cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Suriya-Het çarlıqları
Son Het, Yeni Het və ya Suriya-Het çarlıqları — Anadolunun cənub-qərbində və müasir Suriyanın şimalında erkən Dəmir dövrünə aid siyasi formasiyalar. Bu dövlətlər e.ə. 1180-ci ildə yaranmış, təxminən e.ə. 700-cü ilə qədər mövcudluğunu qorumuşdur. Bu çarlıqların əhalisi əsasən luvi, arami və Finikiya dillərində danışırdılar.
Terminologiya
Müasir ingilisdilli ədəbiyyatda "Yeni Het çarlıqları" termini dar mənada Milid və Karkemiş kimi luvilərin hakimiyyətdə olduğu dövlətlərə istinad etmək üçün istifadə edilir. Bundan başqa, "Suriya-Het krallıqları" termini daha geniş bir termin olub, cənubi və mərkəzi Anadoluda, eləcə də Suriyada yaranmış bütün dövlətləri – Tabal və Kue kimi Het dövlətinin süqutundan sonra yaranmış padşahlıqları əhatə edir.
Cəfər Bağır
Cəfər Səfər oğlu Bağırov – nasir, tərcüməçi, 1934-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Həyatı
Cəfər Bağır 1912-ci il 5 mayda Naxçıvanın Ordubad rayonundakı Dəstə kəndində yoxsul ailədə doğulmuşdur. Kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun fıloloji fakültəsinə daxil olmuşdur. Eyni zamanda "Gənc işçi" qəzetində şöbə müdiri işləmişdir. Bu dövrdə ilk hekayələrini qələmə almışdır. "Kommunist" qəzetində şöbə müdirinin müavini (1934–1936), "Kirovabad bolşeviki" qəzetində məsul katib (1936–1937), Yazıçılar İttifaqı Gəncə fılialının məsul katibi olmuşdur. 1955-ci ildə Bakıya qayıdıb bütün qüvvəsi ilə bədii yaradıcılığa başlamışdır. Oçerk, hekayə, miniatürlər yazmaqla yanaşı, bədii tərcümə ilə də məşğul olmuşdur. Onun rus dilindən etdiyi tərcümələr sayəsində oxucular T. Drayzer, P. Abrahams, A. Sent-Ekzüperi, R. Taqor, Əziz Nesin, M. Broden, A. Kamenova, S. Kardiaşvili kimi yazıçıların əsərləri ilə tanış olmuşlar. O, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında bədii ədəbiyyat şöbəsinin müdiri (1955–1960), redaktoru (1960–1966), məsləhətçi redaktor (1966–1967), bədii tərcümə redaksiyasının müdiri (1967–1973) vəzifələrində çalışmışdır. 1973-cü ilin martından fərdi təqaüdə çıxmış və yaradıcılıqla məşğul olmuşdur. 1983-cü il aprelin 17-də vəfat etmişdir.
Kepler-138
Kepler-138, həmçinin KOI-314 olaraq da bilinir, Yerdən 218 işıq ili uzaqlıqda, Lira bürcündə yerləşən qırmızı cırtdandır[  O, NASA-nın Kepler Missiyasının ulduzlarından keçə biləcək planetləri aşkar etmək üçün istifadə etdiyi peyk olan Kepler kosmik gəmi sinin görmə sahəsində yerləşir.
Ulduz üç təsdiqlənmiş planetə ev sahibliyi edir, o cümlədən bu günə qədər kəşf edilmiş ölçülən kütlə və ölçüyə malik ən aşağı kütləli planet Kepler-138bref name = "Jontof-Hutter">, kütləsi Marsınki ilə müqayisə oluna bilər. Kepler-138d, Yerdən daha yüngül olmasına baxmayaraq, qaz cırtdanı allowing for a measurement of their masses and confirmation as real planets given that the masses were significantly below the deuterium burning limits. olması ilə diqqət çəkir.
Nomenklatura və tarix
Motion of Sun, Earth and Moon around the Milky Way|300px|thumb|left|alt=24 / 5,000 Translation results Süd yolu qalaktikası|24 / 5,000 Translation results Süd yolu qalaktikası
İbrahim Tağıyev
Tağıyev İbrahim Tağı oğlu — Azərbaycan-sovet partiya və dövlət xadimi.
Kepler-138
Nomenklatura və tarix
Kepler müşahidəsindən əvvəl KOI-314-ün 2MASS kataloq nömrəsi 2MASS J19213157+4317347 idi. Kepler Giriş Kataloqunda o, KIC 7603200 təyinatına malikdir və onun tranzit planet namizədlərinin olduğu aşkar edildikdə, ona Kepler maraq obyekti KOI-314 verilmişdir.
İbrahim Tağıyev
Mənbə
Naxçıvan Kommunist Partiyasının diyar — vilayət — respublika komitəsinin birinci katibləri
Kepler-138
Nomenklatura və tarix
NASA-nın Kepler Missiyası, onların ulduzları ətrafında keçiddə olan planetləri kəşf etmək vəzifəsi daşıyan missiya tərəfindən ulduzun ətrafında planet namizədləri aşkar edilib. Keplerin istifadə etdiyi tranzit metodu ulduzlarda parlaqlıq enişlərini aşkar etməkdən ibarətdir. Parlaqlıqdakı bu düşüşlər, orbitləri Yerin perspektivindən ulduzlarının qarşısından keçən planetlər kimi şərh edilə bilər, baxmayaraq ki, başqa bir fenomen də məsuliyyət daşıya bilər, buna görə də planet namizədi termini istifadə olunur. Bu enişlərin vaxtını təyin etməklə, iki namizəd arasında qravitasiya təsirləri aşkar edildi, onların kütlələrinin ölçülməsinə və kütlələrin deyteriumun yanma hədlərindən əhəmiyyətli dərəcədə aşağı olduğunu nəzərə alaraq həqiqi planetlər kimi təsdiqlənməsinə imkan verdi.
Kəşf sənədini qəbul etdikdən sonra Kepler komandası "Kepler-138" sistemi üçün əlavə bir ləqəb təqdim etdi. Bununla belə, planetlər Kepler komandasının and naming precedent belongs to the original discoverers (who refer to the star as KOI-314 xaricində olan elm adamları tərəfindən kəşf edilmişdir və kəşf edənlər kəşf üçün rəsmi razılıq vermədiyi halda, ad presedenti orijinal kəşf edənlərə (ulduzu KOI-314[6][12] kimi istinad edirlər) məxsusdur. adının dəyişdirilməsi.
Kepler Missiyası tərəfindən tədqiq edilən ulduzlarla əlaqəli olan namizəd planetlərə kəşf sırasına uyğun olaraq ulduzun adından sonra ".01", ".02", ".03" və s. təyinatları verilir. Planetlərin namizədləri eyni vaxtda aşkar edilərsə, orbital dövrlər ən qısadan ən uzununa doğru sıralanır. Bu qaydalara riayət etməklə, ilk iki namizəd planet eyni vaxtda aşkar edildi və müvafiq orbital dövrləri 13,8 və 23,1 gün olan KOI-314.01 və KOI-314.02 adları təyin edildi. Bir ildən sonra, daha kiçik bir planet namizədi aşkar edildi və bu günə qədər tapılan ən qısa orbital dövr planeti (10.3 gün müddətində) olmasına baxmayaraq, KOI-314.03 adı verildi.
Təsdiqlənmiş planetlərə şərti olaraq ulduzun adından sonra b, c, d və s. təyinatları verilir. Etiketlər əlifba sırası ilə b-dən başlayaraq kəşf sırası ilə təyin edilir. KOI-314.01 və KOI-314.02-nin eyni vaxtda planetlər olduğu təsdiqləndiyindən, əlifba adları kəşfçilər tərəfindən orbital dövr sırasına görə təyin edildi[6] və beləliklə, müvafiq olaraq KOI-314b və KOI-314c oldu. KOI-314.03 səbəbiylə heç bir qravitasiya qarşılıqlı təsiri aşkar edilmədiyi üçün bu planet namizədi 6 yanvar 2014-cü il kimi təsdiqlənməmiş qaldı və beləliklə də eyni adı saxladı. and thus became KOI-314b and KOI-314c respectively. Since no gravitational interactions were detected due to KOI-314.03, this planetary candidate remained unconfirmed as 6 January 2014 and thus kept the same name.
