cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zəviyyə məscidi
Tarixi
Ərəbcə guşə, künc, bucaq mənasmı verən zaviyə sufi təriqətlərinə mənsub məskənlərin adlarmdan biridir. Xanəgahlar kimi zaviyələrdə də ayrı-ayrı təriqətlərə mənsub dərvişlər yaşamış və ətraflarma müridlər toplayaraq öz ideyalarmı yaymışlar. İslam dininin yarandığı ilk yüzilliklərdə xristian ra- hiblərinin hücrələrini, kiçik müsəlman məscidlərini və ya ibadətxanalarmı da zaviyə adlandırırdılar. Məğrib ölkələrində zaviyə məsciddən, məktəbdən, övliya məqbərəsindən, mehmanxanadan ibarət dini binalar kompleksi kimi fəaliyyət göstərirdi. Sonralar Şimali Afrika övliyaları öz şagirdləri və ardıcılları ilə birlikdə yaşadıqları binaları da zaviyə və ya ribat adlandırmağa başladılar. Ümumiyyətlə, orta əsrlər zamanı zaviyə sufı qardaşlıqları ardıcıllarmm məskənlərinin adlarmdan biri olmuşdur. Onlar həm də ayin və mədəni-maarif mərkəzləri sayılırdı. Orta əsrlərdə Naxçıvanda mövcud olan bəzi təriqət tərəfdarları məscidlərə getmir, özləri üçün ayrıca təkyələr, zaviyələr tikir, orada yaşayır və zikrlə məşğul olurdular. Hürufı təriqətçiləri belə zikr yerlərini xanəgah, bəktaşi və nəqşibəndilər isə zaviyə adlandırırdılar.
Quruluşu
XX əsrdə binadan klub, pionerlər evi, dini idarə və s. məqsədlər üçün istifadə olunmuşdur. 2007-ci ilədək Naxçıvan MR Qadınlar Məclisi burada yerləşmişdir. 2008-ci ildə əsaslı təmir və bərpa olunmuşdur.
Böyük Kayman qaratoyuğu
—  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Üçtərəfli komissiya
Üçtərəfli komissiya — Şimali Amerika, Qərbi Avropa və Asiya (Yaponiya və Koreya Respublikası timsalında) nümayəndələrindən ibarət beynəlxalq təşkilat. Rəsmi məqsədi beynəlxalq problemlərin həllini axtarmaqdır.
Qaradimdik ağac ördəyi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Ata ocağı (serial, 2017)
Ata ocağı bədii serialı baş ssenarist Valeh Əhmədov və rejissor Rüfət Şahbazov tərəfindən 2017-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Xəzər televiziyasında istehsal edilmişdir. Serial psixoloji dram janrındadır. Əsas rolları Rəşad Bəxtiyarov, Qurban İsmayılov, Həmidə Ömərova, Rasim Cəfərov, Mənsurə Əhmədova ifa edirlər. Serial həftə içi hər gün saat 22:00-da "Xəzər TV" yayımlanır. 3 avqust 2023-cü ildə final edərək bitmişdir.
Məzmun
Serial psixoloji dram janrındadır. Ailə münaqişəsindən bəhs edir. Ailəsinin sosial durumu ilə razılaşmayan övladlar ailə içində qütbləşir. Ailə başçısı ata sosial problemlər məngənəsində təklənir.
Serialda üç ailə tipi nümayiş olunur. Ailənin təməlində isə əlbəttə ki, ata dayanır. Serialda nümayiş olunan ailələrdən biri Nazimin (Qurban İsmayılov) ailəsidir. Nazim çox sərt atadır. Övladları səhv və ya düz hərəkət etsələr də, ataları onlara etiraz edir. Hər kəs bu atanı bu qədər sərt olmağa görə qınayır, ancaq övladlarının etdiyi hərəkətlərə baxanda, görürük ki, əslində ata düz hərəkət edir. Onun məsələlərə özünəməxsus baxış tərzi var. Digər bir ailə Mehmanın (Kazım Həsənquliyev) ailəsidir. Bu ailə bir qədər imkanlı ailədir. Mehman tamam başqa bir istiqamətdə övladlarına tərbiyə verir. O, övladları ilə dost münasibəti saxlayır, onların qayğılarına qalır. Serialda üçüncü ailə isə Niyazın (Elman Rəfiyev) ailəsidir. Bu, serialdakı ən bədbəxt ailədir. Niyaz içki düşkünüdür. Dostları ilə içir, həyat yoldaşını incidir və böyük bir bədbəxtlik baş verir.
Film haqqında
"Ata ocağı" serialı Xəzər TV-də həftədə 5 dəfə yayımlanır.
Mariya Raçitelyova
Mariya Raçitelyova — Rusiya əsilli Azərbaycanı təmsil edən həndbolçu. Mariya Raçitelyova, Azərbaycan yığmasının heyətində 2017-ci ildə baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında qızıl medal qazanıb.
Karyerası
Mariya Raçitelyova, 2017-ci ildə Azərbaycan yığması ilə birgə IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. Yarışların həlledici, final görüşündə Azərbaycan yığması, gərgin oyunun sonunda Türkiyə yığmasını 28:26 hesabı ilə məğlub etdi və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının çempionu oldu.
II Mahmud
II Mahmud (Osmanlı türkcəsi: محمود ثانى — Mahmud-i sânî) (d. 20 iyul 1785 — ö. 28 iyun 1839) — 30-cu Osmanlı sultanı və 109-cu İslam xəlifəsi.
Avropa siyasəti
Sultan Mahmud taxta çıxdığı əsnada Avropada Fransaya qarşı mübarizə davam edirdi və Fransa yönümlü siyasət aparan Osmanlı imperiyası bu səbəblə Rusiya və İngiltərə ilə müharibə şəraitində idi (1806). Bu vəziyyət İngiltərə ilə 9 yanvar 1809 tarixli Sultaniyyə sülhü, Rusiya ilə isə 28 may 1812 tarixli Bükreş sülhü ilə başa çatdı. Rusiya ilə bağlanan sülhə əsasən, bölgədə ruslara mühüm imtiyazlar verilmiş, Bessarabiya torpaqları itirilmiş, rusların Qafqazdakı işğalçı siyasəti tanınmış, ən əsası isə serblərə muxtariyyət verilmişdi. Bununla birlikdə Napoleonun Moskvaya səfəri (1812) və Avropadakı tarazlığın pozulması bu sülhün şərtlərinin icra edilməsini bir müddət gecikdirdi. Ancaq Rusiya tərəfinin məsələni yenidən gündəmə gətirməsilə, 1817-ci ildə serblərə qəti muxtariyyət verildi.
Digər tərəfdən 1821-ci ildə başlayan yunan üsyanı böyüyərək dövlətlərarası bir məsələyə çevrilmişdi. Avropadakı türk əleyhdarlığını gücləndirən bu üsyan Mehmed Əli Paşanın uğurlu hərbi siyasəti ilə yatırılsa da, məsələyə xarici müdaxiləni qaçınılmaz etmişdi. Navarində yerləşən Osmanlı-Misir donanması ani bir basqında yandırıldı (20 oktyabr 1827) və Fransa Moreya bölgəsinə ordu yeritdi. 7 oktyabr 1826 tarixli Akkirman sülhü ilə istədiyi bütün hüquq və imtiyazları ələ keçirən Rusiya bu dəfə də yunan məsələsini bəhanə edərək Osmanlıya qarşı yenidən müharibə elan etdi. Balkan yarımadasında qısa zamanda irəliləyən rus ordusu Ədirnəyə qədər gəldi və burada bağlanan sülhlə (14 avqust 1829) Moreyanı və bəzi adaları özündə birləşdirən Afina mərkəzli kiçik bir Yunan dövlətinin qurulmasının yolunu açdı.
