cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kərim xan Zənd
Osmanlı İmperiyasıyla müharibə (1775–1776)
Əlimurad Xan Zənd və Nəzər Əli Xan Zənd in rəhbərliyindəki Zənd qüvvələri Kürdüstanda Paşa qüvvələriylə çatışdılar və onları məşğul saxladılar, Kərim Xanın ögey qardaşı Sadıq xan isə 30.000 nəfərlik bir orduyla 1775-ci ilin aprelində Bəsrə ni mühasirəyə aldı. Bəsrə valisi ilə müttəfiq olan Ərəb qəbiləsi Müntəfiq, Sadıq Xan ın Şəttül-Ərəb dən keçməsini gördükdə müqavimət etmədən geri çəkildilər, halbuki Banu Kaab və Buşehr Ərəblər i ona gəmi və təchizat təmin etdilər.
Bəsrə qalasının komandiri olan Süleyman Ağa Sadeıq Xan ın qüvvələrinə qətiyyətlə müqavimət göstərdi və qalanı mühasirəyə saldı və bu bir ildən çox davam etdi. Şərqi Hindistan şirkəti nə mənsub olan Henry Moore, Sadıq Xan ın bəzi qaylqlarına hücum etdi və Şəttül-Ərəb i bloklamağa çalışdı və sonunda Bombay a yola düşdü. Bir neçə ay sonra, oktyabr ayında, Oman ın bir qrup gəmisi, Bəsrə yə təchizat və hərbi yardım yetirdi və bu qüvvələrinin əhval-ruhiyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə yüksətdi. Ancaq ertəsi gün Zənd lərin birləşmiş hücumu sarsıntı yaratdı - Oman gəmiləri itki verməmək üçün qışda Muskat a geri çəkilməyi məcbur qaldı.
Bir müddət sonra Bağdad dan gələn gücləndirmələr, Zənd qüvvələriylə müttəfiq olan bir şiə Ərəb qəbiləsi olan Xaza'il tərəfindən geri dönməyə məcbur qaldılar. 1776-cı ilin yazında Sadıq Xan ın mühasirəsi Bəsrə ndə qıtlığa səbəb oldu. Bəsrə qüvvələrinin bir çox hissəsi Süleyman Ağa nı tərk etdi. Qiyam riski şayiələri səbəbiylə Süleyman Ağa nın təslim oldu(1776 aprel 16-da).
Osmanlı sultan ı III Mustafa (r. 1757–1774) öldü və onun yerinə qardaşı I Əbdülhəmid (r. 1774-11789) oturdu. Osmanlı nın ruslara məğlubiyyəti, Osmanlı nın İran müharibəsinə verdiyi cavab çox yavaş oldu. 1775-ci ilin fevral ayında Bəsrə nin mühasirəsi elan edilmədən və xəbəri İstanbul yaxınlaşmadan əvvəl və bir də Zagros cəbhəsi müvəqqəti dinc olarkən, Osmanlı səfiri Vehbi Əfəndi Şiraz a göndərildi. Sadıq Xan Bəsrə ni mühasirəyə aldı və Eyni anda Vehbi Əfəndi Şiraz a çatdı, "ancaq bu yeni böhranla əlaqədar danışıqlar aparmaq səlahiyyətinə malik deyildi." 1778-ci ildə Kərim Xan Şərqi Anadolu ya birgə hücum üçün Ruslar la sazişə çatmışdı. Ancaq bu iş heç vaxt baş vermədi. Çünki Kərim Xan 1779-cu il 1 mart tarixində, altı ay xəstələnməsindən sonra, (ehtimal ki, vərəm xəstəliyi) öldü.
Ağa Məhəmməd Xan Qacarla münasibətlər
Ağa Məhəmməd Xan Kərim Xanla yaşadığı müddətdə mehriban və hörmətli davranırdı, bu da onu qohumlarını silahlarını verməyə vadar etdi. Sonra Kərim Xan onları Damğan da yerləşdirdi. 1763-cü ildə Kərim Xan, Ağa Məhəmməd Xan və Hüseyn Qulu Xan ı, hərəmində həyat yoldaşı, Ağa Məhəmməd Xan ın atası əmməsi olan Xadice Bəyim in yaşadığı Zənd paytaxtı Şiraz a göndərildi. Ağa Məhəmməd Xan ın ögey qardaşları Murtəza Qulu Xan və Mustafa Qulu Xan a, anasıı və bacısı şəhər valisin olduqları üçün Astrabad da yaşamağa icazə aldılar. Qalan qardaşları Qəzvin ə göndərildi, orada onlara hörmətlə davranıldı.
Ağa Məhəmməd Xan Kərim Xanın sarayında əsirdən daha çox hörmətli qonaq kimi qəbul olunurdu. Bundan əlavə, Kərim Xan Ağa Məhəmməd Xan ın siyasi biliyindən də istifadə edirdi və dövlətin işlərinin məsləhətini ondan istəyirdi. O, əfsanəvi padşah Əfrasiyab ın ağıllı bir məsləhətçisinə istinad edərək Ağa Məhəmməd Xan ı özünün "Piran-e Veyse" məsləhətçisi adlandırdı.
Ölümü
thumb|500x500px|Kərim Xan ərgi (qalası) - [[Şiraz]] Kərim Xanın 40 il davam edən hökmdarlığında bölgədə nisbi əmniyət və sülh hakim oldu. Onun hakimiyyəti dövründə İngiltərə ilə münasibətlər quruldu və o, Ost-Hind şirkəti nə İran ın cənubunda ticarət məntəqəsi yaratmağa icazə verdi. Şiraz ı paytaxtı etdi və orada bir neçə memarlıq əsəri inşa etməyi əmr etdi. Kərim Xan 1 mart 1779-cu ildə altı ay xəstələnərək, çox güman ki, vərəm xəstəliyi ndən öldü. Üç gün sonra o, indiki Pars Muzeyi nin "Nəzər Bağçası" nda dəfn edildi.
Kərim Xanın ölümündən sonra bir daha iç müharibə başlandı və nəslindən olanlar heç biri ölkəni olduğu kimi idarə edə bilmədilər. Bu nəslin son hakimi Lütf Əli Xan, Qacar hökmdarı Ağa Məhəmməd xan tərəfindən öldürüldü.
Kərim xan Zəndin xarici siyasəti
Kərim xan Zənddən sonra Əbülfət xan Zənd və Məhəmməd Əli xan Zənd (birgə) (1779), Sadiq xan Zənd (Şirazda) (1779 – 1781), Əlimurad xan Zənd (İsfahanda) (1779 – 1785), Cəfər xan Zənd (1785 – 1789), Lütfəli xan Zənd (1789 – 1794) hakimiyyətdə olmuşlar.
Kabel
Kanal səviyyəsinin protokolları kabelin uyğun tipləri ilə əlaqələndirilirlər. Bu protokollar həm də kabel seqmentinin maksimal uzunluğunu müəyyən edirlər. Sizin kompüter şəbəkəniz üçün daha çox uyğun gələn protokolu müəyyən etdikdə nəzərə almaq lazımdır ki, hansı müvafiq kabel tipi istifadə edilməlidir və o, sizin şəbəkə qurduğunuz yer üçün nə qədər uyğun gəlir. Bundan başqa, bu tip kabelin və onunla əlaqəli komponentlərin – şəbəkə platalarının, konnektorların dəyərini, həmçinin bütün bu komponentlərin quraşdırılması üzrə işlərin tələb olunan həcmini nəzərə almaq lazımdır. Həmçinin müəyyən etmək lazımdır ki, verilən tipli hansı sort kabel sizin seçdiyiniz yer üçün daha çox uyğun gəlir. Kabelin sortu kateqoriya, ekranlamanın mövcud olması və naqilin qalınlığı kimi parametrlərdən asılıdır. Kompüter şəbəkəsində istifadə etmək üçün kabelin sortunu müəyyən etdikdə nəzərə almaq lazımdır ki, divarların bütün üzlük panelləri, kommutasiya panelləri və konnektorlar daha etibarlı şəbəkə mühitini təmin etmək üçün verilmiş kabel sortu ilə eyni kateqoriyaya malik olmalıdırlar.
