cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Damnatio ad bestias
Tarixi və təsviri
Senekanın ("Qəzəb haqqında", III 3), Apuleyusun ("Qızıl eşşək", IV, 13), Tit Lukresi Karın ("Əşyaların təbiəti haqqında")  əsərlərində də oxşar hekayələrə rast gəlmək mümkündür. Petroni Arbitr "Satirikon" romanında müəyyən bir xəzinədarın heyvanların önünə atıldığını qeyd edir. Siseron isə yazır ki, xəzinə oğrusu Balbın əmri ilə alver zamanı müəyyən bir bədbəxt möhtəkir yalnız çirkin olduğu üçün yırtıcıların önünə atılmıdşır. Bu qanlı əyləncəni məzəmmət edən Siseron həm də hiddətlənirdi: "... istər qüdrətli heyvanın zəif insanı parçalaması, istər də gözəl bir heyvanın ov nizəsi ilə dəlinməsi bir oxumuş insana üçün necə zövq verə bilər?".
Məhkumların adamyeyən oyunlar başlamazdan əvvəl parçalanmaq üçün düz yırtıcıların qəfəslərinə atıldığı da olurdu. Belə ki məsələn Svetoni yazır ki, "tamaşa üçün vəhşi heyvanları yemləmək üçün istifadə edilən mal-qara bahalaşdıqda, Kaliqula onların önünə cinayətkarları atmağı əmr etdi; və bunun üçün həbsxanaları gəzərək kimin nədə günahkar olduğuna baxmırdı, ancaq qapıda dayanaraq birbaşa hamını "keçəldən keçələ" aparılmasını əmr edirdi".
Şirlər, bir qayda olaraq, Afrikadan gətirilirdi, özdə kifayət qədər çox sayda [“Bu idxalı qadağan edən Senatın köhnə hər-hansı fərmanı var idi, lakin gəmişdirmə (hansı ki amfiteatrın tikintisindən əvvəl sirkdə təşkil olunurdu) istisna hal sayılırdı]. (Daha az populyar olan ayılar Qalliya və Almaniyadan gətirirdilər). Baş edil olan Mark Emili Skavr (e.ə. 58-ci il) arenaya 150 panter və ya bəbir çıxarmışdır, bu say Pompeyin dövründə 410 olduğu halda, Oktavian Avqustun zamanı 420-yə çatmışdır, eyni zamanda Sulla 120 "yallı şir", yəni erkək çıxarmışdır. Çatdırılmanın təşkili və oyunların qaydaları haqqında çox az məlumat qalmışdır: sonra gələn mənbədən məlumdur ki, imperatorun təşkil etdiyi oyunlar üçün nəzərdə tutulan heyvanların daşındığı şəhərlər bu heyvanlara yemək çatdırmalı idilər və şəhərdə nəqliyyat bir həftədən çox qalmamalı idi. Tarixçilər ekoloji nöqteyi-nəzəri qeyd edirlər: "Roma amfiteatrlarında xaricdən gətirilən saysız-hesabsız heyvanların məhv edilməsi Şimali Afrikanın faunasına böyük ziyan vurdu”.
Xristianların edamı
Bu praktikanın xristianlara qarşı yönəldilməsi I əsrdən başlandı: Tasit yazır ki, imperator Neronun dövründə (64-cü ildə Roma yanğınından sonra) xristianların ilk təqibləri zamanı onun bağlarında insanları heyvan dərisinə yamaqlayırdılar və itlərə atırdılar: "xristianların öldürülməsi istehza ilə müşayiət olunurdu, çünki onlar vəhşi heyvanların dərisinə bürüyürdülər ki, itlər onları ölümcül parçalasınlar, çarmıxa çəkilirdilər və ya yanğında ölümə düçar edilmişləri gecə işıqlandırılması üçün qaranlıq düşəndə yandırırdılar" (digər adla desək tunica molesta).
Beləliklə, şirlərin tam ixtiyarına atılmaq xristianlar üçün şəhid olmaq üsullarından biri oldu. Ölüm cəzasının tədqiqatçılarının qeyd etdiyi kimi, parçalanmağa məhz xristianları atırdılar, çünki "bu üsul ilə qulları, provinsialları və ümumən aşağı təbəqə insanları edam edirdilər".
Roma hüquq sisteminin nöqteyi-nəzərindən, xristianlar aşağıdakı qanunları pozmuş sayılırdılar :
Bu qanunların pozulması ilə yanaşı, 104-cü ildən qanun pozuntusunu konkretləşdirmədən, sadəcə olaraq özünü xristian adlandıran hər kəsə qarşı xüsusi dövlət fərmanları çıxarılırdı (daha ətraflı bax xristianların təqibi).
Buna görə də, hökmün bu qədər sərt olması təəccüblü deyil, sonralar isə ümumiyyətlə ənənəvi hala gələrək kütlənin gərginliyini aradan qaldırmaq üçün "qoruyucu qapaq" vasitəsinin klassik nümunəsinə çevrildi. Bütün bəlaların səbəbkarı kimi xristianları görmək romalılar arasında yayılmış bir praktika idi. Hətta quraqlıq, aclıq, azar, zəlzələ, Tiber çayının daşması kimi təbii fəlakətlər zamanı bədbəxtliyin qabağını almaq üçün qışqıraraq deyilən "Tanrılar yağış vermirsə, gedək xristianların üzərinə", "Xristianları şirlərə" kimi məsəllər yaranmışdır. (Bu cür hadisələrin miqyası və xalq arasında mövhumatlarının yayılması nəhəng idi və xristianlığın Qərbi Avropada antik bütpərəstlik əvəzinə rəsmi din yerini tutan növbəti dövrlə müqayisə oluna bilərdi, o dövrdə xristianlar öz növbəsində "daimi günahkarlar"ın axtarışnda idi. Məsələn, Qara ölümün peydə olunmasında yəhudilər günahlandırılırdı, lakin bu dəfə onları şirlərə atmaq əvəzinə oda vururdular).
Heyvanlar tərəfindən parçalanma edam üsulunun ətraflı təsviri müqəddəs Felisitata, Perpetuya və onların yaxınlarının "Martiri pərdələri" əsərində verilmişdir: Şənlik gününün başlaması ilə sağ qalan bütün məzlumlar sirkə aparılmalı idi. O vaxtı mövcud olmuş ənənəyə görə, kişilərin əyninə Saturn kahinlərinin geyimi, qadınların əyninə isə Tsereranın. Amma məzlumlar buna etiraz edirdilər. Onlar dedilər: "Biz bura könüllü gəldik, buna oxşayan heç nəyi etməmək üçün canımızdan keçməyə qərar verdik, o zaman azadlığımızı qoruyun". Bu xahiş yerinə yetirildi. Orada olan xristianlar məzlumların hər birinin onlar üçün xüsusilə xoşagəlməz olan bu cür ölümdən xilas olmalarını xüsusi bir mərhəmət sayırlar. Belə ki, məsələn, Satur istənilən heyvanın pəncələrindən keçməyə hazır idi, lakin onun üçün ayıdan daha iyrənc bir varlıq yox idi. Buna baxmayaraq, o, leoparın pəncələrindən sağ çıxandan sonra, onun üzərinə ayı buraxmaq əmri verildi. Amma elə oldu ki, ayını yuvasından qova bilmədilər.
