cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luis Tosar
Fəaliyyəti
Luis aktyorluq karyerasına teatr və qısametrajlı filmlərdə oynayaraq başladı, lakin 1998-ci ildə çəkildiyi "Mareas Vivas" serialındakı Andres Dominges rolu ilə məşhurlaşdı. Sonralar isə Tosar bir çox uğurlu filmlərdə ("Te doy mis ojos", "Miami Vice", "Celda 211", "Mientras duermes" və s.) oynayaraq həm tənqidçilərin, həm də tamaşaçıların böyük rəğbətini qazanır. Aktyor üç dəfə İspaniyanın milli film mükafatı "Qoya"ya layiq görülüb.
Ulduz
Dəyişən ulduzlar
2. Eruptiv-partlayış xarakterli dəyişən ulduzlar. Bu ulduzların parlaqlığının dəyişməsi partlayış xarakterli enerji ayrılması ilə əlaqədardır. Fiziki dəyişən ulduzların bu iki növündən fərqli dəyişən ulduzlar da vardır.
Hər bir ulduz bürcündə birinci 334 dəyişən ulduz latın əlifbasının bir və ya iki hərfi ilə işarə olunur və bürcün adından əvvəl yazılır. Məsələn UV Balina- Balina bürcünün UV dəyişən ulduzu kimi oxunur. RR Lira – Lira bürcünün RR ulduzu kimi oxunur. Dəyişən ulduzların sayı 334-dən çox olarsa ulduz, məxsus olduğu bürcün adı və bu adın qarşısında yazılan latınca dəyişən sözünün baş hərfi olan V hərfi ilə işarə olunur :
V335 Qu-Qu bürcünün 335-ci dəyişən ulduzudur.
Əvvəllər yunan hərfi ilə işarə olunmuş ulduzun sonralar dəyişən olduğu aşkar edilərsə, əvvvəlki adı saxlanılır. Məsələn Sefeyin δ ulduzunun döyünən dəyişən olduğu tapılandan sonra da bu ulduz əvvəlki adını saxlamaqla bu tip ulduzlara Sefeyin δ-sı tipli ulduzlar və yaxud sefeidlər adı verilmişdir, yaxud Lira tipli dəyişənlərə liridlər deyilir.
Bə'zi dəyişənlər məxsus olduqları prototip ulduzun adı ilə adlanırlar. Məsələn, w Qız, T Buğa tipli dəyişənlər və s.
Ulduzların enerjiləri
Ulduzlar arasında bir çox fərqlər vardır, bunlar müxtəlif xüsusiyyətlərdən qaynaqlanırlar. Lakin ulduzların hamısında təməl enerji qaynağı eynidir. Bu təməl enerji qaynağı, yüngül atomlardan, ağır atomlar meydana gəlməsidir.
Günəş və ulduzların enerjilərini haradan aldıqları elm adamları üçün davamlı bir sual olmuşdur. Enerjilərini maddələrin kimyəvi yanmasından aldıqları qarşıya qoyulmuş, bu bir nəticə gətirməyincə radioaktiv atomların bu enerjini meydana gətirdiyi qarşıya qoyulmuşdur. Sonradan bunun da doğru olmadığı aydın olmuş və 1920-ci illərdə bu enerjiyə, nüvə reaksiyalarının meydana gətirdiyi maddənin dəyişməsinin səbəb olduğu aydın olmuşdur.
Bu reaksiyadan başqa ağır ulduzlarda aktiv olan başqa bir reaksiya daha vardır. Temperatur 20.000.000 dərəcəni tapan bu ulduzlarda "karbon dövrəsi" adı verilən reaksiya aktiv haldadır. Bu dövrədə karbon atomunun keçən pratonlarla hərəkət etdiyi altı pillə vardır. Əməliyyatın, yəni reaksiyasını sonunda dörd praton istifadə bir helium nüvəsi meydana gətirmişdir. Bunun ağırlığı "Proton-birini təsir etmə" reaksiyonunda olduğu kimi, orijinal nüvə ağırlığının 0.810'u qədər bir azalma göstərir. Bu azalan fərq enerji olaraq ətrafa yayılır. Karbon dövrəsinin Günəşdə də az miqdarda olduğuna dair çox qüvvətli olmayan dəlillər vardır.
Ulduzların Ömrü
Ən ağır bir ulduz bu müddətin mində biri qədər bir müddətdə ömrünü davam etdirəcək çox yüngül kütləli ulduzlar isə bu müddətdən 100 qat daha uzun bir müddət yaşayacaqlar. Ağır ulduzların ömrü bu mərhələlərdən keçir: Milyardlarla il parlayaraq mərkəzindəki hidrogeni tamamilə istehlak edən ulduz sıx bir helium qoru ilə qırmızı nəhəng halına gəlmək üçün genişləyər. Sonunda bu genişləmə ulduzun bir neçə saniyə içində hamısı ilə çökməsinə və çökən kordan yayılan bir enerji dalğası ilə bir komet olaraq partlamasına gətirib çıxarar.
Ulduzun xarici bölgələri tamamilə yox olduqdan sonra ancaq çox isti kiçik qoru görə bilərik. Bu yalnız günəş diametrinin yüzdə biridir. Yəni dünya çox çox böyük deyil və yüksək istilikdən dolayı ulduz ağ bir rəng almışdır. Buna görə bu cisimlərə "ağ cırtdan" adı verilmişdir. Ağ cırtdanlar çox kiçik olduqlarından səmada olduqca sönük görünərlər. Bu bir mənada yüngül ulduzun ömrünün sonu, yəni ölümü deməkdir.
Əmələgəlmə prosesi
Ulduzların əmələgəlmə məsələsində iki baxış müvcuddur. Bu baxışların hər biri müəyyən müşahidə faktlarına və nəzəri hesablamalara əsaslanır. Hər iki nəzəriyyə təqdirə layiqdir, güclü və dəqiq işlənmişdir.
Birinci nəzəriyyə bu təklifə əsaslanır ki, ulduzlar hal-hazırda Qalaktikada müşahidə edilən diffuz qaz qaz maddəsindən əmələ gəlmişdir. Belə güman edilir ki, qaz maddəsinin sıxlığı və kütləsi müəyyən qiymətdən böyükdürsə, onda həmin hissə öz məxsusi cəzbetməsi nəticəsində sıxılaraq əvvəlcə soyuq şəklinə düşür. Sıxılmanın davam etməsi nəticəsində qaz şarının mərkəzi hissələrində temperatur artmağa başlayır. Qaz şarının cazibə sahəsində olan hissəciklərin potensial enerjisi mərkəzə yaxınlaşdıqca azalır. Sıxılma prosesi o hala gətirir ki, ulduzların mərkəzi hissələri yüksək temperatura qədər qızır. Mərkəzi hissələrdə temperatur bir neçə milyon dərəcəyə çatdıqda, çoxlu miqdarda enerjinin ayrılması ilə müşahidə edilən istilik nüvə reaksiyaları başlayır.
Spektral analizlərin nəticələri
Ulduzların xarici qatları spektral üsullarla bilavasitə müşahidə edilir. Ulduzların spektrləri kəsilməz şüalanma fonunda, əsasən, udulma xətlərindən ibarətdir. Bəzi ulduzların spektrində şüalanma xətləri var. Kəsilməz şüalanmanın yarandığı qat fotosfer, udulma xətlərinin yarandığı üst qat isə atmosfer adlanır. Əksər ulduzlarda fotosferin qalınlığı 300 km tərtibində olur. Ulduzların fotosferində sıxlıq və temperatur kəsilməz spektrdə enerjinin paylanması və spektral xətlərin intensivliyinə əsasən öyrənilir (ulduzların spektral təsnifi).
Parametrləri
Ulduzların parametrləri (kütlə, radius və işıqlıq) adətən Günəş vahidlərində verilir.
Ulduzların parlaqlıq vahidi ulduz ölçüsüdür. Ulduzların həqiqi parlaqlığı onların bir sıra fiziki xarakteristikalarından asılıdır.
