cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qotlar
Kökləri
Onlar haqda ən önəmli mənbələrdən biri olan İordanın VI əsrdəki, yarı-əfsanəvi Getica əsərində Qot tarixinin onların şimal Skandzadan Qotiskandzaya köçməsi ilə başladığını bildirir. Skandzanın Skandinaviya, Qotiskandzanın isə Pomeraniya olduğu düşünülür. III əsrdə Qotlar dənizlə yaxud Dunayı keçərək Kiprə, Afinaya, İstanbula və Spartaya qədər gedib çıxmışdılar. IV əsrdə Daçiyanı fəth edib iki hissəyə bölündülər. Balti sülaləsi tərəfindən idarə olunan Tervinqilər və Amali sülaləsi tərəfindən idarə olunan Qreutingilər. Ən güclü vaxtlarını Kral Ermanarix və Atanarix dövrü yaşayan qotların dövləti qərbdə Dunaydan şərqdə Volqayacan, şimalda Baltik dənizindən cənubda Qara Dənizəcən uzanırdı.
Dördüncü əsrin sonlarında Hunlar şərqdən qot torpaqlarına girdilər. Xalqların böyük köçü başlandı. Çox qot Hunlara qoşulsa da Fritigernin başçılığı ilə Dunayı keçən qotlar Roma torpaqlarına girdilər və Adrianapol müharibəsində həlledici qələbə qazandılar. Qotlar Vulfila adlı bir arian təriqətli xristian tərəfindən xristianlıq öyrəndilər və Bibliya qot dilinə tərcümə olundu. Beşinci və altıncı əsrlərdə Qotlar iki yerə ayrıldı. Romalıların muzdluları olan Vestqotlar və Hunların müttəfiqi olan Ostroqotlar.
Tarixi
thumb|300px|right|Qot yürüşləri
Ostroqotlar 454-cü ildə Nedao döyüşündə Hunları məğlub edərək müstəqil oldu. Teodorixin başçılığı ilə İtaliyada dövlət quran Ostroqotlar tezliklə Bizans tərəfindən məğlub edilərək qalan hissələri Lombard tayfalarına qoşuldu.
Alarixin başçılığı ilə hərəkət edən vestqotlar isə Akvitaniyada dövlət qursa da Franklar onları Pireney yarımadasına köçməyə məcbur etdi. Altıncı əsrdə katolik olan vestqot dövləti səkkizinci əsrdə Əməvilərin işğalına məruz qaldı. Vestqot əyanlarından Pelagi Asturiya krallığını quraraq Rekonkistanı başlatdı. Qotların son qalığı olan Krım qotları da 16-cı əsrdə yox oldu.
Jordanesin dediyinə görə ilk Qotlar Skandinaviyadan üç gəmi ilə Kral Beriqin başçılığı ilə gəldilər. Onlar Ruqi tayfasını sürgün edərək Vandalları da öz təsirləri altına saldılar.
Yenə Jordanesin yazdıqlarına əsasən qotlar Skif padşahlığını Filimer adlı kralın başçılığı ilə işğal edərək Bosfor Çarlığını dağıtdılar. Qara dəniz sahillərində Amalilər tərəfindən idarə olunan Ostroqotlar, Baltilər tərəfindən idarə olunan Vestqotlar olaraq ikiyə ayrılan qotlar Jordanes tərəfindən şərq qotları və qərb qotları deyə göstərilir.
260-cı illərdə Qotlar Skandinaviyadan gələn başqa bir tayfa olan Herullarla birlikdə Herakliya, Pontika və Bizansı yağmaladılar. Afina, Korinf, Arqos, Olimpiya və Sparta işğala məruz qalsa da Afinalıların başçısı Deksippus onları qovdu. 268-ci ildə Qotlar Gepidlər, Herullar və Peusinlərlə birgə yenidən hücuma keçdilər. Zosimusun yazdıqlarına görə onların 6000 gəmisi və 325000 əsgəri vardı. Onlar Krit, Rodos və Kipr adalarını yağmalayıb Troya və Efesə girərək Artemida məbədini dağıtdılar. Qotlar ən sonuncu dəfə 270-ci ildə Kannabadusun başçılığı ilə Romaya hücum edərkən general Avrelian tərəfindən məğlub edildilər.
332-ci ildə İmperator Konstantin Sarmatlardan qotların hücumuna qarşı kömək aldı. Qot ordusu Sarmatlara qarşı gələ bilmədi, 100.000 qot əsgəri öldürüldü və 300.000 sarmat Roma torpaqlarına gəldi. Bu məğlubiyyətdən sonra bir daha özünə gələ bilməyən qotlar Roma ordusuna daxil oldular. İmperator Konstantin onları xristianlığa gətirdi.
Şimaldakı qotlar isə Ammianusun yazdıqlarına əsasən 370-ci illərdə Hunlar tərəfindən məğlub edildilər. Qotların başçısı olan Fritigern imperator Valensin torpaqlarına girərək 378-ci ildə onu öldürdü.
Ostroqotlar 454-cü ildə Nedao döyüşündə Hunlardan azad olub Bassinaye döyüşündə isə həll edici qələbə qazandı. 488-ci ildə Teodorix Ostroqot kralı oldu, 507-ci ildə isə Vestqot kralı II Alarixin ölümündən sonra Vestqotların da hökmdarı olan Teodorix xalqı yenidən birləşdirdi. Ostroqot dövləti 553-cü ildə Bizans ordusunun işğalına məruz qalaraq dağıldı. Vestqot dövləti isə 711-ci ilə qədər Roderikin hakimiyyətinin bitməsinə qədər hökm sürdü.
Dili
442x442px|thumbnail|Qotlar xristianlıq öyrənir|alt= Qot dili ölü dillərdəndir. O Hind-Avropa dillərindəndir, Germanik olsa da müasir xələfi yoxdur. Qot dili VIII əsrdə İspaniya və Portuqaliyada, VI əsrdə isə Fransada unuduldu.
Din
Qotlar çoxallahlı idilər. Vulfila tərəfindən Arian Xristianlığa keçmişdilər. Vestqotlar 7-ci əsrdə katolik oldular.
Təsirləri
İsveç kralları özlərini "Qotların və Vendlərin kralı" adlandırırdı. Bu adət VI Qustavın ölümündən sonra ləğv edildi.
Pavetta brachycalyx
(Pavetta brachycalyx) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Syzygium maire
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Borduriya
Borduriya — Erjenin "Tintin macəraları"nda adı çəkilən uydurma dövlət. Balkan yarımadasında, Sloveniyanın qərbində yerləşdiyi güman olunur. Ölkə əvvəl nasist, daha sonra kommunist dövlətin parodiyası kimi təqdim olunmuşdur.
Borduriya qapalı dövlət kimi təsvir edilir, paytaxtı Sohoddur. Ölkənin dili isə bordur dilidir, latın və ya macar dilinə yaxın olduğu güman olunur. Doğrudan da Macarıstanda Seqed adında şəhər var və Sohod adının buradan yaranması mümkündür.
Nasist
1939-cu ildə ölkə "yaradılarkən" nasist dövlət kimi təsvir olunmuşdu. Qonşu olan digər utopik dövlət olan Sildaviyanı işğal etmək cəhdi isə baş tutmamışdır (Bu, Almaniyanın Avstriyanı işğal etməsinə bənzəyir). Maraqlıdır ki, Borduriya təyyarələri almanların istifadə etdiyi "Messerschmitt Bf 109"ə olduqca oxşayır.
Kommunist
1956-cı ildə bu utopik dövlətin gizli polis xidməti (ZEP) adını bıyığından və ideyalogiyasından aldığı lideri Kurvi-Taş Borduriyanı kommunist ölkəyə çevirdi.
