cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əli ibn Yusif
Həyatı
Bəzi məziyətlərinə rəğmən Əli ibn Yusif, dövləti atası kimi yaxşı idarə edə biləcək qabiliyətdə deyildi. Böyük ölçüdə Maliki fəqihlərin təsiri altında qaldı. Bu səbəblə onun dövründə kəlam və fəlsəfə yasaqlandı, bu elmlərlə uğraşanlar Rafıziliklə suçlandı. Fəqihlərin fitvası üzərinə Qəzzalinin "İhyaü ulumid-din" adlı əsərinin yandırılmasını əmr etdi. Bunun üzərinə "İhya Kurtuba Camii həyətində parça-parça edilərək yandırıldı (1109). Bunu duyan Qazzali çox üzüldü və "Allah da onların dövlətini parça-parça etsin" deyə qarğış etdi.
Əli ibn Yusifin hökmdarlıq illərində Kurtuba bir mədəniyyət mərkəzi halına gəldi. Onun və atası Yusifin katibi İbn Abdun ilə İbn Kuzman dövrün diqqəti çəkən şairləriydi. Əli imar-inşaat fəaliyətlərində də oldu və Fastakı Karaviyyin Camisini genişlətdi, Tləmsəndəki Cami-i Kəbir onun zamanında tamamlandı (1136). Muvahhidlərin Fas üzərinə apardığı səfərlər Əli ibn Yusifin ölkəsində qarışıqlıklara səbəb oldu. Fəqət o Muvahhidlərin Mərakeşi zəbt etdiyini və Murabıtların çökdüyünü görmədən öldü (27 yanvar 1143). Bütün bunlara rəğmən Əli ibn Yusifin zamanı müsəlmanların Əndülüsdəki ən parlaq dövrlərindən biri olarak qəbul edilir.
Pud
Ümumi məlumat
Pud Azərbaycan xalqının məişətinə çox qədimlərdən daxil olmuş, el arasında bu gün də işlənən çəki vahididir. 40 girvənkə və yaxud 2 batman 1 pud deməkdir. 16,4 kq-lıq çəki daşlarına da pudluq daş deyilir. Bəzi ədəbiyyatlarda puddan Azərbaycan xalqının məişətində Azərbaycan Rusiya tərəfindən işğal edildikdən sonra istifadə olunduğu göstərilir. Lakin XV-XVI əsrlərdə yaranmış "Koroğlu" dastanında pud sözünə rast gəlinməsi bu fikri şübhə altında qoyur.
Pəhləvanlar ən cox pudluq daşlarla oynayırlar. Azərbaycanda cox əski cağlardan geniş yayılmış zorxana tamaşalarında pəhləvanlar oz guclərini gostərmək ucun pudluq və iki pudluq daşları (və ya mildən) gah bir-bir, gah iki-iki əllərində tutub goyə qaldırır, onları atıb sinələri, çiyinləri və kürəkləri ilə itələyirdilər. Pudluq və iki pudluq daşların dişlə qaldırılması pəhləvanlardan daha cox bacarıq və guc tələb edirdi. Onlar daşları dişləri ilə yerdən qaldırır, oynadır və fırladıb kənara atırlar ki, bu da həmişə tamaşacıların boyuk marağına səbəb olurdu.
Misqal
Misqal və ya miskal — ölçü vahidi.
Ümumi məlumat
Misqal məişətdə çox az işlənsə də, hamıya tanış olan çəki vahidlərindən biridir. Təxminən 4,26 q-a bərabərdir. Bu gün zərgərlik və boyaqçılıq işlərində istifadə olunur. Misqal haqqında müxtəlif ədəbiyyatlarda verilən bilgilər eyni deyildir. Onun ayrı-ayrı ədəbiyyatlarda 4,4 q (4,464 q) olduğu göstərilir. IX-XII əsrlərdə misqal 4,25 q olmuşdur ki, bu da onun indiki ölçüsünə uyğun gəlir. Misqal Azərbaycan folklorunda və yazılı ədəbiyyatında bir şeyin azlığını bildirmək üçün işlənmişdir: "De görüm, nə qədər ət istəyirsən? Bir çetvert, ya altı misqal?" Və yaxud, "dərd xalvarla gəlir, misqalla çıxır".
Filipp Quston
Filipp Quston (tam adı:Phillip Goldstein; ; 27.7.1913, Monreal, Kanada - 7.6.1980, Nyu-York, ABŞ) - amerikalı rəssam.
Həyat və yaradıcılığı
Filipp Quston, Kanadada yəhudi mühacir ailəsində anadan olmuşdur. Ailəsi, Rusiya İmperiyasının Odessa şəhərindən Kanadaya və ordanda Los-Anceles şəhərinə köçümşüdür. O, gənc yaşlarınsan komikslər çəkməyə başlamışdı. Təhsilini Klivlənd rəsm məktəbində almağa başladı. XX əsrin 30-cu illərində Corc de Kirikonun metafizik realizm stilinə və həmçinin qocaman italyan rəssamları olan Andrea Manteni, Mazaçço, Paolo Uççelonun rəsm əsərlərinə diqqət ayırırdı. XX əsrin 30-cu illərin sonlarında Quston divar rəsmlərinin inkişafı haqqında dövlət proqramı üzərində işləyir, ancaq 40-cu illərin əvvəllərində dəzgah rəsmlərinə geri qayıdır.
Filipp Qustonun əsas xüsusiyyəti ondan ibarət idi ki, o yeni rəsm əsərləri üzərində işləyərkən əvvəllki rəsmlərin fraqmentlərindən tez-tez istifadə edirdi. 1947-ci ildə Quston öz "Cəlladlar" əsərini hazırlayır. 40-cı illərin sonları 50-ci illərin əvvəllərində rəssam abstrakt ekspressionizm stilinə keçir.
Azərbaycan-Ermənistan Konfransı
Azərbaycan Ermənistan Konfransı — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə Ermənistan Respublikası arasındakı mübahisəli məsələləri, o cümlədən sərhəd məsələlərini müzakirə etmək məqsədilə 1919-cu il dekabrın 14–21-də Bakıda keçirilmişdir.
Hadisələrin gedişatı
thumb|264x264px|23 noyabr 1919-cu ildə Tbilisidə Azərbaycan-Ermənistan sazişinin imzalanması. Oturanlar (soldan sağa): Müttəfiqlərin Ali komissarı vəzifəsini icra edən polkovnik [[Ceyms Rey, Ermənistan Hökumətinin başçısı Aleksandr Xatisyan, Azərbaycan Hökumətinin başçısı Nəsib bəy Yusifbəyli, Gürcüstanın Xarici İşlər naziri Yevgeni Gegeçkori]] Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti konfransın keçirilməsi üçün bir sıra hazırlıq işləri görmüşdü. 1919-cu il oktyabrın 29-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Xarici İşlər Nazirliyi konfransın keçirilməsi ilə bağlı Ermənistan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin 1919-cu il 7 oktyabr tarixli teleqramına cavab olaraq birdirmişdi ki, Cümhuriyyət Hökuməti öz qonşuları ilə mehriban münasibətlər qurmağa, bütün mübahisələri razılıq əsasında həll etməyə səy göstərir. Azərbaycan Hökuməti hələ 1919-cu ilin aprelində Ümumqafqaz konfransının çağırılmasına dair Gürcüstan hökumətinin təklifinə də razılıq vermiş və öz nümayəndələrini göndərmişdi. Konfransın işi yarımçıq qaldığından, Azərbaycan Hökuməti avqustda onun işinin yenidən bərpa edilməsinə razılıq vermişdi. Azərbaycan Hökuməti, eyni zamanda, hər iki dövlətə aid mübahisəli məsələlərin həlli üçün Ermənistan-Azərbaycan iclasının çağırılması haqqında Ermənistan hökumətinin təklifini də qəbul etmiş, erməni tərəfinin təklifində göstərilən məsələlərin gündəliyə daxil edilməsinə etiraz etməmiş, iki dövlət arasında təkcə müvəqqəti demarkasiya xəttinin yaradılması məsələsini deyil, Azər-baycan və Ermənistan respublikaları arasındakı bütün sərhəd mübahisələrinin qəti həlli məsələsini müzakirə etməyi zəruri saymışdı.
