cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Atmosfer çirklənməsi
Turşu yağışları
Bu da tərkibində turşuların normadan artıq olan çeşidli atmosfer çöküntüləridir (yağış, qar, dolu). Onlar hidrogen göstəricisi ilə (pH) ölçülür. Təmiz yağış suyunda pH=5,6. Suda türşuların sayı çoxaldıqca, bu rəqəm aşağı düşür. İnkişaf etmiş ölkələrdə çöküntülərin pH göstəricisi 10–1000 dəfə normadan az olur. Deməli onların tərkibində çox miqdarda turşular var.
Bu turşular daha ços kükürd (H2SO4) və azot (HNO3) turşularıdır. Bunlar da yer üzərindən atmosferə çıxır. Örnək üçün yanacağı yandırarkən, havaya kükürdün dioksidi çıxır, eləcə də atmosferdəki azot oksiqenlə reaksiyaya girir və bunun sonu azotun oksidi yaranır. Bu iki maddə (kükürdün dioksidi və azotun oksidi) atmosfer suyu ilə reaksiyaya girir və bunun da sonunda azot və kükürd turşuları yaranır.
"Turşu yağışları" terminini ilk dəfə 1872-ci ildə ingilis mühəndisi Robert Smit işə salmışdır. O bu fenomeni Mançester şəhərində araşdırmışdır. Bu kimi yağışlar böyük problemlərə gətirib çıxardır. Örnək üçün, 20-ci yüzilliyin ortalarında ABŞ-nin Qərbi Virciniya ştatındakı Uillinq şəhərində üç gün turşu yağışlar yağmışdır. O zaman qadınların kapron corabları suyun damcılarından deşilirdi.
Turşu yağışların yaranma səbəbləri
Bu olayın yaranma səbəbləri təbii fəkakətlərə və insan faktoruna bağlıdır. Yuxarıda deyildiyi kimi, turşu yağışlar su buxarının kükürdün dioksidi və azotun oksidi ilə reaksiyaya girməsi sonu yaranır. Bu maddələr də çoxlu sayda vulkanların püskürməsi zamanı atmosferə çıxır. Bununla belə fabrik və zavodların, qazanxanaların, avtomobillərin də bu prosesdəki rolu böyükdür. Daha çox zərərli maddələr atmosferə metalların zavodlardakı emalı, yanacağın qazanxanalarda yandırılması, nəqliyyatın işləməsi sonu çıxır. Bu rəqəm ildə 250 tona yaxındır.
Turşu yağışların ekologiya və iqtisadiyyata vurduğu ziyan
Dünyamızda turşu yağışların yağmadığı bir yer qalmamışdır. Bunların da nəticələri təkcə təbiət üçün deyil, insanlar üçündə çox ağır olur. ABŞ-də bu kimi yağmurun düşməsindən sonra bir çox çay və göllərdə balıqların təbii artımı azalmışdır, dağlardakı qarın rəngi bozla sarının qarışıqğı olmuşdur, 30% meşələr yox olmuşdur. Başqa bir sıra ölkələrdə bütün kənd təsərüfatı məhsulları məhv olmuş, bu da onların iqtisadiyyına ağır zərbə vurmuşdur.
Turşu yağmurunun düşdüyü göllərdən tutulan balığları yeyəndən sonra, insanlar ağır, hətta ölümcül xəstəliklərə tutulurlar. Bu kimi yağışın altına düşdükdə insanların dərilərində yanıq yerləri yaranır və onlar, nəfəs orqanlarına güc düşdüyü üçün, havanın çatışmazlığını duyurlar. Yağmurların içində olan turşular metal konstuksitalar, borular üçün təhlükəlidir. Eləcə də uçaqlar və binalar da aşınmaya uğrayırlar. Bundan başqa, bu yağmurlar tarixi abidələri də dağıdır.
Turşu yağmurlar probleminin çözülməsi yolları
Bu kimi təhlükələri araşdıran bilginlər, turşu yağmurların qarşısının alınması yollarını axtarmağa başlamışdırlar. Bu yolda ən yetərli tədbir atmosferə ağır metalların və oksidlərin tullanmasının qarşısının alınmasıdır. Bu da müəssisələrdə turşuların tullanmasının qarşısını alan təmizləyici qurğuların, süzgəclərin quraşdırılması ilə baş verir. Eləcə də böyük şəhərlərdə tullantı qazları havaya buraxan nəqliyyat vasitələrinin sayını azaltmaq üçün tədbirlər görülməlidir. Eyni zamanda çoxlu ağaclar əkilməli, meşələr salınmalıdır. Suları təmizləyən plankton bitkisini çay və göllərdə yaymaq da gərəkdir. Bundan başqa, zavodlarda tullantılar yandırılmamalı, emal edilməlidir. Belə olsa zərərli maddələr atmosferə çıxmaz.
Smoq
Bu da tüstünün, tozun və dumanın qarışığıdır. Termin kimi ilk dəfə İngiltərədə yaranmışdır. O zaman isitmə üçün kömürü yandıran londonluların durumu pisləşmişdir.
Normal şəraitdə kömürün yanması sonu karbon və su yaranır. Ancaq oksigen çatışmazlığı olarsa, dəm qazı, his, benzopiren və başqa maddələr yaranır.
Hər bir yanacağın tərkibində 6%-ə qədər kükürd qatqıları vardır. Onlar da təhlükəlidir. Onlar yanandan sonra havaya çıxan tullantıları nəmliklə reaksiyaya girərək "turşu dumanı" yaradırlar. Bu da sağlamlıq üçün ziyandır.
Meşə və başqa yanğınlardan sonra havada zəhərli maddələrin sayı artır. Smoqun yaranması səbəblərindən biri də boyaların, lakların, plastmasların və başqa kimyavi maddələrin yandırılması, onların tüstüsünün havaya çıxmasıdır.
Smoqun orqanizmə ziyanı passiv siqaretçəkmənin fəsadları kimi olur. O daha çox ürək xəstələri, yaşlılar, hamilə qadınlar, uşaqlar üçün təhlükəlidir. Smoq həm də allergiya, astma və başqa xəstəliklərin mənbəyi ola bilər.
Smoqdan qorunma
Smoq problemini çözmək üçün avtomobil sənayesində çeşidli süzgəzlər istifadə edilir. Onlar da zərərli tullantıların atmosferə çıxması azaldır. Ancaq avtomobillərin sayı getdikcə artır, buna görə də bu kimi süzgəclərin işlədilməsi ilə problem çözülmür. Smoqdan fərdi olaraq qorunmaq üçün aşağıdakıları etməyi məsləhət görülür:
Ozon qatının dağılması
Ozon qatı atmosferdə yerdən 12–50 km aralı yerləşərək, bütün yer kürəsini bürüyür. Onun miqdarı 23 km hündürlükdə daha çoxdur. Atmosferdə ozonun (O3) payı çox azdır, yalnız 0, 0001%-dır. Ancaq bu maddə çox gərəklidir, çünki onun araçılığı ilə yerə canlılar üçün öldürücü olan ultrabənövşəi şüaların saçmasının qarşısını alır. Uzun müddət ozon qatı insan fəaliyyətinin sonu olaraq tükənirdi. Çünki ozon bir maddə kimi çox tez reaksiyaya girəndir və havaya buraxılar tullantılar onun əriməsinə səbəb olur. Son vaxtlar elə bu proses baş verir. Ozon qatının əriməsinin əsas səbəbləri aşağıdakılardır: 1. Kosmik gəmilər və başqa uçaqlar uçanda orada deşiklər yaranır və uzun müddət bağlanmır. 2. Freon qazların atmosferə çıxmasıdır
Freonların dağıdıcı özəllikləri
Ozon qatının dağılmasının başlıca səbəbi xlor və onun hidrogenləşmiş maddələrin atmosferin yüksək qatlarına qalxmasıdır. Bunlar da freon qazından yaranır. Bu qazın adi otaq temperaturinda oz həcmini artırmaq özəlliyi var. Buna görə də onlar uzun zaman maye tozlandırıcıları olan aerozolların buraxılmasında işlənmişdirlər. Bundan daşqa, həcminin genişləndirı bilən freonlar tez soyudula bilirlər. Buna görə də bu maddə soyuducuların istehsalında və işlənməsində istifadə edilir. Freonlar atmosferin üst qatına yüksələndə, ondan xlorun atomları ayrılır. Onlar ozonla reaksiyaya girərək, onu oksigenə çevirirlər. Xlor atmosferdə 120 il qala bilər. Bu vaxt içində də ozonun çoxlu molekullarını həll edə bilər.