Təcrübə o qədər geniş yayıldı ki, xristian yazıçı Tertullian (III əsr) yazırdı ki, xristianların teatrlara və sirklərə getməməsi ədadır, "çünki insanlar məhz orada bizi şirlərin önünə atırlar, bizə qarşı təqiblərin təşkili barədə məsləhətləşirlər, xristianları tapmaq və onlara əzab vermək üçün casus seçirlər".
IV əsrdə xristianlara qarşı yönəlmiş təqiblər bitdi, çünki Milan fərmanı (313-cü il) ilə xristianlar dini etiqad azadlığının qazandılar.
Xristian mənbələrinin etibarlılığı
Bu edam növü barədə məlumat verən mənbələr müəyyən dərəcədə ehtiyatla qəbul edilməlidir, o cümlədən möcüzəvi və hünər mühiti yaratmaq, habelə Roma İmperiyasının qəddar adətlərini ləkələməyə yönələn çoxsaylı jitiye əsərlərinə. Xüsusən də, guya şirlərin önünə atılan xristianların həqiqi insanlar, yoxsa əfsanəvi personajlar olub-olmadığını öyrənmək mümkün deyil (nümunə kimi IV əsrin sonlarında "Martiri pərdələri" əsərini yazmış müqəddəs Yanuarini göstərmək olar). Bununla belə, xristianlığın bəzi əleyhdarlarının etdiyi kimi, xristianlara qarşı olan bütün təqiblərin və onların şirlər tərəfindən yeyilməsinin sırf uydurma olduğunu iddia etmək də ədalətli görsənmir, çünki antik bütpərəst müəlliflərin çoxsaylı dolayı istinadları, eləcə də tapılmış təsviri incəsənət abidələri əksini sübut edir.
Engin Akyürek
Engin Akyürek — məşhur Türk film və televiziya aktyoru.
Mutallib İrani
Mutallib Abdulla oğlu İrani — Tibb elmləri doktoru, professor. 1944-cü ildə İran Həmkarlar təşkilatına daxil olmuşdur.
Engin Akyürek
Həyatı və Karyerası
Engin Akyürek 12 oktyabr 1981-ci ildə Ankarada doğulub. Ankara Universiteti Dil və Tarix-Coğrafiya fakültəsi tarix bölümünün məzunu olan Engin, "Türkiye'nin Yıldızları" adlı yarışma proqramında birinci olaraq aktyorluğa başladı. Yarışma bitəndən sonra "Yabancı Damat" serialına dəvət aldı. Sonrakı illər Türkiyənin ən məşhur "Karayılan", "Bir Bulut Olsam", "Fatmagül'ün Suçu Ne?",	"Kara Para Aşk", "Ölene Kadar", "Sefirin Kızı" seriallarında uğurla baş rolları ifa etdi. Bununla bərabər "Kader", "Bi Küçük Eylül Meselesi", "Çocuklar Sana Emanet", "Bir Aşk İki Hayat" bədii filmlərdə də baş rollara çəkildi.
Mutallib İrani
Elmi fəaliyyəti
Azərbaycanlı kardioloq, tibb elmləri doktoru, akademik Cahangir Abdullayevin təkidi ilə M. İrani 1950-ci ildə Azərbaycan Tibb İnstitutunun II Hospital terapiya kafedrasının ordinaturasına qəbul edilmişdir. Elmi fəaliyyətini davam etdirən doktor İrani tezliklə İttifaq miqyasında tanınan kardiloqlardan birinə çevrilir. Azərbaycanda və SSRİ-də dərc olunan tibbi jurnallarda elmi məqalələrlə çıxış etməklə bərabər, doktorluq dissertasiyasını da hazırlayır. 19 oktyabr 1964-cü ildə "Xəstələrdə təzə miokard infarkt və tac damarının xroniki çatışmazlığı ilə əlaqədar antikoaqulyantların (dikumarin və pelentan) uzunmüddətli və fasiləli tətbiqi zamanı qanın laxtalanan və laxtalanmayan komponentləri sisteminin dəyişilməsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək, 36 yaşında "Tibb elmləri doktoru" adını alır. M. İrani Elmi-Tədqiqat Kardiologoya İnstitunun yaradıldığı ilk gündən ömrünün sonuna qədər orada çalışmışdır. Mütəlib İrani 1 monoqrafiya və 38 elmi əsərin müəllifidir. Kardiologiya üzrə miokard infarktı və xroniki koronar çatışmazlığın antikoaqulyant müalicəsi (dikumarin, pelentan) hiper-, hipo, normotoniklərdə mövsümi dəyişiliklər mövzuları ilə bağlı araşdırmalar aparmış, miokard infarktı olan və stenokardiyalı xəstələrin antikoaqulyant-larla müalicəsi ilə məşğul olmuşdur. Alimin "Miokard infarktıvə stenokardiyası olan xəstələrdə antikoaqulyant müalicəsi" monoqrafiyası (1968-ci il) kardiloqlara ürək patologiyasında antikoaqulyantların düzgün seçilməsi, dozalanması və işlədilməsinə istiqamət vermişdir.
Təzə Kənd (Maku)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 186 nəfər yaşayır (34 ailə).
Aqrar quruluşu
Aqrar quruluşu — kənd təsərrüfatında tarixən müəyyən istehsal münasibətlərinin cəmi. Bu, torpaq sahibliyi və torpaqdan istifadə sistemi ilə bağlıdır. Hər ictimai-iqtisadi formasiyanın özünə məqsus aqrar quruluşu var. Köhnə cəmiyyət daxilində yeni istehsal münasibətlərinin yaranması ilə köhnə aqrar quruluşunun dağılması zəruriyyəti də yaranır.
Jamnica
Jamnica — Mineral suların çıxarılması və qablaşdırılması, təbii şirələrin və digər içkilərin istehsalı üzrə ixtisaslaşan ən böyük Xorvatiya şirkəti. Şirkət 1828-ci ildə qurulmuş, 1992-ci ildə Aqrokor holdinq tərəfindən satın alınmışdır. Su və içkilərin ümumi istehsalı ildə 400 milyon litrdir ki, bu da Jamnicanı Cənub-Şərqi Avropada ən böyük istehsalçı halına gətirir. Jamnica mineral suyu Mərkəzi və Qərbi Avropaya, əlavə olaraq ABŞ və Yaponiyaya satılır. Rusiya bazarına girmək planları belə mövcuddur.
Şirkətin əsas məhsulu Pisarovina icmasında Kupa hövzəsində yerləşən mineral bulaqlardır. Onlar Jamnica və Jana mineral suları adı ilə satılır. Bundan əlavə, Jamnica qonşu ölkələrdə iki mineral su tökmə zavoduna sahibdir - Bosniya və Herseqovinadakı Sarajevski Kiseljak və Macarıstanda Fonyodi.
Şirkət tərəfindən istehsal olunan şirələr Juicy markası, şirələrin əsasında hazırlana içkilər isə Juicy Fruits brendi əsasında satılır.
Quruluş və göstəriciləri
thumb|Jamnica mineral suyu 0,5 və 1,5 l. Jamnica Xorvatiyanın ən böyük özəl şirkəti olan Agrokorun bir törəməsidir. Jamnica Zaqreb Birjasında müstəqil bir siyahıya sahibdir, lakin əsas Xorvat birjası CROBEX-ə daxil olan 25 şirkət arasında deyil. Qərargah Zaqrebdə yerləşir. İşçilərin ümumi sayı 1136 nəfərdir.
