cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kosmoqonik miflər
Göy obrazlı mifoloji toponimlər
Göydəlləkli – Ağsu rayonunda kənd. Şirvan düzündədir. Kəndin adı göy («yaşıllıq» mənasındadır) sözündən və dəlləkli (ərəb şamlı tayfasının tirələrindən birinin adı) etnonimindən ibarətdir. Mülahizəyə görə keçmişdə eyni adlı Dəlləkli kəndindən fərqlənmək üçün həmin toponimə göy komponentini əlavə etmişlər (80, 117).
Ancaq faktlar heç də yuxarıdakı mülahizənin doğruluğunu tədqiq etmir. Çünki Göydəlləkli kəndinin salındığı yer yaşıllıq deyil. Ola bilsin ki. Göydəlləkli kəndi Göglər və Dəlləkli tayfa adlarının birləşməsindən əmələ gəlmişdir ki, bu da azərbaycanlıların «göy»ü müqəddəs hesab etmələri ilə əlaqədardır.
Göynük – Şəki rayonunda iki kəndin adı. Aşağı Göynük və Yuxarı Göynük. Şəki rayonunun ən məşhur və böyük kəndlərindən olan Aşağı və Yuxarı Göynük kəndlərinin etimologiyası demək olar ki, araşdırılmamışdır. Mənbələrə (112, 46) əsaslanaraq demək olar ki, Göynük toponimi «göy» və «-lük» komponentlərindən ibarətdir və quruluşca düzəltmədir. Həmin toponimdə «göy» məfhumu yerin - ərazinin yaşıllığını deyil, təmizliyini, saflığını ifadə edir ki, bu da «göy» sözünün mifoloji anlamından doğan məsələdir. -lük şəkilçisi isə adlardan ad düzəldən leksik şəkilçidir ki, Göynük toponimində «ı» saiti «n» samiti ilə əvəz olunmuşdur.
Ümumiyyətlə, göy sözü Azərbaycan dilində bir neçə müxtəlif məna çalarlığı bildirir. Göy sözündən söhbət açan T.Əhmədov, Q.Qeybullayev, N.Əsgərov və başqa tədqiqatçılar bu morfemin əsasən iki mənasını – səma, göy qübbəsinin rəngi kimi mavi və çəmənlik, otluq yerləri ifadə etməsini qeyd etmişlər. Yuxarıda adları çəkilən müəlliflərin əksəriyyəti «göy» morfeminin birinci olaraq səma ilə bağlılığını əsaslandırmışlar.
Yuxarıdakı fikri əsas götürərək demək olar ki, Göyçay, Göy nohur, Göytəpə çay, Göy göl çay, Göy bulaq toponimləri qədim Azərbaycan türklərinin mifik təfəkkürü ilə səsləşir.
Göy su – İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında, indiki Basarkeçər (Vardenis) rayonunda kənd (60, 113). İ.Bayramov Göy su toponimini izah edərkən yazır ki, «toponim rəng bildirən göy sözü ilə qədim türk dilində «çay» mənasında işlənən su sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Hidrotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponim-dir» (19, 431). Bizə görə Göy su toponimi «göy çay» mənasını deyil, «təmiz, şəffaf su» mənasını ifadə edir. Qərbi Azərbaycanda yerləşən Göyçə, Göy çay və digər topo-nimlər də göy rəngi ilə yox, təmizlik duruluq mənaları ifadə edən «göy» sözü ilə əlaqədardır. Bu da həmin toponimlərin mifoloji köklərlə bağlılığını sübut edir. Göydağ – Ağbabada, Türkiyə sərhədlərində olan bu dağ bəzi mənbələrdə Kökçədağ kimi xatırlanır və «Kitabi-Dədə Qorqud» dastanındakı Kökcə dağla lakolizə edilir. İ.Bayramov «Göy dağ» oronimindəki göy komponentinin  rəng bildirməsini qeyd edərək, həmin toponimi təsviri  oronim hesab edir (19, 427-428). Digər ədəbiyyatlarda da Göy komponentli Qərbi Azərbaycan toponimlərində göy sözü rəng bildirən element kimi izah olunur (19, 429).
1828-1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır (122, 321). «Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti» kitabında belə bir məlumat verilir ki, Göyulus kəndinin adı Anadoluda yaşayan Boz Ulus elinin admı əks etdirir (21, 321). Azərbaycan toponimlərinin inkişaf sistemlərini nəzərə alaraq, söyləmək olar ki, Göyulus kəndinin adı haqqında yuxarıda verilən məlumat həqiqətə o qədər də uyğun gəlmir. Ona görə ki, Azərbaycan toponimlərinin təsviri adlandırılmasında. Bozun göyə keçməsinə təsadüf olunur. Həmin oykonimin etimoloji cəhətdən ən doğru izahı bu adın «Göy» etnonimi ilə əlaqələndirilməsidir ki, bu da gök qəbiləsindən olan insanların yaşadıqları yer mənasına gəlir. Bu etnosun adının isə mifoloji dünyagörüşlə bağlılığı heç kimdə şübhə doğurmur.
Göykənd – İrəvan əyalətinin Abaran nahiyəsində məzlə adı olan bu söz də həmin «gög» etnonimi ilə əlaqədardır. Bu toponimi başqa bir variantda izah etmək mümkün deyil. Mürəkkəb toponimdir. «Göy tayfasından olanların yaşadığı yer» deməkdir. Göyronus, Göynərli toponimlərinin də əsasında göy komponenti durur.
Quqar – Ermənistanda Pəmbək bölgəsində tarixi mahal adı. Erməni mənbələrində Quqark kimi adı V əsrdən çəkilir. Bir mülahizəyə görə Quqark indiki Borçalı və Axalsix rayonlarının ərazisini əhatə edirdi. K.V.Treverə görə I əsr müəllifi Strabonun qeyd etdiyi Qoqarena Albaniya-İberiya sərhədində yerləşirdi (123, 73). Q.Qeybullayev quqarları türk mənşəli etnos adlandırsa da, onların sonradan Qafqaza sakların tərkibində gəlmələrini söyləyir. İ.Şopen «Quqar» adını əsassız olaraq gürcü mənşəli hesab etmiş və onu «Kartli dağı» kimi məna-landırmışdır (122, 647). H.Mirzəyev isə «Quqar» sözünün digər türk dillərində də işlənən variantlarını tutuşduraraq belə qənaətə gəlir ki, həmin söz başqa türk xalqlarında kökər, qoqar, kükər və s. formalarda işlənsə də, sözün kökündəki «kök» ümumtürk sözüdür (115, 113).
H.Mirzəyev, İ.Bayramov, V.Əliyev və digər tədqiqatçılar Quqar toponiminin türk mənşəli olmasını artıq əsaslandırmışlar (85, 56; 19, 242; 43, 96). Ancaq həmin tədqiqatçılardan A.Bayramovun mülahizələri daha dəqiq və əhatəlidir. O, həmin toponim haqqında erməni, gürcü, rus və Azərbaycan mənbələrini dəqiqliklə araşdırmış və belə nəticəyə gəlmişdir ki, «coğrafi ad quqar tayfa adından törəmişdir. Quq-ar, tat-ar, kanq-ar, av-ar və s. türk mənşəli tayfa adları göründüyü kimi, bir model (qəlib) əsasında formalaşaraq bir sistem əmələ gətirmişdir. Deməli, qoq qədim türklərdə, eləcə də müasir türk dillərinin bir çoxunda gög göy anlayışını bildirən söz, həm də tayfa adıolmuşdur. Etnonimin sonunda işlənən -ar, -ər şəkilçiləşmiş söz kimi tayfa adlarında əks olunur, «k» isə cəmlik, topluluq bildirir» (17, 38-39, 166). Müəllifin Quqar toponimi haqqındakı fikirləri tamamilə həqiqətə uyğundur və həmin mülahizədən aydın olur ki, ta qədimlərdə quqar etnonimi şəxs adı ilə və şəxs adı da öz növbəsində mifoloji obraz-tanrın adı – «göy» tanrısı ilə bağlı olmuşdur. Quqar çay – hidronimi də həmin ərazinin adı ilə əlaqədar olaraq formalaşmışdır.
