cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sev məni (albom)
Albom haqqında
Albomda Hakan Erol, Ələkbər Tağıyev, Razim Paşayev, Andrey Babayev, Aygün Səmədzadə, Vaqif Gərayzadə və s. bəstəkarların mahnıları yer alır.
Lupinus nipomensis
(Lupinus nipomensis) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lupinus nubigenus
(Lupinus nubigenus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 3079
NGC 3079, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Lupinus onustus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lupinus odoratus
(Lupinus odoratus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lupinus oreganus
(Lupinus oreganus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lupinus obtusilobus
(Lupinus obtusilobus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
APL (proqramlaşdırma dili)
APL 1960-cı illərdə Kennet Eugen İverson tərəfindən hazırlanmış bir proqramlaşdırma dilidir. Onun mərkəzi məlumat tipi çoxölçülü massivdir. Çox qısa koda yol açan çox sayda funksiya və operatoru təmsil etmək üçün geniş qrafik simvollardan istifadə edir. Konsepsiya modelləşdirməsinin, cədvəllərin, funksional proqramlaşdırmanın, və kompüter riyaziyyat elementlərinin inkişafına mühüm təsir göstərmişdir. Ayrıca bir sıra digər proqramlaşdırma dilləri APL-dən ilhamlanmışdır.
Lupinus padre-crowleyi
(Lupinus padre-crowleyi) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hotornden mükafatı
Hotornden mükafatı — 1919-cu ildə Alisa Uorrender tərəfindən təsis edilən britaniya ədəbiyyat mükafatı. Müəlliflər hər hansı üslubda (nəsr və ya şeir) yazılan ən yaxşı sənət əsəri üçün təltif olunur. Bir neçə il qalib olmasa da, Hotornden mükafatı qaliblərə hər il təqdim olunur. Laureat münsiflər heyəti tərəfindən xüsusi səsvermə ilə təyin olunur.
1945–1957, 1959, 1966, 1971–1973, 1984–1987 illərdə mükafatın qalibi təyin olunmamışdır.
NGC 4055
NGC 4055, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Akkuyu AES
Akkuyu AES (Akkuyu Nükleer Güç Santrali) — Mersin vilayətinin Gülnar ilçəsində Yanisli məhəlləsinin Akkuyu səmtində tikintisi davam edən nüvə stansiyası. İnşasının tamamlanması halında Türkiyənin ilk nüvə enerji stansiyası olacaq. İkitərəfli dövlətlərarası razılaşma nəticəsində Akkuyu yatağı Rusiyanın Atomstroyexport ASM-yə qarşılıqsız təhvil verilmişdir. Rus ictimai şirkəti burada nüvə stansiyası tikərək, əldə edəcəyi elektrik enerjisini 15 illik alış zəmanəti ilə Türkiyə tərəfinə satacaqdır. İstehsalın istismara veriləcəyi tarix 2023 olaraq düşünülür. 1200 MW-lıq dörd modullardan ibarət ümumilikdə 4800 MW'lıq heyəti gücü ilə tək başına Türkiyənin elektrik istehsalının təxminə 6%-ni qarşılayacaqdır.
Tikinti mərhələsi
14 aprel 2015-ci ildə Türkiyə Enerji və Təbii Qaynaqlar naziri Taner Yıldız ilə birlikdə Mersin valisi Özdəmir Çakacak, ROSATOM müdiri Sergey Kiriyenko və Akkuyu Nüvə A.Ş. Baş Menecer Fuad Axundovun da qatıldığı mərasimlə dəniz quruluşları və limanın təməli qoyuldu. Təməl qoyulduqdan sonra Krienkon, Cengiz İnşaatın dəniz quruluşları və limanı 394 milyon dollar qarşılığında tender qazandığını elan etdi. Bünövrənin qoyulma mərasimindən sonra girişdəki dəmir qapı ətraf mühit fəalları tərəfindən qarşısı kəsilmişdir. Polis müdaxiləsindən sonra aksiya başa çatmışdır.
2017-ci ilin noyabr ayında, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşən Rusiya Dövlət Başçısı Vladimir Putin, stansiyanın ilk reaktorunu 2023-ci ildə işə düşəcəyini açıqladı.
Reaktor növü
Akkuyu Atom elektrik stansiyası Rusiyanın 3-cü nəsil VVER-1200 (AES-2006) reaktor dizaynından istifadə edəcəkdir. Bolqarıstan, Finlandiya, Çin və Hindistan tərəfindən istifadə edilən VVER 1000 (AES-91) arxitekturasında inkişaf etdirilən bu tip reaktor 50 ilədək uzadılmış reaktorun ömrünü, həmçinin son nüvə təhlükəsizliyi və radiasiya sızması zamanı alınan avtomatik tədbirləri təklif edir. VVER tipli reaktorların digər təzyiqli su reaktorlarından ən vacib fərqləri arasında üfüqi buxar generatorları və altıbucaqlı bir qatda yerləşdirilmiş yanacaq çubuğu dizaynları olmasıdır. Xidmət müddətinin sonunda reaktorun istilik səmərəliliyi yalnız 90%-yə azalır. Reaktor qurğuları ikiqat qoruyucu zireh, müasir aktiv və passiv təhlükəsizlik tədbirləri ilə təchiz ediləcəkdir.
Elektrik stansiyası tənqidləri
Prof. Dr. Tolga Yarmanın sözlərinə görə, elektrik stansiyasının lisenziyası bugünkü şərtləri əhatə etmir. Zavodun lisenziyası 2013-cü ildə 1970-ci ilə aid məlumatlarla yeniləndi və o dövrdə ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi, turizmə təsir qiymətləndirməsi və meyvə-tərəvəz təsirinin qiymətləndirilməsi yox idi. Bundan əlavə, Tri Mayl adası qəzası, Çernobıl reaktoru qəzası, Fukuşima I Nüvə Elektrik Stansiyasındakı qəzalardan sonra lisenziya təhlükəsizlik tələbləri Akkuyu Nüvə Elektrik Stansiyası üçün alınmamışdır.
1977-ci ildə torpaq araşdırmasında işləyən Hüseyin Sarı, işləyərkən gördüyü problemi dilə gətirir: "Yeraltıdan çıxardığımız torpaq qayadan yox, qırılmış qumdan çıxacaqdı. O zamandan məlum oldu ki, yer möhkəm deyildi."
NGC 265
NGC 265 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topası. Göy üzündə Tukan bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Matsalu Milli Parkı
Matsalu Milli Parkı — Estoniyanın qərbində, Kazari çayının aşağı axınında, Baltik dənizinin Matsalu körfəzinin sahil zolağı və Moonzund arxipelaqının 50 adasını özündə birləşdirən milli park. Matsalu Milli Parkı Kasari çayının deltası və ətraf əraziləri - subasar zonası, düzənliklər, sahil çəmənlikləri, qamışlıqlar, meşəliklər, meşəli çəmənliklər ərazisini əhatə edir. Milli park Matsalu körfəzinin sahilini əhatə edən ümumi sahəsi 486.1 km² (187.7 kvadrat mil) təşkil edir. Mühafizə olunan ərazinin 224.3 km² sahəsi qurunun, 261.8 km² sahəsi isə suyun payına düşür. Matsalu körfəzi dayazlığı, duzluluğu və qidalı maddələrlə zənginliyi ilə seçilir. Körfəzin uzunluğu 18 km və eni 6 km, orta dərinliyi 1.5 metr (5 fut) və maksimal dərinliyi 3.5 m (11 fut) təşkil edir. Körfəzin sahili təxminən 165 km-dir (102.5 mil).
