cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycanda homoseksuallığın tarixi
Ərəb xilafəti dövründə
1225-ci ildə hakimiyyətdən oğlu Fəribürz tərəfindən devrilən Şirvanşahlar dövləti hökmdarı I Güştasp haqqında İslam tarixçisi İbn əl-Əsir yazır: "H.622 (1225)-ci ildə Şirvanşaha qarşı onun oğlu üsyan qaldırdı, onu şahlıqdan məhrum etdi və ölkədən qovdu, özü şahlıq etməyə başladı. Üsyana səbəb bu idi ki, Şirvanşah iyrənc həyat tərzi keçirirdi, çox qəbahətli və ədalətsiz adam idi. O, tez-tez təbəələrinin var-dövlətinə və mülklərinə əl uzadır, həmçinin, deyirlər ki, hətta qadınların və oğlan uşaqlarının namusuna təcavüz edirdi. Onun xalqa zülmü çoxalmışdı və ona görə də qoşunun bir hissəsi onun oğlu ilə əlbir olaraq, atasını ölkədən qovdu". I Fərrux Yasar dövründə, 1468-ci ildə hazırlanmış Şamaxı antologiya əlyazısında (kalliqraf Şərafəddin Hüseyn Sultani, Britaniya muzeyi, London) fars şairi Əbdürrəhman Camiin şeirinə həsr edilmiş "Dörd adam yaraşıqlı gəncə baxarkən" miniatürü vardır.
Monqol, Türkman sülalələri və Səfəvilərin hakimiyyəti dövründə
IXX əsrlərdən Azərbaycanda türk-monqol sülalələrinin kütləvi şəkildə məskunlaşması başlayır. Azərbaycanın da tərkibinə daxil olduğu Böyük Monqol imperiyasının Çingiz xan tərəfindən yazdırılmış yasasının 48-ci maddəsində “eyni cinsli münasibətə təşəbbüs edən kişilər öldürülsün” deyə qeyd edilirdi.
Səfəvilərin hakimiyyəti dövrü homoseksuallığın saraylardan kənara çıxması ilə əlamətdardır. Erkən Səfəvilər zamanında fahişə oğlanlar üçün böyük şəhərlərdə xüsusi evlər mövcud idi. Bu evlərin bəziləri qanuni fəaliyyət göstərir və onlardan vergi alınırdı. Doktor Şəms “Fars ədəbiyyatında Oğlançılıq” kitabında yazır: ''“Səfəvi şahı İsmayıl Təbrizə ikinci gəlişində 8 gözəl oğlanı Həşt-Behişt sarayına apardı və onlara çox ayıb hərəkətlər etdi, sonra onları öz şahzadələrinə verdi. Bundan bir az öncə də, o, 10 belə oğlanı saraya gətirmək üçün əmr vermişdi.”''
I Şah Abbasın 15991601-ci illərdə Böyük Moskva knyazlığı və Avropa ölkələrinə göndərdiyi diplomatik nümayəndə heyətinin I Katibi olan, Qərbdə Don Juan de Persiya adıyla tanınan Oruc bəy Bayat 1604-cü ildə İspaniyada nəşr etdirdiyi xatirələrində yazır: "Əlbəttə çoxları kimi durub hamambaşı fars Aləmdarın yanına gedə, bir abbasıya erməni, rumlu oğlanlarla nəfsimi öldürə, ya da Culfa adlanan erməni məhəlləsində Maronun say-seçmə qızlarıyala şərab içib gecəyarıyacan hər şey unuda bilərdim"
Çar Rusiyası dövründə
left|200px|thumb|Mütribin portreti. [[Əzim Əzimzadə, çəkildiyi il bilinmir]] Romanovların hakimiyyətdə olduğu Çar Rusiyasında orta əsrlərdən bəri gizli həyat keçirən homoseksuallar, kilsənin də gücünün zəifləməsindən istifadə edərək fəallaşmağa başlamışdılar. Azərbaycana dəfələrlə yürüşlər təşkil edən I Pyotr hələ, 1716-cı ildə çarlıqda ilk dəfə homoseksuallıqla bağlı qanun imzalamışdı. Qanuna görə, orduda homoseksuallıq qadağan edilirdi.
Azərbaycan xanlıqlarının növbəylə ləğv edilirək Rusiya İmperiyasının tərkibinə qatılmasından sonra çar I Nikolay 1832-ci ildə kişilər arasında homoseksuallığı ləğv edən 995 nömrəli qanunu imzaladı. Qanun iki oğlan arasındakı anal seksi qadağan edirdi. Qanunu pozanlar 3-5 il müddətində Sibirə sürgün edilməli idi. Çara yaxın olan insanlar, xüsusilə sənət adamları arasında homoseksualların say çoxluğu təşkil etməsi bu qanunu sadəcə olaraq yazıda saxladı. Həmin dövrdə homoseksuallıq ədəbiyyatın əsas mövzularından olsa da, dövlətə qarşı çıxanlar homoseksual damğasıyla cəzalandırılırdılar. Çar Rusiyasında başlayan böyük üsyanlar 19051907-ci illərdə imperiyanın ciddi islahatlar aparmasına səbəb oldu. Bu dövr Rusiyanın gümüş dövrü olaraq qəbul edilirsə də, homoseksuallığın Rusiyadakı qızıl dövrü hesab edilə bilər. Öz orientasiyasını açıq şəkildə göstərən çoxsaylı elm və sənət adamları, incəsənət xadimləri, ədiblər məhz bu dönəmdə böyük əsərlər yaratdılar.
Azərbaycanda tarixən sosial və mədəni yığıncaqların keçirildiyi, kişilər və qadınlar üçün ayrı olan hamamlarda kişilər arasında homoseksual əlaqənin baş verməsi Cəlil Məmmədquluzadə tərəfindən yazılan qıza satirik hekayədə öz əksini tapmışdır. XIX əsrdə androgen gözəllikləri ilə məşhur olan kişi rəqqaslar mütriblər ancaq kişilərin iştirak etdiyi toylarda rəqs edirdilər və seks işçisi kimi də istifadə olunurdular. Uşaq yaşından öyrədilən mütriblər saqqalları böyüyənə qədər fəaliyyətlərini davam etdirirdilər. Hüseynqulu Sarabski "Qədim Bakı" əsərində onların Xalabacı rəqsini ifa etməsini qeyd edirdi. XIX əsrin əvvəllərində Bakıda yaşamış Banin aktiv geylərə adətən hörmət göstərilir, passiv geylər isə bəyənilmirdi.
Lakin, bütün qadağalara baxmayaraq, XIX Azərbaycanda homoseksuallıqla bağlı bəzi məlumatlar həmin dövrün mətbuatı vasitəsiylə dövrümüzə çatmışdır. 1906-cı ildən nəşrə başlayan “Molla Nəsrəddin” jurnalında bu məsələyə münasibət bildirilərək qeyd edilir: “Ay camaat, totux-motux oğlan uşaqlarınızı qoruyun, qoymayın yad əllərə düşsün”. Jurnalın 2 oktyabr 1907-ci ildə çap edilmiş 37-ci nömrəsində həmin dövr üçün oğlanbazlığın hansı miqyasda yayıldığı açıq-aşkar göstərilmişdir: ''“… indiyədək heç kəs deməyibdi ki, uşaqbazlıq pis şeydir, mən də cürət eləmirəm deyəm ki, uşaqbazlıq pis şeydir. …Biz ancaq müsəlman millətlərini tanıyırıq və bundan savayı bir şey görmürük. Amma xudavəndi-aləm yuxarıdan aşağı baxanda millətlərin hamısını əl içi kimi görür və əlbət ki yaxşı da tanıyır. Və xudavəndi-aləm görür ki, cəmi millətlərin heç birinin içində oğlanbazlıq adət deyil, savayı biz müsəlman millətindən." “Təzə həyat” qəzetinin 117-ci nömrəsində isə qeyd ki, "Bakıda bir neçə müsəlman lotusu bir nəfər məktəb uşağını zor ilə basıblar faytona və istəyiblər götürüb qaçsın, necə ki,  qız uşağını müsəlmanlar götürüb qaçırlar. Nədir bunun səbəbi? Məgər müsəlman içində arvad azdır ki, müsəlmanlar evlənmək istəyəndə arvad tapa bilməyib gedib oğlan uşağı alırlar. Söz yox ki, belə deyil, çünki biz görürük qeyri-millətlərin kişiləri bir arvad tapıb alanda bizim kişilər dördünü alırlar və hələ dördünə qane olmayıb hərdənbir məşğuliyyət üçün bir-iki saatlığa siğə də eləyirlər. …” Cəlil Məmmədquluzadə isə 12 may 1902-ci ildə "Molla Nəsrəddin" jurnalında nəşr edilmiş "Nə qədər fikirləşirəm, heç başa düşmürəm"'' adlı felyetonunda Azərbaycan cəmiyyətində homoseksuallıqla bağlı başqa bir halı təsvir edir.
