cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meheli nalburunu
Həyat tərzi
Əsasən yüksək rütbəli müxtəlif yeraltı sığınacaqlarda (mağaralar, tunellər, kəhrizlər) məskunlaşır. Burada onların sayı bir neçədən bir necə yüzə qədər çatır. Bu nalburunların ən böyük yığını onların daim yaşadığı Dağlıq Qarabağın Azıx mağarasında qeydə alınmışdır. Son onilliklərdə koloniyaların sayı kəskin şəkildə azalmışdır. 1966-1969-cu illərdə burada 2000-ə yaxın, 1988-ci ilin fevralında isə cəmi 300 heyvan olmuşdur. Onların sayının bu cür azalması hər şeydən əvvəl aparılan arxeoloji işlər və mağaraya tez-tez girib – çıxanların törətdiyi narahatlıq nəticəsində baş vermişdir. Qış yuxusu dövründə (noyabrdan martın ortalarına qədər) meheli nalburunları Azıx mağarasının tağlarında və ucqar bölmələrin divarlarında 3.5-5 m hündürlükdə sıx kütlə şəklində olurlar. Burada temperatur 10.2-15.00 C səviyyəsində olur. Martda onlar tədricən mağaranın mərkəzi, daha isti hissəsinə keçirlər. Burada onlara qışlama yerlərindən uçub gəlmiş itiqulaq şəbpərələr və adi uzunqanad yarasalar qoşulur. Apreldən oktyabra qədər nalburunlar başlıca olaraq mərkəzi kamerada yarasaların qarışıq koloniyasının çoxsaylı (15 minə yaxın) tərkibində olurlar. Burada onlar sayca üstün olan uzunqanadlı və şəbpərələr arasında ayrıca adalar əmələ gətirirlər. Balaların böyüməsi və tük dəyişmənin başlanması ilə heyvanların bir hissəsi (200-ə qədər) mağara üzərində yerləşmiş quyuya köçür. Burada onlar quyunun ən isti bölməsi olan üst taxçada yerləşirlər (16-200 C). Mağaranın mərkəzi kamerasında 5 m hündürlükdə yayda temperatur 13.3-15,40 C olur.
Bidens fistulosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Xanədan
Xanədan və ya sülalə — Monarxiya quruluşlu dövlətlərdə irs əsasında nəsil hakimiyyəti silsiləsi.
Proprioseiopsis temperellus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Nissan Teana
thumb
Nissan Teana — 2003-cü ildən istehsal olunmaqa başlanmlşdır. 2005-ci ilə qədər sükanı ancaq sağ tərəfdə istehsal olunmuşdur. Nissan Teananin 2.3jm modelləri 2003–2005 illərdə istehsal olunmuşdur. sonradan isə 2005-dən sukani sol tərəfdə olan nissan teanalar istehsal olunmağa başladı. Cox rahat və ekanomik maşındır. Nissan Teana 2.0,2.3,2.5,3.5 mühərrik həcmində istehsal olunmuşdur. At gücü isə 173 at gücüdür. Əsil BİZNES-CLASS aftomobildir.
Melantkimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Fritillaria pinetorum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rondel (poeziya)
Rondel — XIV əsr fransız lirik poeziyasında yaranan, sonradan ingilis və rumın ədəbiyyatında da istifadə edilən şeir növü.
Rondel rondo mətn-musiqi formasının bir növü olub 3 bənddə birləşdirilmiş 13 və ya 14 sətirdən ibarət şeirdir. İki dörd sətirlik bəndi müşayiət edən bir beşlik (13 sətir) və ya altılıq (14 sətir) bənddən ibarətdir.
Birinci bəndin ilk iki sətri nəqarətdir və ikinci və üçüncü bəndlərin son iki sətrində təkrarlanır. Bəzən üçüncü bəndin sonuncu sətrində birinci bəndin yalnız birinci sətri təkrarlanır.
Məsələn, A və B nəqarətdir və bu halda rondelin qafiyələnmə sxemi belədir: ABba abAB abbaA(B)
Carabia
Carabia İndiki Çin Xalq Respublikasının ən cənub nöqtəsində yerləşir.Azadlıq və müstəqillik uğrunda 1 əsrə yaxın zaman ərzində bütöv bir xalq kimi formalaşmışdır.Bütün Dünya Tarixində bu xalq haqqında cəmi 2 mənbədə məlumatlar mövcuddur.Hər iki mənbədə də bu xalqın adı "Sərabi" xalqı kimi qeyd edilmişdir.Bununla belə,öz köklərini 1800-cü ildən 1832-ci ilə qədər mütəşəkkil şəkildə cəmləmiş,19-cu əsrdən bu vaxta kimi 3 dəfə etnik və siyasi inqilablar etmişlər.Bu 32 il ərzində bütün xalq kütləsi müstəqilliyə maraqlı olsa da,Çin Xalq Respublikasının güclü hərbi paradları həmin dövrdə sadə xalqı da qorxutmuş,azadlıq mübarizəsini dəfələrlə zəiflətmişdir.İlk idarəetmə sistemləri mütləq monarxiya hesab olunur.1817-ci ildə qurucu hesab edilən Flüört Aleks O-Andre,mütləq monarxiya tərəfdarı olduğu üçün ölkədən qovulmuş və yenidən 1831-ci ildə sadə vətəndaş kimi öz vətəninə qayıtmışdır.İkinci idarəetmə sistemi isə diktatorial idarəetmə sistemi olmuşdur.1900-cü ilə kimi davam edən diktatorial hakimiyyət dövründə Carabia torpaqlarında "ailə müxalifəti" olmuşdur.Hakimiyyətdə olan Torfi Klan diktator elan ediləndən(1851)dərhal sonra onun oğlu atasına qarşı hərəkat yaradır və hərəkatın liderlərindən biri kimi tanınır.1896-cı ildə 3 qola ayrılmış hərəkat dağılır və bununla da Carabiada siyasi dağınıqlıq dövrü başlanır.İndiki mərhələdə isə Carabia xalqı daha çox müstəqil və azad yaşayışa can atırlar,nəinki,siyasi maraqlara.İndiki dövrdə Carabia silahlı qüvvələri Çin Silahlı Qüvvələrinin yanında zərrəcik hesab olunur deyə Çin Xalq Respublikası heç bir mübarizə metodundan istifadə etməmişdir.İndi isə ümumi əhali sayı baxımından Bütün Carabia xalqının nüfuzu 200 min-dən çox deyil.Xüsusi yetişdirdikləri "Qara Qüvvətləri" bir çox işgəncə və dözümlülük sınaqlarından keçdikdən sonra fədailərin tərkibinə qatılırlar.Müasir Dünyada Xüsusi Xidmət Orqanları kimi tanıdığımız bu qüvvətlər,öz adlarından da istifadə etməzlər.Hər birinin bir şifrəli adı vardır.Dövlət idarəetmə sisteminin qurulması ilə bağlı orduya da çox böyük sərmayə qoyulmuş,hörmət edilmişdir.I dövr inqilabı:1819-cu ildə May ayında hərəkətlənən bu inqilab xalq kütlələrini meydanlara tökmək,Çin hökumətinə məxsus bütün mallara və mülklərə eləcə də,dövlət idarələrinə hücumlara yönəlik idi.O dövr Çin tarixçilərindən biri olan Bing Chen qeydlərinin birində yazır ki:"Düşmən də olsalar,səmimi qeyd etmək lazımdır ki,bu xalq 200-300 il bundan öncə dədə-babalarının itirdikləri torpaqları,günü bu gün də müxtəlif vasitələrlə alırlar".II dövr inqilabı:1825-ci ildə payız aylarında başlayan bu inqilab ən dəhşətlisi oldu.Səbəb isə Amerikanın Carabia Silahlı Qüvvətlərinə ciddi və hər-tərəfli yardımı idi(cəmi 15 il sonra;1840-cı ildə ABŞ eskadrası Çin sularına daxil oldu).Nəticədə Amerika ilə Çin hakimiyyəti arasında kəskin soyuq müharibə başlandı(1825-1839).
Poxlu dərə
Poxlu dərə — Bakının Şimal-Şərq tərəfində, Qanlı təpənin ətəyindəki, indiki Təzə Bazarın yerləşdiyi dərə.
