cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fallout 4
Hekayə
"Yeganə sağ qalan" çipin şifrəsini açmaq üçün "Dəmiryolu" (, translit. Reylrod) adlı gizli bir təşkilatı axtarıb tapır. "Dəmiryolu"nun əsas hədəfi "İnstitut" sintlərini xilas etməkdir. "Dəmiryolu" üzvləri sintlərin öz yaradıcıları tərəfindən təzyiqə məruz qaldıqlarına və Kommonuelt xalqının onlara pis rəftar etdiyinə inanırlar. Çipin şifrəsini açdıqdan sonra, "Dəmiryolu" oyunçudan "İnstitut"a qarşı olan mübarizələrindən yardım istəyir. Oyunçu bu istəyi həm qəbul, həm də rədd edə bilər.
Vircil "İnstitut"un Molekulyar Translyasiya siqnalını oğurlamaq və çipin məlumatlarından istifadə edərək "İnstitut"a teleportasiya olmaq üçün oyunçunu planlarla təmin edir. "Yeganə sağ qalan" translyasiya qurğusunu hazırlamaq üçün "Kommonuelt Xalq Milis Əsgərləri", "Dəmiryolu" və ya "Polad qardaşlığı" ilə müttəfiq olmalıdır. Oyunçu personaj "İnstitut"a müvəffəqiyyətlə daxil olduqdan sonra oğlu Şonun İnstitutun direktoru və yaşlı bir kişi olduğunu öyrənir. İnstitut tərəfindən "Fater" adlandırırlan Şon, onun saf müharibə əvvəli DNT-ə görə Kelloq tərəfindən sint eksperimentləri üçün bir nümunə olaraq sığınacaqdan oğurlandığını deyir. "Yeganə sağ qalan" "İnstitut" ilə müttəfiq olub təşkilatın Kommonuelt üçün olan planlarını dava etdirsə, Şon xərcəng xəstəliyindən əziyyət çekdiyini və çox vaxt keçmədən vəfat edəcəyini deyir. Buna baxmayaraq, "Yeganə sağ qalan" "Kommonuelt Xalq Milis Əsgərləri", "Dəmiryolu" və ya "Polad Qardaşlığı" ilə müttəfiq olsa, Şon gələcəyin yeganə ümidinin məhv edilməsində oyunçunu günahlandırar və ən son sint prototipini "Yeganə sağ qalan"ın oğlunun uşaqlıq forması olaraq yenidən proqramlaşdırar. Sinti xilas etmək və ya onu da "İnstitut"la birlikdə məhv etmək oyunçunun seçimidir.
Sonluqlar
Oyunun sonluqları oyunçunun müttəfiq olduğu fraksiyadan aslıdır. Oyunçu Şonun oyunçunu təşkilatın yeni direktoru elan etməsindən sonra yaranan daxili problemləri həll etməlidir. "Yeganə sağ qalan" "İnstitut"la müttəfiq olsa, Kommonueltdə əsas hədəflər "Dəmiryolu" və "Polad Qardaşlığı" olmaqla böyük bir repressiya başlayar. Oyunçu "Polad qardaşlığı"yla müttəfiq olsa, "İnstitut"u məhv etmək üçün "Liberti Praym" ( — əvvəllər ABŞ tərəfindən istifadə edilən nəhəng müharibə robotu) yenidən qurular. Oyunçu həmçinin "Dəmiryolu" təşkilatının baş qərərgahına olan hücuma rəhbərlik etməlidir. "Liberti Praym"ı yenidən aktivləşdirdikdən sonra, "Polad qardaşlığı" "İnstitut"un baş qərərgahına hücum edir və təşkilatın nüvə reaktorunu partladır. Oyunçu "Dəmiryolu"yla müttəfiq olsa, bütün sintləri azad etmək və "İnstitut"u məhv etmək üçün kod adı "Patriot" olan bir kişiylə gizli bir şəkildə görüşər. "Dəmiryolu" daha sonra "Priduen"i partladaraq "Polad Qardaşlığı"nı da məhv edir. Oyunçu "Kommonuelt Xalq Milis Əsgərləri"ylə müttəfiq olsa, Xalq Milis Əsgərləri "İnstitut"la döyüşmək üçün yenidən qurular. Xalq Milis Əsgərləri bərpa edildikdən sonra, oyunçu "Kommonuelt"i qorumaq üçün "İnstitut"la döyüşməlidir. "Polad qardaşlığı" oyunçuyla düşməndirsə, "Kommonuelt Xalq Milis Əsgərləri" "Polad Qardaşlığı"nı "Kommonuelt"dən qovmağa çalışar. Əgər düşmən deyillərsə, "Kommonuelt Xalq Milis Əsgərləri" "Polad qardaşlığı" və "Dəmiryolu"na qarşı bitərəf qalar.
Personajlar
"Fallout 4"də minlərlə adlı və adsız personaj var. Oyunun iki baş qəhrəmanı var — Neyt və Nora. Oyunçu oyunun əvvəlində idarə edəcəyi personajın cinsini seçərək baş qəhrəmanın kim olduğunu da seçmiş olur. Oyunun əsas personajları — Kodsourt, Şon (Ata), Artur Mekson, Konrad Kelloq, Payper Urayt və Doqmit. Bu personajlar oyunun əsas hekayəsində mütləq oyunçunun qarşısına çıxır və bəziləri yoldaşı olur. Oyundakı yoldaşlıq sistemində olan, ancaq əsas olmayan personajlar — Keyt, Preston Qarvi, Paladin Dans, Kyuri, Henkok, Makkrudi, Dyakon, X6-88. Oyunda demək olar ki, bütün personajları öldürmək olur.
Dizayn
Əvvəlki iki epizod — "Fallout 3" və "Fallout: New Vegas"dan fərqli olaraq "The Elder Scrolls V: Skyrim"də istifadə olunan "Creation Engine"dən istifadə edir. "Fallout 4" üçün dəyişdirilmiş olan Creation Engine, slayderlərdən istifadə etməyərək sifətin quruluşunu dəyişdirməyə imkan verən yenilənmiş bir personaj redaktor sistemini ehtiva edir. Bunun yerinə oyunçu üzün bir xüsusiyyətini çıqqıldadıb sürüyərək öz personajlarını dəqiq şəkildə redaktə edə bilərlər. "Bethesda" oyunun "PlayStation 4" və "Xbox One" konsollarında 1080p keyfiyyətində və saniyədə 30 kadrda işləyəcəyini açıqlamışdı. Bethesda mobil qurğuların oyuna və "Pip-Boy"a ikinci ekran olaraq birləşəcəyini demişdir.
"Fallout 4" seriyada baş qəhrəmana bütöv bir şəkildə səs verən ilk oyundur. Brayn Delani və Kortiney Teylor oyunun iki baş qəhrəmanının səsləndirmə aktyorudur.
Todd Hovard modların kompüter versiyaları "Xbox One"da da istifadə edilə biləcəyini və komandanın bunları "PlayStation 4" versiyasına gətirməyi istədiyini demişdir. Oyun jurnalistləri Hovarddan "The Elder Scrolls V: Skyrim"ə ödənişli mod sisteminin əlavə edilməsinin uğursuz olmasını soruşanda, "Fallout 4" üçün eyni bir planın olmadığını demişdir. Modlar kompüter oyunçuları tərəfindən rəsmi modlama alətlərini ehtiva edən "Yaratma Ləvazimatı" vasitəsilə yaradılır. Həmin funksiyanın "Xbox One" və "PlayStation 4" üçün müvafiq olaraq may 2016 və iyun 2016-cı il tarixlərində buraxılacağı açıqlanmışdı. "Fallout 4" modları "Xbox One" üçün may 2016-cı il tarixində buraxılmışdı. "PlayStation 4" modları sentyabr 2016-cı il tarixində ləğv edilmişdi, lakin "Bethesda" mod dəstəyinin bir ay sonra gələcəyini açıqlamışdı.
