cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malkolm X
Sui-qəsdi
Sonradan Məhəmməd Əbdül Əziz olaraq tanınan Batler 1985-ci ildə icbari işlə həbsdən buraxıldı. 1988-ci ildə "İslam milləti" hərəkatına aid Harlem məscidinin rəhbəri oldu. Hələ də günahsız olduğunu müdafiə etməkdədir. Həbsdəykən adını Xəlil İslam olaraq dəyişdirən Conson "İslam milləti" hərəkatını və doktrinasını rədd edərək sünnilik məzhəbinə keçdi. 1987-ci ildə sərbəst buraxılmasından 2009-cu ilin avqust ayındakı ölümünə qədər günahsız olduğunu bildirmişdir. Sonradan Mücahid Həlim deyə tanınan Hayer isə 2010-cu ildə icbari cəza ilə azadlığa buraxılmışdır.
CNN 17 fevral 2015-ci ildə Malkolmun qətli barədə xüsusi reportaj hazırlamışdır. Onlar bu layihədə Malkolma A. Peter Bayli, Örl Qrant da daxil olmaqla onunla işləmiş xeyli insandan müsahibə almışdırlar. Layihədə Malkolmun qızı İlyaşah Şabazz da iştirak etmişdir.
Dəfn mərasimi
Fevral ayının 23-26-da Harlemdəki Yuniti Dəfn Evində keçirilən mərasimə 14.000-30.000 arası ziyarətçi gəlmişdi. 27 fevraldakı dəfn mərasmi Qad in Xrist kilsəsində keçirilmişdi. Kilsənin kənarını dolduran insanlar üçün səsgücləndiricilər qurulmuşdu. Yerli televiziyalardan biri də mərasimi canlı olaraq yayımlayırdı.
Malkolm Hartdaledəki Fernkliff məzarlığında dəfn edilmişdir. Dostları məzar qazanların bellərini alaraq məzarını özləri qazmışdır.
Malkolmun ailəsinin və uşaqlarının pul ehtiyyacını qarşılamaq üçün aktyor və aktivist olan Rubi Dii ilə Xuanita Poytiyer tərəfindən Məşğul Analar Komitəsi  qurulmuşdu.
Reaksiyalar
Malkolmun öldürülməsinə cəmiyyət tərəfindən müxtəlif reaksiyalar verildi. Martin Lüter Kinq Betti Şabazza göndərdiyi başsağlığı teleqrafında "şok edici və faciəvi qətlə görə təəssüf etdiyini" bildirirdi. O, yazırdı: İrqçilik problemlərinə həll tapmaq üçün üz-üzə görüşmələr etmədiyimiz zamanlarda, hər zaman Malkolma qarşı dərin sevgim var idi, problemə diaqnoz qoyma və problemi kökündən həll etmə məsələsində möhtəşəm bacarıqlara sahib olduğunu düşünürəm. Öz düşüncəsini əks etdirmə məsələsində uğurlu bir natiq idi və üz-üzə qaldığımız irqçilik problemləri üçün mükəmməl cəhdlər sərf etdiyi danılmaz gerçəkdir.
26 fevral tarixində hər il keçirilən "Qurtarıcı günü"ndəki çıxışında Eliyah Məhəmməd demişdi: Malkolm xütbələrində bəhs etdiyi yerə getmişdir. Lakin biz bilirik ki, cahilcə və axmaqca doktrinləri Malkolmun sonunu gətirmişdir.
Yazıçı Ceyms Baldvin sui-qəsddən xəbər tutarkən Londonda idi. O, jurnalistlərin qarşısında qətllə bağlı suallara cavab verərkən ağlamış və demişdi: Bunu siz etdiniz. Ağ irqin üstünlüyünü yaradanlar bu sizin ucbatınızdan baş verdi. Siz günahkar deyilsiniz, lakin bunu siz etdiniz...Axınlarınız, başlatdıqlarınız, bir qitəyə etdiyiniz təcavüz bunları başlatdı.
Nyu-York Postla yanaşı Nyu-York Tayms Malkolmun sui-qəsdi barədə xəbərlər dərc etmişdilər.
ABŞ-dən kənarda da, xüsusən Afrikada Malkolmun öldürülməsi xəbəri böyük əks-səda ilə qarşılanmışdı. Nigeriyanın "Ze Deyli Tayms" qəzeti Malkolm barədə "şəhidlər xiyabanın xüsusi yerə sahibdir" deyə yazırdı. Qana mətbuatı isə onu Con Braun, Medqar Evers və Patris Lumumba ilə müqayisə edirdi və onun haqqında "azadlığa görə şəhid olan amerikalılardan və afrikalılardan biri" adlandırmışdı. Çin mətbuatı da Malkolmun qətlə yetirilməsindən geniş şəkildə bəhs etmişdi. Çinin "Xalq Gündəliyi" qəzeti Malkolmun qətlinin hakim və irqçi sinif tərəfindən törədildiyini, imperializmlə mübarizədə şiddətin şiddətlə qarşılaşmasının lazım olduğunu bildirirdi.
Bir digər Çin qəzeti Malkolmun azadlıq və bərabər haqlar üçün mübarizə apardığı üçün öldürüldüyünü yazırdı. Kubadakı "El Mundo" qəzeti isə Malkolmun qətlinin diskriminasiya əleyhinə olan mübarizəni şiddət yolu ilə həll etmək üçün törədildiyini yazırdı.
Qaracalar (Naxçıvan)
Qaracalar — türk tayfası
Malkolm X
Reaksiyalar
Nyu-York Amsterdam Nyus qəzeti öz həftəlik bölməsində Malkolmun öldürülməsi barədə yazırdı: ''Malkolm ictimai şəxs kimi irəli qismən televiziya sənədli filmi əsasında çıxmışdı. Film "Nifrətin yaratdığı nifrət" adlanır. bu Malkolmun həyatının və ölümünün təbiətini göstərir... Malkolmda açıq-aşkar qaradərililərin bu millətdə var olmadığına olan yatırımın meydana çıxardığı nifrətin və şiddətin məhsulu idi...O gənc olarkən ümid, xütbə oxuma, doktrina və qeyri-şiddət hərəkatı yox idi.
Qaracalar (Naxçıvan)
Haqqında
Naxçıvanda yaşamış türk tayfası olub (bax kəngərlər). Yazılı qaynaqlarda V əsrdən Naxçıvan ərazisində yaşamış Kəngərlərin içərisində Qaracalar tayfasının adına rast gəlinir. XVIII- XIX əsrin ortalarına aid bəzi mənbələrdə Naxçıvan mahalında yaşayan bir sıra qol və tirələrin arasında qaracalı nəsilinin adı çəkilir.
Malkolm X
Konspirasiya iddiaları
thumb|upright=0.75|[[Luis Fərraxan 2005-ci ildə.|alt=Louis Farrakhan in 2005]]
Günlərlə sui-qəsdin məsuliyyətinin kimdə olması ictimaiyyətdə müzakirə edildi. 23 fevralda İrqi Bərabərlik Konqresinin lideri Ceyms Farmer mətbuat konfransında cinayətin "İslam milləti" hərəkatı tərəfindən deyil, yerli narkotik satıcıları tərəfindən törədildiyini iddia etdi. Bundan əlavə, polislərin əskikliyini, sui-qəsdçilərin salona rahat şəkildə girə bilmələrini və polisin hadisə yerini qoruya bilməməsini əsas götürərək NYPD-ni, FTB-ni və Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsini ittiham etdi.
Malkolmun yoldaşlarından biri olan Örl Qrant sui-qəsd barədə bunları yazmışdı: 5 dəqiqə sonra ən inanılmaz səhnə baş verdi. Zalın içində bir sürü polis boş-boş gəzirdi. Onlar zalda onlardan sakit parkda patrul olarkən tələb olunan sürətlə gəzirdilər. Onlardan hadisədən narahat olmuş və ya həyəcanlanmış kimi görünmürdülər. Mən gözlərimə inana bilmirdim. Nyu-York polisi xeyli sayda silah səsi eşidilən zala daxil olurdu, amma heç birində silah yox idi. Danılmaz faktdır ki, hətta onlardan bəzilərinin əlləri ciblərində idi.