Müvafiq hazırlıq işləri aparıldıqdan sonra Cümhuriyyət Hökuməti konfransın çağırılması üçün Bakı şəhərini daha münasib bilmiş və Ermənistan hökuməti nümayəndələrini Bakıya dəvət etmişdi. Konfrans ərəfəsində, 1919-cu il noyabrın 23-də Azərbaycan və Ermənistan respublikaları arasında saziş imzalandı. Onun 4-cü bəndinə əsasən, hər iki hökumət qarşıdakı konfransa bərabər sayda nümayəndə göndərməli idi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tərəfindən konfransın sədri Fətəli xan Xoyski, nümayəndələri Məmməd Həsən Hacinski və Rəhim bəy Vəkilov, Ermənistan tərəfindən isə nümayəndə heyəti Arutünyants (sədr), knyaz Arqutinski-Dolqorukov və Bekzadyandan ibarət idi.
Keçirilən iclaslar
Konfransın ilk iclası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xarici işlər naziri Məmməd Yusif Cəfərovun çıxışı ilə açıldı. O, açılış nitqində, Cənubi Qafqazın müstəqil respublikalara parçalanması ilə bu respublikalar arasındakı müna-sibətlərdə, onların ərazilərinin müəyyən olunmasında bir çox həll olunmamış, mübahisəli məsələlərin qaldığını bildirdi. İlk iclasda Fətəli xan Xoyski və Arutünyants nümayəndə heyətlərinin rəhbərləri kimi konfransı salamladılar. Müttəfiqlərin Ermənistandakı ali komissarı polkovnik Haskelin, Gürcüstanın Azərbaycandakı diplomatik nümayəndəsi Alşibayanın, Bakıdakı Erməni Milli Şurasının, Azərbaycan Parlamentində "Daşnaksutyun" fraksiyasının təbrik teleqramları dinlənildi. Hər iki nümayəndə heyətinin sədrlərindən ibarət rəyasət heyəti və iclaslara sədrlik qaydası müəyyənləşdirildi.
Konfransın dekabrın 15-də keçən növbəti iclasında müzakirə ediləcək məsələlərin qoyuluşu ətrafında fikir ayrılığı yarandı. Fətəli xan Xoyskinin ilk növbədə ərazi problemlərini müzakirə etmək təklifi və Məmməd Həsən Hacinskinin sərhəd mübahisələrinin 23 noyabr sazişinə uyğun olaraq həll edilməsini konfransın əsas vəzifəsi sayması Ermənistan tərəfindən (Arutünyants və Bekzadyan) etirazla qarşılandı. Onlar ərazi mübahisələrinin qəti həlli üçün hələ lazımi şərait və vaxtın yetişmədiyini bildirdilər. Erməni tərəfi, ilk növbədə, iqtisadi-maliyyə səciyyəli məsələlərin müzakirəsini təklif edirdi. Məmməd Həsən Hacinski Qafqaz Konfederasiyası yaradılmasını bir çox problemlərin həllində əsas çıxış yolu olduğunu vurğuladı. Dekabrın 17-də keçirilən iclasda əsas müzakirə Məmməd Həsən Hacınskinin qaldırdığı Cənubi Qafqaz Respublikaları Konfederasiyası məsələsinin konfransın gündəliyinə çıxarılması ətrafında getdi. Erməni nümayəndə heyəti bu məsələdə hökuməti tərəfindən səlahiyyətli olmadığını, lakin konfederasiya məsələsini prinsipcə dəstəkləyə biləcəklərini bəyan etdi. Konfederasiya məsələsi Azərbaycan tərəfindən ümumi iclasda da irəli sürüldü. Erməni nümayəndə heyəti bu təklifi dəstəklədi. Nəticədə, müvafiq qətnamə qəbul edilməsi qərara alındı. Həmin məsələnin növbəti Tiflis konfransının müzakirəsinə çıxarılması və hazırlanması üçün Cənubi Qafqaz respublikaları hökumətlərinə müvafiq təklif verilməsi nəzərdə tutuldu. Ərazi məsələsinə gəldikdə, bu məsələnin müzakirəsi 17 dekabr iclasında da baş tutmamış, növbəti iclasa saxlanılmış, məhkəmə-hüquq münasibətlərinə və konsulluq agentliklərinin təsis edilməsinə dair məsələlərin isə konfransın gündəliyinə salınması qərara alınmışdı. Fətəli xan Xoyskinin sədrlik etdiyi 19 dekabr iclasında konfederasiya məsələsinə yenidən önəm verilmiş, konfransın sonuncu — 21 dekabr tarixli iclasında tərəflər arasında əvvəlki iclaslarda razılaşdırılmış formada əlavə məsələlər müzakirəyə çıxarılmışdı. Ərazi, qaçqınlar, ticarət və dəmir yollarına dair müqavilələrin bağlanması məsələlərinə əlavə olaraq, hər iki respublika vətəndaşlarının məhkəmə-hüquq münasibətlərinə dair, həmçinin, Azərbaycan və Ermənistanın müxtəlif şəhərlərində konsulluqların təsisi məsələləri də konfransın gündəliyinə daxil edilmişdi.
Yekun nəticə
Konfrans Bakıdakı işini yekunlaşdıraraq, konfederasiya məsələsi ilə yanaşı,qalan məsələlərin də müzakirəsini Tiflis konfransına keçirməyi qərarlaşdırdı. Konfrans bəyan etdi ki, hər iki respublika arasında hərbi əməliyyatlar dayandırılmalı və bütün mübahisəli məsələlər sülh yolu ilə həll olunmalıdır. Ümumiyyətlə isə, konfrans iki dövlət arasındakı gərgin münasibətlərə heç bir aydınlıq gətirmədi, mübahisəli sərhəd-ərazi məsələlərinin, o cümlədən Zəngəzur probleminin həllində əməli addımlar atmadı, tərəflər arasındakı ziddiyyətləri həll edə bilməyərək, işini yarımçıq dayandırdı.
Azərbaycan Milli Mərkəzi (Türkiyə)
Fəaliyyəti
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə tərəfindən 1924-cü ildə İstanbulda yaradılmışdır. Milli Mərkəzin əsas məqsədi Şimali Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin devrilməsi və müstəqil milli dövlətin bərpa edilməsi idi. AMM Türkiyədə gizli fəaliyyət göstərərək, türkçü ziyalıları öz ətrafında birləşdirirdi. Təşkilatın Mərkəzi Komitəsinə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə (sədr), Xəlil bəy Xasməmmədov, Mustafa bəy Vəkilov, Əbdüləli Əmircanov, Əkbər ağa Şeyxülislamov daxil idilər. AMM təşkilatlanmaqla yanaşı, Şimali Azərbaycanda cərəyan edən hadisələri dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq məqsədilə nəşriyyat fəaliyyəti də göstərirdi. Türkiyə hökuməti SSRİ-nin tələbi ilə 1927-ci ildə AMM-ə yardımı dayandırdı. Otuzuncu illərin əvvəlində AMM daxilindəki fikir ayrılıqları və ixtilaflar dərinləşdi. AMM-in İstanbuldan Parisə, yaxud Varşavaya köçürülməsi məsələsi də fikir ayrılığı doğururdu. AMM Azərbaycandakı gizli "Müsavat" təşkilatı ilə əlaqə yaradaraq ona təlimatlar göndərir, təşkilatın sovet hakimiyyətinə qarşı mübarizəsini istiqamətləndirirdi. AMM-in nümayəndəliyi 1951-ci il noyabrın 30-da Münhendə Şərqi Avropa, Qafqaz və Türkistan mühacirlərinin toplantısında iştirak etmiş, 1952-ci il dekabrın 11-15-də orada Gürcüstan, Şimali Qafqaz milli mərkəzləri ilə birlikdə konfrans keçirmişdi. Konfransın qəbul etdiyi Qafqaz Xalqları Bəyannaməsini Azərbaycan tərəfindən Məhəmməd Əmin Rəsulzadə imzalamışdı. Konfrans keçmiş Qafqaz respublikalarının müstəqilliyini bərpa etmək uğrunda mübarizəni genişləndirmək məqsədilə müvafiq milli mərkəzlərin birgə fəaliyyətini təşkil etməyi zəruri saydı. Türkiyədəki mühacirlər arasında siyasi fəallığın artması ilə əlaqədar olaraq Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 1953-cü ildə AMM-i yenidən təşkil etmiş və 25 nəfərdən ibarət genişləndirilmiş bir mərkəz formalaşdırılmışdı. Mərkəzin işinə, əsasən, gənclər cəlb edilirdilər. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin vəfatından (1955) sonra AMM-ə Mirzəbala Məmmədzadə, o, dünyasını dəyişəndən sonra isə müsavatçı Əbdülvahab Yurdsevər rəhbərlik etmişdir. 1976-cı ildə Əbdülvahab Yurdsevərin vəfatı ilə AMM sədrliyinə Kərim Odər seçildi. O, həm də "Müsavat" partiyasmın başqanı idi. Kərim Odərin vəfatından sonra 1981-ci ildə toplanan "Müsavat" və AMM Başqanlıq Divanı dr. Məhəmməd Azər Aranı hər iki təşkilatın başqanı seçdi. Azərbaycan milli istiqlal ideyası naminə fəaliyyət göstərən AMM 1988-ci ildə erməni təcavüzkarlarının Azərbay-cana qarşı qəsbkarlıq siyasətinin mahiyyətini dünya ictimaiyyətinə açıqlamaq məqsədilə fəal iş aparmış, Azərbaycanla əlaqələri gücləndirməyə səy göstərmişdir. AMM Şimali Azərbaycandakı sovet-bolşevik rejiminə qarşı istiqlal ideyalarının yaşamasında və təbliğ olunmasında mühüm rol oynamışdır. AMM hazırda Türkiyədə fəaliyyətini davam etdirir.
