cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muğanlı (Şamaxı)
Muğanlı — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Azərbaycan Respublikasının ərazisində Muğan adı ilə bağlı 18 yaşayış məntəqəsi mövcuddur. Ağcabədi rayonu, Ağdam rayonu, Ağstafa rayonu, Bərdə rayonu, Xocavənd rayonu, Kürdəmir rayonu, Qubadlı rayonu, Şərur rayonu, Zaqatala rayonu, Zəngilan rayonu və digər ərazilərdə olan yaşayış məntəqələri buna misal ola bilər.
Yaşayış məntəqələri Cənubi Azərbaycanın Muğanlı kəndindən köçüb gəlmiş mollahəsənli, mehdili və cabbarlı nəsillərinə mənsub ailələr tərəfindən salınmışdır. Oykonim türkdilli Azərbaycan tayfası olan muğanlıların adı ilə bağlıdır. Muğanlı tayfa adı XVI əsrin əvvəllərindən məlumdur. Sonralar mənbələrdə şahsevənlərin tərkibində müstəqil tayfa kimi qeydə alınmış muğanlılar XIX əsrin əvvələrində 8 tirədən ibarət olmuşlar. Tayfa Muğan düzündə yaşadığına görə həmin düzün adı ilə adlandırılmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Bakıdan 118 km, Şamaxıdan Ağsu rayonu istiqamətinə doğru 10–12 km məsafədə yerləşir.
Əhalisi
Kənd əhalisi 1140 nəfərdir ki, onunda 574 nəfəri kişi, 566 nəfəri isə qadınlar təşkil edir.
Naidə Məmmədxanova
Məmmədxanova Naidə Camal qızı (01.05.1968) — filologiya elmləri doktoru, professor, Dünya ədəbiyyatı kafedrasının müdiri. Professor Camal Məmmədxanovun və professor Səidə İbrahimovanın qızı, akademik İbrahim İbrahimovun nəvəsi və ŞHK-nun kapitanı, millət vəkili Anar Məmmədxanovun bacısıdır.
Məmmədxanova Naidə BDU-nun Filologiya fakültəsinin məzunudur. 1991-ci ildə «Azərbaycan-rus ədəbi əlaqələri» adlı namizədlik, 2003-cü ildə isə «XX əsrin 70-90-cı illərdə fransız romanı. Həyatın və qəhrəmanın yeni konsepsiya axtarışı» adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Məmmədxanova Naidə Avropa ədəbiyyatı üzrə mütəxəssisdir. “Dünya ədəbiyyatı tarixi”, “Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq (rus-xarici ədəbi əlaqələr)” fənlərini tədris edir. Ədəbiyyat problemlərinə həsr olunmuş 100-dən artıq elmi əsərlərin, o cümlədən “Романтизм в зарубежной литературе ХIХ века” və “Турецкая проза 20-40-х годов ХХ века” adlı metodik vəsaitlərin, dörd monoqrafik araşdırmanın: “Французский роман 70-90 годов ХХ века. Поиски новой концепции жизни и героя”, “Восприятие искусства и искусство восприятия (русско-азербайджанские литературные связи рубежа веков)”, “Müasir fransız ekzistensialist romanı” (fransız dilində), “Fransız postmodernizmin xüsusiyyətləri” (ingilis dilində), həmçinin bir dərsliyin “Зарубежная проза II половины ХХ века” və dərs vəsaitin “Взаимосвязь реализма Л.Н.Толстого и Д.Голсуорси” müəllifidir.
Məqalələri həm respublikada, həm də bir sıra xarici ölkələrdə, məs. Fransada, Rumıniyada, Bolqarıstanda, Moskvada, Samarada, Tiflisdə, Daşkənddə, Türkiyədə və digər ölkələrdə işıq üzü görüb. Ailəlidir, bir övladı var.
Neftçilər prospekti
Neftçilər prospekti — Bakı şəhərinin Səbail rayonu ərazisində yerləşən, iki istiqamətli 5 zolaqlı küçədir. Küçə öz başlanğıcını Azneft meydanından götürür, Bakı bulvarı boyunca uzanaraq, Yusif Səfərov küçəsi səviyyəsində Nobel prospektinə keçir. Küçənin uzunluğu 3,3 km-dir.
== Maraqlı ünvanlar ==
təklər
cütlər
Dünya Azərbaycanlıları Konqresi
Dünya Azərbaycanlıları Konqresi (qısaca "DAK"") — Dünyadakı Azərbaycan diasporunun bir hissəsini birləşdirən beynəlxalq təşkilat.
Haqqında
Dünya Azərbaycanlıları Konqresi (DAK) 1997-ci ildə ABŞ-də yaradılıb və Azərbayсanda, həmçinin ondan kənarda yaşayan azərbaycanlıların hüquqlarının bərpası və insan haqları uğrunda mübarizə aparan müstəqil, iсtimai və beynəlxlaq diaspor təşkilatıdır.
Təşkilat dünyaya səpələnmiş azərbaycanlıların bir araya gəlməsi, xüsusilə də adi insani hüquqlardan məhrum olan güneyli soydaşlarımızın səsinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmasında aktivlik nümayiş etdirib. Bu sahədə DAK-ın gördüyü işlər dünyanın ayrı-ayrı ölkələrində yaşayan soydaşlarımızın bir məqsəd ətrafında birləşməsinə, eyni zamanda Güney Azərbaycan probleminin dünya birliyinin gündəminə gətirilməsinə güclü təkan vermişdir.
Parçalanmalar
DAK bununla belə fəaliyyəti dövründə əldə etdiyi uğurlarla yanaşı, problemlərlə də qarşılaşıb, müəyyən çətinliklərlə üzləşib. Təşkilatın üzləşdiyi ən ciddi problemlərdən biri zaman-zaman parçalanması, müəyyən insanların konqresdən ayrılmaları, bəzilərinin isə DAK-a alternativ qurumlar yaratması olub.
Dünya Azərbaycanlıları Konqresi daxilində ilk parçalanma 2005-ci ilə təsadüf edib. Təşkilatın 2002-ci ildə Haaqada keçirilən qurultayından sonra bir qrup şəxslər adı çəkilən qurumdan ayrılaraq yeni konqres formalaşdırmaq istiqamətində fəaliyyət göstəriblər. Həmin dövrdə təşkilatın parçalanması ilə Dünya Azərbaycanlıları Konqresi adı altında iki qurum fəaliyyət göstərib.
Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin 2005-ci ildə parçalanmasından sonra yaranan DAK-lardan birinə Cavad Derəxti, digərinə isə Məhəmmədrza Xeşti rəhbərlik edib. Bir müddət sonra isə Məhəmmədrza Xeştinin rəhbərlik etdiyi DAK adını dəyişərək Demokratik Dünya Azərbaycanlıları Konqresi adlandırıb.
2010-cu ilin dekabrın 24-də isə Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin Almaniyanın Bonn şəhərində XI Qurultayı keçirildi. Qurultayda təşkilatın strukturunda dəyişiklik edildi, yeni həmsədrlik institutu yaradıldı. Beləliklə, Sabir Rüstəmxanlı və Firidun Pərvizniya Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin həmsədri seçilərək adıçəkilən qurumu bir müddət ziddiyətlərdən kənar saxlaya və ümumi hədəflər uğrunda mübarizə aparan bir təşkilata çevirə bildilər.
2015-ci ilin aprelində Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin İstanbul şəhərində keçirilən XIII qurultayında Sabir Rüstəmxanlı və Firidun Pərvizniya yenidən təşkilatın həmsədrləri seçildilər.
Dəməşq əyaləti
Dəməşq vəya Şam əyaləti — Osmanlı imperiyası nın əyalət lərindən biri.
Artemisia franserioides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Rondeletia peruviana
(Rondeletia peruviana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Van ili
Van ili — Türkiyənin 81 ilindən biri. İnzibati mərkəzi Van şəhəridir.
