cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teletayp
Tarixi
1901-ci ildə Baudot kodu Donald Murray (1865-1945, əslən Yeni Zelandiya) tərəfindən dəyişdirildi və yazı makinasına bənzər klaviatura hazırlaması səbəb oldu. Murray sistemi operatora kağız lenti vurmağa imkan verən aralıq pillədən, klaviatura perforatorundan və delikli lentdən mesaj göndərmək üçün lent ötürücüdən istifadə edirdi. Xəttin qəbuledici ucunda çap mexanizmi kağız lentə çap ediləcək və ya mesajın perforasiya edilmiş surətini hazırlamaq üçün reperforatordan istifadə edilə bilər. Operatorun əlinin hərəkəti ilə ötürülən bitlər arasında artıq birbaşa korrelyasiya olmadığı üçün operatorun yorğunluğunu minimuma endirmək üçün kodun təşkili ilə bağlı heç bir narahatlıq yox idi və bunun əvəzinə Murray kodu maşındakı aşınmanı minimuma endirmək üçün dizayn etdi, kod birləşmələrini təyin etdi. 1906-cı ildə Çarlz Krumun oğlu Howard Krum bu işdə atasına qoşuldu. Məhz Hovard kod teleqraf sistemləri üçün start-stop sinxronizasiya metodunu işləyib hazırlayan və patentləşdirdi ki, bu da praktik teleprinteri mümkün etdi. 1916-cı ildə Edvard Kleinşmidt yazı ştrixli səhifə printeri üçün patent ərizəsi verdi. 1919-cu ildə Morkrum şirkəti praktik teleprinteri mümkün edən kod teleqraf sistemləri üçün start-stop sinxronizasiya metodu üçün patent aldıqdan qısa müddət sonra Kleinschmidt "Çap teleqraflarının istismarı üçün metod və aparat" adlı ərizə verdi. Bu təkmilləşdirilmiş start-stop metodunu özündə birləşdirdi. 1928-ci ildə Fənərlər Bürosunda, Hava Yolları Bölməsində, Uçuş Xidməti Stansiyasında Hava Yolları Radio Stansiyaları sistemində inzibati mesajlar, uçuş məlumatları və hava hesabatlarını daşıyan teleprinter sistemi quraşdırılmışdır. 1938-ci ilə qədər hava trafikini idarə edən teleprinter şəbəkəsi Men, Nyu-Hempşir və Cənubi Dakota istisna olmaqla, 48 ştatın hamısını əhatə edərək 20.000 mildən çox uzandı.
Paxiosteoskleroz
Paxiosteoskleroz suda yaşayan onurğalılarda, xüsusən də dayaz suda yaşayanlarda geniş yayılıb. Bu vəziyyət neytral üzmə qabiliyyətini və üfüqi trimi qorumaq üçün uyğunlaşma kimi ballast yaradır. Paxiosteoskleroz heç bir halda patoloji deyil.
Mitçell dağı
Mitçell dağı — Appalaç dağlarında ən yüksək zirvə. Hündürlüyü 2,037 metrdir. İynəyarpaqlı meşələr və çəmənliklər var.
Paxiosteoskleroz
Xüsusilə əyilməyə müqavimət göstərmək üçün tez-tez ventral sümüklərdə olur, ağciyərlərin yaxınlığında konsentrasiya isə kəsilməni saxlamağa kömək edir.
Paxiosteosklerozlu heyvanlar
Paxiosteosklerozlu heyvanlara misal olaraq dəniz inəkləri (dyoqonlar və lamantinlər), nəsli kəsilmiş plesiozavrlar və mezozavrlar və nəsli kəsilmiş su tənbəlləri aid ola bilər.
Kordiya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Beyrut Amerika Universiteti
Beyrut Amerika Universiteti, 1920-ci ilə qədər – Suriya Protestant Kolleci — Beyrutda bir universitetdir. 1866-cı ildə təsis edilmişdir.
Yerli Xalqların Hüquqları üzrə Bəyannamə
Yerli Xalqların Hüquqları üzrə Bəyannamə  — 13 sentyabr 2007-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisinın 62-ci sessiyasında qəbul edilmiş sənəd.
Sənədin məzmunu
Bu sənəd yerli xalqların ləyaqətli bir yaşamaq, öz mədəniyyətlərini və öz təsislərini qorumaq və inkişaf etdirmək hüququnu, habelə insanların öz ehtiyaclarına və istəklərinə ən uyğun hesab etdikləri istiqamətdə insanları inkişaf etdirmək hüququnu elan edir.
Sənəd yerli xalqların öz müqəddəratlarını təyinetmə hüququnu təsdiqləyir və bu hüququn nəticəsi olaraq yerli xalqların siyasi statuslarını müəyyənləşdirmək və iqtisadi, sosial və mədəni inkişaflarını davam etdirmək azadlığından bəhs edir.
Sənədin qəbul tarixçəsi
Bu sənədin layihəsi 20 il ərzində hazırlanmışdır. Ən gərgin müzakirələr torpaq, resurslar, qrup və fərdi hüquqlarla bağlı idi.
Yerli Xalqlar üzrə İşçi Qrupu 1982-ci ildə BMT-nin İqtisadi və Sosial Şurasının qərarı ilə yerli xalqlar üçün insan hüquqları standartlarını inkişaf etdirmək məqsədi ilə yaradılmışdır. 1985-ci ildə yerli xalqların hüquqları ilə bağlı bir bəyannamə layihəsi hazırlamaq üçün bir işçi qrupu başladı. Səkkiz il sonra, 1993-cü ildə İşçi Qrup bəyannamə layihəsinin mətni üzərində işi tamamladı. BMT-nin Ayrı-seçkiliyin Qarşısının Alınması və Azlıqların Müdafiəsi üzrə Alt Komissiyası 1994-cü ildə layihənin mətnini təsdiqlədi və BMT-nin İnsan Hüquqları Komissiyasına baxılması üçün təqdim etdi. Bəyannamə layihəsi bu Komissiya nəzdində yaradılmış İşçi Qrup tərəfindən yekunlaşdırıldı. 2006-cı ilin iyun ayında BM Şurası Bəyannaməni qəbul etdi və 2007-ci ilin sentyabrında Bəyannamə Baş Məclis tərəfindən təsdiq edildi. 143 ştat Bəyannamənin qəbul edilməsinə səs verdi. Dörd nəfər qarşı (ABŞ, Kanada, Avstraliya və Yeni Zelandiya. 11 ölkə bitərəf qaldı - Azərbaycan, Banqladeş, Butan, Burundi, Gürcüstan, Keniya, Kolumbiya, Nigeriya, Rusiya Federasiyası, Samoa, Ukrayna.
Sənədin hüquqi statusu
Yerli Xalqların Hüquqlarına dair Bəyannamə, yerli xalqların hüquqları ilə bağlı geniş bir bəyanatdır. Bu bəyannamə, digər əksər BMT bəyannamələri kimi, qanuni məcburi bir sənəd deyil. Bu sənəd, yerli dövlətlərə və bu xalqların ayrı-ayrı nümayəndələrinə münasibətdə hüquq normalarının inkişafı baxımından müəyyən bir istiqamətdə hərəkət etmək və müəyyən prinsiplərə riayət etmək barədə müxtəlif dövlətlərin fikirlərinin razılığının əks olunması kimi qiymətləndirilməlidir.
Ürgəncə (Xudabəndə)
Ürgəncə - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Arqun Muzey-Qoruğu
Arqun Muzey-Qoruğu — Çeçenistanın cənubunda Arqun çayı yaxınlığında muzey-qoruq. Vedeno təbiət qoruğunun ərazisində yerləşir. Qoruğun tərkibinə Şaroiski, Ximoy və Xoy Tarixi-Memarlıq Kompleksləri daxildir.
