cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İslamın tarixi
İslamın mənşəyi
İslam peyğəmbəri Məhəmməd ənənəvi hesablara görə 570-ci ildə Məkkədə anadan olmuşdur. Ailəsi Məkkənin baş qəbiləsi və Qərbi Ərəbistanda hakim qüvvə olan Qüreyş qəbiləsinə mənsub idi. Anarxiyanın təsirlərinə qarşı çıxmaq üçün onlar hər cür zorakılığın qadağan edildiyi və səyahətin təhlükəsiz olduğu “müqəddəs aylar” institutunu dəstəklədilər. Məkkə və onun ətrafındakı politeist Kəbə məbədi şəhər üçün əhəmiyyətli iqtisadi nəticələri olan məşhur ziyarət yeri idi. left|thumb| [[Birminhem Universiteti|Birmingem əlyazması eramızdan əvvəl 568 və 645-ci illərə aiddir.]] Çox güman ki Məhəmməd "yəhudi inanc və adətlərindən xəbərdar" və Həniflərlə də tanış idi. Həniflər kimi Təhannütlə məşğul olur, Hira dağında tənhalığa çəkilir və "bütpərəstlikdən uzaqlaşırdı". Təxminən 40 yaşında Hira dağında sonralar Quranı formalaşdıracaq olan Cəbrail mələk vasitəsilə müsəlmanların ilahi vəhy qəbul etdiklərini almağa başladı. Bu ilhamlar onu əvvəllər Yəhudilik və Xristianlıqda kodlaşdırılmış peyğəmbərlik ənənəsinin son ifadəsi kimi sərt monoteizmi elan etməyə, ictimaiyyəti yaxınlaşan Qiyamət Günündən xəbərdar etməyə və şəhərinin sosial ədalətsizliklərini pisləməyə sövq etdi. Məhəmmədin mesajı bir ovuc ardıcıl (əshab) yanında Məkkəlilərin artan müqaviməti ilə de qarşılaşdı. 622-ci ildə nüfuzlu əmisi Əbu Talib bin Əbdülmütəlibin ölümü ilə himayəsini itirdikdən bir neçə il sonra ardıcılları ilə birlikdə Yəsrib şəhərinə (sonradan Mədinə) hicrət etdi. Sonrakı nəsillər hicrət kimi tanınan bu hadisəni İslam dövrünün başlanğıcı hesab edirdilər.
Mədinə konstitusiyası müddəalarına əsasən şəhərin müxtəlif icmaları arasında hakim kimi qəbul edildiyi Yəsribdə Qurandan yeni ayələrin köməyi ilə hüquqi və dini məsələlərə rəhbərlikle yeni İslam cəmiyyətinin əsaslarını qoymağa başladı. Bu dövrün surələri onun İncildəki uzun peyğəmbərlər cərgəsi ndəki yerini vurğulamaqla yanaşı, mesajını xristianlıq və yəhudilikdən fərqləndirirdi. Yəsrib bölgəsində Məkkə ərəbləri ilə yəhudi qəbilələri arasında silahlı qarşıdurma baş verdi. Bir sıra hərbi qarşıdurma və siyasi manevrlərdən sonra Məhəmməd miladi 629-cu ildə Məkkə və Qureyşin beyətini təmin edə bildi. Onun 632 -ci ildə vəfatına qədər qalan müddət ərzində Ərəbistan yarımadasındakı qəbilə başçıları bəziləri ittifaq şərtləri altında, digərləri onun peyğəmbərlik iddialarını, o cümlədən islami qaydalara riayət etməyi və bir neçə vəkil (vali), möminlər ordusu və dövlət xəzinəsindən ibarət hökumətinə zəkat ödəməyi qəbul edən müxtəlif müqavilələr bağladılar. thumb|180x180px| [[Kənan tanrısı El heykəli. (1400-1200 BC, Megiddo.) Bu ad İslamda Cəbrayıl, Mikayıl, Əzrail, İsmayıl, İsrail kimi mürəkkəb adlarla özünü göstərməkdə davam edir. Məsələn, Cəbrayıl "El gücüdür".]] İslamşünaslıq sahəsində Məhəmmədin siyasi çalarları, ömürlük İslama dəvət fəaliyyəti və niyyətləri həm müsəlman, həm də qeyri-müsəlman alimləri arasında mübahisəli mövzudur. Müxtəlif yazıçılar, islam fəalları və İslam tarixçiləri Məhəmmədin İslamdan əvvəlki ərəb cəmiyyəti və dininin yaranması kontekstində onun dini-siyasi missiyası ilə bağlı niyyətləri və ambisiyaları haqqında müxtəlif anlayışlar təklif etmişlər.
Raşidi xilafəti
thumb|250x250px| Üçüncü Rəşid xəlifə Osmanın dövründə [[Raşidi xilafəti|Rəşid Xəlifələr İmperiyası zirvəsində (654 m.)]] Məhəmməd in ölümündən sonra icması xəlifə titulu doğuran yeni bir rəhbər təyin etməli idi. Beləliklə, sonrakı İslam imperiyaları " xilafətlər " silsiləsi kimi tanındı. Erkən İslam imperiyasını idarə edən dörd xəlifə Əbu Bəkr (632-634), Ömər ibn Xəttab  (634-644), Osman (644) -656) və Əli (656-661) sünni islamında rəşidun (“sağ yönlü”) xəlifələr kimi tanınır. Onlar Fars, Levant, Misir və Şimali Afrika vasitəsilə erkən müsəlman fəthlərinin birinci mərhələsini həyata keçirdilər.
Bu dövr İslamda ən böyük siyasi inkişaf Əməvi Xilafətinin böyüməsi, eləcə də varislik üzərində mübahisədən qaynaqlanan Xarici, Sünni və Şiə müsəlmanları arasında məzhəb və siyasi parçalanma idi. Sünnilər xəlifənin Məhəmmədin qəbiləsindən olan Qureyşdən seçilərək ərəblər arasında xidmət edə biləcəyinə, Şiələr isə xəlifə titulu Məhəmmədin nəslindən miras alınmalı olduğuna inanırdılar. Şiəlikdə Əli və onun ilk oğlu Həsəndən başqa, bütün xəlifələr əslində qeyri-qanuni qəsbkarlar qəbul edildi. Amma sünni məzhəbi İran və Oman istisna olmaqla, İslam dünyasının əksər yerlərində qalib gəldi. Məhəmmədin ən yaxın dostları və ondan sonrakı "dörd xəlifə" İslam imperiyasını Qüds, Ktesifon və Dəməşqi əhatə edəcək şəkildə genişləndirməyə davam edərək Sindhə qədər ərəb müsəlman ordularını göndərdilər. Erkən İslam imperiyası Əməvi sülaləsinin hakimiyyəti altında Əndəlusiyadan (Müsəlman İberiya) Pəncab bölgəsinə qədər uzanırdı.
Bojena Nemtsova
thumb|230px|[[Praqa]] Bojena Nemtsova — çex yazıçısı.
Həyatı
Bojena Nemtsova 1820-ci ildə Vyanada anadan olmuşdur. Onun atası varlı bir dvoryan malikanəsində mehtər, anası isə Ratiborjitsada, hersogina Saqanın malikanəsində qulluqçu idi. O, ancaq ibtidai təhsil ala bilmişdir. Bojena Nemtsova öz üzərində müstəqil çalışmaq yolu ilə ədəbi biliyini mükəmməlləşdirmişdir.
Bojena Nemtsova 17 yaşında kiçik çinovnikə ərə getmiş, dörd övladı olmuşdur. O, bir müddət əri ilə Kosteletsədə yaşamışdır. Həyat yoldaşının tez-tez iş yerini dəyişməsi ilə əlaqədar ölkənin bütün yerlərini gəzməli olmuşdur.
Onun yaradıcılığında tərbiyə və maarif məsələləri xüsusi yer tutur.
