cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mark Antoni
Mark Antoni və Kleopatra
Körpə oğlu ilə müştərək hakimiyyəti vasitəsilə Kleopatranın Misir hakimiyyətindəki mövqeyi həmişə olduğundan daha möhkəm idi. Hələ də Nil daşqınları məhsul qıtlığına, infiliasiya və aclığa səbəb olurdu. Elə bu vaxt Romada Sezarın mütəffiqlərinin ikinci triumviratı (Mark Antoni, Oktavian və Lepid) və Sezarın sui-qəsdçiləri Brut və Kassius arasında münaqişə gedirdi. Hər iki tərəf Misirdən dəstək istədi və bir qədər yubatdıqdan sonra Kleopatra Sezarın Misirdə yerləşdirdiyi dörd Roma legionunu triumvirata dəstək üçün göndərdi. E.ə. 42-ci ildə Filip döyüşündə Brut və Kassinin qüvvələrini məğlub etdikdən sonra, Mark Antoni ve Oktavian Romada hakimiyyəti öz aralarında böldülər. Az sonra Mark Antoni Sezarın sui-qəsdinin mürəkkəb nəticəsində oynadığı rolu izah etmək üçün Kleopatranı Klikiya şəhəri olan Tarsusa çağırdı. Plutarx tərəfindən qeydə alınan rəvayətə görə Kleopatra Tarsusa gözəl bir gəmidə gəlmişdi və İsidanın xalatını geyinmişdi. Antoni onun gözəlliyinə valeh olmuşdu. O, Kleopatranın kiçik bacısı və rəqibi, həmin vaxt sürgündə olan Arsinoeni aradan qaldırmağa kömək edəcəyinə dair vəd verərək Misiri və Kleopatranın tax-tacını qoruyacağı barədə razılığa gəldi. Kleopatra Misirə geri döndü, ondan az sonra 3-cü arvadı Fulviya və uşaqlarını Romada qoyan Antoni onun arxasınca Misirə getdi. O, e.ə. 41–40-cı illərin qışını İskəndəriyyədə keçirdi və bu dövr ərzində o və Kleopatra məşhur "misilsiz qaraciyərlər" adlanan kef məclisini (içki cəmiyyətini) təşkil etdilər. E.ə. 40-cı ildə Antoni Romaya geri döndükdən sonra, Kleopatranın Aleksandr Helios (günəş) və Kleopatra Selena (ay) adlı əkizləri dünyaya gəldi.
Hakimiyyət uğrunda mübarizə
Fulviya xəstələnib dünyasını dəyişdikdən sonra Antoni Oktavianın ögey bacısı Oktavia ilə diplomatik evlilik quraraq Oktaviana olan sədaqətini sübut etməli oldu. Misir Kleopatranın hakimiyyəti altında daha da inkişaf etmişdi və e.ə. 37-ci ildə Mark Antoni Parfiya krallığına qarşı təxirə salınmış hərbi yürüşünə maliyyə dəstəyi almaq üçün Kleopatra ilə yenidən görüşdü. Bunun müaqbilində isə o, Kipr, Krit, Kirenaika (Liviya) və Erika, həmçinin Suriya və Livanın böyük hissəsi daxil olmaqla şərqi Misir imperiyasını geri verməyə razı oldu. Onlar yenidən sevgili oldular və e.ə. 36-cı ildə Kleopatra Ptolemey Filadelfos adlı daha bir oğlan uşağı dünyaya gətirdi. Parfiyada biabırçı məğlubiyyətdən sonra, Antoni açıq şəkildə arvadı Oktavianın onunla barışmaq cəhdlərini rədd etdi, əvəzində isə, Misirə və Kleopatraya geri döndü. E.ə. 34-cü ildə "İskəndəriyyə bəxşişləri" kimi bilinən ictimai bayramda Antoni Sezarionu Sezarın oğlu və qanuni varisi elan etdi (övladlığa götürdüyü Oktaviandan fərqli olaraq) və Kleopatradan olan hər üç övladına torpaq bağışladı. Bu hadisə Antoni və Antonin tamamilə Kleopatranın idarəsi altında olduğunu iddia edən qəzəbli Oktavian arasında müharibə propaqandasını başlatdı. E.ə. 32-ci ilin sonlarında Roma Senatı Antonini təltif edildiyi bütün titullardan məhrum etdi və Oktavian Kleopatraya müharibə elan etdi.
Məğlubiyyət və ölüm
E.ə. 31-ci il, sentiyabrın ikisində Aksi döyüşündə Oktavianın qüvvələri Antoni və Kleopatranın qüvvələrini məğlub etdi. Kleopatranın gəmiləri döyüşü tərk etdi və Misirə qaçdı. Tezliklə Antoni xilas ola bildi və bir neçə gəmi ilə Kleopatranın ardınca getməyə nail oldu. İskəndəriyyə Oktavianın qüvvələrinin hücumu altında olduğu bir vaxtda Antoni Kleopatranın intihar etməsi barədə şayiə eşitdi. O, qılıncın üstünə atıldı və şayiənin yalan olaması barədə xəbər gələn kimi dünyasını dəyişdi. E.ə. 30-cu il, avqustun on ikisində Antonini torpağa tapşırdıqdan və zəfər çalmış Oktavian ilə görüşdükdən sonra, Kleopatra iki qadın qulluqçusu ilə bərabər özünü otağa qapadı. Onun intihar üsulu dəqiq məlum deyil, lakin Plutarx və başqa yazıçılar onun ilahi kral hakimiyyətinin rəmzi olan və gürzə kimi bilinən zəhərli ilan vasitəsilə intihar etməsi ehtimalını irəli sürmüşdülər. Onun vəsiyyətinə əsasən Kleopatranın cəsədi Antonin cəsədinin yanında dəfn edilmişdi.
Mitraizm
thumbnail|Mitraizmin Romadakı barelyefləriMitraízm - qnostik inanca yaxın, Roma imperiyasında Xristianlıqla bərabər yayılan və onunla rəqabət aparan İran mənşəli dini idi.
Təlimi
Qnostik inanca yaxın olan dinlərdən biri də Mitraizm olmuşdur. Mitraizm Roma imperiyasında Xristianlıqla bərabər yayılan və onunla rəqabət aparan İran məşəli bir din idi. İran mənşəli qnostik təlimlər dünyanı Zülmətlə Nurun mübarizəsi kontekstində görür və izah edirdilər.
M. ö V – VI yüzillikdə Mitra inancı unudulmuş, ancaq sonra bu kult yenidən bərpa olunmuş və İranda, Babilistanda, Pontda, Frigiyada, Kappadokiyada və başqa regionlarda yayılmışdır. Daha sonra Mitraya Romada da ibadət edirdilər. Mitra dininə tapınanlar inanırdılar ki, bu tanrı qara qüvvələrlə mübarizə aparır və insanlara xidmət edir. Eyni zamanda, Mitra dünyanın yaradıcısıdır. Ancaq, qnostiklərdən fərqli olaraq o Xeyrin təcəssümü kimi təsəvvür edilirdi.
Xristianlığın Mitraizmlə bir sıra oxşar cəhətləri vardır. Məsələn, 274-cü ildən başlayaraq, hər ilin 25 dekabr günü imperator Avrelianın əmri ilə günəş tanrısı Mitranın anadan olan günü kimi qeyd edilirdi. Sonralar isə, IV yüzillikdən başlayaraq, bu günü İsanın anadan olan günü kimi qeyd etməyə başlamışdılar. Bu adət bizim dövrümüzə qədər davam etməkdədir.
Xristianlıq və Mitraizmin oxşar cəhətlərində biri də Mitra və İsanın xilaskar olmasıdır. Onların hər ikisi Tanrı ilə insanlar arasında olan vasitəçidir. Onlar Atanın buyruqlarını yerinə yetirirlər. Bu baxımdan İsa kimi Mitra da axirətdə insanları mühakimə edəcəkdir. Hətta, Xristianlığın rəmzi olan xaç da mitraizmin simvollarından biri olmuşdur. Onlar xaçı dairənin içində təsvir edirdilər. Mitraizmdə Xristianlıqda olduğu kimi bu dini qəbul edənlərin xaç suyuna salma mərasimi də keçirilirdi. Bu barədə tanınmış xristian ilahiyyatçısı Tertulian da məlumat vermişdir.
