cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zəlzələnin proqnozlaşdırılması
Zəlzələ olacağını əvvəlcədən söyləmək qədim zamanlardan insanları maraqlandırsa da bu məsələ hələ də özünün elmi həllini tapmamışdır. Zəlzələ ocağı ətrafında kifayət qədər fiziki, kimyəvi, bioloji, metroloji və s. dəyişikliklər haqqında kifayət qədər məlumatlar olmasına baxmayaraq bu elmi nəticələr sintez olunaraq mükəmməl zəlzələ ocağı modeli yaradılmamışdır. Bu səbəbdən də zəlzələnin nə zaman, harada, hansı güclə baş verəcəyini hələlik dəqiqliklə söyləmək mümkün deyil.
Dünyanın tanınmış zəlzələ mütəxəssislərinin (xüsusilə yapon zəlzələ alimi Kiyoo Mogi və onun əməkdaşlarının) elmi tədqiqatlarından faydalanmaqla qurduğum zəlzələnin baş vermə mexanizmini zəlzələ alimlərinin müzakirəsinə verirəm. Elmə məlum olan zəlzələ modelləri zəlzələ ərəfəsində ocaq ətrafında yaranan fiziki, kimyəvi və bioloji dəyişiklikləri izah edə bilmədiyi halda təklif etdiyim model zəlzələ oczğı ətrafında hansı dəyişikliklərin olacağını qabaqcadan söyləməyə imkan verir. Modelin mahiyyəti belədir: fərz olunur ki, yer qabığında və hətta yuxarı mantiya qatında pyezoelektrik və piroelektrik xassəyə malik geobloklar (ərazilər) vardır. Yer qabıgı, o cümlədən belə geobloklar müxtəlif səbəblədən deformasiya olunduqda belə geoblokların qarşı üzlərində əks işarəli elektrik yükləri yaranır. Deformasiya qüvvələrinin rəqsi xarakterli dəyişməsi yük miqdarının da rəqsi xarakterli dəyişməsinə səbəb olur və yanaşı duran fəal geobloklar arasında yaranan Kulon (elektrostatik) qarşılıqlı təsir quvvəsi rəqsi xarakterdə dəyişir. Bu zaman yaranan xarakterik titrəyiş seysmik titrəyişi şərtləndirir. İndi də mahiyyətə daxil olan hər bir amilin açıqlanmasına baxaq.
Elementar fəza qəfəsləri polyar simmetriya oxlarına malik olan bir qrup kristallar deformasiya olunduqda polyar oxa perpendikulyar üzlərdə əks işarəli elektrik yukləri yaranır. Deformasiya ilə elektriklənmə pyezoelektrik effekti, bu xassəyə malik olan kristallar isə pyezokristallar adlanır. Xüsusi polyar oxa malik olan kristallar isə həm də temperatur dəyişməsi ilə elektriklənirlər. Temperaturun dəyişməsi ilə elektriklənmə piroelektrik effekti adlanır. Hələ qədim zamanlardan turmalin kristalında bu effekt müşahidə olunmuşdur. Monokristallara aid olan pyezoelektrik və piroelektrik effektlərinin yer süxurlarına da aid olmasının mümkünlüyünü aydınlaşdıraq. Pyezoelektrik və piroelektrik xassəli keramika (polikristallara oxşar) hazırlarkən Pb oksid, Ti oksid , Zr oksid və s. toz halında uyğun nisbətdə çəkilərək qarışdırılır. Sonra həb şəklinə salınmaqla 800 dərəcə Selsidə 3 saat bişirdikdən sonra yenidən qarışdırılıb həb şəklinə salınmaqla 1200 dərəcə Selsidə 2 saat bişirilir. Bu nümunələr cilalandıqdan sonra üzlərinə elektrodlar çəkilərək 2000 v/sm sahədə bir neçə dəqiqə saxlanılmaqla polyarizasiya edilir, bununla da alınmış keramika pyezoelektrik və piroelektrik xassəli olur. İndi Yerdə gedən təkamül zamanı pyezoelektrik və piroelektrik xassəli süxurların yaranmasının mümkünlüyünə baxaq. Bir neçə milyard ilə qaz -toz dumanlığından formalaşan Yer kürəsində dəfələrlə ərimə və kristallaşma prosesləri getmişdir. Bu proseslər temperatur və təzyiqin dəyişməsi ilə müşayiət olunduğundan kiçik ölçülü monokristalları özündə saxlayan geobloklar da pyezoelektrik və piroelektrik xassələr kəsb etmiş olurlar.
İndi isə zəlzələnin yaranmasına səbəb olan qüvvələrdən bəhs edək. Məlumdur ki, Yer kürəsi Günəş ətrafında hərəkəti zamanı özünü mutləq bərk cisim kimi aparmır. Yerin forması onun digər göy cisimləri ilə qarşılıqlı cazibə qüvvələrinin təsiri ilə dəyişir. Belə ki, planetin müxtəlif hissələri cəzb edilən mərkəzdən müxtəlif məsafələrdə yerləşdiyindən onu deformasiya etdirən qüvvələr meydana çıxır. Nəticədə qabarma və çəkilmə yaranır. Yerdə ən çox qabarma yaradan səma cismi Ay oldugundan Yer -Ay misalında qabarma qüvvəsinin nə oldugunu və necə dəyişdiyini aydınlaşdıraq. Ay tərəfindən Yerin mərkəzindəki eyni kütlə vahidi Yerin Aya tərəf olan üzündəki kütlə vahidinə nisbətən zəif, əks tərəfdəkinə nisbətən isə güclü cəzb olunur. Nəticədə Yer, yerlə Ayı birləşdirən düz xətt boyunca azca dartılır, yəni Yerlə Ayı birləşdirən düz xətt boyunca qabarma, bu xəttə perpendikulyar istiqamətdə çəkilmə yaranır. Yerin günlük firlanması ilə müxtəlif məntəqələr zaman keçdikcə qabarma və çəkilmə zolağına düşür. Qabarma və çəkilmənin bir-birini əvəz etməsi isə qabarma qüvvəsinin dəyişməsini və deməli deformasiya qüvvəsinin də dəyişməsini yaradır.
Günəş və Günəş sisteminin butun cisimləri, o cumlədən asteroidlər də Yerdə qabarma və çəkilmələr yardır, lakin onların Yerdən olan məsafəsi Aya nisbətən böyük oldugundan onların təsiri az olur. Bizim modeldə qabarma qüvvəsinin özü ilə yanaşı onların dəyişmə sürəti də mühüm rol oynadığından biz Günəş sistemi cisimlərinin hər birinin təsirini nəzərə almalıyıq. Bir sözlə Günəş sisteminin dinamik rejimini aydınlaşdıran nəzəriyyə işləməklə Yerə təsir edəcək yekun qabarma güvvəsinin və onun dəyişmə sürətinin (dF/dt) zamandan asılılıq qrafiklərini qurmalıyıq.dF/dt -nin zamandan asılılıq qrafikini verilmiş zəlzələ ocağı uçün prognoz grafiki adlandıraq. Əgər belə bir qrafik qursaq yerdə zəlzələnin ehtimal olunan anlarını müəyyən edə bilərik. Belə bir təqribi qrafiki ingilis alimi D. Kartraydın qabarma qüvvələrinin toplananları üçün verdiyi düsturları ümumiləşdirməklə də qura bilərik. Belə bir qrafikin çıxarılması Yerdə zəlzələ anını müəyyənləşdirsə də baş verəcək zəlzələnin hansı məntəqədə və hansı güclə olacağını söyləməyə zəmanət vermir. Zəlzələnin hansı mətəqədə və hansı güclə baş verəcəyini zəlzələni müşayiət edən əlamətləri izləməklə onları ümumiləşdirb prognoz grafiki ilə tutuşdurmaqla söyləmək olar. Dediklərimizdən aydın olur ki, yer qabıgında baş verən qırılma, uçqun və çökmələr zəlzələ ilə əlaqədar olsalar da onları zəlzələ adlandırmaq olmaz. Zəlzələ elmi ədəbiyyatda yazıldığı kimi deformasiyanın müəyyən bir həddə çatmasıyla yer qabığında baş verən qırılma deyil qabarma qüvvəsinin dəyişməsiylə yanaşı duran fəal geoblokların rəqsidir. Çox zaman qırılma, çökmə və uçqunları da zəlzələyə aid edirlər. Bundan sonrakı yazılarımızda fəal geobloklar dedikdə pyezoelektrik və piroelektrik xassəli geoblokları başa düşəcəyik.
