cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gəncə Şəhər Duması
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrü
1919 il yanvarın 25-də Azərbaycan Parlamenti səpmə yatalaq epidemiyası ilə mübarizə üçün Gəncə şəhər özünüidarəsinə 450 min manat faizsiz borc ayrılması barədə qərar qəbul etdi. Hoyabrın 1-də Gəncə sakinlərinə tibbi yardım üçün daha 50 min manat ayrıldı. Noyabrın 5-də isə səpmə yatalaq xəstəliyinə tutulmuş qaçqınlara tibbi yardımdan ötrü yenidən vəsait ayrılmışdı. Yaxın laşan aclıqla mübarizə məqsədilə 1919 il mayın 25-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti təkcə taxıl və digər zəruri ərzaq məhsulları alınmasına 1 milyon manat məbləğində faizsiz borc verilməsi barədə qərar qəbul etdi. Azərbaycan şəhərlərinin maliyyə vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün 1919 il iyulun 27-də " Gətirilən və aparılan yüklərdən şəhərlərin xeyrinə pud hesabı ilə rüsumlar toplamaq haqqında müvəqqəti qaydalar" barədə qanun qəbul olundu. Dekabrın 10-da isə hökumət Gəncə şəhər özünüidarəsinə bu qanunda nəzərdə tutulan şərtlərlə 1921 il yanvarın 1-dək, yəni 1919 il 27 iyul tarixli qanunun qüvvədə olduğu vaxtadək, şəhərin xeyrinə rüsumlar toplamağa icazə verdi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti şəhər dumasına seçkilər və deputatların saxlanılması xərcləri üçün də vəsait ayırmışdı. Hökumətin şəhərə kömək üçün xəzinədən dəfələrlə xeyli vəsait ayırmasına baxmayaraq, Gəncə şəhər özünüidarəsi o zamankı mürəkkəb tarixi şəraitdə fəal və səmərəli fəaliyyət göstərə bilmirdi. Şəhər özünüidarəsinin fəaliyyətinə Gəncə qubernatoru və daxili işlər naziri nəzarət edirdilər.
Seçkilər
Gəncə Şəhər Dumasına seçkilərin 1920-ci il 6 fevralda keçirilməsi qərara alınmışdır. Lakin fevralın 4-də Müsavat Partiyasının nümayəndələri Məşədi Əli Rəfiyəv, Teymur Qazıyev, Hidayət Niyazov, İttihad Partiyasından Ağalar bəy Səfikürdski, Səməd Əbilov, bitərəf Həbib Quliyev və başaqaları bələdiyyə idarəsinə gələrək şəhər başçısına seçki siyahılarının tərtibində səhvlərə yol verildiyini və mübahisəli ərazilərdə yaşayanlar, hətta yerli əhalinin siyahılarda tam əksini tapmadığını bildirmişdilər. Buna görədə nümayəndələr siyahılarda düzəliş və tamamlama işləri başa çatanadək seçkilərin təxirə salınmasını xahiş etdilər. Şəhər Duması fevralın 13-dəki iclasında Müsavat Partiyası və İttihad Partiyasının təkliflərini nəzərə alaraq seçki gününün vaxtını fevralın 20-nə təyin etdi.
20 fevral 1920 tarixində Gəncə Şəhər Dumasına seçkilər keçirildi. 112 namizəd arasından 74-ü Dumaya üzv seçildi. Deputatlar 2 illik (1920–1921) müddətinə seçildilər. Seçilə bilməyən 35 nəfər isə müvafiq olaraq hər hansı partiya və ya qrupun deputat yeri boşaldığında onun yeri tutmaq hüqunu saxlayırdı.Gəncə qubernatoru 2 mart tarixli qərarı ilə seçkinin nəticəsini təsdiq elədi. Dumanın 15 aprel 1920-ci tarixli iclasında səs çoxluğu Ağalar bəy Səfikürdski Dumanın sədri, Cavad bəy Rəfibəyli isə onun müavini, Həsən bəy Fəttahov şəhər başçısı, Məşədi Musa Verdiyev və Qafar bəy Rəfibəyov isə bələdiyyə üzvləri seçildilər.
Exinokokk
Exinokokk - (Echinococcus granulosus) siklofillidlər dəstəsinə (Cyclophyllidea) aid olan lenşəkilli qurdlardır.
Ümumi xarakteristikası
Exinokokk qurdu  sestodların  ən  kiçik  nümayəndəsi  olub, bədənin uzunluğu 5–6 mm və bədəni təşkil edən buğumların sayı isə 3-4 ədəddir. Bədənin axırıncı buğumu strobilanın yerdə qalan bütün uzunluğundan bir qədər uzun olur. Başda iki cərgədə yerləşmiş qarmaqları olan xortum və 4 sormac vardır. Başda qarmaqların bir qismi iri, digər qismi isə nisbətən kiçik olub, sayı 35-38 ədəddir. Boyun hissə həddən artıq qısa olub, eni başın enindən fərqlənmir. Bədənin birinci buğumu, adətən heç bir diferensiasiya orqanına malik deyil. Cinsiyyət orqanlarının əmələ gəlməsi 2-ci buğumdan başlayır. Strobilanın 3-cü buğumu hermafrodit buğum hesab edilir. Bu buğumda kiçik kürəşəkilli toxumluqların sayı 40-50 ədəd olub, buğumda səpələnmiş haldadır. Onların çoxu buğumun ön hissəsinə yaxın yerləşir. Qıvrım formada olan toxum-çıxarıcı kanal buğumun kənarına yaxınlaşaraq ortada yaxşı inkişaf etmiş sirrusla qurtarır ki, bu da cinsi kloaka ilə xaricə açılır. Yumurtalıq 2 paydan ibarət olub buğumun arxa hissəsindədir. Yumurtalığın arxasında çox sıx yerləşmiş sarılıq vardır. Yumurtalığın ön hissəsində qısa balalıq yerləşir. Balalığın yan çıxıntıları vardır. Bədə-nin arxa buğumunda yalnız kisəşəkilli balalıq yerləşir. Balalıqda 4000-5000-ə qədər yumurta olur. Yumurtanın içərisində onkosfer inkişaf edir.
Judas Priest
Judas Priest — 1969-cu ildə İngiltərədə yaranan heavy metal qrupudur.
Qrupun tarixi
1980-ci ildə konsertlərdə Iron Maiden, Judas Priest'in açılış qrupu olaraq səhnəyə çıxmışdır. Beləliklə Iron Maiden əfsanəsi də dünya tərəfindən məşhur bir qrup halına gəlməyə başlamışdır.
4 oktava səsə sahib Rob Halford və cüt lead gitaralar ilə Heavy Metalın ən böyük qrupunun ən çox səs gətirən albomu "Painkiller"-dir. Bu albom ilə birlikdə artıq boşluq yaradan Judas Priest bir geriləmə dövrünə də başlamışdır. Rob Halfordun ayrılmasıyla birlikdə qrup bir müddət fəaliyyətini dayandırmış, "Jugulator" (1997) albomuna qədər bir qeyd hazırlamamışdır.
Pianinoda ifa edən Scott Travis'in bir axşam barda izlədiyi Tim Owens'i kəşf etməsi ilə ikinci Priest dövrü başlamış oldu. Tim, bir Judas Priest Tribute qrupunun vokalisti idi. 1993-cü ildən etibarən isə artıq Judas Priest'in vokalisti oldu. Xəyalı gerçək olmuş, tribute etdiyi qrupun vokalına keçmişdir. Yüksək aralıq qışqırıqları və vokal tərzi ilə Rob Halford'u nümunə götürən Tim, qısa müddətdə fanlar tərəfindən bəyənildi.
