cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qlaukoma
Diaqnoz
thumb|left|250px|Hərəkət vəziyyətində olan bir qloukomalı sürücünün görmə pozuntularının əks oldunduğu kadr. Qlaukoma xəstəliyi insan orqanizmində özünü əsasən son mərhələsində olduqda göstərir. Qlaukoma xəstəsi olan insanlar uzun müddət hər hansısa ağrıdan və ya görmənin zəifləməsindən şikayət etməyə bilirlər. Belədə xəstəlik daxildə inkişaf edir və göz sinirlərini zamanla məhv edir. Qlaukoma xəstəliyinin tam müalicəsi olmadığından və yanmış sinirlərin geri qaytarılması mümkünsüz olduğu üçün burada erkən diaqnoz çox önəmlidir. Xəstəlik nə qədər tez müəyyənləşdirilsə ,görmənin azalma ehtimalı da o qədər aşağı düşür. Bir şəxsə qlaukoma diaqnozu qoyulmamışdan əvvəl o, bir neçə rutin yoxlamalardan keçirilir. Göz dibi, göz daxili təzyiq və göz daxilində olan mayenin kanallar vasitəsi ilə boşalma prosesi yoxlanılır. Göz təzyiqi 21 mmhg-dən yuxarı olan şəxslər yüksək göz təzyiqli şəxslər hesab edilirlər. Hər yüksək göz təzyiqi də qlaukoma xəstəliyi demək deyildir. İnsanın orqanizmi və kəllə quruluşu göz təzyiqinin hər bir insanda müxtəlif olması ilə nəticələnir. Gözə damızdırılan dərmanlarla göz təzyiqinin stabil saxlanılmasına və göz daxilində olan mayenin rahat xaric olunmasına səy göstərilir. Düşünüldüyünün tam əksinə olaraq qlaukoma təkcə yüksək göz təzyiqi olduqda yaranan bir xəstəlik deyildir. Nadir hallarda görülsə də, aşağı göz təzyiqli qlaukoma olaraq adlandırılan xəstəlik də vardır. Belə də insan gözünün təzyiqinin 6-15 mmhg olmasına baxmayaraq qlaukoma xəstəliyi yaranır. Aşağı göz təzyiqli qlaukoma xəstələri əsasən xəstəliyi irsi yolla əldə etmiş insanlardır. thumb|right|300px|Qlaukoma barədə video izah.
Mikroskop
Tubus
Okulyarla revolver arasında tubus və ya baxış borusu yerləşir. Tubus istiqamətləndirici funksiyasını daşıyır. Başqa sözlə, xəyaldan gələn işıq dalğalarını gözə doğru istiqamətləndirir. Obyektiv ilə okulyar arasındakı məsafə tubusun optik uzunluğu adlanır.
Qlaukoma
Müalicə
Qlaukoma xəstəliyinin tam müalicəsi yoxdur. Buna baxmayaraq modern tibb dünyası xəstəliyinin müalicə edilməsində ildən-ilə yeni uğurlar əldə etməkdədir. 1970-ci ildə qlaukoma xəstələri üçün cəmi 1 göz damcısı kəşf edilsədə 2014-cü il üçün bu rəqəm 75-dən çoxdur. XX əsrdə qlaukoma üçün olan göz damcılarını gündə bir necə dəfə gözə damızdırmaq lazım gəlirdisə hal-hazır ki, göz damcılarının daha güclü tərkibinə malik olması səbəbindən 12 saatdan bir gözə tökülməsi kifayət edir. Qlaukoma xəstəliyinin müalicəsi üç mərhələyə bölünür; Dərman müalicəsi, lazer əməliyyatı və cərrahi əməliyyat. Dərman müalicəsi xəstəliyin ilk mərhələsində olan şəxslərə tətbiq edilir. Gözə tökülən dərmanlarla göz daxili təziqin stabil saxlanılmasına çalışırlar. Dərman müalicəsinə müsbət cavab verməyən və yaxud xəstəliyin daha sonrakı mərəhələlərində olan şəxslər üçün isə lazer əməliyyatı gecəkləşdirilir.
Lazer və ya cərahiyyə əməliyyatlarda göz daxili mayenin rahat boşala bilməsi üçün gözün daxilində əlavə kanallar açıllar. Qlaukoma xəstəliyinin müalicəsi olmadığından aparılan müalicə tədbirlərində əsas məqsəd vəziyyətin inkişaf etməsinin qarşısının alınması və ya olduğu kimi saxlanılmasıdır. Qlaukoma xəstələri üçün mühüm olan məsələlərdən biridə göz damcılarının düzgün və vaxtı-vaxtıda istifadə olunmasıdır. Son illər bu sahədə əldə olunan yeni uğurlar sahəsində keçirilən lazer əməliyyatları göz damcılarından istifadəsiz bir həyat vəd etməkdədir. Belə ki, uğurla başa çatan əməliyyatın ardından bir qlaukoma xəstəsi bir neçə il göz damcısı tökmədən göz daxili təziqini normada saxlaya bilir.
Mikroskop
Mikroskopların göstərmə imkanları
Mikrodünyaya giriş cihazın göstərmə imkanlarından asılıdır. Bu xarakteristika mikroskopda istifadə edilən şüanın uzunluğundan asılıdır. Məhdudiyyət ondadır ki, heç vaxt şüanın uzunluğundan kiçik obyektin təsvirini almaq olmur.
Ona görə də mikrodünyanın təsvirini ancaq daha kiçik ölçülü şüalar vasitəsilə etmək olur.
Əlirza Təbrizi
Əlirza Təbrizi və ya Əli Rza Təbrizi — daha çox nəstəliq və nəsxisüls xətlərinin ustası kimi tanınmış ,lakin yeddi xəttdə məharətlə yazmağı bacaran XVI əsr Azərbaycan mədəniyyətinin parlaq nümayəndəsi,məşhur xəttatdır.
XVI əsrin sonlarına doğru az qala bütün Azərbaycan Osmanlı türklərinin əsarəti altında idi. Məşhur Təbriz kitabxanası, oradakı bütün emalatxanalarla birlikdə talan edilmişdi. Burada çalışan bütün rəssamlar, xəttatlar, miniatürçülər, əlyazmalar hazırlanması və tərtibatı ustaları əvvəlcə Qəzvinə, sonra isə Səfəvilər dövlətinin paytaxtının köçürülməsi ilə əlaqədar İsfahana qaçmaq məcburiyyətində qalmışdılar.
Belə qaçqınlardan biri də istedadlı xəttat, miniatürçü rəssam, nəqqaş və şair Nizam əd-Din Əli Rza Təbrizi idi. O, yeddi xətlə məharətlə işləsə də, nəstəliq və nəsxisüls xətlərinin öyrənilməsində böyük uğurlar qazanmışdı. Sənətkar haqqında tərcümeyi-hal səciyyəli məlumatlar olduqca azdır.
Bircə o məlumdur ki, Əli Rza Təbrizi gəncliyini Təbrizdə keçirmiş, burada nəsxisüls xəttini Əla əd-Din Məhəmməd Təbrizidən, nəstəliqi isə Məhəmməd Hüseyndən öyrənmişdir. Məhəmməd Hüseyn Əli Rza üçün bədii yazı növlərinin əhəmiyyəti haqqında şer də yazmışdı: Qələm öz mərtəbəsinə görə qılıncdan ucadır,baxma ki, onun cismi zəifdir! Bir əli qəlmlinin qabağında yüz əli qılınclı cəngavər dayana bilməz.