1905-1917-ci illərdə mövcud olmuş "Difai" hərəkatının Qarabağ Birlik Məclisinin proqramında 19-cu maddəyə görə homoseksualizmlə məşğul olanlar xüsusi cərimə ilə ciddi cəzalandırılmalı idi.
Azərbaycan SSR-də
1917-ci il Oktyabr inqilabından sonra Lenin başçılığı ilə Sovet Sosialist Respublikası yarandı və 28 aprel 1920-ci il tarixində Azərbaycan da yeni yaranan ittifaqın tərkibinə qatıldı. Lenin I Nikolayın 1832-ci ildə imzaladığı homoseksuallığı qadağan edən qanununu ləğv etdi. Azərbaycanda isə sözü gedən qanun dəyişdirilmədi və 1923-cü ildə bu qadağa ölkənin konstitusiyasına əlavə edildi. Lenin ölümündən sonra hakimiyyətə gələn Stalin 1934-cü ildə bütün SSRİ-də kişilər arasında homoseksuallığı qadağan etdi. Sovet Cəza Qanununun 121-ci maddəsində homoseksuallıq (sodomçuluq) dövlətə qarşı edilən cinayət hesab edilir, 5 il həbs cəzası və həmin müddətdə ağır şərtlərdə icbari əməklə cəzalandırılırdı. Sosialistlər bunu Qərbin, kapitalizmin əməli olduğunu bildirirdilər. Avropada və Amerikada 1968-ci ildən fəallaşmağa başlayan homoseksual birliklər və kiçik lobbilər SSRİ-dəki insan hüquqlarıyla bağlı problemləri də dünya mediasında işıqlandırmağa başladılar.
Müasir dövr
Azərbaycan Respublikasının qurulmasından sonra konstitusiyanın homoseksualizm əlehinə 113-cü maddə nəzərdə tutulmuşdu. 2001-ci il, homoseksuallığı qadağan edən qanun Heydər Əliyev tərəfindən Cinayət Məcəlləsindən çıxarıldı və bundan sonra Azərbaycan Avropa Şurasına üzv qəbul edildi.
Xunzax
Tanınmış şəxsiyyətləri
Əbubəkr ibn Abdusalyam Dağıstani — mədinədə yaşayan hənəfi məzhəbinə görə məşhur din xadimi.
Osman ibn Əbdussəlam ibn Əbubəkra ibn Əbdusalyam Dağıstani — Mədinədə hənəfi məzhəbinin müftisi.
Azərbaycanda homoseksuallığın tarixi
Müasir dövr
2007-ci ildə Azərbaycanda lezbiyan, biseksual qadın və transeksuallara yönəlmiş ayrıseçkiliyə qarşı ilk dəfə “Gender & Development” adlı sosial birlik yaradıldı. Yarandığı zaman qadın hüquqlarının müdafiəsini hədəfləyən təşkilat sonradan öz fəaliyyət dairəsini gey və biseksual kişilər arasında da genişləndirdi. Sonrakı illərdə müxtəlif tarixlərdə daha 3 LGBT təşkilatı yaradıldı. 2012-ci ildə Bakıda Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin keçirilməsi ərəfəsində "nighttours.com" saytı Bakıda ilk dəfə gey prayd keçirilməsinin planlaşdırılması haqqında məlumat yaydı. Ölkə mətbuatında bir müddət bu məsələnin müzakirə olunması və İrandan hədə xəbərlərinin gəlməsindən sonra plan təxirə salındı.
Azərbaycanlı homoseksual rəssam Babi Bədəlov 2008-ci ildə İngiltərəyə gedib və mühacirət etmək istəyib, lakin Azərbaycanda homoseksuallıq qanuna zidd olmadığından Babinin müraciəti sığınacaq üçün yetərli hesab olunmayıb.
22 yanvar 2014-cü il tarixində “Azad LGBT” təşkilatının rəhbəri, LGBT aktivisti İsa Şahmarlı təzyiqlərə dözməyərək işlədiyi ofisdə LGBT bayrağı ilə özünü asaraq öldürdü. Bu hadisə bütün həm ölkədə, həm də ölkədən kənarda müzakirə predmetinə çevrilərək Azərbaycanda LGBT hüquqları məsələsinin yenidən gündəmə gəlməsinə səbəb oldu. İsa Şahmarlının ölüm tarixi Azərbaycandakı LGBT icması və onlara dəstək verən tolerant insanlar tərəfindən “Homofobiyayla Mübarizə Günü” olaraq qəbul edildi.
Mədəniyyətdə
150px|thumbnail|left|Əli Əkbərin qadağan edilmiş "[[Artuş və Zaur" romanının üz qabığı.]]
Əsasən tarix sahəsində tədqiqatları ilə tanınan araşdırmaçı Murat Bardakçı bir çox tarixi kitablara və ensikopediyalara (məsələn Encyclopaedia Iranica-ya ) istinadən qeyd edir ki, "Abbasilərin hakimiyyəti zamanı əsir alınmış türk oğlanları farsdilli ədəbiyyatda homoseksual sevginin təsvirində ithaf mənbəyi olmuşdur. Hafiz və Faruki kimi şairlər bu mövzuya müraciət edən sənətkarlar arasında öndə getsələr də, Füzulinin də bəzi əsərlərində məhz bu cür yanaşma müşahidə olunur." Füzuli hamamda onun üzünü təmizləyən bərbərinə qəzəlində sevgili deyə xitab etmiş və “qanımı ülgüclə yerə töksə belə yenə qaçmaram” demişdir. Farsdilli ədəbiyyatda geniş təsir göstərmiş mövzulardan biri Sultan Mahmud Qəznəlinin Ayaz adlı qula olan sevgisidir. Fərruxinin divanında xüsusi qəsidə ilə təsvir olunmuş bu hadisə, bəzi tədqiqatçıların fikrincə "Xosrov və Şirin" və "Leyli və Məcnun" kimi epik sevgi əfsanələrinə də təsir göstərmişdir. Əvhədi Marağayi qəzəllərindən birində gənc oğlana sevgisini və ehtirasını qələmə almışdır.
Bəzi tədqiqatçılar Azərbaycanı sufizmin mərkəzlərindən biri kimi qiymətləndirirlər. Sufi məzmunlu əsərlər XII-XVIII əsr Azərbaycan şairlərinin bir çoxunun yaradıcılığı üçün xarakterikdir. Tədqiqatçıların əksəri sufi ədəbiyyatının ikimənalığını qabaradaraq onun dünyəvi və dini alnamına diqqət yerirlər. Sufilər istər homoseksual, istərsə də heteroseksual sevgini “məcazi sevgi” adlandırır, əsl sevginin Tanrıya olduğunu ifadə edirdilər. Riçard Frensis Börton yazır ki, “Sufilər meyxanələrdə şərab paylayan gənc xristianlarla gecələri bir yataqda yatırdılar”.
