cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Özbəkistan
Tarixi
left|thumb|200px|Xorezm divar rəsminin bir parçası.b.e.ə 6–3-cü əsr Teymur[[Səmərqənddə|thumb|200px|upright|left]] thumb|200px|left|Sasanilər imperiyasının ərzisi thumb|300px|upright|Səmərqənddə Şerdor mədrəsəsi thumb|300px|upright|Buxarada İsmayıl Səməninin məqbərəsi thumb|200px|left|Rus əsgərləri qala qapıları yaxınlığında Özbəkistan Respublikası Orta Asiyada, Əfqanıstanın quzeyində yerləşən müstəqil Türk dövlətidir. Altay dil qrupuna daxil olan müxtəlif Türk tayfalarının bu ərazidə (Amudərya və Sırdərya çayları arasında) məskunlaşması prosesi hələ qədim dövrlərdən başlanmışdır. E.ə 3-cü əsrdə bu əraziyə köç edən tayfalar arasında hunlar da olmuşdur. Hunlar daha sonra ərazilərini genişləndirərək cənuba və qərbə doğru hərəkət etmişlər. VIII əsrdə Ərəb xilafətinin Mavəraünnəhri (iki çay arasında Amudərya və Sırdərya çayları arasında yerləşən torpaq) işğal etməsindən sonra bu ərazi Xilafətin sosial və mədəni həyatında əsas rol oynayan regionlarından birinə çevrildi. Ərazidən keçən Böyük ipək yolu şərqlə-qərbi birləşdirir, cənubdan şimala, şimaldan cənuba gedən insanlar bu torpaqlardan keçməli olurdular. Bu bölgədə yerləşən Buxara, Səmərqənd və Kunya-Urgənc şəhərləri Hindistan, Çin, Misir, Bizans və slavyan ölkələrindən gələn karvan yollarının qovşağında yerləşirdilər. Xilafətin yaranması İslam dininin yayılması ilə nəticələndi. O dövrdən İslam bu regionda hökmran dinə çevrildi və buradakı mədəniyyətin əsasını təşkil etdi. 9-cu əsrin sonlarında region inkişaf etdi və paytaxtı Buxara olan Samani dövləti yarandı. Samanilər dövlətinin hökmran sülaləsi ərəb mənşəli olsada, dövlət Türk dövləti idi. Bu dövlət 10-cu əsrin sonlarına qədər yaşadı. 10–12-ci əsrlər ərzində Xorasan və Mavəraünnəhr ərazisində Qaraxanilər, Qəznəvilər, Səlcuqlar, Xarəzmşahlar (Türk sülalələrinin hökmran olduğu Türk dövlətləri) dövlətləri mövcud olmuşdur. Ərazinin daimi müharibələrə məruz qalmasına baxmayaraq bu dövrdə mədəniyyət və elm yüksək səviyyədə inkişaf etmişdir. Siyasi cəhətdən müstəqil və muxtar dövlətlərin yaranması regionda iqtisadi və mədəni inkişafın güclənməsinə geniş imkanlar açmışdır. Bu dövr tarixdə "Şərqi İntibah Dövrü" kimi tanınır. Çünki, bu dövr İslam və Türk aləminə, Mahmud Kaşğari (XI əsrdə Orta Asiyanın ilk Türkşünas-ensiklopediyaçı alimi, coğrafiyaşünas və səyyahı), Əl Biruni (böyük ensiklopediyaçı alim, tarix, etnoqrafiya, təbiətşünaslıq, riyaziyyat, astronomiya, minerologiya və başqa elm sahələrinə aid 150-dən çox əsərin müəllifi), İbn Sina (müsəlman dünyasının ən büyük təbibi), Xoca Əhməd Yasəvi (riyaziyyatçı, coğrafiyaşünas alim) kimi ayrı-ayrı elm və sənət sahəsinə yeniliklər gətirmiş bir çox insanları bəxş etmişdir.
Coğrafiyası
thumb|right|250px|Özbəkistanın kosmosdan çəkilmiş şəkli thumb|right|250px|Aral dənizinin 1989 və 2008-ci illərdə sahəsi Ökənin ərazisi 448.900 km²-dir, onun 426.800 km²-i quru, 22.000 km²-i isə su sahəsidir. Özbəkistan əsasən Turan ovalığında yerləşir. Amudərya və Sırdərya çayları arasındakı geniş Qızılqum səhrası ərazinin daha çox hissəsini tutur. Ümumiyyətlə, ərazisinin 70%-i səhra və yarımsəhralardan ibarətdir. Respublika ərazisinin qalan hissəsini dağarası vadilər (Fərqanə, Çirçik) və onları əhatə edən dağlar (Tyanşan, Pamir, Altay) əhatə edir. Öz mənbəyini dağlardakı buzlaqlardan götürən, hətta yayın istisində belə öz suyunu azaltmayan Amudərya və Sırdərya kimi çaylar onun təbiətində və təsərrüfatında mühüm rol oynayır. Çaylardan suvarma məqsədilə geniş istifadə olunur. Çay sularının çox hissəsinin suvarma üçün işlədilməsi, gübrələrdən geniş istifadə ekoloji tarazlığın pozulmasına gətirib çıxarır. Aral gölündə baş verən fəlakət buna misal ola bilər. Aral gölü indi tamam yox olmaq təhlükəsi qarşısındadır. Bu, Özbəkistanda təbiəti mühafizə tədbirlərinin gücləndirilməsini, bu məsələyə daha ciddi və hərtərəfli yanaşmağı tələb edir.
Su anbarlarından Çarvax, Gurxan və Çimkurqanı göstərmək olar.
Faydalı qazıntıları
Özbəkistanda 100 növdən artıq mineral ehtiyat var. Orta Asiyanın digər ölkələrindən fərqli olaraq Özbəkistanın əsas yanacaq ehtiyatı zəifdir. Kömür ehtiyatı nisbətən az olsa da, Əngren (Daşkənd vilayətində), Şarqun və Baysun (Surxandərya vilayətində) yataqları əsas kömür yataqlarıdır. Kömürün kəşf olunmuş ehtiyatı 2 mlrd tondur. Təbii qaz əsas yanacaq-energetika sərvətidir. 2005-ci ildə ölkə ərazisində 130-dan çox qaz yatağı aşkar edilmişdir. Sənaye əhəmiyyətli ehtiyatının ümumi həcmi 3 trilyon kub metr hesablanmışdır. Qaz ehtiyatlarının 90%-i Buxara-Xivə bölgəsində cəmlənib.
Qızıl ehtiyatına görə dünyada 5-ci yeri tutur. 30-dan çox qızıl yatağında birlikdə təqribən 4000 ton qızıl ehtiyatı var. Qızıl hasilatının mərkəzi Muruntau rayonudur. Bundan başqa Daşkənd, Cizzəx və Nəməngan vilayətlərində qızıl yataqları yerləşir.
İnzibati ərazi bölgüsü
Özbəkistan Respublikası inzibati cəhətdən 1 muxtar respublika, 12 vilayət və paytaxt Daşkənd şəhərindən ibarətdir.
Qaraqalpaqıstan Respublikası:
Qaraqalpaqıstan Özbəkistanın tərkibində muxtar respublikadır. Muxtar respublika kimi 14 oktyabr 1924-cü ildə yaradılmışdır. Qaraqalpaqıstan müxtəlif vaxtlarda Qazaxıstan və Rusiyanın tərkibində olmuşdur. 5 dekabr 1936-cı ildən isə Özbəkistanın tərkibinə qatılmışdır. Paytaxtı Nukus şəhəri, ümumi sahəsi 166,600 kvadrat kilometrdir.
Vilayətlər:
Buxara, Cizzəx, Daşkənd, Fərqanə, Əndican, Xarəzm, Qaşqadərya, Nəməngan, Nəvai, Səmərqənd, Sırdərya, Surxandərya.
