cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Osnəkəran
Tarixi
Osnəkəran Yardımlı ərazisindəki "ğaran"la bitən mürəkkəb formalı oykonimlər əvvəlki ədəbiyyatlarda "kəran" şəklində qeyd olunmuşdur ki, bu da topninimin talış dilində izahını nəzərdə tutmuşdur. Bu tamamilə yanlış yanaşmadır. Bu fakta "Azərbaycan SSR inzibati-ərazi bölgüsü"(1961) və ikicildlik "Azərbaycan toponimlərinin ensklopedik lüğəti"ndə də (2007) rast gəlirik. Talış dilində Kəran sözü koon, yəni, kə + on "evlər" mənasında izah olunur. Lerik rayonu ərazisindəki Osnakücə oykonimi də "osna" sözü ilə bağlı olub "dəmirçi məhəlləsi" anlamındadır. Osnağaran toponimi talış dilində osın və kəran şəklində izah edilir. Osın-"dəmir", kəran isə "evlər". Akad. B.Budaqov da sözügedən toponimi bu şəkildə izah etmişdir.(www.budaq.com).
Tədqiqatçılara görə, vaxtilə evlərin üstü tənəkə ilə örtüldüyü üçün belə adlandırılıb. Mənbələrə görə, kəndin əvvəlki adı Dəmirevlər olmuşdur. Bəzi tədqiqatçılar buradakı dəmir sözünü möhkəm, cəsur mənasında izah edir. Biz bu fikirdə deyilik. Həqiqətən də kənd ərazisində bəzi imtiyazlı, nüfuzlu şəxslərin evlərinin üstü dəmirlə (tənəkə) örtüldüyünə və digər evlərdən xüsusi seçildiyinə görə kəndin ilk adı Dəmirevlər adlandırılmışdır. Talış xanlığı zamanında bu əraziyə ilk dəfə gələn talışlar həmin evləri görüb "osnakoon", yəni osnəkəran adlandırmışlar. Başqa sözlə desək, sənədləşmə işlərinə baxan həmin məsul şəxslər kəndin adını (Dəmirevlər) kalka yolu ilə osnakəran kimi qeydiyyata almış və kənd sonralar rəsmi şəkildə Osnakəran adlandırılmışdır. Onu da demək lazımdır ki, Lənkəran bölgəsində "kəran" sonluqlu adlar daha çoxdur: Səpinəkəran, Şıxəkəran, Gilokəran, Sufridkəran, Seydəkəran və s. B.Sultanlı Osnağaran toponimi haqqında yazır: "Os (as//uz) əski türk tayfalarından birinin adıdır. "Osnağaran" sözünün ikinci hissəsi – "nağaran" sözü isə türkcə "qəmsiz", "kədərsiz", "şən", "toylu-düyünlü" deməkdir. "Osnağaran" sözü anlamca "os"lara (as//uz) məxsus toy-düyünlü yer"i ifadə edir."("Təkdam" qəz.,2008) R.Eyvazova bu barədə yazır: "Qədim türk tayfa adlarının az, uz, quz, oğuz- həm etnik varlıq, həm də leksik vahid olaraq bir mənşədən törəməsi türkologiyada məlum məsələlərdəndir. Biz Oruzqan//Uruzqan toponiminin birinci komponentini də həmin adlarla bağlayıb eyni mənşəli hesab edirik.
1893-cü ilə aid xəritədə Lənkəran qəzasında Osanaqaran oykonimi göstərilmişdir. Yardımlı ərazisində "ğaran"la yaranan toponimlərin ayrı-ayrı mənalarda – "ağaran", "nağaran" variantlarında olması inandırıcı deyildir. Uz / us- tayfa adından başqa, türk dillərində zirvə, yüksəklik, çay, su, şəhər, qala, kənar, sərhəd, ağız, hasar və s. mənalarda da işlənir. Əgər birinci faktı nəzərə almasaq, toponimi "Uca yerlər", "Qala yerləri" və s. mənalarda izah etmək mümkündür. Dəmirevlər rayonun qədim yaşayış məntəqələrindən biridir. Hələ VIII əsrdə Yəməndən Ərdəbil və ətraf ərazilərə miqrasiya etmiş ərəb tayfaları arasında seyyidlərin indiki Osnağaran kəndinə köç etməsi burada yaşayışın daha qədim olduğunu göstərir. Z.Bünyadov yazır ki, Azərbaycana ilkin köçürülmüş ərəb tayfaları ilə VIII yüzilliyin ortalarında köçürülməyə başlamış yəmənlilər arasında toqquşmalar, silahlı mübarizələr yarandı. Sual meydana çıxır ki, onlar arasında baş verən toqquşmaların məqsədi nə idi? Bu tayfalar həmişə bir-biri ilə düşmənçilik etdiklərinə görə aradan çox keçmədən onların köhnə ədavəti burada yenidən başlandı. Ancaq Azərbaycan və Arranda bu ədavət daha yaxşı torpaq və biçənəklər üstündə bərk qızışdı.
Müəllif daha bir maraqlı faktı da qeyd edir: Azərbaycandakı ərəblər ərəb mədəniyyəti mərkəzləri ilə əlaqəni itirdikdən sonra tədriclə ana dili və adətlərini unutmağa başlayıb, yerli türk əhalinin dilində danışmağa keçdilər, onlarla qaynayıb qarışaraq onların həyat tərzini, geyim, yemək və s.-ni qəbul etdilər. Bunların hamısına onların ümumi din olan İslam dininin etdiyi kömək az olmadı. (s.168) M.Nəzərli yazır ki, Azərbaycana gətirilən yəmənlilər şiə məzhəbli ərəb tayfaları idi, onların arasında seyyidlər də olmuşdur. Azərbaycanın cənub bölgəsində yerləşən Yardımlı rayonunda hal-hazırkı Osnağaran kənd ərazisində məskunlaşan seyyidlər (xüsusilə tək seyyidlər) özlərini Yəmən ölkəsindən gəldiklərini söyləyirlər. Məhz bu baxımdan Yəmən ölkəsindən, yaxud yəmənli ərəb tayfalarının, yəmənlilərin vətənimizə gəlişini tarixi faktlar VIII yüzilliyin qismətinə aparıb çıxarır. Həzrəti Əlinin nəvələrindən biri olan şiələrin VII imamı Həzrəti Museyi- Kazımın nəslindən olan bu alicənab insanların – seyyidlərin Yardımlıya ilk gəlişi indiki Osnağaran kəndinə olmuşdur. Alicənablıq məziyyətlərini özündə birləşdirən seyyidlik cəmiyyətdə həqiqətlərin, haqqın və ədalətin məcmuyudur. Yardımlı rayonunda seyyidlərin yaşadığı coğrafi ərazilər Osnağaran, Sırıq, Pirenbel, eləcə də Televar və Bürzünbül kəndləridir.
Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil nahiyəsi ərazisindən Yardımlı ərazisinə gələn ilk seyyid şəxs Seyyid Əli Məhəmməd Əl Musəvi-Əl Ərdəbili olmuşdur. (O, VIII əsrin sonu, IX əsrin əvvəllərində Ərdəbil nahiyyəsinə miqrasiya edən yəmənli ərəb tayfalarının bizə məlum olan bir nümayəndəsidir) Şiə ideoloqu olan bu alicənab şəxs öz övladı Seyyid Xurram ilə Yardımlı ərazisinə gəlmiş və bir sıra ideoloji dayaqlar yaratmaqla müəyyən siyasi məsələlərlə bağlı İrana, Ərdəbilə qayıtmışdı. Seyid Xurram isə Yardımlı ərazisində məskunlaşmışdı. (yenə orada. s.115-123). Seyyidlərin Dəmirevlər ərazisinə gəlişinə qədərki dövrdə həmin kəndin etnogenizində konkret hansı türk tayfasının iştirak etdiyini söyləmək çətindir. XV əsrdən sonra seyyidlərlə bağlı müstəqil (Dəmirevlərdən ayrılma) Seyyidlər etnooykonimi yaranmış və hər iki toplum (yerli türk və türkləşmiş seyyidlər) konsolidasiya şəraitində yaşamışlar. Həmin prosesin davamını bu gün də görmək olar.
