cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vergi
Məqsədlər və effektlər
Dövlətlər müxtəlif vergiləri və vergi səviyyələri işlədirlər. Bu vergi ağırlığı və ya vəsaitləri fərdilər və vergi qoyula bilən fəaliyyətlərdə iştirak edən əhalinin qrupları (müəssisələr, biznes kimi) arasında bölüşdürmək məqsədi daşıyır. Tarixə əsasən, zadəganlıq kasıblara qoyulan vergilər ilə təmin olunurdu, lakin müasir sosial müdafiə sistemləri yoxsullar, əlillər və ya pensiyaçılara hələ işləyənlərdən alınan vergilərlə kömək göstərmək niyyətindədir. Əlavə olaraq, vergilər xarici yardım və hərbi əməliyyatları maliyyəşdirir, makroiqtisadi göstəricilərə təsir göstərmək (bu xəzinə siyasəti adlanır) və ya istehlak və məşğuliyyət səviyyəsinin dəyişməsi üçün istifadə olunurlar. Dövlətin vergi sistemi çox hallarda onun və\və ya hökumətdə olanların ictimai dəyərləri əks etdirir. Vergi sistemi yaratmaq üçün dövlət qərar verməlidir ki, vergi ağırlığı necə bölüşdürülməlidir: kim nə qədər ödəyəcək və qazanılan vəsaitlər nəyə sərf olunacaq. Demokratik ölkələrdə ictimaiyyət vergi sistemini idarə edənləri seçir.
Vergilərdən əldə edilən vəsait həmişə dövlət tərəfindən istifadəyə gedə bilər məbləğdən çox olmalıdır. Bu fərq "riayət qiyməti" adlanır və, misal üçün, əmək haqqını və vergi qanunlarını həyata keçirməyin digər xərclərini əhatə edir.
Bəzi iqtisadçılar, xüsusən neo-klassiklər, mübahisə edir ki, bütün vergilər bazarın əyilməsinə və iqtisadi səmərəsizliyə səbəb ola bilər. Ona görə də onlar bu əyilməni minimallaşdıran vergi sistemini təyin etməyə çalışırlar. Ən qəti vergiyə qarşı baxış anarxo-kapitalizmdir. Ona uyğun olaraq bütün sosial xidmətlər iradi olaraq istifadəçi tərəfindən alına bilər.
Vergilərin tarixi
thumb|300px|Misirli kəndlilər vergi ödəməməyinə görə yaxalanılıb([[Qədim Krallıq|piramidlərin dövrü)]] İlk tanınan vergi sistemi Qədim Misir olub, təxminən e.ə. 30-cu əsr aralığında Qədim Krallığın birinci sülaləsi dövründədir. Yazılara müvafiq olaraq, firon ildə iki dəfə krallığı gəzərək əhalidən vergiləri yığırdı. Digər mənbələr isə taxıl anbarların əhəngdaşı və papirus üstündəki hesablarıdır. İlk vergilər həm də Bibliyada təsvir olunub. Tövratda (fəsil 47, şer 24) yazılır: "Məhsul çıxanda, beşinci hissəni ver firona. Qalan beşdə dördü çölləri toxumlamaq və özünü, ailəni və uşaqlarını yedizdirmək üçün saxlaya bilərsən." Yusif peyğəmbər (Yosef) Misirin əhalisinə onların məhsulu necə bölüşdürməli və hansı hissəni firona verməli olduqları haqqında danışırdı. Məhsula 20% vergi tətbiq edilirdi.
Sonra Fars İmperiyası dövründə, e.ə. 500-ci ildə I Böyük Dara tərəfindən nizamda olan sabit vergi sistemi həyata keçirilmişdir. Fars vergi sistemi hər bir Satrapiya (Satrap hökm etdiyi ərazi) üçün xüsusi şəkildə təyin olunurdu. Müxtəlif vaxtlarda imperiyada 20-dən 30-a qədər satrapiyalar var idi, və hər biri onun gözlənilən məhsuldarlığa əsasən qiymətləndirilirdi. Vergiləri yığmaq və öz xərcləri çıxıb imperatora göndərmək satrapların öhdəliyi olub. Müxtəlif vilayətlərdən tələb olunan məbləğlər onların iqtisadi potensialı haqqında xəbər verə bilər. Misal üçün Babil məhsulların geniş çeşidi üçün ən böyük məbləğə müəyyən olunub: 1000 gümüş talent və ordu üçün 4 aylıq ərzaq təchizatı.
Hindistan öz qızıl əfsanələrinə görə çox böyük olan 4680 gümüş talent məbləğində qızıl tozu təchiz etməli idi. Misir öz torpağının məhsuldarlığına görə məşhur idi. O, Fars imperiyasının (sonra isə Roma imperiyasının) taxıl anbarı kimi istifadə olunurdu və 700 gümüş talent ilə 120,000 vahidində taxıl təmin etməli idi. Həmin vergilər xüsusi insanlara qoyulurdu. Farslar və midiyalılar vergilərdən azad olublar, lakin onlar hər vaxt fars ordusunda xidmət göstərməli idi. Hindistanda 11-ci əsrdə islam hökmdarları qeyri müsəlmanlardan cizyə vergisini tələb edirdilər. Bu Akbar tərəfindən ləğv olunub.
Ən azı XVII əsrdən Avropadaki vergi sistemini təsvir edən ancaq bir neçə yazılar qalıb. Amma vergi dərəcələri iqtisadiyyatın həcmi ilə müqayisə etmək çətin məsələdir, çünki istehsalın göstəriciləri o qədər də mövcüd deyil. 17-ci əsrdə Fransada dövlət xərcləri və gəlirləri 1600–1610 illərində 24.30 million livra, 1650–1659 illərində 126.86 million livra, 1700–1710-cu illərində dövlət borcu 1.6 milliard livra olan zaman 117.99 million livra təşkil edirdi. Məhsulun hissəsi olan vergilər 17-ci əsrdə Fransa, Niderland, Skandinaviyada 15–20%a çata bilirdi. Müharibələr ilə dolu 18–19-cu əsrlərdə vergi dərəcələri çox yüksəlib, çünki müharibə dövlət üçün çox bahalı çıxırdı, ona görə də vergi sistemi mərkəzləşdirilib və daha peşəkar olub. İngiltərədə bu yüksəliş daha aşkar idi: Piter Matias və Patrik Obrayn müəyyən etdilər ki, o 85%-a çatıb. Digər araşdırma da bu rəqəmi sübut etdi və göstərib ki, vergidən adam başına düşən gəlir 18-ci əsrə nisbətən 6 qat artıb, lakin sənayə inqilabından əvvəl sabit iqtisadi inkişaf hər bir insan üçün vergi ağırlığının ancaq iki qat artmasına səbəb olub.
Fransa İnqilabından əvvəl orta vergi dərəcələri Britaniyada Fransaya nisbətən aşağı olub, adam başı ilə sayınca iki qat az, amma onlar əsasən xarici ticarətə qoyulmuşdur. Fransada vergi dərəcəsi aşağı olub, amma öhdəlik əsasən torpaq sahiblərinə, fərdilərə və daxili ticarətə qoyulub, ona görə də xalq qəzəbinə səbəb olurdu.
Ümumi Daxili Məhsulun faizi ilə ölçülən vergilər 2003-cü ildə Danimarkada 56,1% olub, Fransada 54,5%, Avro ərazisində 49,0%, Birləşmiş Krallıqda 42,6%, ABŞdə 35,7%, İrlandiyda 35,2%, və bütün ATƏT üzvlərində orta 40,7%dir.
Ada (film, 2006)
"Ada" — rejissor Pavel Lunginin filmi.
