cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Matsudo
Matsudo — Yaponiyanın Kanto regionunda yerləşən Çiba prefekturasında şəhər.
Ev nandinası
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Cinsin yeganə təmsilçisidir.
Təbii yayılması
Təbiətdə növün arealı Çin və Yaponiyanı əhatə edir. Şimali Amerikada mədəni şəraitdə becərilir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 5-6 m-ə çatan, silindrik, zərif çətirli və düz dayanan, az budaqlanan yan zoğlu həmişəyaşıl ağac və ya koldur. Zoğların qabığı açıq qonur-bənövşəyi, sonradan boz-qonur, uzununa şırımlıdır. Kök sistemi uzun deyil. Tumurcuqların uzunluğu 1 sm, biz, yanlardan yapışıqlı, yaşılımtıl-qonur və ya qırmızımtıl pulcuqlu, paralel damarcıqlıdır. Yarpaqların uzunluğu 30-40 sm olub, budaqların yuxarı hissəsində yığılmışdır, ümumi görünüşü üçkünc, mürəkkəb, cüt olmayan-lələkvaridir. Xırda yarpaqları parlaq, rombvari, lansetvari, ucu biz, uzunluğu 10 sm-dək, eni 2,5 sm olub, tünd-yaşıldır. Payızda qırmızı-qonur və qırmızı olur, yazda qonurlaşır. Saplaqların uzunluğu 10-15 sm, bünövrəsi enli, xırda yarpaqların saplaqlarının uzunluğu isə 1-3 sm-dir. Çiçək qrupunun uzunluğu 20-40 sm olan, uc süpürgədir. Çiçəklərin diametri 6 mm, spiral yerləşmiş 3 sarı-ağ ləçəklər kasayarpaqlarını əmələ gətirir, nektarlıqları 3 və ya 6 ədəddir. Giləmeyvələri parlaq qırmızı, bəzən ağ, diametri 8 mm olub, ucu bizdir. İyun-iyulda çiçəkləyir. Sentyabr-oktyabrda meyvə verir. Oduncağı sarımtıl-qonurdur. Toxumla, kök zoğları, qələmlərlə və calaqla çoxaldılır.
Ekologiyası
Rütubət və işıqsevən bitkidir. Dağ yamaclarında bitir.
Azərbaycanda yayılması
Abşeronda, Gəncədə, Sumqayıtda və digər şəhər və rayonlarda mədəni şəraitdə park və bağlarda becərilir.
İstifadəsi
Dekorativ bitkidir. Qrup və tək əkinlərdə istifadə edilir.
Müqəddəs Şupxalişay
Müqəddəs Şupxalişay - Alban Həvari kilsəsinin V-VI əsrlərdə yaşamış Partav arxiyepiskopu.
Həyatı və fəaliyyəti
Adı süryani dilində "İsanın izzəti" mənasına gəlir. Şupxalişay haqqında Alban ölkəsinin tarixində Yerusəlimdən gəldiyi qeyd edilir. 498-ci ildəki Aluen kilsə məclisi barədə sənəddə adı III Vaçaqandan sonra Partav arxiyepiskopu kimi çəkilir. Bundan başqa 506-cı ildə alban ruhanilərinin nümayəndə heyətinin tərkibində erməni katolikosu I Babken (490-515) tərəfindən Dvində (Dəbildə) çağırılmış erməni-alban-iber kilsə məclisində də iştirak etmişdir. Onun nə zaman müqəddəsləşdirildiyi ilə bağlı məlumat yoxdur. Heç bir xristian kilsəsi tərəfindən belə qəbul edilmir.
Katolikosluq ehtimalı
Müqəddəs Şupxalişayın adı Alban ölkəsinin tarixində Müqəddəs Yeliseydən sonra gələn bir katolikos kimi göstərilsə də onun katalikosluq dövrü ziddiyyətlidir. Ümumiyyətlə bəzi tədqiqatçılar onu tarixi şəxs saymırlar. S.X.Ovannesyan göstərir ki, Aluen kilsə məclisinin iştirakçısı Şupxalişay IV əsrdə katolikosluq etmişdir. Şupxalişayın müasiri alban çarı III Mömin Vaçaqan yox, II Vaçaqan olmuşdur, məclis də onun vaxtında çağırılmışdır. S.X.Ovannesyan Alban ölkəsinin tarixində və alban katolikoslarının siyahısında Şupxalişayın adı ilə bağlı ziddiyyətlərin olduğunu qeyd edir. Siyahıda Şupxalişayın adı Maarifçi Qriqorinin nəvəsi Müqəddəs Qriqorisdən (IV əsr) sonra alban katolikosları sırasında verilir, kontekstdə isə o, alban çarı III Mömin Vaçaqanın müasiri (V əsr) və Aluen kilsə məclisinin iştirakçısı kimi təqdim edilir. Alban katolikoslarının siyahısına inanıb mətnin doğruluğunu inkar edən S.X.Ovannesyan Şupxalişayın IV əsrdə katolikos olduğunu qeyd edir. Fəridə Məmmədovaya görə S.X.Ovannesyan Alban ölkəsinin tarixinə əlavə edilmiş alban katolikoslarının siyahısının doğruluğuna tam inanmış və bu siyahıdakı zidiyyətləri tuta bilməmişdir.
Alban ölkəsinin tarixi əlyazmalarının birində və ona uyğun olan nəşrlərdə Şupxalişay birbaşa Qriqorisin varisi kimi qeyd olunur, digər siyahılarda və onlarla əlaqədar nəşrlərdə isə Şupxalişay daha 5 katolikoslarla birlikdə Qriqorisdən əvvəl gəlir.
Fəridə Məmmədova belə hesb edir ki, katolikosların siyahısına yox, Musa Kalankatlının mətninə inanmaq daha düzgündür. Belə ki, III Vaçaqanın müasiri kimi verilmiş Şupxalişay haqqında, III Vaçaqanın özü barədə, habelə Aluen kilsə məclisi barədəki mətnlər VII əsrin sonlarınada və VIII əsrin əvvəllərində yazılmış birinci kitaba daxildir. Lakin Musa Kalankatlının III kitabının sonundakı alban katolikoslarının siyahısı, şübhəsiz, X əsrə qədərki dövrdə yazılmışdır. Beləliklə, sonradan əlavələrə məruz qalmış siyahıda xüsusilə onun ilk alban katolikoslarına həsr olunmuş hissələrində xətalar vardır. Məmmədova fikrini Alban ölkəsinin tarixindən bu istinadla müdafiə edir: ''"Alban katolikoslarının siyahısına sonradan belə bir qeyd əlavə edilmişdir: "Patriarxların adı haqqında həqiqətləri yazmaq lazım idi. Ancaq onların əməllərindən, yaşadıqları dövrdən bəhs edən yadigar, onlardan əvvəlki patriarxların siyahısı, eləcə də vəsiyyətləri qanundan qorxmayanlar tərəfindən yandırıldığına görə, onların olduğu yerlər haqqında məlumat bizə gəlib çatmadığından biz bu siyahını bacardığımız qədər düzgün tərtib etməyə çalışmışıq ki, həmin məsələlərlə məşğul olmaq istəyənlər ondan istifadə edə bilsinlər." İ.Şahxatunyants bunları belə təqdim edir: "...ancaq keşmiş katolikosların əməlləri,yaşadıqları dövr və onların adı haqqında məlumatlar şərəfsizlər tərəfindən yandırıldığından heç biri bizə məlum deyil, buna görə də biz məlumatları yarımçıq da olsa veririk ki, bu məsələlərlə maraqlananlar istifadə edə bilsinlər."''
