cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2014 FİFA Dünya Kuboku
Tənqid
FİFA oyunlar zamanı oyunçuların kəllə-beyin travmaların keyfiyyətcə zəif yardımçılığa görə təndid olunmuşdur. Xüsusi ilə, qrup mərhələsin Uruqvay — İngiltərə qarşılaşmasında Uruqvay müdafiyəçisi Almaro Pereyra, beyin travmasını alaraq, huşunu itirmişdir. Uruqvaylı həkim oyunçunu dəyişdirməyə təklif edib, lakin Almaro öz çıxışını davam etdirmişdi. Həmin insident FİFPro-nun peşəkar oyunçular ittifaqı, FİFA-nın icraiyyə komitəsinin üzvü və tibbi komissiyasın sərdi d'Hooghe tərəfindən tənqidə səbəb olub.
Hakimlik
20 iyun 2014-cü ildə FİFA baş hakimin köməkçisini, kolumbiyalı Umberto Klavixonu, çempionatda hakimlik vəzifəsindən kənar edib. A qrupunun Meksika — Kamerun matçında Klavixo mübahisəli məqamlarda Kamerun komandasının qapısına Meksıkanın 2 qolunu hesab etməyib. Ona görə də onun hakimliyi tənqidə səbəb olmuşdu.
Hadisələr
18 iyun "Marakana" stadionunda B qrupun Çili və İspaniya qarşılaşmasından əvvəl yüzə yaxın çili azarkeşləri mətbuat xidmətində qapıları və arakəsmələri sındıraraq mühafizə xidməti və jurnanistlər üçün qiriş vasitəsi ilə tribunalara keçməyə cəhd göstəriblər. Onlardan 85-i hərbi polis tərəfindən yaxalanmışdı. Analojı situasiyanı 20-ə yaxın argentinalı azarkeşlər F qrupun Argentina — Bosniya və Herseqovina oyunundan əvvəl həyata keçirmişdi.
3 iyul tarixində Belu-Horizontedə Mineyran stadionun qarşısında magistral yoluna estakada uçurtmuşdur. Dəmir-beton konstruksiyasın söküntü altında iki nəfər ölüb, iyirmi iki nəfər yaralanmışdır. Hadisə həmin şəhərdə yarımfinal oyunun keçirilməsindən bir neçə gün əvvəl baş vermişdir. Estakada uçqun zamanı hələ də bitirmə dövründə dünya çempionatın infrastrukturun hissəsi idi. Belu-Horizonte şəhərinin meri hadisə ilə əlaqədar üçgünlük matəm elan edib.
Ben (albom)
Ben – Maykl Cekson ikinci albomudur. Albom 1972-ci ildə satışa çıxarılıb. Ceksonun ən uğurlu albomlarından biridir. Albomun bəzi mahnıları dinləyicilər tərəfindən hələ də dinlənir.
Qaraşirə
Qaraşirə — Azərbaycanda istehsal olunan şərab növü.
It’s a Man’s Man’s Man’s World (albom)
It’s a Man’s Man’s Man’s World — Amerikalı musiqiçi Ceyms Braunun on altıncı studiya albomu. King Records leyblı ilə 1982-ci ilin avqustunda buraxılmışdır.
Tahini
Tahini (həmçinin tahina; ), Taxini və ya Küncüt pastası — Şimali Afrika, yunan, türk və Orta Şərq mətbəxlərində istifadə olunan, qabığı təmizlənmiş və üyütülmüş küncüt toxumlarından ələ gəlmiş yağlı xəmir (pasta). Falafel və humus kimi bir çox yeməklər üçün zəruri komponent kimi əlavə olunur. Bir çox souslar üçün baza kimi rolunu oynayır.
Qlossari
thumb|A Glossary - İslam Hüquqi Terminologiya thumb Qlossari – hər hansı elmdə və ya fəaliyyət sahəsində istifadə olunan terminlərin izahlı lüğəti.
Tahini
Tahini mis, manqan və metionin amin turşusunun əla mənbəyidir.
Falafel
250px|thumb|right|Falafel topları Falafel və ya Fəlafel (فلافل) — dərin qızardılmış noxud və ya paxla, və ya hər ikisindən top və ya börək şəklində hazırlanır.
Qonorar
Qonorar (honorarium – mükafatlandırmaq, təltif olunmaq) — 1) yazıçılar, rəssamlar, alimlərin və s. əməyinə görə müqavilə əsasında aldığı pul – mükafat; 2) vəkillərə və başqalarına müqavilə üzrə verilən zəhmət haqqı. Məsələn, müəllif qonorarı.
Qonorar - yazıçılar, rəssamlar, dizaynerlər, proqramçılar, rəssamlar, filosoflar, modellər, hüquqşünaslar və s. adamlara iş üçün ödənilmiş pul mükafat.
Orta məktəb tamaşası (film, 2006)
Orta Məktəb Tamaşası — 2006-cu ildə çəkilən Disney Channel orjinal filmidir. Baş rollarda — Zak Efron və Korbin Blyu. Film ilk dəfə 20 yanvar, 2006 — cu ildə nümayiş etdirilmişdir.
Rutford
Rutford — Qərbi Antarktida ərazisində, Elsuort dağları silsiləsinə aid dağ. Onun hündürlüyü 4477 metrdir.
Corafiyası
Kredok dağından 3,2 km şimal-qərbdə, Vinson massivindən isə 11,5 km cənub-şərqdə yerləşir. 2006-cı ilə qədər zirvənin adı olmamışdır. Kamilo Rada və Demien Qildea Vinson (2004) və Kredok (2005) zirvələrində olarkən gözəyarı şəkildə zirvənin Kredokdan hündür olmasını yəqin edirlər. 2006-cı ildə GPS-ötürücü ilə hündürlüyün 4477 metr olmasını hesablayırlar. Bu hündürlüyün Kredokdan 109 metr hündür olası anlamın gəlir.
2006-cı ildə dağ Robert. Q. Rutfordun şərəfinə adlandırılmışdır. O Minnesota Universitetinin təşkil etdiyi ekspedisiyanın üzvlərindən biri olmuşdur.
Naxçıvan Muxtar Respublika Kitabxanası
Haqqında
Ötən əsrin əvvəllərindən başlayaraq Azərbaycanın ayrı-ayrı bölgələrində olduğu kimi, Naxçıvanda da ilk ictimai-kütləvi kitabxana və qiraətxanalar fəaliyyətə başlamış, 1922-ci ildə Azərbaycan Xalq Maarif Komissarlığı tərəfindən Naxçıvan Şəhər Kitabxanası təsis edilmiş, 1930-cu ildə həmin kitabxananın bazasında Naxçıvan Muxtar Respublika Kİtabxanası yaradılmışdır. Kitaba olan marağı artırmaq məqsədilə 1933-cü ildə respublika kitabxanasının yanında qiraət salonu təşkil olunmuş, kitabxananın təşkil etdiyi səyyari kitabxana Naxçıvan şəhəri ilə yanaşı ətraf kəndləri də əhatə etmişdir. 1947-cü ildə Naxçıvan Muxtar Respublika Kitabxanasına Azərbaycan ədəbiyyatında tarixi roman janrının banisi, böyük ədib Məmməd Səid Ordubadinin adı verilmişdir.
“Məmməd Səid Ordubadi adına Naxçıvan Muxtar Respublika Kitabxanasının 90 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında” Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri 19 aprel 2012-ci il tarixində Sərəncam imzalamışdır. Həmin Sərəncamla Elektron Kitabxana yaradılmışdır.
Navarino adası
Navarino adası — Odlu Torpaq arxipelaqına daxil olan ada.
Coğrafiya
thumb|left|250px|Navarino adası Adada cənub qütbünə ən yaxın olan Puerto-Vilyams limanı və Puerto Toro balıqçı kəndi yerləşir.
Adanın iqlimi onun Antarktikaya yaxın olmasına baxmayaraq nisbətən mülayimdir. Yayda temperaturu +9-+10 °С, qışda isə 0 °C arasında dəyişir. Orta illik temperatur +5,5-+6 °C arasındadır. Mərkəzi qayalıq və dağlıq hissə istisna olmaqla cənub hissəsi meşələrlə örtülmüşdür. Bu dünyanın ən cənub meşələri sayılır.