Tarixi
Arqun Muzey-Qoruğu RSFSR Nazirlər Sovetinin 2 iyun 1988-ci il tarixli qərarı ilə yaradılmışdır.
Rusiya Federasiyası Prezidentinin 20 fevral 1995-ci il tarixli fərmanı ilə Arqun Muzey-Qoruğu federal (ümumrusiya) əhəmiyyətli tarixi-mədəni irs obyektləri siyahısına daxil edilmişdir.
Muzey-qoruq yaradılan dövrdən başlayaraq çox böyük işlər görülüb. Ərazinin tədqiqi üçün elmi ekspedisiyalar, arxeoloji qazıntılar, bərpa və konservasiya işləri aparılmışdır. “Nax xalqlarının mənşəyi problemləri” mövzusunda Ümumrusiya elmi konfransı, “Noxçiçöh” folklor-etnoqrafik bayramı və digər tədbirlər keçirilmişdir.
2002-ci ildə Moskvada memarlıq abidələrinin fotosərgisi, 2003-cü ildə isə dağlıq Çeçenistanın təbiəti, maddi mədəniyyət abidələri haqqında çəkilmiş "Göyə qalxan qüllələr" sənədli filmi nümayiş etdirilmişdir. 2004-cü ildə təkcə respublikada deyil, onun hüdudlarından çox-çox uzaqlarda da geniş oxucu kütləsi tərəfindən böyük tələbat olan “Əbədiyyət kölgələri” kitabı işıq üzü gördü.
Muzey-qoruq ərazisində at və piyada turist marşrutları açılmış və Birinci Çeçenistan müharibəsi başlamazdan əvvəl də fəaliyyət göstərmişdir.
Ekspozisiyaları
справа|thumb|240пкс|Puoqa (qüllə kompleksi) Arqun Muzey-Qoruğu 233,8 min hektar ərazini tutur. Qoruğun ərazisində 150-yə yaxın qala yaşayış yeri, 20-dən çox ibadət yeri, 200-dən çox qənaətbəxş vəziyyətdə olan, erkən orta əsrlər və orta əsrlərə aid hərbi qüllələr, 150-dən çox xarabalıq və yarı xarabalıqlar, yenə də orta əsrlərə aid qala və istehkamlar mövcuddur. Antik dövrün onlarla siklop tikililəri, 2600-dən çox döyüş xarabalığı və antik dövrün gözətçi qüllələri, 150-yə yaxın yeraltı və xarici kriptlər və digər tarixi abidələr də arqun Muzey-Qoruğu ərazisində yerləşir.
Qoruğun bir çox tikililəri son orta əsrlərə aid yaşayış məskənləridir. Qoruğun ərazisindəki bir çox binası indi xarabalığa çevrilib.
Vitali Kovalyov
Həyatı
Vitali Kovalyov 12 sentyabr 1977-ci ildə Bakıda anadan olub.
Arqun Muzey-Qoruğu
Ekspozisiyaları
Arqun Dövlət Tarix-Memarlıq və Təbiət Muzey-Qoruğunun ərazisində dərinliyi 137 metr olan kükürdlü bulaqları olan Şəki-Xex mağarası var ki, hansı ki, bu mağaradan hidrogen sulfidli çay axır. Mağarada mövcudluğu fotosintez və ya oksigenlə əlaqəli olmayan bakteriyalar əsasında xüsusi qapalı biosenoz formalaşmışdır. Onların həyati fəaliyyəti xüsusi növ minerallar əmələ gətirir. Şəki-Xex mağarasının bazasında speleoturizm klasterinin yaradılması nəzərdə tutulur. Klaster layihəsi dağlarda 4 km uzunluğunda yolun çəkilməsi, rekreasiya infrastrukturunun təşkili, mağaranın təchiz edilməsi və Şaro-Arqun çayı vadisində növ zonalarının təşkilini nəzərdə tutur.
Vitali Kovalyov
Karyerası
2010-11 mövsümündən etibarən Qartalsporda oynayıb. Qartalspora Azərbaycan 1-ci Liqa klubuKarvan FK-dan gəlmişdir. Daha əvvəldə Araz MKT klubunda forma geyinmişdir.
Aysorlar
Aysorlar, asorular, assuriyalılar – Yaxın Şərqdə xalq. Əsasən İraq və Suriya ərazisində yaşayırlar. Dünyada assuriyalıların sayı təqribən 503 min (2010) nəfərdir. Assuriyalılar yaxın etnik qruplarla birlikdə aramiləri əmələ gətirirlər ki, onların da cəmi saylarının 959 min - 3.3 milyon nəfər olduğu ehtimal olunur və asoru dilində danışırlar.
Azərbaycanda yaşayan etnik qruplardan biri də assuriyalılardir. Qədim kökləri İran və Türkiyə ərazisində məskunlaşmış assuriyalılarla bağlıdır. Hal-hazırda Azərbaycanın Zaqatala zonasında etnik qrup kimi məskunlaşıblar. Azərbaycanda assiriyalılar kimi tanınırlar.
Tarixi
Kökləri beş min il öncəyə dayanan aysorlar qədim mədəniyyətə malikdirlər. Mesopotamiyadan dünyaya yayılan bu xalqın nümayəndələri dağınıq şəkildə bir çox ölkələrdə yaşayırlar. Kökü assur və aramilərə gedib çıxan aysorlar qədim Mesopotamiya mədəniyyətini daşıyan və dini inanc baxımından xristian topluluqdur. Bu xalq İran və İraqda daha çox «assur», Suriya və Türkiyədə isə «aysor» adı ilə tanınır. «Aysor» sözü Xristianlıqdan sonra daha geniş yayılıb və xristian olan Yuxarı Mesopotamiya xalqını nəzərdə tutur. «Assur» sözü isə miladdan əvvəlki Yuxarı Mesopotamiya xalqına verilən addır. Başqa sözlə, «aysor» adlandırılan xalqın xristianlıqdan əvvəlki adı «assur»lardır. Bu gün bu xalq «arami», «assur», «aysor» (kəldani, maruni) və s.adlarla tanınır.
Parçalanmalar
Aysorların tarixi iki dövrə bölünür; bütpərəst aysorlar və xristian aysorlar. Aysorlar miladdan əvvəl bütpərəst idilər. Həzrət İsanın (ə) gəlişi ilə Xristianlıq Qüdsdən Antakyaya, ordan da Mesopotamiyaya doğru sürətlə yayılmağa başlayır. Xristianlığın Mesopotamiyada yayıldığı dövrdə bu ərazidə yaşayan aysorlar yeni təlimi mənimsəyirlər və beləliklə, onlar üçün yeni dövr başlayır. Aysorlar miladın 37-ci ilində kilsə ətrafında birləşərək, icma formalaşdırırlar. Antakyadan sonra qurulan Urfa Aysor Kilsəsi ilə birlikdə bölgədəki bir çox xalqlar Xristianlığın çətiri, İsa Məsihin təlimi ətrafında birləşirlər. O dövrdə bölgənin əsas güc mərkəzləri olan Roma və Bizans imperiyaları Xristianlıqdakı təsir gücünü IV əsrdən etibarən hiss etdirməyə başlamışdılar. Bu arada Xristianlıqdakı dini zəmində mübahisələr - İsa (oğul) və Allah (ata) münasibətləri mövzusunda fikirayrılığı mövcud idi. Sonralar Qərbi və Şərqi imperiya və kilsələri bir-birindən ayıracaq bu dini mübahisələrdən ən çox aysorlar əziyyət çəkirlər. Həmin dövrdəki aysorlar tarixçilər tərəfindən Şərqi və Qərbi Aysorlar adlandırılıblar. Qərbi Aysorlar Diyarbəkir, Antakya, Maraş, Urfa, Mardin, Midyat, Nusaybir və Suriyada yaşayanlar; Şərqi Aysorlar isə İran, İraq və Hindistan coğrafiyasında yaşayanları tanımaq üçün istifadə edilirdi.
