cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uran (kimyəvi element)
Uran — simvolu U olan kimyəvi elementlərin dövri sistemindəki 92-ci element. Radioaktivdir. Elementlərin dövri sisteminin III qrupundadır, atom nömrəsi 92, atom kütləsi 238,029, aktinoidlər ailəsindəndir, gümüşü ağ rəngli metaldır. Üç allotropik modifikasiyası (alfa,beta,qamma) var. Alfa uranın sıxlığı 298 K-da 19,5 q/sm 3 dur, 1405 K-da əriyir, 4093 K-də qaynayır. Təbii uranın 3 izotopona (u-238(99,282%), u-235(0,712%) və u-234(0,006%)) rast gəlmək olar. Süni izotoplarından u-233 daha əhəmiyyətlidir. Uranı alman kimyaçısı M.H.Klaprot uran dioksid şəklində kəşf etmiş və ona Uran planetinin adını vermişdir. Uranı ilk dəfə fransız kimyaçısı E.M.Peliqo almışdır. Uranın yer qabığında kütləcə miqdarı 2,5x10 -4 %-dir. Əsas mineralı nasturandır. Az miqdarda urana qranitdə, torpaqda və suda rast gəlinir. Uran birləşmələrində +2-dən +6-ya qədər okisdləşmə dərəcəsi göstərir. Kimyəvi aktivdir. Otaq temperaturunda səthi oksid təbəqəsi ilə örtülür. 473 K-də uran dioksid,473–673 K-də tri uran okta oksid, daha yüksək temperaturda isə uran trioksud əmələ gətirir. 343 K-də su təsirindən səthində uran dioksid qoruyucu örtüyü yaranır. Uran uran filizlərinin sulfat turşusu mühitində manqan dioksid ilə işləyib, xüsusi üzvi həlledicilərdə ekstraksiya etməklə ayrılır. Sonra nitrat turşusu ilə işləndikdə dioksuran dinitrat duzuna çevrilir.
Ümumi məlumat
Xarici görünüşə görə uran poladı xatırladır: asanlıqla döyülür, cililanır, yayılır və çətinəriyəndir (t ərimə =1130 °C ). Uran istiliyi və elektriki pis keçirir. Onun istilik keçiriciliyi misin istilik keçiriciliyindən 13 dəfə azdır. Metallik uran asanlıqla nitrat turşusunda həll olub sarı rəngli Uranil-nitrat (Dioksouran nitrat (UO2(NO3) 2 )) məhlulu əmələ gətirir. Burada uran ən yüksək +6 oksidləşmə dərəcəsindədir. Bu maddə həm də turşuda uran(VI)oksidin həll olunmasından alına bilər. Açıq-sarı rəngli uranil-hidroksid(UO2(0H)2 ) amfoter birləşmə xassəsi göstərir. Onu bəzən uranat turşusuda adlandırırlar. Onu turşularda həll etdikdə isə uranil duzları: UO2(0H)2 +2HCl=UO2Cl2=2H2O,qələvilər həll etdikdə isə uranatlar-uranat turşusunun duzları əmələ gəlir. Uran mikromiqdarlarda (10-5-10-8%) olmaqla bitkilərin toxumlarında aşkar olunur. Bitkilərin külündə (torpaqda uranın miqdarı 10–4%-ə yaxın olduqda) onun qatılığı 1,5·10–5% olur. Daha çox uran bəzi göbələklər və yosunlar tərəfindən toplanır. Yosunlar uranın aşağıdakı zəncir üzrə biogen miqrasiyasında iştirak edir: su-su bitkiləri–balıqlar–insan. Lakin, uranın durulaşdırılmış məhlulları bəzi bitkilərin böyüməsini stimullaşdırır və bakteriyaların fəaliyyətini aktivləşdirir.
Torpaqda uran artıqlığı olduqda bitkilərdə cırtdan boyluluq müşahidə olunur, həmçinin, orqanların rəngi və forması dəyişir.
Heyvan və insan orqanizminə uran qida və su ilə mədə — bağırsaq traktına, hava ilə — nəfəs yollarına, həmçinin dəri örtüyü və selikli qışa vasitəsi ilə daxil olur. Uran birləşmələri mədə-bağırsaq traktında (1%), ağ ciyərlərdə (50%) sorulur. Uranın orqanizmdə əsas deposu dalaq, böyrəklər, skelet, qara ciyər və bronx – ağciyər limfa qovşaqlarıdır. Uranın insan orqanlarında və toxumalarında miqdarı 10–7q-dan çox olmur.
Radiasiya müdafiəsi üzrə beynəlxalq komissiyanın məlumatına görə insan orqanizmində uranın orta miqdarı 9·10–8q-dır. Bu kəmiyyət müxtəlif rayonlar üçün dəyişə bilər. Ehtimal olunur ki, heyvanların və bitkilərin normal həyat fəaliyyəti uçun uran lazımdır, lakin, onun bioloji funksiyası aydınlaşdırılmayıb.
Uran və onun aerozolları və birləşmələri təhlükəlidir. Uranın suda həll olan birləşmələrinin aerozonları üçün icazə verilən qatılığı havada 0,015 mq/m³, həll olmayan formada uran üçün 0,075 mq/m³-dur.
Orqanizmə düşdükdə uran bütün orqanlara təsir edir və ümumihüceyrə zəhəridir. Uran ilk növbədə böyrəkləri zədələyir, sidikdə zülal və şəkər əmələ gəlir. Xroniki intoksikasiya zamanı qanəmələgəlməni və əsəb sistemini pozur. Uranın zəhərlilik təsiri onun kimyəvi xassələri ilə əlaqədardır və həll olmadan asılıdır: uranillər və digər həll olan birləşmələr daha zəhərlidirlər.
Uran insan orqanizminə aşağıdakı mənbələrlə daxil olur:
Hava. Bitki mənşəli məhsullar: yosunlar. Heyvan mənşəli məhsullar: ət, ağ ciyər, qara ciyər.
Göbələklər.
Uranın daha geniş məlum olan və insan tərəfindən daha çox istifadə olunan birləşmələri aşağıdakılardır:
UO3 – urantrioksid
UO2, UO3+ThO2, CeO2 – uraninit
Na2U2O2 – natrium uranat.
Yer qabığında uranın orta qatılığı kifayət qədər yüksəkdir — 3·10–4%. Bu o deməkdir ki, yerdə uran gümüş, bismut, civə və s.-dən daha çoxdur.
Bəzi yayılmış suxurlarda uranın miqdarı bu orta kəmiyyətdən xeyli çoxdur. Belə ki, bir ton qranitdə 25q-a qədər uran olur. Bu 25 qramın tam enerjisi 125 ton kömürün istilik miqdarına ekvivalentdir.
Na2U2O7 təsviri incəsənətdə sarı piqment kimi istifadə olunurdu.
Subaylıq qonaqlığı: II hissə (film, 2011)
Hanqover 2 — 2011-ci ildə istehsal olunmuş ABŞ filmi. Todd Fillipsin rejissorluq etdiyi filmin baş rollarında Bradley Cooper, Zach Galifianakis və Ed Helms çəkilmişlər. Kassa müvəffəqiyyəti tutan Hanqover filminin ikinci filmi.
Uran (kimyəvi element)
Ümumi məlumat
Uranın əhəmiyyətli filizləri uranit UO2, UO3+ThO2, CeO2, karnotitdir K2(UO2)2 (VO4)2 · 2H2O.
Uran olduqca ağır, gümüşü ağ, parıltılı metaldır. Təmiz halda o, poladdan bir qədər yumşaqdır.
Uranın üç allotropik forması var: alfa (prizmatik, 667,7oC-ə qədər stabildir), beta (dörbucaqlı, 667,7oC-dən 774,8oC-ə qədər davamlıdır), qamma (774,8oC-dən ərimə temperaturuna qədər).