Tarixi
Parkın müasir ərazisində ornitoloji tədqiqatlar 1870-ci ildən bəri aparılır. Tartu Universitetinin Təbiət Tarixi Muzeyinin kuratoru Valerian Russou Matsalu körfəzi yaxınlığında quşlar haqqında qısa məlumat verdi. 1928-1936-cı illər arasında Eerik Kumari Matsaluda quşları araşdırdı və 1936-cı ildə orada quş qoruma bölgəsi yaratmağı təklif etdi. 1957-ci ildə ornitoloji qoruq, ovçuluq elmi-tədqiqat və təcrübə təsərrüfatı (əvvəlcə ehtiyat kimi), təbii komplekslərin və müxtəlif quş faunasının (təxminən 280 növ, o cümlədən 160-dan çox damazlıq) qorunması üçün təşkil edilmişdir.
Fauna və flora
Parkın fauna və florasına 280 növ quş, 49 növ balıq, 47 növ məməli və 772 növ damarlı bitki daxildir. Qərbi Estoniya sahilləri boyunca köçəri quşların ən əhəmiyyətli köç yollarından biri buradan keçir. Qoruqda su quşları və bataqlıq quşları üstünlük təşkil edir. Köçəri quşlara harayçı qu quşu, şimal ördəkləri və cüllütləri göstərmək olar. Bataqlıqlarda yuva quran quşlar: Harayçı qu quşu, boz qaz, yaşılbaş ördək və qırmızıbaş qaraördək. Qamışlıqlarda çay ördəkləri və çüllütlərin çoxu yuva qurur. Adalarda qaqa, kəkilli qaraördək, ala ördək, pazdimdik, qılquyruq, qağayı və cüllüt.
Lupinus palaestinus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lupinus parviflorus
(Lupinus parviflorus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lupinus peirsonii
(Lupinus peirsonii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lupinus perennis
(Lupinus perennis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 1163
NGC 1163, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 2121
NGC 2121, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Masa bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Lupinus pilosus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qaya (qrup)
"Qaya" — 1961-ci ildən 1988-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmiş Azərbaycan vokal kvarteti. Qrupun heyətinə Arif Hacıyev, Lev Yelisavetski, Rauf Babayev və Tofiq Mirzəyev daxil idi. Qrup Azərbaycan, ingilis, ispan, polyak və rus dilində mahnılar ifa etmişdir.
Qrupun yaranması
thumb|left|"Qaya" qrupu konsert zamanı
1960-cı illərinin əvvəllərində Asəf Zeynallı adına orta ixtisas musiqi məktəbində təhsil alan dörd gənc — Arif Hacıyev, Adil Nəzərov, Rauf Babayev və Teymur Mirzəyev vokal kvartet yaratmaq fikrinə düşürlər. Qrupun ilk çıxışları tələbə yığıncaqlarında və musiqi məktəbinin kiçik otaqlarında baş tutur.
1961-ci ildə kvartet bəstəkar Rauf Hacıyev rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Dövlət Estrada Orkestrində "Qoscaz" adlandırdılan kollektivə işə dəvət edilir. O zaman kollektiv "Bakı vokal kvarteti" adlanırdı. Azərbaycan Dövlət Estrada Orkestrində çalışdıqları dövrdə Adil Nəzərov ailə vəziyyətilə bağlı kollektivdən gedir və onu Lev Yelisavetski əvəz edir. Sonra bəstəkar Murad Kajlayevin dəvətilə kvartet Dağıstana gedir. Burada qrup Rafiq Babayevin rəhbərlik etdiyi ansamblın müşayiəti ilə çıxış edir.
Dağıstanda qrup böyük yaradıcılıq şövqü ilə işləsə də, maddi ehtiyacları və ailə problemləri həll olunmadığı üçün Bakıya qayıtmalı olur. Bakıya qayıdarkən qrupun heyəti qatarda kvartetin adı haqqında düşünmək fikrinə düşürlər. Müxtəlif variantlar səslənir. Təkliflərdən biri də "Qaya" olur.
Moskvada vokalçılar müsabiqəsi
Kvartet ilk müvəffəqiyyətini 1966-cı ildə Moskvada keçirilən "Ən yaxşı Sovet mahnısı ifası" üzrə Ümumittifaq müsabiqəsində qazandı. Müsabiqənin başlamasından 25 gün əvvəl dəvət aldıqdan sonra "Qaya" müsabiqəyə 10 mahnı hazırlamağı bacarır və parlaq bir qələbə qazanır. Bu qələbə ilə qrupa bütün SSRİ-də şöhrət qazanır və kult qrupuna çevrilir.
"Qaya" ansamblı
thumb|"Qaya" qrupu [[Şirvanşahlar sarayında]]
1972-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti və Mədəniyyət Nazirliyi nin qərarı ilə "Qaya" kvarterinə Dövlət Ansamblı statusu verilib. Həmin ildə "Qaya" öz şou proqramını yaratmağa qərar verir və Mark Rozovski və Yuli Qusmanı ssenari yazmağa dəvət edir. Şou proqrama "İsa Məsih — Super ulduz" rok operasından bir suit daxil edildi. Qrup kvartetdən sekstet olur: Qrupa Tamilla Ağamiyeva və Qalina Barinovanı dəvət olunur. Qrupda İsanın rolunu Rauf Babayev, İuda rolunu Lev Elisavetski, Qalina Barinova isə Maqdalenanı ifa edir. Ansambl üçün geyimləri modelyer Vyaçeslav Zaytsev hazır edir.
Daha sonra qrupun "Огни большого города" (Böyük şəhərin alovları) adlanan şou-proqramın premyerası Bakıda Respublika sarayında olur. Bir neçə hissədən ibarət olan proqram, üç saat davam etdi. Proqrama Azərbaycan xalq mahnıları, SSRİ xalqlarının musiqisi, həmçinin qrupun həmkarlarının dost parodiyaları daxil idi. Proqram böyük eskiz olan "Köhnə Bakı" ilə bağlanırdı. Bu şou proqramı ilə "Qaya" SSRİ-nin digər şəhərlərində, eləcə də Şərqi Avropada çıxış edirdi.
1979-cu ildə Lev Yelisavetski qrupu tərk edir və onu Cavan Zeynallı əvəzləyir.
Qrupun dağılması
1980-ci illərdə "Qaya"nın tərkibi tez-tez dəyişir. 1985-ci ildə isə "Qaya"nın nəzdində Caz və kamera orkestri yaradılır və "Qaya" estrada simfonik dövlət ansamblı adlanır. 1981-ci ildə ansambla daha bir müğənni — Rauf Əliyev əlavə edildi. 1988-ci ildə Rauf Əliyev qrupdan ayrıldıqdan sonra, onun yerini "Qaya" ansamblında işləyən Abbas Əhməd tutdu. Daha sonra ansamblın nəzdində "Talisman" adlı rok-qrup da formalaşır.
2001-ci ildə ansamblın bədii rəhbəri Teymur Mirzəyev İsrailə köçdü. Bundan sonra ansambl fəaliyyətini dayandırsa da, sonradan Azərbaycan Dövlət "Qaya" Ansamblına çevrildi.
2012-ci ildə Moskva Beynəlxalq Musiqi Evinin teatr salonunda "Qaya" vokal kvartetinin 50 illik yubileyinə həsr edilmiş konsert olub.
Diskoqrafiya
"Qaya" qrupun diskoqrafiyasına 8 studiya albomu daxildir.
Musiqi repertuarı
• 4
İzmir Atatürk stadionu
İzmir Atatürk stadionu (İzmir Atatürk Stadyumu) — Türkiyənin İzmir şəhərində yer alan olimpik stadion. 1971-ci ildə Aralıq dənizi Oyunları üçün inşa edilmişdir. 51.337 nəfərlik tutumu ilə Türkiyənin ən böyük ikinci olimpik stadionudur. Atletizm üçün 8 min kvadrat metrlik bir sahəsi olan İzmir Atatürk stadionu, Türkiyənin ən böyük atletizm sahəsinə sahib olan stadionudur. 1980-ci ildə İslam Ölkələri İdman Oyunlarına ev sahibliyi etmişdir. İzmirdə keçirilən 2005 Dünya Universiteti Yay Oyunları səbəbiylə stadion yenidən quruldu və açılış və bağlanış şoularında bir çox qarşılaşmalara ev sahibliyi etdi.