Tikanlı şeytanqanqalı
(Carduus acantoides) — cinsinə aid bitki növü.
Yeni Zelandiya milli futbol komandası
Yeni Zelandiya milli futbol komandası - Yeni Zelandiya nı beynəlxalq futbol arenasında təmsil edir və YZF tərəfindən idarə olunur. Hal-Hazırda Okeaniya bölgəsində yarışır.
Sığınaq
thumb|300px|Almaniyada sığınaq Sığınaq, Sığınacaq və ya Bunker — nüvə silahı, adi silahlar, bioloji və kimyəvi hərb maddələrinin təsirlərindən və təbii fəlakətlərdən insanlar tərəfindən, insanların yaşaması və ölkənin müharibə vaxtı və ya sonrası varlıqları və əşyaları qorumaq məqsədi ilə inşa edilən qorunma yərləridir.
Məqsədinə görə sığınaq növləri
Sığınaqlar məqsədinə görə iki yerə ayrılır:
İstifadəsinə görə sığınaq növləri
Sığınaqlar istifafəsinə görə iki yerə ayrılırlar.
Bulbophyllum pemae
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Muradxan Cabbarov
Muradxan Mahmud oğlu Cabbarov — Laçın Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı (1994–2005), Azərbaycan Kommunist Partiyası Zəngilan Rayon və Laçın Rayon komitələrinin birinci katibi, Laçın Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri.
Həyatı
Muradxan Mahmud oğlu Cabbarov 5 may 1926-cı ildə Laçın rayonunun Kərəviz kəndində anadan olub. 1944-cü ildə Laçın şəhər orta məktəbini bitirmişdir.
1944–1950-ci illərdə ordu sıralarında xidmət etmişdir. 1955–1959-cu illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbində, 1961–1967-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda təhsil almışdır.
Muradxan Mahmud oğlu Cabbarov 13 aprel 2006-cı ildə Bakı şəhərində vəfat edib.
Siyasi fəaliyyəti
1950-ci ildən Azərbaycan LKGİ Laçın rayon komitəsinin şöbə müdiri, ikinci katibi, birinci katibi, 1959-cu ildən isə Laçın Rayon Partiya Komitəsinin ikinci katibi, 1960-cı ildən Laçın Rayon Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1962-ci ildən 1980-ci ilədək Laçın Rayon və 1980-ci ildən Zəngilan Rayon Partiya komitələrinin birinci katibi vəzifəsində çalışmışdır. Daha sonra Laçın Şəhər XDS İK-nın sədri olmuşdur.
6 aprel 1994-cü ildə Laçın Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin olunmuş, 2005-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışmışdır.
Fındıqlıqışlaq
Fındıqlıqışlaq — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Fındıqlıqışlaq Yardımlı rayonunda kənd. Peştəsər silsiləsinin yamacında, Salavat çayı sahilindədir. Yaşayış məntəqəsi keçmişdə Fındıqlı adlanan qışlaq yerində salındığına görə belə adlandırılmışdır.
Sünbüllü nanə
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
React
React (bəzən ReactJS və ya React.js) — istifadəçi interfeyslərinin qurulması üçün açıq mənbəli JavaScript kitabxanasıdır. Bu Facebook və fərdi inkişaf etdiricilər və şirkətlər birliyi tərəfindən təmin edilir.
Sənəm Çəlik
Sәnәm Çәlik — Türkiyə teatr, teleserial və kino aktrisası, balerina.
Həyatı
Sənəm Çəlik 18 may 1975-ci ildə Türkiyə Cümhuriyyətinin İstanbulun Üsküdar Rayonunda anadan olmuşdur. 1983-cü ildə İstanbul Universiteti Dövlət Konservatoriyası nəzdində Musiqi və Balet Məktəbində balet bölümünə qəbul olmuşdur. Bu təhsil müəssisəsində 11 təhsil alan Sәnәm Çәlik peşəkar "Çağdaş Bale Topluluğu"nun tərkibində bir çox balet tamaşasının səhnələşdirilməsində iştirak etmişdir.
Avstraliya dəniz şiri
Avstraliya dəniz şiri, və ya Ağpapaqlı dəniz şiri (Neophoca cinerea) — Qulaqlı suiti fəsiləsinin aid, Avstraliyanın cənub və qərb sahillərində yayayan növ.
Xariçi görünüşü
Bu növün erkəkləri 2,5 metr uzunluğa və 300 kq çəkiyə malik olurlar. Dişiləri isə 1,8 m uzunluğa və 100 kq çəkiyə malik olur. Bu növün fərdləri bir-birindən kəskin fərqlənir: Erkəklər tünd-qəhvəyi, dişilərdə isə üzəri gümüşü-boz və ya açıq qəhvəyi olur. Dişilərin aşağı hissələri nisbətən açıq rəngdə olur.
Yayıldığı ərazilər
Bu növün koloniyalarına Avstraliyanın cənub və sərb sahillərində rast gəlinir. Bəzən onlar sahilə yaxın kiçik adalarda da yaşayırlar. XIX əsrdə onların yaşadığı areal Tasmaniya və Yeni Cənubi Uels ərazilərinidə təşkil edirdi. Avstraliya dəniz şiri heç vaxt bir yerdən başqa yerə miqrasiya etmir (hətta çütləşmə dönəmində). Onlara nadir hallarda sahildən 300 km aralıda müşahidə edilir.
Çoxalması
Avstraliya dəniz şiri Qulaqlı suitilərin digər növləri kimi çütləşmə dönəmində özlərini başqa cür aparırlar. Erkəklər dişiyə sahiblənmək üçün ən yaxşı ərazi uğrunda bir-biri ilə buruşurlar. Ən zəif erkəklər koloniyanın uçqar ərazilərinə çəkilməli olurlar. Koloniyada daim sakitçilik höküm sürür. Cavan erkəklər qüçlü və qoçaman erkəklərin diqqətsizliyindən istifadə edərək dişilərə sahiblənməyə çalışırlar. Avstraliya dəniz şiri digər növlərə nisbətən daha aqrissiv olurlar (bu baxımından Cənub dəniz şirinidə ötürlər).
Təhlükə və qoruma
Avstraliya sahillərində yaşayan Kap dəniz pişiyi və Yeni Zelandiya dəniz pişiyi kimi suitilərinə nisbətdə Avstraliya dəniz şiri az rast gəlinən növdür. Onların ümumi sayı 12-min baş təşkil edir. Onların sayının əvvəlki dövrlərə nisbətən çox olmasına baxmayaraq yayılma arealı baxımından azalma müşahidə edilir.
Sahib Əhmədov (şəhid)
Əhmədov Sahib Nəriman oğlu — Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, şəhid.
Həyatı
Sahib Əhmədov 8 dekabr 1953-cü ildə Laçın şəhərində anadan olub. 1970-ci ildə Laçın şəhər 1№-li orta məktəbini bitirib. 1972-ci ilin noyabr ayında Sovet Ordusunda xidmətə çağırılmış, 1974-cü ildə hərbi xidmətini başa vurmuşdur. Uzun müddət Laçın Rayon İstehlak Cəmiyyətində işləyib.
Ailəsi
Ailəli idi, iki övladi yadigar qalıb.
Hərbi xidməti
1990-ci ildə könüllülərdən ibarət Laçın batalyonuna daxil olub, erməni təcavüzkarlarına qarşı döyüşlərdə iştirak edib.
1992-ci ilin may ayında rayonun işğalından sonra Sahib polis batalyonunun tərkibində Laçın rayonunun cənub-şərq kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmişdir.
