cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sado (ada)
Coğrafiya
Ada səmadan «N» hərifini xatırladır. Reylef baxımından adanı üç yerə bölmək olar. Böyük Sado adanın şimal-qərbində dağlıq ərazidir. Kiçik Sado təpəlikləri özündə birləşdirərək adanın cənub-şərqində yerləşir. Kuninaka regionu isə düzənlik ərazidən ibarət olub iki regionun arasında yerləşir.
Böyük Sadonun dağları kifayət qədər yüksəkdir. Burada ən hündür zirvəsi Kimpoku dağı 1172 metr təşkil edir. Bu ərazi Sado-Yahiko-Ene parkının böyük hissəsini təşkil edir.
Kiçik Sado ərazisində yerləşən təpələr alçaqdır. Ən hündür nöqtəsi 645 m olan Dayti dağıdır. Regionun cənubu həmcinin parkın ərazisinə daxildir.
Kuninaka düzənlik olub kifayət qədər ərazini əhayə edir. Buradan çoxlu sayda çaylar axır. Çaylar axaraq körfəzə tökülür. Şərq hissədə elədə böyük olmayan Kamo gölü yerləşir. Adanın ən böyük çayı Kokufudur.
Xanağa (Ordubad)
Xanağa (əvvəlki adı: Çapayevka) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Vənənd kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Çapayevka kəndi Xanağa kəndi adlandırılmışdır.
Sado (ada)
Tarixi
thumb|250px|left Tarixən ada siyasi dustaqların saxlandığı ərazi rolunu oynamışdır. VIII əsrdən adada Sado vilayəti təşkil edilmişdir.XVI əsrdən adadan qızıl çıxarılır. Edo dövründə (1603—1867) Sado sequnatın mütləq hakimiyyəti altında idi. 1 mart 2004 ildə adanın bütün yaşayış məntəqələri Sado şəhərində birləşdirilmişdir.
Xanağa (Ordubad)
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd rayon mərkəzindən 14 km şimal-qərbdə, Araz çayının sol sahilində, Ordubad-Vənənd avtomobil yolunun kənarında yerləşir.
Əhalisi
Əhalisi 720 nəfərdir.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyətini bağçılıq, əkinçilik və heyvandarlıq təşkil edir.
Mədəniyyəti
Kənddə klub, kənd kitabxanası mövcuddur.
Təhsil
Kənddə orta məktəb fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə pir var.
Səhiyyə
Kənddə tibb məntəqəsi var.
Trent Cons
Trent Cons (12 avqust 1994) — Yeni Zelandiyalı peşəkar kişi BMX velosipedçisi. Trent Cons Yeni Zelandiyanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.
Karyerası
Trent Cons 2015 UCI BMX Dünya Çempionatında 1 km zaman yarışında iştirak etmişdir. O, Belçikada baş tutan yarışlarda 31.845 saniyəlik nəticəsi ilə 8-ci yeri tutdu və super finala vəsiqə qazandı. Bu mərhələdə 33.065 saniyəlik nəticəsi ilə 15-ci yeri tutdu.
Zöhrab Qarayev
Zöhrab İslam oğlu Qarayev — Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin professoru.
Həyatı
25 mart 1945-ci ildə Laçın rayonunun Minkənd kəndində anadan olub.
1951–1961-ci illərdə Minkənd orta məktəbində təhsil alıb.
1961–1966 cı illərdə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun stomatologiya fakultısində təhsil alıb.
1966-cı ildən Laçın rayonu Alxaslı kəndində həkim stomatoloq və 1967–1968-ci illərdə Minkənd xəstəxanasının baş həkimi işləmişdir.
Elmi fəaliyyəti
1969-cu ildə Azərbaycan dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutuna aspiranturaya stomatologiya kafedrasına qəbul olunub.
1974-cü ildə Krasnodar Dövlət Tibb İnstitutunda dissertasiya müdafiə edərək tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.
1985-ci ilə qədər Ə. Əliyev adına ADHTİ-də aspirant olmuş, metodist və stomatologiya kafedrasında assistent işləmişdir.
1980–1985 ci illərdə Ə. Əliyev adına ADHTİ-nin Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri fəzifəsində işləmişdir.
2000-ci ildə Moskva şəhərində Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Stomatologiya İnstitutunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək tibb elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almışdır.
Elmi uğurları
Zöhrab Qarayev 160-dan çox elmi işin, o cümlədən 1 monoqrafiya, 6 dərslik və dərs vəsaiti, 8 metodik vəsait və 5 səmərələşdirici təklifin müəllifidir. Elmi işləri Azərbaycanda və xaricdə çap olunub.
Müxtəlif xarici ölkələrdə, o cümlədən ABŞ, Almaniya, Avstriya, İsveç, Portuqaliya, Rusiya, Türkiyə, Ukrayina, Sinqapur, İran, Rusiya, Qazaxıstan, Özbəkistan, Gürcüstan, Hindistan, Tayland və digər ölkələrdə keçirilən konqress və sinpoziumlarda iştirak və çıxışlar edib.
Elmi idarəetmədə fəaliyyəti
Zöhrab Qarayev ADTU-nin Elmi Şurasının və Dissertasiya Şurasının, ASA-nın, Beynəlxalq Stomotoloqlar Assosiyasiyasının (FDI) və Avropa Regional Təşkilatının (ERO) üzvüdür.
1990-cı ildən 2000-ci ilə qədər Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin stomatologiya fakultəsinin dekanı vəzifəsində işləmişdir.
Gəncə Beynəlxalq Şərab Festivalı
II Gəncə Beynəlxalq Şərab Festivalı
İqtisadiyyat və Sənaye, Kənd Təsərrüfatı nazirliklərinin, Azərbaycanda İxracatın və İnvestisiyaların Təşviqi Fondunun (AZPROMO), Azərbaycanın Fransadakı səfirliyinin və Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin birgə təşkilatçılığı ilə Gəncədə II Beynəlxalq şərab festivalı keçirilmişdir.
III Gəncə Beynəlxalq Şərab Festivalı
Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər, İqtisadiyyat və Sənaye, Kənd Təsərrüfatı nazirlikləri, Azərbaycan İxracatın və İnvestisiyanın Təşviqi Fondu, Azərbaycan Respublikasının Fransadakı Səfirliyi və Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin birgə təşkilatçılığı ilə 30 sentyabr-01 oktyabr 2014-cü il tarixində III Gəncə Beynəlxalq Şərab Festivalı təşkil olundu.
Zöhrab Qarayev
Elmi idarəetmədə fəaliyyəti
2010-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentin sərəncamı ilə "Əməkdar həkim" fəxri adı verilmişdir.
Gəncə Beynəlxalq Şərab Festivalı
IV Gəncə Beynəlxalq Şərab Festivalı
Gəncə şəhərində İcra Hakimiyyətinin təşkilatçılığı, Beynəlxalq Üzümçülük və Şərabçılıq Təşkilatının, Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat, Kənd Təsərrüfat, Mədəniyyət və Turizm Nazirliklərinin dəstəyi ilə 2016-cı il 18-20 dekabr tarixlərində "IV Beynəlxalq Şərab Festivalı” təşkil olundu.
Zöhrab Qarayev
Elmi idarəetmədə fəaliyyəti
2011–2017-ci illərdə ikinci dəfə ATU-nin stomatologiya fakultəsinin dekanın vəzifəsində işləmişdir.
Gəncə Beynəlxalq Şərab Festivalı
Adət ənənə
Şərab festivalında əsasən poeziya axşamı və konsertlər, həmçinin Azərbaycanın şərabçılıq ənənəsindən bəhs edən səhnəciklər də təşkil olunur.
Müsabiqə
Festivalda Azərbaycanın yerli şərablarının beynəlxalq standartlara uyğun dequstasiya müsabiqəsi də keçirilir və dequstasiya müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılır.