Fotoqrafiya tarixi
Fotoqrafiya (yunan dilində foto — işıq, qrafo — yazıram, çəkirəm deməkdir) sənətinin tarixi qədim dövrlər aiddir.. Xüsusi zəhmət çəkmədən və tez zamanda istənilən rəsmi çəkmək, insanın, mənzərənin və s. əksini əldə etmək həmişə insanları maraqlandırmışdır. Hələ uzun illər öncə insanların diqqətini çəkən məqamlardan biri də kiçik deşikdən qaranlıq otağa süzülən günəş şüasının yaratdığı effekt, bu işıqda əşyaların proporsiya və rəng baxımından əks olunması idi. İşığın qaranlıq otaqda yaratdığı bu effekt hələ e.ə. IV əsrdə yaşamış qədim yunan alimi Aristotelə məlum idi.
Aya Sofiya məbədinin tikintisində iştirak edən Bizans riyaziyyatçısı və arxitektoru Trallı Anfimiya (474–558) məbədin daxilindəki güzgülərin yerləşmə sxemini lahiyələşdirərkən kamera obskuranın iş metodundan istifadə etmişdi.
Salaxana
Salaxana ilə bağlı toponimlər xalq arasında "salaxan" adlandırılır. Salaxana dərəsi və ətraflı mürəkkəb tektonik quruluşa və relyefə malikdir. 4 km-ə qədər uzanan kanvoyları, çətin keçilən struktur terraslı S. dərəsi və onu əhatə edən bölgə, əsasən, sahəvi, pelitomorf, nazik təbəqəli və gilli-qumlu əhəngdaşılarından, gildən və konqlomeratlardan ibarətdir. Ərazisi zəngin subalp bitkiləri ilə örtülmüşdür. Yemişan, itburnu, qaraca (gərməşov), alça, armud, ardıc və s. bitir. dərənin sol sahili uca, sıldırımlı, sanki saldaşlarla hörül müş divarı xatırladan 25–30 metr hündürlükdə dik qayalıqdır. Vahimə doğu ran dərənin sonunda, sağ tərəfdə, qayaların arasında iki mağara var. Dərənin dibindən bir neçə metr hündürlükdəki böyük mağara min başdan artıq davar tutar. Mağaraya ancaq dağ yamacından daxil olmaq mümkündür. Birin cidən kiçik olan aşağıdakı mağaranın girişi qismən dolmuşdur. Bəzi tədqiqatçılar (O. Ş. Gökyay, F. Zeynalov, S. Əlizadə) S. toponiminin ərəbcə "salx", "sallax" (soymaq, dərisoyan) və farsca xana sözlərindən ibarət olub "dəri soyulan yer" mənasını bildirməsi, bəziləri (S. Babayev) isə xalis Azərbaycanca "sal" və "axan" söz birləşməsindən yaranması ehti malını irəli sürmüşlər. "Kitabi-Dədə Qorqud"da təkcə qoyunları deyil, adamları da yeyən təpəgözün (kəlləgözün) olduğu yer kimi bir neçə dəfə adı çəkilən "Salaxan qayası" ilə əlaqədar birinci ehtimal inandırıcı görünür.
Fotoqrafiya tarixi
Optikanın "atası" hesab olunan və Avropada "Alhazen" kimi tanınan ibn-əl Heysəm Platon və Evkilindin işıq şüalarını gözlə əlaqəsi haqqında nəzəriyyənin səhv olduğunu sübut etmişdir. . Basralı ərəb fiziki və riyaziyyatçısı İbn əl-Heysəm günəş tutulması zamanı onun şüalarını incələmək üçün Kamera obskura (Qaranlıq qutu) adlı sistemdən istifadə etmiş və o, ilk dəfə kamera-obskuranın işləmə prinsipini izah etmişdi. Kamera-obskura zahirən bir tərəfində dəlik olan yeşiyə bənzəyirdi. Bu dəliyi hər hansı gur işıqlandırılmış cismə yönəltdikdə cihazın dəlikli tərəfindən əks tərəfdə cismin çevrilmiş və kiçildilmiş əksini almaq mümkün idi.
Salaxana
Salaxana mağarası "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarındakı "Basatın Təpəgözü öldürdüyü boy"dadır. Tədqiqatçılar bu boyu və həmin boydakı mağaranı Antik yunan eposu olan Homerin məşhur "Odisseya" dastanındakı oxşar motivlərlə müqayisə edirlər. Azərbaycanın xalq yazıçısı Anarın ssenarisi əsasında 1975-ci ildə çəkilmiş "Dədə Qorqud" filmində Naxçıvan görüntülərindən istifadə olunmuşdur. İlk dəfə AMEA-nın müxbir üzvü S. Babayev "Naxçıvanda "Kitabi-Dədə Qorqud" toponimləri" adlı monoqrafiyasında Babək rayonu ərazisindəki Salaxana mağarasının "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanındakı məlum süjetlərlə əlaqədar olduğunu elmi şəkildə əsaslandır mışdır. Digər toponimlərlə birlikdə Sallaxana mağarası yer adı da Naxçıvan diyarının qədim oğuz tayfalarına məxsus olduğunu bir daha təsdiq edir.
Fotoqrafiya tarixi
XIII əsrdə eynəyin ixtirası, optik cihazların icadı foto-obyektivin yaranmasına təkan verdi, lakin fotoaparatın yaranması, yəni əşyanın kağıza köçürülməsi kimya elminin inkişafını zəruri edirdi. Kimya elmində bu imkan XVIII əsrdə meydana çıxdı...
XVI əsrdə İtaliyalı kardinal Danillo Barbaro (8 fevral 1513–13 aprel 1570) kamera obskuranın işıq qəbul edən dəliyinə optik bir linza yerləşdirmiş və təsvirin keyfiyyəti aydın şəkildə artmışdır.
Ağ-qara fotoqrafiya
Fotoqrafiyanın ilk tarixi görünüşü ağ-qara fotoqrafiya olmuşdur. Optik cihaz vasitəsilə rəsmin kimyəvi prosesə çevrilməsində sonralar diplomat olmuş rus kimyaçısı A.P. Bestujev-Ryumin (1693–1766) və alman tibb alimi, cərrah İ.Q.Şulsenin (1687–1744) böyük xidmətləri olmuşdur. 1725-ci ildə Bestujev-Ryumin günəş işığında müxtəlif duz tərkibli məhlulların rəngini dəyişdiyini aşkara çıxardı. İki il sonra isə alman alimi İohann Henrix Şults brom duzunun işığa olan həssaslığını sübuta yetirdi. 1727-ci ildə İohann Henrix Şults gümüş duzlarının işığa tutulanda dəyişikliyə məruz qalmasının səbəbinin işıq olduğunu açıqladı.
1777-ci ildə Karl Vilhelm Şults mavi və bənövşəyi şüaların qırmızı şüalardan daha təsirli olduğunu sübut etdi. 1780-ci ildə Con Kaspar Lavater Silüet aparatını ixtira etdi.
XIX əsrin birinci yarısında dünyanın müxtəlif ölkələrindən alimlərin bu sahədə səylə çalışması bəhrəsini verdi. Fotoaparatın icad olunması sahəsində ən uğurlu işi fransız Yozef Nisefor Niyepsi (1765–1833), Lui-Jak Mande Daqer (1787–1851) və ingilis Uilyam Foks Henri Talbot (1800–1877) gördülər. Onlar fotoqrafiyanın yaradıcısı kimi tarixə düşdülər. thumb|250px|[[Yozef Nisefor Niyepsi tərəfindən çəkilmiş ilk foto — "Pəncərədən La-Qrassın mənzərəsi", 1826]] 1813-cü ildə fransız alim Yozef Nisefor Niyepsi işığa həssas şüşə lövhə üzərində qalıcı təsvirlər əldə etməyi bacardı.