Mühərrik
"Fallout 4" videooyunu "Bethesda" tərəfindən və "The Elder Scrolls V: Skyrim" üçün yaradılan "Creation Engine"dən istifadə edir. "Fallout 3"ün satışa çıxarılmasından sonra, komanda "Skyrim" üçün çoxlu dizayn məqsədləri fikirləşmişdilər. Bunlar "Fallout 4"ün sistem tələbləri üçün yenilənmişdir. Yenilənmiş "Creation Engine" inkişaf komandasının qrafika sahəsində yaxşı işləməsinə imkan yaradır. Məsələn, "Fallout 4" keçmiş "Fallout" oyunlarından fərqli olaraq, daha uzun məsafəni göstərir. "Skyrim" üçün olan mühərrik haqda keçirilən bir müsahibədə, Hovard oyunçunun kiçik bir çəngələ baxıb, daha sonra dağın təpəsinə çıxa biləcəyini demişdir.
Dinamik işıqlandırma sistemi oyun dünyasında kölgələrin hər hansı bir struktur və ya əşya tərəfindən yaradılmasına imkan verir. Hovard E3 press konfransında yenilənmiş "Creation Engine"nin yeni-nəsil günəş şüalarını aydın şəkildə göstərə və həcmli işıqlandırma yarada biləcəyini açıqlamışdır. Yenilənmiş mühərrik hərəkət bulanıqlığı, müvəqqəti hamarlama, yüksəklik dumanı, dinamik parçalanma, ekran aralıq əks etmələri, kinematoqrafi səs kartoqrafiyası və yaş quruluşlar üçün yenilənmiş maddə sistemi kimi köhnə "Bethesda" oyunların göstərilməmiş müxtəlif vizual effektlərə malikdir. Yenilənmiş mühərrik "Bethesda" inkişaf komandasına bütün səhnələrə daha dinamik işıqlandırma əlavə etməyə, eləcə də "səthləri gerçəkçi maddələrlə rəngləməyə" imkan verir. "Bethesda" mühərrikin necə işlədiyini göstərmək üçün bir nümunə paylaşmışdır: "Yağış qasırğaları başlayan zaman, bizim yeni maddə sistemimiz dünya səthinin yaş olmasına imkan verir və yeni parça simulyasiyası parçanı, saçı və bitki örtüyünün küləkdə əsməsinə imkan verir."
Yenilənmiş "Creation Engine" daha inkişaf etmiş bir personaj kraftinq sisteminə malikdir. Yeni personaj kraftinq sistemi slayderlərdən istifadə etməyərək sifətin quruluşunu dəyişdirməyə imkan yaradır. Bunun yerinə köhnə "Bethesda" oyunlarından fərqli olaraq, oyunçu üzün bir xüsusiyyətini çıqqıldadıb sürüyərək öz personajlarını dəqiq şəkildə redaktə edə bilərlər. Yeni personaj kraftinq sistemi sərbəst formalaşdırma, tamilə yeni slaydersiz sifət redaktə sistemi və gerçək-zamanlı modelləşdirmə interfeysi təqdim edir. Yenilənmiş mühərrik yeni-nəsil sistem tələblərinə uyğun olaraq daha duru animasiyalar yaradır.
Yuxarıda adı çəkilən duru animasiyalara gəldikdə, yenilənmiş mühərrik qeyri-oyunçu personajlarla olan söhbətlərə daha açıq yanaşmaya da imkan verir. "Fallout 3"dən fərqli olaraq, oyunçunun seçimindən asılı olaraq söhbət zamanı kamera görünüşləri birinci şəxs görünüşdən üçüncü şəxs görünüşə dəyişə bilər. Baş qəhrəman mühitə həssas bir dinamik dialoq sisteminə malikdir. Bunun nəticəsində oyunçu söhbətlərdən istədiyi vaxt çıxa bilər. Hovardın sözləriylə, "siz istədiyiniz zaman yeriməkdə və ya onu sifətindən vurmaqda azadsınız."
Yeniləmələr
"Fallout 4"ün satışa çıxarılmasından sonra "Bethesda" oyunun ümumi geympleyini yaxşılaşdırmaq və oyunun buraxılışında mövcud olan texniki problemləri aradan qaldırmaq üçün bir neçə yeniləmələr buraxmışdır. 1.2 adıyla kodlanan ilk yeniləmə oyunun kadr tezliyini yaxşılaşdırmışdır. 1.2 nömrəli yeniləmə oyunun bir neçə səhv və xətalarını da düzəltmişdir. 1.3 nömrəli yeniləmə oyunun qrafikalarını yaxşılaşdırmış və oyuna yaşayış məntəqələrindəki köçkünlər üçün status menyusu kimi yeni xüsusiyyətlər əlavə etmişdir. Yeniləmə oyunun bir neçə səhv və xətalarını da düzəltmişdir. 1.4 nömrəli yeniləmə oyunu qarşıdan gələn "Creation Kit" və endirilə bilən məzmun üçün oyunu hazırlamışdır. 1.4 nömrəli yeniləmə oyunun yaşayış məntəqələri mexanikasına reyder və super mutant dekorları gətirmişdir. Yeniləmə oyunun ümumi sabitliyini də inkişaf etdirmişdir. 1.5 nömrəli yeniləmə oyuna yenidən işlənmiş bir sağ-qalma modu və endirilə bilən məzmun dəstəyi gətirmişdir. Yeniləmə bəzi xətaları da düzəltmişdir. Keçmiş "Bethesda" oyunları kimi, "Fallout 4"ün azarkeş bazası da oyuna qeyri-rəsmi yeniləmələr gətirmişdir.
"Bethesda" 2016-cı ildə keçirilmiş "E3" tədbirində oyun üçün bir virtual gerçəklik modu gətirəcəyini açıqlamışdır. "Fallout 4 VR" 4 dekabr 2017-ci il tarixində müstəqil bir videooyun olaraq, HTC Vive platforması üçün satışa çıxarılmışdır.
Creation Club
28 avqust 2017-ci il tarixində "Fallout 4" üçün yeni bir yeniləmə buraxılmışdır. Bu yeniləmədə "Bethesda" oyuna "Creation Club" servisini gətirmişdir. "Creation Club" "Bethesda"nın dəstəyi ilə fanlar tərəfindən "Fallout 4" üçün yaradılan modları ehtiva edir. İstehsalçılar modlara böyük diqqət ayırırdı, bunun səbəbi "Creation Club"dakı modların ödənişli olması idi. "Creation Club"dakı modlar digər modlardan fərqli olaraq çox keyfiyyətlidir.
"Creation Club" oyunçular tərəfindən mənfi rəy almışdır. "Bethesda" eyni sistemi "The Elder Scrolls V: Skyrim"ə gətirmək istəyəndə oyunçular bu fikrə qarşı çıxmış, nəticədə layihə dayanmışdı. Oyunçuların bu fikri "ödənişli modlar" adlandırmasına baxmayaraq "Bethesda" adminstrasiyası bu sözlərin səhv olduğunu deyir və modları "məcburi olmayan, ancaq keyfiyyətli oyun əşyaları" olaraq qələmə verir. Buna baxmayaraq, erkən tənqidçilər həmin modların eyni dərəcədə keyfiyyətli versiyaların pulsuz şəkildə mövcud olduğunu vurğulamışdır. Bunun nəticəsində "Fallout 4" Steam kimi oyun bazarlarında mənfi rəylərə məruz qalmışdır. "Steam"dəki bir rəydə “Bunun daha da pis bir şeyin başlanğıcı olması məni narahat edir” yazılmışdır.
