cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pərvin Əsgərli
Həyatı
Pərvin Səfa qızı Əsgərova 1986-cı il noyabrın 23-də Ucar şəhərində anadan olub. Ucar şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirib. Həmçinin Ucar şəhər musiqi məktəbində fortepiano sinfində oxuyub. 2003-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistka fakultəsinə qəbul olub. 2008-ci ildə bakalavr pilləsini bitirib. 2009-2012 ci ildə Beynəlxalq Jurnalistika kafedrasında “MDB ölkələrində ictimai televiziyanını hüquqi tənzimlənmsi” mövzusunda magistr dissertasiyasını yerinə yetirərərək magistr pilləsini qırmızı diplomla bitirib. Elə həmin il BDU-nun Jurnalistika fakuləsinin Radio və Televiziya kafedrasının doktorantura pilləsinə qəbul olub. Jurnalistika ixtisası üzrə Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün “Milli mənəvi dəyərlərindən formalaşmasında televiziyanın rolu (AZTV,İTV,SPACE) dissertasiya işini araşdırıb. Elə ilk vaxtlardan aktiv tələbə kimi BDU-da Tələbə Gənclər təşkilatının (TGT) Jurnalistika fakultəsi üzrə sədr müavini kimi fəaliyyət göstərib. BDU-nun Bolonya təhsil sistemi üzrə tyutorluq (akademik məsləhətçi) kurslarını  diplomla bitirib. 2006-2013-ci illərdə Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində “Səhər” musiqli informasiya proqramında müxbir, “Xəbərlər” informasiya proqramında isə aparıcı kimi  işləyib. Həmçinin dövlət radiosunun “Xəbərlər” proqramının aparıcısı işləyib. Dövlət televiziyasında debütü  “Ədəbi-dram” verilişləri redaksiyasında “Sənət dünyası” verilişi ilə edib. Həm aparıcısı həm də müxbiri kimi çalışıb. AZTV-nin yubiley tədbirlərinin və bayram verilişlərinin aparıcılığını edib. İctimai televiziyada “Carçı” informasiya proqramının aparıcısı və jurnalisti kimi çalışıb. İctimai radioda xəbərləri təqdim edib. Daha sonra Azərbaycan Dillər Universitetində yaradılmış Amerika səfirliyinin birgə layihəsi olan “AUL Channel” online telestudiyasının redaktoru, aparıcı, jurnalist  kimi fəaliyyət göstərib. Həmçinin Azərbaycan Dillər Universitetində Jurnalistika fakultəsində  dərs deyib. Hal hazirda isə Azad Azərbaycan TV Müstəqil Teleradio şirkətində ictimai siyasi verilişlər departamentinin “ATV xəbər”  proqraminin aparıcısı və jurnalisti kimi fəaliyyət göstərir.
Qarairdağ
Qarairdağ — Goranboy rayonu ərazisində dağ. Dağ rayonun cənub-qərbində yerləşir. Hündürlüyü 497 m. Oronim qara (bir çox türk dillərində “görünmək” mənasında işlənir), ir (türk dillərində “qılıç, dalğavari zirvə”) və dağ komponentlərindən düzəlib, “zirvəsi dalğavari gorünan dağ” mənasındadır.
Bon (rayon)
Bon  — Fransanın Burqundiya regionun rayonlarından biri. Departamenti — Kot-d'Or. Suprefektura — Bon. Rayonun əhalisi 2006-cı ildə 94,120 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 44 nəf / km². Rayon ərazisi — 2118 km².
Altan Öymən
Məhməd Altan Öymən — Türkiyə jurnalisti, yazıçısı və siyasətçisi.
Həyatı
Öymən 20 iyun 1932-ci ildə anadan olmuşdur. Orta təhsilini Ankaradakı Atatürk Liseyində başa vurmuşdur. Ankara Universitetinin Politologiya fakültəsini bitirmişdir. Jurnalistlik fəaliyyətinə artıq 1950-ci ildə 18 yaşında başlamış və uzun müddət "Ulus", "Axşam", "Cümhuriyyət" və "Milliyyət" kimi böyük qəzetlərdə müxbir, köşə yazarı və baş redaktor vəzifələrində çalışmışdır. 1960-cı illərdə Altan Öymen Almaniya Federativ Respublikasının Bonn şəhərində mətbuat attaşesi vəzifəsində çalışmışdır.
Öymən partiya rəhbərliyi dövründə yarımçıq qoyduğu jurnalistlik karyerasına yenidən başlamış və "Radikal" qəzetindəki köşə yazısında siyasi mövzularda məqalələr yazmışdır.
1980–1990-cı illərdə jurnalistikasına görə bir neçə dəfə mükafatlandırılmışdır.
NGC 2373
NGC 2373, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əkizlər bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Miqdad Abduləlimov
Miqdad Faiq oğlu Abduləlimov (23 mart 2002; Quba, Azərbaycan — 28 sentyabr 2020; Tərtər, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Lombard dili
Lombard dili Roman dillərinin Qallo-italik qrupuna aid olan dildir. Şimali İtaliya (Lombardiyanın çox yerlərində və qonşu rayonların bəzi yerlərində, xüsusilə Pyemontun şərq tərəfində)və Cənubi İsveçrə (Tisino və Qraubünden)də yerli olaraq danışılır.
Miqdad Abduləlimov
Həyatı və hərbi xidməti
Miqdad Abduləlimov 23 mart 2002-ci ildə Quba rayonunda dünyaya göz açmışdır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra 2019-cu ildə  Baki dövlət iqtisad kollecinə qebul olmuşdur. 4 aprel 2020-ci ildə hərbi xidmətə çagiriş gəlmiş və təhsilini donduraraq 4 may 2020-ci ildə herbi xidmete getmişdir.
Lombard dili
Iki əsas növü var: Qərbi lombard dili, Şərqi lombard dili.
Miqdad Abduləlimov
Həyatı və hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Miqdad Abduləlimov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Tərtərin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. 28 sentyabr 2020-ci ildə Tərtər istiqamətində gedən döyüşlərdə döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı şəhid olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Miqdad Abduləlimov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Laçın rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Miqdad Abduləlimov ölümündən sonra "Laçının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək igidlik və mərdlik göstərmiş, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirərək şəhid olmuş Miqdad Abduləlimov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Sevinc Nuruqızı
İmanova Sevinc Nuru qızı — Azərbaycan uşaq yazıçısı, şair, tərcüməçi, publisist. AJB-nin üzvü (1999), AYB-nin üzvü (2001).
Həyatı və təhsili
Sevinc Nuruqızı 1964-cü il avqustun 22-də Bakı şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Ağdam r-nu Şelli-Qaradağlı k. orta məktəbində təhsil almışdır (1971–81). M.F.Axundov ad. Rus Dili və Ədəbiyyatı İn-tunu fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir (1981–86). Əmək fəaliyyətinə Ağdam r-nu Şelli-Qaradağlı k. orta məktəbində rus dili və ədəbiyyatı müəllimi kimi başlamışdır (1986–91). Azərb.Resp. Mədəniyyət Nazirliyinin "Mədəniyyət" qəzetində baş redaktorun müavini (2003–2006), "Minamedia" nəşriyyat evində "Cırtdan" və "Ümid" uşaq jurnallarının yaradıcı heyətinin direktoru (2006–2007), İctimai Radionun efirində həftənin altı günü canlı yayımlanan "Çoxbilmiş" və "Nağıl saatı" verilişlərinin redaktoru və aparıcısı (2006–2007), F.Köçərli ad. Respublika Uşaq kitabxanasının təsis etdiyi "Goy Qurşağı" uşaq jurnalının redaktoru olmuşdur (2015–2021).
Hazırda "Təhsil" və "Aspoliqraf" nəşriyyatlarında böyük redaktor və uşaq ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri kimi fəaliyyət göstərir (2007-dən).
