cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sano Manabu
Fəaliyyəti
1917-ci ildə Tokio Universitetindən məzun olmuşdur. Universitetdə tələbə olduğu dövrdə sosialist hərəkatla tanış olmuş və Şincinkay adlı qruplaşmanın qurulmasında kömək etmişdir. 1920-ci ildə Vaseda Universitetində iqtisadiyyat haqqında mühazirələr verməyə başlamışdır. 1921-ci ildə Yaponiya Əmək Federasiyasının üzvü olmuş, 1922-ci ildə Yaponiya Kommunist Partiyasının yaradılmasında iştirak etmişdir. 1923-cü ildə partiyanın mərkəzi komitəsinin üzvü olmuşdur. 1923-cü ildə baş verən Böyük Kanto zəlzələsi zamanı kommunistlərin kütləvi şəkildə həbs olunmasından yayına bilmiş və SSRİ-yə qaçmışdır. 1924-25-ci illəri Şanxayda keçirdikdən sonra 1925-ci ildə Yaponiyaya qayıdaraq Yaponiya Kommunist Partiyası yenidən qurmuşdur. 1926-cı ildə 10 aylıq həbsdə olmuşdur. 1927-ci ildə partiyanın mərkəzi icraçı komitəsinin üzvü seçilmişdir.
1928-ci ilin martında ikinci dəfə SSRİ-yə qaçaraq altıncı komintern görüşündə iştirak etmişdir. Yaponiyaya qayıdarkən 1929-cu ildə Şanxayda Yaponiya rəsmiləri tərəfindən həbs olunmuş, 1932-ci ildə Tokio məhkəməsi tərəfindən ömürlük həbs cəzasına layiq görülmüşdür. 1933-cü ilin iyununda Nabeyama Sadaçika ilə birlikdə həbsxanada kommunizmi inkar etmişdir. Nəticə də, ömürlük həbs cəzası 15 illik həbs cəzasına endirilmiş, 1943-cü ildə azadlığa çıxmış, yapon rəsmilərlə birlikdə Pekində fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Bir çox kommunist onun bu hərəkətindən təsirlənərək kommunizm idealogiyasından əl çəkmişdir.
İkinci dünya müharibəsindən sonra Vaseda Universitetinə qayıtmışdır. Yaponiya Siyasi və İqtisadi Tədqiqat İnstitutunun əsasını qoymuş, imperator hakimiyyəti altında sosialist prinsiplərinin tətbiqini öyrənməyə çalışmışdır. 1947-ci ildə Yaponiya parlamentinə seçilməyə çalışsa da, uğursuz olmuşdur.
Rüfət Zəbioğlu
Rüfət Zəbioğlu Axundov (1932 -1983) — şair.
Həyatı
Rüfət Zəbioğlu Bakıda müəllim ailəsində doğulmuşdur. İlk təhsilini 31 saylı Bakı  şəhər  orta  məktəbində  almışdır  (1940-1950). Azərbaycan Dövlət Universitetinə daxil  olmuş  (1951),  bir  il  sonra  Azərbaycan  Yazıçılar  İttifaqının zəmanəti ilə  SSRİ  Yazıçılar  İttifaqının  nəzdində  olan  Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutuna  dəyişilmişdir. Onun ilk  şeiri  ― "Bakinski  raboçi"  qəzetində  dərc edilmişdir  (1949). Şeirləri ―Azərbaycan,  ― Kirpi jurnallarında,  ―Ədəbiyyat  və İncəsənət  qəzetində  müntəzəm  çap  olunmuşdur. Əmək fəaliyyətinə  Azərbaycan Dövlət Televiziya  və  Radio  Verlişləri  Komitəsində  redaktorluqla  başlamışdır (1957). Sonra  Azərbaycan    Xalq  Yaradıcılığı  Evində  dramaturgiya  şöbəsinin müdiri (1958-1969), Bakı Neft Texnikumunda inspektor (1969-1974), Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında  redaktor  (1974-1978)  işləmişdir. Bundan sonra  müstəqil yaradıcılıqla məşğul olmuşdur.
Rüfət Zəbioğlu 1983-cü il iyulun 20-də vəfat etmişdir.
Şair Rüfət Zəbioğlunun bacısı Rəna xanım Fikrət Qocanın birinci həyat yoldaşı.
Tandabin (Talış)
Tandabin — İranın Gilan ostanının Talış şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 141 nəfər yaşayır (28 ailə).
Tina Macorino
Tina Macorino — İtalyan əsilli ABŞ aktrisasıdır.
ABŞ ştatlarının paytaxtlarının siyahısı
Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ, ing.: United States of America (USA), Şimali Amerikada (əsas qitə hissəsi) dövlət.
Sərhədlərini şimalda Kanada, cənubda Meksika ilə (Şimali Amerika hissəsində Alyaska təkcə Kanada ilə) bölüşür. ABŞ federativ respublikadır. ABŞ Konstitusiyası 1787-ci ildə qəbul edilmişdir (1789-cu ildən qüvvədədir). Konstitusiyaya bu günə qədər 26 dəyişiklik edilmişdir, onlardan 10-u 1789-cu ildə Hüqüqlar haqqında Bill adı ilə qəbul olunmuşdur. Ali qanunverici hakimiyyət orqanı olan Konqres Senatdan və Nümayəndələr Palatasından ibarətdir. Məhkəmə sistemi federal və yerli məhkəmlərdən təşkil edilib.
Dövlət 50 ştat və bir federal mahaldan ibarətdir. Hər bir ştatın öz himni, gerbi və paytaxtı var.
Brandeys Universiteti
Brandeys Universiteti [ˈbrændaɪs] — özəl Amerika tədqiqat universiteti. Massaçusets ştatının Uolham şəhərinin cənub-qərb hissəsində, Bostondan 14 km qərbdə yerləşir. Universitetdə təxminən 3600 bakalavr tələbəsi və 2200 aspirant təhsil alır. 2010-cu ildə ABŞ News and World Report universiteti ABŞ universitetləri arasında 34-cü yeri tutmuşdur. Forbes jurnalı 2010-cu ildə universiteti ABŞ universitetləri və kollecləri arasında 57-ci yerə layiq görüb.
Universitet 1948-ci ildə keçmiş Midlseks Universitetinin yerində kişi və qadınların birgə təhsili üçün dünyəvi bir qurum kimi yaradılmışdır. Universitet ABŞ-də məşhur yəhudi hüquqşünas Lui Brandeysin (1856-1941) adını daşıyır.
Qroznı-Citi
«Qroznı-Citi» — Qroznı şəhərinin mərkəzində, Əhməd Kadırov prospekti boyunca, Sunja çayının sdahilində yerləşən çoxmərtəbəli binalar kompleksi.
Planlaşdırma
Kompleksin ümumi sahəsi 4,5 hektardır. Yeddi çoxmərtəbəli bina (yaşayış binaları, otel, ofis və iş mərkəzi) var: biri 40 mərtəbəli, biri 30 mərtəbəli, üçü 28 mərtəbəli və ikisi 18 mərtəbəli. Yaşayış binalarındakı mənzillərin ümumi sayı 700-dür. Bir mənzilin faydalılıq sahəsi 68 ilə 280 m² arasındadır. Fenix yaşayış binasının ilk iki mərtəbəsində ticarət mərkəzi yerləşir. Yaşayış binalarının yanında, 303 otaqlı 28 mərtəbəli beşulduzlu otel və ümumi sahəsi 34.000 m² olan 30 mərtəbəli ofis və iş mərkəzi tikilmişdir. Otelin damında vertolyot meydançasıvardır. Oteldə bir üzgüçülük hovuzu, spa mərkəzi, idman zalı, 3 restoran, 32-ci mərtəbədəki şəffaf günbəzin altındakı kafe və ticarət köşkləri yer alır. Göydələnlərin hər birinin altında ümumi tutumu təxminən 3000 maşın olan iki yeraltı dayanacaqlar var.
Qroznı-Citi 2-nin ikinci mərhələsi, Rusiya və Avropada ikinci ən yüksək bina olaraq planlaşdırılan (Sankt-Peterburqdakı Laxta-mərkəzdən sonra) 102 mərtəbəli 435 metrlik çoxfunksiyalı Əhməd Towerin inşasını əhatə edir. Yaxınlıqda 54 mərtəbəli 189 metr çoxfunksiyalı "Şahmat Akademiyası" mərkəzinin tikilməsi də planlaşdırılır.