Elan və marketinq
2 iyun 2015-ci il tarixində "Bethesda" 3 iyun 2015-ci il tarixində bitməsi nəzərdə tutulan bir geri sayma başlatmışdır. Oyunun rəsmi veb-saytı nəzərdə tutulan tarixdən qabağa keçərək oyunu üz qanığı və satışa çıxarılacağı platformaları ilə göstərmişdir. Videooyun "Microsoft Windows", "PlayStation 4" və "Xbox One platformaları üçün satışa çıxarılmışdır. Bu hadisədən sonra sayt söndürülmüş, ancaq nəzərdə tutulan tarixdə bərpa edilmişdir. Geri sayma bitəndə oyunun rəsmi treyleri buraxılmışdır. "Bethesda" 14 iyun 2015-ci il tarixində keçirilən E3 press konfransı zamanı oyun haqda daha çox məlumat vermişdir.
23 oktyabr 2015-ci il tarixində "Bethesda" "Fallout 4"ün satışa çıxarılmağa hazır olduğunu açıqlamışdır.
"Fallout 4"ün elanından dərhal sonra oyunun ön sifarişi mövcud olmuşdur. Oyunun adi buraxılışdan başqa, "Pip-Boy"un geyinə bilən replikasını ehtiva edən bir kollektor buraxılışı mövcuddur. Pip-Boy oyunun ikinci ekranı fuksionllağını yerinə yetirə bilən bir mobil telefonu saxlaya bilir. Oyunun versiyası üçün olan ön sifarişində "Valve Corporation" tərəfindən hazırlanan "Dota 2" üçün "Cənab Köməkçi"nin (, translit. Mister Hendi) səsləndirməsini ehtiva edir.
"Fallout 4"ün Pip-Boy buraxılışı "iPhone 6", "iPhone 5/5s", "iPhone 4/4s", "Samsung Galaxy S4", "Samsung Galaxy S5" və başqa mobil telefonları daşıya bilən və geyinə bilən bir Pip-Boy replikasını, Pip-Boy məlumat kitabçası, Volt-Tek üstünlük cədvəli plakatı, "RobCo Industries" stendi (Pip-Boy üçün), kapsul çantası və metal qabığlı oyun nüsxəsini ehtiva edir. "Fallout 4" nüvə dəsti "Fallout 4" yemək qutusu, 37x10-lıq "Fallout 4" çapı, Volt-Boy kiçik babl-hedi və metal qabığlı oyun nüsxəsini ehtiva edir. Nüvə dəstinin distribüteri "EB Games" idi və yalnız Avstraliya və Yeni Zelandiyada satılırdı. "Fallout 4" qüdrətli paketi "Fallout 4 franşız kitabı" — 100 səhifəlik bərk cildli kitab, Fallout Volt Boy-Popu, vinil fiquru və oyunun nüsxəsini ehtiva edir. "Fallout 4 İlin Oyunu buraxılışı" 26 sentyabr 2017-ci il tarixində "Microsoft Windows", "PlayStation 4" və "Xbox One" üçün satışa çıxarılmışdır. Bu buraxılış oyunun bütün endirilə bilən məzmunlarını ehtiva edir.
Endirilə bilən məzmun
16 fevral 2016-cı il tarixində "Bethesda" "Fallout 4"ün ilk 3 add-onların detallarını, qiymətlərini və buraxılış tarixlərini açıqlamışdır. İlk add-on, oyunçuların öz şəxsi robot yoldaşlarını yaratmağa imkan yaradan bir sistemi və bir neçə əlavə tapşırığı ehtiva edən "Automatron", 22 mart 2016-cı il tarixində Avropa və Şimali Amerika bazarlarında satışa çıxarılmışdır. Bundan sonra 12 aprel 2016-cı il tarixində oyuna yaşayış məntəqələrinə yeni tikmə seçimlərini, oyunçunun əsir aldığı məxluqlar və insanları qəfəslərdə saxlamaq imkanını və bir neçə əlavə dekorasiyaları təqdim edən "Wasteland Workshop" add-onu buraxılmışdır. Üçüncü add-on "Far Harbor" adlı, müharibə sonrası Far-Harborda (Men) keçən bir hekayə genişləndirməsidir və 19 may 2016-cı il tarixində buraxılmışdır. 12 iyun 2016-cı il tarixində "Bethesda" E3 2016-da 3 yeni add-on paketini oyunçulara təqdim etmişdir. İlk iki add-on 21 iyun 2016-cı il tarixində buraxılan "Contraptions Workshop" və 26 iyul 2016-cı il tarixində buraxılan "Vault-Tec Workshop", "Wasteland Workshop" add-onuna bənzər bir şəkildə hazırlanmışdır. "Vault-Tec Workshop" add-onu yaşayış məntəqələrinə əlavə dekorasiyada təqdim etməkdən başqa, qısa hekayə də əlavə edir. "Fallout 4"ün üçüncü add-onu, 30 avqust 2016-cı il tarixində buraxılan "Nuka-World" oyuna oyunçuların səfərə çıxacağı lunapark əsaslı bir ərazi təqdim edir. Bu lunaparkda oyunçu müxtəlif reyder qrupları ilə müttəfiq ola və ya onları məhv edə bilər. Oyunçuları ilk seçimi etsə, onlar reyder qruplarından birinə "Kommonuelt"dəki yaşayış məntəqələrini işğal etməkdə kömək edə bilərlər.
Tənqidçilərin mövqeyi
"PC Gamer" heyətinin üzvü Fil Sevec oyun haqda "Sevimli bir istehsaldır. O detallara diqqət və qayğı ilə doludur. Məsələn, genişləndirilmiş radio stansiyaları və ya radiasiya qasırğalarının dünyanı xəstəlikli, qorxunc yaşıl çalar ilə çimdirməsi. Dünyanı gəzmək, yeni yerləri kəşf etmək və möhtəşəm personaj yaratmaq üçün üstünlüklər və modifikasiya optisayalarını seçmək zövqlüdür. Qısaca, "Fallout 4" problemlərinin çoxu, keçmiş "Bethesda" oyunları kimi onların udulmaz olmalarının əsas səbəbidir" demişdir. "Polygon" saytı "Fallout 4 dünyası və atmosferi ilə uyğun olan bir geympley gətirir" deyərək oyuna 10 xaldan 9.5 xal vermişdir. "PC Gamer" oyunu "Bethesdanın illərlə hazırladığı eyni xəritə olsa da, dahi, böyük açıq dünya sistemidir." adlandıraraq 88/100 xalı vermişdir. "PC Gamer" heyətinin üzvü Kris Livinqton oyun haqda "Oyunlardakı ən yaxşı hekayələr istehsalçıların oyunlara dedikləri deyil, oyunçuların özlərinə və bir-birlərinə dedikləridir." "Destructoid" saytı "franşayzın klassik problemlərinin çoxu "Fallout 4"ə daşınmışdır" deyərək oyuna 10 xaldan 7.5 xal vermişdir.
Satışlar
"Fallout 4" satışa çıxarılışından 24 saat sonra "Steam"də 1.2 milyon nüsxə satmışdır. Oyun buraxılışının ilk günündə fiziki nüxsələrdənsə, daha çox rəqəmsal nüsxələr satmışdır. Buraxılış günündə 470,000-ə yaxın aktiv "Steam" oyunçuları ilə "Fallout 4" "Grand Theft Auto V"in rekordunu qırmışdır. "Bethesda" ilk 24 saat içərisində pərakəndə satıcılara 12 milyon nüsxə satmışdır.
Mükafatlar
"Fallout 4" videooyunu "GameSpot", "GamesRadar", "EGM", "Game Revolution" və "IGN" kimi bir çox videooyun tənqidçiləri tərəfindən çoxlu mükafatlar və nominasiyalar almışdır. Oyun İnteraktiv İncəsənətlər və Elmlər Akademiyası tərəfindən ilin oyunu mükafatına layiq görülmüşdür. . Mükafat üçün nomasiyalar arasında Oyun mükafatları, "Telegraph", "PC Gamer", "IGN" var. Oyun "GameSpot" və "GamesRadar" kimi tənqidçi saytlar tərəfindən öz 2015-in ən yaxşı videooyunları siyahılarında yerləşdirilmişdir. Oyun həmçinin İlin rol-pleyinq oyunu mükafatını da qazanmışdır.
