cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ambiqram
Üç ölçülü
3 ölçülü obyektə müxtəlif bucaqlardan işığın vurulması zamanı kölgələrin müxtəlif hərflər əmələ gətirməsi ilə əldə edilən ambiqram növüdür.
Sümük birləşmələri
Onurğa sütunu 27 sümüklə birləşib: 24 qabırğa, 2 çanaq, 1 ənsə sümüyü
Döş qəfəsi 4 sümüklə birləşib: 2 körpücük, 7-ci boyun fəqərəsi, 1-ci bel fəqərəsi.
Çiyin qurşağı 3 sümüklə birləşib: 2 bazu, 1 döş sümüyü.
Kürək sümüyü 2 sümüklə birləşib: 1 körpücük, 1 bazu.
Bazu sümüyü 3 sümüklə birləşib: 1 kürək, 1 mil, 1 dirsək.
Bud sümüyü 3 sümüklə birləşib: 1 çanaq, 1 qamış, 1 diz qapağı.
Döş fəqərələri 4 sümüklə fəqərə və qabırğalar, axırıncı büzdüm fəqərəsi 1 sümüklə, yerdə qalan fəqərələr 2 sümüklə birləşib. Oma fəqərələri 4 sümüklə birləşir.
Tək sümük birləşmələri: 2 diz qapağı, 4 qabırğa, 4 qulaq sümüyü, 20 ədəd axırıncı barmaq falanqası, 1 ədəd axırıncı büzdüm fəqərəsi.
Gövdə skletində 5 sümük tək sümüklə birləşib: 4 qabırğa, 1 büzdüm sümüyü.
Sarı sümük iliyinə malik olan 12 ədəd sümük var. Bunlara 2 bazu, 4 said, 2 bud, 4 baldır aiddir. Uzunborulu sümüklərdir. Hər ətrafda belə 3 sümük olur.
Gövdə skeleti 58–59 sümük 33–34 ədəd fəqərə, 24 qabırğa, 1 döş sümüyü. Gövdədə və döş qəfəsində cüt sümüklər ancaq 24 ədəd qabırğadır. Bütün məməlilərdə 7 boyun fəqərəsi olur.
Cənubi Koreyada feminizm
Cənubi Koreyadakı feminizm — Cənubi Koreya dakı feminist və ya qadın hüquqları hərəkatının mənşəyi və tarixidir.
Cənubi Koreyada qadınların seçki hüququ 1948-ci il milli konstitusiyasının 11-ci maddəsinə daxil edilmişdir. Konstitusiyada "bütün vətəndaşlar qanun qarşısında bərabərdir və siyasi, iqtisadi, sosial və ya mədəni həyatda cinsi, dini və sosial statusuna görə ayrı-seçkilik olmamalıdır" deyilir. Cənubi Koreyadakı feminist hərəkat və ya qadın hüquqları hərəkatı Qərb dünyasındakı birinci və ikinci dalğa feminizmi ilə müqayisədə iş yerində və iqtisadiyyatda köklü dəyişikliklər iqtisadiyyatın sənayeləşməsi və qloballaşma ilə baş vermiş olsa da, Cənubi Koreya cəmiyyətində mədəni dəyərlərdə daha az dəyişiklik olmuşdur.
Heliopsis
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Roza Mariya Rössler
Roza Mariya Rössler — Avstriya əsilli həkim.
Erkən həyat
O, Jozef və Maria Vimmerin qızı idi. Rosa Maria Rössler orta təhsilini 1920-ci ildə Gmundendə başa vurdu. O, əvvəlcə Qrats Universitetində, sonra isə Vyana Universitetinin Tibb Fakültəsində təhsilini tamamladı. Həmçinin, ixtisası üzrə İnsbruk Universitetində tibb təhsilini davam etdirib. 20 iyul 1927-ci ildə Vyana Universitetində bütün tədris prosesi başa çatdı. 1935-ci ildə nasist rejiminin tətbiqləri nəticəsində Avstriyanı tərk etmək məcburiyyətində qaldı.
Türkiyə illəri
Rössler Türkiyəyə ilk dəfə 1934-cü ildə gəldi, lakin 1937-ci ildə daimi yaşayış yerini təmin edə bildi. İstanbul Universiteti Tibb Fakültəsində işləməyə başladı. O, patoloji anatomiya sahəsində də tədqiqatlarla məşğul olmuşdur. Rössler burada 1933-cü ildə Frankfurt Universitetindəki vəzifəsini tərk etmək məcburiyyətində qalan və universitet islahatı çərçivəsində Türkiyə hökuməti ilə danışıqlarda iştirak edən Filip Şvartzla işləməyə başladı. Şvartz o dövrdə sürgündə olan bir çox alim və texnokratın Türkiyəyə gətirilməsində aparıcı rol oynayıb. Rössler İstanbul Universiteti Tibb Fakültəsi Patoloji Anatomiya İnstitutunda 10 il çalışıb və institutun direktoru olan Şvartz üçün çox dəyərli və vacib bir işçi olmuşdur. İnstitutun prezidenti olan Şvartzın tibb fakültəsinin dekanına təqdim etdiyi illik hesabatda Röslerin 1937–1938-ci illərdə institutdakı vəzifəsi haqqında aşağıdakıları qeyd edib: "Xarici əməkdaşlarım mütəmadi olaraq tədqiqatlarda iştirak edirlər. Xüsusilə, Dr. Rössler türkcəni mükəmməl öyrənib və aparılan tədqiqatlara rəhbərlik edir. Mənim həmkarım kimi o, bu işdə tam bacarıqlıdır."
Rössler tibbi mətnləri almancadan türkcəyə tərcümə etməkdə o qədər vasvasılıq edirdi ki, bu sahədə də digər tibb sahələrinin həkimləri ilə əməkdaşlıq edirdi. Ondan kömək istəyənlərdən biri də Prof. Dr. Erich Frank idi. Frank diabet üçün ağızdan dərman hazırlayan ilk şəxs kimi bütün dünyada diqqəti cəlb edən bir ad idi. "Karbohidrat metabolizmasının patologiyası" kitabı 1949-cu ildə İsveçrədə alman dilində nəşr edilməli idi. Doktor Rössler də bu kitabın dizaynı üzərində çalışmış və həmin il kitabın türkcə nəşrini təmin etmişdir. Türkiyədə akademik olaraq tanınan endokrinoloq Hüsrev Hatemi bu kitabın əhəmiyyətini belə çatdırır:
"Bu araşdırma diabetin fiziopatologiyasını rasional baxımdan nəzərdən keçirir. İlk nəşrindən 50 ildən çox vaxt keçsə də, dəyərini qoruyub saxlayır." 1947-ci ilin iyulunda Frank və Rössler arasında əməkdaşlığın intensivləşməsi ilə əlaqədar onların Dekanerin icazəsi ilə həftədə bir neçə gün olan birgə işi tam fəaliyyətə başladı. Rössler indi Daxili Xəstəliklər Klinikasında tam ştatlı işçi idi.
1951-ci ildə Rössler keçmiş rəhbəri Skvartsın türkcə kitabını nəşr etdi, bu dəfə patologiyanın əsas sahəsi haqqında "Ümumi və Xüsusi Histopatologiya"adlı kitabı nəşr etdi.
Müharibə astanasında olan Türkiyədə Rösler o zaman avstriyalı idi, amma alman pasportu ilə işləməli oldu. 1940 və 1944-cü illərdə Rössler Türkiyə vətəndaşlığı üçün müraciət etdi, lakin onun cəhdləri nəticəsiz qaldı. Rössler o vaxtlar kifayət qədər aşağı maaşla işləyirdi. Maaşını artırmaq üçün Şvarts dekanlığa məktub yazdı. Nəticədə ona cavab olaraq: "Dr. Rossler bacarıqları, zəhmətkeşliyi, istedadı və hörmətliliyinə görə kiçik bir maaş artımına layiqdir." — belə bildirildi.
