cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İbrahim Zeynalov (heykəltaraş)
Həyatı
İbrahim Zeynalov 1934-cü il dekabrın 27-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Hələ kiçik yaşlarından sənətə olan böyük marağı onu natamam orta məktəbi bitirdikdən sonra 1951-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinə gətirib çıxarmışdır. 1956-cı ildə məktəbin heykəltaraşlıq şöbəsini qurtaran İbrahim Zeynalov elə həmin ildən təhsilini Xarkov Rəssamlıq institutunda davam etdirmişdir. O, 1962-ci ildə institutun heykəltaraşlıq fakültəsində ali təhsilini başa vuraraq Bakıya qayıtmış və bütün ömrünü heykəltaraşlıq sənətinə həsr etmişdir.
1957-ci ildən etibarən ən müxtəlif respublika, ümumittifaq və beynəlxalq sərgilərin iştirakçısı olan İbrahim Zeynalov özünün sənətkarlıq fəaliyyətini pedaqoji işlə uğurla əlaqələndirmiş, 1971–1973-cü illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində müəllim, 1973–1993-cü illərdə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda müəllim, baş müəllim, dosent, professor və kafedra müdiri vəzifələrində çalışmışdır. O, 1994-cü ildən 2003-cü ilədək Rüstəm Mustafayev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyinin direktoru olmuşdur.
Harada işləməsindən və hansı vəzifəni tutmasından asılı olmayaraq, İbrahim Zeynalov milli mədəni irsin təbliği, tədrisi və qorunmasında qüvvə və bacarığını əsirgəməmiş, özünün zəngin bilik və təcrübəsini gənc sənətkarlar nəslinin yetişdirilməsi işinə sərf etmişdir.
Azərbaycanda milli heykəltaraşlıq məktəbinin inkişaf etdirilməsində İbrahim Zeynalovun böyük xidmətləri olmuşdur. Onun monumental heykəl, büst-portret və digər heykəltaraşlıq janrlarında yaratdığı gözəl sənət əsərləri ölkəmizin zəngin ənənələrə malik heykəltaraşlıq mədəniyyətinin parlaq səhifələrindəndir.
İbrahim Zeynalov tarixi şəxsiyyətlərimizin, o cümlədən Mücirəddin Beyləqaninin, Əcəmi Naxçıvaninin, İmadəddin Nəsiminin, Şah İsmayıl Xətainin, İsmayıl bəy Qutqaşınlının, Mirzə Fətəli Axundovun, Mirzə Ələkbər Sabirin, Nəriman Nərimanovun və Hacı Zeynalabdin Tağıyevin unudulmaz obrazlarını gözəl abidələrə çevirərək mədəniyyət tariximizə həmişəlik həkk etmişdir. Yüksək bədii-estetik dəyəri, plastik forma rəngarəngliyi və milli koloriti ilə seçilən bu əsərlər Azərbaycan heykəltaraşlığının kamil nümunələri kimi təqdirəlayiqdir. Azərbaycanın müxtəlif guşələrini bəzəyən həmin abidələr artıq şəhər və rayonlarımızın görkəminin ayrılmaz hissəsi olmuşdur.
2008-ci il martın 6-da ömrünün 74-cü ilində vəfat etmişdir.
Xəzər dənizinin etimologiyası və formalaşması
Xəzər dənizinin etimologiyası və formalaşması — Yer kürəsinin ən böyük qapalı su tutarı olan bu təbii su obyekti qəbul olunmuş сoğrafi tərifə göldür və Günəşin rekordlar kitabına düşmüşdür (İ.Zonn,1998). Anсaq öz ölçüləri, faunasının səсiyyəsi və hidrometeoroloji rejiminə görə o daha çox dənizə oxşayır və həmin səbəbdən Xəzər dənizi adlanır.
Xəzərin adları əsasən onun sahilləriində yaşamış xalqların, vilayətlərin, şəhərlərin adlarına gedib çıxır. Xəzər dənizi haqqında ən qədim məlumatlara assuriya gil qablarının üzərindəki yazılarda rast gəlinir və o Cənub dənizi adlanır. Yunan tarix və сoğrafiyaçısı Hekatey Miletskinin (VI b.e.ə.) əsərlərində bu dəniz Kaspiy və Hirkan adları ilə adlanır. Birinсi etnonim o zaman dənizin сənubi-qərb sahillərində, müasir Azərbayсanın ərazisinin bir hissəsində yaşamış Kaspi xalqının adı ilə əlaqədardır. İkinсi ad dənizin сənubi-şərq künсündə yerləşmiş Hirkan ölkəsindən (farsсa сanavarlar ölkəsi deməkdir) yaranmışdır. Hər iki ad Herodot tərəfindən də istifadə olunur (V b.e.ə.). Daha sonrakı qədim müəlliflər bu adlarla yanaşı Alban (albanlar etnonimi ilə əlaqədardır), Coşqun və Hirkan dənizi adlarını işlədirlər. Qədim rus əlyazmaları abidələrində Xəzər dənizi Göy (Monqol-Türklərdən götürülmşdür), Xarəzm (Amudərya çayının aşağı vadisində yerləşən və ərazisi Xəzər dənizinə qədər uzanan Xarəzm dövəti ilə bağlı), Xvalın, Dərbənd və s. kimi adlandırılır. Xəzər ətrafında yaşyayan xalqlar bu dənizə müxtəlif adlar vermişlər, məsələn: ruslar - Xvalın, tatarlar - Ağ Dəniz, türklər - Kiçik Deniz, çinlər - Si Hay, yəni qərb dənizi. Bakı dənizi adını birinсi dəfə XIII əsrdə Marko Polo işlətmişdir. Venesiya Respublikasının 1474-1477-сi illərdə İrandakı səfiri A. Kontarinidə onu Bakı dənizi adlandırmışdır. Rusiyada Kaspiy adı XVI əsrin əvvələrində meydana gəlmişdir. Hazırda Xəzər ətrafında yerləşmiş ölkələrdə bu su hövzəsi: Azərbayсanda - Xəzər (Xəzərlər - V-X əsrlərdə dənizin şimali-qərb sahillərində məskunlaşmış türkdilli millətdir), İranda Mazandaran, Qazaxıstanda və Türkmənistanda Kaspiy dənizi kimi adlandırılmışdır. Bütövlükdə, müxtəlif vaxtlarda, müxtəlif xalqlar Xəzərə 70-ə qədər ad vermişlər. Prof. Q.Gül (1956) Xəzərin 30-a qədər adını sadalayır.
Xəzərin formalaşması 10 mln. il əvvəl başlamışdır və bu müddətdə onun səviyyəsinin müxtəlif hündürlük və periodlu bir neçə transqressiya və reqressiya fazaları baş vermişdir. Üçünсü geoloji dövrdə (70 mln. il əvvəl başlamışdır) Pontoxəzər hövzəsinin Tetis okeanı və сənub dənizlərindən izolyasiyası və tədriсən ayrılması başlamışdır. Pont dövrünün sonunda, orta pliosendə (10 mln. il əvvəl) müasir Qara və Xəzər dənizlərinin tutduğu ərazini əhatə edən, nəhəng və qapalı Sarmat dənizi müxtəlif hissələrə parçalandı, ayrıсa izolyasiya olunmuş hövzə kimi Xəzər dənizi yarandı. Dördünсü dövrdə (500 min il əvvəl başlamışdır) Xəzər dənizi Kuma-Manıç çökəkliyi vasitəsi ilə Qara dənizlə birləşmişdir. Axırınсı geoloji dövrdə (Fyodorov, 1948; Rıçaqov, 1993) Xəzər dənizi səviyyəsinin dəyişmə amplitudası 300 m-ə yaxındır. Bəzi hallarda Şimali Xəzərin Hamısı, Orta Xəzərin isə bir hissəsi tamam qurumuş, anсaq Cənubi Xəzər-Lənkəran çökəkliyi su ilə dolu olmuşdur.
Məhərrəm Ergin
Məhərrəm Ergin (d. 1925 – ö. 6 dekabr 1995) Türk yazarı və türkoloq.
