cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gəncəli məhəlləsi
Haqqında
Şiələr kompakt halında Şəki şəhərində Gəncəli məhəlləsində məskunlaşmışlar. Gəncəli məhəlləsinin əhalisi Səfəvilər dövründə Şəkini idarə etmək və dayaq yaratmaq üçün Gəncədən Şəkiyə köçürülənlərin nəsilləridir. Şəkinin sünnü əhalisi şiələri "qızılbaş", bəzən də "qəcər" adlandırırlar. Məlumdur ki, şiə yönlü səfəvi təriqəti həm də "qızılbaş" adlanmışdır. Şiələrin "qızılbaş" adlandırılması Azərbaycanın başqa sünnü bölgələrində də (Qax, Zaqatala, Balakən rayonlarında və s.) özünü göstərir.
Başqa məlumata görə buranın əhalisi İrandan və ya Xoydan Gələnlərlər məskunlaşmışlar.
Gəncəli məhəlləsində Mirzə Fətəli Axundov, Rəşid bəy Əfəndiyev, Salman Mümtaz, Bəxtiyar Vahabzadə, xalq artisti Əlövsət Sadıqov, dilçi Əbdüləzəl Dəmirçizadə, akademiklər Cəmil və Cəbrayıl Hüseynovlar, professor Yaşar Qarayev kimi böyük bir ziyalı bu məhəllədən yetişmişdir.
Almaniyada islam
Almaniyada islam — 1960-cı illərdəki əmək miqrasiyası və 1970-ci illərdən etibarən bir neçə siyasi qaçqın dalğası səbəbindən müsəlmanlar Almaniyada dini qrupa çevrilməyə başladılər. 2011-ci ildə keçirilən rəsmi siyahıyaalmaya görə, Almaniya əhalisinin 1,9%-i (təxminən 1,5 milyon nəfər) özünü müsəlman elan edib. 2009-cu ildə aparılan hesablamalar göstərdi ki, Almaniyada 4,3 milyon müsəlman yaşayır. Bunlardan 1,9 milyonu Almaniya vətəndaşıdır. Alman statistika agentliyinin 2005-ci ildə verdiyi məlumata görə, Almaniyada bütün yeni doğulan körpələrin 9,1%-i müsəlman valideynlər tərəfindən doğulub. Almaniyadakı müsəlmanların böyük əksəriyyəti türk mənşəlidir. Pakistan, keçmiş Yuqoslaviya, ərəb ölkələri, İran və Əfqanıstandan da kiçik qruplar var. Müsəlmanların əksəriyyəti Berlində və keçmiş Qərbi Almaniyanın böyük şəhərlərində yaşayır. Bununla belə, əksər Avropa ölkələrindən fərqli olaraq, Almaniyanın bəzi kənd rayonlarında, xüsusən Baden-Vürtemberq, Hessen və Bavariya və Şimali Reyn-Vestfaliyanın bəzi bölgələrində əhəmiyyətli müsəlman icmaları mövcuddur. 1989-cu ilə qədər əmək miqrasiyası olmadığı üçün keçmiş Şərqi Almaniyada müsəlmanların sayı azdır.