1970-ci illərdə ictimaiyyət COİNTELPRO və digər gizli təşkilatlar barədə öyrəndi. Bu proqramlar FTB tərəfindən yaradılmışdı və məqsədi 1950-1960-cı illərdəki insan haqları təşkilatlarını parçalamaq və dağıtmaq idi. Məsələn, "İslam milləti" hərəkatının katibi olan Con Əlinin FTB üçün çalışmasına inanılır. Malkolm bir dəfə bildirmişdi ki, o, Con Əlinin Eliyah Məhəmmədlə onun arasınındakı münasibətləri gərginləşdirdiyini düşünür və hesab edir ki, Əli İMH rəhbərliyinin əsas düşmənidir. Con Əli Malkolmun qətlindəki cinayəti sübut olunmuş Hayer ilə cinayətdən bir gün əvvəl görüşmüşdü.
Şabazz ailəsi də Luis Fərraxanın Malkolm cinayətində əli olduğuna inananlar arasındadır. O, 1993-cü ildəki nitqində cinayətin arxasında İMH-nın olduğunu qəbul etmiş kimi görünmüşdü: Malkolm xainmidir, yoxsa bizimkimidir ? Əgər biz xainlərlə milli məsələ kimi davransaq, bunun axırı necə olar ? Millət xainlərlə, dönəklərlə mübarizə aparmağı bacarmalıdır.
2000-ci ilin may ayında gün üzünə çıxan "60 Minutes" adlı xəbər proqramında Fərraxan onun dediyi bəzi şeylərin Malkolmun cinayətinə səbəb ola biləcəyini demişdir. Mən dediyim sözlərlə cinayətə təşviq edə bilərəm. Mən qəbul edirəm ki, mənim dediyim söz bir insanın həyatını itirməsinə səbəb olubsa, mən bundan peşmanlıq hissi keçirirəm.
Bir neçə gün sonra Fərraxan sui-qəsdə əmr verməsi iddiasını rədd etdi, lakin yenidən bildirdi ki, o, Malkolmun sui-qəsdinə səbəb olacaq abu-havanı yaratmışdır.
Sui-qəsdin kimin əmri ilə törədilməsi barədə yekdil razılığa gəlinmədi. 2014-cü ilin avqust ayında Ağ Evin onlayn petisiya mexanizmasından istifadə edilərək Malkolmun qətli barədə bütün sənədlərin heç bir dəyişiklik edilmədən ictimaiyyətə elan edilməsi istənildi.
Fəlsəfəsi
Malkolm avtobioqrafiyasından başqa heç bir yazısını çap etdirməmişdir. Onun fəlsəfi düşüncələri 1952-ci ildən ölümünə qədərki dövrdə verdiyi müsahibələr və nitqlər əsasında öyrənilir. Nitqlərinin əksəriyyəti, xüsusilə həyatının son ilindəki çıxışları qeydə alınmış və çap edilmişdir.
"İslam milləti" hərəkatındakı inancı
İMH-nin üzvü olarkən keçdiyi təlimlərdə o, sözünə "hörmətli Eliyah Məhəmməd bizə öyrətdi ki" sözləri ilə başlayırdı. Buna görə də, hal-hazırda həmin dövrdə Malkolmun "İslam milləti" hərəkatının doktrinasından şəxsi fikirlərinin nədə fərqlənib-fərqlənməməsini öyrənmək faktiki olaraq qeyri-mümkündür. 1964-cü ildə hərəkatdan ayrıldıqdan sonra özü bildirmişdi ki, hərəkatda olan zaman, o ancaq Eliyah Məhəmmədin dediklərini təkrarlayan kukla olmuşdur.
Malkolm həyatının bu dövründə dünyanın əsl insanlarının qaradərililər olduğunu, ağdərili insanların şeytan olduğu və qaradərili elm adamı olan Yaqub tərəfindən hal-hazırda Yunanıstanda yerləşən Patmosda yaradıldığını bildirirdi. Hərəkat inanırdı ki, qaradərili insanlar ağdərili insanlar qarşısında üstünlüyə sahibdirlər və ağdərili insanların çox yaxın müddətdə məhv olacağı gözlənilirdi. Ağdərili insanların şeytan olması iddiası ilə bağlı ona sual verilən zaman Malkolm cavab vermişdi: Tarix sübut edir ki, ağ insan şeytandır. Kimsə təcavüz edirsə, yağmalayırsa, kölə edirsə, oğurlayırsa, insanlara bombalar yağdırırsa onun şeytandan heç bir fərqi yoxdur.
Malkolm deyirdi ki, "İslam qara insanlığın əsl dinidir" və xristianlıq Amerika afrikalılarına ağdərili ağaları tərəfindən zorla yeridilmiş ağdərili dinidir. Əlavə edirdi ki, "İslam milləti" hərəkatı bütün dünyada praktikada olan İslamı izləyir. Lakin hərəkatın doktrinası digər müsəlmanlardan fərqlənir, çünki Amerikadakı qaradərililərinin acınacaqlı qismətlərinə adaptasiya olmuşdur. O, hərəkatın banisi Uallas Fərd Məhəmmədin Allahın təmsilçisi, Eliyah Məhəmmədi isə Fərd Məhəmmədin çağırışçısı və ya peyğəmbəri kimi tədris edirdi. Malkolm Levis Lomaksa demişdi ki "çağırışçı Allahın peyğəmbəridir." Bir başqa vaxt isə "biz heç vaxt hörmətli Eliyah Məhəmmədi Peyğəmbər adlandırmamışıq" demişdir. }}
İnsan haqları hərəkatı irqi ayrılığa qarşı mübarizə apararkən Malkolm X irqi ayrılığı müdafiə edirdi. "İslam milləti" hərəkatı afroamerikalılar üçün ABŞ-nin cənubunda və ya cənub-qərbində müvəqqəti dövlət qurulmasını təklif edirdi. Bu dövlət afroamerikalıların Afrikaya köçəcəyi dövrə qədər mövcud olmalı idi. Həmçinin, bu dövlətin və Afrikaya köçdükdən sonra formalaşdırılması planlanan dövlətin bərpa xərcləri onların əcdadlarının pulsuz işlədilməsinə qarşılıq ABŞ dövləti tərəfindən ödənilməli idi. Malkolm insan haqları hərəkatının şiddət göstərməmə strategiyasını da rədd edirdi. O, düşünürdü ki, qaradərililər özlərini müdafiə etməlidirlər.
Müstəqil düşüncələri
Malkolm "İslam milləti" hərəkatını tərk etdikdən sonra elan etdi ki, əvvəlki düşüncələrinin bəzilərini dəyişib və vətəndaş haqları hərəkatı təşkilatları ilə birgə çalışmağa razıdır. O, düşünürdü ki, bu hərəkatın vətəndaş haqları hərəkatı adlandırılması bu mübarizə ABŞ-nin daxilinə həbs edir. İnsan haqları hərəkatı adlandırılması isə onu bütün dünyaya aid edir və beynəlxalq səviyyəyə daşıyır. Malkolma görə bundan sonra şikayətlər BMT-də dilə gətirilməli idi. Çünki o inanırdı ki, dünyanın inkişaf etməkdə olan ölkələri burada onlara dəstək verəcəklər.
Malkolm inanırdı ki, əgər ABŞ hakimiyyəti qaradərili insanları qorumazsa, qoruya bilməzsə və ya qorumağa istəksiz yanaşarsa qaradərililərin özlərini müdafiə etməsi lazımdır. O deyirdi ki, o və Afro-Amerikan Birliyi Təşkilatının digər üzvləri azadlığı, ədaləti, bərabərliyi və özlərini aqressorlardan qorumağa nə lazımdırsa etməyə hazırdırlar.
left|upright=0.75|thumb|Malkolm X 1964-cü ildəki mətbuat konfransında.