1992-ci ilin noyabrına qədər 811 saylı hərbi hissənin tərkibində taqım komandiri olaraq döyüşmüşdür. O Ermənistanla sərhəddin ən qaynar postlarında, xüsusən 31-ci postda xidmət göstərmişdir. 1992-ci ilin dekabrından isə Laçın rayon polis idarəsinin tərkibində yaradılmış polis batolyonuna yazılaraq Murovdağ istiqamətində döyüşmüşdür. 1993-cü ilin ortalarında Laçın rayonunun cənub-şərq kəndləri Güləbird, Səfiyan və Fərəcan kəndlərini erməni işğalçılarından qorumaq üçün yenidən 811 saylı hərbi hissənin tərkibində vuruşmuşdur.
1993-cu il avqust ayının 18-də rayonun Səfiyan, Fərəcan kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olmuşdur. Lakin onun cəsədini götürmək mümkün olmamışdır. Ailəli idi, İlhamə və Azər adlı övladları var.
Hassium
Hassium (Hs) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 108-ci element. Element haqqında ilk etibarlı məlumat 1984-cü ildə Dubnada və bundan asılı olmayaraq Almaniyanın Qessen federal torpağında Darmştadt şəhəri yaxınlığında ağır ionların tədqiqatı laboratoriyasında alınmışdır. Bu qədim alman knyazlığının latınca adı Hassia idi və elementin də adı buradan götürülüb. Bu elementin də adında dolaşıqlıq var idi (əvvələr onu qanium adlandırırdılar).
Daşınar əmlak
Daşınar əmlak — torpaqla əlaqədar olmayan, ona təhkim olunmayan, daşınmaz əmlakın əksi olan əmlak. Özü hərəkət edə bilən əşyalar (heyvanlar) daşınar əmlaka aid edilirlər. Pullar, məcburi tələb hüquqları, qiymətli kağızlar, borc şəhadətnamələri, icra vərəqələri d.ə. hesab olunurlar.
Daşınar əmlakın rəsmi reyestrlərində qeydiyyata alınan daşınar əşyalar və dövlət qeydiyyatına alınmalı olan qiymətli kağızlar istisna olmaqla, istənilən daşınar əmlak, habelə hüquqlar və tələblər, o cümlədən gələcəkdə yüklülük sahibinin mülkiyyətində olacaq daşınar əmlaklar Daşınar Əmlakın Yüklülüyünün Dövlət Reyestrində mpcr.cbar.az qeydiyyatdan keçirilə bilər.
Nikolay Kurnakov
Nikolay Semyonoviç Kurnakov — görkəmli, rus fizika-kimyaçısı (1893), əməkdar professor (1907), kimya elmləri doktoru (1909), Peterburq EA-nın akademiki (1913) və SSRİ EA-nın, Stalin mükafatı laureatı, fiziki və kimyəvi analizinin yaradicisi.
Tərcümeyi-hal
Nikolay Semyonoviç Kurnakov Nolinsk şəhərində anadan olub. Ali hərbi məktəbi bitirdikdən sonra o, Sankt-Peterburqun Dağ İnstitutuna qəbul olundu və onu 1882-ci ildə bitirib.
Bu institunun adyunkt-professoru kimi 1885-ci ildən işləyir. «Mürəkkəb metalik əsaslar barədə» disetasiyanı müdafiə etdikdən sonra geyri-üzvi kimya professoru rütbəsinə layiq göründü. Bu iş Rusiyada kompleks birləşmələrin xüsusiyyətini və quruluşunu sistematik öyrənməsinin əsasını qoydu.
Fiziki kimya laboratoriyasının yaradıcısı və rəhbəri, Elektrotexnika İnstitutunun professoru. ETİ-də işləyərkən "Pirometre Kurnakova" (1904) ihazı yaradıb.
1902-1930-сi illər ərzində Sankt-Peterburq Politexnik İnstitununun ümumi kimya kafedrasina rəhbərlik etmiş, harada kimya laboratoriyasını təşkil edib.
1915 –сi ildə V. İ.  Vernadski və A. E. Fersmanla birlikdə Russiyanin  təbii  istehsalat güclərinin tədqiqatı üzrə SSRİ –nin EA–sında komissiya təşkil etmişdir. Dövlət Tətbiqi Kimya İnstitutunun (GIPH) ilk direktoru və (1919-1927) təşkilatçılarindan biri olmuşdur.
Elmi və Texniki Araşdırmalar Dövlət İnstitutunun direktoru (1921).
SSRİ-in EA-nın platin və digər qiymətli metallar öyrənilməsi İnstitutunun rəhbəri (1922-1924). SSRİ-in EA-nın Kimya İnstitutunun direktoru (1924).
Moskvada Elmlər Akademiyasının kimya institutundan sonra yeni qurulan SSRİ-nin EA-nin Ümumi və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu (1934-1941) direktoru olmuşdur. 1936-ci ildən M. V. Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetin professor, 1937-1341 illər ərzində geyri-üzvi kimya kafedrasını rəhbəri.
Sankt-Peterburqda ünvanları
1882-1941 — Dağ İnstitutu, Nikolayevskaya 45. 1902-1930 — Politexnik Universiteti — Politexnik İnstitutu d. 29 kv. 4, indi fiziki-kimyəvi analiz laboratoriyası.
Yakobi üsulu
Yakobi üsulu — rəqəmsal xətti cəbrdə diaqonal dominant xətti bərabərliklərin həllinin tapılması alqoritmi. Hər bir diaqonal element həll edilir və təxmini dəyər daxil edilir. Proses həllə yaxınlaşana kimi davam etdirilir. Bu üsula Karl Qustav Yakob Yakobinin adı verilib.
Təsviri
Fərz edək ki,
El adamı. Əyyub İsgəndərov (film, 2009)
Məzmunu
Taleyinə el yükünü çəkmək qisməti düşən hər kəsin həyatı uşaqlıqdan qəribəliklərlə dolu olur. O, El üçün yaşadı. Xeyirxahlıq, səxavət və cəsarət simvoluna çevrildi. Əməlləri ona əbədilik, müdriklik və ağsaqqallıq bəxş etdi. O, görkəmli alim kimi keçmiş SSRİ-nin böyük elm xadimlərinin yaddaşında iz buraxdı, vətənini ləyaqətlə təmsil etdi. Haqsızlığa, ədalətsizliyə qarşı sərt, azadfikirliliyə görə uca, sadə xalqla sakit və şəffaf münasibəti onu El adamına çevirdi. Kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, professor Əyyub İskəndərov haqqında çəkilmiş "El adamı. Əyyub İskəndərov" adlı sənədli televiziya filmi bu ali şəxsiyyətin hamıya nümunə ola biləcək fəaliyyətindən bəhs edir.
Yakobi üsulu
Təsviri
n dərəcəli xətti bərabərliklərdir, burada:
İçərişəhər metrostansiyası
İçərişəhər metrostansiyası — Bakı metrosunun Qırmızı xəttinin sonuncu stansiyasıdır. Əvvəlki adı Bakı Soveti (2008-ci ilə qədər) olub. Memarı İrina Lixtenberqdir. Stansiyaya daxil olan qatarlarda Bakı gecələri musiqisindən fraqment səslənir.
El adamı. Əyyub İsgəndərov (film, 2009)
Film haqqında
Film Lənkəran, Lerik, Neftçala rayonlarında və Bakı, Gəncə, Moskva şəhərlərində lentə alınıb. Professor Əyyub İskəndərovun əhatəli fəaliyyəti onu həm elm sahəsində, həm də cəmiyyətdə nüfuzlu şəxsiyyətə çevirib. Filmin demək olar ki, bütün epizodları əməli xeyirxahlıqla yoğrulmuş bir insanın böyüklüyü barədə sanki əfsanə danışır.
Yakobi üsulu
Təsviri
Sonra A matrisi diaqonal D komponentinə və onun qalığı R matrisinə bölünür:
Bunun həlli təkrarlanmaqla belə tapılır
İçərişəhər metrostansiyası
Tarixi
"İçərişəhər" (keçmiş "Bakı Soveti") 6 noyabr 1967-ci ildə istismara verilmişdir. Bakı Metropoliteninin ilk stansiyalarından biridir. Stansiyanın yenidən qurulmasına 2008-ci ilin iyul ayında başlanılıb, işə 15 milyon manat vəsait sərf edilib. Layihə müəllifəri: Şəfiqə Zeynalova, Yusif Qədimov, Yuri Nikolayeviç Kozlov və Tələt Xanlarovdur.