Əhali
Özbəkistan insan məşkunlaşmasının ən qədim yerlərindən biridir. Burada daş dövründən qalmış insan məskənlərinin izləri tapılmışdır. Özbək millətinin əsasını oturaq, köçəri və yarımköçəri əhalidən ibarət türk qəbilələri təşkil edir. Etnik tərkibinə görə əhalinin çoxu özbəklərdir(80%). Bundan başqa burda ruslar, ukraynalılar, qarqalpaqlar, azərbaycanlılar, tatarlar, qazaxlar, taciklər, koreyalılar, qırğızlar və digər millətlərin nümayəndələri yaşayırlar. Ölkə əhalisinin çox hissəsi (60%) kənd yerlərində yaşayır. Demoqrafik artım ildə hər 1000 nəfərə 23 nəfərdir.
Özbəkistan Mərkəzi Asiya ölkələri arasında ən sıx məskunlaşan ölkədir. Burada 1 km²-ə 60 nəfər düşür. Ancaq ərazi üzrə məskunlaşma qeyri-bərabərdir. Əhalinin çoxu dağətəyi ərazilərdə, vahələrdə və çay vadilərində yaşayır. Vahələrdə əhalinin sıxlığı 1 km²-də 65–100 nəfərdir. Dağlarda və səhralarda məşkunlaşma çox seyrəkdir.
Mədəniyyəti
Özbək mədəniyyəti Şərqin ən parlaq və orijinal nümunələrindən biridir. Onun misilsiz musiqisi, rəsmləri, təsviri sənəti, özünəməxsus mətbəxi, geyim mədəniyyəti və memarlığı var. Özbəklər özlərinin klassik və könül oxşayan xalq mahnıları ilə məşhurdur. Bu musiqilər müxtəlif janr və mövzularla xarakterizə olunur. Özbək klassik musiqisi şaşməqam adlanır. Bu muğam 16-cı əsrin sonlarında Buxarada formalaşmışdır. XX əsrin 50-ci illərindən başlayaraq burada klassik musiqilərin ifası radiolarda qadağan edilmiş, adları dəyişdirilərik "feodal musiqisi" adlandırılmışdır. Şaşməqam Azərbaycan və Uyğur muğamları ilə yaxındır. Bu ad tərcümədə altı muğam deməkdir və musiqinin strukturu ilə əlaqəlidir. Şaşməqam müxtəlif bölmələrdən ibarətdir. "Koşk" adlanan xalq musiqisi də Özbək xalqının milli-mənəvi dəyərlərindəndir. Bu mahnılar "ev nəğmələri" adlanır. Bu melodiya janrı komik rəqslərlə də müşahidə olunur. Mahnının mətnlərini Şərqin milli poemalarının hissələri təşkil edir. Lapar – dialoq (deyişmə) musiqidir və Özbəkistanın digər milli musiqi növüdür. Ölkənin bəzi yerlərində lapar "Ulan" adlanır və toy mərasimlərində istifadə olunur (burada o qadının və kişinin dialoqu kimi ifa edilir). Yallı rəqsinin Özbəkistanda iki növü tanınır. Klassik və xalq musiqisi ilə yanaşı Özbəkistanda populyar musiqi də inkişaf etməkdədir.
Özbəkistanda milli bayramlar
1 – 2 yanvar — Yeni il
14 yanvar — Vətən Müdafiəçiləri günü
8 mart — Beynəlxalq Qadınlar günü
21 mart — Novruz bayramı
9 may — Xatirə və Anma günü
1 sentyabr — Özbəkistan Respublikasının Müstəqilliyi günü
Vərgədüz
Vərgədüz — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Özbəkistan
Özbəkistanda milli bayramlar
1 oktyabr — Müəllimlər günü
8 dekabr — Özbəkistan Respublikasının Konstitusiyası günü
2 gün — Ramazan və Qurban bayramı
Memarlığı
thumb|[[Buxarada məscid]] Özbəkistan ərazisi mədəni abidələrlə olduqca zəngindir. Xüsusilə şəhəri və bu şəhərləri bəzəyən tarixi və memarlıq abidələri özbək mədəniyyətinin ayrılmaz hissələridir. Daşkənd, Səmərqənd, Buxara, Xivə, Kokand, Termez, Muynak, Şəhrisəbz – bunlar Özbəkistanın ən mühüm şəhərlərindəndir. Səmərqənd şəhəri Zərəfşan çayı vadisində yerləşir və Özbəkistanın ikinci böyük şəhəridir. Onun yaşı Babil və Roma şəhərlərinin yaşı ilə müqayisə oluna bilər. Bəzi mənbələr onun yaşının 2500 il olduğunu göstərir. Bu şəhəri şairlər və tarixçilər "Şərqin Roma"sı, "Göylər altında olan ən gözəl şəhər", "Şərq İslamının mirvarisi" adlandırmışlar. Bibi Xanım Məscidi, Reqistan meydanı, Qur-Əmir movzoleyi şəhərin ən möhtəşəm memarlıq abidələrindəndir. Movzeleydə Əmir Teymurdan və Məhəmməd Sultandan başqa, Uluqbəy, Miranşah, Şahrux xan və Əmir Teymurun mənəvi müəllimi Mir Səid Baraka da dəfn olunmuşlar. Uluq bəyin hakimiyyəti dövründə Əmir Teymurun qəbrinin üzəri tünd yaşıl rəngli hade (jade-metamorfik, bəzək daş) daşı ilə örtülmüşdür. Teymurun qəbrini iki dəfə açmağa cəhd olunmuşdur. Birinci dəfə bu cəhdi 1740-cı ildə Nadir şah Əfşar, ikinci dəfə isə 1941-ci ildə sovet arxeoloqları tərəfindən edilmişdir. Sonuncular tərəfindən qəbir dağıdılmışdır. Qeyd edək ki, Teymurun qəbri ilə yanaşı, Uluqbəyin də qəbri açılmışdır və onların skletləri 1942-ci ilin noyabırında Stalinqrad döyüşləri başlayarkən təkrar həmin yerdə dəfn edilmişdir. Bibi Xanım məscidi təkcə Səmərqəndin və Özbəkistanın deyil bütün İslam Türküstanının tanınmış tarixi məscididir. Məscidin tikintisinə 1399-cu ildə Teymur Hindistan yürüşlərindən qayıtdıqdan sonra başlamış və 1404-cü ildə bitmişdir. Məscid-sarayın həyətində böyük mərmər Quran yerləşir. Səmərqəndin digər möcüzəsi olan Registan kompleksi şəhərin ürəyi sayılır. Burada üç mədrəsə Uluq Bəy mədrəsəsi (1417–1420), Şer-Dor Bəy mədrəsəsi (1619–1636), Tilya-Kori Bəy mədrəsəsi (1646–1660) yerləşir.
Görməli yerlər
thumb|left|[[Səmərqənd]] Ölkədə müxtəlif tarixi abidə, məscid və muzeylər var. Onların sırasında Bibixanım məscidi, Uluqbəy rəsədxanası və mədrəsəsi, Şaxi Zinda məqbərəsi, əmir Teymur və onun nəslinin uyuduğu Qur-Əmir movzoleyi, Ağ-Saray, Reqistan meydanının adını çəkmək olar. Təkcə Orta Asiyanın müqəddəs şəhəri adlandırılan Buxarada 140-a yaxın arxitektura abidəsi var. Qədim Xivə isə müxtəlif əsr və xalqlara məxsus tarixi abidələrin məkanı olduğu üçün 1967-ci ildə, İçan-Qala isə 1990-cı ildə YUNESKO-nun Ümumdünya irsinə daxil edilib.
Ənənələr
thumb|right|250px|Özbək plovu Özbəklərə məxsus əsas xüsusiyyətlərdən biri qonaqpərvərlikdir. Burada qonaq qarşılamaq süfrənin zənginliyi və ailədəki çatışmazlıqlardan öndə durur. Nahar və ya şam yeməyinə dəvətdən imtina etmək düzgün sayılmır, qonaq üçünsə ən əsası dəqiqlikdir. Qonaq gedərkən suvenir və uşaqlar üçün şirniyyat aparmaq arzu olunandır. Hörmətli qonaqları ev sahibləri həyətdə qarşılayıb hal-əhval tutduqdan sonra evə dəvət edirlər. Süfrəyə ilk öncə şirniyyat, sonra isə ağır yeməklər verilir. Ümumiyyətlə, özbəklərdə çayiçmə xüsusi mərasim hesab olunur. Onu kişilər dəmləyib piyalələrdə süfrəyə verirlər. Əgər qonaq ev sahibinin sevimlisidirsə, onun piyaləsinə çay az süzülür. Bu, qonaqla ev sahibi arasındakı qarşılıqlı hörmətlə izah olunur. Belə ki çayını içən adam yenidən ona çay süzülməsini xahiş edir və beləliklə bu hal bir neçə dəfə təkrarlanır. Çağrılmamış qonaqlara isə çayla dolu piyalə verilir.