Nəsturilər
Qərbi və Şərqi Aysorların bir-birindən ayrılmasında 451-ci ildə toplanan Xalkedon Kilsə Məclisinin böyük rolu olub. Aysor kilsəsi Xalkedon məclisinin dini qanunlarını qəbul etməyərək, İstanbul kilsəsi ilə əlaqələrini kəsir. Bu parçalanmaya əsas səbəb Bizansın Şərqdə aysorların kilsələ3roddrinə öz əqidələrini təlqin etməyə çalışmasıdır. Məclisdə önə çıxan ad aysor əsilli olan və o vaxt Bizans kilsəsinin Patriarxı Mor Nasturdur. Mor Nastur, ya da aysor dilindəki adı Mor Barsavmo 380-ci ildə aysor ailədə dünyaya gəlib. Ali təhsilini Antakya akademiyasında alıb. Bu akademiya ellin fəlsəfəsinin təsiri altında olan fəlsəfə məktəbi idi. Mor Nasturun köməkçiləri aysor müəllimlər Mor Teodor və Mor Diador idi. Onların birgə müzakirəyə çıxardıqları «İsanın təbiəti» mövzusu Antakya akademiyasında uzun müddət araşdırılır. Mor Nastur İstanbuldakı Bizans kilsəsinə patriarx təyin edildikdən sonra da bu müzakirələri davam etdirir. Bəzi mənbələrdə göstərilənlərin əksinə, Mor Nastur heç zaman Şərqi Aysor kilsəsində ruhani iyerarxiyasında yer almayıb. Mor Nasturdan əvvəl də bir çox aysor müdrikləri bizanslılar tərəfindən təsir altına salınmışdı. Mor Nastura da eyni şəkildə davranmaq istədikdə Şərqi Aysorlar etiraz edərək onu sürgünə göndərir, tərəfdarlarını isə «Nəsturi» adlandırırlar. Şərqi Aysorlar üzərindəki təzyiqlər Mor Nasturdan sonra da uzun illər davam edir. X əsrdə Nasturi kilsəsi adını dəyişərək «Şərqi Assuri Kilsəsi» adlandırır.
Yəqubilər
Qərbi Aysorlar adlandırılan Antakya Aysor Kilsəsi də məruz qaldığı təzyiqlər nəticəsində yox olma təhlükəsi ilə qarşılaşır. Bu təhlükədən Kilsəni Yaqub Burdono adlı bir aysor rahib xilas edir. O, yaşadığı müddətdə 27 rahib, yüzlərlə keşiş yetişdirir. Yenidən bərpa edib topladığı kilsə anti-Xolkedonçu kimi tanınır. Kilsənin adı sonralar Bizansın nüfuzlu şəxsləri tərəfindən aşağılayıcı mənada «Yaqubilər» adı ilə tanıdılır (indiki Ortodoks Aysorlar).
Rum Ortodokslar
Xalkedon məclisindən sonra bir qrup aysor Bizans imperatorunun təzyiq və zülmündən qorxaraq məclisin qəbul etdiyi qanunları tanıyır. Həmin aysorlarə «Malkoye Melkit» (aysor dilində «kralın tərəfdarları» mənasını daşıyır) verir. Onlar bir müddət Bizans kilsəsinin tabeçiliyində öz dillərində ibadət edirlər. Ərəb istilalarından sonra Bizans kilsəsindən ayrılan aysorlar dillərini dəyişib ərəbcə danışırlar. Bu gün onlar «Rum Ortodoks» adıyla tanınır.
Marunilər
VII əsrdə «Malkoye Melkit»lər arasında parçalanma baş verir. Liviyadakı Mor Marun monastırının rahibləri Melkit Patriarxı Maksimin müdafiə etdiyi nəzəri dini-etiqadi baxışlarla razılaşmayaraq, müstəqil «Maronit Patriarxlığı»nı yaradırlar. Bu patriarxlığa bağlı insanlar «Marunilər» adlandırılırlar. XIII əsrdə Maronit Patriarxlığı Papalığa tabe olur. Digər tərəfdən, Rum Ortodoks kilsəsinin üzvlərindən bir qismi anlaşmazlıq səbəbindən Roma Papalığına tabe olur. Bu topluluq 1724-cü ildə «Rum Katolik» adı ilə patriarxlıq mərkəzi qurur.
Kəldanilər
1445-ci ildə Nəsturilikdən ayrılan və müxtəlif səbəblərdən Papalığa tabe olan Kipr Nəsturi mitropoliti Timote və onun ətrafında olan kütlə Papa IV Yevgeni tərəfindən «Kəldani» adlandırılır. Beləliklə, Nəsturilikdən ayrılıb katolik inancını mənimsəyən insanların yaratdıqları kilsə «Kəldani kilsəsi» kimi tanınır. Bu kilsəyə bağlı aysorlara da «kəldanilər» deyilir.
Aysor katoliklər
Antakya Aysor Kilsəsi XVIII əsrdə yenidən parçalanmaya məruz qalır. Yepiskop Mixail Carvenin rəhbərlik etdiyi bir qrup aysor Papalığa tabe olur və «Aysor katolik» adı altında patriarxlıq yaradır. Əslində bu parçalanmaya zəmin xeyli öncədən hazırlanmışdı. Belə ki, 1626-cı ildə Romada olan Papalıqda əlaqələr yaradan və bura tabe olmaq istəyən bəzi aysorlar 1667-ci ildə keçirilən Patriarx seçimində iki namizədin eyni sayda səs toplamasını əsas gətirərək, parçalanmaq ideyasını reallaşdırmağa çalışırlar. 1773-cü ildə Aysor Katolik Patriarxlığı yaranır.
Aysor müsəlmanlar
Bunlarla yanaşı, İslam dinini qəbul edən aysorlar da var. Lakin onlarla bağlı araşdırmalar çox az aparıldığından, demək olar ki, ətraflı məlumat yoxdur. Məlum olan odur ki, «Mhalmi» adlanan bu insanların əsas hissəsi aysor ola bilərlər. Mardin və ətrafında mhalmilərin bütün kəndlərinin adı aysorcədir. Bu kəndlərdə məscidə çevrilmiş binaların əksəriyyəti əvvəllər kilsə, ya da monastır olub. İndiyədək Xristianlığın və aysorliyin adət ənənələri qorunub saxlanmaqdadır. Mhalmilərlə bağlı məlum olan yeganə mənbə patriarx Mor Afremin qələmə aldığı «Turabdin tarixi»dir. Burada mhalmilərin dinini dəyişdirdikləri tarix 1609-cu il kimi göstərilir. Bu topluluq keçmişdə Aysor Ortodoks kilsəsinə bağlı olub. Göründüyü kimi, aysorlar tarix boyu dini və siyasi mübahisələr səbəbindən davamlı parçalanmalara məruz qalmış, əvvəlki fəaliyyətlərini, mədəniyyət və nüfuzlarını itirmişlər. Müasir dövrdə dünyada 20 milyondan çox aysor var: Aysor ortodokslar, Aysor katoliklər, Marunilər, Melkitlər (Melkit Katoliklər), Syro-Malabarlar və s. Hindistanda yaşayan 3,5 milyon aysor da daxil olmaqla 5,5 milyon aysor ortodoksa patriarx Mor İqnatios I Zekka İvas və ona bağlı Hindistandakı Şərqi Mafiryani Mor Baselios və 40 mitropolit dini rəhbərlik edir.
