cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Çarpazlama
Çarpazlama — Süni intellektin alt qolu olan Genetik alqoritmlərdə istifadə olunan əsas əməliyyatlardan biridir.
Yeni gen düzülüşünün yaranması prosesidir ki, hansı ki, yeni gendə xromosomların bir qismi birinci gendən, digər qismi ikinci gendən gəlir.
Genetik alqoritmlər yaradılarkən hansı vəziyyət daha sərfəli olacaqsa, o şəkildə də çarpazlama əməliyyatı həyata keçirilir. Məsələn çarpazlanacaq yerin seçimi, birdən çox yerdə çarpazlamanın aparılaması və.s kriteriyalar əməliyyat sırasında nəzərə alınır.
Bunlardan bəziləri aşağıda verilmişdir.
Pseudaulacaspis pentagona
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Xarici quruluşu
Mərdəkan dendrarisində tut və söyüd bitkisi üzərində aparılan müşahidələrə əsasən, dişi fərdinin bədəni oval formada, sarı və ya açıq limon rəngində, uzunluğu 1,0-1,5 mm olmaqla çanağın altında yerləşir. Qanadları və ayaqları yoxdur. Dişi fərdin çanağı 1,5-2,5 mm uzunluqda, ağ-sarımtıl rəngdə olmaqla girdə və yastıdır. Erkək fərdi dişi fərddən fərqləndirən, onun sarı rəngdə bir cüt qanadlara malik olmasıdır. Erkəklərin nimfal çanağı ağımtıldır, uzunsovdur, 1 sürfə çanaqcığına malikdir ki, bu da çanağın baş tərəfində yerləşir. Yanlarda 2 ədəd uzunsov nov vardır. Sürfə çanağı çox yumşaq olub, içərisində erkək fərdlər inkişaf edir. Yetkin erkək fərdlər qanadlıdır, 3 cüt ətrafa, bığcığa və gözlərə malikdir. Uzun kopulyativ aparat aydın görünür. Rəngi sarımtıl narıncı rənglidir. Bədənin ölçüsü 0,7-1,0 mm-dir (cinsi orqan bura daxil deyildir). Erkəyin inkişafı nimfal çanağın altında gedir, yetkin halda çanağın altından (arxa tərəfdən) çıxır və ucurlar.
Həyat tərzi
Abşeron şəraitində dişi fərdlər, 8-140C temperaturda aprel ayının əvvəli və ortalarında yumurta qoymağa başlayırlar.Yumurta qoyma prosesi təxminən 30-40 gün davam edir. Çanağının altında yumurtalar olan dişi fərdlərə mayın sonuna qədər təsadüf olunur. Yumurtadan 6-8 günlük inkişafdan sonra “avara sürfələr” çıxır. Yumurtaqoyma aprelin axırı, mayın əvvəlinədək davam edir. May ayının ortalarında yumurtalardan sürfələr çıxmağa başlayır və 12-14 gün davam edir. Abşeronda tut ağacı üzərində ildə 3 nəsil verir. Zərərvericinin mayalanmış dişi fərdləri qışlayır. Martın sonundan etibarən həşəratlarda oyanma başlanır. Bədən yavaş-yavaş böyüyür, yumurta hüceyrələr formalaşır. Yumurtalar oval formadadır, rəngləri müxtəlifdir – açıq sarı, tünd sarı və narıncı rənglidir. Bu yumurtalar ucları ilə bir-birinə yumşaq ağ rəngli mumla yapışaraq zəncirlər əmələ gətirir. Adətən zəncirlərdə yumurtaların sayı 10-12 ədəd olur. Beləliklə Abşeron yarımadasında 3 nəsil verir. Bir dişi fərd yaşadığı müddətdə 150-dən 200-ə qədər yumurta qoya bilir. Yumurta oval formada olmaqla ağ, sarımtıl və bir də narıncı rəngdə, dişi fərdin bədəninin alt hissəsində olur.
I nəslin sürfələrinə mayın II ongünlüyündə təsadüf ounur, sürfələrin kütləvi cıxışı mayın II ongünlüyünün sonunda başlanır. "Avara sürfələr" yastı oval formadadır, aktiv hərəkət edirlər. Gözlərə, ətraflara və bığcığa malik olur. Yumurtanın rəngindən asılı olaraq çıxan "avara sürfələr" də ağımtıl sarı, sarı və narıncı rəngdə olur. Bu nəticələr ədəbiyyat məlumatları ilə də təsdiq olunur.
Sürfələr aktiv hərəkət edir, bir neçə saatdan 1-2 günə qədər aktiv hərəkətdə olurlar. Avara sürfələr bitkinin yeni açılmış pöhrələrinə dırmaşır, bitkinin şirəsini sormaq üçün əlverişli yer axtarırlar. Sonra sürfələr bitkiyə yapışır, ətraflar, bığcıqlar itir, mum saplar ayrılaraq ilkin çanaqcıq yaranır. Dişi fərdlər əsasən bitkinin cavan zoğlarına, yeni pöhrələrinə yapışır, erkək fərdlər isə qismən yaşlı zoğlara, budaqlara yapışır. Ağımtıl sarı rəngli sürfələrin çanaqcığı ağımtıl şəffaf, narıncı rəngli sürfələrin çanaqcığı isə qızılı rəngdə olur. Tamamilə bitkinin zoğ və budaqlarını örtərək bütöv kaloniyalar yaradır ki, bu kaloniyalarda erkək fərdlərin nimfal çanaqları dişilərin üstünü örtərək onların müxtəlif parazitlərlə yoluxmasını çətinləşdirir.
I yaşlı sürfələr 15-18 günlük inkişafdan sonra II yaşlı sürfələrə çevrilir. Artıq mayın 3-cü, iyunun 1-ci ongünlüyündə erkək və dişi fərdlər bir-birindən kəskin fərqlənir. Bu dövrdə dəyirmi ağ çanaqlı dişi fərdləri və uzunsov, bir tərəfi tamamilə sərbəst ağ çanaqlı erkək fərdləri bir-birindən asan ayırmaq olur. Ümumiyyətlə yeganə növdür ki, hələ yumurta mərhələsində yumurtalar müxtəlif rəngdə olur: ağımtıl sarı, sarımtıl, sarımtıl narıncı rəngli. Yumurtanın rəngindən asılı olaraq çıxan avara sürfələr də ağımtıl sarı, sarı, narıncı rəngdə olur.
Partenogenez çoxalması mümkün deyildir. Erkək fərdlərlə cütləşməyən dişi fərdlər yumurta qoya bilmirlər. Ağımtıl sarı rəngli sürfələrin çanaqcığı ağımtıl şəffaf, narıncı rəngli sürfələrin çanaqcığı isə qızılı rəngdə olur. Beləliklə artıq, I yaşlı sürfələrdə cinsi dimorfizm aydın görünür.
İyunun 2-3-cü ongünlüyündə II yaşlı sürfələr dişi fərdlərə çevrilir. Bu dövrdə erkəklərin uçuşu baş verir. Erkəklərin kütləvi uçuşu 15-20 gün davam edir. Bir qisim erkəklərə 30-35 gündən sonra da təsadüf olunur. Erkək fərdlər ağız aparatına malik olmadığından 2-3 gün yaşayırlar. Bunlar dişilərlə cütləşdikdən sonra məhv olur. Dişilər mayalandıqdan sonra yenidən yumurta qoymağa başlayırlar.
İyunun 3-cü ongünlüyü, iyulun 1-ci ongünlüyündə II nəslin inkişafı başlanır. II nəslin yumurta qoyan dişiləri iyunun 3-cü ongünlüyündə yaranır və iyulun ortalarına qədər təsadüf edir. II nəslin erkəkləri avqustun əvvəllərində uçur. İyulun 2-3-cü ongünlüyü, avqustun əvvələrində artıq I və II yaşlı sürfələrdən (70-80%), cavan-yetkin dişilərdən ibarət həşərat koloniyalarına təsadüf olunur. Avqustun 2-3-cü ongünlüyündə III nəslin yumurta qoyan dişiləri yaranır. Erkəklərin uçuşu sentyabrın sonu oktyabrın 1-ci yarısında baş verir.