Yakobi üsulu
Təsviri
burada, \mathbf{x}-nin k dərəcəli approksimasiyası yaxud təkrarlanması və , \mathbf{x}-nin növbəti yaxud k + 1 dərəcəli təkrarlanmasıdır. Element əsaslı formula beləcə aşağıdakı kimidir:
xi(k+1) hesablanması x(k)-də özündən başqa hər bir elementin olmasını tələb edir.
Nümunə
Xətti bərabərlik sistemi Ax=b formasında və onun ilkin fərz edilən həlli x^{(0)} verilib
Biz x hesablamaq üçün yuxarıda verilən bərabərliyindən istifadə edirik. Əvvəlcə biz bərabərliyi daha rahat olan formasında yazırıq, burada T=-D^{-1}R və C = D^{-1}b. Nəzərə alın ki, R=L+U, burada L və U, A matrisinin aşağı və yuxarı hissələridir. Verilən dəyərlərə əsasən
biz tapırıq Daha sonra C tapılır
T və C hesablandıqdan sonra biz x-i kimi hesablayırıq: Təkrarlamanın nəticələri belədir Bu proses yığılmaya kimi (yəni kiçik olana qədər) davam etdirilir. 25 təkrarlamadan sonra həll belədir
Qauya
Quya çayı — Latviya ərazisindən axan çay. Çayın kiçik bir hissəsi Estoniya ilə sərhəddən axır. Çayın uzunluğu 460 km, hövzəsinin sahəsi isə 8,9 min. km² təşkil edir. Qolları — Abuls (sol), Amata (sol), Brasla (sağ), Mustyıqi (sağ), Rauna (sol), Vildoqa.
Ümumi məlumat
Çay Latviya ərazisində formalaşan və ərazisindən axaraq dənizə tökülən ən uzun çaydır. Qidalanmasında 35-40 % qar sularının payına düşür. Yerdə qalan hissə isə yeraltı və yağış suları tutur. Nadir hallarda daşqınlar baş verir. Yaz ayları isə suyun səviyyəsində artım müşahidə edilir.
Əvvəllər Qauya çayının mənbəyinin Alauksta gölü olması düşünülürdü. Hazırda isə Eju və ya Arnıt bulaqları olması hesab edilir. Bu mənbə Vidzem yüksəkliklərində yerləşir. Elkaskalns yüksəkliyiniin hündürlüyü 261 metrdir. Zobola gölündən keçən çay Mierupite adlanır. Laidza gölündə Qauniya çayı ilə birləşir. Çay kaskad Lodes-Taurene göllərindən axaraq əvvəl şərqə sonra isə şimala yönəlir. Çay 18 km məsafədə Estoniya və Latviya sırhəddindən axlr. Sonradan cənub-qərbə istiqamətlənir. Buradan isə çay Baltik dənizinə daxil olan Riqa körfəzinə tökülür. Çayın mənsəbi Sarnikava kəndi yaxınlığında yerləşir. Çayın sahilində Strençi, Valmiera, Sesis, Liqatne, Siqulda şəhərləri yerləşir.
Valmiera məhəri ilə Muryani qəsəbələri arasında Qauya Milli Parkı yerləşir. Park ərazisində Siqulda, Turayd və Krimulda kimi tarixi abidələr qorunur. Bu bölgə də iti axın su idmanı həvəskarlarını gölgəyə cəlb edir. Düzənlik çayı olsa da bəzi hissələ sahilləri sıldırımlıdır.
İçərişəhər metrostansiyası
Tarixi
Stansiyanın giriş hissəsi piramida şəklindədir. Konstruksiyası metal və şəffaf şüşədən quraşdırılıb. Stansiyanın üst vestibülünün sahəsi 2500 kvadratmetr, xaricdən hündürlüyü isə İçərişəhərin qala divarlarının hündürlüyü qədər, yəni 14 metrdir. Stansiyada 3 eskalator vardır. Stansiya tək çıxışlıdır. Stansiyanın çıxışı İstiqlaliyyət küçəsinədir.
Qauya
Coğrafiya
Qauya çayı latış xalqının milli fəxri hesab edilir. Çay yuxarı axarlarda çoxlu sayda kiçik şəlalə və astanalar əmələ gətirir. Çay Pskov və Riqa şəhərləri arasındakı, avtomagistralı kəsdiyi üçün üzərində körpü inşa edilmişdir. Strençi-Muryani arasındakı məsafədə çay iynəyarpaqlı meşə sahəsindən keçir. Burada ona Abuls, Amata, Brasla və Loya çayları tökülür. Piebalqa yaşayış məntəqəsi yaxınlığında eni 15–20 m, mənsəbdə isə eni 80—100 metrdir.
İçərişəhər metrostansiyası
Tarixi
Aşağı vestibülün sahəsi 1200 kvadrat metrdir. Stansiyanın aşağı vestibülündə və hər iki perronun divarlarında köhnə Bakının Fransada hazırlanmış 16 mənzərəsi təsvir olunubdur. Aşağı vestibüldə İçərişəhərin Qala divarının bir fraqmenti də var.
Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 25 aprel 2007-ci il tarixli 103 saylı qərarı ilə Bakı Metropoliteninin təklifi (stansiyanın şəhərin tarixi mərkəzi olan İçərişəhərin qala divarının yanında yerləşməsi) nəzərə alınaraq, stansiyanın adı "Bakı Soveti"ndən "İçərişəhər" adına dəyişdirilib. Stansiyaya daxil olan qatarlarda Vaqif Mustafazadənin improvizə etdiyi Bakı Gecələri musiqisindən fraqment səslənir.
Təmirdən sonra
2008-ci ilin iyul ayından Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə stansiyanın təmirinə başlanılıb. 2008-ci ilin dekabrında təmir işləri başa çatdırıldı və stansiya dekabrın 29-da istifadəyə verildi.
Metal və şüşədən ibarət stansiyanın girişi üçün piramida formasından istifadə edilmişdir. Üst vestibülün xarici hündürlüyü 14 metrdir (İçərişəhər qalasının hündürlüyü kimi). Əvvəlki eskalatorlar (LT tipli) 2009-cu ildə "Viktoriya" ilə əvəz edilmişdir.
Orta zal və hər iki platformanın divarları qədim Bakının Fransa istehsalı olan 16 şəkli ilə bəzədilib. Arxa tərəfdə İçərişəhər qala divarlarının bir parçası, üzərində " İçərişəhər " sözü yazılmışdır.
Stansiyanın tək çıxışı İstiqlaliyyət küçəsindədir.
Yusif Əsgərov
Yusif Əsgərov — Nijnevarotvski şəhər Daxili İşlər İdarəsi veteranlar şürasının üzvü, “Nijnevartovsk Azərbaycanlıları Ağsaqqallar ailəsi” ictimai təşkilatının yaradıcısı və başçısı.
Həyatı
24 dekabr 1938-ci ildə Ağstafa rayonunun Köhnəqışlaq kəndində qulluqçu ailəsində anadan olub. 1955-ci ildə Qəbələ (keçmiş Qutqaşın) şəhərindəki orta məktəbi bitirmişdir.
Təhsili
1956-1958-ci illərdə Saratov xüsusi milis məktəbini bitirib hüquqşünas diplomu almışdır. Azərbaycan Politexnik İnstitununu (qiyabi, rus sektorunu) bitirib, dəmir yolunun elektrikləşdirilməsi ixtisasi üzrə ali təhsilli mühəndis diplomu almışdır.
Ailəsi
Ailəlidir, 7 övladı (2 oğlu, 5 qızı) var, hamısı ali təhsillidir, (1 oğlu hüquq elmləri namizədidir); 18 nəvəsi, 2 nəticəsi var.