Aysor keşişlər
Aysorlar çoxkonfessiyalı olmaqla yanaşı, həm də çox maraqlı adət-ənənələri var. Aysor kilsəsinə görə, keşiş və onun köməkçisi vəzifəsini daşıyanlar evli olmalıdırlar. Onlar subay olarkən bu rütbələri ala bilməzlər. Köməkçilər arvadları öldükdə yenidən evlənə bilər, lakin keşişlər arvadları öldükdən sonra ailə qura bilməz, onların arvadları da ərləri öldükdən sonra ərə gedə bilməzlər. Buna görə keşişlər rütbə almaq üçün arvadları ilə razılaşmalıdırlar. Səbəb keşişlərin insanların mənəvi atası sayılmalarıdır. Arvadı ölən keşiş yenidən evlənmək istəyərsə, vəzifəsindən istefa verməlidir. Monastırda rahib olan din xadimləri də evlənə bilməz. Onlar ömrü boyu subay qalır, yepiskop, mitropolit və patriarx onların arasından seçilir. Lakin arvadı ölmüş keşiş elmi və əxlaqi baxımdan münasib olduğunda yepiskop təyin oluna bilər.
Ölümlə bağlı inanc
Aysor Ortodoks inanc sistemində ölümdən sonra insanın qarşılaşacağı hadisələr: ölüm –ruhun bədəni tərk etməsi; dirilmək - ruhun cismə geri dönməsi və yenidən canlanması; qarşılaşma - Məsihin ikinci gəlişində insanları etdiklərinə görə mühakiməsi; sonsuz cəza - yaxşıların xoşbəxtliyə, pislərin Cəhənnəmin sonsuz əzabına məhkum edilməsi; xoşbəxtlik - müqəddəslərin göylərdə sahib olacaqları sonsuz həyatdır. Cəhənnəm isə günahkarlar və şeytanların sonsuz əzab yeridir. Aysorların dini düşüncəsinə görə, inanclı ölənlər, dirilərin qurban, namaz və sədəqələrindən faydalanırlar.
Batil inanc və adətlər
Aysorlar tarixin müxtəlif dövrlərində bir çox sivilizasiyalara şahid olduqları üçün həyat və məişətlərində maraqlı adət və inancları var. Məsələn, ayağını soyunan zaman ayaqqabılar üst-üstə düşməsi sahibinə səfərə çıxacağını, əlinin içi qaşınan insanın pul itirəcəyi və ya qazanacağını, gözü səyriyən adamın sevinəcəyini, qayçının açıq qalması ev sahiblərinin haqqında dedi-qodu yayıldığını göstərən əlamətlər kimi qəbul edilir. Sabun, bıçaq, qayçı kimi əşyaların əldən-ələ verilməsinin alanla verən arasında küsülülüyə səbəb olacağına dair inanclar var. İnsanın şəklinin öpülməsi, ayaqqabının çevrilməsinin uğursuzluq gətirəcəyi haqda inanc, əsgərə və ya qürbətə gedəcək şəxsin əlini un dolu qaba salınması kimi adətlər də mövcuddur.
I Mehmed
I Mehmed ya da Çələbi Mehmed (Osmanlı türkcəsi: چلبی محمد - Mehmed-i evvel; ) — 5. Osmanlı padşahıdır. Atası Sultan I Bəyazid, anası isə Gərmiyanoğulları bəyliyindən Dövlət Xatundur.
Şahzadəliyi
Şahzadə Mehmed 1381-ci ildə dünyaya gəlmişdir. Atası İldırım Bəyazid, anası Dövlət Xatundur. Bəzi mənbələrdə anasının Gərmiyanoğlu Süleyman bəy in qızı Dövlətşah Xatun olduğu qeyd olunsa da, bu məlumat yanlışdır. Şahzadə Mehmed uşaqlığından etibarən böyük alimlərdən dərs alıb. Dünyəvi və dini elmlərə yiyələnmişdir. 1393-cü ildə təcrübə qazanmaq üçün atası İldırım Bəyazid tərəfindən Amasya sancaqbəyi olaraq təyin edildi.
1393-1402-ci illər arasında Amasya sancaqbəyi olaraq fəaliyyət göstərdiyi müddətdə dövlət idarəçiliyini öyrəndi. Amasya o dövrdə Osmanlı dövlətinin şərqdəki uc nöqtəsi olaraq çox böyük önəmə sahib idi. Bu vəzifəni yerinə yetirdiyi müddətdə Amasya sancaqbəyi olaraq atasının Anadolu yürüşlərinə əyalət əsgərləri ilə birgə qatıldı. Bu yürüşlərdə əsasən ehtiyat qüvvələrə başçılıq edirdi. Əmir Teymur ilə Osmanlılar arasında baş verən Ankara döyüşündə də ehtiyat birliklərin komandanı olduğundan bu döyüşdən ən tez və ən az zərərlə çıxan məhz Şahzadə Mehmed oldu.
Fetrət dövrü
Atası Sultan İldırım Bəyazid Əmir Teymura məğlub olduqdan və əsir düşdükdən sonra Əmir Teymur tərəfindən yenidən Amasya hakimi olaraq təyin edildi və qardaşları İsa Çələbi, Süleyman Çələbi və Musa Çələbi ilə mübarizə aparmaq məcburiyətində qaldı. İsa Çələbinin öldürülməsindən sonra Çələbi Mehmed Anadoluda yalnız qaldı.
Bundan sonra onun güclənməsindən qorxan və Anadoluya gələn qardaşı Əmir Süleymanla mübarizə apardı. Əmir Süleymanı Musa Çələbinin köməkliyi ilə məğlub etdi.
Ona qatılan Serbiya hakimi və bəzi bəylərlə Dunaya tərəf çəkilməkdə olan Musa Çələbinn üzərinə getdi və Palçıqlı Dərbənd ətrafında baş verən döyüşdə Musa Çələbini məğlub etdi. Musa Çələbi yaralı olaraq qaçarkən tutuldu və boğularaq öldürüldü. Bursaya göndərilən cənazəsi digər qardaşları kimi atasının türbəsində dəfn edildi.
Hari (çay)
Hari (Batang Hari, digər adları Batanqxari, Cambu ) — İndoneziyanın Sumatra adasında olan ən uzun çay. Bir çox mənbələrə görə uzunluq 600-800 km arasında dəyişir.
I Mehmed
Fetrət dövrü
Qardaşların hamısını müxtəlif vaxtlarda məğlub etdikdən sonra özünü Ədirnədə bütün Osmanlı dövlətinin hökmdarı elan etdi və taxta oturdu.
Anadoludakı mübarizəsi
Çələbi Mehmed Rumelidə olduğu müddətdə Qaramanoğlu Mehmed bəy Bursanı mühasirəyə almış, Musa Çələbinin cənazəsinin gətirildiyini eşidəndə şəhəri yandırıb geri qayıtmışdı. Aydınoğlu Cüneyd bəydə bu vaxt Ohridən qaçıb Aydına gəlmiş və Ayasluqu mühasirəyə alıb sancaqbəyini öldürmüşdü. Bu səbəbdən Çələbi Mehmed Anadoluya qayıdan kimi öncə Cüneyd bəyin üstünə getmiş Çandarlının əli ilə Mənəmən, Qayacıq və Nif qalalarını ələ keçirmişdi. Bundan başqa İzmiri də ələ keçirmişdi. Çələbi Mehmed Cüneyd bəyin anasının xahişi ilə onu bağışladı və 1414-cü ildə Niqbolu sancaqbəyliyini ona verdi. Bu şəkildə işləri yoluna qoyan Çələbi Mehmed həmin il Bursaya gələrək Qaraman səfərinə çıxdı. Akşehir, Beyşehir və Seydişehiri aldı və Mehmed bəyi məğlub etdi. Daha sonra Konyanı mühasirəyə alsa da, qış fəslinin yaxınlaşması səbəbilə mühasirəni dayandırmalı oldu və Qaramanoğulları ilə sülh müqaviləsi bağlayıb geri qayıtdı. Sülh danışıqları zamanı Mehmed bəy paltarının içinə göyərçin qoyaraq and içdiyi və Sultan Mehmedin yanından çıxarkən bu quşu azad edərək andın əsassız olduğun iddia eləmişdir. Mehmed bəyin yenidən Beyşehir və Seydişehirə hücum etməsi səbəbilə ikinci dəfə Qaramanoğullarının üstünə getdi və Konya ovasında baş verən döyüşdə Mehmed bəyi məğlub etdi.
