cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aktiv seçki hüququ
Sonradan vətəndaş olma
ABŞ-də prezident və vitse-prezident anadan olandan vətəndaş olan şəxslərdən ola bilər. Digər bütün vəzifələrə gələ bilmək üçün sadəcə ABŞ vətəndaşı olmaq kifayətdir. Yalnız Nümayəndələr Palatasında işləmək üçün ən azı 7 il, Senatda işləmək üçün isə ən azı 9 il vətəndaş olmaq lazımdır.
Funksiya
Fransada 1872-ci ildə qəbul edilmiş qanun ilə orduda xidmət edənlərin səsvermələrdə iştirak etməsi qadağan edilirdi. Bu yalnız 1945-ci ildə ləğv edilmişdir. İrlandiyada polisin milli seçkilərdə iştirak etməsi 1923–1960-cı illər arasında qadağan edilmişdi. Onlar məhəlli seçkilərdə iştirak edə bilərdilər.
1876-cı ildə qəbul edilmiş Texas konstitutsiyasına görə hərbi qulluqçulara seçkilərdə iştirak etmək qadağan edilmişdi. Həmçinin, bəzi prezident respiblikası olan ölkələrdə bir şəxsn həm icraedici hakimiyyətdə, həm də qanunverici hakimiyyətdə iştirak etməsi qadağan edilmişdir. Buna misal olaraq ABŞ konstitutsiyasının birinci maddəsini göstərmək olar.
Tarixi
1840-cı ildə Havay krallığında qəbul edilmiş qərarla bütün yetişkin şəxslərə səsvermə hüququ verilirdi. Lakin 1852-ci ildə qadınlara bu qadağan edildi. 1902-ci ildə Millətlər Birliyində qəbul edilmiş "Commonwealth Franchise Act"a görə Avstraliyada və Yeni Cənubi Uelsdə qadınlara səsvermə hüququ verilirdi. Bu qanun həmçinin qadınlara hökumətdə iştirak etmək hüququ da verirdi və Avstraliya dünyada belə bir şansı yaradan ilk ölkədir. Yeni Zelandiya 1893-cü ildə qadınlara seçki hüququ vermişdi, lakin 1919-cu ilə qədər qadınlara qanunverici orqanda iştirak hüquq verilməmişdi.
Havay krallığı
1840-cı ildə Havayda qəbul edilmiş konstitutsiyaya əsasən həm qadınlara, həm də kişilərə seçki hüququ verirdi. Lakin sonradan ağ irqin nümayəndələrinin təsiri ilə dəyişikliklər edildi:
1893-cü ildə Havay öz müstəqilliyini itirdi və ABŞ-nin tabeliyinə keçdi.
Hindistan
Hindistanda ilk keçirilən 1951–1952-ci il seçkilərindən etibarən bütün kişi və qadın seçicilərə seçki hüququ verilmişdir. Əvvəllər ya. limiti 21 idi, lakin 1989-cu ildə bu limit 18-ə endirilmişdir.
Birləşmiş Krallıq
1265-ci ildə etibarən İngiltərədə yetişkin əhalinin bir neçə faizi parlamentə keçirilən seçkilərdə iştirak etmə imkanına malik idi. Bu dövrdə parlamentə seçkilərin dəqiq vaxtı yox idi. Şotland parlamenti ayrılıqda inkişaf etmişdir. İngiltərə kralı VI Henrinin 1432-ci ildə verdiyi qərarla yalnız 40 şillinq dəyərində mülkə sahib olan şəxslər səsvermələrdə iştirak edə bilərdi.
Seçkilər hər hansısa qanunlar yerinə ənənə ilə tənzimlənirdi. Uzun tarix boyunca seçki sistemi üzərində bəzi dəyişikliklər edilsə də, 1832-ci ilə qədər əsaslı islahatlar aparılmamıdşır. Bir sıra aktlardan sonra, 1918-ci ildə 21 yaşdan yuxarı bütün kişilər və 30 yaşdan yuxarı bəzi qadınlar səsvermə hüququna malik idilər.
ABŞ
ABŞ konstitutsiyasi kimin səs verə biləcəyinə aydınlıq gətirməmişdir və bunu ştatların öhdəsinə buraxmışdır. ABŞ tarixinin əvvəllərində əksər ştatlarda yalnız müəyyən əmlakı olan və müəyyən yetişkinlik yaşına çatan və ağ kişilərin səsvermə imkanı var idi. Bu da ümumi əhalinin 6 faizini əhatə edirdi.
ABŞ Vətəndaş müharibəsindən sonra konstitutsiyaya edilmiş dəyişikliklərdə 5 düzəliş səsvermə hüququ barədə idi.
1965-ci ildə qəbul edilmiş "Seçici Hüquqları Aktı"na qədər irqi əsaslara görə səsvermə hüququnun məhdudlaşdırılmasının tam qarşısını almaq mümkün olmamışdı. 1966-cı ildə Ali Məhkəmə tərəfindən bütün vergi ( əsasında səs vermək konstitutsiyaya zidd elan edildi. Bununla da, qaradərililərlə birlikdə bəzi kasıb ağ dərililər də səsvermə imkanı əldə etdilər.
Əsğər Fərdi
Əsğər Fərdi – şair, yazıçı. İranın "Səhər" telekanalının əməkdaşı ,
Həyatı
Əsğər Fərdi 1963-cü il noyabrın 19-da Təbriz şəhərində dünyaya gəlmişdir. Uşaq ikən Təbrizdə Azərbaycanın böyük şairlərilə taniş olub onlardan ədəbi incəlikər və ədəbiyyat tarixi və klassiklərin əsərlərini öyrənmişdir.
11 yaşında Azərbaycanin milli şairi Mir Mehdi Etimad Natiqi, Abbas Bariz, Yəhya Şeyda, Cavad Azar, Ustad seyid Məhəmməd Hüseyn Şəhriyar və … kimi şairlər və Qulam hüseyn Saidi, Rza Bərahəni, Rəhim Rəyisniya, Qulamhüseyn Fə rnud kimi yazıçılarla yaxından tanış olmuşdur. Yeni üsul tahsil sistemini dəvam etməklə eyni zamanda dini mədrəsədə ərəb ədəbiyyatının müqəddimatı və fiqh elmi təhsilinidə sürdürmüşdür.
O islam əlifbasını və Quran oxumasını anası Hmidə xanım Hicazi dən örənməyə başlayaraq digər müxtəlif elm sahələrində Təbrizdə və Tehranda yaşayan dövrü alimlərdən istifadə etmişdir. Xəttatlıq sənanətini mərhumlar Hacı mirzə Həsən və mirzə Hüseyn Heisinin yanında meşq etmeklə öyrənmişdir. Azərbaycan musiqisinin muğamlarını və guşələrini əli ağa Səlimidən və iran musiqi dəstgahları və guşələrini Ağa Qulamhüseyn Bəycəxani və Hacı Qulamrza Qeytançı dan öyrənmişdir.
Mətnşünaslığı Mirzə Cəfər Sultan ul qurrai dən, Məntiq və Fəlsəfəni Mirzə Böyük ağa ədib ül üləma dan, klassik ərəb ədabiyatını Ustad seyid Həsən Qazi Təbatəbai dən, Qərb fəlsəfəsini Dr. əbdülkərim Suruş dan, Nəhc ül bəlağə – Mövlana Cəlaləddin Ruminin məsnvisini əllamə Şeyx Məhəmməd Tağı Cə`fəri dən, Muasir Iran – Rus – Fransa ədəbiyyat tarixini Yəhya Mirzə Aryənpurdan, Nizami Gəncəvi və Xaqani şirvaninin irsini Cavad ağa Azər dan, Azərbaycan folkloru və klassik ədəbiyyatını Yəhya Şeyda dan, Dilçiliyi (Linqvistika) Dr. Həmid Nıtqi den, muasir Fars dilli publisistikani Şems Aləhməd dən, Piyes və sennari yazmaq üsullarını Qulamhüseyn Saidi dən, Rejissorluğu möhsün Məxmlbaf dan, senedli film montajını Məhərrəm Zeynalzadə dən, Fransız dillinin müqəddimatını – Quran i kərim – Hafiz – Sə`di və badi` Qafiyə – Şeir incəlikləri və bir çox elmi və ədəbi məsələri Ustad Şəheiyar dan öyrenmişdir.
