cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İlyas Adıgözəlli
Yaradıcılığı
İlyas müəllim Azərbaycanda ilk milli efir olan "Araz" radiostansiyasının fəaliyyətində önəmli rol oynayan insanlardan biridir. Xatirələrində danışır: "1991-ci 18 oktyabrda bizim müstəqilliyimiz elan olunanda bu xəbər də ilk olaraq "Araz" radiostansiyası vasitəsilə yayıldı. Təbrizdən gələn zəng yadımdadır ki, oradan sevinc içərisində göz yaşları ilə zəng edib Araza qulaq asdıqlarını, xəbərin təsirindən kövrəldiklərini və fəxr etdiklərini bildirmişdilər. 1993-cü ildə Vaşinqtonda mən silsilə verilişlər hazırlamışdım, maraqlı bir cəhətdir ki, orda Güney və Quzey Azərbaycandan olan iki gənc Həbib və Nəidə evlənmişdi. Onların da Araz adında bir oğlu olmuşdu. Bu da efir vasitəsilə dinləyicilərə çatdırıldı ki, Qüneylə Quzeyin birlik rəmzi kimi Vaşinqtonda müstəqil Azərbaycanın dövləti kimi ilk səfirliyimizin açılması mərasimində Araz balamız da iştirak etmişdi… 41 il ərzində "Araz" radiostansiyasında çoxlu verilişlər səslənib, onların əksəriyyəti nadir fond nümunələridir. Onların bəzi nümunələrini şəxsi arxivimdə saxlamışam".
İlyas Adıgözəlli yaxşı informasiya işçisi olmaqla yanaşı, həm də gözəl həmkar, nəcib insan, qayğıkeş baş redaktor kimi də kollektivin hörmətini qazanıb. Radioda müxtəlif vəzifələrdə çalışmasına baxmayaraq işçi ilə xoş münasibət qurub, adi bir operatorla söhbətində belə etik davranışı ilə alicənablıq göstərib, bir sözlə böyüklə böyük, kiçiklə kiçik olub. Onu oturduğu otağında tapmaq qeyri-mümkün idi. Ya obyektdə, ya montajda olardı, ya da yazı makinasının qarşısında material diktə edərdi. Həmkarlarına qarşı həmişə diqqətcil və mehriban olan baş redaktorun əsas tələbi maraqlı və məmun cəhətdən keyfiyyətli süjet hazırlamaq, günün aktual mövzularını diqqətdə saxlamaq idi…
İlyas Adıgözəlli yaşının bu vaxtında da radio üçün yazmaqdan zövq alır. Doğma ocağında ömrünün bu vədəsində də yenə qismətinə "Araz" yazılıb. Gəncliyində Araz üzərində inşa olunan su elektrik stansiyasının tikintisindən silsilə reportajları, Araz redaksiyasında uzun illər can qoyması, uzaq Vaşinqtonda güneylə quzeydən olan iki gəncin sevgisinə Araz adının verilməsi, illər sonra həmin Arazın müstəqil dövlətimizin ABŞ-dakı səfirliyimizin açılışında iştirakı, ömrünün 70-ci baharından Güney üçün söz ünvanlayan sənətkarın əvvəl və axır sözünün Arazdan olması, hazırda Güney Azərbaycan redaksiyasında o tayda yaşayan həmvətənlərimiz üçün verilişlər hazırlaması və s. təsadüflər İlyas Adıgözəllinin radioda yaşadığı gerçək dolu anlardır…
KİTABLARI
Küstüşam
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
İlyas Adıgözəlli
İstinadlar
[https://525.az/site/?name=xeber&news_id=66915#gsc.tab=0 5. https://525.az/site/?name=xeber&news_id=66915#gsc.tab=0]
Ətaullah əfəndi Şanızadə
Həyatı
Mehmed Ətaullah əfəndi Şanızadə 1771-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdi. Doğum tarixi tam olaraq dəqiq deyilsə də əsasən 1771-ci ildə doğulduğu qəbul edilir. Ancaq qaynaqlar, Şanizadənin 18 məhərrəm 1200-cü ildə (21 noyabr 1785) tədris icazənaməsini alıb müdərris olduğunu qeyd etdiyinə və on dörd-on beş yaşları müdərrislik üçün biraz erkən sayılacağına görə doğum tarixinin bundan bir neçə il daha geriyə getdiği söylənə bilər. Özəlliklə fiqh sahəsindəki bilgisiylə tanınan atası Hacı Mehmet Sadıq Əfəndi müdərrisliklərdə olmuş, Mədinə qazılığı sırasında vəfat etmiş (1791), bir çox risaləsi yanında məhkəmələrdə mötəbər bir əsər olaraq qəbul görən "Bədayius-sukuk"ü (Sakk-i Şanizadə, Şanizadə Sakki [İstanbul, 1284]) yazmışdır. Ailənin Şanizadə deyə anılması babasının atası Əhməd Əfəndinin “Daraqçı” ləqəbiylə tanınmasındandır. Kəlimə daha sonra Farsca qarşılığı olan “Şani” biçiminə dönmüşdür.
Şanızadə, elmiyə məsləyinə intisap etdikdən sonra Halıcıoğlu Mühəndisxanəsi və Süleymaniyə Tibb Mədrəsəsində təhsilini davam etdirdi. Daha öncə öyrəndiyi Ərəb və Fars dilləri ilə bərabər İtalyanca, Fransızca və Rumcanı da öyrəndi. Özəlliklə Latıncanı çox yaxşı bildiyi söylənir. 1821-ci ildə Moradakı Rum üsyanının ardından Divan-i Hümayun tərcümanlığı üçün müsəlmanlardan bir nəfər aranırkən Məclis-i Vükəlada onun da adı keçdi. Şanızadə Mehmet müdərris olmaya haq qazandıqdan sonra öncə ibtida-i xaric dərəcəsiylə Örəkəzadə mədrəsəsinə təyin edildi. 15 məharrəm 1205-ci ildə (24 sentyabr 1790) ibtida-i daxil rütbəsiylə Saniyə-i Fatıma Sultan, 7 məhərrəm 1208-ci ildə (15 avqust 1793) harəkət-i daxil dərəcəsiylə Dərsiyyə-i Xanə-i Ümmüxani, 11 Rəbiülaxir 1211-ci ildə (14 oktyabr 1796) musılə-i Sahn dərəcəsiylə Bəyaziddəki Sahhaf Qaraca Əhməd mədrəsələrində müdərris oldu. 15 rəcəb 1218-ci ildə (31 oktyabr 1803) ibtida-i altmışlı dərəcəsiylə Müftü Hüseyn Əfəndi Mədrəsəsinə təyin edildi. 15 şəvval 1220-ci ildə (6 yanvar 1806) harəkət-i altmışlı dərəcəsinə yüksəldi. 13 zilqədə 1223-cü ildə (31 dekabr 1808) musılə-i Süleymaniyyə dərəcəsiylə Xoca Xeyrəddin və "Xaqaniyyə-i Vəfa" mədrəsələrinə keçdi. 1 cəmaziyəlahir 1231-ci ildə (29 aprel 1816) Çorlu mədrəsəsi müdərrisliyi onda olmaq üzrə Xəvass-i Rəfia (Əyüb) qazısı oldu. 1 cəmaziyəlaxir 1232-ci ildə (18 aprel 1817) işdən çıxarıldı və ona Məkkə qazılığı rütbəsi verildi. 3 rəbiülaxir 1232-ci ildə (20 fevral 1817) həyat boyu müfəttiş-i sədr-i ali olaraq vəzifələndirildi. Ancaq 9 məhərrəm 1237-ci ildə (6 oktyabr 1821) vəzifəsinə son verildi. Şaızadənin 13 zilhiccə 1241-ci ildə (19 iyul 1826) Məkkə payəsi və Mənəmən arpalığı ilə əməkli oldu.