Rododendron
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Maraqlı faktlar
Bu bitki Nepalda ölkənin milli bitkisi hesab olunur.
Pörnək oymağı
Pörnək oymağı — Türkman elinin böyük qollarından biri.
Tarixi
Pörnək oymağı Ağqoyunlu tayfa birliyinə qatılırdı. Bu dövlətin süqutundan sonra Pörnək oymağı Mosullu oymağı ilə birləşib Türkman elini yaratdılar. Türkman eli Qızılbaşlar tayfa birliyinə qatılırdılar. Cənubi Azərbaycanda, Təbriz civarında məskunlaşmışdılar. Bu oymağın bir qolu Xorasana köçüb, Məşhəd ətrafında yerləşdi.
Pörnək oymağı uzun illər Təbriz bəylərbəyiliyini idarə etmişdilər. Bu oymaqdan xeyli tanınmış şəxsiyyət çıxıb.
Elementar hissəcik
Elementar hissəciklər və ya fundamental hissəciklər — hissəciklər fizikasında bölünməz hesab edilən hissəciklər. Məsələn, foton, kvark. Bu hissəciklər materiyanın və qarşılıqlı təsirlərin kərpicləri hesab olunur. Yaxın zamanlara qədər proton və atom elementar hissəcik hesab edilirdi. Elementar və fundamental sözləri bu termin üçün qarşılıqlı əvəzləyici kimi işlənir.
Elementar hissəciklərin təsnifatı
Elementar hissəciklər materiya daşıyıcısı və qarşılıqlı təsir daşıyıcısı kimi iki qrupa bölünürlər:
Fermionlar və bosonlar bir birindən davranışları ilə fərqlənirlər. Fermionlar kəsirlə ifadə olunan spinə, Bosonlar tam ədədli spinə malikdirlər. Volfqanq Paulinin 1925-ci ildə təklif etdiyi istisna prinsipinə görə iki fermion eyni kvant vəziyyətində ola bilməz. Bosonlar üçün belə məhdudiyyət yoxdur.
Fermionlar
Fermionlar 1⁄2 spinə malik, Fermi—Dirak statistikasına tabe olan hissəciklərdir. Bu hissəciklər italyan mənşəli Amerikalı fizik Enriko Ferminin şərəfinə adlandırılmışlar. Fermionlar iki qrupdan ibarətdir:
Kvarklar atomun nüvəsini təşkil edən protonun və neytronun tərkib hissələridir. Atomun nüvəsinin ətrafında fırlanan elektron isə leptondur. Beləliklə ətrafda gördüyümüz hər şey iki növ kvarkdan (yuxarı kvark, aşağı kvark) və bir leptondan (elektron) yaranmışdır. Bunlar birinci nəsil fermionlardır.
Nəsil anlayışı hissəciklər fizikasında fermionları xüsusiyyətlərinə görə qruplaşdırmaq üçün işlənir. Fermionların üç nəsli məlumdur. Bir nəsil qrupuna daxil olan fermionlar digər nəsil qrupundakı fermionlardan ancaq kütlələri ilə fərqlənirlər.
Hissəciklərin kütləsi elektron volt (eV) enerji vahidi vasitəsilə ifadə olunur. 1 eV= 1.602*10−19 coul (joule) Ölçü vahidi çox kiçik olduğu üçün çox vaxt MeV (milyon elektron volt, M — yunan meqa — 106) və GeV (milyard elektron volt, G — yunan giqa — 109) ilə əvəz edilir. Kütlə üçün E =mc2 formulundan alınan m=E/c2 formulu üzrə eV/c2 vahidi işlənir.
Leptonlar bir birilə elektromaqnetik təsir və zəif qarşılıqlı təsir vasitəsilə əlaqə qururlar. Kvarklar bir birilə elektromaqnetik təsir, zəif qarşılıqlı təsir, həmdə güclü qarşılıqlı təsir vasitəsilə əlaqə qururlar.
Bosonlar
Bosonlar tam ədədli spinə malik, Bose—Eynşteyn statistikasına tabe olan hissəciklərdir. Bu hissəciklər benqal mənşəli Hindistanlı fizik Satyendranat Bosenin şərəfinə adlandırılmışlar. Bosonların ən geniş tanınan nümayəndəsi elektromaqnetik qüvvə daşıyıcısı və işıq hissəciyi olan fotondur.
Foton elektromaqnetik təsir daşıyıcısıdır və işıq hissəciyidir. W—, W+ və Z bosonlar zəif qüvvə daşıyıcılarıdır və nüvə parçalanmasında rol oynayırlar. Qluonlar güclü qarşılıqlı təsir daşıyıcılarıdır. Onlar mezonlarda və baryonlarda kvarkları birləşdirən yapışqan (ingilis: glue — yapışqan) rolunu oynayırlar.
Hiqqs bosonu (Higgs boson) və ya hiqqs hissəciyi mövcudiyyəti təxmin edilən, lakin hələ kəşf edilməmiş hissəcikdir. Hissəcik Britaniyalı fizik Piter Hiqsin (Peter Ware Higgs ) şərəfinə adlandırılmışdır. Hiqs bosonu Hiqs sahəsinə aid hissəcikdir. Ehtimala görə Hiqs sahəsi bu sahədən keçən hissəciklərə kütlə verir. Beləliklə Hiqs bosonu öz növbəsində başqa hissəciklərə kütlə verən hissəcik heasb olunur. Bu hissəcik xüsusiyyətlərinə görə digər bosonlardan fərqlənir. İndiyə qədər aparılmış tədqiqatlar düşünməyə əsas verir ki, hiqs bosonunun kütləsi var, və o 0 spinə malikdır.
Həsən Əli (Qaraqoyunlu)
Həsənəli Mirzə, Sultan Həsənəli və ya Həsənəli bəy (o dövrün Azərbaycan türkcəsi ilə:حسن‌علی بیگ, ) — Qaraqoyunlu dövlətinin sonuncu sultanı və Cahanşah Həqiqinin oğludur. 10 noyabr 1467–ci ildə Cahan şahın öldürülməsindən sonra Azərbaycanın cənubunda Qaraqoyunlu hakimiyyətini bərpa etməyə cəhd göstərmiş ancaq buna nail olmadan 1469-cu ildə öldürülmüşdür.
Üsyanları
O, Cahanşah Həqiqinin oğludur və üsyankar təbiətinə görə atası tərəfindən dəfələrlə həbs edilmişdir. 1458-ci ildə üsyana başlamış, atasının Heratdan geri dönməsi xəbərini eşitdikdən sonra isə Makuya qaçmışdır. Anasının vasitəçiliyi ilə üsyan başlatması məsələsində atası tərəfindən əhv edilsə də, Uzun Həsənə qatılmışdır. Lakin qısa müddət sonra oradan da qovulmuş və İsfahandakı qardaşı Pirbudağa qatılmışdır. Qardaşlar birləşərək 1459-cu ildə üsyana başlamışdırlar. Üsyankar qardaşlar atalarının ordusu tərəfindən darmadağın edilsələr də, edam edilmədilər. Çünki Cahanşahı öz təsirində saxlayan anaları yenidən sultanın onları əhv etməsinə nail olmuşdur. Onların son üsyanı 1464-cü ildə baş verdi və fəlakətlə nəticələndi. 1464-cu ildə Pirbudaq edam edildi və Həsənəli yenidən Makuda həbsə atıldı.
Cahanşahın ölümü
Cahanşah 1466-cı ilin qışını Təbrizdə keçirdikdən sonra Şirvana uğurlu yürüş etdi və Dərbəndə qədər olan yerləri yağmaladı. Bu tarixdə Qaraqoyunlu dövlətinin torpaqları Azərbaycan, Aran, İraq-i Əcəm, İraq-i Ərəb, Fars, Kirman və Şərqi Anadolunu əhatə edirdi. Gürcü, Şirvanşah, Gilan və Mazandaran hökmdarları da onnu hakimiyyətini qəbul etmişdilər.