Yayılması
Şərqi Asiya mənşəlidir, vətəni Çin, Koreya, Yaponiya sayılır. Sonralar bu zərərverici bitkilərlə subtropik iqlimə malik Avropa dövlətlərində yayılmışdır. Hazırda nəinki subtropik iqlimli, eləcə də mötədil iqlimə malik dövlətlərdə də yayılaraq əksər ağac və kolların aqressiv düşməninə çevrilmişdir. ABŞ, Almaniya, Bolqarıstan, Fransa, İtaliya, İngiltərə, İsveçrə, İspaniya, Macarıstan, Yunanıstan, Gürcüstan, Əfqanıstan, İran, Suriya, Türkiyə, Yaponiya, Çin, Azərbaycan.
Tumurcuq fırfırası
Tumurcuq fırfırası — Buğumayaqlılar tipinin Kəpənəklər və ya pulcuqluqanadlılar dəstəsinin Yarpaqbükənlər fəsiləsinə aid olan növ.
Xarici quruluşu
Kəpənəyin qanadları açılmış halda 14–18 mm-dir. Ön qanadları ağ-sarımtıl olmaqla kənarlarına yaxın parlaq gözcük yerləşir. Tırtılı boz-qəhvəyi rəngdə olub, 9–12 mm-dir. Pupu açıq qəhvəyidir, uzunluğu 7–10 mm-dir.
Həyat tərzi
Zərərverici orta yaşlı tırtıl mərhələsində ağac gövdəsinin qabığı altında ağ baramacıq içərisində qışlayır. Yazda aprel ayının axırlarında havanın orta temperaturu 10–12oC olduqda qışlama yerlərindən çıxan tırtıllar əvvəlcə tumurcuqlarla, sonra isə təzəcə açılmış yarpaqların damarsız hissəsi ilə qidalanırlar. Tırtılların qidalanması 15–20 gün çəkir. May ayının axırlarında, ağacların çiçəklənməsi dövründə, tırtıllar budaqların qabığı altında, bəzən də bir neçə yarpağın saplaqlarının birləşdiyi yerdə, möhkəm hörülmüş ağ barama içərisində puplaşırlar. Pup dövrü 12–15 gün çəkir. İyun ayının birinci ongünlüyündə puplardan kəpənəklər çıxmağa başlayır. Göründüyü kimi, kəpənəklərin uçuş müddəti ayrı-ayrı illərdə rayonlar üzrə dəyişir. Müşahidələr və hesablamalar göstərmişdir ki, 2008–2010-cu illərdə kəpənəklərin sayı az olmuşdur. Bu illərdə Abşeron bölgəsində kəpənəklərin uçuşu iyun ayının birinci və ikinci ongünlüyünə təsadüf etmişdir. Uçuş müddəti 80–85 günədək olur. Kəpənəklər yumurtalarını tək-tək, yarpağın alt səthinə qoyurlar. Bir dişi fərd 160–165-ə qədər yumurta qoyur. Ukraynada bəzək bitkilərindən başqa giləmeyvə və meşə bitkilərinə də zərər verir. Ukrayna şəraitində bir dişi fərd 150 yumurta qoyur. Qoyulmuş yumurtalardan, 8–12 gün sonra I nəslin tırtılları çıxmağa başlayır. Tırtıllar ilk əvvəl bir neçə yarpağı ifraz etdikləri saplarla birləşdirərək onların arasında yaşayır və yarpağın lətli hissəsi ilə qidalanırlar. Bəzən meyvələri də zədələyirlər. Tırtılların qidalanma müddəti avqust ayının axırı və sentyabr ayının ortalarınadək başa çatır. Bu müddət ərzində tırtıllar 3–4-cü yaşa çataraq qışlamaya gedirlər. Onlar ağacların gövdə qabıqları altında qışlayırlar. Abşeronda ildə bir nəsil verir. Tumurcuq fırfırasının entomofaqlarını aşkar etmək məqsədilə onun 500 tırtılını və 300 pupunu şüşə qablarda bəsləyərək (tırtıllar qidalandırılmaqla), onlardan neçəsinin parazitlərlə yoluxduğu müəyyən edilmişdir.
Yayılması
Keçmiş SSRİ-nın Avropa hissəsi, Orta Asiya, Şərqi Sibir, Uzaq Şərq, Asiya, Afrika, Amerika, Çin, İran, Azərbaycan.
İvana Miloş
İvana Miloş — karyerasını AGİL Novarada davam etdirən xorvatiyalı blokçu.
Karyerası
İvana Miloş peşəkar karyerasına 2001-ci ildə öz ölkəsinin voleybol komandası olan Riyekada başlamışdır. Onun bu klubda çıxış etməsində bir sıra səbələr var idi. Başlıca amil isə doğma şəhərində oynamaq istəyi idi. Öz komandasına bağlılığı ilə seçilən Miloş doqquz il bu klubda voleybol oynamışdır. Bu müddət ərzində o, 4 dəfə Xorvatiya çempionluğuna, 5 dəfə isə kubokuna yiyələnmişdi.
2009-cu ildə Xorvatiya milli voleybol komandası ilə birlikdə Peskara şəhərində keçirilən Aralıq dənizi oyunlarında bürünc medal qazanaraq yığma komandadakı ən böyük uğurunu qazanmışdı.
2010–11 mövsümündə karyerasını Azərbaycanda davam etdirən voleybolçu bunun onun arzusu olduğunu söyləmişdi. O, sözügedən mövsümdə İqtisadçı ilə Azərbaycan Superliqasının bürünc medallarına yiyələnmişdi.
2011-ci ildə Azərbaycanın digər bir voleybol klubu olan Lokomotivə transfer olunan İvana burada Avropa Qadınlar CEV Çağırış Kubokunu qazanaraq ilk belə uğuruna imza atmışdı.
Növbəti mövsüm Lokomotivdən ayrılaraq Türkiyə klubu Eczacibaşı ilə anlaşan Miloş bu klubda bir oyun belə oynamadan geri dönmüşdü. Daha sonra Volley 2002 Forlinin isti təklifini qəbul edərək legioner həyatını İtaliyada davam etdirmişdi.
2013–14 mövsümündə voleybolçu A1 Seriyasında keçmiş günlərini axtaran adlı-sanlı AGİL Novara komandasından gələn təklifi qəbul edərək Novara şəhərinə yollandı.
Soyqırım
Soyqırımı və ya genosid ( — nəsil и — öldürürəm sözlərindən) – etnik, irqi, dini və ya milli qrupun düşünülmüş və sistematik şəkildə tam və ya qismən məhv edilməsi; kütləvi şiddət forması. Bu, "Soyqırımı cinayətinin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında" Konvensiyanın (SCQACK) 2-ci maddəsində "milli, etnik, irqi və ya dini qrupu tamamilə və ya qismən məhv etmək niyyəti ilə törədilmiş aşağıdakı hərəkətlərdən – qrup üzvlərini öldürmək; qrup üzvlərinə ciddi fiziki və ya mənəvi ziyan vurmaq, qrupun tam və ya qismən fiziki məhvi məqsədilə qrupda həyat şərtlərini düşünülmüş şəkildə aşağı salmaq; qrupda olacaq doğumların qarşısını almaq üçün tədbirlər görmək; (və) uşaqları bir qrupdan zorla digər qrupa köçürmək – biri" kimi nəzərdə tutulmuşdur.
SCQACK-nın preambulasında soyqırım yalnız "beynəlxalq hüquq üzrə, BMT-nin mahiyyətinə və məqsədlərinə zidd, sivil dünya tərəfindən cinayət hesab olunan cinayət" hesab edilmir, həmçinin "bütün tarixi dövrlərdə soyqırım bəşəriyyətin amansız böyük itkisi" sayılır.
Beynəlxalq hüquq normalarına görə, soyqırım törətmiş şəxslərin cinayət mühakiməsi və cəzalandırılması labüddür. Beynəlxalq hüquq soyqırım cinayətinin anlayışını müəyyən etməklə yanaşı, həmin cinayəti törətmiş şəxslərin məsuliyyətini də müəyyənləşdirir. Belə ki, Soyqırım Cinayətinin Qarşısının Alınması və Cəzalandırılması haqqında Konvensiyanın 5-ci maddəsinə əsasən, iştirakçı dövlətlər soyqrım cinayətini törətməkdə təqsirli olan şəxslərin cəzalandırılması üçün təsirli tədbir görməlidirlər. Konvensiyanın 6-cı maddəsinə görə həmin şəxslər dövlətin ərazisində səlahiyyətli məhkəmələrdə mühakimə olunmayıbsa, beynəlxalq məhkəmə tərəfindən mühakimə edilməlidir.