Altay İK, Karşıyaka İK, Göztəpə İK və İzmirspor komandaları bu stadiondan istifadə edir. 61.060 biletli tamaşaçı 1981-ci ildə oynanan Karşıyaka-Göztepe mübarizəsinə ev sahibliyi etmişdir.
Stadion bir dövr Türkiyə milli futbol komandasına da ev sahibi olmuşdur. 1970-ci illərdən sonra milli komanda uzun müddət bu stadionda məğlub olmamasına görə uğurlu stadion adlandırılmışdır. Burada bir çox tarixi nailiyyətlər əldə edilmişdir. Lakin sonradan əhəmiyyətini itirdi. Bu gün milli komandanın ardıcıl xüsusi oyunlarına ev sahibliyi etmişdir. Milli komandanın gəlişi ilə İzmirli futbol azarkeşləri bir neçə gün əvvəldən biletlərin demək olar ki, hamsını alaraq, rəsmi matçlar üçün istəklərini dilə gətirdilər.
Bob Marli
Robert Nesta "Bob" Marli (6 fevral 1945, Nayn Mayl, Yamayka — 11 may 1981, Mayami) — Yamaykalı musiqiçi və Rastafari hərəkatının üzvü. Reqqi musiqisinin tanınmasında əvəzsiz rolu olmuş Bob Marley "I shot the sheriff", "Bad Boys", "No Woman, No Cry", "One Love" və s. hitlərin müəllifidir. Məhz reqqi musiqisi onun beynəlxalq müvəffəqiyyətinin sayəsində Yamayka xaricində geniş şöhrət əldə etmişdir.
Həyatı
Yamaykalı musiqiçi, gitaraçı, vokalçı və bəstəkar Bob Marli — əsl adı Robert Nesta Marli 1945-ci il fevralın 6-sı anadan olub. Bobun ölümündən 30 il keçməsinə baxmayaraq o indiyədək Reqqi janrının ən yaxşı nümayəndəsi sayılır. Reqqini Yamayka sərhədlərindən kənarda bütün dünyaya məhz Bob Marli tanıdıb.
Bob Marli Yamaykanın Nayn-Mayls kəndində anadan olub. Onun atası Böyük Britaniya zabiti Norval Marli avropalı idi. Daha sonra o Yamaykada işlədiyi zaman 18 yaşlı Sedella Bukerlə tanış olur və onlar evlənirlər, lakin Bob doğulandan sonra Norval ailəni tərk edir. Buna baxmayaraq oğluna arabir baş çəkir və onlara maddi dəstək göstərirdi.
16 yaşı olarkən Bob Marli Co Hiqqslə yazdığı ilk parça Judge Not ilə debüt edir. 1963-cü ildə Hiqqsin köməyi ilə Marli vokal qrupu The Wailersi yaradır. Qrup üzvləri isə Piter Toş, Banni Livinqston, Cunior Breytueyt, Çerri Qrin və Beverli Kelso olur. 1964-cü ildə qrupun ilk singlı "Simmer Down Yamayka" hit paradlarının zirvəsini fəth edir. 80 min nüsxə satılır. 1965-ci ildə qrup üzvləri arasında seçim olur və kollektiv trio kimi yollarına davam edir, lakin bir neçə singldan sonra 1965-ci ildə qrup dağılır. Anası ilə ABŞ-na köçən Bob Marli bir müddət maşınqayırma zavodunda işlədikdən sonra geri Yamaykaya qayıdır və öz qrupu The Wailersi yenidən yaradır. Qrup bir neçə janrda mahnılar ifa edirdi. Ska, kalipso, fyujn, lakin adadan qıraqda heç bir popularlıq qazana bilmirdi. 1971-ci ildə Bob Marli amerikalı musiqiçi Con Neşlə müqavilə imzalayır və ona 2 mahnı bəstələyir. "Guava Jelly" və "Stirt it Up" əsl hitə çevrilir. 1972-ci ildə The Wailers nəhayət ki beynəlxalq musiqi şirkəti olan İsland Recordsla müqavilə bağlayır, Yamaykadan kənarda işıq üzü görən ilk albom "Catch A Fire"i satışa çıxarırlar. Qrupun şöhrəti getdikcə artırdı. Bu işdə onlara The Wailersin "İ Shot The Sheriff" parçasını oxuyan məşhur musiqiçi Erik Kleptonda çox kömək göstərirdi. 1973-cü ildə qrup Amerika turnesinə çıxır, lakin Toş və Livinqston solo karyeraya başlayaraq kollektivdən ayrılırlar.
Bob Marli The Wailersin tərkibinə qadınlardan ibarət trio "İ-THREE"-ni daxil edir. Onların arasında Bobun həyat yoldaşı Rita Marlidə var idi. Qrupun adını dəyişib Bob Marli And The Wailers edir və Hiqqslə birgə Afrika, Avropa, Şimali və Cənubi Amerika turnesinə yola düşür. 1970-ci illərin ortaları Bob Marli və onun qrupu artıq bütün dünyada reqqi janrının lideri sayılırdı. Bütün yeni mahnıları reytinq cədvəllərinin zirvəsini fəth etmişdi.
Yamaykada Bob Marli əsl əfsanəyə çevrildi. Onun siyasi və dini baxışları auditoriya tərəfindən dəstəklənirdi. 1976-cı ildə siyasi qalmaqal nəticəsində onu yaralayırlar. Ağır yara almasına baxmayaraq nəzərdə tutulan bütün konsertlərdə iştirak etdi. Və buna açıqlama olaraq "dünyada çox qəddarlıqlar var, lakin bir günü belə hədər yerə sərf etməyə ixtiyarımız yoxdur" şüarını irəli sürdü. 1977-ci ildə futbolda aldığı zədədən sonra Bob Marlinin ayaq barmağında bədxassəli melanoma xəstəliyi aşkar olunur, lakin dini baxışlarına görə o barmağının kəsilməsinə qarşı çıxır. Bədən bütöv qalmalı idi və heç bir üzv ondan ayrıla bilməzdi. Həm də barmağı kəsilsə səhnədə şou göstərə və futbol oynaya bilməyəcəkdi.
Bob Marli 1980-ci ildə müstəqilliyini bərpa edən Zimbabvedə konsert verir. Artıq bu müddət ərzində Marli Afrika birliyinin simvoluna çevrilmişdi. Ardınca uğurlu Almaniya qastrolları oldu, lakin Amerika turnesi Bob Marlinin Nyu York parkında qaçışa çıxdığı zaman özündən getməsi nəticəsində təxirə salındı. Səbəbsə xərçəng xəstəliyinin irəliləməsi idi. Bir müddət müalicə alan Marlinin artıq sağalmağına şansı qalmamışdı.
Bob Marli Yamaykada şərəf ordeni ilə təltif olunur və son günlərini vətənində keçirməyi arzulayırdı, lakin Almaniyadan üçüşü məcburi enişlə Mayamidə başa vururlar. Müalicələrə baxmıyaraq Bob Marli 1981-ci il 11 may tarixində xəstəxanada dünyasını dəyişir. Onun sonuncu sözləri isə "Həyatı pul ilə almaq olmur" idi. Bob Marlini Yamaykada dəfn edirlər. Yanına isə onun gitarası Gibson Les Paul, futbol topu və Efiopiya şahzadəsinin ona hədiyə etdiyi incil ilə üzüyünü qoyurlar.
Bob, The Wailers'dən ayrıldıqdan sonra üç qadın reqqi musiqiçidən ibarət olan The I-Threes qrupuna musiqi sahəsində kömək etmişdir. Qrupun üzvlərindən biri olan Judy Mowatt təcrübəli musiqiçi üçün bu sözləri demişdir; "Bob Marli'nin musiqi infrastrukturu o qədər inkişaf edib ki, o özü musiqi ensiklopediyası kimidir"
Həyatının son vaxtları
1977-ci ildə futbol oynayarkən ayağının baş barmağından yara alan Marli'də dəri xərçəngi aşkar edildi. Onun baş barmağı kəsilməli idi. Marli, Rastafari dini inancına görə "Bədən bütöv qalmalıdır" ifadəsini əsas gətirərək amputasiyadan imtina etdi. Çünkü Rastafari dini inancına görə bədən, məzara tək parça halında girməlidir.