Misir problemi
Serblərə verilən siyasi muxtariyyətin ardından Balkan yarımadasında müstəqil Yunan dövlətinin qurulması yarımadadakı digər xristian xalqlarını da bu yöndə ümidləndirdi. Sultan Mahmudun Misir hakimi Mehmed Əli Paşa ilə apardığı siyasi mübarizə, parçalanmanın şərqdən – üstəlik digər bir müsəlman güc tərəfindən başlanması yalnız Osmanlı hökumətinə vurulan bir zərbə deyil, eyni zamanda taxtda olan Osmanlı sülaləsinin də dəyişməsi riskini özüylə birlikdə gətirmişdi. Digər yandan bu mübarizəyə Avropa dövlətlərinin də müdaxiləsiylə, Misir problem anidən İstanbul boğazları probleminə çevrildi. Misir qüvvələrinin Konyaya qədər uğurla irəliləməsi, burda sədrəzəm Rəşid Mehmed Paşa idarəsindəki Osmanlı ordusunun məğlub olması (21 dekabr 1832) və üstəlik əsir düşən sədrəzəmlə birlikdə üsyançı ordunun Kütahyaya gəlməsi (2 fevral 1833) Sultan Mahmudun qarşılaşdığı ən böyük siyasi təhlükələrdən biri oldu. Ancaq Osmanlı dövlətinin bu zəif vəziyyətindən yararlanmaq istəyən Rusiya, bölgədə Misir kimi yeni aparılmış islahatlarla güclü hala gələn bir dövlətin varlığını istəmədi və xüsusi bir dəvət yollanılmadan 1833-cü ilin fevralında rus ordusu və donanması Beykoza gəldi. Nəticədə Kütahyada toplanan tərəflər razılığa gəldilər və Sultan Mahmud 1516–1517-ci illərdə Misirdə ələ keçirilən bütün torpaqları Mehmed Əli Paşanın idarəsinə verməyə məcbur oldu. Digər tərəfdən 8 iyul 1833-cü ildə Rusiya tərəfiylə növbəti bir ittifaq bağlandı və bununla da Rusiya İstanbul boğazı üzərində mühüm imtiyazlar və digər Avropa ölkələri qarşısında üstünlük qazandı. Rusiyanın müdaxiləsiylə bütün Avropanın məsələsinə çevrilən Misir probleminin ilk mərhələsi beləcə bağlandı. Nəticədə rusların İstanbul boğazındakı üstünlüyü bütün Avropanın çalxalanmasına səbəb oldu. 1833-cü ilin sentyabrında şimali Çexiyada toplanan Avstriya və Rusiya hökmdarları, Mehmed Əli Paşanın növbəti cəhdində onu dəstəkləyəcəkləri, Osmanlının Avropadakı varlığına son qoyub, burada yeni xristian dövlətlərinin qurulması barədə razılığa gəldilər.
Hər iki tərəfin girişdiyi hazırlıq dövrünün ardından 24 iyun 1839-cu ildə Nizibdə meydana gələn son hesablaşma Osmanlı ordusunun məğlubiyyəti ilə başa çatdı və Misir qüvvələrinə Anadolunun qapıları yenidən açıldı. Misir və bununla əlaqəli olaraq İstanbul boğazı problem, başdan bəri Mehmed Əli Paşanı dəstəkləyən Fransaya qarşı, Osmanlı tərəfini seçən İngiltərənin hərbi müdaxiləsi ilə həll edildi. Mehmed Əli Paşa ağır şərtləri qəbul etməli oldu və yenidən Osmanlı tabeliyinə verilən Misir hakimiliyi onun və onun vərasətindəki övladlarının ixtiyarına verildi (1840).
İslahat və reformasiyaları
Daxili problemlər və xarici müdaxilələr yenicə başlayan islahat hərəkatına təkan verməkdə idi. O illərdə inkişaf edən bütün dövlətlərdə zəruri hal alan mərkəzi hakimiyyəti gücləndirmə siyasəti isə özbaşına əyanların aradan qaldırılmasını zəruri hala çevirmişdi. Misir problemi istisna olmaqla, Sultan Mahmud səltənətində mərkəzi hakimiyyəti gücləndirmək məqsədilə uğurlu addımlar atıldı. Avropasayağı, çağdaş bir dövlət strukturunun yaradılması məqsədilə başladılan bu islahatların dönüm nöqtəsi isə, ənənəvi strukturun, eləcə də boğazına qədər rüşvətə batan dövlət sisteminin simvolu halını alan Yeniçəri ocağının aradan qaldırılması oldu. Taxta çıxdığı andan etibarən düşündüyü bu məsələni reallaşdırmaq üçün uyğun vaxt gözləyən Sultan Mahmud, özü kimi islahat tərəfdarı olan əmisinin səltənətində olanlardan dərs almış, xüsusilə də əsgər-üləma birliyinin pozulmasını hədəfləmişdi. Öncəliklə dövrün öndə gələn üləmaları — başda şeyxülislam olmaqla, islahatların keçirilməsi üçün razı salındı. Edilən təltiflər və göstərilən xoş münasibətlə yenilikçi hərəkatın qarşısında duran ən önəmli qrup zərərsizləşdirildi.
Yunan üsyanının və bununla bağlı xarici müdaxilənin pik həddə olmasına baxmayaraq, Sultan Mahmudun belə bir anda ocağın ləğvini planlaşdırması hadisələri necə dəqiqliklə izlədiyinin və uyğun vaxtın necə düzgün seçildiyini bir daha sübut edir. Xüsusilə də, yeni metod və təlimlərlə qurulan nizami Misir ordusunun, özbaşına və disiplinsiz olan Osmanlı ordusunun uzun müddətdir öhdəsindən gələ bilmədiyi üsyanları yatırması da İstanbuldakı əhali arasında orduya qarşı inamsızlıq yaratmışdı. Əhali arasında mərhum Sultan Səlimin yürütmək istədiyi hərbi islahatların və qurmaq istədiyi Nizam-i Cədid ordusunun zərurəti anlaşılmış, hazır vəziyyətdə gözləyən Sultan Mahmud isə illərdir gözlədiyi fürsəti nəhayət ələ keçirmişdi. Vaxtilə Ələmdar Mustafa Paşa sədarətində qurulan Sekban-ı Cədid ordusunun necə əks-səda doğurduğunu bilən Sultan Mahmud sırf islahat əleyhdarlarını üsyana sövq etmək məqsədilə Eşkinci ocağı adı altında uydurma bir hərbi birlik yaratdı (29 may 1826). Hətta bu birliyin 11 iyun tarixində Avropasayağı uniformalarla hərbi təlim keçəcəyi şayəsi də yeniçərilər arasına məhz Sultan Mahmud tərəfindən buraxılmışdı. Bütün bunları nəzərə alaraq, tarixdən silinmələrinə səbəb olacaq son yeniçəri ayaqlanmasının (15 iyun 1826) məhz Sultan Mahmud tərəfindən bilərək tərtibləndiyini demək olar.
Yeniçəri ocağının ləğvi, Sultan Mahmud səltənətinin ikinci mərhələsinə damğa vuran reformasiya hərəkatının önünü açdı. Köhnəni və yenini birlikdə yaşatmağa çalışan Nizam-i Cədid sisteminin əksinə, qurulan bu yeni strukturda köhnə sistemə və qurumlara yaşama haqqı verilmədi. Müasir bir ordunun qurulması isə öncəliklə maddı vəsait tələb edirdi. Bu istiqamətdə əsas hədəf isə gəlirləri digərlərinə görə daha yüksək olan vəqf torpaqları və mülkləri oldu. Bunlara və bunlardan gələn gəlirlərə nəzarət məqsədilə 1826-cı ildə Evkaf-ı Hümayun Nəzarəti (nazirliyi) quruldu. Sultan Mahmud bu islahatları qətiyyətli və sərt şəkildə tədbiq etdi. Bir çox məscidin dövlət tərəfindən əl qoyulmuş vəqf gəlirləri olmasına baxmayaraq, təmirləri gecikdirildi. Yeniçəri ocağının əsas özəyini təşkil edən Bektaşi təriqətinin İstanbuldakı təkkələri dağıdıldı, önəmli təriqət mənsubları isə edam edildi və ya sürgünə yollandı. Bu təriqətdən geridə qalanlar isə mövcud rejimə sadiqliyi və tərəfdaşlığı ilə seçilən Nəqşibəndi təriqətinə verildi. Bu baxımdan Sultan Mahmud ictimaiyyəti nəzərə alaraq siyasət yürüdən ilk Osmanlı padşahı oldu. Belə ki, 1831-ci ildə İstanbulda nəşr olunmağa başlayan Takvim-i Vekayi qəzetində reformasiyanın uğurlarından və ölkənin inkişafına verdiyi mühüm təkandan bəhs edilərək xalqın gözündə müsbət effekt yaradılmağa çalışılırdı. Sultanın xalqa daha yaxın olmaq üçün təşkil etdiyi səyahətlər, sülh və əmin-amanlığı təmin etmək üçün aldığı inzibati tədbirlər, ərzaq mallarının qiymətinin sabitləşməsi və qiymətlərin nəşr edilməsi saray tərəfindən diqqətlə hazırlanmış propaqanda idi.
