cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sübhan Kərimov
İkinci Qarabağ müharibəsində iştirakı
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sübhan Kərimov ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Sübhan Kərimov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Tural Allahverdiyev
Tural Hikmət oğlu Allahverdiyev — Azərbaycanlı idmançı və milli atletdir
Həyatı
Həmçinin Tural Sambo, Grappling, Pəhləvan Güləşi, Zorxana Kəmər Güləşi və Mas-wrestling İdman növləri üzrə də Azərbaycan Milli Komandasının üzvüdür.
Anqlikan kilsəsi
Anqlikan kilsəsi — VIII Henrixin dövründə (1509–1547) İngiltərənin katolikliyə yaxın olan dövlət kilsəsi. İdarə üsuluna görə Katolik kilsəsinə protestantizmdən daha yaxın hesab edilir.
Anqlikan kilsəsi Reformasiya dövründə meydana gəlib İngiltərədə kral mütləqiyyətinin möhkəmləndirilməsinə qulluq edirdi. 1534-cü ildə parlamentin "Üstünlük Aktı" əsasında Anqlikan kilsəsinin başçısı Kral elan edilmişdir. Kral Vatikandan dini asılılığını tam aradan qaldırmaq üçün Anqlikan kilsəsinin əlaqəsini Vatikan kilsəsi ilə qırdı. Anqlikan kilsəsinə tabe olan monastırlar ləğv olundu. Kral öz dvoryanları arasında hörmətini artırmaq üçün monastırlara məxsus olan torpaqları onlar arasında bölüşdürdü. thumb|300px|left|Kenterberi kilsəsi Parlamentin qərarları ilə 1549-cu ildə bütün ingilislərə vacib olan "İcma ibadət kitabı" və 1571-ci ildə 39 maddədən ibarət anqlikanlığın inam rəmzləri təsdiq edilmişdir. Yeni dövlət kilsəsinin yaranması ilə razı olmayan katoliklər və kalvinistlər vəhşicəsinə təqib olunurdular. Anqlikan kilsəsi başda arxiyepiskop olmaqla iki, Kenterberi və York kilsə vilayətlərinə bölünür. Lakin əsas Kenterberi arxiyepiskopudur.
Anqlikan kilsəsinin müstəqil təşkilatları Şotlandiya, Uels, İrlandiya, ABŞ, Kanada, Avstraliya və s. ölkələrdə fəaliyyət göstərir. Bu kilsələr arasında əlaqələr Lambet konfransları adını daşıyan "Anqlikan kilsələri ittifaqı"nın ali orqanı tərəfindən həyata keçirilir. Müasir dövrdə dünyada 30 milyon anqlikan var.
Anqlikan kilsəsi ekumen hərəkatında iştirak edir.
Sovin (Sərab)
Sovin - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 289 nəfər yaşayır (77 ailə).
Baharistan (Astara, İran)
Baharistan — İranın Gilan ostanının Astara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 82 nəfər yaşayır (15 ailə).
Qazaxıstan–Monteneqro münasibətləri
Qazaxıstan–Monteneqro münasibətləri — Qazaxıstan ilə Monteneqro arasında ikitərəfli diplomatik əlaqələr.
Qazaxıstan və Monteneqro arasında əlaqələr BMT, ATƏT və digər beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində davam etdirilir. 2010-cu ildə Monteneqro Qazaxıstanın ATƏT sədrliyinə namizədliyini dəstəklədi.
3 may 2019 -cu ildə ilk dəfə olaraq Qazaxıstan Respublikasının Monteneqrodakı fəxri konsulu, idmançı, sahibkar və xeyriyyəçi Goran Cukanoviç təyin edildi.
6 iyul 2021-ci ildə Paytaxt Günü Çernoqoriyada Qazaxıstanın Fəxri Konsulluğu açıldı.
19 noyabr 2018-ci il tarixindən etibarən Tolejan Barlıbayev Qazaxıstan Respublikasının Monteneqrodakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiridir.
27 aprel 2021-ci ildən bu yana Monteneqronun Qazaxıstan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri eyni vaxtda Milorad Şçepanoviçdir.
Səfərlər
17 oktyabr 2008-ci il tarixində Monteneqro Xarici İşlər Naziri Milan Roçenin "Ortaq dünya: müxtəliflik yolu ilə tərəqqi" müsəlman və qərb ölkələri xarici işlər nazirlərinin konfransında iştirak etmək üçün Qazaxıstana ilk işgüzar səfəri baş tutdu. Roçen, Qazaxıstan Xarici İşlər Naziri Marat Tajhin ilə görüşdü, ikitərəfli əməkdaşlıq perspektivləri müzakirə edildi.
10-11 noyabr 2008-ci il tarixlərində Çernoqoriya Baş naziri Milo Cukanoviçin Qazaxıstana ilk rəsmi səfəri baş tutdu. Səfər zamanı enerji və turizm sektoru da daxil olmaqla ikitərəfli əməkdaşlıq məsələlərinin geniş spektri müzakirə olundu.
16-17 mart 2010-cu il tarixlərində Qazaxıstan xarici işlər nazirinin müavini Konstantin Jiqalov Balkanlara səfəri çərçivəsində Podqoritsa şəhərinə səfər etdi.
1-2 dekabr 2010-cu il tarixlərində Monteneqro Prezidenti Filip Vuyanoviç ATƏT-in Astanada sammitində iştirak etmişdir. Tədbir zamanı Qazaxıstan Prezidenti Nursultan Nazarbayevlə görüş keçirildi.
2015-ci ilin mart ayında Qazaxıstan Parlamenti Məclisi sədrinin müavini Serqey Dyaçenko Monteneqroya səfər etdi.
22-25 sentyabr 2019-cu il tarixlərində Monteneqro Məclisinin sədri İvan Brajoviçin rəhbərlik etdiyi Monteneqro parlament nümayəndə heyəti parlamentlərin spikerlərinin IV iclasında "Böyük Avrasiya: Dialoq. Etibar. Tərəfdaşlıq" mövzusunda Nur-Sultan.
Ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq
Qazaxıstan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin Dövlət Gəlirləri Komitəsinin (QR MN DG) məlumatına görə, 2018-ci ildə ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 18,7 min dollar təşkil edib. 2019-cu ilin yanvar ayından noyabr ayına qədər ticarət dövriyyəsi 9.018 milyon dollar təşkil edib.
Qanuni çərçivə
17 oktyabr 2008-ci ildə Astanada Qazaxıstan və Monteneqro Xarici İşlər Nazirliklərinin rəhbərləri "Xarici İşlər Nazirlikləri arasında Əməkdaşlıq Protokolu" imzaladılar.
6 dekabr 2012-ci ildə Dublində (İrlandiya) ilk hökumətlərarası "Diplomatik və xidməti pasport sahibləri üçün vizasız rejim haqqında Saziş" imzalandı.
Qara nişanə (film)
Qara nişanə — Azərbaycanlı kinorejissor Vaqif Mustafayevin 2003-cü ildə Elmira Axundovanın "Poliqrafçının ölümü" (2001) kitabı əsasında çəkilmiş filmi. İki seriyalı bədii film Heydər Əliyevin həyatı və genişmiqyaslı fəaliyyətindən bəhs edir.
Film keçmiş Sovet İttifaqı respublikalarında son onilliklərdə baş vermiş tarixi hadisələri əks etdirir. Filmin kadrları Bakı, Moskva və Naxçıvanda çəkilmişdir. Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin rolunu Polşanın tanınmış aktyoru Tadeuş Xuk, keçmiş SSRİ prezidenti Mixail Qorbaçov rolunu Rusiyanın xalq artisti Vsevolad Şilovski ifa ediblər.