"Rasta amputasiyanı qəbul etmir. Mən imkan verməyəcəm ki, insan bədənini hissələrə bölsünlər."
1980-ci ildə Marli, Böyük Britaniyadan yeni müstəqillik əldə etmiş Zimbabvedə çıxış etdi. O vaxtlar Marli, xüsusilə müstəmləkə ölkələrində Afrika birliyinin rəmzi idi. Almaniya'dakı qastrol səfərləri uğurla davam edirdi. Marli, Madison Square Garden'də iki konsert verdikdən sonra Nyu-York'un mərkəzi parkında yürüş edərkən şüurunu itirdiyi üçün Amerika turnesi ləğv edildi. Bob Marli, Münhendə xərçəng xəstəlikləri üzrə mütəxəssis Jozef İsselsin yanında müalicə kursu keçdi. Ancaq müalicə vaxtı Marli'nin badamcıq vəziləri alındığı üçün ona hər gün qan köçürülürdü. Bu müalicə nəticəsiz qaldı. 4 may 1980-ci ildə Bob Marli Kinqston'da Efiopiya pravoslav kilsəsində xristian dinini qəbul edir və Berxane Sellasie (amxar dilində — Müqəddəs Üçlüyün İşığı) adını götürdü. Sonradan o müvəffəqiyyətinə görə Yamayka Hörmət Ordeni ilə mükafatlandırılır. 1981-ci ildə vəziyyəti ağırlaşan Marli son günlərini yaşamaq üçün Almaniya'dan ölkəsi Yamayka'ya təyyarə ilə səfər edərkən yolda vəziyyəti daha da kritik hal aldı. Təyyarə təcili tibbi yardım üçün Mayamiyə eniş edir. Mayami (Florida)'dakı Cedars of Lebanon xəstəxanasında 11 may 1981-ci ilin səhər saatlarında 36 yaşında vəfat edən reqqi ustası ölüm ayağında olarkən böyük oğlu Ziggy'nin qulağına son sözlərini pıçıldayır: "Pulla həyat almaq olmur". Ölmədən əvvəlki ay Marli'yə ölkə mədəniyyətinə verdiyi töhfələrinə görə Yamaykanın ən böyük mükafatı "Merit" verilmişdi, ancaq almağa ömrü çatmadı.
Lupinus plattensis
(Lupinus plattensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lupinus polycarpus
(Lupinus polycarpus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Soomaa Milli Parkı
thumb|Soomaa Milli Parkının dron videosu 2023 Soomaa Milli Parkı (Soomaa rahvuspark) — Vilyandimaa qəzasının qərb hissəsində, Pyarnumaa qəzası ilə sərhəddə yaxın ərazidə yerləşir. Soomaa Milli Parkı Pyarnu və Vilyandi arasında yerləşir və bataqlıqları ilə tanınır. . Soomaa Milli Parkı 8 dekabr 1993-cü ildə bataqlıq əraziləri, çəmənlikləri və meşələri qorumaq üçün qurulmuşdur. Eston dilində parkın adı "bataqlıqlar diyarı" deməkdir.
Coğrafiyası
Park 390 km² ərazini əhatə edir və Estoniyanın Lahemaadan sonra ikinci ən böyük milli parkıdır. Vahe-Eesti bölgəsində yerləşən milli park, 1993-cü ildə geniş bataqlıqlar, daşqın otlaqları, meşə talaları və çayları qorumaq üçün təşkil olunmuşdur. Milli parkın ərazisi əsasən Pyarnu çayı hövzəsinin qolları - Navesti, Halliste, Raudna və Lemmjõgi çayları ilə hövzələnir.
Milli parkın şərqində, müasir sahil zolağından təqribən 50 kilometr məsafədə yerləşən Estoniya materikindəki ən yüksək dyunları yerləşir. Burada indiki Baltik dənizinin sələfi olan Baltik Buzlu gölünün (11,200-60000 il əvvəl) ən xarakterik sahil birləşmələri, birdəfəlik su səviyyəsini qeyd edən Sakala dağının şimal-qərb və qərb kənarlarında yerləşir. Ruunaraype dyunları bölgənin ən yüksək hissəsidir. Şimal-qərbdən cənub-şərqə istiqamətlənən ən yüksək hündürlüyü 12 metr olan, 1,2 km uzunluğunda uzanan qum silsiləsi mövcuddur
Xusisiyyətləri
Parkda Pyanu çayının qolları boyunca çox sayda bataqlıq var. Xüsusilə Soomaa ərazisində Kuresoo bataqlığı və ya "leylək bataqlığı" mövcuddur. Parkın şərqində Estoniyanın ən yüksək dyunları var. Parkın florasında 524 növ bitki daxildir. Quş faunasına Berqut, Ortaboy əyridimdik (100 cütdən çox), Qızılı qonurqanad (təqribən 150 cüt), Qaradöş qumluqcanın Balik yarımnövü (Calidris alpina schinzii), Ördəktutan qızılquş, Ağ kәklik də daxil olmaqla 172 növdən daxildir. Məməli faunasına 46 növ (məsələn: çaqqal, qunduz, canavar və boz ayı) daxildir.
Milli parkın əsas xüsusiyyəti su hövzələrində suyun səviyyəsinin 5 metrə yüksəldiyi bahar selləridir.
Lupinus polyphyllus
thumb|Lupinus polyphyllus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lupinus pratensis
(Lupinus pratensis) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Epidendrum
–  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Lupinus prunophilus
(Lupinus prunophilus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 6022
NGC 6022, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə İlan bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Lupinus pusillus
(Lupinus pusillus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cypripedium dickinsonianum
(Cypripedium dickinsonianum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Paphiopedilum argus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lupinus regalis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eynəlqüzat Miyanəci
Eynəlqüzat Həmədani – tanınmış İran filosofu və şairi, sufiliyin panteist fəlsəfəsinin  yaradıcısı.
Həyatı
Miyanəcilər XI – XII əsrlərdə istedadlı şairlər, görkəmli alimlər yetirmiş böyük nəsildir. Soyadın etimoloqiyası çox guman ki Miyana şəhəri ilə bağlıdır. AMEA-nın müxbir üzvü Zakir Məmmədov bu məsələni araşdırarkən müəyyənləşdirmişdir ki, onlardan Eynəlqüzat Miyanəcinin babası Əbülhəsən Əli Həsən oğlu Miyanəci mükəmməl təhsil görmüş hüquqşünas alim və incə təbli şair kimi tanınmışdır. Mənbələrdə onun haqqında çox az məlumat qalmışdır: "Qazi Əbülhəsən Əli Miyanəci 1079–cu ilin aprel (471–ci ilin şəvval) ayında sübh namazı əsnasında öz məscidində qətl edilmişdir. Müasirləri mütəfəkkirin düşmənlər və ona həsəd aparanlar tərəfindən məhv edildiyini bildirirlər". Eynəlqüzat Miyanəcinin atası Əbubəkr Məhəmməd Miyanəci də adlı–sanlı hüquqşünas alim və Həmədan şəhərinin qazisi olmuşdur. Orta əsr müəlliflərindən biri onun haqqında yazmışdır: "Fəzilətli, fəzilətlinin oğlu və fəzilətlinin atası. Yəni o, Qazi Əli Miyanəcinin oğlu, Eynəlqüzat Abdulla Miyanəcinin atasıdır."
Eynəlqüzat Miyanəci Həmədanda doğulub yaşadığına görə Həmədani kimi də tanınmışdır. O, baş qazi vəzifəsində dərin hörmət qazandığından "Eynəlqüzat" (Ayn al–qudat – Qazilərin gözü) fəxri adını almışdır. "Əbülməali" ləqəbi isə "Fəzilətlər atası" deməkdir.