Mükafatları və nailiyyətləri
Qarabağ ağrıları, müharibənin gətirdiyi dəhşətlər, əsir soydaşlarımızın işgəncə dolu həyatına həsr edilmiş "Qisas" adlı pyesi Ə.Haqverdiyev ad. Ağdam Dövlət Dram Teatrının (2006), "Gəlinciklər" adlı tamaşası Salyan Dövlət Kukla Teatrının səhnəsində tamaşaya qoyulmuşdur (2006). Dövri mətbuatda dərc edilən yüzlərlə publisistik yazının müəllifidir. Əsərləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş, bir çox mükafatlara layiq görülmüşdür.
Filipp Zimmermann
Filipp Zimmermann (Philip R. Zimmermann) — — dünyanın ən çox istifadə edilən e-poçt şifrləmə proqramı Pretty Good Privacy (PGP) yaradıcısıdır. O, VoIP şifrləmə protokollarında, xüsusilə də ZRTP və Zfone ilə işləyir. Zimmermann, qlobal şifrli kommunikasiya şirkəti Silent Circle-in həmtəsisçisi və baş alimidir.
Həyatı
Filipp Zimmermann 12 fevral 1954-cü ildə Camden şəhərində anadan olmuşdur. Atası beton qarışdırıcı yük maşını sürücüsü idi. Filipp Zimmermann 1978-ci ildə Boca Ratonda Florida Atlantik Universitetindən kompüter elmləri üzrə dərəcə alıb və bundan sonra San Fransisko Körfəzi ərazisi nə köçdü. 1980-ci illərdə, Zimmermann, Boulder şəhərində bir proqram mühəndisi olaraq çalışmış və hərbi siyasət analitiki olaraq Nüvə Silahları Dondurma Kampaniyasının bir hissəsi olmuşdur.
Fəaliyyəti
Amerikalı proqramçı Filipp Zimmermann 1991-ci ildə o, elektron formada təsvir edilən informasiya üzərində şifrləmə əməliyyatlarını yerinə yetirməyə imkan verən PGP (Pretty Good Privacy) proqramını yaratmışdır. Zimmerman Beynəlxalq Kriptoqrafik Araşdırmalar Assosiasiyasının (International Association of Cryptologic Research), Kompüter Assosiasiyasının (Association for Computing Machinery) və Proqramlaşdırma Azadlığı Liqasının (League for Programming Freedom) üzvüdür.
Natiq Gülməmmədov
Natiq Gülməmmədov — Azərbaycanın tanınmış teatr xadimi. A. Şaiq adına Azərbaycan Kukla Teatrının keçmiş direktor müavini.
İş fəaliyyəti
1973–1979-cu illərdə Naxçivan Dram Teatrında müxtəlif sahələrdə işləmişdir. 1980–1988-ci illərdə Musiqili Komediya Teatrında bədii quruluş hissə müdiri, 1988–1997-ci illərdə Akademik Milli Dram Teatrında baş inzibatçı, 1997–2003-cü illərdə Musiqili Komediya Teatrında baş inzibatçı, 2003–2010-cu illərdə Akademik Milli Dram Teatrında direktor müavini, 2010–2015-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında direktor müavini, 2015-ci ildən 2016-cı ilədək Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında direktor müavini vəzifələrində çalışmışdır.
2016-cı ilin yanvar ayından Akademik Milli Dram Teatrına sərəncamçı direktor vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 2016-cı il dekabr ayında Akademik Milli Dram Teatrının sərəncamçı direktor vəzifəsindən azad edilib və həmin ay Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrında direktor müavini vəzifəsinə təyin edilib. 2022-ci ildən yaşı ilə əlaqədar təqaüdə çıxıb.
Dilək boğazı
Boğazda Bayraq adası yerləşir.
Boğazın materik sahili boyunca Dilək yarımadası və Böyük Menderes Deltası Milli Parkı yerləşir.
Dilək boğazının cənubunda, Yerond boğazının sahilində Geson çayı və Skolopoent (indiki Doğanbey) bölgəsində Mikalenin cənub yamaclarında, eramızdan əvvəl 479-cu ildə meydana gələn, II Leotixid və Ksantippin rəhbərliyi altında yunanların farsları məğlub etdiyi məşhur Mikale döyüşü baş tutmuşdur.
Səhnə işıqları (film, 1952)
Səhnə işıqları (ing: Limelight) — 1952-ci ildə Çarli Çaplinin prodüseri, rejissoru olduğu və baş rolda oynadığı filmdir. Filmin musiqisi də Çaplin tərəfindən bəstələnmiş və filmdə baş rolu Çaplin Claire Bloom ilə bölüşmüşdür. Filmdə Baster Keaton da rol almışdır. Filmdə Claire Bloomun rəqs səhnələrini onun əvəzinə Melissa Hayden canlandırmışdır.
Süjet xətti
Calvero zamanla unudulmuş və nüfuzdan düşmüş keçmiş görkəmli komediyaçıdır. Bir gün sərxoş halda motelə qayıdanda aşağıda yaşayan gənc qızı intihar etməkdən xilas edir. Evində bir müddətlik də olsa könülsüz formada bu qızı saxlamaq məcburiyyətində qalır, lakin Tereza/Terri adlı bu gənc qız onun yaşaması üçün yeni bir ümidə çevrilir. Balerina olan Tereza, isterik krizinə görə bir müddət yatağa məhkum olsa da, Calveronun köməyi ilə günü-gündən yaxşılaşır.
Terrinin həyatına gətirdiyi təravətlə canlanan Kalvero yenidən teatrda iş axtarmağa başlayır; lakin bu onun düşündüyü qədər də asan deyildir. Dəyişən zamanla Kalveronun komediya hissi köhnəlir və onu yeni bir şeylə əvəz edə bilmir, ona görə də tapdığı bir neçə işdə də müvəffəqiyyət qazana bilmir. Əslində yuxularında həmişə yeni fikirlər tapır, lakin oyananda isə onları xatırlaya bilmir.
Terriyə verdiyi cəsarət sayəsində gənc qız yenidən səhnəyə qayıdır və o, istedadlı olduğu üçün qısa bir müddət ərzində yenidən iş tapır; hətta zamanla məşhurlaşır. Kalvero da onunla eyni tamaşada iştirak edir. Lakin Terrinin əvvəllər sevdiyi gənc musiqiçi ilə yenidən görüşməsi ​​və Kalveronun klounluq etdiyi bu tamaşada təsadüfən o qədər də müvəffəqiyyətli olmadığını öyrənməsi ilə Kalvero Terrini tərk edir və yoxa çıxır. Məqsədi ona aşiq olan Terrinin həyatını çətinləşdirməməkdir. Onun öz yaşındakı bir musiqiçi ilə birlikdə olmasını və karyerasını davam etdirməsini istəyir. Özü isə küçə musiqisi ilə küçələrdə yaşayır. Lakin onu həqiqətən sevən və onunla evlənmək istəyən Terri onu yeniden tapır və Kalveronun teatrda keçmişdəki şöhrətli günlərini xatırladacaq son bir tamaşa göstərməyə inandırır.
Kalvero son dəfə səhnədə özünü göstərməkdə qərarlıdır. O, köhnə dostlarından biri (Baster Keaton) ilə səhnədə nümayiş etdirdiyi qısa şousu ilə böyük alqışlar qazanır və illərdir üzünə gülməyən bəxti yenidən onun üzünə gülür. Lakin onun ürəyi bu qədər təzyiqə tab gətirmir və tamaşanın sonunda infarkt keçirir. Bunu tamaşaçılara bildirmir, lakin onun halı getdikcə pisləşir. Onun ardınca səhnəyə çıxan Terrini seyr edərkən ölür.