Hansı tarixi hadisələrin soyqırım, hansıların isə daha az kriminal və ya qeyri-insani əməl olduğunu müəyyən etmək çətindir. Soyqırım ittihamlarının cərəyan etdiyi demək olar ki, hər bir hadisədə müxtəlif mövqelərin tərəfdarları faktların geniş müxtəlif versiyalarını təşviq edərək hadisənin şərhlərini və detallarını qızğınlıqla müzakirə edirlər. Soyqırımı ittihamı sözsüz ki, tam aydın olmur və demək olar ki, həmişə ziddiyyətlər olur. Aşağıdakı soyqırımıların və soyqırım iddialarının siyahısı da bu kontekstdə anlaşılmalı və bu subyektlər barəsində son söz kimi qəbul edilməməlidir.
Soyqırımın alternativ anlayışları
"Soyqırım" sözünün müvafiq tərifi barədə bir çox debatlar keçirilir. SCQACK-da soyqırımın hədəfi kimi sosial və siyasi qrupların istisna olunması bəzi tarixçilər və sosioloqlar tərəfindən tənqid edilmişdir, məsələn, Hassan Kakar "Sovet müdaxiləsi və Əfqan cavabı: 1979–1982" kitabında bildirir ki, soyqırımın beynəlxalq tərifi çox məhduddur, bura siyasi və ya soyqırım törədən tərəfindən müəyyən olunan hər hansı qrup da əlavə olunmalıdır və Frenk Çok və Kurt Conassondan sitat gətirir: "Soyqırım soyqırımı törədənin müəyyənləşdirdiyi bir qrupun dövlət və ya başqa hakimiyyətin məhv etməyə çalışdığı birtərəfli kütləvi qırğınının bir formasıdır." Beynəlxalq hüququn soyqırıma verdiyi hal-hazırkı təriflə razılaşmayan bəzi tənqidçilər qeyd edirlər ki, bu tərifə Stalinin qismən təsiri olub, buna görə də orada siyasi qruplar nəzərdə tutulmayıb.
R.C.Rammelə görə soyqırımın 2 müxtəlif mənası var. Ənənəvi məna hökumət tərəfindən insanların milli, etnik, irqi və ya dini mənsubiyyətinə görə qətlidir. Leqal məna beynəlxalq razılıqla SCQACK-da ifadə olunub. Bura həmçinin doğumların qarşısının alınması və uşaqların zorla bir qrupdan digərinə köçürülməsi kimi öldürməklə əlaqəli olmayan elə hərəkətlər daxildir ki, qrupun məhvinə yönəlib. Əsas məna ənənəvi məna kimidir, bundan əlavə bura siyasi opponentlərin hakimiyyət tərəfindən öldürülməsi və başqa beynəlxalq qətllər daxildir. Bu qarışıqlıqdan yayınmaq üçün Rammel 3-cü məna üçün demosid ("democide") terminini yaratmışdır.
1490-cı ildən əvvəl
Adam Cons özünün "Soyqırım: Ətraflı giriş" kitabında izah edir ki, tarix boyu insanların başqa qrupları yad kimi görmə qabiliyyətləri olub, Çok və Conassondan sitat gətirir: "Tarixi və antropoloji insanların özləri üçün həmişə bir adları olub. Əksər hallarda bu ad "xalq" olub və hər hansı yolla özlərindən daha keyfiyyətsiz hesab etdikləri başqa adamlara qarşı bu ad üzərində sahibliklərini yaradıblar. Xalq və bəzi başqa cəmiyyətlər arasındakı fərqlər din, dil, metod, adətlər və sairə ilə bağlı xüsusilə böyük olduğundan digərləri adi insana nisbətdə daha az qiymətləndirilib – kafirlər, barbarlar və ya hətta heyvanlar." (Çok və Conasson, "Soyqırımın tarixi və sosiologiyası", səhifə 28)
Cons davam edir: çox az xalq başqa bir qrupla daha rahat yaşaya bilir, çünki yadlar insandan daha aşağı qiymətləndirilir və buradan qısa bir arqument əldə edirlər ki, bizim yaşaya bilməmiz üçün onlar və ya biz məhv edilməliyik. Bu qiymətləndirmədən sonra Cons belə davam edir: "Frenk Çok və Kurt Conassonun erkən araşdırmalarında qeyd edildiyi kimi çətinlik ondadır ki, belə tarixi qeydlərin mövcudluğu ikibaşlı və qeyri-mötəbərdir. Belə ki, bu gün tarix bəzi sadiq "obyektiv" faktlarla, onu yazanın öz rəhbərini tərifləmək məqsədinə xidmət edən hesablamalarına və öz ilahlarının daha ali olmasını əsaslandırmaqla yazılır."
Antik dövr alimləri soyqırım (genosid) və cinslərin öldürüldüyü gendersidi fərqləndirirlər, lakin uşaqlar (xüsusilə qızlar) və qadınlar qalib cəmiyyətə daxil edilirdilər. Cons qeyd edir ki, "Çok və Conasson tarixi hadisələrin geniş səpkili təsnifatını aparırlar; Assuriya imperiyasının e.ə. I minilliyin I yarısındakı talanları, Peloponnes müharibələri zamanı (e.ə. V əsr) melosların Afina tərəfindən məhv edilməsi, Fukididin "Melian dialoqu"nda göstərdiyi gendersid çıxışlar."
Yel Universitetindən Ben Kiernan III Pun müharibəsinin sonunda Karfagenin dağıdılmasını "İlk Soyqırım" kimi qələmə verir.
Tiele xalqına qarşı Xue Renguinin (614–683) kütləvi qırğın törətdiyi deyilir.
Yeni araşdırmalara görə Amerikan cənub-qərbində Anasazi qrupu təxminən 800-cü ildə baş vermiş soyqırım nəticəsində məhv edilmişdir. "Bu adamların hər birinin tarixi (o cümlədən Amerika hindiləri) qonşu tayfalar arasında demək olar ki, fasiləsiz mübarizə seriyasıdır" – Lüdvik Krjivitski qeyd edir. Müəllifə görə irokezlər Erini "məhv etmiş", İllinoysu "qarət" etmişdilər.
Erik Marqolisə əsaslanan Cons qeyd edir iki, 13-cü əsrdə monqol atlıları Çingiz xanın başçılığı ilə bütöv xalqları xarabalıq və sümüklərdən başqa heç nə qoymadan öldürən soyqırım törədiciləri idilər. O, əmr vermişdi ki, Tata monqollarını və Buxarada Kankalis kişilərini öldürsünlər. Rozanna Klass monqolların Əfqanıstandakı siyasətini soyqırım kimi təqdim edir. Monqolların Avropa işğalları zamanı sağ qalmış rahib Rocerius işğalın soyqırım əlamətindən başqa qeyd edirdi ki, monqollar xüsusilə alçaldılmış qadınlarla "rahatlıq tapırdılar". Çin bundan əhalisinin kəskin azalması kimi ziyan gördü. 1195-ci ildə Şimali Çinin əhalisi 50 milyon olaraq hesablanmış, 1235–1236-cı illərdəki birinci monqol siyahıyaalmasında isə bu rəqəm yalnız 8,5 milyon olmuşdu.
Amerikalılar
1490-cı ildən Xristofor Kolumb Amerikaya ayaq basandan Birləşmiş Ştatlar hərbisi tərəfindən Vaunded Nidə 1890-cı il Siu qırğını törədilənə qədər Qərb yarımkürəsinin yerli əhalisi birbaşa səbəb kimi əsasən xəstəliklərə görə azalaraq 100 milyondan 1,8 milyona düşmüşdür. Yalnız Braziliyada yerli əhali Kolumbaqədərki dövrdə olan 3 milyon nəfərdən 300 min nəfərədək azalmışdır (1997).
Alimlər indi müxtəlif zidd faktorlar arasında yerli amerikalıların azalmasının birbaşa başlıca səbəbinin epidemik xəstəliklər olduğuna inanırlar. Avropalıların və afrikalıların ilk təmasından sonra ölən Yeni Dünya sakinlərinin 90–95%-i Köhnə Dünyanın çiçək, qızılca kimi xəstəliklərindən ölmüşdülər. Bəzi hesablamalar yerli amerikalıların ölümünün səbəbinə fantastik ölçüdə (80–90%) çiçəyin səbəb olduğunu göstərir.