Lalola (teleserial, 2007)
Lalola (" lal♂l♀ ") (Lalola) — Argentina telenovellası. Serialın əsas mövzusu — özündən çox razı maçonun sehrli şəkildə qadına çevrilməsi və bununla mübarizəsindədir. Baş rollarda — Karla Peterson, Lola rolunda və Luçiano Kastro — Fakundo rolunda.
Poxlu dərə
Adının mənşəyi
XIX əsrin ortalarınadək, yəni Bakıda kanalizasiya düzələnədək həyətlərin nəcisləri xüsusi arabalarla gecə vaxtı daşınaraq, şəhər xaricinə çıxarılırdı. Bu məxsusi arabalar iri ağızları olan dəmir və taxta çəlləklər düzəldilirdi. Həmin zamanlarda şəhərdə yüzə qədər belə araba var idi. Arabaçılar öz yüklərini adətən şəhərdən çox kənarda olan indiki Təzə Bazarın yerləşdiyi dərəyə boşaldırdılar. Yayın isti aylarında üfunətdən bu ərazidən keçmək mümkün deyildi. Elə həmin vaxtdan da bu dərə "Poxlu dərə" adlanır.
Lalola (teleserial, 2007)
Məzmun
Ramiro (Lalo) Padilia çox müvəffəqiyyətli kişilər üçün qlamur jurnalın redaktoru və arvadbazdır. Lalo öz işi ilə birgə qadın ürəklərində "ən seksual kişi" mövqeyi ilə yaşayır. Ancaq, Romina adlı bir qızla daha bir şəhvətli gecədən sonra, Lalo-nun həyatı təmami ilə dəyişir. Romina Laloya bir neçə dəfə mobil telefonuna zəng eləyir. Ancaq Lalo onun bütün zənglərini cavabsız qoyur. Romina qisas almaq qərarına gəlir. O şəhərdə yaşayan çox tanınmış cadukərin yanına gedərək, ona Lalonun fotoşəklini verir.
Səhəri, Lalo özünün qıza çevrildiyini görərək böyük stress keçirir. Bunun Ramina tərəfindən qıza çevrildiyini bilir və onun axtarışına başlayır, amma problem bununla bitmir. Lola, Lalonun işinə qayıdaraq orada Lalonun bacısı kimi özünü qələmə verir. Lola qadın olduqdan sonra o öz art-direktoruna aşiq olur. Artıq Lola(Lalo) dilemma qarşısındadır: o bir tərəfdən yenidən Laloya çevrilib öz əvvəlki həyatına qayıtmaq istəyir. Bir tərəfdən isə o Fakundo ilə yaşamaq arzusundadır.
Translyasiya
Telenovella ilk öncə Latın Amerika ölkələrində efirə çıxaraq çox böyük populyarlıq qazandı. Sonradan serialı bir çox Avropa və Asiya ölkələrində də(yalnız ad dəyişməklə) translyasiya edildi. Rusiyada ilk dəfə Marqoşa adı ilə remeyk variantı efirə çıxdı.
Əsməqovaq
Populus tremula L. (P. pseudotermula N. Rubtz., P. termula — var. P. microtermula Grossh.) Hamar boz qabıqlı hündür ağacdır. Yarpağının saplağı uzundur, yuxarı hissədə çox yastılaşmış, bəzən uzunluğuna görə yarpaq ayasının uzunluğuna bərabərdir.
Yarpaq
göyümtüldür, kənarları adətən dəyirmi küt dişcikləri olan oyuq-dişlidir, yuxarı hissədə qısa sivriləşmişdir; uzanmış budaqlarının yarpaqları enli-yumurtaşəkillidir, qaidəsi demək olar ki, bir qədər düz və ya ürəkşəkillidir, uzunluğu 3–7 sm, eni 4–8 sm-dir; qısalmış budaqların yarpaqları isə enli-əksinəyumurtaşəkilli, dəyirmi və ya enliyumurtaşəkillidir, qaidə hissəsi enli-pazşəkilli və ya biraz ürəkşəkilli olur
Çiçək:
Sırğaları 4–11 (15) sm uzunluqda, eni isə 2 sm-ə qədər olub, tüklüdür; çiçəkaltlığının pulcuqları barmaqvari-bölünmüş, kənarlardan
kirpikvari-tüklüdür, qaramtıl-qəhvəyi rəngdədir.
Çiçəkləməsi
Mart
Meyvə verməsi
Mart-Aprel
Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ mərkəzi, bəzən Nax. dağ. Orta, nadir hallarda aşağı dağ qurşaqlarında. (850–2000 m d.s.y.)
Yaşayış mühiti
Meşələrdə rast gəlinir.
Fritillaria pluriflora
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bidens pseudocosmos
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Xəzərim mənim, taleyim mənim (film, 1991)
Məzmun
Kinolentdə Xəzər dənizində suyun səviyyəsinin qalxması nəticəsində qarşıya çıxan problemlər haqqında bəhs olunur.
Proprioseiopsis temperus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Xəzərim mənim, taleyim mənim (film, 1991)
Film haqqında
Film Azərbaycan Respublikası Dövlət Ekologiya və Təbiətdən İstifadəyə Nəzarət Komitəsinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Polimerlər kimyası
thumb Polimerlər kimyası —
Ümumi məlumat
Hazırda yüksəkmolekullu birləşmələr kimyası böyük sürətlə inkişaf edən müstəqil elm sahələrindən biridir. Müasir dövrdə insan fəaliyyətinin elə bir sahəsi yoxdur ki, orada polimerdən istifadə olunmasın.
Polimer maddələr çox qədim zamanlardan mövcuddur. Lakin, bir çoxları güman edirlər ki, bu maddələr kimyaçılar tərəfindən suni və ya sintetik üsulla alınandan sonra məlum olmuşdur. Bu düzgün fikir deyildir. Belə ki, üzvü maddələrin sintetik üsulla alınmasına XIX əsirin əvvəllərindən başlandığı halda, polimer maddələr 100 min ildən əvvəl də məlum olmuşdur. İnsanlar yarandığı gündən bəri gündəlik həyatında daima polimer maddələrlə əlaqədə olmuşdur. Belə ki, ağacın əsasını təşkil edən sellüloz, yun, kətan və kəndir lifləri, gön buğda və kartofun əsasını təşkil edən nişasta və s. polimer maddələr sırasına daxildir. Bütün bunlar həmişə həyat üçün ən vacib vəsait olmuşdur.
Polimer maddələr təbiətdə olan bütün maddələr kimi ayrı-ayrı molekullardan, molekullar isə atomlardan təşkil olunmuşdur. Lakin, polimer maddələr onları təşkil edən molekulların iriliyi və molekul çəkilərinin böyüklüyü ilə bəsit maddələrdən fərqlənir. Polimer maddələrin molekul çəkisi bəsit maddələrin molekul çəkisindən bir neçə min dəfəyə qədər çox olur. Bunu misallarla göstərək: Hamıya məlum olan və hər gün istifadə etdiymiz xörək duzunun molekulu bir Na və bir Cl atomundan, içdiymiz suyun molekulu isə iki H və bir O atomundan ibarətdir. Polistirol adlanan polimer maddənin tərkibinə isə minlərlə C və H atomları daxildir.
Hər hansı böyük molekulu adi gözlə görmək mümkün olmur. Adətən molekulun ölçüsünü bilmək üçün xüsusi uzunluq vahidi – anqstremdən istifadə edilir.
Anqstrem sm-in yüz milyonda biridir. Müəyyən edilmişdir ki, su molekulunun ölçüsü 3 anqstremdir. Halbuki polimer maddə olan sellülozun bir molekulunun uzunluğu bundan çox-çox artıqdır. Müqayisə üçün desək: 10 sm məsafədə 175 milyon su molekulu yerləşdiyi halda, həmin məsafədə sellülozanın 18 min molekulu yerləşir. Deməli, polimer maddələr bəsit maddələrdən ilk növbədə molekullarının böyüklüyü ilə fərqlənir.
Pheidole
Pheidole — qarışqa növü.