Rob Halfordun olmadığı müddətdə, Judas Priest'i ayaqda tutan Tim Owens idi. Fanlar artıq onu Tim 'Ripper' Owens olaraq tanıyırdı. Judas Priest'in ən məşhur mahnılarından olan "Ripper" mahnısını ona ithaf etmişdilər.
Tim Owens ilə birlikdə 2 studiya 2 live alboma imza atan Judas Priest, 2003-cü ildə Rob Halford ilə bir re-union həyata keçirir və qrup köhnə əfsanə heyətini təkrar meydana gətirir. Rob Halfordun qrupa dönməsi ilə əlaqədar heç bir problem çıxarmayan Tim Owens, səssiz sədasız Iced Earth ilə razılaşar və orada vokal olaraq çalışmağa başlayır.
Rob Halford ilə 2004-cü ildə başlayan Reunion konsertləri bütün dünyada böyük əks-səda oyandırır və ardından 2005-ci ildə "Angel Of Retribution" albomu ilə qrup karyerası boyu ən böyük uğurunu qazanır. Rob Halford, Judas Priest ilə birlikdə 15 ilin ardından ilk dəfə albom hazırlamışdı. Beləliklə Priest köhnə günlərinə təkrar qayıtmış oldu. Son studiya albomları isə "Nostradamus" oldu. "Nostradamus" adlı albom Priest tarixindəki ilk konsept iş və tam olaraq 1 saat yarımlıq bir qeyd oldu.
2010-cu il Judas Priest üçün daha çox "turne" ili oldu və qrup "British Steel" albomu şərəfinə təşkil etdiyi konsertlərin Floridadakı performansını DVD və Live albom olaraq satışa çıxardı. DVD və konsert albomu olaraq satışa çıxarılan boxset, 2010-cu ilin iyun ayında çıxdı. 2011-ci il 20 aprel tarixində K. K. Downing qrupdan ayrıldı və yerinə Richie Faulkner gəldi.
Misirdə ikinci padşahlıq dövrü
Misir tarixindəki İkinci sülalə yə aid məlum hökmdarlar.
İkinci Sülalənin hökmdarlarının dönəmləri mübahisəlidir. İlk beşi üçün, mənbələr təxmini olaraq həmfikirdir: Ancaq sonrakı iki və ya üç hökmdarın şəxsiyyətləri açıq deyildir: Hor-adı və ya Nebti (iki(dişi))-adı və doğum adlarını bilirik: tamamilə fərqli insanlar ola bilərlər və ya sadəcə əfsanəvi adlar olma ehtimalları var. Sol tərəfdə bir çox Misir araşdırmaçısının açıqladıqları hökmdar adları, sağda isə Manetho nun Aegyptica əsərindən gələn adlar verilmişdir: Son hökmdar ilə təkrar bir ortaq qərara gəlinir: Hər nə qədər Manetho paytaxtı birinci sülalədə olduğu kimi Tinis olaraq bildirsə də, ən azından ilk üç kralın Sakkarada dəfn olunduğu bilinir və bu səbəblə də güc mərkəzinin Memfisə köçürüldüyü düşünülür. Bundan əlavə, bu dönəm haqqında çox az şey deyilə bilər; Palermo daşının illik qeydlərinin ancaq Ranebin hökmünün son illərindən bəhs edən hissələri günümüzə qədər gəlmişdir. Ehtimal ki,Khasekhemwy in hökmündə lazımi bir hadisə olmuşdur, bir çox misir araşdırmaçısı adını "İki Güc Taclandırıldı" şəklində oxumuşdur və bunun Yuxarı və Aşağı Misirin birləşməsini bildirdiyini düşünürlər.
Sevard yarımadası
Sevard yarımadası — Alyaskanın şərqində iri bir yarımada.
Coğrafiyası
Yarımadanın uzunluğu 320 km, eni — 145-225 km təşkil edir. Şimal-şərqi inzibati cəhətdən Nortuest-Arkyik borosuna aiddir. Cənubdan Berinq dənizinin akvatoriyasına daxil olan Norton körfəzi, şimaldan isə Çukot dənizinin Kosebu körfəzi onun sahillərini yuyur. Qərb qutaracağında Şahzadə Uels burnu yerləşir. Burun Şimali Amerikanın ucqar qərb qutacağını təşkil edir. Şimali Amerika və Asiya materikini Berinq boğazı ayırır. Yarımada qədim Beringiya bərzəxinin bir hissəsini təşkil edir. Yarımadanın ən hündür nöqtəsi Osborn dağıdır ki, onunda hundürlüyü 1437 metrdir.
Yarımada öz adını ABŞ dövlət katibi olmuş Vilyam Henri в честь Sevardın şərəfinə adlanfırılıb. O Alyaskanın alınmasında xüsusi xidmətlərə malikdir.
Tarixi
Şahzadə Uels burnu ilə Rusiyanın Dejnyov burnu arasında məsafə 82 km təşkil edir. 2011-ci ildə Rusiya tərəfi boğazdan tunelinin tikintisinin mümkün olduğunu bildirdilər. Bu layihənin 30-35 milyard dollar xərçi olduğu bildirilir. Əgər bu layihə reallaşdırılsa uzunluğu 110 km olan dünyanın ən uzun tuneli ola bilər.
2015-ci ildə Espenberq (en:Cape Espenberg) adlı yerdə min yaşı olan brünc artefakt aşkarlanmışdır.
Əhalisi
Uzun minilliklər ərzində yarımadada inupiatlar məskən olmuşlar. Yarımadada 2010-ci il məlumatına əsasən 7500 nəfər insan yaşayır. Ən iri yaşayış məntəqələri: Nom - 3598, Şişmarev - 563, Baklend - 416, Brevinq - 388, Koyak - 330, Elim - 330, Teller - 269, Vayt-Mautin - 203, Qolovin - 156, Ueyls - 145, Dirinq - 122.
Seçilmiş yerləri
thumb|250px|Barinq-Lend-Birc milli parkı
Qanlı illər (kitab)
200px|thumb|right|təsvir XX əsr Azərbaycan nəsrinin yaradıcılarından biri, böyük yazıçımız Məmməd Səid Ordubadi qələminin məhsulu olan, uzun illərin siyasi təbəddülatlarından keçmiş bu əsər tarixi həqiqətlərin üzə çıxarılmasına kömək edən dəyərli bir nümunədir. Yazıçının 1908-ci ildə "Qanlı "Sənələr" adı ilə yazıb başa çatdırdığı kitab ilk dəfə onun "Tazə həyat" qəzeti vasitəsilə millətin sərvət sahiblərinə müraciətindən sonra Bakı milyonçu-xeyriyyəçisi Murtuza Muxtarovun maddi yardımı ilə 1911-ci ildə nəşr olunmuşdur. XX əsrin əvvəllərində baş vermiş erməni-müsəlman davasının müxtəlif bölgələrdən gələn müxbir məktubları əsasında təsviri münaqişənin məzmunu və gedişi haqqında oxucuda tam təsəvvür yaradır. Həmin hadisələrin eyni ssenari üzrə yetmiş ildən sonra təkrarən baş verməsi sadəlövhcəsinə keçmişi unutduğumuzu göstərir. Bu səbəbdən də əsərin yenidən nəşri xalqımızın yaddaşını oyatmağa, baş verənlərdən ibrət dərsi almasına xidmət edir.
NGC 3467
NGC 3467, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Azərbaycan almanları
Azərbaycan almanları — Azərbaycanda yaşamış alman icmasına verilən ümumi ad. 1817-ci ildə General Yermolov almanların ilk dəstələrinin Azərbaycana yerləşdirilməsi barədə göstəriş vermişdir. Azərbaycana yerləşdirilmiş ilk almanların çoxu Vürtemberq krallığının sakinləri olmuşdular.
