cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daşkənd dövləti (1784)
Daşkənd Rusiya münasibətləri
1798-ci ildə Daşkəndlilər xarici əlaqələr kollegiyasının rəhbəri A. A. Bezborodkodan məktubu ilə sağ-salamat qayıtdılar. Xanın yazılı və şifahi istəklərinə (şifahi istəklər Mullacanahun Maqzum tərəfindən Xarici İşlər kollegiyasının nümayəndəsi S.M. Loşkarevə çatdırılmışdır) cavab olaraq yeni mədən mütəxəssislərinin geri göndərilməsinə razılıq verdi, Daşkənd tacirlərinə maneəsiz ticarəti təmin etdi və Rusiya imperiyasının Daşkənd dövlətini Tzin təcavüzünə qarşı qoruyacağına əmin etdi.
1800-cü ildə Sibir rəhbərliyi T. S. Burnaşev və M. Pospelovu Daşkəndə göndərdi. Mədən mühəndisləri "daş-qaş" nümunələrinin olmadığını təsdiqlədilər və çatılması çətin olan yerlərdə yalnız kiçik mis çöküntüləri tapdılar. Meşə, texnika və mütəxəssis çatışmazlığına toxunaraq Yunis Xocaya metal əritməyin tamamilə mümkün olmadığını dedilər. Geri qayıtdıqdan sonra Rusiya imperiyası mineralların işlənməsində Daşkəndə kömək etməkdən imtina etdi.
Kasurədeh (Piranşəhr)
Kasurədeh - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 178 nəfər yaşayır (35 ailə).
Səməndər Kərimov
Səməndər Fazil oğlu Kərimov —  1994-cü il, Füzuli rayonu, Azərbaycan — 15 iyun 2014-cü il) Tərtər rayonu Azərbaycan — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kiçik çavuşu, şəhid.
Qırmızıdimdik balıqçıl
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Səməndər Kərimov
Həyatı
Səməndər Fazil oğlu Kərimov — 1994 ve ildə Füzuli rayonunun Araz Yağlıvənd kəndində anadan olub. 2000-ci ildə Araz Yağlıvənd kənd orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olmuş. 2001-ci ildə Araz Yağlıvənd kənd orta məktəbini bitirmiş.
Qırmızıdimdik balıqçıl
Haqqında
Adi balıqcıldan nəzərəçarpacaq dərəcədə iridir. Üstü göydür. Başı qonur, boğazı ağdır. Qarnı qonurdur. Dimdiyi qırmızıdır. Arealı Türkiyədən Cənub-Şərqi Çinə və Flippinə qədər Asiyanın cənubudur. Su hövzələrinin sahillərində məskunlaşır. Təsadüfi rast gəlinən quş kimi Lənkəran yaxınlığında 2 dəfə tutulmuşdur. Haqqında başqa məlumatlar yoxdu.
Murad Osmann
Murad Yusupoviç Osmanov — peşəkar olaraq Murad Osmann kimi tanınan, Moskvada yaşayan bir rus fotoqrafdır. Həyat yoldaşı Natalia Zakharova ilə onun  "Follow Me To"seriyası var.
Həyatı
Osmann 1985-ci ildə Rusiyanın Dağıstan dağlarında anadan olub. 1990-cı ildə, beş yaşında olanda ailəsi Moskvaya köçdü. 2001-ci ildə London İmperial Kollecində mülki mühəndislik təhsili almaq üçün İngiltərəyə getdi.
Osmann ən çox Məni izlə layihəsi ilə məşhurdur.O buna 2011-ci ildə Barselona şəhərində sevgilisi Nataliya Zakarova ilə başlayıb.Osmannın hazırda instagram hesabında 4 milyondan çox izləyicisi var.
Kitablar
2015-ci ildə Skyhorse Nəşriyyatı Follow Me To: A Journey (a life)Around the World Through the Eyes of Two Ordinary Travelers by Murad Osmann and Nataly Zakharova kitabını nəşr etdi.
Duşes limonadı
Duşes limonadı — açıq sarı rəngli alkoqolsuz güclü karbonatlaşdırılmış tonlayıcı içki. Tərkibindəkilər əsasən limon suyu, şəkər və karbon qazıdır. Əsasən duşes armudundan istifadə edilir. Duşes armudu ona bir az büzüşümlü turşuluq, tonlayıcı təsir, güclü aroma və şirin dad verir.
Haqqında
SSRİ-də məşhur içki "Duşes" tonlayıcı qazlı içkilərin arasında birinci yeri tutmuşdur. Gürcüstan, Ermənistan və Krımda hazırlanan şərbətlər duşes limonadındada işlədildikdən sonra 1930-cu ildə istehsala buraxılmışdır. İstehsala buraxıldıqda 0,5 litrlik şüşələrdən istifadə edilirdi. 1 ədədinin dəyəri 10 qəpik idi. Sovet İttifaqının dağılmasından bəri, indi bu içkilərin "Duşes" markası altında analoji məhsullar Rusiyada alkoqolsuz içkilər istehsal edən bir sıra müəssisələrdə müxtəlif şüşə və plastik konteynerlərdə istehsal olunur
Müqəddəs Məryəm kilsəsi (Ərəkül)
Müqəddəs Məryəm kilsəsi — Xocavənd rayonunun Ərəkül kəndi ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi. Vaxtilə Erməni Qriqoryan Kilsəsinin Qarabağ yeparxiyasına tabe olmuş kilsə 1902-1907-ci illərdə Bakının zəngin ermənilərindən olan Makiç Qriqoryanın sifarişi ilə inşa edilmişdir.
Tarixi
Kilsə, Ərəkül kəndindən olan, lakin Bakıda yaşayan zəngin ermənilərdən biri – Makiç Qriqoryanın sifarişi ilə tikilmişdir. 1902-1907-ci illərdə kilsənin inşası üçün 30.000 rubl xərclənmişdir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Ərəkül kəndinin qədim mərkəzində inşa edilmiş Müqəddəs Məryəm kilsəsi, digər tikililər arasında effektiv şəkildə seçilir. Kilsənin layihəsi Tbilisidən dəvət edilmiş memar tərəfindən hazırlanmış, lakin, memarın adı sənədlərdə qeyd edilməmişdir. İnteryerlərin işlənməsi üçün isə Bakıdan beş ədəd yunan memar dəvət edilmişdir. Digər işlərin icrasında yerli sənətkarlardan istifadə olunmuşdur.
20,5x16 metr ölçülərə malik olan kilsə, planda günbəzli bazilika quruluşuna malikdir. Üçnefli bazilikanın günbəz ilə birlikdə olan hündürlüyü 18 metrə bərabərdir. Günbəz tağlar vasitəsi ilə dörd gözəl pilon tərəfindən saxlanılır. Kilsənin divarları yaşı yonulmuş yerli qumdaşından inşa edilmişdir.
Kilsənin interyeri eksteryeri ilə müqayisədə daha cazibədardır. İşıqlı və geniş ibadət zalı yonma naxışlı memarlıq elementləri ilə ziyarətçisinə ciddi təsir buraxır.
Hüququn sistemi
Hüququn sistemi — hüququn struktur elementlərinin daxili strukturudur.
Hüququn sistemi
Beş əsas komponentdən ibarətdir: hüquq normaları, hüquq institutları, hüquq sahələri, alt institutlar və alt sektorlar.
Hüquq sahəsi hüquq sisteminin ən böyük elementidir. Hüquqi tənzimləmə predmetinin və metodunun orijinallığı ilə keyfiyyətcə bircinsli ictimai münasibətlər qrupunu tənzimləyən hüquq normalarının məcmusundan formalaşır. Əgər hüquq institutu ictimai münasibətlərin növünü tənzimləyirsə, sənaye bir növ sosial münasibətlərdir.
