cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çovdarlıqda uçurumdan qoruyan
Zaman
Hadisələr 1940-cı illərin sonu-1950-ci illərin əvvəllərində baş verir. Kitab da elə bu ərəfədə yazılmışdır. Holdenin qardaşı Ellinin ölüm tarixi 18 iyul 1946-cı il olaraq göstərilir və həmin vaxt Holdenin 13 yaşı vardır. Kitabın sonunda hadisələr 1950-ci ilin yayında baş verir. Əgər Milad bayramının bazar günü olduğunu ehtimal etsək, hadisələrin böyük qisminin dekabrın 18–19-u olduğu ortaya çıxır.
Azərbaycan Stolüstü Tennis Federasiyası
Haqqında
50-ci illərin əvvəllərində ilk dəfə olaraq Bakı stolüstü tennis bölməsi yaradılır və sonradan respublika Stolüstü Tennis Federasiyası təsis olunur. Həmin vaxtdan etibarən respublikada bu idman növü üzrə müxtəlif yarışlar keçirilməyə başlayır.
2005-ci ilin yanvar ayında Azərbaycan Respublikasının kənd təsərrüfatı naziri İsmət Abasov Stolüstü Tennis Federasiyasının yeni prezidenti seçilmişdıir. 2006–2010-cu ullər ərzində federasiya tərəfindən Bakı və respublikanın bölgələrində fəaliyyət göstərən idman məktəblərinə və təşkilatlarına 200-ə qədər "TİBHAR" şirkətinin tennis stolları, raketlər, toplar, idman forması və digər zəruri ləvazimat təmənnasız olaraq paylanılmışdır
Azərbaycan Stolüstü Tennis Federasiyası bir çox xarici federasiyalarla, o cümlədən Rusiya Stolüstü Tennis Federasiyası ilə sıx və işgüzar münasibətlər qurmuşdur.
Azərbaycan Stolüstü Tennis Federasiyası 1995-ci ildən 207 dövlətin milli federasiyalarını özündə birləşdirən Beynəlxalq Stolüstü Tennis Federasiyasının (İTTF) və 56 Avropa milli federasiyalarının daxil olduğu Avropa Stolüstü Tennis Birliyinin (ETTU) və 2007-ci ildən Şərqi Avropa Liqasının üzvüdür. Azərbaycanın stolüstü tennis üzrə yığma komandası Avropa çempionatlarında ilk dəfə olaraq 1996-cı ildən, Dünya çempionatlarında 1997-ci ildən iştirak etməyə başlamışdır.
2013-cü ildə Azərbaycanın İqtisadiyyat Naziri Şahin Mustafayev federasiyanın Prezidenti seçilmişdir.
Simfonik muğam
Simfonik muğam — Azərbaycan musiqisinin bir janrı. 1948-ci ildə bəstəkar Fikrət Əmirov tərəfindən yaradılmışdır.
Tarixçə
İlk simfonik muğamlar 1948-ci ildə Fikrət Əmirov tərəfindən yazılmış "Şur" və "Kürd ovşarı" idi. F. Əmirov bu əsərlərində muğamlardan geniş istifadə etmiş, onlara öz müəllif konsepsiyasını verərək yeni emosional məzmuna nail olmuşdur. O, əsl muğamın kompozisiya strukturunu saxlamış, bəzi hallarda xalq mahnılarından da istifadə etmişdir.
Janrın əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, burada muğam dəstgaha xas olan tədrici ardıcıl yüksələn inkişaf prinsipi, onun kompozisiya quruluşu, dramaturji hərəkət xətti saxlanılmış, eyni zamanda, muğam melodiyalarının inkişafında simfonik işləmə, rəngarəng orkestrləşdirmə üsulları tətbiq olunmuşdur. Bir çox Azərbaycan bəstəkarı bu janra müraciət etmişdir.
Simfonik "Şur"
Xanəndələr tərəfindən ifa olunan şifahi ənənəli Şur muğamında bu şöbələr var: Bərdaşt, Mayə, Zəmin-xarə, Şur-Şahnaz, Bayatı-Qacar, Şikəsteyi-Fars, Simayi-Şəms, Hicaz, Sarənc, Nişibi-Fəraz. Fikrət Əmirov isə simfonik muğamda əsas şöbələrdən istifadə edir: Şur, Şur-Şahnaz, Bayatı, Əraq, Simayi-Şəms. Bunların arasında təsnif və rənglərin melodiyaları da verilir. Şur simfonik muğamının musiqili-obrazlı məzmununu əsasən lirika təşkil edir. Şur simfonik muğamı əzəmətli xarakterli müqəddimə ilə başlayır. Xanəndələrimiz ona Bərdaşt deyirlər. Simfonik Şurda müqəddimənin intonasiyalarında başlanğıc və kadensiyalı ifadələrin rolu olduqca önəmlidir.
Müqəddimədən sonra gələn əsas bölmə (muğam ifacılığında ona Mayeyi-Şur deyilir) müqəddimənin kulminasiya nöqtəsindən başlanır. Beləliklə, müəyyən məsafədə, zəncirvari intonasiya əlaqəsi yaradılır.
Ən əvvəl litavrların zərbləri və kontrabasların (pitsikato- yəni barmaqla) üsulu fonunda bas klarnet bu mövzunu davam etdirir. Mövzu Şur təsnifindən götürülmüşdür. Xanəndələrin ifasında bu təsnif çox səsləndirilmiş və radionun fonduna salınmışdır. Sonra isə mövzu simli alətlərin, qoboyun və nəhayət, bütün orkestrin ifasında səslənir. Müqəddimənin orta hissəsi isə sərt koloritiilə seçilir. Bundan sonra yenidən birinci mövzu keçir. Bu mövzu təkcə bir dəfə ifa olunur. Bəzi musiqişünaslar həmin mövzunun bəstəkarın özünəməxsus əlavəsi olduğunu iddia edirlər.
Bu simfonik muğamda F. Əmirov 2 xalq mahnısının ("Ay qadası" və "Evləri var xanə-xanə") melodiyasından istifadə edib. Simfonik muğamın zil şöbəsi olan Simayi-Şəms ciddi vəznə əsaslanmışdır. Bu zərbi-muğam Şurda kulminasiyanı əvəz edir, melodiyanı isə ksilofon aparır. Beləliklə, "Şur" simfonik muğamı iri bölmələrdən ibarət süitaya bənzəyir.
Simfonik "Kürd ovşarı"
F. Əmirovun dilogiyanın ikinci əsəri kimi təqdim etdiyi "Kürd ovşarı" simfonik muğamı zərbi-muğam üslubundadır. Bir növ şifahi ənənəli professional musiqidə "Ovşarı"nı xatırladır.
"Kürd ovşarı" simfonik muğamı dörd bölmədən ibarətdir: Ovşarı, Şahnaz, Kürdi, Maani. Burada yalnız bir təsnif melodiyası var. Ovşarının epizodları Şurdan götürülmüşdür. "Şahnaz" bölməsi Şur muğamı üstündədir. Bütün "Şahnaz" bölməsinin ən yüksək nöqtəsi Şur muğamından alınmış "Şur-Şahnaz"ın materialı əsasında qurulmuşdur. Lakin bu material bir qədər yeniləşdirilib, daha da ifadəli şəklə salınıb. Bu zaman qoboyun improvizasiyası "Şahnaz" bölməsini tamamlayaraq növbəti olan "Kürdi" bölməsinə gətirir. Fikrət Əmirov bu melodiyanı son dərəcə koloritli şəkildə orkestrləşdirərək onu da zənginləşdirmişdir. Qetd etmək lazımdir ki, "Kürdi" toy melodiyasına əsaslanan kiçik bir bölmədir. "Maani" isə zərbi- muğamdır. Bu da simfonik muğamda son bölmədir. "Maani" bayramsayağı marşdır. Koda isə burada bütün dulogiyanın inkişaf xəttini cəmləşdirərək, obrazlı- emosional məzmununu sonda bir daha təsdiq edir.