Nümayiş
Şərab festivalında Gəncə ilə yanaşı Qəbələ, Şəki, Tovuz, Şəmkir, Ağsu, Göygöl, Abşeron və s. regionlarda fəaliyyət göstərən şərab müəssisələrinin, həmçinin xarici ölkələrin şərabçılıq ittifaqlarının və assosiasiyalarının məhsulları nümayiş etdirilir.
Saqopşi
Saqopşi (Соагӏапче) — İnquşetiya Respublikasının Malqobek rayonunda yerləşən kənd.
Coğrafiya
Ən yaxın yaşayış məntəqələri: şimalda — Malqobek şəhəri, şimal-şərqdə — Yujnoye kəndi, şərqdə — Zyazikov-Yurt, cənub-şərqdə — Aşağı Açaluk və cənub-qərbdə — Psedax və İnarki kəndləri.
Ən yaxın qatar stansiyaları bir-birindən eyni uzaqlıqda olan Nazran, Terek və Şimali Osetiyanın şəhəri Mozdokda yerləşir.
İqlimi
Bölgənin iqlimi mülayimdir. Orta temperatur +11 ° C-dir. Ən isti ay avqust (24 ° C), ən soyuq ay yanvar (-6 ° C)-dır. Orta yağıntının miqdarı ildə 893 millimetrdir. İyul ayında 134 millimetr yağıntı düşsə də, avqustun sonuna doğru isə sadəcə 36 millimetr yağıntı düşür.
Tarixi
1863-cü ildə o vaxtkı Kiçik Kabarda dağlıq ərazisindəki Psiqobja çayında, bir-birindən təxminən 3 km məsafədə iki yeni yaşayış məntəqəsi meydana gəldi - Eldarxan-qala kəndlərindən köçənlərin məskunlaşdığı Sokalo Bokova aulu (Yuxarı Saqopş) və əsasən Tarskaya vadisindən (Abrekovo kəndi) gələn köçkünlər tərəfindən məskunlaşılan Alamkaç Qataqacev (Nijni Saqopş).
1865-ci ildə sakinlərinin Türkiyəyə köçməsi səbəbi ilə Tsokalo Bokov kəndi boş idi və tezliklə yurdları digər orsthoylar tərəfindən məskən seçildi, kəndə yeni bir ad verildi — Yeni Ax-Barzoy.
1874-cü ildə məcburi köçürülmə və iki yaşayış məntəqəsinin birləşməsi nəticəsində müasir Saqopşi kəndi meydana gəldi.
1944-cü ildən 1957-ci ilədək olan müddətdə, çeçenlərin və inquşların sürgün edilməsi və Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ləğvi zamanı kənd Noqtsard adlandırıldı və Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının tərkibinə daxil edildi. 1958-ci ildə kənd əvvəlki adı — Saqopşi qaytarıldı.
Milli tərkib
Əhalinin %98.93-ü inquşlar təşkil edir. :
Tanınmış şəxslər
Əhməd Xamiyeviç Bokov — İnquş yazıçı və dramaturqudur.
Qardanov Torko-Hacı — XX əsrin əvvəllərində İnquşetiya Saqopşi və Qadiy kəndlərinin imamı. 1917–1923-cü illər vətəndaş müharibəsi qəhrəmanı. .
Arif Babayev (rejissor)
Arif Hacı oğlu Babayev (25 sentyabr 1928, Bakı, Azərbaycan SSR – 26 avqust 1983, Bakı) — Azərbaycan kinorejissoru, televiziya rejissoru, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1964). Azərbaycan kinosunda "müəllif" kinosunun nümayəndələrindəndir.
Həyatı
Arif Hacı oğlu Babayev 25 sentyabr 1928-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 1947-1953-cü illərdə M.A.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun rejissorluq fakültəsində təhsil almışdır.
1956-1968-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Teleradio komitəsində çalışmışdır. 1964-cü ildən "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında bir neçə sənədli, 8 tammetrajlı bədii və 1 qısametrajlı bədii film çəkmişdir.
26 avqust 1983-cü ildə 54 yaşında vəfat etmişdir.
Rejissor haqqında 2000-ci ildə "Kinorejissor Arif Babayev" sənədli filmi, həmçinin bir neçə televiziya filmləri çəkilmişdir.
Rejissor Vasif Babayevin qardaşıdır.
Filmoqrafiya
Rejissor kimi
Ssenari müəllifi kimi
Aktyor kimi
Tiollar
Tiollar — ümumi formulu RSH olan spirtlərin kükürd analoqları. Burada R karbohidrogen radikalıdır, məsələn, metanetiol (metil merkaptan) (CH3SH), etanetiol (etil merkaptan) (C2H5SH) və s., IUPAC terminologiyasında "merkaptanlar" adı köhnəlmişdir. və istifadə üçün tövsiyə edilmir. thumb|150px|Tiollar
Adlandırılması
Sistematik nomenklaturaya görə karbohidrogen radikalının sonuna "-tiol" şəkilçisi əlavə edilir. əgər tiol qrupu-SH molekulda əsas deyilsə, onda qaydaya uyğun olaraq, ilkin maddənin adının əvvəlinə "merkapta-" önlüyü əlavə edirlər.
Tiolların alınması
Alkantiolları alkilhalogenidlərin natrium və ya kalium hidrosulfidlərlə qarşılıqlı təsirindən alırlar Sidik cövhərinin alkilhalogenidlərə rəsirindən S-alkilzotiuron duzuna çevrilir ki, onun da qələvi mühitdə hidrolizindən tiollar alınır.
Fiziki-kimyəvi xassələri
Tiolların qaynama temperaturu müvafiq spirtlərin qaynama temperaturundan aşağıdır. Bu kükürdün oksigenə nisbətən elektromənfiliyinin az olması ilə izah olunur. Buna görə, tiollar spirtlərə nisbətən hidrogen rabitəsi əmələ gətirməyə az meyillidir. Tiollar təkcə spirtlərdən deyil, həmçinin başqa üzvi maddələrdən iyinə görə fərqlənirlər. Merkaptanlar hətta çüzi miqdarda belə kəskin iyə malik olurlar.
Turşuluğu
Tiollar — hidrogen sulfidin monoalkiləvəzli törəmələridir və tərkibində aktiv hidrogen atomu olduğundan onlar zəif turşulardır. Hidrogenin mütəhərrikliyi-SH-da OH-a nisbətən yüksəkdir. Buna görədə tiollar sulu məhlulda qələvilərlə duzlar-merkaptidlər RSNa əmələ gətirirlər.
Oksidləşmə
Spirtlərdən fərqli olaraq tiollarda oksidləşmə karbon atomuna görə deyil, kükürdə görə gedir.
Hemigenia purpurea
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Apalharpactes mackloti
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Amerikalılar (II mövsüm)
Amerikalılar teleserialının II mövsümü 26 fevral 2014-cü ildə yayıma başlamış və 21 may 2014-cü ildə yayım tamamlanmışdı. Mövsüm 13 seriyadan ibarətdir.
Apalharpactes
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Birinci Əz-Zaviyə Döyüşü
Əz-Zaviyə döyüşü — Liviya vətəndaş müharibəsi dövründə keçən döyüşlərdən biri.
Akademik İmam Mustafayev (film, 2010)
Məzmun
Film bioloq alim, Azərbaycanın tanınmış ictimai-siyasi xadimi, 1954-1959-cu illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyasının birinci katibi olmuş akademik İmam Mustafayevin həyat və fəaliyyətinə həsr olunmuşdur.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2010-cu ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Xurs
Xurs — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda kənd.
Eyniadlı bələdiyyənin mərkəzidir. Tərkibində Xurs və Nürgüt kəndləri var. Rayonun mərkəzindən şimal-şərqdə, Ordubad-Nürgüt avtomobil yolunun kənarındadır.