Beləliklə, hüququn sahələrə bölünməsi üçün əsasən iki meyardan - hüquqi tənzimləmənin predmetindən və metodundan istifadə olunur. Bu meyarlar bir hüquq sahəsini digərindən fərqləndirir.
Hüquq institutu bir hüquq sahəsi daxilində və ya onların qovşağında keyfiyyətcə homojen ictimai münasibətləri tənzimləyən hüquq normalarının ayrıca qrupudur.
Tənzimləmə xarakterinə görə bir neçə oxşar hüquq institutu hüququn alt qolunu təşkil edir. Məsələn, mülki hüququn tərkib hissəsi kimi müəllif hüququ, mənzil və patent hüququ, maliyyə hüququnun bir hissəsi kimi isə vergi hüququnun bir alt sahəsi fərqləndirilir.
Hüquqi tənzimləmənin predmeti verilmiş hüquq normaları toplusu ilə tənzimlənən ictimai münasibətlər hesab olunur. Hər bir sənayenin özünəməxsus tənzimləmə predmeti olur, başqa sözlə desək, hər bir sahə öz subyektinin özünəməxsusluğu, tənzimlənən ictimai münasibətlərin xüsusiyyətləri ilə seçilir. Tənzimləmə subyekti obyektiv şəkildə formalaşır və qanunvericinin mülahizəsindən asılı deyildir. Bütün ictimai münasibətlər hüquqi tənzimləmə predmeti ola bilməz. Bu münasibətlərin, ilk növbədə, sabitliyi və təkrarolunma qabiliyyəti ilə fərqlənməsi zəruridir; ikincisi, cəmiyyətin və dövlətin marağı ondan ibarətdir ki, bu münasibətlər məhz hüquqi formada mövcuddur və dövlət tərəfindən hüquqi müdafiəyə tabedir; üçüncüsü, məsələn, məhkəmə, inzibati orqanlar tərəfindən kənar nəzarət imkanı. Beləliklə, daxili ailə münasibətləri, bir qayda olaraq, kənar nəzarətə tabe deyildir, ona görə də onları qanunun aliliyi ilə tənzimləmək çətindir.
Hüquqi tənzimləmə metodu – ictimai münasibətlərə hüquqa təsirin subyekt-xüsusi üsuludur.
Hüquqi tənzimləmə üsulları üç halla xarakterizə olunur:
Bu meyarlara uyğun olaraq hüquq elmində hüquqi tənzimləmənin iki əsas metodu fərqləndirilir: imperativ və dispozitiv.
Azad Zahid
Həyatı
1957-ci il iyulun 27-də anadan olub.
Azərbaycan, Frans – International, Moskva və Dağıstan radiolarında Azərbaycan musiqisinə həsr olunmuş 1000-ə yaxın radio verilişlərin müəllifi (1993-2023).
Köhnə Lahican (Piranşəhr)
Köhnə Lahican - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 957 nəfər yaşayır (170 ailə).
Hipersonik
thumb|sağ|Hipersonik sürətə aid simülyasiya (Mach 5) thumb|center|X-15 thumb|center|X-43A test uçuşunda Hipersonik 5 Mach və ya daha yüksək sürətlər üçün istifadə olunur. (1 Mach 15 dərəcə Selsi ilə yerə yaxın yerlərdə təxminən 1225 km/saatdır.) Ayrıca, 5 Mach və daha yüksək sürətlə uçmaq üçün hazırlanan təyyarələrə hipersonik təyyarələr deyilir. Bunlara misal olaraq North American Aviation aviasiya şirkəti tərəfindən istehsal olunan North American X-15 və NASA tərəfindən hazırlanan NASA X-43-ü göstərmək olar. İndiyə qədər qurulmuş bütün vasitələr eksperimentaldır.
NGC 6169
NGC 6169, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Günyə bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Məzrayı-i Tamarçin (Piranşəhr)
Məzrayı-i Tamarçin - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 44 nəfər yaşayır (9 ailə).
Bütlərə sitayiş
right|thumb|"Musa qızıl buzova qəzəblənir". Müəllif: [[Vilyam Bleyk|Vilyam Bleykl. 1799–1800-cü illər.]]
Temir
Temir  — Qazaxıstanın Aqtöbe vilayətinin Temir bölgəsindəki bir şəhər. Temir şəhər administrasiyasının inzibati mərkəzi. KATO kodu —155621100.
Bütlərə sitayiş
"Saxta tanrı" ifadəsi İbrahimi olmayan paqan dinlərin kult obrazlarını və ya ilahlarını, eləcə də xüsusi əhəmiyyət kəsb edilən digər oxşar varlıqları və ya obyektləri təsvir etmək üçün İbrahimi dinlərdə istifadə edilən alçaldıcı bir termindir. Öz növbəsində, bəzi animist və politeist dinlərin ardıcılları müxtəlif monoteist dinlərin tanrılarını "saxta tanrılar" kimi qəbul edirlər. Heç bir tanrıya inanmayan ateistlər öz baxış bucaqları bütün tanrıları əhatə etsə də, adətən "saxta tanrı" terminindən istifadə etmirlər. Bu terminin istifadəsi ümumiyyətlə bəzi ilahlara ibadət etməyi, ancaq digərlərinə ibadət etməməyi seçən teistlərlə məhdudlaşır.
Temir
Coğrafiyası
Temir çayı üzərində, Temir dəmir yolu stansiyasından təqribən 20 km cənubda yerləşir.
Bütlərə sitayiş
Dinlərin tarixi bütlərə sitayiş ittihamları və inkarları ilə yadda qalmışdır. Bu ittihamlar heykəlləri və təsvirləri simvolizmdən məhrum hesab edirdi. Alternativ olaraq, bütlərə sitayiş mövzusu bir çox dinlər arasında və ya müxtəlif dinlərin məzhəbləri arasında fikir ayrılıqlarının mənbəyi olmuşdur.
Kulövr
Kulövr  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Lürsi-Levi kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Mulen.
Temir
Tarixi
Şəhər 1870-ci ildə (orijinal adı Karakamıs), Emben postunun (1862-ci ildə Emba çayı üzərində tikilən) buraya köçürüldüyü zaman quruldu. 1896 -cı ildən bir mahal şəhəri olmuşdur.
Kulövr
INSEE kodu — 03087.
Temir
Tarixi
Daşkənd, Buxara, Ufa, Orenburq və Orsk tacirlərinin iştirakı ilə ildə iki dəfə yarmarkaların keçirildiyi XIX əsrin sonu — 20-ci əsrin əvvəllərindəki böyük bir ticarət mərkəzi. İlk məktəblər 1870-ci ildə Temir şəhərində açıldı. Əhməd Halfe məscidi qorunub saxlanılır və bərpa olunur. Hərbi lider jansen Kereyev, alim Abu Takenovun vətənidir.
Arif Qazıyev (rejissor)
Həyatı
Arif Lətif oğlu Qazıyev 1938-ci il mayın 17-də İrəvanda anadan olub, Gəncədə yaşayıb. Orta təhsilini Gəncədə başa vurduqdan sonra böyük bəstəkar Fikrət Əmirovun təkidi ilə Bakıya gəlib və Teatr İnstitutunda təhsilini davam etdirib. Arif Qazıyev hələ uşaqlıqdan bir çox musiqi festivallarının, konsertlərin iştirakçısı olub.
Temir
Tarixi
2000-ci illərə qədər şəhərdə kərə yağı zavodu fəaliyyət göstərirdi.
Kulövr
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 636 nəfər təşkil edirdi.