Fəal geoblokların ölçüləri çox müxtəlifdir. Hər bir fəal ərazi özündən çox böyük bərk süxurlar ilə birləşmiş olduğundan kiçik ölçülü hissələrin fəal olması hiss edilməz, və ya yalnız fəallıq dövründə yaranan elektromaqnit şüalanması intensivliyinin yüksəlməsinə səbəb olar. Seysmik titrəyiş yaradan geoblokların ölçüləri və onların birləşmiş olduğu tektonik tavaların ölçüləri müxtəlif ilduğundan zəlzələnin təsir dərəcəsi müxtəlif olacaq.
Zəlzələnin gücünün hesablanmasında fəal geoblokların çeviricilik qabiliyyəti (vahid deformasiya dəyişməsində vahid həcmdə yaranan yük miqdarı) da nəzərə alınmalıdır. Fəal hissələrin yer səthindən 750 km dərinliyə qədər böyük bir intervalda paylanmasını nəzərə alsaq zəlzələnin prognozlaşmasının nə qədər çətin bir problem olması aydın olar, Ancaq problemin həlli üçün ipucu görünür. Söylədiyimiz modelə görə zəlzələ zamanı gözləniləcək əlamətləri araşdıraq. Yeri deformasiya etdirən səbəblər çox oldugundan onların çoxu müəyyən periodla təkrarlandığından onların yekun təsirini müəyyən etmək çətindir. Bu qüvvələrin dəyişmə periodlari müxtəlif olub bir neçə saniyədən bir neçə yüz ilə kimi böyük bir intervalı əhatə edir. Biz şərti olaraq dəyişmə periodu bir aydan çox olan səbəbləri uzun periodlu, bir aydan az olan səbəbləri isə qısa periodlu səbəblər adlandıraq. Uzun periodlu səbəblər yerin bütövlükdə deformasiyasını yaradır, bu da tektonik tavaların və onların hissələrinin bir-birinə nəzərən sürüşməsini yaradır. Bunlar qırılma, sürüşmə, çökmə və uçqunların proqnozlaşması üçün əhəmiyyətlidir. Uzun periodlu səbəblər üçün dF/dt çox kiçik olduğundan yaranan elektrik yükü miqdarı da kiçik olur və süxurların elektrik keçiriciliyi hesabına bir-birini neytrallaşdıraraq hiss olunmur. Kiçik periodlu səbəblər üçün dF/dt böyük qiymət alır və fəal geobloklarda yaranan yüklər bir-birini neytrallaşdıra bilmir. Yeni fəal goebloklar bir müddət özlərini yüklənmiş cisim kimi daha doğrusu dipol kimi aparırlar. Belə yüklənmiş geobloklar öz ətraflarında elektrostatik sahə yaradır ki bu da yer səthində, atmosferdə və hətta ionosferdə yaranan elektrik sahəsini şərtləndirir. Fəal geoblokların qarşı üzləri arasında və qonşu geobloklar arasında yaranan potensiallar fərqi hesabına süxurlardan axan elektrik cərəyanı maqnit sahəsi yaradır. Aparılan tədqiqatlar göstərir ki doğrudan da yerin maqnit sahəsinin dəyişən və sabit komponentləri vardır. Gecə-gündüz dəyişmələri, maqnit tufanları kiçik periodla baş verən digər komponentlər sahənin dəyişən hissəsinə aiddir. Aparılan tədqiqatlar göstərir ki yerin maqnit sahəsinin mənbəyi əsasən yerin daxilindədir. Dəyişən sahənin əksər hissəsini xarici mənbələr yaradır. Uzun periodlu deformasiya səbəbləri də yerin maqnit sahəsinə öz payını verir. Geoelektrik və geomaqnit sahələrinin anormal dəyişməsi geoblokların fəallaşmasından xəbər verir. Bu əlamətlər qısa xəbərverici kimi qiymətlidir.
Mesopotamiya memarlığı
thumbnail|300px|right|Nippurda məbəd qalıqları. Qədim Mesopotomiya (İkiçayarası) xaqlarında memarlığı mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi. İkiçayarasında təbii ehtiyatlar yox dərəcəsində idi. Orada tikinti ağacları və daş kifayət qədər olmadığından xüsusilə gil - kərpic memarlığı təkmilləşmişdı. İkiçayarasının tikinti işində çiy kərpicdən istifadə olunurdu. Bəzi hallarda divara bişmiş kərpicdən və daşdan üz çəkirdilər.
Zəlzələnin proqnozlaşdırılması
Elektrik sahəsinin qiyməti mənbədən olan məsafənin artması ilə azaldığından yaxın məsafələrdəki fəal geoblokların yaratdığı elektrik sahəsini aşkar etmək və ölçmək asan olsa da dərin qatlardakı ocaqların yaratdiqları elektrik sahəsinin intensivliyini ölçmək asan deyil. Yaranan elektrik sahəsinin mənbəyinin dəqiq yerini bilməsək elektrik sahəsinin ölçülən qiymətinə görə baş verəcək zəlzələnin gücü haqqında dəqiq məlumat verə bilmərik. Ona görə də seysmik titrəyiş yaradan zəlzələ ocaqlarının koordinatları dəqiqləşdirilməlidir. Zəlzələ ocaqlarının koordinatlarının dəqiqləşməsi, yəni seysmik xəritələrin tərtib edilməsi zəlzələ prognozlaşdırılmasının əsas mərhələlərindəndir. Fəallaşma tədricən baş verdiyindən əsas təkandan qabaq zəlzələ ocaqları seysmik fəallıqlarını roy və forşok adlanan zəif təkanlarla özlərini büruzə verirlər. Roy və forşok heç nə ilə bir-birindən fərqlənmir. Yalnız onlardan sonra zəlzələ olduqda bu zəif təkan forşok, olmadiqda isə roy adlanır. Bizim modelə görə isə kiçik pikdən sonra böyük pikin olması göründüyündən bu əlamət də qısa xəbərverici kimi əhəmiyyətlidir. Roy, forşok zəlzələ və afterşokları qeydə almaqla seysmik xəritələrin tərtib edilməsi əlamətlərin hansı zəlzələ ocağına aid olduğunu dəqiqləşdirmək üçün yararlıdır.
Mesopotamiya memarlığı
Xüsusiyyətləri
Dini xarakterli tikililər – əzəmətli məbəd, məqbərələr ilk memarlıq nümunələri kimi mühüm rol oynayırdısa, bu tikililərin bəzədilməsi, müxtəlif bədii işlərin aparılması təsviri və tətbiqi sənətin formalaşması üçün əsaslı zəmin idi. Belə ki, e.ə. IV minillikdə hündür yerdə tikilən nəhəng məbədlər, həm də yaşayış məntəqələrinin mərkəzi xarakterini kəsb edirdi. İbadət üçün xüsusi komplekslər, 3, 5, 7 mərtəbədən ibarət bürclər (zikkuratlar) İkiçayarası mədəniyyətinin orijinal memarlıq nümunəsi idi.
Zəlzələnin proqnozlaşdırılması
Baş verəcək zəlzələnin gücü haqqında məlumat əldə etmək prognozlaşmanın əsas mərhələlərindən biridir. Zəlzələnin dağıdıcılıq gücü proqnoz qrafikindəki pikin yüksəkliyi ilə yanaşı bir sıra zəlzələ ocağına aid kəmiyyəylərdən də asılı olur. Belə ki, zəlzələ ocağını təşkil edən pyezoelektrik xasəli geoblokların ceviricilik qabiliyyəti, ölçüləri və onların mexaniki xassələri burada mühüm rol oynayır. Hətta zəlzələ ocağının məxsusi rəqs tezliyi və geoblokların bir-birinə nəzərən vəziyyəti də burada rol oynayır. Yüklənmiş bloklar arsındakı qarşılıqlı təsir müxtəlif növ deformasiyaların yaranmasına səbəb olur. Adətən geoblokların arasındakı ərazidə sıxılma, geoblokların digər tərəfində yaranan deformasiya isə dartılma deformasiyası olur. Bu zaman yeni fay xətləri də yaranır. Zəlzələ zamanı bu yerdəyişmələr rəqsi xarakterdə olmaqla sürəkli təkrarlanır.