Tarixi
Xurs Ordubad rayonunun Bist inzibati ərazi vahidində kənd. Gilan çayı sahilindədir. Tədqiqatçılar bu oykonimi Gorus etnoniminin variantı hesab edirlər. Toponimiyada Xırs- Ayı mənasını verir .
Əhalisi
Əhalisi 167 nəfərdir. Əhalisi maldarlıq, bağçılıq və arıçılıqla məşğuldur. Orta məktəbi, kulubu, tibb məntəqəsi var.
Tre Vayt
Tre Vayt (20 oktyabr 1993) — Böyük Britaniyalı peşəkar kişi BMX velosipedçisi, BMX üzrə plkə çempionu. Tre Vayt Böyük Britaniyanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.
Karyerası
Tre Vayt 2014-cü ildə Britaniya Velosiped İdmanı üzrə Dünya Çempionatı komandasına seçilmədikdən sonra fərdi çalışmağa başlamışdır. Həmin ildə Vayt 2014 UCI BMX Dünya Çempionatında bürünc medal qazanmışdır.
2015 UCI BMX Dünya Çempionatı 2015 UCI BMX Dünya Çempionatında 1 km zaman yarışında iştirak etmişdir. O, Belçikada baş tutan yarışlarda 33.942 saniyəlik nəticəsi ilə 72-ci yeri tutdu. 2016-cı ildə Vayt Britaniya Ölkə Çempionu adını qazanıb. Qayda dəyişiklikləri ilə əlaqədar olaraq o, 2016-cı il Dünya Çempionatına qatıla bilməyib. Hal-hazırda fərdi hazırlaşır.
NGC 102
NGC 102 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Ağacqurbağası
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Firəngiz Qurbanova
Firəngiz Ağadadaş qızı Qurbanova — Kino rəssamı, Animasiya rejissoru, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının professoru, “Birlik” animasiya studiyasının rəhbəri, Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi (2000).
Həyatı
2000-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar İncəsənət xadimi Fəxri adına layiq görülmüşdür.
I Afonso
I Afonso (Afonso I de Portugal; ) - Portuqaliya krallığının ilk kralı.
Qaziosmanpaşa
Qaziosmanpaşa — İstanbul ilinin ilçəsi. İstanbulun yeni yaşayış məntəqələrindən biri olan və əvvəllər Daşlıtarla və Kiçikköy bölgələri kimi tanınan Qaziosmanpaşa, 1950-ci illərdən sonra inkişaf edərək 1963-cü ildə bir ilçəyə çevrilmişdir. Qaziosmanpaşanın mərkəzi əvvəllər Daşlıtarla adlanırılırdı. Qaziosmanpaşa ilçəsi Bayrampaşa, Əsənlər, Əyyubsultan və Sultanqazi ilçələri ilə qonşudur.
Əhali artdıqca yerli nəqliyyat problemi də artır. Topqapı-Habipler tramvay xəttinin açılması ilə eyni zamanda müasir bir nəqliyyat yolu da ilçədə olmuşdur. Bundan sonra, ilçəyə köç nisbətən artmışdır.
Yaşar Əliyev (rejissor)
Yaşar Əliyev — Azərbaycanın televiziya rejissoru
Qaziosmanpaşa
Əhali
Qaziosmanpaşa ilçəsində 16 məhəllə yer alır. Əhali, 1985-ci ildə 291,714 (hər km²-ə 1790 nəfər), 1997-ci ildə 570.943 (km-ə 3.900 nəfər) olmuşdur. Arnavutköy və Sultanqazi, 2008-ci ildə qəbul edilmiş yeni qanun çərçivəsində ilçə statusunu qazanmış, bundan sonra Qaziosmanpaşa ilçəsinin əhalisi 1.013.048-dən, 461,230 nəfərə düşmüş və "Türkiyənin ən sıxlıq ilçəsi" ünvanını itirmişdir.
Yaşar Əliyev (rejissor)
Həyatı
Yaşar Əliyev 1983-cü ilin 9 dekabr tarixində Bakı şəhərində dünyaya göz açıb. 2000-ci ildə 138 saylı orta məktəbi bitirib. 2000-2004-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində Teatr Kollektivləri rejissoru ixtisası üzrə təhsil alıb. 2006-cı ildən ANS televiziyasında rejissor kimi çalışır. Bir sıra verilişlərin, sənədli filmlərin, layihələrin rejissorudur.
Qaziosmanpaşa
Tarixçə
Qaziosmanpaşa ilçəsi, əvvəllər Əyyubsultan və Çatalca ilçələri sərhədləri içərisində idi. İlçə mərkəzinin yerləşdiyi cənub-şərq torpaqları 1950-ci illərə qədər boş düzənliklər olmuşdur. Bu torpaqlar məhsuldar və daşlı olduğuna görə insanlar arasında Daşlıtarla adını almışdır.
Yaşar Əliyev (rejissor)
Yaradıcılığı
ANS televiziyasının aparıcı rejissoru olan Yaşar Əliyev hər televiziya mövsümündə bir neçə verilişin və televiziya filmlərinin rejissoru kimi çıxış edir.
Qaziosmanpaşa
Tarixçə
1950-ci ilə qədər heyvandarlar tərəfindən tikilmiş bir neçə kiçik evlədən ibarət idi. 1952-ci ildə dövlət tərəfindən Balkan mühacirləri üçün inşa edilən evlərlə başlayan Taşlıtarla sərgüzəştləri 1960-cı illərdən bəri Rami və Əyyubsultan sərhədlərini keçməsi ilə böyük bir nüfuz qazandı və 2009-cu ildək 1 milyon insanın yaşadığı nəhəng Qaziosmanpaşa ilçəsinin əsası qoyulmuşdur.
Yaşar Əliyev (rejissor)
Yaradıcılığı
2008-ci ildə Ruslan Hüseyni tərəfindən çəkilmiş "Yuxu yaddaşı" filmində baş rolu - Hüseyn rolunu canlandırıb.
Qaziosmanpaşa
İqtisadiyyat
Kiçik əsnaflar və xarici istehsal fəaliyyətləri Qaziosmanpaşa ilçəsində iqtisadi həyatın əsasını təşkil edir. İqtisadi fəal əhalinin 60%-i ilçə mərkəzlərindəki bu işlərdə çalışır. Əsnaf və Sənətkarlar Birliyinin məlumatlarına görə, bu ilçədə 498 kiçik, 145 orta və 18 iri müəssisə yer alır. Çilçıraq, avtomobil mühərriklərinin təmiri, metal işləri, geyimlər və elektron santexnika sahələrində fəaliyyət göstərən bu müəssisələrdə ümumilikdə 3.888 nəfər çalışır. Bununla yanaşı, kənd əhalisinin dolanışığını təmin etdiyi ilçə kəndlərində də kənd təsərrüfatı istehsalı mövcuddur. Ancaq kənd təsərrüfatı istehsalı gündən-günə azalır.
Hemigenia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Harpactes fasciatus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Fəxrəddin Məmmədov (riyaziyyatçı)
Fəxrəddin Məmmədov (8 sentyabr 1950 - 15 oktyabr 2021) — Gəncə Dövlət Universitetinin tədrisin təşkili və təlim texnologiyaları üzrə prorektor, texniki elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.
Həyatı
Fəxrəddin Məmmədov 1950-ci ildə anadan olub.
Təhsili
1967–1973-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsində riyaziyyatçı, riyaziyyat müəllimi ixtisasında təhsil almışdır.
Fəaliyyəti
1973-cü ildən Azərbaycan EA-nın Riyaziyyat və Mexanika Elmi Tədqiqat İnstitutunda kiçik elmi işçi, 1977-ci ildən Zaq. DMSS-də hesablama mərkəzində riyaziyyatçı mühəndis, 1980-ci ildən AKTA-nın (ADAU) hesablama mərkəzində riyaziyyatçı-proqramlaşdırıcı işləyib.