1817–1818-ci illərdə Qafqazda təşkil olunmuş 8 alman koloniyasından ikisi Yelenendorf (Helenendorf) (indiki Göygöl şəhəri, Göygöl rayonu) və Annenfeld (indiki Şəmkir şəhəri, Şəmkir rayonu) Şimali Azərbaycanda yerləşirdi.
Bu koloniyalardan başqa almanlar Georqsfeld (Georgsfeld) (indiki Çinarlı, Şəmkir rayonu), Qrünfeld (Grünfeld) (indiki Həsənsu, Ağstafa rayonu), Ayxenfeld (Eichenfeld) (indiki İrmaşlı, Şəmkir rayonu), Traubenfeld (indiki Tovuz şəhəri, Tovuz rayonu), Yelizavetinka (indiki Ağstafa şəhəri, Ağstafa rayonu) kimi kəndlərdə yaşayırdılar.
Qafqaz almanları tərəfindən Tiflis şəhərində nəşr olunan "Kaukasische Post" qəzetinin hər bir nömrəsi yuxarıda göstərilən kənd və şəhərlərə çatdırılırdı.
Almanlar Azərbaycanda siyasi və ictimai həyatda daim fəal olmuşdular. Azərbaycan Demokratik Respublikası parlamentinin IX Milli azlıqlar fraksiyası dörd üzvündən biri əslən alman olan Lorens Kun olmuşdur. Lorens Kun 1884-cü ildə Yelenendorf (Helenendorf) (indiki Göygöl şəhəri, Göygöl rayonu) şəhərində anadan olmuş və bir müddət burada fəaliyyət göstərmişdir. 1918-ci ilin 7 dekabr tarixində AXC parlamenti öz işinə başlayanda Lorens Kun da parlamentə qoşulmuşdur. O, Azərbaycan almanlarını təmsil edirdi.
Almanların Azərbaycana yerləşdirilməsi
Alman kolonistlərinin Rusiya imperiyasına köçməsi hələ imperatriçə ІІ Yekaterinanın dövründən başlandı. XVIII-ci əsrin ikinci yarısı — XIX-cu əsrin əvvəllərində baş vermiş Rus-Türk müharibələrindən və geniş ərazilərin Rusiyaya birləşdirilməsindən sonra, alman kəndliləri və sənətkarları Qara dəniz ətrafında yerləşən torpaqlara dəvət olunurdu. Zaqafqaziyanın birləşdirilməsi və 1804–1813-cü illərin Rusİran müharibəsindən sonra Rusiya imperiyası əldə etmiş ərazilərdə öz təsirinin gücləndirilməsi məsələsi ilə qarşılaşdı.
Alman mühacirlərinin, xüsusilə də Almaniyanın cənub-qərb vilayətlərindən, o cümlədən Vürtenberq krallığından olan almanların bura gəlməyə razılıqlarının əsas səbəbi Napoleon müharibələri dövründə Avropada baş verən siyasi sarsıntılar nəticəsində əhalinin vəziyyətinin pisləşməsi idi. Almanların Cənubi Qafqaza, o cümlədən də müasir Azərbaycanın ərazisinə köçməsi yüz il çəkdi.
Rusiya hökümətinin köməyinə baxmayaraq, Cənub-Şərqi Qafqaz ərazisində məskunlaşan almanların vəziyyəti mürəkkəb idi. Adaptasiya prosesi onlar üçün qeyri-adi iqlim, yerli həyat tərzinə uyğunlaşmamaq, müxtəlif xəstəliklərin yayılması ilə çətinləşirdi. Lakin alman koloniyaları bir neçə on illik ərzində müvəffəqiyyətli təsərrüfatlara çevrildilər. Ən iri koloniya Helenendorf idi. Qafqaz almanları koloniyaların ilk yaranma mərhələsindən başlayaraq etnik və dini özünəməxsusluğunu, ənənəvi mədəniyyətini və milli şüurunu qoruyub saxlamağa çalışırdılar.
Almaniyadan mühacirətin səbəbləri
Napoleon müharibələrindən sonra əhalinin müflisləşməsi, torpaqların itkisi, bahaçılıq, verqilərin artması, kəndlilər və sənətkarların ağır iqtisadi durumu, kütlələrin yoxsullaşması, ümumi hərbi mükəlləfiyyət olduğu yerdə əsgər (rekrut) toplanması təhlükəsi, hava şəraitinin pis olması və son illərin qıtlığı, aclıq (belə ki, 1816-cı ildə yapışqan, ilbiz, ağac qabığı, ot yeyirdilər) — bütün bunlar insanları mühacirətə sövq edirdi.
Helenendorf və Annenfeld şəhərlərində gündəlik həyat
thumb|right|250px|[[Yelenendorfda yaşayan almanlar üzüm yığımı zamanı (XX əsrin əvvələri)]] thumb|right|250px|[[Bakı şəhərində yerləşən Alman lüteran kilsəsinin xor kollektivi. (1933)]]
XIX-cu əsrdə alman ailələri çoxuşaqlı idilər: ailədə 8–10 uşağın olması adi hal sayılırdı. Ənənəyə görə, ailənin torpağı kiçik oğula keçirdi. Böyüklər üçün isə qabaqcadan torpaq almaq lazım idi. Almanların zəhmətkeşliyi, onların torpağa olan sevgisi, yerli əhali ilə mehriban münasibətləri buna gətirib çıxardı ki, onlara yeni torpaqlar ayrıldı. Belə, Helenendorfdan 25 km aralı, Şəmkir çayının sahilində yeni koloniya yaradıldı.
İllər keçdi, alman icması böyüdü. İlk koloniya olan Helenendorf kirxa, klub, məktəb, güllərlə dolu park və bağçaları olan tipik alman şəhərciyinə çevrildi. Balaca orkestr də yaradıldı ki, Helenendorf sakinləri onun sədaları altında rəqs edir, mahnı oxuyur, gülməli səhnəciklər oynayırdılar.
XIX-cu əsrin sonunda Helenendorfda kiçik elektrik stansiyası inşa edildi, elektrik xətləri çəkildi, teleqraf qovşağı yaradıldı. Hər koloniyada tibbi xidmət var idi, feldşer məntəqəsi də açıldı. Şərabçılığın inkişafı ilə bağlı koloniyalarda zəruri sexlər yaradılırdı: dəmirçi, xarrat, çəllək, və s. Texniki təchizatı olan təsərrüfatlar peşəkar şərabçı Xristofor Forerə məxsus idi. Alman yaşayış məskənlərinin genişlənməsi prosesi davam edirdi. Yeni koloniyalar yaradılmışdı.
Səyyahın təəssüratları
İlkin dövrlərdə Azərbaycanda məskunlaşan kolonistlər olduqca qapalı həyat tərzi aparırdılar. 1830-cu ildə Qafqaza, o cümlədən də Azərbaycana səyahət edən səyyah Morenasın qeydlərində təqdim olunan məlumatlar da belə düşünməyə əsas verir. Bu qeydlərdə bildirilir: "Asiya xalqının arasında on ilə yaxın yaşayan iki alman koloniyasının (Helenendorf və Annenfeld) sakinləri ondan heçnə, hətta faydalı bir şey də götürməyiblər. Bu iki koloniyanın sakinləri Kür qırağı ərazilərdə yaşayırlar və, deyəsən, hələ bundan sonra da xeyli yaşamaq fikrindədirlər, elə bil heç vaxt Reyn sahillərindən ayrılmayıblar. Onlar vətənlərindən çıxanda nə bilirdilərsə, elə onu da bilirlər… Onlar yeni heç bir şey öyrənməyiblər"
Elm və mədəniyyətinə verdikləri töhfələr
Almanlar Azərbaycanın elm və mədəniyyətinin inkişafına böyük töhfələr verib. Belə ki, XIX-cu əsrdə alman arxeoloqları ölkəmizdə arxeoloji qazıntılara başlayıb və Azərbaycanda arxeologiya elminin əsasını qoyublar. Ömrünü Azərbaycan arxeologiyası və etnoqrafiyasına həsr edən Y.Qummel bu sahədə bir çox məqalələrin müəllifi və tanınmış Xanlar diyarşünaslıq muzeyinin yaradıcısıdır. Rusiya EA-nın həqiqi üzvü, "Qafqaz və Xəzər dənizinin geologiyasının atası" V.Abixin də az xidmətləri olmayıb: XIX-cu əsrdə o, Azərbaycanda neft geologiyasının yaranmasında böyük rol oynayıb. Rusiya EA-nın müxbir üzvü E.İ.Eyxvald Abşeronda neft quyularını tədqiq edib; fizik-elektrotexnik E.X.Lens 1830-cu illərdə Xəzərin səviyyəsinin dəyişmə səbəblərini araşdırıb.
