı Aldan qalxanı (Aldan-Stanovoy qalxanı) – Uzaq Şərqdə, Sibir platformasının cənub-şərq hissəsində Kembriyə qədərki kristallik özül çıxıntısı. Əsasən, Aldan yaylası ilə üst-üstə düşür. Aldan qalxanı güclü dislokasiyaya və metamorfizmə uğramış, qranit intruziyaları ilə yarılmış Arxeozoy və Proterozoy yaşlı süxurlardan təşkil olunmuşdur.
Qalxanın şimal hissəsi Kembrinin üfüqi yatımlı çökmə süxurları, şimal-şərq hissəsi Yuranın kontinental və dəniz çöküntüləri ilə örtülmüşdür; cənubda və qərbdə Baykal və Paleozoy qırışıqlığı sahələrindən dərinlik qırılmaları ilə ayrılır. Neogen – Dördüncü dövrdə Aldan qalxanının cənub hissəsi intensiv qalxmaya məruz qalmış və nəticədə Stanovoy silsiləsi yaranmışdır. Silsilənin şimal kənarı boyunca qırılmalarla hüdudlanan və Yuranın kontinental çöküntülərindən təşkil olunmuş çökəkliklər yerləşir. Aldan qalxanın Arxeozoy yaşlı süxurlarında dəmir və mika, Erkən Proterozoy yaşlı süxurlarında zəngin mis filizi, qızıl və pyezokvars, Yura yaşlı kontinental çöküntülərində daş kömür (Aldan kömürlü rayonu) yataqları aşkar edilmişdir.
Demokratik Fransız Müsəlmanlar Partiyası
thumb Demokratik Fransız Müsəlmanlar Partiyası və ya qısaca: UDMF — Fransada müsəlmanlardan ibarət ilk siyasi partiya
2015-ci ilin mart ayında keçirələcək seçkilərdə iştirak etməsi gözlənilir.
Saqamihara
Saqamihara — Yaponiyanın Kanto regionda yerləşən, Kanaqava prefekturada bir şəhər.
== Qardaş şəhərlər ==
Galium spurium
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qalliya
thumb|Qalliya imperiyasının ərazisi (260-cı il) Qalliya (Fransızca: ) —Qərbi Avropanın ilk dəfə Romalılar tərəfindən tanınan bir bölgəsi idi. Bugünkü Fransa, Lüksemburq,Belçika və İsveçrənin böyük hissəsi və Şimali İtaliya,Hollandiya və Almaniyanın bir qismi, əsasən, Reyn çayı hövzəsinin qərb sahillərində vaxtı ilə Keltlər yaşamışlar. Bura 494.000 km^2 (191.000 mil^2) ərazini əhatə edirdi. Qay Yuli Sezara (e.ə 100-44) görə Qalliya 3 hissəyə bölünürdü:
Arxeoloji olaraq Qalliyalılar M.Ö 5 ilə 1-ci əsrlərdə bütöv Qalliyaya və ayrıca olaraq Raetiya, Norik ,Pannoniya və Cənub-Qərbi Almaniyaya qədər uzanan La- Tene mədəniyyətinin daşıyıcılarıdırlar. M.Ö 2 ilə 1-ci əsrlərdə Qalliya Roma hökmranlığına girir. M.Ö 123-cü ildə Narbon Qalliyası, M.Ö 120-ci ildə isə Yuxarı Almaniya və Cənubi Qalliya Romalılar tərəfindən fəth edildi. Nəhayət, Yuli Sezar Qallarlara apardığı 7 illik müharibənin (M.Ö 58-51) nəticəsi olaraq M.Ö 51-ci ildə Alesia savaşında Qall hökmdarı Versinqetoriksi məğlub edərək bütün Qalliyada hakimiyyəti ələ keçirmişdir.
Ad
thumb|[[Kelt dillərinin zamanla yayılması]] Yunanca və Latıncadan Galatia (ilk dəfə M.Ö. IV əsrdə Tauromen Timeyusun əsərində rast gəlinir ) və Gallia bir Kelt etnik terminindən Gal (a) -to- soyundan qaynaqlanır. Ellinist xalq etimologiyası Qalatiyalıların (Γαλάται, Galátai ) adını Qallilərin guya "süd-ağ" dərisi (γάλα, gála "süd") ilə əlaqələndirdi.
