cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rəşad Məmmədov (əsgər)
Həyatı
Rəşad Məmmədov 4 sentyabr 1989-cu ildə Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 2006-cı ildə Gəncə şəhər 34 nömrəli tam orta məktəbdən məzun olmuşdur. 2006-cı ildə Gəncə Dövlət Universitetinə daxil olmuşdur. 2010-cu ildə universiteti "tarix" ixtisası ilə bitirmişdir. 2013-cü ildə Gədəbəy rayon Qoşabulaq kənd 1 saylı tam orta məktəbində tarix müəllimi kimi əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 2018-ci ildə Gəncə şəhər M.Ş.Vazeh adına 16 saylı tam orta məktəbdə pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmişdir. 2020-ci ildə Gəncə Dövlət Universitetinin “Azərbaycanın yeni və ən yeni tarixi” ixtisası üzrə magistr pilləsində təhsil almağa başlamışdır. thumb|334x334px|alt=|GDU-nun magistr pilləsində təhsil alan Rəşad Məmmədovun təcrübə dərsi, 2 iyun 2020-ci il.
Hərbi xidməti
Rəşad Məmmədov 2010-cu ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Gəncə Şəhər Kəpəz Rayon Şöbəsindən həqiqi hərbi xidmətə çağrılmış, Müdafiə Nazirliyinin “N” saylı hərbi hissəsində xidmət etmişdir.
27 sentyabr 2020-ci il tarixdə Vətən müharibəsinin başlaması ilə əlaqədar Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin ölkədə qismən səfərbərlik elan edilməsi haqqında 28 sentyabr 2020-ci il tarxli Sərəncamına uyğun olaraq Rəşad Məmmədov 29 sentyabr 2020-ci ildə yenidən hərbi xidmətə çağrılmışdır.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Rəşad Məmmədov 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü olaraq iştirak etmişdir. Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüş əməliyyatında vuruşmuşdur. Rəşad Məmmədov 8 noyabr 2020-ci ildə Şuşa istiqamətində döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən həlak olmuşdur. 17 noyabr 2020-ci ildə Gəncə Şəhidlər Xiyabanında torpağa tapşırılmışdır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəşad Məmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəşad Məmmədov ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Sosial xərclər sub-indeksi
Sosial Xərclər sub-indeksi — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası İqtisadiyyat İnstitutunun 2014-cü ildən başlayaraq dərc etdiyi İqtisadiyyatın solluğu (sağlığı) indeksinin (İS(S)İ) daxil etdiyi sub-indekslərdən biridir.
Sosial xərclərin dövlət büdcəsində payı
Solçu siyasi-iqtisadi dünyagörüşünə görə, iqtisadiyyatın sosialyönlüyünü gücləndirmək üçün milli gəlirin büdcə vasitəsi ilə yenidən bölüşdürülən hissəsi daha böyük olmalıdır, yəni büdcənin böyüklüyü iqtisadiyyatın sosialyönlüyü üçün şərtdir. Sağçılara görə isə, kiçik büdcə ictimai rifahı yüksəltmək üçün daha effektivdir və bu halda iqtisadiyyat daha sosialyönlü ola bilər. Sosial proqramlara yönəldilən büdcə vəsaitlərinin xüsusi çəkisi nə qədər böyükdürsə, büdcə (və deməli, həm də iqtisadiyyat) bir o qədər daha soldadır. Ənənəvi siyasi-iqtisadi leksikonda bunu büdcənin sosialyönlüyü adlandırırlar. Sosial proqramlara ayrılan vəsaitin payı ötən ildəkindən artıqdırsa, hesab edilir ki, bu ilin büdcəsi daha sosialyönlüdür.
Kurse
Kurse  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Yuryel kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Monlyuson.
Sosial xərclər sub-indeksi
Sosial xərclər sub-indeksi
Bu sub-indeks iqtisadiyyatın solluğunu-sağlığını dövlət büdcəsinin xərc maddələri arasındakı tənasüb əsasında ölçür. Cədvəldəki göstərici – sosial xərclərin dövlət büdcəsi xərclərində xüsusi çəkisi əsasında hesablanmışdır. Həmin göstərici (Vi - 5,5) / 63,5 (sub-indeksin qiymətlərini 0,1-0,9 aralığına “sıxmaq” üçün Vmax və Vmin qiymətlərinin yerinə, uyğun olaraq, 69 və 5,5 qoyulmuşdur) düsturu ilə indeksləşdirilmişdir. Alınmış nəticələr Şkalada əks olunmuşdur.
Kurse
INSEE kodu — 03088.
Sosial xərclər sub-indeksi
Sub-indeks üzrə nəticələr
200px|thumb|Sosial Xərclər sub-indeksi üzrə cədvəl
Bu tip rənkinqlərdə müxtəlif qruplara aid olan ölkələri bir sıraya düzmək o qədər də uğurlu iş deyil. Bəlkə də, ŞAMA dövlətləri ilə inkişaf etmiş ölkələr üçün ayrı-ayrı şkalalar tərtib etmək daha düzgün olardı, amma ümumi məntiqi qorumaq naminə, təhlil olunan ölkələrin hamısı burada da bir xətt üzərində saxlanmışdır. Bu göstərici üzrə Azərbaycan ən sağ 200px|thumb|Şkala|leftnöqtədə, Yeni Zelandiya (ümumən sağçı iqtisadiyyata malik olsa da) ən sol nöqtədə yerləşir. Nisbi mərkəz hipotetik ortadan solda, median (Kipr – 0,653) isə ondan da soldadır. Bu sub-indeksin ifadə etdiyi iqtisadi gerçəkliyin özəlliyi ondadır ki, digər şkalalardan fərqli olaraq, bu şkalanın ifrat sağ nöqtəsi dövlətin iqtisadiyyata müdaxilə etmədiyini yox, sosial proqramlara yönəldilən xərclərin azlığını göstərir. Büdcədə sosial xərclərin sıfıra bərabər olduğu bir ölkə mümkünsüz olduğuna görə hansısa dövlətin ifrat sağ nöqtəyə düşməsi də qeyri-mümkündür. Eyni fikir sol qütb haqqında da söylənilə bilər. İfrat sol nöqtəyə düşə biləcək ölkədə dövlət büdcəsinin xərcləri tamamən sosial xərclərdən ibarət olmalı idi və aydındır ki, bu da qeyri-mümkündür. Ona görə də hesab etmək olar ki, hazırda Azərbaycan iqtisadiyyatı bu göstərici üzrə ifrat dərəcədə sağdadır və onu müəyyən qədər sollaşdırmağa ehtiyac vardır.
Kurse
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 294 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 186 yaşda olan (15–64 yaş arasında) 147 nəfər iqtisadi cəhətdən, 39 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 79,0%, 1999-cu ildə 71,0%). Fəal olan 147 nəfərdən 133 nəfər (82 kişi və 51 qadın), 14 nəfər işsiz (2 kişi və 12 qadın) idi. 39 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 14 nəfər təqaüdçü, 14 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Yuxarı Cülyan
Yuxarı Cülyan, Cülyan (?-2015) — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun Müdri kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
29 may 2015-ci ildə Müdri kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Cülyan kəndi Yuxarı Cülyan kəndi adlandırılmışdır.
Qala-i Seyidəhməd (Piranşəhr)
Qala-i Seyidəhməd - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 47 nəfər yaşayır (5 ailə).