Tikinti işləri
5 oktyabr 2011-ci ildə kompleksin ilk mərhələsinin rəsmi açılışı baş tutur. Memarlıq dizaynı Deniz Ceyhun Baykana və struktur dizaynı Yüksel Konkana məxsusdur. Bina futurizm memarlıq üslubunda tikilmişdir. Komlpeksin memarı Camal Kadıyevdir.
3 aprel 2013-cü ildəki yanğın
3 aprel 2013-cü il tarixdə Olimp Tower-də yanğın baş verdi. Birinci mərtəbədən başqa bütün mərtəbələr oda bürünür. Yanğın saat 01: 30-da (Moskva vaxtı ilə) söndürülür. Binada tamamlanma işləri aparıldığı üçün yaşayış olmayıb və bu da itkilərin qarşısını almağa imkan verib. 30 sentyabr tarixinə qədər binanın yanmış hissəsinin bərpası ilə bağlı bütün işlər başa çatdırılıb.
Liçipriya Kanqucam
Liçipriya Kanqucam — Hindistan əsili ətraf mühit fəalı. O, dünyanın ən gənc iqlim fəallarından biridir. Liçipriya Madriddə keçirilən BMT-nin İqlim Dəyişikliyi 2019 Konfransında (COP25) dünya liderlərindən iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə üçün təcili tədbirlər görmələrini istəyir. Liçipriya 2018-ci ildən bəri Hindistan iqlim dəyişikliyinə qarşı mübarizə aparır və Hindistanın yüksək çirklənmə səviyyəsini cilovlamaq üçün yeni qanunların qəbul edilməsini tələb edir. O, məktəblərdə məcburi iqlim dəyişikliyi proqramının tətbiqinin tərəfdarıdır.
Bioqrafiya
Liçipriya Kanqucam 2 oktyabr 2011-ci ildə Başixonqda anadan olub və ailənin böyük qızıdır. Kanqucam hələ yeddi yaşında ikən ətrafdakıların diqqətinə iqlim dəyişikliyi və fəlakət riskinin azaldılması ilə məşğul olmağa başlayır. 2019-cu ilin iyun ayında Hindistan parlamentinin binası qarşısında etiraz edir və Hindistanın baş naziri Narendra Modiyə Hindistanda iqlim dəyişikliyi ilə bağlı qanun layihəsini qəbul etməsi üçün müraciət edir.
O, hindistanlı Qreta Tunberq hesab olunurdu, baxmayaraq ki, o, bu terminin istifadəsini sevmir. Liçipriya Kanqucam 2018-ci ilin iyul ayında iqlim dəyişikliyinə qarşı çıxış etməyə başlayır. 21 iyun 2019-cu ildə iqlim fəalı Qreta Tunberqdən ilhamlanan Liçipriya, Hindistanda iqlim dəyişikliyi qanunvericiliyinin qəbuluna baş nazir Narendra Modinin diqqətini cəlb etmək üçün bir həftə Hindistan Parlamenti binası qarşısında qalmağa başlayır.
Monqolustan səfəri
2018-ci ildə Liçipriya Kanqucam atası ilə birlikdə Monqolustanda keçirilən BMT-nin təbii fəlakətlər konfransında iştirak edib. Bu onu aktiv olmağa ruhlandırır. BBC News məqaləsində o, bunları deyir: "“Çıxış edən insanlardan çoxlu ilham və yeni biliklər aldım. Bu hadisə mənim həyatımı dəyişdi”." Tədbirdən qısa müddət sonra Liçipriya Kanqucam iqlim dəyişikliyi və təbii fəlakətlərlə mübarizə apararaq planetin qorunması haqqında məlumatlılığı artırmaq üçün "Uşaq Hərəkatı"nı təsis edir.
Afrika səfəri
Liçipriya Kanqucam YUNESKO, Afrika İttifaqı və Anqola hökumətinin dəvəti ilə Anqolanın Luanda şəhərində iki ildən bir keçirilən 2019 YUNESKO Tərəfdaşlar Forumunda iştirak etmişdir. O, Anqola Prezidenti Juan Lorensu, Mali Prezidenti İbrahim Boubacar Keyta, Malavi Prezidenti Haqe Qeynqob, Konqo Respublikasının Prezidenti Deni Sassu-Nqesso, Anqolanın birinci xanımı Ana Dias Lourensu, Namibiyanın birinci xanımı Monika Qeynqos, 2018-ci ildə Nobel Sülh Mükafatı Laureatı olan Deni Mukvege, YUNESKO-nun Baş Direktoru Audrey Azulay, Qvineya Baş Nazirinin müavini Fransua Foll və Afrika ölkələrinin bütün mədəniyyət nazirləri ilə iqlim dəyişikliyi mövzusunda danışır.
Keralada 2018-ci il daşqını
24 avqust 2018-ci ildə Liçipriya Kanqucam Keralada daşqınlardan zərər çəkmiş uşaqlara kömək etmək üçün 100.000 rupi dəyərində həyati qənaətini Keralanın Baş Naziri Pinarayi Vijayana bağışlayır. İki il sonra o, Kerala hökumətindən təsdiq məktubu alır.
Liçipriya Kanqucamın Baş Nazirə verdiyi ianə onların daşqından zərər çəkmiş uşaqları qorumaq işinə dəstək olur.
Gələcəkdə sağ qalma dəsti
Liçipriya Kanqucam 4 oktyabr 2019-cu ildə havanın çirklənməsinin qarşısını almaq üçün SUKIFU (Survival Kit for the Future) adlı simvolik cihazı təqdim edir. SUKIFU ağır çirklənmə zamanı nəfəs almaq məqsədi və təmiz havanı təmin etmək üçün zibildən hazırlanmış sıfıra yaxın büdcəli bir dəstdir. Bu geyilə bilən bitki havanın çirklənməsinin Yaşıl hərəkat tərəfindən bir etirafıdır. Hər kəs təmiz havanı ciyərlərimizə nəfəs almaq üçün təkrar emal edilmiş zibildən bu ev konsepsiyasını hazırlaya bilər. O, yeni seçilmiş millət vəkilləri və Haryana nazirləri üçün andiçmə mərasimindən əvvəl nümayişin simvolu olaraq Pəncab və Haryana Qanunvericilik Assambleyasının qarşısında onu bnümayiş etdirir. O, liderlərin diqqətini Dehli və Milli Paytaxt Bölgəsində mövcud hava çirklənməsi böhranına təcili həll yolu tapmağa cəlb edir.
O, əlavə edir ki, bu layihə Dehlinin havasının çirklənməsi problemindən ilhamlanıb və onun mesajının yalnız ətraf mühitlə bağlı olmasını istəmir. Əksinə onu bir missiyaya getməyə vadar edən eyni uyğunlaşma qabiliyyəti, indi və gələcəkdə sağ qalmaq üçün lazım olan möhkəmlik keyfiyyətləri haqqındadır. O, bu modeli Hindistan Cammu Texnologiya İnstitutunun professoru Candan Qoşun dəstəyi ilə hazırlayıb”.
COP25
Liçipriya Kanqucam COP25-də çıxış edərək dünya liderlərini iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə üçün təcili tədbirlər görməyə çağırıb. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişikliyi Konfransı onunla mübarizə üçün beynəlxalq tədbirləri müzakirə etmək üçün keçirilib. Tədbirdə 196 ölkədən 26 min insan iştirak edib.
Dünya İqtisadi Forumu 2020
2020-ci ildə Liçipriya Dünya İqtisadi Forumu iştirakçılarına fəallar Qreta Tunberq, Luiza Noybauer, İzabel Akselsson və Lukina Tille ilə məktub dərc edərək şirkətləri, bankları və hökumətləri qalıq yanacaq subsidiyalarını dərhal dayandırmağa çağırır. The Guardian ilə paylaşılan bir yazıçının mesajında onlar deyirlər: "“Biz bunun 2050, 2030 və ya hətta 2021-ci ilə qədər edilməsini istəmirik, biz bunun indi edilməsini istəyirik - indi olduğu kimi. Biz dünya liderlərini bu planet böhranının əsasını təşkil edən qalıq yanacaqlara qənaət etməyə sərmayə qoymağı dayandırmağa çağırırıq. Bunun əvəzinə onlar pullarını mövcud davamlı texnologiyalara, tədqiqatlara və təbiətin bərpasına yatırmalıdırlar. Qısamüddətli mənfəət həyatın uzunmüddətli sabitliyindən üstün olmamalıdır”."