Axısqada dünyaya gəlmişdi. Ailəsi Türkiyəyə köç edərək Bulanıka yerləşdi. Bulanıkda başladığı təhsilini 1943-cü ildə Balıkesir litseyində davam etdirmişdi. 1947-ci ildə İstanbul Universiteti Ədəbiyyat fakültesi Türk Dili və ədəbiyatı bölümünü bitirmişdi. Rəşid Rəhməti Arat assistenti olaraq universitdə çalışmışdı. 1971-ci ildə professor olmuşdu.
Fəaliyyəti
M.Ergin Hoca böyük dil siyasətçisi, dil filosofudur. Onun "Türk kimdir, kim türkdür", "Azeri türkcəsi", "Türkcənin soy kötüyü", "Türkiyəni bugünə gətirən tarixi seyr", Sovet imperializmi, "Balkanlar və Türklər" və s. ictimai-siyasi və elmi əsərləri yalnız Türkiyə üçün deyil, Türk dünyasının o vaxtları və bu vaxtları üçün də çox qiymətlidir. Məhərrəm Hoca Azərbaycan əsilli böyük türkoloq Ə.Cəfəroğlu, eləcə də R.R.Arat, M.Mansuroğlu, A.H.Tanpınar, M.Kaplan, F.Köprülüzadə, Y.Ekmanın tələbəsi, Ə.B.Ərcilasun, F.Türkmən, O.Sərtqayan, D.Yıldırım, İ.Əngün, Z.Kirman, Y.Akpınar, X.Açıqgöz, Günay Kutun və yüzlərcə elm adamının müəllimi olub Türkiyənin ən ağır illərində vətəndaş mövqeyini, alimlik ləyaqətini, dövlətçilik mövqeyini dəyişməyən M.Ergin Hoca məktəbi ən böyük türkoloji məktəb kimi dünyada məşhurdur. Keçən ilin dekabrında İstanbulda M.Erginin xatirəsinə həsr olunmuş elmi məclislər keçirildi və böyük alimin elmi, ictimai-siyasi, pedaqoji fəaliyyəti bir daha yüksək qiymətləndirildi.
Seçeni adına Milli Kitabxana
Milli Seçeni Kitabxanası (OSZK) — Macarıstanın paytaxtı Budapeşt şəhərində yerləşən kitabxana. Macarıstanın iki milli kitabxanasından biridir, digəri Debreçen Universitetinin kitabxanasıdır.
Əkbərməhəllə
Əkbərməhəllə — Azərbaycan Respublikasının Astara rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Seçeni adına Milli Kitabxana
Tarixi
Kitabxana 1802-ci ildə son dərəcə vətənpərvər olan macar ariktokratı Ferenç Seçeni tərəfindən təsis edilmişdir. Seçeni bütün dünyanı ziyarət edərək Macarıstanla bağlı olan kitabları toplamış və onu dövlətə təqdim etmişdir. Növbəti ildə ictimai kitabxana Peşt şəhərində açıldı. Seçenidən sonra əksər insanlar kitabları milli kitabxanaya iadə edirdilər.
Əkbərməhəllə
Tarixi
Əkbərməhlə Astara rayonunun Asxanakəran inzibati ərazi vahidində kənd. Dağlıq ərazidədir. Oykonim Əkbər (ŞƏRQa.) və məhəllə (kəndin bir hissəsi) komponentlərindən düzəlib, "Əkbərə məxsus məhəllə, yer" deməkdir.
Seçeni adına Milli Kitabxana
Tarixi
1808-ci ildə Macarıstan Milli Məclisi Macarıstanın tarixi, arxeoloji və təbii irsini bir yerdə toplamaq üçün Macarıstan Milli Muzeyini yaratdı. Muzey kitabxana ilə birləşdirildi və son 200 ildə Macarıstanın keçmişini özündə əks etdirən depozit rolunu oynayır.
1846-ci ildə Macarıstan Milli Muzeyi yeni binaya köçürüldü. Lakin 1949-cu ilə kimi kitabxana müstəqil şəkildə indiki adı ilə fəaliyyət göstərmədi. 1985-ci ildə Buda qalasının binasına köçürüldü. Milli Seçeni Kitabxanası kataloq sistemi ilə fəaliyyət göstərir.
Zaman haqqında, özüm haqqında (film, 1972)
Məzmun
Film sabiq SSRİ-nin 50 illik yubileyinə həsr olunmuş və SSRİ tərkibində birləşmiş üş Zaqafqaziya xalqlarının bu günündən, müxtəlif peşə adamlarından, doğma diyarın gözəlliyindən söhbət açır.
Senecio callosus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Adi itotu
(Marrubium vulgare) və ya Dovşan topuğu — cinsinə aid bitki növü.
Eratosfen
Kirenalı Eratosfen — Qədim yunan riyaziyyatçısı, filosofu, astronomu, coğrafiyaşünası.
Coğrafiya elminin yaradılmasında və inkişafında misilsiz xidmətləri olan dahi mütəfəkkirdir. O, ilk dəfə olaraq elmə coğrafiya anlayışını gətirmiş, ilk coğrafiya kitabını ("Geoqrafiya") yazmışdır. Sonralar coğrafiya elmi "Yeri təsvir edirəm" mənasını verən bu kitabın adı ilə tanınmışdır. Eratosfen həmçinin ilk dünya xəritəsinin müəllifidir. Onun tərtib etdiyi xəritədə Avropa, Ön Asiya və Şimali Afrika quru parçaları, Aralıq dənizi, Atlantik okeanı, Qırmızı dəniz, Şərq və Şimal okeanları, o vaxt insanlara məlum olan adalar və s. təsvir olunmuşdur. Eratosfen Yerin ölçülərini də hesablamışdır. Onun aldığı nəticələr müasir ölçülərə çox yaxındır. Riyaziyyatda sadə ədədlərin tapılması üsulunu vermişdir. Bu üsul "Eratosfen Şəbəkəsi" və ya "Eratosfen qəfəsi" adı ilə tanınır. Kubun ikiqat böyüdülməsi məsələsinin həlli üçün cihaz yaratmışdır. Riyaziyyatçı olmasına baxmayaraq, onun fəlsəfəyə və musiqiyə dair də əsərləri var. Eratosfen şəbəkəsi aşağıdakı kimi yaradılır:
Mənbə
Məktəblinin coğrafiya lüğəti. Bakı.2006. Səh.95
Zəki Şükürov
Zəki Ruhulla oğlu Şükürov — neftayıran, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1959).
Həyatı
Zəki Ruhulla oğlu Şükürov 1 yanvar 1905-ci ildə Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil mahalının Mərəlli kəndində anadan olub.
Əmək fəaliyyətinə 1920-ci ildə başlamışdır. 1930-cu ildən Vanno Sturua ad. Neftayırma zavodunda operator köməkçisi, 1933-cü ildən operator, 1936-cı ildən baş operator, 1941-ci ildən qurğu rəisi, 1982-ci ildən operator vəzifəsində çalışmışdır. 1986-cı ildən pensiyadadır.
Azərbaycan Kommunist Partiyası 28 və 29-cu qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur. İki dəfə Lenin ordeni, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni və medallarla təltif edilmişdir.
Şükürov haqqında sənədli film çəkilmişdir (1974).
Anadolu Universiteti
Anadolu Universiteti (AU) — 1958-ci ildə yaranmış, 1982-ci ildən isə Anadolu Universiteti adlandırılmışdır.
Xarici əlaqələri
Qafqaz Universitetlər Birliyinin üzvüdür.
Qızbəs Əsədova
Əsədova Qızbəs Zülfüqar qızı — Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi.
Həyatı
Qızbəs Əsədova 1916-cı ildə Laçın rayonunda anadan olub. 1937-ci ildə Azərbaycan Tibb İnstitutunun müalicə işi fakültəsini bitirib. Təyinatla Qusar rayonuna göndərilən Qızbəs Əsədova həkim kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. İkinci dünya müharibəsinin qara xəbəri bütün Azərbaycanı bürüyəndə gənc vətənpərvər həkim könüllü olaraq cəbhəyə getmiş, müxtəlif hospitallarda çalışmış minlərlə döyüşçüyə həyat bəxş etmişdir.