Osmanlı türkləri 1585-ci ildə Təbrizi tutduqdan sonra Əli Rza Qəzvinə köçərək, orada məskunlaşır. O, burada tikilməkdə olan Qəzvin cümə məscidinin tərtibatında iştirak edir, yüksək bədii ustalıqla Quranın bir neçə nüsxəsini köçürür, tədris işi ilə məşğul olur. Az sonra Əli Rza Xorasan sərdarı Əbül Mənsur Fərhad xan Qaramanlının yanında qulluğa girir. İstedadlı ustanın qabiliyyətləri haqqında xəbər tezliklə saraya çatır və şah Abbas Əli Rzanı öz yanına qulluğa götürür.
Əli Rzanın I Şah Abbasın sarayındakı xidməti barədə müasirlərindən biri yazırdı: "'… İndi onlar paytaxt şəhəri Qəzvində dünyanın şahı, Allah-təalanın yer üzündəki kölgəsi, qibleyi-aləmin sarayında yaşayırlar. Onlar burada yorulmadan çalışır və əhəmiyyətli üstünlüklər qazanmaqdan ötrü can qoyurlar. Əyanlar siyahısına daxil olduqdan sonra onlar daim şərəf yiyəsinin yaxınlığında qərar tuturlar. Onlar şahın səxavətindən bəhrələnən, onun mərhəmətindən faydalanan, qiymətli hədiyyələrindən və qayğısından barınan, şan-şöhrət yiyəsi olan ən yaxın adamların sırasındadırlar. Ümid edirlər ki, bütün uğurları qazanacaq və bütün yüksək mərtəbələrə ucalacaqlar.'"
Əli Rzanı şah kitabxanasının müdiri qoyurlar. Bu vəzifəni şah Məhəmməd Xudabəndənin zamanından məşhur şair və rəssam Sadiq bəy Əfşar tuturdu. Həmin vəzifəyə keçən kimi Əli Rza şah Abbasın tapşırığı ilə dövrün ən gözəl xəttatlıq nümunələrindən və ən məşhur miniatürçü rəssamların əsərlərindən ibarət albom hazırlayır. 1602–1604-cü illərdə Əli Rza Məşhədə gedərək, səkkizinci şiə imamı İmam Rizanın məqbərəsinin yazılarını və naxışlarını hazırlayır. Bu iş elə yüksək səviyyədə başa çatdırılır ki, şah Abbas bundan sonra İsfahan məscidlərinin və inzibati binalarının tərtibatı kimi məsul işləri ona tapşırır. Sənətkar sonralar Maqsud bəyin, Şeyx Lütfullahın və Şah Abbasın özünün adını daşıyan məscidlərin qapılarında iri süls xətti ilə yazılar həkk edib.
Hal-hazırda Əli Rza tərəfindən işləndiyi bilinən bir çox əlyazmalar mövcuddur. Tədqiqatçı A. Qaziyev özünün orta əsrlər Azərbaycanında yaradılmış əlyazmalarından bəhs edən kitabında həmin işlərdən bir neçəsinin adını çəkir: Hatifinin 1568-ci ildə üzü köçürülmüş "Teymurnamə"si, I şah Təhmasibin türk sultanı I Süleymanın səfirləri ilə söhbətləri (bunların üzü 1601–1602-ci illərdə nəstəliq xətti ilə köçürülüb), Əbdürrəhman Caminin 1613-cü ildə köçürülmüş "Söhbətül-əbrar" əsəri, müxtəlif şerlərdən tərtib edilmiş toplu, "Mehri-şəfai"nin 1616 -cı il nüsxəsi və s. Bunlardan başqa Əli Rza digər ustalar və astronomlarla birlikdə Marağa rəsədxanasının yenidənqurma planının layihələşdirilməsində iştirak etmiş və öz gücünü miniatürçülükdə, habelə poeziyada sınamışdır.
Təzkirəçilərdən biri, Mirzə Sənklaxın yazdağına görə, Əli Rza 125 il ömür sürmüş və daha bir rütbəyə -"şeyxül-xəttatin" ("xəttatların şeyxi") adına layiq görülmüşdür.
Əli Rza Təbrizinin oğlu Bədi üz-Zaman atasının yanında yaxşı məktəb keçmiş və istedadlı xəttat kimi şöhrət qazanmışdı. O, nəstəliq xəttini gözəl mənimsədiyi üçün "Niknigar" ("Gözəl xətt ustası") təxəllüsünü qazanmışdır. Bədi Azərbaycan türkcəsini, fars və ərəb dillərini yaxşı bildiyi üçün alimlər arasında böyük nüfuz sahibi olub. O, həmçinin yaxşı şair sayılırdı. AMEA-nın Əlyazmalar institutunda Bədinin şerlərindən birinin fraqmenti saxlanır ki, bu da sənətkarın özü tərəfindən ayrıca vərəqdə bədii yazı ilə işlənmişdir.
Məşhəddə və İsfahanda olarkən mütləq həmin şəhərlərdəki məscid və məqbərələrə baş çəkin, bu binaları bəzəyən nəqqaşlıq işləri ilə tanış olun və böyük soydaşımız Əli Rza Təbrizinin xatirəsinə dua oxuyun.
Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı
Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı (QDİƏT) - 4 iyun 1992-ci ildə təsis edilmiş təşkilat.
Təsis edilməsi
25 iyun 1992-ci ildə İstanbulda Albaniya, Azərbaycan, Bolqarıstan, Ermənistan, Gürcüstan, Yunanıstan, Moldova, Rumıniya, Rusiya, Türkiyə, Ukraynanın Dövlət və Hökumət Başçıları tərəfindən Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlığı üzrə Zirvə Bəyənnaməsinin (sonradan İstanbul Bəyənnaməsi kimi istinad edilir) imzalanması ilə yaranmışdır. istanbul Bəyənnaməsi ilə bərabər 25 iyun 1992-ci il tarixində 11 ölkə Başçıları tərəfindən Bosfor Bəyənatı da imzalanmışdır. Bu Bəyənat İstanbul Bəyənnaməsinin və Qara Dəniz Əməkdaşlığı təşəbbüsünün vacibliyini ümumi cizgilərdə qeyd edir.
5 iyun 1998-ci ildə Yalta şəhərində iştirakçı dövlət və hökumət başçıları tərəfindən Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının Nizamnaməsinin imzalanması və sənədin 1999-cu ildə qüvvəyə minməsi ilə, əməkdaşlıq müxanizmi təşkilat statusu almışdır. Təşkilatın Nizamnaməsinə uyğun olaraq, üzv dövlətlər aşağıdakı sahələrdə əməkdaşlıq edirlər:
QDİƏT-in yaradılması, Avropa vahid bazarının yaradılması vaxtı ilə üst-üstə düşmüşdü. Buna görə də, iki sistemin ölkələri arasında qarşılıqlı ticarətin həcmi az olmuşdur.
Üzvləri və sturukturu
thumb|450px| {{legend|#218608|QDİƏT-in üzv dövlətləri}} {{legend|#73d75a|QDİƏT-in müşahidəçi dövlətləri}}
Üzvlər ölkələr 12 dövlətdən ibarətdir. Bunlar:
Təşkilatda müşahidəçilər: Misir Ərəb Respublikası, Almaniya Federativ Respublikası, İsrail, Polşa Respublikası, Tunis Respublikası, İtaliya Respublikası, Avstriya Respublikası, Slovak Respublikası, Fransa Respublikasıdır. Müşahidəçilik müddəti 2 ildir.