Məktəblərdə iqlim dəyişikliyini öyrətmək üçün kampaniya
Liçipriya Kanqucam məktəblərdə iqlim dəyişikliyi təhsilini məcburi etmək üçün kampaniya aparır və onun xahişi ilə Qucarat hökuməti iqlim dəyişikliyi məsələlərini məktəb təhsilinə daxil edib.
Yer günü 2020
2020-ci ildə Liçipriya Kanqucam ABŞ-nin Vaşinqton şəhərində Yer günü 2020-də qlobal səviyyədə çıxış edir. Tədbir COVID-19 pandemiyasının yayılması səbəbindən virtual keçirilir. O, Papa Fransisk, Silviya Erl, Denis Hayes, Bill Makkibben, Aleksandriya Villasenor, Albert Qor, Patrisiya Espinosa, Con Kerri, Kristiano Fiqeres, Mişel Dilhara, Zak Efron və Alex Honnold, o cümlədən 50 digər dünya liderləri, təsir edənlər, məşhurlar, idmançılar və musiqiçilərlə birlikdə davam edən iqlim böhranı ilə mübarizəyə ümidlərini ifadə etdilər.
Aviasiya-kosmik aparatlar
250px|thumb|right|Çkalov Novosibirsk Aviasiya Zavodunda [[Suxoy Su-34|Su-34 qırıcı-bombardmançısının yığılması.]]
Tarixi
1950–1960-cı illərdə bir neçə ölkədə aviasiya-kosmik aparatların yaradılması sahəsində tədqiqat və təcrübələrin aparılmasına, həmçinin onların hərbi məqsədlərlə istifadəsinə başlanılmışdır. Məsələn, 1972-ci ildə ABŞ-də şaquli start götürən aviasiya-kosmik aparatlar (çoxdəfəli kosmik nəql, gəmisi) hazırlanırdı.
Xüsusiyyətlər
Aviasiya və kosmik aparatlar Yerətrafı kosmik fəzada orbital uçuş qabiliyyətinə malikdir. Qalxma, orbital manevr və Yer səthinə enərkən manevretmə üçün aviasiya-kosmik aparatlarında aparıcı səth (qanad, yaxud aparıcı gövdə), uçuşun stabilləşdirilməsi və idarə olunması üçün aerodinamik orqanlar, hava reaktiv mühərriki, yaxud kombinə olunmuş reaktiv mühərrik olmalıdır. Kosmik fəzada tam sürətalma və manevretmə üçün aviasiya-kosmik aparatlarda mayeli raket mühərriki, yaxud nüvə-raket mühərriki və s. növ raket mühərriklərindən istifadə edilməlidir. Aviasiya-kosmik aparatlar geosentrik orbitə 2 üsulla çıxarılır: müstəqil (öz güc qurğusu və bortundakı yanacaq ehtiyatı hesabına) və xüsusi sistemin köməyi ilə; müvafiq oalraq hava-kosmik təyyarələrə və orbital təyyarələrə ayrılır. Hava-kosmik təyyarələrdə kombinə olunmuş güc qurğuları istifadə olunmalıdır. Hava reaktiv mühərriki güc qurğusunun yüksək effektivliyini təmin edir və sxemi birpilləli olan hava-kosmik təyyarələr yaratmağa imkan verir. Orbital təyyarələr raketlərin (birdəfən daşıyıcı raket, çoxdəfəli raket sistemi), yaxud təyyarə sistemlərinin (hipersəs sürətli təyyarələr, yaxud birdəfəlik raket sürətləndiriciləri) köməyi ilə orbitə çıxarılır. Orbital təyyarələr və hava-kosmik təyyarələr müasir ağır təyyarələrdə olduğu kimi qalxma-enmə zolağından üfüqi istiqamətdə qalxır (üfüqi start). Daşıyıcı təyyarə orbital təyyarədən atıldıqdan sonra, orbital təyyarə isə orbital uçuşdan sonra aerodroma qayıdır. Aviasiya-kosmik aparatlar orbital uçuş prosesində, lazım gələrsə, atmosferə daxil olub, yenə orbitə çıxa bilər. Aviasiya-kosmik aparatlarının keyfiyyətləri bir çox elmi məsələlərin (bort avadanlığının köməyi ilə orbital uçuşda tədqiqat aparılması, orbital stansiya heyətlərinin əvəz olunması və təchizatı kosmik aparat heyətlərinin qəzadan xilas edilməsi və s.) həll etməyə imkan verir.
Con Harrison (aşpaz)
Con Harison (d. 1942, Kaliforniya, ABŞ) — Dreyer şirkətində işləyən aşpaz və dondurmanı kəşf edən. Harison bu şirkətdə 30 il işləyib. O, işi üçün "Dondurma adam" ləqəbini aldı.
Həyatı
Harison 1980-ci ildə Dreyerin dondurma şirkətinin üzvü olub. 2010-cu ildə Dondurma adamı ləqəbini alıb. Həmin ildən pensiya almağa başlayıb. Gündəlik orta hesabla 60 növ dondurma nümunəsi hazırlayırdı. Harison dondurma yaratmağa başlayırdı. Gündə bir neçə növ dondurma hazırlayırdı. Öz hesablamalarına görə, o, bir neçə yüz min dondurma şirkətində çalışıb. O, 100-dən çox dondurma yaratmağa başlayıb. Təsdiqlənməmiş hesabatlara görə müxtəlif dondurma şirniyyatları və kremləri icad etdi. Ekspertlərin fikrincə, Harrison "Amerikada ən məşhur dondurma" yaradandır. Harrison bir çox televiziya proqramında iştirak edib. 1997-ci ildə Amerika Dad İnstitutunun "İlin dequstatoru" adına layiq görülmüşdür.
Şəxsi həyatı
Harrison ciddi bir pəhriz saxlayır. Tez-tez uzun səfərlərə çıxır. Dondurmalarını qızıl qaşıq ilə yeyir. Harrison evlidir və Palm Desertdə yaşayır. Harison bir milyon dollarla sığortalanır.
Şirvançay
Şirvançay — Azərbaycannın Qəbələ və İsmayıllı rayonları ərazisindən axan çay. Başlanğıcını Böyük Qafqaz dağlarından götürən çay çoxlu sayda kiçik qol qəbul edir. Öz növbəsində isə Səngərçayın ən iri qolunu təşkil edir. Çay İsmayıllı rayonu Qalacıq kəndinin sol hissəsindən axaraq İstisu kəndi ərazisində Səngər çayına birləşir. Əsasən qar suları ilə qidalanır.
Ağrı dağı
Ağrı dağı — Qərb dillərində: Ararat, Çiyayê Agirî,  — Türkiyənin ən yüksək dağı. Türkiyənin şərq ucqarında, Ağrı ilinin ərazisində yerləşir. Dağ İrandan 16 km şimal-qərbdə, Ermənistandan 32 km qərbdədir.
Dağın 65% -i İğdır vilayətindədir, qalan 35% -i isə Ağrıdadır.