Təbii ki, yer səthinə yaxın zəlzələ ocaqları üçün bu deformasiya və sürüşmələr dərin qatlardakı zəlzələ ocaqlarının yaratdıqları deformasiyalardan böyük qiymət alacaqdır. Dərin qatlardakı zəlzələlər daha geniş sahəni əhatə etsə də yer qabığında baş verən zəlzələlər qədər dağıdıcı təsirə malik olmurlar. Eyni geoblokda yerləşən fəal hissələrin qarşılıqlı təsirindən yer səthinin qabarması yaransa da fay xətti yarada biləcək sürüşmələr yaranmır. Belə fəal ərazilərdə yaranan zəlzələlər qısamüddətli partlayış xarakterli olur. Bu isə geoblok daxilindəki fəal hissələr arasında yaranan elektrik boşalmasının nəticəsidir. Ölçüləri kiçik olan hissələr arasında yaranan qarşılıqlı təsir seysmik titrəyiş kimi qeydə alınır və mikrozəlzələ adlanır.
Ölçüləri kifayət qədər böyük (10–100 km), lakin çeviricilik qabiliyyəti kiçik olan geobloklarda yaranan zəlzələlər ölümcül zəlzələlər adlanır. Fəal geobloklar körfəz, dəniz və okeanların ətrafında olduqda qabarma qüvvələrinin rəqsi dəyişməsi geoblokların rəqsini, geoblokların rəqsi su kütləsinin rəqsini qarşılıqlı gücləndirdiklərindən körfəzlərdə olan zəlzələlər daha böyük dağıdıcı gücə malik olurlar. Bu hadisəni tsunami (göy dalğası)adlandırmaq da təsadüfi deyil.
Mesopotamiya memarlığı
Zikkurat
thumbnail|right|Mesopotamiyada zikkurtuların olduğu şəhərlər Dini mənbələrdə adı çəkilən bu tikili insan qürurunun hədsizliyini və cəzasını özündə əks etdirir. Yəhudi-Xristian ənənələrinə görə,həmçinin İncildə haqqında bəhs edilənləri nəzərə alsaq, Babil qülləsi Babildəki Şinar düzündə Nuh peyğəmbərin nəslindən gələnlər tərəfindən göyə çatmaq,Tanrıya çatmaq üçün planlanlanmış bir tikilidir. Ancaq İsrail oğullarının tanrısı Yəhova insan qürurunu,hörmətsizliyini göstərən bu tikilini təsdiqləməz.Tanrı qüllənin tikintisində iştirak edən insanların dillərini qarma-qarışıq bir hala salar və insanlar bir-birlərini başa düşməzlər.Beləcə insanların planları pozular.Bundan sonra yarımçıq qüllə və planlanan şəhər həmin insanlar tərəfində tərk edilər.Günümüzdə də “Babil qülləsi” deyildikdə çox zaman tamamlanmamış işlər,uğursuzluğa uğrayan planlar başa düşülür.
Zəlzələnin proqnozlaşdırılması
Həm zəlzələdən qabaq, həm də zəlzələ ərəfəsində baş verən elektrik boşalmaları radio tezlikli elektromaqnit dalğaları intensivliyinin yüksəlməsinə səbəb olur. Bu fakt da qısa müddətli xəbərverici kimi əhəmiyyətlidir. Vulkanik fəallığın yüksəlməsi ilə baş verən zəlzələlər əəsasən yüksək temperaturlu magma axınlarının piroelektrik xassəli blokları fəallaşdırmaq hesabına yaranır. Yəni bu cür geoblokların fəallaşmasında temperatur dəyişməsinin rolu daha böyükdür. Zəlzələ ocağı olan ərazilərin əlavə yüklənməsi, su anbarlarının yaradılması sınaq partlayışlarının keçirilməsi onları fəallaşdıra bilər. Zəlzələnin təqribi təsnifatından sonra onların prognozlaşdırılması üçün aşağıdakı metodu teklif edirəm.
Mesopotamiya memarlığı
Zikkurat
Ümumiyyətlə, qüllə üçün örnək götürülən model Mesopotamiya şəhər-dövlətlərinə xas bir tikili olan məbəd-zikkuratdır. Versiyalara görə, Babildəki yeddi pilləli “Marduk” məbədi “Babil qülləsi” rəvayəti üçün mənbə olmuşdur. Bu şəhər-dövlətlərdə bir çox məbəd var idi. Məbədlərdən bəziləri digərlərinə nisbətən kiçik olsalar da, hamısı möhtəşəm bir dağ kimi göyə yüksələn, pilləvari tikililər idi. Zirvələrində qurbanlar verilirdi. Zikkuratlar göy ilə yer arasında qovuşma nöqtələri, insanların və tanrıların bir-birləri ilə qarşılaşdıqları yerlər hesab edilirdilər. Məbədlər üçün istifadə olunan adlarının bir çoxlarının tərcüməsi “dağ kimi ev”,”göy ilə yer arasında əlaqə”,”başı yuxarıda olan ev” və s. mənalar verir. Qeyd etmək olar ki, məhz digər bir əfsanədə əks olunan “Babilin və ya Semiramidanın asma bağları” da məhz zikkuratın pillərində salınmış bağlar idi. thumbnail|right|Şumer zikkuratının.
Şumer zikkuratı
Şumerlilərin əsas allahı Ay allahı- Nanna sayılırdı və onun şərəfinə çar Urnammu e.ə XXIII əsrdə nəhəng bir zikkurat tikdirmişdir. Bu zikkurat üç mərtəbəli piramida formasındadır. Zikkuratın birinci və dağılmamış mərtəbəsi 15 metr hündürlüyündə olub 60x45 m düzbucaqlı ölçüdədir. . Zikkuratın şimal- şərq tərəfindən əlavə olaraq hər biri 100 pilləsi olan iki pilləkən vardır. Hər üç pilləkən birinci və ikinci terrasın arasındakı qapıda birləşir və burada növbəti terrasa əsas, baş pilləkən qalxır. Zikkuratın 100 мetr hüdürlüyündə ətraf çöllüyə, qumla örtülü düzənliyə sonsuz ponarama açılır.
Zəlzələnin proqnozlaşdırılması
O cümlədən; a-zəlzələ ocağı ətrafinda fay xəttinə və ümumiyyətlə yer qabığındakı sürüşmələrə nəzarət etmək. b- ekstenzometr və geodimetr vasitəsiylə vertikal və horizontal istiqamətdəki deformasiyaları nəzarətdə saxlamaq. c-qravitasiya sahəsi intensivliyinin dəyişməsini nəzarətdə saxlamaq. d-geoelektrik və geomaqnit sahələrinin zamandan asılılığını nəzarətdə saxlamaq. e-alçaq tezlikli və yüksək tezlikli elektromaqnit şüalanması intensivliyinin zamandan asılılığını nəzarətdə saxlamaq. f-süxur sularında həll olmuş duzların kation və anion nisbətlərinin koordinatdan asılılığını nəzarətdə saxlamaq. j-ətrafdakı su quyularının su debitini, suyun temperaturunu və lillənməsini nəzarətdə saxlamaq. Bu siyahını daha da artərmaq olar.lakin işin gedişində hansı əlamətlərin mühüm rol oynaması müəyyənləşəcək. Alınmış nəticələr ümumi mərkəzdə işlənməklə əlamətlərin hansı ocağa aid olması və hər bir ocağın ceviricilik qabiliyyəti, məxsusi rəqs tezliyi vs. haqqında məlumat əldə edilər.
Mesopotamiya memarlığı
Saray memarlığı
thumbnail|r|Babil.Qala divarları Əzəmətli məbədlərlə yanaşı Mesopotomiyada saray tikintisidə inkişaf etmişdir. Sarayın bir çox yaşayış və köməkçi binaları, dəbdəbəli ön salonları olurdu.