Bufer dövlət
Bufer dövlət — müharibə edən (hərbi və ya geosiyasi mənada) dövlətlər arasında yerləşən, onları bir-birindən ayıran və bir-birinə düşmən olan orduların təmasının olmamasını təmin edən ölkələr. Tez-tez "kordon sanitarları" yaratmaq üçün müxalif qüvvələr tərəfindən istifadə olunur. Tez-tez "sanitariya kordonlarını"yaratmaq üçün qarşıdurma qüvvələri tərəfindən istifadə olunur.
NGC 4213
NGC 4213 - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. E0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Bufer dövlət
Zbiqnev Bjezinski özünün “Böyük şahmat taxtası” kitabında əməkdaşlıq etməyə çalışan, bununla da hər iki qonşusunu zəiflədən dördüncü tərəfin xeyrinə dövləti təsvir etmək üçün "bufer dövlət" terminindən istifadə etmişdir.
Bəzi ekspertlərin fikrincə, hazırda "GUAM" təşkilatına üzv olan keçmiş SSRİ dövlətləri Rusiya Federasiyasını, Avropa və Asiyanın qonşu "köhnə" dövlətlərini ayıran bufer ölkələrdir.
Güclü dövlətlər baxımından bufer dövlətlərin iki funksiyası var:
İki güclü ölkənin birbaşa qonşu olmasının qarşısını alaraq, kiçik sürtünmələrin və ya sərhəd münaqişələrinin tez bir zamanda hərtərəfli müharibəyə çevrilməsinin qarşısını almaq.
İsmayıl Məmmədov (cərrah)
İsmayıl Məhəmməd oğlu Məmmədov — Azərbaycan sovet cərrahı, Azərbaycanda tibb təhsili və səhiyyəsində xidmətləri olan, Azərbaycan Respublikasının  "əməkdar elm xadimi" (2000), Azərb. SSR Tibb institutunun ümumi cərrahiyə kafedrasının professoru Azərb, SSR səhiyyə nazirliyinin 4- cü xəstəxanasının cərrahiyyə şöbəsinin müdiri(1974), Tibb institutunun elmi işlər üzrə prorektoru (1975)
Həyatı
İsmayıl Məmmədov 27 dekabr 1918-ci ildə Naxçıvanın Nehrəm kəndi ndə anadan olmuşdur. Professor İsmayıl Məmmədov ilk təhsilini doğulduğu Nehrəm kəndində aldıqdan sonra Naxçıvan Tibb Texnikomuna daxil olmuş 1938 ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.Qaraçuğ kənd sovetliyində Feldşer məntəqəsinin müdiri kimi əmək fəaliyyətinə başlamış İ.Məmmədov daha sonra Nehrəm kənd həkim məntəqəsinin müdiri eyni zamanda Naxçıvan rayon Səhiyyə şöbəsinin təlimatçısı vəzifəsində çalışmışdır. 10 oktyabr 1939-cu ildə ordu sıralarına çağırılmış və 1946 cı ilin (7 il) sentyabr ayınadək hərbi xidmətdə olmuşdur. 2 ci dünya müharibəsinin başlandığı ilk günlərdən Litva sərhəddindəki hərbi hissədə xidmətə bağlamışdır. Leninqrad şəhərinin 900 günlük blokadası zamanı İjorsk taborunda baş feldşer kimi qulluq etmişdir. Bu taborda xidmətlərinə görə "Qırmızı Ulduz" ordeni və müxtəlif medallarla təltif olunmuşdur.
1946-cı ilin sentyabrında ordudan tərxis olunduqdan sonra İ.Məmmədov Vətəninə- Naxçıvana qayıtmışdır. İ.Məmmədov burada köhnə vəzifəsində çalışmış və 1947-ci ilin avqustunda Azərbaycan Respublikasının göndərişi ilə Leninqrad şəhərinə gələrək I Leninqrad Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakultəsinə daxil olmuşdur. 1953-cü ildə institutu fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş və hospital cərrahiyyə kafedrasında kliniki ordinator vəzifəsində saxlanmışdır. 1959-cu ildə- kliniki ordinatura dövründə "Qapalı kəllə-beyin travmaları" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 1969-cu ildə isə "Ürək cərrahlığında dərin prfuzion hipotermiya" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Bu dissertasiya iki dəfə pul mükafatına layıq görülmüş və SSRİ XTNS-nin bürünc medalı ilə təltif edilmişdir.
thumbnail|right|Məmmədovun məzarı üstündəki büstü.
2006-cı il noyabrın 24-də Sankt-Peterbur şəhərində vəfat etmişdir. Öz vəsiyyəti əsasında doğulduğu Nehrəm kəndində dəfn olunmuşdur
Elmi fəaliyyəti
1977-ci ildə əməkdar elm xadimi, professor B.M.Mahmudbəyov məsləhətçi vəzifəsinə keçdikdən sonra kafedraya müdir vəzifəsinə professor İsmayıl Məmməd oğlu Məmmədov seçilmişdir. Bu vəzifəyə qədər professor İ.M.Məmmədov ümumi cərrahlıq kafedrasının professoru vəzifəsində işləmişdir. Professor İ.M.Məmmədov 1953-cü ildə fərqlənmə diplomu ilə İ.P.Pavlov adına Leninqrad (Sankt-Peterburq) Dövlət Tibb institutunun müalicə-profilaktikası fakultəsini, 1953-1955-ci illərdə həmin institutun hospital cərrahlıq kafedrasında klinik ordinaturanı bitirmişdir. 1956-cı ilə qədər kafedranın assistenti vəzifəsində işləmiş, 1958-ci ildə namizədlik, 1969-cu ildə isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1974-cü ildə Vətənə qayıtmış, Tibb institutunda əmək fəaliyyətini davam etdirmişdir. Professor İ.M.Məmmədov kafedra müdiri vəzifəsinin icrası¬na başladıqdan sonra 120 yerlik yeni mühazirə zalı yaradılmış, endoskopik tədqiqatlar kabineti istifadəyə verilmişdir. Bu kabinetə müasir fibroqastroduodenoskop, fibrokolonoskop, ultrasəs müayinəsi aparatı, laparoskop və digər optik cihazlar alınmışdır. Tədris prosesinin keyfiyyətini artırmaq üşün müasir tədris vəsaiti, tədris filmləri, slaydlar, nümayiş avadanığı və s. müəllimlərin və tələbələrin istifadəsinə veril¬miş¬dir. Professor İ.M.Məmmədovun müdir işlədiyi müddətdə kafedranın elmi-pedaqoji və müalicə fəaliyyəti genişlənmiş, respublikanın əksər bölgələrində, xüsusilə Naxçıvan MR və Füzuli rayonunda cərrahi xidmətin yaxşılaşdırılması istiqamətində əhəmiyyətli işlər yerinə yetirilmişdir. Onun rəhbərliyi altında kafedranın və xəstəxananın bir sıra əməkdaşları (K.H.İbişov, İ.Baxşəliyev, R.Mehdiyev, E.Bektaşi, S.F.Rəfiyev, S.A.Əliyev, A.X.Muxtarov) namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Kafedrada 2 aspirant təhsil almışdır: Rüstəmov G. (əyani) və Novruzov S. (qiyabi). Hər 2 aspirant müvəffəqiyyətlə dissertasiya işlərinin yekunlaşdırmış və müdafiə etmişlər. Professor İ.M.Məmmədov çap olunmuş 60-a qədər elmi əsərin, 3 monoqrafiya və 1 rəhbərliyin müəllifidir.
Bu zaman kəsiyində kafedranın dosentləri M.Y.Nəsirov (1985), H.A.Sultanov (1986) və Ə.H.Əşrəfov (1989) doktorluq dissertasiyalarını başa vurmuş və uğurla müdafiə etmişlər.
