cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kobalt
Tərkibi
Kobalt (Co) elementi B12 vitamininin tərkibinə daхildir. Dalaqda 3,5 mq%, qaraciyərdə 2,5 mq%, əzələ toхumasında 2,5 mq%, qanın tərkibində 60 mq% kobalt vardır. Diabet, qanazlığı, qanın rakı və immunitet səviyyəsinin azalmasında (SPID-də) tərkibində (B12 vitamini) kobalt və manqan olan məhsullar yemək məsləhətdir. Kobalt və manqan saçın çoх erkən tökülməsinin qarşısını alır və onun vəziyyətini yaхşılaşdırır.
Kobalt qanın əmələ  gəlməsi prosesini stimullaşdırır, nuklein turşularının sintezini artırır. Ona görə də  hər gün kobaltla zəngin olan məhsullar yemək lazımdır. Həftədə ən azı bir dəfə qaraciyər və böyrək, hər gün turşudulmuş süd məhsulları (süd, kefir, asidofilin, yoğurt), 17-20 qram kərə yağı, soya yağı, yumurta (sarısı çiy, ağı bişmiş), cücərmiş buğda və buğda kəpəyi, qarabaşaq və qarğıdalı yarması yeyilməlidir. Bu məhsullar əsasən termiki emaldan keçirildikdən sonra yeyilir. Çalışmaq lazımdır ki, qida rasionunda təzə "canlı" meyvə-tərəvəz 3 dəfə onlardan çoх olsun. Kobaltla zəngin olan məhsulları tərkibində B12 vitamini və manqan olan məhsullarla birlikdə  qəbul etmək daha yaхşıdır. Bitkilər arasında kobaltın miqdarı ən çox olanlar yosunlardır: təxminən 0,00025% (kütlə ilə). Tərəvəz bitkilərindən kobalt ilə daha zən-gin olanlar sarımsaq, kartof, paxlalılar və dənli bitkilərdir. Əksər dərman bitkiləri, xüsusən itburnu, meşə gilası kobaltı toplayır. Kobaltın disbalan-sının korreksiyası üçün ən yaxşı mənbə itburnu növlərinin hamısıdır.
Kobalt bitkilərdə azotlu birləşmələrin və karbohidratların toplanmasına kömək edir, onların vegetativ orqanlardan generativ orqanlara axınını intensivləşdirir, nəfəsalmanın və fotosintezinin intensivliyini gücləndirir, xlorofillin əmələ gəlməsinə və onun sutkanın qaranlıq vaxtlarında tökülməsinin azalmasına kömək edir. Bitkilərdə suyun ümumi miqdarını artırır, xüsusən də quraqlıq vaxtı, kök yumrusu bakteriyalarının çoxalması və onların azotufiksasiyası üçün mütləq vacibdir. Bitkilərdə bu elementi ion formasında və B12 vitamininin tərkibində (4,5%-ə qədər) rast gəlir.
Bitkilər də heyvanlar kimi özləri B12 vitaminini sintez etmir. O, kökümeyvəli bitkilərin bakteroidləri tərəfindən istehsal olunur və metio-nın sintezində iştirak edir. Təbii şəraitlərdə kobalt çatışmazlığı səbəbindən bitkilərin böyüməsinin zəifləməsi praktiki olaraq müşahidə olunmur.
Bitkilərdə kobalt çatışmazlığı bu elementin otlaq heyvanları üçün vacibliyi ilə əlaqədar olaraq baxılır.
Yemlərdə kobalt çatışmazlığı onun miqdarının torpaqda 2,5mq/kq-dan az olduğu hallarda müşahidə edilir.
Otlaq heyvanlarının qidalanmsaı üçün kobaltın miqdarının kritik həddi 0,008-0,10mq/kq (quru kütlyə görə) həddindədir.
Kütləsi 70 kq olan insan bədənində 14mq-a yaxın kobalt olur. Günədlik tələbat 0,007-0,015mq-dır. Göyşəyən heyvanlarda bu tələbat çoxdur, məsələn, qoyunda 1mq, sağmal inəkdə isə 20mq-a qədər. Rasionda kobalt çatışmadıqda heyvanların məhsuldarlığı azalır, maddələr mübadiləsi və qanəmələgəlmə pozulur, göyşəyən heyvanlarda endemik xəstəliklər – akobaltozlar yaranır.
Əvvəllər belə xəstəliklər müxtəliv ölkələrdə rast gəlirdi. Avstriyada və İsveçrədə naməlum xəstəliyi bataqlıq, kolluq, sahil boyu, digər ölkələrdə suxotka adlandırırdılar. Heyvanlar iştahı itirirdi və arıqlayırdı, onların yunları parıltılı olmurdu, selikli qişaları solğun olurdu, hemoqlobinin miqdarı kəskin azalırdı. Xəstəliktörədiciləri tapa bilmirdilər. Amma, onun yayılması tam epizootiya (eyni zamanda heyvanların kütləvi xəstələnməsi) təəssüratı yaradırdı. Əgər xəstəlik düşmüş rayona sağlam heyvanlar gətirilirdisə, onda bir-iki il sonra həmin heyvanlar da xəstələnirdi. Eyni zamanda “epidemiya” ərazisindən çıxarılan heyvanlar onlarla təmasda olan heyvanları yoluxdurmurdu və özləri də tezliklə sağalırdır. Bu vəziyyət xəstəliyin səbəbini qidada axtarmağa məcbur edirdi və çox böyük həcmli tədqiqatlar aparılaraq müəyyən edildi ki, səbəb orqanizmdə kobalt çatışmazlığıdır – akobaltoz. Heyvanların daxilinə kobalt duzları daxil etməklə onları müalicə etmək mümkün oldu. Bu duzlar heyvanların özlərinə yox, bağırsağın mikroflorası və çoxkameralı mədəyə lazımdır ki, onlar kobaltı mənimsəsinlər və B12 vitaminin sintezində istifadə etsinlər.
Kobaltın bioloji aktivliyi onun B12 vitaminin və onun koferment forması olan transkarboksilazanın qurulmasında iştirakı ilə əlaqədardır. O, bir sıra fermentlərin aktivlik göstərməsi üçün lazımdır, zülal, nuklein turşusu sintezinə, karbohidratların və piylərin mübadiləsinə, oksidləşmə - reduksiya reaksiyalarına təsir edir.
Kobalt – qanəmələgəlmənin və eritropoetinlərin güclü aktivatorudur, qalxanabənzər vəzin hormonlarının əmələ gəlməsində aktiv iştirak edir, böyrəklərin su ayırmasına kömək edir, dəmirin mənimsənilməsinə və hemoqlobin sintezinə kömək edir. Ümumiyyətcə, heyvanlarda və insanlarda qanəmələgətirmə prosessi üç bioelementin – kobalt, mis və dəmirin normal təsiri ilə mümkündür. Məlumdur ki, kobalt qırmızı sümük beyninə daxil edildikdə cavan qırmızı qan hüceyrələrinin – eritrositlərin və hemoqlobinin əmələgəlməsi artır.
Kifayət qədər kobalt istifadə olunmadıqda mərkəzi sinir sisteminin funksiyasının bəzi pozulmaları, qan azlığı, iştahın azalması baş verir.
Kobaltın orqanizmdə üzvi əlaqələnmiş formada – B12 vitamini çatışmazlığı formasında daha xarakterik özünü göstərməsi anemiyadır. Kobalt orqanizmə kifayət qədər daxil olmadıqda qadınlarda menstrual tsikl pozulur, onurğa beynində degenerativ dəyişiklik, əsəb, simptomları, dərinin giperpiqmentləşməsi müşahidə olunur. Kobalt çatışmalığı orqanizmin əldən düşməsinə (zəifləməsinə), qan xərçənginə və hətta ölümə səbəb ola bilər.