Quqar toponimi o qədər qədim tarixə malikdir ki, onun etimologiyasının araşdırılması, açılması Azərbaycanlıların və ümumiyyətlə türklərin etnogenezini müəyyənləşdirməyə kömək edir. Elə bu səbəbdəndir ki, ermənilər və gürcülər Quqar sözünü daima özlərininkiləşdirməyə çalışmışlar.
Azərbaycan dilinin onomastik sistemini, xüsusilə də toponimiyasını dərindən araşdırdıqca aydın olur ki. Dilimizdə qeydə alınan toponimlərin böyük bir hissəsi etimoloji cəhətdən mifik təfəkkürümüzlə əlaqədardır. Araşdırmalar göstərir ki, kosmoqonik miflər mifoloji kateqoriyalar içərisində nə qədər mühüm yerə malikdirlərsə, həmin miflərlə əlaqədar yaranan toponimlər də digər mifoloji toponimlər içərisində bir o qədər mühüm yer tutur.
Araşdırmalar göstərir ki, kosmoqoniya ilə bağlı toponimlər 3 yerə ayrılırlar: 1.  Günəşlə bağlı formalaşan toponimlər: Günəşli, Ərgünəş, Günəvşa, Dədəgünəş, Gündə və s.
Ayla bağlı olaraq meydana gələn mifoloji toponimlər: Aygünlü, Ayrım, Aydoğmuş, Qaşqay və s.
Göy mifoloji obrazı ilə əlaqədar olaraq yaranan mifoloji toponimlər:Göylər, Göydağ, Göynüyən, Gövsu, Quqar və s.
Karlovı Varı diyarı
Karlovı Varı diyarı — Çexiyada I dərəcəli inzibati – ərazi vahidi. Diyarın inzibati mərkəzi Karlovı Varı şəhəridir.
Hüseynəli mirzə Qovanlı-Qacar
Hüseynəli mirzə Qovanlı-Qacar (1788-1835) — İran şahzadəsi, vali.
Həyatı
Hüseynəli mirzə Qovanlı-Qacar (anası Bədircahan xanım Məhəmmədcəfər xan qızı Ərəb) 1788-ci ildə dünyaya gəlmişdi. Mədrəsə təhsili almışdı. Fərmanfərma ləqəbi daşıyırdı. 1801-ci ildə Fars əyalətinə vali təyin olunmuşdu.
Şiraz əyaləti iki qardaş; Hüseynəli mirzə ilə Həsənəli mirzənin nəzarətində idi. Bu iki qardaş çox var-dövlət toplamış və yavaş-yavaş mərkəzə qarşı çıxmağa başlamışdılar. Mərkəzə ödəmələri gərəkən vergini bütün ixtarlara rəğmən ödəmirdilər. Şah onarlı yerində oturtmaq üçün öz ordusu ilə Şiraza səfər etmək istədi. 1829-cu ilin yayında Şah öz ailə üzvləri və ordusu ilə Şiraza yollandı. Heç bir şavaş olmadan Hüseynəli mirzə və Həsənəli mirzə şahın istiqbalına gəlib, vəfadarlıqlarını ortaya qoydular. Onların, Qacar imperatorluğunun şahına qarşı savaş elan edəcək gücləri, cəsarətləri yox idi. Şah, Şiraz problemini həll etdikdən sonra Həmədanda ailəsi ilə bir yerdə dincəlməyi düşündü. Lakin Xuzistanın isti çöllərindən keçərkən Şahın qadınları çox rahatsızlanmışdılar.
Hüseynəli mirzə 1835-ci ildə vəfat edib. Onun törəmələri Fərmanfərmayi soyadını daşıyırlar.
Ailəsi
Hüseynəli mirzə Hacı Zəciyyə xanım Məhəmmədqulu xan qızı Qasımlı-Avşarla, Nadir mirzə Qırxlı-Avşarın qızı ilə, Əmirgunə xan Zəfərənlu-Kürdün qızı ilə, Türkmən qızı ilə, Mazandaranlı, Şirazlı qızlarla ailə qurmuşdu. Rzaqulu mirzə, İmamqulu mirzə, Şahrux mirzə, Keyxosrov mirzə adlı oğulları vardı.
Karlovı Varı diyarı
Coğrafiya
Bölgə Çexiyanın qərbində yerləşir, şimal-şərqdə Ustetsk bölgəsi ilə, cənub-şərqdə Pilsen bölgəsi ilə, cənub və şimal-qərbdə isə Almaniya ilə həmsərhəddir.
Bölgədəki ən yüksək nöqtə Ore dağlarında Klinovets (dəniz səviyyəsindən 1244 metr yüksəkdir), ən aşağı yer (dəniz səviyyəsindən 320 metr) Karlovı Varı bölgəsinin sərhədi yaxınlığında yerləşir. Bölgənin iqlimi və torpağı kənd təsərrüfatı üçün o qədər də əlverişli deyil. Bölgədə faydalı qazıntılar var: qəhvəyi kömür və dəmir filizinin kiçik bölmələri. Meşə ərazisi rayon ərazisinin 43% -ni tutur, kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar ərazinin cəmi 17% -ni təşkil edir ki, bu da ölkə üzrə orta göstəricidən azdır.
İqtisadiyyat
Karlovı Varı, Marianske Lazne, Frantiskovy Lazne kimi məşhur kurortların yerləşməsi ilə əlaqəli olan Karlovı Varı və Çeb bölgələrində turizm inkişaf etdirilmişdir. Sokolov bölgəsində sənaye böyük əhəmiyyət daşıyır - enerji, kömür mədəni, kimya sənayesi və maşınqayırma. Bölgədə şüşə sənayesi, toxuculuq, çini istehsalı, musiqi alətləri istehsalı müəssisələri var.
Bölgə nisbətən sıx bir dəmir yolu şəbəkəsi ilə təchiz edilmişdir. Eyni zamanda, bölgənin avtomobil nəqliyyatı infrastrukturu artan nəqliyyat intensivliyinə tam uyğun gəlmir.
Kosmoqonik miflər
Göy obrazlı mifoloji toponimlər
Kosmoqonik miflərlə bağlı mifotoponimlərə Azərbaycanın hər yerində və eləcə də digər türk dilli xalqların yaşadığı ərazilərdə müəyyən fonetikdəyişikliklərlə rast gəlinir. Kosmosla əlaqədar olaraq yaranan mifoloji toponimlərin hamısını etimoloji cəhətdən nəzərdən keçirərkən bir daha aydın olur ki, Azərbaycanda qeydə alınan mifoloji toponimlərin hamısı mifoloji obraz – teonim-etnonim-toponim istiqamətində inkişaf yolun keçmişdir. Kosmoqoniyailə bağlı yaranan mifoloji toponimlər həm oykonimləri, həm oronimləri, həm də hidronimləri əhatə edir.
Gödəkdağ
Gödəkdağ — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. 1 yanvar 2010-cu il vəziyyətinə görə Qarabulaq kənd inzibati-ərazi dairəsinə daxildir.
Coğrafiyası
Kənd rayonun inzibati mərkəzi olan Başkeçid şəhərindən 9 km qərbdə, Başkeçid yaylasında yerləşir.
Əhalisi
Kənddə 1886-cı ildə 16 ailədə 171 nəfər, 1926-cı ildə 26 ailədə 155 nəfər azərbaycanlı yaşayırdı.
17-24 yanvar 2002-ci il Ümumgürcüstan əhali siyahıyaalınmasının rəsmi yekunlarına əsasən kənddə yaşayan 362 nəfər əhalinin 100 %-i etnik azərbaycanlılardan ibarətdir.
1 yanvar 2010-cu il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən kənddə 419 nəfər əhali yaşayır.
Təhsil
Hazırda kənddə bir ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir.