Üç əsas kabel tipi vardır: koaksial kabel, burulmuş cüt əsaslı kabel və optik lifli kabel. Koaksial kabel və burulmuş cüt əsaslı kabel elektrik siqnallarını keçirirlər və onların tərkibundə mis naqil olur. Optik lifli kabel işıq siqnallarını keçirir və şüşə və plastmas lifdən ibarətdir.''
Koaksial kabel
thumbnail|Koaksial kabel
''Koaksial (eyni oxlu) kabelin örtüyünün daxilində iki naqil vardır. İki naqilli elektrik kabellərinin əksəriyyətində naqillər izolyasiyaedici örtük daxilində bir-birinin yanında yerləşirlər, bu örtük onları ayırır və qoruyur. Onlardan fərqli olaraq, koaksial kabel dairəvi formalıdır və onda bir naqil digərinin daxilində yerləşir (şək. 2.9). Kabelin mərkəzində yerləşən birinci naqil mis məftildir, hansı ki, elektrik siqnallarını keçirir. Məftil bütöv misdən və ya bir neçə mis teldən(damardan) ibarət ola bilər. Koaksial kabelin mis nüvəsi kabelin nüvəsini ikinci naqildən qorumaq üçün nəzərdə tutulan dielektrik köpüklü izolyator qatı ilə əhatə olunmuşdur.
thumbnail|RG-8 (Thick Ethernet) kabelində tətbiq olunan N-konnektorlar İkinci naqil, bir qayda olaraq, mis hörmədən ibarətdir və “yer” kimi fəaliyyət göstərir. Bütün bu konstruksiya polivinilxlorid və ya teflondan hazırlanmış izolyasiyaedici örtüklə örtülür.
Burada qeyd etmək lazımdır ki, kabelin xarici izolyasiyaedici örtüyü bir neçə müxtəlif materialdan ibarətdir, ona görə də əmin olmaq lazımdır ki, sizin kabelin izolyasiyası sizin quraşdırmaq istədiyiniz kabel sisteminin tipi üçün uyğun gəlsin. Məsələn, əgər siz sizin binanın ventilyasiya sistemindən kabel çəkmək istəyirsinizsə, onda bu kabel elə materialdan düzəldilməlidir ki, yanma zamanı toksik qaz ayrılmasın. Belə kabelin, əlbəttə ki, polivinilxlorid örtüklü standart kabelə nisbətən daha yüksək qiyməti olur, lakin əgər siz binanın ventilyasiya sistemindən kabel çəkirsinizsə, ondan istifadə edilməsi mütləqdir.
Kompüter şəbəkələrində koaksial kabelin iki tipindən istifadə olunur: Thin Ethernet (və ya 10Base2) adı altında məlum olan RG-58 və Thick Ethernet (və ya 10Base5) adı altında məlum olan RG-8. Elektrik kabelinin bu tipləri üçün istifadə olunan 10Base2 və 10Base5 işarələri göstərir ki, bu kabellər üzrə verilənlərin ötürülmə sürəti 10 Mbit/san ilə məhdudlaşır, onlarda verilənlər siqnalın modulyasiyası olmadan ötürülür və kabel seqmentinin maksimal uzunluğu uyğun olaraq, təxminən 200 və 500 m-i keçə bilməz.
thumbnail|RG-58 (Thin Ethernet) kabelində tətbiq olunan BNC-konnektorlar
Koaksial kabelin bu hər iki tipi şin topologiyası ilə uzlaşaraq istifadə edilirlər. Kabellər bir-birindən əsasən qalınlığına və konnektorların tipinə görə fərqlənirlər. RG-8 kabelində N-konnektorlar (şək. 2.10), RG-58 kabelində isə Neyl-Konselmanın bayonet konnektorlarından (bayonet-Neill-Conselman, BNC) istifadə olunur.
Koaksial kabel verilənlərin ötürülməsi üçün, xüsusilə də korporativ mühitdə qeyri-effektivdir, çünki onun buraxma qabiliyyəti 10 Mbit/san ilə məhdudlaşır. Bu tip kabel bu gün bir çox məqsədlər üçün, o cümlədən kabel televiziyası şəbəkələri üçün istifadə olunsa da, kompüter şəbəkələrində o, nadir hallarda tətbiq edilir və yeni Ethernet şəbəkələrin əksəriyyəti üçün uyğun gəlmir. ''
Burulmuş cüt əsaslı kabel
Hal-hazırda elektrik kabelinin ulduzşəkilli topologiyası olan lokal kompüter şəbəkələrində rast gəlinən ən geniş yayılmış tipi burulmuş cüt əsaslı kabeldir. burulmuş cüt əsaslı elektrik kabellərinin iki tipi vardır: yeni lokal kompüter şəbəkələrinin əksəriyyətində geniş istifadə edilən ekranlaşmamış burulmuş cüt və kabel sisteminin elektromaqnit əngəllərə məruz qaldığı hallarda istifadə olunan ekranlaşmış burulmuş cüt. burulmuş cüt əsaslı kabelin tərkibində izolyasiya olunmuş səkkiz ədəd məftil şəkilli mis naqil var. Bu səkkiz tel dörd burulmuş cüt əmələ gətirir və hər bir cütün 568 nömrəli standarta uyğun olaraq öz rəng nişanı var. Burulmuş cütlərdə çarpaz əngəllərdən (bir naqildən digərinə siqnalın parazit ötürülməsi) qorunmaq üçün, həmçinin xarici mənbələrin yaratdığı əngəllərdən siqnalı qorumaq üçün məftillər müxtəlif dərəcədə sarınırlar. Nəhayət, bu dörd cüt naqil ümumi ekranlama ilə örtülmüşlər.
Burulmuş cüt əsaslı kabeldə konnektor tanış görünə bilər, çünki modullu RJ-45 konnektoru RJ-11 konnektoruna çox oxşayır, hansı ki, artıq bir neçə ildir ki, standart telefon kabellərində istifadə olunur (RJ ingiliscə registered jack – konnektorun qeyd edilmiş yuvası ifadəsinin abbreviaturasıdır). Onların arasında fərq ondan ibarətdir ki, RJ-45 konnektorunun səkkiz (şək. 2.13), RJ-11 konnektorunun isə dörd və ya altı elektrik kontaktı var. TIA/EIA-568-A standartı burulmuş cüt əsaslı kabel üçün RJ-45 kabel konnektorunda kontaktların yerləşməsi sxemini müəyyən edir.
Burulmuş cüt əsaslı kabel koaksial kabellə müqayisədə üstünlüklərə malikdir. Çoxlu podratçı firmalar burulmuş cüt əsaslı kabelin quraşdırılması prosedurası ilə artıq tanışdırlar, çünki bu kabel tipi bir çox illərdir telefoniyada istifadə olunur.''
Ekranlaşmamış burulmuş cüt əsaslı kabel
Telekommunikasiya sənayesi assosiasiyası (TIA) və elektron sənayesi assosiasiyası (EIA) TIA/EIA-568 standartını işləmişlər, hansı ki, ekranlaşmamış burulmuş cüt əsaslı kabelin (Unshielded Twisted Pair, UTP) müxtəlif sortlarını (kateqoriyalarını) təyin edir. Kabelin kateqoriyası nə qədər yüksəkdirsə, verilənlərin ötürülməsi o, daha effektivdir və onun buraxma qabiliyyəti bir o qədər yüksəkdir. Kateqoriyalar arasındakı fərq kabeldə naqillərin hər bir cütünün sarınma dərəcəsindən ibarətdir. 100BaseT4 və 100BaseVG-AnyLAN protokolları istisna olmaqla Ethernet şəbəkələrdə bir qayda olaraq, UTP kabeldə dörd cüt naqildən yalnız ikisindən istifadə olunur – bir cütü verilənlərin qəbul edilməsi, digəri isə ötürülməsi üçün. Hətta əgər bütün cütlər işə cəlb olunmasa da, qalan iki cüt hər hansı digər məqsədlər üçün, məsələn telefon rabitəsi üçün istifadə edilə bilməzlər. İstifadə olunmayan iki cüt naqillə siqnalların ötürülməsi, daha çox ehtimal ki, çarpaz əngəllərin artmasına gətirəcək ki, bu da verilənlərin itməsi və siqnalın təhrif olunması riskini xeyli artırır.