Ulduzların ölçüləri
İfratnəhənglərin radiusu Günəşinkindən 100 dəfələrlə böyükdür. neytron ulduzların radiusu isə bir neçə kilometrdir.
Ulduzlar arasında işıqlığı Günəşinkindən yüz min dəfə çox və o qədər dəfə az olanı var.
Kütlə artıqca ulduz daxilində temperatur artır. Volf-Raye tipli ulduzların temperaturu çox yüksəkdir, bəzən 100 000 K. Kütlə çox böyük olduqda qaz və şüalanma təzyiqi cazibə qüvvəsinə üstün gəlir və ulduz dayanıqsız olur. Çox kiçik olduqda daxili temperatur aşağı olur və ulduz işıq saçmır, planet kimi soyuq cismə çevrilir. Yalnız qoşa ulduzların kütləsi bilavasitə təyin edilir.
Dəyişən ulduzların parlaqlığı müəyyən dövr ilə (bir neçə saatdan bir ilədək) artıb azalır. Bunların bəziləri soyuq nəhənglərdir.
Ulduzaqədər məsafənin təyini
1835–39 illərdə yaxın ulduzlara qədər məsafə təyin edildi.
Ulduzlara qədərki məsafə (parseklə) parallaksın tərs qiymətinə (bucaq saniyələri ilə) bərabərdir. Lakin 0,01 saniyədən kiçik bucaqları ölçmək mümkün olmadığından bu üsul 50 parsekədək məsafə üçün doğrudur. Əksər ulduzlar çox uzaqdır.
Ulduzların həqiqi parlaqlığı onların bir sıra fiziki xarakteristikalarından asılıdır. Bu parlaqlıqları tutuşdurmaqla ulduzlara qədərki məsafə tapılır (buna spektral parallaks üsulu deyilir).
Məsafənin təyini üçün digər üsullar da var.
Ulduz topaları
Ulduzlar tək-tək, qoşa, misilli və ulduz topaları şəklində müşahidə edilir. Bunlandan bəzilərini, yaxşı müşahidə şəraitində, adi gözlə də görmək mümkündür.
Ulduz topaları aşağıdakı formalarda ola bilər:
Kürəvi ulduz topaları
Kürəvi ulduz topaları nda ulduzlar xəyali kürə şəklində yerləşir. Kürənin mərkəzinə doğru ulduzların sayı artır.
Dağınıq ulduz topaları
Dağınıq və ya açıq ulduz topaları nda ulduzlar xaotik yerləşir. Heç-bir adıcıllıq və ya forma əsas götürülə bilmir. (bəzən müəyyən fiqurlara bənzədilə bilir)
Kürəvi topalarda ulduzların sayı, dağınıq topalardakılara nisbətən yüz dəfə çox olur.
Pulsarlar
thumb Güclü radio, bəzən optik və rentgen şüalanma verən ulduzlar pulsarlar adlanır.
Bir pulsar bir elektromaqnetik radiasiya şüası yayan, dönən bir neytron ulduzu və ya ağ cırtdandır..Neytron ulduzları çox sıxdır və qısa, nizamlı dönmə periyotlarına malikdir. Bu, tək bir pulsar üçün milisaniyəden saniyəyə qədər dəyişən zərbələr arasında çox həssas bir sıra yaradır. Pulsarların, müşahidə zamanı ultra-yüksək enerji kosmik şüalarının adalardan biri olduğuna inanılır.
İlk pulsar 28 noyabr 1967-ci ildə Jocelyn Bell Burnell və Antony Hewish tərəfindən müşahidə edilib. Səmadakı eyni yerdən qaynaqlanan və sadə bir zamana sahib olan 1.33 saniyəylə ayrılmış paxlalar görüldü. Zərbələr üçün şərhlər axtararkən, zərbələrin qısa periodu, ulduzlar kimi astrofizik radiasiya mənbələrini ləğv etdi və nəbzləri sadereal zaman təqib etdiyindən, insan tərəfindən edilən radio tezliyi müdaxiləsi ola bilməzdi. Başqa bir teleskop ilə müşahidələr emissiyası doğruladığında, hər cür alət efektini ortadan qaldırdı. Bu nöqtədə Bell Burnell, "başqa bir mədəniyyətdən siqnal aldığımıza həqiqətən inandığımızı düşünmədik lakin açıqcası fikir ağılımıza girdi və özünün tamamilə təbii bir radio emissiyası olduğuna dair bir sübutumuz olmadığını ifadə etdi. Səmanın fərqli bir hissəsində ikinci bir titrəşmə qaynağı olana qədər "LGM hipotezi" tamamilə tərk edildi. Pulsarları daha sonra CP 1919 olaraq adlandırıldı və bu anda PSR 1919 + 21, PSR B1919 + 21 və PSR J1921 + 2153 kimi bir dizi dizayner tərəfindən bilinir. CP 1919 radio dalğa boylarında yayımlanmasına baxmayaraq, daha sonra pulsarların görünən işıq, X-şüaları və / və ya qamma şüası dalğa boylarında yayılan göstərdiyi təsbit edilmişdir.
1974-cü ildə Cozef Hooton Taylor, Jr. və Russell HULS, ilk dəfə ikili bir sistemdə bir pulsar kəşf etdi: PSR B1913 + 16. Bu titrəşimi, yalnız səkkiz saatlıq bir orbit müddətlə başqa bir neytron ulduzu ətrafında dönür. Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsi, bu sistemin, cazibə radiasiyasının yayması və orbitin orbit enerjisini itirdiyi üçün davamlı olaraq müqavilə etməsinə səbəb olacağını nəzərdə tutur. Pulsar'ın müşahidələri, cazibə dalğalarının varlığının ilk dəlili olan bu qiymətləndirmənin qısa müddətdə təsdiqləndi. 2010-ci ilin etibarilə, bu titrəşmə müşahidələri ümumi görelilikle eyni fikirdədir. [16] 1993-cü ildə, Nobel Fizika Mükafatı, bu titrəmənin kəşfi üçün Taylor və Hulse'e verildi.
1992-ci ildə Aleksandr Wolszczan PSR B1257 + 12'nin ətrafındakı ilk extrasolar planetləri kəşf etdi. Bu tapıntı, hər hansı bir canlının pulsar yaxınlığında sıx radiasiya mühitində həyatda qalması çox ola biləcək olmadığı halda, Günəş Sistemi xaricindəki planetlərin məşhurluğu mövzusunda əhəmiyyətli dəlillər təqdim etdi.
2016-ci ildə AR Scorpii, kompakt obyektin bir neytron ulduzu yerinə ağ cırtdan olduğu ilk pulsar olaraq təyin olundu. [19] ətaləti momenti bir neytron ulduza görə çox daha yüksək olduğu üçün, bu sistemdəki ağ cırtdan hər 1.95 dəqiqədə bir, neytron ulduzu pulsalarından çox daha yavaş dönər. Sistem ultrabənövşəyi radio dalğaboylarına güclü maqnit sərgiləyir, güclü maqnitləşmiş ağ cırtdanın spinlənməsi ilə gücləndirilir.
Bürclər
Ulduzlar bürclərdə qruplaşır. Bürclərin çoxuna adları qədim yunanlar vermişdir. Ulduzlar arasında daha asan istiqamətlənmək və onları ayırmaq üçün səma qədim dövrdə 88 bürcə ayrılmışdır. Onlara qəhrəmanların (Herakl, Persey), heyvanların (Qoç , Şir , Zürafə, Ayı) və məişət əşyalarının (Tərəzi, Dolça) adları verilmişdir. Bürclərdə ən parlaq ulduzlara yunan hərfləri ilə işarə adı da əlavə olunur.
