cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qoca Sənan Paşa
Tunis Səfəri
14 iyul tarixində səfərin ilk hədəfi olan Halkulvad qalası mühasirəyə alındı və 24 avqust tarixində qala ələ keçirildi. Ələ keçirildikdən sonra qala tamamilə dağıdıldı. Ardından Bastiyon qalasına hücum edən donanma buranı da qısa zamanda ələ keçirərək Tunisin fəthini tamamladı Beləliklə, Mərakeş istisna olmaqla bütün Şimali Afrika torpaqları Osmanlıya tabe edildi. "Tunis Fatehi" adını alan Sənan Paşa dördüncü vəzirliyə yüksəldildi. Burada Osmanlı əyalət sistemini yenidən bərpa etdi.
İlk sədarəti
1577 tarixində şərq sərhədlərində baş verən qarışıqlıqlar səbəbilə düşünülən səfərə Lələ Mustafa Paşa ilə birlikdə Qoca Sənan Paşa da sərdar təyin olunmuş, ancaq Lələ Mustafa Paşa ilə aralarındakı sürtüşmə səbəbilə sərdarlıqdan azad edilmişdir. Səfərin ikinci ili sədrəzəm Sokullu Mehmed Paşanın vəfatının və Səmiz Əhməd Paşanın qısa müddətli sədarət dönəminin sonunda Lələ Mustafa Paşa sədarətə gətirildi. Beləliklə, vaxtilə əlindən alınan Şərq sərdarlığı yenidən Sənan Paşaya qaytarıldı. 7 avqust 1580 tarixində Lələ Mustafa Paşanın vəfat etməsilə III Murad tərəfindən sədarət möhrü göndərildi və Sənan Paşa ilk dəfə sədrəzəm seçildi.
Sədarət xəbərini Tomanis bölgəsində alan Sənan Paşa qışlamaq üçün çəkildiyi Ərzurumda Səfəvi şahı Məhəmməd Xudabəndə ilə sülh danışıqlarına başladı. Sülh danışıqları bitmədən zəngin bir qənimətlə paytaxta qayıdan Sənan Paşa 1582 tarixində çıxdığı ikinci şərq səfərində uğur əldə edə bilmədi və sülhü təmin etmədən iyul ayında İstanbula geri göndü. Səfəvi ordularının çıxarılacağı vədi də yalan çıxdığı üçün III Murad 6 dekabr 1582 tarixində Sənan Paşanı vəzifədən aldı və Təkirdağa sürgün etdi. Sədarətə isə II Səlimin qızı Fatma Sultanın əri olan Siyavuş Paşa gətirildi.
Təkirdağda 4 il qaldıqdan sonra göndərdiyi qiymətli hədiyyələrin, saray və hərəmxanadakı tərəfdaşlarının da dəstəyi ilə yenidən sultanın gözünə girdi və 1586-cı ilin dekabr ayında Şam bəylərbəyi oldu. Ardından bu vəzifədən alındı və İstanbula qayıdaraq Üsküdarda yaşamağa başladı.
İkinci sədarəti
I Süleyman dönəmində Memar Sinan tərəfindən hazırlanan Sakarya çayı vasitəsilə Qara dəniz-İzmit kanalının açılması Sənan Paşa tərəfindən gündəmə gətirildi. Bu kanalın açılması ilə Bolu və Kocaelindən İstanbula gətiriləcək odun və taxta ehtiyatı artırılacaqdı. Donanmanın gücləndirilməsi üçün bunun mükəmməl bir fikir olduğuna inanan III Murad ilk əvvəl bu qərara müsbət yanaşdı və 6 mart 1591 tarixində bu haqda bir fərman qəbul etdi. Ancaq bu məsələ bir çoxlarının xoşuna gəlmədi. Xüsusilə də, gəliri paytaxta odun və taxta-şalban gətirən tüccarlara. Sənan Paşanın rəqibləri Fərhad Paşa, Hərəm ağası Mehmed ağa və Kaptan-ı dərya Həsən Paşanın təkidləri və saraya göndərilən külli miqdarda rüşvətlə III Murad fikrindən dşındı və ikinci bir fərmanla kanalın inşası dayandırıldı.
İnşasına 1590 tarixində başlanılan və bütün xərci şəxsən Sənan Paşa tərəfindən ödənilən Sənan Paşa köşkü 1591-ci ilin may ayında tamamlandı. Memar Davud ağa tərəfindən inşa olunan köşkdə Sultan III Muradın da qatıldığı mərasim keçirildi. Əleyhdarlarının fəaliyyətləri ilə sədarətdən alınan Sənan Paşa yenidən Təkirdağa sürgün edildi. Bundan başqa Şam, Anadolu və Ərzurum bəylərbəyliyində, eləcə də Skopyedəki vəqfləri aradan qaldırılaraq dövlət xəzinəsinə birləşdirildi.
Üçüncü sədarəti
Yeniçərilər arasındakı narazılıqlar səbəbilə Sərdar Fərhad Paşa sədarətdən alındı və yerinə Siyavuş Paşa gətirildi. Ardından keçmiş sədrəzəmin sədarət fəaliyyətinin tədqiq edilməsi səbəbilə Sənan Paşa İstanbula çağırılmış, ancaq vaxtilə sədarətdə olan bir şəxsin bu formada araşdırılmasının doğru olmadığını düşünən Sənan Paşa bu vəzifədən boyun qaçırdı. Qısa müddət sonra isə ülufə divanında çıxan iğtişaş səbəbilə Siyavuş Paşa yeniçərilərin tələbi ilə sədarətdən alındı və 28 yanvar 1593 tarixində Sənan Paşa yenidən sədrəzəm təyin olundu.
Sənan Paşanın üçüncü sədarət dönəminin ən önəmli hadisəsi Avstriya ilə başlanan müharibə oldu və beləliklə, 1606-cı ilə qədər davam edəcək bu müharibə dövlətin belində ağır bir yükə çevrildi. 29 iyun 1593 tarixində Bosniya və Macarıstan bəylərbəyliyinin orduları Kulpa çayı sahilində Avstriya orduları tərəfindən hücuma məruz qaldı. Sisak döyüşü adlanan bu döyüşdə Bosniya bəylərbəyi Telli Həsən Paşa, sancaqbəylərindən Sultanzadə Mehmed bəy (Aişə Hümaşah Sultan ın oğlu, Mihrimah Sultan ın nəvəsi) və digər bəzi dövlət adamları şəhid edildi. Bu hücumun ardından bəzi dövlət adamları və üləmanın etirazına baxmayaraq Sənan Paşa III Muradı təkidlərilə müharibəyə razı saldı. Avstriya elçisi Yeddiqüllə zindanlarına həbs olundu. Qoca Sənan Paşa 12 min yeniçəri və digər hərbi qüvvələrlə 19 iyul 1593 tarixində sərdar-ı əkrəm olaraq yola çıxdı. Noyabr ayında Macarıstana çatan ordu Vesprem və Polata qalalarını ələ keçirsə də, 4 noyabr 1593 tarixində İstolnıy Belqrad müharibəsində məğlub olub Budinə geri çəkildi. Qışın gəlməsi ilə ordu paytaxta geri döndü.
5 may 1594 tarixində ordu sərdar-ı əkrəm sədrəzəm Qoca Sənan Paşanın idarəsində yenidən səfərə çıxdı. Bu ordu may ayının sonlarında Macarıstana çatıb, Avstriyalılar tərəfindən mühasirəyə alınan Estergon və Hatvan qalalarını mühasirədən azad etdi. Daha sonra Krım xanı II Qazi Gərayın da orduyla səfərə qatılmasının ardından sərhəddəki qalalar sırayla alınmağa başladı. 1594-cü ilin iyul ayında Osmanlı orduları Avstriyalılardan Tata, Yanıqqala və Komaron qalalarını aldı. Bu əsnada Papanın dəstəyilə 6 noyabr tarixində Valaxiya hakimi Mixail başda olmaqla Ərdəl və Boğdan hakimləri arasında müqəddəs ittifaq quruldu. Bu ərazilərdə yaşayan müsəlmanlar qılıncdan keçirilməyə başlandı. 1 yanvar 1595 tarixində Valaxiya ordusu İbrail qalasını ələ keçirərək yandırdı.