Dünya birliyinin çabalarının sonu olaraq freonun işlənməsi iki dəfə azalmış, ancaq tam ortalıqdan çıxmamışdır. Bilginlərin dediyinə görə, ozon qatı 50 il boyu bərpa oluna bilər.
Tin (Türk mifologiyası)
Tin - türk və altay xalq inancında ruh. Tın (Dın, Din, Çin, Çin) olaraq da deyilər. İnsan varlığının mənəvi hissəsi. Mücərrəd varlıq.
Mahiyyəti
Sabit və hərəkətli iki hissəsi vardır. Sabit qisiminə Sür, hərəkətli qisiminə də Süne adı verilər. İnsan doğularkən bir quş şəklində gəlib ağızından girər və ölərkən də yenə quş qılığında çıxıb gedər. İnsan öldüyündə hərəkətli ruhu (Sür) qırx gün əvvəl, sabit ruhu (Süne) isə ölüm anında Uluqayının yarpaqları arasına gedər. Bəzi varlıqların ruhları başqa bir yerde saxlanmışdır. Məsələn "Çoğun Qulaq" (çox qulaqlı) Yelbeğenin ruhu bir pınarda üzən sarı balığın qarınındakı gümüş sandıqda saxlıdır. Bir başqa devin ruhu bir ayının qarınındakı üç quşdadır. Tin, Günəş kimi parlayar və bir ip kimi göyə uzanar. Bundan başqa nəfəs, külək kimi mənalar ehtiva edər. Ölüm, nəfəs alıb vermənin kəsilməsidir. Və ruh bədəni tərk edincə ölüm reallaşar. Buna görə ölüm üçün ruhun uçması və ya quş olması, şahin olması tabirleri istifadə edilər. Məsələn Yunus Əmrənin aşağıdakı sətirləri bu məntiqin bir davamıdır.
Sür
Sür - türk, altay və monqol mifologiyasında hərəkətsiz ruh. Monqollar Süldə (Sulda) deyərlər. İnsan ruhunun sabit, hərəkətsiz qismidir. Bədəni tərk etdiyində insan ölər. Söz; sürmək, davam etmək kökündən gəlir. Eyni zamanda iz, işarə deməkdir. Zaman və davamlılıq mənaları var. Süld sözü monqolcada işarə və bayraq mənaları daşıyır. Tunguscada Sür/Sir axmaq, damlamaq kimi mənalar da ifadə edir.
Süne
Süne - türk, altay və monqol mifologiyasında hərəkətli ruh. Sün və ya Sin olaraq da deyilər. Monqollar Sünesün deyərlər. İnsan ruhunun hərəkətli hissəsidir. Bədəni terketse belə geri dönə bilər. Geceleri gəzib geri gələ bilər. Sulara girib çıxa bilər. Şamanın bədəndən çıxıb, trans halında başqa aləmlərə gedib geri gələ bilən ruhuna Bur və ya Bura deyilir. Söz; elastiklik, oynaqlıx mənalarını saxlayar. Sün sözcüyünün köhnə altay və monqol dillərində toxum mənası vardır.
Sün xan
Sün xan - türk və altay mifologiyasında ailə tanrısıdır. Sünken Xan da deyilir. Baran Xana bağlı bir ruh olaraq görünür. Ailənin və soyun qoruyucu iyesidir. Onları başqa düşmən soyların zərərlərinə qarşı qoruyur. Onun tərəfindən qorunan insanlar güclü, düşüncəli və cəsur olarlar. Dünyanı işıq yayaraq çirkdən, pislikdən, pis işlərdən təmizləyər. Çox qüvvətli, ürküdücü tanrıdır. Söz mənası, sümük və nəsil deməkdir. Sün sözünün köhnə altay və monqol dillərində toxum mənası vardır. Bundan başqa Süns monqolcada ruh mənasını verər.
Etimologiya
(Tin/Tın) kökündən törəmişdir. Külək, esinti, can, istirahət etmək mənalarını ehtiva edər.
Məmmədəli Məhərrəmov
Məmmədəli Məhərrəmov (1909-1970) — azərbaycan psixoloqu. Psixoloq kadrlarının hazırlanmasında, həm də psixologiya elminin inkişafında əvəzsiz xidmətlər göstərmişdir. O, 1931-1935-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun pedaqoji-psixoloji fakültəsini bitirmişdir. 1944-cüildə ADU-nun aspiranturasına daxil olmuş və ömrünün sonunadək orada çalışmışdır.
O, 1955-ci ildə «Orta məktəbdə psixologiyanın tədrisi üsullarına dair», 1960 və 1961-ci illərdə «Psixologiya oçerkləri», 1968-ci ildə «Psixologiya» əsərlərini yazmışdır. 1964-cü ildə M.Məhərrəmovun redaktorluğu ilə nəşr olunan «Psixologiya» dərsliyi mühüm bir hadisə kimi tarixdə qalmışdır.
Elmi həyatı
Prof.M.C.Məhərrəmov «Azərbaycan məktəbi» jurnalında silsilə məqalələr çap etdirmişdir. Onun bu məqalələri hafizə, iradə, hiss, temperament və qabiliyyətlərin tərbiyəsi və inkişafı məsələlrinə həsr olunmuşdur.
Prof.M.C.Məhərrəmovun pedaqoji psixologiyaya aid maraqla oxunan əsərlərindən biri « Yaxşı oxumağın sirri» (B., 1961) adlanır. Əsər orta məktəbin yuxarı sinif şagirdləri üçün nəzərdə tutulmuşdur. Əsərdə mürəkkəb təlim əməyini düzgün təşkil etməyin psixoloji məsələləri yığcam halda şərh edilib, yaxşı oxumağa kömək edən vacib məsləhətlər verilir. Müəllif adı çəkilən əsərində gənc dostlarına, şagirdlərinə müraciət edərək onların təlim fəaliyyəti sahəsində müvəfəqiyyət qazanması üçün istedada malik olmasını, güclü əmək sərf etməsini, diqqətini oxuduğu mətnə, materiala yönəldilməsini, onun üzərində cəmləşdirilməsini zəruri hesab edirdi. Prof.M.C.Məhərrəmov təlim zamanı fikirləşməyi, yenə də fikirləşməyi, psixi inkişafın guşə daşı olan hafizəyə yiyələnməyi, az vaxt və qüvvə sərf etməklə, yəni vərdişlərə və iradəyə malik olmağı zəruri hesab edirdi.
Müəllif təlimdə müvəffəqiyyətin rəhni dedikdə, buraya ilk növbədə iradə və müsbət iradi keyfiyyətlərin təzahür etməsini vacib hesab edirdi. Müəllif adı çəkilən əsərində yazır ki, iradə qüvvəsi insan fəaliyyətinin bütün sahələrində yüksək nailiyyətlərə çatmağı təmin edir. Təlim fəaliyyətin mürəkkəb növlərindəndir. Möhkəm iradə müəllimin işində də müvəffəqiyyət qazanmanın rəhnidir. Professor M.C.Məhərrəmov yazır: « İradə, insanın öz fəaliyyətini şüurlu surətdə tənzib edib, qarşıya çıxan çətinlik və maneələrə üstün gəlməsində, özünü idarəetmə bacarığında təzahür edir».