19 iyul 1822-ci ildə Yozef Nisefor Niyepsi ilk dəfə foto təsviri almışdır. Bu foto saxlanmadığından, fotoqrafiya sahəsində ilk şəkil onun tərəfindən 12 iyul 1826-cı ildə çəkilmiş ağ-qara foto "Pəncərədən La-Qrassın mənzərəsi" (View from the Window at Le Gras) adlı foto hesab olunur. . Şəkildə bir daxmanın üstündəki göyərçin yuvası əks olunmuşdu. İlk foto işıq və günəş şüalarının köməyi ilə çəkildiyi üçün Yozef Nisefor Niyepsi bu işə 8 saat vaxt sərf etmişdi, çünki, qatran işığın təsiri ilə çox gec dəyişirdi. Yozef Nisefor Niyepsi 8 dekabr 1827-ci ildə özünə "fotoqrafiyanın atası" adını verir. Lakin, həmin dövrlərdə fotoqrafiya anlayışı yox idi və Yozef Nisefor Niyepsi bu sənətə "helioqrafiya" adını verir. Bu ad indiki dövrümüzə fotoqrafiya kimi gəlib çıxmışdır, eyni anlayışı əks etdirir.
İlk fotoaparatın meydana çıxması da Yozef Nisefor Niyepsinin 1826-cı ildə çəkdiyi "helioqrafiya" təsviri ilə əlaqədar olmuşdu. .
Yozef Nisefor Niyepsi bu kəşfini daha da mükəmməlləşdirmək üçün təcrübələrini davam etdirdi. O, 1829-cu ildə bu sahə üzrə bəzi təcrübələr həyata keçirən Luis Cek Dager ilə birgə işləməyə başlayır. 1833-cü ildə Yozef Nisefor Niyepsi öz ixtirasını təkmilləşdirə bilmədən vəfat etdi.
1831-ci ildə Belçikalı alim Yozef Plateyu və Avstriyalı Simon von Stamfer tərəfindən ilk animasiya aləti, kino sənətinin ilkin pilləsi hesab olunan fenakistiskop kəşf edilmişdir. Fenakistiskop eyni bir hərəkətin təkrar olunması əsasında yaranan sürətli hərəkətverici cihaz olmuşdur. Fenakistiskop yunan dilindən göz aldatmaq mənasını verir. Cihaza bu adı Yozef Plateyu vermişdir. Sirklərdə və əyləncə məkanlarında böyük marağa səbəb olan alət, uzun illər Avropada öz məşhurluğunu qorumuşdur. Fenakistiskopun iş mexanizmi eyni bir təsvirin dairəvi şəkildə 10 dəfə çəkmək və onları qatlamaqdan ibarət idi. Bununla eyni təsvirlər bir — birinin arxasınca dəyişir və mexaniki hərəkət yaranırdı.
Fotoqrafiyanın tarixi 1839-cu il yanvarın 7-dən başlanır. Məhz həmin vaxt fransalı ixtiraçı Lui Dager (1787–1851) Paris Elmlər Akademiyasına fotoqrafiyanın alınması üsulunu təqdim edir. Amma bu proseslə əlaqəli ilk təcrübə digər bir fransız ixtiraçısı Yozef Nisefor Niyepsinin (1765–1833) adı ilə bağlıdır. thumb|right|250px|Fotoqrafiyanın 150 illik yubileyinə həsr olunmuş poçt markası [[SSRİ, 1989-cu il]] 1839-cu il yanvarın 7-də Yozef Nisefor Niyepsi və Lui Dager dayanıqlı insan foto rəsmi çəkməyi bacardılar. Müasir fotodan fərqli olaraq çəkilmiş ilk foto neqativ deyildi, foto pozitiv idi. Onu isə yalnız düz günəş şüaları altında görmək olurdu. Həmçinin foto pozitivdən köçürmə (surətçıxarma) mümkün deyildi
Lui Dagerin Dagerotip adlandırdığı bu kəşfi 19 avqust 1839-cu ildə Fransa Elmlər Akademiyası tərəfindən rəsmiləşdirildi.
1844-cü ildə Böyük Britaniyalı fiziki və kimyaçısı, ixtiraçı Uilyam Henri Foks Talbot tərəfindən The Pencil of Nature adlı ilk foto illustrasiyalı kitab nəşr olunmuşdur. .
Praktik cəhətdən ilk fotoqrafik görüntü əldə etmə üsulu Dagerotipiya (və ya dagerrotipiya; fr. Daguerréotype) adlanırdı. Dagerotipiya üsulu 1822-ci ildə fransız ixtiraçısı Yozef Nisefor Niyepsi tərəfindən yaradılmış və rəssam Lui Dager tərəfindən 7 yanvar 1839-cu ildə Fransa Elmlər Akademiyasına təqdim edilmişdir. thumb|250px|Dagerotipiya aparatı Dagerotipdə təsvirin keyfiyyəti, təbəqənin hamarlığı ilə düz mütənasib olmuşdur. Çətinliyi və bahalı olmasına görə geniş istifadə olunmamışdı. Dagerotipiya üsulu ilə fotoqrafik görüntü almaq üçün gümüş suyuna çəkilmiş və yaxşıca hamarlanmış mis lövhələr yod buxarına tutulurdu. Nəticədə lövhənin üzərində işığa həssas, nazik gümüş-yodid təbəqəsi əmələ gəlir. Lövhə kamera-obskura içində 15–30 dəqiqə gözlədilir və işığın təsiri ilə gümüş-yodid təbəqəsinin üzərində gizli təsvir formalaşırdı. Təsviri üzə çıxarmaq üçün civə buxarından istifadə edilirdi.
Studiyada bu texnika ilə foto çəkərkən, arxadan kürəyi və qolu sabit saxlamaq üçün xüsusi aparat tələb olunurdu. Buna görə də fotolardakı insanlar dimdik formada görünürdü.
1851-ci ildə yaş kollodion prosesinin kəşf olunması ilə çətin və təhlükəli olan dagerotipiyadan imtina edildi.
Rəngli fotoqrafiya
Rəngli fotoqrafiyanın tarixi XIX əsrin ortalarından başlamışdır. Onların çəkilməsi üçün üç fotokameradan istifadə edilirdi, bu fotokameralara rəng filtri (qırmızı, yaşıl və göy) quraşdırılırdı.
İlk rəngli fotoşəkil 1861-ci ildə nümayiş olunmuşdu. İstifadə olunan "rəngayırma" prinsipi fotonun qırmızı, yaşıl və göy filtrlə çəkilməsi, nümayiş etdirilmək üçün isə bu şəkillərin uyğun filtrlərlə üst-üstə proyeksiya olunmasını nəzərdə tuturdu. Əsas problemlərdən biri rəngləri ən yaxşı şəkildə ötürmək imkanı verən foto-emulsiyaların hazırlanması idi.
Fotoqrafiyanın inkişaf mərhələləri
1852-ci ildə Corc Eastman Kodak maşınlarında 10 poza çəkə bilən bromur qablı Jelatin rulolar olan Kodak fotoşəkil maşınlarını satışa çıxararaq çox böyük alətlər daşınması lazım olan fotoqrafa asan hərəkət imkanı təmin etdi. Foto çəkildikdən sonra maşın fabrikə göndərilir və jelatin film kağızdan ayrıldıqdan sonra bir şüşə üzərinə yerləşdirilir və sonra yenidən maşına film doldurularaq sahibinə qaytarılırdı.
1870-ci ildə Hermann Vogel emülsiyonları müxtəlif vannalara batıraraq həssaslıqlarını artırma yolunu tapdı. 1880-ci ildə qırmızıya qarşı həssaslığı çox məhdud olan ortokomatik filmin yanında, pankromatik filmlər ortaya çıxdı. Fotoşəkil XIX və XX əsrlərdə müxtəlif astigmat lupaların, sellüloza əslli filmlərin istifadə edilməsi, fotoaparat və film sənayesində inkişaflarla indiki vəziyyətinə gəldi.
XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində fotoqrafiyada yeni üsul — piktorializm meydana çıxır. Bu, fotonu incəsənətə yaxınlaşdırdı. Piktorializm (ingilis dilindən pictorial — rəssamlıq) XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində Avropa və Amerika foto sənətində yaranmış cərəyandır. Rəssamlıq elementlərini fotoya gətirməklə onu sənətə yaxınlaşdırdılar. Bu effekti əldə etmək üçün fotoqraflar müxtəlif texniki üsullara əl atırdılar (yumşaldıcı obyektiv, filtrlərdən istifadə, pozitivin gümüş, duzlar və s. ilə işlənilməsi).
1886-cı ildə fransız–Lüksemburqlu fizik və ixtiraçı Qabriel Lipmanın (fr. Jonas Ferdinand Gabriel Lippmann 16 avqust 1845–13 iyul 1921) marağını fotolövhə üzərində günəş spektrında rəngləri aşkar etməyə imkan verən bir üsul çəkdi. 2 fevral 1891]-ci ildə o, bu üsulu Elmlər Akademiyasınca açıqladı: "Görüntüyə təsir etmədən fotolövhə üzərində rəng spektrının görüntüsünü almağa nail oldum". Qabriel Lipman şəklin rənglərini çoxaltmağa imkan verən yeni bir üsulun kəşfinə və dalğaların interferensiyasını əsaslandırdığına görə 1908-ci ildə Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı olmuşdur.
28 oktyabr 1914-cü ildə Kodak şirkəti rəngli fotoqrafiya üzərində işə başlamışdır.
Fotoqrafiya yaranan zaman estetikada belə bir fikir hökm sürürdü ki, yalnız əllə yaradılan əsərlər incəsənət nümunəsi hesab olunur. Yeri gəlmişkən, "texniki incəsənət növləri"nin hamısı eyni inqilabı yaşayıb: ilk dövrlərində onlar məzəli attraksionlar (kino), daha sonra informasiya ötürməyi bacaran texniki vasitələr (televiziya) kimi qəbul olunurdu. Yalnız yeni sənət növü yaratma zərurəti prosesində kommunikativ-sənətlər meydana çıxdı.
Foto yeni yaranan zaman fransız rəssamı Delaroş (1797–1856) onun imkanlarını analiz edərək demişdi: "Rəssamlıq bu gündən məhv oldu".
Fotoqrafiyanın bir sənət kimi yaradıcı tarixi bir neçə inkişaf mərhələsinə bölünür. Başlanğıcda fotoqraflar monumental, hərəkətsiz (dağlar, evlər) obyektləri çəkməyə üstünlük verirdilər. Portretlərə gəlincə, uğurlu işin alınması üçün modellər uzun müddət yerlərində donub qalmalı olurdular. Bu mərhələ 1939-cu ildən başlayaraq təxminən növbəti 10–15 ili əhatə etdi.
Növbəti mərhələ fototexnologiyanın inkişafı — "shutter"ın (işığa həssas hissəyə işığın təsir etməsini təyin edən vaxt intervalıdır) bir neçə dəqiqədən saniyəyə enməsi və geniş obyektivlərin yaranması ilə bağlı oldu.
Eugenia oblongifolia
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Drül
Drül (Drulhe, Drulha) — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Monbazan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vilfranş-de-Ruerq.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 401 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə 233 yaşda olan (15-64 yaş arasında) 175 nəfər iqtisadi fəal, 58 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 75,1%, 1999-cu ildə 69.4%). Fəal 165 nəfərdən (88 kişi və 74 qadın), 13 nəfər işsizdir (5 kişi və 8 qadın). Fəal olmayan 58 nəfər arasında 13 nəfər şagird və ya tələbə, 31 nəfər təqaüdçü, 14 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Sən hər nə istəsən (film, 2010)
«Sən nə istəsən» — İspaniyanın 2010-cu ildə çəkilmiş, dram janrında, rejissor Açero Manyasın filmi
Süjet
Sadə Madrid ailəsi — Leo, Alisia və onların balaca qızı Dafni. Ata işləyir, ana uşağın tərbiyəsi və ev işləri ilə məşğuldur. Hər şey adi, həmişəki kimi rahat atmosferdə davam edir. Lakin birdən Alisiya epilepsiyadan ölür — Leo və Dafni artıq onsuz yaşamağa məcbur olurlar. Leoya çox çətin olur: uşaq heç cürə anasını unuda bilmir və onun həyatdan köçməyini qəbul etmir. Gecələr o anasının adını çağırır. Bəzən, kimisə xoşbəxt etmək üçün, sevən insanlar bütün şərtləri və mühakimələri aşaraq, bütün qadağaları keçirlər. Leo qərar verir və axşamlar o həyat yoldaşının paltarlarını geyinir, başına parik taxır, dodaqlarını parlaq qırmızı pomada ilə boyayır və beləcə o qızı üçün "ana" olur. Belə bir performans bir az uzanır və bu yavaş-yavaş bir qorxulu oyuna çevrilir.
Kərbəlayı Məhəmməd bəy Sufi
Həyatı
Kərbəlayı Kərbəlayı Məhəmməd bəy Sufi 1846-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Ticarətlə məşğul idi. Müqəddəs Kərbəla torpağını ziyarət etmişdi. Kərbəlayı Məhəmməd bəy şair idi. Sufi təxəllüsü ilə şeir yazırdı. Tarixçi və təzkirəçi Mir Möhsün Nəvvab yazır: "Kərbəlayı Məhəmməd Sufi Şirin bəy Qarabağlının oğludur. Şuşa şəhərinin Çuxur məhəlləsindəndir. Təxminən qırx beş yaşlı bir kişidir, sağdır, ucaboy, yoğunbədən bir şəxsdir. Şeytan sözünə aldanıb, cavanlığının əvvələrində o biçarə nahaq qan tökdüyünə görə şəhərdən qaçıb, kazak və yolkəsənlərlə birlikdə dağda-daşda ömür keçirir. Şeir də deyərdi. Şeirlərindən bu bir bənd qəzəl əlimə keçib aşağıda yazmışam.
Haşiyədə: Kərbəlayi Məhəmməd 1309-cu ilin ramazan əl-mübarək ayında Arazın kənarında arvadını və qaynanasını öldürüb, qaçır. Arvadınının qardaşı onu təqib edir, tutur. Qollarını və başını  kəsir. Bədəni biyabanda qalır. Nəhayət, bir şəxs onu dəfn edir".
Kərbəlayı Məhəmməd bəy Sufi 1891-ci ildə vəfat edib.
Yaradıcılığı
Həm də ki, yarım yüzündən niqabı atır, Aşiqlər o xoş haldan qiylü qala düşürlər.
Arboviruslar
Arboviruslar — Bu qrup viruslar öz adlarını Arthropodborne sözündən almışdır ki, bu da "buğumayaqlılarla keçirilən viruslar" deməkdir. Arboviruslar təbiətdə çox geniş yayılmışlar. Hal-hazırda isə 200-dən artıq növü müəyyənləşdirilmişdir. Bu qrupun nümayəndələri insan və heyvanın bir sıra xəstəliklərini əmələ gətirirlər. Bu viruslar adətən quşların, soyuqqalıların,gənələrin,ağcaqanadların,mığmığaların bədənində parazitlik edirlər. Bir sıra buğumayaqlılar nəinki bu virusların keçiricisi, hətta bunlar həmin virusların qoruyucusu hesab olunurlar. Əksəriyyət arboviruslar sferik formada viruslar olub, 25dən 120–180 mkm qədər böyüklükdə olurlar. Onların tərkibi RNT dən, zülaldan, lipidlərdən və xarici təbəqədən ibarətdir. Bu qrupun ayrı-ayrı nümayəndələri həm müxtəlif hüceyrə kulturasında inkişafına görə, həm də sitopatogen effekt göstərmə xarakterinə görə bir-birindən fərqlənirlər. Bu qrupa ensefalit,sarı qızdırma,hemorragik qızdırma və papataçi virusları aiddirlər.
Kərbəlayı Məhəmməd bəy Sufi
Yaradıcılığı
Onun gözəlliyininin ziyası Musanın gözündə cilvə edir, Dağlara yüksək səs salır.