Bojena Nemtsova ömrü boyu maddi ehtiyac içərisində yaşamışdır. Ömrürünün axırıncı on ili yazıçı üçün xüsusilə ağır keçmişdir. 1850-ci ildə Bojena Nemtsovanı şübhəli şəxs hesab etdikləri üçün onun ərini işdən kənar edirlər. Nəticədə ailənin bütün maddi qayğıları Bojena Nemtsovanın üzərinə düşür.
Bojena Nemtsova yoxsulluq və ehtiyac içərisində 21 yanvar 1862-ci ildə Praqada vəfat etmişdir.
Yaradıcılığı
Bojena Nemtsovanın 1845-1847 illərdə yazdığı "Uzun gecə", "Kənd mənzərəsi" və s. oçerklərində çex kəndlilərinin surətini, məişətini, adət və ənənələrini təsvir edir.
Bojena Nemtsovanın "Xalq nağılları və povestlər" adlı ilk kitabı 1846-cı ildə nəşr edilmişdir. Bu kitabında müəllif çex kəndlilərinin yaşayış səviyyəsini, adət ənənələrini qələmə almışdır.
Bojena Nemtsova "Nənə" (1855),"Karla", "Bir fincan qəhvə içərkən" (1855), "Vəhşi Bara (1856), "Qəsrdə və qəsrin ətrafında" (1856), "Yaxşı adam" (1858), "Müəllim" (1860) və başqa povest, hekayələrin müəllifidir. Onun povest və hekayələrinin əsas qəhrəmanları kəndlilər, zəhmət adamları və namuslu insanlardır. Yazıçı bu əsərlərində  çex soyadlarını daşıdığına görə xəcalət çəkən manqurtlaşmış insanları tənqid edir.
Bojena Nemtsovanın yaradıcılığı çex ədəbiyyatı tarixində ən parlaq səhifədir.
Sen-Marten-d'Er
Sen-Marten-d'Er  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Sen-Marten-d'Er kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38421. Kommunanın 2012-ci il üçün əhalisi 38105 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 206 ilə 610 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 490 km cənub-şərqdə, Lion dan 100 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 4 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Mehdi Mükərrəmoğlu
Həyatı
Mehdi Mehdiyev 1952-ci il aprelin 15-də Qubadlı rayonunun Dondarlı kəndində anadan olub. 1969-cu ildə həmin kənddəki orta məktəbi bitirmişdir. 1970-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinə qəbul olub, 1975-ci ildə universiteti qırmızı diplomla bitirmişdir. Azərbaycan Dövlət Universitetində aspiranturasını bitirib.
12 yanvar 2023-cü ildə vəfat etmişdir.
Ailəsi
Üç övladı var. Oğlanlarından biri BDU-nun hüquq fakültəsini bitirmiş, vəkil kimi çalışmışdır, digəri isə həkimdir. Qızı Dillər Universitetini bitirmiş, həmin universitetdə müəllim kimi çalışıb.
Fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1975-ci ildən başlamışdır. Təyinatla Azərbaycan SSR Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsində redaktor kimi işləmiş, 1977-ci ildən "Kino yenilikləri" qəzeti və "Yeni filmlər" jurnalının birgə redaksiyasında jurnalist fəaliyyətinə başlamışdır. Əvvəlcə bu redaksiyada redaktor, sonra məsul katib vəzifələrində işləmişdir. Milli kino sənətimiz və dünya kinosu ilə bağlı yazılarına görə dəfələrlə mükafatlara layiq görülmüşdür. 1992-ci ildən "Kino" qəzetinin baş redaktoru, "Azərkinovideo" İstehsalat Birliyinin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsin mütəxəssis kimi işləmişdir. Bu müddətdə Azərbaycan Dövlət Universitetində və Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur. 2002-ci ildən "Xalq qəzeti"nin mədəniyyət yazarı kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Bu günə qədər Azərbaycan mədəniyyəti ilə bağlı 2000-ə yaxın məqalə və digər janrda materiallar hazırlayıb dərc etdirmişdir. Sonra bu qəzetin əməkdaşı kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Dəfələrlə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin keçirdiyi məqalə müsabiqəsinin qalibi olub.
Kitabları
"Ömrün çarpaz rakursları" sırf kinematoqrafiya ilə bağlıdır və həmin kitabın nüsxələri Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən alınmışdır. Bir kinossenarisi müsabiqə qalibi olub. Onun əsasında nazirliyin sifarişi ilə "Lal çinar" filmi çəkilib. Bir ssenarisi "Bütün bunlardan sonra" kitabında çap olunub və nazirliyin ssenari portfelindədir.
Anemone oregana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əmətullah Sultan
Əmətullah Sultan (Osmanlıca: إيمت الله بن مصطفى ساني) (d. 22 iyun 1701 - ö. 19 aprel 1727) — 22-ci Osmanlı sultanı II Mustafa nın qızı.
Həyatı
Əmətullah Sultan 22 iyun 1701-ci ildə Ədirnə sarayı nda dünyaya gəldi. Atası II Mustafa, anası isə Şahsüvar Sultan dır. 2 yaşı olanda atası taxtdan endirilmiş, bu səbəblə anasıyla birlikdə Köhnə saray a köçmüşdür. Gənclik illərini burada keçirən Əmətullah Sultan 1720-ci ildə əmisi Sultan Əhməd in istəyilə bibisi Fatma Sultanın dul qalan kürəkəni Mosul bəylərbəyi Osman Paşa ilə nişanlandı. Eyni mərasimlə bacısı Ayşə Sultan da Silahdar İbrahim Paşayla nigahlanmışdır.
Osman Paşa nın saraya göndərdiyi qiymətli əşyalardan sonra, 9 sentyabr 1720-ci ildə şeyxülislam Abdullah Əfəndi cütlüyün nigahını bağladı. Bu evlilikdən Hibətullah adlı bir qızı dünyaya gəlmişdir. Çox keçmədən Osman Paşa müxtəlif əyalətlərdə xidmətə göndərilmiş və 1724-cü ildə vəfat etmişdir. Bir daha evlənməyən Əmətullah Sultan 3 il sonra 1727-ci ildə vəfat etmişdir.
Qızı Hibətullah xanım Sultan isə 1740-cı ilin noyabr ında Hacı Əli Paşa ilə evlənmiş, 1766-cı ildə vəfat etmişdir. Məzarı Nuruosmaniyə türbəsi ndə nənəsinin yanındadır.
Bat (İngiltərə)
Bat ( — Böyük Britaniyada, İngiltərədə (İngiltərə Boyük Britaniya dövlətinin vilayətidir) şəhər.
Şahbulaq yaşayış yeri
Şаhbulаq yаşаyış yеri — Şərur rayonunun indiki Şаhbulаq kəndi ərаzisində yеrləşir. Mədəni təbəqənin qаlınlığı 0,5-1 m аrаsındаdır. Yаşаyış yеrindən uçub-tökülmüş binаlаrın, sürüşmənin qаrşısını аlmаq üçün çəkilmiş dəstək divаrlаrının qаlıqlаrı sахlаnmаqdаdır. Yаşаyış yеrində məscid binаsının хаrаbаlıqlаrı dа indiyədək qalmışdır. Аşkаr еdilmiş tаpıntılаr çəhrаyı rəngli, şirli və şirsiz sахsı məmulаtındаn ibаrətdir. Kеrаmikа məmulаtı Orta əsrlərin inkişаf еtmiş və son dövrləri üçün хаrаktеrikdir. Аrхеоlоji mаtеriаllаrа əsаsən yаşаyış yеrini XIV-XIX əsrlərə аid еtmək оlаr.
Vizual roman
— sabit qrafiklərə, anime stilinə, bəzən isə videometraja malik olan interaktiv videooyun. Adından bəlli olduğu kimi bu növ oyunlar romanın videooyun versiyasını xatırladır.
Yaponiya terminologiyasında vizual romanlar ilə yapon macəra oyunları arasında fərqləndirmə qoyulub: vizual romanlar (NVL kimi ixtisar olunur) başlıca olaraq hekayələr üzərində qurulub, oyunçudan az qarşılıqlı təsir tələb edir. Yapon macəra oyunlarında (ADV və ya AVG kimi ixtisar olunur) isə əsas hədəf qarşıya qoyulan problemləri həll etməkdir. Digər ölkələrdə ADV və NVL-lər sadəcə "vizual roman" adlandırılır. Vizual romanlar Yaponiyada geniş yayılmışdır. 2006-cı ildə Yaponiyada istehsal olunmuş PC oyunlarının 70 %-ni vizual romanlar təşkil etmişdir.