Lokal kompüter şəbəkələri üçün hər şeydən əvvəl 3 kateqoriyalı və (həmçinin Cat5 adlanan) 5 kateqoriyalı ekranlaşmamış burulmuş cüt əsaslı elektrik kabellərindən istifadə olunur. Şəbəkələr üçün işlədilən ən müasir kabel sistemlərində 5 kateqoriyasından aşağı olmayan kabellər istifadə edilirlər. 3 kateqoriyalı UTP kabel bir qayda olaraq, Fast Ethernet tipli şəbəkələr üçün tətbiq olunmur, amma 10 Mbit/san (10BaseT spesifikasiyası) sürəti ilə işləyən Ethernet şəbəkələri üçün uyğun gəlir. 10BaseT spesifikasiyası üzrə Fast Ethernet tipli şəbəkələrin protokolu istisnadır, çünki onda 100 Mbit/san sürətində işləmək üçün hesablanmış 3 kateqoriyalı UTP kabeldə istifadə olunur. Lakin bu protokol böyük sürətdə də işləyə bilər, belə ki, 100BaseT4 spesifikasiyasında adi iki məftil əvəzinə kabelin məftillərinin bütün dörd cütü istifadə edilir.
5 kateqoriyalı UTP kabel 100 Mbit/san sürəti ilə işləyən Ethernet şəbəkələr üçün, həmçinin daha ləng protokollar üçün uyğun gəlir. 5 kateqoriyalı UTP kabel həm də 100BaseT spesifikasiyası üzrə işləyə bilər, o şərtlə ki, o, TIA/EIA TSB-95 standartının tələblərinə cavab versin. 5e kateqoriyalı UTP-kabellər üçün standart 1000BaseT spesifikasiyasılı (həm də Gigabit Ethernet adlanan) şəbəkələrdə istifadə olunduqda daha yüksək işçi xarakteristikaları müəyyən edir. Bu standart burulmuş cüt əsaslı UTP-kabelin seqmentlərindən istifadə etməni 100 m uzunluqla və siqnalın tətbiq edilməsini 100 MHs ilə təyin edir.''
Ekranlaşmış burulmuş cüt əsaslı kabel
İBM kompaniyası ekranlaşmış burulmuş cüt əsaslı kabelin (Shielded Twisted Pair, STP) istifadə edildiyi marker girişli (Token Ring) şəbəkə protokolunu işləmiş, həmçinin bu kabelin müxtəlif tipləri üçün standartları hazırlamışdır. (TIA/EIA-T568-A standartında bi tiplərdən yalnız ikisi qeyd edilmişdir: 1A və 6A). Ekranlaşmış burulmuş cüt əsaslı kabel (STP-kabel) indiyə qədər əsasən Token Ring tipli lokal şəbəkələrdə, həmçinin yaxınlıqda yerləşən elektrik avadanlığı tərəfindən yaranan elektromaqnit əngəllərindən qorunmaq üçün əlavə ekranlamanı tələb edən kabel sistemlərində istifadə olunur. Öz konstruksiyasına görə STP-kabel UTP-kabeldən fərqlənir – onda yalnız iki burulmuş cüt var, hansıların ki, hər birini əlavə folqa və ya hörmə qatı əhatə edir. Əlavə metal ekran da burulmuş cütlərdəki mis məftil kimi naqil rolunu oynayır. Əgər o, yerlə yaxşı birləşdirilmişdirsə, ətrafdakı elektromaqnit küyü cərəyana çevrilir, hansı ki, öz növbəsində ekranın daxilində yerləşən məftillərə təsir edir. Ekran cərəyanının sahəsi burulmuş cütlərdə moduluna görə bərabər, lakin əks istiqamətdə axan cərəyan yaradır. Nəticədə hər iki cərəyan bir-birini kompensasiya edir, bununla da naqillərlə ötürülən siqnallara ətraf küyün təhrifedici təsiri aradan qaldırılır.
Optik lifli kabel
thumbnail|Optik lifli kabellərin konnektorları
''Optik lifli kabel (fiber-optic cable) işıq impulslarını keçirə bilən şəffaf şüşə və ya plastik nüvədən ibarətdir. Nüvə əksetdirici qatla (cladding) əhatə olunmuşdur. Əksetdirici qat öz növbəsində, plastikdən olan bufer qatı ilə örtülmüşdür. Sonra öz aralarında hörülmüş liflərdən ibarət olan Kevlar fimasının qoruyucu qatı gəlir. Nəhayət bütün bunlar teflon və ya polivinilxloriddən hazırlanmış xarici örtüklə örtülmüşdür.
Optik lifli kabel elə kabel tipidir ki, koaksial kabeldən və ya hörülmüş cüt əsaslı kabeldən tamamilə fərqlənir. Siqnalların elektrik impulsları şəklində ötürüldüyü mis naqillərdən fərqli olaraq, optik lifli kabel şüşə və ya plastik liflə işıq impulslarını (fotonları) ötürür ki, onların vasitəsilə kompüterin generasiya etdiyi ikilik siqnallar ötürülür. Optik lifli kabellə siqnalların ötürülməsi üçün elektrik əvəzinə işıqdan istifadə olunduğundan kabel həm elektromaqnit, həm də çarpaz əngəllərə qarşı dayanıqlıdır. Bundan başqa, optik lifli kabeldə siqnalın sönmə (naqildən keçdikcə onun zəifləməsi) səviyyəsi mis naqildəkinə nisbətən aşağıdır. Optik lifli kabelin bəzi növlərində siqnal əhəmiyyətli dərəcədə zəifləmədən 120 km-ə qədər məsafə gedə bilər, amma ənənəvi mis kabeldə kabelin tipindən asılı olaraq siqnal 100 m-dən 500 m-ə qədər məsafə getdikdə artıq praktiki olaraq oxunmaz olur. Ona görə də binalar arasında rabitə qurmaq lazım olduğu və ya siqnalı böyük məsafəyə ötürmək gərək olduğu hallarda optik lifli kabel ən yaxşı ötürmə vasitəsidir. Optik lifli kabelin əlavə üstünlüyü odur ki, o, mis kabelə nisbətən böyük təhlükəsizlik dərəcəsi verir, belə ki, ona icazə verilməmiş qoşulma rabitənin pozulmasına gətirir.
Optik lifli kabelin iki əsas tipi mövcuddur: bir modlu və çox modlu. Bu iki tip arasında əsas fərq nüvənin və onun əksetdirici örtüyünün qalınlığındadır. Optik lifli kabelin tipini optik lifin ölçüsünə görə (nüvənin və əksetdirici örtüyün ümumi qalınlığına görə) müəyyən etmək olar. Bir modlu lifdə nüvənin diametri adətən 8,3 mikron, nüvənin və əksetdirici örtüyün ümumi qalınlığı isə 125 mikron olur, ona görə də bir modlu kabeli adətən “bir modlu 8,3/125 lif” kimi işarə edirlər. Ondan fərqli olaraq, çox modlu lif 62,5 mikron diametrli nüvəyə malikdir, nüvənin və əksetdirici örtüyün ümumi qalınlığı isə 125 mikrondur, ona görə də çox modlu lifi “çox modlu 62,5/125 lif” kimi işarə edirlər.