Qərbi friz dili
Qərbi friz dili (Frysk, ) əsasən Hollandiyanın şimalında yerləşən Frizland (Fryslân) vilayətində danışılır.
Avropaturm
Avropaturm və ya Frankfurt Televiziya qülləsi (   Europaturm ) Frankfurt -Mayn yerləşən televiziya və yayım qülləsi. Hündürlüyü - 337,5 metr.
Karlhaynz Brandenburq
Karlhaynz Brandenburq — Alman elektrik mühəndisi və riyaziyyatçıdır.
Avropaturm
Tarixi
Qüllənin dizaynı memar Erwin Heinle tərəfindən hazırlanmışdır .   Erwin Heinle ). Qüllənin  tikintisinə 1974 - cü ildə başlanmış və 5 il davam etmişdir. Tikinti tamamlandıqdan sonra, qüllə 331 metr  hündürlüyü ilə Almaniyanın ən hündür tikilisi oldu. Antenanın hündürlüyünü nəzərə almasanız belə, qüllənin hündürlüyü 295 metrdir. Bu,   Avropaturm Berlin televiziya qülləsindən sonra 368 metr təşkil edir ilə ən yüksək tikilidir .Avropaturm diametri 59 metrdir ki, butikililər üçün dünya rekordudur.
Karlhaynz Brandenburq
Həyatı
Karlhaynz Brandenburq 20 iyun 1954-cü ildə Erlangen şəhərində anadan olmuşdur
Avropaturm
Tarixi
Bir neçə il boyunca qüllənin üstündə bir restoran və diskoteka yerləşdirilib, 1999 - cu ildən isə Avropaturm ictimaiyyətə bağlanıb.
Karlhaynz Brandenburq
Fəaliyyəti
Alman tədqiqatçısı Karlhaynz Brandenburq MP3 musiqi formatının yaradıcılarından biridir. MP3 formatının üstünlüyü ondadır ki, o, səs fayllarını keyfiyyətini saxlamaqla 10 dəfəyə yaxın sıxmağa imkan verir. İlk dəfə o, Syuzan Veqanın “Tom’s diner” mahnısını MP3 formatında kodlaşdırmışdır. Hazırda Brandenburq Almaniyanın ən nüfuzlu elmi tədqiqat müəssisələrindən biri olan Fraunqover İnstitutunun (Fraunhofer-Institute) şöbə müdiri vəzifəsində çalışır.
Avropaturm
Tarixi
2004 - cü ilin sentyabr ayında qüllənin üst hissəsindəki antenna əvəz edilmişdir - dəyişdirildikdən sonra qüllənin hündürlüyü 337,5 metrə çatmışdır. Altı tonluq antenna bir vertolyotla iki hissəyə birləşdirilmişdir
APCR
APCR (İngilis dili → Armour-Piercing, Composite Rigid) (Azərbaycan dili → Sərt başlıqlı zireh dağıdıcı) tank əleyhinə mərmi növüdür. Mərminin başlığının içərisində çox sərt bir volfram metal örtüklü nüvəcik mövcuddur. Bu nüvənin xarici hissəsi daha yumşaq alüminium metal qapaq ilə örtülmüşdür. Mərmi tanka dəyəndə alüminium hissəsi dərhal dağılır, lakin volfram başlığı zirehə nüfuz edir və tankın içərisinə təsir göstərir. Beləliklə, tankın içindəki heyəti, avadanlıqları zərərsizləşdirə bilir. Bu mərmiyə Amerikalılar High Velocity Armour Piercing (HVAP) (Azərbaycan dilində → Lülədən yüksək çıxış sürəti olan zireh dağıdan mərmi); Almanlar isə Hartkernmunition deyirlər.
Sadıq Zərbəliyev
Həyatı
Sadıq Zərbəliyev 1951-ci il aprelin 11-də Kürdəmir rayonunda musiqiçi ailəsində anadan olub. Atası zurna-balaban ifaçısı, qardaşı Ağabəy isə gözəl səsə malik xanəndə olub. Onda musiqiyə marağı atası, qardaşı oyadıb.
Amerika Birləşmiş Ştatları, İordaniya, Suriya, Yəmən, Türkiyə, Əlcəzair, Tunis, Hollandiyada səfərlərdə olub, Azərbaycan mədəniyyətini layiqincə təmsil edib. 1998-ci ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı böyük xidmətlərinə görə ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən birbaşa Xalq artisti adına layiq görülüb, 2006-cı ildən İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan incəsənətində böyük xidmətlərinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb
Hidrogen-sulfid qazı
Hidrogen-sulfid qazı (H2S) - rəngsiz, kəskin iyli, suda yaxşı həll olan yanar qaz. Sıxlığı 1,538 q/l; hidrogen-sulfid qazı yüksək dərəcədə zəhərlidir. Havada ehtimal olunan miqdarı 0,01mq/l-ə yaxındır. Sərbəst halda biokimyəvi mənşəli təbii qazlarda (~1% yaxın), metamorfik və maqmatik qazlarda və həmçinin fumarollarda rast gəlinir. Təbii qazlarda hidrogen-sulfid qazı miqdarı, adətən 1%-dən çox olmur. Karbonat süxurların üstünlük təşkil etdiyi, xüsusilə sulfat mineralları ilə zəngin olan kəsilişlərin sularında həll olmuş hidrogen-sulfid qazı miqdarı yüksək olur.
Kəpənəkçi (Bolnisi)
Bolus Kəpənəkçisi — Gürcüstan Respublikası Borçalı bölgəsinin Bolnisi rayonu tabeçiliyində kənd. 80-ci illərin sonunda rayonun digər 32 kəndinin adı kimi azərbaycan mənşəli Bolus Kəpənəkçisi toponimi də gürcüləşdirilərək Kvemo Bolnisi (gürcücə mənası Aşağı Bolnisi deməkdir) halına salınmışdır.
Kənd haqqında tarixi məlumatlar
Bоlus-Kəpənəkçi toponiminin “Bolus” hissəsinin qədim Oğuz, Pəçənəq (Bacanaq) ellərindən Bolus tirəsi, Kəpənək hissəsinin isə qədim türk mənşəli Pəçənək tayfasının Kapan/Kəpən qolu ilə bağlılığı bir sıra mənbələrdə qeyd olunur. Kəndin yaxınlığında yol kənarında V-VI əsrlərə aid memarlıq abidəsi olması da buraların qədimliyindən xəbər verir. Bоlus-Kəpənəkçi qədim mənbələrdə хаtırlаnırsа, Gürcüstanda on ən böyük kəndlərdən biridirsə, digər pаrаlеllərin də bu аdlа bаğlılıqlаrı hеç bir şübhə dоğurmur. Kəpənəkçi qədim türk tayfası kimi təxminən “Kitabi Dədə Qorqud” dastanındakı hadisələrin cərəyan etdiyi dövrdə (V-VI əsr) formalaşmışdır. Kəpənəkçi adı tayfanın məşğuliyyəti və sənəti ilə yaxından bağlı olan kəpənək sözü ilə əlaqəlidir. “Kəpənək” yüksək rütbəli pаqоn, “kəpənəkçi” də həmin pаqоnu dаşıyаn məmur dеməkdir. Müаsir Bоlnisdəki Kəpənəkçi kəndi bütün Kəpənəkçi tаyfаlаrının idаrəеdici mərkəzi оlub. Yüksək rütbəli məmurlаr bu kənddə məskunlаşıblаr. Hаzırdа Kəpənəkçi kəndinə bitişik Аğаlıq kənd аdı dа həmin idаrəçilik rеjimi ilə bаğlıdır. Kəpənəkçinin ərazisi 1.013 hektardır. Əhalisi 1870-ci ildə 169 ailədə 1403 nəfər, 1918-ci ildə 1917 nəfər, 1926-cı ildə əhali sayımına görə Lüksemburq rayonunda Bolnis-Kəpənəkçidə 408 ailədə 2257 nəfər, 2002-ci ilin statistik nəticəsinə görə 2122 ailədə 6766 nəfər (3387 kişi, 3379 qadın), 2006-cı ildə 1849 ailədə 7.700 nəfər idi. Kənddə ilk məktəb 1917-ci ildə yaradılıb. Kəndin inzibati ərazisinin ən yüksək nöqtəsi Ağzıböyük silsiləsində yerləşən, hündürlüyü 2141 metrə çatan Lök dağı olduğunu çoxumuz bilirik (bu silsilədə hündürlüyü 2543,5 metr olan Ləlvər dağı (keçmiş dağ Borçalı ərazisi) və hündürlüyü 2526,4 metr olan Lecan dağı da var). Dağın şimal ərazisi Bolus Kəpənəkçi kəndinin sakinləri tərəfindən tarixən yay otlaqları kimi istifadə edilmişdir. Zirvəsində tarixi əhəmiyyətli və keçmişi etnik mübahisə obyekti olan məbəd mövcuddur. Bu məbədin Albanlara aid olduğunu dağın adına görə təxmin etmək olur. Albanlar Şimali Azərbaycanın qədim əhalisi idilər. Ölkədə albanlarla yanaşı “Lek” tayfasının da yaşadığı müəyyən edilmişdir. Ehtimal olunur ki, “Lök” adının qədim Albanyanın “Lek” adlı tayfasıyla bir bağlılığı var.