Xarici siyasət
1976-cı ildə Borduriya Cənubi Amerikadakı utopik dövlət San Teodorosun lideri general Tapiokanı dəstəkləyirdi. Hətta bu ölkəyə səfirlər göndərmişdir. Rəsmi olaraq San Teodoros və general Tapiokanı taşizmi dəstəkləyirdi. Bunun sübutunu "Tintin və Pikarolar" kitabında Sponzun Alvarezlə keçmiş San Teodoros ofisində danışarkən Kurvi-Taşın büstünü göbələklə vurulmasında görmək olar. Hər iki ölkənin başçısı siyasi liderlik üçün mübarizə aparırlar.
Ordu
Borduriyanın ordusu güc və silah baxımından güclü səviyyədədir, amma "Turnosol hadisəsində" Tintinin oğurladığı tankı dayandırmaq istəyən Borduriya əsgərləri müvəffiqiyyətsizliyə düçar olurlar.
Din
Sildaviya kimi Borduriya da islamı qəbul etmişdir: Kurvin-Taşın ətrafında minarə görmək mümkündür.
Kim Şarma
Kim Şarma (ing. Kim Sharma; d. 21 yanvar 1980) — məşhur Hindistan aktrisası və modeli.
Həyatı
21 yanvar 1980-ci ildə anadan olub.Onun əmisi oğlu, məşhur aktyor - Arjun Rampaldır.Üç bacısı var. Anası yaponiyalı  atası hindistanlıdır.Ailəlidir.
Etyenn Brüle
thumbnail
Etyenn Brüle (1592, Şampinyi-sür-Marn, Paris, Fransa - iyun, 1643, Ontario, Kanada) — Fransız tədqiqatçı səyyah. Hal-hazırda Kanadada yerləşən Müqəddəs Lavrenti çayını bütün ərazi boyu keçən ilk avropalı olaraq tanınır.
Həyatı
Kanada yerlilərinin yaşayışı ilə maraqlanan Brüle, 1608-ci ildə Yeni Fransaya səyahət etdi.Burada səlahiyyətli Samuel de Champlain tərəfindən Huron tayfası ilə yaşaması üçün şimala göndərildi. Burada bir il yaşayıb Huronların dilini və mədəniyyətini öyrəndikdən sonra,bugünkü Ontario və Miçiqanın əksər bölgəsini kəşf etdi. Fransanın avtoritet rejimindən qaçaq düşən Brüle xəz ticarəti ilə məşğul olmuş, yerlilərlə yaşayaraq fransız tacirlər və yerlilər arasında əlaqə qurmuşdur. Seneca tayfası ilə döyüşdə əsir düşən və işgəncəyə uğrayan Brüle, ölümdən qurtulub Huron torpaqlarına geri qayıtdığında Brüleün başına gələn hadisələr inanmayan yerlilər onun Senecalılarla ticarət əlaqəsi olduğunu düşünərək onu işgəncə ilə öldürmüşlər.
Çeyildağ
Çeyildağ, Ceyildağ, Umbakı – Azərbaycanın Qaradağ rayonunda qəsəbə.
Əfqanıstan Futbol Federasiyası
Əfqanıstan Futbol Federasiyası — Əfqanıstanda futbola nəzarət edən rəsmi qurum.
Çeyildağ
Tarixi
Qaradağ rayonunda qəsəbədir. Ərazi yaxınlığında yerləşən dağın adını daşıyır. Oronim çeyil (xırda daş) və dağ (müsbət relyef forması) komponentlərindən düzəlib, "xırda daşlı dağ" deməkdir. 1947-1950-ci i llərdən bu ərazidə neft yataqlarının istismarı ilə əlaqədar əhalinin məskunlaşması nəticəsində yaradılmış və 1951-ci ildə qəsəbə statusu almışdır.
Əfqanıstan Futbol Federasiyası
Uğurları
2013-cü ilin "Qızıl Top" mükafatının təqdimetmə mərasimində Əfqanıstan Futbol Federasiyasının təmsilçisinə FİFA-nın "feyr-pley" mükafatı verilmişdi.
Çeyildağ
Əhalisi
Əhalisi 1,1 min nəfərdir. Əhalisi sənaye sahələrində, qismə kənd təsərrüfatı sahələrində və özəl sektorlarda çalışırlar. Sosial obyektləri fəaliyyət göstərir.
Ligularia latipes
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Baraxayevka (Askın)
Baraxayevka — Başqırdıstan Respublikası nın Askın rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Askın kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə tatarlar (36 %), başqırdlar (35 %) üstünlük təşkil edir.
Qanırğı
thumbnail
Qanırğı — mismar çıxartmaq, bərk yeri qırmaq, qanırmaq üçün dəmir əl aləti. Millət içində "montirovka" kimi tanınır.
Şonqar
Şonqar — Azərbaycanın Qaradağ rayonunda qəsəbə.
Pavetta holstii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vilkiski adası
Vilkiski adası — De-Lonq adalarına daxil olan, Şərqi Sibir dənizində yerləşən ada. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisində yerləşir.
Tarix
Vilkiski adası ilk dəfə 1913 ildə Rusiya imperator ekspedisiyasının rəhbəri Boris Vilkiski tərəfindən aşkarlanmışdır.
Geologiya
Ada əsasən bazalt suxurlarından ibarətdir.
Yuxarı Mayan (Təbriz)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2,244 nəfər yaşayır (486 ailə).
Syzygium luehmannii
(Syzygium luehmannii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yusif Şükürlü
Yusif Şükürov (Şükürlü; ) — Fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (11 iyun 2007), AMEA Şəki Regional Elmi Mərkəzinin direktoru (15 oktyabr 2014)
Həyatı
Şükürlü Yusif Hacıbala oğlu 27 oktyabr 1948-ci ildə Azərbaycanın Şəki rayonunun Baş Şabalıd kəndində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə doğulduğu kəndin ibtidai məktəbinin birinci sinfinə getmiş və orada ibtidai təhsilini başa çatdırdıqdan sonra təhsilini Şəki rayonu Baş Göynük kənd 1 saylı orta məktəbində davam etdirmişdir. 1965-ci ildə Şəki rayonu Baş Göynük kənd 1 saylı orta məktəbi bitirmiş və 1966-cı ildə ADU-nun Fizika fakültəsinə daxil olmuşdur. O, diplom işini İ. V. Kurçatov adına AEİ-da (indiki ) yerinə yetirmişdir. 1971-ci ildə ali məktəbi bitirdikdən sonra təyinat üzrə Qəbələ rayonunda Tola kənd səkkiz illik məktəbində və Qəbələ Qiyabi Orta məktəbində fizika, riyaziyyat və kimya fənlərini tədris etmişdir. 1973–1974-cü illərdə isə həmçinin Tola kənd səkkiz illik məktəbində tədris işləri üzrə direktor müavini də işləmişdir.
Əmək fəaliyyəti
1974-cü ilin avqustundan Şəki şəhərində 43 saylı Orta Təhsil verən Texniki Peşə məktəbində fizika müəllimi işləmiş və 1975-ci ildə istehsalatdan ayrılmamaq şərti ilə Azərbaycan EA-nın Fizika İnstitutunun aspiranturasına daxil olmuşdur. 1975-ci ilin noyabrında Azərb. SSR EA Fizika institutunun nəzdində olan Səki Elmi bazasına — laborant vəzifəsinə işə keçmişdir. 1976-cı ilin oktyabrından kiçik elmi işçi seçilmiş, Akademiyanin Rəyasət Heyətinin qərarı ilə 1977-ci ilin sentyabrında Azərbaycan EA-nın Radiasiya Problemləri İnsititutuna keçirilmiş, 1987-ci ilə qədər orada kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmış, 1987–1990-cı illərdə baş elmi işçi vəzifəsində işləmişdir. 1990-cı ildən Şəki Regional Elmi mərkəzi sərbəstlik statusu alandan 1 dekabr 2008-ci ilədək "Biofizika" laboratoriyasına rəhbərlik etmiş, hal-hazırda həmin laboratoriyanın elmi fəaliyyətini tənzimləyir.