Simfonik Gülüstan Bayatı Şiraz
Bu əsərdə, əvvəlki iki simfonik muğamlardan fərqli olaraq, muğamla aşıq melodiyaları ilə qovuşdurulmuşdur. Xalq musiqisinin müxtəlif janrlarını sintezləşdirməsi cəhdi "Bayatı-Şiraz" muğamını nəzərə çarpacaq dərəcədə zənginləşdirdi və ona parlaq konsert cizgiləri gətirdi. Əvvəlki nümunələrdən fərqli olaraq burada muğamın quruluşu klassik forma və kompozisiya xüsusiyyətləri ilə daha üzvi surətdə əlaqələndirilir.
Fundiseius
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Qafqaz Albaniyasının toponimləri
Qafqaz Albaniyasının toponimləri – Qafqaz Albaniyası ərazisində yayılmış toponimlər.
Mənbələrdə Albaniya ərazisində çoxlu yer adları çəkilir. II əsr müəllifi Klavdi Ptolemey Albaniya ərazisində 29 yaşayış məntəqəsi və 5 çay adını çəkir. Bu toponimlərin mənşəyi haqqında geniş ədəbiyyat var, lakin demək olar, heç birinin mənası açılmamışdır. Prof. Q. Qeybullayev isə onun göstərdiyi Sanua, Qelda, Alam, Baruka, Tabilaka və İobula toponimlərini müvafiq olaraq Albaniyanın Xeni, Qelavu, orta əsrlərdə Olom, Ulam və müasir Berikey (Dərbənd rayonunda), Tövlə (Qəbələ rayonu) və Balakən adları ilə qarşılaşdırır. Maraqlıdır ki, Ptolemey Sioda toponimini Kürlə Arazın birləşdiyi yerdə (təxminən indiki Cavad kəndinin yerində) olduğunu qeyd edir. Ehtimal ki, bu toponim Suv-ada çayların qovuşduqları yürdə üç tərəfdən su ilə əhatə olunan ada formalı yer sözüdür və Suada toponimi zaman keçdikcə Cavad formasını qəbul etmişdir. Ptolemeyin qeyd etdiyi Alban, Qelda, Kamexiya, Osika və Tilbida toponimləri müvafiq surətdə Albaniyanın Alban, Gel, Şamake, Şaka və Silb tayfalarının adlarını əks etdirir. Ptolemeyin qeyd etdiyi Alam toponimi türkcə olam, olom keçid sözündən ibarətdir. İori və Alazan çaylarının qovuşuğunda orta əsrlərdə Olom toponimi vardı.
Albaniya toponimlərinin çoxu Musa Kalankatlının Alban tarixində qeyd edilmişdir, lakin tədqiqat göstərmişdir ki, bu mənbədə göstərilən yer adlarını iki qismə ayırırlar: Albaniyada yaşamış tayfaların adlarını əks etdirənlər; yerin müsbət və mənfi relyef formalarını bildirən sözlərdən ibarət adlar. Birinci qrupa Habant, Arajank, Arandjinak, Aranrot, Qarqar, Qoroz, Kanqark, Kolb, Kolt, Medz-Arank, Medz-Kolmank, Pazkank, Trtu, Tuçkatak, Çol, Çur, Xarqlank, Xunanakert və s. aid edilir. Bu toponimlərin Albaniyada yaşayan türkmənşəli Abant, Araz, Aran, Qarqar, Gorus, Kəngər, Kol (Kul), Çol (Çul), Peçeneq, Tərtər, Katak, Xun (Hun) tayfalarının adlarını əks etdirir. Albaniyanın Lpink, Lubnas, Hereti və Xeni toponimləri isə Dağıstanmənşəli tayfaların adlarını əks etdirir.
Antik və erməni mənbələrində
A l a z a n – Albaniya ilə İberiya arasında sərhəd çaylarından birinin adı. Türkcə al qədim türkcə al – geniş sahə, böyük düzən, açıqlıq və özən (üzən) – çay, vadi sözlərindəndir. Dağlıq Altaydakı Alazan çayının adı ilə müqayisə olunur.
K ü r – Albaniyanın içərisindən axan çayın adı. İlk tədqiqatlarda Qafqazmənşəli ad sayılmışdır. . Qafqaz albanlarının dilindəki "su anbarı" sözünə qarşılıq olduğu, yaxud II Kirin adı ilə adlandırıldığı düşünülür. Türkcə kür – bol (sulu), qüvvətli, sürətli, sarsılmaz, məğrur mənasına gəlir.
T a l q e – İndiki Pirallahı adasını er. əv. I əsr müəllifi Pomponi Mela Talqe, II əsr müəllifi Ptolemey Talka kimi yazmışlar. Türkcə tilqə sözündəndir (Midiyada Tilaşuri). I əsr müəllifi Pliniy bu adanı Zazata kimi yazmışdır. Türkcə saz – bataqlıq, yeraltı suların üzə çıxdığı sahə, gilli yer (Azərbaycan dilində saz qamışlıq) və ada (bəzi türk dillərində, məsələn, özbəkcə ata) dörd tərəfi su ilə əhatələnmiş quru yer, ərazi sözlərindəndir.
T o s a r e n – Ptolemeyə görə, Kür sahili bölgələrdən birinin adı. Türkcə tus – düz və aran – isti yer, düzən yer, qışlaq yer sözlərindəndir. Türkiyədə Arpaçay boyunda da bir çuxur bölgə Aran (digər adı Diqor-Qarabağ) adlanır. Orta əsr ispan tarixçisi Antonio de Nebrixa (1441–1522) isə onu Ermənistan ərazisi kimi göstərir.
B a l a s a k a n – İlk dəfə III əsrdən adı çəkilir. Türkcə pala – düzən, çöl sözü və sak etnonimindən olduğu güman olunur. I Şapurun Nəqşi Rüstəmində adı çəkilir.
A r t s a k – Albaniyanın dağlıq bölgəsinin bir hissəsinin adı; Yuxarı Qarabağ. Türkcə art dağlıq ərazi, yüksəklik sözü və sak etnonimindən olduğu güman olunur. Şahin Mkrtçyana görə isə Albaniyanın ilk hökmdarı Aranın adından gəlir və "Ar(an)ın bağı" mənasındadır.
B a l k – Sisakanda yaşayış məntəqəsi adı. Türkcə balk – şəhər, möhkəmləndirilmiş yer sözündəndir. Qədim ermənicə Balk kimi yazılmış bu toponimin çox qədim tarixi var: hələ er. əv. VIII əsrə aid Urartu mənbəində sonrakı Zəngəzur mahalına Urartu çarının hərbi səfəri ilə əlaqədar yazıda Velikuxi toponimi çəkilir. Bu toponimdəki uxi sözü urartu dilində şəkilçi olduğuna görə Velik kimi yazılmış toponim ermənicə yazılışda Balkdır. Keçən əsrə qədər Azərbaycanın Zəngəzur mahalında (indi Ermənistana aid hissəsində) Belek adlı kənd vardı.
Q o ş – Arsakda kənd adı. Türkcə koş – müvəqqəti köç yeri, köçəbə, düşərgə sözündəndir.
D a s x o r a n – Albaniyada yaşayış məntəqəsi idi. Türkcə das – daş və oran, oren, uran – yer, heyvan üçün hasarlanmış yer, yaxud Altay dillərində oron – köçəbə, düşərgə, oba sözlərindən ibarətdir.
D u r – Arsakda kənd adı. Türkcə tur düşərgə sözündəndir.
K o s t – Arsakda kənd adı. Tam adı Koston. Qədim erməni dilində adların sonluqlarının ixtisara salınması səciyyəvi hal idi. Türkcə kos – köç və tön – uzunvarı təpə sözlərindəndir.
T a ş t o n – Sisakanda kənd adı. Türkcə taş – qaya, və tön – uzunvarı təpə sözlərindəndir. Ermənistanda Mehri rayonunda indiki Taştun kəndinin adında qalmışdır.
U r d u – Arsakda məntəqə adı. Türkcə ordu – xan yurdu, xan düşərgəsi sözündəndir.
