cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andre Morua
Bioqrafiya
Andre Morua bir çox psixoloji romanların və bioqrafik hekayələrin müəllifi olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Morua fransız ordusunda kapitan kimi xidmət etmişdir. Daha sonra ABŞ köçüb gedir və Kanzas Universitetinde müəllim kimi işləyir. Bu dövrdə O bioqrafik əsərlərini yazır: Frederik Şopen (1942), general Dvayt Eyzenhaver (1945), Bencamin Franklin (1945) və Vaşinqton (1946). 1943-cü ildə Morua Şimali Afrikaya köçür, 1946-cı ildə isə Fransaya qayıdır. İncə zövqə, dərin psixologizmə və sözün həqiqi mənasında klassik dünyagörüşünə malik andre Morua dünya ədəbiyyatında, əsasən, avtobioqrafik roman janrının ustadı kimi tanınır.Meri Şelli, Corc Bayron , Onore de Balzak, Viktor Hüqo, Aleksandr Düma , Jorj Sand, İvan Turgenyev və Çexov haqqında yazdığı kitablar Moruanın adını bu janrda yazılmış ən yaxşı əsərlər müəllifi kimi əbədiləşdirib.Fransa Müqavimət hərəkatının iştirakçısı olan görkəmli yazıçı İkinci Dünya müharibəsində fransız ordusunda kapitan kimi xidmət göstərmiş, alman qoşunları Parisi işğal edəndən sonra isə ABŞ-yə mühacirətə gedərək Kanzas universitetində çalışmışdır.Həmin dövrdə o , topladığı zəngin sənədli materiallar əsasında Friderik Şopen, Eyzenhaver, Franklin və Vaşinqton haqında bir-birindən maraqlı müxtəlif səpkili işlərinin qələmə almaqla bioqrafik janrda yazdığı əsərlərin səbəblər ucbatından Amerikada məskunlaşmağa məcbur qalmış mühacir fransızların həyatından bəhs edən və bu kitabda yer alan “Love in Exile” və “Qızıl plun qarğışı” adlı mühacirət mövzusunda yazdığı hekayələr də kifayət qədər oxunur.Andre Morua təkcə fransız ədəbiyyatında deyil, tərcümə olunduğu, demək olar ki, bütün xalqların dillərində maraqla qarşılanmasının əsas səbəbi – ilk növbədə, onun müasirliyindədir. Bu da, heç şübhəsiz, yazıçının böyük həyat təcrübəsindən, eyni zamanda elmi tədqiqatçılara məxsus zəngin mütaliəsindən irəli gələn bir amildir.Andre Morua 9 oktyabr 1967-ci ildə vəfat etmişdir.
Yaradıcılığı
Andre Moruanın “Yad qadına məktublar” əsəri onun tayı-bərabəri olmayan ən yaxşı sənət incisi sayılır. Bioqrafik romanlardan fərqli olaraq, bu “açıq” məktubları yazıçının “bəşər övladına səmimi ürək sözləri” , yaxud “gələcək nəsillərə tövsiyələri” kimi dəyərləndirmək, janrını isə esselərdən ibarət povest kimi səciyələndirmək mümknüdür. Əbəttə, əsərin adı, yaxud hansı janra məxsus olması ikincidərəcəli məsələ kimi o qədər də önəmli deyil. Əsas olan odur ki, burada müxtəlif bizim bilmədiyimiz, lakin bilməyə borclu olduğumuz incə mətləblərdən söz açır və müxtəlif mövzularla bağlı düşüncə və münasibətinin böyük ustalıqla qələmə alaraq hər birimiə təklif və təqdim edir. Bəli, Morua tanımadığı cavan, gözəl və naməlum qadına-təsəvvüründə yaratdığı xəyali syurtə üz tutaraq ona müxtəlif mövzularda məktublar yazır,dəyərli tövsiyələr verir, onun fikir və düşüncələrinin bölüşür. Əslində, həmin xəyali varlıq elə bizin: bəli, Moruanın üz tutduğu naməlum obyekt bizlərdən hər birimizik və qiymətli fikirləri, faydalı məsləhətəri ilə, əslində ,bizim hər birimiə səslənir..Morua tədqiqtçılarını xeyli müddət məşğul etmiş bir sual da var: “Yad qadın” adlandırılan o gənc , o gözəl xanım dünyada və müəllifin şəxsi həyatında həqiqətənmi mövcud idi? Lakin yazıçının bu “naməlum” gözələ ünvanladığı məktubları oxuyarkən sualın dəqiq cavcabına elə bir ehtiyac qalmır-çünki Moruanın yad qadına xitabən yazdığı həmin məktublar əslində, dərin mühakimə qabiliyyətinə malik bir yazıçının dünyanın qadınlı-kişili bütün “doğma” adamlarına ünvanlamış olduğu ürək sözləridir.
Bulbophyllum bicolor
Arealı
Bulbophyllum bicolor növü Çin Hind-Çin qədər yayılmışdır.
Tərəkimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Jurinea caespitans
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bulbophyllum gracilicaule
(Bulbophyllum gracilicaule) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Patrik Kutrone
Patrik Kutrone — İtaliyalı peşəkar futbolçu. "Komo" klubunun hücumçusu.
Kələm kəpənəyi
Kələm kəpənəyi- Buğumayaqlılar tipinin Kəpənəklər dəstəsinə aid olan növ
Xarici quruluşu
Açılmış halda qanadlarının uzunluğu 55–60 mm-dir. Üstdən ağ, ön qanadlarının zirvəsində oraqşəkilli qara haşiyə və iki qara ləkə (dişilərdə ləkələr daha tünddür), altdan isə yaşılımtıl-sarıya çalır. Bığcıqları sançaqşəkillidir. Ön qanadlarının yuxarı küncləri qaradır. Yumurtaları sarı rəngdə olub, uzununa istiqamətdə 16 qırışı vardır. Uzunluğu 1,25 mm-dir. Tırtılın 3 cüt döş, 5 cüt qarıncıq ayağı vardır. Bədəni üst tərəfdən yaşıl, alt tərəfdən sarı rənglidir. Pupu sarımtıl-yaşıldır, üzərində qara, nöqtə şəkilli ləkələr vardır.
Həyat tərzi
Müxtəlif alimlərin məlumatına əsasən, yayıldığı zonadan asılı olaraq hər ildə birdən beşə qədər nəsil verir. Kələm kəpənəyi Kola yarımadasında 1, Rusiyada 2, Gürcüstanda 3-4, Azərbaycanda isə ildə 4 nəsil verir. Kələm kəpənəyi pup mərhələsində baş və toxumluq kələm sahələrində qışlayır. Pupun inkişafı və puplardan kəpənəklərin uçuşu hava şəraiti ilə bilavasitə əlaqədardır. Puplardan kəpənəklərin uçuşu mart ayının üçüncü ongünlüyünün sonuna və bəzən isə aprel ayının ilk günlərinə təsadüf edir. Puplardan kəpənəklərin kütləvi uçuşu aprel ayının yarısından başlayır və may ayının birinci ongünlüyünə qədər davam edir. Kəpənəklər yumurta qoymağa aprel ayının ikinci ongünlüyündən sonra başlayır. Dişi fərdlər bir qayda olaraq yumurtanı topa halda qoyurlar, nadir halda tək-tək qoyurlar. Bir dişi fərd 250-300-ə qədər yumurta qoya bilir. Birinci nəslin dişilərinin kütləvi yumurta qoyması aprelin üçüncü ongünlüyündən may ayının I ongünlüyünün sonuna qədər davam edir. Yumurtanın inkişafı 3-5 gün davam edir. Yumurtadan çıxan tırtılların inkişafı aprelin üçüncü ongünlüyündə müşahidə edilmişdir. Tırtılların inkişafı iyun ayının birinci ongünlüyündə başa çatır. Tırtılların puplaşması may ayının ikinci ongünlüyündən başlayır, iyun ayının birinci ongünlüyünün sonunda başa çatır. Birinci nəslin inkişafı 54-60 gün çəkir. İkinci nəslin inkişafı 38-40 gün çəkir. Üçüncü nəslin inkişaf müddəti 40-42 gün çəkir. Dördüncü nəsildən əmələ gələn puplardan kəpənək uçmur və puplar qışlayırlar. Əsasən, kələmi və b. xaççiçəkliləri zədələyir. Pupları torpaqda qışlayır. Kəpənəklər martın axırında çıxıb, yarpaqların altına 250—-300 yumurta qoyur. Tırtıllar yarpaqları yeyərək təsərrüfata zərər vurur.