1951-ci il oktyabrın 8-dən Bakıdakı M.Hüseynov adına 3 saylı şəhər poliklinikasına baş həkim təyin olunub. 2002-ci il mayın 23-də işdən azad olunub. Poliklinikada baş həkim işlədiyi dövrdə eyni zamanda Yasamal rayon Veteranlar Şurasının sədri olub. Respublikanın əməkdar həkimi fəxri adına layiq görülüb. "Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni (Azərbaycan SSR)", "II dərəcəli Böyük Vətən müharibəsi" ordenləri və müxtəlif medallarla təltif olunub. 80 və 90 illik yubileyləri təntənəli keçirilib. 2006-cı ildə Azərbaycan Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülüb.
2008-ci il dekabrın 11-də vəfat edib. Qızbəs Əsədovanın ailəsi beş uşaqdan ibarət olub. O, iki yaşında olarkən ataları Zülfüqar 1918-ci ildə Zəngəzurda ermənilər tərəfindən öldürülüb.
1925-ci ildə Mir Cəfər Bağırov Laçına səfər edərkən 9 yaşlı Qızbəs Əsədova onun avtomobilinin qarşısına çıxır. Bağırov avtomobili saxlatdırıb soruşur ki, qızım niyə yolda durmusan, nə istəyirsən? Q.Əsədova cavab verir ki, oxumaq istəyir. Bağırov onu özü ilə rayon mərkəzinə gətirir və təhsil alması üçün rəhbərliyə tapşırıq verir.
Etnopsixologiya
Etnopsixologiya xalqların psixoloji və mədəni inkişaf xüsusiyyətlərini qarşılıqlı əlaqədə, sistemli şəkildə öyrənən elm sahəsi. Bəzi alimlər "xalqların psixologiyası", "psixoloji antropologiya", "müqayisəli mədəni psixologiya" və s. terminlədən istifadə etmişlər. Bu elm bir sıra digər elmlərlə bağlıdır. Bura sosiologiya, linqvistika, biologiya, ekologiya, tarix və sairəni aid etmək olar.
Etnopsixoloji tarix
200px|thumb|right|Etnoslar
İlk etnopsixoloji fikirlərə hələ eramızdan əvvəl Herodot, Hippokrat və digər alimlərin əsərlərində rast gəlmək mümkündür. Antik yunan həkimi və tibbi coğrafiyanın yaradıcısı hippokrat ətraf mühitin insanlarınpsixoloji xüsusiyyətlərinin formalaşmasına təsiri iə bağlı fikirlər söyləmişdir. Onun fikrincə, xalqla arasındakı fərqlər, o cümlədən davranış və vərdişlər təbiət və iqlim şəraitinin müxtəlifliyi nəticəsində meydana çıxır. Herodot isə müxtəlif xalqların xarakteri və həyat yərzi ilə maraqlanmış, müxtəlifliyin səbəbini təbii mühitdə axtarmışdır.
Xalqların psixoloji müşahidələrin predmetinə çevrilməsi isə XVIII əsrdən başlamışdır. Burada da xalqlar arasındakı müxtəlifliyin başlıca amili kimi mühit və iqlim şəraiti götürülmüşdür XVIII əsr fransız maarifçiləri "Xalq ruhu" termini işlətmişlər. Fransız filosofu Şarl Lui Monteskyö (1689–1755) hesab edirdi ki, insanı çox şey, iqlim şəraiti, din, qanunlar, idarəetmə prinsipləri, adət-ənənələr idarə edir və nəticədə xalqın ümumi ruhu yaranır. O da çoxsaylı amillər içərisindən iqlim şəraitinin təsirini birinci yerə qoyur. Məsələn, onun fikrincə, isti iqlim şəraitində yaşayan xalqlar bir qayda olaraq tənbəl, ətalətli, güclü təxəyyülə malik olmayan və qorxaq insanlardır. Şimal xalqları isə cəsur və az hissiyyatlı olur, həzz almağa çox meyl etmirlər.
XVIII əsrin alman filosofu İ. Q. Herder (1744–1803) xalq ruhu anlayışına musiqini, dili və s. daxil edirdi. Herderə görə, xalqın ruhunu başa düşmək üçün onun işini, dilini, eləcə də həyat tərzini öyrənmək lazımdır. İlk yerə isə xalq yaradıcılığını qoyurdu.
Etnopsixologiyanın vəzifələri
Bir sıra elmlərin, xüsusilə etnoqrafiya, psixologiya və dilçiliyin inkişafı XIX əsrin ortalaında müstəqil bir elm sahəsinin- etnopsixologyanın yaranmasına səbəb olduş onun yaradıcısı isə alman alimləri M. Latsarus (1824–1903) və X. Şteyntal (1823–1899) oldular. Onlar 1859-cu ildə "Xalqların psixologiyası və dilçilik" jurnalının nəşrinə başladılar. Jurnalın ilk nömrəsində onların "Xalq psixologiyası haqqında düşüncələr"adlı məqaləsi çap olundu. Elmi etnopsixologiyanın yaranması tarixi də bu vaxtdan götürülür. Onlar etnopsixologiyanın vəzifələrinə aşağıdakıları aid edirlər: Bu vəzifələrin qarşıya qoyulması göstəriri ki, Latsarus və Şteyntal xalqların psixologiyasına onlaın dili, dini, elmi, mədəniyyəti kontekstindən yanaşmışlar.
Ərçivan
Ərçivan — Azərbaycan Respublikasının Astara rayonunda qəsəbə inzibati ərazi dairəsi.
Ərçivan Astara rayonunun Əçivan inzibati ərazi vahidində kənddir. Ərçivan çayının sahilində, Lənkəran ovalığındadır. Ədəbiyyatlarda Ərçivan şəklində təqdim edilir. Tədqiqatçıların bir qrupu bu toponimi Talış dilindəki ərç (dəyirman) və van (məskən, ev, yaşayış yeri) komponentlərindən ibarət "dəyirman yeri" mənalı, digər qrupu isə türk dillərində arca (ardıc ağacı) və van (məkan, yer) komponentlərindən düzəlmiş "ardıc ağacı bitən yer" mənasında söz kimi qəbul edirlər. Əslində oykonim "arci" və "van" sözlərindən düzəlib, "dağlıların yaşadığı yer" deməkdir.
Etimologiyası
Ərçivan Astara rayonunun eyniadlı inzibati ərazi vahidində kənd. Ərçivan çayının sahilində, Lənkəran ovalığındadır. Toponimi tədqiqatçılar müxtəlif cur izah edirlər:
Coğrafi adın tərkibindəki topokomponentlərdən ərç "dəyirman", "i" birləşdirici sait, van isə "məskən", "yaşayış yeri" sözlərindən ibarətdir (Dəyirman yerində salınan kənd).
Tarixi
Ərçivan qəsəbəsində 1499-cu ildə əsası qoyulmuş Məhəmməd Hənəfiyyə məscidi Şah İsmayıl Xətai tərəfindən ziyarət edilmişdir. Kənddə XIX əsrə aid Kərbəlayi Həmid Abdulla hamamı, Hacı Teymur və Hacı Canbaxış məscidləri diqqəti cəlb edir.
Görməli yerləri
thumb|250px|Tarixi abidə olan Ləm thumb|250px|Kərbəlayi Həmid hamamı
Coğrafiyası və iqlimi
thumb|250px|Ərçivan kəndinin yaşıl düzənlikləri Qəsəbənin iqlimi yayı quraq və isti rütubətli, qışı isə mülayim keçir. Talış sıra dağlarının yamaclarında və düzənlik ərazidə yerləşir. Qəsəbə Hirkan meşələri boyunca yerləşmişdir. Qəsəbənin ərazisindən Ərçivan çayı axaraq Xəzər dənizinə tökülür. Qəsəbə əhalisinin əsas məşğuliyyəti tərəvəzçilik, çəltikçilik, sitrus meyvəçilik, arıçılıq, heyvandarlıqdan ibarətdir. Ələt-Astara yolu Ərçivan qəsəbəsinin ərazisindən keçir.