Coğrafi ərazisi və iqlimi
Ərazisi dağlıq hissədə yerləşir. Vanın hündürlüyü 2500-3500 metrdir. İldə 10-13 dəfə buralara qar yağar. İqlimi soyqdur. Ən fəal zəlzələli hissədə yerləşər.
Van - Türkiyənin zəlzələ mərkəzi
Van seysmik cəhətcə fəal zonadır. Son dəfə 2011-ci ilin oktyabrın 20-dən başlayaraq burada 5-10 dərəcəli zəlzələlər baş vermişdir.Bu zəlzələ nəticəsində 500-dən çox insan həlak olmuşdur.
Əhali
31 dekabr 2011-ci il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən Van ilinin faktiki əhalisi 1 022 532 nəfərdir (525144 nəfəri kişilər, 497388 nəfəri qadınlar). Onlardan 526,725 nəfəri (273183 nəfəri kişilər, 253542 nəfəri qadınlar) şəhər əhalisi, 495 807 nəfəri (251961 nəfəri kişilər, 243846 nəfəri qadınlar) isə kənd əhalisi olmuşdur.
Milli tərkib
1960-cı ildə aparılmış siyahıya alma zamanı ilin 211 min nəfər əhalisinin 180 min nəfəri ana dilini kürdcə, 31 min nəfəri isə türkcə olaraq qeyd etmişdi. Bu ildə başqa etnik quruplar ilə birlikdə çox sayda azərbaycanlıların qolu olan kürəsünnilərdə yaşayırlar.
Kusserq
INSEE kodu — 12081.
Kommuna təxminən Paris dən 500 km cənubda, Tuluza şəhərindən 150  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 29  km qərbdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 229 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 141 nəfər (15-64 yaş arasında) 103 nəfər iqtisadi fəal, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73.0%, 1999-cu ildə bu göstərici 69.8%). Aktiv olan 103 nəfərdən 97 nəfəri (61 kişi və 36 qadın) işləyir, 6 nəfər işsizdir (3 kişi və 3 qadın). 38 hərəkətsiz 9 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 16 nəfər təqaüdçü, 13 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Karate
= Dərəcələr = Karatedə dərəcəni kəmərlər təmsil edir.Bunlar ağ, sarı, narıncı, yaşıl, göy, qəhvəyi və qaradır.Dərəcələr '' Kyu" adlanır.Qara kəmərdə isə alınan dərəcələr dan adlanır. 1-ci dan,2-ci dan və s. 10 kyu və 10 dan dərəcəsi vardır.thumb|right
=== Karate, tam adı karate-do (Yaponca: kara - "boş", te - "əl", do - "yol", yəni "boş əlli yol") - yapon əlbəyaxa döyüş sənəti. 1929-cu ildə Funakosi Gitin tərəfindən dzen buddizmin təsiri altında yaradılmışdır. === Karatenin vətəni Yaponiyanın Okinava adasıdır. XX əsrin əvvəllərində adanın ağır iqtisadi vəziyyəti okinavalıların digər yapon adalarına köçməsinə gətirib çıxarmış, onlar isə öz növbəsində bu idmanın bütün Yaponiyaya yayılmasına yol açmışlar. left|thumb|Traditional Dojo - Shurei no yakata at Karate Kaikan, Tomigusuku Naha Okinawa Karate hazırda olimpiya oyunları siyahısında olan idman növlərindən biridir. Karatenin bir çox növü mövcuddur.Bunlardan biri Goju-ryu;Shotokahan və s.
Talışnuru
Talışnuru (digər tarixi adı Kiçik Avaxıl) – Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Keçmiş adı Kiçik Avaxıl olmuşdur. Kəndin adı "Talış" və "Nuru" sözlərindən ibarətdir. Yaşayış məntəqəsi 19-cu əsrdə Cavad qəzasında yaşamış 63 tüstüdən ibarət talış tayfasına mənsub bir qrup ailənin yaylaq yerində məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Nuru tayfa başçısının adı idi.
Əhali
2009-cu ilin siyahıyaalmasına əsasən, kəndin əhalisi 317 nəfərdən ibarət idi. Kəndin 77 təsərrüfatı var.
Hamar-Daban
Hamar-Daban (Хамар дабаан) — Şərqi Sibirin cənubunda, Pribaykalın da cənubunda yerləşən dağlıq ölkə. Ərazisinin böyük qismi Rusiya Federasiyası Buryatiya Respublikası ərazisində yerləşir.
Coğrafi xüsusiyyətləri
Hamar-Daban İrkutsk vilayətinin Slyudan rayonu və Buryatiyanın altı rayonunu özündə birləşdirir. Su ayrıcı silsilə bu rayonlar arasında təbii sərhəd rolunu oynayır. Silsilənin şimalı ilə Transsibir magistralı və Baykal avtomagistralı keçir.
Baykal gölünün cənub-qərb sahilləri Pribaykalın ən rütübətli sahəsidir. Bura il ərzində 1200 mm yağıntı düşür. Bu baxımdanda zəngin bitki örtüyü ilə seçilir. Burada əsasən dağ tundra bitkiləri yayılmışdır. Meşələri əsasən enliyarpaqlıdır — adi şam, Avropa qara şamı, Sibir sidrağacı, ağ şam. Üstəlik burada Qovaq və tozağacı meşələri belə vardır. Alp zolağında isə Alçaqboylu sidr şamı, cırtdan tozağacı kimi bitkilərtə sahibdir.
Qorunan ərazilər
Hamar-Daban silsiləsinin mərkəzində Bykal qoruğu yerləşir. Ondan qərbdə, Buryatiyanın Zakamen rayonu ərazisində isə Snejinski botanik yasaqlığı yerləşir (sahəsi — 238,48 min ha). Hamar-Dabanın qərbində, Tunkinski rayonu ərazisində Tunkinski Milli parkı qərarlaşır.
Funa
Əsas sakinləri:
quruda — qonur ayı, maral, sığın, izübr, müşk maralı, canavar, tülkü, dələ, dovşan, burunduk, turac, Nucifraga caryocatactes, əlvan ağacdələn, adi bonazi tetrası
çaylarda — Xarius, Brachymystax, adi taynen, Rutilus.
Zirvələri
Hamar-Daban silsiləsinin ən hündür zirvəsi Xan-Ula (2371 m) dağıdır. Ancaq Ululik çayının yuxarı axarlarında hündürlüyü 2396 m olan Subutuy dağə yerləşir. Ən məşhur zirvə isə Çerski pikidir (2090 m). Hər il onu minlərlə turist ziyarət edir. Mərkəzi hissədə, Baykal qoruğu ərazisində şahid dağ olan Soxor yerləşir (2316 m).
Göl və çayları
Hamar-Daban silsiləsi ərazisində müxtəlif göllərə rastlamaq mümkündür. Onlar arasında ən böyüyü və məşhuru Sobolin gölüdür. Digə gölləri — Patovoe gölü, Serdçe gölü, Çyornaya gölü.
Su turizmi üçün əlverişli çayları:Utulık, Snejnaya, Temnik, Xara-Murin.
İncəsənətdə
Hamar-Daban silsiləsinə 1962-ci ildə Yuri İosiofoviç Vızbor eyni adlı mahnı yazmışdır.
Su nəqliyyatı
right|thumb|[[İslandiyada Sietl portu]]
Su nəqliyyatı — yüklərin (və ya sərnişin) su yolları (okean, dəniz, göl, çay həmçinin süni kanallar və s.) üzrə daşınmasıdır. Gəmi əsas nəqliyyat vasitəsidir. Su nəqliyyatı ən ucuz nəqliyyat növüdür.