Sonralar professor M.Y.Nəsirov pediatriya fakultəsinin cərrahi xəstəliklər kafedrasının müdiri və eyni vaxtda Tibb Universitetinin prorektoru vəzifəsinə, Ə.H.Əşrəfov və H.A.Sultanov isə I cərrahi xəstəliklər kafedrasına professor vəzifəsinə seçilmışlər.
Professor M.Y.Nəsirov onkologiya, professor Ə.H.Əşrəfov cərrahi heriatriya və cərrahi hepatologiya, öd yolları cərrahiyəsi, professor H.A.Sultanov isə koloproktologiya sahəsində böyük elmi tədqiqatlar aparmış və ixtisaslı cərrah kadrları, alimlər dəstəsi hazırlamışlar. Professor Ə.H.Əşrəfov 2002-ci ilin oktyabr ayında vəfat etmişdir.
1990-cı ildə professor İ.M.Məmmədov kafedranın məsləhətçisi vəsifəsini icra etməyə başlayır
Jan Kambanda
Jan Kambanda — 1994-cü il Ruanda soyqırımının başladığı vaxtdan etibarən Ruanda müvəqqəti hökumətinin Baş naziri, Soyqırım cinayətinin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında Konvensiyanın 1951-ci ildə qüvvəyə minməsindən sonra soyqırım cinayətində təqsirləndirilən yeganə hökumət başçısı.
1994-cü ilin aprelində müxalifətçi Respublikaçı Demokratik Hərəkat Partiyasının Butare bölməsinin vitse-prezidenti olmuşdur.
Cinayət məsuliyyəti
Kambanda 18 iyul 1997-ci ildə Nayrobidə tutulmuş və Ruanda Beynəlxalq Cinayət Tribunalına verilmişdir.
Sehgərdəkan (Piranşəhr)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 77 nəfər yaşayır (8 ailə).
Jan Kambanda
Cinayət məsuliyyəti
Dövrün hökumət başçısı Kambandanın üzərinə soyqırımdan xilas olmuş uşaqları xəstəxanada olduqları müddətdə qorumaq vəzifəsi qoyulmuşdu. Lakin bu vəzifəsini qəsdən yerinə yetirməmiş, laqeydlik göstərmiş və sonda onun soyqırım cinayətini törətdiyi təsbit edilmişdir. Burada Kambandanın uşaqların təhlükəsizliyini təmin etməklə bağlı vəzifəsini yerinə yetirmədiyini özünün də təsdiq etmiş olması, Məhkəmənin təqsirləndirilən şəxsdəki spesifik soyqırım niyyətinin təşəkkül tapdığını təsbit etməsini də asanlaşdırmışdır.
Ruanda Məhkəməsinin Kambanda işində qeyd etdiyi soyqırım cinayətinin "cinayətlərin cinayəti" olması və buna baxmayaraq insanlıq əleyhinə cinayətlərlə müqayisədə tətbiq olunacaq sanksiya baxımından bu qrup cinayətlərin də daha az ağır qəbul edilə bilməyəcəyi səbəbiylə fərqli olmayacağı fikri, bu Məhkəmənin digər işlərində nümunə olaraq qəbul edilmiş və tətbiq edilmişdir.
Mürtədlik
Mürtədlik və ya irtidad ( – "dönmə, üz döndərmə") — bir şəxsin rəsmi şəkildə dindən çıxması, onu tərk etməsi və ya dindən imtina etməsi. Bu, həm də daha geniş kontekstdə bir şəxsin əvvəlki dini inanclarına zidd olan fikri qəbul etməsi kimi müəyyən edilə bilər. Dindən dönən şəxs mürtəd kimi tanınır. Mürtəd olmuş şəxslər bu sözün mənfi çalarının olmasına görə özlərini mürtəd adlandırmaqdan çəkinirlər, lakin bu termin sosioloqlar tərəfindən texniki mənada, heç bir alçaldıcı məna daşımadan istifadə olunur.
Bir çox dini qruplar və bəzi dövlətlər mürtədləri cəzalandırır. Bu, müəyyən bir dini qrupun rəsmi siyasəti yaxud da sadəcə olaraq üzvlərinin könüllü hərəkəti də ola bilər. Bu cür cəzalara aforoz, şifahi təhqir, fiziki zorakılıq və ya hətta edam daxil ola bilər.
Dördüncü Cenevrə Konvensiyası
Dördüncü Cenevrə Konvensiyası — Müharibə zamanı mülki şəxslərin müdafiəsi ilə bağlı 12 avqust 1949-cu ildə qəbul edilmiş dörd Cenevrə Konvensiyasından sonuncusu. Konvensiya 1950-ci ilin oktyabrında qüvvəyə minmişdir. İlk üç konvensiya döyüşçülərlə bağlı olduğu halda halda, Dördüncü Cenevrə Konvensiyası müharibə zonasında mülki şəxslərin humanitar müdafiəsini nəzərdə tuturdu və buna görə də bir ilk idi. Hazırda sonuncu saziş və digər üç sənəd də daxil olmaqla, 1949-cu il Cenevrə konvensiyalarının 196 iştirakçısı var.
Cenevrə Konvensiyalarına I Əlavə Protokol 1977-ci ildə tərtib edilmişdir. Konvensiyanın 48-ci maddədə ifadə olunmuş mülki şəxslərə aid "əsas qaydası" "mülki əhaliyə və mülki obyektlərə" hər cür qəsdən hücumu qadağan edir. "Təsadüfi hücumlar" anlayışını müəyyən edən sənəd belə hücumları da qadağan edir. "Mülki əhalinin təsadüfən məhv edilməsi, mülki şəxslərin xəsarət alması və mülki obyektlərə dəyən ziyan" da sənəddə əhatə olunur. Hətta 51-ci maddəyə əsasən, "gözlənilən konkret və birbaşa hərbi üstünlük təmin etməsi səbəbindən həddi aşacağına görə", "təsadüfi" mülki itkilərə və ya zərərə səbəb olacağı gözlənildiyi halda mülki şəxslərə qarşı yönəlməyən hücumlar da qadağan edilir. Buna elmi ədəbiyyatda proporsionallıq prinsipi deyilir. 1945-ci ildə İkinci Dünya müharibəsi başa çatana qədər isə qarşılıqlılıq norması silahlı münaqişədə davranış üçün əsas verirdi.
1993-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası Baş katibin və Ekspertlər Komissiyasının hesabatını qəbul etmişdir. Həmin sənədə əsasən Cenevrə Konvensiyalarının müddəaları beynəlxalq adət hüquq normaları kimi tanınmış və beləliklə, silahlı münaqişələrdə iştirak etdikləri halda həmin Konvensiyaları imzalamayan dövlətlər üçün də məcburi olmuşdur.
Məzmunu
300px|thumb|alt=Dünyanın siyasi xəritəsi|Cenevrə Konvensiyaları (CK) və Protokollarının (P) tərəfləri Konvensiyanın 2-ci maddəsinə əsasən, onu imzalayan tərəflər həm [[müharibə, həm müharibənin elan olunmadığı silahlı münaqişələr, həm də başqa ölkənin ərazisinin işğalı zamanı konvensiyaya tabedirlər.