Q l a ç – Arsaxda məntəqə adı. Ehtimal ki, türkcə kılıç – dağ qılıncı sözündəndir.
A l a s o p – Arsakda məntəqə adı. Türkcə ala, yazı və ona (oba) sözlərindəndir.
Q a q ç ö l ü – indiki Qarayazının bir hissəsi. Türkcə qaq – köçərilərin qış düşərgəsi sözündəndir. Kürdəmir rayonunda Kaq-Hacılı, Lerik rayonunda Qaqoy, Yuxarı Qarabağda Kaqartsi toponimlərindəki qaq, kaq sözü ilə eynidir.
T a n d z i k – Arsakda məntəqə adı. Tan (mənası məlum deyil) və türkcə – çik (azərbaycanca-cik) şəkilçisindəndir. Kiçik-Tan mənasındadır. İndiki Bulutan (əslində Ulu-Tan) toponiminin antonimidir. Qeyd edilməlidir ki, 1728-ci ilə aid bir mənbədə orada Müsliman-Tan adlı kənd də qeyd olunmuşdur.
T a p a t – Arsakda məntəqə adı. Türkcə tap – təpə sözündəndir. Tap, Tap-Qaraqoyunlu, Qala-Tap və b. toponimlərdəki tap sözü ilə eynidir.
Mxitar Qoşun əsərlərində
Albaniyanın bir neçə toponimi XII əsr Alban tarixçisi Mxitar Qoşun əsərində çəkilir.
A d a x e r a y – Arsakda məntəqə adı. Türkcə ata (Azərbaycanda Ataqut, Ataxan və b. kənd adlarında olduğu kimi) və qərəqə – köçərilərin qış evi, gecə alaçıqlar qurulan yer sözlərindəndir.
K a y k o y – Ç o r – Arsakda məntəqə adı. Türkcə kaq (y səsi ermənicə yazılışda əlavə olunmadır) – maldarların qış düşərgəsi, oy- ev, dam car – dərə sözlərindəndir.
T v a r a s a t a p – IX əsrə aid gürcü mənbəində Tvarasatap toponimi qeyd olunur. Türkcə tabur – arabalardan möhkəmləndirilmiş düşərgə və təpə sözlərindəndir. XIX əsrdə Borçalı qəzasındakı Tovrətəpə, ya da Qazax rayonundakı Töyrətəpə toponimləri ilə lokalizə oluna bilər.
T m b a t – Türkcə tam – qala, qala divari və qədim yaşayış məntəqə adlarının bəziləri üçün səciyyəvi bat, bab sözlərindəndir.
Ç u l a (indiki Culfanın qədim adı). Türkcə yul (cul) – yol, keçid sözlərindəndir.
X r a m – Türk – monqol dillərində xərəm – qala sözündəndir. Yuxarı Qarabağda indiki Xramort (Xərəm – Yurt toponiminin ermənicə təhrifidir) toponimi ilə müqayisə edilir.
Stepan Orbelianın əsərində
Həmin adların Vayosdzordan (azərbaycanca Vedibasar) qeyri heç biri ermənicə deyil. Bu mənbədə Dzork kimi yazılmış toponimin ermənicə dzor – dərə sözü ilə izah edilməsinə cəhd gğstərilmişdir, lakin prof. Q. Qeybullayev qeyd edir ki, ermənicə "dzor" sözünün bu toponimlə heç bir əlaqəsi yoxdur, bunu həmin ada əlavə olunmuş k səsi də göstərir, çünki həmin səs qədim erməni dilində bir qayda olaraq tayfa adlarına əlavə olunurdu və cəm bildirirdi. Əslində həmin mahal adı Çor (Çur) kimidir və türk mənşəli çor (şor) tayfasının adını əks etdirir. Bunu Moisey Xorenasinin əsərində Şorapor kimi qeyd olunması da təsdiq edir.
Ərəbdilli mənbələrdə
IX–XII əsrlərdə yaşamış ərəb coğrafiyaçılarının əsərlərində Arranda bir sıra yeni toponimlərin adı çəkilir.
B a r m a k – məşhur Xıdırzində pirinin yerləşdiyi Beşbarmaq qayasının adı. . Türkcə parmak – daş təpə sözündəndir.
S a n a r – Kürlə Arazın birləşdiyi yer. Türkcə sənqər – burun (qurunun suya girmiş burun şəkilli hissəsi) sözündəndir. Suqovuşanda yaranmış burun şəkilli quru ərazinin adıdır.
H ə n d a n. – Qarabağda dağ adı. Müəllifin əsərinin üzünü köçürmüş katiblərin səhvi üzündən Xan – Otaq adının təhrifidir. Ermənicə təhrif forması Xanadzak (Xan – kəndi) kəndinin adıdır.
Ə r – R u b – Qarabağda bir mahalın adı. Harov toponiminin (Füzuli rayonunda Horovlu kəndi) ərəbcə təhrifidir.
B e y l a q a n (əsl adı Biləqan). Mil düzündə xarabalıqları Örənqala adı ilə qalmaqda olan qədim şəhərin adıdır. Türkcə pila – düzən, açıq yer sözü və qan şəkilçisindəndir. Toponimin bu etimologiyası Biləqanın Mil düzündə yerləşməsi ilə təsdiq olunur.
K o t u r ç a t – Türkcə kotur – keçəl, seyrək bitkili yer və çat – iki dağ tirəsinin birləşdiyi yer, qayalıq yüksəklik, yarğanlı və dərəli dağ yamacı, dağ qolu sözlərindəndir.
K r a p a ş t i – Türkcə qara, baş (zirvə) sözlərindən və tı (lı) şəkilçisindəndir. Qarabaşlı sözünün təhrifidir.
Ç a p a r – Türkcə poçt atının saxlandığı yer mənasındadır.
Erkək ayıdöşəyi
(Dryopteris filix-mas (L.) Schott) - cinsinə aid bitki növü.
Artemisia stenocephala
İstinadlar
Artemisia stenocephala Artemisia stenocephala
Erkək ayıdöşəyi
Botaniki təsviri
Çoxillik sporlu bitkidir. Kök üstündə olan iri yarpaqlarının uzunluğu 1-2 m-ə çatır. Yerüstü gövdəsi yoxdur. Kökümsovu möhkəm, çəpinə qalxan və ya üfiqi, saplaqlı köhnə (keçən ilki) yarpaqlara malikdir. Kökləri incə, zərif, azbudaqlanan, sərt, qonurumtul seyrək kökümsovdan ibarətdir. Yarpaqlarının saplaqları sıx, qatı, kəsif olub, kürəni-qonur pulcuqlardan ibarətdir. Yarpaq lövhəcikləri tünd-yaşıl, ikilələkli-bölünmüş, ellipsşəkilli-uzunsov, itiuclu, birinci cərgədə qarşı-qarşıya olmayan, xətti-neştərşəkilli, ikinci cərgədə, kənarları dişcikli kəsilmiş kənarlara malikdir. Sporangiləri (sorus) ikinci cərgənin aşağı yarpaqları bərabərliyində çıxır.
Zəif iyli, şirin-büzücü-dadlı, azacıq xoşagəlməz qıcıqlandırıcıdır.
Kökümovları sentyabr-oktyabr aylarında, vegetasiyası isə aprel-may aylarında yarpaq və kökləri iti bışaqla kəsilərək götürülür. Yeni pöhrələri 20 ildən sonra toplanıla bilər.
Xammal toplandıqdan sonra qurudulur və ya 40оС temperaturda quruducu şkafda aparılmalıdır.
Quru, sərin və havası tez-tez dəyişilən yerlərdə saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 2 ildir.
Tərkibi və təsiri
Kökümsovundan alınan ektraktdan antihelmint kimi müvəffəqiyyətlə tətbiq edilir. Bitkinin bəzən artıq qəbul edilməsi təngnəfəslik, qusma, ishal, baş ağrısı, ürək-damar narahatlığı və tənəffüs çətinliyi yaradır.
Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər
Mezofitdir, meşə və meşə-kol bitkilik tiplərində rast gəlir. Meşələrdə (əsasən fıstıq meşələrində), kolluqlarda, qaya çatlarında, nəmli, kölgəli yerlərdə bitir. Çox vaxt meşələrdə cəngəlliklər əmələ gətirir.
Kimyəvi tərkibi
Flavonoid, saponin, efir və piyli yağlar, eləcə də aşı və acı maddələrlə zəngindir.
Təsiri və tətbiqi
Farmakopeyaya daxil olan ofisinal dərman bitkisidir. Elmi və xalq təbabətində, homeopatiyada, eksperimental tədqiqatlarda, eləcə də baytarlıqda geniş tətbiq edilir, Çin, Hind və Azərbaycanın orta əsirlər təbabətində istifadə olunmuşdur. Əsasən antihelmint (qurdqovucu), büzüşdürücü, ağrıkəsici, yarasağaldıcı, ümumi möhkəmləndirici, bakteriostatik, fungisid, protistosid təsirə malikdir. Əsəb, ağ ciyər, mədə və onikibarmaq bağırsağın xorası, sidik kisəsi, revmatizm və qadın xəstəliklərində, iflic, babasil, irinli yara və xoralarda istifadə olunur.
Əks təsirləri
Zəhərli bitki olduğuna görə ehtiyatla və həkim nəzarəti altında istifadə olunmalıdır.
İstifadə olunan hissələri
Müalıcə məqsədi ilə bitkinin yarpaqları, kökümsovları və sporları istifadə edilir.
Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi
Dekorativ bitkidir.
Adil Barmal
Adil Barmal ( 21 dekabr 1999) — Tanzaniyalı üzgüçü. Adil Barmal Tanzaniyanı 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Adil Barmal birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 100 m sərbəst stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 56.68 saniyəlik nəticəsi ilə 119 üzgüçü arasında 96-cı oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Mədəni Mehmet Nuri Əfəndi
Mədəni Mehmet Nuri —Osmanlı imperiyasının son şeyxülislamı.
Həyatı
Bütün Osmanlı müəssisələrində olduğu kimi, bu müəssisə də, XVI əsrin son illərindən və xüsusilə XVII əsrdən etibarən yavaş-yavaş tənəzzülə üz tutmuşdur. Beləliklə, tarixi seyri içində keçirdiyi müxtəlif mərhələlərdən sonra nəhayət, şeyxülislam Mədəni Mehmet Nuri əfəndinin (1920–1922), daxil olduğu son Osmanlı kadrı ilə birlikdə istefası nəticəsində şeyxülislamlıq vəzifəsi, Osmanlılarla birlikdə İslam aləmində də ortadan qalxaraq tarixə keçdi.
Yaponiya-Çin müharibəsi (1894-1895)
Yaponiya-Çin müharibəsi — Koreyada hökmranlığı almaq və Çinə soxulmaq məqsədi ilə Yaponiyanın başlatdığı müharibə.
Müharibəni Yaponiya 1894 il iyulun 25-də başlamışdır (rəsmi olaraq avqustun 1-də elan edilmişdir). Yapon ordu və donanmasının üstünlüyü, Çin feodal dövlətinin texniki-iqtisadi geriliyi, ordu rəhbərliyinin nöqsanları Çinin məğlubiyyətinə səbəb oldu.
Müharibə zamanı ABŞ və İngiltərə Yaponiyaya yardım göstərirdi.
Yaponiya-Çin müharibəsi Şimonoseki müqaviləsinin (1895) imzalanması ilə başa çatmışdır. Müharibə Çinin bölüşdürülməsi və maliyyə çəhətdən əsarətə alınmasının başlanğıçını qoydu.
Arxaplan
Yaponiya coğrafi cəhətdən özünə yaxın olan Koreyanı "təhlükə ocağı" kimi görürdü. Yapon siyasətinin məqsədi avropalıların Koreya üzərindəki təsirini azaltmaq və mümkün olduqda Koreyanı nəzarət altına almaq idi. 1876-ci ildə böyük siyasi təzyiq nəticəsində Koreya Yaponiya ilə öz izolasiyasına son qoyan və ticari əlaqələrə icazə verən müqavilə imzalayır. Bu müqavilədən sonra on illərlə Çin və Yaponiya arasında Koreya uğrunda mübarizə başlayıb.1884-cü ildə Yapon modernizasiyasından ilhamlanaraq və Yaponiyanın birbaşa yardımı ilə Koreyda çevrilişə cəhd edildi. Məqsəd Koreyada Yaponiyada olduğu kimi reformalar həyata keçirmək idi.Üsyan 3 gün sonra Seulda Çinlilər tərəfindən yatırıldı. Döyüşlər ərzində Yapon səfirliyi yandırılmış və 40 əsgər  öldürülmüşdür. Bu hadisələr Yaponiya və Çini irimiqyaslı müharibəyə yönəldə bilərdi, lakin 1885ci ildə Tanzin sülh müqaviləsinin imzalanması ilə bunun qarşısı alındı. Müqaviləyə əsasən həm Çin həm Yapon ordusu Koreyadan çıxarıldı. Koreya isə Yaponiya və Çinin birgə idarəsi altında qalırdı.
1894 cü ildə Koreya hökumətinin xahişi ilə Çin Koreyaya ordu yeritdi. Məqsəd Tonxak dini cərəyanı davamçılarının qaldırdığı üsyanı yatırmaq idi. Çin əsgərlərinin Seula yaxınlaşması ilə üsyançılar çəkilməyə məcbur oldu. Yaponiya isə bunu özünə bəhanə bilib Koreyaya yardım adı ilə Seula Çinlilərin göndərdiyindən 3 dəfə çox əsgər göndərdi. Sonra isə Yaponiya Koreyadan "reform" keçirməyi tələb etdi. Faktiki olaraq bu Koreyanın Yaponiya tərəfindən işğalı demək idi. 23 iyul tarixində Yapon silahlı qüvvələri Seulda dövlət çevriliş etdi. Yeni Koreya hökuməti isə iyulun 27si Yaponiya dövlətindən Çinliləri Koreyadan qovmağı xahiş etdi. Əslində isə iki gün öncə iyulun 25-də Yapon flotiliyası Çinə qarşı elan edilməmiş müharibəyə başlamışdı. 1894cü ilin avqustun 1-də Yaponiya Koreyanı yeni müqavilə imzalamağa məcbur etdi. Bu müqaviləyə əsasən Koreya Çinliləri Koreyadan qovmağı Yaponiyaya etibar edirdi.
İlyas bəy Ağalarov
İlyas bəy Ağalarov — çar ordusunun polkovniki.
Həyatı
İlyas bəy Ağalarov 1860-cı il iyunun 7-də Gəncədə nüfuzlu bəy ailəsində dünyaya gəlib. İlyas bəy İkinci Moskva hərbi gimnaziyasında və Pavlov hərbi məktəbində təhsil alıb. Hərbi xidmətə 1879-cu il aprelin 26-da başlayıb. 1887-ci il avqustun 8-də podporuçik, 1894-cü il avqustun 1-də ştabs-kapitan, 1898-ci il avqustun 1-də kapitan, 1904-cü il iyunun 26-da podpolkovnik, 1910-cu il dekabrın 6-da isə polkovnik rütbələrini alıb.
Gürcüstan Mərkəzi Dövlət Arxivində İlyas bəy Ağalarova məxsus azsaylı sənədlərdən məlum olur ki, o, Port-Artur döyüşlərində iştirak etmiş və sağ-salamat qayıtmışdır. Sonralar İkinci Qafqaz istehkamçı batalyonunun komandiri olan polkovnik 1913-cü ildə martın on səkkizində qəfil mərmi partlayışından həlak olub. Bu sərkərdənin məzarı hazırda Gəncədəki İmamzadə məscidinin həyətindədir. Məzarında bu sözlər yazılmışdır: "Qvardiya polkovniki İlyas bəy Ağalarov".