Fəaliyyəti
1958-1990-cı illər ərzində Azərbaycanın müxtəlif rayon və şəhərlərində o cümlədən Şəmkir (Şamxor), Kirovabad (Gəncə), İmişli, Əli Bayramlı, Ordubad, Naxçıvan, Culfa, Şərur, Noraşen, Tovuz, Qazax, Yevlax, Goranboy (Qasım İsmayılov), Füzuli, Ağsu, Mingəçevir, İsmayıllı, Ağdaş rayon və şəhərlərində Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyi nəznindəki müxtəlif rəhbər vəzifələrdə işləməklə, 1990-cı ildə Mingəçevir Daxili İşlər şöbəsindən milis mayoru rütbəsində təqaüdə çıxmışdır.
1992-1994-cü illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyası nın nəznində olan xüsusi konstruktor bürosunun (SKB) ümumi işlər üzrə direktor müavini olmuşdur. 1995-ci ildən bu günə qədər öz şəxsi təşəbbüsü və imkanı hesabına Rusiyanın Tümen vilayəti, Xantı-Mansisk muxtar mahalı ərazisində Azərbaycanı təmsil etməyə başlamışdır.
Haqqında
Xantı-Mansiysk Muxtar Vilayətinin Nijnevartovsk şəhərindəki Azərbaycan Respublikasının Lksakaqav Şurasının Azərbaycan Respublikasına və Xantı-Mansi Muxtar Vilayətinin Yumradın nümayəndəsi Boris Sergoeviçə göstərdiyi böyük hörməti ilə Yuri. Klets Maxim Vitalyeviç - Nijnevartovsk şəhərinin rəhbəri. Bayan Alla Anatolevna - Nijnevartovsk şəhərinin rəhbərliyinin rəhbəri. Tikhonov Vladimir Nailovich - prsdsedetslyu Duma, Nijnevartovsk.
Oktyabrın 12-də şəhər seçkiləri keçirildi. Mikayıl Sergoeviç İpgqov seçilib. böyük nüfuza və güvənə malikdir. Buna görə də xüsusi nümunələr verəcəyəm: "M.İppqovu uzun müddət bilirəm, yenə də onunla tanış oldum. Şəhərdəki vəziyyətlə bağlı çox danışdıq, fikir və təkliflərin qiymətləndirilməsi mənə həssas görünürdü. Buludlarda hərəkət etməz, normal olaraq və imkanları layiqincə qiymətləndirir. Şəhər problemlərini həll edərkən onlardan ən yaxşı şəkildə necə qurulacağına baxın. XMDO - Yugra Aleksandr Vasileviç Filipenkonun qubernatoru deyib ki, həyatın problemlərini həll etmək və şəhərin başçısını seçməkdə srcanın hrrz mənada və pragmatizminə inanıram. PBX sürücüsü Nusrsyadn Süleymanov isə Mixail Sergoeviç İpgqovun gerçək bir insan olduğunu qəbul etdi. Daha sonra deyir: "1986-cı ildən, demək olar ki, 23 yaşında Mixail Sergoyeviçi tanıyıram. Ümumiyyətlə "təsadüfi insanlar" şəhərə daha tez-tez cavab verirlər ". Lakin MS İpgtov rəhbər vəzifələrdə işlədilər və insan problemləri və narahatlıqları barədə çox şeyləri həll etdilər, həyat tərzi çox maraqlı idi və UBR üçün bir sürücü kimi işlədildi lakin istehsal meneceri yenidən qurulma zamanı yenidən qazmaçı olmaq təklif olunduqda, o, belə bir iş təcrübəsi ilə özünü dolğun işlə təmin edə bilsə də, bəziləri kimi imtina etməyib, lakin yenidən qazmaçı kimi yenidən işə başladı. Sən kimsən, başın kimsən -vekom! M.S.Ipgtov A real man. Pego gözəl ailə, uçmaq, bir çox dostları. Bizim aparıcı həmvətənlərimiz Mcnıpııcda yaşayır və işləyirlər. Burada Azərbaycan Milli Mədəniyyət Cəmiyyəti uzun müddətdir yaradılmışdır.
Martin-Bell sindromu
Martin-Bell Sindromu və ya kövrək X-xromosomu sindromu (ing. fragile X mental retardation syndrom (FRAXA)) — irsi xəstəlikdir. Sindromun inkişafı X xromosomunda vahid trinukleotidlərin (SQQ) ekspansiyası ilə bağlıdır ki, bu, sinir sisteminin normal inkişafı üçün lazım olan FMR1 zülalının çatışmayan ekspressiyasına gətirib çıxarır.
Kövrək X xromosomu sindromunda pozğunluqlara məruz qalan xromosom sahəsinin dörd halı vardır.
Normal halda SQQ təkrarlarının sayı – 29-dan 31-ə qədər olur. Premutasiyada (sindrom inkişaf etmir) – 55-dən 200-ə qədər, tam mutasiyada (sindrom) – 200-dən çox SQQ təkrarı (adətən, 230-dan 4000-əcən) olur.
Etiologiya
Martin-Bell sindromu X xromosomunda FMR1 geninin mutasiyası nəticəsində yaranır.
Xəstəliyin insidansı kişilərdə 1:4000, qadınlarda isə 1:6000-dir.
Təkrarlanan SQQ kodonlarının ekspansiyası FMR1 geninin promotorunda DNT-nin hipermetilləşməsinə və nəticədə, onun ekspressiyasının faktiki olaraq kəsilməsinə gətirir. Təxmin edilir ki, FMR1 geninin promotorunun anomal metilləşməsi X xromosomunda kövrəklik nöqtəsinin(sayt) yaranmasına səbəb olur. Bu sitogenetik əlamətə görə də Martin-Bell sindromu kövrək X-xromosomu sindromu adını almışdır.
FMR1 geninin mutasiyası eyniadlı zülalın transkripsiyasının kəsilməsinə gətirir. Hesab edilir ki, FMR1 zülalı qavrama və yaddaşda, həmçinin aksonların inkişafında, sinapsların formalaşmasında, sinir əlaqələrinin yaranması və inkişafında mühüm rol oynayır.
İrsiyyət
Kişilərdə bir X xromosomu olduğuna görə, əgər həmin xromosom mutant allel daşıyırsa xəstəlik üzə çıxır. Qadınlarda iki X xromosomu olduğuna görə, onların normal allel alma şansı iki dəfə artır. Mutant FMR1 geninə malik qadın xəstə də ola bilər, sağlam da. İkinci X xromosomunun rezerv kopya ola bilməsinə baxmayaraq, X inaktivasiya nəticəsində hər hüceyrədə yalnız bir X xromosom aktiv olur.
Martin-Bell sindromlu kişi xəstəliyi yalnız qızlarına ötürə bilər. Qadınlar isə 50% ehtimalla xəstəliyi həm qızlarına, həm də oğlanlara verə bilər.
Adətən, kövrək X-xromosomu sindromunun yaranma ehtimalı hər növbəti nəsildə artır ki, bu da Şerman paradoksu adını almışdır.
Patogenez
Əvvəllər Martin-Bell sindromunun diaqnozu klinik-genealoji analiz və xəstənin xüsusi mühitdə yetişdirilmiş hüceyrələrinin sitogenetik tədqiqatının nəticələrinə əsaslanırdı.
X-xromosomunun XQ27.3 lokusunda qırılma aşkarlandığı halda, sindromun diaqnozu şübhə doğurmur.
90-cı illərin əvvəlində bir sıra tədqiqatçılar tərəfindən Martin-Bell sindromu geninin sekvenləşdirilməsi aparıldı. Alınan nəticələr göstərdi ki, xəstəliyin klinik və sitogenetik göstəricilərinin əsasında SQQ təkrarları sayının dəfələrlə artması durur.
Klinik mənzərə
Oğlanlar 3,5-4 kq. ağırlığında doğulurlar.