Xasay Hacıyev
Xasay Məmmədhəsən oğlu Hacıyev — mühəndis, dövlət xadimi.
Həyatı
Xasay Məmmədhəsən oğlu Hacıyev 1902-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya gəlmişdir.
Gimnaziyada təhsil almış, Moskva Universitetini bitirmişdir.
Universiteti mühəndis kimi bitirən Xasay bəy Hacıyev uzun müddət rabitə sistenmində işləmişdir.
Azərbaycan SSR Rabitə Nazirinin 1-ci müavini vəzifəsində çalışmışdır.
Xüsusi Vasitələrin Tətbiqi Dəstəsi
Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunlarının Xüsusi Vasitələrin Tətbiqi Dəstələri (XVTD) - Azərbaycan Respublikası Xüsusi Təyinatlı Qoşun Birləşməsi.
Bildiyimiz kimi Daxili Qoşunların şəxsi heyyəti Qarabağ Müharibəsi zamanı böyük şücaət göstərmişlər,beləki qızğın döyüşlər zamanı Daxili Qoşunlar 1166 nəfər yaralı,268 nəfər itkin və 510 şəhid vermişdir. Daxili Qoşunların XVTD-nin vəzifə borclarından biridə: "Lazım gələrsə Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünü qorumaqdır". Hər bir Xüsusi Təyinatlılar aid şüar kimi onlarında andı vardır:"Üç rəngli bayrağıma,şəhid qanı ilə suvarılan torpağıma,ümumilider Heydər Əliyev Əlirza oğlunun ideya və prinsiplərinə sadiq qalacağıma... AND İÇİRƏM,AND İÇİRƏM,AND İÇİRƏM !!!"
Devizləri - Komando ölməz, Vətən bölünməz. thumbnail|left|Azərbaycan "[[Mavi beret|Göy beretliləri" Daxili Qoşunların XVTD-si]]
Bitola
Monastır, , ) və ya Bitola ( , , ) — Şimali Makedoniyanın əhalisinə görə ikinci ən böyük şəhəri. 1383-1912-ci illərdə Osmanlı dövlətin tərkibində idi (Manastır adlanırdı). Türkiyə Respublikasının banisi Mustafa Kamal Atatürk 1896-1899 buradakı hərbi məktəbində oxuyurdu. Şəhər ölkənin cənub-qərbində yerləşir. Bitolanın əhalisi 2002 ildə 74,5 min nəfər idi.Burada iri İES,süd və pivə zavodları,tekstil və xalça müəssisələr fəaliyyət göstərir.Universitet var. Yerli futbol klubu Pelister oyunları 8 minlik Tumbe Kafe stadionunda keçirir.
Makedoniyalı II Filip
II Filipp(, E.ə. 382-E.ə. 336) — e.ə. 359—e.ə. 336-cı illərdə hakimiyyətdə olmuş Makedoniya çarı.
Hakimiyyəti
II Filipp Yunanıstanın birləşdirilməsi uğrunda mübarizədə bütün vasitələrdən, diplomatiyadan, hərbi gücdən, intriqadan və pulun köməyindən məharətlə istifadə edirdi. O, bəzən kinayə, bəzən də obrazlı şəkildə deyirdi ki, "qızıl yüklənmiş uzunqulağın dunyada aşıb-keçə bilmədiyi qala divarları yoxdur". Məlum olduğu kimi, yunan şəhərlərinin hamısında Makedoniya tərəfdarları var idi və II Filipp onların yardımından hərtərəfli şəkildə istifadə etməyi bacarırdı. Öz tərəfdarları vasitəsilə hər hansı polisin elitası satın alınır, bu isə şəhərin ictimai həyatına təsir göstərir, hətta Makedoniya ordusu hücuma keçəndə şəhərin qala qapıları onların əli ilə açılırdı. Hər hansı şəhər tutulduqdan sonra II Filipp şəhərin əhalsinin ümumi yığıncağını çağırır və çıxış edərək baş verənlərlə bağlı əhalini məlumatlandırırdı. Şəhər əhalisi isə xəyanətkarların cəzalandırıl¬masını tələb etdikdə, onları hamının gözü qarşısında edam etdirir və edam olunmuşların əmlakını ələ keçirməklə bir növ müharibənin xərcini ödəyirdi. II Filippin Şərq yürüşü e.ə. 336-cı ildə başlanır. Makedoniya sərkərdələrindən Parmenion və Attalın başçılıq etdiyi yunan ordusu Kiçik Asiyaya daxil olur. Lakin Makedoniyada baş vermiş hadisələr tezliklə yürüşün dayandırılmasına səbəb olur. Belə ki, hələ e.ə. 337-ci ildə II Filipp özünün birinci arvadı – İsgəndərin anası Olimpiadadan ayrılmış və Makedoniya zadəganlarının nəslindən olan Kleopatra ilə evlənmişdi. Olimpiada isə qardaşı Epir çarı Aleksandrın sarayına qayıtmışdı. Lakin e.ə. 336-cı ildə II Filipp qızının toy məclisində mühafizəçilərindən Pavsani tərəfindən öldürülür. Ölümün səbəbləri ilə bağlı müxtəlif versiyaların olmasına baxmayaraq, ehtimal ki, İran şahı III Daranın bu məsələdə əli olmuşdur.
Status
Status (lat.- vəziyyət)
Cahangir Həsənzadə
Cahangir Həsənzadə - Azərbaycanlı futbolçu.
Həyatı
Cahangir Həsənzadə 4 avqust 1979-cu ildə Bakıda anadan olub.
Karyera
Azərbaycanın olimpiya və əsas yığma komandalarının daimi üzvlərindən biri olub.
Çamp adası
Çamp adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Ən hündür nöqtəsi — 507 m. Sahəsi 374 km²-dir. Ziçi adaları qrupunun ən cənub adasıdır.
Tarixi
Ada Yilyam Sinqlerin ekspedisiyasınımn axatarılmasına görə təşkil olunmuş əməliyyatın rəhbəri və Uilyam Sinqlerin müavini olmuşdur
Coğrafiyası
Çamp adası daşlı bir ərazidən ibarətdir. Burada olan zirvələrdən sahilə buzlaqlar axır. Cənub-qərb hissəsində buzdan azad bölgə vardır. Ada şimaldan Luici adası, şimal-şərqdən isə Solsberi adasından ensiz boğazla ayrılır.
Çamp adasının iri daşları
thumb|слева|Çamp adasının dairəvi daşlarından biri Çamp adası özünün dairəvi iri daşları ilə məşhurdur. Bu dünyanın digər ərazilərində olan bu tip daşlarla eynidir. Frans-İosif Torpağının bir-iki adasında bunları müşahidə etmək olur.
Saksaul
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Səhra-meşə cəngəlliklərini — saksaul meşələrini əmələ gətirirlər. Bunların sahələri Qazaxıstanın cənubunda 15 mln.ha yaxın, Türkmənistanda 6 mln.ha və Özbəkistanda 0,6 mln.ha olur.
Növləri
Saksaul cinsinin digər növləri:
Kərkəslər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan yarımfəsiləsi.
Təsviri
Uzunluğu 95-114 sm-dır. Başı və boynu leşlərin içalatını yeyərkən kirlənməməsi üçün qısa tüklərlə örtülmüşdür (bu xüsusiyyətinə görə sadəcə toğlugötürən və palma kərkəsi istisna təşkil edir). Qanadları genişdir — kərkəskimilərin əsas qidası olan leş axtarışında uzun müddət uçmağa uyğunlaşmışdır. Ayaqlar sadəcə gəzməyə və qaçmağa uyğunlaşmışdır və yalnız toğlugötürən ayaq caynaqlarında şikarını daşıya bilir.
Yayılması
Cənubi Avropada, Afrikada və Cənubi Asiyada yayılıb.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Həm dağlarda, həm də açıqlıqda, əsasən quraq bölgələrdə yaşayırlar. Çox vaxt qayalarda, bəzən isə ağaclarda dəstə halında yuva qururlar. Bir yumurtlamaya bir və ya iki yumurta qoya bilirlər. Balalarına qidanı çinədanlarında gətirirlər. Təbii sanitar kimi son dərəcə faydalıdırlar. Növlərinin sayı kəskin şəkildə azalır (xüsusilə Avropada).