Vaqiyənevis mütərcim Asım Əfəndinin 9 səfər 1235-ci ildə (27 noyabr 1819) İstanbulda vəbadan ölməsi üzərinə II Mahmud, Şanızadəni 15 səfər 1235-ci ildə (3 dekabr 1819) şəxsən seçib vaqiyənevisliyə gətirdi. Bu vəzifədəykən öncə tarixin faydası və dəyəri haqqında bir müqəddimə yazıb padşaha təqdim etdi. Bunun bəyənilməsiylə arzu etdiyi kimi II Mahmudun cülus tarixi olan 28 iyul 1808-ci ildən etibarən əsərini qələmə almağa başladı və sentyabr 1821-ci ilə qədər gətirdi. Yazmağa imkan tapmadığı 1821-1826-cı il vəqayiinə aid qeydləri xələfi Sahaflar Şeyxizadə Mehmet Əsəd Əfəndiyə verdi. Onu rəqib görən Mustafa Behcət Əfəndinin və başqalarının səyiylə sentyabr 1825-ci ildə vaqiyənevislikdən çıxarıldı.
Yeniçəri ocağının ortadan qaldırılması sırasında Bəktaşiliyin də yox edilməsinə girişildiyindən Şanızadə, Beşiktaş Cəmiyyət-i elmiyyəsinə mənsubiyətindən dolayı 9 zilqadə 1241-ci ildə (15 iyun 1826) Bəktaşi olduğu irəli sürülərək arpalığı olan Tirəyə sürgün edildi. İki ay sonra da burada vəfat etdi.
LabVIEW
'LabVIEW', Amerikan National Instruments firmasının inkişaf etdirmiş olduğu proqram platformasıdır.
Real vaxt, FPGA, Mobile, Embedded, Datalogging and supervisory Control, Vision Development, Motion Control, Sound and Vibration, Statechart, Simulation kimi əlavə modulları var.
Müslüm Məmmədov (nazir)
Müslüm Rəcəb oğlu Məmmədov — Bakı Şəhər Nəsimi Rayon PK‑nın birinci katibi, Azərbaycan SSR xalq təhsili naziri (1988–1989).
Həyatı
Müslüm Məmmədov 1931‑ci ildə İsmayıllı rayonunun Lahıc qəsəbəsində anadan olub. 1949‑cu ildə ADU‑nun tarix fakültəsinə daxil olub. 1950‑ci ildə MDU‑ya köçürülüb. 1954‑cü ildə Mixail Vasilyeviç Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin tarix fakültəsini bitirib.
Müslüm Məmmədov Astraxan bazarda (indiki Cəlilabad) əmək fəaliyyətinə başlayıb, müəllim, rayon xalq maarifi şöbəsinin inspektoru (1957–1958), Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin əməkdaşı (1960–1962), Azərbaycan KP MK‑nın təbliğat və təşviqat şöbəsinin mühazirəçisi, mühazirəçilər qrupunun rəhbəri (1962–1963) vəzifələrində çalışıb. 1963‑cü ildə Sovet İttifaqı KP MK yanında İctimai Elmlər Akademiyasının aspiranturasına daxil olub. 1966‑cı ildə tarix elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb. 1966–1969‑cu illərdə Azərbaycan KP MK Aparatında işləyib, Bakı Şəhər Nəsimi Rayon PK‑nın birinci katibi (1969–1975), Məşədi Əzizbəyov adına Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunda partiya tarixi kafedrasında baş müəllim, dosent, kafedra müdiri əvəzi (1976–1988) işləyib. "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni və medalla təltif olunub. Bir müddət Azər baycanın xalq təhsili naziri (1988–1989), Bakı Şəhər PK‑nın birinci katibi (1989–1991) vəzifələrində çalışıb.
Müslüm Məmmədov 1999‑cu ildə vəfat edib.
Emil Mpenza
Emil Mpenza — hücumçu mövqeyində çıxış etmiş Konqo əsilli Belçika futbolçusu, Belçika milli futbol komandasının keçmiş üzvü.
Klub karyerası
Mpenza peşəkar karyerasını 1995-ci ildə qardaşı Mbonun da çıxış etdiyi Belçikanın "Kortreyk" komandasında başlayıb. Burada bir mövsüm ərzində 32 oyun keçirib, 5 qol vurub. 1996-cı ildə qardaşı ilə birlikdə "Muskron", 1997-ci ildə isə "Standard Lyej" komandasına keçib. 2000-ci ildə qardaşı ilə yolları ayrılıb — Emil Almaniyanın "Şalke 04", Mbo isə Portuqaliyanın "Sportinq Lissabon" komandasına transfer olunub.
Üç il Gelzenkirxen təmsilçisinin heyətində çıxış etdikdən sonra, yenidən "Standard Lyej"ə qayıdıb. Burada bir mövsüm çıxış etdikdən sonra, 2.5 milyon avro qarşılığında Almaniyanın "Hambuq" komandasına keçib. 2006-cı ilin yanvarında Qətərin "Əl-Rəyyan" komandasına transfer olunub.
2 sentyabr 2008-ci ildə Çempionşip təmsilçisi "Plimut Arqayl" ilə 1 illik müqavilə bağlayıb. 13 sentyabr 2008-ci ildə "Norviç Siti" ilə oynanılan görüşdə yeni komandasında debüt edib. "Plimut Arqayl"ın heyətində ilk qolunu 8 noyabr 2008-ci ildə "Çarlton Atletik"in qapısından keçirib.
4 avqust 2010-cu ildə Azərbaycanın "Neftçi" komandası ilə üç illik müqavilə bağlayıb. Bakı təmsilçisinin heyətində 31 oyun keçirib, 6 qol vuran Mpenza, 2012-ci ilin yanvarında komandanı tərk edib.
"Neftçi" klubu Mpenzanın klubun düşərgəsini özbaşına tərk etməsini əsas gətirərək, 21 fevral 2012-ci ildə futbolçu ilə imzalanmış müqaviləyə birtərəfli qaydada xitam verib. 2012-ci il martın 13-də "Neftçi" FİFA qarşısında futbolçunun klubu tərk etməsi ilə bağlı rəsmi iddia qaldırıb. Mpenza da öz növbəsində FİFA qarşısında əks-iddia qaldıraraq, klubdan təzminat tələb edib.
Üç il müddətində davam etmiş araşdırmalardan sonra — 21 yanvar 2015-ci ildə FİFA Mpenzanın xeyrinə qərar çıxarıb. Bu qərarla əlaqədar 15 iyul 2015-ci ildə "Neftçi" İdman Arbitraj Məhkəməsinə Apellyasiya müraciəti ünvanlasa da, qərar qüvvədə saxlanılıb. Belçikalı hücumçuya ödəniş gecikmə faizləri və məhkəmə borcları ilə birgə 1,1 milyon dollar təşkil edib. Bu məbləğ 5 hissəyə bölünüb və 2016-cı ilin sonunadək müvafiq hesaba köçürülüb.
Mpenza 2013-cü ildə Belçikanın "Endraxt Alst" komandasına keçsə də, burada rəsmi görüşlərdə debüt etmədən futbolçu karyerasını bitirib.
Milli karyerası
Mpenza 1997–2009-cu illər aralığında formasını geyindiyi Belçika milli futbol komandasının heyətində ümumilikdə 57 oyun keçirib, 19 qol vurub. O, Belçika millisinin heyətində 1998 FİFA Dünya Kubokunun və Avro 2000-nin iştirakçısı olub.
Yakutca Vikipediya
Yakutca Vikipediya — Vikipediyanın yakut dilində olan bölməsidir.
Azərbaycan hava limanları siyahısı
Azərbaycandakı hava limanları siyahısı.
Hava limanları
Qalın olaraq göstərilmiş olan hava limanı adları aviaşirkətlər tərəfindən tarifeli səfərlər edilən hava limanları.
Aditilər
Aditilər - Günəş kultu ilə bağlı olan veda allahları (Mitra, Surya, Savitar, Vivasvat, Varuna, İndra və başqaları) qrupu. Aditinin (sanskritcə -nəhayətsiz) oğulları sayılır. sonradan Vişnu allahı onlardan ən mühümü olmuşdur. Vedalarda Aditilər göylərin hökmdarı, xaosun əleyhdarı və kosmik nizamın (rita) qoruyucuları kimi təsəvvür edilir.
İbad Abbasov
İbad Musa oğlu Abbasov — İqtisad elmləri doktoru, professor, Bakı Biznes Universitetinin təsisçisi və rektoru.