Eynəlqüzat Miyanəci təhsilə çox erkən başlayıb, Ömər Xəyyam (1048–1131), Əhməd Qəzali (…-1126), Məhəmməd Cüveyni (1057–1135) və başqalarından elmin müxtəlif sahələrini mükəmməl öyrənmişdir. Filosof gənc olmasına baxmayaraq dövrün açıqfikirli görkəmli alimləri ilə möhkəm dostluq əlaqələri yarada bilmiş, elm xadimləri ilə mühüm məsələlər ətrafında mübahisələr aparmış, məktublaşmışdır.
Filosof özü keçdiyi həyat yoluna nəzər salaraq yazırdı: "Mən bu yolu seçdim. Mühüm və qeyri–mühüm elmləri nəzərdən keçirdim. Zərərli və faydalı olan hər şeyi mütaliə etdim. Hətta öz mətləbimdə məni maraqlandıran nə vardısa onun təhsilinə nail oldum. Faydası az şeylərə baş qoşmadım, elmdə dolanbac yolla getmədim. Çünki elm çox, ömürsə qısadır. Az fayda verəcək təhsildə ömrü itirmək axmaqlıqdır."
Eynəlqüzat Miyanəci 28–29 yaşlarında azadfikirlilik üstündə müsəlman qanunçuları – fəqihlər tərəfindən təqiblərə məruz qalır. Ayrı–ayrı yerlərdə onu kafir elan edir, ölümünə fitva verirlər. O, 1127–ci ildə bu xəbəri eşidib, dostu qazi Kəmalüddövləyə yazmışdı: "Şəhərdə deyirlər ki, Eynəlqüzat allahlıq iddiası edir. Mənim qətlimə fətva veriblər. Ey dost, əgər səndən fitva istəsələr, sən də fitva ver."
Zakir Məmmədov qeyd edir ki, azadfikirli filosof yaxın gələcəkdə cəzalandırılacağını yaxşı bilirdi. Lakin o, öz amalları, idealları uğrunda qurban getməyi özünə böyük səadət sayır, məğrur–məğrur yazırdı: "Günlər keçəcək, bir səhər görəcəksən ki, Eynəlqüzat bu müvəffəqiyyətə nail olubdur."
Nə sayılan ailədən çıxması, nə böyük mənsəb – Həmədanın baş qazisi vəzifəsini tutması, nə də təhsil müəssəsinə – mədrəsəyə rəhbərlik etməsi onu bu ittihamdan xilas edə bilmir. O, 1128–ci ildə həbs edilib, Bağdad zindanına göndərilir. Öz müasiri İmadəddin İsfahani yazır ki, "kütbeyin vəzir Əbülqasim Dərgəzini Eynəlqüzat Miyanəcini həbsə aldı, öz zülmündə tələsdi, hökmündə insafsızlıq etdi. Vəzir filosofun qanını axıtmağa imkan tapmaq və cismən əldə saxlamaq üçün onu qolbağlı Bağdada apardı". Eynəlqüzat Miyanəci Bağdad zindanında yazdığı "Ölkələrin alimlərinə vətəndən ayrı salınmış qəribin şikayəti" ("Şəkva əl–ğərib ən əl-əvtan ilə üləma əl–buldan"), yaxud müxtəsər "Qəribin şikayəti" ("Şəkva əl–ğərib") adlanan traktatında ağrılı–acılı günlərindən xəbər verir. O, doğma elindən-obasından uzaq düşdüyünə görə  iztirab  keçirir, yuxusuz qalır, həsrətə  dözməyib göz  yaşları axıdır,  "Vətən sevgisi imandır, gizli deyildir ki, vətən sevgisi insan  fitrəti ilə qatışmışdır"  deyə aləmə car çəkir.
Qürbət diyarda tək–tənha, siyasi dustaq saxlanılan ülvi ideallar şairi özünün bəzi müsibətlərini bildirəcəyi, öz dərdinə şərik etməklə təskinlik tapacağı bir həmdəm, dövrün dönüklüklərindən şikayətini söyləyəcəyi, ağır işdə ona əlac etmək üçün kömək diləyəcəyi bir munis olmadığını yazır. Mütəfəkkir həm də iftixar hissi ilə bildirir ki, ona edilən pisliklərin mayasında bir həsəd (paxıllıq) yatır. Bu isə hər dövrdə böyük şəxsyyətlərin üzləşdiyi təbii haldır, zira həsəd fəzilətə qarşı yaranır.
Zakir Məmmədov mənbələr əsasında müəyyənləşdirmişdir ki, bir müddət qürbətdə saxlanıldıqdan sonra Eynəlqüzat Miyanəcini  Həmədana qaytarır və 1131–ci ildə 6 mayda (525–ci il, cəmadal axirə ayında) otuz iki (hicri tarixi ilə otuz üç) yaşında dərs dediyi mədrəsədə edam edirlər.
Eynəlqüzat Miyanəcinin qısa ömür yaşasa da həyatda dərin iz qoyduğunu bildirən Zakir Məmmədov filosofun hələ öz sağlığında elmi ictimaiyyətin diqqətini cəlb etdiyini qeyd etmişdir: İmadəddin İsfahani yazırdı: "O, görkəmli alimlərdən idi. Fəzilət və zəkada kim onun mislində ola bilər?!" Zəhirəddin Beyhəqi Eynəlqüzat Miyanəcini sufi filosof kimi səciyyələndirmiş, yaradıcılığından nümunələr gətirmişdir. Əbusəd Səmani isə Eynəlqüzat Miyanəci haqqında yazır: "O, əsrin görkəmli alimlərindən biridir, zəka və fəzilətdə misal çəkilir. Böyük hüquqşünas və istedadlı şair idi."
Yaradıcılığı
Zakir Məmmədov Azərbaycanda Eynəlqüzat  Miyanəcinin  fəlsəfi  irsinin  yeganə  tədqiqatçısıdır. Alim elmi  yaradıcılığa  başladığı  illərdən sufizmdə  panteist  sistemi  ilk  dəfə   Mühyiddin İbn əl-Ərəbinin  (1165-1240)  işləyib  hazırlaması  haqqındakı  müddəanı  təkzib  etmiş,  İbn  Ərəbidən hələ  yarım əsr əvvəl sufizmin panteist fəlsəfəsinin Eynəlqüzat Miyanəcinin yaratdığını  mənbələrlə  sübut  etmişdir.
"Həqiqətlərin məğzi" sufi–fəlsəfi traktatını Eynəlqüzat Miyanəci iyirmi dörd yaşında ikən yazıb başa çatdırmışdır. Müəllif yüz fəsildən ibarət bu əsərdə ifrat sufi mütəfəkkirlərin istəyini yerinə yetirmək məqsədini güddüyünü söyləyərək onların panteist əhval–ruhiyyəli fikirlərini inkişaf etdirib, təsəvvüfdə fəlsəfəyə geniş yol açmışdır.
"Müqəddimələr" Eynəlqüzat Miyanəcinin ən iri həcmli əsəridir. Onun yazılıb tamamlandığı vaxt, filosofun ciddi təqiblərə məruz qaldığı 1127–ci ilə təsadüf edir.
"Qəribin şikayəti" Eynəlqüzat Miyanəcinin son əsəridir. Mütəfəkkir ölüm ayağında qələmə aldığı bu traktatda öz yaradıcılıq fəaliyyətinə bir növ xitam verir, panteist doktrinalarına, mütərəqqi ictimai–siyasi baxışlarına haqq qazandırmağa çalışır. Əsər dərin elmi–fəlsəfi məzmun daşımasına baxmayaraq, poetik nümunələrin geniş yer verildiyi yüksək bədii üslubda tərtib edilmişdir. Bu əsərlər doktor Əfif Üseyran tərəfindən 1962–ci ildə Tehranda çap olunmuşdur. Ülkər Zakirqızı Eynəlqüzat Miyanəcinin Azərbaycan ərəbdilli ədəbiyyatında mühüm xidmət göstərdiyini bildirərək yazır ki, "Qəribin şikayəti" əsərində Eynəlqüzat Miyanəci ədəbi formaları  həm hekayə, həm də şeiriyyətin vəhdətində götürmüşdür. Belə ki, traktatda bədii cümlələrlə ifadə olunmuş  fikirlər  arasında gözəl şeirlər  söyləmiş, bununla  da  hisslərini daha təsirli göstərmişdir.
