cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xori-buryatlar
Tarixi
"Monqolların gizli tarixi" əsərində bildirilir ki, Xori etnonimi Xoriday mergen adlı bahadurdan törəmişdir. Çingiz xanın qızıl şəcərəsində bir xətt izlənilir ki, o, Xori etnonimi ilə bağlıdır. Dobu mergenin xatunu Alanqova, Borte-çinonun 12 qolu Xori-tumatlardan törəmişdir. Onlar Baykal arxasında yaşayan xalqların ulularıdır.
Şərqi ve Qərbi Buryatlar olaraq bilinən bu birlikdə Şərqi Buryatları monqollardan, Qərbi Buryatları isə türklərdən meydana gəlməkdədir. Buryatlar əslində Horidaylar adlanan bir birlikdən törəmişdir. Özlərini Hori Buryatları olaraq xarakterizə edən bu boy on bir soydan meydana gəlməkdə; bunların beşinin Türk kökənli, altısının isə Monqol kökənli olduğu bilinməkdədir Monqol soyundan gələn Buryat boyu Baykal Gölü kənarında yaşamaqda ve bugünki əhalisinin 400.000 olduğu təxmin edilməkdədir Buryatların Şərq qolu olan Monqol Buryatları milli şüuru ve şaman mədəniyyəti güclü olan bir boydu. Belə ki, Buryatların şaman sistemində "Şahin və Qurd" arasında xüsusi bir əlaqə olduğunu vurğulayan inanc və tətbiqlər var. Ayrıca qaynaqlar ilk şaman qadının həkimlik gücünü bir şahindən aldığını ifadə edən inancın Buryatlarda da davam etdiyini ifadə etməkdədir.
Xori-buryatlar 11 qola ayrılır: галзууд, хуасай, хүбдүүд, гушад, шарайд, харгана, худай, бодонгууд, хальбан, сагаангууд и батанай.
Xori-buryatlarda şamanizm
XX əsrdə M.N.Xanqalov və T.M. Mixaylovun da aralarında olduğu önəmli tədqiqatçılar Buryat şaman folkloruna aid mətinləri toplamışdırlar. L. Krader, Buryat cəmiyyətindəki Şamanizmin qaynaqlarını ələ almışdır. Keçmiş dövrdə Buryatlar Bö adını verdikləri Şamanları cəmiyyətin ruhi lideri saymışlar və şamanlık rütbəsini ana və atadan uşağa keçən bir miras halına gəlmişdir. “Bö” olaraq adlandırılan bu şəxslər təbiət və cəmiyyət (əxlaq) qaydalarına da hakim idi.
Şaman olacaq şəxsin “zaarin” ünvanını ala bilməsi üçün bir çox imtahanı keçməsi şərti vardır. Keçmiş dövrlərdə çox yönlü olan Şamanlıq yaxın tarixdə ictimai funksiyasını itirməyə başlamış, yalnız atalardan bir miras olması səbəbiylə psixoloji xüsusiyyətləri cəmiyyətin ehtiyaclarına görə istifadə edilməyə başlanmışdır. Müxtəlif alətlər istifadə edən Buryat şamanları dəmirdən düzəltdikləri şaman baş bəzəyinin ya da tacının (mayhabsa) üzərinə buynuzları və kiçik zınqırovlar yerləşdirərək istifadə edərdilər. Şamanın atını təmsil edən dəf (hese) sayəsində şamanlar alt və üst dünyalar arasında səyahət etmə imkanına sahib olurdular.
Qori qəzası
Qori qəzası (, gür.: g.ə. გორის მაზრა / l.ə. qoris mazra) — Rusiya imperiyası (Gürcüstan, Gürcüstan-İmeretiya və Tiflis quberniyaları tərkibində), Gürcüstan Demokratik Respublikası və Zaqafqaziya Sosialist Federativ Sovet Respublikası (Gürcüstan Sovet Sosialist Respublikası tərkibində) tərkibində mövcud olmuş inzibati–ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Qori şəhəri idi.
Tarix
30 dekabr 1800-cü ildə Kartli–Kaxetiya krallığının Rusiya İmperiyasına birləşdirilməsindən və 18 mart 1801–ci ildə ləğvindən sonra bu krallığın ərazilərini əhatə edən Gürcüstan quberniyası tərkibində, 24 sentyabr 1801-ci ildə təşkil edilmişdir.
Əhali
1851–ci ildə Rusiyada əhali sayının araşdırılması üçün həyata keçirilmiş IX təftişə əsasən, inzibati cəhətdən Qori, Yelizavetpol, Sığnaq, Telav və Tiflis qəzalarını, həmçinin Dağ dairəsini, Car–Balakən hərbi dairəsini, Osetiya dairəsini və Tuş–Pşav–Xevsur dairəsini əhatə edən Tiflis quberniyasının əhalisi 267.786 nəfəri kişilər, 223.699 nəfəri qadınlar olmaqla 491.485 nəfər idi. Əhalinin ümumi sayı haqqında məlumatlar imperiyanın Maliyyə Nazirliyinin Zaqafqaziya idarəsi tərəfindən təqdim olunmuşdu. Qəzalar və dairələr üzrə qadınların ayrıca sayını müəyyən etmək münkün olmamışdır. Kişilərin qəzalar və dairələr üzrə sayı haqqında məlumatlar isə Tiflisdən həqiqi dövlət məsləhətçisi Aleksey Fyodoroviç Kruzenştern tərəfindən təqdim olunmuşdu, bu məlumatlar Car–Balakən hərbi dairəsi istisna olmaqla quberniyanın kənd yerlərində 1842–ci ildə, şəhər yerlərində 1848–ci ildə, ümumən Car–Balakən hərbi dairəsinin yaşayış yerlərində isə 1844–cü ildə həyata keçirilmiş kameral təsvirlərə əsaslanırdı. Beləliklə, həmin məlumatlara əsasən Qori qəzasının bütün yaşayış yerlərində kişi cinsindən toplam 36.409 nəfər əhali yaşayırdı.
Vabi-sabi
180px|thumb|right|Vabi-Sabi estetikasını əks etdirən yapon çay evi Vabi-Sabi — ənənəvi Yapon estetikasında keçici olanın və qeyri-mükəmməlliyin qəbul edilməsinə yönəlmiş bir dünya görüşüdür. Bu estetika, çox vaxt qeyri-mükəmməl, keçici və yarımçıq olanın gözəlliyi kimi təsvir olunur. Vabi-sabinin tarixi Buddizm fəlsəfəsi ilə sıx bağlı olub onun müvəqqəti, qeyri-mükəmməl, və qeyri-təbii xüsusiyyətlərlə barışıb onları qəbul etməmizi tövsiyə etməsinə əsaslanır.
Vabi-Sabi estetikasının xarakteristikalarına asimmetriya, kələ-kötürlük, sadəlik, qənaətcillik, təvazökarlıq, yaxınlıq və təbii cisim və proseslərin bütövlüyünün qiymətləndirilməsi daxildir.
Təsviri
180px|thumb|left|Vabi-Sabi Çay Qabı Leonard Korenin fikrincə, vabi-sabi "ənənəvi yapon gözəlliyi haqqındakı təsəvvürümüzün ən aydın və xarakterik xüsusiyyəti kimi təsvir edilə bilər. Yapon estetik dəyərləri panteonunda o, qərbdə yunan gözəllik və mükəmməllik idealları ilə, demək olar ki, eyni mövqedədir. Andrey Cuniper isə qeyd edir ki, "Bir şey və ya ifadə içimizdə sakit bir melanxoliya hissini və ruhani bir arzunu canlandıra bilərsə, o obyektin vabi-sabi olduğu söylənilə bilər." Riçard Pouell üçün "Vabi-sabi üç sadə gerçəyi bizə tanıtmaqla bu həqiqətləri işıqlandırır: heç bir şey daimi deyil, heç bir şey bitmir və heç bir şey mükəmməl deyil. "
Vabi və Sabi sözləri birbaşa tərcümə olunmur. Vabi əvvəllər cəmiyyətdən uzaq, təbiətdə yaşamağın təkliyinə istinad edən mənanı kəsb edirdi; sabi isə "soyuq", "arıq" və ya "quru" demək idi. 14-cü əsrdə bu mənalar daha müsbət istiqamətdə dəyişməyə başladı. Artıq Vabi sözü, köntöy sadəlik, təravət və ya sakitlik mənalarını birləşdirir və həm təbii, həm də insan tərəfindən hazırlanan əşyalara tətbiq edilə bilir. Sabi isə yaşla gələn gözəllik və sükunəti bildirib görünən təmir izlərinə işarə edir.