Sərdar-ı əkrəm Qoca Sənan Paşa hələ cəbhədə ikən 15 yanvar 1595 tarixində III Murad anidən vəfat etdi. III Muradın vəfatı, yerinə oğlu III Mehmedin taxta keçməsi Sənan Paşanın vəziyyətini dəyişdi. Sərdar Fərhad Paşa cəbhədə ard-arda məğlub olan Sənan Paşanın sədarətdən alınmasını təmin etdi. III Mehmed cəbhədən dönən Qoca Sənan Paşaya İstanbula girməməsini, birbaşa sürgün yeri olan Təkirdağa çəkilməsini əmr etsə də, Sənan Paşa bu əmrə riayət etmədi. Ardından üzərinə hərbi dəstə göndərilən Sənan Paşa zorla Təkirdağa aparıldı.
Dördüncü sədarəti
Dönəmin validə sultanı olan Safiyə Sultanın dəstəklədiyi Fərhad Paşa Valaxiyada səfərdə ikən İstanbulda ona qarşı hazırlanan planları pozmaq üçün cəbhəni boş qoyub paytaxta gəlmiş, bu hərəkəti dövlət adamları tərəfindən xoş qarşılanmamışdır. Üləmanın da dəstəyini alan Qoca Sənan Paşa 30 min axca rüşvət verərək Şeyxülislam Bostanzadə Mehmed Əfəndidən fətva alaraq 7 iyul 1595 tarixində sədarəti ələ aldı. Bir müddət köşkündə ev həbsində qalan Fərhad Paşa sonralar edam edildi.
Bir müddət sonra Avstriya müharibələrinə davam edildi. Oğlu Mehmed Paşanı Macarıstan cəbhəsinə sərdar olaraq göndərən Sənan Paşa 17 avqust 1595 tarixində Valaxiya hakimi II Mİxail üsyanını yatırmaq üçün səfərə çıxdı. Ruse bölgəsində tamamlanan körpüdən keçərək Buxarestə gələn Osmanlı ordusu Mixailin orduları ilə burada qarşılaşdı. Məğlub olan Mixail Valaxiya sərhədlərinə doğru geri çəkildi. Buxarest Osmanlı ordusu tərəfindən ələ keçirildi və İslam şəhərinə çevrildi. Ancaq Valaxiya ordularının "vur-qaç" taktikası və Sigismund Batoridən gələn dəstəklə səfər çətinləşdi. Ard arda gələn hücumlar səbəbilə geri çəkilən Sənan Paşa 27 oktyabr 1595 tarixində Dunay çayı sahilində II Mixailin az sayda orduları tərəfindən hücuma məruz qaldı. Ağır itkilər verən Osmanlı ordusu top atəşləri ilə püskürdüldü. Bu əsnada Avstriya cəbhəsində Osmanlıların geri çəkildiyi Esterqon qalası da əldən çıxmışdı (Sentyabr 1595). Bütün bu uğursuzluqları səbəbilə 19 noyabr 1595 tarixində sədarətdən alınan Sənan Paşa yenidən Təkirdağa sürgün edildi.
Ailəsi
27 mart 1590 tarixli kitabədə oğlunun adının Mehmed Paşa olduğu, Əminə, Xədicə, Hüma adlı qızları olduğu, oğlundan Ayşə adlı nəvəsi olduğu qeyd edilir.
Aşağı Sivəkədə (Piranşəhr)
Aşağı Sivəkədə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 168 nəfər yaşayır (22 ailə).
Vaqif Tanrıverdiyev
Həyatı
Vaqif Tanrıverdiyev 1952-ci il noyabrın 1-də Kirovabad şəhərində anadan olmuşdur. Burada 41 saylı şəhər orta məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində təhsil almışdır (1971–1976). Əmək fəaliyyətinə "Gəncənin səsi" qəzetində müxbir kimi başlamışdır. Sonra burada şöbə müdirı vəzifəsində işləmişdir (1976–1988). Azərbaycan Dövlət Politologiya İnstitutunda təhsilini davam etdirmişdir. Gəncə şəhər Komitəsındə təlimatçı, Gəncə şəhər icra hakimiyyətində məsləhətçi, sonra orada icra hakimiyyəti başçısının müavini işləmişdir (1990–1993). "Yeni Samux" qəzetinin redaktoru olmuşdur (1994). "Respublika" qəzetində və İçtimai televiziyada bölgə müxbiri vəzifəsində çalışmışdır (1995-ci ildən-2018-ci ilədək). "Ədalət" qəzetinin xüsusi müxbiridir.
Tələbəlik dövründən mətbuatda oçerk və publisistik məqalələrlə çıxış edir. Mediya müsabiqələrində mükafatlar almışdır. Ombudsmanın "İnsan hüquqlarının müdafiəsi" mövzusunda keçirdiyi müsabiqədə xüsusi mükafata layiq görülmüşdür.
Teymur Rəsulov (əsgər)
Teymur Rəsulov  — Birinci Qarabağ döyüşlərində şəhid olmuşdur.
Həyatı
Rəsulov Teymur Vəliağa oğlu 05 fevral 1973-cü ildə Masallı rayonu Mololon kəndində anadan olub. Masallı rayonu Mahmudavar kəndində şəhidlərin xatirəsinə abidə ucaldılmışdır. Şəhid Teymur Rəsulov da burda yer alır.
Təhsili
1979-cu ildə Masallı rayonu Mololon kənd 8 illik məktəbinə daxil olmuşdur. 1987-ci ildə 8 illik məktəbi bitirmişdir. Daha sonra Lənkəran Peşə məktəbinə daxil olmuş və qaynaqçı peşəsi üzrə təhsil almışdır. 1992-ci ildə həqiqi hərbi xidmətə çağırılır.
Hərbi xidməti
1992-ci ildə hərbi qulluğa Gürcüstana gedir. 7 ay burda qulluq edir. Daha sonra ölkəyə qayıdaraq, Ağdam-Ağdərə uğrunda gedən döyüşlərə qatılır. Burda qəlpə yarası aldığı üçün döyüşlərdən bir müddət aralı qalır. Sağaldıqdan sonra bu dəfə könüllü olaraq Füzuli uğrunda gedən döyüşlərə qatılır. 10 yanvar 1994-cü ildə Füzuli uğrunda gedən döyüşlərdə düşmən təxribatının qarşısını alarkən şəhid olur.
NGC 3259
NGC 3259, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Sosiska
Tarixi
İlk sosisi 13 noyabr 1805-ci ildə Frankfurtdan Vyanaya köçmüş alman qəssab İohan Laner kəşf etmişdir. Sosisi kimlərin ixtira etdiyi barədə Frankfurt və Vyana şəhərləri arasında mübahisə olmuşdur. Frankfurtda sosis orta əsrlərdən hazırlanırdı. Vyana sosislərində çağdaş resept olan mal əti və donuz ətinin qarışığı işlənir. Sosis Alman mətbəxinin əsas tərkib hissələrindəndir.
Duqlas Makartur
Duqlas Makartur — İkinci Dünya müharibəsində Pasifik cəbhəsindəki Müttəfiq qüvvələrə başçılıq edən Amerikalı marşal. Müharibədən sonra Yaponiyadakı Müttəfiq işğal qüvvələrinin komandiri olaraq bu ölkəni idarə etmiş və Koreya müharibəsinin ilk doqquz ayında Birləşmiş Millətlər qüvvələrinin komandanlığını etmişdir.