"Tərcüman" qəzeti Port-Artur müharibəsinin gedişatını müntəzəm izləmiş və öz səhifələrində orduda qəhrəmanlıqla döyüşən, dini müsəlman olan əsgər və zabitlərin fəaliyyətindən xəbərlər dərc etmişdir. Qəzet 11 iyun 1904-cü ildə "Müxtəlif xəbərlər" rubrikasında yazırdı: İstehkamçı - kapitan İlyas bəy Ağalarov yeni podpolkovnik rütbəsi alaraq Uzaq Şərq döyüşlərinə yola düşür. Məşhur bəy nəslinin nümayəndəsi İlyas bəy Ağalarov əla hərbi təhsil almaqla elektrotexnika sahəsində də görkəmli mütəxəssis olmuşdur. Onun orduda keçən hərbi xidməti, həyatı və rütbəsi Rusiyada yaşayan hər bir müsəlman əhlində iftixar hissi doğurur.
Mükafatları
Polkovnik İlyas bəy Ağalarovun Port-Artur döyüşlərində və nizami ordudakı nümunəvi xidmətləri 1901-ci ildə ikinci dərəcəli "Müqəddəs Stanislav", 1905-ci ildə ikinci dərəcəli "Müqəddəs Anna", yenə həmin ildə dördüncü dərəcəli "Müqəddəs Anna" (bant və qılıncla birgə) ordenlərinə layiq görülmüşdür.
Bolotin (Avurğazı)
Bolotin — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Tukaev kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr: thumb|250px|right|Klyuçevskqaya küçəsi
Verner Zombart
Zombart (Sombart) Verner alman iqtisadçısı, sosioloq və tarixçi.
Bolotin (Avurğazı)
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə ruslar (57%) üstünlük təşkil edir.
Verner Zombart
Həyatı
thumb|Wirtschaftsleben im Zeitalter des Hochkapitalismus, 1928
Breslav və Berlin Universitetlərinin professoru Şmollerin şagirdi olub, bir çox fikirlərində siyasi iqtisadın tarix məktəbinin tərəfdarı idi. Lakin Zombart iqtisad elmində tarixi və abstrakt tədqiqat metodlarını birləşdirməyə cəhd edərək, tarix məktəbindən qabağa getmişdir. Və o, buna nail olmuşdur. Zombartın mühüm əsəri "Müasir kapitalizm"dir, birinci nəşri 1903-cü ildə olmuşdur. Sonralar bu əsər dəfələrlə nəşr olunmuş, yeni nəşrin son cildləri 1928-ci ildə buraxılmışdır.
Zombart bu əsərdə kapitalizm tarixini erkən kapitalizm (XYIII əsrin ikinci yarısında sənaye inqilabına qədər), inkişaf etmiş kapitalizm (birinci dünya müharibəsinə qədər) və gecikmiş kapitalizm kimi inkişaf mərhələlərinə ayıraraq bütövlüklə təhlil etmişdir. Zombart kapitalizmin iqtisadi inkişaf perspektivlərini nəzərdən keçirərək, "sosial plüralizm" nəzəriyyəsini irəli sürmüşdür. Təsərrüfat formalarının inkişaf tarixindən Zombart belə bir nəticəyə gəlir ki, cəmiyyət inkişaf etdikcə təsərrüfat formaları da artır, belə ki, köhnə formalar itmir, əksinə, yenilərilə yanaşı fəaliyyətlərini davam etdirirlər. Məsələn, orta əsrlərdə Avropada həm kəndli təsərrüfatı, həm biyar – mülkədar təsərrüfatı, həm də şəhər sənətkarlığı paralel mövcud olmuşdur. Sonra kapitalizm yaranmışdır, lakin natural təsərrüfat və sənət mövcud olmaqda davam etmişdir. Zombart belə nəticə çıxarır ki, gələcəyin cəmiyyətində aşağıdakı 6 forma mövcud olacaqdır: kapitalizm, kooperativ təsərrüfat, ictimai təsərrüfat (bura Zombart dövlətə və başqa ictimai təşkilatlara, məsələn, şəhər özünüidarə təşkilatlarına aid olan müəssisələri də daxil edir), natural təsərrüfat, sənət, kəndli təsərrüfatı. Zombart öz əsərlərində kapitalizmlə sosializmin yaxınlığını sübut etməyə cəhd edirdi. O, deyirdi ki, sabitləşdirilmiş və tənzimlənmiş kapitalizmlə texniki cəhətdən təkmilləşmiş, səmərələşdirilmiş sosializm arasında fərq çox da böyük deyildir və deməli, insanların və insan mədəniyyətinin taleyi üçün təsərrüfatın kapitalistcəsinə, və ya sosialistcəsinə təşkil olunacağı az və ya çox dərəcədə əhəmiyyətsizdir. Sonralar Zombartın "sosial plüralizm" konsepsiyası kapitalizmin təkamülünün mümkünlüyünü əsaslandıran və müasir kapitalizmi xüsusi və ictimai (dövlət müəssisələri şəklində) təsərrüfatların elementlərinin birləşməsi kimi təsvir edən "qarışıq iqtisadiyyat" nəzəriyyəsinin əsasını təşkil edir.
Zombartın metodologiyası özünəməxsus dualizmlə xarakterizə olunur ki, onun da mahiyyəti – hər bir ayrıca problemin tədqiqatının empirik və nəzəri hissələrinin bölgüsündən ibarətdir.
Bu dualizmin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, ayrıca götürülmüş hər bir problemin tədqiqi empirik və nəzəri bölgüdə effektlidir. Ümumi iqtisadi inkişafın təhlilində bu təsnifat "təsərrüfat sistemi" və "təsərrüfat epoxaları"na ayrılmada təzahür edir. V.Zombarta görə təsərrüfat sistemi xalis mücərrəd-nəzəri düzümdür və onun köməyi ilə realist-empirik tədqiqin obyekti təsərrüfat epoxasına görüntü verilir. Təsərrüfat epoxası daxilində alim "iqtisadi texnika" səviyyəsində dövrilik təsnifatı aparır. Müvafiq təkamül meyarlarına əsaslanaraq hər bir təsərrüfat epoxası ilkin təsərrüfat, kulminasion faza və sonrakı təsərrüfat bölgüsündə əsaslanır.
Zombart bu əsərdə kapitalizm tarixini erkən kapitalizm (XYIII əsrin ikinci yarısında sənaye inqilabına qədər), inkişaf etmiş kapitalizm (birinci dünya müharibəsinə qədər) və gecikmiş kapitalizm kimi inkişaf mərhələlərinə ayıraraq bütövlüklə təhlil etmişdir.
Zombart kapitalizmin iqtisadi inkişaf perspektivlərini nəzərdən keçirərək, "sosial plüralizm" nəzəriyyəsini irəli sürmüşdür. Təsərrüfat formalarının inkişaf tarixindən Zombart belə bir nəticəyə gəlir ki, cəmiyyət inkişaf etdikcə təsərrüfat formaları da artır, belə ki, köhnə formalar itmir, əksinə, yenilərilə yanaşı fəaliyyətlərini davam etdirirlər. Məsələn, orta əsrlərdə Avropada həm kəndli təsərrüfatı, həm biyar - mülkədar təsərrüfatı, həm də şəhər sənətkarlığı paralel mövcud olmuşdur. Sonra kapitalizm yaranmışdır, lakin natural təsərrüfat və sənət mövcud olmaqda davam etmişdir. Zombart belə nəticə çıxarır ki, gələcəyin cəmiyyətində aşağıdakı 6 forma mövcud olacaqdır: kapitalizm, kooperativ təsərrüfat, ictimai təsərrüfat (bura Zombart dövlətə və başqa ictimai təşkilatlara, məsələn, şəhər özünüidarə təşkilatlarına aid olan müəssisələri də daxil edir), natural təsərrüfat, sənət, kəndli təsərrüfatı.