Malkolm dünyanın bir çox yerlərinə baş tutmuş səyahətlərindən bəhs edirdi. O, ABŞ daxilində qaradərililərin bərabərlik və azadlıq uğrunda mübarizəsi ilə III dünya ölkələrindəki azadlıq mübarizələri arasında xüsusi əlaqənin mövcud olduğunu vurğulayırdı. O deyirdi ki, afroamerikalılar özlərini azlıq olaraq düşünərək səhv edirlər, çünki onlar qlobal səviyyədə çoxluqdurlar.
Sosialist İşçi Partiyası tərəfindən təşkil edilən Militan İşçi Forumunda Malkolm kapitalizmi tənqid etmişdi. Bu nitqindən sonra ondan arzuladığı siyasi və iqtisadi sistem soruşulan zaman "dəqiq bilmirəm, amma müstəqilliyini yeni əldə etmiş III dünya dövlətlərinin sosializmə yönəlməsi təsadüfi deyildir" deyə cavab vermişdi. Sosializm barədə fikirləri soruşulan zaman o qaradərili insanlar üçün yaxşıdır deyə cavab vermişdi. Jurnalist buna cavab olaraq "sosialist kimi görünüşürsüz" demiş, Malkolm isə cavabında "o zaman mən elə eləyəm" deyə cavab vermişdi.
Həyatının sonuna qədər irqi ayrılığı müdafiə etməsə də, o, qaradərili millətçiliyini müdafiə etməyə davam etmişdir. O, bu millətçiliyə afroamerikalı icma üçün öz müqəddaratını təyin etmə hüququq kimi tərif vermişdi. Həyatının son dövrlərində Malkolm qaradərili millətçiliyi barədə yenidən düşünməyə başlamışdı. Buna onun Afrikaya və Avropaya səyahətləri səbəb olmuşdu. O, səyahəti zamanı Şimali Afrikadan olan inqilabçılarla görüşmüşdü. Bu inqilabçılar Malkolmda çox gözəl təsir bağışlamışdılar, lakin onlar qaradərili yox, ağdərili idilər.
Həcc ziyarətindən sonra Malkolmun irqi ayrılıq və rasizm barədə düşüncələri dəyişməyə başlamışdı. Onun bu barədəki fikirləri "İslam milləti" hərəkatındakı düşüncələri ilə fəlsəfi baxımdan fərqlənməyə başlayırdı. Məkkədən ABŞ-yə göndərdiyi məşhur məktubunda o həcc ziyarəti zamanı ağdərili insanlarla yaşadığı təcrübə hesabına irq barədə yenidən düşündüyünü və əvvəlki nəticələrini bir kənara atdığını bildirirdi. Qətlindən 2 gün əvvəl Qordon Parksla olan müsahibəsində demişdi: Camal Əbdül Nasir, Ben Bella, Kvame Nkruma rasizmin təhlükələri barədə məni agah etdilər. Mən başa düşdüm ki, irqçiliyin qarası və ağı olmur. O dünyadakı bütün millətlərə eyni vaxtda və ya ayrı-ayrı vaxtlarda dəhşətlər yaşatmışdır. Qardaş, xatırlayırsanmi restorana qaradərililərlə ağdərililərin birləşməsinin tərəfdarı olan kollec tələbəsi olan qız gəlmişdi ? Mən o zaman ona bildirdim ki, bunun xəyal edilmə şansı belə yoxdu və o, ağlaya-ağlaya çölə çıxmışdı. Mən bu hadisəyə görə çox peşman olmuşam. Afrika qitəsinin bir çox yerində mən ağdərili tələbələrin qaradərililərə kömək etdiyinin şahidi oldum. Buna bənzər şeylər xeyli arqumenti üstələyir. Mən bütün qaradərili müsəlmanlar kimi hipnoz edilmişdim, mənə istiqamət göstərilir və yerimə əmri verilirdi. Mən düşüünrəm ki, insan əgər qarşılığını ödəyə biləcəksə yanlış şeylər edə bilər. Bunu ödəmək mənə 12 ilimə başa gəldi. Qardaş, bu pis səhnə idi. Xəstəlik və dəliliklə dolu günlər idi. Mən onlardan azad olduğuma görə çox şadam.
Mirası
Malkolm X tarixin ən güclü və təsiredici qabiliyyətə malik afroamerikalılardan biri hesab edilir. O, ABŞ-dəki qaradərililrəin özləri ilə qürur duymasında və onların Afrika irsinin vurğulanmasında çox böyük işlər görmüşdür. İslam dininin ABŞ qaradərililəri arasında yayılması da böyük ölçü də Malkolmun əziyyətinin bəhrəsidir. Bir çox afroamerikalı, xüsusən ABŞ-nin şimal və qərb ştatlarında yaşayanlar hesab edir ki, Malkolm onların problemlərini vətəndaş haqları hərəkatına nisbətən daha anlaşılan və daha cəlbedici səsləndirmiş, onlara həll yolu tapmağa çalışmışdır. Bioqrafiya mütəxəsisi Malkolm haqqında "o, ağdərili Amerikaya qaradərililərin qanuni tələblərinə tələb olmayacağı halda ödəməli olduğu qiyməti açıq şəkildə göstərdi" sözlərini işlətmişdir.
1960-cı illərin sonlarında artan radikal qaradərili hərəkatlarının demək olar ki hamısı Malkolma və onun təlimlərinə əsaslanırdı. Qara Güc Hərəkatının, Qara İncəsənət Hərəkatının və getdikcə yayılan "Qara gözəldir" şüarlarının və s. izləri Malkolma gedib çıxırdı.
1963-cü ildən etibarən Malkolm Aleks Haley ilə onun bioqrafiyasının yazılması məsələsində əməkdaşlıq etməyə başlamışdı. O, Haleyə demişdi: Bu kitab hazır olana mənim sağ olmağım möcüzə olacaq.
Haley Malkolmun sui-qəsdindən bir neçə ay sonra "Malkolm X-ın avtobioqrafiyası" adlanan bioqrafiyanı tamamladı və nəşr etdirdi.
1980 və 1990-cı illərdə Malkolmun həyatına və fəaliyyətinə olan maraq daha da artdı. Public Enemy kimi hip-hop qrupları Malkolmu özlərinə ikona seçdilər. Onun portretləri yüz minlərlə evlərdə, ofislərdə, məktəblərdə asıldı. Onun təsviri əks olunmuş köynəklər və jaketlər istehsal edildi. 1992-ci ildə Malkolmun həyatından bəhs edən Malkolm X filmi çəkildi və onun bioqrafiyasi redaktə edilərək yenidən nəşr edildi.
Filmlərdəki və səhnələrdəki obrazı
thumb|upright=0.75|[[Robert Templetonun "Unutmamağımız gərəkdir: Qaradərili vətəndaş haqları hərəkatından" adlı kolleksiyasından Malkom X portreti.]]
1992-ci ildə çəkilmiş Denzel Vaşinqtonun Malkolm obrazını canlandırdığı film çəkilmişdir. Film tənqidçi Rocer Ebert və Martin Skorsis tərəfindən 1990-cı illərdə çəkilmiş ən yaxşı 10 filmdən biri seçilmişdir. Denzel Vaşinqton bundan əvvəl 1981-ci ildə off-brodvey tipində səhnələşdirilmiş "Toyuqlar evə yerləşəndə" əsərində Malkolm rolunu canlandırmışdır.