1990-cı ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək texniki elmlər namizədi elmi dərəcəsi almışdır.
1990-cı ildən isə AKTA-nın Ali riyaziyyat kafedrasında asistent, 2001-ci ildən dosent vəzifəsində çalışıb.
2002-ci ildən Gəncə Dövlət Universitetinin İnformatika kafedrasında dosent işləyib. 2007-ci ildən Riyaziyyat-informatika fakültəsində tədris işləri üzrə dekan müavini, 2011-ci ildən dekan işləyib.
8 aprel 2014-cü ildən Gəncə Dövlət Universitetinin Tədrisin təşkili və təlim texnologiyaları üzrə prorektor vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
"Fərdi EHM və riyazi modellərin mühəndis məsələlərin həllinə tətbiqi", "Adi diferensial tənliklər və mühəndis məsələlərinin riyazi modelləri", "Kompüter riyaziyyatı" adlı dərs vəsaiti, 40 metodiki göstəriş və məqalənin müəllifidir.
Geosinklinal
Geosinklinal — tektonikanın ən mühüm anlayışlarından olub, yer qabığının nisbətən mütəhərrik və sabit vilayətlərinin bir-birinə qarşı qoyulması nəticəsində meydana çıxmışdır. Geosinklinal haqqında təlimin əsasları kimi bu termin yüksək mütəhərrik, geodinamik gərginliyin təzadlı dəyişməsi, çöküntülərin böyük qalınlığı (10–25 km), yer qabığının əhəmiyyətli dərəcədə parçalanması və yüksək keçiriciliyi, aktiv maqmatizm və metamorfizmlə səciyyələnən zona kimi başa düşülür; geosinklinal inkişafı ilə sıx bağlı olan yer qabığının xətti uzanmış, qövsvari və ya mozaik qurulmuşlu zonalarıdır; inkişafın başlanğıc mərhələsində geosinklinal gömülmənin üstünlüyü (geosinklinal mərhələnin özü) və dəniz şəraitləri ilə, yekun mərhələsində isə qalxmaların (orogen mərhələ) və dağəmələgəlmənin üstünlüyü ilə səciyyələnir; həmçinin fiziki halı intensiv qırışıqəmələgətirmə proseslərinə şərait yaradan plastik zonalardır. Geosinklinal yer qabığı və üst mantiyanın quruluşu və qalınlığı xeyli dəyişkən olub kəskin qravitasion anomaliyalar və xətti anomaliyalı maqnit sahələri ilə səciyyçələnir. Müasir (və çox güman, qədim) geosinklinal yüksək seysmikliklə fərqlənir. Geosinklinal nəzəriyyəsinin müasir tektonikaya böyük təsiri çoxsaylı terminlərin olmasında da özünü göstərir. Bu terminlərdən başlıcaları bunlardır: Geosinklinal sistem, Geosinklinal vilayət, Geosinklinal mütəhərrik qurşaq.
Saat (Amerikalılar)
İstehsal
Seriyanın senaristi Co Uayzberq, rejissoru isə Adam Arkindir.
Verilənlər elmi (Data Science)
Verilənlər elmi (Data Science) informasiyanın alınması üsullarına sahib olmaqdır. “Data science” termin kimi ilk dəfə 1960-cı illərdə kompüter elmlərinin pionerlərindən sayılan Peter Naur tərəfindən “Datalogy, the science of data and of data processes and its place in education” adlı məruzəsində səsləndirilmiş, fənn kimi isə keçən əsrin 60-cı illərindən  formalaşmağa başlamışdır. Bu 1966-cı ildə Elm və Texnika üçün Məlumat Komitəsinin (CODATA – International Council for science: Committee on Data for Science and Technology) təsis edilməsinə təsadüf edir. 1974-cü ildə Peter Naur “Concise Survey of Computer Methods in Sweden and the United States” kitabında verilənlərin müasir emal metodlarının icmalını vermiş və verilənlər haqqında elmi rəqəmsal verilənlərin həyat dövrünü (yarandığı andan başqa bilik sahələrinə təqdim olunmaq üçün edilən dəyişikliklərə qədər) öyrənən bir fənn kimi təyin  etmişdir. Ancaq, termin 1990-cı illərdə geniş istifadə olunmağa başlamış və 2000-ci illərin əvvəllərindən hamı tərəfindən qəbul edilmişdir. 2001-ci ildə Purdue Universitetinin professoru, statistika, verilənlərin vizuallaşdırılması, maşın təlimi sahəsində tanınmış mütəxəssis Uilyam Klivlend (William S. Cleveland) statistik tədqiqatların texniki aspektlərinin inkişaf planı  (Data Science: An Action Plan for Expanding the Technical Areas of the Field of Statistics) adlı tədqiqatında diqqəti “data science” fənninin tədrisi məsələsinə yönəltmişdir. O, planda “data science”-i ayrıca akademik fənn kimi irəli sürmüşdür. Bu da “data scientist” adlanan kadrların hazırlanmasına marağı stimullaşdırmışdır. Təsadüfi deyildir ki, təxminən əmin vaxtdan da CODATA-nın “Data Science Journal”-ı (2002-ci ildən) nəşr olunmağa başlanmışdır.
Xarakteristikaları
Verilənlər elmi ənənəvi informatikadan başlayaraq riyaziyyata qədər müxtəlif sahələr üzrə bacarıq və vərdiş tələb edir. Bu elmin əsas məqsədi verilənlərdə qanunauyğunluqların tapılması, verilənlərdən ümumiləşdirilmış halda biliklərin aşkarlanmasıdır. Mayk Lukides verilənlər haqqında elmi verilənləri yalnız informasiyaya deyil, həmçinin məhsula çevirdiyini iddia edir. Bu sahədə vacib olan bacarıqlar adətən, mütəxəssisə lazım olan ümumi fənlərlə informasiya texnologiyalarındakı təcrübələrin və riyazi statistika biliklərinin kəsişməsi – Venn diaqramı vasitəsilə izah olunur.
Adi ağacqurbağası
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yayılma erealı
Adi ağac qurbağasına Mərkəzi və Qərbi Avropanın böyük hissəsində (İspaniyanın cənubu və Fransanın cənub hissələri istisna olmaqla) rast gəlinir.
Kələntər Dizə
Kələntər Dizə — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda bir kənd.
Tarixi
Orta əsrlərdə kəndin yaxınlığında Kiran şəhəri yerləşirdi. 29 mart 2005-ci ildə Kələntər Dizə və Qoşadizə kəndləri Sabirkənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Qoşadizə kəndi mərkəz olmaqla, Qoşadizə kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Aza bələdiyyəsinin tərkibindədir. Rayonun mərkəzindən 21 km şimalda, Ordubad-Naxçıvan avtomobil yolunun kənarındadır. Əhalisi 226 nəfər(2000); Klubu, kitabxanası, tibb məntəqəsi var. Məzrə -Ordubad rayonunda kənd,Üstüpü bələdiyyəsinin tərkibindədir. Rayonun mərkəzindən 40 km şimal-qərbdədir. Əhalisi bağçılıq, əkinçilik və heyvandarlıqla məşğuldur. Orta məktəbi, kulubu, kitabxanası, tibb məntəqəsi var.
Əhalisi
Əhalisi 271 nəfərdir.
Akademik Validə Tutayuq (film, 2008)
Akademik Validə Tutayuq qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Nazim Rza İsrafiloğlu tərəfindən 2008-ci ildə çəkilmişdir. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan botaniki, ilk azərbaycanlı qadın biologiya elmləri doktoru Validə Tutayuq haqqındadır.