Vergi
Azərbaycanda vergilər
Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinə uyğun olaraq, Azərbaycan Respublikasında aşağıdakı vergilər müəyyən edilir və ödənilir:
Dövlətin vergiləri içərisində:
Ada (film, 2006)
Məzmun
Böyük Vətən müharibəsi zamanı – 1942-ci ildə Şimal ərazisində alman gəmisi Sovet barjasını ələ keçirirlər. Gəminin göyərtəsində şkiper Tixon və bir ocaqçı tapılır. Onlar küncdə gizlənməyə çalışsalar da, alman dənizçiləri ocaqçının yerini aşkar edirlər. Fiziki güc tətbiq edəndən və alman dilində "Kapitan hanı?" sualını verəndən sonra ocaqçı Tixonun yerini bildirir. Almanlar onların hər ikisini güllələməyə hazırlaşırlar. Ocaqçı sağ qalması üçün hönkürüb yalvarmağa başlayır. Tixon isə sakitcə dayanır və hətta açıq-aşkar bir siqaret yandırır. Vəziyyəti belə görən alman zabiti ocaqçıya təklif edir ki, yoldaşına atəş açsın və öz həyatını xilas etsin. Ocaqçı isterik hal göstərsə də, sonda Tixona atəş açır. Almanlar ocaqçını sağ saxlayıb barjanı tərk edirlər. Ocaqçı minalanmış gəmidə tək qalır və tezliklə partlayış baş verir.
Hadisələr 1976-cı ili əks etdirir. Ocaqçı xeyli qocalıb. O, rahibliyi qəbul edib və indi Anatoli adını daşıyır. Onun əsas vəzifəsi monastırda ocaq qalamaqdır. Anatoli qazanxanada yaşayır və elə orada da küncdə yatır. Onda gələcəyi görmə və duaların köməyilə şəfa vermək qabiliyyəti olduğu üçün hər kəs yanına öz dərdi, xəstəliyi ilə təşrif gətirir. Lakin bəzi rahiblər Anatoli atanın qəribəliklərini: onun hamıdan ayrıca dua etməyini, işə gecikməyini, heç nədən ucadan mahnı oxumağını anlamırlar. Ondakı vergiyə görə Anatoli atanın paxıllığını çəkən rahiblərdən biri də İov ata idi. Monastırın başçısı Filaret ata, İov atanın şikayətlərinə cavab olaraq, Anatoli ata ilə münasibətləri yoluna qoymağa çalışır. Lakin itaətkar və tövbə edən olmasına baxmayaraq, nə vaxtsa törətdiyi cinayət rahibə rahatlıq vermir. O, tez-tez öz qayığına oturur və xəlvət adaya üzür. Orada qətiyyətlə dua edir və etidiyi günahlara görə bağışlanmağını diləyir.
Bir dəfə monastıra azara mübtəla olmuş qızı ilə birlikdə bir tanınmış admiral gəlir. Rahib qızı adaya aparır və duaların köməyilə iblisi onun canından çıxarır. Sən demə, bu admiral Anatolinin atəş açdığı həmin Tixondur. Söhbət zamanı məlum olur ki, Anatoli onu öldürməyib, sadəcə əlindən yaralayıb. Beləliklə, Tixon ölümdən qurtula bilib. Tixon Anatoliyə onu çoxdan bağışladığını deyir.
Artıq Anatoli bilir ki, rahat ölə bilər. Anatoli ata İov atadan ona tabut gətirməyi xahiş edir. İov ata həmin xahişi yerinə yetirsə də, bunun kimin üçün nəzərdə tutulduğunu bilmir. Anatoli ata belə dəbdəbəli "qutuya" görə İov atanı yüngülcə danlayır. Qoca rahib tabutun içinə uzanır və İov atadan xahiş edir ki, bütün rahib qardaşlara onun ölüm xəbərini çatdırsın. İov ata böyük zəngə doğru qaçır və rahibin ölümünə işarə kimi onu çalmağa başlayır.
Rahiblər tabutu həmin adaya aparırlar.
Filmin heyəti
right|200px|thumb|Zəng
Mücahit Yağcı
Mücahit Yağcı (2 may 1973) — Türkiyəli kişi ağır atlet. 62 kq çəki dərəcəsində yarışır və beynəlxalq yarışlarda Türkiyəni təmsil edir. Mücahit Yağcı dünya çempionatlarında iştirak etmişdir. Son dəfə 2001 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatında mübarizə aparmışdır.
Toppuz dimdikli ördək
Toppuz dimdikli ördək — Çütləşmə mövsümündə xüsusilə nəzərə çarpan toppuzabənzər üst dimdiyi səbəbiylə adını alan ördəklər fəsiləsinə daxil olan quş növü. Cənubi və Cənub-Şərqi Asiya, Afrika və Cənubi Amerikanın tropiklərində yaşayır. Sarkidiornis cinsinin yeganə növüdür.
Təsviri
Tipik bir ördəkdən daha çox bir qaz kimi görünür. Bədən uzunluğu 56–76 sm, çəkisi 1230–2610 q təşkil edir. Erkəklər dişilərdən bir qayda olaraq daha böyük görünür. Baş və boyun ağımtıl rəngdə olsa da qara ləkələrə sahibdir. Bəzən bu ləkələr o qədər çox olur ki, erkəklərin başları bütünlüklə qara rəngə çalır. Dişilər erkəklərə nisbətdə daha kiçik pipiyə sahib olurlar. Sinə və qarın altı nahiyyələr ağımtıl rəngdə olur. Dikdikləri qaradır. Göz ərafı halda isə tünd-qəhvəyidir. İki yarımnövü məlumdur. ''S. m. melanotos'' Köhnə dünyada yayılmışdır. ''S. m. sylvicola'' ölçü baxımından daha kiçik olur və Cənubi Amerikada müşahidə edilir. Bəzi müəlliflər Cənubi Amerika ördəyini ayrı bir növ olaraq ayırırlar, baxmayaraq ki əksəriyyəti bu fikri bölüşmür.
Yayılması
Üç ayrı populyasiyaya malikdir. bunlardan biri. Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyada, cənub-şərqi Pakistan, Hindistan şimali-şərqdəki Asoma ştatından və cənubda Maysur şəhərlərində və Nepaldakı Kosi çay vadisində, Banqladeşdə, Myanmada, Şərqi və mərkəzi Taylandda, Kamboca, Şimal Laosda, Çinin Yunnan əyalətinin qərb və cənub hissələrində, Vyetnamın cənubunda müşahidə edilirlər. Afrikadakı populyasiya Seneqal çayı deltasının cənubundakı Mavritaniya və Seneqal, Mali və Nigerdəki Niger hövzəsi, Çad, Fitri gölləri və Çaddakı Loqone vadisi, mərkəzi Sudan və Efiopiyada görülür. Afrikanın cənubunda, Zambiya, Lesoto və Cənubi Afrika Respublikasındakı Luanqva və Kafue çayı vadisində rast gəlinir. Cənubi Amerikada əsas sıra Amazon hövzəsində, xaricində Boliviya, Ekvador, Panamanın şərqində, Paraqvay, Uruqvay və Argentinanın şimal-şərqində yerləşmişdir.
Yaşayış yerləri tropik şirin su obyektləri ilə əlaqəlidir. Əsasən göllər, çay vadiləri, bataqlıq ərazilər və əsasən meşə hövzələrində görülürlər. Afrikada Savannaların sel basar ərazilərində yaşayırlar. Əsasən düzənlik sahələrdə müşahidə edilsələr də, And dağlarının ətəklərində, dəniz səviyyəsindən 3500 m yüksəkdə belə görülə bilirlər. Oturaq və ya köçəri bir həyat tərzinə sahibdirlər. Səhər və axşamın çox hissəsini qida axtarışına sərf edir. Yalnız budaqlarda deyil, şaquli ağac gövdələrində də qalmağı bacarır.
