cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qaya şibyəyeyəni
Xarici quruluşu
Tırtılları boz-sarı olub, yan tərəfində yerləşən sarı ləkə boz-sarı tüklərlə örtülüdür. Başı açıq qonur rəngdədir.
Həyat tərzi
Kəpənəkləri iyun-iyul aylarında işığa həvəslə və kütləvi surətdə uçur. İldə bir nəsil verir. Tırtılları yazda daş və qayaların üzərində olan şibyələrlə qidalanır. Yumurta mərhələsində ağacların qabığı və daşların altında qışlıyır.
Yayılması
Azərbaycanda geniş yayılmışdır. Kəpənəkləri Ordubad (3.VII.90) və Lənkəran (6.VI.91) rayonlarından toplanmışdır.
Bulbophyllum medusae
(Bulbophyllum medusae) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Lobelia collina
(Lobelia collina) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mari Miyamoto
Mari Miyamoto — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 1 oyun keçirib.
Yanacaqdoldurma məntəqəsi
200px|thumb|Müasir yanacaq doldurma məntəqəsi. Yanacaqdoldurma məntəqəsi — nəqliyyat vasitələrinin yanacaqla təmin olunması üçün nəzərdə tutulmuş yol kənarında yerləşən məntəqə. Məntəqədə, karbohidrogen, benzin, dizel, maye qaz və bu kimi məhsullar təqdim edilir.
Bundan başqa nisbətən daha az yayılan avtomobil qaz dolduran kompressor (avtomilləri sıxılmış təbii qazla təmin edir) və avtomobil qaz doldurma (avtomobili durulaşdırılmış neft qazı (LPG) ilə təmin edir) məntəqələri də mövcuddur. Həmçinin hidrogen yanacaq doldurma məntəqələrini bir neçə tipi var.
Tarixi
thumb|200px|Dünyada ilk "yanacaq doldurma məntəqəsi" — aptek. İlk dəfə bu aptekdən Karl Bensin həyat yoldaşı Berta Bens Manheym-Pforsheym səfəri üçün istifadə edərək, avtomobil çənini doldurmuşdur. Benzin və yanacağın başqa növləri, ilk dəfə apteklərdə satılmağa başlandı. Bu aptek sahibi üçün bu əlavə qazanc mənbəyi və əlavə biznes hesab edilirdi. Yanacaq məhsulları ilk təmin ilk belə aptek Visloh (Almaniya) şəhərində yerləşirdi. Bu aptekdə ilk dəfə avtomobili çənini dolduran Karl Bensin həyat yoldaşı Berta Bens olmuşdur: Beləki, Berta Bens 1888-ci ildə Manheymdən Pforsheymə və əksinə yola düşməzdən əvvəl avtomobil çənini məhz bu aptekdə doldurmuşdur. 2008-ci ildə bu hadisəni əbədiləşdirmək Berta Bens memorial lövhəsi qoyulmuşdur.
Sovet İttifaqı Marşalı
Sovet İttifaqı Marşalı — Sovet İttifaqı ordusunda ali zabit rütbəsi. 22 sentyabr 1935-ci ildən tətbiq olunmuşdur.
26 iyun 1945-ci ildə Sovet İttifaqı Generalissimusu rütbəsi təsis edilənədək ən yüksək hərbi rütbə sayılmışdır. 1953-cü ildə yeganə Generalissimus İosif Stalinin vəfatından sonra yenidən de-fakto ən yüksək rütbəyə çevrilmişdir.
Tətbiq edildiyi gündən cəmi 41 nəfər bu ali zabit rütbəsini daşımışdır.
İşgüzarlıq
İşgüzarlıq — insanın hərtərəfli inkişafında, formalaşmasında mühüm amil, onun ətraf mühitə, əşya və hadisələrə fəal münasibəti, məqsədə nail olmaq üçün mütəşəkkilliyi. İşgüzarlıq insanın cəmiyyət və Vətən qarşısında vəzifə borcunu, şəxsi tələbatını, maraq və arzusunu, niyyət və hissini yerinə yetirmək məqsədi gudür. İşgüzarlıq insani keyfiyyətlərin mahiyyət və xarakterindən asılı olaraq, müəyyən məqsədə nail olmasında şəxsiyyətə imkan və şərait yaradır, qarşıya çıxan çətinlik və maneələri aradan qaldırmağa kömək edir, həmişə konkret məqsəd daşıyır və müəyyən müsbət nətiçəyə gətirir, beyinin fəaliyyətini, insanın fiziki və zehni əməl marağını artırır.
İşgüzarlıq insanın daxili və xarici aləminin vəhdət şəklində inkişafını təmin edir. Bu prosesdə gənclərdə zəngin həyat təcrübəsi toplanır, psixoloji xüsusiyyətlər inkişaf edir, nəhayət müstəqillik yaranır. İşgüzarlıq məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda müxtəlif oyunlarla başlanır, məktəbə hazırlıq işinə xidmət edir, uşağın hərəkətlərini tənzimləyir. Müxtəlif oyunlar vasitəsilə uşaq bir qism əmək işlərinin yerinə yetirilməsinə qoşulur. Məktəb yaşlarında işgüzarlıq təlim-tərbiyə işlərinin getdikçə mürəkkəbləşməsi ilə ifadə olunur.
Echinops elymaiticus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İranın cənub-qərbində yayılmışdır.
Tisa çayı
Coğrafi mövqeyi
Bu çay başlanğıcını Ukraynanın qərb əyalətindən götürür. Onu demək olar ki, Raxova şəhəri yaxınlığında Qara Tisa və Ağ Tisanın birləşməsi əmələ gətirir. Qara Tisanın mənbəyi dəniz səviyyəsindən 1400 m-də olub, şimal-şərq Svidov qalxmasından başlanğıc götürür. Ağ Tisa isə öz başlanğıcını cənub-qərbi Çernoqoriya massivindən 1650 m hündürlüyündən başlanğıcını götürür. Ukrayna daxilində Tisa çayı 201 km məsafədə uzanır. Tisa əvvəlcə Ukrayna və Rumiya sərhəddi ilə, sonra isə Ukrayna və Macarıstana sərhəddindən axır. Serbiya ərazisində Dunay çayına tökülür. 1973-cü ildə çayın üzərində Tisa su anbarı tikilmişdir.
Bu növdən olan pərvanələr əvvəllər Avropanın bir çox çaylarında geniş yayılmışdı. Lakin antropogen amillərin təsiri nəticəsində suyun keyfiyyətinin pisləşməsi ona gətirib çıxarmışdır ki, indi belə kütləvi uçuşlar yalnız Macarıstanda və Serbiyada müşahidə olunur.
Sahillərindəki şəhərlər
Ukraynada olanlar Ruminiyada olanlar Macarıstanda olanlar
İstinadlar
https://azertag.az/xeber/TISA_CHAYI_UZARINDA_PARVANALAR-412574
Əbləkim Qafarov
Əbləkim Səlim oğlu Qafarov (Ablâkim Selim oğlu Ğafarov, Абляким Селим огълу Гъафаров, ; ) — sovet hərbi, partiya, dövlət və təsərrüfat lideri. General-leytenant hərbi rütbəsini qazanmışdır.
Evpatoriya qəzasının Çaygöz kəndində anadan olmuşdur. Milliyyətcə krım tatarlarından idi.
N.K. Krupskaya adına uşaq evində böyümüşdür. 1926-cı ildə Karatöbe kəndində kənd təsərrüfatı məktəbini bitirmişdir, bundan sonra Krım MSSR-nın Evpatoriya komsomolunun katibi olmuş və partiya vəzifələrində çalışmışdır.
24 yaşında, Orjonikidzenin şəxsi istəyi ilə Saq bromzavodun direktoru təyin edildi (1931-1934). Eyni zamanda 1930-1935-ci illərdə Ümumittifaq Mühəndislik və Sənaye Akademiyasında oxuyaraq fərqlənmə diplomu qazandı.