Xarici keçidlər
VAQİF MUSTAFAYEV: AZƏRBAYCANDA MƏDƏNİYYƏTİN BUGÜNKÜ İNKİŞAFI HEYDƏR ƏLİYEVİN XİDMƏTİDİR
Firuzə Abbasova
Həyatı
Firuzə Abbasova 1958-ci ildə Ermənistan SSR-də anadan olmuşdur. O, 1975–1979-cu illərdə M. Ə. Sabir adına Bakı pedaqoji məktəbində, 1980–1985-ci illərdə isə S. M. Kirov adına ADU-nun Hüquq fakültəsində təhsil almışdır.
1979–80-ci illərdə M. Ə. Sabir adına Bakı pedaqoji məktəbində müəllim kimi çalışmışdır. 1987-ci ildə Sosial Təminat Nazirliyində inspektor, 1987–1994-cü illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Məhkəmə Ekspertizası, Krminalistika və Kriminologia Problemləri İnstitutunda mütəxəssis, baş ekspert, elmi işçi, böyük elmi işçi, 1994–2000-ci illərdə Bakı şəhərində hakim, 2001-ci ildən BDU-nun Cinayət prosesi kafedrasında müəllim, 2005-ci ildən dosent kimi fəaliyyət göstərmişdir. 2008-ci ildən Cinayət prosesi kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır.
Elmi fəaliyyəti
2001-ci ildə "Azərbaycanda məhkəmə ekspertizasının yaranması, müasir vəziyyəti və inkişafının hüquqi, elmi tənzimi məsələləri" adlı namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək, hüquq üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almışdır.
Paramparça (mahnı)
Paramparça — azərbaycanlı müğənni Aygün Kazımovanın mahnısıdır. Mahnı "SS Production" tərəfindən hazırlanıb. Mahnını Aygün Kazımova öz doğum günündə təqdim etmişdir.
Firuzə Abbasova
Elmi fəaliyyəti
2007-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən dosent elmi adı verilmişdir.
Paramparça (mahnı)
Mahnı haqqında
Sözləri Günər Əliyevə, musiqisi Pərviz Mahmudova aiddir. Mahnını Alex Berdz aranjiman etmişdir. Aygün Kazımova mahnının "cover" fotosu üçün gürcü fotoqrafçı Leko Levaninin kamerası qarçısına keçmişdir. Pop divanın saçını Gogasus, makiajını Lana Mataxeria etmişdir. Aygün Kazımovanın stilini dünyaca məşhur gürcü stilist-dizayner Bessarion etmişdir. Aygün Kazımova mahnının akustik versiyasını 29 may 2020-ci ildə təqdim etmişdir. Mahnının akustik versiyası eksklüziv olaraq, Aygün Kazımovanın 2020-ci ildə təqdim etdiyi By SS Production albomu ilə birgə təqdim edilmişdir. Akustik versiyanın aranjimanı Rəşad Bağırova aiddir. Aygün Kazımovanı akustik gitarada Türkiyənin məşhur musiqiçisi Metehan Köseoğlu, bass gitarada isə Gennadi müşayət etmişdir.
Firuzə Abbasova
Elmi fəaliyyəti
2011-ci ildə "Azərbaycanın cinayət-prosessual qanunvericiliyində çəkişmə prinsipinin nəzəri və təcrübi problemləri" adlı doktorluq dissertasiyasını Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitutunda müdafiə etmiş, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən hüquq elmləri doktoru elmi adı verilmişdir.
2012-ci ildən kafedranın professorudur.
İran–Roma müharibələri
İran–Roma müharibələri və ya Persiya–Roma müharibələri  — Roma (sonralar Bizans) ilə Parfiya (sonralar Sasanilər) dövlətləri arasında baş tutan bir sıra müharibələrin ümumi adı. Birinci müharibələr ardığıllığı Parfiya ilə Roma arasında baş tutmuş, sonralar 226-cı ildə Parfiyanın ərazisində Sasanilər sülaləsinin hakimiyyətə gəlməsi ilə ikinci mərhələyə keçmişdir.
İran–Roma müharibələri zamanı resursların ifrat dərəcədə sərf edilməsi hər iki imperiya üçün son nəticədə fəlakətli olmuşdu. Bu müharibələrə üçüncü tərəf, yəni Ərəb xilafəti son qoymuşdur. Ərəb istilaları VII əsrin ortalarında İranı darmadağın etmiş və VII–X əsrlərdə Bizans-ərəb müharibələrinə çevrilmişdir.
Ala qaçuu
Ala qaçuu — Qırğızıstanda hələ də baş verən gəlin oğurlanması növləri. Bu ifadə fərqli hərəkətlər üçün isitifadə olunur: həm gizli və razılıqlı qaçışlar, həm də razılıqsız insan oğurluğu üçün. Qız ala qaçuu qızı alıb qaçmaq demək. Tipik olaraq, kişilər qadınları razılıqsız qaçırdır.
Sovet dövründə ala qaçuu yatırılırdı, SSRİ-n dağılmasından sonra isə, o yenidən üzə çıxmağa başlayıb. Onun indi əvvəl kimi olduğu-olmadığı mübahisəlidir. Bəzi mənbələrdə deyilir ki, əvvəl ala qaçuu oğurlama yox, bir qaçış forması idi. Bəzən "oğurlama" sadəcə toy mərasimin formal hissəsi ola bilərdi və gəlin razılı formada onda iştrak edirdi. Bəzilər oğurlanmağı hətta qürur mənbəyi kimi sayırlar, çünki, onların firkincə bu qadının həyat yoldaşı olmağa layiqliyini göstərir.
Baxmıyaraq ki, Sovet dövründə də, müasir zamanda da, Qırğızıstanda gəlin oğurlaması qanuna ziddir, hökumət qadınları ondan yətərincə qədər müdafiə etməməyində günahlandırılır.
Tarix
thumb|Qadın (sağdan birinci) və onu "oğurlamağa" hazır dörd kişi. Qırğız çölü, 1871-1872 arası Qırğızıstanda gəlin oğurlanmasının tarixi mübahisəli məsələdir. Rusiya və ondan sonra SSRİ kolonialist hakimiyyəti onu qanunla yasaqladı və beləliklə, SSRİ-n dağılmasından sonra, bəzilərin tərəfindən bu köhnə ənənənin qayıdışı mədəni kimliyinin təsdiqləməsinə kimi yanaşma yaradılıb. Son vaxtların araşdırmaları gəlin oğurlamaların keçmişdə geniş yaymasının iddiasını şübhə altına qoyur. Qırğız tarixçiləri və Rassell Kleynbaxın yazdıqlarına görə, Sovet dövründə belə hadisələr nadir halda baş verirdi, amma XX əsrdə onların sayı kəskin şəkildə artıb.
Statistika
2015-ci ildə keçirilən sorğuya cavab verən evli qadınların 14,4%-i deyib ki, onları evlənmə üçün qaçırdılar. Həmin 14,4% qadınların 34%-i deyib ki, onlar buna əvvəlcədən razılıqlarını verməyiblər. Beləliklə, 4,89%-i razılıqları olmayaraq evləndirmə üçün oğurlanıb. Bu Rassell Kleynbaxın tapınılarından fərqlənir. Onun araşdırması göstərib ki, Qırğızıstandaki nigahların yarısı gəlin oğurlaması ilə baş verir və o uğurlanmaların üçdə biri razılıqsızdır.
Hüquqi nəzər
Ala qaçuunun razılıqsız forması qanuna zidd olmasına baxmıyaraq, bir çox yerlərdə (əsasən kəndistanlarda) gəlin oğurlanması yerli cəmiyyət tərəfindən qəbul olunan və çoxişlənən evlənməyin yoludur. Hüquq mühafizə rəsmiləri qadınlara qarşı şiddət olaylarını ciddi cinayət kimi saymadığına görə, əksər hallarda, o cümlədə ailə daxili zorakilıq və zorla evlənmə üçün oğurlanma hallarında cavabdeh şəxslər təqib olunmur.
