cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əvəlik
Tarixi
Əvəlik növlərinin əksəriyyəti mal-qara üçün qüvvətli yem, gön-dəri sənayesi üçün aşı əhəmiyyətli, dərman xüsusiyyətli, boyaq təbiətli olmaqla yanaşı, həm də qiymətli qida və ədviyyat bitkisi sayılır.
Adi əvəlik — Hündürlüyü 30-100 sm olan iri kökümsovlu çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqları oxvari, şirəli turşməzə, tamlı, gövdə üzərində növbəli düzüləndir. Çiçəkləri xırda, yaşımtıl-qəhvəvi rəngdə olub, süpürgə formasında gövdənin qurtaracağında yerləşmişdir. Meyvəsi toxumcadır.
Əvəlik toxum vasitəsilə çoxaldılır. Yazda əkilmiş əvəlik elə həmin ildə də, yəni 30-40 gündən sonra məhsul verməyə başlayır və bir ildən sonra məhsuldarlığı artır. Üç-dörd ildən sonra tədricən azalmağa başlayır. Buna görə də hər 3-4 ildən bir əvəlik əkin sahələri yenidən şumlanmalı, mineral və üzvi gübrələr verilməlidir. Mülayim keçən iqlim şəraitində 4-5 dəfə yaşıl yarpaq toplamaq mümkündür. Hər hektar sahədən 14-16 ton, iriyarpaqlı sortdan isə 20-30 ton yaşıl tərəvəz toplamaq olar. Əvəlikdə birinci ili 5-7 gövdə, ikinci ili 8-12, o biri illərdə isə 15-22 və daha çox gövdə əmələ gəlir.
Əvəliyin sort və hibrid növləri bir-birindən 1 yaxud 2 kilometr aralı əkilməlidir. Bu məsafə pozularsa, onda növlərin tozlanması qarışar və məhsuldarlıq aşağı düşər.
Növləri
Turştəhər əvəlik çoxillik, çılpaq ot bitkisidir. Kök hissəsindən sıx gövdələri, duz və qalxanvarı, şırımlı, sadə budaqlanan, əksərən qırmızımtıl rəngdə olub, 15-55 sm. hündürlüyündədir. Kök ətrafında və eləcə gövdənin aşağı nahiyəsində yerləşən yarpaq saplaqları uzun, yuxarı yarpaqları oturacaq şəklində lanset xətvarı, iti olub, kənarları bütövdür. Hamaşçiçəkləri piramidal – süpürgəvari, xırda birevli çiçəklərdən ibarət olub, dəstə formasında, kiçik çiçək saplaqları qırmızımtıldır. Turştəhər əvəlik Azərbaycanın (Böyuk Qafqazın Quba sahəsində) şərq və qərb rayonlarında, Kiçik Qafqazın şimal və cənub sahələrində yayılmışdır. Kökünün tərkibində 10-14%-ə qədər aşı maddəsi, xrizofanol, aloeemodin, emodin, fission antraxinonları, yerüstü hissəsində üzvü turşular, 3,2-8% aşı maddəsi, hiperin, rutin, xrizofanol, emodin, sianidin, delfinidin vardır. Tərkibində 10%- dən artıq olan kempferol, kversetin maddələri tam çiçək açan zaman maksimuma, meyvə verən zaman isə minimuma çatır. Bu da bizim ilk dəfə qeorqin çiçəkləri üzərində apardığımız elmi nəticələrlə üst-üstə düşür. Çiçəklərinin tərkibindən C vitamini, rutin meyvəsindən isə C, K, RR və karotin vitaminləri, kversetin, hiperin, rutin flavonoidləri, xrizofanol, emodin, fission antraxinonları, toxumundan flavonoid, 5%-ə qədər piyli yağ maddələri tapılmışdır.
Adi əvəliyin yerüstü hissəsindən hazırlanan dəmləməsinin köməyi ilə daxili qanaxmalarda, yaş sarğı kimi dəri xəstəliklərində, sidik tutulmalarında, bəd xassəli şişlərin müalicəsində, keçmiş SSRİ-də, o cümlədən bir sıra Qərbi Avropa ölkələrinin elmi təbabətində ödqovucu, işlədici dərman kimi, habelə dəridə əmələ gələn göbələk xəstəliklərini, irinli çibanların müalicəsində, yaşıl hissəsinin şirəsindən isə qızdırma, sinqa, qaşınma, revmatizm və bəd xassəli xərçəngdə istifadə edilir. Yarpaqlarından vitamin «iksirləri» hazırlanır. Təzə dərilmiş yarpaq və dəmləməsindən sinqa, laxlayan dişlərin dibinin möhkəmləndirilməsində, gec sağalan kəskin irinli yaraların müalicəsində, şirəsindən antiseptik, zəhərlənmə əleyhinə geniş istifadə olunur. Meyvəsindən alınan cövhər büzüşdürücü, qan-kəsici vasitə kimi işlədilir. Toxumu yetişən ərəfədə mal-qara üçün təhlükəli olub, zəhərlənmə yaradır.
İspanaq əvəliyi zəif turşu və vitaminlə zəngindir. Pəhriz xörəklər hazırlamaq üçün əvəzolunmaz bitkidir. Bunun yaşıl kütləsinin tərkibindən quzuqulağı turşusu, B„ B2, C, K, PP, krotin vitaminləri, 10-12%-ə qədər aşı maddəsi, 5%-ə qədər flavohoid maddələrindən kversetin, hiperin, rutin, xrizofenol, emodin, fission antarixananlar kök hissəsində K vitamini, 7-15%-ə qədər antraxinon maddələri, yerustu hissəsindən 12%-ə qədər quzuqulağı turşusu, B, C, E, krotin vitaminləri, prokatexin, kafeyin, xlorogen, qala turşuları, yarpaqlarının tərkibində quzuqulağı turşusu, C, K, PP krotin vitaminləri, 5-5,4% hiperin, rutin, vitteksin maddələri, meyvə əmələ gələn zaman daha çox toplandığı halda, hamaşçiçəklərinin tərkibindəki antosian fıssin, C vitamini, karotin meyvəsinin tərkibində xrizofanol, aloe-emodin, emodin, fission və s. maddələr tapılmışdır. Bundan başqa əvəliyin tərkibindən 2 mq'%* Fe, 0,6 mq% Cu, 0,13mq% F, 9mq % Mn, 1,5 mq % Zn, 0,19 mq % Mo, 0,62 mq % Ni, 0,02 mq % As, 10 mq % St, 140 mq % Na, 579 mq % K, 36 mq % Mg və s. mikroelementlər aşkar edilmişdir. Turştəhər əvəliyin dəmləməsindən diş qanaxmalarının kəsilməsində, sidik tutulmalarında, bəd xassəli xərçənglərin müalicəsində, bir sıra Avropa ölkələrində və eləcə də Tibet təbabətində – dizenteriya, babasil, vərəm və s. xəstəliklərin müalicəsində geniş istifadə olunur.
Qumral əvəlik. Bu, çoxillik ot bitkisinin hündürlüyü 50-100 sm-dir. Gövdəsi möhkəm, dikduran, çılpaq, çox da dərin olmayan şırımlardan ibarət olub, qırmızı rənglidir. Kökü şaquli, yoğun, iyvandır. Yarpaqları, möhkəm qalın, uzunsov, lanset-varı, lanset və yaxud uzunsov xətvandır. Çiçəkləri ikievli, çoxlu çiçək dəstəsindən ibarət olub, qısa süpürgəvaridir. Bunun kökünün tərkibində C və K vitamini, 3-14,9 % aşı maddəsi ən çox meyvə verən zaman toplanır, 0,73-4,2 % antraxinon maddələri, kökümsovunun tərkibində qlükoza, efir yağı, fıtosterin, C vitamini, 4,3-5,5 %-ə qədər aşı maddəsi, antosian. 4,25 %-ə qədər xrizofanol, emodin, fission, piy maddələri, yerüstü hissəsində üzvi turşulardan kofein, xloroqen, kversetin, xrizofanol, fıseion, emodin, emodin qlükozid, gövdəsinin tərkibindən 1,39-5,5 %-ə qədər aşı maddəsi, yarpaqlarının tərkibindən B, B2, C, K, PP, karotin vitaminləri, 6,89-8,44 %-ə qədər aşı maddəsi, 2,6-3 %-ə qədər flavonoid maddələri, zoğlarından sianidin, rutinozid sianidin, antosianları, meyvəsindən C, K, E və karotin vitaminləri, 3,77-5 %-ə qədər aşı maddələri, toxumundan 3,9 %-ə qədər aşı və s. maddələr tapılmışdır.