Prof. M.C.Məhərrəmov fikrini davam etdirərək yazır: «Özünütərbiyənin müvəffəqiyyəti üçün əsas şərtlərdən biri adamın özünü dərk etməsi, müsbət və mənfi cəhətlərini görə bilməsi, özünə tənqidi yanaşmanı bacarmasıdır. Bu da başlıca olaraq, yeniyetmə yaşlarından başlayaraq təzahür edir. Bunun üçün adamın özünün özünə obyektiv yanaşa bilməsi tələb olunur. Bu həm çətin, həm də çox mühüm bir məsələdir. Bu, adamdan yüksək əqli və əxlaqi inkişaf tələb edir.»
Prof.M.C.Məhərrəmovun elmi yaradıcılığının bir çox maraqlı səhifələri dərs vəsaitləri və dərslikləri yaradılmasına həsr edilmişdir. O, 1952-ci ildə orta məktəb üçün «Psixologiya» dərsliyini tərcümə etdikdən sonra, «Orta məktəbdə psixologiyanın tədrisinə dair qeydlər» (1955), « Psixologiya oçerkləri» (1960, I hissə; 1961, I hissə) adlı elmi-tədqiqat xarakterləri maraqlı əsərlərini yazdı. 1964-cü ildə M.C.Məhərrəmovun redaktorluğu ilə müəlliflər kollektivi ilə birlikdə yazılmış «Psixologiya» dərsliyi çap olunmuşdur ki, tələbələr həmin dərslikdən yetərincə faydalanmışlar.
Məhərrəmovun ali məktəb tələbələri üçün yazdığı «Psixologiya» (1968) dərsliyə müəllifin bu sahədə uzun illər ərzində apardığı gərgin yaradıcılıq axtarışlarının fərəhli bəhrəsidir. Dərslik özünün elmi-nəzəri səviyyəsinə görə indi də diqqəti cəlb edir. Adı çəkilən dərsliyin yenidən təkrar çap olunaraq ali məktəb tələbələrinin istifadəsinə verilməsi günün tələblərindən biridir. Prof. M.C.Məhərrəmovun psixoloji irsinin araşdırıcısı prof. Ə.Ə.Əlizadə yazır:«İstər bir tərcüməçi kimi, istərsə də orjinal dərsliklər müəllifi kimi mühüm bir çətinliklə- terminologiya problemi ilə rastlaşan müəllifin bu sahədəki nailiyyətlərii də təqdirəlayiqdir. Bu gün Azərbaycan psixoloji ədəbiyyatında geniş yayılmış və sözün əsl mənasında vətandaşlıq hüququ qazanmış bir çox terminlər M.C.Məhərrəmovun adı ilə bağlıdır ».
Prof. Ə.Ə.Əlizadənini qeyd etdiyi kimi, M.C.Məhərrəmovun yaradıcılığında «İzahlı psixoloji lüğət»in tərtibi önəmli yer tutur. Məlum olur ki, respublikanın görkəmli psixoloqlarından biri kimi, prof.M.C.Məhərrəmovu terminologiya məsələləri çoxdan və yaxından düşündürür, eyni zamanda narahat edirdi. Bu dövrdə, xüsusilə 60-cı illərdə Azərbaycan elmi dili aktual problemlərdən biri kimi meydana çıxırdı. Respublikada ayrı-ayrı elm sahələri üzrə terminoloji lüğətlər nəşr olunurdu.M.C.Məhərrəmov mahir tərcüməçi idi. O, təcrübəli tərcüməçi kimi öz fəaliyyətində hər zaman terminoloji çətinliklərlə rastlaşırdı.
M.C.Məhərrəmov bu illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin müəlimi idi. Psixologiya kafedrasının müdiri idi. O, həssas bir müəllim kimi həm özünün, həm də həmkarlarının Azərbaycan dilində izahlı lüğətlərə olan böyük ehtiyacını bütün aydınlığı ilə hiss edirdi. Deyilən ehtiyacları nəzərə alaraq «İzahlı psixoloji lüğət» xoş bir məramla tələbələrə, müəllimlərə, tərbiyəçilərə, valideynlərə, psixologiya elmi ilə maraqlanan geniş oxucu kütləsinə bu elmi öyrənməkdə yaxından kömək məqsədilə yazılmışdır. Müəllifin yazdığı «İzahlı psixoloji lüğət öz dövrünün elmi uğurlarının və psixologiya elminin başlıca inkişaf meyllərini ətraflı əks etdirir. Müəllif daha çox işlənən psixoloji terminlərin nisbətən geniş izah olunmasına çalışmış, ətraflı mənimsənilməsinə kömək edən bəzi fəlsəfə, fiziologiya, məntiq, pedaqogika, patopsixologiya və s. aid terminlərə də lüğətdə əsas yer vermişdəi. Beləliklə,qeyd etmək olar ki, 1960-cı ildə Azərbaycanda ilk dəfə nəşr olunan «İzahlı psixoloji lüğət» Azərbaycan dilində psixoloji terminlərin dəqiqləşdirilməsində və sabitləşməsində xüsusən mühüm rol oynamışdır. «İzahlı psixoloji lüğət» sadə və aydın dildə yazılmışdır. Oxucular tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır.
Elmi əsərləri
1.Məhərrəmov Məmmədəli Cavad oğlu. İzahlı psixoloji lüğət. [Mətn] Bakı Universiteti nəşriyyatı, B.: 1960.- 85 s.
3. Məhərrəmov Məmmədəli Cavad oğlu. Psixologiya oçerkləri /M.C.Məhərrəmov; AzSSR Nazirlər Sovetinin Ali və Orta İxtisas Təhsili Komitəsi; S.M.Kirov ad. Azərb. Döv. Un-ti; red. Ə.Bayramov I hissə.- B.: Azərb. Un-ti, 1960.- 168 s.
4. Məhərrəmov Məmmədəli Cavad oğlu. Psixologiya oçerkləri [Mətn]: [tədris vəsaiti]: [2 hissədə] /M.C.Məhərrəmov II hissə.- B.: Azərtədrisnəşr, 1961.- 194 s.
5.Məhərrəmov Məmmədəli Cavad oğlu. «Məktəblilərin iradəsini tərbiyə etmək haqqında»
6.Məhərrəmov Məmmədəli Cavad oğlu. «İradə tərbiyəsinin yolları»
7.Məhərrəmov Məmmədəli Cavad oğlu. «Uşaqlarda iradə nöqsanlarını necə aradan qaldırmalı»
8.M.C. Məhərrəmov «Məktəblilərin xarakterini tərbiyə etmək haqqında»
9.M.C. Məhərrəmov «Yaxşı oxumağın sirri»
10.«M.C. Məhərrəmov Orta məktəbdə psixologiyanın tədrisinə dair qeydlər» (1955)
Bobbi Fişer
Robert "Bobbi" Ceyms Fişer ) — ABŞ şahmatçısı. Şahmat üzrə 11-ci dünya çempionu (1972–1975).
Həyatı
Fischer 1943-cü il martın 9-da Çikaqoda yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. Valideynləri Almaniya (atası) və İsveçrədəndir (anası). ABŞda siyasi baxışlarına görə təqib olunan kommunist, antifaşist atası Hans-Herhardt Fişer (Gerardo Liebscher kimidə tanınır) ikinci dünya müharibəsi bitdikdən sonra Almaniyaya qayıtmalı olur. (SSRİ xüsusi kəşfiyyat orqanı üzvi, bəzi mənbələrə görə). Robertin atası haqda çox az məlumatı vardı. Yalnız adının Herhardt olmasını bilirdi. Ona macar yəhudilərindən olan Pol Nemeni atalıq edib. Anası Reqina Vender özünə qapalı qadın idi.(o ABŞda CİA nəzarətində olub). Bu xasiyyət oğluna da keçir. 6 yaşlı balacaya şahmatı bacısı Coan Fişer öyrədir. O, artıq 13 yaşında şahmat üzrə ABŞ çempionu, 15 yaşında isə Boris Spasskiyə məxsus rekordu təzələyərək şahmat tarixində ən gənc qrosmeyster olmuşdur.