Xəstəliyin müəyyən fenotipik əlamətləri var: hündür və geniş alın olan böyük baş, uzun sifət və çənə, üzün orta hissəsinin bir az yastılığı, burunun ucunun azca dimdiyəbənzər əyilməsi. Qulaqlar böyük və nisbətən aşağıda yerləşmiş olur. Əl və ayaq pəncələri, həmçinin distal falanqalar geniş, oynaqlar çox hərəkətliliyə malik olur.
Əlamətlərin hamısının birlikdə olması vacib deyil – bir və ya bir neçəsi ola bilər.
Nevroloji əlamətləri bütün digər kəmağıllı uşaqlardakı kimi olur.
Həmçinin davranışlarda aqressivlik və hərəki tormozlanma kimi pozğunluqlar üzə çıxa bilər.
Ən çox rast gəlinən psixopatoloji xüsusiyyətlər kimi şizofren simptomlar: tullanma, əl çalma, öz ətrafında dönmə, müxtəlif qrimaslar, monoton inildəmə və s. qeyd edilir.
Yuxarıdakılardan əlavə xəstə uşaqlarda erkən uşaq autizminin əlamətləri ola bilər.
Diaqnostika
Kövrək X-xromosomu sindromu endonukleatik restriksiya və sauzern-bottinq köməyi ilə SQQ təkrarlarının sayının və onların metilləşmə halının müəyyənləşməsinə əsaslanır.
Müalicə
Kövrək X-xromosomu sindromunun müalicəsi yoxdur, lakin gələcək tədqiqatların yeni terapiya imkanları yaradacağına ümid var.
Hazırda xəstəliyin simptomlarını koqnitiv-davranış terapiyası, xüsusi öyrətmə, dərman və lazım gələrsə fiziki qüsurların müalicəsi yolları ilə yüngülləşdirmək olar.
Tədqiqat zamanı kövrəkliyi folat az olan mühitdə tapmaq mümkün olduğundan, belə uşaqları fol turşusu ilə müalicə etmək təklif olunur.
Uşaqların müalicəsi yetkinlərə nisbətən daha effektivdir: aqressivlik itir, diqqət artır, hərəkət və nitq yaxşılaşır. Həmçinin, belə xəstələri psixostimulyatorlar ilə müalicə etməyi yoxlayırlar.
Federal Aviasiya Administrasiyası
thumb|FAA loqosu Federal Aviasiya İdarəsi və ya Federal Aviasiya Administrasiyası — Birləşmiş Ştatlar Nəqliyyat Departamentinə bağlı olan "federal" dövlət təşkilatı.
Təşkilatın vəzifəsi ABŞ-nin hava məkanında bütün növ təyyarələrin, uçuş, istehsal, müdaxilə, effektivlik və etibarlı təhlükəsizlik qaydalarının izlənilməsinə və tətbiqinə nəzarət etmək və ABŞ-də hava təhlükəsizliyini təmin etməkdir.
23 avqust 1958-ci ildə ABŞ Konqresi tərəfindən təsis edilmiş və bu sahədə əsas qurum olaraq təyin edilmişdir. Bu tarixə qədər xidmət edən CAA (Civil Aeronautics Administration - Mülki Aeronavtika İdarəsi) və AMB (Airways Modernization Board - Hava Yollarının Modernləşdirilməsi Şurası) qurumları bu qurumun altına toplaşdırılmışdırlar.
ABŞ Konqresi
ABŞ Konqresi — Amerika Birləşmiş Ştatlarının ikipalatlı qanunverici dövlət hakimiyyət orqanı, Vaşinqton şəhərində yerləşir (binası Kapitoli adlanır). Senatdan (100 üzv) və Nümayəndələr Məclisindən (435 üzv) ibarətdir. Konqresin Sədri ABŞ vitse-prezidentidir, onun müavini müvəqqəti sədridir.
Tarixi
Birinci Kontinental Konqresdən formalaşmışdır. 1776 il iyulun 4-də İkinci Kontinental Konqres ABŞ İstiqlaliyyət Bəyannaməsi qəbul etdi. Konstitusiyaya görə Konqres xüsusilə müharibə elan etməyə, silahlı güvvələri saxlamağa, ittifaq qanunlarının icra etmək üçün milis çağırmağa, vergiləri təyin etməyə və yığmağa, xarici dövlətlərlə ticarəti tənzim etməyə, pul kəsməyə, ölçü vahidlərini, Ali Məhkəmədən daha aşağı məhkəmələri və poçt xidmətlərini müəyyənləşdriməyə bilər. Hər iki palatı məsələlərin əksəriyyətini səsvermə ilə həll edir, üzvlər "aye" yaxud "no" deməlidir. İldə adətən bir sessiya keçirilir, bəzən əlavə sessiya baş verir.
Səlahiyyəti
Konqresin konstitusiya səlahiyyətləri xeyli genişdir. Onların arasında ən əsas yeri maliyyə sahəsinə baxmaq tutur. Bu ABŞ-nin "pul kisəsi hakimiyyəti" adlanır.
Konqres ölkənin bütün ərazisi üçün vahid vergini, rüsumları, aksiz rüsumlarını müəyyən edir, federal büdcəni müəyyənləşdirir, dövlət səhmlərindən başqa bütün sahələrə ianələr ayırır, kreditə pul verir. Konqres həm də ABŞ-nin adından borcları ödəyir, xarici ticarəti və ştatlar arasında ticarəti tənzimləyir.Konqres prezidentə bu və digər məqsədlər üçün ianələr ayırmasına təsir edir, hökumət müəssisələrinin və idarələrinin fəaliyyətini də Konqres yoxlayır. Konqres həm də büdcə ianələrinin xərclənmələrini də yoxlayır.
Konqres müharibə elan etmək, silahlı qüvvələri formalaşdırmaq və onların saxlanması üçün pul ayırmaq hüququna malikdir. Konqres həm də quru və dəniz qüvvələrinin idarə edilməsi üçün hüquq vermək səlahiyyətinə malıikdir. Bu səlahiyyətlərlə Konqres hərbi büdcənin formalaşdırılmasına və silahlı qüvvələrin orqanlarına təsir edir, lakin silahlı qüvvələrdən istifadə edilməsi prezident hakimiyyətinə məxsusdur.
Nümayəndələr Palatasının hüququ var ki, seçkilər vaxtı prezidentliyə namizədlərdən heç biri seçicilərin səsinin yarısı ilə seçilməyibsə, ABŞ-nin prezidentini seçsin. (ABŞ tarixində Nümayəndələr Palatası bu hüququndan 2 dəfə istifadə edib: 1801 və 1825-ci illərdə).
Hökumətin rəsmi şəxslərinin təyinatına Senat nəzarət edir. Senat bu təyinatları təsdiq edir: 1) Hökumətin idarə rəhbəri; 2) Diplomatik nümayəndələr; 3) Ali Məhkəmənin üzvləri; 4) Federal məhkəmənin üzvləri; 5) Silahlı qüvvələrin və sərhəd xidmətinin ali rütbəli şəxslərinin irəli çəkilmələri və yerdəyişmələri. Əgər vitse-prezident seçkilər vaxtı seçilmirsə, Senat onu seçir.
Konstitusiyaya görə, Konqres vəzifəli şəxsləri, o cümlədən prezidenti və vitse-prezidenti, əgər onlar satqınlıqda günahkar biliniblərsə, rüşvət almaq və s. əməllər ediblərsə, onları impiçment qaydasına görə vəzifələrindən kənar edə bilər. Bu məsələdə palataların səlahiyyətləri bölünür. Təkcə Nümayəndələr Palatası impiçment qaydasında istintaq qrupu yarada bilər. Senat isə bu halda məhkəmə rolunu həyata keçirə bilər. Əgər məsuliyyətə cəlb edilən şəxs təqsirli bilinirsə, Senat onun haqqında yeganə cəza tədbiri – vəzifədən kənaretməni tətbiq edir.