XIX əsrin ikinci yarısından geniş vüsət alan Maarifçilik hərəkatı dönəmində yaşamış satirik şair Mirzə Ələkbər Sabir “Daş qəlbli insanları neylərdin, ilahi?!” adlı şerində yazır: "Ərlər hərə bir qız kimi oğlan sevəcəkmiş, Evlərdəki nisvanları neylərdin, ilahi?!"  Əli və Nino romanında isə yerli xanımların gözlənilməz suallarından şikayətlənən Nino Əli xan Şirvanşirə müraciətlə deyir: ''“…Sonra sənin bibin Sultan xanım soruşdu ki, belə cavan ərin tək bir arvadı olması yəqin ki, onu darıxdırır. Sonra da hamısı səni oğlanlardan necə uzaq tuta bildiyimi öyrənmək istədilər.”''
2009-cu ildə yazıçı Əli Əkbərin iki homoseksual oğlanın sevgisindən bəhs edən “Artuş və Zaur” romanı Azərbaycanda müzakirələrə səbəb oldu. Qəhrəmanlarının erməni və azərbaycanlı olması qınağı daha da artırdı və nəticədə kitabın satışı qadağan edildi. Azərbaycanlı yazıçı Nicat Kazımovun "İblisin Oyunu" romanında müasir Azərbaycanda homofobiya ilə bağlı səhnələr yer almışdır. 2014-cü ildə azərbaycanlı yazıçı Orxan Bahadırsoyun iki gənc oğlanın sevgisindən bəhs edən “Günahdır səni sevmək” adlı romanı çap edilmişdir.
Anna Skidan
Anna Aleksandrovna Skidan (14 may 1992; Krasnı Luç, Ukrayna) — Azərbaycanı təmsil edən yüngül atlet. 2018-ci ildə Avropa Çempionatında bürünc medala sahib olub. 2017 və 2021-ci illərdə İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qalibi olub.
Həyatı
Anna Skidan 12 may 1992-ci ildə Ukraynanın Luqansk vilayətində anadan olub. Anna Skidanın çəkic atma yarışlarında şəxsi rekordu 74.21 metrdir. Həmin nəticəni o, 2012-ci ildə, Yaltada qeydə alıb.
Karyerası
Anna Skidan 2015-ci ilin 12-28 iyununda baş tutan I Avropa Oyunlarında mübarizə apardı. Nəticələrə əsasən o, lövhə atma turnirində 50.50 metr nəticə ilə üçüncü pillənin, nüvə itələmə turnirində 68.32 metr nəticə ilə üçüncü pillənin, çəhic atma turnirində isə 14.76 metr nəticə ilə isə beşinci pillənin sahibi oldu. Komanda hesabında Azərbaycan yığması 388 xalla I Avropa Oyunlarını beşinci pillədə başa vurdu.
2015-ci ilin 2-14 iyulunda isə Anna Skidan Cənubi Koreyanın Kvanju şəhərində baş tutan Universiada Oyunlarında çıxış elədi və 70.68 metr nəticə ilə turnirin qalibi oldu.
Anna Skidan növbəti turnirinə 22-30 avqustda Çində baş tutan Dünya Çempinatı çərçivəsində qatıldı. Təsnifat mərhələsinin nəticələrinə əsasən o, 68.08 metr nəticə ilə çempionatı 23-cü pillədə başa vurdu.
Anna Skidan 6-10 iyulda Niderlandın Amsterdam şəhərində baş tutan Avropa Çempionatında mübarizə apardı. Final mərhələsinin nəticələrinə əsasən o, 74.84 metr nəticə ilə üçüncü pillənin sahibi oldu və Avropa Çempionatının bürünc medalını qazandı.
2016-cı ilin 5-22 avqustunda isə Anna Skidan Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında çıxış elədi və 70.10 metr nəticə ilə Olimpiadanı 13-cü pillədə başa vurdu.
thumb|250x250px|alt=|Anna Skidan 2022-ci ildə [[Konya şəhərində baş tutan V İslam Həmrəyliyi Oyunlarında (8 avqust 2022-ci il)]] Daha sonra Anna Skidan 12-22 mayda baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunları çərçivəsində qatıldı. Final mərhələsinin nəticələrinə əsasən o, 75.30 metr nəticə ilə turnirin qalibi oldu.
Anna Skidan 4-14 avqustda London şəhərində baş tutan Dünya Çempionatında mübarizə apardı. Final mərhələsinin nəticələrinə əsasən o, 74.38 metr nəticə ilə beşinci pillənin sahibi oldu.
Yayım jurnalistikası
Yayım jurnalistikası — Köhnə metodlarla “yayımlanan” medianın əvəzinə müasir üsullar ilə translyasiya olunan qəzet və afişalar kimi xəbərlər və jurnallar sahəsidir. Yayım metodlarına radio (hava, kabel və İnternet vasitəsilə), televiziya (hava, kabel və İnternet vasitəsilə) və İnternet daxildir. Belə media şəkillər (statik və hərəkətli), vizual mətn və səslər vasitəsilə yayılır.
Təsvir etmə
Yayımlanan məqalələr “paketlər”, “oxucular”, “səsləri” (VO) və “lentdəki səs” (SOT) şəklində yazıla bilər. “Xülasə" xəbərlərin ümumi və qısa icmalı üçün düzəldilmiş bir video çarxdır və əsasən televiziyada işlədilir.Reortyor tərəfindən təqdim olunur. Səs, video,qrafika və effektlərdən istifadə olunur. "Qiraətçi" - video və ya səslə müşayiət olunmadan məqalə oxuyan şəxsə deyilir.  Bəzən "ekranda rəqəmsal qrafik”-də təsvir olunur.
Voice-over ya da VO, aparıcı tərəfindən təqdim edilən səsli və görüntülü yayımdır. Sound on tape  ya da SOT, müsahibə səsidir.Ümumi bir müsahibəni və ya bir neçə müsahibənin önəmli hissələrini təşkil edir Radio yayım jurnalistikası üçün ilk vasitə idi. İlk radiostansiyaların bir çoxu gəlirsiz kooperativ icma müəssisələrindən ibarət idi. Daha sonra gəlir əldə etmək üçün reklamların yaranması radionun inkişafında böyük önəm təşkil etdi.Televiziyanın yaranması ilə bəzi ölkələrdə ictimaiyyətin əksəriyyəti  əsas xəbər mənbəyi kimi televiziyadan istifadə etməsi,radio və qəzetin önəmini azaltdı Radiodakı proqramların bir hissəsi yerli olaraq istehsal olunur, bəziləri bir radio şəbəkəsi, məsələn, sindikasiya ilə yayımlanır.Bu sahədə təcrübəli aparıcı veriliş zamanı dinləyicilərlə söhbət edir,gündəmdəki önəmli xəbərləri oxuyur. İnsanlar tanınmış şəxsiyyətləri,sevilən musiqilərivə vacib məlumatları dinləmək üçün hər gün radionun başına yığışırlar. Radioda xəbərlərə müsahibələr, təbii səslər(hadisənin mahiyyətini anlamaq üçün)və müxbir və aparıcı səsləri daxildir.
Bəzi radio xəbərləri cəmi dörd dəqiqə çəkə bilər, ancaq 12-15 xəbərdən ibarət ola bilir.Bu yeni bülletenlər, cari hadisələrə geniş nəzər salmaq istəyini tamaşaçıların məhdud sayda müxtəlif hekayələrə diqqət ayırmaq imkanları ilə tarazlaşdırmalıdır. Radiosənayesi, minlərlə stansiyaya sahib olan daha az şirkət olmaqla, mülkiyyətin köklü konsolidasiyasından keçdi. Clear Channel Communications kimi böyük media konqlomeratları Birləşmiş Ştatların əksər radio stansiyalarına sahibdir. Bu, yerli xəbərləri və məlumatları vurğulamaqla, daha çox "yer" formatları və stansiyaların qruplarında qaynaq mübadiləsi ilə nəticələndi. Bu konsentrasiyanın xalqa xidmət edib etməməsi ilə bağlı narahatlıq yaranmışdı. Müxalifət ifadə edilən siyasi görüşlərin dairəsinin çox daraldığını və əlaqələrin kritik olduğu yerli fövqəladə hallar da daxil olmaqla yerli narahatlıqlara laqeyd yanaşıldığını söylədi. Azərbaycanda hal hazırda İctimai radio,Asan radio,Vətən radio,Fərqli radio,Antenn radio,Araz Fm,Space radio,Radio Sputnik,Azərbaycan radio,Media Fm,Azad Azərbaycan Fm və s. Kimi radiostansiyalar mövcuddur.