Üzv ölkələrin koordinasiyası, QDİƏT-in Daimi Beynəlxalq Katibliyi tərəfindən həyata keçrilir. Katiblik İstanbul şəhərində yerləşir, vəzifəsi QDİƏT-in işinin təşkilati cəhətdən təmin edilməsidir. Hazırda Baş Katib vəzifəsi 3 illik müddət üçün (yenidən seçilmək hüququ ilə) nəzərdə tutulut.
QDİƏT-in Parlament Assambleyası üzv ölkələrin milli parlamentlərinin təmsil olunduğu qurumdur. Parlament Assambleyası 1993-cü ildə təşkilatın əhatə etdiyi regionda siyasi stabilliyin möhkəmləndirilməsi məqsədilə yaradılmışdır. Assambleya 70 üzvdən ibarətdir. Hər ölkədən gələn nümayəndə heyətinin sayı, ölkənin əhalisinin sayına proporsionaldır.
QDİƏT-in fəaliyyəti əsasən aşağıdakı İşçi Qruplar vasitəsi ilə həyata keçrilir:
QDİƏT İşgüzar Şurası (BSEC Business Council)
Təşkilatın bu orqanı, sahibkarlıq məsələləri ilə məşğul olur. İşgüzar Şura 1992-ci ildə təsis edilmişdir və beynəlxalq qeyri-hökumət, qeyri-kommersiya təşkilatıdır. Tərkibi QDİƏT üzvlərinin işgüzar dairələrinin nümayəndələrindən ibarətdir. İşgüzar Şuranın əsas məqsədləri: Qara dəniz regionunun işgüzar adamları ilə əlaqələrin qurulması, QDİƏT orqanlarında regionun sahibkarlarının maraqlarının təmsil olunması, özəl biznesin inkişafına yardım edən qanunvericilik təşəbbüslərinin işlənib hazırlanması, məlumaq və məşvərətçi dəstəyin təmin edilməsi, konfrans və seminarların təşkil olunması və tərəfdaşların axtarışında yardım.
Şura öz işini aşağıdakı istiqamətlərdə qurur:
İşgüzar Şuranın ali orqanı, direktorlar Şurasıdır. Şura, Qara Dəniz Ticarət və İnkişaf Bakı ilə birgə yerli və beynəlxalq investorlara praktiki yardım edir. 1998-ci ildə Yaltada qəbul edilmiş sənəddən sonra, İşgüzar Şura QDİƏT-in ayrılmaz tərkibinə çevrildi və məhz bu ildən başlayaraq İşgüzar Şura QDİƏT-in digər qurumlarının işinə müşahidə etmək hüququ əldə etmişdir.
Təşkilatın Fəaliyyəti
QDİƏT ölkələri, milli enerji sistemlərinin vahid Qara dəniz dairəsində birləşdirilməsi, regional nəqliyyat dəhlizlərinin vahid dünya nəqliyyat sisteminə inteqrasiyası və inkişafı və s. məsələlər üzrə birgə layihələr üzərində çalışırlar. QDİƏT və Avropa İttifaqı arasında əlaqələr genişlənir. Təşkilatın özəlliyi ondan ibarətdir ki, bu təşkilat yaranarkən onun əsas məqsədi ticarət yox, istehsal əməkdaşlığı olmuşdur. Buna görə də təşkilat fəaliyyəti dövründə bir çox uğur qazanmışdır. Buna baxmayaraq, problemlər hələ də mövcuddur. QDİƏT-in üzv ölkələri arasında, regional bazarın inkişafını şərtləndirlən dayanıqlı əmək bölgüsü formalaşmayıb. Rusiyanın QDİƏT regionunda əmtəə dövriyyəsində payı son illər üçün praktik olaraq stabil qalır və ümumi payın 15% təşkil edir (2/3 Ukraynanın payına düşür). Ukrayna üçün bu göstərici 11-12%-dir (88% Rusiyanın payına düşür). Türkiyə – 7%, Yunanıstan – 3% idxalda və 9% ixracda. Bolqarıstan - 32%, Moldova isə 80% təşkil edir. QDİƏT ölkələrinin xarici əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi zəruridir. Belə ki, bəzi hesablamalara görə, Azərbaycan öz gücü ilə yalnız 31% istehsal edə bilər.
Xarici keçidlər
QDİƏT rəsmi saytı (ing. dilində)
Avena barbata
(Avena barbata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eugenia coyolensis
(Eugenia coyolensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tofiq Bəhramov
Tofiq Bəhram oğlu Bəhramov — Azərbaycanlı futbol hakimi, futbolçusu, Azərbaycan Futbol Federasiyası Assosiasiyasında hakimlərin sədri, daha sonra isə baş katib vəzifələrində çalışmışdır. 1966-cı ildə İngiltərədə keçirilən 1966 FİFA Dünya Kubokunun finalında Tofiq Bəhramovun İngiltərə milli futbol komandasının lehinə verdiyi obyektiv qərar Uembli stadionuna toplaşmış 98000 tamaşaçının yaddaşına həkk olmuş və dünya futbol tarixinin ən mübahisəli epizodlarından sayılır.
O, dünya futbol tarixində adına heykəl olan və adı stadiona verilən ilk hakimdir.
Erkən illəri
Tofiq Bəhramov 1925-ci il 29 yanvarda Ağdamda anadan olub. Onun valideynləri 1918-ci il hadisələri vaxtı Zəngəzur qəzası, İncəvar kəndindən (1930-cu illərdə ləğv edilən kənd Ermənistan SSR, Qafan rayonunda yerləşib) didərgin düşmüşdü.
Futbolçu karyerası
Futbolçu karyerasına 1943-cü ildə başlayan Tofiq Bəhramov 6 ay "Spartak" cəmiyyətində məşq edəndən sonra Bakı birinciliyində "Burevestnik"-lə oyunda debüt etdi. Bir il sonra Bəhramov artıq SSRİ çempionatının B qrupunda yarışan Bakı "Dinamo"suna yollandı. Daha sonra isə "Neftyannik"ə dəvət olunub. O, futbolçu kimi təkcə Azərbaycan çempionatında iştirak edib. Müasirlərinin dediyinə görə, Bəhramov əsas oyunçu olmasa da, komandanın kapitanı olub və hakimlərlə daha çox mübahisə etməsinə görə digər oyunçulardan fərqlənib, lakin onun futbolçu karyerası istədiyi kimi alınmayıb. Bilgəhdə keçirilən məşqlərin birində komanda yoldaşı Valentin Xlıstovla mübarizədə zədələnən futbolçu 25 yaşında karyerasını başa vurmalı oldu. Bununla belə, futbolun vurğunu olan Tofiq Bəhramov sevimli məşğuliyyətindən ayrılmaq istəməyib və hakim kimi bu idman növündə öz fəaliyyətini davam etdirmək qərarına gəlib.
Futbol hakimi karyerası
thumb|left|250px|Tofiq Bəhramov (mərkəzdə) 1967-ci ildə. 1951-ci ildə Bakı kuboku uğrunda "Dinamo" — "İnşaatçı" matçına hakim gəlib çıxmamışdı. Nəticədə 26 yaşlı gəncə oyunu idarə etməyi təklif edirlər. Bəhramovun ilk qarşılaşması qalmaqalla nəticələnib. O, ilk sınaqdan üzüağ çıxmasa da, 6 aydan sonra Respublika birinciliyində baş hakim kimi debüt edir. 1952-ci ildə Respublika dərəcəli hakim adını alan Bəhramov 2 il sonra Futbol üzrə SSRİ çempionatının aşağı liqasında Tbilisi və Daşkənd komandalarının oyununda ədaləti təmin edir. Get-gedə ümidləri doğruldan referi həmin il "Neftçi" və Efiopiya yığmaları arasında yoldaşlıq oyununu da idarə edir.