Koreya müharibəsi
1950-ci ildə Koreya müharibəsi başlayanda buradakı Birləşmiş Millətlər qüvvələrinin komandanlığına gətirildi.Şimali Koreyanın hücumlarının qarşısını Pusan adlı yerdə aldıqdan sonra, Sentyabrda Koreya yarımadasının orta Şərqindəki İnçon limanına mərd bir hərbi təxliyə etdi.Oktyabrda Şimali Koreya içlərinə hətta Çin sərhədinə qədər irəliləyərək Şimali Koreya ordusunu tezliklə məhv etdi.Lakin Noyabrda Çin Qoşunlarının 38-ci paralelin şimalındakı qüvvələrinə hücum etməsi üzərinə Seulun cənubuna çəkilmək məcburiyyətində qaldı.iki ay sonra isə hücuma keçərək yenidən Şimali Koreyaya girdi.1951-ci ilin Fevral ayında  Türk Briqadasının qərargahını ziyarət edərək, qəhrəmanlıqlarını gördüyü Türk zabitlərinə Birləşmiş Millətlər Ləyaqət Medallarını şəxsən özü təltif etdi.Bundan başqa, uğurlu müharibələrinə görə Türk Briqadasına Amerika Konqresində verilən Mümtaz Birlik Ordəeni və patentini Türk Briqada Komandiri General-mayor Tahsin Yazıçıya təslim etdi.Bu münasibətlə çıxışında, 20 il əvvəl Ankaraya gəlib Atatürk ilə tanış olduğunu söylədi.1951-ci il 11 Aprel tarixində  Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti Trumen əmrlərinə riayət etməməsi və müharibəni Çin torpaqlarına genişləndirməyə üz tutması səbəbindən MacArthur S.Trumen tərəfindən komandanlıq vəzifəsindən çıxarılıb. II. Dünya Müharibəsi öncəsindən bəri ilk dəfə ABŞ-yə qayıdarkən geniş xalq dəstəyi ilə qarşılanıb. Amma vəzifədən azad olması ilə bağlı, dövlətə açıq olaraq aparılan bir Senat araşdırmasının ardından da dəstəyini itirdi.
Onun üçün söylənənlər
Nazim Hikmət Doğum adlı şeirində Mak-Arturdan belə bəhs edir. „    ″...      Mənim oğlum Dünyaya gəldiyi zaman, Uşaqlar doğulub Koreyada, Sarı ay çiçəyinə bənzəyirdilər. Makartır kəsdi onları, Getdilər, ana südünə də doymadan ..."
“
Şimo-Kamaqari
Şimo-Kamaqari (, «Aşağı Kamaqari adası» — Daxili Yapon dənizində yerləşən, Yaponiyaya məxsus olan ada. Qeyoy adaları qrupuna daxildir. Hirosima prefekturasının cənub-qərbində, kure şəhərindən isə cənubda yerləşir. Simo-Kamaraqi məhəlləsinə, Simo-Kamaraqi kəndi inzibati vahidliyinə daxildir. Adanın sahəsi - 7,927 km². Ada əhalisi 2223 nəfərdir.
Coğrafiyası
Şimo-Kamaqaridən şimalda Kure şəhərinin Niqata limanı yerləşir. Limanla Akinata körpüsü ilə birləşir. Şimo-Kamaqaridən şərqdə isə Kami–Kamaqari adası yerləşir. Bu adaya isə Kamaqari körpüsü ilə birləşir. Adadan cənubda, Usiqakubi burnundan cənub-şərq rayonunda dörd eləıdə iri olamyan adacıq vardır (ada-yayalıq). Ada aktiv seysmik zonada yerləşir.
Şimo-Kamaqari adasının ərsazisi əsasən sərt yamaclı dağ və təpələrlə örtülüdür. Ən hündür nöqtəsi Ohira dağıdır. Dağın hündürlüyü 275 metrdir.
Əsass yaşayış məntəqələri Misorio rayonları ərazisində cəmləşmişdir. Bu Şimo-Kamaqarinin şimal rayonlarıdır. Sannose isə adanın siyasi-inzibati mərkəzi rolunu oynamışdır və adanın şərqində yerləşir. O-Cico isə adanın cənub rayonundadır. Adanın daxili hissələrində demək olar ki, yaşayış məntəqələri yoxdur. Onun bir hissəsi meşələrlə örtülüdür. Şimo-Kamaqari adasından cənubda Kuroşio və Şimotsune adaları yerləşir. Kami-Kamaqari ondan şərqdədir.
Yaşayış məntəqələri
1 aprel 1889-ci iSannose və Simoşima yeni təşkil edilən Hiroşima prefekturası, Aki qəzası, Kamaqarişima kəndinin inzibati vahidliyinə daxil edilir. Bu kənd adı 1 yanvar 1962-ci ildə Şimo-Kamaqari olaraq adlandırılır.
1 aprel 2003-ci ildə Şimo-Kamaqari qəsəbəsi Hiroşima prefekturası, Kure şəhərinin əsas hissəsinə çevrilir.
İqtisadiyyat
Şimo-Kamaqari adasında yaşayan əhalinin əsas məşğuliyyəti kənd təsərrüfatıdır. Burada portağal, çiyələk, tərəvəz və kartof yetişdirilir. Sahil zonalarında isə balıqçılıq təsərrüfatı yayılmışdır. Adanın şimalında, Sirosaki burnu ərazisində (Ağ burun) əhəng daşı çıxarılır. İqtisadi məhdudiyyətlərə görə Şimo-Kamaqari əhalisi Hiroşima və Kure şəhərlərinə işləməyə gedirlər.
Hurler sindromu
Əsas mexanizm, QAQ-larin dağılmasından məsul olan bir ferment alfa-L iduronidaz çatışmazlığıdır. Bu ferment olmadan bədəndə dermatan sulfat və heparan sulfat yığılır. Semptomlar uşaqlıqdan başlayır və erkən ölüm ümumiyyətlə baş verir. MPS tip I-nin digər daha az ağır formalarına Hurler-Sçeie sindromu (MPS-IHS) və Şeia sindromu (MPS-IS) daxildir.
Hurler sindromu lizozomal saxlama xəstəliyi olaraq təsnif edilir. Klinik olaraq Hunter sindromu (MPS II) ilə əlaqələndirilir, lakin Hunter sindromu X xromosomu ilə əlaqələndirilir və Hurler sindromu otozomal resessivdir.
İşarələr və simptomlar
Aşkar edilən ilk anormalliqlardan biri də üz nahiyyələrinin kobudlaşdırılmasıdır; bu simptomlar 3-6 aylıq dövrdə görünə bilər. Başı böyük, qapaq sümükləri ilə böyük ola bilər. Kəllə uzana bilər. Burunda davamlı burun boşalması ilə düzlənmiş bir burun körpüsü ola bilər. Göz yuvaları geniş şəkildə aralana bilər və gözlər kəllədən çıxa bilər. Dodaqlar böyük ola bilər və xəstə uşaqlar çənələrini hər zaman açıq saxlaya bilərlər.
Skelet anomaliyaları təxminən 6 aylıq yaşda olur, lakin 10-14 aya qədər klinik cəhətdən görünə bilməz. Xəstələr onurğa və qalçanın zəifləyən deformasiyaları, karpal tunel sindromu və oynaq sərtliyi ilə qarşılaşa bilər. Xəstələr körpəlikdə normal boya sahib ola bilər, lakin 2 yaşa qədər böyüməyi dayandırırlar. Hündürlüyü çox ola bilməzlər.
Digər erkən simptomlara göbək yırtıqları daxil ola bilər. Doğuşda ola bilər və ya həyatın ilk aylarında inkişaf edə bilər. Kornea qeyri-şəffaflığı və retinal dejenerasiya həyatın ilk ilində baş verə bilər ki, bu da korluğa səbəb olur. Genişlənmiş qaraciyər və dalaq tez-tez görülür. Orqan çatışmazlığı yoxdur, lakin bu orqanlardakı QAQ çöküntüsü ölçüdə əhəmiyyətli bir artıma səbəb ola bilər. Xəstələrdə də ishal ola bilər. Aorta qapaq xəstəliyi baş verə bilər.
İnkişafın ləngiməsi 1-2 yaşında, maksimum funksional yaşı 2-4 yaşında ola bilər. Bunun ardınca getdikcə pisləşmə baş verir. Çox uşaq məhdud dil qabiliyyətlərini inkişaf etdirir. Ölüm ümumiyyətlə 10 yaşa qədər baş verir.