Həmin yeni yetmə yaşlarında siyasi cərəyanlarla irtibata keçib dəfələrlə həbs edilmişdir. Uzun illər ictimai haqlardan məhrum yaşamışdır.
Şair və yazıçı Əsğər Fərdi yüzlərlə ictimai, elmi və ədəbi məqalənin və onlarla kitabın muəllifi olmaqla eyni zamanda Ustad Şəhriyarın yeganə tələbəsi kimi tanınmışdır.
Əsğər Fərdi 1981 ci. ildən etibarən (sonuncu dəfə habsdən buraxıldıqdan bir neçə ay sonar) Təbriz radiosunda Azərbaycan ədabiyyatına dair verilişlərin müəllifi və aparıcısi kimi 10 il müddəti boyunca səmərəli fəaliyyət göstərmiş və bununla da şah dövrünün ana dili üzərinə qoyduğu yasaqlardan yenicə qurtulmuş Iran Azərbaycan xalqının təmiz ana dili və ədəbiyyatı ilə tanış olmasında unudulmaz rol ifa etmişdir.
Professor Ə.Fərdi 1988-ci ildə Iran dövlətinin rəhbər şəxsləri və dövlət rəsmiləri ilə uzun müzakirələri və səyləri nəticəsində Təbriz universitetinin dil və ədabiyyat fakultəsində ilk olaraq rəsmən və dövlət qərarı ilə Azərbaycan dili və ədabiyyatı şöbsinin açılışına nail olmuş və bir il müddətincə bu kafedrada tək başına tədrislə məşgul olub, dil və ədəbiyyatımıza həvəskar və marağlı olan geniş tələbə kütləsi yaratdıqdan sonra universitetin siyasi şöbəsi tərəfindən işdən uzaqlaşdırılmışdır.
Ə.Fərdi 1991.ci ildə A.E.A. nəzdində filologia elmləri bölümündə dokora dissertasiasını müdafiə etmiş və Moskovada S.S.S.R E.A. ndan doktora diplomasını almağa nail olmuşdur. O Ustadı Şəhriyarın vəfatından sonra qeyri ixtiyari olaraq Tabrizi tərk edib Tehrana köçmüş, orada radio Televiziya təşkilatının nəzdində fəaliyyət göstərən Səhər kanalında Azəri TV.ni təsis etmiş və eyni zamanda Iran Islam respublikasının xarici işlər nazirliyində post sovet məkanı üzrə nazir müşaviri işləmişdir.
Rejissor Ə.Fərdi 1993.cü ildən başlayaraq 3 il boyunca "17 Qafqaz şəhəri" adlı və 39 bölümlü sənədli filmin çəkilişilə məşqul olub. "17 Qafqaz şəhəri" filmində XIX yüzillikdə Rusiya ilə müharibədə İranın guya itirdiyi şəhərlərdən − Bakıdan, Gəncədən, Şamaxıdan, İrəvandan, Naxçıvandan… söhbət gedir.
Ə.Fərdi 1996-cı ildə isə bütün Xəzəryanı ölkələrin tanıdılması məqsədilə 41 bölümdə "Xəzər Səfərnaməsi" adlı sənədli filmin yaradılması uğrunda ömrünün 3 ilini vəqf etmişdir.
Şair Ə.Fərdi dən 20 dən artıq səsli şeir albomu (cd və kaset) nəşr edilmişdir.
Əsğər Fərdi 5 avqust 2018-ci il tarixində ürək tutması nəticəsində dünyasını dəyişib.
Kamal Ələkbərov
Kamal Camal oğlu Ələkbərov (20 mart 1928, Füzuli, Azərbaycan SSR, SSRİ – 21 may 2009, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanlı rəssam, heykəltaraş, Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı (1982), Azərbaycan Respublikasının xalq rəssamı (2002).
Həyatı və yaradıcılığı
Kamal Ələkbərov 1928-ci il martın 20-də Azərbaycan SSR Füzuli şəhərində anadan olmuşdur. Ələkbərov ailəsi yoxsulluqda yaşayırdı.Ən nüfuzlu universitetin ən məşhur ustalarından öyrəndmək üçün gecələr Kamal vaqonları boşaltmaqla çörək pulu qazanırdı. 1948-ci ildə Ələkbərov Azərbaycan Rəssamlıq Məktəbini bitirmişdir. Burada Ələkbərova SSRİ xalq rəssamı Pinxos Sabsay dərs deyirdi. 1948-ci ildən 1954-cü ilə qədər Vasili Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunda təhsil almışdır.
1953-cü ildən Kamal Ələkbərov sərgilərdə iştirak edirdi. Onun yaratdığı heykəltaraşlıq portretləri arasında "Neftçi" (gips, 1954), XII əsrin memarı Əcəmi Naxçıvani portreti (gips, 1955, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi; mərmər, 1958-59), "Qız" (mərmər, 1956, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi) "Partizan M. Seyidov" (bürünc, 1960), "Xanım" (ağac, 1961), "Balıqçılıq mahnı" (gips, 1962) və s. Həmçinin Ələkbərovun yaratdığı heykəltaraşlıq portretləri arasında Füzuli şəhərində Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Bəsti Bağırovaya, Şamama Həsənovaya həsr olunmuş abidələr, Mərəzə şəhərində XX əsrin görkəmli maarifçi Aleksey Çernyayevskiya, Cəfər Cabbarlıya, yazıçı İlyas Əfəndiyeva, Azərbaycan Respublikasının Xalq Artistlərina Mirzəağa Əliyev, İsmayıl Dağıstanlı, Arif Məlikov və xalq rəssami Lətif Kərimova həsr olunmuş abidələri yaradıb.
Kamal Ələkbərov monumental heykəllərin də müəllifidir. Monumental heykəllərin biri 1976-cı ildə Azərbaycan memarı Əcəmi Naxçıvaninin 850 illiyi ilə münasibətilə düzəltdiyi heykəldi. Müəllif 1976-cı ildə o zamankı «Ədəbiyyat və incəsənət» qəzetinə müsahibəsində öz qəhrəmanı ilə bağlı fikirlərini belə bölüşmüşdü:
Yasamal rayonun parkın ərazisində Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri Qəzənfər Musabəyova, quraşdırılmış abidəsi, Kamal Ələkbərovun əsəridir. 2008-ci ildə abidə söküldü və onun yerinə parkın əsaslı yenidənqurmadan sonra dövlət bayraqları qoyuldu.
Prezident İlham Əliyevin 23 dekabr 2004-cü il tarixli fərmanına əsasən, Kamal Ələkbərov fərdi prezident təqaüdçüsü oldu.
2009-cu il mayın 21-də 81 yaşında vəfat etmişdir.
Emil Balayev
Emil Nazim oğlu Balayev — Azərbaycan Premyer Liqasında çıxış edən "Neftçi" və Azərbaycan milli futbol komandasında çıxış edən peşəkar qapıçı.
Klub karyerası
Gənc oyunçu kimi Balayev Neftçinin gənclər klubunun üzvü olub, 2011-ci ildən Neftçidə çıxış edib. Balayev 2012-ci ilin sentyabrında Sumqayıt FK-ya qarşı Azərbaycan Premyer Liqası qarşılaşmasında Neftçi klubunda debüt etdi. 2013-cü ildə Balayev mövsümü icarə əsasında Araz-Naxçıvanda keçirib.
Balayev 2014-cü ilin yanvar ayında Neftçi FK -dan Bundesliqanın Ayntraxt Frankfurt FK-a klubuna tranfer olundu, ancaq o, Ayntraxt Frankfurtda heç bir oyun keçirmədi. 2019-cu ilin yanvarında Balayev Səbaildən Qazaxıstanın "Tobol" klubuna keçdi. 9 il mart 2019-da Qazaxıstan Premyer Liqasında Tobol üçün peşəkar debütünü, 3:0 hesabı ilə başa vuran "İrtış Pavlodar" klubuna qarşı ev matçında başlamışdır. 2020-2022-ci illərdə Emil Balayevin klubu "Qarabağ" olub. 2022-ci ilin fevral ayında tərəflər müqaviləyə qarşılıqlı razılaşma əsasında xitam veriblər və Emil Balayevin "Turan"a (Qazaxıstan) keçidi rəsmiləşib. Lakin imzalanan müqavilənin detalları açıqlanmayıb.