Su nəqliyyatı haqqında
Su nəqliyyatı — yüklərin (və ya sərnişin) su yolları (okean, dəniz, göl, çay həmçinin süni kanallar və s.) üzrə daşınmasıdır. Gəmi əsas nəqliyyat vasitəsidir. Su nəqliyyatı ən ucuz nəqliyyat növüdür. Azərbaycanın bütün dəniz yollarının başladığı Bakı – Xəzərin ən iri limanıdır. Bakıdan Həştərxana, Mahaçqalaya, Mərkəzi Asiyaya, Iranın Ənzəli limanına üzmək olar. Azərbaycan Xəzər dənizi → Volqa çayı → Volqa — Don kanalı → Don çayı → Azov dənizi vasitəsi ilə dünya okeanına çıxa bilər. Azərbaycan gəmiləri Volqa-Don kanalından başqa Volqa-Baltik və Baltik-Ağ dəniz kanalları ilə də dünya okeanına çıxa bilər. Bakı-Türkmənbaşı, Bakı-Aktau və Bakı-Bekdaş arasında işləyən dəmiryol bərə keçidi 11 saata iki sahil arasında əlaqə yaradır. Xəzərdə tankerlər vasitəsi ilə neft də daşınır. Qışda Xəzərin şimalı donduğundan Bakı-Həştərxan yolunda hərəkət kəsilir. Bu zaman bu xətt üzrə işləyən gəmilərin çoxu Qara və Aralıq dənizlərində yerləşən limanlara yük daşımaqla Azərbaycan büdcəsinə xeyli valyuta gətirirlər. Azərbaycanın su nəqliyyatında Azərbaycan Dövlət Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi (ADXDC) və Bakı Dəniz Ticarət Limanı (BTTL) xüsusi rol oynayır. İstifadə edilən akvatoriyalar üzrə aşağıdakı tiplərə bölünür: Dəniz gəmiləri dəniz səfərinə yararlı (üzmə qabiliyyətinə) olmalıdır; dəniz gəmiləri çaylarda hərəkət edən gəmilərdən daha böyük olur.
Yükləmə və boşaltma üçün sahildə limanlar xidmət göstərir; sərnişinlər üçün sahildə vağzal olur.
Su nəqliyyatı yüksək daşıma qabiliyyətiylə və daşınmaların çox aşağı maya dəyəriylə fərqlənir; bundan başqa, o demək olar ki, istənilən iri qabaritli yükləri daşımağa imkan verir. Su nəqliyyatından ən çox quru nəqliyyatı az olan yerlərdə, qitələr arasını adalarda, həmçinin sahilyanı rayonlarda istifadə olunur. Bərələr su nəqliyyatının əhəmiyyətli növüdür.
Su nəqliyyatının xüsusi növü — buyer — suyun donmuş səthi üzərində küləyin təsiri altında hərəkət edir.
Cüdo
thumb|200px|Cüdo Cüdo  (Cü - yumşaq, Do – yol) və ya dzü-do — yapon döyüş sənətidir. Ciqaro Kano Ciu-citsu döyüş növünün əsasında cüdonun əsas qaydalarını, məşq prinsiplərini, mübarizə üsullarını yaratmışdır. Cüdonun yarandığı tarix 1882-ci il hesab olunur.
Yaranması
Cüdo idman növü 1882-ci ildə Yaponiyada yaranıb. Bu idman növünün təməlini Ciqaro Kano qoyub. C.Kano Yaponiyada Olimpiya Komitəsinin ilk prezidenti, Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin üzvü olub. O vaxt yaponların milli idman növü sayılan əlbəyaxa-silahsız döyüş növü olan ciu-citsu təkcə Yaponiyada deyil, eləcə də əksər dünya xalqları arasında geniş yayılmışdır. Lakin bu idman növü ilə məşğələlər, yarışlar saysız-hesabsız zədələrlə nəticələnirdi. Buna görə də ciu-citsu gənclərin fiziki tərbiyəsinə yönəldilmiş idman növü ola bilməzdi. Yaponiya məktəblərindən birində müəllim işləyən Ciqaro Kanonu gənclərin fiziki və mənəvi tərbiyəsi həmişə ciddi şəkildə düşündürdüyündən o belə qənaətə gəlmişdir ki, gənclərə yeni, zərbələrsiz və fəndləri zədələnmələrə səbəb olmayan maraqlı bir idman növü gərəkdir. Buna görə də o, Tokio universitetinin həkimi Ervin Bels ilə birlikdə ciu-citsu idman növündə zədələnmələrə, çıxıqlara və sınıqlara səbəb olan fəndləri və zərbələri çıxararaq yeni idman növünü yaratdı və ona "Cüdo" adını verdi. Yaponca CÜ-elastik, yumşaq, DO isə yol, prinsip deməkdir. Yeni güləş növünün sirrləri isə Ciqaro Kanonun yaratdığı və dünyada ilk cüdo məktəbi olan "Kodokan"da öyrədilirdi. Kodokan ümumdünya cudo institutu olmaqla bu gün də dünyanın ən böyük cüdo mərkəzidir, yapon milli güləşini bütün dünyada təbliğ edən və yayan bir təşkilatdır.
Cüdoya tez bir zamanda geniş kütləni cəlb etmək üçün Kano müxtəlif üsullardan istifadə etmişdir. O, söyləyirdi ki, ən zəif adam belə cüdo fəndlərinin köməyi ilə özündən qat-qat güclü adama çox güc sərf etmədən asanlıqla qalib gələ bilər. Beləliklə də, tez bir vaxt ərzində kodokanda cüdonun sirrlərini öyrənmək arzusunda olanların sayı durmadan artmağa başladı. Tezliklə Kanonun istedadlı tələbələri ciu-citsu və digər məktəblərin yetirmələri ilə təşkil olunan yarışlarda qələbələr qazanaraq cüdonun onlarla müqayisədə yüksəkdə olduğunu sübut etmişlər.
Dünyada tanınması və inkişafı
Daha sonra isə Kano cüdonu dünyada yaymaq haqqında fikirləşməyə başlayır. Bu məqsədlə o, öz tələbələri ilə Avropa və Amerikaya səyahətə çıxır. Onlar hər ölkədə cüdonun üstünlüyünü göstərərək Kodokan məktəbinin filiallarını açırdılar. Cüdo ilə məşqul olanlara hətta təqaüd də verilirdi. Beləliklə də, XX əsrin əvvəllərində cüdo Fransada, İngiltərədə, Braziliyada, Belçikada, Hollandiyada, İspaniyada və s. bu kimi iri inkişaf etmiş ölkələrdə geniş yayılmağa başladı və tez bir zamanda geniş şöhrət qazandı.
İlk dünya çempionatı
Beynəlxalq Cüdo Federasiyası 1951-ci ildə, Avropa Cüdo Birliyi isə 1952-ci ildə yaradıldı. 1956-cı ildə Tokioda ilk dünya çempionatı keçirildi və 1958-ci ildə Parisdə təkrarlandı. Əvvəlcə cüdoda çəki dərəcələrinə bölünmə yox idi və hər iki dünya çempionatında yaponlar qalib gəlmişlər. Lakin 1961-ci ildə keçirilmiş dünya çempionatında Hollandiyalı Anton Hessinkin çempion olması yaponların şöhrətinə zərbə endirdi və bu onları məcbur etdi etdi ki, çəki dərəcələri sistemini yarışlırda tədbiq etsinlər. İlk çəki dərəcələri belə olmuşdur: 68 kq, 80 kq, +80 kq və mütləq çəki dərəcəsi. Mütləq çəkidə çəkisindən asılı olmayaraq bütün cüdoçular güləşə bilərlər.
1964-cü ildə Yay Olimpiya oyunlarına ev sahibliyi edən yaponlar cüdonun Olimpiya oyunlarının proqramına daxil olunmasına nail oldular. Təkcə 1968-ci il Olimpiya Oyunlarında cüdo proqrama daxil olunmamışdır. 1972-ci ildə Münhendə Olimpiya Oyunlarında isə cüdo proqrama yenidən daxil olundu və indiyə qədər də bu davam edir.
İdman yarışları
Yarışlar güləş texnikası (şiay) və kata ( cütluylər kata elementlərinin düzgün işlədməsi ) üzrə keçirilir.