Təsnifatı
10 cinsi və təqribən 15 növü mövcuddur.
Maksim Marduxayev
Maksim Marduxayev (d. 24 fevral 1960, Moskva, RSFSR, SSRİ) — rus əsilli Fransa rejissoru.
Həyatı
Maksim Marduxayev 24 fevral 1960-cı ildə Moskvada anadan olub. 1973-cü ildə anası və kiçik qardaşı Kiril ilə birlikdə Parisə köçmüşdür. Həmin vaxtadək hər il yay tətilini ata nənəsinin yanında - Bakıda keçirmişdir.
O, Paris şəhərində təhsilini başa vurmuşdur. Parisdə olarkən Banindən rus dili üzrə dərslər almışdır.
Atasının təkidi ilə bir neçə il tibb, daha sonra isə hüquq üzrə ali təhsil almışdır. Ali məktəbi bitirdikdən sonra Hollivuda getmiş, assistent kimi işləmişdir.
Üç dəfə ailə həyatı qurmuşdur. Beranjer Armand de Laroşfuko, Ketrin Lekok və Natali Fialkovski ilə olan nikahlarından bir qız, iki oğlan olmaqla üç övladı var. Hazırda rus əsilli fransız müğənni Natali Fialkovski ilə nikahdadır.
Aslan Nadirov
Aslan Nadirov — Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Maksim Marduxayev
Ailəsi
Maksim Marduxayevin atası əslən dağ yəhudisidir, Bakıda anadan olub. Ana tərəfdən baba-nənəsi Rusiyanı tərk edərək Parisin şimalındakı Monmartr ərazisində məskunlaşmışlar. Marduxayevin anası Olqa Alekseyeva 1933-cü ildə Parisdə doğulsa da, özünü rus hesab edir. Ana nənəsi Aleksandra Mixaylovna Tolstaya Lev Tolstoyun, anası isə Konstantin Stanislavskinin nəvəsidir.
Aslan Nadirov
Həyatı
Aslan Nadirov 1968-ci ildə Ağsu rayonunun Gəgəli kəndində anadan olmuşdur. Ağsu şəhər 1 saylı orta məktəbin məzunudur. 1992-ci ildə Şuşa şəhəri uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olmuşdur. Aslan Nadirov 1990-cı illərdən hərbi tibb işçisi kimi könüllü Qarabağ müharibələrində iştirak etmişdir. Şuşa şəhərinin işğalı zamanı şəhid olmuşdur.
Xatirəsi
Ağsu şəhər 1 saylı orta məktəb Aslan Nadirovun adını daşıyır.
Maksim Marduxayev
Yaradıcılığı
Maksim Marduxayev həm də Qarabağ haqqında film hazırlayan ilk qərbli rejissordur. Rejissor müxtəlif illərdə çəkilmiş, məcburi köçkünlərin həyatından bəhs edən "Yolun sonu", "Unudulmaz ocaq", "Qayıdış" filmlərinin müəllifidir. "Yolun sonu" filmində 20,000-ə yaxın insanın Qarabağdan qaçqın düşərək İmişlidə məskunlaşmasından bəhs olunur. Çəkiliş zamanı rejissor özü də bir ay ərzində həmin insanlarla birlikdə vaqon evlərdə yaşayıb. O, Qarabağla əlaqədar ikinci filmini çəkərkən Azərbaycan hökumətinin rəsmi razılığı əsasında Dağlıq Qarabağa getmişdir. Həmin film Azərbaycanda qaçqınların vəziyyətinin yaxşılaşdırılması üçün müvafiq tədbirlərin görüldüyünü, qaçqınlar üçün xüsusi imtiyazların tətbiq olunduğunu, onlar üçün evlərin tikildiyini, artıq çadır şəhərciyində və vaqonlarda yaşayan insanın qalmadığını nümayiş etdirir. Bununla belə, filmdə şahidlik edən qaçqınlar Qarabağa qayıtmaq ümidi ilə yaşadıqlarını bildiriblər. Onun "Qarabağ, mən səni tərk etmirəm" sənədli filmi isə 2017-ci ildə Parisin Balzak kinoteatrında nümayiş olunub.
O, hazırda Dağlıq Qarabağın simvollarını bir yerə toplayaraq bütün dünyada nümayiş etdirəcək yeni bir filmin üzərində işləyir. Bu filmdə xarıbülbül gülü və Qarabağ atlarının nümayiş etdirilməsi nəzərdə tutulur.
Maksim Marduxayevin ən böyük arzularından biri Üzeyir Hacıbəylinin "Leyli və Məcnun" operasını yeni quruluşda Fransada səhnələşdirməkdir. Bundan başqa o, Azərbaycan milyonçuları Şəmsi Əsədullayevin və Musa Nağıyevin nəvəsi Ümmulbanu haqqında film çəkmək arzusundadır.
Yenikənd (Xocavənd)
Toponimikası
XIX əsrin 20-ci illərində əsasən Cənubi Azərbaycanın Qaradağ mahalından köçüb gəlmiş erməni ailələri orada məskunlaşmış, sonralar kəndin adını Noraşen (erm. "yeni kənd, təzə kənd") adlandırmışlar. 1992-ci ildən kəndin adı Yenikənd kimi rəsmiləşdirilmişdir.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Məşədi Abbas
Məşədi Abbas Məşədi Həşim oğlu Rzazadə (1878-1954)
1878-ci ildə, Şuşada Məşədi Həşim Rzazadənin evində dünyaya gələn körpənin adını Abbas qoyurlar. Məşədi Həşim 3 qızdan sonra oğlunun doğulmasına çox sevinir. O, Ağdam və Şuşa bazarlarında bal satırmış, ailəsini çox çətinliklə dolandırırmış.
Uşaqlıq illərində varlıların mal-qarasını otaran Abbas sonra dərzi yanında şagirdlik eləyirmiş. Ancaq 6 nəfərlik ailə yenə sıxıntı içindəymiş.
Həşimin qardaşı Məşədi Səlimsə varlı nəsildən olan Molla Mirzə Dadaşın qızı Məxmərlə ailə qurduğundan heç nəyə ehtiyacı yoxmuş, pula-pul demirmiş. Amma qardaşına və onun ailəsinə heç kömək etmirmiş. Məşədi Həşim yay-payız ona meyvə sovqatı göndərər və umurmuş ki, bəlkə Səlim zənbili pay-püşlə qaytara. Ancaq kiçik Abbas hər dəfə evə əliboş qayıdarmış.
Bir dəfə oğlunu yenə qardaşıgilə göndərən Həşim ona deyir: "Əminə de ki, atam mənə pal-paltar ala blimir, bir az pul versin".
O olmasın, bu olsun (operetta)
"O olmasın, bu olsun", həmçinin "Məşədi İbad" (, ; əsərin baş qəhrəmanının adından) — Azərbaycan bəstəkarı Üzeyir bəy Hacıbəyov tərəfindən 1910-cu ildə yazılmış dörd pərdəli (məclis) musiqili komediya (operetta). Bu, Hacıbəyovun operetta janrında yazdığı ikinci əsəridir.
Məşədi Abbas
Bu xahiş də işə yaramır. Abbas yenə kor-peşman evə dönür.
Bir müddət sonra o, Abbası növbəti dəfə qardaşıgilə göndərir. Əmisinin cavabı çox kobud olur: "Sizə veriləsi pulum yoxdur, rədd ol get!"
O olmasın, bu olsun (operetta)
Əsərdə musiqi mühüm dramaturji rol oynayıb, hadisələrin gedişatına fəal yardım göstərir, qəhrəmanların xarakteristikasını dərinləşdirir. Məşədi İbad obrazının musiqi partiyası ənənəvi xalq mahnı-rəqs havalarına əsaslanan orijinal parodiya üzərində qurulmuşdur. "Uzundərə" lirik xalq rəqsinin bir qədər dəyişdirilən melodiyasından istifadə olunmuş və Məşədi İbadın ilkin xarakteristikasını verən "Mən nə qədər qoca olsam da" mahnısı bu yöndəmsiz, çirkin tacirin ifasında ifrat mübaliğəli səslənir. Əsərin sonuncu səhnəsində təkrarlanan bu mahnı Məşədi İbadın mənəvi məğlubiyyətini göstərir. Qalan mənfi obrazlar kütləvi musiqi surəti — səhnədə cərəyan edən hadisələrə təbii surətdə qoşulan xor parçaları ilə səciyyələndirilir. Üzeyir Hacıbəyov bu əsərdə ilk dəfə olaraq, lirik obrazların fərdi aləmini əks etdirən mahnı-ariya xarakterli melodiyalar yaratmışdır. Müsbət obrazlar, həm də Füzulinin qəzəllərindən istifadə olunan duetlərdə səcciyələndirilir.