Fakültə bu tələbi yerinə yetirdi. Bu müddət ərzində Rössler az maaş alsa da, Zalsburqdakı böyük bacısı Roza Miller və bacısı İnge Fuksa kömək göndərməyə davam etdi.
Son illər
4 aprel 1951-ci ildə Rössler nəhayət Türkiyə vətəndaşlığını aldı.
Universitet arxivindəki məlumatlardan başqa Rösslerin həyatı ilə bağlı çox müfəssəl məlumat yoxdur. Onun Türkiyəyə gələndə 33 yaşında olduğu və boşandığı görünür. Müharibə illəri də daxil olmaqla 11 ilini Türkiyədə keçirib. Türk təbabətinin modernləşmə dövründə fədakar əməyi ilə verdiyi töhfələr var, lakin dövrün böyük alimləri ilə yanaşı, onun adının hələ də ilhamsız qalması da bir həqiqətdir. Maraqlıdır ki, onun assistent kimi başladığı Türkiyədə alim kimi iş həyatını davam etdirməsi mümkün olsa da, tibbi tərcümələrə üz tutaraq bu sahədə liderlik edib.
1954-cü ildə xəstəlikdən gənc yaşlarında vəfat etdi.
Bağ siyah (Kuhbənan)
Bağ siyah — İranın Kirman ostanının Kuhbənan şəhristanının mərkəzi bəxşində kənd.
İran Statistika Mərkəzinin 2005-ci ildə apardığı siyahıyaalmaya əsasən, əhalisi üç təsərrüfatdan az idi.
Tom Hey
Tom Hey — ingilis futbolçu; onun müntəzəm mövqeyi qapıçı idi. "Mançester Yunayted", "Barslem", "Steyvli", "Bolton Uonderers", "Great Lever", "Hallivel", "Akkrinqton" komandalarında çıxış edib.
Həyatı
Tom Hey 1861-ci ildə İngiltərənin Steyvli şəhərində anadan olmuşdur.
"Sərvan" nəğmələri
Oxşar nəğmə başlıqları (“Yoluva qoymuşam iydə”, “Yoluva qoymuşam kahı”, “Yoluva qoymuşam qəndi”, “yoluva qoymuşam alma” və s.) “sərvanlar”ın əvvəlki bənd misralarında yer almaqla həm də qadın çalğıçı, qavalçılarının bir-birlərilə asanlıqla nəğmə qoşub oxumalarına şərait yaradır.
“Sərvan” nəğmələri bir çox hallarda oxşar nəqarətlərlə oxunur. “Aş gəl, aş gəl” nəqarətli sərvan nəğmələri Güney toy mərasimləri folklorunda xüsusilə geniş yayılmışdır.
Elçin Hüseynbəyli
Elçin Hüseynbəyli —  yazıçı-dramaturq, publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, "Ulduz" jurnalının baş redaktoru (2004-2014), "Ədəbiyyat qəzeti"nin baş redaktoru (2014). Azərbaycan Yazıçılar Birliyi sədrinin müşaviri (2014), AYB-nin katibi (2021), Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi (2019).
Həyatı
Elçin Hüseynbəyli (ədəbi təxəllüsü: Qaraçuxa) 1961-ci il dekabrın 23-də Cəbrayıl rayonunun Mahmudlu kəndində anadan olub. 1979-cu ildə həmin rayonun Şükürbəyli kənd orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirib. 1980-1982-ci illərdə keçmiş Sovet ordusunda piyada qoşunlarda uğurlu hərbi xidmət keçib, "əlaçı əsgər" döş nişanına layiq görülüb.
1989-cu ildə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
1997-ci ildə Varşavada "İnsan haqları yay məktəbi"nin məzunu olub. 1999-cu ildən müxtəlif KİV-də, o cümlədən "Azadlıq" radiosunda işləyib, radionun Bakı bürosunu yaradıb. Azərbaycanda yeni informasiya modelini ilk təqdim edənlərdəndir.
Ümumdünya azərbaycanlıları qurultaylarının nümayəndəsidir.
Dissimilyasiya (dilçilik)
Dissimilyasiya və ya səs fərqləşməsi — səs uyuşması hadisəsinin əksinədir. Səs fərqləşməsi hadisəsində bir səs başqa səsə təsir göstərərək onu öz məxrəcindən uzaqlaşdırır.
Elçin Hüseynbəyli
Həyatı
2001-ci ildə "Yusif Səmədoğlu adına ən yaxşı nəsr əsəri", 2007-ci ildə "Humay", 2009-cu ildə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin "Qızıl kəlmə" (nəsr üzrə ilk nominant kimi), Türk Dünyası Araşdırmaları Uluslararası Elmlər Akademiyasının "Qızıl ulduz" medalına, "Nizami Gəncəvi" adına medala, Türksoyun "Çingiz Aytmatov" və "Məhdimqulu" medalına, eləcə də bir sıra ədəbi ödüllərə layiq görülüb. O, Türk Dünyası Araşdırmaları Uluslararası Elmlər Akademiyasınnı fəxri doktorudur.
Dissimilyasiya (dilçilik)
Təsnifi
Səs fərqləşməsi hadisəsi də asan məxrəc, yəni tələffüzün asanlaşdırılması prinsipindən irəli gəlir. Azərbaycan dilindəki r samiti kipləşən-titrək yuvaq samitidir. Bu samiti tələffüz edərkən dilin ucu təxminən üç dəfə dönür. Azərbaycan dilindəki zərər sözü ayrıca işləndikdə zərəl kimi tələffüz edilir. Sözdə iki r samitinin tələffüzü çətinlik törətdiyi üçün ikinci r dilönü-dişarxası l samitinə çevrilmişdir. Azərbaycan dilindəki qaralmaq, saralmaq sözləri yazılı abidələrdə qararmaq, sararmaq şəklində işlənmişdir. Burada da səs fərqləşməsi hadisəsi baş verib. Bu sözlərdəki r>l əvəzlənməsi yazılı ədəbi dilin normasına çevrilmiş, yazıda orfoqrafik norma kimi qəbul edilmişdir. Səs fərqləşməsi hadisəsi də istiqamətinə görə irəli və geri ola bilər. İrəli fərqləşmə: qararmaq–qaralmaq, sararmaq–saralmaq və s. Geri fərqləşmə: tranvay–tramvay, güclü–güjlü və s. Səs uyuşması hadisəsi ilə müqayisədə səs fərqləşməsi hadisəsi geniş yayılmamışdır.
Elçin Hüseynbəyli
Həyatı
Hekayə və romanları ali və orta məktəblərdə tədris olunur.
Birinci Qarabağ savaşında hərbi müxbir kimi fəaliyyəti genişmiqyaslıdır.
"Rəqs edən oğlan", "Balıq adam", "İki nəfər üçün oyun", "Cənab 21-ci əsr", "Yovşan qağayılar", "Tut ağacı boyunca", "On üçüncü həvari, 141-ci Don Juan", "Şah Abbas", "Metro vadisi", "Yolayrıcında qaçış", "Azıx", "Şimallı gəlin", "Kopelhausda bir axşam", "Yenə iki Od arasında", "Gözünə gün düşür", "Ağ və qara", "Vida", "Dənizin nağılları" kitablarının, on bir romanın, yüzdən çox hekayə, esse və bədii məqalənin müəllifidir.
Onun roman və dram əsərləri əsasən sintetik janrlardadır: dünən, bu gün və gələcək. Təhkiyəsi axıcı, üslubu fərdidir. Əsasən milli problemləri qabardır, amma dünyanı bütöv qavrayır. Roman və dramları konkret ideyaya əsaslanır, süjet xətti kəskin intriqa üstündə qurulur. Əsərləri ingilis, rus, alman, fransız, polyak, ukrayna, litva, koreya, fars və s. dillərə tərcümə olunub, türkdilli xalqların dillərinə uyğunlaşdırılıb.