Moğul (Salmas)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 622 nəfər yaşayır (119 ailə).
Buzqıran
thumb|right|250px|Rusiyaya məxsus atom buzqıran gəmisi - [[Yamal (buzqıran)|Yamal.]] thumb|right|250px|Tarixin ilk buzqıran gəmisi hesab olunan Paylot buxar gəmisinin şərəfinə hazırlanmış poçt markası. Buzqıran, Buzqıran gəmi — buz bağlayan sularda gəmilərə yol açan, onları buzdan çıxaran, həmçinin naviqasiya rejimini saxlayan və onun müddətini uzadan gəmi. İlk buzqıran gəmi Rusiyanın 60 a.q. gücündə olan Paylot buxar gəmisi olmuşdur. Həmin gəmi 1864-cü ildə istismara verilib.
Növləri
Buzqıran gəminin çay, göl, dəniz və okeanların buz örtüyünü parçalayaraq, başqa gəmilərin üzməsinə imkan yaradan, onlara lazımi köməklik göstərən yardımçı gəmi və donmuş sularda sərbəst üzə bilən növləri var.
Buzqıran gəmilərin əsasən aşağdakı növlərindən istifadə olunur.
Çay buzqıran gəmiləri yaz-payız aylarında göllərin, çay portlarının, gəmi təmiri müəssisələrinin akvatoriyalarında istifadə edilir. Dəniz buzqıran gəmiləri dənizlərin, dəniz portlarının buz bağlamış akvatoriyalarının gəmiçiliyə yararlı vəziyyətdə saxlanması və Arktika naviqasiyası üçündür. Buzqıran gəminin gövdəsi adi gəmilərə nisbətən daha möhkəm, burun hissəsi isə sivri olur. Buzqıran gəmi burun hissəsi ilə buzun kənarı üzərinə çıxaraq ağırlıq qüvvəsi ilə onu parçalayır.
Gəminin buzdankeçmə qabiliyyətini yüksəltmək üçün buzqıran gəmilər ballast və different sistemləri ilə, onun buzqıran burun hissəsi bir neçə avar vinti ilə təchiz olunur. Ən güclü buzqıran gəmilər nüvə enerji-güc qurğusu ilə işləyir. Bunlara misal olaraq atom gəmilərini göstərmək olar. Müasir atom buzqıran gəmiləri şimal dənizlərində və Arktika bölgələrində olduqca mürəkkəb buz örtüyü şəraitində naviqasiya müddətini ildə 200–210 günə çatdırmağa imkan verir.
Belarus–Özbəkistan münasibətləri
Özbəkistan–Belarus münasibətləri — Belarus Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 21 yanvar 1993-cü ildə qurulmiuşdur. Belarusun Daşkənddəki səfirliyi 1994-cü ilin fevralında açılmışdır. Özbəkistanın Minskdəki səfirliyi 2018-ci ilin mart ayında açılmışdır. Hər iki ölkə keşmiş SSRİ adlı ittifaqa daxil olan müttəqif respublikalar olmuşlar.
Dövlət ziyarətləri
Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko Özbəkistana ilk rəsmi səfərini 1994-cü ilin dekabrında edir və bu müddət ərzində Dostluq və Əməkdaşlı haqqında Bəyannamə imzalanır. Növbəti rəsmi səfər 12-14 sentyabr 2018-ci il tarixlərində baş tutur, bu müddət ərzində yeni bir "Amkodor-Aqrotexmaş" birgə müəssisəsi açılır. 16 ikitərəfli sənəd imzalanır və 19 sentyabr tarixinədək fəaliyyət göstərmiş Uzexpocentre-də "Made in Belarus" yarmarkası açılır. Belarus Prezidenti Şavkat Mirziyayevin Tyan-Şanın ətəklərində yerləşən "Kaynarsay" şəxsi iqamətgahını ziyarət edən dövlət başçılarından birincisi olur.
Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimov 2014-cü ilin oktyabrında Minskə səfər edir. Xələfi Şavkat Mirziyayev də 31 iyul-1 avqust 2019-cu il tarixləri arasında Minskdə rəsmi səfərdə olur.
Hərbi əməkdaşlıq
28 mart 2018-ci il tarixində Özbəkistan Silahlı Qüvvələri Akademiyası və Özbəkistan Milli Qvardiyasının Hərbi-Texniki İnstitutu Belarus Respublikasının Hərbi Akademiyası ilə əməkdaşlıq haqqında bir memorandum imzalamışdır. Belarus ilə Özbəkistanın müdafiə nazirləri arasındakı danışıqların ardından hərbi sahədə əməkdaşlıq haqqında Sazişi imzalanır.
2018-ci ilin sentyabr ayında Özbəkistan Müdafiə Nazirliyinin xüsusi təyinatlıları, Marina Qorkada yerləşən poliqonda Rusiya və Özbəkistan komandaları ilə yarışmaq üçün Belarus yola düşür.
İqtisadi əməkdaşlıq
Belarusun Daşkənddəki səfirliyindən verilən məlumata görə, 2020-ci ilin yanvar-noyabr aylarında Belarus və Özbəkistan arasınmda xarici ticarət dövriyyəsi 225 milyon ABŞ dolları təşkil edib ki, bu da keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,4 % çoxdur. Belarusun Özbəkistana ixracatı 187,1 milyon dollar, Özbəkistanın Belarusa ixracatı 37,9 milyon dollar təşkil edib. Belarus ixracatının tərkibinə maşınqayırma məhsulları, əczaçılıq məhsulları üstünlük təşkil edir. Özbəkistandan əsasən qida və yüngül sənaye məhsulları idxal olunmuşdur.
İsraildə idman
alt=Israeli rowing in the international arena. Photo by Detlev Seyb|thumb|İsraillilər beynəlxalq arenada avarçəkmə ilə məşğuldur.Şəkil Detlev Seyb tərəfindən çəkilib thumb|200px|[[Şaxar Peer, İsrail tennis çempionatının qalibi, 2008]] thumb|Daniel Avarçəkmə Mərkəzində Cavanların avarçəkməsi.Şəkil Nir Keidar tərəfindən çəkilib
Bakir Haşımov
Bakir Musa oğlu Haşımov — XX əsr Azərbaycan xanəndəsi.
Həyatı
Qarabağ xanəndəlik ənənələrinin davamçısı olan Bakir Haşımov Uşaq vaxtlarından musiqiyə böyük həvəs göstərmiş, ustad xanəndələrdən eşitdiyi muğamları və təsnifləri böyük şövqlə el şənliklərində ifa etmişdi. 1950-ci illərdə Bakıda ADMM-də professional musiqi təhsili almışdır. Seyid Şuşinskinin sinfində bütün muğam dəstgahlarını öyrənmişdir.
Yaradıcılığı
Bakir Haşımov yumşaq tembrli səsə malik idi, onun ifasında lirik xarakterli muğamlar xüsusi bir məlahətlə səslənir və sevilirdi. Həmin illərdə B. Haşımovun ifaçılığı bəstəkarlardan Fikrət Əmirovun və Niyazinin diqqətini cəlb etmiş və onu Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrına solist dəvət etmişlər. B. Haşımovun yaradıcılığının əsas hissəsi bu teatrla bağlı olmuşdur. O, səhnədə Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasında Məcnun, İbn Səlam, "Əsli və Kərəm" operasında Kərəm surətlərini böyük məharətlə ifa etmiş və xalqın yaddaşına həkk olunmuşdur.
Aslanova
Aslanova — Azərbaycan soyadı.