Özbəkistan Respublikasının Konstitusiyası
Özbəkistan Respublikasının Konstitusiyası 1992-ci il dekabırın 8-i Özbəkistan Ali Şurasının XII sessiyasının XI çağırışında qəbul olundu. Konstitusiya preambuladan, 6 bölmə, 26 fəsil və 128 maddədən ibarətdir. Birinci bölmə Konstitusiyanın təməl prinsiplərini, ikinci bölmə insan və vətəndaşların əsas hüquq, azadlıq və vəzifələrinin təminatını, üçüncü bömə dövlətin iqtisasdi və sosial əsaslarını, dördüncü bölmə idarəetməni, ərazi və dövlət stukturunu müəyyən edir, sonuncu bölmə isə Konstitusiyaya düzəlişlərin qaydasını ifadə edir. Qeyd etmək lazımdır ki, Konstitusiyanın 128 maddəsindən 60-ı özbək xalqının və vətəndaşlarının hüquqi statusna həsr edilib. Konstitusiyanın qəbul edildiyi gün – 8 dekabr ölkədə Konstitutsiya günü kimi qeyd edilir.
Bulbophyllum plagiatum
(Bulbophyllum plagiatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mirvari məscid (Dehli)
Mirvari Məscid — (Hindi dili: मोती मस्जिद, Urdu dili: موتی مسجد, tərcüməsi: Mirvari Məscid) — 1659-1660-cı illərdə Dehlidə, Sultan Övrəngzeb tərəfindən tikdirilmiş məscid.
Pərviz Hüseynov (memar)
Xatirəsi
thumb|2018-ci ildə buraxılmış Azərbaycan [[poçt markası]] 2018-ci ildə "Azərmarka" tərəfindən buraxılmış Azərbaycan Memarlar İttifaqına həsr olunmuş "Markalı kitabda"kı 12 markadan biri Pərviz Hüseynova həsr edilmişdir.
Svalbard Beynəlxalq Universiteti
250px|thumb|Svalbard Universitetinin köhnə binası Svalbard Beynəlxalq Universiteti (Svalbard universitet mərkəzi, abbrevatura UNIS, Universitetssenteret på Svalbard) — Norveç ali məktəbi. Dünyada ən şimal nöqtədə yerləşən ali məktəbdir: Lonqyirbyuendə, Şpisbergen arxipelağında, 78° şimal coğrafı koordinatındadır.
Universitet Oslo, Bergen, Tromsö və Norveç təbiət və texniki elmlər universitetinin birgə layihəsidir.
Prostanthera calycina
(Prostanthera calycina) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tianji dağları
Tianji dağları – Çinin Xunan əyalətinin Çjantszyantsze bölgəsində, Suosi dərəsinin yaxınlığında yerləşən dağlar.
67 km2 sahəyə yayılmış dağlar mərmər qüllələrdən ibarətdir və bəzən "Çinin uçan dağları" adlandırılır. Hər biri yüzlərlə metr hündürlüyündə olan qüllələr şam meşələrinə ev sahibliyi edir. İncə və hündür olan bu dağların hündürlüyü 1262 metrə qədər çata bilir. Burada olan qayaların ümumi sayı təxminən 3100-dür. Dağların 400 milyon il əvvəl kvars qum daşından formalaşdığı güman olunur.
Gövdəsiz yumaqotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tianji dağları
Etimologiya
Dağların ilk adı "Yaşıl daşlar" mənasını verən Qin Yan olmuşdur. Lakin indiki adı tucya etnik qrupuna daxil olan və 1353-cü ildə yerli fermerlərin üsyanına uğurla başçılıq edərək özünü "tianji" adlandıran yerli qəhrəman Syan Dakunla bağlıdır. "Tianji" çin dilində "Cənnətin oğlu" deməkdir və adətən Çin imperatorları üçün istifadə olunan epitetdir. Deyinlərə görə, 1385-ci ildə onun ordusu bu dağlara qədər çəkilməli olmuş, sona qədər döyüşmüş, sonda isə özünü qayaların birindən atmışdır (başqa bir versiyaya görə isə özünü atmayıb, Şentan körfəzinə yıxılıb).
Turizm
Dağların yaxınlığında McDonald's restoranı fəaliyyət göstərir. 2.084 metr hündürlüyü qədər qalxan kanatla dağları gəzmək mümkündür. Kanat dünyada ən uzunlardan biri hesab olunur.
Populyar mədəniyyətdə
Ceyms Kemeronun "Avatar" filmindəki Pandora dağları Tianji dağlarından ilhamlanaraq yaradılmışdır.
Rəşad Sadiqov
Rəşad Sadiqov — Azərbaycan futbolçusu. Mövqeyi yarımmüdafiəçidir. Hal-hazırda Qəbələ klubunda çıxış edir.
Həyatı
Rəşad Sadiqov 8 oktyabr 1983-cü il Naxçıvan MSSR Şərur rayonunun Yengicə kəndində anadan olmuşdur. Daha sonra Sadiqovlar ailəsi Buzovnaya köçüb. Rəşad 8 yaşından futbolla məşğul olmağa başlayıb. İlk məşqçisi İlham Qurbanov olub. Bir neçə il Buzovnada məşq etdikdən sonra İslam Kərimovun rəhbərliyi altında çıxış edib.
Rəşad Sadiqov orta təhsilini Buzovnada yerləşən 26 saylı məktəbdə alıb. Bir çox idmançılar kimi Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasını bitirib. Ailəlidir. 2 oğlu 1 qizi var.
Karyerası
İlk peşəkar klubu Xəzri Buzovna komandası olub. 14-15 yaşında bu klubun heyətində oyunlara çıxıb. 2000-2002-ci illərdə Şəfa Bakının şərəfini qoruyub. 2002-ci ildə Neftçi Bakı klubuna keçib. 2004/2005 mövsümündə MOİK Bakı klubunda çıxış edib və yenidən Neftçi Bakı klubuna qayıdıb. Ümumilikdə 5 mövsümü Neftçi Bakı klubunda keçirən futbolçu alman mütəxəssis Yurgen Gedenin "qara siyahısına" düşüb və 2009-cu ildə Qarabağ klubuna transfer olunub. 2012-ci il yay transfer dönəmində Neftçi Bakı klubuna keçib.
Statistika
1 fevral 2015 məlumatları
Vərov
Vərov — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 2001-ci il tarixli, 191-IIQ saylı Qərarı ilə Yardımlı rayonunun Vərov kəndi Horavar kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kəndi mərkəz olmaqla Vərov kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Qızıl Palma Budağı
right|thumb|200px|1979-cu ildə verilən mükafat. Qızıl Palma (Orijinalı: Palme d' Or, ) — Kann Film Festivalının əsas hissəsində verilən ən böyük mükafatdır. Mükafatın adı 1955-ci ildə təşkilat komitəsində qoyuldu. 1939–1954-cü illər arasında böyük mükafata Grand Prix du Festival International du Filmlərin adı verilməkdəydi. 1964–1974-cü illəri arasında isə mükafatın adı, Grand Prix du Festival olaraq dəyişdirildi.
Hacımurad Şuqayev
Şuqayev Hacımurad Tairoviç — Azərbaycanın Əməkdar memarı (19.04.2000).
Mükafatları
2001-ci ildə Moskvada keçirilmiş "Zodçestvo-2001" beynəlxalq festivalında 1-ci dərəcəli diploma layiq görulmuşdur.
Xatirəsi
thumb|2018-ci ildə buraxılmış Azərbaycan [[poçt markası]] 2018-ci ildə "Azərmarka" tərəfindən buraxılmış Azərbaycan Memarlar İttifaqına həsr olunmuş "Markalı kitabda"kı 12 markadan biri Hacımurad Şuqayevə həsr edilmişdir.