B12 vitamininin dərman forması siankobalamin təbiətdə rast gəlmir.
Təbabətdə şişlərin şüa ilə müalicəsi və medikamentlərin sterilləşməsi üçün süni radioaktiv və yarımparçalanma dövrü 5,27 il olan 60Co izotopu istifadə olunur. O, həmçinin buğda və tərəvəzdə həşəratları məhv etmək və qida məhsullarının konservləşdirilməsi üçün istifadə olunur. Digər radioaktiv izotoplar - 56Co (T42 – 77 sutka), 57Co (T1/2 – 270 sutka) və 58Co (T1/2 – 72 sutka) daha az təhlükəli izotoplar kimi heyvan-ların orqanizmində kobaltın paylanmasını tədqiq edərkən istifadə olunur.
Qulalıtəpə yaşayış yeri
Qulalıtəpə- Kəngərli rayonunda Qıvraq qəsəbəsi və Yurdçu kəndləri arasında eradan əvvəl III-I minilliklərə aid arxeoloji abidə.
Ümumi məlumat
Ərazi ətrafı düzənlik sahələrlə əhatə olunmuş konusvarı formalı təpədən ibarətdir.Mədəni təbəqə qalıqlarına təsadüf edilməmişdir.Yerüstü materiallar içərisindən müxtəlif dövrlərə aid gil qabların olması Qulalıtəpədən mövsümi yaşayış məskəni,yaxud gözətçi məntəqəsi kimi istifadə olunduğunu göstərir.
For-de-Frans (rayon)
For-de-Frans  — Fransanın Martinika regionun rayonlarından biri. Departamenti — Martinika. Suprefektura — For-de-Frans. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 165 494 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 967,80nəf / km². Rayon sahəsi — 171 km².
1492: Cənnətin fəthi (film, 1992)
1492: Cənnətin fəthi  — ABŞ, İngiltərə, Fransa və İspaniyanın birgə istehsal etdiyi tarixi film. Filmin buraxılışı Yeni Dünyanın Kolumb tərəfindən rəsmi kəşfinin beş yüzilliyinə təsadüf etmişdir.
Arronvil
Arronvil — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz. Əhalisi — 610 nəfər (1999).
Bələdiyyə Paris şəhərinin 45 km şimal-qərcdə, Serji belediyyənin 17 km şimalda yerləşir.
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Kostas Mendilorun filmoqrafiyası
thumb|200px|Kostas "Mişar 3D" filminin premyerasında (soldakı [[Şouni Smit)]] Kostas Mendilor (Konstantinos "Kostas" Feodosopulos, ; ; 3 sentyabr 1965) — yunan-avstraliya əsilli aktyor. O, ən çox Taxta çəpərlər dramına və "Mişar" film seriyasında Mark Hoffman roluna görə tanınır.
Mendilorun ilk əsas rolu 1989-cu ildə Auşvitz həbs düşərgəsində çəkilən Zəfər ruhu filmində avropalı yəhudi Avram Arux roludur. O, rejissor Oliver Stoun ilə görüşmək üçün Los-Ancelesə qayıtdı və müəyyən danışıqlardan sonra 1991-ci ildə çəkilən Dorz filmində italyan rolunu qəbul etdi. Mendilor Qanqsterlər filmində amerikan mafiyası bossu Frenk Kostello rolu ilə baş rolda oynamışdır. Özünü bu rola zehni olaraq hazırlayırdı. Los Angeles Times qəzetinə demişdir: Mənim bu rolu almağımın əsas səbəbi quldurlar, qanqsterlər haqqında maraqlanmağım, bu janrda çoxlu əsər oxumağımdır. 13 yaşım olanda Melburnda gecə klublarının birində qabyuyan kimi işə götürülmüşdüm və mən burada hər şeyi gördüm: real qanqsterlərlə, yeraltı dünyanın təhlükəli insanlarıyla tanış oldum. 1992-ci ildə o, CBS-də yayımlanan televiziya dramı "Taxta çəpərlər"də dram 1996-cı ildə bitənə qədər zabit Kenni Lakos rolunu aparmışdır. Mendilor həmçinin "Mişar" film seriyası nda baş rolda - Detektiv Mark Hoffman rolunda çəkilmişdir və bu ən uğurlu rollarından biri olmuşdur.
Qazanlı (Sayınqala)
Qazanlı - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sayınqala şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 848 nəfər yaşayır (177 ailə).
Kostas Mendilorun filmoqrafiyası
Film
Bu cədvəldə Kostas Mendilorun 1988-ci ildən bəri çəkildiyi film lərin siyahısı verilib:
Seriallar
Aşağıdakı cədvəldə Mendilorun 1992-ci ildən bəri çəkildiyi serialların siyahısı var:
Fikrət Aslanov
Aslanov Fikrət Əlövsət oğlu Azərbaycanın filoloq alimi, filologiya elmləri doktoru, Azərbaycan Dillər Universitetinin professoru.
Həyatı
Fikrət Aslanov 1943-cü il yanvarın 1-də Xaçmaz rayonunun Dədəli kəndində anadan olmuşdur. 1950-ci ildə Xaçmaz rayonunun Dədəli kənd orta məktəbinin 1-ci sinfinə daxil olur. 1960-1965-ci illərdə Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Pedoqoji Xarici Dillər İnstitutunun, Qərbi Avropa dilləri fakültəsinin Alman dilləri və Azərbaycan dilləri ixtisası üzrə təhsil alır. 1965-ci ildə İnstitutu fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra, Xaçmazın Qusarçay və Dədəli kənd orta məktəbində alman dili müəllimi kimi əmək fəaliyyətinə başlayır. 1974-cü ildən həmin institutda laborant, müəllim, baş müəllim, kafedra müdiri, dekan vəzifələrində çalışıb. Hazırda Azərbaycan Dillər Universitetinin Praktik alman dili kafedrasının professorudur. 2006-2011-ci illərdə Azərbaycan Turizm və Menecment Universitetinin Xarici dillər kafedrasında işləyib.
Elmi fəaliyyəti
Elmi həyatı boyunca F.Aslanov Sankt Peterburq, Kiyev Dövlət Universitetinin, Almaniyanın Berlin şəhərindəki Humboldt Universitetinin, Münxen şəhərindəki Ludviq Maksimilians Universitetinin Fonetika və Dil Ünsiyyəti İnstitutunda elmi ezamiyyətdə olmuş və laboratoriyalarında elmi tədqiqat işlərini yerinə yetirmişdir.
Müxtəlif illərdə AMEA Dilçilik İnstitutunun, Bakı Slavyan Universitetinin dissertasiya şuralarının üzvü olub. Hazırda Azərbaycan Dillər Universitetində fəaliyyət göstərən dissertasiya şurasının üzvüdür.
F. Aslanovun elmi rəhbərliyi altında fəlsəfə doktorluğu üzrə hazırlığı üzrə elmi iş yerinə yetirən 6 nəfərdən 2-si müdafiə edib və digərləri işlərini davam etdirir.
Elmi əsərləri
Fikrət Aslanovun 2 monoqrafiyası, 2 ali məktəb tələbələri üçün dərsliyi, alman dilinin ikinci dil kimi tədrisi ilə bağlı proqramları, o cümlədən 60-dan çox məqaləsi yerli və beynəlxalq jurnallarda çap olunub. Həmçinin yerli və beynəlxalq konfranslarda azərbaycan və alman dillərində məruzələrlə ilə çıxış etmişdir.
Qaraqoyunlu (Sayınqala)
Qaraqoyunlu - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sayınqala şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 791 nəfər yaşayır (164 ailə). Bu kəndin bütün əhalisi etnik azərbaycanlılardan ibarətdir və Azərbaycanca danışırlar. Kənd əhalisi qaraqoyunlu oymağındandır.
