cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İnflyasiya
İnflyasiyanın növləri
İl ərzində qiymətlər 10% dən 20%-ə qədər artarsa ölkədə sürətli inflyasiya yaranacaqdır. Belə infilyasiya iqtisadiyyatda ciddi gərginlik yaradır. Ən azından ölkənin maliyyə kredit sahəsinə ciddi təsir göstərir. Ölkəyə investisiya qoyuluşu azalır. Sürətli inflyasiyada kağız pul qiymətdən düşür, istehlak şeylərinin xidmətlərin dəyəri əhalinin pul gəlirlərini qabaqlayır.
İl ərzində qiymətlər 100% dən artıq artarsa ölkədə İfrat (hiper) infilyasiya meydana çıxır. Bu inflyasiya zamanı qiymətlər faizlə yox dəfələrlə artır. Pulun alıcılıq qabiliyyəti demək olar ki yox olur. Əhali ticarət əməliyyatlarını barter üsulu ilə həyata keçirir. İstehsal təşkil oluna bilmir, kəskin aşağı düşür, təklif azalır.
Hiperinfilyasiya zamanı bank sistemi dağılır, bazar mexanizmini, sahibkarlığı "iflic" edir. Hiper inflyasiya gözlənildiyi zamanı biznesdə təlaş yaranır.
Monetarist iqtisadçılar xarakterinə görə inflyasiyanı 2 yerə bölmüşlər; gözlənilən və qəfil.
Gözlənilən inflyasiya müəyyən dövr üçün əvvəlcədən proqnozlaşdırılır müəyyən olunur. Belə inflyasiya zamanı banklar kreditlərin faizini artırır, istehsalçılar öz əmtəə və xidmətlərinin qiymətini qaldırır. Bir sözlə gözlənilən inflyasiyanın iqtisadiyata ciddi zərəri gözlənilmir. Qəfil inflyasiya ani anda baş verir. Birdən-birə qiymətlərdə sıçrayış baş verir. Hətta 10%-lik inflyasiyada belə iqtisadi vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirir. Pul sisteminə və vergi sisteminə mənfi təsir göstərir.
Rəqabətli bazar şəraitinin hökm sürdüyü ölkələrdə açıq inflyasiya gedir. Bu şəraitdə qiymətlər qeyri bərabər sürətdə yüksəlir, iqtisadiyyatda tarazlıq pozulur, belə olmasına baxmayaraq bazar mexanizminin fəaliyyət prinsipi pozulmur.Belə ki, tələb və təklif arasında istər istəməz tarazlığın yaranması bazar mühitini normallaşdırır. Əmtəə və xidmətlərin qiymətinin yüksəlməsi iqtisadiyyata əlavə sərmayə qoyuluşuna gətirib çıxarır. Bu isə istehsalın artmasına və təklifin artmasına qiymətlərin normal hala düşməsinə gətirib çıxarır. Açıq inflyasiya bazar iqtisadiyyatı ölkələri üçün xarakterikdir.
İnflyasiyanın ölçülməsi, miqdarca qiymətləndrilməsi vacibdir. İnflyasiyanın ölçülməsi və ortaya çıxarılan rəqəm iqtisadiyyatın ümumi mənzərəsini əks etdirir. İnfilyasiyanın mövcudluğunu və səviyyəsini ÜDM–un defliyatoru, istehlakçı və istehsalçı qiymətləri indexi və d. üsullarlarla ölçürlər.
İnflyasiyanın səbəbləri
İnflyasiyanın səbəbiləri çox məhəllidir. İnflyasiyanın əmələ gəlmə səbəbləri həm daxili, həm də xarici ola bilər. Xarici səbəblərə əsasən xarici ticarətdən mədaxilin azalması, xarici ticarət və ödəniş balansının mənfi saldosu aid edilir. Daxili səbəblərə ölkə, hökumət daxilində inflyasiyaya səbəb olan prosesləri aid etmək olar.
Doğrudan da inflyasiyanı yaradan səbəbləri müəyyən etmək ən vacib məsələdir. İnflyasiyanı yaradan səbələrə aiddir konkretləşdirək.:
Xərclərin inflyasiyası istehsalat xərclərinin artması nəticəsində qiymətlərin artması deməkdir. Xərclərin qalxmasının müxtəlif səbəbləri var. Ölkə daxili qiymətlərin (bütün növ qiymətlərin) dünya qiymətləri səvviyəsinə çatdırılması, əmək haqlarının qaldırılması, monopolist firmalar tərəfindən qiymətlərin aşağı salınması və s-dir.
Tələb inflyasiyası Keynsçi analizin məhsuludur. Belə ki, tam məşğulluq şəraitində olan iqtisadiyyatda məcmu tələbdəki artım bir çox əmtəə bazarında əmtəələrə olan tələbin artmasına səbəb olacaq və qiymətlər qalxacaq.Yəni, tələb infilyasiyası o zaman meydana gəlir ki, pul gəlirləri məhsul və xidmətlərdən artıq olsun.
Hər ölkənin özündə inflyasiya vaxtı milli xüsusiyyətləri mövcud olur. Bunu ökələrin milli infilyasiyası adlandırmaq olar. Məsələn ABŞ-də (xüsusilə keçən əsrin 60–70 ci illərində) infilyasiya pul, pul dövriyyəsi amili ilə şərtlənmişdir. ABŞ da ərzaq, elektrik enerjisi, mənzil, nəqliyyat, tibbi xidmətlər, enerji resursları, xammal materialları və s nin qiymətləri qalxdığına görə bu həm əhalinin sosial vəziyyətinə, həm də orta və xırda sahibkarlığın inkişafına mənfi təsir etmişdir. Amerika iqtisadçısı Q Minz göstərirdi ki, hələ 50–60-cı illərdə ABŞ-də qiymət artımının ¾ hissəsi iri inhisarların qiymətləri süni şəkildə qaldırması ilə əlaqədar olmuşdur.
Müasir inflyasiyanın fərqləndirici xüsusiyyətləri var: əgər əvvəllər lokal xarakter daşıyırdısa indi o bütün sahələrə daxildir. Əgər əvvəllər uzunmüddətli və qısa müddətli, ya da periodik idisə, indi xroniki hal almış və istehsalda daimi faktordur. İnfilyasiyanın neqativ sosial, iqtisadi nəticələri vardır.Bu özünü aşağıdakı istiqamətlərdə göstərir.
İnflyasiyaya qarşı tədbirlər
Antiinflyasiya siyasətinə nəzər salsaq görərik ki, buna əsas üç yanaşma var.
Birinciyə aktiv büdcə siyasəti (müasir keynsçilər) – dövlət gəlirləri və vergidən istifadə edərək alıcılıq qabiliyyətli tələbə təsir etmək: dövlət öz xərcini azaldır və vergini artırır. Lakin eyni vaxtda investisiyanın və istehsalın aşağı düşməsi baş verə bilər və bu da qarşıya qoyulan məqsədin əksinə gətirib çıxara bilər. Büdcə siyasəti həmçinin tələb aşağı olduqda onun genişləndirilməsi üçün də həyata keçirilir. Tələbin kifayət qədər olmadığı halda dövlət kapital qoyuluşu proqramları və digər xərclər (hətta büdcə kəsri vaxtı), vergilərin azaldılması həyata keçirilir. Düşünülür ki, bu yolla istehlak mallarına və xidmətlərə tələbat artır. Lakin tələbin büdcə yolu ilə stimullaşdırılması 60–70-ci illərdə göstərdi ki, o, infilyasiyanı gücləndirə bilər. Özüdə ki, böyük büdcə kəsri dövlətin xərc və vergilərinin bacarıqla istifadəsini məhdudlaşdırır.