47—78-ci maddələr işğalçı dövlətlərin üzərinə mühüm öhdəliklər qoyur. Belə ki, işğal edilmiş ərazinin sakinlərinin ümumi rifahına dair çoxsaylı müddəalarda olduğu kimi, işğalçı tərəf müdafiə olunan şəxsləri zorla deportasiya edə, yaxud öz mülki əhalisinin bir hissəsini işğal olunmuş əraziyə deportasiya edə və ya köçürə bilməz. Buradakı "deportasiya" ifadəsi adətən əcnəbilərin ölkədən çıxarılması kimi başa düşülür; vətəndaşların ölkədən çıxarılması isə "ekstradisiya" və ya "sürgün" adlanır. Etnik qruplar deportasiyanın təsirinə məruz qalarsa, buna "əhalinin köçürülməsi" də deyilir. Bu halda "köçürmə" hərfi mənada bir yerdən başqa yerə köçmək mənasını ifadə edir. Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin bəyanatına görə "beynəlxalq humanitar hüquq (işğal edilmiş ərazilərdə) yaşayış məntəqələrinin salınmasını qadağan edir; çünki bu, əhalinin işğal olunmuş əraziyə köçürülməsinin bir formasıdır."
51-ci maddəyə görə, işğalçı tərəf müdafiə olunan şəxsləri onun silahlı və ya yardımçı qüvvələrində xidmət etməyə məcbur edə bilməz. Könüllü əsgərliyi təmin etmək məqsədi daşıyan heç bir təzyiq və ya təbliğata icazə verilmir. İşğalçı dövlət müdafiə olunan şəxsləri on səkkiz yaşına çatmamış, eləcə də yalnız işğalçı ordunun ehtiyacları, yaxud ictimai işlər, qidalanma, sığınacaq və ya işğal olunmuş ölkənin əhalisinin geyimi, daşınması və ya sağlamlığı üçün zəruri olan işlərdə işləməyə məcbur edə bilməz.
Allahverdi Xəlilov
Allahverdi Sabir oğlu Xəlilov — “Azərbaycan Bayrağı” ordeni və “Hərbi xidmətə görə” medalı laureatı.
Həyatı
Allahverdi Xəlilov 1974-cü il iyulun 30-da indiki Ermənistanın Noyemberyan rayonundakı Ayrım qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1991-ci ildə 263 saylı orta məktəbi bitirən Allahverdi Dəmiryolu texnikumuna qəbul olundu. 1992-ci ilin oktyabrında Azərbaycan ordusunda hərbi xidmətə çağırıldı. O, Qubadlı, Zəngilan, Füzuli, Ağdam, Ağdərə, Kəlbəcər, Qazax bölgələrində gedən döyüşlərdə iştirak etmiş, düşmənə arxa çevirməyətək vətənimizin hər qarış torpağı uğrunda cəsarətlə vuruşmuşdur. Tərtər cəbhədinfə gedən qanlı döyüşlərdə iştirak etmiş və qorxmazlığı ilə fərqlənmişdi.18-22 aprel 1994-cü ildə gedən qanlı döyüşlərdə dəfələrlə ölümlə üz-üzə gəlməyinə baxmayaraq, özünü itirməmıiş, neçə düşməni məhv etmiş, ermənilərin hücumunun dəf edilməsində şücaət və qəhrəmanlıq göstərmişdi. Onun xidmət etdiyi manqa düşmənin PDM-2-ni sıradan çıxartmışdı. Əks hücum zərbələrinə tab gətirməyən düşmən geri çəkilmiş və komandamız çoxlu hərbi sursat ələ keçirmişdi.1994-cü ilin aprelin 24-də ermənilər böyük qüvvə ilə növbəti hücuma keçmişdilər. Allahverdi son damla qanına kimi düşmənlə vuruşacağına and içmişdi. Bu qanlı döyüşdə Allahverdi Xəlilov xüsusilə fərqlənmiş, öz mövqeyini tərk etməmiş, qəhrəmancasına həlak olmuşdur.Allahverdi Xəlilov döyüş yoldaşları arasında böyük hörmət və rəğbət qazanmışdı. Onun qəhrəmanlığı nəinki yoldaşları arasında, hətta Azərbaycanın bir çox bölgələrində söylənilir. Allahverdi Sabir oğlu Xəlilovun xidmətləri hərbi rəhbərliyin diqqət mərkəzində olmuşdur. Təsadüfi deyildir ki, ona bir neçə dəfə təşəkkür elan edilmiş və fərmanla təltif olunmuşdur.
Ölümündən sonra isə Allahverdi Sabir oğlu “Azərbaycan Bayrağı” ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Azərbaycan Respublikası Prezidenti Cənab İlham Əliyevin 2010-cu il 24 iyul tarixli 976 nömrəli Sərəncamı ilə Allahverdi Sabir oğlu Xəlilov “Hərbi xidmətə görə” Azərbaycan Respublikası medalı ilə təltif olunmuşdur.
Mahir Qabiloğlu
Mahir Qabiloğlu — yazıçı, publisist, jurnalist, tərcüməçi.
Həyatı
Mahir Qabil oğlu İmamverdiyev (Mahir Qabiloğlu)1966-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Bakıdakı 190 saylı məktəbdə təhsil alıb. 1990-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini bitirib. Müxtəlif illərdə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin "Dədə Qorqud" ensiklopediyasında ədəbi işçi, AzTV-nin "Xəbərlər" redaksiyasında redaktor, "Space" televiziyasının "Hər gün" İnformasiya proqramında redaktor, baş redaktorun müavini, "Xalq qəzeti" qəzetinin Redaksiya Heyətinin üzvü, İnformasiya şöbəsinin müdiri vəzifələrində çalışıb. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (2015) və Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının üzvüdür (2017).
Əsərləri
"İTBAŞI" roman-trilogiya - 2021
Xaliddin Nəsibov
Xaliddin Vaqif oğlu Nəsibov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin baş leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Bauırjan Momışulı
Bauırjan Momışulı — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, yazıçı, II Dünya Müharibəsinin şanlı döyüşçüsü, hərbi komandir, strateq və taktik.
Xaliddin Nəsibov
Həyatı
Xaliddin Nəsibov 1998-ci il iyulun 17-də Qazax rayonunun Qarapapaq kəndində anadan olub. 2012–2015 ci illərdə Heydər Əliyev adına Hərbi Liseydə, 2015–2019-cu illərdə isə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində (AAHM) ali hərbi təhsil alıb. Subay idi.
Bauırjan Momışulı
Qərb cəbhəsindəki 16-cı ordunun 316-cı (1941-ci ilin noyabrından başlayaraq 8 Qvardiyadan ibarət Qızıltu Piyada Atıcı Piyada Diviziyanın 1073-cü) atıcı Alayı (1941-ci il 19 Noyabr) və tabor komandiri. Böyük Vətən müharibəsində General-mayor I. V. Panfilovun başçılıq etdiyi məşhur diviziya tərkibində 1941-ci ilin sentyabrından iştirak etdi. Alay komandiri kimi baş leytenant Bauırjan Momışulı Moskva uğrunda döyüşlərdə 207 dəfə müharibədə aktiv yer aldı. 1941-ci il noyabrın 16–18-də Vermaxtın Moskva istiqamətində ikinci hücumu zamanı baş leytenant Momışulının başçılıq etdiyi tabor, alaydan uzaqda Matronino kəndi yaxınlığında Volokolamsk daş yolu üzərində igidliklə döyüşdü. Bacarıqlı komandirin rəhbərliyi sayəsində batalyon 3 gün ərzində nasistlərin hücumunu dəf edə bildi və böyük itki vermədən döyüşə yararlı vəziyyətdə mühasirəni yardı. .