Braziliyada daşqın (2009)
Ön böyük zərər Maranyan ştatına dəymişdir. Burada 6 nəfər ölmüş və maksimum olaraq 40 700 nəfər evsiz qalmışdır
Məhəmməd bin Sani Al Samir
Şeyx Məhəmməd bin Sani Al Samir (محمد بن ثاني; tam adı: محمد بن ثاني بن محمد آل ثامر Məhəmməd bin Sani bin Məhəmməd Al Samir; 1788, Füveyrit, Qətər — 18.5.1878, Doha, Qətər) — Qətər əmiri. Al Sani sülaləsinin banisi Sani bin Məhəmməd Al Samirin oğlu.
Həyatı
Şeyx Məhəmməd bin Sani, 1788-ci ildə Qətərin Füveyrit şəhərində anadan olmuşdu. O, XIX əsrdə Osmanlı ordusuna qarşı vuruşmuş, Qətər əmirliyinin yaradıcısı Şeyx Casim bin Məhəmməd Al Saninin atası olduğuna görə çox məşhurdur. Şeyx Məhəmməd bin Saninin digər dörd qardaşı və bacıları da eyni şəhərdə doğulub. Onun digər qardaşıları bunlardır:
Onun atası 1860-cı ildə vəfat edir. 1860-cı illərə qədər Şeyx Məhəmməd Fars körfəzi ölkələrinin ən mühüm dövlət məmuru kimi formalaşdı. O, 1876-cı ilə qədər hakimiyyətdə qaldı. Ölümündən sonra yerinə vəliəhdi Şeyx Casim bin Məhəmməd Al Sani keçdi.
Ailəsi
Şeyx Məhəmməd bin Saninin altı oğlan və ikisi oğlan olmaqla 8 övladı vardı.
Pireney quşsüdü
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yaşayış mühiti
Meşə kənarında,kolluqlarda, bağlarda, əkin sahələrində, otlu yamaclarda rast gəlinir.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Soğanaqları qızarmış və marinad olunmuş halda qidada istifadə olunur.
Ulduz metrostansiyası
"Ulduz" metrostansiyası — Bakı metrosunun Qırmızı xəttinin stansiyasıdır. Stansiyaya daxil olan qatarlarda Tofiq Quliyevin bəstələdiyi "Tez Gəl" mahnısından fraqment səslənir. "Nəriman Nərimanov" və "Koroğlu" stansiyaları arasında yerləşir.
Tarixi
Stansiya 5 may 1970-ci ildə istismara verilmişdir. "Ulduz" stansiyası istifadəyə verilməklə Bakı metrosunun Qırmızı xəttin uzunluğu daha 1,5 km artdı.
28 oktyabr 1995-ci il Bakı metrosunun "Ulduz" stansiyasından "Nərimanov" stansiyası istiqamətində hərəkət edən qatarda yanğın baş verib. Bu hadisə tarixin ən böyük metro qəzası sayılır.
Skandinaviya yarımadası
Skandinaviya yarımadası — Avropa qitəsinin ən böyük yarımadası hesab edilir. Şimal-şərqdən cənub-qərbə doğru uzanmış bu yarımada 56° ilə 71° şimal enlikləri arasında yerləşir. Sahəsi təxminən 800 min km²-ə yaxındır. Şimalda Barents, qərbdə Norveç, cənubda Şimal dənizi, Skaqerrak və Katteqat boğazları, şərqdə isə Baltik dənizi və Botnik körfəzi ilə əhatə edilmişdir. Şimal-şərqdə Kola yarımadası ilə sərhədi ovalıq və təpəlik sahələrdən keçir. Botnik körfəzi geniş sahədə Skandinaviya yarımadasını Finlandiyanın ovalıq və düzənlik hissələrindən ayırır. Yarımadanın ərazisi tamamilə dağlarla əhatə edilmiş böyük bir massivi xatırladır. Cənubda Skagerrak və Oslo-fyord körfəzləri yarımadanı iki hissəyə: qərbdə Cənubi Norveç və şərqdə Skone yarımadalarına ayırır. Hər iki yarımadanın mərkəz hissəsində künbəzəoxşar qalxma sahələri yerləşmişdir. Bu növ yüksəkliklər Cənubi Norveç yarımadasında daha geniş sahəni tutur.
Relyefi
thumb|right|300px|Skandinaviya yarımadasının relyefi Skandinaviya yarımadasının qərb sahilləri buzlaqların fəaliyyəti nəticəsində yaranmış fyordlarla zəngin olduğu halda, şərq sahili şxer tiplidir. Qərb sahildə ən məşhur fyordlar Soqne-fyord (uzunluğu 220 km, eni dənizə çıxan yerdə 5–6 km), Nur-fyord, Xardanger-fyord (uzunluğu 185 km), Bukn-fyord, Tronheyms-fyord (uzunluğu 180 km) və s.-dir. Adları çəkilən fyordlar şimal və şimal-qərb sahildə yerləşən (Porsanger-fyord, Varanger-fyord və s.) fyordlardan çox şaxəli və dik yamaclı olması ilə seçilir. Bundan əlavə cənub-qərb fyordları üçün asılı dərələr və hündür şəlalələr də səciyyəvidir. Bunlara Xardanger-fyordda yerləşən Vyorinqfoss və Syuv-Syoster şəlalələrini misal göstərmək olar. Dəniz tərəfdən fyord tipli sahili eni 60 km-dən çox olmayan alçaq təpəlik və düzənlik sahə haşiyələyir. Buna Stranflat düzənliyi deyilir. Son vaxtlarda ərazinin dəniz altından qalxması hesabına yaranan bu düzənlik Norveçin qərbində əhalinin ən çox məskunlaşdığı sahədir.
Skandinaviya yarımadasının əsas oroqrafik vahidləri Skandinaviya dağları və Norlandiya yaylasıdır. Skandinaviya dağları orta hündürlüyə malik olub, 1500 km məsafədə şimal-şərqdən, cənub-qərbə uzanır. Dağların eni şimal və cənubda 200–300 km olduğu halda, mərkəz hissədə 400–600 km-ə çatır. Ən yüksək zirvələr cənubda yerləşmişdir. Qalxyopiggen zirvəsi (2468 m) Yutunheymen massivində yerləşir. Xardangervidda, Dovrefyel, Telemark və s. massivləri Yutunheyman massivini cənub, şərq və şimaldan haşiyələnir. Şimala doğru dağ massivləri tədricən alçalır. Tronheyms-fyord rayonunda Yemtland tektonik çökməsini keçdikdən sonra dağ massivlərinin yenidən yüksəlməsi müşahidə edilir. Bu Xyoln yüksəklikləri rayonudur. Dağ massivlərinin orta hündürlüyü burada 1200–1800 m arasında dəyişilir. Bu ərazidə aşırımlar 500 m yüksəklikdə yerləşir. Skandinaviya dağlarının şimalında ən hündür sahə 2123 m hündürlükdəki Kebnekayse dağıdır. Skandinaviya dağlarının şimal qurtaracağında Finmargen yaylası yerləşir. Yaylanın orta hündürlüyü 300–400 m, ən uca zirvələri 1000 m-ə qədər yüksəlir. Hündürlüyünə görə Skandinaviya dağları üç hissəyə (cənub, mərkəz və şimal) ayrılmasına baxmayaraq vahid bir morfostrukturu təşkil edir. Dağların mərkəz hissələri üçün stolvarı yaylalar (fyeldlər), peneplen səthləri, onların üzərində yüksələn şiş təpəli, dik yamaclı zirvələr səciyyəvidir. Skandinaviya dağlarının qərb yamacları dik, şərq yamacları nisbətən maili olub, dalğavari relyefə malikdir. Norland yaylası adlanan şərq yamacda tektonik çatlar boyunca yerləşmiş geniş çay dərələri, terraslar, fyordabənzər göllər, 400–600 m hündürlüyünə malik olan alçaq təpəliklər relyefin əsas ünsürlərini təşkil edir.