Zəlzələnin proqnozlaşdırılması
1944-cü ildə Tonankay zəlzələsi ərəfəsində Kosiyama apardığı müşahidələr zamanı yer səthinin anormal qalxıb-enməsini müşahidə etmişdir. Görkəmli yapon zəlzələ mütəxəssisi Kiyoo Moqi öz şərhində bu dəyişmənin həqiqi olduğunu və cihazın xatası olmadığını təsdiqləmişdir. Bu faktın özü söylədiyimiz zəlzələ modelini təsdiqləyir.
Mesopotamiya memarlığı
Qəbir memarlığı
Daha çox hökümdar məqbərələrində müşahidə olunur. Bu qəbrlərdə xeyli incəsənət abidəsi aşkar edilmişdir. Müharibə mövzusu Entemenanın və Naram- Suenin daş abidəsində əks olunmuşdur: orada meyitlər və onların dimdikləyən qartal, döyüşçülərin dağ yolları ilə qalxması, hökümdarın əzəmətli fiqurası göstərilmişdir. Hökümdar nizə ilə düşməni öldürür, o birisi isə ayağı ilə basır. Düşmən döyüşçüləri vahimə içində təsvir olunmuşdur.
Bulbophyllum spissum
(Bulbophyllum spissum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Maçinqa dairəsi
Maçinqa — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Cənub bölgəsinə aiddir.
Coğrafiya
Maçinqa ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Maçinqa şəhəridir. Mahal şərqdə Mozambik, cənubda Zomba mahalı, şimalda Manqoçi mahalı, qərbdə Balaka mahalı ilə qonşudur.
Əhali
Maçinqa mahalında 488,996 nəfər yaşayır.
Sandra Şmirler
Sandra Şmirler (d. 11 iyun 1963; Biqqar, Kanada - ö. 2 mart 2000; Reqina, Kanada) — Kanadanı təmsil edən körlinqçi. Sandra Şmirler, Kanadanı 1998-ci ildə baş tutan Naqano Olimpiadasında təmsil edib və qızıl medal qazanıb.
Karyerası
Sandra Şmirler, Kanada yığmasının heyətində 1998-ci ildə Yaponiyanın Naqano şəhərində baş tutan XVIII Qış Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Həmin yarışlarının həlledici, final görüşündə Kanada yığması, Danimarka yığmasını 7:5 hesabı ilə məğlub etdi və Sandra Şmirlerində çıxış etdiyi Kanada yığması, Naqano Olimpiadasının çempionu oldu.
Ölümü
Sandra Şmirler, 2 mart 2000-ci ildə uzun sürən xərçəng xəstəliyi nəticəsində həyatının 36-cı yaşında vəfat etdi.
Əl-Mütənəbbi
Əbu ət-Tayyib əl-Mütənəbbi Əhməd ibn əl-Hüseyn ibn əl-Həsən ibn Əbd əs-Səməd əl-Cufi əl-Kindi əl-Kufi  (ərəbcə: أبو الطيب المتنبي أحمد بن الحسين بن الحسن بن عبد الصمد الجعفي الكندي الكوفي ; ) — X əsrin dahi ərəb şairi
Həyatı
Əslən Cufə qəbiləsindən olan şair Kufə şəhərinin əl-Kində məhəlləsində kasıb bir ailədə anadan olmuşdur və nəsəbini də elə bu yerin adından götürmüşdür. Əl-Mütənəbbinin Kufə kimi elm və mədəniyyət ocağında böyüməsi onun hərtərəfli bir şəxsiyyət, müdrik bir insan kimi formalaşmasında böyük rol oynamışdır. Ədib ilk təhsilini də məhz burada — Kufədə, şiə yönlü məktəbdə almışdır. Əksər orta əsr tədqiqatçıları əl-Mütənəbbinin hələ uşaqlıqdan şeir yazdığını və gözəl nitq qabiliyyətinə malik olduğunu bildirirlər. Gənc Əhməd öz həmyaşıdlarından gözəl şeir duyumu və hazırcavablığı ilə fərqlənirdi.
924-cü ildə doğma şəhəri qərmətilər tərəfindən işğal olunduğuna görə, ailəsi ilə birlikdə buranı tərk edib, 2 ilə yaxın Suriya bədəviləri arasında yaşayıb. Köçərilərin əhatəsində keçirdiyi illər onun həyat prinsiplərinin, ictimai-siyasi görüşlərinin, bədii zövq və meyllərinin formalaşması və müəyyənləşməsinə əhəmiyyətli təsir göstərib. Burada – şəhərdəkindən fərqli bir dil mühitinin hökm sürdüyü səhrada o, yaxşı qorunmuş, korlanmamış, canlı klassik ərəb dilini mənimsəyir. Yeri gəlmişkən, təmiz ərəbcəni bədəvilərdən öyrənmək o dövrün şair və dilçiləri arasında yayılmış hal idi.
Yaradıcılığı
Ömrünün sonrakı dövründə şair müxtəlif saraylarda yazıb-yaradıb. 9 il Hələb əmiri Seyf əd-Dövlənin sarayında yaşayan Mütənəbbinin məğrur təbiəti əmirin təkəbbürlü xasiyyəti ilə uyuşmasa da, onların qarşılıqlı güzəştlər hesabına başa gələn anlaşması dünya poeziyasına gözəl nümünələr – mədhiyyələr bəxş edib. Bu münasibətlərə də son qoyulduqduqdan sonra Mütənəbbi bir müddət, Misirdə hakimiyyəti zəbt etmiş zənci Kafurun sarayına sığınır. Əsl-nəsəbsiz bu xacə hökmdarın məşhurlaşmaq və mədh olunmaq üçün Mütənəbbi kimi güclü qələm sahibinə ehtiyacı vardı. Ərəb təəssübkeşi olan şair başı üzərində bir qeyri-ərəbin durmasına öz şöhrətpərəstliyini və hakimiyyət ehtirasını təmin etmək məqsədi ilə, hansısa əyalətə vali təyin olunmaq ümidi ilə dözürdü. Zənci hökmdarın bununla bağlı öz vədinə əməl etmədiyini görən Mütənəbbi məddahlıqdan əl götürüb ona bir neçə kəskin həcv yazaraq Misirdən qaçır. Şair həyatının son illərini İraq və İranda yaşayır, Buveyhi şahı Ədud əd-Dövlənin Şirazdakı sarayında fəaliyyət göstərir. Amma vətəni üçün bərk darıxdığından bir gün İraqa dönmək qərarına gəlir. Onu Bağdad yolunda, həcvlərindən birinin qəhrəmanı qətlə yetirir.
Daim özünə həyatda yer axtaran, lakin heç yerdə qəlbi aram tapmayan, şəxsiyyəti və istedadı barədə — haqlı olaraq – yüksək fikirdə olan, daim həqiqi arzu və iddiaları gözündə qalan Mütənəbbinin yaradıcılığı üçün, ümumiyyətlə, tənhalıqdan, cəmiyyətə qovuşa-uyuşa bilməməkdən, başa düşülməz qalmaqdan doğan bədbin əfval-ruhiyyə xarakterikdir. Onun ləqəbinin bir izahı da belədir ki, "Mütənəbbi" kəlməsi şairi mühitləri tərəfindən anlaşılmayan, tənqid, təhqir və təcrid olunan peyğəmbərlə tale oxşarı saymaqdan yaranıb. Ən müxtəlif janrlarda yazdığı əsərlərində şairin kədəri, həyata keçməyən arzuları və puç olan xəyalları öz ifadəsini tapıb. Öz zəmanəsindən şikayət motivləri Mütənəbbi yaradıclığında mühüm yer tutur. Harda, kimlərin arasında olursa-olsun, həmişə özünü tənha hiss edən şair bunun səbəbini dünyaya vaxtsız – ya tez, ya gec gəlməyində görürdü. Şairin şikayəti nəinki ancaq dövründən və cəmiyyətdən, bütün dünyadan idi, o bütün dünyadan küsmüşdü. Dünyanı vəfasız adlandırıb ona aldanmamağı məsləhət bilirdi: "Kim ki, dünyayla uzun müddət dostluq edir, ona inamının yalan olduğunu görən kimi dünya onun gözündə dəyişir".