Tarixi
right|thumb|Həcc [[Əmin əl-Hüseyninin Adolf Hitler ilə görüşü (28 noyabr 1941).]] İlk müsəlmanlar Almaniyaya 18-ci əsrdə Almaniya ilə Osmanlı İmperiyası arasında diplomatik, hərbi və iqtisadi əlaqələrin bir hissəsi olaraq gəldilər. XVIII əsrin əvvəllərində Prussiyada I Fridrix Vilyamın rəhbərliyi altında 20 müsəlman əsgəri xidmət edirdi. 1745-ci ildə kral II Fridrix Prussiya ordusunda əsasən bosniyalılar, albanlar və tatarlardan ibarət müsəlman birliyi yaratdı. 1760-cı ildə təxminən 1000 bosniyalıdan ibarət korpus yaradıldı. 1798-ci ildə Berlində müsəlman qəbiristanlığı yaradılmışdır. Hazırda burada 1866-cı ildə yaradılmış müsəlman qəbiristanlığı fəaliyyət göstərir. 1932-ci ildə Dünya İslam Konqresinin Alman Bölməsi və İslam Kollokviumu Almaniyanın uşaqlar üçün ilk İslam təhsili müəssisəsini yaratdı. 1942-ci ildə, İkinci Dünya Müharibəsi zamanı, hazırda Almaniya Mərkəzi İslam Arxiv İnstitutu kimi tanınan İslam İnstitutu (Maahad əl-İslam) yaradıldı. 1961-ci ildə Qərbi Almaniya hakimiyyəti xarici işçiləri dəvət etdi ki, onların əksəriyyəti Almaniyaya Cənub-Şərqi Anadolunun (Türkiyə) kənd yerindən gəlmişdilər. Onlara bəzən etnik almanlar daxilində paralel icma kimi istinad edilir.
İslam cərəyanları
Almaniyadakı müsəlmanlar müxtəlif İslam hərəkatlarına mənsubdurlar:
Səhənd stadionu
thumb|300x300px|Səhənd Təbriz Stadionu Səhənd stadionu — Təbrizin 85 000 nəfərlik idman stadionu. Təbrizin cənubunda yerləşir. Səhənd stadionu Güney Azərbaycanda ən böyük və İranda ikinci böyük futbol stadionudur. Bu stadionda Traktor Sazi futbol klubunun ev oyunları oynanılır.
Boqota
Boqota və ya Santa-Fe-De-Bogota — Kolumbiyanın paytaxtı və ən böyük şəhəri; Kundinamarka departmanının mərkəzi. Əhalisi 6.8 milyon nəfərdir. Cənubi Amerikanın ən tez böyüyən meqapolislərindən biridir. 2008-ci ildən etibarən dünyanın 36-cı böyük şəhəri sayılır və əhali sıxlığına görə 33-cü pillədədir.
Şəhər haqqında
Boqota meqapolisi ölkənin "Paytaxt Rayonudur". (, qısaca D.C.); beləcə birbaşa mərkəzi hakimiyyət tərəfindən idarə olunur və Vaşinqtona bənzər bir statusa malikdir. Boqota ölkənin başlıca şəhəridir, bir çox universitet, lisey, muzey, tarixi abidələrlə Kolumbiyanın iqtisadi və mədəni mərkəzi sayılır.
Əhalisi
Şəhərində 6.8 milyon, şəhərətrafı ilə birlikdə isə 7,9 milyon əhali yaşayır.
Mədəniyyət
Kolumbiyanın tarixi mərkəzi sayılan Boqota, şəhərin dar küçələri ilə uzanan dağlar şəbəkəsindən ibarətdir. Şəhərdə XVII-XIX əsrlərə aid tarixi abidələr qorunur.
Qardaş şəhərlər
29 oktyabr 1971-ci ildə, Boqota şəhəri aşağıdakı şəhərlə şəhər qardaşlaşması müqaviləsi imzaladı:
14 iyun 1982-ci ildə şəhər aşağıdakı şəhərlə beynəlxalq əlaqələr yaratmaq məqsədilə şəhər qardaşlaşması müqaviləsi imzaladı:
Məhəmməd Şəbiyev
Məhəmməd Vaqif oğlu Şəbiyev (6 avqust 1998; Bakı, Azərbaycan — 4 oktyabr 2020; Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin leytenantı, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Məhəmməd Şəbiyev 1998-ci il avqustun 6-da Bakı şəhərində anadan olub. 2013-2016-cı illərdə Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseydə təhsil alıb. 2016-2020-ci illərdə isə Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində (AAHM) ali hərbi təhsil alıb.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun leytenantı olan Məhəmməd Şəbiyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Tərtər rayonunun Suqovuşan qəsəbəsinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Məhəmməd Şəbiyev oktyabrın 4-də Suqovuşan döyüşləri zamanı şəhid olub. II Fəxi Xiyabanda dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Məhəmməd Şəbiyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Elman Məmmədov (jurnalist)
Elman Telman oğlu Məmmədov — Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar mədəniyyət işçisi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti, Şərurun səsi qəzetinin baş redaktoru.