1935-1938-ci illərdə SSRİ Kimya Sənayesi Nazirliyinin Ximsoltrest idarəçisi idi. 1938-ci il avqustun 14-dən 1940-cı il oktyabrın 10-dək Sovet Nəzarəti Komissiyasının bürosunun səlahiyyətli katibi və sədr müavini olmuşdur, 1940-cı ildən SSRİ Dövlət Nəzarət Xalq Komissarlığının baş nəzarətçisi vəzifəsinə keçdi.
20 iyun 1941-ci ildə Xalq Komissarları Soveti yanında dövlət ştat komissiyası sədrinin müavini təyin edildi. 1942-ci ildən Ümumittifaq Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi kadrlar şöbəsi müdirinin müavini oldu, aviasiya və metallurgiya ilə əlaqəli işlərlə məşğul idi.
İki "Lenin", "Qırmızı Əmək Bayrağı" və I dərəcli "Vətən müharibəsi" ordenləri ilə təltif edilmişdir.
1956-cı ildən sonra Krım tatarlarının Krıma qaytarılması hərəkatında iştirak edir.
5 fevral 1976-cı ildə Moskvada vəfat etdi. Danilov müsəlman qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
Simferopolda bir küçə onun şərəfinə adlandırılmışdır.
Xəlilli (Xocalı)
1992-ci ildən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altındadır.
Xocalı rayonunda kənd. Dağətəyi ərazidədir.
Sferokarp
Sferokarp — Marşansiya (Marchantiidae) yarımsinfinə aid sıra.
RT-2UTTKh Topol-M
thumb|center|400px|Topol-m
Sferokarp
Sferokarp sırasının nümayəndələri anatomik və morfoloji cəhətdən sadə quruluşlu talloma malik olduğundan bir çox müəlliflər onların marşansiya və yungermanilər üçün mənşə olmasını güman edirlər. Onların bədənləri əsasən birqat hüceyrədən ibarətdir. Rizoidləri sadədir, hava kameraları və ağızcıqlardan məhrumdurlar. Sferokarplar ikievli bitkilərdir. Cinsi oraqnları anteridi və arxeqonilər tallomun üst sahəsində yuvacıqlarda yerləşir. Sporoqoniləri tallomun toxumasına soxulmuş, yumrulanmış ayaqcıqdan ibarətdir. Sporoqonidə tetrasporlar əmələ gəlir. Sporların ikisindən anteridi daşıyan erkək tallom, ikisindən isə arxeqoni daşıyan dişi tallom əmələ gəlir.
RT-2UTTKh Topol-M
RT-2UTTKh Topol-M"Topol-M" (, NATO adlandırması SS-27 "Sickle B") Rusiyanın nüvə başlığı daşıya bilən və dünyanın ən uzaqmənzilli ballistik raketidir. Sabit sürət və eyni müstəvidə hədəfə getməyən "Topol-M", hədəfə müxtəlif yollarla gedərək, bütün raketdən müdafiə sistemlərini alt-üst edir. Çox sürətlə yer dəyişdirə bilir. Onun üçün də hədəfə alınması və vurulması çox çətindir. Bu raket 11.000 km uça biləcək imkanlara malikdir və qitələrarası raketdir. Topol-M 45–47 ton ağırlığa malikdir, atom bombasından 52.5 dəfə güclü hesab olunur. Raketin uzunluğu 21.5 metrdir. Diametri isə 1.86 metrdir. Tək başlıqlıdır, lakin istənilən vaxt çox başlıqlı da ola bilir. Rusiyanın mobil "Topol-M" raket sistemlərinin strateji raket mərkəzi Moskvanın 240 km şimal-şərqində yerləşən Teykoşa şəhərində yerləşir. Verilən məlumatlara görə, 2010-cu ildə Rusiyanın cənub-qərbindəki Saratov şəhəri yaxınlığında yeni bir "Topol-M" sistemlərini əhatə edən yeni bir mərkəzin açılacağı söylənilirdi.
Sferokarp
Bəzi müəlliflər isə sferokarpların rütubətli və su şəraitində yaşadığını nəzərə alaraq onlarda ikinci sadələşmə getdiyni iddia edirlər.
RT-2UTTKh Topol-M
Tarixi
Moskva İstilik Texnologiyası İnstitutunda tədqiqatlar nəticəsində hazırlanmışdır. Tədqiqatlara 1980-ci ildən başlanılıb. İlk sınğı 1994-cü ildə həyata keçirilib. 2008-ci ildə tam olaraq hərbiyə istifadəyə verilib. Hazırda 48 yeraltı və 12 mobil Topol-M kompleksi Rusiya ordusunun təchizatında yer alır. Topol-M raketinin peyda olmasından sonra ABŞ hava hücümundan müdafiəsini gücləndirmək üçün külli miqdarda vəsait xərcləməli olmuşdu.
Hərbi gücü
Monobloklardan ibarət olan başlığının gücü 0,55 meqatondur. Uzun məsafəni uça bilməsinə baxmayaraq hədəfdən çox yüksək effektivliklə yayına bilir. Adətən bir başlıqlı olur, amma istənilən vaxt çoxbaşlıqlı raketə çevirmək mümkündür. Atom bombasından 52 dəfə daha güclü hesab olunur. Çox sürətlə yer dəyişdirə bilir.
Dəniz inəyi
—  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Dəniz inəkləri ilk dəfə 1741-ci ildə Vitus Berinqin ekspedisiyası zamanı aşkarlanmışdır. Adı ekspedisiyanın həkimi və bu canlı haqqında ilk ətraflı məlumat verən Georq Stellerin şərəfinə adlandırılmışdır.
Prilipko gəvəni
(Astragalus prilipkoanus) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" – VU C2a(i). Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür. Regional IUCN Statusu EN B2ab (v).
Dəniz inəyi
Steller inəyi ancaq Komandor adaları sahilində aşkarlanmış və digər ərazilərdə müşahidə edilməmişdir. Bununla belə, bir çox paleontoloqlar onların arealının daha geniş əraziyə malik olduğunu ehtimal edirlər. Ləzzətli ətə sahib olması bu canlıların kütləvi ovuna səbəb olmuşdur. Artıq 1768-ci ildə dəniz inəklərinin nəsli tamamən kəsilmişdir.
Prilipko gəvəni
Botaniki təsviri
15-40 sm hündürlükdə, çoxillik bitkidir. Yarpaqcıqlar 8-12 cüt, dəyirmi-yumurtaşəkillidir, 5-20 mm uzunluğunda, 3-8 mm enindədir. Kasacıq boruvaridir. Tac bozumtul bənövşəyi rəngdə, 20-22 mm uzunluqdadır. Yumurtalıq tüklüdür. Paxlası oturaq, düz, təxminən 2 sm uzunluğunda, xətvari, qısa bizvari buruncuqlu, qısa qara və ağ xovludur. Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü may-iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Quraqlığa davamlı (kserofit), işıqsevən bitkidir (heliofit), toxumla çoxalır, orta dağ qurşağında, quru və çınqıllı yamaclarda, taxıl-müxtəlifotlu qruplaşmalarda rast gəlinir.
Dəniz inəyi
Steller inəkləri nəhəng ölçülərə malik olmuşlar. Onlar ölçülərinə görə dəniz məməliləri arasında yalnız balinakimilərdən və ən yaxın qohumu hesab edilən Hidrodamalis Kuestadan (ehtimal ki, bu canlılar 10 metr uzunluğa və 10 ton çəkiyə malik olmuşlar) geri qalırdı. 7-8 metr uzunluğa və beş tondan artıq çəkiyə malik olmuşlar. Az hərəkətli həyat tərzi keçirən canlı olması ehtimal edilir. Bədən quruluşuna və böyük ölçülərinə görə onların sürətli üzməsi imkansız olmuşdur. Əsasən sahil boyu ərazilərdə yayılmışlar. Dəniz inəkləri yosunlar və əsasən dəniz kələmi ilə qidalanırdılar. Astagəl, qorxaq və insana tez öyrəncəli olmaları ilə seçilirdilər. Bu xüsusiyyətlər onların insanlar tərəfindən asanlıqla ovlanmasına gətirib çıxarırdı. Steller inəkləri ilk dəfə aşkarlanarkən sayları cəmi 2 min ədəd təşkil edirdi.