Ağrı dağı 2 yanaşı vulkan konusundan ibarətdir: 5137 metr hündürlüyə malik olan Böyük Ağrı dağı Anadolu yarımadasının və Kiçik Qafqaz dağ sisteminin ən yüksək zirvəsidir. Dağ 4000 metrədək Kaynozoy tipli bazalt, daha sonra andezit süxurlarından təşkil olunmuşdur. 4250 metrdən başlayaraq zirvəsi sayı 30-dan çox daimi buzlaqlarla örtülmüşdür. Ən iri buzlağın uzunluğu 2 km-ə çatır. Böyük Ağrı dağının yamaclarında Sərdarbulaq yaylası və 3896 m yüksəkliyə malik Kiçik Ağrı dağı yerləşir. Hər iki dağın ətəyinin birlikdə çevrəsi təqribən 128 km. təşkil edir. Dini ədəbiyyatda, Nuhun gəmisinin saya oturduğu ilk torpaq bu dağın zirvəsi olmuşdur. Tarixi mənbələrdə Ağrı dağının müxtəlif dillərdə işlədilən "Kuh - i Nuh", "Cebel ül Haris" kimi adlarına rast gəlinir. Marko Polonun çıxılması mümkün olmayan kimi qiymətləndirdiyi bu dağa mənbələrə görə ilk dəfə 9 oktyabr 1829-cu ildə prof. Frederik von Parat qalxa bilmişdir. İlk qış solo çıxışı isə 21 fevral 1970-ci ildə Türkiyə Alpinizm Federasiyasının sabiq sədri Dr. Bozkurt Ergör tərəfındən gerçəkləşdirilmişdir. 1980-ci illərdə minlərlə alpinist Ağrı dağını ziyarət etmişdir. 1990-cı ildən etibarən dağa qalxmaq qadağan olunsa da, 1998-ci ildə bu qadağa aradan qaldırılmışdır. 2014-cü ildə Ağrı dağının zirvəsinə çıxan ilk Türk dünyasından millət vəkili isə Adil Əliyev olmuşdur.
Adları və etimologiyası
Dağın türkcə adı Ağrı dağı son orta əsrlərdən bəri bu dildə istifadə edilir. 17-ci əsr rus səyyahı Fedot Kotov tərəfindən həmçinin "Sultan Ağrı" (Султан-агры) və "başda gəmi" (Баш-Дакеми) adları da qeyd olunmuşdur.
Dağın farsca ənənəvi adı Kūh-e Nūḥ (کوه نوح), Nuh dağı deməkdir. Kürdcə çiyayê Agirî adlı dağ bu dildə "Odlu dağ" deməkdir.
Ararat adı, qədim zamanlarda Ermənistan yaylasında yaşayan Urartular üçün ivritcə istifadə olunan אררט ('RRṬ) sözünün yunan dilindən tərcüməsidir. Dünyada dağ ümumiyyətlə bu adla tanınsa da, dağın yerləşdiyi bölgədə yaşayan heç bir sakin bu addan dağa istifadə etməmişdir. Antik dövrdə, xüsusən Strabonun Coğrafiya əsərində Ağrı dağının zirvələri Qədim yunan dilində Ἄβος (Abos) və Νίβαρος (Nibaros) deyilir.
Dağın ənənəvi ermənicə adı Masis (Մասիս) olmasına baxmayaraq Ağrı və Masis adları indiki Ermənistanda çox istifadə olunur. Bu adın Pəhləvi dilində Masis(ən böyük) sözündən gəldiyini və ya Proto-Hind-Avropa dilindəki dağ mənasını verən mns kökündən çıxdığı düşünülür. Arxeoloq Armen Petrosyanın sözlərinə görə, ad Gilqameş dastanında Maşu dağından gəlmişdir.
Geoloji və coğrafi xüsusiyyətləri
Ağrı dağı iki zirvədən ibarətdir. Bunlar 5,137 metrlik Atatürk zirvəsidir (Böyük Ağrı) və 3,898 metr olan İnönü zirvəsidir (Kiçik Ağrı). 4000 metrə qədər olan bazalt və sonrakı yüksəklikdə andezit lava ilə əmələ gələn vulkanik bir dağ görünür.
Hündürlüyü 5165 m olan Ararat dağı təkcə ölkənin ən hündür zirvəsi deyil, həm də cari 10 km² olan buzlu yeganə dağdır. Ağrı dağındakı cari daimi qar həddi 4300 metr keçir (Arkel, 1973). Blumenthal (1958), daimi qar sərhədinin Pleystosen epoxası 3000 metrə qədər endiyini hesablamışdır. Zirvəsi dörd mövsüm ərzində əriməyən qar və dəyirmi buzlu ilə örtülü vulkanik bir dağ olan Ağrı dağının doruğundaki örtü buzlaq Türkiyənin ən böyük buzlağıdır. Buz kəlləsindən asılan və uzunluğu 1 ilə 2,5 km arasında dəyişən cəmi 11 buzlaq dilləri dağın cənub yamaclarında 4200 m, şimal yamaclarında 3900 m çatmışdır. Bu dillərin ən böyüyü kraterin şimal-şərqindəki Helldere Vadisində yerləşir. Zamanla buzlaq parçaları yüksək meyl göstərdiyinə görə dərənin alt hissələri (təxminən 2370 m) zibil ilə örtülmüş və ölü bir buzlaqın (regenerated buzlaq) yaranmasına səbəb olmuşdur.
Ağrı dağının yamacındakı morenlər digər dağlara nisbətən daha az ərazini əhatə edir. Bu, Helldere vadisindən başqa inkişaf etmiş vadilərin olmaması, buzlaqları parçalanan materialla örtmək üçün yüksək meyilli zirvələrin olmaması və köhnə moren anbarlarından gələn ara-sıra aktivləşdirilmiş vulkanların olması ilə izah edilə bilər.
Yüksəkliyi
Ağrı dağı Qərbi Asiyada üçüncü ən məşhur dağdır.
Ağrı dağı üçün 5.165 m (16.946 fut) yüksəklik Merriam-Vebsterin Coğrafi Lüğəti və Dünya Coğrafiya Ensiklopediyası kimi bəzi ensiklopediyalar və istinad işləri tərəfindən verilmişdir. Lakin Amerika Birləşmiş Ştatları Geoloji tədqiqatı və çoxsaylı topoqrafik xəritələr kimi bir sıra mənbələr, 5,137 m (16,854 fut) arasında alternativ olaraq geniş yayılmış rəqəmin daha doğru olduğunu göstərir. Qar örtüklü buz örtüyünün əriməsi səbəbindən hazırkı yüksəklik 5,125 m (16,814 fut) qədər ola bilər.
Zirvədəki buz örtükləri
Ağrı dağının zirvəsindəki buz örtüyü təxminən 1957-ci ildən bəri əriyir. 1950-ci illərin sonlarında Blumenthal təqribən 10 km² (3.9 kv mi) əhatə edən zirvəli qar kütləsindən əmələ gələn 11 çıxış buzlaqının olduğunu müşahidə etdi. O dövrdə Ararat zirvəsindəki mövcud buzlaqların şimala baxan yamacda 3900 metr (12,800 fut) hündürlükdə və cənubunda 4.200 metr (13.800 fut) hündürlükdə olduğu aşkar edildi. Əvvəlcədən mövcud Aerofotoşəkillərdən və Məsafədən zondlama məlumatlarından istifadə edərək Sarıqaya və başqaları 1976 və 2011-ci illər arasında Ağrı dağındakı buz örtüyünün dərəcəsini araşdırdılar. Bu buz örtüyünün 1976-cı ilə qədər 8.0 km² (3.1 kv mi) və 2011-ci ilə qədər 5.7 km² (2.2 kv mi) qədər kiçildiyini aşkar etdilər. Onlar hesablamışlar ki, 1976 ilə 2011-ci il arasında Ağrı dağının üstündəki buz örtüyü 35 il ərzində hər il orta hesabla 0,07 km² (0,027 kv m) buz itkisi ilə ümumi sahənin 29% -ni itirdi. Bu nisbət, digər tədqiqatlarla sənədləşdirilmiş digər türk zirvələri və buz örtüklərinin geri çəkilmə nisbətlərinə uyğundur.