İ.Şahxatunyantsın verdiyi katolikoslar siyahısı Musa Kalankatlının məlum nəşrlərindən fərqlənir. Burada Şupxalişaydan əvvəl 3 katolikos təqdim edilir:
Fəridə Məmmədovanın fikrincə "Müqəddəs sima" sonradan əlavə olunmuşdur. Onun fikrincə alban katolikoslarının siyahısı Alban kilsəsinin avtokefallığı məsələsi ilə əlaqədar olaraq sonrakı redaksiyalarda külli miqdarda dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Alban redaksiyası Alban kilsəsinin müstəqilliyini, onun patriarxlıq təməlini sübut etməkdən ötrü Şupxalişayı daha 5 katolikosla birlikdə Maarifçi Qriqorinin oğlu Müqəddəs Qriqorisdən irəli çəkdi, erməni redaksiyası isə alban katolikoslarını əlqoymanı ermənilərdən qəbul etdiklərini sübut etməyə çalışmış, bu məqsədlə də siyahıda Şupxalişayı Qriqorisdən sonraya salmışlar. Zaza Aleksidzenin fikrincə "Müqəddəs sima" Maarifçi Qriqorinin təyin etdiyi Satalalı Tomasdan başqası deyil.
Fəridə Məmmədovanın fikrincə, kontekstlərin verdiyi məlumata görə Şupxalişayın adı katolikoslar siyahısında yerləşdirilməlidir. O, alban hökmdarı Yesuagenin (IV əsr) müasir alban katolikosu İyeremiyanın varisi olmuş və özündən sonrakı bir neçə katolikosla bərabər alban katolikosu Ter Abbasdan qabaq yaşamışdır. Sonrakı tarixçilər Kirakos Gəncəli, Mxitar Qoş Şupxalişayın adı ilə bağlı ziddiyyətlərə diqqət yetirmiş, bu şəxsin adının katolikoslar siyahısının əvvəlində verilməsinə şübhə edərək, onun V əsrdə yaşadığını göstərmişlər. Lakin Abbasdan əvvəl katolikosluq mərkəzinin Çolada olduğu, Partava sonradan köçürüldüyünü nəzərə alsaq Şupxalişayın katolikos olmadığı nəticəsinə gəlirik.
Qərbi Afrika
thumb|right|Qərbi Afrika ölkələri
Godspeed You! Black Emperor
'''Godspeed You! Black Emperor''' – (əvvəlki yazılışı ilə Godspeed You Black Emperor!, adətən GYBE or GY!BE olaraq qısaltılır.) 1994-cü ildə yaranmış, Quebec əsilli post rock qrupudur.
Qərbi Afrika
Qərbi Afrika — Afrika qitəsinin Mərkəzi Saxaranın cənubundan Atlantik okeanı sahillərinə qədər olan hissəsi. Şərqi Afrika ilə təbii sərhəddi Kamerun dağlarıdır.
Godspeed You! Black Emperor
Qrup haqqında
Albomlarını Constellation Records ilə yayımlayan ilk qrupdur və Montreal post rock səhnəsinin ən önəmli qruplarından biri sayılır.
Şəki Hava Limanı
Şəki Hava Limanı - Azərbaycanın Şəki şəhərində yerləşir. 1932-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır. 1997-ci ildən bəri normal vəziyyətdə olsa da fəaliyyət göstərmir. 132 hektar sahəni əhatə edir və 4 təyyarəni eyni vaxtda qəbul etmək imkanı var. Aeroportun radiotexniki avadanlıqları saz vəziyyətdədir, uçuş-enmə zolağı demək olar ki, 1600 metrdir. Şəki hava limanının fəaliyyətinin yenidən bərpası isə 2015-2018-ci ilin Dövlət Proqramında nəzərdə tutulmuşdu.
“Azərbaycan Hava Yolları” QSC-nin 2018-2025-ci illər üçün strateji planında Şəki Hava Limanının tikintisi 2022-2023-cü illərdə proqnozlaşdırılıb.
Cladosporium
Cladosporium cinsli göbələklər — Göbələklər aləminin Kisəli göbələklər şöbəsinə daxildirlər.
Təsviri və təbii mühiti
Cladosporium cinsli göbələklər piqmentli kif göbələkləridirlər və qalıq üzvü maddələrdə geniş yayılıblar.Tez-tez bu göbələklərlə ərzaqların kirlənməsi hallarına rast gəlinir.Bəzi növləri tropik və subtropik regionlarda dominantlıq edirlər.Həmçinin bəzi Cladosporium cinsli göbələklərə balıqlarda da rastlanır.Cladosporium cinsli göbələklər əsasən bitkilərdə patogenlik edir və bununla bərabər onlar digər növlü göbələklərdə də patogenlik edirlər.Bu cinsli göbələklərin sporları əsasən küləklə yayılır və atmosferdə onlara geniş rastlanır.
Növləri
Cladosporium cinsli göbələklərə 50-dən atıq növ daxildir. Ən geniş yayılanları Cladosporium elatum,Cladosporium herbarum,Cladosporium sphaerospermum,Cladosporium cladosporioides — dir.
Makroskopik əlamətləri
Cladosporium cinsli göbələklərin optimal böyüməsi PDA mühitində 25 Cdə gedir. Əksər Cladosporium növləri 35C dən yuxarı temperaturda inkişafını dayandırır. Zeytuni qəhvəyi yaxud qara koloniyalar əmələ gətirir. Sadə yaxud budaqlanan qara piqmentli konidi zəncirləri əmələ gətirirlər.
Pnevmatoliz
Pnevmatoliz - qaz fazasının (maqmadan ayrılan qazlar) iştirakı, yaxud təsiri nəticəsində mineral əmələgəlmə prosesi. Minerallar həm bilavasitə qazdan (sublimasiya), həm də qazların əvvəlki minerallara təsiri nəticəsində (pnevmatik metasomatoz) yarana bilər. Pnevmatoliz nəticəsində maqmadan bir çox metal və metaloidlər çıxarılır, onların konsentrasiyası yataqların əmələ gəlməsinə səbəb olur. Pnevmatoliz yüksək temperatur və maqmatik emonasiyaların birgə təsirilə süxurların dəyişilməsinə (pnevmatolitik metamorfizm) səbəb olur. Pnevmatoliz, adətən, hidrotermal proseslərlə müşayiət olunur.
Sənaye 4.0
Dördüncü sənaye inqilabı vəya Sənaye 4.0 (ing. dilindən Industry 4.0) — dördüncü sənaye inqilabı adlı konseptin sırf sənaye ilə bağlı olan alt hissəsidir. Sənaye 4.0 və dördüncü sənaye inqilabı ifadələri tez-tez bir-birini əvəz etməsinə baxmayaraq, bunlar fərqli konseptlərdir. Sənaye 4.0 standartlarına cavab verən istehsal müəssisələri əsasən naqilsiz bağlantı və sensorlar ilə gücləndirilmiş, bütün istehsal xəttini görüntüləyə bilən və bu barədə qərar qəbul edə biləcək xüsusi bir sistemlə və bu sistemə qoşulmuş avadanlıqlarla təchiz olunur. Dördüncü sənaye inqilabı isə dünyada ümumi olaraq fiziki, rəqəmsal və bioloji dünyalar arasındakı sərhədlərin qarışmasını təsvir edən bir yoldur. Bu, süni intellekt, robotexnika, Əşyaların İnterneti (IoT), 3D çap, gen mühəndisliyi, kvant hesablama və digər texnologiyalardakı inkişafların birləşməsidir və hər hansı bir sahədə tətbiq oluna bilər.
Terminologiya
Sənaye 4.0 termini, 2011-ci ildə, Almaniya hökumətinin istehsalın kompüterləşdirilməsini təşviq edən yüksək texnologiya strategiyasının bir layihəsindən yaranmışdır. Sənaye 4.0 termini həmən ildə Hannover sərgisində ictimaiyyətə təqdim edildi. 2012-ci ilin oktyabr ayında Sənaye 4.0 üzrə İşçi Qrup, Alman federal hökumətinə Sənaye 4.0 tətbiqetmə tövsiyələrini təqdim etdi. Sənaye 4.0 işçi qrupunun üzvləri və tərəfdaşları Sənaye 4.0-ün qurucu ataları və hərəkətverici qüvvəsi kimi tanınırlar. 8 aprel 2013-cü ildə Hannover Sərgisində İşçi Qrup Sənaye 4.0-ün yekun hesabatını təqdim etdi. Bu işçi qrupuna Siegfried Dais (Robert Bosch GmbH) və Henning Kagermann (Alman Elm və Mühəndislik Akademiyası) rəhbərlik edirdi.
