cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Szyutszyan
Tarixi
Szyutszyan III əsrdə sərhəddə yerləşirdi və gömrük qəsəbəsi rolu oynayırdı. V əsrdə Szyutszyan qəsəbəsi ətrafında qala divarları tikildi və 589-cu ildə vilayətin idarə mərkəzi kimi şəhər statusu verildi. 1368-ci ildə üst şəhər (fu) statusu aldı. İllərcə Jiangxi vilayətinə geden yolun üstündə olan şəhər stratejik bir ərazi idi və bir ticarət bazarı kimi xususi yer tutan Szyutszyan şəhəri XVII-XIX əsrlərdə Çinin çay ticarətinin əsas mərkəzlərindən birinə çevrildi.
1861-ci ildə ölkədəki məhsulun bir hissəsi şəhərdə olan liman vasitəsiylə xaricə ixrac olunmağa başladı. XIX əsrim ikinci yarısında liman vasitəsilə şəhərə gələn Avropalı miqrantlar şəhərin qərbində Guling bölgəsində yerləşdi.
İllər sonra çay ticarəti zəyiflədi və şəhər ixracatının əsas hissəsi 1936-1937-ci illərdə tikilən Nançanq ilə dəniz arasında açılan dəmiryolu xəttinə düşdü. Jiangxi vilayətinin şimalında sadə bir şəhər rolu oynayan Szyutszyan şəhəri Xiu çayı və Poyang gölü ətrafından gələn taxıl, pambıq, çay və başqa məhsulların anbarı oldu.
Sənaye
Şəhərin sənayesini 1949-cu ildən əvvəl yalnız əl işləri təşkil edirdi. Sonralar şəhərdə düyü təmizləmə, kərpic, yağ, kiçik maşın və pambık parça istehsalı üçün zavod və fabrikləri quruldu.
Şəhərin qərbindəki təpələrdə zəngin Mis yataqları vardır.
Kaliron adası
Kaliron adası (Isla Guadalupe) — Revilya-Xixedo arxipelaqına daxil olan ada. Meksikanın ucqar qərb nöqtəsini təşkil edir. Adada içməli su yoxdur. Yerli faubna və flora gətirilmə ev heyvanlarından zərər görmüşdür. Adada hazırda 9 nəfərdən ibarət kiçik bölük vardır. Ada ərazisində dəniz quşları, kərtənkələ, ilan və ev heyvanları yaşayır.
Qurbanlı (Germi)
Qurbanlı — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Meksikada və Orta Amerikada yerli koloniallığa qarşı müharibələr
Meksikada və Orta Amerikada yerli koloniallığa qarşı müharibələr (İspan dili ndə Guerras anticoloniales indígenas en México), Yeni dünya da Şimali Amerika nın yerlisi Meksika Hinduları ilə Köhnə Dünya dan gələn İspan (Kastilyalı, Galiçyalı, Katalonyalı) immiqrant məskunlaşmaçılar və Meksika, Guatemala, Honduras, Belize, El Salvador, Amerika Birləşmiş Ştatlarının Cənubi və Qərb bölgələri lılar arasında baş verən və 1519-indiki illərdə aralıq olaraq əsrlərə yayılan Meksika Müstəqillik Döyüşü əvvəli və sonrası bir sıra qarşıdurmalar silsiləsidir. Döyüşün əsas səbəbi, kəşf edildiyi andan etibarən Amerika qitəsini şərqdən işğal etməyə başlayan cənub-qərb Avropalı müstəmləkəçilərin davamlı artması və bu artım sonunda yerlilərin torpaqlarına yerləşmələridir. Meksikanın şimalında yaranan döyüşlər qismən Amerika Birləşmiş Ştatlarının cənub-qərbində Meksika sərhədindəki Hindi müharibələri ilə də əlaqəlidir.
NGC 6176
NGC 6176, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Nəzirə xanım Sultan
Nəzirə Yaqubova
Nəzirə xanım Sultan — Şuşadan gəlmiş, peşəkar akademik fortepiano təhsili almış, ilk azərbaycanlı peşəkar qadın pianoçu.
Həyatı və yaradıcılığı
Nəzirə xanım Qulamşah mirzə Tiflisdə hərbçi ailəsində anadan olub. Onun atası Şuşa əsilli 16-cı Minqrelian alayının polkovnik-leytenantı Qulamşah Mirzə (d. 1867), anası rus ordusunun polkovniki, zadəgan türk qadını Mələk xanım Qaydabaşının qızı idi. Onların Tiflisdə böyük evləri var idi. O vaxtlar kifayət qədər populyar olduğu üçün Nəzirə xanım evdə gözəl təhsil almışdı, o, həmçinin musiqiyə də çox böyük həvəs göstərirdi. Valideynləri qızlarında unikal musiqi qabiliyyəti olduğunu kəşf etdilər. O, bilavasitə “Müqəddəs Nina məktəbi”nin 8-ci sinfinə yazılır və 1910-cu ildə Nəzirə xanım Tiflis Musiqi Məktəbində Leypsiq məktəbinin pianoçusu olan Şvayherin sinfinə daxil olur. Məktəbi bitirdikdən sonra o, tez-tez Tiflisdə müxtəlif xeyriyyə konsertlərində çıxış edirdi, onların afişaları indi də onların ailəsində saxlanılır. Onu hər yerdə ilk azərbaycanlı pianoçu kimi böyük sevinclə qarşılayırdılar. Belə uğurdan ruhlanan Nəzirə xanım təhsilini konservatoriyada davam etdirmək qərarına gəldi. Valideynləri onun üçün bir çox əmisi uşağının oxuduğu Sankt-Peterburq Konservatoriyasını seçirlər. Sankt-Peterburq Konservatoriyasında Esipovanın tələbəsi olan Drozdovun sinfinə daxil olur.
Volfram (VI)xlorid
Volfram (VI) xlorid – qeyri-üzvi birləşmə, volfram və xlorid turşusunun duzudur.
Fiziki xassələri
Volfram (VI) xlorid tünd bənövşəyi kristallardı.180 °C-ə qədər olan temperaturda α-modifikasiyası sabitdir, triqonal sistem, hüceyrə parametrləri a = 0,658 nm, α = 55°-dir. Spirtlərdə, efirdə, benzolda, karbon disulfiddə, karbon tetraxloriddəhəll olunur.
Nəzirə xanım Sultan
Həyatı və yaradıcılığı
Nəzirə xanım ayda iki dəfə musiqi və ədəbi məclislər keçirirdi. Keçirilən məclislər ənənəvi Şuşa məclisləri idi. Burada adətən Tiflis ziyalılarının yüksək təbəqəsi, onun yaxın dostları və tanışları toplaşır, onun pianoda böyük həvəslə ifasını dinləyirdilər. Bu pianoçular haqqında bioqrafik məlumatları Firuzə xanımın nəvəsi Gülrəna Mirzə tərəfindən toplanıb.
Volfram (VI)xlorid
Alınması
1.	Volfram və xlorun reaksiyası nəticəsində alınır:
2.	Tetraxlormetanın volfram(VI) oksidə təsiri nəticəsində:
Nəzirə xanım Sultan
Həkimlik fəaliyyəti
Eyni zamanda Nəzirə xanım qadın tibb institutuna daxil olur, tez-tez Qafqaz həmyerliləri birliyinin məclislərində çıxış edirdi. Tiflisə qayıdan Nəzirə xanım, bütün diqqətini həkimlik peşəsinə yönəltsə də, ömrünün sonuna kimi musiqini sevməkdə davam edib.