Sonrakı həftələrdə, 28 fevral 2014-cü ildə, yeni bir sənəd KOI-314.03-ü 1%-dən az yalan həyəcan siqnalı ilə real planet kimi təsdiq etdi. Yeni sənəddə KOI-314b-dən Kepler-138c-ə, KOI-314c-dən Kepler-138d-ə və KOI-314.03-dən Kepler-138b-ə qədər gedən planetlər üçün fərqli adlar istifadə edilmişdir. KOI-314b və KOI-314c əvvəllər dərc edilmiş məqalədə aşkar edildiyi üçün[6] adlandırma presedenti orijinal sənədə aiddir və beləliklə, kəşf edənlərin rəsmi razılığı olmadan KOI-314b və c adlandırıla bilməz. Bununla belə, KOI-314.03 yalnız sonrakı məqalədə təsdiqləndi, yəni bu planetin adı ikinci məqalədə Kepler-138b-dən istifadə edən kəşfçilər tərəfindən verilir. Bu, orbitdə iki b planeti olan bir ulduzun və orbitdəki planetlər üçün iki fərqli əsas adın olması ilə bağlı qeyri-adi vəziyyətə gətirib çıxardı.
Planet sistemi
Bütün məlum planetlər ulduzdan keçir; bu o deməkdir ki, hər üç planetin orbitləri Yer rakursundan baxıldığında ulduzlarının qarşısından keçib gedir. Onların Yerin görmə xəttinə nisbətən meylləri və ya görmə müstəvisindən nə qədər yuxarıda və ya aşağıda olduqları bir dərəcədən az dəyişir. Bu, hər bir planetin ulduzun keçidini izləməklə planetlərin dövrlərinin və nisbi diametrlərinin (ev sahibi ulduzla müqayisədə) birbaşa ölçülməsinə imkan verir.
Ən daxili planetin ölçüsü Marsa oxşar olsa da, Kepler-138c və d hər ikisinin radiusu 1,2 Yer radiusuna malikdir. Bütün planetlər öz ulduzlarına çox yaxındırlar ki, yaşayış üçün əlverişli zonada sayılsınlar. Kepler-138c və d eyni ölçülərə malik olsalar da, onların kütlələri və sıxlıqları çox fərqlidir. Bu iki planetdən daxili planet qayalı super-Yerlə uyğun gəlir, halbuki xarici planetin aşağı sıxlığı onun əhəmiyyətli nisbətdə su buzu[8] və ya miniatürləşdirilmiş qaz nəhənginə (Qaz cırtdanı) bənzəyən əhəmiyyətli qaz zərfinə malik ola biləcəyini nəzərdə tutur. Bu iki planet arasındakı təəccüblü fərqlərin fotobuxarlanma ilə bağlı olduğu ehtimal edilir. Bu planetlər üçün KOI və Kepler hərfləri uyğun gəlmir. KOI-314.01 və KOI-314.02 Kipping et al.
Famil Mustafayev
Famil Front oğlu Mustafayev (d. 18 sentyabr 1966) — Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının sədri
Təhsili
1983-cü ildə orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirmişdir. 1984–1989-cu illərdə Rusiya Federasiyasında Rostov Dövlət Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsində siyasi iqtisad ixtisası üzrə təhsil almış və universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1998–2002-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsində hüquqşünaslıq ixtisası üzrə təhsil almış və universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Əmək fəaliyyəti
1989–1992-ci illərdə Azərbaycan Texniki Universitetində “Siyasi iqtisad” kafedrasında müəllim, 1992–1994-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Antiinhisar Siyasəti və Sahibkarlığa Kömək Komitəsində şöbə rəisi, Sahibkarlığa Kömək Milli Fondunun direktor müavini, 1994–1996-cı illərdə “Azərbaycan İnvestisiya Şirkəti” SC-nin vitse-prezidenti, prezidenti, 1996–1999-cu illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Əmlak Komitəsində şöbə rəisi, Milli Depozit Mərkəzinin icraçı direktoru, prezidenti, 1999–2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsində Milli Depozit Mərkəzinin prezidenti, 2001–2004-cü illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində “İqtisadi nəzəriyyə-2” kafedrasının baş müəllimi, 2004–2015-ci illərdə “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzinin direktor müavini, 2004–2019-cu illərdə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində 0,5 ştat professoru, 2015–2016-cı illərdə Azərbaycan Respublikasının təhsil nazirinin müşaviri, 2016–2018-ci illərdə Təhsil Nazirliyi yanında Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyinin direktoru, 2018–2019-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası sədrinin vəzifələrini icra edən sədr müavini işləmişdir. 2019-cu ilin 21 iyun tarixindən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının sədridir.
İctimai fəaliyyəti
2011–2013-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının “İqtisadiyyat” elmləri üzrə ekspert şurasının üzvü, 2013-cü ilin fevral–oktyabr aylarında Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının “İqtisadiyyat və Hüquq” elmləri üzrə ekspert şurasının sədri, 2013–2018-ci illərdə “İqtisadiyyat” elmləri üzrə ekspert şurasının sədri, 2017–2018-ci illərdə Təhsil Nazirliyi yanında Təhsil və Məşğulluq üzrə Daimi Şuranın sədri, 2018-ci ilin iyul-sentyabr aylarında Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin kollegiyasının üzvü olmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
1998-ci ildə “Keçid dövründə çoxukladlı iqtisadiyyatın formalaşmasında özəlləşdirmənin rolu” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edərək İqtisad elmləri namizədi elmi dərəcəsini almışdır. 2010-cu ildə “Transformasiya şəraitində makroiqtisadi proseslərin dövlət tənzimlənməsi problemləri” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək İqtisad üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini almışdır. 2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının qərarı ilə dosent elmi adını, 2014-cü ildə isə professor elmi adını almışdır. 60-dan çox məqalə, dərslik, dərs vəsaiti və proqramları, iki monoqrafiyanın müəllifidir.
Həyatı
Ailəlidir, iki övladı var.
Qalxanqız
Tarixi mövcudluq
Qalxanqızların tarix mövcud olmaları sərt şəkildə mübahisəlidir. Nil Prins kimi alimlər onların mövcud olduqlarını irəli sürür, Yudif Ceş kimi tarixşünaslar isə təlim almış və ya nizamlı qadın döyüşçülərin olması barədə yetərli dəlilin olmadığını iddia edir.
Tarixi mənbələr
Vikinqlər dövrü ndə qadınların döyüşdə iştirakı barədə az sayda attestasiya var. Buna baxmayaraq, Bizans tarixçisi İohann Sklitsa I Svyatoslav 971-ci ildə indiki Bolqarıstan ərazisində bizanslara hücum edən zaman qadınların da döyüşlərdə iştirak etdiyi barədə məlumat verir. Varyaqlar Dorostolonun mühasirəsi ndə məğlubiyyətə uğrayan zaman qaliblər həlak olmuş döyüşçülər arasında qadınların da olduğunu öyrənəndə təəccüblənmişdilər.
Qrenlandların saqası nda Leyf Eriksson un hamilə olan ögey bacısı Freydis Eyriksdottir Vinland da olarkən əlinə qılınc alıb skrelinqlər i qovduğu barədə məlumat verilir, ancaq burada Eyriksdottirə qalxanqız olaraq müraciət edilmir.
Sakson Qrammatik qalxanqızların 750-ci ildə gerçəkləşən Brovalla döyüşü ndə danlar ın tərəfində vuruşduqları barədə məlumat verir.