Momo Babunqu
Momo Babunqu (12 aprel 1983) — Konqo DR-nı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Aktivasiyalı analiz
Aktivasiyalı analiz (radioaktivasiyalı analiz) — maddənin element və izotop tərkibinin nüvə-fiziki təyini üsülu; analiz edilən nümunədə təyin edilən elementin izotoplarının nüvə hissəcikləri və ya yüksək enerjili γ-şüalanma ilə nüvə reaksiyası (aktivasiya) nəticəsində əmələ gələn radionuklidlərin aktivliyinin ölçülməsinə əsaslanır. Aktivasiyalı analizi 1936-cı ildə G.Xeveşi və X.Levi təklif etmişlər. Alınan radionuklidlərin təsnifatlaşdırılması şüalanmanın tipinə, onun enerjisinə, intensivliyinə, radionuklidlərin yarımparçalanma dövrünə görə aparılır. Bunun üçün adətən qamma-spektro metrlər və yüksək ötürücülü yarımkeçirici detektorlar, nadir hallarda ssintilyasiyalı detektorlar istifadə edilir. Miqdari analiz alınan radionuklidin aktivliyinin qatılığın geniş diapazonunda təyin olunan elementin miqdarına nisbətinə əsaslanır. Qatılığın müqayisəli (nümunələr istifadə edilməklə) və etalonsuz nisbi hesablanma üsulu tətbiq edilir. Radioaktiv şüalanmanın yüksək nüfuzetmə qabiliyyəti nümunənin dağılmadan analiz edilməsinə imkan verir. Aktivasiyalı Analizin ən geniş yayılmış variantı neytron-aktivasiyalı analizdir (NAA). Aktivasiya üçün nüvə reaktorunun istilik və epiistilik neytronları və ya neytronların (məsələn, Cf252) radio izotoplu mənbəyi, həmçinin neytron generatorlarının sürətli neytronları istifadə edilir. Reaktorlu neytron-aktivasiyalı analiz analitik kimyanın inkişafında böyük rol oynamışdır; ondan istifadə etməklə elektronika üçün yüksək təmiz materialların, atom energetikası uçün isə xüsusi konstruksiyalı materialların alınmasının texnologiyası işlənib hazırlanmışdır. Bir sıra maddələrin (Ay qruntları, meteoritlər və s.) element tərkibi tədqiq edilmişdir. Neytron-aktivasiyalı analiz sürətli neytronlarla oksigeni (tapılma həddi – 10–5%-ə qədər) və digər elementləri (10–3–10–5%) effektiv təyin edir. Zəhərləyici və partlayıcı maddələri aşkar etmək üçün neytron-aktivasiyalı analizin məsafəli variantı işlənib hazırlanmışdır. Yüklənmiş hissəciklərin aktivasiyalı analizində yüksək enerjili protonlar, deytronlar, α -hissəciklər və s. tətbiq edilir. Qamma-aktivasiyalı analizdə nümunə elektron sürətləndiricisinin ləngidilmiş γ- şüalanması ilə aktivləşdirilir. Bir neçə qrama qədər nümunə kütləsində mikroqarışıqların ümumi tərkibi təyin edilir. Üsul yüngül elementlərin (10–8 q/q), orta və ağır elementlərin (10–7 q/q-a qədər) yüksək həssaslı təyini üçün effektivdir. Sənayedə analitik avtomatlaşdırılmış γ- aktivasiyalı komplekslər (qızılçıxarma sahələri üçün) işlənib hazırlanmışdır. Aktivasiyalı analiz çox təmiz və xüsusi materiallarda, geoloji nümunələrdə, ətraf mühit  obyektlərində, həmçinin tibdə, kriminalistikada, arxeologiyada, biologiyada və s. mikroqarışıq tərkiblərə nəzarət üçün tətbiq edilir.
Kəlləbəst
Kəlləbəst — İranın Mazandaran ostanının Babolsər şəhristanının Rudbəst bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 3,543 nəfər və 965 ailədən ibarət idi.
2015 Ermənistan etirazları
2015 Ermənistan etirazları — 17 iyun 2015-ci ildə Ermənistanda başlayan etirazlardır. Etirazların əsas səbəbi elektrik tarifinin artımıdır.
Haqqında
Etirazçılar hökumətdən avqustun 1-dən evlərə verilən elektrik enerjisi qiymətlərinin 17-22 faiz artırılması qərarını dəyişməyi tələb etdilər. Ermənistanın elektrik şəbəkəsinin sahibi Rusiya şirkətidir. Şirkət deyir ki, qiymətlərin qalxması zəruridir, çünki Ermənistan milli valyutası olan dramın dəyəri aşağı düşüb. Şəhər meydanlarına toplaşan yerli əhali Rusiyanın Ermənistan ərazisində olan çoxsaylı sülhməramlı bazalarını "işğal" adlandırıblar. Ermənilər həmçinin Rusiyanın atom stansiyası, dəmir yolları, bir neçə elektrik stansiyası və digər strateji mühüm obyektlərə nəzarət etməsinin də "işğal" olduğunu hesab edirlər. Küçələrə çıxan insanlar əllərində "Biz erməniyik, öz ölkəmizin sahibi!" şüarının yazıldığı plakatlar tutublar.
Xarici keçidlər
Armenians resume energy price protests, defying police
Dərgəzin şəhristanı
Dərgəzin şəhristanı (farsca: شهرستان درگزین) — İran İslam Respublikasının Həmədan ostanının şəhristanlarından biridir.
Mərkəzi Qürvə Dərcəzin (Qürvə) şəhəridir.
Əhalisi
2016-cı ilin siyahıya alınmasına görə, Dərgəzin şəhristanının əhalisi toplam 36,999 nəfərdən ibarətdir.
Milli tərkibi
Əhalisi bütünlükdə Azərbaycan türklərindən ibarətdir və Azərbaycan türkcəsində danışırlar.
Rövşən bəy Əfəndizadə
Rövşən bəy Əfəndizadə və ya Rövşən bəy Əfəndiyev — Azərbaycan ictimai və maarif xadimi, müəllim. Hacıbəyli qardaşlarının opera-operetta artistləri dəstəsinin mübaşiri (icraçı direktoru).
Həyatı
Rövşən bəyin babası Məhəmməd əfəndi zəmanəsinin məşhur ruhanilərindən olub. Şəkidəki "Məhəmməd əfəndi piri" adlı ziyarətgah onun məzarı olan yerdir. Məhəmməd əfəndinin oğlu Mustafa əfəndinin ziyarətgahı isə Yuxarıbaşın birinci rayonundakı came məscidindədir. Mustafa əfəndinin 12 oğlunun, 2 qızının olduğu söylənilir.
Mir Rövşən bəy Mustafa oğlu Əfəndizadə 31 dekabr 1884-cü ildə (indiki təqvimlə 12 yanvar 1885-ci ildə) Şəki şəhərində doğulub. İlk təhsilə Şəki ibtidai "müsəlmani-rusi məktəbdə" (bunu daha çox "rus-tatar məktəbi" adlandırırlar) başlayıb, 1896-da Şəki rüşdiyyəsinə girib (rüşdiyyə progimnaziya tipli məktəbdi). Həmin məktəbi əla qiymətlərlə bitirdikdən sonra 1901-də Bakı Sənaye Məktəbinə daxil olaraq burada iki il oxuyub.
Rövşən bəy 1904-də Şəki ibtidai məktəbində müəllimliyə başlayıb. Burada o həm müəllim, həm də nazir (baxıcı) işləyib. 1905-də Rusiyada inqilab baş verərkən imperiyanın hər yerində, o sıradan Azərbaycanda da ictimai mühit hədsiz gərginləşmiş, burada milli münaqişələr güclənmişdi. Bu zaman özəlliklə milli düşüncəli gənc aydınlar ortaya atılaraq sinələrini qabağa verirdilər. Onlardan biri də Rövşən bəy idi. O, milli və ictimai işlərə ciddi qarışdığından Gəncə əsgəri valisi (qeneral-qubernatoru) onun Qafqazdan sürgün edilməsi haqqında əmr verir. "Övraqi-nəfisə"nin yazdığına görə, şeyxülislam Pişnamazzadə (1853–1938) və Ələkbər bəy Rəfibəyov (1839–1919) kimi o çağın ən hörmətli kişiləri bu qərarın ləğvinə çalışaraq onun sürgündən qurtulmasına nail olublar. Sürgün əmri ləğv olunsa da Rövşən bəyin daha Şəkidə yaşamasına icazə verilməyib. Bu üzdən o, bir il də Qazax mahalında müəllimlik edib.