Parallaks
Yerin Günəş ətrafına hərəkəti nəticəsində ulduzlar göy sferasında il ərzində yerini dəyişir (buna illik parallaks deyilir). thumb|300px|left
NGC 662
NGC 662, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Ulduz
Qədim adları məlum olan ulduzlar
Antares, Deneb, Əlqul, Əltair, Kapella, Kastor, Mitsar, Polluks, Requl, Rigel, Sadalmalik, Spika, Veqa
Sirius ulduzu
Alimlər ən parlaq ulduz olan Sirius ulduzunun bir cüt ulduz olduğunu kəşf etdilər. Bu səbəbdən Sirius ulduzu Sirius A və Sirius B olaraq ifadə edilən iki ulduzdan ibarət ulduz toplusudur.
Sirius ulduz toplusu bir-birlərinə doğru sanki yay şəklində ox çəkər və hər 49,9 ildən bir yaxınlaşarlar. Bu elmi məlumat hal-hazırdada Harvard, Ottawa və Leicester Universitetlərinin astronomiya bölmələrinin qəbul etdikləri elmi gerçəkdir.
Makrofitofil
Makrofitofil — iri bitkilər üzərində yaşayan orqanizmlər.
Ulduz
Sirius ulduzu
Ən parlaq ulduz olan Sirius əslində bir cüt ulduzdur. Dönmə periodu 49.9 ildir. Burada, diqqət yetirilməsi lazım olan nöqtə, iki ulduzun bir-birləri ətrafında fırlanarkən yay şəklində iki ədəd orbit çəkdikləridir.
Rentgen ulduzları
İlk dəfə Günəşin timsalında ulduzların rentgen şüalanması mənbəyi ola bilməsi fikri yaranmişdir. Əlbəttə ən yaxın ulduz belə Günəş inki qədər rentgen oblastda şüalandırsa onu müşahidə etmək olmaz. Başqa sözlə ulduzun rentgen şüalanmasını müşahidə etmək üçün o, güclü rentgen şüalanma mənbəyinə malik olmalıdır. İlk belə mənbə 1962-ci ildə Əqrəb bürcü ndə tapıldı. Bundan sonra çoxlu yeni rentgen şüalanma mənbələri aşkar edilmişdir. Rentgen mənbə, mənsub olduğu bürcün adı ilə, bu addan sonra yazılmaqla rentgen şüalanması simvolu olan X hərfi ilə ( X-Raxs-naməlum şüalanma sözündəndir) və nəhayət mənbəyin həmin bürcdə tapılma ardıcılığına uyğun rəqəmlə işarə olunur. Beləliklə ilk rentgen şüalanma mənbəyi "Əqrəb X-1" oldu. 1962-ci ildən xüsusi süni peyklər vasitəsilə bizim Qalaktika da 100-dən artıq rentgen şüalanma mənbəyi-rentgen ulduzu tapılmışdır.
Ulduzlar və s
Bir ulduz, qazın öz çəkisi ilə sferik bir forma toplandığı və nüvə birləşməsi reaksiyası ilə enerjini sərbəst buraxdığı bir göy cisimidir. Böyüdücü sinifə görə, Əsas Seriya Ulduzu, Quasi Nəhəng Ulduz, Nəhəng Ulduz, Parlaq Nəhəng Ulduz, Super Nəhəng Ulduz kimi təsnif edilir və hər sinif mavi O tiplidir Qırmızı M tipli OBAFGKM sırasında təsnif edilir.
Mammologiya
Mammologiya — məməlilər sinfini öyrənən elm.
Sarıcalı (Tərtər)
Sarıcalı — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun Sarıcalı kənd inzibati ərazi vahidində kənd.
Metatermizm
Metatermizm — orqanizmin yüksək temperaturu xoşlaması.
Kürd günəşi
thumb| Kürd günəşi Kürd günəşi — kürdlərin simvolu olan qızıl günəş. Qədim dövrlərdən bəri istifadə edilən simvolun kürd milləti üçün dini və mədəni əhəmiyyəti var. Simvol həmçinin Kürdüstan bayrağının mərkəzində də yerləşir.
Günəşin 21 şüası var, çünki yəzdanizmdə 21 rəqəmi yenidən doğuşu təmsil edir. 21 rəqəmi həm də 21 martı, yəni Novruzu təmsil edir.
Mikofaq
Mikofaq — göbələklə qidalanan orqanizm.
Şəki Olimpiya İdman Kompleksi
Şəki Olimpiya İdman Kompleksi — regionun ən böyük idman mərkəzlərindən biri. 2002-ci il noyabrın 9-da Heydər Əliyevin xeyir-duası ilə istifadəyə verilib.
Kompleksdə bir çox idman yarışları, təlim məşqləri və digər ictimai-sosial tədbirlər keçirilib. Aparılan yenidənqurma işləri nəticəsində kompleks müasir standartlar səviyyəsinə çatdırılıb.
Yenidənqurma işləri nəticəsində kompleksin ərazisində 1400 kvadratmetr sahəni əhatə edən akvapark yaradılıb. Bütün əyləncə növlərinin olduğu bu kompleksdə restoran və boulinq zalı da vardır.
Konfrans zalının, internet klubun da yaradıldığı Şəki Olimpiya İdman Kompleksinin tərkibinə 1500 kvadratmetr sahəsi olan otel bölməsi də daxildir. Kompleksin ərazisində 8 min kvadratmetr sahəsi olan futbol meydançası da yaradılıb. Ərazidəki 27 kottecdə idmançıların istirahəti üçün bütün imkanlar vardır. Otel də daxil olmaqla bu kotteclər Şəkidə təşkil olunan yarışlarda iştirak etməyə gələn idmançıların qalması və istirahətini təmin edə bilər.
Kompleksdə uşaqların da idman növləri ilə məşğul olmaları üçün bütün şərait var. Burada balacalar üçün 380 kvadratmetrlik uşaq əyləncə binası da tikilib.
Vençur kapitalı
Vençur kapitalı (bəzən VC kimi də qısaldılır) adətən ilkin mərhələdə, yüksək potensiallı və yüksək riskli startap və ya inkişaf etməkdə olan şirkətlərə təqdim edilən özəl kapital maliyyələşdirmə növü. Bu, investorların yüksək inkişaf potensialına malik şirkətləri müəyyən etməyə və investisiyalarından əhəmiyyətli gəlir əldə etmək üçün böyüməyə kömək etməyə çalışdıqları yüksək riskli, yüksək gəlir potensiallı investisiya modelidir. Vençur kapitalistləri adətən xüsusi sənaye sahələrində təcrübəyə malikdirlər və sərmayə qoyduqları şirkətlərə dəstək və təlimat verirlər. Maliyyələşdirmə müqabilində vençur kapitalistləri əksər hallarda şirkətdən kapital alır və ya biznesə tərəfdaş olurlar.
Startaplar yüksək qeyri-müəyyənliklə üzləşdikləri üçün VC investisiyalarının uğursuzluq nisbətləri yüksəkdir. Startaplar adətən innovativ texnologiyaya və ya biznes modelinə əsaslanır və onlar adətən informasiya texnologiyaları (İT), təmiz texnologiya və ya biotexnologiya kimi yüksək texnologiyalı sənayelərdən olurlar.
Tipik vençur kapital qoyuluşları "toxum maliyyələşdirməsinin" birinci mərhələsindən sonra baş verir. Böyüməni maliyyələşdirmək üçün korporativ vençur kapitalının birinci mərhələsi A seriyası adlanır.
Buyinzəhra
Buyinzəhra - İranın Qəzvin ostanı nın şəhərlərindən və Buyinzəhra şəhristanı nın mərkəzidir.
2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 15,858 nəfər və 4,250 ailədən ibarət idi.
Əhalisi azəbaycanlılardan ibarətdir və azərbaycan dili ndə danışırlar. Burada habelə Azərbaycan türklərinin subetnik qrupu olan Şahsevənlər də yaşayırlar.
Azərbaycanın xarici siyasəti
thumb|500px Azərbaycanın xarici siyasəti — Azərbaycan dövləti xarici məsələlərdə yalnız Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdən irəli gələn müddəalarla məhdudlaşır.