Arif Qazıyev (rejissor)
Həyatı
1956-ci ildən Azərbaycan Televiziyasında fəaliyyətə başlayıb, görkəmli sənətkarlarla təmasda olub və televiziyada ilk kişi diktoru olub. Daha sonra televiziyanın nəzdində yaradılan Miniatür Teatrının aktyor truppasına keçib, bir müddət musiqi şöbəsində çalışıb.
Kulövr
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 359 nəfər (15-64 yaş arasında) 235 nəfər iqtisadi fəal, 124 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici - 65.5%, 1999-cu ildə 64.9%). Fəal 235 nəfərdən 205 nəfəri (113 kişi və 92 qadın), 30 nəfəri işsiz (13 kişi və 17 qadın) idi. Fəal olmayan 124 nəfər arasında 17 nəfər şagird və ya tələbə, 55 nəfər təqaüdçü, 52 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Temir
Tarixi
Bölgə mərkəzi Şubarkuduk olan indiki Temir rayonu 1972-ci ildə qurulmuşdur.
Arif Qazıyev (rejissor)
Həyatı
O, Georgi Tovstonoqovun rejissorluq məktəbini keçib. Arif Qazıyev 90-na yaxın musiqili filmin rejissoru və ssenari müəllifidir. 1967-ci ildə “Şur” muğamı əsasında çəkdiyi film böyük səs-küyə səbəb olub. Filmdə “Şur” muğamını oxuyan xanəndələr qədim muğamın ən incə guşələrini dinləyicilərə çatdırmağa çalışıblar.
Arif Qazıyev “Şəhər üzərində mahnı” (1965), “Çalır Tamilla Mahmudova” (1966), “Məhəbbət haqqında əfsanə” (1967), “Üçüncü simfoniya” (1968), “Sevinc” (1968), “Təsnif” (1969), “Toyda görüş” (1970), “Torpaq patriarxları” (1971), “Çempionlar məktəbi” (1972), “Gülüstan Bayatı-Şiraz” (1972), “Avtomobildən qorun” (1974), “Payız melodiyaları” (1974), “Bəstəkar Qara Qarayev. Opus-78” (1979), “Bəstəkar Rauf Hacıyev” (1982), “Salam Zeynəb” (1982), “Elimin bayramıdır” (1989), “Qara Qarayev” (2003), “Məşədi İbad-94” (2005), “Xarıbülbül” (2006) və digər filmlərin müəllifidir.
Arif Qazıyev 1988-ci ildə Muğam Teatrını yaradıb, uzun müddət teatrın bədii rəhbəri və baş rejissoru olub.
Əməkdar incəsənət xadimidir, 2008-ci ildə “Şöhrət” ordeni ilə təltif olunub. 2017-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.
Arif Qazıyev 24 fevral 2022-ci ildə 84 yaşında insultdan vəfat edib. Nardaran qəbiristanlığında dəfn olunub.
Təltifləri
Arif Qazıyev "Şöhrət" ordeni ilə təltif olunub (2008).
1 may 2017-ci ildə Azərbaycanın Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.
Xulio Libonatti
Xulio Libonatti — İtaliya millisində oynamış argentinalı futbolçu. Mövqeyi hücumçu olub.
Karyera
Xulio Libonatti iyulun 5-i 1901-ci ildə Rosarioda İtaliyalı immiqrantların ailəsində anadan olmuşdur.
Libonatti, 1919-cu ildə Argentina yığmasında debüt edir. Argetnina millisində 15 oyun keçirdərək 8 qol vurur.
1925-ci ilin yayında, onun İtalyan mənşəli istifadə edərək (Julio valideynləri Genuyadan idi), ikili vətəndaşlığın verdiyi icazə ilə "Torino" klubuna keçir. Bu transferdən sonra Xulio Avropada çıxış edən ilk argentinalı futbolçu olur. Orada, Adolfo Balonçeri və Cino Rozzetti ilə birlikdə Libonatti, "Torino"nun İtaliyada iki çempionluq titulunu qazanmasına səbəb olan məşhur "möcüzə üçlüyü" təşkil edir. Bu üçlük təkcə 1928/29 çempionatında 33 oyunda 117 qol vurur. Libonatti "Torino" formasında 241 oyun keçirib və 157 qol vurub.
1926-cı ildə Libonatti İtaliya millisində debut edir. İtaliya millisinin heyətində ümumilikdə 17 matç keçirdib və 15 qol vurur İtaliya Millisi ilə 1930-cu ildə Mərkəzi Avropa kubokunu qazandı və 6 qolla turnirin bombardiri oldu.
1934-cü ildə Libonatti "Cenoa" klubuna keçir. Daha sonra isə karyerasını bitirdiyi "Rimini" klubuna transfer olur və 1938-ci ildə burada karyerasını bitirir.
Termocüt
Termocütlər ucuz, bir-birini əvəz edə bilən, standart girişlə təmin olunmuş və temperaturu geniş həddə ölçmə qabiliyyətinə malik qurğulardır. Temperaturun ölçülməsində digər metodlardan fərqli olaraq, termocütlər özü qidalanır və xarici qida mənbəyinin olmasını tələb etmir. Termocütlərin əsas məhdudiyyəti onların dəqiqliyidir. Bir dərəcə selsidən (°C) daha az xətalı sistemləri hazırlamaq, çətin başa gəlir.
Termocütlər sənayedə geniş istifadə olunur. Termocütün tətbiq olunduğu sahələrə sobalar, qaz turbinlərində işlənmiş qazı çıxarmaq üçün borular, dizel mühərrikləri və digər sənaye proseslərini misal göstərmək olar. Termocütlər termostatlarda temperatur sensorları kimi yaşayış binaları, idarə və müəssisələrdə də istifadə  edilir.
Termoelementlərin iş prinsipi
Termoelemtlərin iş prinsipi-iki müxtəlif metalın kontaktında cərəyanın yaranması hadısəsinə əsaslanır. Belə kontaktlardan ibarət olan şüalanma qəbulediciləri termoelementlər adlanır. Adətən iki nazik metal təbəqə gümüşlə lehimlənir. Kontaktda metal əvəzinə yarımkeçirici də ola bilər. Metalların sərbəst ucları xarici dövrəyə qoşulur və qalvanometrlə qapanır. Alınan elektrik hərəkət qüvvəsi temperatur dəyişməsi ilə və verilən metal kontaktı üçün e termoelektron hərəkət qüvvəsi ilə mütənasibdir.
Məsələn, termo e.h.q. miqdarı mis və konstantan üçün, dəmir və bismut üçün və tellur-bismut üçün  olur. Termoelektron cərəyanı
(1)
kimi təyin olunur, burada r_i və r_g termoelementin və qalvanometrin müqavimətləridir. olur. Onda r_g də həmin qədər götürülür.
Bir neçə termoelement ardıcıl birləşdirilə bilər. Məsələn, elə qoşmaq olar ki, yalnız cüt qaynaqlara şüa düşsün, təklər isə qaranlıqda saxlansın. Belə n qoşulmanın yaratdığı cərəyan şiddəti
(2)
olar. Belə qoşma o vaxt sərfəlidir ki, r_g müqaviməti r_i-dən çox böyük olsun və nr_i hasili r_g-dən çox fərqlənməsin.
Xarici təsirlərə ən dayanıqlı birləşmə bir-biri ilə əks qütblərdə qoşulan iki etrmoelement cütü ola bilər. Bu zaman onlar ardıcıl şəkildə elə birləşdirilir ki, elektrik hərəkət qüvvələri bir-birinə əks istiqamətdə yönəlsin. Belə birləşmədə termoelementlər bir-birinə yaxın olduğundan xarici təsirlərə eyni cür məruz qalırlar və adi halda heç bir cərəyan vermirlər. Əgər onları növbə ilə şüalandırsaq, onlar müxtəlif işarəli eyni qədər kənaraçıxmalar göstərər.