1906-cı ildən Şəkidəki üsuli-cədid məktəbi təzədən camaatın idarəsinə keçmişdir. Mir Rövşən bəy yenidən rus dili müəllimi işləmişdir. Giləhli məhəlləsinin adlı ziyalısı Məhəmmədəli Xəlifəzadənin "Tazə həyat" qəzetinə yazdıqlarından :
1908-dən Tiflis şəhərində müəllim işləməyə başlayıb. Müəllim Rövşən bəy Əfəndizadə burada da yenə milli işlərdə önə çıxıb – xeyriyyə işlərində, dram cəmiyyətlərində və başqa məsələlərdə fəallıq göstərib. 1911-ci ildə Cəlil Məmmədquluzadə və Cahangir bəy Qayıbovun təşəbbüsləri ilə yaradılmış "Tiflis dram cəmiyyəti"nin qanunnaməsində cəmiyyətin 8 nəfər idarə heyətində (Nadir bəy Qayıbov, Eynəli bəy Sultanov, Yusif bəy Tahirov, Mir Rövşən bəy Əfəndizadə və Əlimirzə bəy Nərimanov) Rövşən bəy Əfəndizadə də var idi.
1915-ci ildə Əlimərdan bəy Topçubaşov və Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ilə birgə gürcü şairi Akaki Seretelinin dəfnində iştirak etmiş və nitq söyləmişdir. "Teatri da tsxovreba" jurnalı onun şəklini dərc etmiş və bu haqda yazmışdır :
Birinci Dünya müharibəsinin acı nəticələrindən biri olaraq Tiflisə gətirilən Türkiyə hərbi əsirlərinin, əsir zabitlərinin buradakı yaşamının asanlaşdırılması, yüngülləşdirilməsi üçün R. Əfəndizadə hədsiz çalışıb. Qızğın türk millətçisi və yurdsevəri olan bu kişi dərbədər düşmüş türk balalarını xristian evlərindən bir yerə toplamaq üçün Tiflisdə yaradılan Darüleytamın (Yetimlər evinin) təsisində də yaxından iştirak edib. Bu ağır dönəmdə "qaçqınlar baş vəkili" Xosrov paşa Sultanovun (1879–1941) təklifi ilə bütün cəbhələri: Qarakilsə və Qarsdan tutmuş İrəvan və Gümrüyə qədər şəhərləri, qəsəbələri, kəndləri, qışlaları və xristian evlərini dönüb-dolaşaraq tapdığı yetimləri min məşəqqətlə toplayaraq Tiflisə gətirib.
Rusiyada 1917-ci il Fevral burjua inqilabından sonra Rövşən bəy Tiflis Müsəlman Milli Komitəsi İcraiyyə Komitəsinin, Qafqaz Hərbi Şurasının üzvü olub. 5 iyul 1917-ci ildə Azərbaycan heyətinin tərkibində "Xirqeyi-səadət mərasimi"ndə iştirak üçün İstanbulda Ulduz sarayında Osmanlı sultanı V Məhməd Rəşadın qəbulunda olmuş və nümayəndə heyəti adından çıxış edərək demişdir :
Türkiyənin "Tanin" qəzetinin yazdığına görə (1917-ci il, № 3429), "tərəfi-əşrəf xilafətpənahidən (yəni sultandan) belə bir cavab alınıb: "Siz də, biz də həmdiniz, həmirqiz, bu günlərə nailiyyətimizdən dolayı sizi də, bizi də bəxtiyar ədd elər və hamımızı təbrik edirəm. Görüşdüyümüzə məhfuz oldum".
thumb|297x297px|Rövşən bəy Əfəndizadə (yerdə sağdan 2-ci) Hacıbəyov qardaşlarının teatr truppasında. Bakı, 1918–1919-cu illər Rövşən bəy Əfəndizadə Türkiyədən qayıtdıqdan sonra Tiflisdəki məmuriyyətini tərk edib və Azərbaycanın paytaxtı Bakıda ibtidada müəllimliyə girmiş, sonra isə Hacıbəyli qardaşları müdiriyyətinə mübaşir (icraçı direktor) təyin edilməklə "türk səhnəsinə xidmət etməkdədir".
Sonrakı həyat fəaliyyəti haqqında heç bir məlumat yoxdur. Qardaşı oğlu Mustafanın dediyinə görə, əmisi Mir Rövşən sonralar Bakıya köçmüş, rus dili müəllimi işləmiş, nəhayət, bədnam repressiyanın qurbanı olmuşdur.
Suribaçi dağı
Suribaçi — Yaponiyanın Tokio prefekturası, Bonin adalarına daxil olan İoşima adasında yerləşən, hündürlüyü  169 metr olan sönmüş vulkan.
1945-ci ildə İoşima döyüşü zamanı zirvə yaponların əsas istinadgahlarından olmuşdur. Zirvəyə sancılan ABŞ bayrağı fotosunu Co Pozental zirvənin fəth olunması zamanı çəkmişdir.
Yuxarı Çobanlı (Salmas)
Yuxarı Çobanlı - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Salmas şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 170 nəfər yaşayır (41 ailə).
Kuhixeyl
Kuhixeyl — İranın Mazandaran ostanının Cuybar şəhristanının Gilxoran bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 1,939 nəfər və 499 ailədən ibarət idi.
Franşiza
Franşiza bunlara istinad edə bilər;
Kseniya Kovalenko (futbolçu)
Kseniya Kovalenko (rus: Ксения Алексеевна Коваленко, ) — Rusiyalı qadın futbolçu. Mövqeyi yarımüdafiəçidir. Moskvanın "MOİK" klubunun qadın komandasının və qadınlardan ibarət Rusiya milli komandasının üzvudur.
Karyerası
2017-ci ildə "MOİK" futbol klubunun qadın komandasına keçir.
NGC 3620
NGC 3620, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Buqələmun bürcü istiqamətində yerləşir. SBab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Doan Kiyen Kuoc
Doan Kiyen Kuoc (24 mart 1979) — Vyetnamı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Doan Kiyen Kuoc Vyetnamı 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu pillənin sahibi olub.
Daha sonra Doan Kiyen Kuoc Vyetnamı 2008-ci ildə Pekin şəhərində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 33-cü pillənin sahibi olub.
Aşağı Çobanlı (Salmas)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 159 nəfər yaşayır (35 ailə).
Artur Evans
Sir Artur Con Evans ― ingilis arxeoloq. Krit adasında Minoy sivilizasiyasına məxsus olan Knos sarayını taparaq məşhur olmuşdur.
Eberqin binası (Rostov-na-Donu)
Eberqin binası — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən bina. Bina Rostov vilayəti, Rostov-na-Donu şəhəri, Serafimoviç küçəsi, ev 76 ünvanında yerləşir. Binada konstruktivizm stilinə sahibdir. Bina 1934-cü ildə inşa edilmişdir. Regional əhəmiyyətli mədəni irsi siyahısına daxil edilmişdir.
Tarixi
Rostov-na-Danu ərazisində məşhur rostovlu arxitektor Lev Leonidoviç Eberqin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. O, Rostov-na-Donu şəhərində bir çox tarixi binaların layihə müəllimidir. 1932-ci ildən Rostov-na-Donuda yaşayan arxitektor. Teatralnı meydanında yerləşın M. Qorki adına Rostov Akademik teatrının tikintisinə öz töhfəsini vermişdir. Onun layihəsi əsasında «Rostov» mehmanxanası, «Rusiya» kinoteatrı, "Zolotoy Kolos" yaşayış binası və s. binalar inşa edilmişdir. O, həmdə yaşadığı binanıda özü layihələndirmişdir. Rostov-na-Donu şəhəri, Serafimoviç küçəsi, ev 76 ünvanında yerləşən binada 1934-1954-ci illərdə yaşamış və fəaliyyət göstərmişdir.