2011-ci ildə şirkətin maliyyə göstəriciləri aşağıdakı kimidir: ümumi gəlir - 1,2 milyard Xorvatiya kunası, xərcləri - 1,1 milyard kuna, əməliyyat mənfəəti - 122 milyon kuna, xalis mənfəəti - 100 milyon kuna.
Mineral sular
Tərkib : Tərkibi :
AlphaGo
alt=AlphaGo logo|right|thumb|AlphaGo logo AlphaGo — Go oyununu oynayan kompüter proqramı. O, Alphabet Inc. şirkətinin Londondakı törəmə şirkəti olan Google DeepMind tərəfindən yaradılıb.
I Vasili
Vasili I Dmitriyeviç (Rom: I Vasili Dmitriyeviç; ) Moskvanın Böyük Knyazı (1389–1425), Dmitri Donskoyun (h. 1359–1389) varisi idi.
O, 1389–1395-ci illərdə və 1412–1425-ci illərdə Qızıl Orda vassalı kimi hökm sürmüşdür. 1395-ci ildə türk-monqol əmiri Teymurun Volqa zonalarına basqını Qızıl Orda üçün anarxiya vəziyyəti və Moskvanın müstəqilliyi ilə nəticələnmişdir. O, 1392-ci ildə Litva Böyük Hersoqluğu ilə ittifaqa girmiş və Böyük Vitautanın yeganə qızı Sofiya ilə evlənmişdir.
Tutsilər
Tutsilər — müasir Burundi və Ruandada yaşayan etnik xalqlardan biri. Dünyada daha çox Ruanda soyqırımı ilə tanınırlar.
Tutsilər Birinci Dünya müharibəsinin axırında Almanların müharibədə məğlub olmasıyla birlikdə Almaniya müstəmləkəsi olmaqdan çıxaraq Belçika Mandatı olublar.
Belçika hökumətinin irqçi siyasəti nəticəsində Tutsilər ilə Hutular arasında 1994-cü ildə iki etnik qrup arasında tarixin ən qanlı soyqırımlarından biri olan Ruanda soyqırımı baş vermiş, soyqırımda 1 milyon Tutsi və Hutu öldürülmüşdür.
Ay bəri bax (mahnı)
Ay bəri bax  və yaxud "Bura bax" — Azərbaycan xalq mahnısı. Mahnı demək olar ki, bütün xalq ifaçılarının — xanəndə və vokalçıların repertuarına daxildir. Bu baxımdan mahnının ifa variantları çoxdur. Bu sevgi məzmunlu lirik mahnıdır, təbiətcə nikbindir.
Mahnının tarixi
Mahnının yaranma tarixi XVIII–XIX əsrlərə aiddir. Xanəndənin ifa etdiyi mahnının yazısı XX əsrin əvvəllərində qrammofon vallarında qorunub saxlanılmışdır. Mahnının ilk nota yazısı 1920–1930-cu illərə təsadüf edir.
Mahnı 1959-cu ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan incəsənəti ongünlüyündə ifa olunub. 1960-cı ildə Pavel Antokolski və Çingiz Hüseynovun redaktorluğu ilə nəşr olunan Azərbaycan poeziyasının antologiyasında Konstantin Simonovun tərcüməsində rus dilində dərc edilib. Simonovun tərcüməsində mahnı həm də "Azərbaycan xalq poeziyası" (Leninqrad, 1978) nəşrində dərc edilmişdir.
Bu tərcümə yüngül kədər və gənclik şənliyinin birləşməsini ifadə edir. Tərcümənin əsas uğuru düzgün tondur. Orijinalın mənasından o qədər də zərərsiz olmayan kənarlaşmalar da var. Orijinalda "daşlar" pəncərədən yox, pəncərədən uçur. Azərbaycan dilində tərcümədə sonuncu misra hal-hazırda nəşr olunan xalq mahnıları arasında yoxdur. Qeyd olunur ki, tərcümədə evliliyə deyil, sadəcə olaraq gənc ehtiras impulsuna istinad edilir, lakin bu aydın deyil.
Hazırda "Ay bəri bax" mahnısı həm el şənliklərində, həm də konsertlərdə səslənir. Mahnının ərazisi Azərbaycan Respublikası ilə yanaşı, Cənubi Azərbaycanı, eləcə də Anadolu (Türkiyə) ərazisini əhatə edir.
Mahnının quruluşu
Mahnının melodiyası segah üstündə qurulub. Bu tərz öz emosional məzmununa görə lirik məhəbbət hisslərini əks etdirir və yalnız Azərbaycan xalq mahnıları üçün xarakterikdir.
Xalq mahnılarını harmoniyalaşdıran Azərbaycan bəstəkarı Üzeyir Hacıbəyovun təqdimatına görə, "Ay bəri bax" xalq mahnısının harmonik sxemi belə görünür:
Mahnının poetik mətninin forması karten prinsipi əsasında qurulmuş dördlük bayatıdır. Əsərin əsas ideyası üçüncü və dördüncü sətirlərdədir. Mahnıda Azərbaycan xalqının adət-ənənələri ilə bağlı olan "pəncərə" – "pəncərə" sözü tez-tez təkrarlanır. Bakı Musiqi Akademiyasının professoru Cəmilə Həsənovanın sözlərinə görə, mahnıda pəncərə "bu əsərin meydana çıxmasına təkan olmuş hadisələrin baş verdiyi müəyyən məkana çevrilir":
Mahnının bütün digər variantlarda, eləcə də müasir yozumlarda poetik mətninin məzmunu dodaqlarından mahnı oxunan bir gəncin sevgi etirafını əks etdirir. Mahnıda həm də sevgilinin evlilik arzuları, ayrılmadan öncə vidalaşmaq, tezliklə görüşmək ümidi öz əksini tapıb. Sevgiliyə ünvanlanan "Ay bəri bax" sözləri nəqərat kimi təkrarlanır.
Mahnının xalq arasında müxtəlif versiyaları var. Hər bir misra həm kompozisiya, həm də məzmunca tam bir bütövdür. Bəndlər öz aralarında süjet birliyi ilə deyil, əhvali-ruhiyyə vəhdəti ilə birləşir. Bu baxımdan, misralar müstəqil mövcud ola bilər və onlar sərbəst şəkildə yenidən təşkil edilə bilər. Müxtəlif bölgələrdə misralar müxtəlif versiyalarda və müxtəlif saylarda mövcud ola bilər.
Mahnının sözləri
Mahnının mətni 1982-ci ildə Bakıda Həmid Araslının redaktorluğu ilə "Azərbaycan Klassik Ədəbiyyatı Kitabxanasının" birinci cildində ("Folklor") Azərbaycan dilində nəşr edilmişdir. Cildin tərtibçiləri Təhmasib Fərzəliyev və İsrafil Abbasovdur. Bu nəşrdə çap olunan xalq mahnılarının mətnləri Ə.Bağırov tərəfindən tərtib edilmiş "Xalq mahnıları" (Bakı, 1961), Əhməd İsazadə və Nəriman Məmmədovun tərtib etdikləri "Xalq mahnıları və rəqs melodiyaları" kitablarından toplanmışdır (Bakı, 1975). .
Mədəniyyətdə
Mahnının melodiyasından Azərbaycan bəstəkarı Əfrasiyab Bədəlbəyli özünün ilk Azərbaycan baleti "Qız qalası"nda (1940) istifadə etmişdir. Mahnı epiloqda qəmli səslənir, qəhrəmanın keçmiş işıqlı günlərinin xatirəsini canlandırır.