Xaliddin Nəsibov
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun leytenantı olan Xaliddin Nəsibov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Göstərdiyi xidmətlərə görə vaxtından əvvəl baş leytenant rütbəsiylə təltif edilmişdir. Xaliddin Nəsibov noyabrın 5-də Xocavənd döyüşləri zamanı şəhid olub. Qazax rayonunda dəfn olunub.
Bauırjan Momışulı
Uşaqlıq
Bauırjan Momışulı Dekabrın 24-də 1910-cu ildə Cambul vilayətinin Jualı rayonunda Kolbastau kəndində anadan olub. Dulat tayfasının Şımır boyundandır.
Xaliddin Nəsibov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı, 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı , 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edilmişdi.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında şəhid olmuş Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Xaliddin Nəsibov ölümündən sonra "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.
Bauırjan Momışulı
Uşaqlıq
1921-ci ildə Asa internat məktəbinə daxil oldu. 1924-cü ildən Çimkənd şəhərindəki yeddi illik məktəbdə oxuyub. Bu 1924-cü ildə açılan bölgədəki ilk yeddi illik məktəb idi. Abdulla Təjibayev və Kurmanbek Sağındıqov Bauırjan ilə bir sinifdə oxuyurlar. 1928-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə məzun olur və Orenburqdakı Qazaxıstan Pedaqoji İnstitutuna daxil oldu. İnstitutun direktoru Toqtıbayev adlı kişi idi. Oğlanın soyuqda nazik paltar gəzdiyini görəndə onu kabinetinə çağırdı. Kiçik Bauırjanın əlinə mühasibəyə verməsi üçün özünün yazdığı əmri verərək ona pul alacağını və bu pul ilə də kəndə qayıda biləcəyini söyləyir. Pis yaşayış şərtlərinə rəğmən təhsilini bitirə bilir.
Yeddi illik məktəbi bitirdikdən sonra Bauırjan bir müddət müəllim işləmişdir. Bu zaman, hərbi xidmətə çağrıldı, burada il yarım xidmət etdi və ehtiyatda olan komandir rütbəsi aldı. Doğma kəndinə qayıtdıqdan sonra bir neçə il bir maliyyə qurumunda çalışdı. Sonra yenidən Qırmızı Orduya çağrıldı və müxtəlif hərbi hissələrdə bir taqım, rota, komandir oldu. 1941 Böyük Vətən Müharibəsinin əvvəllərində Bauırjan şanlı general-mayor I.V. Panfilovun rəhbərliyi ilə Almatı yaxınlığında yeni qurulan 316-cı atıcı diviziyasının tərkibində cəbhəyə getdi, alay və tabor komandiri kimi xidmət etdi. Müharibənin son illərində Qvardiya Diviziyasına rəhbərlik etdi. 1941-ci ilin payız və qış aylarının şiddətli döyüşlərində taboruna 27 hücumda rəhbərlik etmişdir. Taboru ilə 5 dəfə mühasirəni yarıb əsas döyüş qüvvəsi ilə alayına qoşuldu. Bauırjan Momışulının bu cür təcrübələri, taktikada "fokal" və "çevik müdafiə" anlayışlarının formalaşdırılması, döyüş nizamnaməsinə döyüşdən çəkilmə üsulları, geri çəkilmə üsulları haqqında xüsusi bir fəsil kimi daxil edilməsidir. Komandir, düşüncəli bir hərbi mütəxəssis kimi istedadı müharibə zamanı, alay və diviziyaya rəhbərlik etdiyi zaman geniş şəkildə ortaya çıxdı. Baurjan Momışulı müharibə nəzəriyyəsini hərbi praktikada tətbiq edən və inkişaf etdirənlərdən biri idi. Bauırjan Momışulı, hərbi pedaqogikanı və hərbi psixologiyanı zənginləşdirən əvəzsiz bir miras qoymuş bir şəxsdir. Şöhrəti, şöhrəti və qəhrəmanlığı A. Bekin "Volokolamsk şossesi" kitabında təsvir edilmişdir. Kitab Alman, Çex, İvrit, İngilis, Fransız və s. xarici dillərə tərcümə edilmişdir. Müharibədən sonra Bauırjan Momışulı Sovet Ordusu Baş Qərargahının Ali Hərbi Akademiyasını bitirdi. Hərbi-pedaqoji işlə məşğul olur və Sovet Ordusunun Hərbi Akademiyasında dərs deyir. 1956-cı ildə polkovnik rütbəsi ilə təqaüdə çıxan Bauırjan daimi olaraq yaradıcılıqla məşğul olur. Həm qazax, həm də rus dilində yazır, həyatında gördükləri və öyrəndikləri ona dayaq olur. Həyat həqiqətlərinə əsaslanan ecazkar roman və povestləri bir çox oxucunun ən çox axtardığı əsərlərinə çevrilir. Bir neçə dəfə yenidən çap olunurlar. Bauırjan bir neçə orden və medalla təltif edilmiş, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülüb. Ancaq bu titul, xalq tərəfindən "qəhrəman" kimi tanınan və hörmət edilən qəhrəman oğula, Böyük Vətən müharibəsinin bitməsindən təxminən yarım əsr sonra verildi. Müstəqillik qazandıqdan sonra Qazaxıstan Respublikasının ilk Prezidenti Nursultan Nazarbayev. Nazarbayevin fərmanı ilə ona "Xalq qəhrəmanı" adı verildi.
Müharibədən əvvəl
1928–1930-cu illərdə ibtidai məktəbdə dərs demişdir. Bir müddət rayon icra komitəsinin məsul katibi vəzifəsində çalışıb. 6 ay rayon polisində işləmişdir.
1932–1934-cü illərdə Qırmızı Orduda xidmət etmişdir. 1933-cü ildə alay məktəbini bitirmişdir.
İcraiyyə Komitəsinin görkəmli üzvü Bauırjan Timofey Dubovikin dəstəyi ilə Çimkənd Sənaye Bankında iqtisadçı vəzifəsində çalışmışdır. 1936-cı ildə bu vəzifədə Respublika Bankının rəhbəri B. M. Barxanın rəhbərliyi altında Leninqrad Maliyyə Akademiyasında bir illik kur bitirmişdir. Rəhbərlik tərəfindən qiymətləndirilmiş, SSRİ Sənaye Bankının Respublika İdarə Heyətinə baş məsləhətçi təyin edilmişdir.
1936-cı ildə yeni yaradılan bölüyün taqım komandirliyinə dəvət edildi. Bu zaman o, bölük komandiri və alayın qərargah rəisinin köməkçisi olur.
1939-cu ildə atası Momış rəhmətə getdi.
İkinci Dünya müharibəsi dövründə
1941-ci ildə Qazaxıstan Hərbi Komissarlığında təlimatçı işləmişdir. 1941-ci ilin sentyabrında Böyük Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. 316-cı atıcı diviziyasının yaranmasında fəal iştirak etmiş və bu diviziyanın tərkibində cəbhəyə getmişdir.
26 Noyabr 1941-ci ildə Marşal Rokossovski tərəfindən alay komandiri təyin edildi.
1941–1945 — ci illərdə İ.V. Panfilov adına 8-ci Qvardiyalıq Diviziyanın tabor, alay komandiri, müharibənin son illərində isə bu diviziyanın komandiri idi.
6 iyun 1942-ci ildə Qırmızı Ulduz ordeni ilə təltif edildi.
1944-cü ildə səhhətinə görə Almatı xəstəxanasına göndərildi.
