cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azərbaycan–Ermənistan münasibətləri
Sumqayıt fitnəkarlığı
1988-ci il 28 fevral tarixində Sumqayıt şəhərində "Paşa" ləqəbli Eduard Qriqoryannın başçılığı ilə azərbaycanlıları adı ilə öz millətlərinə qarşı qırğın törətdilər. Ermənilərin Sumqayıt fitnəkarlığını törətməkdə məqsədi azərbaycanlılara qarşı dünyada mənfi ictimai rəy yaratmaq idi. XX əsrin sonlarında Azərbaycan və Ermənistan arasındakı vəziyyət daha da gərginləşdi
Birinci Qarabağ müharibəsi (1988-1994)
thumb|220x220px|[[Qarabağ müharibəsi|Birinci Qarabağ müharibəsi]] 1988-ci ilin əvvəllərindən başlayaraq ermənilər əvvəl sovet, sonra isə Rusiya hərbi qüvvələrinin köməyi ilə Dağlıq Qarabağda seperatçılıq fəaliyyətlərini genişləndirdilər. 1991-ci ildən başlayaraq Ermənistan müharibə elan etmədən Azərbaycana qarşı ilk dəfə irimiqyaslı hərbi əməliyyatlara başladı. Birinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində Dağlıq Qarabağ və ətraf 7 rayon işğal edildi. 1994-cü il 8 may tarixində imzalanan Bişkek protokolu na əsasən 12 may tarixində Azərbaycan-Ermənistan cəbhə xəttində atəşkəs elan olundu
1994-2015
thumb|[[Qarabağ atına həsr olunmuş Ermənistan poçt markası (2005)]] thumb|[[İlham Əliyev, Rusiya Prezidenti Dmitri Medvedev və Ermənistan Prezidenti Serj Sarkisyan (23 Yanvar 2012)]] Müharibədən sonra Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlər çox gərgin olaraq qaldı
2008-ci il mart Ağdərə toqquşması zamanı hər iki tərəf az itki verdi. Daha sonra iki tərəf də öz qələbəsini elan etdi.
2009-cu il yanvar və sentyabr aylarında Ağdam toqquşması zamanı Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin mövqelərinə doğru hücuma keçməyə cəhd göstərdilər. Erməni silahlıları itki verərək geri çəkilməyə məcbur oldular.
2010-cu il iyun ayında Azərbaycan tərəfi hücüma keçdi. Döyüş zamanı separatçılar 4 əsgər itirdi. Mübariz İbrahimov düşmənin içində 50 separatçı olan silah anbarını partladır. Mübariz İbrahimov partlayışdan sonra ərazini tərk etməyə çalışsa da, düşmənin diqqət mərkəzindən çıxa bilmədi. Tək olmasına baxmayaraq, döyüşdən qaçmadı. Bu zaman daha 5 düşmən əsgərini yerindəcə öldürən, 4-nü isə ağır yaralayan Mübariz İbrahimov Çaylı döyüşü zamanı şəhid oldu. Avqust ayında Azərbaycan-Ermənistan sərhədi ndə baş verən silahlı insident zamanı hər iki tərəf az itki verdi.
2012- ci il aprel-iyun aylarında Ermənistan fasilələrlə atəşkəsi pozu. Hər ki tərəf az ikti verdi.
2013-cü il oktyabr ayında Zakir Həsənov Azərbaycanın Müdafiə naziri təyin edildi.
2014-cü il iyul-avqust aylarında Azərbaycan və Ermənistan qüvvələri arasında yenidən toqquşmalar oldu.
2016-2020
thumb|220x220px|[[İlham Əliyev və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan Dünya İqtisadi Forumu'nda (22 Yanvar 2019)]]
Aprel döyüşləri (2016)
2016-cı il aprel ayında Ermənistan yeni təxribatlar törətdi. Aprel döyüşləri Qarabağda 1994-cü ildə atəşkəs haqqında saziş imzalandıqdan bəri ən şiddətli münaqişə idi. Döyüşlərdə hər iki tərəf təxminən 100 itki verdi. Döyüşlər zamanı Azərbaycan bəzi əraziləri işğaldan azad etdi. Aprel döyüşləri Böyük Zəfərin başlanğıcı hesab olunur
Günnüt əməliyyatı (2018)
2018-ci il may ayında Azərbaycan tərəfi hücuma keçmişdir. Bunun səbəbi NMR-nın 1992-ci ildə işğal edilmiş ərazilərini azad etmək idi. Əməliyyat zamanı Şərur rayonunun Günnüt kəndi, ümumi olaraq 11000 hektar ərazi işğaldan azad edildi. Əməliyyat Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə İrəvan-Yeğeqnadzor-Gorus-Laçın-Xankəndi avtomobil yoluna nəzarət etməyə şərait yaratdı.
Tovuz döyüşləri (2020)
2020-ci il iyul ayında Azərbaycan-Ermənistan sərhədində Tavuş mərzi və Tovuz rayonu əraziləri boyunca təxminon 10 gün davam edən döyüşlər olmuşdur. Döyüşlərdən sonra da vəziyyət gərgin olaraq qaldı. Tovuz döyüşləri yaxınlaşmaqda olan İkinci Qarabağ müharibəsinin ayaq səsləri idi.
Azərbaycan-Ermənistan sərhəd böhranı (2021-2023)
2021-ci il may ayında Ermənistan Azərbaycan Ordusunun Qaragöl istiqamətindən irəliləyərək 3,5 km ərazini ələ keçirdiyini iddia etdi. Azərbaycan isə çətin dağ relyefi quruluşuna və iqlim şəraitinə malik olan məntəqələrdə hava şəraitinin yaxşılaşması ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan sərhəd qüvvələrinin Azərbaycana aid mövqelərdə yerləşdirildiyini qeyd etdi. Bu hadisə ilə Azərbaycan-Ermənistan sərhəd böhranı başladı. Hal-hazırda Ermənistan atəşkəsi pozmağa davam edir.
Dyörd Tsifra
Dyörd Tsifra (5 noyabr 1921 — 17 yanvar 1994) — macar və fransız pianoçu.
Bioqrafiyası
Dyörd Tsifra Budapeştdə kasıb macar qaraçı ailəsində dünyaya gəldi. Atası 1910-cu ildə Parisin kabare salonlarında və restoranlarında pianoda ifa edirdi. Birinci Dünya müharibəsinin başlanğıcından etibarən düşmən dövlətin vətəndaşı kimi həbs edilib və həyat yoldaşı və iki qızı Macarıstana beş kiloqramlıq baqaj ilə deportasiya edilib. Ailəsi yalnız müharibədən sonra bir araya gəldilər.
Panda pornoqrafiyası
Tarix
Panda pornoqrafiyasından istifadə 2009-cu ildə Tailand zooloqları tərəfindən aparılmış eksprementdən sonra populyarlaşmışdır. Onlar Çanmai zooparkında saxlanılan bir neçə böyük pandaya başqa pandaların cütləşmə anını əks etdirən videolar göstərmişdilər. Təcrübəni aparan tədqiqatçılar heyvan pornoqrafiyasının çoxalmağa müsbət təsir göstərdiyini və belə bir uğurun heç Çində əldə olunmadığını bildirmişdirlər. Təcrübəin həyata keçirilməsindən 10 aylıq period ərzində 31 panda balası doğulmuşdur. Pandaların cinsi istəklərini artırmaq üçün viaqradan istifadə etmək kimi metodlar isə uğursuz olmuşdu.
II Murad
Şahzadəliyi
Şahzadə Murad bəzi qaynaqlara görə 1402-ci ildə, bəzi qaynaqlara görə isə 1404-cü ildə Amasiyada dünyaya gəldi. Uşaqlıq illəri Amasiyada keçmişdir. 1410-cu ildə atası ilə birlikdə Bursaya gəldi və burda saray təhsilinə başladı. 1415-ci ildə lələsi Yörgüc Paşanın nəzarəti altında Amasiya sancaqbəyi təyin olundu. Bir il sonra İzmir və Manisa bölgəsində çıxan Börklücə Mustafa üsyanını yatırmış, 1418-ci ildə gələcəkdə lələsi olacaq Həmzə bəylə Candaroğullarına hücum etdi və Samsunu aldı. Atası I Mehmed Ədirnədə çıxdığı ovda ağır yaralanmış, ölüm yatağında ikən oğlu Şahzadə Muradı vəliəhd elan etmişdir. Bu səbəbdən dövlət adamları atasının vəfatı xəbərini gizlədərək Şahzadə Muradı dərhal Bursaya çağırdılar. Şahzadə Murad 25 iyun 1421 tarixində Bursaya çatdı və cülus mərasimi burada baş tutdu.