Əhalisi
2014-cü ilin məlumatına görə qəsəbədə 9,200 nəfər yaşayır. Əhalisi əsasən talışlar və qismən azərbaycanlılardan ibarətdir. Qəsəbədə şiə müsəlmanlar üstünlük təşkil edir.
Masala
Masala (Tamilcə: மசாலா मसाला; মশলা; مصاله; मसाला) — Cənubi Asiya mətbəxində (o cümlədən Hindistan, Pakistan, Nepal, Banqladeş, Miyanma, və Şri Lanka mətbəxlərində) ədviyyat qarışığını təsvir etmək üçün istifadə olunan termin.
Senecio illinitus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Umay
frame|right|Xakas qadını Hümay ana ilə bağlı ayin edir. Umay — Qədim türk mifologiyasında ev, heyvandarlıq ilahəsi.
Yaxşılıq İlahəsi. Omay (Imay, Ubay, Humay) Xanım olaraq da bilinir. Ana Tanrı və Həyat İlahəsi yaxşılıqlar edər. Doğulacaq uşaqları təyin edər. Üç buynuzu vardır. Ağ paltarlıdır. Yerə qədər uzanan ağ, gümüşdən saçları vardır. Görünüşü yaşlı deyil, orta yaşlıdır. Quş qılığına bürünəbilir və qanatlıdır. Həyat ağacının sahibidir. Uşaqları qoruyar. Yer üzünə bərəkət paylayar. Ətrafına işıq saçar. Bəzən qəzəblənərək insanları qorxudar. Uşağı olmayanlar ona qurban həsr edərlər. Səmada yaşayır. Bəzən Yer üzünə enir. Yanında bir buğu (ceyran) və ya zərif bir maral ilə bətimlənir. Hamilə qadınları və bala heyvanları qoruyar. Umacı (Omacı, Hommu, Humu, Umu, ımı və ya monqollara Omısı) kimi xəyali varlıqlar özü tərəfindən göndərilir. Lakin bunlara qorxuducu mənalar yüklənir. Uşaqları qorumadığı evlərdə sıxlıqla uşaq ölümləri yaşanar və bu təqdirdə ona Kara Umay deyə xitab edilər. Bəzən Humay olaraq da adlandırırlar və Hüma Quşu ilə bütöv mənalar ehtiva edər. Taskıl Umay (Kel Umay) olaraq adlandırıldığı da olar. Ancaq uzun saçları olduğu diqqətə alındığında bu vəziyyətin zaman-zaman büründüyü bir görünüş olduğu deyilə bilər. Ayrıca, özünə ithafən verilən Taskıl Umay şəklindəki bir dağın varlığı da bilinməkdədir. Mavi və ağ quş qılığına girə bilər. Amma xanım adlı yaradıcı ruh ilə də əlaqəlidir.
Etimologiya
(Um/Om) kökündən törəmişdir. Ümid etmək, Diləmək, Qorxutmaq kökündən gəlir. Eten (plasenta) mənasını da saxlayır. Qoruyucu, şəfqətli deməkdir. Umaç, hədəf deməkdir. Omay sözcüyü seçmə, seçkin mənasına da gəlir. Umay monqolcada rəhm mənası da daşıyır. Tunguzcada Omo / Umu kökü yumurta buraxma mənası daşıyır. Köhnə Türkçede Uma / umat / ubat yandırmaq, Tunguzcada Omah / Umah və Yakutça Umay yanvar mənası daşıyır və odla olan əlaqəsini də ortaya qoyar.
Umay ana uşaqların da himayəçisi idi. "Ural-batır", "Akbuzat" və başqa eposlarda xtırlanır.
Türklərdə bir ilahə olaraq Humay qəbul edilmişdi. Onu qadın kimi təsəvvür edirdilər və sanırdılar ki, bu xeyirxah ilahə Göy Tanrının zövcəsidir. Umayın göydə yaşadığı güman edilirdi. Hesab edilirdi ki, Umay insanlara şüa saçır. Bu şüa insanın bədəninə daxil olur və ölənədək orada qalır. Bu, bir enercidir. Qədim türklər Humaya ev heyvanlarından qurban kəsməzdilər. Onun üçün ət və süd yeməkləri bişirərdilər. Qədim türk dövlətlərinin süqutu ilə Humay ilahə də transformasiyaya uğradı və indi Altay türklərində doğan qadınların və çağaların hamisi statusunda qalıb. Düşünürlər ki, Humay ana olmasa, pis ruhlar gedib ana bətnində belə uşağa zərər vura bilər.
Umay və ağac
Mirəli Seyidovun sözlərinə görə, hətta bəzi abidələr göstərir ki, türk xalqları ağacı doğum və uşaqların hamisi olan ilahə ilə birgə təsəvvür etmişlər. Bu mifoloji baxımdan təbii haldır. Dünya ağacı bütün dünyanın, eləcə də yaradıcısı, hamisi sayılırmış. Belə inam hökm sürürdüsə, deməli, uşaqları himayə edən ilahə, yəni Umay təbii olaraq ağacla qoşa yad edilməli idi: "Məşhur türkoloq Radlovun türk xalqlarından topladığı ağız ədəbiyyatı materialları ona belə bir fikir yürütməyə imkan vermişdir ki, türk xalqlarının şifahi ədəbiyyatında ilahə Umayla ağac həmişə qoşa xatırlanmışdır və bu hal 19-cu əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərinə qədər davam etmişdir. Alimin Sibir və Altay türklərindən topladığı materiallarda deyilir: Biz ilkin atamız Ülgendən törədiyimiz zaman bu iki çayın ağacı da Umay ilə bərabər göydən enmişdir."
Qant diaqramı
Qant diaqramı — Sütunlu diaqramın populyar növü. Əsasən layihələrin planını, işlərin qrafikini təsvir etmək üçün istifadə olunur. Layihələrin planlaşdırılması metodlarından biridir. Layihələrin idarəolunması üzrə həm masaüstü sistemlərdə, həm də veb-proqramlarda istifadə olunur. Diaqramın ilk formatı 1910-cu ildə Henri L.Qant (Henry Gantt, 1861–1919) tərəfindən işlənib hazırlanıb. İş planlaması tələb edən bir çox sektorda istifadə olunduğundan aktuallığını hələ də qorumaqdadır.
Qant diaqramının strukturu
Qant diaqramı 2 əsas hissədən ibarətdir: görüləcək işlərin adlarının qeyd olunduğu hissə və görüləcək işlərin başlama ilə bitmə zaman aralığı. Zaman aralığı düzbucaqlı formasında təsvir olunur. Düzbucaqlının uzunluğu işin görülmə aralığı ilə uzlaşır. Belə ki, düzbucaqlı işin başlama tarixi və bitirilmə tarixi boyunca uzanır. Qant diaqramına örnək.
Zirvə buludu (film, 1972)
Məzmun
Film görkəmli Azərbaycan şairi Nəbi Xəzrinin yaradıcılığına həsr olunmuşdur. Filmdə şairlərdən Robert Rojdestvenski, Yeqor İsayev, Sergey Vasilyev, Yevgeni Yevtuşenko Nəbi Xəzri haqqında söz deyirlər. Çəkilişlər sinxron aparılmışdır.
Giləparqo
Giləpərqo Astara rayonunun Siyəku inzibati ərazi vahidində kənd. Lənkəran ovalığındadır. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsi XIX əsrin əvvəllərində salınmışdır. Oykonimi tədqiqatçılar qələpırqo (TalıŞərq "qoyun surusu otlayan yer, örüş") və ya viləparqo (gul kimi yumşaq, gul kimi təmiz) sözlərinin təhrif olunmuş forması hesab edirlər. Əslində, oykonim giləklərin adı ilə bağlıdır.
Etimologiyası
Coğrafi ad talış dilindəki qələpirqo sözünün təhrif forması olub, «qoyun sürüsü otlayan yer», «örüş» mənasındadır (Giləklərin örüşü).