Volfram (VI)xlorid
Kimyəvi xassələri
1.	Qızdırıldıqda parçalanır:
4.	Hidrogenlə reduksiya olunur: 5.	Hidrogen floridlə reaksiyaya daxil olur:
6.	Volfram(VI) oksidlə reaksiyaya daxil our: 7.	Üzvi volfram birləşmələrinin sintezi üçün xammal kimiistifadə olunur. Məsələn, dimetilcivə ilə reaksiyaya girərək metilpentaxlorvolfram alınır:
Tətbiqi
Volfram (VI) xlorid qeyri-metal səthlərdə örtük kimi istifadə olunur.
Finlər
Finlər (İsveçcə: finnar) — Fin-uqor xalqlarından biri, Finlandiyanın əsas əhalisi.
Telman Məmmədov
Telman Məmmədov (Telman Rza oğlu Məmmədov; 1948 - 8 noyabr 1992) — Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Telman Məmmədov 1948-ci ildə Şuşada dünyaya göz açmışdır. Qarabağ müharibəsi başlayan illərdə Şuşa özünümüdafiə dəstəsinə könüllü getmiş və döyüşmüşdür. 8 noyabr 1992-ci ildə döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən həlak olmuşdur. Yevlax rayonunun Hürüuşağı kəndində torpağa tapşırılmışdır.
Schechter məktubu
Schechter məktubu və ya Kembric sənədi — Qahirə genizası nda Solomon Schechter tərəfindən kəşf edilmişdir.
Məktub
Schechter məktubu kim olduğu bilinməyən bir Xəzər tərəfindən yüksək mövqedəki yəhudiyə yazılmışdır. Bir çox şəxs tərəfindən bu məktubun Konstantinopol dan olan bir Xəzərin Hasday ibn Şapruta yazdığı məktub olduğuna inanır.
Geniza kolleksiyasında olan bu məktublar Schechter tərəfindən 1898-ci ildə Kembric Universiteti nə bağışlanmışdır. Ancaq kağızların çoxu oxunmaz halda olub, sadəcə iki blok mətin bu günə qədər həyatda qalmağı bacarmışdır.
Mətində din dəyişdirmə
Məktubda buradan sonrasının böyük bir qismi itmişdir və sadəcə bir neçə ədəd kağız parçası qalmışdır.
HLGV ve Romanus
Bu məktubdan sağ çıxan bir başqa bilgi isə Xəzər ölkəsinə edilən istiladır. Xəzər Bizans imperatoru Romanusun təhriki ilə Novqorod knyazı HLGV-in (böyük ehtimal Oleq) hücumuna məruz qaldı. Yəhudilərə zülm edən Romanus bunu xəzərlərin siyasətinə cavab olaraq etmək istədiyi düşünülür. Məktuba görə Xəzər generalı Pesah Taman bölgəsində HLGV-i məğlub etmişdir. Edamla qarşı-qarşıya qalan HLGV Konstantinapola hücum etdi. Bu 941-ci ildə baş vermişdir. Məğlub olan HLGV İrana qaçdı və orada da öldü.
Mətindəki məlumatlar
Bu məktub uzun müddətdir ehtimal edilən bilgilərlə ziddiyyət təşkil edən bəzi bilgilər verməkdədir. Bunlardan ilki xəzərlərin dolaylı yoldan da olsa yəhudilərdən gəldikləri və yəhudi dünyasi ilə tamamilə inteqrasiya olduğu düşüncəsidir.
Məktubda bəzi alanların hələ xəzərlərin din dəyişdirməsindən əvvəldən yəhudi olması bildirilməkdədir və müəyyən qədər alanların xəzərləri düşmənlərindən qoruduğu yazılır. Bu vəziyyət Tudelalı Benjaminin alanların yəhudilikləri ilə əlaqəli verdiyi bilgilərlə uzlaşır.
Digər bilgi isə Oleq ilə əlaqəlidir. Rus tarixinə görə, Oleq 913-cü ildə öldü və yerinə 944-cü ildə öldürülənə qədər İqor keçdi. Uzun illər tarixçilər bu məktublardakı məlumatları heçə saydılar, lakin Konstantin Zukerman bu məktubun rus qaynaqları ilə paralellik göstərdiyini bildirdi və bu bilgilərə görə, Oleq ilə İqor arasında ixtilaf var idi, sonunda Oleq məğlub oldu. Bundan əlavə, Zukermana görə, inanılanın əksinə Xəzərlər Kiyevi 882-ci ildə deyil, 900-cü illərin əvvəlində itirmişdirlər. Yenə Zukermana görə, İqor Rurikin oğlu deyil, onun soyundan gələn biridir, dolayısı ilə Oleq Rurikin ardıcılı deyildi.
Qarabağ atəşkəs bəyanatı (2020)
thumb|2020-ci il Dağlıq Qarabağ atəşkəs razılaşmasının xəritəsi. Qarabağ atəşkəs bəyanatı (Rəsmən: Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Ermənistan Respublikasının baş naziri və Rusiya Federasiyasının Prezidentinin Bəyanatı ) — İkinci Qarabağ müharibəsini yekunlaşdıran atəşkəs bəyanatı.
Üçtərəfli sənəd Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Ermənistan Respublikasının baş naziri Nikol Paşinyan və Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putin tərəfindən Ermənistanın İkinci Qarabağ müharibəsinin gedişində təslim olmasınının ardınca imzalanmışdır. Bəyanatın məzmunu işğal altındakı bölgələrin Azərbaycana qaytarılması, münaqişə tərəfləri arasında kommunikasiyaların açılması, Rusiya sülhməramlılarının Dağlıq Qarabağda yerləşdirilməsi və onlara nəzarət mexanizmi kimi Rusiya-Türkiyə Birgə Monitorinq Mərkəzinin qurulması kimi məqamları ehtiva etməklə yanaşı, münaqişənin həllinə dair digər məsələləri əhatə edir.
Zəmin
İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Qarabağın cənub hissəsində əhəmiyyətli və ani irəliləyişindən sonra, 2020-ci ilin oktyabr ayının əvvəllərindən etibarən müxtəlif ölkələr tərəfindən atəşkəs üçün çağırışlar edildi. Oktaybr ayının 1-də ATƏT-in Minsk qrupunda həmsədr olaraq təmsil olunan ölkələrin (Rusiya, Fransa və ABŞ) dövlət başçıları tərəfindən bu qəbildən olan çağırışla münaqişə tərəflərinə müraciət qəbul edildi.
10 oktyabr 2020-ci ildə Rusiya Federasiyasının vasitəçiliyi ilə Moskvada Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya xarici işlər nazirlərinin 11 saat davam edən görüşünün ardınca humanitar məqsədlərlə təmas zolağı boyunca atəşkəs elan olundu. Növbəti gün Ermənistan Silahlı Qüvvələri Gəncə şəhərini bombaladı və nəticədə 10 nəfər həlak oldu, 40 nəfər isə yaralandı.
18 oktyabrda, Ermənistan Silahlı Qüvvələri Gəncə şəhərindəki mülki yaşayış məntəqələrinə yenidən raket zərbələri endirməsindən bir gün sonra tərəflər arasında atəşkəsə dair razılıq əldə edildiyi elan olundu.
Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin sözlərinə görə 19–20 oktyabr tarixlərində həm Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev, həm də Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla bir sıra telefon danışıqları aparsa da, konsensus əldə olunmadığı üçün cəhdlər boşa çıxdı.
22 oktyabrda Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan atəşkəs davam etdiyi halda Ermənistanın mülki əhalisini silahlanmaya çağırdı. Azərbaycan Prezident Administrasiyasının şöbə müdiri Hikmət Hacıyev isə Paşinyanın bəyanatını "məsuliyyətsiz" adlandıraraq, sözügedən fikirlərin Vaşinqtonda baş tutuacaq görüşlərdən əvvəl ifadə edildiyinə diqqət çəkdi.
Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri 23 oktyabrda ABŞ dövlət katibi Mayk Pompeo ilə, 24 oktyabrda isə dövlət katibinin müavini Stefen Biqanla görüşdülər. Tərəflər 25 oktyabrda birgə bəyanatla çıxış edərək, 26 oktyabr saat 8:00-dan etibarən başlanacaq humanitar atəşkəsə dair razılaşdırdıqlarını bildirdilər. Hadisədən sonra ABŞ prezident Donald Tramp özünün rəsmi Twitter və Facebook səhifələrində paylaşım edərək Azərbaycan və Ermənistan dövlət başçılarını təbrik etdi.
10 noyabrda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan və Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putin tərəfindən Ermənistanın təslim olmasınının ardınca videokonfrans formatında üçtərəfli atəşkəs bəyanat imzalanmışdır.
Bəyanatın məzmunu
10 noyabr 2020-ci il tarixində üç ölkənin dövlət başçıları tərəfindən bəyanat imzalanır. Bəyanatda 10 noyabr 2020-ci il tarixində Moskva vaxtı ilə 00:00-dan etibarən tam bir atəşkəs və Dağlıq Qarabağ münaqişəsi bölgəsindəki bütün hərbi əməliyyatların dayandırılması elan edilir.
Bəyanatın bəndləri
10 noyabr 2020-ci il tarixində yayımlanan ilk bəyanatın mətni (son versiyadan olan fərqlər qalın hərflərlə yazılıb.):
Bəyanatın şərtlərinin pozulması
Bəyanatın 6-cı maddəsinə əsasən Ermənistan Respublikası 2020-ci il noyabrın 15-dək Kəlbəcər rayonununu Azərbaycan Respublikasına qaytarmalı olur. Lakin 15 noyabr tarixində bu müddətin daha 10 gün uzadıldığı məlum olur. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyev brifinqdəki çıxışı zamanı Ermənistanın tərəfinin müraciəti ilə Kəlbəcərlə bağlı əlavə 10 gün vaxt verilib. Bundan bir gün öncə isə Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevlə telefon danışığı baş tutur.
Rusiya sülhməramlılarının baş leytenantı Oleq Kovalenko sözlərinə görə rus qoşunları Vəngdə iki post yerləşdirəcəklər. Postlardan biri ərazinin girişində, digəri isə Xudavəng monastrının özündə olacaqdır.
2020-ci ilin 26 noyabrında işğaldan azad olunmuş Xocavənd rayonunun Sor kəndində Müdafiə Nazirliyinin həmin ərazidə xidmət aparan hərbçilərinə ermənilərin qəfil hücumu nəticəsində 3 hərbi qulluqçumuz öldürülüb, 2 nəfər yaralanır. 8 dekabrda Hadrud kəndi yaxınlığında bir əsgər şəhid oldu və bir Azercell əməkdaşı isə rabitə və ötürmə avadanlığı quraşdırarkən ağır yaralanmışdır.
2020-ci ilin 27 dekabr saat 15.30 radələrində Xocavənd rayonunun Ağdam kəndi istiqamətində qanunsuz erməni silahlı qrupu və ya ərazidə qalmış Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin qalıqlarından ibarət 6 nəfərlik dəstə Azərbaycan Ordusunun bölmələrinə hücum edib. Nəticədə Azərbaycan Ordusunun bir nəfər hərbi qulluqçusu şəhid olmuş, daha bir əsgər isə yaralanmışdır. Cavab tədbirlər nəticəsində qanunsuz erməni hərbi dəstəsinin altı üzvü məhv edilmişdir.
İbrahim İbrahimov (idmançı)
İbrahim İbrahimov —  Azərbaycan idmançısı, Paralimpiya cüdo üzrə Azərbaycan milli komandasının baş məşqçisi, SSRİ idman ustası, Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi.
Qarabağ atəşkəs bəyanatı (2020)
Bəyanatın şərtlərinin pozulması
Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi Ermənistan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin 9 yanvar 2021-ci il tarixli bəyanatı ilə bağlı mətbuata məlumat verib. Məlumatda "Azərbaycan Respublikasının Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti və Müdafiə Nazirliyinin həyata keçirdikləri birgə əməliyyat nəticəsində Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərində Ermənistan tərəfindən məqsədyönlü şəkildə yerləşdirilmiş 62 nəfərdən ibarət erməni terrorçu-diversant qrupu saxlanılaraq istintaqa təhvil verilib" deyə vurğulanır. Azərbaycan hüuqu mühafizə orqanlarının verdiyi məlumata görə istintaq zamanı erməni terrorçu-diversiya qrupunun üzvləri 26 noyabr 2020-ci il tarixində, yəni Azərbaycan Respublikası və Rusiya Federasiyası Prezidentləri və Ermənistan baş nazirinin imzaladığı üçtərəfli bəyanatla əldə edilmiş atəşkəsin qüvvəyə minməsindən sonra Azərbaycan ərazilərinə göndəriliblər.
İbrahim İbrahimov (idmançı)
Bioqrafiyası
İbrahim Eldar oğlu İbrahimov 1974-cü ildə müəlliminin tövsiyəsi ilə Sumqayıt şəhərinə köçdü. Sambo və cüdo ilə məşğul olub, yarışda müxtəlif çəki kateqoriyasında qalib olub idman ustası standartına uyğunlaşmışdır. Sambo veteranları arasında dünya çempionu oldu. Ancaq 23 yaşından bəri İbrahimov əsasən gənc idmançılara məşqçi kimi başlamışdır.
1993-cü ildən etibarən İbrahimov Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin idman cəmiyyətinin üzvüdür. Həmin vaxtdan etibarən 46 tələbəsi Avropa, Dünya, Olimpiya və Paralimpiya Oyunlarının çempionatlarının çempionu və medallarını qazanıblar. Elgün Müslümov, Elnur Əhmədov, Elçin Səfiqanov, Tofiq Məmmədov və başqaları. İbrahimov iki dəfə Paralimpiya çempionu İlham Zəkiyevə rəhbərlik etmişdir. İbrahimov yenə də yeniyetmələrində olduqca İlham ilə işə başladı. Lakin, orduda xidmət edərkən aldığı güllə yarası nəticəsində, İlham Zəkiyev görmə qabilliyətini itirdi və paralimpiya cüdosuna getmək məcburiyyətində qaldı. İbharim xatırlayır:
thumb|left|150px|2012 Paralimpiya Oyunlarında İbrahim İbrahimov 2009-cu il fevralın 9-da Azərbaycan Respublikasının əməkdar məşqçisi adı almışdır.
2012-ci ildə Londonda keçirilmiş paralimpiya oyunlarında baş məşqçi İbrahim İbrahimov, Ramin İbrahimov və Afaq Sultanov Azərbaycan idmançılarının iki üzvü oldu və İlham Zəkiyev bürünc medal qazandı. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 14 sentyabr 2012-ci il tarixli sərəncamı ilə İbrahim İbrahimov "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.
2016-cı il sentyabrın 21-də Azərbaycan Prezidenti Ramil Qasımovun qazandığı Rio-de-Janeyro XV Yay Paralimpiya Oyunlarında, Bayram Mustafayevin gümüşü, Rövşən Səfərov isə cüdo üzrə yarışlarda bürünc mükafatçılar qazanmış və inkişafda böyük nailiyyətlər qazanmışdılar, milli komandanın baş məşqçisi İbrahim İbrahimov "Vətənə xidmət görə" III dərəcəli mükafatına layiq görülüb.
Qlossina milçəkləri
300px|thumbnail|Qlossina milçəyi İkiqanadlılar dəstəsinin Glossinidae fəsiləsinə daxil olan növlər insane və heyvanların qanı ilə qidalanır. Onların əksəriyyəti insanlar və heyvanlarda tripanosomoz xəstəliyinin keçiricisidir.