Konqresin komitələri
Senatda 16 daimi və 4 xüsusi komitə var. Daimi komitələr:
Xüsusi komitələr:
Nümayəndələr Palatasında 22 daimi və 5 xüsusi komitə var. Daimi komitələr:
Həm də hər iki palatanın birləşmiş komitələri də mövcuddur. Belə komitələr dörddür:
Demək olar ki, bütün daimi komitələr alt komitələri yaradırlar. Alt-komitələr komitələrin kompetensiyası çərçivəsində daha xırda problemlərlə məşğul olurlar.
Konqresin vəzifəli şəxsləri
Hər iki palatanın öz vəzifəli şəxsləri var. Nümayəndələr Palatasının spikeri ən mühüm təsiredici şəxslərindən biridir. Spiker vəzifəsinə namizəd palatada çoxluğun fraksiyası tərəfindən irəli sürülür və palatanın iclasında təsdiq edilir. Spikerin prezident administrasiyası ilə əlaqələrinin rolu o vaxt yüksək olur ki, prezident bir partiyadan, Nümayəndələr Palatası isə digər partiya tərəfindən idarə edilir.
Senatın sədri vitse-prezident hesab olunur,amma səsvermə hüququ olmur.Çoxluğun fraksiyasının irəli sürməsi şərti ilə Senat öz yaşlı və hörmətli şəxslərindən birini müvəqqəti sədr seçir. O, sədr funksiyalarını yerinə yetirir, səsvermədə iştirak edir və Senat tərəfindən qəbul edilən qanunları imzalayır. Senatın sədrinin funksiyaları və səlahiyyətləri vacibliyinə görə Nümayəndələr Palatasının spikerinin funksiyası və səlahiyyətlərindən aşağıdır.
Nümayəndələr Palatası
Başçısı spikerdir.
Rodriqu-di-Freytaş
300px|thumb thumb|300px Rodriqu-di-Freytaş  — Rio-de-Janeyro şəhəri ərazisində yerləşən laqun məşhəlli göl. Göl XVIII əsrdə yaşamış hərbçi Rodriqu di Freytaş Karvaliyonun şərəfinə adlandırılmışdır. Laqun Atlantik okean ilə kanalla birləşir. Kanal İpanema rayonu ərazisində yerləşir,
Rio sakinləri arasında göl sadəcə Laqoа («göl») kimi adlandırılır. Rodriqu-di-Freytaş gölündən 2016 Yay Olimpiya Oyunlarında istifadə edilir. Burada Akademik avarçəkmə və Kanoye yarlışları keçirilir.
Enniskorti (stansiya)
Enniskorti (isl. Enniscorthy) — 16 noyabr 1863-cü ildə ictimai istifadəyə açılmış, İrlandiya Respublikası Ueksford rayonunun dəmiryolu nəqliyyat əlaqəsini təmin edən bir dəmiryolu stansiyasıdır.
Qıvrım şeytanqanqalı
(Carduus crispus) - cinsinə aid bitki növü. thumb
Mentha vagans
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Votkinsk
Votkinsk (, Votka) — Rusiyanın Udmurtiya Respublikasında sənaye şəhəri. 2010-cu ilin siyahıya alınmasına əsasən şəhərin əhalisi 100 034 nəfərdən ibarət idi
Meşəli (Xocalı)
Meşəli — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Meşəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Meşəli kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Tarixi
Meşəli kəndinin adı türk dilində izah olunur və meşəlik yerdə yerləşdiyinə görə belə adlandırılmışdır.
Kənd Qırxqız dağlarının ətəyindədir. Palıd, fıstıq və cır meyvə ağaclarından ibarət mənzərəli meşəlik ərazidə yerləşdiyi üçün belə adlanmışdır. Uzun müddət ermənilərin millətçi rəhbər orqanları tərəfindən yaşayış məntəqələrinin rəsmi siyahisına salınmamışdır. 1990-ci ildə kənd statusu verilib. Kəndin ərazisində qədim qəsr, imarət, kurqan və s. maddi mədəniyyət nümunələrinin nişanələri var. 1991-ci ildə ermənilər tərəfindən yandırılmış əhalisi didərgin düşmüşdür.
Meşəli qətliamı
23 dekabr 1991-ci ildə Meşəli kəndində Ermənistan hərbi birləşmələri tərəfindən qətliam törədilmişdir. Qətliam zamanı 28 nəfər öldürülmüş, 14 nəfər yaralanmışdır. Meşəlinin əhalisindən 358 nəfər məcburi köçkün olmuş, kənd özü məhv edilmişdir. Qətliamda Meşəli kəndində 5,496,900 manat məbləğində maddi ziyan vurulmuşdur.
Malayziya
Malayziya  — Cənub-Şərqi Asiyada dövlət. 1957-ci ildə Böyük Britaniyadan müstəqillik qazanmış, 1963-cü ildə Malayziya Federasiyanın 11 ştatı Sinqapur, Saravak və Sabahla (keçmiş Şimali Borneo) birləşmişdir. Lakin, 1965-ci ildə Sinqapur federasiyadan ayrılmışdır. Şimalda Tayland və Sinqapur, cənubda İndoneziya ilə qonşudur. Bundan əlavə qərbdən Andaman dənizi, şərqdən Cənubi Çin Dənizinə çıxışı var. Ölkə coğrafi baxımdan Qərbi Malayziya və Şərqi Malayziya olmaqla 2 bölgəyə, bu bölgələr isə 10 ştata ayrılır. Paytaxtı Kuala Lumpur şəhəridir. Lakin, federal hökumət Putracaya şəhərində yerləşir. 30 milyon nəfər əhalisi olan Malayziya dünyada əhalisinin sayına görə 44-cü yerdədir. Avrasiya materikinin cənub nöqtəsi olan Tanjunq Piai də Malayziyadadır.
Müstəqillik əldə etdikdən sonra, Malayziya Asiyada ən yaxşı inkişaf edən iqtisadiyyata malik ölkələrdən biri hesab olunur. Hər il ortalama ÜDM artımı 6,5%-dir. Bugün, Malayziya bazar iqtisadiyyatına malik, yeni sənayeləşmiş ölkələr qrupuna daxildir. ÜDM göstəricisinə görə Malayziya dünya ölkələri arasında 29-cu yerdədir.
Etimologiya
Malayziya sözü malay kökündən və latın-yunan -ia şəkilçisindən ibarətdir. Bu "malaylar torpağı" mənasını daşıyır. "Melayu" sözünün mənası mübahisəlidir. O, ya sanskrit dilində yüksək dağlıq ərazisi mənasını daşıyan "Himalaya" sözündən, və ya dağ şəhəri mənasını daşıyan "Malaiyur-pura" ifadəsindən gələ bilərdi.
Başqa bir nəzəriyyəyə görə Malayziya sözünün mənşəyi Tamil dilindəki malai (dağ) və ur (şəhər və ya torpaq) sözlərindən gəlir.
Tarixi
Müasir insanların indiki Malayziya ərazisində təxminən 40000 il əvvəl məskunlaşdıqları təxmin edilir. Burada ilk məskunlaşan insanların neqritos olduqları ehtimal edilir. I əsrdə Çin və Hindistandan olan ticarətçilər və məskunlar Malayziyaya köçməyə başladılar. II və III əsrdə onlar burada bir neçə şəhər və limanın əsası qoydular. Onların burada məskunlaşması Malayziya xalqının Çin və Hindistan mədəniyyətinin təsiri altına düşməsi ilə nəticələndi, Hinduizm və Buddizm dinləri yerli xalq arasında yayılmağa başladı. Sanskrit dili və yazısı IV və V əsrlərdə burada peyda oldu. Malay yarımadasının şimalındakı ərazilərdə Lanqkasuka dövləti II əsrdə formalaşdı və XV əsrə qədər mövcudluğunu qorudu. VII və XIII əsrlər arasında Malay yarımadasının cənubunun çox hissəsi dəniz Srivijayan imperiyasının bir hissəsi idi. 13-cü və 14-cü əsrlərdə Majapahit imperiyası Srivijayadan yarımadanın çox hissəsi və Malay arxipelaqı üzərində müvəffəqiyyətlə nəzarəti ələ keçirdi. XV əsrdə Malakkada İslam dini yayıldı və bütün yarımadanı əhatə etdi.