Klaviş kodu
Klaviş kodu(key code, код клавиши,tuş kodu)-klaviaturada konkret klavişə mənimsədilən və onun basıldığını tanımaq üçün istifadə olunan unikal ədədi kod. Klaviş kodu klavişin üzərində olan nə hərf, nə rəqəm, nə simvoldur, nə də klavişi basdıqda generasiya olunan kod cədvəlinin elementidir; bu klavişin özünün xüsusi idenfikatorudur. Klaviş kodu termini ən çox Apple Macintosh kompüterlərində istifadə olunur.
right
Ömər Şərif
Ömər Şərif — Misirli Hollivud aktyoru. Amerika və Avropa filmlərinin baş rollarının aktyoru kimi məşhurdur.
Həyatı
10 aprel 1932-ci ildə Misirin İsgəndəriyyə şəhərində anadan olub.
Bir çox dilləri bilir.
Münasibət
Ömər Şərif bir açıqlamasında keçmiş Misir lideri Hüsnü Mübarəkin hakimiyyətindən narazı qaldığını bildirmişdi.
8 yanvar
1901–cari
thumb|[[Tehranda Ukrayna Beynəlxalq Hava yollarına məxsus təyyarə mühərrikin qalıq qalan bir hissəsi]]
thumb|[[Cuniçiro Koyzumi]]
Mühiddin Akyüz
Mühiddin Akyüz — Mühiddin Paşa Türk hərbçi, diplomat, siyasətçi. Qurtuluş müharibəsində iştirak edən yüksək dərəcəli komandirlərdən biridir. Müharibədən sonra diplomat və millət vəkili kimi çalışmışdır.
Həyatı
1870-ci ildə İstanbulda dünyaya gəlib. Atası, Ədirnə Evkaf mühasibi Şövqü bəy, anası Fatmatüzzəhra xanımdır. 1885–1888-ci illərdə Ali Hərb məktəbini bitirib. Leytenant rütbəsi ilə hərbi xidmətə başlayıb. 1888-ci ildə Ali Hərbi Məktəbində müəllim köməkçisi işinə başladı. 1897-ci ildə Türk-Yunan müharibəsinə qatıldıqdan sonra təkrar Ali Hərbi Məktəbində müəllimliyə qayıdıb və 1905-ci ildə sürgün edilənə qədər bu işi davam etdirib. Tələbələrə padşah II Əbdülhəmid əleyhinə fikirlər aşıladığı səbəbilə 1905-ci ildə rütbəsi geri alındı və əvvəl Fizana, sonra Diyarbəkirə və Ərzuruma sürgün edilib.
1908-ci ildə II Məşrutiyətin elanı ilə verilən amnistiya görə rütbəsinigeri aldı və əvvəlcə Dəniz məktəbinə direktor oldu, sonra Hərbiyyə Nazirliyi Piyada Dairəsi 1-ci şöbə müdirliyinə təyin edildi. 1909-cu ildə Mahmud Şövkət Paşanın yavəri olub, həmin il Bəyoğlu mutasarrıflığına təyin edildi. Bəyoğlu mutasarrıflığı etdiyi dövrdə İttihad və Tərəqqi üzvü Fuad Bəyi (Fuad Balkan) bir idman klubu qurmağa təşviq etmiş, təşkilatını sürətlə təsdiq etdiyi Beşiktaş Osmanlı Gimnastika Klubunun qurucularından biri oldu.
Mühiddin bəy Balkan müharibələri və I Dünya müharibəsinə qoşuldu. 1912-ci ildə polkovnik, 1916-cı ildə general-mayor oldu. I Dünya müharibəsi gedişində dekabr fevral 1916 — fevral 1919-cu illərdə Hicaz korpus komandiri kimi fəaliyyət göstərib. Müharibənin sonunda İngilislər tərəfindən əsir edilib Misirdəki əsir qərargahına aparılıb. 9 sentyabr 1921-ci ildə əsirlikdən qayıtdı və milli mübarizədə iştirak etmək üçün Ankaraya getdi.
Qurtuluş savaşında, noyabr 1921-ci ilə qədər Kastamonu və Bolu hava komandiri, 1 noyabr 1921–7 oktyabr 1922-ci illərdə arasında Adana və hava komandiri olaraq müharibədə rol aldı. Adana və ətrafını Fransızlardan təslim aldıqdan sonra şəhərin sərkərdə və valisi oldu. 7 oktyabr 1922-ci ildə Tehran səfiri, 1925-ci ildə Qahirə səfiri vəzifələrində oldu. 24 sentyabr 1928-ci ildə hərbi xidmətdən ayrıldı və Xarici İşlər Nazirliyində işə başladı. Türkiyə Böyük Millət Məclisinin IV, V və VI dövr Qarsdan millət vəkili seçilmişdir.
İstiqlal Ordeni kavaleri olan Mühitdin Akyüz, 3 oktyabr 1940-cı ildə vəfat etdi. Ankara Hava Şəhidliyində dəfn edilmişdir. Üç övladı var.
Senecio calocephalus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Əfəndizadə Həbibullah Əfəndi
Ağazadə Həbib Əfəndi (Əfəndizadə Həbibullah Əfəndi Hacı Abdulla Məcid Əfəndi oğlu: 1869, Şamaxı - 1936, Bakı) -
İstinadlar
Kateqoriya:İstanbulda oxuyan azərbaycanlı tələbələr
Zuqulbaya gəlin (film, 1972)
Məzmun
Film Abşerondakı "Gənclik" beynəlxalq gənclər düşərgəsi haqqındadır.
Bakı Sosial Pedaqoji Kolleci
Bakı Sosial Pedaqoji Kolleci (əvvəlki adı: Bakı Məktəbəqədər Pedaqoji Texnikumu) — Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin tabeliyində olmuş orta-ixtisas təhsili müəssisəsi.
Tarixi
Əvvəlki adı Bakı Məktəbəqədər Pedaqoji Texnikumu olmuş və 16 iyun 2010-cu ildən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarına əsasən bu ad ilə adlandırılmışdır.
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 3 fevral 2016-cı il tarixli, 30 nömrəli Qərarına əsasən Bakı Humanitar Kollecinə qoşulmuşdur.
İxtisaslar
Kollecdə aşağıdakı ixtisaslar üzrə mütəxəssislər hazırlanmışdır:
Yusif Quliyev (neftçi alim)
Həyatı
Quliyev Yusif Murad oğlu 1950-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Ağsu şəhərində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə "Neft və qaz quyularının qazılması" ixtisası üzrə AzNKİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirərək, Manqışlaqda yerin təkinin mənimsənilməsində iştirak üçün gənc mütəxəssis kimi Qazaxıstana göndərilmişdir. Əmək fəaliyyətinə Uzen Qazıma işlərinə idarəsində qazmaçı köməkçisi kimi başlamışdır. 1986-cı ildə "Qazıma dəstəsinin alt hissəsinin (dibinin) rasional profilinin, səmərəli tərtibatlarının işlənilməsi və tətbiqi yolu ilə maili quyuların salınması texnologiyasının təkmilləşdirilməsi". 1988-ci ildə yüksək ixtisaslı kadrların - qazmaçı mühəndislərin hazırlanmasında iştirak etmək üçün Qazaxıstan Politexnik İnstitutunun filialının rəhbərliyi tərəfindən işə dəvət edilmişdi və burada o böyük mühəndis, dosent vəzifəsində çalışmışdır. 1993-cü ildən "Neft və qaz quyularının qazılması" kafedrasının rəhbəri işləmişdir. 1999-2001-ci illərdə Aktaus Dövlət Universitetinin neft-kimya fakultəsinin dekanı, 2001-2003-cü illərdə isə "Neft və qaz quyularının qazılması və neft və qazın geologiyası" kafedrasının rəhbəri olub. 2004-cü ildən bu günə qədər Quliyev Y.M. "Bolaşak" İnstitutunun (Manqistaus ş.) birinci prorektorudur. 1999-cu ildə "Qərbi Qazaxıstan şəraitində maimli quyuların əyriliklərinin idarə edilməsi üçün istiqamətləndirilməyən Qazıma kəmərinin aşağısının bərkidilməsinin (QKAB) optimal parametrlərinin seçilməsi üzrə qərarların qəbul edilməsinin elmi və praktiki əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Quliyev Y.M. neft və qaz quyularının qazılması sahəsində tanınmış alimdir.