16 yanvar 1945-ci ildə Almatıya gələn Bauırjan, elm adamları tərəfindən müharibə mövzusunda bir mühazirəyə dəvət edildi. Bu mühazirənin stenoqramı daha sonra "Müharibə psixologiyası" adlı kitab şəklində nəşr olundu. Əvvəlcə yalnız rus dilində nəşr olunan bu əsər 2010-cu ildə Bauırjan Momışulının 100 illiyi münasibətilə qazax dilində nəşr edilmişdir.
Müharibə zamanı şəxsi qəhrəmanlığı və döyüşdəki hərbi qüdrəti ilə seçilirdi. Bir neçə dəfə əsgərlərini mühasirədən salamat çıxarmağı bacardı. Onun Moskva yaxınlığındakı döyüşdəki qəhrəmanlığı İttifaq dövlətlərində dillərə dastan oldu. Bu qəhrəmanlığı məşhur rus yazıçısı Aleksandr Bek "Volokamski şossesi" (Qazaxcası: "Arpalıs") povestini yazdı. Bu əsər daha sonra bir neçə dilə tərcümə edilmişdir.
Moskva uğrunda döyüş
right|thumb|300x300px| Momışulına həsr edilən poçt markası, 2010 Moskva ətrafındakı döyüş Baurjan Momışulylinin həyatında xüsusi bir dövr idi. Gənc komandir, 1073-cü atıcı alayının tabur komandiri, baş leytenant Baurjan Momışulı, əsgərləri ilə birlikdə qarşıladığı qışda Moskvada dizə qədər qarda mühasirəsini beş dəfə yarıb toplamda 27 dəfə aktiv döyüşə qatılaraq hərb tarixində görülməmmiş manevrlər edərək hərb sənətini yenidən yazmışdı.. Komandir Momışulı yaxşı bir strateq, əla taktik, psixoloq idi.
1941-ci ilin 16–18 yanvar günlərində Vermaxtın Moskvaya ikinci hücumu dönəmində Momışulı komandanlığındakı tabor öz alayından aralıda Matronuno kəndi yaxınlığındaki Volokolam daş yolunda xüsusi igidliklə vuruşdu. Komandirin istedadlı rəhbərliyi sayəsində Alman ordusu bu bölgədə 3 gün ərzində vaxt itirdi. Bu qəhrəmanlığı sayəsində gənc komandir öz əsgərlərini mühasirədən döyüşə yararlı vəziyyətdə çıxarmağı bacardı.
Lakin qarışıqlıq dövründə bəzi taborların alaylar və bölükləri ilə əlaqələrini itir və əsgərlərin harada və necə olduqlarını bilmək çətin olurdu. Belə vəziyyətlə qarşılaşan taborlardan biri də Bauırjanın rəhbərlik etdiyi birinci tabor oldu. Bu halda Bauırcan geri çəkilmənin dəqiq planını hazırlayır. Taborun önündə irəlləyən 15 nəfərdən ibarət kəşfiyyatçı (Bu kəşfiyyatçılar gəldikləri yolu yenidən müşahidə edərək irəlləməli idi) taqımların bir-birinin izi ilə geri dönməsini təşkil etməli idi. Taborlara rəhbbərlik edən kəşfiyyatçılar baş leytenant Rəhimov ilə siyasi məsləhətçi Məhəmmədqul İslamqulov idi.
Gündüz əsgərlərinə düşmən tərəfindən görünməmələri üçün bütün gecəni yeriməyi əmr edir. Gündüzlər qalın meşədə istirahət edib kəşfiyyatçıların gecə təyin etdiyi istiqamətdə keşik çəkən əsgərlər əzmkarlıq və dözümlülük göstərərək qalın şam ağacından keçərək iki gün sonra Novlyansk və İvanovsk kəndləri arasından çıxdılar.Kəşfiyyatçıların dediklərinə görə İvanovsk kəndində panfilovçuların birinci taboru vardı, fəqət hələ müharibədə iştirak etmirdilər.
Metodist, təcrübəli komandir İ.V. Panfilov bu alayı müvəqqəti rezerv olaraq saxlayırdı. "B. Momışulı liderliyindəki taborun düşmən tərəfindən məhv edildiyi şayiəni eşitmiş fəqət qayıdan əsgərləri gördükdə onları böyük sevinclə qarşıladılar. İ.V. Panfilov Bauırjanın rəhbərlik etdiyi batalyonun əsgərlərini görəndə sevincindən ağladı. İvan Vasiliyeviç çoxdandır görmədiyi qardaşını görmüş kimi Bauırjana sarılaraq, yanağından öpmüş "Afərin, qəhrəmanım!" deyərək kürəyinə vurmuşdur.
19 qvardiyalıq atıcı alayının komandiri kimi 1941-ci ilin 26–30 noyabr tarixləri arasında qvardiya kapitanı Momışulı Moskva əyalətinin Sakalovo kəndi yaxınlığında faşist əsgərlərinin hücumunu 4 sutka ərzində dəf edərək uöurlu əməliyyatlar apardı. 1941-ci ilin 5 dekabrında onurğasından güllə yarası aldı. Əzilxan Nurşayıqovun "Həqiqət və gerçəklər" kitabında Bauırjan özünü tibb məntəqəsinə çatdırana qədər həkim baxışında olduğunu, həkimlərin dərhal onun xəstəxanaya getməli olduğunu, fəqət Bauırjanın öz tapancası ilə onları hədələdiyini və gülləni dərhal yerindəcə çıxarılmasını tələb etdiyi yazır. Güllə çıxardıldıqdan və yara sarıldıqdan sonra Bauırjan Momışulı yenidən döyüş meydanına qayıtdı.
Sovet əskərlərinin 1942 yılı Yanvar-Fevral aylarındaki döyüşlərində 8 qvardiyalıq diviziyanın Bauırjan Momışulı liderliyindəki alayın əsgərləri fərqləndilər. İki ay ərzində bölük 500–600 kilometr qərbə doğru irəliləyərək minlərlə Faşist əsgər və zabitini dağıtdı və düşmənin bir çox maşınını məhv etdi.
1944-cü ildə Diviziya komandiri olarkən Dubrovka kəndi yaxınlığında gedən döyüş zamanı ağır yaralanmışdı. Öz sözlərinə görə, yerdən çıxan metalın üzərinə çanaq sümüyü üstündə düşdü. Bir müddət ata minib arxasında uzana bilməsə də, xəstəxanaya getmədi.
O vaxtdan 1944-cü ilin mart ayına qədər xəstəxanada yatdı. Elə həmin il Baş Qərargah Hərbi Akademiyasında zabit hazırlığı kursunu bitirdi.
21 yanvar 1945-ci ildə Qvardiya Polkovniki Bauırjan Momışulı, İkinci Baltik Cəbhəsinin 9-cu qvardiya atıcı diviziyasına, 6-cı qvardiya ordusuna, 2-ci qvardiya atıcı alayına rəhbərlik etdi. 1945-ci ilin fevral-mart aylarında Baurjan Momışulının rəhbərlik etdiyi bir bölük, Priekule stansiyasının şimal-qərb tərəfindəki üç Alman qalasını məhv etdi. Diviziyanın hücumu nəticəsində 15 yaşayış məntəqəsi azad edildi və düşmən qoşunlarına ciddi ziyan dəydi.
Qazax xalqı Bauırjan Momışulının əsgərlərlə bağlı dediklərini xatırlayır. Şanlı komandir əsgərin xarakterini, zəkasını və ölkəsi üçün lazım olarsa, bir milçək kimi canını fəda etmək cəsarətini yüksək qiymətləndirdi. Nəticədə onlar ruhlanaraq və şanlı qələbələrə səbəb oldular.