Həyatı
İbad Musa oğlu Abbasov 1953-cü ilde Ağcabədi rayonunda anadan olub. 1970-ci ildə Ağcabədi rayon 1 saylı orta məktəbini bitirmişdir. 1974–1978-ci illərdə D. Bünyatzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun "Ümumi iqtisadiyyat" fakültəsində tam ali təhsil almışdır. 1979–1990-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Rabitə Nazirliyində baş mütəxəssis, 1990–1992-ci illərdə "İqtisadçı" EİM-nin direktoru, Azərbaycan İcarədarlar və Sahibkarlar İttifaqının vitse-prezidenti vəzifələrində çalışmışdır.
1988-ci ildə Sankt-Peterburqda "Rabitə müəssisələrində nəzarət-təftiş işinin təkmilləşdirilməsi" mövzusunda namizədlik və 2001-ci ildə Kazan şəhərində "Auditdə maliyyə təhlili" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1993-cü ildə elmdə və təhsildə əldə etdiyi nailiyyətlərinə görə professor elmi adına layiq görülmüşdür.
Ailəsi
Evlidir, 2 övladı var.
Elmi fəaliyyəti
İbad Abbasov 125-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 4 dərslik, 5 monoqrafıya, 5 dərs vəsaiti, 2 metodik vəsaitin, bir çox fənn proqramlarının və elmi məqalələrin müəllifıdir. Onun elmi əsərləri Almaniya, Türkiyə və Rusiya Federasiyasının nüfuzlu elmi jurnallarında dərc edilmişdir. Yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanmasında onun əməyi böyükdür.
1999-cu ildən hazırkı dövrə qədər "Audit" jurnalının baş redaktorudur.
İbad Abbasov Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində fəaliyyət göstərən İxtisaslaşdırılmış Dissertasiya Şurasının sədr müavinidir. O, Azərbaycan Respublikasında Audit elmi məktəbinin yaradıcısıdır, Respublika və beynəlxalq elmi forumlarda məruzə və çıxışlarla iştirak edir. Ölkəmizdə iqtisad elminin inkişafında və iqtisadçı kadrların hazırlanmasındakı xidmətlərinə görə fəxri fərmanlara və mükafatlara layiq görülmüşdür.
1992-ci ildən Bakı Biznes Universitetinin təsisçisi və hal-hazıra qədər həmin universitetin rektorudur.
Adi bildirçin
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Xarici görünüşü
Bədəninin uzunluğu 16-20 sm, kütləsi 80-145 q-a çatır. Gözləri açıq kürən-qonur rəngdə, dimdiyi boz-çəhrayı, ayaqları kürənvarı və ya açıq sarıdır. Üstdən bildirçin paslı-sarı köndələn və uzununa zolaqlı, qonur rəngdədir. Başının rəngi belinə nisbətən daha tünddür. Boğazı paslı-qonur, çinədanı paslı-sarıdır. Gözlərinin üstündən parlaq sarı-qonur, ağzının künclərindən isə kürənvarı zolaq keçir. Rəngində cinsi demorfizm zəif ifadə olunmuşdur.Erkəklərdə qara-qonur xalta vardır.
Çoxalması
Poliqamdır, erkək istənilən dişi ilə cütləşir. Erkəklər öz aralarında dişilərin uğrunda döyüşüllər. Cütləşməyə hazırlaşan erkək bütün bədənini dartır, başını qaldırır və geriyə ataraq əvvəlcə sakit "vya-vya" səsi, sonra isə hündür ulartı səsi çıxarır. O torpaqda diametri 7-14, dərinliyi 4-6 sm olan kiçik çuxur qazaraq quru otla döşəyir. Yuva adətən sıx otların arasında yerləşir, üstdən örtüyü olmur. Bir qoyumda noxudu-sarı və ya açıq-qonurumtul rəngdə qonur və ya qara-qonur çilləri olan 8-dən 14-ə qədər yumurta olur. Dişi 18 gün ərzində kürt yatır. Cücələr intensiv böyüyərək 6-cı həftədə ananı tərk edirlər. Sürətli inkişafa və yüksək qayğıya baxmayaraq onların təxminən yarısı yırtıcılardan və köçmə zamanı məhv olur.
Həyat tərzi
İstisnasız olaraq yerüstü həyat tərzi keçirir. Bildirçinlərə çəmənlərdə, mədəni səpin tarlalarında, meşə talalarında və subalp çəmənlərində rast gəlmək olur. Müxtəlif otlunəmlənmiş sahələrdə həvəslə yaşayır. Xüsusən cavan fərdlərin yaz-yay rasionunda heyvani qida, daha tez-tez həşəratlar, payızda isə bitki toxumları təşkil edir.
Təsnifatı
Adi bildirçin səkkiz yarımnövə bölünür:
Divanalılar
Divanalılar — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub.
2020-ci il noyabrın 7-də Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edildi.
Toponimikası
Divanalılar oyk. Füzuli r-nunun Qacar i.ə.v.-də kənd. Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Etnotoponimdir. Qacarların divanalılar tirəsinin adını əks etdirir.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Həlimə Abdullayeva
Abdullayeva Həlimə Yusif qızı — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1950). 1950-ci ildə Şəmkir rayonunda üzümçülük sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Xoruzgülü
Xoruzgülü və ya dağçiçəyi — qaymaqçiçəklilər fəsiləsindən bitki cinsi.
Bir və ya çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqları çox bölümlüdür. 20-dək, Azərbaycanda 5 növü məlumdur. Zəhərli olduğundan heyvanlar yemir. Ən çox yayılanı bahar xoruzgülüdür (Adonis vernalis). Otunun və çiçəyinin sulu cövhərindən ürək və ürək-damar nevrozlarında istifadə olunur. thumb|left|Payız xoruzgülü (Adonis annua)
Gülzar Abdullayeva
Abdullayeva Gülzar Rza qızı (1914, Beyləqan rayonunun Şahsevən kəndi, - 01.05.1993, həmin kənddə) - Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1948). 1947-ci ildə pambıqçılıq sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin (IV - V çağırış) deputatı olmuşdur.
Toyuq
thumb|right|200px|Toyuq cücələri ilə birlikdə Toyuq — toyuqkimilər dəstəsindan aid quş yarımnövü. Ev quşları siyahısına daxildir. Əti və yumurtası insanların əsas qida növlərindəndir. Tükündən məişətdə istifadə edilir.
Hindistanda Asiyanın cənub-şərqindəki qırmızı hind quşundan gəldiyinə inanılar.
2003-cü ilin hesablamalarına görə dünyada 24 milyard toyuq var ki, bu da onu ən çoxsaylı quş növü edir. İnsanlara iki növ sıx istifadə edilən qida qaynağı təqdim edərlər: ətləri və yumurtaları. Toyuqlar uça bilməyən quşlardandır. Yumurta ilə çoxalarlar. Ağciyərləri ilə nəfəs alan toyuqlar, otcul heyvanlardır.
Toyuqlar həyatlarının dəyişik mərhələlərində dəyişik adlar götürərlər. Yeni doğulmuş balalarına sərçə, gənc və inkişaf çağında olanlara cücə, yumurtlama yetkinliyinə hələ çatmamış, yetkinlik qabağı dövrdəki dişiyə yarka, cinsi yetkinliyə çatmış yetkin dişilərə toyuq, yetkin erkəklərə xoruz deyilir.
Dənizli irqi
Dənizli və Muğla bölgəsinə aid lokal bir irqdir.
Böyük Qafqazın arid meşə-kol landşaftları
Arid meşə-kol landşaftlar - Landşaft kompleksinin əhatə etdiyi ərazidə yayı quraq keçən mülayim isti və qışı quraq keçən mülayim isti iqlim tipi hakimdir. Hava nın orta illik temperaturu +6 -140, 100-dən artıq aktiv temperatur un illik cəmmi 1600-33000 təşkil edir. Orta illik atmosfer yağıntılarının miqdarı 400-600mm arasında dəyişir.