Qumral əvəlikdən hazırlanan preparatlardan xərçəngin, ekstraktı daxil edilmiş mazından sarkoma xəstəliklərində, kökündən hazırlanan preparatlarından çin təbabətində işlədici, büzüşdürücü, yarasağaldıcı, dəri xəstəliklərində, dişlərin dibinin möhkəmləndirilməsində, vərəm, şiş, ilan sancmalarında, alkoqolizm əleyhinə; kök və yarpaqlardan hazırlanan preparatlardan tərgətirigi, hərarətsalıcı; toxum və kökündən isə pellaqre xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilir. Yerüstü hissəsindən, cavan, zoğ və yarpaqlarından müxtəlif növ vitaminli salatlar, xörək növləri hazırlanır. Bundan həm adi halda, həm də bişirilmiş formada, həm də qurudulmuş şəkildə istifadə edilir.
İstifadəsi
Əvəlik Azərbaycanda çox istifadə olunan bitkidir. Tərkibində o qədər vitamin var ki, saymaqla bitməz. Onda limonda olduğundan da çox C vitamini var. Bu vitamin dəmirin mənimsənilməsini təmin edir.
A, E, PP və B qrup vitaminləri ilə zəngindir. Təbii askorbin turşusudur, qanı durulaşdırır. Antioksidant təsiri var.
Kimlərə olmaz Podaqrası olanlar, böyrəklərində daş olanlar, mədə-bağırsağınnda yara olanlar ehtiyatlı olmalıdır. Əvəlik bədəndən artıq mayeni qovub çıxartdığı üçün, sidikqovucu təsir olduğu üçün, böyrəklərdən daşı tərpədə bilər. Eləcə də duz mübadiləsini poza bilər. Hamilələrə də qəti olmaz.
Rusnak (kommuna)
Rusnak  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Monbazan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12303.
Kommuna təxminən Paris dən 500 km cənubda, Tuluza şəhərindən 150  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 29  km qərbdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 254 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 141 nəfər (15-64 yaş arasında) 103 nəfər iqtisadi fəal, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73.0%, 1999-cu ildə bu göstərici 69.8%). Aktiv olan 103 nəfərdən 97 nəfəri (61 kişi və 36 qadın) işləyir, 6 nəfər işsizdir (3 kişi və 3 qadın). 38 hərəkətsiz 9 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 16 nəfər təqaüdçü, 13 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Kənd təsərrüfatı
thumb|right| 300px|thumbnail
Kənd təsərrüfatı — bitki və heyvan mənşəli məhsulların istehsal olunması, bunların keyfiyyət və səmərələrinin yüksəldilməsi, bu məhsulların uyğun şərtlərdə mühafizəsi, işlənib qiymətləndirilməsi və satışa çıxarılması prosesi.
İrəvan Azərbaycanlı Pedaqoji Texnikumu
İrəvan Azərbaycan Pedaqoji Texnikumu və ya İrəvan Türk Pedaqoji Texnikumu — Ermənistan SSR-də fəaliyyət göstərmiş orta ixtisas məktəbi; Ermənistandakı azərbaycanlı məktəbləri üçün müəllimlər hazırlayan internat tipli tədris müəssisəsi.
Tarixi
Texnikum 1924-cü ildən fəaliyyət göstərmişdir.
1930–1935-ci illərdə texnikumun 102 nəfər tələbə və müəllimləri "bəy", "xan", "mülkədar", "qolçomaq", "kulak" damğası ilə repressiyaya məruz qalmışdı.
1936-cı ildən İrəvan Azərbaycan Pedaqoji Məktəbi adlanan həmin təhsil ocağı Azərbaycan elminə və maarifinə görkəmli xadimlər bəxş etmişdir.
Rəhbərləri
Bu təhsil ocağına müxtəlif vaxtlarda Mehdi Kazımov, Bəhlul Yusifov, Həmid Məmmədzadə kimi tanınmış maarif xadimləri rəhbərlik etmişlər. .
Müəllimləri
1928–1930-cu illərdə İrəvanda Pedaqoji Texnikumunda müəllim işləmiş akademik Yusif Məmmədəliyev bir sıra ünlü ziyahlara dərs demişdir.
Məzunları
Məzunları arasından onlarla akademik, elmlər doktorları, yüzlərlə maarif fədailəri yetişmişdir : Əsəd Məmmədov, Əjdər Kazımov, Qadir Məmmədov, Məmmədəli Məhərrəmov, Əli Həsənov, Tağı Məhərrəmov, İsmayıl İsmayılov, Qulam Namazov və b.
Hapoel Petah-Tikva FK
Hapoel (Petax-Tikva) - İsrailin futbol klubu
Avropa kuboklarında iştirak
2 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.
Dissosiativ pozğunluqlar
Disosyativ pozğunluqlar — insanda şəxsiyyət, yaddaş, qavrayış və ətraf muhit ilə əlaqədər duyumlar kimi normalda bir bütün halında çalışan funksiyaların bütövlüyünün pozulmasıdır. Dissosiyasya əksəriyyətlə travmaya qarşı bir müdafiə mexanizmi kimi ortaya çıxır. Xəstəlik bu şəkildə travmadan qaçmağı təmin edərkən eyni zamanda travma insanın həyatı üzərindəki təsirini də gecikdirir.
Növləri
Dissosyativ pozulmalar 5 alt qrupta təhlil olunur.
Dissosiyativ fuqa
Amneziyanın bir növü də sayıla bilər. Olduqca nadir görülən bir vəziyyətdir. Adamın keçmişini və adı və ya ailəsi kimi mühüm kimlik bilgilərini unudub, evindən, ya da öyrəşdiyi mühitdən ayrılmasıdır. Qismən, ya da tamamilə yeni bir şəxsiyyətə çevrilir. Əksəriyyətlə saatlar və ya günlər sürür. Yaxşılaşma ümumiyyətlə özündə olur. Yaxşılaşma sonra adam fuqa başlanğıcı zamanı xatırlaya bilər, ancaq fuqa əsnasında etdiklərini xatırlamaz.
Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu (cəm şəxsiyyət)
Bu xəstəlik adətən uşaqlıqdan qalan travma kimi hadisələrə adam dözə bilmədiyi üçün beyin bunlara dözə biləcək şəxsiyyətlər və ya bir şəxsiyyət yaradır. Yaradılan bu şəxsiyyətlərdə ümumiyyətlə hər zaman bir duyğu və ya keçmişdən qalan bir anı olur. Bəzi şəxsiyyətlər yaxşı ikən, şiddətə meyilli şəxsiyyətlər də ola bilir və ya bəzən intihara meyilli şəxsiyyətd ə görülə bilər.Bu xəstəliyə tutulan kişilərdə qadın şəxsiyyətlər və qadınlarda isə kişi şəxsiyyətlər rahat yarana bilərlər. Adətən xəstələrdə ən çox 10 şəxsiyyət görünür, amma bunun sayı əslində insandan insana dəyişə bilər. Bu alterlər bəzən aşiq ola bilərlər, ancaq şəxsiyyət şiddət tərəfdarıdırsa qarşıdan reaksiya almayanda bu məhəbbət qəzəbə çevrilə bilər. Ancaq sadəcə şiddət tərəfdarı şəxsiyyətdə görülməz, bu yaxşı şəxsiyyətlərdə də görülə, hətta şəxsiyyət kiçik problem halına gətirə bilər və buna görə bu sevgilərini normal bir insan kimi sevdikləri adama deyə bilərlər. Buna görə kişisinizsə və bir qadın şəxsiyyətiniz və ya qadınsınızsa və bir kişi xarakteriniz varsa onlar da aşiq ola və bunu dilə gətirə bilərlər. Müalicə edilərkən əvvəl həkim tərəfindən bu şəxsiyyətlərin tanınması, necə bir şəxsiyyət olduğunu və haradan gəldiyini müəyyən edilməlidir. Və müəyyən etdikdən sonra birləşdirmə (birləşdirmə müalicəsi: Şəxsiyyətləri məhv edib əsas xarakterin qalmasını təmin etmək) müalicəsi başlayır. Ancaq müalicə əsnasında da yeni şəxsiyyətlər bəzən çıxa bilər. Müalicədə çıxan bu yeni şəxsiyyətlər ya insana kömək edir və digər şəxsiyyətlərin yox olmasına kömək edir və ya müalicəni çətinləşdirirlər.Hərhalda bu xəstəliyə yoluxanlar mütləq psikoloğa getməlidirlər.