İndi isə gəlin Bolus Kəpənəkçi kəndinin tarixini vərəqləyək.
Fiziki-coğrafi mövqeyi
Bolus Kəpənəkçisi kəndi rayon mərkəzindən 6 km. cənubda, paytaxt Tiflisdən təqribən 60 km. cənub-qərbdə, Kəpənəkçi çayının sol sahilində dəniz səviyyəsindən 550–600 m. yüksəklikdə yerləşir. Kəndin inzibati ərazisinin ən yüksək nöqtəsi hündürlüyü 2141 metrə çatan Lök dağıdır.
Əhalisi
2002-ci il siyahıyaalmasının nəticələrinə əsasən Bolus Kəpənəkçisi kəndində 1749 ailədə 6766 nəfər əhali yaşayır. Ailələrin say etibarilə 43%-i 3-4 nəfərdən ibarətdir. Bolus Kəpənəkçisi əhalisinin sayına görə rayonda Faxralıdan sonra II ən böyük kənddir. Sosoial çətinlik və işsizliyin yüksək olması ilə əlaqədar olaraq kənddən xüsusilə gənclər arasında yüksək emiqrasiya müşahidə olunur. Əhalisinin hamısı etnik azərbaycanlılardan ibarətdir.
Təsərrüfatı
Kəndin əsas məşğulluq sahəsi kənd təsərrüfatıdır. Gecyetişən tərəvəzçilik, kartofçuluq, meyvəçilik, taxılçılıq, maldarlıq, arıçılıq və s. inkişaf etmişdir.
Psaltinin binası
Psaltinin binası — Rostov vilayəti Taqanroq şəhəri ərazisində iki mərtəbəli bina. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir. Bunun haqqında № 124 qərar 31 dekabr 2002-ci ildə qəbul olunmuşdur.
Adres: Taqanroq ş, Petrovskaya küçəsi, 82.
Tarixi
Bir mərtəbəli bina Petrovskaya küçəsi 82 ünvanında XIX əsin ortalarında tacir Nikolay Plastinin vəsaiti hesabına inşa edolmişdir. Binanın tikintisi bitdikdən sonra burada bir seksiyanı fotoqrafçı Simeon İsakoviç icarəyə götürmüşdür. Bu şəhərin ilk fotoqrafiya kabineti olmuşdur. XIX əsrin 60-cı illərinin ortasında binada yunan əsilli rus rəssamı Arxip İvanoviç Kuinji çalışmışdır. O əsasən təbiət təsvirlərini çəkirdi. 1876-cı ildə bina tam olaraq S. İsakoviçin mülkiyyətinə keçmişdir.
Bir müddət binada fotoqraf N. N. Vaynerin kanineti yerıəşirdi. 1902-ci ildə binada yaşayan Boris Mixayloviç Şikanın mənzilində oğurluq edilmişdir. Gecə saat üçdə mənzilə girən oğrular ondan gümüş siqaret qabı, qızıl saat və digər qiymətli əşyaları oğurlamışdır. O, şəhərdə şəhər peyzajı üzrə məşhur hesab edilirdi. O, şəhərdə ilk də polis idarəsində məhbusların şəkilini çəkmişdir.
ХХ əsrin əvvəllərində binanı diş həkimi olan Abram Mayorov almışdır. 1910-cu illərdə isə binanın sahibi V. V sedov olmuşdur. Sedovun sahibliyi dönəmində binanın ikinci mərtəbəsi inşa edilmişdir. Tikinti binanın həcminin artmasına səbəb olmuşdur. Burada Vasili Vasileviç Sedov qızı Yekatrina və həyat yoldaşı Mariya Mixaylovna ilə nirlikdə yaşayırdı. Birinci mərtəbəni diş texniki S. S. Nordşteyn icarələmişdir. S. S. Nordşteynin qsrdaşə А. S. Nordşteyn burada fotoqrafiya kabineti açmışdır. Burafa birinci mərtəbədə Bermanın qadın şlyapaları satan mağazası vardı.
Sovet hakimiyyəti illərində bina milliləşdirilmişdir. Ömrünün son çağlarında binanın ikinci mərtəbəsində rus idmanınln veteranı Maqri Axilles Nikolayeviç yaşamışdır. Sovet hakimiyyəti illərində binanın birinci mərtəbəsində burada siyası kitablar satan "Fakel" mağazası vardı. Hazırda burada "Persona" adlı mağaza vardır.
Arxitektura
Simmetrik kərpiçdən inşa edilən iki mərtəbəli, eyvana sahib olan klassizm stilində inşa edilən bina. Mərkəzində dəmir qapı vardır. Binanın ikinci mərtəbəsində yerləşən pəncərələr qəsr daşları ilə dekorlanmışdır. Binanın ikinci mərtəbəsindı yerləşən mağazalara müxtəlif girişlər vardır. Bina regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti siyahısına daxildir.
Ədəbiyyat
Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000.
Larri Uoll
thumb|Larri Uoll Larri Uoll - 27 sentyabr 1954 (62 yaş)  Amerikalı kompüter proqramçısı. Perl proqramlaşdırma dilini müəllifi.
Həyatı
Larri Uoll 27 sentyabr 1954-cü ildə (Kaliforniya),Los-Ancelesdə anadan olmuşdur. Sonra Bremertonda yaşamışdır. 1976-cı ildə Seattle Sakit okean universitetində ali təhsil almış, kimya və musiqi sahəsində ixtisaslaşmış, bir neçə ildən sonra universitetin hesablama mərkəzində işləyən bir bakalavr Təbii və Süni dillərdə dərəcəsi almışdır.
Fəaliyyəti
Amerikalı proqramçı, linqvist, Perl proqramlaşdırma dilinin müəllifi Larri Uoll “Usenet” elanlar lövhəsinin və “Unix” əməliyyat sisteminin, məşhur “Patch” proqramının da müəllifidir. O, 1998-ci ildə azad proqram təminatının inkişafına görə “Free Software Foundation” fondunun mükafatına (Free Software Foundation Award for the Advancement of Free Software) layiq görülərək fondun ilk laureatı olmuşdur.
