İsrailin_kənd_təsərrüfatı
Moşavların qurulma ideyası
Moşav hərəkatının  ideoloqlarına  görə  o  zaman  Fələstində  olan  yəhudi  kənd   təsərrüfatı  məskənlərinin   formaları  yaxşı  məlum  idi: moşav – ilk  aliyənin  kənd  təsərrüfatı  komunnsı  olub,  muzdlu  əməyə  əsaslanır,   və  kibuts – ikinci  aliyanın  kənd  təsərrüfatı  komunnası. Bu formaların  heç  birini  qəbul  etməyən   moşav   yaradıcıları   müstəqil   kənd  təsərrüfatı  işini,  ailə  nizamlanması   metodu  ilə  əhalinin   ictimai  yaşayış  məskənlərini   birləşdirən,  əhali  üzvlərinin   bərabərliyi  prinsipindən   çıxan  həm də,  onların  fərdi  seçkilərinə  hörmət  edən    məskunlaşma  modelini  qurmaq  istəyiblər. Moşavların kənd təsərrüfatı kooperasiyası  ilə qurulması  ideyası   moşavların   əsas  fəaliyyətini nəzərə alaraq – torpaq   üzərində  mülkiyyət,  fərdi  kənd  təsərrüfatı  işi,   ailə nizamı,  qarşılıqlı   yardım,  tədarük  və  marketinq  sahəsində  kooperasiya  - ilk  dəfə 1919- cu ildə Eliezera Lipa Yoffenin “İşçilərin  məskunlaşması   haqqında”  ( ivr.  ‏ליסוד מושבי עובדים – Le  iysud  movşey  ovdim) broşürasında    dəqiqliklə tərtib olunmuşdur. Əsasını qoymaq ideyası  həm də, buna bənzər məskunlaşma  ərazilərinin   təsərrüfat  modelinin qurulmasını  təsvir  edən   aqronom  İsaak  Volkani   Elazar (Vilkanski) – nin işlərində öz yerini  tapmışdır. Moşavlarda  torpaq   sahələrini  3    kateqoriyaya bölürlər: 1)Nadel Alef (ivr. ‏'נחלה א‏‎) – moşav üzvünün  evi  yerləşən  torpaq  sahəsi. 2)Nadel  Bet  ( ivr. נחלה ב‏‎‏') – moşav  üzvünün  kənd  təsərrüfatı  nadeli. 3)Nadel Himel  ( ivr. ‏'נחלה ג‏‎) – ümumi kənd  təsərrüfatı  nadeli. Bu günə qədər moşav üzvləri arasında torpaq hüquqlarının bölüşdürülməsi üç əsas modelləri var: 1)	“ Üçtərəfli saziş ”:İsrail  torpaqlarının idarəçiliyi  ( ivr. ‏מינהל מקרקעי ישראל), sərəncmında dövlət  mülkiyyətində olan torpaqları və  “ İsrailin   milli  fondu” – nun  mülkiyyətində olan  torpaqları, 3  illik  icarəyə   verir  ( icarə  vaxtı  bitəndən  sonra  uzaldıla  bilər)  İsrail  agentliyinin    ərazi  dairələrinə,  bu  da  öz  növbəsində     torpaqdan istifadə hüququnu  moşava verir,  moşav  da   torpaqda  istifadə  hüququnu    moşav  nizamnanəsinə uyğun olaraq  moşav üzvlərini pay verir. 2)	 “ İkitərəfli saziş”  (müqavilə  münasibətlərinin   sxemini   asanlaşdırmaq  üçün nəzərdə tutulmuş model):  İsrailin torpaq idarəçiliyi   torpaqdan   istifadə  hüququnu və ya, icarəsini 3 illik  birbaşa moşava  verir  ( icarə  vaxtı  bitəndən  sonra  uzaldıla bilər),  moşav da torpaqdan  istifadə  hüququnu   hadellərə  verir  və  ya,  moşav  üzvlərinin subicarəsinə   verir.  3)	  Əvvəlki modelin təkrarlanmasıyla birbaşa müqavilənin bağlanması  prosesi  moşav üzvləri və İsrailin  Torpaq  İdarəsi  arasında  baş  verir. Belə ki, birinci modelin həyata  keçirilməsi  moşav üzvlərinin torpaq   üzərində çox məhduddur. Bu gün moşavlar müqavilə münasibətlərinin 3 – cü modelini  həyata keçirmək    uğrunda   mübarizə  aprarırlar. Moşav üzvlərinin varisi torpaq  nadelində  “ oğul – davamçı” (ivr. ‏בן ממשיך‏‎) olur – nadel sahibinin öhtəliyinə  və ya, mirasına  uyğun  olaraq,  nadel  alan  nadel  sahibinin övlanlarından  (  və ya  nəvələrindən)  biri. Moşav ərazisində mənzil tikintisi üçün nəzərdə tutulan, moşav üzvləri olmayan  sakinlərin  icarəsinə  verilməsi  nəzərdə  tutulan,  həm  də  mövcud  ərazinin    ölçülərini  artırmaq üçün, əlavə ailələrin (ivr. ‏הרחבה‏‎) yerləşdirilməsi üçün, yeni  kirayənişin moşav tövsiyyələrini alandan sonra “İsrail Torpaqlarının  İdarə  Edilməsi”  idarəsi ilə öz  sahəsini  (ivr. ‏הסכם פיתוח‏‎), tikmək  haqqında 3 illik müqavilə  bağlayır  və tikinti  uğurlu   başa  çatdığı təqdirdə, birbaşa sahənin icarəçisi olur. 2009 – cu ildə torpaqların idarə edilməsi ilə bağlı keçirilən islahatlar nəticəsində,  dövlət mülkiyyətində  olan torpaqların idarə edilməsi,  moşavda  yaşayış  təyinatlı torpaq sahələrinin icarəçiləri, moşavların razılığı ilə bu  sahələri  özəlləşdirə  bilər.