Yusif Şükürlü 1975–1992-ci illərdə isə Şəki şəhərinin müxtəlif məktəblərində əvəzçilik əsasında fizika müəllimi işləmişdir. 1992–1996-cı illərdə BDU-nun Şəki filialında baş müəllim, 7 mart 1996-cı il tarixdən isə əvəzçi dosent vəzifəsində çalışmış, 26 noyabr 2002-ci ildə müsabiqə yolu ilə, Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Şəki filialının Təbiət elmləri və tədrisi metodikası kafedrasının əvəzçi dosenti vəzifəsinə seçilmiş, 2008-ci ildən ADPU-nun Şəki filialının "Təbiət elmləri və onların tədrisi metodikası" kafedrasının dosentidir və 15 oktyabr 2014-cü il tarixədək həmin kafedranın müdiri vəzifəsində çalışmışdır. O, Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Şəki filialında Bakalavr pilləsində və Yenidənhazırlanma fakültəsində mühazirə və seminarlar aparmış, buraxılış işlərinə rəhbərlik etmişdir. Hal-Hazırda o, ADPU-nun Şəki filialında mühazirələr, seminarlar və fizika praktikumu dərslərini tədtis edir..
Yusif Şükürlü AMEA Rəyasət Heyətinin 15 oktyabr 2014-cü il tarixdə keçirilmiş iclasının qərarı ilə AMEA Şəki Regional Elmi Mərkzinin direktoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.
Elmi nailiyyətləri
Yusif Şükürlü 1984-cü ildən fizika-riyaziyyat elmləri namizədidir. O, 24 yanvar 1984-cü il tarixdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin ixtisaslaşmış Şuranın (K-0540311) iclasında dissertasiya müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri namizədi (fizika-riyaziyyat elmləri üzrə fəlsəfə doktoru) elmi dərəcəsini almışdır. Hal-hazırda "Quruluş zülallarının fiziki xassələrinin məqsədyönlü dəyişdirilməsinin molekulyar-kinetik mexanizmləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyası işini başa çatdırıb və ilkin müzakirə mərhələlərini keçmişdir.
Yusif Şükürlü apardığı elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri ilə keçmiş İttifaq və respublika səviyyəsində konfranslarda çıxışlar etmiş, mətbuatda dərc olunmuş və müəlliflik şəhadətnamələri və patentlər almışdır. Onun çap olunmuş 74 elmi, metodik, tədris-metodik və bədii əsərləri var. Onlardan 60-ı fizika-riyaziyyat elmləri üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya işi müdafiəsindən sonra dərc edilmişdir. Müdafiədən sonra və PhD müdafiə işinə aid olmayan 5 müəlliflik şəhadətnaməsi, 4 patent almış, Respublika əhəmiyyətli və müxtəlif xarici elmi jurnallarda 29 məqalə çap etdirmiş, 21 beynəlxalq və yerli elmi konfransların iştiralçısı olmuş və o konfransların materiallarında tezisləri, fizika praktikumuna aid 1 tədris-metodik məqalə (fizika praktikumu), innivativ istiqamətdə 1 metodik vəsaiti (2,5 ç.v.), biri ümumi fizika kursuna aid (46,2 ç.v.) və biri fizikanın dalğa optikası bəhsinə aid (4,75 ç.v.) olmaqla 2 dərs vəsaiti, biri elmi-fantastik (14,25 ç.v.) və biri ədəbi-bədii (14,5 ç.v.) olmaqla 2 bədii kitabı və "Quruluş zülalları" adında (23,7 ç.v.) monoqrafiyası (rusca) çap olunmuşdur.
Kitablardan biri Yusif Şükürlünün otuz illik elmi axtarışlarını əks etdirən 23,7 çap vərəqi həcmində "Quruluş zülalları" adlı monoqrafiyadır ki, bu əsər 2006-cı ildə AMEA-nın "Elm" nəşriyyatında çapdan çıxmışdır. 2008-ci ildə isə AMİ-nin "Müəllim" nəşriyyatında 4,75 çap vərəqi həcmində "İşığın dispersiyası" adlı dərs vəsaiti nəşr edilmişdir. Digər kitabı insanın Yer planetində təşəkkül tapmasına həsr edilmiş və Kosmopaleokontakt nəzəriyyəsinə əsaslanan 14,25 çap vərəqi həcmində "Yetti" adlı elmı-fantastik romandır. 2004-cü ildə onun 14,5 çap vərəqi həcmində olan şeirlər, hekayələr və povestlərdən ibarət "Çəhrayı gödəkçə" adlı bədii kitabı da çap edilmişdir. Yusif Şükürlü 11 iyun 2007-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
Yusif müəllim yetkin alim və istedadlı təşkilatçıdır. O, AMEA Şəki Regional Elmi Mərkzinin (REM) direktoru vəzifəsinə təyin dörd ildən bir az çox müddətdə REM bir çox nailiyyətlərə imza atmış, çap olunan elmi məqalələrin, konfrans materiallarının, monoqrafiya, tədris və dərs vəsaitl\rinin sayı kəskin artmışdır.çoxalmış, yeni-yeni patent və ixtiralara nail olunmuş və bu tendensuya artan templə davam etdirilir. dünyanın elm aləmində öz yeri olan müəssisəyə çevrilmişdir. Hal-Hazırda Şəki REM-in 20-dən çox dissertantı və doktorantı var. Burada gənc tədqiqatçılara xüsusi qayğı ilə yanaşılır və Yusif müəllim iki dissertantın elmi işinə rəhbərik edir.
1973-cü ildən evlidir. Şəki şəhərində yaşayır. İki övladı və dörd nəvəsi var.
Cişabad (Zəncan)
Cişabad — İranın Zəncan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Şırdan bölgəsinin Yuxarı Tarım kəndistanında, Şırdan qəsəbəsindən 38 km şimal-qərbdədir.
Leonard Roduey
Leonard Roduey — Avstraliya botaniki.
Elmi fəaliyyəti
Leonard Roduey Avstraliya florasını öyrənmişdir.
Aşağı Mayan (Təbriz)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 7,083 nəfər yaşayır (1,694 ailə).
Pavetta intermedia
(Pavetta intermedia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şarud Mehdiyeva
Şahrud Mehdiyeva (d.1955, Lənkəran) — Azərbaycanlı aktrisa,Lənkəran Dövlət Dram Teatrının Yüksək dərəcəli dram artisti.
Həyatı
1955-ci ildə Lənkəran şəhərində anadan olub.
1973-ci ildən N.B.Vəzirov adına Lənkəran Dövlət Dram Teatrında aktrisa vəzifəsində işləyir.
Ciya (Zəncan)
Ciya — İranın Zəncan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Tarım şəhristanının Yuxarı Tarım kəndistanında, Sirdan qəsəbəsindən 62 km -şimal-qərbdədir.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 583 nəfər yaşayır (157 ailə)
Çaroda rayonu
Çaroda rayonu (avar. ЧӀарада мухъ) – Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublkasının rayonlarından biri.
Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 1.010 km², inzibati mərkəzi Çurib kəndidir.
Əhalisi
Rayonun əhalisi 14. 052 nəfərdir (2021-ci il). Çaroda, əhalisinin 98%'i Avarlardan ibarət olan mono-etnik Avar rayonudur.
İsmayıllı-Lahıc ekogeokimyəvi landşaft rayonu
İsmayıllı Lahıc ekogeokimyəvi landşaft rayonu — kimyəvi analizlərin nəticələrinə görə bu rayonun əksər əraziləri üçün sulfatlı-natriumlu zəif minerallaşma səciyyəvidir.