Eynilə I Pyotr dövrünün Rusiyasında olduğu kimi, Sultan Mahmud da dövlətin daxilində apardığı bu islahatların zahirən görünən tərəfləri ilə də məşğul oldu. Apardığı geyim reformasiyası bu yöndə atılan addımlardan biri oldu. Din xadimləri öz xüsusi geyimlərini saxlamaqla, dövlət xidmətində olan mülki məmurlar üçün Avropasayağı geyim kimi pencək və şalvar, eləcə də fəs deyilən papaq təyin olundu.
Sultan Mahmud saray və hökumət təşkilatında da dəyişiklik etdi. Uzun müddətdir Osmanlı sülaləsi tərəfindən istifadə edilməyən Topqapı sarayındakı xidmətlilər azad edildi. Sultan və ailəsi isə Beşiktaşdakı sahilsaraylarında yaşamağa başladılar. Topqapı sarayının hökumət bölümü isə tamamilə dəyişdirildi. Öz funksiyalarını itirən divan məclisi ləğv edildi və onun funksiyaları fərqli nazirliklər arasında bölüşdürüldü.
Təhsil və elm sahəsi islahat və reformasiya prosesində Sultan Mahmudun ən diqqət etdiyi sahə oldu. 1821-ci ildə baş verən yunan üsyanı əsnasında vəzifədən alınan vəya edam edilən əcnəbi tərcüməçilərin yerinə müsəlman tərcüməçilərin tapılmaması həmin illərdə sahədəki geriliyi göz önünə qoymuşdu. Dövrün hakim dili olan fransız dilinin ölkədəki istifadəsinə təkan vermiş, özü əcnəbi dil bilməsə də övladlarının bu sahədəki inkişaflarına diqqət etmişdir. Məhz Sultan Mahmud səltənətində ilk dəfə olaraq xarici ölkələrə təhsil almaq üçün tələbələr göndərilmiş, bunlar arasından uğur qazananlar bilavasitə sultan tərəfindən mükafatlandırılmışdır.
Xəstəliyi və ölümü
Sultan Mahmudun klassik saray təhsilindən başqa, səltənətində rahat bir şahzadəlik yaşadığı əmisi Sultan Səlimdən aldığı dövlət tərbiyəsi və reformist baxışı var idi. Boş vaxtlarında musiqi və hüsnxətt sənətiylə məşğul olmuşdur. Özü tərəfindən hazırlanan bir hüsnxətt lövhəsi atası I Əbdülhəmidin türbəsində asılıdır.
Salvia angulata
(Salvia angulata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Acomis
— dəstəsinin  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Süleyman Əhmədov (rejissor)
Süleyman Məmmədəli oğlu Əhmədov (19 oktyabr 1946 – 2 avqust 2004) — Azərbaycan kinorejissoru.
Həyatı
19 oktyabr 1946-cı ildə Azərbaycanın Mingəçevir şəhərində anadan olub. 1971–1976-cı illərdə M.A.Əliyev adına ADİİ-nun (indiki ADMİU) aktyorluq fakültəsini bitirib. 1972–1974-cü illərdə Gənc Tamaşaçılar teatrında işləyib. 1975-ci ildən C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işləməyə başlayıb. 2 avqust 2004-cü ildə vəfat edib.
NGC 1048
NGC 1048, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Gəzərgi fitçalan ördək
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Turdus chiguanco
(Turdus chiguanco) — cinsinə aid heyvan növü.
İvata (şəhər)
İvata (yapon dilində: 磐田市 İvata-si) Yaponiyanın Şizuoka prefekturasında şəhər. Şəhərin ərazisi 164,08 km², əhalisi 164 792 nəfər (1 avqust 2014-cü il , əhalinin sıxlığı hər km²-ə 1004,34 nəfər.
Coğrafi vəziyyəti
İvata şəhəri Honşu adasında Çubu regionunun Şizuoka prefekturasında yerləşir. Xamamasu, Fukuroi şəhərləri və Mori qəsəbəsi ilə həmsərhəddir.
Əhalisi
Şəhərin əhalisi 164 792 nəfərdir (1 avqust 2014-cü il). Əhalinin sayının 1980-cı ildən 2005-ci ilədək dəyişməsi aşağıda əks olunmuşdur.
Olum ya ölüm (mahnı)
Olum ya Ölüm — Azərbaycanın repçisi Hüseyn Dərya tərəfindən yazılan dini mahnıdır. Mahnı 2012-ci ildə "Youtube" portalına yerləşdirilib. 60 min baxış sayına yüksəlib.
Siyahı
Hüseyn Dəryanın "Sus" albomunun bir hissəsidir. Dini məzmunda olan repdir. Vaxtı 4 dəqiqə 28 saniyədir. 2012-ci ildə buraxılıb.
Həmçinin bax
Azərbaycan müğənniləri Dəyirman qrupu Azərbaycan repi
Qara yekəqarın fitçalan ördək
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Səkinət Abasova
Səkinət Abasova (d. 31 mart 1982) — Azərbaycanı təmsil edən həndbolçu. Səkinət Abasova, Azərbaycan yığmasının heyətində 2017-ci ildə baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında qızıl medal qazanıb.
Karyerası
Səkinət Abasova, 2017-ci ildə Azərbaycan yığması ilə birgə IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. Yarışların həlledici, final görüşündə Azərbaycan yığması, gərgin oyunun sonunda Türkiyə yığmasını 28:26 hesabı ilə məğlub etdi və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının çempionu oldu.
Yərmuq döyüşü
Yərmuq döyüşü ― 636-cı ildə Ərəb müsəlman xilafəti ilə Bizans imperiyası orduları arasında baş vermiş döyüş.
Döyüş 636-cı ilin avqust ayında,Yərmuq çayı yaxınlığında,indiki Suriya-İordaniya və Suriya-İsrail sərhədləri boyunca,Cəlilə dənizinin (Təbəriyyə gölü) cənub-şərqində altı gün davam etmişdir.Döyüş nəticəsində Suriyadakı Bizans hakimiyyəti sona çatmış,müsəlmanlar tam qələbə qazanmışdır.Yərmuq döyüşü, hərb tarixinin ən qətiyyətli döyüşlərindən biri olaraq qəbul edilir. Bu döyüş Məhəmməd peyğəmbərin ölümündən sonra müsəlman fəthlərinin ilk böyük dalğası və İslamın o zamankı Xristian Levantına doğru irəliləməsinin başlanğıcı oldu.
Yekaterina Artamonova
Karyerası
Yekaterina Artamonova, 2017-ci ildə Azərbaycan yığması ilə birgə IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. Yarışların həlledici, final görüşündə Azərbaycan yığması, gərgin oyunun sonunda Türkiyə yığmasını 28:26 hesabı ilə məğlub etdi və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının çempionu oldu.
Yərmuq döyüşü
Hadisələrin zəmini
Ətraflı məlumat üçün: Bizans-Sasani müharibələri(6-7-ci əsrlər) və Bizans-ərəb müharibələri
610-cu ildə, 602-628-ci illərdəki Bizans-Sasani müharibəsi zamanı I İrakli (610-641), Fokası (602-610) devirdikdən sonra Bizans İmperiyasının imperatoru oldu.Bu vaxt Sasanilər imperiyası Mesopotamiyanı fəth etdi və 611-ci ildə Suriyanı üstələyib Mazaca (indiki Kayseri, Türkiyə) ərazisini işğal edərək Anadoluya girdi.612-ci ildə İrakli farsları Anadoludan qovmağı bacardı.Lakin bu,613-cü ildə Suriyada farslara qarşı böyük bir hücum başlandıqda qətiləşdi.Sonrakı on ildə farslar Fələstin və Misiri fəth edə bildilər.Eyni zamanda, İrakli əks-hücuma hazırlaşdı və ordusunu yenidən qurdu.