Elmi fantastika
thumb|"[[Steins;Gate" vizual romanının üzlüyü.]] 1986-cı ildə Square NES konsolu üçün elmi fantastik "Suishō no Dragon" oyununu istehsal etdi. Bu oyun bəzi yeniliklərə malik idi. Səhnələrdə hərəkətsiz şəkillərdən daha çox animasiyalardan istifadə olunmuşdu. İnterfeys "The Portopia Serial Murder Case" oyununda olduğu kimi konsol üçün point-and-click interfeysini xatırladırdı, amma mətnlər əvəzinə vizual ikonalar tətbiq olunmuşdu. "Portopia Serial Murder Case" oyununun NES versiyasında olduğu kimi bu oyunda da mənzərəni gözdən keçirmək üçün D-pad vasitəsilə hərəkət etdirilən kursor mövcud idi. Lakin "Suishō no Dragon"-da bu kursor ikonaların üzərini çıqqıldatmaq üçün də istifadə olunurdu.
"Metal Gear" seriyası ilə məşhur olan Hideo Kocima bu oyundan təsirlənərək videooyun sənayesinə daxil oldu və daha sonra öz macəra oyunlarını yaratdı. Stels-ekşen janrında olan "Metal Gear" oyununu tamamladıqdan sonra o, onun ilk macəra oyunu olan "Snatcher" Konami tərəfindən yayımlandı. İddialı və kiberpank janrında olan bu oyun dövrünə görə videooyun sərhədlərini zorlayan hekayə nəqli, video səhnələri və yetkinlər üçün nəzərdə tutulmuş məzmunu ilə seçilirdi. Oyunda post-apokaliptik elmi fantastika janrından, amneziak protaqonistdən istifadə olunmuşdu. Oyun qrafiklərinə, musiqisinə, romana nisbətən yüksək keyfiyyətli yazıya, personajların səsləndirilməsinə, oyun dünyası haqqında məlumat verən verilənlər bazasına görə təriflənmişdir. "Snatcher"-in Sega CD versiyası uzun müddət Amerikada yayımlanmış əsas vizual roman olsa da, elə də çox satılmamışdır.
"Metal Gear 2: Solid Snake" oyunundan sonra Kocima növbəti macəra oyunu "Policenauts" (1994) oyununu istehsal etdi. Oyun gərgin elmi-fantastikaya malik idi, kosmos tədqiqatı haqqında idi, hekayə qədim Yaponiya hekayəsi olan "Uruşima Tako" hekayəsinə əsaslanırdı. Oyunun geympleyi "Snatcher"-in geympleyinə çox bənzəyirdi, amma point-and-click interfeysi və birinci-şəxs atıcı seqmentləri ilə fərqlənirdi. "Policenauts" həmçinin oyunçunun məzmun haqqındakı xatirələrini yeniləmək üçün nəzərdə tutulmuş xülasə skrinlərinə malik idi. Kocima bu elementdən daha sonra "Metal Gear Solid" oyununda istifadə edəcəkdi. Oyunun PlayStation versiyası yaddaş kartını oxuya bilirdi və əgər Konaminin "Tokimeki Memorial" görüş simulyatorunun faylı mövcud idisə, bir neçə pasxa yumurtası dialoqu verirdi. Kocima bu texnikanı daha sonra "Metal Gear Solid" oyununda tətbiq etdi. 1997-ci ildən 1999-cu ilə kimi Kocima üç "Tokimeki Memorial" oyunu istehsal etdi. Bu oyunlar "Tokimeki Memorial" oyununun vizual roman formatında olan adaptasiyaları idi. Digər rəğbət görən vizual romanlara ELF şirkətinin "Yu-No" (1995), 5pb. və Nitroplus şirkətlərinin birgə istehsal etdikləri "Chaos;Head" (2008) və "Steins;Gate" oyunlarını göstərmək mümkündür.
Nakiqe
Vizual romanların populyar altjanrlarından biri və ya  adlanır. Bu cür vizual romanlar emosional ssenariyə malik olduğundan əsl məqsəd oyunçunun personaja qarşı hislər bəsləmək və hətta ağlamasına gətirib çıxarmaqdır. Nakiqelər oyun bitdikdən sonra oyunçuda daha böyük təsir buraxmaq üçün nəzərdə tutulub. Bu oyunlar adətən eyni formulu izləyir: əvvəlcə ürəkaçan romantika ilə birlikdə komediya gəlir, onu faciəvi ayrılıq izləyir və axırda (lakin həmişə yox) emosional qovuşma səhnəsi olur. Bu formul əvvəlcə Leaf şirkətinin 1997-ci ildə hazırladığı "To Heart" vizual romanından təsirlənmiş, daha sonra 1998-ci ilin vizual romanı "One: Kagayaku Kisetsu e" (Tactics şirkəti) sayəsində inkişaf etmişdir. "One: Kagayaku Kisetsu e" adlı oyun tamamlandıqdan sonra yaradıcı heyət Tactics şirkətini tərk edərək Key şirkətini qurmuşdur və bu formula əsasən "Kanon" vizual romanını istehsal etmişdir. Satoşi Tadomenin "Böyüklər üçün oyunların tarixi" kitabına görə "Oyunçular "Kanon" oyununun yayımlanmasını səbirsizliklə gözləyirdilər. Bu, o vaxt Key şirkətinin indiyə kimi istehsal etdiyi yeganə oyun olsada, hələ də təsiri hiss olunmaqdadır. Və hətta digər oyun [Air] iki il sonra daha çox təsir göstərmişdir. Air yaxşı qəbul olunmuşdur".
Key şirkətinin "ağlayan oyun" formulu uğurla "One" oyununda tətbiq edilmişdir və "Kanon" oyunu əsasında digər vizual roman şirkətləri öz "ağlayan oyun"larını istehsal etmişdirlər. Misallar: Digital Object tərəfindən istehsal olunmuş "Kana: Little Sister" (1999), KID tərəfindən istehsal olunmuş "Memories Off" seriyası (1999-cu ildən sonra), Circus tərəfindən istehsal olunmuş "D.C.: Da Capo" (2002), Minori tərəfindən istehsal olunmuş "Wind: A Breath of Heart" (2002) və Studio Mebius tərəfindən istehsal olunmuş "Snow" (2003).
thumb|left|[[Vikipediya:Vikipe-tan|Vikipe-tan vizual romanda.]] Bu janrda olan vizual romanlar arasında ən bəyəniləni Key şirkətinin "Clannad" vizual romanıdır. Vizual romanın ssenaristləri Cun Maeda, Yuuyçi Suzumoto, Kay Okano və Toya Okanodur. 2004-cü ildə istehsal olunmuş oyunun mərkəzi mövzusu ailə dəyərləridir. "Dengeki G's Magazine" tərəfindən keçirilmiş sorğuya əsasən "Clannad" bütün dövrlərin ən yaxşı bişoco vizual romanı seçilmişdir. Vizual roman o qədər uğur qazanmışdır ki, ranobe, manqa, anime filmi və bir çox şəxslər tərəfindən bəyənilən anime serialı adaptasiyası istehsal olunmuşdur.
2008-ci ildə "Dengeki" tərəfindən keçirilən sorğuda Key şirkətinin bir neçə vizual romanı ən kədərləndiric 10 vizual roman siyahısına düşmüşdür. "Clannad" ikinci yeri, "Kanon" dördüncü yeri, "Air" yeddinci yeri, "Little Busters!" onuncu yeri tutmuşdur. 2011-ci ildə "Famitsu" tərəfindən təşkil olunan soğruda ən yaxşı 20 kədərləndirici vizual roman siyahısında "Clannad" dördüncü yerdə, "Steins;Gate" altıncı yerdə, "Air" yeddinci yerdə, "Little Busters!" onuncu yerdə, "428: Fūsa Sareta Shibuya de" on dördüncü yerdə qərarlaşmışdı.