Ekoloji şəraiti
Ərazinin bəzi yerlərində təsadüf edilən mis, vanadium və mərgümüş kimi mikroelementlərin klarka nisbətən azacıq üstünlüyü, nikel, barium və fosforun isə əksinə, klarka nisbətən az olmasını nəzərə almasaq İsmayıllı-Lahıc ekogeokimyəvi landşaft rayonunu ekoloji şəraiti qənaətbəxş olan region kimi səciyyələndirmək olar. Çünki göstərilən elementlərdən ekoloji şərait üçün təhlükə ehtimalı, ancaq mühitdə misin miqdarının çoxluğundan, fosforun isə az olmasındandır.
Ekoloji şəraitin canlılara təsiri
Mühitdə misin miqdarının çox olması heyvanlarda qaraciyər atrofiyası xəstəliyi törədir; bitkilərin qida mühitində fosfor çatışmadıqda bitkilərin böyüməsi zəifləyir, çiçəkləmə və yetişmə fazaları gecikir, çiçəklərin və meyvələrin sayı az olur, yarpaqlar bənövşəyi rəng alıb solğunlaşır, bitkilərdə pur-pur xəstəliyi əmələ gəlir, heyvanlarda osteoporoza adlı sümük xəstəliyi baş verir. Lakin belə hallar rayon ərazisi üçün o qədər də səciyyəvi deyildir.
Təbii suları
Hidrokimyəvi analizlərin nəticələrinə görə,rayon ərazisindəki təbii suların tərkibində hidrokarbonatlı-kalsiumlu-maqneziumlu birləşmələr üstünlük təşkil edir. Rayonun əsas çay şəbəkəsini təşkil edən Göyçay, Girdmançay və onların qolları kimyəvi elementlərlə çirklənməyib öz təbii geokimyəvi rejimlərini qoruyub saxlamışlar.
Geokimyəvi şərait
Rayonun ən iri yaşayış məntəqəsi olan İsmayıllı şəhəri ərazisindəki allüvial çəmən-meşə torpaqları, spektral analizlərin nəticələrinə görə, mis, sink, qurğuşun, bor, vanadium və mərgümüşlə zəngin olsa da burada mikroelementlərdən stronsium, nikel və sirkoniumun qıtlığı hiss edilir. Bu torpaqlarda təxminən klark səviyyəsində olan mikroelementlər molibden və kobaltdır. İsmayıllıda stronsiumun anomallıq əmsalı 1,6-ya ancaq çatır. Odur ki, bu elementin landşafta çirkləndirici təsiri çox cuzi olduğundan onu nəzərə almamaq da olar. Lakin hər halda torpağı az da olsa çirkləndirən bu mikroelementlərin əhalinin qida kimi işlətdiyi bitki orqanizmlərində konsentrasiyası onların sağlamlıq üçün təhlükə törədə bilməsi haqda düşünməyə vadar edir.
Seysmikliyi
Rayonda ekoloji gərginlik yaradan əsas amil isə burada seysmikliyin yüksək olmasıdır.Ərazidə seysmiklik yüksəkdir (7-8 bal gücündə). Rayonda ekoloji şəraitin formalaşmasına təsir edən geokimyəvi amilləri əsas götürsək, başqa sözlə desək, rayondakı ekoloji vəziyyəti geokimyəvi şərait baxımından qiymətləndirilməli olsaq İsmayıllı-Lahıc ekogeokimyəvi landşaft rayonunu da cənub yamacda ekoloji şəraiti qənaətbəxş olan bir ərazi kimi xarakterizə etməliyik.
Beləliklə, Böyük Qafqazın cənub yamacında apardığımız ekogeokimyəvi rayonlaşdırılmaya görə ayrılmış rayonlardan Balakən-Katex rayonu ekoloji cəhətdən gərginliyi şiddətli; Alazan-Həftəran və Şəki-Oğuz rayonları ekoloji cəhətdən gərginliyi nisbətən zəif; Zaqatala-Qax, Sincan-Qəbələ və İsmayıllı-Lahıc rayonları isə ekoloji şəraiti qənaətbəxş olan rayonlar kimi səciyyələndirilir. Torpaqda konserogen xarakterli toksik elementlərin çoxluğu toz və qida vasitəsi ilə onların canlı orqanizmlərə daxil olmasına, bu ərazidə yaşayan insanlarda,heyvanlarda və bitkilərdə bir sıra xəstəliklərin əmələ gəlməsinə səbəb olur.
Xarici keçidlər
Lahıc
Qızıldizac (Təbriz)
Qızıldizac — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 1,333 nəfər yaşayır (231 ailə).
Ejen Delakrua
Ferdinan Viktor Ejen Delekrua — fransız rəssamı, təsviri sənətdə romantizm cərəyanının yaradıcılarından biri.
Həyatı
Ejen Delakrua Sen-Morisdə, 26 aprel 1798-ci ildə anadan olmuşdur.
Ejen Delakruanın uşaqlıq dostu Aleksandr Düma onu belə xatırlayır: "üç yaşında Ejen asılmış, yanmış, batmış və zəhərlənmişdir". Əlavə etmək lazımdır ki, təsadüfən at yedirtmək üçün istifadə olunan arpa kisəni boynuna dolayaraq az qalsın ki,özünü "boğmuşdur"; çarpayısı üzərindəki milçəkdən qorunmaq üçün istifadə olunan tor alovlanaraq "yanmış"; Bordoda çimərkən "boğulmuş", rəng içərək "zəhərlənmişdir". Böyük Lüdoviq liseyində oxuyarkən Ejen rəssamlığa böyük maraq göstərmiş, klassik ədəbiyyat mövzusunda bilik və çəkmiş olduğu rəsmlərə görə mükafatlandırılmışdır. Ona bu istedadın anası Viktoriyadan keçmiş olması güman edilir. Rəssamlığa həvəsi onda dayısı oyatmışdır. O, hər dəfə dayısını Normandiyaya təbiət şəkilləri çəkmək üçün gedərkən müşayət edirdi.
Delakrua hələ gənc ikən valideynlərini itirdikdən sonra bacısının yanına gedir. Lakin bacısının pisləşən maddi durumu Ejeni oz taleyini özü düşünməsinə vader edir. O, Pyer Narsis Gerenin (1774–1833) emalatxanasında işləməyə başlayır. 1816-cı ildə Delakrua Gerenin dərs dediyi incəsənət məktəbində şagird olur və burada rəssamlığın sirlərinə, çəkmə texnikasına yiyələnir. Lakin onun üçün əsl ali məktəb Luvr və rəssam Teador Jeriko ilə tanışlıq olur.
Yaradıcılığı
Delakruanın ilk əsəri "Dante qayığı" (1822) olmuşdur. Həmin dövrdə əsər bir o qədər də əhəmiyyət kəsb etməmişdir. Ona ilk uğuru 1824-cü ildə Yunanıstanın müstəqilliyi uğrunda gedən müharibəyə çəkmiş olduğu "Xios qətliamı" gətirmiş olur. Bodler bu əsəri tale və əzabın tükürpədici himni adlandırmışdır. Ejenin sonrakı əsəri "Sardanapalın ölümü" dövrünün tənqidçilərinə görə haray salır, hədələyir və Allahın adından danışır. Delakrua 1830-cu ildə Burbonlar monarxiyasının bərpası rejiminə qarşı baş vermiş Böyük Fransa inqilabı motivləri əsasında "Azadlığa aparan xalq" əsərini yaratmışdır. Çoxlu hazırlıq eskizlərindən sonra bu tablonu üç ay ərzində ərsəyə gətirmişdir. Delakrua qardaşına yazmış olduğu 1830-cu il 12 oktyabr tarixli məktubda yazmışdır: "Əgər mən vətən uğrunda döyüşməmişəmsə, onda heç olmasa onun üçün çəkərəm". İlk dəfə bu əsər 1831-ci ilin mayında Paris salonunda təqdim olunmuş, dərhal dövlət tərəfindən satın alınmışdır.