Almaniyada Sənaye 4.0-ə keçid, xüsusən rəqəmsallaşmanın əmək bazarına necə təsir edəcəyi barədə müzakirə İş 4.0 adlı mövzu altında araşdırılır.
Dizayn prinsipləri və məqsədləri
İstehsalçılar Sənaye 4.0 texnologiya transformasiyasını araşdırmaq və yerinə yetirmək üçün aşağıdakı dizayn prinsiplərinə istinad edirlər:
Livoniya
thumb|sağ|[[XV əsrə aid xəritədə Livoniya]]
Sənaye 4.0
Sənaye 4.0 komponentləri
Cari rəqəmsal trendlərə yaxından baxdıqda Sənaye 4.0-ün bir çox komponentdən ibarət olduğunu görmək olar. Bu komponentlərin nə qədər geniş əhatəli olduğunu anlamaq üçün, rəqəmsal texnologiyalara misal olaraq aşağıdakı nümunələri gətirmək olar:
Livoniya
Livoniya (Līvõmō, Liivimaa, lat. və Livonija, Inflanty) və ya Livlandiya (Livland, arxaik: Liefland; Lijfland; Лифляндия) — Baltik dənizinin şərq sahillərində yerləşən tarixi vilayət. İndiki Latviya sahillərində yaşamış livlərin adından götürülmüşdür.
Sənaye 4.0
Çətinliklər
Sənaye 4.0 texnika və standartlarının tətbiqi üçün müxtəlif çətinliklər və maneələr var:
Astarı üzündən baha (film, 1986)
Astarı üzündən baha qısametrajlı sənədli süjeti rejissor Vaqif Mustafayev tərəfindən 1986-cı ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyası nda istehsal edilmişdir. Film Sumqayıt alüminium zavodunun yardımçı təsərrüfat sahəsinin yararsızlığından söhbət açır.
Məzmunu
Film Sumqayıt alüminium zavodunun yardımçı təsərrüfat sahəsinin yararsızlığından söhbət açır.
Film üzərində işləyənlər
Müəllif: Nəsib Həsənov Rejissor: Vaqif Mustafayev Operator: Vaqif Muradov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1986-cı ilin Azərbaycan filmləri 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Köhnə Kara (Askın)
Köhnə Kara — Başqırdıstan Respublikası nın Askın rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Kazansı kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Böyük London yanğını
300px|thumb|right|Naməlum rəssam tərəfindən London yanğınının 4 sentyabr tarixində çəkilən rəsmi. Sağ tərəfdə Tauer, sol tərəfdə London körpüsü, daha yüksək alov dilimləri köhnə Müqəddəs Pavel kilsəsinin yerindədir. Böyük London yanğını — 1666-cı ildə 2 sentyabr, bazar günü Londonun orta məhəllələrində başlayaraq 5 sentyabr çərşənbə gününə qədər şəhəri təsiri altına alan, şəhərin tarixindəki ən böyük yanğın fəlakəti. Yanğın şəhərin qədim Roma divarlarının əhatə etdiyi daxili hissələri əhatə etmiş, Vestminister rayonu (indiki Vest-End), Vaythol sarayı, bir çox şəhər ətrafı xarabalıqlar üçün təhlükə yaratmışdır.
Fəlakət nəticəsində 13 500 ev, 87 kilsə (hətta Müqəddəs Pavel kafedralı), hökumət binalarının əksər hissəsi yanmışdır. Hesab olunur ki, Böyük London yanğını 70 mindən çox insanın sığınacaqdan məhrum olmasına səbəb olmuşdur.
Həmin dövrdə Londonun mərkəzi hissəsində 80 min nəfər insan yaşayırdı. Yanğın nəticəsində nə qədər insanın ölməsi dəqiq məlum deyildir. Bir çox qurbanlar haqda dəlillər olsa da, onların çoxu qeydə alınmamışdır. Bundan başqa, çoxlarının kremasiya olunması versiyası da vardır.
Arxeoloqlar tərəfindən yanğının başladığı Puddinq-Leyndə tapılan və hal-hazırda London Muzeyində nümayiş olunan ərimiş dulusçuluq nümunəsi fəlakət zamanı temperaturun 1250 °C-yə qalxdığını göstərmişdir.
Yanğının mənbəyi və nəticələri
Hadisə bazar günü 2 sentyabr tarixində Puddinq-Leyn küçəsində Tomas Farrinerin çörəkxanasında başlamışdır. Yanğın şəhərin qərb istiqamətində sürətli şəkildə yayılmağa başlamışdır. Həmin dövrün yanğınsöndürənləri qaydaya uyğun olaraq, hər hansı bir yanğının yayılmaması üçün yanğın ətrafında tikililərin dağıdılması metodunu tətbiq edirdilər. Şəhər meri lord Tomas Bladvort bu tədbirlərin bütövlüyünə əmin olmadığından bu metod tətbiq olunmamışdır. O, binaların sökülməsi əmrini verdikdə isə bu, artıq gec idi.
Bəziləri bu yanğının əcnəbilər, hollandlar və ya fransızlar tərəfindən törədildiyini hesab edirdilər. Hər iki ölkə həmin dövrdə gedən İkinci ingilis-holland müharibəsində İngiltərənin düşmənləri idi.
Bazar ertəsi günü yanğın şimal tərəfə, Londonun mərkəzinə doğru yayılmağa davam etmişdir. Çərşənbə axşamı yanğın şəhərin əksər hissəsinə yayılaraq Müqəddəs Pavel kafedralını dağıtmış və Flit çayının əks istiqamətindəki sahilə keçmişdir. Yanğının qarşısını almaq cəhdi ona görə uğurla nəticələnmişdir ki, şərq küləyi dayanmış və Tauer qarnizonu barıtın köməyilə yanğının şərq istiqamətində irəliləməsinin qarşısını almaq məqsədilər binalar arasında yanğınaqarşı partlayışlar həyata keçirmişdir.
Bu bədbəxt hadisə nəticəsində çoxlu sosial və iqtisadi problemlər yaranmışdır. II Karl yanğından əziyyət çəkənləri Londondan gedərək başqa bir yerdə məskunlaşmağa çağırmışdır. O, Londonda öz mülkünü itirmiş insanlar arasında üsyanın qalxacağından ehtiyatlanırdı.
Çoxsaylı radikal təkliflərə baxmayaraq, London yanğına qədər olan plan əsasında rekonstruksiya olunmuş,həmçinin, 1665-ci ildə Londonda tügyan edən vəbadan qurtulmağa yardımçı vasitə olmuşdur.
London 1660-cı illərdə
240px|thumb|right|Londonun mərkəzi hissəsi, 1666-c il. Yanğının əhatə etdiyi ərazi çəhrayı rənglə işarələnmişdir. 1660-cı illərdə London Britaniyanın iri şəhəri idi: hesablamalara görə, həmin dövrdə şəhər əhalisinin sayı yarım milyona çatırdı. Londonu Parislə müqayisə edən Con İvlin Londonu ağac evlərin toplumu adlandırmış və bu cür mühitdə yanğının tez yayılması təhlükəsini bildirmişdir. İvlin həmçinin, şəhərin idarəolunmaz əhali artımını və nəticədə yaranan pis tikilmiş evləri də qeyd etmişdir. 4 əsr boyunca şəhər divarı daxilində yaşayan əhalinin sayı xeyli çoxalmışdır.
Divarların xaricində Şorediç, Holborn və Sautvork kimi xarabalıqlar peyda olmuşdur. Onlar o qədər genişlənmişdir ki, Vestministerdən daha əvvəl müstəqillik əldə etmişdilər.