Kitabları Türkiyə, İran, Rusiya, Litva, Özbəkistan və Gürcüstanda nəşr olunub.
Avropa Birliyinin regionda münaqişə tərəflərilə bağlı müxtəlif layihələrin iştirakçısı və əlaqələndiricisidir.
Pyesləri ölkə içində və dışında dəfələrlə oynanılıb.
24 may 2019-cu ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Evlidir. İki övladı var, siyasi mənsubiyyəti yoxdur. Mərkəzçidir.
Zülfüqar Abbasov (əsgər)
Zülfüqar Bayram oğlu Abbasov (24 dekabr 1995; Gədəbəy, Azərbaycan — 10 noyabr 2020; Xocavənd rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Zülfüqar Abbasov 1995-ci il dekabrın 24-də Gədəbəy şəhərində anadan olub. Ailəli idi. Bir övladı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Zülfüqar Abbasov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin və Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Zülfüqar Abbasov noyabrın 10-da Xocavənd döyüşləri zamanı şəhid olub. Tovuz rayonunda dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Zülfüqar Abbasov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Mehdiyyə üsyanı
Məhdiyyə üsyanı və yaxud İngiltərə-Sudan müharibəsi (الثورة المهدية; 1881–1899) — Sudanda özünü "Mehdi" (Məsih) elan edən Məhəmməd Əhmədin başçılıq etdiyi üsyan. Hərəkat üsyan kimi başlasa da, sonradan Məhəmməd Əhməd bin Abdullanın ardıcılları ilə əvvəlcə Misir xidivliyi qüvvələriylə sonra isə İngiltərə ordusu arasında genişmiqyaslı müharibəyə çevrilib. On səkkiz illik müharibə Britaniya imperiyasının və Misir krallığının de-yure kondominiumu olan İngilis-Misir Sudanının (1899-1956) nominal olaraq birgə idarə olunması ilə nəticələndi. Bu zaman İngiltərə Sudan üzərində faktiki nəzarətə malik idi. Mehdiyyəlilər Sudanın qonşularına qarşı bir neçə uğursuz hücum həyata keçirdilər. Bununla onlar münaqişənin miqyasını təkcə Britaniya və Misiri deyil, həm də İtaliya krallığı, Konqo Azad Dövləti və Efiopiya imperiyasını əhatə edəcək şəkildə genişləndirdilər.
Zülfüqar Abbasov (əsgər)
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Zülfüqar Abbasov ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Mehdiyyə üsyanı
Britaniyanın müharibədə iştirakı Sudan kampaniyası adlanır. Tarixşünaslıqda bu müharibə digər adlara da malikdir - Mehdiyyə üsyanı, İngilis-Sudan müharibəsi və Sudan Mehdiyyəsi üsyanı.
Zülfüqar Abbasov (əsgər)
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Zülfüqar Abbasov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını və xidməti vəzifələrini yerinə yetirən zaman fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 30.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Zülfüqar Abbasov ölümündən sonra "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif edildi.
Mehdiyyə üsyanı
Tarixi və üsyanın səbəbləri
1881-ci ilin mayında Misir hakimiyyət orqanları izahat almaq üçün Məhəmməd Əhmədi Xartuma çağırdılar. Lakin o, tələbi yerinə yetirməkdən imtina etdi. Sudan general-qubernatoru Rauf Paşa (Misir) Mehdi ilə bağlı məlumatı ciddiyə almayaraq üsyanı yatırmaq üçün cəmi iki bölük əsgər göndərdi. Avqustun 11-də müxtəlif istiqamətlərdən hərəkət edərək Mehdinin yerləşdiyi iddia edilən Əba adasına iki istiqamətdən daxil oldular. Bölüklər gecə vaxtı bir-biri ilə qarşılaşdılar və bu zaman onlar qarşılarında düşmən olduğuna qərar verərək öz aralarında döyüşməyə başladılar. Odlu silahı olmayan mehdiçilər hava qaralana qədər gizləndilər. Abdullann dəstəsi Misir bölüyünü qəfil yaxaladı və darmadağın etdi. Bu uğur üsyançıların əhval-ruhiyyəsini yüksəltdi, tərəfdarlarının sayını artmasına gətirib çıxardı.
Üsyanın gedişi
250px|thumb|left|Abu Klea döyüşü Misir hakimiyyət orqanlarının növbəti təqiblərindən qorxan Məhəmməd Əhməd və tərəfdarlarının bir hissəsi (ənsarlar) 1881-ci ildə bir sıra şəhərləri işğal edərək Kordofana getdilər. Yol boyu onlara kəndlilər, köçərilər, sənətkarlar və qaçaq qullar da daxil olmaqla bir çox şəxslər qoşuldu. Mehdinin fəaliyyətini Sudan qəbilələrinin bəzi rəhbərləri, eləcə də ərəb qul tacirləri dəstəkləyirdi. Çünki, onlar Misir hakimiyyətinin Britaniyanın tələbi ilə qul ticarətini qadağan etməsindən narazı idilər. 1882-ci ilin sentyabrına qədər Sudanın yalnız Bira və El-Obeyid şəhərləri bu bölgəsindəki ingilis-Misir qoşunlarının nəzarəti altında qaldı. Lakin onlar da 1883-cü ilin əvvəlində Mehdiyyəlilərə təslim oldu.
Tədricən qiyam Darfur, Ekvatoriya və Bəhr əl-Qəzal əyalətlərinə yayıldı. Şeykanda 8000 nəfərlik Misir dəstəsini məğlub etdikdən sonra Mehdiyyəlilər Darfuru fəth etdilər. General-qubernator Rauf Paşa heç bir nəticə çıxarmadan üsyanı yatırmaq üçün Cebel Kadir və Faşo (Kodok) hakimi Yusif Paşanın komandanlığı ilə 4000 döyüşçü göndərdi. Lakin Misir ordusu səhrada gedən döyüşlərin xüsusiyyətlərini nəzərə almadı və Məhəmmədin ordusu taktiki cəhətdən bacarıqlı şəkildə döyüşdən yayındı. Mehdiyyəlilər vaxtaşırı kiçik hücumlarla Yusif Paşanın qüvvəsini tükətmək taktikasını seçdilər. İçməli sus qıtlığından əziyyət çəkən hökumət qoşunları sonda məğlub oldu. Faşodadan göndərilən Misir dəstəsi 1881-ci il dekabrın 9-na keçən gecə pusquya düşdü və darmadağın edildi. Üsyançılar çoxlu silah-sursat, hərbi geyim və digər ləvazimat ehtiyatlarını ələ keçirdilər.
Yusif Paşa üzərində qələbə ümumi üsyana səbəb oldu. Sudanın bütün əhalisi Məhəmməd “Mehdini” kimi tanıdı. Sudanda Misirin hakimiyyəti devrildi. Misirin Sudanı itirməsi, həmçinin Böyük Britaniya ilə bəzi fikir ayrılıqları onların arasında hərbi münaqişəyə gətirib çıxardı. Misir Süveyş kanalından ingilis gəmilərinin keçməsi üçün öz şərtlərini qoydu. Belə vəziyyət isə ingilis kraliçasını qane etmirdi. Qısa müddət sonra Misir işğal edildi və ingilis protektoratına çevrildi.
Məhəmməd Əhməd Məhəmməd peyğəmbərin həyatı ilə paralellər apararaq hərəkatını legitimləşdirdi. O, öz ardıcıllarını Mədinədə Peyğəmbəri qarşılayan insanların şərəfinə ənsar adlandırdı, ingilislərdən qaçmasını isə Peyğəmbərin qureyşlərdən getməsi ilə müqayisə edərək hicrət adlandırdı. Məhəmməd Əhməd həmçinin dörd saleh xəlifədən üçünü təmsil etmək üçün sərkərdələr təyin etdi. Məsələn, o, onun varisi olan Abdullah ibn Məhəmmədi peyğəmbərin varisi (xəlifəsini) Əbu Bəkr əs-Sidiqi təmsil etdiyini elan etdi.