Valentina Tatarova
Bioqrafiyası
Valentina Tatarova 15 iyun 1952-ci ildə Xakasiya Respublikasının Altay rayonunun Arşanovo ulusunda anadan olmuşdur. Orta təhsilini doğulduğu kənddə almış, daha sonra Abakan Pedaqoji İnstitutunun filologiya fakültəsini bitirmişdir. Təhsilini bitirdikdən sonra bir müddət orta məktəbdə müəllim, daha sonra jurnalist və tədqiqat-metodiki mərkəzdə elmi işçi, Xakasiya Yazıçılar Birliyinin sədr müavini vəzifələrində çalışmışdır.
Valentina Tatarova Rusiya Yazıçılar Birliyinin üzvü, Xakasiya Respublikasının Əməkdar Mədəniyyət işçisi, Moisey Bainov adına Xakasiya Respublikası ədəbi mükafatı lauretaıdır. Hazırda Abakan şəhərində yaşayır.
Yaradıcılığı
Valentina Tatarova bədii yaradıcılığa orta məktəbdə oxuduğu illərdə şeirlə başlamışdır. O, "Gənc səslər" ədəbi birliyinin fəal üzvü olmuş, ilk əsərlərini də burada səsləndirmişdir. Onun ilk şeiri 1974-cü ildə "Bahar yarpaqları" adlı almanaxda dərc olunmuşdur. Lakin Valentina Tatarova özünün ədəbiyyat aləmində ilk uğurunu məşhur xakas yazıçısı Nikolay Domojakovun "Uzaq aulda" romanının motivləri əsasında məktəb səhnəsində tamaşaya qoyulmaq üçün ssenari yazması hesab edir.
İnstitutda oxuduğu illərdə Georgi Suvorova adına ədəbi birliyin fəaliyyətində yaxından iştirak etmişdir. Daha sonra Xakasiya Yazıçılar Birliyi yanında fəaliyyət göstərən "Тан Солбан" (Dan ulduzu) ədəbi birliyinə qatılmışdır.
Valentina Tatarova davamlı olaraq xakas və rus dilində yazdığı şeirləri ilə "Lenin yolu" (Ленин чолы) qəzetində və "Ax tasxıl" (Ах тасхыл) ədəbi almanaxında çıxış etmişdir.
1983-cü ildə Tuva, Xakasiya və Altayın gənc yazıçılarının seminarının yekun qərarına görə, Valentina Tatarovanın iki povesti ("Белая айра" və "Крик турпана") rus dilinə tərcümə olunaraq yayınlanmışdır. Bu əsərlərin yayınlanmasından sonra o, ədəbi prosesdə nüfuz qazanmışdır.
Onun əsərlərində ekologiyanın və ətraf mühitin qorunmasının aktual problemləri qaldırılır, obraz və qəhrəmanların təbiətə, cəmiyyətə, tarixə münasibətləri canlandırılır. Milli folklor motivləri, parlaq, ifadəli üslub müəllifin yaradıcılığını yaşlı və gənc nəsli təmsil edən oxucuların marağını çəkir. Əsərlərində həmçinin xakas xalqının soykökükü ilə bağlı olan əfsanələrə, miflərə geniş yer verilir. Xüsusilə, yazıçının nəsr əsərlərində xakas xalqının milli-etnik yaddaş problemi orijinal bədii formada əksini tapmışdır. Onun bir çox şeirlərinə xakas və rus bəstəkarları musiqi bəstələmişlər.
Ədəbiyyat
Валентина Татарова: [Крат. справка] // Часхы пурлер. — Абакан, 1974. — С.83. Кызласова А. "Часхы пурлер" // Ленин чолы. — 1975. — 8 февр.
Солбанах Т. Хайдазар, минiн тостерiм? // Ленин чолы. — 1982. — 15 май.
Татарова В. Ырыстыгбын: [Писательница о себе] // Ах тасхыл. — 1986. — № 34. — С. 60.
Чичинин В. Хойыг хорбылар // Ленин чолы. — 1986. — 16,23 авг., 11,13 сент.
Хоботьев Г. Москвада В.Татарованын "Ах ойразы" // Ленин чолы. — 1988. — 24 сент.
Валентина Кирилловна Татарова: [Крат. биогр. справ-ка] // Хакас литературазы: 9 кл. — Абакан, 1997. — С.81.
Кошелева А. Я — твой потомок, древний мой народ // Хакасия. — 1996. — 21 мая.
Татарова В.К.: [Крат. справка] // Литература Хакасии: 11 кл. — Абакан, 1996. — С. 128–129.
Татарова Валентина Кирилловна: [Биогр. справка] // Кызласов А.С., Тугужекова В.Н. Писатели и художники Хакасии. — Абакан, 1997. — С.62–63. — На рус. и хакас. яз.
Бутанаева З. Незабываемая встреча // Хакасия. — 1998. — 15 апр.
NGC 6525
NGC 6525, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə İlandaşıyan bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Eldar Salayev
Eldar Yunis oğlu Salayev — Azərbaycan alimi, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, akademik, 1983–1997-ci illərdə Azərbaycan EA-nın prezidenti, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı (1972).
Həyatı
Eldar Salayev 1933-cü ildə dekabrın 31-də Naxçıvan şəhərində dünyaya gəlmişdir. 1970–1973-cü illərdə Azərbaycan EA Fizika İnstitutunda elmi işlər üzrə direktor müavini. 1972-ci ildə Azərbaycan Dövlət mükafatı laureatı adını, 1975-ci ildə fizika-riyaziyyat elmləri doktoru alimlik dərəcəsini almışdır. 1979-cu ildən professordur. 1980-ci ildə EA-nın müxbir üzvü, 1983-cü ildə isə həqiqi üzvü seçilib. 1983–1997-ci illərdə Azərbaycan EA-nın Prezidenti seçilmişdir. Akademik S.İ.Vavilov adına, H.Z.Tağıyev adına, N.Nərimanov adına mükafatların laureatıdır. İslam Akademiyasının üzvüdür.
20 iyun 2022-ci ildə vəfat etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Eldar Salayev bərk cisim fizikası, kvant elektronikası və fotoelektronika sahəsində görkəmli alimdir. Əsas işləri yarımkeçiricilərin tədqiqinə müxtəlif halların enerji spekterlərinin öyrənilməsinə aiddir. Salayev sürətli elektronlar dəstəsi vasitəsilə ilk dəfə laylı kristallarda induksiyalanmış şüalanmanı aşkara çıxarmış və bu sinif yarımkeçiricilərdə qeyri-xətti optik xassələri öyrənmişdir. Həmin tədqiqatlar lazer şüaları çevricilərinin yaranmasına imkan vermişdir. Salayevin rəhbərliyi ilə yarımkeçiricilər əsasında deflektor, deşifrator, fotoqəbuledicilər, elektron mikrosoyuducuları, metroloji tətdqiqatlar üçün qurğular yaradılmışdır. Yüksəkixtisaslı kadrların hazırlanmasında xidməti vardır.