Din
Qallar insan təbiətini göllərə,çaylara,dağlara və digər təbii obyektlərə aid edərək onları ilahiləşdirirdi. Qalların savaş tanrısı Andraste idi. Onun yer üzündəki siması olaraq,onun ruhunu şahin daşıyırdı. Qallar şahini müqqəddəs quş hesab edir və ona sitayiş edirdilər. Qalların dini rəhbərləri Druidlər idi. Druidlər meşələrdə və məbədlərdə edilən insan və heyvan qurbanlarına rəhbərlik edirdilər. Druidlərin dini tətbiqləri sinkretik və əvvəlki bütpərəst ənənələrdən götürülmüşdür, ehtimal ki, Avropa kökləri var. Druidlər adi Qalliyalıların dininə nəzarət edir və aristokratların maarifləndirilməsindən məsul idilər. Qədim Qalliyada dünyəvi cəmiyyətdən də ayrılmaq mənasını verən ibadətçilər məclisindən kənarlaşdırma formasını tətbiq etdilər. Beləliklə, Druidlər Qallik cəmiyyətinin mühüm bir hissəsi idi. Britaniya istisna olmaqla, qədim Qalliyanın ərazi torpaqlarının əksəriyyətindən Kelt dilinin demək olar ki, tam və sirli şəkildə itməsi, Fransa, Kelt druidlərinin Kelt şifahi ədəbiyyatının və ya ənənəvi müdrikliyin yazılı məktubuna sadiq qalmasına icazə verməməsi ilə əlaqələndirilə bilər.
1964 Qış Olimpiya Oyunları
thumbnail|SSRİ poçt markaları 1964 Qış Olimpiya Oyunları — 29 yanvar və 9 fevral tarixləri arasında keçirilmiş tarixdəki IX Qış Olimpiya oyunlarıdır. Avstriyanın İnsbruk şəhərində keçirilmişdir.
Ara oyunu
Azərbaycan da o cümlədən Naxçıvan da oynanılan oyunlardan biri. Ciddi tamaşanın arasında tamaşaçıların gülüb əylənməsi məqsədilə oynanılan qısa, məzəli oyun (bəzən haşiyə oyunu da deyirlər) və ya ayrı-ayrı oyunçular ifa etdikləri zarafatyana deyişməyə verilən ad və ümumiyyətlə el içində “meydan küçə oyunu” anlamında işlənən deyimlərdən biri.Bəzən aralda da deyirlər.
Antey
thumb|right|[[Herakl və Anteyin güləşi]]
Antey (, qədim yun.Antios) — qədim yunan mifologiyasında nəhəng, Liviya hökmdarı, Poseydon (dəniz allahı) və Geyanın (Yer ilahəsi) oğlu.
Yerdən qüvvət alan Antey yenilməz idi. Bunu bilən Herakl Anteyin ayağını yerdən üzərək onu havada boğmuşdur.
Ligularia caloxantha
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Əli Kazımzadə
Əli Kazımzadə (tam adı: Əli Kazım oğlu Kazımzadə; ) — kimyaçı  alim, AMEA-nın  akademik Ə.M. Quliyev adına  Aşqarlar kimyası İnstitutunun  laboratoriya müdiri,  kimya üzrə  elmlər doktorudur.
Çarlz Volter De Vis
Çarlz Volter De Vis — Avstraliya botaniki.