Dağ meşə-kol landşaftı daxilində çay şəbəkəsi daha alçaq mütləq yüksəklikləri əhatə edən çöl və yarımsəhra landşaft larına nisbətən yaxşı inkişaf etmişdir. Burada çay şəbəkə sıxlığı 0,4-0.6 km/km2 təşkiledir.
Böyük Qafqazın cənub-şərq yamacı nın alçaq və orta dağlığın hamar, az meyilli relyef sahələrində meşə örtüyü qırılaraq müxtəlif aqrolandşaft larla əvəz edilmişdir. Buna görə də Pirsaatçay dan şərqə doğru meşə nin areallı məhdudlaşır. Burada yalnız Qozluçay hövzəsində çayın yuxarı axınında palıd-vələs meşə ləri talalar şəklində mövcuddur.
III Makarios
III Makarios (doğum adı Michael Christodoulou Mouskos - Kipr yunanlarından olan din xadimi və siyasətçi. Kipr Ortodoks Kilsəsinin Arxiyepiskopu və Kipr Respublikasının ilk prezidenti. Tarix ədəbiyyatlarında III Makarios olaraq xatırlanan Makarios Kipr böhranı zamanı adada yaşayan yunan icmasının əsas təmsilçisi və rəhbəri sifətindən çıxış etmişdir. Arxiyepiskop, eyni zamanda İkinci Dünya müharibəsindən sonra Kipr adasının Yunanıstana birləşdirilməsini hədəfləyən Enozis ideyasının əsas dəstəkçi və rəhbərlərindən biri hesab olunmaqdadır.
Atropat
Midiya dövləti
Solqard
Solqard — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Atropat
Atropat — Atropatena dövlətinin ilk hökmdarı. Keçmiş Əhəməni satrapı, əslən, çox güman ki, madalı olan Atropat e.ə. IV əsrin 20-ci illərinin sonunda yeni dövlətin müstəqil hökmdarı olur; bu dövlət rəsmən Mada, sonralar isə özünün ilk hökmdarının adı ilə tez-tez antik qaynaqlarda Atropatena adlandırılırdı. . Bəzi tədqiqatçılara əsasən isə Atropat fars olmuşdur.
Satraplığı
Tarixi mənbələrdə Atropatın adına ilk dəfə eramızdan əvvəl 331-ci ilin 1 oktyabrında Assuriyanın qədim paytaxtı Nineviya yaxınlıqındakı Qavqamela adlanan yerdə Makedoniyalı İskəndərlə Əhəmənilər hökmdarı Dara arasında baş vermiş Qavqamel döyüşü ilə əlaqədar rast gəlinir. Midiya satrapı Atropat bu döyüşdə özündən asılı olan kadusilər, qafqaz albanları və sisaklarla ittifaqda vuruşmuş, madayların süvari və piyada dəstələrinə başçılıq etmişdi. Çağdaş tarixçilər belə hesab edirlər ki, o dövrdə Atropat orta əsrlər Azərbaycanının bütün ərazisini, həmçinin Böyük Midiya torpaqlarının bir hissəsini öz tabeliyində saxlayırdı. Həmin döyüşdən sonra Dara Ekbatan a qaçır və Atropat tərəfindən sığınacaq verilir. E.ə. 330-cu ildə yenidən qaçmağa məcbur olan Dara bir neçə ay sonra öldürülür və Atropat İsgəndərə tabe olur.
Makedoniyalı İsgəndərin dövründə hakimiyyəti
left|thumb|320x320px|Atropatın Makedoniyalı İskəndərlə görüşməsinin təsvir edildiyi rəsm əsəri ([[Azərbaycan Tarix Muzeyində saxlanılır)]] Atropat yeganə satrap idi ki, İsgəndər onu hakimiyyətdən uzaqlaşdırmadı. Atropat İskəndərlə açıq düşmənçilik xəttinin faydasızlığını anlayaraq, diplomatik danışıqlar yolunu seçir. Bu yolla da o, Midiya torpaqlarından bir qismini işğal olunmaqdan qoruyur. Həmin ərazi sonradan Kiçik Midiya, Atropat Midiyası və nəhayət, Atropatena adlanır. E.ə. 324-cü ilin sonlarında Bariaks adlı bir nəfər özünü İran və Midiya hökmdarı elan edərək, işğalçılarla mübarizəyə qalxır. Atropat öz qüvvələri ilə qiyamı yatırır, Bariaksı əsir alaraq, onu və yoldaşlarını İsgəndərə təhvil verir. Beləliklə Atropat İsgəndərin güvənini qazanır. Suzdakı təntənələr zamanı Atropat öz qızını Makedoniya süvarilərinin rəhbəri, İskəndərin ən yaxın silahdaşlarından olan Perdikkaya ərə verir və bu onun Midiya satrapı kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirir. İsgəndər tez-tez öz imperiyasını gəzirdi. Belə səfərlərindən birində o, elə həmin il - e.ə. 324-cü ildə - qədim zamanlardan at yetişdirməklə məşhur olan və Atropatena sərhədlərində yerləşən Nisey düzlərinə dostu Hefestion la birlikdə yola düşür. Atropat da buraya gələrək, bir müddət vaxtını İsgəndərlə keçirir. Lakin Hefestionun qəfil ölümü İsgəndəri sarsıdır. Atropat İsgəndəri əyləndirməkdən ötrü məclisə kişi paltarı geymiş və təbərdin əvəzinə nizələrlə və yüngül qalxanlarla silahlanmış qadınlardan ibarət süvari dəstəsi gətirir. Qədim tarixçilərin dediklərinə görə, bunlar Qafqaz Albaniyasının yuxarı dağlarında yaşayan əfsanəvi amazonkalar idi. Lakin, Bizans tarixçisi Nikomediyalı Arrian bu hekayəni inkar edir.
Makedoniyalı İsgəndərin ölümündən sonra
E.ə. 323-cü il iyunun 13-də İsgəndər öz dövlətinin ehtimal olunan paytaxtı Babildə vəfat edir. Onun cəsədi soyumamış satraplar ölkəni bölüşdürməkdən ötrü Babilistanda toplaşırlar. Babil bölüşdürülməsi ndə Kiçik Midiya Atropata, Böyük Midiya isə Pifon a verilir. Bizans tarixçisi Yustinin fikrincə isə Böyük Midiya da Atropata verilmişdi. Dövlətin rəhbərliyi regent qismində Atropatın kürəkəni Perdikkaya keçir. Perdikka dövləti parçalanmadan nə qədər qorusa belə onun bu cəhdləri satrapların müqaviməti ilə üzləşir və nəticədə e.ə. 321-ci ildə regent Pifon tərəfindən öldürülür. Ölkənin ikinci bölüşdürülməsi başlanır. Akademik İqrar Əliyevin sözlərinə görə, bu vaxtdan etibarən Kiçik Midiyanı müstəqil dövlət hesab etmək mümkündür. Kiçik Midiya bir qədər sonra Atropatena müstəqil dövlətə çevrilir və Atropat özünə şah titulu götürür. Midiya dövlətinin süqutundan bir əsr sonra Azərbaycan ərazisində yenidən müstəqil bir dövlət yaranır. Atropatın zamanından başlayaraq, məhz bu ərazilərdə dövləti və etnik varisliyi qoruyub saxlayan yeni-yeni dövlət qurumları mövcud olur. Kiçik Midiya Atropatın siyasəti nəticəsində Şərqdə Makedoniya işğalçılarından can qurtaran ilk müstəqil dövlət olur.
Qədim yunan coğrafiyaşünası Strabon özünün məşhur "Coğrafiya"sında yazır: "'Midiya iki yerə bölünür. Bir hissəni Böyük Midiya adlandırırlar. İkinci hissə Atropat Midiyasıdır. Bu yer öz adını sərkərdə Atropatın adından götürmüşdür. Atropat istəmirdi ki, bu torpaqlar da Böyük Midiya kimi makedoniyalıların asılılığında qalsın. Doğrudan da çar Atropat ölkəsinin müstəqilliyinə özü qərar vermiş, bu qərarını bəyan etmişdi və indi də irsi hakimiyyət onun ailəsinə məxsusdur. Bu dövlətin hökmdarları Ermənistan, Suriya və Parfiya çarları ilə nikah əlaqələri qurmuşlar. Bu, hərbi qüvvə baxımından kifayət qədər əhəmiyyətli bir ölkədir, belə ki, o meydana 10000 süvari və 40000 piyada çıxara bilər.'"