Geologiyası
Skandinaviya yarımadası arxey və proterozoy qurusunu və kaledon qırışıqları sahəsini əhatə etməklə, Avropanın ən qədim özəyini təşkil edir. Yarımadanın geniş hissəsiniəhatə edən Skandinaviya dağları paleozoy erasının kembri və silur dövrlərinin çöküntülərindən əmələ gəlmiş kaledon qırışıqlığına aid edilir. Burada dağəmələgəlmə zamanı kütlələrin hərəkəti qərbdən şərqə doğru olmuşdur. Ona görə də yarımadanın qərb sahilləri qırışıqlığa daha çox məruz qaldığından burada laylar böyük bucaq altında yatır. Yaylaların mərkəzi şaryaj quruluşlu olub, burada laylar üfüqi vəziyyətdə yatır. Üçüncü dövrün əvvəllərində Skandinaviya dağları dəniz səviyyəsindən az yeksələn peneplen sahələrindən ibarət idi. Üçüncü dövrün sonu və dördüncü dövrün əvvəllərində qüvvətli şaquli hərəkətlər baş vermişdir. Onun qərb sahillərində tektonik hərəkətlər daha güclü olduğundan, bu hissədə qalxma amplitudu 2000 m-dən çox olmuşdur. Şərq sahillərdə bu zaman tektonik əyilmələr olmuş və bəzi ərazilər dəniz suları altında qalmışdır. Şaquli hərəkətlər yarımadanın ərazisində çoxlu tektonik çatlar əmələ gətirmişdir. Skandinaviyanın qərb sahillərində tektonik pozulmaların istiqaməti əksəriyyətlə sahilə paralel keçir. Dördüncü dövrün əvvələrində yaranmış buzlaq sahələri tektonik hərəkətlərin yaratdığı relyef formalarını daha da mürəkkəbləşdirmişdir. Böyük buzlaq dilləri tektonik çatlar boyunca hərəkət edərək onları daha dərinləşdirmiş və nəticədə tektonik dərələrin yamacları çoc sıldırım şəklə düşmüşdür. Skandinaviya yarımadasının cənub hissəsi qalın buz örtüyündən təxminən 12–14 min il bundan əvvəl azad olmuşdur. Şimal hissədə buz örtüyünün qalınlığı və davamiyyəti daha çox olmuşdur. Bu hissələr buz örtüyündən təxminən 8–10 min il əvvəl azad olmuşdur. Hazırda Skandinaviyada buzlaqların sahəsi 5 min kv. km-dən çoxdur. Buzlaqlar əsasən hündür dağlarda yerləşmişdir. Ən böyük buzlaq yarımadanın cənub-qərbində Yustedalsbre massivindədir. Sahəsi 855 kv. km-dir. Folqefonnen (280 kv. km) və Xardangeryokelen buzlaqları da tutduğu sahələrinə görə başqa buzlaqlardan seçilirlər. Yarımadanın cənubunda qar xətti 1200 m, şimalda isə 400–500 m hündürlükdən keçir.
İqlimi
Skandinaviya yarımadasının iqliminə isti Qolfstrim axını və soyuq Arktika küləkləri böyük təsir göstərir. Qolfstrim axınının təsiri yarımadanın qərb sahil zonasında daha çox hiss edilir. Şərqə doğru iqlimin kontinentallaşması və sərtləşməsi aydın nəzərə çarpır. Skandinaviyanın cənub və qərb sahilləri Atlantik okeanından gələn siklonların təsiri altında olduğundan burada qış mülayim, rütubətli, buludlu və dumanlı olur. Yarımadanın mərkəz və şərq hissələri kontinental iqlimi ilə seçilir. Norveç sahilləri Yer kürəsində qışda ən böyük müsbət temperatur anomaliyasının müşahidə edilməsi ilə fərqlənir (Lofoten adaları, 23°). Skandinaviya yarımadasının qərbində yanvar izotermləri meridian istiqamətində uzandığı halda, şərqində enlik istiqamətindədir. Yanvar ayının orta temperaturu qərb sahilin cənubunda 0° ilə 2°, şimal-qərbdə isə 0° ilə −4° arasında dəyişilir. Şərq sahildə adətən yanvar ayının temperaturu 0°-dən aşağı olur. Şərqi Skandinaviyanın cənubunda yanvar ayında −4°, şimalda isə −14–16°-dir. İyulun orta temperaturu Norveç sahillərində 10–15°, Şərqi Skandinaviyada isə 15–17°-dir.
Yarımadanın qərb və şərq sahillərində iqlimin müxtəlifliyi yağıntıların paylanmasında da özünü göstərir. Qərb sahillər əsasən rütubətli küləklərin təsiri altında olduğundan bura çox yağıntılıdır. Yağıntının illik miqdarı 1000–2000 mm, cənub-qərb sahillərin bəzi yerlərində hətta 3000 mm-dir. Yarımadanın şərq və xüsusən şimal-şərq sahillərində yağıntının miqdarı qərbə nisbətən çox azdır. Burada il ərzində 400–500 mm yağıntı düşür ki, bu da illik buxarlanmadan çoxdur. Qərb sahillərə ən çox yağıntı payız və qışda, şərq sahillərə isə yayda düşür. Şimal və şərq sahillərdə qar örtüyünün davamlığı 7–9 ay, cənubda isə 4–5 aydır. Norveç sahilləri üçün qar örtüyü səciyyəvi hal deyildir. Burada yağıntılar əsasən qış aylarında, yağış halında düşür.
Daxili sular
Yarımadada çaylar qısa, sutoplayıcı hövzələri kiçik, lakin çox suludur. Demək olar ki, çaylar əsasən tektonika və buzlaqların yaratdığı dərələr boyunca axır. Ən böyük çayı Qlomma (uzunluğu 587 km) və Turne-Elvdir. Skandinaviya çaylarının böyük hidroenerji əhəmiyyəti vardır. Skandinaviyada göllər tektonik və buzlaq çökəkliklərində yerləşmişdir. Əsas gölləri Myosa, Sturşen, Ryosvati, Turne-Tresk və s.-dir.
Flora
Bitki örtüyü ərazinin relyefindən və iqlimindən çox asılıdır. İqlimi quru və nisbətən soyuq keçən dağ yaylalarının və Norveç sahillərinin çox hissəsi meşə bitkilərindən məhrumdur, burada dağ tundra bitkiləri geniş yayılmışdır. Şərqi Skandinaviyanın geniş hissəsində və qərb sahilin Tronheyms-fyord sahillərində iynəyarpaqlı meşələr yayılmışdır. Ümumiyyətlə Norveç, İsveç və Finlandiyada təbii ehtiyatlar içərisində meşələr ən əsas yerlərdən birini tutur. İsveçin mərkəz hissələrində qarışıq meşələr, cənubunda isə Orta Avropa tipli enliyarpaqlı meşələr geniş yayılmışdır. Yarımadanın qərb sahillərində meşələrə 600–700 m, şərq sahildə isə 100–1100 m-ə qədər yüksəkliklərdə rast gəlinir.
Təsnifat tapşırığı
Statistika elmində təsnifat tapşırığı — bir və ya daha çox obyektin verilmiş siniflərdən hansılarına aid olduğunu müəyyən etmə tapşırığıdır. Məsələn, verilən şəkildəki rəqəmin hansı rəqəm olduğunun müəyyənləşdirilməsi, bir pasientə ölçüləri əsasında (qan təzyiqi, yaş, müəyyən simptomların göstəriciləri) diaqnozun qoyulması, təsnifat tapşırıqlarıdır.
Çox vaxt təsnifatlandırıcı alqoritm lərin qurulması üçün, əvvəlcədən hansı sinfə aid olduqları bilinən sonlu sayda cisim verilir. Qalan obyektlərin sinif mənsubiyyəti məlum deyil. İlkin çoxluqdan, ixtiyari bir obyekti təsnif etməyə qadir olan bir alqoritm qurmaq tələb olunur.
Bir obyekti təsnif etmək — bu obyektin aid olduğu sinfi göstərmək deməkdir.
Bir obyektin təsnifatı — müəyyən bir obyektə tətbiqi nəticəsində təsnifat alqoritmi tərəfindən verilmiş sinifdir.
Riyazi statistikada təsnifat problemləri ayrı-seçkilik təhlili problemləri də adlanır. Maşın öyrənməsində təsnifat problemi, xüsusən də müəllimlə təlim şəklində bir təcrübə qurarkən süni neyron şəbəkələri metodlarından istifadə edilməklə həll edilir.