1883-cü ilin fevralında üsyançılar Kordofan əyalətinin inzibati mərkəzi olan Əl-Obeyidi işğal etdilər.
1883-cü ilin dekabrında Darcurun müdafiəsinə cavabdeh olan keçmiş Avstriya zabiti Slatin Paşa təslim oldu. 1884-cü ilin mart-aprel aylarında Berbera və Donqola bölgələrində üsyanlar baş qaldırdı.
General Qordon
300px|thumb|right|13 mart 1884-cü il, Sudanın şərqindəki Tamai döyüşü Misir hakimiyyəti mehdiyyəlilərə qarşı yeni qüvvələr toplamaq qərarına gəldi, lakin ingilislər onları fikrindən daşındırdılar. 1884-cü il yanvarın 8-də Britaniya hakimiyyəti general Qordona Xartumda mühasirəyə alınan misirlilərin təxliyə əməliyyatına rəhbərlik etmək tapşırığı verdi. 1884-cü il fevralın 18-də Xartuma gəldikdən sonra Qordon Məhəmməd Əhmədə onu Kordofan hökmdarı kimi tanımaq, qul alverinə icazə vermək və onunla ticarət əlaqələri qurmaq müqabilində əsirləri azad etmək təklifini irəli sürdü. Məhəmməd Əhməd onun təklifini rədd etdi və avqustun 22-də ordusu ilə Xartum üzərinı yeridi.
Sudanın şərqində, Qırmızı dənizin yaxınlığında Misir hökuməti daha bir üsyan ocağına - özünü Mehdinin davamçısı elan edən Osman Dinya tərəfindən toplanan ordunu darmadağın etməyə çalışırdı. Osman Dinya Tornaçı şəhərini mühasirəyə aldı. İngilis zabiti Valentin Beykerin komandanlığı altında 3500 misirli əsgərdən ibarət hərbi dəstə şəhəri blokadadan çıxardı. Cəmi min üsyançı ilə Dinya 1884-cü il fevralın 4-də qəfil hücuma keçdi və Beykerin dəstəsini tamamilə darmağın etdi. Tezliklə o, Tornaçısı da ələ keçirdi. Şəhər qarnizonu bütünlüklə qılıncdan keçirildi. 250px|thumb|right|Qordonun öldürülməsi Buna cavab olaraq, ingilislər tələsik general Cerald Qrehamın komandanlığı altında ümumBritaniya ekspedisiya qüvvələri yaratdılar. 29 fevral 1884-cü ildə Qrem Əl-Təb döyüşündə Mehdiyyəlilərlə qarşı-qarşıya gəldi. Döyüşün nəticəsi Mehdiyyəlilərin tam məğlubiyyəti oldu.
Əl-Təbdəki qələbəyə baxmayaraq, Qrem başa düşdü ki, Dinyanın əsas qüvvələri hələ də döyüş qabiliyyətinə malikdir. Belə ki, Mehdiyyəlilər yerli əhali arasında geniş dəstəyə malikdirlər. Qrehamın ikinci ekspedisiyası nəhayət Mehdiyyəliləri məğlub etmək üçün 10 mart 1884-cü ildə Suakindən yola düşdü. Martın 13-də Tomai döyüşü baş verdi. Bu döyüşdə ingilislər böyük itki versələr də qalib gəldilər. İngilislər bu məğlubiyyətin Osman Dinyanın nüfuzuna ciddi zərbə vuracağına ümid edirdilər. Lakin bu baş vermədi və Qrehemin qoşunları Sudanı tərk etdikdən sonra o, tədricən öz qüvvəsini bərpa etdi.
Qordon oktyabr ayından Mehdiyyəlilər tərəfindən mühasirəyə alınan Xartumun müdafiəsini təşkil etməyi bacardı. Lakin o, vaxtında Böyük Britaniyadan və Emin Paşadan əlavə yardım ala bilmədi.
İctimai rəyin təzyiqi altında Britaniya hakimiyyəti Xartumu blokadadan çıxarmaq üçün ekspedisiya göndərmək qərarına gəldi. Onun komandanlığı general Garnet Vulzliyə həvalə edildi. Vulzliyin ekspedisiya qüvvəsi əvvəlcə dəvələrə minmiş cəmi 1100 nəfərdən ibarət idi. 1884-cü il dekabrın 30-da o, Xartuma doğru yürüşə başladı. Lakin ekspedisiya çox yavaş hərəkət edirdi, çünki, ona Nil çayının daşqınları mane olurdu. Yürüş zamanı dəstə daha 800 nəfər ilə gücləndirildi. 1885-ci il yanvarın 17-də Abu-Kleya quyularının yanında ingilisləri Mehdiyyəlilərin ordusu qarşıladı. Ağır döyüş oldu. Abu Klea döyüşü ingilislər qalib gəldi. Lakin onların itkiləri bütün ekspedisiya qüvvələrinin demək olar ki, yarısını təşkil etdi.
1885-ci il yanvarın 25-dən 26-na keçən gecə Mehdiyyəlilər Xartumu ələ keçirdilər. Nəhayət, ingilis qoşunları (Nil Ekspedisiyası) Qordonu xilas etmək üçün Xartuma yaxınlaşdıqda, şəhər on aylıq mühasirədən sonra artıq alınmışdı. Şəhərin müdafiəsinə başçılıq edən general-qubernator Çarlz Qordon sarayının pilləkənlərində öldürüldü. Mehdiyyəlilər onun başı kəsdilər. Garnet Vulzlinin tükənmiş ekspedisiya qüvvəsi geri qayıtdı. Ağır zəhmətlə yığılıb çatdırılan azuqə və ehtiyatlar Nil çayında batırıldı.
Mehdiyyə dövləti
250px|thumb|left|Mehdiyyə ordusunun döyüşə apardığı döyüş nişanı. Omdurmandan, 1898 ci il, Kelvinqrov İncəsənət Qalereyası və Muzeyi, [[Qlazqo, Böyük Britaniya. 1929-cu ildə Miss Victoria MakBin tərəfindən hədiyyə verilib.]] 1885-ci ilin martında ingilislər yenidən Osman Dinya qüvvələrinə qarşı Suakinli Qrehamın rəhbərliyi altında qoşun göndərdilər. 1885-ci il martın 22-də Tofrek döyüşü baş verdi. Döyüşdə mehdiyyətlər cəsur şəkildə döyüşsələrdə məğlub oldular. Lakin bundan sonra 1898-ci ilə qədər ingilislər mehdiyyətlərə qarşı heç bir tədbir görmədilər.
Məhəmməd Əhməd Omdurmanı öz paytaxtı elan etdi. 1885-ci ilin yayında Qırmızı dəniz sahilindəki Suakin limanı və şimalda Halfa Vadisi istisna olmaqla, demək olar ki, bütün ölkə onun nəzarətinə keçdi. Məhəmməd Əhmədin qurduğu rejim (Mehdiyə) ənənəvi İslam hüququna və şəriət məhkəmələrinə əsaslanırdı. İman şəhadətinə Mehdiyə inam və Məhəmməd Əhmədin “peyğəmbərin vəlisi” və “Məsih” (Allahın Mehdisi) elan edilməsi daxil idi. Məkkəyə həcc ziyarəti (həcc) müqəddəs müharibədə (cihad) iştirakla əvəz olundu. Məcburi sədəqə (zəkat) dövlət vergisinə çevrildi. Sudan knyazlıqlarının və tayfalarının sərbəst ittifaqı qəbilə zadəganlarının rəhbərlik etdiyi mərkəzləşdirilmiş teokratik dövlətə çevrilirdi.