İsveç-Norveç birliyi
İsveç-Norveç — indiki İsveç və Norveç torpaqlarında qurulmuş uniya. 1814-cü ildə qurulmuş, 1905-ci ilə qədər davam etmişdir. Bu tarixdən sonra Norveç,İsveçin bir parçası olmamış; Norveç parlamenti səsvermə ilə Danimarka şahzadəsi Kristian Frederik Karl Georg Valdemar Aksel'i VII Haakon adı ilə hakimiyyətə gətirərək İsveçdən ayrılmışdır.
Quruluşu
Müharibənin qaçınılmaz olduğunu görən İsveç, vəliəhd Karl İohannın komandanlığı altında Hvaler adalarına çıxaraq müharibəni başlatmış oldu. Langnes döyüşü kimi kiçik döyüşlərdə Norveçlilər qələbə qazansa da İsveç qalib gələrək şahzadə Kristian'ı Danimarkaya geri göndərdi. Noyabrın 4-ü XIII Karl Norveç kralı elan olundu.
Norveçdəki yeniliklər
Zorakı işğala qarşı ən böyük etiraz Norveç ədəbiyyatından gəldi. Norveç ferma mədəniyyəti, bu milliyyətçi hərəkətlərdə əhəmiyyətli bir simvol halına çevrildi. Bu artan milliyyətçi tutum, siyasi ünsiyyətə də davamlı olaraq istiqamət verdi. Əhəmiyyətli bir siyası yenilik də, Norveçin öz regional rəhbərliyi olan Formannskapsdistriktin qurulması idi. Stortinget ilə qərarı verilən və XIV Karl İohann tərəfindən təsdiqlənən bölgənin quruluşu 14 yanvar 1837-ci ildə reallaşdı. Norveç konstitusiyasının qoyduğu bir qanuna görə hər bir bölgə (Norveç dili: prestegjeld) bir formannsskapsdistriktdən ibarət idi. Bu tutumla Norveç Kilsəsi, ölkəni inzibati bölgələrə ayırırdı. Belə ki, 1837-ci ildə Norveçdə artıq 373 formannsskapsdistrikt var idi. Bu kimi Norveçə bağlı inzibati bölgələr, birliyin dağılmasında çox əhəmiyyətli bir rol oynadı. 1937-ci ildəki bir qanun ilə şəhərlərlə kənd yerləri eyni statusu aldı. Bu vəziyyət şəhərlər üçün çox çox bir dəyişikliyə səbəb olmasa da, kəndlərdə Norveç milliyyətçiliyini oyandırdı.
Norveçin müstəqilliyi
Norveçdə getdikcə artmağa başlayan milliyyətçilik və yaranan narazılıq, 7 iyun 1905-ci ildə Norveçin müstəqillik elanına gedən yolu hazırladı. Bu hadisələr, İsveçin müharibə təhdidləriylə davam etdi. Parlament tərəfindən keçirilən bir referendum nəticəsində 184 adama qarşı 368,208 adam lehinə səs verərək Norveçin müstəqilliyi dəstəklənildi. Karlstadda gedən görüşmələrlə ikitərəfli olaraq dövlətlərin yollarının ayrılmasına qərar verildi. II Oskar, 26 oktyabr 1905 tarixində Norveçi müstəqil bir dövlət olaraq tanıdı. Norveç parlamenti Danimarkalı Şahzadə Karlı, xalq səsverməsi ilə taxta namizəd göstərdi. 25 noyabr 1905-ci ildə Norveçə gələn şahzadə, VII Haakon adı ilə hökmdarlığa başladı.
Carex utriculata
(Carex utriculata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Amerə (Komican)
Amerə — İranda, Mərkəzi ostanında, Komican şəhristanının Mərkəz bəxşinin Vəfs dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 104 ailədə 114 nəfəri kişilər və 167 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 281 nəfərdir. Kəndin əhalisini türklər təşkil edir, türkcə danışırlar və şiə müsəlmandırlar.
Qaraburc
Qaraburc (əvvəlki adı: Qarabürc) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 mart 2003-cü il tarixli, 423-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Maxta kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Qarabürc kəndi Qaraburc kəndi adlandırılmışdır.
Toponimikası
Şərur rayonunun Dəmirçi i.ə.v. də kənd. Düzənlikdədir.Oykonim qara və bürc (qala bürcü) sözlərindən düzəlib "qara rəngə çalan bürc" mənasındadır.Kəndin adı oradakı qədim qala xarabalıqları ilə əlaqədar yaranmışdır.Oykonimin Qalabürc variantında olması da ehtimal edilir.2003-cü ildən kəndin adı Qarabürc kimi rəsmiləşdirilmişdir. Burc/burç komponenti türk dillərində "bibər", "möhkəmləndirilmiş yer, səngər", palıd qozası,qüllə,minarə (ərəb dilində) mənalarında işlənmişdir.
Kapitalizmin böhranının subyektiv səbəbi
Kapitalizmin böhranının subyektiv səbəbi - Marksist siyasi-iqtisadına aid anlayış. Kapitalizmin böhranının həm subyektiv, həm də obyektiv səbəbləri var. Kapitalizmin böhranının subyektiv səbəbləri ilk növbədə işçilərin mübarizəsi, tətillər, nümayişlər nəticəsində yaranır. Kapitalizmin böhranının subyektiv səbəbləri, kapitalizmin böhranının obyektiv səbəbləri ilə qarşılıqlı dialektik əlaqəlidirlər.
Pentacalia retroflexa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Morqan Şuster
Vilyam Morqan Şuster — ABŞ iqtisadçısı, İranda Məşrutə hərəkatında iştirak etmiş mülki şəxs.
Həyatı
1911-ci ilin may ayında Morqan Şuster köməkçiləri ilə İrana gəlir. Rəsmən o, dövlət xəzinəsində baş xəzinədar vəzifəsini tutmalı və maliyyə işi ilə məşğul olmalı idi. 12 iyun 1911-ci ildə İran Milli Məclisi Morqan Şusterin qanun layihəsini təsdiq etdi. Az müddətdən sonra İranın bütün maliyyə işləri Morqan Şusterin nəzarəti altında idi.
Həzrəti İmam Rzanın Məşhəd şəhərindəki türbəsi işgalçi Rusiya qoşununun top atəşinə hədəf oldu. Rusların bu cinayeti, Amerikalı Morqan Şuster tərəfindən İran baş xəzinədarlığı özəl jandarma gücünün təşkil edilməsi ardından gerçəkləşdi. Amerikalı birinin İranda belə bir məsuliyyətə gətirtilməsini xoş qarşılamayan Rusiya dövləti İran şahlığına ültimatium verdikdən sonra ordu Məşhəd şəhərində İmam Rza  türbəsini topa tutdu.
İran Silahlı Qüvvələri
İran Silahlı Qüvvələri (farsca: نيروهای مسلح جمهوری اسلامی ايران) — İranı qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu. Hərbi vəsaiti 17 milyard ABŞ dolları olan İran ordusu dünyanın 12-ci böyük ordusudur. (08.01.2013) İran İslam ölkəsi olduğu üçün orduda dini qaydalara rəsmi formada əməl olunur.
thumb|300px|İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahının gerbi
300px|thumb|İran Silahlı Qüvvələrinin gerbi
Fəlsəfə və ədəbiyyat
220px|thumb|right|[[Aristofan Sokratı Buludlar adlı oyununda gülməli bir fiqur kimi təqdim edir.]] Fəlsəfə və ədəbiyyat filosofların və fəlsəfi mövzuların ədəbiyyatla əlaqəsi (fəlsəfə ədəbiyyatı) və ədəbiyyatın qaldırdığı məsələlərə fəlsəfə ilə əlaqələr daxildir.
