cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kamal Əhmədov (rəssam)
Ailəsi
Bir müddət sonra rəssamın anası yatalaq xəstəliyindən vəfat edir, bundan yarım il sonra isə atası da dünyadan köçür. Uşaqları Bakıya aparıb, müxtəlif uşaq evlərinə verirlər. Bacısı iki yaşında vəfat edir, qardaşını bir müddət sonra nənəsi götürür, Ə. Kamal isə on səkkiz yaşınadək Şüvəlanda – uşaq evində qalır. 1980-ci ildə ailə həyatı quran rəssamın Kamilla Əhmədova adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir. Hətta həmin illərdə rəssam həyat yoldaşını təsvir edir, ailə səadətini təcəssüm etdirən tablolar yaradırdı. Kamal Əhmədin "Ailə" tablosu onun şah əsərlərindən biri hesab olunur. Bir tərəfdən əsərin dürüstlüyü, digər tərəfdən rəssamın fantaziyası heyrət doğurur. Məxməri gecə əsərin qəhrəmanlarını ağuşuna alıb, sənətkar onları dəniz sahilində, masa arxasında çay dəsgahı zamanı təsvir edib. Gur işıq mülayim ləpədöyəni və qızılı qum zolağını gecə zülmətindən qurtarmağa çalışır, o, həm də tamaşaçıya üz tutan, öz düşüncələrinə dalan, uzun-uzadı söhbət edən personajları işıqlandırır. Ön plandakı armudu çay stəkanlarının düzüldüyü əyriayaq masanı işıqlandıran bu mülayim sarı işıq rəssamın gözlərində yer alan qüssəni yumşaltsa da, qadının narahat baxışında qığılcım kimi sayrışır – ərinin üzündəki zahiri dinclik onu aldada bilmir. Taleyin zərbəsinin labüdlüyü qısa dinclik və xoşbəxtlik anına kolgə salır, qadını qorxu buxovlayır, o qızını möhkəm qucaqlayaraq iztirablardan qorumağa çalışır. Kamal isə hələ də tənhadır, onun palitrasından rənglər süzülür, boyakarlıq ona günəşi də, ayı da əvəz edir.
Səttar Bəhlulzadə ilə tanışlığı
Böyük fırça ustası Səttar Bəhlulzadə ilə tanışlığı, bu sənətkarın həyat tərzi, fikirləri Ə. Kamalı dərindən sarsıdır, Ə. Kamal da Səttar Bəhlulzadə kimi Nizami və Füzulinin fəlsəfəsi ilə maraqlanır, böyük mütəfəkkirlərdən sitatlar gətirir və hədəfi üfüq xətti kimi xəyali və əlçatmaz həqiqəti tapmaq olan əsl dərvişə çevrilir. Gənc olan Kamal Əhməd Azərbaycan avanqardının banisi Cavad Mircavadovu da özünə müəllim sayırdı. Gələcəyin istedadlı rəssamı öz yolunun axtarışlarında bu iki sənətkarın təsviri metodlarını dərk etməyə çalışırdı.
Əgər B. Səttar ona Azərbaycanın poeziya, fəlsəfə və muğam dünyasını, abstrakt və ideal aləmi açmışdısa, Mircavad Ə. Kamala əsl Abşeronu bəxş etdi. Mircavad hesab edirdi ki, rəngkarlığı yalnız Abşeronda öyrənmək lazımdır. Digər abşeronlu rəssamlar kimi Kamal Əhməd üçün də, Abşeron torpağı və sakinləri əsas ilham mənbəyi idi, Amma Kamalın Abşeronu bir qayda olaraq lakonik, müxtəsər və sərtdir. Kamal uzun müddət Abşeronun Görədil kəndində yaşayıb və yaratmışdır. Yerli sakinlər ona yarıuçuq evdə yaşamağa icazə verirlər, evin qapısını köhnə də olsa parlaq boyalarını saxlamış kilim əvəz edir, elektrik cərəyanı olmadığından Kamal gecələr öz balaca otağında ağ neft lampası yandırmalı olurdu. Kamala da həmin nəslin əksər rəssamları kimi, Abşerondakı unikal qoruq olan Qobustan güclü təsir edir.
Yaradıcılığı
O, Sovet sosial realizm məktəbinin göstərişlərinə əməl etməkdən imtina edərək incəsənətdə öz üslubunu yaratmışdır. Onun əsərləri çox vaxt tünd rənglərlə işlənmiş, qara fona malik simvollarla zəngindir. Onun obrazları qəribə, fantastik quşlar, itlər, uzunqulaqlar və digər heyvanlardır. Çoxfiqurlu tablo və portretlər, mənzərə və natürmortlar, abstrakt kompozisiyalar rəssama xasdır. Kamal Əhməd 1968-ci ildə Rəssamlar İttifaqının üzvü seçilmişdir. O, 1969-cu ildə Moskvada Ümumittifaq bədii sərgidə iştirak etmişdir. Rəssamın 1987-ci ildə Bakıda ilk fərdi sərgisi keçirilmişdir. 1980-ci illərin sonundan başlayaraq Kamal Əhmədin əsərləri ABŞ, İtaliya, Türkiyə, Polşa, Əlcəzair, Yaponiya və Rusiyada nümayiş etdirilir, azərbaycanlı rəssamın fırçasından çıxan gözəl işlər muzey və şəxsi kolleksiyaları bəzəyir.
1989-cu ildə İtaliyanın Vareze şəhərində sovet rəssamlarının qrup sərgisində iştirakı Ə. Kamalın yaradıcılıq bioqrafiyasında əlamətdar hadisə oldu. Sənətkarı oraya 1988-ci ildə Moskvada Ümumittifaq sərgidə onun əsərlərinə heyran qalmış italiyalı kuratorlar dəvət etmişdilər. Bu, SSRİ Rəssamlar İttifaqı ilə Vareze şəhərinin Villa Mirabello (Musei Civici di Villa Mirabello) bələdiyyə muzeyi arasında sərgi mübadiləsi ilə bağlı uzunmüddətli müştərək layihə idi. Muzeydə SSRİ-dən doqquz sənətkarın əsərləri nümayiş etdirilir. Xaricə getməkdən məhrum olan, ölkəsində heç bir fəxri ad almayan dissident onun sitayiş etdiyi dahi rəssamların vətəni olan ölkəni görmək imkanı qazanır. Onun əsərləri böyük əks-səda doğurur, şəhər meri sərginin açılışında Kamal Əhməd haqqında şövqlə danışmış, azərbaycanlı rəssamı müasir incəsənət tarixində yeni şəxsiyyət adlandırmış, onun əllərindən belə öpmüşdür.
Əkramabad (Miyanə)
Əkramabad — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Kamal Əhmədov (rəssam)
Əsərləri
• 2
Əkramabad (Miyanə)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 334 nəfər yaşayır (58 ailə).
Kamal Əhmədov (rəssam)
Vəfatı
Kamal Əhməd 29 noyabr 1994-cü ildə vəfat etmişdir.
Haqqında deyilənlər
Rəssamlar İttifaqının sədri, Xalq rəssamı Fərhad Xəlilov Kamal Əhmədlə bağlı xatirələrini belə bölüşmüşdür:
Bakı İncəsənət Məktəbinin direktoru Rafael Gülməmmədli:
Xəzər Universitetinin təsisçisi, professor Hamlet İsaxanlı:
Şair, əməkdar incəsənət xadimi Çingiz Əlioğlu:
Sənətşünaslıq rektoru, professor Cəmilə Həsənzadə:
Qapalı dövriyyəli televiziya
thumb|CCTV kameraları
thumb|[[Hollandiya Polisinə məxsus qapalı dövriyyəli televiziya müşahidə otağı]]
Qapalı dövriyyəli televiziya ( və ya CCTV) kameraların görüntü siqnallarını müəyyən bir yerə ötürdükləri bir sistem.