1885-ci ilin iyununda Məhəmməd Əhməd tif xəstəliyindən vəfat etdi. Onun qurduğu dövlət Qırmızı dəniz sahillərindən Mərkəzi Afrikaya qədər uzanırdı. Məhəmməd Əhmədin naibləri arasında hakimiyyət uğrunda kəskin mübarizə ona gətirib çıxardı ki, sonda Abdullah ibn əl-Səid Məhəmməd Mehdiyyə dövlətinin başçısı oldu. O, dövlət başçısının xəlifə adlandırılmasını tətbiq etdi. Xəlifə yeni feodal zadəganlarına əsaslanan bir rejimin yaradılmasını başa çatdıraraq, Məhəmməd Əhməd bir çox tələbələrini və ailə üzvlərini hakimiyyətdən uzaqlaşdırdı.
Qurucusunun vəfatından sonra Mehdiyyə dövləti daha on beş il yaşadı. Abdulla Mehdiyyə dövlətini xeyli gücləndirdi. O, ayrı-ayrı tayfa başçılarının separatizmini aradan qaldırmağa, silah istehsalını qurmağa və güclü ordu yaratmağa nail oldu. Əvvəlki “Allah yanında” hamının bərabərliyi şüarları unuduldu.
Mehdiyyə ordusu 800 nəfərdən 1200 nəfərə qədər dəstələrə bölündü. Hər diviziya üç döyüş dəstəsindən: nizəçilərdən, oxatanlardan və atlılardan, habelə inzibati bölükdən ibarət idi. Üsyanın əvvəlində demək olar ki, bütün mehdiyyəlilər yalnız geniş bıçaqlı uzun nizə, qılınc və xəncərlərlə silahlanmışdı. Bu kampaniyalar zamanı Misir ordusundan 21 minə yaxın tüfəng ələ keçirildi. Sonda Mehdi ordusunun on bir altı toplu artilleriya batareyası var idi. 156 artilleriyaçı Misir ordusunda təlim keçmişdi.
1896-cı ildə ordu təxminən aşağıdakı heyətdən ibarət idi:
Üsyanın sonu
250px|thumb|right|Omdurman döyüşü Sudanın Ekvatoriya vilayətinin qubernatoru Emin Paşa kimi tanınan alman Eduard Şnitzer idi. Mehdiyyə üsyanı səbəbindən Emin Paşanın idarəsinin xarici aləmlə əlaqəsi kəsildi. Avropa ilə əlaqə Vasili Yunker vasitəsilə həyata keçirilirdi. 1886-cı ildə ona kömək etmək üçün göndərilən Henri Morton Stenlinin başçılıq etdiyi ekspedisiya 1889-cu il dekabrın 4-də Albert gölünün sahilindəki Kinqanidə Emin Paşa dəstəsi ilə əlaqə saxlamağa müvəffəq oldu.
Abdulla ilə mübarizə aparmaq üçün Böyük Britaniya Sudanın dəniz sahillərini blokada təşkil edərək, 1885-ci ildə Efiopiyanı Mehdiyyə Sudanına qarşı müharibəyə təhrik etdi. İngilislərin bununla hər iki dövləti müharibə ilə tükəndirmək məqsədi güdürdü. 1887-ci ildə Sudan dəstələri Qonder şəhərini ələ keçirərək qarət etdilər. 1889-cu ilin martında Metemmada döyüşündə efiopiyalıların qüvvələrini məğlub etdilər. Döyüşdə Efiopiya imperatoru Nequs IV Yohannisi öldürdülər.
Eyni zamanda Konqoda belçikalılara və Eritreyada italyanlara qarşı hücumlar (Birinci Aqordat döyüşü, Serobeti döyüşü) Abdullaya uğur gətirmədi.
1896-cı ilin martında Herbert Kitçenerin komandanlığı altında İngiltərə-Misir qoşunları Mehdiyyə Sudanına qarşı hücuma keçdi. Kitçener yavaş-yavaş və metodik şəkildə kampaniya aparırdı. O, ordu arası təchizatı və rabitəni təmin etmək üçün tə təhlükəsizliyi qorumaq məqsədilə qoşunun irəlilədiyi yollar boyunca anbarlar tikir, istehkamlar qururdu. Nil çayı əsas nəqliyyat arteriyası kimi istifadə olunurdu. Lazım olan hər şeyin çoxu məhz onun vasitəsilə çatdırılırdı. Kitçenerin əsas qüvvəsi olan "Çay Kalonu" Nil boyunca irəliləyirdi. O, Hunterin komandanlıq etdiyi 7000 əsgəri olan Misir piyada diviziyasından ibarət idi. İkinci dəstə - "səhra sütunu" isə səhradan irəliləyirdi. Onun da sayı 2100 nəfər təşkil edirdi.
Firkət istehkamına hücum Kitçenerlə Mehdiyyəlilər arasında ilk ciddi döyüş oldu. Tezliklə ingilislər ciddi problemlə üzləşdilər. Belə ki, onlar Nillə irəliləyərkən çayın aşağı axarlarında daş və qumla örtülmüş keçidlərlə qarşılaşdılar. Kitchener çayın çətin keçilən hissəsini adlamaq üçün dəmir yolu çəkməyə qərar verdi. Bu müddət ərzində ekspedisiya qüvvələri ağır vəba epidemiyasından əziyyət çəkirdi. Donqola ekspedisiyası zamanı 235 nəfər vəbadan öldü. Kampaniyada uğur qazanmağa həvəsləndirmək üçün Kitchener və Hunter general-mayor rütbələrinə yüksəldildilər.
1896-cı ilin sentyabrında Donqolaya edilən hücumda tikilmiş dəmir yolu xətti ingilislərə böyük üstünlük qazandırdı. Müasir İngilis ordusunun tüfəngləri və topları sudanlılara heç bir şans tanımadı. Şəhər böyük itki verilmədən alındı. 250px|thumb|left|Məğlub olan Əmir Mahmud 1898-ci ildə Atbara döyüşündən sonra İngiltərə Hərbi Kəşfiyyatının direktoru Frensis Vinqeytlə 1898-ci ilin martında Kitçner son hücuma başladı. Yalnız aprel ayında Mmehdiyyəlilərlə ilk böyük toqquşma Nil çayının qolu olan Ətbar çayı sahilində baş verdi. Bu döyüşdə də Mehdiyyəlilər məğlub oldular.
1898-ci il sentyabrında Kitçener Mehdiyyə dövlətinin paytaxtı Omdurman şəhərinə hücuma keçdi. Həlledici döyüş məhz burda baş verdi. Sentyabrın əvvəlində baş tutan Omdurman döyüşündə Mehdiyyə dövləti 50.000 minlik ordusunun yarısını itirdi. Mehdiyyəlilər General Kitçenerin başçılıq etdiyi İngiltərə-Misir qoşunları tərəfindən darmadağın edildi. Bununla Məhəmməd Əhmədin yaratdığı dövlət süquta uğradı. Onun nəşi Omdurmandakı məqbərədən çıxarılaraq paroxodun ocağında yandırıldı və külü Nil çayına töküldü. Lord Məhəmməd Əhmədin kəsilmiş başını kerosinin içində konteynerlərdə İngiltərəyə gətirdi. Bernard Şou bu hərəkəti Stüartlar zamanında Oliver Kromvelin nəşinin qalıqlarının təhqir edilməsi ilə müqayisə etdi.
Kitçenerin kampaniyasında ingilis-Misir ordusu böyük itkilər vermədi. Sudanlıların isə itkiləri ağır oldu.
İngilislərə məğlub olan Abdulla Sudanda partizan müharibəsinə başladı. Lakin 1899-cu ilin sonunda Kordofan əyalətində Ümm Divaikarat döyüşündə həlak oldu.