Bir modlu liflə siqnalı ötürmək üçün işıq mənbəyi kimi bir dalğa uzunluğunda işləyən lazerdən istifadə olunur. Ondan fərqli olaraq, çox modlu lifdə işıq diodundan (İŞD) istifadə edilir və o, siqnalları müxtəlif dalğa uzunluğunda keçirə bilər. Bir modlu liflə siqnalı ötürmək üçün bir dalğalı lazerdən istifadə edildiyindən bu lif siqnalları çox böyük məsafələrə ötürə bilir və buna görə də o, adətən xarici kabel xətləri (məsələn, kabel televiziya şəbəkələri) üçün istifadə olunur. Bu tipli kabel çox modluya nisbətən xeyli bahadır və böyük bükülmə radiusuna malikdir, buna görə də o, kompüter şəbəkələrinin kabel sistemləri üçün bir o qədər də uyğun gəlmir. Çox modlu kabel isə əksinə, lokal şəbəkələr üçün daha çox uyğun gəlir, belə ki, o, bir modlu kabel kimi böyük məsafələrdə istifadə edilə bilməsə də, onun qiyməti elə də yüksək deyil və o, böyük bükülmələrə yol verir. Optik lifli kabel üçün daha çox iki tip konnektorlardan istifadə edirlər: SC tipli konnektor (Subscriber Connector) və ST tipli konnektor (Straight Tip connector).
Zərdəpər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Qısa təsviri
İki cüt bığı var. Ağızı aşağıda yerləşir və aypara şəkillidir. Dodaqları yaxşı inkişaf etmişdir. Rostrumu uzunsovdur. Bel üzgəcində 4 şaxəsiz, 8 (nadir hallarda 7) şaxəli, anal üzgəcində 3 şaxəsiz, 5 (nadir hallarda 6) şaxəli şüa vardır. Yan xətt pulcuqlarının sayı 56-68, yan xəttdən yuxarıda yerləşən pulcuqların sayı 8-12, aşağıda olan pulcuqların sayı isə 5-8 arasında dəyişir.
Arealı və sayı
Azərbaycan ərazisi daxilində Xəzərin orta və cənub hissəsində və ona tökülən çaylarda, o cümlədən Kür və Araz çaylarında və onların qollarında yayılmışdır. Samurla Xudat arasındakı çaylarda, Lənkəran zonası çaylarında, Mingəçevir və Varvara su anbarlarında təsadüf edilir. Azərbaycandan kənarda Kür boyu Borjomidə, Araz boyu Qars çayına qədər, İran ərazisindən Cənubi Xəzərə tökülən çaylarda (Səfidrud, Qorqan, Atrek), Şimali Qafqazda – Rubas çayda, Qayakənd, Terek və Sulak çaylarında yayılmışdır. Sayı kəskin surətdə azalan balıqlardandır.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Dənizdə yaşayan keçici və çaylarda yaşayan şirin su populyasiyaları mövcüddür. Keçici zərdəpər Xəzər dənizindən çıxıb çoxalmaq üçün Terekdən başlamış cənuba doğru yerləşən, nisbətən iri çayların əksəriyyətinə girir. Kür çayına keçici zərdəpərin miqrasiyası aprel ayında başlayır sentyabıra qədər davam edir. Miqrasiyanın qızğın vaxtı iyun-iyul aylarında olur. Zərdəpər gec yetişən balıqdır. Erkəklər 4 yaşında, dişilər isə 5 yaşında cinsi yetginliyə çatır.
Dənizdən Kür çayına keçən zərdəpərin cinsi məhsulları yetişmiş halda olur və kürüsünü çaylarda az müddət qaldıqdan sonra – yayın əvvəllərində tökür. Yay zamanı çaya girən balıqların cinsi məhsulları III inkişaf mərhələsində olur və qışı çayda keçirdikdən sonra tam yetişmiş vəziyyətdə olurlar. Belə balıqlar kürüsünü aprel-may aylarında tökür. Kürü tökmələri yayda hissə-hissə olur. Zərdəpərin qidasını müxtəlif su cücülərinin sürfələri və detrid təşkil edir. İri balıqların mədəsində bitki qalıqları, xironomid sürfələri, gündəcə, quru cücülərin qalıqları, kiçik balıqlar tapılır. Çayda qaldığı müddətdə keçici zərdəpər qidalanmır.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Mingəçevir su anbarı yaradıldıqdan sonra təbii çoxalma yerlərinin sıradan çıxması, su hövzələrinin çirkləndirilməsi.
Qara Vəli
Qara Vəli - Zənguzurun kəndlərindən biri.
Tarixi
7-ci imam Museyi-Kazımın oğlu Seyid Əhmədin məqbərəsi yerləşib. Hər iki abidə ermənilər tərəfindən dağıdılıb.
Xarici keçidlər
Qara Vəli kəndi
Bulbophyllum alagense
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum alagense növü Filippindən Sulavesiyə qədər ərazidə yayılmışdır.
Yelena Smurova
Yelena Smurova — Rusiyanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Yelena Smurova, Rusiya yığmasının heyətində 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Bürünc medal uğrunda görüşdə Niderland yığmasını 5:4 hesabı ilə məğlub edən Rusiya yığması, Sidney Olimpiadasının bürünc medalına sahib oldu.
Yelena Smurova, Rusiya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Yeddinci pillə uğrunda görüşdə Yunanıstan yığmasını 12:6 hesabı ilə məğlub edən Rusiya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını yeddinci pillədə başa vurdu.
Tamaki Uçiyama
Tamaki Uçiyama (d. 13 dekabr 1972) — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 58 oyun keçirib, 26 qol vurub.
Praqa baharı
"Praqa baharı" (çex. "Pražské jaro", slovak. "Pražská jar") - Çexoslovakiyada 1968-ci il yanvarın 5-dən avqustun 20-dək cəmiyyətdə gedən kütləvi siyasi liberallaşma prosesi. Sovet İttifaqı və Varşava Müqaviləsi Təşkilatının qoşunlarının ölkəyə yeridilməsi ilə bu prosesin qarşısı alınmışdır.
Tarix
"İnsan sifətli sosializm" yaratmaq məqsədi ilə Dubçek və onun həmfikirləri tərəfindən həyata keçirilən siyasi islahatlar 1956-cı ildə Macarıstanda olduğu kimi əvvəlki siyasi xətdən tam imtina xarakteri daşımırdı. Lakin Sovet İttifaqının və Avropadakı bəzi sosialist dövlətlərin rəhbərləri Çexoslovakiyadakı islahatları sosialist dövlət quruluşunun əsaslarına və "sosialist bloku"nun bütövlüyünə qarşı yönəlmiş təhlükə kimi qəbul edirdilər.
Lakin Çexoslovakiya Kommunist Partiyasının bəzi rəhbərləri (Bilak, Şvestka, Kolder, İndra və Kapek) dövlətin cəmiyyət üzərindəki nəzarətinin zəifləməsindən narahat idilər və Dubçekin islahatlarını dəstəkləmirdilər. Onlar partiya rəhbərliyinin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması üçün Sovet İttifaqına müraciət də etmişdilər. SSRİ rəhbərliyinin fikrincə isə Çexoslovakiya Varşava Müqaviləsi Təşkilatının müdafiə xəttinin mərkəzində yerləşməklə soyuq müharibə dövründə böyük əhəmiyyətə malik idi.
"Baharın" sonu
right|thumb|300px|Tanklara qarşı [[Molotov kokteyli atan nümayişçilər]] 1968-ci il martın 23-də kommunist partiyalarının Drezdendə keçirilən qurultayında Çexoslovakiyadakı islahatlar tənqidə məruz qaldı, mayın 4-də Leonid Brejnev Moskvada Dubçekin rəhbərlik etdiyi çexoslovak nümayəndə heyətini qəbul etdi və bu görüşdə ÇSSR-dəki vəziyyəti kəskin tənqid etdi, iyulun 15-də kommunist partiyalarının rəhbərləri ÇKP MK-ya açıq məktubla müracət etdilər, iyulun 29-da Dubçek yenidən Brejnevlə görüşdü, avqustun 17-də Dubçeklə görüşən Macarıstan rəhbəri Yanoş Kadar onu vəziyyətin həddindən artıq gərginləşdiyi barədə xəbərdar etdi.
"Dunay" əməliyyatı
1968-ci il avqustun 20-dən 21-nə keçən gecə VMT-nin 500 min nəfər canlı qüvvə və 5000 tankdan ibarət hərbi kontingenti Çexoslovakiya Sosialist Respublikasını işğal etdi. İşğaldan bir gün əvvəl Sovet İttifaqı Marşalı Andrey Qreçko ÇSSR müdafiə naziri Martin Dzuru hazırlanan aksiya haqqında məlumatlandıraraq, çexoslovak hərbi qüvvələri tərəfindən hər hansı müqavimət göstərilməməsi barədə xəbərdar etdi.