Azərbaycan Respublikasında müstəqil siyasət anlayışı SSRİ-nin dağılması, imperiyanın tərkibində olan ölkələrin müstəqillik əldə etməsi ilə eyni vaxta təsadüf edir. Buna qədər digər müttəfiq respublikalarda olduğu kimi Azərbaycan SSR-də də siyasəti Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının rəhbərliyi müəyyən edirdi. Ancaq 1984-cü ildən SSRİ-də başlayan yenidənqurma layihəsinin nəticəsində sərbəstlik Azərbaycana da çatdı. 1991-ci ilin 18 oktyabrında Azərbaycan müstəqil dövlət elan edildi. Bununla da müstəqil ölkənin daxili və xarici siyasətinin əsası qoyuldu.
Azərbaycan Respublikasının xarici siyasətinin əsas prioritetləri sırasına aşağıdakılar daxildir:
Azərbaycanın müstəqilliyinə qarşı yönələn bütün təhlükələrin aradan qaldırılması, milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi, Ermənistan tərəfindən həyata keçirilən separatizm və işğalçılıq siyasətinin qarşısının alınması və bu məqsədlə bölgədə və dünyada müttəfiqlərin qazanılması;
Region dövlətlərlə maraqların üst-üstə düşməsini təmin etmə və qarşılıqlı əməkdaşlıq çərçivəsində hərəkət etmək. Bütün bunlar bu regionun həssas olmasından və digər super güc sayılan ABŞ və Rusiyanın bölgədəki ortaq maraqlarını nəzərə alaraqdan həyata keçirilir. Məhz, bu baxımdan balanslaşdırılmış siyasətin yürüdülməsi hal-hazırda məqsədəuyğun hesab edilir. Çünki bu regionda hər hansı bir gərginliyin və ya münaqişənin yaranması, ilk növbədə, böyük enerji ehtiyatlarına və layihələrinə malik olan Azərbaycan üçün arzu olunmaz haldır. Belə hallarda həmçinin ölkənin suverenliyi və milli təhlükəsizliyi təhdid altına düşmüş olur. Bu, nəinki Azərbaycan üçün, həmçinin regionun digər qonşu dövlətləri üçün də səciyyəvi xarakter daşıyır;
Azərbaycanın Avropa Birliyi sisteminə (AB) siyasi, iqtisadi, mədəni sahələrdə inteqrasiyası da əsas təşkil edir. Burada məqsəd xalqın rifahının təhlükəsiz təmin etmə, xarici kapital və investisiyaların, həmçinin yeni texnologiyaların ölkə iqtisadiyyatına daxil olmasıdır. Həmçinin Dünya Bankı, Beynəlxalq Valyuta Fondu, Dünya Ticarət Təşkilatı ilə səmərəli əməkdaşlıqların qurulması da əsas prioritet təşkil edir. Azərbaycanın xarici siyasət prioritetləri sırasında həmçinin sivil birgə yaşayış normalarının bərqərar olması, eyni zamanda regionda və dünyada sülhü və təhlükəsizliyi təmin edən BMT, ATƏT, NATO kimi beynəlxalq qurumların fəaliyyətinin artırılmasında yaxından iştirak etmək durur. Ayrı-ayrı regionlarda yaşayan azərbaycanlılarının hüquqlarının qorunması və bunun beynəlxalq hüquq normaları ilə təmin olunmasını prioritetlər sırasındadır. Azərbaycan Respublikası xarici siyasətinin ən önəmli prioritetlərindən biri Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlıdır. Burada əsas olaraq Dağlıq Qarabağ probleminin beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində həllinə nail olmaq götürülür. Bu məsələ həmçinin Azərbaycanın milli təhlükəsizlik siyasətinə bir başa daxildir. Hazırda Azərbaycan Dağlıq Qarabağ problemini həll etmək üçün beynəlxalq qurumlarla əməkdaşlıq edir, məsələnin sülh yolu ilə həllinə nail olmaq istəyir. Ancaq bu günə qədər bu məqsədə nail olunmayıb.
Bu gün Azərbaycan BMT, ATƏT, Avropa Birliyi, NATO, İslam Konfransı Təşkilatı, Müstəqil Dövlətlər Birliyi (MDB), Avropa Şurası ilə sıx əməkdaşlıq edir. Azərbaycan öz enerji siyasətini daha çox qaz faktoru üzərində qurur. Bir neçə ildir ki, «Cənub qaz dəhlizi» ilə əlaqədar həm ciddi müzakirələr aparılır, həm də konkret addımlar atılır. Hələ 2006-cı ildə Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında enerji sahəsində əməkdaşlığa dair memorandum imzalanıb. 2011-ci ilin yanvar ayında Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında «Cənub qaz dəhlizi» haqqında birgə bəyannamə imzalanıb. Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında işçi qrup yaradılıb. Hazırda Azərbaycanın xaricdə 64 diplomatik nümayəndəliyi - səfirliklər, beynəlxalq təşkilatlar yanında daimi nümayəndəliklər və baş konsulluqlar fəaliyyət göstərir. Bunların 51 səfirlik, 6-sı baş konsulluq, 7-si isə daimi nümayəndəlikdir. Xaricdə çalışan Azərbaycan diplomatlarının ümumi sayı 600-ə yaxındır.
Cəbəllüttariqin ələ keçirilməsi
Cəbəllüttariqin ələ keçirilməsi — 31 iyul - 4 avqust 1704-cü il tarixlərində İspaniya mirası uğrunda müharibə zamanı İspaniyanın Cəbəllüttariq qalasının ələ keçirilməsi ilə bitən müttəfiq İngiltərə-Hollandiya donnanmasının əməliyyatı. Bu əməliyyatdan sonra İspaniya birdəfəlik Cəbəllüttariqi itirdi.
İspaniya mirası uğrunda müharibənin əvvəlindən ingilis-holland ittifaqı Cəbəllüttariq boğazına nəzarət etmək və Aralıq dənizinin qərbindəki Fransız donanmasına qarşı dəniz əməliyyatlarını asanlaşdırmaq üçün Pireney yarımadasında uyğun bir liman axtarırdı. Kadisi ələ keçirmək cəhdi 1702-ci ilin sentyabrında uğursuzluqla sona çatdı. Lakin ittifaq donanmasının həmin il oktyabr ayında Viqo körfəzindəki müvəffəqiyyətli dəniz basqınından sonra iki dəniz ölkəsi Hollandiya və İngiltərənin birləşmiş donanmaları bölgədə mühüm qüvvə oldular. Bu qələbə Portuqaliya Kralı II Pedronun Fransa və Burbonların nəzarətində olan İspaniya ilə mütəffiqliyini kəsməsinə və 1703-cü ildə Böyük İttifaqa daxil olmasına səbəb oldu. Bu ittifaqın mənafeyinə uyğun gəlirdi. Çünki İttifaq donanması Lissabon limanına girişdən istifadə edərək Aralıq dənizində rahat hərbi kampaniya aparırdı. İspaniya taxtına yiyələnmək uğrunda Avstriya Habsburqlarını namizədi VI Karl da mübarizə aparırdı.
Hesse-Darmştat şahzadəsi Georq Hessen bölgədə Habsburq sülaləsinin maraqlarını təmsil edirdi. 1704-cü ilin mayında Böyük İttifaq donanmasının komandanı şahzadə Georq və admiral Corc Ruke VI Karlın adından Barselona limanına hücum etsələrdə onu tuta bilmədilər. Daha sonra Ruke müttəfiqlərinin Kadizi tutmaq üçün bir daha cəhd göstərməsi üçün ona edilən təzyiqlərdən yayınmağı bacardı. Uğursuz döyüşlərini kompensasiya etmək üçün İttifaq komandanları İspaniyanın cənub sahillərində yerləşən kiçik bir liman qəsəbəsi olan Cəbəllüttariqin ələ keçirilməsinə qərar verdilər. Aramsız top atəşlərindən sonra şəhər ingilis krallıq donanması və holland dənizçiləri və dənizçiləri tərəfindən işğal edildi. Qubernator Dieqo de Salinas avqustun 4-də Cəbəllüttariq və kiçik qarnizonunu təslim etməyi qərara aldı. Üç gün sonra şahzadə Georg VI Karlın adına Avstriya və İspaniya Habsburqlarının qoşunları ilə qəsəbəyə girdi.