Onun elmi tədqiqatları neft və qaz quyularının qazılmasının texnologiyası məsələlərinə həsr edilmişdir.
O, Qazaxıstanda yaşayan xalqların Kiçik Assambleyasının Fəxri fərmanı, yubiley medalı ilə mükafatlanıb.
Rayder (estrada)
Rayder (ing. rider) — artist, musiqiçi və yaradıcı kollektivlər tərəfindən çıxışı üçün irəli sürülən bütün tələblər. Əks halda artıst ilkin ödənişi qaytarmadan çıxışdan imtina etmək hüququna malikdir.
Diseases Database
Xəstəliklərin məlumat bazası (The Diseases Database) — xəstəliklər, simptomlar, dərman preparatlarının qarşılıqlı münasibətləri haqqında informasiyaları əks etdirən ödənişsiz sayt. Bu baza Londonda yerləşən və çox da böyük olmayan Medical Object Oriented Software Enterprises Ltd şirkəti tərəfindən saxlanılır.
Karvansara
thumb|270px|Karvansara ([[Şəki, Azərbaycan)]]
Ümumi məlumat
Böyük ipək yolunun magistralı boyunca Azərbaycanın ticarət əhmiyyətli şəhərlərində və karvan yolları üzərində karvanasaralar mövcud olmuşdur. Karvansaralarda karvanların dayanacaq yeri, mehmanxana tipli istirahət otaqları, minik və yük heyvanları üçün ayrıca yer (tövlə) və axurlar, ticarət mallarının saxlanması üçün anbarlar, müxtəlif dükanlar, yeməkxana və s. olurdu.
Karvansaralar həmçinin müxtəlif ticarət əməliyyatlarını kecirilməsi üçün ən sərfəli obyektlər idi. Ona görə də karvansaralar, bir qayda olaraq, şəhərin qızğın ticarət gedən “qaynar nöqtələrində” tikilirdi. Etnoqrafik materiallardan aydın olur ki, iri karvansarlarda onun daimi xidmətçilərindən başqa, çoxlu çarvadar və hamballar da olmuşdur.
Orta əsrlərdə və XIX əsrdə Təbriz, Şamaxı, Gəncə, Şuşa, Bakı, Naxçıvan, Ordubad, Marağa, Şəki və digər şəhərlərdə xeyli karvansara tikilmişdi. İri ticarət mərkəzlərində onlarca və daha cox karvansara olurdu. XV əsrə aid edilən, indi də Bakıda İçərişəhərdə qalmaqda olan Multani karvansarası hind tacirlərinin qaldığı yer idi. Onunla üzbəüz həmin dövrə aid Buxara karvansarası yerləşirdi. Hər ikisi bazar meydanı yaxınlığında idi.
Tədqiqatcılar Azərbaycan ərazisində ən yaxşı karvansaraların Beşbarmaqla Bakı Salyan arasındakı ticarət yolu ustundə olduğunu qeyd edirlər. Bu karvanasaralar su quyuları (ovdan), yonma daşdan horulmuş hasarları və kumbəzvari dam ortukləri ilə fərqlənir.
Senecio immixtus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kusem (Əbyəlil)
Kusem kəndi (Күсем) - Rusiyanın Başqırdıstan Respublikası Əbyəlil rayonu Taşbulat kənd sovetliyinə daxil olan kənd.
Əhali
2002-ci il ümumrusiya siyahıya alınmasına görə Başqırdıstan Respublikası Kusem kəndinin milli tərkibi: başqırdlar 97 %.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Mədəniyyət
Kənddə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Taqir Tayıp Kusimovun xatirəsinə təsis ediləm muzey dövlət statusu almışdır.
Türkiyə əhalisi
Türkiyə dövlətində etnik bölgü üzrə ətraflı araşdırma aparan Amerika Missioner təşkilatının "Joshua Layihəsi" araşdırması.
Əhali sayının dinamikası
MKİ-nin 2014-cü ilə olan təxminlərinə əsasən Türkiyə Republikası əhalisinin sayına görə dünyada 240 ölkə arasında 17-ci yerdə dayanmaqdadır.
Əhalinin artımı
Türkiyənin 83.614.362 əhalisi vardır.
Əhalinin yaş strukturu
"Ünvana bağlı əhali qeydiyyatı sistemi"nə görə 31 dekabr 2013-cü il tarixinə Türkiyə əhalisinin yaş qrupları üzrə bölünməsi;
5 － 9 <td style="text-align:right;padding-left:1em">6.271.234 <td NOWRAP> 10－14 <td style="text-align:right;padding-left:1em"> 6.372.165 <td NOWRAP> 15－19 <td style="text-align:right;padding-left:1em"> 6.477.722 <td NOWRAP> 20－24 <td style="text-align:right;padding-left:1em"> 6.214.024 <td NOWRAP> 25－29 <td style="text-align:right;padding-left:1em"> 6.286.332 <td NOWRAP> 30－34 <td style="text-align:right;padding-left:1em">6.543.669 <td NOWRAP> 35－39 <td style="text-align:right;padding-left:1em"> 5.826.149 	 <td NOWRAP> 40－44 <td style="text-align:right;padding-left:1em">5.308.260 <td NOWRAP> 45－49 <td style="text-align:right;padding-left:1em">4.721.763 <td NOWRAP> 50－54 <td style="text-align:right;padding-left:1em"> 4.232.792 <td NOWRAP> 55－59 <td style="text-align:right;padding-left:1em">3.555.185 <td NOWRAP> 60－64 <td style="text-align:right;padding-left:1em"> 2.760.460 <td NOWRAP> 65－69 <td style="text-align:right;padding-left:1em">2.045.398 <td NOWRAP> 70－74 <td style="text-align:right;padding-left:1em">1.507.728 <td NOWRAP> 75－79 <td style="text-align:right;padding-left:1em"> 1.077.295 	 <td NOWRAP> 80－84 <td style="text-align:right;padding-left:1em"> 820.606 <td NOWRAP> 85－89 <td style="text-align:right;padding-left:1em"> 341.662 <td NOWRAP> 90+ <td style="text-align:right;padding-left:1em"> 99.005 <td NOWRAP>
Əhalinin etnik tərkibi
Türkiyə dövlətində etnik bölgü üzrə ətraflı araşdırma aparan Amerika Missioner təşkilatının "Joshua Layihəsi" araşdırması.
Onlayn analitik emal
thumb|OLAP
Onlayn analitik emal(Online Analytical Processing) – vacib qərarların qəbulunu dəstəkləmək üçün verilənlərin operativ təhlil edilməsi. Təhlil üçün giriş verilənləri çoxölçülü kub şəklində təqdim olunur ki, ondan da lazım olan kəsiklər – hesabatlar almaq olar. Verilənlər üzərində əməliyyatlar OLAP-maşın tərəfindən həyata keçirilir. Verilənlər müxtəlif üsullarla saxlanılır: MOLAP, ROLAP və HOLAP. OLAP-maşının yerləşmə yerindən asılı olaraq OLAP-müştərilərə və OLAP-serverlərə bölünür. OLAP-müştəri çoxölçülü kubun qurulmasını və müştəri kompüterində hesablamaları yerinə yetirir, OLAP-server isə sorğunu qəbul edir, aqreqat verilənləri hesablayır, serverdə saxlayır və yalnız nəticələri çıxışa verir. OLAP termini 1993-cü ildə ingilis alim Edqar Kodd (Edgar Frank Codd) tərəfindən təklif olunub.
Xarici keçidlər
[http://www.csystem.org/makaleler/analysis-service-olap-nedir Analysis Service OLAP Nedir ? ]
Səudiyyə Ərəbistanında erkən islam abidələrinin dağıdılması
thumb|300px|[[Bəqi məzarlığının indiki görünüşü. Mədinə, Səudiyyə Ərəbistanı.]]