"Ay bəri bax" adlı eyniadlı Azərbaycan milli rəqsi var. Bu rəqs Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Qız qalası" baletində simfonik işlənib.
Azərbaycanlı rejissor Rasim Ocaqovun "Ad günü" (1977) filminin səhnələrindən birində baş qəhrəmanlar Əli (David Uplisaşvili) və Mustafa (Hacı İsmayılov) "Ay bəri bax" mahnısını oynayıb oxuyurlar. Həmçinin azərbaycanlı rejissor Rasim İsmayılovun "Alman klinikasına şəxsi səfər" (1988) filmindəki obrazlardan biri tərəfindən mahnıdan bir parça oxunur.
Aqrar böhran
200px|thumb|right|[[Amerika Birləşmiş Ştatları|ABŞ-nin Cənubi Dakota ştatında yerləşən Dallas şəhəri. 1936-cı ilin mayı.]]
Aqrar böhran — kənd təsərrüfatında ifrat istehsal böhranı. Satılmış kənd təsərrüfatı malları ehtiyatının artması, fermerlərin bu mallara qoyduğu qiymətin aşağı düşməsi, tələbat olmayan kənd təsərrüfatı mallarının bir sıra hissəsinin məhvi, fermerlərin xalis gəlirinin azalması, xırda və orta kənd təsərrüfatı istehsalçılarının müflisləşməsi və ekspropriasiyası prosesinin sürətlənməsi, aqrar əhali artıqlığının güclənməsi (gizli işsizliyin artması) və kənd təsərrüfatı fəhlələrinin əmək haqqının azalmasında təzahür edir. Kapitalizmin inkişafı ilə əlaqədar kənd təsərrüfatında təkrar istehsal prosesi sənayedə təkrar istehsal prosesi ilə sıx əlaqələnir. Buna görə də başqa sahələr kimi, kənd təsərrüfatı da ümumi iqtisadi böhranın zərbələrinə məruz qalır. Kapitalist kənd təsərrüfatına məxsus spesifik aqrar böhran da var. Bu böhranlar on illərlə uzanır. Məsələn, 1873-cü il sənaye böhranı ilə birlikdə başlayan Qərbi Avropa, Rusiya, sonralar isə ABŞ-ni bürüyən aqrar böhran gah güclənmək, gah da zəifləməklə 1890-cı illərin ortalarınadək uzanmışdır. Birinci və İkinci Dünya müharibələri arasında və İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı aqrar böhranları da (ABŞ, Kanada, Avstraliya və s.-də) uzunmüddətli olmuşdur.
Elnur Abbaslı
Elnur Yaşar oğlu Abbaslı — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elnur Abbaslı 1992-ci il iyulun 17-də Tərtər rayonunun Köçərli kəndində anadan olub. Ailəli idi. Bir oğlu və bir qızı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Elnur Abbaslı 2019-cu ildən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Elnur Abbaslı 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Elnur Abbaslı oktyabrın 8-də Ağdərə istiqamətində şəhid olub. Tərtər rayonunun Köçərli kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elnur Abbaslı ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elnur Abbaslı ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Məhəmmədəli Fərzanə
Məhəmmədəli Fərzanə — Azərbaycanlı yazıçı, tədqiqatçı, dilçi, folklorçu.
Həyatı və təhsili
Mədrəsəni bitirdikdən sonra burada qalıb müəllim edib və 1942-ci ildə Təbrizdə kitabхanada işləməyə başlayıb. Burada işləyərkən latın və kiril əlifbalarını öyrənib. Kitabxanada işləyərkən təsadüfən üstündə "məhv ediləcək kitablar" yazılmış bağlama tapır. Bu bağlamada alim Məhəmmədəli Tərbiyətin kitabxanaya bağışladığı Kitabi-Dədə Qorqud dastanı və "Divanü Lüğat-it-Türk" kimi kitablar olub.
Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə Təbrizdə nəşr olunan "Azərbaycan" və "Vətən yolunda" qəzetlərində "M.Ə.Qövsi" təxəllüsü ilə çıxış edirdi. İlk əsərləri olan "Füzuli lirikasına bir baхış" və "Divani-lüğət-it-türk" əsərində atalar sözü və məsəllər" məqalələri "Vətən yоlunda" qəzеtində çap оlunub. Bu qəzetin redaksiyasında yaradılmış "Şairlər məclisi"-nin üzvü olub. Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə bir il ərzində ana dilində 40-a yaxın elmi-publisistik məqalə çap etdirir və folklor nümunələri eləcə də ədəbiyyat tariximizə dair materiallar toplayır.
1964-cü ildə "Bayatılar" və iki cildlik "Azərbaycan dilinin qrammatikası" kitabları nəşr edilib.
1977-ci ildə qardaşı Yusiflə birlikdə “Fərzanə” nəşriyyat evi yaradır. Burada 50-dən artıq dərslik, ədəbiyyat və tarix kitabları, o cümlədən milli hökumət dövründə özünün yazdığı “Ədəbi qiraət” adlı dərsliyi, S.C.Pişəvərinin məqalə və nitqləri, M.Ə.Sabirin “Hophopnamə”si, üçcildlik “Klassik şeirlərdən seçmələr”, “Səməd Vurğun”, Ə.Babayevanın “Haradasan, dost, harada?”, N.Axundovun “Azərbaycan satirik ruznamələri” bu nəşriyyatda çap olunur.
1979-cu ildən nəşr olunan Varlıq jurnalının heyətinin ilk üzvlərindən olub və daima bu jurnal üçün məqalələr yazıb.
İsveç Krallıq Akademiyasının, İsveç Yazıçılar Birliyinin üzvü və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü olub.
Professor Məhəmmədəli Fərzanə 2006-cı il yanvarın 17-də İsveçdə vəfat edib. O öz vəsiyyətinə uyğun Təbriz şəhərində dəfn olunub.
Ailəsi
Atası Təbrizili, anası isə Qaradağda yaşayan Çobanilər tayfasından olub. Atası Əkbər Fərzanə Məşrutə inqilabının iştirakçısı olub.
1976-cı ildə Əxtər Bədustani ilə ailə qurub. Əxtər xanım Məhəmmədəli Fərzanənin ölümündən sonra onun əsərlərinin nəşr etdirib, illərlə radio proqramlar hazırlayıb və Azərbaycan mədəniyyəti və ədəbiyyatını təbliğ edib. Ömrünün son illərində Avropa və Amerikada yayımlanan azərbaycandilli radio və televiziyalarda Azərbaycan mədəniyyəti barədə proqramlar hazırlayıb və müsahibələr verib. Bir neçə il İsveçdə Azərbaycan radiosunda mədəniyyət və ədəbiyyata aid proqramlar hazırlayıb. 2017-ci il dekabrın 8-də Tehranın Kəsra xəstəxanasında boynundan əməliyyat olunub və xəstəxanada dünyasını dəyişib.
Kişmiş Təpə (Maku)
Kişmiştəpə — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Məhəmmədəli Fərzanə
Nəşr olunmuş kitabları
• 2
Kişmiş Təpə (Maku)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2,655 nəfər yaşayır (594 ailə).