Dyörd Tsifra
Bioqrafiyası
Tsifranın oğlu Jorj Tsifra professional dirijor idi və atası ilə bir neçə konsert və yazılarda iştirak etdi. Ancaq 1981-ci ildə çıxan yanğında onun perspektivli karyerası ölümündən sonra kəsildi. Chiffre heç bir zaman orkestr ilə çıxış etməmiş və ya qeyd etməmişdi və bəzi tənqidçilər güclü duyğular təsirinin oyun keyfiyyətinə təsir etdiyini qeyd etdilər.
Tsifra, 72 yaşındakı Longpont sur Orge, Essonne, Fransada, ağciyər xərçəngi ilə əlaqədar bir sıra komplikasyonlara səbəb olan bir infarkt nəticəsində vəfat etdi.
II Murad
Şahzadə Böyük Mustafa hadisəsi
I Mehmedin vəfatından sonra taxt mübarizəsinə başlayan şahzadələr səbəbilə II Murad səltənətinin ilk 3 ili qarışıqlıqlarla keçdi. İldırım Bəyazidin oğlu və II Muradın əmisi olan Mustafa Çələbi Bizanslılar tərəfindən Limni qalasında həbsə salınmışdı. Atası I Mehmed isə ölüm yatağında ikən hələ kiçik yaşlarda olan övladları Mustafa, Yusif və Mahmudun böyük qardaşları tərəfindən öldürülməməsi üçün Bizans imperatoru II Manuil ilə razılaşmışdı.
Ancaq I Mehmedin vəfatından sonra bu razılaşma pozulmuş, II Manuil Limnidə həbs olunan Mustafa Çələbini Gəlibolu bölgəsi qarşılığında azad etdi. Mustafa Çələbi Osmanlı sultanı elan olundu və böyük bir Bizans donanması ilə Rumeliyə keçdi. Mustafa Çələbi xüsusilə İzmiroğlu Cüneyd bəyin köməyilə digər Rumeli bəylərinin də dəstəyini aldı. II Muradın sədrəzəmi Amasyalı Bəyazid Paşa Ədirnədə topladığı orduyla Sazlıdərədə Mustafa Çələbi ilə qarşı-qarşıya gəldi. Döyüşün kritik anında sədrəzəm ordusunun bir qisminin Mustafa Çələbinin tərəfinə keçməsilə II Muradın ordusu məğlub oldu və Sədrəzəm Amasyalı Bəyazid Paşa təslim oldu. İzmiroğlu Cüneyd bəyin təkidilə əsir tutulan Bəyazid Paşa edam edildi və Mustafa Çələbi Ədirnəyə yola çıxdı. Osmanlının ikinci paytaxtı hesab olunan Ədirnədə böyük təntənə ilə qarşılanan Mustafa Çələbi burada öz adına xütbə oxudub pul kəsdirdi. left|thumb|294x294px|II Murad, Hünərnamədən Ancaq Ədirnənin işğalından sonra ard-arda böyük səhvlər edən Mustafa Çələbi Bizansa vəd etdiyi Gəlibolu bölgəsini verməyərək ilk və əsas müttəfiqini itirdi. Daha sonra 12 min sipahi və 5 min piyadalıq orduyla Gəliboludan Anadoluya keçdi və Bursanın mühasirəsinə hazırlaşdı. Ancaq hələ yeni formalaşan bu ordu paytaxtın mühasirəyə alınmasında könüllü olmadı. Digər tərəfdən orduda müxtəlif şayələrin gəzməsi də bu mühasirənin qaldırılmasına səbəb oldu. Şayələrə görə Mustafa Çələbi İldırım Bəyazidin öz oğlu deyil, Bizans cəsusu idi. II Murad İzmir və Aydın bəyliklərini vəd etməsilə İzmiroğlu Cüneyd bəy də öz tərəfdaşları ilə Mustafa Çələbini tərk etdi. Geridə qalan dəstəylə geri çəkilən Mustafa Çələbi Ulubat ətrafında Hacı İvaz Paşa ilə toqquşdu və ağır itkilər verdi.
Daha sonra Mustafa Çələbi Gəliboluya qaçmağa məcbur oldu. Bizanslılardan gələcək yardımı gözləyən Mustafa Çələbi burada qalaraq çox vaxt itirdi. Bu vaxt ərzində II Murad artıq Gəliboluya gəlmiş və 2 min zirehli gəmiylə mühasirəyə hazırlaşırdı. Mühasirədən son anda qaçan Mustafa Çələbi Ədirnəyə getdi və buradakı xəzinəni alıb qaçdı. Ədirnəlilərin də dəstəyilə ələ keçirilən Mustafa Çələbi II Murada təslim edildi. Mustafa Çələbinin Ədirnə qalasının bürclərindən asılaraq edam edilməsilə illərdir davam edən Mustafa Çələbi problemi aradan qaldırıldı.
Şahzadə Kiçik Mustafa hadisəsi
Bu hadisədən sonra Bizans imperatoru II Manuillə münasibətlər kəskinləşmiş, Sədrəzəm Çandarlı İbrahim Paşa, Vəzir Hacı İvaz Paşa və Lələ Yörgüc Paşanın da təşviqi ilə böyük bir qoşun topladı və 2 iyun 1422 tarixində Konstantinopolu mühasirəyə aldı. Bu mühasirə Bizans üçün böyük dağıntı və itkilərə səbəb oldu. Mühasirənin qısa zamanda qaldırılması üçün Bizans imperatoru II Manuil bu dəfə də II Muradın kiçik qardaşı Şahzadə Kiçik Mustafanı istifadə etdi.
Karaman və Gərmiyan bəyləri ilə birlikdə Həmid elindən hərəkətə keçən Şahzadə Kiçik Mustafa Bursanı mühasirəyə aldı. Bursa şəhərinin ağsaqqalları Şahzadə Kiçik Mustafanın lələsi Şərabdar İlyasa heyət göndərərək geri çəkilməyini məsləhət gördü. Məsləhətə riayət edən Şahzadə Kiçik Mustafa bu dəfə də İznikə yönəldi və 40 günlük mühasirədən sonra şəhəri ələ keçirdi. Şahzadə Kiçik Mustafa burada İbrahim Paşa sarayına çəkildi və özünü sultan elan etdi. Bütün bu özbaşınalıqdan sonra II Murad 6 sentyabrda Konstantinopol mühasirəsini qaldırdı və Anadoluya keçdi. Şahzadənin lələsi Şərabdar İlyas bəy ələ alındı və 1423-cü ilin fevral ayında qoşunlar İznikə daxil oldu. Bu vaxt hamamda olan Şahzadə Kiçik Mustafa lələsi tərəfindən saraydan gizlicə qaçırıldı və II Murada təhvil verildi. Şahzadə Kiçik Mustafa boğularaq edam edildi. Cəsədi İznikdən kənarda bir əncir ağacından asıldı, daha sonra Bursaya aparıldı və burda Yaşıl Türbəyə dəfn olundu. Digər kiçik qardaşları Şahzadə Mahmud və Şahzadə Yusif isə gözlərinə mil çəkilərək həbsə salındı.
Elə həmin il II Murad Şahzadə Kiçik Mustafa hadisəsini dəstəkləyən Candaroğlu İsfəndiyar bəyin üzərinə hücum etdi. Torpaqların böyük bir qismi, xüsusilə də Safranbolu ələ keçirildi. Daha sonra Qaraman elinə yönəldi. Qaramanoğlu Mehmed bəyin vəfatından sonra çıxan taxt mübarizəsini yatırdı.
Bununla yanaşı, Osmanlı torpaqlarına hücum edən Valaxiya çarı axıncı dəstələri tərəfindən geri püskürdüldü. Nəticədə Valaxiya çarlığı yenə Osmanlılara tabe edildi.