I minillik
Birinci minillik — bizim eranın 1 yanvar 0-cı ilindən 31 dekabr 999-cu ilinədək olan zaman.
Nattinq Volles
Həyatı
Albion və Elizabet Nattinqin ikinci övladı olan Nattinq Volles Massaçusets ştatının Rokbotom şəhərində 17 noyabr 1861-ci ildə anadan olmuşdur. Atası vətəndaş müharibəsində şəhid olmuşdur. Aile 1969-cu ildə İngiltərədən gələn və Massaçusets ştatının Qroton şəhərinə basqın zamanı hindular tərəfindən öldürülən Con Nattinqin nəslindəndir. Hindlilər Con Nattinqin başını kəsmiş və başqalarının ərazidə yerləşməsinə mane olamaq üçün onu dirəyə qoymuşdular.
Təhsil və şəxsi həyatı
Nattinq Volles Men ştatının Aqasta şəhərində orta məktəbi bitirib. Ekster Fillips Akademiyasında, Harvard Universitetində, Hartford İlahiyyat seminariyasında və Birlik İlahiyyat seminariyasında oxumuşdur. Harvard Universitetini 1887-ci ildə bitirmişdir. Nattinq 1893-cü ildə Vitman kollecindən ilahiyyat doktoru dərəcəsi qazanmışdır. 1938-ci ildə Vaşinqtondan və Cefferson kollecindən fəxri humanitar elmlər doktoru adını almışdır.
5 iyun 1888-ci ildə Massaçusets əyalətinin Bakland şəhərində Mariyet Qrisvold ilə evlənmişdir. Onların övladları yox idi.
Nutting karyerasına "Minneapolis", "Seattle", "Providence" və "Fryeburg", Men ştatında, o cümlədən bir neçə şəhərdə iclas naziri kimi başlamış, lakin, səhhəti ilə bağlı problem yaşadığına görə 43 yaşında təqaüdə çıxmaq məcburiyyətində qalmışdır. Nevrasteniya xəstəliyindən əziyyət çəkirdi. Sağlamlığını yaxşılaşdırmaq üçün bir vasitə olaraq velosipeddən istifadə etməyə başlamışdır.
Fəaliyyəti
Nattinq Volles kənddə velosiped gəzintilərində foto çəkməyə başlamışdır. 1904-cü ildə Nyu-York şəhəri 23-cü küçənin şərqində Nattinq Volles "Art Prints" studiyasını açmışdır. Bir ildən sonra işini "Southbury, Connecticut" da bir fermaya köçürmüşdür. Buranı "Nuttinghame" adlandırmışdı. 1912-ci ildə fotoqrafiya studiyasını Massaçusets ştatının Framinqam şəhərinə, "Nuttinghame" adlandırdığı evə köçürmüşdür. Həmin il 97 səhifədən ibarət olan, 900-ə yaxın görüntünü özündə əks etdirən bir kataloq nəşr etdirmişdir. 1915-ci ilə Nattinq gündə 1000 dollar qazandığını iddia etmişdi.
Nattinqin fotoşəkilləri hər zövqə, mövzu və qiymətə görə dəyişirdi. Onun kataloqunda abbeylər, körpülər, dağlar, çiçəklər və dolama yolların mənzərələri kimi pastoral səhnələr yer alırdı. Ən çox yayılmış mövzulardan biri 18-ci əsrin ənənəvi rollarında qadınların şəkillərini əks etdirən "Kolonials" idi. Bunlar adətən bir stul və güzgü qarşısında qapalı şəkildə təsvir olunan qadın şəkilləri idi. Onun bu təsvirləri 1.25 dollardan 20 dollara satılırdı. Eyni zamanda Nattinq İngiltərə və İrlandiyanın mənzərəli gözəlliklərinə dair bir neçə kitab müəllifidir.
Nattinq Vollesin kolonial fotoqrafiyasında rekvizit olaraq istifadə etdiyi mebel kolleksiyasına sahib idi. Bu təcrübə onu mebel reproduksiyaları istehsalı və satması biznesinə başlamağa sövq etmişdir.
Vəfatı və mirası
Nattinq Volles 19 iyul 1941-ci il 79 yaşında Massaçusets ştatında vəfat etmişdir. Cəsəd dəfn üçün Men ştatının Aqasta şəhərinə aparılmışdır. Nattinq Volles cəmiyyəti onun işini öyrənmək üçün mövcuddur. Bu gün Nattinqin mebelləri və fotoşəkilləri geniş şəkildə toplanılır.
Qara Fatma
Qara Fatma (Fatma Səhər; ) — Qurtuluş Döyüşü qəhrəmanı qadın Kürd əsgər, İstiqlal Medalı sahibi.
Həyatı
Həyat yoldaşı Dərviş bəyin Sarıqamışda şəhid olduğu xəbərini aldıqdan sonra məmləkəti Ərzuruma qayıdır. 1919-cu il gərgin günlərdə Mustafa Kamalla şəxsən görüşə bilmək üçün Sivasa gəlir. Milis Komandiri olaraq qərb cəbhəsində vəzifələndirilir. Aldığı talimatla İstanbula gedir, silah və adam qaçırma fəaliyyətlərində iştirak edir. İzmirin Yunan işğalına məruz qalması ilə İzmirə gedərək qurtuluş üçün döyüşür.300 adamdan çox komandası ilə I və II İnönü Müharibəsi, Sakarya Meydan Müharibəsi ilə Dumlupınar Meydan Müharibəsində vuruşur. Bundan əlavə, Bursanın Yunan işğalından azad edilməsində rol oynadı.
Fatma Səhər xanım serjant rütbəsiylə başladığı əsgərlikdən baş leytenant rütbəsi ilə təqaüdçü oldu. İki oğlu və həyat yoldaşı döyüşdə şəhid olmuşdur. Döyüşdən sonra özü ilə birlikdə döyüşən və bir qarşıdurma zamanı əlini və ağılını itirən qardaşı oğlu Fatmanı və uşaqlarını öz himayəsinə götürdü. İstanbulda bir Rus monastırında yaşayan Qara fatmanı tanınmış jurnalist Sait Esen tapır. Sait Ese'in aldığı müsahibə 1933-cü ildə "Yedigün" jurnalında nəşr olundu.
1954-cü ildə TBMM-in qərarı ilə səfalət içində yaşayan Qara Fatmaya yeni aylıq (170 lirə) təsbit edilir.
Fatma Səhər xanım 1955-ci ildə 67 yaşında vəfat edir və Qasımpaşada "Qulaqsız" qəbiristanlığında torpağa tapşırılır.