İqtisadi nəzəriyyədə ikinci yanaşma monetarizm tərəfdarlarıdır. Onlar ilk öncə ön plana pul-kredit siyasətini çəkirlər və iqtisadi hadisəyə dolayısı və elastikliklə təsir edirlər. Bu cür tənzimlənmə mərkəzi bank tərəfindən həyata keçirilir. Bu yanaşmanın tərəfdarlırı düşünürlər ki, dövlət alıcılıq qabiliyyətli tələbatı məhdudlaşdırmaq üçün defilyasiya tədbirləri həyata keçirməli, çünki iqtisadi artımın stimullaşdırılması süni yolla məşğulluğun həqiqi səviyyəsinin aşağı salınması inflyasiya üzərində nəzarətin itirilməsinə gətirib çıxardır.
Üçüncü yanaşma – bir çox ölkələrin rəhbərliyi 60-cı illərdən başlayaraq nəzarətdən çıxmış inflyasiyanın qarşısını almağa cəhd göstərərək belə adlanan qiymət və gəlirlər, əsas məqsəd əmək haqqının məhdudlaşdırılması siyasətidir. Belə ki, bu siyasət bazar strateqiyalı yox, inzibati mübarizə yolu olduğundan o həmişə qarşıya qoyulan məqsədə çatmır. İnflyasiya ilə mübarizə metodları birbaşa və dolayısı ola bilər.
Dolayısı metodlar:
Birbaşa metodlar:
İnflyasiyanın sürətini salmaq deməli təsərrüfatda pul və mal kütləsi arasında fərqi azaltmaq deməkdir. Bunun üçün iqtisadiyyatı tarazlaşdıran bütün metodlar uyğun gəlir. Əsas tədbirlərə aşağıdakılar daxildir:
İstehlak bazarını stabilləşdirmək məqsədəuyğundur. Kiçik biznesin istehsal və xidmət sferalarında inkişafını stimullaşdıran sistem yaratmaq, istehsal sahələrinin və dəzgahların icarəsinə (ardınca almaq imkanı olmaqda) dövlət krediti və lizinq kreditinin verilməsi. Kiçik müəssisələrin ilk 3–5 il fəaliyyətinin sığortalanması öhdəliyi — müflisləşmə riski xeyli çoxdur.
Böhran baş verən zaman daxili bazarın və şəxsi eksport fəaliyyətinə ciddi nəzarət olunması üçün dövlət tərəfindən müdafiə üçün səmərəli siyasət yeridilməlidir. Bütün eksport əməliyyatları dövlət tərəfindən idarə olunan bir neçə iri firmalar və sindikatlar tərəfindən komission vergilər üzərində eksport əməliyyatları yerinə yetirlməlidir. İnflyasiyanın qarşısını hər-hansı bir təşkil edilmiş tədbir vasitəsi ilə alınması çox çətindir, deməsək ki, tamamilə mümkün deyil. Bunun üçün iqtisadiyyatda baş verən disproporsiyaların aradan qaldırılması üçün, struktur islahatlar keçirilməlidir.
İnflyasiya monetar və yaxud struktur xarakter daşıya bilər. İnflyasiyanı dövlət büdcəsinin defisiti və mal göndərənlərlə istehsalçıların inhisarları stimullaşdırır. Ona görə də inflyasiya prosesi ilə mübarizə metodları adətən kompleks xarakter daşıyır.
Antiinflyasiya siyasəti
Antiinflyasiya siyasəti inflyasiya proseslərinə qarşı mübarizə ilə bağlı tədbirlər sistemi vasitəsilə həyata keçirilir. Dövlətin antiinflasiya siyasəti əsasən, iki formada: aktiv (fəal) – inflyasiyanı törədən səbəbləri aradan qaldırmaqla və adaptasiya (uyğunlaşma) – inflyasiyaya uyğunlaşmaq və onun mənfi cəhətlərini azaltmaqla həyata keçirilir. Antiinflasiya siyasətinin iki istiqaməti var: a) məcmu tələbin tənzimlənməsi; b) məcmu təklifin tənzimlənməsi. Keynsçilər birinci istiqaməti, monetaristlər isə ikincini müdafiə edirlər.
Keynsinanti inflyasiya siyasəti
İngilis iqtisadçısı C.M. Keynsin nəzəriyyəsinə görə, əhəmiyyətli dövlət sifarişlərini iri özəl firmalara yönəldib səmərəli tələb yaratmaqla təklifin səviyyəsini yüksəltmək olar. Multiplikasiya səmərəsi nəticəsində istehsal həcmi artacaq və işsizlik azalacaq. Təklifin çoxaldılmasının digər aləti əlavə investisiya cəlb edən ucuz kreditlərdir. Beləliklə, dövlət sifarişləri və ucuz kreditlərlə fəallaşdırılmış məcmu təklifin güclənməsi qiymətlərin enməsi və inflyasiyanın azalması ilə nəticələnir. Belə Antiinflyasiya siyasəti dövlət büdcəsi kəsirini artırır və bu kəsiri ödəmək üçün Keyns gələcəkdə ödəniləcək dövlət borclarından (istiqrazlarından) istifadə edilməsini təklif edir. Bu siyasət uzun müddətli dövrdə müsbət səmərə verir.
Monetarist antiinflyasiya siyasəti
İnflyasiya ilə mübarizənin radikal üsulu. Monetaristlər təklif etmişdir. Monetarizm istiqaməti sonralar – Keynsin inflyasiya ilə mübarizə alətlərinin müsbət və mənfi cəhətləri təcrübədən bəlli olanda meydana gəlmişdir. Bir sıra ölkələrin dövlət borcu o qədər artmışdı ki, artıq onun daha da çoxalması praktiki cəhətdən mümkün deyildi. Monetaristlərin əsas ideyası məcmu tələbin aşağıdakı istiqamətdə azaldılmasıdır: 1) müsadirə tipli pul islahatları, yaxud əmanətlərin dondurulması (yerinə yetirilən proqramın birinci mərhələsində həyata keçirilməlidir) və ölkədə pul kütləsinin azalması ilə tələbin azaldılması; 2) sosial proqramların hesabına büdcə kəsirinin azaldılması; bahalı kreditlər tətbiq etməklə dotasiyaların, subsidiyaların azaldılması, bu öz növbəsində istehlakçı və investisiya tələbini aşağı salır, qeyri-səmərəli istehsalı müflisləşməyə, məhsul buraxılışını isə tənəzzülə aparır (proqramın 2-ci mərhələsində yerinə yetirilir); 3) güclü müəssisələrə aşağı vergi dərəcəsi tətbiq etməklə onların həvəsləndirilməsi, bu, investisiyaların, əmtəə təklifinin artmasına, həmçinin qiymətlərin düşməsinə səbəb olur və proqramın üçüncü mərhələsində həyata keçirilir. Birinci iki mərhələdə məcmu tələbi azaldan, 3-cü mərhələdə əmtəələrin həcmini artırmağı mükafatlandıran mexanizmlər tətbiq edilir. Monetarizm inflyasiyanı tamamilə pul fenomeni hesab edir, pul kütləsini kəskin azaltmağa və inflyasiyanı tezliklə aşağı salmağa imkan verən şok terapiyası metodunu təklif edir. Lakin bu metod istehsalın əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşməsi və əhali məşğulluğunun ixtisarı ilə müşayiət olunur. İnflyasiya ilə mübarizədə hansı konkret tədbirlərin seçilməsi onun hər bir ölkədə malik olduğu spesifik xüsusiyyətləri və dərinliyi ilə şərtlənir.