Venesiya ilə müharibə və Selanikin fəthi
Konstantinopolun mühasirəsi əsnasında Bizans-Venesiya arasında əlaqələr sıxlaşdı. Hətta Selanikin Venesiyaya qeyd-şərtsiz təhvil verilməsi müzakirə olunmaqda idi. Bu məsələyə kökündən son qoymaq üçün 1424-cü ildə Osmanlılar Genuya ilə danışıqlara başladı. Genuyanın vasitəçiliyi ilə Bizans imperiyası ilə sülh müqaviləsi bağlandı. Müqavilənin şərtlərinə görə, Bizans hər il 30 000 düka qızıl vergi, Egey və Qara dəniz sahillərindəki torpaqları Osmanlılara verməyi qəbul etdi.
1424-cü ildə Ədirnə Sarayında böyük bir toy mərasimi keçirildi. Belə ki, II Murad Candaroğlu İsfəndiyar bəyin nəvəsi Tacünisə Xədicə Həlimə Xatunla evləndi. Bu mərasimlə eyni zamanda II Muradın 3 bacısı da evləndirildi. Sultan Xatun Candaroğlu Qasım bəylə, Ayşə Xatun Osmanlı komandirlərindən Qaraca bəylə və Hafsa Xatun isə Çandarlı Xəlil Paşanın nəvəsi Mahmud bəylə evləndirildi.
Anadolu səfəri
II Murad 1425-ci ildə Anadoluda birlik yaratmaq məqsədilə böyük bir ordu topladı. Əvvəlcə Böyük Mustafa Çələbi üsyanına kömək edən İzmiroğlu Cüneyd bəyin üzərinə yürüdü. Genuyalıların köməyilə İzmiroğlu Cüneyd bəyin dəniz yolunu bağladı. Daha sonra 1426-cı ildə Cüneyd bəy, ailəsi və bütün xanədan üzvləri ələ keçirilərək edam edildi.
1426-cı ildə II Murad macarların təşviqilə Balkan yarımadasında çıxan ayaqlanmanı yatırmaq məqsədilə böyük bir səfərə çıxdı. II Murad şəxsən özü Sofiyadan Vidinə qədər irəlilədi. Osmanlı axıncıları isə Bosniyaya hücum edib Xorvatiyaya qədər irəlilədi. Ardından Menteşe və Təkə bəylikləri də Osmanlıya birləşdirildi. Ancaq şərqdə Qaraman və Candarlı bəylikləri hələ də müstəqil siyasət yürüdürdü. Bu bəyliklər üzərində Əmir Teymurun oğlu Şahruxun da haqq iddia etməsi nəticəsində Şərqi Anadoluda gərgin vəziyyət yarandı.
1429-cu ildə oğlan övladı olmayan Gərmiyanoğlu II Yaqub bəyin vəfatının ardından öz vəsiyətinə görə Gərmiyanoğulları bəyliyi Osmanlılara birləşdirildi.
II Murad Anadoluda sülhü təmin etdikdən və vəba epidemiyasını önlədikdən sonra bütün gücünü Venesiyaya yönəltdi. Venesiya Respublikası hələ də Selaniki əlində saxlamış, Çanaqqala boğazına tez-tez hücumlar etməkdə idi. Osmanlılar 29 mart 1430 tarixində Selaniki, ardından isə Yuvan-ili və sonra Yanya qalasını ələ keçirdilər. Müharibəni dayandırmaq məqsədilə Osmanlı-Venesiya sülhü imzalandı.
Serbiyanın ilhaq edilməsi
Osmanlının Fetrət dönəmində Balkan regionunda macarların hakimiyyəti artmışdı. 1427-ci ildə serb hakimi Stefan Lazareviçin vəfatının ardından boş qalan Serbiya taxtı uğrunda Osmanlı və Macarıstan arasında elan olunmamış müharibə gücləndi.
1428-ci ildə Serbiyanın şimal-şərqində, Dunay çayı sahilində yerləşən Güvərcinlik qalası Osmanlıların əlinə keçdi. Həmin il macarlarla bağlanan 3 illik sülh müqaviləsinə görə, keçmiş hakimin oğlu Corc Brankoviç Serbiya hakimi təyin olundu. Bütün bunlar baş verərkən Anadoluda vəziyyət gərginləşmiş, Qaramanoğulları bəyliyi Həmidoğullarını özünə tabe etmişdi.
Serbiya ilə bağlanan müqavilənin müddəti bitdikdən sonra 1434-cü ildə macar kralı Sigismund II Murada elçi göndərərək Bosniya, Serbiya və Bolqarıstan üzərindəki suverenliyinin tanınmasını istədi. Rədd cavabı alan Macarıstanla vəziyyət yenidən gərginləşdi. Osmanlı dövlətinə qarşı olan hər kəs macar kralının ətrafında toplanmağa başladı. Bunlar arasında Bosniya kralı II Tvrtko, II Muradın hərəmlərindən Mara Xatunun atası Serb hakimi Corc Brankoviç, Valaxiya çarlığını ələ keçirən I Vlad Drakula, Şahzadə Savcı bəyin oğlu Şahzadə Davud, taxt uğrunda mübarizəyə hazır olan bir çox Balkan aristokratı yer alırdı. Ancaq bütün bu insanların bir araya gəlməsi çox vaxt apardı.
Həmin illərdə Anadoluda Teymuri-Qaraqoyunlu ittifaqı davam edirdi. Ancaq 1437-ci ildə Teymuri Şahrux Xorasana geri dönmüş, bundan istifadə edən II Murad həmin il Anadoluya böyük bir səfər tərtib etmişdir. Vaxtilə Qaramanoğulları bəyliyinin işğal etdiyi Konya, Beyşehir və Həmideli bölgələri enidən Osmanlı torpaqlarına birləşdirildi.
9 dekabr 1437 tarixində Macar kralı Sigismund oğlan övladı olmadan vəfat etdi və Macarıstanda taxt mübarizəsi başladı. Bununla da, Sigismundun Osmanlı əleyhinə qurmaq istədiyi cəbhə də dağıldı. Nəhayət, 1434-cü ildən etibarən Lehistan kralı olan III Vladislav macar kralı seçildi və Macarıstanın I Vladislavı adını aldı. Hakimiyyətə gələr-gəlməz Transilvaniya çarlığının başına Yanoş Hünyadi adlı yerli əsilzadəni gətirdi. Beləliklə, gələcək 20 il boyunca Osmanlılarla dayanmadan mübarizə aparan Yanoş Hünyadi hakimiyyəti ələ aldı. 1441-ci ildə Yanoş Hünyadi Səməndirəni ələ keçirdi və bura göndərilən bir neçə Osmanlı qoşununu məğlub etdi.
II Murad bu fürsəti dəyərləndirdi və 3 il Rumelidə qaldı, Serbiya və Valaxiya knyazlığı qeyd-şərtsiz Osmanlıya birləşdirildi. 1438-ci ildə ilk Macarıstan səfərinə çıxıldı. Dunay çayını keçərək Severin, Dəmirqapı, Orsova və Sebeş qalaları topla dağıdıldı və Transilvaniyanın mərkəzi sayılan Sibiu qalasını mühasirəyə aldı. Qala ələ keçirildi və II Murad Ədirnəyə geri döndü. Bu səfər bir Osmanlı sultanının qatıldığı ilk böyük miqyaslı səfər idi.
1438-ci ildə II Murad Serbiyaya yönəldi və Səməndirəni işğal edərək Serbiya knyazlığını ələ keçirdi. Serbiya artıq Osmanlı dövləti daxilində əyalətə çevrildi. Skopye sancaq bəyi Evrenesoğlu İshaq bəy idarəsindəki axıncılar Bosniya krallığının mərkəzi sayılan Yaytse önlərinə qədər irəlilədi. Bu əsnada Bosniya kralı II Tvrtko vəfat etmiş, ölkə iki varis arasında bölüşdürülmüş, ölkənin cənubunda yerləşən Herseq vilayəti isə muxtariyyət qazanmaq istəyirdi. II Murad bütün bunlardan istifadə edərək hər 3 idarəçiliyi də özünə tabe etdi və vergiyə bağladı.