Mütənəbbi elə hesab edirdi ki, tale ona hər cür istedad verib, odur ki, toplumu idarə etmək qabiliyyətinə və haqqına sahibdir. Lakin getdiyi yerlərdə onun iddiaları həyata keçmir, haçansa həyata keçəcəyi də qeyri-mümkün görünürdü. Həmişə sərt üzü ilə qarşılaşdığı zəmanəyə, məhz buna görə nifrinlər yağdırır, "zəmanə adamı" olan müasirlərini həqarətlə qamçılayırdı: "Mən bu adamları məzəmmət edirəm, çünki bunların ən biliklisi küt, ən qabiliyyətlisi isə nadandır. ən şərəflisi köpək, ən bəsirətlisi kordur. Ən ayığı bəbir, ən şücaətlisi isə meymundur. Dünyanın alçaqlığını gör ki, ləyaqətli adam öz aşkar düşməni ilə xoş rəftar etməyə məcburdur".
Şair hər şeyin – hörmət-izzətin, şan-şöhrətin maddiyyatla ölçüldüyü dünyaya acıyır: "Qayğısı çox olan kəs Allahın ən yorğun bəndəsidir. O onların nəfsini, arzularını ixtisara salır. Sənə aid olan hər şey şöhrətlə həll olunmur. Düşmənlər müharibə edərkən varları qığılcım olur. Bu dövrdə varı olanın şöhrəti yoxdur, şöhrəti olanın varı ".
Mütənəbbinin öz dövrünün insanları barədə bu dərəcədə sərt hökm verməsi bir tərəfdən şairin özü haqda çox yüksək fikirdə olmasından qaynaqlanırdısa, digər tərəfdən ancaq özünü layiq bildiyi mərtəbələri ədalətsiz olaraq zəbt eləmiş mənsəb adamlarına hiddət, nifrət və ikrahından irəli gəlirdi.
Hələ islamdan qabaqkı şairlərin yaradıcılığında, habelə 8–9-cu əsr poeziyasında (Əbu-l-Ətahiyə, Əbu Təmmam) mühüm yer tutan ənənəvi ərəb janrı "risə"də yazmaqda davam edərək, əl-Mütənəbbi ona fəlsəfi çalar verib və bununla, Kraçkovskinin bildirdiyi kimi, əl-Məərrinin lirikasını qabaqlayıb.
Seyf əd-Dövlənin oğlanlarından birinin ölümünə həsr etdiyi mərsiyyədə şair yazır: "Biz ölüləri ağlayırıq. Çünki onlar bu dünyanı öz istəkləri ilə və ya sərvət axtarmaq üçün tərk etmirlər.
"Əgər sən taleyin dəyişgənliyi haqqında fikirləşsən, başa düşərsən ki, bu elə qətldir. Bu dünya nə həyatdan məyus olmağa, nə ona nəsil saxlamağa heç dəyməz ".
Mütənəbbi söyləyir ki, hər kəs üçün, istər cəsur olsun, istər qorxaq, döyüşkən olsun, ya sülhsevər – həyatın sonunda ölüm var. Həyat qısadır, o adam məqsədinə çata bilmir ki, daim ölümün onu yaxalayacağı qorxusundan əsir.
Həmçinin bax
Esat Ayyıldız (2020), "el-Mutenebbî’nin Seyfüddevle’ye Methiyeleri (Seyfiyyât)", BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7 (2) , 497–518. DOI: 10.33460/beuifd.810283
Əfsanə Məmmədova "Əl-Mütənəbbi dünyası. Poeziya və hikmət"
Rusiya Federasiyasının ordenləri
250px|thumbnail
Monjeru
Monjeru — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Vinyö. Əhalisi — 411 nəfər (1999).
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 36 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 7 km şimal-şərqdə yerləşir.
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Elçin Babayev
Elçin Səfərəli oğlu Babayev — fizika-riyaziyyat elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun icraçı direktoru (2009–2019), AMEA N.Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının (ŞAR) elmi işlər üzrə direktor müavini , Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının "Kosmik plazma və Heliogeofiziki problemlər" şöbəsinin rəhbəri , 2019-cu il 11 martdan etibarən Bakı Dövlət Universitetinin rektoru.
Həyatı
Elçin Babayev 4 aprel 1965-ci ildə Naxçıvanda doğulub. 1996–1997-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində, 1998–1999-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetində, 1996–1999-cu illərdə Əmək və Sosial Münasibətlər Akademiyasında, 1995–2009-cu illərdə 289 nömrəli məktəb – "Zəngi" liseyində, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanına Dövlət İdarəçilik Akademiyasında, Rəhbər Dövlət İdarəçiliyi Kadrlarının İxtisasının Artırılması İnstitutunda və Rəhbər kadrların fasiləsiz təhsil mərkəzinin qısamüddətli ixtisasartırma kurslarında pedaqoji fəaliyyət göstərib.
Əsas nailiyyətləri
2019-ci il martın 11-də Bakı Dövlət Universitetinin rektoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.
Tanrı inancı (Bartolini)
"Tanrı inancı" - neoklassik üslubda işləmiş italyan heykəltəraşı Lorenzo Bartolininin ən məşhur əsərlərindən biridir. Ağ mərmərdən yonulmuş əsərin üç əsas nüsxəsi vardır ki, onlar da Bakıdakı Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində, Sankt-Peterburqdakı Ermitajda və Milandakı Muzey Poldi-Pezzolidə saxlanılır.
Tarixi
Əsər Can Cakomonun anası Roza Trivulzio Poldi Pezzoli tərəfindən sifariş edilmişdir. 1833-cü ildə həyat yoldaşını itirdikdən sonra dul Roza Bartolinidən, onun inancını əks etdirən, ev üçün təsəlliverici bir heykəl işləməsini xahiş etmişdir. Bartolini tənha qadının hisslərini oturaraq əllərini dizlərinin üstündə birləşdirmiş çılpaq qadın fiqurunda təcəssüm etdirmişdir.
Sianid turşusu
Sianid turşusu (HCN) — hidrogen sianidin suda məhlulu olub, rəngsiz, uçucu, acı badam iyi verən maye halında zəhərləyici turşu. Hidrogen sianid, bəzən pruss turşusu adlanır, HCN formuluna və H−C≡N struktur formuluna malik kimyəvi birləşmədir. Otaq temperaturundan bir qədər yuxarı, 25,6 °C-də qaynayan rəngsiz, son dərəcə zəhərli və tez alışan mayedir. Qaynama temperaturu 25,60 °C, donma temperaturu mənfi 13,30C, sıxlığı 0,692 q/sm3-dir. Su, efir və spirtdə istənilən nisbətdə qarışır, bir çox üzvi həlledicilərdə həll olur. Turşunu durulaşmış formada saxlamaq lazımdır. 1 damcı qeyri-üzvi turşunu 100 ml məhlula əlavə etdikdə suda məhlulu daha davamlı olur. Sianid turşusu(HCN) çox zəif turşu olub, onun dissosiasiyası sabiti 6,2*10–10-dur.
Tanrı inancı (Bartolini)
Tarixi
Etik və dini dəyərlərin təsviri olan heykəlin hazırlanmasında sənətkarın nümayiş etdirdiyi nəfis mərmər işləmə bacarığı heykəlin böyük uğur qazanmasına səbəb olmuş və tənqidçilər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Sifarişçiyə təslim edilməmişdən əvvəl heykəl Florensiya, Parma və 1837-ci ildə Milanda Brera Akademiyasında sərgilənmişdir.
Təsviri
Əsərdə diz çökərək oturmuş orta yaşlı çılpaq qadın təsvir edilmişdir. Orta çəkili bədən quruluşuna malik olan qadın əllərini dizinin üstündə birləşdirmişdir. Onun ortadan səliqə ilə ayrılmış saçları başının arxasında səliqə ilə yumrulanmışdır. Başını bir qədər sağa əyən qadın gözlərini səmaya zilləyərək ibadət edir.