Arxeologiya
Arxeoloqlar tərəfindən qadın kəndçilərin içərisində silahlar olan məzarları tapılmışdır, ancaq tarixşünaslar bunu necə qəbul etməli olduqları barədə bir-birləri ilə razı deyillər. Skandinaviyalı köçkünlərin İngiltərə dəki məzarları və qalıqların kimyəvi təhlili ər və arvadların, eləcə də bəzi qadınların məzarlarında bərabər şəkildə silah yerləşdirildiyini sübut edir. Nil Prins qalxanqızların varlığını sübut etmək üçün Birka şəhəri ndə tapılan və 1970-ci illərdə üzərində qazıntı işləri aparılan bir məzarın içərisində çoxlu silahın və iki atın sümüklərinin olduğunu nümunə olaraq göstərmişdir. 2017-ci ildə aparılan bir DNT analizində bu fərdin qadın olduğu (Birka qadın vikinq döyüşçüsü) sübut edilmişdir. Yudif Ceş kimi vikinqlər üzrə ixtisaslaşan tarixşünasların qərarın çox tez alındığına inanır.
Populyar mədəniyyətdə
Qadın döyüşçülərə fentezi janrında tez-tez rast gəlinməsinə baxmayaraq, onlara adətən qalxanqız deyə müraciət edilmir. Bəzi qalxanqızlara C.R.R. Tolkin in "Üzüklərin hökmdarı" əsərindəki Eovin və Nensi Farmer in "Trollar dənizi" trilogiyasındakı Torgil personajı aiddir.
İlk dəfə 2013-cü ildə yayımlanan Vikinqlər teleserialında əfsanəvi vikinq qalxanqızı olan Lagerta rolunu Ketrin Vinnik canlandırır.
Azeym
Azeym — İraqda çay. Çayın mənbəyi Süleymaniyyə mühafəzəsində, Zaqros dağlarındadır. 230 km məsafədən sonra Dəclə çayına birləşir. Çayın hövzəsi 12,965 km2 qədərdir. Çay yağış suları ilə qidalanır.
Kaura həbsdən qaçışı
thumb|Kaura həbs düşərgəsi hadisədən bir neçə həftə öncə. Kaura həbsdən qaçışı – 5 avqust 1944-cü ildə Avstraliyanın Kaura qəsəbəsi yaxınlığındakı həbs düşərgəsində saxlanılan yapon müharibə əsirlərinin həbsdən qaçış cəhdi. Bu, İkinci dünya müharibəsinin ən böyük həbsdən qaçış hadisələrindən biridir.
Hadisə
1944-cü ilin avqustunda Avstraliyanın Kaura qəsəbəsi yaxınlığında yerləşən 12 saylı həbs düşərgəsinin B bölməsində 1104 yapon müharibə əsiri saxlanılırdı. Həmin düşərgədə yaponlarla yanaşı italyan və koreyalılar da var idi. Yaponlara Cenevre konvensiyasının şərtlərinə uyğun münasibət göstərilsə də, 22-ci garnizon batalyonunun mühafizəçiləri ilə yaponlar arasındakı münasibətlər pis idi.
Yaponlar 1944-cü ilin avqustuna qədər həbsdən qaçış planları yox idi. Lakin onlar yapon müharibə əsirlərinin bir hissəsinin Hey həbs düşərgəsinə transfer ediləcəyini öyrənəndə kütləvi qaçışa cəhd etmək qərarına gəlmişdirlər.
5 avqust 1944-cü ildə, səhər saatlarında Avstraliya ordusunun personalı minlərlə yaponun səsinə oyanmışdır. Bağbanlıq ləvazimatları, beysbol çubuqları, baltalar və bıçaqlara silahlanan 1104 yapon düşərgənin hasarlarına hücum etmiş və düşərgədən qaçmışdır. Növbəti günlərdə başlayan insan ovu nəticəsində düşərgədən qaçmış 231 yapon və 4 avstraliyalı öldürülmüş, 103 yapon yaralanmışdır. Sağ qalanların bir hissəsi yenidən tutulmuş, bir hissəsi isə intihar etmişdir.
NGC 3997
NGC 3997, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. SBb/P tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Blasiales
— yarımaləminin  sinfinə aid bitki dəstəsi.
Qoytı
Qoytı (çeçen. ГӀойтӀа ) kəndi Çeçenistan Respublikasının Urus-Martan rayonunda yerləşir. Qoytı kənd yaşayış məntəqəsinin inzibati mərkəzidir.
Coğrafiya
Kənd Qoyta çayının (Sunjanın sağ qolu) və Sənaye kanalının hər iki sahilində yerləşir. Qroznıdan 12 km cənubda, Qafqaz federal magistral yolundan 7 km cənubda və Urus-Martan şəhərindən 3 km şimal-şərqdə yerləşir.
Ən yaxın yaşayış məntəqələri: cənub-qərbdə Urus-Martan, şimal-qərbdə Alxan-Yurt, şimal-şərqdə Qikalo, şərqdə Qədim Ataqi, cənubda Miçurina, Qoyskoye və Alxazurovo.
Tarixi
Kənd haqqında ilk məlumat 1785-ci ildə, Qafqaz müharibəsi tarixində, Şeyx Mənsurun Qoytı kəndindən bir qızla evləndiyi qeyd olunur. 1822-ci ildə Qoytı və Urus-Martan kəndləri polkovnik Qrekov tərəfindən dağıdıldı. 1918-19-cu illərdə Sovet hökumətini dəstəkləyən Taştamir Elderxanovun rəhbərliyi ilə Çeçenistan Xalq Şurası bu kənddə yerləşirdi. Qoytı Şurası, A.Şeripovun komandanlığı ilə Çeçenistan Qırmızı Ordusunu yaratdı. 1919-cu ilin fevralında general Şatilov, Qroznının rus qoşunları tərəfindən azad edilməsindən sonra N. Qikalonun rəhbərliyi altında Qırmızı Ordunun qalıqları Sunjaya qaçdı. Qoytı Xalq Şurası qırmızıları təhvil verməkdən və Rusiyanın cənubundakı silahlı qüvvələr bölmələrinə sərt müqavimət göstərməkdən imtina etdi. 1919-cu ildə Qoytı kəndində, Vətəndaş müharibəsi dövrünün yüzgünlük döyüşləri nəticəsində general Denikin ordusu məğlub oldu. 1944-cü ildə çeçen xalqının sürgün edilməsindən və Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının ləğv edilməsindən sonra kənd Azad adlandırıldı.
1958-ci ildə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının bərpasından sonra kənd öz tarixi adına - Qoytı'ya qaytarıldı.
Əhali
2014-cü il məlumatına əsasən əhalinin milli tərkibini 99,3 % çeçenlər, 0,34 ruslar, 0,05 inquşlar və 0,31 digərləri təşkil edir. Kəndlilər arasında müxtəlif teyplər, o cümlədən tsunqr, tsesi, türk, lyaşkor, çinx nümayəndələri var.
İnfrastruktur
Kəndin mərkəzində XIX əsrdə tikilmiş böyük bir məscid var. Kənddə 5 məktəb, bir sıra təhsil müəssisələrinin filialları fəaliyyət göstərir. Dövlət ferması, bir sıra sənaye müəssisələri var.
Tanınmış şəxslər
Sulayev Maqomet Abuyeviç - çeçen şairi və yazıçısı.
Slavyanlar
thumb|250px thumb|300px|VI əsrdə slavyanlar Mərkəzi və Şərqi Avropada yaşayırdılar. Onlar üç qrupa bölünürdü: Qərb ([[çexlər, polyaklar, slovaklar)}} {{legend|#008000|Şərq (ruslar, beloruslar, ukraynalılar)}} {{legend|#004040|Cənub ( serblər, xorvatlar, boşnaklar, monteneqrolular, makedonlar, slovenlər, bolqarlar ) }}]]
Səqləblər ya da Slavyanlar (словѣнє, славяне, слов'яни, славяни,, , Slovani, Słowianie, Slované, Slovania, Słowiónie, Słowjenjo, Słowjany) — Avropada ən böyük etnodilli icma.
VI əsrdə slavyanlar Mərkəzi və Şərqi Avropada yaşayırdılar. Onlar üç qrupa bölünürdü:
Slavyanların əsas məşğuliyyətlərindən biri əkinçilik idi. Onların 9 cu əsrə qədər yazıları mövcud olmamışdır. VI əsrdə slavyanlarda hələ dövlət yox idi, onlar icma halında yaşayırdılar. Bütün işləri,məsələləri xalq yığıncağı həll edirdi. Onlar almanlar və ərəblər kimi ibtidai icma quruluşundan birbaşa feodalizmə keçmişdilər. Feodalizmə keçidlə IX-X əsrlərdə slavyanların ilk dövləti yarandı. 882-ci ildə şərq slavyanlarının Kiyev dövləti yarandı. X əsrin əvvəllərində Çexiya, X əsrdə Polşa dövləti yarandı.