Məzmun
Film Azərbaycan botaniki, ilk azərbaycanlı qadın biologiya elmləri doktoru, professor Validə Tutayuqun həyat və fəaliyyətini əks etdirir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Vüqar Tapdıqlı Rejissor: Nazim Rza İsrafiloğlu Operator: Nəriman Şıxəliyev Səs rejissoru: Rəşad Əflatunoğlu Montaj rejissoru: Əhməd Məcidov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2008-ci ilin Azərbaycan filmləri 2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Kotam
Kotam (əvvəlki adı: Ketam) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 mart 2003-cü il tarixli, 423-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Ordubad şəhər inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Ketam kəndi Kotam kəndi adlandırılmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Rayonun mərkəzindən 5 km cənub-şərqdə, Naxçıvan-Bakı dağ yolunun şimal tərəfindədir.
Əhalisi
Əhalisi 410 nəfərdir.
İqtisadiyyatı
Əhalisi bağçılıq və heyvandarlıql a məşğuldur.
Mehri Xatun
Mehri Xatun(1460 - 1514)—Türkiyə şairəsi.
Həyatı
Əsl adı Mehrinnisa, yaxud Xeyrünnisa olan Mehri Xatun bun-dan beş əsr yarım öncə 1460-cı ildə Osmanlı imperiyasının Amasya şəhərində dünyaya göz açmışdır. Onun atası Amasya qazısı Həsən Amasyəvi (Mehmet Çələbi) tanınmış şair olmuş, Bəlayi təxəllüsü ilə şeirlər yazmışdır. Babası Şücaəddin Pir İlyas isə tanınmış xəlvəti şeyxi idi.
Mehri Xatun ailəsinin imkanları sayəsində yaxşı ev təhsili almış, atasından ərəb və fars dillərini, ədəbiyyat nəzəriyyəsini, Şərq şeirinin poetik sistemini, məşhur şairlərin yaradıcılığını, öz dövrünün elmlərini  öyrənmişdir. Gənc Mehri fövqəladə gözəlliyi və dərin biliyi ilə dillərə dastan olmuş, hətta məşhur səyyah Övliya Çələbinin diqqətini özünə cəlb etmişdir. O, Mehrinin savadı haqqında yazmışdır: “Yetmiş cild kitabi-mötəbəri hifz edib cümlə üləmanı mübahiseyi-ulüm və fünunda aciz qoymuşdur.” Bu qabiliyyəti sa-yəsində Mehri Xatun yerli saray çevrəsinə daxil ola bilmişdir.
Osmanlı ənənəsinə görə, şahzadələr gənclik illərində idarəçilik və dövlətçilik təcrübəsi əldə etmək üçün Amasyada və ya Manisa-da valilik edirdilər. Ona görə də Bursa, Ədirnə və İstanbul kimi Osmanlıya paytaxt olmuş şəhərlərdən kənаrda yerləşən bir sıra iri əyalət mərkəzlərində, o cümlədən Amаsyada və Manisada da ədəbi mühitlər yaranmış, ədəbiyyat inkişaf etmişdir. Bunda şeiri-sənəti himayə edən, bir çox hallarda özləri də şeir yazan şahzadələrin müstəsna rolu olmuşdur. Sultan II Bəyazidin özünün, sonra isə oğ-lu Əhmədin Amasyada vali olduqları dövrdə bu ədəbi mühitdə bir çox məşhur şairlə yanaşı adlı-sanlı qadın şairlər də yetişmişdir. On-ları birləşdirən ümumi özəllik parlaq istedad sahibi, eyni zamanda savadlı, varlı və nüfuzlu ailələrə mənsub olmalarıdır.
Bunların arasında Mehri Xatundan əvvəl və sonra yaşamış iki şairəni xüsusi qeyd etmək olar. Onlardan biri Zeynəb Xatundur (ö. 1471-74?). Atası qazı olduğu üçün yaxşı təhsil ala bilmiş, öz döv-ründə fаrsca və türkcə yаzdığı qəzəllərlə tanınmışdır. Mənbələrdə divan tərtib edərək Fatehə təqdim etdiyi barədə bilgilər olsa da, bu divan indiyədək tаpılmаmışdır. Onun bəzi qəzəllərinə nəzirə məc-muələrində rаst gəlmək mümkündür. II Bəyazidin şahzadəsi Əh-mədin Amаsya valiliyi dönəmində həmin çevrədəki şairlər arasında olmuş, lakin sonralar ərinin və çevrəsinin basqısı altında şeiri tərk edərək inzivaya çəkilmişdir. Onun Mehri Xatuna parlaq bir örnək təşkil etdiyinə heç bir şübhə yoxdur. Mehri isə öz növbəsində əslən аmаsyalı olan başqa bir qadın şairə – Ayşə Hübbi Xatuna (ö. 1589/90) təsir etmişdir. O, II Səli-min şahzadəliyi dövründə onun müəllimi olan Şəms Əfəndinin аr-vаdı və Beşiktaşlı Yəhya Əfəndinin nəvəsidir. Şəms Əfəndi 1551-ci ildə vəfat edincə, Аyşə Xаtun padşah müsahibəsi və nədiməsi ol-muş, bu vəzifəsini III Murad zamanında da dаvаm etdirmişdir. Təzkirələrdə şeirlərindən verilən bəzi örnəklərlə yаnаşı ərəb dilin-dən çevirdiyi „İmad ül-cihad“ adlı bir əsəri vardır. Qəza və qazilik mövzusundakı düşüncələrini ehtiva edən bu əsərdə bəzi qəzəlləri də yer almaqdadır.
Bu qadın şairlərin ədəbiyyatda qadına xas özəl bir üslub yara-dıb-yaratmadıqları mübahisə mövzusudur. Lakin daha incə və lətif şeirlər yaratdıqları hamı tərəfindən qəbul edilir. Onların yaradıcılı-ğında nəzirəçilik gələnəyinin, yəni bəyəndiyi şeirlərə nəzirə yazma-ğın rolu böyük olmuşdur. Məsələn, Mehri Xatun bir çox müasirinin, xüsusən də Nəcati, Güvahi, Afitabi və Münirinin qəzəllərinə nəzirə yazmışdır. Savadlı və istedadlı şairənin, heç kimə könül verməyən və bütün evlilik təkliflərini rədd edən gözəl qadının cürəti və dik-başlığı, kişilərə meydan oxuması onlar tərəfindən qısqanclıqla qar-şılanmışdır. Hətta Nəcati ilə Mehri Xatun arasında poetik duel də yaşanmışdır. Təzkirələrdə verilən məlumatlara görə bunun bir neçə səbəbi olmuşdur. Bunlardan biri də Nəcatinin sultandan Mehri Xatuna nəzərən daha az ən’am almasıdır.
II Bəyazid (1481-1512) dövrünə aid «Ən’amat dəftəri»ndə sultanın bütün şairlərə verdiyi ən’amların axça ilə miqdarı, xələtlə-rin isə parça-qumaş növü qeyd edilmişdir. Həmin siyahıdan anlaşıl-dığına görə, yalnız 1503-11-ci illər arasında sultan tərəfindən şa-irlərə 478.500 axça ehsan edilmişdir. Şairlərdən Mövlana İdris 112.000 axça, Katibi 34.000, Səbai 30.500, Ruhi 25.000, Firdövsi 21.000, Maili 20.000, Mehri Xatun və Səfai adama 13.000 axça, Ömər Çələbi və Cövhəri adama 6.000, Nəcati 5.000 axça almışdır. Bu siyahı 500 axça ilə Məsud bin Mühiddinə qədər davam edir. Sultanlar tərəfindən şairlərə verilən maddi dəstək ən’am, xələt və ülufə şəklində sonrakı əsrlərdə də davam etmişdir. Bəzi hallarda isə sultanların şairlərə diqqəti ehsan və bəxşişlərlə yanaşı onları hər hansı vəzifəyə təyin etmək, vəzifədə olanları daha yuxarı mə-qamlara çıxarmaq şəklində təzahür etmişdir. Görünür, Nəcati onun şeirlərinə nəzirə yazan bir qadının daha çox ən’am almasını içinə sindirə bilməmişdir. Ehtimal ki, elə bu mü-nasibətlə üç hərfli iki kəlmənin – eyb və hünərin ayrı məna daşı-dıqlarını vurğulayaraq Mehri Xatuna xitabən yazmışdır:
Ey mənim şeirimə nəzirə deyən, Çıxma rahi-ədəbdən, eylə həzər,
Demə kim, iştə vəznü qafiyədə Şeirim oldu Nəcatiyə həmsər.