Baccharis arassatubaensis
Baccharis arassatubaensis Baccharis arassatubaensis Baccharis arassatubaensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Nisbi ünvan
Nisbi ünvan — kompüterin yaddaşında yeri başlanğıc nöqtədən (baza ünvanından) olan məsafə (sürüşmə) kimi müəyyənləşdirilən sahə (oyuq). Nisbi ünvanı müəyyənləşdirmək üçün, adətən, baza ünvanının üzərinə sürüşmə əlavə olunur.
Atım mənim, muradım mənim (film)
Atım mənim, muradım mənim qısametrajlı sənədli televiziya filmi Azərbaycan Televiziyası nda istehsal edilmişdir. Film Azərbaycanda atçılığın tarixindən və inkişafından bəhs edir.
Məzmun
Film Azərbaycanda atçılığın tarixindən və inkişafından bəhs edir.
Çizə
Çizə — iranın Qəzvin ostanının Qəzvin şəhristanının Aşağı Tarım bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.Çizə kəndinin yaxınlığında bir böyük mis yatağı yerləşir ki 2020-ci ildə istismara verilib.
Atım mənim, muradım mənim (film)
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Çizə
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 87 nəfər yaşayır (30 ailə). Əhalisi Azərbaycan türklərindən ibarətdir.
Həsənəli mirzə Qovanlı-Qacar
Həsənəli mirzə Qovanlı-Qacar (1789-1855) — İran şahzadəsi, vali.
Həyatı
Fətəli şahın altıncı oğlu Həsənəli mirzə (anası Bədrcahan xanım) 1789-cu ildə anadan olmuşdu. Saray təhsili almışdı. Şücaəssəltənə ləqəbinə layiq görülmüşdü. 1815-ci ildən Yəzd, Kirman və Şiraz əyalətlərini idarə etmişdi.
Həsənəli mirzə asi Hacı Firuz mirzənin qiyamını yatırmışdı. Sonra Xorasanda baş vermiş üsyan ocağanı söndürmüşdü.
Atası vəfat edəndən sonra doğma qardaşı Hüseynəli mirzəni taxt-tac uğrunda gedən mübarizədə müdafiə etdiyinə görə Məhəmməd şah tərəfindən kor edilib Ərdəbildə gözaltına alınmışdı.
Həsənəli mirzə 1855-ci ildə vəfat edib.
Ailəsi
Həsənəli mirzə Murtuzaqulu xan Qovanlı-Qacarın qızı ilə, İbrahim xan Dəvəli-Qacarın qızı ilə, İshaq xan Türbətinin qızı ilə, Qumlu bir xanımla ailə qurmuşdu. Hülaku mirzə, Ərqun mirzə, Oqtayqaan mirzə adlı oğlu, Əxtərüssəltənə xanım adlı qızı vardı.
Neoseiulus australograminis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Miconia pastazana
(Miconia pastazana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Atəşgah (film, 2001)
Atəşgah qısametrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Nazim Rza İsrafiloğlu tərəfindən 2001-ci ildə çəkilmişdir. Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmişdir. Film tarix boyu atəşpərəstlərin məbədi olan və deyilənə görə Hindistandan gəlmiş tacirlər tərəfindən inşa edilən Suraxanı rayonu ərazisində yerləşən Atəşgah haqqındadır.
Məzmun
Film tarix boyu atəşpərəstlərin məbədi olan və deyilənə görə Hindistandan gəlmiş tacirlər tərəfindən inşa edilən Suraxanı rayonu ərazisində yerləşən Atəşgah haqqındadır.
Atəşgahı ziyarət edənlərdən biri də məşhur fransız yazıçısı Aleksandr Düma idi. 1859-cu ildə nəşr etdirdiyi "Qafqaza Səyahət" əsərində gördüklərini o belə təsvir edirdi: "Yüzlərcə əyri-üyrü deşikdən alov havaya püskürürdü. Külək onu şiddətləndirir, atır-tutur, əyir-düzəldir, yerlə-yeksan edir, göylərə qaldırırdı.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2001-ci ilin Azərbaycan filmləri 2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı Atəşgah
Məhəmmədvəli mirzə Qovanlı-Qacar
Məhəmmədvəli mirzə Qovanlı-Qacar (1789-?)— İran şahzadəsi, vali
Həyatı
Məhəmmədvəli mirzə Fətəli şah oğlu 1789-cu ildə anadan olmuşdu. O, onaltı il Xorasanın, 7 il Yəzdin hakimi olmuşdu. Müqəddəs Məkkəyi-mükərrəmi ziyarət etmişdi.
Ailəsi
Hacı Məhəmmədvəli mirzənin Mehdiqulu mirzə, Cəfərqulu mirzə, Xosrov mirzə adlı oğulları vardı.
Kayıpkol (Uçalı)
Kayıpkol — Başqırdıstan Respublikası nın Uçalı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Yeni Bayramqol kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (100 %) üstünlük təşkil edir.
Kövsəri
Əqil Kövsəri Ərdəbili — XVII əsrdə yaşayıb Nizami ənənələrini davam etdirən Azərbaycan şairlərindən biri.
Həyatı və yaradıcılığı
Kövsəri Səfəvilər sülaləsindən I Şah Abbas (1587-1629) dövründə İsfahanda (Səfəvilərin həmin dövr paytaxtı) yaşayıb-yaratmışdır. Kövsərinin “Leyli və Məcnun”, “Şirin və Fərhad” poemalarından başqa digər əsərləri məlum deyildir. Məhəmmədəli Tərbiyət “Daneşməndane-Azərbaycan” adlı əsərində Kövsəri haqqında yazır: “Kövsəri Ərdəbildəndir, sufiməniş və dərvişməsləş olub nüqtəvilər təriqətinin banisi Mahmud Pəsxani Gilalinin canişinlərindən biridir.”
Tədqiqi
Müasir İran alimlərindən doktor Tələt Bəsari Tehranda nəşr olunan “Suxən” jurnalında nəşr etdirdiyi “Çöhreye Şirin” adlı məqaləsində  Firdovsinin, Nizami və onun xələflərinin Şirin haqqında şeirlərindən nümunələr vermişdir. Alim buraya Kövsərinin də adını daxil etmişdir. Amma nədənsə şairin şeirlərindən nümunə gətirməmiş və yalnız adını çəkməklə kifayətlənmişdir.
Müasir Azərbaycan alimlərindən R. Azadə özünün “Azərbaycan epik şeirinin inkişaf yolları” adlı əsərində Kövsərinin həyat və yaradıcılığına diqqət yetirib,, onun “Şirin və Fərhad” əsərinin geniş təhlilini vermiş, şairin Azərbaycan ədəbiyyatında tutduğu mövqeyi dəyərləndirmişdir.
Artemisia kanashiroi
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Neoseiulus balisungsongus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Şeyx Bəhai
Şeyx Bəhai, Şeyx Bəhaəddin Amili (1546-1622) — üləma, təriqət şeyxi, Səfəvi şeyxülislamı, məşhur riyaziyyatçı və astronom.
Həyatı
Şeyx Məhəmməd ibn Hüseyn ibn Əbdussəməd, ləqəbi Bəhaəddin ibn İzzuddin Harisi Həmdani Amili olan bu alim, hicri qəmərinin 953-cü ilinin zilhiccə ayının 17-də, Livanın Bələbək şəhərinin yaxınlığındakı Cəbə kəndində dünyaya göz açmışdır. (Harisi Həmdani nisbəti ona işarədir ki, İmam Əli (ə)-ın ən yaxın əshabından olan Haris Həmdani Şeyx Bəhainin ulu babası olmuşdur).
O, ilk təhsilini valideynlərindən, habelə Bələbək və Cəbə alimlərindən almışdır. Burada qeyd etmək yerinə düşər ki, Livanın müsəlman əhalisinin Əhli-Beyt yolunda olması, Peyğəmbərimizin (s) ən yaxın səhabələrindən olan Əbuzər Qəffarinin, 3-cü xəlifə tərəfindən bura sürgün edilməsi ilə bilavasitə bağlıdır. Bu diyar İslam ümmətinə, Şəhidi Əvvəl, Şəhidi Sani və Şeyx Bəhaəddin kimi alimlər töhfə etmişdir.