Blumenthal, Pleystosen epoxası dövründə qar xəttinin 3000 metr (9,800 fut) yüksəklikdə olduğunu təxmin etmişdir. Belə bir qar xətti 100 km² (39 kv m) ərazidə bir buz örtüyü yarada bilər. Bununla birlikdə, 1958-ci ildə buzlaq dillərinə yaxın olanlardan başqa tarixdən əvvəlki morainlərin aşkar bir sübutunun olmamasını müşahidə etdi. Blumenthal bu cür morenlərin olmamasını buzlaqları idarə etmək üçün məhdud silsilələrin olmaması, morainlərin meydana gəlməsi üçün buzda zibil yükünün olmaması və sonrakı püskürmələrlə basdırılması ilə izah etdi. İllər sonra, Birman, cənuba baxan yamaclarda, 4100 metr (13,800 fut) hündürlükdə 1958-ci ildə buz bazasının altından ən az 300 metr (980 fut) yüksəklikdə uzanan mümkün bir moreni müşahidə etdi. O, Pleystosen epoxası dağının Ağrı vadisi buzlaqı tərəfindən yaradılan iki mənəvi yatağı, bəlkə də Viskonsin (Buzlu Maksimal Maksimum) yaşında, Balıq gölündən aşağı düşən çay tapıb. Daha yüksək morena təxminən 2200 metr yüksəklikdə, aşağı morena isə 1800 metr yüksəklikdə yerləşir. Aşağı morena, Balık gölündən təxminən 15 kilometr (9.3 mil) aşağı hissədə meydana gəlir. Hər iki moraines təxminən 30 metr (98 fut) yüksəkdir. Balıq gölünün buzlaq hövzəsini tutması şübhə altındadır
Dini əhəmiyyəti
Türkiyənin ən böyük dağı olan Ağrı Dağı, xristianlıq inancına görə Böyük Tufandan sonra Nuhun gəmisinə ev sahibliyi etməsi səbəbindən əfsanəvi xüsusiyyəti olan bir dağdır. Bir inama görə, bu dağ Əhdi-Ətiqin yaradılışında Nuhun gəmisinin yerləşdiyi dağdır. Ancaq Quranda Nuhun gəmisinin "Cudi dağında oturduğu" bildirilir. 1950-ci illərdə havadan çəkilmiş fotolarda gəmiyə bənzər fiqurlar Nuhun gəmisinin olması kimi şərh edilsə də, sonradan əsassız olduğu ortaya çıxdı. Müqəddəs kitablarda da xatırlanan Ararat dağının müxtəlif dillərdə çoxlu adı var. Əsas olanlar Ararat, Kuh-i Nuh, Cebel'ül Haris.
Siyasi sərhədlər
Ağrı dağı Türkiyə, Ermənistan, Azərbaycan və İran arasında dördkünc nöqtəni təşkil edir. Zirvəsi həm İran sərhəddindən, həm də Naxçıvan sərhədindən 16 km qərbdə və Ermənistan sərhədindən 32 km (20 mil) cənubda yerləşir. Türkiyə-Ermənistan-Azərbaycan və Türkiyə-İran-Azərbaycan üçbucaq nöqtələri bir-birindən təxminən 8 km məsafədədir, Türkiyə ərazisindən E99 yolunu 39.6553 ° 44.8034 ° E-ə qədər olan E99 yolunu əhatə edən dar bir zolaqla ayrılmışdır.
XVI əsrdən 1828-ci ilə qədər aralı Osmanlı-Fars sərhədinin bir hissəsi idi; Böyük Ağrı zirvəsi və şimal yamacları, Kiçik Ağrı şərq yamacları Farsın nəzarətində idi. 1826–28-cı il Rus-İran müharibəsi və Türkmənçay müqaviləsindən sonra farsların nəzarətində olan ərazilər Rusiya imperiyasına verildi. Kiçik Ağrı türk, fars və rus imperiyası sərhədlərinin birləşdiyi nöqtədə oldu. Mövcud beynəlxalq sərhədlər 20-ci əsr boyu formalaşdı. 1920-ci il Türkiyə-Ermənistan müharibəsi zamanı dağ Türkiyənin nəzarəti altına keçdi. 1921-ci il Moskva müqaviləsinə və Qars müqaviləsinə əsasən rəsmi olaraq Türkiyənin bir hissəsi oldu. 1920-ci illərin sonlarında Türkiyə kürd Ağrı üsyanını dayandırmaq səyləri çərçivəsində İran sərhəddini keçdi və Kiçik Ağrının şərq cəbhəsini işğal etdi. İran sonda ərazini Türkiyəyə ərazi mübadiləsində verməyə razı oldu. Ağrı massivinin aşağı zirvəsi olan Kiçik Ağrıdan şərqdə İran-Türkiyə sərhəd ətəyi oldu.
2004-cü ildən etibarən dağ yalnız “hərbi icazə” ilə alpinistlər üçün açıqdır. İcazənin alınması proseduru xüsusi bir “Ağrı vizası” üçün bir Türkiyə səfirliyinə rəsmi bir sorğu təqdim etməyi ehtiva edir və Alpinizm üçün Türkiyə Federasiyasından rəsmi bələdçi işə götürmək məcburidir. Lazımi icazə almış alpinistlər üçün də, icazə verilən yola çıxanlar xəbərdarlıq etmədən atəşə tutula bilər.
Stare Mesto ratuşası
Stare Mesto ratuşası - Praqanın mərkəzində, Köhnə Şəhər meydanında yerləşən qotik üslublu şəhərin köhnə idarəetmə orqanı və hökumət binasıdır. 1338-ci ildə, kral Lüksemburqlu İoann tərəfindən Stare Mesto şəhər əhalisinə imtiyaz şəklində bu binanın tikintisinə icazə verilmişdi. Kompleks dörd evdən ibarətdir (Volf Kamene evi, xəzçi Mikşanın evi, Xoruz evi və Dəqiqə evi), meydanın ətrafındakı bu binalar Praqa Köhnə Şəhər magistratının ehtiyacları üçün tədricən bir-biri ilə birləşdirilmişdi. Ratuşanın əsas binasında muzey yerləşir, burada müxtəlif sərgilər keçirilir, həmçinin xüsusi zalda təntənə ilə nikah mərasimləri qeyd olunur. Ratuşa fasadının eni 67 metr, qüllənin hündürlüyü isə 69,5 metrdir.
Tarix
<div class="floatleft" style="background-color:#EEEEEE;border:1px; font-size:90%; solid #C8C8C8;padding:1em;text-align:center"> 250px Qotik üslublu erker və astronomik saat
164px 148px Xəzçi Mikşinin evi (solda) Xoruz evi (sağda)
1232-ci ildə Stare Mesto adlanan yaşayış məntəqəsi şəhər statusunu əldə etmişdi; burada ratuşa binasının inşası üçün (yəni özünüidarə hüququnun və icazənin əldə olunması üçün) bir əsrdən artıq gözləmək lazım gəldi - 1338-ci ildə bu icazəni IV Karlın atası Lüksemburqlu Yan bağışlamışdı. Həmin ildə ratuşa üçün tacir Volf Kamenenin künc evi satın alınmış və binanın genişləndirilməsi üzrə işlərə start verilmişdi: 1360-cı ildə Şəhər şurasının iclas zalı və ikinci mərtəbə inşa edilir, 1364-cü ildə əzəmətli Köhnə Şəhər qülləsinin tikintisi başa çatdırılır, 1381-ci ildə əsas ratuşa binasına zəngin işləmələrlə və erkerlə bəzədilmiş qotik üslublu kapella əlavə olunur, 1410-cu ildə isə Köhnə Şəhər qülləsinə "Orloy" adlı gözəl astronomik saat əlavə olunur. Bütün bu işlər tanınmış sənətkar Peter Parlerin rəhbərliyi altında görülürdü. Şir başları ilə bəzədilmiş unikal giriş portalı xeyli müddət sonra (yəni 1652-ci ildə) yaradılmışdı.
Şəhərin sürətli inkişafı, ratuşanın böyüdülməsini tələb edirdi və məhz buna görə də, XVI əsrin əvvəllərində Şəhər şurası qonşuluqda yerləşən dabbağ və xəzçi Mikşinin evini satın almışdı. Bina fasadını dəbdəbəli renessans pəncərəsi (1526), latın dilində olan "Praga caput regni" ("Praqa krallığın başıdır") yazısı və Stare Mestonun gerbi ilə bəzədilmişdir (1784-cü ildə, bu gerb bütöv Praqanın rəsmi rəmzi seçilmişdi).
Tangdeh Tul Gilan (Talış)
Tangdeh Tul Gilan — İranın Gilan ostanının Talış şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Stare Mesto ratuşası
Tarix
1458-ci ildə Stare Mesto ratuşasında mühüm tarixi hadisə baş vermişdi: Çexiyanın aristokratik təbəqələri Poderbradlı Yirjini özlərinin gələcək kralı seçməyə qərar verirlər. O, Avropada katolik dinindən olmayan ilk kral olur (Yirji islahatçı təlimləri ilə məşhurlaşmış Yan Qusun davamçısı idi).