Cahanşahın Ağqoyunlularla münasibətləri Uzun Həsənin dövründə ən gərgin dövrünü yaşayırdı. Uzun Həsən Cahanşahın İranın şərqində hərbi əməliyyatlar aparmasından istifadə edərk bir sıra yerləri ələ keçirmişdi. Onun əsas hədəfləri sırasına Azərbaycanı ələ keçirmək daxil idi. Buna cavab olaraq, Cahanşah 1466-cı ilin qışını Təbrizdə keçirdikdən sonra Anadoluya Uzun Həsənlə döyüşməyə yollandı. 1467-ci ilin 16 mayında Cahanşah Van gölü yaxınlığındakı Şökmənabada çatdı. İki hökmdar arasında danışıqlar başladı. Cahanşah Uzun Həsənin döyüşdən yayınma taktikasını seçdiyini hiss etmiş və onun müsbət vədlərini rəd etmişdi. Uzun Həsən qazi Rüknəddin Əlini hörmət və sayğı dolu sözlərlə yazılmış məktubla o cümlədən qiymətli hədiyyələrlə yenidən Cahanşahın hüzuruna göndərdi. Məqsədi mümkün olan qədər döyüşdən qaçmaq əks halda Qaraqoyunluların fikrini yayındırmaq idi. Bu elçi Uzun Həsən adından Cahanşa bildirmışdı: "Bəyimiz sizə sadiq və bağlıdır. Məqsədiniz ölkə ələ keçirməkdisə bütün qalaların açarlarını sizə təqdim etməyə hazırdır. Əgər mal mülk istəyirsizsə var dövlətini sizə verməyə hazırdır."
Cahanşah bu təklifləri rədd etmişdi. Çünki onun əsas hədəfi ümumiyyətlə Uzun Həsən təhlükəsini ortadan qaldırmaq idi. Tərəflər 11 noyabrda Muş düzənliyində ilk dəfə qarşı-qarşıya gəldilər. Ağqoyunlu və Qaraqoyunluların avanqard dəstələrinin toqquşmasında qaraqoyunlular məğlub oldular. Hərbi şuranı toplayan Cahanşah əsas döyüşü gələn ilə ertələmək qərarına gəldi və ailəsini ordunun bir qismini Təbrizə yolladı. Özü isə Bingölə gələrək burada düşərgə saldı, lakin düşmənə əhəmiyyət vermədiyinə görə təhlükəsizlik üçün zəruri addımları atmadı. Uzun Həsən isə rəqibinin bu addımlarını hansısa hərbi fəaliyyətlə əlaqəli olduğunu düşünürdü. Lakin elçilər vəziyyətin belə olmadığını ona bildirdikdə, o, döyüş üçün müəyyən addımlar topladı və kəşfiyyat materiallarını təkmilləşdirdi. Rəqibinin Sancaq bölgəsində yerini təyin etdikdən sonra qərargahına kəndli qiyafəsində bir casus göndərdi. Cahanşah ın qərargahına heç bir çətinliklə rastlaşmadan girən bu casus yüksək səslə qışqıraraq onun itmiş atını kiminsə görüb-görmədiyini soruşdu ancaq heç bir cavab almadı. O şahın bütün əsgərlərinin sərxoş olduğunu görüb Həsən bəyə xəbər verdi. Vəziyyətin əlverişli olduğunu anlayan Həsən bəy 1467-ci il noyabrın 10-da səhər saatlarında 6000 nəfərlik qoşunu ilə Cahanşahın qərargahına qəfil basqın etdi. Güc nümayiş etdirmək imkanı belə tapa bilməyən Qaraqoyunlu qüvvələri dağıldı. Cahanşah bir əsgər tərəfindən öldürüldü, iki oğlu və bütün əyanları əsir düşdü. Sonralar cənazəsi Təbriz ə aparılaraq orada tikdirdiyi Müzəffəriyyə məqbərəsində dəfn olundu.
Taxta çıxması
Atasının ölümündən sonra Həsənəli bəzi əmirlər tərəfindən həbsdən çıxarıldı və sultan elan edildi. Taxta çıxmasından sonra o, Teymuri Əbu Səid Mirzə ni onun ordusuna qatılmağa və Uzun Həsənin üzərinə nirgə yürüş etməyə dəvət etdi. Bununla eyni zamanda, Təbrizdə yaşayan Qara İsgəndərin qızları Arayış və Şahsaray bəyimlər öz qardaşları Hüseynəlini yeni sultan elan etdilər. Həsənəlinin qardaşı olan və Kermanı idarə edən Qasım Mirzə də üsyana başladı. Həsənəli bütün müxalifəti darmadağın etdi. O, Qasım bəyi, ögəy anası Can Bəyimi, dayıları Qasım və Həmzəni edama məhkum etdi.
1468-ci ildə Xoy yaxınlığında baş vermiş döyüşdə qaraqoyunlular böyük orduya sahib olsalar da, məğlub edildilər. Həsənəli Bərdəyə qaçaraq Qaramanlı tayfasına sığındı. Uzun Həsənin vəliəhd oğlu Uğurlu Məhəmməd onu ələ keçirdi və edama məhkum etdirdi. Faruk Sümerin yazdığına görə, həsənəli əslində intihar etmişdir.
Sonra
Yusif Mirzə Qaraqoyunlu Cahanşahın əmir-ül-ümərası və vəziri kimi çalışmış Pirəli bəy Baharlı tərəfindən 1468-ci ildə, yəni Həsənəlinin ölümündən sonra yeni sultan elan edildi. Qısa müddət sonra Həsənəlinin oğlu Sultanəli və Uzun Həsənin rəqibi olan şahzadə Mahmud bəy (Qara Yuluq Osman ın oğlu) da ona qatıldı. Onlar Luristan da müəyyən uğurlar qazansalar da, Uzun Həsən tərəfindən məğlub edildilər və Şiraz a geri çəkildilər. Yusif Mirzə 22 oktyabr 1469-cu ildə Uğurlu Məhəmməd tərəfindən qətlə yetirildi. Pirəli bəy Baharlı Teymuri Hüseyn Bayqara nın sarayına sığındı.
10 may
1601–1900
thumb|[[Trafalqar meydanından London Milli Qalereyasına görünüş]]
1901–cari
thumb|[[Heydər Əliyev]]
Entomologiya
Entomologiyanın inkişaf tarixi
Həşərat haqqında ilk və sadə məlumatlara qədim yunan alimi Aristotel (b.e.ə. 384-322) və başqa alimlərin fikirlərində rast gəlsək də onların öyrənilməsinə XVII əsrdən başlanmışdır. XVII-XVIII əsrlərdə italyan alimi M.Malpigi (1628-1694), Hollandiya alimi Y.Svammerdam (1634-1684), məşhur İsveç alimi K.Linney (1707-1778), görkəmli təbiətşünas və səyyah, akademik P.S.Pallas (1741-1811) həşəratın anatomiyası, metamorfozu, təsnifatı, morfologiyası, biologiyası, faunası haqqında bir çox tədqiqatlar aparmış və əsərlər yazmışlar. XIX əsrdə entomologiya bir elm kimi formalaşır və 1832-ci ildə Fransada, 1833-cü ildə İngiltərədə entomologiya cəmiyyəti yaranır.Rusiysda isə 1859-cu ildə rus entomologiya cəmiyyəti yaradılmış və onun ilk prezidenti məşhur alim, akademik K.M.Ber olmuşdur. Azərbaycanda entomologiya elminin inkişafı Sovet hakimiyyəti dövrünə təsadüf edir. Bu məqsədlə Azərbaycan Dövlət Universitetində, 1923-cü ildə təşkil olunmuş Mikrobiologiya institutunda entomologiyaya aid ilk tədqiqat işləri aparılmağa başlanır. 1932-ci ildə SSRİ EA Zaqafqaziya filialı Azərbaycan şöbəsinin Zoologiya bölməsinin, 1935-ci ildə Zoologiya İnstitutunun təşkili ilə əlaqədar olaraq entomoloji tədqiqatların aparılması üçün daha əlverişli şərait yaradılmış olur. Bununla yanaşı Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pambıqçılıq İnstitutunda, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Bitki Mühafizəsi İnstitutunda, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Akademiyasında, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Əkinçilik İnstitutunda, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Tərəvəzçilik İnstitutunda və s. elmi idarələrdə entomologiya elminin müxtəlif sahələrinə aid elmi tədqiqat işləri aparılmağa başlanıldı və hal-hazırda davam edir.