O, SSRİ çempionatının güclülər dəstəsində 34 yaşında debüt edib. Daim prinsipiallığı, obyektivliyi ilə seçilən referi qısa müddətdə sovetlər birliyinin ən yaxşı hakimlərindən birinə çevrilir. O, həmin dövrdə Avropanın ən güclülərindən hesab olunan SSRİ çempionatında 146 matçda meydana baş hakim kimi çıxıb. Tofiq Bəhramov 1963-cü ildən etibarən 13 il (!) ardıcıl keçmiş ittifaqın 10 ən yaxşı hakimi sırasına düşüb. Bu göstəriciyə görə, o, ümumilikdə yalnız moskvalı Kazakovdan (15 il) geri qalsa da, ardıcıllığa görə hamını qabaqlayır.
Bəhramov 1965-ci ildə beynəlxalq dərəcəli hakim adını alır. O, 1966-cı ildə İngiltərədə keçirilən 8-ci mundialda finala qədər bir oyunda (İsveçrə — İspaniya) baş hakim, 2 görüşdə (Argentina – İsveçrə və İngiltərə — Uruqvay) isə laysman kimi meydana çıxır.
O, SSRİ-dən beynəlxalq çempionatları idarə edən ilk hakim kimi fərqlənir. İki oyunda baş hakim, 6 oyunda isə yan xətt hakimi kimi çıxış edir. O, Nikolay Latışevdən sonra FİFA Dünya Kubokunun final mərhələsində hakimlik etmiş ikinci, UEFA Avropa Çempionatının final oyununu idarə edən birinci sovet hakimi olub. O, 15 il ərzində idarə etdiyi oyunların heç birində referi oyunçuya qırmızı vərəqə göstərməyib.
1966-cı il Dünya çempionatının finalı
thumb|250px|Bakıda Tofiq Bəhramovun oğlu ingilis futbol azarkeşləri ilə. 2004-cü il
1966-cı ildə FİFA Dünya Kubokunun futbol oyunları Tofiq Bəhramovun adını idmanın bu sahəsi ilə maraqlanan hər kəsə tanıtdı. FİFA Dünya Kubokunun final oyununa düşmək üçün Bəhramova cəmi iki beynəlxalq oyunu idarə etmək kifayət edib.
Sərhədsiz hiddət içində olan almanlar heç nəyi dəyişə bilmədilər. Final fitinə az qalmış Herst hesabı 4:2 — yə çatdırmaqla het-triki etdi. Lakin qalmaqal bununla bitmədi. Bütün futbol dünyası 2 düşərgəyə parçalandı. Britaniya nöqteyi nəzərindən yanaşanlar Bəhramovun tərəfində durdu. Bununla yanaşı, hadisənin episentrində olan ingilislərin hücumçusu Rocer Hant deyir ki, o, qayıdan topu qapıya vurmağa cəhd etmədi. Çünki açıq-aydın topun qapı xəttini keçdiyini açıq-aydın görmüşdü.
Oyundan sonra Tofiq Bəhramov kraliça II Elizabetin şəxsən təqdim etdiyi "Qızıl ilahə" və "Qızıl fit" mükafatlarına layiq görülüb. Qolun müəllifi Herst Bəhramova da borclu qalmadı. O, məşhur hakimin oğlu Bəhram Bəhramovu evinə çağıraraq ona üstündə azərbaycanca "Çox sağ ol" yazılmış futbolkanı təqdim etdi.
Öz memuarlarında Bəhramov topun dirəkdən yox, məhz qapı torundan sıçramasını gördüyünü etiraf edib. O, yerə toxunma məqamını isə heç görmədiyini qeyd etmişdi. Almaniya yığmasının kapitanı Uve Zeeler isə matçdan sonra baş tutan qəbulda Bəhramova yaxınlaşaraq üzrxahlıq etmişdi. Alman qola görə mübahisə etməkdə haqlı olmadığını etiraf etdi.
Bu qərar indəyədək futbol aləmində mübahisələrə səbəb olur. 1990-cı ildə Oksford universitetinin mütəxəssiləri kompyuterin köməkliyi ilə heç bir qolun olmamasını müəyyən etsə də, tədqiqatların nəticələrini çox adam qəbul etməmişdir. 2016-cı ildə isə Britaniyanın "Sky Sports" telekanalında 1966-cı ildə İngiltərə və Almaniya yığmaları arasında keçirilən final matçında Tofiq Bəhramovun verdiyi qərar növbəti dəfə müzakirəyə çıxarılıb. Müasir texnologiya ilə aparılan araşdırma Tofiq Bəhramovun qərarının haqlı olduğunu sübuta yetirib. Bu barədə danışan İngiltərə millisinin və "Liverpulun" sabiq müdafiəçisi Ceymi Karrager deyib: Nəhayət yan xətt hakiminin haqlı olduğu sübuta yetirildi. Ola bilər ki, Tofiq Bəhramov qərar anında əlverişli mövqedə olmasın. Lakin biz artıq əbədi olaraq sübut etdik ki, onun qərarı haqlı idi.
Hakimlikdən sonra
1975-ci ildə yenidən "Neftçi"yə qayıdan Bəhramov 3 il komandada ikinci məşqçi kimi fəaliyyət göstərib. Bəhramov "Neftçi"nin rəisi vəzifəsində də çalışıb. Tofiq Bəhramov 1974-cü ildən ömrünün sonuna kimi Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutunun bədən tərbiyəsi və idman kafedrasının müdiri işləyib.
1992-ci ildə Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyasının hakimlərin sədri, daha sonra isə baş katib vəzifələrində çalışıb. 1992-ci ilin sentyabrında Azərbaycan Respublikasının prezidenti Əbülfəz Elçibəyin dəvəti ilə Bakıya gələn Böyük Britaniyanın baş naziri Marqaret Tetçerlə Tofiq Bəhramovla da görüşmüşdü. Təmkinli və gülümsəyən Bəhramov yüngül yerişlə Tetçerə tərəf yaxınlaşdı, İsa Qəmbər isə məmnuniyyətini gizlətmədən və ona məxsus yumor hissi ilə "Bax, bu insanın fiti olmasaydı, siz ingilislər 1966-cı ildə "Qızıl ilahə"ni görməzdiniz, madam Tetçer!", — o, barmağı ilə Bəhramova işarə etdi. Bu tiradanın tərcüməsini dinləyən Tetçer də daha böyük emosionallıqla dedi: "Bəli! Bəli, xatırlayıram, çox sağ olun, sağ olun!".
Ölümü
1993-cü il martın 26-da Bakıda üçüncü dəfə infarkt keçirən Bəhramov dünyasını dəyişdi.
Şəxsi həyatı
Ailəli idi, Bəhram adlı oğlu, Gülnarə adlı qızı var. Tofiq Bəhramov dünyanın 52 ölkəsinə səfər etsə də, heç vaxt Almaniyada olmayıb.
İrsi
London şəhərindəki futbol muzeyində Tofiq Bəhramovun bürünc heykəlciyi var. 1997-ci ildə Azərmarka Tofiq Bəhramova həm də poçt markaları həsr etmişdir. 2007-ci ildə Britaniya sakinləri arasında aparılmış sorğuya əsasən, Bəhramovun qərarı "bəşəriyyət tarixində ən məşhur stop-kadr" nominasiyasında ikinci yerdə qərarlaşdı. Sorğu "hansı epizod zamanı düyməni basıb, lenti geri fırladıb dəfələrlə baxmısız" sualı ətrafında aparılmışdı.