Qaramanoğlu səfərindən qayıtdıqdan sonra Ankarada xəstələnən I Mehmed burada Gərmiyanoğlu Yaqub bəyin şəxsi həkimi Mövlana Sinan tərifindən müalicə olunmuşdur. Buna görə də Mövlana Sinan I Mehmed tərəfindən mükafatlandırılmışdır. Mövlana Sinan bu mükafatın əvəzində başından keçənləri və müalicəni Xarnamə adlı məsnəvidə rəvayət eləmişdir.
Hari (çay)
Ümumi məlumat
Çay Cambi şəhərinə kimi gəmiçilik üçün yararlıdır (mınsəbdən 155 km). Çay kənarında yerləşən ən böyük şəhər və liman — Cambidir (əhalisi 586 930 nəfər). Transsumatra şossesi (AH25) Cambi şəhərindən keçən çayla kəsişir.
I Mehmed
Rumelidəki mübarizəsi
thumb|left|300px|Mehmed Çələbi Divanda paşalarla məsləhətləşərkən.
Hari (çay)
Ümumi məlumat
Hari çay hövzəsində qızıl yataqları mövcud. Bu səbəbdən adaya Swarnadwipa adı verilmiş. Sanskrit dilindən "Qızıl ada" mənasını verir.
Qədimlərdə çay mənsəbində Melayyu ticarət limanı mövcud idi. 686-cı ildə liman Srivijaya çarlığı tərəfindən tutulmuş. X əsrdə Cambidən 26 km çay boyu aşağıda yeni hind-buddist kompleksi formalaşmış. Əraziyə hind mədəniyyətinin təsiri özünü çayın adında göstərmiş — Hari hinduizmidə Vişna və Krişnanın adlarından biridir.
Uzun müddətli dağ-mədən işlərinin aparılması və meşələrdə oduncaq tədarükü çay axımına böyük təsir göstərmiş. Nəticədə çay sahillərində torpaq eroziyası güclənmiş, çay yatağının lillənməsi artmışdır. Son illər yağışlı mövsümlərdə çayda su səviyyəsi kəskin artır və quraq mövsümdə isə kəskin enir. Çayın orta su sərfi 1500 m³/saniyədir.
Təbiəti qorumaq məqsədi ilə bölgədə Kerinçi-Seblat (sahəsi 1 375 000 hektar) və Berbaq (sahil boyu bataqlıqlaşmış ərazilər, sahəsi 162 700 hektar) milli parklar yaradılmışdır.
I Mehmed
Rumelidəki mübarizəsi
Anadoluda işləri qaydasına qoyan I Mehmed Ədirnəyə getdi və 1416-cı ildə Rumeli səfərinə çıxdı. Albaniyanın yerli əsilzadələri Fetrət dövründə burada olan Osmanılı qarnizonunu şəhərdən çıxartmışdılar. Buradakı vəziyyəti ələ almaq üçün I Mehmed sahildə yerləşən Avloniya (indiki Vlore) və dənizdən içəridə yerləşən indiki Kloje qalalarını ələ keçirdi. Moraya axınçılar göndərdi. Musa Çələbiyə yardım etmiş Valaxiya hakimi Mirçanın üstünə qoşun göndərdi. Dunay çayını aşaraq Orta Macarıstan bölgəsinə nəzarət edən Valaxiya şəhərinə yeni bir qala inşa etdirdi, bunun nəticəsində Valaxiya İldırım Bəyazidin vaxtında olduğu kimi yenidən Osmanlıların nəzarətinə keçdi. Dobrucanın tamamilə ələ keçirilməsinə şərait yaratdı. Buralara göz dikən Macar Krallığına göz dağı vermək üçün Transilvaniya və Macarıstana axınçılar göndərdi. Bosniyaya hər il axıncılar göndərdi və Bosniya əsilzadələrinə Osmanlılardan asılılığı qəbul etdirdi və sonunda Bosniya kralı II Tvrtko Osmanlılardan asılılığı rəsmən qəbul elədi.
Buradan təkrar Anadoluya keçib Candarlıların hakimiyəti altında olan Samsuna getdi. Candaroğulları Teymurdan Kastamonu, Safranbolu və ətrafındakı əraziləri almış, Qaramanoğulları ilə Osmanlılar əleyhinə ittifaq qurmuşdular. Mehmed bu bölgələri və Samsunu geri ala bildi. Teymurla bura gəlmiş tatarları və türkmənləri Filib ətrafında Tatar bazarı adlanan bölgəyə köçürdü.
Sultan I Mehmedin hakimiyəti dövründə Geliboluda ilk dəfə Osmanlı donanması quruldu. Bu yeni qurulan donanmanın başına Çalı bəy gətirildi və Egey dənizindəki Osmanlı ticarət gəmilərini qarət eliyən Naksos çarına qarşı göndərildi. Lakin bu donanma qəfildən istiqamətini dəyişdirdi və Trabzondan əmtəə ilə qayıdan Venesiya gəmisini təqib etməyə başladı. Venesiya gəmisi Egey dənizində yerləşən Əyriboğaz limanına qaçmağı bacardı. Osmanlı donanması bu limana bir neçə dəfə hücüm etsə də, bir nəticəsi olmadı və geri qayıtdılar. Bu zaman limanın yaxınlığında olan Pyotr Loredanın rəhbərliyindəki Venesiya hərbi donanması Osmanlı donanmasını Geliboluya qədər təqib etməyə başladı. 29 may tarixində Çanaqqala yaxınlığında qarşılaşan iki donanma bu dövlətlər arasında baş verən ilk dəniz döyüşünü başlatdılar. Döyüş günorta saat ikiyə qədər davam etdi və Venesiya donanmasının qalibiyəti ilə başa çatdı. Venesiyalılar Osmanlıların bütün donanmasını darmadağın etdilər. Osmanlıların yalnız altı qalyot və doqquz karavellası Venesiyalılara təslim oldu. Venesiyalılar Çalı bəy başda olmaqla bütün ələ keçən əsirləri müsəlman və ya xristian olmağına baxmayaraq öldürdülər. Bu döyüşlər Osmanlılar və Venesiyalılar arasında sülh müqaviləsinin imzalanması ilə nəticələndi. Bu müqavilənin imzalanması üçün Venesiyaya göndərilən Osmanlı elçiləri Venesiya sarayında çox yaxşı qarşılandı və bahalı hədiyyələr verildi.