Kapitalistik Bakının memarlıq şedevrlərinin yaradılmasında almanların rolu danılmazdır. Azərbaycanda çalışan alman memarlarından ən tanınmışı N.A. fon der Nonne (1832–1916) idi. O, Bakı şəhər memarı, hərbi mühəndis idi. 1889–1902-ci illərdə şəhər başçısı olaraq tarixi kvartalların planlaşdırılması, Bakının bir çox binalarının memarlıq həlli ilə məşğul olub.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Küçələrin hər iki tərəfində "aleman üslübünda" tikilmiş həyətyani sahələri olan kolonistlərin evləri dururdu; evlər nömrələnmişdi və küçəyə fasad (ön) tərəflərilə çıxırdı. Evlər bir və ya iki mərtəbəli, bir növ "kompleks tikili" idilər: həyət bir damın altında yaşayış və təsərrüfat tikililərini birləşdirirdi, zirzəmilərdə çaxır anbarları yerləşirdi, çardaqlarda meyvə qurudulur və saxlanılırdı; yaşayış hissəsində bir neçə otaq, küçəyə və həyətə çıxan iki eyvan var idi. Evlər kirəmit ilə örtülmüşdü, bayır divarlar, əsasən, mavi rəngdə idilər. Hər evin həyətyani sahəsi və bostanı var idi. Küçədə evin qabağında meyvə və dekorativ ağaclar əkilmişdi.
Xristofor Forer alman mühacirləri ailəsindəndir. 1846-cı ildə Forer Helenendorf yaxınlığında üzümün ən yaxşı növündən ibarət olan üzüm bağının ilk desyatinini saldı. 1862-ci ildə Xristofor Forer şərabçılıq müəssisəsi yaratdı. 1870-ci ildən etibarən X.Forer ilə onun dörd oğlu — Hotlib, II Xristofor, Fridrix və Henrix — fəal işləməyə başladılar, bu müəssisə isə "Xristofor Forer və oğulları" adlandırılmağa başladı.
1868-ci ildə Forerlər Aksioner cəmiyyəti reqionda ilk pivə zavodu, 1892-ci ildə isə Azərbaycanda ilk konyak zavodu açdı.
Alman mühacirlərinin furqon istehsalatı
Xüsusilə koloniyalarda furqon istehsalatı inkişaf etmişdi. Kolonistlər Avropa tipli üstüörtülü furqonlar istehsal edirdilər. Bu furqonlar kənd təsərrüfatı avadanlığının, xüsusilə də çaxır çəlləklərinin daşınması üçün istifadə olunurdu. Furqon istehsalatı XIX-cu əsrin 70-ci illərində Rus-türk müharibəsi (1877–1878-ci illər) zamanı böyük miqyas aldı. Bu zaman kolonistlərin istehsal etdiyi furqonların, demək olar ki, hamısı hərbi idarə tərəfindən hərbi məqsədlərlə ən yüksək qiymətə alınırdı. Bunun nəticəsində bir çox alman kolonistləri iri kapital yığa bildilər. Furqon istehsalından başqa alman koloniyalarında digər sənətkarlıq növləri də inkişaf etmişdi. Emalatxanalar ilə yanaşı koloniyalarda həmçinin ticarət məntəqələri, o cümlədən ərzaq dükanları, apteklər, və elektrostansiya, dəyirman və s. texniki tikililər var idi.
Dövlət dəstəyi
30 avqust 2016-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti "Cənubi Qafqaz regionunda alman məskənlərinin salınmasının 200 illiyi haqqında" Sərəncam imzalamışdır.
ERMƏNİLƏRİN QAFQAZ ALMANLARINA QARŞI SOYQIRIMI VƏ SİYASİ TERROR AKTLARI
Qaynaq: Xaqani İsmayıl. "Ermənilərin müsəlmanlara, xristianlara və yəhudilərə qarşı soyqırımı". (2017)
Tam rəqabət bazarı
Eynicinsli məhsul
Təkmil rəqabət bazarındakı məhsullar tam əvəzedicidir. Başqa sözlə satıcıların təklif etdiyi məhsullar və xidmətlər istər keyfiyyət, istərsə xarakter baxımından bir-birindən fəqlənmir. Buna misal kimi 50 satıcı tərəfindən eyni çaydan əldə edilib satılan suyu göstərmək olar.
Qiymətlərə təsir göstərməyəcək qədər kiçik bazar payına malik
Bu bazarda heç bir satıcı istehsalı artıraraq və ya azaldaraq qiymətlərə təsir etmək imkanına malik deyil. Həmçinin heç bir alıcı da məhsul tədarükünü azaldıb qiymətlərin aşağı enməsinə səbəb ola bilmir. Məsələn, su satışı ilə məşğul olan 50 satıcının hər biri bazarda cəmi 2%-lik paya malikdir. Bu səbəbdən qiymətə təsir gücləri demək olar ki, yoxdur.
Çoxlu sayıda alıcının və satıcının olduğu bazar
Yuxarıdakı xüsusiyyət birbaşa bununla bağlıdır. Belə ki, bazarda bir satıcı və ya alıcı olarsa (inhisar və ya monopsoniya kimi), o rahatlıqla bazar qiymətinə təsir edə bilər. Amma təkmil rəqabət vəziyyətində hər bir satıcı və alıcı bazarda əmələ gələn qiymətlər əsasında fəaliyyət göstərməlidir. Məsələn, su satışını 1 nəfər həyata keçirsə idi, o qiyməti istədiyi kimi müəyyən edə bilərdi. Amma 50 satıcının biri qiyməti qaldırarsa, alıcılar digər satıcıdan su tədarük edəcəklər.
Təkmil rəqabətin xüsusiyyətləri
Təkmil rəqabətin xüsusiyyətləri yuxarıda göstərilənlərlə (eynicinsli məhsul, kiçik bazar payı, çoxlu sayıda satıcı və alıcı) bitmir. Bunlar aşağıdakılardır :
Tam rəqabət bazarında firmanın gəlirləri
Ümumiyyətlə bütün firmalar mənfəətini artırmaq istəyir. Bu tam rəqabət bazarında fəaliyyət göstərən firmalara da aiddir. Bir firmanın mənfəət əldə edə bilməsi üçün onun məcmu gəliri ilə məcmu xərclərinin fərqi müsbət olmalıdır. Əks halda firma zərər əldə edəcək.
Gəlin ilk növbədə gəlirləri tətqiq edək: Təkmil rəqabət bazarında məcmu gəlir (Total Revenue - TR) satış həcmi ilə (Q) qiymətin hasilinə (P) bərabərdir.
Orta gəlir (Average Revenue – AR) isə məcmu gəlirin (TR) satış həcminə bölünməsi ilə alınır:
AR=TR/Q= (P*Q)/Q=P
Təkmil rəqabət bazarında marjinal gəlir (Marginal Revenue - MR) isə aşağıdakı kimi hesablanır:
MR=ΔTR/ΔQ
Təkmil rəqabət bazarında hər bir məhsul sabit qiymətə satılır. Çünki istehsaslın həcmindən asılı olmayaraq heç bir bazar iştirakçısı qiymətə təsir edə bilmir. Bu səbəbdən satılacaq yeni bir məhsulun gətirəcəyi gəlir qiymətə (P) bərabər olacaq.