Gah "ənəlhəq" səsləyir, Nilin dayanmasına əmr verir, Gah öz həmsöhbətini həyata salır.
Sənin gözəlliyin bir dəhzə aşiqin gözündən uzaq olanda Səni istəyənləri qəmə, dərdə, məlala salır.
Kənan ayı (Yusif) gah bazara meyl edər, Gah əldəki sapı qoca şəklinə salır.
Elə ki, mütürüb səni yad edib, rəqsə gəlir, Öz saçlarını gözəllik tənburuna salır.
Sənin əlindən şərbət dadan gündən, Mədhuş Sufini vəcdə salıb".
Sətri tərcümə. (Bax: M. M. Nəvvab, Təzkireyi-Nəvvab, Bakı, 1998, səh.463).
Emilia leptocephala
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Cənubi Osetiya Muxtar Vilayəti
Cənubi Osetiya Muxtar Vilayəti (osetin. Ху́ссар Ирыстоны автономон облæст) — SSRİ–də, Gürcüstan SSR tərkibində, 1922–1990–cı illərdə mövcud olmuş muxtar vilayət.
Eugenia orites
(Eugenia orites) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sonqor (Şaran)
Sonqor, ) — Başqırdıstan Respublikası nın Şaran rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Pisarev kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ruslar (92%) üstünlük təşkil edir.
Qızılhacılı (Başqala)
Qızılhacılı (farsca: قزل حاجیلو) — Qərbi Azərbaycan ostanının, Urmiya şəhristanının, Mərkəz bəxşinin, Başqala dehestanında kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 225 nəfər yaşayır (64 ailə). Əhalisi etnik azərbaycanlıdır və azərbaycan dilində danışır.
Bator
Batur — türk, altay və monqol mifologiyasında, monqol/moğol mənşəli bator/baatar Türkcə "bat" sözünün kökündən gəlir, monqolcada olduğu kimi başqa Türk dillərində də dəyişik formaları var, əfsanələrdə, nağıllarda ümumi olaraq qəhrəman mənasında istifadə edilən söz. Batır, Bağatur, Bogatur, Bagatır, Batar, Bağatar, Bahadır olaraq da deyilir. Vuruşçu, igid adam. Monqolustanın Paytaxtı Ulan-Bator (Ulağan Bağatur)un adının mənası "Qırmızı Qəhrəman" deməkdir. Bu ad hər nə qədər sosialist dövlət tərəfindən qoyulmuş olsa da, monqol tarixi ilə də əlaqəlidir. Qəhrəmanlıq anlayışı bəşəriyyətin və insan olmağın ortaq nəticələrindən biridir.
Etimologiya
Türkcə (Bat/Mat) kökündən törəmişdir. Yıxmaq mənası vardır. Böke köküylə də əlaqəlidir. Böke, daim qazanan deməkdir. Farscada Bahadır formasına çevrilmiş və Türkcəyə təkrar keçmişdir. Batırmaq feli ilə də əlaqəlidir. Monqol mənşəlidir.
B&W Hallerne
B&W Hallerne — Danimarkanın paytaxtı Kopenhagen şəhərində yerləşən arena. 1960-cı ildə tikilib. 10000 tamaşaçı tutumuna malikdir.
2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi burada keçiriləcək.
İspaniya futbolunda liqa sistemi
İspaniya futbol liqası sistemi ümumilikdə İspan klublarının liqalar sistemindəki səviyyələrini göstərir. Burada həmçinin klubların yuxarı və aşağı liqalara qalxması ve enməsi də qeyd olunur. Digər Avropa ölkələrindən fərqli olaraq, İspaniya futbolunda ehtiyat komandaların olması əsas liqa uğrunda rəqabətin artmasına imkan verir. Lakin ehtiyat komandaların yuxarı qrupların paralel səviyyəli komandaları ilə rəqabət aparmasına icazə verilmir və heç bir ehtiyat komanda Primera División'da birdəfəlik iştirak edə bilməz.
Primera División
Primera División İspaniya futbolu liqalar sistemində ən yüksək səviyyəli çempionatdır və Liga de Fútbol Profesional tərəfindən idarə olunur.
Segunda División
Segunda División İspaniya futbolu liqalar sistemində ikinci səviyyəli çempionatdır və buda həmçinin Liga de Fútbol Profesional tərəfindən idarə olunur.
Primera Federación
Primera Federación İspaniya futbolu liqalar sistemində üçüncü səviyyəli çempionatdır və Royal Spanish Football Federation tərəfindən idarə olunur.
Pentacalia vallecaucana
Pentacalia vallecaucana Pentacalia vallecaucana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Corc Makloski
Corc Makloski — İrlandiya botaniki.
Yoxan
Yo Xan - türk, monqol və altay mifologiyasında yeraltı ilahı. Yox Xan da deyilir. Yeraltını qoruyar. Yox olmanı işarələr. Doqquz qat olan yeraltını (cəhənnəmi) idarə edər. Qaranlıqlar içindədir. Kimsəyə görünməz. Yaşadığı yer Uluqayının köklərinin altındadır. Oğlunun adı isə So Han'dır.
Etimologiya
(Yo/Yox/Yoğ) kökündən törəmişdir. Yoxluğu xatırladar.
Kiberpank
Kiberpank  — Elmi fantastika janrının subjanrı. 1983-cü ildə Bryus Betkenin hekayəsində ilk dəfə istifadə olunmuş, termin "cybernetics" (kibernetika) və "punk" (zibil) sözündən əmələ gəlib.
Laçın
Laçın — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun inzibati mərkəzi, Laçın şəhər inzibati ərazi dairəsində şəhər.
Respublikanın paytaxtı Bakı şəhəri ilə şose yolla ara məsafəsi 450 km, Xankəndi dəmir yolu stansiyası ilə ara məsafəsi isə 60 km olmuşdur.
18 may 1992-ci ildən Ermənistan Silahlı qüvvələrinin işğalı altında olub. Qarabağ atəşkəs bəyanatına əsasən 26 avqust 2022-ci ildə Azərbaycanın nəzarətinə keçib. 27 may 2023-cü ildə Laçın şəhərinə 20 laçınlı ailə (97 nəfər) geri qayıdıb.
Tarixi
Laçın əvvəllər Abdallar adlanıb, 1923 -cü ildən şəhər statusu alıb və 1926-cı ildən Laçın adlandırılıb. 1930-cu ildə Laçın inzibati rayonu təşkil edilərkən Laçın şəhəri onun mərkəzinə çevrilib.
"Laçın" toponimi bir oykonim kimi 1924-cü ildən xəritəmizdə özünə yer tapmışdır. Ona qədər isə bu ad "Yuxarı Laçın" adlı kəndin adında özünü qoruyub saxlamışdır. Qismən qədim xəritələr üzərində araşdırmalar göstərir ki, Kiçik Qafqaz sıra dağlarının ən böyük silsiləsi olan Qarabağ yaylasının əsas zirvəsi ilə yanaşı Laçın adlı bir zirvə də diqqəti cəlb edir.Bu zirvə Yuxarı Qarabağ bölgəsində Böyük Kirs, Kiçik Kirs, Sarı baba zirvələri ilə üçbucaq təşkil edir. Bu zirvə Qarabağ sıra dağlarının mərkəzi hissəsində, onun cənub-qərbində yerləşir.
Əhali
1856-cı il "Qafqaz təqvimi"nə görə, əhalisi kürd dilində danışan şiə kürdlərdən ibarət olmuşdur. 1907-ci il nəşrinə görə burada əsasən tatar (sonradan azərbaycanlılar) olan 145 nəfər yaşamışdır. 1911-ci ildə Abdallarda əsasən kürdlərdən ibarət 111 nəfər yaşayırdı, 1914-cü ildə bu say 124-ə qalxmışdır. 1926-cı ilin əhali siyahıyaalmasına görə, Laçında 435 nəfər yaşayırdı. Onlardan 37,7%-i türklər (azərbaycanlılar), 25,3%-i kürdlər, 15,2%-i ermənilər, 13,1%-i ruslar idi. 1939-cu ildə şəhər əhalisi 1,063 nəfərə çatmışdır. Əhalinin 80,7%-i azərbaycanlılar, 11,6%-i ermənilər, 6,4%-i ruslar olmuşdu. 1959-cu ildə Laçının əhalisi 2,329 nəfər olmuş, 94.5%-i azərbaycanlılar, 4,3%-i ermənilər və 1%-i ruslar olmuşdur. Artıq 1970-ci ildə şəhər əhalisi 95-i azərbaycanlılardan ibarət 4,990 nəfər idi. 1979-cu ildə Laçının 6,072 nəfərlik əhalisinin 99.1%-i azərbaycanlı idi. 1989-cu ilin məlumatına görə, Laçın şəhərinin əhalisi 7,829 nəfərdən ibarət idi.