1972-ci ildə Reykyavikdə Boris Spasskini məğlub edən Fişer dünya çempionu adını qazanmışdır. 1992-ci ildə ABŞ-nin Yuqoslaviyaya tətbiq etdiyi embarqoya baxmayaraq bu ölkədə keçirilən şahmat turnirində iştirak etmişdir. Boris Spasskini 30 görüşdən 10-da məğlub edən Fişer turnirin qalibi olsa da ABŞ-də onu 10 illik həbs cəzası və 250 min dollar məbləğində cərimə gözləyirdi. Bu səbəbdən ABŞ-yə geri qayıtmayan Fişer bir müddət Macarıstanda, 2000-ci ildən isə Filippində və daha sonra Yaponiyada məskunlaşmışdır. 2003-cü il ilin dekabrında ABŞ Dövlət Departamenti onun pasportunu ləğv etdi. Bundan xəbəri olmayan Fişer 2004-cü il iyulun 13-də Yaponiyadan Filippinə uçmaq istəyərkən sərhədi qanunsuz keçməyə cəhd etdiyi üçün aeroportda həbs edilmişdir. O, 8 ay burada həbsdə qalmış, həmin dövrdə ABŞ vətəndaşlığından imtina etməsi barədə yazılı bildiriş göndərmiş və siyasi sığınacaq verilməsi barədə müraciət etmişdir. 24 mart 2005-ci ildə ona vətəndaşlıq verməyə razılığını bildirən İslandiyaya deportasiya edilmişdir.
2007-ci ilin noyabrında böyrək çatışmazlığı diaqnozu ilə xəstəxanaya yerləşdirilmişdir. Əməliyyatdan imtina edən Robert Fişer 17 yanvar 2008-ci ildə xəstəxanada vəfat etmişdir. Öz istəyinə əsasən onun dəfn mərasimində həyat yoldaşı Miyoko Vatai və bir neçə island dostu iştirak etmişdir.
Dini mənsubiyyəti
Anasının yəhudi olmasına baxmayaraq, Fischer yəhudi köklərinin olmasını təkzib edirdi. 1962-ci ilin yanvarında Fischer müsahibədə dedi: Mən Nitşenin kitabını oxudum və orda deyir ki, din insanların hisslərini küt edir. Mən bununla razıyam.
Fischer 1960-cı illərin ortalarında Allahın Dünya Kilsəsinə qoşuldu. Kilsə şənbə günü Sabbath təyin etdi və Sabbath günündə işləməyi qadağan edirdi (həmçinin şahmatı da). 1970-ci illərin ortalarında Fischer Allahın Dünya Kilsəsinə böyük məbləğdə pul ianə edirdi. 1972-ci ildə bir jurnalist "Fischer demək olarki, şahmat kimi din barədə də ciddidir və cempion şahmatı inkişaf etdirməklə öz inancına yatırırdı" deyə bildirmişdir. Bununla belə, peyğənbərliyi Herbert W. Armstrong yerinə yetirməmiş getdi və kilsə Garner Ted Armstrong ilə bağlı seks qalmaqallarının silsilə ayələri sarsıtdı. Nəhayət, 1977-ci ildə Fişer kilsəni tərk elədi, ""Şeytani" olan bu ittiham və qətiyyətlə onun metodları və rəhbərliyi hücum".
Şahmat karyerası
Onun ilk məqsədi Dünya Çempionu titulunu qazanmaq idi. Və bunun üçün də bütün gücünü sərf etmişdi, əlindən gələni edirdi. Sağlamlığını və yaraşığını qorumaq üçün o üzgüçülük, tennis, xizək və konki ilə də məşğul idi. ABŞ çempionluğunu qazanandan sonra o, 1958-ci ildə Keçmiş Yuqaslaviyanın Portoroje şəhərində keçiriləcək interzonal turnirə hüquq qazandı. Keçmiş Yuqaslaviyada 2 matç keçirildi. Yanoşeviç və Matuloviçlə baş tutan görüşdə birincisi heç-heçə ilə, ikinci matç isə Fişerin qalibiyyəti ilə yekunlaşdı. Fişerin tələbinə əsasən matç bağlı qapılar raxasında keçirilmişdir. Və oyunun qeydləri və nəticələr də heç yerdə dərc olunmadı. 30 ildən sonra Reqina Fişerin Yuqaslaviya şahmat ittifaqı ilə yazışmasının bir hissəsi üzə çıxmışdır. Orda Fişerin anası məlumat verirdi ki: Bobbi özünə diqqət cəlb etməyi sevmir. Ona görə həyatına soxularaq yersiz sual verən jurnalistləri görməyə gözü yoxdur. Müsahibə vermir. Ona ayrıca ev lazım deyil. Adi otel ona bəs edər. O, şahmatçıların arasında özünü yaxşı hiss edir. O sadə idman gödəkçələri geyinir. Kostyum və qalstukda uzaq dayanır.
Bu zona turnirində Fischer Beynəlxalq qrosmeyster normasını keçdiyindən o, 1958-ci ildə Boris Spasskinin 18 yaşında qazandığı rekordu təzələyərək 15 yaşında ən gənc qrosmeyster adını qazandı.
1960–1962-ci illərdə keçirilən beynəlxalq turnirlərdə o, 4 dəfə birinci, bir dəfə isə 2-ci yer olmuşdur. Leypciqdə keçirilən olimpiadada yaxşı nəticələr əldə etdi. Və daha bir neçə komandalar arası yaraşmalarda qalib olurdu.
1962-ci ildə Kurasaoda keçirilən turnirdə namizədlər arasında 4-cü yeri tutaraq məğlub oldu. Evə qayıdan Fişer "Sport İllustrated" jurnalına müsahibə verərək demişdir ki, güclü sovet şahmatçıları öz aralarında bərabərlik müqaviləsi bağlayıblar. Və bununla da başqalarını onlara yaxınlaşmağa imkan vermirlər. O qeyd edirdiki, Rusiyada şahmata nəzarət elə səviyyəyə çatıb ki, ədalətli rəqabət haqqında söz belə gedə bilməz. Obyektiv qeyd olunsa, bərabərlik müqaviləsi şahmatçılar arasında mümkün idi. Ancaq ona görə ki, Fişer öz həmkarlarından geridə qalırdı. Əgər o həqiqətən də birinci yerə iddia etsəydi, sovet şahmatçıları ancaq bir-birilərini udmaqla onu saxlaya bilərdilər.
60-cı ci illərin 2ci yarısında o, dünyanın ən güclü şahmatçılarından biri oldu. Qavanada keçirilən görüşdə 2–4-cü yerləri qazandı. Bu oyunlar qiyabi şəkildə keçirilirdi. Amerika Birləşmiş Ştatları Kubaya qarşı sanksiyalar elan etdiyində Fişerin Qavana getməsi mümkün deyildi. Ona görə o, öz gedişləri telefon vasitəsi ilə demişdir. 1966-cı ildə Santa-Monikada keçirilən yarışda 2-ci, 1967-ci ildə Monte-Karloda 1-ci yer, 1970-ci il Buenos-Ayresdə keçirilən yarışda da 1-ci yeri qazanmışdır.
Öz ölkəsində Fişer əlçatmaz idi. ABŞ-nin 8 qat çempionu idi. Dünya Olimpiadasında ABŞ komandasına başçılıq edirdi. 1960,1962, 1966, 1970-ci il Olimpiadalarında şahmatçılar arasında 65 partiya oyun oynayaraq 40 oyun qalib gəlib, 7 oyun uduzub və 18 oyun isə heç-heçə ilə başa vurub.
Fişerin təsadüfi şahmatı (şahmat960)
Fischer random chess (chess960)
"Fişerin təsadüfi şahmatı"nı adından da göründüyü kimi keçmiş dünya çempionu Bobbi Fişer yaradıb. 1996-cı ilin 19 iyununda Fişer Argentinada şahmatın fərqli növünü yaratdığını elan etdi. Bu şahmatda standart şahmat lövhəsi və fiqurları istifadə olunur, sadəcə fiqurlar fərqli düzülür. "Fişerin təsadüfi şahmatı" sonralar "şahmat960" adlandırıldı. Şahmat960 mümkün başlanğıc vəziyyətlərin sayına görə belə adlandırılıb. Bu şahmatda əvvəlcədən əzbərlənmiş debütlər vasitəsilə üstünlük əldə etmək qeyri-realdır, oyunçular yalnız öz istedadlarından və yaradcılıqlarından istifadə etməlidirlər.