ΔTR= ΔQ*P
MR=ΔTR/ΔQ= (ΔQ*P)/ΔQ = P
Deməli tam rəqabət bazarında qiymət (P), orta gəlir (AR) və marjinal gəlir (MR) bərabərdir:
P=AR=MR
Bunu su satışı misalına qayıdaraq izah edək. Bazarda 1 qab suyun qiyməti 7 manatdır. Rəqabətli bazarın xüsusiyyətlərini yada salsaq, firmanın çox kiçik bir bazar payına malik olduğunu görmək olar. Bu səbəbdən satıcının təklif etdiyi hər məhsul bazara təsir edə bilmədiyindən miqdarından asılı olmayaraq onu 7 manata satacaq. Bu zaman hər bir məhsul üçün orta gəlir (Average Revenue - AR) 7 manat təşkil edəcək. Hər yeni məhsulun gətirəcəyi gəlir yəni, marjinal gəlir (Marginal Revenue - MR) də 7 manat olacaq. Bunu Cədvəl 1-də daha aydın başa düşmək olar.
Cədvəl 1
Cədvəldən də göründüyü kimi məcmu gəlir (Total Revenue - TR) satış həcmi ilə (Q) qiymətin hasilinə (P) bərabərdir: P=7
TR= P*Q= 42
AR= TR/Q= 42/6 =7
MR= (TR5-TR4)/(Q5-Q4) =7/1= 7 Nəticədə biz tam rəqabət bazarında qiymətin (P), orta gəlirin (AR) və marjinal gəlirin (MR) bərabər olduğunu bir də təsdiq etdik:
P=AR=MR=7 manat
Mənfəət maksimumu
thumb|380px|Şəkil 1 Tam rəqabətli bazarda maksimum mənfəət marjinal xərclərlə marjinal gəlirin bərabər olduğu zaman əldə edilir. Fərz edək ki, satıcı gün ərzində 8 qab su satışından 31 manat mənfəət əldə edib. Əgər əlavə 1 qab suyun dükana daşınıb satılması xərci 5 manat və bu suyun satışından gələcək gəlir 7 manatdırsa, mənfəət 33 manata yüksələcək və satıcı 10-cu su qabını da gətirməkdə maraqlı olacaq. Növbət 1 qab su üçün çəkilən xərclər 7 manat, yəni satışdan gələcək gəlirə bərabərləşdiyi zaman, satıcının mənfəəti artmayacaq. Yəni mənfəət 9 qab suyun satışında olduğu kimi 10 qab suyun satışında da 33 manat olacaq.
Artıq 11-ci qabı gətirərkən çox yorulmuş satıcı taksidən istifadə edir. Bu ona əlavə xərclər gətirməyə başlayır. Hesablayarkan məlum olur ki, 11-ci qabı satmaq üçün 9 manat xərc çəkib, gəlir (7 manat) isə sabit qalıb. Nəticədə mənfəət 31 manata geriləyir. Hər əlavə qab su üçün gələn gəlir marjinal gəlir, hər əlavə qab su üçün çəkilən xərc isə marjinal xərc adlanır. Misaldanda göründüyü kimi marjinal xərcin marjinal gəlirə bərabər olduğu istehsal həcmində (10) mənfəət maksimum (41 manat) olur. Bu əlaqəni Cədvəl 2 əsasında təsvir edilmiş qrafikdə daha aydın şəkildə görmək olar. (Bax: Şəkil 1) Cədvəl 2
Uzunmüddətli dövrdə mənfəət
thumb|600px|Şəkil 2 Təkmil rəqabət bazarında satıcılar uzunmüddətli dövrdə mənfəət əldə edə bilmirlər. Bu təkmil rəqabətin əsas xüsusiyyətlərindən olan “bazara giriş və çıxışın sərbəstliyi” şərti ilə bağlıdır. Belə ki, hər hansı bir sahədə mənfəət olduqda bu digər şəxslərin marağını cəlb edir və onlar da bu biznesə qoşulurlar. Bazara kütləvi satıcı axını təklifi artırır. Qiymətlər (P) isə tələb-təklif qanununa əsasən aşağı enir. Bu AR əyrisinin aşağı sürüşməsinə səbəb olur. Çünki, bu bazarda orta və marjinal gəlir məhsulun qiymətinə bərabərdir. Beləliklə, qiymətlər orta xərclərin marjinal xərclərlə kəsişən nöqtəsinə (yəni ən minimum səviyyəsinə (Bax: İstehsal Xərcləri)) qədər enir. Nəticədə satıcılar əldə etdikləri bütün gəliri xərclərə yönəldirlər və xaricdən bazara girməyə artıq maraq yaranmır(Bax: Şəkil 2 A paneli).
Bazar iştirakçıları zərərdə olduqları zaman uzunmüddətli dövr üçün onlar bazarı tərk etməyə başlayırlar. Azalan təklif qiymətlərin qalxmasına səbəb olur. AR əyrisi yuxarı doğru sürüşməyə başlayır və AC əyrisinin minimum nöqtəsində dayanır. Əgər qiymətlər orta xərcləri üstələrsə, yuxarıda göstərilən hal baş verəcək və biznesə daxil olmalar başlayacaq və qiymətlər enəcək.(Bax: Şəkil 2 B paneli) thumb|600px|Şəkil 3
Bu effekt nəticəsində uzunmüddətli dövrdə tələbin necə dəyişməsindən asılı olmayaraq bazar qiyməti bir səviyyədə qalır. Bunu Şəkil 3-də əyani şəkildə görə bilərik. Şəkildə tələbin artması nəticəsində ilkin tarazlıq nöqtəsi olan A-nın B-yə sürüşdüyünü görürük. Sonra satıcıların mənfəəti çoxalacaq, bazara maraq yaranacaq, istehsalçılar artacaq və təklif əyrisi sağa doğru sürüşəcək. Beləliklə, B nöqtəsi C nöqtəsinə keçəcək. Nəticədə qiymətlər əvvəlki səviyyəsinə, yəni mənffət olmayan halına qayıdacaq.
Əksinə məhsula olan tələb azaldıqda isə qiymətlər enir, satıcılar zərər edirlər, nəticədə bazardan çıxırlar. Bu isə bazar təklifini azaldır və təklif əyrisini sola sürüşdürür. Nəticədə tarazlıq nöqtəsi yenidən mənfəətin sıfıra bərabər olduğu səviyyəyə qayıdır.
Nəticədə, bazarda tələbin necə dəyişməsindən asılı olmayaraq uzunmüddətli dövrdə satıcılar istehsal etdikləri məhsulu bir qiymətə təklif edirlər. Başqa sözlə, uzunmüddətli dövrdə təkmil rəqabətli bazarın təklif əyrisi üfüqidir(Bax Şəkil 4). thumb|380px|Şəkil 4
İqtisadi və mühasibat mənfəətinin fərqi
Təkmil rəqabət bazarında firmalar uzunmüddətli dövr üçün mənfəətsiz çalışırlar. Bəs satıcılar mənfəət olmayan sektorda niyə çalışırlar?
Bu suala cavab vermək üçün aşağıdakı 2 anlayışı izah etmək lazımdır:
•	Mühasibat mənfəəti;
•	İqtisadi mənfəət. Mühasibat mənfəəti dedikdə məcmu gəlirlə sənədlərdə əks etdirilə bilən aşkar xərclərin fərqi nəzərdə tutulur :
'''Müh. Mənfəəti = Məcmu gəlir – Aşkar xərclər'''
Bunlara işçilərə verilən əmək haqqı, xammala çəkilən xərclər, kirayə, istehsal vasitələrinin alıması üçün bankdan götürülən kredit və s. aiddir.