"O olmasın, bu olsun" musiqili komediyası zəngin səhnə həyatına malik bir əsərdir. Operetta bir neçə dəfə redaktə olunaraq səhnələşdirilmişdir. Musiqili komediya ilk dəfə 25 aprel 1911-ci il tarixində Mayılov qardaşları teatrında (indiki Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet teatrında) səhnəyə qoyulmuşdur. Əsər, həmçinin, bir çox dillərə tərcümə olunaraq, müxtəlif teatrların səhnəsində Cənubi Qafqaz şəhərlərində, Türkiyədə, Bolqarıstanda, Yəməndə və başqa yerlərdə tamaşaya qoyulmuşdur. Musiqili komediya əsasında 1956-cı ildə "Azərbaycanfilm" kinostudiyası tərəfindən eyniadlı film çəkilmişdir.
Əsərin baş qəhrəmanlarından olan Sərvər və Gülnazın dərin, səmimi hisslərini açıqlayan zərif, xəyalpərəst musiqi partiyaları "Arşın mal alan" operettasının və "Koroğlu" operasının ariya üslubuna yol açmışdır. Hacıbəyov bu musiqili komediyasında ilk dəfə olaraq, qəhrəmanlarının əhvali-ruhiyyəsini deyil, xarakterini təcəssüm etdirmək yolu ilə gedərək, musiqi obrazlarının fərdiləşdirilməsinə nail olmuşdur. Komediyanın ayrı-ayrı parçaları geniş şöhrət qazanmış və müxtəqil əsərlər kimi ifa olunur. "O olmasın, bu olsun" və Hacıbəyovun yazdığı üçüncü operettası olan "Arşın mal alan" Azərbaycan Respublikasının milli klassikləri hesab edilir.
Tarixi
"O olmasın, bu olsun" 1910-cu ildə Üzeyir bəy Hacıbəyov tərəfindən yazılmışdır. Bu, bəstəkarın musiqili komediya janrında yazdığı ikinci əsəridir. İlkin olaraq, əsər üç pərdəli idi. Hamam səhnəsi 1915-ci ilə yazılmış və əsərə əlavə edilmişdir. Beləliklə, əsər dörd pərdəli olmuşdur. Hacıbəyov əsərin musiqisini bəstələyərkən Azərbaycan xalq musiqisindən — muğamdan, sözlərini yazarkən isə orta əsr Azərbaycan şairi Füzulinin qəzəllərindən istifadə etmişdir. Əsərin adı ilk dəfə "Kaspi" qəzetinin 7 aprel 1911-ci il tarixli buraxılışında sadalanmışdır. Qəzetdə yazılmışdır ki, əsərin "musiqisi xalq mahnılarından, eləcə də bir neçə orijinal nömrədən ibarətdir".
left|thumb|Operettanın müəllifi — [[Üzeyir Hacıbəyov. 1913-cü il.]]
"O olmasın, bu olsun" musiqili komediyasının premyerası 25 aprel 1911-ci il tarixində, Bakı şəhərində yerləşən Mayılov qardaşları teatrında (indiki Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı) gerçəkləşmişdir. Teatr tamaşasının aktyor heyəti bunlardan ibarət idi: Məşədi İbad — Mirzəağa Əli oğlu Əliyev, Sərvər — Hüseynqulu Məlik oğlu Sarabski, Rüstəm bəyin qızı Gülnaz — Əhməd Bəşir oğlu Ağdamski, Həsən bəy — Məmməd Hənəfi Həsən oğlu Terequlov. Teatr tamaşasının dirijoru musiqili komediyanın müəllifi Üzeyir Hacıbəyovun özü idi. Komediyanın librettosu ilk dəfə 1912-ci ildə Bakı şəhərində, Orucov Qardaşları Mətbəə Nəşriyyatında çap olunmuşdur.
Növbəti illərdə, tamaşada çoxlu aktyorlar və müğənnilər rol almışdır. Onlar arasında Əlihüseyn Əbdülrəhim oğlu Qafarlı (Məşədi İbad), Lüftəli Əmir oğlu Abdullayev (hambal), Nəsibə Cahangir qızı Zeynalova (Sənəm), Lütfiyar Müslüm oğlu İmanov (Sərvər, Rza bəy), Hacıbaba Ağarza oğlu Bağırov (Məşədi İbad) və başqaları var. Musiqili komediyanın bir neçə səhnələşdirilmiş versiyaları var. Əsər müxtəlif dillərə tərcümə edilmişdir. Operetta Rusiyanın, Türkiyənin, Yəmənin, İranın və başqa ölkələrin müxtəlif şəhərlərində səhnələşdirilmişir. Nümunə olaraq, musiqili komediya 1966-cı ildə Bolqarıstanda türk ölkələri teatr festivalı zamanı səhnələşdirilmişdir.
"O olmasın, bu olsun" musiqili komediyası 2010-сu ildə İran İslam Respublikasının paytaxtı Tehran şəhərində keçirilən LVIII Fəcr Beynəlxalq Festivalında Azərbaycan Dövlət Akademik Musiqili Komediya Teatrının aktyorlarının aktyor işi və Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Cənnət Əlibəyovna Səlimovanın dirijorluğu ilə iki gün səhnələşdirilmişdir.
Musiqili komediya iki dəfə ekranlaşdırılmışdır.
Personajlar
thumb|330px|right|Teatr tamaşasının proqramı. 1911-ci il. Bakı.
Birinci pərdə
Birinci pərdə Rüstəm bəyin evində vaqe olur. Yaxşı döşənmiş bir otaqdır. İçində stol, kürsü və kreslolar dəxi vardır. Pərdə qalxdıqda bütün iştirak edənlər cərkə ilə durub "Nə sözdür kim, deyir məxluq" xorunu oxuyurlar. Pərdə enir. Hamı dağılır. Sərvər ilə Gülnaz qalırlar. Tarda "Segah" çalınır, pərdə qalxır. Sərvər Gülnaza Füzulinin qəzəlini oxuyur. O, daha sonra Gülnaza bildirir ki, onun atası onu qoca tacir Məşədi İbadla evləndirmək istəyir. Daha sonra evə gələn Rüstəm bəy qızına bu xəbəri çatdırır. Öz atasının sözündən çıxmamağa vadar edilən Gülnaz, bunu qəbul edir.
Məşədi İbad gəlir, "Mən nə qədər, nə qədər qoca olsam da" mahnısını oxuyur. Daha sonra Rüstəm bəy Məşədi İbadla "Gəl, xanım, gəl yanıma" duetini oxumağa başlayır. Musiqi çalınır, ikisi də oynayır. Axırda, o, qızı Gülnazın qiymətini deyir və Məşədi İbad ona pulu ödəyir. Daha sonra Gülnaz ilə Sənəm daxil olur. Onlar və Məşədi İbad arasındakı söhbət hazırcavab frazalar və yumoristik situasiyalarla müşayiət olunur. Onların üçü də "Hüsn bağında gəzəsən" mahnısını oxuyur. Qızlar otağı tərk edir. Rüstəm bəy daxil olur və Məşədi İbaddan xahiş edir ki, qalsın, çünki tezliklə qonaqlar gələcək və evdə şadyanalıq təşkil olunacaq. Qapı açılır. Həsənqulu bəy, Rza, Əsgər, Həsən və xor daxil olurlar. Sonra səhnənin ortasında üç-üç, durub, guya söhbət edir kimi "Deyirlər ki, toy olacaq" mahnısını oxuyurlar, Məşədi İbadı təbrik edirlər. Bu əsnada nökərlər daxil olub, stol qururlar və üzərinə butulka, stakan və "zakuska" düzürlər. Sonra Məşədi İbaddan başqa hamı masada oturur və yemək yeməyə başlayır. İçkili Qoçu Əsgər Məşədi İbadın sağlığına badə qaldırır və tost edir. Bu əsnada Qoçu Əsgər və Həsən bəy Məşədi İbadı ələ salır. Həsən bəy Məşədi İbada meymun deyir. Məşədi İbad qəzəblənir və hamı dalaşır. Bu əsnada onlar "A gedə, ayıbdır sizə bu rəftar, rəftar" mahnısını oxuyurlar. Birinci pərdə sona çatır.