Qorxu
"Higurashi no Naku Koro ni" 07th Expansion tərəfindən 2002-ci ildə istehsal olunmuş qorxu mövzusunda və "qışqırıq oyunu" janrında olan vizual roman idi. 07th Expansion-ın əməkdaşı Ryukishi07 2004-cü ildə bu oyunu hazırlayarkən Key şirkətinin işlərindən necə təsirləndiyini demişdi. Ryuikishi07 həmin şirkətin oyunlarını oynadı və oyunlarının, xüsusilə vizual romanlarının niyə populyar olduğunu öyrənməyə çalışdı. Onun fikrincə buradakı sirr hekayənin adi başlamasında, əyləncəli günlərin olmasında, amma qəflətən baş verən hadisələrin oyunçunun şokdan qışqırmasına səbəb olmasında idi. O, bənzər modeli "Higurashi" oyunu üçün də istifadə etdi, amma oyunçunun qışqırmasına səbəb olacaq hekayələr əvəzinə Ryukshi07 oyunçunu əlavə qorxu elementləri ilə qorxutmaq istəyirdi. Digər məşhur qorxu vizual romanları: "Animamundi: Dark Alchemist", "Higanbana no Saku Yoru ni", "Umineko no Naku Koro ni", "Ookami Kakushi", "Imabikisou", "Saya no Uta" və "Corpse Party".
Docinşi
fanatlar tərəfindən istehsal olunmuş əsərlər üçün istifadə olunan Yaponiya terminidir. Docinşilərə docin oyunları (同人ゲーム və ya 同人ソフト) da daxildir. Docinşi oyunlarında tez-tez iki personaj arasındakı romantik münasibətlərdən bəhs edilir və docinşilərin bu növü otome oyunu (乙女ゲーム) və ya görüş simulyatoru adlanır. Bəzən isə docinşi oyunları seksual xarakterli olur və bu cür oyunlar eroqe ("erotic game": (エロチックゲーム) adlandırılır.
Ekzarasiya
Ekzarasiya ( — qazımaq) — hərəkət edən buzlağın süxurları dağıtmasına və qırıntı materiallarını buzlağın kənarına və ya ucuna çıxarmasına deyilir. Ekzarasiya zamanı buzlaq öz yatağını təşkil edən süxurları dağıdır və dağılma məhsullarını valun, çaqıl, qum, gil, buzlaq südü şəklində buzlağ kənarına aparıb çıxarır. Ekzarasiya nəticəsində dağlarda troqlar, düzənlikdə isə "qoç alnı", "qıvrım qayalar", buzlaq şırım və cizgiləri və b. əmələ gəlir, eyni zamanda süxurların cilalanması və pardaxlanması da baş verir.
Brizlər
thumb|250px|Brizlərin hərəkəti Brizlər — dəniz, göl və böyük çayların sahillərində gündüz dənizdən, gecə isə qurudan əsən yerli küləklərdir. Brizlər sutkalıq küləklərdir. Brizlərin əmələ gəlməsində quru ilə su üzərindəki hava temperaturunun müxtəlifliyi səbəb olur, gündüz qurunun üstündə hava su üzərindəki havaya nisbətən çox qızır, buna görə də qızmış hava yuxarı qalxır və onun yerini su üzərindən axıb gələn nisbətən soyuq hava tutur. Buna gündüz brizləri deyilir, gecə isə bu hal əksinə olur və gecə brizləri əmələ gəlir.
Bulbophyllum boonjee
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Samih Yalnızgil
Samih Rifat bəy və ya Samih Yalnızgil, (1875, İstanbul — 4 dekabr 1932) — türk şairi, dilçisi və siyasətçisi.
Həyat və fəaliyyəti
Rüşdiyə məzunudur. Xüsusi təhsil almışdır. İstanbul məhkəmə katibliyi, Mərcan Liseyi Ədəbiyyat müəllimliyi, Konya, Trabzon Qubernatorluğu, Daxili İşlər Müşaviri, Təhsil Nazirliyi Müəllif Hüquqları və Tərcümə İdarəsi, Tarix Cəmiyyətinin üzvü, Təhsil Nazirliyinin müşavirliyi, III və IV dövr Çanakkale Millət vəkili, III və IV dövr kitabxana əncüməni rəisliyi kimi fəaliyyət göstərirdi. Ailəlidir, üç övladı var.
Türk Dili Cəmiyyətinin ilk prezidentidir. Mehmet Akif Ərsoy ilə birlikdə "Divanü Lüğat-it-Türk"ü türk dilinə tərcümə etmişdir.
Şair, dramaturq və roman yazıçısı Oktay Rifatın atasıdır. Qızı, keçmiş Ədliyyə Nazirlərindən olan Həsən Səfyəddin Menemencioğlu ilə evlənmişdir.
Tufan
Tufan(və ya fırtına) – adətən siklon keçən zaman baş verən, xeyli davamlı, çox güclü, quruda çox böyük dağıntıya və dənizdə güclü dalğalanmaya səbəb olan atmosfer hadisəsidir. Çox vaxt ildırım, göy gurultusu və güclü leysanla müşayiət olunur, bəzən dolu düşür. Yağmursuz tufanlar da çox olur. Bofort cədvəlində gücü 9 bal, sürəti isə 30m/san olan külək tufan adlanır. Tropik qurşaqlarda, xüsusən Böyük Antil adalarında və Karib dənizi üzərində baş verən tufana tropik siklonu deyilir. Belə siklon isə okeanlarda qasırğa törədir. Su nəhəng xortumlar və ya qıflar şəklində qalxaraq bir-birinin dalınca burulğanlı hərəkət etməyə başlayır. Tufanla qarşılaşmış yelkənli gəmilər hər hansı bir limana yaxın olmayacaq qədər açıqdadırlarsa, o zaman tufaba hazırlıq görməlidirlər. Şiddətli küləyə qarşı görüləcək ən təsirli tədbir qayığın yelkənini kiçilməkdir. Bu halda şiddətli küləyin qayığı aşırmaq təhlükəsi azalmış olacaqdır.
Tufan — cəbhə tufanları və kütlədaxili tufanlara ayrılır. Cəbhə tufanları atmosfer cəbhələrində, kütlədaxili tufanlar isə hava kütlələri daxilində konveksiyanın inkişafı nəticəsində yaranır.
Anemone parviflora
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hiram Usta
Hiram usta hekayəsi yəhudilərin müqəddəs və mistik iudaizmin kitabı olan Kabalada nəql edilən hekayələrdən biridir. Süleyman peyğəmbər (e.ə. 965–926) yəhudi dini ədəbiyyatında, eləcə də tarixində mühüm yer tutan bir şəxsdir. Bunun səbəbi onun peyğəmbər olmaqla yanaşı həm də yəhudilərin krallarından biri olmasıdır. Süleyman peyğəmbərin yəhudi tarixində mühüm yer tutmasının bir səbəbi də bu gün yəhudilərin müqəddəs hesab etdikləri yerlərdən biri olan və Qüdsdə yerləşən "Ağlama Divarı" ilə olan əlaqəsidir. Yəhudi dini təliminə görə "Ağlama Divarı" əfsanəvi "Süleyman Məbədi"-nin müasir dövrə qədər gəlib çatmış yeganə qalığıdır. Süleyman Məbədi e.ə. 587-ci ildə, Yahuda dövlətinin işğalı vaxtı, Babil kralı Nabukodonosorun əmri ilə yerlə yeksan edilmişdi. Süleyman Məbədinin inşa edilməsi hekayəsi mistik iudaizmin kitabı olan Kabalada, "Krallar, 7-ci Bab"-da ətraflı izah edilir. Bu məbədin baş memarı, dul bir qadının oğlu olan, Hiram Abif adlı bir usta idi. Məbədin inşasında 20 min fəhlə işləmişdi. Hiram Abif işçiləri üç qrupa, usta, köməkçi və şagirdlərə ayırmışdı. Hiram usta Süleyman məbədinin girişində üç tunc sütun inşa etmişdi. Məbəd inşa edilərkən ustalar, köməkçilər və şagirdlər inşaat işinin sirlərini Hiram ustadan öyrənmək istədilər, lakin Hiram Abif onlara "bunu işləyərək öyrənməlisiniz" deyərək bildiyi sirləri onlara öyrətmədi. Buna görə də ustalar, köməkçilər və şagirdlərdən bəzilər onu gizlicə öldürüb dəfn etdilər. Yeri bilinməsin deyə qəbrinin üstünü akasiya ağacının budaqları ilə örtdülər.