Yanoş Hünyadinin Balkanlara səfəri
Stefan Lazareviçin vəfatından sonra macar işğalında olan Belqrad 1440-cı ildə Osmanlı qüvvələri tərəfindən mühasirəyə alındı ancaq 6 ay davam edən bu mühasirə nəticəsiz qaldı. Bu hadisədən sonra macarlar Osmanlı qüvvələrini Bosniya bölgəsindən sıxışdırıb çıxartdı. Yeni macar kralı I Vladislav iki komandirini (Yanoş Hünyadi və Nikolas Uylaki) Osmanlı təhlükəsi ilə üz-üzə qalan bölgələrə təyin etdi.
1441-ci ildə Transilvaniyanı işğal edən və Sibiu qalasını mühasirəyə alan axıncı bəyi Məzid bəy ələ keçirildi və öldürüldü. Növbəti ilin sentyabr ayında Məzid bəyin intiqamını almaq istəyən Şəhabəddin Paşa da Vazaq müharibəsində məğlub oldu və geri çəkildi.
Eyni dönəmlərdə macarlarla müttəfiq olan Qaramanoğlu İbrahim bəy 1443 yazında Konyaya hücum etdi ancaq II Murad böyük oğlu Şahzadə Ələddinlə birlikdə bu hücumun qarşısını aldı. Həmin ilin payızında Yanoş Hünyadi macar kralı I Vladislav və Serbiya hakimi Corc Brankoviçlə birlikdə əks hücuma keçdi. Bu ordu Dunay çayını keçərək sürətlə irəlilədi və Niş döyüşündə qalib gələrək Niş və Sofiya şəhərlərini ələ keçirdi.
Yanoş Hünyadi liderliyindəki bu ordunun Osmanlı torpaqlarına hücumunu Qaraman səfəri əsnasında öyrənən II Murad dərhal əks istiqamətə irəlilədi və Balkan yarımadasına geri döndü. Bu əsnada Yanoş Hünyadi macar, serb və bolqar birliklərdən ibarət ordusuyla irəliləyərək Slatiskaya qədər gəldi.
Hücumlar əsnasında darmadağın edilən Osmanlı qüvvələrini qısa zamanda toplayan II Murad 24 noyabr 1443 tarixində İzladi keçidində Yanoş Hünyadi ilə qarşı-qarşıya gəldi. Müharibənin nəticəsilə bağlı müxtəlif fikirlər var. Belə ki, döyüşün sonunda qələbə qazanan Osmanlı qüvvələri o qədər ağır itkilər vermişdi ki, sülh bağlamaq fikrinə belə düşmüşdü. Bu ağır müharibədən sonra II Murad daha ağır bir itki verdi. Belə ki, ən sevimli oğlu Amasiya hakimi olan Şahzadə Ələddin ani şəkildə vəfat etmişdi. Bir çox tarixçilərə görə, müttəfiq qoşunları ilə sülh bağlamağın əsas səbəbləri aşağıdakılardır:
Segedin müqaviləsi və Yenişehir andlaşması
Bu müqavilənin ardından II Murad oğlu Şahzadə Mehmedi Ədirnəyə çağırdı və onu paytaxtda taxt naibi təyin edərək Qaramanlıların üzərinə səfərə çıxdı. Səbəb isə Qaramanoğlu İbrahim bəyin Ankaraya qədər irəliləməsi idi. II Murad İbrahim bəylə görüşərək sülh danışıqlarına başladı və 1444-cü ilin iyul ayında tərəflər razılığa gəldi. Yenə and içməylə bağlanan sülh müqaviləsinə görə, Akşehir və Beyşehir bölgələri Qaramanoğulları bəyliyinə geri qaytarıldı.
Taxtdan çəkilməsi
Ədirnə-Segedin müqaviləsi və Yenişehir andlaşması ilə o vaxta qədər işğal olunan bütün torpaqların bir qismini geri qaytaran II Murad bu yolla şərqdə və qərbdə sülhü təmin etdi. Yaşlı, yorğun və depresiyada olduğu güman edilən II Murad bu andlaşmaların sonunda Osmanlı tarixində görünməyən bir qərar verdi. 1444-cü ilin avqust ayında Bursa yaxınlığında yerləşən "Hanedan çifliği"ndə dövlətin nüfuzlu şəxsləri, əsgər və üləma sinifinin ən böyük nümayəndələri və qapıqulu əsgərləri (yeniçəri və sipahi) çağırıldı. Bu məclisdə artıq oğlu Şahzadə Mehmedin lehinə taxtdan çəkildiyini, bundan sonrakı həyatını dinə bağlı şəkildə Manisada keçirəcəyini bildirdi.
Həmin il Papa IV Yevgeni və yaxın köməkçisi radikal dindar Gialiano Cesarininin təşkilatçılığı ilə yeni bir Səlib yürüşü hazırlığı başladı. Bilavasitə Gialiano Cesarininin də təkidilə Macar kralı I Vladislav Papanın da razılığı ilə and içərək imzaladığı müqavilənin şərtlərini pozdu. Aralarında atasından miras qalan torpaqlar uğrunda mübarizəyə qalxan Skanderberqin də olduğu bir çox yerli ailələr Osmanlıya qarşı silahlandı. 1443-cü ilin yay aylarından başlayaraq əsasını macar və serblərin təşkil etdiyi 25 minlik səlib ordusu Macar kralı I Vladislav və Transilvaniya hakimi Yanoş Hünyadinin başçılığı ilə Balkan yarımadasının cənubuna doğru irəlilədi. Eyni dönəmdə Bizansın dəstəyini alan Orxan Çələbi də Dobrucada üsyana qalxdı ancaq Rumeli bəylərbəyi Şəhabəddin Paşa tərəfindən bu üsyan yatırıldı. Ancaq Şəhabəddin Paşa Niş yaxınlığında Səlib ordusu ilə döyüşə girdi və məğlub oldu. Bu döyüş yalnızca qurudan yox, eyni zamanda dənizdən də davam edirdi. Belə ki, Burqundi krallığı və Papanın da maliyyə dəstəyilə böyük bir Səlib donanması yaradılmışdı. Bütün bunlar baş verərkən daxildə də çaxnaşmalar baş verirdi. Belə ki, sentyabr ayının ortalarından başlayaraq paytaxt Ədirnədə dini qarşıdurmalar güclənmişdi. Hürufilərin sayı artmış, bu isə əksəriyyəti sünni olan Ədirnə üləmasını narahat edirdi. Bu səbəbdən hürufilərə qarşı qəti və qanlı mübarizə başladı. Bəzi mənbələrə görə, Ədirnədə çıxan böyük yanğının da səbəbi məhz bu qanlı siyasət idi. Bu yanğın zamanı 7 min ev külə dönmüş və minlərlə hürufi həlak olmuşdur.
Macar ordusunun Dunay çayını keçməsi xəbəri Manisada yaşamağa davam edən II Murada belə gəlib çatmışdı. Ədirnədən məktubla çağırılan II Murad isə taxta yenidən dönmək istəmirdi. Bəzi tarixçilərə görə, II Mehmed atasına aşağıdakı kimi bir fərman göndərmişdir: Əgər atam Murad sultandırsa, gəlib taxtın başına keçsin. Yox əgər sultan mənəmsə, əmr edirəm gəlib mənim ordularımın başına komandir olsun. Ancaq bir qrup tarixçi isə bu razılıq məktubunun Çandarlı Xəlil Paşa tərəfindən gənc sultandan gizlicə yazıldığını iddia edir. II Murad isə bu iki seçim arasında ikincini seçdi və rəsmən sultan titulu olmadan Anadolu birliklərinin başına keçdi və Varnaya doğru irəlilədi. 10 noyabr 1444 tarixində II Muradın idarəsindəki Osmanlı ordusu Səlib ordusu ilə Varnada qarşılaşdı. Döyüş əsnasında Macar kralı I Vladislav öldürülmüş, kəsik başı və andını pozduğu Ədirnə-Segedin andlaşması eyni nizəyə taxılaraq döyüş meydanını gəzdi. Bu isə düşmən ordusunda ruh düşkünlüyünə səbəb oldu. Eyni döyüşdə Papanın yaxın adamı və bu döyüşün tərtibatçılarından olan Gialiano Cesarini də həlak oldu. Bu döyüşdən salamat qurtulan tək insan isə Transilvaniya hakimi Yanoş Hünyadi oldu. Döyüşün sonunda II Murad bir müddət Ədirnədə qaldı və daha sonra yenidən Manisaya çəkildi. Qələbə haqqında qonşu dövlətlərə göndərilən bütün fəthnamələr isə II Mehmedin adından yollanıldı.