Bina 1934-cü ildə konstruktivizm stilində inşa edilmişdir. Binada 6 mənzil sahibi vardı. Binanın birinci mərtəbəsində mənzil № 1 ünvanında saatsaz V. V. Mixalov yaşayırdı. Onun emalatxanası müharibəyə qədər fəaliyyət göstərmişdir. Müharibə bitdikdən sonra saatsaz emalatxanası 1990-cı illərə qədər fəaliyyət sürmüşdür. Sonradan bu saatsaz emalatxanası kafe olmuşdur. № 2 isə mühəndis А. İ. Lvov yaşamışdır.
Binanın ikinci mərtəbəsində, mənzil № 3-də Lev Leonidoviç Eberq, mənzil №4 ünvanında isə uşaq həkimi Q. M. Mereynes öz ailəsi ilə birlikdə yaşayırdı. Binanən üçüncü mərtəbəsində mənzil № 5-də mühəndis-inşaatçı Q. F. Perkunun ailəsi yaşayırdı. 1922-ci ildə Eberqlə birlikdə «Perkun və Eberq» tikinti şirkətlərini qurmuşdular. Şirkət bir neçə il fəaliyyət göstərmişdir.
Arxitekturası
Eberqin binası şəhərin tarixi hissəsində yerləşir. Bina üç mərtəbədən ibarətdir. Kərpiçdən inşa edilmişdir. 2 və 3 mərtəbələrdə eyvanlar vardır. Binanın fasadı qara suvaqla üzlənmişdir. Bina zirzəmiyə sahibdir. Mənzil sahibləri burada kömür və odun saxlayırdılar. Mənzillərdə iri sobalar vardı. Hər mərtəbədə iki mənzil vardı. Hazırda bina öz ilkin görüşünü itirmişdir.
Azərbaycan kinosu
Azərbaycan kinematoqrafiyası — Azərbaycanda istehsal olunan filmlərdən ibarətdir. Yarandığı gündən insanların dünyagörüşünü formalaşdıran, hər bir xalqın tarixini, milli adət-ənənəsini yaşadan, həyatın bütün sahələrinə nüfuz edən kino sənəti bəşəriyyətin ən böyük kəşfidir. Kino yeganə sənət növüdür ki, özündə mədəniyyətin bir neçə sahəsini birləşdirir. Kinonun bir üstünlüyü də əyaniliyindədir, inandırma gücünə və təsirə malik olmasındadır.
Trevor Brovn
Trevor Brovn — Avstraliyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Azərbaycan kinosu
Səssiz dövr
Azərbaycan kinematoqrafının tarixi 1898-ci il avqustun 2-dən başlayır. İlk filmlər fotoqraf və nasir Aleksandr Mişon tərəfindən çəkilmiş xronika süjetləri ("Bibiheybətdə neft fontanı yanğını", "Balaxanıda neft fontanı", "Şəhər bağında xalq gəzintisi", "Qafqaz rəqsi" və s.) və "İlişdin" bədii kinosüjetdən ibarət idi.
Trevor Brovn
Karyerası
Trevor Brovn Avstraliyanı 2004-cü ildə Afina şəhərində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 49-cu, cüt turnirdə isə 25-ci pillənin sahibi olub.
Azərbaycan kinosu
Səssiz dövr
left|thumb|[[Aleksandr Mişon tərəfindən çəkilən "Bibiheybətdə neft fontanı yanğını" filmindən kadr]]
1915-ci ildə Qafqazda Pirone qardaşlarının açdığı səhmdar cəmiyyətləri (ticarət evləri) tərəfindən Bakı, Tiflis, İrəvan şəhərlərində prokat kontorları yaradılmışdır. 1915-ci ildə adı çəkilən cəmiyyət neft sənayeçilərinin pulu ilə İbrahim bəy Musabəyovun "Neft və milyonlar səltənətində" romanı əsasında eyni adlı ilk Azərbaycan bədii filminin çəkilişinə başladı. Filmi çəkmək ücün Sankt-Peterburqdan rejissor Boris Svetlov dəvət olunmuşdur. Təbiət mənzərələri Bakıda və ətraf kəndlərdə, pavilyonla bağlı səhnələr isə Tiflisdə çəkilirdi. Filmdə Lütfəli bəy rolunu Hüseyn Ərəblinski oynamışdır. 1916-cı ildə Bakıda Üzeyir Hacıbəyovun "Arşın mal alan" operettası əsasında ilk Azərbaycan kinokomediyası çəkildi. 1919-cu ildə isə "Azərbaycanın müstəqilliyinin ildönümü münasibətilə təntənə" adlı tammetrajlı film ekranlarda nümayiş etdirildi.
1923-cü ildə Azərbaycan Foto-Kino İdarəsi (AFKİ) təsis olundu. AFKİ ayrı-ayrı sahibkarların foto, kinoteatr və prokat kontorların milliləşdirilməsi və birləşdirilməsi tədbirlərini həyata keçirirdi. O zamanlar AFKİ-nin nəzdində Bakıda "Təyyarə", "Edison", "Milyon", "Ladya", "Mədənçi" və s.kinoteatrlar da var idi. 1924-cü ildə AFKİ ikiseriyalı "Qız qalası əfsanəsi" adlı bədii filmi ekranlara çıxardı. Etnoqrafik cəhətdən maraqlı olan bu filmdə müəlliflər Şərq ekzotikasından qaça bilməmişdilər.
Azərbaycanda milli rejissor və aktyor kadrları hazırlamaq üçün 1925-ci ildə Şamil Mahmudbəyovun təşəbbüsü ilə AFKİ-nin nəzdində studiya təşkil edildi. Cəfər Cabbarlı, Mikayıl Mikayılov və başqaları burada oxumuşdular. Filmlərin bədii keyfiyyətini yüksəltmək, milli kadrların inkişafına kömək məqsədilə Bakıya Vsevolod Pudovkin, Nikolay Şengelaya, Mixail Çiaureli kimi məşhur kinorejissorları, eləcə də Aleksandr Qalperin, İvan Frolov, Dmitri Feldman, Leonid Kosmatov, Yevgeni Şneyder və başqa kinooperatorlar dəvət olunmuş, Cəfər Cabbarlı, Abbas Mirzə Şərifzadə və başqaları kino yaradıcılığı işinə cəlb edilmişdilər.
Bənövşələrtəpə yaşayış yeri
Bənövşələrtəpə — Ağdam rayonunun Bənövşələr qəsəbəsinin ərazisində, Xındırıstan-Baş Qərvənd yolunun sağında yerləşir. Bu ərazisi 1,5 ha, hündürlüyü 4 m olan, qəsəbə və yol tikintisi zamanı hər tərəfi dağıdılmış təpədir. Təpənin dağıdılmış mərkəzi hissəsinin kəsiyində çiy kərpicdən hörülmüş və iki tərəfi də suvanmış müxtəlif ölçülü divar qalıqları aydın görünür. Kərpıclərin ölçüləri müvafiq olaraq 37x19x15, 44x16x11 və 42x17x19 sm-dir. Burada, torpaq götürülərkən dağıdılmış neolit dövrünə aid iri təsərrüfat küpünün qalıqları da aşkar olunub. Küpün qısmən mühafizə olunmuş alt hıssəsinin hündürlüyü 82 sm, maksimal diametri 70 sm, yastı oturacağının diaetri 21 sm - dur. Toplanılmış saxsı kolleksiyası neolit dövrünə aiddir.
Azərbaycan kinosu
Səssiz dövr
AFKİ sonralar "Azdövlətkino" (1926–1930), "Azərkino" (1930–1933), "Azfilm" (1933), "Azdövlətsənayesi" (1934), "Azərfilm" (1935–1940), "Bakı kinostudiyası" (1941–1959) kimi adlar daşımışdır, 1961-ci ildən C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası adlanır.