Yayılması
Kələm ağ kəpənəyi sinantrop növdür. Avropa (Ucqar şimal-şərqdən başqa), Asiya (Qafqaz, həmçinin Azərbaycan, Orta və Ön Asiya) və Şimali Afrikada yayılmışdır. Kələm kəpənəyi bütün MDB ölkələrində, Zaqafqaziyanın bütün respublikalarında geniş yayılmışdır. Kələm kəpənəyi bütün Avropa ölkələrində, Ön, Orta və Mərkəzi Asiyada, Şimali Hindistan və Çində müşahidə edilmişdir. Azərbaycanda Quba-Xaçmaz bölgəsində kələm zərəvericiləri içərisində kələm ağkəpənəyi ən geniş yayılmış növlərdən biridir. Bu zərərverici elmdə müxtəlif adlarla- ağ kəpənək, kələm qurdu, böyük ağ kəpənək və s. adlandırılmışdır.
Mübarizə tədbirləri
Alağı məhv etmək, bitkilərə entobakterin mikrobioloji preparatı və insektisidlər çiləmək.
İpiutak
thumb|200px İpiutak  — morj, suiti və s. ovçularının eramızın I minilliyinin 1-ci yarısına aid qədim eskimos mədəniyyəti. 1939-41-ci illərdə Xop burnunda (Alyaska) tədqiq edilmişdir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində ocağı olan 700-dən artıq taxtadan dördkünc yarımqazma evlər, 140-dək qəbir (içərisində taxta tabut olan bəzi qəbirlərlə skletin kəlləsinə maska taxılmışdır), daş alətlər, sümük və buynuzdan bəzəkli heyvan fiqurları və iri dişlərdən heykəllər aşkar olunmuşdur.
Bayramda yağış (film, 1985)
Məzmun
Kinolent "kiçik" adamın (Arif Qasımov) həyatından, onun tənhalığından, cəmiyyətdən uzaq düşməsindən bəhs edir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Natiq Rəsulzadə Rejissor: Cəmil Quliyev Operator: Adil Abbasov Rəssam: Rafiz İsmayılov
Rollarda
Arif Qasımov — İbadov Həmidə Ömərova — qız Tələt Rəhmanov — baş həkim
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1985-ci ilin Azərbaycan filmləri 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Dayqoro Kondo
— keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 2 oyun keçirib.
Süd
thumb|right|210px|Süd dolu [[stəkan]]
Süd — qida məhsulu.
İnsan orqanizmi üçün südün əhəmiyyəti
Südün yaşından asılı olmayan bütün insanların orqanizminə çox böyük xeyri var. Onu heç bir zaman 47 dərəcə temperaturdan yuxarı qaldırmaq olmaz, çünki 54 dərəcədə bütün onun içindəki fermentlər məhv olur.Ona görə də heç vaxt pasterizə süd qəbul etmək məsləhət görülmür.Keçini sağan kimi südünü içmək lazımdır. Keçi südünü yalnız 2 gün soyuducuda qapaqlı qabda saxlamaq olar. Körpə üçün ən xeyirli ana südüdür. Bu gün ana südündə, şiş əleyhinə effektli üç maddənin olduğu təsdiqlənib: laktoferrin, poli doymamış yağ turşuları və alfa-laktalbumin. Laktoferrin şiş hüceyrələrinin böyüməsinin və metastazının qarşısın ala bilmə qabiliyyətini sübut edib. Ana südündə olan poli doymamış yağ turşuları (olein, linolen, qammalinolen turşuları) şiş hüceyrələrini kənarlaşdırma xassəsinə malikdir ki, bu da in vitro və heyvanlar üzərində təcrübələrdə nümayiş etdirilib. Ana südünün tərkibində şaxəli hüceyrələr var ki, onlar istənilən başqa hüceyrəyə çevrilə bilir: sümük, qığırdaq, yağ, beyin, qaraciyər, mədəaltı vəz. Bu vəziyyət – xərçəngdən qorunmaq üçün müalicə səviyyəsi kimi izah oluna bilər.
İstinadlar
1. Фернандес Одиле. Мои рецепты от рака. Откровения врача, победившего болезнь / Одиле Фернандес, – Москва, Эксмо, 2019, 512с. – Рак победим. 2. nkpi.az saytı 2020–02-06
Keçi südü
Çiy keçi südü ən təmiz, faydalı ərzaqlardan biridir.İnək südü haqqında onu demək olmaz, çünki o çoxlu selik əmələ gətirir. Keçi ən təmiz ev heyvanıdır. Onun ifraz edən orqanları ideallığa daha çox yaxındır. Ona görə də keçi südü inək südündən daha çox yaxşıdır.İçki qəbul edən və siqaret çəkən ananın südündən çox üstündür. Keçi vərəm, bruselyoz və başqa xəstəliklərlə xəstələnmə ehtimala bəzi mənbələrə görə mümkündür yaxşı olar ki bunu həkiminiz ilə və ya bu barədə daha məlumatlı səhiyyə işçisi ilə məsləhətləşin.(qeyd Yeri gəlmişkən qeyd olunmalıdır ki, keçilər xüsusilə bruselyoz xəstəliyinə çox həssasdır. Fransada keçiləri bruselyozun "anası" adlandırırlar. Odur ki, keçilərdən vaxtaşırı qan alıb bruselyoza qarşı yoxlanması, təsərrüfatda sağlamlaşdırma tədbirlərinin aparılması bu xəstəliyin kökünü kəsə bilər.) Keçi südünün keyfiyyəti inək südündən çox keyfiyyətlidir. Başqa qidalardan fərqli olaraq keçi südü həmcinsdir.Çox miqdarda niatin və tiamindən ibarətdir. Körpələrdə ishal olan zaman keçi südünün çox böyük faydası var.Bu onunla
izah olunur ki, onun tərkibində çoxlu tiamin var. Keçi südünün tərkibində olan tiamin "B" qruppasından olan vitaminlərdən biridir.Bütün hamının həyatında doğulandan ölənədək baş verən əsas proseslərdə o çox böyük fəaliyyət göstərir. Keçi südü tərkib və qida elementlərinin zənginliyi baxımından ana südünə ən yaxın süd olduğu məlumdur. Keçi südü proteinlərinin 75%-i kazeindən yaranır və buna görə də kazein südlər qrupuna aiddir. Karoten nisbəti aşağı olduğu üçün inək südünən daha ağdır. Karoten südə Vitamin A olaraq keçir. Keçi südündə Ka miqdarı inək südünən daha artıqdır. Bu halda keçi südünün körpə inkişafı üçün yaxşı kalsium mənbəyi olduğunu söyləmək mümkündür. Ancaq dəmir, vitamin B12 və fol turşusu baxımından kasıb olan keçi südünü zənginləşdirmək lazımdır. Keçi südü tərkibindəki A vitamininin çoxluğuna görə inək və ana südünən 2 qat zəngindir. Keçi südü yağının təqribi 99%-i trigliserinlərdən təşkil olunub. Keçi südünün qısa zəncirli yağ turşuları ilə zəngin olması, xüsusən həzm qabiliyyəti hələ inkişaf etməmiş uşaqların qidalanması üçün süddən istifadə edilməsinə və ya bu süddən hazırlanmış körpə qidalarınan istifadə etmək məsləhət görülür. Nukleinlər, sərbəst amin turşuları və poliaminlər kimi bir çox bioaktiv birləşmə keçi südündə təbii olaraq yüksək səviyyədə mövcuddur. Keçi təbiətdə dağlıq, əyri-üyrü və yaşıl, yəni oksigeni bol olan yüksək yerlərdə yaşamağı sevdiyi üçün südündə şox nadir olan vərəm mikroblarına (Mycobacterium tuberculosis) rast gəlinir. Inək südündə olan patogen və saprofit mikroorqanizmlərin sayı keçi südündə çox azdır. Keçi südü bir birinə bağlanmış Linoleik turşu dediyimiz bir yağ turşusu ilə zəngindir. Bu turşu bədənimiz tərəfindən istehsal edilməyən, kənardan alınması vacib olan yağ turşularından biridir. Bu turşu yağların bədəndə toplanmasına kömək edən LPL fermentinin işinə mane olur və orqanizmdə toplanan yağ miqdarının azalmasına yardımçı olur. Eyni zamanda toplanmış yağların əzələlərdə enerji mənbəyi kimi istifadə edilməsində, bədəndəki yağ miqdarının azaldılmasında, əzələ kütləsinin artmasına yardım edir. Keçinin südü inək, qoyun kimi digər heyvanların südünə görə daha asan və tez qatılaşdığı üçün burada həzm daha tez və asan olur. Keçi südünün faydaları bəlkədə çox bilinmədiyi üçün çox istehlak edilməyən süd məhsulları arasında yerləşir. Bu südün çox az yan təsirləri var və geniş səpkidə insan sağlamlığına fayda verir. Keçi südünün faydalarından maksimum dərəcədə istifadə etmək üçün onu çiy olaraq istehlak edilməsi tövsiyə edilir. Iltihablara qarşı çox təsirlidir. Həzm sistemi üçün çox faydalıdır. Kalsium baxımından zəngin olduğu üçün uşaqlarda, yeniyetmə və qocalarda sümük sağlamlığı və ya skelet sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Sümük xəstəliklərinə yaxalanma riskini azaldır. Immun sistemini gücləndirən mineral və vitaminlərlə zəngindir. Keçi südü uşaqlar üçün ideal bir qida olmaqla yanaşı bundan əlavə astma, migren, mədə yarası, xroniki katarakt, qusma və ekzema müalicəsində yardımçı vasitə olaraq istifadə edilir. Bu baxımdan keçi südünün sağlıq baxımıpndan əhəmiyyətindən çox danışmaq olar.