Polimerlər kimyası
Ümumi məlumat
Polimer sözü iki yunan sözündən ibarət olub poli - çox, meros -hissə deməkdir. Polimerdən fərqli olaraq, kiçik molekullardan təşkil olunan və polimer əmələ gətirə bilən maddələr, məsələn, etilen, asetilen qazı və s. monomer adlanırlar (mono yunanca bir deməkdir). Monomer elə bir halqadır ki, ondan polimerin bütün zənciri qurulur. Tək-tək kərpiclər yığılıb böyük bir binanı əmələ gətirdiyi kimi ayrı-ayrı monomerlər də yığılıb (birləşib) polimeri əmələ gətirir.
Pheidole
Tədqiqi
Kanadalı alimləri 2011-ci ildə bu qarışqa növünü araşdıraraq, onların nəhəng qarışqa yarada biləcək genləri daşıdığını aşkar ediblər. Həmin genlərdən istifadə edərək "super əsgər qarışqalar" yaradıblar. Kanadanın "McGill" Universitetinin professoru Racandrehan Racakumar araşdırma barədə belə deyib:
Polimerlər kimyası
Ümumi məlumat
Monomerlərdə ayrı-ayrı molekullar arasındakı rabitə qüvvəsi çox böyük olmur. Onlar bir-birlərindən ayrıla bilir. Ona görə də monomerlər adətən qaz və maye halında olur. Bərk halda olan monomer isə suda və ya başqa həlledicilərdə asanlıqla həll olur.
Pheidole
Tədqiqi
''""Pheidole" qarışqalarında nəhəng əsgər qarışqanı yarada biləcək potensialı gördük. Beləliklə, 35-50 milyon il əvvəl yaşayan növün bioloji xüsusiyyətlərini əldə edə biləcəyimizi aşkar etdik"
Polimerlər kimyası
Ümumi məlumat
Polimer maddələrin xassələri monomerlərdən tamamilə fərqlidir.
Polimerin makro molekulları nə qədər böyük olarsa, onları bir-birindən ayırmaq da bir o qədər çətin olar.
Belə birləşmələrdə molekulları atomlara ayırmaq onları bir-birindən ayırmaqdan çox asandır. Əgər bina haqqındakı söhbətimizi davam etdirsək, demək olar ki, divardakı kərpici sındırmaq onu durduğu yerdən çıxartmaqdan çox asandır.
Deməli, polimer maddələrin molekulları giqant olmaqla bərabər pəhləvan kimi güclüdür. Məhz buna görə də onlar buxarlanmır və həlledicilərdə çox çətin həll olur.
Hazırda molekul kütləsi 5 mindən yuxarı olan maddələr yüksəkmolekullu birləşmələrə aid edilir. Molekul kütləsinin yuxarı həddi adətən bir neçə yüz minə, bəzən isə bir neçə milyona çatır. Yüksəkmolekullu birləşmələri həmçinin polimerlər də adlandırırlar. Polimerlərin molekulları tərkib və quruluşca eyni olan çoxlu miqdarda hissələrin, fraqmentlərin bir-biri ilə birləşməsi yolu ilə əmələ gəlirlər.
Yüksəkmolekulu birləşmələr bizi əhatə edən ətraf mühütdə - canlı və cansız təbiədə geniş yayılmışdır. Bu maddələrin tarixi insan cəmyyətinin tarixi qədər qədimdir, çünki insanlar bu maddələrin tərkibi və quruluşu haqqında ən elementar təsəvvürə malik olmadıqları dövrlərdə belə onlardan öz həyatı ehtiyacları üçün geniş miqyasda istifadə etmişlər. Yun, pambıq, dəri, ağac və s. polimer materialları insanların müxtəlif təlabatını ödəyən vasitələr olmuşlar. Polimer maddələr həm də bu və ya başqa formada canlı materiyanın bitki və heyvanlar aləminin əsasını təşkil edir. Bitkilərin tərkibinə daxil olan polisaxaridlər, liqnin, zülallar, pektin maddələri və s. polimer maddələridir. Zülallar, nuklein turşuları həm də insanların və heyvanlar aləminin həyati proseslərini müəyyən edir. F. Engelsin təbirincə desək, «Həyat zülali maddələrin mövcudluq formasıdır». Nuklein turşuları orqanizmdə zülal sintezi və irsiyyətlə əlaqədar olan çox mürəkkəb prosesləri tənzim edir.
Polimerlər cansız təbiətdə də geniş yayılmışdır. Yer səthinin əsas hissəsi polimer şəklində olan silisium 4-oksid və alminium oksiddir.
Kvars, dağ billuru, ametist silisum 4-oksidin, korund, rubin, sapfir isə alminum-oksidin polimerləridir. Təbiətdə rast gəlinən almaz, qrafit polimer halında olan karbondur. Yalnız XX əsirin əvvəllərində bu maddələr kimyəvi yolla sintez etmək, habelə onların xassələrini öyrənmək imkanı yarandıqdan sonra polimerlər müstəqil maddələr şəklində ayrılmağa başlandı. Əsas səbəb, polimerlərin kiçik molekullu birləşmələrdən fərqli olan kompleks xassələrə malik olmasıdır.
Bu xassələrdən ən mühümü, bütün polimerlərin yüksək molekul kütləsinə malik olmalarıdır. Polimerlərin çeviklik, fiziki halları, məhlulların xüsusiyyətləri və s. kimi polimerlərin başqa xassələri onların yüksək molekul kütlələrinin funksiyası kimi dəyişir. Polimerlərin həllolma prosesi, polimerlərin çox duru məhlulları belə, adi üzvi birləşmələrin məhlularından və həllolma prosesindən fərqlənir (böyük özlülüyə malikdir). XX əsirin 20-30-cu illərində kimyanın bir sahəsi olan polimer kimyası müstəqil elm sahəsinə çevrilməyə başlamışdır və polimerlər haqqında kolloid nəzəriyyə meydana gəldi. Polimer məhlularının kolloid məhlullar kimi yüksək özlülüyə malik olması, polimer makromolekullarının ölçülərinə görə kolloid hissəciklərə yaxın olması onlara liofil kolloidlər kimi baxılmasına əsas verirdi.
Tarixi
Polimer kalloidlərin quruluşu haqqında iki təsəvvür - K.Meyer, Q.Markın mitsel nəzəriyyəsi, Q.Ştaudingerin makromolekulyar nəzəriyyəsi daha çox yayılmışdı. 1-ci nəzəriyyəyə görə polimerlərə sərt makromolekul dəstələrindən ibarət mitsellər kimi baxılırdı. 2-ci nəzəriyyə isə öz aralarında assosiasiya etməyən çox uzun makromolekulların mövcud olması fikrinə əsaslanırdı. Bu mülahizələr polimer kimyasının formalaşmasında müsbət rol oynamışdı. Polimerlərin müasir quruluş nəzəriyyəsinin yaradılmasında bir çox yeni polimer maddələr sintezi həlledici rol oynadı. 30-cu illərin əvvəllərində ilk dəfə olaraq S.V.Lebedevin rəhbərliyi ilə keçmiş SSRİ-də sintetik kauçuk alındı. ABŞ-da U. Karozers sintetik polimid efirlərinin ilk nümayəndələrini sintez etdi. 1953-1954-cü illərdə K.Siqler və C.Natta tərəfindən stereo-müntəzəm quruluşlu yeni tipli polimerlərin sintezi YMB- kimyası elmində yeni bir səhifə açdı. Zülallar və nüklein turşuları kimi mürəkkəb təbii bioloji polimerlərin quruluşunun öyrənilməsi (Fişer, Sencer, Todd, Uotson, Krik, Belozerski) və onların bir çoxunun sintez edilməsi yüksəkmolekullu birləşmələr kimyasının yeni böyük nailiyyətlərindən biri oldu. Beləliklə, tarixən çox qısa bir müddət ərzində yüksəkmolekullu birləşmələr kimyası böyük sürətlə inkişaf edərək XX əsirin başlıca elm sahələrindən birinə çevrildi.
Bakı nəcis nəqliyyatı
Bakı nəcis nəqliyyatı — Bakıda kanalizasiya düzələnədək həyətlərin nəcislərinin daşınması ilə məşğul olmuş xüsusi müəssisələr
Həmin dövrdə həyətlərdən nəcis adətən gecələr daşınırdı. Bu iş boçkalı arabalar vasitəsilə görülürdü. Şəhərdə xüsusi müəssisələr vardı ki, bu işlə məşğul idilər. Belə müəssisələr - "Bakı nəcis nəqliyyatı" adlanırdı. 1914-cü ildə Bakıda cəmi üç belə müəssisə vardı.