Rəssam öz sənətinə böyük ruh yüksəkliyi ilə yanaşırdı. "Mənim ürəyim, – o, yazırdı – hər dəfə mən nəhəng divarla üz-üzə qalarkən, mənim fırçamın ona toxunacağını gözləyərkən ürəyim sürətlə döyünməyə başlayır". 1863-cü ildə rəssam boğaz xəstəliyindən əziyyət çəkərək vəfat edir.
Leninqradın blokadası
thumb|200px|Leninqradın hava hücumundan müdafiəsi, 1941-ci il thumb|125px|[["Leninqradın müdafiəsinə görə" medalı]] Leninqradın blokadası (8 sentyabr 1941-27 yanvar 1944) İkinci Dünya müharibəsində zamanı Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) şəhərinin alman-fin qoşunları tərəfindən 872 gün davam edən hərbi blokadası.
Tarixi
Leninqradı zəbt etmək almanların strateji və siyasi məqsədlərində mühüm yer tuturdu. Müharibənin ilk günlərindən Leninqrad ətrafında bir neçə zolaqdan ibarət müdafiə sistemi yaradıldı. Müdafiə sədlərinin tikintisində şəhərin 100 minlərlə sakini iştirak edirdi. Sovet qoşunlarının müqavimətinə baxmayaraq alman qoşunları 1941-ci il sentyabrın 8-də Leninqradın qurudan yolunu kəsməyə nail oldular. Şəhərin blokadası başlandı. Şəhərlə əlaqə yalnız Ladoqa gölü və hava vasitəsi ilə saxlanılırdı. Hitler komandanlığı şəhəri bombardman edir və atəşə tuturdu. Blokada yalnız 1943 ilin yanvarında yarıldı. Həmin ay Leninqrad və Volxov cəbhələrinin birgə əməliyyatları ilə 8–11 km enində "dəhliz" açıldı (şəhər buradan təchiz edilirdi). Blokada qəti olaraq 1944-cü ilin yanvarında götürüldü. 1942-ci il dekabrın 22-də "Leninqradın müdafiəsinə görə" medalı təsis edilmiş, bu medalla 1,5 mln. adam təltif olunmuşdur. Azərbaycan döyüşçüləri də (H. Əliyev, H. Bağırov, Səmədov qardaşları, həmçinin M. Abbasov, M. Hüseynov, C. Əmirov və bir çox b.) mərdlik nümunələri göstərmişlər.
Dahadayev rayonu
Dahadayev rayonu — Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri.
Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 1.450 km², inzibati mərkəzi Urkarax kəndidir.
Syzygium oliganthum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dahadayev rayonu
Əhalisi
Rayonun əhalisi 36.367 nəfərdir (2015-ci il).
Coğanbozorg (Təbriz)
Coğanbozorg — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
Quqark rayonu
Quqark rayonu, Kirovakan rayonu, Böyük Qarakilsə rayonu — Ermənistan Respublikası ərazisində mövcud olmuş rayon. Rayon mərkəzi əvvəlcə Yaqublu (Meğrut) qəsəbəsi, sonralar isə Quqark şəhəri olmuşdur. Rayon mərkəzindən İrəvan şəhərinə olan məsafə 149 km-dir.
Coğanbozorg (Təbriz)
Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Bostanabad bölgəsinin Mehranrud kəndistanında, Bostanabad qəsəbəsindən 12 km cənub-qərbdədir.
Quqark rayonu
Tarixi
1930-cu il sentyabrın 9-da yaradılıb. 1935-ci il yanvarın 3-ə qədər Böyük Qarakilsə rayonu (1930-1935), həmin tarixdən 1962-ci ilə, yəni ləğv olunana qədər Kirovakan rayonu (1935-1962) adlandırılmışdır. 1964-cü ildə yenidən bərpa edilmiş və 1995-ə yəni yenidən ləğv edilənə qədər Quqark rayonu adlandırılıb. Ərazisi 766 kv.km-dir.
Böyük Qarakilsə rayonunun ərazisi Çar Rusiyası dövründə Yelizavetpol quberniyasının Qazax qəzasına daxil olub. Rayon ərazisini Pəmbək yarıb keçir. Qərbi Azərbaycanın Pəmbək mahalının bir hissəsi bu rayonun ərazisinə düşür.
Karişma Kapur
Karişma Kapur — — Hindistan kino aktrisası.
Həyatı
Karişma Kapur 25 iyun 1974-cü ildə Hindistanın Mumbay şəhərində məşhur hind aktyoru Rac Kapurun oğlu aktyor Randhir Kapur və aktrisa Babitanın ailəsində dünyaya gəlmişdir. Karışmanın kiçik bacısı Karina Kapur da məşhur hind aktrisasıdır.
Filmoqrafiyasında 60-a yaxın film və serial var. Filmfare Awards (1997, 1998, 2001, 2002) mükafatı və Milli kinomükafatı (1998) laureatıdır. 1991-ci ildə "Sevgi əsiri" filmində Nilima rolu ilə debüt edib. Bu filmdən sonra daha çox komediya filmlərinə dəvət alan aktrisa Salman Xan və Qovinda kimi aktyorlarla çəkilib. 1996-cı ildə Amir Xanla çəkildiyi "Raca Hindustani" filmindəki rolu ilə daha çox məşhurlaşıb. Bu film ona ən yaxşı qadın rolu nominasiyasında ilk Filmfare Award mükafatını qazandırır. 2001-ci ildə "Qardaşın axtarışında" filmindəki roluna görə Karizma ikinci dəfə mükafata layiq görülür. Yaş Çopranın "Dəlisov məhəbbət" filmindəki Nişi roluna görə ən yaxşı ikinci dərəcəli qadın roluna görə Filmfare Awards və Milli kinomükafatına layiq görülüb. 2003-cü ildə ailə qurduqdan sonra Karizma kinemotoqrafiyadan uzaqlaşıb, lakin 2012-ci ildə kinemotoqrafiyaya qayıtdığını rəsmi şəkildə elan edərək "Təhlükəli sevgi" (2012) filmində çəkilib.
Şəxsi həyatı
1992-ci ildən 1995-ci ilə qədər Karişma Cəsarətli Ürək filmində rol aldığı Acay Devqan ilə münasibətdə olmuşdur. 2002-ci ilin oktyabrında onun başqa məşhur aktyor Abhishek Bachchan ilə nişanı elan edildi, lakin onlar dörd ay sonra ayrıldılar. 29 sentyabr 2003-cü ildə Karişma sahibkar Sancay Kapurla evləndi. Bu evlilikdə iki uşağı dünyaya gəldi: qızı Samaira Kapoor (11 mart 2005-ci il təvəllüdlü) və oğlu Kiaan Raj Kapoor (12 mart 2010-cu il təvəllüdlü). Cütlük 2014-cü ildə boşanmaq üçün məhkəməyə müraciət etdilər.
Nəticəçıxarma proqramlaşdırması
Nəticəçıxarma proqramlaşdırması (en.inference programming ~ ru. программарование вывода ~ tr. sonuç çıkarma programlaması)– proqramın faktlar və qaydalar toplusundan çıxarılan məntiqi nəticələrə əsaslanaraq nəticələri qiymətləndirdiyi proqramlaşdırma üsulu. Nəticəçıxarma proqramlaşdırmasını bilavasitə dəstəkləyən proqramlaşdırma dillərindən biri Prolog dilidir.
Həmçinin bax
Proloq dili
Qızılyol (Xudafərin)
Qızılyol - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 239 nəfər yaşayır (50 ailə).
Pavetta kupensis
(Pavetta kupensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Coğankiçik (Təbriz)
Coğankiçik — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Bostanabad bölgəsinin Ucan kəndistanında, Bostanabad qəsəbəsindən 9 km cənubdadır.
Avstriyalı Mariya
Avstriyalı Mariya — Müqəddəs Roma imperator u V Karl ın qızı və II Maksimilyan ın xanımı.