Varanger yarımadası
Varanger yarımadası — Norveçin şimalında yerləşən yarımada. İnzibati baxımından Finnmark dairəsinə daxildir. Qərbdən Tana-fiord, cənubdan Varanger-fiord, şimaldan və şərqdən Barens dənizi ilə əhatələnir. yarımadada Vadsyo, Botsfiord, Berleqov, Vardsyo], Tana və Nessebsyu kommunaları yerləşir. Arktik tundra lanşaftına sahibdir. Yarımadanın sahilində bir çox dəniz quşları yuva qurur. Varanger Milli Parkı yarımada torpaqların əksəriyyətini əhatə edir
Çoxatauri bələdiyyəsi
Çoxatauri bələdiyyəsi — Gürcüstan Respublikasının Quriya diyarında inzibati-ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Çoxatauri şəhəridir. Bələdiyyə şimal–qərbdə Lançxuti bələdiyyəsi, şimalda Samtredia bələdiyyəsi, şimal–şərqdə və şərqdə Vani bələdiyyəsi, cənub–şərqdə və cənubda Adıgün bələdiyyəsi, cənubda Xulo bələdiyyəsi, cənub–qərbdə Şuaxevi bələdiyyəsi və qərbdə Ozurgeti bələdiyyəsi ilə həmsərhəddir.
Misteriya
Misteriyanın süjeti adətən Bibliyadan, İncildən götürülərək komik məişət səhnələri ilə sintezini təşkil edirdi. XV əsrin ortalarından başlayaraq misteriyaların həcmi get-gedə artırdı. «Apostolların Əməlləri haqda Misteriyada» artıq 60000-dən artıq sətrdən ibarət şeirlərdən ibarət idi. 1536-cı ildə səhnələşdirilmiş olan bu əsər 40 gün ərzində tamaşaçılar tərəfindən seyr edilib. Əksreformasiyanın tüğyan etdiyi vaxtda - XVI əsrin ortaları - misteriyaya qadağa qoyulur.
Token Ring
Token Ring lokal şəbəkəsində kompüterlər məntiqi olaraq halqavari şəkildə birləşdirilir.
thumb|Token Ring lokal şəbəkəsi thumb|Token Ring lokal şəbəkəsi thumb|IBM 8228 MAU
Token Ring lokal şəbəkəsində informasiyanı ötürmək üçün markerdən (token) istifadə edilir. Marker içərisində yalnız xidməti məlumatlar olan bir paketdir. Markeri alan kompüter kanalı tutmuş hesab olunur, yəni öz informasiyasını göndərə bilər. İnformasiya paketlər şəklində göndərilir. Markeri alan kompüter paketini qonşu kompüterə ötürür. Paket öz ünvanına çatdıqda alıcı kompüter paketi özünə yazır, bu haqda paketdə lazımi qeydlər edir və paketi qonşu kompüterə ötürür. Paket yenidən onu göndərən kompüterə gəldikdə, o, halqadan geri alınır və yeni informasiya varsa onu göndərir. Göndəriləcək yeni informasiya yoxdursa, markeri qonşu kompüterə göndərir və proses təkrar olunur.
Mənbə
"LOKAL ŞƏBƏKƏLƏR" (Mühazirə), İ.M.ƏLIYEV, t.e.n., AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu
SAP SE
thumb|right|Şirkətin Logosu SAP — mərkəzi Almaniyanın Ualldorf şəhərində yerləşən Avropanın ən böyük proqramlaşdırma şirkəti. SAP 1972-ci ildə IBMin beş keçmiş işçisi tərəfindən "Systemanalyse und Programmentwicklung" adı altında Almaniyanın Mannheym şəhərində yaradılmışdır.
Birinci Çaylı
Birinci Çaylı — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Şamaxı rayonunun Çaylı kəndi Göylər kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Çaylı kənd Soveti yaradılmışdır.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi Pirsaat çayı sahilində salındığına görə belə adlanmışdır. Şamaxı rayonunda Birinci və İkinci Çaylı adında iki Çaylı kəndi var. Bu kəndlər 1846-cı ildə ağakişibəyli (Çaylıda dəymədağıldı da deyilən bəy nəslinin bəyinin adı ilə adlandırılmışdır) (Birinci Çaylı) və baxşıbəyli (İkinci Çaylı) adlı elatlara mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışlar. Çaylı adlı bütün yaşayış məntəqələri çay kənarında yerləşdikləri üçün belə adlandırılmışdır.
Tarixi
Kənd Şirvanşahlar dövlətinin vaxtından mövcuddur. Ərazisi Şirvan xanlığının Xançoban mahalının tərkibində olub. Xançoban mahalında 1821-ci ildə 46 obada (Axtaçı, Garıs, Qaraqoyunlu, Padar, Xəlilli, Kolanı, Məlikçobanlı, Şahsünlü, Ərəbxanədan, Müsküri, Ovculu, Mollalar, Göydəlləkli, Muradlı, Sığırlı, Qurd, Pirhəsənli, İlxıçı, Sarvan, Mustafalı, Binaslı, Çaylı, Qaraməmmədli, Ərəbuşağı, Dəlilər, Çovurqanlı, Adnalı, Bağırlı, Alpout, Əlicanlı, Nəmirli, Sorsor, Eldəlləkli, Xanazad, Şahsultanlı, Müskürlü Molla Qədim, Şıxlı, Axundlu, Çıraqlı, Axtaçı Salyan, Elli-Gözlü, Veysəlli, Mərzili Lələ Əhmədli, Qaraxanlı, Qaravəlli Ağaməmməd) 1492 ailə yaşayırdı. Mahalın naibi Məlik Umud idi.
Kəndin küçələri
Mirzə Ələkbər Sabir; Cəfər Cabbarlı; Seyid Əzim Şirvani; Xaqani Şirvani; Məhəmməd Hadi; İmaməddin Nəsimi; Abbas Səhhət; Hacı Zeynəlabdin Şirvani; Səməd Vurğun; Sultan Məcid Qənizadə
Əhalisi
Kənd əhalisi 1603 nəfərdir ki, onunda 841 nəfəri kişi, 762 nəfəri isə qadınlar təşkil edir (2000). 1886-cı il əhalinin siyahıyaalma sənədlərində Bakı quberniyası Şamaxı qəzasının Qəbiristan sahəsində Çaylı Ağakişibəyli kəndi (81 ailə, 559 nəfər əhali) qeydə alınmışdır.