Depersonalizasyativ pozğunluq
İnsanın öz reallıq hissindən və ya bədənindən ayrıldığı hissinin olduğu, ya da sanki bunları kənardan bir müşahidəçi kimi izlədiyi hissini yaşadığı, daimi və ya təkrarlayan həyatların olduğu bir pozğunluqdur. Bu həyatında insanın həqiqəti müəyyən etməsi pozulmaz.
Başqa cür adlandırılmayan dissosiyativ pozğunluq
Uzun müddət və gərgin şəkildə beyin yuma və fikir dəyişdirmə kimi məcbur razı salma periodlarına məruz qalan insanlarda müəyyən dərəcələrdə dissosiyasyon görülə bilər.
Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu (cəm şəxsiyyət) haqqında olan film və kitablar
Xəyalə Murad- "Adsız" psixoloji romanı
Amblyseius boina
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Dissosiativ pozğunluqlar
Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu (cəm şəxsiyyət) haqqında olan film və kitablar
"Evanın üç üzü"- Oskarlı film
Robert Louis Stevenson — "Dr.Jekyll And Mr.Hyde"
Narın qumlar (səhra)
Narın qumlar səhrası — geniş ərazini əhatə edən və barxanlarla zəngin olan səhra.
İşli (Avurğazı)
İşli — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd İşli kənd şurasının tərkibindədir.
Narın qumlar (səhra)
Səhra Xəzərönü çökəklikdə Volqa (İdil) və Ural (Yayıq) çayları arasında yerləşən ərazini əhatə edir. Narın qumlar səhrası 40 min. km² ərazini əhatə edir. Vaxtı ilə göl dibini təşkil etdiyindən narın qumlarla örtülmuşdur.
Səhranın bir qismi ot və kollarla örtülür. Qum fırtınaları səhra üçün xarakterikdir. Şirin su mənbələri səhtə yaxındır.
Qumlar Qərbi Qazaxıstan vilayətinin Xan Ordası meşəliyinin daxilinə doğru hərəkət edir. Bəzi hissələrdə barxanlar kiçik təpələr əmələ gətirir. Burada maksimal barxanların hündürlüyü 13 metrdir. Qırmızı-sarı rəngə malik qumlar balıqqulağı ilə zəngindir.
Səhra Batpaysağır, Terektiqum, Jamanqum, Orda, Bozanay, Qosdəulet və Menteke kimi massivlərə bölünür. Şimal-şərqini Qamıs-Samar düzənliyi əhatə edir.
İqlimi kontinentaldır. Yanvar ayının orta illik temperaturu −10,4 ; −12,2 °C, iyulda 34,9–34,5 °C təşkil edir. Orta illik yağıntının miqdarı 214–246 mm-dir. Qar örtüyünün qalınlığı 10 sm keçmir. Buxarlanma yağıntıdan 5–6 dəfə çoxdur. Sirin sular 1,5–2 metr dərinlikdə yerləşir. Yaz ayları Sarıözen və Qaraözen çayları səhraya axır.
Səhrada cuzqun, gəvən, yulğun, ayrıqotu, yovşan və digər kol bitkiləri bitir. Nadir hallarda qızılağac, əsməqovaq, qovaq kimi ağaclara rast gəlinir. Burada sünbülqıran, dovşan, ərəbdovşanlar kimi canlılar yaşayır. Narın qumlar səhrasının ərazisində "Orda" geobotanik yasaqlığı təşkil edilmişdir.
Tarixi
Narın qumlar səhrasının ərazisi 19-cu əsrdə Bökey ordasının yerləşdiyi ərazi idi.
Bədbəxtliyin astanasında (film, 1977)
Bədbəxtliyin astanasında qısametrajlı bədii filmi rejissor Rauf Nağıyev tərəfindən 1977-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. "Azərbaycanfilm" kinostudiyası nda istehsal edilmişdir. Filmin süjeti laqeydlik ucbatından baş vermiş bir yanğın əhvalatı üzərində qurulmuşdur. Əsas rolları Cəfər Namiq Kamal, Kamilə Tatlıyeva, Elmira Şabanova və Hicran Nəsirova ifa edirlər.
Məzmun
Film həyatın ən çətin anlarında gənclərimizin yüksək əxlaqi keyfiyyətlərə malik olduqlarını açıb göstərir. Filmin süjeti laqeydlik ucbatından baş vermiş bir yanğın əhvalatı üzərində qurulmuşdur.
Rollarda
Cəfər Namiq Kamal (Cəfər Əhmədov kimi) Kamilə Tatlıyeva Elmira Şabanova Hicran Nəsirova Rafiq Nəsirov
Dikson-Entrans boğazı
Dikson-Entrans boğazı -Boğaz Sakit okeanın şimal-şərqində Alyaska və Vaşinqton ştatları arasında yerləşir. Üstəlik boğaz Kanada və ABŞ sərhəddini təşkil edir. İnzibati cəhətdən isə ABŞ tərəfdən Alyaska ştatının və Kanadadan isə Britaniya Kolumbiyası ərazisini təşkil edir.
Coğrafiyası
Boğaz Hayda-Quain adasını Aleksandr arxipelaqından ayırır. Ondan cənubda Hekate boğazı, şimalda isə Klarens boğazı ilə birləşir. Uzunluğu və eni 80 km təşkil edir. Boğaz əsasən buzlaşmanın nəticəsində əmələ gəlmişdir.
Tarixi
Boğaz Kanada və ABŞ arasında ərazi mübahisəsi olaraq qalır. Belə ki, Kanada A-B xətti deyilən anlayışa əsasən boğaz sularını beynəlxalq dəniz suları hesab edərək iki ölkə arasında sərhəd təşkil etdiyini bildirir. ABŞ isə suları ada ərazisinə daxil olduğunu iddia edir. Bununla belə ABŞ bu əraziləri öz dövlət xəritəsinə daxil etmir. Mübahisə əsasən balıqçılıq məsələlələrində ortaya çıxır. Boğaz 1788-ci ildə Cozef Banks tərəfindən Britaniya donanması kapitanı Corc Diksonun şərəfinə adlandırılmışdır. O boğaz ərazilərinin tədqiqi ilə məşğul olmuşdur. Boğazın hər iki sahilində Hayda xalqı yaşayır. Hayda xalqı boğazı "Seegaay" adlandırırlar. Bu da hayda dilində okean deməkdir.
Raymon Puankare
Həyatı
Puankare hökuməti Azərbaycanda bolşevik işğalına qarşı silahlı üsyançılara rəğbət bəsləmişdir. Fransa hökuməti, Əlimərdan bəy Topçubaşov başda olmaqla, Parisdə qalmağa məcbur olan Azərbaycan nümayəndə heyətinə maliyyə yardımı göstərmiş, Azərbaycanın Rusiyanın təsiri altından çıxararaq Antanta ölkələrinə tabe etmək məqsədilə Topçubaşov və Ankara hökuməti ilə danışıqlar aparmışdır.
Nömrə-yi do (Həftkel)
Nömrə–yi do — İranda, Xuzistan ostanında, Həftkel şəhristanının Mərkəz bəxşinin Hövmə dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 49 ailədə 98 nəfəri kişilər və 93 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 191 nəfərdir. Kəndin əhalisini qaşqaylar təşkil edir, qaşqay türkcəsində danışırlar və şiə müsəlmandırlar.