Senitsa
Senitsa — Slovakiyanın qərbində, Trnava bölgəsində şəhər. Əhalisi 23 700 nəfərdir (2004-cü il). Şəhər Zahorska dağ yamaclarının şimalında, Miyava çayının sahilində yerləşir.
Baccharis elaeagnoides
Baccharis elaeagnoides Baccharis elaeagnoides Baccharis elaeagnoides
Senitsa
Əhalinin etnik mənsubiyyəti
Slovaklar – 94,60 % Çexlər – 1,56 % Qaraçılar – 0,84 % Macarlar – 0,14 % digərləri
Baccharis elaeagnoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Senitsa
Əhalinin konfessional mənsubiyyəti
roma-katolikləri – 47,28 % ateistlər – 31,18 % yevangelik kilsə v.d. – 17,03 % yunan-katolikləri – 0,29 % pravoslavlar – 0,11 % digərləri
Partnyor şəhərlər
Senitsa aşağıdaki şəhərlərlə qardaşlaşmışdır:
Rəna Zinçenko
Rəna Zinçenko (azərb. Rəna Zinçenko Əbülfəz qızı, rus. Зинченко Рена Абульфазовна; d. 1963-cü il, 23 mart, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) - Tibb elmləri doktoru, professor. N.İ.Piroqov adına Rusiya Milli Tibb Universitetinin hüceyrə və molekulyar genetika kafedrasının professoru.
Yuray Duçon
Yuray Duçon (5 mart 1995) — Slovakiyalı oxatan. Yuray Duçon Slovakiyanı 2015-ci ildə XXXXVIII Dünya Oxatma Çempionatında təmsil etdi.
Rəna Zinçenko
Həyatı
Zinçenko (qızlıq soyadı Məmmədova) Rəna Əbülfəz qızı 1963-cü il martın 23-də Bakıda anadan olub.
1979-1986-cı illərdə N.Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutunun (indiki Azərbaycan Tibb Universiteti) pediatriya fakültəsində təhsil alıb. 1986-cı ildə həmin institutu “pediatriya” ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1986-1989-cu illərdə Elmi-Tədqiqat Mamalıq və Ginekologiya İnstitutu (Bakı) yanında Tibbi-Genetik Məsləhətxanada həkim-pediatr vəzifəsində işləyib. 1989-1992-ci illərdə Tibbi-Genetik Elmi Mərkəzin (TGEM) genetik epidemiologiya laboratoriyasında “genetika” ixtisası üzrə aspiranturada oxuyub. 1993-cü ilin mayında “genetika” ixtisası üzrə “Genetik dreyfin ərazi bölgüsünə təsiri və Kirov vilayətinin populyasiyalarında irsi xəstəliklərin spektri” mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib. 1993-2006-cı illərdə R.Zinçenko TGEM-in Klinik Genetika İnstitutunda əvvəlcə elmi işçi, sonra elmi katib, böyük elmi işçi, aparıcı elmi işçi vəzifələrində işləyib, 2006-cı ilin fevral ayından TGEM-in genetik epidemiologiya laboratoriyasının müdiridir.
Yuray Duçon
Karyerası
Yuray Duçon birinci dəfə Dünya çempionatına 2015-ci ildə qatıldı. O, Kopenhagendə baş tutan XXXXVIII Dünya Oxatma Çempionatında fərdi yarışlarda, təsnifat mərhələsində 180-ci yeri tutdu və 1/64 finala vəsiqə qazana bilmədi.
Rəna Zinçenko
Həyatı
2001-ci ilin dekabrında R.Zinçenko “genetika – tibb elmləri” ixtisası üzrə “Rusiya populyasiyalarında irsi xəstəliklərin epidemiologiyası” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 2009-cu ildə “genetika” ixtisası üzrə professor elmi adı alıb. R.Zinçenko 2008-ci ildən bu günə qədər TGEM yanında Dissertasiya Şurasının elmi katibidir. R.Zinçenko kliniki və fundamental tibbi genetika sahəsində mütəxəssisdir. Onun məşğul olduğu konkret fundamental məsələ – irsi xəstəliklərin genetik epidemiologiyasıdır. Bu tədqiqatlarda əsas məqam - müxtəlif populyasiyaların və etnik qrupların genomlarının şərti neytral genlər və irsi xəstəliklərin genləri üzrə genetik diferensiasiyasının öyrənilməsidir. Hazırda “İnsan genomunun müxtəlifliyi” proqramının dünyada müvəffəqiyyətlə reallaşdırılması davam edir. R.Zinçenko tərəfindən aparılmış tədqiqatlar əsasında tez-tez rast gəlinən, həm konkret regionların bütün əhalisi üçün səciyyəvi, həm də ayrı-ayrı etnik qruplar üçün spesifik irsi xəstəliklər seçilib.
Əvvəllər təsvir edilməmiş autosom-resessiv irsi hipotrixoz xəstəliyi sonuncular arasında yenilikdir. Bu xəstəliyin geni müəyyən edilərək xəritələşdirilib, onun mutasiyası təsvir olunub, özü isə yeni xəstəlik kimi qeydə alınmışdır. R.Zinçenkonun rəhbərliyi altında 10 namizədlik və 2 doktorluq dissertasiyası hazırlanıb. O, TGEM və N.İ.Piroqov adına Rusiya Milli Tibbi Tədqiqatlar Universiteti (RMTTU) bazasında aspiranturada və doktoranturada “genetika” ixtisası üzrə, həmçinin “genetika”, “dermatologiya”, “oftalmologiya” və “nevrologiya” ixtisaslarının qovuşması istiqamətində müvəffəqiyyətlə elmi kadrlar hazırlayır. R.Zinçenko “Science”, “The Lancet”, “European Journal of Human Genetics”, “Balkan Journal of Medical Genetics”, “Russian Journal of Genetics”, “Genetika” və digər elmi nəşrlərdə dərc olunmuş 420-dən çox işin müəllifidir: ISI-nin məlumatına görə, R.Zinçenkonun elmi işlərinin RİNS-də sitat gətirilməsi indeksi və Scopusda Xirş indeksi, müvafiq olaraq 12-yə və 6-ya bərabərdir. 2000-ci ildə R.Zinçenko “Rusiyanın bəzi populyasiyalarında irsi xəstəliklərin epidemiologiyası” mövzusunda silsilə işlərinə görə Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasının S.N.Davidenkov adına mükafatının laureatı olub. 2008-ci ildə ona Rusiya təbabətinə kömək Regional İctimai Fondunun profilaktik təbabət sahəsində diplomu və qrantı, 2009-cu ildə – “Tibb elminin və Səhiyyənin inkişafı üzrə səmərəli işinə görə” Rusiya Tibb Elmləri Akademiyasının Fəxri Fərmanı verilib. 2008-ci ildə R.Zinçenko “Gen coğrafiyası və irsi xəstəliklərin epidemiologiyası” elmi-tədqiqat mövzusu üzrə aparıcı elmi məktəblər sahəsində RF Prezidentinin qrantının rəhbərlərindən biri, Rusiya Fundamental Araşdırmalar Fondunda və tələbə diplom işlərində qrantların daimi rəhbəri, TGEM nəzdində ETM-in (elm-təhsil mərkəzi) “Rusiya populyasiyalarında genom müxtəlifliyi” mövzusunun rəhbəri olub. R.Zinçenko digər ölkələrdə də tanınıb. Rusiya və beynəlxalq miqyaslı konfranslarda müntəzəm olaraq elmi məruzələrlə çıxış edir. 1999-cu ilin iyun ayında ona “həkim-genetik” ixtisası üzrə ali ixtisas kateqoriyası verilib.
Əsərləri
R.Zinçenko tələbələr üçün 5 tədris-metodik vəsaitin və 5 monoqrafiyanın müəllifi və həmmüəllifidir : “Genomics And Health In The Developing World” (ABŞ, 2012), “Milli rəhbər vəsait. İrsi xəstəliklər” (Moskva, 2012), “İnsan populyasiyalarında irsi xəstəliklər” (Moskva, 2002), “Çuvaşiya populyasiyasının genetik strukturu və irsi xəstəlikləri” (Çeboksarı, 2006), “Rostov vilayətinin əhalisində anadangəlmə və irsi patologiyanın kliniki-genetik aspektləri” (Rostov-Don, 2010).
Kisəağızkimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
II minillik
2-ci minillik — bizim eranın 1 yanvar 1001-ci ilindən 31 dekabr 2000 inədək olan zaman.
Mariya Xose Ribera
Mariya Xose Ribera ( 28 oktyabr 1996) — Boliviyalı üzgüçü. Mariya Ribera Anqolanı 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Mariya Ribera birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında qadınlar 50 m arxası üstə stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 31.53 saniyəlik nəticəsi ilə 63 üzgüçü arasında 53-cü oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Urartuların Naxçıvana yürüşləri
Urartuların Naxçıvana yürüşləri — e.ə. IX -VII əsrlərdə urartuluların Naxçıvan ərazisinə təcavüzkar yürüşləri.
Tarixi mənbələr
Culfa rayonunun Xoşkeşin kəndi yaxınlığında aşkar olunan İlandağ (Haçadağ) kitabəsi İşpuini və Menuanın adını xatırladır, e.ə. 820-ci və 810-cu illərdə onların hərbi hücumları və qələbələrindən bəhs edir. Bu yazıya görə İşpuini və Menua Аrsiniе və Аyaniаnu torpaqlarını işğal etmələri, Pluadidə kitabə qoymaları, urartuların hərbi Allahı Xaldinin şərəfinə qurban vermələri ilə fəxr edirmişlər. Kitabənin mətni belədir: “İlahi Haldinin əzəməti ilə İşpuini Sardurinin oğlu və Meniua İşpuininin oğlu Arsine şəhərinin ölkəsini zəbt etdilər, İş [....şəhərinin] ölkəsini, Arsikua şəhərinin ölkəsini, Ayanianu şəhərinin ölkəsini zəbt etdilər, dağıtdılar. Pluadi ölkəsində onlar ilahi Haldiyə lövhə ucaltdılar və əmr verdilər: Pluadi ölkəsində ilahi Haldiyə öküz və qoyun, Haldinin arvadına inək qurban kəsilsin” Kitabənin təntənəli şəkildə yazılmasına baxmayaraq Urartular heç vaxt bu ərazini işğal etməmişlər, çünki burada Urartu qalalarının tikilməsi haqqında heç bir epiqrafik və arxeoloji dəlil yoxdur. Kitabənin mətnindən görünür ki, bu ərazilər urartulara məxsus olmamışdır. Onlar bu əraziyə işğalçı yürüşlər etmiş, lakin burada möhkəmlənə bilməmişlər. Elə buna görə də ilahi Haldiyə həsr edilmiş lövhə Pluadidə ucaldılmışdır. Məlum olduğu kimi, Pluadi Culfanın qonşuluğunda, Arazın o biri tərəfində yerləşirdi.
Oğlanqalanın tədqiqatları göstərir ki, bu qalanın ətrafında yaranan kiçik dövlət müəyyən mərhələdə Urartuların e.ə. IX və VIII əsrlərdə müharibələr apardığı və Etiuni adlandırdığı kiçik tayfaların və dövlətlərin birliyinə daxil olmuşdur. I Argiştinin kitabəsində deyilir : “İlahi Haldi yürüşə çıxdı, öz silahı ilə Etiuni ölkəsinə qalib gəldi. Kixuni şəhərinin ölkəsinə qalib gəldi, onları Argiştinin qarşısında məğlub etdi ... gölün sahilində yerləşən Kixuni şəhərinin ölkəsini zəbt etdim, Aliştu şəhərinə çatdım, kişiləri, qadınları oradan apardım”. Kitabənin mətnindən göründüyü kimi I Argiştinin yürüşləri zamanı Etiuni ölkəsinin bir qismi urartular tərəfindən işğal edilmişdi. Urartuların Etiuni tayfalarını uzaq şimalda, Göyçə gölünün yaxınlığında yerləşdiyini xatırlasa da, qeyd etmək lazımdır ki, bu tayfalar Naxçıvanın qonşuluğunda yerləşən böyük tayfa birliyi olmuşdur. Urartu hökmdarı II Argiştinin Sisian yaxınlığında tapılmış kitabəsində deyilir: “Mənim qarşıma ....Etiuni ölkəsinin çarı gəldi, ölkəsinin vergisini mənə verdi.. . Kitabənin mətni Göyçə gölü hövzəsində yaşayan Etiuni tayfa birliyinin Naxçıvan yaxınlığında yerləşdiyinə işarə edir və bu konfederasiyanın böyük ərazini əhatə etdiyini təsdiq edir. Kitabənin mətni həmçinin Etiuni konfederasiyasına daxil olan tayfaların xərac verməklə işğaldan yaxa qurtardığını, həmçinin onların urartulardan nisbi asılılığını göstərir.
Akademik B.B.Piotrovskinin fikrinə görə, Urartuların şimal qalaları skiflər tərəfindən dağıdılmışdır. Bu həmin qalaların divarlarına sancılmış skif tipli ox ucluqları ilə təsdiq olunur. Urartu Naxçıvanın lap qonşuluğunda yerləşirdi və onlar lovğalıqla işğal etdikləri hər yerdən bəhs edirdilər. B.B.Piotrovski qeyd edir ki, əgər mixi yazılar qonşular haqqında susursa bu, sərhəddə olan ağır döyüşlərdən və məğlubiyyətdən xəbər verir.
İynəbalığıkimilər
Burnu boru şəklindədir, üzgəcləri kiçikdir, tikan şüaları yoxdur. Qabırğaları yoxdur. Qarın üzgəcləri ya yoxdur, ya da döş üzgəclərinə yaxın yerləşmişdir. Erkəklərin qarın tərəfində dəri qatlaqyumurta kisəsi olur ki, dişi balıqlar kürünü buraya qoyurlar. Bəzilərində belə kisələr yoxdur. Dəniz balıqları olub, tropik və mülayim sularda yaşayırlar. 7 fəsiləsindən Xəzərdə biri təmsil olunmuşdur. Xəzər iynəbalığı adlı növaltı yaşayır. Bu balıq dənizin sahil zonasında hər yerdə rast gəlir, çayların aşağılarına da keçir. Həm dəniz iynələri, həm də dəniz atları plankton xərçəngkimilərlə qidalanır. Bunların heç bir vətəgə əhəmiyyəti yoxdur.
Oksana Tsiqulyova
Oksana Nikolayevna Tsiqulyova (d. 15 dekabr 1973; Nikolayev, Ukrayna) — Ukraynanı təmsil edən batut gimnastı. Oksana Tsiqulyova, 2000-ci ildə Ukraynanı Olimpiya Oyunlarında təmsil edib. 2000 Sidney Olimpiadasında gümüş medal qazanan Oksana Tsiqulyova, həmdə Dünya Çempionatlarında 4 qızıl, 5 gümüş və 1 bürünc medala sahib olub.
2000 Sidney Olimpiadası
Oksana Tsiqulyova, 2000-ci ildə Ukrayna bayrağı altında Avstraliyanın Sidney şəhərində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Yarışların finalında Tsiqulyova, 37.70 xal topladı və 8 idmançı sırasında 2-ci yeri tutaraq Olimpiya Oyunlarının gümüş medalını qazandı.
Mansur (Uçalı)
Mansur — Başqırdıstan Respublikası nın Uçalı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Mansur kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (84 %) üstünlük təşkil edir.
III minillik
3-cü minillik — qriqorian təqvimi ilə bizim eranın 1 yanvar 2001-ci ildən 31 dekabr 3000-ci ilədək olan zaman.
Metropoliten-opera
Metropoliten-opera — Nyu Yorkda, Linkoln mərkəzində yerləşən musiqili teatr. Opera teatrı qısaca olaraq "Met" adlandırırlar. "Met" görkəmli dünya opera sənələrindən sayılır. 1974 cü ildən teatrın bədii rəhbəri və baş drijoru Ceyms Livayn olmuşdur. 2013 cü ildən səhətti ilə əlaqədar onu dirijor Fabio Luisi əvəz edir. Opera "Metropoliten opera haus kompani" səhmdar cəmiyyətinə məxsusdur. Varlı firma və şəxslərin subsidiyaları hesabına maliyələnir. Teatr ilin yeddi ayını: sentyabrdan aprelə qədər öz qapılarını tamaşaçıların üzünə açır. Maydan iyuna dək qastrol səfərlərinə çıxır. Bundan başqa teatr iyul ayında adətiüzrə "Mərkəzi Parkda" pulsuz tamaşalarla çıxışlar edir. Teatrın orkestr və xoru daimi işçilər olsa da solistlər və drijorlar müəyyən tamaşalar ya mövsümi müqavilələr əsnasında dəvət olunurlar. Bütün operalar ənənəvi qaydada orijinal dildə ifa olunur.