Şərq slavyanları
Şərq slavyanlarına ruslar ın, belaruslar ın və ukraynalılar ın ulu babaları daxil idilər.Feodalizm ə keçidlə əlaqədar IX əsrdə şərq slavyanlarının ilk dövləti - Kiyev knyazlığı meydana gəldi.
Şərq slavyanları məişət və mədəni xüsusiyyətlərinə görə bir-birinə daha yaxındır. Onların ümumi sayı 200 milyondan çoxdur. Hal-hazırda 145 milyondan çox rus, 46 milyondan çox ukraynalı və 10 milyondan çox belorus yaşayır. Bu xalqların böyük əksəriyyəti Şərqi Avropa da yaşayırlar. Şərq slavyanlarında əkinçilik, onunla sıx əlaqədə olan maldarlıq və meşə təsərrüfatı daha yüksək səviyyədə inkişaf etmişdir. Malqaranın saxlanılmasında otlaq-bordaq forması üstünlük təşkil edir. Daha çox etnoqrafik xüsusiyyətləri xalq geyimlərində tapmaq olar. Geyimlərin istehsalı son zamanlara qədər kustar хarakteri daşıyırdı. Şərq slavyanları özləri kətan, çətənə, əkir, yun alır və dəri emal edirdilər. Şərq slavyanlarının əsas geyim tipi köynəklərdir. Kişilər dizə qədər, qadınlar isə daha uzun ətəkli köynəklər geyinirdilər. Kişi köynəkləri birtipli – tunikli biçimdə olurdu. Yalnız rusların yaşadığı bir çox vilayətlərdə yanyaxa köynəklər geniş yayılmışdı. Qadın köynəklərində daha çox fərq nəzərə çarpırdı. Şərqi slavyan xalqlarının qadın baş örtükləri etnoqrafik baxımdan daha maraqlıdır. Qızların və ərli qadınların baş örtüklərində fərqli cəhətlər daha çoxdur. Qadın baş örtüyünün bağlanma qaydaları ən çox toylarda müşahidə olunurdu. Cənubi rus vilayətlərində, ukraynalılarda və beloruslarda baş yaylığından çələng düzəldirdilər. Bir çox mərkəzi vilayətlərdə baş örtüyünün özü bir növ çələngi xatırladırdı. Üst geyimləri daha universal xarakterdə idi. Bu mənada qadın və kişi geyimləri arasında böyük fərq nəzərə çarpmırdı. Ruslar, ukraynalılar və beloruslar rəsmən pravoslav kilsəsinə xidmət edirlər. Təqvim mərasimləri İvan Kupola bayramı, maslenitsa, troitsa, soçelnik təntənəli şəkildə qeyd olunur
Qərb slavyanları
Qərb slavyanlarının mənəvi mədəniyyəti ənənəvi mərasimlərlə zəngindir. Belə ki, polyaklar da, slovak və lujitsalılarda “dojimka” və “objomka” geniş qeyd edilir (lujitsalılarda “xoruzun Öldürülmə günü”). Bu qədim slavyan əkinçilik bayramı avqust-sentyabr aylarına təsadüf edir və keçmişdə ayrı-ayrı sehrli hərəkət və mərasimlərlə müşayət edilirdi ki, bunun da əsas məqsədi bu məhsulu saxlamaq üçün növbəti ilin məhsul alınmasına təminat vermək idi. Bu dövrə aid olan digər ənənəvi bayram kimi yaz bayramı “stada na troitsu”nu, Polşada “ruh günü”, gənclər bayramı, “may ağacı” (bu bayramda tozağacının yüksək hissəsi kəsilmiş budaqlarla, açıq lentlərlə bəzədilir) bayramlarını göstərmək olar. Polyakların, çexlər in və slovakların böyük bir hissəsi katoliklər dir.
Cənub slavyanları
Cənub slavyanlarına aid olan serblər, bosniyalılar, xorvatlar və slovenlərin hamısı mənşəcə eyni dildə danışırlar, başlıca fərq ondan ibarətdir ki, serblər və bosniyalılar şərq və ya kiril əlifbasında, xorvatlar və slovenlər qərb və ya latın əlifbasında yazırdılar. XIX əsrdə baş verən slavyan dirçəlişi və bu xalqların ümumən yüksəlməsi ilə əlaqədar belə bir hiss yarandı ki, onlar əslində bir xalqdırlar və buna görə də onlar cənubi slavyanlar və ya yuqoslavlar terminini seçdilər.
Cənub slavyanları, əsasən, Balkan yarımadasında məskunlaşmışlar. Cənub slavyanları qədim əkinçilik və maldarlıq ənənələrinə malikdirlər. Cənub slavyanlarının müxtəlif qədim bayramları mövcuddur. Buna misal olaraq hələ antik dövrlərə aid olan “obrok” və onunla əlaqədar torpağın məhsuldarlıq magiyası, qədim “qurd günləri”- qurdlara həsr olunmuş noyabr ayının ilk həftələri və s. göstərmək olar. Bundan başqa bolqarlarda və digər cənub slavyanlarında məşhur olan və həm də mənşəyi antik dövrə gedib çıxan Trifon Zarezan günüdür ki, bu da 14 fevralda qeyd edilir (üzüm kəsilməsi və onlara çaxır tökülməsi). Təqvim bayramlarından müqəddəs Lazar günündə, pasxaya bir həftə qalmış qeyd edilən “lazarak” qız bayramını, Georgiyev gününü (6 may) – mal qaranın çəmənlərə birinci yaz otlağına çıxarılmasını və s. misal göstərmək olar.
İstinadlar
https://www.trims.edu.az/noduploads/book/quot-azarbaycan-tarixi-quot-fanni-uzra-7-ci-sinif-ucun-darslik.pdf
Karib dövlətləri assosiasiyası
Karib dövlətləri assosiasiyası - siyasi və iqtisadi danışıqlarda regionun işgüzar dairələrinin statusunun möhkəmləndirilməsi məqsədilə əlaqələndirici təşkilat qismində 1995-ci ildə təsis edilmişdir. Assosiasiya qarşılıqlı marağın mədəni, iqtisadi və texniki, həm də turizm və nəqliyyat sahələrində konsultasiyalar, əməkdaşlıq və fəaliyyət uzlaşması üçün forumlarını keçirir. Assosiasiyaya kontinental ölkələrlə (Kolumbiya, Meksika, Surinam və Venesuela) Karib adaları dövlətləri, həmçinin altı müşahidəçi-dövlət daxildir. Assosiasiyanın katibliyi Port-of-Speyndə, Trinidad və Tobaqoda yerləşir.
Karib birliyi (KARİKOM)
Karib birliyi - Karib adalarında aparıcı iqtisadi təşkilatdır. Birliyin əsas tapşırığı ümumi Karib bazarının yaradılmasından ibarətdir, təşkilatın fəaliyyəti iqtisadi və bir-birinə çox yaxın məsələlərin həll edilməsidir. Karib birliyinin üzvləri: Antiqua və Barbuda, Barbados, Beliz, Qayana, Qrenada, Dominikan Respublikası, Montserrat, Sent-Vinsent və Qrenadina, Sent-Kits və Nevis, Sent-Lyusiya, Trinidad və Tobaqo, Tyorks və Kaykos adaları, həmçinin Britaniya və Virciniya adalarıdır.
Hökumət başçılarının konfransı - Birliyin siyasətini müəyyən edir, ümumi bazar üzrə Nazirlər Şurası ümumi bazarın vəziyyətinə cavab verir. Katibliyi Qayananın Corctaun şəhərində yerləşir.