Portuqaliyalılar 1511-ci ildə Malay yarımadasını ələ keçirdilər. Hollandiya donanması 1606-cı ildə Hollandiya-Portuqaliya müharibəsinin bir hissəsi olaraq Malakka nəzarətini ələ keçirmək üçün Portuqaliya armadası ilə döyüşür. 1641-ci ildədə Portuqaliyalılar Malakka dan geri çəkildi. Hollandiyalılar burada 1795-ci ilə qədər hakim qüvvə oldular. Penanqda 1786-cı ildə və Sinqapurda 1824-cü ildə yerləşməyə başlayan İngilislər getdikcə ticari və siyasi fəaliyyətlərini artırdılar. Bu vaxt müxtəlif Malayziya ərazilərini işğal etməyə cəhd edən Taylanda qarşı mübarizə başlandı. Malayziyanı Hollandlar 1826-cı ildə təkrar işğal etdilər.
İkinci Dünya Müharibəsində Yapon Ordusu üç ildən çox Malaziya, Şimali Borneo, Saravak və Sinqapuru işğal etdi. Bu dövrdə etnik gərginliklər yüksəldi və millətçilik gücləndi. Malaya Müttəfiq qüvvələr tərəfindən yenidən fəth edildikdən sonra xalqın müstəqilliyə dəstəyi artdı. 1946-cı ildə qurulan və Sinqapur istisna olmaqla, Malay yarımadasındakı bütün Britaniya mülklərindən ibarət olan Malay Birliyi tez bir zamanda ləğv edildi və 1 fevral 1948-ci ildə Malaziya hökmdarlarının muxtariyyətini bərpa edən Malaziya Federasiyası tərəfindən dəyişdirildi.
Bu müddət ərzində Malaziya Kommunist Partiyasının rəhbərliyi altında əsasən etnik çinli üsyançılar ingilisləri Malaziyadan çıxarmaq üçün partizan əməliyyatlarına başladılar. Malaziya Fövqəladə Halı (1948-1960) Malaziyada Birlik qoşunlarının uzun müddət davam edən üsyan əleyhinə kampaniyasını əhatə edirdi. 31 avqust 1957-ci ildə Malaya Millətlər Birliyinin müstəqil üzvü oldu.
Baş nazir Mahathir Məhəmmədın dövründə 1980-ci illərdən başlayan sürətli iqtisadi artım və urbanizasiya dövrü baş verdi. İqtisadiyyat kənd təsərrüfatına əsaslanandan istehsal və sənayeyə əsaslanan iqtisadiyyata keçdi. Petronas Qüllələri, Şimal-Cənub Ekspres Yolu, Multimedia Super Dəhlizi və Putracayanın yeni federal inzibati paytaxtı kimi çoxsaylı meqalayihələr tamamlandı.
Bununla belə, 1990-cı illərin sonunda Asiya maliyyə böhranı sonradan bərpa olunsa da, demək olar ki, valyutanın, fond və əmlak bazarlarının çökməsinə səbəb oldu. 1MDB qalmaqalı 2015-ci ildə o zamankı Baş nazir Nəcib Tun Əbdürrazaqı əhatə edən böyük qlobal korrupsiya qalmaqalı idi. Qalmaqal 2018-ci il ümumi seçkilərində müstəqillik əldə etdikdən sonra hakim siyasi partiyada ilk dəyişikliyə səbəb oldu. 2020-ci illərdə ölkə COVID-19 pandemiyasının səbəb olduğu sağlamlıq və iqtisadi böhranlarla üst-üstə düşən siyasi böhranın içində idi.
Ərazi
Malayziya iki əsas hissəndən ibarətdir: Malay yarımadasında və onun ətrafında yerləşən Qərbi Malayziyadan (və ya Yarımada Malayziyası) və Borneo adasında və onun ətrafında yerləşən Şərqi Malayziyadan. Qərbi Malayziyanın Taylandnan, Şərqi Malaysiyanın isə İndoneziya və Borneo ilə quru sərhədi var. Ölkə həmçinin Sinqapurla torpaq bəndi və körpü ilə bağlıdır, Vyetnam və Filippinlə isə onun dəniz sərhədi var.
Malayziyanın iki hissəsi bir-biridən Cənubi Çin Dənizi ilə ayrılmışdır. Şəri və Qərbi Malayziyanın landşaftları oxşardır: sahilləri düzənliklərdir, sahildən uzaqlaşdıqça isə təpələr və dağlar yüksəlir.
Biomüxtəliflik
Malayziya 12 iyun 1993-cü ildə, Rio de Janeyro şəhərində Bioloji Müxtəlifliyin qorunmasına dair sənədi imzalamışdır. Ölkə meqadiversdir. Dünyada olan bütün heyvan növlərinin 20%-i Malayziyada yerləşir. Ölkə ərazisində təqribən 210 məməli heyvan növünə rast gəlinir. Malayziyanın yarımada hissəsində 620-dən çox quş növü aşkar edilmişdir. 150 ilan növü, 80 kərtənkələ növü də daxil olmaqla, ölkə ərazisində 250 növ sürünən qeydə alınıb. Malayziya həmçinin 150 qurbağa növü və minlərlə növ həşərata da ev sahibliyi edir. Böyük hissəsi Şərqi Çin Dənizində yerləşən Malayziyanın iqtisadi zonası (su sahəsi ilə birlikdə) isə onun quru ərazisindən 1.5 dəfə böyükdür. Malayziya sularında 1200 balıq və 600 mərcan növü var. Qədim biomüxtəlifliyi olan Malayziya mağaraları isə ekoturizm həvəskarlarını həmişə özünə cəlb edir.
Əhali
Malayziya Statistika Departamentinin verdiyi məlumata görə, 2020-ci ildə ölkənin əhalisi 32 447 385 adam idi. Beləliklə, Məlayziya əhali sayına görə dünyada 42-ci ölkədir. Əhalinin böyük hissəsi Qərbi Malayziyada yaşayır. 2010-cu ildə təxminən 28 million Malayziyalının 20 millionu orda məskunlaşır. Şəhər əhalisi 70%-i təşkil edir. Əmək tutumlu sənayələrin inkişafının nəticəsində, ölkədə təxminən 3 million miqrant işçi yaşayır. Onlar əhalinin təhminən 10%-i təşkil edir.
Milli tərkib
Malayziya əhalisinin 69,7%-i bumiputra kimi sayılır. Bumiputeralar əsasən malaylardan və həmçinin Sabah və Saravakda yaşayan yerli qruplardan ibarətdir. O cümlədən, dayaklar (ibanlar, bidayuhlar və oranq ulu qrupları), kadazandusunlar, melanaular, bacolar və s.. Qeyri-malay bumiputraların sayı Saravak əhalisinin yarısından artıq, Sabah əhalisinin isə üçdə ikisidən çox təşkil edir. Bundan əlavə, Qərbi Malayziyada oranq əsli adlı adı altında sayılan bir sıra yerli etnik qruplar yaşayır.
Malayziyada daha iki qeyri-bumipitra qrupu yaşayır. Ölkə əhalisinin 22,5%-i Malayziya çinliləri, 6,8%-i isə Malayziya hindliləri təşkil edir. Malayziya çinliləri əsasən hokkien, kantonlu, hakka, tioçu və s. Cənubi Çindən gələn etnik qruplara aiddir. Onlar ölkənin iqtisadiyyatında böyük rol oynayır. Malayziya hindləri isə əsasən tamillərdir.
Dini
2010-cu ilin siyahıya almaya görə, İslam dininə etiqad edənlər əhalinin 63,5%-i, buddizmə 18,7%-i, xristianlığa 9,1%-i, hinduizmə 6,1%-i təşkil edir, əhlinin 1,3%-i isə konfusiçilik, daosizm və ya başqa Çin xalq dinlərinə etiqad edir. Qalan 2,7%-i isə dinləri haqqında məlumat verməyib.