Zombart öz əsərlərində kapitalizmlə sosializmin yaxınlığını sübut etməyə cəhd edirdi. O, deyirdi ki, sabitləşdirilmiş və tənzimlənmiş kapitalizmlə texniki cəhətdən təkmilləşmiş, səmərələşdirilmiş sosializm arasında fərq çox da böyük deyildir və deməli, insanların və insan mədəniyyətinin taleyi üçün təsərrüfatın kapitalistcəsinə, və ya sosialistcəsinə təşkil olunacağı az və ya çox dərəcədə əhəmiyyətsizdir. Sonralar Zombartın "sosial plüralizm" konsepsiyası kapitalizmin təkamülünün mümkünlüyünü əsaslandıran və müasir kapitalizmi xüsusi və ictimai (dövlət müəssisələri şəklində) təsərrüfatların elementlərinin birləşməsi kimi təsvir edən "qarışıq iqtisadiyyat" nəzəriyyəsinin əsasını təşkil edir.
"Konyukturun sabitləşdirilməsi" haqqında təlim də həmçinin Zombarta məxsusdur. Zombart belə hesab edirdi ki, kapitalizm inkişaf etdikcə ziddiyyətlərin aradan qaldırılmasına, yumşaldılmasına və son nəticədə onların tamamilə itib getməsinə meyl üzə çıxır. Zombart konyunkturun sabitləşməsinə kömək edən bir sıra amilləri irəli sürür: kapitalistlər tərəfindən bazar strukturunun daha dərindən dərk edilməsi, konyuktur institutlarının yaradılması, səhmdar cəmiyyətlərin təşkili sahəsində dövlətin rolunu tənzimləyən Mərkəzi bankın ağıllı uçot siyasəti və pul dövriyyəsinin şüurlu təşkili və başqaları. Zombartın fikrincə, dövlətin təsirinin güclənməsi iqtisadiyyatda tsiklik dəyişikliklərin hamarlanmasına, böhranların, işsizliyin aradan qaldırılmasına səbəb olur, kapitalizm tənzimlənən kapitalizm olur.
1934-cü ildə V.Zombartın "Alman sosializmi" əsəri nəşr olunur ki, burada o, iqtisadiyyatın dövlət tənzimlənməsi sistemini nəzərdən keçirir. Almaniya üçün "dövlət sosializmi" şəklində olan sosial idealı o, planlı və ya mütəşəkkil kapitalizm kimi təsəvvür edirdi. Dövlət sosializmi modelinin formalaşması üçün Zombart iqtisadiyyata dövlət müdaxiləsinin zəruriliyini əsas hesab edirdi. O, iqtisadiyyatın gələcək inkişafını və millətin rifahının təmin edilməsini iri istehsalın məhdudlaşdırılması, xırda biznesin və əkinçiliyin hər cür dəstəklənməsi ilə bağlayırdı ki, bu da Zombartın fikrincə, labüd olaraq əhalinin deproletarlaşmasına gətirməlidir.
Bundan başqa, Zombart dövlət tənzimlənməsi sistemində sosial münasibətlərin fəhlə və sahibkarlar arasında əmək qanunvericiliyi, tarif müqavilələri, əmək şəraitinə nəzarət formasında tənzimlənməsinə xüsusi əhəmiyyət verirdi. O, belə hesab edirdi ki, nəticədə prioritet ictimai mənafelər əsasında mənafelər harmoniyası müəyyən olunmalıdır. Sonralar alman sosializminin bir çox elementləri, mərkəzləşdirilmiş idarəetmə, milli iqtisadiyyatın dövlət tərəfindən planlaşdırılması, təsərrüfat sisteminin bütün elementlərinin sərt tabeliyi alman faşist dövlətinin iqtisadi siyasətinin əsasını təşkil etdi.
Zombart öz təlimində təsərrüfat dövrü və təsərrüfat sistemi kimi kateqoriyaları ayırır. Təsərrüfat dövrü dedikdə, Zombart sınaq tədqiqatı obyekti kimi xidmət edən real iqtisadi sistemi nəzərdə tutur. Dövrlərin ayrılması nəzəri cəhətdən formalaşmış modellər - Zombartın fikrincə, 3 qrup elementlə: ruh, forma və mahiyyətlə xarakterizə olunan təsərrüfat sistemləri əsasında həyata keçirilir.
Zombart hesab edirdi ki, inkişaf, təsərrüfat sisteminin təkamülü çoxamilli prosesdir, onun bütün struktur elementlərinin kombinə edilmiş inkişafıdır. İqtisadi inkişafın əsas amili, hərəkətverici qüvvəsi onun sosialpsixoloji səviyyəsi ilə müəyyən olunan təsərrüfat ruhudur.
Kapitalist ruhu, yəni təsərrüfat fəaliyyətinin əsas vadaredici motivi Zombart tərəfindən iki tərkib hissəyə - işgüzarlıq ruhuna və burjua ruhuna ayrılır. İşgüzarlıq ruhu - hər şeydən əvvəl, yeniyə, iqtisadiyyatda yeni kombinasiyaların yaradılmasına, riskə hazır olmaq cəhdidir, maksimum mənfəət almağa cəhddir.
Burjua və ya bürger ruhuna əməksevərlik, sadəlik, qənaətcillik, təsərrüfat bacarıqları, müqaviləyə sadiqlik daxildir. Formaya sosial, hüquqi, siyasi münasibətlərin məcmusu daxildir, mahiyyət isə maddi-texniki istehsal bazası, texnika və texnologiyadır.
Siyasi iqtisadda tarixi istiqaməti yekunlaşdırarkən, demək olar ki, o özünün müxtəlif ifadə variantlarında iqtisad elminin XIX əsrin sonunda düşdüyü böhrandan çıxmağa, bazar iqtisadiyyatının təhlilinə daha həyati yanaşmalar hazırlamağa cəhd edir. Tarix məktəbinin konsepsiyası praktika tərəfindən qoyulan mühüm məsələlərə cavab tapmaq cəhdi demək idi.
İynəcikli qıjı
—  cinsinə aid bitki növü.
Honduriella
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Oleum
Oleum (lat, oleum) – 100%-li sulfat turşusunda(H2SO4) kükürd anhidirinin (SO3) məhluludur.