Prilipko gəvəni
Ekologiyası
Populyasiyanın sayı azdır və dəyişilmir. Məhdudlaşdırıcı amillər antropogen və ekoloji amillərdir. Bitdiyi sahənin qorunması, növün müasir vəziyyətinin dəqiqləşdirilməsi, introduksiyası, toxumlarının toxum bankında saxlanması təklif olunur.
Dəniz inəyi
Bəziləri bu canlıları Kamçatka diyarı sahilləri boyunca gördüklərini iddia edirdilər. Ancaq bu fərziyələr öz təstiqini tapmamışdır. Dünyanın bir çox muzeylərində onların sümüklərinə rast gəlmək olar. Bəzi muzeylərdə isə bütöv skeletləri saxlanılır.
Prilipko gəvəni
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvanın dağlıq hissəsində yayılmışdır (Kəngərli rayonu Anabadgədik dağı; Şahbuz rayonu Badamlı, Kükü kəndləri; Culfa rayonu Şurud, Hal kəndləri; Ordubad rayonu Tivi, Biləv, Paraqa kəndləri ətraflarında).
Dəniz inəyi
Tədqiqi
thumb|250px|Stellerin çəkdiyi dəniz inəyi thumb|250px|Dəniz inəyi. thumb|250px İlk dəfə insanlar tərəfindən aşkarlanması 1741-ci ilə təsadüf edir. Bununla belə Asiya və Şimali Amerikanın yerli əhaliləri tərəfindən görülməsi mümkündür. Vitus Berinqin ekspedisiyası Kapitan-komandor gəmisində Beriq adasına yan almaq istəyərkən bu canlıları aşkarlayır.
Ekspedisiyada iştirak edənlər arasında yalnız Steller canlılar sahəsində təhsili olan mütəxəssis olmuşdur. O, dəniz kənarına nəzər yetirərkən bir neçə qayıq gövdəsini xatırladan qaraltıları müşahidə etmişdir. Bir müddətdən sonra bu qayığa bənzər qaraltının bir dəniz canlısı olduğunu müəyyənləşdirir. İlk ovlanma ekspedisiyanın onuncu ayında və geri dönmənin səkkizinci həftəsində baş verir. Ekspedisiya üzvləri gəminin təmiri bitənə qədər əsasən bu canlıların əti ilə qidalanırdılar.
Sonrakı məlumatlar əsasən Stellerin 1751-ci ildə dərc olunmuş "Dəniz yırtıcıları haqqında" əsərində verilmişdir. Steller gördüyü canlının Amerika lamantini olduğunu düşünürdü. O, öz yazılarında ispanların Amerika müstəmləkələri sahillərində yaşayan və onlar tərəfindən "manat" adlandırılan canlının özü olması fikirini bildirirdi. Yeni növ olaraq dəniz inəyini alman zooloqu E. Simmerman 1870-ci ildə qeydə almışdır. Növün latın dilində adı Hydrodamalis gigas adlandırılmışdır. Bu ismi canlıya 1794-cü ildə isveç bioloqu Anders Yahan Retzius vermişdir. Bu söz isə latıncadan tərcümədə "su inəyi" mənasını verir.
Bu canlıların araşdırılmasında norveç əsilli ABŞ zooloqu Leonard Şteyneqerin böyük rolu olmuşdur. O, 1882-1883-cü illərdə Komador adalarında tətqiqatlar aparmışdır. O, çoxlu sayda dəniz inəyinin sümüklərini toplaya bilmişdir.
Görünüşü
Dərisi tüksüz olmuşdur. İlk baxışdan dəri köhnə palıd ağacının qabığını xatırladır. Rəngi bozdan tünd-qəhvəyi çalarlarına qədər olurdu, bəzən ağ ləkələr və zolaqlar müşahidə edilmişdi. Bu canlıları araşdıran alman alimlərindən biri onların dərisinin elastiklik və möhkəmlik baxımından avtomobil təkərinin rezinlərini xatırlatdığını bildirmişdir. Dərinin bu quruluşa malik olması ola bilsin ki, onun yaşadığı daşlıq ərazilərlə bağlı idi.
Qulaq seyvanı olduqca kiçik olduğundan demək olar ki, dərinin altında görünməz olmuşdur. Gözləri iri olmasa da, bu canlıları görənlər gözlərinin qoyun gözləri böyüklükdə olmasını qeyd edirdilər. Dodaqları yumşaq olub aşağı sallanmış formada olurdu.Bu nahiyədə çıxıntılar müşahidə edilirdi. Dişləri ümumiyyətlə olmamışdır. Qidanı iki ağ rəngdə olan damaqları ilə çeynəyirdilər. Boyun fəqərələrinin sayının 6 və ya 7 olduğu bildirilir. thumb|250px|Steller inəyinin damaqları (şəkil 1835-ci il.) Erkəklər dişilərə nisbətən iri olmuşlar. Demək olar ki, səs siqnalları verməmişlər. Yaxşı eşitmə orqanlarına malik idilər. Bununla belə yanlarından keçən qayıqlara demək olar ki, reaksiya verməmişlər. Yaralandıqları zaman ola bilsin ki, güclü səs çıxara bilirdilər.
Ölçüləri
thumb|left|Steller inəyi Dəniz inəyi ölçülərinə görə iri canlı olmuşdur. Steller özü ilk dəfə aşkarladığı dişi dəniz inəyinin ölçüsünün 295 dyüm (təxmini 7,5 m) olduğunu bildirmişdir. Sənədlərdə aşkarlanmış ən böyük canlının uzunluğu 7,88 m olaraq göstərilir. Dişilərin uzunluğu 7,42 m, boyunlarının diametri 204 sm olmuşdur. Çiyinlər arasında məsafə 3,67 m, bədənin ən kök hissəsinin diametri 6,22 m, quyruğunun üzgəc ilə birlikdə uzunluğu 143 sm, quyruq üzgəclərinin qutaracaqları arasında məsafə 199 sm təşkil edirdi. Ehtimallara görə dəniz inəklərinin daha böyük ölçülərə malik olmuşlar. Alimlər isə elmi araşdırmalarla sübut etməyə çalışırlar ki, onların uzunluğu 7,9 metrdən böyük ola bilməzdir. Guman ki, bəzi fərdlərin uzunluğu 9–10 m ola bilərdi.
Çəkisinə gəldikdə, bununla bağlı müxtəlif fikirlər vardır. Bəzi təxminlərə görə 4 t, 4,5-5,9 t, hətta 10 t və ya 5,4-11,2 t arasında dəyişirmiş. Onların çəkisi hətta Afrika filindən belə böyük idi. Steller tərəfindən ölçülən dəniz inəyinin çəkisi 3,5 t olmuşdur. İstənilən halda su həyatı sürən məməlilər arasında dəniz inəyi balinakimilər istina olmaqla dünyanın ən böyük canlısı hesab edilə bilər (onlar hətta orta göstəricilərə görə su nəhəngi olan cənub dəniz filini belə üstələyir).
Özünəməxsus xüsusiyyətləri
thumb|250px|left|Səyahət edən dəniz inəkləri (rəssamın təxəyyülü) Vaxtın böyük qismini ləng şəkildə qidalanmaya sərf edirdi. Dayazlıqlarda üzərək dəniz yosunları ilə qidalanırdılar, bu vaxt ön ətraflarını dirək məqsədi ilə istifadə edirdilər. Bu zaman onların bel nahiyəsinə dəniz quşları qonurdu. Quşlar dəniz inəyinin bədəninə yapışmış xərçəngkimilərlə (balina bitləri) qidalanırdılar. Dəniz inəkləri sahilə o qədər yaxın üzürdülər ki, hətta onlara əl ilə toxunmaq mümkün olmuşdur. Adətən dişi və erkəklər öz balaları ilə birlikdə olurdular. Bütünlükdə götürdükdə dəniz inəkləri böyük sürü halında yaşayırdılar. Balalar əsasən sürünün mərkəzində yerləşirdilər. Bu canlıların bir-birinə bağlılığı olduqca yüksək olmuşdur. Belə bir məlumat vardır ki, sahildə ölmüş dişini erkək və balası üç gün ərzində tərk etməmişdir. Eyni hərəkətləri insanlar tərəfindən öldürülmüş digər dişinin balası da etmişdir. Bu canlıların çoxalması barədə məlumat olduqca azdır. Stellerin məlumatına görə, bu canlılar monohamdırlar. Cütləşmə yazda baş verirdi.