Yuxarıdakı Tövrat hekayəsindəki bəzi əşyalar və adlar bu gün spekulyativ masoluğun simvollarına çevrilib. Məsələn, masonlar bir-birlərinin qardaşıdırlar və onlar özlərini "dul qadının uşaqları" adlandırırlar. İnşaat ustalarının istifadə etdikləri pərgar, üçbucaq, mala, şaqul kimi alətlər masonluğun simvollarıdır. İnaşaat ustalarının geyindikləri əlcək, önlük və.s geyim əşyalarıda masonların ayin və toplantılarında geydikləri geyimlərdəndir. Hiram ustanın düzəltdiyi üç tunc sütun da masonik simvollardandır. Akasiya ağacının da masonluqda xüsusi yeri var. Bundan başqa masonluqda mühüm simvollardan biri sayılan üç bucaq içində təsvir olunmuş göz də yəhudi mənşəli bir simvoldur. Həmin bu simvolu siz 1 ABŞ dollarının arxa üzündə də görə bilərsiniz. Bunları burada sadalamağımızın bir səbəbi də budur ki, masonlar öz rəsmi mətuat organlarında masonluğun iudaizmlə, xüsusən də Kabalistik yəhudiliklə heç bir əlaqəsinin olmadığını iddia edirlər.
Bek Son-ho
Bek Son-ho ( 2 mart 1990) — Cənubi Koreyalı üzgüçü. Bek Son-ho Cənubi Koreyanı 2019-cu ildə XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Bek Son-ho birinci dəfə Dünya Çempionatına 2019-cu ildə qatıldı. O, Kvanjuda baş tutan XVIII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında kişilər 5 km məsafəyə açıq hovuz üzgüçülüyü yarışlarında iştirak etdi. 57:05.3 saniyəlik nəticə ilə 48-ci yeri tutdu və yarışı başa vurdu.
Mığıdərə
Mığıdərə — Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonu Mığıdərə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsinin sonucunda imzalanan atəşkəs bəyanatının nəticəsində işğaldan azad olunur. 2022-ci ilin avqustunda Laçın dəhlizini əvəz edən Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan Ermənistan və Dağlıq Qarabağ arasında yeni dəhlizdə yerləşir.
Tarixi
Mığıdərə kəndi Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrin ortalarında Mığı dərəsi adlanan yerdə Məlikpəyə kəndindən köçüb gəlmiş Məmməd adlı şəxs bina etmişdir. Buna görə da kənd əvvəllər Məmmədli, bəzən da Məmməduşağı adlanmışdır. Yerli məlumata görə, guya yaşayiş məntəqəsinin yerləşdiyi dərədə vaxtilə Mığı adlı kənd mövcud olduğu üçün Mığı dərəsi deyilmişdir. Ehtimal etmək olar ki, oykonimin birinci komponenti türkdilli xalqların toponimiyasindakı mık sözündən olub, “su”, “çay” mənasındadır və kəndin adı “çay dərəsi” deməkdir. Lakin sonralar bu dərədən axan çay qurumuş, ərazisinin adı isə qorunub saxlanmışdır.
Yuxarı Salahlı
Yuxarı Salahlı — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Qazax mahalının qədim Salahlı kəndi 1867-ci ildə iki inzibati vahidə Yuxarı Salahlı və Aşağı Salahlı kəndlərinə bölünmüşdür. 1922-ci ildə hər iki kənddən ayrılan evlər hesabına yeni məkanda Orta Salahlı kəndi yaradıldı.
Azərbaycanın müxtəlif rayonlarında yerləşən Salahlı kəndləri mənşəcə Qazax mahalının Salahlı eli ilə bağlıdırlar:
Qeyd etmək lazımdır ki, Kür qırağında yerləşən qədim Salahlı kəndinin adı XIX əsrin sonlarından ara-sıra rast gəlinən, qeyri-rəsmi olaraq, Qıraq Salahlı şəklində də işlənmişdir.
Toponimikası
Yuxarı Salahlı oyk., miir. Qazax r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Düzənlikdədir. Keçmiş adı Salahlı olmuşdur. XIX əsrdə ondan əmələ gəlmiş yeni məntəqə Aşağı Salahlı, əvvəlki kənd isə Yuxarı Salahlı adlandırılmışdır. Keçmişdə Qıraq (Kürün qırağında yerləşdiyi üçün) Salahlı da adlanmışdır. Oykonimin ikinci komponenti qazaxların salahlu tayfasının adını əks etdirir.
Görkəmli şəxsləri
Siyahıda göstərilən 1867-ci ildən öncə doğulmuş şəxslərin anadan olduqları kəndin adı Salahlı, bu tarixdən sonra doğulanların isə anadan olduqları həmin kəndin adı isə sənədlərdə Yuxarı Salahlı kimi qeyd olunmuşdur.
Mənbə
İsmayıl Umudlu. Vəkiloğulları. Bakı: "QAPP-poliqraf" nəşriyyatı, 2003. 536 səh. İsmayıl Umudlu. Salahlı eli. Tarix-etnoqrafiya-insanlar-yurd bilgisi. Bakı, Apostroff nəşriyyatı, 2011. 912 səh.
Böyük loğman. İbn Sina
'''Böyük loğman. İbn Sina''' — Valeri Voskoboynikovun İbn Sinadan bəhs edən və ilk dəfə 1972-ci ildə nəşr edilmiş tarixi povesti.
Məşhur rus uşaq yazıçı-publisisti Valeri Mixayloviç Voskoboynikovun tarixi povesti. Əsər 1972-ci ildə yazılmış və bestsellərə çevrilmişdir. Kitab UNESCO-nun qərarı ilə İbn Sinanın 1000 illiyi ərəfəsində bir çox dünya dillərinə tərcümə edilmişdir. Kitab yaşından asılı olmayaraq tarix, islam dini və tibb elminin yaranışı ilə maraqlanan və ya sadəcə məqsədinə qətiyyətlə çatmaq istəyən bütün oxucular üçündür.
Məzmun
200px|thumb|left|Əsərin 2014-cü il [[azərbaycanca nəşrinin üz qabığı]]
Müəllif Böyük Loğmanın həyatı yolu ilə birgə onun yaşadığı zəmanənin də – Orta Asiyada İslamın ən təzadlı tarixi inkişaf mərhələsində (950–1050-ci illər) saray əhli və adi insanların həyat şəraitini də işıqlandırıb.
Nəşr və tərcümə
Daha sonra Zeynal Babayev tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş və Bakıda 1984-cü ildə Gənclik nəşriyyatında 164 səhifədə, 2012 –15-ci illərdə Araz nəşriyyatında 216 səhifədə, 500 tirajla , 2014 –17-ci illərdə Bakı Kitab Klubunda 224 səhifədə, 150 və 50 tirajla nəşr edilmişdir.
Həmzəli nekropolu
Haqqında
Tədqiqatlar zamanı təpənin ətəyində kаnаl qаzılаrkən bir nеçə küp qəbir dаğıdılmışdır. Dаğıdılmış küplərin qаlıqlаrı təpənin ətəyinə səpələnmişdir. Küp qəbirlərin yеrləşdiyi təpə nаlşəkilli fоrmаdа оlub şimаlа dоğru еnsizləşir. Tədqiqаt zаmаnı iri küp pаrçаlаrı ilə bərаbər qəbir аvаdаnlığınа аid bir nеçə gil qаbın pаrçаsı dа əldə еdilmişdir. Kеrаmikа məmulаtınа əsаsən nеkrоpоlu I-III əsrlərə аid еtmək оlаr.