Nəticə
Mehdiyyə üsyanının yatırılması ilə Mehdiyyə dövləti də süquta uğradı. Üsyan dövründə 1881-1898 -ci illərdə müstəqil olan Sudan yenidən işğal olundu. İngilislər Sudanda yeni müstəmləkə sistemini - İngiltərə-Misir administrasiyasını qurdular. Bu da faktiki olaraq Sudan üzərində İngilis hökmranlığı demək idi. Yeni dövlət İngilis-Misir Sudanı adlanırdı. Beləliklə Sudan 1899-cu ildən 1956-cı ilə qədər Misir və Böyük Britaniyanın kondominiumu şəklində idarə olundu. Sudan yalnız 1956-cı ildə yenidən müstəqilliyini bərpa etməyə nail oldu.
Geyim və toxuculuq məmulatları
Məhdiyyət qüvvələrinin təşkilatlanmasında tekstil məmulatları mühüm rol oynayırdı. Belə ki, ənsarın döyüşdə geydiyi və istifadə etdiyi bayraqlar, ələmlər və üst köynəyi (cibbə) həm hərbi, həm də dini əhəmiyyətə malik idi. Nəticədə, bu kimi tekstil məmulatları 1899-cu ildə Omdurman döyüşündə Britaniyanın Mehdiyyə qüvvələr üzərində qələbəsindən sonra Britaniyaya aparılan hərbi qənimətlərin böyük bir hissəsini təşkil edirdi. Məhdiyyət bayraqları və cibbələr Sudanda sufi təriqətlərinin tərəfdarları tərəfindən istifadə edilən ənənəvi tekstil üslublarına uyğunlaşdırılmışdı. Mehdiyyə müharibəsi dövründə, bu tekstil məmulatları daha da standartlaşdırıldı. Belə ki, onlar hər hansı bir hərbi rütbə və hərbi birləşmə üçün fərqli olurdu. Bu fərqlilik rənglərlə ifadə edilirdi.
Mehdiyyə bayrağı
250px|thumb|right|Mehdiyyə bayrağı Sufi bayraqlarında adətən müsəlman Kəlmeyi-şəhadətnaməsi - "Allahdan başqa Allah yoxdur; Məhəmməd Allahın Rəsuludu" və müqəddəs kimi qəbul edilən təriqətin yaradıcısının adı yazılırdı. Mehdi bu bayrağın formasını hərbi məqsədlər üçün uyğunlaşdırmışdı. The Bayrağa qurandan bir sitat əlavə edilmişdi - "Ya allah ya hey ya qayyum ya xi'l-cəlal vəl-ikram" (Allahım! Ey əbədi diri, ey əbədi, ey əzəmət və səxavət sahibi) - və irəli sürülən şüar – “Məhəmməd əl-Mehdi xəlifət rəsulullah” (Məhəmməd əl-Mehdi Allah elçisinin canişinidir).
Mehdiyyə cibbəsi
Yamaqlı muraqqaa və daha sonra cibbə sufi dini təriqətinin ardıcılları tərəfindən ənənəvi olaraq geyilən paltar idi. Cırıq, yamaqlı paltar onun sahibinin maddi sərvətdən imtina etməsini və dini həyat tərzinə bağlılığını simvolizə edirdi. Məhəmməd Əhməd əl-Mehdi fərman verdi ki, bu paltarı döyüşdə bütün əsgərləri geyinsin. Dini geyimi hərbi geyim kimi qəbul etmək qərarı, onun qüvvələri arasında nizamı və birliyi gücləndirdi. Bu həm də müxtəlif qəbilələri fərqləndirən ənənəvi vizual nişanələri aradan qaldırdı. XIX əsrin sonunda Mehdiyyə və İngiltərə-Misir qüvvələri arasında gedən qarşıdurma illərində Mehdiyyə hərbi cibbəsi getdikcə daha da təkmilləşdi və yamaqlar geyənin rütbəsini və hərbi bölgüsünü ifadə etmək üçün rəng kodlu oldu.
Bədii ədəbiyyatda
300px|thumb|right|Rejissor Zoltan Kordanın çəkdiyi "Dörd lələk" (The Four Feathers, 1939-cu il) bədii filmindən fraqment
Masturbasiya
thumb|right|150px|Qustav Klimt tərəfindən [[1916-cı ildə çəkilmiş rəsm əsərində masturbasiya ilə məşğul olan gənc qız təsvir olunmuşdur.]] Masturbasiya ( — əl + turbare — tərpətmək) — cinsiyyət üzvlərinin orqazm prosesi baş verənə qədər stimulyasiyası. Şəxs öz-özünə və ya başqa bir şəxs tərəfindən, əllə və masturubasiya alətləri vasitəsilə də masturubasiya ilə məşğul ola bilər. Masturbasiya sözünün mənşəyi haqqında müxtəlif fikirlər vardır. Əsas fikirlərdən biri, bu sözün yunan dilində olan mezea və latın dilində olan turbare  sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır. Masturbasiya tez-tez edilmədiyi halda, insan sağlamlığı üçün təhlükəsi yoxdur. Tez-tez masturbasiya edən şəxslərdə masturbasiyadan asılılıq yarana bilər. Aparılan araşdırmalar nəticəsində məlum olmuşdur ki, bəzi insanlar orqazm halını cinsi əlaqə zamanı yox, yalnız masturbasiya nəticəsində əldə edə bilirlər. Masturbasiya sözünün daha bir sinonimi olan "onanizm" Bibliyada olan Onanın adından götürülür. Masturbasiya ilə həm qızlar, həm də oğlanlar məşğul olur. Masturbasiya normal və sağlam bir metoddur. Bu orqanizm üçün zərərli sayılmır, belə ki, cinsi yetkinliyin vacib mərhələlərindən biridir. Masturbasiya şəxsi seksuallığı dərk etmək prosesinin əsas hissəsidir və hətta cinsi aktdan yayınmağa kömək edə bilər. Bir vaxtlar masturbasiya pis, ağılı başdan çıxaran bir hal kimi qəbul edilirdi. Hətta bu gün də bu müzakirə mövzusudur. Qızların masturbasiyası haqqında az danışılır, ona görə ki, qadın seksuallığı az qəbul edilən mövzudur.
Masturbasiya növləri
Masturbasiya əsasən erogen zonaların qıcıqlandırılması ilə əlaqədardır. Fərqlənməyə görə masturbasiya iki yerə bölünür: anal və genital masturbasiya. Masturbasiyanın bir neçə üsulu vardır; lakin əksər hallarda masturbasiya əlin penisi əhatə etməklə, orqazm və eyakulyasiya yaranana qədər qarşılıqlı irəliləyən hərəkəti ilə davam etdirilir. Əl hərəkətinin sürəti həm individuumdan, həm də ehtirasın dərəcəsindən asılıdır. Kişilər masturbasiya zamanı tez-tez digər əli ilə xayalarını, aralıq sahəsini, sağrısını və digər erogen zonalarını oxşayırlar.
Birgə masturbasiya
Hendcob - bu növ masturbasiya iki partnyorun (seksual oriyentasiyanın fərqi yoxdur) bir-birinin cinsi orqanlarının birgə stimulyasiyası ilə səciyyələnir.
Masturbasiya mədəniyyətdə
Masturbasiya bir sıra mühüm mahnılarda nümayiş olunur: məsələn ÇakBerrinin «My Ding-a-Ling», «Mary Anne with the Shaky Hand» və «Pictures of Lily» The Who qruppasını nümunə qətirmək olar.
Televiziya
2007-ci ilin mart ayında Channel 4 kanalı Masturbasiya həftəsi adında masturbasiya haqqında serialları nümayiş etdirməyi planlaşdırırdı. Bu bir sıra televiziya işçiləri tərəfindən tənqidə məruz qaldı. Bu səbəbdən serialın nümayişi ləğv edildi.