İkinci pərdə
thumb|left|Tamaşadan bir səhnə. Məşədi İbad hambalın üzərində. [[Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı. Rejissor — Abbas Mirzə Əbdülrəsul oğlu Şərifzadə. 1928-ci il. Bakı.]]
İkinci pərdə Rustəm bəyin həyəti ilə küçədə vaqe olur. Rustəm bəyin həyəti hasar ilə məhsurdur. Pərdə qalxdıqda həyətdə Sərvər ilə Gülnaz görunür. Pərdədən qabaq musiqi çalınır. Sonra tarda "Şahnaz" çalınır. Pərdə qalxır. Gülnaz ilə Sərvər "Çün bahar oldu açıldı, gül açıldı hər yanda" mahnısını oxuyurlar. Bu əsnada Məşədi İbad, əlində bir yaylıq alma və armud küçədən gəlib, hasarın yanında dayanır. O, hasardan tullanıb Gülnazın yanına adaxbazlığa getmək istəyir, amma bunu edə bilmir. O, bir hambal çağırır, onun belinə minir və Gülnazı Sərvərlə birlikdə görür. Gülnaz evə qaçır. Sərvər Məşədi İbada deyir ki, o da adaxbazlığa gəlib. Məşədi İbad qəzəblənir və kədərlə "Rast" muğamını oxuyur. Qəzəbli Məşədi İbad gedir ki, qoçuları çağırsın. Gülnaz ilə Sərvər çıxıb oxuyurlar "Çox şükür sənə, ey xuda! Olmadıq biz əğyarə fəda" təsnifini oxuyurlar. Bu əsnada Qoçu Əsgər və başqa adamlar gəlib, Məşədi İbadla birlikdə hasarın dalında dayanıb hasarın deşiklərindən baxırlar. baxırlar. Məşədi İbad Əsgərə 2.000 rubl vəd edir ki, Sərvəri öldürsün. Məşədi İbad, Əsgər, onun adamları, Sərvər və Gülnaz "Ey, kimsən orda, aç qapını!" mahnısını oxuyur. Sərvər qapını açır və qırağa çıxır. Qoçu Əsgər və adamları tapançalarını çıxarır. Sərvər fit çalır, qorodovoy çağırır. Qoçular o vaxt qorxub qaçırlar. Hambal ilə Məşədi İbad dəxi qaçırlar. Sərvər gulür. Bu əsnada qızının bədbəxt talehini düşünən Rüstəm bəy küçədə vaqe olur, həyətə girmək istəyir. Bu zaman Sərvər dəxi həyətdən çıxır. Bunlar bir-birini görüb, bir qədər təəccub ilə baxışırlar. O, öyrənir ki, Sərvər ilə Gülnaz bir-birlərinə aşiqdirlər. Sərvər Rüstəm bəylə danışır ki, qızını Məşədi İbada verməsin və ona öz planını pıçıldayır. Musiqi çalınır, oynayırlar və sonra gedirlər. Məşədi İbad pərişan və pəjmürdə bir hal ilə küçədə vaqe olur, hambal da dalınca. O, kədərli bir şəkildə mahnı oxuyur. Küçə adamları hamısı buraya yığılırlar. Millətpərəst Həsənqulu bəy gəlir. Həsənqulu bəy "qızın iki adaxlısının olması" xəbərini eşidib və Məşədi İbaddan 500 rubl alır ki, bu məsələni həll etsin. Rza bəy də hər şeydən xəbərdar olur. Rza vaqe olub Həsənqulu bəyə baş əyir və Məşədi İbadın yanına gedir. O da Məşədi İbaddan pul götürür və vəd edir ki, Rüstəm bəyi qəzetdə bədnam edəcək. Bu əsnada Həsən bəy gəlir və Məşədi İbada deyir ki, onu məhkəməyə verəcək, çünki Məşədi İbad onu təhqir edib, lakin Məşədi İbad Həsən bəyə pul verir, Həsən bəy isə ərizəsini geri çəkir. Bundan sonra hamı Rüstəm bəyin evinə gedir və onu ciddi söhbətə çağırır. Onlar "Böylə olmaz ki" mahnısını oxuyub deyirlər ki, Rüstəm bəyin Gülnazı Məşədi İbada verməsinə baxmayaraq, o, niyə özgəsiylə adaxlıdır. Məşədi İbad Rüstəm bəyə bildirir ki, o, Gülnazı başqa bir oğlanla görüb. Rüstəm bəy cavab olaraq deyir ki, həmin oğlan Gülnazın dayısıdır və o, sadəcə Məşədi İbadla lotuluq edib. Onların hamısı gülür və Rüstəm bəyən əfv diləyirlər. Məşədi İbad Rüstəm bəyə tərəf yaxınlaşır və ondan xahiş edir ki, toy bu günlərdə olsun. Məşədi İbad və digərləri hamama gedirlər. İkinci pərdə sona çatır.
Üçüncü pərdə
thumb|300px|"Hamamın içində, içində də çölündə" mahnısının notları. Bəstəkarın mətbəə orijinalı.
Üçüncü pərdə tağlı bir hamamın soyunub-geyinən yerində vaqe olur. Hamamçı Məşədi Qəzənfər sarı kürkə bürünüb, bayır qapının solunda öz yerində əyləşibdir. Ondan bir az sağ tərəfdə dəllək usta Məhərrəm Kərbəlayı Nəsirin başını qırxır. Bir az o yanda zurnaçılar oturubdurlar. Bir kənarda bir neçə nəfər camadar əllərində qırmızı fitə, balaqları çırmala dayanıbdırlar. Hamamçı Məşədi Qəzənfər öz hamamını tərifləyir. Hamı birlikdə "Hamamın içində, içində də çölündə" mahnısını oxuyur. Bəy olan Məşədi İbad təntənəli şəkildə hamama daxil olur. Hamı çimir. Çimdikdən sonra Həsən bəy və Həsənqulu bəy boş şeylərə görə şikayət edirlər, ancaq əslində hamamın pulunu ödəməkdən qaçınırlar. Rza bəy də mübahisəyə qoşulur və hamam suyunu bozbaşla müqayisə edir. Məşədi İbad puldan danışmağa başladığı an Qoçu Əsgər də aradan çıxır. Hamamda sadəcə Məşədi İbad və hambal qalır. Məşədi İbad hambala deyir ki, hamam pulunu özünün ödəyəcəyini hamıya desin. Bunu öyrəndikdən sonra hamı qayıdır. Bu zaman hamı birlikdə hamamı tərk edir. Məşədi Qəzənfər disput iştirakçılarından şikayət edir və öz hamamını tərifləyir. Hamı yenidən "Hamamın içində, içində də çölündə" mahnısını ifa edir. Üçüncü pərdə sona çatır.
Dördüncü pərdə
thumb|330px|left|Tamaşadan bir səhnə. Dördüncü pərdə. [[Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı. Rejissor — Abbas Mirzə Əbdülrəsul oğlu Şərifzadə. 1928-ci il. Bakı.]]
İdeya
thumb|"Üzü açıq müsəlman qadın və çarşablı müsəlman qadın" karikaturası. "[[Molla Nəsrəddin (jurnal)|Molla Nəsrəddin" jurnalının 11-ci sayı. 1911-ci il. Burada dövrün Azərbaycan qadınının vəziyyəti təsvir edilir.]]
"O olmasın, bu olsun" musiqili komediyası bolşevik inqilabından əvvəlki Azərbaycan teatr incəsənətinin ən ürəkli və prinsipial əsərlərindən biridir. Əsər ifşaedici təsir gücünə görə Mirzə Fətəli Axundov və Cəlil Məmmədquluzadənin satirik komediyaları ilə bir sıraya qoyulur. Üzeyir Hacıbəyov yazdığı operettasında XIX əsrin sonları və XX əsrin əvvəllərindəki Azərbaycan reallıqlarının sosial-məişət ziddiyyətləri üzə çıxarır. Musiqişünas Elmira Abbasovanın qeyd etdiyi kimi, o, dövrün tipik nümayəndələrindən obrazlar yarada bilmişdir.