Çoxalması
Bir erkək eyni vaxtda iki-dörd dişi üçün qulluq edə bilir. Üstəlik daha çox sayda dişini ətrafına toplaya bilər, ancaq yalnız bəziləri ilə sabit bir əlaqə qurur. Dəyişən bir iqlimdə, yetişdirmənin başlanğıcı sabit bir qida təchizatı yağışlı mövsümlə əlaqələndirilir. Cənubi Afrikada bu adətən dekabr-mart, Hindistanda iyul-sentyabr aylarına təsadüf edir. Bəzi illərdə kifayət qədər nəm olmadıqda, ördək nəsilləri çoxaltmaqdan tamamilə imtina edə bilər. Çütləşmə mövsümündə, bəzən bir dişiyə və ya hərəmə sahib olmaq hüququ üçün bir neçə erkək arasında rəqabət mümkündür. Ağacların üstündə — boşluqlarda və ya çəngəlində, yerdən 6–9 m hündürlükdəki bir binanın divarındakı çuxurda yuva qurura bilirlər. Bəzən digər quşların — leyləklərin, şahinlərin və ya qartalların köhnə yuvalarını tuturlar. İstisna hallarda, uyğun yerlərin çatışmazlığı olduqda, birbaşa hündür çəmənlikdə və ya daşların arasında yuva qura bilərlər. Eyni yuvada tez-tez bir neçə ördək, 7–15 yumurta qoya bilər. Bəzən 50-yə qədər yumurta qoya bilirlər, lakin yumurtaları qorumadiqlaraından onların çoxu tələf olur. Yumurtalar ağ rəngdədir, bəzən yüngül bir sarımtıl rəngə çalırlar. Yumurta ölçüsü 62×43 mm, çəkisi təxminən 47 q-dır. Erkəklər övladlarının bəslənməsində iştirak etmirlər, lakin yaxınlıqda duraraq yırtıcıların yaxınlaşmamasına nəzarət edirlər. Balalar 70 gündən sonra uçmağa başlayırlar.
Qidalanması
Bəslənmənin əsasını bitki qidaları təşkil edir — otlar və su bitkilərinin toxumları, taxıl. Bundan əlavə bəzən həşəratları (əsasən çəyirtkələr və su həşəratların sürfələri), nadir hallarda isə kiçik balıqları yeyirlər. Su çəmənliklərində və dayaz suda üzərək yemək axtarırlar. Düyü sahələrində bəslənirlər. Səhər tezdən və axşam aktivdirlər.
Stepanovka (Avurğazı)
Stepanovka  — Başqırdıstan Respublikası nın Avurğazı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Stepanovka kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Əhali
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ukraynalılar (39%), ruslar (33%) üstünlük təşkil edir.
Yun Yi-Ha
Yun Yi-Ha (d. 6 mart 1985) — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Yun Yi-Ha Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Bürünc medal uğrunda oyunda İspaniya yığmasına 32:30 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, London Olimpiadasını 4-cü yerdə başa vurdu.
Ən birinci (film, 1963)
Məzmun
Film Neft Daşlarının bünövrəsini qoyanlardan birinə, Xəzər dənizində tufan qopan zaman həlak olmuş Mixail Kaveroçkinə həsr edilmişdir.
Şaplar
Toponimikası
Bu kənd Şapı adında qeydə alınmışdır. Əslində Şahpərilər olduğu söylənilir. Şəxs adlarının yuvarlaq işlənməsi nəticəsində Şahpəri adı Şapı formasına düşmüşdür. Yerli əhalinin məlumatına görə kəndi XIX əsrdə Kərbalayi Ellaz qızı Şahpəriyə cehizlik verilmiş binə yerində onun övladları saldığına görə verilmişdir.
Tarixi
İşğal altında olan Şaplar kəndində 2014-cü il iyulun 11-də erməni xüsusi təyinatlıları tərəfindən keçirilən əməliyyat zamanı Həsən Həsənov adlı bir azərbaycanlı öldürülmüş, Şahbaz Cəlal oğlu Quliyev və Dilqəm Qardaşxan oğlu Əsgərov adlı iki azərbaycanlı isə girov götürülmüş və onlara cinayət işi açılmışdır.
Əhalisi
Kənd əhalisi azərbaycanlılardan ibarətdir.
Yaylaqları
Qoçdaş yaylağı, Qonqur yurdu, Mansır bulağının yurdu, Çökək yurd, Boğaz yurdu, Tərəzidaşlarının yurdu, Gölyeri yurdu.
Bulaqları
Göylü bulaq, Nöyütlü bulaq, Xaraba bulağı, Çınqıl bulaq, Zeynalabdın bulağı, Novlu bulaq, Uçuğun bulağı, Turş su, Alpana uşağının bulağı, Kənd yurdun bulağı, Tozluğun bulağı, Aralıq bulağı, Qonqur bulağı, Dolayı bulaq, Yurdun novlu bulağı, Şişgüneyin bulağı, Qoşabulaqlar.
Məşhur yerləri
Uçuq, Uzunyerlər, Cıqqılımeşə. Tozluğun meşəsi, Maral qayası, Aralıq güneyi, Çəpərli, Şişgüney, Cılğıyerləri, Əlişin güneyi, Arxacyeri, Sağgöl, Pərinc yeri, Qırmızıqaya, Çiləninbaşı, Şişqaya, Qızxanclı, Biçənək qayası, Kömürxana, Cərgə qayalar, Sadığın biçənəyi, Dolayı bulaq yeri, Kəndyeri, Camışuçan, Yalyeri, Təkarmud, Gendərə meşəsi, Çalqaya, Qurbağalı qaya, Kalafalıq, Barmaq, Zöhrə çayı, Qalaça suyu, Nazik su.
Binələri və qışlaqları
Qaraxan binəsi, Aslanın binəsi, Pələngə binəsi, Yuxarı binə, Xaraba yurdun binəsi.
Həşim bəy Teymurxanov
Həşim bəy Teymurxan bəy oğlu Allahveysov-(1808-?), Qarabağ atlı alayının vəkili, mülkədar
Həyatı
Həşim bəy Teymurxan bəy oğlu 1808-ci ildə Kolanı mahalının I Gərravənd obasında dünyanı tanımışdı. Molla yanında oxmuşdu. Şərq dillərini və rus dilini öyrənmişdi. Çar ordusunda xidmət еtmişdi. Qarabağ atlı alayının vəkili idi. Praporşik hərbi rütbəsi vardı.
Ailəsi
Həşim bəyin törəmələri Həşimbəyov soyadını daşıyırdılar. Həşim bəyin Qəhrəman bəy, Hüsеyn bəy, Məhəmməd bəy, Həsən bəy, Qasım bəy və Əli bəy adlı oğlanları vardı.
Vitis shuttleworthii
(Vitis shuttleworthii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Məhracan Əl Təmim (qəzet)
"Məhracan Əl Təmim" (qəzet) — Kərkükdə çap olunmuş qəzet.
Məlumat
1985-ci il mart ayının əvvəlində üç gün müddətində Kərkükdə təşkil edilmiş festivalla əlaqədar şənlik xəbərlərini işıqlandırmaq məqsədilə “Məhracan Əl Təmim” adlı ərəb dilində gündəlik qəzet işıq üzü görüb. Qəzet Kərkük Təbliğat və Mədəniyyət Mərkəzində formalaşmış heyət tərəfindən dərc edilmişdir. Qəzetin baş yazarı Muhsin Duvazə Əli olmuşdur. Şəkillərlə zəngin 4 səhifə şəklində Bələdiyyə mətbəəsində dərc edilmiş qəzetin festival günlərində cəmi 4 sayı işıq üzü görüb. İlk sayı 1985-ci il fevralın 28-i cümə axşamı dərc edilmiş qəzetin 4-cü son sayı, 1985-ci il martın 3-ü bazar günü dərc edilib. Festival xəbərlərindən başqa, yerli sənət xəbərlərini də əhatə edən “Məhracan Əl Təmim” xalqa pulsuz olaraq paylanılırdı.
Qədim Misir dini
Qədim Misir dini — Misirdə xristianlığın qəbul edilməsinə qədər yayılmış inanclar və ibadətlər O zaman Misirdə çox sayda regional tanrılara və inancları sitayiş etmişlər. Ancaq müəyyən zamanlarda ümumi dinə bənzər inanclar da olmuşdur. Ümumiyyətlə Misir dini politeistik olmuşdur. Bəzi misirşünaslara görə bir zamanlar orada monoteistik inac da olmuşdur.