İlk illəri
Mariya 21 iyun 1528-ci ildə Müqəddəs Roma imperatoru V Karl və Portuqaliyalı İzabella nın böyük qızı olaraq Madrid də dünyaya gəldi. Uşaqlığı bacısı Yuanna və qardaşı Filip lə birlikdə Valyadolid və Toledo saraylarında keçmişdir. Atasının vəzifəsiylə bağlı durmadan səyahət etməsi və bu səbəblə ata qayğısından uzaq qalmasına baxmayaraq bacı və qardaşlarıyla sıx ailə əlaqələri qurdu.
Evliliyi
15 sentyabr 1548-ci ildə o, əmisi oğlu olan Avstriya hersoqu Maksimilyan la evləndi. Cütlüyün 28 illik evliliyi boyunca 16 övladı dünyaya gəldi. Atasının alman əsilzadələriylə mübarizə apardığı 1548-1551-ci illərdə Mariya və Maksimilyan İspaniyada ona kral naibi olaraq xidmət etdilər. 1551-ci ilin avqustuna qədər Madrid dəki kral sarayında yaşayan Mariya və əri, daha sonra Maksimilyan ın atasının Vyana dakı sarayında yaşamağa başladılar. Ancaq Mariya 1558-ci ildə yenidən Madrid ə döndü və İspaniya kralı olan qardaşı II Filip ə kral naibəsi olaraq xidmət etməyə başladı. 1561-ci ilədək bu vəzifəni ifa edən Mariya daha sonra Avstriya ya döndü.
Mariya Avstriya ya döndükdən qısa müddət sonra əri Maksimilyan atasının vəfatından sonra Avstriya, Bohemiya və Macarıstan kralı oldu. Qatı katolik olan Mariya dini yönümü qeyri-müəyyən olan əriylə bu səbəblə tez-tez münaqişələr yaşadı. Üstəlik təkcə əri II Maksimilyan deyil, yaşadığı saray mühiti də protestant yönümlü idi və bu səbəblə ətrafında əslən ispan olan katolik saray əyanlarını toplamışdı.
1576-cı ildə II Maksimilyan vəfat etdi və Mariya onun ölümündən sonra 6 il boyunca imperator sarayında yaşamağa davam etdi. Gələcəkdə Müqəddəs Roma imperatoru olan övladları Rudolf və Matvey in üzərində nüfuz sahibi idi.
Təkə (personaj)
thumb|right|Təkəmçi thumb|right|Təkə Təkə (Təkəmçi ) - Novruz bayramının və yazın gəlməyini mahnı oxumaq və təkə dolandırmaq ilə xəbər verən ənənəvi etnoqrafik müjdəçi.
Covqan (Marağa)
Covqan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Qaraağac bölgəsinin Caharoymaq kəndistanında, Qaraağac qəsəbəsindən 21 km şimal-şərqdədir.
Sağalan
Sağalan — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
250px|right
1883-cü ildə Henrix Kipertin Osmanlı imperiyasının Asiya-Şərq vilayətlərini tərtib etdiyi ərazi xəritəsində, Sağalan Təbriz ilə Sufiyanın arasında yerləşir.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatlarına əsasən kəndin əhalisi 3,664 nəfərdən ibarət idi.
Pavetta lasioclada
(Pavetta lasioclada) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
II Vilhelm (Almaniya imperatoru)
II Vilehlm — alman imperatoru III Fridrixin və Viktoriya Saksen-Koburq-Qotanın oğlu. Britaniya kraliçası I Viktoriyanın nəvəsi. 1888–1918-ci illərdə hakimiyyətdə olmuş sonuncu Prussiya Kralı və Almaniya imperatoru.
Həyatı
O anadan olanda aldığı xəsarətdən əlinin biri şikəst idi. Şəkillərdə o həmişə bu əlini başqası ilə gizlətmiş və ya da fotoaparata yan tərəfdən baxmışdır.
II Vilhelm onun babası I Vilhelm və atası III Fridrix vəfat etdikdən sonra 29 yaşındaykən imperator olur.
Xarici siyasəti
II Vilhelm alman tarixində daha çox güclü xarici siyasəti ilə yadda qalmışdır.
Onun imperatorluğu dövründə Alman imperiyasının müstəmləkəçilik siyasəti genişlənir ki, bu da Afrikada və Çində hərbi toqquşmalara səbəb olur.
İmperatorun Britaniya donanması ilə rəqabətə girə biləcək hərbi dəniz donanmasını yaratmaq cəhdi Londonda mənfi qarşılanır və XX əsrin əvvəlində ingilis-alman dəniz silahlanmasında yarışmaya səbəb olur. Onun əsas müttəfiqi Avstriya-Macarıstan monarxiyasının Balkanlardakı ekspansiya siyasətini və onun Osmanlı imperiyasını dəstəkləməsi Rusiya ilə olan münasibətlərini həddən artıq kəskinləşdirir. Avropanın nəhəng dövlətləri arasında olan konfliktlər, Vilhelmin Böyük Britaniya və Rusiya ilə şəxsi qohumluq və dostluq müasibətlərinin olmasına baxmayaraq Birinci dünya müharibəsinin başlanmasını dayandırmaq mümkün olmamışdır.
Almaniya öz müstəmləkələrindən məhrum olduqdan sonra iki cəbhədə müharibə aparmalı olur. Nəticədə arxa cəbhədə iqtisadi durum pisləşir. Müharibədə məğlubiyyət 1918-ci ildə Almaniyadakı inqilabla paralel olaraq baş vermişdir. Bundan sonra Vilhelm həmişəlik Almaniyanı tərk edərək neytral zona olan Niderlanda köçür və ömrünün sonuna qədər Niderlandda yaşayır.
Sosial siyasəti
Onun idarəçiliyi dövründə bazar günü işləməyi qadağan edən qanun, qadın və uşaqların gecə növbəsində işləməsini, qadınların sonuncu hamiləlik aylarında işləməsini qadağan edilməsi və 14 yaşından kiçik olan uşaqların işləməsinin məhdudlaşdırılmasını tənzim edən qanunların qəbulu ölkədə iqtisadiyyatın inkişafına kömək etmişdir.
O deyirdi ki, "mən kasıbların şahı olmaq istəyirəm". Belə ki,vergilərin proqressiv şəkildə tətbiqi də II Vilhelmin dövründə qəbul edilmişdir.
Fəaliyyətinin sonu
1919-cu ildə bağlanmış Versal sülh müqaviləsinə əsasən Vilhelm müharibənin səbəbkarı kimi Beynəlxalq tribunalda mühakimə edilməli idi. Ancaq Niderland hökuməti onu vermir, və eyni zamanda qalib dövlətlər də bunu tələb etmirlər. Vilhelm ömrünün sonuna kimi Niderlandda yaşayır. 1920-ci illərdə onunla dostluq əlaqəsi olan feldmarşal Paul fon Hindenburq ilə o aktiv məktublaşır. Vilhelm öz yaxın dostu Hindenburqun 1925-ci ildə Veymar Respublikasının prezidenti seçilməsini alqışlayır. 1926-cı ildə Prussiya landtaqı Vilhelmə əvvəllər malik olduğu torpaq sahələrini qaytarmaq üçün qərar qəbul edir. Bu torpaqlar 1918-ci il inqilabı ərəfəsində Vilhelmin əlindən alınmışdır. 1920-ci illərində Vilhelm xeyriyyəçilik ilə məşğul olur. 1928-ci ildə o "Hadisələr və adamlar 1878–1918" adlı kitab yazır. Burada Vilhelm o dövrdəki dünya tarixini öz baxışından təsir edir.
Vilhelm İkinci dünya müharibəsi ərəfəsində, 1941-ci ildə Almaniya tərəfindən zəbt olunmuş Niderlandda vəfat edir.
Takeşi Obata
Takeşi Obata — yapon manqaka. Əsasən digər məlliflərlə birgə işlərin üzərində işləyir.
Covşanı (Marağa)
Covşanı — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Ətraf kəndistanında, Marağa şəhərindən 85 km cənubdadır.