Təcrübə qurmağın başqa yolları da var — müəllim olmadan öyrənmək, ancaq başqa bir problemi həll etmək üçün istifadə olunur — klasterləşmə və ya taksonomiya. Bu tapşırıqlarda təlim nümunələrinin obyektlərinin siniflərə ayrılması göstərilmir və obyektlərin yalnız bir-birlərinə oxşarlığı əsasında təsnifləşdirilməsi tələb olunur. Bəzi tətbiq olunan sahələrdə və hətta riyazi statistikanın özündə də, vəzifələrin yaxınlığı səbəbindən çoxluq problemləri tez-tez təsnifat problemlərindən fərqlənmir.
Təsnifat problemlərinin həlli üçün bəzi alqoritmlər müəllimlə tədris və müəllimsiz öyrənmə məsələlərini birləşdirir, məsələn, Kohonen neyron şəbəkələrinin versiyalarından biri — müəllimlə öyrədilmiş vektor kvantlaşdırma şəbəkələridir.
Tapşırığın ehtimal olunan ifadəsi
Daha ümumi bir problemin ehtimal olunan ifadəsidir. "Obyekt, sinif" cütlüklərinin X \times Ynın naməlum bir ehtimal ölçüsü \mathsf P olduğu ehtimal olunur. Son təlim nümunəsi = ehtimal ölçməsinə görə. X-də ixtiyari bir obyekt təsnif edə bilən x \in X alqoritminin qurulması tələb olunur.
Bulbophyllum placochilum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ralf Makenbax
Ralf Makenbax (Niderlandca:Ralf Mackenbach; ) — Niderland müğənnisi. 2009 Avroviziya Uşaq Mahnı Müsabiqəsində Niderlandı "Click clack" mahnısı ilə təmsil etmiş və 121 xalla qalib olmuşdur.
Müseyib Dilbazi
Müseyib Osman ağa oğlu Dilbazi — Qazax şəhər sovetinin deputatı, Qazax Rayon Veteranlar Şurasının sədri.
Mükafatları
1941–1945" kitabında da məlumat verilmişdir. Qazaxda bütün hərbi-vətənpərvərlik tədbirlərində başda oturdulan Müseyib Dilbazi Vətən qarşısında xidmətlərinə görə "Qırmızı Ulduz" ordeni, 3-cü dərəcəli "Şöhrət" ordeni, 1-ci dərəcəli "Böyük Vətən müharibəsi" ordeni, 32 yubiley medalı ilə təltif olunmuşdur. 1957-ci ildə Azərbaycan Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı, "Əməkdə fərqlənməyə görə" gümüş medalı, habelə 1981-ci ildə "Şərəf nişanı" ordeninə layiq görülmüşdür. Qazax şairlərindən Əziz-Məftun Həsənzadənin "Vətən oğlu" (1964), Eyvaz Qələmçəlinin "Müharibə olmasın" şeirləri Müseyib Dilbaziyə həsr olunmuş, onun haqqında mətbuatda yazılar getmişdir. Lakin Qazağın el şairlərinin bu igid kişiyə həsr etdikləri şeirlərin arasında hörmətli şairimiz Barat Vüsalın Müseyib Dilbaziyə ünvanladığı "Heykəl" adında birşeiri bu köhnə döyüşçünün odlardan-alovlardan keçmiş yolunu və şəxsiyyətini daha gerçək cizgilərlə əks etdirir. Yeri gəlmişkən, Müseyib Dilbazinin qazaxlı heykəltaraş Ramiz Məmmədov tərəfindən yaradılmış son dərəcə ifadəli, koloritli büstü Qazax Rəsm Qalereyasında nümayiş etdirilir.
Ailəsi
Müseyib Dilbazi əslən İkinci Şıxlıdan (Sarıvəlli) Müqəddə Korca qızı Nəsibova (1923) ilə evlənmişdir. Qazaxda ikiillik Müəllimlər İnstitutunun məzunu olan Müqəddə Nəsibova (Dilbazi) 1946–51-ci illərdə Əskiparada müəllimə, 1951–53-cü iliərdə Qazaxda 8 illik məktəbdə müəllimə işləmişdir. Sonra ixtisasını dəyişərək Qazax Tibb Texnikumunu bitirmiş və uzun illər şəhərdəki psixiatriya xəstəxanasında baş tibb bacısı vəzifəsində çalışmışdır. Müseyib və Müqəddə Dilbazilərin iki qızı, bir oğlu (Tünzalə. Dilşad və Bəhruz) var, onların hər üçünə ali təhsil vermişlər. Tünzalə Müseyib qızı Dilbazi (1947) Qazaxda 2 saylı orta məktəbi qızıl medalla bitirmişdir. Azərbaycan Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktıka fakültəsinin məzunudur. Hazırda Xırdalan poliklinikasında akuşer-ginekoloq işləyir. Yuxarı Əskiparadan Elxan Musayev ilə (Tibb Universiteti, dosent) ailə qurmuşdur. İki qızı, bir oğlu var: Xədicə, Sevinc və Orxan. Hər üçü ali təhsillidir ailəlidir. Dilşad Müseyib qızı Dilbazi (1948) Qazax şəhərində 2 saylı orta məktəbın məzunudur. Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstıtutunu əmtəəşünaslıq ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, bir müddət bu institutda tədris fəaliyyəti ilə məsğul olmuşdur. Sonrakı illərdə Qazaxda ticarət sistemində çalışmışdır. Hazırda Qazax rayon İstehlak Cəmiyyəti sədrinin müavinidir. Stolüstü tennis üzrə SSRİidman ustasıdır. Çaylı kəndindən Qüdrət Müseyib oğlu Süleymanov ilə ailə qurmuşdur. Onların da iki qızı və bir oğlu var: Şəhrudə (hüquqşünas), Aynurə (tibb məktəbini bıtirib) və Tərxan (ixtisasca rabitə mühəndisidir).
İstinadlar
http://abdinov.blogspot.com/2017/05/boyuk-vtn-muharibsind-azrbaycanlilarin.html
Umudlu, İsmayıl Balı oğlu. Dilbazilər : tarixi-bioqrafik araşdırma / İ. B. Umudlu. — Bakı 2007.
Prostanthera
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Emin İmaməliyev
Emin İmaməliyev — Azərbaycan futbolçusu.
Bulbophyllum pyroglossum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yeni Abdinli
Yeni Abdinli — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Avrora Salamova
Avrora Əbdüləziz qızı Salamova — Azərbaycan SSR Əməkdar memarı.
Həyatı
Avrora Salamova 19 iyun 1933-cü ildə anadan olub.
"Azərdövlətlayihə" İnstitutunda işləmişdir.
1986-cı ildə vəfat etmişdir.
Xatirəsi
thumb|2018-ci ildə buraxılmış Azərbaycan [[poçt markası]] 2018-ci ildə "Azərmarka" tərəfindən buraxılmış Azərbaycan Memarlar İttifaqına həsr olunmuş "Markalı kitabda"kı 12 markadan biri Avrora Salamovaya həsr edilmişdir.
Zəngələ
Zəngələ — Azərbaycan Respublikasının Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 2001-ci il tarixli, 191-IIQ saylı Qərarı ilə Yardımlı rayonunun Zəngələ kəndi Horavar kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Vərov kəndi mərkəz olmaqla Vərov kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Toponimikası
Oykonim Zəngənə adlı bir tayfanı əks etdirir. Məmməd Həsən Vəliyevin sözlərinə görə, XIV əsrdə Hulaku hökmdarlar ilə Zəngənə tayfası Türküstandan İrana göçürülüb gəlmişdi. Və bu tayfa orta əsrlərdə qızılbaşlara qoşulmuşdur. Bir müddət keçəndən sonra Səfəvi şahları Zəngənə tayfasına Azərbaycanda,Gürcüstanda və Ermənistanda ərazi ayırmışdır.
Zəngələ sözünün etimologiyası ilə bağlı üç fərziyyə var. Bunlardan biri zəngənə adlı tayfa ilə bağlıdır. Digər iki fərziyyəyə görə kəndin adı talış dilindən zənqulə (sırsıra) və ya zənqələ (balıqqulağı) sözləri ilə əlaqələndirir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Peştəsər silsiləsinin ətəyində yerləşir.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisi heyvandarlıq və əkinçiliklə məşğuldur.