Çoxtanrılı panteon
Ayrıca məqalələrdə verilmişdir:
Mirir dinində yaradan və ölüb-dirilən tanrılar da olmuşdur. Onlar haqqında ayrıca məqalələr:
Qədim Misir dinində axirət inancı
Əski misirlilərin inanclarına görə, bu dünyadakı həyat ölümlə bitmir, məzarda davam edir. Buna görə də onlar ölülərin bədənlərini mumyalayaraq çürüməkdən qorumağa böyük önəm verirdilər. Bundan başqa, onlar ölülər üçün geniş məzarlar qazmış, oraya yeyəcəkləri, məişət əşyalarını qoyurdular. Məzar bağlandıqdan sonra ölünün orada dirilib bütün bunlardan yararlandığını sanırdılar. Daha sona ölülərin ruhlarının (BA-larının) məzarlardan çıxması, tanrıların yanına qalxmaları, yeraltı dünyada gəzməsi inancları yaranmışdır.
Ölümdən sonrakı yaşamdan söyləyən bir çox bir çox əski Misir yazıları günümüzə çatmışdır. Ancaq onlardan ən tanınmışı "Ölülər kitabıdır". Bu adı ona böyük alman alimi, misirşünaslığı yaradanlardan biri olmuş K.R. Lepsius vermişdir. Əski Misir dilində isə bu yazı "Rau nu peret em heru" (Günün işığına çıxış haqqında fəsillər) adlanır.
"Ölülər kitabı" əski Misir himnləri və başqa yazıları içəriləyən bir topludur. Onu ölünün məzarına oradakı sınaqlardan uğurla çıxsın deyə qoyurdular. Orada 160-190-a qədər bir biri ilə bağlı olmayan çeşidli həcmli yazılar vardır.
Dələ
və ya bəzi bölgələrdə sovsar —  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Qədim Misir dini
Qədim Misir dinində axirət inancı
Deyimlərə görə, "Ölülər kitabı" çox əski dönəmlərdən (I-ci firon sülaləsinin çağlarından) günümüzə çatmışdır. Misirlilərin əski soyları bu kitaba dayanaraq öz inanclarını qurmuş, onun gücünə inanmışdırlar. O zaman onun himnləri ilə yalvarışlarını məzarların və tabutların üzərində yazırdılar. Buna görə də o, "Piramidaların" və "Məzarların" yazıları ilə uyuşmaqdadır. Təxminən XVIII-ci sülalənin dövründən başlayaraq onu papirusların üzərində yazmağa başlamışdırlar. Bu kimi papirusları Tebes şəhərinin məzarlıqlarında tapılmışdır. Orada mətnlərlə yanaşı rəsmlər də olmuşdur.
Sistemsiz yazılarla himnlərin toplusu olan "Ölülər kitabı"nda ölümdən sonrakı həyatlala bağlı şəkillər və başqa əxlaqi mətnlər də vardır (özəlliklə 1, 18, 30, 125-ci fəsillərdə). Bu da onun uzun yüzilliklər boyu oluşmasından xəbər verir. Özəlliklə bu kitabın maqiya ilə qarışığı olan mistik dini yazı adlandırmaq olar. Yazıların qarışıq olduğundan ayrı-ayrı yerlərdə onlara yozmalar da yazılmışdır. Örnək üçün onlar kitabın 17-ci fəsilində vardır.
Bundan başqa yazılar üçün çəkilən şəkillər də böyük önəmi olmuşdür. Dünyanın ilk şəkilli kitabı elə "Ölülər kitabı olmuşdur".
Kitabın 125-ci fəslində ölülər dünyasının tanrısı Osiris ölmüşləri mühakimə edir. Bu mövzuda yazılardan başqa burada şəkillər də çəkilmişdir. Bu şəkillərdə çar geyiminə bürünmüş Osiris uca taxtda oturmuşdur. Orada 42 əski Misir tanrıları da olmuşdur.
Məhkəmə yerində çəki qurulmuşdur. Onun bir gözündə ölmüşün günahları (ürəyi), başqa gözündə isə həqiqət qoyulmuşdur. Dünya həyatında o kəs inanclı olub yaxşı işlər görmüşdürsə, onun günahları ilə həqiqətin çəkiləri tarazlıq təşkil etmişdir. Belə olanda onu cənnətə göndərirdilər. Kimsə inancsız olub pis işlər görmüşdürsə, onun günahlarının ağırlığı həqiqətin çəkisini üstələyirdi. Belə olanda onu bir əjdaha yeyirdi. Bundan başqa, kitabın 30-cu bölümündə hallanan bir kəs öz ürəyini ona qarşı şahidlik etməməyə çağırır. thumbnail|Huneferin axirətdə mühakimə olunması. "Ölülər kitabından" şəkil. Tebesdə 19-cu sülalənin dövründə saray yazarı olmuş, təxminən eramızdan öncə 1310-cu ildə doğulmuş Hunefer "Ölülər kitabının" bir surətini yazılmışdır. Orada o özünü də Osirisin məhkəməsində təsvir etmişdir. Bu papirusda çaqqalbaşlı tanrı olan Anubis olmüş Hüneferi məhkəməyə gətirir. Orada onun günahları çəkiyə qoyulur. O özü isə Ammut tanrıcası ilə birlikdə olaraq, tanrı Totun yazısını gözləyir. Sonra sınaqlardan uğurla çıxmış Huneferi şahin başlı tanrı Horus, eləcə də tanrıcalar olan İsis və Neftis Osirisə təqdim edirlər.
İslam axirəti ilə bənzər məqamlar
Ölümdən sonra baş verən məhkəmə və orada qurulan çəki (tərəzi) monoteist dinlərdə də vardır. Quranda ona "Mizan" deyilir. Buna örnək olaraq Quranın aşağıdakı ayələrini göstərmək olar;
Gəncə Hərbi Məktəbi
Gəncə Hərbi məktəbi və ya Gəncə Podpraporşiklər Məktəbi — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə milli hərbi kadrlar hazırlayan təhsil müəssisəsi.
Qədim Misir dini
İslam axirəti ilə bənzər məqamlar
Beləliklə, öləndən sonrakı həyatda məhkəmə səhnələri ən qədim zamanlardan bəri bilinməkdədir. Ancaq Misir deyimlərindən fərqli olaraq, İslamda bu çəki birbaşa ölümdən sonra deyil, gələcəkdə olan Qiyamət günü qurulacaq. Son məhkəmə də o zaman olacaq.
Gəncə Hərbi Məktəbi
Fəaliyyəti
1918-ci ilin iyununda Gəncədə fəaliyyətə başlamışdı. Hələ 1918-ci ilin əvvəllərində Müsəlman korpusunun komandanlığı Bakıda hərbi məktəb açmağı planlaşdırmışdı. Korpusun komandiri general Əliağa Şıxlinski və qərargah rəisi polkovnik Menşukov 1918-ci il fevralm 6-da Qafqaz cəbhəsi qoşunlarmm Baş komandanma göndərdikləri raportda 1-ci müsəlman diviziyasının nəzdində Bakıda hərbi məktəbin açılmasına razılıq verilməsini xahiş etmişdilər. Məktəbdə, əsasən, 18–25 yaşlı müsəlmanlar, həmçinin Cənubi Qafqazda yaşayan ruslar təhsil ala bilərdilər. Hərbi məktəb 100 nəfər yunker üçün nəzərdə tutulmuşdu. Məktəbin təşkilati işləri Tiflisdə aparıldıqdan sonra Bakıya köçürülməsi qərara alınmışdı. 1918-ci il martın 1-də poruçik Cahangir Zeynaloğlu hərbi məktəbin (rusca arxiv sənədlərində "Musulmanskaya şkola podpraporşikov" adlanır) rəisi təyin edildi. Bakıda azərbaycanlılara qarşı 1918-ci il mart soyqırımlarından sonra hərbi məktəbin Gəncəyə köçürülməsi qərara alındı. 1918-ci il aprelin 2-də əvvəlcə Yelizavetpol dəmir yolu məktəbinin binasında, aprelin 9-da isə sənət məktəbinin binasında yerləşdirildi. Az sonra Gəncə hərbi məktəbi yenidən bağ-landı və onun zabitləri artıq polkovnik Maqalovun dəstəsində olan poruçik Nəsirbəyovun sərəncamına göndərildi.