2010-cu ildə İngiltərə hakimi Qrem Poll Tofiq Bəhramovu özünün "Ən yaxşı 50 futbol hakimi" siyahısına salmışdır. Siyahıda Tofiq Bəhramov 38-ci yeri tutmuşdur.
2021-ci ildə AFFA-nın İcraiyyə Komitəsi "Tofiq Bəhramov mükafatı" təsis olunması ilə bağlı qərar qəbul edib.
Filmoqrafiya
O, 2006 FİFA Dünya Kubokuna həsr olunan cizgi filminin də qəhrəmanı olub. 1966-cı ildə "Hakim", 2009-cu ildə "Hakim mərkəzi göstərir" filmi ona həsr olunub.
Kamil Yaşen
Kamil Yaşen — Özbəkistan yazıçısı.
Həyatı
Kamil Yaşen 1909-cu ildə doğulmuşdu.
Kamil Yaşen Özbəkistan Yazıçılar İttifaqının sədri olmuşdu.
Kamil Yaşen 1997-ci ildə vəfat edib.
Pentacalia sinforosi
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Avena brevis
(Avena brevis) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Polipodilər
Polipodilər (Polypodium hydriforme) — dalayıcılar tipinə aid növ. Hazırda Polypodiozoa sinfi kimi təsnif olunur. Bu, çoxhüceyrəli quruluşa malik hüceyrədaxili parazit kimi çox nadir nümunədir: süfrə mərhələsində nərəbalığıkimilərin yumurtahüceyrələrində parazitlik edir.
Eugenia crassicaulis
(Eugenia crassicaulis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
PT-91 Twardy
PT-91 Twardy — Polşa ordusunun Əsas döyüş tankı.T-72M/M1 tankının inkişaf etdirilmiş formasıdır.
Emilia decaryi
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Vyala-dü-Tarn
Vyala-dü-Tarn  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Sen-Bozeli kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Miyo.
INSEE kodu — 12296.
Kommuna təxminən Paris dən 540  km cənubda, Tuluza şəhərindən 130  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 40  km cənub-şərqdəyerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 541 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 306 nəfər arasında (15-64 yaş arasında) 212 nəfər iqtisadi fəal, 94 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 69,3%, 1999-cu ildə 57.8%). Fəal olan 212 nəfərdən 191 nəfər (108 kişi və 83 qadın), 21 nəfər işsiz (9 kişi və 12 qadın) idi. Aktiv olmayan 94 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 37 nəfər təqaüdçü, 36 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir. .
Tekən (Baltas)
Tekən — Başqırdıstan Respublikasının Baltas rayonunda yerləşən kənd. Kənd, Şauyazı kənd şurasının tərkibindədir.
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar (72 %), tatarlar (28 %) üstünlük təşkil edir.
Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
right|305x305px
Azərbaycan 2017-ci ildə elə Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında. 12–22 may tarixləri arasında elə Azərbaycanda baş tutan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında Azərbaycan yığması 000 idmançı ilə 00 idman növündə təmsil olundu.
Azərbaycan, birliyin və idmanın təntənəsi olan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında 162 medal (75 qızıl, 50 gümüş və 37 bürünc) qazandı. Azərbaycana IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qızıl medallarını, Kamran Məmmədov, Elvin Mürsəliyev, İslam Abbasov, Orxan Nuriyev, Mahir Əmiraslanov, Hacı Əliyev, Nurməhəmməd Hacıyev, Camaləddin Məhəmmədov, Mariya Stadnik, Leyla Qurbanova, Elisa Manolova və Tatyana Omelçenko (hamısı güləş idman növü üzrə), Orxan Səfərov, Nicat Şıxəlizadə, Hidayət Heydərov, Məmmədəli Mehdiyev, Elxan Məmmədov və Erdenebat Bazarraqça, habelə cüdo üzrə Azərbaycan yığması (hamısı cüdo idman növü üzrə), Nurlan İbrahimov, Elmir Cəbrayılov, Elçin Muradov, Oloxan Musayev, Samir Nəbiyev (2) və Yelena Çebanu (2) (hamısı para-atletika idman növü üzrə), Ayxan Tağızadə, Milad Beigi, Ramin Əzizov, Radik İsayev, Patimat Abakarova və Yaprağ Əriş (hamısı taekvondo idman növü üzrə), Rafael Ağayev, Ayxan Mamayev, Roman Heydərov, Fəridə Abıyeva və İrina Zaretska (hamısı karate idman növü üzrə), Elçin Talıbov, Ramil Qasımov, Afaq Sultanova və Ramilə Kaşdayeva (hamısı para-cüdo idman növü üzrə), Cavid Çələbiyev, Teymur Məmmədov və Məhəmmədrəsul Məcidov (hamısı boks idman növü üzrə), Murad Ağarzayev, Bense Talas (2) və Yuliya İnşina (hamısı idman gimnastikası idman növü üzrə), Ruslan Lunyov (4), Nigar Nəsirova/Ruslan Lunyov cütlüyü və Əli Hüseynli/Aydan Camalova cütlüyü (hamısı atıcılıq idman növü üzrə), Marina Durunda (2) və Jalə Piriyeva, habelə bədii gimnastika üzrə Azərbaycan yığması (hamısı bədii gimnastika idman növü üzrə), Nazim Babayev və Anna Skidan (hamısı yüngül atletika idman növü üzrə), ağır atlet Anastasiya İbrahimli, suya tullanan Olqa Bıkovskaya (2), üzgüçü Maksim Şemberev (4) və zorxana ustası Rüfət Gülalıyev,habelə Azərbaycanın basketbol 3x3 (kişi və qadın), futbol (kişi), həndbol (qadın) və voleybol (qadın) yığmaları qazandırdı.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 11 may tarixli sərəncamına əsasən
45x45px Ağır atletika
Kişilər
IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının I günündə, Azərbaycan yığmasının bir üzvü mübarizə apardı; 56 kiloqram çəki dərəcəsində çıxış edən Elmar Əliyev. Birdən qaldırma yarışlarında o, birinci cəhdində 100 kiloqramlıq ştanq sifariş versədə, həmin ştanqı yalnızca ikinci cəhdində qaldıra bildi. Üçüncü cəhdində 103 kiloqramlıq ştanq sifariş verən Elmar Əliyev, həmin ştanqın öhdəsindən məharətlə gəldi. Təkanla qaldırma yarışları isə onun üçün elədə uğurlu alınmadı. 130 kiloqramlıq ştanq sifariş verən Elmar Əliyev, həmin ştanqı yalnızca sonuncu, üçüncü cəhdində qaldıra bildi və 233 kiloqram (103+130) nəticə ilə 10 idmaçı sırasında 6-cı yeri tutdu.
Qadınlar
45x45px Atıcılıq
Kişilər
Qarışıq
45x45px Basketbol 3x3
Kişilər
Qadınlar
Bədii gimnastika
Qadınlar
45x45px Boks
Kişilər
45x45px Cüdo
Qadınlar
45x45px Futbol
Kişilər
Yunan-roma güləşi
Kişilər
Sərbəst güləş
Kişilər
Qadınlar
45x45px Həndbol
Kişilər
Qadınlar
İdman gimnastikası
Kişilər
Qadınlar
45x45px Karate
Kişilər
Qadınlar
45x45px Stolüstü tennis
Kişilər
Qadınlar
45x45px Suya tullanma
Kişilər
Qadınlar
45x45px Taekvondo
Kişilər
Qadınlar
45x45px Tennis
Kişilər
Filip Nikoliç
Rəsul Qocayev
Qadınlar
45x45px Uşu
Kişilər
45x45px Üzgüçülük
Kişilər
Qadınlar
45x45px Voleybol
IV İslam Həmrəyliyi Oyunları çərçivəsində, voleybol üzrə yarışlar 11–21 may tarixləri arasında Bakı Kristal Zalında baş tutdu.