Sese milçəkləri Afrikada, əsasən Saxara səhrasının cənubunda yayılmışdır. Bitki örtüyü ilə əlaqədar olaraq ekoloji qruplar əmələ gətirir.
I qrupa Glossina palpalis, Glossina tachinoides və s. aid olub, Qərbi və Mərkəzi Afrikanın meşə zolağında və göllərin sahilində bitən bitkilər arasında yayılmışdır. əsasən, sürünənlərin və insanın qanı ilə qidalanırlar. Bu qrupdan Glossina palpalis antilopdan insana yuxu xəstəliyinin törədicisi tripanosomları keçirir.
II qrupa, Glossina pallidipes və s. aid olub, Şərqi və Mərkəzi Afrikanın Savanna meşələrində yayılaraq, ev və vəhşi heyvanların qanı ilə qidalanır. Çox vaxt insana hücum edir.
III qrupa əsas etibarilə, mülayim iqlim şəraitinə və yüksək rütubətli tropik meşələrin dərinliklərində yayılan Glossina jusca, və s. aiddir. Bu qrupdan yalnız Glossina brevipalpalis insana hücum edir. Sese milçəklərinin uzunluğu 9–14mm-dir. Ağız aparatı insanın və heyvanların dərisini sancmağa uyğunlaşmışdır. Onların həm erkəyi və həm də dişisi obliqat hematofaqdır.
Belə bir keçirici xəstəliklərdən biri də Qambi tripanosomu və Yuxu tripanosomudur.
Qambi tripanosomunun törətdiyi xəstəlik Qərbi və Mərkəzi Afrikada yayılmışdır. Bədən oxlovvari, yuxarıdan aşağıya basılmış və bir qədər əyilmiş formadadır.
Xəstə adamlarda parazitin inkişafı iki mərhələdə gedir:
Xəstənin üzündə, göz qapaqlarında, boynunda, dəridə şiş yaranır, lakin təricən itib gedir. Xəstəliyin ilkin və daimi əlamətlərindən biri periferik limfa düyünlərinin böyüməsidir. Qaraciyər və dalaq genişlənir, xəstədə zəiflik, həddən artıq yorğunluq, yuxusuzluq, şiddətli baş ağrıları, psixi pozğunluqlar və anemiya müşahidə olunur.
Sarayönü məscidi
Sarayönü məscidi ― Şimali Kipr Türk Respublikasında, Şimali Nikosiyada yerləşən məscid. Sarayönü meydanına çox yaxındır və tarixən meydanda yerləşmişdir.
Tarix
Frazsız arxeoloq Kamil Enlart məscidin yerləşdiyi yerdə 14 və 15-ci əsrlərdə, Kipr krallığı və Venesiya Respublikası dövründə karmelit kilsəsinin mövcud olduğunu söyləmişdir. Kilsənin bir günbəzi olduğu və Qüds kralı, Normandiya hersoqu və digər zadəganların dəfn olunduğu bir qəbiristanlıqla əhatə olunduğu bildirilir. 1571-ci ildə Osmanlının Kipri fəth etməsindən sonra Sarayönü meydanında ordu düşərgəsi quruldu və Karmelit kilsəsi əsgərlərin ibadətini asanlaşdırmaq üçün məscidə çevrildi. Bu dövrdə binanın xarici görünüşü Qotik üslubu əks etdirdiyi halda, daxili görünüşü klassik Osmanlı memarlığını sərgiləyirdi. Məscid bu dövrdə "Orduönü məscidi" adlandırılmışdır.
Daha sonralar Osmanlı hakimiyyəti dövründə ərazidə yeni bir məscid inşa edildi. Bu məscidin tikilmə tarixi üçün təsminlər müxtəlifdir: bəzi mənbələr məscidin inşaatını 1690-1691-ci illərdə Qılınc Əli paşaya aid edərkən, bəziləri də 1820-1824-cü illərdə, Əli Paşaya aid edir.
Məscidin içərisində Osmanlı memarlığının ənənəvi xüsusiyyətlərindən biri olan, iki iti tağ və bəzəksiz minarə ilə dəstəklənmiş dam var idi. 1873-cü ildə məscidi ziyarət etmiş A.L. Salvator məscidin həyətində yunan yazıları olan sarkofaqın olduğunu və namazdan əvvəl dəstəmaz üçün istifadə edildiyini yazmışdır. Sarkofaq 1980-ci ildə Heydərpaşa məscidinə həyətinə köçürüləcəkdi.
Məscid 1900-cü ilin yanvarında baş verən zəlzələ nəticəsində zərər gördü. Həmin il ingilis memar Fenton Atkinso hazırkı məscidin layihəsini hazırladı. İddialara görə Atkinson Əndəlüs xatirələrindən ilham almışdı. İndiki məscidin inşası 26 noyabr 1901-də başlamış və 1903-cü ildə başa çatmışdır.
1963-1964-cü illərdə Qanlı Milad adlanan icmalararası qarşıdurmadan sonra Kipr türklərinin rəsmi evlilik mərasimləri keçirəcək binası yox idi. Beləliklə məscid evlilik ofisinə çevrildi. İddialara görə döşəmədəki xalçalar çıxarılmış və məscidə skamyalar qoyulmuşdu. Tikili 2004-cü ildə, Türkiyənin milli qəzeti Zaman da daxil olmaqla mühafizəkar və mötədil İslamçı dairələrin təzyiqindən sonra yenidən məscidə çevrildi.
Memarlıq
Məscid Mavr memarlıq üslubunda dizayn edilmişdir və eyni zamanda bəzi Hindistan təsirlərini də özündə cəmləşdirir. Bununla birlikdə layihəsi düzbucaqlıdır və buna görə ənənəvi Kipr stilinə uyğundur. Xarici təsirləri aydın göstərən ön fasadı iti nal şəkilli tağlarla bölünmüş beş hissədən ibarətdir. Əvvəlki Osmanlı məscidindən olan minarə, daşdan və məscidin əsas hissəsindən ayrılmış dayaqlardan düzəldilmişdir.
Vüsal Şahmarlı
Vüsal Mərdan oğlu Şahmarlı (11 oktyabr 1996; Sarıxanlı, İmişli rayonu, Azərbaycan — 18 oktyabr 2020; Füzuli, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Vüsal Şahmarlı 11 oktyabr 1996-cı ildə İmişli rayonunun Sarıxanlı kəndində dünyaya göz açmışdır. İlk təhsilini Rusiyanın Tümen şəhərində alan Vüsal 5-ci sinifdə oxuyarkən ailəsi ilə birlikdə Azərbaycana qayıtmış və Bakı şəhəri 138 nömrəli orta məktəbdə təhsilini davam etdirmişdir.
Hərbi xidməti
Orta təhsilini 2014-cü ildə başa vurduqdan sonra hərbi xidmətə yollanmışdır. Gədəbəydə hərbi xidmətinə başlamışdır. Hərbi xidmət müddətində 2016-cı ilin aprel ayında baş verən Dördgünlük müharibədə iştirak etmişdir. Hərbi xidmət müddəti bitdikdən sonra Vüsal xüsusilə, biznes sahəsində çalışmışdır.
2020-ci ilin iyul-sentyabr aylarında Vüsal Şahmarlı da səfərbər olunmuş, 21 sentyabr tarixində hərbi təlim toplantılarına çağırılmışdır.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Vüsal Şahmarlı 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində 5 oktyabr tarixindən iştirak etmişdir. Topatıcı əsgər olaraq hərbi əməliyyatlarda, xüsusilə də, Füzulinin azad olunması uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. 18 oktyabr 2020-ci ildə Füzulinin azad edilməsi münasibətilə ailəsi ilə əlaqə saxladıqdan 40 dəqiqə sonra snayper atəşi nəticəsində həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vüsal Şahmarlı ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Laçın rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Vüsal Şahmarlı ​ölümündən sonra "Laçının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Mərcimək şorbası
Mərcimək şorbası, əsas məmulatı qırmızı, sarı və ya yaşıl mərcimək olan; un, duz, tərəyağı, ət suyu, soğan, qırmızı və ya qara bibər ilə hazırlanan şorba. Türkiyədə mərcimək şorbası düzəltmək üçün soğandan əlavə kartof, kök və iyli kərəviz də istifadə olunur. Şorba qaynadıqda buxarlanmasın deyə üstünə paltar(həli) qoyulur.