Mexanizmlər
IDUA geni, alfa-L-iduronidaz adlı bir fermentin kodlaşdırılmasından məsuldur. Hidroliz yolu ilə alfa-L-iduronidaz, sulfatsız alfa-L-iduron turşusu adlanan bir molekulun parçalanmasından məsuldur. Dermatan sulfat və QAQ heparan sulfatda olan uron turşusudur. Alfa-L-iduronidaz fermentinə lizozomlarda rast gəlinir. Kifayət qədər fermentativ funksiya olmadan bu QAQ -lər düzgün həzm edilə bilməz.
Diaqnostika
Diaqnoz tez-tez klinik müayinə və sidik analizi ilə edilə bilər (artıq mukopolisakkaridlər sidiklə xaric olunur). Mükopolisakkaridozlardan birinə qəti diaqnoz qoymaq üçün ferment analizləri (müxtəlif hüceyrələrin və ya kulturdakı bioloji mayelərin ferment çatışmazlığı üçün yoxlanılması) da istifadə olunur. Amniyosentez və xorionik villus nümunəsi götürülən prenatal diaqnoz, fetusun qüsurlu genin bir nüsxəsini daşıdığını və ya pozğunluqdan təsirləndiyini yoxlaya bilər. Genetik məsləhət ailədə mukopolisakkaridoz tarixçəsi olan valideynlərə pozğunluğa səbəb olan mutasiya edilmiş bir gen daşıyıb-daşımadıqlarını təyin etməyə kömək edə bilər.
Genetika
Hurler sindromlu uşaqlar 4-cü xromosomda 4p16.3 bölgəsinə uyğunlaşdırılan IDUA geninin iki qüsurlu nüsxəsini daşıyırlar. Bu, iduronidaz proteinini kodlayan gendir. 2018-ci ildən etibarən, IDUA genindəki 201-dən çox fərqli mutasiyanın MPS I-yə səbəb olduğu göstərilmişdir. Hurler sindromu otozomal resessiv bir xəstəlik olduğundan, xəstələrdə genin işləməyən iki nüsxəsi var. Daşıyıcı bir normal və bir qüsurlu nüsxə ilə doğulmuş bir insandır. Genin iki normal nüsxəsi olan bir insandan daha az α-L-iduronidaz istehsal edəcəklər. Bununla birlikdə, daşıyıcılarda enzimin azaldılmış istehsalı normal fəaliyyət üçün kifayətdir; insanda xəstəlik əlamətləri olmamalıdır.
Epidemiologiya
Hurler sindromunun ümumi insidansı 100.000-də birdir.
Tarixi
1919-cu ildə Alman pediatrı Qetrude Herler kornea qeyri-şəffaflığı, skelet anomaliyaları və zəka geriliyi ilə əlaqəli bir sindromu izah etdi. Bənzər bir "qarqoyles" xəstəliyi 1917-ci ildə Şarles A. Hunter tərəfindən təsvir edilmişdir. Herler Hunter-in məqaləsindən bəhs etmədi. Birinci Dünya Müharibəsi ilə əlaqələrin kəsilməsinə görə, çox güman ki, onun tədqiqatlarından xəbərsiz idi. Hurler sindromuna indi MPS IH, Hunter sindromuna isə MPS II deyilir. 1962-ci ildə Sheyi, Sheye sindromunun təyin edilməsinə səbəb olan MPS I-nin daha yüngül bir formasını təyin etdi.
Benzoy turşusu
Benzoy turşusu C6H5COOH - ən sadə monokarbon aromatik turşu dur. Asan sublimasiya olunan rənqsiz kristal maddə dir. Suda çətin, üzvi həlledicilərdə (etanol, xloroform, dietilefiri) asan həll olur. Zəif turşudur. 1220C-də əriyir.
Tarixi
İlk dəfə XIV əsrdə benzoy qatranından sublimasiya yolu ilə alınıb. 1832-ci ildə alman kimyaçısı Libix tərəfindən benzoy turşusunun quruluşu müəyyənləşdirilmişdir.
Alınması
Laboratoriyada benzoy turşusu toluola güclü oksidləşdiricilərin(KmnO4, CrO3,HNO3) təsirindən alınır. Sənayedə, benzoy turşusu toluol un oksigen ilə katalitik oksidləşməsindən 130-150 0C temperaturda və 200-500 kПа təzyiq altında alınır.
Xassələri
Benzoy turşusu spirtlərlə mürəkkəb efirlər – benzoatlar əmələ gətirir.
Tətbiqi
Tibbdə bəzi dəri xəstəliklərində antiseptik (mikrob əleyhinə) və fungisid (göbələk xəstəliklərinin törədicilərinə qarşı) dərman kimi işlədilir. Onun natrium duzu bəlqəm gətirən dərmandır. Benzoy turşusunun törəmələrindən (məs. xlorbenzoy və nitrobenzoy turşularından)boya maddələrinin sintezində, metil, etil, propil, butil və amil spirtləri ilə əmələ gətirdiyi mürəkkəb efirlərdən ətriyyat sənayesi ndə geniş istifadə olunur. Benzoy turşusu həmçinin kənd təsərrüfatında konservant kimi də istifadə olunur.
Nurlan Eminov
Nurlan Perviz oğlu Eminov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin MAHHXHQ əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Eminov Nurlan Pərviz oğlu iyulun 2-si 2000-ci ildə Kürdəmir rayonunun Ərəbqubalı kəndində anadan olub.
Hərbi xidmətləri
2020-ci ildə həqiqi hərbi xidmətə yollanıb.Nurlan Vətən Müharibəsinin gedişində 3 oktyabrda Goranboyun Buzluq kəndi istiqamətində hərbi əməliyyatlar zamanı şəhid olub. İtkən düşən Nurlanın şəhidlik xəbəri nə az, nə çox, düz 113 gün sonra gəlib. Onun nəşi Kürdəmir rayonunda dəfn edilib.
Xarici keçidlər
Eminov.Nurlan Pərviz oğlu Kürdəmir rayonu Ərəbqubalı kəndi ürəkləri dağlayan şəhidin məkanın cənnət
Baxtrioni üsyanı (1659)
Baxtrioni üsyanı (gürcücə:ბახტრიონის აჯანყება) — 1659-cu ildə Səfəvi ağalığına qarşı şərqi Gürcüstan da yerləşən Kaxetiya krallığı nda baş vermiş üsyandır. Üsyan üsyanın gedişatında baş vermiş əsas döyüş yerinin adı ilə Baxtrioni adlandırılmışdır. Baxtrioni qala adıdır.
Arxa plan
XVII əsrin ilk yarısında Kaxetiya kralı I Teymuraz illərdir davam edən və yerli əhalinin narazılığına səbəb olan Səfəvi ağalığına qarşı üsyana qalxdı. 1610-cu illərdə başlayan üsyanın gedişatında gürcülər səfəvilərin ilk hücumlarının qarşısını alsalar da, 1616-cı ildə Şahın özü Kaxetiyanı bir daha ələ keçirdi və oranın əhalisinin bir çoxunu İrana köçürdü və ya qətlə yetirdi. Növbəti illərdə, qızılbaş zadəganlar şərqi Gürcüstana qubernator kimi təyin edildilər və xeyli sayda Qızılbaş tayfa mənsubları orada yerləşdirildilər. Bununla Gürcüstanın tamamilə tabe etdirilməsi planlaşdırılırdı. 1630-cu illərdə səfəvilər Kaxetiyanı daha itaətkar Kartlinin tabeliyinə keçirməyə çalışdılar. Kartli hökmdarı islamı qəbul etmiş və şaha sadiqliyi ilə seçilən Rüstəm idi. Rüstəm özü də gürcü şahzadəsi idi. Belə bir nəzarət qurulduqdan və Teymurazın qərbi Gürcüstan a qaçmasından sonra - 1650-ci illərdə Səfəvi hakimiyyəti Kaxetiyanı Qızılmaş türkmənlərlə məskunlaşdırmaq qərarına gəldilər. Belə bir qərara gəlinməsinin bir neçə səbəbi var idi. Onlardan birincisi əyalətin müəyyən hissələrini yenidən insanlarla məskunlaşdırmaq, ikincisi narazı zadəganlara nəzarət etmək idi. Sonuncu səbəb isə Gürcüstandakı Səfəvi mülklərinin coğrafi olaraq Dağıstana yaxın olması idi. Dağıstanlı ləzgi yağmaçılar tez-tez Səfəvi Gürcüstanı da daxil olmaqla, imperiyanın şimal-qərb sərhədlərinə talançı yürüşlər təşkil edirdilər. Bunun həmçinin, Dağıstan a öz təzyiqlərini artıran Rusiyaya qarşı önləm kimi də əhəmiyyəti var idi.