Böyük İttifaq İspaniya taxtında kral olaraq V Filppi VI Karlla əvəzləmək məqsədi uğursuzluqla nəticələndi. Lakin müharibənin və Utrext sülhünün nəticələrinə görə Cəbəllüttariq Böyük Britaniyaya verildi.
Tarixi
200px|thumb|left|Admiral Corc Ruke (1650-1709). Maykl Dahlın rəsmi. 200px|thumb|right|Darmştat şahzadəsi Georq Hessen (1670–1705). Şahzadə Georq [[Pireney yarımadasında imperatorun nümayəndəsi və İngiltərə-Hollandiya qüvvələrinin nominal komandanı idi.]] 250px|thumb|right|1704-cü ilavqustun 1-3-də Cəbəllüttariqə hücum. Darmştat şahzadəsi Georq avqustun 6-da qəsəbəyə girdi, lakin Cəbəllüttariqə tam nəzarət ingilislərin əlinə keçdi. İspaniya mirası uğrunda müharibəyə girərkən İngiltərə digər məqsədləri ilə yanaşı İspaniyanın Aralıq dənizi sahillərindəki limanları da əldə etmək istəyirdi. Portuqaliya ilə bağlanan müqavilə ingilislər üçün Lissabon və Porto limanlarını açdı, lakin Portuqaliya (rəsmi olaraq bitərəf qalsa da) yeni müharibədə silahlı qarşıdurma zamanı əsas döyüşlərin baş verdiyi Aralıq dənizindəki dəniz bazalarını itirən Böyük Britaniya ilə döyüşən Fransaya dəstək verdi.
1702-ci il mayın 30-da admiral Corc Rukun və Darmştat şahzadəsi Georq Hessenin komandanlığı altında 13.800 nəfərlik heyət ilə 30 ingilis və 20 holland döyüş gəmisi Torbey limanından yola çıxdı. İspaniya sahillərinə gedən eskadranın məqsədi cənubda ingilis donanması üçün həbri baza limanı təmin etmək idi. Həmçinin ona Brest və Toulonda yerləşən Fransanın Atlantik okeanı və Aralıq dənizi eskadralarının hərəkətinə mane olmaq üçün Kadis limanını ələ keçirmək əmri verildi.
Kadisin tutulması əməliyyatı 1702-ci il 23 avqust - 25 sentyabr aralığında davam etdi. İngilislər ləng və tərəddüdlə hərəkət edirdilər. Böyük çətinliklə sentyabr ayının ortalarına qədər onlar Kadisin bayır qalalarına - Santa Katarina və Santa Mariyaya desant çıxararaq tutmağı bacardılar. İngilislərin yerli əhalini qorumaq vədlərinə və kral seçilməsində ispanlara kömək etmək kimi söz vermələrinə baxmayaraq, Darştat şahzadəsinin qoşunu Kadis yaxınlığında qarət və rekvizitlərlə məşğul olmağa başladı. Sonda admiral Ruk qoşunları yenidən gəmilərə doldurmağa və mühasirəni dayandırmağa qərar verdi. Müttəfiqlərin donanması 14 milyon peso dəyərində külçə ilə yüklənmiş İspaniya "gümüş donanmasını" yandırmağı bacardığı Viqoya doğru getdi. İngilislər zəngin qənimət ələ keçirməyi bacardılar, ancaq ispanlar hücumdan əvvəl qiymətli daş-qaşların çox hissəsini boşaltmağa müvəffəq olmuşdular. Buna baxmayaraq, admiral parlament tərəfindən sərt şəkildə tənqid olundu, çünki donanma qışı keçirmək üçün İngiltərəyə dönmək məcburiyyətində qaldı.
Aralıq dənizi sahillərinə ilk yürüş
1703-cü il kampaniyasında admiral Şovellin komandanlığı altında Aralıq dənizinə 35 ingilis və 12 holland gəmisindən ibarət bir donanma göndərildi. Donanma yalnız iyul ayının ortalarında yola çıxdı, vəzifəsi əsasən zəngin ticarət donanmasının (230 ticarət gəmisinə qədər) təhlükəsiz şəkildə Smirnaya və geri qayıtmasını təmin etməkdən ibarət idi. Bundan əlavə, admirala bir sıra ikinci dərəcəli tapşırıqlar verilmişdi, məsələn: Avstriyaya Adriatik dənizi boyunca tədarüklər çatdırmaq; Venesiya və Toskananı ciddi şəkildə bitərəfliyini qorumağa məcbur etmək; Mavritaniya ölkələrini Fransaya qarşı mübarizə aparmağa qaldırmaq; əlverişli şəraitdə Tulon, Kadis və digər limanlara hücum etmək. Noyabrın 16-da tapşırığı bitirdikdən sonra müttəfiqlərin eskadrilyası İngiltərəyə, Vayt adasına mallarını gətirən gəmiləri gətirdi. Lakin Donsdakı şiddətli və uzun sürən fırtına əsnasında heyəti 1500 nəfər olmaqla 9 döyüş gəmisi və 4 kiçik gəmini itirdi. Demək olar ki, qalan bütün digər gəmilər də ciddi şəkildə zərər gördülər. İngilislərin dəniz qüvvələri hollandların iştirakı olmadan, Rukun komandanlığı altında bir sıra tapşırıqları yerinə yetirdilər. Onlar fransız gəmilərini Fransa limanlarından çıxmağa qoymurdular. Fransız donanmasını limanlarda tutmaq üçün Fransa sahillərini daim təzyiq altında saxlayırdılar və düşmənin ticarətini məhv edirdilər. Ciddi heç bir əhəmiyyətli tapşırıq yerinə yetirilmədi. Ruk sakitcə limanda gəmisində lövbərdə idi və heç bir ciddi tədbirlər görmürdü. Yalnız qovulacağı ilə təhdid edildikdən sonra müəyyən bir məqsəd olmadan açıq dənizə çıxdı.
Bu arada İspaniya kralı taxtına iddiaçı olan Avstriya herqersoqu Karl (III Karl) müttəfiq qoşunların Lissabona desant çıxarması şərti ilə Fransaya qarşı ittifaqa qoşulan Portuqaliyanın köməyi ilə hakimiyyətə sahib çıxmalı idi. Eyni zamanda, İngiltərə Portuqaliya ilə Metuen müqaviləsi adlanan əhəmiyyətli bir ticarət sazişi imzaladı və hər iki tərəfin istehsal etdikləri malların idxalını qarşılıqlı olaraq təşviq etməyi vəd etdi. Bunun sayəsində Portuqaliyadakı bütün ticarət tədricən ingilislərin əlinə keçdi və Portuqaliyanın özü əsrlər boyu Britaniya maraqları sahəsinə daxil oldu.
1703-cü ilin oktyabrında Hollandiyada Corc Rukun eskadrilyası, Lisabona aparmaq üçün herqersoqu Karlı göyərtəsinə aldı. Hadisələrin bu cür inkişafını görən Savoyya, 1703-cü ilin sonunda Avstriya varisinin tərəfinə keçməyi qərara aldı və İngiltərənin müttəfiqi oldu.