Televiziyadan ən vacib fərq siqnalın hər kəsə açıq formada ötürülməməsidir. Bir sözlə, CCTV banklar, şirkətlər və hava limanları kimi obyektlərin istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş bir televiziya sistemidir. Həm də müəyyən bir ərazinin görüntüsünün müəyyən monitorlara verildiyi bir ekran sistemi kimi düşünmək olar. CCTV-nin əvvəllər eksperimental istifadəsi olsa da, bu gün ümumiyyətlə təhlükəsizlik məqsədilə quraşdırılır.
CCTV sistemi CCTV kameralar, linzalar, rəqəmsal videorekorderlər və monitorlardan ibarətdir. CCTV sisteminin ən vacib xüsusiyyəti görüntülərin zamanla mütənasib şəkildə qeyd edilməsidir.
Tarixçəsi
İlk ticarət məqsədli CCTV sistemi ABŞ-da 1949-cu ildə Vericon tərəfindən elan edilmişdir. İlk bağlı dövriyyəli televiziyalarının ən böyük problemi, video görüntülərin çəkilməsinin mümkün olmaması idi. Bu da öz növbəsində, monitorların daimi olaraq bir operator tərəfindən izlənilməsini tələb edirdi. Video qeyd yalnız 1970-ci illərdə videomaqnitofon (VCR) çıxdıqdan sonra mümkün oldu. 1990-cı illərin sonunda rəqəmsal videorekorderlərin tətbiqi ilə video lentlər yerinə sabit disklərdə (HDD) qeyd dövrü başladı. Bu gün də CCTV videorekorderlərində sərt disklərdən istifadə olunur.
Təhlükəsizlik və cinayətkarlıqla mübarizə
CCTV bu gün elektron təhlükəsizlik sənayesinin bir hissəsinə çevrilmişdir. Türkiyədə, 2007-ci ildən bu yana qurulmağa başlayan MOBESE (Mobil Elektron Sistemlər İnteqrasiyası) ilə İstanbulda cinayət və cinayətkarlıqla mübarizə məqsədi ilə 1206 nöqtədə cəmi 4212 kameralı coğrafi baxımdan geniş bir əraziyə yayılmış CCTV sistemi yaradılmışdır. Bu gün demək olar ki, bütün şəxsi şirkətlərdə CCTV sistemləri mövcuddur. Çox yayılmış olmasa da, evdə istifadə üçün uyğun olan CCTV sistemləri, tədricən baxıcıya nəzarət, ev heyvanlarına nəzarət və bənzər məqsədlər ilə təhlükəsizlik məqsədləri üçün istifadə olunur.
Yol hərəkəti nəzarəti
İnkişaf edən texnologiya ilə birlikdə yol hərəkəti qaydalarını pozan nəqliyyat vasitələrinin aşkarlanması üçün İstanbulda və Türkiyənin müxtəlif vilayətlərində EDS (Elektron İdarəetmə Sistemi) adı ilə tanınan CCTV sistemləri yaradılmışdır. Trafik monitorinqində istifadə olunan bəzi kameralarda proqram və ya hardware vasitəsi ilə nömrə müəyyənləşdirmə və qeyd etmə xüsusiyyəti mövcuddur. Bundan əlavə, sistemlərinə əvvəlcədən yüklənmiş avtomobil nömrələrini oxuduqları avtomobil nömrələri ilə müqayisə edə bilirlər.
Nəqliyyatda təhlükəsizlik
Əsasən sərnişin daşımalarında istifadə olunan avtobuslar, dəniz avtobusları, bərələr, qatarlar kimi nəqliyyat vasitələrinə quraşdırılan və şoka davamlı xüsusi komponentlərlə istehsal olunan CCTV sistemlərinin istifadəsi artmaqdadır.
Anekdot
Anekdot - Lətifə folklor janrıdır, qısa məzəli hekayə olmaqla adətən ağızdan ağıza ötürülür. Bəzən yumoristik lətifələr zarafatdan ona görə fərqlənir ki, onların əsas məqsədi sadəcə gülüş doğurmaq deyil, qısa hekayənin özündən daha ümumi bir həqiqəti üzə çıxarmaqdır. Lətifələr real və ya uydurma ola bilər. Anekdot təxribatı ədəbi əsərlərin ümumi xüsusiyyətidir və hətta şifahi lətifələrə adətən dinləyicini əyləndirmək üçün nəzərdə tutulmuş incə mübaliğə və dramatik forma daxildir. Anekdot çox zaman real insanların iştirak etdiyi real hadisə haqqında hekayədir. Yurqen Xayna görə, onlar “xüsusi realizm” və “iddia edilən tarixi ölçü” nümayiş etdirirlər.
Sübut kimi
Anekdot sübutların qeyri-rəsmi hesabıdır. Termin tez-tez elmi dəlillərdən fərqli olaraq, elmi metoddan istifadə etməklə araşdırıla bilməyən sübut kimi istifadə olunur. Anekdot sübutlarına əsaslanan əsaslandırma ilə bağlı problem ondan ibarətdir ki, lətifə sübutları mütləq tipik deyil; yalnız statistika bir şeyin nə qədər tipik olduğunu müəyyən edə bilər. Ona görə də qeyri-rəsmi sübutlardan sui-istifadə elə qeyri-rəsmi hesab edilir.
Sarıqaya (Meşkinşəhr)
Sarıqaya — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 60 nəfər yaşayır (16 ailə). 2016-cı ilin siyahıyaalınmasına əsasən isə kənddə əhalisi 34 nəfər olan 11 ailə qalıb.
Elyar Mirzəyev
Həyatı
Elyar Mirzəyev 1984-cü il senytabrın 6-da Beyləqan rayonunun Bahar qəsəbəsində dünyaya gəlib. O, 1990-cı ilə Sərdar İmrəliyev adına Bahar tam orta məktbin 1-ci sinfinə daxil olub. Uşaqlıqdan futbola xüsusi marağı və həvəsi olan Elyar oxuduğu illər ərzində Bahar futbol komandasında çıxış edib. Elyarın kapitanı olduğu komanda məktəblilər arasında keçirilən çempionatlarda birincilik qazanıb. 2001-ci ildə məktəbi bitirən Elyar artıq professional futbolçu kimi tək Beyləqanda yox, ölkə futbolunda da tanınan sima idi. O, bir neçə futbol klubundan təklif alsa da, hərbi xidmətə getməyi seçir.
Əsgər Mirzəyev xidməti ərzində də futboldan ayrılmayıb, o, Ədliyyə nazirliyinin "Ədliyyə" futbol klubunda futbolu davam etdirib. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra 2004-cü ilin aprelindən Bakının "Bakılı" futbol klubunda çıxış edib. Sonra ailə qurması ilə əlaqədar olaraq rayona qayıdıb xırda bizneslə məşğul olan Elyar həm də Beyləqanın "Mil" komandasında oynayıb. O, 2006-2007-ci illərdə "Mil" futbol klubunun tərkibində Respublika həvəskarlar liqasında Azərbaycan çempionu olub, eyni zamanda ölkə kubokunu qazanıb. Bir müddətdən sonra yenidən Bakıya qayıdaraq EKOL MFK-da (mini futbol klubu) məşqlər keçib, sonra yenidən rayona gəlib. Hərbi xidməti dövründə də futbol karyerısanı davam etdirən Elyar 2019-cu ildə Gəncədə keçirilən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin futbol üzrə ordu çempionatında ikinci ordu korpusunun komandası tərkibində ordu çempionu olub.
Hərbi xidməti
2002-ci ilin oktyabrın 10-da Beyləqan rayon hərbi komissarlığı tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə çağırılan Elyar Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar xidmətində hərbi xidmətdə olub. Sonradan 2016-cı ildə isə ailə üzvlərinə xəbər vermədən sənədlərini "Müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularının hazırlığı" kursuna verir. Kursu uğurla bitirən Elyar Beyləqan rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissənin "Həmlə" taborunda pulemyotçu kimi xidmətə başlayıb. Yaxınlarının sözlərinə görə, Elyarın hərb sənətinə uşaqlıqdan xüsusi marağı olub. Lakin o, evin tək uşağı olduğuna görə, hərbçi olmaq istəyinə valideynlərinin verəcəyi reaksiyadan çəkinirmiş. Buna görə də, bu barədə ailəsinə işə başladıqdan sonra məlumat verir. Elyar qısa müddət ərzində peşəkar hərbçi kimi formalaşır, dəfələrlə fəxri fərman və təşəkkürnamələr ilə təltif olunur.