İranda şahlıq taxtına Səfəvilər sülaləsi çıxandan sonra yaxın-uzaq ölkələrdən Əhli-Beyt alimləri, I Şah Təhmasib zamanında ölkənin paytaxtı Qəzvinə 1-ci şah Abbas dövründə isə İsfahan şəhərinə axıb gəlməyə başladılar. Şeyx Bəhaəddin də öz böyük və alim şəxsiyyət olan atası ilə birlikdə İrana köçdü.
O, yuxarıda deyildiyi kimi, təhsilini atasından və bir çox böyük alimlərdən, o cümlədən Əllamə Şeyx Əbdullah Yəzdidən almışdır. Elmdə elə bir dərəcəyə çatmışdır ki, dost da, düşmən də onun yüksək elmi məqamını etiraf etmişlər. Şeyx Bəhai tarixdə ədib, fəqih, təfsirçi, riyyaziyatçı, mühəndis, şair, həmçinin həkim və filosof kimi qalmışdır. O, cəbr, həndəsə, astranomiyanı Molla Əli Müzəhhəbdən, İbn Sinanın "Qanun" kitabından isə (tibb elmi) Həkimud-din Mahmud adlı alimin yanında dərs almışdır. Səfəvi şahları bu alimə çox yüksək qiymət verərək onu böyük dini və dövlət mənsəblərinə təyin etmışlər. Şeyx bir müddət Herat və İsfahan şəhərlərinin Şeyxul-İslamı olmuş, camaatın şəri məsələlər barəsindəki suallara cavab vermişdir.
Bir qədər sonra Şeyx Bəhai dünya və onun məqam və dövlətinə arxa çevirib bir növ tərkidünyalığa qapandı. Üzünü tutdu Mədinədə Peyğəmbərin (s) məqbərəsini də ziyarət etdi. Bundan sonra səyahətə başladı. Otuz ilə qədər səyahətlərdə oldu. Misiri, Suriyanı, Hicazı, İraqı, Fələstini, Əfqanıstanı, şəhərlərdən isə Qumu, Məşhədi, Girmanşahı, Heratı, Təbrizi, Gəncəni gəzdi dolaşdı. Çoxlu alimlərlə görüşdü, dərs aldı, kitablar yazdı. Nəhayət, İsfahan şəhərinə qayıdıb ömrünün sonuna kimi orada məskunlaşdı. Hər yerdən elm təşnələri və alimlər onun elm dəryasından bəhrələnməyə tələsdilər.
O, elə bir əxlaqi-kəriməyə sahib idi ki, əgər dəryaların duzlu sularına qarışsaydı, onu şirin suya çevirərdi. Şeyx çox əzəmətli, kəramətli və bəxşişli bir kişi idi. Geniş evi qərib və yetimlərin pənahı idi. Möhtaclar hər yandan onun evinə müraciət edər və heç vaxt əliboş qayıtmazdılar. Belə maddi rifah içərisində olan Şeyx həqiqi təqva, zöhd və tərkidünyalığın mücəssəməsi idi.
Həmçinin Şeyxin müxtəlif elmlərdən bəhs edən xeyli əsəri mövcuddur, o cümlədən.
Şeyxin Seyid Hüseyn adlı bir şagirdi yazır:" Bizim ustadımız, zəmanənin ən əfzəli, bəzi elmlərdə isə (çox ehtimal ki, sirli elmlərə işarədir) öz əsrinin və özündən qabaqkıların arasında misilsiz bir alim idi ki, heç kəs o elmlərə vaqif olmamışdı. Habelə, Şeyx təsəvvüfə (irfana) da çox təmayülü vardı. Münazirə və elmi mübahisələrdə çox insaflı adam idi. Mən 40 il onunla birgə oldum... Hətta Şah Abbas İsfahandan piyada Məşhədə İmam Rzanın (ə) ziyarətinə gedəndə də mən Şeyxin yanındaydım".
Əvvəldə qeyd olundu ki, Şeyx, çox məharətli mühəndis olub, onun inşa etdiyi bir şamla suyu qızdırılan məşhur İsfahan hamamının hələ də sirri açılmayıb. Maraqlı burasıdır ki, bir çox yerlərdə, o cümlədən Azərbaycanda, Gəncə şəhərində Qoşa minarəli Şah abbas məscidi və yanındakı hamam da Şeyx Bəhaəddin dühasının məhsuludur. Bu məscid barədə "Lüğətnameyi-Dehxoda" kitabının 12-ci cildində belə məlumat verilir: "Gəncədə böyük abidlər, o cümlədən Bürclər, Cameə məscidi, Şah Abbas karvansarası və başqa abidələr gözə dəyir. Cameə məscidi birinci Şah Abbasın tikdirdiyi binalardan biri olub, memarı isə Şeyx Bəhaidir. Bu məscid hicri-qəməri tarixi ilə 1015-ci ildə inşa edilmişdir". Bakı Dövlət Universitetinin professoru M.Məmmədov bu məscid haqqında belə yazır: "Gəncədə olan Cümə məscidinin memarı Şeyx Bəhaəddindir ki, bir şamla qızdırılan məşhur şərq hamamını inşa etmişdir. Astronomiya baxımından möcüzə sayılan məsciddə olan kərpiclər çox qəribə bir xüsusiyyətə malikdir. Belə ki, fəsillərdən asılı olmayaraq saat 13:00-da  günəş şüasının daim pəncərədən daxilə eyni bir kərpicin üzərinə düşməsi  müşaidə edilir. Bu möcüzəni əyani görmək üçün keçmişdə Avropa ölkələrindən buraya faytonla gəlmişlər. Məscidin digər möcüzəsi də odur ki, Şeyx Bəhaəddinin quraşdırdığı soba, bütün məscidi qızdırmaqdadır. Həmçinin yaxınlıqda olan hamam da çox qəribə isitmə sisteminə malikdir. Qazanxanadan borular hamamın döşəmələrinin altından keçib krantlara gəlir. Bu ona görədir ki, həm hamamın döşəməsi isti olur, həm də suyu soyutmaq (çimmək) üçün lazım gəlmir.
Şeyxin müsəlmanlara göstərdiyi xidmətlər əvəzsizdir. O, tikdiyi abidələr, yazdığı kıtablardan əlavə İslam aləminə elm korifeyləri olan Molla Sədra Şirazi, Molla Möhsün Feyz Kaşani və Məhəmməd Təqi Məclisi kimi böyük filosof, mühəndis və fəqihlər yetişdirmişdir.
Ümumiyyətlə Şeyx Bəhainin həyatını mütaliə edəndə, Tanrının o cənaba etdiyi inayət və lütflərin böyüklüyü və hesaba gəlmədiyi insanı heyrətə salir. Ona əta olan nemətlərin hərəsi bir insanın həyatını dəyişə və xoşbəxtliyə çatdıra bilərdi. Müxtəlif sahələrə aid elm və bilgilərə yiyələnərək usdadlıq dərəcəsinə çatıb bəzilərində isə əsrinin yeganəsinə cevrilmişdir. İrfani və zahidlik məqamı, dünya zər-zibasına etinasızlıq onu Tanrının ən uca qürb dərəcəsinə yüksəltmişdir.
Onun İmam Əli (ə)-a və pak İmamlara (ə) sonsuz ehtiram və məhəbbəti vardı. Çoxlu sayda kitabları, dəyərli yetişdirmələri, saysız-hesabsız insanları Əhli-Beyt xəttinə irşad etmək də ona məxsus idi.
Hesaba gəlməz maddi və mənəvi nemətlərə malik idi. Süfrəsindən yetimlər, fəqirlər faydalanırdı. Məhrum və kasıb təbəqəyə həmişə onun diqqət mərkəzində idi.