Üzeyir Hacıbəyov bu musiqili komediyada dövrün ailə-məişət mövhumatlarını lağa qoyur. Burada bir qız atasının tələblərinə razı gələrək yaşlı bir kişiylə evlənməli olur, ərinin istəyi ilə qapalı qalmağa vadar edilir və əgər narazılıq etsə döyülür. Əsər məhz qadın hüquqlarını müdafiə edir. Qərbdən olan tənqidçi Meytu O'Braynın fikirlərinə görə, bu, Hacıbəyovun yazdığı operettasının əsas mövzusudur. Buna görə də əsərin baş qəhrəmanları Gülnaz və Sərvərdir. Onlar bu cür mövhumatlara inanmayan və var-dövlətə ehtirası olmayan yeni nəslin insanları hesab olunur. Hacıbəyovun operalarındakı baş qəhrəmanlardan fərqli olaraq, onlar fəal və kəsərli insanlar kimi səciyyələndirilir, çünki onlar talehlərinə qarşı olan laqeyd münasibətdən razı qalmırlar. Onlar başa düşürlər ki, onları zəncirləyən təzyiq yolu artıq zəifləyib. Bunu qulluqçu Sənəm başa düşür, çünki o, Rüstəm bəylə olan mübahisəyə qoşulur və gənc Gülnazı müdafiə edir.
300px|left|thumb|"Müsəlman qazetçiləri" . "[[Molla Nəsrəddin (jurnal)|Molla Nəsrəddin" jurnalının 34-cü sayı. 1910-cu il.]] Operettadakı nəcib tacir təbəqəsi təsviri əlahiddə parlaq nümayiş edilib. Əsərdə göstərilir ki, zadəganlar (bəylər) son günlərini yaşayır, cəmiyyətdəki nüfuzlarını itirir, müxtəlif üsullarla tacirlərlə və dükançılarla ilə qohumluq əlaqəsi qurmağa çalışırdılar. Tək qızını qoca müstəbid Məşədi İbada "satmaq" qərarına gələn Rüstəm bəy ədəbsizliyi, veylliyi və qaçınılmaz ölümə qarşı olan qorxunu səciyyələndirir. Bunlar Rüstəm bəyin ən yaxın aşnalarına da aid edilə bilər. Onlar:
Rza bəy — qəzetçi. O, qəzetlərdə mətbuatın səhifələrində böhtanlardan ibarət yazılar yazır və bunun qarşılığında pul alır. Rza bəy danışarkən Azərbaycan dilini və Osmanlı türkcəsini qarışdırdığından onu anlamaq çətin olur.
Həsənqulu bəy — millətpərəst. Bakı Musiqi Akademiyasının professoru Cəmilə Həsənovaya görə, o, şəxsi mənfəət naminə ətrafındakı insanların maraqlarına laqeydlik göstərir.
Həsən bəy — intelligent. O, bəzən içki düşkünü, boşboğaz və davakar kimi səciyyələndirilir. O, qərbyönümlü bir azərbaycanlıdır ki, danışarkən Azərbaycan, rus və fransız dillərini qarışdırır. Həsən bəy həmişə mübahisələrə müdaxilə edir ki, özünün ağıllı olduğunu göstərsin.
Musiqili komediyanın ədəbi mətni ahəngdar və apaşkar üslubuyla fərqlənir. Əsər mahir və hikmətli ifadələrlə zəngindir. Musiqişünas Elmira Abbasova qeyd edir ki, Hacıbəyov dövrün cəmiyyətinin müxtəlif sahələrinin tipik nümayəndələrini üçün səciyyəvi olan sərrast və bədii ümumiliklə nitq səsləndirdi. Operettada istifadə edilən ədəbi anlatma üslubu parodik və satirik obrazları təsvir edən əhəmiyyətli amillərindən biridir.
Musiqili komediyada əks etdirilən və bolşevik inqilabından əvvəlki Azərbaycana aid olan sosial-məişət mövzu, lağa qoyulan müftəxor həyat tərzi sürən zənginlər və cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrindən olan şəxslər digər Şərq ölkələrinin, o cümlədən Tacikistan və Özbəkistandan olan tamaşaçılara də tanış idi. Buna görə də operetta onlar arasında yüksək canlılıqla qarşılamışdı.
Musiqilər
500px|thumb|Məşədi İbadın oxuduğu "Mən nə qədər qoca olsam da" mahnısının notları.
Əsərdə musiqi mühüm dramaturji rol oynayıb, hadisələrin gedişatına fəal yardım göstərir, qəhrəmanların xarakteristikasını dərinləşdirir. Musiqişünas Elmira Abbasovanın qeyd etdiyinə görə, bütün musiqi nömrələri səhnədə baş verən hadisələrin təbii ünsürü kimi personajların səciyyələndirilməsində böyük əhəmiyyət kəsb edir. Burada bir-birindən fərqli iki obraz-intonasiya dairəsi özünü göstərir ki, bu da əsərin ziddiyyətli məzmununu qabarıq üzə çıxarır. "O olmasın, bu olsun" musiqili komediyasında obrazların musiqi vasitəsilə səciyyələndirilməsi, onların musiqi surətlərinin yaradılması, bir sıra dialoqların musiqiyə salınması, xorlardan, rəqslərdən istifadə olunması, dramatik və lirik səhnələrdə musiqinin geniş yer tutması mühüm xüsusiyyətlərdir.
thumb|left|500px|Məşədi İbad ilə Rüstəm bəyin oxuduğu "Gəl, xanım, gəl yanıma" duetinin notları.
Obrazlar arasında, ilk növbədə, Məşədi İbadın musiqi surətini qeyd etmək lazımdır. Özündən razı tacirin məşhur "Mən nə qədər qoca olsam da" misrası ilə başlanan mahnısında çirkin və qoca Məşədi İbad lovğalanaraq yüz cavana bərabər olduğunu bəyan edir. Hacıbəyov burada "Uzundərə" xalq rəqsinin melodiyasından istifadə etmişdir. Musiqişünas Elmira Abbasovanın qeyd etdiyi kimi, rəqsin təsirli melodiyasının Məşədi İbadın dilində səslənməsi karikaturanı xatırladır. Həyasızcasına dərin insani hisslərdən, məhəbbətdən danışan Məşədi İbadın hərəkətləri, mahnısı evlənəcəyi cavan qızın qəlbində yalnız nifrət oyandırır. İnanılır ki, Hacıbəyov xalq mahnısına heç bir xüsusi dəyişiklik etməyib. Dəyişiklərin əksəriyyəti qüvvətli, zərif və ritmik "şəkillər" idi. O, zərif, cazibədar bir melodiya ilə Məşədi İbadın xarici görünüşünün uyğunsuzluğunun parodiyasını əldə etmişdir. Bəstəkar səhnədəki hadisələrin kulminasiya nöqtəsinə bu misranı əlavə edərək və onun mənasını dərinləşdirir. Məşədi İbadın bu mahnısı gəlinin çarşabını açanda partiyada səslənir.
Məşədi İbadın partiyası Gülnaz və Sənəm ilə birlikdə olan triosunda fərqli bir rəngə malikdir. Musiqişünas Elmira Abbasova qeyd edir ki, buradakı musiqi kədərli bir lirik xarakter alır, çünki bəy adaxlısı üzərində mənəvi üstünlüyə sahib olduğuna inanır. Məşədi İbadın "Böylə olmaz ki" xorundakı solosunda, Sərvər ilə Gülnazın eşqindən xəbərdar olduğundan, onun səsində qəzəb və acıq hissi eşidilir. Abbasovanın fikirlərinə görə, Hacıbəyovun yazdığı əvvəlki əsəri olan "Ər və arvad" operettasından fərqli olaraq, bu musili komediyanın musiqisi qəhrəmanın hərtərəfli surətini təsvir edir.