Tarixi
"Metropoliten opera haus kompani" 1880 cı ildə təsis edildikdən sonra memar Klivland Kadi operanın ilk binasının inşasına başlayır. Binanın yeri 39 və 40 cü küçələrinin arasında, Brodveydə müəyyən edilir. 22 oktyabr 1883 cü ildə Faust tamaşası ilə açılışı olur. 27 avqust 1892 ci ildə baş verən yanğın ona böyük ziyan vurur. Əsaslı təmirdən sonra 1966 cı ilədək fəaliyyət göstərir. 1967 ci ildə sökülür. Onu hələ 1966 cı ildə Linkoln mərkəzində inşa edilmış yeni opera binası əvəz etmiş olur. Yeni opera binası 16 sentyabr 1966 cı ildə qapılarını Samuel Barberin Antoniyo və Kleopatra operası ilə açmış olur. 250px|thumb|"Köhnə Metropolitan opera haus" 1905 XX əsrin əvvəli "Met" Vyana, La Skala teatrları kimi aparıcı səhnələrdən sayılmağa başlanır. Bu dövrdən başlayaraq burada bir çox: Qustav Maler, Feliks Mottl, Arturo Toskanini kimi dünya şöhrətli drijorlar, Lotta Leman, Nelli Melba, Lilian Nordika, Oliv Fremstad, Jak Urlus, Enriko Karuzo kimi dünya şöhrətli ifaçılar çıxışlar etmişlər. Qustav Maler Nyu Yorkda işini 1908-ci il, Yanvarın 1-də Metropolitan Operasında başlayaraq, hələdə qalmaqda olan Vagnerin Tristan və İsolda operasının ixtisar olunmuş versiyasına drijorluq etmişdir. 1908–09-cu illərdə Metropolitan rəhbərliyi Malerlə əməkdaşlıq üçün italyan drijoru Arturo Toskanini Nyu Yorka dəvət edir. Nyu Yorkdakı dövrünün erkən dönəmində Qustav Maler Nyu York Simfonk Orkestrnda üç konsertə rəhbərlik etmişdir. Ömrünün sonlarında Maler Nyu York Metropolitan Operası və Nyu York Filarmoniyasının qısa müddətlik direktoru olmuşdur. 1956 cı ildə Mariya Kallas ilk dəfə Met səhnəsində Norma operasında iştirak etmişdir. 1967 ci ilin mart ayında Marvina Devida Levi daha iki tenorla Plasido Dominqo (sentyabr 1968) və Luçano Pavorotti (noyabr 1968) ilə Met səhnəsini bölüşmüşdür.
Yeni binası
1966 cı ildən "Metropoliten oper haus kompani" yeni binaya köçür. Metin tamaşaçı zalı 3900 yerlikdir. Əsas səhnədən əlavə bir neçə köməkçi səhnələrə malikdir. Ümumiyyətlə bina 195 otaq və dairələrə malikdir. Binanın vestibülü Mark Şaqalın monumental freskləri ilə bəzədilmişdir. Hər bir fekin ölçüsü 9,1 X 11 m-dir Bu freskalar sərgilənmə yerini dəyişməmək şərti ilə xüsusi şəxslərə satılmışdır. Beləki bu satış xalis nominal və şərti olduğu üçün maddi yardım kimi də qiymətləndirilir. Bir neçə 100 kq-lıq səhnəsinin pərdəsi üzəri ornamentlərlə pilək tikməli ipəkdən tikilmişdir. 2005 ci ildə köhnə yenisi ilə əvəz edilmişdir.
Azərbaycan və Nobel qardaşları (film, 1991)
Azərbaycan və Nobel qardaşları qısametrajlı sənədli filmi rejissorlar Miri Rzayev və Cəmil Fərəcov tərəfindən 1991-ci ildə çəkilmişdir. "Alis-film" yaradıcılıq birliyi ndə istehsal edilmişdir. Kinolent Nobel qardaşları şirkətinin Azərbaycan fəaliyyətindən danışır.
Məzmun
Kinolent Nobel qardaşları şirkətinin Azərbaycan fəaliyyətindən danışır.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Qılman İlkin Rejissor: Miri Rzayev, Cəmil Fərəcov Operator: Nemət Rzayev
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1991-ci ilin Azərbaycan filmləri 1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Artemisia pauciflora
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia pauciflora Artemisia pauciflora Artemisia pauciflora
Bəzəklilentşəkillikimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Neoseiulus vehementis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Qıpçaqlar
Qıpçaqlar və ya Kumanlar — köçəri türk tayfalarından biri.
thumb|12-ci əsrə aid Qıpçaq portreti olan balbal. [[Luqansk.]]
Haqqında olan
Qıpçaqlar (Kumanlar) — Qədim türk xalqı. Qıpçaqlardan ilk dəfə eramızdan əvvəl Orta Asiya mənbələrində danışılmışdır. Dilləri qıpçaq türkcəsidir.
Qıpçaqlar, VIII–IX əsrlər ətrafında Orta Asiyadan Urala keçmiş və burada üstünlük qazanmışlar, daha sonra oğuzlarla birgə Orta Asiyaya yayılmışdılar. Tarix səhnəsinə IX–XI əsrlər arasında çıxmışlar. Qıpçaqlar, monqol zəbtindən əvvəl də Sır-dərya, İdil və Don arasında, Qafqaz və Krım dağlarında, Xəzərin şimal düzlüyü ilə bu günki Qazaxıstanın orta və şimal-qərb arasında yaşayıb bir çox türk tayfaları ilə qarışmışlar və İran, Suriya, Rusiya, Şərqi Avropa və Bizans ilə hərbi, ticarət və iqtisadi əlaqələr qurmuşlar. Əvvəllər "Oğuz çölü" deyilən torpaqlar, artıq XIII əsrdə Dəşti Qıpçaq adı ilə xatırlanmağa başlanmışdır. Çindən Don çayına, Uraldan Qara dənizə qədər olan sahəyə yayılan qıpçaqlar, bu dövrdən sonra da böyük sürətlə yeni ərazilərə yayılırdılar.
Macar tarixçilərinin məlumatlarına görə, 1020-ci illərdə, Qərbi Sibirdə böyük bir kimek-qıpçaq tayfa birliyi vardır. Kuman (macarca Kun) tayfa quruluşunun, kunlar və sarıqların yanında ən əhəmiyyətli olan qıpçaqlar, bu dövrdə birləşmişlər və qarışmışlar və sonralar çox məşhur olan Kuman adı da bu dövrdə ortaya çıxmışdır. Kuman-Qıpçaq birliyindən əvvəl, Kuman xalqı daha şərqdə yaşayarkən, Sarı Uyğurları məğlub edərək ölkələrini işğal etmişlər və bu xalqın bir qisimini özlərinə bağlamışlar. Kuman-Sarı Uyğur birləşməsi, X əsrin ikinci yarısında, çinliləri və qonşuları sürüşləri sıxışdırmaqla qərbə, oğuzların və qarların torpaqlarına yönəlmişlər. Bu köçün ardınca, yuxarıda göstərilən Oğuz çölü, artıq tarix qaynaqlarında Qıpçaq çölü adlandırılmışdır. Onların tarixdə az olan bu yürüşləri, XI əsrdə Rus knyazlarına qarşı qazandıqları silsilə qələbələrdən sonra, Karpatlara, Balkanlara qədər davam etmişdir. İnkişaf edən Qıpçaq-Kuman birliyi, XIII əsrin sonlarına qədər, bu bölgənin təyinedici bir gücü olmuşdur.