Coğrafiya
Bu kənd Sayınqala bölgəsinin şimali hissəsində yerləşir və cənubdan cıgatu çayı ilə həmsərhəddir. Şərqdən Ağcalı kəndi, qərbdən Keşavərz şəhəri və şimaldan isə Aşağı Qarabulaq kəndi ilə qonşudur. Kəndin havası qışı soyuq və qarlı, yayı isə mülayim keçir.
Əhalinin peşəsi
Əhalinin çox hissəsi kənd təsrrüfatı və davar saxlamaqa məşğul olar və onların bir qismi də böyük şəhərlərə o cümlədən Təbriz, Urmiya və Sayınqalaya köçmüşlər. Kənddə yetişdirilən meyvə ağacları: badam, üzüm, alma və cəviz.
Kanada şəhərləri
Siyahıda 2016-cı ildə Kanadada aparılmış siyahıyaalmaya görə ən çox əhalisi olan 100 şəhər qeyd edilmişdir.
Qamma Böyük Köpək
Gamma Canis Majoris — Canis Major bürcündə ulduz.
Gamma Canis Majoris, B8II üfüqi bir təsnifatı və +4.11 görünən bir böyüklüklə mavi-ağ B tipli parlaq nəhəngdir. Yerdən təxminən 440 işıq ili uzaqlıqdadlr. Anormal civə və maqnezium xəttlərini göstərən xarakterik bir Hg-Mg ulduzudur. Bu ulduzun Günəşin radiusunun 5,6 dəfə olması və xarici atmosferin effektiv temperaturu 13,596 K var.
Bu ulduz spektroskopik ikili sistem olmağından şübhələlinir və 0.332 "bir 114.8 ° mövqeyə bərabər yanaşma ilə bir namizəd yoldaşı var. Collinder 121 açıq klasterinin üzvüdür.
Qala məhəlləsi (İrəvan)
Qala məhəlləsi — İrəvannin qədim məhəllələrindən biri.
Haqqında
Qala məhəlləsində Sərdar sarayı, və iki Məscid var idi. Qala məscidi və Rəcəb Paşa məscidi. thumb|400px|right|İrəvan qalası
Sərdar sarayının şərq yanına inşa edilən məscidin yanında mədrəsə, kitabxana və mehmanxana tikilmiş olub böyük bir həyətlə ətraflanan möhtəşəm bir arxitektura külliyyə olaraq elm mərkəzi vəzifəsi ifa etmişdir.
Qran-Çako
thumb|300px|Qran-Çakonun yerləşdiyi ərazi Qran-Çako, Böyük Çakо, və ya Çakо (, (chaku — «Ovçuluq torpağı»)) — Zəif məskunlaşmış ərazi olaraq, isti tropik və yarımsəhra iqliminə malik  bölgə. İnzibati cəhətdən Boliviya, Paraqvay (şimal-qərb), Argentina və Braziliyanın Matu-Qrasu vilayətinin kiçik bir hissəsini özündə birləşdirir.
Regionun flora və faunası çöl və rütubətli subtropik (Kampos) iqlim qurşağında yerləşir. Əsasən Amazon çökəkliyindən La-Plataya qədər və Salado, Rio-Vermexo, və Pilkomayo çayları hövzəsini əhatə edir. Bölgənin yerli əhalisi köçəri və yarımköçəri olan hindulardır. Hinduların Aymara və Quaranilərdir. Hal-hazırda isə Metislər və Kreollar üstünlük təşkil edir. Bölgədə Avropalı İspanlar, Almanlar və Ruslar kimi xalqların immiqrantları konpakt şəkildə yaşayır. Qran-Çakonun mərkəzi hissəsi Paraqvayın ərazisində yerləşir.
Coğrafiyası
thumb|300px|Qran-Çakonun lanşaftı, [[Paraqvay]] Qran-Cako 647 500 km² sahəyə malik bölgə olaraq, şərqdə Paraqvay çayı, qərbdə isə And silsiləsinə qədər uzanır. Onun ərazisi ümumilikdə Paraqvay, Boliviya və Argentinanın ərazisinin bir hissəsini əhatə edir. Region təxmini 17° - 33°Cənub enliyi və 65° - 60° qərb uzunluğunda yerləşir. Qərb hissəsi (And dağlarına yaxın ərazilər) Yüksən Çako və ya Quraq Çako (Alto Chaco), şərqi isə Düzən Çako və ya Rütubətli Çako (Baxo Chaco) adlanır.
İrəvan dialekti (erməni)
Tarixən bu dialekti əsasən danışıldığı Ağrı vadisinə istinadən Ararat dialekti kimi tanınırdı. XIX əsrdə müasir ədəbi erməni dilinin yaradılması üçün səylər göstərilmişdir. 1841-ci ildə erməni yazıçısı Xaçatur Abovyan İrəvan dialekti yazdığı "Ermənistanın yaraları" romanını tamamlamışdır. 1918-ci ildə İrəvan Birinci Ermənistan Respublikasının paytaxtı elan edildiyinə görə İrəvan dialektinin əhəmiyyəti artmışdır. Sovet dövründə şərqi erməni dili və İrəvan dialekti üstünlük təşkil edən rus dilinin güclü təsiri altına düşmüşdür və 1980-ci illərin sonunda ruslaşdırma erməni dilinin gələcəyi üçün zərərli hesab edilmişdir.
Bu gün İrəvanda yaşayan ən azı 1 milyon insan danışıq ermənicəsinin əsasını təşkil edən İrəvan dialektində danışır. Bundan əlavə, Ermənistanda, qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasında və Gürcüstanın Samtsxe-Cavaxetiya regionunda faktiki olaraq bütün dialektika təhsil sistemi vasitəsilə İrəvan dialektinin təsiri altındadır. 1980-ci illərin sonundan xarici ölkələrə köçmüş ən son erməni mühacirləri İrəvan dialektində danışırlar.
NGC 3574
NGC 3574, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Vanşan
Vanşan adaları — Cənubi Çin dənizində yerləşən adalar qrupu. Adalar Çjuszyan çayının mənsəbindən və Honkonqdan cənubda yerləşir. Arxipelaqın adı tərcümədə «Doqquz min dağ» məasını verir. Əslində izə arxipelaa104 ada daxildir. Adalar Quandun vilayətinin Çjuxay şəhər-perefekturasına daxildir.
Tarixi
Adalar Çin vətəndaş müharibəsi zamanı Homindan partiyasının əlində olan Quandun vilayətinin son parçası olmuşdur. Adalar Homindan hakimiyyətinin son istinadgahı idi. Onlar burdan Çjuszyan çayının mənsəbini nəzarətdə saxlamaq istəyirdilər. Arxipelaqın Çin xalq Respublikası tərəfindən ələ keçirilməsi ancaq (8 may — 7 avqust) 1950-ci ildə mümkün olmuşdur.
Qurbangah
thumb|250px|[[Roma imperiyası dövründən qalmış qurbangah.]]
Qurbangah və ya altar — adaq təqdim edilən və qurban kəsilən dini bina.
Qədim dinlərdə geniş yayılmış olan qurbangahlar, Yəhudilik və Xristianlıqda əhəmiyyətli bir yerə sahibdir. Qurbangahlar həm də memarlıq baxımından əhəmiyyətli abidələrdirlər. Qədim dinlərdən yadigar qalmış qurbangah xarabalıqları, dinlərin ritual xüsusiyyətlərini və ibadət ənənələrini öyrənmək baxımından müxtəlif ipucları daşıyır.
Alber Aftalon
Alber Aftalon  — əslən Bolqarıstandan olan fransız iqtisadçı, Paris Universitetinin professoru, 1909-cu ildə ilk dəfə makroiqtisadiyyatda akselerator terminini yaratmışdır.