Bulbophyllum polyrrhizum
(Bulbophyllum polyrrhizum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Olberi-Uaodonqa
Olberi-Uaodonqa - Avstraliyada qonşu Olberi və Uaodonqa şəhərlərinin konqlomerasiyasıdır, Murrey çayı vasitəsilə ilə bölünüb. Olberi ölkənin Yeni Cənubi Uelsidə, Uaodonqa isə Viktoriya ştatında yerləşir.
Bir icma kimi tanınsa da hər birinin ayrı bələdiyyəsi və hakimiyyət orqanları var. Olberi Viktoriya ştatına yaxın olduğuna görə o ştatla daha sıx bağlıdır.
Lama (buddizm)
Lama (buddizm) - Tibet (Nepal, Hindistan), Monqolustan və Buryatiyada budda rahibi.
Termin VIII əsrdə Tibetdə meydana gəlmişdir. İlk vaxtlar yalnız ali kahinləri lama adlandırırdılar. Sonralar həm Tibetdə, həm də Mərkəzi Asiyanın digər rayonlarında rahibliyi qəbul edən hər kəsə lama deməyə başladılar.
Qaçaq
Qaçaq—Qaçaq hərəkatının üzvü.
Tarixi
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə yazır: "İstilaya uğrayan, istismar olunan, əsarətdə yaşayan və məhv edilən xalqla, istismar edən, məhv edən rus imperialist rejimi arasında tarix boyunca mübarizə davam etmişdir. Lakin istismarçı və zalım rejimə qarşı aparılan mübarizə formaları müxtəlif olmuşdur. Passiv mübarizə yolu olsa da, bəzən məhkum xalq imperialist idarəsinə vergi verməməklə, onların istehsal etdikləri məhsulu almamaqla, məcburi işlərdən boyun qaçırmaqla öz etirazlarını bildirmişdir. Bəzi hallarda da idarə məmurlarını öldürməklə bunu həyata keçirmişdilər. Biz “Azərbaycanda kəndli hərəkatı” bölümündə bu hadisələrdən misallar vermişik. Azərbaycanda rus işğalçılarına qarşı üsyanlar əsasən Azərbaycan çar üsul-idarəsi tərəfindən işğal edildikdən sonra başlamışdır. Bu barədə biz “Azərbaycanda yeniləşmə hərəkatı” adlı kitabımızın “şair Zakir” bölümündə məlumat vermişik. Kəndli həyəcanları və üsyanları xüsusilə 1840-cı ildə çar tərəfindən təhkimçilik rejimi Azərbaycanda tətbiq edilərək bəylər torpağın tam sahibi, kəndlilər isə torpağa bağlı kölə olduqdan sonra ardı-arası kəsilmədən davam etmişdir.
Azərbaycanda qaçaq hərəkatı əsasən rus çar rejiminə və yerli zülmkarlara qarşı mübarizə prosesində meydana gəlmişdir. Azərbaycan xalqı öz gördükləri işlərlə igidlik və yenilməz qəhrəmanlıq dastanlarını yaradan qaçaqları sevmiş, tərifləmiş və qorumuşdur. Çünki qaçaqlar Azərbaycanın zülmdən qurtarması uğrunda mübarizə aparmışlar. Qaçaqların bəziləri dağlarda, bəziləri kəndlərdə, bəziləri də şəhərlərdə həyatlarını təhlükə altında qoymaqdan çəkinməyərək rus kazakları ilə vuruşmuşlar.
XIX əsrin ikinci yarısında igidlikləri ilə hörmət qazanan qaçaqlardan Qazaxda Kərəm, Balasöyün, İsfəndiyar, Gəncədə Dəli Alı, Qəmbər, Qarabağda Süleyman, Murtuza, Şuşada Məmməd bəy Kavaler, Zaqatalada Yusif, Zəngəzurda Nəbi, Nuxada Qutqaşenli Kərim Əfəndi oğlunu və başqalarını misal göstərə bilərik.
Biz bu əsərimizdə qazaxlı Qaçaq Kərəm, zəngəzurlu Qaçaq Nəbidən, gəncəli Dəli Alıdan və şuşalı Məmməd bəy Kavalerdən danışmaq istəyirik. Çünki, onlar Azərbaycanda çar zamanında rusların istibdadına qarşı aparılan qaçaqçılıq hərəkatının rəhbərlərindən olmuşlar.
Qaçaqçılıq hərəkatı XIX əsrin ikinci yarısında çar idarəsini qorxuya salacaq dərəcədə artmışdı. 1882, 1885 və 1890-cı illərdən sonra da bu hərəkat davam etmişdi. O illərdə Qubaya gələn Qafqaz hərbi qüvvələrinin komandanı və mülki idarənin xüsusi müfəttişi general Dondulov-Korsakov qaçaqlara qarşı mübarizə aparmaq üçün yerli idarə rəislərinə geniş səlahiyyət verməklə yanaşı, hərbi qüvvələrin də onlara yardım etməsini əmr etmişdi.
Peterburqda nəşr olunan “Narodnaya Volya” qəzeti 1885-ci ildə dövlət məmurlarını, mülk sahibi bəyləri qorxuya salan qaçaqlardan söz açaraq, Qafqazda “Qaçaq Kərəmin məmurları və bəyləri pərişan etdiyindən...” uzun-uzadı şikayət edirdi. 1888-ci ildə aralarında olan bir qaçağı qaçırtmaq üçün üsyan edən Quba həbsxanasının dustaqları qapıları sındırıb gözətçilər ilə vuruşaraq istədiklərinə nail oldular. Bu savaşda rus əsgərlərindən ikisi ölmüş, üçü də ağır yaralanmışdı.
Xülasə, rus çar idarəsinin heç bir tədbiri Azərbaycandakı qaçaqçılıq hərəkatının qarşısını ala bilmirdi (Azərbaycan tarixi, II cild, səh. 9; Qasımov. Qafqazda qaçaqlara qarşı mübarizə).
Nəbi həbsxanadan qaçdıqdan sonra çar idarəsinin Azərbaycandakı əlaltıları olan mülkiyyət sahibi xan və bəylərin zülmündən cana gələn kəndlilərdən əli silah tutan bir hissəsi onun ətrafına toplanır. Nəbinin əsas düşmənləri çar rejimi, xanlar və bəylər idi. O bu mübarizədə kasıbları və onların hüquqlarını müdafiə edirdi. Nəbinin mübarizə apardığı ərazi Zəngəzur və Naxçıvan vilayətləri idi. Nəbinin müasirləri də Azərbaycanın başqa vilayətlərində qaçaqlıq hərəkatını davam etdirirdilər. Istismarçı imperializmə və rus çar rejiminə qarşı mübarizə aparan qaçaqlara xalq yaxından köməklik edir, onlarla fəxr edirdi. Xalq onları ərzaqla təmin edir, yeri gəldikdə gizlədirdi. Nəbi uzun müddət rus kazakları ilə vuruşur, sıxışdırıldığı zaman İrana və Türkiyəyə sığınırdı. Çar idarəsi bu hərəkatı yatırtmaq üçün bütün vasitələrə əl atırdı. 1894-cü il iyulun 20-də Nəbinin qardaşı Mehdi Gürcivan kəndində çar cəsusları tərəfindən öldürülür. Bu hadisədən sonra Nəbi Gürcivan kəndinə gələrək kazaklarla döyüşə girir, rus çar idarəsində xidmət edən ağaları öldürür və Arazı adlayaraq İrana keçir. Arvadı Həcər xanım Çiçəkli kəndində qalır. Rus idarəsinin cəsusları Həcərin Çiçəkli kəndində olduğunu xəbər tuturlar və Həcər bacısı Mehri ilə birlikdə həbs olunur. Gorusdakı qalada saxlanılır. Nəbi 1895-ci il oktyabrın 28-də Gorus qəsəbəsini öz dəstəsiylə əhatəyə alır, rus polkovnikindən Həcəri və baldızını tələb edir. Rus polkovniki Nəbinin bu tələbini yerinə yetirməyə məcbur olur (Həcərin dilindən söylənmişdir).