Filosofun öz dostlarına və müridlərinə göndərdiyi geniş mündəricəli sufi və elmi–fəlsəfi "Məktublar" iki cilddə buraxılmışdır. Eynəlqüzat Miyanəcinin panteist fəlsəfəsinin işıqlandırılmasında həmin məktubların xüsusi əhəmiyyəti vardır.
Zakir Məmmədov filosofun irsini araşdıraraq yazır ki, Eynəlqüzat Miyanəci özünün fəlsəfi sistemində həm varlıq təlimini, həm də idrak nəzəriyyəsini tamamilə orijinal şəkildə işləyib hazırlamışdır. O, bütün əvvəlki filosoflardan öz yetkin dialektik mühakimələri ilə də seçilir. Eynəlqüzat Miyanəci dinsizlikdə təqsirləndirilib bədnam edilməsinə baxmayaraq, əsrlər boyu tarixçi və təzkirəçilər tərəfindən görkəmli sufi–filosof kimi yad edilmiş, onun əsərləri ayrı–ayrı ölkələrdə müxtəlif vaxtlarda köçürülərək əldən-ələ gəzmişdir.
2009-cu ildə Eynəlqüzat Miyanəcinin anadan olmasının 910 illik yubileyi ilə əlaqədar Zakir Məmmədovun müəyyən səbəblərə görə çap edilməyən "Eynəlqüzat Miyanəcinin panteist fəlsəfəsi"  kitabı əsasında "Mənalı  ömrün faciəsi"  adlı məqalə hazırlanmış  və bununla da filosofun 910 illik yubileyi qeyd edilmişdir.
Varlıq təlimi
Zakir Məmmədov filosofun təlimində Günəş ilə şüalar arasındakı münasibətin Xaliq ilə məxluqat arasındakı münasibətdən fərqli olduğunu bildirmişdir: Xaliq ilə məxluqat bir–birindən zamanca ayrılır, zira məxluqat sonradan meydana çıxmışdır. Günəş ilə şüalar isə birgə mövcuddur. Eynəlqüzat Miyanəcinin varlıq təlimində Günəşlə onun şüaları kimi Allahla mövcudat da bir–birindən ayrılmazdır, vahid tamdır.
Zakir Məmmədov Eynəlqüzat Miyanəcinin Şərq peripatetizminə münasibəti haqqında yazmışdır ki, Varlığı vacib və mümkün qsimlərə bölən Şərq peripatetikləri bu qisimləri zamanca və təbiətcə fərqləndirməyib, müəyyən mənada bərabər tuturdular. Eynəlqüzat Miyanəci Şərq peripatetiklərinin bu dualist mövqeyini fürsət düşdükcə inkar etmiş, onların əsaslandıqları emanasiya (mövcudatın mütləq vahid varlıqdan zəruri surətdə çıxması) təliminin tənqidi üzərində xüsusi dayanmışdır. Mvcudatın mərtəbələrinin vahid başlanğıcdan, ilk səbəb sayılan vacib varlıqdan hasil olmasını təmin edən emanasiya nəzəriyyəsinə görə vahid ilk səbəbin əmələ gətirdiyi ilk nəticə həmçinin vahid olmalıdır.
Eynəlqüzat Miyanəci emanasiya prinsipini tənqid edərkən yazır: "Deyə bilərsən ''"Nəzər əhlinin (peripatetiklərin) yanında aşkar məlumdur ki, Allah–təala mövcudatdan yalnz bir şey üçün səbəb olur və beləliklə, bu hal insan varlığına gəlib çatır. Hər cəhətdən vahid olandan yalnız vahid şeyin çıxması mümkündür." Bu, elə böyük uydurma söhbətdir ki, onu söyləməyə adamın dili gəlmir. O, bəsirətlilər yanında açıq küfrdür."''
Eynəlqüzat Miyanəci emanasiya silsiləsində hər bir varlığın özündən sonrakı varlığı törətməsini, onun üçün səbəb olmasını qəbul etməyi monizmdən uzaqlaşmaq kimi qiymətləndirərək yazır: "Hər bir özü–özlüyündə vacib olan iki qədim varlığı isbat edən kəs ilə hər biri vücuda gətirmək üçün yararlı iki səbəbi isbat edən kəs arasında fərq yoxdur".
Emanasiya nəzəriyyəsinin tənqidi və kreatsionizmin inkarı Eynəlqüzat Miyanəcinin substansiya və atributlar, xüsusən aksidensiyalar haqqında təlimində inkişaf etdirilir.
Zakir Məmmədov mütəfəkkirin panteist fəlsəfəsində ən ümumi mənada götürülən "varlıq" anlayışının son nəticədə "Allah" anlayışı ilə eyniləşdirildiyini qeyd etmişdir: Allah mövcudatın (mövcud şeylər aləminin) mənbəyi, çıxış yeri adlandırılır. Allaha filosof tərəfindən panteist mövqedən varlığın mənbəyi və çıxış yeri deyilməsi ciddi narazılığa səbəb olmuş, mütəfəkkirin dinsizlikdə təqsirləndirilib edam edilməsi üçün əsas dəlillərdən biri sayılmışdır. Panteist filosofun ontologiyasında Allah ayrı–ayrı şeylər aləmini təmsil etməklə eyni zamanda bütövlükdə həm çox, həm də vahid tamdır. O yazır: "Həqiqətdir ki, qüdrətli və ali olan Allah çox və tamdır, ondan başqa nə varsa tək və hissədir. Ondan savayı hər bir şey yalnız onun tamlığını və çoxluğunu izləyən olması cəhətdən həm hissə, həm də tək olur".
Mövcud şeylər aləminin müəyyən təzahürlərinə nisbətdə Allahı çox və tam adlandırmağa "öz–özlüyündə qaranlıq kəlam" deyən filosof həmin fikri belə bir misalla aydınlaşdırmağa çalışır: "Bil ki, Günəş vahid olsa da, ondan çıxan şüalar çoxdur. Haqdır ki, deyilə: Günəş çoxdur, şüalar isə vahiddir."
Zakir Məmmədov yazır ki, "Qəribin şikayəti" traktatında bu müddəanın da müsəlman ideoloqlarının hiddətini doğurması göstərilmişdir.
Eynəlqüzat Miyanəcinin fikrincə, substansiya deyilən qədim (əzəli), yaxud vacib varlıq öz–özündə mövcuddur, onun heç bir başqasına ehtiyacı yoxdur. Bununla bərabər, o, meydana çıxmış varlığın mövcudluğu üçün ümdə şərtdir: "Əgər varlıqda bir qədim olmasaydı, meydana çıxmış da əsla mövcud olmazdı."
Filosof bu kəlamlardan məntiqçilərin "birləşmiş şərti sillogizm" adlandırdıqları apodiktik istidlalın nəticə çıxdığını qeyd edərək əql ilə anlaşılan həqiqətlərin idrakında güclü olmayıb, təzə başlayan kəsə asan olsun deyə yazır: "Deyilir: "Əgər varlıqda bir mövcud olsaydı, varlıqda bir qədimin olması vacib gələrdi." Bu, birisinin şübhə edəcəyi təsəvvür olunmayan yəqin əsasdır. Sonra deyilir: "Varlıq qəti olaraq məlumdur." Bu da birinci kimi yəqin olan ikinci əsasdır. Sonra iki əvvəlki əsasdan nəticə çıxır: "Bir mövcudun varlığı, zəruri surətdə qədimdir." Bu, varlıq yolu ilə qədimi isbat edən istidlaldır. Nə müxtəsər deməkdə, nə də geniş təhqiq etməkdə bu bəyanın olması təsəvvür edilməz."