Şeyx Bədrəddin üsyanı
I Mehmed dövrünün ən vacib hadisəsi Şeyx Bədrəddin üsyanıdır. Şeyx Bədrəddin Musa Çələbi zamanında qazılığa təyin edilmişdi. Lakin I Mehmedin taxta çıxmağından sonra aylıq min axca ilə təqaüdə çıxarılmış və ailəsi ilə birlikdə İznikə sürgün edilmişdi. Şeyx Bədrəddin Ədirnədə və İznikdə əsər yazmaqla məşğul olub onu ziyarət etməyə gələnlərə öz fikirlərini təbliğ edirdi. Ədirnəyə gəlməmişdən əvvəl Anadoluda şöhrət qazanmışdı. İznikdə də boş dayanmayan Şeyx adamlarından Börklücə Mustafanı Aydın ətrafına göndərərək təbliğat aparırdı. Bundan başqa Torlaq Kamal adındakı adamı daha əvvəl Manisa ətrafında fəaliyətə başlamışdı. Şeyx Bədrəddin Börklücə Mustafa hərəkatının genişləməsi səbəbilə həccə getmək adı ilə əvvəlcə Sinopa, ordan Kufəyə və axırda əvvəlcədən tanış olduğu Valaxiya hakimi Mixailin yanına gedərək pul və ordu dəstəyi aldıqdan sonra Dəliorman tərəflərə keçdi. Burada da əksəriyəti şiə olan könüllülərdən ordu topladı. Nəticədə ilk üsyan 1418-ci ildə Qaraburunda başladı və sonradan özünü Manisada da göstərdi. Qısa zamanda genişlənən Börklücə Mustafa üsyanı Amasya hakimi Şahzadə Murad və Bəyazid Paşa tərəfindən qanlı şəkildə yatırıldı. Belə ki, Bəyazid Paşa Börklücəni məğlub edərkən, Şahzadə Murad isə Torlaq Kamalı məğlub etdi. Börklücə tutularaq işgəncə ilə öldürüldü. Torlaq Kamal da həmin aqibətlə rastlaşdı. Şeyx Bədrəddin Bəyazid Paşa tərəfindən tutularaq Serezdə olan padşahın hüzuruna gətirildi. Şeyxin cinayətləri üləma tərəfindən tədqiq olunduqdan sonra İslam dininə zidd olan hərəkətlərə yol verdiyinə və cəmiyyətin nizamını pozduğuna görə günahkar sayılaraq, Sadəddin Taftzaninin şagirdlərindən Heratlı Molla Heydərin fətvası ilə Serez meydan bazarında asıldı və mirası varislərinə verildi.
Dien monomerləri
Dien karbohidrogenləri - butadien, izopren və xlorpren - sintetik kauçukların alınması üçün əsas monomerlərdir. Hal-hazırda istehsal olunan rezin məmulatlarının çeşidi 100min addan çoxdur. Sintetik kauçukların dünya üzrə istehsalı həm həcminə, həm də inkişaf tempinə görə təbii kauçukların istehsalınıl xeyli ötmüşdür. Rezin məmulatlarının istehsalının inkişafı (xüsusən şin sənayesi məmulatlarının) bu monomerlərinin istehsalı üçün davamlı, istiqamətləndirilmiş xammal mənbələrinin yaradılmasının vacibliyini şərtləndirir. Bütün kauçukların iki böyük qrupa bölünməsi qəbul olunmuşdur: -ümumi təyinatlı; -xüsusi təyinatlı. Ümumi təyinatlı kauçuklar təbii kauçuklar kimi şinlərin, müxtəlif rezintexniki məmulatların istehsalı üçün istifadə olunur ki, bunlardan yağ və benzinə davamlılıq, aqressiv mühitə, yüksək temperatura və s. qarşı dözümlülük tələb olunmur. Ən kürləvi, ümumi təyinatlı kauçuklar 1,4-sisizopren və 1,4-sis-butadien kauçuklardır. Bunların, sintetik kauçukların ümumi istehsalına görə həcmi 60%-ə yaxındır. Xüsusi təyinatlı kauçuklar - bəzi göstəricilərinə görə elastomerlərdən üstün rezinlər, xeyli az həcmdə, ancaq geniş çeşidlə buraxılır.
I Mehmed
Düzməcə Mustafa üsyanı
300px|right|thumb|I Mehmedin türbəsindəki tabutu.Bu zaman Osmanlıların sonuncu problemi Ankara döyüşündən sonra itkin düşmüş qardaşı Mustafa Çələbi olduğunu iddia edən bir nəfərin 18 il sonra meydana çıxmasıydı. Bəzi tarixçilərə görə həqiqətən Şahzadə Mustafa olan bu adam dövrün Osmanlı tarixində Düzməcə Mustafa olaraq adlandırılmışdır. Mustafa 1418-ci ildə Venesiyalıların köməkliyi ilə Fesseliya və Selanikdə özünü sultan elan etdi. I Mehmedin Anadoluda olmağı və Sədrəzəm Bəyazid Paşanın Şeyx Bədrəddin ilə mübarizə aparmağı səbəbilə Mustafa sürətli şəkildə Ədirnəyə doğru irəlilədi. Lakin Sultan I Mehmed sürətli şəkildə Trakyaya keçib Mustafanın ordusunu darmadağın etdi və Mustafanın özü isə qaçaraq Bizansa sığındı.
Ölümü
Sultan I Mehmed Ədirnədə olarkən çıxdığı ovda iflic keçirdi və at belindən düşərək yaralandı. Bundan xilas ola bilməyəcəyini başa düşən Sultan vəzirlərindən Bəyazid, İbrahim və Hacı İvaz Paşanı dəvət edərək böyük oğlu Amasya hakimi Muradın tez paytaxta gətirilməyini istəyərək belə dedi:Tez oğlum Muradı gətirin. Mən bu yataqdan qalxa bilmərəm. Murad gəlmədən ölsəm fitnə çıxar. Tədbir görün, ölümümü gizlədin.
Qısa çəkən xəstəlikdən sonra 1421-ci ilin iyun ayında I Mehmed vəfat etdi. Çələbi Mehmedin vəfatı çox gizli saxlandı. Bunun əsas səbəbi isə o zaman Selanikdə olan Mustafa idi. Cəsədi təhnik (mumiya) edilərək sarayda saxlandı. Şahzadə Muradın paytaxta gəlişinə qədər 40-42 gün padşahın vəfatı gizli saxlanıldı. Ölümü gizlədilən ilk Osmanlı padşahı oldu. Ölümündən şübhələnən əsgərlərin üsyan qaldırmamaqları üçün mumiyalanmış cəsədinə paltar geyindirilib, başına əmmamə qoyulub saray eyvanından əsgərlərin qarşısında əllərinin hərəkət etdirildiyi rəvayət olunur. Muradın Bursaya gəlib taxta çıxmağından sonra I Mehmedin cəsədi Bursaya gətirilərək Yaşıl Türbədə dəfn olundu.
Brameyalar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Biodestruksiya
Biodestruksiya (bioloji dağıdıcılar) – orqanizmlərin təsiri altında materialların dağılmasına səbəb olan fiziki və kimyəvi prosesdir. Normada ətraf mühitdə həmişə neftin fakultativ biodestruktorları mövcuddur. Bununla yanaşı nefti destruksiya edənlərin də üzərində parazitlər yaşayır ki, bu da neftin biodeqradasiya sürətini nəzərə çarpacaq dərəcədə aşağı salır.
Biodestruksiya üçün lazım olan şərait
Neftin biodeqradasiya prosesini optimallaşdırmaq üçün aşağıdakı məsələləri həll etmək vacibdir:
Problemin həlli yolları
Qeyd etdiyimiz məsələlər aşağıdakı şəkildə həll olunur: Ekoloji təmizlik aborigen kulturalardan istifadə ilə əldə edilir. Təbii qruplardan seleksiya metodu ilə axar hemostat rejimdə və ya daimi kultivasiya metodu ilə daha aktiv komponentlər ayrılır.
Fizioloji balans mineral gübrələrin aşağıdakı qaydada daxil edilməsi ilə alınır: 3–8N; 1–2P;, 1–2K; 0,01–0,02Mg. Azot mənbəyi kimi ən sərfəlisi ammiak selitrasından istifadə edilməsidir. Belə ki, digər azot mənbələri (karbimid, ammonium sulfat, natrium nitrat) ilə müqayisədə ammiak selitrasının sərfiyyatı 1,5–2 dəfə azdır. Bu da daha ucuz azot mənbəyidir. Aerasiya qruntun qazılması və oraya neftmənimsəyən mikroorqanizmlərin (3–500 mq- 1 dm3 qrunta) daxil edilməsi ilə alınır. Neftin destruktorlarının parazit növlərdən müdafiəsi məsaməli daşıyıcılar tərəfindən təmin olunur: torf, taxta yonqarı və digər materiallar. Mikroorqanizmlər immobilizə olunmuş vəziyyətdə mikroorqanizmlərdə çoxalırlar. Bu da parazit növlər üçün əlçatmazdır. Belə ki, parazit növlərin xətti ölçüsü mikroməsamələrin ölçüsündən nəzərə çarpacaq dərəcədə böyükdür. Təcrübi yolla sübut edilmişdir ki, neftin biodeqradasiyası, onun kütləcə susuz nümunələrinə görə20–25%-ə qədər qatılıqda daha effektlidir. Əgər üstdə olan neftin qatılığı optimal səviyyəni keçirsə, ya neftin artığı ayrılır, ya da dərin qatlardakı ilə qarışdırılır ki, bu da daha az çirklənmış horizontlar sayılır.