Qazamat istidi yata bilmirəm Ayaqda qandallar qaça bilmirəm, Açar urusdadır aça bilmirəm Mənim bu günümdə gələsən Nəbi, Qazamat dalını dələsən Nəbi.
Beləliklə Nəbi xalq qəhrəmanı oldu və xalq aşıqları onun haqqında dastanlar yaratdılar. Aşağıda bu dastanın bir neçə parçasını misal olaraq veririk: Qazamat dalında gizləndim yatdım Qoburnat gələndə sıçradım qalxdım Aynalı tüfəngi doldurdum, atdım Qoy mənə desinlər ay qacaq Nəbi, Arvadı özündən ay Qoçaq Nəbi...
Nəbinin atlısı əllidir, beşdi, Qırx gözəl içində Həcəri seçdi, Güllələr urusun böyrünü deşdi, Qoy mənə desinlər ay qacaq Nəbi, Arvadı özündən ay qoçaq Nəbi...
Nəbi günlərin birində dəstəsilə mühasirəyə düşür. Buna baxmayaraq o, yoldaşlarını döyüşə cəsarətləndirir, mühasirəni yararaq qurtulurlar. Nəbi mindiyi məşhur boz atına belə deyir: Boz at səni sər tövlədə bağlaram Əgər məni bu davadan qurtarsan Ayağına qızıl, gümüş nallaram Qoy mənə desinlər ay qacaq Nəbi, Arvadı özündən ay qoçaq Nəbi...
Bu dastanın əsas mövzusu rus imperializminə qarşı aparılan azadlıq mübarizəsindən ibarətdir. Dastanda “Nəbi urusları burda qoymadı” misrası olduqca çox işlədilir.
1896-cı ilin mart ayında Nəbi Kərbaladan dönərkən Türkiyə ilə İran sərhəddi arasında olan Larni kəndində rus cəsusları tərəfindən əvvəlcədən hazırlanmış pusqunun qurbanı olur. Nəbinin xatirəsi indi də Azərlərin qəlbində yaşayır. Onun qəhrəmanlığını əks etdirən dastanlar söylənilir.
Çar idarəsinin qaçaqların ailəsinə etdiyi zülm heç bir insanlığa, heç bir ədalət qanunlarına sığmırdı.
Şair Zakiri təhqir etmək üçün Şuşanın komendantı Tarxanovun onun arvadını bir rus kəndlisinə ərə verməsi Azərbaycan tarixində yaddan çıxmayan hadisələrdəndir. Bəzi qaçaq arvadlarının rus əsgərlərinin təcavüzünə məruz qalması hələ də yaddan çıxmamışdır.
Tarixçilər yazırlar ki, XIX əsrdə partizan müharibəsinin əsasını qoyan Qafqaz müsəlmanları olmuşlar. Buna misal olaraq İmam Şamilin partizan hərəkatını göstərmək olar. Müəyyən bir kənd və qəsəbədə rus əsgərləri ilə döyüşə girən qaçaqlar bir müddət vuruşduqdan sonra yenə həmin ərazidə gizlənirdilər. Bu partizan hərəkatında ən çox işlədilən taktika idi. Azərbaycan qaçaqçılıq tarixində çox maraqlı bir hadisəyə rast gəlirik ki, o üsul, bizim dövrdə çox mənimsənilən üsullardandır. 1870-ci ilin axırlarında Qazax qəzasında Quşçu kəndinin ağaları İsgəndərbəyovların zülmünə qarşı kəndlilər öz etirazlarını bildirdilər. Bəylərə yardıma gələn rus kazakları üsyanı qanlı bir şəkildə yatırtdılar. Kəndlilər Tiflisdə yaşayan çar naibinə şikayət etmək üçün nümayəndə göndərmək istədilər. Rus məmurları və bəylər onların Tiflisə getmələrinə mane oldular. Onların arasından Mürsəlqulu adlı bir kəndli gecə qaçaraq Tiflisə və oradan da çar naibinin yaşadığı Qaçoridəki villasına gəlib çıxa bildi. Amma o, çar naibini heç yerdə tapa bilmədi. Hətta o, çar vəkilinin sarayına belə buraxılmadı. Buna görə Mürsəlqulu bir çarə düşündü. Paltarını neftlə islatdı. Çar vəkilinin sarayına yaxın bir yerdə gözlədi. Çar vəkili sarayından çıxıb arabasına mindiyi zaman Mürsəlqulu əynindəki paltara od vurdu. Bu vəziyyəti görən camaat köməyə gələrək Mürsəlqulunun yanan paltarını söndürdülər. Bunu görən çar vəkili onu yanına çağırır və nə üçün özünü yandırdığını soruşur. Mürsəlqulu Qazax qəzasının Quşçu kəndindəki çar məmurlarının zülmündən kəndlilərin təngə gəldiklərini, ölümə razı olduqlarını söyləyir. Beləliklə, Quşçu kəndinin camaatı ağaların zülmündən qurtulmuş olur. Bu hadisə Azərbaycanın bir çox yerlərinə yayıldıqdan sonra kəndlilər ağa və bəylərə qarşı üsyana qalxırlar.
Yovşan
Yovşan —  fəsiləsinə aid bitki cinsidir.
Azərbaycan Respublikasında 16 (bəzi məlumatlara görə 42) növü yayılmış, Tərxun adlanan bir növü isə becərilir. Bəzi növlərində efir yağları, turşular və s. maddələr var. Acı Yovşan (lat. Artemisia absinthium), adi yovşan (lat. Artemisia vulgaris) və başqa növləri dərman bitkisidir. Yarpaqlarından və gövdəsinin çiçəklənmiş uc hissəsindən hazırlanan dəmləmə, tinktura və ekstraktı iştaha artıran və dərman vasitə kimi işlədilir. Eyni zamanda antibakterial xüsusiyyətlərə də malikdir. Əsasən dağlarda bitir və dadı olduqca acıdır.
Növləri
<div style="">
Abbasabad (Yardımlı)
Abbasabad — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Abbasabad kəndi Yardımlı rayonunun Hamarkənd inzibati ərazi dairəsində yerləşir. Viləşçayının sahilində, dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi XIX əsrin ortalarında pornayım tayfasına mənsub ailələr tərəfindən salınmışdır. Bəzi mənbələrdə Abasabad (1917, 1933, 1961) variantında qeydə alınmışdır. . Oykonim Abbas (şəxs adı) və abad topokomponentlərindən düzəlib. 1809–1810-cu illərdə Araz çayı sahilində, Naxçıvan şəhərinin 6 km cənub-şərqində fransız hərbi mühəndislərinin layihəsi əsasında Abbasabad qalası tikilmişdi. Qala İran dövlət xadimi, Fətəli şah Qacarın oğlu və vəliəhdi Abbas Mirzənin adı ilə bağlı idi. Rusiya-İran müharibəsində (1826–1828) qalada vuruşmalar olmuşdu. Araz su qovşağı tikiləndən sonra Abbasabad qalasının xarabalığı su altında qalmışdır. Mənbələrdə 1828–30-cu illərdə baş vermiş hadisələrlə əlaqədar İrəvan xanlığının Vedibasar, şərur və Sürməli mahallarında Abbasabad adlı kəndlərin azərbaycanlı əhalisi haqqında məlumat verilir.
Kənd yerli əhali arasında Quzeykənd adıyla da tanınır. Qeyd edək ki, Pornayım tayfa arealı çox genişdir. Həmin tayfanın müasir sakinləri təkcə Yardımlıda deyil, Cəlilabad və Lerik ərazisində də yaşayır. Lerik və Cəlilabad ərazisindəki Uran/Oran sakinləri pornayım tayfasına mənsub olduqlarını qeyd edirlər. Fikrimizcə, türksoylu Oran və Pornak tayfalarının tarixi əlaqələri daha dərindən öyrənilməlidir. Bu, cənub bölgəsindəki bəzi mübahisəli məsələlərin həlli üçün faydalı ola bilər.