Şərqikarib dövlətləri Təşkilatı
Şərqikarib dövlətləri Təşkilatına - Antiqua və Barbuda, Qrenada, Dominikan Respublikası, Montserrat, Sent-Vinsent və Qrenadina, Sent-Kits və Nevis, Sent-Lyusiya, yəni əvvəllər ümumi valyuta və ədliyyə sistemi kimi ümumi xidmətlərə malik olan ölkələr daxildir. Bu xidmətlərin fəaliyyəti razılaşdırılmış xarici siyasəti və birgə diplomatik nümayəndəliklərin təşkilini əhatə edir. Əsas məqsədi hökumətlərarası danışıqlarda şərqi karib ölkələrinin işgüzar dairələrinin statusunun möhkəmləndirilməsidir.
Dənizaşırı departament
Dənizaşırı departament — Fransanın dənizaşırı ərazilərədə yerləşən torpaqları ifadə edən termin. Sözügedən ərazilər, əvvəllər Fransanın müstəmləkələri olub, II Dünya müharibəsindən sonra ölkənin departamentlərinə çevirilmişdir. Avropa qitəsində, Fransaya tabe olan Korsika adası dənizaşırı departament statusunda sayılmır.
Dənizaşırı departamentlər
Dənizaşırı departamentlər eyni zamanda Avropa Birliyinin bir parçası hesab olunur. Pul vahidləri avrodur. Buna baxmayaraq, dənizaşırı bölgələri şengen razılaşmasına daxil deyildir. Avropa Parlamentində üç millət vəkili ilə təmsil olunmaqdadırlar.
Azərbaycan dilinin dialektləri
Məskunlaşma və say
Ana dili olaraq Azərbaycan dilində danışan əhali geniş coğrafiyada kompakt şəkildə məskunlaşmışdır.
İranda
200px|thumb|right|2010-cu ildə İran Mədəniyyət Nazirliyinin həyata keçirdiyi ölkə miqyaslı sorğuya əsasən danışanların ana dili əsasında İran azərbaycanlılarının (Türklərin) məskun olduqları ostanlar və həmin ostanlarda əhali içində nisbətləri.
Şahın xahişi ilə Rusiyadan hərbi məsləhətçi qismində göndərilmiş general–mayor qraf İvan Osipoviç Simoniçin yavəri olaraq 1837–1840–cı illərdə İranda olmuş podpolkovnik İvan Fyodoroviç Blaramberq bu dövlətdə müxtəlif rəsmi və qeyri–rəsmi şəxslərdən duyduğu məlumatları təhlil edir və belə qənaətə gəlir ki, İranın ümumi əhalisi 5 milyon nəfərdən çox deyil.
Alman əsilli şərqşünas Yulius Sezar Hentşenin 1869–cu ildə istinad etdiyi mənbəni göstərmədən qeyd edir ki, 5 milyon nəfərdən ibarət İran əhalisinin 1 milyon nəfərini türktatarlar, 125 min nəfərini isə türkmənlər təşkil edir.
Türkmanlar xaric bütün İran türklərini həm də azərbaycanlılar adlandıran, Budapeştdə (Avstriya–Macarıstan) doğulmuş və müasir İran ərazisindən keçərək 1861–1864–cü illərdə Orta Asiyaya səfər etmiş yəhudi əsilli türkoloq və şərqşünas Armin Vamberi 1885–ci ildə nəşr edilmiş "Türk xalqı" kitabında İranda onların sayını 2 milyon nəfər təxmin edir. Rus əsilli şərqşünas və etnoqraf isə iddia edir ki, Vamberiyə görə bu say İran əhalisinin üçdə birinə bərabər idi.
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə İran türkləri haqqında 1912–ci ildə qələmə aldığı yazılarında qeyd edirdi ki, türklər ən aşağı ehtimalla İran əhalisinin üçdə birini təşkil edirlər.
Sakson Qrammatik
Sakson Qrammatik və ya Sakso Qrammatik — Danimarka salnaməçisi, tarixşünası, teoloqu. O, on altı cildlik xronika olan «Danların əməlləri»nin müəllifidir. Onun motivləri Uilyam Şekspirin «Danimarka şahzadəsi Hamletin faciəvi əhvalatı» faciəsində istifadə edilmişdir.
Sakson Qrammatikin həyatı barədə demək olar ki, heç bir məlumat yoxdur və ona əsərlərindən kənar edilən istinadların hamısının doğruluğu sual altındadır. «Danların əməlləri» əsərində müəllifin atasının və babasının kral Böyük Valdemar ın ordusunda xidmət göstərdiyi, eləcə də müəllifin özünün Müzəffər Valdemar a xidmət etdiyi yazılmışdır. Saksonun latın üslublu yazıçılıq barədə hərtərəfli məlumatlı olduğuna görə onun Danimarkadan kənarda təhsil aldığı ehtimal olunur.
Başqa bir varianta görə Sakson Qrammatikin XII əsrin ikinci yarısında yaşamış Danimarka dini xadimi yepiskop Absalom un katibi və vəkili idi. «Qrammatik» ləqəbi Saksona salnaməçilikdəki ustalığına görə ilk dəfə XIV əsrdə verilmişdir. Sakson Qrammatikin «Danların əməlləri» əsəri uzun müddət Danimarkada naməlum şəkildə qalmışdır və ilk dəfə 1514-cü ildə Paris şəhəri ndə çapa verilmişdir. Yalnız bundan sonra Saksonun əsəri 1575-ci ildə Anders Sörensen Vedel tərəfindən Danimarka dili nə tərcümə edilmiş və öyrənilməyə başlanmışdır.
Azərbaycan dilinin dialektləri
İranda
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentində millət vəkili olmuş və 1920–ci ildən 1971–ci ildə vəfatı tarixinədək Türkiyədə mühacir həyatı yaşamış yazıçı Mirzə Məmmədsadıq Axundzadənin təxmininə görə 1939–1940–cı illərdə təqribən 10 milyon nəfər olan İran əhalisinin 5 milyon nəfərini türklər təşkil edirdi.
Rusiya Elmlər Akademiyasının Asiya Xaqları İnstitutu tərəfindən yayımlanan "Qısa hesabatlar"ın 77–ci buraxılışında nəşr edilmiş S. M. Əliyevin "Müasir İranda milli məsələ" məqaləsində olan məlumatlara görə general–leytenant Hüseyn Əli Razmaranın redaktorluğu ilə 1949–1953–cü illərdə nəşr edilmiş 10 cildlik "İranın coğrafi lüğəti"nə ( Fərhəng-i cuğrafiya-yi İran) əsasən sovet iranşünası G. M. Petrovun  tərtib etdiyi cədvələ görə 18.612.800 nəfər olan İran əhalisinin 4.525.200 nəfərini azərbaycanlılar, 237.800 nəfərini qaşqaylar, 227.600 nəfərini türkmənlər və 97.400 nəfərini əfşarlar təşkil edirdi. Bu hesablamaya əsasən türkmənlər xaric azərbaycanlı, qaşqay və əfşar kimi ayrıca təsnifləndirilmişlər birlikdə ümumi İran əhalsi içərisində 26.11 %, təkcə azərbaycanlılar kimi təsnifləndirilmiş əhali isə 24.31 % olmuşdur. Qaşqaylar dil olaraq Azərbaycan dilinə olduqca yaxın, İranda yaşayan əfşarlar isə Azərbaycan dilində danışırlar.
Hüseyn Nihal Atsız hesab edirdi ki, 25 milyon nəfər olan İran əhalisinin 12 milyon nəfərini etnik türklər təşkil edir.
Dr. Mustafa Kafalı 1972–ci ildə "Törə jurnalı"nda nəşr edilmiş "Azərbaycan və Azəri türkləri" adlı məqaləsində yazır ki, "İranda təqribən 10 milyon nəfər türk yaşayır ki, onlardan da minimum 6 milyon nəfəri Cənubi Azərbaycanda məskundur".
Ethnologue 1978–ci ildə gerçəkləşmiş IX nəşrində azərbaycan dilində danışanların sayını 6 milyon nəfəri İranda, 4.38 milyon nəfəri isə Azərbaycan SSR–də olmaqla cəmi 10.38 milyon nəfər təxmin etmişdir.