Fəlsəfə və ədəbiyyatın əlaqələri
Fəlsəfə ilə ədəbiyyat arasındakı əlaqə povestdən başlayır. Hər ikisi povest qurmaq üçün ortaq dildən istifadə edir və həm fəlsəfə, həm də ədəbi mətnlər dil əsərləridir. Fəlsəfə bir dünyagörüşü , düşüncələr, duyğular və həyat haqqında fikirlər söyləyə bilir: lakin ümumi inancın əksinə, qavranması çətin, sirli ve ziddiyyətli deyildir; şübhəsiz, ziyalıların və "camaatın" inhisarında deyil. Ədəbiyyat, əksinə, çox kobud bir təsvir ilə duyğuların, düşüncələrin və həyatla bağlı fikirlərin estetik və bədii ifadəsidir. Hər ikisi ümumi mənbələrdən, həyatdan, insanlardan, ünsiyyətdən, fərdin və ya cəmiyyətin təcrübələrindən, şüurdan, tarixdən, mədəniyyətdən və əks olunmadan yaranan mücərrəd mövzularla qidalansalar da, ortaq bir dildə sistematik şəkildə istifadə etsələr də bir metod olaraq fərqlənirlər. Fəlsəfə ümumi və inklüziv olanı daha çox maraqlandırsa da, ədəbiyyat xüsusi və fərqli olanı axtarır. Fəlsəfə illüziyaları aradan qaldırmağa çalışarkən, ədəbiyyat illüziya yaratmağa çalışır. Fəlsəfə mücərrəd və konkret anlayışları aydınlaşdırmağa çalışsa da, ədəbiyyatda belə problem yoxdur.
Jak Derrida'nın dediyi kimi, ədəbiyyatı "insana hər şeyi hər cür söyləməyə imkan verən uydurma bir qurum" olaraq düşündüyümüz zaman fəlsəfənin imperativlərinin ədəbiyyata aid olmadığı qənaətinə gələ bilərik. Ədəbiyyat, dildən yalnız estetik bir qayğı, qoşma və təsvirlərlə istifadə etmək azadlığına malikdir. Fəlsəfəçilərin və ədəbiyyatşünasların ədəbi tənqiddən müstəqil olaraq ədəbi tənqid arasında mənalı bir əlaqə qurmaq və düzəltmək səyləri illərdir davam edir. Razılığa gəlirlər ki, ədəbiyyat bizə tanış fəlsəfi debatlarla əldə edə biləcəyimiz bir anlayışı təmin edə bilərmi və üstəlik, belə bir öhdəliyin olub-olmaması ilə bağlı bir fikir əldə etməməsinə baxmayaraq, ədəbiyyat oxucuya fürsət baxımından imkan və düşüncə təsəvvürü yaratmaqla fəlsəfi baxımdan fikir verir.
Amerikalı filosof Martha Nussbaum, ədəbi əsərlərin ictimai anlayış və anlayışı inkişaf etdirdikləri üçün mənəvi fəlsəfənin məhsulu olaraq görülə biləcəyini iddia etsə də, ədəbiyyat bizi daha həssas və daha adekvat insanlara çevirmək üçün kifayət etməyəcəkdir. Fəlsəfi tərifi ilə razılaşdırılmayan bir bədii ədəbi janr olsa da, fəlsəfi görüşlərlə əlaqəli bədii əsərlər ümumiyyətlə bu kateqoriyada nəzərə alınır. Əlbəttə, bunu bir çox alt növlərə bölmək mümkündür, amma əsasən onu iki yerə bölmək olar: fəlsəfəni ədəbiyyatın subyekti kimi qəbul edənlər və ədəbiyyatı fəlsəfənin bir metodu kimi qəbul edənlər. Filosoflar arasında Jan Pol Sartr, Alber Kamü, Frans Kafka, Uilyam Folkner, Fyodor Dostoyevski, Ayris Mördok, Əhməd Hamdi Tanpınar, David Foster Vallace, Lars İyer və David Markson var. Bunların arasında Sartr, Kamü, İyer kimi yazıçılar var ki, bədii ədəbi fəlsəfi və canlı ədəbiyyat dilinin fəlsəfi suallara cavab vermək üçün bir vasitə kimi görürlər; Mördok, Tanpınar, Vallace, fəlsəfi toxunuşları ilə qurduğu mətnə yeni təbəqələr əlavə edənlər və hətta bədii ədəbiyyatı fəlsəfi bir sual halına gətirənlərdə var.
İramin İsayev
İramin İsayev (İramin Namaz oğlu İsayev; 1.12.1942, Daş Salahlı, Qazax) —  professor, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, ADPU-nun Ümumi pedaqogika kafedrasının müdiri.
Azərbaycan məktəbi və pedaqoji fikir tarixinə dair tədqiqatlar aparmış, A.Səhhətin təlim, tərbiyə haqqında fikirləri ilə əlaqədar ilk tədqiqatın müəllifidir. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixinə dair ilk proqram və dərs vəsaitlərinin müəllifidir. İctimai əsaslarla apardığı vəzifələr: Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti, FD 02.061 Müdafiə Şurası, Pedaqoji elmlər üzrə şuranın elmi katibi olmuşdur. Hazırda həmin ixtisas üzrə müdafiə şurasının üzvüdür.
Malpigiya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Ayı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Ayılar Şimali Amerika, Cənubi Amerika, Avropanın şimalı və Asiyada yayılmışdır.
Bədən quruluşu
Böyük gövdələri, qısa ətrafları, uzun burunları, yumru qulaqları, qısa quyruğu var. Hər pəncədə (arxa və ön) 5 barmaq var. Hər barmağın ucunda uzun və iti dırnaq yerləşir. Arxa ayaqları üzərində duraraq insan kimi yeriyə bilirlər.
Əksər ayıların rəngləri ağ, qara, qəhvəyi biri birrənglidir. Bu mənada sadəcə panda fərqlənir. Onun rəngi ağ-qara qarışıqdır.
Əsas xüsusiyyətləri
Erkək ayılar dişi ayılardan daha iri olurlar. Qoxubilmə bacarıqları çox inkişaf etmişdir. Sürətli qaçma, dırmanma və üzmə bacarıqları var.
Ağdöş ayının uzunluğu 1.3–2 m, qara ayının 1.5–1.8 m, qonur ayının müxtəlif yarımnövlərinin uzunluğu 1.2–3 m, ağ ayının uzunluğu isə 1.6–3 m-dir.
Həyat tərzi
Hər bir ayı növünün yaşadığı ərazi quruluşu fərqlidir, amma ümumi olaraq deyə bilərik ki, ayılar ağac oyuqlarında, qayaların arasında, mağaralarda yaşayırlar.
Qış gələnədək bol miqdarda qidalanır və kökəlirlər. Qış boyu yuvalarında nizamsız şəkildə yatırlar.
Qidalanması
Qidalanma növlərə görə dəyişir. Məsələn, qütb ayısı ətyeyən, panda isə otyeyəndir. Bal, balıq, meyvə ailələrin xoşladıqları qidalardır.
Qidon Kremer
Qidon Kremer (d. 27 fevral 1947) — məşhur skripka ifaçısı.
Qidon Kremer P.İ.Çaykovski adına Beynəlxalq musiqi müsabiqəsinin, habelə "Qremmi" mükafatlarının laureatıdır.
Qasımlı kənd məscidi (Masallı)
Qasımlı kənd məscidi — Masallı rayonunun Qasımlı kəndində məscid.