Musiqili komediyanın geridə qalan mənfi obrazları kütləvi musiqi surəti — xor fraqmentləri ilə səciyyələndirilir. Elmira Abbasova ehtimal edir ki, Hacıbəyov onların hər birini ayırmağa çalışmır və onun məqsədi bir tərəfdən Məşədi İbadın satirik imicini vurğulayan, digər tərəfdən isə hərəkətə çeviklik və məqsədyönlülük verən janr-rəng zəmin yaratmaqdır. Bu xor parçaları səhnədəki hadisələrə təbii şəkildə qoşulurlar.
Məşədi Abbas
Bunları deyib yerindən nə təhər götürülürsə, əmisi qaçıb ona çata bilmir. Abbas olanları evdə anasına danışır. Ailələr arasında düşmənçilik yaranacağından qorxan qadın bərk qəzəblənir və oğlunu danlayır. Bundan sonra iki qardaş arasında gediş-gəliş dayanır.
Bir gün xəbər gəlir ki, Məşədi Səlim xəstələnib ölüb.
Dəliqanlı Abbas sözünün üstündə durur. Əmisinin dul qalmış cavan və gözəl arvadını alır. Amma ailənin dolanışığı yenə dəyişmir. Vəziyyətdən çıxış yolu kimi Abbas Bakıya getməyə qərar verir. 1905-ci ilə təsadüf edən bu gəlişində o, inqilab ab-havasıyla rastlaşır.
Bakı o illərdə inqilabi şəhər sayılırdı. Sankt-Peterburqda baş vermiş "qanlı bazar günü"nün əks-sədası Bakıya da çatmışdı. Şəhərdə sol cərəyanların, o cümlədən "Hümmət" təşkilatının gücü durmadan artırdı. Rus bolşevikləri də Bakını nəzərdən qaçırmırdılar. Lenin partiyanın "vuran əli" Stalini Bakıya göndərmişdi. O, ətrafına quldur dəstəsi yığaraq bankları və varlı adamları soyurdu. Bolşeviklər bunun hesabına xəzinələrini doldururkən Quzey Azərbaycanın solçuları qonşu İranda baş qaldırmış xalq inqilabına necə dəstək vermək barədə düşündürdülər.
O olmasın, bu olsun (operetta)
Musiqilər
Elmira Abbasovanın seçdiyi və hadisələrin inkişafında "ağırlığın mərkəzi" adlandırığı xorlar arasında, onun qeyd etdiyi kimi, Məşədi İbadın aşnalarının Rüstəm bəyin evinə, Sərvər ilə Gülnaza basqın səhnələri var. Bu səbatlı, bayramsayağı və təmtəraqlı marş-xorun musiqisinin bədii məzmunu ümumi səhnənin necə həqiqi və qrotesk olduğunu vurğulayır, lakin bu iki aktyor qrupunu toqquşması səhnənin intonasiyalı məzmununa təsir göstərmir. Qoçu Əsgər, onun hirsli, döyüşkən köməkçiləri ilə Sərvər və Gülnazın partiyası bir-birlərinin daha lirik olan xor parçaları ilə müşayiət olunan təbii davamı, eləcə də obrazların bir-birlərinə cavabıdır. Üzeyir Hacıbəyov bu səhnənin musiqisindən musiqili komediyanın giriş hissəsində də istifadə etmişdir. O, dinləyicini, Elmira Abbasovanın qeyd etdiyi kimi, coşqun və acı gülüş ilə dolu bir dünyaya aparır.
Məşədi Abbas
O illər Nəriman Nərimanovun rəhbərliyi ilə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən ən cəsur adamlar Səttarxana dəstək məqsədilə güneyə göndərilirdi. Onların arasında Abbas da vardı.
O olmasın, bu olsun (operetta)
Musiqilər
Elmira Abbasova qeyd edir ki, "Deyirlər ki, toy olacaq" və "Hamamın içində, içində də çölündə" xor parçalarında tez-tez başısoyuq nəşə eşidilir. Bu isə o dövrün zadəganlarının mənasız mövcudiyyətini vurğulayır. Rüstəm bəyin qonaqlığındakı dava-dalaş səhnəsinn diqqətəlayiq bədii yenilikçi musiqisi təsviri xarakteri və mənzərəli səs-küyü, qışqırığı, qarışıqlığı və ümumi sürətli tempinə görə qeyd edilir.
Məşədi Abbas
Bakıda qazandığı inqilabi təcrübədən yararlanan Abbas Rəşt şəhərində mücahidlərdən ibarət silahlı dəstə toplayır. Onun dəstəsi Rəşt, Ənzəli, Ərdəbil, Qəzvin, Girman və Mazandaran şəhərlərində şah qoşunlarına qarşı qızğın savaşlarda ad qazanır. Nəhayət, bu dəstə döyüşə-döyüşə Təbrizə gəlib çıxır.
O olmasın, bu olsun (operetta)
Musiqilər
"O olmasın, bu olsun" musiqili komediyasında müstəqil lirik obrazlar aləmi — mahnı-ariozo formasına yaxınlaşan melodik kantilena meydana gəlir. Sərvər və Gülnaz sözlərində Füzulinin qəzəllərindən istifadə olunan duet parçalarında səciyyələndirilir. Onların duetlərindəki yumşaq və melodik musiqi özgə duyğu və əhvali-ruhiyyə dairəsini ifadə edir.
Məşədi Abbas
Təbrizin Əmirxiz məhəlləsində Abbası bir mücahid qarşılayıb Səttarxanın mənzil-qərargahına gətirir. Səttarxanın "Hardan gəlmisiz" sualına Abbasın cavabı qısa olur: "Abbaş Həşim oğlu. Bakı komitəsinin göstərişi ilə gəlmişəm, dəstəm də özümlədir".
O olmasın, bu olsun (operetta)
Musiqilər
"O olmasın, bu olsun" musiqili komediyasının müstəqil musiqisi səhnədəki hadisələr ilə yaxından qarşılıqlı əlaqəyə girir, inkişafında məntiqi ardıcıllıq var. Onun mövzulu əlaqələri ona bütövlük və bitkinlik verir. Üzeyir Hacıbəyov bu musiqili komediyada ilk dəfə olaraq, lirik obrazların fərdi aləmini aydın şəkildə əks etdirə bilmiş, onların əhval-ruhhiyələrini yox, xarakteristikalarını təcəssüm etmişdir. Hacıbəyovun ilk musiqili komediyası olan "Ər və arvad" operettasında olmayan yaradıcı vəzifələrin əhəmiyyəti tutuşdurulan iki intonasiyalı-bədii sfera ilə vurğulanır. Elmira Abbasovaya görə, bəstəkarın melodik bacarığı burada geniş surətdə aşkar edilir. "O olmasın, bu olsun" musiqili komediyasının parçaları geniş populyarlıq əldə etmişdir. Onlar müstəqil pyeslər kimi ifa olunur və kütləvi musiqi məişətində olduqca möhkəmləndirilmişdir.
Məşədi Abbas
Elə ilk təmasdan Səttarxan bu şuşalı balasıyla dostlaşır və çox keçmir ki, mühafizə dəstəsində ona mühüm görəv verir. Bu dəstə ən mühüm tapşırıqları yerinə yetirir. Abbas öz dəstəsiylə barrikadalarda vuruşur, digər dəstələr arasında əlaqə yaradır. Beləcə, Məşədi Abbas Səttarxanla 13 il çiyin-çiyinə savaşır.
O olmasın, bu olsun (operetta)
Adaptasiyalar
thumb|252px|1956-cı ildə çəkilmiş "[[O olmasın, bu olsun (film, 1956)|O olmasın, bu olsun" filmindən kadr. Burada Məşədi İbad hambalın üzərində dayanaraq Rüstəm bəyin evinin önündəki hasara dırmaşaraq Gülnazın yanına, adaxbazlığa gəlmək istəyir, ancaq onu Sərvər ilə birlikdə görür.]]