Əli Kazımzadə
Həyatı
Əli Kazım oğlu Kazımzadə 1941-ci il oktyabrın 18-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. Orta təhsilini Bakı şəhər 189 saylı məktəbdə aldıqdan sonra, 1959-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (hazırkı BDU) kimya fakültəsinə qəbul olunub. 1964-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirib. Əli Kazım oğlu Kazımzadə  1965-ci ildən  bu günə qədər Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası akademik  Ə.M. Quliyev adına Aşqarlar Kimyası İnstitutunda (AMEA AKİ) işləyir. 1973-cü ildə " Sulfen turşuları və aminometilsulfidlərin  bəzi törəmələrinin  sintezi və sürtkü yağlarına aşqar kimi  tədqiqi" mövzusunda namizədlik dissertasiya  müdafiə etmişdir. 1992 – ci  ildə  də "Sintetik  yağların  yüksəktemperaturlu  oksidləşmə  inhibitorları " mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək kimya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsinı almışdır. Əli Kazım oğlu Kazımzadə  1988-ci ildən  “Motor  yağlarına çoxfunksiyalı aşqarlar” laboratoriyasının müdiri vəzifəsində çalışır və  baş elmi işçidir.
Çarlz Volter De Vis
Elmi fəaliyyəti
Çarlz Volter De Vis bitkilər üzrə ixtisaslaşmışdır.
Əli Kazımzadə
Elmi fəaliyyəti
Əli Kazımzadə neft kimyası və üzvi kimya sahəsində tanınmış alimdir, onun  elmi fəaliyyətinin əsas istiqaməti  mineral və sintetik yağlar üçün müxtəlif funksional təsirə malik  aşqarların sintezi və  tədqiqi, onların  təsir mexanizminin öyrənilməsi, eləcədə, müasir və perspektiv terxnika üçün  sürtkü kompozisiyalarının  hazırlanması (yaradılması) və itehsalatda tətbiqi  ilə bağlıdır. Əli Kazımzadə  elmi fəaliyyəti dövründə istedadı ilə  seçilərək gündəlikdə olan  aktual mövzuların müzakirəsi zamanı  həmişə  öz sanballı  məsləhət  və töhfələrini  vermiş,   həlli vacib olan istənilən məsələləri isə müsbət sonluqla  yerinə yetirmişdir. O, 1972 – 1991 –ci illərdə Hərbi Sənaye  Kompleksinin qərarı ilə  xüsusi mövzular -  «Накидка –АЗН»,  «Нил- АЗН», «Нарост – АЗН»   və   «ГСМ-89»   üzrə  sintetik sürtkü yağları üçün  yüksək temperaturlarda  oksidləşmə inhibitorları, məqsədyönlü sintez yolu ilə  yeni tipli çoxfunksiyalı aşqarlar sintezinin  elmi əsaslarını , onların təsir mexanizmini  öyrənmiş  və həmin aşqarlar əsasında  müasir və perspektiv  hərbi texnika üçün  “sürtkü kompozisiyaları “işləyib hazırlamışdır. 1994-1996-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında  Ali Attestasiya  Komissiyasında (AAK)  kimya  ixtisası  üzrə  ekspert şurasının, 1997 -2001-ci illərdə isə  Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının(ADNA) dissertasiya müdafiəsi üzrə ixtisaslaşdırılmış Şuranın  üzvü olmuşdur. Əli Kazım oğlu Kazımzadənin iştirakı ilə bir sıra yüksək  effektli  aşqarlar  -  ИХП-101, ИХП-21, ИХП-114, ИХП-130, ИХП-140  və s. sintez  və  tədqiq edilərək tətbiq olunmuşdur. Yeni və həm də yüksək qələviliyə malik AKİ-144, AKİ-150, AKİ-161, AKİ-162  və s.   kimi alkilfenolyat aşqarlarının  alınmasının optimal şəraiti işlənib hazırlanmışdır. Alınmış aşqarların  tətəbiqilə  müasir  texnikanın  tələblərinə  cavab verən  yeni  M-8B, M-10Г2, М-12В2 kimi  motor yağları  işlənib hazırlanmışdır. Ə.K.Kazımzadənin rəhbərliyi altında 2 nəfər namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş, hazırda isə iki doktorantın elmi məsləhətçisidir. Əli Kazımzadə yerinə yetirdiyi  elmi və xalq təsərrüfatı əhəmiyyətli elmi tədqiqatların  nəticələrinə ğörə  2005 və 2011-ci  illərdə AMEA-nın “Fəxri fərman”ları ilə təltif edilmişdir.