Hələ də yüksək səviyyədə müzakirə olunan ən əhəmiyyətli informasiyalardan biri də Amerikanın yerli əhalisinə qəsdən etnosid kimi bilərəkdən xəstəliklərin bioloji silah olaraq tətbiq olunmasıdır. Bu ittiham ilk dəfə Ceffri Amhörstün başçılıq etdiyi Britaniya qüvvələrinə qarşı irəli sürülüb. Hər bir halda onun komandanlığı ilə bakterioloji hərbin tətbiqinə aid cəmi bir sənəd var.
Devid Stannard özünün "Amerika holokostu" kitabında qeyd edir ki, Amerikanın yerli əhalisinin məhvi avropalılar və onların varisləri tərəfindən "soyqırım zənciri"ndə dünya tarixinin ən kütləvi soyqırım aktıdır. Stannardın iddiası "bu, təbii olmayan, yerinə yetirilən dəqiq kindir" deyən Uord Çörcill tərəfindən davam etdirilmişdir. Stannardın 100 milyon ölü iddiasına etirazlar olmuşdur, çünki o, bu rəqəmi təsdiqləmək üçün heç bir demoqrafik göstərici verməmiş və buna görə də o, zorakılıq nəticəsində ölənlərlə xəstəlik nəticəsində ölənlər arasında fərq qoymamışdır. Latın Amerikalı və Florida Beynəlxalq Universitetinin professoru Nobl Devid Kuk, açıqlanması Kolumbun Amerikaya səyahətinin 500-cü ildönümünə təsadüf edən Stanfordun rəqəminə əsaslanmış və bununla əhali azalmasının izahının Qara Əfsanə kimi qeyri-məhsuldar növünə qayıtmışdır. "Köhnə və Yeni Dünyaların əlaqəyə başlamasından sonrakı bir əsr ərzində həlak olmuş yəhudiləri öldürmək üçün həddən az ispan var idi."
2003-cü ildə Venesuela prezidenti Huqo Çavez çağırış etdi ki, Latın Amerikalılar Kolumb Gününü qeyd etməsinlər. Çavez Kolumbu İspaniya tərəfindən yerli amerikalıların kütləvi soyqırımına yol açmaqda ittiham edib.
Amerikalı yazıçı, keçmiş Rodeziya alimi Devid Kammen kolonial amerikalıların yerli amerikalılara və Avstraliyanın aborigenlərə tətbiq etdiyi siyasəti onları "sözün tam anlamında qəddar, ikiüzlü, fürsətcil və hətta soyqırımçı" adlandıraraq qiymətləndirib.
Amerika Birləşmiş Ştatları
Yerli amerikalılarla avropalılar arasında hərbi konfliktin birbaşa nəticəsindən ölən insanların sayını buna dair dəqiq qeydlər hər zaman saxlanılmadığından müəyyən etmək çətindir. Amerika-hindi müharibələrinin dağıntılarına dair müxtəlif statistikalar irəli sürülür. Qreqory Miçno tərəfindən irəli sürülmüş diqqətəlayiq məlumatda öhdəliklərin "birbaşa nəticəsi olan" rəqəmlərin qeydiyyatından istifadə edib, bu hesablamalara əsasən 1850–1890-cı illər üçün "bu sorğuda 21586 bədbəxt hadisə cədvəlləşdirilmişdir, burada hərbi heyət və mülki şəxslər 6596 (31%), hindi bədbəxt hadisələrinin cəmi 14990 (69%) olaraq hesablanmışdır. Buna baxmayaraq, Miçno bildirib ki, o, "demək olar ki, hər bir işdə ordu hesabatlarından istifadə edib" və "bu məlumatda bədbəxt hadisələrin sayı ordu hesabatları ilə mahiyyət etibarilə ziddiyyət təşkil edir."
"Allah, acgözlük və soyqırım: əsrlərlə Holokost" kitabında Qrenke Çeroki "Göz yaşı hekayəsi"nə münasibətdə Çok və Conassondan sitat gətirir ki, "Çeroki deportasiya aktı bu gün əlbət ki, bir soyqırım aktı hesab olunmalıdır." 1830-cu il "Hindilərin sürgün aktına" əsasən "Göz yaşları hekayəsi" həyata keçirilmiş və 17000 çeroki və onların təxminən 2000 qara qulu öz evlərindən köçürülmüşlər. "Göz yaşları hekayəsi" nəticəsində ölən adamların sayı barədə müxtəlif hesablamalar var. Bir hissədə köçmədə iştirak edən amerikalı həkim və missioner Elizur Batler 4000 ölü hesablamışdır.
Argentina
Yens Anderman qeyd edir ki, bu kampaniyanın indiki mənbələri göstərir ki, bu, Argentina hökumətinin yerli tayfalara qarşı soyqırımı olmuşdur. Digərləri hesab edir ki, bu kampaniya aborigenlərin xüsusilə o qrupuna qarşı yönəlmişdi ki, onlar ağ hökumətə tabe olmaqdan imtina edir və mülki metis qəsəbələrinə hücumlar edirdilər. Sonuncu arqument isə bundan ibarətdir ki, "Səhra İstilası" qırmaq üçünmü həyata keçirilib? Adətən belə ifadə olunur: "sivilizasiya, yoxsa soyqırım?"
Avstraliya
19-cu əsrin əvvəllərində Van Dimen torpağında, indiki Tasmaniya adasında Britaniya kolonistləri ilə Tasmaniya yerliləri arasında Qara Müharibə olmuşdur. Xəstəliklər və digər faktlarla birlikdə konflikt Tasmaniyanın yerli əhalisinə dağıdıcı təsir etmiş və Tasmaniya yerliləri qırılmışdır. 1780–1870-ci illər arası çiçək xəstəliyi yerlilərin ölməsinin yeganə səbəbi olmuşdur. Tarixçi Ceffri Bleyni 1830-cu il Tasmaniyası haqqında deyir: "Onların çoxunu çiçək öldürürdü, lakin hərbi və fərdi zorakılıq da dağıdıcı idi."
Fransa
1986-cı ildə Reynald Seşer "Fransız soyqırımı: Vandeya" adlı ziddiyyətli kitab yazdı, orada o, iddia edir ki, Fransa İnqilabı dövründə antiklerikal Fransa hökuməti əleyhinə daha çox katolik üsyanı kimi tanınan Vandeya üsyanı zamanı (1793–1796) Fransa respublika hökumətinin fəaliyyəti ilk müasir soyqırım idi. Özünün siyasi və dini bağlantılarına əlavə olaraq, Seşerin iddiaları Fransada müasir Fransa tarixi alimləri arasında çox səs-küyə səbəb olmamışdır. Həm Fransada, həm də xaricdə dövrün əsas cərəyanı daxilində çap olunmuş məqalələr Seşerin iddialarını rədd edir. Klod Lanqlua (Fransa İnqilabı Tarixi İnstitutu) Seşerin iddialarını "kvazi-mifologiya" adlandıraraq lağa qoymuşdur. Kaliforniya Universitetindən Timoti Taket işi belə ümumiləşdirmişdir: "Reallıqda … Vandeya, tərəflərin hər ikisinin – faktiki üsyançıların özlərinin təşəbbüsü ilə törədilmiş sonsuz dəhşətlərlə dolu faciəvi vətəndaş müharibəsi idi. Vandeyalılar respublikaçılardan daha az günahkar deyildilər. Burada soyqırım sözünün işlədilməsi qeyri-dəqiq və namünasibdir." Dublin Kollec Universitetinin tarix professoru Hyu Qou Seşerin kitabını heç bir davamedici təsiri olmayan tarixi təftiş cəhdi hesab edir. Piter Makfi respublika hökumətinin funksiyaları ilə kommunist totalitarizmi arasında ümumiliklərin təsdiqi də daxil olmaqla Seşeri kəskin tənqid edir. Makfi öz fikirlərini Seşerin çoxsaylı şübhəli fərziyyələri və qüsurlu metodologiyası ilə izah edir. Belə ki, bu müharibə vandeyalıların yox, kral tərəfdarı olan vandeyalıların əleyhinə idi, hökumət respublikaçı vandeyalılara dəstək verirdi; royalist ordu tamamilə məğlub edildikdən sonra kampaniya başa çatdı – əgər məqsəd soyqırım olsaydı, onlar davam edər və asanlıqla əhalini qırardılar; oxucu Vandeyada respublikaçılara qarşı royalistlərin törətdiyi vəhşiliklər haqqında səhv informasiya alır, təkrar hekayələr indi faktiki folklor mifləri kimi tanınır, hər iki tərəfdən ölənlər barədə geniş hesablamalara əsaslanmamış və bədbəxt hadisələr "birtərəfli" baş verməyib və s.