Bioqrafiyası
21 oktyabr 1874-cü ildə Bolqarıstanın Ruse şəhərində Sephard mənşəli bir Yəhudi ailəsində anadan olub. Ailə 1876-cı ildə Fransaya, Nensiyə köçdü.
1898-ci ildə Paris Universitetində hüquq doktoru və 1899-cu ildə iqtisadiyyat doktoru dərəcəsini almışdır.
1900–1922-ci illərdə Lill Universitetində, 1922–1934-cü illərdə Paris Universitetinin Statistika kafedrasında professor və 1934–1940-cı illərdə Paris Universitetində Siyasi İqtisadiyyat kafedrasının professoru kimi dərs demişdir. 1940–1944-cü illərdə Yəhudi statusuna görə universitetdəki işindən müvəqqəti təxirə salındı ​​və bu dəfə Tuluzada keçirmişdir. Sorbonna bərpa edildikdən sonra və 1944–1950-ci illərdə 1950-ci ildə təqaüdə çıxana qədər çalışmışdır. 1950–1951 — Fransa İqtisadi Elmlər Birliyinin ilk prezidenti olmuşdur.
Elmə töhfələri
1909-cu ilin fevral-aprel ayları arasında Siyasi iqtisadiyyat jurnalında "Təkrarlanan böhranlar nəzəriyyəsi, həddindən artıq istehsal gerçəkliyi" məqalələrini nəşr etdi. Eyni 1909-cu ildə eyni adda bir broşura nəşr olundu və 1913-cü ildə Oygen fon Bem-Baverkın istehsal nəzəriyyəsinə əsaslanan çıxarılan tələbin sürətləndiricisinin təsiri ilk dəfə olaraq açıqlanan A. Aftallionun "Çox istehsalın dövri böhranları" adlı iki cildlik bir əsəri nəşr olundu. buna görə istehlak mallarına olan tələbin dəyişməsi investisiya mallarına olan tələbin dəyişməsinin sürətlənməsinə səbəb oldu.
Draqan Çoviç
Draqan Coviç — xorvat əsilli Bosniya və Herseqovina biznesmeni və siyasətçisi. Bosniya və Herseqovina Xorvatiya Demokratik Birliyinin lideri.
Həyatı
1998-ci ildən maliyyə naziri və ölkə hökumətinin baş nazirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır. 5 oktyabr 2002-ci ildə üçüncü etnik qrup olan xorvatların nümayəndəsi kimi Bosniya və Herseqovina Rəyasət Heyətinin üzvü seçilmişdir. O, 2003-cü ilin iyunundan 2004-cü ilin fevralına qədər xorvat icmasından Bosniya və Herseqovina Rəyasət Heyətinin sədri vəzifəsində çalışmışdır. 29 mart 2005-ci ildə Ali Nümayəndə Peddi Eşdovn tərəfindən maliyyə cinayətləri və vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə ittihamı ilə tutduğu vəzifədən uzaqlaşdırılmışdır. OŞ Bosniya və Herseqovina Dövlət Məhkəməsinin qərarı ilə istintaq tədbirləri müddətində, istefasından sonra bir müddət həbsdə qalmışdır. Sonradan ittihamlar aradan qaldırılmışdır. O, 2014-cü il prezident seçkilərində səslərin çoxunu qazanmışdır.
Afoqnak adası
Afoqnak adası (, Agw’aneq, Афогнак ) — Sakit okeanın şimalında, Alyaskanın cənub sahillərində (ABŞ) sahəsi 1812 km² olan ada. Kadyak arxipelaqına daxildir.
Coğrafiya
Kadyak adasından cəmi 5 km məsafədədir. Afoqnak Kadyak arxipelaqının ikinci ən böyük adasıdır. Ən yüksək nöqtəsi 776 m, eni 37 km, uzunluğu 69 km-dir.
Sıx meşəlik olan adada çoxlu qonur ayı, amerika sığını və nəcib maral yaşayır. Bir çox turist adaya balıq tutmaq və ov etmək üçün gəlir. 1980-ci ildən Alyaska Milli Dəniz Qoruğunun bir hissəsidir.
Əhali
2000-ci ildə adanın əhalisi 169 nəfər olmuşdur. Afoqnakın çoxsaylı yer adları rus mənşəlidir, o cümlədən Kazakov körfəzi və ya Malina çayı buna misaldır.
Risk menecment
alt=Risk menecment|thumb|320x320px|Risk menecment Risk — dəyər kəsb edən hər hansı bir əmlakın, vəsaitin, vaxtın və s. itirilmə ehtimalıdır. Risk, arzuolunmaz bir hadisənin başvermə, yaxud gözlənilən bir hadisənin baş verməməsi ehtimalıdır. Risk, neqativ nəticələnə biləcək hər hansı hərəkət, yaxud hərəkətsizliklərdir. Risk, hər hansı bir işin, hərəkətin nəticəsinə 100% dəqiqliklə əmin olmadıqda meydana çıxır.
Riyazi düsturların çoxluğuna baxmayaraq, risklərin idarə edilməsini dəqiq elmlərə aid etmək çətindir. Əksinə, peşəkar risk-menecer saray münəcciminə bənzəyir ki, yalnız özünə məlum olan fəndlərin köməyilə gələcəyi xəbər verir.
Risklərin başlıca xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, onlar həmişə mövcuddur. Risklər – fəaliyyətin hər hansı növünün mütləq özünəməxsus artibutudur: heç nəyə 100% əmin olmaq olmaz. Bu, Merfi qanunlarından birini ifadə edir: "Əgər hər şey yaxşıdırsa, deməli siz nəyi isə görə bilməmisiniz".
Risk-menecerin qarşısında duran mühüm vəzifələrdən biri təşkilatın risk-profilinin tərifidir. Mahiyyət etibarilə, söhbət təşkilatın idarə edilən tipik risklərinin siyahısının tərtibindən gedir ki, bunlar meydana çıxma tezliyinin azalması sırası ilə və ya potensial itkilərin ölçülərinin azalması sırası ilə yerləşdirilir.
Riskin xarakterik xüsusiyyətləri
Riskin bir sıra xarakterik xüsusiyyətləri var:
1. Qeyri-müəyyənlik:
Risk, ancaq hadisələrin gedişatının bir neçə istiqamətdə inkişaf etmə ehtimalı olduqda mövcuddur;
2. Zərər:
Risk, ancaq hadisələrin gedişatının itkiyə (ziyana), yaxud digər neqativ nəticələrə səbəb olma ehtimalı olduqda mövcuddur;
3. Analiz imkanı:
Risk, ancaq hadisənin "gözləyənlər"i tərəfindən subyektiv rəy formalaşdıqda və gələcək dövr üçün hadisələr keyfiyyət və kəmiyyət üzrə qiymətləndirildikdə mövcuddur;
4. Əhəmiyyətlilik:
alt=Risklərin növləri|thumb|318x318px|Risklərin növləri Risk, gözlənilən hadisə əməli (praktik) əhəmiyyətə malik olduqda və ən azı bir subyektin maraqlarına aid olduqda mövcuddur. Risk mənsubiyyətsiz mövcud deyil.
Risklərin Klasifikasiyası
Risklərin bir çox klassifikasiyası mövcuddur. Mümkün nəticələrdən asılı olaraq risklər 2 qrupa ayrılır:
1. Xalis risklər - mənfi, yaxud "0" nəticə almaq mümkünlüyü;
2. Spekulyativ risklər — həm mənfi, həm də müsbət nəticələr almaq mümkünlüyü.
İqtisadiyyatın istənilən sahəsi, həm ticarət, həm xidmət, həm də istehsalat sahəsi öz fəaliyyət mexanizminə və mühitünə uyğun olan risklərə məruz qalır.