Polşadan sovet-polyak qoşun kontingenti Yablones, Ostrava, Olomouç və Jilina, ADR-dən sovet-alman qoşun kontingenti Praqa, Xomutov, Plzen, Karlovı Varı və nəhayət Macarıstandan sovet-macar-bolqar qoşun kontingenti Bratislava, Trençin, Banska Bistritsa istiqamətlərində yeridilmişdi. Qoşunların əsas hissəsi Sovet İttifaqı tərəfindən ayrılmışdı. Çexoslovak ordusu heç bir müqavimət göstərmədi.
Qoşunlar Çexoslovakiya Kommunist Partiyasının qurultayından bir gün əvvəl yeridilmişdi. Bu qurultayda islahatların dəstəklənməsi gözlənilirdi.
Yelena Tokun
Yelena Tokun — Rusiyanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Yelena Tokun, Rusiya yığmasının heyətində 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Bürünc medal uğrunda görüşdə Niderland yığmasını 5:4 hesabı ilə məğlub edən Rusiya yığması, Sidney Olimpiadasının bürünc medalına sahib oldu.
Əmir Təhmuras
Əmir Təhmuras Dərbəndi — Şirvanşah şahzadəsi, Şirvanşahların sərkərdəsi.
Həyatı
Əmir Bəhlulun oğludur. I Xəlilullah dövründə Şirvan ordusunun komandanı təyin edilmişdir. Şeyx Cüneydə qarşı döyüşdə həlak olmuşdur. Qəbri Şirvanşahlar saray kompleksi ərazisindədir. Qəbirüstü kitabəsində yazılmışdır: Bu nurlu qəbir və təmizləyici məhşər, pərəstiş edilən məqbərə rəhmətlik Şeyx Bəhlulun oğlu, mərhum, günahları bagışlanmış, böyük Allahın mərhəmətini qazanmış xoşbəxt şəhid, əzəmətli, ağıllı, kəramətli, ən böyük əmir, səxavət və şücaət sahibi dünya əmirlərinin başçısı əmir Təhmurəsindir. Hicri 863-cü il cümadiyül-axir ayı.
Bulbophyllum alatum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Kalimantan üçün endemik növdür.
Moldova leyi
thumb
Moldova leyi — Moldovanın pul vahidi.
Linkoln (Nebraska)
Linkoln — ABŞ-də şəhər. Nebraska ştatının inzibati mərkəzi.
Anqolitimu adası
Anqolitimu adası — yaşayışı olan ada, inzibati baxımdan Maldiv adalarının Raa atoluna daxildir. Maldiv arxipelaqında, ölkənin paytaxtı Male şəhərindən 187 km şimalda yerləşir. Ada 850 km uzunluğa, 500 metr enə malikdir. Adanın sahəsi — 39,5 ha-dır. 2006-cı il məlumatına əsasən Anqolitimuda 272 nəfər yaşayır: 111 kişi və 161 qadın. Əhalinin yaş strukturu: 154 nəfər — 18 yaşından aşağı (50 %); 13 nəfər — 19–25 yaş arası; 93 nəfər — 26–64 yaş arası və 12 nəfər — 65 yaş və yuxarı. Savadlılıq səviyyəsi — 96,1 %.
La Roşel
La Roşel — Qərbi Fransada, Atlantik okeanının Biskay körfəzində yerləşən liman şəhəri. Şaranta departementinin paytaxtı.
Anqolitimu adası
Adada ümumilikdə 62 ev təsərrüfatı vardır ki, hər təsərrüfata 4,4 nəfər düşür.
Ukrayna qrivnası
250px|thumb|Üzərində [[Yaroslav Mudrının portreti olan 2 qrivna]] Ukrayna qrivnası — Ukraynanın pul vahidi.
Etimologiyası
Qrivna (гривня) — təxminən bir girvənkə qızıl və ya gümüş. Qədim Rusiyada pul vahidi. Qızıl (gümüş) boyunbağı (qədim Rusiyada). İkişahılıq (qədim Rusiyada).
Tarixi
Dövlətsizlik dövründə rusların sikkələri yox idi, onlar gümüş "qrivna"dan istifadə edirdilər. O türk sözü "girvənkə"dən yaranıb. I Pyotrun atası öz dövründə istədi ki, "qrivna"nı iki yerə bölüb "rubl" yaratsın. Ancaq bu, keçmədi, "Mis üsyanı" qalxdı: rubl gümüşdən, yüz qəpiklər misdən kəsilmişdi. Əhalinin Moskvadakı üsyanından sonra bu ləğv olundu. I Pyotr isə bunu ustalıqla həyata keçirdi: əvvəl başqa nominallar, sonda mis pullar buraxdı.
Ox-ilan
Oxvari qumilanı (Psammophis lineolatus)— suilanıkimilər fəsiləsinin qumluq ilanı cinsinə aid növ.
Qısa təsviri
Bədəni üst tərəfdən zeytuni-boz, qum və ya qonur rəngdədir. Bel sütunun yanları ilə qonur-qəhvəyi və ya boz-qonur rəngli 2 uzununa zolaq keçir. Bədən və başın yanları ilə nisbətən açıq rəngli zolaq uzanır. Bəzi nümayəndələri naxışsız olur. Qarnın ön tərəfi sarımtıl olub, zəif nəzərə çarpan boz, qəhvəyi və ya zeytuni-boz xallara malikdir. Qarnının arxa tərəfi ağdır. Qarın qalxancıqları 168 - 204, quyruqaltı qalxancıqlar isə 71 - 114 ədəddir.
Yayılması
Qazaxıstanın cənub hissəsində və Orta Asiyadan Cənubi Monqolustan, şimaliqərbi Çin, Pakistan, əfqanıstan, İran və qərbdə Cənubi Qafqazda yayılmışdır. Respublika üçün çox nadir növdür. Azərbaycanda bu növün Naxçıvan MR-nın Culfa rayonunun Kərimquludizə kəndi ətrafında 2 fərdi tapılıb. Yaşama yeri və həyat tərzi: Yovşan və şoranotlu kolluqları olan daşlı yamaclara bağlıdır. Sığınacaq yeri kimi gəmirici və kərtənkələ yuvalarından, daşların altındakı boşluqlardan, səhra kollarının sıx pöhrələrindən istifadə edir. Növün həyat tərzi öyrənilməyib.
Sayı
Respublika üçün çox nadir növdür.
Məhdudlaşdırıcı amillər Müəyyən edilməyib. Qorunması üçün heç bir tədbir görülməyib. Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər: Naxçıvan MR-nın Culfa rayonunun Kərimquludizə kəndinin ətrafını qoruma altına almaq lazımdır
Divar kərtənkələsi
Divar kərtənkələləri bir növ Lacerta bənzəyirlər. Hətta sklet quruluşu və pulcuqların düzülüşü eynidir.
Yayılması
Divar kərtənkələləri əsasən Aralıq dənizi hövzəsi ərazilərində:Cənubi Avropa, Şimali Afrika və Kiçik Asiya ərazilərində rast gəlinir.
Patrik Troton
Patrik Corc Troton (25 mart 1920, Mill Hill — 28 mart 1987, Kolumbas) — İngilis aktyor. Ən çox 1966 və 1969-cu illər arasında «Doktor Kim» serialında ikinci Doktorun rolunda oynayan aktyor kimi tanınır.
Sofulu (Cəbrayıl)
Sofulu — Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun Dağ Tumas inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.25 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Yaşayış obyekti sofulu tayfasının adı ilə bağlıdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Sofulu kəndi Qarabağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq idi.