2S19 Msta-S
2S19 Msta (rus: 2С19 «Мста») Rusiya/Sovet istehsalı 152 mm-lik özüyeriyən artilleriya qurğusu. 2S3 Akatsiya özüyeriyən artilleriya qurğusunun davamçısı olaraq, onu əvəz etmək məqsədilə 1989-cu ildə Sovet ordusu nda xidmətə qəbul olunub. Texnika Sovet istehsalı T-80 tankının şassisi üzərində yerləşsə də, mühərriki T-72 tankına aiddir.
İstifadə olunması
thumb Msta-S haubitsalarından İkinci çeçen müharibəsində Rusiya ordusu tərəfindən çeçenlərə qarşı artilleriya zərbələrinin vurulmasında istifadə olunub.
Msta-S özüyeriyən artilleriya qurğularından həmçinin, Donbass müharibəsi zamanı Ukrayna Silahlı Qüvvələri tərəfindən rusyönümlü separatçılara qarşı artilleriya zərbələrinin vurulmasında istifadə olunmuşdur.
thumb|[[2013-cü ildə Bakıda təşkil edilmiş hərbi parad zamanı nümayiş etdirilən Azərbaycan ordusuna məxsus olan 2S19 Msta-S özüyeriyən artilleriya sistemi]]
İstifadəçiləri
thumb|400px|Dünyada hal-hazırkı 2S19 istifadəçiləri mavi rəngdə, keçmiş istifadəçilər isə qırmızı rəngdə göstərilmişdir
Əlavə məlumatlar
thumb|[[Rusiya Silahlı Qüvvələrinə məxsus olan 2S19M2 Msta-S]]
Müdafiə:
Performans:
Silahlanma:
Əsas silahın bəzi xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
Köməkçi silahın bəzi xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
155 mm-lik 2S19M1-155 “Msta-S” özüyeriyən artilleriya qurğusu
thumb| [[2011-ci ildə Moskvada təşkil edilmiş olan Hərbi Parad zamanı nümayiş etdirilən 2S19M1-155 “Msta-S” özüyeriyən artilleriya qurğusu]]
İstehsalçı: Rusiya
İstehsalçı firma: Uraltransmaş və Motovilika Zavodu
İstehsal tarixi: 2002 – davam edir
Xidmətə giriş ili: 2008 – günümüzə
Heyət üzvü: 5 nəfər
Ölçülər
Ağırlığı: 43 ton
Uzunluğu: 6.04 m
Lülə daxil olmaqla: 13.14 m
Eni: 3.38 m
Hündürlüyü: 3.35 m
Klirens: 0.47 m
Müdafiə
Zireh: 16 mm homogen polad
NBC qorunma
82 mm-lik 902B sis bombaları
Avtomatik yanğınsöndürmə sistemi
Performans
Zəminə təzyiq: 0,87 kq/sm ²
Dalış dərinliyi: 1.2 m
Xəndək keçmə: 2.8 m
Maneə keçmə: 0.5 m
Qalxma dərəcəsi: 47º
Motor: V-92S2 dizel
Güc: 1000 at gücü
Maksimal sürət: 60 km/saat
Hərəkət mənzili: 450 km
Silahlanma
Əsas silahı: 155 mm “M3-158” yivli top
Kalibr: 155 mm
Lülənin qalxma bucağı: -4º... +70º Üfüqi tuşlama bucağı: 360º
Mərmi ağırlığı: 42.8 – 57.9 kq
Atış tezliyi: 8 atış/dəqiqədə
Maksimal atəş məsafəsi: 41 km
Mərmi sayı: 42 ədəd
Köməkçi silahları: 12.7 mm “NSVT” pulemyotu
Kalibr: 12.7 mm
Mərmi: 12.7x108 mm
Atış tezliyi: 800 atış/dəqiqədə
Atəş məsafəsi: 2 km
Maksimal atəş məsafəsi: 6 km
Mərmi sayı: 300 ədəd
İstifadə edən ölkələr
🇷🇺
Prizren Universiteti
Prizren Universiteti — Kosovanın Prizren şəhərində yerləşən dövlət universiteti. İlk öncə 1962-ci ildə Ali Pedaqoji İnstitutu olaraq yaradıldı. 2010-cu ildə mövcud ad altında yenidən təşkil edildi.
Tarixi
Prizren Universiteti 1962-ci ildə fəaliyyətə başlayan Ali Pedaqoji İnstitutundan yaradıldı. Universitetdə mövcud təhsil forması 2010-cu ildə başladı. Prizren Universiteti Prizren dairəsi və Kosova Respublikasına xidmət göstərir. Universitetdə dərslər əsasən alban dilində tədris olunur, Təhsil Fakültəsində isə Bosniya və Türkiyə dilləri üzrə dərslər keçirilir.
Kama Sutra
Kama Sutra — Hind mədəniyyətində cinsi əlaqənin növləri və üsulları haqqında müxtəlif tipli məlumatların verildiyi kitab. Kama Sutra sözü sanskrit dilində olan kama və sutra  sözlərinin birləşməsindən yaranmış, tam tərcüməsi "zövqün kitabı" deməkdir. Kama Sutra anlayışı müxtəlif mənbələrdə müxtəlif şəkildə təqdim olunmuşdur. Bəzi mənbələrdə Kama Sutra Hind yaşayış tərzidir. Digər mənbələrədə isə Kama Sutra cinsi əlaqənin rahat yollarını göstərən məlumatlandırıcı kitab kimi göstərilmişdir. Kama Sutra Hindistan mədəniyyətində mühüm yer tutur və bir çox tarixi yazılarda cinsi təlim kimi göstərilir. Kama Sutra kitabında əsas məqsəd kimi qadın və kişi arasında yaşanan cinsi həzzi mümkün olduğu qədər yaxşılaşdırmaq məqsədi öndə durur. Bu kitabda müxtəlif cinsi həzzlərin alınması üçün bir çox pozalar göstərilmişdir.
Vilyam Şarp (futbolçu)
Vilyam Şarp (d. məlum deyil – ö. məlum deyil) — ingilis futbolçusu, onun müntəzəm mövqeyi hücumçu idi. "Mançester Yunayted" komandasında çıxış edib.
Karyerası
1890–1891-ci illərdə "Nyuton-Hit" (indiki "Mançester Yunayted") komandasında 2 oyunda meydana çıxmışdır.
Puro
right|thumb|250x250px|Hava keçirməyən saxlama qabı və gilyotin kəsicisi olan puro. right|thumb|250x250px right|thumb|250x250px
Puro və ya siqar — Silindrik formada yuvarlanan tütün yarpaqlarından ibarət tütün məmulatıdır. Ortada tütün hissəcikləri olan "tutucu" yarpağı və ətrafına spiral şəklində bükülmüş "sarğı" yarpağı var. Puronun ən bahalı hissəsi olan sarğı yarpağı; güclü, çevik və ipək kimi quruluşa malik olmalı, nizamlı yanmağı təmin etmək üçün xoş ətirli və yanar xüsusiyyətə malik olmalıdır. Qısa puro da adətən "siqarillo" termini ilə tanınır.
Daha çox Kuba və Dominikan Respublikası kimi ölkələrdə yetişdirilir.
Sarvan Mehralıyev
Həyatı
Əslən Xocalı rayonundan olan Sarvan Mehralıyev 1997-ci ilin 8 iyul günündə Ağdam rayonunun Ballar kəndində anadan olub. Sarvan Mehralıyev 2014-cü ildə Pirallahı rayonunda yerləşən 186 saylı tam orta məktəbi bitirib.
Hərbi xidməti
Əsgər Sarvan Mehralıyev 2016-cı ilin aprel ayında Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində baş verən atışma zamanı qəhrəmancasına şəhid oldu.
Aprelin 3-ü isə Sarvan Mehralıyev Ağdam rayonunun Üçoğlan kəndində son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə rayon sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və əsgər Mehralıyev uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.
Nar şirəsi
Nar şirəsi — Əsl nar şirəsi zəngin tünd qırmızı rəngdədir, günəş işığında yarı şəffafdır. Nar meyvəsinin pulpasından sıxılaraq alınan meyvə şirəsidir. Nar şirəsi təravətləndirici şirin və ya turş dada, bəzən bir qədər turş dada malikdir.