2006-cı ildə İslandiyada radioverilişdə Fişer, şahmat960-ı niyə yaratdığını belə izah edir:
Oyun əsasən debütdən asılıdır. Keçən əsrin çempionları mənim və indiki oyunçuların bildiyi qədər açılışları bilmirlər. Əgər onlar indi sağ olsaydılar, uğursuz açılışlar edərdilər. Sən oyunun güclünü müqayisə edə bilməzsən, sən ancaq təbii bacarıq haqqında danışa bilərsən. Əzbərçilik böyük gücdür. 14 yaş və ya daha kiçik yaşlı uşaq Kapablanka və ya keçən əsrin oyuncuları (Mörfi, Steinitz) ilə açılışlarda üstünlük əldə edə bilər. Bəlkə də yox, çünki debütdə üstünlük əldə edəndə bu, təkcə açılışda üstünlük demək deyil, artıq növbəti gedişləri necə oynayacağını bilməkdir. Bir çox nümünələr var ki, həmin vəziyyətdə necə oynamaq lazım olduğuna kömək edir. Buna görə də mən artıq şahmatı sevmirəm. Bu yalnız əzbərçilik və əvvəlcədən hazırlaşmaqdır…
Qalmaqallar
Fişerin adını tək çempion kimi deyil, həm də Qalmaqalçı kimi tanıda bilib. Onun adı qalmaqallarda tez-tez hallanırdı. O, çox zaman çalışırdı özünü digər iştirakçılardan üstün tutsun, qaydalar pozurdu. Onun komfortla bağlı tələbləri təşkilatçılara az narahatçılıq gətirmirdi. Məsəlçün Fişer onunla olan oyunlar axşam vaxtı keçirilməsin tələb edirdi. 16:00-dan tez olmayaraq. O, bunu onunla bağlayırdı ki, yuxudan tez oyana bilmirdi. Mehmanxanaların ancaq Lyuks otaqlarında qalmağa razılaşırdı. O iştirakı ilə bağlı istənilən tədbirə asanlıqla razılaşıb asanlıqla da heç bir səbəb olmadan imtina edə bilərdi. O, daim oyunun ilk hissəsinə gecikirdi. Və artıq hamı buna öyrəşmışdı.
Onun bir çox tələbləri şahmat aləminə xeyir gətirmişdir. Şahmat üzrə dünya çempionatında 1ci yerin sahibi üçün ayrılan mükafatın ölçüsünü artırılması onun adı ilə bağlıdır. Bu barədə Boris Spasskiy zarafat edib deyirdi ki, "Fişer bizim həmkarlar ittifaqımızdır." Fişerin özü isə qeyd edirdi ki, "şahmatı o seviyyəyə qaldıracam ki, boksla müqayisədə bir idman kimi daha hörmətli, daha üstün olsun. Məhəmməd Əli hər oyunda nə qədər istəsə, mən hər dəfə ondan artıq istəyəcəm."
Onun həmçinin güclü eşitmə qabiliyyəti var idi. Spasski Fişerin qulaqlarını lokator adladırmışdır. O boş zalın axı sıralarında gələn pıçıltını belə eşidib hakimə zalda səs olduğunu demişdir.
11 sentyabr
Filippin radiosunun efirində 11 sentyabr terror aktları haqqında gedən radioverilişə zəng vuran Fişer birbaşa efirdə "Bu heyranedici xəbərdir… ABŞ dağıdılmalı və məhv olmalı ölkədir… Bir neçə ay əvvəl BBC-də ABŞ-nin dünyada törətdiyi cinayətlər haqqında eşitdim və qulaqlarıma inanmadim. Bu onu gösterir ki, nə əksən onu da biçərsən, ABŞ olsan belə. Bu gün baş verən hadisə kimi… Bu hərəkti alqişlayıram. Baxin. ABŞ ve İsrail neçə illlərdi Fələstində qətliamlarr törədirlər. İndi isə növbə ABŞ-dədır. Mən Amerikanın məhv olmasını istəyirəm…Yaponiya heç kəsin vecinə deyildi. Amerika atom bombası ilə neçə milyonlarla, neçə minlərlə insanı məhv elədi və gülmeli bəhanə gətirdi. "Bir milyon amerikali əsgər xilas elədik"… Mən Amerikadan qorxmuram… " cümlələrini səsləndirdi.
Dünya Çempionu
1972-ci ildə Reykyavikdə baş tutan oyunda Boris Spasski ilə qarşılaşan Fişer 12½:8½. Hesabı ilə qalib gələrək dünya çempionu adını qazanır. Tarixdə ilk dəfə qaliblik mükafatı 250 min dollara qalxmışdı. Fişerin bu qalibiyyətindən sonra onu ABŞ-də qəhrəman kimi qəbul etdilər və ABŞ-nin prezidenti onu hətta Ağ evə nahara dəvət etdi. Amma Fişer bu nahardan imtina edərək demişdir ki, "Yeməyi çeynəyən zaman hamının ağzıma baxmağına nifrət edirəm". Məşhur adamların çoxu onla tanışlıq, dostluq etməyə can atırdılar. Ondan şahmat oynamağı öyrənmək istəyirdilər. Fişerin qələbəsi şahmatın qərbdə populyar olmasına yol açdı. Əvvəlcə yuxarı təbəqə arasında, sonra isə Fişeri kumir hesab edən gənclər arasında dəbə düşdü. Fişerin şərəfinə yeni doğulmuş uşaqlara Bobbi adı verilirdi.
Fişerin özü isə baş verənlərə sakit yanaşaraq normal, müstəqil şəkildə davranmağı ilə davam edirdi. Həvəssiz şəkildə müsahibələr veriridi. Yalnız yaxın dostlarının əhatəsində qalmağı üstün tuturdu. Təklif olunan reklamlardan müqavilələrindən imtina edirdi. (Deyirdilər ki, bir dəfə Fişerə avtomobil reklam etmək təklif olunmuşdur. Fişer özü avtomobillə tanış olaraq bir çox çatışmazlıq tapıb reklam etməkdən imtina etmişdir. Demişdir ki, mən özünü öldürənlər üçün nəzərdə tutulmuş avtomobili reklam edə bilmərəm.) Eyni zamanda ictimai tədbirlərdə iştiraki üçün ödəniş də müəyyən etmişdi. Məktub oxumaq üçün 1000 dollar, telefonla danışmaq üşün 2500 dollar, şəxsi görüş üçün 5000 dolar, müsahibə üçünsə 25000 dolar tələb edirdi. Bir neçə aydan sonra artıq -yorulmuşam -deyərək, ictimaiyyətdə görünməsi azaldı.
Spasski ilə baş tutan oyun Fişerin həyatında sonuncu rəsmi görüş oldu. Baxmayaraq, oyundan öncə jurnalistlərə verdiyi müsahibəyə əsasən deyirdi ki, qalib olsam dünyanı gəzib ən yüksək qonararlarla şahmat oynayacam və şahmatı ən bahalı oyun edəcəm. Amma buna baxayaraq, qələbədən sonra 3 il ərzində heç bir yarışa qoşulmadı. Nadir hallarda oynayırdı. Ciddi turnirlərə isə qoşulmurdu. Onu tanıyanları çoxu qeyd edirdilər ki, qələbədən sonra onun hansısa oyunda məğlub olması onun üçün ağrılı gəlirdi.
1981-ci ildə Fişerin adı yenə də qazet səhifələrində çıxdı. Keçmiş çempion bank oğurlama faktında şübhələndiyindən polis tərəfindən həbs edildi. İtaətsizlik edən Fişer isə qışqıraraq — Mən şaxmat üzrə çempionam- deyərək polislərin əlindən çıxmaq istəyirdi. Nəticədə polislər tərəfindən döyüldü. 2 gündən sonra oğurluq faktı üzərindən götürülərək onu azadlığa buraxdılar. Amma polislərə tabe olmadığına görə 1000 dollar cərimə edildi. Bu hadisələrdən sonra Fişerin həbsxanada haqqında kitabı dərc olundu. Bu kitabda o, həbsxanada ikən aldığı işgəncələrdən bəhs etmişdi.