Coğrafiyası və iqlimi
Abasabad kəndi Talış silsilə dağlarının qərb qurtaracağinda, dağ yamaclarının ətəyində yerləşir. Kənd ərazisi Şimal tərəfdən Qara çay Cənubdan Bonayır adlanan çay Şərqdən Bilnə (cənub şərqdə-Lerikin gendov torpaqları ilə. Qərbdən isə Hamarkəndilə həmsərhəddir.
Kəndin iqlimi sərt kontinental iqlimə uyğundur.
İqtisadiyyatı
Əkinçilik və maldarlıqla məşğul olurlar.
Sen-Pol-sür-Übay
Sen-Pol-sür-Übay (, Sant Pau d'Ubaia) — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Barselonnet kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Barselonnet.
Ablana
Ablana — Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş qədim şəhər. Yunan coğrafiyaşünası Ptolemeyin "Coğrafi təlimnamə" əsərində Kürün şimal qollarından biri ilə Alban çayı arasında yerləşdiyi qeyd edilmişdir. Yeri müəyyən olunmamışdır.
Sen-Pol-sür-Übay
INSEE kodu — 04193.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 135 nəfər (15-64 yaş arasında) 80 nəfər iqtisadi fəal, 55 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 59,3%, 1999-cu ildə 73,7%). Fəal olan 80 nəfərdən 78 nəfər (45 kişi və 33 qadın) işləyir, 2 kişi işsizdir. 55 hərəkətsiz şəxs arasında 19 nəfər şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 17 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Aleksandr Arbuzov
Aleksandr Yerminingeldoviç Arbuzov (30 avqust 1877 — 21 yanvar 1968) – Rusiya üzvi kimyacısı.
Həyatı
Aleksandr Arbuzov 1877-ci il avqustun 30-da Arbuzov-Baran (hazırda Tatarıstan) kəndində anadan olub.
Təhsil
1885-1886-cı illər Arbuzov-Baran 3 sinifli məktəb. 1886-1896-cı illər Birinci Kazan Gimnaziya. 1896-1900-cü illər Kazan Dövlət Universiteti. Ikinci kursun sonuna Arbuzov üzvi kimya ilə maraqlanıb. 1900-cü ilin iyununda o, təbiət elmləri namizədi adını və birinci dərəcəli diplomu alIb.
Fəaliyyəti
Diplom alan vaxtInda, Arbuzovun ilk müstəqil işi var idi - ali spirtlərin sintez fəaliyyəti alkil halide və sink ketonlarnan birlikdə.
Arbuzovun ilk nəşr işi < Kazan Universitetin kimya laboratoriyasından Aleksandr Arbuzovun alilmetilfenolKarbinolu> adlanırdı. Bundan ortaya çıxdı ki, Aleksandr Arbuzov Grinyara asıllı olmayan reaksiya həyata keçirmişdi, bu gün organomagnesium, Grinyarın reaksiya kimi tanılınır.
Arbuzov üzvi sintez təcrübəsində ,organomagnesium birləşmələr tətbiq edən Rusiya kimyaçılar arasında birinci oldu. organometalik birləşmələrin indi bir çox sahələrdə istifadə olunur : Bakterisidlərin, plastik və kauçuk istehsalı polimerləşmə katalizatorların, və kimi üzvi sintez reagentlərin alınmasında.
Arbuzov Moskvada Petrovski-Razumovski Kənd təsərrüfatı İnstitutuna daxil etmək qərarına gəlib.Kazan Universitetin məzunlarını dərhal 3 –cu kursa gotururdulər.
Kənd təsərufatı institutunda təhsil alıb sonra Kazana,evvelki labaratoriyaya qayıtdı. Zaysevin əli altında, Aleksandr Arbuzovu professor adına hazirlaştırmaq ucun universitetda saxladılar. Lakin, maddi çətinliklər səbəbiylə, o Polşaya getdi, və oranın Novo-Alexandria Kənd Təsərrüfatı İnstitutunda Üzvi kimya kafedrasının assistenti oldu.
Inzibati təhsil və laboratoriya işlərinin xaricində, Aleksandr Arbuzov Erminingeldovich magistr imtahanları vermək ucun hazırlaşırdı. Novo-Aleksandriyada onlara fikir vermirdilər, və 1902 ci ilde Arbuzov Kazana qayıtdı. Imtahanı keçib o fərman aldı. Orda yazılmışdı ki, <kimyadan magistr dərəcisini almaq ucun ondan yalnız ictimai mudafiə fakultədən disertasiyanın təsdiqi lazlm idi>. Tədqiqat movzunun seçimi və inkişafı ilə Arbuzov ozu məşgul oldu.
O disertasiya ucun uzvi fosfor birləşmələri seçdi. Arbuzov gordu ki, bəzi kimyalılar fosfor turşusunu 3 əsaslı hesab edirlər hidrooksil gruppların simmetrik duzunuşunə gorə 3 atomlu fosforda, digərləri ise 2 əsaslı , 2 hidrooksil gruppla 5 valentlik fosforda. Və Arbuzov çixişı fosfor turşusunun uzvi torəmələrdə, əsasən murəkkəb efirlərdə gordu.
1903-cü ildə ifadə movzusundakı ilk işi < Сообщество физиков и Химиков> jurnalında çıxdı. Məqalə < Fosfor turşusunun mürəkkəb efirləri ilə mis duzlarının polugaloidnyh birləşmələri > adlanırdı.
1905-cı ildə disertasiya movzusunun butun nəticələri toplanmış ,kimyaçının işi capdan çıxmışdır. Mudafiə də eyni ildə reallaşdı. Kimyanın magistri Arbuzov < fosfor turşusu və onun torəmələri> işinə göre peşəkar dairələrdə geniş məşhur oldu. 1906-cı ildə bu işə görə Arbuzova Zinin-Vorskresni adina mükafatı təltif edilib.
Həmən ildə Aleksandr Arbuzov Novo-Aleksandriya institutun üzvi kimya bölümunün və kənd təsərrüfatının kimyəvi analizin başçısı oldu. Alimin növbəti mühüm işi mis duzları ilə arilhidrozonun katalitik parçalanması oldu (“Fişer-Arbuzov reaksiyası”). İndi bu reaksiya indole törəmələrini almaq üçün sənayedə istifadə olunur.
1911-ci ildə Arbuzov Kazan universitetinin kimya şöbəsinin müdiri oldu (o şərtlə, ki 3 il ərzində doktorluq dissertasiyasini yazacaq və müdafiə edəcək). Dissertasiyanin adi “Bəzi fosfor birləşmələrinin dairəsində kataliz fenomenləri haqda. Eksperimental öyrənilmısi.”idi.
Arbuzov laboratoriya işlərinin texnikasinda coxlu yenilik etdi : vakuum altinda distillə üçün cihaz etdi, qaz yanacaglarini təkmilləşdirdi, laboratoriya reaktivlərinin yeni növlərini və defleqmasiya üçün avadanliq əldə etdi.
Müharibədən sonrakı illərdə akademik Arbuzov ÜFKİ-yə rəhbərlik edirdi.
A.E.Arbuzov 21 yanvar 1968-ci ildə öldü. Kazanda dəfn edildi.
İstinadlar
Biografiyası Biografiya.ru saytında
Əhməd Hüseyn Ədl
Əhməd Hüseyn Ədl — Kənd Təsərrüfatı naziri, Kərəc Kənd Təsərrüfatı Məktəbinin təsisçisi, İran müasir kənd təsərrüfatının yaradıcılarından biri. Ədllər ailəsinə mənsub olmuşdur.
Bioqrafiyası
Əhməd Hüseyn Ədl 1898-ci ildə Təbrizdə dünyaya gəlmişdir. Atası Mirzə Məsud xan Ədlülmülk və babası Hacı Seyid Hüseyn xan Şamqazani Azərbaycanın mülkiyyətçiləri və zənginlərindən idilər.
1963-cü ildə İsfahandan Tehrana gedərkən avtomobil qəzasında vəfat etmişdir.
Təhsili
Orta təhsili aldıqdan sonra ali təhsil almaq üçün Fransaya yollanmışdır. Orada kənd təsərrüfatı üzrə ali təhsil almışdır. 1922-ci ildə ali təhsili başa vurduqdan sonra İrana geri dönmüşdür.