Othonna graveolens
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qədim Misir dini
İslam axirəti ilə bənzər məqamlar
Ancaq İslam ənənəsində də ilkin sorğu-sual ölümdən sonra məzarda olur. Bunun üçün ölü hansısa mənada qalxır, məzara enmiş Nakir və Münkər adlı mələklərin suallarına cavab verir. Burada da əski misirlilərin və başqa xalqların inancları ilə bəlli qədər bənzərliklər görsənməkdədir. Belə ki, onlar da ölünün məzarda diriləcəyinə inanırdılar. Buna görə də oraya yeyəcəklər və başqa şeylər qoyurdular.
Gəncə Hərbi Məktəbi
Fəaliyyəti
1918-ci ilin aprelində Zaqafqaziya Komissarlığı daşnak Stepan Şaumyanın başçılıq etdiyi Bakı Sovetinin qoşunlarına qarşı polkovnik Maqalovun rəhbərliyi altında Hacıqabula silahlı dəstə göndərmişdi. Dəstəyə Gəncə hərbi məktəbinin zabit heyəti də cəlb edilmişdi. Məktəbin müvəqqəti bağlanması barədə əmrdə bildirilirdi ki, kursantlar könüllülük əsasında sanitar kimi dəstəyə cəlb oluna bilərlər. Azərbaycanın müstəqilliyi elan olunandan sonra məktəbin fəaliyyətinin bərpasına şərait yarandı. 1918-ci il iyunun əvvəlində türk hərbçilərinin yardımı və yaxından iştirakı ilə əsası Müsəlman korpusu tərəfindən qoyulmuş hərbi məktəb Gəncədə fəaliyyətə başladı. Məktəbə qəbul norması 100 nəfər olsa da, orada oxumaq istəyən azərbaycanlıların sayı xeyli çox idi. Təlim prosesinə Gəncədə olan türk hərbi qüvvələrinin zabitləri cəlb edilmişdi. Gəncə hərbi məktəbinə albay (polkovnik) Atif bəy rəhbərlik edirdi. 1918-ci ilin oktyabrında Gəncə hərbi məktəbinin ilk buraxılışı oldu. Bu, Azərbaycan ordusunun milli kadrlarla təmin edilməsində tarixi əhəmiyyətli bir hadisə idi.
Qədim Misir dini
Qədim Misir ilahiyyatında dünyanın yaranması
Bilindiyi kimi, əsatirlər hər bir mədəniyyətlə bağlı olan rəvayətlər toplusu kimi tərif edilir. Əsatirlərdə dünyanın yaradılışı, insanın dünyadaki yeyi və rolu haqqında baxışlar əks olunur. Həmçinin, əsatirlərdə ilk insanın yaranması və yer üzündə məskunlaşması mövzusu özəl bir yer tutur. İnsanlardan daha uca olan tanrılar da bu cür rəvayətlərin mərkəzi mövzularındandır. Əsatirlər həmdə mədəniyyətlərin dəyərləri və inancları haqqında bilgi verir. Tədqiq olunmuş hər bir mədəniyyətin öz əsatirlər toplusu vardır.
Gəncə Hərbi Məktəbi
Fəaliyyəti
Gəncə hərbi məktəbinin buraxılış mərasimində iştirak etmək üçün Nəsib bəy Yusifbəyli, Əliağa Şıxlinski, Qafqaz İslam Ordusunun qərargah rəisi Nazim bəy, Nuru paşanın atası Hacı Əhməd bəy və başqa rəsmi şəxslər Gəncəyə gəlmişdilər. 1918-ci il dekabrın 1-də Gəncə hərbi məktəbinin statusu dəyişdirildi və onun bazasında Praporşiklər məktəbi yaradıldı.
Qədim Misir dini
Heliopolis ilahiyyatı
Qədim misirlilər kainatda öz yerləri haqqında düşünmüşdürlər. Buna görə də onların əsatirləri təbiət, yer, göy, ay, gönəş, ulduzlar və Nil çayı ilə bağlı mövzuları əhatə etmişdir. Misirlilər hal-hazırda Qahirənin yaxınlığında xarabalıqları tapılan Heliopolisi (Ἡλιούπολις) günəş şəhəri sayırdılar və onun adı da yunancadan bu mənada tərcümə olunur. Qədim Misir dilində isə bu şəhərin adı İunu (sütunlar şəhəri) olmuşdur. Orada ilahiyyat və mədəni mərkəzlər yerləşmişdir. Həmdə bu şəhər uzun müddət Misirin siyasi mərkəzi olmuşdur. Heliopolisin əsatirlərində kainatın yaranmasına yer verilsə də onlar fraqmentar şəkildə bir çox yazılı mətnlərdə bizə çatmışdır. Bunlardan biri məşhur “Piramidaların mətnləri” kimi tanınan qədim Misirin yazılar toplusudur Bu barədə hansısa bir tam rəvayət yoxdur.
Bu fraqmentlərə görə, hər şeyin başlanqıcında xaos şəklində olan sonsuz su burulğanı olan Nun okeanı durmuşdur. Sonra nədənsə sular geri çəkildi və yer üzə çıxdı. Su burulğanından çıxan ilk tanrı Atum olmuşdur. Beləliklə Atum Nun’dan zamanın başlanqıcında günəş tanrısı kimi çıxmış və dünyanı yaratmışdır. O dünyada tənha olanda özü özü ilə cinsi əlaqəyə girmişdir. Beləliklə o, ikicinsli olmiş; həm kişi, həm də qadın idi. Bunun nəticəsində o, oğlu Şu’nu və qızı Tefnut’u doğmuşdur. Şu hava olaraq həyatın, Tefnut isə yaqmur olaraq nizamın prinsipləri kimi təsəvvür edilirdilər. Bu üçlük Nun’un su burulğanında qalmışdır. Sonra isə Atum uşaqlarından ayrıldı. Onlar yenidən bir araya gəldikdən sonra Atum göz yaşları axıtdı. Bu göz yaşları yerə dəyəndə dünya yarandı. Şu və Tefnut isə, fironların taxtlarının agibətini həll edən, yer tanrısı Geb’i doğdular. Göy tanrıcası olan Nut da Şu və Tefnut’dan doğuldu və göyü yerdən ayırdı. Geb və Nut isə Osiris, İsis, Set, and Neftis tanrılarını doğdular. Qədim Misir mifologiyasında tanrılar bir-birləri ilə gohumluq bağları ilə bağlı idilər. Atum həmdə misirlilərin sitayiş etdikləri peyin böcəyi olan Kepri, qanadlı günəş diski Ra-Harakte, günorta çağının günəşi Ra, üfüqdə olan günəş diski Aton və ya Horus kimi də tanınırdı. Atumu hansı adla çağırıldığından asılı olmayaraq o, kainatın yaradıcısı sayılmışdır. Atum gün ərzində Nut’la səyahət etmiş və sonra onun tərəfindən udulurdu. Səhər çağlarında isə Nut onu hər dəfə yenidən doğur və göy işıqlanır.
Enneada Tanrıları
Beləliklə yaradılış Heliopolis ilahiyyatında aşağıkadı sxemdə göstərilmiş kimi baş verib:
Bu tanrılar Misirin ən böyük və sayılan tanrıları idilər. Onlar birlikdə təsəvvür edilirdilər və "Enneada" (doqquzluq) adlandırırdılar. Qədim Misir dilində bu doqquzluq “Pesdjet” adlanır.
Heliopolis kosmoqoniyasının daha bir fərqli versiyası vardır. Orada dünya tanrı Ra tərəfindən yaradılır.
Bu da qədim misirlilərdə hələ firon Ehnatonun islahatlarından öncə monoteizmin olduğuna dəlalət edir. Bu versiya “Bremer-Rhind” adlanan bir parirusda tapılmışdır.
Bremer-Rhind papirusunun fraqmentləri
26.21-27.1:
27.1-27.4:
Memfis ilahiyyatı. Monoteizmin əlamətləri.
Əsas məqalə: Ptah
Memfis ilahiyyatının səciyyəvi özəlliyi bir Tanrı tərəfindən dünyanın yaradılmasıdır. Bu da Ptah adlı tanrı idi. O tanrıları doğmuş, O şəhərlər salmış, O dünyanı, onun sakinlərini yaratmış, vilayətləri (nomları) qurmuş, tanrıları ibadət yerlərində yerləşdirmiş, onların bədənlərini istədikləri kimi qurmuşdur. O, öz düşüncəsi və sözü ilə dünyanı yaratmışdır. Beləliklə, monoteizm elementləri ilə yazılmış ən qədim yaradılış əsatiri məhz budur. Ptahla monoteistik dinlərdəki Tanrının bir çox bənzər əlamətləri vardır.