İkinci Praqa defenestrasiyası zamanı (23 may 1618-ci ildə), qraf Turn zadəganlarla birlikdə kral canişinlərini Çexiya maraqlarına xəyanətdə ittiham edərək dəftərxananın pəncərəsindən xəndəyə atmışdı. Hər üç canişini ölümdən xoşbəxt bir təsadüf xilas etmişdi (onlar peyin yığıntısına düşmüdülər). Katoliklərin daha sonralar bildirdiklərinə görə, "onların xilası mələklərin qayğısı nəticəsində baş vermişdi". II Ferdinanda hadisə barədə ilk məlumat verən yazar, kral tərəfindən zadəganlığa yüksəlmiş və fon Hohenfall soyadını qazanmışdı (alman dilindən tərcümədə Hohenfall "yüksəkdən düşmə" mənasını verir).
Tangdeh Tul Gilan (Talış)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 1,513 nəfər yaşayır (358 ailə).
Stare Mesto ratuşası
Tarix
Ferdinand Bohemiya torpaqlarında protestantlığın yayılmasını heç cür qəbul edə bilmirdi. O, Müqəddəs Roma imperiyasının imperatoru seçildikdən dərhal sonra bütün katolik qüvvələri birləşdirərək, güclü bir ordu formalaşdırmağa nail olmuşdu. 1620-ci ildə Praqa ətrafında baş vermiş Ağ dağ döyüşü zamanı, çex protestanları güclü katolik orduya məğlub olmuşdu. Çexiyada protestantizmin və aristokratik monarxiyanın taleyi artıq əvvəlcədən həll edilmişdi. Üsyanın iştirakçıları repressiyalara və müsadirələrə məruz qalmışdı. Kralın əmri ilə, üsyana başçılıq etmiş 27 zadəgan Stare Mesto ratuşası qarşısında edam edilmiş, onların başları isə 10 il Karl körpüsündən asılmışdı. Hal-hazırda qülləni saxlayan tirin üzərində xatirə lövhəsi yerləşir, edamın baş verdiyi ratuşanın qarşısındakı həmin yerdə isə, xatirə yazısı həkk olunub; onların üstündən keçmək tərbiyyəsizlik sayılır.
Ratuşaya birləşdirilən üçüncü bina yaxınlıqdakı "Xoruz evi" olmuşdu: onun fasadı Stare Mestonun gerbi və həmçinin nəsihət frazası (Ləyaqəti xatırlayanlar, ən yaxşısına nail olmağa çalışın) ilə bəzədilmişdir. 1784-cü ildə Stare Mesto, Nove Mesto, Mala Strana, Hradçanı müstəqil rayonlarının, eləcə də Vışehrad və Praqa qəsrinin ümumi Praqa şəhərinə birləşdirilməsindən sonra, Stare Mesto ratuşası birləşmiş Praqa Şəhər Şurasının iqamətgahına çevrilmişdi.
Şəhər hakimiyyəti 1896-cı ildə qonşuluqdakı Dəqiqə evini əczaçı M. Bartladan satın alır. Veriyaların birinə görə, bu ev vaxtilə hindulardan Manhetten adasını çox ucuz giymətə satın almış hollandiyalı Minuit ailəsinə məxsus idi. 1889-1896-cı illərdə məhz bu evdə məşhur yazıçı Frans Kafka öz valideynləri ilə yaşamışdı. XX əsrin əvvəllərində Şəhər bələdiyyəsi Kiçik meydan ilə Köhnə Şəhər meydanları arasında keçid əlaqələrini genişləndirmək üçün Dəqiqə evinin və onun yanındakı digər binaların sökülməsini qərara alır. Yaranmış ciddi təhlükəni anlayan Abidələrin Mühafizə komissiyası bələdiyyəyə etiraz etməyə başlayır. 1905-ci ildə qonşu evin divarında sqrafitto divar rəsminin bir fraqmenti aşkar edilmişdi və bundan sonra hər iki evi qoruyub-mühafizə etmək qərara alınmışdı. Bərpaçılar evin qalın suvağını təmizləyərkən, gözlənilmədən sürprizlə rastlaşırlar: hazırda gördüyümüz gözəl fresklər barokko dövrünün yenidənqurulması zamanı gizlədilmişdi. Evin lünet-karnizlərində İspaniyalı II Filippin, II Maksimilianın, onun oğlu Rudolfun və Habsburq sülaləsinin digər üzvlərinin də portretləri təsvir olunmuşdu. 1919-cu ildə binada aparılmış restavrasiya işləri zamanı müəyyən edilmişdir ki, sqrafitto rəsmləri evin demək olar ki bütün divarlarını əhatə edir. Dəqiqə evinin fasadını bəzəyən pəncərələrin arasında Ədalət, Mərdlik, Müdriklik, Bərəkət və Analığı təsvir edən heykəllər yerləşdirilib.
XX əsrin əvvəlində ratuşanın yenidənqurma və tamamlama işləri üzrə bir neçə memarlıq müsabiqəsi keçirilmişdi. Onlardan birincisi iki tur çərçivəsində 1899—1900-cü illərdə keçirilmişdi. Müsabiqənin əsas tapşırığı neoqotik fligelin qorunub-saxlanılması idi, lakin onun fasadında dəyişikliklər edilməsi mümkün idi. 1905-ci ildə keçirilən növbəti müsabiqədə olduğu kimi, burada da qalib müəyyən olunmamışdır. Nəhayət 1908-ci ildə keçirilən müsabiqənin qalibi jüri tərəfindən müəyyən edilir, lakin buna baxmayaraq, onun təqdim etdiyi layihə reallaşdırılmır.
Köhnə Şəhər qülləsi
Əvvəllər belə hesab edilirdi ki, Orloy 1490-cı ildə saat ustası Yan Ruze (həm də Hanuş kimi tanınır) tərəfindən quraşdırılıb; lakin hazırda bunun tarixi səhv olduğu bilinir. Alois Jirasek tərəfindən nəql edilən əfsanəyə görə başqa yerdə belə bir saat işləyə bilməməsi üçün saatsaz Hanuş Praqa Bələdiyyə Məclisi üzvləri tərəfindən kor edilmişdi; öz növbəsində saatsaz isə yaratdığı gözəl sənət əsərini sındırmış və növbəti yüz il ərzində heç kim onu bərpa edə bilməmişdir.
1552-ci ildə saat usta Yan Taborski tərəfindən təmir edilir, həmin usta təmir haqqında məlumat da yazır və bu izahatında saatın müəllifi kimi Hanuşun adını qeyd edir. Bu səhv dövrün məlumatlarının düzgün şərh edilməməsindən qaynaqlanmışdı. 1962-ci ildə Zdenek Horskinin Orlojda 1410-cu ilə aid sənədlərin kopyaları ilə kitabça aşkarlamasından sonra tarixi həqiqətlər üzə çıxarılmışdı. Usta Hanuşun müəllifliyi məsələsi isə, ehtimal ki, 1470-1473-cü illərdə saatın təmir edilməsi işləri ilə əlaqəlidir. İstifadəyə verildikdən sonra saat dəfələrlə fəaliyyətini dayandırmış və təmir olunmuşdur.
1629 və ya 1659-cu ildən sonra saata taxta fiqurlar əlavə edilmişdir, 1787-1791-ci illəri əhatə edən əsaslı təmir işindən sonra isə saata həvarilərin fiqurları əlavə edilmişdir. 1865-1866-cı illəri əhatə edən növbəti əsaslı təmir zamanı isə saata qızıl banlayan xoruz fiquru əlavə edilmişdi.
7 may, xüsusilə 8 may 1945-ci ildə, Praqa üsyanı zamanı almanlar şəhərin bəzi hissələrini yandırmışdılar, bu zaman saata da zərər dəymişdi. Divarında saat yerləşdirilmiş bina və ona qonşu olan tarixi binalar da yandırılan binalar arasında idi. Yanğın zamanı saatın qiymətli taxta fiqurları və Yozef Manes tərəfindən hazırlanmış təqvim sferblatının üzü də yanmışdı. Uzun müddətli çalışmalar və ustaların səylərindən sonra saatın əkdər mexanizmləri təmir edilmiş, həvarilərin taxta heykəlləri isə Voytex Suçarda tərəfindən bərpa edilmişdir, bundan sonra Orloy 1948-ci ildə yenidən fəaliyyətə başlamışdır.