Ona əta olan nemətlərdən biridə də alim, əməlisaleh, ləyaqətli bir həyat yoldaşının olması idi. Bu xanımın adı Mühəddisə idi. O, məşhur alim Şeyx Əli Minşarın qızı idi və ondan da dərs almışdı. Nəql edirlər ki, o qadın fiqh və hədis tədris edirdi və çoxlu sayda qadınlar onun elmindən bəhrələnmişdi.
Atasından o qadına dörd minə qədər kitab qalmışdı. Şeyx Bəhainin möhtərəm atasına gəldikdə isə bunu demək olar ki, o cənab dahi din alimi Şəhidi Saninin tələbəsi və həqiqi mənada sirdaşı olmuşdur. Elmdə böyük dərəcələrə çatması səbəb oldu ki, Səfəvi şahı Təhmasib onu əvvəlcə Qəzvinə, sonra isə Herata Şeyxul-İslam təyin etsin. Şah onu Herata göndərdi, oranın valisi Əmir Şahquluya tapşırdı ki, ona tam mənada tabe olsun, ona heç kim müxalif olmasın. Namazdan sonra o cənabın mübarək xütbə və buyruqlarından bəhrələnmək üçün öz oğlu Sultan Məhəmməd Xudabəndənin isə cümələr məscidə aparsın.
Şərqi Avropa
alt=|thumb|300x300px|Şərqi Avropa
Şeyx Bəhai
Həyatı
Şeyxin atası bir neçə ildən sonra şah Təhmasibdən, öz oğlu ilə birlikdə həccə getməyə icazə istədi. Şah təkcə getməsinə razı oldu, oğlunu isə qalıb dini elminin tədrisi ilə məşğul olmasını məsləhət gördü.
O, həcci yerinə yetirib Bəhreyn tərəfdən geri dönəndə bir yuxu gördü. Yuxusundakı göstərişə əsasən Bəhreyndə məskunlaşdı və ömrünün sonunadək orada yaşadı və qəbri də Bəhreyndədir. Şeyx Bəhaəddin Amilini bərəkətli ömrü sona çatırdı. Qoca vaxtları idi. Vəfatına altı ay qalmışdı. Bir dəfə öz yaxın tələbələri ilə birgə (onların arasında dahi hədis alimi Əllamə Məclisi də vardı) İsfahanın qəbirstanlığına, qəbir-əhlini ziyarətə gedmişdi. Baba Rüknüddinin qəbrinin yanından keçdikdə qəbirdən bir səs eşitdi. Şeyx bu səs haqqında tələbələrindən soruşdu: – "Bir səs eşitdinizmi? "
Dundukley (film, 1986)
Məzmun
Filmdə Bakılı taksi sürücüsünün bir gündə başına gələn əhvəlatlardan bəhs olunur.
Film haqqında
Film Alberto Moravianın hekayəsi əsasında ekranlaşdırılmışdır.
Süd gölü
Süd gölü - türk, altay və monqol mifologiyasında həyat hovuzu. Sütgölü (Sütköl, Sötköl) və ya Ağgöl (Akgöl, Akköl, Ağkül) olaraq da deyilir. Monqollar Hünnür (Hünnevür) olaraq bilirlər. Göydədir, Həyat ağacının üzərində iştirak edər. Həyati ünsürləri daşıyır. Yer üzünə gələcək ruhlar bu hovuzun içindədir. Kübey Xanım bu göldən meşin kırbalarla gətirdiyi südü doğulacaq uşaqların ağzına damladar. Bu damla uşağın ruhunu işarələr. Südgölü göyün üçüncü qatında tapılar. Süd-Ağ Göl olaraq da adlandırılar. Bütün həyatın qaynağı olaraq qəbul edilir. Molla Nəsrəddinin gölü süd olaraq düşünüb mayalaması arasında alegori qurması bu məsələ ilə ictimai şüuraltı səviyyəsində də olsa əlaqəlidir. Süd ağlığı, saflığı, təmizliyi işarələr. Sura, çuvaş dilinde ağ deməkdir. Çeçen və inquş dillərində isə Sura sözcüyü süd mənasını verər. Monqolcada Sara isə ay deməkdir və dil olaraq da həmişə bir-birləriylə bağlı və ya əlaqəlidir.
Sus Xanım
Sus xanım - türk və altay mifologiyasında yağış tanrıçası. Sut (Süt, Süd) Xanım olaraq da bilinər. Gecə kəndlərin ətrafında dolanıb idarə edər. Özündən yağış istənilir. Suyut (Süd) Qazan adlı yağış istəmə mərasimi onun adından həyata keçirilir.
Etimologiya
(Su/Suv/Sud/Sut/Süd) və (Sus) kökündən törəmişdir. Su kökü ilə əlaqəlidir. Susamaq feli ilə əlaqədardır.
Artemisia kangmarensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Miconia penningtonii
(Miconia penningtonii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Balakən-Katex ekogeokimyəvi landşaft rayonu
Balakən Katex ekogeokimyəvi landşaft rayonu - Bu ərazidə Böyük Qafqazın cənub yamacı ərazisi üçün səciyyəvi olan bütün duzlaşma tiplərinə,tipomorf makroionlara görə ayrılmış bütün geokimyəvi landşaft siniflərinə təsadüf edilir.
Optimal ekoloji şərait
Orqanizmin ekoloji dözümlülük həddi daxilində böyüməsi və inkişafı eyni deyildir. Orqanizim üçün hər bir faktorun zəiflədici təsir bölgələri arasında optimal təsir bölgəsi yerləşir.Həmin optimal bölgədə orqanizim özünü ən yaxşı hiss edir. Lakin bəzi növlərin müəyyən ekoloji faktorlara qarşı optimal tələbi onun ekoloji dözümlülük həddi diopozonunun orta hissəsinə yox, bir tərəfinə düşə bilir. Məsələn qızılxallı (forel) körpələri üçün çayda optimal şərait oksigenin orta miqdarda olduğu yer deyil, ən çox zəngin olduğu hissədir.
Balakən-Katex ekogeokimyəvi landşaft rayonu
Ekoloji şəraiti
Rayon ərazisinin şimal hissəsində əsasən sulfatli maqneziumlu natriumlu,cənubunda isə sulfatlı natriumlu kalsiumlu və sulfatlı kalsiumlu natriumlu duzlar üstünlük təşkil edir.Ərazinin təbii sularının tərkibi Zaqatala,Qax və Qəbələ bölgələrinin təbii sularının ion tərkibi bir-birinə müəyyən qədər yaxındır.Balakən və Oğuzun təbii suları sulfatlı-natriumlu və kalsiumlu,Zaqatala Qax və Qəbələnin təbii suları kalsiumlu-hidrokarbonatlı və sulfatlıdır.
Optimal ekoloji şərait
Bioloji növ elə şəraitdə yaşayıb qala bilir ki, onu təşkil edən fərdlər ekoloji dözümlülük həddinin optimal bölgəsində yerləşmiş olsun. Belə şəraitdə həmin fərdlər mövcud olmaqla kifayətlənməyib, nəsil verə bilirlər. Məhz optimal ekoloji şəraitdə yerləşmiş fərdlər xəstəliyə, parazitlərə, təbii düşmənlərə və müxtəlif antropogen təsirlərə müqavimət göstərib yaşaya bilirlər.
Balakən-Katex ekogeokimyəvi landşaft rayonu
Ekoloji şəraitin ətraf mühitə təsiri
Ərazidə yayılmış geokimyəvi cəhətdən zəngin süxurların litoloji tərkibinin müxtəlifliyi geokimyəvi şəraitin rəngarəngliyinə səbəb olur.Lakin Katsdağ ,Kasmalo,Filizçay,Katex və s. sahələrdə faydalı qazıntı yataqlarının kəşfiyyatı ilə əlaqədar olaraq bu süxurların üzərinin açılması və səthə çıxarılması ilə ekoloji şərait daha da mürəkkəbləşir.Mühitdə misin çoxluğu heyvanlarda əmələ gələn bir sıra xəstəliklərdə (qara ciyərin atrofiyası və s.) özünü göstərir.Molibden artıqlığı isə heyvanlar arasında endemik molibden toksikozuna,insanlarda isə endemik molibden toksikozuna,insanlarda isə endemik podaqra xəstəliyinə səbəb olur.