Hermopolis ilahiyyatı
Hermopolis (Ἑρμοῦ πόλις) yunan dilində onların tanrısı olan "Hermesin şəhəri" deməkdir. Məsələ burasındadır ki, onlar bu şəhərin tanrısı olan Jehuti’ni (yunanca Tot’u) Hermeslə eyniləşdirmişlər. Çünki onların hər ikisi müdrikliyin, yazının və şəfanın tanrıları olmuşdurlar. Misir dilində şəhərin adı Kmun (Səkkiz-şəhər) olmuşdur. Şəhərdə XXX-cu firon sülaləsi zamanı inşa edilən Tot tanrısının böyük tapınaqı (məbədi) olmuşdur. Ancaq ola bilsin ki, bu tapınaqın tarixi daha qədim zamanlara yüksəlir. Orada həm də Gədim Misir tarixinin yeni və orta çarlıqları dönəminə aid olan tapınaqlar də olmuşdur. Bundan başqa şəhərdə Tot’un əntər (pavian) meymunu formasında böyük heykəli olmuşdur.
Burada yaranan “Oqdoada” (Böyük Səkkizlik) adlanan yaradılış əsatirində ilkin simalaşdırılmış güclərdən söhbət açılır. Onlar oncə olan xaosa qarşı mübarizə aparmışdırlar. Oqdoada dörd tanrı cütlüyündə təsəvvür edilirdi. Dörd rəqəmi tamlıq kimi anlaşılırdı. Bunun mənası dəqiqliklə bilinmir. Ümumiyyətlə Hermopolisin xarabalıqlarında yaradılışı açıqlayan o qədər də çox yazılar tapılmamışdır. Bu barədə ən erkən dövrə aid olan xəbər “Piramidaların mətnlərində” (§ 446) tapılmışdır. Orada deyilir:
Oqdoadada bir-birini tamamlayan dörd tanrı cütlüyü vardır. Hər tanrının tanrıcası vardır. Bu cütlük misirlilərin düşüncəsində bir tamlıq kimi təsəvvür edilirdi. Tanrı qurbağa, tanrıca isə ilan başlı təsvir olunurdurlar.Bu cütluklər və onların mənaları aşağıdakılardır: Misirliləin inancına görə bu ilkin substansiyaların ixtilafları olmuş və bunun nəticəsində böyük partlayış baş vermiş, ilkin Təpə yaranmışdır. Sonra bu yerdə Hermopolis şəhəri salınmışdır. Ancaq öncə bu yerə “Od adası” demişdirlər, çünki misirlilərin inanclarına görə, günəş tanrısı burada doğulmuş və göyə yüksəlmişdir. Beləliklə, hər şeyin atası və anası olmuşdur. Bu cütlüklər günəşi doğmuş və Atumu yaratmışdırlar.
Birlik kimi təsəvvür edilən Oqdoada ilkin sudan (Nu’dan) qırağda olan yerdə Kosmik Yumurtanı yaratmışdırlar. O zaman hələ günəş olmadığından o, gözə görünməz olmuşdur. Başqa qaynaqlarda isə, yumurta sonra "Amon – Amaunet" cütlüyünə keçmiş, hava ilə dolu olmuşdur. “Məzarların mətnlərində” hər şeyin ilkin yaradılışı haqqında belə deyilmişdir:
Əsatirin başqa mətnlərində yumurtanı isidən və onun üstündə oturan qazdır. Bu İlk Qazla Atum yaradıcı kimi eyniləşdililmişdir. İnanca görə bu Qaz yaradılışdan öncə yumurtanı özündə gəzdirmişdir. Bu əsatir bizə tam variantda çatmasa da, bir mənalı demək olar ki, orada guş şəklində olan günəş yumurtadan çıxmışdır; İlk Qazın oturduğu və qızdırdığı yumurtadan çıxmışdır. Bu yumurtanı İlk Qaz yaradılışın sularına qoymuşdur. O həmdə yaradan tanrı olan Atum’un forması olmuşdur.
Beləliklə Ogdoada’ya görə: 1. Yaradılış İlk Təpə və ya Kosmik Yumurta vasitəsilə yaradılır; 2. Kosmik Yumurta İlk Gaz tərəfindən yaradılır; 3. Kosmik Yumurta havanı və ya quşu özündə saxlayır; 4.Quş günəşin formasıdır.
İlkin yaradılışın formaları ilkin suların qaranlığında baş vermişdir. Yaradılış yumurta kimi siklik (dairəvi) şəkildə olmuş, eniş-ölüm-dirilmə-yeniləşmədən ibarətdir. Deməli hər şey var olmaqdan öncə ideya şəklində olmuşdur. Bu varlıqlardan biri Nun, başqaları qurbağalar və ilanlar olmuşdurlar. Qurbağalar münbitliyin, ilanlar isə (dərilərini dəyişdirdiklərinə görə), dirçəlmənin simvolları olmuşdurlar. İlk yaradıcı Nundan başqa yaradılışlarla əlaqədə yaranmışdır. Yaradıcı tanrı qalan kosmosu yaratmışdır.
Tebes ilahiyyatı
Tebes (lat. Thebes) şəhəri qədim qədim Misirin orta və yeni çarlıqları dönəmlərində ölkənin baş şəhəri olmuşdur. Yunanlar onu Thēbai (Θῆβαι), ərəblər Ṭībah (طيبة‎) adlandırırlar. Qədim Misir dilində isə şəhərin adı Uaset olmuşdur. Paytaxt şəhər olmazdan öncə orada göy tanrısı Min, günəş tanrısı Amon və savaş tanrısı Montu’ya ibadət edirdilər. Sonra isə Montunu münbitlik, yağmur, insanın seksual gücü kimi tanımışdırlar.
XI-ci sülalənin yönətimi çağlarında Misirin şimalı və cənubu birləşmiş Tebes isə dövlətin paytaxtı olmuşdur. Bu zaman Montu da çox tanınmışdır. Sülalənin fironları öz adlarını onunla bağlayırdılar. Buna örnək kimi firon Mentuhotep’i (Montu ondan razıdır) göstərmək olar. O zaman Montu panteonun baş tanrısı olmuş və günəşlə eyniləşdirilmişdir. O Ra (Atum) tanrısının təcəssümü elan edilmişdir.
Orta çarlıq dönəmində Tebesdə Amon tanrısının əhəmiyyəti artmışdır. XII sülalənin fironları öz adlarını onunla bağlayırdılar. Örnək kimi Amenemhet’i (Aton başda olan) göstərmək olar. Bəlkə də Hermopolis ilahiyyatı daha da önəmli olmiş və Tebes kahinləri Montu kultunu Amonla əvəz etmişdirlər. O zaman Amon və Min tanrıları eyniləşdirilmişdirlər. Amon kultu isə Günəş tanrısı Ra ilə bərabərləşmiş və onların hər ikisinə ibadət edilmişdir. Yeni çarlıq dönəmində onlar da eyniləşdirilmişdir. Halbuki Heliopolisdə bu tanrı olmamış, Hermopolisdə isə ikinci dərəcəli olmuşdur.
Beləliklə Tebes ilahiyyatında, Memfis ilahiyyatında olduğu kimi, tanrı üçlüyu vardır. Tebes yaradılış əsatirləri bir çox məqamlarda anlaşılmır. Tapılmış mətnlərin fraqmentlərinə görə onun qısa məzmunu belədir:
Zamanın başlanqıcında Kam-at-f (öz zamanına çatmış) adlı ilan olmuşdur. Adından görsəndiyi kimi vaxtı çatanda o ölmüşdür. Onun Ir-ta (yeri yaradan) adlı oğlu olmuşdur. O atasının başladığı yaradılış işini davam etdirmiş və Hermopolis səkkizliyinin tanrılarını (oqdoadanı) yaratmışdır. Orada Amon-Amonet cütlüyü də olmuşdur. Amon özünü ilkin ilan elan etmişdir. Yaranandan sonra Səkkizlik Memfit və Heliopolisə getdilər, orada Ptah və Atumu yaratdılar.