Digər obrazı yaradılmış film və əsərlərə daxildir:
Xatirəsi
thumb|[[Nyu-York şəhərində Malcolm X bulvar.|alt=Two green street signs, one reading Lenox Avenue, the other reading Malcolm X Boulevard]]
Nebraska ştatının Omaha şəhərinin şimal hissəsindəki 3448 Pinkniy küçəsindəki ev Malkolmun ailəsinin yaşadığı və doğulduğu evdir. Bu ev 1965-ci ildə evin Malkolmla əlaqəsinin olduğunu bilməyən şəxslər tərəfindən satın alınmışdır. 1984-cü ildə ev ABŞ-nin Tarixi Yerlərin Milli Reyerteri tərəfindən qeydiyyata alınmışdır.
Miçiqan ştatının Lansinq şəhərində Malkolmun uşaqlıq illərində yaaşdığı evdə Miçiqan Tarix Mərkəzi qurulmuşdur. Bu şəhər həmçinin, afrosentik məktəb olan Əl-Hac Malik əl-Şahbaz Akademiyasına da ev sahibliyi etməkdədir. Bu məktəbin binası Malkolmun uşaqlıq illərində təhsil aldığı məktəbin binasıdır.
Dünyadakı bir sıra şəhərlərdə Malkolmun ad günü (may ayının 19-u) "Malkolm X Günü" kimi qeyd edilir. Bu ilk dəfə Vaşinqton şəhərində 1971-ci ildə qeyd edilmişdir. Kaliforniya ştatının Berkli şəhərində Malkolmun ad günü 1979-cu ildənm şəhər miqyasında bayram kimi qeyd olunur.
Bir xeyli şəhərin küçələrinə sonradan Malkolm X adı verilmişdir. 1987-ci ildə Nyu-Yorkun bələdiyyə sədri Harlemdəki Ed Koç Lenoks prospektinin bundan sonra Malkolm X bulvarı adlandırılacağını elan etmişdir. 1985-ci ildə Nyu-Yorkun Bruklin bölgəsindəki Reyd prospektinin adı Malkolm X bulvarı olaraq dəyişdirilmişdir. Texas ştatının Dallas şəhərində yerləşən Ouaklənd prospektinin adı 1997-ci ildə Malkolm X bulvarı olaraq dəyişdirilmişdir. Miçiqan ştatının şəhəri olan Lansinq şəhərinin mərkəzi küçəsinə 2010-cu ildə Malkolm X adı verilmişdir. Həmçinin, Türkiyənin Ankara şəhərində ABŞ səfirliyinin binasının yerləşdiyi küçəyə 2016-cı ildə Malkolm X adı verilmişdir.
Malkolmun ölümündən sonra onlarla məktəb onun adına adlandırılmışdır. Bunlara misal olaraq Nyu-Cersi ştatının Nevark şəhərində Malkolm X Şabazz məktəbini, Viskonsin ştatının Madison şəhərindəki Malkolm Şabazz orta məktəbini, Çikaqodakı Malkolm X kollecini göstərmək olar. Həmçinin, 1969-cu ildə Şimali Karolinada Malkolmun panafrikaist düşüncələrinə əsaslanan Malkolm X Libertarian Universiteti açılmışdır.
1996-cı ildə Malkolmun adı verilən ilk kitabxana fəaliyyətə başlamışdır. San-Dieqo İctimai Kitabxanasının bir bölməsi Malkolmun şərəfinə adlandırılmışdır.
ABŞ Poçt Xidməti 1999-cu ildə Malkolm X poçt markası istehsal etmişdir. 2005-ci ildə Kolumbiya Universiteti Malkolm X və Dr. Betti Şabazzz Memorial Təhsil Mərkəzinin açılışını etmişdir. Memorial Malkolmun qətlə yetirildiyi Audubon zalında yerləşir. Malkolmun sənədlərinin kolleksiyası Şomburq Qaradərili Mədəniyyəti Araşdırma Mərkəzində və Robert V. Vuudraf Kitabxanasında saxlanılır.
Almatı yemişanı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Vətəni Orta Asiyadır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 4-6 m-ə çatan, yumru çətirli ağacdır. Yarpaqlarının diametri 7-8 sm, ayanın üst səthi tünd-yaşıl, alt səthi açıq-yaşıldır, aprelin ikinci yarsında kütləvi yarpaqlama müşahidə olunur. Çiçəkləri ağdır, diametri 1,2 sm-ə qədər olan çətir çiçək qrupuna yığılmışdır. Mayın axırı və iyunun birinci ongünlüyü daxil olmaqla 13-15 gün ərzində çiçəkləyir. Meyvələrin diametri 1,3-1,6 sm, yumru, tünd-qırmızı çəyirdəkmeyvədir, sentyabrın birinci ongünlüyündə yetişir. Vegetativ və toxumla çoxaldılır.
Ekologiyası
İşıqsevəndir, soyuq, tüstü və qaza davamlı bitkidir.
Tom və Cerri (48-ci seriya)
Məzmun
Bir axşam Ana-İki-Başmaq evdən ayrılaraq bir gecə şənliyinə gedir. Bunu fürsət bilən Tom dərhal pişik yoldaşlarını evə dəvət edir və birlikdə şənlik verməyə başlarlar. Pişik Batç piano caz musiqi oxuyarkən, digərləri keflərincə əylənirlər və Tom da onlara yemək hazırlayır. Ancaq bu vəziyyətdən Cerri məmnun deyil. Cerri siçan dəliyindəki evində narahat olur və bu işə dayandırması üçün Toma xəbərdar edir, ancaq dinlənmir və dörd pişik tərəfindən qovlanır. Əyləncə yerini kəsmək üçün Cerri bric klubda əylənən Ana-İki-Başmağa zəng edir. Bu zaman Ana-İki-Başmaq cavab verir:
Dokken
Dokken — 1977-ci ildə Amerikada qurulmuş hard rok qrupudur.
Tom və Cerri (48-ci seriya)
Məzmun
Ana-İki-Başmaq partiyadan dönür və pişiklərin partiyası ilə qarşılaşır. Bu şənlik üzündən dördünü də çölə atır. Cerri rahat yatmaq sevinciylə yatağına keçir, lakin bu zaman Ana-İki-Başmaq musiqi dinləməyə başlayır. Cerri yenə də narahatlıq hissləri keçirməyə başlayır.
Dokken
Qrup haqqında
Qrup 1977-ci ildə köhnə Xciter üzvləri Corc Lynch, Mick Brown və Don Dokken-ın bir araya gəlməsi ilə yarandı. Bas gitara üçün müvəqqəti olaraq Peter Baltes alındı ​​və ilk EP olan «Back In The Streets» Carrerre Recordsdan çıxarıldı. Lynch'dən əvvəlki lead gitarist Greg Leon daha sonradan Randy Rhoads-ın yerinə Quiet Riot-a qatılacaqdı.
Almatı yemişanı
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın bəzi bölgələrində becərilir.
İstifadəsi
Almaata yemişanının meyvəsi, yarpağı və çiçəyi xalq təbabətində böyük müalicəvi əhəmiyyətə malikdir. Qrup və tək əkinlərdə, qoruyucu meşə zolaqlarının salınmasında istifadə edilir. Park və bağların yaşıllaşdırılmasında tətbiq edilir.
Dokken
Qrup haqqında
1978-ci ildə müvəqqəti bassçı Peter Baltes-ın yerinə yenə bir keçici gitarist olan Juan Croucier alındı. Bu heyət ilə «Hard Rok Woman» və «Paris Is Burning» single-larını çıxaran qrup 1981-ci ildə Avropada «Breaking The Chains» albomunu çıxardı. Bu albom 1983-cü il 18 sentyabrda Amerika daxilində remaster-ləndi və satışa çıxarıldı. Qrup ilk etapda Avropada çox sevildi ancaq Amerikada hələ siyahılara girə bilmədi.