Məhəmmədəli Fərzanə
Fars dilinə tərcümələri
• 2
Requlyar ifadələr
Requlyar ifadələr  — axtarış üçün formal dil və metasimvollardan (Simvol-cokerlər, ) istifadəyə əsaslanaraq mətnlərdə altsətirlərlə manipulyasiya həyata keçirmək. Axtarış üçün simvol, metasimvollardan ibarət olan və axtarış üçün qaydalardan ibarət sətir-nümunədən istifadə edilir. Mətnlərlə manipulyasiya etmək üçün əlavə olaraq yenə də xüsusi simvollardan ibarət ola bilən əvəzlənən sətirlərdən istifadə verilir.
Ruanda Vətənpərvər Cəbhəsi
Ruanda Vətənpərvər Cəbhəsi (RVC) — həm hutu, həm tutsi nümayəndələrindən ibarət hərbi-siyasi təşkilat. 1988-ci ildə mühacirlər tərəfindən Uqandada qurulan bu təşkilat, bütün qonşu ölkələrdə sürgün edilmiş tutsi və mülayim hutu millətlərindən kadrlar toplayırdı. Liderləri Pol Kaqame sayılır.
RVC hazırda Ruandada hakim partiyadır. O, 2003 və 2008-ci illərdə parlament seçkilərində qazanmışdır.
Qoyun ölümü döyüşü
Qoyunölümü keçidi döyüşü - 1500-cü ildə Qızılbaşlar və Şirvanşahlar arasında baş vermiş döyüş.
Mənbələrin verdiyi məlumata görə, Şeyx İsmayıl Qara Piri bəy Qacarı 2000 nəfərlik qoşunla Kür üzərindən körpü salmaq üçün göndərsə də, Şirvanşah Fərrux Yasar həmin ərazidə 3000 nəfərlik qoşun yerləşdirdiyi üçün Qızılbaşların cəhdi baş tutmadı. Mənbələrin verdiyi məlumata görə bölgəyə özünü yetirən İsmayıl "Həzrət-i Pərvərdigarın pak zatına təvəkkül edərək, özünü nüsrət dəstgahlı ordu ilə birlikdə həmin sonsuz dəryaya vurub çayı keçdi, həmçinin zəfər pənahlı ordudan heç kimi çay aparmadı." Çayı keçən qızılbaşlar Şirvanşah ordusunu darmadağın etdilər.
Altay dilləri
Altay dilləri — Ural-Altay dillərinin Altay qoluna verilən addir. Altay dilləri Avropadan, Orta Şərq və Orta Asiyadan Uzaq Şərqə qədər uzanan böyük bir ərazidə yayılmış dil ailəsidir. Bu dil ailəsinə türk dilləri, monqol dilləri,tunqus-mancur dilləri daxildir.
NGC 5323
NGC 5323, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Kiçik Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. Sab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Altay dilləri
Bulqar, cənub-qərb, şimal-qərb, cənub-şərq və şimal-şərq. Bu qrupun bütün dilləri hazırda da bir-birinə çox yaxındır.
Hazırda ölü dil olan bulqar və xəzər dilləri, habelə müasir çuvaş dili Bulqar qrupuna daxildir.
Cənub-qərb budağı ölü oğuz dilindən, türkmən, truxmen, azərbaycan, qaqauz və türk dillərindən təşkil olunmuşdur.
Tatar, başqırd, qazax, qırğız, altay, kumık, noqay, qaraqalpaq, qaraçay-balkar, qaraim, habelə ölü poloves və peçeneq dilləri; cənub-şərq qrupu özbək, uyğur və ölü caqatay dilləri Şimal-qərb qrupuna aiddir. Buraya yakut, tuva, xakas, şor, qaraqas, orxon habelə qədim uyqur ölü dili şimal-şərq dilinə aiddir.
Çingiz xanın imperiyasının dağılmasından sonra bir vaxtlar vahid olan monqol dili dialektlərə ayrılır və sonralar inkişaf edib müstəqil dillərə çevrildi. Hazırda monqol dillərinə: monqol, buryat, kalmık, moqol, monqor və daxur dilləri daxil edilir.
Türk dilləri, və bu səbəbdən bu günki Türkcə, qok uzaqdan da olsa, Monqol, İvrit, Koreya, Macar, Fin, Yapom kimi dillər ilə də əlaqəlidir. Nə var ki, bu kimi baglanhlan qurmağa yarayan bənzərliklər, kogutluklar görəsən ortaq bir dildən gəlmə nəticəsində mudur? Yoxsa yaxın bölgələrdə bir zamanlar birlikdə oturmuş olmanın yaratdığı dil alışverişlerinin əks olunması vardır mı? Bu nöqtələrin müzakirə, Türkbilimciler arasında on illərdir sürüb gitmektedir.
Tunqus-mancur dil budağı iki qrupa: tunqus və mancur qruplarına bölünür.
Mancur qrupu: mancur, sibo və ölü çjur-çjen dillərinə ayrılır. Bir çox alimlər türk, monqol və tunqus-mancur dil budaqlarının hər birini ayrı-ayrılıqda müstəqil dil ailələri kimi səciyyələndirirlər.
Altay dillərinin qollari.
Live-e-Qave
INSEE kodu — 38212. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 1365 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 405 ilə 700 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 500 km cənub-şərqdə, Lion dan 115 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 18 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Ağ Göl (Maku)
Ağ Göl — İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,034 nəfər yaşayır (182 ailə). Ağ Göl kəndinin əhalisi Türkiyənin şimal-şərqində yerləşən Ağrıdan buraya köçmüş kürdlərdir. Hazırda iran hüküməti kürd ailələrinin Güney Azərbaycana köçürülməsinə çalışır. Əvvəllər burada türklər (azərbaycanlılar) yaşayırdı. Kəndin əhalisi kürd soylu milan boyuna bağlı olan kurmanci kürdlərdən ibarətdir və əhalisi kürdcənin kurmanci şivəsində danışırlar. Məzhəbləri isə sünnə-şafeidir. Kəndin yaxınlığında Ag Göl yerləşir. Kənd Maku şəhərinin quzeyində yerləşib və Şərur rayonunu ilə həmsərhəddir.
Alyaska yarımadası
Alyaska yarımadası — Şimali Amerikanın şimal-qərbində, Sakit okean akvatoriyasına daxil olan Berinq dənizi və Bristol körfəzi onun sahillərini yuyur. Ərazisi Alyaska ştatının cənub-qərbində yerləşir. Uzunluğu 700 km, eni 170 kmdən 10 km qədərdir. Aleut sıra dağları ərazidən keçir. Burada fəaliyyətdə olan Katmay vulkanı(2047 m) vardır. Ən hündür zirvəsi Veniminovadır (2507 m). Yarımadanın ərazisi Dağ Tundra iqlim tipinə uyğundur. Kiçik miqdarda Buzlaq vardır. Şimal-qərb sahilləri laqun və kiçik göllər ilə zəngindir.
1980-ci ildə yarımadanın yaxınlığında yerləşən adaların bir qismi Alyaska dəniz milli qoruğu ərazisinə daxil edilmişdir. Yarımadanın bir qismi isə Alyaska yarımadası milli qoru ərazisinə daxildir.