Antiinflyasiya tənzimlənməsi
İnflyasiya ilə mübarizə tədbirlərinin həyata keçirilməsi prosesi antiinflyasiya tənzimlənməsi adlanır. İqtisadi təcrübədə əsas tənzimləmə metodları aşağıdakılardır:
Həssan Diyab
Həssan Diyab — Livan Respublikasının baş naziri.
Erkən Həyatı və Təhsili
Diyab 1959-cu ildə Beyrutda anadan olub. 1981-ci ildə Surrey Universiteti, 1982-ci ildə Lids Bektt Universitetinin, 185-ci ildə Bath Universitetinin məzunu olub.
Şəxsi Həyatı
Nüvvar Məvləvi və 3 uşağı ilə Beyrutda yaşayır. Sünni müsəlmandır.
Hu Yon-So
Karyerası
Hu Yon-So Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2000-ci ildə Avstraliyanın Sidney şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Bürünc medal uğrunda oyunda Norveç yığmasına 22:20 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Sidney Olimpiadasını 4-cü yerdə başa vurdu.
Daha sonra Hu Yon-So Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Danimarka yığmasına 38:36 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Afina Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Yan Karlos Hurtado
Yan Karlos Hurtado Ançiko (5 mart 2000-ci ildə anadan olub) — Venesuela Primyera Diviziya təmsilçilərindən olan Deportivo Taçira klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Venesuela futbolçusudur.
Milli karyerası
Hurtado Venesuelanın U-20 millisi ilə 2017 FİFA U-20 Dünya Çempionatında iştirak etmişdir. Vanuatu millisi ilə görüşdə Hurtado altıncı qolun müəllifi olmuş və komandası 7-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Kristofer Nkunku
Kristofer Nkunku (14 noyabr 1997-ci ildə anadan olub) — Pari Sen-Jermen FK B klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən Fransa futbolçusudur.
Karyerası
Nkunku öz peşəkar karyerasında debütünü 8 dekabr 2015-ci ildə UEFA Çempionlar Liqasında Şaxtyor Donetsk FK klubuna qarşı oyunda etmişdir. O, evdə 2-0 qazandığı oyunda 87-ci dəqiqədə Lukas Mouranın yerinə meydana çıxmışdır.
Karyera statistikası
9 aprel 2016-cı il məlumatlarına əsasən.
Tərkibbənd
Tərkibbənd (ərəbcə: tərkib və farsca: bənd) — Klassik Şərq, o cümlədən Azərbaycan ədəbiyyatında şeir forması.
Tərkibbənd mövzu və vəzn etibarilə bir olub, müxtəlif qafiyə sisteminə malik klassik şeir formalarından biridir. Füzulinin "Mənəm ki qafiləsalarikarivani - qəməm" tərkibbəndi məşhurdur.
Ruhi Bağdadinin 17 bəndlik tərkibbəndi ona şöhrət qazandırıb. Bu tərkibbənd həcv olub, sosial məzmundadır.
Azər Bəydili də bu üslubdan istifadə etmişdir.
Tanacetum persica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Fleshgod Apocalypse
Fleshgod Apocalypse — 2007-ci ildə Perucca şəhərində yaradılmış İtaliya metal musiqi qrupu.
Haqqında
Qrupun ilk demo albomu 2007-ci ildə "Promo '07" adlı albomları produser Stefano "Saul" Morabito dəstəyi ilə yayımlandı.Qrup növbəti il albom üçün İtaliyan  Septycal Gorge, Modus Delicti və Onirik kimi qruplarla birlik də çalışmağa başlayıb."Neurotic Records" albom şirkəti ilə müqavilə imazalandı və 2008-ci ildə qrup  Behemoth, Origin, Dying Fetus, Hate Eternal, Suffocation və Napalm Death kimi məşhur metal qruplarla Avropada konsertlər də çıxış etdi.2008-ci ilin mayında qrup özünün ilk studio  "Oracles" albomunu yazdırdı.Həmin ilin dekabrında qrup "Neurotic Records" ilə əməkdaşlığı dayandırmağı qərara aldı və 2009-cu ikdə "Willowtip" albom şikəti ilə müqavilə imzalayaraq "Oracles" albomunu yenidən çıxartdılar.2011-ci ilin mayında isə qrup bütün dünya üzrə qastrollar da çıxış etmək üçün "Nuclear Blast" albom şirkəti ilə müqavilə imzalayaraq, "Agony" albomlarını çıxartdılar.Bu albomdan sonra qrup Şimali Amerika və Avropada konsertlər də çıxış etdilər.
Yens Stoltenberq
Həyatı
Yens karyerasına Norveçdə solçuların əsas mətbuat orqanı olan "Arbeiderbladet" qəzetində jurnalist kimi başlamışdır. 1985–1989-cu illərdə Norveç Fəhlə Partiyasının gənclər təşkilatına rəhbərlik etmişdir. 1993–1996-cı illərdə Qru Harlem Brundtland hökumətində ticarət və energetika naziri, 1996–1997-ci illərdə Turbyorn Yaqland hökumətində maliyyə naziri olmuşdur.
2000-ci ilin martında baş nazir vəzifəsini tutmuş, 10 sentyabr 2001-ci ildə keçirilən seçkilərdə onun partiyası 24% səslə öz tarixinin ən zəif nəticəsini göstərərək məğlub olmuşdur.
Diaspor muzeyi
Diaspor muzeyi — Yəhudi xalqının muzeyi (ivrit dilində:‏בית התפוצות‏) — Ramat-Əvivdəki (Tel-Əviv, İsrail) Tel-Əviv muzeyinin kampusu ərazisində yerləşən Naxum Qoldman adına yəhudi diasporunun muzeyi
Yens Stoltenberq
Həyatı
2002-ci ildə Norveç Fəhlə Partiyasının rəhbərliyində Turbyorn Yaqlandı əvəz etmiş və 12 sentyabr 2005-ci il seçkilərində qalib gələrək 17 oktyabr 2005-ci ildə yeni hökumətə rəhbərlik etməyə başlamışdır. 2009-cu il seçkilərində də yüksək nəticə göstərərək növbəti 4 il müddətində hakimiyyətdə qalmışdır. 2013-cü il seçkilərində Stoltenberqin partiyası parlamentdə üstünlüyü itirdi və onun hökuməti istefaya getdi.
28 mart 2014-cü ildə vəzifələrinin icrasına 1 oktyabr 2014-cü ildən başlamaqla NATO-nun növbəti baş katibi seçilmişdir.
Diaspor muzeyi
Tarixi
Diaspor muzeyi 1978-ci ilin mayında təşkil olunmuşdur və bu dövrün ən müasir incəsənət muzeylərindən biri hesab olunur.
Diaspor evinin yaradılması ideyasını keçmiş və müasir yəhudi diasporunun abidəsini yaratmağa səy göstərən Ümumdünya yəhudi konqresinin banisi və prezidenti Naxum Qoldman təklif etmişdir.
Audio-vizual displeylərdən istifadə olunmaqla yəhudi xalqının 2600 il bundan əvvəl İsrail torpaqlarından qovulmasından bu günədək əsrlər boyu bütün dünyaya səpələnmiş yəhudi diasporunun tarixini nümayiş etdirir.
Şair Abba Kovnerin təklifi ilə muzey 6 tematik hissəyə bölünmüşdür. Sərgilər mərtəbələr və mövzular üzrə yerləşdirilmişdir.