Optimal ekoloji şərait
Hər bir faktorun canlılara təsiri səciyyəvi elementlərə malikdir. Elə faktor yoxdur ki, onun canlılara təsirində müəyyən bir ana xətt görünməsin.
İstinadlar
Mustafayev Q. T. Ekologiyadan konspekt.Bakı, Şərq-Qərb,1993, 184 s.
Mollaisaqlı
Mollaisaqlı — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 11 iyun 2002-ci il tarixli, 341-IIQ saylı Qərarı ilə İsmayıllı rayonunun Mollaisaqlı kəndi Hacıhətəmli kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Mollaisaqlı kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Tarixi
Kəndin yaranma tarixi ilə bağlı belə bir etimaloji fikir var ki, Molla İsaq və Hacı Hətəm qardaşları bir vaxt Quba rayonundan köçüb İsmayıllıya gəlmiş, burada yurd salmış və maldarlıqla məşğul olmuşlar. Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra onlar  bu yerlərdə məskunlaşmışlar. Məhz Mollaisaqlı və Hacıhətəmli kəndlərinin adı da həmin qardaşların adı ilə bağlıdır.
Mədəniyyət
Kəndin özünəməxsus adət-ənənəsi və folkloru var. Burada "Hapıt" folklor qrupu fəaliyyət göstərir.
Əhalisi
Əhalisi əsasən haputlulardan ibarətdir. Əhalisi 1092 nəfərdir ki onunda 512 nəfəri kişi, 580 nəfəri qadındır.
Nine Inch Nails
Nine Inch Nails (qisaca NIN) — 1988-də ABŞ-də qurulmuş indastrial rok qrupudur. Nine Inch Nails musiqiçi, mahnı yazıçısı, prodüser Trent Reznor tərəfindən qurulmuş və albomlar onun tərəfindən yazılmışdır. Konsertlərdə isə Reznor, qrup işçiləri ilə birlikdə səhnədə olur.
Haqqında
1980-cü illərdə Trent Reznor Right Track studiyalarında çalışan bir proqramçı olaraq işləyirdi. 1988-də studiyada bir mahnı yazmaq üçün icazə alır ancaq öz beynindəki planlara uyğun bir qrup tapa bilmədiyi üçün bütün alətləri özü çalmağa qərar verir. Bu ilk etdiyi qeydlər daha sonra 1994-cü ildə Purest Feeling olaraq icazəsiz şəkildə nəşr olunur. Bir çox mahnıda ilk albom olacaq Pretty Hate Machine mahnılarına çevrilir. Reznor, bu musiqi proyektinin adını isə Nayn Inç Neylz qoyar. Trent Reznor qrupun adını asanca qısaldıla bildiyi üçün seçdiyini deyir.
1989-cu ildə ilk albom Pretty Hate Machine nəşr olunur. Albom ağılda qalan melodiyalarla olduğu qədər qaranlıq sözləriylə də diqqət çəkirdi. Onsuz da Reznor ilk albom təşəkkürlərində qorxu yazıçısı Kliv Barkerə təşəkkür edir. "Down in It" və "Head Like a Hole" klipləri MTVdə göstərilir. Albom "Platnium Val" mükafatı alır və təxminən iki il siyahılarda qalır.
Yorgen Talbitzer
Hərbi xidməti
Talbitzer 18 yaşında uçmağı öyrənmiş və pilot sürücüsü lisenziyasına layiq görülmüşdür.
1940-cı ilin aprel ayında başlayan Vezeryubunq əməliyyatından sonra, Talbitzer İngiltərəyə qaçmışdır. Talbitzer Danimarkanı 26 dekabr 1940-cü il tarixində tərk etmiş, İstanbul, Kipr, Suez və Keyptaundan keçərək səyahət etmişdir.
Talbitzer 28 oktyabr 1941-ci ildə Kral Hərbi Hava Qüvvələrinə qəbul edilmişdir. O ilk olaraq 32-ci eskadronda xidmət etmişdir, daha sonra isə 234-cü eskadrona qoşulmuşdur.
La-Lubyer
La-Lubyer  — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Lessak kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Bozul.
INSEE kodu — 12131.
Kommuna təxminən Parisdən 500 km cənubda, Tuluza şəhərindən 135 km şimal-şərqdə, Rodezdən isə 8 km şimal-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 1345 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 913 nəfər (15-64 yaş arasında) arasında 693 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 220 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi - 75.9%, 1999-cu ildə 77.5%). Fəal olan 693 nəfərdən 676 nəfəri (349 kişi və 327 qadın), 17 nəfəri işsiz (8 kişi və 9 qadın) idi. 220 hərəkətsiz 75 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 93 nəfər təqaüdçü, 52 digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Sergey Narışkin
Sergey Narışkin — Rusiya dövlət xadimi, Rusiya Federasiyası VI çağırış Dövlət Dumasının Sədri.
4 dekabr 2011-ci ildə Leninqrad Vilayətindən "Yedinaya Rossiya" Partiyasının siyahısı ilə Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının deputatı seçilib.
12 may 2008-ci ildən 20 dekabr 2011-ci ilədək Rusiya Federasiyası Federasiyası Prezidenti Administrasiyasının Rəhbəri olub. 17 dekabr 2011-ci ildə "Yedinaya Rossiya" Partiyası tərəfindən Dövlət Duması sədrliyinə namizədliyi irəli sürülüb. 21 dekabr 2011-ci il tarixində Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının Sədri seçilib.
Paket kommutasiyası
Paket kommutasiyası (packet switching) – verilənlərin elə ötürülmə üsuludur ki, göndərən və alan arasında kiçik informasiya vahidləri (paketləri) optimal marşrutla kompüter şəbəkənin stansiyasından keçməklə retranslyasiya olunur. Paket kommutasiyası şəbəkəsində informasiya kiçik porsiyalarla emal olunur; uzun məlumatlar marşrutlanmadan öncə bir neçə paketə ayrılır. Hər bir paket fərqli yollarla ötürülə bildiyindən və bir məlumatın ibarət olduğu paketlər son məntəqəyə müxtəlif vaxtlarda, yaxud fərqli ardıcıllıqla çata bildiyindən, qəbuledici kompüter ilkin məlumatı yenidən qurur. Məlumatların paketlənməsi paketlərin qurulması və sökülməsi adlanır (PACKET ASSEMBLY AND DISSEMBLY, PAD). Paket kommutasiyalı şəbəkələr ən sürətli və səmərəli hesab olunur. Trafikin marşrutlanmasının və paketlərin qurulub-sökülməsinin idarə edilməsi üçün belə şəbəkələr ötürmə prosesini idarə edən kompüterlərin və proqram təminatlarının müəyyən “intellektə” malik olmasını tələb edir. Şəbəkədə paket kommutasiyası CCITT komitəsinin X.25 tövsiyyəsində sənədləşdirilib.
Chevrolet
thumb|right|250px| Chevrolet kamaro 2006 thumb|Chevrolet Bel Air Chevrolet, 1911-ci ildə qurulmuş bir ABŞ avtomobil markasıdır. Adını qurucusu Louis Chevroletin soy adından götürüb. 1918-ci ildə 54.6%-ni satın alan General Motors bünyəsinə keçmişdir. Chevrolet bütün dünyaya adını eşitdirmişdir. Hər kəs tərəfindən bəyənilən bir avtomobildir. Chevrolet qısaldılmış adıda Chevydir. Chevroletin ən sürətli avtomobili Chevrolet Corvettedir. Bu avtomobil dünyaya adını eşitdirmişdir.Dünyada ən çox satılan avtomobillər içərisindədir
Məhəmmədqulu mirzə Qovanlı-Qacar
Məhəmmədqulu mirzə Qovanlı-Qacar (1789-?)— İran şahzadəsi, vali, şair
Həyatı
Məhəmmədqulu mirzə Fətəli şаh оğlu (аnаsı Аsiyа хаnım Məhəmməd хаn qızı Qоvаnlı) 1789-ci ildə Tеhrаn şəhərində аnаdаn оlmuşdu. Sаrаy təhsili аlmışdı. Mülкаrа ləqəbi dаşıyırdı. 36 il Mazandaran əyalətinin valisi olmuşdu.