Fira Rüstəmbəyova
Fira Rüstəmbəyova — Azərbaycanın Əməkdar memarı.
Xatirəsi
thumb|2018-ci ildə buraxılmış Azərbaycan [[poçt markası]] 2018-ci ildə "Azərmarka" tərəfindən buraxılmış Azərbaycan Memarlar İttifaqına həsr olunmuş "Markalı kitabda"kı 12 markadan biri Fira Rüstəmbəyovaya həsr edilmişdir.
Tyananmen meydanı
Tyananmen meydanı  — Çinin paytaxtı Pekində yerləşən dünyanın ən böyük meydanı.
Tarixi
Meydan 1417-ci ildə tikilmişdir. Meydanın ilk adı Çenq Tyan Man olub. Bu, imperatorların ölkəni cənnətin əmrinə uyğun idarə etdiklərini bildirirdi. Meydanda iki dəfə yanğın olub. Bundan sonra onun adı Tyananmenə dəyişdirilib. "Xalq qapısı" adı verilən meydan 1989-cu ildə burada baş verən hadisələrdən sonra dünyada tanınıb. Həmin il 15 aprel-4 iyun tarixləri arasında tələbələr, ziyalılar və fəhlələr meydanda nümayişlər keçiriblər. Ancaq etirazlar Çin hökuməti tərəfindən qanlı şəkildə yatırılmış və çoxlu adam qətlə yetirilmişdir. Nümayişçilər arasında yüz minlərlə tələbə vardı. Minlərlə tələbə aclıq aksiyası keçirirdi. Onlar hakimiyyətin meydanı boşaltmaq tələblərinə qarşı çıxandan sonra 20 mayda ölkədə hərbi vəziyyət elan edildi. İyunun 3-dən 4-nə keçən gecə isə hakimiyyət nümayişçilər üzərinə silahlı əsgərlər və zirehli texnika yeritdi. Rəsmi məlumatlara görə 200-300, Çin Qızıl Xaç təşkilatının məlumatına görə isə 2-3 min arası adam qətlə yetirildi. 5 iyun 1989-cu ildə fotoqraf Cef Uidner təkbaşına dörd tankı dayandırmağa çalışan bir nümayişçinin fotoşəklini çəkib yayımladı. Bu şəkil bütün dünyada məşhurlaşdı.
Panoramı
thumb|800px|centre|180°-Tyananmen meydanının panoramı
Bərdə Şəhidlər Xiyabanı
Bərdə Şəhidlər Xiyabanı — Bərdə şəhərində Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğurunda şəhid olanların dəfn olunduğu məzarlıq.
"Qızıl Qlobus" mükafatı
Qızıl qlobus — Hollivud cəmiyyəti tərəfindən 1944-cü ildən etibarən təqdim edilən amerikan kino mükafatıdır.
Film nominasiyaları
thumb
Andrey Bolkonski
Knyaz Andrey Nikolayeviç Bolkonski - Lev Tolstoyun “Hərb və Sülh” romanının qəhrəmanı. Laura Jepsen qeyd edir ki, “yazıçının real həyatda prototipi olan bir çox qəhrəmanlarından fərqli olaraq Knyaz Andrey tamamilə uydurma bir obrazdır.”
Romanda
Romanın başlanğıcında, yaraşıqlı və intellektual Andreyin evlilik həyatından narazı olması təsvir edilir və o, bu həyatdan qurtulmaq üçün ideallarının əleyhinə olaraq Üçüncü Koalisiyanın tərkibində Napoleon Bonaparta qarşı müharibəyə gedir və hamilə arvadı Lizanı qoca atası və bacısı Mariyanın yanında qoyur.
Andrey Austerlits döyüşündə yaralanır. Müharibə Andreyin dünyaya baxışının dəyişilməsinə səbəb olur. Müharibədən qayıdan Andrey arvadının doğum zamanı ölməsinin şahidi olur. Lakin onun yeni doğulmuş oğlunun həyatı xilas edilir. Lakin günahsız arvadını tərk edib getməsi və onun ölümü Andreyin uzun sürən depressiyaya düşməsinə səbəb olur. Bundan sonra Andrey bir müddət evdə qalaraq övladının tərbiyəsi ilə məşğul olur və atasına xidmət edir.
1809-cu ildə Andreyi yenidən Peterburqa çağırırlar və burada o, ilk dəfə Nataşa Rostova ilə rastlaşır. O, Nataşa ilə evlənmək istəyir, lakin buna razılıq verməyən qoca knyaz Bolkonski, Andreyin yenidən evi tərk etməsinə səbəb olur. Andrey Avropaya gedir.
Andreyin yoxluğunda Nataşa Andrey Kuragin tərəfindən yoldan çıxarılır və onunla qaçmağa çalışır. Lakin onların bu planı Sonya və Marya Dmitriyevnanın maneə törətməsi ilə baş tutmur. Onlar sonradan, Pyer vasitəsiylə öyrənirlər ki, Anatol Kuragin əslində başqa qadınla evli olub.
Andrey Nataşaya olan bağlılığı itirdikdən qısa müddət sonra, atası qoca knyaz Bolkonskinin ölüm xəbərini alır. Bundan sonra, o, yenidən Napoleona qarşı müharibədə iştirak etmək qərarına gəlir. Borodino döyüşündə o, ciddi yara alır. Cərrahiyyə masasında olarkən Andrey ayağı amputasiya edilən Anatolu görür. Düşüncələrə dalan Andrey həm Anatolu, həm də Nataşanı etdiyi səhvlərə görə bağışlayır və hələ də Nataşanı sevdiyini etiraf edir.
Yaralı vəziyyətdə olan Andrey Moskvaya gətirilir və burada o, yaralı zabitlərə yardım edən Sonya tərəfindən tapılır. Daha sonra, Nataşa da onu tapır və onlar yenidən birləşirlər. Nataşa ona qulluq edərək sağaltmağa çalışır. Lakin bir müddət sonra Andrey Nataşanın və bacısı Mariyanın gözləri önündə ölür.
Karaqaylı gölü
Karaqaylı gölü (Күлтабан) — Uralın Başqırdıstan ərazisindən axan hissəsində yerləşən göl. Göl 518 m dəniz səviyyəsindən yuxarıda yerləşir. Sahəsi 3,84 km2 təşil edir. Uçalı gölü ilə kiçik bir axarla birləşir. Göl
Coğrafiya
Ətrafında şam meşəliyi vardır. Sahillərini isə göl qamışı, Eriophorum angustifolium, cil kimi bitkilər basmışdır. Gölün dibi lillə örtülmüşdür. Sahilləri bir çox ərazilərdə düzən olsa da, bəzi yerlərdə hündürlüklər müşahidə edilir. Sularında daban və adi durnabalığını müşahidə etmək mümkündür.
Nona Qaprindaşvili
Nona Qaprindaşvili — gürcü şahmatçısı, qadınlar arasında 6-cı dünya çempionu və ilk qadın qrosmeyster (1976).
Həyatı
Nona 1941-ci il mayın 3-də Zuqdidi şəhərində anadan olmuşdur. İdman Qaprindaşvililər ailəsində böyük yer tuturdu. Böyük qardaşları onunla şahmat oynayır və ona heç vaxt güzəştə getmirdilər. Tbilisiyə köçəndən sonra o, pionerlər sarayının şahmat dərnəyinə üzv yazılır. Məşqçisi Karselaqze yetirməsinin bacarığını görüb, onunla ciddi məşğul olmağa başlayır. Bir ildən 15 yaşlı Nona ilk qələbələrini qazanır. Gürcüstan çempionatında qalib gəldikdən sonra SSRİ birinciliyinin yarımfinalında uğurla yarışır.
Bu müvəffəqiyyətlərdən sonra o, bir sıra irimiqyaslı turnirlərdə uğurla çıxış etmişdir. 5 dəfə SSRİ, 12 dəfə olimpiya, 5 dəfə dünya çempionu olmuşdur.
Dünya çempionluğu
1962-ci ilin martında tac uğrunda mübarizədə o, Yelizavet Bıkovanı ağır məğlubiyyətə uğradaraq,çempion adına layiq görülmüşdür.