Laylı kristallarda və darzolaqlı yarımkeçiricilərdə aldığı yeni fundamental nəticələr çox geniş və xüsusi tətbiq oblastlarına malik, spektrin ultrabənövşəyi görünən və 30 mkm-dək infraqırmızı oblastlarında işləyən fotoqəbuledicilərin, elektron optik çeviricilərin yaradılmasına nail olmuşdur. Rəhbərliyi altında 1973-cü ildə Bakıda xüsusi təyinatlı fotoqəbuledicilər, elektron-optik çeviricilər, elektron mikrosoyuducuları, bu ceviricilərin metrologiyası üçün cihazlar layihələşdirən və tədqiq edən, onların tam istehsalını, sınağını və sənaye miqyasında tətbiqini həyata keçirə bilən keçmiş ittifaqda yeganə Fotoelektronika İnstitutu yaradılmış və qısa müddətdə dünya standartları səviyyəsində yeni fotoqəbuledicilər, gecə görmək üçün elektro-optik çeviricilər, mənfi 120–130 °C-dək soyutma verən elektron mikrosoyuducular, metrologiya və ölçmə texnikası sahəsində cihazların müxtəlif təyinatlı növləri işlənilmiş və institutun təcrübə zavodunda tam istehsalı təşkil edilmişdir. Yaradılmış yeni cihazlar keçmiş İttifaqın müxtəlif zavodlarında seriya ilə istehsalata tətbiq olunmuşdur. İnstitutda buraxılan material, cihaz və qurğuların hamısı institutun öz layihələri olmuş, dövlət sifarişi ilə yerinə yetirilmiş və əksər hallarda xüsusi ekstremal şəraitdə işləmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bu cihazlar Kurçatov adına Atom enerji institutunda termo nüvə sintez zamanı yüksək temperaturlu plazmaya nəzarət qurğusu, lazer nişanlanma sistemi, yerin təbii sərvətlərini tədqiq edən "Kosmos", "Resurs-01", "Resurs-09" kosmik aparatları, Mars planeti və onun Fobos peykini tədqiq edən "Fobos" avtomatik stansiyası, müxtəlif markalı və təyinatlı pilotsuz sistemlər, 1984-cü ildə birinci dəfə Moskva şəhəri və vilayətinin istilik xəritəsini çəkən uçan aparat, müxtəlif raket, təyyarə və yerüstü döyüş maşınlarında və s. müvəffəqiyyətlə istifadə olunmuşdur. İnstitutun texnologiyası və iştirakı ilə ilk dəfə olaraq kosmik aparatda çəkisizlik şəraitində müxtəlif yarımkeçiricilərin kristalları göyərdilmişdir.
Əsas elmi nailiyyətləri
İlk dəfə olaraq güclü qeyri-xətti laylı GaSe kristallarında aşağıdakı hadisələr müəyyən olunmuşdur: İndusiyalanmış şüalanma, yaxın IQ oblastda faza sinxronizmi şəraitində ikinci optik harmonikanın generasiyası, IQ diapazonunda impuls və kəsilməz lazer şüalarının spektrin görünən oblastına çevrilə bilməsi, elektron-deşik eksiton cütünün elektron-deşik mayesinə kondensə olunması. Laylı və dar keçirici zonalı yarımkeçiricilərdə fiziki təqdimatların istiqaməti inkişaf etdirilmiş, IQ qəbuledicilərin və mənbələrin yaradılması üçün yeni texnoloji proseslər işlənmişdir. Mülki və xüsusi təyinatlı müxtəlif növ optoelektron qurğular işlənmiş, yaradılmış və onların istehsalı təşkil olunmuşdur.
Elmi Tədqiqat İşləri
E.Salayev 420 elmi əsərin və 88 ixtiranın və patentin, 4 monoqrafiyanın müəllifidir.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının üzvü olmuş və 2005-ci il oktyabrın 29-da dövlət çevrilişinə cəhddə və kütləvi iğtişaşlar törətməkdə iştirakda ittiham edilərək həbs olunub. Az sonra - noyabrın 16-da akademik barəsində seçilən həbs qətimkan tədbiri dəyişdirilmişdi.
Kitira boğazı
Eni təxmini olarq 31 km, dərinliyi isə 165 metrdir.
Məmməd Nəsirbəyov
Məmməd Həsən oğlu Nəsirbəyov — bəstəkar.
Həyatı
Məmməd Nəsirbəyov 6 iyun 1897-ci ildə Azərbaycanın ayrılmaz bölgəsi, əsrarəngiz gözəlliyi ilə hər kəsi valeh edən Naxçıvan şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya göz açmışdır. Onun atası Mirzə Cəlil Məmmədquluzadə ilə eyni parta arxasında oturmuş, onunla eyni fikirli, eyni əqidəli silahdaş olmuş, əvvəl Naxçıvanda, sonra isə İrəvan seminariyasında təhsil almışdır. Seminariyada oxuduğu illər demokratik hərəkatın fəal üzvlərindən olmuş tələbə yoldaşları ilə birlikdə seminariyanın rəhbərliyi tərəfindən təqib olunmuşdur. İrəvan seminariyasını bitirdikdən sonra 1887-ci ildə Mirzə Həsən Nəsirbəyov Naxçıvandan Bakı şəhərinə iki ay yarım müddət ərzində piyada yol gəlmiş və bu şəhərdə məskunlaşmışdır. Mirzə Həsən İçəirşəhərdə yaşayır və burada mədrəsənin nəzdində ibtidai məktəb açır. Nəriman Nərimanov təhslini başa vuraraq Bakıya gəldikdə Mirzə Həsən Nəsirbəyovla dərs ilinin sonunadək eyni mənzildə yaşayaraq birlikdə çalışır.
Mirzə Həsənin övladı Məmmədin musiqi qabiliyyəti uşaqlıq illərindən özünü büruzə verir. 1914-cü ilədək ailəsi ilə birlikdə Naxçıvanda yaşayarkən Məmməd məktəbin xor kollektivində iştirak edir, gözəl, cəlbedeci səsi olduğundan konsertlərdə solo ifaçısı kimi çıxışlar edir.
1911-ci ildə bəstəkar Zülfüqar Hacıbəylinin Naxçıvana gəlişi və bir ilədək bu şəhərdə yaşaması Naxçıvan musiqi mədəniyyətinin, teatr sənətinin inikişafına, musiqiçilərin, aktyorların, eləcə də gənc Məmmədin yaradıcılıq həyatına mühüm təsir göstərir. Zülfüqar Hacıbəyli Naxçıvan teatrında Üzeyir Hacıbəylinin “O olmasın, bu olsun”, “Ər və arvad”, özünün “50 yaşında cavan” musiqili komediyalarını səhnələşdirərək tamaşaya qoyur. Bəstəkar “Evliykən subay” operettasını Naxçıvanda yaşayarkən tamamlayır və 1912-ci ilin mart ayında Naxçıvan teatrının səhnəsində bu əsər tamaşaçılara təqdim olunur. Zülfüqar Hacıbəyli Nacxçıvanda ardıcıl olaraq Şərq musiqisindən ibarət müsamirələr təşkil edir.
Xırdayarpaq şümşad
Xırdayarpaq şümşad
Məmməd Nəsirbəyov
Həyatı
Zülfüqar Hacıbəylinin Naxçıvana yaradıcılıq səfəri şəhərin musiqi, teatr həyatını canlandırır, gənc musiqiçilərin, aktyorların yaradıcılıq həyatına yeni rəng verir.
Xırdayarpaq şümşad
Təbii yayılması
Yaponiyada təbii halda bitir.
Məmməd Nəsirbəyov
Həyatı
Onu qeyd etmək yerinə düşərdi ki, bəstəkar Naxçıvanda yaşadığı dövrdə xoş xəbər alır- oğlu dünyaya gəlir. Zəmanəsinin görkəmli dirijoru Niyazi.
Xırdayarpaq şümşad
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 6-8 m olan yığcam çətirli koldur.Cavan zoğları çılpaqdır və dördtillidir.Yarpaqları 0,5-2 sm uzunluğunda,0,3-1,2 sm enində,tərs yumurtavari və ya neştərşəkillidir,dəyirmi və ya oyuq təpəli olub,qaidəsi pazvaridir.Oturaq çiçəklərdən ibarət çiçək qrupu budaqların ucunda yerləşmışdir.Erkək çiçəklərinin uzunluğu dişi çiçəklərin uzunluğuna bərabərdir.Kolun bölünməsi və qələm vasitəsilə çoxaldılır.
Məmməd Nəsirbəyov
Həyatı
Musiqiyə, teatr sənətinə böyük həvəsi olan Məmməd yuxarıda qeyd edilən musiqili komediyalardan parçalar öyrənir və ifa edir.
Xırdayarpaq şümşad
Ekologiyası
Quru və yarımrütubətli subtropik rayonlarda normal böyüyüb inkişaf edir.