Simo Hayha
Simo Hayha (Simo Häyhä; ) — 1939-1940-cı illər SSRİ-Finlandiya müharibəsi dövründə fəaliyyət göstərmiş, Qırmızı Ordu tərəfindən Ağ Ölüm adlandırılan fin snayper. Qış müharibəsində Mosin-Naqant snayper tüfəngi vasitəsilə bir müharibədə təsdiqlənmiş rekord sayda (505) düşmən əsgərini məhv etmişdir. Bundan başqa, yüngül tüfəng olan 9 mm-lik Suomi vasitəsilə 200 düşmən əsgəri öldürərək təsdiq olunmuş ümumi öldürülən əsgər sayını 705-ə çıxartmış və bunu 100 gündən daha az müddətdə etmişdir. Rütbəsi kiçik leytenant olmuşdur.
Uşaqlıq illəri
Hazırkı Finlandiya-Rusiya sərhədinə yaxın yerləşən Vıborq quberniyasının Rautjarvi qəsəbəsində səkkiz uşaqlı lüteran ailəsində anadan olmuşdur. Mietiliyada xalq məktəbində oxumuş və qardaşı ilə torpaqda işləmişdir. Ailəsi balıq tutmağı və ovçuluğu çox sevirdi. 17 yaşı bitdikdən sonra yerli təhlükəsizlik dəstəsinə daxil olmuş və snayperçilik təlimini almış. Vıborq üzrə snayperçilərin yarışmasında yüksək nəticə göstərmişdir.
Hərbi xidmət
1925-ci ildə Rayvolada hərbi xidmətə başlamış və ikinci velosiped batalyonunda xidmətini davam etdirmişdir. Sonra unter-zabit məktəbinə daxil olmuş və Teriyokinin birinci velosiped batalyonunun unter-zabiti kimi məktəbi bitirmiş. Snayperçilik hazırlığını 9 il sonra Kouvolanın Utti qalasında əldə etmiş.
Sovet - Fin müharibəsi (1939-1940)
left|thumb|Simo Hayha yaralandıqdan sonra. 1940-cı illər Sovet-Fin müharibəsi zamanı snayperçi kimi xidmət göstərmiş və müharibənin sonunda ağır yaralanaraq tərxis olunmuşdur. Hayha həmçinin Kolla döyüşündə də iştirak etmiş. O Aarne Yutilaynenanın 34-cü piyada alayında döyüşmüşdür. Burada onun avtomat və tapancadan çox məharətlə istifadə etdiyi aşkar olunmuş.
Öldürülmüş düşmən sayı
Simo Hayha üç ay müddətində, yaralana qədər 500 düşməni snayperlə, 200-nü isə avtomatik silah la öldürmüş. Öldürülmüş sovet əsgərlərinin sayını məhs snayperçi və yoldaşları hesablamış. Ancaq öldürülmüş düşmən hesaba alınırdı. Bir öldürülmüş düşmənə bir-neçə snayper atəş açarsa bu nəzərə alınmırdı. Robert Brantberqin şahidliyinə görə Hayha 21 dekabr 1939-cu ildə rekord sayda sovet əsgərini öldürmüş — 25. Dekabrın ilk üç günündə ümumi öldürülmüş sovet əsgərlərinin sayı 51 olmuş. Annti Rantama öz gündəliyində göstərir ki, Simo Hayha 7 mart 1940-cı ilə qədər (yaralandığı tarix) 259 nəfəri snayper ilə, bir o qədər düşməni isə avtomatla öldürmüş.
Yaralanması
6 mart 1940-cı ildə Kollada Hayha ağır yaralandı. Partlayış nəticəsində qəlpə onun sol üzünə dəymiş və sifətini, üz sümüklərini parçalamış. Arxa cəbhəyə köçürülmüş Hayha ancaq 13 martda özünə gəlmiş. Helsinkidə müəalicə alaraq üzündə əməliyyat həyata keçirilmiş. Aldığı ağır zədəyə görə onu 1941-1944-cü illərdə baş vermiş müharibəyə çağırmadılar.
Taktikası
Hayha döyüşdə snayper silahı olan - yivli M/28-30 (fin. Pystykorva; 60974 nömrəli) dan istifadə edirdi. Digər snayperlərdən fərqli olaraq o daha çox açıq nişangahdan istifadə edirdi. Belə nişangahla hədəfi daha tez tutmaq olur və qış vaxtı optik nişangahın şüşəsi qırov ilə örtülürdü. Bundan başqa linzanı parıtısı snayperin yerini aşkara çıxarırdı.[2] Məlumatlara görə Simo həm də Suomi avtomatik silahından istifadə etmiş[3].
Hayha snayper texnikasını və taktikasını qış şəraiti üçün uyğunlaşdırmış. Atəş açan zaman o ilk öncə silahın önünüdə olan əraziyə su tökərək dondurmuş və nəticədə atəş zamanı qar göyə sovrulmurdu. Atəş zamanı ağzında qar saxlamış və nəfəs verən zaman havaya buxar çıxmırdı. Qalın geyimi nəbzi və nəfəs almanı tənzimləyirdi. Boyunun kiçik olması ona əlavə üstünlük verirdi — 152 sm.
II Dünya müharibəsindən sonra
İkinci dünya müharibəsindən sonra maral ovçuluğuna və it yetişdirməyə başladı.Finlandiya prezidenti Urho Kekkenon ilə ova başladı.1998-ci ildə necə belə bir atıcı olduğu soruşulanda "Sadəcə praktika edərək" cavabını vermişdi.Ömrünün son illərini Ruokolahtidə,rusiya sərhəddinə yaxın kiçik bir kənddə keçirmişdir.
NGC 3258D
NGC 3258D, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Nasos bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Tacikistan Milli Universiteti
Rektor — İqtisad elmləri doktoru, professor Xuşvaxtzoda Kobiljon Xuşvaxt (с 27.01.2020)
Tarixi
Tacikistan Dövlət Universitetinin yaranmasının başlanğıcında 1948-1954-cü illərdə universitetin ilk rektoru, gələcək akademik Zarif Şaripoviç Rəcəbov, və 1956-1971-ci illərdə universitetin rektoru, akademik Soli Aşurxodjayeviç Radcabov.
1952 -ci ildən Elmi Qeydlər nəşr olunur.
1955-1962-ci illərdə Fəlsəfə şöbəsinin müdiri. bir professor, akademik Alautdin Mahmudoviç Boqoutdinov var idi.
1957 -ci ildə Tacik Universitetinə V. İ. Leninin adı verildi.
Tacikistan Respublikasında ali təhsilin səmərəliliyinin artırılması və ali təhsilin strukturunun düzəldilməsi məqsədi ilə Tacikistan Respublikası Prezidentinin 15 fevral 1997-ci il tarixli 669 nömrəli Fərmanı - Tacikistan Dövlət Universitetinə muxtar, öz statusu verildi -ali təhsil müəssisəsinə rəhbərlik edir və Tacik Dövlət Milli Universiteti kimi tanınır.
2008-ci ildən — Tacikistan Milli Universiteti (TMU).
Nəşriyyat Mərkəzi
"Tacikistan Milli Universitetinin Bülleteni" 4 seriyada çap olunur.