Həşəratın morfologiyası
Həşəratın bədəninin üzəri möhkəm xitinləşmiş kutikula ilə örtülmüşdür, 3 hissədən ibarətdir-baş, döş və qarın. Hər bir hissə müxtəlif buğumlardan təşkil olunmuşdur. Baş hissə (caput) 5 buğumun möhkəm birləşməsindən əmələ gələn kəllə kutusundan ibarət olub, ağız orqanlarına, bığcıqlara, 2-3 ədəd sadə və bir cüt mürəkkəb gözə malikdir. Həşərat sinfində bığcıqsızlar dəstəsi (Protura) müstəsna olmaqla, hamısında bığcıq inkişaf etmişdir. Vəzifə etibarı ilə bığcıqlar hiss orqanları, yəni lamisə və iybilmə orqanlarıdır. Quruluş baxımından müxtəlif həşəratlarda müxtəlif cür olur. Həşəratların qılşəkilli, sapşəkilli, təsbehşəkilli, mişarşəkilli, daraqşəkilli, sancaqşəkilli, çomaqşəkilli, iyşəkilli, lövhəşəkilli, dirsəkli, dirsəkli-sancaqşəkilli, dirsəkli-daraqşəkilli, lələkşəkilli, qılıncşəkilli, qeyri-müntəzəm və qıllı bığcıq tipləri vardır. Qidalanma xüsusiyyətindən asılı olaraq həşəratlarda bir neçə tip ağız orqanları inkişaf etmişdir: gəmirici, gəmirici-yalayıcı, sorucu, sancıcı-sorucu, kəsici-sorucu, yalayıcı. Hər bir ağız orqanının özünə məxsus xüsusiyyətləri və quruluşu vardır. Döş bədənin ikinci hissəsi olub, 3 büğumdan ibarətdir. Hər bir buğumunda bir cüt ayaq vardır. Ayaqlar çanaq, burma, bud, baldır və pəncədən ibarətdir, əsasən hərəkət vəzifəsini görür. Həşəratlarda yüyürücü (tarakan və karabid böcəklərdə), yeriyici (uzunbığ, uzunburun və yarpaqyeyən böcəklərdə), tullandırıcı (çəyirtkəkimilər, şalalar və sisəklərdə), üzücü (üzər böcəyi və subitində), qazıcı (danadişi, peyin və qabıqyeyən böcəklərdə), tutucu (dəvədəlləyi, su əqrəbləri və torqanadlılarda), sorucu (üzər böcəyin erkək fərdlərində), yığıcı (arılarda) ayaq tipləri olur. Qanadlı həşəratlarda orta və dal buğumun hər biri bir cüt qanada malikdir. Quruluş etibarı ilə qanadların torşəkilli, pərdəşəkilli, sərt və yarımsərt tipləri vardır. Qarın bədənin üçüncü hissəsi olub, həşəratların növlərindən asılı olaraq 4-dən 11-ə qədər buğumdan ibarət olur.
Həşəratın anatomiyası və fiziologiyası
Həşəratın dəri örtüyü kutikula, hipoderma və bazal pərdəsindən ibarətdir. Əzələ sistemi mürəkkəb quruluşlu olub, somatik və ya skelet əzələlərindən, daxili və ya visseral əzələlərindən ibarətdir. Həşəratlarda əsasən eninəzolaqlı əzələ tipi mövcuddur. Həşəratın bədən boşluğunda onun daxili orqanları yerləşir. Onun həyatında piy cisimciyinin böyük rolu vardır. Piy cisimciyi bir tərəfdən qidalı maddələrin toplanmasında iştirak edir, digər tərəfdən isə maddələr mübadiləsinin məhsullarını udmaqla, fizioloji funksiyanı yerinə yetirir. Xüsusilə, həşəratın sürfə mərhələsində piy cisimciyi yağ, zülal və karbohidratlar kimi qidalı maddələrin ehtiyatını toplayır. Həzm sistemi başda yerləşən ağız dəliyi ilə başlayır və qarın hissənin axırıncı buğumunda anal dəliyi ilə nəhayətlənir. Həşəratın qan-damar sistemi açıqdır, qan bədən boşluğu ilə əlaqəli olur və daxili orqanları yuyur. Tənəffüs sistemi bədənin yanlarından keçən və daxildə şaxələnən boruşəkilli traxeyalardan ibarətdir. Əsas ifrazat funksiyasını malpigi boruları yerinə yetirir. Həşəratın bədən orqanlarının fəaliyyəti və onlar arasındakı qarçılıqlı münasibət sinir sistemi vasitəsilə idarə olunur. Hiss, lamisə, iybilmə, dadbilmə və görmə orqanları bəzilərində yaxşı, bəzilərində isə zəif inkişaf etmişdir. Eşitmə orqanları heç də həşəratların hamısında inkişaf etməmişdir, əsasən səs çıxaran növlərdə daha yaxşı inkişaf etmişdir. Həşəratların demək olar ki, əksəriyyəti müxtəlif cinslidir (erkək və dişi). Az bir qismi hermafroditdir.
Həşəratın biologiyası
Həşəratda çoxalma – Həşəratlarda çoxalma əsasən yumurta qoyma ilə gedir. Buna baxmayaraq, bəzi həşərat növləri vardır ki, onlar yumurta qoymadan diri sürfə doğur. Həşəratlar aşağıdakı üsulla çoxalırlar:
Həşəratın inkişafı – Həşəratın inkişafı iki mərhələdə gedir: 1. Rüşeymin inkişafı – bu inkişaf yumurta daxilində gedir (embrional inkişaf). 2. Rüşeymdən sonrakı inkişaf (postembrional) – həşərat yumurtadan çıxandan sonra başlayıb və məhv olan zaman qurtarır.
Sürfələrin (tırtılların) əsas funksiyası qidalanma və böyümədən ibarətdir. Ona görə də bu inkişaf dövrü kənd təsərrüfatı bitkilərinə daha çox zərər verirlər. Sürfələr müxtəlif formalarda olurlar.
Pupun inkişafı – Sürfə (tırtıl) öz böyüməsini bitirdikdən sonra artıq qidalanmır, sonuncu dəfə qabıq dəyişir, həzm kanalını təmizləyir və pup halına keçir. Pup inkişaf fazasında yetkin həşəratda olan orqanlar, o cümlədən qanadları, bığcıqları, gözləri və s. görmək olur. Pup dövründə həşərat hərəkt etmir və qidalanmır.
Həşəratın ekologiyası
Müxtəlif dəstələrin nümayəndəsi olan zərərvericilərdən başqa, təbiətdə xeyirli həşəratlar da mövcuddur. Məsələn, bal arısı xeyirli həşəratdır. Belə ki, meyvə ağaclarının tozlanmasında böyük rolu vardır. Bal arsının istehsal etdiyi bal məhsulu insanlar üçün qiymətli qida məhsuludur.
Tut ipəkqurdu xeyirli həşəratdır. Onun istehsal etdiyi baramadan ipək sap əldə edilir ki, bundan da sənayedə istifadə edilir.
Lak yastıcasının istehsal etdiyi lakdan sənayedə, xüsusilə təyyarə qayırmada istifadə edilir.
Yuxarıda göstərilən xeyirli həşəratlardan başqa təbiətdə xeyirli yırtıcı və tüfeyli həşəratlar da vardır.
Yırtıcılardan 7 və 2 nöqtəli parabüzən, karabus böcəkləri və yırtıcı bağacıqları göstərmək olar.