Guillain Barre sindromu
GBS-nun təsnifatı
-Kəskin iltihabi demielinizan poliradikuloneyropatiya
-Kəskin motor aksonal neyropatiya
-Miller Fişer sindromu (MFS) ve diğer regional variantlar- Faringeal-servikal-brakiyal, Paraparetik, Üz iflicləri, Saf okulomotor
-GBS’nun funksiyonal variantları- Kəskin pandizavtonomiya, Saf hissi GBS, Ataksik GBS
Klinikası
Kəskin iltihabi demielinizan poliradikuloneyropatiya
GBS termini, praktikada xəstəliyin  bu ən çox rastlanan klassik iltihabi demielinizan forması üçün işlədilir. Xəstələrin böyük qismində  GBS’na aid  şikayətlərin başlanğıcından öncəki 1-4 həftalik müddət içində keçirilən  bir yuxarı tənəffüs  yolu ya  gastrointestinal trakt infeksiyası, cərrahi müdaxilə ya da peyvənd kimi bir hadisə vardır.Xəstəliyin  ən sıx yerləşmə şəkli, ayaqlardan başlayıb qollara, daha sonra üzə, orofaringeal əzələlərə ve ağır hallarda tənəffüs əzələlərinə doğru yüksələn əzələ zəifliyi  ile olur. Daha seyrək olaraq qollarda veya kranial sahə əzələlərində gücsüzlüklə də başlaya bilər. Hissi şikayətlər ümumilikdə daha geri plandadır və  ətraf uclarında paresteziya ya da  bel ve ayaq ağrıları şəklindədir. Nevroloji müayinədə əzələ gücsüzlüyünə əlavə olaraq daima, vətər reflekslerinin yayğın şəkildə itməsi ya da azaldığı müşahidə olunur. Obyektiv hissi əlamətlər daha çox ətraf uclarında zəif hissi  hipoesteziya və ya azalmış vibrasyon  hissi ilə mə hdudlanır. Hadisələrin 1/3-də mexanik ventilasiyaya  ehtiyac  yaradan  tənəffüs çatışmazlığı yaranır.Xəstələrin yarısında, ən sıx üz iflici  olmaq üzrə kranial sinir iflicləri müşahidə  olunur. Orofaringeal əzələlərdə qüvvətsizlik hadisələrin yarısında, göz hərəkəti iflicləri 10-20 % rastlanır. Nadir olaraq papilla ödemi ola bilər  və çox artmış beyin-onurğa  beyni mayesi proteini ilə birlikdə olur (>200 mg %). Avtonom sinir sistemi pozulmaları xəstələrin yarısında rast gəlinir  və şiddətli motor disfunksiyası, tənəffüs çatışmazlığı  olan hallarda daha sıxdır. Avtonom əlamətlər arasında EKG dəyişiklikləri (T dalğası anormallıqları, ST segment depresyonu, QRS genişləməsi, QT uzaması və müxtəlif ürək blokları), ürək aritmiyaları (sinus taxikardiya, bradikardiya, ventriküler taxikardiya, atrial fibrilasiya və asistoliya), ortostatik hipotenziya və hipertonik krizlər, daha nadirən keçici sidik ləngimələri, tər ifrazında pozulmalar və paralitik ileus ola  bilər (ciddi və qalıcı   sfinkter qüsuru GBS diaqnozundan  uzaqlaşdırıcı bir kriteriya olaraq baxılmalıdır).
Kina
thumbnail|right
Kina — Papua-Yeni Qvineyanın pul vahidi.
Fars dili
Right|thumb| Əhalisinin əksəriyətinin anadili fars olan bölgələr
Fars dili (Fars.فارسی, Fārsī ,) endonimi ilə də tanınır.[fɒːɾˈsiː] (qulaq asmaq)),Hind -Avropa dillərinin Hind-İran bölməsinin İran qoluna aid olan Qərbi İran dilidir . Fars dili, əsasən İran , Əfqanıstan və Tacikistanda danışılan və rəsmi olaraq üç qarşılıqlı başa düşülən standart növdə istifadə olunan plurisentrik bir dildir , yəni İran Fars dili (rəsmi olaraq fars dili kimi tanınır), Dari Fars dili (rəsmi olaraq Dari kimi tanınır) 1964-cü ildən) və tacik fars dili (1999-cu ildən rəsmi olaraq tacik kimi tanınır). Özbəkistanda, , eləcə də Böyük İranın mədəni sferasında fars tarixi olan digər bölgələrdə əhəmiyyətli bir əhali tərəfindən tacik çeşidində yerli dildə danışılır. Rəsmi olaraq İran və Əfqanıstan daxilində ərəb qrafikasının törəməsi olan fars əlifbası ilə, Tacikistan daxilində isə kiril qrafikasının törəməsi olan tacik əlifbası ilə yazılıb.
Müasir fars dili Sasani İmperiyasının (224–651) rəsmi dili olan Orta Fars dilinin davamıdır, özü də Əhəmənilər imperiyasında (e.ə. 550–330) istifadə edilən qədim fars dilinin davamıdır. İranın cənub-qərbindəki Fars (Fars) bölgəsində yaranmışdır. Onun qrammatikası bir çox Avropa dillərininkinə bənzəyir.
Tarix boyu fars dili mərkəzi Qərbi Asiya, Orta Asiya və Cənubi Asiyada olan müxtəlif imperiyalar tərəfindən nüfuzlu bir dil kimi istifadə edilmişdir. Qədim fars dili qədim fars mixi yazısında eramızdan əvvəl 6–4-cü əsrlərə aid kitabələrdə təsdiq edilmişdir. Orta fars dili aramey mənşəli yazılarda (Pəhləvi və Manixey) kitabələrdə və III–X əsrlər arasında Zərdüşti və Manixey kitablarında təsdiq edilmişdir (Bax: Orta Fars ədəbiyyatı). Yeni fars ədəbiyyatıilk dəfə IX əsrdə, müsəlmanlar Farsları fəth etdikdən sonra, ərəb qrafikasını qəbul etdikdən sonra qeyd edildi.
Fars dili müsəlman dünyasında ərəbin yazı monopoliyasını qıran ilk dil oldu, fars şeiri bir çox şərq saraylarında ənənə halını aldı. Anadoluda Osmanlılar, Cənubi Asiyada Moğollar və Əfqanıstanda Paştunlar kimi yerli olmayanlar tərəfindən belə rəsmi olaraq bürokratiya dili kimi istifadə edilmişdir. Bu, qonşu bölgələrdə və ondan kənarda danışılan dillərə, o cümlədən digər İran dillərinə, türk dillərinə, erməni , gürcü və hind-ari dillərinə təsir göstərmişdir.. Orta əsrlərdə ərəb dilinə də müəyyən təsir göstərmişdir
Orta əsrlərdə fars ədəbiyyatının məşhur əsərlərindən bəziləri Firdovsinin " Şahnamə " si, Ruminin əsərləri, Ömər Xəyyamın rübailəri, Nizami Gəncəvinin " Pənc Gənci " , Hafizin divanı , Nişapurlu Əttarın "Quşların konfransı " dır. və Sədi Şirazinin Gülüstan və Bustan müxtəlif əsərləri. Müasir fars şairlərindən bəziləri Nima Yooshij, Əhməd Şamlou , Simin Behbahani idi., Söhrab Sepehri , Rahi Mo'ayyeri , Mehdi Akhavan-Sales , and Forugh Fərrokhzad.
Farslar, lurlar , taciklər , həzarlar , İran azəriləri , İran kürdləri , Qafqaz tatları və aymaqlar da daxil olmaqla, dünyada təxminən 110 milyon fars dilində danışan var. Persophone termini fars dilində danışan şəxsə aid etmək üçün də istifadə edilə bilər.
Etimologiya
Fars dili termini Latın Persiānus sözünün ingiliscə törəməsidir, Fars dilinin sifət formasıdır, özü də Yunan Persís (Περσίς), Qədim Fars Pārsa (𐎱𐎠𐎼𐎿 ("Parsi " (") mənasını verən") ellinləşdirilmiş formasından əmələ gəlmişdir. İranın cənub-qərbindəki müasir Fars bölgəsinə uyğun gələn bölgə). Oksford İngilis Lüğətinə görə, fars dili bir dil adı kimi ilk dəfə ingilis dilində 16-cı əsrin ortalarında təsdiq edilmişdir.