İqtisadi mənfəət dedikdə isə məcmu gəlirdən həm aşkar xərclərin, həm də gizli (alternativ) xərclərin çıxılması nəticəsində yerdə qalan vəsait nəzərdə tutulur.
'''İqt. Mənfəət = Məcmu gəlir – (Aşkar xərclər + Gizli xərclər)'''
Davam edək: bina kirayə götürməklə, işçilərə əmək haqqı verməklə və kompüterlər, printer və digər inventarlar almaqla siz şirkətinizi açmaq üçün 30 min manat xərc çəkirsiniz. Bu isə sizin aşkar xərcinizdir. İlin sonunda siz iqtisadi təhlilləri və bazar araşdırmalarını satmaqla 45 min manat gəlir əldə edirsiniz.
İndi isə iqtisadi və mühasibat mənfəətlərini hesablayaq.
'''Müh. Mənfəəti = 40 000 – 30 000 = 10 000 manat'''
Nəticə etibarı ilə siz şirkətin rəhbəri kimi 10 min manat qazanmısınız. Amma əvvəlki işinizdə qalsaydınız siz 12 min manat əldə edəcəkdiniz. Demək ki, siz şirkət açmaqla 2 000 manat zərər etmisiniz.
Göründüyü kimi bir işə başlamaq üçün alternativ xərclər mütləq nəzərdən keçirilməlidir.
Bizim təkmil rəqabət bazarı üçün apardığımız təhlillər də elə iqtisadi mənfəətə əsaslanır. Yəni satıcının sıfır mənfəətli şəraitdə hələ də su satmasının səbəbi odur ki, başqa işlə məşğul olsa da, bundan çox qazanmayacaq.
Qısamüddətli dövrdə mənfəət
Uzunmüddətli dövrdə bazara giriş və çıxış sərbəst olduğundan satıcılar həmişə sıfır iqtisadi mənfəət əldə edirlər. Şəkil 3-də əks etdirildiyi kimi uzunmüddətli dövrdə tələbin həcmindən asılı olamayaraq qiymətlər əvvəlki səviyyəsinə qayıdır. Amma bu proses bir anda olmur. Qısamüddətli dövrdə isə istehsalçıların sayı sabit olduğundan bazar tələbdəki dəyişikliyə tez reaksiya verə bilmir. Bu səbəbdən təkmil rəqabət bazarında qisamüddətli dövrdə firmalar mənfəət əldə edə və ya zərərlə üzləşə bilərlər.
Zərərlə işləyən firma fəaliyyətini niyə davam etdirir?
Qısamüddətli dövrdə zərərlə üzləşən hər firma fəaliyyətini dayandırmır. Bəs bunun səbəbi nədir? Zərərlə işləyən firma niyə fəaliyyətini davam etdirməlidir?
Bu suala cavab vermək üçün ilk növbədə firmanın müvəqqəti bağlanması ilə bazardan çıxmasını fərqləndirmək lazımdır. Bəzən şirkətlər bazar şərtlərinə uyğun olaraq istehsallarını müvəqqəti dayandırırlar. Bu satışdan gələn vəsaitin (gəlirin) xərcləri qarşılamaması ilə bağlıdır. Şirkətin fəaliyyətini müvəqqəti olaraq dayandırması qısamüddətli dövrdə, bazardan çıxması isə uzunmüddətli dövrdə baş verir. Əlavə olaraq qeyd edək ki, qısamüddətli dövrü uzunmüddətli dövrdən fərqləndirən əsas cəhət xərclərin sabit və dəyişənə bölünməsidir.
Qısamüddətli dövrdə firma sabit xərcləri tənzimləyə bilmir. Yəni istehsalı dayandırsa belə sabit xərcləri ödəməlidir. Fərz edək ki, su satışı ilə məşğul olan satıcı müqavilə ilə icarəyə götürdüyü dükan üçün bir il ərzində hər ay 500 manat ödəməlidir. O satışı dayandırsa da, hər ay bu məbləği (sabit xərci- FC) ödəmək məcburiyyətindədir. Satıcının hər ay su satışı həyata keçirmək üçün çəkdiyi əlavə xərclər isə (dəyişən xərclər - VC) 1 000 manatdır. Bura alternativ xərclərdə daxildir. Nəticə etibarı ilə satıcının su satışı həyata keçirmək üçün aylıq məcmu xərci (TC) 1 500 manata (TC=FC+VC=500 manat +1000 manat =1 500 manat) bərabərdir.
Hesab edək ki, su satışından gələn gəlir 1300 manatdır. İqtisadi mənfəəti hesablayaq:
'''İqt. Mənfəət = 1 300 – 1 500 = - 200 manat.'''
Su satışından 200 manat zərər əldə edilib. Bu zaman satıcı su satışını dayandırmalıdırmı? Qısamüddətli dövr üçün cavab “XEYR”-dir. Çünki, fəaliyyətini dayandırdıqda o sabit xərclərdən qaca bilmədiyindən aylıq 500 manat zərər etməli olacaq. Nəticədə fəaliyyətin davam etdirilməsi onu əlavə 300 manatlıq zərərdən xilas edəcək.
Bəs firma nə qədər ziyan etməlidir ki, o fəaliyyətini dayandırsın?
Növbəti ay su satışından gələn gəlirin 900 manata bərabər olduğunu fərz edək. Bu zaman İqtisadi mənfəət (zərər) -600 manat təşkil edəcək. Bu zaman fəaliyyəti dayandırmaq lazımdır. Belə ki, fəaliyyət dayandıqda 500 manat zərər əldə olunacaq ki, bu fəaliyyət zamanı 600 manat zərər etməkdən yaxşıdır və satıcı əlavə 100 manat zərərdən özünü xilas edir.
Buradan belə qənaətə gəlmək olar ki, nə qədər ki, sabit xərclər zərərdən çoxdur, firma fəaliyyətini davam etdirməlidir:
FC>|TR-TC|
Zərər əldə edildiyindən məcmu xərclər məcmu gəlirdən böyük olacaq. Bu səbəbdən biz ifadəmizi aşağıdakı şəkildə yaza bilərik:
Stenford Universiteti
Stanford Universiteti ( - Kiçik Leyland Stanford adına universitet) — Palo-Alto şəhəri yaxınlığında, Silikon vadisinin mərkəzində, Kaliforniya ştatında yerləşir. Bu universiteti Silikon vadisinin sərvəti adlandırırlar. Universitet ABŞ-nin və bütün dünyanın ən nüfuzlu ali təhsil müəssisələrindən biridir. Universitetin tərkibində Stanford neyroiqtisadiyyat yay məktəbi yaradılıb. Amerika alimləri kəşflərinin əksəriyyəti, həmçinin elm və texnikanın ən qabaqcıl sahələri üzrə – biomühəndislikdən başlayaraq ən yeni kompüter texnologiyaları və kosmik tədqiqatlara, genetika, mədəni antropologiyaya qədər bu universitetin institut və laboratoriyalarında həyata keçirilir.
Tam rəqabət bazarı
Zərərlə işləyən firma fəaliyyətini niyə davam etdirir?