1980-ci illərin sonunda Fişer 18 yaşlı macar şahmatçısı Zita Rayçabi ilə yazışaraq tanış olur. Bir neçə müddətdən sonra onun yanına köçərək Budapeştə yaşayır. Onun haqqında demək olar artıq unutmuşdular ki, 1992-ci ildə yuqaslaviya Bankiri Vasileviç tərəfindən Fişerə təklif gəldi ki, Spasskiyə qarşı qisas oyunu təşkil olunsun. Təəccüblü gəlsə də Fişer buna razılaşdı. Zita qeyd etmişdi ki, ola bilsin bu onların ünsiyyətinin nəticəsi idi ki, Fişer belə bir qərarla razılaşıb. Qalibə düşən mükafatın dəyəri 5 million amerika dolları idi. Oyun keçmiş YUqaslaviyanın Sveti-Stefan adasında təşkil olundu. Oyunun başlamasında əvvəl ABŞ-nin dövlət departamentindən Fişerə yazılı şəkildə məlumat gəldi ki, onun Keçmiş Yuqaslaviyanın sərhədlərində təşkil olunan oyunda iştirakı Beynəlxalq Embarqonu pozur və bu oyuna görə onu 10 il həbsxana həyatı gözləyə bilər. Oyundan qabaq mətbuat konfransında o bu məktubu parçalayaraq qeyd etdi ki, Mən insanları Amerikanın intelektual gücə malik olan bir dövlət olmasına inandırdım. Orda ağıllı insan yaşayır. Amma onlar isə çox sağ ol demək əvəzinə məni müflisləşdirdilər, alçatdılar. Mən də onlara eyni cavabı verirəm. Oyun baş tutdu və Fişer 10:5 hesabı ilə qalıb gəldi. Qələbədən sonra ABŞ qayıtmağa icazə olmadığından bir neçə müddət Macarıstanda qalır. 1996-cı ildə o ictimaiyyətə özü tərəfindən kəşf olunmuş şahmat 960 ilə tanış etdi.
2000-ci ildə gözlənilmədən o şərqə köçür. Orda 22 yaşlı yerli sakin Merilin Yunqla tanış olur. Və onların qız övladları dünyaya gəlir. Ölümündən sonra miras məsələlərində aparılan DNK testinin nəticələri göstərdi ki, qız onun övladı deyilmiş. 2000-ci ildə o hətta Amerikada da olur. İttiham olduğundan gizli halda Kanadadan ABŞ bacısının dəfn mərasiminə gəlir.
1996-cı ildən başlayaraq Fişer ABŞ-nin və yəhudilərin ünvanına kütləvi informasiya vasitələri ilə qərəzli çıxışlara başlayır. 2003-cü ildə isə ABŞ-nın Dövlət Departamenti rəsmi olaraq Fişerin şəxsiyyət vəsiqəsin (pasportun) ləğv edir. Fişerin özü isə bu haqda 13 iyul 2004-cü ildə Yaponiyadan Filippinə uçmaq istəyərkən hava limanında qanunsuz immiqrant kimi qaçmaq adı ilə həbs olundu. Həbsdə olarkən Fişer Amerika vətəndaşlığında imtinə edərək digər ölkələrdən sığınacaq üçün müraciət etdi. 8 ay həbsxanada qaldıqdan sonra nəhayət vəkilləri onun pasportunun işləməməsindən xəbəri olmadığını və Yaponiyaya gələrkən pasportun işlədiyini sübut edərək onu azada edə biliblər. Həbsxanadan sonra o Miyokaya evlilik təklif edərək ailə qurdular. Bu arada ona Serbiya-Çernaqoriya, Almaniya və İslandiyadan vətəndaşlıq təklifi gəldi. Və 24 mart 2005-ci ildə İslandiyaya departasiya olundu.
Həyatının son günləri
Deportasiyadan sonra islandiyanın Reykyavikdə şəhərində yaşamağa başlayan Fişer 2007-ci ildə şiş diaqnozu ilə xəstəxanaya yerləşdirilir. Ona əməliyyat olunmaq təklif olundu. Amma o imtina etdi. Elə bu xəstəliklə də həyatını 17 yanvar 2008-ci ildə tapşırdı. Elə İslandiyanın Selfoss şəhərciyində dəfn olub. Onun istəyi ilə dəfn mərasimi sadə şəkildə keçirildi. Ora yalnız yaxın dostları və Miyoka Vatai iştirak etmişdi. Təşkil olunmuş sadə Qəbr üzərində sadəcə Robert Fişer və doğum tarixi qeyd olunmuşdu.
Reykyavik məhkəməsinin qərarı ilə
Miyoka Vatainin Robert Fişerin qanunu həyat yoldaşı olduğu təsdiqlənəndən sonra 4 mart 2011-ci ildə Reykyavikdə məhkəməsi Miyokanı Fişerin varisi elan edib.
Filmlər
2009-cu ilin aprelində "Mən və Bobbi Fişer" ( Me and Bobby Fischer)'' filminin İslandiyada premyerası olur. Film Saemindur Palssonun köhnə dostu Fişeri Yaponiyada həbsxanadan çıxartması və İslandiyada məskunlaşdırmasına kömək etməsi haqqındadır. Kino Friðrik Guðmundsson tərəfindən istehsal olunub, musiqisi Guðlaugur Kristinn Óttarsson, Björk Guðmundsdóttir və Einar Arnaldur Melax məxsusdur.
2009-cu ilin oktyabrda "''Bobby Fischer Live" filmi ekranlara çıxdı. Filmin rejissoru və əsas Fişer rolunun ifaçısı Damien Chapa idi.''
2011-ci ildə kinorejissor Liz Garbus "Bobbi Fişer dünya əleyhinə" (Bobby Fischer Against the World) sənədli filmini çəkir. Filmdə Harri Kasparovun və digər şahmat cempionlarının intervyusu yer almaqdadır.
2015-ci ilin sonlarında bioqrafik film olan "Qurban piyada" (Pawn Sacrifice) ekran üzü görəcək. Fişer rolunu Tobey Maguire, Boris Spasski rolunu Liev Schreiber, Joan Fişer rolunu isə Lily Rabe oynayır.
Maqua Vel gölü
Maqua Vel — Nauru adasında yerləşən yeraltı göl. Yaren dairəsinə daxildir. Sahəsi 0,2 ha (0,002 km²), ən dərin yeri 5, orta dərinlik 2,5 metr təşkil edir. Adanın əsas turistik ərazilərindən biridir. Maqua mağarasında yerləşir
Coreopsis senaria
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kəndimizin qəhrəmanı (film, 1971)
Məzmun
Filmdə Qax rayonunun Sarıbaş kənd sakini, 26 Bakı komissarı adına kolxozun sədri, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Həsən Mirzəliyevin keçdiyi mənalı həyat yolundan söhbət açılır.
Kinolent hünərli, cəsarətli, əməksevər kolxoz sədrinin kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalının inkişafına, dövlətə əkinçilik və heyvandarlıq məhsulları satışına dair beşillik planın yerinə yetirilməsində qazandığı nailiyyətlərə görə "Əmək qəhrəmanı" adına layiq görülməsindən, onun iş təcrübəsindən danışır. Eyni zamanda filmdə kolxozçuların fədakar əməyi, onların kəndi abadlaşdırmaq üçün gördükləri tədbirlər öz əksini tapmışdır.
Qaraqaşlı (İmişli)
Qaraqaşlı — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Kənd əhalisinin sayı 3643 nəfərdir ki, onun da 1781 nəfəri kişi, 1862 nəfəri isə qadındır.
371 (ədəd)
Həmçinin bax
300 (number)
Burnək
Burnək - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Maku nahiyəsində kənd adı Əsli Purnək. XVI əsrdə Qızılbaş tayfalarının birinin adıdır. Mənşəcə Ağqoyunluların Purnək tayfasının  (34, 160) adındandır.