Kolumbiya Universitetinin professoru Şahruğ Arxavi 1980-ci ildə ABŞ-də nəşr edilmiş kitabında Ayətullah Xomeyni ilə Ayətullah Kazım Şəriətmədari arasındakı fikir ayrılığından danışarkən sonuncunun əsli "Azərbaycan türkü" olan, Azərbaycan, Zəncan, Gilan və digər əyalətlərdə yaşayan 14 milyon İranlı tərəfindən dəstəkləndiyini vurğulayır.
Mirzə Atakişiyev
Mirzə Şükür oğlu Atakişiyev — I Qarabağ müharibəsi Şəhidi. SSRİ DİN Ufa xüsusi təyinatlı hərbi məktəbinin məzunu, Azərbaycan Respublikasının DİN İİİ-nin işçisi, daxili xidmət mayoru, Ağdam rayonu Paprəvənd kəndi, 1 saylı köçürmə kaloniyası rəsinin növbətçi köməkçisi. Ermənilərin kaloniyaya hücumu nəticəsində məhbusları xilas edərək təkbətək döyüşdə şəhid olmuşdur.
Azərbaycan dilinin dialektləri
İranda
Fransız əsilli türkoloq və şərqşünas Jan-Pol Ruya görə İran əhalisinin 30%–ini türk dillərində danışan xalqlar təşkil edir. Bu xalqlardan ən böyüyü İran əhalisinin 20%–ini təşkil edən azərbaycanlılardır; türkmənlər, qaşqaylar və digər türkcə danışan xalqlar isə ölkə əhalisinin 10%–ni təşkil edirlər.
antropologiya üzrə professoru Patrisia C. Higgins 1984–cü ildə nəşr edilmiş "Müasir İranda azlıq–dövlət münasibətləri" adlı məqaləsində İranda 1956, 1966 və 1976–cı illərdəki siyahıyaalınmalar zamanı əhalinin etnik mənsubiyyəti və ana dili haqqında qeydlərin, həmçinin əhalinin danışdığı dillər haqda rəsmi araşdırmaların olmamasını vurğulayır və bir neçə ikinci dərəcəli mənbəyə əsaslanaraq 1977–ci ildə İranın 33.393 milyon nəfər olan ümumi əhalisindən 9 milyon nəfərini azərbaycanlıların, 400 min nəfərini qaşqayların, 500 min nəfərini isə türkmənlərin təşkil etdiyini təxmin edir.
Mirzə Atakişiyev
Həyatı
Mirzə Şükür oğlu Atakişiyev 10 oktyabr 1949-cu ildə Kəlbəcər rayonunun Xoləzəy kəndində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. 4 yaşında anasını, 13 yaşında atasını itirərək bacısı Məleykənin himayəsində böyüyümüşdür. 1957–1967-ci illərdə Kəlbəcər şəhəri 1 saylı tam orta məktəbində təhsil almışdır. Məktəbdə oxuduğu illərdə əxlaqına, məktəb daxili intizam qaydalarına əməl etməsinə görə "nümunəvi əxlaqına görə" məktəb rəhbərliyi tərəfindən şəxsi işinə xüsusi qeydlər edilirdi. Orta məktəbi bitirdikdə kamal atestatında da fənlərdən aldığı qiymətlərlə yanaşı "əla əxlaqı" sözləri qeyd edilmişdir.
Azərbaycan dilinin dialektləri
İranda
İranda əhalinin siyahıyaalınmaları tarixində ilk və hələ ki, son dəfə 1986–cı ildə sorğu anketinə şəxsin fars dilini bilmə səviyyəsi ilə əlaqədar sual daxil edilmişdir. Siyahıyaalınmanın yekunlarına görə ölkə əhalisinin 82.70%–i fars dilini bildiyini iddia edirdi.
Mirzə Atakişiyev
Təhsili
Mirzə Atakişiyev orta məktəbi bitirdikdən sonra 1967-ci ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutuna daxil olmuşdur. İnstitutda oxuduğu illərdə daima fikirlərini məşğul edən bir arzu onun rahatlığını pozurdu. Gənc yaşlarında vəzifə başında həlak olmuş əmisi polis kapitanı Müslüm İsgəndərovun yolu ilə gedərək, kapitan olmaq arzusu ilə yaşayırdı. Bu arzusu təfəkkürünə o dərəcədə hakim olmuşdur ki, bacısı Məleykənin gözüyaşlı qalacağını düşünmədən, ailəyə xəbər vermədən Bakı şəhərində yerləşən hərbi komissarlığa gedərək əsgəri xidmətə getmək istəyi ilə ərizə yazdı. İnstitutun III kursunda təhsil almasına baxmayaraq tələbəlik illərini əsgər həyatı ilə dəyişdi. 1971-ci ildə SSRİ Silahlı qüvvələrinin sıralarına daxil oldu və Həştərxan şəhərindəki hərbi hissəyə gəldi. Bir müddətdən sonra İnstitutdan bacısı Məleykəyə vurulmuş teleqramda Mirzə Atakişiyevin bir aydır dərsə gəlmədiyi bildirilirdi. Bacısının həyat yoldaşı, Mirzəni oğlu kimi sevib böyüdən İdris Verdiyev Bakıya gəldi. Müəllimləri, tələbə yoldaşları, otaq yoldaşları ilə görüşdü, lakin Mirzə haqqında heç bir məlumat əldə edə bilmədi. Nəhayət, Kəlbəcərə geri döndü. Kəlbəcər rayonu hərbi komissarlığından məlumat aldı ki, Mirzə Həştərxanda əsgəri xidmətdədir və Həştərxanda yerləşən hərbi hissə rəhbərliyi onun sənədlərini tələb edir. Mirzənin sənədlərini Həştərxandakı hərbi hissəyə göndərdilər. Ailə aldığı xəbərdən nigarançılıqdan qurtarmış olsa da, Mirzənin 3 il təhsil aldıqdan sonra İnstitutu tərk etdiyi ilə barışa bilmirdilər.
Azərbaycan dilinin dialektləri
İranda
Nəyə əsaslandığını qeyd etməyən alman əsilli türkoloq Gerhard Dörferə görə İran əhalisinin 41%–ni farslar, 29%–ni digər iranlılar (kürdlər, gilanlılar və sairə), 4%–ni ərəblər, 26%–ni isə türklər təşkil edir.
"İnsan haqlarını izləmə təşkilatı"nın 1997–ci ildə yayımladığı İranla bağlı "Dini və etnik azlıqlar: qanunlarda və praktikada ayrı-seçkilik"  adlı hesabatına görə İranın 60 milyon nəfərdən çox olan əhalisinin 15–20 milyon nəfərini, yəni 25%–33%–ni azərbaycanlılar təşkil edirdi.
Mirzə Atakişiyev
Təhsili
Mirzə Atakişiyev 2 il əsgəri xidmətdə də özünü intizamlı əsgər kimi göstərib hərbi hissə rəhbərliyinin hörmətini qazandı. SSRİ DİN-nin Ufa şəhəri xüsusi təyinatlı hərbi məktəbinin elanını görən kimi Hərbi hissə komandirinə ərizə ilə müraciət etdərək, hərbi təhsil almaq arzusunda olduğunu bildirdi. Müraciəti rəhbərlik tərəfindən qəbul olundu və 1973-cü ildə hərbi təhsil almaq üçün Başqırdıstan Respublikasının Ufa şəhərinə göndərildi. Təhsil aldığı müddətdə təlim-tərbiyə sahəsində nümunəvi olması ilə ad qazandı. Paralel olaraq 13 noyabr 1975 – 19 may 1976-cı ildə Ufada sürücülük məktəbində də təhsil alaraq avtomobil, mototsikl, moped sürmək üzrə mütəxəssis vəsiqəsi aldı. 1976-cı ildə Ufa xüsusi təyinatlı məktəbində təhsilini bitirərək Leytenant rütbəsi ilə Həştərxana, hərbi hissəyə geri döndü. Hərbi hissədə xidmətini başa vurdu və peşəsi üzrə işləməyə başladı.