Təsəlliverici görüşlərdə uduzan cüdoçunun rəqibi finala qədər yüksəldikdə o, son döyüşdə yarımfinalda uduzanla bürünc medal uğrunda döyüşəcək.
Döyüş ölçüsü minimum 14 x 14 metrə olan tatamidə, onun 8 x 8 və ya 10 x 10 metr olan hissəsində baş tutur. İdmançılardan biri fənd zamanı tatamidən kənara çıxdıqda yalnız tatzminin içində başlayan fənd qiymətlənir.
Beynəlxalq cüdo federasiyasının təşkil etdiyi yarışlar zamanı cüdoçular ağ və göy rəngli cüdogilərdə çıxış edirlər. Döyüşün müddəti 5 dəqiqədir. Əsas vaxt bitdikdən sonra xallar eyni olduğda (həm fəndlər, həm də şidolar sayılır) vaxtı məhdud olmayan qoldenskor təyin olunur, döyüş ilk xal və ya şidoya kimi davam edir.
Döyüşü üç hakim idarə edir ( tatamidəki arbitr və tatamidən kənarda iki hakim, böyük yarışmalarda videotəkrar tətbiq olunur).
Əlillər üçün də yarışlar təşkil olunur (həmçinin gözdən əlillər üçün də).
İdmançılar ayaq üstə fəndlər, parterdə saxlama (osaekomi), boğucu və ağrıedici fəndlər tətbiq edə bilərlər (ənənəvi cüdodan fərqli olaraq, ağrıedici fəndi yalnız dirsək oynağında tətbiq etmək olar). Ayaq üstə ağrıedici və boğucu fəndləri və zərbələri (atemi) tətbiq etmək qadağandır.
Döyüş idmançıların ayaq üstə vəziyyətdə başlayır. Tatamiyə çıxdıqda idmançılar biri birinə baş əyirlər. Həmçinin döyüşün əvvəlində və sonunda baş əymək lazımdır. Döyüşdən əvvəl əl ilə görüşmək qadağandır.
Döyüş «hacime» komandasından sonra başlayır. «Mate» komandası döyüşü müvəqqəti, «soro-made» isə döyüşü tam olaraq dayandırır.
Texniki fənd alındısa, onu qiymətləndirirlər. Üç qiymət var:, və. Ən yüksək qiymət ippondur, ondan aşağı vaza-ari, minimal qiymət yukodur. Əvvəllər tətbiq olunan ən aşağı xal 2009-cu ildə ləğv olundu. . Vaza-ari rəqibin istənilən yuko fəndlərindən yüksək, vaza-ari və yuko təkcə vaza-aridən yüksək qiymətlənir. İki vaza-ari döyüşçüyə qələbə verir (vaza-ari-avasete-ippon — vaza-ariləri birləşdirirəm və ippon verirəm).
"İppon" bu hallarda verilir:
thumb|150px|right|Hakim əlini qaldıraraq ippon xalı verir "Vaza-ari" bu hallarda verilir:
"Yuko" bu hallarda verilir:
Qayda pozuntularına görə hakim tətbiq edə bilər. Cəza qadağan olunmuş fəndlərin tətbiqinə gorə, passivlik, fəndlərin immitassiyası, parterə çəkinmə, rəqibin tutma fəndindən hər dəfə yayındıqda və sair hallara görə verilir. Üçdən az «şido» rəqibə xal vermir. Dördüncü şido dərhal döyüşü dayandırır, cüdoçu diskvalifikasiya olunur və rəqibə ippon xalı verilir (. Ciddi qayda pozuntularına görə «hansoku-make» əvvəlcədən verilən şidosuz da verilə bilər (məsələn, ayaq üstə rəqibin ayağını tutduğuna gorə).
2010-cu ilin yanvarın birində qaydalarda dəyişikliklər oldu. İlk fənd kimi ayağın və beldən aşağı hər bir hissənin tutması diskvalifikasiya ilə cəzalanır. Aşağı müdafiə vəziyyəti şido ilə cəzalanır. Cüdo ruhunun hər bir pozuntusu diskvalifikasiya ilə cəzalanır.
Döyüşlər iki «Care» sistemli kameralarla qeyd olunacaqlar. Əlavə vaxt zamanı əsas vaxtda qazanılan xallar göstəriləcək. Əlavə vaxtın sonuna qədər nəticə dəyişmədikdə qalibi hakimlər müəyyən edirlər.
2013-cü ilin fevralında yenidən qaydalarda dəyişikliylər oldu. Ayaq üstə döyüş zamanı ayaqdan tutmaq dərhal «hansoku-make» ilə cəzalanır. Saxlama fəndinin müddəti azaldı: 20/15/10 saniyə — ippon/vaza-ari/yuko. Rəqibin tutma fəndindən iki əllə və ayaq ilə qaçmaq. «Səhv» tutmaların (məsələn, birtərəfli) dərhal fənd kimi tətbiq etməsi tələbi (əvvəllər tutma üç saniyədən çox olmadan fənd kimi tətbiq olunmalı idi). Parter və ya ayaq üstə tatamidə başlayan fənd tatamidən kənarda da qiymətlənir və bununla döyüşçünün müdafiə kimi tatamidən kənara çıxmağı taktikası ləğv olunur. İkinci və üçüncü şido rəqibə xal verməyəcək. Əlavə vaxta məhdudiyyət ləğv olundu, hakimlər qələbə qazananı müəyyən etmirlər. Hakimlərin ikisi tatamidən kənarda olacaqlar. Çəkilər döyüşlərdən bir gün əvvə ölçülür.
Olimpiya Oyunlarında
1964-cü ildə Tokioda keçirilən XVIII Yay Olimpiya Oyunlarında cüdo ilk dəfə olimpiya oyunları proqramına daxil edilmişdir. 1992-ci ildə Barselonada keçirilən Olimpiadada MDB yığmasını təmsil edən idmançımız Nazim Hüseynov cüdo üzrə ilk azərbaycanlı Olimpiya çempionu olmuşdur. Eyni uğuru 2008-ci ildə Pekində keçirilən XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında Elnur Məmmədli təkrarlamışdır.
Camal Məmmədxanov
Məmmədxanov Camal İslam oğlu (d. 25 dekabr 1938) — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Məmmədxanov Camal İslam oğlu 25 dekabr 1938-ci ildə anadan olmuşdur, 1946-cı ildə Bakının Mərdəkan qəsəbəsində orta məktəbə getmiş, 1956-cı ildə Bakı şəhər 46 saylı orta məktəbi başa vurmuşdur.
Atası Məmmədxanov İslam Kərim oğlu 1904-cü ildə Füzuli rayonunun Qоçəhmədli kəndində anadan olmuş, Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmiş və müharibə əlili olmuşdur. Islam Məmmədxanov 1932-ci ildə Azərbaycan Tibb Institutunu bitirmiş və respublikanın bir çox rayonlarında cərrah kimi fəaliyyət göstərmiş, 1977-ci ildə dünyasını dəyişmişdir.
Camal Məmmədxanov 1954–1956-cı illərdə həmin məktəbin Komsomol Komitəsinin katibi olmuşdur. 1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuş, 1961-ci ildə həmin fakültənin fizika-mexanika şöbəsini bitirmişdir. Universitetdə təhsil aldığı dövrlərdə idmanla məşğul olmuş və gənclər arasında üzgüçülük üzrə respublika çempionu olmuşdur. 1961-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında mexanika-riyaziyyat ixtisası üzrə fəaliyyətə başlamışdır.
Elmi fəaliyyəti
Camal Məmmədxanov 1964-cü ildə Leninqrad şəhərində dissertasiya müdafiə edərək elmlər namizədi adına layiq görülmüşdür. Camal Məmmədxanov elmi araşdırmalarını davam etdirərək 1984-cü ilin mart ayında müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək elmlər doktorlu adını qazanmışdır.
1976-cı ildən bu günə qədər Bakı Dövlət Universitetində çalışan Camal Məmmədxanov universitetin professorudur. Fəaliyyət göstərdiyi illər ərzində 12 elmlər namizədi, 1 elmlər doktoru yetişdirmişdir.