FC>TC-TR
Stenford Universiteti
Müasir vəziyyəti
Stanford Universitetinin kampusu 3 310 hektarlıq ərazidə, kiçik təpələrin arasında yerləşən düzənlikdə salınıb. Kampusun landşaftını Nyu-York mərkəzi parkının yaradıcısı dizayner Frederik Lo Olmsted tərtib edib. Riçardson neoromantikası və ispan müstəmləkəsi üslubunda inşa edilmiş, tağlarla bəzədilmiş binalar kampusa xüsusi gözəllik verir. Qızıl fonda işlənmiş rəngarəng mozaikalı memorial kilsə kampusun ürəyi hesab olunur. Mavi səma altında yaşıllıqda yerləşən qırmızı tavanlı, qum daşından tikilmiş binalar, güllər, palmalar, hətta o tərəf-bu tərəfə qaçan sincablar burada əsrarəngiz bir mənzərə yaradır. Kampusun ərazisində 7 məktəb: Bəşəriyyət və Elmlər Məktəbi (School of Humanities and Sciences), Mühəndislik Məktəbi (School of Engineering), Yer Elmləri Məktəbi (School of Earth Sciences), Təhsil Məktəbi (School of Education), Biznes Məktəbi (Graduate School of Business), Hüquq Məktəbi (Stanford Law School) və Tibb Məktəbi (Stanford University School of Medicine); Stanford Tədqiqat Parkı (Stanford Research Park), Stanford Tibb Mərkəzi (Stanford University Medical Center) və müxtəlif tibb məntəqələri, Stanford Ticarət Mərkəzi (Stanford Shopping Center); Huver adına Müharibə, İnqilab və Sülh İnstitutu (Hoover Institution on War, Revolution and Peace), Frimen Spoqli adına Beynəlxalq Tədqiqatlar İnstitutu (Freeman Spogli Institute for International Studies), Stanford Center – İntensiv Dil Təlim İnstitutu; 8 milyon cilddən çox kitaba malik olan 20 kitabxana, tələbə yataqxanaları, idman kompleksləri, parklar və s. yerləşir.
Tam rəqabət bazarı
Zərərlə işləyən firma fəaliyyətini niyə davam etdirir?
İfadəni sadələşdirək:
Stenford Universiteti
Müasir vəziyyəti
Tədris prosesi ABŞ-nin digər ali məktəbləri kimi Stanford Universiteti də yüksək səviyyəli, hərtərəfli hazırlıqlı şəxsiyyətlər yetişdirir. Amerika mütəxəssislərinin fikrincə, bu cür yanaşma seçilmiş sahələrin daha yaxşı mənimsənilməsinə və tələbənin bütün həyatı boyu təhsilini artırmasına, karyeralarında əldə etdikləri bilikləri daha effektli istifadəsinə imkan yaradır.
Tam rəqabət bazarı
Zərərlə işləyən firma fəaliyyətini niyə davam etdirir?
FC>(FC+VC)-TRP
Stenford Universiteti
Müasir vəziyyəti
Hər tələbə öz şəxsi maraq və məqsədinə uyğun fərdi tədris planı hazırlayır. Tələbə, həmçinin universitet və fakültənin də savadlılıq, ingilis dilində lazımi sənədləşmə qaydalarını düzgün şərh etmə, xarici dil bilmə tələblərini nəzərə almalıdır. ümumi tələblər 9 tədris kursundan ibarətdir: mədəniyyət, ideyalar, insani dəyərlər (III kurs); təbii elmlər, tətbiqi elmlər və texnika (III kurs); humanitar və ictimai elmlər (II kurs); dünya mədəniyyəti, Amerika mədəniyyəti (I-III kurs). Hər bir tələbə seçdiyi ixtisas fənlərindən əlavə mütləq bu kursları keçməlidir.
Tam rəqabət bazarı
Zərərlə işləyən firma fəaliyyətini niyə davam etdirir?
FC-FC>(FC+VC)-TR-FC
0>VC-TR
Stenford Universiteti
Müasir vəziyyəti
Bu gün Stanford Universiteti sürətlə inkişaf edən beynəlxalq təhsil mərkəzinə çevrilib. Burada 15 000-dən çox tələbə təhsil alır, onların 6 812-ni bakalavrlar, 8328-ni aspirantlar, 51%-ni qadın, 55%-ni əcnəbi tələbələr təşkil edir. Əcnəbilər üçün Stanford, ilk növbədə, prestijli biznes təhsili (MBA) verən ali təhsil ocağıdır. Stanford dünyaya 17 Nobel mükafatçısı bəxş edib. Stanford, sözün əsl mənasında, Silikon Vadisinin tükənməz sərvətidir.
Tam rəqabət bazarı
Zərərlə işləyən firma fəaliyyətini niyə davam etdirir?
VC<TR
Nəticə etibarı ilə nə qədər ki, dəyişən xərclər (VC) məcmu gəlirdən (TR) aşağıdır, qısamüddətli dövrdə firma fəlaiyyətini davam etdirməlidir.
Həmçinin : AVC<AR ;  AVC<P   halllarında qısamüddətdi dövrdə firma fəaliyyətini davam etdirməlidir.
Uzunmüddətli dövrdə firmanın bazarı tərk etmə qərarı.
thumb|Ghkrg
Biz yenə də, bir az riyaziyyatın köməyi ilə bu şərti daha faydalı edə bilərik.Əgər TR ilə məcmu gəlirləri və TC ilə məcmu xərcləri ifadə etsək, bazarı tərk etmək şərtini belə ifadə edə bilərik:
Əgər TR<TC olarsa, onda bazarı tərk et
Məcmu gəlirlər məcmu xərclərdən az olarsa firmatərk etmək qərarı verir.Bu bərabərsizliyin hər iki tərəfini Q-yə bölsək :
Əgər və ya AR<AC(ATC) olarsa, bazarı tərk et
TR/Q orta gəlirə, orta gəlirin isə qiymətə (P) bərabər olduğunu və TC/Q orta xərclərə (AC və ya ATC) bərabər olduğunu nəzərə alsaq , firmanın bazarı tərk etmə şərti belə olar :
Ukraynanın Rumıniya səfirliyi
Ukraynanın Rumıniya səfirliyi — Ukraynanın Rumıniyanın Buxarest şəhərində yerləşən səfirliyi.
Tam rəqabət bazarı
Uzunmüddətli dövrdə firmanın bazarı tərk etmə qərarı.
Əgər P<AC(ATC) olarsa, bazarı tərk et
Deməli, əgər əmtəənin qiyməti orta məcmuxərclərdən az olarsa , firma tərk etmək qərarı verir.
Ukraynanın Rumıniya səfirliyi
Vəzifələri
Səfirliyinin vəzifələri öz səlahiyyətləri daxilində qəbul edən dövlətdə Ukraynanın təmsil edilməsi, Ukraynanın vahid xarici siyasət xəttinin aparılması, Ukraynanın milli maraqlarının, o cümlədən siyasi, iqtisadi və digər maraqlarının diplomatiya üsulu ilə təmin edilməsi, Ukraynanın, onun vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin hüquq və maraqlarının müdafiə edilməsidir.
Tam rəqabət bazarı
Uzunmüddətli dövrdə firmanın bazarı tərk etmə qərarı.
Buna paralel təhlil bazara yeni bir firmanın daxil olması qərarı da tətbiq oluna bilər. Daxil olma o zaman mənfəətlidir ki, əmtəənin qiyməti istehsalın orta məcmu xərclərindən çox olsun.Beləliklə ,daxilolmaşərti belə yazıla bilər :
Ukraynanın Rumıniya səfirliyi
Tarixi
1991-ci il avqustun 24-də Ukraynanın dövlət müstəqilliyini bərpa eləməsindən sonra xarici dövlətlərlə münasibətlərin qurulmasına başlanıldı.
Tam rəqabət bazarı
Uzunmüddətli dövrdə firmanın bazarı tərk etmə qərarı.
Əgər P>AC(ATC) olarsa, bazara daxil ol
Ukraynanın Rumıniya səfirliyi
Tarixi
1992-ci il fevralın 1-də Ukrayna və Rumıniya dövlətləri arasında diplomatiya sahəsində münasibətlərin qurulmasına dair birgə sənəd imzalandı. 1992-ci ildə isə Ukraynanın Rumıniya səfirliyi yaradıldı.