XVII əsrin sonlarında Londonun divar və Temza çayı ilə əhatələnən Siti hissəsi təxminən 2,8 km2 ərazini əhatə edirdi. Burada London əhalisinin 1/6 hissəsi, 80 000 nəfər yaşayırdı. Şəhər şəhərətrafı halqa ilə əhatələnmişdir. Bura İngiltərə nin əsas iş mərkəzi, iri bazarı, ən canlanmış limanı hesab olunurdu və burada əsasən, tacirlər və sənətkarlar yaşayırdı. Zadəganlar isə şəhərdən uzaqlaşaraq, ya kənd yerlərində, ya da II Karlın sarayının yerləşdiyi Vestministerdə yaşayırdı. Varlı insanlar sıx, çirklənmiş, qeyri-sağlam (bu hal xüsusən, 1665-ci ildə baş vermiş vəba dan sonra) olan şəhərdən uzaqda yaşamağa üstünlük verirdilər.
Şəhərdə yanğın təhlükəsi
180px|thumb|right|Kral II Karl
Siti orta əsrlər küçələrini, dar labirint formalı döngələri özündə birləşdirirdi. O 1666-cı ilə qədər bir neçə iri yanğına məruz qalmışdır (ən sonuncusu 1632-ci ildə baş vermişdir). Saman damlı ağacdan evlərin tikilməsi bir neçə dəfə qadağan olunsa da, lakin bu materialların daha ucuz olması onların istifadə olunmasına gətirib çıxarırdı. Evlərin daşdan tikildiyi yeganə ərazi varlıların yaşadığı Sitinin mərkəzi idi. Onların evi iri torpaq sahələrində, kasıbların evləri isə çox sıx olan ərazidə tikilmişdir. Orada nəzəri cəhətdən mümkün olmayan metaləritmə sexləri, dəmirçilər, şüşəhazırlanan emalatxanalar yerləşirdi. Yaşayış yerləri bu cür qığılcım mənbələrinin yanında yerləşdiyindən bu yanğının yaranması riskini artırırdı, həmçinin, Londonun tipik 6–7 mərtəbəli evlərinin hər yuxarı mərtəbəsi aşağı mərtəbəsindən daha böyük idi. Yuxarı mərtəbələr arasında çox dar arakəsmələrin olması yanğının yayılmasına kömək olmuşdur.
Bu hadisənin müasirlərindən biri bu haqda belə yazmışdır: "Bu, yanğının yayılmasını asanlaşdırır və yanğına qarşı müdafiə vasitələrinin tətbiqinə əngəl törədirdi. Lakin şəhərlilərin tamahkarlığı və Magistratın bu şeylərə boş verməsi bu tip evlərin tikilməsinin davam etməsinə gətirib çıxartmışdır". 1661-ci ildə II Karl bu tip mərtəbələri qadağan edən fərmanlar versə də, lakin yerli hakimlər tərəfindən əksər hissəsindən imtina olunmuşdur. 1665-ci ildə verilmiş Kral sərəncamı yanma təhlükəsi və bənnaların azadlıqdan məhrum edilməsi haqda xəbərdarlıq vermişdir. Lakin bu da heç bir təsir göstərməmişdir.
Yanğınların inkişafında çay ətrafı zonalar vacib rol oynamışdır. Temzanın sularından yanğının yatırılması üçün istifadə olunurdu. Çay,həmçinin, qayıqlarla xilas olmağa yardımçı olurdu. Lakin yanğınların peyda olma riski də çox böyük idi. Belə ki çayın boyunca yanan maddələrin saxlanıldığı zirzəmilər və mağazalar olan kasıb məhəllələr yerləşirdi. Həmçinin, Londonda çay boyunca xeyli sayda qara barıt saxlanılırdı. Belə barıtın çox hissəsinə vaxtilə vətəndaş müharibəsi zamanı Oliver Kromvelin yaratmış olduğu yeni növ ordunun keçmiş üzvlərinin evlərində rast gəlinirdi. Onlar öz muşket və barıtlarını hələ də saxlayırdılar. 500-dən 600 tona qədər barıt Tauer körpüsünün şimal hissəsində olan Tauer qəsrində qorunub saxlanılırdı.
XVII əsrdə yanğınla mübarizə
220px|thumb|right|Tivertonda yanğınla mübarizə, Devon, İngiltərə, 1612-ci il Əhalinin sıx məskunlaşdığı şəhərdə tez-tez yanğınlar baş verirdi. Lakin burada köməyə çağırmaq üçün polis və ya yanğın xidməti mövcud deyildi. Fövqəladə hallarda məsələyə yerli polis qarışırdı, həmçinin yanğının baş verib-verməməsinə şəhərdə gecə vaxtı patrulluq edən gözətçi nəzarət etməli idi. Yanğının peyda ola biləcəyi yerlərdə sakinlərdən ibarət dəstələrin yaradılması effektiv idi. Alovla su, həmçinin ev tullantılarının köməyilə mübarizə aparırdılar. Qanuna görə, hər bir kilsə də bununla mübarizə üçün avadanlıq ləvazimatları olmalı idi: nərdivan, vedrə, balta və evlərin sökülməsi üçün damın küncünə salınaraq dağıtmaq məqsədilə uc hissəsində təqribən 9 m olan qarmaq olan avadanlıq və s.
Bəzən hündür binalar barıtın partladılmasının köməyilə dağıdılırdı. Bu cür metoddan istifadə edərək cığırların yaradılması Böyük yanğının sonlarında tətbiq olundu. Bir sıra tədqiqatçıların fikrincə, məhz bu metod yanğının dayanmasına təsir etmişdir.
Alovla mübarizədə problemlər
240 px|thumb|right|XVII əsrə aid manevr edə bilən yanğınsöndürən maşınlarının reklamı: "Bu maşınlar Blekfriarsdan olan Con Kilinq tərəfindən yaradılmışdır."
Siti ilə Temzanın cənub sahilini birləşdirən yeganə yol sayılan London körpüsü 1632-ci ildə alov nəticəsində dağıdılmışdır. Bu evlər bazar günü şəfəq zamanı yanmışdır. Tauerdən yanğını müşahidə edən Samuel Pips körpü ətrafında yaşayan dostlarının problemləri haqda yazmışdır. Yanğının körpüdən Sautvorka gedib çıxa bilmə təhlükəsi olsa da, körpüdəki evlər arasındakı məsafə cığır rolunu oynayaraq bunun qarşısını almışdır. 5,5 metr hündürlükdə olan şəhəri əhatələyən Roma divarı zərər dəymiş evlərin yanğının yayıldığı rayonda qapalı şəkildə qalmasına səbəb olmuşdur. Sahilyanını alov əhatələyən kimi çay vasitəsilə qaçmaq artıq təcrid olundu. Ancaq divardakı 8 darvaza vasitəsilə qəza yerini tərk etmək mümkün olmadı.
Həddən artıq dar küçələr alovla mübarizədə çətinlik yaratmışdır. Hətta adi vaxtlarda araba ilə keçərkən tıxaclar yaranırdısa, yanğın zamanı küçələr öz mülkünü təhlükənin yayılma mərkəzindən xilas etməyə çalışan qaçqınlarla tutulmuşdu. Bu da öz növbəsində yanğınsöndürənlərə yanan evlərə doğru hərəkət etməkdə çətinlik törədirdi.
Alovla mübarizədə ən effektiv üsul evlərin sökülməsi idi. Lakin bu halda Londonun lord-meri bu cür əmr verməmişdir. Sonradan kralın alovun yayılmasının qarşısını almaq üçün evlərin sökülməsi haqda verdiyi əmr artıq gecikmiş bir addım idi. Belə ki alov artıq həddən çox irəlilədiyindən evlərin sökülməsi üçün göndərilən işçilər əhali ilə dolu olan küçələrdə hərəkət edə bilmirdilər.