Televiziya
Televiziya xəbərləri çoxları tərəfindən jurnalistikanın ən önəmli tərkib hissəsi hesab olunur. Amerika ictimaiyyətinin əksəriyyəti üçün yerli xəbərlər və milli televiziya xəbərləri əsas xəbər mənbəyidir.Yalnız tamaşaçı sayı deyil, hər izləyiciyə təsir cəhətdən televiziyanın üstünlüyü danılmazdır Televiziyada cəlbedici vizuallar (gözəllik, hərəkət və şok daxil olmaqla), qısa səs səsləri və sürətli "kəsilmələr" (kamera bucağının dəyişiklikləri) üstünlük təşkil edir. Kabel Xəbər Şəbəkəsi (CNN), Fox News Channel və MSNBC kimi kabel xəbər kanallarının tətbiqi ilə televiziyada yeni bir cığır açılmış oldu.
Azərbaycanda Televiziya
Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, İkinci Dünya Savaşı baş verməsəydi, Azərbaycanda artıq 40- cı illərin sonlarında televiziya yayımının təşəkkülü reallaşa bilərdi. Bir qədər gec olsa da, zaman öz sözünü dedi. 1954-cü il sentyabrın 2-də Bakı televiziya studiyasının təməl daşı qoyuldu. Studiya ilyarıma tikildi və beləliklə, 1956-cı il fevralın 14-ü Azərbaycan televiziyasının yaranma tarixinə çevrildi. İlk veriliş günü ekranda əvvəlcə sınaq cədvəli göstərildi, sonra o vaxt çox gənc olan gözəl aktrisamız Nəcibə Məlikova kadrda görünərək: “Diqqət! Göstərir Bakı”, - dedi və Azərbaycanda aramsız yayımın başlanması münasibətilə tamaşaçıları təbrik etdi. Bunun necə bir şərəfli tarixi an olduğunu Nəcibə xanım illər sonra mətbuata verdiyi müsahibələrində xatırlayacaqdı. İnsanların dünyagörüşündə, təsəvvüründə yeni bir mərhələnin ilk siması kimi əbədiləşmək, “televiziya” müjdəsini gətirən qaranquş olmaq hər kəsə nəsib olan şans deyil. Nəcibə xanımın tarixi təbrikindən sonra kibrit qutusundan bir az böyük olan ekranda “Bəxtiyar” filmi yayımlandı. Milli televiziya tariximizin ilk günündə kamera arxasında Sərvər Quliyev, rejissor pultu arxasında Kamil Rüstəmbəyov olub. Bu, Güney Qafqaz və Orta Asiya Respublikaları arasında ilk televiziya studiyası idi. Bütövlükdə götürsək, Azərbaycanda teleyayım bir çox ölkələrlə müqayisədə daha tez yaranıb (məsələn, Türkiyədən 12 il öncə). Maraqlı faktdır ki, həmin gün teleqüllənin inşası hələ tamamlanmamışdı, ona görə də 14 fevral 1956-cı ildə yayım 44 metrlik neft buruğuna bağlanmış studiya ötürücüsü ilə başladı. Məhz bu səbəbdən ilk teletamaşaçılar həmin gün “Bəxtiyar” filmini, unudulmaz sənətkarımız Rəşid Behbudovu, sadəcə, seyr etmiş, dinləyə bilməmişdilər. Film səssiz yayımlanmışdı. O gündən milli televiziyamız 2 saat olmaqla, həftədə iki dəfə tamaşaçılarla görüşə gəldi.
İncəsənət jurnalistikası
Ənənəvi olaraq sənət haqqında yazan jurnalist və tənqidçilərin yazı və sənət əsərləri var. Ədəbiyyatşünaslıq, humanitar elmlər və sənət tarixi sahəsindəki bakalavr təhsillərindən başqa bu sahədə başqa rəsmi qabaqcıl jurnalist təhsili yoxdur.
Məsələn, incəsənət jurnalistikası əsas mövzunun incəsənət olduğu bir yayım növüdür və incəsənət nümunələri, kuratorluq, tənqidi nəzəriyyə və ya tədris təcrübəsi olan insanlar tərəfindən (istər instituta, istər akademiya) əsaslı və müstəqil şəkildə həyata keçirilir. Belə bir jurnal çapda, onlayn və ya hər ikisində dərc edilə bilər və müxtəlif auditoriyaLara, o cümlədən qalereyalara, alıcılara, həvəskar və ya peşəkar sənətçilərə və geniş ictimaiyyətə yönəldilə bilər. Bir sözlə, incəsənət jurnalları həm ticarət, həm də istehlak jurnalları və ya hər ikisi ola bilər.
İndiki tarix
Bir əsrdir incəsənət jurnalistikası ictimaiyyətlə sənəti müzakirə etmək və onları sənətə cəlb etmək üsuludur. 1831-ci ildə yaradılan "Lartiste" kimi jurnallar XIX əsrdə müasir sənət nümunələrini və nümunələr haqqında təsəvvürlər yaratdı. Həmçinin bu jurnallar sənət tənqidini də təqdim etdi. Bütün dünyada jurnalistlər mədəniyyət və incəsənəti oxuculara çatdırmaq üçün rəqs, memarlıq, təsviri incəsənət və sənətkarlıq haqqında məlumat verdilər.
İncəsənət jurnalistikası sosial media kimi inkişaf edən texnologiyanın təsiri səbəbindən geniş yayılmışdır. İncəsənət jurnalistikasında öyrədilən bəzi araşdırmalar texnologiyanın ümumi ictimaiyyətə necə təsir etdiyini araşdırır, misal olaraq canlı yayımların və fotoların tez bir zamanda yüklənməsini öyrədir.
İncəsənət jurnalistikasıyla bağlı müxtəlif sənət sahələrindən başqalarına yönəlmiş dəyişikliklə əlaqədar məqalələr yayımlanıb. 1955-ci ildən 2005-ci ilə kimi Amerikan, Alman və Hollandiya qəzetlərində incəsənət jurnalistikasıyla bağlı mövzularda tədqiqatçılar pop mədəniyyəti və mədəni reklamçılıqla bağlı xüsusilə də Amerikan qəzetlərində yer alan mövzular tapdı.
İncəsənət jurnalistikası mədəniyyət hadisələrinin bədii cəhətlərini və estetik təsirini tez-tez işıqlandırdığı üçün ona bəzən "mədəniyyət jurnalistikası" da deyilir. Onların məruzələri bu hadisələrin fonunda fikir verir və eksponatlara dair rəylər və əksetmələr daxildir.
Gülüstan sarayı (Bakı)
Gülüstan sarayı — Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərinin mərkəzində, zirvəsində Şəhidlər Xiyabanının olduğu dağın aşağı ətəklərində yerləşən ictimai binadır. Binanın daxilində çoxməqsədli təyinata malik geniş ölçülü restoran zalı yerləşir.
Tarixi
"Gülüstan" sarayı 1980-ci ildə tikinti işləri üzrə Azərbaycan SSR-nin Nazirlər şurasının sədr müavini Əliş Ləmbəranskinin təşəbbüsü ilə inşa edilmişdir. Sarayın memarları olaraq N. M. Hacıbəyov və A. Y. Əmirxanov, inşaat işləri üzrə konstruktorlar isə N. İ. İsmayılov və K. A. Kərimov seçilmişdilər. Binanın layihəsi Bakgiproqor institutunda hazırlanmışdır. 1982-ci ildə sarayın müəllif kollektivi (memarlar N. M. Hacıbəyov və A. Y. Əmirxanov, konstruktorlar N. İ. İsmayılov və K. A. Kərimov, F. İ. Rüstəmbəyov və T. Y. Şarinskinin başçılığı altında mühəndislərdən ibarət işçi qrupu, eləcə də inşaatçılar T. Ş. Əhmədov və A. İ. Kevorkov) Azərbaycan SSR-nin Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.