1704-cü il fevralın 12-də Avstriya herqersoqu Karl Rokun gəmisində Lissabona gəldi, burada fevralın 15-də Avstriya imperatorunun oğlu Portuqaliya Kralı və ailəsi tərəfindən təntənəli şəkildə qəbul edildi. Bir az sonra admiral Şovellin gəmiləri Pireney yarımadasının sahillərində peyda oldu. İngiltərə-Holland eskadronunun sayı 78 döyüş gəmisinə çatmışdı. Onlarda 9 min nəfər döyüş heyəti daxil idi. Üstəlik eskadra 68 dəniz nəqliyyatı vasitəsini müşayiət edirdi. Qoşunların əsas hissəsini Portuqaliya sahillərinə çıxarmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. Müttəfiqlər nəhayət, Pireney yarımadasında ilk limanlara sahib oldular, lakin tezliklə ingilislər vəziyyətin bütün etibarsızlığını və təhlükəsini başa düşdülər. Onlar öz müstəqil bazalarına ehtiyac duyurdular.
Rukun kəşfiyyatçıları iki gün sonra fransızların yerini aşkar etdilər, ancaq fırtına onların qarşılaşmasını mümkünsüz etdi və Tuluza qrafı döyüşsüz Tulona girməyi bacardı. Bununla da Fransız eskadronları birləşdi.
Ruk Lissabona geri döndü. Eyni zamanda admirallığın lordları iki il əvvəl ingilislərin tuta bilmədikləri Kadis limanını mütləq ələ keçirmək qərarı verdilər.
Cəbəllüttariqə hücum
300px|thumb|right|[[İngilis-holland eskadrası Cəbəllüttariq qarşısında.]] 1704-cü il iyun ayının sonunda Ruk Portuqaliyanın cənubunda Laqosda Şauvel ilə birləşdi. Atıq onun sərəncamında 60 gəmi var idi. Burada aldığı məktubda hər iki kralın sərəncamında olma əmri təsdiqləndi. Beləliklə o, Lissabona tərəf yönəldi. Orada Ruk təlimat istədi və sərəncamına quru qoşunları veriləcəyi təqdirdə, Aralıq dənizinə gedən yolda Kadisi tutmağa hazır olduğunu bildirdi. Eyni zamanda, su təchizatı doldurmaq üçün Malaqaya getdi və sonra Cəbəllüttariq boğazında manevr etməyə başladı. Cavab iyulun sonunda gəldi; Rukla razılaşırdılar, ancaq ona qoşun verə bilmədilər.
İyulun 27-də müttəfiqlərin bundan sonra nə edəcəklərinə qərar vermək üçün flaqman Royal Katerina gəmisində hərbi şura keçirildi. Ruk, Şovell və şahzadə Georq 1800 nəfərlik qüvvənin Kadisi almaq üçün yetərli olmadığı barədə yekdil razılığa gəldilər. Çünki ispanlar son cəhddən sonra şəhərin müdafiəsini kifayət qədər möhkəmləndirmişdilər. Eyni zamanda, donanmanın sərbəst hərəkət imkanı Kraliça Annanın əmri ilə məhdudlaşdırılmışdı. Kraliça yalnız III Karlın və Portuqaliya Kralının icazəsi ilə hərəkət etməyi əmr etmişdi. Bununla bərabər kraliça Anna donanmadan qəti addımlar gözləyirdi. Belə bir vəziyyətdə, eskadronun flaqmanlarından biri - vitse-admiral Con Lik - Cəbəllüttariqin ələ keçirilməsini təklif etdi.
Likin ideyasını vitse-admiral Corc Binq böyük həvəslə dəstəklədi. Bu fikr Rok və şahzadənin də xoşuna gəldi. Ammka onlar güclü müdafiə divarlarına malik Cəbəllüttariqin alınmaz olduğunu yaxşı bilirdilər. Lakin kəşfiyyat məlumatlarına görə, orada demək olar ki, qoşun yox idi və təhcizatla bağlı ciddi problemlər yaranmışdı. Qida çatışmazlığı mövcu idi. Qəfil bir hücum halında müvəffəqiyyət təmin edilə bilərdi. Lakin birbaşa hücumun uğursuz olması halında müttəfiqlər şəhəri ac buraxmağa çalışmağa cəhd edəcəkdilər. Bundan əlavə, fransızların əsas qüvvələrinin yaxınlaşması halında donanmanın zəifləməsi riski yox idi.
O zaman Cəbəllüttariq qalasının şərq və cənub tərəfləri Cəbəllüttariq qayasına, qərbdən dənizə baxan nizamsız bir dördbucaq halında müdafiə tikilisi idi. Qalanın şimalında isə hələ də silahların yerləşdirilmədiyi qumlu təpəciklərlə əhatə olunmuş del Kastillo bastionu yerləşirdi. Əlavə olaraq, Cəbəllüttariqə girişi məhdudlaşdıran iki sədd Alxesiras buxtasına uzanırdı. Qalanın ən həssas nöqtəsi del Kastillo bastionu idi. Şəhərin bürcləri və qalası kifayət qədər möhkəmləndirilmiş, perimetri boyunca 150 top yerləşdirmək üçün yerlər yaradılmışdır. Bununla belə, Cəbəllüttariq qubernatoru Don Dieqo de Salinesin sərəncamında yalnız 147 əsgər və zəif silahlanmış 250 könüllü var idi. Cəbəllüttariqdən quruya qədər dənizə baxan 100 top qalaya yerləşdirmişdi, qayalar şəklində təbii maneələr və qalxma şəklində süni olanlar istisna olmaqla, hamısı praktiki olaraq müdafiəsiz idi, qalxmağın özü böyük problem yaradırdı. Barıt və qurğuşun ehtiyatı yaxşı idi, lakin top nüvələrinin tədarükü demək olar görülməmişdi. Yemək, xüsusən də su ilə təhcizat fəlakətli vəziyyətdə idi. Gücləndirməyə göndərilən 50 əsgərdən təxminən yarısı dərhal fərarilik etdi, qalanları isə böyük çətinliklər yaşadı.
Qalanın alınması
200px|thumb|right|Ser Corc Rukun heykəli, 2004-cü ildə Cəbəllüttariqin Britaniyanın tərkibində olmasının 300 illik yubileyi şərəfinə qoyulub. 1704-cü il avqustun 1-də 45 ingilis və 10 holland gəmisindən ibarət müttəfiq donanması Cəbəllüttariq qalalarına yaxınlaşdı. Gəmilərdən suya qayıqlar endirildi və təbil səsləri altında qubernator Don Salinesə iki məktub verildi: Avstriya şahzadəsinin yeni İspaniya kralı III Karl kimi tanındığı Portuqaliya Kralından bir məktub və Hessen-Darmştad şahzadəsinin müraciəti. Məktublarda müttəfiqlərin buraya yaxşı niyyətlə gəldikləri və III Karla sədaqət ifadə edənlərdən heç kimə zərər vermədən azad şəkldə qaladan çıxacaqları yazılırdı. Lakin İspaniya qubernatoru müqavimət göstərməyə qərar verdi və qüvvələrini aşağıdakı şəkildə paylaşdırdı:
İspaniya qubernatoru top nüvələrinin olmaması səbəbindən əks-batareya döyüşü keçirməyi planlaşdırmırdı. Eyni zamanda, qurudan qəfil hücumu dəf etmək ehtimalı böyük olmasına baxmayaraq, quru istiqamətində müdafiə üçün az sayda silah olduğu üçün bu təsirli ola bilmədi.
Avqustun 2-də güclü cənub-qərb küləyi başladı və Rukun eskadronu şəhərə yaxınlaşa bilmədi. Amma verilən təkliflərə cavab gözlədiklərini göstərmək üçün gəmilərdən bir neçə atəş açıldı. Axşam küləyin istiqaməti dəyişdi və vitse-admiral Binq və hollandiyalı Van der Dussenin komandanlığı ilə 20 gəmi köhnə (Muele Viejo) və yeni (Muele Nuevo) dəniz istehkamlarında mövqe tutdu. Bu, razılığa gəlmək üçün son cəhd idi. Cavab gözləmədən Ruk, qalaya bir neçə yaylım atəşi açmağı əmr etdi və ispan topçuları dərhal buna cavab verdi.