Xüsusilə XIII əsrdə, Monqol axınları qarşısında, Avrasiya çöllərində çox geniş bir sahəyə yayılan Qıpçaqlar, dinamik bir güc olaraq qonşu dövlətlərin bəzən qorxulu düşməni və bəzən də etibarlı müttəfiqləri olmaqla, çox parçalanmışlar və tarixdə öz adlarıyla xatırlanan bir dövlət yarada bilməmişlər. Buna baxmayaraq Qızıl Orda və onun davamı olan Qazan, Krım, Noyabr, Astahan, Noqay, Sibir xanlıqları kimi dövlətlərdən Misir məmluklərinə qədər, orta dövrlərdə qurulan dövlətlərdə böyük rol oynayan bir güc olmuşlar. Macarıstan, Bolqarıstan, Rumıniya, Rusiya, Gürcüstan kimi ölkələrin xalqları içində ərimişlər, lakin günümüzə qədər yer və şəxs adlarında çox izləri qalmışdı. Qazaxlarda və digər bəzi türk xalqlarında bu gün Qıpçaq adlı boylar vardır. Altay türkləri arasında da Qıpçaq adlı boy mövcuddur. Krımda Qıpçaq adını daşıyan bir kənd vardır. Azərbaycanın Qax rayonunda da Qıpçaq adlı kənd var. Ayrıca Axısqa türkləri də Qıpçaq-Oğuz boyuna mənsubdur. Bizans Torpaqlarını və Şəhərlərini qarət edib başı boş gəzən qıpçaqların Bizans torpaqlarına ziyan vurmasının qarşısını almaq və öz hərbi imkanlarından bəhrələnmək istəyən İmperator III. İoannis, bu qıpçaqların bir qismini Makedoniya və Bizans xidmətinə götürdü, bəzilərini Anadoluda Menderes hövzəsinə (Menderes çayı və ətrafı), bəzilərini Frigiya və Bithinia torpaqları (Bu gün Ankara, Afyon, Əskişəhər, Bolu, Düzce, Kastamonu, Sakarya, Zonguldak), Nikeya İmperiyası və Latın İmperiyası torpaqlarna Monqol və Səlcuq təhlükəsindən qorunmaq için yərləşdirildilər. Bugün bu Şəhirlərdəki Qıpçaq-Kuman asıllı köyler bu Darixlərdə Anadolu'ya girmiştir.
Həmçinin bax
= Qalereya =
Ürəkvari ikiləçək
(Circaea cordata) — cinsinə aid bitki növü.
Merlin Menson (musiqi qrupu)
Merlin Menson — musiqi qrupu.
Baccharis elaeoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Delta Telekom
Delta Telekom — Azərbaycanda telekommunikasiya şirkəti.
Yaranması
XXI əsrin astanasında dünya üzrə peyk rabitəsi istiqamətində kifayət qədər bahalı kanallardan qənaətlə istifadə edən peyk rabitə vasitələri tətbiq olunurdu. Odur ki, Azərbaycanda da analoji texnologiyanın istifadəsinə ehtiyac duyulurdu.
Mövcud təlabatı nəzərə alaraq, Delta Telecom korporativ şəbəkənin yaradılması üzrə layihələr işləməyə başladı. İlk layihədə Zaqafqaziyada yeganə olan Mərkəzi Peyk Rabitə Stansiyası tikilib istifadəyə verildi. Başlanğıcda bu stansiya vasitəsilə Azərbaycan Beynəlxalq Bankının bir neçə məntəqələri ilə baş ofisi arasında rabitə yaradıldı.
Rabitənin keyfiyyəti sınaqdan keçirildikdən sonra Azərbaycan Beynəlxalq Bankının, Dövlət Gömrük Komitəsinin bölgələrdəki məntəqələrini baş ofisləri ilə birləşdirən korporativ peyk rabitə şəbəkəsi quruldu.
Hal-hazırda Azərbaycan Beynəlxalq Bankı, Dövlət Gömrük Komitəsi, Dövlət Sərhəd Xidməti və Daxili İşlər Nazirliyi, Maliyyə Nazirliyi, Vergilər Nazirliyi, AzərCot, MKT-Cotton, AMEA Seysmoloji Ölçmələr Mərkəzi, AP Moller Mayersk kimi təşkilatlar Delta Telekomun müştəriləridir.
Uraxus
Uraxus ( — sidik + — tökürəm) embrionda allantoisin yuxarı hissəsindən təşkil olunmuş, boru şəkilli sidik axarı olub, sidikliyin dibinin ön şöbəsini göbək ciyəsi ilə birləşdirir. Doğuşa yaxın çapıq toxuması ilə əvəzlənərək orta göbək bağına — çevrilmiş olur. Bəzi hallarda axacaq tam bağlanmadıqda onun anomaliyalarına səbəb olur:
Ağac əkmə günü
thumb|Ağac əkmə günündə iştirak edən könüllülər. "Ağac əkilməsi günü", "Ağac günü", "Ağaclar günü" — bir sıra ölkələrdə ağac əkilməsi, yaşıllıq zolaqlarının və parkların salınması, şəhər və digər yaşayış zonalarının yaşıllaşdırılması, meşələrin bərpası məqsədi ilə ağac əkilməsi tədbirləri dövrü.
Elodie Marion Rafazi
Elodie Marion Rafazi ( 8 sentyabr 1998) — Madaqaskarlı üzgüçü. Elodie Rafazi Madaqaskarı 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Elodie Rafazi birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında qadınlar 50 m arxası üstə stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 31.26 saniyəlik nəticəsi ilə 63 üzgüçü arasında 52-ci oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Belqrad Müasir İncəsənət Muzeyi
Belqrad Müasir İncəsənət Muzeyi (Музеј савремене уметности) — XX əsrin əvvəllərindən Yuqoslaviya və Serbiya təsviri incəsənətinə, heykəltaraşlığına və qrafikaya aid sənət əsərlərinin toplandığı və nümayiş etdirildiyi muzey. Sava çayının Dunay çayına töküldüyü yerdə yerləşir. Muzeyin binası kristal formasındadır.
Tarixi
Muzey 1958-ci ildə təşkil olunmuşdur. Muzeyin layihəsi arxitektorlar İvan Antiç və ivanka Raspopoviç tərəfindən işlənilmiş və 1960-cı ildə həyata keçirilmişdir. Muzeyin daxili quruluşu ilə bağlı təşkilatı məsələlərin müzakirəsi və yekun qərarın qəbul edilməsi 1965-ci ilədək davam etmişdir. Elə həmin il müvəqqəti qalereya şurası muzeyin Müasir İncəsənət Muzeyi adlandırılması barədə qərar qəbul edildi. Muzeydə Qərb incəsənətini təmsil edən sənət nümunələri (Məsələn, Endi Uorxolun, Joan Mironun rəsm əsərləri) də nümayiş etdirilir. Hazırda muzeydə 35 minə yaxın eksponat saxlanılır.
Müasir İncəsənət Muzeyinin eksponatlarının nümayiş edildiyi salon tamaşaçılar üçün 1961-ci ildə açılmışdır.
Kerem Kirsever
Kerem Kirsever (19 avqust 1994) — Türkiyəli oxatan. Kerem Kirsever Türkiyəni 2015-ci ildə XXXXVIII Dünya Oxatma Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Kerem Kirsever birinci dəfə Dünya çempionatına 2015-ci ildə qatıldı. O, Kopenhagendə baş tutan XXXXVIII Dünya Oxatma Çempionatında fərdi yarışlarda, təsnifat mərhələsində 174-cü yeri tutdu və 1/64 finala vəsiqə qazana bilmədi.
Qurgen Dalibaltayan
Həyatı
Bu soyad “Dəlibaltayan”, azərbaycanlılardan oğurladıqları yüzlərlə soyadlardan biridir. Bu soyadın mənbəyi ermənilərin türkləri qətlə yetirdikləri Türkiyənin Qars vilayətində günahsız insanları işgəncə ilə, qadın, uşaq, qoca demədən işgəncə verib, balta ilə doğrayan bir nəslin nümayəndələrinə verilən “dəli baltalar” ləqəbindən götürülüb.