Bu cür risklərin qarşısını almaq, onların mənfi təsirinin həcmini azaltmaq məqsədilə hər bir şirkətdə risklərin qiymətləndirilməsi və onlara nəzarət sistemi yaradılmalıdır. Şirkətlərdə risklərin effektiv idarə etmə sisteminin formalaşdırılması şirkətin bütün maraqlı şəxslərinin mənafeyinə cavab verməklə, onun fəaliyyətinin səmərəliliyin təmin edilməsi istiqamətində ciddi addımdır.
Risk menecmentin məqsədləri
Risklərin idarə edilməsi biznesin lazımi mədəniyyət və insfrastrukturunu yaratmaqla, aşağıdakı məqsədlərə nail olmağı nəzərdə tutur: alt=Risk menecment fərqləri|thumb|266x266px|Risk menecment fərqləri 1. Risklərin yaranmasının əsas səbəb və amillərinin tədqiqatı və ortaya çıxarılması;
2. Risklərin müyyən edilməsi, analizi və qiymətləndirilməsi;
3. Həyata keçirilmiş qiymətləndirilmə əsasında qərarın qəbul edilməsi;
5. Risk əleyhinə idarəedici təsirlərin hazırlanması;
6. Risklərin münasib səviyyəyə endirilməsi;
7. Risklərin idarə olunması ilə bağlı nəzərdə tutulmuş proqramın həyata keçirilməsinin təşkili;
8. Planlaşdırılmış işlərin icrasının yoxlanması;
9. Risk qərarlarının nəticələrinin analizi və qiymətləndirilməsi.
Bu səbəbdən müasir dövrdə bir çox şirkətlərdə risklərin idarə olunması sisteminin tətbiqinə xüsusi diqqət yetirilir.
Risk menecmentin tətbiq sahələri
Risklərin idarə edilməsinin bir çox tətbiq sahələri vardır ki, onlardan bəziləri aşağıdaklardan ibarətdir:
2. Ekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi;
3. İnformasiya təhlükəsizliyi;
4. Layihələrin idarə edilməsi;
5. Korporativ idarəetmə və s.
Korporativ idarəetmə sistemində mövcud olan ən böyük risklərdən biri aidiyyəti şəxslərin həm idarəetmə funksiyasına, həm də nəzarət funksiyasına cəlb edilməsi hesab edilir.
Risklərin idarə edilməsi risk-menecment iştirakçıları arasında səmərəli qarşılıqlı münasibətlərdən asılıdır. Risk-menecment prosesi şirkətin həm daxili, həm də xarici mühitində baş verir. Risklərin mükəmməl idarə edilməsini təmin edə bilmək üçün, ilk öncə, şirkət daxilində səmərəli qarşılıqlı əlaqə sistemini təşkil etmək lazımdır.
Korporativ idarəetmə strukturunda risklərin idarə edilməsi sisteminin yeri və rolu barədə əlavə məlumat üçün "Azərbaycan Korporativ İdarəetmə Standartları"na müraciət edilməsi məsləhət görülür.
Risklərin idarə edilməsi
Risklərin idarə edilməsi - yaradıcı prosesdir, onu mahnının və ya hətta bütöv bir simfoniyanın yaradılması ilə müqayisə etmək olar. Musiqidə melodiyaların müxtəlifliyi yeddi notdan yarandığı kimi, risklərin idarə edilməsi üçün də bir neçə əsas yanaşmadan istifadə edirlər: alt=Risk menecment 2|thumb|308x308px|Risk menecment 2 1. Riskin qəbul edilməsi.
2. Riskin məhdudlaşdırılması.
3. Riskin təmin edilməsi.
4. Riskin sığortası.
5. Riskin satışı.
1. Risklərin qəbul edilməsi:
Riskin qəbul edilməsi ən sadə, eyni zamanda, risklərin idarə edilməsinin ən çox yayılmış üsuludur. Bu yanaşmanın tətbiqi həmişə müəyyən əməliyyatın həyata keçirilməsindən gözlənilən faydalarla (gəlirlilik səviyyəsi) onunla bağlı olan riskin səviyyəsi arasında sağlam kompromisin olmasını nəzərdə tutur. Bu halda idarəetmə tədbirləri sövdənin bütün müsbət və mənfilərini müqayisə etməyə və şəxsi kapitalın zəruri həcminin olmasını təmin etməyə gətirilir.
Mühasibat uçotunda ehtiyat hazırlama cari xərclərin uçotu ilə ehtiyatın ixtisaslaşdırılmış uçotu riskə (bir qayda olaraq, bu, riskə məruz qalmış məbləğdənolan faizdir, yəni bu riskin pulla ifadəsidir) müəyyən ayırmaların edilməsini nəzərdə tutur. İdeya artıq bu gün mühasibat uçotunda sabah meydana çıxacaq itkiləri əks etdirməkdən ibarətdir.
Bir çox hallarda risklərin ehtiyata saxlanması vergi tutulan mənfəətin ölçüsünü aşağı salmağa və bununla da əlavə pul vəsaitlərinə qənaət etməyə kömək edə bilər. Əks halda biz mənfəətli müəssisə paradoksal fenomeninə malik oluruq ki, bu müəssisə sadəcə vergiləri ödəmək üçün vəsaiti olmadığından müflisləşir. Dövlət bunu çox gözəl başa düşərək, "vicdansız" vergi ödəyicilərini bu kimi cəlbedici imkandan məhrum etməkdə maraqlıdır və bir qayda olaraq, ehtiyata saxlama əməliyyatlarının siyahısı qanunvericiliklə möhkəmlənir. Müasir şəraitdə bu, ehtiyata saxlamanı bir çox müəssisələr üçün mürəkkəb də olmasa, mənasız edir, bu yanaşmanın yeganə müsbət cəhəti ondan ibarətdir ki, mühasibat uçotunda ehtiyat vergi orqanları tərəfindən nəzərə alınmaya bilər, təşkilatın qəbul etdiyi risklərə baxmayaraq, vergi tutulan mənfəət dəyişməz qalar. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, bütün bunlar çox vaxt ehtiyat formalaşdırmağın arzu olunmaması kimi əks reaksiya doğurur – bununla da maliyyə hesabatlarında real vəziyyət təhrif edilmiş olur.
Maliyyə hesabatının təhrif edilməsini əyani surətdə ölkənin bank sisteminin sağlamlığına qayğı ilə yanaşan və bu yolla kommersiya banklarını əmanətçilərin pulları ilə risk etməyə məcbur etməyə cəhd edən, ehtiyatların formalaşdırılması qaydalarını diktə edən Mərkəzi bankın etdiyi kimi, Rusiyanın bank sistemində nümayiş etdirmək olar. Kommersiya bankları (ədalət naminə deyək ki, təkcə Rusiyada belə deyil) öz növbəsində, aşağıriskli sövdələr üzrə yol verilən ehtiyatlar yaratmağa çalışırlar ki, mənfəətə olan verginin məbləği maksimum şəkildə azalsın, iri və riskli əməliyyatlar üzrə isə, əksinə, azaltmağa çalışırlar. Bu, kapitalın çökməməsi (öz vəsaitlərinin) və bununla da bank fəaliyyətinin həmin Mərkəzi bank tərəfindən qoyulmuş mütləq normativlərinin pozulmasına yol verməmək üçün edilir.