Məşədi Abbas
İran şahı xalq üsyanını yatırmaq məqsədilə 1909-cu ildə Təbrizə 40 minlik qoşun yollayır. Burda inqilabçılar ölüm-dirim savaşına girişirlər. Abbasa və onun dəstəsinə Tehran polisinin rəisi Yefremxanın hərbi birlikləri ilə döyüşmək tapşırılır. Bu tapşırığı böyük məharətlə yerinə yetirdiyinə görə ona "mücahid Abbas" ləqəbi verirlər. Amma İranda ona Abbasxan deyənlər də az deyildi. İnqilabın əfsanəvi liderlərinin-Səttarxanın və Bağırxanın adlarına bənzədərək. right|thumb|325px|Məşədi Abbas (sağda dairədə), Səttarxan və Bağırxanla (ortada) birlikdə
O olmasın, bu olsun (operetta)
Adaptasiyalar
Üzeyir Hacıbəyovun "O olmasın, bu olsun" musiqili komediyası ilk dəfə 1919-cu il tarixində Aleksandr Alekseyeviç Xanjonkov tərəfindən 1917-ci ildə təsis edilmiş "Yalta" kinostudiyasında ekranlaşdırılmışdır. Filmin rejissorluğunu Vaqram Papazyan və Sezar Lakka etmişdir. Filmin çəkilişlərinə 1918-ci ildə start verilmişdir. Buna baxmayaraq, film müvəffəqiyyət əldə edə bilməmiş və unudulmuşdur.
Məşədi Abbas
Məşədi Abbasın (Məşrutə inqilabı illərində o, bir neçə dəfə Məşhədə getmişdi) şücaəti haqqında xəbərlər İran şahının da qulağına çatır. Bir gün o, Səttarxana namə göndərib onunla görüşmək istədiyini bildirir. Səttarxan bu görüşə Məşədi Abbası göndərir. Məşədi Abbasın oğlu, Böyük Vətən müharibəsi qəhrəmanlarından olan Surxayın xatirələrindən: "Atam ordakılara Azərbaycan xalqının şərəfinə badə qaldırmağı təklif edir. Bir anda məclisə sükut çökür, şah və qonaqları badələrini yerə qoyurlar, atamsa şərabı axıra kimi içib qonaqlığı yarımçıq tərk edir". İran şahı bərk qəzəblənir, onun dirisini və ya ölüsünü gətirənə başı ağırlıqda qızıl vəd edir.
O olmasın, bu olsun (operetta)
Adaptasiyalar
İkinci "O olmasın, bu olsun" filmi 1953-cü ildə ekranlaşdırılmışdır. Baş qəhrəmanın adını alan "Məşədi İbad" filmi Azərbaycan əsilli İran rejissoru olan Səməd Sabahi tərəfindən çəkilmişdir.
Məşədi Abbas
Elə milli hərəkat da şahın qurduğu hiylələrin qurbanı olur, Səttarxan yatağa düşür, onu məşəqqətli ölümə məhkum edirlər.
O olmasın, bu olsun (operetta)
Adaptasiyalar
Üçüncü "O olmasın, bu olsun" filmi 1956-cı ildə "Bakı" kinostudiyası tərəfindən çəkilmişdir. Filmin rejissorluğunu Hüseyn Seyidzadə, ssenaristliyini isə Sabit Rəhman etmişdir. Filmdə Əliağa Ağayev (Məşədi İbad), Arif Mirzəquliyev (Sərvər), Tamara Gözəlova (Gülnaz), Ağasadıq Gəraybəyli (Rüstəm bəy), Barat Şəkinskaya (Sənəm), İsmayıl Əfəndiyev (Həsənqulu bəy), Mustafa Mərdanov (Həsən bəy), İsmayıl Osmanlı (Rza bəy), Möhsün Sənani (Qoçu Əsgər), Lütfəli Abdullayev (Balaoğlan) və Əhməd Əhmədov (Hambal) kimi aktyorlar rol almışdır.
Məşədi Abbas
Məşədi Abbas geri qayıtmağa qərar verir, amma Bakıda çox qalmayıb doğulub boya-başa çatdığı Qarabağa yollanır.
Məşədi Abbas vəfat etdiyi 1954-cu ilə qədər mühüm vəzifələrdə çalışmış, Ağdamda quruculuq işləri onun adıyla bağlı olmuşdur.
center|thumb|380px|İran inqilabında iştirak edən şimali azərbaycanlılar
O olmasın, bu olsun (operetta)
Adaptasiyalar
Filmin premyerası 27 yanvar 1958-ci il tarixində SSRİ-nin respublikalarından olan RSFSR-nin paytaxtı Moskva şəhərində keçirilmişdir. Bu, Üzeyir Hacıbəyovun operettaları əsasında çəkilmiş üçüncü sovet filmi olmuşdur. Bundan əvvəl "Arşın mal alan" operettasının iki versiyası SSRİ-də ekranlaşdırılmışdır. Əlavə olaraq, 1937-ci ildə ABŞ-də ermənilər tərəfindən "Arşın mal alan" filminin erməni dilində adaptasiya çəkilmişdir. "O olmasın, bu olsun" filmi böyük müvəffəqiyyət və auditoriya əldə etmişdir. Film 1958-ci ildə Daşkənd şəhərində keçirilən Asiya və Afrika ölkələri beynəlxalq kinofestivalında çox təqdir edilmişdir. Film SSRİ-dən xaricdə də uğur qazanmışdır. Xariclə mədəni əlaqələr üzrə ümumittifaq cəmiyyətin sədri Aleksandr Davıdov Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının sədri və filmin rejissoru Hüseyn Seyidzadəyə göndərdiyi məktubda yazmışdır: "O olmasın, bu olsun filmi İran, İraq, Yuqoslaviya, Yaponiya, Avstriya, ABŞ, İsveçrə və Macarıstan daxil olmaqla 40 ölkədə satışa çıxarılmışdır". Film sonralar daha 10 ölkədə satışa çıxarılmışdır.
2005-ci ildə "Planet Parni iz Baku" kinostudiyası "Məşədi İbad 94" kinokomediyasını çəkmişdir. Kinofilm operettanın məzmunu əsasında çəkilmişdir, eyni mövzudan bəhs edir, ancaq hadisələr 1994-cü ildə cərəyan edir.
Təsir
140px|thumb|"Məşədi İbad — XXI əsr" karikaturası. Müəllif — Rəşid Şərif. [[Azadlıq Radiosu. 2010-cu il.]]
Mütəxəssislərin fikrinə görə, Üzeyir Hacıbəyov bu musiqili komediya əsərində XX əvvəllərində, Azərbaycan cəmiyyətində geniş yayılmış köhnə əqidə və baxışları, əxlaq normalarını, cəhaləti tənqid və ifşa etmək, xalqı ayıltmaq və mübarizəyə səsləmək üçün qəhqəhə və satiradan istifadə edir. Hacıbəyov belə bir orijinal yolu məhz dövrünün qabaqcıl ideyalarını xalqa daha rahat çatdırmaq üçün seçmişdir.
İnanılır ki, musiqili komediyanın obrazları dövrün Azərbaycan cəmiyyətindəki mövhumatları əks etdirir. Qeyd olunduğu kimi, müxtəlif növ insanların psixologiyası əsərdə mükəmməl surətdə təsvir edilib. Operetta Azərbaycan, eləcə də başqa ölkələrdə hələ də aktualdır. Nümunə olaraq, mövzu sadəcə Azərbaycan auditoriyasına yox, Tacikistan və Özbəkistan kimi digər şərq ölkələrinin auditoriyalarına da nümayiş etdirilmişdir.
"O olmasın, bu olsun" musiqili komediyası indiki dövrdə Azərbaycan auditoriyası tərəfindən ən sevimli komediyalardan biri hesab olunur. Bakı Musiqi Akademiyasının professoru Cəmilə Həsənova qeyd edir ki, azərbaycanlıların böyük bir əksəriyyəti bu əsəri teatrda və ya ekranda izləyib. Əsərdəki ifadələrin, eləcə də mahnıların çoxu azərbaycanlıların əksəriyyətinə tanışdır və aforizmlər kimi istifadə olunur. Operettanın baş qəhrəmanı Məşədi İbadın adı ilə əlaqədar və Azərbaycan xalqı tərəfindən istifadə edilən ifadələrə aiddir — "Məşədi İbad kimi qocalığında yorğalıq edir", "Heç hənanın yeridirmi?", "Nə Məşədi İbad kimi özündən çıxırsan?", "Məşədi İbadlıq eləmə" və başqaları.
Belibağlılar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan yarımfəsiləsi.
Karl Olsen (velosipedçi)
Karl Olsen — Norveçli keçmiş peşəkar velosiped yarışçısı. Karl Olsen Norveçi 1912-ci ildə V Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.