100-dən çox məqaləsi dərc edilmiş və dünyanın aparıcı dövlətlərinin təhsil ocaqlarında (ABŞ, Almaniya, Yaponiya, İngiltərə, Rusiya və s.) tərcümə edilərək çap olunmuşdur. Rusiya, Bolqarıstan, Çexiya, Macarıstan və Türkiyədə keçirilən simpoziumlarda çıxış etmişdir. Oğlu Anar Məmmədxanov millət vəkili, qızı Naidə Məmmədxanova isə filologiya elmləri doktorudur.
Yozqat ili
Yozqat ili — Türkiyədə il.
Əhalisi
1960-2008 illər arası ilin əhalisi 20,33% artmışdır.
Arazın o tayında (film, 1947)
Arazın o tayında tammetrajlı sənədli filmi rejissor Esfir Şub tərəfindən 1947-ci ildə çəkilmişdir. Film Bakı Kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Tammetrajlı publisistik film 1945-1946-cı illərdə Güney Azərbaycanda baş verən hadisələri ekranda canlandırır.
Məzmun
Film burada xalqın öz azadlıq və müstəqilliyi uğrunda apardığı mübarizəni, ölkədə gedən demokratik hərəkatı tərənnüm edir, filmdə öz xalqına qəlbən bağlı olan adamlar- Şeyx Xiyabanı, Səttar xan, Bağır xan, Pişəvəri, Qulam Yəhya və başqaları haqqında söhbət açılır.
Coşub daşan, gur Araz çayı çox hadisələrin şahidi olub, başı qarlı Savalan dağı, çiçəkləyən meyvə bağları, tarixi memarlıq abidələri, milli-azadlıq hərəkatı döyüşçülərinin qərargahına çevrilmiş uzaq dağ yerləri, qayaüstü təsvirlər Güney Azərbaycanının koloritli obrazını yaradır.
Film haqqında
Filmi montaj etmək üçün operator Muxtar Dadaşov o vaxt məşhur montajçı və rejissor olan Esfir Şubu dəvət etmişdi. Esfir Şub İranda çəkilişlərdə iştirak etməmişdi, yalnız çəkilmiş materiallara quruluş vermişdi. Sonralar Esfir Şub titrlərdə rejissor olaraq Muxtar Dadaşovun da adının yazılmasını təklif etsə də M.Dadaşov imtina etdi.
Əkin şabalıdı
, əkin şabalıdı, adi şabalıd (Castanea sativa) - cinsinə aid bitki növü.
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli ksilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir –VU A2c+3 cd. Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Hündürlüyü 30 (35) m-ə qədər, diametri 1,5 (2) m, enli, budaqlı çətiri olan ağacdır. Tumurcuqları iri, yumurtaşəkilli, tünd-qəhvəyi rəngdədir.
Çiçək
Erkəkcikli çiçəkləri sarımtıl rəngli, ətirlidir,uzun ox üzərində yumaqcıqda oturaraq,çiçəkləri solandan sonra tökülən, uzun düzduran salxım əmələ gətirir. Dişicikli çiçəkləri 1-3 ədəd və ya daha çox olmaqla yumaqcıqda yerləşir.
Meyvə
Meyvəsi parıldayan, qalın dərili,meyvə yanlığı qəhvəyi rəngli olan qozdur;qozlar bir tərəfdən qabarıqdır, 2-3 (1) ədəddir,gec açılan olub, xaricdən uzun sivri iynəlidir,şarşəkilli qoza ilə tamamlanır.
Çiçəkləməsi - İyun
Meyvə verməsi - Oktyabr-Noyabr
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
İyun-iyul aylarında çiçəkləyir. Meyvələri sentyabrın axırında, oktyabr və noyabr ayında yetişir. Toxum, pöhrə və kök bicləri ilə artır. Tozlanması entomofil və anemofildir. Mezofitdir. Təzə, dərin, açıq qonur çöküntülü dağ-meşə qurşaqlarında yaxşı bitir, tərkibində əhəng olan torpaqları, quru və bataqlıqlaşmış yerləri sevmir. Şabalıd meşəlikləri nisbətən kiçik sahələri tutub, əsas etibarilə dəniz səviyyəsindən 550-1200(1300)m hündürlükdə, yamacın rütubətli şimal, qərb və qismən cənub hissələrində yayılmışdır. Adətən qarışıq halda fıstıq-vələs və vələs-palıd meşələrində bitir. Qida bitkisidir.
Status
Arealı tədricən azalan relikt növdür.
Yayılması
Zaqatala (qoruğun ərazisi), Qəbələ (Vəndam və Bum çayları vadilərində) və rayonları. Qavqazın qalan hissəsində - Qərbi Zaqafqaziya, Cənubi Osetiya MB. Azərbaycandan kənarda – Kiçik Asiya və Qərbi Avropanın cənubu.
Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, Alazan-Əyriçay, KQ şimal, KQ mərkəz. (Xocalıçay), Lənk. dağ. Orta və yuxarı,bəzən aşağı dağ qurşaqlarında rast gəlinir.
Sayı və tendensiyası
Yayılma ərazilərinin və yaşayış mühitinin keyfiyyətinin davam edən azalması müşahidə olunur.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Şərq fıstığı tikinti işlərində, sualtı tikintidə, gəmiqayırmada, dülgər və mebel düzəldilməsində və s. istifadə olunur.Zoğ və yarpaqları iri buynuzlu heyvanların yemdir. Həmçinin dekorativ əhəmiyyəti vardır.
Yaşayış mühiti
Digər cinslərlə birgə təmiz meşə əmələ gətirir.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Zoogen amillər (meyvələrin meşədə vəhşi donuzlar, gəmiricilər tərəfindən yeyilməsi), fitopotoloji və antropogen amillər( əhali tərəfindən meyvələrin yığılması)
Mühafizə tədbirləri
Zaqatala Dövlət Qoruğunda mühafizə olunur.
Bitdiyi yer
Dəniz səviyyəsindən 600–1100 m yüksəklikdəki zolaqda, aşağı dağlıq qurşağın şimal yamaclarında, dağ vadiləri və dərələrinin yamaclarında, təzə, rütubətli qonur-gillicəli torpaqlarda bitir.
Ehtiyatı
Çoxalması toxumladır.
Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri.
Tikinti materialı və müxtəlif məqsədlər üçün sistemsiz kəsilməsi, xəstəliyi və meyvəsinin toplanması.
TAI T625 Gökbey
TAI T625 və ya Gökbey T-625 və Türkiyə Silahlı Qüvvələri və mülki aviasiya sahəsində Türkiyənin coğrafi və iqlim şəraitinə uyğun olaraq istifadə edilməsi üçün, türk mühəndisləri tərəfindən konstruksiya edilən, inkişaf etdirilən Türk Aerokosmik Sənayesinin obyektlərində hazırlanan və istehsal olunması planlaşdırılan ümumi təyinatlı helikopterdir. Orijinal helikopterin gələcəkdə UH-1 və təcili yardım helikopterlərini əvəz etməsi planlaşdırılır.
Konstruksiya və inkişafı
T625-in əvvəlcə 5 ton ağırlığında olacağı gözlənilirdi və 2 ədəd LHTEC CTS800 mühərrikindən istifadə edilməsi nəzərdə tutulurdu. LHTEC CTS800, TUSAŞ T-129 Attack vertolyotunda da istifadə edildiyi üçün seçilmişdi. Ancaq yerli mühərrik şirkəti TEI tərəfindən yeni nəsil TS1400 mühərrikinin inkişafına başlanıldı.