Nona 16 il ərzində şahmat üzrə dünya birinciliyinin tacını özündə saxlamışdır. 1978-ci ildə o, tac uğrunda mübarizədə Gürcüstan şahmat məktəbinin digər yetirməsi 16 yaşlı Maya Çiburdanidzeyə məğlub olmuşdur. Matçdan sonra o, öz məğlubiyyətini belə izah etmişdir:
"Təbiətin, idmanın qanunu belədir. Gələcəkdə idman yollarında məni nə qədər sınaqlar gözləsə də, həyatım boyu inandığım oyun qaydalarını pozmayacağam"..
Xarici keçidlər
Marneulidə şahmat üzrə açıq kubok yarışı keçirilib Nona Qaprindaşvili
Makroiqtisadi fikir tarixi
Macro history economists.jpg, Keynes, Modigliani
Orta sətr: Solow, Friedman, Schwartz
Aşağı sətr: Sargent, Fischer, Prescott ]]
İlk iqtisadçılar monetar amillərin real istehsala təsir etməsinə inanmırdılar, bazarın özü-özünü tənzimlədiyini və ona müdaxilənin çox cüzi, hətta olmamasının tərəfdarı idilər. Con Meynard Keyns isə belə klassik düşüncələri təkzib edirdi və iqtisadiyyata mikroiqtisadi və fərdi cəhətdən yox, məcmu halda yanaşan ümumi nəzəriyyəni formalaşdırdı. Bu isə makroiqtisadi düşüncəyə (nəzəriyyəyə) ilk addım idi. O, işsizlik və böhranları izah etməyə çalışan zaman müəyyən edib ki, böhtan zamanı insanların və şirkətlərin pula olan ehtiyacı artır və investisiya qoyuluşu həyata keçirməkdən qaçırlar. Həmçinin Keyns, klassik məktəbin nümayəndələrinin “bazarlar həmişə tarazlıqdadır, bazarda əlavə məhsul qalmır və hamsı reallaşır və işçi qüvvəsi boş dayanmır” kimi ideyalarını etibarsızlığını irəli sürüb.
Keynsin davamçıları onun nəzəriyyəsi ilə neoklassik nəzəriyyəni birləşdirərək neoklassik sintez yaradıblar. Baxmayaraq ki, Keynsin nəzəriyyəsi qiymət səviyyəsi və inflyasiyaya diqqət yetirməmişdi, sonradan Keynsçilər qiymət səviyyəsinin dəyişməsi modeli olan “Fillips əyrisini” qəbul ediblər. Bəzi Keynsçilər isə bu nəzəriyyənin bazar tarazlığı modeli ilə sintez edilməsinə qarşı idilər. Onlar qeyri-tarazlıq modelini müdafiə edirdilər. Milton Fridman tərəsindən əsası qoyulmuş nəzəriyyənin davamçıları olan Monetaristlər bəzi Keynsçi ideyaları, xüsusilə pula olan tələbin vacibliyini qəbul edir, amma pul təklifinin inflyasiyaya təsirinin olmamasını təkzib edirdilər. Robert Lukas və digər neoklassik makroiqtisadçılar Keyns modelini rasional gözləmələri nəzərə almadığı və mikroiqtisadi əsaslar üzərində qurulmadığını üçün tənqid ediblər.
Yeni klassik məktəb real biznes tsiklləri nəzəriyyəsi (RBT) ilə kluminasiya nöktəsinə çatdı. Əvvəlki klassik iqtisadi modelllər kimi, RBT modeli də hesab edirdi ki, bazarlar tarazlıqdadır və biznes tsiklləri tələbdəki yox, texnologiya və təklifdəki dəyişikliklər səbəbindən baş verir. Yeni kensçilər yeni klassiklərə bir çox tənqidlər ünvanladılar və yeni klassiklər də eyni ilə hərəkət edirdilər. Bundan sonra yeni noeklassik sintez meydana gəldi. Belə ki, bu həm yeni klassik məktəbin, həm də yeni keynsçilərin ideyalarını özündə birləşdirirdi. Bəzi iqtisadçılar isə bu iki məktəbin qısa müddətli iqtisadiyyatla bağlı müzakirələrindən qaçaraq, uzunmüddətli iqtisadi artım nəzəriyyələrini hazırladılar. Necə ki, Böyük Depresiya dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsinin əhəmiyyətini ortaya çıxardı, son baş verən hadisələr isə diqqəti heterodoks məktəbinə çevirir.
Keyns məktəbi
Demək olar ki, modern makroiqtisadiyyat Con Menyard Keyns və onun “Məşğulluğun, Faizin və Pulun Ümumi Nəzəriyyəsi” kitabı ilə bağlıdır. Keyns likvid üstünlüklər konsepsiyasını inkişaf etdirib və iqtisadiyyatın necə işlədiyi ilə bağlı ümumi nəzəriyyə formalaşdırıb. Keyns öz nəzəriyyəsində ilk dəfə monetar və real iqtisadi faktorlara toxunub, işsizliyi və iqtisadi sabitliyə çatmanın yollarını izah edib.
Keynsçilər
Bu məktəbin davamçıları Keyns modelinin dəqiq konsepsiyası və mexanizminin yaradılması üzərində çalışıblar. Kenys məktəbinin ortodoksal qolu adlanan bir qrup iqtisadçı Keyns modeli ilə klassiklərin mikroiqtisadi düşünçələrini birləşdirərək “neoklassik sintez” yaradmışdılar. Bu sintez 1940-cı illərdən 1970-ci illərin əvvəllərinə qədər hakim mövqe tutmuşdu. Bu vaxtlar Kensçilərin iki qolu seçilirdi. Bir qrup Keynsin qeyri-tarazlıq ideyası üzərində cəmləşmişdi, digərləri isə keynsin nəzəriyyəsinə fundamentalist mövqedən yanaşırdılar və heterodoks post-Keynsçi ənənəni başlatdılar.
Monetarizm
Milton Fridman Keynsin makroiqtisadi nəzəriyyəsinə alternariv olan nəzəriyyə olan monetarizmi inkişaf etdirdi. Ümumilikdə, monetarizim pulun təklifinin iqtisadiyyata necə təsir etdiyini öyrənir. Monetarizmin ilk yarandığı 1950-60-cı illərdə kensçilər pulun inflyasiyada və biznes tsilklərinə təsirini inkar etdilər, monetaristlər isə birbaşa olaraq bunu müdafiə edirdilər.
Yeni klassik məktəb
Yeni klassik məktəb monetarizmdən formalaşıb və Keyns məktəbinə qarşı yeni iddealar irəli sürüblər. İlk vaxtlar yeni klassiklər özlərini monetarist hesab edirdilər, amma sonra yeni məktəbi formalaşdırdılar. Onlar monetaristlərdən fərqli olaraq monetar siyasətin iqtisadiyyatı sistematik idarə edəcəyinə inanmırdılar və sonda real biznes tsiklləri nəzəriyyəsini yaratdılar.
Yeni keynsçilər
Yeni klassiklər neoklassik sintezi tənqid edirdilər, çünki bu sintez özündə Valrasın mikroiqtisadi bazar tarazlığı modelini, həm də Keynsin makroiqtisadi qeyri-tarazlıq modellərini birləşdirirdi. Yeni kensçilər bu paradoksla tanış idilər amma, yeni klassiklər kensin ideyalarını tənqid edəndən sonra, yeni kensçilərdə Valrasın bazar tarazlığı ideyasından imtina etdilər. 1970-80-ci illərdə yeni kensçilər inhisarçı rəqabət bazarını,  yapışqan qiymətləri və digər mikroiqtisadi hadisələrin necə keynsçi makroiqtisadiyyatla uzlaşdığını tədqiq ediblər.
Karpezium
—  sırasının  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (* Carpesium abrotanoides L.
Çexiya şəhərləri
thumb|280px|Çexiya xəritəsi
Çexiya şəhərlərinin siyahısı.
Abram Surkin
Abram Surkin — Azərbaycanın Əməkdar memarı.
Xatirəsi
thumb|2018-ci ildə buraxılmış Azərbaycan [[poçt markası]] 2018-ci ildə "Azərmarka" tərəfindən buraxılmış Azərbaycan Memarlar İttifaqına həsr olunmuş "Markalı kitabda"kı 12 markadan biri Abram Surkinə həsr edilmişdir.