Müsahibələrinin birində baba qardaşının Göycə mahalında, Andranik Ozanyanın dəstəsində Şişqaya, Zod və digər kəndlərdə günahsız azərbaycanlıları qətlə yetirən dəstənin baş bilənlərindən olduğu ilə fəxr edən Dalibaltayan daim bu fikirləri erməni millətinə təlqin etmişdir. O zaman, Göycə mahalında 150 kənddən 30-u yerlə-yeksan edilmiş, sonrakı geriyə dönmək məqamında da həmin kəndlərdə yaşayan olmamışdı, yəni, əhali qalmamış, eləcə də Basarkeçər və Çəmbərək bölgəsinin 60-dan artıq kəndinin əhalisi amansız zülmün, xüsusilə də, terror əməliyyatının qurbanı olmuşdur.
Məhz bu terrorçuların davamçısı, onların əməllərini özünə soyad götürüb, daşıyıçısı olan  Qurqen Harutyun oğlu Dalibaltayan  SSRİ-də yüksək hərbi vəzifələrdə xidmət etmiş, XX əsrin 90-cı illərdə Ermənistana gələrək babasının etdiyi eyni hərəkətləri Şuşada etmişdir. Bunun nəticəsində Şuşada 195 nəfər Azərbaycan vətəndaşı xüsusi amansızlıqla qətlə yetirilib, 165 nəfər yaralanıb, onlardan 150 nəfəri əlil olub, 552 körpə valideynlərini itirib, 20 mindən artıq əhali isə doğma yuvasını tərk edərək məcburi köçkün vəziyyətinə düşüb. Əsir və girov götürülmüş 58 azərbaycanlının taleyi barədə bu günə qədər məlumat yoxdur.
Vəfatından sonra Ermənistan ictimayəti həmin cəlladı xalqın qəhrəmanı, igid oğlu, xilaskarı kimi dəfn edir. Bu dəfə erməlilər üçün balta igidlik rəmzinə çevriləcək.
1926-cı ildə Gürcüstanın Ninoçminda rayonunda anadan olmuş Dalibaltayan SSRİ ordusunda yüksək vəzifələr tutub. 1991-1993-cü illərdə Ermənistan ordusunun baş qəraragh rəisi və müdafiə nazirinin 1-ci müavini olan Dalibaltayan 1992-ci ildə Şuşanın alınması ilə nəticələnən “dağlarda toy” əməliyyatının planını cızanlardan biridir.
Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1548-1549)
1548-1549 Səfəvi-Osmanlı müharibəsi, 29 mart 1548-ci ildə Qanuni Sultan Süleyman I ordusu ilə bir il davam etdirdiyi ekspedisiyanın adıdır.
Qanuni Sultan Süleyman Avstriya səfərində ikən, Səfəvi şahı I Şah Təhmasib Təbriz, Naxçıvan və Vanı yenidən öz torpaqlarına qaytardı. O, güclü şiə hökmranlığını qurdu və hətta, bölgəyə "xəlifələr" adlı casuslar göndərmişdi. Təhmasbin qardaşı Əlqas Mirzə Səfəvi taxtına çıxmaq istəyirdi. Buna görə də Əlqas Mirzə üsyan etdi, fəqət istədiyini edə bilməyərək, Qanuni Sultan Süleymanın yanına sığındı. Bu vaxt Bosniya valisi Üləma sultan Təkəli, Səfəvi xalqının vəziyyətini bildiyinə görə Ərzurum Bəylərbəyliyinə gətirildi və Elqəsə lələ təyin edildi. Əlqas və I.Süleymanın heyətində olan qüvvələrlə 29 mart 1548-ci ildə İstanbuldan hücuma başladı. I.Süleyman Təbriz səfərinə çıxıb, 19 apreldə Ağşəhərə gəlmişdir. Sultan Süleyman, Konya, Niğdə, Kayseri yolu ilə; 25 May 1548-ci ildə Ordu-i Humayun ilə Sivas vilayətinə gəldikdə, böyük oğlu Şahzadə valisi Mustafa Amasya valisi idi. Şahzadə Mustafa gəlib atasının əlindən öpdü və digər şahzadələrdən fərqli olaraq bir müddət atsı ilə birgə səfərə qatıldı. Qanuni Sultan Süleyman Şahzadə Səlimi Rumeliyanın müdafiəsi üçün Ədirnəyə göndərərkən digər oğlu Şahzadə Bəyazidi Qaraman sancağında saxladı. Osmanlıdakı səfərlərdən xəbərdar olan Şah Təhmasib ordusunu topladı. Təbrizdəki Səfəvi şahı I.Təhmasib, sultanın Xoy şəhərinə gəldiyini biləndə bütün şəhəri boşaltdı və özü də Qəzvinə çəkildi. 27 iyul 1548-ci ildə Sultan Süleyman çox çətinliklə Təbrizi işğal etdi. Sultan Süleyman 5 gün Təbrizdə qaldıqdan sonra Vana gedərək şəhəri mühasirəyə aldı. Avqustun 25-də Van şəhərini ələ keçirtdi. Sentyabrın 29-da sultan Diyarbəkirə, Noyabrın 25-də isə Hələbə gedərək, qışı burada keçirtdi. Sultan Süleyman dekabrın 21-də İstanbula qayıtdı.
Gobiesocidae
Gobiesocidae —  Şüaüzgəcli balıqların   Xanıkimilərdəstəsinə aid fəsilə.
Artemisia pedatifida
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yaşıllaşdırma
thumb|200px
Yaşıllaşdırma — ətraf mühitin yaşıllığının artırılması və abadlıq işlərinin aparılması ilə bağlı aparılan kompleks işlər.
Monperu (Averon)
Monperu  — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Laqilyol kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Miyo.
INSEE kodu — 12156.
Edinson Kavani
Edinson Kavani (Edinson Roberto Cavani Gómez) — Uruqvaylı futbolçu. İspaniyanın Valensiya klubunun və Uruqvay Milli futbol komandasının oyunçusu.
Monperu (Averon)
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 568 nəfər təşkil edirdi.
Edinson Kavani
Həyatı
Edinson Roberto Kavani Qomez 2 fevral 1987-ci ildə Uruqvayın Salto şəhərində anadan olmuşdur. Qardaşları Kristian Kavani və Azərbaycan Premyer Liqasının bombardiri olmuş Valter Quqlemon da futbolçu olublar. Yaşca qardaşlarından kiçik olan Kavaninin karyerası daha uğurlu alınıb. Uşaqlıqdan həyatında çətinlik çəkən Kavani həmin günləri belə yada salır: "Ailəmin mənə "Cola" ala biləcək qədər pulu yox idi. Gündəlik xərclərə, qida və paltara olan tələbatımızı güclə ödəyirdik".
Monperu (Averon)
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 309 nəfər (15-64 yaş) arasında 240 nəfər iqtisadi fəal, 69 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 77,7%, 1999-cu ildə 64.6%). Aktiv olan 240 nəfərdən 227 nəfəri (128 kişi və 99 qadın), 13 nəfəri işsizdir (5 kişi və 8 qadın). Fəal olmayan 16 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 27 nəfər təqaüdçü, 26 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Edinson Kavani
Həyatı
Erkən yaşlarından futbola olan marağı və həvəsi atası tərəfindən diqqətsiz qalmır. Ailə başçısı şəxsi münasibətləri hesabına oğlunu "Danubio"nun uşaq futbol məktəbinə yazdırır.
Danubio
18 yaşında "Danubio"nun əsas komandasında debüt edir. "Danubio"da oynadığı 2006/07 mövsümündə Uruqvay çempionu olub. 19 yaşlı forvard meydanda olduğu 19 oyunda beş qola imza atıb. Qısa zamanda göstərdiyi oyunla aşağı yaş qrupları üzrə milli komandalara cəlb olunur. 2007-ci ildə U-20-lər arasında Paraqvayda keçirilən Cənubi Amerika çempionatı onun üçün uğurlu alınır. Bu turniri onun karyerasında dönüş anı olur. Edinson 7 qolla turnirin bombardiri olur. 2011-ci ildə əsas milliylə Kopa Amerika turnirinin qalibi olmağı bacarıb. Fiziki baxımdan güclü olması, texniki bacarığı və çevikliyi Real Madrid və Yuventus kimi klubların ona "elçi düşməsinə" səbəb olur.