Birinci Qarabağ müharibəsində Laçın şəhəri işğal edilmiş, şəhərin azərbaycanlı və kürd əhalisi evlərindən didərgin edilmişdir. İşğal dövründə şəhərə ermənilər köçürülmüşdür.
Polşa Coğrafiya Cəmiyyəti
Polşa Coğrafiya Cəmiyyəti (Polskie Towarzystwo Geograficzne) — Polşa Respublikasının coğrafi sahədə fəaliyyət göstərən ən böyük ictimai təşkilatı. Mərkəzi qərargahı Varşava Universitetinin Coğrafiya fakültəsinin binasında yerləşir.
Tarixi
Cəmiyyətin əsası 1918-ci ildə coğrafiya elminin inkişafını təşviq etmək üçün Varşavada qoyulmuşdur.
Cəmiyyətin yaradıcısı Polşa geoloqu Karol Boqdanoviçdir.
Fəaliyyəti
Cəmiyyət coğrafiya sahəsində elmi, dinaktik və populyar fəaliyyət həyata keçirir. Mütəmadi olaraq, yığıncaqların və elmi konfransların, elmi ekspedisiyaların, ali məktəb tələbələri üçün olimpiadaların, mühazirələrin və populyar ekskursiyaların keçirilməsini təşkil edir.
Üzvləri
Polşa Coğrafiya Cəmiyyətinin 2006-cı ildə üzvləri 23 şöbə üzrə ümumilikdə təxminən 1400 nəfər idi.
Tamaşalı yaşayış yeri
Tamaşalı yaşayış yeri — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Havuş kəndində yerləşən yaşayış yeri.
Hər tərəfdən hündür dağlarla əhatələnmiş, düzənlik sahədə, səfalı bir yerdə salınmış yaşayış yeri maldarlıq və heyvandar lıq üçün olduqca əlverişlidir. Hər tərəf yam-yaşıl bitkilərlə örtülmüşdür. Hazırda yaşayış yerində daşdan inşa olunmuş tikintilər, iri daş dibəklər, ictimai binaların qalıqları qalmaq dadır. Yerüstü materiallar başlıca olaraq çəhrayı rəngdə bişirilmiş, xaricdən cilalanmış kasa və küpə tipli qabların parçalarından ibarətdir.
Tamaşalı yaşayış yerinin sahəsi bir hektardır. Yaşayış yerində 2 x 2 metr ölçüdə kəşfiyyat qazıntısı aparılmış, divar qalıqları, külyığımı, çəhrayı rəngdə bişirilmiş kerami ka aşkar edilmişdir. Tədqiqat zamanı 3 metr qalınlığı olan iki mədəni təbəqə aşkar edilmişdir. Üst mədəni təbəqədən şirli və şirsiz keramika, osteoloji qalıqlar tapılmışdır. Bu təbəqə XI-XVI əsrlərə aiddir. İkinci mədəni təbəqədən Erkən orta əsrlərə aid keramika məmulatı, tikinti qalıqları və ocaq yerləri aşkar edilmişdir. Aparılmış araşdırmalara əsasən alt mədəni təbəqəni bizim eranın I-IX əsrlərinə aid etmək olar.
Əvrəz
Əvrəz — Azərbaycanda insanlar arasında tarixən təşəkkül tapmış və geniş yayılmış qarşılığlı yardım formalarından biri.
Tarixşünaslıqda əvrəz termininə fərqli münasibət
Azərbaycan tarixşünaslığında əvrəzdən, yanlış olaraq feodal mükəlləfiyyətlərindən biri kimi bəhs olunur. Rus alimi İ. Petruşinski Azərbaycanda feodal münasibətlərindən bəhs edərkən əvrəzi Səfəvilər dövlətində feodal mükəlləfiyyətlərindən biri hesab etmişdir. O daha sonra qeyd edir ki, Azərbaycanda kəndlilər XVIII–XIX əsrlərdə bəy və mülkədarların xeyrinə məcburi işlədikləri "biyar"dan əlavə ildə iki gün "əvrəz"ə də çıxmalı idilər.
Azərbaycan alimlərindən M. Əfəndiyev və İ. Həsənov da bu səhv müddəaya əsaslanaraq öz tədqiqatlarında əvrəzi XVIII–XIX əsrlərdə Azərbaycan feodal mükəlləfiyyətlərindən biri kimi təhlil etmişlər. Əvrəzin feodal mükəlləfiyyəti olması haqqında yanlış fikir öz əksini 7 cildlik "Azərbaycan tarixi"ndə də tapmışdır.
Etnoqrafik materialların təhlili nəticəsində isə müəyyən edilmişdir ki, kəndilərin bəy və mülkədarlar üçün məcburi yerinə yetirdikləri "biyar" işindən fərqli olaraq, "əvrəz" qədimdən öz mahiyyəti etibarilə könüllülük prinsipi əsasında kəndlilərin təsərrüfat işlərində bir-birlərinə göstərdikləri qarşılıqlı yardım forması kimi təşəkkül tapmış və el adətinə çevrilmişdir. Sonralar bəy və mülkədarlar xalqın bu adətindən müəyyən məqsədlər üçün istifadə etmişlər. Görkəmli etnoqraf Q. Qaraqaşlı çox haqlı olaraq belə hesab edir ki, əvrəz məhsuldar qüvvələrin geridə qaldığı, primitiv səviyyədə olduğu, kollektiv əməyə zəruri ehtiyac olduğu nəsli-qəbilə quruluşu dövründə təşəkkül tapmış və zəmanəmizə qədər gəlib çıxmışdır. Sinifli cəmiyyətdə isə hakim sosial təbəqələrin kəndliləri istismar formasına çevrilmişdir. Belə ki, XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində əvrəz məcburi mükəlləfiyyətlər siyahısına daxil deyildi. Azərbaycanın qərb bölgələrində adətə görə bütün kənd, yaxud kənd icması mülkədarın xeyrinə ildə bir və ya iki gün əvrəzə çıxır, onun əkin sahəsini şumlayır, taxılını biçir, ot çalır və bina tikirdilər. Mülkədar əvrəz zamanı kəndlilərə yemək də verirdi. İlk baxışdan bir növ feodal mükəlləfiyyəti kimi təsir bağışlayan belə əvrəzi kəndlilər həmişə qarşılıqlı yardımdan fərqləndirmiş, onu məzmununa uyğun olaraq "bəy əvrəzi", "yüzbaşı əvrəzi", "kəndxuda əvrəzi", "koxa əvrəzi" və s. adlandırmışlar. Bəy əvrəzinin XIX əsrdə feodal mükəlləfiyyəti deyil, bəyin çağırışı ilə kəndlilərin könüllü köməklik forması olması çar hökumətinin 1847-ci il "Kəndli əsasnamələri"ndə də qeyd edilmişdir. Əsasnamənin Quba qəzasına aid qaydalarının 10-cu bəndində deyilirdi ki, əgər bəy əvrəz çağırarsa, yəni işə könüllü çağırış elan edərsə, bəyin əvrəzə çıxanlara yemək verməsi şərtilə, əhalinin köməyə getməsinə icazə verilir.
Bəy və mülkədarlar, yüzbaşılar əvrəzdən kəndliləri təkcə öz xüsusi təsərrüfatlarında işlətmək üçün deyil, eyni zamanda su arxlarının və kəhrizlərin qazılması və təmiri, yol çəkilməsi və körpü salınması kimi bütün kəndin xeyrinə olan ümumi el işlərində də istifadə edirdilər. Deməli, ilk baxışdan feodal mükəlləfiyyəti kimi görünən bəy və yüzbaşı əvrəzində kəndlilər əslində çox vaxt özləri üçün işləmişlər.