Vertolyotun birinci dəfə ictimaiyyətə təqdim edilməsi 5 sentyabr 2014 tarixində Ankarada təşkil edilmiş Yerli Vertolyotun Sənayeləşməsi Yığıncağında edilmişdir. T-625 ilk prototip uçuşunu 6 sentyabr 2018-ci ildə etmişdir. 29 iyun 2019-cu ildə T-625 prototipi ilk dəfə tam təchizatlı şəkildə uçuşunu həyata keçirmişdir və Türkiyənin Mülki Aviasiya üzrə Baş İdarəsi tərəfindən sertifikatlaşdırılmışdır.
T-625-in kütləvi istehsalına 2021-ci ildə başlanacağı gözlənilir. İlk mərhələdə 20 “Gökbey” satın alınacaq. Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri Komandanlığına çatdırılacaq helikopterlərin sayı məlum deyil. Sınaq və sertifikatlaşdırma proseslərindən sonra Jandarma Baş Komandanlığı və Hərbi Hava Qüvvələri Komandanlığı üçün ilk tədarüklərin 2022-ci ildə başlaması planlaşdırılır. “Gökbey”in Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin inventarında olan UH-1 helikopterlərini əvəz edəcəyi gözlənilir. Jandarma Baş Komandanlığının inventarında olan 13 AB-205 tipli ümumi məqsədli helikopterlə də “Gökbey”lə əvəzlənəcək.
Xüsusiyyətləri
thumb|Teknofest [[2019da nümayiş etdirilən T-625]]
Avionika
T625, iki böyük sensorlu cüt İnteqrasiya olunmuş Missiya Ekranı (8x20 düym) və iki sensorlu ekran məlumatları girişli Komanda İdarəetmə Birliyi (8x10 düym) ilə ASELSAN şüşə kokpitli dörd oxlu iki yerli avtomatik uçuş idarəetmə sisteminə malikdir. IFR və VFR bir pilotlu əməliyyatlar, gecə əməliyyatları və məlum buzlanma şəraitində uçuş üçün nəzərdə tutulmuşdur. Türkiyə Müdafiə Sənayesi Nazirliyi T-625 vertolyotunda istifadə edilən müxtəlif alt sistemlər üçün çox sayda patent aldıqlarını bildirmişdir.
Rondeletia portlandensis
(Rondeletia portlandensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Soul Survivor
Soul Survivor – C. C. Catch tərəfindən 1987-ci ildə ifa edilmiş mahnıdır.
Yenikənd (Şamaxı)
Yenikənd — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Şamaxı r-nu Göylər i.ə.d.-də kənd. Ləngəbiz silsiləsində Gəcənov yaylasında yerləşir. Əhalisi 180 nəfərdir (2009), 40 təsərrüfatı var. Kəndin ərazisi bəylərə məxsus olmuş, orada bəyin malikənəsi əsasında sonralar Bağırlı və başqa kəndlərdən bir neçə ailə məskunlaşması nəticəsində Bəylər obası-Yenikənd adı ilə formalaşmışdır.
Paris aviaşousu
Paris Aviaşousu (Salon international de l'aéronautique et de l'espace, Paris-Le Bourget) dünyanın ən qədim (vaxtına görə) aviasiya sərgisidir. İlk dəfə 1909-cu ildə təşkil edilmiş, hələlik hər tək saylı ildə Parisin şimalında, Fransada Le Bourget Hava limanında təşkil edilir. 15-21 iyun 2015 arası təşkil edilmiş 2015 Paris Aviaşousu 51-ci şou olmuşdur.
Tomb Raider
Tomb Raider və ya Lara Croft: Tomb Raider — İngilis oyun şirkəti Core Design şirkəti tərəfindən yaradılan bir döyüş-macəra videooyun seriyasıdır.
Artemisia freyniana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Drumlin
Drumlin – qədim buzlaşma sahələrində moren çöküntüləri ilə örtülmüş bünövrəsi əsas süxurlardan olan, üstdən uzunsov formada olan təpədir. Drumlinin hündürlüyü 20 m-ə qədər, uzunluğu isə bir neçə yüz metr olur. .
Arazın o tayında ərəb şriftidir (film, 1945)
Arazın o tayında ərəb şriftidir qısametrajlı sənədli 1945-ci ildə Bakı Kinostudiyası nda istehsal edilmişdir. Film Arazın o tayında, Güney Azərbaycanında yazılarda ərəb əlifbasından istifadə olunduğundan danışılır.
Mənbə
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 109-113.
Boyun fəqərələri
Boyun fəqərələri (vertebrae cervicales) — bura onurğa sütununun boyun nahiyəsinə aid yeddi atlas-C1, aksis-C2, III boyun fəqərəsi (C3), IV boyun fəqərəsi (C4), V boyun fəqərəsi (C5), VI boyun fəqərəsi (C6) and VII boyun fəqərələri (C7) aiddirlər. Boyun fəqərələrindən ilk ikisi: atlas və aksis özünə məxsus qurluşa malik olduqları üçün xüsusi adla adlandırılmışdır. Yerdə qalan 5 fəqərə isə oxşar qurluşa malik olduqları üçün müvafiq sıra nömrəsi ilə adlandırılır.
Budin əyaləti
Budin əyaləti — Osmanlı imperiyası nın əyalət lərindən biri.
Rondeletia racemosa
(Rondeletia racemosa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tomb Raider (2013 video oyun)
Tomb Raider — Crystal Dynamics tərəfindən hazırlanmış və Square Enix tərəfindən nəşr olunan bir döyüş-macəra videooyundur. Tomb Raider seriyanın onuncu oyunudur və Lara Kroftun hekayəsinin başlanğıcını ələ alır.
Daşkəsən (qəsəbə, Daşkəsən)
Daşkəsən — Azərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonunun Daşkəsən qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə.
Toponimikası
Qəsəbə 1937-ci ildə Qoşqar çayının sahilində kobalt istehsalı ilə əlaqədar salınmış və Kobalt qəsəbəsi adlandırılmışdır. 1942-ci ildən rəsmən Daşkəsən adlanır.
Tarixi abidələri
Qəsəbədə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Qəsəbə Qoşqarçayın (Kürün qolu) sahilində, Murovdağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.
Mədəniyyəti
Qəsəbədə Daşkəsən qəsəbə klubu fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Qəsəbədə Daşkəsən rayon Daşkəsən qəsəbə tam orta məktəbi və Daşkəsən rayon Daşkəsən qəsəbə ümumi orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
56 şagird yerlik modul tipli ümumi orta məktəbin quraşdırılmasına 5 aprel 2018-ci il tarixli "Ağstafa, Daşkəsən, Gədəbəy, Göygöl, Tovuz və Şəmkir rayonlarında təhsil infrastrukturunun inkişafı ilə əlaqədar tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı"na əsasən 262 000 manat vəsait ayrılmışdır.
Din
Qəsəbədə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Qəsəbədə Daşkəsən qəsəbə tibb məntəqəsi yerləşir.
Rozetta daşı
Rəşid daşı və ya Rozetta daşı (ər. [Həcərur-Raşid ]- حجر رشيد‏, fr. la pierre de Rosette, ing. Rosetta Stone) – 1799-cu ildə Napoleon Bonapartın Misir ekspedisiyası zamanı İsgəndəriyyədən bir qədər aralı yerləşən Rəşid (Rozetta) şəhəri yaxınlığında tapılmış üç dildə (qədim yunan, demotik Misir və heroqlifik Misir) yazıya malik daş yazı abidəsidir. Qədim yunan dili dilçilərə məlum olduğundan demotik və heroqlifik Misir yazısını onunla uzlaşdırmaqla bir çox Misir yazılarının açılmasında ondan açar kimi istifadə olunmuşdur. 1802-ci ildən Rəşid daşı Britaniya muzeyində saxlanılmaqdadır.
Daş kitabənin ölçüsü
Tünd boz rəngli bu qranit kitabə e.ə. 196-cı ilə məxsusdur. Daş kitabə zədəli halda günümüzə gəlib çatdığından heroqlif mətnin 2/3-si itirilmişdir.