Panteist filosof qədim (əzəli) varlığın mövcudluğu haqqında geniş söhbət açmadan o barədə özündən qabaq kifayət qədər məlumat olduğunu qeyd edir: "Həmin qədimin mövcudluğu necə olmuşdur? Bu məlum müddəadır və kitablar onunla doludur."
Substansiya öz–özlüyündə mövcud və öz–özlüyündə zəruridir, qədimdir, sonsuzdur, onun varlığı üçün bir başlanğıc yoxdur və i. a. bu kimi təbirlər panteist fəlsəfədə substansiyanın vahidliyini əsaslandırır. Filosofa görə, substansiya vacib varlıq adlandırıldığı təqdirdə heç vəchlə özündə ikilik olmayan vahiddir. Belə ki, ikiliyin varlığı vacib varlıqda əsla təsəvvür edilməz. Çünki mümkün deyildir ki, iki şey ola və onlardan hər biri özü–özlüyündə vacib ola.
Zakir Məmmədov Eynəlqüzat Miyanəcinin substansiyanın birliyinə əhədiyyət və vəhdət baxımından yanaşdığını yazaraq göstərmişdir ki, bu anlayışlar sufi ədəbiyyatda mühüm yer tutub, sufizmin ontologiyası haqqında müəyyən təsəvvür yaradır. Y. E.Bertles onları müqayisə edərək yazır: "Əhədiyyət mütləq, ali birlikdir, burada çoxluq haqqında təsəvvür, tamamilə istisna edilmişdir. Vahidiyyət (vəhdət) həmçinin tərkib hissələrə ayrılmadığına və yekcins olduğuna baxmayaraq, çoxluq ideyası onda artıq qoyulmuşdur. Bu anlayış belə bir müqayisə ilə izah edilir: Ağac toxumunda potensial surətdə bütün ağac tamamilə qoyulmuşdur. Ancaq bütün bunlar toxumda tərkib hissələrə ayrılmadan homogen şəkildə mövcuddur. Eləcə də vahidiyyətdə bu birlikdə hələ həm gizli halda, həm də bu formada xaricdə görünməsinə baxmayaraq bütün mövcudatın ideyalar çoxluğu artıq qoyulmuşdur".
Eynəlqüzat Miyanəcinin təlimində Allah öz müxtəlifliyi ilə mövcud bütün varlıqların çıxış yeri və mənbəyi olmaqla bərabər, həm də onların yeganə səbəbidir. Çünki, "ondan savayı olan hər bir mövcud şeyin nə həqiqət, nə də varlıq sarıdan substansiyası vardır".
Eynəlqüzat Miyanəci bütün mövcud şeylərin yalnız vacib varlığın sayəsində gerçək olduğunu israrla söyləmişdir. Ayrı–ayrı şeylərin substansional müstəqilliyinin inkarı panteist mütəfəkkirlərin hamısının ontologiyası üçün səciyyəvi xüsusiyyətdir. Məsələn, XVII əsr Niderland filosofu Benedikt Spinoza da Eynəlqüzat Miyanəci kimi deyirdi: "Allahdan başqa heç br substansiya nə mövud ola bilər, nə də təsəvvür edilə bilər."
Zakir Məmmədov yazır ki, Eynəlqüzat Miyanəci batinilərin Allahın atributlarına etinasız qalan ezoterik doktrinası kimi, zahirilərin, onun fikrincə, dualizmə aparıb çıxaran, ekzoterik doktrinasını da rədd edir. O yazır: "Substansiyanı təsdiq edib, atributları təsdiq etməyən kəs bidətçi cahildir, substansiyadan həqiqi fərqlənmə ilə fərqlənən atributları təsdiq edən kəs isə kafir dualistdir və bu küfrü ilə o, cahildir".
Eynəlqüzat Miyanəcinin fəlsəfəsində substansiya ilə aksidensiya bütünlükd''ə Allahla mövcudatı, vacib varlıqla mümkün varlığı təşkil edir. Filosof mümkün varlığı eyni zamanda caiz varlq adlandıraraq yazır: "Caiz varlıq mövcud olmaya da bilər. Onun yoxluğu qeyri–caiz olduqda o, mənəvi işıqlar və ruhlardır. Bu olmadıqda, o, mövcud ola da bilər, mövcud olmaya da bilər. Nə ki varlığa daxil deyil, o, yoxluqdur".''
Eynəlqüzat Miyanəcinin fikrincə şeylərin mövcud və qeyri–mövcud olması onların Allaha nisbətindən irəli gəlir. O yazır: "Varlığın çıxdığı Əzəli həqiqətə nəzər saldıqda, Ondan vücuda gəlmiş şey və Ondan hələlik vücuda gəlməmiş şey (lakin o, adlandığı məqamda və məlum vaxtda vücuda gəlir) nəzərə alındıqda Əzəli həqiqətdən vücuda gəlmiş şey üçün elə bir nisbət olur ki, bu nisbət hələlik Ondan çıxmamış şey üçün mövcud deyildir. Bu, mövcud olanların və yox olanların Allaha nisbətdə fərqlənməsidir.
Prof. Zakir Məmmədov yazır ki, Eynəlqüzat Miyanəcinin varlıq təlimi o dövrün dini fəlsəfi fikrində varlığa dair baxışlardan əsaslı surətdə fərqlənir. Əgər sxolastlar maddi aləmi Allahdan zamanca ayırırdılarsa, Şərq peripatetikləri isə mümkün varlığın vacib varlıqla yanaşı, mövcudluğunu dualistcəsinə söyləyirdilərsə, Eynəlqüzat Miyanəci Allahı mövcud şeylərin mənbəyi, səbəbi saymaqla onu, mövcudatın özü ilə vəhdətdə, eyniyyətdə götürürdü.
İdrak nəzəriyyəsi
Eynəlqüzat Miyanəcinin əsərlərindən məlum olur ki, o, idrakın hissi və əqli mərhələlərinin şərhində Şərq peripatetiklərinin mövqeyinə yaxındır. Hissi idrakı Aristotelin "hissdən (duyğudan) məhrum olan kəs, idrakdan da məhrumdur" tezisi məzmununda başa düşən filosofun fikrincə, rənglər görmə duyğusuna görə, dadlar dadbilmə duyğusuna görə, qoxular iybilmə duyğusuna görə, səslər eşitmə duyğusuna görə qavranılır. Bu duyğulardan biri digərini əvəz edə bilməz. Eynəlqüzat Miyanəci duyğuları uyğun olaraq görünən, dadılan, qoxulanan, səslənən şeylərin dərk edilməsində tərəzi adlandırılmışdır. Məsələn, rənglərin tərəzisi yalnız görmə duyğusudur. Mütəfəkkir qeyd edir ki, hər şeyin öz tərəzisi var, hər işin öz meyarı var.
Eynəlqüzat Miyanəci hissi idrak məsələləri üzərində öz sələfləri olan Şərq peripatetikləri qədər geniş dayanmamışdırsa da idrak prosesinin bu birinci mərhələsinin rolunu düzgün qiymətləndirmişdir. Filosofun fikrincə, hisslər, duyğular obyektiv gerçəkliyi əks etdirir, onların mənbəyi xarici aləmdir, maddi mühitdir, buna görə də, məsələn, "birisi dadmazsa, dadı duymaz".
Eynəlqüzat Miyanəci bildirir ki, hissi idrak üçün müəyyən imkan həddi vardır. Bu mərhələdən sonra əqli (məntiqi) idrak mərhələsi gəlir. Filosof insan əqlinin gücünə, gerçəkliyi dərk etməkdə onun böyük imkanına inanırdı. "Həqiqətlərin məğzi" traktatında deyilir: "Bil ki, əql düzgün tərəzidir, onun hökmləri yalana yol verməyən doğru yəqinlikdir. O, adildir, ondan heç zaman haqsızlıq təsəvvür edilməz".