Psychotria greenwelliae
(Psychotria greenwelliae) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əvrəz
Tarixşünaslıqda əvrəz termininə fərqli münasibət
Əvrəz də iməcilik kimi müəyyən sosial-iqtisadi səbəblərlə bağlı olaraq çağırılardı. Hər hansı bir təsərrüfat işinin təcili görülməsi üçün işçi qüvvəsi, qoşqu heyvanı, kotan, yaxud araba çatışmadığı hallarda təsərrüfat sahibi özü ağsaqqallarla məsləhətləşib camaatı əvrəzə çağırardısa, ailə başçısı xəstə olan və ya ailə başçısını itirmiş ailələrə, dul qadınlara kömək məqsədilə əvrəzi camaat özü təşkil edərdi. El köməyinə ehtiyacı olan şəxs əvrəzin təşkili ilə əlaqədar müəyyən hazırlıq işləri gördükdən sonra kəndin ağsaqqalları ilə məsləhətləşib əvrəzin gününü təyin edər və qohum-əqrəba vasitəsilə camaatı əvrəzə çağırardı. Camaatı əvrəzə çağırmaq üçün məscidlərdən, kəndin kişilərinin toplaşdığı meydanlardan və "gimgə yeri" adlanan yerlərdən də istifadə edilərdi. Kəndin mollası və ağsaqqalı da camaatın müəyyən olunmuş gündə əvrəzə çıxmalı olduğunu onlara xatırladardı. Lakin əvrəzdə iştirak etmək üçün heç bir məcburiyyət yox idi. Hamı əvrəzdə iştirak etməyi özünə borc bilib bu el köməyinə tələsərdi. Bununla bağlı xalq arasında bəzi ifadələr də vardır. Məsələn, biri tez-tez yol gedəndə deyirlər ki, "nə tələsirsən, əvrəzə getmirsən ki?" Əksinə, biri ləng tərpənəndə deyirlər ki, "elə bil biyara gedir".
Əvrəzin təşkili və onun əsas xüsusiyyətləri
Əvrəz səhər sübhdən çox canlı şəkildə başlanıb, günün sonunadək işgüzarlıq şəraitində davam etdirilərdi. İməcilik kimi əvrəz də işin qurtarıb-qurtarmamasından asılı olmayaraq, adətən, bir gündən artıq davam etməzdi. El adətinə görə, əvrəzi təşkil edən şəxs onun iştirakçılarına günorta naharı verərdi. İmkanı olanlar hətta qoyun da kəsərdilər. Lakin imkansız ailələrə kömək məqsədilə təşkil olunan əvrəzə çıxan kəndlilər özləri ilə yeməklərini gətirərdilər.
Əvrəzin təşkili görüləcək işin xüsusiyyətindən asılı olardı. Torpağın şumlanması məqsədilə təşkil edilən əvrəz zamanı onun iştirakçıları sahəyə tez çıxmaq və öz işlərilə fərqlənməyə çalışardılar. Şum əvrəzi zamanı onun iştirakçıları bir-birilə yarışar və müxtəlif səciyyəli adətlərə əməl edərdilər. Məsələn, əvrəz günü kotanı ilə sahəyə tez çıxıb ilk şırımı açan kəndliyə xələt verilərdi. Adətən, əvrəz zamanı kəl sınağı keçirilərdi. Kotanı bir cüt kəl çəkməli idi. Şərtə görə kotanı çəkməyə gücü çatmayıb dizini yerə qoyan kəl məğlub sayılırdı. Ən qüvvətli kəlləri müəyyənləşdirmək məqsədilə təşkil edilən belə yarışda daha güclü hesab edilən kəllər kotanın dib boyuna qoşulardı. Şərtləşmə müddətində qalib kəl müəyyən edilmədikdə, kotanın təkərləri çıxarılar və kəlin biri dizini yerə qoyanadək yarış davam etdirilərdi. Yarışda qalib gəlmiş ən güclü kəlin belinə əvrəzdə kəsilmiş qoyunun dərisini atardılar. Həmin dəridən kəl üçün boyun yastığı tikilərdi. Belə yarışlar əvrəz iştirakçılarının böyük marağına səbəb olar, işin şən əhvali-ruhiyyədə davam etməsinə şərait yaradardı.
Əvrəz qarşılıqlı yardım forması taxıl zəmisinin biçilməsi, dərzlərin xırmana daşınması və ot çalımında daha tez-tez təşkil olunardı. Çünki əkinçiliyin mövsümi xarakter daşıyan bu əmək proseslərini gecikdirmək olmaz. Əkinçilərin dediyi kimi, "biçində gecikən uduzar". Əkinçilikdə birgə işçi qüvvəsi tələb olunan bu proseslərini vaxtında başa çatdırmaq məqsədilə çağırılan əvrəzdə hamı məmnuniyyətlə iştirak edirdi və hər kəs qonşusuna, həmkəndlisinə, xüsusilə imkansız ailələrə kömək etmək üçün əllərindən gələni əsirgəmirdi.
XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində əvrəz qarşılıqlı yardım formasının təşkilində qohumluq münasibətlərilə bağlı el adəti də olmuşdur. Quba qəzasının Gəndob və Söhüb kəndlərində "qız əvrəzi" adı ilə tanınan bu adətə görə nişanlı oğlan əkin-biçin prosesində qız evinə köməklik etməli idi. Qız evinin əvrəzə ehtiyacı olduğu hallarda nişanlı oğlan kəndin cavanlarını əvrəzə çağıraraq qayınatasının əkin sahəsini şumladar, taxılını biçdirib dərzləri zəmidən xırmana daşıdar və biçənəyini çaldırıb otunu tayalara vurdurardı. Əvrəz zamanı nişanlı oğlanın qoluna, başqalarından seçilmək üçün, qız evindən göndərilmiş qırmızı sarğı bağlanardı. Əvrəz iştirakçılarına nahar yeməyi nişanlı oğlanın ailəsi tərəfindən göndərilərdi.
Azərbaycanın Quba bölgəsində suvarma arxlarının çəkilməsi, təmiri, yaxud təmizlənməsi, dəhnə və su bəndlərinin tikilməsi kimi böyük zəhmət və çoxlu işçi qüvvəsi tələb olunan işlərdə də əvrəz qarşılıqlı yardım formasından istifadə edilmişdir. Bəzən elə olurdu ki, kəndin ancaq bir məhəlləsinin istifadə etdiyi su arxının təmirində, yaxud təmizlənməsində həmin kəndin başqa məhəllələrində yaşayanlar da iştirak edirdilər.
İməcilik kimi əvrəzdən də Azərbaycanın bəzi bölgələrində ev tikintisi prosesində istifadə edilmişdir. Quba bölgəsində ev tikintisi zamanı xeyli işçi tələb edən və bir ailənin gücü ilə görüləsi mümkün olmayan kərpickəsmə və kərpicin daşınması, evin bünövrəsi üçün uzaq məsafədən daş gətirmək, daş, torpaq və tir qaldırmaq kimi təsərrüfat və məişət xarakterli işlərdə də əvrəz köməklik formasından istifadə edilmişdir. Kərpic kəsmək məqsədilə təşkil edilmiş əvrəz üçün palçıq ev sahibi tərəfindən qabaqcadan hazırlanardı. Əvrəz günü dəvət olunmuş kişilər hərə öz qəlibi ilə gələrək işə başlardı. El adətinə görə, kərpic kəsənlərdən biri "düşərlik" adlanan hədiyyə almaq üçün deyərdi ki, "ay qonşu, bu nə işdir, qəlib kərpici buraxmır, bir köməyə gəl görüm". Bunu eşidən ev sahibi kərpickəsənlərə şirinlik pay verərdi və iş davam edərdi. Belə adət Zaqatala-Balakən bölgəsində də mövcud olmuşdur. Başqa bir adətə görə, ev tikintisi üçün bünövrə qoyuluşuna köməyə gələnlər əliboş gəlməzdilər, xonça düzəldib gələrdilər. Köməklikdə qadınlar da iştirak edərdi. Onlar su daşıyar, çörək bişirər və digər məişət işlərinə kömək edərdilər. Kişilər isə tikinti ilə məşğul olardılar. Evin bünövrəsi qoyulan zaman belə bir adətə də müraciət edilərdi. Bünövrənin dörd küncündə dayananlardan biri deyərdi ki, "künc düzəlmir". Bu halda ev sahibi ustalara kiçik bir hədiyyə verərdi. Ev tikilib qurtardıqdan sonra damdan sonuncu düşən ustaya da xələt verilərdi. Tikintinin sonunda əvrəz iştirakçılarına xələt vermək mərasimi üçün ev sahibi qabaqcadan ehtiyat görərdi; yun corab, əl yaylığı və müxtəlif şirniyyatdan ibarət xonça düzəldərdi. Adətən, xonça əvrəz iştirakçıları arasında olan ağsaqqala təqdim edilərdi.