Amit Quluzadə
Amit Quluzadə — Larrisa FK oyunçusu.
Həyatı
20 noyabr 1992-ci ildə Bakıda anadan olub. Amit peşəkar futbolçu karyerasına "Neftçi"də başlayıb.
2009-2011-ci illərdə paytaxt təmsilçisinin şərəfini qoruyan yarımmüdafiəçi 2011-2012 mövsümünü Türkiyənin "Kayseri Erciyesspor" klubunda keçirib.
Niko Rosberq
Bioqrafiya
Niko Rosberq 1985-ci il iyunun 27-də Qərbi Almaniyadakı Vizbaden şəhərində 1982-ci ilin Formula 1 üzrə dünya çempionu finlandiyalı Keke Rosberqlə onun alman həyat yoldaşı Sinanın ailəsində anadan olub. Uşaqlığının böyük hissəsini Monakoda keçirib və burada alman dilindən əlavə, ingilis, fransız, italyan və ispan dillərini mükəmməl öyrənib. Atası ona karyerası boyu daha çox lazım olacaq dillərə diqqət ayırması üçün qəsdən fin dilini öyrətmir. Həm Almaniya, həm də Finlandiya vətəndaşlığı olan Niko erkən karyerasının müxtəlif dövrlərində hər iki ölkənin bayrağı altında yarışır. Lakin FİA buna icazə vermir, Niko da Almaniyanı seçir.
Niko 2014-cü il iyulun 11-də uşaqlıqdan tanıdığı Vivian Sibold ilə ailə qurub və 2015-ci il avqustun 30-da onların Alaya adlı qızları dünyaya gəlib. Niko Monakoda yaşayır və Monakonun knyazı II Alber ilə yaxşı münasibətləri var. O, bir müddət əvvəl Mercedes-in rəsmi səfiri olduğunu açıqlayıb.
Sürücülük karyerası
Niko altı yaşından kartinqə başlayır.2000-ci ildə isə Lyuis Həmilton ilə komanda yoldaşı olur.2002-ci ildə German Formula BMW seriyasına keçir və titul qazanır. Bundan sonra isə Formula 3 Euro Series-də atasının komandasında çıxış edərək üçüncü olur.2004-cü ildə ilk dəfə Formula 1 maşını ilə yaxından tanış olur–Williams-ın bolidini test etmək imkanı qazanır.2005-ci ildə ART Grand Prix komandasının tərkibində yeni yaradılmış GP2 seriyasında mübarizə aparır və bu seriyanın ilk qalibi olur.
2007
Komanda 2007-ci ildə Toyota motorlarına keçir.Red Bull-a gedən Mark Uebberi Aleksander Vürs əvəzləyir. Yeni motor komandaya əvvəlki illə müqayisədə müəyyən üstünlük verir.Aleksander Vürs Kanadada podiuma yüksəlir. Həmin yarışda Niko da yaxşı nəticə göstərməyə yaxın olur. Lakin verilən 10 saniyəlik cəza, Təhlükəsizlik maşını periodunun olması və s. kimi amillərə görə bunu edə bilmir. Yeddi yarışda xal qazandığı mövsümdə ən yaxşı nəticəsi Braziliyadakı sonuncu yarışda əldə etdiyi dördüncülük olur. Mövsümü 20 xalla doqquzuncu yerdə tamamlayır və komanda yoldaşını qabaqlayır.
2008
Niko 2008-ci ilə əla başlayır və Avstraliyada karyerasında ilk dəfə podiuma yüksəlir. Lakin uğurun davamı gəlmir. Növbəti yarışlarda xal zonasında düşməkdə çətinlik çəkir.Sinqapurda sonradan qalmaqala səbəb olmuş yarışda isə Fernando Alonsodan sonra ikinci yeri tutur və mövsümdə ən yaxşı nəticəsini əldə edir. Yekunda 17 xalla 13-cü olur.
2009
2009-cu il isə sabit keçir – Niko demək olar ki, hər yarışda xal zonasına düşə bilir. Komanda yoldaşı Kazuki Nakacimanın heç bir xal qazanmadığı mövsümü 34.5 xalla yeddinci yerdə başa vurur. Niko oktyabr ayında mövsümün sonunda Williams-dan ayrılacağını bildirir və bu barədə belə deyir:"Williams məni karyeramın hər bir anında dəstəkləyib və buna görə minnətdaram. Lakin mən qələbələr qazanmaq istəyirəm və Williams-da buna nail olacağıma inanmıram". Noyabrın 16-da Mercedes-in Brawn GP komandasını aldığı açıqlanır. Bundan bir həftə sonra isə Nikonun növbəti mövsümdə Mercedes-in tərkibində çıxış edəcəyi elan olunur. Onun komanda yoldaşı isə Formula 1-ə üç mövsülmük fasilədən sonra yenidən qayıdan əfsanəvi Mixael Şumaxer olur.
2010
Niko mövsüm ərzində bir çox yarışda yeddiqat dünya çempionundan daha yaxşı nəticələr əldə edir.Malayziya,Çin və Britaniyada üçüncü yeri tutaraq podiuma yüksəlir. Yekunda 142 xal toplayır və 72 xalı olan Mixael Şumaxeri iki dəfə üstələyir. Mixael ilk dəfə tam yarışdığı mövsümdə komanda yoldaşına məğlub olur. Lakin bu son olmur.
2011
2011-ci ildə komandanın sürücülərinə podiuma çıxmaq nəsib olmasa da, Niko daha sabit çıxış edir. Mövsümün sonunda 89 xal toplayır, Mixaelin xalı isə 76 olur.
2012
2012-ci ildə komanda yenə orta yerlərdə qərarlaşır. Niko Çində karyerasının ilk qələbəsini əldə edir.Monakodakı yarışda Mixael poulu qazanır, lakin İspaniyada keçirilən əvvəlki yarışda Bruno Senna ilə insidentinə görə startda beş yer itirmək cəzası alır və Monte Karloda yarışa altıncı yerdən başlayır. Lakin yarışı tamamlaya bilmir. Niko isə finiş xəttini ikinci keçir.Valensiyada xaotik yarışda Mixael Şumaxer Mercedes-dəki yeganə podiumunu qazanır. Mövsümün son altı yarışı komanda üçün bərbad keçir və bu yarışlarda yalnız bir dəfə xal qazana bilirlər – Mixael Braziliyada yeddinci olur. Yekunda Rosberq 93, Mixael Şumaxer isə 49 xal toplayır. Niko Rosberq birlikdə yarışdıqları hər üç mövsümdə Mixael Şumaxeri məğlub edir.
2013
Mixael Formula 1 karyerasını başa vurur. Nikonun yeni komanda yoldaşı isə yaxşı tanıdığı uşaqlıq dostu Lyuis Həmilton olur. 2013-cü ildə Mercedes sürücüləri titul uğrunda mübarizəyə qoşula bilmirlər. Niko Monako və Britaniyada,Lyuis Hemilton isə Macarıstanda qalib gəlir. Yekunda Niko 171, Lyuis Hemilton isə 189 xal toplayır.
2014
2014-cü ildə turbo motorlara keçid komanda və iki sürücü üçün çox əlamətdar olur.Mercedes rəqibləri üçün əlçatmaz olur, çempionluq uğrunda mübarizə isə Niko və Lyuis Hemilton arasında gedir.Lyuis Hemilton 11, Niko 5 qələbə qazanır. İkili 11 yarışda podiumun ilk iki pilləsini tutur. Çempionluq mübarizəsi ikiqat xalların verildiyi Əbu Dabi yarışına qədər davam edir. Lakin Lyuis Hemiltonun qalib gəldiyi həmin yarışda Niko pouldan başlasa da, problemlərə görə yalnız 14-cü ola bilir. Mövsüm çempionluq mübarizəsindən əlavə, ikilinin münasibətlərinin soyumasına da səhnə olur.Monakoda sıralanma turunda baş verənlərə görə Lyuis Hemilton Nikonu ittiham edir.Belçikada ilk dövrədəki qəzadan sonra isə münasibətlər kəskinləşir.