Liran Konovalov
Liran Konovalov ( 1 avqust 1994) — İsrailli üzgüçü. Liran Konovalov İsraili 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Liran Konovalov birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 100 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 50.16 saniyəlik nəticəsi ilə 119 üzgüçü arasında 52-ci oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Çaxırlı (Göyçə)
Çaxırlı — Göyçə mahalında kənd
rayon mərkəzindən 3 km qərb tərəfdə yerləşmişdir. Kənd qərb tərəfdən erməni kəndi Tüstülü kəndi ilə 30 m, cənub şərq tərəfdən Qırxbulaq kəndi ilə 1 km, cənub tərəfdən isə Subatan kəndi ilə 7 km həmsərhəddir. Kəndin adı yarandığı ilk gündən 1988-ci ilin dekabrına qədər 3 dəfə dəyişdirilmişdir.
Kəndin üçüncü adı erməni dilində Sovetkəndi mənasını bildirən Sovetakerd 1988-ci ilin dekabrına qədər olmuşdur.
Kənddə ağalıq və kəndxuda lıq rejimləri olmuşdur. Kəndin bir neçə kəndxudası olmuşdur. Onlardan son zamanlarda Ayvazlılar tayfasından Böyük kişini və Alcəfərlilər tayfasından Şirin kişini göstərmək olar. Həmin kəndxudalar ağalıq rejiminə tabe olmuşlar. Kəndin ilk ağası Ağalıqlar tayfasının başçısı Abbasəli ağa olmuşdur. Ağalıqlar tayfasından olan nümayəndələr Abbasəli bəyin oğlu Şirəli bəy,nəvəsi Böyük ağa, nəticəsi Abbasəli bəy və başqaları olmuşdur. Abbasəli bəy Sovet hakimiyyəti qələbə çaldıqdan sonra (1921-ci ilin noyabrın 29-da) Dağıstan a köçmüş və ömrünün sonuna qədər orada yaşamışdır. Onun 2 oğlu olmuşdur. Böyük oğlu Böyükağa, kiçik oğlu isə Kiçikağa olmuşdur. Böyükağa Azərbaycan Respublikası nda müxtəlif vəzifələrində o,cümlədən Bakı şəhəri ndə yerləşən 11 sayılı Cəzaçəkmə müəssiəsinə rəhbərlik etmişdir. Kiçik oğlu Kiçikağa (Abbas) Leninqrad şəhərində təhsil almış akademik elmi dərəcəsinə layiq görülmüş, böyük vətən müharibəsi illərində böyük rus alimi İ.V.Kurçatovla birlikdə atomun alınmasında fəal iştirak etmiş və həmin komissiyanın sədr müavini işləmişdir. Abbas Çayxorski 1991-ci ilə qədər Rusiya da yaşamışdır. 1991-ci ildə Sovetlər birliy i dağıldıqdan sonra ABŞ-yə köçmüşdür. 2008-ci il yanvarın 21-də 91 yaşında ABŞ-nin Rio şəhərində vəfat etmişdir. Ailəsi isə hal-hazırda ABŞ-ın Koliforniya ştatı nda yaşayır.
Kəndin ərazisində adları Türk toponimlərindən ibarət mənzərəli və gəzməli yerləri vardır.
Tarixi XI-XII əsrlərdən bəhs edən, albanların qəbirstanlığını, kənddən cənub tərəfdə 5 km məsafədə yerləşən Aşağı Kalafa və onun qəbirstanlığını (tarixi təxminən bizim eradan əvvəl) tarixi, XVII əsrin əvvəllərində tikilən, 1948-ci ildə ermənilər tərəfindən tamamilə dağıdılan Düldül ocağı, kəndin Seyidlilər tayfasından Bala seyidin ocağı və kənddən cənub-şərq tərəfdə 12 km məsafədə yerləşən "Qoşa - pir" ocağı dini abidələrdir. Bu abidələrə qonşu kəndlərin əhalisi də ziyarətə gələr və nəzir dilərdilər. Kəndin Hacı Abdullauşağı tayfasından Hacı Abdulla, Molla İsgəndər, Ağalıqlar tayfasından Böyükağa, Abbasəli bəy, Ayvazlılar tayfasından Kərbəlayı Avas, Böyük kişi, Məmmədov Əmirxan, Məhərrəmov Arif, Muradhasanlılar tayfasından Maya qarı, Tağıyev Qəmbər, Mursaqulular tayfasından Quliyev Cəmşid, Nağılılar tayfasından Süleymanov Qəmbər və başqa tanınmış xeyriyyəçiləri olmuşdur.
Köçürülmə dövrünədək kolxozda 2000-dən çox xırdabuynuzlu, 200 baş iribuynuzlu heyvan olub. Ərazisi isə Gillidən Qırmızıdağadək 50 km olan bir ərazini zəhatə edirdi. Kəndin torpaqlarının çoxluğunu görən erməni rəhbərləri 1948–ci ildə Sirxana çalası deyilən ərazini Basarkeçərə, 270 ha torpağı isə Qırxbulağa verir. Hansı ki, adıçəkilən yaşayış məntəqələrində ermənilər yaşayırdılar. Son vaxtlar isə Çaxırlının balansında 3500 ha torpaq sahəsi qalıb.
Qaçqınlıq
1905-1907-ci illərdəki I qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi tamamilə doğma yurdlarında qalmışlar. Kəndin təxminən 300-350 evi, [tel:2000-2200 2000-2200] nəfərə yaxın əhalisi olmuşdur.
1918-1920-ci illərdəki II qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi zorla yurdlarından çıxarılaraq qaçqın düşmüşlər. Kənd əhalisi Şamaxı rayonunun Mədrəsə kəndində məskunlaşmışdır. Kənd əhalisi 1921-ci ilin yazında yenidən doğma yurdlarına qayıtmış, az bir hissəsi isə məskunlaşdıqları ərazidə qalmışdır. Kəndə qayıdan əhali görür ki,əksəriyyətinin evlərində xaricdən gələn ermənilər məskunlaşıblar. Məcburiyyət qarşısında qalan əhali kəndin sağ sahilində özləri üçün yeni kənd salıblar. 1948-1953-cü illərdəki III qaçqınlıq zamanı kənd əhalisi tamamilə doğma yurdlarından çıxaılmış, kənddə cəmi 37 ev qalmışdı. Qaçqınlıq zamanı kəndin 500 evi 3000-nə yaxın əhalisi olmuşdur. 1958-ci ilə qədər çıxarılan kənd əhalisinin 150 evi, 1200 nəfərə yaxın əhalisi doğma kəndinə qayıtmış 150 evi, 1800 nəfərə yaxın əhalisi isə məskunlaşdıqları Yevlax rayonunun Səmədabad, Əlibayramlı, Kirov və Gədəbəy rayonunun Şurabad və Çobankənd kəndlərində, Şəmkir, Gəncə, Şamaxı və başqa yerlərdə məskunlaşmışdır. Kənd əhalisi bu günə qədər həmin yerlərdə yaşayır.
Ərazisi
Kəndin 1940-cı ilə qədər 7000 hektar torpağı olmuşdur. Sahələrə müxtəlif adlar verilmişdir. O adların hamısı Oğuz Türk adlarıdır. Onlardan Yolkeçən, Hacı Abdullauşağının komu, Çörəkgəlməz, Suçıxan, Sarıyer, Quşölən, Atyeyən, Qırgüney, Qıvlabulağı, Daşdı, Yurdyeri, Dəli Alı düşən, Bərkləmiş (Qızıldağ), Səmədölən, Körpü qulağı, Qamışlıq, Camışboğan, Sirxana, Kiçik calal, Böyük calal, Su kəsən, Kül təpə, Gül təpə, Kəsəmən gölü, Yurd yerindəki göl, Cil gölü, Sığırxana, Mirzalı domağı, Orta arxın qabırğası, Xaçın düzü (orada Alban abidələri yerləşirdi), Həmzə təpəsi, Güneylər, Dərağıl, Tağı ölən, Mal yeyən, Dördağıllar, Əhmədin kalafası, Baba yeri, Sandıq çıxan, Kalvayı Abbas, Gərri taxtası, Püşlü yurd, Boğaz yurd, Dəli dağ, Ağalıq yurdu, Hacı biçən, Sulu dərə, Daşlı, Şahverən, Komlar, Hacı Vəlinin kalafası, Kərəm yerləri, Güney, Sarı yal, Kərkibaş düşən, Baba yurdu, Qara çınqıl, Topqara çınqıl, Səlbi qarı ölən, Mehdibəy, Pəhləvan daşı və başqa yerləri göstərmək olar. Kəndin ərazisində 13 un dəyirmanı olmuşdur. Onlardan 12-si su ilə işləyən un dəyirmanı, 1-i xod dəyirmanıdır. 12 su dəyirmanından 6-sı Zodlu Səmədağanın, 6-sı yerli əhalinin dəyirmanları olmuşdur. Kənddə 1950-ci ildə dövlət tərəfindən 1988-ci ilin dekabrına qədər elektrik enerjisi ilə işləyən xod dəyirmanı tikilmişdir.