Uran – 235 izotopu daha geniş istifadə olunur. Bu izotop özü-özünü təmin edən zəncirvari nüvə reaksiyalarına daxil ola bilər. Odur ki, bu izotop nüvə reaktorlarında yanacaq kimi, həmçinin nüvə silahlarında (kritik kütləsi 50kq-dır) istifadə olunur.
235U izotopunun təbii urandan ayrılması mürəkkəb texnaloji problemdir.
Uran – 233 reaktorlarda toriumdan süni alınan izotopdur (torium 232 bir neytron qəbul edir və torium-233-ə çevrilir. Torium 233 protaktinium-233-ə və uran – 233-ə parçalanır).
Uran – 233 atom elektrik stansiyaları üçün nüvə yanacağıdır. Ondan həmçinin atom bombaları da (kritik kütləsi 16 kq-a yaxın) istehsal olunur.
Uran – 233 həmçinin qaz fazalı nüvə raket mühərrikləri üçün daha perspektivli yanacaq hesab olunur.
Təbiətdə yayılması
Uranın miqdarı yer kürəsində 0,00027%-dir. Çəkilə okean suyunda qatılığı 3,2 mkr/l-dir.Əsas uranın filizləri
Yataqları
Uranın ən iri yataqları: Avstraliyada, Qazaxstanda və Rusiyada yerləşir. Çıxarılmasına görə Qazaxstan birinci yerdədir. Uranın dünya ehtiyatının 10%-ı isə Rusiyadadır.
Uran istehsalı
left|200x200px thumb|320x320px|Ultrabənövşəyi işığı altında parlayan uran seramik sır Dizayn Türk Dr. [[Sencer Sarı tərəfindən hazırlanmışdır. ]] 200px|İ.V.KURÇATOV
Nüvə yanacağı
Təbii Uran maddəsi üç izotopun: 235U(0,72%),238U(99,274%) və 234U qarışığından ibarətdir. Nüvə texnikası üçün adətən 235U izotopu ilə zənginləşdirilmiş uran lazımdır. Bu tədqiqatçıların qarşısında çətin bir məsələ-izotopların ayrılması məsələsini qoyur. Sənayedə daha geniş yayılmış üsul-qaz-diffuziya üsuludur. Bu üsul müxtəlif kütləli hissəciklərin məsaməli təbəqədən-membrandan keçmə sürətinin müxtəlifliyinə əsaslanır. Uran-235 izotoponu ayırmaq üçün metalın hamısını asanuçucu birləşmə UF6 şəklinə keçirirlər. Ayırma prossesini məsaməli təbəqələr saxlayan çoxlu sayda xanaları olan xüsusi kaskadın köməyi ilə dəfələrlə təkrar edirlər. Uranın 235 izotopunu onun təbii qarışıqdakı miqdarını 95%-ə qədər zənginləşdirilməsi üçün 5000 pilləli kaskad tələb olunur. Uranın 235 və 238 izotopları eyni kimyəvi xassələrə, lakin müxtəlif nüvə xassələrinə malikdir. Beləki, uran-235 nüvələri zəif sürətli istilik neytronları ilə bombardman zamanı hissəciklərə parçalanaraq böyük miqdarda enerji ayırır:
NGC 3607
NGC 3607, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Daşa Astafeva
Darya "Daşa" Viktorivna Astafeva — Ukrayna aktrisası, müğənnisi və fotomodeli.
Bilad əş-Şam
Bilad əş-Şam — Raşidi, Əməvi, Abbasi və Fatimi xilafətlərində vilayət. Vilayət 634–647-ci illərdə müsəlmanlar tərəfindən fəth edilən Bizansın Şərq diosezinin ərazisinə uyğun gəlirdi. Əməvilər dövründə (661–750) Bilad əş-Şam xilafətin paytaxt vilayəti olmuş və vilayətin müxtəlif yerləri Əməvi xəlifələri və şahzadələri üçün iqamətgahı olmuşdur.
Toponim
Bilad əş-Şam adı ərəb dilində "sol tərəfdəki bölgə" kimi tərcümə olunur. Vilayət özlərini doğan günəşə tərəf baxan hesab edən Hicaz (Qərbi Ərəbistan) sakinlərinin baxış bucağından belə adlandırılmışdır. Odur ki, onlar özlərinin sol tərəfində Suriya bölgəsi, sağ tərəfində isə Yəmən bölgəsini ("sağ tərəfdəki bölgə") yerləşdirmişdir.
Elgün
Elgün — ad.
Məhəmmədəmin xan Dəvəli-Qacar
Məhəmmədəmin xan Məhəmmədhəsən xan oğlu Dəvəli-Qacar (?-1850)—Abbas mirzənin keşikçibaşısı.
Saab AB
Saab AB  (Svenska Aeroplan AktieBolaget) (İsveç Təyyarə Anonim Şirkəti), 1937-ci ildə yaradılmış İsveç aviasiya və müdafiə şirkətidir. 1947-ci ildən 1990-cı ilə qədər Saab Automobile adı altında avtomobil istehsalşısı olmuşdur. 1968-1995-ci illər arasında kommersiya məqsədli avtomobillərin istehsalçısı olan Scania ilə birləşərək Saab-Scania adı altında kommersiya məqsədli avtomobillər istehsal etmişdir.
Məhəmmədəmin xan Dəvəli-Qacar
Ailəsi
Məhəmmədəmin xan,  Abbas  mirzə və  Əli  xan  Zilli  Sultanın   bacısı  Mələk  Gövhər  xanımla   (Şah  Bibi  kimi  məşhur  idi-Ə.Ç)  evlənmişdir. Onlar həm  də  qohum  idilər. Lakin Mələk   Gövhər  xanım  ərindən   ayrılmış,  bir  müddət  keçdikdən  sonra Mirzə   Əbülqasim   Qaimməqamla  ailə qurmuşdur. Abbas mirzə  Naibüssəttənə  bacısının  boşandığından  xəbər  tutduqda  bərk  əsəbləşmiş  və  demişdir. “Mələk Gövhər  xanım  mənim  bacım  deyil,  Zilli  Sultanın  bacısıdır.” Məhəmmədəmin xan Gövhər Malik Sultan xanım Fətəli şah qızı ilə еvlənmişdi. Məhəmmədrəhim xan adlı оğulları vardı.
Cuzeppe Sinyori
Cuzeppe Sinyori — İtaliyalı keçmiş futbolçu. Hücumçu mövqeyində oynayıb. İtaliya millisinin üzvu olub.
Sinyori, A Seriyasında ardıcıl 10 səfər oyununda qol vurmaqla rekorda sahibdir (1991–92-də "Focca" ilə bir oyun, 1992–93-də "Latsio" ilə 9 oyun).
Klub
"İnter" klubunun uşaq futbol məktəbinin yetirməsi olan Cüzeppe Sinyori, ilk debütunu, 1984-cü ildə həvəskarlar çempionatında oynayan "Leffe" komandasında edib. Burada iki mövsüm çıxış edən futbolçu pzunu yaxşı tərəfdən göstərir və komandasının D Seriyasına yüksəlməsinə kömək edir.
Sinyori 1986-cı ildə C Seriyasında yarışan "Pyaçentsa" klubuna keçir. "Pyaçentsa"da 3 il oynadı, 46 matçda 7 qol vurur. 1987–88 mövsümunu icarə əsasında "Trento" klubunda keçirir.
1989-cu ildə "Focca" klubuna keçir. Burada baş məşqçi Zdenek Zeman, Sinyorini cinahdan çıxararaq hücumun mərkəzinə yerləşdirir. Sinyori, "Focca"da 105 oyunda meydana çıxır və 38 qol vurur. "Focca" klubu İtaliya A Seriyasına çıxır.