Serbiya–Monteneqro yunionizmi
Serbiya–Monteneqro yunionizmi (Српско-црногорски унионизам, Srpsko-crnogorski unionizam) — keçmiş Yuqoslaviyanın parçalanmasından sonra yaranan siyasi hərəkat. Bu, Monteneqronun Serbiya ilə siyasi ittifaqda olmasını müdafiə edir. Serblər ilə etnik monteneqrolular arasındakı münasibət ümumiyyətlə keçmiş Yuqoslaviyanın bütün xalqları arasında ən mehriban münasibət kimi müəyyən edilir. 2011-ci il milli siyahıyaalınmasına görə, 178,110 Monteneqro vətəndaşı etnik olaraq özünü serb hesab etmişdi.
Bəskamçal (Astara, İran)
Bəskamçal — İranın Gilan ostanının Astara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Yapon dili
Yapon dili — Yaponiyanın rəsmi dövlət dilidir. Şərq dillərindən hesab olunur. Bu dildə 125 milyon insan danışır. Əlifbası çin dilinin "kanci" xəttindən formalaşmışdır. Kanci hiraqana və katakanada istifadə olunur. Bundan başqa "imatokana" deyilən və sadəcə imperator sarayında istifadə edilən bir xətt növü də var. 2000-dən çox kanci istifadə olunur, lakin hiraqana və kataqana hərəsi 47 hərfdir. Bu xətlərə bəzi əlamətləri artırdıqda başqa səslər əmələ gəlir. Müasir yapon dilində, xüsusən şirkət adları, reklamlar və yapon dilinin kompüterə keçirilməsində romaci adı verilən latın əlifbası da işlənir.
Bəskamçal (Astara, İran)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 22, in 5 nəfər yaşayır ( ailə).
Yapon dili
Türk dilləri kimi iltisaqi dildir. Yapon dili Ural-Altay dillərindən olduğuna görə türk dillərinə müəyyən yaxınlığı var.
Monkhen Kenkun
Monkhen Kenkun   — Tailand musiqiçisi musiqi etiketi altında GMM Grammy.
Yapon dili
Tarixi
Yapon dili yazıda Yayoy dövründən başlayaraq istifadə olunur.
Katakana əlifbası
right|thumb|350px|Üfiqi yapon qrafikasından nümunə ア (a) イ (i) ウ (u) エ (e) オ (o)
K カ (ka) キ (ki) ク (ku) ケ (ke) コ (ko)
S サ (sa) シ (şi) ス (su) セ (se) ソ (so)
T タ (ta) チ (çi) ツ (tsu) テ (te) ト (to) N ナ (na) ニ (ni) ヌ (nu) ネ (ne) ノ (no)
H ハ (ha) ヒ (hi) フ (fu) ヘ (he) ホ (ho) M マ (ma) ミ (mi) ム (mu) メ (me) モ (mo) Y ヤ (ya) ユ (yu) ヨ (yo)
R ラ (ra) リ (ri) ル (ru) レ (re) ロ (ro)
V ワ (va) ヰ (vi) ヱ (ve) ヲ (vo / o) N ン (n)
Kanci
Eramızın V əsrində Çindən Yaponiyaya gəlmiş xəttdır. Katakana və hiraqana da kancidən tutulmuş xəttdir. Hazırda kanci Çin, Yaponiya və Koreyada işlənilir.
Qrammatikası
Sifətin ismi təyin etməsi və onun isimdən öncə gəlməsi türk diliylə eynidir.
Məsələn: Subyekt cümlənin əvvəlində gəlir. Cümlənin tərtibi belədir: Subyekt Obyekt Fel. Misal:
Fonetika
Yapon dilində 5 sait var. (あ (a), い (i), う (u), え (e), お (o)). Bütün samitlər bu 5 saitlə işlənilir. Ona görə yapon dilində samit səs tək işlənilmir (ん (N) hərfindən başqa). Məsələn, Ka, Ha, Ma, Sa, Ta, Ra, Ya.
Tarixi mənbələrə görə Nara dövründə yapon dilində 8 sait varmış. Bu səslərdən 3-ü Heyan dövründə ixtisar olunub. Azərbaycan dilində olub yapon dilində olmayan səslər bunlardır: X, Ğ, J, Ö, Ü, V, G. Yapon dilində olub Azərbaycan dilində mövcud olmayan səslər isə bunlarddır: つ (Tsu) və わ (Ua). Yapon dilində qəliz səslər (X, Ğ, J) olmadığına görə sadə səslənir. Səslənmə baxımından ispan, yunan və italyan dillərinə yaxındır.
Qazaxıstan–Noqay Ordası münasibətləri
Qazaxıstan–Noqay Ordası münasibətləri — XV-XVI əsrlərdə Qazax Xanlığı ilə Noqay Ordu arasındakı əlaqələr.
XV əsr
Noqay Ordasının yaranması zamanı Noqay şahzadəsi Ediqe ilə qazax xanları sülaləsinin qurucusu Urus Xan və onların nəsilləri Mansur və Barak arasındakı münasibətlər ziddiyyətli idi. XV əsrin ikinci yarısında. Qazax-noqay münasibətləri Əbülxair xanın nəsillərinə qarşı hərbi-siyasi bir ittifaq halına gəlir. Qazax xanları Kerey və Janibek, Noqay bekləri Abbas, Musa və Yamqurçi ilə ittifaqda Əbülxair-xanın varisi Şeyx-Haydaya qarşı vuruşdular. Musa, Əbülxairin nəvəsi Məhəmməd Şeybanın tərəfinə keçərək ilk Qazax-Noqay qarşıdurmasına səbəb oldu.
XV əsrin 70-ci illərin ortalarında Qazax xanı Burındık Noqaylıları məğlub etdi. Xamza-bekin rəhbərlik etdiyi Nogaislərin bir hissəsi, Qazaxlarla Məhəmməd Şeybaniyə qarşı birgə mübarizələrini davam etdirdilər. Qazaxlar və Noqaylar arasındakı ərazi ziddiyyətlər, qazaxlar və özbəklər arasında barışıq, XV-XVI əsrin əvvəllərində münasibətləri yenidən gərginləşdirdi, nəticədə Noqaylar Burundik və Kasımdan bir neçə dəfə məğlub oldular. XVI əsrin əvvəllərində Burındık qərargahını Saraiçikə, Noqay Ordusunun keçmiş paytaxtı Jaiykə köçürmüşdür.
Qazax ulusları arasındakı çəkişmə yalnız Noqay Ordusuna ərazi güzəştlərini şərtləndirmədi, eyni zamanda Qazaxıstan-Noqay siyasi rəqabətinin gedişatına birbaşa təsir göstərən digər xarici siyasi çətinliklərə də səbəb oldu. 1534-1536-cı illərdə Qazax Xanlığı torpaqlarının şərq sərhədlərini Zhemə qədər genişləndirən Noqay hökmdarları üçün hələ də qorxunc bir hücum qüvvəsi təmsil edirdi. Uğurlu bir müharibə üçün Noqaylar Daşkənd, Buxara və Urgenç hökmdarları ilə Qazaxıstan əleyhinə bir ittifaq bağladılar və qazaxlara qarşı vurdular. Qərbdə ulusu olan Qazax hökmdarları özlərini Noqay Murzalarına asılı tapdılar, buna görə də Noqay Ordasının bəzi xarici siyasət aksiyalarında iştirak etdilər.