Nəhalistan (Piranşəhr)
Nəhalistan - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
Mümtaz Soysal
Osman Mümtaz Soysal (Osman Mümtaz Soysal ; ) — hüquqşünas, siyasətçi, alim, 1961-ci il Türkiyə Respublikasının Konstitusiyasının müəlliflərindən biri. 1994-cü ildə qısa müddətdə Türkiyə Xarici İşlər naziri və Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 19 və 20-ci çağırışlarında Sosial-Demokrat partiyasından Zonquldak və Ankaradan seçilmiş millət vəkili.
Həyatı
Mümtaz Soysal 1929-cu ildə Zonquldak vilayətində anadan olub. 1949-cu ildə Qalatasaray liseyini bitirmişdir. Ardından Soysal Ankara Universiteti Siyasi Elmlər Fakültəsin də təhsil almış və 1953-cü ildə məzun olmuşdur. Orta Şərq Dövlət İdarəetmə İnstitutunda köməkçi vəzifəsində çalışarkən fərq kursu imtahanlarını vermiş və 1954-cü ildə Ankara Universitetinin Hüquq Fakültəsini bitirmişdir. 1956-cı ildə Ankara Universiteti Siyasi Elmlər Fakültəsin də asistent kimi işləməyə başlamışdır. Mümtaz Soysal 1958-ci ildə siyasi elmlər doktoru dərəcəsini almışdır. Uzun illər Siyasi Elmlər Fakültəsin də Konstitusiya hüququ professoru kimi dərs demişdir.
Mümtaz Soysal Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) Nümayəndələr Palatasındakı təmsilçisi olaraq Konstitusiya Komitəsinin üzvü idi (6 yanvar 1961–25 oktyabr 1961). 1963-cü ildə Ankara Universiteti Siyasi Elmlər Fakültəsin də dosent və 1969-cu ildə professor olan Soysal, 1971-ci ildə eyni fakültənin dekanı seçildi. 12 Mart Memorandumundan sonra dekanlığı dövründə 18 Mart 1971-ci ildə Ankara Hərbi Vəziyyət Komandanlığı tərəfindən tutuldu və həbs edildi. 1968-ci ildən tədris etdiyi Konstitusiyaya Giriş dərsliyində kommunist təbliğat aparmaqda günahlandırıldı. 6 il 8 ay ağır həbs, 2 ay 20 gün təhlükəsizlik gözaltı və əbədi ictimai hüquqların məhrumetmə cəzasına məhkum edildi. Cəmi 14,5 ay Mamak Həbsxanasında keçirdi. Mamak Həbsxanasında olarkən yazıçı Sevgi Soysalla ailə həyatı qurdu.
Siyasi fəaliyyəti
1962-ci ildə dostları ilə birlikdə Sosialist Kültür Dərnəyini qurdu. 1969–1971-ci illərdə Aralıq dənizi Sosial Elm Tədqiqat Şurasının sədri və 1974–1978-ci illər arasında Beynəlxalq Əfv Təşkilatının vitse-prezidenti vəzifələrində çalışmışdır. 1979-cu ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatının (UNESCO) İnsan Hüquqlarını Öyrətmə Beynəlxalq Mükafatını aldı.
15 iyul 1983-cü ildə Paris yaxınlığındakı Orly Hava limanında Türk Hava Yolları ofisinin qarşısında bomba partlaması nəticəsində Orli Hava limanında 8 nəfərin ölümünə və altmış nəfərin yaralanmasına səbəb olan terror hücumu həyata keçirdiyinə görə həbs olunan ASALA üzvlərinin məhkəməsində türk qurbanlarını təmsil edən tərəf kimi ekspert şahid qismində iştirak etdi.
1995-ci il konstitusiya dəyişikliyi zamanı, xüsusilə Doğru Yol Partiyası nümayəndəsi Coşkun Kırca ilə etdiyi müzakirələrlə gündəmdə qaldı. Seçki qanununun Konstitusiya Məhkəməsinə aparılmasında aparıcı rol oynadı. Daha sonra Cümhuriyyət Xalq Partiyasından ayrıldı və Sosial Demokrat Partiyasına qoşuldu. 1995-ci il ümumi seçkilərində SDP-dan Zonquldaq millət vəkili seçildi. Daha sonra Bülent Ecevit və Rahşan Ecevit ilə qarşıdurmaya girdi və SDP-dan ayrıldı (1998). 2002-ci ildə Müstəqil Cümhuriyyət Partiyasını qurdu və partiya lideri oldu.
Kiprdə icmalararası danışıqlarda konstitusiya müşaviri vəzifəsini öz üzərinə götürən Şimali Kipr Türk Cumhuriyyəti (ŞKTR) Prezidenti Rauf Denktaşın məsləhətçisi vəzifəsində çalışdı. Mümtaz Soysal "Forum", "Akis", "Yön", "Ortam" kimi jurnallarda və "Yeni İstanbul", "Ulus", "Barış", "Cumhuriyet, "Milliyet" və "Hürriyet" daxil olmaqla gündəlik qəzetlərdə köşə yazıları yazmışdır. 1974-cü ildə "Milliyet" qəzetində "Açı" başlığı ilə yayımlamağa başladığı köşələrə 1991–2001-ci illər arasında "Hürriyet"də, 2001-ci ildən sonra isə "Cümhuriyyət"də davam etdi.
11 Noyabr 2019 tarixində İstanbulun Beşiktaşdakı evində vəfat etdi. Soysal Zəncirliquyu qəbiristanlığında dəfn edilib.
Şəxsi həyatı
Mümtaz Soysal Məşhur yazıçı Sevgi Soysal ilə evli olub. Onun bu nigahdan 2 qız övladı var idi.
Sergey Ryazanski
Sergey Nikolayeviç Ryazanski rus kosmonavt.2003-cü ildə IMBP-6 kosmonavt qrupunun komandiri seçildi, lakin sonradan TsPK Kosmonavt Qrupuna verildi.Ryazanski, Soyuz TMA-10M / Expedition 37 / Expedition 38 missiyasında ilk kosmik uçuşunu 2013-cü ilin sentyabrından 2014-cü ilin martına qədər etdi. 2017-ci ildə kosmosa qayıdan Ryazanski Soyuz MS-05 komandiri idi və 52/53 ekspedisiyasında uçuş mühəndisi vəzifəsini icra etmişdi.
Təhsili
Sergey Ryazanski Moskva Dövlət Universitetində oxuyub və 1996-cı ildə biokimya ixtisası üzrə məzun olub.Universitetdən sonra Biotibbi Problemlər İnstitutunda tədqiqatçı kimi işə başlayıb.
Kosmonavtlıq karyerası
Ryazanski 2003-cü ildə tədqiqat və sınaq kosmonavtı seçildi.2005-ci ildə təhsili başa vurdu. 2009-cu ildə Mars 500 proqramının ikinci mərhələsi çərçivəsində 105 günlük bir missiyada iştirak etdi.
Ekspedisiya 37/38
thumb|Ryazanski 11 mart 2014-cü il tarixində Soyuzun göyərtəsinə qayıtmazdan əvvəl Ekspedisiya 37/38-də Uçuş Mühəndisi vəzifəsində çalışmışdır.
Expedisiya 52/53
2017-ci ildə Soyuz MS-05 missiyasında Expedisiya 52/53-də də çalışıb.
Nəmincə (Piranşəhr)
Nəmincə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 420 nəfər yaşayır (63 ailə).
NGC 7160
NGC 7160, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Sefey bürcü istiqamətində yerləşir. II3p tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixi
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixi — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixi, onun yaranmasına qədərki tarix və onun mövcud olduğu 23 aylıq— 28 may 1918-ci ildən 28 aprel 1920-ci ilə qədər olan dövrü əhatə edir.