Bartolini bu əsərində öz ənənəvi neoklassisizmini dini setimentalizm hissləri və realistik detal təsvirləri ilə birləşdirmişdir ki, bu da onun İntibah dövrü Florensiya heykəltəraşlarının əsərlərindən ilhamlanmasını və dövrün ən güclü sənətkarı olmaqla bütün florensiyalı həmkarlarına təsir edən Antonio Kanovanın əhatəsindən uzaq qalmasını göstərir.
Reitoru
thumb|200px|left|Atollun kosmosdan təsviri. Reitoru (Reitoru) — Tuamotu arxipelaqına daxil olan kiçik atoll (Fransa Polineziyası). Hikuerudan 50 km cənub-qərbdə yerləşir.
Coğrafiya
Adanın sahəsi 1,39 km²-dir. Daxilində laqun vardır. Laqunun sahəsi 0,57 km²-dir. Okean suları ilə heç bir təması yoxdur.
İnzibati bölgüsü
İnzibati baxımından Hikueru kommunasına daxildir.
Tarixi
Ada 1768-ci ildə fransız Lui Antuan Bugenvil tərəfindən kəşf edilir. Bir il sonra ada sahillərinə ingilis səyyah Ceyms Kuk yan alır və adanı Byord və ya Quş adası adlandırır. XIX əsrdə qara mirvari satışının əsas mərkəzi olmuşdur. Ada 1903-cü ildə siklomdan güclü zərər görmüşdür.
Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada yaşayış yoxdur.
Upkankul gölü
Upkankul gölü (Упҡанкүл, upkın `dibsiz` və kul `göl` ), bəzən Upkannıkul — Başqırdıstanın Nuriman rayonu, Nimislyarov kəndindən iki km aralıda yerləşən göl. 1965-cı ildən təbiət abidəsi elan edilmişdir. Göldə Ural su qozu bitir ki, buna digər ərazilərdə rast gəlinmir. Bəzi yerlərdə sahilləri bataqlıqlaşmışdır. Ətrafı meşə ilə örtülüdür. Göl uzunsov formaya malik olub 2,5 km uzunluğa, ~ 100 m enə malikdir.
Pioner adası
Pioner adası — Şimal Torpağı arxipelaqının şimal-qərbində yerləşir. Sahillərini Kara dənizinin suları yuyur. İnzibati cəhətdən Rusiyayanın Taymır Dolqan-Nenes rayonu Krasnoyarsk diyarına daxildir.
Coğrafiyası
Adanın böyük hissəsində sahillər nisbətən hündürdür. Şimal sahillərində çoxlu sayda burun və körfəzlər vardır. Cənub və şərq sahillərindən dənizə çaylar axır. Adanın ən böyük çayları: İlistaya, Klıkovaya, Vernaya, Skoraya, Sbitaya, Buyanka, Struyka, Pionerka (30 km), Qovorlivaya və Kotelçataya (25 km). Çayların böyük qismi cənuba və şərqə axır. Böyük gölləri yoxdur. Kiçik göllərin sahəsi 2–3 km² olur.
Ada ərazisində iki iri buzlaq vardır. Pioner buzlağında adanın ən hündür nöqtəsi 385 metr təşkil edir. Adanın orta hündürlüyü 40–90 m təşkil edir. Ada demək olar ki, bütünlüklə alçaq təpəliklərdən ibarətdir.
Adanın qarla örtülü olmayan sahələrində bitkilər aləmi çox zəyifdir. Adanın cəmi 10% -də tundra yayılışdır. Qalan hissələrdə isə Arktika səhraları yayılmışdır. Bitkiləri əsasən mamırlar və şibyələrdir.
Canluka Bezzina
Canluka Bezzina — 9 noyabr 1989-cu ildə anadan olan Maltalı həkim-müğənni.
Canluka Bezzina 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində Maltanı "Tomorrow" mahnısı ilə təmsil edib və bu kiçik ada ölkəsinə 8-ci yeri qazandırıb.
Neno dairəsi
Neno — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Cənub bölgəsinə aiddir.
Coğrafiya
Neno ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Neno şəhəridir. Mahal şərqdə Blantire mahalı və Zomba mahalı, şimalda Balaka mahalı və Ntçeu mahalı, qərbdə Mvanza mahalı ilə qonşudur. Mahalın ərazisi 2003 ilinə qədər Mvanza mahalına bağlı idi, bu tarixdən etibarən həyata keçirilən yerli idari dəyişiklikdən sonra Mvanza mahalının şərq hissəsindən Neno mahalı təşkil edilmişdir.
Əhali
Neno mahalında 108,897 nəfər yaşayır.
Qaraca dağı (Daşkəsən)
Qaraca — Daşkəsən və Xanlar rayonlarının sərhəddində yerləşən dağ olub, Bozdağ silsiləsinin qərb qurtaracağında zirvədir. Hündürlüyü 200 m-dir. Bir mülahizəyə görə, dağ süxurlarının rənginə görə belə adlandırılmışdır.Bu adın Qaraca şəxs adı ilə bağlı olması da ehtimal edilir.
Vepris lanceolata
(Vepris lanceolata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Cənubi Afrikada bitən ağacdır.
Qaraca dağı (Yevlax)
Qaraca — Yevlax rayonu ərazisində Bozdağ silsiləsinin şərq qurtaracağında dağdır. Həmin rayondakı Düzdağ qəsəbəsinin şərqində Qaraca adlı sahə də vardır. Yerli məlumata görə, bu ad Qaraca adlı şəxsin adı ilə bağlıdır. Etno-toponimdir.
Dəmir Hacıyev
Hacıyev Dəmir Vahid oğlu — biologiya elmləri doktoru, professor, AMEA-nın müxbir üzvü, Əməkdar Elm Xadimi, zoologiya, paleontologiya, stratiqrafiya, tibbi biologiya sahəsində tanınmış alim.
Həyatı
Dəmir Vahid oğlu Hacıyev 29 yanvar 1929-cu ildə Qax rayonunun İlisu kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası alim-paleontoloq Hacıyev Vahid Hüseynəli oğlu respublikanın müxtəlif ali təhsil müəssisələrində, eləcə də elmi sovet və partiya idarələrində çalışmışdır. Anası – N.Nərimanovun qardaşı qızı Xanım Salman qızı Nərimanova müəllimə olmuşdur. Dəmir Hacıyev 1946-cı ildə məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olub, 1952-ci ildə İnstitutu bitirib uşaq cərrahı ixtisasına yiyələnmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Dəmir Hacıyev 1961-ci ildə “Eldar bozqırı­mın üst sar­mat hipparion faunası” mövzu­sun­da nami­zəd­lik dissertasiyasını müdafiə etmiş və bu işinə görə o, biolo­giya üzrə elm­lər doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüş­dür. 1963-cü ildə Azərbay­can Dövlət Univer­sitetinin Onurğalılar zoologiyası kafedra­sında professor vəzifə­sinə seçilmiş, 1964-cü ildə professor elmi adını almış­dır.
Dəmir Hacıyevin elmi nailiyyətləri beynəlxalq səviyyədə tanınmışdır. 12 monoqrafiya və 120 elmi məqalənin müəllifidir, xaricdə peşəkar dairələrdə tanınmışdı. 1958-ci ildən o, İllinois Elmlər Akademiyasının (ABŞ), 1996-cı ildən isə Nyu-York Elmlər Akademiyasının (ABŞ) üzvü olmuşdur.
Vəfatı
Hacıyev Dəmir Vahid oğlu 20 iyun 1999-cu ildə vəfat etmişdir.
Bulbophyllum tylophorum
(Bulbophyllum tylophorum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İlqar Verdiyev
İlqar Tapdıq oğlu Verdiyev (d.1975-ci ildə Bakı şəhəri - ö.14 iyun 2012-ci il Bakı şəhəri) — Azərbaycan Respublikasının N saylı hərbi hissəsinin mühəndis - istehkam bölüyünün komandiri. Qarabağ şəhidi.