XVI əsr
XVI əsrin 1 -ci yarısının sonunda. Qazax xanlığı hələ də müasir Qərbi Qazaxıstan ərazisində Noqay Orda gücünün qarşısını ala bilmədi. 40 -cı illərdə mövcud olan Qazax Xanlığı ilə Noqay Ordusunun sülh münasibətləri. XVI əsr, Kazanın müdaxiləsi ilə əlaqədar ölkənin şərq sərhədlərinin sakitliyi və sonra İsmayılla mübarizə ilə maraqlandığı üçün Noqay şahzadəsi Yusufun (1549-1554) nəzarəti altında qaldı.
1950-ci illərin əvvəllərində Qazax Xanlığı dağılmış dövlət hakimiyyəti sistemini bərpa etmək, qazax ulularını gücləndirmək və birləşmək arzusunu artırmaq mərhələsində idi. Bu şərtlər altında 50-ci illərin ortalarında hakimiyyətə gələn Xaknazar xanı (Aknazar). bir sıra tədbirlər gördü, ancaq qərb köçərilərinin geri qayıtması. Bu, iki dövlət arasındakı münasibətləri yenidən ağırlaşdırdı. Noqay Ordusu ilə Qazax xanlığı arasındakı münasibətlərin mürəkkəbləşməsində mühüm rolu, Buxara ilə dost münasibətdə olan Sibir Xanı Kuçuma qarşı mövqeyi və Noqay hökmdarları ilə sülalə əlaqələri qurması oynadı.
Xaknazar xanın hakimiyyətinin müasir Şimali və Şimali-Qərbi Qazaxıstan ərazisinə yayılması yalnız Sibir Xanlığının deyil, həm də Noqay Ordusunun da müxalifətinə məruz qaldı. 60-cı illərin sonlarında Qərb Qazax xanlığının xarici siyasətinin əsas istiqaməti oldu, burada Qazax Xanlığı ilə Noqay Ordusu arasındakı ziddiyyət — Qərbi Qazaxıstan torpaqlarına sahib olmaq uğrunda rəqabət yenidən gündəmə gəldi. . Qazax xanlığı üç hökmdarın — Xaknazar xan, Siqay Sultan, Jalim Sultan qüvvələri tərəfindən Noqay Ordasına qarşı böyük bir kampaniya həyata keçirdi. Vəzifə Qərbi Qazaxıstan ərazisindəki Noqay hökmdarlarının hökmranlığını aradan qaldırmaq, qazax köçərilərini Zhaiykə qədər genişləndirmək idi. Xaknazar xanın ölümündən sonra Qazax xanlığı vətəndaş qarşıdurmasına qərq oldu. Bundan Qazaxıstan çöllərinə dəfələrlə basqın edən noqaylar istifadə edirdilər.
Ləzgihəngi (ansambl)
Dağıstan Dövlət Akademik Əməkdar Rəqs Ansamblı "Ləzginka" — Tanxo İzrayılov tərəfindən 1958-ci ildə yaradılmış Dağıstan Respublikası Dövlət Akademik Əməkdar Rəqs Ansamblı.
Tarixi
1957-ci ildə Dağıstan vilayət partiya komitəsinin birinci katibi Əbdürəhman Daniyalov, Tanxo İzrayılova respublika xalq rəqsləri ansamblı təşkil etmək üçün tapşırıq verdi. Bir xoreoqrafiya qrupu yaratmaq üçün İzrayılov həmkarları ilə birlikdə Dağıstanın bütün bölgələrini gəzdi. Bu ezamiyyət zamanı İzrayılov xalq rəqsləri üzrə mütəxəssislərlə görüşmüş, yerli toy və bayramlarda iştirak etmişdir. İzrayılov xeyli sayda material toplamağı bacardı və bunun əsasında Dağıstan xalqlarının rəqslərini səhnələşdirməyə başladı.
1958-ci ildə Dağıstanda yeni bir ansambl üçün rəqqasları seçmək üçün böyük bir müsabiqə elan edildi. Bunun üçün Dağıstanın hər yerindən Mahaçqalaya 700-dən çox iştirakçı gəldi. Nəticədə 16 ilə 25 yaş arasında yalnız qırx cüt oğlan və qız seçildi.
Doqquz ay davam edən məşqlər üçün 17 nömrədən ibarət konsert proqramı hazırlanmışdır. İlk tamaşa 1958-ci ilin may ayında Mahaçqala şəhərində M.Qorki adına Dövlət Respublika Rus Dram Teatrında baş tutdu. Ansamblın sənətçiləri Nikolay Lakovun eskizlərinə görə hazırlanan kostyumlarda çıxış etdilər.
1970-ci ildə Tanxo İzrayılov bədii rəhbər vəzifəsini qoruyaraq ansamblın rəhbərliyindən istefa verdi. Direktor vəzifəsinə ansamblın həmkarlar ittifaqı komitəsinin sədri, Dağıstan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi Eldar Mirzəyevin təyin edilməsini təklif etdi. Mirzəyevin rəhbərlik etdiyi beş il ərzində ansambl keçmiş SSRİ ərazisində 170-dən çox konsert vermişdir. .
Kollektiv fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində dünyanın 65 ölkəsində (Livan, İspaniya, ABŞ, Fransa və s.) qastrol səfərində olmuşdur.
Ansambl Dağıstan, Qafqaz və Rusiya xalqlarının 100-dən çox rəqsini səhnələşdirmişdir. 1994-cü ilin martında "Ləzgin"ka Dağıstan tarixində ilk üç hissəli "Partu - Patima" baletini səhnələşdirdi. "Ləzginka" peşəkar qruplar arasında dünyaca məşhur 48 xalq rəqs festivalının qalibidir.
Yarandığı gündən bu yana kollektivdə 2 Rusiya xalq artisti və 5 Dağıstan xalq artisti, 1 SSRİ əməkdar artisti, 5 Rusiya əməkdar rəssamı və 59 Dağıstan əməkdar artisti, 1 Rusiya əməkdar rəssamı çalışmışdır.
Rəhbərləri
Ansamblın qurucusu və ilk proqramın müəllifi SSRİ xalq artisti Tanxo İzrayılovdur. O, 20 il ansambla daimi rəhbərlik edib.
1970-1975-ci illərdə ansamblın direktoru əməkdar mədəniyyət işçisi Eldar Mirzəyev idi. .
1979-1982-ci illərdə ansambla Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti, DMSSR xalq artisti Qurban Qurbanov rəhbərlik edib.
1983-1993-cü illərdə - Rusiya Federasiyasının Xalq artisti, İosif Matayev kollektivin rəhbəri olub.
1993-cü ildən bəri ansamblın direktoru Rusiyanın əməkdar artisti - Cambulat Maqomedov, bədii rəhbəri - Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti Zulumxan Xanqereyevdir.
Çamlar (Astara, İran)
Çamlar — İranın Gilan ostanının Astara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 209 nəfər yaşayır (48 ailə).
Ziyaran
Ziyaran — İranın Qəzvin ostanının Abyek (Oba) şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə şəhərdə 3,749 nəfər yaşayır (1,251 ailə).
Milli tərkibi
Əhalisi tatlardan ibarətdir və tat dilində danışırlar.
NGC 7194
NGC 7194, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
O (roman)
O — Amerika yazıçısı Stiven Kinqin 1986-cı ildə yazdığı qorxu romanıdır. Bu, onun 22-ci kitabı və öz adı ilə yazdığı 17-ci romanı idi. Hekayə qurbanlarının qorxusundan istifadə edərək ovunu ovlayarkən özünü maskalamaq üçün istifadə edən şər varlıq tərəfindən terrora məruz qalan yeddi uşağın nə edəcəyindən bəhs edir.
Nüsrət Fətullayev
Nüsrət Möhsün oğlu Fətullayev — teatr xadimi, rəssam, Azərbaycan SSR xalq artisti (1949), Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1972).