Əhəmiyyəti
Nekropolda aparılan tədqiqatlar burada I-III ərslərə aid nekropol mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Ölülər kitabı
Ölülər kitabı - Qədim Misirdə ölümündən sonra axirət dünyasında mərhumun üzləşə biləcəyi maneələri, çətinlikləri asandlaşdırmaq və ya ölümdən sonrakı həyatının rahatlığı üçün qəbrüstü türbə və ya sərdabəyə həkk edilmiş Qədim Misir ayinlər, dualar və dini mətnlərindən ibarət bir külliyyatdır. Bu külliyyata 160-190 müxtəlif variyasiyalı, bir-birindən fərqli və müxtəlif həcmli (uzunuzadı poetik ayinlərdən tutmuş, birsətirli magik formullaradək) başlıqlar daxildirlər. Külliyyata bu adı misirşünas R. Lepsius tərəfindən verilmişdir. Əslində bu külliyyatı "Yenidən dirilmə" və ya "Yenidən peyda olma" adlandırılması daha düzgün olardı. belə ki, onun Misir dilindəki adı "Er nu peret em xeru" olub hərfi mənası "İşığa doğru qalxma (ayılma və ya dirilmə) haqqında başlıqlar" Bu əsərin tarixi çox qədim olub, hələ I sülalə fironu Semtin hakimiyyət dövrünə təsadüf edir. Təxminən 5000 ildən artıq yaşa malik külliyyata qərinələr boyu əlavələr edilməklə, üzü köçürülərək nəsillərdən nəsillərə ötürülərək günümüzə gəlib çıxmışdır. Hər bir Qədim Misir sakini daim bu kitaba müraciət edərək; müddəalarını və göstərişlərini əsas tutaraq onu qoruyaraq yaşamışlar. Əbədi həyata və xoşbəxtliyə qovuşmaq üçün "Ölülər kitabı"nın ayinlərinə, dualarına və göstərişlərinə ümidlər bəstləmişlər. "Ölülər kitabı"nın ən yaxşı nümunəsi mədəniyyətin çiçəklənən dövrü – XVIII sülalə zamanında papirus üzərində yazılmış olan nüsxəsi sayılır. Məhz bu dövrdən etibarən sarkofaq və sərdabə külliyyatları papiruslara köçürülərək yeni mərhələyə qədəm qoymuş olur. "Ölülər kitabı" külliyatının çoxlu papirus mətnləri Fiv şəhərindəki kahinlərin və onların ailə üzvlərinin qəbr sərdabələrindən və sarkofaqlarından tapilmışdır. Bu papirus əlyazmaları incə səhnələrlə: ayin, axirət dünyası, qiyamət günü rəsmləri ilə bəzədilmişdir Bundan başqa külliyyatın XXVI sülalə dövrünə aid köhnə mətnlərin üzü köçürülmüş, təzədən işlənilmiş və səliqəyə salınmış Sait kitab versiyası da mövcuddur.
Tarixçəsi
"ÖlüƏn qədim dövrlər kitabı" külliyyatı orta qədim dövr – "Sarkofaq mətnləri" və ən qədim dövr – "Ehram mətnləri" ilə sıx bağlıdır. Ən qədim dövrdə ölmüş fironları axirətə şifahi dua və ayinlər oxumaqla yola salarmışlar. Sonralar bu şifahi nəğmə, ayin və duaları yazıya alaraq, sərdabə və sarkofaqlar üzərinə həkk etməyə başlamışlar. Qədim dövrdən etibarən nəğmə, ayin və duaları papirus və bəzən dəri üzərinə yazmağa başlamışlar. Beləliklə bütün bu yazılar külliyyatı "Ölülər kitabı" şərti adını almışdır.
İlk olaraq bu dini-magik məcmuə xaotik dualar, ayinlər, əhdlər külliyyatı təsiri bağışlasa da tədricən onun məzmununda mənəviyyat elementləri öz əksini tapır. 1, 18, 30 və 125 ci hissələrdə ədəb-ərkan, etik dünyagörüşləri yer almaqdadır. 30 cu hissədə mərhum öz ürəyinə and verir ki, axirətdə heç zaman qiyamət günündə ona qarşı çıxmayacaqdır. Bu qarışıq ifadə onu göstərir ki, külliyyat əsrlər boyu çoxlu redaktələrə məruz qalmış, qədim mətn saxlanılsa da onun nə məqsəd güdməsi və məna kəsb etməsi aydın deyildir.
300 px|thumb|left|[[Horus və Anubisun mərhum Osirisin ürəyini tərəzidə çəkməsi səhnəsi]]
Osirisin qiyamət məhkəməsi
Külliyyatın 125 ci hissəsi tədqiqat baxımından çox maraq kəsb edir. Burada mərhum Osirisin mərhum üzərində qurduğu qiyamət məhkəməsi təsvir edilir: yuxarıda 42 tanrının təsvirləri altında başında tac və əlində hakimiyyət əsası – skeptron tutaraq taxta oturmuş, axirət çarı və hakimi Osiris əks etdirilmişdir. Mərkəzdə qoyulmuş tərəzidə Horus və Anubis mərhumun ürəyini (Qədim Misirdə canın, qəlbin tərənnümü kimi) çəkməsi səhnəsi təsvir edilmişdir. Tərəzinin bir gözündə mərhumun ürəyi, digər gözünə isə ilahə Maatın büstü qismində həqiqət qoyulmuşdur. Günahlı mərhumun ürəyi ağır, günahsızın ki, isə Maata bərabər tutulur. Burada Osirisin qiyamət məhkəməsi firon divanının tam oxşarı kimi qeyd olunmuşdur. Qiyamət məhkəməsində mərhum Osirisə və 42 tanrının hər birinə bəraət üçün ancaq sözün düzünü düyəcəyini əminləyərək qollarını qaldıraraq bu mətnlə müraciət edərmiş:
Günahsız olanlar cənnətə yola salınarmış, günahlılar isə timsah başlı aslana -Amanta yem olarmış. Bu səhnə adi məhkəməni və buradakı 42 tanri isə and altında olanları (andlıları) xatırladır. Sabit sosial və iqtisadi həyat norması olan bu ədəb-ərkan elementlərinin Qədim Misirdə ilk öncə dinlə sonra isə qanunlarla təsbit olunduğu görünür.
Pepen (Yuxarı Provans Alpları)
Pepen  — Fransa da kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azur regionunda yerləşir. Departament — Yuxarı Provans Alpları. Volon kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Forkalkye.
INSEE kodu — 04145.
Əhalisi
thumb|200px|left|Pepen körpüsü (1666-cı il) 2008-ci ildə əhalinin sayı 1229 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 764 nəfər (15-64 yaş arasında) 534 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 230 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici - 69.9%, 1999-cu ildə 70.6%) olmuşdur. Fəal 534 nəfərdən 481 nəfər (262 kişi və 219 qadın) işləyir, 53 nəfər işsizdir (16 kişi və 37 qadın). 230 hərəkətsiz 50 nəfər arasında şagird və ya şagird, 94 nəfər təqaüdçü, 86 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Afroditanın qolları (film, 1987)
Afroditanın qolları qısametrajlı bədii filmi rejissor Davud İmanov tərəfindən 1987-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Debüt" Studiyasında istehsal edilmişdir. Filmin qəhrəmanı (Rafiq Əliyev) heykəltaraşdır. O, "Afroditanın qolları"nı düzəltməyə çalışır. Bu iş prosesində o, xəyanətin ağrısını öz üzərində hiss edir, özünün səhvlərini başa düşür. Filmdə rolları Rafiq Əliyev, Olqa Zolotuxina, Muxtar Avşarov, Təvəkkül İsmayılov və Əliqulu Səmədov ifa edirlər.
