Cimmi_Karter
SSRİ-nin Əfqanıstana qoşun yeritməsi
Nur Məhəmməd Tarakinin başçılığı ilə kommunistlər 27 aprel 1978-ci ildə Əfqanıstanda hakimiyyəti ələ keçirdilər. Tarakinin ekstremist Xalq partiyası və Milli Demokratik partiyası Parçam arasında bölünmüş yeni rejim,həmin ilin dekabrında Sovet İttifaqı ilə dostluq müqaviləsi imzaladı. Tarakinin dünyəvi təhsilin yaxşılaşdırılması və torpaqların yenidən paylanması səyləri kütləvi edamlarla müşayiət olunurdu (bir çox mühafizəkar dini liderlər də daxil olmaqla) və Əfqanıstan tarixində misli görünməmiş siyasi təzyiq, mücahid üsyançılarının üsyanını rədd etdi. 1979-cu ilin aprelində baş verən bir üsyanın ardından Taraki,sentyabr ayında Xalqın rəqibi Həfizulla Əmin tərəfindən devrildi. Əmin xarici müşahidəçilər tərəfindən "qəddar psixopat" hesab edilirdi; hətta Sovetlər Əfqan kommunistlərinin vəhşiliyindən narahat idilər və Əminin ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (CIA) agenti olduğundan şübhələnirdilər,baxmayaraq ki bu belə deyildi. Dekabr ayına qədər,Əmin hökuməti Sovet İttifaqından Əfqanıstanı işğal etməsini,Əmini edam etməsini və Parçam lideri Babrək Karmalı prezident təyin etməsini tələb edərək ölkənin çox hissəsinə nəzarəti itirmişdi. thumb|Karter, İsrailin Baş naziri [[Menaxem Begin və ABŞ dövlət xadimi Zbiqnev Bjezinski ilə 1978-ci ilin sentyabrında]] thumb|[[Səudiyyə Ərəbistanı kralı Xalid ibn Əbdül-Əziz əl Saud ilə 1978-ci ilin oktyabrında]] 1978 və 1979-cu illərdə ABŞ kəşfiyyat cəmiyyətinin konsensusu — 29 sentyabr tarixində təkrarlandığı üçün Karter, işğaldan təəccübləndi 1979-cu il — "Moskva, Xalq hökumətinin süquta uğraması ehtimalı görünsə də,qoçun yeritməzdi." Həqiqətən, Karterin 1979-cu ilin noyabr ayından dekabrın sonuna qədər Sovet işğalına qədər Əfqanıstana yalnız iki qısa müraciəti var;o,bu müddətdə İranda davam edən girov böhranı ilə məşğul idi. Qərbdə Sovet İttifaqının Əfqanıstana hücumu qlobal təhlükəsizliyə və Fars körfəzinin neft tədarükünə təhdid hesab olunurdu. Üstəlik, Sovet İttifaqının niyyətinin dəqiq proqnozlaşdırıla bilinməməsi Amerika rəsmilərinin həm İran,həm də Pakistan üçün Sovet təhlükəsinin yenidən qiymətləndirməsinə səbəb oldu,baxmayaraq ki,bu qorxuların alt-üst olduğu artıq bilinir. Məsələn, ABŞ kəşfiyyatı 1980-ci il ərzində İrana hücum üçün Sovet təlimlərini yaxından izlədi, Karter-in milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri Zbiqnev Bjezinskinin bundan əvvəl verdiyi xəbərdarlıq: "Sovetlər Əfqanıstanda hökmranlıq etsəydilər, ayrı bir Bəlucistanı böyüdə bilərdilər. Bu narahatlıqlar həm Karter,həm də Reyqan administrasiyasının İranla münasibətləri yaxşılaşdırmaq üçün əvəzsiz səylərinin əsas amili idi və Pakistanın Məhəmməd Ziyaülhaqqa kütləvi yardımı ilə nəticələndi. Pakistanın nüvə proqramı və Zülfüqar Əli Bhuttonun edamına görə 1979-cu ilin aprelində Karterin prezidentliyi dövründə Ziyanın ABŞ ilə əlaqələri gərginləşdi,lakin Karter Bjezinski və dövlət katibi Sayrus Vensi 1979-cu ilin yanvar ayının əvvəlində İrandakı iğtişaşlar fonunda "Pakistanla münasibətlərimizi düzəltməyin" vacib olduğunu söylədi. Bu məqsədə çatmaq üçün səlahiyyətli təşəbbüs CIA və Pakistanın Xidmətlərarası Kəşfiyyatı (ISI) arasında əməkdaşlıq edildi; İŞİD vasitəsi ilə CIA 3 iyul 1979-cu ildə — Sovet işğalından bir neçə ay əvvəl mücahidlərə 500.000 ABŞ dolları dəyərində ölümə səbəb olmayan yardım göstərməyə başladı. Bu erkən işbirliyinin əhatə dairəsinə daha sonra CIA rəsmisi Robert Qeyts tərəfindən izah edilən anlaşma təsir etdi, ABŞ-nin əhəmiyyətli,gizli yardım proqramının "payları" artıra biləcəyini söylədi,bununla da "Sovetlərin başqa cür nəzərdə tutulduqlarından daha birbaşa və şiddətli şəkildə müdaxiləsinə səbəb oldu."