1992-ci ildə Sinyori, ilk mövsümdə 26 qolla İtaliya çempionatının bombardiri olduğu "Latsio"ya keçdi. O, həmçinin növbəti mövsümdə 23 görüşdə 23 qol vuraraq təkrar A Seriyasının bombardiri olur. 1995-ci ildə "A Seriyası"nda meydana çıxdığı 27 görüşdə 17 qol vurdu. Elə həmin il Cüzeppe Sinyori "Latsio"nun kapitanı təyin edilir. 11 iyun 1995-ci ildə Serxio Kraniotti Sinyorini çox əhəmiyyətli pul qarşılığında "Parma"ya buraxdığını açıqladı. Bu, "Latsio" azarkeşlərini qəzəbləndirir. Onlar, Karionttinin evinin yanına yığışaraq orda nümayiş keçirir. Tiffozi, evə pomidor, yumurta və sikkələr ataraq, və Kraniottidən Sinyorinini satmamasını tələb edir. "Latsio" rəhbərliyi açıq şəkildə bunu gözləmirdi: elə həmin gün Kraniotti danışıqları dayandırdığını açıqladı. 1996-cı ildə Sinyori 31 matçda 24 qol vuraraq üçüncü dəfə çempionatın bombardiri oldu, lakin Sakki onu, İtaliya milli komandasının Avro-96 üçun olan heyətinə dəvət etmir. Növbəti mövsüm Sinyori A Seriyasında 15 qol vurur. "Latsio"da Dino Zoff baş məşqçi postunu tərk edir və isveçli Sven-Qoran Eriksson "Latsio"nun baş məşqçisi təyin edilir. Futbolçunun yeni baş məşqçi ilə münasibətləri pozulur."Latsio", Sinyorinin yoxluğunda İtaliya Kubokunu qazandıqda, Eriksson, oyunçuya mükafat verməkdən imtina edir. Mövsüm sonunda, Sinyori "Latsio"nu tərk etmək məcbüriyyətində qalır.
1998-ci ildə o "Sampdoriya"ya keçir və 17 matçda Sinyori cəmi 3 qol vurur.
Onurğa əməliyyatı keçirdikdən sonra 1998-ci ilin iyulunda "Bolonya"ya keçir və burada 5 ildə 67 qol vurdu.
Sonra Yunanıstanda "İraklis", Macarıstan klubu "Sopron" komandalarında oynayır və 2006-cı ildə karyerasını bitirir.
Gecux
250 px|right|thumb Gecux — Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunda yerləşən kəndlərdən biridir. 2002-ci ildə aparılmış rəsmi əhali siyahıya alınması zamanı kənddə 6,367 nəfər yaşayırdı və onların 4,585 nəfəri etnik azərbaycanlılar idi.
Mehrəli Qasımov
Qasımov Mehrəli Süleyman oğlu — Ukrayna Respublikasının Azərbaycandakı Fəxri Konsulu, "Ukrayna Mərkəzi"nin təsisçisi.
Həyatı
Azərbaycanda "Ukrayna Mərkəzi"nin təsisçisidir.
Sosial müharibə (e.ə 91 - e.ə 88)
Sosial müharibə (sosial sözü müttəfiqlər mənasına gələn sociidən yaranıb) - e.ə. 91- e.ə. 88-ci illər arasında Roma Respublikası ilə müharibədən əvvəl Roma nın müttəfiqi olan İtaliyadakı şəhərlər arasında olmuş müharibədir.
Müharibəyə doğru
e.ə. IV və III sərlərdə Roma nın İtaliya nı fəth etməsi Roma ilə İtaliyadakı şəhər və xalqlar arasında bir çox ittifaqlara səbəb olmuşdu. İttifaq şərtləri şəhərin könüllü olaraq və ya müharibədə məğlub olaraq Roma ilə ittifaq qurmasına görə dəyişirdi. Bu şəhərlər de-yure müstəqil idilər, ancaq de-fakto Romanın bu şəhər dövlətlərdən müəyyən miqdarda pul və əsgər tələb etmə haqları var idi. E.Ə. II əsrdə Roma ordusundakı əsgərlərin yarısı ilə 3/2-ni İtaliyadakı müttəfiqlərdən gələn əsgərlər təşkil edirdi. Roma dövləti eyni zamanda müttəfiqlərin xarici siyasətləri və bir-birləri ilə olan münasibətləri üzərində üstünlüyə sahib idi.
Bu tələblərin qarşılığında müttəfiqlər Romanın Aralıq dənizi hövzəsini fəthi zamanı əldə etdiyi qənimət və torpaqlardan pay alırdı. Ancaq e.ə. II əsrdə Romalı siyasətçilərin qənimətlərdən müttəfiqlərə pay verməməyə başlaması ilə müttəfiqlər narazılıq etməyə başladılar, sonda isə üsyan etdilər.
Sosial müharibə qismən Markus Livius Drususun öldürülməsi ilə başladı. Drususun islahatları Romanın müttəfiqlərinə Roma Respublikası nın xarici siyasətində daha çox söz haqqı verəcək Roma vətəndaşlığı nəzərdə tuturdu. Yerli məsələlər yerli hökümətlərin nəzarətində qalırdı və Romalılar üçün ittifaqın nə vaxt müharibəyə girəcəyi ya da qənimətin necə bölünəcəyi kimi mövzular qədər önəmli deyildi. Drusus öldürülüncə bu haqsızlıqlar barədə hazırladığı islahatlar qüvvədən düşmüş elan edildi. Bu Romanın müttəfiqlərini ciddi formada qəzəbləndirdi və çoxu Romaya qarşı bir-birləri ilə ittifaqa girdi.
Müharibə
Sosial müharibə e.ə. 91-ci ildə müttəfiqlərin üsyan etməsi ilə başladı. Venusiyada üsyan etməyəm tək latın müttəfiq idi. Üsyançı müttəfiqlər niyyətlərinin yalnız yandırıb-yıxmaq olmadığını göstərərək, paytaxtı Korfinium olan müstəqil İtalika adlı müstəqil dövlət quraraq göstərdilər. Əsgərlərinə ödəmə edə bilmək üçün sikkə zərb etdirməyə başladılar. Sikkə nin üzərində müttəfiqlərin simvolu olan buğanın dəhşətli dərəcədə çox yemiş qurda (Romanın simvolu) təcavüz etməsi təsvir olunmuşdu. Əsgərlərinin çoxu Roma ordusu nda xidmət etmiş, müharibə təcrübəsi olan kəslər idi. İtalikanın 8 müttəfiqi 100.000 adam toplaya bilirdi. İtalyanlar bu gücü İtaliya daxilindəki mövqelərə görə bölüşdürdülər.
Romanın ilk hücumunun öhtəsindən gəlməsi şərt idi. Çünki bu başqa müttəfiq şəhərlərin də tərəf dəyişdirməsinə mane olacaqdı. İki cəbhənin ikisi də e.ə. 90-cə ildə konsulların rəhbərliyində idi. Şimalda konsul Publius Rutilius Lupusun müşavirliyini Marius və Pompeius Strabon, cənubda isə konsul III Lusius Yulius Sezarın müşavirliyini Lusius Kornelius Sulla və Titus Didius edirdi.
E.ə 90-cı ilin Roma üçün nəticələri:
E.ə. 90-cı ilin İtalika baxımından nəticələri:
Bu itkilərə rəğmən Romalılar mütləq məğlubiyyətə mane ola bildilər. E.ə. 89-cu ildə hər iki konsul şimal sərhədinə getdi və Sulla cənub sərhədinin nəzarətini tam əlinə keçirdi.
E.ə. 89-cu ildəki hadisələr: Lusius Porsius Kato (iki konsuldan biri) məğlub oldu və öldü, Tək komandan olaraq qalan Strabon müharibənin taleyinə təsir edən toqquşmada 60.000 nəfərlik İtalika ordusunu məğlub etdi və Auskulumu təslim olmağa məcbur etdi, Sulla hücuma keçdi və Samnit ordusunu məğlub etdi, Kampanyadakı itirilmiş ərazilərin bir çoxunu geri aldı.