Gergebil rayonu
Gergebil rayonu – Rusiya Federasiyasının subyekti olan Dağıstan Respublikasının rayonlarından biri.
Coğrafiyası
Rayonun sahəsi 341,9 km², inzibati mərkəzi Gergebil kəndidir.
Əhalisi
Rayonun əhalisi 20.700 nəfərdir (2015-ci il).
Senat
Respublika dövründə plebeylərlə patrisilərin silki mübarizəsi (e.ə. 5–3 əsrlər) nəticəsində senatın bəzi hüquqları komissiyalara (xalq yığıncaqlarına) keçmişdi. E.ə. 3–1 əsrlərdə senatın vəzifələrinə qanun layihələrini əvvəlcədən nəzərdən keçirmək, hərbi işlərə, xarici siyasətə, maliyyə işlərinə, dövlət əmlakına və s. məsələlərə ali rəhbərlik daxil idi.
Senat üzvlərinin (e.ə. 88 ilədək 300 nəfər, sonra 600) siyahısını senzor tərtib edirdi. İmperiya dövründə senatın hüquqları daha da məhdudlaşdırılmış, Diokletianın dövründə Roma şəhər şurasına çevrilmişdi.
Senator adı ömürlük verilirdi. İmperiya dövründə irsən keçir, yaxud imperator tərəfindən bəxş edilirdi.
İndiki zamanlarda bəzi dövlətlərdə,məsələn ABŞ Konqresinin və Fransa Respublikası Milli Məclisinin yuxarı palatası Senat adlanır.
Səngəçal (qəsəbə)
Səngəçal – Azərbaycanın Qaradağ rayonunda qəsəbə.
Tarixi
Əslində bu yerin adı Səngəçal deyil, Səngəçar olmalıdır. Bölünən söz olub "Səngə" (sənə) və "çar" vurğularında özünü göstərir. Bu sözlər də ayrı-ayrılıqda böyük mənalar daşıyır. İlk baxışda Səngəçal mənası ilə ad çaxmaq daşına bağlanır. Səng - daş, 2-ci mənası səngi - məhək sınaq daşı (qoşa mənasında, yəni qızılı, gümüşü yoxlayan daş), 2-ci mənası - sınaq daşı, 3-cü mənası səngi - sitəm, daş kimi ağır dərd. Bu baxımdan, bəsit formada Səngəçal çaxmaq daşı olan yer mənasını daşıyır (Bax. ə.f. lüğ. səh. 551).
Toponim kimi ağ daş mənasını daşıyan Səngəçal qəsəbəsinin ərazisində 1936-37-ci illərdə dəmir yolu stansiyası fəaliyyət gostərmiş və dəmiryolçular üçün barak tipli ilk yaşayış evləri salınmışdır. 1940-ci ilədək burada kiçik balıqçılar zavodu olmuş və yerli sakinlərin əksəriyyəti burada işləmişlər. 1940-cı illərin ikinci yarısından etibarən Səngəçal qəsəbəsinin ərazisində hərbi əsirlər ucun yeni barak tipli evlər tikilmiş, iki hərbi hissə yaradılmış və hərbi şəhərcik salınmışdır. 1956-cı illədək Səngəçal qəsəbəsi Duvannı rayonunun tərkibində olmuş, 1956-ci ildə Molotov (Qaradağ) rayonunun tərkibinə verilmiş və 1968-ci ildə qəsəbə inzibati vahidliyi kimi təşkil olunmuşdur.
Sangaçal qəsəbəsi Ərazisində Mədəni İrs nümunələri
Sanqaçal qəsəbəsi ərazisində Karvansara (XV əsr)
Sanqaçal qəsəbəsi yaxınlığında “Miadjik” ərazisində Karvansara (XV əsr)
Sanqaçal qəsəbəsi yaxınlığında “Miadjik” ərazisində Sofi həmid Türbəsi (XVIII əsr)
Ligularia limprichtii
Ligularia limprichtii Ligularia limprichtii
Səngəçal (qəsəbə)
Tarixi
Dövlət əhəmiyyətli Arxeoloji Abidələr
Sənqəçal qəsəbəsi yaxınlığında “Miadjik” ərazisində ovdan (XV əsr)
Sanqaçal qəsəbəsi ərazisində iki ovdan (Mənbə Qaradağ rayon icra nümayəndəliyi)
İqtisadiyyatı
Qəsəbədə AzərEnerji Sənqəçal Elektrik Stansiyası fəaliyyət göstərir. 2001-ci ildə Səngəçal qəsəbəsi yaxınlığında dünyadakı ən böyük neft və qaz terminallarından biri olan Səngəçal terminalı tikilib.
Stadion
thumb|240px|Afinadakı olimpiya stadionu (1906) Stadion və ya futbol meydançası - kompleks idman yarışlarının keçirilməsini təmin edən inşaat qurğusu. Stadionun tərkibinə əsas meydança və tamaşaçılar üçün tribunalar, qaçış yolları, yüngül atletika sahələri, idman oyunları və gimnastika yarışları keçirmək üçün xüsusi meydança və salonlar, yardımçı qurğular daxildir.
İlk stadionlar Qədim Yunanıstanın Olimpiya, Afina və s. şəhərlərində tikilmişdir. Rio-de-Janeyrodakı Marakana stadionu dünyada ən böyük stadiondur. Örtülü stadionlar da tikilir.
2020-ci il Yay Olimpiya Oyunlarına namizədliyini irəli sürmək niyyətində olan Bakı şəhərində 64 min nəfərlik tamaşaçı tutumuna malik stadionun tikintisinə başlanılıb.
Tikintini Türkiyənin TOCA (The OffIce of Contemporary Architecture) şirkəti aparacaq.
Olimpiya stadionunun inşaat işlərinin 2015-ci ildə tamamlanacağı bildirilir. 1 milyard dollara başa gələcək layihə Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) tərəfindən həyata keçirilir.
TOCA -dan bildirilir ki, stadion 36 aya tikiləcək. Stadion bir-birinin içinə dolanan halqa görüntüsü ilə diqqəti çəkəcək. Bu arena Bakının ən görkəmli qurğularından birinə çevriləcək. Böyük Şor gölünün ətrafındakı 50 hektarlıq sahədə tikiləcək stadion FİFA standartlarına uyğun olacaq.