1992-ci ildə Türkiyə Respublikası Quru Qoşunları məktəbinə(Kara Harp Okulu)daxil olub. Mühəndis-istehkamçı ixtisası üzrə təhsil almiş, 1997-ci ildə oranı bitirdikdən sonra Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi hissələrində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmişdir. Uzun illər Müdafiə Nazirliyi mətbuat xidmətinin zabiti vəzifəsində çalışmışdır. 4 ilə yaxın müddətdə Müdafiə Nazirliyi mətbuat xidmətinin rəisi vəzifəsini icra etmişdir. Nazirlik sistemində ən bacariqlı,savadlı və təcrübəli zabitlərdən hesab olunub. Türkiyədə NATO-nun "Sülh naminə tərəfdaşlıq" proqramı çərçivəsində dil kurslarını müvəffəqiyyətlə bitirmişdi. "Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 10 illiyi" yubiley medalı və "Qüsursuz xidmətə görə" üçüncü dərəcə medalı ilə təltif edilmişdi.Rus, ingilis, türk dillərinə yiyələnmişdi. 2008-ci ildə isə Naftalanda yerləşən hərbi hissənin mühəndis-istehkam bölüyünün komandiri təyin olunub. Burada xidmət etdiyi müddətdə hərbi hissənin bütün şəxsi heyətinin hörmətini qazanmışdır. Amma çox təəssüflər olsun ki,bir qədər sonra onun rütbəsi heç bir səbəb olmadan mayordan kapitana endirilib. 2012-ci il iyunun 9-dan 10-na keçən gecə mühəndis-istehkam bölüyünün komandiri kapitan İlqar Verdiyev cəbhənin Goranboy rayonu istiqamətində minaya düşmüş hərbi hissənin mühəndis-istehkam xidmətinin rəisi mayor Zahir Məmmədovu ərazidən çıxarmaq istəyərkən özü də minaya düşmüşdür. Yaralılar Ağdamda hospitala yerləşdiriliblər. İ.Verdiyevin sağ qolu, Z.Məmmədovun isə ayağı amputasiya olunub. Daha sonra isə onlar Silahlı Qüvvələrin Mərkəzi Hərbi Kliniki Hospitalına yerləşdiriliblər. İlqar Verdiyev bir neçə gündən sonra yəni 14 iyun saat 13.30 radələrində Silahlı Qüvvələrin Mərkəzi Hərbi Kliniki Hospitalında vəfat edib.
O,iki oğul və bir qız atası idi.
Monliyon
Monliyon — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Sen-Le-la-Fore. Əhalisi — 2,427 nəfər (1999).
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 18 km şimalda, Serji belediyyənin 17 km şərqdə yerləşir.
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Canqır
Canqır — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd. Kəndin ətrafı bağlarla əhatə olunub. Kənddə Pəhləvilər dövründə Rza şah üçün iqamətgah da inşa olunmuşdur.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 916 nəfər yaşayır (223 ailə). Kənd əhalisi Azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycan dilində danışırlar.
Mənbə
İran coğrafiyası
Mvanza dairəsi
Mvanza — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 mahalından biri. Cənub bölgəsinə aiddir.
Coğrafiya
Mvanza ölkənin üç bölgəsindən biri olsan Mərkəz bölgəsinə aiddir. Mahalın mərkəz şəhəri mahalla eyni adı daşıyan Mvanza şəhəridir. Mahal şərqdə Neno mahalı və Blantire mahalı, cənubda Çikvava mahalı, şimalda Ntçeu mahalı, qərbdə Mozambik ilə qonşudur. 2003-cü ildə etibarən şərq hissəsinində Neno mahalı yaradılmışdır.
Əhali
Mvanza mahalında 94,476 nəfər yaşayır.
Vepris mandangoa
(Vepris mandangoa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum turpe
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Adil Abdulla Əl-Fəlah
Adil Abdulla Əl-Fəlah — Küveyt dövlətinin Vəqflər və İslam İşləri nazirinin müavini (1992-ci ildən); Asiya Müsəlmanları Komitəsinin sədri
Həyatı
1953-cü ildə Küveyt dövlətində anadan olmuşdur.
Təhsili
1997-ci ildə Küveyt Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsini Psixologiya və Sosiologiya ixtisası üzrə bitirmiş və Lisans dərəcəsi almışdır. 1982-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı Krallığındakı İmam Məhəmməd bin Səud adına İslam Universitetinin magistraturasını İslam informasiyası Televiziya ixtisası üzrə bitirmişdir.
İmperator Tamarin
İmperator Tamarin (Saguinus imperator) — olaraq bilinən bu növün adı, iddialara görə əslində Alman imperatoru II Vilhelm məsxərəyə qoymaq üçün qoyulmuşdur. Bəzi qaynaqlar isə bu adın Çin imperatorlarına göndərmə olaraq qoyulduğunu iləri sürürlər. Ancaq "imperator" kəliməsi, həqiqətən də növün elmi adı olaraq qeydlərə keçmişdir.
Adil Abdulla Əl-Fəlah
Təhsili
Küveyt dövlətində müxtəlif hökumət vəzifələrində, ictimai təşkilatlarda və tədris müəssisələrində, habelə dini qurumlarda çalışmışdır.
1992-ci ildən Küveyt dövlətinin Vəqflər və İslam İşləri nazirinin müavinidir.
İmperator Tamarin
Fiziki quruluşu
Normalda tükləri çoğunluqla bozdur, Sinəsinde ise sarı bənəklər görülə bilər. Əlləri və ayaqları qara, quyruğu isə qəhvəyidir. Onu maraqlı edən isə dişiləri çəkmək üçün istifadə etdiyi və olduqça maraqlı quruluşda olan "saqqal" ve "bığ"larıdır.
Tamarinler lə en yaxın qohumları olan marmosetlər, bilinən ən kiçik meymunlar arasında yer alırlar. Ancaq bu meymunlar, bəzı daha böyük və daha məşhur meymunlarla da yaxın qohumdurlar : kapuçinler və babunlar kimi... 24-26 santımetr böyüklüyündə olan bu tamarin növünün 35 ilə 42 santimetr arasındakı uzunlukda olabilən bir quyruğu vardır və ümumilikdə 500 qram ağırlığındadır.
Adil Abdulla Əl-Fəlah
Elmi fəaliyyəti
İslam informasiya vasitələri sahəsində çoxsaylı elmi əsər və məqalələrin müəllifidir.
Ailəsi
Evlidir, on uşağı var.
Buyar Nişani
Bujar Faik Nishani — alban siyasətçi, Albaniyanın prezidenti. Seçkilərə Demokrat Partiyasının üzvü və Daxili İşlər Naziri kimi qatılmışdır. Albaniya Parlamentində müxalifətin uzlaşması olmadan, 140 səs üzərindən aldığı 73 səs sayının tam əksəriyyəti ilə prezidenti seçilmişdir.
Şəxsi həyatı və təhsili
Buyar Nişanı 29 sentyabr 1966-cı ildə Albaniyanın Durres şəhərində anadan olub. 1988-ci ildə "Skënderbej" (İskəndərbəy) Hərb Akademiyasını bitirdi. 1996-cı ildə San-Antonio, Texas və Kaliforniyada işləyib. 2004-cü ildə Tiran Universiteti Hüquq Fakültəsindən məzun olub. Avropa tədqiqatları sahəsində master etdi. Odeta Nişanı ilə evlidir və 2 uşaq atasıdır.
Siyasi karyerası
Buyar Nişanı kommunizmin süqutundan sonra, 1991-ci ildə Albaniya Demokratik Partiyası 'nə qatıldı. Xarici İşlər Nazirliyi NATO əlaqələrinin ofis başçısı olaraq Milli Müdafiə Nazirliyi və daha sonra xarici əlaqələr şefi olaraq çalışdı. 1996-cı ildə Milli Müdafiə Nazirliyi kabinet üzvü olaraq döndü.
Demokrat Partiya 1997 parlament seçkilərini itirdikdən sonra vəzifəsini itirdi və Avropa -Atlantika Hərbi QHT başçısı oldu. 2001-ci ildə Tiranda DP-nin şöbə baş katibi seçildi və 2004-cü ildə Tiran bələdiyyə məclisi üzvü oldu.