1982-ci ildə müvəqqəti bas gitarist Juan Croucier-in yerinə ilk dəfə qalıcı olaraq Jeff Pilson alındı. Croucier da Ratt qrupuna daxil oldu. 1984-cü il qrupun Amerikada uğur qazandığı il oldu. Bu ildə çıxarılan «Tooth And Nail» albomu bir milyondan çox satarkən siyahılarda «Just Got Luck» 27-ci sıraya, «Alone Again» və «Into The Fire» 1-ci sıraya qədər çıxmağı bacardılar. Albom da ümumi sıralamada 13-cü sıraya qədər yüksəldi. Bu uğurların dərhal ardından 9 noyabr 1985-ci ildə «Under The Lock And Key» satışa çıxarıldı. Bu albom da bir milyondan çox satarkən «The Hunter» 25, «In My Dreams» 24-cü sıraya qədər çıxdı.
Bunların və Scorpions ilə birlikdə keçirilən müvəffəqiyyətli bir turun ardından qrup «Dream Warriors» üçün studiyaya daxil oldu. «Dream Warriors» "A Nightmare On Elm Street" adlı film üçün hazırlanacaq olan bir mahnı idi və single olaraq 10 fevral 1987-ci ildə «Dream Warriors/Back For The Attack» adı ilə satışa çıxarıldı. Qrup 1987-ci il 27 noyabr tarixində 4-cü studiya albomu, «Back For The Attack» pərəstişkarları ilə paylaşdı. Bu albom ən məşhur Dokken albomu oldu və albom siyahılarında 8-ci sıraya qədər çıxmağı bacardı. Ayrıca «Burning Like A Flame» və «Heaven Sent» kimi hitlər də çıxardı. Albomda «Dream Warriors»-un remaster-lənmiş bir versiyası da var idi. «Dream Warriors»-a çəkilən klipdə qrup üzvləri və film xarakterləri birlikdə səhnə almışdı. Ayrıca bu video üçün Lynch-ə heykəltaraş Steve Fiorilla tərəfindən xüsusi gitara hazırlanmışdır.
1988-ci ildə Yaponiya konsertlərindəki qeydlərdən ibarət olan «Beast From The East» albomundan sonra Don Dokkən və Corc Lynch arasındakı anlaşılmazlıqlar səbəbi ilə qrup dağıldı. Bu boşluqda Don Dokkən solo proyekti çərçivəsində 1990-cı ildə «Up From The Ashes» albomunu çıxardı. Corc Lynch və Mick Brown isə Lynch Mob adlı bir qrup yaradıb iki albom çıxardılar, "Wicked Sensetion" (1990) və "Lynch Mob" (1992). Jeff Pilson isə öz layihələri daxilində «War And Peace» adlı albomunu satışa çıxardı. Corc Lynch bu vaxt Lynch Mob-dan kənar öz solo proyekti olaraq "Sacred Groove" albomunu çıxardı. Bu albomun xüsusiyyəti Don və George-nin birlikdə «We Dont Own This World» mahnısını yazması idi. Ancaq albomda Don yer ala bilmədi, onun yerinə Matthew və Gunnar Nelson daxil oldu.
Bu vaxt 1993-cü ildə qrup Dokken olaraq yenidən bir araya gəldi ancaq 1995-ci il tarixli «Dysfunctional» albomuna qədər heç bir iş görmədilər. «Dysfunctional» albomu Columbia Recordsdan çıxarkən 1996-cı ildə canlı akustik performans albomu «One Live Night» və 1997-ci il tarixli "Shadowlife" albomu CMC-dən çıxdı. 1998-ci ildə Corc Lynch qrupdan ayrıldı və Lynch Mob-u yenidən qurdu. Onun yerinə Winger qrupunun gitaristi Reb Beach qrupa daxil oldu. Qrup bu heyət ilə 1999-cu ildə «Erase The Slate», 2000-ci ildə isə «Live From The Sun» albomlarını çıxardı. 2001-ci ildə Beach yerini köhnə Europe gitaristi John Norum-a buraxdı. Bu vaxt müvəffəqiyyətli bas gitarist Jeff Pilson da Barry Sparks ilə yer dəyişdi. 2002-ci ildə «Long Way Home» albomunu çıxaran qrup Metal Edge Rockfest 2002-də iştirak etdi. 2004-cü ilə artıq John Norum Europe qrupuna qayıtdı, yerinə köhnə Doron gitaristi Jon Levin alındı. Bu heyət ilə «Hell To Pay» albomu çıxarıldı.
Tom və Cerri (56-cı seriya)
Cerri və qızıl balıq — 3 mart 1951-ci ildə çəkilmiş "Tom və Cerri" cizgi filminin seriyasıdır.
NGC 6411
NGC 6411, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. E4 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Zabel dovşanalması
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Təbii halda Mərkəzi Çində yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 2 m çatan koldur. Budaqları tünd, qırmızı, qonur rənglidir. Yarpaqları tünd yaşıl rəngli, dəyirmi formalıdır. Üçkünc kasayarpaqlarının uzunluğu 1-2 sm, eni isə 1-2,5 mm-dir, ucu kütdür. Ləçəkləri çəhrayı rənglidir, diametri 2-3 mm, ucu kütdür. Erkəkcikləri 18-20 ədəd olub, ləçəklərdən qısadır. May-iyun aylarında çiçəkləyir, meyvələri avqust-sentyabr aylarında yetişir. Meyvəsi parlaq, qırmızı, yumurtaşəkillidir, diametri 7-8 mm-dir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.
İstifadəsi
Dekorativ bitki kimi park və bağların yaşıllaşdırılmasında istifadə oluna bilər.
Finiksin ən yüksək binalarının siyahısı
thumb|[[Finiks (Arizona)|Finiks şəhərinin mərkəzindəki çoxmərtəbəli binalar]] Finiksin ən yüksək binalarının siyahısı — ABŞ-nin Arizona ştatının mərkəzi Finiks şəhərində hündürlüyünə görə sıralanmış çoxmərtəbəli binaları ehtiva edir. Şəhərdəki ən yüksək bina, 1972-ci ildə inşa edilmiş 40 mərtəbəli, 147 metr uzunluğunda "Chase Tower"dir. Şəhərin ikinci və üçüncü ən hündür binaları — 31 mərtəbəli 124 metr hündürlüyə malik ABŞ mərkəzi bankı və 25 mərtəbəli 121 metr hündürlüyə malik "Qwest Tower"dir.
1970-ci illərdə, şəhər çoxmərtəbəli binaların inşasında rekord həddə çatmışdır. Hal-hazırda Finiks şəhərində hündürlüyü 75 metr olan 30 bina mövcuddur. Hələ ki hündürlüyü 75 metrdən daha yüksək binaların tikintisi müzakirəsi aparılmır.
Tikilən binalar
Bu siyahıda hündürlüyü ən azı 75 metr olan ən yüksək Finiks tikililəri sadalanır (hündürlüyü üst memarlıq elementinin hündürlüyü ilə ölçülür). Bir binanın memarlıq əlavəsi olmayan elementlər, məsələn, bir anten nəzərə alınmır.
Rzaqulu bəy Kərimbəyli
Rzaqulu bəy  Cabbar  bəy  oğlu  Kərimbəyli -(d. 1881-ö. 1921) Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti dövründə Gəncə quberniyası Sərhəd Mühafizə Dəstəsinin rəisi
Həyatı
Rzaqulu bəy Cabbar oğlu Kərimbəyli - 1918-1920-ci illər ərzində Gəncə quberniyasının Sərhədi Mühafizə Dəstəsinin (DİN-ə tabe idi) rəisi vəzifəsində xidmət  göstərmişdi. R. Kərimbəyli 1921-ci ildə  məhz  buna  görə  Azərbaycan FK agentlərinin əli ilə qətlə yetirilmişdi
Qarabağ meydanı
Qarabağ meydanı — Naxçıvan şəhərində 1980-81-ci illərdə inşa edilmiş mövcud meydanın yerində salınmışdır.