Ərəblərin irəliləməsini yoxlamaq və itirilmiş əraziləri bərpa etmək üçün İmperator I İrakli 636-cı ilin mayında Levanta böyük bir ekspedisiya göndərdi.Bizans ordusu yaxınlaşdıqca ərəblər taktiki olaraq Suriyadan çəkildilər və Ərəbistan yarımadasına yaxın Yərmuq düzənliklərində bütün qüvvələrini yenidən toplayıb sayca üstün olan Bizans ordusunu məğlub etdilər.Döyüş Xalid ibn Vəlidin ən böyük hərbi qələbəsi kimi qəbul edilir.O cümlədən bu,tarixin ən böyük taktikantlarından və süvari komandirlərindən biri kimi onun nüfuzunu möhkəmləndirir.
622-ci ildə İrakli,nəhayət,hücuma başladı.İrakli farslar və onların Qafqaz və Ermənistandakı müttəfiqləri üzərində qazandığı böyük qələbələrdən sonra 627-ci ilin qışında Mesopotamiyada farslara qarşı bir hücum başlatdı və Nineviya döyüşündə (12 dekabr) qəti bir qələbə qazandı.Beləliklə də, Sasanilərin paytaxtı Ktesifonu təhdid etdi.Silsilə fəlakətlər nəticəsində nüfuzdan düşən II Xosrov sülh üçün Bizansla razılaşan və onun bütün işğal olunmuş ərazilərindən geri çəkilməyə razı olan oğlu II Qubadın rəhbərlik etdiyi bir çevriliş nəticəsində devrildi və öldürüldü.Üstəlik, 614-cü ildə Yerusəlimdən götürülmüş Əsl xaç və digər müqəddəs əşyalar da geri qaytarıldı.629-cu ildə İrakli Yerusəlimə təntənəli mərasimlə daxil oldu.
Eyni zamanda, Məhəmmədin İslamı təbliğ etdiyi və 630-cu ilə qədər Ərəbistanın böyük bir hissəsini tək bir siyasi hakimiyyət altına aldığı Ərəbistan yarımadasında sürətli bir siyasi inkişaf yaşandı.Məhəmməd 632-ci ilin iyununda vəfat etdikdə, Əbu Bəkr xəlifə və onun siyasi varisi seçildi.Əbu Bəkrin varis olmasından dərhal sonra çətinliklər ortaya çıxdı və bir neçə ərəb qəbiləsi Əbu Bəkrə qarşı açıq şəkildə qiyam qaldırdı. 632-633-cü illərdəki Ridda müharibələri olaraq bilinən hadisədə Əbu Bəkr rəqiblərini məğlub etməyi və Ərəbistanı Mədinədə xəlifənin mərkəzi hakimiyyəti altında birləşdirməyi bacardı.
Üsyançılar ram edildikdən sonra Əbu Bəkr İraqdan başlayaraq fəthlərə başladı.Ən parlaq generallardan Xalid ibn Vəlidin göndərildiyi Sasani farslarına qarşı bir sıra uğurlu yürüşlərdə İraq fəth edildi.Əbu Bəkrin özünə inamı artdı və Xalid İraqda qalasını qurduqdan sonra, Əbu Bəkr 634-cü il fevral ayında Suriyaya təcavüz üçün silah çağırışı etdi. Qeyd etmək lazımdır ki, müsəlmanların Suriyaya istilası, Bizansın müdafiə tədbirləri ilə mübarizə aparmaq üçün saf qüvvə əvəzinə, strateji,diqqətlə planlanmış və yaxşı koordinasiya edilmiş hərbi əməliyyatlar idi.
Müsəlman orduları, qısa müddətdə Bizansın idarə etmək üçün çox kiçik olduğunu sübut etdilər və komandirləri möhkəmlənməyə çağırdılar. Xalid ibn Vəlid Əbu Bəkr tərəfindən İraqdan Suriyaya istilaya rəhbərlik etmək üçün göndərildi.İyul ayında Bizanslılar Ajnadaynda qəti şəkildə məğlub oldular.Sentyabr ayında Dəməşq tutuldu, ardından Fələstinin son əhəmiyyətli qarnizonunun məğlub edildiyi Fahl döyüşü oldu.
634-cü ildə Əbu Bəkr öldükdən sonra onun xələfi Ömər xilafətin Suriyaya doğru genişləndirilməsinə davam etmək qərarına gəldi.Düzdür, Xalidin rəhbərlik etdiyi əvvəlki əməliyyatlar uğurlu idi, lakin onu Əbu Übeydə əvəz etdi. Fələstinin cənubunda təhlükəsizliyi təmin edən müsəlman qüvvələr artıq ticarət yolu ilə irəlilədilər və 636-cı ilin əvvəllərində çox mübarizə aparmadan Tiberiya, Bəəlbək və Hümsü fəth etdilər.
NGC 116
NGC 116 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış Göy cismi. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. NF tipli. tərəfindən ildə 24.13 sm (9.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Yərmuq döyüşü
Bizans əks-hücumu
thumb|[[Raşidi xilafət|Raşidi Xilafətinin Levant işğalını izah edən xəritə]] Hümsü ələ keçirən müsəlmanlar, Bizans qalası olan Hələb dən və İraklinin yaşadığı Antioxiyadan uzaqda bir yürüşdə idilər. Ardıcıl uğursuzluqlardan təşvişə düşən İrakli, itirilmiş bölgələri yenidən almaq üçün əks-hücuma hazırlaşdı.635-ci ildə Sasani imperatoru III Yezdəgird Bizans imperatoru ilə ittifaqa girdi.İrakli də öz növbəsində ittifaqı möhkəmləndirmək üçün qızı (ənənələrə görə nəvəsi) Manyanhı III Yezdəgirdə ​​ərə verdi.İrakli Levantda böyük bir hücuma hazırlaşarkən,eyni zamanda Yezdəgird də İraqda əks-hücuma keçdi,bu həqiqətən yaxşı bir cəhd idi.Ancaq İrakli 636-cı ilin mayında hücuma başladıqda Yezdəgird ,güman ki, hökumətin tükənmiş vəziyyətinə görə bunu manevrlə əlaqələndirə bilmədi.
Bizans hazırlıqlara 635-ci ilin sonlarında başladı.Artıq 636-cı ilin may ayına qədər İraklinin Suriyanın şimalında (Antioxiya) topladığı böyük bir qüvvə var idi.Bu qüvvə isə slavyanlar,franklar,gürcülər,ermənilər və xristian ərəblərdən ibarət idi.Qüvvələr rəhbəri Teodor Tritirius olmaqla beş hissəyə bölündü.Erməni və Hümsün keçmiş qarnizon komandiri Vahan ümumi sahə komandiri oldu və komandanlığı altında tamamilə erməni ordusu var idi.Slavyan şahzadə Qanatir slavyanlara komandalıq edirdi və Qəssani ərəblərinin kralı Cəbələ ibn əl-Eyhəm yalnız xristian ərəb qüvvələrinə komandanlıq etdi.Qalan avropalı qüvvələr isə Qriqori və Dairyanın rəhbərliyinə verildi.İrakli özü isə əməliyyata Antioxiyadan nəzarət edirdi. Bizans mənbələri komandirlər arasında Sasani generalı Şəhrbarazın oğlu Niketasdan bəhs edir,lakin onun hansı orduya rəhbərlik etdiyi naməlumdur.
Ərəb ordusu biri Fələstində Əmr, biri İordaniyada Şurahbil, biri Dəməşq-Qeysəriyyə (Kayseri) bölgəsində Yezid və sonuncusu Hümsdə Əbu Übeydə və Xalidin rəhbərliyi altında olmaqla 4 qrupa bölündü. Müsəlman qüvvələr coğrafi olaraq bölündükləri üçün İrakli bu vəziyyətdən istifadə etmək qərarına gəldi.O tək bir döyüşlə kifayətlənmək istəmədi,əksinə müsəlmanlar qoşunlarını birləşdirməzdən qabaq mərkəzi mövqe tutmaq və hər birinə qarşı böyük qüvvələr toplayaraq mübarizə aparmaq istədi.İraklinin məqsədi müsəlmanları geri çəkilməyə məcbur etməklə və ya müsəlman qüvvələrini ayrı-ayrılıqda məhv etməklə itirilmiş əraziləri geri almaq strategiyasını yerinə yetirmək idi.Bəlkə də şəhəri mühasirəyə alan Yezidin qüvvələrini üstələmək üçün İraklinin oğlu III Konstantinin rəhbərliyi ilə Qeysəriyyəyə (Kayseri) gücləndirici qüvvələr göndərildi.Bundan sonra Bizans ordusu 636-ci ilin iyun ayının ortalarında Antioxiya və Şimali Suriyadan köçdü.