Steller inəkləri əsasən yosunlar ilə qidalanırdılar. Sahil xəttinə yaxın ərazilərdə isə onlar dəniz kələmi ilə qidalanırdılar ("Kələmyeyən" adı buradan götürülmüşdür). Qidalanarkən yosunları qoparırdılar. Hər 4-5 dəqiqədən bir başını suyun üzərinə qaldıraraq nəfəs alırdılar. Bu sanki atın nəfəs almasını xatırladırdı. Dəniz inəklərinin qidalandığı ərazilərdə dalğa yosun kök və budaqlarını, üstəlik at peyininə bənzər nəcisi sahilə çıxarırdı. Dincələrkən bu canlılar beli üzərində uzanır və sakit körfəzlərdə dreyf edirdilər. Ümumən dəniz inəkləri ləngliyi və sakit olmaları ilə seçilirdilər. Qış ayları dəniz inəkləri arıqlayırdılar. Hətta onların qabırğalarını saymaq mümkün olurdu.
Yaxın qohumları olan dyoqonlar kimi dəniz inəkləri təbii halda 90 il yaşaya bilirdilər. Bu canlıların təbii düşmənləri araşdırılmasa da, Stellerin məlumatına görə su səthinin buz bağlaması onların ölümünə səbəb ola bilərdi. O, həmçinin bildirirdi ki, bu canlılar fırtınalar zamanı sahildən uzaqlaşa bilməyəndə ya güclü zərbədən, ya da həyəcandan həlak olurdular.
Sayı
1880-ci il araşdırmalarına əsasən Steyner bütün arealda dəniz inəklərinin sayının yarım min baş olması qənayətinə gəlir. 2006-cı ildə dəniz inəklərinin mümkün tükənmə ehtimalları araşdırılmışdır. Bu araşdırmalar onu göstərir ki, 500 baş dəniz inəyinin yalnız qida məqsədi ilə ovlanması, nəslinin kəsilməsinə 20-30 il yetərlidir.
2002-2004-cü illərdə aparılan qiymətləndirmələrə görə dəniz inəklərinin 500 baş olması fonunda il ərzində 16 baş inəyin ovlanmasına yetərlidir. 1743-1763-cü illərin rəsmi məlumata görə il ərzində 23 baş dəniz inəyi ovlanmışdır. Ən böyük ovlanma 1756-cı ilə təsadüf edir. Bu ildə rəsmi məlumata görə 500 baş ovlanmışdır. Bu minvalla artıq 1756-cı ildə onların tükənməsi düşünülərdi. Ancaq onların tamamən tükənməsi 1768-ci ilə təsadüf edir. Belə düşünülür ki, Mednı adası sahillərində digər populyasiya olmuşdur. Onların ümumi sayının 2 000 baş olduğu ehtimal edilir.
Arealı
Bir çox araşdırmalara görə dəniz inəklərinin arealı sonuncu buzlaşma dönəmində (20 min. il əvvəl) genişlənmişdir. Sakit okean ilə Şimal Buzlu okean arasında bir başa əlaqənin kəsilməsilir. Sakit okeanın şimalında temperatur indiki dövrə nisbətən mülayimləşir. Bundan sonra dəniz inəkləri hətta Asiya sahillərinə qədər belə yayılırlar. thumb|280px|[[Komandor adaları və Kamçatka yarımadası sahilləri]] Bu canlıların alt Pleystosen epoxasına aid qalıqları aşkarlanmışdır. Onların məhdud şəkildə Komandor adaları ətrafı ərazilərdə yayılması artıq Qolosen epoxasına təsadüf edir. Böyük ehtimal ki, bu canlılar dünyanın digər ərazilərində belə yayılmışdır. Ancaq bu canlılar hələ qədim zamanlarda ovçular və qəbilələr tərəfindən ovlanmışdır. Bəzi amerikalı alimlərin fikrinə görə dəniz inəklərinin dünyanın digər ərazilərində tükənməsi təkcə ibtidai ovçuların təsiri ilə deyil, digər səbəblərdən tükənmişdir. Steller inəyi isə açılışa qədər də artıq tükənmə həddində idi.
Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyi mütəxəsislərinin fikirinə görə Steller inəyi XVIII əsrin əvvəllərinə qədər Aleut adalarının qərbində yayılmışlar. Bununla belə SSRİ alimləri əsas arealdan kənarda tapılan qalıqların vaxtı ilə ölmüş və axınlarla digər ərazilərə aparılması ilə əlaqədar olduğunu iddia edirlər. 1960-70-ci illərdə dəniz inəklərinin sümükləri Yaponiya və Kaliforniya sahillərində aşkarlanmışdır.
1969-cu ildə Aleut adalarına daxil olan Amçitka adasında bütöv bir skelet aşkarlanmışdır. Bu tapıntının yaşının 125-130 min il öncəyə aid olması ehtimal edilir. 1971-ci ildə XVII əsrə aid olan eskimosların keçmiş düşərgəsində, Alyaska ərazisindən axan Noatak çayı sahilindən dəniz inəyinin sümükləri aşkarlanmışdır. Bu isə dəniz inəklərinin müəyyən dövr ərzində Alyaska və Aleut adalarında yaşadığını isbatlayır. Amçitka adasında tapılan skelet cavan fərdə mənsub olmasına baxmayaraq, Komandor adalarında tapılan yaşlı fərdlərin sümüklərindən iri olması ilə fərqlənir.
Ekoloji əlaqə
Steller inəkləri ekoloji bərabərliyin qorunmasında böyük oynamışdır. Belə ki, bu canlılar böyük miqdarda yosun yeməklə ekoloji balansı qoruyurdular. Bunun sayəsində ərazidə dəniz kirpilərinin artması sayəsində dəniz samurları zəngin qida əldə edə bilirdilər. Yosunlardan təmizlənmiş ərazilərdə Steller qarabatdağı sərbəst ov edə bilirdi (ehtimal edilir ki, dəniz inəklərinin məhvi öz növbəsində steller qarabatdağının nəslinin kəsilməsinə səbəb olmuşdur). O da qeyd edilir ki, dəniz inəkləri ilə dəniz samurlarının arealı üst-üstə düşürdü. Bu canlılar bölgədə vəhtəd halında yaşayırdılar. Dəniz samurlarının kütləvi ovlanması dəniz inəklərinin nəslinin kəsilməsinə səbəb ola bilərdi.
Dəniz inəklərinin nəsli kəsildikdən sonra yosunlar bütün Komandor adaları ətrafı əraziləri basmışdır. Nəticədə yosunlar sız keçirməz sualtı cəngəllik əmələ gətirmişdir. Üstəlik çiçəkləmə dövründə suyun rəngi bütünlüklə qırmızı rəngə bürünürdü. Dinoflaqelyatlar, yosunlar bəzi toksiki maddələr ifraz edirlər. Bunun nəticəsində molyusk və digər onurğasızlarda bu zəhərli maddələr toplanır. Onları yeyən balıqlar və dəniz quşlarında kütləvi ölüm halı müşahidə edilir. left|thumb|280px|[[Dyoqon — dəniz inəklərinin yaxın qohumu]]
Digər sirenlərlə qohumluğu
2015-ci ildə Mark Springer tərəfindən hazırlanmış bir araşdırmaya əsasən hazırlanmış kladoqram
Steller inəkləri sirenlərin tipik nümunəsidir. Miosen epoxasında dayılmış dyoqonların nümayəndəsi Dusisiren jordani Kaliforniya sahillərində yayılmışdır. Dəniz inəkləri və dyoqonlar 22 milyon il öncə yaranmışdır. Hydrodamalis cuestae növü alt miosen epoxasında 5 milyon il öncə belə yaşaması ehtimal edilir.