Döyüş yolu
2020-ci ilin 27 sentyabrından başlayan Vətən müharibəsində Elyarın döyüş yolu cəbhənin Füzuli istiqamətindən başlayır. Təmsil etdiyi "Həmlə" taborunun tərkibində döyüşlərə qatılan Elyar elə ilk günlərdən xüsusi qəhrəmanlıqları ilə fərqlənir. O, müharibənin birinci günündə düşmənin illərlə möhkəmləndiyi "Ohanyan" xətti adlandırılan istehkamı keçib, bir neçə kəndin işğaldan azad edilməsində iştirak edir. Həmin vaxtlar ailəsi ilə də əlaqə saxlamağı da unutmur, onlara zəng vurub, ürək-dirək verir, hər şeyin yaxşı olacağını deyirdi. Füzuli, Cəbrayıl və Ağoğlan (Hadrut) istiqamətində gedən döyüşlərin fəal iştirakçısı olan Elyar pulemyotçu kimi işinin öhdəsindən peşəkarlıqla gəlir. O, dəfələrlə özünü təhlükəyə ataraq, döyüş anında atəş altında qalan yaralı yoldaşlarını qorxmadan, igidcəsinə xilas edib. Daim düşmənin hədəfində olan qəhrəman pulemyotçumuz oktyabrın 14-də səhər saatlarında Ağoğlan istiqamətində yerləşən Şaban dağının ətəklərində başlayan açıq döyüşdə snayper gülləsinə tuş gələrək şəhidlik zirvəsinə ucalıb. Elyar oktyabrın 16-da Bahar qəsəbəsində uğrunda canını fəda etdiyi Vətən torpağına tapşırılıb.
Galbus (Miyanə)
Galbus — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 388 nəfər yaşayır (79 ailə).
Yuxarı Tölümxan (Maku)
Yuxarı Tölümxan — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 58 nəfər yaşayır (12 ailə).
Piotr Molenda
Piotr Molenda (3 mart 1962) — Polşanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Piotr Molenda Polşanı 1988-ci ildə Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 41-ci pillənin sahibi olub.
Güllücə-i Yeddibulaq (Miyanə)
Güllücə-i Yeddibulaq — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə yaşayışı yoxdur.
Şamil Çikayev
Şamil Çikayev (Джыгкайты Федыры фырт Шамил; ) — Sovet və Rus Osetiyalı alim, filoloq, şair və ictimai xadim. Şimali Osetiya Respublikasının xalq şairi, professor. Kosta Xetaqurov adına Şimali Osetiya-Alaniya Respublikası Dövlət Mükafatı laureatı.
Altı şeir toplusunun və üç pyesin ("Çıxarılan mələk", "Somak", "Sənəti Sem") müəllifidir.
Bioqrafiya
Şamil Cikayev 25 fevral 1940-cı ildə Cənubi Osetiyanın Comaq kəndində anadan olmuşdur. 1958-ci ildə ailənin altı il əvvəl köçdüyü Kambileevskoye kəndində orta məktəbi bitirir. 1964-cü ildə Cikayev Şimali Osetiya Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Filologiya fakültəsini bitirir. Bundan sonra radio və televiziyada çalışır, eyni zamanda aspiranturada oxuyur, 1970-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir.
1970-ci ildən Cikayev Şimali Osetiya Dövlət Universitetində işləyir. 1990-cı ildə osetin filologiyası və jurnalistika fakültəsinin qurulmasından sonra osetin ədəbiyyatı kafedrasının müdiri, 1996-cı ildən isə osetin ədəbi yaradıcılığı kafedrasının müdiri təyin edilir. 2001-ci ildə Cikayev Osetiya Filologiyası və Jurnalistika Fakültəsinin müdiri və 2002-ci ildə isə Osetiya Filologiyası Fakültəsinin dekanı vəzifəsini tutur.
2009-cu ildə Şamil Cikayev "Balalar Həccə gedəcəklər" şeirinin nəşrindən sonra qalmaqalın mərkəzinə düşür. Bir çox oxucu şeiri 2007-ci ildə Beslan xatirə məzarlığında baş verən hadisəyə şairin reaksiyası kimi qəbul edir. Sonra Çeçenistan və İnquşetiyadan olan zəvvarlar qəbiristanlıqda yerli sakinlər tərəfindən döyülür. Bəzi şahidlərin dediyinə görə, zəvvarlar qəbiristanlığı nəcislə ləkələmək üzrə idilər, digərləri isə yerli gənclərin axşam namazına hazırlaşarkən zəvvarlara beysbol çubuqları, daş və çəkiclərlə hücum etdiyini iddia edirlər. Şimali Osetiya Müsəlmanları Ruhani İdarəsi şeiri təhqiramiz və dini nifrətə səbəb olduğunu bildirərək, prokurorluğa müraciət edir. Dindirilmə zamanı Cikayev şeirində dini bir şey olmadığını, ancaq canavar vərdişlərinə həsr olunduğunu vurğulayır. Tezliklə qızının ifadəsinə görə, Cikayevə çoxsaylı təhdidlər gəlir.
26 may 2011-ci ildə Vladiqafqazın kənarında çoxsaylı bıçaq yaraları alan 71 yaşlı alim və ictimai xadim Şamil Cikayevin cəsədi tapılır. 31 mayda qətli törətməkdə şübhəli bilinən David Muraşev, xüsusi bir əməliyyat zamanı Vladiqafqazda öldürülür. Təhlükəsizlik qüvvələri şübhəlini sağ ələ keçirməyi planlaşdırsalarda, o, şiddətlə müqavimət göstərərək üç təhlükəsizlik qüvvələri zabitini yaralayır. Şairin öldürülməsi geniş ictimai qınağa səbəb olur. Cinayətkarın atası oğlundan imtina etdiyini söyləyir.
Xatirəsi
2011-ci ilin sonunda Cənubi Osetiya Prezidenti Eduard Kokoytı Şamil Çikayev adına Dövlət Mükafatının təsis edilməsi haqqında fərman imzalayır. Bundan əlavə K. L. Xetaqurov adına Şimali Osetiya Dövlət Universiteti Osetiya Filologiyası Fakültəsində Çikayevin portreti açılır, auditoriyalardan şairin adı verilir və gələcəkdə fakültənin ən yaxşı müəllimlərinə onun şəxsi mükafatı verilməsi planlaşdırılır.
2012-ci ilin iyununda Vladiqafqaz Şöhrət Xiyabanında Ş. Çikayevin abidəsi açılır. Şəhərin küçələrindən birinə onun adı verilir, eləcə də 2017-ci ilin dekabrında öldürülmüş şairin xatirəsinə xatirə lövhəsinin açıldığı Şimali Osetiyanın Prigorodnı rayonunun Kambileevskoye kəndindəki bir küçədə baş tutur.
Mixaylovskoye kəndində Mədəniyyət Evi Şamil Cikayevin adını daşıyır.
Lokomotiv Yaroslavl təyyarə qəzası
2011-ci il sentyabrın 7-də Rusiyanın "Lokomotiv" (Yaroslavl) xokkey komandasını Belarus paytaxtı Minskə aparan YAK-42 sərnişin təyyarəsi Yaroslavlın "Tunoşna" aeroportundan qalxandan az sonra yerə çırpılıb.
Təyyarədəki 37 nəfərin 4-ü heyət üzvü idi.
thumb|left|250px
Mənbə
Lokomotiv Yaroslavl
Pavel Klimkin
Pavel Klimkin (d. 25 dekabr 1967, Kursk, SSRİ) — Ukraynalı diplomat, dövlət xadimi və Ukrayna Xarici İşlər Naziri.