Son 20 il ərzində kənddə işsizlikdən Bakı şəhərinə köc edən Çaylı çamaatı 200-dən yuxarı ev tikib, 250-dən yuxarı ailə Bakıya yerləşib. Hazırda Bakı və Abşeron yarımadası ərazisində rəsmi və qeyri rəsmi 1000-dən yuxarı Çaylı əhalisi yerləşmişdir.
Tayfaları
Hacıməmmədlilər; qasımlılar; anacıqlılar; niyazlılar; qaraismayıllılar; qəhirlilər; qululular; dəymədağıldılar (ağakişibəylilər).
İqtisadiyyatı
Kənddə 368 təsərrüfatı var. Əhalisi əsasən kənd təsərrüfatı — əkinçilik və maldarlıqla məşğuldur. Vaxtı ilə çay sahilində yaşamış Ağakişibəyə məxsus elatın məskunlaşdığı kənd Çaylı adlandırılmışdır. Son dövrlərdə cavanların əksəriyyəti tikinti sahəsində çalışdığından sənətkarlıq əsas məşğuliyyətə çevrilib.
Çölgöylər
Çölgöylər, Göylərçöl — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Göylər Çöl kəndi rayon mərkəzindən 25 km cənubda, Ləngəbiz silsiləsinin ətəyindədir.
Oykonimin birinci komponenti Səlcuq oğuzlarının salor tayfasına mənsub göglər qolunun adını əks etdirir, ikinci komponent isə kəndin düzənlikdə yerləşdiyini göstərir. XIX əsrin ortalarına aid hadisələri əks etdirən mənbələrin məlumatına görə, Pirmərdəkan dağında yarımköçəri həyat keçirən 96 ailəli göylər tayfasından bir hissəsinin dağlıq zonada, digər hissəsinin isə düzənlikdə (collükdə) məskunlaşması nəticəsində iki kənd yaranmışdır. Oykonim "düzənlikdə olan Göylər kəndi" deməkdir.
1981-ci ildə 400 nəfər əhalisi olmuşdur.
İbtidai və səkkizillik məktəb, tibb məntəqəsi, Şeyx Tair türbəsi, tarixi abidələrdən çoxtəbəqəli "Təpədibi" yaşayış yeri, Pirəbğdad türbəsi, qəbiristan, "Qalacıq" yaşayış yeri var.
İqtisadiyyatı
Əhali əsəsən kənd təsərrüfatı, əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur.
Mihay Babiç
Mihay Babiç — Macarıstan şairi, yazıçısı və tərcüməçisi. Daha çox dini mövzuda yazdığı şeirləri ilə məşhurdur.
Həyatı
Babiç Seksard şəhərində anadan olmuşdur. 1901-1905-ci illərdə Budapeşt Univeritetində təhsil almışdır. Burada o, Dejö Kostolanyi və Dyula Yuhas ilə tanış oldu. Müəllim kimi fəaliyyət göstərmiş və Baya (1905–06), Seqed (1906–08), Feqeraş (1908–11), Uypeşt (1911) və Budapeşt (1912–18) şəhərlərində məktəblərdə dərs demişdir.
1908-ci ildən başlayaraq yazdığı poemalar ona şöhrət gətirdi.
Həmin ildə İtaliyaya səfər etdi və Dante Aligyeri ilə maraqlanmağa başladı; sonrakı illərdə İtaliyaya yenidən səfərlər etdi. Qazandığı təcrübələrdən qaynaqlanaraq Dantenin “İlahi Komediya” əsərini macar dilinə tərcümə etdi.
1919-cu ildə Macarıstan İnqilabından qısa bir müddət sonra Budapeşt Universitetində Xarici dillər və müasir Macarıstan ədəbiyyatı fakültəsinin professoru oldu, lakin tezliklə inqilabi hökumətin süqutundan sonra pasifizmi dəstəklədiyi üçün vəzifəsindən kənarlaşdırıldı.
1921-ci ildə İlona Tanner ilə ailə həyatı qurdu. İlona daha sonra Sofi Török ləqəbi ilə şeir yazmağa başladı. İki il sonra Esterqom şəhərinə köçdü. 1927-ci ildə Kişfalud cəmiyyətinin üzvü oldu.
1929-cu ildən ölənə kimi Nyuqat jurnalının (1933-cü ilə kimi Jiqmond Morits ilə birlikdə) redaktoru oldu.
Əsərləri
Babiş daha çox öz lirik poeziyasına görə məşhurdur. Müxtəlif mövzularda məqalələr yazır və ingilis, fransız, alman, yunan, italyan və latın dillərindən tərcümələr edirdi. Seksard şəhərində Mihay Babiçin həyat və fəaliyyətini özündə əks etdirən muzey mövcuddur. Qardaşı İştvan Babiç iki oğlan övladı İştvan və Tibor ilə tez-tez evi ziyarət edir.
Bulbophyllum bigibbosum
(Bulbophyllum bigibbosum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum bigibbosum növü Yeni Qvineya üçün endemik növdür.
Meydan (Şuşa)
Meydan — Şuşa şəhərinin əsas şəhər meydanıdır. Şuşa qalasının Gəncə qapısı yaxınlığındakı Divanxana meydanından başlanğıcını götürən Şuşanın əsas ticarət magistralı olan Rasta bazar küçəsi məhz Meydanda tamamlanır, beləliklə Meydan və Divanxananı əlaqələndirir. Şimaldan cənuba doğru zəif hiss olunan mailliklə uzanan küçə effektiv və gözlənilməz şəkildə kiçik işıqlı Meydana çıxır.
Tarixi
300px|thumb|left|[[Vasili Vereşagin|V. Vereşaginin - Şuşada Məhərrəm ayı zamanı dini yürüş, 1865-ci il. Rəsmdə Yuxarı Gövhər ağa məscidi qarşısındakı meydanda dini mərasim təsvir edilib.]] E. Avalov qeyd edir ki, ətrafında yerləşən binaların təyinatında əsasən Meydan Şuşada mühüm ictimai-ticari rol oynamışdır; burada böyük dini mərasimlər (Aşura) keçirilmişdir. Meydanın əsas memarlıq elementləri dini və ticarət binalarıdır ki, bu xüsusiyyət də XVII-XVIII əsrlər Azərbaycan şəhərlərində salınmış meydanlar üçün xarakterikdir.
Meydanın formalaşmasını izləməklə Şuşanın digər orta əsrlər meydanlarının da yaradılması yolunu öyrənmək mümkündür. Rasta bazar küçəsinin şərq tərəfinin cənub qurtaracağı bitişik binalar vasitəsiylə dərininə genişləndirilmişdir. Küçənin bir hissəsinin genişləndirilməsi vasitəsi ilə meydan yaradılması üsuluna Şuşanın Bazar başı və Mərdinli məhəllə meydanlarının nümunəsində də izləmək mümkündür. Küçələrin kəsişməsi nəticəsində kontrast yaradan bu üsul hətt kiçik ölçülü ərazidə də genişlik effekti formalaşdırır.
Meydanın yanız Aşağı bazar küçəsindən uzanan bir mərtəbəli ticarət sıralarını davam etdirən cənub hissəsindəki tikililər ticarət məqsədi ilə istifadə olunurdu. Digər tərəfdə yerləşməklə məscidlə üzbəüz olan iki mərtəbəli bina və hər iki tərəfdən ona birləşən digər iki mərtəbəli binalar mədrəsə binalarıdır. П formalı mədrəsə binaları cümə məscidi ətrafında geniş həyət yaradır.
Xüsusiyyətləri
Rasta bazar küçəsinin oxu boyunca dartılan meydan düzbucaqlı formaya malikdir. Meydan yaxşı təşkil olunmuş və abad görünüşə malikdir.
Yalnız ticarət kompleksinin deyil, bütövlükdə şəhərin planlaşdırma nüvəsi olan Meydanda, iki əsas ticarət magistralı – Rasta bazar və onun davamı olan Şeytan bazarla Aşağı bazar küçələri kəsişir. Düz səthli Divanxana meydanından fərqli olaraq, Meydan bir qədər cənub-şərqə mailidir və bu hissədən ona Aşağı bazar küçəsi açılır.