Dəniz inəklərinin hazırda dünyada yaşayan tipik qohumu dyoqondur. Steller inəyi ilə birlikdə eyni dyoqonlar fəsiləsinə daxildirlər. Ancaq fərqli-fərqli cinslərə aiddirlər. Dəniz inəkləri Hydrodamalis cinsinə aid edilir.
Steller inəklərinin insanlar tərəfindən məhvi
2004-cü ildə Hitoşi Furusava tərəfindən edilən araşdırmaya əsasən
Komandor adalarına gələn ovçular dəniz inəklərini ətlərinə görə ovlayırdılar. Bu canlıları ovlamaq olduqca asan olmuşdur. Səbəb iri ölçülərə malik olan canlıların təqibdən qaça bilməmələri ilə əlaqədar idi. Qorxmuş canlılar adətən o dərəcədə qəzəb və güc nümayiş etdirirdilər ki, ovçular tez şəkildə suyu tərk etməyə çalışırdılar. Stellerin sözlərinə görə,
Əl üsulu ilə ovlanma əl qarpunu ilə həyata keçirilirdi. Bəzən isə sadəcə odlu silah tətbiq edərək öldürürdülər. Dəniz inəyinin ovlanma üsulları Steller tərəfindən ətraflı izah edilir:
Sadə yollarla ovlanma zamanı insanlar yalnız bir və ya beş dəniz inəyini özləri ilə apara bilirdilər. Yaralanmış canlılar isə açıq dənizdə qan itkisindən ölürdü.
1743-1763-cü illər ərzində Komandor adalarında bir necə partiya dəri istehsalı ilə məşğul olan ekpedisiya qışlamışdır. Bu partiyaların hər biri əlli nəfərdən ibarət olmuşdur. Onların hamısı dəniz inəklərini ətinə görə ovlayırdılar. 1754-cü il məlumatına görə artıq Mednı adası ətrafında yayılmış populyasiya tamamən tükənmişdir. Belə düşünülür ki, 1768-ci ildə Berinq adası ətrafında sonuncu dəniz inəyini Popov adlı birisi ovlamışdır. Elə həmin ildə araşdırmaçı Martin Zauer öz jurnalında ada ətrafında bir dənə də olsun dəniz inəyinə rast gəlmədiyini yazmışdır.
Belə deyilir ki, Berinqin ekspedisiyasından olan hansısa Yakovlev adlı birisinin məlumatına görə 1755-ci ildə Berinq adasının rəhbərliyi dəniz inəklərinin ovlanmasına qadağa qoymuşdur. Ancaq artıq bu zaman ada ətrafında yayılmış populyasiya tamamən məhv olmuşdur.
Qida kimi istifadəsi
Steller inəyinin daxili orqanları Stellerin məlumatına görə (ürək, qaraciyər, böyrək) yaxşı dada malik olub nisbətən bərkdir. Bununla belə çox vaxt yeyilməyərək atılırdı. Dəri altında yerləşən piy təkcə yemək məqsədi ilə deyil, həm də işıqlandırmada istifadə edilirdi. Fitilli lampalarda yanacaq kimi yararlı idi. Piy yanarkən iysiz və hissiz olurdu. Dərisinin möhkəmliyi və qalınlığı səbəbindən qayıq hazırlığında istifadə olunurdu.
Günümüzdə yaşama ehtimalı
thumb|350px|Steller inəyinin təsviri. 1896 Steller inəyi Beynəlxalq qırmızı kitabın mühafizə statusuna görə nəsli kəsilmiş növ olaraq qeydə alınmışdır. Ancaq belə fikirlər irəli sürülür ki, 1760-cı illərdə rus gəmiçiləri tərəfindən uzaq şərq sahillərində dəniz inəkləri müşahidə edilmişdir. 1834-cü ildə iki rus-aleut kreolunun məlumatına görə onlar Mednı adası sahilində konusvari bədən quruluşuna malik, kiçik başı olan, ağzı ilə nəfəs alan və arxa üzgəclərə malik olmayan bir canlını görmüşlər. Bu tip məlumatlar XIX əsr ərzində kifayət qədər olmuşdur.
Bu canlıların görülməsi hətta XX əsrdə də iddia edilmişdir. 1962-ci ildə sovet balina ovçuları tərəfindən Anadır körfəzində səkkiz başdan ibarət qrupa rast gəldiklərini bildirmişlər. Onların təsvirləri Steller inəyinin görünüşünü xatırladır. 1966-cı ildə "Kamçatski komsomoles" qəzetində bu canlılara rast gəlinməsi barədə məlumat verilmişdir. 1976-cı ildə "Vokruk sveta" redaksiyasına kamçatkalı meteoroloqu Y. V. Koev tərəfindən göndərilən məktubda Lopatka burnu yaxınlığında dəniz inəklərinə rast gəldiyi bildirilir:
Bu məlumatların heç biri öz təsdiqini tapmamışdır. Bəzi kriptozooloqlar hətta belə fikir irəli sürürlər ki, dəniz inəkləri günümüzdə belə kiçik bir populyasiya şəklində Kamçatka diyarının əlçatmaz dəniz sahələrində yaşayırlar. Alimlər əldə olan materilların hesabına (dəri və sümük materialları) dəniz inəklərinin klonlaşdırmasını həyata keçiriləcəklərini bildirirlər. Bu gerçəklikdir ki, əgər Steller inəyi günümüzdə yaşasaydı o dünyanın əhliləşdirilmiş və ev heyvanına çevrilmiş ilk dəniz məməlisi ola bilərdi.
Dəniz inəyinin qalıqları
Dəniz inəklərinin sümükləri olduqca əhatəli şəkildə öyrənilmişdir. Onların sümükləri nadir sayılmır. Səbəb isə hazırda da Komondor adalarında onların sümüklərinə rast gəlinməsi ilə əlaqədardır. Dünyanın bir çox ölkələrinin muzeylərində bu canlının sümüklərimə sərgilənir. Bəzi məlumatlara görə dünyanın 59 muzeyində dəniz inəklərinin qalıqlarına rast gəlinir. Üstəlik bir necə muzeydə hətta onların dərisini belə görmək olar. Onların dəqiqliklə bərpa olunmuş fiqurları vardır. Bütün skeletin olduğu eksponatlar azlıq təşkil edir :
ABŞ
thumb|250px|[[Paris Milli Təbiət Tarix muzeyi]]
Steller inəyi incəsənətdə
Dəniz inəkləri haqqında bədii ədəbiyyatda ilk qeyd olunma Redyard Kiplinqin "Ağ dəniz pişiyi" povestində olmuşdur. Ağ dəniz pişiyi əsas qəhrəmandır. Baş qəhrəman Berinq dənizinə aid insan ayağı dəyməyən körfəzdə üzərkən steller inəkləri ilə rastlaşır:
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qurumlarından biri. Ətraf mühitlə bağlı fəaliyyətlərini əlaqələndirir, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə ekoloji təmiz siyasət və praktikaların həyata keçirilməsində kömək edir.
Tarixi
BMTƏMP-nın əsası 1972-ci il iyun ayının 5-də Keniyanın Nayrobi şəhərində qoyulmuşdur. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan və Ətraf Mühit Konfransının nəticələrinə əsasən təsis edilmişdir.
Strukturu
BMTƏMP-nın tərkibinə yeddi əsas bölmə daxildir:
Fəaliyyətləri
BMTƏMP-nın əsas fəaliyyətlərinə aşağıdakılar daxildir:
Qüstav Kaybott
Qüstav Kaybott (1848—1894) — fransız kolleksiyaçısı və rəssamı, impressionizm cərəyanının nümayəndəsi. "Filateliya atalarından" biridir.