Su vasitəsilə alovla mübarizə də uğurlu deyildir. Prinsipcə,su yanğınsöndürənlər üçün əlçatan idi. Belə ki Kornhilldə yerləşən su qülləsindən 30 000 evə qarağacdan hazırlanmış borularla su paylanılırdı. Bura isə su çayın qabarma zamanı dolurdu. Çox vaxt borunu yanan tikilinin yanında açıb ora şlanq taxaraq yerindəcə alovu söndürmək, ya da vedrəni su ilə doldurmaq mümkün olurdu. Bundan başqa, Puddinq-Deyn çayın yaxınlığında yerləşirdi. Nəzəri olaraq, bütün çaydan çörəkxanaya qədər olan bütün döngələrdən yanğınsöndürənlə iki istiqamətdə hərəkər etməli idilər: çaydan alova və alovdan çaya. Lakin bu cür sistem təşkil olunmamışdır. Pips öz gündəliyində heç kimin alovu söndürməyə cəhd etmədiyini, lakin qorxu içərisində xilas olduğunu qeyd etmişdir. Yerli əhali tərəfindən hər hansı bir müqavimətlə rastlaşmayan alov tez bir zamanda sahil ətrafına qədər gəlib çıxmış, çay boyunca yerləşən qorunacaqlarındakı saxlanılan yanan vasitələri yandırmışdır.
Nəticədə yanğınsöndürənlər təkcə çaydan suyu gətirə bilməmiş, həmçinin Kornhillə su ötürən su çarxları yanmışdır.
Yanğının inkişafı
Yanğın zamanı çoxsaylı londonluların şəxsi təcrübəsi məktub və xatirələrdə təsvir olunmuçdur. Onlardan iki məşhur təsvir Samuel Pips (1633–1703) və Con İvlinə (1620–1706) məxsusdur. Onlar hadisələri və öz şəxsi münasibətlərini təsvir etmiş, bütün şəhər və şəhər ətrafı boyunca baş verənlər barədə məlumatları qoruyub saxlamağa çalışmışdılar. Misal üçün, hər ikisi yanğının dördüncü günü Sitidən şimala Murfildsdə olan park zonasına gedərək orada məskunlaşmış dəhşətverici vəziyyətdə olan qaçqın düşərgələrini təsvir etmişdir. Onların gündəlikləri fəlakətin müasir tədqiqatçılarının əsas mənbələri sayılır.
Bazar günü
2 illik yağışlı illərdən (1664–1665) 1665-ci ilin noyabrında Londonda quraqlıq başlamış və 1666-cı ilin uzun çəkən isti yayı nəticəsində ağac evlər yana bilərdi. Həmin ilin sentyabrın 2-də bazar günü Tomas Farrinerin Puddinq-Leyndə yerləşən çörəkxanasında gecəyarısı qəflətən alov başlamışdır. Çörəkçinin ailəsi yuxarı mərtəbəyə qalxaraq pəncərədən çölə çıxaraq qonşunun evinə girə bilmişdilər. Qadın xidmətçi həlak olmuş və yanğının ilk qurbanına çevrilmişdir.
Qonşular alovu söndürməyə kömək etməyə çalışsalar da, 1 saatdan sonra şəhərə nəzarət edən konstebllər gəlmiş və yanğının irəliləməsinin qarşısını almaq üçün evin dağıdılmasını təklif etmişdilər. Evin sahibəsi buna etiraz etmiş və ev sahiblərinin istəklərinə qarşı gedə biləcək yeganə adam mer lord Tomas Bladvort çağırılmışdır.
Bladvort gəldiyi zaman artıq alov qonşu evləri yandırmış və kağızlar olan anbar tərəfə istiqamət almışdır. Daha təcrübəli yanğınsöndürənlər evlərin sökülməsini tələb etsə də, Bladvort binalarının əksəriyyətinin icarədə olmasını və sahiblərinin tapılmasının mümkün olmadığını əsas gətirərək bundan imtina etmişdir. Ümumi fikrə əsasən, Bladvort iş üçün lazımi vərdişlərə sahib deyildi. O, gözlənilmız fövqəladə hal ilə qarşılaşdığından panikaya düşmüşdür. Şəhər dağıldıqdan sonra, Pips hadisələr baxaraq 1666-cı il 7 dekabr tarixində gündəliyində bu sözləri qeyd etmişdir: "Dünyadakı bütün insanlar bütövlükdə və xüsusilə yanğn məsələsundə lordun ağılsızlığından danışaraq, bütün hər şeyi onun üstünə atırlar".
Daha sonra çay vasitəsilə Vaytholla hərəkət edərək yazır: "saray adamları məni harda əhatə edirdisə, mən onlara ətraflı hesabat verirdim. Bundan sonra onlar təlaşa düşərək kraal hər şeyi çatdırmışdılar. Məni saraya dəvət etdilər və mən krala, York hersoquna öz gözlərimlə gördüyüm hər şeyi bəhs etdim. Əlavə olaraq isə əlahəzrətlərinin evlərin sökülməsi əmrini verməyənə qədər yanğının qarşısını almağın mümkün olmadığını bildirdim. Onlar hamısı təəssüf içərisində idilər. Hökmdar mənə lord-merin yanına getməyi və dərhal alov təhlükəsi gözlənilən evlərin sökülməsinin əmr olduğunu bildirməyi tapşırdı". Karlın qardaşı York hersoqu Yakov alovla mübarizədə kral qvardiyasından istifadə olunmasını təklif etmişdir.
Puddinq-Leyndən 1 mil qərbdə yerləşən Vestminister abbatlığında səhər xidmətindən qaçan məktəbli Uilyam Tatstvell qayıqlarda cırılmış paltarlarda üstlərini ədyalla örtən qaçqınları görmüşdür. Lixterlərin icarəsi çox baha idi və bəzilərinin əlinə qaçmaq şansı düşmüşdür.
Alov güclü külək səbəbindən sürətlə yayılmışdır. Bazar günü günün ilk yarısında insanlar alovu söndürmək cəhdlərindən imtina edərək qaçmağa başladılar. Hərəkət edən insan kütləsi və arabalar yanğınsöndürənlər üçün yolu keçilməz etmişdir. Pips Sitiyə qayıtmaq üçün özü ilə ekipaj götürsə də, lakin Müqəddəs Pavel kilsəsinə qədər gedib çıxa bilir. Oradan isə piyada getməli olur. Kilsələr davamlı olaraq mebellər və bahalı əmlaklarla doldurulurdu və oradan isə daha uzaqlara aparılırdı. Pips yanğının söndürülməsini koordinasiya etməyə çalışan Bladvortu tapa bilir. O isə kralın xəbərinə qışqıraraq belə cavab verir: "Alov bizdən daha sürətli hərəkət eləyir". O Ceyms tərəfindən təklif olunan əsgərlərdən imtina edərək evə yatmağa yollanır. Kral II Karl Vaytholdan çay vasitəsilə yanğın yerinə baxmaq üçün gəlir. O, Bladvortun Pipsə verdiyi vədə baxmayaraq, evlərin hələ də sökülmədiyinin şahidi olur. Dərhal lord-meri tapdıraraq ona yanğından qərbdəki bütün evlərin sökülməsini tapşırtdırır. Lakin bu kömək etmədi, çünki alov artıq nəzarətdən çıxmışdır.
Puddinq-Leyndə həyəcanın verilməsindən 18 saat sonra alov qasırğası qopmağa başladı. Binaların damlarının üzərində hava axınının kiçik olması torpaq səviyyəsində vakuumun yaranmasına səbəb olmuşdur. Nəticədə güclü külək alovu söndürməyə kömək etməmiş, əksinə, təzə oksigenin alova axını və yaranmış burulğanlıq alovun əsas şərq cəbhədən şimal və cənuba doğru yayılmasına səbəb olmuşdur.