Qədirqamu (Maku)
Qədirqamu — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Sosial müharibə (e.ə 91 - e.ə 88)
Müharibə
E.ə. 88-ci ildə hələ də mübarizə aparan Samnitlər istisna olmaqla, müharibə demək olar ki, bitmişdi. Romalılar müttəfiqlərinə verdikləri imtiyazlar olmasa çox güman ki müharibə bir qədər də uzana bilərdi.
Qədirqamu (Maku)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 25 nəfər yaşayır (7 ailə).
Sosial müharibə (e.ə 91 - e.ə 88)
Romanın müttəfiqlərə verdiyi imtiyazlar
Lusius Yulius Sezar konsulluğu dövründə bir Lex Julia təqdim etdi. Buna görə qanun üsyan etməmiş bütün Latın və İtalyan xalqlarına tam vətəndaşlıq verirdi. Ancaq qanun fərdlərə deyil, xalqların bütününə vətəndaşlıq verirdi. Lex Yuliaya vətəndaşlıq müharibədə göstərilən seçilən xidmət qarşılığında əldə edilən mükafatdır.
Fatai Adeyemo
Fatai Adeyemo — Nigeriyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Fatai Adeyemo Nigeriyanı 1988-ci ildə Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və cüt turnirdə 29-cu pillənin sahibi olub.
Butunqlar
thumb|240x240px|Butunqlar Butunqlar (butonlar) — İndoneziyada (Butunq, Muna və digər adalarda) xalq.
Təsviri
Sayları 150 min nəfərdir (1995). Avstrasiya dil ailəsinin Qərbi Avstroneziya qrupuna aid dillərdə və dialektlərdə danışırlar: butunq, yaxud volio, sia-sia, tukanqbesi və s. Həmçinin İndoneziya, bugi, makasar dilləri yayılmışdır. Qonşu Vovoni, Tukanqbesi, Muna adalarının əhalisi ilə birlikdə bunqkular, morilər və lalakilərə qohum olan mədəni-dil birliyini təşkil edirlər. Dindarları müsəlmandır, Butunqların layololar subetnik qrupunda xristianlar da var.
Tarixi
Butunqlar dənizçi və tacir olmuşlar, 19–20-ci əsrlərdə muzdla və mövsümi iş yayılmışdır. Şərqi İndoneziyada, xüsusilə Molukk adalarında geniş şəkildə məskunlaşmışlar. Qohum xalqlar və Sulavesinin cənub-şərqindəki bəzi sahilboyu rayonların əhalisi ilə birlikdə 17–20-ci əsrlərdə Butunq sultanlığının tərkibində olmuşlar. Ənənəvi məşğuliyyətləri tropik toxa əkinçiliyidir (qarğıdalı, quru dərələrdə yetişdirilən çəltik, darı, batat, kokos palması). Balıqçılıq, xırda pərakəndə ticarət, gəmiçilik, muzdlu işlə də məşğul olurlar. Sənətkarlıq sahələri: qayıq düzəldilməsi, mis emalı, toxuculuq, həsir və zənbil hörülməsi. Yaşayış məskənləri pərakəndədir. Taxtadan tikilən evləri yortacəsaslıdır. Kişi geyimi avropasayağıdır, qadın geyimi saronqdur. Yeməkləri, əsasən, düyü, qarğıdalı sıyığı, tərəvəz sousu, təzə və fermentləşdirilmiş balıqdır Əyanlara və azad icma üzvlərinə ənənəvi bölgü saxlanılmışdır. Nikah matrilokal, sonra neolokaldır. Başlığa dair razılıq vasitəçi qismində çıxış edən kəndxuda ilə əldə olunur. Ənənəvi etiqadları animizm və əcdadların kultudur.
Kazım Dirik
Mehmet Kazım Dirik — türk əsgəri və siyasətçisi.
Həyatı
Atası Salonikidən olan Mülazım Həsən Tahsin bəydir. Kiçik yaşlarında valideynlərini itirdi. 1897-ci ildə Manastır Hərbi Liseyinə daxil oldu. 1899-cu ildə Hərbi Akademiyanı bitirib Piyada leytenantı oldu. 1900-cü ildə Debre Valiliyi və Redif Kontinental Komandanlığında hərbi katib vəzifəsində çalışmağa başladı. 1904-cü ildə Şkodra Qubernatoru və Komandiri Filibəli Saleh Paşanın köməkçisi və Mühimmə katibi vəzifəsinə təyin edildi. 1906-cı ildə Osmanlı İmperatorluğunun qərb sərhədindəki son bölgə olan Şkodra vilayətinin Tuz bölgəsinə rayon valisi vəzifəsinə təyin edildi.
Kana (ad)
Kana — Yapon qadın adı.
Abraziv materiallar
Təbii abraziv materiallar
təbiətdə rast gələn süxurlar və minerallar (kvars, sumbata, korund və almaz) aiddir. Kvars iri kristallı silisium 4-oksiddən ibarət olub aşağı kəsmə xassələrinə malikdir. Qum itiləyiciləri, bülöv daşları və pardax sumbata kağızı hazırlanmasında istifadə olunur. Sumbata və təbii korund alüminium oksidi kristallarından və (AL2O3) qatqılardan (sumbatada 25-30%, korundda 95%-ə qədər) ibarətdir. Sumbata qara və qara-boz, korund isə qəhvəyi rəngdədir. Sumbata və təbii korunddan pardax sumbata kağızı, pardax ovuntuları, bülöv daşları və cilalama pastaları hazırlanır. Almas abraziv materiallar içərisində ən bərkidir. Almas dənələrindən almas dairələri, bülöv daşları, eləcə də pardax dairələri düzəltmək, şüşə kəsmək, bərkliyi yoxlamaq üçün və i.a. alətlər hazırlanır. Sənaye miqyasında sintetik almas (AS) istehsalı sahmana salınmışdır.
Süni abraziv materiallar
(elektrik korundu, monokorund, silisium karbidi, bor karbidi, süni almas) elektrik sobalarında alınır. Normal elektrokorundun (1A) tərkibində 89-95% qədər alüminium oksidi olur. Rəngi boz-qəhvəyidən tutmuş tünd qəhvəyiyə kimi və çəhrayıdan tünd qırmızıya kimi dəyişir. Ondan soyma işləri üçün pardax dairələri hazırlanır. Ağ elektrik korundunun (2A) tərkibini 97-99%-ə qədər alüminium oksidi təşkil edir. Rəngi ağ, bozumtul-ağ, açıq-çəhrayı və şəffaf olur. Poladların, tökmə bərk ərintilərin, təmiz, yarımtəmiz və dəqiq emalında, alətlərin itilənməsində istifadə olunur. Legirlənmiş elektrik korundlarının (3A) tərkibini 1,5%-ə qədər xrom təşkil edir. Monokorund (4A) çoxüzlü alüminium oksidi dənələrindən ibarətdir. Sementlənmiş, tablanmış, azotlaşdırılmış və yüksək legirlənmiş poladlardan hazırlanmış detalların yarımtəmiz və təmiz pardaxlanmasında tətbiq edilir. Qara silisium karbidi (5S) silisiumun karbonla birləşməsidir (SiC). Rəngi qara, yaxud tünd-göydür. Boz çuqunun, alüminiumun, bürüncün, tuncun, qeyri-metal materialların emalında və həmçinin pardax dairələrinin düzəldilməsində istifadə olunur. Yaşıl silisium karbidi (6S) möhkəmlikdə yalnız almasdan və bor karbidindən geri qalır. Bərk ərintilərdən hazırlanmış alətlərin itilənməsi və yetirilməsi üçün işlədilir. Yuxarıda göstərilmiş hər bir abraziv materialların işarəsinə ikinci yerdə yazılan rəqəm əlavə olunur. O, abraziv materialların markasını göstərir. Misal üçün, 14A (normal markası 4, elektrik korundu) və 63S (yaşıl silisium karbidi, markası 3). Borun karbonla kimyəvi birləşməsi olan bor karbidi boz-qara rənglidir. Bərk ərintilərdən hazırlanmış alətləri yetirmək üçün istifadə olunur. Bor nitridinin kubu əsasında yeni sintetik material olan elbor bərkliyinə görə almasa yaxındır. O, yüksək kəsmə xassələrinə malikdir, yüksək temperaturlara tab gətirir, yüksək legirlənmiş poladları və ərintiləri emal etməyə imkan verir.