Həyatı
25 dekabr 1967-ci ildə Kurskda anadan olmuşdur. 1991-ci ildə Moskva Fizika- Texnologiya İnstitutunun Aerofizika və kosmik tədqiqat fakültəsini bitirmişdir. İlk həyat yoldaşı olan, Natalya Klimkin, Hollandiyadakı Ukraynanın birinci Səfirliyinin katibi vəzifəsində çalışır. İkinci həyat yoldaşı Marina Yuriyevna Xarici Siyasət və Avropa İnteqrasiyası Baş İdarəsinin müavini, Ukrayna Prezident Asministrasiyasının Xarici Siyasət şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışır. .
Elmi fəaliyyəti
Pavel Klimkin ukrayn, rus, fransız ingilis və alman dillərini bilir.
Neron (kommuna)
Neron  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01097.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqritisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Deyterium
Deyterium (21H və ya 21D (D)) — Hidrogenin izotoplarından biri. 32He ilə izotondur. Nüvəsində 1 neytron, 1 proton var. Radioaktiv deyil. Kimyəvi xassələri 1H-dan fərqlənmir. Təbiətdə ≈ 0,015 faiz yayılmışdır. Oksigenlə birləşib D2O (ağır su) əmələ gətirir. Təbiətdəki bütün Deyterium ehtiyatlarının böyük partlayış nəticəsində yarandığı iddia olunur. Nüvə reaksiyalarında ağır su, neytron yavaşlandırıcı kimi tətbiq edilir.
Sergey Merkurov
thumb|[[Lev Tolstoyun heykəki (1913)|200px]]
Əkbərkəndi (Meşkinşəhr)
Əkbərkəndi — İranın Ərdəbil ostanının Meşkinşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 103 nəfər yaşayır (26 ailə).
NGC 5378
NGC 5378, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kəmərkuh (Miyanə)
Kəmərkuh — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Miyanə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 337 nəfər yaşayır (63 ailə).
Gábor Bukrán
Gábor Bukrán (16 noyabr 1975-ci ildə anadan olub) yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən Macarıstanın keçmiş milli futbolçusudur. Onun ən son komandası Belçikanın aşağı liqa komandası Royal Cercle Sportif Onhaye idi.
Klub karyerası
O, karyerasına 1992-ci ildə Budapeşt Honveddə başlayıb və 1993-cü ildə Belçikanın Birinci Divizion komandası Şarleruaya keçib. Bukran 1993-94-cü illərdə Şarleruya dördüncü sırada yer almağa və Belçikadakı dörd ilin üçündə Avropa çempionatına vəsiqə qazanmağa kömək etdi.
1999-cu ilin yayında Bukran İngiltərənin Uolsal komandasının diqqətini çəkdi və 5 avqust 1999-cu ildə yeni yüksələn Birinci Divizion komandası ilə iki illik müqavilə imzaladı. Qısa müddətdə azarkeşlərin sevimlisinə çevrilsə də, mövsümün son günündə komandanın aşağı liqaya düşməsinin qarşısını ala bilmədi. 2000-01 mövsümü daha müsbət idi. Bukran, İkinci Divizionun pley-off finalında Kardiffin Millenium Stadionunda " Redinq" üzərində 3-2 hesabı ilə qalib gələrək Uolsalın Birinci Diviziona yüksəlməsinə töhfə verdi.
Uolsaldan ayrıldıqdan sonra Bukran yalnız bir dəfə oynadığı Avstriyanın SV Salzburg komandasına keçməzdən əvvəl Wigan Athletic-də çox qısa müddət keçirdi. 2003-cü ildə Royal Antverpen ilə Belçikaya qayıtmazdan əvvəl iki il Salzburqda keçirdi. Karyerasının qalan hissəsini Belçikada Union Royale Namur, R. JS Heppignies və RCS Onhaye ilə oynadı.
Milli komanda karyerası
Bukran Macarıstan millisində debütünü 2000-ci ilin fevralında Avstraliya ilə yoldaşlıq oyununda 3:0 hesabı ilə uduzdu. Macarıstanın Avro 2000-nin seçmə mərhələsinin əksəriyyətində seçilməsinə baxmayaraq, onun ilk oyunu həm də onun son beynəlxalq oyunu oldu.
Afife Jalə
Afife Jalə (Afife Jale ) — Türkiyədəki ilk müsəlman teatr aktrisası olaraq bilinən türk teatr aktrisası.
Bioqrafiyası
Afife Jalə 1902-ci ildə İstanbulda Hidayət bəy və Methiye xanımın ailəsində anadan olmuşdur. Ondan başqa ailədə bir qızı Behiye xanım və bir oğlu Salah bəy də vardı.
Karyerası
Afifenin atası qızının teatr karyerasına qarşı idi. Atasına itaətsizlik edən Afife valideynlərinin evindən qaçır və yeni qurulan Darülbedayi konservatoriyasında stajor işçisi olaraq çalışır. O dövrdə konservatoriyada müsəlman qadınlara aktrisa peşəsi öyrətmək üçün kurslar açılırdı. Onların yalnız qadın tamaşaçılar üçün oynayacaqdılar. Teatr təhsili aldıqdan sonra Afife, Hüseyn Suatın Yamalar teatr tamaşasında "Emel" rolunda səhnədə debüt edir. Bu zaman erməni aktrisa Eliza Binemejiyan xaricə gedir və "Emel" rolu boş qalır. Səhnədə Afife özünə Jalə adını götürür. O vaxtdan bəri bu adla tanınır. Kadiköydəki Apollo Teatrında çıxış edən Afife Jalə tarixdəki ilk müsəlman türk aktrisası olur. Teatr rəhbərliyinə 1921-ci ildə onun işdən çıxarılmasına səbəb olan müsəlman qadınlar üçün məhdudiyyətlər barədə xəbərdarlıq edilir. Sonra fərqli adlar altında bir sıra digər teatr səhnələrində rol oynayır.
İşini itirən Jalə çətin maddi vəziyyətə düşür və xəstəliklər kəskin baş ağrısı ilə müşahidə olunur. Jale həkiminin ona əsaslanan dərmanları təyin etməsindən sonra morfindən asılı olur.
1923-cü ildə Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu Atatürk müsəlman qadınlara qadağalar məsələsini qaldırır. Qadağanın qaldırılması Afifeni teatra qaytarır. Lakin onun narkotikə asılılığı əbəs deyildi və vəziyyətini pisləşdirdi, nəticədə yenidən səhnəni tərk etməyə məcbur olur.
Ailə həyatı
Səhnədən çıxdıqdan sonra Afife Jale tamamilə yoxsulluq içərisində yaşayır. 1928-ci ildə musiqiçi Selahattin Pınar (1902-1960) ilə tanış olur. 1929-cu ildə onlar evlənirlər. Onlar İstanbulun Fateh rayonunda bir mənzildə yaşamağa başlayırlar. Ancaq evlilik uzun sürmür və 1935-ci ildə cütlük boşanır. Afifenin narkotik asılılığı boşanmaya da təsir edir.
Boşandıqdan sonra Jalə narkomaniyadan müalicə üçün Bakırköy Psixiatriya Xəstəxanasına düşür. Son illərini orada keçirir. Afife Jalə 24 iyul 1941-ci ildə vəfat edir.
Aşağı Tölümxan (Maku)
Aşağı Tölümxan — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 97 nəfər yaşayır (20 ailə).
Liviya Milli Keçid Şurası
Liviya Milli Keçid Şurası (ərəb dilindən dəqiq tərcümə — Milli Keçid Şurası; المجلس الوطني الانتقالي — al-majlis al-waṭanī al-intiqālī); - Liviyada Müəmmər Qəzzafi rejiminin əleyhdarları tərəfindən  27 fevral 2011-ci ildə, vətəndaş muharibəsinin qızğın çağında yaradılıb.