Saat sonuncu dəfə 2005-ci ildə təmir edilmişdir. Bu təmir zamanı saatın taxta fiqurları və aşağı halqası Yozef Manes tərəfindən bərpa edilmişdir. Taxta fiqurlar hamısı göyərçinlərə qarşı örtüklə müdafiə edilmişdir.
Ratuşanın interyeri
Qotik günbəzli giriş vestibülü knyaginya Libuşenin öncəgörmələri və slavyanların Praqa şəhərinə olan minnətdarlıq ifadələri ilə bəzədilib. Şəhər Şurasının iclas zalı bir sıra tarixi hadisələrin mərkəzi və mühüm qərarların qəbul olunduğu yer idi. 1458-ci ildə Çex aristokratiyasına mənsub şəxslər məhz bu zalda Podebradlı Yirjini kral seçmişdilər. Zalın əsas girişini "Senatus" yazısı ilə renessans üslublu mərmər portal bəzəyir. Zalın tavanında zəngin kasset ornamentləri, qızıl suyuna çəkilmiş zəncirli tirlər, eləcə də şəhər şurasının nümayəndələri və burqomistr üçün 12 kürsü mühafizə olunub.
Şəhər Şurası tərəfinfdən bu zal həmçinin məhkəmə iclasları üçün də istifadə olunurdu. Burada nümayiş olunan Çex incəsənətinin ən qiymətli əsərlərindən birisi, qotik üslublu çarmıxa çəkilmiş və istirablara düçar olmuş İsa Məsihin heykəltəraşlıq obrazıdır (heykəl XVI əsrin əvvəlində yaradılmışdır). Məsih öz yaralarını sanki nümayiş edərək, hakimlərə müraciət edir: "Məni mühakimə etməyin, bunu Sizdən öncə Ponti Pilat artıq etmişdi". İsa Məsihin heykəli üzərində isə, latın dilində Juste iudicate filii hominis (İnsan bəşəri, qoy sənin məhkəmən ədalətli olsun) yazısı ilə bəzədilmiş kiçik mələk fiquru yerləşir. Bu zalda həm də ədalət və mühakimə ilahəsi Femidanın relyefi vardır - o, 1736-cı ildə kaşı kamin üzərində yerləşdirilmişdi. Relyef olduqca maraqlıdır, çünki Femidanın gözlərini bağlayan sarğı burada yoxdur. Burada çalışan hakimlərə təbii ki, həbsxanalar da lazım idi - onlar ratuşanın altındakı zirzəmidə yerləşirdi.
Şəhər Şurasının iclas zalı meşşan sülalələrinin gerbləri və emalatxana, sənətkarlıq sexləri və xalq təsərrüfatı sahələrinin şəhər nişanları ilə bəzədilib. Bütövlükdə divarlarda 60-a yaxın gerb vardır (onların hamısı XV-XVI əsrlərə aid edilir). Onlardan bəziləri bunlardır: Əsas zal (Borjikov zalı) - 1910-cu ildə tərtib olunub, bura həmçinin iclas salonu kimi də xidmət göstərir və binanın hər iki mərtəbəsinin hündürlüyünü və onun bütün sahəsini tutur. Divarlar çex rəssamı Vatslav Brojikanın iki nəhəng rəsm əsəri ilə bəzədilmişdir. Bu əsərlər çex xalqının ən mühüm tarixi mövzuları əsasında çəkilmişdir. Onlardan birisi "Konstants şəhərində Yan Qusun məhkəməsi", ikincisi isə "Çex kralı Podebradlı Yirjinin seçilməsi" adı ilə tanınır. Zalın qarşısındakı foye həmin Vatslav Brojikin iki eskizi əsasında bəzədilib:  IV Karlın Praqada universitetin əsasını qoyması və 1657-ci ildə Yan Amos Komenskinin öz pedoqoji işlərini şəhər sovetinə təqdim etməsi.
Roman zirzəmiləri - ratuşa kompleksinə daxil olan bütün evlərin birləşdirilmiş zirzəmiləridir. Onlar ratuşa binasının özündən daha qədimdir, lakin buna baxmayaraq günümüzə qədər çox yaxşı vəziyyətdə gəlib çatmışdırlar. Burada görmək olar :
Yevgen Almer
Yevgen Almer ( 14 yanvar 1953) — Rumıniyalı keçmiş üzgüçü. Yevgen Almer Rumıniyanı 1972-ci ildə XX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Yevgen Almer birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 1972-ci ildə qatıldı. O, Münhendə baş tutan XX Yay Olimpiya Oyunlarında kişilər 1500 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 17:49.80 saniyəlik nəticəsi ilə öz cığırında 6-cı yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi.
Hacı Məhərrəm karvansarası
Hacı Məhərrəm Karvansarası — Şuşada tikilmiş ilk karvansara.
Tarixi
On doqquzuncu əsrin birinci yarısında Qarabağın dövlətli tacirlərindən olan Hacı Məhərrəm Kərbəlayı Hüseyn oğlu tərəfindən tikilmiş və el arasında sahibinin adı ilə adlandırılmışdır. Həmişə yaxşı gəlir gətirir və mədaxili, əsasən, dini işlərə sərf olunurdu. Hər il dindar adamlar məhərrəm ayının on gününü burda imam Hüseynə təziyə saxlayır, imam ehsanı verirdilər. Hacı Məhərrəm Kərbəlayı Hüseyn oğlunun vəfatından sonra oğlanları Hacı Abbas və Məhəmməd karvansaranı bərpa etdirib birlikdə işlətmişlər.
Milçəklər
Milçəklər (fra. : Les Mouches) Jan-Pol Sartrın 1943-cü ildə hazırlanmış pyesidir. Bu, əvvəllər yunan dramaturqları Sofokl , Esxil və Evripid tərəfindən istifadə edilən Elektra mifinin uyğunlaşdırılmasıdır. Tamaşa Orestin və onun bacısı Elektranın Arqos kralı ataları Aqamemnonun intiqamını almaq axtarışında olan anası Klytemnestra və onu taxtdan salan və öldürən əri Eqistusu öldürərək hekayəsindən bəhs edir.
Sartr tamaşaya ekzistensialist mövzunu daxil edir, Elektra və Oresti Arqosun tanrıları və özünü rədd edən dini ayinlərin mərkəzi olan Zevs və onun Furiləri ilə döyüşə girir. Bu, öz insanlığından daim utanc içində yaşayan Zevsin ibadətçiləri üçün qorxu və muxtariyyətin olmaması ilə nəticələnir.
Sadiq Rəhimov
Həyatı
Sadiq Rəhimov 10 dekabr 1997-ci ildə Lerik rayonunun Veri Əliabadı kəndində anadan olmuşdur. 2 qardaş 3 bacı olmaqla ailədə 7 nəfər olublar. Uşaqlıq illəri doğulduğu kənddə keçib. 2004-cü ildə Lerik rayonu şəhid Valeh Rəhimov adına Veri Əliabadı kənd ümumi məktəbin 1-ci sinfinə daxil olub. 2013-cü ildə həmin məktəbin 9-cu sinfini başa vurduqdan sonra Astara Pedaqoji Kollecinin Fiziki tərbiyə müəllimliyinə daxil olub. 2017-ci ildə kolleci başa vurduqdan sonra Lerik rayon Hərbi komissarlığı tərəfindəm həqiqi hərbi xidmətə çağırılan Sadiq Goranboy rayonunda yerləşən "N" saylı hərbi hissəyə göndərilir. 2019-cu ilin yanvar ayında xidmətini başa vurduqdan sonra evinə qayıdır və ticarətə məşğul olmağa başlayıb.