Din xadimləri
Heydər Molla Məhəmməd oğlu, Cavad Nuri oğlu, Nuriyev İbrahim Cavad oğlu, Fərəcov Fəyyaz Qasım oğlu, Alışanov Əsgər Əbdülhüseyn oğlu, Kərimov Yasər İbad oğlu, Nuriyev Yaqub İbrahim oğlu, Nuriyev Fərman İsa oğlu, Nuriyev Natiq Yaqub oğlu, Əzimov Elvin Kərəm oğlu.
Fin (Füzuli)
Fin — Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.
Mədəniyyəti
1 ədəd poçt məntəqəsi, 1 ədəd xəstəxana, 1 ədəd aptek, 1ədəd orta məktəb və digər obyektlər yerləşir
Marina Hmelevskaya
Marina Hmelevskaya (30 iyul 1990) — Özbəkistanlı marafonçu. Marina Hmelevskaya Özbəkistanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Marina Hmelevskaya birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınadı və məsafəni 2 saat 45 dəqiqə 6 saniyəyə qət edərək 157 marafonçu sırasında 77-ci yeri tutdu.
Yeni Yamurza (Baltas)
Yeni Yamurza — Başqırdıstan Respublikası nın Baltas rayonu nda yerləşən kənd. Kənd, Yanakta kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə marilər (54 %), başqırdlar (39 %) üstünlük təşkil edir.
Namiq Musalı
Həyatı
Namiq Musalı 17 sentyabr 1979-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1995–2001-ci illərdə BDU-nun tarix fakültəsinin bakalavr və magistratura pillələrində təhsil almış, magistraturanı qırmızı diplomla bitirmişdir. 2001-ci ildə AMEA A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuş, 2006-cı ildə AMEA-nın müxbir üzvü O. Ə. Əfəndiyevin elmi rəhbərliyi ilə "Azərbaycan Səfəvilər dövləti I Şah İsmayılın hakimiyyəti dövründə ("Aləmarayi-Şah İsmayıl" əsəri əsasında)" adlı dissertasiya işini müdafiə etmişdir. 2007-ci ildə tarix üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi, 2013-cü ildə isə dosent elmi adı almışdır. 2001–2010-cu illərdə AMEA A. Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun "Azərbaycanın orta əsrlər tarixi" şəbəsində çalışmışdır. 2010–2014-cü illərdə AMEA M. Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun "Farsdilli əlyazmaların tədqiqi" şöbəsində fəaliyətini davam etdirmişdir. Eyni zamanda 2012–2014-cü illərdə Xəzər Universitetində "Azərbaycan tarixi" fənnini tədris etmişdir. Hal-hazırda Türkiyə Respublikası Kastamonu Universitetinin Tarix bölümündə dosent olaraq çalışır. Elmi əsərləri respublikamızda və bir sıra xarici ölkələrdə (Türkiyə, Gürcüstan, Rusiya, Almaniya) işıq üzü görmüşdür. İndiyə kimi 4 kitabı və 80-ə qədər məqaləsi, məruzəsi və tezisi çap edilmişdir. 30-dan artıq beynəlxalq elmi konfransın iştirakçısıdır. Azərbaycanda, Türkiyədə, Gürcüstanda, Almaniyada, Avstriyada, Fransada və İsveçrədə keçirilmiş beynəlxalq elmi toplantılarda məruzələrlə çıxış etmiş, İranda elmi araşdırmalar aparmışdır.
Mandell-Fleminq modeli
"Mandell-Fleminq" modeli — açıq iqtisadiyyatda monetar və fiskal siyasətin həyata keçirilməsi zamanı istinad edilən hakim paradiqmadır. Bu modelin yaradıcısı Nobel mükafatı laureatı RRobert Mandelldir.
Namiq Musalı
Həyatı
Ailəlidir, iki oğlu var.
Böyük Quruluş Partiyasının üzvüdür.
Mandell-Fleminq modeli
"Mandell-Fleminq" modeli "IS-LM" modelinin inkişaf etdirilmiş formasıdır. Belə ki, hər iki model də pul və əmtəə bazarlarının arasındakı əlaqəyə əsaslanır və qiymətlərin sabit olduğu qısamüddətli dövrdə məcmu gəlirdəki dalğalanmalara nəyin səbəb olduğunu araşdırır. İki model arasındakı əsas fərq “IS-LM” modelinin qapalı iqtisadiyyatı, "Mandell-Fleminq" modelinin isə açıq iqtisadiyyatı tətqiq etməsidir.
''“Əldə etdiyim nəticələri mümkün olan ən sadə şəkildə əks etdirmək və siyasi məsələləri ən kəskin şəkildə önə çıxarmaq üçün, bir iqtisadiyyatın dünya səviyyəsində müəyyənləşən faiz dərəcəsindən fərqli fazi dərəcəsi təqdim edə bilmədiyi vəziyyətdəki tam kapital h’r’k’tliliyi fərziyyəsini irəli sürürəm. Bu fərziyənin vəziyyəti şişirtdiyi düşünülə bilər, amma bu beynəlxalq maliyyə əlaqələrinin təsirinin əhəmiyətini ən yaxşı şəkildə göstərir”''.
Bu modeli mərhələ-mərhələ qurduqdan sonra yeni dəyişənlər əlavə olunacaq ki, bu da fərziyyənin real dövrü əks etdirən bir modelə çevrilməsini təmin edəcək.
Mandell-Fleminq modelinin qurulması
"Mandell-Fleminq" modelinin qurulması zamanı "IS-LM" modelinin tərkib hissələrindən istifadə ediləcək. Amma bura açıq iqtisadiyyatın tələblərini əlavə etdikdə başqa bir nəticə alınacaq.
Əsas fərziyyə
"Mandell-Fleminq" modelindəki əsas fərziyyə yüksək kapital hərəkətliliyinə malik kiçik açıq iqtisadiyyatdır. Buna görə, ölkədəki faiz dərəcəsi dünya faiz dərəcəsinə bərabərdir. Bunu riyazi olaraq aşağıdakı kimi yaza bilərik. r=r*
Əmtəə bazarı və İS* əyrisi
"IS-LM" modelində olduğu kimi, "Mandell-Fleminq" modeli də əmtəə və xidmətlər bazarını təmsil edir, amma bura yeni bir dəyişkən – xalis ixrac (ing. Net Export - NX) əlavə edilmişdir. Bu bazardakı bərabərlik yeni formada belə əks olunacaq : Y= C(Y-T) + I(r) + G + NX(e)
Yuxarıdakı bərabərlikdə, Y- milli gəlir, C- istehlak, I- investisiya, G- dövlət xərcləri, NX- xalis ixracı əks etdirir. İstehlak sərəncamda qalan gəlirə Y-T (burada T – vergilər, dövlət rüsumları və s.) bağlıdır və onlar arasında müsbət əlaqə vardır. İnvestisiya faiz dərəcəsi (r) arasında mənfi əlaqə vardır. Xalis ixrac (NX) valyuta kursu (e) arasında da mənfi əlaqə vardır. Burada e nominal valyuta kursudur.
Nominal və Real valyuta kursu real valyuta kursu bir-birindən fərqləndirilir. Real valyuta kursu aşağıdakı kimi ifadə edilir : Є = e P / P*
Burada Є real valyuta kursu, P ölkə daxilindəki qiymət səviyyəsi, P* isə xaricdəki qiymət səviyyəsidir. "Mandell-Fleminq" modelində həm ölkə daxili, həm də xaricdəki qiymət səviyyəsi sabirdir. Yəni nominal valyuta kursundakı dəyişiklik real valyuta kursuna eyni ilə təsir göstərir. Başqa sözlə, nominal valyuta kursu artdıqda yəni, milli valyuta digər valyutalar qarşısında dəyər qazandıqda (məs, 1 manat 1,274 dollardan 1,35 dollara yüksəldikdə), ölkə daxilindəki mallar xaricdəki mallardan daha ucuz olur və idxal artır, ixrac azalır.