Pol
Pol — ad.
İradə Əliyeva (jurnalist)
İradə Əliyeva (İradə Əbdül qızı Əliyeva; 21 sentyabr 1955, Bakı şəhəri, Azərbaycan SSR, SSRİ) — jurnalist, Rəsmi dövlət nəşri – "Azərbaycan" qəzetinin şöbə redaktoru, Əməkdar Jurnalist (2010), "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918–2018)" yubiley medalı.
Həyatı
İradə Əliyeva 1955-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Bakıdakı 225 nömrəli orta məktəbi bitirmişdir. Həmin il ADU-nun Jurnalistika fakültəsinə daxil olmuşdur.
Ali təhsilini başa vurduqdan sonra 1977-ci ildə Azərbaycan KP MK-nın orqanı olan "Təşviqatçı" jurnalında işə başlamışdır. Dörd ay – 1977-ci ilin sentyabr–dekabr aylarında həmin mətbu orqanda korrektor vəzifəsində çalışmışdır.
1978-ci il yanvarın 16-dan "Azərbaycan müəllimi" qəzetində əvvəlcə tərcüməçi, sonra müxbir, baş müxbir vəzifələrində fəaliyyətini davam etdirmişdir.
Ailəsi
Ailəlidir, iki övladı, iki nəvəsi var.
Fəaliyyəti
İlk yazıları məktəb illərində "Azərbaycan gəncləri" qəzetində cap olunmuşdur. "Azərbaycan müəllimi" qəzetində tərcüməçi-junalist kimi fəaliyyətinin ən məhsuldar dövrü 1990-cı ilə təsadüf edir. Həmin il akademik Ziya Bünyadovun 1937-ci ilin repressiya qurbanları haqqında olan məqalələrini tərcümə edib çapa hazırlamışdır.
1993-cü ildə Ziya Bünyadovun "Qırmızı terror" kitabı 10.200 tirajla nəşr olunmuşdur. İradə Əliyeva həmin kitabın tərcüməçisi və tərtibçisidir.
1993-cü ildən rəsmi dövlət qəzeti, Milli Məclisin orqanı "Azərbaycan" qəzetində çalışır. Əvvəlcə müxbir, "Elm, təhsil, səhiyyə" bölməsinin müdiri, 1997-ci ildən isə humanitar siyasət şöbəsinin redaktorudur. İctimai-siyasi, elm, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, qadın problemləri, repressiya qurbanları, görkəmli şəxsiyyətlərin həyatı və irsi ilə bağlı yüzlərlə məqalə və publisistik yazıların müəllifidir.
1983-cü ildən Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. Dəfələrlə Azərbaycan Jurnalistlərinin, Azərbaycan Qadınlarının və Azərbaycan Müəllimlərinin qurultaylarına nümayəndə seçilmişdir.
Altağız
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Növləri
Cinsə 20 növ daxil edilmişdir:
Qışlaq-i Padarhacıbəhriş (Biləsuvar)
Qışlaq-i Padarhacıbəhriş — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 94 nəfər yaşayır (20 ailə).
Avar mətbəxi
thumb|300px|XingəlAvar mətbəxi (МагӀарулазул квен-тӀех) — Şimali Dağıstanın orijinal mətbəxlərindən olan Avarların milli, qədim mətbəxi. Avarların əsas milli pəhrizi xingala əsaslanır.
Xüsusiyyətləri
Ənənəvi olaraq, avarlar çoxlu ət yeyirlər. Adətən yeməklər quzu və mal ətindən hazırlanır. Ətdən zəngin şorbalar (çurpa və ya şurva) bişirilir, ətli un yeməkləri hazırlanır və kabab qızardılır. Ən məşhur şorbaları arasında mərcimək şorbası, əvəlik şorbası və adi şorba seçilir.
Avar mətbəxinin əsas əlaməti qurudulmuş ətdir. Soyuducu olmadığı zamanlarda qurudulmuş ət uzun müddət qida xüsusiyyətlərini qorumağa imkan verirdi. Daha az tərəvəz, əsasən soğan və pomidor, daha az kartof və badımcan, çoxlu miqdarda müxtəlif göylər, sarımsaq, sirkə və digər isti ədviyyatlar istifadə olunur.
Avar yeməklərindən Avropa mətbəxinə belə qeyri-adi birləşmələr keçmişdir: otlu və sarımsaqlı pendir, südlü içkilərlə qurudulmuş kolbasa. Bu mətbəx üçün tipik olaraq mayasız xəmirdən Çudu kimi yeməklər hazırlanır. Hər cür doldurulma, yabanı göyərti, bir az xama və ya çiy və ya bişmiş yumurta ilə ətirli bir möcüzə əmələ gəlir. Belə doldurmalı xəmirli yeməklər quru (yağsız) qızartma qabda qızardılır və artıq bişmişlərin üzərinə yağ vurulur.
Milli yeməklər
Xingal üçün ənənəvi sous, Dağıstandakı bütün millətlər kimi, sarımsaq, göy, qara bibər və qaraçörəkotu toxumu olan xama, bəzən tomat pastası da istifadə olunur. Ayrıca bir kasa güclü bulyon, turşu badımcan, turşu pomidor və digər tutmalar xingal ilə birlikdə verilir.
Xingalın yeyilməsi xüsusi bir prosesdir. Bir boşqabda iri qaynadılmış quzu, sarisi (boru şəklində bükülmüş və duzlu suda qaynadılmış qoyun yağı parçaları) qoyulur.
Avarlar arasında Çoban xingalı da məşhurdur.
Şirniyyatlar
Ən məşhur milli şirniyyatlar baxux (halva), popkorn, Qırğız balı ilə qoz (şokolad və qoz mürəbbəsi qarışığı ilə). Yemək çay və meyvə ilə bitir.
Lüsyen Buva
Lüsyen Buva — fransız şərqşünası.
Fəaliyyəti
Beynəlxalq Asiya Cəmiyyətinin üzvü (1889). M.F. Axundzadənin “Aldanmış kəvakib” povestini, “Hacı Qara”, “Müsyö Jordan və Dərviş Məstəli şah” komediyalarını fransız dilinə çevirmiş, “Jurnal Aziatik”də dərc etdirmişdir. 1899-cu ildə bir müddət Parisdə yaşamış, Məhəmməd ağa Şahtaxtlı ilə tanış olmuş, sonralar M. Şahtaxtlı və onun redaktorluğu ilə nəşr edilən“Şərqi-Rus” qəzeti ilə əməkdaşlıq etmişdir. Buvanın “Jurnal Aziatik”də Azərbaycan ədəbiyyatına və mətbuatına dair bir sıra məqalələri dərc olunmuşdur (“Azəri türklərində bir siyasi-ictimai qəzet” və s.). 1922-ci ildə Parisdə çap edilmiş Y.V. Çəmənzəminlinin “Azərbaycan ədəbiyyatına bir nəzər” əsərini də fransız dilinə tərcümə etmişdir.
Bilefeld
Bielefeld - Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya vilayətində bir şəhər.