2015
2015-ci ilə Lyuis Hemilton yaxşı start verir, Niko isə İspaniya Qran Prisindən etibarən başabaş mübarizə aparır. Monakoda komanda Lyuis Hemiltonu pit-stopa çağıraraq qələbəni əlindən alır. Niko isə Monte Karloda ardıcıl üç qələbə qazanaraq Qrəhəm Hill,Alen Prost və Ayrton Sennadan sonra bunu bacaran dördüncü sürücü olur.Avstriyadakı birincilikdən sonra Niko üçün qələbəsiz seriya başlayır.Lyuis Hemilton isə ABŞ Qran Prisinə qədər səkkiz yarışdan altısında qalib gəlir və Ostində üçüncü titulunu rəsmiləşdirir.Suzukada və Ostində trasda baş verən insidentlər,ABŞ Qran Prisində podium mərasimindən əvvəl baş verənlər onların bir- birinə qarşı bütün xoş münasibətlərini bitirir. Niko mövsümün qalan üç yarışında qalib gəlir. Lyuis Hemilton demək olar ki, hər müsahibəsində Nikonun "bostanına daş atır", lakin Niko onun sözlərinə əhəmiyyət vermir.
2016
Rosberqin uğurlu seriyası 2016-cı ilin əvvəlində də davam edir. İlk dörd yarışda qalib gələrək qələbə seriyasını yeddiyə yüksəldir və Mixael Şumaxerlə Alberto Askarinin uğurunu təkrarlayır.İspaniyada Lyuis Həmiltonla yaşanan insidentə görə hər iki Mercedes sürücüsü yarışxarici qalır. Niko isə uğursuzluq zolağına düşür. Hər nə qədər Bakıda əzmkar qələbə qazansa da,Lyuis Həmilton ardıcıl qələbələrlə aradakı böyük xal fərqini bağlayaraq yay fasiləsindən əvvəl liderliyə yüksəlir. Fasilədən sonra isə Niko sanki özünə gəlir.Belçika,İtaliya və Sinqapurda ardıcıl üç qələbə ilə yenidən çempionatda liderliyə yüksəlir.Malayziyadakı yarış da onun xeyrinə olur – startda ilk döngədəki insidentdə xeyli yer itirsə də,Lyuis Həmiltonun motoru partlayaraq finişə çata bilmədiyi yarışda üçüncü yeri tutur və xal fərqini artırır.Yaponiyadakı qələbə isə çempionluğa doğru atılmış son inamlı addım olur.
Niko son yarışlarda ancaq onu qane edən nəticələr üçün yarışacağını, riskə getməyəcəyini bildirir. Çünki motor ehtiyatı demək olar ki, tükənmişdi. Eyni problemi mövsümün gedişində Lyuis Hemilton da yaşamış, buna görə də Belçikada əlavə güc qurğuları götürmüşdü. Mövsümün son dörd yarışının hamısında Lyuis Hemilton qalib gəlir. Niko isə bütün bu yarışlarda ikinciliyi heç kimə verməyərək lazım olan nəticəni təmin edir,Lyuis Hemiltonun Əbu Dabi yarışının son dövrələrində etdiyi hər şeyə rəğmən titulun sahibi olur. Niko Rosberq qazandığı titulla Rosberqlər ailəsinin ikinci çempionu olub.Keke Rosberq və Niko Qrəhəm ilə Deymondan sonra çempion olan ikinci ataoğuldurlar. Niko çempionluqdan cəmi beş gün sonra, dekabrın 2-də Mercedes ilə daha ikiillik müqaviləsinin olmasına baxmayaraq, gözlənilmədən bir çempionluq, 23 qələbə və 57 podium qazandığı karyerasını tamamladığını açıqlayır. Rosberq bu addımı artıq istədiyi hər şeyi əldə etdiyi və ailəsinə daha çox vaxt ayırmaq istədiyi üçün atdığını bildirir. Komandadan iki il ərzində alacağı maaşı və bir çox sponsorluq müqavilələrini nəzərə alsaq, Niko hardasa 50 milyon dollarlıq sərvətdən imtina etmiş olur.
Cəyirli (Şəki)
Cəyirli — Azərbaycan Respublikasının Şəki rayonunun eyniadlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Şəki rayonunun Sucma inzibati ərazi vahidində kənd. Şəki yaylasındadır. Etnotoponimdir.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 2046 nəfər təşkil edir ki, onun da 1039 nəfəri kişi, 1007 nəfəri isə qadındır. .
Hayırsızada it qətliamı
Hayırsızada it qətliamı – 3-4 iyun 1910-cu ildə 80.000 küçə itinin Türkiyənin Sivriada (digər adı ilə Hayırsızada) adasında toplanıb öldürülməsi ilə baş verən kütləvi heyvan qətliamı hadisəsi. Tarixin ən böyük heyvan qətliamlarından biridir.
İstanbul tarixin bir çox dövrlərində itlərlə dolu olan şəhər olmuşdur. İstanbul şəhərində ilk it sürgünlərindən biri XIX əsrdə Osmanlı hökmdarı II Mahmudun dövründə həyata keçirilmişdir. II Mahmud şəhərdəki bütün itlərin tutulub adaya göndərilməsini əmr etdi, lakin İstanbul əhalisi heyvanlara əziyyət verməyin uğursuzluq gətirəcəyini bildirib etiraz etməyə başladılar. Bundan sonra adadakı itlər qayıqlar vasitəsilə yenidən İstanbula gətirildi.
XX əsrdə şəhərdə itlərin sayının artmasından sonra başqa İstanbul bələdiyyəsi başçısı Suphi Bəysoyundu başda olmaqla səlahiyyətli şəxslər it problemini həll etmək üçün yol axtarmağa başladılar. Dövlət bu itlərin kimya sənayesində istifadəsi üçün Fransa hökuməti ilə razılaşdı. 80.000 it İstanbul küçələrindən toplanıb əvvəlcə dəniz səmtində yerləşən Topxanaya gətirildi və Fransaya göndərilmək məqsədilə gözlədilməyə başlandı. Əhalinin itləri xilas etməsinin qarşısını almaq üçün əsgərlər vəzifələndirildi. Fransa hökumətindən təlimat gözlənilsə də, heç bir cavab gəlmədi və itlərin baxımı çətinləşdiyindən 80.000 it Mərmərə dənizinin ortasındakı Sivriadaya sürgün edildi.
Sivriadada ağac yox idi, ancaq qayalıqdan ibarət idi. Əvvəlcə qayıqçılar itlərə gündə iki dəfə su və çörək verməklə vəzifləndirilmişdilər. Lakin Balkan müharibəsinin başlaması ilə həyata keçirilən büdcə kəsri buna mane oldu. Adadakı itlər aclıqdan və susuzluqdan ulamağa, ən sonda isə bir-birilərini yeməyə başladılar. İtlərin bu halı bir neçə gün davam etdi. Bir neçə gün sonra itlərin bir çoxunun ölməsi ilə səslər də kəsildi. Adada sağ qala bilən çox az sayda it İstanbula geri gətirildi. 2-3 il boyunca adanın sahilindən it cəsədlərindən gələn qoxu gəlirdi. Sonrakı bələdiyyə başçısı Cəmil paşa qətliam işini davam etdirdi və 30.000-ə yaxın itin məhv edilməsinə iştirak etdi.
Həmin dövrdə baş verən bir neçə ardıcıl zəlzələ hadisəsini İstanbul xalqı bu qətliam ilə əlaqələndirmişdi. 2012-ci ildə Sivriadada qətliamın xatirəsinə abidə qoyulmuşdur. Qətliamın il dönümündə heyvansevərlər və heyvan hüquqları müdafiəçiləri adaya yürüş təşkil edirlər.
Cessika Augusto
Karyerası
Cessika Augusto birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2008-ci ildə qatıldı. O, Çin Xalq Respublikasının paytaxtı Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında 5000 metr məsafəyə qaçış yarışlarında 16:05.71 saniyəlik nəticə ilə 26-cı, 3000 metr məsafəyə maneəli qaçış yarışlarında 9:30.23 saniyəlik nəticə ilə 20-ci yeri tutdu.