Meydanın memarlıq kompleksinə qərbdən karvansara, şərqdən və cənubdan uzun həcmli, bir mərtəbəli və böyük girişlərə malik ticarət sıraları daxildir. Cənub tərəfdən həmin ticarət sıraları inkişaf edərək Aşağı bazar küçəsinin ticarət sıraları ilə birləşir. Meydanın bütün bu kompozisiyası cənubda Şuşanın iki minarəli Cümə məscidi ilə tamamlanır. Minarələrin uzaqdan görünən dəqiq vertikalları meydanın horizontal bölünməli yan qanadları ilə effektiv kontrast təşkil edir.
Orta əsrlərdə Avropa şəhərlərinin mərkəzi meydanlarında inşa edilən hündür qülləli kafedrallar az mərtəbəli yaşayış binaları üzərində dominant təşkil edərək hər tərəfdən görünür, şəhərə gələn şəxlərə əsas ticarət küçələri və meydanının yerini işarə edirdi. Şərq ölkələrinin şəhərlərində, o cümlədən Şuşada bu rolu hündür minarəli məscidlər həyata keçirirdi. Buna görə də Yuxarı Gövhər ağa məscidinin kifayət qədər hündür olan oxvari minarələri və mərkəzi gümbəzi şəhərin memarlıq kompozisiyasında dominantlıq təşkil edir. Yuxarı Gövhər ağa məscidi Meydanın memarlıq ansamblında əsas yeri tutmaqla, ətrafında yerləşən binaları özünə tabe edir.
Yuxarı Gövhər ağa məscidi
280px|thumb|right|Meydan və Yuxarı Gövhər ağa məscidi [[Şuşanın işğalından sonra]]
Şuşa şəhərinin cümə məscidi olan Yuxarı Gövhər ağa məscidi şəhər ərazisində tikilmiş ən qədim məsciddir. Yuхarı Gövhər ağa məscidinin inşası dörd mərhələdə həəyata keçirilmişdir. Ərazidə ilk məscid Qarabağ xanlığının və Şuşa qalasının banisi Pənahəli xanın göstərişi ilə Qarabağ xan sarayı ilə paralel təxminən 1750-ci illərdə qamışdan inşa edilmişdir. İbrahimxəlil xan hakimiyyətə gəldikdən sonra 1768-1769-cu illərdə qamış məscidin yerində daşdan yeni məscid tikilmişdir. XIX əsrin I yarısında Gövhər ağanın maddi dəstəyi ilə İbrahimxəlil xanın yararsız hala düşmüş məscidinin yerində qoşa minarəli üçüncü məscid inşa edilmişdir. 1883-cü ildə Gövhər ağanın maddi vəsaiti əsasında üçüncü məscidin yerində Şuşanın dördüncü və sonuncu cümə məscidi inşa edilmişdir.
Məscid, özündən əvvəlki tikilinin inşaat oxlarını təkrarlayır. Dördüncü məscid kompozisiya-planlaşdırma və memarlıq bədii xüsusiyyətləri baxımından sələfindən kəskin şəkildə fərqlənir. Giriş Şahbulaq məscidində olduğu kimi yarımdairəvi daş tağla həll edilmişdir. Məscidin portikinin arkadası, iki mərtəbəli tikilinin hündürlüyü boyunca ucalan üç eyni tağdan ibarətdir. Eyvanın tağları üzərində Quran ayələri yazılmış dekorativ lent uzanır. Yuxarı Gövhər ağa məscidinin dam örtüyünün orta hissəsində əsas ox boyunca yerləşən və mərkəzi nefin üstünü örtərək təxminən 5 metr diametrə malik olan iki günbəz fərqlənir. Kərpiclə hörülmüş minarələrin səthi qabarıq lentlərlə üç hissəyə bölünmüş və rəngli daşlarla bəzədilmişdir.
Meydan mədrəsəsi
280px|thumb|right|Mədrəsənin tağlı girişi N. Baranov qeyd edir ki, şərq şəhərlərində Şuşanın Yuxarı məscid kompleksi kimi monumental dini tikililər qonşuluqda yerləşən ticarət tikililəri – karvansaralar və bazarlarla birlikdə şəhərin əsas planlaşdırma elementlərini təşkil edirlər. Monumentallıq və əhəmiyyətlilik təsirinin artırılması üçün Orta Asiyanın orta əsrlər memarlığında geniş tətbiq edilmiş bir neçə iki-üç mərtəbəli binanın bir kompleksdə birləşdirilməsi üsulu Şuşanın meydan mədrəsəsinin inşasında da tətbiq edilmişdir. E. Avalov Meydan mədrəsəsinin artıq mövcud olan Yuxarı Gövhər ağa məscidinin qonşuluğunda inşa edilməsini də bununla əlaqələndirir.
Meydan bulağı
Meydanın mərkəzində yerləşən bulaq plastik həll edilmiş kiçik daş sütundan ibarətdir. Meydanın dizaynının yekun memarlıq elementi olan bulaq onun mərkəzini təşkil etməklə kompleksin yekunluğunu həll edir. İşğaldan sonra Meydan bulağının daş sütununun aqibəti barədə heç bir məlumat yoxdur.
Bulbophyllum gracilipes
(Bulbophyllum gracilipes) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İsa qalası
İsa qalası — Keniyadakı Mombasa adasında yerləşən qala. İtalyan Covanni Battista Kayrati tərəfindən dizayn edilmiş, Portuqaliya kralı II Filipin əmri ilə Mombasanın Köhnə Limanını qorumaq üçün 1593–1596-cı illərdə inşa edilmişdir. İsa qalası portuqaliyalıların Suahili Sahilində saxladığı yeganə qala və Qərb hakimiyyətinin Hind Okeanı ticarəti üzərində təsir qurma cəhdinin bir vəsiyyəti idi.
Qalanın dizayneri Kairato, usta inşaatçı isə Qespar Rodriqes idi. Qala Kairatonun sonuncu xarici işi idi. İsa qalasının dizaynının İntibah memarlığının bir nümunəsi olmasına baxmayaraq, hörgü üsulları, tikinti materialları və əməyin yerli suahili xalqı tərəfindən təmin olunduğuna inanılır. Qala bir adam şəklində qurulmuşdur (havadan baxıldıqda). Təxmini forması kvadratdır və künclərində dörd dayaq var. Qala keçmiş İntibah hərbi istehkamlarının şah əsəri hesab olunur.
İsa qalası 1631-ci ildə Portuqaliyalılar qalanı Mombasalı Sultan Yusuf ibn əl-Həsənə uduzduğu və 1895-ci ildə Britaniya hakimiyyəti altına düşdüyü və həbsxanaya çevrildiyi zamanlar arasında ən azı doqquz dəfə tutulmuş və geri alınmışdır. Portuqaliyalılar 1632-ci ildə, qalanı Sultandan geri aldıqdan sonra onu yenidən düzəltdilər və daha çox istehkam qurdular. Bu da qalanın sonradan yıxılmasını çətinləşdirdi.
Qala Saif ibn-Sultanın rəhbərliyi ilə Oman Ərəbləri tərəfindən 1696–1998-ci illərdə iki illik bir mühasirəyə məruz qaldı. Qalanın ələ keçirilməsi Portuqaliyanın sahildəki mövcudluğunun sonunu qeyd etdi. Lakin, potuqaliyalar qısa müddətdə suveren şəhər-dövlətlərin köməyi ilə qalanı geri aldılar.
Təsviri
thumb|Qalanın tərtibatı Qala 1958-ci ildə tarixi bir abidə elan edilmişdir. Bu gün ərazidə muzey fəaliyyət göstərir.