Pavetta linearifolia
(Pavetta linearifolia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan-İran müqavilələri (1920)
Tarixi
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti bütün qonşu dövlətlərlə olduğu kimi, İranla da diplomatik münasibətlər yaradılmasına xüsusi diqqət verirdi. Lakin Şimali Azərbaycanda müstəqil dövlətin-Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması ilk vaxtlar İran tərəfindən soyuq qarşılandı. Azərbaycanın İstanbuldakı nümayəndə heyətinin 1919 ilin iyulunda Cümhuriyyətin yaranması haqqında İran konsulluğuna təqdim etdiyi bəyannamə geri qaytarıldı, İranın Azərbaycan adlı dövləti tanımadığı bildirildi. Lakin bu vəziyyət çox çəkmədi, İranın Azərbaycana münasibətində dəyişiklik yarandı. İran diplomatiyası hər iki ölkənin vahid dövlətdə birləşdirilməsi ideyasını ortaya atdı. İran nümayəndələrinin 1918 ilin sonlarında Bakıda, 1919 ilin yanvarında isə İstanbulda irəli sürdüyü bu ideya müstəqil Azərbaycan dövləti tərəfindən müsbət qarşılanmadı. Bununla belə, Azərbaycan Hökuməti İranla diplomatik münasibətləri yaradılması sahəsində fəaliyyətini davam etdirdi. 1919 ilin yazında İsmayıl xan Ziyadxanovun rəhbərliyi ilə İrana fövqəladə missiya göndərildi, orada diplomatik nümayəndəlik yaradılması və b. məsələlər müzakirə edildi. İyulun 16-da İranda Azərbaycan diplomatik nümayəndəliyi təsis olundu. Adil xan Ziyadxanovun rəhbərli etdiyi nümayəndəlik Azərbaycanla İran arasında mühüm sahələr üzrə müqavilə və sazişlər bağlanması üçün zəmin hazırlamağa başladı. Bu dövrdə Əlimərdan bəy Topçubaşov başda olmaqla, Paris sülh konfransındakı Azərbaycan nümayəndə heyətinin irəli sürdüyü ərazi iddiaları ciddi qəbul edilmirdi. Lakin İran nümayəndə heyətinin tərkibində baş verən dəyişiklik bu işdə müəyyən irəliləyişə səbəb oldu. Parisdə Azərbaycan nümayəndələri ilə görüşən İran xarici işlər naziri Firuz Mirzə Qafqazda müstəqil Azərbaycanın mövcudluğunun zəruriliyini xususi qeyd etmiş və İranın Qafqaz Azərbaycanının heç bir hissəsini təhdid etmədiyini qətiyyətlə bildirmişdi.Azərbaycan -İran danışıqlarının davam etdirilməsi qərara alındı. 1919 ilin oktyabr ayında Parisdə Azərbaycan -İran birgə komissiyası yaradıldı. Komissiya iki dövlət arasında əməkdaşlığın əsasları haqqında saziş layihəsi hazırladı. Bu məqsədlə 1919 il noyabrın 15-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Xarici İşlər Nazirliyi yanında daimi müşavirələr, konfranslar keçirilməsi qərarlaşdırıldı. Dekabrın 1-də Ziyaəddin Təbatəbai başda olmaqla, İran nümayəndə heyəti Bakıya gəldi. Azərbaycan-İran konfransının ilk iclası dekabrın 5-də Xarici İşlər Nazirliyində keçirildi. Elə həmin gün müqavilə layihələrini hazırlamaq məqsədilə qarşılıqlı hüquqi-siyasi, ticarət-gömrük-tranzit və poçt-teleqraf komissiyaları yaradıldı. Yollar naziri Xudadat bəy Məlik-Aslanov və poçt teleqraf naziri Camo bəy Hacınski müvafiq komissiyaların sədrləri təyin olundular. Siyasi, hüquqi və hərbi problemlərə dair məsələlərin müzakirəsi zamanı danışıqlarda Səməd bəy Mehmandarov və Aslan bəy Səfikürdski də iştirak edirdi. Azərbaycanda Hökumət dəyişikliyi ilə əlaqədarmüəyyən fasilə vermiş konfransın işi dekabrın 28-də yenidən bərpa edildi. Azərbaycan-İran konfransının yekun iclası 1920 il martın 20-də keçirilmişdi. Azərbaycanla İran arasında danışıqlar nəticəsində aşağıdakı müqavilə və sənədlər imzalanmışdı.
Azərbaycan Respublikası (Qafqaz) və İran imperiyası arasında dostluq müqaviləsi
Müqavilə 4 maddədən ibarət idi. 1-ci maddəyə əsasən, İran Azərbaycan Respublikasının (Qafqaz) mütəqilliyini tanıdığını bəyan edirdi. 2-ci maddədə razılığa gələn hər iki tərəfin dostluq münasibətləri və sabit iqtisadi əlaqələr yaratmaq üçün ticarət-gömrük, poçt-teleqraf və i.a. konvensiyalar bağladığı qeyd olunurdu. 3-cü maddə iki dövlət arasında səfirlik səviyyəsində diplomatik münasibətlər yaradılmasına həsr edilmişdi. 4-cü maddədə müqavilənin 2 nüsxədə fransız dilində imzalandığı, həmin gündən bir ay müddətində ratifikasiya ediləcəyi və ratifikasiya aktlarının Bakıda mübadilə olunacağı bildirildi. Müqaviləni Cümhuriyyət adından xarici işlər naziri Fətəli xan Xoyski, ədliyyə naziri Xəlil bəy Xasməmmədov, yollar naziri Xudadat bəy Məlik-Aslanov, İran imperiyası adından Seyid Ziyaəddin Təbatəbai imzalamışdılar.
Gömrük müqaviləsi
Gömrük müqaviləsi 11 maddədən ibarət idi. Hər iki tərəf yeni tarifin qüvvəyə minməsini gözləməklə, İran və Rusiya arasında 1901 il 27 oktyabr taixli gömrük bəyannaməsini, sonrakı leqal dəyişikliklərlə birlikdə bu müqavilənin əsası kimi qəbul edir, gömrüklə bağlı digər məsələlər üzrə razılığa gəlirdi. Digər bir müqavilə qrupu poçt-teleqraf məsələlərinə həsr olunmuşdu. Poçt müqaviləsi 11 maddədən ibarət idi. Müqavilə tərəflər arasında birbaşa poçt əlaqəsinin yaradılmasını təsbit edirdi. Burada İran və Azərbaycanda xəbərlərin mübadilə məntəqələri, poçt xidmətinə görə tariflər və s. müəyyənləşdirildi. Xüsusi bir müqavilə iki dövlət arasında poçt bağlamaları mübadiləsi haqqında idi. 19 maddədən ibarət olan bu müqavilədə İrandan Azərbaycana və əksinə, həmçinin tranzit vasitəsilə poçt bağlamaları göndərilməsi tənzimlənirdi. 18 maddəli teleqraf müqaviləsi iki dövlət arasında teleqraf əlaqəsi yaradıldı. Hər iki ölkənin sakinlərinə digər ölkənin ərazisi vasitəsilə tranzit teleqram göndərmək hüququ verildi. Müqavilədə teleqraf xəbərinin sirrinin qorunması, tarif və digər məsələlərdə əksini tapmışdı. Bunlardan əlavə Azərbaycan və İran arasında məhkəmə qərarlarının icrası, bəzi cəzaların Azərbaycan və İran təbəələrinə tətbiq edilməməsi, cinayətkarların bir-birinə verilməsi haqqında konvensiyalar da imzalanmışdı.
Azərbaycan-İran müqavilələrinə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin 1920 il aprelin 15-də, yüz qırx birinci iclasında baxılmışdı. Parlamentddə çıxış edən xarici işlər naziri Fətəli xan Xoyski demişdi: "Biz İran ilə 6 müahidənamə bağlamışıq. Bunlarda ticarət, poçt və teleqraf, gömrük, tranzit və sair məsələlər həll edilmişdi. Bu müahidənamələrin hər iki tərəf üçün əhəmiyyətlisi olan dostluq müahidənaməsidir. Çünki bu müahidənamə bir əsasdır ki, başqaları da bunun üzərinə bina olmuşdur". Parlament müzakirələrdən sonra qeyd olunan müqavilələri yekdilliklə təsdiq etmişdi. Lakin 12 gün sonra Azərbaycan Cümhuriyyəti süquta uğradı. Azərbaycan SSR isə sovet hökumətinin diktəsi ilə bu müqavilələri tanımaqdan imtina etməyə məcbur oldu.
Həştpər
Həştpər — İranın Gilan ostanında yerləşən şəhər. Həştpər əhalisinin çoxluğunu azərbaycanlılar və talışlar təşkil edir.
Əhalisi
Şəhərdə 2016-cı il siyahıya alınmaya görə 54,178 nəfər yaşayır (15,688 ailə).
Əroğlu (Təbriz)
Əroğlu — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Təbriz şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 738 nəfər yaşayır (199 ailə). Bunların 376 nəfəri kişi və 362 nəfəri isə qadındır.
Kənddə əsasən Azərbaycan dilində danışılır. Xalqın çoxu İslam dininin Şiə məzhəbindəndir.
Coğrafiya
Əroğlu kəndi Səhənd dağı yaxınlığında, dağlıq ərazidə yerləşir.
Başqırdıstan tarixi
Başqırdıstan tarixi — Başqırdıstanın keçmişi.