Əbülhəsən Bəhmənyar və başqa Şərq peripatetikləri kimi Eynəlqüzat Miyanəci də sözləri quruluş və məna etibarilə nəzərdən keçirmiş, onları sadə və mürəkkəb, habelə, təkmənalı və çoxmənalı olmalarına görə təhlil etmişdir. Mütəfəkkir sözə fikrin ifadəçisi, məna göstəricisi kimi baxmışdır. O yazır: "Bil ki, hər bir mənanın həmin mənaya mütabiq təbirlə ifadə olunması təsəvvür edilir. Hətta müəllim o mənanı həmin təbirlə bir, iki və daha artıq dəfə şagirdə şərh edərsə, məna ilə onun haqqındakı biliyi eyniləşdirər." Filosofun idrak nəzəriyyəsində söz anlayışla, dil təfəkkürlə əlaqələndirilir. O bu münasibətlə deyir ki, adamın kəlamı onun ağlının və elminin kəmalını göstərir.
Eynəlqüzat Miyanəci təfəkkür formalarından hökmləri, onların müxtəlif növlərini əsasən peripatetik mövqedən şərh etmişdir. Mütəfəkkir hökmləri ümumi və xüsusi, iqrari və inkari olması baxımından nəzərdən keçirmiş, məzmun sarıdan onların müqəddəm müddəalar, zənnə əsaslanan müddəalar və s. növləri haqqında söz açmışdır. Filosof məntiqdən br metod kimi geniş bəhrələnmişdir. O öz əsərlərində istidlalın müxtəlif formalarını işlətmiş, elmi mühakimələrində sillogizmin təbiiliyə yaxın fiqurlarını, apodiktik istidlalları, sübutları tətbiq etmişdir. Formal məntiqin bütün qayda–qanunlarından məharətlə istifadə edən alim təfəkkür formalarının düzgünlüyünü onun əks etdirdiyi məzmunun gerçəkliyi ilə vəhdətdə götürmüşdür.
Eynəlqüzat Miyanəcinin hissi idrak kimi əqli (məntiqi) idrakın da müəyyən imkan həddində qəbul etmişdir: O özünün idrak nəzəriyyəsində hissi ilə rasionalın mövqeyini, nisbətən aydınlaşdırarkən yazır ki, göz bəzi mövcud şeyləri dərk etməyə qabildir. Göz eşidilən, qoxulanan və dadılan şeylərin qavranılmasında acizdir, eləcə də, əql mövcud şeylərin çoxunun dərk olunmasında çətinlik çəkir. Panteist filosofun fikrincə, idrak növlərindən heç biri digərini əvəz edə bilməz, duyğu da, qavrayış da, əql də obyektiv gerçəklikdən özünə müyəssər olan cəhətləri əks etdirir. Dərkedici qüvvələrdən birinə aid olan inikas o birisi üçün sirr görünə bilər.
İdrakda əqlin acizlik çəkdiyi şeylərə gəldikdə, filosof onları metafizik təfəkkür tərzi ilə izah edilə bilməyən məsələlər saymışdır. Eynəlqüzat Miyanəcinin fəlsəfəsində substansiyanı anlama peripatetizmdəki ilk səbəbi dərk etmə ilə qarşılıqlı götürülür. Mütəfəkkir, peripatetik filosofların "nəticə olan hər bir varlığı törədən ilk səbəb nəticə olan varlıqla tədqiq edilir" müddəasından çıxış edərək yazırdı ki, əqlin imkanı ilk səbəbin varlığını mövcudatın varlığına görə istidlal etməkdir. Deməli, Eynəlqüzat Miyanəcinin fikrincə, əql mövcudata və onun atributlarına əsasən substansiya haqqında nəticə çıxarır.
Zakir Məmmədov yazır ki, Eynəlqüzat Miyanəci emanasiya nəzəriyyəsini qəbul edən Şərq peripatetiklərindən və kreatsionizmə əsaslanan ilahiyyatçı sxolastlardan fərqli olaraq, panteist monizm mövqeyində durub, Allahın insanla eyniləşdirdiyi üçün insanın özünü dərk etməsini Allahı dərk etmək kimi qiymətləndirmişdir. O, panteist məzmunlu kəlamlara istinad edərək, "Özünü dərk edən kəs Allahı dərk etmişdir" fikri üzərində əsaslı dayanmışdı, çünki "Özünü dərk etməkdə aciz olan kəs Rəbbini dərk etməkdə daha artıq dərəcədə acizdir".
Zakir Məmmədov Eynəlqüzat Miyanəcinin idrak nəzəriyyəsində "eşq" anlayışının mühüm yer tutduğunu göstərmişdir: O, eşqi Allahı dərk etməyin göstəricisi, aşiqi məşuqə qovuşduran qüvvə adlandırmışdır. Eşqin başlanğıcında aşiq müşahidə edən, məşuq müşahidə edilən sayılır. Lakin bu psixoloji halın sonunda onlar arasında fərq silinir: "Müşahidə edən ilə müşahidə edilən birləşdikdə müşahidə edən müşahidə edilənə, müşahidə edilən müşahidə edənə çevrilir".
Dialektikası
Filosofunun dialektikası onun varlıq təlimi və idrak nəzəriyyəsi ilə sıx bağlıdır. Eynəlqüzat Miyanəci "öz cinslərinin və növlərinin müxtəlifliyi üzrə olan varlığın" bir sıra qismlərə, məsələn, qədimdə və sonradan meydana çıxmışa, kamilə və naqisə, vahidə və çoxa bölündüyünü yazmışdır. Onun vacib və mümkün, substansiya və atributlar, substansiya və aksidensiya, müşahidə edilən və müşahidə edən kimi başqa bölgüləri də qeyd edilir. Eynəlqüzat Miyanəcinin varlıq təlimindən məlum olur ki, bu tərəflərdən bəzisim digərini əvəz edə bilir, zira, burada əkslik münasibəti ilə yanaşı, eynilik münasibəti də vardır. Məsələn, Eynəlqüzat Miyanəci yazır: "Varlığın qisimlərinin saysız–hesabsız atributların qisimlərini göstərməsi odur ki, həmin atributlar həqiqətdə nə substansiyanın eyni, nə də ondan başqadır".
Panteist filosof aqillərin, daha doğrusu, yalnız formal məntiqə əsaslanan filosofların mövqeyindən baxdıqda bu müddəanın anlaşılmaz olduğu qeyd etmişdir. Şeylərdə daxili ziddiyyətli cəhətləri, meylləri görən Eynəlqüzat Miyanəci yazırdı: "Bil ki, birisinin "bu şey, məsələn, bir cəhətdən həmin şeyin nə eyni, nə də ondan başqadır" deməsi məntiqi baxımdan qeyri-mümkündür. Onun qeyri–mümkünlüyü əql üçün son dərəcə aydındır. Ancaq onun mənasında iki cəhət nəzərə alınarsa və iki müxtəlif məna tələbindən işlədilərsə, o, aşkar gerçəklikdir. Onun bəyanı budur ki, şey bəzən bir cəhətdən mövcud, başqa bir cəhətdən isə yoxluq olur".
Bir–birinə əks olan "xeyir" və "şər" anlayışları, onların dialektik əlaqəsi Eynəlqüzat Miyanəci tərəfindən geniş araşdırılmışdır. Filosofa görə, xeyir və şər öz təbiətinə müvafiq şeyi əksliklə dərk edən varlığa, başqa sözlə, insana nisbətdə mövcuddur. O yazır: "Mənimsəyən qüvvəyə müvafiq şey özünün mənimsənilməsində mənimsəyənə uyğun gəldikdə, ona nisbətdə xeyirdir. O ikisi arasında bu nisbət başqa cür olduqda, deməli, müvafiq şeyin mənimsənilməsi mənimsəyənə uyğun gəlməyib, əksinə zərər vurduqda, o şey mənimsəyənə nisbətdə şərdir. Bunun üçün caizdir ki, vahid şey bir halda iki mənimsəyənə nisbətdə xeyir və şər olsun. Birisi belə desə gerçəkdir:  bir qrup adamın müsibətləri, digər qrup adam üçün sərfədir".