Yuxarıda göstərilən əmtəə və xidmətlər bazarı iki maliyyə dəyişəninə malikdir: faiz dərəcəsi və valyuta kursu. Amma tam kapital hərəkətliliyi baş verdiyi vəziyyətdə ölkə daxili faiz dərəcəsi dünya faiz dərəcəsinə bərabər olacaq. Beləliklə, bərabərlik aşağıdakı vəziyyətə düşəcək. Y= C(Y-T) + I(r*) + G + NX(e)
Bu bərabərlik IS* kimi adlandırılacaq (* işarəsinin qoyulmasının səbəbi ölkə daxili faiz dərəcəsinin dünya faiz dərəcəsinə bərabər olduğunu göstərməkdir). Bu bərabərlik, kordinat oxu üzərində milli gəlirin (Y), ordinat oxunda isə valyuta kursunun (e) əks olunduğu qrafikdə göstərilə bilər. (Bax. Şəkil 1)
Valyuta kursu yüksəlməsi halında xalis ixrac və dolayı olaraq milli gəlir aşağı düşdüyündən İS* əyrisi aşağı meyllidir. Bunun necə baş verdiyini görmək üçün ilk növbədə Şəkil 1-in a panelinə baxılmalıdır. Belə ki, Panel a-da yer alan valyuta kursu e_1 dən e_2 yə yüksəlməsi xalis ixracı NX_1-dən NX_2 -yə endirir. Xalis ixracdakı eniş Panel b-də yer alan planlanan xərclər əyrisini aşağı endirəcəkdir. Və beləliklə gəlir Y_1-dən Y_2-yə düçəcək. IS* əyrisi valyuta kursu e ilə gəlir Y arasındakı əlaqəni əks etdirir.
Pul bazarı və LM* əyrisi
"Mandell-Fleminq" modeli, pul bazarını "IS-LM" əyrisində istifadə olunan bərabərliklə təsvir edir : M / P = L (r, Y) Bu bərabərlik, real pul balansının M/P, pul tələbinə L bərabər olduğunu ifadə edir. Real pul tələbi faiz dərəcəsi (r) ilə mənfi, gəlir (Y) ilə müsbət əlaqədədir. Pul təklifi M mərkəzi bank tərəfindən idarə edilən xarici dəyişəndir və model qısa müddəti əhatə elədiyindən qiymət səviyyəsi P sabit hesab olunur, çünki qısamüddətdə qiymətlər yapışqandır və uzunmüddətli dövrdə dəyişir.
Burada bir daha ölkədaxili faiz dərəcəsinin dünya faiz dərəcəsinə bərabər olması (r=r*) fərziyyəsini əlavə edək : M / P = L (r*, Y)
Yuxarıdakı bu bərabərliyi LM* əyrisi kimi ifadə edək. Bu əyrini Şəkil 2-nin (b) panelində yer alan şaquli əyri ilə qrafik olaraq göstərilmişdir. Valyuta kursu bu əyridə yer almadığı üçün panel (b)-dəki LM* əyrisi şaqulidir, yəni valyuta kursundan asılı deyil. LM* əyrisinin gəlir oxu üzərində bir qiymət almasının səbəbi isə Şəkil 2-nin (a) panelində yer alan LM əyrisidir. Belə ki, ölkədaxili faiz dərəcəsi dünya faiz dərəcəsinin təsiri ilə sabitləndiyi üçün pul bazarının həcmi valyuta kursundan asılı olmayan gəlir səviyyəsində müəyyənləşir.
IS*=LM*
"Mandell-Fleminq" modelinə görə, tam kapital hərəkətliliyinin hökm sürdüyü kiçik açıq iqtisadiyyat aşağıdakı iki bərabərliklə ifadə edilir : Y = C (Y - T) + I (r*) + G + NX (e)  IS*, M / P = L (r*, Y)		     LM*.
Birinci tənlik əmtəə və xidmət bazarında tarazlığı, ikinci tənlik isə pul bazarındakı tarazlığı əks etdirir. Fiskal siyasət G (dövlət xərcləri) və T (vergilər), monetar siyasət M, qiymətlərin səviyyəsi P və dünya faiz dərəcəsi r* xarici dəyişkənlərdir. Gəlir (Y) və valyuta kursu (e) isə daxili dəyişkənlərdir.
Şəkil 3 bu əlqəni əks etdirir. İqtisadi tarazlıq IS* və LM* əyrilərinin kəsişdiyi nöktədə əldə olunur. Bu modelin koməyi ilə müxtəlif siyasətlərin gəlir səviyyəsinə və valyuta kursuna necə təsir göstərdiyi müəyyən ediləcək.
Ərməmməd piri
Ərməmməd piri — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Camaldın kəndindən təqribən 4-5 km şərqində yüksək dağın qərb tərəfində ziyarətgah. Ərməmməd (Alməmməd) mağarası yaxınlığındadır.
Ərməmməd mağarası Camaldın kəndi yaxınlığında yerləşən bu qədim mağara 1974-cü ildə qeydə alınmışdır. Təsadüfi tapıntılar nəticəsində daş əmək alətləri, Mustye mədəniyyəti üçün səciyyəvi olan müxtəlif lövhələr aşkar olunmuşdur. Tapıntıların təqribən 50-40 min il əvvəlki dövrə aid olduğu ehtimal edilir. Əhali tərəfindən bəzən Alməmməd piri adlandı rılan pir-ziyarətgah ətrafı böyük ağaclarla əhatə olunmuş bir binadan ibarətdir. Binanın girişi şimal tərəfdəndir. Giriş qapısının sol tərəfində qəbir vardır. Binanın içərisində başqa bir qəbir də vardır. Pirdə əsas ziyarət obyekti həmin qəbirdir. Ziyarətə gələn zəvvarlar hər iki qəbri ziyarət edirlər. Ancaq qəbirlərin üzərində epiqrafik sənəd-kitabə olmadığı üçün onların mənsubiyyəti və dövrü aydınlaşdırılmamışdır. Əhali arasında pir haqda müxtəlif rəvayətlər mövcuddur. Orta əsrlərdə Azərbaycanda geniş yayılan sufi təriqətlərinə mənsub bəzi adamlar insan lardan kənar yerlərdə, xüsusilə dağlarda, mağaralarda məskən salır, orada tərki-dünya həyat sürür, günlərini ibadət və zikrlə keçi rirdilər. Yaşayış məskənindən kənarda, eyni adlı mağaranın yaxınlığında yerləşməsi göstərir ki, burada hansı isə sufi təriqətinə mənsub dərviş, ya xud dərvişlər qrupu yaşamış və fəaliyyət göstər mişdir. Pirin içərisindəki qəbir isə həmin dərvişlərin şeyxlərinin qəbridir. Qəbir sonralar ziya rətgaha çevrilmişdir. Əhalinin fikrincə giriş qapısının qarşı sındakı qəbir pirin mücavirinə aiddir. Ziyarətgah-pir e.ə. III-I minilliklərə və orta əsrlərə aiddir.
Molotov kokteyli
thumb|200px|SSRİ-Finlandiya müharibəsində bir fin əsgərinin istifadə etdiyi molotov kokteyli. Molotov kokteyli — kustar üsullarla hazırlanması mümkün olan partlayıcı yanar şüşə butulka.
Partlayıcı ilk dəfə 1936-1939-cu illərdə İspaniyadakı vətəndaş müharibəsində frankoçular tərəfindən istifadə olunmuşdur.
Bu partlayıcıya SSRİ xarici işlər naziri Vyaçeslav Molotovun adını finlər qoyublar. 1939-1940-cı illərdə Finlandiyaya qarşı müharibəyə başlayan SSRİ-nin paytaxt Helsinkini havadan bombalaması, onun beynəlxalq ictimaiyyətin tənqidlərinə məruz qalmasına səbəb olur. Tənqidlərə cavab olaraq SSRİ xarici işlər naziri Molotov rəsmi bəyanat verir ki, "Sovet hərbi təyyarələri Finlandiyanın paytaxtına bomba deyil, aclıqdan əziyyət çəkən əhali üçün humanitar yardım paketləri atırlar". Fin ordusunun rəhbərliyi bəyanatı kinayə ilə qarşılayır və göstəriş verir ki, ölkəyə soxulan sovet tankları "humanitar" yolla – Molotov kokteylləri ilə qarşılansın. Beləliklə, arsenalı zəif olan Finlandiyanın SSRİ-yə qarşı əsas silahlarından biri yanar şüşə butulkalar – Molotov kokteylləri oldu.