Axşama yaxın Pips yenidən xanımı və bir neçə dostu ilə çay vasitəsilə hadisə yerinə yollanır. Vəziyyət haqda o yazır: "Alov yayılır və onun qarşısını almaq qeyri-mümkün görünür. Tüstü və odpüskürən istidən suda dayanmaq daha mümkün deyil".Onlar çayın cənubu ilə üzərək pivəxanaya yollanıb çayın digər tərəfindən yanğını izləyirlər. "Mil uzunluğundan olan nəhəng alovlu qövs körpünün bir tərəfindən digər tərəfinə doğru ox kimi atıldı. Bu mənzərə məni ən dərin məyusluğa yıxdı; mən göz yaşlarımı saxlaya bilmirdim", — sonradan Pips öz gündəliyində bu sözləri yazmışdı.
Bazar ertəsi
200px|thumb|left|Böyük yanğın haqda "London Gazette"nin 3–10 sentyabr tarixlərində çıxan məqaləsinin ilk səhifəsi
Bazar ertəsi 3 sentyabrda yanğın şimal və qərbə doğru istiqamətlənərək Müqəddəs Pavel kafedralını dağıtmış, sonra cənuba doğru yayılmışdır. Cənuba doğru yayılma çayın sahilində dayansa da, London körpüsü yaxınlığındakı evlər yanmışdır. Alov körpünü keçməyə imkan vermirdi. Körpüdəki evlər arasında uzun aralar 1632-ci ildə baş vermiş yanğındakı kimi Sautuarkı yanğından qorudu. Yanğın şimala istiqamətlənərək şəhərin maliyyə mərkəzini ələ keçirir. Lombard stritdəki bankirlərin evləri bazar ertəsi gününün ikinci yarısından yanmağa başlayır. Bəzi müşahidəçilər yanğının ikinci günü bütün londonluları acizlik və ümidsizliyin ələ keçirdiyini, varlı və dəbdəbəli rayonları qoruyub saxlamaq gücünün olmamasını vurğulayırdılar. Günün ikinci yarısı kral birjası bir neçə saat içərisində yanmışdır. Con İvlin gündəliyində yazırdı: “Alov hər şeyi ələ keçirmişdir. İnsanlar elə təəccüb içərisindədir... Ancaq öz mülkünü xilas etməyə cəhd etməyən, ağlını itirmiş insanların ağlaşma, haraylarını eşitmək olar.”''
İvlin Sitidən 6 km aralıda Deptfortdda yaşadığından alovun ilkin mərhələlərini görməmişdir. Bazar ertəsi digər ali sinif nümayəndələri kimi o da Sautuarka yollanaraq çay tərəfdən şəhərin görünüşünü görmək üçün yollanmışdır. Bu anlarda yanğınən yayılma sahəsi genişlənmişdir: "Siti çay tərəfdən tamamilə dəhşətli alov içərisindədir; körpüdəki bütün evlər, bütün sahilboyu alovla tutulmuşdur". Axşam İvlin öz gündəliyində öz mülklərini xilas etməyə çalışan insanların qayıq və barjalara doluşaraq çayın üzərini örtdüyünü qeyd etmişdir.
Şübhə və qorxu
Tezliklə yanğınların günahkarları kimi əcnəbilər günahlandırıldı. Küləyin alovu bu cür böyük məsafədə qonşu yerləşməyən evlərə aparması inandırıcı görsənmirdi. Bu səbəbdən insanlar təbii ocaqların öz-özünə yaranmadığını bildirirlər. Bu məsələdə fransız və hollandlardan şübhələnirdilər. Hər iki ölkə İkinci ingilis-holland müharibəsi zamanı İngiltərənin düşmənləri idi. Bazar ertəsi evləri yandırmağa çalışan əcnəbiləri tutulması barədə şayələr yayılmağa başladı. Bu, küçə soyğununu sürətləndirdi.
Bağlantı ilə əlaqədar obyektlərin yanması insanlar arasında panikanın yaranmasına səbəb olmuşdur. Belə ki ümumi poçt xidməti binası bazar ertəsi səhər yanmışdır. "London Gazette"nin işçiləri isə binalarının yanmasına qədər yeni tiraj buraxa bilmişdilər. Bütün ölkə bu xəbərlərdən asılı idi, lakin onların artıq olmaması şayələrin yayılmasına səbəb olmuşdur. Dini qarışıqlıqların başlanması, yeni Barıt sazişinin ola bilməsindən qorxurdular. Bazar ertəsi xalq arasında belə bir paranoya yaranmışdır ki, hökumət dəstələri və yanğınsöndürmə bölmələri yanğınla mübarizəyə az vaxt ayırır, ancaq əcnəbiləri dövrələməyə alır, katolikləri həbs edir, bəzən isə seçilmiş insanları kütlənin qəzəbindən xilas edir.
Ali təbəqəyə aid olan yerli əhali isə yanan Sitidən öz əmlakını ümidsiz şəkildə xilas etməyə çalışırdı. Bu, əmək fəaliyyətinə yararlı kasıbların yükdaşıyan muzdlu kimi çalışmasına, onların gəlir mənbəyi əldə etməsini təmin etmişdir. Şənbə günündən yanğının başlamasına qədər arabanı icarəyə götürmək 2 şillinq idisə, bazar ertəsi günü qiymət 40 funta (müasir kursda əsasən isə 4000 funt) qədər qalxmışdır. 200px|thumb|right|3 sentyabr, bazar ertəsi günü axşama qədər dəymiş təxmini itki
Sitidən kənarda olanlar da həmçinin qazanc əldə edə bilirdi. Lakin Sitiyə doğru hərəkət edənlər darvazaların qabağı qaçmağa çalışan insanlarla dolu olduundan ora gəlib çıxmaq mümkün olmurdu. Yaranmış qarışıqlıq o qədər dəhşətli idi ki, Siti hökuməti insanların alova mübarizə aparması üçün darvazaların ağzını bağlamaq qərarına gəlmişdir: "Onlar burdan çıxmağın mümkün olmadığını anlayandan sonra, ümidsiz şəkildə alovu söndürməyə cəhd edəcəklər".
Qərar uğur gətirmədiyindən növbəti günü ləğv olunmuşdur.Küçələrdə nizamlılıq mövcud olmadığından alov coşmağa davam etmiş, bazar ertəsi bununla mübarizə üçün təşkilati fəaliyyətlər görülməyə başlamışdır. Şəhər meri lord Bladvort yanğınla mübarizədə koordinasiyaya məsuliyyət daşısa da, şəhəri tərk etmişdir. 200px|thumb|right|Con İvlin (1620–1706), 1651-ci il
Müasirləri həmin gün ya da sonrakı gün kral II Karlın şəxsən yanğınsöndürən kimi çalışdığını yazırdı.
Çərşənbə axşamı
thumb|left|250px|Yanan Ludqeyt, arxa planda hələ alovun gəlib çatmadığı [[Müqəddəs Pavel kafedralıdır. Təxmini 1670-ci ildə bilinməyən rəssam tərəfindən çəkilib]]
4 sentyabr, çərşənbə axşamı daha iri dağıntıların günü idi. York hersoqu Yakovun komanda nöqtəsi Strend və Flit-strit küçələrinin kəsişməsində olan Templ-Barda Vaythol sarayı qabağı istiqamətində alovun qarşısını almaq idi. Yakov Flit çayının təbii yanğınaqarşı zolaq olacağına ümid edirdi. Lakin səhər güclü şərq küləyi alovu çayın o biri tərəfinə keçirtdiyindən onlar postlarını tərk etməli olmuşdular. Saray dəhşət içərisində idi.
Hamı Müqəddəs Pavel kilsəsinin divarlarının daşdan olmasını, həmçinin böyük həyətə malik olmasını əsas gətirərək təhlükəsiz sığınacaq yer olmasını hesab edirdilər. Kilsə xilas olmuş insanların mülkləri ilə doldurulmuşdur. Kilsənin kriptasında tipoqrafiya və kitab ticarətçilərinin nəşrləri qorunub saxlanılırdı. 200px|thumb|right|4 sentyabr, çərşənbə axşamına dəymiş təxmini itki. Yanğın 5 sentyabr, çərşənbə günü yayılmağını dayandırmışdır.