Bazar günü avqustun 3-ü səhər 5:00-da, Binq gəmiləri altı saat boyunca Cəbəllüttariqin bombardmanına başladı. Şəhərə döğru 14 mindən çox top mərmisi atıldı. İstehkamlara bir az ziyan dəysə də, müdafiə sistemi heç bir ziyan görmədi. Mərmilərin əksəriyyəti yaşayış binalarına düşdü, təxminən əlli könüllü və yüz əlli şəhər sakini öldürüldü. Nəticədə qaladan qadın, qoca və uşaq kütləvi köçü başladı. Onlar şəhər yaxınlığındakı monastırlarda - "Nuestra Senyora de Europa", "San Xuan və Remedios"da sığınacaq tapdılar. Şimal istehkamının ətəyində Ruk kapitan Veytakerin rəhbərliyi altında 1800 dəniz piyadasından ibarət bir dəstə sahilə çıxardı. Muele Nuevo qülləsi yalnız 50 könüllü tərəfindən mühafizə olunduğundan, ispanlar mina partladaraq geri çəkilməyə qərar verdilər.
Hücum edənlərin üzərinə düşən qala və qayanın dağıntıları müttəfiqlərə böyük itki verdi - 42 nəfər öldü, 60 nəfər yaralandı. A momentary panic ensued, for the survivors suspected an enemy-laid trap had caused the disaster. There was a rush for the boats, but at this critical moment Captain Whitaker arrived with reinforcements. Buna baxmayaraq, Veytaker qalanı və yaxınlıqdakı "Nuestra Senora de Europa" monastırını aldı. İtkilərə qəzəblənən dənizçilər kilsədə gizlənən qadınlara hücum etdilər və bəziləri təcavüzə uğradı, bəziləri döyüldü.
Cəbəllüttariq təslim olmurdu, Hesse-Darmştad şahzadəsi hələ də Del Kastillo bastionun ətəyində vargəl edirdi. Fort Muele Nuevonun ələ keçirilməsi isə həlledici deyildi, çünki əsas qala hələ də müqavimət göstərirdi. Ancaq günorta saatlarında müttəfiqlərdən yeni bir məktub gəldi. Məktubda təslim olmamaq halında Cəbəllüttariq sakinlərini tamamilə məhv etmək və buna ilk olarq "Nuestra Senora de Europa" monastırına əllərinə keçənlərdən başlamaq hədələri var idi. Qala müdafiəçilərinin "Nuestra Senora de Europa" monastırında ailələri, anaları, arvadları, bacıları və qızları olduğundan qarnizon müttəfiqlərin şərtləri ilə razılaşmağı qəbul və Salines şərəfli bir təslim aktını imzaladı.
Açılan bayraqlar və təbil sədaları altında ispanlar Cəbəllüttariqi tərk etdilər. Monastırda əsr düşən qadınlar da sərbəst buraxıldı. Onlarda qala müdafiəçiləri ilə birlikdə şəhəri tərk etdilər.
Nəticəsi
1704-cü il avqustun 4-ü Cəbəllüttariq alındı və bu dünya tarixinə İngiltərənin Aralıq dənizinə bir "pəncərə" açılması günü kimi düşdü. Döyüşlər zamanı hücum edənlər və müdafiəçilər təxminən eyni itkilərə məruz qaldılar - İspaniya tərəfdən 60 nəfər öldürüldü və 200 nəfər yaralandı. Müttəfiq itkiləri 280 nəfəri keçmədi; onlarda əsasən ispanların barıt anbarının partlatması nəticəsində həlak olmuşdu.
Hücum zamanı mülki əhaliyə zərər verməmək əmri verilmişdi. Bununla müttəfiqlər əhalini öz tərəfinə çəkmək məqsədi güdürdü. Lakin əsgərlər əmrə tabe olmadılar. Zabitlər vəziyyətə nəzarəti qorumağa çalışdılar, ancaq (iki il əvvəl Kadizə edilən basqında olduğu kimi) nizam-intizam pozuldu və hər şey nəzarətdən çıxdı. Onlar şəhər yaxınlığındakı monastırlarda - da sığınacaq tapdılar. Çox sayda təcavüz hadisəsi baş verdi, bütün katolik kilsələri ("Nuestra Senyora de Europa", "San Xuan və Remedios") təhqir edildi və ya hərbi anbarlara çevrildi. "Nuestra Senyora de Europa" kilsəsində müqəddəs heykəllər kimi dini simvollara zərər verildi və məhv edildi. Qəzəbli ispanlar işğalçılara qarşı şiddətli müqavimət göstərdilər. İngilis və holland əsgər və dənizçilərə hücumlar edildi və öldürüldü, cəsədləri quyulara və çuxurlara atıldı. Qayda qanun bərpa edildikdən sonra, mülkiyyət və dini hüquqlar vəd edən təslim müqaviləsinə baxmayaraq əhalinin əksəriyyəti V Filppə sədaqət göstərərək avqustun 7-də qarnizonla birlikdə getdi. Əks-hücum zamanı qərarsızlıq və şəhərin ələ keçirilməsi zamanı zorakılıq daxil olmaqla həddən çox vəhşilik Habsburqlar üçün fəlakətli nəticələrə səbəb oldu. Sonrakı mühasirələrdə Habsburqlar yeni qüvvələr çıxara bilmədi və Alxesiras və San Roke şəhərləri ətrafında məskunlaşmış qaçqınlar onlara qoşşulmadı. İttifaq qüvvələrinin Cəbəllüttariq dəki davranışı İspaniyada 'azğınlara' qarşı hiddət doğurdu və İmperator əndəlüslülərin dəstəyini qazanmaq şansını birdəfəlik itirdi. Şahzadə döyüşlərə şəxsən rəhbərlik etdiyi zaman nizam intizama nəzarət edə bilməməsi onun az sayda ispan və ya katalan tərəfdarını itirməsinə səbəb oldu. Rukun evində tapılan bir məktubda ispanların İttifaqa qarşı qəzəbinin səbəbinin tutduqları əsirlərlə vəhşicəsinə davranmasını göstərmişdir.
Cəbəllüttariqin ələ keçirilməsi Lissabonda və Aralıq dənizindəki bütün ticarət mərkəzləri tərəfindən böyük bir uğur kimi qəbul edildi. Ələ keçirilməsindən bir ay sonra dövlət katibi Ser Çarliz Hedqes bunu ticarətimizi təmin etmək və düşmənə mane olmaq üçün bizim üçün çox əhəmiyyətli olması ilə izah etmişdi. Cəbəllüttariq limanında qurulan ingilis donanması Bərbər sahilindəki dəniz quldurlarının İngiltərə ticarət gəmilərinə hücumu dayandırdı və onlar Kraliça Anna ilə müttəfiq oldular. Bununla belə, Cəbəllüttariqin liman olaraq dərhal istifadəsi mümkün olmadı, çünki kiçik olduğundan ora bir dəfəyə yalnız bir neçə gəmi daxil ola bilərdi. İngilis nazirlər burada hərbi donnanma saxlamağı düşünmürdü. Con Metuen burada bir ingilis qarnizonunu saxlamağı tövsiyə etdi. Qarnizonun heyətinə buranı tutmağa kömək edən dəniz piyadaları və nizami qoşunların bir neçə bölümü daxil idi. Bu səbəbdən Cəbəllüttariq III Karlın adından ingilis əsgərləri tərəfindən və İngiltərə büdcəsi tərəfindən qorunurdu. Bir il sonra İspaniya taxtına Habsburq namizədi Kraliça Annaya “Ma ville de Gibraltar” haqqında yazdı. Əgər o, Madriddə taxta çıxmaq cəhdində müvəffəq olsaydı, onda İngiltərənin Cəbəllüttariqi əlində saxlaması çətinliyi siyasi baxımdan çox böyük olardı.