Kuşyovski rayonu
Kuşyovski rayonu — Rusiya Federasiyası, Krasnodar diyarının tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Kuşyovski kəndidir.
Coğrafiyası
Kuşyovski rayonu Azov-Kuban düzənliyinin şimal hissəsində yerləşir. Şimal və şərqdə Rostov vilayəti, qərbdə Starominski, cənubdan Krasnodar diyarının Leninqrad və Krılovski rayonları ilə həmsərhəddir.
Rayondan aşağıdakı çaylar axır: Eya, Kuqo-Eya, Mokraya Çuburka, Rossoş, Sosıka, Elbuzd, Kavalerka.
Rayonun ərazisi 237,2 min hektardır, bunun 215,4 min hektarı əkin sahələridir.
Əhali
1 yanvar 2006-ci il tarixinə rayon əhalisi 70 355 nəfər təşkil etmişdir. Bunun hamısı kənd əhalisidir. Bütün əhali arasında kişilər 46,5 %, qadınlar 53,5 % təşkil edir. Ümumi əhalinin 41372 (58,8 %) nəfəri əmək qabiliyyətli insanlar, 22,7 %-i pensiyaçılardır.
İnzibati-ətazi vahidləri
Kuşyovski rayonunda 12 kənd inzivati vahidliyinə 74 yaşayış məntəqəsi daxildir.
İqtisadiyyat
Kuşyovski rayonu ərazisində 1105 kiçik müəssisə və hüquqi şəxs olmadan 2119 sahibkar daxil olmaqla, hər cür mülkiyyət formasında olan 1659 müəssisə və təşkilat fəaliyyət göstərir.
Bəyəhməd abidələr kompleksi
Bəyəhməd abidələr kompleksi — Naxçıvan MR-in Culfa rayonunun Bəyəhməd kəndi ərazisində yerləşən arxeoloji abidələr.
Kuşyovski rayonu
İqtisadiyyat
İqtisadiyyatda işləyənlərin sayı 2008-ci ildə 31,4 min nəfər olmuş və yeni müəssisələrin yaradılması, mövcud müəssisələrin inkişafı hesabına 2004-cü ilə nisbətən 3,0 min nəfər artmışdır. Əhalinin əsas hissəsi kənd təsərrüfatında, ərzaq bazarında, emal sənayesində, inşaatda və kiçik biznesdə işləyir.
Bəyəhməd abidələr kompleksi
I Bəyəhməd
I Bəyəhməd Culfa rayonunun Bəyəhməd kəndindən şimal – qərbdə Dərəçayın sol sahilində, ilk dəmir dövrünə aid yaşayış yeridir.
Abidə dağ silsiləsinin çaya enən yamacındadır. Sahəsi 1500 m² – dir. 1991 – ci ildə qeydə alınmışdır. Abidənin yerləşdiyi ərazidən uzun müddət əkin sahəsi kimi istifadə edildiyindən yerüstü materiallar və ilkin mədəni təbəqə dağılmışdır.
I Bəyəhməd nekropolu
I Bəyəhməd nekropolu Culfa rayonunun Bəyəhməd kəndindən cənub – qərbdə, dərəçayın hər iki sahilində yerləşən arxeoloji abidədir.
Abidə hər tərəfdən hündür dağlarla əhatə olunmuşdur. Sahəsi 5000 m² – dir. Abidə 1989 – cu ildə ərazidə tikinti işləri görülərkən aşkar edilmişdir. Dağılmış qəbir abidələrindən arxeoloji materialların böyük bir qismi toplanmışdır.
1991 – ci ildə arxeoloji ekspedisiya I Bəyəhməd Nekropolunda iki dağılmış və iki salamat qəbir abidəsini tədqiq etmiş, tapıntıların bir qismi isə yerli əhalidən toplanaraq, tədqiq edildikdən sonra Culfa Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinə təhvil verilmişdir.
Daş qutu qəbirlərdən xeyli bəzək əşyası, tunc xəncərlər, yabalar, zəncir, nizə ucluğu və sair materiallar aşkar olunmuşdur. Kəşfiyyat işləri nəticəsində qəbirlərin heç bir yerüstü əlamətə malik olmadığı qeyd edilmişdir.
Qazıntı sahəsinin 1 m dərinliyindən başlayaraq insan skeleti qalıqlarına, qəbirin qərb divarı yaxınlığında, şərqistiqamətində yönəldilmiş, təpəsi aşağı, üzü yuxarı olan iki kəllə sümüyünə təsadüf edilmiş, altından tunc xəncər tapılmışdır, üçüncü kəllə onlardan 20 sm aralıda dikinə qoyulmuşdur, dördüncü kəllə cənub divarı yaxınlığında aşkar olunmuş, altından tunc qın tapılmışdır.
Skeletlərin ətrafından bəzək şeyləri (bilərziklər, boyunbağılar, üzüklər, asmalar, muncuqlar və s.), qəbirdən isə boz rəngli gil məmulatı (küp, qədəh tipli qablar, kasa, nimçə, badya və s.) əldə olunmuşdur. Tapıntılardan I Bəyəhməd Nekropolunun e.ə. I minilliyin əvvəllərinə aid olması ehtimal edilir.
II Bəyəhməd
II Bəyəhməd Culfa rayonunun Bəyəhməd kəndindən cənub – qərbdə, Dərəçayın sağ sahilində yerləşən erkən orta əsrlərə aid yaşayış yeri.
Abidə şimalda və şərqdə dağ silsiləsi, şimal – qərbdə və cənub – qərbdə dərin dərələrlə əhatə olunmuşdur. 1991 – ci ildə qeydə alınmışdır. Sahəsi 1300 m² – dir.
Abidənin cənub – qərb tərəfi tikinti qalıqları (binalar daşdan inşa edilmişdir) ilə örtülmüşdür. Bəzi binaların yerində dördkünc formalı çalalar saxlanılmışdır. Buradan ağ daşdan yonulmuş, ortasında diametri 10 sm olan deşik açılmış dəyirman daşının qırıqları, çəhrayı və boz rəngli gil məmulatı əldə olunmuşdur. Yaşayış yerinin şimal hissəsində müasir müsəlman qəbiristanı yerləşir. Qəbiristandan bir qədər aralı yol çəkilərək yaşayış yeri kəsilmiş, qalınlığı 0,5 – 1,5 m olan mədəni təbəqə dağılmışdır.
Ümumilikdə abidənin mədəni təbəqəsi tünd rəngdə olub, tikinti qalıqları, heyvan sümükləri və gil qab (çəhrayı və boz rəngli gil küpə, kasa, çıraq tipli qablar) qırılarından ibarətdir. Orta əsrlərdə yaşayış yeri şimal – şərqə doğru genişlənmiş, indiki Bəyəhməd kəndinin ərazisini də əhatə etmişdir. Abidənin III – IX əsrlərə aid olması ehtimal edilir.
II Bəyəhməd nekropolu
II Bəyəhməd nekropolu Culfa rayonunun Bəyəhməd kəndindən şimalda ilk dəmir dövrünə aid arxeoloji abidədir.
Şimal və cənub – şərqdə dərin dərə ilə məhdudlaşan qəbiristanlıq hündür dağın yamacında yerləşir. Nekropol 1991 – ci ildə tədqiq edilmişdir. Qəbirlər heç bir yerüstü əlamətə malik deyil. Yol çəkilərkən dağıdılmış daş qutu tipli qəbirdən iki tunc bilərzik, tunc bıçaq və gil qab nümunələri aşkar olunmuşdur. Arxeoloji materialların təhlili abidənin e.ə. I minilliyin əvvəllərinə aid olduğunu göstərir.
III Bəyəhməd
III Bəyəhməd Culfa rayonunun Bəyəhməd kəndindən şimal – şərqdə, hündür təpənin yamacında yerləşən yaşayış yeridir.