Lakin həmin vaxt hələ tanınmayan memar Kristofer Renin rəhbərliyi ilə rekonstruksiya işləri aparıldığı üçün sobor ağac karkaslarda idi. Həmin karkaslar çərşənbə axşamı gecə yanmağa başlamışdır. Məktəbdən qayıdan Uilyam Tatstvell Vestminister pilləkanında duraraq alovun soboru necə öz ağuşuna almasına müşahidə etmişdir.
Kafedral kilsə tez bir zamanda dağılmışdır.Gün ərzində alov Tauerin barıt saxanılan mağazalarına qədər hərəkət etmişdir. Gün boyu qərbdə alovla mübarizə aparan Yakovun rəsmi yanğınsöndürənlərindən kömək gözləyən qüllədəki qarnizon nəzarəti öz əlinə alaraq yanğına qarşı zolaqlar yaratmış, yaxınlıqdakı evləri partladaraq alovun gəlməsinin qarşısını almışdır.
Çərşənbə
200px|thumb|right|York hersoqu Yakov, gələcək İngiltərə kralı Külək çərşənbə axşamı zəifləmiş və yanğına qarşı yaradılmış zolaqlar nəhayət öz effektini verə bilmişdir. Pips çürüyən şəhər boyu gəzib, kilsənin zəng qülləsinə qalxıb, dağılmış şəhərə baxaraq gördüyü mənzərə barədə bu sözləri qeyd etmişdir: "İndiyə qədər gördüyüm ən kədərli mənzərə idi".
Hələ də alışma mərkəzləri qalsa da, ümumilikdə isə yanğın qurtarmamışdır. Pips şəhərdən şimalda yerləşən Murfildsdəki ümumi parka baş çəkərək evsiz qaçqınların düşərgəsini görmüşdür. O, park ətrafında çörəyin qiymətinin iki dəfə artdığını qeyd etmişdir. Murfildsə baş çəkən İvlin də həmçinin, burada aclıq içərisində olan insan kütləsinin sayından dəhşətə gəlmişdir. Onların çoxu çadırlarda, əllə düəldilən daxmalarda yaşayırdılar. İvlin "bir penni istəməyərək acından ölməyə hazır olan" londonluların qürurundan heyrətə gəlmişdir.
Əcnəbi terrorçulardan qorxu, həmçinin fransız və holland müdaxiləsi heç vaxt gözlənilmədiyi qədər yüksək idi.
Çərşənbə günü, gecə vaxtı yanğında günahlandırılan 50 000 fransız və holland immiqrantın Murfildsə gələrək öz işlərini: kişiləri öldürmək, qadınlara qarşı zorakılıq etmək və onların mülklərini talan etməyə gəlməsi haqda şayələr yayılmağa başlamışdır. Qorxmuş insan kütləsi küçədə rastlaşdığı əcnəbilərin üzərinə hücum edirdilər. Onları ancaq kral qvardiyasının üzvləri sakitləşdirə bilirdi.
Ərzaq istehsalı və satışı praktiki olaraq dayanmışdı. Karl hər gün Sitiyə çörək çatdırılacağını və bazar təşkil olunacağını elan etmişdir. Bu bazarlarda çörəyi alıb və satmağı pula sahib insanlar edə bilirdilər. Aclıqdan əziyyət çəkənlərə isə təcili yardəm təşkil olunmamışdır.
Qurbanların və dağıntıların qiymətləndirilməsi
220px|thumb|right|Ceyms Şirli
Rəsmən ancaq bir neçə yanğından ölümün hadisələri qeyd edilmişdir. Porter 8 ölüm hadisəsini, Tinisvud "1 ölüm" hadisəsini qeyd etsə də, bir neçə ölümün qeydiyyata alınmadığını bildirmişdir. Həmçinin alov və təngənəfəslikdən ölənlərdən savayı, bir çoxlarının düşərgələrdə dünyasını dəyişdiyini bildirmişdir.
Henson isə yanğın qurbanlarının cəmisi bir neçə nəfər olmasını inkar edərək, aclıqdan və həyat şəraitindən insanarın ölümlərini sadalamışdır. Misal olaraq, yanğından sonra evsiz qalan insanların qışı daxmada keçirmələrini göstərmiş, dramaturq Ceysm Şirli və həyat yoldaşının qışda dünyasını dəyişmələrini qeyd etmişdir. Henson həmçinin, kütlə tərəfindən öldürülən çoxlu sayda ölmüş əcnəbi və katoliklərdən, yanğın zamanı yüksək temperaturun bir çoxlarında ancaq kəllə sümüyündən hissələri saxladığından da bəhs etmişdir. Alov təkcə ağac, parça, samanı yox, həmçinin yağ, qatran, kömür, piy, şəkər, spirt və barıtı da məhv etmişdir. Henson çürümüş taxta evlərin tez bir zamanda alışdığını və oradan sağ çıxmağın mümkün olmadığını, çoxlu sayda atılmış yaşlı, xəstə insanların orada ölə biləcəyini də qeyd etmişdir. Alov 13 500 evi, 87 kilsəni, 44 ticarət şirkətini, Kral birjasını, Müqəddəs Pavel kafedralını, Braydueli və Sitinin qərb darvazalarında yerləşən Ludqeyt, Nyuqeyt və Oldersqeyt həbsxanalarını məhv etmişdir.
Maddi ziyanın ilk əvvəl 100 milyon funt sterlinq olmasını qiymətləndirsələr də, sonradan bu 10 milyona qədər endirilmişdir. .
Nəticələri
200px|thumb|right|"İsanı yad edən Londonlular" adlı 1666-cı ildə çap olunmuş əsərdə Böyük London yanğını və onun nəticələrindən bəhs olunmuşdur. 200px|thumb|right|Londonun yenidən qurulması üçün Kristofer Ren tərəfindən irəli sürülən və seçilmiş plan
Yanğınların real günahkarlarını tapa bilmədilər. 1667-ci ildə Kral Məsləhət Şurası yanğının "Tanrının əli, güclü külək və ilin çox quru fəsli" ilə yaranmış bədbəxt hadisə olmasını bildirmişdir. İnsanlar günah keçisi qismində alovun yaranmasında günahkar kimi fransız nəzarətçi rəiyyət Rober Huberti ittiham etmişdilər. O, özünü Roma papasının casusu və Vestministerdəki yanğının səbəbkarı adlandırmışdır. Sonradan o izahatını dəyişərək ilk əvvəl Puddinq-Leyndəki çörəkxananı yandırdığını bildirmişdir. Hubert günahkar bilinmiş, onun bağışlanma haqda xahişlərinə baxmayaraq, 1666-cı il 28 sentyabr tarixində Tayberndə asılmışdır. Onun ölümündən sonra onun Londona yanğından 2 gün sonra gəlməsi aydınlaşmışdır. Yanğının katolik]]lər tərəfindən törədildiyini nəzərdə tutan ideyalar sonralar II Karlın katolik rejiminin düşmənləri tərəfindən siyasi təbliğat kimi istifadə olunmuşdur.
180px|thumb|left|Kristofer Ren tərəfindən Böyük London yanğını qurbanlarının xatirəsinə ucaldılmış abidə Niderlandda Böyük London yanğını ikinci İngilis-Holland müharibəsində ingilislər tərəfindən holland şəhərlərinin yandırıldığı Holms Tonqalı reydinə görə ilahi cəza kimi qəbul olunmuşdur.
Yanğından sonra yaranmış nizamsızlıq və xaosdan sonra II Karl Londonda üsyanın qalxacağından qorxurdu. O evsizlərin Londondan başqa yerə getmələrini, "bütün şəhərlərin isə öz sığınacaqlarını itirmiş insanları maneəsiz olaraq qəbul etmələrini və onlara vaxtilə məşğul olduqları işlərlə sərbəst çalışmalarına icazə verilməsini: əmr etmişdir. İcarədarlarla və torpaq sahibləri arasında evlərin bərpa olunması məsələsindəki ziddiyyətləri həll etmək üçün xüsusi olaraq Alov məhkəməsi yaradılmışdır. Məhkəmə iclasları 1667-ci ilin fevralından 1672-ci ilin sentyabrına qədər davam etmişdir.