Məhəmmədqulu mirzə Qovanlı-Qacar Tehran şəhərində vəfat edib.
Yaradıcılığı
Məhəmmədqulu mirzə şаir idi. Хоsrоvi təхəllüsü ilə кönülохşаyаn şеirlər yаzırdı.
Ailəsi
Məhəmmədqulu mirzənin törəmələri öncə Mülкаrа, sоnrа Аrəstə sоyаdını dаşıdılır. Bəziləri isə Bədi fаmiliyаsı ilə tаnınırlаr.
Məhəmmədqulu mirzə Fаtimə Sultаn bəyim Şаhruх mirzə qızı Qırхlı-Аvşаrlа və Gülpəri Sаrа Mələк хаnım Murtuzаqulu хаn qızı Qоvаnlı-Qаcаrlа аilə qurmuşdu. Bədiəzzəmаn mirzə аdlı оğlu, Mələкzаdə хаnım аdlı qızı vаrdı.
Həmçinin bax
fa:محمدقلی میرزا ملک‌آرا
Cökə
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Şimal yarımkürəsinin bütün ilıq bölgələrinin gilli, sərin və nəmli torpaqlarında yetişir. Sürətlə böyüyən və 20-25 metrəyə kimi uzanan cökə ağaclarının gövdələrinin diametri 1.5 m belə ola bilər. Əvvəlcə düz olan gövdə qabığı, ağac yaşlandıqca çatlayır. Üstü tünd yaşıl yarpaqları uzun saplı, ürək formasında və kənarları da düzdür.
Yarpağın boz və ya gümüş rəngindəki alt tərəfində qılcıqlar var. İyun-avqust ayları arasında açan sarımtıl rəngli xüsusi xoş ətirli çiçəklərinin 3-5-i bir yerdə, yarpaqların orta damarına bağlı və sarılı vəziyyətdə olur. Ağacın tək toxumlu meyvəsi minik, yuvarlaq və qurudur. Cökə ağacı toxumu, gövdə çəlikləri ilə və ya boy atan köklərinin ayrılıb əkilməsi ilə çoxaldılır.
Cökənin çiçək və yarpaqlarında qlükozit, tanen, yapışqan bitki mayesi və tərkibində farnesol olan uçucu yağ mövcuddur. Xüsusilə çiçək və yarpaqları tibbi təsirlərindən ötürü istifadə edilən cökə ağacının ağ, yumşaq və homogen taxtası heykəltəraşlıq və bənzəri işlərdə, gövdə qabıqları boyaçılıq və xələt istehsalında istifadə edilməkdədir.
Növləri
[[SS 2 (*
Hamamlı (Başkeçid)
Hamamlı — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. 1 yanvar 2010-cu il vəziyyətinə görə Hamamlı kənd inzibati-ərazi dairəsinin mərkəzidir.
Coğrafiyası
Kənd rayonun inzibati mərkəzi olan Başkeçid şəhərindən 9 km cənubda, Qarabulaq çayının sol sahilində yerləşir.
Tarixi
Kəndin cənubunda 1 km aralıda XII əsrdən qalma, girişi cənubdan olan kilsə və kiçik məzarlıq aşkarlanmışdır.
Əhalisi
Kənddə 1728-cı ildə 16 ailə, 1870-ci ildə 47 ailədə 409 nəfər, 1926-cı ildə 127 ailədə 858 nəfər azərbaycanlı yaşayırdı.
17-24 yanvar 2002-ci il Ümumgürcüstan əhali siyahıyaalınmasının rəsmi yekunlarına əsasən kənddə yaşayan 1.596 nəfər (769 nəfəri kişilər, 827 nəfəri qadınlar) əhalinin 97 %-i etnik azərbaycanlılardan ibarətdir.
1 yanvar 2010-cu il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən kənddə 1.579 nəfər əhali yaşayır.
Təhsil
Kənddə ilk dünyəvi məktəb 1922-ci ildə yaradılmışdır. Hazırda kənddə bir orta məktəb fəaliyyət göstərir. Və burada 249 şagird təhsil alır.
Mühafizə halqaları
Mühafizə halqaları (en. Protection ring) - Ring 0, Ring 1, Ring 2, Ring 3; sistem və istifadəçi səviyyəsində üstünlüklərin (imtiyazların) texniki cəhətdən ayrılmasını gerçəkləşdirən informasiya təhlükəsizliyi və dayanıqlı fəaliyyət arxitekturası. Üstünlüklərin strukturunu bir neçə konsentrik dairə şəklində göstərmək olar. Bu halda resurslara maksimal erişməni təmin edən sistem rejimi (supervizor rejimi, yaxud “0 halqası”) daxili dairə, məhdud erişimli istifadəçi rejimi isə xarici halqadır. Ənənəvi olaraq, x86 mikroprosessorları ailəsi dörd mühafizə halqasını təmin edir. 300px|thumb|right
Əmir Çoban
Əmir Çoban noyon Məlik noyon oğlu Sulduz — Elxani əmiri, sərkərdə.
Həyatı
Əmir Çoban Sulduz Elxanilər dövrünün önəmli sərkərdələrindən biri idi. Arqun xanın hakimiyyəti dönəmində fəaliyyətə başlamışdı. Qazan xanın yürüşlərində iştirak etmişdi. Sultan Məhəmməd Olcaytunun (1304-1316) dövründə hakimiyyət de-fakto Əmir Çobanın əlinə keçdi. Çoban türk-monqol mənşəli Sulduz elinə mənsub idi və bu el orta əsrlərdə Urmiya vilayəti ətrafında məskunlaşmışdı. Əbu Səid Bahadur xan (1316-1335) dövründə Əmir Çoban dövlətə qarşı bütün üsyanları yatırtdı. Qızıl Orda qoşununu məğlub etdi. Əmir Çobanın nüfuzundan qorxuya düşən Əbu Səid 1328-ci ildə onu oğlanları ilə birlikdə öldürtdü.
Ailəsi
Əmir Çoban Sulduz Sultan Satıbəy xatunla ailə qurmuşdu. Oğlanları Qızları
Otuzillik müharibə
Otuzillik müharibə 1618-1648 — Avropada ağalıq uğrunda: bir tərəfdən Papalığın, Almaniyanın katolik knyazlarının və Reç Pospolitanın dəstəklədiyi İspaniya və Avstriya Habsburqları ilə; o biri tərəfdən Fransa, İsveç, Danimarka, Birləşmiş Hollandiya respublikası, İngiltərə, Rusiya, Almaniyanın protestant knyazlarının qoşulduğu və Çexiya, Transilvaniya və İtaliyanın Habsburqlar əleyhinə hərəkatlarının da dəstəklədiyi koalisiya arasında müharibə.