KVM açar
thumb|KVM açar KVM switch ~ KVM-переключатель ~ KVM anahtar ~ KVM açar – (KVM – “keyboard, video, mouse” sözlərinin abreviaturası) bir dəst giriş-çıxış qurğularını bir neçə kompüter arasında kommutasiya etmək üçün nəzərdə tutulmuş qurğu.
Səudiyyə Ərəbistanında erkən islam abidələrinin dağıdılması
Hicazda islam
1932-ci ilə qədər Ərəbistan yarımadasının əksər hissəsi üçüncü və hazırkı Səudiyyə hakimiyyəti tərəfindən siyasi olaraq birləşdirilmişdi. Kral Əbdüləziz ibn Səudun rəhbərliyi ilə onun ruhlandırılmış qəbilə üzvlərindən ibarət bədəvi ordusu tərəfindən həyata keçirilən hərbi əməliyyatlar nəticəsində Hicaz zəbt edildi və Haşimi tayfası hakimiyyətdən kənarlaşdırıldı. Əsasən tayfa üzvlərindən ibarət olan və yazı-pozu bilməyən Nəcdli yeni idarəçilər çox mürəkkəb bir cəmiyyətin başçıları oldular. “Məclis əş-Şura” (Məsləhət şurası) sisteminə əsaslanan birgə siyasi struktur yüz illər ərzində orada mövcud olmuşdur. Mərkəzi idarəetmə orqanı orta məktəblərə, hərbi və polis qüvvələrinə xərclənən büdcəyə nəzarət edirdi. Eynilə, Nəcd və Hicazın dini strukturu həddən artıq müxtəlif idi. Ənənəvi Hicaz mədəni adət-ənənə və ritualları təbiətcə demək olar ki, təmamilə dini idi. Məhəmmədin, onun ailəsinin və səhabələrinin şərəfinə keçirilən mərasimlər, vəfat etmiş müqəddəs şəxsiyyətlərə hörmət, onlara məxsus qəbir, türbə və ziyarətgahların ziyarət edilməsi Hicazda mövcud olan islamın yerli dəyərlərindən idi.
Hicazın idarəetmə hüququ daxildən Nəcd (vəhhabi) müsəlmanlarının əlinə keçdikdə Vəhhabi alimləri burdakı yerli dini mərasimləri dinin əsas fundamentlərini əvəz edən əsassız xurafat və bidət hesab etdilər. Bunun ardınca Məhəmmədin ailəsi və səhabələrinə məxsus tikililər, türbələr, məqbərələr və məscidlərin məhv edilməsinə başlandı.
Tikililərin ilkin məhv edilməsi prosesi 1806-cı ildə Birinci Səudiyyə Dövlətinin vəhhabi ordusu Mədinəni işğal etdikdə və sistematik olaraq Cənnət əl-Bəqi qəbiristanlığındakı tikililərin bir çoxunu məhv edərək düzəngaha çevirdiklərində başlanmışdı. Peyğəmbər məscidinin (Məscid ən-Nəbəvi) yaxınlığındakı bu böyük qəbiristanlıq Məhəmmədin ailəsinin bir çox üzvlərinin, yaxın səhabələrinin və erkən islamın əsas şəxsiyyətlərinin qalıqlarına ev sahibliyi edir. Daha tolerant olan və öz zamanlarında islamın mistik qolunu təmsil edən Osmanlı türkləri Bəqi qəbiristanlığında qəbirlər üzərində möhtəşəm məqbərələr tikmişdilər. Bütün bunlar vəhhabilər tərəfindən dağıdılmışdı. Şəhər ətrafındakı məscidlər də hədəfə alınmışdı və hətta Məhəmmədin məzarının dağıdılmasına da cəhd edilmişdi.
Bu sonuncu hərəkətin (Məhəmmədin məzarının dağıdılmasına cəhdin) Hindistandan belə geniş müsəlman ictimaiyyəti tərəfindən tənqid olunması son nəticədə bu tikiliyə yönəlmiş cəhdin qarşısını aldı. Səudiyyə tərəfindən türklərin ərazi nəzarətinə qarşı siyasi iddiaları Osmanlı-Səudiyyə müharibəsinin başlanğıcını qoydu. Müharibənin sonunda Səudiyyə uduzdu və nəticə olaraq vəhabi tayfa üzvləri Hicazdan içəri doğru geri çəkilməyə məcbur oldular. Türk ordusu regiona nəzarəti yenidən ələ keçirdi və daha sonra 1848-1860-cı illər ərzində müqəddəs tikililərin bərpasını həyata keçirdi. Bu tikililərin əksəriyyəti Osmanlı dizayn və usta işinin ən yaxşı nümunələri ilə işlənmişdir.
21 aprel 1925-ci il tarixində Bəqidəki məqbərə və gümbəzlər yenidən yerlə yeksan edildi və Məhəmmədin ailə üzvləri və nəslinin qəbirləri bu günə qədər də həmin vəziyyətdə qalıblar. Məhəmmədin məzarı üzərində yazılan, müəllifi əhli-sünnə alimi Muhəməd əl-Busiri (1211-1294) olan məşhur əl-Burda qəsidəsinin (qəbirdə qəsidədən bir parça yazılmışdı) üzəri rənglənərək görünməz hala salınmışdı.
Həmin vaxt hədəf alınan səciyyəvi tikililər arasında Məhəmmədin əmisi və onun ən sevimli dəstəkçilərindən olan məşhur Həmzə ibn Əbdülmütəllib də daxil olmaqla Uhud döyüşü şəhidlərinin məzarları, Məhəmmədin qızı Fatimə əz-Zəhra Məscidi, Minarəteyn Məscidi, həmçinin Uhud döyüşündə Məhəmmədin aldığı zərbədən sınan dişinin basdırıldığı yerdə ucaldılan qübbə - Qübbət əl-Sənaya da var idi.
Bu müddətdə Mədinədə Məhəmmədin misirli xristian (قبطي - qubti) həyat yoldaşı Mariyanın evi və onların övladı İbrahimin doğum yeri olan Məşrubat Ümmü İbrahim, həmçinin onun yaxınlığındakı Musa əl-Kazımın anası Həmidə əl-Bərbəriyyənin məzarı da dağıdılmışdı. Bu ərazi yenidən döşənmiş və hazırda Məscidin yanındakı böyük mərmər eksplanadanın bir hissəsidir.
Səudiyyə Ərəbistanının dövlət tərəfindən təyin edilmiş daimi elmi komitəsi şirkə aparan həddən artıq göstərilən ehtiramı qeyd edərək islami qaydalar silsiləsində bu cür tikililərin uçurulmasına göstəriş vermişdir.
Dini irs əraziləri üzrə siyasətin tənqidi
Son dövrdə Məkkə və Mədinədə tikililərin dağıdılmasında artım müşahidə edilir. İllik Həcc ziyarətləri ildən-ilə artdığından Səudiyyə hökuməti iki məscid ətrafındakı köhnə yaşayış məntəqələrini sökərək ziyarətə aid infrastrukturlar üçün yol açmağı vacib hesab etmişlər. 2010-cu ildə tikintini həyata keçirənlərin şəhər tarixində bu ən böyük genişləndirmə layihəsinə təxminən 13 milyard dollar xərcləyəcəkləri proqnoz verilmişdi. Çox sayda ziyarətçinin (zəvvarın) yerləşdirilməsi üçün obyektlərə ehtiyac duyulmasında böyük əksəriyyət razılığa gəlsə də, yüksək səviyyəli hotellərin inkişafı, çoxmərtəbəli binalar, restoranlar, ticarət mərkəzləri və hətta iki dəbdəbəli spa bəzi mütəxəssislərin çoxlarının İlahi təyinatla müsəlmanlar üçün ibadətgah yeri hesab etdikləri məkanın həddən artıq kommersiyalaşdırılmasını tənqid etmələrinə səbəb olmuşdur. Məkkə və Mədinədə kapitalist investisiyaların sürətli axını pul və iqtisadi artımın Səudiyyə hökuməti üçün ən başlıca məqsəd olmasına bir çoxlarını inandırmışdır. Tənqidçilərin fikrincə Səudiyyə hökuməti vəhhabi əqidəsinə qarşı olan adətlərə rəvac verən hər bir ünsürü aradan qaldırmaqla Müqəddəs şəhərlərin çox mühüm mədəni və sosial mexanizmlərini məhv edib.