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
2-ci Qarabağ müharibəsində, 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan və Ermənistan arasında başlanan müharibədə iştirak etmək istəyən Sadiq 21 sentyabr tarixində könüllü olaraq Lerik rayon Hərbi komissarlığında qeydiyyatdan keçir və döyüşə yollanır. Füzuli və Xocavənd uğrunda gedən ağır döyüşlərdə böyük şücaət və qəhrəmanlıqlar göstərir. Düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirən və xeyli sayda canlı qüvvəsini məhv edən qəhrəman Sadiq 3 noyabr 2020-ci il tarixində Xocavənd istiqamətində gedən şiddətli döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olur. Şəhidin nəşi doğulduğu Lerik rayonu Veri Əliabadı kəndinə gətirilir və 6 noyabr tarixində kənd qəbiristanlığında torpağa tapşırılır.
Prezident İlham Əliyevin imzaladığı Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının medallarla təltif edilməsi haqqında Sərəncamına əsasən, Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarında iştirak etmiş və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirən Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçusu, Lerik rayonunun Veri Əliabadı kəndində anadan olan könüllü əsgər Sadiq Nadir oğlu Rəhimov ölümündən sonra "Füzulinin azad olumasına görə" və "Vətən uğrunda" medalları ilə təltif edilir.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sadiq Rəhimov ​ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Rusiya–Ukrayna müharibəsi
''Bu məqalə 2014-cü ildən davam edən müharibədən bəhs edir. 2022-ci ilin fevralından bu yana davam edən müharibə üçün Rusiya–Ukrayna müharibəsi (2022–hal-hazırda) məqaləsi ilə tanış olun.''
Rusiya–Ukrayna müharibəsi — 2014-cü ilin fevral ayından Rusiya (Ukraynadakı rus separatçıları ilə birlikdə) və Ukrayna arasında davam edən müharibə. Ukraynanın Ləyaqət İnqilabından sonra Rusiya Krımı Ukraynadan ilhaq etdi və Donbasda Ukrayna hökumət qüvvələrinə qarşı müharibədə rusiyayönlü separatçıları dəstəklədi. Münaqişənin ilk səkkiz ilində gedən döyüşlərə dəniz insidentləri, Rusiya-Ukrayna kibermüharibəsi və artan siyasi gərginlik də daxildir.
2021-ci ildən başlayaraq Rusiya Ukrayna ilə sərhədi yaxınlığında, o cümlədən qonşu Belarus daxilində böyük hərbi varlıq yaratdı. Rusiya prezidenti Vladimir Putin NATO-nun genişlənməsini tənqid edib və Ukraynanın heç vaxt hərbi alyansa qoşulmasına qadağa qoyulmasını tələb edib. O, həmçinin irredentist fikirlər səsləndirib və Ukraynanın mövcud olmaq hüququnu şübhə altına alıb. 21 fevral 2022-ci ildə Rusiya Donetsk Xalq Respublikası və Luqansk Xalq Respublikasını müstəqil dövlət kimi rəsmən tanıdı. Üç gün sonra Putin televiziya ilə yayımlanan veriliş zamanı Ukraynada “xüsusi hərbi əməliyyat” elan etdi və bu, Ukraynaya genişmiqyaslı işğalın başlanğıcı oldu. İşğal beynəlxalq səviyyədə pisləndi və bu, bir çox ölkələrin Rusiyaya qarşı sanksiyalar tətbiq etməsinə və mövcud sanksiyaların gücləndirilməsinə səbəb oldu. Rusiya 2022-ci ilin aprelin əvvəlində şiddətli müqavimət fonunda Kiyevi ələ keçirmək cəhdindən əl çəkdi. Ukraynanın cənub və şimal-şərqdəki əks-hücumları avqust ayından bəri əhəmiyyətli əraziləri geri alıb. Sentyabrın sonlarında Rusiyanın Cənubi və Şərqi Ukraynanı özünə birləşdirməsi baş verdi və geniş qınaqla qarşılandı. Davam edən genişmiqyaslı müharibə böyük bir qaçqın böhranı və on minlərlə insanın ölümü ilə nəticələndi.
Trençin qəsri
Trençin qəsri ― Slovakiyanın qərbindəki Trençin şəhərində yerləşən qəsr.
Tarix
Qəsrin tarixi II Roma legionu Lauqarisionun b.e. 179-cu ilində zəfərindən bəhs edən yazıya əsasən Roma imperiyası dövrünə qədər gedib çatır. Ərazidəki ən qədim bina Böyük Moraviya dövründə təsis edilmiş daş rotondadır. Qəsr XIII əsrin ortalarında kral IV Belanın qılıncdaşı olan baron Yakab Çesznekinin iqamətgahı idi. Trençin qəsri 13–14-cü əsrdə Matuş Çakın iqamətgahına çevrildi. Qəsrin həyətində "sevgi quyusu" olaraq da bilinən su quyusu var idi. Rəvayətə görə, bu quyu qaya içində quyu qazaraq qurtarmalı olduğu gözəl Fatiməyə böyük məhəbbəti olan Ömər adlı Türk şahzadəsi tərəfindən qazılmışdı. Əslində isə quyu 16-cı əsrdə qarnizon tərəfindən qazılmışdır. Bu 40 il çəkmişdir və quyu təxminən 80 m dərinlikdədir.
Memarlıq
thumb|Barbara sarayının fasadı
Matusova qülləsi
Matusova qülləsi Trençin qəsrindəki ən qədim binadır və XI əsrin sonunda inşa edilmişdir. Qüllə əvvəlcə Roman üslubunda inşa edilsə də, 1270-ci illərdə Qotik üslubunda yenidən tikilmişdir. Qüllənin hündürlüyü və yeri qəsrin ətrafını və Trençin şəhərini müşahidə etməyə imkan verirdi.
Barbara sarayı
Barbara Sarayı Lüksemburqlu I Siqismund tərəfindən 1430-cu ildə ikinci həyat yoldaşı Barbara Zilli üçün tikilmişdir. Tikinti üçün Matus qülləsi ətrafındakı köhnə tikililərin bir hissəsi istifadə edilmişdir. Saray tarixinin çox hissəsində tamaşalar və skorlar üçün bina kimi istifadə edilmişdir.
Zapolsk sarayı
Zapolsk sarayı Trençin qəsrində inşa edilmiş son tikilidir. Bu üç mərtəbəli bina Stefan Zapolski tərəfindən 16-cı əsrin əvvəllərində inşa edilmişdir.right|thumb| Qəsrin altındakı qayanın üzərində Roma yazısı
Bugünkü vəziyyəti
Qəsr Trençin muzeyinin bölgə və qəsr tarixini sənədləşdirən sərgilərini — tarixi mebellər, silahllar, şəkillər və digər əsərlərin sərgilərini və qəsrin qalereyasını, arxeoloji kolleksiyalarını və tapıntılarını nümayiş etdirir. Trençin qəsri Slovakiyanın Milli Mədəniyyət Abidəsi olaraq qorunur. Qəsr 2006-cı ildə təxminən 100 000 nəfər ziyarətçi cəlb etmişdir.
Aviatrassa
Aviatrassa, aviasiya xətti və ya hava xətti — nəqliyyat təyyarələrinin müntəzəm uçması üçün təsdiq olunmuş marşrut. Aviatrassa təyyarələrin təhlükəsiz qalxıb-enməsi üçün aerodromlar və zəruri yerüstü avadanlıq (aviamayak, tanınma nişanları və s.) ilə təchiz edilir. Rusiyada ilk aviatrassa 15 iyul 1923-cü ildə Moskva ilə Nijni Novqorod arasında açılmışdır, uzunluğu 420 kilometr olmuşdur. 1975-ci ildə SSRİ hava xətlərinin ümumi uzunluğu 800 min kilometrdən çox olmuşdur. 1975-ci ildə SSRİ ilə 70-dən ölkənin paytaxt və ya iri şəhəri arasında hava rabitələri var idi. 1970-ci illərdə Azərbaycanda 20-dən artıq aviatrassa var idi. Məsələn, Bakı–Gəncə–Naxçıvan, Bakı–Xankəndi, Bakı–Şəki–Balakən, Bakı–Ağdam, Bakı–Yevlax, Bakı–Lənkəran və s.
Türk Məhəllə (Talış)
Türk Məhəllə — İranın Gilan ostanının Talış şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 317 nəfər yaşayır (69 ailə).
Bolnisi
Bolnisi — Gürcüstan Respublikası nın Aşağı Kartli diyarı nda şəhər, Bolnisi bələdiyyəsi nin inzibati mərkəzi.