Həyatı
Nüsrət Fətullayev 29 may 1913-cü ildə Lənkəranda anadan olmuşdur. 1930–1934-cü illərdə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbində təhsil almışdır.
Rejissor Yusif Yulduzun 1934-cü ildə quruluş verdiyi Aleksandr Korneyçukun "31–43" ("Eskadranın məhvi") dramının tamaşası ilə Azərbaycan Milli Dram Teatrında ilk işinə başlayıb. 1938-ci ilin ikinci yarısından bu kollektivə baş rəssam təyin olunub və ömrünün sonunadək həmin vəzifəni icra etmişdir.
Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrında Mirzə Fətəli Axundzadənin "Hekayəti Molla İbrahim-Xəlil Kimyagər" komediyasına (1938), Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında Rauf Hacıyevin "Tələbələrin kələyi" (1940), Zülfüqar Hacıbəyovun "Əlli yaşında cavan" (1943), Fikrət Əmirovun "Ürəkaçanlar" (1944), Süleyman Ələsgərovun "Məhəbbət gülü" (1945), Viktor Dolidzenin "Keto və Kote" (1945), Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Arşın mal alan" (1972) operettalarına səhnə tərtibatı verib. Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında "Almaz" (Cəfər Cabbarlı, 1936), "Skapenin kələkləri" (Molyer, 1936), "Həyat" (Mirzə İbrahimov, 1937), "Hacı Qara" (Mirzə Fətəli Axundzadə) və "Vaqif" (Səməd Vurğun, 1938), "Pəri cadu" (Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, 1940 və 1957), "Aydın" və "Oqtay Eloğlu" (Cəfər Cabbarlı, 1940), "Xoşbəxtlər" (Sabit Rəhman) və "Fərhad və Şirin" (Səməd Vurğun, 1941), "Dumanlı Təbriz" (Məmməd Səid Ordubadi, 1945), "Nüşabə" (Abdulla Şaiq, 1946), "İşıqlı yollar" (İlyas Əfəndiyev, 1947), "Rəqs müəllimi" (Lope de Veqa, 1949), "Müfəttiş" (Nikolay Qoqol, 1952), "Qış nağılı" (Vilyam Şekspir, 1955), "Səyavuş" (Hüseyn Cavid, 1963), "Xanuma" (Avksenti Saqareli, 1975), "Müsyö Jordan və dərviş Məstəli şah" (Mirzə Fətəli Axundzadə, 1978), "Cehizsiz qız" (Aleksandr Ostrovski, 1979), "Yad adam" (Leonqard Frank, 1980), "Təhminə və Zaur" (Anar, 1985) kimi əllidən çox tamaşanın rəssamı olub.
Nüsrət Fətullayev 1 oktyabr 1987-ci ildə Bakıda vəfat edib. İkinci Fəxri Xiyabanda basdırılmışdır. Hökümə Qurbanovanın həyat yoldaşı və Vəfa Fətullayevanın atasıdır
Zeta banovinası
Zeta banovinası (Зетска бановина / Zetska banovina) — 1929-1941-ci illər arasında Yuqoslaviya krallığında mövcud olmuş vilayət (banovina).
Coğrafiyası
Zeta banovinası krallığın cənub hissəsində yerləşirdi. Cənubda Adriatik dənizi, Albaniya və Vardar banovinası, qərbdə Morava banovinası, şimalda Drina banovinası və qərbdə Sahil banovinası ilə həmsərhəd idi. Banovinanın inzibati mərkəzi Çetinye idi. Banovinaya Zeta çayının adı verildi, orta əsr Monteneqro Zeta knyazlığı da eyni cür adlandırılmışdır.
Tarixi
1939-cu ildə Dubrovnik şəhəri ilə banovinanın bir hissəsi Xorvatiya banovinasının tərkibinə daxil oldu. 1941-ci ildə banovina ərazisi italyanlar tərəfindən işğal edilmiş Monteneqro və Albaniya arasında bölündü, Kotor şəhəri ilə ərazinin bir hissəsi İtaliyanın tərkibinə daxil oldu, banovinanın şərq əraziləri almanların işğalı altında olan Serbiyanın, qərb əraziləri isə Xorvatiya Müstəqil Dövlətinin bir hissəsi oldu. 1945-ci ildə Banovina ərazisi YSFR-a birləşdirmiş və ərazisi Çernoqoriya, Xorvatiya, Bosniya və Herseqovina, Serbiya və eləcə də Serbiya daxilində Kosovo Muxtar Sosialist Vilayəti arasında bölündü.
Əhalisi
1931-ci ildə əhalinin dini tərkibi :
Qar (roman)
Qar (tur. Kar ) - Orxan Pamuk “Qar” romanında Türkiyənin şərqində islam təməlçiliyi və qərbləşmə cərəyanlarının necə üz-üzə gəl­diyini, insan talelərində necə ağır yaralar açdığını yüksək sənətkarlıq və inandırıcılıqla göstərə bilmişdir. 2005-cü il­də ingilis dilinə çevrilən bu əsər ABŞ-da ilin on ən mühüm bədii nailiyyətləri sırasında özünə yer almışdır. Orxan Pamuk: "Bu, mənim yetərincə çox səs-küy qopartmış ilk və son siyasi romanımdır...."
Dəmiroğlukeş (Astara, İran)
Dəmiroğlukeş — İranın Gilan ostanının Astara şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 222 nəfər yaşayır (51 ailə).
Çingiz Sadıqov
Çingiz Hacı oğlu Sadıqov — pianoçu, Azərbaycan SSR xalq artisti (1987), Bakı Musiqi Akademiyasının professoru (1991–1994)
Həyatı
Cingiz Sadıqov 1929-cu il aprelin 5-də Bakıda anadan olmuşdur. İlk təhsilini 1939–1946-cı illərdə Bakının Onillik musiqi məktəbinin istedadlı uşaqlar qrupunda almışdır. 1939–1946-cı illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının piano fakültəsində (X), 1951–1953-cü illərdə Moskva Dövlət Konservatoriyasının aspiranturasında təhsil almışdır.
1953–1971-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti və konsertmeysteri, 1971–1981-ci illərdə 16 saylı Bakı musiqi məktəbinin direktoru, 1981–1990-cı illərdə "Azkonsert" yaradıcılıq birliyinin bədii rəhbəri, 1973–1976-cı illərdə Yəmən Demokratik Respublikasında İncəsənət İnstitutunun təşkilatçısı və müəllimi, 1983–1986-cı illərdə mədəniyyət və turizm nazirinin məsləhətçisi, 1991–1994-cü illərdə Bakı Musiqi Akademiyasının professoru kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Məşhur Azərbaycan muğənniləri Rəşid Behbudov, Bülbül, Müslüm Maqomayev, Lütfiyar İmanov, Fidan və Xuraman Qasımovalarla işləmiş, onları royalda müşayiət etmişdir.
1994-cü ildən ABŞ-də San-Fransisko şəhərində yaşayırdı. Amerikanın 40-a yaxın şəhərində konsertləri təşkil olunmuşdur.
Azərbaycanın tanınmış musiqicisini 80 illik yubileyi münasibətilə ABŞ Konqresinin keçmiş spikeri Nensi Pelozi Çingiz Sadıqova təbrik məktubu göndərmişdir.
Azərbaycanın görkəmli musiqiçisi, istedadlı pianoçu Çingiz Sadıxov 30 dekabr 2017-ci ildə Amerikada vəfat etmişdir.
Xallı qartal
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Etimoloji cəhətdən, cinsin adı qədim yunan sözü olan "klangos"dan gəlir və qartal mənasını ifadə edir. Əvvəllər bu quşlar qartal cinsində təsnif olunmuşdur. Azərbaycan ərazisində bu cinsə mənsub iki qartal növü qeydə alınmışdır: Böyük xallı qartal və kiçik xallı qartal.