Müəllim heyəti
Bu gün TMU-nun müəllim heyəti daxil olmaqla 1248 nəfərdir:
Yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanmasında böyük uğurlara görə bir sıra universitet müəllimləri hökumət mükafatlarına layiq görülmüşlər. Professor M.N.Boltaev, Ş.Hüseynzadə, A.M.Boqoutdinov, S. A. Rəcəbov, dosent Vaxobova R. U. Abuəli ibn Sino adına Dövlət Mükafatına layiq görülmüşlər. Bir çox müəllim "Xalq Təhsili Mükəmməlliyi" nişanına layiq görülmüşdür.
Universitet bugün
Universitetdə fəaliyyət göstərir:
18 fakültə,107 ixtisaslaşdırılmış şöbə, Universitet daxilində 7 şöbə, Tədqiqat İnstitutu, Təbii və riyazi önəmli lisey, Elmi və elektron kitabxana, 112 tədqiqat və təhsil laboratoriyası, 10 İnternet mərkəzi, 52 kompüter laboratoriyası, 39 dil laboratoriyası, Biotexnologiya Mərkəzi, Texnoloji park, "Konfutsi" Mədəniyyət Mərkəzi Hazırlıq şöbəsi, 4 idman zalı, 3 eksperimental baza, Dispanser,Tibb Mərkəzi
Dissertasiya Şuraları
TMU-da Rusiya Federasiyası Ali Attestasiya Komissiyası ilə birlikdə ən yüksək ixtisaslı elmi və elmi-pedaqoji kadrların hazırlanması üçün 8 dissertasiya şurası fəaliyyət göstərir. 2015 -ci ildə TMU nəzdindəki dissertasiya şuralarında elmi dərəcələr üçün 148 dissertasiya müdafiə edildi, o cümlədən 131 namizədlik dissertasiyası və 17 doktorluq dissertasiyası.
Boroy adası
Boroy (Borðoy), Boryu (Bordø) — Farer adalarının şimal-qərbində yerləşən ada. 2013-cü il məlumatına görə8 yaşayış məntəqəsində 4954 nəfər yaşayır. Onlardan ən böyüyü Klaksvuykdır. Sahəsi 96 km²-dır. Ən yüksək nöqtəsi hündürlüyü 772 m-dir.
Əli Əhmədov (riyaziyyatçı)
Əli Əhmədov — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Əli Əhmədov 25 dekabr 1943-cü il Cəbrayıl rayonunun Əfəndilər kəndində anadan olub. 1950–1960-cı illərdə Füzuli rayonunun Arayatlı kənd orta məktəbdə oxuyub. 1961–1966-cı illərdə BDU-nun Mexanika-riyaziyyat fakültəsinin əyani şöbəsində təhsil alıb. 1966-cı ildən BDU-da çalışır.
Ailəsi
Ailəlidir, üç övladı var.
Təhsili, elmi dərəcə və adları
1961–1966 — tələbə, Mexanika-riyaziyyat fakültəsi,
Sarılar (Germi)
Sarılar — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 128 nəfər yaşayır (25 ailə).
Çiçək (Xəzər xaqanının qızı)
Çiçək və ya Tzitzak — Xəzər xaqanı Xan Biharın qızı və Bizans imperatoru V Konstantinin ilk həyat yoldaşı. İrini (modern yunanca:Ειρήνη) adı ilə vəftiz edilmişdir.
Həyatı
732-ci ildə Bizans imperatoru Əməvilərin istila təhdidi altında idi. Müttəfiq arayışı içərisində III Leon xəzərlərin xanı Bihara elçi göndərdi. Leonun oğlu və təcrübəsiz ortaq imperator Konstantin ilə Çiçəkin evliliyi ilə ittifaq yaradıldı. Çiçək Konstantinopola evlilik üçün getdi. Onun həyat yoldaşı Konstantin təxminən 14 yaşında idi.
Çiçək ehtimal ki, daha gənc idi, çünki 18 il uşaq dünyaya gətirə bilmədi. İrini adı ilə vəftiz edilib xristian oldu. Çiçəkin toy paltarı Konstantinopolda tzitzakion adı verilən kişi qaftanı üçün yeni moda çılğınlığı başlatdı.
Günah Çıxardıcı Theofanisin əsərində Çiçəkin dini mətinləri oxumağı öyrəndiyi deyilir. Theofanis Çiçəkin daha dindar şəxs ikən, qayınatası və həyat yoldaşı daha dünyəvi şəxslər idilər. III Leon və V Konstantin Bütqırıcı imperatorlar ikən, Theofanis ikonudule (Bütqırıcı əleyhdarı) keşiş idi. Onun tərifləri ehtimal edilir ki, Çiçəkin onun düşüncələrini paylaşmasından qaynaqlanır.
Qaynanası Mariyanın evliliyinin reallaşdığı zaman hələ də imperatriça olub-olmaması qeyri-müəyyəndir. III Leon 18 iyun 741-ci ildə öldü. Konstantin onun yerinə keçdi, Çiçək imperator həyat yoldaşı oldu. Lakin, qısa müddət sonra V Konstantinin bacısının əri Artabasdosun taca iddia qaldırması ilə daxili müharibə başladı. Müharibə 2 noyabr 743-cü il tarixinə qədər davam etdi. Çiçəkin müharibəki rolu haqqında Theodanis məlumat verməmişdir.
Bizans mənbələrində Çiçək "Tzitzak" olaraq adlandırılmışdır. Bu ad türkcə çiçək kəlməsinin yunan dilindəki qarşılığı kimi görünməkdədir.
Fermentasiya
thumb|Fermentasiya prosesi: [[karbon qazı köpük yaradır]] Fermentasiya — fermentlərin hərəkəti nəticəsində orqanik substratlarda kimyavi dəyişikləri yaradan proses. Fermentasiya haqqında elm zimologiya adlanır.
İnsanslar fermentasiyanı yemək və içki hazırlamaq üçün neolitdən bəri iştədir. Məsələn süd türşusunu yaradan fermentasiya prosesi xiyar turşusu, kombuça, kimçi, qatıq və yoğurt kimi məhsulların hazırlamasında işlənilir. Alkoqolu yaradan fermentasiya isə şərab və pivə kimi içkilərin hazırlaması ilə nəticələnir.
Tarixi
Fermentasiya olunmuş məhsullar, özəlliklə içkilər neolit dövründən bəri istifadə olunurdu. Ən erkən nümunüləri Çinin Tsiahu bölgəsində aşkar olunub və e.ə. 7000-6600 dövrünə aiddir.
1837-ci ildə Şarl Kanyar De Latur, Şvann Teodor və Fridrix Kützing bir-biridən müstəqil şəkildə çap etdikləri işlərində mikroskopik arşaşdırmalarının maya göbələyinin calama yolu ilə çoxalan, yaşayan orqanizm olduğunu götərdiklərindən yazıblar. 1850-ci və 1860-cı illərində Lui Paster Şvannın eksperimentlərini təkrar edib, fermentasiyanın yaşayan orqanizmlərin başladığı prosesi olduğunu göstərib.
Ərəbəhməd məscidi
Ərəbəhməd məscidi ― Şimali Kipr Türk Respublikasında, Şimali Nikosiyada məscid. Tikili XVI əsrin sonlarında inşa edilmişdir. Məscid 1571 nömrəli Osmanlı ordusunun komandirinin adını daşıyır. Məscidin bağçasında bəzi önəmli şəxslərinin qəbiri yerləşir.
Məscid klassik Osmanlı memarlığının bir nümunəsidir. Tikili 1845-ci ildə geniş tələb səbəbi ilə təmir edilmişdir. Düzbucaqlı formalıdır və Kiprdə tipik türk günbəzini sərgiləyən yeganə məsciddir. Məscidin əsas hissəsini böyük mərkəzi günbəz, girişini isə üç kiçik günbəz əhatə edir. Böyük günbəzin diametri təxminən 6 metrdir. Bundan başqa məscidin künclərində yerləşən 4 kiçik günbəz daha mövcuddur.