Həyatı
Qüstav Kaybott 1848-ci il avqustun 18-də Parisdə, Paris cəmiyyətinin yuxarı siniflərinə aid bir ailədə anadan olmuşdur. Atası Marsial Kaybott  (1799-1874) toxuculuq istehsalını miras almış, eyni zamanda Senat Ticarət Tribunalında hakim vəzifəsini icra etmişdir. Marsial Kaybott Qüstavın anası Seleste Dofrenlə (, 1819-1878) evlənmədən əvvəl iki ailə həyatı qurmuşdur. Qüstav ilə yanaşı, daha iki oğlu olub – Rene (1851-1876) və Marsial (1853-1910).
Kaybott 1868-ci ildə Lui Yüksək Liseyində hüquq fakültəsini bitirmiş və 1870-ci ildə təcrübə üçün lisenziya almışdır. Tezliklə o, Fransa-Prussiya müharibəsində iştirak etdi. Müharibədən sonra Kaybott rəssamlıq üzrə təhsil aldığı rəssam Leon Bonnun studiyasında qoşulmuşdur. 1873-cü ildə Caillebotte təsviri sənət məktəbinə daxil oldu, lakin, görünür, orada kifayət qədər ciddi təhsil almadı. Eyni zamanda, Kaybott rəsmi Fransız akademiyaları çərçivəsində, o cümlədən Edqar Deqa və Cüzeppe de Nittisdən kənarda işləyən bir neçə sənətkarla görüşdü və 1874-cü ildə İmpressionistlərin ilk sərgisini ziyarət etdi (lakin iştirak etmədi).
1874-cü ildə atasının və 1878-ci ildə anasının ölümündən sonra Kaybott əsərlərinin satışına əhəmiyyət vermədən rəngləməsinə imkan verən sağlam bir vəziyyət aldı. İmpressionistlərin sərgilərinin maliyyələşdirilməsində iştirak etmək və həmkarlarına və yoldaş sənətçilərinə (o cümlədən Klod Mone, Pyer-Oqyust Renuar, Kamil Pizarro və başqaları) dəstək olmaq, əsərlərini satın almaq və həmçinin - heç olmasa Klod Mone vəziyyətində - studiya icarə haqqını ödəmək.
280px|thumb|left| Qyustav Kaybott. [[Batinyol məhəlləsində yağışlı gün 1877. İncəsənət institutu, Çikaqo]]
Vəfatı
Kaybott 21 fevral 1894-cü ildə Jenevilye bağında işləyərkən ağciyər xəstəliyindən vəfat etmişdir. Parisdə yerləşən Per Laşez qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Uzun müddət Kaybottun bir xeyriyyəçi kimi nüfuzu bir sənətçi kimi nüfuzundan əhəmiyyətli dərəcədə yüksək idi. Ölümündən yetmiş il sonra sənət tarixçiləri onun bədii irsinə yenidən baxmağa başladılar.
Ədəbiyyat
thumb|right|Kaybott öz istixanasında (Jenevilye, 1892)
Echinops emiliae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Türkiyənin cənub-qərbində yayılmışdır.
Lobelia columnaris
(Lobelia columnaris) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum kupense
(Bulbophyllum kupense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Amerikan Coğrafiya Cəmiyyəti
Amerikan Coğrafiya Cəmiyyəti — Amerika Birləşmiş Ştatlarının coğrafi sahədə fəaliyyət göstərən ictimai təşkilatlarından biri. Mərkəzi ofisi Nyu-York şəhərində yerləşir.
Tarixi
Cəmiyyətin əsası 1851-ci ildə qoyulmuşdur.
Aznauri
Aznauri (cəmi aznaurni, აზნაურნი, və ya aznaurebi, აზნაურები) — Gürcüstan zadəganlarının bir sinfi idi. adı V əsrdən məlumdur. Aznaurilər kral, knyaz və kilsəyə bölünürdülər. İrsi və xidməti Aznauri fərqlənirdi. Onlar torpaq sahibi idilər, məcburi hərbi xidmət keçirdilər. XIX əsrin əvvəllərində Gürcüstanın Rusiyaya birləşdirilməsi ilə aznaurilər rus zadəganlarının hüquqlarını almışdır.
Mixail Kalaşnikov
Həyatı
1919-cu ildə Altay diyarının Kurya kəndində anadan olub.
1936-1938-ci illərdə Alma-Ata şəhəri dəmir yolu stansiyasının siyasi şöbəsində işləmişdir.
1938-ci ildə Kiyev xüsusi hərbi dairəsində hərbi xidmətə başlamış, tank mexanik-sürücülük məktəbini bitirmişdir.
Mixail Timofeyeviç Kalaşnikov 23 dekabr 2013-cü ildə vəfat etmişdir.
Yuka Yamazaki
Yuka Yamazaki (d. 29 iyun 1980) — keçmiş Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 7 oyun keçirib.
Ruhi institutu
Ruhi İnstitut ruhani-mənəvi təhsil institutudur və onun təqdim etdiyi təhsil 50 il əvvəl Kolumbiyada bu ölkənin əhalisi üçün hazırlanmışdır. İnstitut ikili məqsəd daşıyır. Bu, bir tərəfdən cəmiyyətin rifahı və çiçəklənməsi, digər tərəfdən isə, kursu keçən insanlara bilik qazanmaqda, ruhani keyfiyyətlərini və qabiliyyətlərini inkişaf etdirməkdə, öz ətraflarına xidmət etmək bacarıqları əldə etməkdə onlara kömək etmək məqsididir.
İlk silsilə kurslar 7 kitabdan ibarətdir
Naxçıvanlı
Naxçıvanlı (əvvəlki adı: Naxçıvanik) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Naxçıvanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Naxçıvanik kəndi Naxçıvanlı kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Naxçıvanlı kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Tarixi
Naxçıvanlı kəndi dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsini vaxtilə Naxçıvandan köçüb gəlmiş ailələr salmışdılar. Sovet hakimiyyəti illərində Naxçıvanik adlandırılan bu kənd 1992-ci ildən Naxçıvanlı kimi rasmiləşdirilmişdir. Oykonim "Naxçıvandan gələnlər" mənasındadır.
Kəndin adı XVIII əsrin ortalarına aid mənbədə Yuxarı Qarabağın Çelabert nahiyəsində Naxçıvanik kimidir.
Əhalisi
2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən, Naxçıvanlı kəndinin əhalisinin sayı 211 nəfər təşkil edirdi.
Mən əfsanəyəm (film)
"Mən əfsanəyəm" 2007-ci il Amerika elmi-fantastik filmi. Riçard Metisonun "Mən əfsanəyəm" əsərinin üçüncü uyğunlaşmasıdır. Rejissor Frensis Lourens, ssenaristlər Akiva Qoldsman və Mark Protoseviçdir. Baş rolda Vill Smitdir (virusoloq Robert Nevill). 2007 il dekabr 14-də buraxılmış film iki gündən sonra ABŞ Boks Ofis nömrə bir filmi oldu. Filmin vaxtı 100 dəqiqədir. Büdcəsi təxminən 150 milyon dollar. Distribyutorları Warner Brothers və Village Roadshow-dır. "Mən əfsanəyəm" əsasən 35 millimetrli anamorfot fortmatda çəkilmişdir.
Məzmun
Nevill güman edir ki, o hər hansı canlı vücudu xortdanlara çevirmiş virus pandemiyasından sonra yeganə sağ qalandır və Nyu-Yorkda virusa qarşı dərman üzərində işləyir.
Rixard Zorge
Hücumun konkret tarixi barədə məlumat verə bilməyən Zorge Barbarossa əməliyyatından əvvəl SSRİ-ni xəbərdar etmişdir. 1941-ci ilin əvvəllərində Sovet mənbələri xəfiyyə tərəfindən Yapon birliklərinin yaxın zamanlarda hücuma keçməyəcəkləri ilə bağlı məlumatlandırılır. Göndərilən məlumat şərqdən hücum təhlükəsinin olmaması və bütün diqqətin qərb cəbhələrinə yönləndirilməsi ilə nəticələnir. 18 diviziya, 1.700 tank, 1.500 dən çox döyüş təyyarəsi Sibir və Uzaq Şərqdən Üçüncü Reyxə qarşı həlledici döyüşlərin aparıldığı Moskva ətrafına cəmləşir.