Bizans imperiya ordusu aşağıdakı plana əsasən fəaliyyət göstərməli idi:
Raşidi strategiyası
Müsəlmanlar İraklinin Bizanslı məhbuslar vasitəsi ilə Şayzardakı hazırlıqlarını aşkar etdilər.Məhv edilə bilən ayrı-ayrı qüvvələrlə yaxalanma ehtimalı daha çox olduğundan, Xalid xəbərdarlıq etdi və müharibə üçün bir şura çağırdı.O Əbu Übeydəyə qoşunları Fələstin,Şimali və Mərkəzi Suriyadan geri çəkməsini və sonra bütün müsəlman ordusunu bir yerdə cəmləşdirməsini tövsiyə etdi.Əbu Übeydə, Cəbiyyə yaxınlığındakı geniş düzənlikdə qoşunların cəmləşməsini əmr etdi.Bu, Ömərdən möhkəmlənmənin gəlməsini asanlaşdırdı ki, Bizans ordularına qarşı güclü,birləşmiş bir qüvvə toplansın.Cizyəni (xərac) ödəyən insanlara qaytarmaqla əlaqədar təlimatlar da verildi.
Ancaq bir dəfə Cəbiyyədə cəmləşən müsəlmanlar Bizans tərəfdarı Qasani qüvvələrinin basqınlarına məruz qaldılar.Bölgədəki düşərgə, Kayseridə güclü bir Bizans qarnizonu salındığı və Bizans ordusunu müsəlmanların arxasına hücum edə biləcəyi üçün təhlükəli idi.Xalidin məsləhəti ilə müsəlman qüvvələr Dara’ya (Dara’ah) doğru geri çəkildilər.Bundan sonra Deyr Əyyub,Yarmuk düzünün şərq hissəsində düşərgələr qurdu.Bu güclü bir müdafiə mövqeyi idi.Manevrlər müsəlmanları və Bizanslıları onların yayınmağa çalışdığı bir döyüşə saldı.Manevrlər zamanı Xalidin kiçik yüngül süvari qoşunları ilə Bizans mühafizəçiləri arasında kiçik bir atışmadan başqa heç bir atışma olmadı.
Döyüş meydanı
Döyüş meydanı,Cəlilə dənizinin şərqində,hazırda İordaniya ilə Suriya arasındakı sərhəddə,Qolan təpələrinin cənub -şərqində,Hauran düzündə idi.Döyüş Yərmuq çayının cənubundakı düzənlikdə aparıldı.Bu düzənlik cənubunda İordan çayının qolu olan Yərmuq çayına birləşirdi.Çayın hündürlüyü 30 m-dən 200 m-ə qədər uçurumlu sahilləri var idi. Şimalda Cəbiyyə yolu və şərqdə Əzra təpələri vardı,təpələr əsl döyüş meydanından kənarda idi.Strateji baxımdan,döyüş meydanının yalnız bir üstünlüyü var idi: Tel əl Cümmə olaraq bilinən 100 m yüksəklikdə olan və müsəlman qoşunlarının cəmləşdiyi təpə Yarmuk düzənliyini tam görməyə şərait yaradırdı.Döyüş meydanının qərbindəki dərəyə bir neçə yerdən girmək olardı,amma əsas bir keçid var idi: Eyn Dəkər yaxınlığındakı Roma körpüsü.Məntiqi olaraq,Yərmuq düzündə hər iki ordunu saxlamaq üçün kifayət qədər su təchizatı və otlaq var idi.Düzənlik süvari manevrləri üçün ideal idi.
Qoşunların düzülməsi
İlkin mənbələr,müsəlman qüvvələrinin sayının 24.000 ilə 40.000 arasında,Bizans qüvvələrinin sayının 100.000 ilə 400.000 arasında olduğunu göstərir.Müvafiq orduların qüvvələri üçün müasir təxminlər isə fərqlidir:Bizans ordusu üçün təxminlərin böyük əksəriyyəti 80.000 ilə 150.000 arasında,ərəblər üçün isə 15.000-20.000 kimidir.Raşidi ordusu üçün təxminlər,əksərən 25.000 ilə 40.000 arasındadır.Bizans ordusunun və müttəfiqlərinin müsəlman ərəblərin sayından xeyli çox olduğu ilə razılaşan orijinal mənbələr,əsasən ərəb mənbələridir.Bizansın ilk erkən mənbəyi bu döyüş haqda bir əsr sonra yazan Teofanlardır.Döyüşün müddəti də dəyişir,bəziləri bir gün davam etdiyini,bəziləri bir gündən çox olduğunu iddia edir.
Raşidi ordusu
Mərkəz,sol və sağ qanadlarda Bizanslılar tərəfindən geri oturdulsalar,əks-hücum üçün ehtiyat olaraq istifadə ediləcək süvari alayları yerləşdirildi.Mərkəzin arxasında Xalidin şəxsi komandanlığı altında hərəkət edən mühafizəçi dayanırdı, əgər Xalid ümumi orduya başçılıq etməklə həddindən artıq məşğul olsaydı,Dirar ibn əl-Əzvar səyyar mühafizəçiyə əmr verəcəkdi.Döyüş zamanı Xalid dəfələrlə həmin ehtiyatdan kritik və dəqiq istifadə edəcəkdi.
Xalid Bizanslıları müşahidə altında saxlamaq üçün bir neçə kəşfiyyatçı göndərdi.İyulun sonunda Vahan yüngül zirehli xristian-ərəb qüvvələrini Cəbələ ərazisini kəşfiyyata göndərdi, lakin onlar səyyar mühafizəçi tərəfindən dəf edildi.Qarşıdurmadan sonra bir ay ərzində heç bir belə hal yaşanmadı.
Silahlanma
İstifadə edilən qızılla bəzədilmiş dəbilqələr Sasani imperiyasının gümüş dəbilqələrinə bənzər idi.Zirehli geyim üzü,boynu və yanaqları qorumaq üçün istifadə olunurdu.Ağır dəri səndəllər və Roma tipli səndəl çəkmələr də ilkin müsəlman əsgərlər üçün xarakterik idi.Piyada əsgərləri atlılardan daha ağır zirehli idi.Böyük taxta və ya hörmə qalxanlardan istifadə olunurdu.Uzun saplı nizələrdən istifadə edilirdi,piyada nizələri 2.5 m (8.2 ft) və süvari nizələri 5.5 m (18 ft) uzunluğunda idi.Roma xəncəri və Sasani uzun qılıncı kimi piyada qılınclarından istifadə edilirdi;uzun qılınclar,ümumiyyətlə,atlılar tərəfindən daşınırdı.Qılınclar möhkəm dəri kəmərlərdən asılırdı.Məşhur ingilis kamanına bənzər ölçüdə olan kamanlar təqribən 2 metr uzunluğunda idi.Ənənəvi ərəb oxunun maksimal uzaqlıq məsafəsi təxminən 150 m (490 ft) idi.Erkən müsəlman oxatanları,atlı oxatan alaylarının hərəkətliliyindən məhrum piyada oxatan olsalar da,yüngül və silahsız süvari hücumlarına qarşı çox təsirli olduqlarını isbat etmişdilər.
Bizans ordusu
Müsəlmanlar Yərmuq düzündə düşərgə qurduqdan bir neçə gün sonra Cəbələnin yüngül silahlı Qəssaniləri öndə olmaqla Bizans ordusu irəliləyərək Ruqqad vadisinin şimalında güclü istehkam düşərgələri qurdu.Bizans ordusunun sağ cinahı düzənliyin cənub ucunda, Yərmuq çayı yaxınlığında və Allan vadisindən təxminən bir mil qabaqda idi.Bizanslıların sol cinahı şimalda,Cəbiyyə təpələri başlamazdan bir qədər əvvəl və nisbətən açıq idi.Vahan cənubda Yərmuq dərəsi ilə şimalda Misirə gedən Roma yolu arasındakı bütün sahəni əhatə etməyə çalışarkən,təxminən 13 kilometr (8.1 mi) uzunluğunda bir cəbhə ilə şərqə baxan imperator ordusunu yerləşdirdi və strateji olaraq orduda əhəmiyyətli boşluqlar var idi.Sağ cinaha Qriqori,sola isə Qanatir rəhbərlik edirdi.Mərkəz,hər iki tərəf də Dairyanın ümumi komandanlığı altında olan Dairyanın və Vahanın erməni ordusu tərəfindən quruldu.Bizans nizami ağır süvari,katafrakt (zirehli atlı qoşunu) dörd ordu arasında bərabər paylandı,hər bir ordu öz piyadalarını cəbhənin ön xəttində,süvari qoşunlarını isə arxada bir ehtiyat olaraq yerləşdirdi. Vahan,Cəbələnin atlara və dəvələrə minmiş xristian ərəblərini atışma qüvvəsi olaraq yerləşdirdi və onlar gələnə qədər əsas ordunu gözdən keçirdi.