Stanislav Koneçpolski
Stanislav Koniecpolski Polşa-Litva İttifaqı tarixində ən bacarıqlı və uğurlu biri sayılan Polşa hərbi komandiridir. O, eyni zamanda zadəgan, bir kral məmuru (starosta), bir qala komandiri, Polşa zadəganlarının (szlachta) üzvü və Sandomierz regionunun 1625-ci ildən ölümünə qədər voyvodası (qubernator) idi.
Hərbi həyatı
Koneçpolski, Zaporojiya kazaklarının üsyanlarını və Krım tatarlarının bir çox basqınlarını yatıraraq uğurlu hərbi qələbələr əldə etmişdir. 1618-ci ildən etibarən 1632-ci ildə Kralın yalnız ikinci hərbi komandiri, Böyük Hetman Tacı olmamışdan əvvəl Alan Hetman Tacı rütbəsini aldı. Koneçpolskinin həyatı demək olar ki, davamlı müharibələrdən keçmişdir. 20 yaşına çatmamışdan əvvəl 1605-1618-ci illərdə baş vermiş Polşa-Rusiya müharibəsində və Moldaviya Maqnate müharibələrində iştirak etmişdir. Daha sonra 1620-ci ildə Osmanlı qüvvələri tərəfindən əsir götürüldüyü Çeçora döyüşünə qatılmışdır. 1623-cü ildə sərbəst buraxıldıqdan sonra 1624-1626-cı illər arasında Osmanlı tatar vassallarını bir neçə dəfə məğlub etdi. Koneçpolski, 1626-cı ildə başlayan Polşa-İsveç müharibəsi zamanı II Gustaf Adolfun İsveç qüvvələrinin Altmark müqaviləsi ilə müharibə bitməmişdən əvvəl Krallıq Prussiyası və Pomeraniyanı fəth etməsinin qarşısını almışdır. 1644-cü ildə Ochmatow döyüşündə tatarlar üzərində qələbə ona beynəlxalq şöhrət və məşhurluq gətirdi.
Qulkeviçski rayonu
Qulkeviçski rayonu — Rusiya Federasiyası, Krasnodar diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Qulkeviçi şəhəridir.
Coğrafiyası
Krasnodar diyarının şimal-şərq hissəsində yerləşən Qafqaz, Novokubanski, Kurqaninski, Tbilisi rayonları və Stavropol diyarı ilə həmsərhəddir. Kuban mənzərəsinin bir çox xüsusiyyətləri Qulkeviçski rayonunun təbiətində əks olunur: sonsuz çöllər, meşələr, təbii və süni su anbarları və Krasnodar diyarının əsas su yolu olan Kuban çayı. Rayondan Kuban çayının 142 km hissəsi keçir.
Tarixi
Rayon 31 dekabr 1934-cü ildə Kropotkinsk rayonunun Azov-Qara dəniz diyarının tərkibində parçalanması nəticəsində qurulmuşdur. Əvvəlcə rayon 11 kənd şurasından ibarət idi: Ventsı-Zarya, Qulkeviçski, Maykopski, Nikolenski, Novomixaylovski, Novoukraynski, Olqinski, Otrado-Kuban, Sokolovski, Sonental, Tısyaç və Plemzavod.
13 sentyabr 1937-ci ildən bu rayon Krasnodar diyarının bir hissəsi olmuşdur.
22 avqust 1953-cü ildə, Qulkeviçski rayonuna ləğv edilmiş Temirqoyevski rayonunun 3 kənd məclisinə daxil olur: Novokrasnı, Puşkinski və Çıtryox Xutornı Soyuz.
1 fevral 1963-cü ildə rayon ləğv edilir, ərazisi Qafqaz rayonuna daxil olur. Mərkəzi Qulkeviçi şəhəri olur.
20 oktyabr 1980-ci ildə Qafqaz rayonunun bir hissəsindən Qulkeviçski rayonu bərpa edilir, mərkəz isə Qafkazskaya kəndi olur.
1993-cü ildə kənd sovetlərinin fəaliyyətinə son verilir; kənd idarələrinin əraziləri kənd dairələrinə çevrilir.
2005-ci ildə rayonda 15 inzibati vahid qurulur.
Əhali
1 yanvar 2006-cı il tarixinə rayon əhalisi 100 806 nəfər təşkil etmişdir. Bunlardan 48,7 % şəhər sakinləri, 51,3 % isə kənd sakinləridir. Bütün əhali arasında kişilər 46,2 %, qadınlar 53,8 % təşkil edir. Ümumi əhalinin 60 275 (59,8 %) nəfəri əmək qabiliyyətli insanlar, 23,0 %-i pensiyaçılardır. Əsas milli qruplar: ruslar, ukraynalılar, gürcülər, kabardinlər, yunanlar (az bir qism), bolqarlar.
İnzibati-ətazi vahidləri
Bryuxovetski rayonunda 3 şəhər və 12 kənd inzibati ərazi vahidliyi mövcuddur.
İqtisadiyyat
İqtisadi xüsusiyyətləri baxımından sənaye-aqrar bölgəsidir, iqtisadi inkişaf səviyyəsi baxımından rayonda aparıcı yerlərdən birini tutur. Rayon ərazisində 14 iri və orta müəssisə iqtisadi fəaliyyət göstərir. Müəssisələr tərəfindən istehsal olunan əsas məhsul növləri: prefabrik dəmir-beton, divar materialları, polad metal konstruksiyalar, qeyri-metal tikinti materialları, heyvan yemi, dənəvər şəkər, un, çörək və çörək məhsulları.
Nəqliyyat
Qulkeviçski rayonu yaxşı inkişaf etmiş avtomobil və dəmir yolu şəbəkəsinə malikdir. Rayon ərazisində 3 dəmir yolu stansiyası var.
Məşhur şəxsləri
Mixail İqnateviç Belousov - snayper, 245 Alman zabit və əsgərini şəxsən məhv etmişdir.
Anton İvanoviç Qeraşçenko, - rus, sovet yazıçısı.
Viktor Vasilieviç Qorbatko, - Sovet kosmonavti.
Vasili Prokofiyeviç Savçenko - Böyük Vətən müharibəsi veteranı.
Voyvoda
thumb|192px|[[XVII əsrin Moskva voyvodası]]
Voyvoda — slavyan dillərində komandir və ya şahzadə deməkdir. Osmanlı imperiyası Valaxiya və Moldavianı öz torpaq larına əlavə etməzdən əvvəl bu ölkə lərin kral larına voyvoda deyilirdi. Osmanlı imperatorluğu dövründə eyni termin, sultan ın Valaxiya və Moldavia əyalətlərinə təyin etdiyi qubernatorlar üçün istifadə edilməyə davam edilmişdir. Voyvodalar Osmanlı imperiyasının kadrlarında sancaqbəylərinə bərabər mövqedə idilər.
Kanti Əbdürəhmanov
Kanti Əbdürəhmanov — Sovet Ordusunun çavuşu, Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı, Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı (1996).
Bioqrafiya
1916-cı ildə Şali kəndində (digər mənbələrə görə Arqun şəhərində, indiki Çeçenistan) anadan olmuşdur. Erkən yaşlarında valideynlərini itirir. Əvvəlcə rəncbər, sonra kolxozda işləyir. 1941-ci ilin sentyabrında Abdurəhmanov könüllü olaraq Fəhlə və Kəndli Qırmızı Ordusunda xidmətə gedir. 1942-ci ilin iyununda Daşkənddəki kiçik artilleriya komandirləri məktəbini bitir. Orta Asiya Hərbi Dairəsində xidmət edir, sonra taqım komandirinin köməkçisi olur. 1943-cü ilin oktyabrından Böyük Vətən müharibəsi cəbhələrində: Nevel, Qorodok və Vitebsk şəhərlərinin azad edilməsində, Belarus və Baltikyanı əməliyyatlarda, alman qoşunlarının Kurland qrupunun məğlub edilməsində iştirak etmişdir. Döyüşlərdə dəfələrlə yaralanmışdır.