2. Risklərin məhdudlaşdırılması
Risklərin məhdudlaşdırılması, bir qayda olaraq, risklərin qəbulunu müşayiət edir və təşkilatın və onun idarəetmə orqanlarının ayrı-ayrı vəzifəli şəxsləri və struktur yarımbölmələri arasında səlahiyyətlərin məhdudlaşdırılmasına yönəldilmiş bir sıra kompleks və kifayət qədər sərt inzibati tədbirlərin aparılmasını nəzərdə tutur. İdeya ayrı-ayrı şəxslərin və ya şəxslər qruplarının yalnız müəyyən edilmiş məbləğ və qabaqcadan müəyyən edilmiş müddətlər hüdudunda risklər etmək hüququnun rəsmi olaraq möhkəmləndirilməsindən ibarətdir. Bank sahəsində məhdudiyyətləri limit adlındırmaq qəbul edilmişdir.
Maraqların münaqişəsi meydana çıxarkən və mülahizələrdə yanlış fikirlərə gəlməmək üçün limitləri müəyyən etmək hüququ bir nəfərə deyil, bir qrup insanlara – kollegial idarəetmə orqanına verilir ki, bu orqana daha hərtərəfli və təcrübəli insanlar daxil edilməlidir.
Bir qayda olaraq, bu mühüm fiqurlar ali və orta manqanın rəhbərləridir. Limitlərin müəyyən edilməsi haqqında qəbul edilmiş qərarlar məcburi qaydada protokolda qeyd olunur.
Bir qayda olaraq, limitlərdən kredit (ödəniş riskləri) və fond (qısamüddətli maliyyə qoyuluşlarına daxil olan qiymətli kağızların kotirovkalarının əlverişsiz dəyişməsi riskləri) risklərinin məhdudlaşdırılması üçün istifadə olunur.
Kredit və fond risklərinin idarə edilməsi üçün limitlərin müəyyənləşdirilməsinin üç mühüm xüsusiyyəti vardır:
• limitləri nəinki ayrı-ayrı kontragentlər və ya qiymətli kağızların elementləri üçün, həm də holdinq strukturları üçün, o cümlədən onlarda olan və təşkilatın qarşılıqlı əlaqədə olduğu hər bir kontragentin ayrı-ayrılıqda sublimitləri də daxil olmaqla müəyyən etmək lazımdır;
• müəyyən edilmiş limitlər üzrə risklər müntəzəm olaraq qiymətləndirilməlidir;
• mütləq şərt müəssisənin yarımbölmələri və işçiləri tərəfindən müəyyən edilmiş limit intizamına nəzarətin təşkilidir.
Onu da yaddan çıxarmaq lazım deyil ki, risklər kənar ölçülər deyil və onların səviyyəsi vaxt ötdükcə, xeyli dəyişə bilir. Ona görə də, onları vaxt keçdikcə yenidən qiymətləndirmək və lazım olduqda, müəyyən edilmiş limitlərin həcmlərini elə nəzərdən keçirmək lazımdır ki, limitdən tam istifadə zamanı riskin pulla qiyməti təşkilat üçün itkilərin çox da həddindən kənara çıxmasın. Risklərin müxtəlif növləri üçün yenidən qiymətdəndirmənin müxtəlif dövriliyini tətbiq etmək məqsədəuyğundur. Risklərin məhdudlaşdırılması metodunun tətbiqinin əsas xüsusiyyəti limit intizamına riayətə nəzarətdir.
3. Risklərin təmin edilməsi
Risklərin təmin edilməsini kredit və ya analoji risklərin idarə edilməsi üçün tətbiq etmək qəbul edilmişdir, halbuki, bu istifadə sahəsi təkcə bununla məhdudlaşmır. İdeya riskləri idarə edən şəxsin öz potensial itkilərini qabaqcadan müəyyən edilmiş təminat mənbəyi hesabına əvəz etmək kimi prioritet və qeyd-şərtsiz hüququnun almasından ibarətdir.
Təminatın bütün növlərini dörd əsas kateqoriyaya bölmək olar:
• üçüncü şəxslərin zəmanətləri
• qiymətli əşyaların girov qoyulması
• tələb hüquqlarının girov qoyulması.
Təminat növləri kimi zəmanətlər, akkreditivlər, avalilər və s. təminat növləri kimi iqtisadi məzmununa görə bir-birindən çox az fərqlənir. Mahiyyət ondan ibarətdir ki, tərəflərdən birinin faktiki qabiliyyətinin olmadığı və ya müqavilə üzrə öhdəliyinin yerinə yetirməsindən imtina etməsi halında ikinci tərəf qarant (zəmanət verən, avilist, emitent, akkreditiv və s.) hesabına itkilərini bərpa edə bilsin. Bəzi hallarda təminat müəyyən əlverişsiz hadisələr (risklər) zamanı qarant rolunu oynayan sığortanı xatırladır. Burada başlıca mühüm məqamlar qarantın maliyyə sabitliyi və xeyirxah adıdır.
Daha bir təminat növü tələb hüquqlarının girovudur ki, bu, təminatlardan (zəmanətlərdən) sonuncuda qarant tərəfindən müstəqil iradəsini izahetməsinin olmasıdır. Tələb hüququ girovunda olan halda debitor borcu girov predmeti kimi çıxış edən borclunun öz arzuları adətən girov verəni maraqlandırmır. Bununla əlaqədar olaraq, borc saxlayan üçün əlavə qeyri-maliyyə riskləri və hüquqi çətinliklər meydana çıxa bilər. Ona görə də, əgər malların müvafiq partiyası artıq yoldadırsa, bu növün ən uğurlu variantı bütün hallarda ixrac akkreditivi üzrə tələb hüququnun girovu hesab edilir. Bu halda girov qoyan akkreditiv qoyulmuş bankın müştərisi olub, vəsaitlərin girov saxlayanın xeyrinə akseptsiz silinməsi haqqında sərəncam vermək ixtiyarındadır. Bank maliyyə sabitliyi və müsbət işgüzar nüfuzu olan müstəqil üçüncü şəxs kimi girov saxlayana öz girov hüquqlarını reallaşdırma zərurəti meydana çıxdığı halda bütün ödənişləri yerinə yetirəcəkdir.
Bu gün üçün hecləşdirmə – bazar risklərindən müdafiənin daha universal üsuludur ki, bunların meydana çıxma səbəbləri bazar qiymətlərinin, istər bu, konkret mal və xidmətlərin qiymətləri olsun, istər qiymətli kağızlar, xarici valyuta mübadiləsi kursları olsun, istərsə də kreditlər üzrə dərəcələr və s. dəyişkənliyində ehtiva edir. Nəzərdən keçirilən metodun mahiyyəti açıq möaqelərə müvafiq aktivlərə bazar qiymətlərinin qalxması və ya düşməsi haqqında zidd mülahizələrin yol verilməməsindən ibarətdir. Başqa sözlə, açıq mövqe yarandığı halda dərhal zidd bazar mövqeyini tutmaq zəruridir.
Məsələn, mal yolda olarkən və alıcı tərəfindən ödəniş həyata keçirilməyənə qədər kursu aşağı düşə bilən xarici valyutada ixrac müqaviləsi bağladıqdan sonra, müəssisə faktiki olaraq özü üçün riskli uzun mövqe açır. Bu halda əks qısa mövqe açmaq yolu ilə valyuta riski hecləşdirmək – maraqlandıran kursla xarici valyutanın satılması üçün forvard müqaviləsi bağlamaq olar. Forvard müqaviləsini bir qayda olaraq, birbaşa valyuta birjası vasitəsilə, FOREX bazarı və ya xidmətedici bankın köməyilə bağlamaq mümkündür. Əgər söhbət valyuta aktivindən (debitor borcu) yox, qiymətli kağızlardan və ya hər hansı xammaldan (neft, əlvan metallar, almazlar, kənd təsərrüfatı malları və s.) getsəydi, onda fyuçers müqavilələrindən danışmaq daha düzgün olardı. Forvard müqaviləsinin fyuçers müqaviləsindən fərqi yalnız sonuncuda həcmlərin (bazar lotları), müddətlərin və baza aktivinin keyfiyyətinin standartlaşdırılmasından ibarətdir.