Seşer əleyhinə çap olunmuş alimlər sırasında müasir tarix və əlaqəli sahələr üzrə professorlardan Culian Cekson, Fransua Lebrun, Pol Tallonyö, Klod Petitfrer və Jan Klement Martin qeyd edilə bilər.
Piter Makfi deyir ki, Vandeya barışdırıcılığı Birləşmiş Millətlərin SCQACK-da vermiş olduğu soyqırım tərifinə, yaxud Frenk Çok və Kurt Conassonun tərifinə ("Soyqırım soyqırımı törədənin müəyyənləşdirdiyi bir qrupun dövlət və ya başqa hakimiyyətin məhv etməyə çalışdığı birtərəfli kütləvi qırğının bir formasıdır.") uyğun gəlmir, çünki hadisələr vətəndaş müharibəsində baş verib. Buna görə də bu, birtərəfli kütləvi qırğın olmayıb və əhalinin bir hissəsi inqilabi hökumətlə müttəfiq olduğundan İctimai Təhlükəsizlik Komitəsi bütün əhalini qırmağı nəzərdə tutmayıb. Buna baxmayaraq, "Soyqırım və böyük insan hüquqları zorakılıqları"nda Kurt Conasson özü yazır ki, "Hadisəni soyqırım hesab etməmiz üçün səbəblərdən biri də odur ki, niyyət hökumətin bir neçə dekreti ilə yanaşı, generalların da əmrlərində nəzərdə tutulur."
Seşeri dəstəkləyən Adam Cons "Soyqırım: Ətraflı Giriş" əsərində Vandeya üsyanını Seşerdən sitat gətirərək soyqırım hesab edir: "Vandeya üsyanı yalnız son dövrlər "soyqırım" kimi konseptuallaşdırılmış kütləvi qətlə nəzərəçarpan nümunədir" və nə qədər ki, bu, soyqırım kimi beynəlxalq dərəcədə yayılmayıb, bu, konkret qrupun (Vandeya mülki əhalisinin) geniş şəkildə qətlinə uyğun gəlir. Pyer Şoun bunu "ideoloji soyqırım" adlandırmışdır. Soyqırım öyrənilməsi sahəsində ixtisaslaşmış tarixçi Mark Leven Vandeyanı "müasir soyqırımların arxetipi" hesab edir. Digər alimlərdən Frenk Çok, Kurt Conasson, R.C.Rammel, Jan Tulard və Entoni Ceyms kütləvi qırğını soyqırım hesab edirlər. Fransız antikommunist müəllif Stefan Kurtua qeyd edir ki, Lenin Vandeya əhalisini kazaklarla müqayisə edir və onları məmnuniyyətlə "müasir kommunizmin ixtiraçısı" Qrakx Baböfün (qraf Baböf) proqramının təsirinə alaraq 1795-ci il hadisələrini Vandeya əhalisinə qarşı "demosid" (Demosid –soyqırım, siyasi qırğın, kütləvi qırğın daxil olmaqla bir nəfərin və xalqın hökumət tərəfindən qırılmasıdır en:Populicide) kimi xarakterizə edir.
Britaniya tarixçisi Rut Skur qeyd edir ki, respublikaçıların Vandeyada gəmi toplarından atəş açmaqla kütləvi edamlar və kütləvi suda batırmalar kimi hərəkətləri insanlıq əleyhinə cinayətlər kimi təfsir olunur və bununla onlar özlərinin öncüllük etdikləri Avropa insan hüquqları qanunvericiliyi qarşısında bu gün hesabat verməli olardılar. Ziddiyyətlə razılaşaraq Fransa İnqilabı üzrə mütəxəssis Mişel Vovel qeyd edir: "Franko-fransız soyqırımı üzərində formalaşdırılmış bütün ədəbiyyat Vandeya müharibəsi haqqında dəhşətləri ifadə edən riskli hesablamalara başlayır: 128000, 400000 … niyə də 600000 yox? Mövzu üzrə mütəxəssis olmamasına baxmayaraq Pyer Şanu kimi tarixçilər lənətlənmiş mühakimənin inkişafı qarşısında böyük mənəvi avtoritetlərinin bütün ağırlığını qoyur və mövzuya əsaslandırılmış şəkildə baxmaq cəhdini buraxırlar." Rocer Prays oxşar məsələni yazır: "Mühafizəkar media tərəfindən dəstəklənən Pyer Şanu kimi bəzi tarixçilər nasist soyqırımı kimi təqdim etdikləri Vandeyada əksinqilabi hərəkat repressiyalarını təsvir edərkən tələfatı çox şişirdirlər. Bu, əsasən qeyri-tarixi və zəruri isterik münasibət yalnız bizim zəmanəmizin reaksiya hüququ siyasətinin təzahürü kimi anlaşıla bilər." Ferens Feher şərh edir ki, Seşer "demək olar ki, tamamilə aşkar olmayanlar əsasında" nəticə çıxarır.
Seşer 1991-ci ildə çap olunmuş "Yəhudilər və vandeyalılər: bir soyqırımdan digərinə" nəşrində royalist vandeyalılərın taleyini nasist Almaniyasındakı yəhudilərin taleyi ilə müqayisə etməklə kifayət qədər zidd mövqe ortaya qoyur.
Filippin
"Biz soyqırımı ödəyirik: Filippində ABŞ-nin qısa tarixi" məqaləsindən görünür ki, "Siyasi İşlər"in (özünü maliyyələşdirən virtual jurnal, "Marksist virtual düşüncə") 2005-ci il dekabr buraxılışında Konnektikutda Filippin Mədəni Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru E.San Xuan Jr. qeyd edir ki, 1899–1902-ci illər Filippin-ABŞ müharibəsi və Sakit okean kampaniyası zamanı Birləşmiş Ştatlar tərəfindən başladılmış özünün Sakit okean proqramının tərkib hissəsi olan, bir milyondan çox filippinlinin həyatı bahasına başa gəldiyi iddia olunan əməliyyatlar təşkil edilmiş soyqırımdır.
1901-ci ilin noyabrında "Philadelphia Ledger"in Manila müxbiri yazırdı: "İndiki müharibə qansız deyil. Bizim adamlar kəmfürsətdirlər, onlar kişilər, qadınlar, uşaqlar, məhbuslar və əsirlər, fəal üsyançılar və şübhəli şəxslərə qədər öldürürlər, belə fikir hakimdir ki, filippinlilər itlərdən də aşağıdırlar." Birləşmiş Ştatlar ordusunun 1906-cı ildə Moro Krater kütləvi qırğınında iştirak etmiş generalı Leonard Vud filippinli müsəlmanları ümidsiz fanatiklər hesab edərək onların hamısının məhvinə çağırmışdı.
Filippin kampaniyası haqqında "New York Review of Books"da məktublaşarkən Qor Vidal general C.Franklin Bellin Amerika qüvvələrinin yalnız Luson adasında 600 000 kişi, qadın və uşağın öldürülməsinə görə məsuliyyət daşıdığını yazdığı şəxsi raportunu müzakirə edərkən deyir: "Əgər bu, soyqırım siyasətidirsə (sözün lüğəti mənasında heç bir sirli hərf yoxdur), bu, real nəticə olana qədər davam edəcək."
Filippin bədbəxtliklərinə dair hesablamalar hələ də yüksək səviyyədə mübahisəli və siyasiləşdirilmiş rəqəmlərdir. Bunun diskussiya və analizləri Con M. Geytsin "Filippində müharibə qurbanları" Sakit okean icmalında yerləşdirilib. Hesablanıb ki, 34 min Filippin hərbçisi və 200 mindən çox mülki şəxs bilavasitə və ya dolayısı ilə müharibənin nəticəsində, əksəriyyəti də əsasən müharibənin sonuna yaxın yayılan vəba epidemiyasına görə həyatını itirib. Enkarta ensiklopediyasındakı başqa bir hesablamaya əsasən 200–600 min filippinli və ən azı 5000 amerikalı müharibədə ölüb. Müharibədə qələbəni bəyan edən Sakit okean proqramı (1902–1913) ərzində daha çox ölən olub. Bir hesabata görə Filippində bütün ölənlərin sayı 1,4 milyondan çoxdur.