Azərbaycanda yayılması
Zaqatalada,Şəkidə,Gəncədə park və bağlarda rast gəlinir.
Məmməd Nəsirbəyov
Həyatı
1914-cü ilin sonunda Nəsirbəyovların ailəsi Bakı şəhərinə köçür və gənc Məmməd xalq musiqisinin öyrənilməsinə xüsusi önəm verərək tar çalmağı öyrənir, xalq mahnı və rəqslərinə, muğamlara marağı daha da artır. O dövrdə musiqi təhsili almaq üçün məktəb olmadığından, musiqi və ustad yanında fərdi şəkildə məşğul olurdular. 1923-cü ildə Üzeyir Bəyin təşəbbüsü ilə açılan musiqi məktəbinə daxil olan Məmməd solo oxumaq fənni üzrə Aleksandr Kolotovdan, tar üzrə dərsləri isə muğam bilicisi Mansur Mansurovdan alır. Üzeyir Bəy yeni nəsil bəstəkar, dirijor, musiqişünas hazırlamaq məqsədi ilə məktəbdə istedadı ilə fərqlənən şagirdlərdən ibarət dərnək təşkil edir. Bu dərnəkdə Məmməd Nəsirbəyov, Asəf Zeynallı, Əşrəf Həsənov, Əbdülrəhim Kərimov bəstəkarlıq, dirijorluq, müsiqişünaslıq sahəsində ilk sınaq addımlarını atırdılar. Üzeyir Bəy şəxsən onlara rəhbərlik edir, eyni zamanda, musiqi nəzəriyyəsi, harmoniya, Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları fənlərini tədris edirdi. Növbəti ildə məktəbin hesabat konsertində Məmməd Nəsirbəyov tarda “Rast” muğamını tam, ustalıqla ifa etmişdir. Məktəbin illik hesabat konserti Azərbaycanın musiqi həyatının böyük uğuru, inkişafın ilk mərhələsi idi, əlbəttə ki, təhsil sahəsində. 1927-ci ildə Məmməd Bakı Musiqi Texnikumunda təhsilini davam etdirir. Azərbaycan xalq musiqisinin əsaslarını Üzeyir Hacıbəyli, vokal fənnini Marqarita Kolotova, bəstəkarlıq üzrə Nikolay Xeyf, orkestrləşməni isə Stefan Ştrasser tədris edirdilər. 1932-ci ildə Məmməd Nəsirbəyov Pyotr Çaykovski adına Moskva Konservatoriyasında professor Litinskidən kompozisiya və polifoniyadan dərs alır. Bir ildən sonra Bakıya qayıdır və Bakı Konservatoriyasında Leapold Rudolfun, Pyotr Ryazanovun, Boris Zeydmanın sinfində təhsilini davam etdirir. Azərbaycan xalq musiqisinin əsaslarını isə yenə də Üzeyir bəydən öyrənir.
Xırdayarpaq şümşad
İstifadəsi
Canlı çəpər yaradılmasında,bordür salınmasında istifadə edilir.
Məmməd Nəsirbəyov
Həyatı
Məmməd Nəsirbəyov təhsil aldığı illər ərzində skripka, fortepiano, valtorna alətlərində çalmağı öyrənir. 1940-cı ildə o, Ü.Hacıbəyli adına Bakı Konservatoriyasının bəstəkarlıq fakültəsini müvəffəqiyyətlə bitirir.
Məmməd Nəsirbəyovun bəstəkarlıq yaradıcılığı müxtəlif janrlarda yaratdığı maraqlı əsərlərlə zəngindir.
“Elementar musiqi nəzəriyyəsi”, “Homofon musiqi formasının öyrənilməsində sistemli rəhbərlik”, “Alətşünaslıq və orkestrləşdirmə məsələləri üzrə ensiklopedik lüğət”, “Azərbaycan xalq musiqisi ladlarının quruluşu və münasibətləri cədvəli”, “Musiqi təlimi” elmi-nəzəri kitabları musiqi nəzəriyyəsi sahəsində tədqiq olunan əvəzsiz, dəyərli əsərlərdəndir.
Məmməd Nəsirbəyovun zəngin yaradıcılıq irsi tədqiqatçılarımız tərəfindən dərindən araşdırılmalı və bu əsərlər vaxtında olduğu kimi, konsert salonlarında, tədris, elmi müəssisələrdə istifadə olunmalıdır. Çünki bu əsərlər zəngin musiqi xəzinəmizin diqqəti cəlb edən dəyərli nümunələridir. Məmməd Nəsirbəyovun əmək fəaliyyəti Azərbaycan musiqi həyatının quruculuq illərinə təsadüf edir. Üzeyir Bəyin sevimli tələbəsi kimi gənc Məmməd bu quruculuq işlərində yaxından iştirak edir. 1920-1922-ci illərdə Üzeyir Bəyin təşəbbüsü ilə Siyasi İdarənin nəzdində Azərbaycan Xalq Çalğı Alətləri Orkestri yaradılır. Orkestrin tərkibi 70 nəfər musiqiçidən və 10 nəfər tanınmış xanəndə, müğənnilərdən ibarət idi. Məmməd bu orkestrdə tarzən vəzifəsində çalışırdı. Orkestr əsasən hərbi və dəniz donanması hissələri üçün konsertlər verirdi. Gözəl, lirik tenor səsə malik olan, artıq musiqiçi kimi püxtələşən Məmməd 1919-1924-cü, 1930-1932-ci illərdə opera teatrında əvvəl xor artisti kimi, sonra isə solist kimi fəaliyət göstərir. Üzeyir Hacıbəylinin “Arşın mal alan” musiqili komediyasında Əsgərin ariyasını müvəffəqiyyətlə ifa edir. 1931-1937-ci illərdə Radio Komitəsində solist kimi çalışır.
Nəsirbəyov yeni nəsil musiqiçilərin yetişdirilməsinə, təhsilinə diqqətlə yanaşaraq sonrakı illərini pedaqoji fəaliyyətə həsr etmişdir. O, Bakı şəhərinin dağlıq hissəsində 1, Suraxanıda 5, Maştağa kəndində 11 saylı uşaq musiqi məktəblərinin yaradılmasının təşəbbüskarı və fəal iştirakçısı olmuşdur. Bu məktəblərdə direktor vəzifəsində işləyərək həmin məktəbləri təşkil etmiş, eyni zamanda, musiqi nəzəryyəsi fənnini tədris etmişdir.
Məmməd Nəsirbəyov musiqi məktəbində təhsil alan şagirdləri həvəsləndirmək məqsədi ilə onların evlərinə gedir, öz vəsaiti hesabına onları musiqi ədəbiyyatı ilə təmin edir, musiqi alətlərini təmir edirdi. Bu işlərə onun əməkhaqqının 1/3 hissəsi gedirdi. O, pedaqoji, teatr texnikumlarında, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda ardıcıl olaraq pedaqoji fəaliyyətini davam etdirmiş, gənc musiqiçilərin təhsilinə hər zaman diqqətlə yanaşmışdır.
Böyük Vətən Muharibəsi illərində o, dəfələrlə Bəstəkarlar İttifaqı və İncəsənət İşləri üzrə İdarə tərəfindən hərbi hissələrə ezam olunmuş, əsgərlərə patriotik, döyüş ruhlu mahnılar öyrədərək onları qələbəyə səsləmişdir.
Məmməd Həsən oğlu Nəsirbəyov SSRİ Ali Sovetinin Prezidiumunun qərarı ilə 6.06.1945-ci ildə Böyük Vətən Müharibəsi illərində əməyinə görə medalla təltif olunmuşdur. Onun yaradıcılığı müxtəlif fəxri-fərmanlarla, medallarla qiymətləndirilmişdir.