Cessika Augusto özünün ikinci Olimpiadasına 2012-ci ildə qatıldı. Böyük Britaniyanın London şəhərində keçirilən XXX Yay Olimpiya Oyunlarında Cessika Augusto marafon məsafəsini 2 saat 25 dəqiqə 11 saniyəyə qət edərək 7-ci yeri tutdu.
Cessika Augusto növbəti Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınasada, məsafəni sona gədər qət edə bilmədi.
Azad Əliyev (heykəltaraş)
Azad Mikayil oğlu Əliyev — Azərbaycan heykəltaraşı, Azərbaycanın əməkdar rəssamı (2018).
Haqqında
Azad Mikayil oğlu Əliyev 1956-cı il yanvar ayının 22-də Bakı şəhərində həkim ailəsində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq məktəbinin heykəltaraşlıq fakultəsinə qəbul olmuş. 1976-cı ildə həmin fakultəni bitirmişdir. 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə daxil olmuş, 1982-ci ildə Universiteti bitirmişdir.
Yaradıcılığı
1983-1986-cı illərdə SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının yaradıcılıq emalatxanasına daxil olmuş, Akademik Ömər Eldarovun rəhbərliyi ilə elmi yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. 1984-cü ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvülüyünə qəbul edilmişdir.
2000-dən artıq əsərin müəllifidir. Əsərləri Azərbaycan, Rusiya, Polşa, Almaniya, Amerika, İtaliya, Fransa, Belçika, Avstriya, Mərkəzi Amerika, İran, Nepal, Türkiyənin şəxsi kolleksiyalarında saxlanılır, muzey və parklarını bəzəyir.
Gelencik
Gelencik — Rusiya Federasiyasında yerləşən, şəhər Krasnodar diyarına daxildir.
Tarixi
Qara dənizin Gəlincik buxtasında yerləşir. Kırım müharibəsinin məğlubiyyətindən sonra çar hökuməti Qara dəniz sahilləri üzərindəki qalaları möhkəmləndirmək və yeniləşdirmək məqsədilə bu yerlərə hərbiləşdirilmiş qüvvələr köçürüb məskunlaşdırmağı qərara aldı.
Kənd və buxta öz təbii gözəlliklərinə görə Gəlincik adlanırdı. Amma bu adı rus dilinə bu yerlər fəth olunandan sonra sadəcə "nevesta" gəlin yox, "belaya nevesta" (ağ gəlin) kimi tərcümə edirlər. Bu da bahar gələndə Gəlinciyin başdan başa ağ çiçəklərə-şükufələrə bürünməsi ilə bağlıdır. "Bizim sanatoriya çiçəklənmiş armud, alma, badam və ərik ağaclarının ağ dalğalarında itib batmışdır. Deyirlər ki, bu yerlərin keçmiş sakinləri olan çərkəzlərin dilində bu cazibədar sahil kəndinin adı Ağ gəlin olmuşdur. Necə əziz, necə dəqiq addır. Belə ki, bu addan Padşah Süleymanın "Nəğmələr nəğməsi"ndən birbaşa axıb süzülən Şərq poeziyasının koloritli dilinin ətri gəlir" deyə yazıçı Kuprin yazırdı.
1864- cü ildə Qara dəniz sahillərinə rusların köçürülməsi geniş vüsət alır. Ilk olaraq 700-ə yaxın Kuban Kazakları ailəsi Gəlincikdən. Tuapse çayına qədər 12 stanitsa salırlar. Lakin döyüşkən kazaklar dinc əkinçi- maldar həyatına laqeyd yanaşırdılar. Bu illər- bütöv XIX əsr əvvəlindən axıra kimi Qafqaz müharibə meydanı olaraq qalmaqda idi. Hərbiyun kazaklar macəra və qənimət aşıb-daşan savaşqanlığı dinc həyatdan üstün tutrdular. Kazakların ardınca yunanları, maldovanları, çixləri (hələ XVI əsrdə xristianlığı qəbul etmiş çərkəz tayfaları) yerləşdirdilər. Kəndləri başdan-başa yandırılan, əhalisi qırılan Çərkəz vilayətləri boşalmaqda idi; çərkəzlər xristianlaşdırılmadan, qırılıb məhv olmadan canını zorla qurtarıb Türkiyəyə pənah gətirirdilər. Belə ki, 1864-65- ci illərdə çərkəzlər- bu yerlərin, yəni Anapadan Abxazlara qədər ərazinin köklü sakinləri bütövlüklə Türkiyəyə köçdülər, bununla XX əsrin sonrakı Stalin deportasiyasının tarixi kökü və keçmiş ənənəsi olduğu həqiqətini qəbul etmək lazım gəlir. Çar üsuli idarəsində bütöv xalqın öz vətənindən sürülməsi bu tarixdə yeganə və yeni hadisə deyildi. Həm də 1891-ci ildə Novorossiysk- Suxumi şose yolunun tikilməsi ilə əlaqədar olaraq (qeyd: bu ərəfədə Osmanlı dövlətinin Sucuq vilayəti yenicə işğal olunmuşdu.İndi həmin vilayət Novorossiysk "Yeni Rusiya"adlandırılmışdır) həmin ildə aclıq çəkən Rusiya quberniyalarından bura yoxsulların-acların kütləvi axını başlamışdı. Bunlar hamısı Gəlinciyin xristianlaşdırılmasını gücləndirildi. Gəlincik yaxınlığında eramızdan əvvəl 1 minilliyə aid qədim məzarlıq-daxmalar (qəbilələrin bütöv dəfn edildiyi yerlər) saxlanılmışdır.
DOSAAF
thumb|[[1982-ci ildə buraxılmış poçt markası]]
DOSAAF və ya OADKYC  — könüllüləri ölkənin müdafiə və milli təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə təşviq etmək məqsədi ilə yaradılmış ictimai dərnək.
Tarixi
Müdafiə, Aviasiya və Kimyəvi qurulucuğa yardım Cəmiyyətin əsası 1927-ci ildə qoyulmuşdu. SSRİ Nazirlər Kabinetinin 1948-ci il 16 yanvar tarixli qətnaməsi ilə Müdafiə, Aviasiya və Kimyəvi qurulucuğa yardım Cəmiyyəti ləğv olundu və onun əsasında üç müstəqil könüllü cəmiyyət təşkil olundu: Orduya Yardım Könüllü Cəmiyyəti (Dosarm), Donanmaya Yardım Könüllü Cəmiyyəti (Dosflot), Aviasiyaya Yardım Könüllü Cəmiyyəti (Dosav). SSRİ Dosflot Cəmiyyəti hərbi-dəniz işinin təbliğatı, üzvlər və əhali arasında dəniz biliklərinin yayılması, SSRİ hərbi-dəniz qüvvələri ehtiyatına daxil olan mükəlləfiyyətlilərin hazırlanması və ixtisasların təkmilləşdirilməsi, hərbi-dəniz idmanı və dəniz modelçiliyinin inkişafı məqsədilə təşkil olunmuşdur.
SSRİ Dosflot üzrə 1949-cu il 24 fevral tarixli, 3/c saylı əmri ilə Azərbaycanın ilk kontr-admiralı Cəlil Cavadov Azərbaycan SSR Dosflot cəmiyyəti respublika komitəsi sədr müavini təyin olundu.
1949-cu il iyulun 18-də Azərbaycan Dosflota “Bakı fəhləsi” (“Bakinskiy raboçiy”), “Sovet Dağıstanı” (“Sovetskiy Daqestan”), “Markin” dəniz kanoner gəmiləri verilmişdir. Azərbaycan Dosflot cəmiyyəti geniş fəaliyyətə başladı: iri müəssisələrdə motorçular, sükançılar, üzgüçü, qayıq starşinaları dərnəkləri, həmçinin hərbi-dəniz işinin əsasları üzrə dərnəklər təşkil olundu. Mütəmadi olaraq mühazirə, söhbətləri, dənizçi qəhrəmanlarla görüşlər keçirilirdi. Uşaq müəssisələri, xüsusən də pionerlər evləri cəlb olunmaqla modelçilərin yarışları keçirilir və bu yarışlara 60-70 ədəddən az olmayan gəmi model və maketi təqdim edilirdi. Yayda avarçəkmə, yelkənli idman növləri və üzgüçülük üzrə, o cümlədən kütləvi şəkildə, yarışları keçirilirdi. Hərbi Dəniz Donanması günü münasibətilə bulvarda hərbi donanmanın tarixi və gündəlik həyatına həsr olunmuş sərgilər təşkil olunurdu.