Elşən İbrahimov
Elşən İbrahimov (tam adı: Elşən Cahangir oğlu İbrahimov; 27 mart 2002; Şəki, Azərbaycan — 4 oktyabr 2020; Tərtər, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elşən İbrahimov Cahangir oğlu 2002-ci il 27 martda Şəki şəhərində anadan olub. 2008-ildə Şəki şəhəri 11 nömrəli tam orta məktəbdə birinci sinifə gedib. Həmin məktəbi 2019-cu ildə bitirmiş və Bakı sosial iqtisad kollecində bank işi ixtisasına qəbul olub. Həmin ilin ikinci yarımilində isə kollecini dəyişərək Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin nəzdində Sosial-İqtisadi Kollecinə daxil olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Elşən İbrahimov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Tərtər istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Elşən İbrahimov oktyabrın 4-də Tərtər rayonunda gedən döyüşlər zamanı şəhid olub. Şəkidə dəfn edilib.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elşən İbrahimov ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Kəhnəmu
Kəhnəmu — iranın Şərqi Azərbaycan ostanının Üskü şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Kahnmo kəndi, Esco şəhərindəki yeganə ipək istehsal edən kənddir və əsas məşğuliyyəti ipəkçilikdir. Bu kəndin əhalisi 2300 nəfərdən çoxdur. Səhənd ın yamaclarında yerləşdiyinə görə çox yaxşı bir iqlimə malikdir və yayda bir çox turisti qarşılayır. Ziyarətgahları ilə dini baxımdan da məşhurdur.
Qoz, ərik, alma qədim bağların əsas məhsuludur. Kahnamo, Şərqi Azərbaycan əyalətinin Üskü şəhristanının ən qədim kəndlərindən biridir. Çox köhnə bir hamam, Nasserite malikanəsi, qayalı daşlar, Şahkaran, Böyük Məscidin malikanəsi, çox köhnə bir qəbiristanlıq və bu kəndin çox qədim tarixi. Üstəlik, çay boyunca 15 km uzunluğa malik olan çox köhnə faktura, bu kəndin tarixində çox uzun bir mədəniyyətin olduğunu göstərir.
Sarasadat Xademəlşəriyə
Sarasadat Xademəlşəriyə və ya qısaca Sara Xadim ( 10 mart 1997, Tehran, İran) — İran şahmatçısı, kişilər arasında beynəlxalq usta.
Həyatı
Sarasadat Xademəlşəriyə 10 mart 1997-ci ildə Tehranda anadan olub.
2008-ci ildə 12 yaşlı qızlar arasında Asiya çempionu olub. Bir il sonra eyni yaş qrupunda dünya çempionu adını qazanıb. 2004-cü ildə yeniyetmələr arasında şahmat üzrə dünya çempionatında ikinci olub.
2015-ci ildə qadınlar arasında İran çempionatının qalibi olmuşdur.
Sarasadat Xademəlşəriyə qadınlardan ibarət İran yığmasının heyətində 2012, 2014, 2016 və 2018 Şahmat Olimpiadalarının iştirakçısı olub.
Kvark ulduzu
Kvark ulduzu — varlığı sübut edilməmiş və mövcud olma ehtimalı çox az olan ulduz növüdür.
Xüsusiyyətləri
Kvark-qluon plazmasından ibarət olan kvark ulduzun mövcud olması üçün ulduz ölərkən baş verən cazibə içə çökməsi zamanı, protonları çox yüksək təziq altında kvarklara parçalanmalıdır. Amma, bu hadisənin baş vermə ehtimalı çox azdır, çünki protonun kvarklara parçalanması üçün lazım olan təziq və istilik o qədər yüksəkdir ki, ifratnəhəng ulduzlarda belə bunu ödəyəcək təziq və istilik yoxdur. Nəzəri olaraq, bu ulduzun plazmasının çoxu s-kvarklardan (qəribə kvark) ibarət olmalıdır, ona görə də, kvark ulduzu həm də qəribə ulduz adlandırılır. Bundan başqa, ölən ulduz ağ cırtdan ola bilməyəcək qədər böyük, qara dəlik ola bilməyəcək qədər də kiçik olmalıdır. Əgər bu ulduz varsa, sıxlığı neytron ulduzlarına nəzərən daha çox olmalıdır. Orta hesabla 5–10 km radiusunun, 7–10 milyon il ömürünün olduğu təxmin edilir. Öləndən sonra kvark ulduzunun qara dəliyə çevriləcəyi fərz edilir.
Əcəmi (Maku)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 20 nəfər yaşayır (5 ailə).
16 noyabr hadisələri
Hərbi əməliyyatlar zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 7 hərbi qulluqçusu şəhid, 10 hərbi qulluqçusu isə yaralanmışdır.
Nəticə
Rusiyanın təşəbbüsü ilə Azərbaycan və Ermənistan arasında 16 noyabr saat 18.00-dan etibarən atəşkəs elan edilib.
Ermənistanın demarkasiya və delimitasiya prosesinə başlamağa hazır olduğunu bildirdi.
Ermənistanda etirazlar başladı. Əhali Nikol Paşinyanı istefaya çağırır.
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Zəngəzur dəhlizinin açılması barədə sənədi imzalayıb.
Reaksiyalar
Rusiya Federasiyasının prezidenti Vladimir Putinlə İran İslam Respublikasının prezidenti Seyid İbrahim Rəisi arasında telefon danışığı olub. Onlar Azərbaycan–Ermənistan təmas xəttində baş verənlərdən danışıblar.
Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev sərhəddə baş verənlərə münasibət bildirib.
Türkiyə müdafiə naziri Hulusi Akar Türkiyənin Azərbaycanın yanında olduğunu bildirdi.
ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken Azərbaycan və Ermənistan sərhədindəki gərginliklə bağlı tərəflərə çağırış edib.
Mirzə Kərim
Mirzə Kərim (Ştul, Kürə dairəsi, Dağıstan vilayəti, Rusiya imperiyası — 1894, Dərbənd, Dağıstan vilayəti, Rusiya imperiyası) — XIX əsrin ləzgi əsilli Azərbaycan şairi. Mirzə Kərim əair kimi “Şüai” təxəllüsü ilə məşhurdur. Onun yaradıcılığı əsasən şikayətnamələr, mərsiyyə və qəzəllər yazmışdır.
Yaradıcılığı
Mirzə Kərim şeirlərini daha çox klassik üslubda “Şüai” təxəllüsü ilə yazırdı. Onun “Şikayət” (“Şikayət”) şeirinin motivi ənənəvidir. Sevgilinin qəddarlığı, vəfasızlığı lirik qəhrəman tərəfindən pislənir. O, həm də qəzəllər müəllifidir. Şairin digər “Bahar çağında” şeirində də bahar və təbiət tərənnüm edilir: Mövsimi-şirətdə gəlib bağa bax, Səhni-çəmənzara çıxıb dağa bax, Bəngi-qəlahü-zəhənü zağa bax, Gör nə təravətdir o yaylaxda.