Saray ümumşəhər, həm də respublika miqyaslı kütləvi tədbirlərin — məsələn, konsert, dövlət qəbulları və ya yeni il axşamlarının keçirilməsinə hesablanmışdır.
20 sentyabr 1994-cü ildə Gülüstan sarayında ümummilli lider Heydər Əliyevin başçılığı və təşəbbüskarlığı ilə "Əsrin Müqaviləsi" adlı neft sazişi imzalanmışdır. Böyük Britaniyanın "BP", ABŞ-nin "AMOCO", "Penzol", Rusiyanın "Lukoyl" və "TPAO" şirkətləri bir konsorsiumda birləşmişlər.
Memarlıq
Layihənin müəllifləri sarayın arxitekturasında Azərbaycan milli memarlığı üçün ənənəvi vahid motivləri tətbiq etmişdilər: tağ sırası ilə çərçivələnmiş eyvanlar, binanın ümumi fasadına özünəməxüsus görkəm bəxş edirlər. "Sovet memarlarının ən yaxşı əsərləri. 1981–1982-ci illər" kitabın müəlliflərinin sözlərinə görə, bu eyvan, "birinci mərtəbənin divarlarının üstündə konsol şəklində asılaraq, yüngüllüyün, eləcə də zərif işıq və kölgə oyunlarının təəssüratını yaradır.
Gülüstan sarayı iki mərtəbədən və aşağıda yerləşən əlavə kürsülük mərtəbəsindən ibarətdir. Birinci mərtəbədəki səhnə meydançası ilə təchiz və improvizasiya edilmiş disko klub, stolüstü oyunlar və bilyard üçün nəzərdə tutulmuş otaqlar, 100 yerlik kinozal, 40 yerlik uşaq kafesi, həmçinin 75 və müvafiq olaraq 129 yerdən ibarət barlarda mədəni-kütləvi tədbirlərin keçirilməsi planlaşdırılırdı. Birinci mərtəbədə suvenirlərin və müxtəlif milli məmulatların mağazaları, həmçinin geniş qarderoblar yerləşirdi.
İkinci mərtəbədə yerlən və iki foyedən ibarət olan 960 yerlik zala iki geniş parad nərdivan aparır. Böyük zalın səhnəsi antresol mərtəbəsində yerləşən artist otaqlarının pandusları ilə əlaqələndirilmişdir. Barların yerləşdiyi nəfis tərtibatlı foyedən 179 yerlik ikiyaruslu şərq restoranına və oturacaqlı 149 yerlik banket zallarına doğru qapılar açılır.
Sarayın inşaat həcmi 79 424 m³, faydalı sahəsi isə — 8525 m² təşkil edir.
II Pyotr
II Pyotr və ya Pyotr Alekseyeviç (Rusca: Пётр Алексеевич) (d. 23 oktyabr 1715, Sankt-Peterburq – ö. 30 yanvar 1730, Moskva) — Rusiya imperatoru. Çareviç Aleksey Pyotroviçin (Böyük Pyotrun və onun ilk xanımı Yevdokiya Lopuxinanın oğlu) və Şarlotta Kristinanın övladıdır.
İlk illəri
Pyotr Alekseyeviç 23 oktyabr 1715-ci ildə Sankt-Peterburqda dünyaya gəldi. Atası Böyük Pyotrun oğlu Aleksey Pyotroviç, anası isə alman əsilzadələrindən Şarlotta Kristina idi. Hələ 10 günlük ikən anası vəfat etdi. Atası isə babası tərəfindən dövlətə və çara xəyanətlə təqsirləndirildi və tutulduğu həbsxanada 1718-ci ildə vəfat etdi. Beləliklə, 3 yaşlı Pyotr və 4 yaşlı bacısı Nataliya yetim qaldı. Babaları Böyük Pyotr isə xəyanətlə günahlandırdığı yeganə oğlunun övladlarına da rəhm etmədi. Nəvələri ilə maraqlanmayan çar hər iki uşağı güclü nəzarət altında qapalı olaraq saxladı. İlk mürəbbiyələri isə saraydakı dərzi və şərab tacirinin xanımları idi. Yetkinlik yaşlarına çatdıqdan sonra isə macar əsilzadələrindən Yaniş Zaykinin himayəsində alındı.
1725-ci ildə babası Böyük Pyotr vəfat etdi və ikinci xanımı Yekaterina Alekseyevna taxta çıxdı. I Yekaterinanın səltənətə yüksəlməsində baş rolu oynayan Aleksandr Menşikov, dövlət məmurlarından alman əsilli Andrey Ostermanı gəncin ilk müəllimi olaraq təyin etdi. Gənc vəliəhd onun rəhbərliyi altında tarix, coğrafiya, riyaziyyat və əcnəbi dillər üzrə təhsil alsa da, təhsildən daha çox böyük ov mərasimləri və saray ziyafətləri ilə məşğul olurdu.
I Yekaterinanın səltənəti boyunca Pyotr dövlət məsələlərindən uzaq qaldı. Ancaq çariçanın 1727-ci ildə vəfatından sonra, iqtidardakı dövlət məmurları Böyük Pyotrun oğul şəcərəsindən olan yeganə nəvəsinin taxta çıxarılmasına qərar verdi. Moskva əhalisi və zadəganların dəstəyini alan Pyotr, xalasının əri olan Müqəddəs Roma imperatoru VI Karlın və Andrey Menşikovun səyləriylə 12 yaşında taxta çıxarıldı. Hətta taxta çıxarıldıqdan sonra Andrey Menşikovun qızı Mariyayla nişanlandı.
Səltənət illəri
I Yekaterinanın vəfatı və Pyotrun taxta çıxmasından sonra, Menşikov gənc imperatoru Vasilevskiy adasındakı şəxsi mülkünə dəvət etdi. Uzun müddət burada qalan imperator üzərində güclü nüfuz qazanan Menşikov qəddar bir diktatora çevrildi. Alman səfirinin qeydlərində bu vəziyyət "Böyük Pyotrdan belə bu qədər qorxulmurdu" olaraq əks olunur. Hətta imperatora əmrlər verdiyi, bacısı Nataliyaya verdiyi bir hədiyyəni geri aldığı, gənc imperatorun da cavab olaraq "Kimin imperator olduğunu görəcəksən, sən yoxsa mən" dediyi bilinir. Çox keçmədən Menşikov ağır xəstələndi və siyasi rəqibləri bu vəziyyətdən yararlandı. Müəllimi Andrey Ostermanın və Dolqorukov ailəsinin səyləriylə, Menşikov vəzifədən alındı və Sibirə sürgün edildi. Əlavə olaraq Menşikovun qızıyla olan nişan da ləğv edildi.
Dövlət məmurları, senat və saray əyanları imperatora sədaqət andı içdi. Ardından alman riyaziyyatçısı Kristo Qoldbak gənc imperatora müəllim olaraq təyin edildi. Olduqca hazır-cavab olan Pyotr babası kimi dikbaş və dəcəl bir uşaq idi. Üstəlik babası kimi uşaq yaşlarında taxta çıxarılmışdı. Buna baxmayaraq Pyotr babasından fərqli olaraq dövlət məsələləriylə maraqlanmırdı. O illərdə dövlət idarəsini əlində tutan senatda, demək olar ki, heç vaxt iştirak etməmişdi. Çarlığın donanması tərk edilmiş, ordu isə işğal edilən torpaqları tərk edirdi. Bu isə siyasi gərginliyə səbəb oldu.