Taxta geri dönüşü
II. Murad 1446-cı ilin may ayında Sədrəzəm Xəlil Paşanın çağırışıyla bir daha Ədirnəyə taxtına döndü. Bunun səbəbi Mehmedin Konstantinopola hücum planları etməsi idi. Xəlil Paşa öz gücünü zəiflədəcəyi düşüncəsiylə bu hücuma qarşı gələrkən Mehmedin yandaşı olan Zağanos və Şəhabəddin bu planı dəstəkləyirdi. Sonunda Xəlil Paşa "Buçuktepe" adlanan yeniçəri üsyanı təşkil edərək Mehmed və yandaşlarını iqtidardan uzaqlaşdırdı. II. Muradın yenidən taxta keçməsinin ardından Mehmed Manisaya çəkildi, Zağanos Paşa isə Balıkəsirə sürgünə göndərildi.
Mora səfəri. Kosova döyüşü
1446-cı ilin payızında Osmanlı himayəsində olan Afina knyazının da şikayəti üzrə II Murad Mora səfərinə çıxdı. Mora yarımadasına gedən yolda ən böyük hədəf sayılan Heksimilian divarı Osmanlı qüvvələri tərəfindən darmadağın edildi. Ancaq dəyişən hava şəraiti səfərin davam edilməsinə mane olurdu. Bu səbəbdən səfər axıncı hücumlarına çevrildi. Osmanlı ordusu iki qrupa ayrılaraq axıncı bəylərinin idarəsinə verildi. Bu qüvvələr Patrasa qədər irəlilədi. Böyük qənimət əldə edildi, Mora hakimi vergiyə bağlandı və Ədirnəyə 6 min əsirlə geri dönüldü. 1447-ci ildə II Murada tabe olmaq istədiyi üçün Yanoş Hünyadinin də təşviqilə Transilvaniya hakimi II Vlad Drakula Balteni bataqlığında öldürüldü.
1448-ci ildə II Murad Skanderberqə qarşı ilk səfərinə çıxdı. Ancaq həmin ilin yayında II Murad Yanoş Hünyadinin rəhbərlik etdiyi macar ordusunun hərəkətə keçdiyini öyrəndi. Dərhal səfəri yarıda qoyub Sofiyaya geri döndü. Yanoş Hünyadi ilk olaraq Ədirnə-Segedin müqaviləsi ilə yenidən qurulan Serbiya knyazlığının paytaxtı Səməndirəyə hücum etdi. Ancaq Serbiya knyazı Corc Brankoviç Osmanlıyla yenidən düşmən olmaq istəmədi.
Serbiyanın dəstəyini almayan Yanoş Hünyadi macar ordusu ilə Serbiya torpaqlarını darmadağın edərək cənuba doğru — Kosova çölünə irəlilədi. Burada II Muradın rəhbərlik etdiyi Osmanlı qüvvələri ilə qarşılaşdılar. 17 oktyabr 1448 tarixində Kosova çölündə başlayan döyüş 3 gün davam etdi. Döyüş meydanından qaçan macar əsilzadələri yerli serbiyalılar tərəfindən ələ keçirildi. Bunlar arasında Yanoş Hünyadi də var idi. Ələ keçirilən Macar kralı aşağıdakı şərtlər daxilində sərbəst buraxıldı:
thumb|Sultan Murad türbəsi 1449-cu ildə Osmanlı axıncı qüvvələri Transilvaniyaya hücuma keçdi. Bir il sonra oğlu Şahzadə Mehmedlə Skanderberqə qarşı ikinci dəfə Kosovaya yürüş təşkil etdi. Səfər dönüşü Ədirnə Sarayında oğlu Şahzadə Mehmedlə Dulqədiroğlu Süleyman bəyin qızı Sitti Xanımı evləndirdi. Böyük və təntənəli toy mərasimi keçirildi və cütlük Manisaya göndərildi.
Vəfatı
Toy mərasimindən bir müddət sonra dincəlmək üçün Ədirnəyə yola düşdü. Burada iflic keçirdi və 3 fevral 1451 tarixində vəfat etdi. Cənazəsi Bursaya aparıldı və vəsiyətinə uyğun olaraq gənc yaşda vəfat edən oğlu Şahzadə Ələddinin türbəsinə dəfn edildi. Yenə vəsiyətinə uyğun olaraq üstü açıq türbədə dəfn olundu. Səbəb isə Allahın rəhməti və bərəkətinin üstünə yağması idi.
NGC 7451
NGC 7451, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Top (idman)
Top — kürə şəklindədir. Futbolda "meşin yumru" olaraq da xatırlanır. Bir çox idmanda istifadə edilir: Futbol, Voleybol, Basketbol, Tennis, Qolf, Beysbol, Reqbi və Stolüstü tennis kimi.
Sabir Hacıyev (fizik)
Sabir Əbdülmənaf oğlu Hacıyev — professor (1975)
Həyatı
Sabir Hacıyev 1951-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olub. 1956-cı ildə Universiteti Nəzəri ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirən Sabir Hacıyev Elmi Şuranın qərarı ilə Universitetdə gələcək elmi-tədqiqat fəaliyyətini davam etdirmək üçün "Nəzəri fizika" kafedrasında saxlanılır.
Aspiranturanı 1960-cı ildə bitirən Sabir Hacıyev Lomonosov adına Dövlət Universitetinin professoru A.Sokolov və Azərbaycan Dövlət Universitetinin dosenti A.Muxtarovun rəhbərliyi ilə "Mezonların parçalanmasında polyarizasiya effektləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib.
S.Ə.Hacıyev 1974-cü ildə "Dördfermionlu qarşılıqlı təsirin və bəzi qeyri-elastikli proseslərin tədqiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib və 1975-ci ildə professor adını alır. S.Ə.Hacıyev 1983-cü ildə Azərbaycan Respublikası Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilib.
S.Ə.Hacıyev Nəzəri fizika bölməsində kvant nəzəriyyəsi üzrə mütəxəssisdir. Onun apardığı tədqiqatlar xarici mütəxəssislər tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.
S.Ə.Hacıyev zəif qarşılıqlı təsirlərdə cütlük qanun pozulması aşkar edildikdən sonra mezonların müxtəlif kanallar üzrə parçalanmasını geniş tədqiq edib və bu kanallar üzrə qarşılıqlı təsirlərin həlledici variantlarını müəyyən edib.
S.Ə.Hacıyev tədqiqat işlərində dördfermionlu qarşılıqlı təsiri təhlil edərək zəif qarşılıqlı təsirlərdə dördfermionlu və Yukava tipli qarşılıqlı təsirlərin ekvivalent olmasını göstərib. Bu istiqamətdə o, dördfermionlu qarşılıqlı təsirin ötürücüsü olan aralıq bozonları fermion-antifermion cütünün bağlı halı kimi götürməklə qarşılıqlı təsirin renormal modelini təklif edib. Modelin təhlili göstərir ki, təklif edilən renormal nəzəriyyədə qeyri-fiziki qütbü aradan götürmək mümkün olmur, hətta dispersiya metodu ilə belə çətinliyi aradan qaldıra bilmir.
Güclü qarşılıqlı təsir sahəsində S.Ə.Hacıyev tərəfindən siqma-qiperonun iştirak etdiyi bir sıra radiasiyalı proseslər təhlil edilib. Bu məqsədlə, kiçik enerjilər üçün Lou teoremi təhlil edilib və göstərilib ki, bu teoremin tətbiq olunma oblastını genişləndirmək olar.
Sultan Maqomedov
Sultan Lutayeviç Maqomedov  — Çeçen müğənnisi, bəstəkarı, Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının əməkdar artisti, ictimai xadim.