Elmi əsərləri
Əli Kazım oğlu Kazımzadənin elmi-tədqiqat axtarışlarının nəticələri indiyə kimi 220 elmi əsərdə, o cümlədən 61 müəlliflik şəhadətnaməsi, Rusiya və Azərbaycan patentlərində öz əksini tapmışdır.
Eugenia mackeeana
(Eugenia mackeeana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Müvəqqəti məşqçi
thumb|200px|2014-cü ildə [[Mahmud Qurbanov Azərbaycan milli futbol komandasının müvəqqəti məşqçisi təyin olunmuşdur.]]
Müvəqqəti məşqçi — idmanda adətən müntəzəm məşqçi vəzifədən kənarlaşdıranda və ya başqa kluba keçəndə, müvəqqəti olaraq klubu və ya komandanı idarə edir.
Sardiniya
Sahilləri
Sardiniya adasının sahillərinin uzunluğu 1848,6 kilometrə çatır. əsas sahilləri bunlardır:
İqlim
Aralıq dənizi iqliminə müvafiq isti yaz və payız, qaynar yay və mülayim, lakin küləkli qış aylarına malikdir. İllik yağıntı 500–600 mm-dir.
Ermənistan konstitusiyası
2005-ci il noyabr Konstitusiyasına görə Respublika Prezidenti Milli Məclisdəki yerlərin bölgüsü və parlament fraksiyaları ilə məsləhətləşmələr əsasında Baş Naziri təyin edir. Ermənistan Prezidenti, Baş nazirin tövsiyəsi ilə Hökumət üzvlərini təyin edir (və ya vəzifəsindən azad edir). Prezidentin konstitusiya səlahiyyətlərini nəzərə alaraq, Ermənistanı yarı prezident respublikası hesab etmək olar.
Erkən konstitusiya tarixi və 1995-ci il konstitusiyasının hazırlanması
Müstəqillikdən dərhal sonra, Sovet İttifaqının 1977-ci il konstitusiyasının bir nüsxəsi olan Ermənistan SSR-in 1978-ci il konstitusiyası, konkret qanunvericiliyin dəyişdirildiyi bəzi hallar istisna olmaqla qanuni qüvvədə qaldı. 1992-ci ilin sonunda prezident və APM parlament nümayəndələri konstitusiya layihəsini təqdim etdilər. 1993-cü ilin martında yenidən işlənmiş bir versiyanı irəli sürdülər. Sonra təxminən bir illik işlərdən sonra, Ermənistan İnqilabi Federasiyasının (ARF) rəhbərlik etdiyi altı müxalifət partiyasının bir bloku (hissəsi) 1994-cü ilin yanvarında parlamentin səlahiyyətlərini genişləndirəcək, prezidentin səlahiyyətlərini məhdudlaşdıracaq, eyni zamanda yerli idarəetmə orqanlarının da səlahiyyətlərini artıracaq alternativ bir konstitusiya təqdim etdi. Bu konstitusiyaya görə dünyanın hər yerində yaşayan ermənilərə respublikanın idarə olunmasında iştirak etmək hüququ verilməli və 1915-ci ildə baş vermiş olan erməni soyqırımının beynəlxalq səviyyədə tanınmasına nail olunmalı''' idi. 1994-cü ilin əvvəllərində, parlament konstitusiyanın son versiyasını qəbul etməzdən əvvəl müşahidəçilər uzun bir mübarizənin şahidi oldular.
Konstitusiyanın quruluşu
Ermənistan Respublikasının Konstitusiyası preambula (ön söz) və 9 fəsildən ibarətdir. Preambula konstitusiyanın ümumi prinsiplərini və məqsədlərini bildirir. (Ermənistan xalqının, Ermənistanın İstiqlal Bəyannaməsində təsbit olunmuş, Ermənistan dövlətçiliyinin təməl prinsiplərinə və milli məqsədlərinə əsaslanan, öz suveren dövlətinin bərpası ilə bağlı müqəddəs istəyini həyata keçirən, Vətənin, firavanlığın, vətəndaş həmrəyliyinin güclənməsinə həsr olunmuş, ümumbəşəri dəyərlərə sadiqliyini təsdiqləyən, Ermənistan Respublikasının Konstitusiyasını qəbul etmişdir). Preambula həm də hüquqi baxımdan əhəmiyyətlidir, çünki 1991-ci il avqustun 23-də qəbul edilmiş Ermənistanın Müstəqilliyi haqqında Bəyannaməyə istinad edir və bununla da erməni dövlətçiliyinin prinsip və məqsədlərini konstitusiya-hüquqi səviyyəyə qaldırır.