Dağıdılmış tikililər
1801 və 1802-ci illərdə Səudiyyəlilər Əbdül-Əziz ibn Muhəmməd ibn Səudun başçılığı altında İraqdakı müqəddəs şiə məntəqələri olan Kərbəla və Nəcəfə hücum edib tutdular, müsəlman əhalinin bir hissəsini qətlə yetirdilər, Məhəmmədin əmisi oğlu və kürəkəni olan Əlinin oğlu və Məhəmmədin nəvəsi Hüseynin türbəsini dağıtdılar. (bax: əvvəldə Səudiyyənin dəstəyi qeyd edilib) 1803 və 1804-cü illərdə Səudiyyəlilər Məkkə və Mədinəni işğal etdilər, Müsəlman Dünyasının qayda-qanunlarının pozulmasını, bütpərəstliyə səbəb olmalarını əsas gətirərək tarixi abidələri və müxtəlif müqəddəs müsəlman tikililərini və Məhəmmədin qızı Fatimənin məzarı üzərində tikilmiş ziyarətgah da daxil olmaqla bir çox ziyarətgahları dağıtdılar, hətta Məhəmmədin qəbrini də məhv etməyə cəhd etdilər. Məkkədə Məhəmmədin birinci həyat yoldaşı Xədicə binti Xuveylid də daxil olmaqla digər yaxın qohumlarının əl-Muəalla qəbiristanlığındakı türbələri də dağıdılmışdır.
Aşağıda dağıdılmış tikililərin tam olmayan siyahısı verilmişdir.
Zolaqlı balina
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Xariçi görübüşləri
Bura daxil canlıların 50–90 arası zolaq olur. Əsl balinalardan fərqli onların bel üzgəclərinə malikdir. Qozbel balinadan fərqli olaraq isə sinə ətrafında yerləşən üzgəcləri qısadır. Bu cinsə daxil olan Göy balina dünyanın ən nəhəng canlısıdır. Qidalarının əsasını xərçənglər və xırda balıqlar təşkil edir.
2019 UEFA Millətlər Liqası finalı
2019 UEFA Millətlər Liqası finalı — UEFA Millətlər Liqası turnirinin 2018–19-cu il mövsümünün final mərhələsinin son matçıdır. Bu final matçı UEFA-ya üzv ölkələrin kişilərdən ibarət yığma komandalarını əhatə edən beynəlxalq futbol turnirinin ilk final matçıdır. Matç 9 iyun 2019-cu ildə Porto şəhərindəki Draqao stadionunda oynandı.
Oyunda Portuqaliya Niderland millisinə 1–0 hesabıyla qalib gələrək turnirin ilk qalibi oldu.
Məkan
Final Portuqaliyanın ikinci ən böyük şəhəri olan Portodakı Draqao stadionunda oynandı. Stadion həm də "Porto" klubunun doğma məkanıdır.
Arxa plan
Matçdan öncə FİFA Dünya Reytinqində Portuqaliya 7-ci, Niderland isə 16-cı yerdə dururdu.
Niderland A diviziyasının 1-ci, Portuqaliya isə 3-cü qrupunda mübarizə aparmışdı. 1-ci qrup turnirdəki ən çətin qrup hesab olunurdu. Bu qrupda Niderland son dünya çempionu Fransa millisini üstələyərək finallarda iştirak etmək hüququ qazandı.
Finala gedən yol
Qeyd: E–ev, S–səfər oyunu
Matç
thumb|upright|Matçın baş hakimi [[Alberto Undiano Mallenko oyunu idarə etdikdən sonra təqaüdə çıxıb]]
Hakimlər
7 iyun 2019-cu ildə UEFA finalı idarə edəcək hakimlər briqadasının tərkibini açıqlayıb. Oyunu İspaniyalı hakimlər briqadası idarə edib. Matçın baş hakimi Alberto Undiano Malenko oldu. Ona idarəetmədə Roberto Alonso Fernandez və Xuan Yuste Ximenes kömək etdi. Dördüncü hakim rolunu isə Antonio Mateu Laos oynadı. Alexandro Xose Hernandez isə video köməkçi hakim vəzifəsini icra etdi.
Giləşə
Giləşə Astara rayonunun Siyaku inzibati ərazi vahidində kənd. Lənkəran ovalığındadır. Oykonimin Azərbaycan dilindəki küləş sözünun Talışca "saman, samanlıq" mənasını verən giləşə variantında olması ehtimal edilir. Yerli əhalinin məlumatına görə, yaşayış məntəqəsi xırman olan sahədə, samanlıqda salındığı üçün belə adlandırılmışdır. Ərazidəki evlərin tikilməsində saman qarışdırılmış gil kərpiclərdən istifadə olunur. Başqa bir fikrə görə, oykonim Niləvişə adının təhrif forması olub, "nil meşəsi" mənasındadır.
2019 UEFA Millətlər Liqası finalı
Xülasə
Matçın ilk hissəsi sürətli hücumlar və qol şanslarının sayı baxımdan kasad keçdi. Niderland topa sahib olmada üstün tərəf olsa da Portuqaliya millisinin müdafiəsinə yaxınlaşa və zərbə endirə bilmirdi.
Giləşə
Etimologiyası
Giləşə Küləş sözünün təhrif formasıdır. Coğrafi ad Azərbaycan dilindəki küləş sözü və kənd termininin birləşməsindən yaranmışdır.
2019 UEFA Millətlər Liqası finalı
Xülasə
Birinci hissədə Portuqaliyanın əsas vuran ayağı Bruno Fernandes idi. 12-ci dəqiqədə Bruno Fernandes uzaqdan qapını yoxlasa da top Silesenin üstünə gəldi. 18 dəqiqə sonra yenə Bruno Fernandes cərimə meydançası kənarından zərbə vurdu. Bu dəfəki zərbəsi daha effektiv idi, lakin qapıçı Silesen güclə də olsa topu dəf etdi. 38-ci dəqiqədə bir daha qapını yoxlayan Fernandesin zərbəsi qapının azca üstündən keçdi. Beləcə, ilk hissə qolsuz heç-heçəylə yekunlaşdı.
İkinci hissə də eyni ssenari üzrə irəllədi. 57-ci dəqiqədə Niderland millisi əks-hücuma çıxsa da hesabı aça bilmədi. 3 dəqiqə sonra portuqallar gözəl kombinasiya qurdular. Bernardo Silvanın mərkəzə doğru pasını Qonçalo Quedeş qolla tamamladı.
Qoldan sonra Niderlandlılar hücumlarının kəsərini artırdılar. 65-ci dəqiqədə başla vurulan zərbə Rui Patrisioda qaldı. 82-ci dəqiqədə van de Bek qol şansını dəyərləndirə bilmədi. Matçın qalan dəqiqələrində başqa qol olmadı və beləliklə Portuqaliya UEFA Millətlər Liqasının ilk qalibi oldu.
Detallar
<section begin=Final />
<section end=Final />
Kris Hemsvort
Kris Hemsvort — Avstraliya aktyoru. Daha çox "Thor" (2011) və "Qisasçılar" (2012) filmləri ilə tanınır.
Altinq
250px|thumb|right|İslandiya parlamenti Altinqin binası Altinq (Alþingi "Ümumi yığıncaq") — İslandiyanın parlamenti. Altinq 930-cu ildə açılmışdır. Bu göstərici ilə Altinq Avropada fəaliyyətə başlamış ilk parlament hesab olunur.
Kris Hemsvort
2013-cü ildə, "Qisasçılar" və "Ağca və Ovçu" (2012) filmlərində oynadığı rollara görə "People’s Choice" mükafatını qazanmışdır.