Menşikovun devrilişi və bununla bağlı davam edən saray intriqalarının ardından, Aleksey Dolqorukov və oğlu İvan imperatorun ən yaxın adamına çevrildi. O dönəmin tarixçilərinə görə, çarın içki aludəçisi, müsrif və qadın düşkünü olmasına səbəb olan da məhz İvan Dolqorukov olmuşdur.
Pyotrun tacqoyma mərasimi 9 yanvar 1728-ci ildə Moskvada baş tutdu. Ancaq mərasimdən sonra da dövlət işlərindən uzaq durdu. Əcnəbi elçilərdən biri qeyd edir ki, "Bütün Rusiya fəlakətlə üzləşib. Heç kimə pul ödənmir. Hamı bacardığı qədər oğurluqla məşğuldur". Bundan başqa paytaxtın Sankt-Peterburqdan Moskvaya köçürülməsi də həm şəhər, həm də burada məskunlaşan zadəganlar üçün mənfi nəticələndi. Belə ki, babası Böyük Pyotr Sankt-Peterburqun böyük və təmtəraqlı bir şəhər olması üçün əlindən gələni etmişdi.
II Pyotr bəzi vaxtlar Sankt-Peterburqa gəlsə də, eyş-işrət dolu həyatından əl çəkmədi. Getdikcə Dolqorukov ailəsinin nüfuzu altına düşən gənc imperator, çox keçmədən 18 yaşlı Yekaterina Dolqorukovaya aşiq oldu. Əlbəttə ki, ailə imperator ailəsiylə qohum olmaq istəyirdi. Ancaq çarın bibisi Yelizaveta Petrovnanın gəlin namizədini sevməməsi nəticəsində cütlük bir-birindən uzaqlaşdı. Bütün bunlara baxmayaraq, toya mərasimi 30 yanvar 1730 tarixlərində baş tutacağı planlaşdırıldı.
Xəstəliyi və ölümü
Ancaq 1729-cu ilin dekabrında Pyotr ağır xəstələndi. 1730-cu ilin yanvarında baş tutan Müqəddəs Epifani mərasimindən sonra vəziyyəti daha da ağırlaşdı. Belə ki, mərasimin ertəsi günü saray həkimləri çara çiçək diaqnozu qoydu. Dolqorukov ailəsi imperatora Yekaterinanın vəliəhd olması barədə vəsiyyətnaməni imzalamağı planlaşdırsa da, ölüm yatağında olan imperatorun otağına giriş qadağan edildi. Huşsuz vəziyyətdə olan çar yaxın zamanlarda vəfat eədn bacısı Nataliyanın adını sayıqlayaraq vəfat etdi.
İmperator II Pyotr toyunun planlaşdırıldığı gün – 30 yanvar 1730 tarixində səhərə yaxın vəfat etdi. Cənazəsi Moskvadakı Arxangelski Kafedralında dəfn edildi. Taxta Böyük Pyotrun qardaşı və ortaq kralı V İvanın qızı Anna İvanovna çıxdı. Bununla da Romanovlar sülaləsinin kişi şəcərəsi sonlandı.
Metaseiulus camelliae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Eduard Fenzl
Eduard Fenzl (1808–1879) Avstriya botaniki.
Kivi (quş)
Kivi — Tilsizlər dəstəüstünə aid yeganə quş cinsi. Kivi uça bilmir, çünki qanadları yoxdur. Uzun dimdiyi var. Bədəninin ölçülərinə nisbətdə yumurtası böyükdür.
Növləri
Apteryx haastii Great Spotted Kiwi Apteryx owenii Little Spotted Kiwi Apteryx rowi Okarito Brown Kiwi Apteryx australis Brown Kiwi Apteryx mantelli North Island Brown Kiwi
Skanno mükafatı
Skanno mükafatı — İtaliyanın Tanturri Fondunun təsis etdiyi mükafat. Mükafat gümüşdən hazırlanmış maskadan ibarətdir.
1972-ci ildə italiyalı yazıçı, jurnalist Rikkardo Tanturri de Horatio tərəfindən təsis olunmuş bu mükafat müxtəlif sahələr üzrə böyük istedad sahibləri, qeyri-adi yaradıcılıq qabiliyyətinə malik şəxslərin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Tanturri Fondu ənənəvi olaraq hər il ədəbiyyat, hüquq, sosiologiya, ekologiya, tibb, musiqi, ədəbiyyat və digər nominasiyalar üzrə fərqlənən şəxslərə "Skanno mükafatı"nı təqdim edir.
Nelli Ataullayeva
Nelli Xayrullayevna Ataullayeva — Özbəkistan aktrisası, sənədli film rejissoru, Özbəkistan SSR-in əməkdar artisti, SSRİ Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvü.
Həyatı
Özbək aktrisasıdır. 43 yaşında ağciyər xərçəngindən vəfat edib.
Metaseiulus citri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Sheraton Grand Incheon Hotel
Sheraton Grand Incheon Hotel — Sonqdo İBD-də açılmış ilk oteldir. Otel Northeast Asia Trade Tower, Songdo Convensia və Sonqdo Mərkəzi Parkının yaxınlığında yerləşmişdir. Otel Starwood tərəfindən idarə olunun 5 ulduzlu oteldir və HOK tərəfindən işlənib hazırlanmış LEED sertifikatlı oteldir. Günəş şüalarının təsirini azaltmaq məqsədilə dörd yüksək perforasiyalı alüminium günəş kölgəsi yerləşdirilmişdir. Oteldə 319 otaq, 9 banket zalı, azad internet zalı, fitnes mərkəzi, qapalı hovuz mövcuddur.
Culfa körpüsü
Culfa körpüsü — orta əsrlərə aid Azərbaycan memarlıq abidəsi.
Ümumi məlumat
Culfa körpüsü Əlincəçayın (Arazın qolu) üzərində salınmışdır. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Naxçıvan Regional Elmi Mərkəzinin arxeoloji ekspedisiyası bu ərazidə tədqiqat işləri apararkən (1991) körpünün ölçüləri və fotosu götürülmüşdür.Körpü tacvarı formada olub müxtəlif həcmli çay və dağ daşlarından tikilmişdir. Tağı kənarlarda yonulmuş ağ daşdan, ortada isə çaydaşıdan hörülmüşdür. Çayın yatağından 1.5 metr hündürlükdə olan qaya üzərində tikilmiş körpü hər iki tərəfdən hündürlüyü 0.8 metr olan özül üzərində inşa edilmişdir. Körpünün eni aşağı hissədə 7 metr, hündürlüyü daş özülə qədər 5 metr, çaya qədər 6.5 metrdir. Tikinti texnikasına görə körpünün 16-17-ci əsrlərdə salındığı ehtimal edilir. Culfa körpüsü 1998-ci ildə bərpa edilmiş və yenidən qurulmuşdur.
Qubadlı (film, 1989)
Məzmun
Kinolent Azərbaycanın dağ bölgələrindən biri olan Qubadlıya, onun əhalisinin məişət və qayğılarına həsr edilmişdir.
Film haqqında
Film Qubadlı Rayonu Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Mikania nigropunctulata
Mikania nigropunctulata Mikania nigropunctulata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tom və Cerri (51-ci seriya)
Təhlükəsizlik saniyəsi — 1 iyul 1950-ci ildə "ABŞ-nin Müstəqillik Günü" bayramında yayımlanan "Tom və Cerri" cizgi filminin seriyasıdır. Bu seriya "TNT" kanalında göstərilən zaman seriyanın sonunda Cerrinin partlayaraq zənciyə döndüyü səhnə göstərilməmişdir.
Məzmun
Cerri yuxudan oyanaraq bu günün təqviminə baxır və 4 iyul tarixini görür. Cerri Niblzı yuxudan oyadır. Niblz isə fişəngləri hazırlamağa başlayır. Lakin Cerri Niblza təqvimdə "Bunu təhlükəsiz və sağlam yaddaşla edin" sözlərinin yazıldığını göstərir. Onlar fişəngləri hazırlayırlar. Niblzın səhvliyi ucbatından Cerri müxtəlf əhvalatlarla qarşılaşır. Bir müddət sonra Tom onu tutmağa çalışır. Lakin sonda Tom Cerri və Niblzın tələsinə düşərək raketlə birlikdə səmaya qalxır və orada partlayır. Tom sağ qalsa da, artıq onlara bir müddət mane olmayacaqdır. Niblzın yenidən səhvliy ucbatından Cerri zərər çəkir. Bundan acıqlı olan Cerri yenə də Niblzın hərəkətlərini müsbət qarşılayır.