Alman Cənub-Qərbi Afrikası
1985-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı üçün hazırlanmış, lakin qəbul edilməmiş Vayteker (Witaker) raportuna görə 1904–07-ci illərdə Alman Cənub-Qərbi Afrikasında Herero və Namaqua (indiki Namibiya) soyqırımı dövlət tərəfindən təşkil olunmuş ilk soyqırım idi. Herero həmçinin 20-ci əsrdə soyqırıma məruz qalan ilk etnik qrup olub. Alman generalı Lotar fon Trotanın başçılıq etdiyi qəddar yerüstü kampaniyada bütün Herero əhalisinin 80%-i, Nama əhalisinin isə 50%-i öldürülmüşdür. Ümumilikdə 10000 nama ilə birlikdə 24 mindən 100 minədək herero həlak olmuşdur.
İrlandiya
3 krallığın müharibəsinin (1639–1651) sonuna doğru ingilis "bud parlamenti" (Rump Parliament) işğal etmək, ölkənin katolik əhalisindən qisas almaq və II Karla loyal olan royalistlərin İngiltərəni qorxutmaq üçün İrlandiyadan baza kimi istifadə etməsinin qarşısını almaq üçün Yeni Model Ordunu İrlandiyaya göndərdi. Oliver Kromvelin başçılığı ilə yaradılan, sonra digər parlament generallarının komandanlığına keçən Yeni Model Ordu bunu həyata keçirdi. Bu müharibə İngiltərə Parlamenti üçün bir-neçə başqa əlaqəli obyektlərə də malik idi. Parlamentarilərlə döyüşə cəlb olunan irland ailələrinin torpaqlarının cəza kimi müsadirə olunması həyata keçirilmişdi. Bu, I Yelizavetanın İrlandiyanın protestant qəsəbələrini həvəsləndirən siyasətinin davamı oldu, çünki Yeni Model Ordu əsgərlərinə – əhəmiyyətli dərəcədə geri ödəniş edə biləcək protestant kişilərə – müsadirə olunmuş irland torpaqlarını ödəmək daha çox sərf edirdi, nəinki nağd ödəmə.
Keçid idarəçiliyi dövründə (1651–1660) bu siyasət, məqsədi bütün irland torpaqlarını ingilis əllərinə vermək olan və 1652-ci ildə qəbul olunmuş "İrlandiya qəsəbəsi Aktı" ilə davam etdirilmişdir. Təcili müharibə məqsədləri və İngiltərə parlamentarilərinin uzunmüddətli siyasəti yeni protestant mühacirlərə yol açmaq üçün ingilislərin irland katolikləri İrlandiyanın qərb ucqarlarına köçürməyə cəhd etməsi ilə nəticələndi. Bu siyasət Kromveli simvolizə edən "Cəhənnəmə və ya Konnauta" deyimi ilə ifadə edildi və tarixçilər tərəfindən soyqırım olmasa da, etnik təmizləmə kimi xarakterizə olundu. Böyük irland aclığı illərində İrlandiya yalnız öz 9 milyonluq əhalisini yox, 18 milyon əhaliyə kifayət edəcək qədər ərzaq, kətan, yun istehsal edirdi. Bu baxımdan tarixçilər hesab edirlər ki, aclıq süni olub və yemək qıtlığına əsaslanmayıb, əksinə Britaniya hökuməti irland məhsulunun ixracını təşkil etmək üçün limanları bağlamadı. Con Mitçelin dediyi kimi "Tanrı kartof zərərvericilərini göndərdi, ingilislər isə aclıq yaratdılar."
İllinoys Universitetinin beynəlxalq hüquq üzrə professoru Frensis A. Boyl 1996-cı il 2 mayda Nyu-Cersi Xolokost Təhsili üzrə Komissiyasına rəyində göstərib ki, hökumət zorakılığı SCQACK-nın 2-ci maddəsinin a, b və c bəndlərini pozaraq soyqırım törədib. O qeyd edir ki, "Aydındır ki, İrlandiya kartof aclığı dövründə – 1845–1850-ci illərdə Britaniya hökuməti İrlandiyada ümumi olaraq irland xalqı adlandırılan milli, etnik və irqi qrupun bir hissəsinin məhvinə yönəlmiş böyük aclıq siyasətini həyata keçirmişdir." Hüquq professoru Çarlz E.Rays da 2-ci maddəyə əsaslanaraq oxşar rəy vermişdir ki, hökumət soyqırım törədib.
Soyqırım iddiasının məzmununa münasibətdə Belfast doğumlu və Kembric təhsilli tarixçi Piter Qrey belə yekunlaşdırır ki, Birləşmiş Krallıq hökumətinin siyasəti "düşünülmüş soyqırım deyildi", lakin doqmatik imtina təsdiq edir ki, bu, "minlərlə insana 1 ölüm cəzası kəsən" səhv siyasət idi. Viskonsin-Medison Universitetində tarixçi olan professor Ceyms S. Donnelli Jr. yazır: "… mənim də fikrim belədir ki, əgər soyqırım törədilməyibsə, onda xeyli irlandın soyqırımına bənzəyən təmizləmə ərzində və nəticəsində baş verənlər nə idi?"
Qeydlər göstərir ki, aclıq dövründə İrlandiya ərzaq ixrac edirdi. İrlandiya 1782–83-cü illərdə aclıq yaşayarkən limanlar bağlanmışdı ki, İrlandiyada irland mənşəli ərzağı irlandlar yesin. Yerli ərzaq qiymətləri dərhal düşmüşdü. Tacirlər ixracın qadağan olunmasının əleyhinə lobbiçilik edirdilər, lakin hökumət 1780-ci illərdə onların etirazlarını yatırmışdı. 1840-cı illərdə heç bir belə ixrac qadağası olmadı.
İrland Aclığı mövzusunda aparıcı mütəxəssislərdən olan Vudhem-Smit "Böyük aclıq: İrlandiya 1845–1849"da yazırdı: "… 2 ölkənin münasibətlərində heç bir acıqlı, qisas zəminində təxribat baş verməmişdir, belə ki, İrlandiya xalqının aclıqdan öldüyü bütün dövr ərzində böyük həcmdə ərzağın İrlandiyadan İngiltərəyə ixrac olunması mübahisəsizdir."
İrlandiya 5 illik aclıq dövründə xalis ərzaq ixracatçısı kimi qaldı. Buna baxmayaraq Vudhem-Smit aclığın soyqırım sayılması ilə razılaşmır: "Bu bəlalar irland xalqını məhv etmək planının tərkib hissəsi deyildi, insanlar ona görə buna düçar oldular ki, lord Con Rasselin hökuməti nəticələr qarşısında fövqəladə acizlik nümayiş etdirib fəaliyyət göstərmədi. Bu, dəfələrlə elan olunub ki, Britaniya hökumətinin xəsisliyi aclıq dövründə insanların əzab çəkməsinə əsas səbəb olub, həmçinin xəsislik aclığı əhəmiyyətli dövrə qədər aparıb, lakin kütlük, burnundan uzağı görməmək və inkarçılıq ehtimal ki, buna daha çox yardım edib."
Buna baxmayaraq irland meteoroloqu Ostin Burk Vudhem-Smitin bəzi hesablamalarını müzakirə etmiş və qeyd etmişdir ki, 1846-cı ilin dekabrı ərzində idxal demək olar ki, iki dəfə artıb. O, belə hesab edir ki, "bu, kənar sualdır ki, 1846-cı ildə kartof məhsulunun olmamasından yaranan çatışmazlıq İrlandiyadan taxılın ixracına qadağanın sadə məqsədəuyğunluğu ilə aradan qaldırıla bilməzdi."