1943-cü ilin dekabrında Vitebskin qərbindəki hücum döyüşlərindən birində, sovet piyadaları böyük bir alman atəşi altında yatarkən, Əbdürəhmanov hesablanmış şəkildə silahını birbaşa atəş nöqtəsinə tuşlayır və bir neçə dəqiq atışla bunkeri məhv edir. Onun hərəkətləri düşmən xəttini ələ keçirməyə imkan verir. 1944-cü ilin iyununda, Qərbi Dvinanı keçərkən bənzər bir vəziyyətdə, Əbdürəhmanov bu şücaətini təkrarlayır. Eyni zamanda, qərb sahillərinə keçən ilk silahlılardan biri olur. Sovet qoşunlarının keçməsinə mane olan bir neçə düşmən atəş nöqtəsini məhv edir. Müharibə zamanı bir neçə alman tankını da məhv etdiyi məlumdur. 3-cü və 2-ci dərəcəli Şöhrət ordeni ilə təltif edilir. 1-ci dərəcəli Şöhrət Ordeninə namizəd göstərilie, amma mükafatı almır.
1946-cı ildə gizir rütbəsi ilə tərxis edilir və bir çeçen olaraq Orta Asiyaya sürgünə göndərilir. Qırğızıstan SSR-də yaşayır, 1967-ci ildə Çeçenistana qayıdır. Sürücü, sonra kombaynçı, Pişkemaş zavodunda fəhlə, qazma kəşfiyyat partiyasının ustası işləyir. Təqaüdçü olduqdan sonra Arqun şəhərində yaşayır.
28 mart 2000-ci ildə dünyasını dəyişir.
Mükafatlar
Rusiya Federasiyası Prezidentinin 16 may 1996-cı il tarixli fərmanı ilə "1941–1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsində nasist işğalçılarına qarşı mübarizədə göstərdiyi şücaət və qəhrəmanlığa görə" gizir Kanti Əbdürəhmanova Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı adı verilir. O, həmçinin II və III dərəcəli Şöhrət Ordenləri və bir sıra medallarla təltif edilmişdir.
Nyovil-syur-En
Nyovil-syur-En  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01097.
İqritisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Cırtdanın nağılı
thumb|2010-cu ildə buraxılmış bir Azərbaycan poçt markası. Marka sözügedən nağıla həsr olunmuşdur.
"Cırtdanın nağılı"  — Azərbaycan xalq nağılı. Nağılın mövzusu uşaqları Azərbaycan mifologiyasından mifik bir məxluq olan Divdən qurtaran Cırtdan adlı ağıllı bir gənc oğlandan bəhs edir.
Məzmun
Cırtdan qonşunun uşaqları ilə birlikdə meşəyə odun yığmaq üçün gedir. Geri qayıdarkən qaranlıqda itirlər və gördükləri işığa tərəf irəliləyirlər. Onlar beləliklə, Divin yaşadığı evə çatırlar. Canavar uşaqları gecə yemək üçün özünə cəlb edir. Cırtdan öz ağlından istifadə edərək uşaqları xilas edir və onlar sağ-salamat evlərinə qayıdırlar.
Cırtdan Azərbaycan nağıllarının ən populyar personajlarından biridir. Ənənəvi azərbaycanlı görünüşü, cəsarəti və zəkası ilə seçilir. Cırtdan bəzən kənd oğlanlarını meşədən odun toplamağa və sonra onu bellərində gəzdirməyə məcbur etdiyi üçün tənbəl bir şəxs kimi təsvir edilir. Buna baxmayaraq, Cırtdan Div ilə qarşılaşdıqda cəsarət göstərir. Təhlükə ilə qarşılaşan Cırtdan özünü qalan uşaqlar arasında ən çevik və cəsarətli kimi göstərir.
Adaptasiyalar
1968-ci ildə nağıl əsasında Bakı Kukla Teatrında bir tamaşa qoyulmuşdur. Bu, Azərbaycan yazıçısı və dramaturqu Mirmehdi Seyidzadənin süjet ssenarisinə və ədəbi interpretasiyasına əsaslanırdı.
İlk Azərbaycan animasiya filmi olan "Cırtdan" bu nağılın əsasında hazırlanmışdır.
1981 və 1983-cü illərdə rejissor Boris Əliyevin çəkdiyi "Cırtdan-pəhləvan" adlı iki hissəli animasiya filmi "Azərbaycanfilm" kinostudiyası tərəfindən buraxılmışdır. Filmin baş qəhrəmanı rolunu aktrisa Klara Rumyanova səsləndirmişdir.
Kosmik mikrodalğa arxa plan şüalanması
Kosmik mikrodalğa arxa plan şüalanması (qısaca: şüalanması və ya fon radiasiyası) - 1965-ci ildə kəşf edilən bütün kainatı dolduran bir elektromaqnetik dalğa formasıdır. 2.725 Kelvin istiliyindəki qara obyektin termal şüalanmasını əhatə edən 160.2 GHz tezliyində və 1.9 mm dalğa boyunda olduğu COBE peyki tərəfindən hava kürə xaricində həssas olaraq ölçülmüşdür. Fon şüalanması, kainatın ən uzağından, yəni, ən qədim keçmişindən gəldiyi düşünülən elektromaqnetik şüalanmadır. Bu işığı bir çox radio astronom və fizikaçı Böyük Partlamanın ən böyük dəlili hesab edirlər.
Tarixi
1948-ci ildə Corc Qamou, Ralf Alper və Robert Herman tərəfindən varlığı nəzəri olaraq qarşıya qoyulmuş və 5 Kelvin istiliyində bir quru obyektin yaydığı şüalanma ilə eyni dalğa boyunda olması lazım olduğu hesab edilmişdi. 1960-cı ildə radio astronomlar bu dalğa boyunda işığı fərqinə vardıqlarından ilk əvvəl antenalerdeki quş pisliklərindən qaynaqlanan bir elektrik parazit olduğundan şübhələndilər və təmizlik edib ölçmələri tekrarladılar. Təkrarən eyni zamanda başqa astronomlar da kəşf etdi və məqalələrində nəşr etdi. NASA tərəfindən atmosfer şərtlərindən təsirlənmədən doğru ölçüm etməsi üçün bu işə xüsusi COBE (COBE: Cosmic Background Explorer - kosmik arxa plan araşdırıcısı) peyki kosmosa göndərildi.
Özdəmiroğlu Osman Paşa
Özdəmiroğlu Osman Paşa — III Murad dönəmində 28 iyul 1584 - 29 oktyabr 1585 tarixlərində ümumilikdə 1 il 3 ay Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır. Cənubi Qafqazda gedən döyüşlərdə əldə etdiyi uğurlar səbəbilə "Qafqaz fatehi" olaraq anılır.
Həyatı
Özdəmiroğlu Osman Paşa 1526-cı ildə Qahirə də dünyaya gəlmişdir. Atası Özdəmir Paşa Məmlük dönəmində Misirə köçən çərkəz ailələrindən olub, ilk Həbəşistan bəylərbəyi olaraq vəzifələndirilmişdir. Anası isə Misir də yaşayan Abbasi xəlifələri nin nəslindəndir.