Fəaliyyəti
O, üç dəfə Əhməd Qəvamın müxtəlif kabinetlərində, bir dəfə Mirzə İbrahim xan Həkiminin kabinetində və bir dəfədə Fəzlullah Zahidinin kabinetində İranın kənd təsərrüfatı naziri təyin edilib, o həmçinin İsfahan Sənayeçiləri İttifaqının prezidenti olmuşdur. Əhməd Hüseyn Ədl İranın yeni kənd təsərüfatının atası kimi tanınır.
1922-ci ildə xaricdən geri döndükdən sonra İctimai Münasibətlər nazirliyində işləməyə başlamışdır. 1930-cu ildə Aqronomiya Kollecində direktor kimi çalışmağa başlamışdır. Kəracdakı Kənd Təsərrüfatı fakültəsində müəllim kimi çalışmışdır. Sonradan Fəzlullah Zahidinin hökumət kabinetində kənd təsərrüfatı naziri kimi çalışdıqdan sonra özəl sahədə çalışmağa başlamışdır.
Onun əsasını qoyduğu Kərac Kənd Təsərrüfatı Məktəbi sonradan Tehran Universitetinin tərkibinə qatılmışdır.
Venta
Coğrafiyası
Venta çayının sağ sahilində yerləşir. Vekşnyai şəhərindən 12 km, Papile şəhərindən isə 9 km aralı yerləşir. Şəhər daxilindən Kurşenay — Maıeykyay şosi keçir. Maıeykyay — Şyaulyay dəmir yol xəttinə yaxındır.
Tarixi
Şəhər 1996-cı ildə Bauskas və Purviay adlı yaşayış məntəqələrinin birləşməsi nəticəsində yaranıb. 1972-ci ildə şəhərdə qimnaziya fəaliyyətə başlamışdır. 1978-ci ildə Vyanta şəhər tipli qəsəbə statusunu aldı. 1995-ci ildə şəhər statusunu almış və elə bu il eyni adlı starostvanın mərkəzi olmuş.
Təsərrüfatı
Şəhər ətrafı zəngin əhəng daşı ehtiyatları ilə zəngindir. Bu ehtiyat bazasında əhəng, kərpic, şifer istehsal edən müəssələr fəaliyyət göstərir.
Görməli yerləri
thumb|left|220px|Şəhər mağazası thumb|left|220px|Müasir kilsə
Musiqi məktəbi daxilində qurulmuş "Ventukai" ansambılı 2004-cü ildə ümumlitva mahnı festivalında qalib olmuşdur.
Tanınmış şəxsləri
Yuzas Miltinis (1907–1994) — sovet aktyoru, teatr rejissoru, Litva SSR-nin əməkdar artisti (1948), Litva SSR-nin xalq artisti (1965), SSRİ xalq artisti (1973), Lenin ordeni laureatı.
Adın mənası
Şəhər öz adını şəhəri kəsib keçən Venta çayından götürüb.
Dərman sarımsaqotu
Çiçək
Çiçəkləri uzun salxımdadır. Ləçəkləri ağ rəngdədir, uzunluğu (4) 6–8 mm-dir. Çiçək saplağı meyvə verəndə qalınlaşır, uzunluğu 3–15 mm-dir.
Çiçəkləməsi
Aprel-May
Meyvə verməsi
İyun-Avqust
Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), Samur-Şabran oval., Xəzəryanı, Qobustan, Kür düz., BQ şərq, BQ qərb, KQ şimal, KQ mərkəzi, KQ cənub, Nax. dağ., Lənk.-dağ., Lənkəran oval. Orta dağ qurşağına qədər.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Sarımsaqotunun yarpaqları sarımsağın əvəzinə ədviyyat kimi istifadə olunur.
Liviya inqilabı (1969)
''' Liviya inqilabı (1969). Əl-Fateh inqlabı''' ― 1 sentyabr 1969-cu ildə Muəmmər Qəddafinin başçılıq etdiyi "Azad Zabitlərin Yunonist-Sosialist Təşkilatı" adlı gizli ordu təşkilatı tərəfindən Liviyada edilmiş hərbi çevriliş. Liviyanın kralı I İdris inqilab zamanı Türkiyədə müalicə alırdı və bir sıra qərb dövlətlərinin onun hökümətini dəstəkləməsinə baxmayaraq o, heç cür inqlabı dəyandıra bilmədi. Çevrilişin nəticəsində Liviya Krallığı aradan qaldırıldı və yerinə Liviya Ərəb Respublikası yarandı, həm də ölkənin xarici siyasəti radikal dəyişikliyə uğradı və daha çox pan-arabizmə və anti-imperializmə dəstək verildi.
Monarxiya dövründə Liviya
Liviya krallığı müstəqilliyini 1951-ci ildə əldə etdi. Azadlığın alınmasında Kirenaiki əmiri İdiris As-Suensinin böyük rolu vardı, çünki Liviya xalqı məhz onun çevik və bacarıqlı diplomatiyası sayəsində müstəqillik qazandı. Ölkə konstitusiyalı monarxiya rejiminə keçdi, əmir titulu isə kral titulu ilə əvəzləndi. Liviyanın sonuncu kralı I İdris Liviya vətəndaşı kimi Misirdə yaşamış və 1983-cü ildə 93 yaşında orada vəfat etdi.
Azad Zabitlərin Yunonist-Sosialist Təşkilatı
1964-cü ildə Aralıq dənizi sahilində yerləşən balaca Tolmeyt qəsəbəsində 23 yaşlı gənc leytenant Muammər Qəzzafinin rəhbərliyi altında yaradılmışdı. Tolmeytdə keçirilən gənc liviyalı zabitlərin qurultayında Misir inqilabının şüarı, «Azadlıq, Sosializm, Birlik», şüarı gənc zabitlərin devizi olaraq qəbul edildi. Elə təşkilatın adı da bu şüardan götürüldü. Gənc Qəzzafi panarabist hərəkatının lideri və Misir inqilabının rəhbəri Camal Əbdül Nasirın vurğunu idi və yarım əsr boyunca bütün siyasi həyatını Nasirın ideylarının reallaşmasına sərf edəcəkdi.
Qurultayda qərara alındı ki, gənc zabitlər Liviyada çevriliş edib sosialist cəmiyyəti qurmaq üçün hərtərəfli fəaliyyətə başlasınlar. Bundan başqa qurultay gənc zabitlərin qarşısına bir neçə tələb də qoydu. Zabitlər dini qaydalara riayət etməli, çevrilişin gizliliyini təmin etmək üçün içkidən və qumardan imtina etməli və əyləncə mərkəzlərinə getməməliydilər. Mərkəzi Komitə gənc zabit Muammər Qəzzafiyə xüsusi səlahiyyətlər verdi.
Qurultaydan sonra Qəzzafi ayrı-ayrı qruplar formalaşdırdı. Həmin qrupların heyətini və məqsədlərini ancaq Qəzzafi bilirdi və hər bir qrup digər qrupun fəaliyyətindən xəbərsizdi. Tezliklə hələ dünən kursant olan gənc zabitlər Liviya ordusunun bütün bölmələrində xidmətə başladılar. Onlar hər ay Qəzzafiyə hesabat verir və ondan təlimat alırdılar.
İnqilabi Komandanlıq Şurası
1969-cu il sentyabrın 1-də səhər tezdən Qəddafinin başçılığı ilə, üsyana hazırlıq ərəfəsində yaradılmış, tərkibində 12 zabitin olduğu İnqilabi Komandanlıq Şurasının (İKŞ) rəhbərliyi altın­da silahlı dəstələr eyni vaxtda Benqazi, Tripoli və ölkənin digər şəhərlərinə irəliləməyə başladılar. Onlar tez bir zamanda əsas dövlət və hərbi obyektlər üzərində nəzarəti ələ keçirdilər. ABŞ bazalarının bütün girişləri əvvəlcədən bağlanılmışdı.
Həmin gün radio ilə çıxış edən Qəzzafi ölkədə monar­xi­ya­nın devrildiyini elan etdi.