Xurafat və cəhalətə qarşı mübarizə, inqilab, qadın azadlığı 1920-ci illərdə Azərbaycan kinosunun əsas mövzusu idi. "Bismillah", "Vulkan üzərində ev", "Hacı Qara" kimi kino əsərləri, eləcə də öz azadlığı uğrunda mübarizə aparan Azərbaycan qadını obrazını bədii və real şəkildə ifadə edən "Sevil" həmin dövrdə yaradılmış uğurlu filmlərdəndir. XX əsrin 1920-ci illərində Bakıda yerli operatorlar və xarici kino şirkətlərinin nümayəndələri tərəfindən şəhərin həyatından, neft mədənlərindən bəhs edən kinoxronikalar və sənədli filmlər çəkilirdi. 1920-ci ildə "Bakıda 9 qızıl Ordunun rəsmi keçidi" adlı ilk xronika kinojurnalı çəkilmişdir. Həmin il "Şərq xalqlarının birinci qurultayı" xronika filmi də yaradıldı. Sonrakı illərdə müəyyən hadisələrlə bağlı kinoreportajlar hazırlandı: "Sovet Azərbaycanının 3-cü ildönümü", "Suraxanı neft mədənlərində yanğın", "Nəriman Nərimanovun dəfni", "Frunzenin iştirakilə Qızıl Ordunun manevri" və s. sənədli filmlərlə yanaşı, elmi-kütləvi filmlərin də istehsalına başlanıldı.
1925-ci ildə rejissor Abbas Mirzə Şərifzadə respublikanın mədəni və iqtisadi həyatından bəhs edən "Azərbaycana səyahət" filminin çəkilişini başa çatdırdı. 1920-ci illərdə Azərbaycan kinosunda tarixi-sənədli filmlərlə yanaşı, tamaşaçıları gənc respublikanın təsərrüfat və mədəni həyatındakı nailiyyətləri ilə tanış edən "Azərbaycan ekranı" kinojurnalı (ildə 4–5 nömrə) buraxılmağa başlandı. Bu illər Azərbaycan sənədli kinosunda Mikayıl Mikayılov, Aleksandr Makovski, Aleksandr Litvinov kimi istedadlı rejissorlar, Yakov Tolçan, İvan Tartakovski kimi operatorlar çalışırdılar.
1930-cu illər
200px|thumb|right|"[[Bakılılar (film, 1938)|Bakılılar" filminin posteri]]
1930-cu illərin əvvələrində mövzusu müasir həyatdan alınmış, məişəti bədii şəkildə təsvir edən, eləcə də tarixi-inqilabi mövzulu filmlər çəkilirdi: "Lətif", "İsmət", "Almaz" və "Yeni horizont", "Bakılılar", "Kəndlilər" və s.
1935-ci ildə Azərfilmin Moskvanın Mejraypromfilm kinostudiyası ilə birqə yaratdığı "Mavi dənizin sahilində" bədii filmi ilə Azərbaycanda səsli kino əsərlərinin istehsalına başlanıldı. Filmdə baş rollarda görkəmli sovet kinoaktyorları Lev Sverdlin, Nikolay Kryuçkov, Yelena Kuzmina və başqaları çəkilmişlər. 1936–1941-ci illərdə ekranlara 10-dan çox səsli film buraxılmışdır. 1930-cu illərdə səsli kinonun yaranması ilə sənədli kinonun da yaradıcı imkanları genişləndi. "Şöhrətli Azərbaycan" bir hissəli sənədli xronika kinoalmanaxında ilk dəfə olaraq diktor mətni oçerkin qəhrəmanlarının çıxışı ilə sinxron verilmişdir. 1939-cu ildən "Azərbaycan ekranı" kinojurnalı "Ordenli Azərbaycan" (ildə 36 nömrə) adı altında çıxmağa başladı, 1930-cu illərin səssiz filmlərindən tammetrajlı "Şərqə yol", "Azərbaycan incəsənəti" filmləri diqqətə layiqdir.
1940-cı illər
250px|thumb|left|"[[Arşın mal alan (film, 1945)|Arşın mal alan" filminin posteri]]
1940-cı ildə rejissorlar Mikayıl Mikayılov və Vladimir Yeremeyev Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulmasının 20 illiyi münasibətilə "İyirminci bahar" sənədli filmini yaratdılar.
İkinci dünya müharibəsi illərində qəhrəman döyüşçülər Kamal Qasımov və Bəxtiyar Kərimova həsr olunmuş "Vətən oğlu" və "Bəxtiyar" kinonovellaları, Mirzə Fətəli Axundovun həyat və fəaliyyətinə dair "Səbuhi", vahid süjet xətti ilə bağlı üç kinonovelladan ibarət "Bir ailə", müharibə dövründə dənizçilərin göstərdikləri igidliklərə həsr olunmuş "Sualtı qayıq T-9" bədii filmləri çəkilmişdir.
İkinci dünya müharibəsi illərində Azərbaycan sənədli kinosunun bir qrup rejissorları və operatorları cəbhə xəttinə gedərək əsgələrin qəhrəmanlığını lentə çəkirdilər. Həmin materiallar xüsusi buraxılışlar kimi əsgərlərə göstərilmək üçün müxtəlif cəbhələrə göndərildi. Bu dövrdə Azərbaycan xalqının arxa cəbhədəki əməyini əks etdirən kinojurnallar, kinooçerklər də yaradıldı. "Vətən uğrunda", "Qayğı", "Məktuba cavab" və s. 1944-cü ildə Bakı kinostudiyası Moskva Sənədli Filmlər Studiyası ilə birgə Xəzər dənizçilərinin qəhrəmanlığından bəhs edən "Xəzərilər" tammetrajlı sənədli filmini çəkdi.
1945-ci ildə Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulmasının 25 illiyi ilə əlaqədar rejissor Hüseyn Seyidzadə "Əbədi odlar diyarı" tammetrajlı sənədli filmini yaratdı. Həmin ildə Üzeyir Hacıbəyovun "Arşın mal alan" musiqili komediyası yenidən ekranlaşdırıldı. Rejissorlar Rza Təhmasib və Nikolay Leşşenko milli koloriti və xalq yumorunu saxlamaqla parlaq realist kinokomediya yarada bilmişdilər. Film SSRİ-də, eləcə də dünyanın bir çox ölkəsində uğurla nümayiş etdirilmişdir. "Arşın mal alan" filminə görə rejissorlar Rza Təhmasib və Nikolay Leşşenko, bəstəkar Üzeyir Hacıbəyov, aktyorlardan Rəşid Behbudov, Leyla Bədirbəyli, Ələkbər Hüseynzadə, Münəvvər Kələntərli və Lütfəli Abdullayev 1946-cı ildə SSRİ Dövlət mükafatına layiq görüldülər.
Müharibədən sonrakı illərdə "Sovet Azərbaycanı" (ildə 36 nömrə; "Ordenli Azərbaycan" kinojurnalının yeni adı) ilə yanaşı "Gənc nəsil" (ildə 4 nömrə) kinojurnalının da buraxılışına başlandı. 1945–50-ci illərdə sənədli kino sahəsində ssenaristlərin İmran Qasımov, Ədhəm Qulubəyov, rejissorlar Zeynəb Kazımova, Lətif Səfərov, operator Arif Nərimanbəyov, bəstəkarlar Qara Qarayev, Tofiq Quliyev və b. fəaliyyətə başladılar. Cənubi Azərbaycan xalqının 1945–1946-cı illərdə azadlıq mübarizəsindən bəhs edən "Arazın o tayında" tammetrajlı filmi diqqəti cəlb edirdi.
1950-ci illər
200px|thumb|right|"[[O olmasın, bu olsun (film, 1956)|O olmasın bu olsun" filminin posteri]]
1940-cı illərin sonu, 1950-ci illərin əvvəllərində Bakı kinostudiyasının əsas istiqaməti bədii-sənədli və publisistik filmlərin çəkilməsinə yönəldilmiş, bu dövrdə yalnız "Fətəli xan" və "Bakının işıqları" bədii filmləri çəkilmişdir.
Azərbaycan kinosunun yeni inkişaf mərhələsi 1950-ci illərin ortalarından başlanır. Bu dövrdə milli ssenarist, rejissor, operator, rəssam kadrları yetişir. Onların çoxu Ümümittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda təhsil almışdılar. Həmin illərdə bədii filmlərin çəkilişinin sayca çoxalması onların mövzu dairəsinin genişlənməsinə səbəb oldu. Ekranda fəhlə və kolxozçuların, müxtəlif peşə sahiblərinin əməyi və həyatı öz əksini tapdı: "Qızmar günəş altında", "Qara daşlar", "Kölgələr sürünür", "Onun böyük ürəyi", "Onu bağışlamaq olarmı?", "Bizim küçə", "Böyük dayaq", "Telefonçu qız", "Ögey ana".
Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qələbəsinin 30 illiyi münasibətilə 1950-ci ildə "Sovet Azərbaycanı" rəngli tammetrajlı sənədli filmi yaradıldı. Film 1951-ci ildə Kann kinofestivalı xüsusi mükafatına layiq görüldü. Sonrakı illərdə müasirlik mövzusu xalqın məişəti, əmək nailiyyətləri sənədli kino ustalarının yaradıcılığında başlıca yer tutmuşdu: "S. M. Kirov adına körfəzdə", "Azərbaycan elmi", "Bizim Azərbaycan".
"Bakı və bakılılar", "Azərbaycan mədəniyyətinin baharı", "150 il. Mirzə Fətəli Axundov" və digər sovet kinosu sənətinin görkəmli nümayəndələrindən sayılan "Xəzər neftçiləri haqqında dastan və "Dənizi fəth edənlər" filmlərini, rejissor Roman Karmen Bakı kinostudiyasında çəkmişdir. Həmin filmlərdə dəniz neftçilərinin fədakar əməyi və həyatı əks olunmuşdur. Bu filmlərə görə rejissor Roman Karmen, operatorlar Cavanşir Məmmədov və Sergey Medınski Lenin mükafatına layiq görülmüşlər.
Bakı kinostudiyasında müxtəlif mövzularda filmlər yaradılmışdır. 1957-ci ildə çəkilmiş "Bir məhəlləli iki oğlan" filmi Şərq ölkələrindən birində xalqın azadlıq və demokratiya uğrunda mübarizəsindən bəhs edir. Partizan Mehdi Hüseynzadəyə həsr edilmiş "Uzaq sahillərdə" filmi isə Azərbaycanın, eləcə də keçmiş sovet kinosunun nailiyyətlərindəndir. Dinamik, gərgin hadisələr, dəqiqliklə verilmiş xarakterlər, operator və rejissor işinin yüksək səviyyəsi filmə geniş şöhrət qazandırmışdır.
1960-cı illər
200px|thumb|left|"[[Koroğlu (film, 1960)|Koroğlu" filminin posteri]]
1960-cı illərin əvvələrindən Azərbaycanda rəngli filmlərin çəkilişi genişləndirildi. "Koroğlu" bədii filmi Azərbaycan genişekranlı rəngli kinosunun ilk nümunəsidir. "Səhər" filmi Bakıda 1905–1907-ci illər inqilabı hadisələrindən söhbət açır. "Mahnı belə yaranır" filmi Dağıstanın xalq şairi Süleyman Stalskiyə həsr edilmişdir. "Məhəbbət dastanı" "Leyli və Məcnun" mövzuları əsasında çəkilmişdir.
"Arşın mal alan" filmindən etibarən Azərbaycan kinosunda musiqili komediya janrına meyl güclənmişdi. "Görüş", "O olmasın, bu olsun", "Romeo mənim qonşumdur", "Əhməd haradadır?", "Ulduz", "Arşın mal alan", "Qayınana" və s. filmlərdə bu ənənə davam etdirilmişdir.
XX əsrin 1960–70-ci illəri kinematoqrafiyaya gənclərin böyük bir qrupunun gəlməsi ilə əlamətdar olmuşdur. Onların orta və yaşlı nəslə mənsub xadimlərlə əməkdaşlığı Azərbaycan kinosunun peşəkar səviyyəsinin yüksəlməsinə, milli özünəməxsusluq, ideya dərinliyi ilə fərqlənən filmlərin meydana gəlməsinə səbəb olmuşdur. Məsələn, "Bir cənub şəhərində" filminin mərkəzində yeniliklə köhnəliyin mübarizəsi, insanın köhnəlmiş adətlərin əsarətindən xilas olması prosesi durur. 1966-cı ildə Azərbaycanfilmdə rəssam və rejissor-multiplikator kursları açılmışdır. 1969-cu ildə Azərbaycanfilmdə yaradılmış multiplikasiya sexində Alla Axundovanın Azərbaycan xalq nağılları əsasında yazdığı ssenari üzrə birhissəli rəngli "Cırtdan" cizgi filmi çəkilmişdir.
Azərbaycan bədii televiziya filmlərindən "Ad günü" xüsusilə fərqlənir. "Dantenin yubileyi", "Təkcə adanı özünlə apara bilməzsən", "Ötən ilin son gecəsi" və digər bədii filmlər də Azərbaycan Televiziyasının istehsalıdır. "Üzeyir ömrü" televiziya filmi geniş arxiv materialları əsasında yaradılmışdır.
1960-cı illər sənədli kinosunda Oqtay Mirqasımov, Yalçın Əfəndiyev, Ruslan Şahmalıyev, Teymur Bəkirzadə, Nicat Bəkirzadə kimi gənclər fəaliyyətə başladılar. Oqtay Mirqasımovun "Dəniz", "Qobustan", "Bu, həqiqətin səsidir. Bəstəkar Qara Qarayev", "Bəstəkar Qara Qarayev. Opus-78" filmlərində 1960-cı illərin ikinci yarısında sənədli kinonun üslubundakı müəyyən dəyişikliklər (diktor mətninin olmaması, poetik əfval-ruhiyyə, dəqiq montaj) özünü göstərir. Həmin filmlərə görə, 1967-ci ildə Oqtay Mirqasımov Azərbaycan Lenin Komsomolu mükafatına layiq görülmüşdür. Bundan əlavə, "Səməd Vurğun" filminin rejisssoru Yalçın Əfəndiyevə, ssenari müəllifi İsmayıl Şıxlıya, operator Z. Məmmədova, Cəfər Cabbarlının xatirəsinə həsr olunmuş "Solmaz bir bahar kimi" filminin rejissoru Cahangir Zeynallı Azərbaycan Lenin Komsomolu mükafatı verilmişdir.
1970-ci illər
1970–80-ci illərdə tarixi-inqilabi janrda bir sıra maraqlı, orijinal filmlər çəkilmişdir. Mosfilm kinostudiyası ilə birgə yaradılmış Nəriman Nərimanovun fəaliyyətindən bəhs edən "Ulduzlar sönmür" filmi bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Səməd Vurğunun "Komsomol poeması"nın motivləri üzrə çəkilmiş "Yeddi oğul istərəm…" filmi 1920-ci illərin komsomolçularına həsr olunmuşdur. Yüksək ideyalılıq, vətəndaşlıq motivləri ilə kinematoqrafiyanın ifadə vasitələrinin uyarlığı, gözəl aktyor oyunu bu filmin mühüm məziyyətlərindəndir. "Səmt küləyi" filmi Azərbaycan kinosunun tarixində xarici ölkə (Çexoslovakiya) studiyası ilə birgə yaradılmış ilk əsərdir, "Axırıncı aşırım", "Qatır Məmməd" filmlərində sovet hakimiyyətinin ilk illərində Azərbaycan kəndində gedən sinfi mübarizədən bəhs olunur. "Sevinc buxtası", "Atları yəhərləyin", "İşarəni dənizdən gözləyin" filmləri də tarixi mövzulardadır.
"Nəsimi" filmində feodal dünyasının haqsızlıqlarına qarşı çıxan şairin həyatı və o dövrün sosial və əxlaqi problemləri əksini tapmışdır. "Dədə Qorqud" filmi poetikliyi ilə fərqlənir. "Babək" filmində IX əsr sərkərdə Babəkin başçılığı ilə Xilafətə qarşı xalqın mübarizəsi təsvir edilmişdir. "Nizami" filmində Nizami Gəncəvinin, "Qəm pəncərəsi" filmində isə Cəlil Məmmədquluzadənin obrazı canlandırılmışdır.
1980-ci illər
175px|thumb|left|"[[Yaramaz (film, 1988)|Yaramaz" filminin posteri]]