Fars dilinin fars sözü olan fars, son onilliklərdə ingilis dilində də geniş şəkildə istifadə olunur və daha çox İranın standart fars dilinə istinad edilir. Bununla belə, fars adı hələ də daha çox istifadə olunur. Fars Dili və Ədəbiyyatı Akademiyası xarici dillərdə fars dilinin endonimindən qaçınılmalı olduğunu və fars dilinin qərb dillərində daha uzun ənənəyə malik olduğu və fars dilinin rolunu daha yaxşı ifadə etdiyi üçün ingilis dilində bu dilin müvafiq təyinatı olduğunu müdafiə etmişdir. dil mədəni və milli davamlılığın əlaməti kimi. İranlı tarixçi və dilçi Ehsan Yarshater, Encyclopædia Iranica-nın yaradıcısıvə Kolumbiya Universitetinin İran Araşdırmaları Mərkəzi İranologiya üzrə akademik jurnalda eyni narahatlığı qeyd edərək , xarici dillərdə fars dilinin istifadəsini rədd edir.
Etimoloji olaraq, farsca termini Farsi öz əvvəlki forması olan Pārsi (orta fars dilində Pārsik ), bu da öz növbəsində İngilis fars termini ilə eyni kökdən gəlir. Eyni prosesdə orta fars toponimi Pārs ("Fars") müasir Fars adına çevrildi. /p/ -dən /f/ -ə fonemik keçid orta əsrlərdə ərəb dilinin təsiri ilə bağlıdır və standart ərəb dilində /p/ foneminin olmaması ilə əlaqədardır.
Çeşidlər
Müasir fars dilinin üç standart növü var:
Bu üç çeşidin hamısı klassik fars ədəbiyyatına və onun ədəbi ənənəsinə əsaslanır. İran, Əfqanıstan və Tacikistandan da standart fars dilindən bir qədər fərqlənən bir neçə yerli dialekt var. Həzaragi ləhcəsi (Mərkəzi Əfqanıstan və Pakistanda), Herati (Qərbi Əfqanıstanda), Dərvazi (Əfqanıstan və Tacikistanda), Basseri (Cənubi İranda) və Tehran ləhcəsi (İranda, standart İran fars dilinin əsası) buna misaldır. bu dialektlərdən. İran, Əfqanıstan və Tacikistanın farsdilli xalqları bir-birini nisbətən yüksək dərəcədə başa düşə bilirlər. Buna baxmayaraq, Encyclopædia Iranicaqeyd edir ki, iran, əfqan və tacik sortları fars dilinin fərqli qollarını təşkil edir və hər bir qolun daxilində müxtəlif yerli dialektlər mövcuddur.
İran dil ailəsinin daha uzaq qohum qollarına kürd və bəluç dilləri daxildir.
Morfologiya
Az sayda prefiks olsa da, şəkilçilər fars morfologiyasında üstünlük təşkil edir. Feillər zaman və cəhət ifadə edə bilir və şəxs və say baxımından mövzu ilə uyğunlaşır. Müasir fars dilində qrammatik cins yoxdur və əvəzliklər təbii cins üçün qeyd olunmur. Başqa sözlə, fars dilində əvəzliklər cinsiyyət baxımından neytraldır. Kişi və ya qadın subyektinə istinad edərkən eyni اw əvəzliyi istifadə olunur ("ou", ū kimi oxunur).
Sintaksis
Normal deklarativ cümlələr (S) (PP) (O) V kimi qurulur: cümlələrdə məcburi feldən sonra isteğe bağlı subyektlər, ön söz ifadələri və obyektlər var. Obyekt konkretdirsə, predmetdən sonra rā sözü gəlir və ön söz birləşmələrindən əvvəl gəlir: (S) (O + rā ) (PP) V
Hərf sayı
İran fars dilində altı sait və iyirmi üç samit var; həm Dari, həm də Tajiki dillərində səkkiz sait var.
Saitlər
Bununla belə, Dari dilində /eː / və /iː/ (müvafiq olaraq یای مجهول Yā-ye majhūl və یای معروف Yā-ye ma'rūf kimi tanınır) arxaik fərqi hələ də qorunub saxlanılır, eləcə də /oː/ və / uː/ (واو مجهول Vaw-e məchul və واو معروف Vaw-e mə'ruf kimi tanınır). Digər tərəfdən, standart tacik dilində uzunluq fərqi aradan qalxmış və /iː/ /i/ və /uː/ ilə /u/ birləşmişdir. Buna görə də, müasir Əfqan Dari dialektləri Erkən Yeni Fars dilinin sait inventarına ən yaxın olanlardır.
Mövzu ilə bağlı əksər tədqiqatlara görə (məsələn, Samare 1977, Pisowicz 1985, Najafi 2001), ənənəvi olaraq uzun hesab edilən üç sait (/i/, /u/ , /ɒ/) hazırda qısa həmkarlarından (/e/ , , ,) fərqlənir. /o/, /æ/) uzunluğa görə deyil, artikulyasiya mövqeyinə görə. Bununla belə, /ɒ/ , /i/ və /u/ fonoloji uzun və ya bimoraik və /æ/ , /e ilə sait uzunluğunu sistemin aktiv xüsusiyyəti hesab edən tədqiqatlar var (məsələn, Hayes 1979, Windfuhr 1979) / , və /o/ fonoloji olaraq qısa və ya monomoraik.
İran sistemində keyfiyyət və kəmiyyətin həm aktiv olduğunu hesab edən bəzi tədqiqatlar da var (məsələn, Toosarvandani 2004). Bu, həm keyfiyyət, həm də kəmiyyəti əhatə edən sintetik analiz təklif edir ki, bu da tez-tez müasir fars saitlərinin Klassik Fars dilinin kəmiyyət sistemi ilə fərziyyə gələcək İran dili arasında keçid vəziyyətində olduğunu göstərir ki, bu da bütün kəmiyyət izlərini aradan qaldıracaq və keyfiyyəti yeganə olaraq saxlayacaq. aktiv xüsusiyyət.
Qumluq ilanı
Qumluq ilanı — Suilanıkimilər fəsiləsindən ilan cinsi.
Növləri
32 növü var :
Ağquyu (Xudabəndə)
Ağquyu — İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 45 nəfər yaşayır (7 ailə).
Coğrafi yerləşməsi
Xudabəndə şəhristanının Qışlaqat-Əfşar kəndistanında, Qiydar qəsəbəsindən 64 km qərbdədir.
Aleksandr Bernştam
Bernştam Aleksandr Natanoviç (1 oktyabr 1910, Kerç - 1956, Leninqrad) — Sovet şərqşünası
Bəhruz Şəkuri
Şəkuri Bəhruz Qulamhüseyn oğlu — görkəmli torpaqşünas-aqrokimyaçı alim, coğrafiya elmləri doktoru, professor.
Yuliya Petrova
Yuliya Petrova (d. 24 may 1979) — Rusiyanı təmsil edən su poloçusu.
Aleksandr Bernştam
Həyatı
Sankt-Peterburq universitetinin professoru idi. Orta Asiyanın tarixini, arxeologiyasını və etnoqrafyasını incələdi. Pamirdə zəngin bir iskit (skif) uygarlığını (svilizasiyasını), Orta Tyan-Şan bölgəsində də hun mədəniyətinin qalıntılarını gün işığına çıxardı. Qədim şəhərlərdə, özəlliklə, Balasaqunda da qazıntılar apardı, qara-xitay uygarlığıyla ilgili ilk qalıntıları tapdı.
Bəhruz Şəkuri
Həyatı
05 mart 1930-cu ildə İran İslam Respublikasının Astara şəhərində anadan olmuş, orta təhsilini Həkim Nizami adına məktəbi bitirmişdir. B.Q. Şəkuri 1957-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının aqronomluq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Yuliya Petrova
Karyerası
Yuliya Petrova, Rusiya yığmasının heyətində 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Bürünc medal uğrunda görüşdə Niderland yığmasını 5:4 hesabı ilə məğlub edən Rusiya yığması, Sidney Olimpiadasının bürünc medalına sahib oldu.