Qornozavodsk
Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Perm diyarına daxildir
Mehri Xatun
Həyatı
Hərfi üç olmaq ilə ikisinin Birmidir filhəqiqə eyb ü hünər?
Bir müənnəs yeydir kim, əhl ola, Min müzəkkərdən ki, ol naəhl ola.
Bir müənnəs yey ki, zehni pak ola, Min müzəkkərdən ki, biidrak ola. Şairə öz həmkarının könlünü daha sonra bu misralarla alaraq onun böyük sənətkar olduğunu etiraf etmişdir: Mehri, Nəcati şeirinə dersən nəzirə, leyk Sən bir gəda vü müflis, o bir padişah ilə. Mehri Xatun haqqında ədəbi çevrədə və bəlkə də xalq arasında yayılan dedi-qodular bu füsunkar qadının (hər halda, bir nakam məhəbbət üzündən) ömrünün sonuna qədər ərə getməməsilə və bü-tün taliblərini rədd etməsilə də bağlıdır. Məşhur şair və təzkirəçi Aşiq Çələbinin verdiyi məlumata görə, o, bir çox adlı-sanlı igidlə-rin, hətta Paşa Çələbinin də evlənmə təklifini nəzakətlə rədd etmiş, şair Zati bu münasibətlə küfrə varan ifadələrlə dolu bir qitə yaz-mışdır. Bunu Mehri Xatunun şəxsi taleyinin uğursuzluğu olaraq qiymətləndirməklə yanaşı, ədəbi taleyinin şansı kimi dəyərləndir-mək yanlış olmaz. Çünki ailə həyatı qurduğu təqdirdə ədəbi fəaliy-yətini nə şəkildə davam etdirəcəyi barədə mühakimə yürütmək o qədər də asan məsələ deyil. Mehri Xatunun şeirlərindən analaşıldığına görə, o bəzi kişilərə bəslədiyi rəğbəti, dostluq duyğularını zaman-zaman misralara çe-virmişdir. Bunların arasında şair Nəcatini, Sinan Paşanın oğlu İs-kəndəri və Əbdürrəhman Müəyyidzadəni qeyd etmək olar. Ancaq sonradan məlum olduğuna görə, bunlar sırf platonik səciyyə daşı-mışdır. Üstəlik, şairə bəzi şeirlərini sırf kişi mövqeyindən yazmış, qadın gözəlliyini vəsf etmişdir. Bu da məşhur türkoloq Hammer-Purqştal tərəfindən onun “türk Safosu” adlandırılması ilə nəticə-lənmişdir. (Yunan əsatirində Safo özü kimi başqa bir qadın olan Afroditaya aşiq olmuşdur). Türk ədəbiyyatşünası Sənnur Sezən bu adda bir kitab yazmışdır.
Bütün ömrü boyu Amasyada yaşayan Mehri Xatun öz doğma şəhərinin gözəlliklərini, Ladiq, Köniçək kimi görməli yerlərini bir rəssam kimi təsvir və tərənnüm etmişdir. Bəzi şeirlərində bu şəhər-də möhnət çəkdiyini qeyd etsə də, onda dərin bir Amasya sevgisi sezilir. Şairə yalnız bir dəfə İstanbula gedəndə Konstantiniyyənin daha gözəl olduğunu etraf etmişdir: Keçmiş ki, heyf, Mehri, Amasiyyədə ömrün, Kostantinədə, aqil isən, getmə, qal imdi.
Mehri Xatun 1506/07, bəzi məlumatlara görə isə 1514-cü ildə vəfat etmiş, babası şeyx Pir İlyasın türbəsində dəfn edilmişdir. Şarənin ölümündən sonra təzkirəçilər vicdani bir narahatlıqla onun məsumluğu, saflığı, xoş rəftarı və təmiz əxlaqı barədə bir-birindən gözəl fikirlər söyləmişlər. Məsələn, Gəlibolulu Əli "Zənni-dəhr firi-binə (zəmanənin müvəqqətiliyinə) aldanmayıb dünyaya mərdanə-liklə gəlib getdi" deyə yazmışdır. Xınalızadə Həsən Çələbi isə öz fi-kirlərini belə ifadə etmişdir: "Gərçi Mehri yaşadığı dönəmdə zərif-lər və şairlərlə söhbətdə və dostluqda sevgi və şəfqət üzrə olurdu, lakin onun möhürlü kisəsinin günəşinə yabançı əli ərməmiş, namus və iffət pərdəsinə xərək əli dəyməmişdir". Lətifinin Mehri barədə söylədikləri də çox poetik, bir o qədər də səmimidir: “ Dənizin dərinliyindəki incilərdən üstün dərəcədə təmiz olan, vüslət hə-rəmini yabançıdan, o gizli xəzinəni qara ilandan qoruyaraq, nə nisan damlalarından gümüş sədəfini qaldırmış, nə də bir araya gəlmə şəbnəmindən rəngli qöncəsini su ilə doyurmuş və bil-cümlə, nə kimsə onun iki yarım narından dad almış, nə də kimsə onun gümüş hovuzuna balıq salmışdır".
Yaradıcılığı
Merhi Xatunun bugün əldə bir divanı (onu Sultan II Bəyazidə göndərmişdir), ümumən 255 şeiri vardır. Əlavə olaraq, Sultan Əh-mədə həsr etdiyi qəsidənin içində ayrı rədiflərlə daha dörd şeirinin, “sana” rədifli qəzəlinin içində bir əlavə şeirinin olduğunu nəzərə al-saq, Mehrinin şeirlərinin miqdarı 260 olar. Bunlardan 205-i qəzəl, qalanları qəsidə, təxmis, müstəzad, münacat və dördlük formasında yazılmış əsərlərdir. Əruzun müxtəlif bəhrlərində qələmə alınan bu şeirlər öz məzmununa görə standart divan ədəbiyyatı nümunələ-ridir. Onların arasında eşqə-məhəbbətə, gülə-bülbülə, şama-pər-vanəyə, həsrətə, hicrana, aşiqin vəfasızlığına, məşuqun göz yaşla-rına, rəqibin, əğyarın hiyləgərliyinə, taleyin amansızlığına, dövranın qəddarlığına, bəxtinin qaralığına həsr olunmuş şeirlər üstünlük təş-kil edir. Poetik füqurlar və obrazlar da bütünlüklə Şərq poeziyası stilindədir: gül və gülüstan, şeyda bülbül, rəna dilbər, mahi-təban, sərvi-xuraman, ləli-ləb, ləli-bədəxşan, çeşmi-giryan, abi-heyvan, ahü fəğan, cövrü cəfa, zülfi-səmənsa, külbeyi-əhzan, xaneyi-qəm, tiri-xədəng, xar-tikan, yarın kuyi, kuyin itləri, astana və s. Burada oriji-nal olan şey şairənin öz üslubu, deyim tərzi, poetik təfəkkürüdür. Burada Mehri Xatun poeziyasının bəzi xüsusiyyətləri barədə danışmaq istəyirik. Dilin sadəliyi Mehri Xatun yaradıcılığının ən əsas xüsusiyyəti-dir. Bu baxımdan o, Füzulidən və Nəvaidən daha çox Nəsimiyə və Həbibiyə, Babura və Sultan Hüseyn Bayqaraya yaxındır. Şeirlərin-də izafət tərkiblərinin azlığı da diqqəti cəlb edir; üç tərkibli izafətlər olduqca seyrəkdir. O, bəzən izafət qəlibini çevirərək türkcə verir. Məsələn, xəyali-dilbər kimi daşlaşmış bir izafəti “dilbər xəyalı” kimi işlədir: Çün dilə dilbər xəyalı gəldi mehman olmağa. Yaxud səhni-gülüstan izafətini türk dilinin qaydalarına uyğun olaraq „gülüstan səhni” şəklinə salır: Gülüstan səhninə gəldi bu gün bir qönçələb gülrux.