Kaxetiya iki inzibati bölgəyə bölünmüşdü. Cənub-şərq qismi Qarabağ bəylərbəyi, geri qalanı Çuxursəədin nəzarəti altında idi. 80.000 türkmən Kaxetiyaya köç etdi. Baxtrionidə qala inşa etməyə və köhnə Alaverdi monastrını tək struktura çevirməyə başladılar.
Üsyan
Üsyan 1615-ci ildə olduğu kimi I Teymuraz a sadiq qalan əsas zadəgan ailələrdən ilham alaraq başladı. 1648-ci ildə Rüstəmə və səfəvilərə bağlılıq andı içən və beləcə daha da güclənən, Teymurazın köhnə izləyicilərindən olan Araqvi zadəganı Eristavi Zaal üsyanın rəhbərliyinə keçdi. Liderlər arasında Bidzina Çolokaşvili, Şalva, Ksanili Eristavi və qardaşı Eristvisşvili də var idi. Zezva Qaprindauli, Nadir Hoşarauli və Gogolauri öndərliyində tuşlar, hevsurlar və pşavlar kimi, gürcü dağlıları da üsyana qalxdı.
Gürcü qüvvələri birləşdikdən sonra Baxtrionu və Alaverdidəki türkmən qalalarına hücum etdilər və onları məğlub etdilər. Daha sonra Kaxetiyanın digər yerlərindəki Qızılbaş türkllərini məğlub etdilər. Ancaq üsyançıların zəif təşkilatlanması və təcrid edilməsi Şah II Abbas ın şəxsi komandanlığı altında olan Səfəvi ordsununu uğurlu formada əks hücuma keçmələrinə və onları məğlub etmələrinə şərait yaratdı.
Eristavi Zaal şahın əmri ilə öz qohumları tərəfindən qətlə yetirildi və uşaqları Səfəvi məhkəməsinə göndərildi. Bu xəbərlərdən sonra Bidzina Çolokaşvili, Ksanili Şalva və Elizbar Eristvisşvili şahdan bağışlanmalarını diləmiş, ancaq şah daha sonra onları qətl etdikləri tayfaların yerdə qalan üzvlərinə təslim etmişdir. Tayfa üzvləri gürcü zadəganlara işğəncə etdilər və öldürdülər. Gürcü Ortodoks Kilsəsi tərəfindən sonradan müqəddəs elan edildilər.
Kaxetiya üsyançılar Qızılbaş türkmənləri məğlub etməyi bacarsalar da, sonda ordu qarşısında məğlub oldular və Kaxetiya yenə də Səfəvi hakimiyyəti altında qaldı. 1664-cü ildə Səfəvilər Kartli vassal kralının oğlu Arçilin (Şahnəzər xan) Kaxetiya vassal hökmdarı təyin edilməsinə razı oldular.
Xatirəsi
Üsyan tezliklə gürcülərin kollektiv yaddaşına daxil oldu, onlar üsyan barədə çoxlu sayda mahnı və poemalar yaratdılar. Dağlı döyüşçüləri məşhur xalq qəhrəmanlarına çevrildilər. XIX əsr gürcü şairi Vaja Pşavela özünün məşhur "Baxtrioni" (1892) şerini bu hadisəyə həsr etmişdir. Akaki Sereteli üsyan barədə "Başi-Açuki" adlı roman yazmışdır. Lakin Gürcüstanın şərqi hələ uzun müddət Səfəvi Qızılbaş tayfalarının hakimiyyəti altında qaldı.
Tavan (Piranşəhr)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 190 nəfər yaşayır (25 ailə).
Toppuzabad (Piranşəhr)
Toppuzabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 33 nəfər yaşayır (6 ailə).
Uçurdağ
Uçurdağ – Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 2573,0 m). Zəngəzur silsiləs inin Azərməsçid aşırımı ndan (3474,7 m) cənub-qərb istiqamətdə ayrılan eyniadlı qolunun suayırıcısında zirvə. Pəzməri kəndindən 1,5 km cənub-qərb dədir. Alt  Eosen in İpr mərtəbəsi nin yuxarı hissəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurl arından təşkil olunmuş sıldırım yamaclı konusvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb qanadında yerləşib, şimal-şərq dən və cənub-qərb dən şimal-qərb istiqamətli qırılma pozulmaları ilə kəsilmişdir.
Miqdad İsmayılov
Miqdad İsmayılov ( 12 yanvar 1981, Şamaxı rayonu) — fizika−riyaziyyat elmləri namizədi, müəllim, 2008-ci ildən BDU-da çalışır.
Həyat və fəaliyyəti
1981-ci il yanvarın 12-də Şamaxı rayonunun Nağaraxana kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsili 1988-ci ildə Şamaxı rayonu Qızmeydan kənd orta məkətəbində almışdır. 1998-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsinə qəbul olmuş, 2002-ci ildə həmin universitetin məzunu olmuşdur. 2008-ci ildən Bakı Dövlət Universitetində çalışır. Ailəlidir.
Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turniri
Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turniri Şəmkir şəhərində 2014-cü ildən etibarən Vüqar Həşimovun xatirəsinə təşkil edilməyə başlanılmış beynəlxalq şahmat turniri. Turnirdə əsasən FİDE sıralamasında ön pillələrdə qərar tutan şahmatçılar iştirak edirlər.
Arxa plan
Azərbaycan şahmat məktəbinin görkəmli simalarından biri olan Vüqar Həşimovun uzun sürən ağır xəstəlikdən 2014-cü ilin 11 yanvarında vəfat etməsindən sonra Vüqarın xatirəsinə beynəlxalq şahmat turnirinin keçirilməsi Synergy Group tərəfindən qərara alınmışdır. Aparılan müzakirələrin ardından ilk şahmat turnirinin 2014-cü ilin aprel ayında Şəmkir şəhərində keçirilməsi qərarlaşdırıldı. Beynəlxalq Şahmat Federasiyası (FİDE) tərəfindən beynəlxalq bir turnir olaraq qəbul edilən Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turnirinə Fide reytinqində ən üst sıralarda qərarlaşmış qrossmeysterin dəvət edilməsi nəzərdə tutulmuşdu. 2014-cü ildə ilki baş tutan turnirin qalibi FİDE reytinqində I yeri tutan norveçli şahmatçı Maqnus Karlsen olmuşdur. Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turnirinin mükafat fondu €100,000 təşkil etməkdədir.
Şəmkir Şahmat turniri — 2014
2014-cü ildə təşkil edilmiş Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turniri sayca ilk turnir olmuşdur. Vüqar Həşimovun vəfatının 100-cü gününə təsadüf edən turnir 19–30 aprel tarixlərində Şəmkir şəhərində yerləşən Heydər Əliyev Mərkəzində keçirilmişdir. A və B səbətləri üzrə qruplaşdıran şahmatçıların A qrupunun mükafat fondu 100 min avro, B qrupunun mükafat fondu isə 30 min avro olaraq müəyyənləşdirilmişdir.
A qrupunda FİDE reytinqində ön sıraları tutan Maqnus Karlsen, Fabiano Kariana, Hikaru Nakamura, Teymur Rəcəbov, Sergey Karyakin və Şəhriyar Məmmədyarov kimi şahmatçılar qərarlaşmışdır. A qrupu üzrə keçirilən final görüşündə norveçli şahmatçı Maqnus Karlsen italiyalı rəqibi Fabiano Kariananı məğlub edərək turnirin ilk qalibi olmuşdur. B qrupu üzrə keçirilən yarışlarda isə ukraynalı şahmatçı Pavel Elyanov qələbə qazanmışdır.
Henrieta Farkaşova
Henrieta Farkaşova (Henrieta Farkašová; ) — Slovakiya paralimpiya xizəkçisi, 2010, 2014 və 2018 Paralimpiya Qış Oyunlarının 9 qat çempionu.