Livan prezidenti
Livan Prezidenti — Livan Ərəb Respubliksının 22 noyabr 1943-cü il tarixindən seçilən başçıları.
Chelaseius vicinus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Ayapbergen Musayev
Ayapbergen Musayev — Xalq şairi. XX əsr qaraqalpaq ədəbiyyatının banilərindən biri.
Haqqında
Ayapbergen Musayev 1880-ci ildə anadan olub. Onun şeir yazmağa meyli lap gənc yaşlarından özünü büruzə vermişdir. Məsələn, Ayapbergen Musayevin "Gölə tərəf qaç" şeiri hələ əlyazma şəklində nəşr olunan "Qızıl müəllim" ("Qızıl muqallim") (1930, № 1) jurnalında nəşr olunmuşdur. A.Musayevin şeirləri hələ ilkin dövrlərdə dildən-dilə gəzirdi, həmyerliləri şairin əksər əsərlərini əzbər bilirdilər. Son dərəcə bacarıqlı deklamsiyaçı Jumamurat Zülabi onun əsərlərini tez-tez xalq arasında əzbərdən oxuyardı. Hələ yaradıcılığının ilkin dövründə o, satirik və yumoristik şeirləri ilə tanınırdı. Bu şeirlərdə əsas ən cəmiyyətdə olan eybəcərliklər tənqid atəşinə tutulurdu. Lakin şairin yaradıcı potensialı 20-ci illərdə daha güclü şəkildə açılmağa başladı. Musayev öz yaradıcılığında əsas etibarı ilə həyatı əks etdirir, yeni sosialist həyatında olan sarkastik-ironik tərəfləri, onda yeni mənəvi-əxlaqi də yərlərin formalaşmasına mane olan xüsusiyyətləri göstərirdi. A.Musayevin əsərlərinin mövzusu rəngarəng və çoxplanlıdır. Əgər onun əsərlərinin bir qismində aydın, obrazlı rənglərlə sosial qeyri-bərabərlik ifşa edilir və burada bəzi ənənəvi elementlərdən yararlanmaqla mübaliğədən və başqa bədii ifadə vasit ələrindən istifadə edilirsə, digərlərində şəxsiyyətin mahiyyətini, onun ictimai-sosial bütövlüyünü, insanın zahiri təbiətinin təsvirini təhlildən kənarda saxlayırdı. Şairin yaradıcılığı üçün xarakterik olan başlıca bir şey insanın daxili aləminə baxış idi. A.Musayev əsərlərini olduqca aydın, obrazlı aforistik bir dillə qələmə alırdı.
A.Musayev qaraqalpaq xalqının şifahi-poetik və klassik irsinə böyük hörmətlə yanaşırdı. Doğma poeziyanın dərin bilicisi olan şair əsərlərində xalq motivlərindən məharətlə istifadə edirdi. Təsadüfi deyildir ki, hələ 30-cu illərdə A.Musayev ilk folklor etnoqrafik ekspedisiyası zamanı öz doğma aulunda (Konqrad rayonunda) çoxsaylı qaraqalpaq nəğmələrini qələmə almışdı.
Onun yazdığı poetik nümunələr sırasında "Başlayır", "Verməyin", "Onların var", "Qaraqalpaqların var", "Harada?", "Gölə qaç", "Qara eşşək", "Dostlar", "Ekspromtlar", "Qazax bəyə" və digərləri daha geniş yayılmışdır. "Qaraqalpaq ların var" şeirində şair doğma diyarın və xalq həyatının geniş mənzərəsini yaradır və onun ənginliklərini — göllərini, təbiətini, ceyranlarını, marallarını, cigitlərini maraqlı boyalarla təsvir edirdi.
Baccharis vincifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ferdinand Barbedinni
Ferdinand Barbedinni (doğum 10 yanvar 1810, Sent Martin-de-Fresnay, Kalvados - ölüm 21 mart 1882, Paris) — fransız karxanaçı və dəmirçi. Bürüncdən hazırladığı əsərləri ilə məşhurdur. Barbedinni Aşil Kolla ilə birlikdə heykəllərin nüsxələrini yaradan firma yaratmışdır. Firma 1200-ə qədər əsərin nüsxəsini yarada bilmişdi.
Həyatı və karyerası
Ferdinand Ferdinand Barbeddinin atası Kalvadosdan olan kiçik fermer olub. 1822-ci ilə kimi Paris kağız düzəldən məktəbdə şagirdlik edib. 1834-cü ilə kimi Barbedinni uğurlu divar kağızı istehsalçısı olub. Onun əsas məqsədi Antik və İntibah dövründən əsərləri yenidən istehsal etmək idi. O, karyerasına Parisdə divar kağızı satıcısı kimi başlayıb. 1838-ci ildə o, heykəllərin bürüncdən dəqiq miniatür surətlərini yarada bilən qurğu hazırlamış Aşil Kolla ilə əməkdaşlığa başladı. Onlar birlikdə Avropa üzərində muzeylərdən antik heykəllərin miniatürlərini satmaq biznesinə başladılar. Onların firmaları Kolla & Barbedinni adlanırdı və antik və müasir dövr heykəl nümunələrinin yenidən hazırlanmasına ixtisaslaşmışdır. Bu, incəsənətin məişətə daxil olmasını mümkün etdi. 1843-cü ildən onlar yaşayan rəssamların əsərlərini artıraraq öz hüdüdlarını genişləndirdilər və həmçinin minalanmış ev əşyalarını yaradaraq çeşidləri artırırdılar. 1870-ci ildə Fransa–Prussiya müharibəsinin başlaması ilə firma qısa müddətə metal çatışmazlığına görə artilleriya toplarının istehsalına başladı, amma sonra iş qaldığı yerdən bərpa edildi. 280px|thumbnail|left|Barbedinninin [[Parisin Per-Laşez məzarlığında yerləşən qəbirüstü abidəsi.]] "The F. Barbedinni" zavodu Parisdə 1838-ci ildə Ferdinand Barbedinni və ilk mexaniki heykəl çevirənin ixtiraçısı olan Aşil Kolla tərəfindən yaradılıb. Onlar ilk növbədə Yunan və Roma mənşəli antik heykəllərin bürünc nüsxəsini istehsal etdilər. Onlar 1843-cü ildə həmin dövrdə yaşayan François Rudun əsərlərinin bürünc nüsxələrini hazırlamaq haqda onunla ilk müqavilələrini bağlayırlar. Bir çox rəssamı və zavodu müflis edən 1848-ci il maliyyə süqutu və inqilabı onlara da təsir etdi. Barbedinni David D'Angers, Yan Baptiste Klesinqer ilə razılığa gələn və hətta Anton Luis Barye və başqaları üçün şans yaradan Parisin bir çox heykəltəraşları ilə müqavilələr həyata keçirdi. 1850-ci ilə qədər firma həmçinin geniş çeşiddə dekorativ obyektlər hazırlayırdı: çilçıraqlar, vazlar və mebellər. 1850-1854-cü illərdə firma Parisdəki Hotel de Ville üçün İntibah üslubunda mebellər hazırladı. 1851-ci ildən firma beynəlxalq sərgilərdə müxtəlif medallar almağa başladı, bu medallara 1862-ci ildə Londona Beynəlxalq Sərgidə 3 nominasiyada qazandıqları medallar da daxil idi.