SSRİ Nazirlər Şurası 1951-ci il avqustun 20-də Dosarm və Dosflotu vahid cəmiyyət çərçivəsində - Ordu, Aviasiya və Donanmaya Yardım Ümumittifaq Cəmiyyətinə burləşdirmək qərarına gəldi. Orduya, Aviasiyaya və Donanmaya, Yardım Könüllü Cəmiyyəti (OADYKC) kimi tanınan cəmiyyətin 1951-ci il 31 oktyabr, 055/ok saylı əmri ilə Cəlil Cavadov Bakı hərbi-dəniz klubunun baş komandir-təlimatçısı, 1951-ci il noyabrın 1-də OADYKC-in Hərbi-Dəniz tədris təşkilatının təlim bölməsinin rəisi təyin olundu.
OADKYC bütün SSRİ-də sovet ordusu və dəniz donammasında xidmət etməmiş və ehtiyatda olan hərbi mükəlləfiyyətli, çağırış yaşına çatmamış gənclərin hərbi-texniki aviasiya, hərbi dəniz ixtisasları üzrə hazırlığını həyata keçirmişdir. Cəmiyyət həmçinin ordunun, hərbi hava və hərbi dəniz qüvvələrinin ehtiyatda olan sıravi serjant və starşına heyətinin biliklərini, döyüş vərdişlərini təkmilləşdirərək ehtiyatda olan zabitləri ictimai əsaslar üzrə təşkilatçı-təlimatçı işinə cəlb edirdi. Hərbi-dəniz işinin təbliğatına və gənc kadrların hazırlanmasına Cavadov bütün qüvvələri səfərbər etdi. Bakı buxtasının akvatoriyasında OADYKC klubundan əlavə “Dinamo”, “Neftçi”, “Burevestnik”, “Vodnik” yaxta klubları yaradılmışdı.
Azərbaycan OADYKC rəhbərliyində 1954-cü il fevralın 27-də Azərbaycan SSR OADYKC Birinci Respublika konfransı Cəlil Cavadovu Azərbaycan SSR OADYKC respublika komitəsinin sədri seçdi. thumb|right|400 px|DOSAAF 4-cü Ümumittifaq yığıncağın nümayəndələri. [[Moskva, 1958-ci il.]]
Cavadov aşağıdakı istiqamətlə üzrə iş aparmalı oldu:
Respublika OADYKC-ın təşkili üzrə Cavadovun apardığı iş artıq ilin sonuna öz bəhərsini verməyə başladı. Təkcə 1956-cı il ərzində 8620 tüfəng atıcısı, 6712 avtomatçı, 2534 əl pulemyotçusu, 1900 dəzgahlı pulemyotçu, 191 təlimatçı-minalayan, 1752 radist, 185 topçu, 141 minaatan, 1966 paraşütçü, 648 paraşütçü-yığıcı, 4051 matros, 31 telefonçu, 78 gəmi motoristi, 278 qayıq starşinası, 15 kater sükançısı, 15 skuter sürücüsü, 20 dəniz dalğıcı, 22 xilasetmə xidməti motorçusu hazırlanmış, 400 nəfərə üzmək öyrədilimişdir. Həmçinin 20782 kiçik çaplı tüfəng atıcısı hazırlanmışdır. Xidməti itlər klublarında 76 heyvan təlimçisi, 161 həvəskar it baxıcısı, 16 ictimai təlimatçı, 1 xidməti itçilik eksperti var idi. Sovet Ordusu və güc strukturlarına 50 təlim keçmiş it verilmiş, daha 500 it təlim keçirdi. 1728 sürücü, 1172 traktorçu, 460 motosikletçi hazırlanmışdır. Bakı Aviasiya-Idman Klubu 37 planerçi, 4088 aviamodelçi hazırlamışdır. İl ərzində idman növləri üzrə 30 yarış keçirilmiş (1790 nəfərin iştirakı ilə), dəniz ixtisasları üzrə 300 təlimatçı və 277 idmançı hazırlanmışdır. 1956-cı il ərzində 200-dən artıq gəmi modeli düzəldilmiş, onlardan 65-i respublika yarışlarında iştirak etmişdir. Dəniz modelçiliyi ilə 463 nəfər məşğul olurdu.
XX əsrin 50-ci illərinin sonunda Cavadov mütəxəssislərin keyfiyyətli hazırlanmasına xüsusi diqqət yetirirdi: Azərbaycan OADYKC ümumittifaq və beynəlxalq yarışlara çıxmaq məqsədilə ordu üçün ehtiyat qüvvənin hazırlığını aşağı salmadan dərəcəli idmançıların hazırlanmasını artırdı. XX əsrin 60-cı illərin əvvəli Azərbaycan OADYKC tərəfindən keçirilən tədbirlərin miqyasının kəskin artması ilə səciyyələnir. İrimiqyaslı tədbirlər sırasında aşağıdakıları qeyd etmək olar:
60-cı illərdə texniki baxımdan mürəkkəb olan, eləcə də xüsusi məsuliyyət tələb edən tədbirlərin miqyası diqqəti cəlb edir. Belə ki, Bakı-Lənkəran-Bakı və Bakı-Ağstafa-Bakı marşrutları üzrə kollektiv avto və motoyürüşlər keçirilməyə başladı. Dəniz klubları Bakı-Dərbənd-Bakı marşurutu üzrə qayıq yarışları, Bakı-Həştərxan-Bakı marşrutu üzrə yaxta yarışları keçirirdi. Bakı Pionerlər sarayı nəzdində radiotexnika kabineti, yeni radiodərnəklər yaradılmışdı. Azərbaycan SSR yığma komandaları radioqramların göndərilməsi və qəbulu üzrə, qısadalğaçıların, ultraqısadalğaçıların, radistlərin yarışlarında və hətta “tülkü ovu” ümumittifaq yarışlarında iştirak edirdi. 1969-cu ildə Azərbaycan radio həvəskarları beynəlxalq arenaya çıxarmış müasir texnika ilə təchiz olunmuş Bakı radioklubu yaradıldı. Sualtı idman növlərinin inkişafına xüsusi diqqət yetirilirdi. Azərbaycan OADYKC struktur vahidləri tədricən müxtəlif səviyyəli yarışlarda birinci yerləri tutmağa başladı. 1967 və 1968-ci illərdə Azərbaycan OADYKC Bakı Avto Motoklubu Qırmızıbayraqlı Zaqafqaziya Hərbi Dairəsi Ali Şurasının Keçici Qırmızı Bayrağı ilə təltif olundu.
1970-ci ilin əvvəlində Azərbaycan OADYKC respublikanın ən çoxsaylı ictimai təşkilatı olaraq rekord göstəriciyə nail omuşdur: OADYKC üzvlərinin sayı bir milyonu ötdü.
SSRİ dağıldıqdan sonra Orduya, Aviasiyaya, Donanmaya Könüllü Yardım Cəmiyyəti - Könüllü Hərbi Vətənpərvərlik Texniki İdman Cəmiyyəti Respublika Şurası kimi fəaliyyət göstərməyə başladı.
Cozef Kotten
Cozef Çeşir Kotten (15 may 1905, Virciniya, ABŞ — 6 fevral 1994, Kaliforniya, ABŞ) — ABŞ aktyoru, Hollivud səviyyəsində ilk uğurlarını 1940-cı illərin əvvəllərində "Vətəndaş Keyn", "Şübhə kölgəsi" və "Sevgi məktubları" filmlərilə əldə etmişdir.
Erkən həyatı
Cozef Çeşir Kotten 15 may 1905-ci ildə Pitersberqdə anadan olmuşdur. Kotten Vaşinqtondakı Hikman aktyorluq məktəbini bitirdikdən sonra bir müddət reklam agenti işləmişdir. Sonrakı işi teatr tənqidçisi olduğuna görə, Kotten tez-tez teatr quruluşlarında iştirak edirdi. Əvvəlcə Virciniyada, sonralar isə Nyu-Yorkda ilk dəfə aktyor kimi özünü sınamışdır.