Tam rəqabət bazarı
Uzunmüddətli dövrdə firmanın bazarı tərk etmə qərarı.
Bu şərt tərk etmə şərtinin tam əksidir.
Ukraynanın Rumıniya səfirliyi
Tarixi
Ukraynanın Rumıniyada olan fövqəldə və səlahiyyətli səfiri Paun Roqoveydir. O, 2020-ci ildən bu vəzifədədir.
İkinci aralıq dövr (Misir)
İkinci aralıq dövr - Qədim Misirdə Orta padşahlıq və Yeni padşahlıq arasındakı intervala verilən ad.
Ümumi məlumat
İkinci aralıq dövrün başlaması iqtisadi tənəzzülün dərinləşməsi ilə bağlı idi. XIII və XIV sülalələrin dövründə aclıq bütün Misiri bürüyür.
e.ə. 1700-cü ildə Nubiya Misirdən ayrılır. E.ə. 1675-ci ildə Ərəbistan yarımadasında, Fələstin bölgəsində yaşayan hiksoslar Misirə hücum edərək Nil deltasını ələ keçirir. Burada onlar Avaris şəhərinin əsasını qoyurlar. Hiksos hökmdarları firon titulunu götürərək Misirdə hakimiyyətə gəlirlər. XV və XVI sülalələrin hər ikisi bu xalqın nümayəndəlidirlər. Ancaq hiksoslar öz təsirlərini bütün Nil sahilində yaya bilmədilər və yalnız Aşağı Misir onların fironlarına tabe oldu. Araşdırmalara görə XIV sülalədən olan firon III Neferhotepin dövründə Misirdə yenidən aclıq yaranır.
Yuxarı Misirdə isə bu illərdə Tebes dövləti qurulur. e.ə XVII əsrdə firon Xian Tebesi Aşağı Misirə birləşdirir. Amma onun ölümündən sonra bu ərazilər yenidən müstəqilləşirlər. Tebes hökmdarları özlərinə firon titulunu götürürlər (XVII sülalə). Tebes fironu Kamos Yuxarı Misirə hücum edərək hiksosları Avarisə sıxışdırır. Ondan sonra taxta çıxan I Ahmos isə Avarisi də ələ keçirərək hiksosları deltadan qovur.
I Ahmos həm də XVIII sülalənin əsasını qoyur. e.ə. 1550-ci ildə Qədim Misirdə yeni padşahlıq dövrü başlayır.
Kalkulyator
thumb|right|Mühəndis kalkulyatoru thumb|Mühəndis kalkulyatoru Kalkulyator — hesab əməliyyatları üçün istifadə olunur.
Elektron kalkulyator
Hesabın əsas əməliyyatlarını yerinə yetirmək üçün istifadə olunan, kiçik portativ, adətən ucuz elektron cihazdır. Müasir kalkulyatorlar çox kompyuterlərdən daha portativ dirlər lakin PDAların çoxunun ölçüsün əl kalkulyatorlar ilə müqayisə etmək olar.
Stolüstü kalkulyator
1964-cü ildə Sharp şirkəti tərəfindən element bazası tranzistor olan ilk stolüstü kalkulyator istehsal edilmişdir.
Etimologiya
latın sözü «hesabdar» sözündən, o isə  «sayıram» feildən yaranıb. O isə öz növbəsində  «xırda daş» sözündən yaranıb (keçmişdə xırda daşlar saymaq üçün istifadə edilirdi).
Tarixi
1820-ci ildə fransız ixtiraçı və sahibkar Tomas de Kolmarın (Charles Xavier Thomas de Colmar) yaratdığı, dünyada ilk kalkulyator olan arifmometr satışa çıxarılmışdır.
Əhməd Ayıq
Əhməd Ayıq ( . 31 mart 1938; Sivas, Türkiyə) — türk güləşçi. Dünya və Olimpiya çempionu olan Əhməd Ayıq, Türkiyənin sərbəst güləş üzrə ən uğurlu idmançılarından biridir.
Sultan Əbdüləziz pəhləvanlarından Qaraoğlanın nəvəsidir. Köhnəkənddə ilk dəfə qaraqucaq güləşi ilə məşğul oldu. Əsgərliyi əsnasında döşəyə çıxdı. 1961-ci ildə milli güləş komandasına seçildi. Sərbəst güləş ilə məşğul oldu. Adriatik Kubokunda qazandığı ikincilik onun beynəlxalq sahədə əhəmiyyətli dərəcəsi oldu (1962). Ertəsi il dünya beşinciliyini əldə etdi.
1964 Yay Olimpiya Oyunlarında gümüş, 1968 Yay Olimpiya Oyunlarında qızıl medal qazanmışdır. Həmçinin Dünya Güləş Çempionatında, Avropa Güləş Çempionatında, Balkan çempionatında və Ağdəniz oyunlarında çempion olub. Bu çempionatınlar zamanı İranlı Qulamrza Təxti və sovet idmançısı Aleksandr Medvedi qəbul etmişdir.
1965-ci ildə Mançesterdə təşkil edilən dünya çempionatında sərbəst güləş üzrə üçqat olimpiya çempionu (1964, 1968, 1972), 7 dəfə dünya (1962—1963, 1966—1967, 1969—1971), 4 dəfə Avropa (1966, 1968, 1971 və 1972) və 1961-1970-ci illərdə ard-arda 9 dəfə SSRİ çempionu, SSRİ Əməkdar idman ustası (1962) Aleksandr Medvedi məğlub etdi.
1963 Ağdəniz (97 kq), 1964 Balkan (97 kq), 1965 Dünya (97 kq), 1967 Avropa (97 kq) və Dünya (97 kq), 1968 Olimpiya (97 kq) və 1970 Avropa (100 kq) birinciliklərini qazandı. Həmçinin 1964 Olimpiya (97 kq), 1966 Avropa (97 kq) ve Dünya (97 kq) ikincisi oldu.
1970-ci ildə idmanı buraxıb, 1977-1979 və 1996-2000 illərində Türkiyə Güləş federasiyasının rəhbəri olmuşdur. 1980-cı ildə qurulan türk güləş təsisinin üzvü olan Ayıq, 1993-cü ildə prezident seçildi. 1998-ci ildən Beynəlxalq Güləş Federasiyaları Birliyinin (FİLA) idarə heyəti üzvü olan Ayıq, 2012-ci ildə FİLA prezidenti seçildi.
30 ildir Sivasda Doğanşar məhəlləsində Ənənəvi Doğanşar Qaraqucaq güləşləri mərkəzinin adı dəyişdirilmişdir. Hazır ki adı bu cürdür: Ənənəvi Doğanşar Əhməd Ayıq Qaraqucaq güləşləri.
İş adamı olan Əhməd Ayıq evlidir. Üç övladı var.
NGC 7382
NGC 7382, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Durna bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Aleksandr Kosmodemyanski
Aleksandr Anatolyeviç Kosmodemyanski — ilk leytenant və İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Almaniyanın Şərqi Prussiya, Köniqsberqin qərbində, Metqethen yaxınlığındakı Kaporner Heathdə Vierbrüderkruq qəsəbəsini ələ keçirərkən ölümündən sonra verilmiş Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Zoya Kosmodemyanskayanın qardaşı idi. Kalininqrad vilayətindəki İmeni Aleksandra Kosmodemyanskoqo qəsəbəsinə 1956-cı ildə onun adı verildi. Kiçik planet 1977 Şura onun şərəfinə adlandırıldı, 1793 Zoya və 2072 Kosmodemyanskayaya isə bacısı və anası Lyubov Kosmodemyanskayanın adları verildi. thumb|190px|left|Moskva, [[Novodeviçye qəbiristanlığında Aleksandrın məzarı]]