Yeni keynsçilik
Yeni keynsçilik  — Con Meynard Keynsin fikirlərinin inkişafı olan müasir makroiqtisadiyyatdakı düşüncə məktəbi. “Yeni keynsçilik” pul siyasətinin rolunu və mikroiqtisadiyyatla makroiqtisadiyyatın mexaniki olaraq ayrılmasını neokeynsizmdə yenidən nəzərdən keçirmişdir.
1930-cu illərdə yazdığı "Ümumi İstihdam, Faiz və Pul Nəzəriyyəsi" kitabında formalaşdırdığı Keynsin fikirləri alimləri və siyasətçiləri üzərindəki təsir 1960-cı illərə qədər davam etdi. 1960-cı illərdə yeni klassik iqtisadçılar Robert Lukas, Tomas Sercent və Robert Barro Keynsçilik nəzəriyyəsinin bir çox əsaslarını şübhə altına aldılar. 1980-ci illərdə yeni klassiklərin tənqidlərinə orijinal Keyns təlimini düzəldərək cavab verən iqtisadçılara "Yeni Keynesçilər" deyildi. Yeni Keynsçilər və yeni klassiklər arasındakı fikir ayrılığının əsas məqamı əmək haqqı və qiymət tənzimləmələrinin nə qədər tez baş verməsi sualıdır. Yeni klassiklər makroiqtisadi nəzəriyyələrini əmək haqqı və qiymət çevikliyi fərziyyəsinə söykənir, qiymətlərin sürətlə tələb və təklif bərabərliyini təmin etdiyinə inanırlar (bazarları “təmizləyir”). Yeni Keynsçilər “sərt” əmək haqqı və qiymət modellərini müdafiə edirlər, çünki bazar təmizlənməsi modellərinin qısa müddətli iqtisadi dalğalanmaları izah edə bilməyəcəyinə inanırlar. Yeni Keynesçilər əmək haqqı və qiymət sərtliyi nəzəriyyələri istər-istəməz işsizliyin niyə mövcud olduğunu və pul siyasətinin iqtisadi fəaliyyətə niyə təsir etdiyini izah edir.
Həm Keynsçilik, həm də monetarist makroiqtisadi paradiqmalar, qiymətlərin pul kütləsindəki dəyişikliklərə yavaş cavab verdiyini və bu səbəbdən qısa müddətdə pul siyasətinin məşğulluğa və istehsala təsir etdiyini iddia edirlər. Pul təklifi azalsa, insanlar daha az pul xərcləyir və mallara olan tələb azalır və xərc azalmaları istehsalın və iş yerlərinin azalmasına səbəb olur. Yeni klassiklər bu ifadəni ləng qiymət davranışı üçün tutarlı bir nəzəri izahın olmaması üçün tənqid edirlər. Yeni Keynesiyalıların tədqiqatlarının əksəriyyəti bu boşluğu doldurmağa həsr edilmişdir.
Menyu xərcləri və məcmu tələb xarici təsirləri
İqtisadçılar menyu xərclərinin qısamüddətli iqtisadi dalğalanmaları izah edib etməyəcəyini müzakirə edirlər.
Skeptiklər menyu xərclərinin ümumiyyətlə çox aşağı olduğuna diqqət çəkirlər. Bu kiçik xərclərin, cəmiyyətə çox baha başa gələn resessiyaları izah etməyinin çətin olduğunu iddia edirlər. Bu fikri müdafiə edənlər kiçikin əhəmiyyətsiz olmadığını ifadə edirlər. Menyunun xərcləri tək bir firma üçün az olsa da, bütövlükdə iqtisadiyyata böyük təsir göstərə bilər.
Menyu maliyyəsi hipotezinin vəkilləri vəziyyəti belə təsvir edirlər. Qiymətlərin niyə yavaş-yavaş dəyişdiyini anlamaq üçün qiymət dəyişikliklərinin xarici təsir göstərdiyini, yəni firma və istehlakçılarının hüdudlarından kənara çıxan bir nəticəni qəbul etmək lazımdır. Məsələn, bir firmanın qiymət endirimi iqtisadiyyatda olan digər firmalara fayda gətirir. Bir firma qiyməti endirdikdə, orta qiymət səviyyəsini biraz aşağı salır və beləliklə real gəliri artırır. Daha yüksək gəlir bütün firmaların mallarına olan tələbi artırır. Bir firmanın qiymət tənzimləməsinin bütün digər firmaların məhsullarına olan tələbatdakı bu makroiqtisadi təsiri "məcmu tələb xariciliyi" adlanır. Bu fenomenin olması halında kiçik menyu xərcləri qiymət sərtliyinə səbəb ola bilər və bu sərtlik cəmiyyət üçün çox baha başa gələ bilər. Tutaq ki, General Motors qiymətlərini açıqladı və sonra pul təklifi azaldıqdan sonra qiymətləri kəsib kəsməməyə qərar verməlidir. Bunu etsələr, avtomobil alıcıları daha yüksək bir real gəlirə sahib olacaqlar və bu səbəbdən digər şirkətlərdən də daha çox mal alacaqlar. Bununla birlikdə General Motors digər şirkətlərin faydaları ilə maraqlanmır. Bu səbəbdən, bəzən menyunun maliyyətini daşımayacaq və qiymətləri endirməyəcəklər, baxmayaraq ki, belə bir endirim sosial baxımdan arzuolunandır. Bu, sərt qiymətlərin, bütün iqtisadiyyata ziyan vurması ilə yanaşı, onu qoyanlar üçün optimal olduğu bir nümunədir.
Asinxron qiymət
Sərt qiymətlərlə bağlı izahatlarında Yeni Keynesçilər tez-tez qiymət sabitləşməsinin eyni vaxtda baş vermədiyini vurğulayırlar. Bunun əvəzinə, iqtisadiyyat boyunca qiymət tənzimləmələri asenkron olaraq baş verir.
İndi, qiymətlərin asinxron olduğunu düşünək: firmaların yarısı qiymətləri hər ayın birində, yarısı on beşində təyin edir. 10 mayda pul təklifində bir artım varsa, firmaların yarısı 15 mayda qiymətlərini artıra bilər.
Firmaların digər yarısı mayın 15-də qiymətlərini dəyişdirməyəcəyi üçün hər hansı bir firmanın qiymətindəki artım mallarının nisbi qiymətində artım və istehlakçı itkisinə səbəb olacaqdır. Bu səbəbdən bu firmaların qiymətləri çox yüksək qaldırmayacağı ehtimal olunur (nisbi qiymətlərdə dəyişiklik olmadığı sinxron qiymət tənzimlənməsindən fərqli olaraq). 15 May tarixində qiymət təyin edənlər qiymətlərində kiçik bir düzəliş edərsə, digər firmalar yalnız 1 İyundakı növbəsinə gəldikdə kiçik bir düzəliş edəcəklər, çünki onlar da nisbi qiymətlərini dəyişdirməkdən çəkinmək istəyirlər və s. hər ayın birinci və on beşində baş verən qiymət dəyişikliklərinin əhəmiyyətsizliyi səbəbindən qiymət səviyyəsi yavaşca yüksəlir. Beləliklə, asinxroniya qiymət tənzimləmələrini maneə törədir, çünki heç bir firma böyük qiymət dəyişiklikləri edən birinci olmaq istəmir.