Zəmin
Zaqafqaziya Seymində Müsəlman Fraksiyasını Müəssislər Məclisinə seçkilər zamanı Azərbaycanın, habelə bütün Cənubi Qafqazın bir milyondan çox türk-müsəlman seçicisinin səsini qazanmış 44 deputat təmsil edirdi. Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman Fraksiyası, faktiki olaraq, Zaqafqaziya Müsəlman Şurası, daha doğrusu, Zaqafqaziya Müsəlman Parlamenti funksiyasını yerinə yetirirdi.
Lakin istər daxili, istərsə də xarici siyasət sahəsində kəskin milli mənafe ziddiyyətlərinin olması Zaqafqaziya Seymi və Birləşmiş Zaqafqaziya Cümhuriyyəti hökumətinin konkret addımlar atmasına imkan vermədi. Nəticədə 1918-ci il mayın 25-də gürcü nümayəndələr Seymdən çıxdılar və ertəsi gün — mayın 26-da Gürcüstanın müstəqilliyini elan etdilər.
Mayın 27-də Seymin Müsəlman Fraksiyasının üzvləri ayrıca iclaslarını keçirdilər və Azərbaycanın müstəqilliyini elan etmək qərarına gəldilər. Bu məqsədlə Zaqafqaziya Müsəlman Şurası özünü Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası elan etdi. 1918-ci il mayın 27-də keçirilən həmin iclasda Azərbaycan Milli Şurasının Rəyasət Heyəti və sədri seçildi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Milli Şuranın sədri oldu. İcra Komitəsinin sədri vəzifəsinə isə Fətəli xan Xoyski (bitərəf) seçildi.
İlk dövr
thumb|left|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin [[Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsi|İstiqlal Bəyannaməsi]]
1918-ci il may ayının 28-də Milli Şuranın birinci iclası keçirildi və iclasda Azərbaycanın müstəqil dövlət elan olunması haqqında tarixi qərar qəbul edildi. Beləliklə, 100 ildən artıq fasilədən sonra Azərbaycanın Şərqi və Cənubi Zaqafqaziya hüdudlarında milli dövlətçiliyi bərpa olundu. Elə həmin iclasda yeni demokratik dövlətin yaranması faktını hüquqi cəhətdən təsbit edən "Azərbaycanın istiqlaliyyəti haqqında Akt" qəbul edildi.
İstiqlal Bəyannaməsi bütün türk-müsəlman dünyasında, ümumiyyətlə bütün Şərqdə, ilk dəfə olaraq Azərbaycanda ən demokratik respublika idarə üsulunun — parlamentli respublikanın yaradılacağından xəbər verirdi. Azərbaycan Milli Şurasının İstiqlal Bəyannaməsində deyilirdi: 1. Bu gündən etibarən Azərbaycan xalqı hakimiyyətə malik olduğu kimi, Cənub-Şərqi Zaqafqaziyanı əhatə edən Azərbaycan da tam hüquqlu müstəqil bir dövlətdir.
2. Müstəqil Azərbaycan dövlətinin idarə forması Xalq Cümhuriyyətidir.
3. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti bütün millətlərlə, xüsusilə qonşu olduğu millətlər və dövlətlərlə mehriban münasibətlər yaratmaq əzmindədir.
4. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti milliyyətindən, məzhəbindən, sinfindən, silkindən və cinsindən asılı olmayaraq öz sərhədləri daxilində yaşayan bütün vətəndaşlarına siyasi hüquqlar və vətəndaşlıq hüququ təmin edir.
5. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti öz ərazisi daxilində yaşayan bütün millətlərin sərbəst inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır.
6. Müəssislər Məclisi toplanıncaya qədər Azərbaycanın başında xalqın seçdiyi Milli Şura və Milli Şura qarşısında məsuliyyət daşıyan Müvəqqəti hökumət durur. 1918-ci ilin yayında Azərbaycanda siyasi vəziyyət ikihakimiyyətliliklə səciyyələnirdi və istiqlaliyyət uğrunda mübarizə bu şəraitdə gedirdi. Azərbaycanın şərq hissəsində — Bakı və Bakı quberniyasında Bakı Xalq Komissarları Soveti fəaliyyət göstərirdi. Bölgənin qərb hissəsi isə (Gəncə və Gəncə quberniyası) Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti milli hökumətinin hakimiyyəti altında idi.
Gəncə dövrü
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti 1918-ci ilin may ayının 30-da radioqram vasitəsilə Azərbaycanın öz istiqlaliyyətini elan etməsi barədə dünyanın əsas siyasi mərkəzlərinə -London, Paris, Vaşinqton, İstanbul, Berlin, Madrid, Tehran, Moskva, Roma, Vyana, Buxarest, Sofiya, Tokio, Haaqa, Kopenhagen, Kiyev, Kristianiya (Oslo) və Stokholma rəsmi bəyanatlar göndərdi. Həmin radioqramda yeni yaradılmış Hökumətin müvəqqəti olaraq Yelizavetpolda (Gəncə) yerləşdiyi bildirilirdi.
İyun ayının 4-də Azərbaycan və Osmanlı İmperiyası arasında "Sülh və Dostluq" müqaviləsini imzaladı və bir gün sonra Türk ordusu Gəncəyə daxil oldu. 1918-ci ilin 16 iyun tarixində Milli Şuranın üzvləri və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti Gürcüstanın paytaxtı Tiflis şəhərindən siyasi vəziyyətin çox ziddiyyətli olduğu Gəncəyə köçdü. Həmin dövrdə Gəncə şəhərində real hakimiyyət hələ may ayının axırlarında 300 nəfər hərbi təlimatçı ilə Gəncəyə gəlmiş Türkiyənin Qafqaz İslam Ordusunun komandanı Nuru paşanın əlində idi. O, tezliklə Gəncədə hərc-mərcliyə son qoya bilmiş, şəhərdə qayda-qanun yaratmışdı
Böhran
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası və Hökumətinin həyata keçirmək istədiyi tədbirlərin "həddindən çox demokratik" istiqamətindən narazı qalan Azərbaycan burjuaziyası və mülkədarlarının müəyyən dairələrinin təsirilə Nuru paşa Azərbaycan Milli Şurası və Hökumətini şübhə ilə qarşıladı. İyunun 16-da Gəncəyə gələn Azərbaycan Milli Şurasının iyunun 17-də Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin sədrliyi ilə iki iclası keçirildi.
Birinci qapalı iclas iyunun 17-də saat 12-də şəhər idarəsinin binasında toplandı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin sədri Fətəli xan Xoyski söz alaraq bildirdi ki, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və Məmməd Həsən Hacınski ilə birlikdə onlar Qafqazdakı türk ordusunun komandanı Nuru paşanın yanında olmuş və Tiflisdə yaradılmış Milli Şura və Azərbaycan Hökuməti haqqında ona məlumat vermişlər. Nuru paşa cavabında bildirib ki, bir əsgər kimi o, mülki işlərlə kifayət qədər tanış deyil, ona görə də bu barədə onun mülki işlər üzrə müşaviri Əhməd bəy Ağaoğluna müraciət etsinlər. Əhməd bəy Ağaoğlu ilə görüşlərindən bəhs edən Fətəli xan Xoyski məlumat verdi ki, danışıq zamanı Əhməd bəy Ağaoğlu Türkiyə hökumətinin və onun Gəncədəki nümayəndəliyinin Azərbaycanın daxili işlərinə qarışmayacağını bildirdi, lakin Milli Şuranın yeni Hökumət yaradaraq özünü buraxmasını tələb etdi.