34. seçki bölgəsində 2005-ci ilin seçkilərini qazandı. Milli Təhlükəsizlik Komissiyası lider olduqdan sonra Baş nazir Sali Berisha tərəfindən Daxili İşlər naziri olaraq təyin edildi və 2009-cu ilin sentyabr ayında ikinci seçki zəfərindən sonra da ədliyyə naziri olaraq namizəd göstərildi. 2011-ci ildə Daxili İşlər naziri Lulzim Bashanın yerinə vəzifəyə başladı.
12 iyun 2012-ci ildə prezident seçkisini qazandıqdan sonra daxili işlər nazirliyindən istefa etdi.
Blantire dairəsi
Blantire — Afrika ölkəsi olan Malavinin 28 dairəsindən biri. Cənub regionuna aiddir.
Coğrafiya
Blantire ölkənin üç regionundan biri olan Cənub regionuna aiddir. Dairənin mərkəz şəhəri dairə ilə eyni adı daşıyan Blantire şəhəridir. Dairə şərqdə Çiradzulu, cənubda Tayolo, şimal-şərqdə Zomba, şimal-qərbdə Mvanza, cənub-şərqdə Çikvava dairələri ilə qonşudur.
Əhali
Blantire dairəsində 999,491 nəfər yaşayır.
Armudlu (Yalova)
Armudlu ilçəsi — Yalova ilinin ilçəsi.
Armudlu ilçəsi Mərmərə dənizinin şərqində, Gəmlik körfəzinin şimalında yerləşir. Elçə şimal-şərqdən Yalova elinin mərkəzi, cənub-şərqdən Gəmlik, şərqdən Orxanqazi, şimal-qərbdən və şimaldan dənizlə əhatə olunmuşdur. Yalova elinin mərkəzinə 55 km, Gəmliyə 27 km məsafədə yerləşən elçənin, Mudanya və İstanbulla dəniz əlaqəsi var.
Etimologiya
Armudlu adının "Armodo" və "Armodies" sözlərindən yarandığı düşünülür. Bu sözlərin mənası "Donanma" və "Donanmaya nəzarət edən şəxs"dir. Bundan başqa, tarixən Enrutluq, Emrudili, İmrudili kimi də tanınmışdır. Armudlu adının yaranma tarixçəsilə bağlı iki rəvayət mövcuddur:
Cümhuriyyətin quruluşundan əvvəlki dövr
Armudluda yaşayan ilk insanların kim olduğu və nə vaxt yerləşdikləri məlum deyil. Tarixi qeydlərdə e.ə. V əsrdə Bitiniya Krallığının tərkibində, e.ə. I əsrdən sonra Romalıların tabeliyində, Romanın ikiyə bölünməsindən sonra Bizans İmperiyasının tərkibində, daha sonra gah Bizansın, gah da Səlcuqluların tabeliyində olmuşdur. Son olaraq 1324-cü ildə Orxan Qazinin dövründə Osmanlının tabeliyi altına girmişdir. 1324-cü ildən Osmanlının tərkibinə qatılması, Armudlunun Osmanlıdan öncə də yaşayış mərkəzi olduğunu sübut edir. Bununla bağlı ən önəmli dəlil Övliya Çələbinin Səyahətnaməsində yer alır. Səyahətnamədə, Övliya Çələbi 1050-ci ildə Səfər ayının altıncı günü Mudanya qəsəbəsinə çatdığını və oradan gəmi ilə Bozburun Dokuna gəldiyini yazır. Osmanlı, Armutlunu torpaqlarına qatdıqdan sonra Mudanya və Zeytunbağından gətirdiyi türkləri buraya yerləşdirmişdir. Uzun bir vaxt ərzində türklər və yunanlar burada birgə həyat sürmüşlər.
Türkiyə Cümhuriyyəti dövrü
Cümhuriyyətin elan edilməsilə burada yaşayan yunanlar Armudludan köç etmişlər. Cümhuriyyət dövründə də Yalova elinin formalaşdırılması ilə bağlı olaraq Osmanlıdan qalan "İdarəyi-Ümumiyyəyi-Vilayət Qanunu Müvəqqatı" qanununun işləkliyi qorunub, daha öncə Bursaya bağlı olan ərazi Bursanın el olması ilə birlikdə Gəmlik elçəsinə bağlı bir bucaq olub. Atatürk isə ilk dəfə 9 Avqust 1934 tarixində Armudlu mineral bulaqlarına getmək məqsədilə Armudluya gəlib. Armudlu 6 İyun 1995 tarixində 550 Saylı Qanun Hökmündəki Qərarnamə ilə "elçə" statusu qazanaraq Yalova elinə bağlanıb.
Bulbophyllum turkii
(Bulbophyllum turkii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Həmid Araslı
Həmid Məmmədtağı oğlu Araslı (Tam adı: ; ) – ədəbiyyatşünas, akademik, professor, əməkdar elm xadimi.
Həyatı
Həmid Araslı 1909-cu ildə fevral ayının 23-də Gəncədə dünyaya göz açmışdır. Atası Hacı Məhəmmədtağı Ərəszadə zəmanəsinin mükəmməl təhsilli alim-ruhanilərindən olmuşdur. Atası qəzetlərdə çıxış edər, şəriət məsələləri ilə bağlı mülahizələr söylərdi. Ərəb dilindən etdiyi bəzi tərcümələri və yazdığı "Vəşrihi-fəraiz" adlı kitab alimin kitabxanasında saxlanılır. H.Araslı iki yaşına çatmamış atası vəfat etmişdir. Anası Dürrübəyim xanım savadlı qadın olmuş, oğlunda xalq yaradıcılığına dərin maraq aşılaya bilmişdi.
H.Araslı 1915-ci ildə Gəncənin Şah Abbas məscidi nəzdindəki mədrəsədə təhsil almağa başlayır. Çox keçmir ki, o, anasını da itirir və qohumlarının himayəsində yaşamalı olur. 1922-ci ildə Gəncə Darülmüəllimi Seminariyasında təhsilini davam etdirir. 1926-cı ildə seminariyanı bitirib Nəbiağalı kənd məktəbində əvvəlcə müəllim, sonra isə direktor vəzifəsində işləyir. O, bu illərdə folklor nümunələrini toplamaqla məşğul olur, tələbələrini də bu işə cəlb edir. 1929-cu ildə Bakıya gəlib Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun dil və ədəbiyyat fakültəsinə daxil olur. İnstitutu vaxtından əvvəl bitirib 1931-ci ildə Gəncəyə qayıdaraq maarif şöbəsində müdir müavini vəzifəsinə təyin olunur. 1932-ci ildə Bakıya gəlib aspiranturada təhsil almaqla yanaşı, keçmiş SSRİ EA-nın Azərbaycan filialının nəzdində təşkil olunmuş kitabxananın şərq şöbəsində müdir işləyir. Həmin illərdə Şərq əlyazmalarını toplayaraq Əlyazmalar Fondunu yaratmaq kimi mühüm bir işə başlayır və tezliklə yaratdığı fondun direktoru olur. 1935-ci ildən elmi yaradıcılığa başlayır. Bir il sonra (1936) Azərbaycan Yazıçılar İttifaqına üzv qəbul edilir. 1938-ci ildə fondda saxlanılan əlyazmalar içərisində sovet ideologiyasına uyğun olmayan nümunələr aşkar edib onu işdən azad edirlər. 1938-1939-cu illərdə Azərnəşrin Bədii ədəbiyyat şöbəsində redaktor vəzifəsinə qəbul olunur. 1938-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatı tarixindən dərs deməyə başlayır. 1939-cu ildə Nizami adına Azərbaycan Ədəbiyyatı və Dili İnstitutunda orta əsrlər ədəbiyyatı, 1957-ci ildə isə mətnşünaslıq şöbələrinə rəhbərlik edir. 1943-cü ildə "XIII-XVI əsrlərdə Azərbaycan ədəbiyyatı" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi elmi adını alır. 1944-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetində Yaxın Şərq ədəbiyyatı kafedrasının müdiri vəzifəsinə təyin olunur. 1954-cü ildə "XVII-XVIII əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edir. Bir il sonra ona professor adı verilir.