Azərbaycan dilinin dialektləri
İranda
Baş redaktoru ABŞ–lı tarixçi, politologiya üzrə professoru  olan və iki cild şəklində 2000–ci ildə ABŞ–ın San-Diyeqo şəhərində nəşr edilmiş "Millətçilik Ensiklopediyası"na görə azərbaycanlılar və türk tayfa qrupları İran əhalisinin 25%–30%–ni, türkmənlər isə 2%–ni təşkil edirlər.
Ceyms Minahan müəllifi olduğu və 2000–ci ildə ABŞ–ın Konnektikut ştatının şəhərində nəşr edilmiş "Vahid Avropa, çoxlu millətlər: Avropanın milli qruplarının tarixi lüğəti" adlı kitabında qeyd edir ki, "İran Azərbaycanı adlanan regionda 15 ilə 20 milyon nəfər arası azərbaycanlı yaşayır".
Mirzə Atakişiyev
Ailəsi
1977-ci ilin yanvar ayında Mirzə Atakişiyev məzuniyyətə çıxaraq Kəlbəcərə gəldi. 14 fevral 1977-ci ildə özünün seçdiyi orta təhsilli qızla, Məhluqə Əsgərova ilə ailə qurdu. Məzunuyyəti vaxtı bitdikdən sonra Məhluqəni də götürüb Həştərxana geri döndü. 4 aprel 1978-ci ildə oğlu İlqar dünyaya gəldi və gəlişi ilə atasız böyüyən Mirzə Atakişiyevin qəlbinə, evinə sevinc gətirdi. 1979-cu ildə SSRİ DİN-nə ərizə ilə müraciət edərək ailəli olmasını və Azərbaycanda xidmət etmək istədiyini bildirdi. Ərizəsinə əsasən Mirzə Atakişiyev Azərbaycan SSR-nin DİN-nin sərəncamına göndərildi və Ağdam rayonunun Papravənd kəndində yerləşən 1 saylı İslah Əmək Düşərgəsində kaloniya rəisinin növbətçi köməkçisi təyin edildi. Ailəsi ilə birlikdə Ağdam şəhərinə köçdü. 1979-cu ilin iyul ayında oğlu Məzahir, 14 mart 1982-ci ildə oğlu Nicat dünyaya göz açaraq, ailəyə sevinc bəxş etdi. 1982-ci ilin iyununa qədər Ağdam şəhərində yaşadılar. 1982-ci ilin yayında Ağdam rayonunun Şahbulaq kəndində torpaq sahəsi alıb ev tikdi və Şahbulağa köçdü. 1 oktyabr 1988-ci ildə ailənin sonbeşiyi olan qızı İlahə anadan oldu.
Azərbaycan dilinin dialektləri
İranda
Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, iqtisad elmləri doktoru, professor redaktorluğu ilə 2001–ci ildə Oksfordda nəşr edilmiş "Xəzər dənizi regionunda təhlükəsizlik" adlı kitabda işıq üzü görən "Xəzər regionunda Azərbaycanın strateji seçimi" adlı məqaləsində Sabit Bağırov qeyd edir ki, "Azərbaycanlıların çoxluğu Azərbaycanda yox İranda yaşayır; əslində İranda azərbaycanlıların sayı bu ölkənin hakim etnik qrupu olan farslarla müqayisə edilə bilər; müxtəlif mütəxəssislərin fikrincə onların sayı müstəqil Azərbaycanda olandan 1.5–2.8 dəfə daha çox, 20 ilə 30 milyon nəfər arasındadır."
Neohodgsoniales
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinə aid bitki dəstəsi.
Azərbaycan dilinin dialektləri
İranda
2009–cu ildə Nyu York şəhərində nəşr edilmiş "Afrika və Yaxın Şərq xalqlarının ensiklopediyası"na görə "hazırda etnik azərbaycanlıların təxminən 75%–i İranda, qalan qisminin əksəriyyəti isə Azərbaycanda yaşayır; Ərdəbil, Şərqi Azərbaycan, Qərbi Azərbaycan, Zəncan, Həmədan, Astara və Qəzvin əyalətlərində əhalinin 90%–ini etnik azərbaycanlılar təşkil edir; Azərbaycanlıların İranda üstünlük təşkil etdikləri ərazi 65.6 min mil² (≈ 169.9 min km²) olduğu halda Azərbaycan Respublikası cəmi 33.4 min mil² (≈ 86.5 min km²) ərazini əhatə edir; İran azərbaycanlıları İran əhalisinin təxminən dörddə birini və ya 16 milyon nəfərini təşkil edirlər".
Neohodgsoniales
Təsnifatı
Dəstə: Neohodgsoniales Long 2006
Azərbaycan dilinin dialektləri
İranda
ABŞ–da doğulmuş, ABŞ–la yanaşı həm də əsasən İsraildə elmi, pedoqoji və ictimai fəaliyyətini davam etdirən alim, Tel-Əviv Universitetinin Tarix Məktəbinin fəlsəfə doktoru, politologiya professoru Brenda Şafferə görə İranda azərbaycanlılar ölkə əhalisinin təqribən üçdə birini və ya 20 milyon nəfərini təşkil edirlər.
Mirzə Atakişiyev
Vəfatı
Məhbuslardan biri qapıdakı kurzovik maşının kabinəsini açıb minmək istədikdə ilk güllə ona dəydi və məhbus yerə yıxılaraq taxılın içinə süründü. Mirzə Atakişiyev məhbuslara taxılın içinə girib qaçmaqlarına göstəriş verdi. Özü də taxılın içinə girib avtomatı əlinə alıb gözləmə mövqeyində dayandı. Yaralı məhbus ondan bir neçə addım kənarda qan içində taxılın içinə uzanmışdı. Yaralı məhbus Mirzə Atakişiyevin döyüşə hazırlaşdığını görüb dedi:
Azərbaycan dilinin dialektləri
İranda
Alabama ştatının Mobil şəhərində yerləşən "Politologiya və ədliyyə cinayəti kafedrası"nın  rəhbəri, professor Nadir Əntəssara görə İranda ölkə əhalisinin 17 milyon nəfərini və ya təqribən üçdə birini azərbaycanlılar təşkil edir.
Mirzə Atakişiyev
Vəfatı
Ağdamın könüllü batalyonunun komandiri Allahverdi Bağırovun başçılığı ilə döyüşçülər köməyə gələndə ermənilər koloniyanın malqarasını aparmışdılar. Taxıl zəmisini araşdıran döyüşçülər yaralı məhbusu və mayor Mirzə Atakişiyevin hələ də isti olan cansız nəşini tapdılar. Yarıoturaq vəziyyətdə gözləri səmaya dikilib qalmışdı. Qoltuğundan sürüşən sənədlər yerə tökülmüşdü. Alnının sağ tərəfindən vurularaq snayper gülləsi ilə qətlə yetirilmişdi. 29 iyun 1992-ci ildə 43 yaşlı mayor Mirzə Atakişiyev Ağdam rayonunun Şahbulaq kəndinin şəhidlər xiyabanında dəfn olundu. Dəfndə ölümün pəncəsindən xilas etdiyi məhbuslar da iştirak etməyi özlərinə borc bildilər. Mayor Mirzə Atakişiyevi oğlu kimi sevən İdris Verdiyev atalıq borcunu son dəfə yerinə yetirmək üçün "Taxılmamış mayor paqonu" adlı kitab yazıb nəşr etdirdi.
Azərbaycan dilinin dialektləri
İranda
Məlumat Xidməti Qrupunda məlumat araşdırma mütəxəssisi olan Hüseyn D. Həsən Amerika Birləşmiş Ştatları Konqresi üçün hazırladığı hesabtda qeyd edir ki, "təqribən hər dördüncü İran sakini azərbaycanlıdır, bu isə onları sayı 18 milyonu aşan ən böyük etnik azlıq edir".