Həyatı
Sultan Maqomedov 1937-ci il mayın 4-də Kurçaloy kəndində anadan olub. Danışmazdan əvvəl oxumağa başlayıb. Din xadimi olan atası Luta Maqomedov dinə qarşı mübarizənin qızğın vaxtlarında on il müddətinə əmək düşərgələrinə məhkum edilib.
23 fevral 1944-cü ildə o da ailəsi ilə birgə çeçenlərin və inquşların deportasiyası zamanı sürgün edilib. Stalinə pərəstişin ifşasından sonra çeçen mədəniyyətinin dirçəlişi başladı. Xüsusilə, 1957-ci ildə Çeçen-İnquş Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblı yenidən yaradıldı. 20 yaşında artıq kifayət qədər məşhur müğənni olan Sultan Maqomedov seçmə müsabiqədən keçdi və tezliklə ansamblın solisti oldu. Onun üçün xüsusi konsertlər təşkil olunmağa başlandı.
SSRİ rəhbərliyinin qərarı ilə çeçenlər və inquşlar reabilitasiya edildikdən sonra vətənə ilk qayıdanlar sırasında Çeçen-İnquş mahnı və rəqs ansamblının artistləri olub. Ansamblın kişi tərkibi — köhnə QAZ-51 yük maşınının arxasında, qadın üzvlər — köhnə "Kuban" avtobusunda Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası boyu qastrol səfərlərinə çıxırdılar. Kollektiv kənd zəhmətkeşləri, əmək kollektivləri qarşısında çıxış edirdi. Hər kəs konsert zalına daxil ola bilmirdi, insanlar dəhlizlərdə, küçələrdə sənətçilərə qulaq asırdılar.
Uzaq Şərqdəki hərbi hissələrdən birində ansambl bölmənin komandanlığının tələbi ilə üç gün hərbçilər qarşısında çıxış edib. Sultan ən çox mahnıları çeçen dilində oxuyurdu. Konsertlərin birindən sonra bir qadın səhnə arxasına keçərək sözlərin tərcüməsini yazmağı xahiş etmişdi və belə bir səsin ancaq yüksək poeziya oxuya biləcəyini demişdi.
Ansamblın repertuarı əvvəlcə zəif idi. Bu vəziyyətdə Maqomedov özünü bəstəkar kimi göstərdi. O, nəinki ansamblın repertuarına əlavə olunmuş, həm də çeçen musiqisinin klassiklərinə çevrilmiş bir sıra mahnılar yazmışdır.
1961-ci ildə Moskvada çeçen-inquş ədəbiyyatı və incəsənətinin ongünlüyü keçirildi. Sultan Moskvaya getməzdən əvvəl "Salam, Moskva" kantatasını, bir neçə mahnı, xor oxumaq üçün musiqi, "Giriş marşı" yazmışdı. Bu əsərlərdən bəziləri ongünlüyün proqramına daxil edilmiş və Kremlin Qurultaylar Sarayının, Çaykovski zalının, Qızıl Ordu Evinin səhnələrində uğurla ifa edilmişdir.
Maqomedov 150-dən çox musiqi bəstələmişdir. O, Çeçen-İnquş MSSR Əməkdar artisti fəxri adına layiq görülüb. İki dəfə rayon Xalq Deputatları Sovetinə deputat seçilmişdir. O, İnquş mədəniyyətinə töhfə verib: inquş şairləri Səid Çaxkiyev, Cəmaləddin Yandiyev və başqalarının şeirləri əsasında bir sıra mahnılar yazıb. "Melodiya" firması Sultan Maqomedovun bəstələrindən ibarət bir neçə disk buraxmışdır.
Sultan Maqomedov 1980-ci il dekabrın 20-də vəfat etmişdir. Ölümündən bir qədər əvvəl yazdığı sonuncu mahnı (Maqomet Mamakayevin misralarına) "Qu nəğməsi" adlanırdı. Maqomedovun 22 il birlikdə yaşadığı dul arvadı Azma 2012-ci ilin avqustunda vəfat edib.
Xatirəsi
Kurçaloy şəhərindəki Mədəniyyət Evi Çeçen-İnquş MSSR-in əməkdar artisti S.L.Maqomedovun adını daşıyır.
Oyaq sevgi
Oyaq sevgi — fransız akademik rəssamı Vilyam Buqronun 1890 – cı ildə işlədiyi rəsm əsəri.
NGC 3333
NGC 3333, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Nasos bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qızıl Yun ordeni
Qızıl Yun dünyanın ən prestijli və tarixi cəngavərlik ordeni kimi tanınır. Hər bir medal bütöv qızıldandır və 2018-ci ildəki təxminən 50000 avro dəyərində olduğu təxmin edilir ki, bu da onu ən bahalı cəngavər ordeni edir. Ordenin hazırkı cəngavərləri arasında keçmiş Yaponiya İmperatoru Akihito, Bolqarıstanın keçmiş çarı Simeon, keçmiş Niderland Kraliçası Beatriks və digər 13 nəfər var. Avstriya qolunun cəngavərləri sırasına Mərkəzi Avropanın kiçik ərazilərinin 33 zadəgan və şahzadəsi daxildir, onların əksəriyyəti alman və ya Avstriya mənşəlidir.
İdman sarayı (Rostov-na-Donu)
«Sport-Don» — idman kompleksi Rostov-na-Donu şəhərində 20 okryabr 1967-ci ildə inşa edilmişdir.
Rusiyanın cənub regionunun ən böyük idman kompkeksidir. Bina 1967-ci ildə inşa edilsə də layihə 1956-cı ildə hazırlanmışdır. Bina cəmi bir il ərzində inşa edilmişdir. İdman kompleksi tikildiyi dövrdə Sovetlər Birliyinin beş ən yaxşı idman tikilisi hesab edilir.
Adres: Rusiys, Rostov-na-Donu ş, Xalturinski xiyabanı, 103
Təsviri
Əsas idman komlekski 2800 km² əraziyə sahibdir. Bir necə saat ərzində buz meydançası konsert zalına çevrilir. İdman kompleksi ümumilikdə 4000 tamaşaçı tutur. Buzsuz variantda isə idman zalı 5000 nəfər taşaçı tutur. İdman kompleksinin inşasından bu günə kimi 50 mln tamaşaçını qəbul etmişdir.
İdman sarayı Rostov xokkey klubu və Rostov-Don həndbol klublarının ev arenası rolunu oynayır. Yaxın zamanlarda binanın təmiri planlaşdırılır.
Tarixi
Binanın inşası zamanı heçdə ürək açan tərzdə başlamamışdır. Məlumdur ki, idman komleksi qəbrstanlıq ərazisində salınmışdır. Burada hətta şəhərin məşhur şəxsləri belə dəfn edilmişdir. Onların bir çoxu bu gündə burada qalır. Qəbrstanlıq haqqında ilk məlumat 1785-ci ildə verilmişdir. 1865-ci ildə qəbrstanlığın yerində kilsə inşa edilmişdir. 1930-cu ildə kilsə «Burjaziya qalığı» elan edilərək fəaliyyəti dayandırılmışdlr. 1966-cı ildə bina tamamən partladılmışdır.
1960-cı illərdə burada İdman sarayının inşasına başlanılmışdır. Üstəlik tikinti yerinin ətrafı hündür hasarlarla örtülmüşdür.
Rostov İdman sarayının açılışı 20 oktyabr 1967-ci ildə baş tutmuşdur. 23 fevral 1986-ci ildə binada idman təhsil mərkəzi təhsis edilmişdir.
2003-cü ilin dekabrında İdman sarayında buz katoku təşkil edilmişdir.
Notifon
Notifon — 14 yanvar 2017-ci ildə yaradılmış Android ƏS-li telefonlar üçün proqram. Proqramda ingilis dilində ən çox işlənən sözlər aid olduğu nitq hissəsi nəzərə alınaraq ardıcıllığa əsasən tərtib olunmuşdur. Siyahının əvvəlindəki sözlər sondakılara nəzərən daha çox istifadə olunur. Proqram offline rejimdə çalışır.