Aşik Kolla 1859-cu ildə vəfat etdi və Ferdinand Barbedinni firmanın yeganə sahibi oldu. Bu vaxt Parisdə 63 Rue de Lancry küçəsində yerləşən firmanın 300-dən çox işçisi var idi. Barbedinni 1865-ci ildə Bürünc İstehsalçılarının Birləşməsinin prezidenti təyin edildi və 1885-ci ilə qədər bu postda qaldı. 1870-ci ildə Fransa–Prussiya müharibəsinin başlanması ilə metal xammalının çatışmazlığı onların heykəltəraşlığı dayandırmasına gətirib çıxardı, lakin o, firmanın bağlanmaması məqsədilə artilleriya toplarının istehsalı üçün Fransa hökuməti ilə müqavilə bağladı. Müharibədən sonra o heykəllərin onun tökməsinə davam etdi və müxtəlif heykəltəraşlarla müqavilələr imzalamaq üçün daha çox səy göstərdi.
Barbedinni 1876-cı ildə Anton Luis Baryenin satışından 125 tökmə model alıb. O, bu heykəllərin çox uğurlu metaltökmə və satış nüsxələrini hazırladı. Ferdinand Barbedinni 21 mart 1892-ci ildə vəfat etdi və o, Per-Laşez məzarlığında dəfn edildi. onun ölümü bütün heykəltəraşlıq dünyasını kədərləndirdi. Albert Susse onun haqda "millətin qüruru" fikrini söyləmişdir. Ölümündən sonra firmaya rəhbərlik onun qohumu Qustab Leblanka keçdi və o da Barbedinninin yüksək standartlarını davam etdirdi. Barbedinninin minadan düzəldilmiş işləri ilk dəfə bu sərgidə nümayiş etdirilmişdir. Bu, 19-cu əsrdə Fransada minadan düzəldilmiş işlərin başlanğıcı edirdi. 1886-cı ildə o, Société d’Encouragement pour l’Industrie Nationale tərəfindən the Jean Goujon Qızıl Medalına layiq görüldü. Firma satış həyata keçirmək üçün Almaniya, Böyük Britaniya və Amerika Birləşmiş Ştatlarında filiallar yaratdı. Leblank modellərin və məhsulların hüquqlarını Auquste Rodinin də daxil olduğu heykəltəraşlardan aldı, həmçinin Emmanuel Fremietin də daxil olduğu heykəlləri aldı. Firma 1952-ci ilədək Leblankın rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərdi. Firmada təxminən 1200 əsər yenidən hazırlanmışdı, onların arasında Mikelancelo, Luka della Robbia və Anton-Luis Baryenin də işləri var idi. Həmçinin firma tarixi əhəmiyyəti olan büstlər də hazırlayırdı.
XBRL
XBRL - (eXtensible Business Reporting Language). Maliyyə hesabatlarını elektron şəkildə təqdim etmək üçün açıq standart. XBRL formatı XML dilinə əsaslanır. XBRL dilinin spesifikasiyası müstəqil beynəlxalq qurum olan XBRL International, Inc tərəfindən işlənib hazırlanır və dərc olunur.
Xarici keçidlər
http://www.fasb.org/jsp/FASB/Page/SectionPage&cid=1176157087972
https://www.workiva.com/solutions/xbrl-and-ixbrl
Hərbi blokada
Hərbi blokada — hərbi əməliyyat, müəyyən obyektin, qoşun qrupunun, şəhərin və ya dövlətin təcrid olunması, mühasirəsi ; qurudan, havadan və dənizdən onun ətraf aləmlə əlaqələrini kəsmək yolu ilə həyata keçirilir. Hərbi blokada blokadaya alınan qruplaşanı təslim olmağa vadar etmək, düşmən dövlətin hərbi-iqtisadi qüdrətini sarsıtmaq v s. məqsədlər daşıyır. Aşağıdakılar hərbi blokada obyekti ola bilər:
Şəhərlərin, yaxud qalaların ələ keçirililəsi məqsədi ilə blokada edilməsi isə hərbi blokadanın mühasirə formasıdır.
Əfəndilər (Qubadlı)
Əfəndilər — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Həmzəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süquta uğramasından və bolşeviklərin işğalına məruz qalmasından sonra, 1923-cü ilin iyulunda Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir və Zəngəzur qəzalarının bir hissəsindən Kürdüstan mahalı (sonradan qəza) təsis edilmişdir. Əfəndilər kəndi mahalın bir hissəsi olmuşdur. Kürdüstan qəzası ləğv edildikdən sonra Əfəndilər Qubadlı rayonunun tərkibinə daxil edilmişdir.
1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. Kənd 25 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Coğrafiyası
Əfəndilər kəndi Həkəri çayının sahilində, İncə düzündədir.
Əhalisi
1856-cı il "Qafqaz təqvimi"nə görə, əhalisi kürd dilində danışan şiə kürdlərdən ibarət olmuşdur.
Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamlarının siyahısı
thumb|right|250px|"Əməkdar rəssam" fəxri adının döş nişanı
1991
17 may 1991-ci ildən:
20 dekabr 1991-ci ildən:
1992
4 mart 1992-ci ildən:
1993
3 fevral 1993-cü ildən:
1999
9 oktyabr 1999-cu ildən:
2000
18 dekabr 2000-ci ildən:
2002
30 may 2002-ci ildən:
2006
25 sentyabr 2006-cı ildən:
29 dekabr 2006-cı ildən:
2007
15 may 2007-ci ildən:
1 avqust 2007-ci ildən:
2008
22 sentyabr 2008-ci ildən:
2009
3 avqust 2009-cu ildən:
31 avqust 2009-cu ildən:
2010
26 noyabr 2010-cu ildən:
2011
3 may 2011-ci ildən:
4 iyul 2011-ci ildən:
2012
18 aprel 2012-ci ildən:
2013
20 may 2013-cü ildən:
25 iyun 2013-cü ildən:
10 dekabr 2013-cü ildən:
2014
5 aprel 2014-cü ildən:
2015
30 dekabr 2015-ci ildən:
2016
1 iyun 2016-cı ildən:
29 iyul 2016-cı ildən:
2017
27 sentyabr 2017-ci ildən:
27 noyabr 2017-ci ildən:
28 dekabr 2017-ci ildən:
2018
27 may 2018-ci ildən:
31 iyul 2018-ci ildən:
2020
5 mart 2020-ci ildən:
2021
16 oktyabr 2021-ci ildən:
Liu Hsin
Liu Hsin Hun dövləti Xan Çaonun son imperatorudur. O atası Yaonun ölümündən sonra imperator olsa da həmin Şi Le tərəfindən tutularaq öldürüldü.Şi Le həmçinin Liu Yin və digər qardaşlarını da öldürdü. Bütün hun əyanlarını edam edən Şi Le Xan Çaonun varlığına son qoydu.
Chileseius camposi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Sen-Feliks-de-Sorq
Kommuna təxminən Paris dən 560  km cənubda, Tuluza şəhərindən 130  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 65  km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 117 yaşda (15-64 yaş arasında) 83 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 34 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 70.9%, 1999-cu ildə 70.7%). Fəal olan 83 nəfərdən 74 nəfər (46 kişi və 28 qadın), 9 nəfər işsiz (1 kişi və 8 qadın) idi. 34 hərəkətsiz 8 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 7 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
I Saurmaq
I Saurmaq — I Parnavazın tək oğlu idi. Əyanlar o hakimiyyətə gələndə birləşib ona qarşı üsyan edirlər, Saurmaq isə qonşuları olan Vaynaxlardan kömək alaraq üsyanı yatırır. O Selevkilərlə dost münasibəti yürüdürdü və Aynina tanrıçasına sitayiş edirdi. E.ə.159-ci ildə vəfat etdi, oğlu olmadığı üçün yerinə kürəkəni I Mirian keçdi.