Tapılması
1799-cu ildə Napolean Bonapart Misir uğrunda gedən müharibədə türklərlə və ingilislərlə döyüşə girəcəkdir. Bonapart əsgərlərinə xəndək qazmağı əmr etmişdi.Əsgərlərdən biri çox bu işi canla-başla görürdü. Birdən belin nəsə bərk bir şeyə toxunduğunu hiss etdi. Bu böyük daş idi. Həmin əsgər onun üstünün tozunu təmizlədi. Daha sonra bu daşın üzərində qəribə yazılar göründü. Fransızlar bu daşa Misirin Rozetta şəhərində (indiki Rəşid şəhəri) tapıldığı üçün ona "Rozetta daşı" adı verdilər. Bundan sonra döyüşdə fransızlar ingilislərə məğlub oldu və Rozetta daşını ingilislərə verməyə məcbur oldular. 1802-ci ildə Rozetta daşını Britaniya muzeyinə verildi. Alimlər bu daşın sirrini açmağa nə qədər cəhd etsələr də, heç bir şey əldə edə bilmədilər. Lakin bu yunan dilində yazılmış mətni oxumaq mümkün olsada, heroqliflərin sirrini açmaq heç kəsə müyəssər olmadı.
Jan Fransua Şampolyon
200 px|left|thumb|Fijakdakı Rəşid daşı kitabəsinin köçürülmə nüsxəsi 200 px|thumb|right|[[1874 cü il Şərqşünasların Beynəlxalq Konqressində daş kitabənin təqdimi]] Jan-Fransua Şampolyon ilk dəfə olaraq 1822-ci ildə daş kitabənin tədqiq edərək Misirin Demotik, Hiratik və hieroqrif yazılarını oxumağa səy göstərmişdir. Belə ki bunun üçün o, originaldan deyil, köçürmə daşdan istifadə etmişdir. Böyüdülmüş formada olan du daş köçürmə hal hazırda onun doğulduğu Fijak şəhərində Yazı meydanında qoyulmuşdur. Şampolyon, Jan Fransuanın bu kəşfindən sonra bir çox Misir əlyazmaları oxuna bilinmişdir. Demək olar ki, bu daş kitabə Misir elminin inkişafına təkan vermişdir.
Şampolyon, Jan Fransua ilə yanaşı fransız şərqşünası Silvester de Sasi, İsveç diplomatı David Okerblad, ingilis alimi Tomas Yunq da bu daş kitabə üzərində öz tədqiqatlarını aparmışdırlar.
Əlyazmanın mətninin məzmunu
Daş kitabənin mətni 14 heroqlifik, 32 demotik və 54 qədim yunan yazı sətrindən ibarətdir.
Tarix və giriş
"14 Ksantikos 9-cu il (Makedoniya təqvimi), Misir təqvimi ilə 18 Peret 2-ci il (e.ə. 23 mart 196-cı il), yuxarı və aşağı Misirin yeniyetmə kralı (çarı)(fironu) atasının taxtına oturmuşdur. O Amonun canlı təsviridir (əksidir) və Ranın oğlu; Ptah tərəfindən seçilmiş(dir).2 Aetos, Aetosun oğlu, İsgəndərin rahibləri (kahinləri) I Ptolemey, II Ptolemey və I Berenike və II Arsinoya, III Ptolemey və II Berenike, həmçinin tanrıların parlaq ilahisi V Ptolemey idi;3 I Berenikeyə zəfər bəxş etmiş Filininin qızı Pirra, həmçinin Diogenin qızı Areia,4 I Arsinoyanın səbətinin daşıyıcısı və Ptolemeyin qızı İren, ata sevimlisi rahibə I Arsinoya, fərman verilən gün, necə ki, Leson rahibləri və digər rahiblər Misir məbədlərindən mərasimə (bayrama)5 Memfisə gəlmişdirlər. Bu mərasimdə V Ptolemey atasından çarlığı (fironunluğu) qəbul etmişdir. Bütün bu rahiblər fərman vermişdilər"
Mərhəmətli və vergiləri azaldan hökmdar
5V Ptolemey parlaq ilahi tanrı, hökmdar IV Ptolemeyin6 və çariça III Arsinoyanın oğlu həmişə Misir məbədinə yaxşılıq etmiş və ürəyi tanrılara mehriban idi (olmuş), məbədə çoxlu gümüş və buğda vermişdir. O tanrı və ilahənin oğlu olan tanrıdır, o həmçinin İsida və Osirisin oğlu Hordur.7 O, Misirin yenidən sakitliyə qovuşması və məbədin möhkəmlənməsi üçün çox işlər görmüşdür. O, bütün ağalara (cənablara) bəxşişlər (xələtlər, hədiyyələr) vermişdir. O, vergiləri və ödənişləri daha da azaltdı və yüngülləşdirmişdir. 8 Misir xalqının krala (çara) (firona) vergi qalıqlarını ləğv etmişdir. O, uzunmüddətə məhkum edilmiş və həbs edilmiş insanları azadlığa buraxmışdır.
Rahiblərin və döyüşçülərin mükafatlandırılması
200 px|thumb|right|Demotik versiyası 8 O ki qaldı gümüş və taxıla, məbədə 9illik rahiblərin məvacibi üçün verilmişdir V Ptolemeyin əmri ilə saxlanılmışdır. O, paklıq rahiblərinin vergisinin atasının zamanında olduğu kimi yüksək olmaması üçün əmr vermişdir. Məbəd qulluqçularının10 ildə bir dəfə İsgəndəriyyəyə məcburi ziyarətə getməkdəm azad etmişdir. Heç bir gəmi (qayıq) səfərbər olunmamalıdır. Firona kətan parça olaraq ödənilən verginin 3/2-si bağışlanılmışdır. 11 O, allahlara ənənəvi olaraq, düzgün qaydada sitayiş və borcların ödənilməsini öz qayğısına götürmüşdür. O, evlərinə dönmək istəyən döyüşçülərin və tərk etmişlərin təzədən öz 12yurdlarına dönməsinə izin vermişdir; (əvvəlki) mülklərinə yiyələnə bilərlər. 17Bundan başqa IX hakimiyyət ilinə qədərki məbədin gümüş və taxıldan ibarət (həddən ziyadə) qalıq borcları ləğv edilmişdir. Əlavə olaraq rahiblərin taxıl və üzüm bağı sahiblərinin çaxır töycülərini ləğv etmişdir."
Ölkənin mühafizəsi (müdafiyəsi) və Likopolis (Şekan) qiyamçılarını məğlub etməsi
200 px|thumb|right|Heroqlif versiyası 12 O, piyadaları, süvariləri və gəmiləri səfərbər edərək düşmən(lər)i(mizi) Misirdən qovmağa (çıxarmağa) nail olmuşdur. O, bunun üçün (xəzinəsindəki) gümüş və taxıl(ı) əsirgəməmişdir. O, üsyançıların əlinə keçmiş, çoxlu silah və sürsatla istehkamlanmış Şekan şəhərinin üzərinə gedərək, (O,) şəhəri və qiyamçıları mühasirəyə alaraq, ona muxalif olan 14tanrı yolunu azmış kafirlərin qarşısında, selin qarşısında sədlər cəkərək ordugah qurmuşdur. Hökumranlığının VIII ilində Nilin səviyyəsinin qalxmasından15 ölkənin çox ərazilərini sel basmışdır. O, hücuma keçərək şəhəri tutaraq düşmənləri(ni) məğlub etmişdir. O, Ra və Harsiesisin uzun illər bundan qabaq bu ərazilərdə çalmış olduqları zəfər kimi qələbə çalmışdır. 16Məğlub edilmiş üsyançıları tanrıların köməyi (razılığı) ilə Memfisdə taxtaçıxma mərasimində layiqi cəzalandırmaq üçün dar ağacından asdırmışdır."