Teymur Aliməmmədov
Teymur Aliməmmədov (tam adı: Teymur Yəhya oğlu Aliməmmədov; ) — Qanlı Yanvar şəhidi.
Həyatı
1972-ci il oktyabrın 20-si Şahbuz rayonunun Keçili kəndində anadan olmuşdur.
1989-cu ildə orta məktəbi bitirən Teymur elə həmin il N. Nərimanov adına Tibb Universitetinin əczaçılıq fakültəsinə qəbul olmuşdur. Şəhid olduğu ərəfədə 1-ci kursda oxuyurdu.
Subay idi.
Qanlı Yanvar faciəsi
Teymur birinci imtahan sessiyasını uğurla başa vurduğundan doğma kəndlərinə getmək üçün yanvarın 23-ü Aerokassadan bilet almış, yolda iki dostu və yerlisi ilə söhbət edə-edə qayıdarkən başından güllə yarası almışdır. Güllə Teymurun əmgəyindən dəymiş, üst çənəsində ilişib qalmışdır. 4 nömrəli klinik xəstəxanasına gətirmişdir. Həkim Nizami Məmmədov yeddi gün yaralını həyata qaytarmaq üçün çalışmış, lakin Teymur özünə gəlmədən yanvarın 31-i saat 03.45-dəqiqədə vəfat etmişdir.
Nandu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Kennedi boğazı
Kennedi boğazı - Qrenlandiya adasını Elsmir (ada)sından ayırır. Nersa boğazının davamında yerləşir. Keyna körfəzini Xoll körfəzi ilə birləşdirir. Boğazın uzunluğu 130 km, eni isə 24–32 km arası dəyişir. Dərinliyi 180–340 m təşkil edir. Boğaz 1854-cü ildə şimal qütbünə təşkil edilən ekspedisiya rəhbəri İlaysem Keyro tərəfindən kəşf edilir. Adına gəldikdə isə bir neçə variant vardır. Bəziləri Kennedi adı Keynanın dostu Vilyam Kennedinin şərəfinə adlandırıldığı bildirilir. Oda qütb tətqiqatçısıdır. Digər ehtimala görə isə ABŞ hərbi-dəniz qüvvələrinin rəhbəri Con Pedlton Kennedi şərəfinə adlandırılmışdır. Boğazda yerləşən Qamsa adası Kanada və Qrenlandiya arasında mübahisəli ərazi olaraq qalır.
Metaseiulus cornus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Obzor təpəsi
thumb|Triniti yarımadasının yerləşməsi.
Obzor təpəsi (, ‘Halm Obzor’ \'h&lm ob-'zor\) — Antarktidanın Qreyam torpağının Triniti yarımadası sahillərindən cənub-şərqdə yerləşən, 490 m hündürlüklü qaya zirvəsidir.
Zirvə şərqi Bolqarıstanda yerləşən Obzor şəhərinin adını daşıyır.
Yerləşməsi
Obzor təpəsi -63.26667°N, -57.09528°W koordinatlarında yerləşmişdir. Dubouzye burnundan 2.46 km cənub-qərbdə, Bransfild dağından 1.18 km şimalda, Vişeqrad təpəsindən 1.87 km şimal-qərbdə, Mott qar təpəsindən qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.
Orta xərc
İqtisadiyyatda orta xərc və ya ədəd xərci istehsal olunmuş məhsulların sayına (Q) bölünmüş cəm xərcə bərabərdir. O, həm də orta dəyişkən xərclərin (Q-yə bölünmüş cəm dəyişkən xərclər) orta dəyişməyən xərclərlə (Q-yə bölünmüş cəm dəyişməyən xərclər) cəminə bərabərdir. Orta xərc nəzərdə olan vaxtdan asılı ola bilər, misal üçün yaxın gələcəkdə istehsalın artımı daha baha başa gələ bilər və ya qeyri-mümkün ola bilər. Orta xərclər təklif əyrisinə təsir göstərir və tələb və təklifin əhəmiyyətli bir komponentidir.
Con Lindli
Con Lindli (Con Lindley) – İngiltərə botaniki.
Tapqışlaq məhəlləsi
Tapqışlaq məhəlləsi — Gəncənin qədim məhəllələrindən biri.
Haqqında
Tapqışlaq məhəlləsi şimaldan Şərəfxanlı, Şahsevənlər, şərqdən Lətifli, cənubdan Qazaxlar, qərbdən Quru qobu ilə həmsərhəddir. Məhəllə indiki Təbriz küçəsinin bir hissəsində yerləşir. Tapqışlaq məhəlləsinin əhalisi Gəncənin ətraf kəndlərindən, bölgələrindən gəlmədirlər. Əvvəllər bura heyvanların qışlaq yeri olub. Məhəllə sakinləri heyvandarlıq, üzümçülüklə məşğul olurdular. Əkin yerlərini və məişətdə işlətdikləri suyu 1956-cı ilə qədər Xan arxından götürürdülər. Məhəllədə Məşədi Məmmədtağı dəyirmanı da var idi. Məhəllə sakinləri tərəfdən burada möhrədən üstü günbəzsiz məscid tikilmişdi. 1934-cü ildə Sovetlər dövründə məscid Qızıl Əskər kolxozunun ambarına çevrildi. O zamanlar məscidin bir hissəsində 3 otaqlı 4 illik ibtidai məktəb var idi. Bu məktəb Şərəfxanlı məhəlləsində (Eminbəyli küçəsində) olan M. F.Axundzadə adına 7 illik natamam orta məktəbin şöbəsi idi.
Rəqəmsal video
Rəqəmsal video — Məlum olduğu kimi, videogörüntü kadrlar ardıcıllığından başqa bir şey deyil. Filmin hər saniyəsi 24 müxtəlif kadr toplusudur. Beləliklə, bir saniyəlik videonu yada saxlamaq üçün bizə bütün kadrı saxlamaq lazım gəlir. Tutaq ki, kadrın ölçüsü 512 x 384 nöqtədən ibarətdir. İstənilən nöqtə 16 milyon rəngdən birinə boyana bilər, yəni onu əks etdirilməsi üçün 3 bayt yaddaş lazım gələcək:
512 x 384 x 3 = 589824 bayt.
Deməli bir kadrın saxlanılması üçün 600 kbayta yaxın yaddaş lazımdır. Əgər həm də səsi yadda saxlamaq tələb olunarsa, onda kadrın ölçüsü böyüyəcək. Bu zaman, məsələn, çox da böyük olmayan sıxlıq ilə iki saatlıq videoyazınıın saxlanılması üçün 10 Gbaytdan artıq yaddaş lazım gələcək.
Videonu rəqəmsal daşıyıcılarda saxlamaq üçün videogörüntülərin sıxılması texnologiyasından istifdadə edilir. Ən geniş yayılmış sıxma formatı MPEG-dir. Bu format ötən əsrin sonunda Motion Picture Engineering Group-un alimlıri tərəfindən hazırlanmışdır (MPEG-in təkmilləşdirilməsilə bağlı işlər indi də davam etdirilir). Hazırda MPEG formatı təsvirin mürəkkəblik dərəcəsindən asılı olaraq, onu 10 dəfədən 100 dəfəyədək və daha çox sıxmağa imkan verir.
Qubanın ağ alması (film, 1973)
Məzmun
Film Qubanın məşhur ağ almalarından söhbət açır.