Tüfeyli həşəratlardan isə yumurta yeyən trixoqamma, telenomus, apanteles, anilasta, habrobrakon minicisi və s. qeyd etmək olar.
Göstərilən yırtıcı və tüfeyli həşəratlar heç bir kənd təsərrüfatı bitkilərinə zərər vermir, əksinə zərərvericilərin məhv edilməsində çox aktiv iştirak edirlər.
Anthurium jaramilloi
(Anthurium jaramilloi) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eleanor Anna Ormerod
Eleanor Anna Ormerod (d. 11 may 1828 — ö. 19 iyul 1901) — ingilis entomoloqu.
Həyatı
Eleanor Ormerod iqtisadi entomologiya sahəsində fəxri doktorluq dərəcəsi almışdır. 1828-ci ildə İngiltərədə Qərbi Qlosterşirdə (İngiltərə) üst sinif bir ailənin 10 övladından biri olaraq dünyaya gəldi. Eleanor da bir çox digər qız uşaqları kimi ilk təhsilini evdə aldı və uşaqların təhsilinə böyük diqqət yetirən ağıllı, sənətçi qadın olan anası Sara tərəfindən yetişdirildi.
Eleanor həm ailə kitabxanasını, həm də 800 hektarlıq malikanələrini kəşf edə bilmək üçün çox zaman xərclədi. O. çiçəkləri müşahidə etməyi, böcəkləri incələməyi və onlar haqqında yazmağı çox xoşlayırdı. Bununla birlikdə atası qızının məşğuliyyətlərini uyğun hesab etmirdi və bunların onun üçün sadcə bir hobbi olaraq qalması mövzusunda qərarlı davranırdı. Ailəsi onun ömür boyu davam edəcək araşdırma həvəsini anlaya bilməmişdi.
Eleanor entomologiya (həşərat öyrənən elm) ilə ciddi olaraq 1852-ci ildə maraqlanmağa başladı. 16 il boyunca nümunələr topladı və öz xüsusi incələmələrini davam etdirdi. Kral Bağçılıq Mədəniyyəti Dərnəyi (RHS) 1868-ci ildə xalqı həşərat kolleksiyaları toplanmasına köməyə dəvət etdiyində Eleanor bu dəvətə dərhal cavab verdi.
Dərnəyə təqdim etdiyi kolleksiya ailəsinin malikanəsində, orda işləyən işçilərin və uşaqların köməyi ilə topladığı nümunələrdən ibarət idi. Onun bu layihədə iştirakı çox böyük səviyyəyə gəldiyi üçün 1872-ci ildə Dərnək onu Flora Medalı ilə təltif etdi.
Eleanor RHS üçün nümunə topladığı zaman ailə mülklərinin idarəsi məsuliyyəti də ona verilmişdi. Bu dövr onun təhsilinin əhəmiyyətli bir hissəsini təşkil etmişdi. Çünki, bu ona sadəcə həşəratlar və əkinçilik haqqında deyil, eyni zamanda kəndlilərin ehtiyacları haqqında da bilik və təcrübə öyrədirdi.
Eleanorun atası 1873-cü ildə malikanəni oğullarından birinə vəsiyyət edərək öldü. Ailə üzvləri ayrıldılar və Eleanor da bacısı Corciana ilə birlikdə St Albansa (Şərqi Hertforşir) yerləşdi.
Eleanor bura köçdükdən sonra karyerasını açıq şəkildə davam etdirməyə başladı və həmin il ilk məqaləsini yayımladı. O, həm də artıq maraqlandığı sahə üzrə populyar bir mütəxəssis olmuşdu. Rəsmi əkinçilik təhsilinin böyük bir dəstəkçisi idi. Axşamlar elm adamlarını entomologiya müzakirəsi üçün evinə dəvət edirdi. 1882-ci ildə Kral Əkinçilik Dərnəyindəki (RAS) bir yığıncaqdan evinə qayıdan zaman qəzaya uğradı və bu qəza Eleanorada zədələr buraxdı.
Eleanor 1885-ci ildə The Times qəzetinə yazdığı bir yazıda toxum və həşərat yeyən quşların, sərçələrin yox edilməsi müraciətini etdi. Əkinçilər tərəfindən Eleanorun bu müraciəti bəyənilsə də, sərçə sevən şəhərlilər arasında pis şöhrətə səbəb oldu.
Eleanor Ormerodun 1877-ci ildə yayımladığı "Zərərli həşəratlar üzərində müşahidə notları" kitabı böyük sayda bir kütlə tərəfindən oxunmuşdu. Bu kitabına oxucuların cavab verməsi ilə Eleanor əkinçilərə illik hesabatlar hazırlamaq imkanı əldə etmişdi. Sığırların dərilərində gizlənən bir növ milçək haqqında hazırladığı bir hesabat İngiltərədə çox sayda inəyin qorunması ilə bağlı məsləhətlərə malik idi. 1881-ci ildə İngiltərə əkinçilərinə çox baha başa gələn bir həşəratın yaratdığı fəlakət qarşısında Eleanor problemi həll etmək üçün lazım ola bilən vasitələr haqqında bir hesabat dərc etdi. Həmin dövrdə Sirençesterdəki Kral Əkinçilik Kollecinə iqtisadi entomolgiya üçün mütəxəssis repetitor kimi dəvət edildi. Sonrakı ildə RAS-ın entomologiya məsləhətçisi oldu və 1892-ci ilə qədər həmin vəzifəni daşıdı. Həmin vəzifəsini könüllü olaraq məvacibsiz yerinə yetirirdi. 1885-ci ildən 1890-cı ilə qədər Əkinçilik Heyəti məsləhətçisi olaraq çalışdı və illərcə ABŞ-dakı entomoloqlara və əkinçilərə mütəxəssis tövsiyələri verdi.
Eleanor 1896–1898-ci illərdə Edinburq Universitetində entomologiya sahəsində bir tədqiqatçı kimi çalışdı. O, bu universitetdən fəxri doktor adı almış ilk qadındır.
Kareyerası boyunca Eleanor çox sayda ölkələr arası elmi təşkilatın üzvü oldu və iqtisadi entomologiyaya əhəmiyyətli töhfələrindən dolayı medallar aldı. Ümumən xərclərini özü qarşılayaraq çox sayda nəşrlər etdi və ondan məsləhət istəyən minlərcə insana təmənnasız cavab verdi.
Eleanorun ən çox "Zərərli həşəratlar üzərində müşahidə notları" kitabı tanınsa da, onun digər əl kitabları, bələdçi, broşür və dərs kitabı da nəşr edilmişdi. Zərərli həşəratlara nəzarət edilməsi ilə bağlı tövsiyələrə ehtiyac yarandığı bir zamanda təmənnasız kömək etmişdi. Açıq bir ifadə tərzinə sahib olması xalqın onun verdiyi biliklərə çatması asan idi. O, dövrünün populyar bir təlimçisi idi.
Senecio sanguisorbae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Şimal-Qərbi İndiana müharibəsi
Şimal-Qərbi İndiana müharibəsi (bəzən Kiçik Tısbağa müharibəsi də adlandırılır, 1785-1795) — ABŞ və Qərbi Hindu Konfederasiyası arasında Ohayo çayından şimal-qərbdə yerləşən ərazilər uğrunda baş vermiş müharibə. Hələ ABŞ İstiqlal müharibəsindən sonra Paris sülh müqaviləsinin şərtlərinə görə bu ərazilər ABŞ-yə verilir. Ancaq Ohayo çayı sahilində yerləşən bir çox limanlar hələ də britaniyalıların əlində qalırdı. ABŞ ordusu bölgəyə göndərilsə də, hindu qəbilələri ilə toqquşmalı olur. Bir çox ardıcıl ağır məğlubiyyətlərdən sonra 1783-ci ildə Entoni Ueynə yeni ordu yaradılması həvalə edilir. Yeni Birləşmiş Ştatlar legionu 1794-ci ildə Follen Timbers döyüşündə hindulara qalib gəlir. Bu məğlubiyyətdən sonra Qrinvill anlaşması imzalanır. Bununla da ABŞ ərazidə yeni koloniyalar salmaq hüququ qazanır.