Həmin texnikanın xidmətindən Moskva uğrunda döyüşdə geniş formada istifadə olunur. Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı qarşısında olan xidmətlərinə görə Rixard Zorge ölümündən sonra 1964-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı mükafatı ilə təltif edilmişdir. Təhlükəsizlik və kəşfiyyat sahəsində fəaliyyət göstərən mütəxəssislərin böyük əksəriyyəti Rixard Zorgeni dünya tarixinin ən böyük xəfiyyələrindən biri olaraq xarakterizə edirlər.
Erkən illər
thumb|right|200px|Gənc Zorge Zorge və kimyaçı Erix Korrens. ([[Birinci dünya müharibəsi, 1915)]]
Rixard Zorge 1895-ci ilin 4 oktyabr tarixində Bakı şəhərinin Sabunçu qəsəbəsində alman Vilhelm Zorgenin ailəsində anadan olmuşdur. Doqquz övladın sonuncusu olan Rixard Zorgenin atası Bakıya neft mədənlərində mühəndis işləməyə gəlmiş əcnəbilərdən idi. Qafqaz Neft Şirkətində çalışan Vilhelm Zorge rus əsilli Nina Semyonovna ilə evli idi. Ailə bir necə il Azərbaycanın mərkəzi şəhəri olan Bakıda qaldıqdan sonra yenidən Berlin şəhərinə köçür. Zorgenin özü həmin dövrü aşağıdakı şəkildə təsvir edir: Gündəlik həyatım normaldan bir az fərqli şəkildə keçməkdə idi. Mən Cənubi Qafqazda doğulandan sonra ailəmiz yenidən Berlinə qayıtmışdı.
Bakıda doğulmaq və daha sonra Berlinə yerləşmək kiçik Zorgenin həyatında təsirsiz ötüşmür. Kosmopolit ailə mühitinə sahib olan Zorgelərin Berlindəki həyatı standart alman ailələrindən fərqlənirdi. Rixardın böyük əmisi Fridrix Zorge dönəminin tanınmış ictimai-siyasi xadimləri olan Karl Marks və Fridrix Engels ilə dostluq münasibəti saxlayırdı. Rixardın babası Albert Zorge də fəal siyasi fəaliyyətlə məşğul olurdu. Kommunizm hərəkatında öz fəallığı ilə fərqlənən ailənin davranışları Rixard Zorgeyə də təsir edir. thumb|left|330px|[[Birinci dünya müharibəsi|Müharibədə aldığı şrapnel yarasından sonra Köniqsberq xəstəxanasında müalicə olunması. Zorge Köniqsberq xəstəxanasında müalicə olunduğu zaman Karl Marksın əsərlərini oxumuş və kommunizm ideyaları ilə daha yaxından tanış olmuşdur. (1917)]] 1914-cü ildə Birinci dünya müharibəsinin başlaması ilə Zorge həmin ilin oktyabr ayında könüllü cəbhə bölgəsinə yollanır. Almaniya imperiyasının İmperiya Ordusunda tələbələr üçün təşkil olunmuş III topçu birliklərində xidmət etməyə başlayır. Qərb cəbhəsində aparılan şiddətli döyüşlərdə iştirak edərkən 1916-cı ilin mart ayında ağır yaralanır. Şrapnel yarası səbəbindən üç barmağı kəsilir və hər iki ayağı sınır. Döyüşdə aldığı bu zədə səbəbindən həyatının sonuna qədər axsamaq məcburiyyətində qalır. Müharibədə göstərdiyi şücaətə görə kapral rütbəsi alan Rixard Zorge Almaniya İmperiyasının II dərəcəli Dəmir xaç ordeninə layiq görülür.
Zorge reabilitasiya dövrü keçdiyi zaman qaldığı hərbi xəstəxanada Karl Marksın əsərlərini oxumağa başlayır. Həyatının bu dövründə kommunist fəlsəfəsi ilə daha yaxından tanış olur və müalicə aldığı xəstəxanada çalışan bir tibb bacısının atası vasitəsi ilə kommunist hərəkatına qoşulur. Zorgenin müharibə həyatının qalan hissəsi Almaniyanın Kiel, Berlin və Hamburq kimi şəhərlərdə iqtisadiyyat üzrə təhsil almaqla keçir. 1919-cu ilin avqust ayında Zorge Siyasi elm sahəsi üzrə Fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsini alır.
Almaniya Kommunist Partiyasına qoşulan Zorge siyasi görüşləri və fikirləri səbəbindən işlədiyi kömür mədənindən qovulur. Açıq şəkildə kommunizm ideyalarını müdafiə etməsi və Avropada ona qarşı təzyiqlərin artması nəticəsində Rixard Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqına qaçmaq məcburiyyətində qalır. Yollandığı ölkədə Xüsusi Kəşfiyyat Orqanları ilə əməkdaşlığa cəlb olunması Rixard Zorgenin həyatında yeni və daha mühüm bir mərhələnin başlanğıcı olur.
Sovet kəşfiyyat sisteminə daxil olması
Moskva şəhərinə gəldikdən qısa müddət sonra Zorge Sovet Kəşfiyyat idarəsində işə götürülür. Jurnalist adı altında fəaliyyət göstərməklə Avropanın müxtəlif ölkələrinə göndərilir və burada ona tapşırılan əsas işlərdən biri Avropada baş verə biləcək mümkün sosialist inqilabları öyrənmək idi. Zorge Avropada olan kommunist qruplarla əlaqələr yaratmalı və bu barədə mərkəzə müntəzəm şəkildə raport verməli idi. 1920–1922-ci illər aralığında Zorge Şimali Reyn-Vestfaliya əyalətinin Solingen şəhərində yaşayır. Almaniyada olduğu dövrdə Kristina Qerlax ilə tanış olur. thumb|left|150px|Rixard Zorgenin xatirəsinə [[SSRİ-də çıxarılmış poçt markası. (1965)]] Krstinanın atası Albert Qerlaxın Kil Universitetində çalışması Zorgenin burada siyasi elmlər sahəsi üzrə təhsil almasına köməklik edir. 1921-ci ilin may ayında Kristina ilə Zorgenin toyu baş tutur. 1922-ci ildə cütlük Zorgenin tələbi ilə Frankfurt şəhərinə yerləşir. Ailənin bura gəlməsinin səbəbi Frankfurtda yerləşən varlı sahibkarlar barədə Sovet Kəşfiyyatı üçün məlumatların toplanması idi. 1923-cü ilin yay aylarında Zorge İlmenau şəhərində yayımlanan "Birinci Marksist İş Həftəliyi" dərgisində yazmağa başlayır. Jurnalist kimi fəaliyyətini davam etdirməsi ilə yanaşı, Frankfurt şəhərində yerləşən Sosial Araşdırmalar İnstitutunun kitabxanasında yeni marksist fikir nəzəriyyəsinin inkişafı üçün çalışır.
1924-cü ildə cütlük ayrılır. Zorgenin işinə bağlı olması və tez-tez kəşfiyyat əməliyyatlarında iştirakı ailənin dağılmasının əsas səbəbi kimi göstərilmişdir. Boşanmanın ardından Zorge Moskva şəhərinə gedərək burada Beynəlxalq Kominternin Kəşfiyyat Bölməsinə cəlb edilir. 1929-cu ildə Zorgeyə Qızıl Ordunun dördüncü bölməsində kəşfiyyat işi verilir. Onun buradakı əsas vəzifəsi SSRİ-ni maraqlandıran xarici kəşfiyyat məlumatlarının toplanması və zamanında ötürülməsi idi.