Eyni zamanda nekropol xarakterli olan abidə şimal – şərqdə hündür dağlarla, cənubda isə torpaq yolla məhdudlaşır. Sahəsi 1600 m² – dir. Abidədə 1991 – ci ildə kəşfiyyat xarakterli tədqiqatlar aparılmışdır. Qəbirlərin bir qismi torpağın aşınması nəticəsində dağılmış, əksəriyyətinin baş daşları düşmüş, sinə daşları isə çürümüşdür.
Qəbirlər qiblə istiqamətindədir. Qəbirüstü daşlar kobud hazırlanaraq, əsasən yastı olub, dördkünc formalıdır. Bəzi sinə daşlarının üzərində ucları haçalanmış xəttlər çəkilmiş, bəzilərində isə baş daşlarını keçirmək üçün dördkünc deşik açılmışdır. Nekropolun təqribən XIV – XVII əsrlərə aid olması güman edilir.
Qalacıq (Şimali Çaybasar)
Qalacıq — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı, Çaybasar-i Şimali dehistanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 42 nəfər yaşayır (7 ailə).
Çan Çi Minq
Çan Çi Minq (28 may 1964) — Honq Konqu təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Çan Çi Minq Honq Konqu 1988-ci ildə Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və cüt turnirdə 25-ci pillənin sahibi olub.
Qışlaq-i Padarcamal (Biləsuvar)
Qışlaq-i Padarcamal — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 68 nəfər yaşayır (13 ailə).
Mantene-Monlen
Mantene-Monlen  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01097.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Alar Karis
Alar Karis (eston. Alar Karis; ) – Estoniya dövlət xadimi və alim. 11 oktyabr 2021- ci ildən Estoniya Respublikasının Prezidenti.
Rəna Əliyeva
Əliyeva Rəna Qurban qızı — Əməkdar elm xadimi, Əməkdar həkim. Tibb elmləri doktoru. Azərbaycan Stomatoloqlar Assosiasiyasının (ASA) prezidenti. Azərbaycan Tibb Universitetinin uşaq stomatologiyası kafedrasının müdiri, Azərbaycan Tibb Universitetinin Elmi Şurası, Stomatologiya fakültəsinin Elmi Şurası, Dissertasiya Şurasının üzvüdür.
Həyatı
Əliyeva Rəna Qurban qızı 21 yanvar 1948-ci ildə Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1966-cı ildə Bakı şəhəri 8 №-li orta məktəbi medalla bitirmiş, N. Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun stomatologiya fakültəsinə daxil olmuşdur. İnstitutun Elmi Şurasının qərarı ilə 1971-ci ildə Azərbaycan Tibb İnstitutunun cərrahi stomatologiya kafedrasına klinik ordinaturaya göndərilmişdir. 1973-cü ildə Ə. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimlərin Təkmilləşdirmə İnstitutunun stomatologiya kafedrasına işə qəbul edilmiş, ardıcıl olaraq baş laborant vəzifəsindən dosent vəzifəsinə kimi yüksəlmişdir.
Elmi fəaliyyəti
1991-ci ildə R. Əliyeva Moskva şəhərində, SSRİ Səhiyyə Nazirliyinin Mərkəzi Elmi Tədqiqat Stomatologiya İnstitutunda "Üz-çənə nahiyəsinin fleqmonası olan xəstələrdə böyrəküstü, mədəaltı və qalxanabənzər vəzilərin funksional vəziyyəti" mövzusunda dissertasiyasını böyük uğurla müdafiə etmiş (elmi məsləhətçilər: SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının müxbir üzvü, tibb elmləri doktoru, professor N. N. Bajanov və SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü, tibb elmləri doktoru, professor İ. İ. Dedov) və tibb elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır. Sonra, 1998-ci illərə qədər R. Əliyeva əmək fəaliyyətini Ə. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimlərin Təkmilləşdirmə İnstitutunda davam etmişdir.
Bu tədqiqatların nəticəsi olaraq 2001-ci il tarixində Moskva şəhərində Rusiya Federasiyası Səhiyyə Nazirliyinin Mərkəzi Elmi Tədqiqat Stomatologiya İnstitutunda tibb elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün "Azərbaycan Respublikasının uşaq əhalisinə stomatoloji xidmətin optimal inkişaf modelinin işlənib hazırlanması" mövzusunda dissertasiya müdafiə etmişdir (elmi məsləhətçi — Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvü, professor A. K. Leontiyev). R. Əliyeva 6 dərslik, 10 dərs vəsaiti daxil olmaqla 50-dən çox elmi əsərin müəllifidir, əsərləri dünyanın müxtəlif ölkələrində nəşr edilmişdir.
Əmək fəaliyyəti
1998-ci il aprel ayında R. Əliyeva Azərbaycan Tibb Universitetinin uşaq stomatologiyası kafedrasının müdiri vəzifəsinə seçilərək bu günə qədər həmin kafedraya rəhbərlik edir. R. Əliyeva Azərbaycan Tibb Universitetinin Elmi Şurası, Stomatologiya fakültəsinin Elmi Şurası, Dissertasiya Şurasının üzvüdür. R. Əliyeva gənc mütəxəssislərin, eləcə də elmi və praktiki kadrların hazırlanmasına da böyük diqqət yetirir. Onun rəhbərliyi altında 8 namizədlik dissertasiyası tamamlanmış, hazırda isə 2 doktorluq və 4 magistr dissertasiyası icra olunur. YAP Qadınlar Şurasının İdarə Heyətinin üzvüdür
R. Əliyeva geniş diapozona malik olan bir elm adamı olaraq, 2005-ci ildə Beynəlxalq İnformasiyalaşdırma Akademiyasının (Kanada, Monreal), 2007-ci ildə isə ABŞ-nin Beynəlxalq Stomatologiya Akademiyasının (Academy of Dentistry International, USA) üzvü seçilmişdir.
1997-ci ildən etibarən Azərbaycan Stomatoloqlar Assosiasiyasının (ASA) prezidenti, Cənubi Qafqaz və Azərbaycanda "Qafqazın Stomatoloji yenilikləri" ("Вестник Стоматологии Кавказа") adlı ilk tibbi beynəlxalq jurnalının təsisçisi və baş redaktorudur.
R. Əliyeva Rusiyanın "Маэстро стоматологии", Özbəkistanın "Стоматология" jurnallarının redaksiya heyətinin üzvüdür.
Rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Stomatoloqlar Assosiasiyası tərəfindən stomatologiyanın aktual problemlərini əks etdirən 20-dən çox beynəlxalq konfrans və simpozium təşkil edilmiş və keçirilmişdir. Azərbaycan Stomatoloqlar Assosiasiyası 20 ildir ki Dünya Stomatoloqlar Federasiyasının (FDI) üzvü, 2003-cü ildən etibarən Avropa Regional Təşkilatının (ERO) üzvüdür. R. Əliyeva bu illər ərzində Dünya Stomatoloqlar Federasiyasının, Avropa Regional Təşkilatının, Rusiyanın Stomatoloji Assosiasiyasının, Türkiyə, Qazaxıstan, Özbəkistan, Gürcüstan və digər ölkələrin assosiasiyalarının konqreslərində iştirak edərək Azərbaycan stomatologiyasını beynəlxalq səviyyədə layiqincə təmsil etmişdir.
Mükafatları
Uzun illər əmək fəaliyyəti və Azərbaycan səhiyyəsinin inkişafındakı xidmətlərinə görə, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin fərmanı ilə R. Əliyeva "Əməkdar elm xadimi" və "Əməkdar həkim" adına layiq görülmüş, "Fədakar əməyə görə" medal və Səhiyyə Nazirliyinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir.
Damğan zəlzələsi
Damğan zəlzələsi – 856-cı ilin 22 dekabr tarixində İranın Damğan rayonunda baş verən zəlzələ zamanı 200000-dən artıq insan həlak olub. Zəlzələnin gücü 7,9 bal olaraq qiymətləndirilir.