Həyatı
Görmə qabiliyyəti əlilliyi var, B3 sinifində yarışır. Trnava Universiteti ndə və Matey Bel Universiteti ndə sosioloq ixtisasında oxuyub. Rolik sürməyi sevir. Şəxsi şüarı — "Mümkünsüz mümkündür". Henrietanın doqquz qızıl medalı var: üçünü 2010-cu ildə (nəhəng slalom, super kombinasiya və super nəhəng), ikisini 2014-cü ildə (sürətli eniş, nəhəng slalom), dördünü 2018-də (sürətli eniş, super nəhəng, super kombinasiya və nəhəng slalom) qazanmışdır. Həmçinin, onun aktivində 2010-cu (sürətli eniş) və 2018-ci (slalom) illərdə qazanılan gümüş medallar var, 2014-cü ildə isə o, bürünc medal (slalom) qazanmışdır. Nataliya Şubrtova onun lideridir.
Çornıye Zemli Dövlət Təbiət Qoruğu
Çornıye Zemli Dövlət Təbiət Qoruğu — 11 iyun 1990-cı ildə yaradılmış dövlət təbii biosfer qoruğudur. Çornıye Zemli Təbiət Qoruğu Rusiyada çöl, yarımsəhra və səhra landşaftlarını öyrənmək, eləcə də kalmık sayqaqlarının populyasiyasını qorumaq və öyrənmək üçün yeganə sınaq poliqonudur. Qoruğun tərkibinə iki müxtəlif ərazi daxildir - "Çernye Zemli" əsas bölməsində sayqa populyasiyasının mühafizəsi və bərpası həyata keçirilir və "Manıç-Qudila gölü" ərazisi beynəlxalq əhəmiyyətli su-bataqlıqdır, burada yuva salmaq və qışlamaq üçün yerlər var. Ərazidə bir çox nadir su quşları və suya yaxın quşlar yaşayır. Sonuncu 1996-cı ilin mayında keçmiş “Manıç-Qudila” respublika qoruğunun ərazisinin qoruğa verilməsi ilə qurulmuşdur.
Tujalə (Piranşəhr)
Tujalə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turniri
Nəticələr
! # !! Oyunçu !! Reytinq !! Xallar !! Qələbə
! # !! Oyunçu !! Reytinq !! Xallar !! Qələbə !! SB
Çornıye Zemli Dövlət Təbiət Qoruğu
Qoruğun əsas hissəsi Xəzər ovalığında, Kuma və Volqa çaylarının aşağı axarları arasında yerləşir. Qoruğun ümumi sahəsi 121,9 min hektardır. Torpaq sahələri: Çornıye Zemli (çöl) - 94,300 ha, Manyç-Qudilo (ornitoloji) - 27,600 ha. Qoruğun mühafizə zonası 91170 hektardır. Qoruq 3 dekabr 1993-cü ildə YUNESKO-nun rəsmi biosfer statusunu almışdır.
Torpaqlar
Qoruğun ərazisinin əsas hissəsinin torpaq örtüyü zonal qəhvəyi yarımsəhra qumlu gilləri və onların yarımsəhra şoran olan kompleksləri ilə sönmüş qumlar ilə təmsil olunur. Hidromorf şəraitdə çəmən-qəhvəyi çəmən yuyulmuş, karbonatlı, həmçinin şoran və şorakətlər geniş yayılmışdır. Bu torpaqların şoranlığı minerallaşmış yeraltı suların əmələ gəlmə səviyyəsindən və ana süxurların təbiətindən asılıdır. Torpağın şoranlaşmasının növü xlorid-sulfat və xloriddir.
Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turniri
Şəmkir Şahmat turniri — 2015
2015-ci ildə keçirilən Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turnirinin qalibi Maqnus Karlsen olmuşdur. İlk turnirdə də qalib olan Karlsen turnirin mükafat fondu olan 100 min avroya sahib çıxıb. Maqnus Karlsen tərəfindən əldə olunan yekun nəticə: 7/9 (+5–0=4).
Nəticələr
! # !! Oyunçu !! Reytinq !! Xal !! Qələbə
Şəmkir Şahmat turniri — 2016
2016-cı ilin mayın 25-dən iyunun 4-ə kimi 9 turdan ibarət üçüncü Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turniri keçirildi. Açılışda gənclər və idman naziri Azad Rəhimov, Beynəxalq Şahmat Federasiyasının (FİDE) prezidenti Kirsan İlyumjinov, Şəmkir rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Alimpaşa Məmmədov, Azərbaycan Şahmat Federasiyasının (AŞF) vitse-prezidenti Mahir Məmmədov, iştirakçı şahmatçılar və idman ictimaiyyətinin digər nümayəndələri iştirak ediblər. Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turniri 2016-ın iştirakçılarının tam tərkibi aşağıdakı kimidir:
Çornıye Zemli Dövlət Təbiət Qoruğu
İqlim
Əsas klasterin iqlimi kəskin kontinentaldır: yayı isti və quraq, qışı adətən qarsız keçir. Yanvarda orta temperatur −6,5 ºС, iyulda +24,5 ºС-dir. Yanvarda minimum temperatur -35 ºС, iyulda maksimum temperatur +42 ºС. "Çernıe Zemli" adı heç bir halda torpağın rəngi ilə (açıq qəhvəyi rəngdədir) deyil, qışın daimi qarsızlığı ilə əlaqələndirilir. Bu ərazi qədim zamanlardan qış otlaqları üçün istifadə edilmişdir.
Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turniri
Nəticələr
! # !! Oyunçu !! Reytinq !! Xallar
Çornıye Zemli Dövlət Təbiət Qoruğu
İqlim
Əsas ərazidən fərqli olaraq Manıç-Qudila ornitoloji klasterinin iqlimi mülayim kontinentaldır. Qış əsasən buludlu, mülayim soyuq və nisbətən qarlıdır. Yay isti və çox isti, qismən buludlu olur. Primanıçiye yalnız quraq deyil, həm də quru külək-quraq havanın sabit təzahürü ilə xarakterizə olunur. Yazda havanın orta temperaturu +7-9 °С, yayda +21-24 °С, payızda +7-1 °С, qışda -8-9 °С-dir. Orta illik temperatur təxminən + 8-9 ° C-dir. Yağıntının miqdarı 300 ilə 400 mm arasında dəyişir. Şərq, cənub-şərq, daha az tez-tez qərb küləkləri üstünlük təşkil edir. Manıç-Qudila gölündə tam donma hər il (üç ildə bir dəfə) dekabr ayında müşahidə edilmir. Buzların qırılması fevralın sonu, martın əvvəlində müşahidə olunur. Buz sahələrinin müvəqqəti görünüşü (2-7 gün) noyabrda müşahidə oluna bilər.
Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turniri
Tay breklər
Şəhriyar Məmmədyarov — Fabiano Kariana — 2,5:1,5 (1:1 iki partiya sürətli, 1,5:0,5 iki partiya blits)
Şəmkir Şahmat turniri — 2017
2017-ci ilin aprelin 20-dən 30-na kimi 9 turdan ibarət dördüncü Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turniri keçirildi. Açılışda gənclər və idman nazirinin müavini İsmayıl İsmayılov, Beynəxalq Şahmat Federasiyasının (FİDE) prezidenti Kirsan İlyumjinov, Şəmkir rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Alimpaşa Məmmədov, Azərbaycan Şahmat Federasiyasının (AŞF) vitse-prezidenti Mahir Məmmədov, iştirakçı şahmatçılar və idman ictimaiyyətinin digər nümayəndələri iştirak ediblər. Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turniri 2017-ın iştirakçılarının tam tərkibi aşağıdakı kimidir:
Çornıye Zemli Dövlət Təbiət Qoruğu
Qoruğun muzeyi
Komsomolski kəndindəki qoruğun idarəsinin binasında Qoruğun muzeyi təşkil edilmişdir. Eksponatlar müxtəlif dövrlərə aid tamamilə fərqli əşyalardır ki, qoruğun əməkdaşları onları öz ərazisində tapırlar.
Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turniri
Şəmkir Şahmat turniri — 2017
Şəmkir Beynəlxalq Şahmat Turnirinin qalibi Şəhriyar Məmmədyarov oldu.
Nəticələr
! # !! Oyunçu !! Reytinq !! Xallar || 2758 || 3½
İnformasiya fəlsəfəsi
İnformasiya fəlsəfəsi — məlumat anlayışını öyrənən fəlsəfənin bir qolu.
İnformasiya fəlsəfəsi həm mövzunun tarixi aspektləri, həm də sistemləşdirmə ilə məşğul olur. Fəlsəfənin bu qolu 20-ci əsrin sonlarında formalaşmışdır; adı 1990-cı illərdə L. Floridi tərəfindən təqdim edilmişdir.
Hekayə
Erkən inkişaf, Floridinin 1930-cu illərdə Türinqin işinə gedib çıxan "süni intellekt fəlsəfəsi" idi. Artıq 1964-cü ildə bu mövzuda mindən çox məqalə var idi.
Floridi informasiya fəlsəfəsinin mənşəyini A. Slomanın (ing.) rus əsərində izləyir. 1978-ci ildə nəşr olunan "Fəlsəfədə kompüter inqilabı". Sloman belə bir fikir irəli sürdü:
1980-ci illərin ortalarında fəlsəfi ictimaiyyət "kompüterlər və fəlsəfənin" fənlərarası ezoterik mövzu deyil, hörmətli bir tədqiqat sahəsi olduğunu qəbul etdi.
NGC 5211
NGC 5211, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. SBab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Tereza Komodini Kaçia
Tereza Komodini Kaçia (Therese Comodini Cachia; ) — Maltalı hüquqşünas və siyasətçi, həmçinin Avropa Parlamentinin keçmiş üzvü.
Peşəkar karyera
Teresa Komodini Kaçia insan hüquqları sahəsində çalışan ixtisasca hüquqşünasdır. O, 1997-ci ildən bəri müxtəlif səviyyələrdə Maltanın ən yüksək məhkəmələri, eləcə də Strasburqdakı İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi qarşısında insan hüquqlarının pozulması qurbanlarını təmsil edib. Onun müştəriləri arasında fiziki şəxslər, kommersiya strukturları, dövlət qurumları, habelə qanunverici orqanlar var idi.
Hüquq karyerasında o, Maltadakı bir sıra qeyri-hökumət təşkilatlarında, o cümlədən Malta Skaut Assosiasiyasında, Malta Qadın Təşkilatları Konfederasiyasında və Malta Psixi Sağlamlıq Assosiasiyasında hüquq məsləhətçisi kimi fəaliyyət göstərmişdir.
2008–2010-cu illər arasında o, Bərabərlik üzrə Milli Komissiyaya Avropa bərabərlik qanununun və direktivlərinin mahiyyəti ilə bağlı məsləhətlər verib, ayrı-seçkilik hallarının araşdırılmasında köməklik göstərib və bir sıra digər tədqiqat layihələrində köməklik edib.
Komodini Kaçia hazırda Malta Universitetində İnsan Hüquqları üzrə dərs deyir. O, həmçinin universitetdə insan hüquqları və demokratikləşmə üzrə magistrlərin hazırlanmasını koordinasiya edir. O, əvvəllər Utrext Universitetində və Frankfurt/Oderdəki Viadrina Avropa Universitetində qonaq mühazirəçi kimi işləyib.
Nəşrlər
Komodini Kaçia bir çox Avropa institutlarına insan hüquqları problemlərinə dair araşdırmalarını və hesabatlarını təqdim etmişdir (əksəriyyət Maltadadır). O, yetkinlik yaşına çatmayanların alveri, irqçilik, ksenofobiya, ayrı-seçkilik, məlumatların qorunması, psixi sağlamlıq, qeyri-qanuni immiqrasiya və repatriasiya ilə bağlı Avropa İttifaqının müxtəlif nəşrlərinə töhfə vermişdir. O, həmçinin irq, din və ya cinsi oriyentasiya əsasında iş yerində ayrı-seçkiliyə dair hesabatlar təqdim edib. O, Amerika Universiteti Vaşinqton Hüquq Kollecinin İnsan Hüquqları Jurnalında məqalələr dərc edib.
İrvin Kardona
İrvin Kardona (8 avqust 1997-ci ildə anadan olub) — Monako klubundan icarə əsasında Belçika Birinci Divizion B təmsilçilərindən olan Serkl Brügge klubunda hücumçu kimi çıxış edən peşəkar Fransa futbolçusudur.
Qurbanlı
Qurbanlı — soyad.
İrvin Kardona
Monako
Kardona öz peşəkar karyerasında debütünü Monako klubu ilə 2 fevral 2017-ci ildə etmişdir. O, 78-ci dəqiqədə Şambli klubu ilə qarşılaşmada Pyer-Daneil Nquinda Ndiffonu əvəz etmişdir. Həmin görüşdə Monako Fransa Kubokunun 1/16 final mərhələsində Şambliyə 5-4 hesabı ilə qalib gəlmişdir. Kardona Liqa 1-də debütünü on gün sonra Metz klubu ilə görüşdə etmişdir. O, sona 9 dəqiqə qalmış Radamel Falkaonu əvəz etmişdir. Görüşdə komandası evdə 5-0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Douglas Aircraft Company
Douglas Aviasiya Şirkəti, Amerika təyyarə istehsalçısı şirkətidir. 1921-ci ilin iyun ayında ata Donald Wills Douglas tərəfindən Kaliforniyanın Santa Monika şəhərində təsis edilmişdir. Daha sonra McDonnell Təyyarə Şirkəti ilə birləşdi və adı 1967-ci ildə McDonnell Douglas olaraq dəyişdirildi. Hal hazırda Boeing Aviasiya Korporasiyasının ticarət təyyarələri bölməsinin bir hissəsidir.
Aba (ad)
Aba — ivrit dilində kişi adı.
Yaquş (Piranşəhr)
Yaquş - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 37 nəfər yaşayır (6 ailə).
Yunis Zərgərli
Yunis Zərgərli (1908-) — Azərbaycanlı Pedaqoq
Həyatı
Yunis Zərgərli 1908-ci ildə Salyan şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. O, 1916-cı ildə Salyan rus ibtidai məktəbinin birinci sinfinə getmişdir. 1921-ci ildə atası vəfat etsə də, anası Seyidtamam oğlunun təhsilinə xüsusi diqqət göstərmişdir. 1922-ci ildən Yunis Zərgərli Bakı şəhərindəki pedaqoji təmayüllü nümunəvi orta məktəbdə oxumuşdur.
Həmin təhsil ocağında Abdulla Şaiq, Hüseyn Sadiq, Ağa bəy İsrafilbəyli, Qafur Rəşad kimi nüfuzlu müəllimlərdən dərs almışdır. Məktəbin riyaziyyat müəllimi Ağaəli Qasımov yeniyetmə Yunisin qeyri-adi istedada malik olduğunu görüb onunla daha ciddi məşğul olmuşdur. 1927-ci ildə Bakı pedaqoji təmayüllü nümunəvi orta məktəbi fərqlənmə attestatı ilə bitirən 19 yaşlı Yunis Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. Ailələrinə ağırlıq düşməsin deyə, axşamlar fəhlə fakültələrində dərs deyən gənc həm də ilkin peşə vərdişlərinə yiyələnmişdir.
1931-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini bitirdikdən sonra o, Bakı şəhərində inspektor-metodist vəzifəsində işləyir. 1933-cü ildə Salyana qayıdır və bütün fəaliyyətini məktəb işinə istiqamətləndirir. 30–40-cı illərdə orta məktəbdə riyaziyyatın tədrisində ən mühüm problemlərdən biri riyazi terminologiyanın yaradılması olmuşdur. Y. Zərgərli əmisi Əli Zərgərli və böyük qardaşı İsmayılla bu prosesdə yaxından iştirak etmişdir. Beləliklə, 1940-cı ildə Azərbaycan dilində riyazi terminologiyanın yaradılmasında Zərgərlilərin, o cümlədən Yunis müəllimin böyük xidmətləri olmuşdur.