Xüsusiyyətlər
İstifadəçi əvvəlcədən bildiyi sözləri işarələyə bilər ki, bu da onların bildirişlərdə göstərilməməsinə səbəb olur. Xüsusi alqoritm sayəsində öyrənilməmiş sözlər müəyyən vaxt keçdikdən sonra təkrarən xatırladılır və beləliklə çətin yadda qalan sözlər istifadəçinin bu sözləri öyrənməsinə qədər göstərilməyə davam edir. proqram inkişaf mərhələsində olduğundan yaxın zamanda lüğətə yeni sözlərin əlavə olunması gözlənilir. Həmçinin istifadəçilər özləri də sözləri əlavə edərək android mobil tətbiqinin söz bazasını genişləndirə bilərlər.
Wireshark
Wireshark pulsuz və açıq mənbəli paket analizatorudur. O, şəbəkə problemlərinin həlli, təhlili, proqram təminatı və kommunikasiya protokolunun inkişafı və təhsil üçün istifadə olunur. Əvvəlcə Ethereal adlandırılan layihə 2006-cı ilin may ayında ticarət markası ilə bağlı problemlərə görə Wireshark adlandırıldı.
Wireshark, istifadəçi interfeysini həyata keçirmək üçün cari buraxılışlarda Qt vidjet alət dəstindən istifadə edən və paketləri ələ keçirmək üçün pcap istifadə edən çarpaz platformadır; Linux, macOS, BSD, Solaris, Unix-ə bənzər bəzi digər əməliyyat sistemləri və Microsoft Windows sistemlərində işləyir. TShark adlı terminal əsaslı (qeyri-GUI) versiyası da var. Wireshark və onunla paylanan digər proqramlar, məsələn, TShark, GNU General Public License versiyası 2 və ya hər hansı sonrakı versiyanın şərtləri altında buraxılan pulsuz proqramlardır.
Funksiaları
Wireshark tcpdump-a çox bənzəyir, lakin qrafik ön tərəfə və inteqrasiya edilmiş çeşidləmə və filtrləmə seçimlərinə malikdir.
Wireshark istifadəçiyə şəbəkə interfeysi nəzarətçilərini qeyri-adi rejimə keçirməyə imkan verir (əgər şəbəkə interfeysi nəzarətçisi tərəfindən dəstəklənirsə), beləliklə onlar həmin şəbəkə interfeysi nəzarətçisinin MAC ünvanına göndərilməyən unicast trafik də daxil olmaqla, həmin interfeysdə görünən bütün trafiki görə bilsinlər. Bununla belə, paket analizatoru ilə şəbəkə kommutatorunun portunda qeyri-münasib rejimdə çəkiliş apararkən, keçiddən keçən bütün trafik mütləq tutulmanın aparıldığı porta göndərilmir, ona görə də qeyri-adi rejimdə çəkmək bütün şəbəkənin trafikini görmək üçün mütləq kifayət etmir. Port əks etdirmə və ya müxtəlif şəbəkə kranları çəkməni şəbəkənin istənilən nöqtəsinə qədər genişləndirir. Sadə passiv kranlar müdaxiləyə son dərəcə davamlıdır.
Linux, BSD və macOS-da libpcap 1.0.0 və ya daha yeni versiyaları olan Wireshark 1.4 və sonrakı versiyalar simsiz şəbəkə interfeysi nəzarətçilərini (Wireless network interface controller) monitor rejiminə keçirə bilər.
Tarix
1990-cı illərin sonlarında Missuri-Kanzas Siti Universitetinin kompüter elmləri məzunu Cerald Combs kiçik bir internet xidməti provayderində işləyirdi. O dövrdə kommersiya protokolunun təhlili məhsullarının qiyməti təxminən 1500 dollar idi və şirkətin əsas platformalarında (Solaris və Linux) işləmirdi, buna görə də Gerald Ethereal yazmağa başladı və 1998-ci ildə ilk versiyasını buraxdı. Ethereal ticarət nişanı Network Integration Services-ə məxsusdur.
Təhlükəsizlik
thumb|250px|USB interfeysi və daxili antenası olan simsiz şəbəkə interfeysi cihazı İnterfeysdən xam şəbəkə trafikinin tutulması bəzi platformalarda yüksək imtiyazlar tələb edir. Bu səbəbdən Wireshark və TShark-ın köhnə versiyaları tez-tez super istifadəçi imtiyazları ilə işləyirdi. Trafik tutulduqda çağırılan çoxlu sayda protokol dissektorunu nəzərə alsaq və disektorda səhv ehtimalını qəbul etdikdə ciddi təhlükəsizlik riski yarana bilər. Keçmişdə kifayət qədər çox sayda boşluqlar (onların bir çoxu kodun uzaqdan icrasına icazə verdi) və inkişaf etdiricilərin gələcəkdə daha yaxşı inkişaf üçün şübhələri səbəbindən OpenBSD "OpenBSD 3.6"-dan əvvəl Ethereal-ı portlar ağacından çıxardı.
Bütün əməliyyatlar üçün yüksək imtiyazlara ehtiyac yoxdur. Məsələn, paketləri fayla ələ keçirmək üçün tcpdump və ya Wireshark ilə birlikdə gələn dumpcap yardım proqramını işə salmaq və daha sonra Wireshark-ı məhdudlaşdırılmış imtiyazlarla işə salmaqla paketləri təhlil etməkdir. Real vaxta yaxın analizi təqlid etmək üçün hər bir ələ keçirilən fayl birləşərək Wireshark tərəfindən işlənən böyüyən fayla birləşdirilə bilər. Simsiz şəbəkələrdə IEEE 802.11 çərçivələrini çəkmək və Wireshark ilə əldə edilən dump fayllarını oxumaq üçün Aircrack simsiz təhlükəsizlik alətlərindən istifadə etmək mümkündür.
Wireshark 0.99.7-dən etibarən Wireshark və TShark trafikin ələ keçirilməsi üçün dumpcap işlədirlər. Trafik əldə etmək üçün xüsusi imtiyazlar tələb edən platformalar yalnız bu imtiyazlarla işləməyə ehtiyac duyur. Nə Wireshark, nə də TShark xüsusi imtiyazlarla işlədilməlidir və ya işlədilməlidir.
Bakirə zanbaqlar arasında
"Bakirə zanbaqlar arasında" — fransız akademik rəssamı Vilyam Buqronun 1899-cu ildə işlədiyi rəsm əsəri. Əsərdə zanbaqlar arasında öz taxtında əyləşmiş Məryəm ana təsvir olunmuşdur. O, qucağında balaca İsanı tutmuşdur. Arxa fon isə tamamilə güllərlə örtülmüş şəkildə təsvir edilmişdir.
BMW
Tarixi
İlkin dövrdə şirkət Avstriya-Macarıstan üçün V12 tipli mühərriklər istehsal etməyə başlayır. Tezliklə Rapp əlavə pula ehtiyac duyur və kompaniyanı tərk edir. Onun yerinə avstriyalı sərmayəçi Frans Cozef Popp firmaya rəhbərlik etməyə başlayır.
Birinci dünya müharibəsindən məğlub çıxmış Almaniyada hərbi qüvvələrə məhdudiyyət qoyulur. Bundan sonra Almaniyada təyyarə istehsal edilə bilməzdi — beləliklə BMW-nin mühərrik istehsalı Almaniya üçün yararsız oldu.
1922-ci ildə BMW Münhendə özünün bu günkü əsas binasını tikir. (Hal-hazırda həmin bina şəhər Olimpiya Mərkəzi kimi də fəaliyyət göstərir).
1923-cü ildə Münhendə ilk BMW motosikletləri istehsal olunmağa başlayır.
1934-cü ildə Şirkət ayrılır. Təyyarə mühərriklərinin istehsalı müstəqillik qazanır. BMW Flugmotorenbau GmbH bir şirkət olaraq ayrılır.
1936-cı ildə BMW şirkəti 2 litrlik mühərrikli BMW 328 istehsalına başlayıb. Bu maşın o zaman Berlində keçirilmiş Olimpiya yarışlarında Avropada idman avtomobilləri sinifində ən böyük müvəffəqiyyət əldə etmişdir.
1939-cu ildə BMW şirkəti Berlin-Şpandauda yeni Brandenburgische Motorenwerke şirkətini alır və onunla birlikdə Berlin yaxınlığındakı Basdorf və Sülsdorfda xüsusiləşdirilmiş zavodlara sahib olur.