Diplom işi (film, 1979)
Məzmun
Rəssamlıq məktəbinin tələbəsi heykəltaraş Mahmud (Şamil Süleymanov) tətil günlərində kəndə nənəsinin yanına gəlir və burada öz diplom işi üçün həmkəndlisi Zümradı (Firəngiz Mütəllimova) canlı model seçir. İş başa çatanda Zümradın qohumları, onların ardınca bütün kənd camaatı Mahmuddan tələb edir ki, qızla evlənsin. Gənc rəssam qaçmaqla canını qurtarır. Axı, o, işləyəcəyi bütün canlı modellərlə evlənə bilməz ki...
Film haqqında
Film rejissor Cahangir Mehdiyevin kinoda ilk işidir.
Kinokomediya yazıçı A.İbanoidzenin "İmeretiyasayağı evlənmə" romanının motivləri əsasında çəkilmişdir.
Film Mərkəzi televiziyanın (Moskva) sifarişi ilə çəkilmişdir.
Liu Yin
Liu Yin bir hun şahzadəsi idi. Liu Yaonun oğlu idi olan Liu Yin böyük sərkərdə olmaqla birlikdə 329-cu ildə Şi Le tərəfindən edam edilmişdi.
Maltusçular
Maltusçular — (yeni maltusçularda deyilir. Bunların opponentləri onları qara fikirli, pessimist adlandırırlar) belə fikirdədilər ki, əgər müasir ənənələr saxlanılarsa dünya əhalisi həddindən çox artacaq, dünya indikinə nəzərən daha çox çirklənəcək, bir çox ehtiyat növləri deqrodasiya olunacaq və yaxud tükənəcəkdir.
Onlar inanırlar ki, hazırkı vəziyyət ciddi siyasi və iqtisadi toqquşmalara (kolliziya) gətirib çıxaracaq, nə qədər ki, varlılar varlanacaq, kasıblar isə kasıblayacaq nüvə və adi silahlardan istifadə etməklə müharibə təhlükəsi artacaqdır.
O hesab edirdi ki, əhalinin eksponensial qanunla artması, nəticədə məhdud ərzaq ehtiyatlarının qurtarması baş verəcək və bu zaman aclıqdan, xəstəliklərdən və müharibələrdən əhalinin sayı azalacaqdır.
I Farnavaz
I Farnavaz — İberiyanın ilk tarixi hökmdarıdır. Əmisi Samara Mtsxeta ətrafındakı gürcü qəbilələrinin başçısı (mamasaxlisi) idi. O knyaz Azoya qarşı silahlı üsyan qaldırmışdı. Ona bu işdə Kolxida hökmdarı Küji və Azoyun ordusundan 1000 əsgər də qoşulmuşdu. Parnavaz qalib gələrək 27 yaşında İberiyanın ilk hökmdarı oldu.
Kartlis tsxovreba görə I Parnavaz Gürcü əlifbası yaradıcısı olduğu bilinir.
İslahatları
O Gürcüstanı müxtəlif eristaviliklərə böldü və hərəsinə bir idarəçi təyin etdi. Tiflisin 22 km şimalında baş tanrı Armazi üçün eyniadlı bir qüllə ucaltdı. 65 il hökmdarlıq etdikdən sonra öldü və yerinə oğlu I Saurmaq keçdi.
Kim Hyan-Ki
Kim Hyan-Ki (d. 31 yanvar 1980) — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
Kornukopçular
Kornukopçular — (bunların tənqidçiləri bunlara “realis olmayan texnoloji optimistlər” deyirlər) adlandırırlar. Bu termin latınca “cornucopia” yəni bolluq buynuzu mənasına gələn zənginlik simvolundan götürülmüşdür.
Kornukopçuların əksəriyyəti iqtisadçılardır. Onlar inanırlar ki, müasir ənənələri saxlamaqla iqtisadi inkişaf və texnoloji nəaliyyətlər daha az əhaliləşmiş, daha az çirklənmiş və daha zəngin ehtiyatlara malik dünya cəmiyyətinin qurulmasını təmin edəcəkdir.
Baabda Sarayı
thumb|Livan Prezidenti thumb|Baabda Sarayı - 1947
Baabda Sarayı,-Livan prezidentinin rəsmi iqamətgahı.
Tarixi
Baabda sarayı Müdafiə Nazirliyi və digər müxtəlif hərbi postlarla əhatə olunmuşdur. 2005-ci ilin ortalarında təhlükəsizlik səbəbi ilə nazirlər görüşlərinin adi məkanı tərk edildikdən sonra nazirlərin görüşlərinə ev sahibliyi etməyə başladı.İndi nazirlərin görüşləri Baabda Sarayında və Böyük Seraildə alternativ qaydada keçirilir.
Abbas Dabılov
Abbas Dabılov (1898-1970) - XX əsr Özbəkistanın və Qaraqalpaqstanın xalq şairi və qissəxan.
Həyatı
Abbas Dabılov 1898-ci ildə Taxtakupır rayonunda anadan olub. O, yaradıcılığında qaraqalpaq klassik poeziyasının ən yetərli ənənələri əksini tapmış və o, XX əsrdə bu ədəbiyyatın ənənələrini özünəməxsus şəkildə davam və inkişaf etdirmişdir. A.Dabılovun uşaqlığı böyük ehtiyac içərisində keçmiş, gənclik dövründə o, Ural ətrafı qazaxların içində olmuşdur. Eyni zamanda o, qissəxanlıq sənətinə yiyənlənməklə istedadlı qiraət ustası kimi tanınmışdı. Abbas Dabılov qədim xalq dastanlarını çox böyük məharətlə ifa etmiş və nəticədə onun yaradıcılığı həm də ona uzun illər ərzində «Bahadır» (1945-1966) poema-dastanını yazmağa təsir etmişdir. Bu, elə bir epik əsərdir ki, burada doğma xalqın milli xüsusiyyətləri və Qaraqalpaqstanın XIX əsrdəki həyatının realist hadisələri əks olunmuşdur. Abbas Dabılovun «Bahadır» poema-dastanı qaraqalpaq ədəbiyyatının özünəməxsus hadisəsi hesab olunur. Yüksək poetik ənənələrə söykənən bu əsərə görə Abbas Dabılov Berdax adına Qaraqalpaqstan Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür. O, Özbəkistanın və Qaraqalpaqstanın xalq şairi olmuşdur. A.Dabılovun ehtiyac içində keçirdiyi illər onun «Arzu» şeirində öz realist təsvirini tapmışdır. A.Dabılovun XX əsrin 30-cu illərində qələmə aldığı «Yoldaşlar», «Artellərdə birləşin» şeirləri də mövzu və məzmun baxımdan maraq kəsb edir. Bu nümunələrdə qaraqalpaq xalqının yeni təfəkkür tərzi öz əksini tapmışdır. Burada Qaraqalpaqstanda gedən yeniliklər qələmə alınır, kollektivləşmə təqdir edilir. Həmin dövrdə hətta Abbas Dabılovun kolxoz sədri də işləmişdir.