Firudin bəy Köçərli özünün "Azərbaycan ədəbiyyatı" əsərində Mirzə Kərim Şüai haqqında bunları yazır:
Qantəmir Qafur
Həyatı
İstanbul Darülfununun tarix-ədəbiyyat fakültəsini (1914), Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun stomatologiya fakültəsini (1929) bitirmişdir. Qantəmir 1908-ci ildə Göyçayda pedaqoji fəaliyyətə başlamışdır. 1915-ci ildə fəaliyyətini şəhərdə yeni açılan "İqbal" məktəbində davam etdirmişdir. 1916-cı ildə "Nəşri-maarif" cəmiyyətinin Qubada açdığı məktəbə müdir vəzifəsinə dəvət olunmuşdur. Müəllim işlədiyi dövrdə Abbas Səhhətlə, Mirzə Ələkbər Sabirlə olan görüşləri bu istedadlı gəncin bir qələm sahibi kimi inkişafında öz sözünü deyib. Uzun müddət Sabirin şeirlərinin təsirindən çıxa bilməyib. Qantəmirin əsərlərini oxuduqca hekayələrində məhz Sabir ruhunun təsirini aydın duymaq olur. Doğrudur, Qantəmir əsasən şeir yox, hekayə yazırdı, sadəcə fərq bundan ibarət idi. Sabir öz şeirlərində millətinin maariflənməsini, ayıq olmasını nə qədər çox istəyirdisə, eləcə də qansızları, millət düşmənlərini, çar məmurlarını satira atəşinə tuturdusa, Qantəmir də hekayələrində bu ideyanı özünəməxsus şəkildə qabardırdı. Maraqlıdır ki, Qafur Əfəndiyev 1911-ci ildə təhsilini davam etdirmək məqsədilə Türkiyəyə gedərək İstanbul Universitetinin tarix-filologiya fakültəsinə daxil olub. Türkiyə mühiti gəncin həyatında xüsusi bir mərhələ təşkil edib. O, burada da yaradıcılıqla məşğul olur, kiçik hekayələr yazırdı. Yəqin ki, elə Qantəmir imzasını da Türkiyə mühitində yaşayarkən götürüb. Hüseyn Caviddən sonra Azərbaycan ədəbiyyatına, mühitinə İstanbul ruzigarı gətirənlərdən biri də məhz unudulmaz və sevimli yazıçımız Qantəmir olub. Gəncliyində yazdığı bir-iki şeiri nəzərə almasaq, bu yazıçı ədəbiyyatımızda əsasən satirik hekayələr müəllifi kimi öz adını əbədi həkk etdirib.
Sonralar sorağı Qubadan gələn Qantəmir bir müddət bu bölgədə yeni tipli məktəblərin təşkilində və fəaliyyətində fədakarlıqla çalışıb. Gah müəllim, gah da məktəb direktoru kimi ömrünü gənc nəslin təlim-tərbiyəsinə həsr edən Qantəmir xalqın savadlanması üçün böyük zəhmət çəkib. Bioqrafiyasından məlum olur ki, ömrünün sonuna kimi də orta və ali məktəblərdə müxtəlif fənlərdən dərs deyib. Bakı Ali Pedaqoji İnstitutu nəzdində fəaliyyət göstərən "Şaiq" məktəbinə rəhbərlik edib. Bir maraqlı faktla da üzləşdik ki, aldığı müfəssəl təhsillə heç zaman kifayətlənməyən Qantəmir 1924-cü ildən müəllimlikdən ayrılmadan Azərbaycan Dövlət Universitetinin tibb fakültəsinə daxil olub. Müəllim, yazıçı olan Qantəmir diş həkimi kimi də həmvətənlərinə xidmət göstərib. Bütün fəaliyyəti müddətində əsl vətəndaş yanğısı ilə xalqın maariflənməsinə çalışan Qantəmir həm də millətin mənəvi və fiziki sağlamlığı yolunda da öz töhfəsini əsirgəməyib.
Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra da xalq maarifi sahəsində işləmiş, Göyçayda müəllim hazırlamaq üçün qısamüddətli pedaqoji kurslar təşkil etmişdir. Sonralar Bakıda Ali Pedaqoji institutun nəzdində təşkil edilmiş Abdulla Şaiq adına ikinci dərəcəli nümunə məktəbində direktor vəzifəsində çalışmış, 1937-ci ildə Ağsu rayonuna köçüb diş həkimi işləmiş, 1939-cu ildə həbs olunaraq, Orta Asiyaya sürgün edilmişdir. Sağlığında bir neçə kitabı işıq üzü görən Qantəmir ölkəni bürümüş repressiyalardan çəkdiyi mənəvi əzablar nəticəsində 1944-cü ildə 56 yaşında dünyasını dəyişib.
Əsərləri
Yazıçı "Buğda quyusu", "Sara bibi", "Hacı Qambay", "Vəsiyyət" və digər satirik hekayələrində ictimai tərəqqiyə qadın azadlıqlarına mane olanları din xadimlərini kəskin tənqid etmişdir.
O, "qisas alındı", "Nisa xala", "Zeynəb Tükəzbanova", "Kiçik Volodiya" və digər əsərlərində inkişafı, tərəqqini tərənnüm etmişdi. Qantəmir Qafur Azərbaycanda satirik nəsrin inkişafında mühüm rol oynamışdı. Onun əsərləri 1964, 1972-ci illərdə Bakıda nəşr olunnuş, həyat və yaradıcıllığına aid məqalələr yazılmış mətbuatda dərc edilmişdi. thumb|right|360px|Qantəmir yazıçılarla, 1934-cü il
Bilal Rzayev
Bilal Novruz oğlu Rzayev (15 yanvar 1997; Alar, Cəlilabad, Azərbaycan — 24 noyabr 2020; Qubadlı, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Bilal Rzayev 1997-ci ildə Cəlilabadın Alar kəndində anadan olub.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Bilal Rzayev Cəbrayıl və Qubadlı şəhərlərinin işğaldan azad edilməsində iştirak edib. O, 24 noyabr 2020-ci ildə Qubadlı istiqamətində gedən döyüşlərdə şəhid olub. Cəlilabadda dəfn edilmişdir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bilal Rzayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bilal Rzayev ölümündən sonra "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Bilal Rzayev ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatı
Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatı Şimali Azərbaycanın mühacirət ədəbiyyatı - Azərbaycanın söz sənətinin mühüm qollarından biri. Azərbaycanın mühacirət ədəbiyyatı qədim tarixə malikdir.
Tarixi
Böyük filoloq alim Xətib Təbrizi (1030-1109) indiki İraqa mühacirət etmiş, ömrünün sonunadək Bağdadda yaşayıb-yaratmışdır. XII yüzilin görkəmli Azərbaycan filosofu, şairi və nasiri Şihabəddin Sührəverdi (1154-92) bir çox qürbət elləri gəzib dolaşmış, ömrünün son illərini Hələbdə yaşamışdır. İmadəddin Nəsiminin (1369-1417) də faciəli ömrü Hələbdə bitmişdir. XVI yüzildə Azərbaycan şairlərindən Şahi, Süruri, Tüfeyli, Həbibi, Xəlili, Matəmi, Qasımi, Gülşəni, Bidari, Sahibi, Pənahi, Xəlifə, Xəzani (Əsiri), Bəsiri və başqaları Osmanlı imperatorluğunun müxtəlif bölgələrinə köç etmişlər. XVII yüzil şairlərindən Məsihi (1575-1655), Saib Təbrizi (1601-79), İbrahim Ordubadi bir müddət Hindistanda yaşayıb-yaratmışlar. Əslən Qarabağdan olan XIX əsrin məşhur təriqət şairi Seyid Nigari (1795-1886) həyat və yaradıcılığının mühüm bir dövrünü Anadoluda keçirmişdir. Sonrakı dövrün sənətkarları içərisində də mühacirətdə yaşayanlar az olmamışdır. Lakin Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatı məfhumu XX yüzilin siyasi mühacirətinin doğurduğu və formalaşdırdığı ədəbi-estetik anlayışı ifadə edir. Buna görə də Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatı dedikdə, əsas etibarilə, XX əsrdə siyasi səbəblərdən dünyanın müxtəlif ölkələrinə səpələnmiş ədəbi şəxsiyyətlərin yaradıcılıq irsi nəzərdə tutulur.