Qara-Qırğız Muxtar Vilayəti
Qara-Qırğız Muxtar Vilayəti — Orta Asiyasiyadakı Sovet vilayətlərindən biri idi. 14 oktyabr 1924-cü ildə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası daxilində qurulmuşdur.
Sesilio Fernandez
Sesilio Fernandez Qrado ( 27 iyul 1959) — İspaniyalı biatlonçu. Sesilio Fernandez İspaniyanı 1984-cü ildə Sarayevoda təşkil edilən XIV Qış Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Sesilio Fernandez birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 1984-cü ildə qatıldı. O, Sarayevoda baş tutan XIV Qış Olimpiya Oyunlarında kişilər 10 km məsafəyə sprint yarışlarında iştirak etdi. Fernandez 39:27.5	saniyəlik nəticəsi ilə 64 atlet arasında 55-ci yeri tutdu və medalçılar sırasına düşə bilmədi.
Huanhe
Musson yağışları ilə qidalanır. Bu səbəbdən yay aylarında daşır. Daşqınlar zamanı çay ətrafında fəlakətli təbiət hadisəsi yaranır. Milyonlarla hektar əkin sahəsiməhv olur. Bu çaydan qış aylarında suvarmada istifadə edilir. Huanhe çayı hövzəsi əhalinin tarixən sıx məskunlaşdığı və dünyada ən mühüm əkinçilik rayonlarından biridir.
Anni Espar
Karyerası
Anni Espar, İspaniya yığmasının heyətində 2012-ci ildə Birləşmiş Krallığın London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə ABŞ yığmasına 5:8 hesabı ilə məğlub olan İspaniya yığması, London Olimpiadasının gümüş medalına sahib oldu.
Daha sonra Anni Espar, İspaniya yığmasının heyətində 2016-cı ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Beşinci pillə uğrunda görüşdə Çin yığmasını 11:6 hesabı ilə məğlub edən İspaniya yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını beşinci pillədə başa vurdu.
Multiplikator
Multiplikator (multiplicare - artırıram, çoxaldıram ) - gəlirin dəyişilməsinin investisiyaların dəyişilməsindən asılılığını göstərən əmsal, başqa sözlə, aqreqat kəmiyyəti ilə onun struktur tərkib hissəsi arasında nisbəti xarakterizə edən əmsal.
Tarix
Multiplikator ideyası iqtisadiyyat elminə ilk dəfə ingilis iqtisadçısı, Kembric məktəbinin nümayəndəsi R.Kan tərəfindən 1931-ci ildə gətirilmişdir. O, investisiyanın əhalinin alıcılıq qabiliyyəti və məşğulluğun multiplikasiyasına necə gətirib çıxardığını göstərmişdir.
Ümumiləşdirilmiş izahı
Multiplikatorun ümumiləşdirilmiş izahını C.M.Keyns özünün “Məşğulluq, faiz və pul haqqında ümumi nəzəriyyə” kitabında irəli sürmüşdür. Multiplikator nəzəriyyəsi müəyyən sahələrdə istehsahın və onun müəyyən sferalarında məşğulluğun genişlənməsinə məsrəflərin stimullaşdırıcı təsirinin mövcudluğunu izah edir. Ümumi milli məhsulun (ÜMM) ölçüsündə bu müsbət artan səmərə (effekt) - multiplikasiya səmərəsi (effekti) adlanır. Multiplikator say əmsalıdır, o, investisiyaların ölçüsünün artdığı şəraitdə ÜMM-in artım ölçüsünü göstərir. Tutaq ki, investisiyaların artımı 100 milyon manat təşkil edir, bu, ÜMM-in 300 milyon manat artmasına gətirib çıxarıb, beləliklə, multiplikator = 3; əgər ÜMM 200 milyon manat artarsa, onda multiplikator 2-yə bərabər olardı. Multiplikator = ÜMM-in artması / İnvestisiyaların artması və ya ΔÜMM = Multiplikator x Δİ. Keyns həm də göstərdi ki, multiplikator yığıma meyillik həddinin (YMH) əks kəmiyyətidir:
Multiplikator= və ya Multiplikator= İMH - istehlaka meyillilik həddi, deməli ΔÜMM ΔY
Nəzəriyyə
Keyns nəzəriyyəsi çərçivəsində multiplikator dövlət (dövlət sifarişləri), firmalar və əhali tərəfindən həyata keçirilən iri xərclərin (investisiyaların) pozitiv təsirini əsaslandırır, milli istehsalın səmərəliliyinə və artımına müsbət təsir edir. Sonradan multiplikator hallarına vaxt amilinin uçotu ilə baxılmağa başlandı və multiplikatorun dinamik modeli yarandı, bu, P.Samuelsonun, C.Robinsonun, F.Hayekin və s. əsərlərində dəqiq işləndi. Multiplikatorun dinamik modeli ilkin investisiyaların səmərəliliyinin təkrar edilməsi üzrə qurulur. Əmanətlərin və investisiyaların dinamikasının təhlili zamanı multiplikator nəzəriyyəsindən istifadə məcmu tələbin, ÜMM həcminin təsir meyarlarını göstərir. Bu nəzəriyyə müxtəlif məktəblər tərəfindən tənqidə məruz qalsa da, o, səmərəli tələb, bazar iqtisadiyyatının tənzimlənməsinin zəruriliyi və mümkünlüyü konsepsiyasının əsaslandırılmasında çox böyük rol oynamışdır.
Artırma rejimi
Artırma rejimi (ing. insert mode ~ ru. режим вставки ~ tr. ekleme kipi) – sənədə və ya komanda sətrinə əlavə edilən simvolların mövcud mətnin üzərinə deyil, sağdakı simvolları daha da sağa sürüşdürməklə araya yazıldığı redaktə rejimi. Alternativ rejim olan “Əvəzləmə”də (OVERTYPE, OVERSTRIKE, TYPEOVER) yeni simvol mövcud mətni əvəz edir (üstünə yazılır). Bu redaktə rejimlərindən birindən obirinə keçmək üçün müxtəlif proqramlarda müxtəlif klavişlərdən, yaxud onların kombinasiyasından istifadə edilir, ancaq IBM klaviaturasında Insert klavişi olduğundan çox zaman məhz həmin klavişdən istifadə olunur.
Yanvar hadisələri (Litva)
1991-ci il yanvarında sovet qoşunları Vilnüsdə SSRİ-nin Litvaya müstəqillik verməsini tələb edən dinc nümayişçilərə qarşı tədbirlər həyata keçirmişdir. Baş verən hadisələr nəticəsində 13 nəfər həlak olub, 600-ə qədər adam isə yaralanmışdır.
Bu hadisə ilə bağlı qaldırılmış cinayət işi ilə əlaqədar Litva Baş Prokurorluğu Rusiya hökumətinə Mixail Qorbaçovu dindirmək tələbiylə müraciət etmiş, lakin Rusiya hökuməti bu tələbdən imtina etmişdir. Rusiya etirazını Avropa Şurasının "Cinayət işlərində qarşılıqlı yardım haqqında" konvensiyasının göstərişi ilə izah etmişdir. Konvensiyaya əsasən, sifariş alan ölkənin suverenliyinə və təhlükəsizliyinə, ictimai asayişə və ya digər maraqlara zərər gətirə bilən yardım göstərilmir.
Storojevoy adası (Şimal Torpağı)
Storojevoy adası — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə yerləşir.
Əl-Əziz
Əl-Əziz (ər. العزيز) — Allahın adlarından biri.
(Ya Rəsulum!) Allahın peyğəmbərlərə verdiyi vədə xilaf çıxacağını sanma! Həqiqətən, Allah yenilməz qüvvət sahibi, intiqam sahibidir! (İbrahim Surəsi, 47)
Allahın 'Əziz' sifəti, Onun heç bir zaman məğlub edilə bilməyəcəyini, hər vaxt qalib olanın Özü olduğunu ifadə edir. Allah kainatda mütləq qüvvət sahibidir və Ondan üstün heç bir güc yoxdur.