Qala Şərqdəki Portuqaliya əmlakları üçün baş memar olan Milanlı Covanni Battista Kairati tərəfindən dizayn edilmişdir. Bu, Avropadan kənarda top atəşinə qarşı hazırlanan ilk Avropa tipli qala idi. Qala bu gün həm Oman ərəbləri, həm də İngilislər tərəfindən təsirlənən və dəyişdirilən 16-cı əsr Portuqaliya hərbi memarlığının ən gözəl nümunələrindən biridir. Qala tez bir zamanda Mombasa adası və ya ticarət ərazilərinə nəzarət etmək niyyəti olan hər kəs üçün vacib bir mülkiyyətə çevrildi. İngilislər Keniyanı müstəmləkə etdikdə, onu tarixi bir abidə halına gətirən 1958-ci ilə qədər həbsxana kimi istifadə etdilər. Bundan sonra Ceyms Kirkman abidədə aparılan qazıntı işləri üçün üçün təyin edildi.
Qalanın memarlığı başı dənizə tərəf olmaqla kürəyi üstə uzanmış bir insanın kobud konturunu əks etdirir. Divarların hündürlüyü 18 metrdir. Orijinal Portuqaliya qalasının hündürlüyü 15 metr idi, lakin Oman ərəbləri qalanı ələ keçirdikdən sonra 3 metr əlavə etmişlər.
Qala Portuqal, Ərəb və İngilis elementlərini birləşdirir (bunlar tarixin müxtəlif dövrlərində onu tutan əsas qüvvələrdir). Portuqaliya və İngilislərin iştirakı müvafiq toplarla bəlli olur. Belə ki, Portuqaliya toplarının məsafəsi 200 metrdir və 300 metr aralığında olan Britaniya toplarından daha uzundur. Oman ərəbləri məskunlaşdıqlarını taxta qapı dirəklərində və tavan şüalarında Qurandan çox sayda yazı ilə qeyd etmişlər. İslamın beş ənənəsiu qala boyunca təsvir edilmişdir və köhnə iclas zalı tavana beş daş sütunla dəstəklənir.
Qalanın hələ də qlan bəzi tarixi tikililərinə Şərqi Afrika sahillərini idarə edən Sultanın evi olan Oman Evi də daxildir. Digərləri, Portuqaliyalılar tərəfindən yağış suyu yığmaq üçün açıq bir su anbarı və ərəblər tərəfindən 76 metr dərinlikdəki bir quyudur (quyunun suyu yuyunmaqdan başqa heç bir şey üçün istifadə edilə bilməzdi).
İsa qalası günümüzdə
İsa qalası indi xarici və yerli turistlər üçün məşhur bir məkandır. Qala turistik bir ərazi olmaqla birlikdə çox sayda tədqiqat proqramı, Mühafizə Laboratoriyası, Təhsil Şöbəsi və Köhnə Şəhər Mühafizə İdarəsi üçün də vacib bir yerdir.
Kəpəz dağı
Kəpəz — Kiçik Qafqazda, Göygöl rayonu ərazisində, Murovdağ silsiləsinin şimal yamacında yerləşən dağ.
Azərbaycan Respublikasının Göygöl rayonu ərazisində, Ağsu çayının mənbəyindədir. Hündürlüyü 3066 m-dir. Cənub yamacı nisbətən meylli, şimal yamacı dik və uçurumludur. Yuranın əhənkdaşılarından təşkil olunmuşdur. Güclü zəlzələlər nəticəsində Kəpəzdə bir neçə dəfə uçqunlar olmuşdur. Son uçqun 2016-cu ildə baş vermişdir. Uçqun materialları Ağsu çayının məcrasını kəsərək dağ gölləri olan Göygöl, Maralgölü əmələ gətirmişdir.
Tarixi
thumb|250px|Kəpəz dağı uzaqdan Kəpəz dağı Göygöl rayonu ərazisində, Murovdağ silsiləsinin şimal yamacındadır. 1139-cu il sentyabrın 30-da baş vermiş zəlzələ nəticəsində bu dağdan böyük qaya parçaları qoparaq Ağsu çayının dərəsinə tökülmüş və çayın qabağını kəsmişdir. Nəticədə çayın yatağında Göygöl, Maralgöl və b. göllər əmələ gəlmişdir. Bəzi tədqiqatçılara görə, kəpəz sözü türk dillərində "qaya" və ya "su kənarında qaya" mənasındadır. Bir qrup tədqiqatçılar isə oronimin kəp (Azərbaycan dilinin bəzi dialektlərində "pillə", "pilləli qaya") və kəz/gəz (dağ başında batıq, çökək) komponentlərindən ibarət olub, "zirvəsi çökəkli, pilləli, qayalı dağ" mənasını bildirdiyini göstərirlər. Dağın bu adı alması, görünür, onun zəlzələdən sonra pilləli, qayalı şəklə düşməsi ilə əlaqədardır. XII-XIII əsr müəllifləri (N.Gəncəvi, Zəkəriyyə əl-Qəzvini və b.) dağın adını Hərək kimi qeydə almışlar. Türkmənistan ərazisində də Hərəkdağ adlı dağ mövcuddur. Dağın zəlzələdən əvvəlki adı olan Hərək türk dillərində "ikihürgüclü dəvə" mənasında izah edilir. Belə güman edilir ki, zəlzələdən əvvəl bu dağın görünüşü ikihürgüclü dəvəyə bənzədiyinə görə belə adlandırılmışdır.
Neontalogiya
Neonatologiya, xüsusilə xəstə və ya erkən doğulan doğulmuş uşaqların tibbi baxımından ibarət pediatriyanın bir alt bölməsidir. Bu, bir xəstəxana əsaslı ixtisasıdır və adətən neonatal intensiv müalicə vahidlərində (NICU) tətbiq olunur. Neonatoloqların başlıca xəstələri premature (yeni doğan körpə), aşağı doğum ağırlığı, intrauterin artım məhdudluğu, doğuş malformasiyalar (doğuş qüsurları), sepsis, pulmoner hipoplaziya və doğuş asfiksi səbəbindən xəstə və ya xüsusi tibbi yardım tələb edən yeni doğulmuş körpələrdir.
Uşaq ölümlərinin yüksək olması Britaniyanın tibbi cəmiyyəti tərəfindən ən az 1860-cı illərdə tanındığına baxmayaraq müasir neonatal intensiv müalicə nisbətən yeni bir inkişafdır. 1898-ci ildə həkim Joseph DeLee Chicago, İllinoys şəhərində ilk premature körpə inkubator stansiyası qurdu. 1922-ci ildə premature ilk Amerika dərslik dərc edilmişdir. 1931-ci ildə həkim A Robert Bauer Henri Ford Xəstəxanasında istilik, oksigen və nəmlik birləşdirmək üçün ilk inkubatoru icad etdi. 1952-ci ildə həkim Virginia Apgar yeni doğulmuş vəziyyəti qiymətləndirmək üçün Apgar hesab skorlama sistemini təsvir etmişdir. 1965-ci ilə qədər ilk Amerika yenidoğulmuş reanimasiya vahidi (NICU) New Haven, Connecticutda açıldı. 1975-ci ildə Amerikan Pediatriya Şurası neonatoloji üçün alt şuranın sertifikatını təsis etmişdir.
1950-ci illər yenidoğulmuşların mexaniki ventilyasiyasının gəlməsi ilə neonatal xidmətlərdə sürətlə artmışdır. Bu kiçik və kiçik uşaqların sağ qalmasına imkan verdi. 1980-ci illərdə pulmoner sürfətçiyə əvəz müalicəsinin inkişafı son dərəcə erkən uşaqların sağalmasını daha da yaxşılaşdıran və daha az ağır premature olan uşaqlarda mexaniki ventilyasiyanın ağırlaşmalarından biri olan xroniki ağciyər xəstəliyini azaldır. 2006-cı ildə 450 qramdan az olan və 22 həftəlik gestasiya müddətində yenidoğulmuşlar sağ qalma şansına sahibdirlər. Müasir NICU'larda, 1000 qramdan çox olan və 27 həftəlik gestasyondan sonra doğulmuş körpələr sağ qalımın təxminən 90% şansına malikdir və əksəriyyət normal nevroloji inkişafa malikdir.