O, 60 illik pedaqoji fəaliyyəti dövründə Salyan rayonunda, eləcə də respublikamızda ən qabaqcıl riyaziyyat müəllimlərindən biri kimi tanınmış və şöhrət qazanmışdır. Y. Zərgərli işlədiyi Salyan şəhər 2 saylı təhsil ocağında nümunəvi təcrübə məktəbinin əsasını qoymuşdur.
Mükafatları
Yunis Zərgərlinin fədakar əməyi dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. O, sovetlər dönəmində dəfələrlə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin, Azərbaycan Maarif Nazirliyinin, Salyan Rayon Partiya Komitəsinin fəxri fərmanlarını almışdır. O, Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi və "SSRİ maarif əlaçısı" adlarına, 1972-ci ildə SSRİ-nin ən ali mükafatı olan Lenin ordeninə layiq görülmüşdür. Yunis Zərgərli bu ordenin ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən təqdim olunmasını həmişə vurğulayar, bundan qürur və fərəh hissi keçirərdi.
Yəhudi məhəlləsi (Qroznı)
Yəhudi məhəlləsi — Çeçenistanın paytaxtı Qroznı şəhərinin mərkəzi məhəllələrində biri. Məhələ adını XIX əsrin ikinci yarısından burada məskunlaşan dağ yəhudilərinin adından götürmüşdür.
Coğrafi mövqeyi
Rayon Qroznının şimal hissəsinin mərkəzində yerləşirdi. Sunja çayının sağ sahilində, Sovet hökuməti qurulduqdan sonra Leninski rayonunun inzibati ərazisinə daxil idi. Rayonun əsas küçələri Moskovskaya və Viktor Kan-Kalik (keçmiş Subbotnikov) olmuşdur.
Məhəllə adını XIX-in ikinci yarısından burda məskunlaşan yəhudilərdən almışdır.
Tarixi
"Yəhudi slobodası" (qəsəbə) Qroznı şəhərinin köhnə məhəllələrindən biri olan yəhudi icmasının ənənəvi olaraq yaşadığı bir ərazidir. . Yəhudilərin Qroznıda məskunlaşması XIX əsrin ikinci yarısına təsadüf edir. Belə ki, bu dövrdə Endirey ticarət kəndindən (Andreyevka, Dağıstan) dağ yəhudiləri Qroznı qalası ərazisinə köçməyə başladılar. Sovetləşmədən əvvəlki dövrlərdə yəhudi məhəlləsinə yəhudi forştadtı deyilirdi.
Məhəlləyə həmçinin Qırmızı Yəhudi qəsəbəsi də deyilirdi. Çünki bu ərazidəki evlərin damları samandan olan kazak evlərindən fərqli olaraq ənənəvi olaraq qırmızı plitələrlə örtülmüşdü.
1869-cu ildə Qroznıya şəhər statusu verildi və bu, bölgəyə yeni məskunlaşanların axınına təsir etdi. 1866-cı ildə artıq burada 453 kişi və 475 qadından ibarət yəhudi məskunlaşmışdı. 1874-cü ildə Qroznıda 1260 dağ yəhudisi yaşayırdı (şəhərin ümumi əhalisi 8450 nəfər idi). . Məhəllə sakinlərinin əsas məşğuliyyəti ticarət və dəri işləmə idi. Ərazi bir neçə hissədən ibarət idi. Daha sonra qəsəbəni şəhərin mərkəzi hissəsi ilə birləşdirən Belikovski körpüsü tikildi. Bu da bölgənin iqtisadi inkişafına müsbət təsir etdi.
1875-ci ildə qəsəbədə Sunja çayının sahilində yəhudilər üçün dua evi də tikildi.
1893-cü ildə Qroznıda şəhərin sürətli inkişafına səbəb olan böyük neft yataqları kəşf edildi. Rusiyanın mərkəzindən Avropalı yəhudilər də Qroznıya köç etməyə başladılar.
1902-ci ildə Yəhudi mərhələsində iri gümbəzli sinaqoqun açılşı oldu. Yeni sinaqoqun tikintisi yəhudi mərhələsində yaşayanların həyatında əhəmiyyətli rol oynayırdı. Sinaqoq binası təkcə dua ibadətgahı kimi fəaliyyət göstərmirdi. O, Şimali Qafqazda yaşayan bütün yəhudilərin dini və mədəni mərkəzinə çevrildi. Kərpicdən tikilmiş sinaqoq şiə məscidi ilə Mitnikov hamamları arasında yerləşirdi. İ.L. Leontyevin məlumatına görə, yəhudilərinin sinaqoqu 1928-ci ildə bağlandı. Daha sonra məbədin binasında musiqi məktəbi açıldı. Sonradan günbəz sökülərək, bina əsaslı təmir olundu və mədəniyyət evinə çevrildi.
Yəhudilərin şəhərdə vətəndaş müharibəsi zamanı tamamilə dağıdılmış öz ayrı tam uyğunlaşdırılmış məhəlləsi var idi. Buna baxmayaraq, bu zaman Qrozni yəhudi slobodası getdikcə genişlənirdi. Çünki Vətəndaş müharibəsi zamanı qonşu kəndlərdən olan yəhudi qaçqınlar şəhərə axın edirdilər. .
Məhəllənin sol tərəfində əsasən erməni diasporasının məskunlaşdığı Kirov adına Baronovski rayonu adlanan park yerləşirdi. Məhəllənin sağ tərəfində bütün məhəllədən keçən köhnə tramvay xətti vardı.
Subbotnikov küçəsində (keçmiş Belikovskaya) 22 saylı məktəb var idi. 1980-ci illərin sonunda məhəllə əhalisi təxminən 4 min nəfər idi.
Birinci çeçen müharibəsi zamanı Çeçenistan ərazisində hərbi əməliyyatların başlaması ilə demək olar ki, bütün yəhudi əhalisi Qroznını tərk etdi. Yəhudilərin, İsrailə və Rusiyanın şəhərlərinə köçü başladı. Yəhudilər ilk növbədə Rusiyanın Şimali Qafqaz şəhərlərinə (Mozdok, Vladiqafqaz, Pyatiqorsk, Stavropol) köçdülər. .
Vadj-ver
Vadj-ver — Vadj-ver, həmçinin Vatç-ur olaraq da yazılır, adı "böyük yaşıl" mənasını verən Misir məhsuldarlıq tanrısıdır. Vayverin Aralıq dənizinin təcəssümü olduğu ümumiyyətlə qəbul edilir; Bununla belə, daha çox ehtimal olunur ki, o, bəzi mətnlərin təklif etdiyi kimi, Nil Deltasının ən şimal hissəsindəki laqunları və gölləri təmsil edib, "böyük yaşıllığı" piyada keçilə bilən torpaq kimi təsvir edib.
Vaj-veranın ən qədim məlum sübutu Abusirdəki Sahure piramida meyitxanasında 5-ci sülalədən qalmadır; burada o, Hapi tanrısına bənzəyir, lakin bədəni su dalğaları ilə doludur. Firon III Ramsesin oğlu Şahzadə Amunxepeşefin daha sonra (20-ci sülalə) QV55 türbəsinin divarlarında da görünür.
Elmar Babanlı
Həyatı
Elmar Babanlı 28 sentyabr 1982-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Əslən Qazax rayonunun Muğanlı kəndindəndir. 2005-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasını bitirib.
Bakir Məmmədov
Məmmədov Bakir İsgəndər  — Azərbaycanlı şəhid.
Həyatı
Bakir İsgəndər oğlu Məmmədov 1971-ci il sentyabrın 4-də Gədəbəy rayonunun Şınıx kəndində anadan olub. Kənddəki 2 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. Məktəbi bitirdikdən sonra Özbəkistanda həqiqi hərbi xidmət keçib.1991-ci ildə Azərbaycana qayıdan Bakir 1992-ci ildə könüllü olaraq Qarabağ müharibəsinə qatılıb. Taqım komandiri kimi Gədəbəydə qulluq edib. Bir müddət keçəndən sonra 1994-cü ildə Murovdağ-Kəlbəcər istiqamətində döyüşlərə qatılıb. Fevral ayının 13–16 aralığında itkin düşüb.