İrlandiya tarixçisi Kormak O’Qrada 2 əsasla aclığın soyqırım hesab olunması ilə razılaşmır: birincisi, o yazır ki, "soyqırıma qətl niyyəti daxildir və deyilməlidir ki, hətta günümüzün ən qərəzli və irqçi şərhçiləri də bu məsələdə irland xalqının qırılmasını görmürlər" və Ağ Evdəki bir-çox insanlar "İrlandiya üçün daha yaxşı günlərə ümid edirlər" və ikincisi, soyqırım iddiaları "mərkəzi və yerli, ictimai və fərdi çağırış cəhdləri ilə üzərindən keçilir və ya inkar edilir." Kormak hesab edir ki, fikir verməmək soyqırımdan daha asandır. 19-cu əsrin əvvəllərində zəifləmiş 8–9 milyonluq irland xalqı aclıq zamanı emiqrasiya və aclıqdan 4 milyona düşmüşdür.
Soyqırım üzrə alim V.D.Rubinşteyn Kormakla razılaşır. O, özünün "Soyqırım" kitabında belə yazır: "İrlandiya Aclığı soyqırıma misal kimi göstərilə bilməz, lakin 19-cu əsr Britaniyasının ən xoş saatı da sayıla bilməz."
Rusiya İmperiyası
Rusiya çar imperiyası təxminən 100 il Şimali Qafqazın şimal-qərbində çərkəzlərə qarşı onların Qara dəniz sahilindəki daimi mövqelərini ələ keçirmək üçün mübarizə aparıb. Bir əsrlik müharibələrdən, cəhdlərin davamlı uğursuzluğundan sonra çar əmr etdi ki, Şimali Qafqazın bütün müsəlman əhalisi köçürülsün. Bu hadisə çərkəzlər arasında faciə kimi tanınır və digər Qafqaz xalqlarına Türkiyəyə məlum olduğu qədər yaxşı məlumdur. Çərkəzlərin, qərb tarixçilərinin (Kolarusso, Çarlz Kinq və b.), türklərin və çeçenlərin iddialarına görə sözün müasir anlamında 1860-cı illərin hadisələri iqtisadi mənada güclü bir dövlətin tələblərinin təmin edilməsi üçün bütöv bir əhalinin məhv edildiyi, müasir tarixin ilk "modern" dəhşətli soyqırımlarından biridir. Bir-çox tarixçilər kimi Antero Leytzinger ilkin olaraq "Turkistan News"da nəşr olunmuş "Çərkəz soyqırımı" adlı məqaləsində yazırdı ki, bu soyqırım 19-cu əsrdə çar Rusiyası tərəfindən çərkəzlərə qarşı törədilmiş, demək olar ki, tamamilə unudulmuş və 19-cu əsrin ən böyük soyqırımı olmuşdur. Təxminən 1–1,5 milyon çərkəz öldürülmüş, çarın əmri ilə müsəlman əhalisinin əksəriyyəti (müsəlman osetinlər və kabardinlər istisna olmaqla) əsasən Osmanlı İmperiyasına deportasiya olunmuş, bu, digər 1,5 milyon çərkəzin sürgün olunmasına səbəb olmuşdur. Bu xalqın 90%-i məhv və ya deportasiya edilmişdir. Çərkəzlər Osmanlı hökuməti tərəfindən alət kimi görülür və narahat ərazilərdə və milli qəriblikdə – Ermənistanda, ərəb regionunda, Balkanlarda məskunlaşdırılırdılar. O vaxt müstəqil olan Balkan dövlətlərinin, xüsusən Serbiya və Bolqarıstanın siyasəti nəticəsində əksər çərkəzlər öldürüldü.
1994-cü ilin mayında keçmiş Rusiya prezidenti Boris Yeltsin elan etdi ki, çar hökumətinə qarşı müqavimət qanuni olub, lakin o, "çar hökumətinin soyqırım təqsirini" tanımadı. 1997 və 1998-ci illərdə Kabardin-Balkar və Adıgey liderləri Dumaya vəziyyəti yenidən qiymətləndirmək və zəruri üzrxahlığı təmin etmək barədə müraciət göndərdilər. 2006-cı ilin oktyabrında Rusiya, Türkiyə, İsrail, İordaniya, Suriya, ABŞ, Belçika, Kanada və Almaniya adıgey təşkilatları Avropa Parlamentinə adıgey (çərkəz) xalqının soyqırımının tanınması barədə müraciət məktubu göndərdi. 2005-ci ilin 5 iyununda Rusiya Federasiyasında müxtəlif çərkəz xalqlarının nümayəndələrini birləşdirən təşkilat olan Çərkəz Konqresi Moskvanı çarizmin çərkəzlərə qarşı siyasətini təşkil olunmuş soyqırım kimi əvvəlcə etiraf etməyə, sonra isə tanımağa çağırdı. Onların müraciətində diqqət çəkilmişdir ki, "Çarizmin rəsmi sənədlərinə əsasən 400 mindən çox çərkəz öldürülmüş, 497 mini Türkiyəyə sürgün olunmuş, yalnız 80 mini öz doğma torpaqlarında sağ qalmışdır." Hərəkat "Çərkəz soyqırımı"nın tanınması kampaniyasına başlayıb. Hər bir halda, soyqırım tanınsa da, tanınmasa da, ermənilərin və yəhudilərin işində olduğu kimi çərkəzlər Rusiyanın əli ilə qəddar sürgünləri və qətlləri görür və çərkəz kimliyinin mərkəzi hissəsi kimi bundan ziyan çəkirlər.
Çin sülalələri
Bir-çox Min generalları və rəsmiləri döyüşən azlıqların və dövlətlərin uşaqlarını kütləvi qırmış və xədim kimi işlətmək üçün axtalamışlar. Soyqırımlardan sonra Bo xalqı demək olar ki, yoxa çıxdı. Onlar Min ordusu tərəfindən kütləvi qətl ediliblər və yoxa çıxmış hesab edilirlər. Buna baxmayaraq Bonun bir neçə nümayəndəsi 2005-ci ildə Siçuanın Xinvenq regionunda tapılmışdır.
Böyük Çin səddinin qərb qurtaracağından İndiki Qazaxıstanın şərqinə qədər və indiki Qırğızıstanın şimalından Sibirin cənubuna qədər uzanan ərazidə (hal-hazırda bu ərazi Sinszyan adlanır) yaşamış Dzunqar (Zunqar) monqolları Çini qorxu altında saxlayan köçəri imperiyalardan sonuncusu olub və 17-ci əsrin əvvəllərindən 18-ci əsrin ortalarına qədər mövcud olub. 1680-ci ildə başlanmış hərbi münaqişələrdən sonra dzunqarlar 1750-ci illərin sonunda Mancu Qin sülaləsindən (1644–1911) asılı vəziyyətə salındı. Bəzi alimlərin hesablamalarına əsasən xəstəliklərin və "yalnız Zunqar dövlətinin yox, zunqarların xalq kimi tamamilə məhv olunmasına hesablanmış" hərbi siyasətin nəticəsində 1755–1758-ci illər arası Dzunqar əhalisinin təxminən 80%-i və ya 500–800 min nəfər öldürülmüşdür. Baxmayaraq ki, 19-cu əsr Çin hesabatlarına əsasən 40%-dək dzunqar əhalisi çiçək xəstəliyi nəticəsində ölmüşdür, tarixçi Piter Perdü göstərir ki, dzunqarların azalması Qianlong imperiyasının açıq qırğın siyasətinin nəticəsi olmuşdur. "Kütləvi qırğının məqsədli istifadəsi"nin müasir alimlər tərəfindən geniş şəkildə inkarına baxmayaraq, Perdü bunu "etnik soyqırım" adlandırmış və göstərmişdir ki, bu, Çinə şimal-qərb cəbhəsindəki problemlərin 1 əsrlik həlli üçün "son həll" variantı olmuşdur. Soyqırımın öyrənilməsi sahəsində ixtisaslaşmış tarixçi Mark Leven qeyd edir ki, dzunqarların qırğını "mübahisəli 18-ci əsrin mükəmməl soyqırımı" idi.
1915–1950-ci illər
1915-ci ildə, I Dünya müharibəsi zamanı Antanta qüvvələri Osmanlı İmperiyası hökumətinə imperiya ərazisində müttəfiqlərə qarşı törədildiyi iddia olunan kütləvi qırğınlarla bağlı nümayəndələr göndərəndə "İnsanlıq əleyhinə cinayətlər" konsepsiyası beynəlxalq münasibətlər sisteminə daxil edildi.