Birləşmiş Ştatlarda neonatoloq neonatoloji üsul tətbiq edən bir həkimdir. Bir neonatoloq olmaq üçün həkim başlanğıcda pediatr kimi təlim alır, daha sonra neonatologiya sahəsində çalışır. Amerika Birləşmiş Ştatlarında Amerika Birləşmiş Ştatlarının əksəriyyətində deyil, bütün neonatoloqlar deyil Amerika Pediatriya Şurası və ya Amerikan Osteopatik Pediatriya Şurası və Pediatriya ixtisası üzrə sertifikatlaşdırılmış şöbəsi və Amerika Şurası tərəfindən yenidoğulmuş-perinatal tibb sub-ixtisasda Pediatriya və ya Amerika Osteopatik Pediatriya Şurasıdır. Bir çox ölkədə artıq pediatriya alt ixtisaslaşması kimi Neonatology post-graduate təhsili üçün oxşar proqramları keçir.
Neonatal tibb bacısı tətbiqçiləri (NNP'ler) neontoloji qayğı bəhsində mütəxəssisləşmiş yüksək səviyyədə praktik şəxslərdir. Onlar orta səviyyəli provayderlər hesab edilir və tez-tez NICU-nun qayğı yükünü səhiyyə mütəxəssisləri ilə bölüşürlər. Onlar qanunauyğunluq və işlədikləri xəstəxananın müəyyən etdiyi praktikalar çərçivəsində müalicə, planlaşdırma, təyin etmə, tanılama və prosedurları həyata keçirə bilərlər.
Ərəb əlifbası
Ərəb əlifbası — Suriya, İordaniya, İraq, Ərəbistan yarımadası ölkələri, Misir, Sudan, Somali, Eritreya, İran, Əfqanıstan, Pakistan, Mərakeş, Əlcəzair, Mavritaniya, Tunis, Liviya və s. ölkələrin əlifbası.
Neontalogiya
Doğuş xəstəxanaya yatmağın ən ümumi səbəblərindən biridir. 2003-2011-ci illərdə ana və neonatal cərrahiyyə xidmətləri üçün orta xəstəxana xərcləri ABŞ-də ən aşağı xəstəxana xərcləri idi.2012-ci ildə ana və ya yenidoğan xəstəxanası uşaqlar arasında, 18-44 yaşlı yetkinlər və Medicaid tərəfindən əhatə olunan xəstəliklərin ən böyük nisbətini təşkil edir.
2000-ci ildən 2012-ci ilə qədər Birləşmiş Ştatlarda yenidoğulmuşların sayı 4 milyona çatmış və 2006-cı ildə 4,3 milyona çatmışdır.2012-ci ildə ABŞ-də xəstəxananın 27% -i ana və yenidoğulmuş qalır. Ancaq xəstəxana xərcləri xəstəxananın üç növü (tibbi, cərrahi, ya da ana və neonatal) ən aşağı səviyyədə qalır. 2012-ci ildə ana yenidoğulmuşluğunun orta xəstəxananın dəyəri 4,300 dollar idi.
İnterpol
İnterpol — Beynəlxalq Cinayət Polisi Təşkilatı (ICPO- International Criminal Police Organization, Interpol)-1923-cü ildə Vyanada beynəlxalq cinayət polisi komissiyası kimi təşkil olunmuş idarə. Qüvvədə olan Nizamnaməsi 1956-cı ildə qəbul edilmişdir. İnterpolun üzvü olan ölkələrdə Milli mərkəzi bürolar yaradılır. İnterpolun fəaliyyəti, əsasən, həddi buluğa çatmamışların cinayətkarlığı, narkotik maddələrlə kontrabanda və onların qeyri-tibbi istifadəsi ilə, qəlp pulkəsmə və qiymətli kağızları saxtalaşdırma ilə, daxili və xarici mülki aviasiya xətlərində banditizm ilə mübarizəyə yönəldilmişdir. Hal-hazırda 190 ölkənin üzvlüyü var. Daimi iqəmətkahı Fransanın Lyon şəhərindədir. Azərbaycan 04 noyabr 1992-ci ildən İnterpol üzvüdür.
Patrisya qasırğası
thumbnail|right|Patrisya QasırğasıPatrisya Tropik Qasırğası (İngilizcə. Hurricane Patricia) Qərb yarımkürəsində səbt olunmuş ən güclü tropik qasırğadır. Bu qasırğa, 2015 oktyabr ayının ortasında, Meksikanın cənub qərbdə yerləşən Tehuantepek körfəzində daha güclənib və 5ci qat tropik qasırğa adlanıbdır. Patrisya qasırğası Meksika sahillərində 325km/h sürəti yellər və 14 metirlik hündürlükdə dalğalar yaradıb, Meksikada böyük qorxu və xəsarətə səbəb olub gücsüzləşəndən sonra ABŞ Tekzas ştadına doğru yönlənmişdir. Son rəsmi rəqəmlərə görə bu qasırğa mustəqim olaraq 8 nəfər və qeyri mustəqim 5 nəfərin ölümünə və ən azı 37 milyon dollar maddi xəsarət vurmuşdur.
Dəvəli yaşayış yeri
Dəvəli yаşаyış yеri —  Оrtа əsr аbidəsidir. Аbidə Gümüşli kəndinin şimаlındа dаğ silsiləsinin Аrpаçаyа еnən yаmаcındа yеrləşir. Sаhəsi 2 hеktаrа yахındır. Mədəni təbəqə sахlаnmаmışdır. Yеrüstü mаtеriаllаr çəhrаyı rəngdə bişirilmiş sаdə və şirli qаb hissələrindən ibаrətdir. Bəzi yеrlərdə dаirəvi və düzbucаqlı plаndа оlаn dаş düzümlərinə, bəzən isə dördkünc fоrmаlı çаlаlаrа təsаdüf оlunur. Şirsiz sахsı məmulаtı bаnkа və kаsа tipli qаblаrlа təmsil оlunmuşdur. Оnlаrın bəzisinin lеntşəkilli qulpu vаr. Kаsа tipli qаblаr nаrın qum qаrışığı оlаn gildən hаzırlаnаrаq yахşı bişirilmiş, içərisində dulus çаrхındа fırlаnmа nəticəsində kоnsеntrik izlər sахlаnmışdır. Şirli sахsı məmulаtı kаsа tipli qаblаrlа təmsil оlunmuşdur. Qаblаr təmiz gildən səliqəli hаzırlаnаrаq yахşı bişirilmiş, hər iki üzdən göy rəngli şirlə örtülmüşdür. Yаşаyış yеrindən tаpılаn kаşı dördkünc fоrmаdа оlub künclərdə dəyirmiləşdirilmişdir. Gili аğ rəngdədir. Yахşı bişirilmiş və üzəri göy şirlə örtülmüşdür. Dəvəli yаşаyış yеri burаdаn аşkаr еdilmiş mаtеriаllаr əsаsındа ХХVII əsrlərə аid еdilir.
Dəvətnamə (film, 1989)
Məzmun
Filmdəki hadisələr bilavasitə həyat materialı üzərində qurulmuşdur. Problem bizim ətrafımızdakı adamlara münasibətimizlə bağlıdır. Çünki bəzən biz ətrafımızdakı adamların qiymətini lazımınca verə bilmirik
İnsanları xeyirxah, diqqətli olmağa çağıran bu kinolent həyata inamın itməsi, bunun acı nəticəsi haqqındadır.
Film haqqında
Film Aydın Dadaşovun quruluşçu rejissor kimi kinoda ilk işidir.
Hoçkeynig dağı
Mövqeyi
Hoçkeynig dağı Bişofsxofen şəhərindən qərbdə yerləşir. Zaltsburq şəhərindən isə 42 km cənubda yerləşir. Dağı Berxetesqaden Aplplarından 2246 metr hündürlükdən keçən «Torscharte» dağ aşırımı ayırır. Zirvə böyük əhəng daşı yaylasının cənub ətəyində yerləşir və yayla «Übergossene Alm» adlı buzlaqla örtülüdür. Bu buzlaq müasir dövrdə ildə 6,2 % olmaqla kiçilir. Ehtimal olunur ki, yaxın gələcəkdə tamamilə itəcək.
Geologiyası
Zirvənin əsasən yüksək hissələri bərk daxştayn tipli əhəng daşılarından ibarətdir.