Məzmun
Əgər insan münasibətlərindəki səmimiyyət aradan götürülərsə, bu münasibətlər pozularsa onları Afroditanın qolları kimi düzəltmək müşkül məsələdir. Filmin qəhrəmanı heykəltaraşdır. O, "Afroditanın qolları"nı düzəltməyə çalışır. Bu iş prosesində o, xəyanətin ağrısını öz üzərində hiss edir, özünün səhvlərini başa düşür.
Heykəltəraş Cahid (Rafiq Əliyev) qəbirüstü büstlər düzəldir, müqabilində yaxşı qazanc əldə eləyir, amma onun maddi vəziyyəti bir sənətkar kimi mənəvi tənəzzülünün bahasına başa gəlir. Cahid sırf maddiyyat üzərində qurulmuş işindən yorulur, mənəvi zövq ala bilmir. O, getdikcə arvadına da laqeydləşir.
Onun gənc arvadı (Olqa Zolotuxina) isə ərinin bütün gününü emalatxanada keçirməsindən darıxır, monoton həyatından qurtulmaq üçün dostlarını evə çağırır, əyləncələr təşkil eləyir. Sonra isə qadın məhəllədə təlim keçən gənc yanğınsöndürənlə (Əliqulu Səmədov) eşq macərasına başlayır.
Tanışı (Təvəkkül İsmayılov) Cahidə daha sərfəli iş təklif eləsə də, o, razılaşmır. Təsadüfən bir qəzet elanında "Afroditanın qolları" adlı müsabiqəyə rast gəlir. Elanda qolsuz Afroditaya uyğun yaradıcı yanaşma tapan heykəltaraşa mükafat veriləcəyi deyilir.
Cahidin içində yenidən yaratmaq eşqi güclənir. O, bütün günü emalatxanasında heykələ uyğun qol həlli tapmağa çalışır. Gecə evə qayıdanda arvadını məşuqu ilə tutur.
Bu günümüzün gerçəkliklərinə adekvat olan film hər şeydən əvvəl şəxsiyyətin böhranı haqdadır. Sənətlə maddi qazanc arasında qalan və ikincini seçən heykəltaraşın faciəsini anladır. Əslində əhvalatda konflikt — cəmiyyət-sənətkar, şərait –sənətkar və ya ailə — sənətkar arasında yox, onun özünün daxilində baş verir. Bu mənada qəhrəman bütün film boyu ən çox özü özü ilə mübarizədədir. Təsadüfi deyil ki, film boyu o, daha çox susur nəinki danışır. Və onun susqunluğu daxilində baş verənləri, ağrılarını sözlərdən çox anladır.
Hərçənd, Cahid durğun vəziyyətindən çıxmaq üçün nəsə eləmir, ideyasız yaşayır, düşdüyü situasiyaya müticəsinə tabe olur. Sənətdə öz yerini, yolunu müəyyənləşdirə bilməyən qəhrəman təsadüfi bir elanla həyatını dəyişdirmək, peşəkar uğur qazanmaq istəyir.
Amma təsadüf Cahidə sənətdə öz sözünün deməyə nəinki imkan vermir, əksinə, onun böhranını daha da dərinləşdirir.
Emalatxanada Afroditanın qollarının bədii həllinin ipuclarını tapan Cahid sevincindən uçur. Rejissor heykəltaraşın sevincini onu əhatələyən kloun libasında ağ mələklərlə ifadə edir. Mələk kimi klounların seçilməsi yəqin ki, təsadüfi deyil. Çox güman ki, Cahidin vəziyyətinə sarkastik eyhamdır.
Evə qayıdanda arvadının xəyanətinin şahidi olur və mələklər yoxa çıxır.
Film onunla bitir ki, Cahid emalatxanasına qayıdaraq, ümidsizlik içində düzəltdiyi heykəlləri dağıdır. Müştəri gəlir və ona qəbirüstü büst sifariş edir. Cahid razılaşaraq pulu alır. Yəni peşəsinə dərin bağlılığı, sevgisi olmayan adam sənətdə ciddi nəsə yarada bilməz.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Nüsrət Kəsəmənli Rejissor: Davud İmanov Operator: Nizami Abbasov Rəssam: Şamil Nəcəfzadə Bəstəkar: Xəyyam Mirzəzadə
Rollarda
Rafiq Əliyev — Cahid Olqa Zolotuxina — Cahidin arvadı Muxtar Avşarov — molla Təvəkkül İsmayılov — Cahidin tanışı Əliqulu Səmədov — yanğınsöndürən
Filmi səsləndirənlər :
Nəcibə Hüseynova — Arzu (titrlərdə yoxdur)
Eldəniz Rəsulov — erməni (titrlərdə yoxdur)
Mənbə
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 319.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1987-ci ilin Azərbaycan filmləri 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Ferdinand de Sossür
Ferdinand de Sössür – tanınmış İsveçrə alimi, dilçisi, semiologiya və struktur dilçiliyin banisi. XX əsrin dilçiliyinin "atası" adlandırılan F. de Sössürün ideyaları XX əsr humanitar fikrə böyük təsir göstərmiş və strukturalizmin yaranmasına səbəb olmuşdur. Əsas əsəri - F.de Sössür "Ümumi dilçilik kursu" (fr) "Cours de linguistique générale"
Həyatı
Ferdinand-Monjen de Sössür (Saussure, 1857-1913) 26 noyabr 1857-ci ildə İsveçrənin Cenevrə şəhərində anadan olmuşdur. Sössürlər ailəsi mənşəcə fransızdır. Sössürün ulu babası XVI əsrdə dini müharibələr zamanı Lotaringiyanın Sössür-sür Mozelot şəhərindən İsveçrəyə köçmüşdür. F. de Sössür bu ailədən çıxmış ilk dilçi deyildir. Onun ulu babası Nikola de Sössür (1709-1791) Deni Didronun ensiklopediyasında əməkdaşlıq etmişdi. Ulu babası Oras-Benedikt de Sössür (1740-1799) təsviri geologiyanın banisi Cenevrə universitetində naturfəlsəfi kafedranın professoru olmuşdur. Minerologiyada iki termin – sössürit və sössüritləşmə onun adı ilə adlandırılmışdır. Sössürün babası Nikola-Teodor de Sössür (1767-1845) məşhur kimyaçı, fizik, geoloq və fizioloq olmuşdur; bitkilərin karbon qazını udub oksigen buraxmalarını o kəşf etmişdir. Nikola-Teodorun bacısı Albertina-Adriyenna de Sössür (1766-1841) fransız yazıçısı de Stal və məşhur dilçi Adolf Pikte ilə dostluq etmiş, “Mütərəqqi tərbiyə” adlı əsər yazmışdır. F.de Sössürün böyük əmisi Teodor de Sössür (1824-1903) artilleriya polkovniki və məşhur ictimai xadim olmuş, dilçilik məsələləri ilə də maraqlanmış, fransız dili və xüsusi adların orfoqrafiya haqqında iki əsər yazmışdır. F.de Sössürün atası Anri de Sössür (1929-1905) bütün ömrünü geologiyaya həsr etmişdir. F.de Sössürün qardaşları elm aləmində tanınmış sima olmuşlar. Leopold de Sössür (1866-1932) vyetnam və Çin dilləri, habelə qədim Çin astronomiyası üzrə mütəxəssis, Rene de Sössür (1868-1932) riyaziyyat üzrə mütəxəssis olmuş, habelə təbii və süni dillər problemi haqqında bir sıra əsərlər yazmışdır. Onun qardaşlarından təkcə biri – Oras de Sössür (1859-1926) elmlə maraqlanmamış, portretist və peyzajist rəssam olmuşdur; onun F.de Sössürün yağlı boya ilə çəkdiyi şəkli indi də durur.