Kəndin eni 2 km, uzunluğu isə 1,2 km-dir. Kəndin 3500 hektar torpağı olmuşdur. Ondan 100 hektarı əkənək, 2000 hektarı otaraq, 500 hektarı isə biçənək sahələridir.
Elm və din
1922-ci ildə kənddə dövlət tərəfindən məktəb açılmışdır. Məktəbi inzibati binası olmadığına görə dərslər imkanlı şəxslərin evlərində keçirilərdi. 1922-ci ildə 1932-ci ilə qədər ibtidai (I-IV), 1932-ci ildən 1939-cu ilə qədər yeddiillik, 1939-cu ildən 1988-ci ilin dekabrına qədər orta (X) məktəb olmuşdur. Kənddə dövlət tərəfindən 300 şargirdin təhsil alması üçün hər şəraiti olan yeni orta məktəb tikilmişdir. 1870-1880-ci illərdən 1917-ci ilə qədər Qızılbulaq (Çaxırlı) kəndində Cənubi Azərbaycandan gəlmiş Axund Qəfərin təşəbbüsü ilə, kənd ağası Böyükağa tərəfindən məscid tikilmiş və həmin məsciddə dini təhsil almaq üçün kənd sakinlərinə, həmn də qonşu kəndlərdən gələn sakinlərə hərtərəfli şərait yaradılmışdır.
Əməgen
Əməgən - türk, altay, qafqaz və nart əfsanələrində nəhəng. İmegen də deyilir. Çirkin, zaman-zaman birdən çox başı olan nəhəng varlıqlar olaraq təsvir edilər. Nart əfsanələrində ədədləri olduqca çoxdur və hər üç ayda bir ad etdikləri deyilər. Hər doğumda görə çox uşaq dünyaya gətirirlər. Nart qəhrəmanları davamlı emegenlerle vuruşub və gücləriylə, zəkalarıyla onları hər vaxt yenmeyi bacararlar. Lakin onlardan çox qorxar və çəkinirlər. Çünki Əməgenlər, tutduqları zaman insanları yerlər. Nart destanlarına görə dünyadakı bütün pisliklərin qaynağı Əməgenlerdir. Əgər onlar olmasaydı dünyada heç bir pislik olmazdı. Tanrılar, yer üzünü onların pisliyindən qorumaq üçün Nartları yaratmışdır və onlar da davamlı döyüşüb dayanmaqdadırlar. Əməgenlərin iştirak etmədiyi heç bir Nart dastanı yoxdur.
Etimologiya
(Em/Əm) kökündən törəmişdir. Əmək (biryerde olmaq, güc istehlak etmək, iş etmək) feli əlaqəlidir. "Əmən" ruh, can deməkdir, həmçinin ağac tikmək üçün açılan çuxuru da ifadə edir. Kafkasyadaki digər xalqların dilləri ilə də əlaqəsi olduğu şübhəsizdir.
Acırlı (Marağa)
Acırlı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Acırlı kəndistanında, Mərkəzi qəsəbəsindən cənub-şərqdədir.
Girdə evkalipt
(Eucalyptus globulus) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Təbii halda Avstraliyanın Viktoriya, Yeni Cənubi Uels ştatları, Tasmaniya, Yeni Zelandiya, Cənubi Amerika, Kaliforniya və Çinin cənubunda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 70 m-ə çatan, bozumtul və ya mavi-ağ rəngli, hamar gövdəli ağacdır. Gövdənin aşağı hissəsi istisna olmaqla qalan hissəsində qabığı uzun, nazik, lentşəkilli qopub tökülür. Cavan zoğlarında yarpaqlar üzbəüz, oturaq, boz və ya külvari-ağ rəngli, ürək və ya yumurtavari formalı, ucu daralmış olub, 7-16 sm uzunluqdadır. Yetkin yarpaqları isə növbəli düzülüşlü, saplaqlı və dərivari, cavan yarpaqlardan iki dəfə qalın və dörd dəfə uzundur. Rəngi tünd yaşıl olub, neştərvari və ya qılıncvari, 15-30 sm uzunluqda və 3-4 sm enindədir. Ağımtıl və ya qırmızı çiçəkləri tək və ya 2-3-ü bir yerdə olmaqla, oturaq və ya qısa ayaqcıq üzərində yerləşir. Çiçək yatağı və qapağı tükcüklü, üzəri mavi-ağ rəngli, muma oxşar təbəqə ilə örtülüdür. Meyvələri oturaq, şarvari və ya enli boruvari, tükcüklü, dördhissəli, 10-15 mm uzunluqda və 13-30 mm enindədir.
Ekologiyası
Abşeronun torpaq-iqlim şəraitinə - istiyə, soyuğadavamlı, rütubətə tələbkar ağacdır. Yerüstü hissəsi şaxtadan məhv olarsa, yazda pöhrələr vasitəsi ilə bərpa olur.
Azərbaycanda yayılması
Quru-subtropik zonalarda, o cümlədən Lənkəranda becərilir, park və bağlarda yaşıllaşdırmada rast gəlinir.
İstifadəsi
Nektarlı bitkidir. Yaşıllaşdırmada istifadə üçün əlverişlidir.
Qorşaq
Etimologiya
(Qor/Kor) kökündən törəmişdir. Qorxmaq feli ilə əlaqəlidir. Boz rəngi de ifadə edər.
Güştəsbi
Güştəsbi və ya Güştəsfi (Marko Polonun xəritəsində Gostazz ) - Şirvanşahlar dövlətinin vilayəti.
Tarixi
Şirvanşahlar Dövlətinin XXV hökmdarı Gərşəsibin adını Kür və Araz çayları arasında yerləşən və Xəzər dənizinin sahillərinə qədər uzanan Güştəsbi (Güştəsfi) vilayətinin adı ilə bağlayırlar.
Gərşəsibin oğlu Cəlaləddin Sultanşah Güştəsfinin (indiki Beyləqan və Cəlilabad) hakimi təyin edilmişdir.
XIV əsrə aid "Səffət əs-səfa" adlı mənbədə XIII əsrin ikinci yarısında öz iqamətgahını, Dərbənd ərazisinin Bakıya qədər Elxanilərlə Cucilər arasında hərbi əməliyyat meydanına çevrilməsi və Şirvanşahın həmin yerlərdə qalmasının təhlükəli olması ilə bağlı Güştəsbiyə köçürən Şirvanşah Axsitan barəsində bəzi məlumatlar verilir.
Acıbuzayə (Gilan)
Coğrafi yerləşməsi
Rəşt şəhristanının Küçsəfəhan bölgəsinin Ətraf kəndistanında, Küçsəfəhan qəsəbəsindən 6 km şimaldadır.
Ağbil türbələri
Ağbil türbələri, Şeyx Məziyyəd türbəsi və ya Ağbil pirləri — Qubanın Ağbil kəndindəki köhnə qəbiristanda yerləşən tarix-memarlıq abidələri.
Ağbil kəndində üç türbə olmuşdur ki, onlardan biri tamamilə dağılmışdır. Həmin türbə planda kvadrat formalı olmaqla, qabağa çıxan antları ilə kiçik portal yeri formalaşdırırdı. Daxildən tübə 2.7x2.7 metr ölçüyə malik olmuş, giriş üzərindəki 1.43x48 sm ölçülü kitabədə isə hicri tarix ilə 940-cı il (miladi 1533), o cümlədən türbədə dəfn edilən şəxsin adı — Şah-Murad — göstərilmişdir.