Məscidin qarşısında üç kiçik günbəzlə örtülmüş eyvan var. Tikilinin hal-hazırkı lahihəsi 1845-ci ilə aiddir.
Əvvəllər Ərəbəhməd məscidinin yerində məscid binası ətrafında və qonşu evlərdə dağıntıları hələ də qalan kilsə mövcud idi. Lakin bu kilsədən tək parça halında qalmış yeganə qalıqlar 14-cü əsr qəbir daşlarından ibarət kiçik bir kolleksiyadan ibarətdir.
Aralarında ən maraqlısı olan bir sıra parçalı yazılı daş Venesiyalı ailənin üzvləri olan Qaspar Mavrokeni, 1402 və Xyu de Mimarsın (1324) adlarını ehtiva edir. Bu fraqmentlərin əksəriyyəti orta əsrlər yunan əlifbasının adi növündədir. Daşlar arasında XVI əsr İtaliyan intibahının relyef üslubunda olan və yazılarla ya da qalxanların təqdim olunduğu gerblərlə tamamlanmamış iki məzar döşəməsi var. Bu iki lövhə kolleksiyada relyef üslubundakı yeganə nümunələrdir.
Sabrina Karpenter
Sabrina Ennlinn Karpenter — amerikalı müğənni, bəstəkar, aktrisa. Karpenter aktrisalıq karyerasına cinayət teleserialı Law & Order: Special Victims Unit ilə başladı, və Fox-un üç ay davam edən qısa müddətli serialı The Goodwin Games-də təkrarlanan rol aldı. O, Disney Channel-də yayımlanan komediya serialı Girl Meets World (2014–2017) və televiziya filmi Adventures in Babysitting-də rol aldı.
Karpenter, Horns (2013), The Hate U Give (2018), The Short History of the Long Road (2019), Clouds (2020) və Emergency (2022) kimi bir neçə bədii filmdə rol alıb. Həmçinin üç Netflix filmində, Tall Girl (2019) və onun davamı (2022) və Work It (2020) filmlərində yer alıb.
Ağarəhim Rəhimov
Ağarəhim Nüsrət oğlu Rəhimov — nasir, publisist, dramaturq, ssenarist, 1998-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü, pedaqoji elmlər doktoru (1993), professor (1993).
Həyatı
Ağarəhim Rəhimov 26 oktyabr 1948-ci ildə Ucar rayonunun Boyat kəndində anadan olub. 1965-ci ildə Boyat kənd orta məktəbini, 1972-ci ildə Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunu bitirib. 1972-ci ildə doğma kəndində müəllim, 1972–1974-cü illərdə tədris işləri üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışıb. 1976-cı ildə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji Elmlər İnstitutunda elmi işçi, 1985-ci ildə şöbə müdiri olub. 1985-ci ildə namizədlik, 1993-cü ildə doktorluq dissertasiyaları müdafiə edib.
1992-ci ildə Bakı Qızlar Universitetini təsis edib. Həmin ildən onun rektorudur.
A. N. Rəhimovun elmi fəaliyyəti "Ana dili tədrisinin aktual problemləri"nə həsr olunub. Onun 300-dən artıq elmi-nəzəri və praktik məqaləsi, ana dili tədrisinin problemlərinə aid 46 kitab və kitabçası, o cümlədən IV sinif üçün "Azərbaycan dili", ali pedaqoji məktəblərin pedaqoji fakültələri üçün "Ana dilinin tədrisi metodikası" dərslikləri, "Azərbaycan dilindən sintaksisin tədrisinin nəzəri və praktiki əsasları" və "İbtidai siniflərdə oxu təlimi", "Azərbaycan dili dərslərində şagirdlərdə monoloji nitqin inkişafı", "Şagirdlərin obrazlı nitqinin inkişafı" monoqrafiyaları çap olunub.
A. N. Rəhimov uzun müddət ixtisaslaşdırılmış Müdafıə Şurasının üzvü olub, namizədlik və doktorluq dissertasiyalarına opponentlik edib. Alimin pedaqoji elmlər sahəsində magistr və doktorantların hazırlanmasında böyük əməyi vardır. A. N. Rəhimov yüksək elmi-təşkilati fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin fəxri fərmanlarını, Qabaqcıl Təhsil işçisi medalını alıb. Azərbaycan Yazıçılar Bìrlìyìnìn üzvü, "Qızıl Qələm", "Qızıl ürək" mükafatlarının laureatıdır. A. N. Rəhimov etìk fəlsəfə sahəsìndə "Allahla ünsìyyət", "Ölüm və ölməzlìk", "Zəka sìmfonìyası" "Düşüncələr", "Qüdrətdən doğan nur" kitabları və fəlsəfi-əxlaqi esselərin müəllifidir.
A. N. Rəhimov nasir və dramaturqdur. Yazıçı hekayə, povest, roman, esse, pyes və kinossenarilərdən ibarət 31 bədìì kìtabın müəlìfìdìr. 20 cilddə seçilmiş əsərlərini çap etdirib. Sənətkarın 200-ə qədər hekayəsi, o cümlədən "Hikkəbaz Gülsənəm", "Bu ki komediyadır", "Əcəb işə düşdük", "Toy əhvalatı", "Canavar balası", "Molla-aşıq Məməti" və başqa hekayələri, "Gəlìnqayada qoşa məzar", "Ulu kəndìm", "Fırıldaqçı Nìftulla", "Mənim qəribə taleyim", "Taleyin hökmü", "Bank əməliyyatı", "Əcəl təri", "Meteor parçası", "General" və "Tənha çinarın pıcıltıları" povestlərì, "Yaddaşda yaşar xatirələr", "Ovlaq keçidi", "İkìlì dünyam", "Qoşa qanad", "Səfalət", "Gìrdab", "Cinayət və etiraf", "Təxribat" və "Mürdəşirlər adası" romanları, "Əl əlì yuyar", "Məhəbbət və cìnayət", "Xəyanət", "Haray", "Maska", "Nə tökərsən aşına", "Qatillər", "Vicdan məhkəməsi", "Əcaib macəranın nadürüst tipləri", "İstintaq yekunlaşdı", "Dünyanın beş günü", "Daşqala əməliyyatı", "Düdəməli qalmaqalı", "Qatı cinayətkarlar", "Qadın hikkəsi", "İblisin oyunu", "Xəcalət", "Cələkəsənlər", "Şərikli uşaq", "Namərd körpüsü", "Qırmızı qar", "Canavar balası", "Əsgər anası", "Xanımın desant batalyonu" və "Qızıl əllər" pyeslərì oxucuların dərin rəğbətini qazanıb. A. N. Rəhimov "Canavar balası", "Qırmızı qar", "Əsgər anası", "Bazar həngaməsı və ya gicbəsərlər", "Ala qarğa", "Quzğun", "Kələkbazlar", "Qana qan", "Hörümcək toru", "Uçurum" və "Qəzəb" kinossenariləri, "Duyumlar və deyimlər" müdrük kəlamlar, portret-oçerk və müsahibələrin müəllifidir. A. N. Rəhimovun "Əsgər anası", "Məhəbbət və cìnayət", "Pul hərisləri" əsərləri tamaşaya qoyulub, "Canavar balası" və "Qırmızı qar" əsərlərì əsasında film çəkilib.