Mərhələləri
Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatının inkişafını 4 mərhələyə ayırmaq olar:
1909-1920
thumb|Əli bəy Hüseynzadə. 1909-1910-cu illərdə çar hökuməti Qafqazda bəzi islahatlar həyata keçirirdi. Bu islahatlarla əlaqədar hökumət Azərbaycanın azad fikirli övladlarının fəaliyyətinə güclü nəzarət edirdi. Bu səbəbdən də bir çox qələm sahibləri Azərbaycanı tərk etməyə məcbur oldular. Sözü gedən mərhələdə Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatının əsası qoyuldu və bu dövrün nümayəndələri mühacirət ədəbiyyatı ideologiyasının formalaşmasına böyük təsir göstərdilər. Bu mərhələnin görkəmli nümayəndələri sırasında Əlibəy Hüseynzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu və Şərq tarixində ilk demokratik respublika – Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin (1918-1920) banisi Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin adını çəkmək olar. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, İranda yaşadığı müddətdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Şərqdə ilk Avropa standartlarına uyğun "İrani-novin" qəzetinin nəşrinə başlamışdı. Bu qəzetdə onun ədəbi məqalələri, şerləri və tərcümələri nəşr olunurdu. Sonralar Azərbaycanda və Türkiyədə nəşr olunmuş bir sıra əsərlərini də məhz ədib İranda olduğu dövrdə qələmə almışdır. 1911-ci ilin mayında Rusiya səfırliyinin təzyiqi ilə Türkiyəyə getməyə məcbur olan ədib İstanbulda yenicə çıxmağa başlayan "Türk yurdu" jurnalında mühüm bir qismi ədəbiyyatşünaslıqla bağlı olan "İran türkləri" silsilə məqalələrini, "Səbilürrəşad" jurnalında isə həmin silsilənin davamı olan "İran tarixçeyi-inqilabı" əsərini nəşr etdirmişdir. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə bununla yanaşı, Azərbaycanın və bütün şərqin böyük mütəfəkkiri Cəmaləddin Əfqaninin "Məqalati-cəmaliyyə"sinin "Vəhdəti-cinsiyyə fəlsəfəsi və ittihadi-lisanın mahiyyəti-həqiqiyyəsi" bölümünü fars dilindən türkcəyə çevirərək, "Türk yurdu" jurnalında dərc etdirmişdir.
Həmin dövrdə İstanbulda yaşayan Ə.Hüseynzadə və Ə.Ağaoğlu da "Türk ocağı"ında, "İttihad və tərəqqi" cəmiyyətində çalışmış, müxtəlif mətbuat orqanlarında ədəbi publisistik yazılarla ardıcıl çıxış etmişlər.
1920-1941
Mühacirət ədəbiyyatının bu mərhələsi janr baxımından da rəngarəngdir. Onun əsas nümayəndələri poeziya, nəsr, ədəbi tənqid, ədəbiyyatşünaslıq, publisistika ilə məşğul olmuşlar. Almas İldırım, Kərim Yaycılı, Əli Vulkan, Teymur Atəşli və başqalarının poeziya sahəsindəki uğurları diqqəti çəkməkdədir. Xüsusilə, Almas İldırımın yaradıcılıq irsi mühacirət poeziyasının ən kamil örnəklərindən sayılır.
Əhməd Ağaoğlunun, Ümmülbanunun, Ceyhun Hacıbəylinin, Səməd Ağaoğlunun, Qurban Səidin nəsr yaradıcılığı xüsusilə maraq doğurur. Ə.Ağaoğlunun bəzi siyasi-fəlsəfi yazıları, o cümlədən "Sərbəst insanlar ölkəsində", "Mən nəyəm?", "Könülsüz olmaz" əsərləri bədii səpkidə işlənmişdir. Ümmülbanunun "Nami" (1943), "Qafqaz günləri" (1945), "Paris günləri" (1947), "Ernst Yunkerlə görüş" (1951), "Mən tiryəki seçdim" (1959), "Sonra" (1961), "Yad Fransa" (1968), "Son ümidin çağırışı" (1971), "İvan Buninin son höcəti" kimi bədii nəsr nümunələri onu təkcə Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatının deyil, həmçinin fransız nəsrinin tanınmış nümayəndələrindən birinə çevirmişdir.
Səməd Ağaoğlunun bədii irsi əsas etibarilə "Strasburq xatirələri", "Zürriyyət", "Öyrətmən Qafur", "Böyük ailə", "Hücrədəki adam", "Sovet Rusiya İmperiyası", "Qatırın ölümü" kitablarında toplanmışdır. Onun atası Ə.Ağaoğlu haqqında yazdığı "Babamı xatırlarkən" və "Babamın arkadaşları" əsərləri mühacirətdə yaranmış memuar nəsrinin ən dəyərli nümunələrindəndir. Bu dövrdə tənqid, ədəbiyyatşünaslıq və publisistika sahəsində də ciddi uğurlar qazanılmışdır. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin "Azərbaycan Cümhuriyyəti", "İstiqlal məfkurəsi və gənclik", "Qafqazya türkləri", "İxtilalçı sosializmin iflası və demokrasinin gələcəyi", "Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatı", M.B.Məmmədzadənin "Milli Azərbaycan hərəkatı", Hilal Münşinin "Azərbaycan Cümhuriyyəti", Ə.Cəfəroğlunun "Azəri ədəbiyyatında istiqlal mücadiləsi" və s. əsərlər bu qəbildəndir. Azərbaycan folklorşünaslığının, ədəbiyyatşünaslığının, ümumən, filoloji fikrinin dünya miqyasında təmsilçilərindən biri olan Əhməd Cəfəroğlunun tədqiqatlarında qədim türk yazılı abidələri, folklorşünaslıq, ədəbiyyatşünaslıq və nəzəriyyə problemləri, klassik və çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatına dair araşdırmalar xüsusi yer tutur.
"Azərbaycan yurd bilgisi", "Türk amacı", habelə İstanbul Universitetinin nəşr etdiyi "Türk dili və ədəbiyyatı" jurnallarının redaktoru olan Ə.Cəforoğlu onların səhifələrində "Azəri xalq ədəbiyyatında sayaçı sözləri", "Gəncə dialektində 75 Azərbaycan bayatısının dil baxımından təhlili", "Dədə Qorqud dastanlarının antroponimlər sistemi" və s. ciddi nəzəri-analitik yazılar dərc etdirmişdir. Alimin mifologiya ilə bağlı araşdırmaları da ("Azəri türk ədəbiyyatında batil etiqadlar", "Anadolu və Azərbaycan uĢaq folklorunda Şamanizm qalıqları", "Azərbaycan və Anadolu folklorunda saxlanan iki şaman tanrısı") diqqətə layiqdir.
Ə.Cəfəroğlu klassik irsimizin və müasir ədəbi prosesin tədqiqi ilə də ardıcıl məşğul olmuşdur. 1932-1933-cü illərdə nəşr etdirdiyi "XIX əsr azəri şairi Siraci", "XVIII əsr azəri şairi Məlik bəy Avçı", "Modern Azərbaycan ədəbiyyatına toplu bir baxış" və s. əsərləri müəllifin bu sahədə elmi uğurudur.