Səkkizbucaqlı türbə
270px|thumb|left| Şah Murad türbəsinin kitabəsi Dövrümüzə çatmış türbələrdən birincisi xaricdən səkkizguşəli formaya malikdir. Bu türbə, bir tərəfdən tarix-memarlıq abidələri ilə kasıb olan dövrə — XVI əsrə aid olması baxımından, digər tərəfdən isə, şimal və cənub türbələrinin xüsusiyyətlərini birləşdirən tipoloji xarakteristikasına görə böyük maraq kəsb edir.
Türbənin kərpicdən hörülmüş divarları daş kürsülük üzərində ucaldılmış, divar və təməl hissənin hörgüsü eyni ölçüdə aparılmışdır. Buna görə də, kürsülük və tikilinin əsas həcmi halnız hörgü materialının fakturası ilə fərqlənir. Kürsülüyün yalnız faktura xarakteristikası baxımından fərqləndirilməsinə, Cənubi Azərbaycanın bəzi kərpic türbələrində də rast gəlinir.
Türbənin özünəməxsus xüsusiyyətlərindən biri də xaricdən səkküzguşəli formada olmasına baxmayaraq, daxildən tikilinin 2.8x2.8 metr ölçülü kvadrat həcmə malik olmasıdır. Kvadratın cənub tərəfində türbəyə giriş yerləşdirilmişdir. Digər üç tərəfdə isə 76x50 sm ölçülü kiçik nişlər inşa edilmişdir. Yer səviyyəsində adi qəbir tipli dəfn yerinin olması göstərir ki, türbədə xüsusi sərdabə inşa edilməmişdir.
Kvadrat təməldən günbəz örtüyə keçid, sadə stalaktitlər formasında həll edilmiş yelkənlər vasitəsiylə həyata keçirilmişdir. Türbənin xarici divarları üçün kərpic və daş hörgüsünün qarışımı karakterikdir ki, bu da Şirvan ərazisində yayılmış digər türbələrdə rast gəlinməyən bir haldır. Kürsülükdən başqa, giriş hissəsinin aşağı hissələrinin çərçivəsinin hörülməsində də daşlardan istifadə edilmiş, elə daş üzərində də təqvim göstərilmişdir. Üzərində kitabə yazılmış 53x46 sm ölçülü daş doqquz sıra kəpic üzərində, girişin üstündə yerləşdirilmişdir.
XIX əsrdə Ağbil türbələrini tədqiq etmiş akademik B. Dorn onlar üzərindəki kitabənin surətini köçürmüşdür. Ərəb dilində üç sətrdə süls xətti ilə yazılmış kitabənin tərcüməsi belədir: De: Ey özləri öz əleyhlərinə çıxan qullarım Mənim, Allahın mərhəmətindən ümidsiz olmayın! Həqiqətən, Allah bütün günahları bağışlayır: Çünki O, bağışlayan və mərhəmətlidir. Bu bina sultan oğlu sultan, Sultan Xəlilullah – Allah onun dövlət və səadətini əbədiləşdirsin – zamanında Allahın rəhmətinə getmiş, günahları bağışlanmış, xoşbəxt şəhid Şah Murad b. Şeyx Məzyəd b. Xacə b. Şeyx Bayazid – Allah onu və bütün möminləri bağışlasın – üçün doqquz yüz qırxıncı (1533-1534) ildə tikilmişdir.
Dördbucaqlı türbə
Üçüncü Ağbil türbəsi kiçik ölçülü tikilidir. Tikilinin düzbucaqlı planının (2.80x2.62 m) qısa tərəfinin divarları antlar şəklində 1.2 m qabağa uzaldılmışdır. Alınan kiçik eyvan gücgüvari tağla örtülmüşdür. Ümumilikdə bu kiçik mavzoley kifayət qədər xarakterik olmaqla, kiçik yaşayış binasını xatırladır.
Hayber-Paxtunxva
Əyalət Əfqanıstan (şimal-qərbdə), Qilgit-Baltistan (şimal-şərqdə), Azad Kəşmir (şərqdə), Qəbilə zonası (qərbdə), İslamabad (cənub-şərqdə) ilə həmsərhəddir. Vilayət inzibati mərkəzi Peşəvardır. Əsasən İran yüksəkliklərində, Avrasiya tektonik plitəsinin Hindu Kuş silsiləsinin yamacları indus hövzəsindəki Hindustan plitəsinin təpələrindən daha aşağı olduğu bir yerdə yerləşir.
Tauqum
Tauqum (yəni Dağqum) — Mərkəzi Asiya da, Qazaxıstan da yerləşən səhra. Balxaş-Alagöl dərəsində, Balxaş gölü və İli çayının cənubunda qərarlaşır. Səhranın sahəsi 10 000 km² təşkil edir. Uzunluğu 240 km, eni isə 40–60 km arasında dəyişir. Qum dyunlarının hündürlüyü 10—15 metrdir.
Flora
Səhrada cuzqun, ayrıqotu, saksaul, yovşan və s. bitkilər bitir.
İqlim
Yayı uzun sürür. İyul-avqust ayının orta temperaturu 24 - 26 ° С, bəzən isə 40° С. təşkil edir. Yağıntı əsasən aprel, sentyabrın sonu, oktyabr ayları düşür. Yay ayları yağıntı nadir hallarda müşahidə edilir.
Yuho Huvarinen
Yuho Huvarinen (27 mart 2000-ci ildə Finlandiyada anadan olub) — Finlandiya Veikkausliiqa təmsilçilərindən olan RoPS klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən peşəkar Finlandiyalı futbolçudur.
RoPS
Huvarinen RoPS akademiyası vasitəsilə inkişaf etmişdir. Huvarinen öz peşəkar karyerasında debütünü 27 avqust 2016-cı ildə Lahti klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, 87-ci dəqiqədə Yanne Sakselanı əvəz etmişdir. Həmin görüşdə RoPS liqa görüşündə rəqibinə 3-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Klub
1 UEFA Çempionlar Liqası görüşləri daxildir. 2 Finlandiya Superkuboku görüşləri daxildir.
Rəfibəylilər
Rəfibəylilər — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.
Soyun yaranması
Gəncə xanlığının məşhur simalarından olan Rəfi bəyin övladları rus üsul-idarəsi dönəmində Rəfibəyov soyadını qəbul etdilər.
Yumurtalıq
Yumurtalıq (ovarium) — cüt üzvlərdən olub kiçik çanaq, uşaqlığın yan tərəflərində, enli bağın arxasında yerləşmişdir. Həddi-büluğa çatmışlarda bunun şəkli yastılaşmış ellipsoidə bənzəyir. Uzunluğu 3,0–5,0 sm, eni 1,5–3,0 sm, qalınlığı0,7–1,5 sm və çəkisi5,0–8,0 qram olur. Əksər hallarda sağ yumurtalıq sol yumurtalıqdan böyük olur. Xarici səthi zəif qabarıq, rəngi çəhrayı və ağımtıldır.
Quruluşu
Yumurtalığın bayır və içəri səthi (facies lateralis et medialis), çıxıq azad kənarı — margo liber və düz çöz (müsariqə) kənarı — margo mesovaricus, yuxarı bor ucu — extremitas tubaria və aşağı uşaqlıq ucu — extremitas uterina vardır. Azad kənarı arxaya çevrilmişdir, müsariqə kənarı önə doğru baxaraq uşaqlığın enli bağına bitişmişdir. Burada qan damarlarına məxsus yumurtalıq qapısı — hilus ovari vardır. Boru ucu uşaqlıq borusunun qarın ağzına və uşaqlıq ucu uşaqlığa baxır və onun ilə xüsusi bağ — lig. ovarii proprium vasitəsilə birləşir. Yumurtalıqların xarici səthləri periton ilə örtülü deyildir; bunların üzərində maya epiteli — epitelium germinale (BNA) adlanan bir təbəqə kubabənzər və ya alçaq silindrə bənzər epitel hüceyrələri vardır. Maya epiteliyumurtalığın üzərində uşaqlığın enli bağına keçir; bu bağın həmin hissəsinə yumurtalıq müsariqəsi — mesovarium deyilir. Bu müsariqə də digər müsariqələr kimi iki qat peritondan təşkil olunmuşdur və arasında yumurtalığa məxsus damarlar yerləşmişdir. Yumurtalığın maya epitelinin altındasıx lifli birləşdirici toxumadan əmələ gəlmiş ağlı qişa — tunica albuginea ovari (BNA) vardır. Yumurtalığın kütləsi iki növ maddədən — qabıq maddədən və ya parenximatoz məntəqədən — zona parenchimatosa (BNA) və beyin maddədən və ya damarlı məntəqədən — zona vasculosa (BNA) ibarətdir. Qabıq maddə beyin maddədən çox sıxdır və xeyli əhəmiyyətə malikdir, çünkı burada yumurtalığın vəzi ünsürləri olur.