Orson Uellslə əməkdaşlıq
Cozef Kotten 1930-cu ildə Brodveydə debüt edərkən yaradıcılığa yeni başlamış aktyor və rejissor Orson Uellslə tanış olmuşdur. Sonradan bu tanışlıq onları ən yaxın dosta çevirmişdi. 1937-ci ildə Kotten Uellsin teatr şirkətinə gedir və orada "Başmaqçının bayramı" və "Yuli Sezar" tamaşalarında baş rolları ifa edir. Onların əməkdaşlığı teatrla məhdudlaşmırdı. 1938-ci ildə Kotten onun "Dünyaların müharibəsi" radio tamaşasında uğurlu rol ifa etmişdi. Bu işdə iştirakı "RKO Pictures" kinostudiyasının diqqətini cəlb edir və studiya elə həmin ildə aktyorla müqavilə imzalayır. thumb|left|240px|"[[Vətəndaş Keyn (film, 1941)|Vətəndaş Keyn" filmindən kadr. Cededay Liland rolunda]] Bir ildən sonra Kotten Orson Uellsin "Həddindən artıq Conson" filmində çəkilməklə böyük ekranda debüt etdi. Film Uilyam Jillettin eyniadlı komediyası əsasında çəkilmişdi. 1939-cu ildə aktyor yenidən Brodveyə qayıdır və orada Filip Barrinin "Filadelfiya əhvalatı" tamaşasında çıxış edir. 1940-cı ildə Orson Uells "Vətəndaş Keyn" kult filminin çəkilişlərinə başlayır. Beləliklə, Cozef Kotten həmin filmə dəvət alır və orada Cededay Liland rolunu ifa edir. ABŞ kino tənqidçilərinin sərt mövqeyinə baxmayaraq, film 1940-cı illərin ən parlaq dramlarından birinə çevrildi.
Uzun illər Uellslə dostluq münasibətlərini qoruyub saxlayan Kotten 1942-ci ildə onun daha bir filmində göründü. Bu "Möhtəşəm Embersonlar" filmi idi. Bundan bir il əvvəl isə, onlar Riçard Kollins və Ben Hektlə birlikdə "Qorxuya səyahət" filminin ssenarisini yazmışdılar. Həmin filmdə də Kotten əsas rollardan birini oynamışdı. Uells və Kotten əməkdaşlığının sonuncu böyük nümunəsi kimi 1949-cu ildə çəkilmiş "Üçüncü adam" nuar filmini misal göstərmək olar.
Hollivud fəaliyyəti
Cozef Kottenin kino yaradıcılığının əsas xətti onun təkcə Orson Uellslə əməkdaşlığı ilə məhdudlaşmır. Aktyor bundan başqa Alfred Hiçkokun "Şübhə kölgəsi" triller filmində (1943) qatil Çarli və Corc Kyukorun "Qaz işığı" filmindəki (1944) Brayan Kameron kimi fərqli rolları ifa edərək Hollivudda özünü universal aktyor kimi təsdiq etmişdi. 1940-cı illərin ortalarında mütəmadi olaraq tanınmış aktrisa Cennifer Cons onunla filmlərdə tərəf-müqabil olurdu. Onlar "Siz gedəndən" (1944) hərbi dramında, "Sevgi məktubları" (1945) romantik dramında, "Günəş altında duel" (1946) vesternində və "Cenninin portreti" (1948) fantastik filmlərində birlikdə çəkilmişdilər. Həmin onilliyin sonunda aktyor yenidən Hiçkokdan dəvət alır və bu dəfə onun "Oğlaq nişanəsi altında" (1949) filmində şübhəli keçmişi olan Avstraliyalı mülkədar rolunda çəkilir.
1960-cı ilin əvvəlində Cozef Kottenin ilk həyat yoldaşı Lenor Kipp leykemiyadan vəfat edir. Onlar hələ 1931-ci ildə ailə qurmuşdular. Elə həmin ildə aktyor ikinci dəfə aktrisa Patrisiya Medina ilə evlənir. 1964-cü ildə təxminən artıq 10 illik ikinci plan aktyoru kimi çıxış edən aktyor Robert Oldricin "Sakit ol, sakit ol, mehriban Şarlotta" trillerində aktrisalar Bett Deyvis və Oliviya de Hevillendlə yanaşı, baş rollardan birinə çəkilir. Artıq həmin onilliyin bir hissəsinə çevrilmiş aktyor kinoda çəkilişlərini davam etdirir. Bundan başqa həm də televiziyada "Ed Sallivanın şousu"nda xüsusi qonaq kimi iştirak edirdi.
Sonuncu rollar
Cozef Kotten artıq 1970-ci illərdə tamamilə ikinci dərəcəli aktyora çevrilir və "Tora! Tora! Tora!" (1970), "Dəhşətli həkim Faybs" (1971), "Yaşıl soylent" (1973), eləcə də "Aeroport-77" (1977) filmlərinə çəkilir. "Aeroport-77" filmində onunla yanaşı, Cek Lemmon, Ceyms Stüart, Kristofer Li və Oliviya de Hevillend kimi bir sıra məşhur Hollivud ulduzları da iştirak edirdi. Aktyorun sonuncu yaddaqalan obrazı "Cənnətin darvazası" (1980) vesternində ifa etdiyi Reverand rolu olur. Lakin film tamaşaçıların və tənqidçilərin mənfi rəylərinə məruz qalır. Nəticədə cəmi bir həftədən sonra prokatdan çıxarılır. Buna baxmayaraq, film "Oskar" mükafatına namizəd oldu və Kann kinofestivalının Qızıl Palma Budağı da daxil olmaqla, bir neçə mükafata layiq görüldü.
1981-ci ildə 75 yaşlı aktyor, peşə fəaliyyətini başa vurdu. Bundan sonra o, həyat yoldaşı Patrisiya ilə birlikdə Kaliforniya ştatının Vestvud şəhərciyindəki evində məskunlaşaraq hər kəsdən uzaqlaşdı.
1987-ci ildə aktyorun tərcümeyi halı dərc olunur. Bu cəmiyyət arasında böyük marağa səbəb olur və elə həmin an bestsellerə çevrilir.
Cozef Kotten 6 fevral 1994-cü ildə boğaz xərçənginin ağırlaşmış formasına çevrilən sətəlcəm xəstəliyindən vəfat etmişdir. Onun övladı yox idi, yalnız ikinci nikahından bir ögey qızı vardı. Aktyor Virciniya ştatının Pitersberq şəhərində dəfn olunmuşdur.
Maraqlı faktlar
Aktyorluq fəaliyyətinin geniş əhatə dairəsində olmasına və klassika hesab edilən bir çox kinofilmlərdə çəkilməsinə baxmayaraq, Cozef Kotten heç vaxt "Oskar"a və ya digər nüfuzlu kino mükafatlarına namizəd göstərilməmişdir. Uzun illər çalışdığı karyerası boyu, onun yeganə mükafatı Volpi Kuboku olmuşdu. Kotten bu mükafata "Cenninin portreti" filmində ifa etdiyi rola görə 1949-cu il Venesiya Kino Festivalında layiq görülmüşdü.
Cozef Kotten Hollivudun "Şöhrət xiyabanı"nda ulduza malikdir.
2008-ci ildə "Mən və Orson Uells" filmi ekranlara çıxmışdır. Bu filmdə Cozef Kottenin obrazını Kanada aktyoru Ceyms Tapper oynamışdı.
Fritillaria pudica
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bidens flabellata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Fritillaria purdyi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Uqarçi (Bosansko Qraxovo)
Uqarçi (Serbcə: Угарци) Bosniya və Herseqovina, Bosansko Qraxovo rayonunun kəndi.
Kamilə Sarıcalinskaya
Kəmalə Sarıcalinskaya — "Əməkdar Hüquqşünas", hüquq elmləri doktoru, professor.
Şlanlı (Avurğazı)
Şlanlı — Başqırdıstan Respublikası nın Avurğazı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Semenkin kənd şurası nın tərkibindədir.
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə çuvaşlar (96%) üstünlük təşkil edir.