2-Metilpiridin
2- metilpiridin və ya 2-pikolin - üzvi maddə.
Fiziki-kimyəvi xassələri
2-metilpiridin və ya 2-pikolin ümumi formulu C6H7N olan heterotsiklik birləşmə, üzvi maddədir. Piridin iyinə oxşar xoşagəlməz iyli rəngsiz mayedir, zəhərlidir. 2-metilpiridinin reaksiyalarının böyük hissəsi metil qrupunda gedir. Məsələn  2-metilpiridindən 2-vinilpiridin alırlar. Reaksiya 2-metilpiridinin formaldehidlə qarşılıqlı təsiri zamanı gedir.
Tarixi
2-pikolin piridinin təmiz halda alınan ilk törəməsidir. T.Anderson 2-pikolini 1846-cı ildə kömürdən ayırmışdır.
Alınması
Hal-hazırda 2-pikolin 2 əsas üsulla alınır: Sirkə aldehidinin kondensasiyası və ya formaldehidin amonyakla reaksiyasından və nitril və asetilendən iibarət tsiklin əmələ gəlməsilə alınır.
Tətbiqi
2-pikolin vinilpiridin və nitropirin istehsalı üçün istifadə olunur. 2-vinilpiridin, butadien və stirol polimeri avtomobil şinlərinin istehsalında tətbiq olunur. Həmçinin nitropiridinin alınması üçün istifadə olunur ki, o da ammonyakın gübrədən itkisnin qarşısını alır. Kalium permanqanatla oksidləşməsi pikolin turşusunu almağa imkan verir.
Qışlaq-i Qəhrəman (Biləsuvar)
Qışlaq-i Qəhrəman — İranın Ərdəbil ostanının Biləsuvar şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 99 nəfər yaşayır (23 ailə).
Pseudorasbora
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Ayvor Montegu
Ayvor Qoldsmid Semyuel Montegu — İngiltərə ictimai xadimi, publisisti, kinossenaristi və rejissoru. Ümumdünya sülh tərəfdarları hərəkatının fəal iştirakçısı olan Montegu stolüstü tennis üzrə beynəlxalq idman xadimidir.
Pseudorasbora
Növləri
Növlərin siyahısı :
Ayvor Montegu
Həyatı
Ayvor Qoldsmid Semyuel Montegu 23 aprel 1904-cü ildə Birləşmiş Krallığın paytaxtı London şəhərində anadan olmuşdur. 1932–1933-cü illər və 1937–1947-ci illərdə "Deyli Uorker" qəzetinin əməkdaşı olmuşdur. 1948–1967-ci illərdə Ümumdünya Sülh Şurasının katibi, 1969-cu ildən isə onun Rəyasət Heyətinin üzvüdür. Montegu kino nəzəriyyəsi və tarixinə dair əsərlərin müəllifi, bir sıra filmlərin quruluşçu rejissorudur. Montegu 5 noyabr 1984-cü ildə, 80 yaşında, İngiltərənin Uotford şəhərində vəfat etmişdir.
Mükafatlar
Montegu 1959-cu ildə "Xalqlar arasında sülhü möhkəmlətməyə görə" Beynəlxalq Lenin mükafatına layiq görülmüşdür. O, Georgi Dimitrovun nasistlərin əlindən xilas edilməsi uğrunda mübarizədə xidmətlərinə görə BXR-in I dərəcəli Azadlıq ordeni, Monqolustan haqqında oçerklərinə görə isə MXR-nin "Qütb ulduzu" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Bor mikrogübrəsi
Bor mikrogübrəsi Bor təbiətdə geniş yayılmışdır.Demək olar ki, bora hər yerdə rast gəlmək olar. Bor bütün torpaqlarda, süxurlarda, suda, çayda, göllərdə , dəniz bitkilərinin tərkibində və heyvan orqanizmində olur. Borun müxtəlif birləşmələrinin (əsasən bor turşusu və boraks) toxumun cücərməsinə və müxtəlif bitkilərin böyüməsi və inkişafına təsirini öyrənmişlər. Uzun müddət tədqiqatçılar borun bitkiyə yalnız zərərli olduğunu təsdiq etmişdir.Bunun səbəbi o idi ki, təcrübələrdə bitkiyə normadan artıq bor birləşmələri verilirdi. Məsələn, 1 faizli bor turşusu , belə doza bitki üçün zərərlidir. Sonra bor birləşmələrinin duru məhlulunu işlətdikdə müəyyən edilmişdir ki, bor bitkinin böyüməsinə müsbət təsir göstərir. Hazırda məlumdur ki, 100-dən çox kənd təsərrüfatı bitkisi – çuğundur, günəbaxan, tütün, pambıq və s.borsuz inkişaf edə bilmir. Hər bir bitkinin orqanizmində bor mütləq vardır. Lakin borun miqdarı bütün bitkilərdə eyni deyil və 1kq quru qalıqda 2-3 mq-dan 100 mq-a qədər dəyişir.
Bitkilərdə borun çatışmamazlığının əlamətləri
Ayrı-ayrı bitkiərdə bor çatışmamazlığı müxtəlif şəkildə meydana çıxır ki, bunun ümumi xarakterik əlamətləri vardır. Məs: bor çatışmamazlığı zamanı bütün bitkilərdə əvvəlcə kökün və gövdənin  böyüməsi dayanır. Sonra yuxarıdakı böyümə tumurcuqlarının saralması başlayır, bor aclığı şiddətləndikdə isə tündləşib məhv olurlar.Borun çatışmaması çiçəklərin və toxumların əmələ gəlməsinə və inkişafına təsir göstərir. Kəskin bor aclığında xəstə bitki ya təmamilə çiçək vermir, ya da az verir. Bakteryoz xəsətliyinin kətanda əmələ gəlməsinin başlıca səbəbi bor aclığıdır.
Bor gübrələrinin formaları
Bor maqnezium gübrələri suda həll olan kövrək toz halında boz rəngli maddədir.Tərkibində 5-7 faizə qədər bor turşusu, 70-80 faizə qədər maqnezium sulfat vardır. Digər bor gübrəsi çökdürülmüş maqnezium boratdan ibarətdir. Onun tərkibində 1,6 % bor, 9% bor urşusu, 19 % maqnezium vardır. Bu gübrə bor maqnezium gübrəsindən  onunla f ərqələnir  ki,  bunun  tərkibində  bor suda  həll  olmayan, lakin bitki mənimsəyən formadadır. Çökdürülmüş maqnezium boratları: bor turşusunun miqdarı-9, başqa tərkib hissələr maqnezium 32%; Borlu superfosfat: bor turşusunun miqdarı-1-2, başqa tərkib hissələr fosfor 16-17%; İkili borlu superfosfat: bor turşusunun miqdarı-6, başqa tərkib hissələr fosfor 36%; Borlu nitrofosu: bor turşusunun miqdarı- 0,5 - 1, başqa tərkib hissələr azot, fosfor, kalium; Texniki bor turşusu: bor turşusunun miqdarı- 100 Son vaxtlar həm də bor gübrələrinin başqa formaları öyrənilmişdir. O cümlədən termoboratlar, bunlar xam və bor birləşmələrinin termiki işlənməsindən alınır və onlarda bor mənimsənilən formada olur. Bor gübrələr kimi, buraks və borun başqa həll olan birləşmələri, bəzi borlu süxurlar məs. hidroborasit və qismən də aşarit istifadə olunur. Bor torpağa ən çox ağac külü ilə, peyinlə və torfla, nisbətən az miqdarda xam kalium duzları ilə və superfosfatla keçir.Ammonium nitrat və kalium xloridlə bor torpağa keçmir.Deməli torpağa kül, peyin və torf verdikdə , bitkiyə xüsusi bor gübrəsi verilməsinə ehtiyac azalır.