Sitinin yenidən tikintisi üçün çoxlu variantlar təklif olunmuşdur. Əgər bəzi variantlar seçilsəydi, London barokko memarlığının əzəmətinə görə Parislə müqayisə oluna bilərdi. Kristofer Ren və Con İvlindən başqa, Robert Huk, Valentin Nayt və Riçard Nyukort kimi şəxslər də öz planlarını təklif etmişdilər. 200px|thumb|right|[[Kristofer Ren]]
Həll olunmayan çətinliklər barokko üslubundakı möhtəşəm planların yerinə yetirilməsinə imkan vermədi. Belə ki bunun üçün xəzinədə nə kifayət qədər vəsait, nə də kimnənsə borc almaq mümkün deyildi. Sitinin yenidən qurulması hər yerdə köhnə plana uyğun olsa da, sanitariya və yanğın təhlükəsizliyi sahələrində: geniş küçələr, Temzada körpülərin açılışı, çaya girməyə mane olan evlərin mövcud olmaması, tikililərin ağacdan yox, daş və kərpicdən tikilməsi kimi təkmilləşdirmə işləri görülmüşdür. Kristofer Ren tərəfindən bərpa olunmuş Müqəddəs Pavel kilsəsi və daha 50 yeni kilsə daxil olmaqla, şəhərin ən qədimi yerlərində ictimai binalar tikilmişdir.
Karlın təşəbbüsü ilə Puddinq-Leyn yaxınlığında Böyük London yanğını xatirə abidəsi ucaldılmışdır. Abidənin müəllifləri Kristofer Ren və Robert Huk idi. Sütun 61 m hündürlüyündə idi, yerli əhali onu sadəcə "Monument" adlandırırdı. Bura sonradan metro stansiyaya ad vermişdir. 1668-ci ildə abidənin yazısına katoliklərin ünvanına ittihamlar əlavə edilmişdir:
“Bura, səmaların icazəsilə”, bu protestant şəhərindən cəhənnəm azadlığa çıxdı... Bu şəhərin ən qorxulu yanğını papa tərəfdarlarının qəzəbi və xəyanətinə görə başladı və davam elədi... İndiyə qədər unudulmayan dəhşətlər törədildi...
Mövcud yazı şübhələrə məruz qalmamış və 1830-cu ildə katoliklərin emansipasiyası haqda olan akta qədər öz yerinə qalmışdır.
Yanğının dayandığı Smitfilddə daha bir "Pay-Kornerdən olan qızıl oğlan" adlanan heykəl ucaldılmışdır. Yazılara əsasən, alov Puddinq-Leyn küçəsində başlamış və Pay küncündə dayanmışdır. Bu səbəbdən bunu Tanrı tərəfindən şəhər sakinlərinin acgözlüyünə görə cəzalanmasını bildirirlər.
1665-ci ildə London əhalisinin 1/6 hissəsi vəba epidemiyasından dünyasını dəyişmiş, 80 000 nəfərə yaxın insan isə yanğından sonra Londona qayıtmamışdır. Yanğın nəticəsində çoxlu sayda vəbanın yayılmasının əsas səbəbkarları olan siçan, gənələrin dolu olduğu antisanitariya evləri məhv olmuşdur. London Muzeyi saytında yanğınla xəstəliyin kəsilməsinin bağlılığı barədə nəşrlərə rast gəlmək mümkündür. Lakin tarixçi Roy Porterin sözlərinə görə, yanğın şəhərin qeyri-sağlam olan hissələrinə, xarabalıqlara toxunmamışdır. Həmçinin, alternativ epidemioloji araşdırmalarda xəstəliyin təxminən digər avropa şəhərlərindən də yox çıxması bildirilir.
1666-cı il London yanğını müasir yanğına qarşı sığortanı yaratdı. Artıq növbəti il, 1667-ci ildə Nikolas Barbon tərəfindən oddan sığortalanmaqla ixtisaslaşmış ilk sığorta şirkəti yaradılmışdır. Həmin sığorta şirkəti ilk əvvəl "The Fire Office" adlansa da, sonradan "The Phoenix" ("Feniks") adlanmışdır.
Baccharis aliens
Baccharis aliens Baccharis aliens
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Lasianthus
—  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Herbert Çerberi
thumbnail
Herbert Çerberi (3 mart 1583 — 20 avqust 1648) — ingilis filosof, deizmin yaradıcısı.
Buynuz
Buynuz — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Kənd Qalacıq turizm zonasında, İsmayıllı-Qəbələ şossesinin 20-ci km-dən 4 km sağ tərəfdə Göyçay çayının sol tərəfində yerləşir. Əhalisi 594 nəfərdir. Əhali bağçılıq, bostançılıq, taxılçılıq və heyvandarlıqla məşğul olur. Kənd işıqla təmin olunur. Kənddə yalnız yay mövsümündə fəaliyyət göstərən yeməkxana vardır. Kənddən Göyçay çayı boyunca istisu, Çayqovşan və Qalacıq kəndlərinə piyada və ya atla getmək üçün yol (cığır) vardır.
Əhalisi
Şair Musa Yaqub bu kənddəndir. Əhalisi 619 nəfərdir ki onunda 310 nəfəri kişi, 309 nəfəri qadındır.
İnfrastruktur
2013-cü ildə kənd ərazisində Şahdağ milli parkının nəzarət-buraxılış məntəqəsi inşa edilmişdir.
O. Henri
O. Henri (11 sentyabr 1862, ABŞ - 5 iyun 1910, ABŞ) — Amerika hekayə yazıçısı.
Həyatı
Həbsdən çıxdıqdan sonra O. Henri "The Rolling Stone" (Avara) adlı həftəlik satirik jurnalının baş redaktoru vəzifəsində işləmişdir. Yazıçı həyatının son səkkiz ilində iki yüzdən çox hekayə yazmışdır.
O. Henrinin zarafatcıl və canlı üslubda qələmə aldığı əsərləri böyük insan kütlələrinin bəyənməsinisinə səbəb olmuş və bu işdə o, çoxlu müvəffəqiyyət qazanmışdır.
Ustalıqla qurduğu və insanı həyəcanlandıran süjeti, incə yumoru və adamın üzünə sanki şillə vururmuş kimi sona çatan gözlənilməz sonluqlarıyla bitən hekayələri, qısa novella sahəsində O. Henriyə xas bir "tərz" meydana gətirmiş və bu bir çox yazıçıya ilham mənbəyi olmuşdur.
Maraqlı sujet xətti və incə yumoru ilə seçilən əsərlərində Amerikan həyat tərzinin burjua cəmiyyətinin sosial ziddiyyət və mənəvi eybəcərlikləri əksini tapmışdır.
Yazıçının "Kral və kələm" romanından əlavə hekayələrini topladığı əsas kitabları bunlardır: "Qərbin ürəyi", "Dörd Milyon" (Four Million), "Yanan Çıraq" (The Trimmed Lamp), "Şəhərin səsi" (The Voice of the City), Seçmələr (Options), Fırılananlar (Whirligigs), Altılıqlar və Yeddiliklər (Sixes and Sevens).
Əsərləri dəfələrlə ekranlaşdırılmışdır.
O. Henri 1910-cu ildə Nyu Yorkda vəfat etmişdir.
Frans Kafkanın başı
Frans Kafkanın başı və ya Kafka heykəli – heykəltaraş David Çerni tərəfindən hazırlanmış və bohemiyalı almandilli yazıçı Frans Kafkaya həsr olunmuş heykəl. Çexiyanın paytaxtı Praqa şəhərində Quadrio ticarət mərkəzinin yaxınlığında quraşdırılmışdır. Kinetik heykəl 11 metr hündürlüyündədir və 42 fırlanan paneldən ibarətdir.