Mirzə Atakişiyev
Fəaliyyəti
Ağdam rayonunun Papravənd kəndində yerləşən 1 saylı İslah Əmək Düşərgəsində kaloniya rəisinin növbətçi köməkçisi vəzifəsində işləməyə başlayan Mirzə Atakişiyev elə ilk gündən özünü intizamlı işçi kimi göstərdi. Rəhbərliyin hörmətini qazandı. Eyni zamanda tabeliyində olan şəxslərə qayğı ilə yanaşması hər kəsin qəlbində özünə qarşı sevgi hissiləri yaratmasına səbəb oldu. Düşərgədəki dustaqların hamısı ixtisasca sürücülər idilər. Abtomobil qəzaları nəticəsində müxtəlif illərdə azadlıqdan məhrum olunmuş şəxslər idilər. Mirzə Atakişiyev dustaq olmalarına, qazadlıqdan məhrum olmalarına baxmayaraq, hər kəsə insan gözü ilə baxmağı və onlarla münasibətdə insani davranışlar sərgiləməyi adətə çevirmişdi. Dustaqlar Mirzə Atakişiyevin insani münasibətlərini gördükcə ona qarşı hörmətləri artırdı. İki dəfə "Qüsursuz xidmətə görə" medalları ilə təltif olundu.
Azərbaycan dilinin dialektləri
İranda
Kəvn Boyl və Cüliət Şin  tərəfindən yazılmış və ilk dəfə 1997–ci ildə Londonda nəşr edilmiş "Din və inanc azadlığı: Ümumdünya hesabatı" kitabında İrandan bəhs edilərkən qeyd edilir ki, "Bir neçə şimal–qərb və mərkəzi əyalətlərdə yaşayan azərbaycanlıların sayı rəsmi əhalinin 27%–i qədər və ya 16 milyon nəfərdən çox təxmin edilir; Bu isə Qafqazdakı keçmiş sovet respublikası olan Azərbaycan əhalisindən 2 dəfədən də çoxdur; Ümumi sayları təqribən 25 % olan digər azlıqlarla bərabər dominant farsdilli icma özü də azlıqdır".
Minnesota Universitetinin antropologiya üzrə professoru 2008–ci ildə Çikaqo şəhərində nəşr edilmiş "Böyük şeytan və dəli mollarlar: ABŞ və İran bir–birini necə iblis kimi göstərir" adlı kitabında yazır: "Ayətullah Seyid Kazım Şəriət-Mədari bənzər bir taleyi yaşadı. Ayətullah Şəriət-Mədari İranda şahın devrilməsi ilə nəticələnən hadisələr zamanı inqilabın İranda yaşayan əsas dini lideri qəbul edilir. O, İran əhalisinin bəlkə də 30%–ni təşkil edən Azərbaycanın türkləri arasında güclü dəstəklənirdi."
Mirzə Atakişiyev
Əmək fəaliyyəti
1988-ci il Qarabağ hadisələri başladı və Ağdam rayonunun da dincliyi pozuldu. Yavaş-yavaş Respublikada hakimiyyət böhranı yaranmağa başlayırdı və Ağdamda hadisələrin təsiri özünün göstərirdi. Koloniya Ağdərə rayonundan 2 kilometrlik bir məsafədə yerləşirdi. Koloniyanın böyük ərazidə taxıl zəmisi və 200 baş qaramalı vardı. Dustaqlar əkinçilik və heyvandarlıq işləri ilə məşğul olurdular. Yaxınlıqdakı 7 saylı koloniyanın isə əkin sahələri və qoyunçuluq təsərrüfatı vardı. Əvvəllər hər iki kolonu Ağdam rayon daxili işlər şöbəsinin əməkdaşları mühafizə edirdilər. 1990–1991-ci illərdə 42 məhbusu olan koloniyanı mühafizə edən əməkdaşların sayı günbəgün azaldı və nəhayət tamamilə mühafizəsiz qaldı. 25 noyabr 1991-ci ildə Mirzə Atakişiyev koloniyanın mühafizəsi barədə dəfələrlə Azərbaycan Respublikasının DİN-ə, Baş İdarəyə, Ağdam rayonu DİŞ-nə müraciət etdi. Mühafizə göndərmək əvəzinə koloniya rəisinə bir tabel silahı verməklə kifayətləndilər. 1991-ci ilin noyabr ayında ermənilər Ağdərədən hücum edərək 7 saylı koloniyanın 250 baş qoyununu apardı və çobanı girov götürdü. Hadisələrin bu cürə cərəyan etməsi Mirzə Atakişiyevi narahat edirdi. Yəqin ertmişdi ki, növbəti basqın onların koloniyasına olacaqdır. Rəsmi idarələrdən əlacı kəsildiyindən “Azadlıq” qəzetinə vəziyyətlə əlaqədar məktub göndərdi. Məktubunda yazırdı: "…Biz zabitlər və məhkumlar əliyalın növbə çəkirik. Ermənilər tərəfindən nə vaxt girov götürüləcəyimizi, qətlə yetiriləcəyimizi gözləyirik. Əgər ermənilər bizdən və ya məhkumlardan öldürsə və ya girov aparsa, bütün məsuliyyət DİN-nin rəhbərliyinin üzərinə düşəcəkdir…" "Azadlıq" qəzeti Mirzə Atakişiyevin məktubunu həlak olandan 9 ay sonra sonra ixtisarla 29 avqust 1992-ci ildə 6-cı səhifədə dərc etdi.
Azərbaycan dilinin dialektləri
İranda
Maykl P. Kruassan və Bülent Arasın redaktorluğu ilə 1999–cu ildə ABŞ–ın Konnektikut ştatının Vestport şəhərində nəşr edilmiş "Xəzər dənizi regionunda neft və geosiyasət" adlı kitabda işıq üzü görən "Azərbaycan: ölkənin gələcəyində neft və siyasət" adlı məqaləsində tarix elmləri doktoru, 1992–1994–cü illərdə Azərbaycan Respublikasının İran İslam Respublikasında Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri olmuş Nəsib Nəsibli iddia edir ki, azərbaycanlılar İran əhalisinin üçdə birini təşkil edirlər. Eyni müəllif "Azərbaycan – İran münasibətləri: çətinliklər və perspektivlər" adlı məqaləsində bu nisbəti 40 % olaraq göstərmişdir.
Coan Makevoy və Brendan Olerinin redaktorluğu ilə 2013–cü ildə ABŞ–ın Pensilvaniya ştatının Filadelfiya şəhərində nəşr edilmiş "Dərindən bölünmüş yerlərdə güc paylaşımı" adlı kitabda işıq üzü görən "Bölünmüş imperiyalarda kompromis mənbəyi kimi dinin müvəffəqiyyəti: Osmanlılar və Səfəvilər, keçmişdə və indi" adlı məqaləsində Bencamin Broudə yazır: "Yaxın Şərq dövlətlərinin subdominant əhalisini təxmin etmək çox çətindir, lakin İranda azəri əhalini əksər müşahidəçilər təqribən 25 %, bəziləri isə üçdə bir kimi yüksək nisbətdə qəbul edirlər ...".
təqribən 25%–ni təşkil edirlər.
Dr. Rəcəb Albayraq Hacaloğlu 2013–cü ildə Ankarada nəşr edilmiş "Türklərin İranı" adlı kitabında qeyd edir ki, "rəsmi dili farsca olan İranda əhalinin etnik tərkibi olduqca qarışıqdır; ölkədəki türk əhalinin sayı 30–31 milyon olduğu üçün, ana dili kimi türkcə danışaların nisbəti 43 % olsa da, ümumi ölkə əhalisinin 55–60 faizdən çoxu bu dili bilir". İranda türklərin sayını hesablamağa çalışmış müəllifə görə 2006–cı ildə 70.049.262 nəfər olan ölkə əhalisinin təqribən 30.855.205 nəfərini türklər təşkil edirdi.
F. Stiven Larrabi və Əlirza Nadir tərəfindən ABŞ–ın Milli Kəşfiyyat Şurası üçün hazırlanmış və 2013–cü ildə Kaliforniya ştatının Santa Monika şəhərində nəşr edilmiş kitabçada Gülnaz İsfəndiyarinin hesabatına istinadən yazılıb: "İran və Azərbaycanın xüsusiylə gərgin münasibətləri var. İran əhalisinin 25%–ə qədərini təşkil edən Azərbaycan türkləridən çoxu İslam Respublikasının siyasi və mədəni siyasətindən narazıdır".