Dünyanın digər xalqlarında qarşılıqlı yardım formaları
Əvrəz və iməcilik kimi eyni mahiyyət və məzmun daşıyan qarşılıqlı yardım formaları dünyanın başqa xalqları arasında da mövcud olmuşdur. Ruslarda "subbotnik", "pomoç" və "todoka", özbəklərdə və taciklərdə "xaşar", türkmənlərdə "yevar", qırğızlarda "aşar", gürcülərdə "dadzaxili" və "ulami", ləzgilərdə "mel", kumıklarda "bulka" və b. qarşılıqlı yardım formaları azərbaycanlıların iməcilik və əvrəz el köməkliklərini xatırladır. Dünya xalqlarının həmin köməklikləri də icmanın ümumi işi hesab edilirdi. Kəndin bütün əhalisi, həm kişilər, həm də qadınlar onların təşkilində çox həvəslə iştirak edirdilər. Köməkliklərin iştirakçıları arasında əmək bölgüsü aparılır, kimin hansı işi görəcəyi qabaqcadan müəyyənləşdirilirdi. Azərbaycan el köməkliklərində olduğu kimi həmin qarşılıqlı yardım formaları da bayram şənliklərinə çevrilirdilər. Köməklik iştirakçıları təzə paltar geyir, yüksək əhvali-ruhiyyədə olur, musiqi sədaları altında işləyir, nəğmələr oxuyurdular
Pink gölü
Pink gölü — Kanadanın Kvebek əyalətində, Qatino şəhərinin yaxınlığındakı Qatino Parkda yerləşən meromiktik tipli göl. Yay dövründə gölün səthi suda yaşayan yosunların sayına görə yaşıl görünür. İnsan fəaliyyətinə göl evtrofikasiyalaşmış və göl təhlükəli hala düşmüşdür. Qatino Park idarəsi göldə çimməyi, gölə daş atmağı, yanında ev heyvanları ilə gəzməyi qadağan edib.
Tarixi
Göl adını 1826-cı ildə bu bölgədə yaşamış və ferma təsərrüfatı ilə məşğul olmuş irland ailədən almışdır.
Xüsusiyyətlər
Meromiktik xüsusiyyətlərinə görə Pink gölündə qədim bakteriya formaları yaşayır. Bu bakteriya formaları fotosintez etmək üçün oksigendən deyil, kükürddən istifadə edir. Oksigenlə zəngin olmayan hissələrdə səthdən 7 metr qalınlığında bu bakteriya formalarından ibarət qat yaranmışdır.
2006-cı ildə göldə elmi işlər aparılmışdır.
Mədəniyyət
Fred Varqasın "Qanı əlimdən yaxşı yu" romanında hadisələr bu göl ətrafında baş verir.
Arçrun Ovannisyan
Arçrun Ovannisyan və ya Artsrun Hovhannisyan (Erm: Արծրուն Կարապետի Հովհաննիսյան, ) — Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin keçmiş mətbuat katibi (2012–2020), Vazgen Sarkisyan adına Hərbi Universitetin Zabitlər Fakültəsinin Dekanı, hərbi ekspert, Ermənistan Mərkəzləşdirilmiş Məlumat Mərkəzində Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin təmsilçisi.
Biqorafiya
Arçrun Karapetani Ovannisyan (Bəzən Artsrun olaraq transliterasiya edilir, Soyadındakı Հ (/h/) səsləri tələffüzdə ixtisar edilə bilər) 30 yanvar 1980-ci ildə Ermənistanın Şirak mərzinin Çoğamarq (Cızıxlar) kəndində anadan olmuşdur.
1997-ci ildə İrəvanda yerləşən Vazgen Sarqsyan adına Hərbi Akademiyanın Artileriya birləşmələri komandirliyi üzrə təhsil almağa başlamış və 2001-ci ildə buradan leytenant rütbəsiylə məzun olmuşdur və Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin tank əleyhinə bölmələrində taqım komandiri olaraq hərbi karyerasına başlamışdır. 2002-ci ildə bölük komandiri, 2004-cü ildə isə alay komandiri təyin edilmişdir.
2010-cu ildən Ermənistan Elmlər Akademiyasının Beynəlxalq Elm və Təhsil Mərkəzind tarix üzrə magistr təhsilinə başlamış, həmçinin həmin ildən etibarən Ermənistan Prezidenti yanında Siyasi Araşdırmalar İnstitutunda hərbi mütəxəssis kimi işləməyə başlamışdır. 2012-ci ildə magistr dərəcəsi almışdır.
Həmin il, Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin məktbuat xidmətinin katibi vəzifəsinə təyin edilmişdir.
2013-cü ildə Ermənistan Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitunda aspirant təhsilə başlamış və 2014-cü ildə tarix elmləri namizədi dərəcəsini almışdır.
Arçrun Ovannisyan 2013-cü ildən İrəvan Dövlət Universitetinin Beynəlxalq Əlaqələr və Jurnalistika fakültəsində dərs demiş, 2014-cü ildən etibarən akademik fəaliyyətinə Vazgen Sarqsyan adına Hərbi Akademiyada davam etmişdir.
2020-ci ilin mart-iyul aylarında o, Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin V. Sarkisyan adına Hərbi Universitetinin marşal Hovhannes Bağramyan adına komandanlıq fakültəsinin rəisi olub. 2020-ci il sentyabrın 27-dən noyabrın 9-na qədər baş vermiş Ermənistan-Azərbaycan müharibəsi zamanı Erməni Vahid İnformasiya Mərkəzinin mətbuat konfranslarına rəhbərlik edib. Sonra Hovhannisyan Müdafiə Nazirliyndə Kadr və Hərbi Təhsil Siyasəti Baş İdarəsinin Təhsil İdarəsinin rəisi vəzifəsini tuturdu. 2021-ci ilin aprel ayında öz müraciətinə əsasən Ermənistan Müdafiə Nazirliyində xidmətdən tərxis olunub.
Ağaoğlular
Ağaoğlular — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.
Qarabağın qədim və məşhur soylarından biri. Azərbaycanda daha çox Ağayevlər kimi tanınırlar.
Soyun yaranması
Ağaoğluların ulu babası Hüseynəli ağadır. Hüseynəli ağa Mir Möhsün Nəvvabın bilgisinə görə əslən Bəyazid, Məhəmməd ağa Müctəhidzadənin məlumatına görə isə Qazax qəzasındandır. Ünlü din xadimi olan Hüseynəli ağa şiəməzhəb camaat arasında qazı vəzifəsində çalışmışdı.Onun törəmələri rus üsul-idarəsi dövründə Ağayev, Türkiyəyə mühacirət edənlər isə Ağaoğlu soyadını qəbul etmişdilər.
Messo-soprano
Messo-soprano ( mezzo — yarım, orta və soprano — yüksək) — qadın müğənniyə məxsus, lya ilə kiçik oktavalı lya arasında işlək diapazonlu səs tembri. Xarakterik olaraq messo-soprano orta, yumşaq səslənən, kiçik notlu, lakin dolğun səs tembridir.