Yeni hökumət
İyun ayının 17-də saat 2-də Milli Şuranın çox gərgin şəraitdə keçən ikinci iclasında Fətəli xan Xoyski Tiflis şəhərində təşkil etdiyi Hökumətin fəaliyyəti barədə qısaca məlumat verərək Şura üzvlərindən onun Hökumətinin istefasını qəbul etməyi xahiş etdi. Uzun və gərgin müzakirədən sonra iclas Azərbaycan Milli Şurasının buraxılması, bütün qanunverici və icraedici hakimiyyətin yeni yaradılacaq Azərbaycan Müvəqqəti Hökumətinə verilməsi haqqında iki mühüm qətnamə qəbul etdi.
Milli Şuranın buraxılması haqqındakı birinci sənəddə göstərilirdi ki, həm daxili, həm də xarici siyasət sahəsində Azərbaycanda yaranmış ağır vəziyyəti nəzərə alaraq, Azərbaycan Milli Şurası bütün hakimiyyəti Fətəli xan Xoyskinin sədrliyi ilə təşkil olunmuş Müvəqqəti Hökumətə həvalə edir və ona tapşırır ki, öz hakimiyyətini tezliklə çağırılacaq Müəssislər Məclisindən başqa kimsəyə güzəştə getməsin.
Müvəqqəti Hökumətin hüquq və vəzifələri haqqındakı ikinci sənəddə qeyd olunurdu ki, Azərbaycan Hökumətinə Azərbaycanın dövlət istiqlaliyyətini və mövcud siyasi azadlıqları ləğv etmək, aqrar və digər bu kimi mühüm inqilabi əhəmiyyətli qanunları dəyişdirmək səlahiyyəti verilmir. Azərbaycan Hökuməti altı aydan gec olmayaraq Müəssislər Məclisini çağırmalıdır. Hökumət qalan məsələlərdə bütün səlahiyyətlərindən istifadə etməkdə sərbəst idi. Milli Şuranın müəyyən etdiyi müddət 1918-ci il dekabrın 16-da başa çatırdı.
Azərbaycan Milli Şurası iyunun 17-də Fətəli xan Xoyskinin sədrliyi ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ikinci hökumət kabinəsinin tərkibini təsdiq etdi. Hökumətin tərkibi belə idi: Nazirlər Şurasının sədri -Fətəli xan Xoyski; nazirlər — Məmmədhəsən Hacınski, Nəsib bəy Usubbəyov, Əlimərdan bəy Topçubaşov, Behbud ağa Şahtaxtinski, Xəlil bəy Xasməmmədov, Xosrov Paşa bəy Sultanov, Xudadat bəy Rəfibəyov, Xudadat bəy Məlik-Aslanov, Ağa Aşurov, Əbdüləli bəy Əmircanov, Musa bəy Rəfiyev.
Hərbi sahədə olan hadisələr
ƏAK bu zaman Azərbaycanda xilaskarlıq missiyasını həyata keçirən Qafqaz İslam Ordusunun tərkibinə daxil edildi. Azərbaycana hərbi yardıma gəlmiş 5-ci Qafqaz firqəsi də ilk vaxtlar ƏAK-ın tərkibinə daxil edilmişdi. Həmin firqə (diviziya) ƏAK vasitəsilə Qafqaz İslam Ordusunun komandanlığına bağlanırdı. 5-ci Qafqaz firqəsinin komandiri xidməti vəzifələri, döyüş tapşırıqlarının icrası haqqında Qafqaz İslam Ordusunun komandanı ilə bərabər ƏAK-m komandanı Əliağa Şıxlinskiyə də hesabat verirdi.
Qaraməryəm döyüşləri
1918-ci ilin iyununda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin Gəncədə məskunlaşdığı zaman onun hərbi qüvvələri bolşevik-daşnak qüvvələri ilə Qaraməryəm döyüşləri oldu.
Döyüşün sonunda Azərbaycan qüvvələri geri çəkilməyə məcbur qaldılar və Qaraməryəm kəndi bolşevik-daşnaklar tərəfindən işğal edildi.
Qafqaz İslam Ordusu və Əlahiddə Azərbaycan Korpusu rəhbərliyi səhvlərini yenidən nəzərdən keçirdilər. Əlavə qüvvələr bölgəyə gətirildi.
Göyçay döyüşü
1918-ci il iyunun sonlarına doğru Göyçay uğrunda ağır döyüşlər başladı. Günlərlə davam edən döyüşlərdən sonra qalib gələn Azərbaycan qüvvələri Göyçayı, Qaraməryəmi azad edə bildi. Beləliklə bolşevik-daşnakların hücumu dayandırıldı. Artıq hücum etmək növbəsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin idi.
Kürdəmir döyüşü
thumb|299x299px|[[Fətəli xan Xoyski]]Kürdəmir döyüşü 1918-ci ilin iyul ayının 5-dən 10-na qədər davam etmişdir. Azərbaycan qüvvələri Kürdəmir qəsəbəsini azad etmək üçün Bakı Xalq Komissarları Soveti qüvvələrinə hücum etmiş, 5 gün davam edən döyüşlər nəticəsində isə qalib gəlmişdir.
Şamaxı əməliyyatı
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Gəncədə yerləşən zaman onun əsas məqsədi Bakını işğaldan qurtarmaq idi. Bakını azad etmək üçün hazırlanan planın birinci hissəsi kimi ilk növbədə Şamaxının azad edilməsi nəzərdə tutulmuşdu.
1918-ci ilin iyulunda həyata keçirilən əməliyyat nəticəsində Şamaxı işğaldan azad edilmiş və Azərbaycan qüvvələri Bakıya doğru irəliləməyə başlamışdılar.
Bakı döyüşü
Şamaxı, Salyan, Hacıqabul, Ələt döyüşlərindən sonra Azərbaycan ordusu artıq Bakını mühasirəyə aldı.
İlk hücumlar nəticə verməsə də, bütün komandan heyəti və hökumət üzvləri şəhəri mütləq almaq lazım olduğunu anlayırdılar.
İkinci hücum ərzində Azərbaycan ordusunun və Qafqaz İslam Ordusunun hücumu uğurlu oldu. İngilis qüvvələrinin də iştirak etdiki Sentrokaspi diktaturası qüvvələri ağır məğlubiyyətə uğradılar. Şəhər sentyabrın 14-də azad edildi.
Sentyabrın 18-də Hökumət Gəncədən Bakıya köçdü. Bu şəhərdə böyük şənliklərlə qeyd olundu.
Hökumətin digər fəaliyyətləri
Bakıya ilk hücumun uğursuzluğa uğramasından sonra Bakını almaq üçün əlavə qüvvələrin də lazım olduğu bəlli oldu. Bunun üçün hökumət avqustun 11-də Azərbaycan hökuməti ümumi səfərbərlik haqqında qərar qəbul etdi.
İyunun 23-də Fətəli xan Xoyski Azərbaycan əhalisinə çağırışla müraciət etdi və milli hökumətin təsbit olunması üçün dost Türkiyənin dəstəyinin əhəmiyyətini vurğuladı. Elə həmin gün hökumət respublikanın bütün ərazisində hərbi vəziyyət elan etdi. Batum müqaviləsinə əsasən, Azərbaycan Cümhuriyyətinə kömək üçün Türkiyə ordusunun ümumi sayı 15 min nəfərə qədər olan 5-ci və 15-ci diviziyaları göndərildi.