Kabalaka
Kabalaka – Azərbaycanın ən qədim şəhər yerlərindən biri olan Kabalaka (Qəbələ) Qafqaz Albaniyasının paytaxtı olmuşdur.
Qəbələ bir arxeoloji abidə kimi, hələ XIX əsrin I yarısından tədqiqatçıların diqqətini cəlb etmişdir. Onların bir neçəsi Qəbələ şəhər xarabalığında olmuş, onu qeydə almış, hətta bəziləri kiçik miqyaslı arxeoloji kəşfiyyat qazıntıları da aparmışdılar. 1940-cı illərdən başlayaraq, burada ardıcıl arxeoloji tədqiqat işləri görülmüşdür. Bu tədqiqatlar indi də davam etdirilir.
Qəbələ şəhərinin adı antik dövr müəlliflərinin əsərlərində Kabalaka və Xabala kimi qeyd edilmişdir. Bu adlar sonrakı yazılarda Kapalak, Kəvələk, Qabala-Savar və nəhayət Qəbələ şəklində qeyd edilmişdir.
Qəbələ şəhər xarabalığı Azərbaycanın Qəbələ rayonunun Çuxur-Qəbələ kəndindən 1 km şərqdə, Qaraçay (Qəbələçay) ilə Covurluçay (Qalaçay) arasındakı yüksəklikdə yerləşir. 1959-cu ildə çəkilən topoqrafik plana görə, şəhərin xarabalığı 25 hektardır. Vaxtilə süni çəkilmiş bir müdafiə xarakterli xəndək şəhər xarabalığını iki hissəyə ayırır. Yerli əhali xəndəkdən şimal tərəfdəki hissəni "Səlbir", xəndəkdən cənub tərəfdəki hissəni isə "Qala" adlandırır. Hər iki hissə bəzən "Səlbir", "Govurqala", bəzən də şəhərin təkcə "Qala" hissəsi "Govurqala" adlandırılır. 1959-cu ildən Qəbələ şəhər xarabalığından 3–4 km şərqdə, yerli əhali tərəfindən Güllüqoruq və ya Çaqqallı talası adlandırılan yerdə qədim Qəbələnin məbəd yeri və bazar meydanının yerləşdiyi güman edilən üçüncü bir sahəsi, daha sonralar Kamaltəpə və Bayır şəhər hissələri aşkar edilmişdir. Ümumiyyətlə Qəbələ şəhər xarabalığı öz tarixi coğrafiyasına görə hələlik Səlbir, Güllüqoruq (Çaqqallı talası), Kamaltəpə və Bayır şəhər adlı arxeoloji abidələr kompleksindən ibarətdir.
Səlbir
Qəbələnin Səlbir hissəsi, şəhərin e.ə. III-eramzın XII əsrinədək olan dövrünü əhatə etməklə, onun ən mühüm və qədim hissəsini təşkil etmişdir. Səlbirin ümumi sahəsi 12 hektardan bir az artıqdır.
Qala (Govurqala)
Qəbələ şəhər xarabalığını iki hissəyə ayıran xəndəyin cənub tərəfini yerli əhali Qala, yaxud da Govurqala adlandırır. Qəbələnin qala hissəsi təxminən VI əsrdən başlayaraq XVIII əsrin ortalarınadək olan bir dövrü əhatə etməklə, əsasən orta əsr şəhəri olmuşdur. Onun ümumi sahəsi hazırda 13 hektara qədərdir.
Kamaltəpə
Şəhərin Qala hissəsinin cənub darvazası qarşısında yerləşən təbii təpəlik yerli əhali tərəfindən Kamaltəpə adlandırılmışdır. Kamaltəpə sözü şəxs adına bağlıdır. Vaxtilə Kamal adlı bir yerli sakin burada təsərrüfat işləri ilə məşğul olduğu üçün təpə onuun adı ilə adlandırılmışdır.
Güllü qoruq (Çaqqallı talası)
Qəbələ şəhər xarabalığından 3–4 km şərqdə yerləşir. Onun şimal tərəfini indiki Tövlə kəndi ilə qoruq arasındakı meşəlik, cənub tərəfini isə süni torpaq sədd və böyük bir əkin sahəsi, qərb tərəfini Covurluçay, şərq tərəfini Qocalançay sərhədləndirir. Covurluçay Güllüqoruq ilə Qəbələ şəhər xarabalığı arasında təxminən 2 km enində eyni adlı dərədən axır.
Carex vallicola
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Emilia arvensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Karl Espen
Karl Espen — 15 iyul 1982-ci ildə anadan olmuş Norveç müğənnisi.
Karl Espen Norveçi 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində "Silent Storm" mahnısı ilə təmsil edəcək.
Zadeqabad
Zadeqabad — İranda, Mərkəzi ostanında, Komican şəhristanının Mərkəz bəxşinin Vəfs dehestanında kənd. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən kəndin əhalisi 26 ailədə 46 nəfəri kişilər və 38 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 84 nəfərdir. Kəndin əhalisini türklər təşkil edir, türkcə danışırlar və şiə müsəlmandırlar.
Qarxun (Şərur)
Qarxun — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Şərur rayonunun eyniadlı i.ə.v. də kənd. Arpaçayının sahilində düzənlikdədir. Oykonim qədim oğuzlara qoşulmuş karkın tayfasının adı ilə bağlıdır. Bu tayfa haqqında ilk dəfə Rəşidədin məlumat vermişdir(XIII əsr).Əbdülqazi xan (XVI əsr) karkınların Oğuz xanının üçüncü oğlu Yulduz xanın nəvələrindən birinin törəməsi olduğunu qeyd etmişdir. Qaraqalpaqların tayfalarından birinində qarkın adlanması göstərilir. Karkınlar Oğuz tayfalarının tərkibində XI əsrin 30-40 cı illərində Azərbaycanda məskunlaşmış və yerli tayfalarla qarışmışlar. Dağıstan,Ermənistan,Türkmənistan və Özbəkistan ərazisində də eyni adlı kəndlər mövcuddur. Qarxun tayfalarını qarahunlarla da əlaqələndirirlər.
Əhalisi
Əhalisi 2085 nəfərdir.(2009 - cu il)
Malpigiyakimilər
—  aləminin  dəstəsinə aid bitki fəsiləsi.
Cinsləri
[[SS 3 (* Acmanthera
Peru İstiqlal müharibəsi
Peru istiqlal müharibəsi (Guerra de İndependencia de Perú) — Peru vitse kralığı və Yuxarı Peru (indiki Peru, Boliviya və Çili, Argentinanın bir hissəsi) baş verən və İspan ağalığına qarşı Cənubi Amerikada azadlıq müharibəsinin bir hissəsidir.
Azadlığın əldə edilməsi
thumb|300px|Xose Sam Martinin müstəqilliyi elan etməsi
Azadlıq hərəkatında əsas dönüş Peru vitse kralığının ərazisinə cənubdan Xose San Martin (1820-1823), şimaldan isə Simon Bolivarın (1824) yürüşü mühün rol oynamışdır. Xose San Martin 1818-ci ildə And dağlarını keçərək Peruya gəlir və royalistlərin kiçik ordusunu Maypuda məğlub edir. 1820-ildə isə dənizdən Perunun cənubuna istiqamətlənir və Limanı tutur. Bundan sonra 28 iyun 1821-ci ildə Perunun müstəqilliyi elan edilir. Bununla belə müharibə hələ bitmir, şimaldan gələn Simon Bolivarın ordusu Ayakuço döyüşündə qalibiyyətdən sonra müharibə bitir.
Alvin Hovard Gentri
Alvin Hovard Gentri — ABŞ botaniki.