Fəsil 1: Konstitusiya nizamının əsasları.
Bu fəsildə dövlətin mahiyyəti (suveren, demokratik, sosial, hüquqi dövlət), xalqın gücü, dövlət tərəfindən insan hüquq və azadlıqlarının məhdudlaşdırılması halları, bütün digər qanuni aktlarla konstitusiyanın ali hüquqi qüvvəyə malik olması, onun dərhal təsiri etməsi göstərilir. Həmçinin hakimiyyətdə səlahiyyətlərin bölünməsi və balanslaşdırılma prinsipi, siyasi, iqtisadi və sosial sistemlərin əsasları, kilsənin dövlətdən ayrılması, silahlı qüvvələrin statusu, dövlətin inzibati-ərazi təşkili, rəsmi dil, dövlət rəmzləri və kapital kimi məsələlər də bu bölmədə göstərilmişdir.
Fəsil 2. İnsan hüquqları və vətəndaşların əsas hüquqları və azadlıqları.
Beynəlxalq səviyyədə qəbul edilmiş normalara uyğun olaraq təsdiqlənmiş əsas insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları. Bu fəsildə insan və vətəndaş hüquqları ilə azadlıq hüquqları şəxsi, siyasi, vətəndaş və sosial-iqtisadi hüquqlara bölünür. Bu fəsildə ayrıca şəxsin və vətəndaşın xüsusi vəzifələri, yəni hər bir şəxsin qanunla müəyyən edilmiş qaydada və miqdarda vergi ödəməsi, digər məcburi ödənişlər etməsi, Konstitusiyaya və qanunlara əməl etməsi, hüquqlara hörmət etməsi, başqalarının azadlığı və ləyaqəti, habelə hər bir vətəndaşın qanunla müəyyən edilmiş qaydada Ermənistan Respublikasının müdafiəsində iştirak etməsi vəzifəsi müəyyənləşdirilmişdir.
Fəsil 3: Respublika Prezidenti
Respublika Prezidentinin statusunu, səlahiyyətlərini, seçki qaydasını və səlahiyyət müddətini, Prezidentliyə namizəd üçün tələbləri müəyyənləşdirir. Respublika Prezidentliyinə, Milli Məclis, yerli özünüidarəetmə orqanlarına keçirilən seçkilər, habelə referendumlar ümumi, bərabər və birbaşa seçki hüququ ilə gizli səsvermə yolu ilə aparılır.
Fəsil 4: Məclis
Qanunverici orqanın statusunu, səlahiyyətini, seçki prosedurunu, deputatların statusunu və seçki qaydasını, qanunverici prosesi müəyyənləşdirir.
Fəsil 5: Hökumət
İcra hakimiyyətinin — hökumətin səlahiyyətlərini və prosedurlarını müəyyən edir.
Fəsil 6. Məhkəmə Hakimiyyəti
Məhkəmə sisteminin quruluşunu, onun təşkili qaydasını, Konstitusiya Məhkəməsinin formalaşması qaydasını və səlahiyyətlərini, habelə məhkəmə orqanlarından ayrı olan Ermənistan Respublikası Prokurorluğunun səlahiyyətlərini və Baş prokurorun təyin edilməsi qaydasını müəyyənləşdirir.
Fəsil 7. Yerli özünüidarəetmə
Yerli özünüidarəetmənin icmalara, icmanın yerli əhəmiyyət kəsb edən məsələlərin Konstitusiya və qanunlara uyğun olaraq sakinlərinin rifahını təmin etmək üçün həll etmək hüququna və səlahiyyətlərinə zəmanət verir. Yerli özünüidarəetmə orqanları cəmiyyətin və məclisin rəhbəri, səlahiyyətləri, icmaların maliyyələşdirilməsinin əsası və icmalara hökumətin nəzarəti kimi müəyyən edilir.