Şairin dilində bu tipli ifadələr çoxdur. Mehri Xatunun şeirlərinə sadəlik, axıcılıq və dərin lirizm hakimdir, onlar asan əzbərlənir və yadda qalır. Məsələn, olmasın rə-difli qəzələ nəzər salaq:
Kimsələr mənciləyin eşqə giriftar olmasın, Kimsənin mənciləyin sevdiyi əğyar olmasın.
Kimsənin yarı gözündən dur olub yad olmasın, Kimsələr qəm xanəsində çarü naçar olmasın.
Kimsələr dilxəstə olub düşməsin yardan cüda, Kimsənin şəhrində aləm gözünə dar olmasın.
Kimsələrin gül kimi yarı üzünə gülməsin, Kimsələr bülbül kimi fəryad edib zar olmasın.
Dilərəm haq həzrətindən Mehri kimi, dostum, Gecə-gündüz zarı qıl, yarın sana yar olmasın.
Qəzəllərin böyük əksəriyyətində sevən, yanan, yarına qurban olmaq istəyən qəlbin hər cür fədakarlığa, hətta ölümə hazır olduğu-nu görürük:
Gör necə dərdə yesir oldun, ey biçarə başım, Bulmadım, qaldı sənin dərdinə bir çarə, başım...
Üzümü xak edəyin getdiyi yollara həbib, Səni həmsər edəyin basdığı daşlara başım.
Müddəi nüktələriylə sinəmin qüssələri, Mehriyi öldürə bir gün, səni qurtara başım. Şairə bəzi qəzəllərində isə doğrudan-doğruya ölüm arzulayır: Əhd etmiş idin Mehriyi öldürməyə, cana, Bənzər, bəyim, ol əhdlə peyman unuduldu. Qəhri-əğyar ilə bıçaq sümüyə ərmişdi, Cövri-yar ilə bu gəz keçdi sümükdən iliyə.
Rahi-eşqində ömür keçdi mülazimlik ilə, Ya gəl öldür, ya qəbul eylə məni bəndəliyə.
Gənzə (Ordubad)
Gənzə (əvvəlki adı: Kənzə) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 mart 2003-cü il tarixli, 423-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Ordubad şəhər inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Kənzə kəndi Gənzə kəndi adlandırılmışdır.
Mehri Xatun
Yaradıcılığı
Öz mehrini sevgilisindən axıra qədər əsirgəməyən Mehri çox zaman əməyinin heçə getdiyini dilə gətirir: Baş qoşub, zülfünə, Mehri, quru sevdalar ilə, Yel kimi yeldi yolunda, yelə verdi əməyi. Mehri Xatun poeziyasının xüsusiyyətləri barədə, əslində, çox danışmaq olar. Ancaq bu qısa önsözdə hər şeydən bəhs etməyə im-kan yoxdur. Oxucular kitabı oxuyarkən bu zərif qəlbli nalan və nakam qadının ürək çırpıntılarını, incə, hərir mehrini, onun sehrli qə-ləminin möcüzələrini özləri görəcək və təqdir edəcəklər.
I Sanço
I Sanço (Sancho I de Portugal) - Portuqaliya krallığının II kralı.
Xloritlər
Xloritlər - minerallar, Mg və Fe təbəqəli quruluşlu sulu metaalümosilikatlar, (Mg,Fe2+)3[(OH)2 AlSi3O10] {(Mg,Fe3)3(OH)6}. Dioktaedrik və trioktaedrik xloritlər məlumdur; çoxunun quruluşu qismən, yaxud tamamilə nizamlanmamış olur. Geniş izomorf əvəzlənmələri məlumdur. Bütün xloritlər aşağıdakı ümümi xassələrə malikdir: monoklinik, ya da triklinik; habitus lövhəvari, lövhəciklər. İkiləşmə mika qanunu üzrə. İkiləşmə tikişi (001) və ikiləşmə oxu [001]; ayrılması {001} üzrə mükəmməl. Aqreqat: pulcuqvari, sferolit, oolit, gizlikristallik; əsasən yaşıl, lakin çəhrayı-qırmızı (Cr), qonuru-qara da (Fe-xlorit) olur. Sərtliyi 2-3. Xüsusi çəki 2,6-3,3; Xloritlər şüasındırma qabiliyyəti Fe, Mg, Cr miqdarının artması ilə yüksəlir və SiO2 miqdarının azalması ilə azalır; ayrılma pulcuqları əyilgəndir, lakin qeyri-elastikdir. Xloritlər əsas etibarilə püskürmə süxurlarının Mg-Fe mineralları hesabına hidrotermal dəyişmə nəticəsində əmələ gəlir; yaşıl şistlərin metamorfizminin aşağı pilləsində. Süxurların aşınma məhsullarında geniş yayılmışdır. Çökmə süxurlarda (şamozit-kaolinitli, oolitli, dəmir və b. gilli süxur) həm klastik, həm də autigen mineral kimi iştirak edə bilər. Dəmirlə zəngin olan xloritlər (şamozit, türingit) dəmir filizləridir.
Harpactes kasumba
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Xloritlər
Mənbə
Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.
Mehri Xatun
Yaradıcılığı
Hazırda elm aləminə Mehri Xatun divanının dörd əlyazma nüsxəsi məlumdur. Bunlardan biri Aya-Sofyada (124 şeir), biri İs-tanbul Universitetində (216 şeir), biri İstanbuldakı Milli kitabxa-nada (128 şeir), digəri isə Sankt-Peterbuqda saxlanır. Mehri Xatunun divanı ilk dəfə Moskvada tanınmış rus türkoloqu Yelena Muştakova tərəfindən geniş önsöz və şərhlərlə birlikdə çap olunmuşdur. Şairin öz vətəni Türkiyədə onun yaradıcılığı haqqında xeyli məqalə yazılsa da, divanının elmi-tənqidi mətni ha-zırlansa da, təəssüf ki, divanın özü hələ də nəşr edilməmişdir. 2004-cü ildə Türkmənistan Elmlər Akademiyasının Milli Əlyazmalar İnstitutu Mehri Xatunun divanını çapdan buraxmışdır. Ka-kajan Atayev və Rəhmanberdi Qodarovun hazırladıqları bu nəşr ümumən qənaətbəxş olsa da, orada bəzi sözlər düzgün oxunmamış, xüsusilə Türkiyə türkcəsinə məxsus kəlmələr doğru analaşılmamış, durğu işarələrinin gəlişi-gözəl qoyulması nəticəsində mətnin dərk edilməsi xeyli çətinləşmişdir.
Gənzə (Ordubad)
Toponimi – oykonomi
Tədqiqatçıların Gənzə toponimi – oykonomi haqqında müxtəlif fikirləri var. Bəzi alimlər onu ərəb-fars mənşəli sözlərlə əlaqələndirsələr də onların əksəriyyəti bu adın Gəncə şəhərinin adı ilə eyni kökdən olması qənaətindədirlər. M.Seyidov, Q.Qeybullayev , F.Rzayev və başqaları bu adların qədim türk tayfalarından biri lan sak tayfaları ilə əlaqədar yaranması fikrindədirlər. Kəndin adının ilk öncə Kanzak olduğunu qeyd edən filologiya elmləri namizədi F.Rzayevin fikrincə, "kan" qədim türk dillərində "ulu", "ata" mənasında işlənmiş, kəndin adındakı son kompanent "zə" (əslində "zək") isə sak tayfalarının adından götürülmüşdür. Deməli, oykonim ilk vaxtlar qaynaqlarda da qeyd olunduğu kimi Kənizək–Kənzək şəklində işlənmiş, zaman keçdikcə tədricən dəyişilərək sondakı "k" səsi düşmüş, Gənzə formasına düşmüşdür. Qeyd etmək yerinə düşər ki, türk dillərində söz sonunda "k" samitinin eleziyası (səsdüşümü) xarakterik haldır.