Misir dini ilə monoteistik dinlərin bəzi bənzərlik örnəkləri
1. Tanrının yaratdığından məmnun qalması
2. Tanrının sözü/kəlamı
3. Tanrının istirahət etməsi
4. Göylərin və yerin bir olması, sonra ayrılması
5. Tanrının taxtı (ərş)
6. İlkin suların olması
7. Olümdən sonra mühakimə və axirət tərəzisi
8. Üçlük
9. Xaç
Ədəbiyyat
İngilis dilində
Rus dilində Швец Н. Н. Словарь египетской мифологии. — М.: ЗАО «Центрполиграф», 2008. — 251 с.
Yo Hyo-Bi
Yo Hyo-Bi — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
Zabil Müqabiloğlu
Zabil Müqabiloğlu (tam adı: Nəcizadə Zabil Müqabil oğlu) — azərbaycanlı jurnalist.
Həyatı
Zabil Müqabiloğlu 1977-ci il noyabrın 17-də Zəngilan rayonunun Babaylı kəndində anadan olub. Bakı Asiya Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. 1996-1998-ci illərdə hərbi xidmətdə olub. 1998-ci ildən mətbuatdadır. "525-ci qəzet", "Avropa", "Tərcüman" qəzetlərində, "Yeni Müsavat" jurnalında çalışıb.
Gunxeber.com saytının baş redaktor olmuşdur. 26 fevral 2017-ci il tarixdə qaraciyər xəstəliyindən vəfat etmişdir. Pirşağı qəbiristanlığında torpağa tapşırılıb.
Ailəlidir, bir oğlu var.
Əli mirzə
II Aleksandr (Kartlidə)/III Aleksandr (Kaxetidə) — Kartlinin və Kaxetinin çarı.
Həyatı
II Davidin oğlu idi. Müsəlman olmuşdu. 1735-ci ilin avqustunda Nadir şahın Osmanlı üzərində qələbəsindən sonra Kaxetiya valisi olmuşdu. olmuşdu. Səfi xan ona nəzarət etmək üçün, Əli Qulu bəy isə vergi toplamaq üçün ona köməkçi təyin edilmişdi. Gələn il isə yerinə Arçil gətirilərək özü Kartli taxtında II Teymurazın yerinə keçdi. 1736-cı ildə Anna İoannovna ya məktub yazaraq ondan qorunmaq üçün kömək tələb etmişdi. 1737-ci ildə (bəzi mənbələrdə 1739 ) isə Qəndəharda, Nadir şahın Hindistan yürüşündə öldürülmüşdü.
Ailəsi
Çar II Şansenin qızı Mariam ilə evlənmişdi. Onun 2 övladı olmuşdu:
Dünya Elm Festivalı (2008)
thumbnail|[[Nyu-York şəhərinin orta məktəb şagirdləri Maykl Kaplan, Dennis Vayn və Rahil Lachhmans 2008 Dünya Elm Festivalında (2008) Leon Ledermanın müsahibəsində iştirak edirlər.]] Dünya Elm Festivalı (2008) — Nyu-York şəhərində baş tutmuş elm festivalıdır. Festival, əsasən, multimedia təqdimatları ilə müşayiət olunan səhnədə söhbət və müzakirələr panelindən ibarətdir.
Gənclər geniş küçə yarmarkası daxil olan və elmi prespektivdən idman kimi mövzuları təqdim etdilər. Festivala həmçinin elm, siyasət, idarəetmə və biznes sahəsindən yüksək səviyyəli iştirakçıların görüşü- Dünya Elm Sammiti daxildir. Festivalın əsası bir neçə məşhur elmi kitabların müəllifi Kolumbiya Universitetinin fizika professoru Brayan Qrin və arvadı tərəfindən qoyulmuşdur.
Materik buzlaşması
Materik  buz­laşması –  buzlağın proqressiv inkişafının son mərhələsinə  uyğun gələn buzlaşma. Materik  buzlaş­masında materik buzlaq formaları üstünlük təşkil edir:  materik buz­lağı, yüksəklik buzlağı, buzlaq örtüyü və başqaları ilə yanaşı, həm­çinin dağlıq və  dağətəyi buzlaqlar kimi aralıq tipli buzlaq formaları da mövcuddur (karlar və başqaları). Dördüncü dövr də  materik buzlaş-ması  Avropa nın, Asiya və Ameri­ka nın şimal hissəsini tutmuşdur. /Kontinental buzlaşmanın sin/.
Çiqrinski kokteyli
Tarixi
2009-cu ildə Ukraynada “Boadas” restoranında düzəldilən yeni növ kokteyl məhz Şaxtyor Donetsk klubundan İspaniyanın Barselona komandasına keçməklə daha da məşhurlaşan ukraynalı futbolçunun adını daşıyır. Restoranda barmen çalışan Jeronimo Vakero bu ideyanın müxbirlərə aid olduğunu etiraf edib: ''“Bir tanış reportyor zəng vuraraq Çiqrinskinin şərəfinə nə isə düzəltməyi xahiş etdi. Arağın yarısı, limon şirəsinin 1/4 hissəsi, eyni qədər pivə, həmçinin xiyar və albalı parçalarından ibarət içkini mütləq qurtum-qurtum içmək lazımdır. Günün ikinci yarısı üçün əla effekt verən “Çiqrinski” kokteyli təravətləndirici xüsusiyyətə malikdir. Özü də cəmi 7,5 avroyadır”''.
Tunel (funikulyor)
thumb|300px
F2 xətti — Türkiyənin İstanbul şəhərində olan yeraltı metrosu. 1863-cü ildə Londonda xidmətə verilən yeraltı sərnişin daşıma sistemlərindən sonra inşa edilən dünyanın ən qədim 2-ci yeraltı sərnişin daşıma sistemidir. 17 yanvar 1875-ci ildə açılmışdır. Ümumi uzunluğu 573 metr olan Tunelin inşasına 1871-ci ildə başlandı və tikinti 1874-cü ildə tamamlandı. 1910-ci ildə elektrik sistemə keçən tunel, 1939-cu ildə İETT ümumi müdiriyyətinə təhvil verildi. 1970-ci ildə bir Fransız firması tərəfindən tamamilə yenilənən tunel, 90 saniyədə Qalata ilə Bəyoğlunun bir-birinə bağlamaqdadır.
Mehdi bəy Kəbirlinski
Mehdi bəy Ağakişi bəy oğlu Kəbirlinski-(1812-), Qarabağ atlı alayının zabiti, mülkədar
Həyatı
Mehdi bəy Ağakişi bəy oğlu 1812-ci ildə Kəbirli mahalının Qərvənd obasında doğulmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Qarabağ atlı alayında xidmət etmişdi. Sonra Şuşa şəhər qəza idarəsində yasavulbaşı işləmişdi. Praporşik rütbəsi vardı.
"Qarğı bizdə bitər, sümsünü Kəngərli çalar" ifadəsi Mehdi bəyindir.
Mehdi bəy mülkədar idi. Doğma obalarında, Taynaq kəndində xeyli torpaqları vardı.
Ailəsi
Mehdi bəyin Ağakişi bəy, Əbülhəsən bəy, Əbülhüseyn bəy, Balakişi bəy, Həmid bəy adlı oğulları vardı.
Çenstoxovanın Qara Madonnası
thumb|Çenstoxovanın Qara Madonnası
Çenstoxovanın Qara Madonnası (Matka Boska Częstochowska) — Polşanın Çenstoxova şəhərində yerləşən Yasna Qora monastırında Müqəddəs Məryəmin ehtiram simvolu. 9-cu Papa Klementdən başlayaraq bir sıra Roma Papaları onu ehtiram simvolu kimi qəbul ediblər.
Simvol
Simvol həm Katoliklər, həm də Pravoslavlar tərəfindən qorunur. Polşanın bu simvolu ölkənin əsas məbədi hesab olunur. Qara Madonna simvolu bayram kimi katoliklər tərəfindən avqustun 26-sı, Pravoslavlar tərəfindən isə martın 6-sı qeyd edilir.