Osman Paşa hələ 20 yaşlarında ikən Osmanlı imperiyası nın idarəetmə strukturuna daxil olmuşdur. Əvvəlcə Misir bəylərbəyliyinə daxil olan bəzi sancaqlarda sancaqbəyi olmuş, daha sonra 1561-ci ildə atasının vəfatının ardından onun yerinə 7 il boyunca Həbəşistan bəylərbəyi olaraq fəaliyyət göstərdi. 14 yanvar 1569-cu ildə Yəmən əyaləti Yəmən və Sinay bəylərbəyliyi arasında ikiyə bölündü və Osman Paşa Sinay bəylərbəyliyinə gətirildi. Bu əsnada Yəmən də Zeydi İmam Topal Mutahhar üsyanı çıxmış, üsyanı yatırmağa çalışan Yəmən bəylərbəyi Murad Paşa isə üsyançılar tərəfindən öldürülmüşdür. Bu üsyanı yatırmaq məqsədilə Sinay və Yəmən bəylərbəylikləri yenidən birləşdirilərək Özdəmiroğlu Osman Paşaya verildi. Üsyanı yatırmaq üzrə sərdar təyin olunan Lələ Mustafa Paşa Yəmənə gəlmiş, ancaq üsyanı yatıra bilməmişdir. Bir müddət sonra Lələ Mustafa Paşa nın ən böyük rəqibi sayılan Qoca Sənan Paşa sərdar olaraq Yəmənə gəlmiş və bu iki paşa arasında ölüm-qalım mübarizəsi başlamışdır. Bu mübarizədə Lələ Mustafa Paşa nı müdafiə edən Osman Paşa Yəmən də öldürüləcəyindən qorxaraq paytaxt a geri döndü. Ancaq Qoca Sənan Paşa onun haqqında paytaxt a göndərdiyi məktublarda mənfi şeylər söyləmiş, bu səbəbdən dövrün sədrəzəm i Sokullu Mehmed Paşa Özdəmiroğlu Osman Paşanın paytaxt da güclənməsinin qarşısını almışdır.
Paytaxt da çox qalmayan Osman paşa bir müddət Anadolu nun bir neçə sancaqlarında fəaliyyət göstərdi. 1573-cü ildə Diyarbəkir bəylərbəyi təyin olundu. Bu vəzifədə ikən Səfəvi cəbhəsi sərdarı Lələ Mustafa Paşa nın ordusuna qatılaraq səfərə çıxdı. Çıldır müharibəsi ndə göstərdiyi rəşadət səbəbilə 1578-ci ildə Şirvan bəylərbəyliyinə gətirildi. 5 il boyunca burada fəaliyyət göstərən Özdəmiroğlu Osman Paşa bu illər ərzində Şirvan, Azərbaycan, Dağıstan və Gürcüstan torpaqlarında Osmanlı hakimiyyətini qoruyub saxlamışdır. 9 sentyabr 1578 tarixində Səfəvi orduları ilə Qanıx çayı sahilində qarşılaşdı və qalib gəldi. Krım xanı II Mehmed Gərayın köməyilə Qarabağ, Muğan və Qızılağac a qədər bütün Azərbaycan torpaqları ələ keçirildi. Bu illərdə müvəqqəti olaraq Şirvan Səfəvilər in əlinə keçsə də, Kəfə (indiki Feodosiya) bəylərbəyi Cəfər Paşanın göndərdiyi qoşunla 8 may 1583 tarixində baş tutan Məşəl savaşı nda qələbə qazanıldı və Şirvan yenidən Osmanlı hakimiyyətinə keçdi.
27 oktyabr 1585 tarixində xəstəliyi səbəbilə Təbriz dən ayrıldı Şənbi-Qazan istiqamətində irəliləməyə başladı. Şənbi-Qazan bölgəsinə qədər kəcavədə gələn Osman Paşa burada yeni bir Səfəvi ordusu ilə qarşı-qarşıya gəldi. Bu dəfə də qələbə qazanaraq ordunu Şənbi-Qazanda dayandırdı. Vəziyyəti daha da ağırlaşan Osman Paşa burada 59 yaşında vəfat etdi. Vəsiyyətinə uyğun olaraq cənazəsi Diyarbəkirə gətirildi və burada inşa etdirdiyi türbəsinə dəfn olundu. Sədarət möhürü isə Sultanzadə Mehmed bəy (Səmiz Əli Paşa və Ayşə Hümaşah Sultan ın oğlu) tərəfindən alınaraq paytaxta aparıldı.
Ərdəbil hakimliyi
thumb|310x310px Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin yetişməsi XIV əsrin əvvəllərinə gedib çıxır. Tarixi mənbələrə görə, səfəvilər Azərbaycanın Ərdəbil şəhərində yaşamış müqəddəs sayılan Şeyx Səfiəddin İshaq əl-Musəvi-əl Ərdəbilinin (1252–1334) adı ilə bağlı idi. Bütün Ərdəbil əhli şeyxin müridləri hesab olunur və onun göstərişlərinə əməl edirdilər. XIV əsrii ikinci yarısı- XV əsrdə Ərdəbil təriqətinin təkcə Azərbaycanda deyil, Rumda (Kiçik Asiya), Farsda, İraqda, Gilanda, Talışda çoxlu müridləri və ardıcılları vardı. Sufi-dərviş şeyxlərinin xalqa təsiri sultanları və feodal hakimləri də bu təriqətə meyil etməyə, hətta müridlər sırasına daxil olmağa məcbur edirdi. Beləliklə, XV əsrin ikinci yarısında Ərdəbil feodal hakimliyinin əhəmiyyəti xeyli artdı.
Səfəvilər dünyəvi və ruhani işləri öz əllərində birləşdirdilər; onların çoxlu vəqf torpaqları və başqa sərvətləri vardı. XIV–XV əsrlərdə Səfəvilər ağır həyat keçirən xalqın ədalətli hökmdar haqqında baş tutmayan arzusunu təcəssüm etdirən şiəliyi Azərbaycanda, İranda, Kiçik Asiyada və Şərqin başqa yerlərində sürətlə yaydılar və ideoloji təbliğat vasitəsinə çevirdilər. Səfəvi şeyxləri təbliğ edirdilər ki, şəriətin nəzərdə tutmadığı vergi və mükəlləfiyyətlərin ləğv olunması üçün hakimiyyət başında dayanan sünni hökmdarların ağalığına son qoymaq lazımdır.
Səfəvilər Azərbaycanda və Şərq ölkələrində yaranmış ağır vəziyyətin səbəbini XIV–XV əsrlərdə bu yerlərdə hökm sürən sünnilikdə görür və sübut etməyə çalışırdılar ki, sünniliyin hakim mövqe tutduğu dövlətlər guya qeyri-qanuni dövlətlərdir, onlar xalqı ağır həyata sürükləyirlər. Məhz buna görə də, sünnilik əleyhinə ümumxalq mübarizəsi aparılması və şiə tərəfdarlarının hakimiyyətə gəlməsi üçün şərait yaradılmalıdır. Əlbəttə, bu, onların qüsurlu siyasəti idi.
"Açıq bidət şəklində" inkişaf edən inqilabi müxalifətdən Səfəvilər böyük məharətlə istifadə edə bildilər. Şiəlik təriqətindən öz məqsədləri üçün istifadə etməyə çalışan Səfəvilər müxtəlif vədlərlə xalq kütlələrini öz tərəflərinə çəkir və hakimiyyət uğrunda mübarizəni genişləndirirdilər. Bu sahədə Səfəvilərin müvəffəqiyyətinə səbəb Ərdəbil şeyxlərinin başçılıq etdiyi hərəkatın ölkənin oturaq əhalisinin tələbini ifadə etməsi idi.
Bu mübarizələr Şeyx Səfiəddin İshaqdan sonra Səfəvilərin görkəmli başçıları Şeyx Səfiəddin Musanın (1334–1392), Şeyx Xacə Əlinin (1392–1427), Şeyxşah adı ilə məşhur olan Şeyx İbrahimin (1427–1447), Şeyx Cüneydin (1447–1460), Şeyx Heydərin (1460–1488), Şeyx Sultanəlinin (1488–1495), nəhayət, Şah İsmayılın (1487–1524) dövründə daha kəskin xarakter aldı.
Şeyx Cüneyd
thumb XV əsrin ortalarından etibarən Səfəvilər daha fəal siyasət yeritməyə başladılar. Onlar uğurlu yürüşlər keçirərək böyük qənimətlər əldə edir və tədricən Ərdəbildə öz mövqelərini möhkəmləndirirdilər. XV əsrin ikinci yarısında Muğanın bir hissəsi, Qarabağ və Azərbaycanın Talış dağlarına qədər olan şərq torpaqları onların təsiri altına düşdü. Həm də Səfəvilərin ayrı-ayrı nümayəndələri (Şeyx Cüneyd, Şeyx Heydər) tarix səhnəsində ruhani başçısı kimi yox, siyasi xadim kimi çıxış edirdilər.