4. Risklərin sığortası
Sığorta, demək olar ki, risklərin idarə edilməsinin ən yayılmış üsuludur. Sığortanın vəziyyətləri məlumdur. Hətta belə bir yanlışlıq hiss oluna bilər ki, sığorta bütün dərdlərin dərmanıdır. Ona görə də, risklərin idarə edilməsi kimi sığortanın da müsbət yox, mənfi cəhətlərindən danışmağa dəyər.
• İkincisi, sığortaçı müəssisə üçün müəyyən risklər meydana çıxarsa, zəmanət verənə çevrilir. Bu o deməkdir ki, sığortanın köməyilə idarəetmə təsiri həyata keçirilən istənilən risk kredit riskinə transformasiya olunur, yəni sığorta edən tərəfindən ödənilməmə riskinə keçir. Öz növbəsində, bu, sıorta edənin maliyyə sabitliyinin və işgüzar adının qiymətləndirilməsinə gətirib çıxarır. Kredit riski bu halda mühüm göstəricidir: onun aşağı düşməsi ilə sığorta xidmətlərinin dəyəri proporsional olaraq artacaqdır.
• Üçüncüsü, maraqların münaqişəsini də yaddan çıxarmaq lazım deyil, belə ki, o, labüd olaraq sığorta halının baş verməsi ilə meydana çıxır. Ona görə də, sığortaçının hərəkətləri çox vaxt ona yönəldilir ki, sığorta əvəzlərini uzun müddət ödəməsin.
5. Risklərin satışı
Tələb təklifi doğurur. Ona görə də təşkilatların fəaliyyətində onların üzərinə götürə bilməyəcəkləri risklər yaranacaq ki, bunları almaq arzusunda olanlar da tapılacaq. Bu, texnologiyası çox sadə olan müstəqil biznes növüdür: riskə məruz qalan aktiv müəyyən diskontu olan üçüncü şəxsdən bilərəkdən alınır. Alıcının iqtisadi qazancı ondan ibarətdir ki, diskontun dərəcəsi alınan aktivin məruz qaldığı riskin səviyyəsindən yüksəkdir. Ona görə də, hətta itkilər olarsa (aktivin qiymətdən düşməsi), alınan riskin təsiri ilə alıcı mənfəət əldə etmək imkanına malikdir.
Risklərin satışının daha bir üsulu aktivlərin sekyurizasiyasından – müəyyən aktivlərlə, məsələn, kredit portfeli və ya investisiya qiymətli kağızlar portfeli ilə təmin edilmiş birja borc qiymətli kağızlarının buraxılışından ibarətdir. Risklərin satışının bu növü qeyri-maliyyə təşkilatları üçün o qədər də aktual deyil və Rusiyada kifayət qədər inkişaf etməmişdir.
6. Risklərdən yayınma
Bu metodun mahiyyəti təşkilat üçün müəyyən qədər olan risklərlə bağlı olan əməliyyatları həyata keçirməməkdən ibarətdir. İlk baxışdan sadə görünməyinə baxmayaraq, bu metodun tətbiqi üçün təşkilatın ştatında həyata keçiriləcək əməliyyata riskliliyin səviyyəsinin düzgün qiymətini verməyə qadir olan əməkdaşların olması zəruridir. Bundan başqa, gözlənilən gəlirləri, potensial itkiləri və təşkilat üçün onların nəticələrini müəyyən edə bilən kollegial idarəetmə orqanının olması vacibdir. Bütövlükdə, bu metodun inzibati-təşkilati (bürokratik) tətbiqi mexanizmi ona oxşardır ki, bir qədər əvvəl nəzərdən keçirilmiş risklərin məhdudlaşdırılması metodu üçün tələb olunur.
Rza İsmayılov (dövlət xadimi)
Rza Məmmədrza oğlu İsmayılov — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR meşə sənayesi naziri, Azərbaycan Kommunist Partiyası Yevlax Rayon Komitəsinin birinci katibi (1937–1939), Azərbaycan SSR Ali Sovetinin I və II çağırış deputatı.
Həyatı
Rza Məmmədrza oğlu İsmayılov 1911-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1929-cu ildə Bakı Pedaqoji Texnikumunu bitirdikdən sonra Qala kəndində müəllimlik etmiş və bir neçə il xalq maarifi sistemində işləmişdir. Sonralar məsul partiya işinə göndərilmiş, 1937–1939-cu illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Yevlax Rayon Komitəsinin birinci katibi olmuşdur.
1939-cu ildə Rza İsmayılov Azərbaycan SSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığının fəhlə-kəndli milisi orqanlarında işləmiş, burada əvvəlcə XDİK Fəhlə-Kəndli Milis İdarəsi rəisinin müavini, sonra isə rəisi vəzifəsində çalışmışdır. 1941-ci ildə Rza İsmayılov Azərbaycan SSR xalq meşə sənayesi komissarının birinci müavini təyin edilmiş, az sonra isə meşə sənayesi naziri təsdiq olunmuşdur. Bu vəzifədə o, 1953-cü ilədək işləmişdir. Sonralar isə Rza İsmayılov Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin məsul təşkilatçısı, Bakı ət kombinatının direktoru vəzifələrində çalışmışdır. 1960-cı ildən 1971-ci ilədək isə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Dövlət Meşə Təsərrüfatı Komitəsi sistemində işləmişdir.
Rza İsmayılov 1932-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur. O, Azərbaycan KP MK-nın üzvü, birinci və ikinci çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. "Qırmızı əmək bayrağı" və "Şərəf nişanı" ordenləri, eləcə də SSRİ medalları ilə təltif edilmişdir. İttifaq əhəmiyyətli fərdi təqaüdçü olmuşdur.
Rza İsmayılov 1973-cü ilin yanvar ayında vəfat etmişdir.
Centranthus ruber
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cinsin adı yunanca "gül" və "mahmız" sözlərindən götürülmüşdür. Çiçək tacının bünövrəsindəki şişə görə ona bu ad verilmişdir. Gülçülükdə bu cinsin əsasən 3 növündən istifadə olunur. Yaşıllaşdırmada əsasən Qırmızı kentrantus - C. ruber növü geniş yayılmışdır. Bu çoxillik ot bitkisinin hündürlüyü 90 sm-ə qədər çatır. Ətirli çoxsaylı gülləri qalxanşəkilli çiçək qrupunda toplanmışdır. Gülün çiçək rəngli - ağdan al-qırmızıya qədər tacı müxtəlif ola bilər. Qırmızı kentrantus 1557-ci ildən gülçülükdə istifadə edilir. Rusiyanın cənub rayonlarında təbii halda bitir. Kentratusun toxumları küləklə tez yayılır. Onları yığmaq üçün bitkini toxumları tam yetişənə qədər kəsmək və altına kağız salınmış qidalı məhlul olan qaba qoymaq lazımdır. Bu halda kağız üzərinə tökülən toxumları yığmaq asan olur. Toxumları sentyabrda açıq torpağa əkirlər. Əmələ gələn cücərtiləri qışda iynəyarpaqlarla ya da yarpaqlarla örtürlər. Toxumları yazda şitilliyə səpmək, sonra cücərtilərin üstünü açıq sahəyə köçürmək olar. Gözəl görünüşlü bu bitkidən gülçülükdə istifadə etmək məqsədəuyğundur.
Ali Demirel
Əli Dəmirəl ― Türk teatr, kino və serial aktyorudur.
Səidabad (Sayınqala)
Şahinabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sayınqala şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 507 nəfər yaşayır (76 ailə).