Kişilər
Avena nuda
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
45x45px Voleybol
Qadınlar
1/2 final mərhələsi
Final
45x45px Yüngül atletika
IV İslam Həmrəyliyi Oyunları çərçivəsində, yüngül atletika üzrə yarışlar 16–20 may tarixləri arasında Bakı Olimpiya Stadionunda baş tutdu. Azərbaycanı bu idman növündə 43 yüngül atlet təmsil etdi.
Kişilər Mayın 16-da, lövhə atma yarışlarına start verildi. Həmin yarışlarda, Azərbaycan idman şərəfini İsmayıl Əliyev qorudu.
Rahib Məmmədov (atlet)
Qadınlar Mayın 16-da, Bakı Olimpiya Stadionunda yüngül atletlərin çəkic atma yarışlarına start verildi. Bu yarışlarında Azərbaycanın idman şərəfini Avropa Çempionatının bürünc medalçıları Anna Skidan qorudu. 5 idmançının mübarizə apardığı finalda, Anna Skidan 75.29 metr nəticə ilə IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının çempionu oldu.
Daha sonra isə, 400 metr məsafəyə sədli qaçış yarışları mübarizə aparan Lidiya Salixova çıxış etdi. Təsnifat mərhələsinin 1-ci qrupunda yarışan Salixova, 1 dəqiqə 10.27 saniyə nəticə ilə 5 idmançı sırasında sonuncu, 5-ci yeri tutdu və mübarizəni dayandırdı.
Le-Qlezil
INSEE kodu — 05062.
Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
45x45px Yüngül atletika
Həmin gün həmdə, yüngül atletlər üçtəkanla tullanma yarışlarında qüvvələrini sınadı. Azərbaycanı təmsil edən Yekaterina Sarıyeva 12.81 metr nəticə ilə 6 idmançı sırasında 3-cü yeri tutdu və yarışların bürünc medalına sahib oldu.
Le-Qlezil
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 170 nəfər təşkil edirdi.
Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
45x45px Yüngül atletika
100 metr məsafəyə qaçış yarışlarında isə Azərbaycan idmançıları medal əldə edə bilmədi. Təsnifat mərhələsinin 3-cü qrupunda mübarizə aparan Zəkiyyə Həsənova 11.78 saniyə nəticə ilə 2-ci yeri, həmin mərhələnin 4-cü qrupunda çıxış edən Yelena Pextiryova isə 12.13 saniyə nəticə ilə 5-ci yeri tutdu. Bu nəticələrlə, həm Həsənova, həmdə Pextiryova yarım-final mərhələsinə vəsiqə qazandı.
Le-Qlezil
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 102 nəfər (15-64 yaş) arasında 73 nəfər iqtisadi fəal, 29 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 71.6%, 1999-cu ildə 60.6%). Fəal olan 73 nəfərdən 67 nəfər (39 kişi və 28 qadın), 6 nəfər işsiz (1 kişi və 5 qadın) idi. 29 hərəkətsiz 8 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 14 nəfər təqaüdçü, 7nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
45x45px Yüngül atletika
Bu mərhələdə, Zəkiyyə Həsənova 11.76 saniyə nəticə ilə 1-ci yeri, Yelena Pextiryova isə 11.97 saniyə nəticə ilə 6-cı yeri tutdu. Bu minvalla, həlledici qaçışa yalnızca Həsənova vəsiqə qazandı. Final qaçışı isə onun, üçün uğurlu alınmadı. Zəkiyyə Həsənova 11.72 saniyə nəticə ilə 4-cü yeri tutdu. Onu, bürünc medal qazanan Türkiyə idmançısı Mizgin Aydan, 0.01 saniyə ayırıdı.
Mayın 17-də, daha üç Azərbaycan idmançısı çıxış etdi; Anastasiya Komorova, Yelena Qladkova və Anna Skidan.
Şüvüllə tullanma yarışlarında mübarizə aparan Yelena Qladkova, 3.70 metr nəticə ilə 4 idmançı sırasında sonuncu, 4-cü yeri tutdu. 800 metr məsafəyə qaçış yarışlarında qüvvəsini sınayan Anastasiya Komorova isə, təsnifat mərhələsinin 2-ci qrupunda 2 dəqiqə 09.91 saniyə nəticə ilə 6 idmançı sırasında 3-cü yeri tutdu və finala vəsiqə qazana bilmədi. Anna Skidan isə qüvvəsini nüvə itələmə yarışlarında sınadı. O, 13.98 metr nəticəyə imza atdı və 9 idmançı sırasında 6-cı yeri tutdu.
Mayın 18-də, daha yeddi Azərbaycan idmançısı mübarizə apardı; Raqnetta Zülfüqarova, Aleksandra Biryukova, İlona Salyamova, Yelena Pextiryova, Yekaterina Sarıyeva, Zəkiyyə Həsənova və Nazan Azməmmədli.
Nizə atma yarışlarında qüvvəsini sınayan Raqnetta Zülfüqarova, 42.16 metr nəticə ilə 6 idmançı sırasında 4-cü yeri tutdu. Hündürlüyə tullanma yarışlarında isə, Aleksandra Biryukova və İlona Salyamova mübarizə apardı. Həm, Aleksandra Biryukova, həmdə İlona Salyamova 1.65 metr nəticəyə imza atdı və 8–9-cu pillələri tutdu.
Akantkimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
45x45px Yüngül atletika
Uzunluğa tullanma yarışlarında isə Azərbaycanın idman şərəfini Yelena Pextiryova və Yekaterina Sarıyeva qorudu. Amma, onlardan heç biri yarışların medalına layiq görülmədi. Pextiryova 5.66 metr nəticə ilə 7-ci yeri, Sarıyeva isə 5.27 metr nəticə ilə 9-cu yeri tutdu.
Həmin gün həmdə, iki gün əvvəl baş tutan 100 metr məsafəyə qaçış yarışlarında, bürünc medalın bir addımlığında qalan Zəkiyyə Həsənova, habelə Nazan Azməmmədli mübarizə apardı. Bu səfər onlar, 200 metr məsafəyə qaçış yarışlarında çıxış etdi. Azməmmədli, təsnifat mərhələsinin 2-ci qrupunda 26.37 saniyə nəticə ilə sonuncu, 4-cü yeri tutdu. Həsənova isə, həmin mərhələnin 4-cü qrupunda 24.19 saniyə nəticə ilə 2-ci yeri tutdu və yarım-final qaçışına vəsiqə qazandı. Yarım-final mərhələsində o, 24.00 saniyə nəticə göstərdi və 3-cü yeri tutaraq həlledici, final qaçışına vəsiqə qazandı.
Final isə Zəkiyyə Həsənova üçün yenə də uğurlu alınması. Bu səfər Həsənova, 23.76 saniyə nəticəyə imza atdı və yenə 4-cü yeri tutdu. Zəkiyyə Həsənovanı, bürünc medal qazanan Özbəkistan idmançısı Niqina Şaripovadan, 0.11 saniyə ayırdı.