İlkin müsəlman mənbələri qeyd edir ki,Qriqori ordusunun ölüm andı içən piyadalarını bir-birinə bağlamaq üçün zəncirlər istifadə edirdilər.Zəncirlər kişilərin sarsılmaz cəsarətinin sübutu olaraq 10 adam uzunluğunda idi və bununla da durduqları yerdə ölməyə və geri çəkilməməyə hazır olduqlarını nümayiş etdirmiş olurdular.Zəncirlər həm də düşmən süvarilərinin ani irəliləyişlərinə qarşı sığorta rolunu oynayırdı.Bununla birlikdə,müasir tarixçilər,bizanslıların əsgərlərin qalxanları yüksəkdə çiyin-çiyinə dayandıqları və 10-20 nəfərlik bir sıranın hər tərəfdən tamamilə qorunduğu yunan-roma testudo hərbi sıra sistemini mənimsədiyini irəli sürürlər.
Silahlanma
Bizans süvariləri,spathion olaraq bilinən uzun bir qılıncla silahlanmışdı.Yəhərdən və ya kəmərdən asılmış qırx oxlu taxtadan kontarion (nizə) və toxarion (kaman) kimi tanınan yüngül bir nizə istifadə edilirdi.Skoutatoi kimi tanınan ağır piyadaların qısa qılıncı və qısa nizəsi vardı.Yüngül silahlanmış Bizans qoşunları və oxatanlar kiçik bir qalxan,arxadan çiynindən asılmış bir yay və bir oxqabı götürürdülər.Piyadalar bütün bədəni örtən uzun zirehli geyim,dəbilqə və ayaq zirehləri ilə qorunurdu.Yüngül laylı və miqyaslı zirehlərdən də istifadə edilirdi.
Bizans ordusunda daxili vəziyyət
Xalid işğal olunmuş ərazilərdən çəkilmə və bütün qoşunlarını həlledici döyüş üçün cəmləşdirmə strategiyası yürüdürdü.Bizanslılar da buna cavab olaraq beş ordusunu bir yerdə cəmləməyə məcbur qaldı.Bizanslılar əsrlər boyu irimiqyaslı həlledici döyüşlərdə iştirak etməkdən çəkinirdilər və qüvvələrinin cəmlənməsi imperiyanın hazırlıqlı olmadığı bir sıra maddi-texniki çətinliklər yaratdı.
Dəməşq ən yaxın maddi-texniki baza idi,lakin Dəməşq hakimi Mənsur Yərmuq düzündə toplanan böyük Bizans ordusunu tam təchiz edə bilmədi.Yaz sona çatdığı və otlaq sahələrində azalma olduğu üçün tədarük tələbi ilə əlaqədar yerli vətəndaşlarla bir neçə toqquşma da baş verdi.Yunan məhkəməsi Vahanı İraklinin ərəblərlə irimiqyaslı müharibəyə girməmək əmrinə əməl etmədiyi üçün xəyanətdə ittiham etdilər.Yərmuqda müsəlman ordularının toplandığını nəzərə alsaq,Vahana eyni cür cavab verməkdən başqa çarə qalmamışdı.Müxtəlif Bizans komandirləri arasındakı münasibətlər də gərginliklə dolu idi.Tritirius,Vahan,Qanatir arasında hakimiyyət uğrunda mübarizə gedirdi.Yerli ərazi haqqında bilikləri müəyyən qədər çox olsa da, bizanslılar xristian ərəblərin başçısı Cəbələni,ümumiyyətlə,nəzərə almamışdılar.Beləcə romalılar,yunanlar,ermənilər və ərəblər arasında etibarsız atmosfer yarandı.Uzun müddət davam edən dini çəkişmələr,şübhəsiz ki,əsas gizli gərginliyin artmasına öz təsirini göstərdi.Baş verən bu ədavətin təsiri koordinasiya və planlaşdırmanın azalmasına səbəb oldu,hansı ki,bu Bizansın böyük məğlubiyyətinin səbəblərindən biri idi.
Döyüş
[[Fayl:Yarmouk map.png|thumb|Tərəflərin qoşun yerləşdirilməsi.                                                                                       🔴Müsəlman ordusu                                                                           🔵Bizans ordusu
]] Müsəlmanların və bizanslıların döyüş xətləri dörd hissəyə bölünmüşdü:sol cinah,sol mərkəz,sağ mərkəz və sağ cinah.Onu da qeyd edək ki, müsəlman və bizanslıların döyüş xətlərinin təsvirləri bir-birinin əksinədir:Müsəlman sağ cinahı Bizansın sol cinahı ilə üz -üzə təsvir edilib.
Vahan İrakli tərəfindən diplomatiyanın bütün yolları araşdırılmayana qədər döyüşə girməməyi əmr etdi,böyük ehtimalla bunun səbəbi III Yezdəgirdin qüvvələrinin hələ İraqdakı hücuma hazır olmaması idi. Buna görə də Vahan danışıqlar aparmaq üçün əvvəl Qriqorini və sonra isə Cəbələni göndərdi,lakin cəhdləri nəticəsiz qaldı.Döyüşdən əvvəl Vahanın dəvəti ilə Xalid sülh danışıqlarına razılıq verdi.Bu danışıqlar da öz növbəsində döyüşləri bir ay gecikdirdi.
Digər tərəfdən,Kadisiyyədəki qüvvələri Sasani orduları ilə üz-üzə gəlməklə təhdid edilən Ömər, Səd ibn Əbu Vəqqasa farslarla danışıqlara girməyi və III Yezdəgird və onun komandiri Rüstəm Fərruxzada elçilər göndərməyi əmr etdi.Bu,çox güman ki,Ömərin fars cəbhəsində tətbiq etdiyi gecikmə taktikası idi.Eyni zamanda,Xalidə əsasən Yəməndən olan 6000 əsgərdən ibarət əlavə qüvvə göndərdi.Bu qüvvənin tərkibinə 1000 Səhabə (Məhəmmədin yoldaşları) daxil idi ki, onların 100 nəfəri İslam tarixində ilk döyüş olan Bədr döyüşünün qəhrəmanlarından idi.Bundan başqa qüvvədə Zübeyr ibn əl-Əvvam,Əbu Süfyan və həyat yoldaşı Hind bint Ütbəh kimi yüksək təbəqənin vətəndaşları da vardı.
Səid ibn Zeyd,Fəzl ibn Abbas,Əbdülrəhman ibn Əbu Bəkr (Əbu Bəkr oğlu),Abdullah ibn Ömər (Ömər oğlu), Aban ibn Osman (3-cü Raşidi xəlifəsi Osman ibn Əffan oğlu),Əbdülrəhman ibn Xalid (Xalidin oğlu),Abdullah ibn Cəfər (Əlinin qardaşı oğlu),Əmmar ibn Yasir,Miqdad ibn Əsvəd,Əbuzər əl-Ğəffari,Malik əl-Əştər,Əbu Əyyub əl-Ənsari,Qeys ibn Səd,Huzeyfə ibn əl-Yəmən,Übeydə ibn əs-Samit,Hişam ibn əl-Əs,Əbu Hüreyrə və İkrimə ibn Əbu Cəhl kimi seçilən səhabələr də var idi.Vətəndaşlardan ibarət ordu olduğu üçün,muzdlu ordudan fərqli olaraq,əsgərlərin yaşı 20-dən (Xalidin oğlundan) 70-ə (Əmmara) dəyişirdi.Məhəmmədin cənnət vəd etdiyi on yoldaşdan üçü,yəni Səid,Zübeyir və Əbu Übeydə Yərmuqda idi.