Fəsil 8. Konstitusiyanın qəbul edilməsi, dəyişdirilməsi və referendum
Konstitusiyanın yalnız Milli Məclisin tövsiyəsi və ya razılığı ilə Respublika Prezidenti tərəfindən təyin ediləcək referendum yolu ilə qəbul ediləcəyi və dəyişdirilməsi göstərilir. Referendum yolu ilə qanunlar qəbul oluna bilər, sonra referendumla dəyişdirilə bilər. Referendum üçün əsasları da müəyyənləşdirir.
Konstitusiyanın əsas müddəaları
Konstitusiyanın 117 maddəsi doqquz fəsildən ibarətdir. 2–5-ci fəsillər Əsas hüquq və azadlıqlara (fəsil 2), Respublika Prezidentinə (fəsil 3), Milli Məclisə (fəsil 4), Hökumətə (5-ci fəsil) və Məhkəmə Hakimiyyətinə (fəsil 6) aiddir. Onların əsas müddəaları burada ümumiləşdirilmişdir.
Əsas hüquq və azadlıqlar
Buradakı məzmun.
Respublika Prezidenti
Ermənistan prezidenti (Ermənicə: Հայաստանի Նախագահ, Romanizasiya: Hayastani Nakhagah ) dövlət başçısıdır və eyni zamanda Ermənistanın müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün zaminidir. Ermənistan Prezidenti cəmi bir dəfə yeddi il müddətinə Ermənistan Milli Məclisi tərəfindən seçilir. Ermənistanın parlament sistemində Prezident sadəcə bir şəxsiyyətdir, əksər siyasi səlahiyyətlər Parlamentə və Baş Nazirə verilmişdir. Prezident isə daha çox rəsmi mərasimlər zamanı görünür.
Baş nazir
Ermənistanın baş naziri Ermənistanın hökumət başçısı və Ermənistanın hökumətinin ən yüksək vəzifəli naziri hesab olunur. Baş nazir Konstitusiya tələbləri çərçivəsində Ermənistan hökumətinin və "Hökumət siyasətinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir, hökumətinin fəaliyyətini idarə edir, hökumət orqanlarının və üzvlərinin işini əlaqələndirir." Konstitusiyaya uyğun olaraq, Baş nazir, ölkənin müdafiə siyasətinin əsas istiqamətlərini təyin edən dövlət qurumu olan Ermənistan Respublikasının Təhlükəsizlik Şurasına rəhbərlik edir; beləliklə də, Baş nazir həm də, səmərəli şəkildə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı səlahiyyətlərini də icra edir.
2015-ci il konstitusiyasına görə Baş nazir Ermənistan siyasətində ən güclü və nüfuzlu şəxsdir. Baş nazir Ermənistan prezidenti tərəfindən Milli Məclisin səsverməsi ilə təyin edilir. Baş nazir Parlament tərəfindən keçirilmiş olan etimadsızlıq səsverməsi ilə vəzifəsindən uzaqlaşdırıla bilər. 2015-ci ildə təşkil edilən konstitusiya referendumunda vətəndaşların parlament respublikasının lehinə səs verməsi ilə ölkə parlamentli respublika olmuşdur.
Milli Məclis
Ermənistan Respublikasının Milli Məclisi (Ermənicə: Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողով, Romanizasiya: Hayastani Hanrapetyut'yan Azgayin zhoghov) və ya sadəcə Ազգային ժողով, ԱԺ Azgayin Zhoghov, AZh), həmçinin rəsmi adı ilə Ermənistan parlamenti. (Ermənicə: խորհրդարան, Romanizasiya: khorhrdaran) Ermənistan hökumətinin qanunverici qolu.
Hökumət
Ermənistan Respublikasının Hökuməti (Ermənicə: Հայաստանի Հանրապետության Կառավարություն) Ermənistanda hökumətin icra qoludur. Bu Ermənistan baş nazirinin başçılıq etdiyi Ermənistandakı hökumət nazirlərinin, ali şurasıdır (icra şurası).