NGC 2440
NGC 2440, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış planetar dumanlıqdır. Göy üzündə Göyərtə bürcü istiqamətində yerləşir. PN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Siciliyalı Mariya Kristina
Siciliyalı Mariya Kristina  — İspaniya kralının xanımı.
Atası İki Siciliya kralı I Fransisk, anası isə İspaniya kralı IV Karl ın qızı Mariya İzabella dır. 23 yaşında ikən dayısı olan İspaniya kralı VII Ferdinand la evləndi və bu nigahdan 2 qızı - İnfanta İzabella və İnfanta Luiza Ferdinanda dünyaya gəldi. Kral bundan öncə 3 dəfə evlənsə də, hələ də oğul varisi yox idi. Dünyaya gələn qızlarının isə 1789 tarixli vərasət qanuna əsasən taxt hüququ yox idi. Bu səbəblə kralın qardaşları İnfant Karl İsidro və İnfant Fransisk Paul arasında varislik uğrunda mübarizə başlamışdı.
Kralın 29 sentyabr 1833-cü ildə vəfat etməsinin ardından taxt mübarizəsi daha da şiddətləndi. Saray daxilində kralın 3 yaşlı qızı İzabella tələm-tələsik taxta oturduldu və ertəsi gün bütün ölkəyə kraliçanın taxta çıxarıldığı, dul kraliça Mariya Kristinanın isə onun naibəsi olduğu elan edildi. Ancaq kralın qardaşı Don Karl İsidro bunu tanımadı və yerli əyanların dəstəyini alaraq mübarizəsini davam etdirdi.
Ancaq çox keçmədən ortaya çıxan skandal hər şeyi dəyişdirdi. Belə ki, mərhum kralın ölümündən 3 ay sonra Mariya Kristina gizlicə saray mühafizəçilərindən biriylə evləndi. Bütün saray bu cütlük arasındakı münasibəti bilsə də, ertəsi il dul kraliçanın bir oğul övladı dünyaya gətirməsinin ardından bunun xalq tərəfindən bilinməsi böyük bir skandala səbəb oldu. Artan etirazların sonunda Mariya Kristina 1840-cı ildə naibəlikdən imtina edərək əriylə birlikdə Fransa ya qaçdı. Cütlüyün növbəti illərdə 7 övladı daha dünyaya gəldi.
V1400 Centauri
1SWASP J140747.93−394542.6 (1SWASP J140747, J1407 və ya Mamajek's Object) Yerdən 434 işıq ili məsafədə Sentavr bürcündə yerləşən Günəşə bənzər ulduzdur. Nisbətən cavan ulduz hesab olunur. Yaşının 16 milyon il, kütləsinin Günəşin kütləsinin 90%-i olduğu təxmin edilir. Görünən ulduz ölçüsü 12.3 olduğu üçün yalnız teleskopla görmək mümkündür. Ulduzun adı SuperWASP (Wide Angle Search for Planets - Planetlərin Geniş Bucaq Axtarışı) proqramından və ulduzun koordinatlarından gəlir. Ulduz planet in ətrafında dövr etdiyinə görə dəyişkəndir və dəyişkən ulduz təyinatı olan V1400 Centauri adı verilmişdir.
Siciliyalı Mariya Kristina
Kraliçanın yeni naibi General Baldomerin vəzifədən alınmasının ardından cütlük ölkəyə geri döndü. Ancaq ömrünün geri qalanında əsas iqamətgahı Fransa olaraq qaldı və 22 avqust 1878-ci ildə burada vəfat etdi.
V1400 Centauri
Ulduz çox böyük halqaları ilə məşhurdur. Halqa sistemi 178.965 milyon kilometr olub Saturnun 243.897 kilometr olan halqa sistemindən daha böyükdür. Ulduzun böyük qaz nəhəngi və ya halqa sisteminə malik olan qəhvəyi cırtdan olduğu düşünülür.
Planet 2012-ci ildə Nyu-Yorkda yerləşən Roçester Universitetində astronom Erik Mamayek tərəfindən kəşf edilmişdir.
V. Volodarksi
V.Volodarski — marksist inqilabçı və sovet siyasətçisi. 1918-ci ildə sui-qəsd nəticəsində öldürüldü.
Erkən yaşlarda
V.Volodarski Rusiya İmperiyasının (indiki Ukrayna) Volınya qubernatorluğunda, Ostropolda yəhudi sənətkar ailəsində anadan olmuşdur.
İnqilabi siyasət
1905-ci ildə Litva, Polşa və Rusiyada Ümumi Yəhudi Fəhlə inqilabi fəaliyyətlərdə iştirak etdi, lakin tezliklə Rusiya Sosial Demokratik Fəhlə Partiyasının menşevik fraksiyası ilə birləşən Ukrayna Sosial Demokrat təşkilatı Spilkaya qoşuldu. 1908-ci ildə qısa müddətə həbs edildi, bundan sonra Volıniyada siyasi fəaliyyətlə məşğul oldu. Daha sonra 1911-ci ildə hökumət tərəfindən Arxangelskə sürgün edildi, lakin 1913-cü il amnistiyasına daxil edildi. Davam edən təqiblər onu ABŞ-yə mühacirət etməyə və Filadelfiyada məskunlaşmağa məcbur etdi. Burada o, Beynəlxalq Dərzilər İttifaqında və Sosialist Partiyasında fəallıq göstərmişdir. Birinci Dünya Müharibəsi illərində Volodarski beynəlmiləlçi menşeviklərin tərəfinə keçərək sola keçdi. 1916–1917-ci illərdə o, Nikolay Buxarinin redaktoru olduğu Rusiya Sosialist Federasiyasının Nyu-Yorkda nəşr olunan "Novıy mir" (Yeni dünya) qəzetində iştirak etmişdir.
Rusiyaya qayıdış
1917-ci ilin mayında Volodarski Rusiyaya qayıtdı, Mezhraiontsy qrupuna qoşuldu və Petroqrad Şəhər Dumasına seçildi. Mehraiontların qalan hissəsi ilə birlikdə o, 1917-ci ilin iyul-avqust aylarında keçirilən 6-cı partiya qurultayında bolşeviklərə qoşuldu və tezliklə onların ən tanınmış natiqlərindən və təşviqatçılarından birinə çevrildi. O, fəaliyyətini Peterqof vilayətində, o cümlədən Putilov fabrikində cəmləşdirdi.
1917-ci il oktyabrın ortalarında bolşeviklər Rusiya Müvəqqəti Hökumətini devirməyə cəhd edib-etməmək barədə mübahisə edərkən, Volodarski üsyanın əleyhinə olan Qriqori Zinovyev və Lev Kamenevin tərəfinə keçdi. 1917-ci il Oktyabr İnqilabı zamanı Sovetlərin II Qurultayında Volodarski Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinə (VTsIK) seçildi. Petroqradda "Qırmızı Qəzet"in redaktoru və Şimal Kommunaları İttifaqı İcraiyyə Komitəsinin mətbuat şöbəsinin müdiri təyin edildi. Bu ona geniş senzura səlahiyyətləri verdi.
Onun həmkarı Anatoli Lunaçarski yazırdı:
Və amansız idi. O, təkcə Oktyabr İnqilabının tam təhlükəsi ilə deyil, həm də ölümündən sonra baş verəcək qırmızı terror partlayışlarının xəbəri ilə dolu idi. Volodarskinin terrorçu olduğunu gizlətməyin mənası yoxdur. O, dərindən inanırdı ki, əksinqilabın hidrasına hücum etməkdə tərəddüd etsək, bu, təkcə bizi deyil, Oktyabrın bütün dünyada bizimlə birlikdə yaratdığı ümidləri də məhv edər. O, Brest-Litovsk müqaviləsinin əleyhinə idi, lakin partiya nizam-intizamını qorumaq üçün bu barədə susdu.