Mayın 19-da, Azərbaycan idmançıları daha üç medal əldə edə bilərdi. Lövhə atma yarışlarıda Anna Skidan, 1 500 metr məsafəyə qaçış yarışlarında Anastasiya Komorova və 4 x 100 metr məsafəyə estafet yarışlarında isə Alyona Xeyrutdinova, Nazan Azməmmədli, Yelena Pextiryova və Zəkiyyə Həsənovadan ibarət yığma çıxış etdi. Amma, onlardan heç biri yarışların medalını qazana bilmədi.
Anna Skidan, lövhə atma yarışlarında 49.15 metr nəticə göstərdi və 7 idmançı sırasında 4-cü yeri tutdu. Anastasiya Komorova isə, 1 500 metr məsafəyə qaçış yarışlarında məsafəni sona qədər qət edə bilmədi. Alyona Xeyrutdinova, Nazan Azməmmədli, Yelena Pextiryova və Zəkiyyə Həsənovadan ibarət yığma da, yarışları medalsız başa vurdu. 4 x 100 metr məsafəyə estafet yarışlarında onlar, 46.98 saniyə nəticəyə 4-cü yeri tutdu. Komanda, bürünc medal qazanan Kamerun yığmasından 0.20 saniyə geri qaldı.
Yüngül atletika yarışlarının sonuncu günündə, mayın 20-də, 4 x 400 metr məsafəyə estafet yarışlarında mübarizə aparan Anastasiya Komorova, Lidiya Salixova, Yelena Pextiryova və Zəkiyyə Həsənovadan ibarət yığma çıxış etdi. Onlar, məsafəni 3 dəqiqə 56.33 saniyə nəticə ilə qət etdi və 5 yığma sırasında 4-cü yeri tutdu.
45x45px Para-atletika
Kişilər Mayın 16-da, yüngül atletlərin nüvə itələmə (F57) yarışlarına start verildi. Bu yarışlarında Azərbaycanın idman şərəfini Dünya Çempionatının bürünc medalçıları Samir Nəbiyev qorudu. Yarışların startından etibarən inamla çıxış etməyə başlayan Samir Nəbiyev sonda, 13.95 metr nəticə ilə 8 idmançı sırasında 1-ci yeri tutdu və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının çempionu oldu.
Həmin gün həmdə, Dünya və Avropa Çempionatlarının qızıl medalçısı, 2008 Pekin Paralimpiadasının çempionu Oloxan Musayev nüvə itələmə (F56) yarışlarına qüvvəsini sınadı. 9 idmançısının mübarizə apardığı finalın açıq-aydın favoriti olan Oloxan Musayev sonda, 11.86 metr nəticə ilə ən yaxın izləyicisi, 10.49 metr nəticə göstərən İran idmançısı Əlireza Qaleh Nasserini 1.37 metr qabağladı və IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qızıl medalına layiq görüldü.
Lövhə atma (F57) yarışlarında çıxış edən Samir Nəbiyev yenə bütün rəqiblərini arxada qoydu. Gərgin davam edən finalda o, sonuncu cəhdində 45.17 metr nəticə göstərdi və ən yaxın izləyicisi, İordaniyalı Amer Abdeləziz 3.09 metr qabağladı. Bu nəticə ilə Samir Nəbiyev, IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarında özünün ikinci qızıl medalını qazandı.
Prostat xərçəngi
Prostat vəzinin xərçəngi — bədxassəli şiş.
Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
45x45px Para-atletika
Lövhə atma (F56) yarışlarında mübarizə aparan Oloxan Musayev isə uğurun ardını gətirə bilmədi. Qızıl və gümüş medalların İran idmançılarına qismət olduğu yarışda, Oloxan Musayev 40.49 metr nəticə ilə yalnızca 3-cü yeri tuta bildi və yarışların bürünc medalına layiq görüldü.
Prostat xərçəngi
Dünyada prostat vəzinin xərçəngi ilə xəstələnmə halları xüsusən yaşlı kişilər arasında ilbəil artmaqda davam edir. Hazırkı dövrə qədər, xəstəliyin əmələgəlmə səbəbləri, hələ də dəqiq şəkildə müəyyən edilməmişdir.
Yeni Havuş
Yeni Havuş — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 mart 2003-cü il tarixli, 423-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Axura kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibində faktik mövcud olan ərazi vahidi Yeni Havuş kəndi adlandırılmış və rayonun ərazi vahidləri uçot məlumatına daxil edilmiş, Yeni Havuş kəndi Axura kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Havuş kəndi mərkəz olmaqla, Havuş kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Ləzgicə-azərbaycanca lüğət
right Ləzgicə-azərbaycanca lüğət — Xəlilov Yusif Mövlud oğlu tərəfindən yazılmış izahlı lüğət.
Yeni Havuş
Əhalisi
Əhalisi 227 nəfərdir.(2009 - cu il)
Ləzgicə-azərbaycanca lüğət
12000-dən artıq söz və ifadənin toplandığı lüğət üzərində 15 ildən artıq vaxt sərf edilmişdir. Lüğət 2012-ci ildə çap olunmuşdur.
Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
45x45px Para-atletika
Sonda, 100 metr (T12) məsafəyə qaçış yarışlarında Teymur Qasımov və Elmir Cəbrayılov qüvvələrini sınadı. Təsnifat mərhələsinin 1-ci qrupunda yarışan Qasımov 11.86 saniyə nəticə ilə 4-cü yeri, həmin mərhələnin 2-ci qrupunda yarışan Cəbrayılov isə 11.14 saniyə nəticə ilə 1-ci yeri tutdu. Nəticədə, ancaq Elmir Cəbrayılov həlledici qaçışa vəsiqə qazandı. Finalda o, 10.98 saniyə nəticəyə imza atdı və 4 idmançı sırasında 1-ci yeri tutaraq IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının qalibi oldu.
Prostat xərçəngi
Həkimlər xəstəliyin əmələ gəlməsində bir sıra əsas risk (təhlükə) faktorlarının olduğunu qeyd edirlər: - yaş faktoru; ən əsas faktor hesab edilir; kişinin yaşı nə qədər çox olarsa, prostat vəzinin xərçənginin inkişaf etməsi təhlükəsi bir o qədər də artmış olur; - kişi cinsiyyət üzvlərinin uzun müddət ərzində mövcud olan müxtəlif iltihabi və digər xəstəlikləri; - piylənmə; - irsiyyət; - zərərli istehsal sahələrində işləmək; - zərərli adətlərin olması (siqaret çəkilməsi, spirtli içkilərin qəbul edilməsi və s.) Digər, əksər xərçəng şişləri kimi, prostat vəzinin xərçəngi də xəstəliyin ilkin dövrlərində özünü heç bir əlamətlə büruzə vermir. Müəyyən müddətdən sonra şiş ölçülərinin getdikcə artması səbəbindən sidik kanalının sıxılması baş verir. Bu isə öz növbəsində sidik ifrazının çətinləşməsinə, sidiyin sidik kisəsində ləngiməsinə, sidikdə qan qarışığının olmasına səbəb olur. Bəzi hallarda sidiyi saxlaya bilməmək kimi əlamət də yarana bilir. Bu zaman gün ərzində olan sidik ifrazı 15-20 dəfəyə çatır (normada gün ərzində 4-5 dəfə və gecə 1 dəfə), onlar güclü sidiyə çağırış hissiyyatı və ağrı ilə müşayiət olunurlar. Şiş toxum kisəciklərinə sirayət etmiş (yayılmış) olarsa, potensiya qabiliyyətində müəyyən problemlər də baş verə bilər. Şiş daha böyük ölçülərə çatmış olduqda, xəstələrdə qəbizlik, defekasiyanın (nəcis ifrazı) ağrılı olması, nəcisdə qan olması kimi əlamətlər də yarana bilər. Prostat vəzinin xərçəngi sonrakı dövrlərində limfatik düyünlərə, sümüklərə, ağ ciyərlərə, qara ciyərə də metastaz verə bilər. Müayinə zamanı həkim uroloq-androloq prostat vəzinin bərkliyini aşkar etmək üçün düz bağırsaqdan olmaqla barmaqla onun müayinəsini aparır. Bu zaman bərklik müəyyən edilmiş olarsa, xüsusi rektal ultrasəs müayinəsi (USM) və qanda prostat-spesifik antigenin (PSA) müəyyən edilməsi təyin edilir. PSA yalnız prostat vəzi xərçənginin spesifik göstəricisi deyil. Belə ki, qanda onun səviyyəsinin artması prostat vəzinin müxtəlif iltihabi proseslərində, prostat vəzinin adenoması zamanı, cinsi əlaqədən sonra və orqanizmə olan müxtəlif müdaxilələr zamanı da artmış ola bilər. Ancaq əksər hallarda qanda PSA-nin səviyyəsinin yüksəlməsi, prostat vəzidə xərçəng xəstəliyinin olmasına şübhə yaradan yeganə əlamət olur.