Hökumətin 24 iyun 1918-ci il tarixli qərarına əsasən, Azərbaycanın dövlət bayrağı kimi qırmızı fonda ağ aypara və səkkizguşəli ulduzun təsvir edildiyi qırmızı parçadan hazırlanmış bayraq qəbul olundu. Noyabrın 9-da bu bayraq, ağ aypara və səkkizguşəli ulduzun təsvir olunduğu mavi, qırmızı və yaşıl rəngli bayraqla əvəz edildi. Azərbaycan Cümhuriyyətinin dövlət bayrağının üç rəngi "türk milli mədəniyyətini, müasir Avropa demokratiyasını və islam sivilizasiyasını təmsil edirdi".
27 iyunda Qafqaz İslam Ordusunun Göyçay yaxınlığında Bakı Soveti qoşunları üzərində qələbə qazandı. Həmin gün Azərbaycan türk dilinin Azərbaycan Cümhuriyyətinin dövlət dili elan olundu. İyulun 10-da Kürdəmir və Şamaxı Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən azad edildi. 25 iyulda Bakı Soveti tərəfindən ingilislərin Bakıya dəvət edilməsi haqqında qərar qəbul edildi. 31 iyulda isə Bakı xalq Komissarları Şurasının süqutu baş verdi.
Avqustun 1-də Sentrokaspi Diktaturası və Bakı fəhlə və əsgər deputatları Soveti Müvəqqəti Komitəsi Rəyasət Heyəti Hökumətini yaratdılar. 1918-ci il avqust ayının 4-də Ənzəlidən golmiş polkovnik S. Stoksun komandanlıq etdiyi ilk Britaniya dəstəsi Bakıya girdi. Avqustun 11-də Azərbaycan hökuməti ümumi səfərbərlik haqqında qərar qəbul etdi.
Bakı dövrü
Avqustun 26-da Nuru paşanın rəhbərlik etdiyi Osmanlı və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qüvvələrindən ibarət Qafqaz İslam Ordusu ilə Bolşevik-Daşnak-Bakı Soveti qüvvələri arasında Bakı döyüşü baş verdi. Sonradan döyüşə Böyük Britaniya, Ermənistan və Rusiya qüvvələri də qoşulmuş və bu döyüş Qafqaz kampaniyasının son döyüşü olmuşdur. Lakin Bakı döyüşü ilə gərginlik bitməmiş və hadisələr Azərbaycan-Ermənistan müharibəsi ilə davam etmişdir.
thumb|[[Bakını almış Qafqaz İslam Ordusunun şəhərdə fəxri keçidi]]
Noyabrda Azərbaycan Milli Şurası bərpa olundu və Qori seminariyasının Azərbaycan bölməsi Qazaxa köçdü. Noyabrın 17-si Azərbaycana müttəfiq qoşunlar daxil oldu. 7 dekabrda Azərbaycan parlamentinin açılışı oldu. Həmin ay Bakı Fəhlə Konfransı təşkilatı bərpa olundu və ümumi tətil keçirdi. Britaniya generalı Uilliam Montqomeri Tomsonun F. Xoyskinin yaratdığı və 1918-ci il dekabrın 26-da parlamentin təsdiq etdiyi hökuməti müttəfiqlər komandanlığın hərtərəfli yardım edəcəyi haqqında bəyanat verdi. thumb|left|Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tərtib etdiyi xarici passport
1919-ci il yanvarın 15-də Qarabağ general qubernatorluğu yaradıldı və Azərbaycan Cümhuriyyəti Silahlı qüvvələri Baş Qərargahının təşkili oldu. Fevralın 4-də verilən sorğularda olaqodar hökumət üzvlərindən daxili işlər naziri Xəlil bəy Xasməmmədov, ərzaq naziri Konstantin Lizqar, ticarət və sənayə nazirinin müavini T.Səfərəliyev çıxış etdilər. Hətta müxalifətin tələbi ilə hökumət başçısı F.Xoyskinin özü do parlament qarşısında çıxış etdi. Buna baxmayaraq Qara bəy Qarabəyov öz fraksiyası adından hökumətin izahatını qeyri-qənaətbəxş hesab ctdi və təklif etdi ki, bir daha ona etimadsızlıq göstərilsin. Müsavat fraksiyası, bitərəflər və milli azlıqlar hökuməti müdafiə etdilər. Müsavatçılar müxalifəti bütün məsuliyyəti hökumətin üzərinə yıxmaqda günahlandırdılar. Partiyanın iclasında çıxış edən Məhəmməd Əmin Rəsulzadə qeyd etdi ki, bez və qorodovoylarla bağlı etimadsızlıq məsələsi qoymaq olmaz. Nəyin bahasına olursa-olsun hökuməti yıxmaq daha çox, Azərbaycan müstəqilliyinin düşmənlərinə sərfəlidir.
Fevralın 25-də hökumətin başçısı F.Xoyski səhhətini əsas gətirərək, səlahiyyətlərini təhvil verməsi haqqında bəyanatla çıxış etdi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin təklifi ilə parlament bu istefanı müzakirəsiz qəbul etdi. F.Xoyski yeni hökumət yaradılanadək icra hökumətinə rəhbərlik etdi. Yeni hökumətin təşkil olunması, namizədliyi İttihad Partiyasından başqa bütün fraksiyalar tərəfindon müdafiə edilən Müsavat fraksiyasının üzvü Nəsib bəy Yusifbəyliyə tapşırıldı.
Avqustda Azərbaycan Parlamenti tərəfindən Azərbaycan vətəndaşlığı haqqında qanunun qəbulu oldu. 19 avqustda İngiltərə-İran müqaviləsinə görə İran Azərbaycana olan ərazi iddialarından əl çəkdiyini bəyan etdi və ingilislər Bakını tərk etməyə başladılar. Noyabrın 23-də Tiflisdə Azərbaycan və Ermənistanın tərəflər arasında baş verən bütün münaqişələrə son qoyulmasını və sərhəd məsələlərinin sülh yolu ilə həll edilməsini nəzərdə tutan müqavilənin imzalanması oldu. Dekabrda "Müsavat" partiyasının II qurultayından sonra, Parlament tərəfindən hökumətin yeni tərkibi təsdiq edildi.
Süqut
thumb|Bakıda [[Qızıl Ordunun və zəhmətkeşlərin etiraz nümayişi]] Sovet Rusiyası tərəfindən təhlükə getdikcə artırdı. Buna görə də 1920-ci il yanvarın 2-də RSFSR xalq xarici işlər komissarı Georgi Çiçerin ağqvardiyaçı Anton Denikin ordusuna qarşı hərbi ittifaq bağlamaq təklifilə xarici işlər naziri F.Xoyskiyə göndərdiyi nota, Azərbaycanı Rusiyanın daxili münaqişələrə cəlb etmək və bununla da gələcəkdə Azərbaycanı işğal etmək üçün nəzərdə tutulan siyasi manevrədən başqa bir şey deyildi. Çiçerin notasının əsas məqsədini düzgün başa düşən Azərbaycan xarici işlər naziri F.Xoyski, bu təklifi Azərbaycanın Rusiyanın daxili işlərinə müdaxiləsi kimi qiymətiləndirərək rədd etdi. F.Xoyski özünün 1920-ci il 14 yanvar tarixli cavab məktubunda məhz bu faktı vurğulayırdı ki, Denikin məsələsi Rusiya dövlətinin daxili işidir və Azərbaycan suveren dövlət kimi başqa suveren dövlətin daxili işlərinə müdaxiləyə yol verə bilməz. Bununla da nazir, müstəqil Azərbaycanın daxili işlərinə qarışmamağı tələb etdi.