Lazımı pH səviyyəsi
Lazımı pH səviyyəsi — pH5-pH8 mineral əlavə olan diammonium fosfatın istifadəsi ilə əldə olunur. Sonuncu yüksək bufer tutuma malik olub, pH səviyyəsini optimal səviyyədə saxlayır. O cümlədən, dioksidləşdiriciləri də daxil etmək olar. Dolomitdən istifadə etmək daha sərfəlidir. Belə ki, dolomit eyni zamanda magnezium mənbəyi sayılır. Bununla yanaşı maqnezium ionları, kalsium ionlarına nəzərən mikroflora üçün fosfor mənbəyinin mənimsəməsini az dərəcədə aşağı salır.
II Enrike
II Henri və ya Qardaş qatili Henri   — Trastamar sülaləsi nə mənsub ilk Kastiliya və Leon kralı. Saysız üsyan və döyüşlərin ardından 1369-cu ildə ögey qardaşı Zalım Pyotr u qətlə yetirərək taxta çıxdı.
Atasının səltənətində
Don Henri Kastiliya kralı XI Alfonso nun məşuqəsi Elyanora Quzman dan doğulan 10 övladından dördüncüsü idi. Anası Leon kralı IX Alfonso nun nigahdan kənar şəcərəsindən idi. Üstəlik o və əkiz qardaşı Fadriki Alfonso cütlüyün yetkinlik yaşına çatan ən böyük oğlanları idi. Doğulduqdan sonra yerli əsilzadələrdən Rodriqo Alvarez tərəfindən övladlıq alınsa da, atalığı bir il sonra vəfat etdi. Daha sonra atası tərəfindən bir çox mülk hədiyyə edildi və Trastamar qrafı təyin olundu. Beləcə, Trastamar sülaləsi nin əsası qoyulmuş oldu. Atasının sağlığında ikən anasının səyləriylə o və bütün qardaş-bacıları mühüm ünvanlar aldılar. Ancaq bu vəziyyət bir çox əsilzadənin - eləcə də, kralın qanuni xanımı Portuqaliyalı Mariya və onun rəsmi varisi Pyotr un narazılığına səbəb oldu.
Ögey qardaşının səltənətində
Zəifləyən birliklər 14 mart 1369-cu ildə məğlub edildilər və əsir düşən Zalım Pyotr qardaşı tərəfindən edam edildi. Nəticədə Don Henri II Henri adıyla Kastiliya kralı elan olundu.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Şəmsəddin Axundov
Şəmsəddin Əşrəf oğlu Axundov — Milli Aviasiya Akademiyasında ictimaiyyətlə əlaqə üzrə prorektor, mədəniyyət nazirinin sabiq müavini.
Həyatı
Şəmsəddin Axundov 1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini jurnalistika ixtisası üzrə bitirib. Mədəniyyət Nazirliyində metodist-inspektor, baş metodist, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb (1956-1965).
İctimai-siyasi fəaliyyəti
Mədəniyyət İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Respublika Komitəsində məsul katib, sədr (1965-1969) olmuş, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasında şöbə müdiri vəzifəsində işləmişdir (1969-1981). 1981-1987-ci illərdə M.F.Axundov adına Respublika Kitabxanasında elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır. 1988-2001-ci illərdə Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyində mədəni-maarif müəssisələri idarəsində rəis, mədəni-maarif, kitabxana və muzey işləri baş idarəsində rəis, 1991-ci ildən nazir müavini vəzifələrində çalışmış, həmçinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Şurasının qərarı ilə Mədəniyyət Nazirliyinin Kollegiya üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir.
0, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 7 sentyabr 2001-ci il tarixli 802 nömrəli sərəcanmı ilə mədəniyyət nazirinin müavini vəzifəsindən azad edilmişdir.
2005-2011-ci illərdə Milli Aviasiya Akademiyasında yaradılmış “Aviasiya tarixi muzeyi”nin direktoru olmuşdur.
Təltifləri
2001-ci ildən dövlət qulluğu təqaüdünə çıxmışdır. “Şərəf nişanı” və “Qırmızı əmək bayrağı” ordenləri, “Əmək rəşadətinə görə”, “Əmək igidliyinə görə”, “Uzunmüddətli fədakar əməyə görə” medalları, “SSRİ Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri sərgisi”nin Qızıl medalı, “Əla mədəniyyət işçisi” və Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının “100 illik” medalları ilə təltif olunmuşdr. 1978-ci ildə isə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Həyətinin fərmanı ilə “Əməkdar mədəniyyət işçisi” fəxri adına layiq görülmüşdür.
Qışlaq-i Sümüklüheydər (Pərsabad)
Qışlaq-i Sümüklüheydər — İranın Ərdəbil ostanının Pərsabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 21 nəfər yaşayır (5 ailə).
Petrovun villası
Petrovun villası — Rostov-na-Donu şəhərində, Puşkinskaya küçəsi ev 115 ünvanında yerləşən bina. Bina XIX əsrin sonları inşa edilmişdir. Bina layihəsinin müəllifi Nikolay Aleksandroviç Doroşenkodur. 1958-ci ildən binada Rostov vilayəti seçmə incəsənt muzeyi yerləşir. Petrovun villası regional əhəmiyyətli mədəni irs obyekti elan edilmişdir.
Tarixi
Villa XIX əsrin sonları inşa edilmişdir. Binanın ilk sahibi A. A. Dombrovski olmuşdur. O, binanı sonradan satmışdır. 1898-ci ildə bina Vladiqafqaz dəmiryolları idarəsinə mənsub olmuşdur.
XIX əsrdə Vladiqafqaz dəmiryolları idarəsi uzun zaman sürən bir məhkəmə işi ilə əlaqədar müəyyən çətinlik yaşayırdı. Səbəb isə dəmir yolunun çəkilişi ilə əlaqədar torpaq sahiblərinin öz torpaqlarını satmaması idi. Vladiqafqaz dəmiryolları idarəsi bu işi udan vəkilə villsnın hədiyyə ediləcəyi vəd edirdi. Vladiqafqaz dəmiryolları idarəsinin haqqlarını rostovlu vəkil Apollon Petroviç Petrov təmin etmişdir. O, bu işi udmuşdur. O Vladiqafqaz dəmiryolları idarəsinin vəkilliyinə qəbul edilir və hədiyyə olaraq villanı alır.
Puşkinski küçəsində yerləşən villada Petrov arvadı və uşaqları ilə birlikdə yaşayırdı. 1913-cü ildən binanın rəsmi sahibi onun arvadı Sofiya olmuşdur. Oktyabr inqilabından sonra Petrovlar ailəsi Fransaya köçmüşdür. 1920-ci ildə bina milliləşdirilmişdir. 20-ci illərdə binada uşaq kommunası yerləşirdi. 1930-cu illərdə burada "Spartak" idman cəmiyyəti yerləşmişdi. Böyük Vətən müharibəsindən sonra bina vilayət tikinti və arxitekturaişləri üzrə bölməyə həvalə edilir. Bu zaman binaya mansar əlavə edilir. Beton pilləkənlər qoyulur, həyətdə mərmər fontan quraşdırılır. Binanın daxilinə kamin əlavə edilir.