Eugenia crassipetala
(Eugenia crassipetala) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Prostat xərçəngi
Bundan sonra prostat vəzinin biopsiyası aparılır. Bu isə prostat vəzi xərçəngi diaqnozunu təsdiq etmək üçün əsas üsul hesab edilir. Prostat vəzinin biopsiyası əksər hallarda USM nəzarəti altında aparılır. Bu zaman xüsusi alətin köməkliyi ilə düz bağırsaqdan olmaqla, hüceyrə quruluşunun müayinəsi üçün prostat vəzinin müxtəlif sahələrindən bir neçə mikroskopik (çox kiçik) tikə vəzi toxuması götürülür.
Xərçəng diaqnozu təsdiq edildiyi halda çanaq üzvlərinin KT (kompüter tomoqrafiyası), MRT (maqnit-rezonans tomoqrafiyası) müayinəsi və həmçinin sümüklərdə metastazların olmasını istisna etmək üçün xüsusi müayinə keçirilir.
Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
45x45px Para-atletika
Mayın 18-də, daha dörd Azərbaycan idmançısı çıxış etdi; İslam Qəhrəmanzadə, Vladimir Zayets, Nurlan İbrahimov və Elçin Muradov.
Prostat xərçəngi
Prostat vəzi xərçənginin müalicə üsulunu seçərkən həkim xəstəliyin inkişaf mərhələsini, kişinin yaşını, fəsadların baş vermə təhlükəsini və s. bu kimi xüsusiyyətləri nəzərə alır.
Prostat vəzi xərçənginin əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:
Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
45x45px Para-atletika
Nizə atma (F13) yarışlarında Azərbaycanın idman şərəfini İslam Qəhrəmanzadə və Paralimpiya Oyunlarında 3 dəfə medal qazanan Vladimir Zayets qorudu. Amma, onlardan heç biri yarışların medalını qazana bilmədi. Qəhrəmanzadə 50.94 metr nəticə ilə 4-cü yeri, Zayets isə 49.98 metr nəticə ilə 5-ci yeri tutdu.
Prostat xərçəngi
1. Gözləmə taktikası. Bu üsul ağır yanaşı xəstəlikləri olan yaşlı kişilərdə tətbiq edilir. Bu zaman xəstəyə heç bir müalicə yazılmır. O ancaq daimi həkim nəzarətində olur. Mütəmadi olaraq qanda prostat spesifik antigenin (PSA) səviyyəsi təyin edilir və prostat vəzinin USM-i aparılır; 2. Cərrahi müalicə - prostat vəzinin xaric edilməsi – prostat vəzi xərçənginin əsas müalicə üsuludur. Hazırkı dövrdə kişinin həm cinsi funksiyasını və həm də sidiyi normal saxlamaq xüsusiyyətini qoruyan cərrahi əməliyyatın texniki cəhətdən icra edilməsi üsulu işlənilib hazırlanmışdır; 3. Şüa ilə müalicə - radiasiyadan istifadə etməklə bədxassəli şişin dağıdılması. Bu zaman şüalanmaya məruz qalan hüceyrələrin DNK quruluşu pozulduğu üçün onlar çoxalma xüsusiyyətlərini itirmiş olur, qocalaraq məhv olurlar; 4. Krioterapiya – bədxassəli şiş toxuması hüceyrələrinin aşağı temperaturun təsiri ilə məhv edilməsi; 5. Hormonal terapiya – bu zaman kişi cinsi hormonlarının təsirini təcrid edən dərman preparatlarından istifadə edilir. Hormonal terapiyadan, digər üsullardan heç birinin tətbiq edilməsi mümkün olmadıqda istifadə edilir.
Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
45x45px Para-atletika
Həmin gün, Azərbaycan yığmasının idmançıları yeganə medalı 100 metr (T11) məsafəyə qaçış yarışlarında əldə etdi. Təsnifat mərhələsinin 1-ci qrupunda Nurlan İbrahimov öz bələdçisi Vadim Ryabixn ilə birgə mübarizə apardı və 11.80 saniyə nəticə ilə 1-ci tutaraq finala vəsiqə qazandı. Həmin mərhələnin 2-ci qrupunda London Paralimpiadasının bürünc medalçısı Elçin Muradov öz bələdçisi Rio-de-Janeyro Paralimpiadasının gümüş medalçısı Hakim İbrahimov ilə birgə yarışda və 11.81 saniyə nəticə ilə 3 idmançı sırasında 2-ci yeri tutaraq həlledici qaçışa vəsiqə qazandı.
Prostat xərçəngi
Prostat vəzi hüceyrələrinin xərçəng hüceyrələrinə keçməsinə səbəb olan faktorlar xeyli çox olduğundan, praktiki olaraq heç bir kişini risk (təhlükə) qrupundan kənarda qoymağa imkan vermir! Ona görə də, hər bir kişi ildə 2 dəfədən az olmayaraq uroloq-androloq tərəfindən profilaktik müayinədən keçməlidir! Prostat xərçəngi və soya Hesab edirəm ki, prostat xərçəngi zamanı izoflavanlar çox faydalıdır. Bundan əlavə, onlar xərçəngin əmələ gəlməsinin qarşısını alır. Soyanın izoflavanları özlərini iltihab əleyhinə maddələr kimi aparırlar: onlar prostatın şiş hüceyrələrinin özlərini öldürməsini induksiyalaşdıra bilirlər. Soya radioterapiya effektini gücləndirir və yan effektlərin sayını azaldır. Prostat xərçəngi olduqda süd vəzi xərçənginin əksinə olaraq təklif olunur ki, hətta hormonal müalicə olduqda da soya və soyalı məhsullar istifadə olunsun. Prostat xərçəngi üçün xərçəng əleyhinə ən yaxşı kokteyl: soya + kurkuma + pomidor + yaşıl çay. Digər xərçəng növləri. Yoğun və düz bağırsaq xərçəngi zamanı soya və onun törəmələri öz faydasını göstərməyib. Yumurtalıq xərçəngi zamanı, oxşayır ki, az müdafiə effekti göstərir. Ağciyər xərçəngi zamanı soya müdafiə təsiri göstərir və şişləri radioterapiya üçün daha həssas edir. Hamilə qadınların soya istifadəsi uşaqlarda leykemiya yarada bilər.
İstinadlar
1. Фернандес Одиле. Мои рецепты от рака. Откровения врача, победившего болезнь / Одиле Фернандес, – Москва, Эксмо, 2019, 512с. – Рак победим.