Məhkəmə Hakimiyyəti
Ermənistan Məhkəmə Hakimiyyəti Ermənistan qanunlarının şərh və tətbiqi ilə məşğul olur. Hakimiyyət bölgüsü doktrinasına əsasən məhkəmə hakimiyyəti məhkəmə hakimiyyətini parlamentin qanunverici hakimiyyətindən və baş nazirin icra hakimiyyətindən ayrıca həyata keçirir. Konstitusiyaya uyğun olaraq, Ali Məhkəmə Şurasının rəhbərlik etdiyi iyerarxik bir quruluşa malikdir.
Ermənistan Respublikası Konstitusiyasının 7-ci maddəsinə əsasən, Ermənistanda məhkəmə hakimiyyəti yalnız məhkəmələr tərəfindən üç səviyyəli məhkəmə sistemi vasitəsi ilə həyata keçirilir, onun məhdudiyyətsiz həyata keçirilməsinin qarantı Ermənistan Ali Məhkəmə Şurasıdır.
Azlıqlar
Konstitusiya parlamentdə etnik azlıqlar üçün dörd yer ayırır, bunların hər biri müvafiq olaraq ruslar, yezidilər, assurilər və kürdlər üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Galium sparsiflorum
(Galium sparsiflorum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Apo dağı
Apo (Apo) — Mindanao adasında vulkan. Filippin arxipelaqında ən yüksək zirvə (2965 m). Hazırda solfatar mərhələsindədir.
Çəkəntamak (Şaran)
Çəkəntamak — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Tübənqe Zəyet kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Qafqaz kərtənkələsi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Xüsusiyyətləri
Uzunluğu 64 mm (balalar 22—27 mm), quyruğu 122 mm təşkil edir. Yuxarı hissəsi yaşıl, qəhvəyi və ya boz-küll rəngi olur. Üstəlik tükə bənzər 2 xətt keçir.
Yaşayış yeri
Alp cəmənliklərində və qayalıqlarında 3000 m yüksəkliklərdə rast gəlinir. Sayı 1 km maşrut üzrə 85-100 baş təşkil edir. Günlük aktivdir. Sentyabr-oktyabrdan mart-aprel ərzində qışlayır. İyunun sonu iyulun əvvəlində 2-6 olmaqla ölçüsü 6,5×11,5 mm yumurta qoyur. Balalar avqust ayında yumurtadan çıxırlar. Yetkinlik yaşına 2 ilində yetişir.
Qidası: Zərqanadlılar, İkiqanadlılar, Kəpənəklər, Düzqanadlılar və Hörümçəklər.
Yayıldığı ərazilər
Onlara əsasən Qafqaz dağları boyunca Kazbek dağından Azərbaycanın şərqdə yerləşən Qafqaz dağları və Dağıstanın dağlıq ərazilərinə qədər yayılmışdır.
Ligularia calthifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
"Boqdan Xmelnitski" ordeni
Boqdan Xmelnitski ordeni — 1943-cü ildə təsis olunmuş SSRİ ordeni.
Eugenia millsii
(Eugenia millsii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Merilin Çembers
Merilin Çembers (22 aprel 1952 – 12 aprel 2009) — pornoaktrisa, siyasətçidir.
Həyatı
Merilin Çembers 1952-ci ildə doğulmuşdur. Merilin 1970-ci ildə yuyucu tozun reklamına çəkildikdən sonra bütün Amerikada məşhurlaşmışdır. Porno ulduzun 50 yaşı tamam olduqda qəfildən siyasətlə məşğul olmağa qərar verib. Müxtəlif partiyalara qoşulandan 2 dəfə ABŞ-nin vitse-prezident postuna namizədliyini irəli sürüb – 2004 və 2008-ci illərdə, amma seçkilərdə lazım olan səsi yığa bilməyib. Merilin Çembers 2009-cu ildə vəfat etmişdir.
Galium serpenticum
(Galium serpenticum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.