Ona söylə (mahnı)
Mahnı haqqında
“Ona söylə” adlı mahnıda Aygün Kazımova milli və müasir musiqini sintez edib. Həmçinin milli musiqi alətlərinin səsinə rast gəlmək olar. Səsyazmalar Gürcüstanın məşhur "Bravo" studiyasında həyata keçirilib.
Epik növ
Epik növ ( nəql etmək) — müəyyən bir hadisə və ya əhvalatın danışmaq, nəql etmək yolu ilə təsvir olunduğu ədəbi növdür. Ədəbiyyatşünaslıqda "danışmaq", "nəql etmək" əvəzinə əksər hallarda təhkiyə sözü işlənir. Epik əsərlər süjetli olur və onların məzmunu hadisə və ya əhvalatla bağlı olur.
Epik əsərlərdə tiplərin, xarakterlərin ətraflı, hadisələrin geniş və tamamlanmış şəkildə təsviri üçün hər cür imkan vardır. Lakin, bunlar müəyyən - bir və ya bir neçə süjet ətrafında, sistem daxilində, müəllif tərəfindən düşünülmüş quruluşda verilməlidir. Əsərin janr xüsusiyyəti ilə əlaqədar olaraq (roman, povest, hekayə və s.) epik əsərlərin həcmi, onlardakı tiplərin sayı, həyat səhnələrinin geniş və ya yığcam şəkildə verilməsi müəyyən edilir. Bu mənada epik əsərlər şərti olaraq kiçik, orta və böyük kimi üç formaya ayrıla bilər. Kiçik formada insanın həyatından bir epizod, bir moment, orta formada bir dövr, yaxud, mərhələ, böyük formada isə onun tam təfərrüatı ilə verilən həyat yolu təsvir oluna bilər. Həmçinin, epik əsərlərin kiçik formasında çox vaxt bir tip əsas götürüldüyü halda, orta formada bir neçə, böyük formada isə bir çox tiplər və onların silsiləsi, hətta bir neçə nəsil götürülə bilər.
Epik əsərlər şəkli yazılışlarına görə üç formada - nəsr, nəzm və həm nəsr, həm də nəzmlə yazıla bilər. Məsələn, M.S.Ordubadinin romanları nəsrlə, Nizaminin poemaları nəzmlə, Abbasqulu ağa Bakıxanovun "Kitabi-Əsgəriyyə" hekayəsi həm nəsr, həm də nəzmlə yazılmışdır.
Epik növün janrları
Epik növün şifahi xalq ədəbiyyatında əsas janrları mif, nağıl, əfsanə, dastan və lətifədir. Yazılı ədəbiyyatda isə aşağıdakı janrlar vardır:
Hekayə
Hekayə kiçik həcmli süjetli əsərin bir növüdür. Hekayənin əsas xüsusiyyəti insan həyatının konkret bir səhnəsinin və ya müəyyən bir hadisənin yığcam şəkildə təsvir olunmasıdır. Hekayə daha çox nəsrlə olur. Nəzmlə yazılmış hekayələr də vardır. Bu cür hekayə mənzum hekayə adlanır.
Novella
Hekayə janrının gözlənilməz sonluq ilə bitən növüdür. Novella həm də gülməli, yumorlu məzmun daşıyır.
Oçerk
Kiçik həcmli, sujetli əsərlərin bir növü də oçerkdir. Oçerkdə həyatda olmuş konkret hadisə haqqında yığcam şəkildə danışılır. Oçerk daha çox əmək adamlarının qəhrəmanlığı mövzusunda olur və əsasən nəsrlə yazılır.
Povest
Həcmcə hekayədən böyük olan nəsr əsəridir. Povestdə hekayədən fərqli olaraq obrazların sayı çox, hadisələrin təsviri geniş olur. Povestdə hadisələr bir neçə xətlə inkişaf edir. Ədəbiyyatımızda povestin ilk nümunəsi M.F.Axundzadənin "Aldanmış kəvakib" əsəridir.
Roman
Epik növün həcmcə ən böyük janrlarından biri romandır. Bu janrın əsas xüsusiyyəti təsvir olunan hadisələrin genişliyi və əhatəli olmasıdır. Romanda hadisələr çoxşaxəli olur və bir neçə xətlə inkişaf edir. Hadisələrin geniş təsviri ilə bağlı romanda surətlərin sayı da çox olur. Roman əsasən nəsrlə yazılsa da, nəzmlə də olur. Nəzmlə yazılan romana mənzum roman deyilir.
Poema
İri həcmli nəzm əsəri poema adlanır. Poemada, adətən, müəyyən bir hadisə və ya əhvalat təhkiyə üsulu ilə təsvir olunur. Lakin poemada təsvir olunan hadisələrin gedişində lirik lövhələrə də geniş yer verilir. Məsələn, Füzulinin "Leyli və Məcnun" poemasında hadisələr əsas qəhrəmanların həyatı ilə bağlı vahid bir sujet əsasında inkişaf edir. Lakin poemada qəhrəmanların daxili aləminə uyğun lirik şeirlər də verilmişdir. Beləliklə, poemada hadisənin epik təsviri ilə lirik tərənnüm üzvü surətdə birləşir. Hadisələrin epik təsvirinə geniş yer verilən poemalar epik-lirik əsər adlanır. Lirik düşüncələrin üstünlük təşkil etdiyi əsərlərə isə lirik-epik əsər deyilir. Məsələn: Nizaminin "Xosrov və Şirin", Ş.İ.Xətainin "Dəhnamə", M.Fizulinin "Leyli və Məcnun" poemaları epik-lirik, M.F.Axundzadənin "A.S.Puşkinin ölümü haqqında Şərq poeması" şeiri, S.Vurğunun "Bəsti", H.Arifin "Yolda", "Dilqəm", H.Cavidin "Azər" poemaları lirik-epik növə aiddir.
Xatirə
Müəllifin şəxsən şahidi olduğu hadisələri əks etdirən əsərə deyilir. Ədəbiyyatşünaslıqda xatirə ədəbiyyatına memuar da deyilir. Bu janrın əsasında yazıçının gündəlik qeydləri və ya xatırladığı hadisələr dayanır. Xatirədə çox vaxt vahid sujetxətti olmur.
Carex vernacula
(Carex vernacula) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pol Vidal de la Blaş
Pol Vidal de la Blaş - fransalı coğrafiyaçı və politoloqdur. Fransız coğrafiya məktəbinin yaradıcısıdır. Alim fiziki coğrafiya və əhali coğrafiyanı "Fransanın coğrafiyası" araşdırır (1903). "Şərqi Fransada" və s. kitabın, atlasların, dünya xəritəsinin və s. müəllifidir. «Annales de géographie» jurnalının banisidir.
Nəzmiyyə Abbaszadə
Nəzmiyyə Müzəffər qızı Abbaszadə — musiqişünas, ilk azərbaycanlı violençel çalan qadın, professor, Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (2008).
Olqa Kotovska
Olqa Kotovska (5 sentyabr 1983) — Ukraynalı marafonçu. Olqa Kotovska Ukraynanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Nəzmiyyə Abbaszadə
Həyatı
1968 ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasını (indiki Bakı Musiqi Akademiyası; BMA), Həmin ildən konservatoriyanın simli alətlər kafedrasında işə başlamış, 1990 ildən kafedranın müdiri olmuş, 1999 ildən Bakı Musiqi Akademiyasının ifaçılıq fakültəsinin dekanıdır. Qadın simli kvartetinin yaradıcılarından biridir. 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar İncəsənət Xadimi adına layiq görülüb.
Olqa Kotovska
Karyerası
Olqa Kotovska birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınadı və məsafəni 2 saat 34 dəqiqə 57 saniyəyə qət edərək 157 marafonçu sırasında 33-cü yeri tutdu.