A. N. Rəhimovun bədii yaradıcılığı haqqında "Sözün divanı və vətəndaş yanğısı", "Sənət və şəxsiyyət", "Kökün və sözün yaddaşı", "Bir nəsrin poetikası", "Zamanın üzü, yazıçının sözü", "Qələmin ucu, qılıncın gücü", "Nəsrin axarı: zaman və məkan konteksti", "Dramaturq: sənət və həqiqət", "Ağarəhim Rəhimov bədii nəsrinin dil və üslub özəlliyi", "Yazıçı karyerası: dilin və sənətin işığında" monoqrafiyaları çap olunub.
Rüstəm Zülalov
Rüstəm Qəmbər oğlu Zülalov — Azərbaycan operatoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi.
Həyatı
Rüstəm Zülalov 1946-cı ilin yanvarın 3-də Azərbaycanın Bakı şəhərində doğulmuşdur. Görkəmli musiqiçi, Azərbaycan respublikasının əməkdar artisti Qəmbər Zülalovun oğludur. Anası Mariya Zülalova. 1963-cü ildə orta məktəbi bitirmiş, Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio verilişləri komitəsinin işıq sexində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Əvvəlcə işıqçı, sonra kinooperator assistenti vəzifələrində çalışmışdır. 1976-cı ildən isə ali dərəcəli kinooperator vəzifəsində işləyib. Bu dövr ərzində bir sıra məsul dövlət və hökumət çəkilişlərində və televiziya filmlərində aparıcı operator kimi iştirak etmişdir. Müxtəlif janrda bir sıra filmlər çəkmişdir. "Lider" və "Mir" televiziya şirkətində çalışmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 4 noyabr 2006-cı il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan televiziyası və radiosunun inkişafındakı xidmətlərinə görə, Rüstəm Zülalov "Əməkdar Mədəniyyət işçisi" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Səidabad (Germi)
Səidabad — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 355 nəfər yaşayır (57 ailə).
Vüsalə Dadaşova
Vüsalə Dadaşova (Vüsalə Valeh qızı Dadaşova; ) — fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, Bakı Dövlət Universitetinin Ümumi fizika kafedrasının müəllimi.
Ailəsi
Evlidir. 2 övladı var.
Ziba Qəniyeva
Ziba Qəniyeva (tam adı: Ziba Paşa qızı Qəniyeva; ) — İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı, snayper, rabitəçi və kəşfiyyatçı. İkinci Dünya müharibəsindı o, 129 faşist məhv edib, göstərdiyi qəhrəmanlıq və şücaətə görə "Qırmızı Bayraq" ordeni, "Qırmızı Ulduz" ordeni və "Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı ilə təltif edilib. Ziba Qəniyeva — ilk azərbaycanlı qadın snayperdir.
1941-ci il noyabrın 7-də 3-cü Moskva kommunist şöbəsinin həyətində Qırmızı Meydanda keçirilən paradda iştirak edib. O, düşmənin 21 hərbi qulluqçusunu snayperlə qətlə yetirib.
Erkən illəri
Hələ məktəbdə ikən, daha sonra fəhlə fakültəsində zərifliyi ilə rəfiqələrindən fərqlənən, gözəl rəqs edən Ziba bu sənəti peşəsinə çevirmək arzusunda idi. Ona görə də xalq yaradıcılığı evində yorulmadan məşq edirdi. Elə rəqs müəlliminin təşəbbüsü ilə o, 1937-ci ildə ildə Özbəkistan Filarmoniyasının xoreoqrafiya şöbəsində oxumaq üçün Daşkəndə getdi. Çoxları onun "Şərqin Yermolovası" olacağını deyirdi.
O, 1940-cı ildə Moskvaya gedir və Teatr Sənəti Dövlət İnstitutuna aktyorluq fakültəsinə daxil olur. Amma başlayan İkinci dünya müharibəsi onun bütün planlarını alt-üst edir. Müharibənin ilk günlərində yüz minlərlə digər tələbə kimi Ziba da hərbi komissarlığa cəbhəyə getmək üçün müraciət edir. Ziba tibb bacısı peşəsini öyrənmişdi, cərrahlara kömək edir, yaraları sarıyırdı. Qəniyeva qısa müddətli atıcılıq kurslarına göndərilir, burada o, pulemyotla davranmağı və snayperlə atıcılığı öyrənir, kəşfiyyat sənəti ilə tanış olur. O, maska-xalat geyinib bütün gecəni məşq edir, optik nişanlı tüfəngin sirlərini öyrənirdi. Xizəkdə gəzir, sambo fəndlərinə yiyələnmişdi.
1941-ci il noyabrın 7-də 3-cü Moskva kommunist şöbəsinin həyətində Qırmızı Meydanda keçirilən paradda iştirak edir. Parad bitəndən sonra, dərhal vətənini müdafiə etmək üçün cəbhəyə yollanır.
Ziba Qəniyevanın cəbhədəki hünərləri həm müharibə illərində, həm də ondan sonrakı illərdə dəfələrlə qəzet materiallarının mövzusu olmuşdur. Tanınmış yazıçı və jurnalist Boris Polevoy onun haqqında "Pravda" qəzetində yazmışdı. Teatr institutundakı müəllimi və cəbhə yoldaşı Aleksandr İsbax isə "Zvezda" jurnalında onun haqqında yazarkən xatırlayırdı ki, Ziba döyüşlərin ara verdiyi vaxtlarda böyük məmnuniyyətlə rəqs edir, şeirlər oxuyurdu.
İkinci Dünya müharibəsi
1941-ci il oktyabrın 16-da Fəhlə-Kəndli Qızıl Ordusuna qoşulur. Çağırış yeri — Moskva vilayətinin Krasnopresnenskiy rayonu idi. Leninqrad və Şimal-Qərb istiqamətində döyüşüb. Taburda ratsiyaçı-kəşfiyyatçı kimi düşmən arxasına keçərək, ratsiya ilə vacib məlumatları ötürürdü və düşmən haqqında xəbərlər verirdi. Diviziyasının ən yaxşı snayperi hesab edilirdi.
O, 1941-ci ilin oktyabrında 3-cü Moskva kommunist diviziyasında atıcısı olub, snayper bacarıqlarını artırmağa davam edirdi. 1942-ci ilin yazında diviziyanın heyətində Şimal-Qərb cəbhəsinə gəldi və aktiv döyüşlərdə iştirak edirdi. Döyüşçü rəfiqəsi Nina Solovey ilə birgə, komsomol Ziba Qəniyeva bölmədə snayper hərəkatının təşəbbüskarı idi. 1942-ci ilin yanvar ayında 3-cü Moskva Kommunist atıcı taburun bazasında 130-cu atıcı tabur yaradılır. 151-ci moto-atıcı kəşfiyyat batalyonunun snayper-kəşfiyyatçısı Ziba Qəniyeva Leninqrad vilayətinin Çernoye Ojetsı, Lunevo və Dyaqilyov kəndləri ərazisində 1942-ci ilin aprel ayının 12-dən may ayının 23-nə qədər fəaliyyət göstərib, bu müddət ərzində 20 alman məhv edib, bunlardan ikisi zabit idi. V.S. Murmantsevanın "Böyük Vətən Müharibəsində Sovet qadınları" kitabına görə, qısa müddətdə 21 nəfər faşist məhv etmişdi. Rəssam Tahir Salahovun xatirələrindən söhbətlərdən birində Qəniyeva demişdi: "Tahir, mən 129 faşist məhv etmişəm."
1942-ci ilin yazında bizim taburun hücumu başa çatdı, biz Zibayla bərabər müvəqqəti sakitlikdən istifadə edərək, snayper "ovu" ilə əsaslı məşq etmək qərarına gəldik. Mövqelərimizdə on metrlərlə aralıda hitlerçi əsgərləri yerləşirdi və səngərlərini möhkəmləndirirdilər. Onlar özlərinə çox arxayın davranırdılar. Biz mövqe seçərək məqsədimizi təyin etdik. Bərabər atəş açdıq və iki faşist eyni anda öldürüldü.