Tarixi
1988-ci ilin əvvəllərindən Azərbaycanın əzəli torpağı olan Qarabağa qarşı ərazi iddialarını açıq şəkildə irəli sürən erməni millətçilərinin separatçılıq əməlləri ilə əlaqədar olaraq 1989-cu ildə yenidən qurulmuş,ətrafında xidmət obyektləri, mərkəzində fəvvarəli hovuz yaradılmışdır.
Anison
– animelərdə istifadə olunan musiqi və mahnı janrı. Yaponiyaya xasdır. Termin "Anime" və "song" sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Bir çox musiqi alətindən istifadə olunması, eləcə də, sözləri və mövzusu istifadə olunduğu animeyə uyğun olması ilə xarakterizə olunur. Anison 1970-ci illərdən etibarən populyarlıq əldə etməyə başlamışdır.
Haqqında
Anison daha çox J-pop janrı ilə xarakterizə olunur. Adətən anime seriallarının hər seriyası üçün iki cür mahnıdan istifadə olunur: açılış mahnısı və bağlanış mahnısı. Açılış və bağlanış mahnılarına həmin animelərin OVA buraxılışlarında da rast gəlinir.
Yaponiyada bəzi müğənnilərin əsas fəaliyyəti məhz animelər üçün mahnı və musiqi bəstələməklə formalaşır. LiSA, Konomi Suzuki, Nana Mizuki, Eyr Aoy, Aymer, May'n, Kotoko, Yui, Asaka və s. bu cür müğənnilərdir. Müğənnilərlə yanaşı bəzi musiqi qruplarının da sırf animson bəstələməsi də geniş yayılmışdır. Kalafina, Asian Kung-Fu Generation, fripSide və s. Hətta bir sıra qruplar sırf anison hazırlamaq üçün qurulub (Myth & Roid və Egoist kimi). Bəzən isə anime üçün mahnılar personajı səsləndirən seyyular tərəfindən də oxunur.
Bəzən animenin saundtreki ayrıca DVD şəklində buraxılır. Anison əsasında AMV hazırlanması geniş yayılmışdır.
Anison və anison ifaçıları anime izləyiciləri arasında olduqca populyardır. Anisona həsr olunmuş bir çox festival və tədbir keçirilir. Bu cür tədbirlər 30.000-dən çox fanatı özünə çəkir.
Sen-Jan-de-Suden
Sen-Jan-de-Suden  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. La-Tur-dyu-Pen kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Tur-dyu-Pen.
INSEE kodu — 38401. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 980 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 405 ilə 700 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 440 km cənub-şərqdə, Lion dan 55 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 50 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Sen-Jan-le-Vyö (İzer)
INSEE kodu — 38404. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 257 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 313 ilə 1 169 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 490 km cənub-şərqdə, Lion dan 105 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 15 km şərqdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
NGC 1565
NGC 1565, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Massaçusets Texnologiya İnstitutu
Massaçusets Texnologiya İnstitutu ( – MIT) — ABŞ-nin Massaçusets ştatında, Kembric şəhərində yerləşir. Bu ali təhsil ocağına ənənəyə görə institut deyilir, əslində Massaçusets Texnologiya İnstitutu böyük bir universitetdir. "Kompüter texnologiyalarının mərkəzi" adlandırılan universitet elm və texnologiya, robot texnikası və süni intellekt sahələri üzrə dünya lideridir. İnstitut menecment, iqtisadiyyat, linqvistika, siyasi elmlər, fəlsəfə və s. sahələr üzrə də məşhurdur. Məhz bu elmi-tədqiqat mərkəzində bugünkü kompüter sivilizasiyasının bir çox nailiyyətləri əldə olunub. Hətta bununla bağlı "Massaçusets Texnologiya İnstitutu mədəniyyəti" adlı anlayış da mövcuddur.
İnstitutun ən tanınmış bölmələri Linkoln, İnformatika və Süni İntellekt laboratoriyaları, İdarəçilik Məktəbidir.
Tarixi
1861-ci ildə Massaçusets Birliyi Uilyam Berton Rocersin "Massaçusets Texnologiya İnstitutu və Boston Təbiət Elmləri Cəmiyyəti"nin yaradılması haqqında xartiyasını təsdiqlədi. Berton Rocers XIX əsrdə sürətlə inkişaf edən elmin tələblərinə cavab verə biləcək ali təhsilin yeni formasını yaratmaq istəyirdi. O, elmin praqmatiklik və praktik prinsipini əsas tutaraq, institutun gələcək məqsədini – bəşəriyyətin zəruri məsələlərinin həlli üçün təhsil və elmin birləşdirilməsini formalaşdırdı. Berton Rocers təhsil proqramı hazırlayaraq həm ştat rəhbərliyinin diqqətini cəlb edir, həm də planlarını həyata keçirmək üçün özəl sponsorlar tapır. Onun fəlsəfəsi belə səslənirdi: "Təkcə praktikada istifadə oluna bilən manipulyasiya və elmlərin ani detallarının tədrisi deyil, bütün əsas elmi prinsiplərin izahı ilə öyrənilməsi və başa düşülməsi əsasdır".
10 aprel 1861-ci il qanunvericilik aktına əsasən Massaçusets Texnologiya İnstitutu üç bölmədən – İncəsənət Cəmiyyəti, Sənaye İncəsənəti Muzeyi və Sənaye Elmləri Məktəbi bölmələrindən ibarət olur. B. Rocers institutun prezidenti və "Massaçusets Texnologiya İnstitutu Korporasiyası"nın icraçı şurasına rəhbər təyin edilir. O, bu vəzifələri 1862–1870, 1878–1879-cu illərdə icra edib, lakin yeni təhsil müəssisəsinin fəaliyyətinə Vətəndaş müharibəsi imkan vermir. 1865-ci ildə ilk tələbələr dərslərini Bostonun şəhərətrafı qəsəbəsində yerləşən ticarət binasında keçirlər. MTİ-nin ilk binası 1866-cı ildə Boston şəhərinin Bək Bey rayonunda tikilir və 1916-cı ilədək (kampusun böyüyüb Çarlz çayını keçərək Kembricdə salınmasına qədər) "Boston texnosu" adlanır.
İnstitutun fəaliyyətinin ilk illərindən bu ali təhsil müəssisəsinin məzunları özlərini yüksək ixtisaslaşmış elmi-texniki mühəndislər kimi təqdim edirlər. Müəssisələrin əksəriyyəti onları həvəslə işə götürür, bu da yeni yaranmış təhsil ocağına tələbələrin axınına səbəb olurdu. Universitetə Elen Riçards adlı ilk qız tələbə 1870-ci ildə daxil olub, lakin uzun illər qız tələbələri bu təhsil ocağında barmaqla saymaq olardı. Yalnız 1964-cü ildə MakKormik Holl adlanan qızlar yataqxanası tikildikdən sonra qız tələbələrin sayı artmağa başlayır. 2004-cü ildə tələbələrin 43%-ni qızlar təşkil edir və elə həmin il instituta ilk qadın prezident – neyrobioloq Syuzan Hokfild seçilir.