Ümumi məlumat
Oleum özlü, yağvari rəngsiz maye və ya asan əriyən kristallardır, hər hansı qarışığı olduqda isə müxtəlif rəng çalarlarından ibarət olur. Havada "tüstülənir", su ilə qarışdıqda külli miqdarda istilik ayrılır. Kükürd anhidridinin qatılığı çox geniş miqyasda dəyişə bilər: 1%-dən onlarla faizə kimi. Oleum çox miqdarda özünə suçəkmə xüsusiyyətinə və oksidləşdirici təsirə malikdir. Oleum, həmçinin, özündə aşağıdakı reaksiya üzrə alınan pirosulfat turşusu da saxlayır:
Fiziki xassələri
Sulfat turşusunun sulu məhlulunun qaynama temperaturu onun qatılığının artması ilə artır və H2SO4–ün 98,3 % qatılığında maksimuma çatır. Aşağıda verilən cədvəldən istifadə edərkən, həmçinin, ГОСТ 2184–77 (qüvvədə olan) və ГОСТ 2184–2013 verilən cədvəllərdən də istifadə etmək lazımdır. Sulfat turşusunun sulu məhlulunun və oleumun xassələri
Tərkibində SO3-ün miqdarı artdıqca oleumun qaynama temperaturu aşağı düşür. Sulfat turşusunun sulu məhlulunun qatılığı artdıqca məhlul üzərində olan buxar təzyiqi aşağı düşür və 98,3 % qatılığında minimuma çatır. Oleumda SO3-ün qatılığının artması ilə onun üzərində olan ümumi təzyiq artır. Sulfat turşusunun sulu məhlulunun və oleumun üzərində olan buxar təzyiqi aşağıdakı tənliklə hesablanır:
A və B əmsallarının qiyməti sulfat turşusunun qatılığından asılı olur. Sulfat turşusunun sulu məhlulunun üzərində olan buxar H2O, H2SO4 və SO3 buxarlarının qarışığından ibarətdir. Bu zaman buxarın tərkibi sulfat turşusunun maye halında olan bütün qatılıqlarından fərqlənir (müvafiq azeotrop qarışıq istisna olmaqla). Temperaturun artması ilə dissosiasiya artır: Tarazlıq sabitinin temperaturdan asılılıq tənliyi aşağıda verilmişdir:
Normal təzyiqdə dissosiasiyanın dərəcəsi: 10⁻⁵ (373 К), 2,5 (473 К), 27,1 (573 К), 69,1 (673 К). 100%-li sulfat turşusunun sıxlığını aşağıdakı tənliklə müəyyən etmək olar:
Sulfat turşusu məhlulunun qatılığı artdıqca onun istilik tutumu da azalır və 100%-li qatılıqda minimum olur, oleumun istilik tutumu isə məhlulda SO3-ün miqdarının artması ilə çoxalır. Qatılığın artması və temperaturun azalması ilə istilik tutumu λ azalır: C- sulfat turşusunun % -lə qatılığıdır. Oleum (H₂SO₄•SO₃)ən yüksək özlülüyə malikdir və temperaturun artması ilə bu azalır. Sulfat turşusunun elektrik müqavimətinin ən aşağı həddi sulfat turşusunu 30 və 90% qatılığında, ən yuxarı həddi isə 84 və 99 % qatılığında olur. Oleum üçün ρ-nun minimum həddi SO3 10% olduqda yaranır. Temperaturun yüksəlməsi ilə sulfat turşusunda ρ yüksəlir. Dielektrik keçiriciliyi 100%-li sulfat turşusunda 101 (298,15 К), 122 (281,15 К); krioskopik sabitlik 6,12, ebulioskopik sabitlik 5,33; sulfat turşusunun buxarlarının havaya nüfuz etmə əmsalı temperaturdan asılıdır; D = 1,67•10⁻⁵T3/2 sm²/s. Standartlar ̶ Texniki sulfat turşusu ГОСТ 2184–77 ̶ ГОСТ 2184–77 hazırda ГОСТ 2184–2013 "Texniki sulfat turşusu. Texniki şərtlər". ГОСТ 2184–77 görə oleum sulfat turşusunun növlərindən biridir və texniki, bir də görünüşü yaxşılaşdırılmış olur. Bu standart texniki sulfat turşusunun aşağıda göstərilən növləri üçün nəzərdə tutulur: kontaktlı (yaxşılaşdırılmış və texniki); qülləli və regenerasiyalı oleuma. Cədvəldə texniki sulfat turşusunun OKP kodu verilmişdir
OKP kodu	Tuşunun növü oleum	- yaxşılaşdırılmış	21 2111 0600 Texniki	21 2111 0650
Tətbiqi
Sənayedə sulfat turşusunun, kaprolaktam və çoxlu sayda maddələrin istehsalında istifadə olunur. Üzvi kimyada sulfolaşdırıcı, suçıxarıcı və ya oksidləşdirici reagent kimi istifadə olunur.
Təcrübi işlərin xüsusiyyətləri
Oleum – kəskin aşı maddədir: dəridə güclü yanıqlar yaradır, aşağı reaksiya qabiliyyətli maddələr istisna olmaqla, çox sayda materialları dağıdır. Bütün bunlara baxmayaraq aktivliyi aşağı olan polad tutumlarda saxlanılır. Oleumun ekzotermik reaksiya göstərmək xüsusiyyətini nəzərə alaraq, onu su ilə durulaşdırmaq və ya suya tökmək olmaz. Oleumun durulaşdırılması onun sulfat turşusuna əlavə etməklə həyata keçirilir. Suya tökdükdə su qaynayır və onun üzərində sulfat turşusundan ibarət duman yaranır.
Denali (dağ)
Denali (, 1896-2015-ci illərdə Mak-Kinli dağı ) — Alyaskanın Denali rayonunda 6,190 m hündürlüyü ilə Şimali Amerikanın ən yüksək dağı.
Edita Pyexa
Edita Pyexa ( d.31 iyul 1937; Noyelles-sous-Lens, Fransa) — Sovet və Rus pop müğənnisi, aktrisa. SSRİ xalq artisti (1988).
Denali (dağ)
Dağın ətrafındakı ərazidə yaşayan Koyukon xalqı əsrlər boyu zirvəyə “Denali” deyirdi. 1896-cı ildə bir qızıl kəşfiyyatı, o zamankı prezidentliyə namizəd William McKinley-ni dəstəkləmək üçün "McKinley Mount" adını verdi; bu ad 1917-ci ildən 2015-ci ilə qədər ABŞ - ın Federal hökuməti tərəfindən tanınan rəsmi ad idi. 2015-ci ilin avqustunda, Alyaska əyalətinin 1975-ci il rəhbərliyindən sonra Birləşmiş Ştatların Daxili İşlər Nazirliyi dağın rəsmi adının Denali olaraq dəyişdirildiyini elan etdi.
Edita Pyexa
Həyatı
31 iyul 1937-ci il Fransanın şimalında yerləşən Noyelles-sous-Lansda, Parisdən 200 km məsafədə Polşa ailəsində anadan olmuşdur. 1946-cı ildə anası Felicia Korolevskaya, ögey ata mədənçi Jan Golomb (Jan Gołąb) və kiçik qardaşı 1945-ci il təvəllüdlü Jozef ilə birlikdə Polşaya getdilər, Sileziyanın Boguszov-Qorse qəsəbəsində yaşamağa başladılar. Məktəbdə təhsilini polyak dilində alırdı, Fransada yaşayarkən o dili yalnız danışıq səviyyəsində bilirdi. Eyni zamanda xorda oxuyurdu. Müəllim olmaq istəyən E. Pyexa ona görə də Valbjixdə pedaqoji litseydə oxuyub oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirdi. O həmçinin idmanla məşğul olurdu.
Denali (dağ)
1903-cü ildə Ceyms Vikkerşam, Denaliyə dırmaşmaq üçün ilk uğursuz cəhdini etdi. 1906-cı ildə Frederik Kuk dağı fəth etdiyini iddia etdi, lakin bu təsdiqlənməmişdir və onun qanuniliyi şübhə altına alınır. Denalinin zirvəsinə ilk təsdiqlənən yüksəlişə 7 iyun 1913-cü ildə, Cənub zirvəsinə dırmanan alpinistlər Hudson Stuk, Harri Karstens, Valter Harper və Robert Tatum imza atılmışdır. 1951-ci ildə Bradford Vaşburn ən təhlükəsiz və ən asan yol hesab edilən və buna görə də hazırda istifadə edilən ən populyar olan Qərbi Buttress marşrutunu kəşf etdi.
Edita Pyexa
Həyatı
1955-ci ildə, Qdanskdakı bir müsabiqədən sonra SSRİdə oxumağa istiqamət aldı. A. Qertsen adına Leninqrad Pedaqoji İnstitutunu seçdim, lakin SSRİ-yə gəldikdən sonra məlum oldu ki, həmin il Psixologiya kafedrasına qəbul olmur və Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinə daxil olur, oranı 1964-cü ildə bitirir. Universitetin Fəlsəfə fakültəsinin psixologiya kafedrasında oxuyaraq rus dilini öyrənmiş, Polşa icmasının xoruna daxil olmuş və sonradan konservatoriya tələbələri ansamblının rəhbəri A. Bronevitski tərəfindən ansambla dəvət edilmişdir.
Denali (dağ)
2 sentyabr 2015-ci ildə ABŞ Geoloji Tədqiqatı dağın hündürlüyünün 20320 ft deyil, 20310 ft olduğunu qeyd etdi.