Müharibə dövründə Bauırjan Momışulı yalnız şiddətli və sərt bir hərbi rəhbər deyil, həm də əsgər və zabitlərinin müdrik lideri, ağıllı, məlumatlı, ciddi və mehriban bir tərbiyəçisi olmağı bacardı.
Müharibədən sonrakı illərdə
1946–1948 — ci illərdə Voroşilov adına Hərbi Akademiyanın tələbəsi idi.
1948–1950 — ci illərdə 49-cu atıcı briqadasının komandir müavini vəzifəsində çalışıb.
1952-ci ildə Sovet Ordusunun Baş Qərargahı yanında Ali Hərbi Akademiyanı bitirmişdir.
1953-cü ildə akademik Wang Chong-Hu-nun rəhbərlik etdiyi Çin nümayəndə heyəti ilə görüşdü.
Müharibədən sonra 1950–1955 — ci illərdə Sovet Ordusunun Hərbi Akademiyasında dərs demişdir. 1956 — cı ildə polkovnik vəzifəsindən istefa etdikdən sonra ölkəyə döndü. Bir müddət ölkədə iş tapmır. Omirbek Joldasbekov adına Qazaxıstan Milli Universitetinin hərbi kafedrasında işə qəbul edilir. Ancaq burada onu sevmirlər. Qəhrəman bundan sonra yaradıcılıq fəaliyyəti ilə məşğul olmağa başlayır. Həm qazax, həm də rus dilində yazır və gördüklərini, öyrəndiklərini həyatında istifadə edir. Onun həyat reallıqları əsasında yazdığı gözəl roman və povestləri oxuyucuların ən çox axtardığı əsərlərə çevrilir. Bu əsərlər bir neçə dəfə yenidən çap olundu.
Bauırjan müharibə dövründə "Yoldaşım", "Yazıçıya", "Kalıbek ağa", "Kimsələrə", "Ömərbəyə", "Yarın kədəri", "Ğ-ya", "Ana dilinə hörmət et", "Dostuma", "Əks olunma" adlı şeirlər yazmışdır.
1952–1956 — cı illərdə "Zabit gündəliyi", "Bir gecənin tarixi", "Ailəmiz" adlı ilk kitabları nəşr olundu.
Kubaya səfər
Bauırjan Momışulı 1962-ci ildə Fidel Kastronun dəvəti ilə Kubaya səfəretdi. Səfər əsnasında Kuba lideri Fidel Kastro ilə görüşə bilməməsinə rəğmən Kuba onda böyük təəssürat yaratdı.Kuba hərbçilərinə mühazirələr oxuymuş Fidelin qardaşı Raul Kastro ilə görüşmüşdür. Kubaya səfəri haqqında "Kuba təəssüratları" adlı bir kitab yazdı. Bauırjan Momışulı, Fidel Kastro və Ernesto Çhe Guevara üçün nümunə idi.
1963-cü ildə Kuba hökumətindən bir neçə dəfə dəvət aldı, buna görə 10 günlük səyahətə çıxdı.
10 iyun 1982-ci ildə 71 yaşında Almatıda vəfat etdi. "Kensay" qəbiristanlığında dəfn edildi.
1990-cı ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Qərar 11 dekabr 1990-cı il tarixdə verildi. 11637 nömrəli medal
Qəhrəmanın 100 illiyi
right|thumb|333x333px| Almatı şəhərində Baulrjanın abidəsi 14 sentyabr 2010-cu ildə Almatıda "Qazaxıstanın Bauırjanı" adlı sənədli filmi ictimaiyyətə təqdim edildi. Film hökumətin sifarişi ilə və rejissor Kəlilə Ömərov tərəfindən Baurjan Momışulinin 100 illik yubileyinə həsr edilmişdir.
2010-cu ildə ölkənin hər yerində Bauırjan Momışulının 100 illiyinə həsr olunmuş bayram tədbirləri keçirildi.
2010 — cu ilin sentyabr ayında Bauırjan Momışulının 30 cildlik əsərlər toplusu nəşr olundu.
Taraz şəhərində
45 saylı Qazaxıstan klassik gimnaziyası Bauırjan Momışulnın adını daşıyır və məktəbin qarşısına Bauırjan Momışulının büstü qoyulub.
Taraz şəhərində Bauırjan Momuşulı adına Qələbə parkı
Mükafatlar
Müharibə zamanı
Müharibədən sonra
Maraqlı faktlar
Böyük Vətən müharibəsi illərində yalnız iki qazax diviziya komandanı olmuşdur. Birincisi Bauırjan Momışulı, ikincisi Əbülxair Baymoldin.
Çeçenistan Respublikasının Konstitusiyası
Çeçenistan Respublikasının Konstitusiyası — Rusiya Federasiya tərkibində Çeçenistan Respublikasının ali qanunu; Preambula, 2 bölmə, 9 fəsil və 112 maddədən ibarət konstitusiya.
Haqqında
Çeçenistan Respublikasının Konstitusiyası 2003-cü il martın 23-də Çeçenistanda keçirilən referendumda qəbul edilib. Çeçenistan Respublikası Konstitusiyasında Çeçenistan Respublikasının ərazi bütövlüyü və ərazisinin Rusiya Federasiyasının ayrılmaz tərkib hissəsi olduğu öz əksini tapmışdır (1-ci maddənin 2-ci bəndi). Konstitusiya Çeçenistan Respublikasını (Noxçiyn Respublika) respublika idarəetmə formasına malik demokratik sosial hüquqi dövlət olaraq təyin etmişdir (1 bənd). Konstitusiya birmənalı şəkildə Çeçenistan Respublikasının statusunun Rusiya Federasiyasının Konstitusiyası və Çeçenistan Respublikasının Konstitusiyası ilə müəyyən edildiyini müəyyənləşdirir (59-cu maddənin 1-ci bəndi). Çeçenistan Respublikasının statusu onun razılığı olmadan dəyişdirilə bilməz. Çeçenistan Respublikasının Konstitusiyası yüksək dövlət hakimiyyət orqanlarının formalaşdırılması üçün federal normaları əsas götürür:
Konstitusiyaya əsasən Çeçenistan Respublikasında dövlət hakimiyyəti Çeçenistan Respublikasının Prezidenti (63-cü maddə), Respublika Şurası və Xalq Məclisinin iki palatasından ibarət olan Çeçenistan Respublikası Parlamenti (78-ci maddənin 2-ci bəndi), Çeçenistan Respublikası hökuməti, Çeçenistan Respublikasının məhkəmələri və Çeçenistan Respublikasının digər dövlət hakimiyyəti orqanları tərəfindən həyata keçirilir. Çeçenistan Respublikasında məqsədləri və ya hərəkətləri konstitusiya quruluşunun əsaslarını zorla dəyişdirməyə, Çeçenistan Respublikasının və Rusiya Federasiyasının bütövlüyünü pozmağa, sosial, irqi, milli və dini nifrəti təhrik etməyə, Çeçenistan Respublikasının ərazisində Rusiya Federasiyasının Konstitusiyasında və federal qanunla nəzərdə tutulmayan hər hansı bir silahlı və ya hərbiləşdirilmiş qrup yaratmağa yönəlmiş ictimai birliklərin yaradılması və fəaliyyətinə qadağa qoyulur (8-ci maddənin 4-cü bəndi). Çeçenistan Respublikası Konstitusiyasının 6-cı maddəsində Respublikanın yurisdiksiyasının Rusiya Federasiyasının yurisdiksiyasından və respublikanın yurisdiksiyasından üstünlüyü vurğulanır:
Dövlət və hüquq tarixi
Dövlət və hüquq tarixi — dövlət və hüquq sisteminin tarixi inkişaf qanunauyğunluqlarını öyrənən və üzə çıxaran tarix-hüquq elmi. Mövzu müəyyən dövrdə dövlət və hüququn, dövlət orqanlarının, konkret dövlətlərin və xalqların təsisatlarının yaranması, inkişafı və növlərinin və formalarının tədqiqidir. Milli dövlət və hüquq tarixi ümumi tarixi intizam deyil, siyasi və hüquqi bir elmdir. Tarix-hüquq elmi kimi nəzəri və praktiki biliklər üçün zəmin yaratmağa imkan verir, geniş siyasi dünyagörüşü formalaşdırır.