Cəbəllüttariqin ələ keçirilməsindən sonra ittifaq donanması su ehtiyatı götürmək üçün Tetuana qayıtdı. Lissabondan yeni əmrlər gəlmədən əvvəl Ruk Tuluza qrafının komandanlığı altında Fransız donanmasının Cəbəllüttariqə hücum üçün göndərildiyi barədə məlumat aldı. Dəniz piyadalarının yarısını Cəbəllüttariqin mühafizəsinə buraxan Ser Corc Ruk fransızları qarşılamaq üçün birləşmiş İngiltərə-Holland donanması ilə yola çıxdı. Avqust ayının 24-də hər iki donanma Malaqa yaxınlığında üz-üzə gəldi. Döyüş hər iki tərəf üçün böyük itkilərlə nəticələndi. Həm müttəfiqlərin, həm də ingilislərin donanması öz bazalarına tərəf çəkildilər. Admiral Ruk Cəbəllüttariqdə kiçik qarnizon qoyaraq, Lissabona doğru çəkildi. Fransızlar isə Tulona doğru getdilər. 1711-ci ildə İngiltərə və Fransa hökumətləri, 1713-cü ildə Utrext müqaviləsi ilə Cəbəllüttariqin ingilislərə çatmasına gətirib çıxaran müharibəni sona çatdırmaq üçün gizli danışıqlara başladılar.
37-ci ilin "Koroğlu"su (film, 2013)
37-ci ilin "Koroğlu"su qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Mirsadıq Ağazadə tərəfindən 2013-cü ildə çəkilmişdir. Film "Carçı film" (İctimai televiziya) də istehsal edilmişdir. Film dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyov un məşhur "Koroğlu" operası nın yazılma tarixindən bəhs edir.
Məzmun
Film dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyov un məşhur "Koroğlu" operası nın yazılma tarixindən bəhs edir.
Koroğlu» — beş pərdəlik operadır. Bu opera Hacıbəyovun yaradıcılığının zirvəsini təşkil edir. Azərbacan opera sənətinin incilərindən sayılan bu operada Üzeyir bəy ilk dəfə olaraq klassik opera formasına riayət edərək bitkin ariyalar, kütləvi xor səhnələri, müxtəlif ansambllar, balet nömrələri, reçitativlər yaratmışdır. «Koroğlu» operası ilk dəfə 1937-ci il aprelin 30-da Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı nda tamaşaya qoyulub.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2013-cü ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Avəc
Avəc — İranın Qəzvin ostanında şəhər, Avəc şəhristanının inzibati mərkəzi.
Tarix
thumb|250px|[[Xərrəqan türbələri|Qaraqan türbələri]] 2002-ci ildə baş verən zəlzələ nəticəsində təxminən Avəcin yarısı yıxılsada, sonradan geniş-miqyaslı yenidən qurma işləri burada aparılmışdır.
Coğrafiya
thumb|250px|Qaraqan dağları
Avəc Qəzvindən 117 km, Tehrandan isə 273 km uzaqda yerləşir. Ərazisi dağlıq və otluqdur. Avəcə ən yaxın dağ 2.560 metr yüksəkliyi olan Gavurqala dağıdır. Bölgədə Aralıq dənizi iqlimi üstünlük təşkil edir. Orta illik yağıntı miqdarı 316 millimetrdir. Ən sulu ay Noyabr, ortalama 51 mm yağıntı, ən quru ay isə sentyabr, 2 mm yağıntı ilə.
Milli tərkibi
Əhalisinin hamısı Azərbaycan türklərindən ibarətdir və Azərbaycan türkcəsində danışırlar.
Avəc karvansaraı
thumb|250px|Avəc karvansarayı Şəhərin içində yerləşən bu əski karvansara Şah Abbas dönəminə aid dir.
Qaranqılıq şəlaləsi
Qaranqılıq sözü yerli azərbaycan türkcəsində işıqsız deməkdir, niyə ki şəlalənin iki tərəfin hündür qayalar əhatə edərək, gün işığının buraya saçmasına mane olurlar. Şəlalənin qarşısındakı qayalar qartalların yuvasıda sayılır. Qaranqılıq şəlaləsi Məşanə kəndinin Qabaq-quzey dağının ətəyində və qoz ağaclarının çox göyərdiyi bir bölgədə yerləşir.
Şah dərə şəlaləsi
thumb|200px|Şahdərə şəlaləsi
Şəhərin yaxınlığında yerləşən bu şəlalə idmançılar və qaya alpinistlərinin ən çox üz tutduğu yerdir. Çünki, şəlalənin mühiti tam qayalıqdır.
Mənsur şəlaləsi
7 metr hündürlüyü olan bu şəlalə Avəcin mənsur kəndində yerləşir.
Asma körpü
thumb|250px|Avəcin asma körpüsü
170 metr uzunluğa malik olan bu körpü 2018-ci ildə Şahdərə şəlaləsinin yaxınlığında tikilmişdir. Bu körpü İranın 2-ci ən uzun asma körpüsüdür və yerləşdiyi dərənin dibindən 105 metr hündürlüyü var.
İmamzadə Məhəmməd Tahir türbəsi
Şəhərin içində yerləşir.
İmamzadə Əlaəddin türbəsi
thumb|250px|İmamzadə Əlaəddin türbəsi İmamzadə Ələddin Avəc şəhərindən 30 km uzawda eyni adlı kəndin yanındadır. Türbə, ölçüləri təqribən 5.15 x 5.14 metr olan düzbucaqlı kvadrat şəklində bir plana malikdir və bir metr hündürlükdə bir lövhədə yerləşir. Binanın iç tərəfi bəzəksizdir və xarici üzü çərçivə və tağlıdır. Bu tikili, ehtimal ki, Səfəvi dönəminə aiddir.
Görməli kəndkər o cümlədən Pərispana, Hareyin, Məşanə və Xoruz dərə kəndləri.
Miofaq
Miofaq — ətyeyən orqanizmlər.
Mikroterm
Mikroterm — nisbətən isti yayı, soyuq qışı və aşağı temperaturu (0-15°) üstün tutan orqanizmlər (əksər iynəyarpaqlı bitkilər).
Mikrotermofitlər
Sərinlik sevənlər – aşağı termofil bitkilər, nisbətən soyuq və qısa yay şəraitində inkişaf edirlər. Məs. ağşam. Vegetasiya dövrünün orta günlük temperaturunun 10-15° olmasına üstünlük verir. Mikroterm, hidroterm, hiqrofitlər, mezofitlər və kserofitlərə ayrılır.
Molismologiya
Molismologiya — okeanın çirklənməsini öyrənən elm.
Monobiont
Monobiont — yalnız konkret bir şəraitdə yaşayan orqanizm.
Zöhrə Ağamirova
Zöhrə Ağamirova (d. 8 avqust 2001; Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanlı bədii gimnast. Zöhrə Ağamirova IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının çempionudur.
Həyatı
Zöhrə Ağamirova 2001-ci il avqustun 8-də anadan olub. 2007-2018-ci illərdə Nizami rayonu 277 nömrəli tam orta məjtəbdə təhsil alıb. 2018-2022-ci illərdə isə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında ali təhsil alıb.
Subaydır.
Karyerası
Zöhrə Ağamirova 2011-ci ilin mayında Portuqaliyada baş tutan beynəlxalq turnirin qalibi oldu. Həmin ilin noybarında isə Zöhrə Ağamirova 2001-ci il təvəllüdlü gimnastlar arasında Azərbaycan Çempionatının bürünc medalına sahib oldu. 2011-ci ilin son turnirində isə Zöhrə Ağamirova Polşada baş tutan beynəlxalq turnirin qalibi oldu.
2012-ci ilin fevralında Zöhrə Ağamirova 2001-ci il təvəllüdlü gimnastlar arasında şəhər çempionatını gümüş medalla başa vurdu. Daha sonra mayda Kiyev şəhərində beynəlxalq turnirdə mübarizə aparan Zöhrə Ağamirova ümumi turnirdə gümüş, topla turnirdə isə bürünc medala sahib oldu. Zöhrə Ağamirova növbəti uğuruna iyulda Turin şəhərində (İtaliya) beynəlxalq turnirdə gümüş medala sahib olmaqla imza atdı.