Ovulyasiya
Qovuğabənzər follikul böyüdükdə ilk dəfə qabıq maddədən uzaqlaşır və beyin maddəyə daxil olur, sonra yetişənə yaxın çox genişləndiyi üçün qabıq maddəyə çatır və yavaş-yavaş yumurtalığın xarici səthinə yaxınlaşır, yetişmiş follikul yumurtalığın üzərində nazik bir təbəqə qalır və onun üzərində tünd ləkə kimi gözlə görünən kiçik bir qabarçıq əmələ gətirir. Qovuğabənzər follikul tamamilə yetişdikdən sonra qabarcıq partlayır və onun möhtəviyyatı: follikul mayesi, yumurta hüceyrə və şüalı tacı əmələ gətirən epitel hüceyrələr periton boşluğuna atılmış olur. Bu prosesə, yəni yumurtanın yumurtalıqdan çıxmasına ovulyasiya yaxud yumurtlama —ovulatio deyilir. Azad olmuş yumurta uşaqlıq borusu qıfının saçaqlarının (fimbriae tubae) və yumurtalıq epitelinin ehtizazı nəticəsi olaraq uşaqlıq borusunun qarın dəliyinə doğru hərəkət edir və nəhayət boruya keçir.
Qırmızı sarı və ağımtıl cisimlər
Qovuğabənzər partladıqdan sonra onun divarları büzüşür və boşluğu partlamış damarlardan axan qan ilə dolur. nəticədə qovuqcuğun yerində qırmızı cisim — corpus rubrum əmələ gəlir. bir tərəfdən qanın azalması və digər tərəfdən follikul hüceyrələrində lipoidin olması həmin cismi saraldır; ona görə sonradan sarı cisim — corpus luteum adlanır. Həqiqi sarı cisim hamiləliyin sonunadək, qeyri həqiqi cisim isə 6–8 həftəyədək qalır. Yavaş-yavaş burada olan damarlar itir, nəticədə sarı cisim rəngini itirərək ağarır və ağımtıl cisim — corpus albicans adlanır. Beləliklə hər bir qovuğabənzər follikulun yerində birər çapıq qalır.
Fiksasiyası
Yumurtalığı fiksasiya edən bağlar ikidir:
Vaskulyarizasiya və innervasiyası
250px|thumb|left|Uşaqlıq və yumurtalıq arteriyaları 300px|thumb|right|Uşaqlığın və yumurtalığın vaskulyarizasiyası Yumurtalığa arterrial qan iki mənbədən: uşaqlıq arteriyasından (art. uterina) və yumurtalıq arteriyasından (art. ovarica) gəlir. Venoz qan kiçik venalara yığışır; bunlar xaricə çıxaraq yumurtalıq kələfini — plexus ovaricus əmələ gətirir. Buradanda qan yumurtalıq venasına və uşaqlığın venoz kələfinə (plexus venosus uterinus) keçir. Limfa yumurtalıqdakı limfa kapilyar torundan yığışaraq limfa damarları vasitəsilə yumurtalıq qapısından xaricə çıxarılır; bu damarlar qan damarları ilı bərabər yumurtalıq asılan bağın içərisilə yuxarı gedərək bel və aorta limfa düyünlərinə açılır. Yumurtalıq öz sinirini yumurtalıq kələfindən (plexus ovaricus) alır. Buradan çıxan sinirlər yumurtalıq qapısından daxil olaraq, onun beyin və qabıq maddələrinə şaxələnir.
Minni Maus (personaj)
Minerva "Minni" Maus — 1928-ci ildə "Walt Disney Animation Studios" kampaniyası tərəfindən yaradılan cizgi filmi personajıdır. Əsası Volt Disney və Ab Ayvarks tərəfindən qoyulmuşdur. Onlar Mikki Mausu "Dovşan Osvald" adlı personajı əvəz etməsi üçün yaratdıqdan sonra Mikki personajının tək personaj kimi qalmamasına görə yeni siçan personajı "Minni Maus"u yaradırlar. Minni Maus personajı Mikki Maus kimi məşhurluq qazana bilir. Onun tam adı Minerva Minni Maus kimi səslənir. Adının yazılışındakı "Minerva" sözü Qədim Roma mifologiyasında müdriklik ilahəsi olan Minervanın şərəfinə adlandırılmışdır.
Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
thumb|right|200px|[["Oraq və Çəkic" medalı|"Oraq və Çəkic" qızıl medalı — Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanının atributu]] Üçqat Sosialist Əməyi Qəhrəmanı — 15 nəfər bu ada layiq görülmüşdür.
Anastasiya Simanoviç
Anastasiya Simanoviç (d. 23 yanvar 1995) — Rusiyanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Anastasiya Simanoviç, Rusiya yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Bürünc medal uğrunda görüşdə Macarıstan yığmasını 20:18 hesabı ilə məğlub edən Rusiya yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasının bürünc medalına sahib oldu.
Kanalizasiya
thumb|Parisdə kanalizasiya sistemi Kanalizasiya — tullantı su və mayelərin məskunlaşma bölgələrindən və sənaye bölgələrindən uzaqlaşdırılması üçün qurulan yeraltı qurğu sistemidir.
Kanalizasiya xəttləri ümumiyyətlə 1/2 doluluqda 2fps sürətlə axacaq şəkildə hazırlanar. Minimum axış sürəti, boruların təmiz qalmasını təmin edər və qatı maddə təcrübəsini mane olur. Bina içi Sistemlərdə Əyəm 1–2% arasında olmalıdır. Bina xaricindəki Sistemin uc (xarici) nöqtələrindəki borular, ən azı 1% meyllə hazırlanmalıdır. Bu uc nöqtələrdəki borularda az axış olacağından, %1 əyəm, boruların təmiz qalmasına köməkçi olar.
Üfüqi əyrilikli borular çox istənməsə də bəzi vəziyyətlərdə lazımlı ola bilər. Belə vəziyyətlərdə, boru düzmüş kimi hesablanır və lazımlı minimum meyl 50% əlavə olunur. Beləcə, borunun əyriliyindən qaynaqlanan hidrolik enerji itkisi tarazlanmış olur.
Kanalizasiya əlaqələrində, eyni diametrli borular bağlanarkən, axış istiqamətində aşağıda qalan boru, yuxarıdakı borudan ən az 0,025 m daha alçaq qoyulmalıdır. Əgər, boru diametri dəyişirsə, boruların diametrinin 80%-inə qarşılıq gələn yüksəklikləri uyğunlaşdırılmalıdır.
Tarixi
İlk kanalizasiya e.ə. 2500-cü ildə müasir Hindistanda inşa edilmişdir. Hindistanda yerləşən və e.ə. III minilliyə aid olan Mohenco-Daro şəhərindəki evlərdə ayaqyolu və hamamda istifadə olunan çirkab suları xüsusi borularla axıdılırdı. E.ə. 2300-cü ildə Mesopatomiyada — Şumer şəhərlərində hökmdarın və əyanların saraylarında kanalizasiya sistemi var idi. Qədim yunan və Roma şəhərlərində də bu tipli kanalizasiya sistemləri inşa olunmuşdu. Əvvəllər açıq olan bu kanalizasiyaların üstü sonralar sal daşlarla örtülürdü. Roma imperiyası dağıldıqdan sonra Qərbi Avropada mədəniyyət tənəzzül etdi və uzun əsrlər boyu kanalizasiyaların çəkilməsi unuduldu. Orta əsrlərdə Azərbaycan şəhərlərində də yüksək məişət mədəniyyəti formalaşırdı. Məsələn, ərəb səyyah və coğrafiyaşünası əl-Müqəddəsinin məlumatından aydın olur ki, çirkab sularını kənara axıtmaq üçün hələ X əsrdə Dərbənd şəhərində kanalizasiya sistemi yaradılmışdır. Avropada kanalizasiya sistemi yalnız XIX əsrdə bərpa olundu. Müasir tipli ilk kanalizasiya 1843-cü ildə Almaniyanın Hamburq şəhərində inşa olunmuşdur.