Mükəmməl olmayan koordinasiya
Bəzi Yeni Keynesçilər alimlər tənəzzüllərin qeyri-kamil koordinasiyanın nəticəsi olduğunu irəli sürürlər. Koordinasiya problemləri qiymətləri və maaşları təyin edərkən ortaya çıxa bilər, çünki onları təyin edənlər əmək haqqı və qiymətləri təyin edən digər iqtisadi agentlərin davranışı ilə bağlı gözləntilər yaratmalıdırlar. Həmkarlar ittifaqı liderləri, digər həmkarlar ittifaqları tərəfindən əldə olunan razılaşmalara dair fərziyyələrə görə əmək haqqını müzakirə edirlər. Firmalar qiymətləri təyin edərkən digər firmalar tərəfindən qiymətlərin təyin olunmasına dair gözləntilərini nəzərə alır.
Qüsurlu koordinasiya nəticəsində tənəzzülün necə nəticələnə biləcəyini öyrənmək üçün aşağıdakı nümunəni nəzərdən keçirin. İqtisadiyyat iki firmadan ibarətdir. Pul təklifini azaltdıqdan sonra hər bir firma qiymətləri endirməyə qərar verməlidir. Hər bir firma mənfəəti maksimum dərəcədə artırmağa çalışır, lakin mənfəəti yalnız qiymət qərarlarına deyil, digər firmanın qərarlarına da bağlıdır. Heç bir firma qiyməti endirməzsə, real pulun miqdarı (yəni pulun qiymət səviyyəsinə bölünməsi) az olacaq, tənəzzül başlayacaq və hər firma yalnız on beş dollar qazanc əldə edəcəkdir.
Hər iki firma qiyməti endirsə, real pulun miqdarı böyük olacaq, tənəzzül olmayacaq və hər firma otuz dollar qazanc əldə edəcək. Hər iki firma tənəzzüldən yayınmağı üstün tutsa da, heç biri öz hərəkətləri ilə bunu edə bilməzlər.
Bir firma qiyməti endirsə, digəri salmasa, yenə də tənəzzül baş verəcək. Qiyməti endirən şirkət yalnız beş, digəri on beş alır. Bu illüstrasiyanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, hər bir firmanın qərarı digər firmanın əldə edə biləcəyi nəticələrin məcmuəsini təsir edir. Bir firma qiyməti endirdikdə, digər firma üçün fürsəti artırır, çünki ikincisi indi qiymətini endirərək tənəzzüldən çəkinə bilər. Bir firmanın qiymətindəki enmənin digər firmanın gəlirliliyinə göstərdiyi bu müsbət təsir məcmu tələbə xarici təsirdən qaynaqlana bilər.
Hər firmanın 15 qazandığı ən pis nəticə, mükəmməl olmayan bir koordinasiya nümunəsidir. İki firma koordinasiya edə bilsəydi, həm qiymətləri endirər, həm də istənilən nəticəni əldə edərdilər. Real həyatda, bu illüstrasiyadan fərqli olaraq, qiymətləri təyin edən çox sayda firma səbəbindən koordinasiya çox vaxt çətindir. Hekayənin mənəvi cəhəti ondadır ki, sərt qiymətlərdən heç kim faydalanmasa da, sadəcə sərt olacaqlar, çünki insanların gözlədiyi budur.
1848-1849-cu illər Avstriya inqilabı
1848-1849-cu illər Avstriya inqilabı — Avstriya imperiyasında baş vermiş burjua-demokratik inqilab, 1848-ci il inqilablarından biri.
Tarixi
Avstriyada da inqilab Fransada baş verən inqilabının təsiri altında baş verdi. Avstriya hakim dairələri mətbuata Fransada baş verənlər haqqında bir kəlmə belə qeyd etməmək üçün qadağalar qoysa da, artıq mart ayının 3-də aşağı landtaqların tələbləri meydana çıxdı. Bu tələblərdə senzuranın ləğvi, təmsilçiliyin artırılması, landtaqların hüquqlarının genişləndirilməsi əks olunmuşdu. Mart ayının 13-də isə Vyanada baş verən üsyan nəticəsində, mart ayının 14-də Klemens Metternix hakimiyyətdən devrildi. Mart ayının 15-də isə Macarıstanda Buda və Peşt şəhərlərində üsyanların baş qaldırması ilə inqilab qalibiyyət çaldı.
Türkiyədə prezident seçkiləri (2023)
2023 Türkiyə prezident seçkiləri — 14 may 2023-cü ildə Türkiyədə keçirilmiş prezident seçkiləri. Parlament seçkiləri ilə eyni gündə keçirildi. Ərdoğan bir açıqlamasında 1950-ci ildəki seçkilərə istinad edərək seçkilərin vaxtından əvvəl, 14 may 2023-cü ildə keçirilə biləcəyinin mümkünlüyünü açıqlamışdı. Bəzi müxalif partiyalar da bu tarixi seçki günü olaraq qəbul etmişdir. 6 fevral 2023-cü ildə baş verən Türkiyə–Suriya zəlzələsindən sonra seçkilərin keçirilib-keçirilməcəyi barədə suallar yarandı, seçkilərin təxirə salınması barədə çağırışlar oldu. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən 10 mart 2023-cü ildə imzalanan sərəncama əsasən, seçkilərin 14 may 2023-cü ildə keçirilməsi qərarlaşdırıldı. Seçkilər əvvəlcə iyunun 18-də keçirilməli idi, lakin hökumət universitet imtahanları, həcc ziyarəti və yay tətilinin başlaması ilə üst-üstə düşməməsi üçün seçkilərin tarixini bir ay önə çəkdi. Seçkilərin ikinci turu 28 mayda keçirildi.
Ümumilikdə Türkiyədə 60,9 milyon, xaricdə isə 3,2 milyon olmaqla, 64 milyon seçicinin seçkilərdə səs vermək hüququ olduğu təxmin edilir.
İlk turda Ərdoğan və Sinan Oğan müvafiq olaraq 49,5% və 5,2% səs topladılar. Kılıçdaroğlu 44,9%, Məhərrəm İncə isə geri çəkilməsinə baxmayaraq 0,4% səs topladı. Ərdoğan səslərin mütləq çoxluğundan 0,5% az səs aldığı üçün Kılıçdaroğlu ilə mayın 28-ində keçiriləcək seçkilərin ikinci turunda mübarizə apardı. Oğan Ata İttifaqının dağılmasının nəticəsi olaraq, 2-ci turda Ərdoğanı, ittifaqın ən böyük partiyası olan Zəfər Partiyasının lideri Ümid Özdağ Kılıçdaroğlunu dəstəklədi. Məhərrəm İncə isə öncədən seçkilər 2-ci tura qaldığı halda, Kamal Kılıçdaroğlunu dəstəkləyəcəyini bildirsə də, sonradan tərəfsiz qalmışdır.
Seçkilərin 2-ci turunda Ərdoğan 27,725,131 seçicinin səsini toplayaraq səslərin 52.16%-ni almış və 3-cü dönəm üçün yenidən prezident seçilmiş, Kılıçdaroğlu isə 25,432,951 səs toplayaraq səslərin 47.84%-ni almış və seçkiləri 2-ci sırada tamamlamışdır.
2018 seçkiləri
Bundan əvvəlki Türkiyə prezident seçkisi 24 iyul 2018-ci ildə keçirilmişdir. Mübahisəli 2017-ci ildəki konstitusiya referendumu kiçik bir səs fərqi ilə qəbul edildi və ölkə idarəetməsi parlamentar rejimdən prezident respublikasına keçdi. Bu seçkiləri 2014-cü ildən bəri prezident olan hazırkı prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan qazandı. Hakim Ədalət və İnkişaf Partiyası 2015-ci il iyun seçkilərindən sonra ilk dəfə parlamentdəki çoxluğunu itirdi və Milliyətçi Hərəkat Partiyası ilə ittifaq qurmaq məcburiyyətində qaldı.