Nəzmiyyə Abbaszadə
Həyatı
1973 ildə isə P. İ. Çaykovski ad. Moskva Konservatoriyasının aspiranturasını bitirmişdir. 1968 ildən BMA-nın simli alətlər kafedrasında müəllim, dosent, 1990–99 illərdə isə kafedra müdiri işləmişdir. 1999-cu ildən akademiyanın ifaçılıq fakültəsinin dekanıdır. Qadınlardan ibarət simli kvartetin tərkibində 30 il bir sıra xarici ölkələrdə konsert proqramları ilə çıxış etmişdir. Bir çox dərslik və metodik vəsaitin müəllifidir.
Şamaxı quberniyası
Əhali
1851–ci ildə Rusiyada əhali sayının araşdırılması üçün həyata keçirilmiş IX təftişə əsasən, inzibati cəhətdən Bakı, Şamaxı, Lənkəran, Nuxa və Şuşa qəzalarını əhatə edən Şamaxı quberniyasının əhalisi 319.923 nəfəri kişilər, 283.083 nəfəri qadınlar olmaqla 603.006 nəfər idi. Əhalinin ümumi sayı haqqında məlumatlar imperiyanın Maliyyə Nazirliyinin Zaqafqaziya idarəsi tərəfindən təqdim olunmuşdu. Qəzalar üzrə qadınların ayrıca sayını müəyyən etmək münkün olmamışdır. Kişilərin qəzalar üzrə sayı haqqında məlumatlar isə Tiflisdən həqiqi dövlət məsləhətçisi Aleksey Fyodoroviç Kruzenştern tərəfindən təqdim olunmuşdu.
Əlimurad hamamı
Əlimurad hamamı — Abşeron rayonu Görədil qəsəbəsində, Novxanı-Pirşağı yolundan 600 m cənubda, Görədil kəndinin daxilinə gedən yolun sağ tərəfində yerləşir.
Tikili
Dörd bucaqlı formaya malik hamamın iki hissədən girişi vardır (cənub və şərq). İki hücrədən ibarət olan hamam müvafiq olaraq 2 günbəzə sahibdir. Hər gümbəzdə iki pəncərə vardır. Girişdə yerləşən hücrənin üzərində olan gümbəzdəki pəncərələrdən biri şərq, digəri isə cənub istiqamətdə yerləşdirilmişdir. İkinci gümbəzdəki pəncərələr isə cənub-qərb və cənub-şərq istiqamətdədir. Görünür bu hamamın daxilinə günəş işığının düşməsi və dəniz istiqamətdən əsən xəzri küləyinin gətirdiyi soyuq havanın və ya dəniz qumunun hamamın daxilinə daxil olmaması məqsədini güdür.
Tarixi
Hamamın XIX əsrdə tikilməsi qeyd olunur. Hamam hazırda istifadəsiz və baxımsız vəziyyətdədir. Hamamın adının onu inşa etdirən şəxsin adı ilə bağlı olması ehimal edilir.
Aqqradasion
Aqqradasion proses — donuşluğun artıb genişlənməsi. Havanın orta illik temperaturu −2°C-dən yüksək olmayan ərazilərdə, istiliyin müntəzəm defisiti donmuş qruntun əriməsinə imkan vermədiyindən onun qalınlığı get-gedə artır və nəticədə relyefin spesifik formaları (şişmə təpəcikləri, şaxta çatları və s.) yaranır.
Göbələklər
thumb|Otluqda göbələk Göbələk — mayalar və kiflər kimi mikroorqanizmlər və eləcə də geniş yayılmış papaqlı göbələklər kimi eukariot orqanizmlərin daxil olduğu geniş qrupdur. Göbələklər bitkilər, heyvanlar, bakteriyalar və protistlərdən fərqlənən və ayrıca bir aləm kimi Göbələklər adı altında birləşdirilən orqanizmlərdirlər. Xitindən təşkil olunan hüceyrə divarı göbələkləri bakteriyalar, bitkilər, heyvanlar və protistlərdən fərqləndirən başlıca əlamətdir(Protistlər və bitkilərdə hüceyrə divarı əsasən sellüozadan təşkil olunur). Əksər göbələklər mikotoksinlər adlanan bioaktiv birləşmələr əmələ gətirirlər. Göbələklər əsasən kosmopolitan orqanizmlərdirlər ki, onlara hər yerdə rast gəlmək mümkünür. Göbələkləri öyrənən elm mikologiya adlanır. Göbələklərin 100 000-ə qədər növü var.
Göbələklərin ortaq cəhətləri
thumb|Meşəlikdə göbələk Fərqli mühitlərdə göbələklərin funksiyası müxtəlif olsa da, onları birləşdirən bir çox cəhətlər vardır:
Göbələklərin bir çox növləri ali bitkilərlə simbioz yaradaraq bitkiləri qida maddələri ilə təmin edir.
Azərbaycan torpaqlarında mikroorqanizmələrin miqdarı, tərkibi və yayılması torpaqların zonal xüsusiyyətlərindən, onların qranulometrik tərkibindən, humusluluq və mədənilik dərəcəsindən asılıdır.
Təsnifatı
Göbələklər hər cür mühitdə yaşamağa uyğunlaşmışdır. Göbələklərin böyük bir qismi parazit həyat keçirir. Belə göbələklərdən biri də "Plazmapola — Vitikola"dır. Bu papazit üzüm yarpaqlarının üzərində bozumtul örtük əmələ gətirir və günəşin şüalarının yarpağa nüfüz etməsinə mane olur. Üzüm bitkisində mildium xəstəliyini törədir. Parazitin inkişaf etməsi payıza təsadüf edir. Onu yalnız əhəng suyu ilə məhv etmək olar.
Daha bir növ parazit isə "Qov" göbələyidir. Bu parazit ağacın oduncağı (gövdəsi) üzərində bitir, onun kökləri ağacın daxili özəyinə yönəlir. O, ağacın daxilindəki şirəni soraraq onun qurumasına səbəb olur. Göbələyin alt hissəsində sporangilər yerləşir. O, tumurcuqlanaraq ağacın bütün ətrafını bürüyür və nəticədə ağacın gövdəsinin sınmasına gətirib çıxarır. Bu parazit daha çox "Çılpaqtoxumlu" bitkilərdə yayılır.
Rüstəm Paşa karvansarası
Rüstəm Paşa karvansarası — Ədirnədə XVI əsrə aid karvansara. Osmanlı sultanı I Süleymanın kürəkəni Sədrəzəm Rüstəm Paşanın sifarişi ilə Memar Sinan tərəfindən şəhər mərkəzində inşa olunmuşdur.
Göbələklər
Təsnifatı
Təbiətdə parazit göbələklərdən başqa simbioz həyat sürən göbələklər də var. Belə göbələklər adətən aid olduqları ağacın yanında bitir və onunla "şərikli" həyat keçirir. Məsələn, palıd ağacının yanında palıd ağacı göbələyi, çinar ağacının yanında çınar ağacı göbələyi, şam ağacının yanında yaglı göbələk, küknar ağacının yanında sarı-qırmızı göbələk tozağaci yaninda toazağacı ağcaqovaq yaninda qırmızıbaş göbələyi görmək olar. və s. Bu göbələklər əldə etdikləri mineralları ağaca, ağac isə öz növbəsində göbələyə lazimi üzvi maddəni kök vasitəsilə ötürür.
Rüstəm Paşa karvansarası
Haqqında
Şəhər mərkəzində yerləşən karvansara 1560–1561 tarixlərində inşa edilmişdir. İnşaatında kərpic və kəsmə daşlardan istifadə edilmiş karvansaranın ön cəbhəsində isə 21 dükan və 2 qapı yerləşir.
İkimərtəbəli olan karvansara 2 hissədən ibarətdir. Önündəki meydanı nisbətən böyük olan sol tərəfdəki hissə Memar Sinan tərəfindən inşa olunmuşdur. İki meydan arasındaki keçidlə bir-birinə bağlanan karvansaranın daxilində köşk formasında bir məscidi də olmuş ancaq bu məscid 1877–1878 Osmanlı-Rus müharibəsi əsnasında dağıdılmışdır.