Osmanlı İmperiyası
1915-ci il 24 mayda müttəfiq qüvvələr (Britaniya, Fransa və Rusiya) ilk dəfə başqa hökumətə bu rejimin özünün xristian azlıqlarını, o cümlədən erməniləri, assuriyalıları, yunanları və b. təqib etməsinə münasibətdə aşkar surətdə "insanlıq əleyhinə cinayət" ifadəsini ehtiva edən birgə bəyannamə verdilər. Bir-çox tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu hadisələr türk dövlətinin Gənc Türklər tərəfindən yönləndirilən planlaşdırılmış etno-dini təmizləmə siyasətinin tərkib hissəsidir.
Birgə bəyannamədə deyilirdi: "Türkiyənin bəşəriyyət və sivilizasiya əleyhinə bu yeni cinayətlərini görərək, Müttəfiq Hökumətlər ictimaiyyətə açıq olaraq keçid hökumətinə (Gənc türklərə) elan edir ki, onlar bu kütləvi qırğınlarla əlaqəli olduqca Osmanlı hökumətinin bütün cinayətlərinə görə fərdi məsuliyyət daşıyacaqlar."
Ermənilər
Qərbdə "erməni soyqırımı" adı ilə tanınan hadisələrə münasibətdə Türkiyə soyqırım ifadəsini qəbul etməyərək, onları zərurətdən doğan deportasiya və bu prosesin icrası zamanı yol verilmiş təşkilati səhvlər səbəbindən qəsd məqsədi olmadan baş verən hallar kimi qəbul edir.
Qərbdə bu hadisələr zamanı ölən ermənilərin cəmi sayı 1–1,5 milyon arası götürülsə də, Türkiyə həmin dövrdə bu ərazilərdə o qədər erməninin yaşamadığını bildirir.
Dünyadakı erməni təşkilatlarının aktiv fəaliyyəti nəticəsində bu məsələ tarixçilərdən siyasətçilərin müzakirəsinə keçib və bəzi ölkələrin parlamentləri, aralarında Fransa, Argentina və Rusiyanın da olduğu 15 dövlət 1915-ci il hadisələrinin "soyqırım" adlandırılması ilə razılaşıb. Hətta 2006-cı ilin 12 oktyabrında Fransa qanunvericiləri I Dünya müharibəsi vaxtı və sonra Türkiyədə ermənilərin soyqırım hesab olunan kütləvi qətlini inkar etməyi cinayət hesab edən qanun layihəsini təsdiq etdilər. Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi bu qərarın Türkiyə-Fransa əlaqələrinə "ağır zərbə vurduğunu" və "böyük narahatçılıq yaratdığını" ifadə etmişdi.
2005-ci ildə Türkiyə bu hadisələrin soyqırım olub-olmaması barədə məsələlərə işıq salmaq məqsədi ilə türklərdən, ermənilərdən və başqa millətlərdən olan tarixçilərdən ibarət tərkibdə birləşmiş tarix komitəsinin yaradılmasını təklif etmişdir. Türkiyənin Baş naziri Rəcəb Tayyb Ərdoğan bildirib ki, "Türkiyə araşdırmaların nəticələri ilə üzləşməyi arzu edərdi."
Yunanlar
I Dünya müharibəsi zamanı və ondan dərhal sonra (1914–1923) Osmanlı imperiyasında yunan əhaliyə qarşı soyqırım törədildiyinə dair iddialar da mövcuddur. Assurlar və ermənilər kimi yunanların da Gənc Türklər tərəfindən kütləvi qətllərə, qırğınlara, ölüm yürüşlərinə məruz qalmalarına qərb tarixçiləri arasında qəbul edilmiş faktlar kimi baxılır. Digər diplomatlar arasında Corc V. Rendel də atəşkəs sonrası dövrdə yunanların kütləvi qətllərini, deportasiyalarını qeyd edir. Bu təqiblərin nəticəsi olaraq yüz minlərlə Osmanlı yunanının ölə bilmə ehtimalı hesablanır.
Dersim zazaları
Dersim kütləvi qətlləri dedikdə Türkiyənin cənub-şərq ərazilərində 1937–38-ci illərdə 65–70 min ələvi zazanın öldürülməsi və minlərlə ələvi zazanın da sürgün olunmasını özündə ehtiva edən Dersim depopulyasiyası nəzərdə tutulur. Türkləşdirmə siyasətinin əsas komponenti əhalinin kütləvi köçürülməsi idi. Bu kontekstdə əsas siyasi sənədə – 1934-cü il tarixli köçürülmə haqqında qanuna istinad edərək Dersimdə həyata keçirilən siyasət ilk yoxlama işi kimi yerli əhaliyə fəlakətli nəticələrə başa gəldi.
Sovet İttifaqı
Sovet İttifaqında baş vermiş qeyri-təbii kütləvi ölümlər haqqında bir-neçə sənədli mənbə var. Bunlara 1920-ci və 1930-cu illərin əvvəllərində olmuş geniş Sovet aclıqları və etnik azlıqların deportasiyaları daxildir. Rusiya vətəndaş müharibəsi zamanı bolşeviklər Don kazaklarına qarşı soyqırım kampaniyası həyata keçirdilər. Ən real hesabata əsasən 1919–1920-ci illərdə 3 milyon əhalidən 300–500 mini öldürülmüş və sürgün edilmişdir. 1932–33-cü illər Sovet aclığı Ukraynaya, Qazaxıstana və Rusiyanın bəzi sıx məskunlaşmış regionlarına təsir etmiş, Ukraynada "Qolodomor" adlandırılmışdır. Aclığa 1933-cü ildə Ukraynada, Qazaxıstanda, Şimali Qafqazda və Rusiyanın digər əyalətlərində yığımın tamamilə müsadirəsi və kəndlilərə özləri üçün çox cüzi ərzaq saxlanılması səbəb olmuşdur. Hesablamalara görə bütün Rusiyada 10 milyon, o cümlədən Ukraynada 7 milyon, Şimali Qafqazda 1 milyon və digər bölgələrdə daha 1 milyon insan ölmüşdür. Regionlara hər hansı yardım və qidanın daxil olmasının qadağan olunması da buna təsir etmişdir. Prezident Yuşşenkonun rəhbərliyindəki Ukrayna dövləti bunun beynəlxalq aləmdə soyqırım aktı kimi tanınmasına cəhd etmişdir. Bu hərəkət Rusiya hökuməti və Ukrayna parlamentinin bəzi üzvləri tərəfindən etirazla qarşılanmışdır. 2006-cı ilin noyabrında Kiyevdə Qolodomoru soyqırım kimi tanıyan 10 digər dövlətin siyahısı olan böyük bir lövhə ilə anım mərasimi keçirilmişdir: Avstraliya, Argentina, Gürcüstan, Estoniya, İtaliya, Kanada, Litva, Polşa, ABŞ, Macarıstan. Ukrayna məhkəməsi 2010-cu il 13 yanvarda İosif Stalini, Vyaçeslav Molotovu, Lazar Kaqanoviçi, Stanislav Kozyoru, Pavel Postişevi, Vlas Çubarı və Mendel Xatayeviçi soyqırım törətməkdə təqsirli bildi. 2010-cu ildə Moskvanın rəsmi mövqeyi belə oldu ki, aclıq baş verib, lakin bu, etnik soyqırım olmayıb, hal-hazırkı Rusiyayönümlü Ukrayna prezidenti Viktor Yanukoviç bu mövqeyi dəstəkləmişdir.
2009-cu ildə Polşa Ukraynadan 1940-cı ildə Sovet NKVD-si tərəfindən 20 min polyak rəsmisinin öldürüldüyü, Polşanın intellektualların, rəsmilərin, mülkədarların və başqalarının bütöv bir sinfindən məhrum edildiyi Xatın kütləvi qətliamının məqsədlərini göstərən sənədləri almışdır. Stalinist deportasiyalar olduqca ziddiyyətli olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsi dövründə və sonra xüsusilə Şimali Qafqazdan bir-çox etnik azlıqlar bir qayda olaraq qətliamlarla Sibirə sürgün olunmuşlar. Əksər hallarda hədəf qruplar nasistlərlə əməkdaşlıqda ittiham olunurdular. Bəzi hallarda bu, həqiqət idi, məsələn kalmıklarda, lakin digər hallarda, məsələn, çeçenlərdə etibarsız idi.