Sıxılmış nar şirəsi
Nara turş dad verən onun şirəsində olan limon turşusudur. Belə ki, cır narın şirəsində 5–9 %, becərilən narda isə 2–4 %-ə qədər limon turşusu vardır. Nar meyvəsinin qabıq hissələrində isə 22–39 % aşı maddəsi vardır. Bundan əlavə narın şirəsində çoxlu miqdarda şəkər və C vitamini vardır. Narın tərkibində 8–19 % qlükoza və fruktoza, 1 % saxaroza, şirin sortlarda 0,2 %, turşa-şirin sortlarda 2–3 %, turş narlarda isə 3–7 % limon turşusu vardır.left|thumb|Nar şirəsinin süzülməsi, bu şirə hətta qırmızı şərab və yaşıl çayı da üstələyən güclü antioksidant müdafiədir. Narın tərkibində bədən üçün faydalı maddələr vardır. Bir sıra elmi araşdırmalar və həkim rəylərinə əsasən, şirin nar ağ ciyər, mədə və qara ciyər xəstəliklərinə kömək edir. Şirin nar şirəsinə şəkər və nişasta qataraq sinə tutulması və öskürək əleyhinə istifadə etmək olar. Bağırsaqların daxili divarlarını təmizlədiyi üçün narı tumlu yemək məsləhətdir. Nar əsəb üçün xeyirlidir. O, həmçinin qan artırmaq xüsusiyyətlərinə malikdir. Nar qabığından lap qədimdən rəngsazlıqda, dəri aşılanmasında istifadə edilmişdir. Nar lif baxımından da olduqca zəngindir. Bununla yanaşı ürək-damar xəstəliklərinin müalicəsində istifadə olunur. Nar çəyirdəyindən şirə və efir yağı alınır. Bu yağ kosmetologiyada istifadə edilir.
Narın 80%-i şirədən, 20%-i isə dənələrdən ibarətdir. Sıxılmış nar şirəsinin tərkibi 85% su, 15% isə şəkər, pektin, askorbin turşusundan, flavonoid, amin turşuları və başqa kimyəvi birləşmələrdən ibarətdir. Nar şirəsinin unikal tərkibi onun bir çox xəstəliklərdə çox effektiv təsirə malik olmasına, müxtəlif bioloji pozğunluqların qarşısının alınmasında müsbət rol oynamasına səbəb olur. Kliniki testlər nəticəsində nar şirəsinin xərçəng xəstəliyinin müalicəsində də tətbiq oluna biləcəyi sübut edilmişdir.
Yunanlar nar şirəsini qana bənzədir və onun Dionisin qanı ilə dolu olduğuna inanırdılar. Qan həyat enerjisinin daşıyıcısıdır. Buna görə də al-qırmızı nar yunanlar tərəfindən həyat simvolu kimi qiymətləndirilirdi.
Nar şirəsinin emalı
thumb|Nar şirəsi — Nar suyuna çox vaxt "sevgi eleksiri" deyirlər. Türk qəhvəxanalarında şirə ən güclü afrodizyak kimi satılır. Nar suyunu paltardan yumaq demək olar ki, mümkün deyil. Nar emalı zamanı ondan müxtəlif məhsullar əldə edilir: bunlardan biridə nar şirəsidir. 1 litr nar şirəsi istehsal etmək üçün 2,20 kq nar lazım olur. İstehsalın bağlı texnologiya sxemləri oksidləşdirmə proseslərinin qarşısını alır. Müasir konserv zavodlarında məhsul xüsusi, yumşaq, yüksək dərəcəli emala məruz qalır, məhsulun uzun müddətli saxlanılması üçün konservantlar qatılmır.
Narın emalından alınan şirənin fermentləşdirilməsi yolu ilə Nar çaxırı hazırlanır.
Fərqli miqdarda nar şirəsi qaynadılarkən, limonad istehsalında istifadə edilən yumşaq və dadlı bir içki əldə olunur.
Narşərab
Azərbaycan mətbəxinin milli kulinariya markası hesab olunan narşərab, adından göründüyü kimi nar şirəsindən hazırlanmışdır.
Adətən 15 kq nardan 1 litr, təxminən 1 kq nar dənələrindən isə 250–300 ml narşərab almaq mümkündür. Qazan od üstündə vaxtaşırı qarışdırılaraq nar dənələri əzilir. Bu zaman qarışdırmaq üçün taxta qaşıqlardan istifadə edilir. Metal qaşıq istifadə edilərsə, bu zaman nar turşusu metal ilə reaksiyaya girə bilər. Dənələrdən ayrılmış tumlar ağardıqda qazan oddan götürülüb süzülür. Süzülmüş şirə yenidən qazanda oda qoyularaq 130–150 dərəcə isidilmiş sobada bəhməz halına gələnə qədər 5 saat bişirilir. Şirənin yanmaması üçün onu vaxtaşırı qarışdırmaq lazımdır. Məhsul qatılaşana qədər (şirə 20 %-ə qədər buxarlandırılır) onu qaynadırlar və hazır olana yaxın odu söndürüb üzərinə bir qədər duz əlavə edirlər. Narşərab bişdikdən sonra soyudulub şüşə qablara süzülür. Uzun müddət istifadəyə yararlı olması üçün işıq düşməyən və sərin bir yerdə saxlanılır.
BILSAT-1
BILSAT-1 — Kosmos Texnologiyaları Araşdırma İnstitutu tərəfindən hazırlanan və inkişaf etdirilən bir müşahidə peyki. Hazırlanmasına 14 milyon dollar xərclənmişdir.
Başlanması
BILSAT-1 2003-cü il 27 sentyabr tarixində Rusiyanın 132 nömrəli (Plesetsk kosmodromu) meydançadan Kosmos-3M kosmik qurğusu vasitəsi ilə kosmosa göndərilmişdir. BILSAT-1 kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı, hidroloji, torpaq örtüyü / istifadəsi və xəritələşmə, ətraf mühit və şəhərsalma sahələrinə dair tədqiqatlara həsr edilmişdir. İlk görüntüləri 2003-cü il 18 oktyabr Keyptaun, İskəndərun körfəzi, 30 oktyabrda Türkiyə, noyabr 6-da Küveyt şəhəri olmuşdur.
Kord (pulemyot)
Giliz: 12.7×108mm
Kalibr: 12.7 mm
Atəş sürəti: 650-750 mərmi/dəqiqə
Mərminin çıxış sürəti: 860 m/s
Təsirli məsafə: 2,000 m
Bəsləmə sistemi: 50 mərmilik kəmər
Nişangah: Dəmir nişangah
Kord pulemyotu (rusca: Корд), Rusiya istehsalı bir ağır pulemyotdur.. Silah, köhnə NSV pulemyotunun yerini almaq məqsədilə yaradılmış və 1998-ci ildən Rusiya Silahlı Qüvvələrində silahlanmaya qəbul edilmişdir. Xarici görünüşü NSV pulemyotuna bənzəsə də, daxili mexanizmi, qaz sistemi və qüllə bölməsi əsaslı bir şəkildə yenidən yaradılmışdır. Bu dəyişikliklər, silahın NSV ilə müqayisədə daha az geri təpməsinə və bu geri təpmənin azalması sayəsində də, silahdan atəş açılan zaman atılan güllələrin hədəfi daha dəqiq vurması təmin edilmişdir.
1974-cü ildə sovet ordusunun iri çaplı “DŞK” pulemyotunun yerinə, arsenalına qəbul etdiyi və konstruksiyası Nikitin, Sokolov və Volkova aid olan NSV-12,7 “Utes” pulemyotunun hazırlanması üçün, Qazaxıstanın Uralsk şəhərində xüsusi zavod tikildi.