XIX–XX əsrlərdə institut maliyyə problemi ilə üzləşir. Bu problem, əsasən, yaxınlıqda yerləşən Harvard Universitetilə rəqabət nəticəsində yaranır. 1900-cü ildə Massaçusets Texnologiya İnstitutunun Harvard Universitetilə birləşdirilməsi ideyası irəli sürülür, lakin bu ali təhsil müəssisəsinin nüfuzlu məzunları həmin ideyaya qarşı çıxır. Bütün etirazlara baxmayaraq, 1914-cü ildə birləşdirilmə planı təsdiqlənir, Massaçusets Texnologiya İnstitutunun Harvardın Tətbiqi Elmlər bölməsi kimi Kembricə köçürülməsi qərara alınır və bu məqsədlə Kembricdə kompleks binalar tikilir. Həmin andan kampusda ən müasir modernist memarlar tərəfindən yeni üslubda binalar tikilir. Daş və dəmirdən inşa edilmiş tikililər özünəməxsusluğu ilə seçilir və bir növ, Praqa şəhərində yerləşən məşhur "rəqs edən ev"i xatırladır. Vaxtilə Massaçusets Texnologiya İnstitutunun məzunu olan Uilyam Bosuort tərəfindən inşa edilmiş binalar bu gün universitetin əsas kampusuna çevrilib. 1916-cı ildə bu təhsil ocağı Kembricdəki yeni kampusuna köçür, bu dövrdə Harvardla birləşmək planı öz aktuallığını itirir, Birinci dünya müharibəsi və bundan irəli gələn ABŞ-nin sənaye potensialının gücləndirilməsi ixtisaslaşmış elmi-texniki kadrlara tələbatı artırır. Bununla da Massaçusets Texnologiya İnstitutu birinci dərəcəli texniki ali məktəbə çevrilir və 1917-ci ildə Harvard Universitetilə birləşdirmə məsələsi ləğv edilir.
Ümumilikdə, Massaçusets Texnologiya İnstitutunun dövlətlə əlaqələri qənaətbəxş olsa da, ara-sıra anlaşılmazlıqlar da yaşanıb. Belə ki, Uotergeyt qalmaqalı zamanı prezident Niksonun məsləhətçisi Çarlz Koulson "administrasiyaya düşmən şəxslərin siyahısı"nı hazırlayır. Siyahıya institutun prezidenti Cerom Viznerin, professor Noam Çomskinin və başqa qabaqcıl əməkdaşların da adları daxil edilir. Nəticədə ali məktəbə federal subsidiyaların məbləği xeyli azaldılır.
Müasir vəziyyəti
Massaçusets Texnologiya İnstitutunun kampusu Kembric şəhərində Çarlz çayının sahilində 68 hektar (168 akr) ərazidə yerləşir. Kampus Massaçusets avenyudan iki hissəyə bölünür – qərbdə tələbə yataqxanaları, şərqdə isə akademik binalar yerləşir. Akademik binalar, ofislər və yataqxanalar nömrələnməklə yanaşı, onlara müxtəlif adlar verilib. Binalar yerüstü və yeraltı tunellərlə birləşdirilib.
ABŞ-də ən böyük nüvə reaktoru Massaçusets Texnologiya İnstitutunun kampusunda, əhalinin sıx məskunlaşdığı ərazidə yerləşir. Burada nüvə reaktorunun ətraf mühitə vurduğu ziyana görə institut rəhbərliyi ilə yerli əhali arasında tez-tez mübahisələr yaranır. İnstitut isə onun təhlükəsizliyinə zəmanət verir. Kampusun ərazisində yerləşən digər maraqlı obyektlərdən yüksəktəzyiqli aerodinamik tuneli, gəmilərin təlimi və okeanın quruluşunu öyrənmək üçün yedək çənini qeyd etmək olar. 2001-ci ildə Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyi hava və suyu tullantılarla çirkləndirdiyi üçün təhsil müəssisəsini məhkəməyə verir. Nəticədə institut 155.000 dollar dəyərində cərimə ödəyir və bundan sonra üç ekologiya layihəsi tətbiq edir. İnstitut, eyni zamanda havanın çirklənməsinin qarşısını almaq məqsədilə alternativ yanacaq işlədən nəqliyyat vasitələri buraxır.
Massaçusets Texnologiya İnstitutuna Memarlıq və Planlaşdırma, Mühəndislik, Bəşəriyyət, İncəsənət və Sosial Elmlər, Sloan Menecment, Elmlər, Uayteker Səhiyyə və Texnologiya məktəbləri daxildir. İnstitutun nəzdində aeronavtika və astronavtika, antropologiya, memarlıq, biologiya mühəndisliyi, biologiya, kimya mühəndisliyi, kimya, mülki və ətraf mühitin mühafizəsi mühəndisliyi, müqayisəli media, beyin və şüur, yer, atmosfer, planetar, elektrik mühəndisliyi və kompüter, ədəbiyyat və humanizm elmləri, siyasi, ictimai elmlər, iqtisadiyyat, mühəndislik sistemləri bölgüsü, xarici dillər və ədəbiyyatlar, səhiyyə elmləri və texnologiyaları, tarix, ədəbiyyat, linqvistika və fəlsəfə, menecment, material elmlər mühəndisliyi, şəhərsalma elmləri və planlaşdırma, riyaziyyat, mexanika mühəndisliyi, media, musiqi və teatr incəsənəti, fizika bölmələri fəaliyyət göstərir.
Massaçusets Texnologiya İnstitutunun nəzdində Barker, Dyui, Rəqəmsal İnstruksiyalar Resurs Mərkəzi, Sənəd Xidmətləri, Hayden, Humanitar, İnformasiyaların Kəsişməsi, Arxivlər və Xüsusi Kolleksiyalar İnstitutu, Əlavələr saxlanılan, Musiqi, Rotç, Elmi kitabxanalar fəaliyyət göstərir. Kitabxanalar Elm və Tədqiqat İnstitutu tərəfindən dəstəklənir. ümumilikdə, kitabxana sistemi 2,6 milyon cild kitaba, 17000 jurnala, 478 onlayn verilənlər bazasına, 30000-dən çox İnternet şəbəkəsinə qoşulmuş elektron jurnala, xəritələrə, şəkillərə, partituralara (musiqi əsərlərinin toplusu), səsyazma və videokasetlərə malikdir. 2001-ci ildən başlayaraq "Ex Libris' Aleph" adlanan sistem Barton veb-kataloqunda istifadəçilərin xidmətinə verilib. Kitabxananın veb-saytında "Vera" interfeysinin köməyilə kitabxana haqqında məlumat əldə etmək, elektron resurslara yol tapmaq olar. İnstitutun kitabxanaları Elmi Kitabxanalar Assosiasiyasının, Boston Kitabxanalar Konsorsiumunun, Şəbəkə İnformasiyaları Koalisiyasının, DDI Alyansının, "EDUCAUSE" Rəqəmsal Kitabxanalar Federasiyasının, Onlayn Kompüter Kitabxanalar Mərkəzinin üzvüdür.
İnstitutda təhsil alan tələbələr üçün lazımi şərait yaradılıb. Hər bir yataqxananın öz komendantı var. Komendant tələbələrə, onların sağlamlığına və psixoloji durumlarına nəzarət edir. Kampusa köçməmişdən qabaq tələbələr istədikləri yataqxanada və mərtəbədə yer seçə bilərlər. Burada yaşayan tələbələr arasında müxtəlif cəmiyyətlər yaranır. Yuxarı kurs tələbələri çarlz çayının o biri sahilində Bək Bey rayonunda yerləşən 36 yataqxanalardan birində qalmağa üstünlük verirlər. Burada, adətən, heç kimin maneçilik etməməsi üçün yaradıcı tələbələr qalır. Bu yataqxanalardan Beyker, Beksli, Barton Koner, Şərqi Kampus, MakQreqor, MakKormik, Yeni Ev, Random, Senior, Simmons, Memorial Drayv rezidensiyalarını qeyd etmək olar. Burada aspirantlar üçün 8 yataqxana mövcuddur (şərqi, qərbi apartamentlər və s.).