Böyük Vətən Müharibəsi illərində Abbas Dabılov vətənpərvərlik pafosu ilə fərqlənən şeirlər yazmışdır. Bu baxımdan onun «Qorxaq cigit nəyə lazımdır?» şeiri səciyyəvidir. Xalq arasında A.Dabılovun «Berdağa», «Bizim Nökis», «Yaz», «Öyrən», «Bibis ənəm» kimi şeirləri daha populyar olmuşdur. Xalq nəğmələrinin və dastan ənənələrinin, yazılı ədəbiyyatın – Nəvai və Məhdumqulu, Berdax və Haciniyaz ənənələrinin davamçısı olan A.Dabılov şeirlərində qaraqalpaq dilinin bütün zəngin obrazlı xüsusiyyətlərindən yetərincə istifadə etməyə çalışırdı. A.Dabılovun əsərlərinin əksər hissəsi özbək, qazax, rus və digər dillərə tərcümə olunmuşdur. Rus dilinə tərcümə olunan əsərlərin mütərcimlərı sırasında A.Qolemba, S.Severtsev, A.Xaustov, P.Kobrakov və digərlərinin adlarını çəkmək olar.
Abbas Dabılov 1970-ci ildə vəfat etmişdir.
Əliquluuşağı
Əliquluuşağı — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Əliquluuşağı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Qubadlı rayonunun Əliquluuşağı kəndi Məlikəhmədli kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Əliquluuşağı kənd Soveti yaradılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad olunub.
Toponimikası
Keçmiş adı Qarabaşlı olmuşdur. Kənd əvvəllər bir qədər aralıda yerləşirdi. Sonralar Qarabaşlı kəndindən Aliquluuşağı nəslinə mənsub ailələr indiki ərazidə kəndin bünövrəsini qoymuşlar. Kənd həmin nəslin adını daşıyır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.
Əhalisi
"1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu"na görə, kənddə 118 evdə 222 tatar (sonralar azərbaycanlı) yaşayırdı.
Sen-Şeli-d’Obrak
Sen-Şeli-d’Obrak  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sen-Şeli-d’Obrak kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12214.
Kommuna təxminən Paris dən 480  km cənubda, Tuluza şəhərindən 165  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 39  km şimal-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 549 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 296 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 218 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 78 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 73.6%, 1999-cu ildə bu 72.8%). Fəal 218 nəfərdən 206 nəfəri (111 kişi və 95 qadın), 12 nəfəri işsiz (3 kişi və 9 qadın) idi. Aktiv olmayan 8 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 47 nəfər təqaüdçü, 23 nəfər digər səbəblərə görə.
Qafqaz Albaniyasının incəsənəti
<div class="floatright" style="background-color:#EEEEEE;border:1px; font-size:90%; solid #C8C8C8;padding:1em;text-align:center"> 220px Göyçay rayonunun Yenikənd kəndi ərazisindən aşkarlanmış Qafqaz Albaniyasına aid (II əsr) gümüş nimçə, Ermitaj.
92px 137px Müasir Naxçıvan şəhəri ərazisindən aşkarlanmış və Cavanşirin təsvir edildiyi Qafqaz Albaniyası dövrünə aid (VII əsr)tunc büxurdan, Ermitaj (solda) və Mingəçevir kilsə kompleksi ərazisindən aşkarlanmış zoomorf saxsı qab, Azərbaycan Tarix Muzeyi (sağda) Qafqaz Albaniyasının incəsənəti — Qədim Şərq incəsənəti ilə əlaqəli olan tarixi və regional incəsənətdir. Qafqaz Albaniyasının müstəqil və vassal dövlət kimi mövcud olduğu e.ə. II əsrdən b.e.-nın VIII əsrinə kimi onun tabeliyinə daxil olmuş ərazilərdə yaranmış və inkişaf etmiş incəsənət ənənələri İslamın yayılmasından sonra da müxtəlif formada davam etmiş və yerli xalqların orta əsrlər incəsənətinin formalaşmasına təsir göstərmişdir.
Arxeoloji materialların öyrənilməsi, tədqiqatçılara Qafqaz Albaniyası incəsənətinin inkişaf mərhələləri haqqında fikir söyləməyə imkan vermişdir. Orta əsrlər alban incəsənəti qədim dövrdə Qafqaz Albaniyası sənətkarlarının yaratdıqları özüllər üzərində inkişaf etmişdi. Qafqaz Albaniyası incəsənəti erkən dövrdə təbiəti və xarakteri baxımından dini ideyalara əsaslansa da, birinci əsrdən yeni dövrün başlanması ilə dinin təsiri bir qədər zəifləyir və feodalizmin mənşəyi və inkişafı ilə bağlı yenilikçi ideyalar yayılır. Yüksək səviyyədə mənimsənilmiş humanist ideyaların istiqamət verdiyi ikinci mərhələ dini və məzhəbi ənənələrin üstünlük təşkil etdiyi əvvəlki mərhələnin özülləri üzərində inkişaf etməkdə idi.
Arxeoloji tədqiqatların gedişində, xüsusilə qəbirlərdə aşkar edilmiş bəzək əşyaları öz formalarının və istifadə olunmuş materialların rəngarəngliyi ilə fərqlənir. Bunlar metaldan, şüşədən, gildən, pastadan, müxtəlif qiymətli və yarımqiymətli daşlardan hazırlanırdı. Bəzək əşyalarının tərkibinə qadın tacları (çələngləri), boyunbağılar, qolbaqlar, üzüklər, asma bəzəklər, sancaqlar, toqqalar, muncuqlar, müxtəlif tikmə, bəzəklər və sair daxildir.
Ən qədim alban dulusçuluq nümunələri çox rəngliliyi və mürəkkəb naxış-bəzək sistemi ilə seçilir. Qədim yerli ənənələrə əsaslanan Albaniya incəsənəti antik dövrdə müəyyən dərəcədə tənəzzülə uğrayır, daha erkən inkişaf dövrlərini səciyyələndirən rəngkarlıq sənəti qeyb olur; keramikaya vurulan əlvan naxışlar başlıca olaraq daha bəsit xarakter daşıyır. Bununla birlikdə Albaniya bədii keramikasının istehsalında özünü xüsusilə parlaq şəkildə büruzə verən dekorativ-tətbiqi sənətin daha da inkişaf etdiyini qeyd etmək lazımdır.
Zərgərlik
Arxeoloji tədqiqatlar zamanı, xüsusilə qəbirlərdə aşkar edilmiş bəzək əşyaları öz formalarının və istifadə olunmuş materialların rəngarəngliyi ilə fərqlənir. Bunlar metaldan, şüşədən, gildən, pastadan, müxtəlif qiymətli və yarımqiymətli daşlardan hazırlanırdı. Bəzək əşyalarının tərkibinə qadın tiaraları (çələngləri), boyunbağılar, qolbağlar, üzüklər, asma bəzəklər, sancaqlar, toqqalar, muncuqlar, müxtəlif tikmə, bəzəklər və sair daxildir. Əsasən Mingəçevir, Yaloylutəpə, Xınıslı, Qəbələ, Qaratəpə, Qalagah, Şortəpə, Qırlıtəpə və digər Albaniya abidələri qazıntılarından məlum olan, nəcib metallardan və qiymətli daşlardan hazırlanmış bəzək əşyaları müəyyən qrup təşkil edir.
Bəzək əşyalarının böyük bir qrupu antik dövrdə geniş yayılmış qolbağlardan ibarətdir. Qolbağlar tuncdan, gümüşdən, qızıldan, dəmirdən hazırlanırdı. Ayrı-ayrı keramik qolbaq nümunələri də məlumdur. Qolbağların ön kəsiyi dairəvi yaxud üçbucaqvaridir, çox vaxt zoomorf başcıqlar şəklində düzəldilən ucları bəzilərində aralıdır, səthi ya saya, ya da ornamentlidir; bu qolbağlar yalnız bəzək əşyaları deyil, həm də albanların ideoloji təsəvvürlərini əks etdirən ayin əşyaları idi.