Görünür,bizanslıları məğlub etmək istəyən Ömər əvvəlcə onlara qarşı ən yaxşı müsəlman qoşunlarından istifadə etdi.Müsəlman qüvvələrinin davamlı axını,müsəlmanların güclənəcəyindən qorxan bizanslıları narahat etdi və onların da hücum etməkdən başqa çarələri qalmadı.Yərmuqdakı müsəlmanlara göndərilən əlavə qüvvələr kiçik qruplar halında gəlirdilər,hansı ki,bu bizanslıları hücum etməyə məcbur etmək və onları ruhdan salmaq üçün davamlı bir qüvvə axını təəssüratı yaratmışdı.Sözügedən taktika bir qədər sonra Kadissiyyə döyüşündə təkrarlanacaqdı.
Lələkli fitçalan ördək
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Çyormoz
Çyormoz — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Perm diyarının tərkibinə daxildir
Turdus fuscater
(Turdus fuscater) — cinsinə aid heyvan növü.
Kral kompaniyası adaları
Kral kompaniyası adaları —  Hind okeanının cənub-şərqində, Tasmaniya adasından isə cənub-şərqdə yerləşən kabus adalar.
Adaların tarixi
İlk dəfə bu adalar haqqında məlumat 1840-cı ildə verilmişdir. Ancaq bu adaların mövcudluğu haqqında kimin məlumat verməsini bilinmir. Bir çox qədim xəritələrdə onun yerləşmə ərazisinin -50.33333°N, 140°W və ya -52.33333°N, 143°W kimi göstərilirdi.
Adaların mövcud olması 1840-cı ildə Amerika antarktik ekspedisiyası tərəfindən tərəfindən inkar edilir. thumb|left|500px| «Nimrod» gəmisi Kral kompaniyası adaları və digər iki kabus adanın axtarışı zamanı thumb| 1889 - 1902 illərdə dəfələrlə gəmilər bölgədən keçərək heç bir quru parçasını aşkarlamamışlar. Bu səbəbdən 1904-cü ildə Birləşmiş Krallığın Hidroqrafiya Cəmiyyəti bu qeydi xərtələrdən silmişdir.
1909-cu ildə Nimrod, 1912-ci ildı Avrora gəmisi adaların axtarışına çıxsada heç bir nəticə əldə edilməmişdir.
Anji Mahaçqala FK
"Anji" — Mahaçqaladan olan Rusiya futbol klubu. Rusiya Kubokunun 2000/2001-ci illərdə finalçısı. Hazırda futbol üzrə Rusiyanın əsas çempionatında çıxış edir.
Tarix
"Anji" 1991-ci ildə yaranıb. Klubun əsasını Maqomed Sultan Maqomedov və Mahaçqala "Dinamo"sunun keçmiş oyunçusu Aleksandr Markarov qoyub. Komanda 1991-ci ildə Dağıstan çempionu olub.
"Anji" ev oyunlarını 16000 azarkeş tutumu olan "Dinamo" stadionunda keçirir. Mahaçqala klubunun ən böyük uğuru 1999/2000 mövsümündə UEFA Kubokunda çıxış olub. Lakin komanda uğursuzluğa düçar olub. Belə ki, rəqibi Şotlandiyanın "Reyncers" klubu Mahaçqalaya gəlməkdən imtina edib və UEFA bunu qəbul edib. Komandalar neytral bir oyun keçirib və Varşavada keçirilən oyunda "Anji" 0:1 hesabı ilə məğlub olub.
"Anji"nin Rusiya Kubokundakı ən böyük uğuru finalda oynamaq olub. 2000/2001 mövsümündə finala çıxan komanda penaltilər seriyasında Moskva "Lokomotiv"inə yenilib.
"Anji"yə hazırda klubun qurucusu olan Maqomed Sultan Maqomedov başçılıq edir. Komandanın baş məşqçisi isə Omari Tetradzedir. Məşqçi karyerasına 2007-ci ildə başlayan Omari həmin vaxtdan "Anji"də çalışır.
Birinci divizion
2002-ci il mövsümü Mahaçqala klubu üçün uğursuz oldu. 15-ci yeri tutub, yüksək divizionu tərk edir. 2002-ci ildən başlayaraq Anji bütün oyunlarını yalnız Birinci divizionda keçirir. Anjinin heyətində Roberto Karlos, M.Bussufa, Yuri Jirkov, S.Eto'o kimi oyunçular çıxış edir.
Açıq səma altında muzey
Açıq səma altında muzey — Muzey də eksponatl ar açıq səma altında nümayiş olunur və qorunur.
Haqqında
Açıq səma altında muzeyin təşkil etməyin vacibliyi ideyası və prinsipləri ilk dəfə olaraq isveçrə li alim Ç.Bonsetten tərəfindən XVIII əsr də irəli sürülmüşdür. İsveçrə 1891-ci ildə isə Qezelius məşhur "Skansen" muzeyini təşkil etdi. Avropa və Amerika qitələrində belə muzeylər çoxdur (Kopenhagen də – 1897, Oslo da – 1902, Arnxemdə – 1912 və s.). Təkcə Polşa da belə muzeylərin sayı 35-ə çatmışdır. Finlandiya da Serasaari adasında ənənəvi kəndli malikanəsi və o cümlədən XVIII əsrə aid zəngin etnoqrafik abidələr saxlanmaqdadır. Burada bütün sənətkarlıq emalatxana ları və dəyirman lar işlək vəziyyətdə nümayiş etdirilir. Almaniya nın Zanvüst şəhərində alman kəndinin 250 illik tarixini izləmək mümkündür. Buxarest də yerləşən muzey-kənd də diqqəti cəlb edir. Muzeydə 62 kompleks abidə və 18 min eksponat nümayiş etdirilir. 1940-cı ildə Finlandiyanın Turku şəhərində xalq sənətkarlığına aid xüsusi muzey açılmışdır. Burada onlarca sənətkarlıq sahəsi ilkin variantda nümayiş etdirilir. Keçmiş SSRİ məkanında açıq səma altında ilk etnoqrafik muzey 1928-ci ildə Riqa da təşkil olunmuşdur. 1957-ci ildə isə Estoniya da "Rokk-al-Mare" muzeyi açılmışdır. Muzey XVIII-XIX əsrlərdə estonların məişətinə dair gözəl təsəvvür yaradır. Novqorod, Tbilisi, Lvov və Suzdal şəhərlərində də belə muzeylər fəaliyyət göstərir. Öz miqyasına görə Kiyev yaxınlığında açılmış muzey diqqəti xüsusilə cəlb edir. Muzey 200 hektar sahəni əhatə edir. İri eksponatların sayı isə 200-ə çatır. Burada 400 illik yaşı olan yaşayış evi nümayiş etdirilir.
Jolene Marie Rotinsulu
Jolene-Marie Cholock-Rotinsulu (tam adı: Jolene-Marie Cholock-Rotinsulu, ; ) — İndoneziya müğənnisi və rəssamı. Üç uşaq albomu yazdırıb. Bir çox uşaq televiziya proqramlarında aparıcı kimi çıxış edib.
Həyatı
6 yaşında ikən öz fəaliyyətinə əyləncə sənayesində başlamışdır. Həmin dövrdə üç albom buraxdırmış Aqnesin adı məşhur müğənnilərlə bir sırada çəkilməyə başlayır. Oxumaqla yanaşı, həmçinin uşaq televiziya şousunun aparıcısı olmuşdur. Hələ yeniyetmə ikən Aqnes aktyorluq fəaliyyətinə başlamışdır. 2001-ci ildə çəkilmiş "I am Hope" sabun operası ona müvəffəqiyyət qazandırdı.
Phrynocephalus
Girdəbaşlar (Phrynocephalus) — Orta və kiçik ölçülü kərtənkələlər, uzunluğu quyruğu ilə birlikdə 25 sm təşkil edir.
Xariçi görünüş
Başları qısa, ön hissədən yumru olur. Boğaz hissədə kisəcik olmur.
Yayılması
Avropanın cənub-şərq arid iqlimi olan ərazilərdə, Orta Asiya, Şimal-qərb Çin, İran, Əfqanıstan, Pakistan, Şimali Afrika və Ərəbistan yarımadası ərazisində yayılmışdır.
Həyat tərzi
Onlar əsasən açıq səhra sahələrində yayılırlar. Qumsallığın ortasında gizlənir. Günlük, aktiv olur. Əsasən Cücülər və digər Onurğasızlarla qidalanır.