1929-cu ildə Zorge Böyük Britaniyaya göndərilir. O, burada işçi hərəkatları ilə bağlı vəziyyəti öyrənməli və Böyük Britaniya Kommunist Partiyasının fəaliyyətini araşdırmalı idi. Eyni zamanda Zorgeyə tapşırılan əsas vəzifələrdən biri krallığın sosial-siyasi vəziyyəti barədə raport hazırlayıb sovetlərə göndərmək olur. Moskvadan gələn növbəti bir təlimata əsasən, Britaniyada gizli fəaliyyət göstərməli və siyasi dairələrlə məsafəli davranmalı idi.
1929-cu ilin noyabr ayında xəfiyyə Almaniyaya göndərilir. Burada Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının sıralarına qoşulmalı və yerli solçu qanadı təkmilləşdirməli idi. Zorge Almaniyada qəzetinin xüsusi müxbiri kimi işləməyə başlayır. Onun sovet kəşfiyyat sisteminə cəlb edilməsində Yan Berzinin böyük rolu olmuşdur.
Çin – 1930
1930-cu ildə Zorge Şanxay şəhərinə göndərilir. O, burada qəzetinin xüsusi müxbiri və araşdırmaçı əməkdaşı kimi fəaliyyət göstərməkdə idi. Çində olduğu müddət ərzində xəfiyyə ilə digər bir sovet agenti Maks Klausen arasında təmas yaranır. Zorge Klausen ilə yanaşı alman xəfiyyə Ursula Kaçinski və amerikalı jurnalist Aqnas Smedli ilə də görüşlər keçirdir. Smedli öz solçu fikirləri ilə tanınan bir jurnalist kimi qəzeti üçün çalışırdı. Tərəflər arasında inkişaf edən yaxınlaşma qısa zamanda sevgi münasibətinin yaranması ilə nəticələnir.
Smedli vasitəsi ilə Zorge yapon jurnalist və dövlət xəfiyyəsi olan Hotsumi Ozaki ilə tanış olur. Bununla da xəfiyyənin gələcəkdə Yaponiyada fəaliyyət göstərməsi üçün əlverişli zəmin yaranır. Asahi Shimbun adlı qəzet üçün çalışan Ozaki Yaponiya İmperiyasının dövlət katibi kimi imperiyanın xarici maraqlarından məsul şəxs idi. Ancaq buna baxmayaraq Ozaki Yaponiya əlehinə casusluq fəaliyyəti ilə məşğul olmuş və əsasən sovet xəfiyyə şəbəkəsi ilə yaxın münasibətlər yaratmışdır. Ozaki və Zorge arasında olan münasibət ikincinin Asahi Shimbun qəzetində işləməsi ilə nəticələnir. Ümumiyyətlə, Zorge bütün xarici əməliyyatlara jurnalist adı ilə getmişdir. Avropada fəaliyyət göstərən tanınmış qəzetlərin xarici ölkələr üzrə olan müxbirləri XX əsrin 30-cu illərində diqqətdən kənarda qalırdı. Zorge də bu nüansdan maksimal şəkildə istifadə etməyə çalışmışdır.
Jurnalist kimi Çində fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində ölkənin kənd təsərrüfatı və mədəniyyəti ilə maraqlanmağa başlayır. Zorgenin əsas xüsusiyyətlərindən biri getdiyi Asiya ölkələrində yerli əhalinin dilini öyrənməyə cəhd etməsi idi. Çin və Yaponiyada kəşfiyyat əməliyyatlarında olduğu zaman buna cəhd etsə də həmin dilləri öyrənə bilməmişdir. Çin Kommunist Partiyasının öndə gələn üzvləri ilə təmaslar yaratması Zorgenin Çinin müxtəlif bölgələrinə səfərlər etməsində yardımcı olur. Həmin səfərlər xəfiyyənin ölkənin mədəniyyəti və çoğrafiyası barədə daha ətraflı məlumat toplaması üçün əhəmiyyəti olur.
1932-ci ilin yanvar ayında Şanxay küçələrində yapon və çin qüvvələri arasında baş verən silahlı toqquşmalar barədə SSRİ mənbələrinə məxfi məlumatı Zorge çatdırır. Dekabr ayında xəfiyyə Moskvaya geri çağırılır. 1933-cü ilin əvvəlində Moskvaya gələn Zorge burada Çinin kənd təsərrüfatı ilə bağlı kitab yazmağa başlayır. Çin səfəri xəfiyyənin şəxsi həyatı üçün də uğurlu olur. Çində olarkən tanış olduğu Katya ləqəbli rus qadın Yekaterina Maksimovna ilə evlənir və çütlük birlikdə Rusiyaya qayıdırlar.
Yaponiya – 1933
thumb|right|250px|Yaponiyada jurnalist kimi fəaliyyət göstərməsi üçün Rixard Zorgeyə verilən vəsiqə. Yaponiya səfəri Zorgenin həyatında əsas həlledici məqamlardan biri olmuşdur. 1933-cü ildə Yaponiyaya göndərilməsi xəfiyyənin bir növ gələcək müqəddəratını müəyyənləşdirir. 1933-cü ilin may ayında Zorge Yaponiyaya yola salınır. Məqsəd hər zaman olduğu kimi getdiyi ölkədə SSRİ üçün əhəmiyyətli olan kəşfiyyat məlumatlarının toplanması və onların zamanında mərkəzə ötürülməsi idi.
Zorge Yaponiyada Ramzay kodadı altında fəaliyyət göstərmişdir. O, Yaponiyaya getməmişdən əvvəl Berlinə səfər edir. Almaniyaya edilən səfərin məqsədi Yaponiyaya bir alman qəzetinin xüsusi müxbiri kimi gedə bilməsi üçün sənədləşdirmə işlərinin həll edilməsi idi. Berlində olduğu müddət ərzində Üçüncü Reyx tərəfindən təşkil edilən pivə şənliklərində iştirak edən Ramzay Fürerin Mein Kampf əsəri ilə tanış olur.
Nasistlər tərəfindən keçirilən içki məclislərində ağızdan bir neçə dəfə məxfi məlumatları qaçırmasının ardından həmin məclislərdən uzaq durmağa çalışır. Nasistlərin diqqətini çəkməməyə maksimal dərəcədə çalışan Zorge bir neçə dəfə özünü şübhəli vəziyyətə salsa da vəziyyətdən çıxa bilir. Xüsusən onun pivə qonaqlıqları zamanı gərgin görünməsi və ya az içməsi (bəzən ümumiyyətlə içməməsi) müəyyən şübhələrin yaranmasına səbəb olur.
Zorgenin özü başqa bir SSRİ xəfiyyəsi Heda Massinqə yazdığı məktubda mövcud durumunu belə izah edir: Bu bu günə qədər etdiyim ən cəsur şeylərdən biridir. Sonra yetərincə içmək üçün kifayət qədər vaxtım olacaq. Almaniyada olan əlaqələrindən istifadə edərək xəfiyyə xüsusi müxbir kartı əldə etmək üçün iki qəzet və bir jurnala müraciət edir və  qəzetləri ilə yanaşı, Geopolitik adlı jurnal da Zorgenin müraciət etdiyi mətbuat orqanları arasında idi. Sonda qəzetindən müsbət rəy alan Zorge həmin qəzetin müxbiri kimi Yaponiyaya yollanır. Xəfiyyə Yaponiyaya getmək üçün ilk öncə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nyu-York şəhərinə gedir və orada kiçik bir müddət qaldıqdan sonra Yaponiyaya yola düşür. Zorge 1933-cü ilin 6 sentyabr tarixində Yokohama şəhərinə çatır. Zorgeyə Moskvadan çıxarkan tapşırılan əsas vəzifələrdən biri Yaponiyada olduğu müddət ərzində gizli şəkildə fəaliyyət göstərən Yaponiya Kommunist Partiyası və SSRİ-nin Yaponiyadakı Səfirliyindən uzaq durması yönümündə idi. Bunun səbəbi Yaponiyada olan sovet yönümlü qüvvəllər SSRİ tərəfindən belə bir xəfiyyənin göndərilməsindən xəbərsiz olmaları olmuşdur.