Arxitekturası
Lusenoq Popovun villası eklektika stilində inşa edilmişdir. Üstəlik burada borokko və klassizm elementləri belə vardır. Fasadı Puşkinski küçəsinə baxır. İlk əvvəllər giriş yanlardan idi. Şimal fasadına bitişik xidmət tikilisi vardı. Əvvəllər həyətdə at və karetaların saxlanması məqsədilə xüsusi tikili olmuşdur. Alt mərtəbədə mətbəx, kotelnı və xidmətçilərin otaqları yerləşir.
Şərur (Xudabəndə)
Şərur - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 926 nəfər yaşayır (204 ailə).
Vençeslav Novak
thumb|200px|right|Vençeslav Novak Vençeslav Novak (Vjenceslav Novak; 11 sentyabr 1859, Sen –  20 sentyabr 1905, Zaqreb) — Xorvatiya realist yazıçısı, dramaturqu, musiqi tarixçisi.
Vençeslav çex mühacir ailəsində doğulub. Anası Bavariya immiqrantlarından idi.O, Xorvatiyanın ən görkəmli realist yazıçılarından olduğundan Xorvatiyanın Balzakı adlandırılıb.O,ibtidai və orta məktəbi Sen və Qospikdə bitirib və bir müddət Sendə müəllim işləyib.
O, bədii yaradıcılığa 1881-ci ildə yazdığı Maka romanı ilə başlayıb. Yaradıcılığı illərində Vençeslav yeddi roman yazıb və otuz hekayə dərc etdirib. Hekayələrdən savayı o, həm də şeir, felyeton, pyes, tənqidi məqalələr və musiqi əsərlərinin müəllifidir.
O,Vekoslav Klaiçlə birlikdə 1892-ci ildə Gusle: Časopis za svjetovnu i crkvenu gasbu adlı musiqi qəzeti nəşr etdirir. Bu qəzet yalnız bir il dərc olunur və Vençeslav növbəti il yalnız özünün redaktoru olduğu Glazba: List za crkvenu i svjetovnu gazbu te dramatsku umetnost jurnalının çapına başlayır. Jurnal 1893-cü ilin sonuna qədər nəşr olunur.
Onun tuberkulyozdan əziyyət çəkən, yoxsulluqla mübarizə aparan böyük ailəsi olub. O,1905-ci il, yəni ölümünə qədər yazıçı, tənqidçi, tərcüməçi kimi fəaliyyət göstərib.
Əsərləri
Romanları
Abbas Əliyev
Abbas Salam oğlu Əliyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Abbas Əliyev 1988-ci il yanvarın 9-da Sabunçu rayonunun Ramana qəsəbəsində anadan olub. 1992–2003-cü illərdə R. Zorge adına 90 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Abbas Əliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayılın, Füzulinin, Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Abbas Əliyev noyabrın 2-də Xocavənd döyüşləri zamanı şəhid olub. Ramana qəsəbəsində yerləşən Şəhidlər Xiyabanında torpağa tapşırılıb.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Abbas Əliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Abbas Əliyev ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Abbas Əliyev ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Abbas Əliyev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Rəşid Məmmədov (əsgər, 1997)
Rəşid Rəşad oğlu Məmmədov (20 noyabr 1997, Bərdə, Azərbaycan — 30 oktyabr 2020, Sütəmurdov, Lənkəran, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin MAXE əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Rəşid Rəşad oğlu Məmmədov 20 noyabr 1997-ci ildə Lənkəran rayonunun Sütəmurdov kəndində anadan olmuşdur. 2005-ci ildə Sütəmurdov kənd tam orta məktəbin 1-si sinifinə daxil olmuş və 2018-ci ildə həmin məktəbin 11-ci sinifini başa vurmuşdur. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Lənkəran şəhər Hərbi komissarlığı tərəfindən həqiqi hərbi xidmətə çağırılır və Bakı şəhərinə Azərbaycan Sülhməramlı Qüvvələrə göndərilir. Xidməti dövründə rabitəçi kimi xidmətini yerinə yetirmişdir. 2020-cil ilin may ayından müddətdən artıq hərbi xidmət etmək üçün xüsusi kursda təlim keçərək MAXE kimi yenidən hərbi xidmətə başlayır.
Hərbi xidmətləri
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Rəşid Məmmədov Füzuli, Şuşa, döyüşlərində savaşıb. Rəşid Məmmədov 2020-ci il 30 oktyabr tarixində Şuşa istiqamətində gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına şəhid olub. Lənkəranda dəfn edilib.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəşid Məmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Rəşid Məmmədov ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Xuan Orlando Ernandes
Xuan Orlando Ernandes (28 oktyabr 1968 ) — 2014-cü ildən Honduras prezidenti.
Paxiostoz
thumb|Kesiti qalınlığını göstərən Stegoceras (AMNH 5450) Paxiostoz — onurğalı heyvanlarda sümüklərin qalınlaşmasının müşahidə olunduğu, ümumiyyətlə lamellar sümüyünün əlavə təbəqələrinin səbəb olduğu qeyri-patoloji vəziyyət. Çox vaxt sümük sıxlığı (osteoskleroz) ilə birlikdə baş verir, daxili boşluqları azaldır. Bu birgə hadisəyə paxiosteoskleroz deyilir.
Nimfalidlər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Paxiostoz
Heyvanlarda
Həm quruda, həm də suda və ya yarı suda yaşayan onurğalılarda rast gəlinir. Dəniz inəkləri kimi su heyvanlarında döş nahiyəsində paxiostoz hava ilə dolu ağciyərlərə qarşı ballast təmin edir.
Əksər böyük marallarda alt çənə və kəllə sümüyünün aydın paxiostozu müşahidə olunur. Bunun buynuz böyüməsi üçün mineralların saxlanmasına xidmət etdiyi düşünülür.
Pseudochazara
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Qışlaq-i Sümüklümayir (Pərsabad)
Qışlaq-i Sümüklümayir — İranın Ərdəbil ostanının Pərsabad şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 51 nəfər yaşayır (11 ailə).
Tovuzlu (Xudabəndə)
Tovuzlu - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əmirli (Xudabəndə)
Əmirli - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Tovuzlu (Xudabəndə)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2,085 nəfər yaşayır (450 ailə).
Əmirli (Xudabəndə)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 547 nəfər yaşayır (97 ailə).
Orimif adası
Orimif — Oxot dənizində yerləşən Amur çayının məsəbində yerləşən, materikdəki Orimif burnundan 2,3 km aralıda yerləşir. Ada 2,2 km uzunluğa malikdir. Üzərini qamış və kolluqlar örtmüşdür. İnzibati cəhətdən Xabarovsk diyarının Oremif kəndi inzibati ərazisinə daxildir.
Hypertext
Hipermətn digər mətnlərə bağlantılar olan mətndir. Terim 1965 -ci ildə Ted Nelson tərəfindən icad edilmişdir (Tarixə baxın). HyperMedia, mətn olaraq məhdudlaşdırılmayan hipermətn üçün istifadə olunan bir termindir: məsələn, qrafika, video və səs daxil ola bilər. Görünür, Ted Nelson da bu termini ilk dəfə istifadə etmişdir.
Sərdar Rüstəmov
Sərdar Mənsur oğlu Rüstəmov — azərbaycanlı aktyor.
XI Alfonso (Kastiliya kralı)
XI Alfonso və ya İntiqamçı Alfonso   — Kastiliya və Leon kralı. Atası Kastiliya kralı IV Ferdinand, anası isə Portuqaliya kralı I Denis in qızı Konstansa dır. Atasının ani ölümünün ardından hələ 1 yaşında ikən kral elan edildi və ailə mənsublarının bir çoxunun naibliyi ilə səltənətdə qaldı. 1325-ci ildə hakimiyyəti ələ aldı və mərkəzi hakimiyyəti gücləndirən siyasət yürütdü.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">