Fəthi
Yerli ovçular qədimdən zirvəyə qalxmış, ancaq zirvəyə ilk "turistik" səfər 5 sentyabr 1826-cı ildə həyata keçirilmiş. Petr Karl Turvizer müasir dövrdə və  adlanan marşrutla zirvəyə qalxmış. Onu iki nəfər müşayət etmiş: Ernsta fon İoanelli və Fon Saks. Bundan başqa on yük daşıyanda onlarla dağa qalxmış. Ernst İoanelli ilk dəfə zirvənin hündürlüyün hesablamış. Daha çətin və təhlükəli Birgkarhaus (großer Parkplatz) marşrutudur. Bunun üçün xüsusi fiziki hazırlıq tələb edir. Qışda Kogeldən keçən marşrut hissəsində Şərqi Alpların ən uzun xizək sürmə yamacı fəaliyyət göstərir. 2941 metr yüksəklikdə avstriyanın Matrashaus turist klubunun evi yerləşir. Bu ərazidə həmçinin deltaplanerzm və paraplanerizm üçün meydança yerləşir.
Faydalı qazıntıları
Dağ ətəklərində neolit dövründən 1977-ci illərə qədər mis çıxarılmış. Bundan başqa ərazidə keçən əsrin 60-cı illərinə qədər dəmir filizi yataqları fəaliyyət göstərmiş.
Laləzar (Şamaxı)
Laləzar — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Şamaxı r-nunun Quşçu i.ə.d.-də kənd. Ləngəbiz silsiləsinın Əliçapan dağının şimal-şərqində yerləşir. Kənd əhalisi 474 nəfərdir ki, onunda 241 nəfəri kişi, 233 nəfəri isə qadınlar təşkil edir., 62 təsərrüfatı var. Əhalisi əsasən maldarlıq və əkinçiliklə məşğuldur. Keçmiş adı Kərimbəyli Kiçik Quşçusu olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi qədim türk tayfalarından olan quşçuların kərimbəyli tirəsinin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. 1960 illərdə adı dəyişdirilərək Laləzar adlandırılmışdır.
İqtisadiyyatı
Əhali əsəsən kənd təsərrüfatı, əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur.
Ağaverdi Xəlil
Həyatı
1962-ci il avqust ayının 30-da Kürdəmir rayonunun Həmzəli kəndində anadan olmuşdur. 1979-cu ildə Bakıda orta məktəbi fərqlənmə ilə qurtarmış, 1986-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir.
"Mahmud Kaşqarlının "Türk dillərinin divanı kitabı"nda paremioloji vahidlərin struktur-semantik təhlili" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş, "Oğuz eposunda ritual və janrın struktur tipologiyası" mövzusunda doktorluq dissertasiyası yazmışdır. 2001-2002-ci illərdə AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda "İntellekt-nəzəri eksperimental laboratoriyası"nın, 2003-2006-cı illərdə AMEA Folklor İnstitutunda "Folklor laboratoriyası"nın, 2007-2011-ci illərdə "Folklor nəzəriyyəsi" şöbəsinin müdiri olmuşdur. 2012-ci ildən "Mərasim folkloru" şöbəsinə rəhbərlik edir.
"Mahmud Kaşqarlının "Türk dillərinin divanı kitabı"nda ədəbi mətnlər" (2001), "Əski türk savlarının semiotikası" (2006), "Folklor terminləri" (2010), "Türk xalqlarının yaz bayramları və Novruz" (2012) kitablarının, bir sıra tərcümə, toplama və tərtib işlərinin, dərs proqramlarının, 100-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. Əksəriyyəti xarici ölkələrdə olmaqla, 60-dan çox Beynəlxalq elmi konfrnsda türk xalqlarının dili, folkloru və ədəbiyyatının müxtəlif problemlərinə həsr olunmuş məruzələr etmişdir. Əsərləri Azərbaycan və bir sıra türk dilləri ilə yanaşı, rus və ingilis dillərində nəşr olunmuşdur. "İnternet-İntellekt" toplusunu (2001) və "Struktur-semiotik araşdırmalar" (2002) dərgisini nəşrə hazırlamışdır. Türkiyədə çıxan "Motif Akademi" folklor jurnalının Azərbaycan üzrə təmsilçisi və Azərbaycana həsr olunmuş xüsusi saylarının (2011/1;2) redaktorudur. "Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinin folklor nümunələrinin toplanması, sistemləşdirilməsi və dəyərləndirilməsi layihəsi"nin müəllifi və koordinatoru olmuşdur (2012-2013).
Elmi maraq dairəsi: Azərbaycan mədəniyyətinin, dilinin, folklorunun, ədəbiyyatının və ənənəvi xalq sənətlərinin ümumtürk aspektində və dünya mədəniyyətləri ilə əlaqədə tədqiqi; İbtidai mədəniyyətdən gələn ilkin mədəni strukturların, ritualların, oyunların, rəqslərin, musiqinin və sözün transformativ imkanlarının araşdırılması, xalq sənətlərində sintezləşən elementlərin genetik, tipoloji və bədii-poetik xüsusiyyətlərinin təhlili; Azərbaycan xalq yaradıcılığının tarixi-mədəni və folklor-etnoqrafik xüsusiyyətlərini təsviri, tarixi-müqayisəli, struktur, struktur-tipoloji və statistik-distributiv metodlarla təhlili, mədəniyyətdə və sənətdə milli özünəməxsusluğu təşkil edən arxetiplərin aşkarlanması, mədəni təkamülü şərtləndirən və stimullaşdıran sosial-kulturoloji təmayüllərin müəyyənləşdirilməsi üçün nəzəri modellərin qurulması; postfolklor proseslərinin təhlilinin nəzəri-metodoloji əsaslarının hazırlanması; müasir milli mədəniyyət paradiqmasında müşahidə olunan qeyri-maddi mədəni irsin arxaik və klassik nümunələıinin müəyyənləşdirilməsi və mühafizəsinin nəzəri-konseptual aspektlərinin sistemləşdirilməsi və s.
Konfranslardakı məruzələri
1986 1.Abdulla Tukay və Azərbaycan ədəbiyyatı (rus dilində). Ümumittifaq elmi konfrans. Kazan, aprel, 1986 (məruzə tatar dilində "Tatarstan yaşləre" qəzetində nəşr edilib).
1998 3."Divani-lüğət-it türk"də ədəbi mətnlər. Elmi praktik konfrans. Bakı, 1998.
1999 4.Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinin təsnifi prinsipləri. Elmi-praktik konfrans. Bakı, 1999.
2000 5.Qloballaşmanın mənəvi perspektivləri. Qlobal sivilizasiya və Şərq dəyərləri. Elmi-praktik konfrans. Bakı, 2000. 6.KDQ-nin mətn yarusları."Dədə Qorqud günü" elmi-praktik konfransı.Bakı, 2000.
2001 7.Ədəbiyyatın semiotik sistemi. Ədəbiyyatşünaslıq iki əsrin qovşağında. Elmi-praktik konfrans. Bakı, 2001.
2002 8.KDQ-də üç yazı mədəniyyəti: "Kitab", "Namə", "Bitik". "Dədə Qorqud günü" elmi-praktik konfransı, Bakı, 9 aprel, 2002.
2003 9.DLT-nin ədəbi konteksti. "Ortaq türk keçmişindən ortaq türk gələcəyinə" Uluslararası folklor elmi konfransı. Bakı, 13-14 yanvar, 2003. 10.Şərqi Türküstan və Çində DLT-nin nəşri və tədqiqi problemləri. "Dədə Qorqud günü" elmi-praktik konfransı, Bakı, 9 aprel, 2003. 11.Müstəqillik dövründə mənəvi quruculuq. Prezident Heydər Əliyevin anadan olmasının 80 illiyinə həsr olunmuş elmi-praktik konfrans. Bakı, 7 may, 2003. 12.Aşıq şeirinin semiotik strukturu (statistik-distrubitiv təhlil təcrübəsi). Aşıq Şəmşirin xatirəsinə həsr olunmuş uluslararası folklor elmi konfransı, Bakı, 13-15 noyabr, 2003. 13.Xətai şeirinin semantik xüsusiyyətləri. İran, Urmiya, Uluslararası elmi konfrans. Oktyabr, 2003 (məruzənin tezisləri). 14.Hatayi şiirinin arşetipleri. I. Şah İsmayıl Hatayi Uluslararası Sempoyumu. Türkiye, Ankara, 9-11 Ekim, 2003.