Edita Pyexa
Ailəsi
Atası Stanislav Pyexa 1904-cü ildə anadan olmuşdu. Mədənçi işləmiş 1941-ci ildə silikozdan rəhmətə getmişdi. Anası Felisiya Korolevska polka rəqsi ilə məşğul olurdu. Böyük qardaşı Pavel Pyexa 1927-ci ildə anadan olmuş, atasının ölümündən sonra üç il minada işləmiş, 1944-cü ildə 17 yaşında vərəm xəstəliyindən vəfat etmişdi. Kiçik qardaşı Jozef Qolomb 1945-ci ildə anadan olub. Birinci əri "Dostluq" vokal-instrumental ansamblının yaradıcısı və lideri, bəstəkar A. Bronevitski olub. O, 8 iyul 1931-ci ildə anadan olmuş, 13 aprel 1988-ci ildə vəfat edib. 1956-cı ildə cütlük evlənmiş, 17 fevral 1961-ci ildə qızı İlona Bronevitskaya anadan olmuşdu. O rəssam, televiziya aparıcısıdır. Nəvəsi Stas Pyexa 13 avqust 1980-ci ildə anadan olmuşdur. 7 yaşınadək Gerulis adlandırılmış Stas müğənni, şairdir. 2013-cü ildə 1982-ci il təvəllüdlü Natalya Suxova ilə ailə qurmuşdu. 22 mart 2014-cü ildə nəticəsi Piter anadan olub. 20 may 1986-cı ildə qız nəvəsi Erika Bystrova anadan olmuşdur. O, Moskva Memarlıq İnstitutunu bitirib, dizaynerdir. Onun uşaqğı — nəticəsi Vasilisa isə 2 oktyabr 2013-cü ildə anadan olub. E. Pyexa 1976-cı ildə A. Bronevitskidən boşanmış, elə həmin il Gennadi Şestakov ilə ailə qurmuşdu. 1944-cü il anadan olub, 1994-cü ildə vəfat edən G. Şestakov qaçış üzrə Xabarovsk bölgəsinin çempionu, KQB kapitanı idi. 1983-cü ildə onunla da boşanan müğənni 1994-cü ildə üçüncü dəfə Vladimir Polyakov ilə ailə qurdu, 2006-cı ildə ayrıldı. O, 1938-ci ildə anadan olub. Rusiya Prezidenti Administrasiyasının analitik mərkəzinin işçisi idi. 2009-cu ildə vəfat edib.
Denali (dağ)
Adlandırma
Əsrlər boyu dağın ətrafında yaşayan Koyukon Atabaskaları dağı Dinale ya Denali kimi adlandırırdılar. Bu ad "yüksək" və ya "hündür" mənasını verən Koyukon sözünə əsaslanır. Rusların Alyaskaya sahib olduğu dövrdə dağın adı Bolşaya Qora idi (, bolşaya-böyük, qora-dağ deməkdir). Dağın təməlinə çatan ilk yerli Alyaskalı qızıl kəşfiyyatçısı Frank Densmordan sonra 1880-ci illərin sonu və 1890-cı illərin əvvəllərində dağ qısaca Densmore dağı adlandırıldı.
Edita Pyexa
Fəaliyyəti
1955–1956-cı illər arasında Yeni il gecəsində Sankt-Peterburq Konservatoriyasında Vladislav Şpilmanın "Qırmızı avtobus" (Autobus czerwony) mahnısı ilə çıxış etdi (polyak dilində). İlk tamaşa polşalı tələbənin qələbəsi idi. Dörd dəfə "encore" mahnısını səsləndirdi və artıq ertəsi gün bütün Leninqrad onu və tələbə yoldaşlarını tanıyırdı. Konsertlər universitetdəki işlərə mane ola bilərdi, ona görə də Edita qiyabi təhsilə icazə almaq üçün Moskvaya təhsil nazirinin qəbuluna getdi və buna nail oldu. 1956-cı ildə "Dostluq" adlandırılan ansamblın solisti oldu. Bu ad ansamblın 8 mart 1956-cı ildə Filarmoniyadakı çıxışından əvvəl müğənninin özü tərəfindən qoyulmuşdu. 1956-cı ildə Leninqrad estrada sənətçiləri ilə birlikdə "Qırmızı avtobus" və "Sevgi gitarı" mahnıları ilə konsertdə rol aldı, eyni ildə ilk qeydləri "Langramplastmass"da (səs saxlama vasitəsi) qeyd edildi. 1957-ci ildə "Dünya mahnıları" proqramında "Dostluq" ansamblı və E. Pyexa qızıl medal, Moskvada keçirilən VI Dünya Gənclər və Tələbələr Festivalının laureatı adını qazandı və bundan sonra peşəkar komanda oldu.
Denali (dağ)
Adlandırma
30 Avqust 2015-ci ildə, Alyaskaya prezident ziyarətindən bir qədər əvvəl Barak Obama administrasiyası Denali adının Alaska Coğrafiya Şurasının təyinatına uyğun olaraq bərpa ediləcəyini elan etdi. ABŞ Daxili İşlər Katibi Sally Cevellin, 28 Avqust 2015 tarixində adın Denali olaraq dəyişdirilməsi əmri dərhal qüvvəyə mindi. Cevell, dəyişikliyin "çoxdan gəldiyini" söylədi.
Tarixi
Yukon, Tanana və Kuskokvim çaylarının hövzəsində yaşayan Koyukon Atabaskları dağın ətəyinə çıxışı olan ilk yerli Amerikalılar idi. Britaniya dəniz kapitan və tədqiqatçı, Corc Vankover, 6 may 1794-də dağları qeyd edərkən Denalini görən ilk avropalı olmuşdur. Rus tədqiqatçısı Lavrenti Zaqoskin 1843 və 1844-cü illərdə Tanana və Kuskokvim çaylarını tədqiq etdi və dağı digər tərəfdən görən ilk avropalı oldu.
Edita Pyexa
Fəaliyyəti
1959-cu ildə "Dostluq" ansamblı dağıldı, yeni ansambl A. Bronevitskinin sayəsində SSRİ Mədəniyyət Nazirliyindəki bir nümayişdən sonra fəaliyyətini bərpa etdi.
Denali (dağ)
Tarixi
Susitna çayının qumlarında qızıl axtaran, Vaşinqtonun Sietl ştatında yaşayan Yeni Hampşire əsilli Vilyam Dikkey, Alyaskadan qayıtdıqdan sonra, 24 yanvar 1897-ci ildə yaranan "New York Sun"a hesabat verdi. O hesabatında "Bu zirvənin Şimali Amerikada ən yüksək zirvə olduğuna şübhə etmirik və 20,000 ft hündürlüyündə olduğunu təxmin edirik" cümləsi ilə diqqət çəkdi. Buna qədər Kanadanın Yukon ərazisindəki Loqan dağının qitənin ən yüksək nöqtəsi olduğuna inanılırdı. Sonradan hesabları üçün tərənnüm edilsə də, Dikkey, digər kəşfiyyatçı tərəflərin də dağın 20,000 ft hündürlüyündə olduğunu təxmin etdiyini etiraf etdi.
Edita Pyexa
Fəaliyyəti
L. Parfyonovun sözlərinə görə, altmışıncı illərin əvvəllərində "xarici qonağın davranışları və illərdi davam edən unudulmaz vurğu zəriflik norması hesab olunur".
Denali (dağ)
Hava stansiyası
Yaponiya Alp Klubu 1990-cı ildə Denali zirvəsi yaxınlığında, 18733 ft yüksəklikdə bir meteoroloji stansiya quraşdırdı. 1998-ci ildə bu hava stansiyası Alyaska Fairbanks Universitetindəki Beynəlxalq Arktika Tədqiqat Mərkəzinə bağışlandı. 2002-ci ilin iyun ayında 19000 ft hündürlükdə bir hava stansiyası yerləşdirildi. Yarandığı gündən bəri, avadanlıqların illik yeniləmələri həddindən artıq hava və hündürlük şərtləri üçün qurulmuş xüsusi alət ilə aparılır. Bu hava stansiyası dünyanın üçüncü ən yüksək hava stansiyasıdır.
Hava stansiyası1 dekabr 2003-cü ildə temperaturu -75.5 °F olaraq qeyd etdi. 29 Noyabr 2003-cü ildə temperatur -74.4 °F, küləyin sürəti saatda 29.6 kilometr kimi qeyd alındı.
Edita Pyexa
Fəaliyyəti
1976-cı ilin yayında müğənni A. Bronevitskidən boşandı və "Dostluq" qrupundan ayrıldı. Leninqrad Konservatoriyasının məzunu G. Kleymitsin musiqi rəhbəri olduğu ansamblı təşkil etdi.