Polşada ənənəvi olaraq bu simvolu görmək üçün ziyarətlər təşkil olunur. Ziyarətlər əksərən bir çox ölkələrdə katoliklərin qeyd etdikləri mərasim olan Müqəddəs Məryəmin vəfat etdiyi tarixdə, yəni hər il avqustun 15-də həyata keçirilir. İnamlı Polşa kəndliləri ənənəvi olaraq ziyarətə gələn zəvvarlara pulsuz sığınacaq verirlər.
Nadirxanlı
Nadirxanlı — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Nadirxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Çenstoxovanın Qara Madonnası
Simvol
1.22 m hündürlüyündə olan rəsm əsəri daha çox Şərq Xristianlarının simvolu kimi tanınır. Əsərdə Müqəddəs Məryəm “Odigitriya” ("Yol göstərən biri") kimi göstərilir. Şəkildə Müqəddəs Məryəm diqqəti özündən uzaqlaşdırır, xilas yolu kimi sağ əlini İsaya doğru uzadır. Öz növbəsində isə, uşaq sol əlində Müqəddəs Kitabı tutarkən sağ əlini izləyənləyə doğru uzadır.
Nadirxanlı
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Çenstoxovanın Qara Madonnası
Simvol
Əsərin mənşəyi və yaradılma səbəbi hələ də alimlər arasında mübahisə mövzusudur. Əsərin nə zamana aid olmasını müəyyənləşdirməyin mümkün olmamasının bir səbəbi kimi 1430-cu ildə Husitilərin basqınından sonra orijinalının zədələnməsi nəticəsində onun yenidən rənglənməsi göstərilir. Bu basqınlardan sonra əsərin ilkin versiyasında taxta lövhələr qırıldı və üst qatındakı qalın kətan kəsildi. Risiusa görə, ənənəvi üsullarla tanış olmayan orta əsr rəssamlarının zədələnmiş sahəyə tətbiq etdikləri boya “təsvirdən kənara çıxdı” və beləcə onlar qərara aldılar ki, orijinal əsərin formasını saxlamaqla sadəcə olaraq onu yenidən rəngləsinlər.
Tarixi
left|thumb|Çenstoxovanın Qara Madonnasının təsviri ([[1714-cü ildən əvvəl). Radomisl Qalasının kolleksiyası. ]]
Nadirxanlı
Tarixi
Nadirxanlı kəndi Tərtər çayının sahilində, Dağətəyi ərazidədir. Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsini qonşu Qiliçli kəndindən köçüb gəlmiş ailələr salıb.Kənd Nadir xanın şərəfinə belə adlanır.
Çenstoxovanın Qara Madonnası
Lukan ənənəsi
Çenstoxovanın Qara Madonnası Polşanın son 600 illik tarixi ilə sıx bağlıdır. Onun tarixi Polşaya gəlişindən sonra bir sıra əfsanələrdə təsvir edilmişdir. Bu əfsanələrdə əsərin orijinalının köçürülməsi göstərilir. Eyni əfsanədə qeyd edilir ki, əsər 326-cı ildə Müqəddəs Yelena tərəfindən Yerusəlimdə aşkar edilmişdir və o, əsəri Konstantinopola qaytarmış və burada onu oğluna, I Konstantinə təqdim etmişdir.
Nadirxanlı
Tarixi
Kənd əhalisi Əfşarların qılıçlı tayfasına mənsubdur.
Çenstoxovanın Qara Madonnası
Çenstoxovaya gəlişi
Yasna Qorada saxlanılan qədim əlyazmalarda göstərilir ki, əsər Konstantinopola Belzdən gətirilib. Sonunda, o, Opolenin Cəngavəri sayılan I Vladislav Oplenin və Polşanın və Macarıstanın kralı olan I Ludovik Belikinin mülkiyyətinə keçir. Ukran mənbələrində qeyd edilir ki, ilkin vaxtlarda Lev Daniloviçin şərəfinə Belz şəhərinə gətirilib və daha sonralar şəhər Polşa krallığına birləşdirilən zaman Vladislav tərəfindən Belz qalasından götürülüb. Məşhur bir hekayədə nəql olunur ki, 1384-cü ilin avqust ayında Ladislav bu əsərlə Çenstoxovaya keçib. Ona yuxuda agah olmuşdu ki, bu əsəri Yasna Qoraya aparmalıdır.
İncəsənət tarixçiləri qeyd edirlər ki, əsərin Bizansda olan ilkin versiyası 6-9-ci əsrlərdə yaranmışdı. Onlar razılaşırlar ki, Şahzadə Vladislav onu 14-cü əsrdə bu monastra gətirmişdir.
Nadirxanlı
Bulaqlar
Kəndin ərazisindəː Böyük bulaq, Qarama bulaq, Korabulaq, Suludərə bulağı, Kumanın bulağı, Baldırğanlı bulaq, Qaradaşın bulağı, Daş bulaq, Hanalı yurdun bulağı, Çıldırımlının bulağı, Calalın bulağı, Maraluçan bulaq, Fatma bulağı, Qaraardış bulağı,
Kazım binəsindəː Kazım bulağı, Göy bulaq, Əvəliklinin bulağı,
Bəzirxana yaylağındaː Bəzirxana bulağı, Şirin bulaq, Tələnin bulağı, Haça qanadın bulağı, Şamlığın bulağı, Armudlu çüxurun bulağı, Göy bulaq, Daş bulaq, Baldırğanlı bulaq, Talanın bulağı, Palıdlının bulağı, Calalın bulağı, Düz yurdun bulağı, Çalqayanın bulağı, Qiblə bulaq, Məşədi Əli bulağı.
Məşhur yerlər
Kəndin əhatəsindəː Tap, Yoxuşunbaşı, Kumanındalı, Alçalı dərə, Qaradaşlar, Suludərə, Quzeytapı, Korabulaq, Sarıgüney, Şırranın dərəsi, Hürünün qozluğu, Alapalıdlıq, Açıqgüney, Şişqaya, Moruqlu, Yanıqkalafa, Şam ardıcı, Uzunşam, Balıqudan, Dərinyolu, Qırmızıdaş, Ortaqhasar, İsmixan yeri, Şorun dərəsi, Çıldırımlı, Qaradaşın dibi, Kötüktapılan, Çəpkolluq, Hanalı yurdu, Qoşaardış, Həsənin biçənəyi, Nadirin biçənəyi, Maraluçan, Əlipəncəsi, Fatmanın talası, Müseyibin yalı,
Kazım Kəndindəː Fərruxun yeri, Əvəlikli, Dərə biçənəyi,
Bəzirxana yaylağındaː Böyükyer, Düz, Qarağatlı, Armudlu çüxur, Quzğun qayası, Tilqaya, Xəccə yeri, Hacının talası, Baldırğanlı, Dərəbiçənək, Məktəbin düzü, Palıdlıq, Taxtaqoyulan, Çeyilli, Dağdamı, İsmayıl bəyin yurdu, Tağılar yurdu, Düzyurd, Çalqaya, Çiçəkli, Göyqum, Buğa daşı, Şamlıq.
Binələr-Qışlaqlar
Bəzirxana binəsi, Kazım binə, Daş binə.
Tərlan Novxanı
Tərlan Novxanı — azərbaycanlı meyxanaçı, müğənni, aktyor, bəstəkar.
Həyatı
Cavadov Tərlan Xanlar oğlu 16 oktyabr 1985-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1990-1999-cu illərdə Bakı şəhəri Binəqədi rayonunda yerləşən, 20 Yanvar şəhidi Rüstəm Əliyevin adını daşıyan 3 №-li tam orta məktəbdə oxuyub. 1999-2003-cü illərdə Azərbaycan Texniki Universitetinin nəzdində Bakı Texniki Kollecinin avtonəqliyyat fakültəsində, 2003-2008-ci illərdə isə Bakı Avrasiya Universitetinin jurnalistika fakültəsində təhsil alıb. 2008-2009-cu illərdə həqiqi hərbi xidmətini keçərək, baş əsgər rütbəsini alıb.
Şəxsi həyatı
Tərlan Novxanı 2005-ci ildə ailə həyatı qurub və iki övladı - bir oğlu və bir qızı var.