Bəhruz Şəkuri
Həyatı
İranin Astara şəhərində,atasının məzarinin yanında dəfn edilmişdir.
Elmi fəaliyyəti
B.Q. Şəkurinin elmi fəaliyyəti Elmi-Tədqiqat” Eroziya” İnstitutu ilə bağlıdır. Bu dövrdə onun rəhbərliyi altında eroziyaya uğramış torpaqların münbitliyinin geniştədqiqi Böyük Qafqaz, Kiçik Qafqaz və Naxçıvan MR-nın ərazisini əhatə etmişdir. Son 45 ildə “Eroziya uğramış torpaqların münbitliyinin bərpası” laboratoriyasında B.Q. Şəkurinin rəhbərliyi altında Azərbaycanın dağlıq zonası torpaqlarının bioloji məhsuldarlığının öyrənilməsində geniş və müasir səviyyəli tədqiqat aparılmışdır. Bu tədqiqatların nəticəsi ölkənin tədqiqat mərkəzində deyil, həm də onun sərhədlərindən kənarda bir çox ölkələrdə nəzəri cəlb etmişdir. B.Q. Şəkurinin 8 illik fəaliyyəti nəticəsində insan və heyvan orqanizmində çox böyük fizioloji və biokimyəvi əhəmiyyəti olan 8 mikroelementin torpaqda miqdarı, çoxluğu və çatışmazlığı müəyyən edilmişdir.
Əsas elmi fəaliyyət sahəsi
- Torpaqların meliorasiyası, torpaqların mühafizəsi, onları eroziyadan və səhralaşmadan qorunması, müxtəlif metodlar, qlobal iqlim dəyişmələri şəraitində torpaq və su eytiyyatlarının qorunması və idarə olunması istiqamətində tədqiqatların aparılması və bu şəraitdə kənd təsərrüfatının inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi.
Ryoko Uno
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 6 oyun keçirib.
Polis Akademiyası (Azərbaycan)
Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Polis Akademiyası — zabit kadrları və sıravi polis nəfərləri hazırlayan xüsusi ali məktəb.
Tarixi
Polis Akademiyası sıravi milis nəfərləri və komandir kadrları hazırlayan bir məktəb kimi 1921-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Xalq Daxili İşlər Komissarlığının qərarı ilə təsis olunmuş, 1936-cı ilədək Bakı şəhərində fəaliyyət göstərmiş, 1936-cı ildən isə Mərdəkan qəsəbəsinə köçürülmüşdür. 1957-ci ildə Bakı Milis Məktəbi SSRİ DİN-in Bakı Xüsusi Orta Milis Məktəbinə çevrildi. Təhsil müddəti iki il müəyyən edilmişdi və məktəbi qurtaranlara orta təhsilli hüquqşünas diplomu verilirdi.
1957–1961-ci illərdə məktəb əyani, qiyabi şöbələr və təkmilləşdirmə kursları vasitəsilə Gürcüstan, Dağıstan, Kabarda-Balkariya, Altay, İrkutsk, Krasnodar, Kuybışev, Novosibirsk, Kemerovo, Saratov və onlarca başqa şəhərlər və respublikalar üçün peşəkar kadrlar hazırlayırdı.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 may 1992-ci il tarixli 782 saylı Fərmanı və Nazirlər Kabinetinin 9 iyun 1992-ci il tarixli 321 saylı qərarına əsasən Bakı Xüsusi Orta Milis Məktəbi zəminində Polis Akademiyası yaradıldı. Az bir müddət ərzində Akademiyaya I dərəcəli status verildi.
Bulbophyllum albibracteum
(Bulbophyllum albibracteum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum albibracteum növü Tayland üçün endemik növdür.
Zaur Həşimov
Həşimov Zaur Tahir oğlu (24 oktyabr 1981, Sumqayıt, Azərbaycan SSR) — azərbaycanlı futbolçu.
Həyatı
Zaur Tahir oğlu Həşimov 24 oktyabr 1981-ci ildə Sumqayıt şəhərində anadan olub. Futbola 7 yaşında başlayıb. Sumqayıt futbol məktəbinin yetirməsidir. İlk məşqçisi Tofiq Rzayev və Ağamusa Bağırov olmuşdur.
Karyerası
Premyer-liqada "U-18", "Şəfa" (Bakı), "Xəzər Universiteti" (İndiki İnter Bakı) klublarında oynayıb. 2007/08 mövsümündə "MKT-Araz" (İmişli) klubuna keçib. İlk oynunu UEFA kubokunda "Qroçilina" klubuna qarşı keçirib. İmişli təmsilçisi zəif oyundan sonra komanda dağılıb və Həşimov "Xəzər Lənkaran"a transfer olunub. Qış fasiləsində isə "Qarabağ"ın 4 nömrəsi olub. 4 mövsüm "Qarabağ" karyerasından sonra "Sumqayıt"a keçib. 1 mövsüm oynadıqdan sonra isə karyerasını doğma şəhərində başa vurub. Hal-hazırda "Qarabağ"ın aşağı yaş qrupunda məşqçilik karyerasına başlayıb
Ağlıbəy (Zəncan)
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mahnişan bölgəsində, Qızılkeçili kəndistanında, Mahnişan qəsəbəsindən 42 km cənub-şərqdədir.
Yenicə (Ağdaş)
Yenicə — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Brodvey (Manhetten)
thumb|200px|Broadvay-dəki teatrlardan biri, Amsterdam TeatrıBrodvey — ABŞ-nin Nyu-York şəhərində Manhetten bölgəzində yerləşən avtomobil yolu. Tarixən ABŞ-dakı musiqili teatr göstəriləri bu küçə üstündə və bu küçəyə açılan ərazilərdə olan teatr zallarında və konsert salonlarında zirvəyə çata bilmişdir. Buna görə də bu küçənin adı ABŞ-dakı musiqi mədəniyyəti ilə uyğunlaşdırılmışdır.
Adidas
Adidas AG — Almaniyanın sənaye şirkətidir. İdman ayaqqabıları, geyimləri və digər inventarın istehsalı üzrə ixtisaslaşmışdır. Şirkət eyni zamanda Adidas, Reebok, RBK & CCM Hockey və Taylor-Made Golf markalarının satışını həyata keçirir.
Şirkətin 2008-ci il üçün dövriyyəsi 10,8 milyard avro olmuş, 2007-ci il üçün isə bu rəqəm 10,3 milyard avro olaraq açıqlanmışdır.
Tarix
Birinci dünya müharibəsindən qayıtdıqdan sonra Adolf (Adi) Dassler öz idman ayaqqabılarının istehsalına anasına məxsus olan çamaşırxanada başlamışdır. 1924-cü ildə isə onun qardaşı Rudolf (Rudi) Dassler də işə qoşuldu və Gebrüder Dassler Schuhfabrikin (Dassler qardaşlarının ayaqqabı fabriki) əsası qoyuldu.
1928-ci ildə Amsterdamda keçirilən Yay Olimpiya oyunlarında, Adi Dassler bir sıra atleti geyim və inventarla təmin edərək şirkətin beynəlxalq bazara çıxmasına təkan verdi. 1936-cı il Berlin Olimpiadasında Dasslerin təmin etdiyi ayaqqabılarla ABŞ təmsilçisi Cess Ovens dördqat qızıl medal sahibi olmuşdur.
İkinci dünya müharibəsi zamanı Dassler qardaşlarının ayaqqabı fabriki tanklara qarşı istifadə edilən "Panzerşrek" (Panzerschreck) silahının istehsalı məqsədilə istifadə olunurdu.
Şirkət ilkin olaraq 1949-cu il 18 avqust tarixində "adidas AG" (kiçik hərflərlə) olaraq qeydiyyatdan keçmişdir. Şirkətin adının ingilis dilində — "All Day I Dream About Sports" cümləsinin abbreviaturasından götürüldüyü iddia olunsa da, bu həqiqəti əks etdirmir və sonralar yaranmış bekronimdir. Əslində isə "adidas" sözü Adolf Dasslerin ad və soyadının qısaldılmasından yaranmışdır.