Elmi nailiyyətləri
Massaçusets Texnologiya İnstitutu çoxsaylı elmi kəşflərin yarandığı məkandır: azad proqram təminatı hərəkəti və GNU layihəsi, nüvənin maqnit yaddaşı, radar, bir elektron tranzistoru, dizayn nəzəriyyəsinin rəqəmsal sxemi. Massaçusets Texnologiya İnstitutunun alimləri kibernetika, kompüterin dili, robot texnikası, açıq açarlı kriptoqrafiya sahələri üzrə böyük nailiyyətlər əldə ediblər. Subatom və Kvant nəzəriyyəsinə əlavələrinə görə institutun fizika fakültəsi 8 Nobel, 3 Vulf (canavar) mükafatına, 4 Dirak medalına layiq görülüb. Kimya kafedrasının əməkdaşları naməlum birləşmə və metodların kəşfinə görə 3 Nobel və 1 Vulf mükafatı ilə təltif olunublar. İnstitut bioloqları genetika, immunologiya, onkologiya, molekulyar biologiya sahəsində əldə etdikləri uğurlara görə 6 Nobel mükafatı qazanıb. Professor Erik Lander "İnsan geni" layihəsinin rəhbəri olub. Pozitronium atomları, sintetik penisillin, Lu Geriq və Harinqton xəstəliklərinin genetik təməli ilk dəfə burada aşkarlanıb. Humanitar, ictimai elmlər, incəsənət, iqtisadiyyat sahələri üzrə bu ali təhsil ocağı 5 Nobel mükafatına və 9 Con Beyts Klark medalına layiq görülüb. Linqvistlər Noam çomski və Morris Halle generativ qrammatika və fonologiya üzrə əsas sənədlərin müəllifləridir.
Massaçusets Texnologiya İnstitutu əməkdaşlarının əksəriyyəti Riçard Stollmen və ya Hal Abelson sərbəst proqram təminatına cəlb edilib. İnstitutun əməkdaşı Nikolas Neqropont "Hər uşağa notbuk" təşəbbüsünün müəllifidir. Ali məktəbin rəsmi qəzeti "MIT Tech Talk" ilk İnternetdə yayımlanan qəzet olub. 2009-cu ilin sentyabrından qəzet fəaliyyətini dayandırıb.
İnstitutun nailiyyətlərinin çoxluğundan və şöhrətindən irəli gələrək, burada baş verən hər hansı bir hadisə həmin an mətbuatda əksini tapır. 1986-cı ildə Nobel mükafatı laureatı Devid Baltimor və onun kolleqası Tereza İmanişi-Kari tədqiqatların nəticələrini saxtalaşdırmaqda ittiham olunublar. Nəticədə 1991-ci ildə Konqresin təhqiqatından sonra D. Baltimor Rokfeller Universitetinin prezidentliyindən imtina etmək məcburiyyətində qalır. İmanişi-Kari isə təqsirsiz hesab edilərək Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun prezidenti seçilir. 2000-ci ildə professor Ted Postol Massaçusets Texnologiya İnstitutunun administrasiyasını Linkoln laboratoriyasının ballastik reaktiv raketlərin sınağı üzrə tədqiqat məlumatlarının saxtalaşdırılmasında ittiham edib. Bu işin araşdırılması hələ də bitməyib.
Məşhur məzunları
Massaçusets Texnologiya İnstitutunun çoxlu sayda məşhur məzunları var, onlardan 75 nəfəri Nobel mükafatına layiq görülüb. İnstitutun tanınmış məzunlarından Azərbaycan əsilli alim, süni intellekt sahəsində qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsinin banisi, hazırda Kaliforniyanın Berkli Universitetinin professoru Lütfi Rəhim oğlu Ələsgərzadəni (Lütfi Zadə) xüsusi qeyd etmək olar. Lütfi Zadə Tehran Universitetinin elektrotexnika fakültəsinin bakalavr pilləsini bitirib. O, 1944-cü ildə ABŞ-yə köçüb və təhsilini davam etdirmək məqsədilə bu instituta ərizə verib və 1946-cı ildə həmin təhsil ocağını "elektrotexnika" sahəsi üzrə magistr kimi bitirib.
Bu gün Massaçusets Texnologiya İnstitutunda 4232 tələbə təhsil alır, onların 45%-ni qızlar, 46%-ni əcnəbi tələbələr təşkil edir. Dünyanın ən yaxşı ali məktəblərindən olan bu institut qəbul qaydalarının mürəkkəbliyi ilə seçilir – instituta sənəd verən 20 abituriyentdən yalnız biri bura qəbul olunur. İnstitutda kəmiyyətə deyil, keyfiyyətə üstünlük verilir. Texniki sferada institutu əvəz edən digər ali təhsil müəssisəsi yoxdur. Buraya qəbul olunmaq, oxumaq və bitirmək çox çətindir, lakin bütün bu çətinliklərə qatlanmağa dəyər, çünki Massaçusets Texnologiya İnstitutu kompüter texnologiyalarının əsas məkanıdır.
Androsov yemişanı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Türkmənistan, Kopetdağ qoruğu, Qarağac dərəsində təbii halda rast gəlinir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 4-6 m-dək olan, enli oval çətirli ağac və ya koldur. Gövdəsinin qabığı tünd boz, budaqlarda isə qonur-bozdur; cavan zoğları sıx, xırda tükcüklü, payızda isə az tükcüklü olub, bozumtul-qonurdur. Yarpaqları açıq yaşıl, qalıntəhər, dərili, üstü və kənarları tükcüklü, alt tərəfi çılpaq və ya damarcıqlarda tükcüklü; alt yarpaqları pazşəkilli və ya pazşəkilli - əksyumurta-vari, ucunda iri dişlidir. Uzunluğu və eni 4-4,5 mm, dərin 3-5 (7) kəsikli, enli-pazşəkilli bünövrəlidir; oyuqları iti, əyri, yuxarıya istiqamətlənmiş, hissələri uzunsov, uzunluğu enindən 2 dəfə çoxdur, ucu azsaylı iti dişlidir. Çiçək qurupları 6-12 (13) çiçəkdən ibarət, azçiçəkli yarımçətirlidir. Çiçəklərin diametri 1,5-1,8 sm, enli-üçkünc, kasayarpaqlarının uzunluğu təxminən 3 mm, ucu daralmış, yuxarı hissəsində və kənarlarında tükcüklüdür. Çiçək zoğu sıx xırda tükcüklüdür, hipatilərin aşağı hissəsi və çiçək saplaqları ağ tükcüklüdür. Erkəkcikləri 15-19, sütuncuqları 3-4, bəzən 5, iri, başcıqlı dişicik ağızlıdır. Meyvələri iri, eni 2-2,2 sm və uzunluğu 1,4-1,6 sm, qara-qırmızıdır, hər yarımçətirdə əsasən 2-4, bəzən 10-12-dək meyvə olur, çəyirdəkləri 3-4, bəzən 5 olmaqla üstü göyümtül çöküntülüdür.
Ekologiyası
Quraqlığa və istiyə davamlıdır. Torpağa tələbkar deyildir.
Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqazda, Naxçıvan MR-nın daşlı qayalıqlarında təbii halda yayılmışdır.
İstifadəsi
Meyvələri yeməlidir, cem hazırlanır. Bir çox xəstəliklərin müalicəsində yarpaqlarından, meyvələrindən, çiçəklərindən istifadə olunur.
Sen-Jerve (İzer)
Sen-Jerve  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Syud-Qrezivodan kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38390. Kommunanın 2008-ci il üçün əhalisi 535 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 405 ilə 700 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 470 km cənub-şərqdə, Lion dan 80 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 20 km qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Buzovna zeytunu
Buzovna zeytunu - Qədim mənşəli yerli Azərbaycan zeytun sortudur. Azərbaycan ET Çoxillik Bitkilər İnstitutu tərəfındən Abşerondakı (Nardaran və Buzovna qəsəbələri) — köhnə zeytun ağacları içərisindən seçilmişdir.
Erməni yemişanı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Buzovna zeytunu
Ağacı iridir. Şarşəkilli, bir qədər dağınıq, srx çətirə malikdir. Budaqları yuxarı qalxmış vəziyyətdədir.
Erməni yemişanı
Təbii yayılması
Təbiətdə növün arealı Zaqafqaziyanın cənub rayonlarını (Zəngəzur və Meğri) əhatə edir.