Tarix
Seçkilərin birinci turu üçün müəyyənləşdirilən tarix 18 iyun idi. Lakin, seçki sistemi tarixin əvvələ alınmasına icazə verdi.
Daha öncədən seçkilərin növbədənkənar olacağına dair spekulyasiyalar mövcud idi, lakin Cümhur İttifaqının ortağı Milliyətçi Hərəkat Partiyasının sədri Dövlət Baxçalı bunları təkzib etmişdi. Seçkilərin 2023-cü ildən əvvəl keçirilməyəcəyini bildirmişdi. Həmçinin, o, Ədalət və İnkişaf Partiyası ilə Milliyətçi Hərəkat Partiyası arasındakı mövcud ittifaqın pozulmayacağını və prezidentliyə vahid namizədlərinin Rəcəb Tayyib Ərdoğanın olacağını qeyd etmişdir.
Növbədənkənar seçkilərlə bağlı mübahisələr
2023-cü ilin yanvar ayında Ədalət və İnkişaf Partiyası seçkilərin vaxtından əvvəl, 16 və 30 apreldə, ya da 14 mayda keçirilə biləcəyindən bəhs etdi. Buna baxmayaraq, 6 müxalif partiyadan ibarət Altılı Masa 6 apreldən sonra növbədənkənar seçkilərə getməyəcəyini elan etdi. Ərdoğan 1950-ci ildəki seçkilərdə Demokrat Partiyanın Cümhuriyyət Xalq Partiyasını məğlub etməsini istinad edərək seçkilərin 14 mayda keçiriləcəyini açıqladı. Altılı Masa parlamentin təsdiqi olmadan Ərdoğanın namizəd ola bilməyəcəyini bildirmişdir.
Seçki tarixinin ertələnməsi ilə bağlı mübahisələr
6 fevral 2023-cü ildə ölkədə baş verən zəlzələdən sonra Ərdoğan zəlzələdən təsirlənən 10 ildə 3 aylıq, 14 maydakı seçkilərdən 1 həftə öncə bitəcək fövqalədə vəziyyət elan etdi. Müxalifət TBMM-də bu qərarın əleyhinə səs verdi. Hakim partiyadan baş nazirin sabiq müavini Bülənt Arınc seçkilərin may və ya iyun ayında keçiriləməyəcəyini və seçkilərin ertlələnməsinin zəruri olduğunu qeyd etmişdir. Ədalət və İnkişaf Partiyasının sözcüsü Ömər Çelik isə Arıncın açıqlamalarının şəxsi fikirləri olduğunu və partiya ilə əlaqəsi olmadığını bildirmişdir. Cümhuriyyət Xalq Partiyasının sədri Kamal Kılıçdaroğlu isə ölkənin müharibə vəziyyətində olmasından başqa vəziyyətdə seçkilərin ertələnə bilməyəcəyi yönündəki açıqlamalarına cavab vermişdir. Həmçinin İYİ Partiyadan Tolqa Öztürk növbədənkənar seçkilərlə bağlı yalnız parlamentin qərar verə biləcəyini müdafiə etmiş, Xalqların Demokratik Partiyasının sabiq həmsədri Səlahəddin Dəmirtaş isə belə bir tədbirin siyasi çevrilişlə nəticələnəcəyindən şübhələndiyini bildirmişdir.
Seçki sistemi
Bir namizədin prezident seçilməsi üçün ilk turda etibarlı ümumi səslərin sadə çoxluğunu (50%-dən çoxunu) almağı lazımdır. Seçkilər iki turlu keçirilir, əgər ilk turda heç bir namizəd üstünlük qazanmazsa, ən çox səs toplayan 2 namizəd növbəti turda yarışır.
Türkiyə prezidenti seçiləcək şəxs 2 dəfə 5 illiyinə seçilə bilər. İkinci müddət bitmədən növbədənkənar seçkilərə gedilərsə, 3-cü müddət üçün də eyni şəxs prezident seçilə bilər. Parlamentin növbədənkənar seçkiləri təsdiqləməsi ilə yenilənən seçkilər prezidentə 3-cü müddətə namizəd olmağa icazə verə bilər.
Namizəd olacaq şəxs ən az 40 yaşında və ali təhsilli olmalıdır. Namizədin namizədliyi təkbaşına və ya birlikdə sonuncu parlament seçkilərində etibarlı səslərin 5 faizini toplamış siyasi partiyalar və ya parlementdə fraksiyası olan siyasi partiyalar tərəfindən irəli sürülməlidir. Bundan başqa, dairə seçki komissiyalarında ən azı 100 min seçicinin imzasını toplaya bilən şəxslər də prezidentliyə namizəd ola bilər.
Siyahı
thumb|[[Əkrəm İmamoğlu və Mansur Yavaşın Kamal Kılıçdaroğlu tərəfindən vitze-prezident namizədi olaraq elan edilməsi. (Sağdan birinci Kılıçdaroğlunun həyat yoldaşı Səlvi Kılıçdaroğludur.)]] Sinan Oğan seçki kampaniyasına başlayır.|thumb thumb|Seçki bülleteni thumb|Seçki bülleteni (2-ci tur)
Namizədliklər
İmza toplama kampaniyasına 22 martda başlandı və 27 martda sona çatdı. Sadəcə iki namizəd, Məhərrəm İncə və Sinan Oğan 100 min imza toplaya bildilər və Yenidən Rifah Partiyasının təsisçisi və sədri Fateh Ərbakan isə, Ərdoğanın lehinə namizədlikdən geri çəkildi.
Dəstəklər
Milliyətçi Hərəkat Partiyası, Böyük Birlik Partiyası, Hür Dava Partiyası, Yenidən Rifah Partiyası kimi partiyalar Ərdoğanı dəstəklədiklərini açıqlamışdır.
İYİ Partiya, Demokratiya və Sıçrayış Partiyası, Gələcək Partiyası, Səadət Partiyası, Demokrat Partiya, Xalqların Demokratik Partiyası, Türkiyə İşçi Partiyası, Türkiyə Kommunist Partiyası, Türkiyədə Dəyişiklik Partiyası, Liberal Demokratiya Partiyası,  Müstəqil Türkiyə Partiyası, Xalqın Azadlığı Partiyası, Solçu Partiya, Milliyətçi Türkiyə Partiyası, Qadınlar Partiyası, Yaşıllar Partiyası kimi partiyalar Kılıçdaroğlunu dəstəklədiyini qeyd etmiş, Məmləkət Partiyası isə, seçkilər ikinci tura qaldığı halda, Kılıçdaroğlunu dəstəkləyəcəyini bildirmiş, lakin daha sonra tərəfsiz qalmışdır. Demokratik Sol Partiyanın bəzi üzvləri də Kılıçdaroğlunu dəstəkləməkdədirlər.
Zəfər Partiyası, Ədalət Partiyası, Mənim Ölkəm Partiyası, Türkiyə İttifaq Partiyası kimi partiyalar Oğanı dəstəklədiyini açıqlamışdır.
Avropa Sosyalistlər Partiyası Kılıçdaroğlunu dəstəklədiyini açıqlamış, hazırkı və 2-ci Özbəkistan prezidenti Şavkat Mirziyayev Ərdoğanı dəstəklədiyini ifadə etmiş, keçmiş, 10-cu Türkiyə Prezidenti Əhməd Necdət Sezər də Kılıçdaroğlunu dəstəklədiyini bildirmişdir.
4-cü və hazırkı Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Ərdoğanı dəstəklədiyini qeyd etmişdir. Sinan Oğan seçkilərin ikinci turunda Ərdoğanı dəstəklədiyini açıqlamışdır.
Zəfər Partiyası seçkilərin ikinci turunda Kamal Kılıçdaroğlunu dəstəklədiyini açıqlamışdır.