Hökumətin siyasətinə qarşı onun bəzi üzvləri də müxalifətçi mövqe tutdular. Əsas mübarizə liberal xəttin tərəfdarı daxili işlər naziri Məmmədhəsən Hacınski ilə radikal tədbirlər tərəfdarı xarici işlər naziri F.Xoyski arasında haş verdi. Radikallar qalib gəldilər və 1920-ci il fevralın 18-do Məmmədhəsən Hacınski daxili işlər naziri vəzifəsindən getdi və "Müsavat" partiyasını üzvü Mustafa bəy Vəkilov daxili işlər naziri təyin edildi. 1920-ci il martın 23-də Əhməd bəy Pepinov nazir səlahiyyətlərindən əl çəkdi. Bu hadisə, vəziyyəti mürəkkəbləşdirdi. Pepinovun ardınca aprclin 9-da digər sosialist nazir Camo bəy Hacınski də istefa verdi. Sosialistlər fraksiyasının üzvlərinin və İttihad nümayəndələrinin getməsi hökumət böhranını kəskinləşdirdi. Hökumətdə qalan müsavatçılar artıq Nazirlər Kabinetinin süqutunun qarşısını almaq iqtidarında deyldilər. Beləliklə, müstəqillik mövqeyindo duran bütün siyasi qüvvələrin səmərəli işbirliyinə bəslənilən ümidlər özünü doğrultmadı. Sovet təhlükəsinə qarşı mübarizə üçün ümumi platlforma hazırlamaq mümkün olmadı, nəticədə Sovet qoşunlarının Azərbaycan sərhədlərinə yaxınlaşması haqqında alınan ilk xəbərlər hökumətin dağılmasına gətirib çıxartdı.
XI Ordunun ön dəstələri artıq aprelin 27-ə keçən gecə, Bakıdakı kommunistlərin çıxışlarının başlanmasına qədər, planı əvvəlcədən Serqo Orconikidzenin fəal iştirakı ilə Mixail Tuxaçevski və qərargahın rəisi S.A.Puqaçovun rəhbərliyi altında Qafqaz cəbhəsi qərargahı tərəfindən hazırlanmış Bakı əməliyyatına həyata keçirilməsinə başladı. Qafqaz cəbhəsi komandanlığının 490 No-ü 1921-ci il aprel tarixli direktivinə əsasən XI Ordunun komandanı Mixail Karloviç Levandovski aprelin 27-də Azərbaycan sərhəddini keçməli və ən qısa müddətdə Bakı quberniyası ərazisini tutmalı idi.
thumb|left|Bakıda [[Qızıl Ordu, 1920-ci il may.]]
Aprelin 27-də saat 1-ə 5 dəqiqə işləmiş, Azərbaycan parlamentinə ultimatum verilməsindən 12 saat əvvəl Anastas Mikoyan, Q.Cəbiyev və Qəzənfər Musabəyovun da olduğu "III Beynəlmiləl" zirehli qatarı Samur körpüsündən keçdi və yol boyu qəflətən yaxalanmış azsaylı və pərakəndə Azərbaycan Ordusu hissələrinın müqavimətini qırmaqla Bakıya hərəkət etdi. İki saatlıq qanlı döyüşlərdən sonra zirehli qatarlar Yalama stansiyasını ələ keçirdilər. Stansiyanı 4 top və 10 pulemyotla Quba polkunun 2 alayı, süvari divizionu (300-ə qədər qılınc), jandarm dəstəsi (200 nəfərə yaxın) qoruyurdular. Bu döyüşdə Sovet əsgərlərinin 6 nəfəri öldürüldü və 8 nəfəri yaralandı.
Süvari — dağ divizionu (3 top), kürd batalyonunun 2 rotasının (2 top), gücü ilə mühafizə olunan Xudat stansiyası yaxınlığında 1 N-li Azərbaycan zirehli qatarının qırmızı zirehli qatarların irəliləməsini dayandırmaq üçün yeni cəhdi də uğursuzluqla qurtardı. Sovet zirehli qatarlarının hərəkətini gecikdirmək məqsədilə geri çəkilən əsgərlər Xaçmaz stansiyası yaxınlığında körpünü yandırdılar və yol dəyişdiricisini sıradan çıxardılar. Lakin yanğın tezliklə söndürüldü, dəyişdirici düzəldildi və bundan sonra zirehli qatarlar əslində heç bir müqavimətə rast gəlmədən Bakıya hərəkət etdilər. Sonuncu qısamüddətli döyüş Xırdalan və Biləcəri stansiyaları arasında baş verdi və bundan sonra Azərbaycan zirehli qatarı Keşlə, sonra isə Bakı stansiyasından uzaqlaşdı. Aprelin 27-də axşam saat 11-də Biləcəri stansiyası sovet zirehli qatarları tərəfindən tutuldu, səhər saat 4-də isə "III Beynəlmiləl" zirehli qatarı Bakı stansiyasına gəldi. Aprelin 30-da XI Ordunun əsas hissələri şəhərə daxil oldular. Onların irəliləməsi zamanı başda Xəlil Paşa olmaqla yerli əhali içərisində təbliğat aparan və əhalini Qızıl Orduya müqavimət göstərməməyə çağıran türk zabitləri qrupu Sovet qoşunlarına fəal kömək edirdi. Həmin gün 7-ci süvari diviziyasının hissələri Şamaxı və Ağsuya daxil oldular, mayrn 1-də isə Azərbaycan hissələrinin müqavimətini aradan qaldıran sovet zirehli qatarları Gəncə stansiyasını ələ keçirdilər.
Mayın 1-də Volqa-Xəzər hərbi donanmasının gəmiləri Bakı limanına daxil oldular. Mayın 3-də və 4-də Lənkəran və Astaraya hərbi dəniz desantlar çıxarıldı. Mayın 5-də XI Ordunun süvari dəstələri Qazaxa, mayın 7-də Yevlax rayonlarına daxil oldular. 1920-ci il mayın ortalarında XI Ordu Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin, demək olar ki, bütün ərazisini nəzarət altına aldı. Beləliklə, Rusiya müdaxiləsi nəticəsində milli Azərbaycan hökumətinin hakimiyyəti devrildi.
Padegan-i Piranşəhr (Piranşəhr)
Padegan-i Piranşəhr - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan hərbi şəhərcik.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə məntəqədə 589 nəfər yaşayır (160 ailə).
Düyü kababı
thumb|250px|Düyü kababı
Düyü kababı — İran mətbəxinin ən məşhur ənənəvi yeməklərindən biri. Kababın hazırlanması üçün yağdan, düyüdən və pomidordan istifadə olunur. Bu yemək ilk dəfə Naser od Din tərəfindən yeyilib. Bişmiş düyüdən ibarət olan İran yeməyidir. İranın "milli yeməyi" hesab olunur. Ehtimal ki, Qacar ​​sülaləsi dövründə yaradılmışdır. Kababın inqridentləri kərə yağı, soğan, pomidor və yumurtadır. Kabab ilə müşayiət olunan ənənəvi içki, karbonatlı sulardan hazırlanmışdır. Kabab əvvəlcə bişirilir sonra lavaşın içərisinə qoyulur. Adətən kababı lavaşın içərisində qoyduqdan sonra şişi tez çəkirlər. Bu zamam şiş kabab lavaşın içərisinə düşür. Düyü kababı Avropa restoranlarında yeyilirdi. Eyni zamanda, ilk düyü kababının Təbrizdə yeyildiyinə dair sübut var. Yeyilmiş kebabların sayı yeməyin qiymətinə təsir etməmişdir. Keçmişdə yeməkxanalarda da düyü kababı verilirdi. Keçmişdə, çin restoranlarında da düyü kababı verilirdi.
Qəlatərəş (Piranşəhr)
Qəlatərəş - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 628 nəfər yaşayır (110 ailə).
Rəşad Məmmədov (əsgər)
Rəşad Fərəməz oğlu Məmmədov (4 sentyabr 1989; Gəncə, Azərbaycan — 8 noyabr 2020; Şuşa, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsinin şəhidi.