Çoxalması
Bu cinsə daxil olan növlərin böyük əksəriyyəti yumurta qoymaqla çoxalır. 4 növ isə diri bala doğur (P. forsithii, P. theobalcli, P. vlangalii, P. zetangensis), onların arealı Tibet platosu ilə məhdudlaşır.
Təsnifat
Bu cinsə hazirda 40 növ daxildir. Ancaq bunu hələ tam say hesab etmək olmaz. Səbəb isə yeni növlərin müəyyənləşə bilməsidir.
Vaspurakan çarlığı
Vaspurakan (, (Vaspowrakan) "nəcib diyar" və ya "şahzadələr ölkəsi" mənasını verir) Orta əsrlərdə daha sonra Van gölündə mərkəzləşmiş müstəqil bir səltənətə çevrilən ermənistanın ilk və ən böyük vilayətidir. Müasir Türkiyənin ərazilərində və İranın şimal-qərbində yerləşən bölgə erməni sivilizasiyasının beşiyinin mərkəzi hissəsi hesab olunur.
Tarix
thumb|261x261px|Vaspurakan Krallığı (908–1021) Tarixinin çox hissəsində əvvəlcə ərazidə bir knyazlıq yaratmağı bacaran erməni Artsruni sülaləsi tərəfindən idarə olunurdu. Ən böyük dərəcədə Vaspurakan, Van gölü ilə Urmiya gölü arasındakı əraziləri 908-ci ildə təşkil etdi.
908-ci ildə Vaspurakandan olan Gagikin Abbasilər tərəfindən Ermənistanın kralı olaraq tanındığı zaman Vaspurakan bir krallıq statusuna qaldırıldı. Əvvəlcə Gagik onların tərəfində idi, lakin çox keçmədən peşman oldu və II Aşot Baqratuni ilə birlikdə ərəbləri məğlub etdi. Tezliklə II Aşot tərəfindən Vaspurakan Kralı olaraq tanındı. 1021-ci ildə Seneqerim Artsruni Sebasteia və ətraflarını alaraq Vaspurakanı Bizans İmperiyasına verdi. Vaspurakan, Vasprakaniya adı altında Bizans vilayətinə çevrildi. Təxminən 1050-ci ildə Vasprakaniya Taron əyaləti ilə birləşdi, lakin 1054–1056-cı illər arasında Səlcuq türkləri tərəfindən zəbt edildi. 13-cü əsrdə Vaspurakanın bir hissəsi Zakarilər tərəfindən azad edildi. Ancaq qısa müddətdə monqollar, sonra Osmanlı türkləri tərəfindən fəth edildi. Vaspurakan'ın Osmanlı imperiyası dövründə əhəmiyyətli bir erməni əhalisi var idi. 1915-ci il zamanı Osmanlı qüvvələri Vanın mühasirəsindən sonra erməni əhalisinin əksəriyyəti köçürüldü.
Vaspurakan Krallığının konkret paytaxtı yox idi, kral öz iqamətgahını bir yerdən başqa yerə köçürdürdü — Van, Vostan (müasir Gevaş) və s.
Xallı fitçalan ördək
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Oksana Orexova
Oksana Orexova (d. 27 avqust 1991) — Rusiya əsilli Azərbaycanı təmsil edən həndbolçu. Oksana Orexova, Azərbaycan yığmasının heyətində 2017-ci ildə baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında qızıl medal qazanıb.
Karyerası
Oksana Orexova, 2017-ci ildə Azərbaycan yığması ilə birgə IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatıldı. Yarışların həlledici, final görüşündə Azərbaycan yığması, gərgin oyunun sonunda Türkiyə yığmasını 28:26 hesabı ilə məğlub etdi və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının çempionu oldu.
Yumurta qoyan
Dinozavrlarda yumurta qoymaqla çoxalırmışlar.
Alban katolikoslarının siyahısı
Alban Həvvari Kilsəsinə rəhbərlik etmiş katolikosların aşağıdakı siyahısı alban tarixçiləri Moisey Kalankatlının "Alban ölkəsinin tarixi", Mxitar Qoşun "Alban salnamələri", Kirakos Gəncəlinin "Tarix" və Steppanos Orbelianın "Sünik tarixi" əsərlərinin mətninin müqayisəsi əsasında dəqiqləşdirilmişdir.
Gəncəsər monastırı siyahısı:
Küveyt
thumb|360px|Küveyt
Küveyt (ərəb. كويت‎‎) və ya rəsmi adı ilə Küveyt Dövləti (ərəb. دولة الكويت‎‎) — Yaxın Şərqdə dövlət. Küveyt ərəb əsilli dövlətdir. Şimal və qərbdə İraq, cənubda Səudiyyə Ərəbistanı ilə həmsərhəddir. Şərqdə Fars körfəzi ilə əhatə olunmuşdur. Paytaxtı və ən böyük şəhəri Əl-Küveyt şəhəri, ümumi sahəsi 17,820 kvadrat kilometrdir. Küveyt digər ərəb ölkələri kimi zəngin neft ehtiyatlarına malik ölkədir.
Ərazisi
Küveyt dövləti Cənub-Qərbi Asiyada Fars körfəzinin sahilində yerləşir. Sahəsi:17,819 km²-dir. Ərazisinin çox hissəsi yaylalardır. Ərazisi qərbdən şərqə doğru alçaqlaşır və Fars körfəzi sahilində düzənliyə çevrilir. Küveytdə su ehtiyatları olduqca azdır və dəniz suyunun saflaşdırılması üçün müəssisə tikilib. Ərazisində çox böyük neft-qaz yataqları mövcuddur. Məhz neftin sayəsində iqtisadiyyatı sürətlə inkişaf edərək İEÖ (İnkişaf Etmiş Ölkələr)lə bir səviyəyə çatmışdır. Adambaşına düşən gəlir yüksəkdir (21300 ABŞ dolları).
Əhalisi
Əhalisi 2,3 mln (2005-ci il) nəfərdir. Əhalisinin 45% bu ərazidə məskunlaşan etnik ərəblər (küveytlilər), 35% bu əraziya sonradan mühacirət etmiş ərəblər, qalan 20%-ni isə iqtisadiyyatın sürətli inkişafı səbəbiylə artan işçi qüvvəsinə olan tələbatı ödəmək üçün xaricdən gələnlər təşkil edir.
Tarixi
8-ci əsrdən Ərəb Xilafəti tərkibinə daxil olmuşdur. 1899–1961-ci illər ölkə İngiltərənin siyasi təsir dairəsinə düşür. Ölkənin əsas problemləri İraq Respublikası ilə olmuşdur. 1922-ci il İraqla sərhədlər haqqında müqavilə imzalanır. 1961-ci il Küveyt İngiltərənin siyasi təsiridən çıxır. Küveyt 1990-ci ildə Səddam Hüseynin rəhbərlik etdiyi İraq tərəfindən işğal olunur. 1991-ci ildə isə Fars körfəzi müharibəsinin gedişində Koalisiya qoşunları (NATO ordusu və Fars köfəzi sahili dövlərlərin ordusu) tərəfindən İraq orduları məğlub edilir və Küveyt azad olunur.
Dini vəziyyət
Küveytin də əksər əhalisi müsəlmanlardır. 92 % əhali islama ibadət edir. Müsəlmanlar arasında sünniliyin maliki məzhəbi geniş yayılıb. Eyni zamanda sünnü-hənəfi və sünni-sələfilər də vardır. 15–20 faiz əhali şiə məzhəblidir (şəhər əhalisinin bir hissəsi və ölkənin Şimal rayonlarının əhalisi, farslar, bəzi induslar və pakistalılar, İraqdan və digər ölkələrdən gələn ərəblər). Şiələr arasında ismaililər üstünlük təşkil edir. Küveytdə az sayda induslar (böyük əksəriyyəti hindlilərdir) da yaşayır. Ölkə əhalisinin 6 faizi xristianlardır. Bunlar anqlikan və reformatolar (4 min nəfər), katoliklər (18 min nəfər), pravoslav, yakobit, koptlar (bu üç qrupun ümumi sayı 4 min nəfər), erməni-qriqoryalar (6 min nəfər) və s. Xristianlığa (pravoslav, monofizitlik, anqlikalıq, reformatorluq formasında) az sayda ərəblər və əcnəbilər. İnduslar, ingilislər, amerikanlar və digərləri ibadət edir.