Bu vaxt Azərbaycanın cənubunda Qaraqoyunlu Cahanşah hökmranlıq ednrdi. O, Şeyx Cüneydin qüvvətlənməsindən ehtiyatlandığı üçün dövlətin ərazisini tərk etməyi ondan tələb etdi.1449-cu ildə Cüneyd Ərdəbili tərk etdi, Misiri, Suriyanı, Mesopotamiyanı gəzib dolaşdıqdan sonra Diyarbəkrə qayıtdı və burada Qaraqoyunlu dövlətinin rəqibi Uzun Həsən tərəfindən səmimi qarşılandı və onunla qohumluq əlaqəsi yaratdı. O, dörd ilə yaxın Diyarbəkrdə qaldı. Bu müddətdə Kiçik Asiyada-Kilikiyada qonşu tayfalalarla ilə əlaqəsini möhkəmləndirdi və müridlərinin sayını xeyli artırdı. Ustaclı, şamlı, rumlu, əfşar, qacar, təkəli, zülqədər, varsağ, bayat, qaramanlı, baharlı, alpout, ərəşli, qazaxlı türkdilli tayfaları, Qaradağ, Əhər Talış sufiləri də Səfəvilərə qoşuldular. Bundan əlavə, Cüneyd Türkiyədə, Suriyanın şimalında, Maraş, Antak, Kilis bölgələrində və Mesopotamiyada ətrafına çoxlu mürid topladı.
Cüneyd Ərdəbildən gedəndən sonra hakimiyyəti Şeyx Cəfər idarə edirdi. 1459-cu ildə Cüneyd bir qrup müridlə doğma Ərdəbilə qayıtmaq istədi, lakin Şeyx İbrahimin oğlu Şeyx Cəfər onu Ərdəbilə buraxmadı.1460-cı il martın 3-də Cüneyd buradan Dağıstana və Şirvana yürüş etdi. Şirvanşah I Xəlilullah vəziyyətin ağırlığını görərək Cahanşahla ittifaqa girdi və Dərbənd yaxınlığında Səfəvi qoşununun qabağını kəsdi. Samur çayı sahilində tərəflər arasında böyük toqquşma oldu. Döyüş Səfəvilərin məğlubiyyəti və Şeyx Cüneydin ölümü ilə nəticələndi. Səfəvi müridlərinin bir hissəsi Ərdəbilə qayıtdı.
Şeyx Heydər
Şeyx Heydərin vaxtında qazı, sufi dəstələri dürüst hərbi qaydada təşkil olundular. Əvvəlki türkmən başlıqları əvəzinə indi on iki imamın (müqəddəs şiələrin) şərəfinə başlarına on iki zolaqlı qırmızı çalma qoyurdular. Ona görə də, onlara qızılbaşlar deyirdilər. Bu tədbirin həyata keçirilməsi tezliklə Şeyx Heydəri məşhurlaşdırdı. Venesiyalı Katerino Zeno yazır kn, müasirləri ona "qurban olduğum, sadağa olduğum, pirim, mürşüdüm"-deyə müraciət edirdilər. Rum, Qaraçadağ və Talış müridləri ona allah kimi baxır, namazı, kütləvi duanı (ibadəti) rədd edir, şeyxi özlərinin qiblələri, fövqəltəbii xilqət, varlıq hesab edirdilər.
Müasirlərinin məlumatına görə, Şeyx Heydər son dərəcə cəsur idi. O, xeyli qoşun və silah topladıqdan, nominal asılı olduğu qaynı-Uzun Həsənin oğlu Yaqub padşahla razılığa gəldikdən sonra 1483-cü ildə Dağıstana və Şirvana yürüş etdi. Qızılbaşlar bu yürüşdən xeyli qənimətlə və əsirlə geri qayıtdılar. 3487-ci ildə ikinci dəfə yürüş etdilər. Bu dəfə altı min nəfər əsir gətirdilər. Şeyx Heydərin uğurlu iki yürüşü qonşu dövlətləri, həmçinin, Sultan Yaqubu da qorxuya saldı. O, Səfəvilərin güclənməsindən ehtiyat etdiyinə görə, Heydərin Şirvana sonuncu yürüşü zamanı (1488) Şirvanşah Fərrux Yasara kömək etdi. Öz sərkərdəsi Süleyman bəy Bicanoğlunun komandanlığı altında qızılbaşlarla döyüşə qoşun göndərdi. Birləşmiş qoşunla toqquşmanın labüd olduğunu görən şeyx cənuba- Tabasarana döndü. 1488-ci il iyunun 9-da burada, Şahdağın ətəyində Şirvanşahın birləşmiş qüvvələri ilə qızılbaşlar arasında qanlı döyüş baş verdi. hər iki tərəf xeyli itki verdi. Şeyx Heydər öldürüldü.
Şeyx İsmayıl
thumb|Şah İsmayıl Xətai Beləliklə, XV əsrin ikinci yarısında Səfəvilərin öz hakmiyyətlərini Şirvana yaymaq cəhdləri baş tutmadı. Səfəvilərin Ərdəbil hakimiyyəti zəiflədi. Yaqub padşah Ərdəbili və Səfəvilərin başqa torpaqlarını işğal etdi. Heydərin oğlanlarını- Sultanəlini, İbrahimi və hələ iki yaşı tamam olmamış İsmayılı əsir aldı. Feodal pərakəndəliyi ölkənin ayrı-ayrı hissələri arasında təsərrüfat əlaqələrinin möhkəmlənməsinə mane olur və məhsuldar qüvvələrin inkişafını ləngidirdi. Ağqoyunlu şahzadələri arasında baş verən ara müharibələri feodal hakimlərin özbaşınalığının artması kənd təsərrüfatı və sənətkarlığının tənəzzülünə səbəb oldu, şəhər və kənd əməkçilərinin vəziyyətini ağırlaşdırdı. Belə bir vəziyyət ticarətin də inkişafına mane olur, quldurlar tez-tez mal daşıyan karvanlara basqınlar edirdilər. Feodal pərakəndəliyi, həmçinin, yadellilərə qarşı mübarizədə xalqın birliyinin yaranmasına mane olurdu. Odur ki, Azərbaycanı siyasi cəhətdən birləşdirmək zərurəti meydana çıxmışdı. Bu birləşmə Azərbaycan əhalisinin geniş təbəqələrinin mənafeyinə uyğun gəlirdi. Yalnız belə bir dövlət hakimiyyəti yaratmaqla feodal pərakəndəliyini aradan qaldırıb Azərbaycanın müstəqilliyini qorumaq olardı.1500-cü ilin payızında qızılbaş qoşunu Kürü keçib, Şirvan ərazisinə daxil oldu. Fərrux Yasar Şamaxını müdafiə etməkdə acizlik göstərərək, Qəbələyə qaçdı. Qızılbaşlar müqavimətə rast gəlmədən Şirvanın paytaxtını tutdular. Fərrux Yasarla İsmayılın qoşunu arasında döyüş 1500-cü ilin sonunda, Gülüstan qalasından bir qədər aralı Cabanı adlanan yerdə baş verdi. Döyüşdə Şirvanşahlar məğlub oldular. Şahgəldi ağa Fərrux Yasarın başını kəsib İsmayıla gətirdi. Qızılbaşlar Şirvanşahların böyük sərvətini ələ keçirdilər.
Fərrux Yasarın döyüşdən salamat çıxan oğlu İbrahim (Şeyxşah) Xəzər sahilindəki Şəhrin adlı yerə gəlib dağınıq qoşunu toplamaqa başlayır, lakin Hadim bəy Hülafənin (Hülafə bəy) gəlişini eşidib gəmi ilə Gilana adlayır.