Kainatdakı bütün nizamı, insanların sirrini qavramağa güc çatdıra bilmədikləri və ya yeni-yeni kəşf edə bildikləri hər cür qanunu yaradan Allahdır. Bunula yanaşı yer üzündə olan hər canlını yaradan da Odur. Allahın kainatda özünü göstərən sonsuz gücü və qüdrəti qarşısında, yaratdıqlarının acizliyi açıq-aşkardır. Yaratdığı bütün varlıqlar ancaq Onun əmriylə hərəkət edə bilir, həyatlarını davam etdirə bilir, müəyyən bir nizam içində var ola bilirlər.
Şübhəsiz bu acizlik yer üzünə hakim olduğunu zənn edən insan üçün də etibarlıdır. Bir insan nə qədər güclü, zəngin və etibar sahibi olsa da, Allah qarşısında acizdir, gücsüzdür. Nə malı, nə pulu, nə də ona etibar edən insanların sayı, onu Allahın əzabına qarşı qoruya bilməz. Ancaq Allaha təslim olan, Onun əmrlərinə uyğun yaşayan, razılığını qazanmağa çalışanlar xaric... Allah Quranda hər vaxt Öz tərəfdarlarına üstünlük verəcəyini vəd etmişdir. Ayələrdə belə buyurulmaqdadır:
Allah (lövhi-məhfuzda): "And olsun ki, Mən və peyğəmbərlərim qalib gələcəyik!" – deyə yazmışdır. Həqiqətən, Allah yenilməz qüvvət sahibi, qüdrət sahibidir! (Mübarizə Surəsi, 21)
Daha öncə insanları hidayət etmək üçün. Furqanı da O nazil etdi. Allahın ayələrini inkar edənlər şiddətli əzaba düçar olacaqlar. Allah yenilməz qüvvət, intiqam sahibidir! (Ali-İmran Surəsi, 4)
Allah Özündən başqa heç bir tanrı olmadığına şahiddir. Mələklər və elm sahibləri də haqqa-ədalətlə boyun qoyaraq (haqqa tapınaraq) o qüvvət, hikmət sahibindən başqa ibadətə layiq heç bir varlıq olmadığına şəhadət verdilər. (Ali-İmran Surəsi, 18)
(Ya Peyğəmbərim!) Onların (kafirlərin boş, mənasız) sözləri səni kədərləndirməsin. Yenilməz izzət (qüvvət) bütövlükdə yalnız Allaha məxsusdur. O, (hər şeyi) eşidəndir, biləndir! (Yunus Surəsi, 65)
Burunlu (Zəngəzur)
Burunlu - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan r-nunda) kənd adı. 1918-ci ildə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır. Toponim yerin coğrafi quruluşu, (orada dağ burnunun olması) ilə əlaqədardır.
Əl-Əziz
Mənası
Tayı-bərabəri olmayacaq qədər dəyərli, şərəfli, güclü və məğlubedilməz olan, daim qalib gələn izzət sahibi deməkdir.
Qurani-Kərimdə buyurulur: "(Gecənin zülmətindən) səhəri yarıb çıxaran, gecəni bir istirahət vaxtı, günəşi və ayı (vaxt üçün) bir ölçü vasitəsi edən də Odur. (Bütün) bunlar yenilməz qüvvət sahibi (əl-Əziz), (hər şeyi) bilən Allahın təqdiridir (əzəli hökmüdür)".
Mikrokod
Mikrokod – — prosessorun işini müəyyən edən çox aşağı səviyyəli kod. Mikrokod səviyyəcə maşın kodundan da aşağıdır; o, prosessorun maşın kodundakı komandanı yerinə yetirərkən nə etdiyini müəyyənləşdirir.
Coreopsis seniflora
Coreopsis seniflora Coreopsis seniflora
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sausempton Universiteti
Sausempton Universiteti — İngiltərədə, Sauthempton şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi. Böyük Britaniyanın ən nüfuzlu təhsil ocaqlarından biridir.
Universitet tədrisə, təhsilə, tələbə təcrübəsinə əsaslanan əlverişli mühitdə əsasən beş sahəyə - fərqli təhsilə, tələbənin istedadına önəm verməyə, qlobal problemlərin öyrənilməsinə diqqət ayırmağa, gənclərin gələcəyini təmin etməyə və əvəzolunmaz sosial təcrübə bəxş etməyə diqqət yetirir.
Tarixi
Sausempton Universitetinin tarixi 1862-ci ildə xeyriyyəçi Henri Robinson Hartlinin yardımı nəticəsində yaradılmış Hartli təhsil müəssisəsi ilə başlayır. Belə ki, 1850-ci ildə Hartli ölüm ayağında olarkən elmin inkişafı və öyrənilməsi mərkəzinin yaradılması üçün Sauthempton şəhərinin Hay stritdə yerləşən malikanəsini və 103000 funt-sterlinq məbləğdə vəsaitini vəsiyyət edir. Həmin dövrdə, adətən kolleclər yaradıldığı halda, qeyri-adi xarakterə malik Hartli isə mərkəz yaradılması haqqında qərar verir. Onun vəfatından sonra vəsiyyətnaməyə dair uzunmüddətli məhkəmə çəkişmələri və kütləvi debatlardan sonra Sauthemptonda institut yaratmaq qərara alınır.
1862-ci il oktyabrın 15-də baş nazir Lord Palmerstonun iştirakı ilə Hartli İnstitutunun açılış mərasimi keçirilir. 1883-cü ildə institut Hartli Kolleci adlandırılır. Buna tələbələrin və müəllimlərin sayının artması, yataqxanaların və digər obyektlərin çoxalması səbəb olur.
1902-ci ildə Hartli Kolleci Hartli Universitet Kolleci adlandırılır və London Universitetinin filialına çevrilir. Bu proses kollecdə aparılan tədrisin, maliyyələşmənin və digər işlərin yoxlanılmasından sonra baş tutur. Ali məktəbdə tələbələrin sayının çoxalması yeni vəsaitin toplanılmasına, Hayfild ərazisində yeni torpaqların alınmasına səbəb olur. 1914-cü il iyunun 20-də ölkənin baş naziri Vikont Holdeynin təşəbbüsü ilə ali məktəb Sauthempton Universitet Kolleci adlandırılır.
Birinci Dünya müharibəsi başladıqdan 6 həftə sonra kollecin binası hərbi hospitala çevrilir, ali məktəbin binalarının arxasında taxta daxmalar tikilir.
1920-1930-cu illərdə xeyriyyəçilərin kollecə etdikləri yardım nəticəsində kitabxanalar, universitet yolunun hər iki kənarında binalar tikilir. İkinci Dünya müharibəsi dövründə şəhərə atılan bombalar ali məktəbin binalarına xəsarət yetirir. Kollecin yataqxanaları isə Fransa, Amerika və Polşa hərbçilərinə verilir.
Müharibədən sonra elektronika üzrə mütəxəssis, alman əsilli Erix Zeplerin səyi nəticəsində kollecin Elektronika bölməsi, Səs və Vibrasiya İnstitutu yaradılır. 1952-ci il aprelin 29-da kraliça II Yelizavetanın hakimiyyətinin ilk həftələrində Kraliça xartiyasına əsasən Sauthempton Universitet Kolleci Sausempton Universiteti adlandırılır və elmi dərəcə vermək hüququ qazanır. Universitetdə 6 fakültə yaradılır:
Hersoq Vellinqton universitetin kansleri təyin edildikdən sonra 1953-cü il iyulun 4-də burada ilk elmi dərəcələr verilir, tələbə və müəllimlərin sayı sürətlə artır, ali məktəbin kampusu genişlənir. 1961-ci ildə universitetə şəhər şurası yaxınlığında yerləşən 200 binanı almaq icazəsi verilir, burada Tibb və Okeanoqrafiya fakültələri yaradılır. 1960-1970-ci illərdə Çaylvort malikanəsi, Qlen Eyr və Montefiore binaları əldə edildikdən sonra universitetin yeni yataqxanaları tikilir.