Mikania ecuadorensis
Mikania ecuadorensis Mikania ecuadorensis Mikania ecuadorensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Dorsteniya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Saxur mətbəxi
Saxurların mətbəxi müxtəlif yeməklərlə zəngindir. Xəmir xörəkləri isə onların ən çox sevdikləri yeməklərdən sayılır. Saxurların mətbəxində bir çox yemək növləri qaxacla hazırlanır. Bundan başqa onların mətbəxində “sürfüllü”, “xikeyi”, “xingili” adlı yemək növləri də məşhurdur.
Günter Blobel
Günter Blobel — almankökənli amerikan biokimyaçısı, 1999-cu ildə zülallarının hüceyrə daxilində yerləşməsi və daşınması üçün iç siqnallar göndərdiyini sübut etməsinə görə Nobel mükafatına layiq görülüb.
Çanaqqala döyüşü
Çanaqqala müharibəsi — Birinci dünya müharibəsi əsnasında 1915-1916-ci illər arasında Osmanlı dövləti ilə Antanta dövlətləri (İngiltərə, Fransa, Anzaklar) arasında baş verən dəniz və quru döyüşü. İttifaq dövlətləri Osmanlı dövlətinin paytaxtı İstanbulu alaraq boğazların idarəsini ələ keçirmək, Rusiya ilə etibarlı qida və hərbi ticarət yolu açmaq, alman müttəfiqlərindən birini zəiflətmək məqsədi ilə ilk hədəf olaraq Çanaqqala boğazına girmişlər. Ancaq hücumları müvəffəqiyyətsiz olmuşdur və iki tərəfin də çox ağır itkilər verməsiylə İttifaq dövlətləri geri çəkilmişlər. Bu döyüş məhv olma vəziyyətində olan bir ölkənin möhtəşəm qələbəsi kimi olaraq əfsanələşmiş, hər vətəndaşın xatirəsində qalmışdır. Bir millətin gücünü ortaya çıxararaq nələr edə biləcəyini göstərmiş bu döyüş Türk Qurtuluş Savaşına da təsir etmişdir. Türkiyə Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra ingilis və fransız donanmalarının geri çəkilməyə məcbur edildiyi gün, yəni 18 mart Çanaqqala Şəhidlərini Anma Günü olaraq elan edilmişdir. Müttəfiqlər üçün isə bu döyüş, əsgəri bacarıqsızlıq və fəlakət simvolu olaraq sayılmışdır. Erik Bolc tərəfindən yazılan döyüş əleyhdarı mahnısı "And The Bant Played Waltzing Matilda" bu döyüşlə əlaqədardır.
Başlanğıc səbəbləri
Osmanlı dövləti 21 avqust 1914-cü ildə Almaniya ilə müqavilə imzalamışdı. Ancaq bu müqavilə Osmanlı dövlətinin döyüş hazırlığı zəif olduğu üçün gizli saxlanılırdı. Bu müqavilədən dərhal sonra səfərbərlik başlamışdı. Aralıq dənizində ingilis donanması qarşısında geri çəkilən alman ağır kreyserlərinin admiral Sukonun rəhbərliyi ilə 10 avqust 1914-cü ildə Çanaqqala boğazını keçərək İstanbula gəlmələri böyük bir gərginlik yaratmışdı. Alman donanmasına məxsus bu gəmilərin boğazdan keçməsinə icazə vermək döyüş səbəbi sayılacaqdı. Ancaq Osmanlı dövləti bu gəmilərin Almaniyadan satın alındığını açıqlayaraq gərginliyi azaltmışdır. Haqqında danışılan gəmilər 16 avqust 1914-cü ildə Yavuz və Midilli adlarıyla Osmanlı donanmasına qatıldı. Bu gəmilərdəki Alman dənizçiləri, Osmanlı donanmasına aid zabit və əsgər formaları geyərək gəmilərdəki vəzifələrini davam etdirmişlər, Admiral Souchon isə Osmanlı donanmasının komandanı olmuşdur. Beləcə Almaniya, yaxın gələcəkdə rus limanlarına qarşı istifadə edilmək üçün iki böyük silahını Aralıq dənizindən keçirərək Qara dənizin yaxınına atmış oldu. Admiral Sukon tabeliyində olan, Yavuz və Midillinin də içində olduğu Osmanlı donanmasının 27 oktyabr 1914-ci ildə Qara dəniz sahillərindəki Rus limanlarını bombalamaları səbəbindən Rusiya İmperatorluğu və Birləşmiş Krallıq, Osmanlı Dövlətinə müharibə elan etdi.
Çanaqqalanın iqtisadi və strateji önəmi
Avropa cəbhələrindəki hadisələr, İngiltərə və Fransanı müttəfiqləri Rusiyanı dəstəkləmək məcburiyyətində gətirmişdir. Onsuz da Rusiya, Almaniya üzərində kifayət qədər güclü bir təzyiq edə bilmirdi. Məhdud sənaye tutumu səbəbindən İngilis və Fransız dəstəyinə ehtiyac duyulurdu. Fransa və İngiltərənin bu dəstəyi təmin etməsi üçün ola biləcək dörd yol vardidi. Şimal nəqliyyat xəttlərindən ikisi keçinilməz idi. Şimal Dənizi, ilin çox böyük hissəsində donmuş olduğundan dəniz nəqliyyatına imkan vermirdi, Baltik dənizi isə Alman Donanmasının nəzarətində idi. Orta nəqliyyat yolu olan Avropa quru yolu da almanların nəzarəti altında idi. Dördüncü yol isə Osmanlı Dövlətinin nəzarətində olan Çanaqqala və İstanbul boğazlarından keçən dəniz yolu idi. Avropalılar zəif hesab etdikləri Osmanlı Dövlətini boğazlardan bir hücumla qovacaqlarını düşünürdülər. Bu zaman Rusiyanın dəstəklənilməsi mümkün olacaqdı, həm də Osmanlı Dövlətinin məğlubiyyəti ilə Almaniya bir müttəfiqini itirmiş olacaqdı. Qələbə çalacaqları təqdirdə Osmanlının idarəsində olan Süveyş Kanalı, İngiltərənin Uzaq şərq nəqliyyat yolunu təmin etmiş olacaqdı. Rusiya ilə Qaradəniz üzərindən dəniz nəqliyyatının açılması xüsusilə əhəmiyyətli idi. Boğazların ələ keçirilməsi İngilis və Fransız firmaları üçün böyük qazanclar gətirəcəkdi.
Müharibənin başlanğıcı
19 fevralda 1915-ci ildə, güclü Fransız qüvvələri ilə İngilis Elizabet döyüş gəmisi Osmanlı sahil qüvvələrini bombalayaraq ilk Çanaqqala hücumunu başlamış oldular.Admiral da Robeckun tabeliyində olan ən azı 16 döyüş gəmisindən ibarət nəhəng donanma Çanaqqalanı keçməyə qalxmışdır. Ancaq Nüsrət Mina Gəmisi adlı Osmanlı mina gəmisinin boğazın Asiya tərəfinə yerləşdirdiyi dəniz minaları tərəfindən böyük ziyan aldılar. Bəzi balıqçılar, ingilislər tərəfindən mina toplama işinə cəlb edilsələr də, Osmanlı ordusunun açdığı top atəşindən qorxaraq qaçmışdılar. Yerində qalmış bu minalar ingilis və fransızların üç döyüş gəmisini batırmışdır. Daha bir-neçə ingilis və fransız döyüş gəmilərinə böyük ziyan dəymişdir. İngilis donanmasının məğlub olması Osmanlı əsgərlərinə inanılmaz bir mənəvi qüvvət vermişdir.Bu ağır itkilər İttifaq dövlətlərinə, Çanaqqalanı dəniz yoluyla keçə bilməyəcəklərini əyan etdi. İttifaq dövlətləri quru əməliyyatlarına başlayaraq sahili toplardan təmizləmək istədilər. İttifaq Dövlətləri yarımadaya çıxaraq Osmanlı Dövlətini qurudan məğlub etməyi planlaşdırmışdılar. Hücum iki cəbhədən, Seddülbahir Cəbhəsindən və Arıburnu Cəbhəsindən edilmişdir. thumb|center|700px|Dəniz müharibəsi