Nəsirbəyovlar ailəsi, eləcə də bu nəsil ilə yaxın qohum olan Rza Təhmasib, Məmmədhüseyn Təhmasib, Əli Sultanlı, Müzəffər Nəsirli Azərbaycan incəsənətində, ədəbiyyatında öz layiqli imzalarını atmışlar.
Elçin Novruzov
Həyatı
Elçin Novruzov 9 avqust 1989-cu ildə Rusiyanın Voronej şəhərində anadan olmuşdur. 1996-2005-ci illərdə Masallı rayon Hüseynhacılı kənd tam orta məktəbində təhsil almışdır. 2005-2007-ci illərdə Ə.Məmmədov adına Öncəqala kənd tam orta məktəbində təhsilini davam etdirmişdir.
Hərbi xidməti
Elçin Novruzov 2007-ci ildə Hava Hücumundan Müdafiə qüvvələrinin sıralarında hərbi xidmətdə olmuşdur. Hərbi xidmətini Qaradağ rayonunun Şıxov qəsəbəsində yerləşən "N" saylı hərbi hissədə keçmişdir.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Elçin Novruzovi 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü olaraq iştirak etmişdir. Füzulinin azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Elçin Novruzov Füzuli rayonu istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. 16 noyabr 2020-ci ildə Masallı rayonunun Hüseynhacılı kəndində dəfn olunmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elçin Novruzov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyi, sona qədər döyüşdüyü və tapşırıqların yerinə yetirilməsində fərqləndiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli sərəncamına əsasən Elçin Novruzov ölümündən sonra "Döyüşdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Qadının üç yaş dövrü (roman)
Roman sadə və rəsmli olmaqla iki üz qabığı ilə nəşr edilib. Romanın adı və üz qabığındakı rəsm Qustav Klimtin 1905-ci ildə çəkdiyi "Qadının üç yaş dövrü"en adlı rəsm əsərindən götürülüb. Üz qabığın dizaynı Sitarə Xəlilovaya məxsusdur. Romanın arxa üz qabığında Qustav Klimtin Öpüş və İlqar Tofiqoğlunun "Əsli və Kərəm" rəsm əsərlərindən istifadə edilib.
Məzmun
"Qadının üç yaş dövrü" romanı bir gənc qızın sevgi, aldanma, özünütanıma, məsuliyyət, azadlıq hissləri ilə tanışlığını nəql edərkən, digər tərəfdən də yüz illik müddət ərzində üç qadının həyatını və bu həyatlar arasındakı bağları, ağrı-acıları, ümumiyyətlə, həyat və ölüm mövzularını müzakirə-yə açıq qoyur.
“Qadının üç yaş dövrü”ndə oxucu Qərb və Şərq mədəniyyətlərini təmsil edən Qustav Klimtin “Qadının üç yaş dövrü” rəsm əsəri və “Əsli və Kərəm” dastanı ilə yenidən qarşılaşacaq, insan həyatının əvvəlki mədəniyyət nümunələri ilə necə səsləşdiyinə bir daha şahid olacaq.
Mikəndi (Kəleybər)
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 184 nəfər yaşayır (32 ailə).
Kumminqtonit
Kumminqtonit — mineral, amfibol, (Mg,Fe2+)7×[OHïSi4O11]2.
Haqqında
Kumminqtonit - qrünerit izomorf sıranın üzvü. Tərkibində 10-70 mol. % xalis maqneziumlu komponent (kupfferit) olur. Növ müxtəlifliyi: maqnezial kumminqtonit (90-70% kupfferit), kumminqtonit-asbest, dannemorit, montazit, tirodit, manqan - kumminqtonit.
Şammi Kapur
Şammi Kapur bir Hindistan aktyoru və rejissorudur. Aktyorluq fəaliyyətinə 1948-ci ildən başlamışdır. Məşhur hind aktyoru Rac Kapurun qardaşı olan sənətçi 14 avqust 2011-ci ildə 79 yaşında Mumbayda böyrək çatışmazlığı səbəbiylə öldü.
Avtura cümə məscidi
Bamat Giray Hacı Mitayev adına Avtura cümə məscidi (Эвтара Бамат-Гири-Хьаьж цIарах дина маьждиг) — Çeçenistan Respublikasının Şali rayonunun Avtura kəndindəki əsas məscid. Avtura kəndinin mərkəzi hissəsində yerləşir. Məsciddə eyni vaxtda 5000-ə qədər insan ibadət edə bilər.
Tarixi
1883-cü ilə qədər Avtura kəndində 13 məscid, o cümlədən, əsas Cümə məscidi və 12 məhəllə məscidi fəaliyyət göstərirdi.
Bamat Giray Hacı Mitayev (1838–1914) — çeçen təbliğatçısı, xalq arasında — çeçen virdlərindən birinin banisi, Çeçenistanda Qadiriyyə hərəkatının təşəbbüskarı Kunta Hacı Kişiyevin müridi. Bamat Giray Hacı Mitayev XX əsrin əvvəllərində Çeçenistanın görkəmli siyasi xadimi Əli Mitayevin atasıdır.
2014-cü ilin oktyabrında Avtura kəndində Çeçenistan Respublikasının rəhbəri Ramzan Kadırovun iştirakı ilə mərkəzi məscidin tikintisi üçün bönüvrə qoyulması mərasimi baş tutdu. Məhəmməd peyğəmbərin doğum günündə tikinti işlərinə başlanıldı. 22 dekabr 2015-ci ildə məscidin təntənəli açılışı olmuşdur.
Memarlığı
250px|thumb|left|Avrura kəndində XIX əsrdə olan köhnə məscid Avtura cümə məscidin memarlığı iki üslubu — klassik Osmanlı memarlığını və Bizans üslubunu birləşdirir. Memarlıq İstanbuldakı Sultan Əhməd məscidinə əsaslanır. Məscidin özünün sahəsi 1822 kvadratmetrdir. O, iki mərtəbəli binadır. Dini binanın günbəzlə birlikdə hündürlüyü 22 metrdir. 4 minarənin hündürlüyü 45 metrdir. Məscidin kənarlarında olan hər minarənin iki eyvanı var. Məscid 5000 nəfər üçün nəzərdə tutulub. Onun qarşısında cığırları olan böyük park salınıb, kompleksin ümumi sahəsi yaşıl qazonlarla birlikdə 2,5 hektardır.
Cümə məscidi dəmir-betondan tikilmiş, xarici və daxili divarları möhkəm daş olan travertinlə işlənmiş monolit tikilidir. Məscidin daxilində ərəb xəttatlığı sənətindən istifadə olunub. Məscidin günbəzləri və divarları Qurani-Kərimdən ayələrlə rənglənmiş, sənətkarlar tərəfindən məscidin memarlıq üslubunun ümumi ornamentinə məharətlə toxunmuşdur.
Məscidin divarındakı dua hissəsi — ağ mərmərdən hazırlanmış mehrab, namaz zamanı möminlərə istiqaməti göstərən Məkkəyə doğru baxır. Məscidin xalçası ənənəvi çeçen rəng çalarlarını milli ornamentlərlə birləşdirir. Şeyx Bamat Giray Hacı məscidinin oval sərdabələri minlərlə kaşı ilə bəzədilib. Hər bir naxış icrasında unikaldır və icranın mürəkkəbliyinə baxmayaraq, tamamilə simmetrikdir. Mərkəzi günbəzin altında "Svarovski" daşları ilə bəzədilmiş 6 metrlik qızılla örtülmüş çilçıraq yerləşir.
Şeyx Bamat Giray Hacı Mitayevin Ziyarətgahı məscidin yerləşdiyi küçənin kənarında yerləşir.
Fars şahzadəsi: Zamanın qumları (film, 2010)
Fars Şahzadəsi: Zamanın qumları — Mayk Nyuell tərəfindən çəkilən ABŞ filmidir. Film ilk dəfə olaraq 9 may 2010-cu il tarixində London premyerasında göstərilmişdir.