Müqəddəs heyvanların və tanrıların bütlərinə himayə (qayğı)
"18O, sələfləri kimi Apis və Minevius oküzləri və digər müqəddəs heyvanlar üçün çox bəxşişlər ehsan etmişdir. O, məbədin bütün 19qaziyə(mərasim) və bayramlarında, tanrılar yolunda verilən qurbanlarda ehsanlarda iştirak etmişdir. Ritualları qanuniləşdirmişdir. O, çoxlu qızıl, gümüş, taxıl və digər fitrələr vermişdir. 20 O, tanrı ruhu ilə Məbədləri, hücrüləri (sandıqları), altarları və digər şeyləri bərpa etdirərək yeniləşdirmişdir. O, rituallara hörmətlə yanaşaraq onları yeniləşdirmişdir. Bununların əvəzində tanrılar onu zəfərlə, güclə, sağlıqla (sağlamlıqla)21 mükafatlandırmışlar. Onun firon hakimiyyəti (səltənəti) və uşaqlarının hökumranlığı sonsuzluğa qədər davam edəcəkdir."
Hökmdar (firon) və onun sələflərinin (əjdadlarının) şərəfinə rahib (kahin) qərarı
21Bu (yaxşı) münvalla: rahiblərin (kahinlərin) fikrincə V Ptolemey parlaq ilahi, tanrıdır. Tanrıların ata(lıq) qayğısı ona bu şərəfi necə ki atasına qardaşları tanrılar tərəfindən vermişdir. Hər məbəddə V Ptolemeyin daşınan əksi hazırlansın və 23"Misirin Xilaskarı Ptolemey" adlandırılsın. O, V Ptolemey kimi gərək müvafiq məmləkət tanrıları ilə yanaşı, onlardan zəfər qılıncını qəbul edərək durmalıdır. O misirsayağı olmalı və bütün məbədlərdən görünməlidir. Rahiblər (kahinlər) onun qarşısında gündə üç dəfə sitayiş və ibadətlərini etməlidirlər. 24Bu ibadətlər və sitayişlər digər tanrılara olan sitayiş və rituallara uyğunlaşdırılmış icra edilməlidir. 25Hər bir məbəddə digər tanrılarla yanaşı qızılı hücrədə (sandıqda) əlavə olaraq tanrı V Ptolemeyə məxsus müqəddəs göz qoyulacaqdır."
Hökmdarın (fironun) şərəfinə (şəninə) mərasim (bayram)
27(Misir təqvimi ilə) 30 Şemu IV tarix, 28Yuxarı və Aşağı Misirin hökmdarının (fironunun) doğum günü məbədlərdə bayram edilsin. Hökmdarın (fironun) doğuluşu bütün (yaxşılıqların) (yaxşı şeylərin) (yaxşı hadisələrin) (firavanlığın) başlanğıcıdır. Bu yaxşı şeylərə (hadisələrə) (Misir təqvimilə) 17 Axet II (E.ə. 22 Noyabr 197 ci il) tarixində onun təmtəraqla taxta çıxışı da aiddir. Buna görə hər ayın 17 və 30-cu günü məbədlərdə bayram (qeyd) edilsin. Bu iki aylıq mərasimlərdə 29qurbanlar kəsilsin, içkilər paylanılsın. Axet ayının ilk beş günü bütün məbədlərdə V Ptolemey(in) üçün (şərəfinə) (şəninə) mərasimlər və nümayişlər (yürüşlər) keçirilməlidir. Bu zaman çələnglər daşınmalı 30 qurban verilmələr (kəsilmələr) və içki payla(n)malar təşkil edilməlidir. Misir məbədlərinin rahibləri (kahinləri) özlərini bu parlaq ilahi tanrının rahibləri (kahinləri) adlandıraraq sənədlərə yazmalı və öz üzüklərində həkk etdirməlidirlər."
Qızıl hücrələrin (sandıqların) çoxaldılması və yekun izahat
"31Əgər Misir xalqı V Ptolomeyin qızıl hücrücünü (sandığını) illik keçirilən təsvir olunan mərasim və yürüşlər zamanı öz yaşadıqları yerdə (ərazidə) görünməsini istərlərsə, V Ptolomeyin qızıl hücrücünün (sandığının) nüsxəsini (surətini)düzəltdirmək imkanına malikdirlər. Onda bəyan edilməlidir: Misir xalqı parlaq ilahi tanrıya (V Ptolomeyə)32 hörmət(lə) edir (anır), çünki o haqqdır (qanunidir). Fərman və əmrlər bir möhkəm daşdan düzəldilmiş kitabəyə allah kəlamı (qədim Misir hieroqlifi), namə (Demotik) və yunan hərfləri ilə yazılmalı və birinci, ikinci, üçüncü məbədlərdə V Ptolomeyin əksinin (şəkilinin) yanında qoyulmalıdır."
Qaladərəsi (Şamaxı)
Qaladərəsi – Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Şamaxı r-nu Qaleybuğurd i.ə.d.-də kənd. Qala çayının (Ağsu çaynın qolu) sahilində, dağətəyi ərazidədir. Əhalisi 143 nəfərdir (2009), 36 təsərrüfatı var. İlkin əhalisi qonşu Qaleybuğurd və başqa kəndlərdən gələrək qazmalar şəklində məskunlaşarmış və sonralar kənd yaşayış məskəni kimi formalaşmışdır. Qaladərəsi kəndi yerləşdiyi ərazinin relyefinə uyğun Qaleybuğurd qalasına yaxın çay dərəsində yerləşdiyinə görə Qaladərəsi adlandırılmışdır.
Əhalisi
Kənd əhalisi 140 nəfərdir ki, onunda 64 nəfəri kişi, 78 nəfəri isə qadınlar təşkil edir.
Radio düyməsi
thumb Radio düyməsi (en. Radio button) – qrafik istifadəçi interfeysində: adətən, dialoq boksunun bölümündə parametrlərdən birinin seçilməsi vasitəsi; bu halda siyahıdakı parametrlərdən yalnız birini seçmək olar. Başqa seçim vasitəsi olan yoxlama bokslarında birdəfəyə bir neçə parametri aktivləşdirmək olar. Adi halda kiçik dairəcik şəklində olan radio düyməsini aktivləşdirdikdə dairəciyini içərisində nöqtə əmələ gəlir. Radio düyməsi radioaparatura düymələrinə bənzədiyinə görə belə adlandırılıb: hər hansı düymənin seçilməsi ondan qabaq seçilmiş düyməni "söndürür".
Atlas (fəqərə)
Atlas (atlas) — onurğa sütununun ilk və eyni zamanda I boyun fəqərəsi. Digər boyun fəqərələrindən xüsusi qurluşuna görə fərqlənir ki, bu da onun kəllənin ənsə sümüyü ilə oynaq əmələ gətirməsi ilə izah olunur.
Mütəvəkkil
Əbu Əl-Fəzl Cəfər ibn Məhəmməd Əl-Mötəsim və ya Əl-Mütəvəkkil  (d. 822 - ö. 11 dekabr 861) — 10. Abbasi xəlifəsi.
Rise of the Tomb Raider
Rise of the Tomb Raider — Crystal Dynamics tərəfindən hazırlanmış döyüş-macəra videooyunudur. Bu, 2013-cü ilin videooyununun davamı, Tomb Raider seriyasındakı on birinci oyundur. Hekayə Lara Kroftun əfsanəvi Kitezh şəhərini tapmaq üçün Sibirə getməyini və şəhərin ölümsüzlük vədini ortaya çıxartmaq niyyətində olan Trinity hərbi təşkilatı ilə mübarizə aparmağını ələ alır.
Rojer de Flor
Rojer de Flor — başda Siciliya krallığı və Bizans İmperiyası olmaqla, Aralıq dənizi və Anadolu torpaqlarında fəaliyyət göstərmiş kondottiyeri. Bir il boyunca Malta kontu olmuşdur.
Bioqrafiya
Siciliya krallığının Brindizi şəhərində italyan bir zadəganın və şahin ovçusu, cənubi İtaliyanın Hohenştaufen sülaləsinin xidmətində olan Richard von Blumun (Blum almanca gül deməkdir) ikinci oğlu kimi anadan olmuşdur.