Dövlət və hüquq tarixinin predmeti və vəzifələri
Dövlət və hüquq tarixinin tədqiqi predmetinə dövlət mexanizmlərinin strukturu və onların fəaliyyətinin tənzimlənməsi, cəmiyyətin sosial strukturu, fərdlərin və sosial qrupların qanunla bağlı qərarların qəbul edilməsində iştirak imkanları haqqında biliklər daxildir. bütün cəmiyyət və dövlət, dövlət tərəfindən sanksiyalaşdırılan və nəzarət edilən şəxsi hüquqların həlli üçün istifadə olunan üsullar haqqında və ya işgüzar mübahisələr. Qismən bura həm də siyasi rejimlərin formalaşması, inkişafı və transformasiyası prosesləri daxildir.
Akademik bir fən kimi dövlət və hüquq tarixi
Ali təhsil müəssisələrinin hüquq fakültələrində dövlət və hüquq tarixi tədris olunur. Əsas ümumi təhsil hüquq fənlərindən biri hesab olunur. Onun tədrisinin məqsədləri tələbələrin hüquq institutlarının müxtəlifliyi (hüquqi dünyagörüşü), habelə hüquqi təfəkkürün əsasları haqqında anlayışı inkişaf etdirməkdir.
Bütün dövlətlərin və bütün xalqların dövlət və hüquq tarixinin öyrənilməsinin qeyri-mütənasib vaxt tələb edəcəyini nəzərə alaraq, onun universitetlərdə öyrənilməsi adətən iki əsas kurs çərçivəsində baş verir: daxili dövlət və hüquq və xarici dövlət və hüquq tarixi (onu "ümumi dövlət və hüququn tarixi" və ya buna bənzər də adlandırmaq olar). Xarici dövlət və hüquq tarixinin kursu universitetdən asılı olaraq qısa ola bilər, yalnız ən mühüm tarixi dövlət və yaxın xaric ölkələrinin öyrənilməsini əhatə edə bilər və ya daha dolğun, bütün əsas tarixi dövrləri və ən çoxunu əhatə edə bilər. görkəmli hüquq sistemləri.
Bu fən dövlət və hüquq nəzəriyyəsinin və tarixi fənlərin öyrənilməsi zamanı əldə edilən ümumi nəzəri bilikləri mülki hüquq, cinayət hüququ, konstitusiya hüququ və başqaları kimi əsas hüquq fənlərinin spesifik məzmunu ilə əlaqələndirir. Onun tədqiqi mövcud qanunvericiliyin normalarında təsbit edilmiş hüquqi göstərişlərin mənşəyini anlamağa kömək edir.
Hüququn tarixi öyrənilməsi metodları
Hüququn və onun tarixinin öyrənilməsinin əsas metodu formal-hüquqi metoddur (həmçinin formal-doqmatik, analitik və ya hüquqi adlanır). Onun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, hüquqi normalar, institutlar və konkret hüquq münasibətləri hüquq elmi və praktikasının işləyib hazırladığı sxemlərdən, terminologiyadan, hüquqi strukturlardan və məntiqi texnikalardan istifadə etməklə qiymətləndirilir və şərh olunur. Bu üsul hüquqi mətnlərin başa düşülməsini təmin edir və tarixi hadisə və hadisələri onları tənzimləyən hüquq normaları ilə müqayisə etməyə (onların hüquqi keyfiyyətini vermək üçün) imkan verir. Metodun dezavantajı onun rəsmi hüquqi tənzimləmələrlə məhdudlaşdırılmasıdır.
Formal-hüquqi metod tarixən formalaşmış sosial strukturların və mexanizmlərin öyrənilməsinin sosioloji metodlarına əsaslanan struktur-analitik metodla tamamlanır. O, cəmiyyətin sosial təbəqələşməsinin müəyyən edilməsini, sosial və siyasi institutların iyerarxik strukturunun qurulmasını nəzərdə tutur. Hüququn tarixi tədqiqində onun tətbiqi "hərəkətdə olan qanunun" məzmununu, yəni formal hüquq normalarının faktiki fəaliyyətini, onların qurulduğu cəmiyyətin xüsusiyyətlərini, qarşılıqlı əlaqəni nəzərə almaqla müəyyən etməyə imkan verir. əxlaqla hüquq, siyasət, iqtisadiyyat, din, vətəndaş cəmiyyəti və s.
Kulturoloji metod müxtəlif mədəni (sivilizasiya) ənənələri, fəlsəfi təlimləri nəzərə almaqla hüququn qavranılmasının mənasını və xüsusiyyətlərini açmağa imkan verir.
Müqayisəli metod hüquqi institutların müqayisəsini nəzərdə tutur. Sinxron və ya diaxron ola bilər. Birinci halda, müxtəlif ölkələrdə bir tarixi dövrdə mövcud olan hüquq institutları, ikinci halda bir ölkədə və ya bir qrup ölkələrdə müxtəlif tarixi dövrlərdə öyrənilir. Mikro müqayisələr (ayrı-ayrı hüquq institutlarının müqayisəsi, məsələn, vərəsəlik) və makro müqayisələr (bir neçə ölkənin bütün hüquq sahələrinin, məsələn, mülki və ya cinayətin müqayisəsi). Aşağıdakı müqayisə istiqamətləri mövcuddur:
Kutansuz
Kutansuz  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Ebryoy kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Monlyuson.
INSEE kodu — 03089.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 130 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 63 yaşdan yuxarı (15-64 yaş arasında) 40 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 23 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 63.5%, 1999-cu ildə 62.5%). Fəal olan 40 nəfərdən 37 nəfər (19 kişi və 18 qadın), 3 nəfər işsiz (1 kişi və 2 qadın) idi. Aktiv olmayan 23 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 8 nəfər təqaüdçü, 9 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Aygün Əliyeva
Aygün Nazif qızı Əliyeva (tam adı: Aygün Nazif qızı Əliyeva; 29 iyul 1988, Koqalım, Xantı-Mansi Muxtar Dairəsi, Tümen vilayəti)  — Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin İcraçı direktoru (23 noyabr 2021-ci il).
Həyatı
Aygün Əliyeva 29 iyul 1988-ci ildə anadan olub. Azərbaycan Dillər Universitetinin Regionşünaslıq və Beynəlxalq Münasibətlər fakultəsinin Beynəlxalq münasibətlər ixtisası üzrə bakalavr və magistr pilləsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib (2006–2012). Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Beynəlxalq İqtisadi Münasibətlər fakultəsində təhsil alıb (2013–2015). Xəzər Universitetində Beynəlxalq Münasibətlər ixtisası üzrə doktorantura pilləsində təhsil alıb (2015–2018).
Ailəlidir, 2 övladı var.