ABŞ istiqlal müharibəsi dövründə hindular
thumb|right|300px|Şimal-Qərb ərazilərinin xəritəsi ABŞ istiqlal müharibəsi dövründə Ohayo ştatı ərazisində yaşayan 6 qəbilədən dördü (irokez birliyi) Britaniyanı dəstəkləyir və müharibəyə qoşulur. Əsasən Saratoqa döyüşündə fəal iştirak edirlər. Nyu-York və Pensilvaniya ştatları ərazisinə hücumlar təşkil edərək amerikalılara zərbə vurdu. Gözlənilməz hücumlar sonunda Corc Vaşinqtonu hindulara qarşı vuruşmağa vadar edir. Bu ərəfədə isə Britaniya ordusu cənubda bir-birinin ardınca liman şəhərlərini ələ keçirir. 1779-ci ildə 5000-lik ordu başda Con Salivan olmaqla Hyustonda irokezləri məğlub edir. Nyu-York ştatı və Kanada sərhədi yaxınlığında bir çox hindu qəbilələrindən ibarət məskənlər dağıdılır. İrokezlər geri çəkilərək Niaqara limanında mövqe tutan ingilislərə sığınırlar. 1783-ci ildə imzalanan Paris sülh anlaşmasına görə ingilislər Ohayo bölgəsini ABŞ-yə verməli olur. Bundan sonra irokezlər daha geri qayıda bilmirlər.
Kentukkidə isə vəziyyət fərqli idi. Belə ki, Kanada sərhədi yaxınlığında yerləşən bir çox limanlar hələdə ingilislərin nəzarətində idi. Hindular bu ərazilərin ABŞ-yə məxsusluğunu qəbul etmirdilər. Mayami qəbiləsinin başçısı Kiçik Tısbağa bu anlaşmanı tanımayaraq amerikalılara qarşı mübarizəyə başlayır. Onlara britaniyalılar silah-sursat baxımından yardım edirdilər. ABŞ müharibədən sonra ağır iqtisadı zərbə alır. Konqres bu iqtisadi çətinliyi aradan qaldırmağı yeni ərazilər ələ keçirərək, bölgədə yeni kolonistləri əraziyə cəlb etmək və onlardan gələn gəlirlərə iqtisadi dağıntıları aradan qaldırmaq istəyirdi. Ancaq hindular buna imkan vermir və toqquşmalara gətirib çıxarırdı (1785-1787).
Hindu Konfederasiyası
1785-ci ildə Detroyt limanında ingilisllərin dəstəyi sayəsində bir çox qəbilələrin birliyi olan Qərbi Hindu Konfederasiyası yaradılır. Bu birliyə quronov, potava, tomi, delavar, mayami, kikap və ceroki qəbilələri daxil idi. Çakto və Çikaso qəbilələri isə ABŞ-ni dəstəkləyirdilər.
Müharibənin gedişi
thumb|Kiçik Tısbağa 1786-cı ildə Loqan şaunilərin bir necə kənd qəbilələrini məhv edir. Bu ərəfədə şaunilərin kişiləri Kentukkiyə getmişdilər. Bu tip reydlər zamanı 1780-ci illərdə 1500 hindli öldürülür. 1790-ci ildə prezident Corc Vaşinqton və Müharibə Naziri Henri Noks Harmar kampaniyasına, Şaun və Mayami ölkələrinə iri qərb hücumunun başlaması üçün general Josiah Harmara əmr etdilər. 1790-cı ilin oktyabr ayında 1453 nəfərlik ordu general Harmarın başçılığı altında indiki Fort Wayne,İndiana ərazisinin yaxınlığında toplandılar.Lakin, general Harmar 1100 döyüşçüdən ibarət yerli əhaliyə hücüm üçün ordudan 400 nəfərini polkovnik John Hardinin ixtiyarına verdi. Döyüşün əsnasında dezavanatajla qarşılaşan polkovnik Hardin məğlubiyyətə məruz qalır.O, ən azı 129 əsgərini itirir.
Döyüşdə onlar 129 itki verərək geri qayıtmalı olurlar. 1791-ci ildə Kiçik Tısbağa, Tekumse və digər hərbi liderlər 2000-lik ordu ilə Fort-Eynə hücum edərək 920 əsgərdən 632 yerindəcə öldürülür. Bəziləri yaralanır və ya əsir götürülür.1792-ci ildə Vasinqton sülh bağlamaq məqsədi ilə hinduların yanına ekisarları göndərir amma hindular onları öldürür. Bundan sonra orduya rəhbər Entoni Ueyn təyin edilir. Onun başçılığı ilə 1793-ci ildə Amerika legionu yaradılır. Sent-Kler düşərgəsində Pekover limanı tikilir. Kiçik Tısbağa düşərgəyə dəfələrlə hücum etsədə bir nəticə vermir. 1794-ci ildə Tollen Timbers döyüşündə ABŞ qalib gəlir. Hindular müdafiə üçün inglislərin Mayami limanına girmək istəsələr də buna icazə verilmir.
Kuzun
Kuzun — Azərbaycan Respublikasının Qusar rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Kəndin yaranma tarixi bəlli deyil.
Toponimikası
Kuzun oyk., sadə. Qusar rayonunun Zindanmuruq i.ə.v.-də kənd. Qusarçayın sahilində, dağətəyi ərazidədir. Tədqiqatçıların fikrincə, oykonim türk dillərində coğrafi termin kimi işlədilən kəzen (dağın beli, yayla, aşırım) sözündəndir. Yaşayış məntəqəsi salındığı ərazinin adını daşıyır.
Əhalisi
thumb|1880-ci il 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 847 nəfər, milliyətcə ləzgi olan əhali yaşayır.
Senecio cryptolanatus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Fayl (Portuqaliya)
Fayl (port. Fail) — Portuqaliyada Vizeyə (fregeziya) daxil olan şəhərlərindən biridir. Vizey bələdiyyəsinin əsas hissəsidir.
Anthurium gualeanum
(Anthurium gualeanum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
"Cəfər Cabbarlı" mükafatı
Cəfər Cabbarlı mükafatı — mükafat ilk dəfə Cəfər Cabbarlı Ev-Muzeyinin layihəsi əsasında "C. Cabbarlı adına mədəniyyət, elm və təhsilin inkişafına yardım ictimai birliyi"nin iştirakı və BP şirkətinin sponsorluğu ilə 2001-ci ildə təsis olunub. Mükafat böyük yazıçının 100 illiyi münasibətilə Cəfər Cabbarlı teatrının və yaradıcılığının səhnə təcəssümü, tədqiqi və təbliği sahəsində müstəsna işlərə, əsərlərə, Azərbaycan ədəbiyyatının və teatrının, estetik fikrinin inkişafında xüsusi hadisə olan bədii nümunələrə görə teatr xadimlərinə və dram yazarlarına təqdim edilib. Cəfər Cabbarlı mükafatının ilk baş qalibi "Aydın" tamaşasının rejissor işinə görə xalq artisti Mikayıl Mirzə olub. "Sevil" operasında Balaş roluna görə xalq artisti Azər Zeynalov "Ən yaxşı kişi obrazı", Sevil roluna görə əməkdar artist Zemfira İsmayılova "Ən yaxşı qadın obrazı" nominasiyasında bu mükafata sahiblənib.
Həşəratlar
—  aləminin  tipinə aid heyvan sinfi. Həşəratların 1 milyona yaxın növü məlumdur. Yer kürəsinin demək olar ki, hər bir ekosistemində mövcuddur. Heyvanlar aləminin təqribən 80%-ni təşkil edən həşəratlar 30-a qədər dəstəni əhatə edir. Ənənəvi təsnifata uyğun olaraq çoxayaqlılarla birlikdə traxeyatənəffüslülər yarımtipinə aiddir.