İkinci dünya müharibəsi dövründə BMW əsasən Almaniya ordusu üçün reaktiv motorlar istehsal edirdi. 1945-ci ildə müharibədən sonra onun bu fəaliyyəti qalib tərəfin gözündən yayınmadı, BMW-yə 3 illik istehsal moratorisi tədbiq edildi.
Bundan əlavə müharibədən sonra BMW-nin demək olar ki, bütün zavodları bombardmanlar nəticəsində məhv olmuşdu. Hər şeyi yenidən başlamaq lazım idi…..
1955 — BMW Triebwerk GmbH şöbəsi yenidən fəaliyyətə qayıdır. Şirkət təyyarə mühərriklər üzərində mütəxəssisləşir. Isetta modeli ilə şirkət kiçik avtomobillət klasının tarixini başladır.
1956- İdman avtomobilləri olan 503 və 507-ci modellər istehsala buraxılır.
1959 — BMW şirkəti satışa çıxarılır.
1965 — BMW Triebwerkbau GmbH şöbəsi satılır və sonrakl 25 il ərzində şirkət təyyarə mühərriklərini düzəltməkdən imtina edir.
1974 — BMW ilk dəfə ABS sistemli 3.0 CSL avtomobillərini yarışlara çıxardır.
1980 — ABS sisteminin sənaye istehsalatı və Formula 1 yarışları üçün mühərrikin istehsalatı başlanır. BMW-nin motosiklləri Paris-Dakar rallisini udur. Daha sonra həmin yarışda yenidən üç dəfə qalib gəlir.
Modelləri
BMW SIBER BMW ULTIMATE BMW ISETTA BMW 600 BMW 2002 BMW NEW SIX BMW NEW CLASS BMW 501 BMW 503 BMW 507 BMW 700 BMW 1 SERIES BMW 2 SERIES BMW 3 SERIES BMW 4 SERIES BMW 5 SERIES BMW 6 SERIES BMW 7 SERIES BMW 8 SERIES BMW X SERIES BMW Z SERIES BMW M SERIES BMW İ SERIES
Fəaliyyəti
Hal-hazırda BMW dünyanın ən iri avtomobil istehsal edən şirkətlərindən biridir. MİNİ, Rolce-Royce şirkətlərin səhmlərinə malikdir. Təkcə ötən 2005-ci ildə dünyada 1,3 mln. BMW avtomobilləri satılmışdır. Bunun nəticəsində ümumi gəiliri 55,3 mlrd, xalis gəlir isə 2,7 mlrd. olmuşdur.
Hal-hazırda BMW-də 106 min insan əmək fəaliyyəti ilə məşğuldur.
Azərbaycandakı rəsmi distrubütoru isə "İmprotex Motors"dur.
Uolter Reli
Uolter Reli — ingilis İntibah ədəbiyyatının şairi və nasiri.
Həyatı
O, Amerikada ilk müstəmləkə yaradanlardan biridir. İngilislərin Kadiksə(İspaniya)cəsarətli hücumunun iştirakçısı olub və "Məğlubedilməz armada"ilə vuruşmada iştirak edib. Din məsələlərində azadfikirliliyi ilə seçilib("Ruh" və "Skeptik" risalələri). Aralarında C.Çapmen, K.Marlo kimi, o dövrün görkəmli alimlərinin, zadəgan və yazıçılarının yer aldığı şəxslərin azadfikirlilər dərnəyinə rəhbərlik edib. Kraliça Yelizaveta ona iltifat göstərirdi, l Yakov onu Tauer həbsxanasına atdırmış və Raley 12 il ortada qalmışdı. 1618-ci ildə Amerikaya uğursuz ekspedisiyadan qayıdandan sonra kralın əmri ilə o edam edilmişdir.
Yaradıcılığı
"Gviyananın kəşfi"(" The Discovery of the large, rich and beautiful empire of Guiana, with a relation of the great and golden city of Manoa and of the provinces of Erucria", London, 1597) səyahət əsəri və "İngilis xalqının kəşfləri və dəniz səfərləri haqqında"adlı tədqiqat əsəri ilə ingilis nəsrini bir qədər də inkişaf etdirmişdir. U. Raleyin məşhur əsərlərindən biri də "Yalan"("The lie") şeiridir. Bu şeirində Raley tam mənasında azadfikirlilik nümayiş etdirərək, cəsarətlə saraya, kilsəyə münasibət bildirmişdir. O, canından çıxan ruhuna müraciətlə deyir: ...uç tez ol, İfşa et bu abırsız dünyanı. Saraya de ki, "Parlayaraq Par-par, çürüntü iyi verirsən". Kilsəyə de ki:"Sən -yalnız, Sözdə müqəddəssən".
Filipp Vilhelm (Pfals kürfürstü)
Filipp Vilhelm (Philipp Wilhelm von der Pfalz, 24 noyabr 1615, Noyburq an der Donau — 12 sentyabr 1690, Vyana) — Vittelsbax sülaləsindən Pfals kürfürstü (1685–1690) və Pfals-Noyburq hersoqu (1653–1690), Yulix və Berq hersoqu (1653–1690) idi. Onun dövründə kürfürstlüyün hakimiyyətinə Pfals-Noyburq qolu gəldi.
İlk illləri və evliliyi
1615-ci ildə Volfqanq Vilhelm (1578–1653) və Bavariyalı Maqdalenanın (Bavariya hersoqu V Vilhelmin qızı) ailəsində doğulmuşdu. Gəncliyində atasının tapşırığı ilə yezuit təhsili almışdı. Buna baxmayaraq gənc şahzadə camaat arasında döyülür və alçaldılırdı. O, bundan əlavə odunçuluq sənətini öyrənirdi. Uşaqlığını və gəncliyini növbə ilə Noyburq və Düsseldorfda keçirdi. 1630-cu illərin sonundan o, həyat yoldaşı axtarmağa başladı. Axtarışlara imperator, onun qohumları (Bavariya və Köln kürfürstləri), papa və başqa hökmdarlar da cəlb olunmuşdu. Birinci namizəd imperatorun qohumu olan Florensiya şahzadəsi idi, lakin Toskana hersoqunun həddindən artıq çox olan tələbləri bu planları alt-üst etdi (məsələn, hersoq atasının taxtdan əl çəkməsini tələb etdi ki, qız şahzadəyə yox, hökmdara ərə getsin).
Brandenburq kürfürstü Fridrix Vilhelmin bacısı Lüiza Şarlotta ilə bir başqa namizəd idi. Filipp və atası Brandenburqla, şahzadə üçün cehiz olaraq Klevez hersoqluğunu vermək barədə fərziyyələr irəli sürdülər. 1641-ci ilin sonlarında kürfürstün öz qohumu Ernstin lehinə qərar verdiyi məlum olduqda, o, Vaza sülaləsindən Reç Pospolitalı III Sigizmundun qızı Anna Katarina ilə görüşməyə başladı. Vyana sarayında olarkən qardaşının onu bir alman knyazına ərə vermək istədiyini öyrənmişdi. Filipp daha sonra şanslarını araşdırmaq üçün 1642-ci ilin fevralında Varşavaya getdi. Varşava sarayı bu evliliyə təsdiqini verdi və Filipp Düsseldorfa qayıtdı. Volfqanq Vilhelm, imperator və şahzadənin qohumları, eləcə də papanın müdafiə etdiyi bu evliliyə könülsüz razılıq verdi. 9 iyun 1642-ci ildə Varşavada Anna ilə evləndi (1619–1651). Anna evliliyə böyük bir cehiz gətirdi: 243333 Reyxstaler nağd pul, təxminən 300000 Reyxstaler dəyərində daş-qaş, qızıldan, gümüşdən, qobelenlərdən və İran xalçalarından hazırlanmış qiymətli əşyalar. İtaliyadakı mülklər də cehizə aid idi: Foccadan rüsum və Kalabriya və Apruzzodan ipək və zəfərana görə illik 19043 dukat vergi (Annanın ulu nənəsi Bari hersoginyası Bona Sforza idi). Növbəti ildə (1643) atası Filippə Noyenar mahalından və Zintsiq və Remaqen dairələrindən olan vergiləri bağışladı.