Otuzillik müharibənin səbəbləri
Otuzullik müharibə protestantlarla katoliklər arasında dini müharibə kimi başladı, ama sonra öz mahiyyətini dəyişdi. O Avropada yaranmaqda olan burjua münasibətlərindən təsirlənmişdi, Niderland inqilabı və İngiltərə burjua inqilabı ilə qarşılıqlı bağlı idi. Habsburqlar Avropa feodal irticasının dayağı idi. Onların Avropa üzərində ağalıq niyyətləri, avstriyalı habsburqların başçılıq etdiyi, əslində müstəqil olan, ama formal olaraq "Müqəddəs Roma imperiyasına"daxil olan protestant knyazların müqavimətinə rast gəldi. Alman knyazlıqları faktiki olaraq müstəqil idi. 1576-cı ildə II Rudolfun taxta çıxmasından sonra Almaniyada protestantlara qarşı qovğalar başladı. Katoliklərin protestantlarla toqquşmaları əsnasında iki bir-birinə əksduran hərbi-siyasi qruplaşma yarandı: kurfürst Pfalslı V Fridrixin başçılığı altında Protestant uniyası (1608) və hersoq Bavariyalı Maksimilianın başçılıq etdiyi Katolik liqası(1609). Almaniyanın daxili ziddiyətlərindən Avropa dövlətləri yararlandı. Öz sərhədlərində habsburqların təsirinin güclənməsini istəməyən, eyni zamanda ətraf ölkələrə təsirini artırmaq istəyən Fransa protestant uniyasını dəstəklədi. Şlezviq-Holşteyn alman əyalətlərinə malik olan Danimarka, Şimali Almaniya knyazlıqlarına da iddia edirdi. İsveç Baltik dənizini "öz daxili dənizinə" çevirmək istəyirdi. Hollandiya İspaniyanın və Avstriyanın zəifləməsini və keçmiş Hanza ticarət yollarında öz ağalığını artırmaq istəyirdi. İngiltərə Habsburqlara qarşı olsa da, onun əleyhdarlarının da şimal-qərbi Almaniyada və Şimal dənizində güclənməsini istəmirdi. İngiltərənin Avropadakı və Yaxın Şərqdəki, xüsusi ilə Osmanlı imperiyası ilə bağlı, maraqları Fransa maraqları ilə toqquşurdu. Osmanlılar bu müharibədə iştirak etməsələr də, vəziyyətdən istifadə edib Balkanlarda möhkəmlənmək fikrində idilər. Onlar xristian dünyasının forpostu sayılan Avstriyanın məğlubiyətində maraqlı idilər. Rus dövləti isə Reç Pospolita ilə müharibə apardığına görə onun zəifləməsində maraqlı idi.
Tərəflərin hərbi qüvvələri
Tərəflərin qüvvələri, təşkilati baxımdan briqada və alaylara bölünən, 25-50 minə çatan daimi muzdlu ordulardan ibarət idi. Gücləndirilmiş muştraya baxmayaraq, bu orduların intizamı və döyüş hazırlığı yüksək deyildi. Aralarında ən yaxşısı İsveç kralı II Qustav Adolfun yenidən cərgə taktikası əsasında təşkil etdiyi İsveç ordusu idi. Bu ordunun tərkibində güclü milli özək var idi - azad kəndlilər və şəhərlilər. Ordu yüngülləşdirilmiş toplarla və yüksək atış sürəti olan və kağız patronlarla doldurulan muşketlərlə silahlanmışdı.
Müharibənin birinci, Çex, yaxud Pfals mərhələsi (1618-1624)
1617-18-ci illərdə Habsburqlar, monarxiyanın daxilində müəyyən dini və siyasi müstəqilliyini saxlamış Çexiyaya qarşı hucuma keçdilər. Bununla əlaqədar çexlərin qaldırdığı üsyan Ötuzillik müharibənin başlamasına gətirdi. Qraf Yindrjix Turnun başçılığı ilə çex qoşunları 1619-cu ilin iyununda Vyananı mühasirəyə aldılar. Lakin Çexiyanın ərazisinə Karl Bonaventura Byukuanın və Anri Düval Dampyerin başçılığı ilə ispan və imperiya qüvvələrinin daxil olmasına görə, Turn Vyananın mühasirəsini qaldırmağa və Çexiyaya qayıtmağa məcbur oldu. 1619-cu ilin avqustunda çex seymi, Protestant uniyasının başçısı Pfalslı V Fridrixi Çexiyanın kralı seçdi. Lakin hərbi əməliyyatların genişləndirilməsi əvəzinə Protestant uniyası 1620-ci ilin yayında Katolik liqası ilə danışıqlara başladı. Bu arada Habsburqlar Katolik liqa ilə anlaşdılar və 1620-ci il sentyabrın əvvəlində qraf İohann Tserklas Tilli və Byukuanın ordularını Çexiyaya göndərdilər. 8 noyabr 1620-ci ildə Ağ dağ yanındakı döyüşdə onlar çex qoşunlarını darmadağın etdilər. Pfalslı V Fridrix qaçdı, üsyanın 27 rəhbəri Praqada edam edildilər, Çexiya isə tamamilə Habsburqların əlinə keçdi, katolik kilsəsi tamamilə bərpa edildi. 1621-1623-cü illərdə Ambrozio Spinolanın başçılığı ilə Katolik liqasının qoşunları Protestant uniyasının mərkəzi olan Pfals kurfürstlüyünü işğal etdilər.
Müharibənin ikinci, Danimarka mərhələsi (1625-1629)
350px|thumb|Otuzillik müharibə Habsburq koalisiyasının mövqelərinin möhkəmlənməsi Danimarka, Hollandiya və İngiltərədə narahatlıq doğurdu. 1624-1625-ci ildə Fransanın dəstəyi ilə bu ölkələr Habsburqların əleyhinə hərbi ittifaq bağladılar. İngiltərə və Niderlanddan subsidiyalar alan Danimarka, ittifaqın aləti oldu. Onun Baltik dənizinin cənub sahillərini işğal etmək kimi niyyəti vardı. Ernst fon Mansfeldin başçılığı ilə Danimarka və protestant qoşunları Şimali Almaniyaya soxuldular və əvvəlcə uğur əldə etdilər. Lakin 1625-ci ildə İspan Niderlandının yardımı ilə imperator II Ferdinand, qraf Albrext fon Vallenştaynın başçılığı ilə öz 40-50 minlik muzdlu ordusunu yaradır. 1625-ci ildə Tillinin Katolik liqasının və Vallenştaynın orduları Şimali Almaniyada hucum əməliyyatlarına başladılar. Habsburqlar imperiyasında (Yuxarı Avstriyada, Çexiyada və başqa yerlərdə) 1626-cı ildə kütləvi kəndli çıxışları baş versə də, Vallenştaynın ordusu 1626-cı il aprelin 25-də Dessauda Protestant uniyasının qoşunlarına, Tillinin ordusu isə avqustun 27-də Lutterada kral IV Kristianın danimarkalı ordusuna qalib gələ bildilər. Danimarka ordusu Yutlandiya yarımadasına, Mansfeld isə Transilvaniyaya çəkildilər. 1627-1628-ci illərdə Vallenştayn ordusu bütün Şimali Almaniyanı işğal etdi və Yutlandiya yarımadasına soxuldu. Lakin onun irəliləməsi, Avropa ölkələrinin müqavimətinə rast gəldi, Fransa xüsusi ilə imperatora qəti etirazını bildirdi. Məğlub olmuş Danimarka, status-kvonun bərpası və Almaniyanın işlərinə müdaxilədən imtina etməsi şərtləri ilə, 12 may 1629-cu ildə Lübek sülhünə razılaşdı. Lakin bu sülh nisbi idi. Vallenştaynın və Tillinin muzdluları protestant knyazlıqlarının əhalisini yağmalayırdılar. Vallenştayn Pomeraniyada əsasən İsveçlə dəniz müharibəsi üçün donanmasını hazırlamağa başladı. 1628-ci ildən hərbi əməliyyatlar Şimali İtaliya dövlətlərinə yayıldı. Burada başlıca olaraq ispan və avstriyalı Habsburqlarla Fransa arasında Mantuya irsi uğrunda mübarizə gedirdi. 1629-cu ildə İngiltərə, Fransa və Hollandiyanın vasitəçiliyi ilə İsveçlə Reç Pospolita arasında, 1617-ci ildə başlayan İsveç-Polşa müharibəsini dayandıran və İsveçin hərbi qüvvəsini Habsburqlara qarşı yönəltməyə imkan verən, Altmark sülh müqaviləsi bağlandı.