Mənbə
İxtiralar və kəşflər. Bakı,2006, səh.25
Acin (Həmədan)
Acin - İranın Həmədan ostanı nın Əsədabad şəhristanı nda şəhər.
Acin şəhəri Əsədabad qəsəbəsindən 20 km cənub-qərbdədir.
Acin keçmişdə Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin Pirsalman dehistanında yerləşən bir kənd idi, lakin sonralar yeni Pirsalman bəxşinin (tərkibinə Pirsalman və Külyai dehistanları daxildirlər) yaradılmasından sonra Acin kəndi şəhər statusu qazanıb, sözügedən bəxşin inzibati mərkəzi olaraq təyin olundu, və Əsədabad şəhəri ndən sonra Əsədabad şəhristanı nda yerləşən ikinci şəhər oldu.
2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 3,343 nəfər və 766 ailədən ibarət idi.Əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dilində danışırlar.
Məzahir Məmmədov (tarzən)
Məzahir Məmmədov — Azərbaycanın Salyan rayonunda və eyni zamanda cənub zonasında tanınmış tar ifaçılarındandır.
Həyatı
Məzahir Məmmədov 1948-ci il may ayının 10-da Salyan şəhərində musiqiçi ailəsində anadan olub. Atası mahir zurna ifaçısı Mənəf Məmmədov məşhur "Cəngi" ansamblının yaradıcısı olub və uzun illər ona rəhbərlik edib. Ailələrinin bütün üzvləri – 8 qardaşın hər biri musiqi ilə məşğul olub. SSRİ dövründə bu qardaşlar keçmiş ittifaqın bir çox şəhərlərində, xarici ölkələrdə müntəzəm qastrollarda olublar. Sonradan qardaşların bəziləri, eləcə də Məzahir Məmmədov bu gün rayon incəsənətlə məğuldurlar.
Ryöpeyru
Ryöpeyru  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Lessak kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
Məzahir Məmmədov (tarzən)
Həyatı
Məzahir Məmmədov 10 yaşından etibarən tarla maraqlanıb. Sonradan muğama həvəsi artıb və 12 yaşı olanda muğam həvəskarı kimi tanınırdı.
Ryöpeyru
INSEE kodu — 12303.
Məzahir Məmmədov (tarzən)
Həyatı
XX əsrin 60-cı illərində Asəf Zeynallı adına Musiqi exnikumunda təhsil alan zaman Bəhram Mansurov, Əhməd Bakıxanovdan tar sənətinin bir çox sirlərini öyrənib. 1988–1993-cü illərdə Soltan Hacıbəyov adına Sumqayıt musiqi texnikumunda təhsilini yeniləyib. Bir müddət rayonun yenikənd kənd musuqi məktəbində direktor vəzifəsində çalışan Məzahir Məmmədov hazırda Salyan şəhərindəki Qulu Əsgərov adına İncəsənət Məktəbinin tar müəllimidir.
Yaradıcılığı
Məzahir Məmmədov 1984-cü ildən etibarən rayondakı Qulu Əsəgərov adına "Gənclik" xalq çalğı alətləri ansamblına rəhbərlik edir. Ansambl muğam ustadı Qulu Əsgərov tərəfindən 1946-cı ildə yaradılıb. Gənc Məzahir Məmmədov bu ansamblda fəaliyyətə konsertmeyster kimi fəaliyyətə başlayıb.
Ryöpeyru
Kommuna təxminən Paris dən 500 km cənubda, Tuluza şəhərindən 150  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 29  km qərbdə yerləşir.
Məzahir Məmmədov (tarzən)
Yaradıcılığı
Məzahir Məmmədov SSRİ dövründə Ümumittifaq Xalq Nailiyyətləri Sərgisində iştirak edib və bu sərginin diplomuna layiq görülüb. Rəhbərlik etdiyi dövrdə "Gənclik" ansamblının ifa etdiyi 10 musiqi yazısı Rusiyanın qızıl fonduna daxil edilib. SSRİ Mədəniyyət Nazirliyinin fəxri fərmanına layiq görülüb.
Ryöpeyru
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 254 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 141 nəfər (15-64 yaş arasında) 103 nəfər iqtisadi fəal, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73.0%, 1999-cu ildə bu göstərici 69.8%). Aktiv olan 103 nəfərdən 97 nəfəri (61 kişi və 36 qadın) işləyir, 6 nəfər işsizdir (3 kişi və 3 qadın). 38 hərəkətsiz 9 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 16 nəfər təqaüdçü, 13 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Məzahir Məmmədov (tarzən)
Yaradıcılığı
Azərbaycanın müstəqilliyi dövründə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən dəfələrlə diplomlarla təltif olunub, təşəkkürlər alıb. Yaradıcılığı dövründə Rusiya, İspaniya, Yuqoslaviya, Ukrayna, Baltikyanı ölkələr, İran, Orta Asiya ölkələrində və s. dövlətlərdə qastrollarda olub, ümumdünya folklor xalq yaradıclığı festivallarının laureatı olub.
Saudade
Saudade — portuqal sözüdü. Bu sözün eyni anda xoşbəxt və bədbəxt olmaq kimi paradoksal mənası var. Saudade optimist və pessimist hekayələrin içində yaxşı və pisin bir-birini izlədiyi kölgə kimidir. Onlar həm bir-birindən ayrılmazlar, həm də bir-birlərini tamamlayarlar. Lüğətlərdə "keçmişdə duyulan həsrət" kimi verilsə də əslində nostaljidən çox fərqli bir mənası var. Fərq sadəcə qovuşma həsrəti deyil. Başlıca fərq ondan ibarətdir ki, Saudade — keçmişdə olan üzüntü dolu həsrəti ifadə edər. Saudade portuqalların qürur duyduqları sözlərdən və duyğulardan biridir. Yüz illər boyunca portuqal qadın və qızların dənizə qurban verdikləri kişilərin ardından çəkdikləri ağrıları və əzabları, gedib dönməyələri xatırlayarkən Saudade demişlər. Saudade başqa dilə tərcümə olunmayan sözlərdəndir. Bəlkə də bu cəhət sözün gözəlliyindəndir. Belə sözlər ya başqa dillərdə tərcümə olunmaz, ya da başqa dillərdə mənasız sözlərin mənasını hiss etdiyimiz zamanlarda Saudade deyib keçərlər.
Kabo Berdenın Cesaria Evora adlı bir məşhur müğənisi var. Bu qadın "Basanovanın divası" hesab olunur. Cesaria Evora Saudade adlı mahnısında xəşbəxtlik və bədbəxtliyin tarazlığından oxumuşdur. Hətta Saudade haqda filmlər də çəkilmişdir.
Graminaseius bufortus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Makkabi Netaniya FK
Makkabi (Netanya) — İsrailin futbol klubu
Avropa kuboklarında iştirak
2 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.
Departament
Departament ( — bölmə):
Dipartimento
Baccharis mollis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Cəyirli (Bərdə)
Cəyirli — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun Güloğlular inzibati ərazi vahidində kənd. Qarabağ düzündədir. Əhalisi 853 nəfərdir (2009).
Parıltı süzgəci
Parıltı süzgəci - (ing. glare filter, ru. противобликовый фильтр) – şüşədən, şəffaf polimerdən və ya tordan hazırlanmış və elektron-şüa borusunun şüşə səthinin əks etdirdiyi parıltıları azaltmaq və ya yox etmək məqsədilə displeyin ekranının qabağına quraşdırılan süzgəc.