F.de Sössürün elmi təxəyyülünün müəyyənləşməsində A.Piktenin böyük rolu olmuşdur. Sössürün uşaqlıq illərində Pixte Cenevrə yaxınlığından yaşayırdı. Sössürün qoca dilçi ilə söhbətləri onda dilçiliyə həvəs oyatmışdı (Pixte dilçilik palentologiyasının banisidir). Pikte Sössürün təkcə dilçilik görüşlərinin deyil, həm də fəlsəfi görüşlərinin formalaşmasında böyük rolu oynamışdır (Pikte Hegelin dosur olmuşdur). Sössürün antinomiyalarının formalaşmasında Hegelin görüşlərinin (Pikte vasitəsilə) təsiri az olmamışdır. F.de Sössür 14 yaşında intellectual qabiliyyətini göstərmişdir. 1872-ci ildə 15 yaşlı Sössür dilin ümumi sisteminin tədqiqinə həsr edilmiş bir əsər yazır: müəllif öz xatirələrində bir yerdə onu “Dillər haqqında tərbiyə”, başqa yerdə “Dilin ümumi sistemi” adlandırır. Əsər bizə çatmamışdır, lakin Ş.Balli onu əlində tutmuş və iki dəfə (Sössür haqqında nekroloqda və “Dil və həyat” əsərində) ondan sitat gətirmişdir. Məktəb illərində Sössür yunan və latın dillərindən əlavə sankrit dilini də öyrənir. 1873-cü ildə 16 yaşlı gimnazist Sössür hind-Avropa dillərində burun sonantı haqqında fərziyyə irəli sürür, lakin bunu uşaq əyləncəsi sayıb elan etmir; üç il sonra Bruqman analoji kəşfini elan edir.
1875-ci ildə Sössür Cenevrə universitetinə daxil olur, fizika və kimya üzrə mütəxəssis olmağa hazırlaşır; dilçilik və hind-Avropa dilləri ilə məşğul olmağa, demək olar ki, vaxtı qalmır. O, 1877-ci ildə “Hind-Avropa (ulu) dilində müxtəlif a haqqında” adlı əsər yazır; bu əsərdə burun sonantı haqqında bir söz belə yoxdur. “Memuar”da Sössür yazır ki, Boppun qrammatikasını oxuduqdan sonra o, burun sonantı fikrindən əl çəkmişdi. Bruqmanın kəşfindən sonra buna heyifsilənmişdi. Ümumiyyətlə, Sössürdə öz yazdıqlarına laqeyd qalmaq xasiyyəti var idi: gəncliyində o, burun sonantı fərziyyəsindən əl çəkmiş, yaşlı vaxtında “Ümumi dilçilik kursu”nu çap etməkdən imtina etmişdi, onun arxivində anaqramlar haqqında 99 dəftər, “Kurs” haqqında üç nazik dəftər vardır.
1876-cı ilin oktyabr ayında Sössür Cenevrəni tərk edib Leypsiq şəhərinə gəlir. Sössürün təhsilini davam etdirməsi üçün Leypsiq universiteti təsadüfi seçilmişdi. Ancaq məhz bu dövrdə Leypsiq şəhərində dilçilərin güclü özəyi formalaşmaqda idi. Bopp məktəbinin son nümayəndəsi Georq Kursius öz yaradıcılığını başa vurmaqda idi, yeni cərəyanın ilk nümayəndəsi Avqust Leskin (1840-1916) Leypsiq universitetində slavyan filologiyası kafedrasına rəhbərlik edirdi. Məhz burada 1878-ci ildə Bruqman və Osthoq yeni qrammatiklərin manifestini elan edir. 1878-ci ilin dekabrında Sössür “Hind-Avropa dillərində saitlərin ilkin sistemi haqqında memuar” adlı əsərini yazır. Sössür bu əsərdə bütöv bir sistemi – saitlər sistemini tədqiq edir. “Memuar” Sössürü dilçilik klassikləri ilə bir sıraya keçirdi. Bu əsər öz dövrünü 50 il qabaqladı. Sössürün bu əsərdə irəli sürdüyü sonant koeffisienti (əmsalı) 1927-ci ildə Y.Kuriloviç tərəfindən parlaq surətdə sübut edildi və “larinqal nəzəriyyəsi” adını aldı.
Sössürün dilçilik konsepsiyası
Sössürün dilçilik konsepsiyasında mühüm yeri dil və nitqi qarşılaşdırması, bir-birindən fərqləndirməsi tutur. Dil və nitqin münasibəti problemini ilk dəfə Sössür irəli sürmüşdü. Sössür dil, nitq və dil fəaliyyətini fərqləndirmək üçün üç fransız terminini - la langue, la parole, la langage terminlərini dilçiliyə daxil edir. Sössür insanın danışmaq qabiliyyətini, bacarığını bütövlükdə nitq fəaliyyəti (langage) adlandırır. Ümumi fenomen olan nitq fəaliyyəti daxilən dil (langue) və nitq (parole) deyə iki yerə ayrılır. Müəllif nitq aktını nitq hesab edir. Dil anlayışı (langue) ümumiyyətlə dil fəaliyyəti anlayışı (langage) ilə uyğun gəlir. Dil dil fəaliyyətinin yalnız müəyyən bir hissəsidir.
Sössürün dili nitq fəaliyyətindən ayırması onun insan haqqında biliklər sistemində yerini müəyyənləşdirməyə gətirdi. Sössür dili işarə sistemi hesab edir. Dil fikir ifadə edən işarələr sistemidir, həm də semiotik sistemlərdən ən mühümüdür. Sössür birinci dilçidir ki, semiologiya haqqında məsələ qaldırdı. Semiologiya cəmiyyətin həyatında işarələrin fəaliyyətini öyrənir. Semiotika sosial psixologiyanın və ümumi psixologiyanın bir hissəsi olmalıdır.
Sössür yazır ki, dili başqa ictimai hadisələrdən onun işarəvi səciyyəsi fərqləndirir, “dil fikir ifadə edən işarələr sistemidir”. İşarə sözünün ikimənalı dərk edilməsini aradan qaldırmaq üçün Sössür bir-birini nəzərdə tutan və eyni zamanda qarşılıqlı şəkildə qarşılaşdıran hər üç məfhumu öz adları ilə adlandırmağı təklif edir. O, təklif edir ki, işarə (signe) sözü bütövlükdə ifadə etmək üçün saxlansın, məfhum və akustik obraz terminləri isə uyğun olaraq işarələnən (signifie) və işarələyən (sifnificant) terminləri ilə əvəz edilsin. Sössür yazır ki, sonuncu iki terminin üstünlüyü ondadır ki, o, həm öz aralarında mövcud olan qarşılaşdırmanı, həm də bütöv və bütövün hissələri arasındakı qarşılaşdırmanı nəzərə çarpdırır, qeyd edir. Dil işarəsinin ixtiyariliyindən danışarkən Sössür işarənin fasiləsizliyi və dəyişkənliyi prinsipi ilə yanaşı işarənin dəyişməzliyi, sabitliyi prinsipi də şərh edir. O yazır ki, əgər ifadə etdiyi məfhuma münasibətdə işarələyən seçimdə sərbəstdirsə, ondan istifadə edən dil kollektivinə münasibətdə azad deyildir. Bu kollektivdən fikrini soruşmadan, dilin seçdiyi işarələyən başqası ilə əvəz edilə bilməz. Ziddiyyətli görünə bilən bu faktı, “məcburi gediş” adlandırmaq olar. Elə bir dilə deyirlər: “Seç!”, elə buradaca əlavə edirlər: “...o, işarəni yox, bax, bu işarəni!” Sössür dildə qəfil dəyişikliyin baş verməməsinin dörd səbəbini göstərir: 1. İşarənin ixtiyariliyi. 2. İşarənin çoxluğu. 3. Sistemin olduqca mürəkkəb səciyyəsi. 4. Hər handı dil innovasiyasına kollektiv ətalətin müqaviməti. Sössürün dilçilik təliminin ana xətti olan dil işarəsi problemi təbii şəkildə dil sisteminin ünsürləri məsələsi ilə əlaqələnir. Dil sisteminin ilkin ünsürlərini o, entite “mahiyyət”, fakt, hadisə” və unite “vahid, hissə” terminləri ilə adlandırır. O, vahid termini ilə real şəkildə müşahidə edilən nitq zənciri seqmentləriniə, fakt termini ilə dil fəaliyyəti hadisələrini adlandırır.