Türkoloq alim C.Cəfərov bu toponimin hunların ən qədim adından – "kun"un morfloji birləşməsi "kunçuk"dan törəmiş "Gəncək" türk tayfasının adından götürüldüyünü vurğulayır. Toponimika üzrə məşhur mütəxəssis Q.Qeybullayev orta əsr qaynaqlarına söykənərək oykonimi sakların içərisində olan "Gəncək" adlı tayfalar ilə bağlayır. Qeyd olunan fikirləri və sak tayfalarının Azərbaycanda yaşamasının şübhə doğurmadığı faktını, hətta bu ərazilərin Saka çarlığının tərkibinə daxil olmasını əsas götürərək demək olar ki, bu oykonimin ərəb-fars mənşəli ifadələrlə əlaqəsi yoxdur və Gənzə kəndinin adı sak tayfalarının bu ərazilərdə məskunlaşması ilə əlaqədar yaranmış, təxminən Kanzak-Kənizək-Kənzək şəklində inkişaf yolu keçərək indiki Gənzə şəklinə düşmüşdür.
Tarixi
İndiyədək kəndin ərazisində arxeloji tədqiqatlar aparılmadığı üçün onun tarixi haqqında elmi əsaslı fakir söyləmək mümkün deyildir. Ancaq kənddə indiyədək qalan bir neçə maddi mədəniyyət nümunəsi onun orta əsrlər zamanı bölgənin əhəmiyyətli və inkişaf etmiş yaşayış məskənlərindən olduğunu xəbər verir. Məlumdur ki, smanlılar 1724-cü ildə Naxçıvan bölgəsini tutduqdan sonra ərazi Osmanlı üsul idarəsinə daxil oldu və burada yeni inzibati ərazi bölgüsü – 14 nahiyədən ibarət Naxçıvan sancağı yaradıldı. Bölgədə idarə işlərini asanlaşdırmaq, vergi verəcək əhalidən vergilərin nizamlı şəkildə toplanmasını təşkil etmək üçün smanlılar bir sıra tədbirlər həyata keçirdilər. Belə tədbirlərdən biri əhalinin siyahıya alınması oldu. Həmin vaxt kişi cinsindən vergi verəcək adamların adları xüsusi dəftərlərdə qeyd olunurdu. Beləliklə, bu dəftərlərin əsasında 1727-ci ildə "Naxçıvan sancağının müfəssəl dəftəri" tərtib olundu. Dəftərlərdə qeyd olunduğuna görə smanlıların hakimiyyəti illərində Gənzə kəndində vergi yaşına çatmış, yəni 20 yaşdan yuxarı 21 nəfər kişi cinsindən adam yaşamış (çox təqdirəlayiq haldır ki, kənd sakini Hacı Əhrəman İmanov böyük əmək sərf etmiş, əsl tədqiqatçılıq qabilliyyəti nümayiş etdirərək həmin adamların bir neçəsinin nəsil şəcərəsini tərtib etmişdir. və kənd bütövlükdə 6216 ağca vergi ödəmişdir.
Əhalisi
Bölgənin Rusiya ya ilhaq edilməsindən (10 fevral 1828-ci il) az sonra Naxçıvanda olan rus məmuru İ.Şopenin məlumatından bəlli olur ki, XIX yüzilliyin 30-cu illərində Gənzədə 16 ailə (36 kişi, 24 qadın, cəmi 60 nəfər) yaşamışdır. Müəllifin məlumatından o da aydın olur ki,həmin vaxt Gənzədə bir nəfər də olsun qeyri azərbaycanlı, o cümlədən erməni yaşamamışdır. 12 dekabr 1926-cı ildə keçirilmiş siyahıya alınmaya görə kənddə 665 nəfər adam yaşamışdır. Hazırda kənddə 2005-ci ilin məlumatına görə 1380 nəfərə yaxın adam yaşayır. 2009-cu il əhalinin siyahıya alınmasına görə kənddə 1502 nəfər yaşayır.
Abidələri
Kəndin ərazisində zəmanəmizədək orta əsrlər dövrünə aid bir sıra maddi mədəniyyət nümunələri gəlib çatmışdır. Bu abidələr içərisində kəndin mərkəzində yerləşən məscid xüsusi yer tutur. Məscid Naxçıvan ərazisində indiyədək salamt qalan ən qədim məscid nümunələrindən biridir. Ancaq təəssüf ki, belə möhtəşəm bir memarlıq abidəsi indiyədək tədqiqatçıların diqqətindən kənarda qalmış, tədqiq olunmamışdır. Onun haqqında yalnız 1927-ci ildə Ordubadda olan Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyətinin elmi katibi, rus alimi V.Sısoyev qısa məlumat vermiş, məscidin ölçüləri, quruluşu haqqında bir neçə cümlə ilə bəhs etmişdir.
Yerli əhali arasında olan fikrə görə məscid Hacı Hüsenqulu adlı mötəbər bir şəxs tərəfindən inşa edilmişdir. Ancaq məscidin üzərində memarlıq abidələri haqqında müfəssəl məlumatlar verən epiqrafik sənəd–kitabə olmadığı üçün onun inşa tarixi haqqında qəti fikir söyləmək çətindir. Hacı Hüseynqulu vəfat etdikdən sonra məscidin qarşısında cənub divarın yanında dəfn lunmuşdur. Son illərdə onun qəbrinin üstü düzəldilmiş, mərmər başdaşı qoyulmuşdur. Başdaşının üstündə ərəb əlifbası ilə, ərəb dilində "Mərhum Hacı Hüseynqulu. XVI əsr" sözləri yazılmışdır. Hacı Hüseynqulunun vəfat tarixinin XVI əsr kimi göstərilməsi heç bir tarixi fakta söykənmir və yaşlı sakinlərin söylədiyinə görə təxmini bir tarix olaraq orada həkk edilmişdir.
Məscid özünün memarlıq-konstruktiv quruluşu ilə diqqəti cəlb edir. İslamın müqəddəs kitabı Qurani-Kərimin "Tövbə" surəsinin 18-ci ayəsində məscidləri abadlaşdırmaq, bərpa və təmir etdirmək təqdir edildiyindən bütün orta əsrlər boyu ayrı-ayrı yaşayış məskənlərinin əhalisi və imkanlı şəxslər çoxlu məscidlər tikdirmiş və ya onları bərpa etdirərək abadlaşdırmışlar. Bu fikri Naxçıvan bölgəsində indiyədək gəlib çatan orta əsr məscidləri üzərində qalan kitabələr təsdiq etməkdədirlər. Bu ənənə indi də davam etdirilir. Azərbaycanın müstəqilliyi bərpa edildikdən və insanlara vicdan azadlığı verildikdən sonra Gənzə kəndinin əhalisi də belə bir xeyirxah iş görərək Hacı Hüseynqulu məscidini əsaslı təmir etdirmiş, kənd sakini hacı İsrafil Sadıqlı məscid üçün gözəl bir minarə tikdirmişdir. Minarənin üstündə ərəb və kiril əlifbası ilə belə bir kitabə qoyulmuşdur:
"Minarə 2000-ci ildə Hacı İsrafil Sadıqlı tərəfindən tikdirilmişdir. Memarlar Kərbəlayi Səid, Kərbəlayi Qurban".
Hazırda məscid kənd əhalisinin istifadəsindədir.