Boyunbağılar əsasən o dövrün ən erkən qəbirlərinin materiallarından tanışdır. Ucları bir qədər genişləndirilmiş, bitişdirilməmiş, batıq ornamentlə bəzədilmişdir. Alban kişi və qadın qəbirlərində tez-tez üzük və sırğalara rast gəlinir — bunlar formaca bir-birindən fərqlidir. Sırğalar əlvan metallardan, dəmir və sümükdən düzəldilirdi. Üzüklər isə tökmə və döymə üsulu ilə düzəldilirdi; bəzən qiymətli daşlardan və şüşələrdən qaş qoyulur, zoomorf təsvirlər, həndəsi ornamentlərlə təchiz olunurdu. Qaşlı üzüklər möhür rolunu oynayırdı və xronoloji cəhətdən, bir qayda olaraq, qaşsız üzüklərə nisbətən daha sonralara aiddir. Üzük-möhürlərin xarici nümunələri adətən Romadandır. Onlar Qafqaz Albaniyasının Roma ilə geniş əlaqələrə malik olmasını təsdiq edir.
Bəzək əşyaları arasında sırğalar xüsusi yer tutur. Qızıl sırğalar Mingəçevir, Yaloylutəpə, Xınıslı, Qalagah, Şatırlı (Bərdə) və başqa yerlərdə aşkar edilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, Şatırlı antik məskəni yaxınlığında olan qəbiristanda qazıntı zamanı müxtəlif zərgərlik məmulatı ilə birlikdə tökmə üsulu ilə sırğalar və digər bəzək şeyləri hazırlamaq üçün işlədilən daş qəliblər tapılmışdır. Bəndlər bəzək şeyləri arasında mühüm yer tutur. Gümüş, tunc, dəmir bəndlərə qəbirlərin əksəriyyətində təsadüf edilir. Xarici ölkələrdə hazırlanmış bəndlər arasında əsasən Roma bəndləri çoxdur. <div class="floatleft" style="background-color:#FBF7F6;border:1px; font-size:90%; solid #C8C8C8;padding:1em;text-align:center"> 200px 87px İsmayıllıda (solda) aşkarlanmış qızıl sırğa (I–III əsrlər) və Mingəçevirdə (sağda) aşkarlanmış zınqlrov şəkilli qızıl sırğa (I–III əsrlər)
135px 155px Mingəçevirdə (sağda) aşkarlanmış qızıl üzük (II–III əsrlər) və İsmayıllıda (sağda) aşkarlanmış qızıl üzük-möhür (I–III əsrlər) Azərbaycan Tarix Muzeyi
Arxeoloji qazıntılar nəticəsində əsasən tuncdan olan çoxlu miqdarda müxtəlif sancaqlar üzə çıxarılmışdır. Onlardan bəzilərinin başı tunc zəncirlərlə bəzədilmişdir. Rəngarəng toqqalar, piləklər, asma bəzəklər və xüsusilə həm yerli ustalar tərəfindən düzəldilən, həm də kənardan gətirilən müxtəlif muncuqlar da külli miqdarda tapılmışdır. Muncuqlar əsasən antik dünyanın məşhur mədəniyyət mərkəzlərindən gətirilirdi və digər gətirilmə materiallarla birlikdə bunlar sübut edir ki, eramızdan əvvəl IV–I əsrlərdə və eramızın I–II əsrlərində Qafqaz Albaniyası Qara dənizin şimal sahilində yerləşən şəhərlərlə, Parfiyanın, Romanın, Mesopotamiyanın, Misirin, Hindistanın, Suriyanın şəhərləri ilə geniş ticarət əlaqələri və mədəni əlaqələr saxlamışdır. Albaniya ərazisində ehtiyatı bol olan əlvan daşlar keyfiyyətdə ən yaxşı gətirilmə nümunələrdən geri qalmayan bəzək şeyləri və möhürləri düzəltməkdə yerli sənətkarlar üçün xammal mənbəyi idi. Miladdan əvvəl I minilliyə və miladın ilk əsrlərinə aid olan, əsasən hellinizm dövlətlərində, Romada kəsilmiş sikkələrdən ibarət dəfinələr və ayrı-ayrı sikkələr, habelə albanların öz sikkələri aşkara çıxarılıb öyrənilmişdir. Gümüş alban sikkələri Bərdə, Xınıslı, Qəbələ, Nüydü, Qırlartəpə abidələrindən məlumdur. Aşkara çıxarılmış sikkə dəfinələrinin tədqiqi göstərir ki, həmin sikkələr eramızdan əvvəl III əsrin axırlarından etibarən Albaniyada zərb edilib yayılmışdır.
Qafqaz Albaniyasının zərgərlik sənəti məhsulları çeşid çoxluğu, yüksək sənətkarlığı və zənginliyi ilə fərqlənir. Albaniyanın metalişləmə və daşişləmə sənəti məhsullarında əvvəllər antik, ellin, sonralar isə Sasani ənənələrinin təsiri güclü idisə, zərgərlik sənəti əsas etibarilə yerli bədii ənənələr zəminində inkişaf edirdi. Azərbaycanın antik dövr zərgərlik məmulatı üçün səciyyəvi olan bir çox bəzək ünsürləri və bədii formalar sonrakı yüzillərdə daha da təkmilləşmişdi. Bu cəhət özünü Mingəçevirdə aşkar edilmiş VI əsrə aid edilən qızıl sırğalarda daha parlaq göstərir. Sırğada I–III əsrlərin məmulatında daha çox təsadüf olunan arxaik forma — bir-birinə lehimlənmiş "buğdaların" əmələ gətirdiyi kiçik piramida daha mükəmməl icra texnikası ilə yerinə yetirilmişdir: əgər əvvəllər "buğda" bilavasitə sırğanın qulpuna lehimlənirdisə, bu dövrdə artıq "buğda" ilə sırğanın əyrisi arasında içi boş kürəcik yerləşdirirdilər.
Zərgərlikdə əqiqdən geniş istifadə edilirdi. Qafqazda ən qədim vaxtlardan bu daşın ecazkar gücünə inam var idi. O dövrün zərgərləri sırğa düzəldərkən müxtəlif rəngli daşların yaratdığı estetik təsir gücündən istifadə etməyə çalışırdılar. Sallama qızıl tanalar çox vaxt qaş üçün işlədilən daşların müxtəlif formalarını nümayiş etdirmək xatirinə hazırlanırdı. Üçkünc, ellipsvari, dairəvi, düzbucaqlı və dig həndəsi formalı rəngarəng daşlar sırğaların dekorativ-bədii şəkli müəyyənləşdirirdi. Sonralar zərgərlik məhsullarının kompozisiyası sadələşsə də çeşidi artırdı. "Yarpaq" sırğa ürək formasını alır. Belə qaşın yerləşdirildiyi çərçivənin yanlarında hər birinə muncuq salınmış dörd qızıl qarmaqcıq bənd edilirdi. Şimali Azərbaycan zərgərləri başqa bədii-texnoloji üsuldan da istifadə edirdilər: daşı çərçivəyə salınır, bununla onun plastik formasını və rəngini daha qabarıq nəzərə çarpdırırdılar. Əgər əvvəllər qaş qızıl məmulatının ayrı-ayrı quruluş ünsürlərinin bədii formasını daha qabarıq göstərmək xatirinə qoyulurdusa, sonralar metal detallar daşın formasından asılı olmağa başlamışdı.