Həyatı
Elman Məmmədov Şərur rayonunun Düdəngə kəndində sadə bir kəndli ailəsində dünyaya gəlib. 1969-cu ildə orta təhsilini Düdəngə kəndində başa vurduqdan sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin qiyabi şöbəsinə daxil olur.
Ailəsi
Ailəli olub (həyat yoldaşı 2013-cü ildə vəfat edib), 2 oğlu (1-i 2016-cı ildə vəfat edib), 2 qızı, 10 nəvəsi, 2 nəticəsi var.
Cənubi Koreya–Şimali Koreya münasibətləri
Şimali Koreya–Cənubi Koreya münasibətləri — Şimali Koreya və Cənubi Koreya arasındakı mövcud ikitərəfli münasibətlər. 1945-ci ildə Yaponiyanın İkinci Dünya müharibəsində məğlub olmasından sonra Koreyanın bölünməsi baş verir.
Tarixi
Koreyanın bölünməsi 1945-ci ildə baş vermişdir. Yaponiya İkinci Dünya müharibəsində məğlub olduqdan sonra Koreya yarımadasına ABŞ və SSRİ qoşunları yerləşdirilir. İki ölkə arasında sərhəd 38-ci paralleldən keçir. 1945-ci ilin 15 avqustunda Yaponiya müharibədəki məğlubiyyəti qəbul edir. Bununla da Koreya onun tərkibindən avtommatik çıxır. 22 avqust tarixində isə Sovet qoşunları Pxeynana daxil olurlar. 8 sentyabrda ABŞ qüvvələri artıq Seulda idilər. 1946-cı ildə ABŞ və SSRİ tərəfindən Koreyada hökumətin qurulmasını təşkil edəcək komisiya buraxılır. 1947-ci ildə BMT Koreya məsələsi üzrə müvəqqəti komisiya təşkil edir. 10 may 1948-ci ildə BMT təhbərliyi altında Cənubi Koreyada seçkilər keçirilir. 15 avqust 1945-ci ildə Cənubi Koreya təşkil olunur. 1945-ci ilin 9 sentyabrında isə Koreya Xalq Demokratik Respublikası qurulur.
Cənubi Koreyanın təşkili
Cənubi Koreyanın tarixi 1945-ci ildə Koreyanın bölünməsindən sonra baş tutur. Ölkədə mülki hökumət 1948-ci ildə qurulmuşdur. Li Sın Man ölkənin ilk prezidenti olur.
Şimali Koreyanın təşkili
Şimali Koreya 1945-ci ildə SSRİ işğal sonasında təşkil edilmişdir. 11 sentyabr 1948-ci ildə müstəqilliyini elan etmişdir. Ölkənin ilk rəhbəri Şimali Koreya Müvəqqəti Xalq Komitəsinin rəhbəri Kim İr Sen olur. 1972-ci ilə qədər ölkənin baş naziri, 1972-ci ildən isə prezidenti olmuşdur.
Koreya müharibəsi
25 iyun 1950 — Koreya müharibəsi başlamışdır.
İyun 1950 — BMT qüvvələri təşkil edilir.
Sentyabr 1950 — BMT qüvvələri İnçxona desant çıxarır qısa müddətə Mancuriya sərhədlərinə qədər irıiləyə bilirlər.
Noyabr 1950 — Çin qüvvələri müharibəyə qoşulur. BMT qüvvələri 38-ci paralelə qədər geri atılır.
27 iyul 1953 — BMT güçləri və Çin, Şimali Koreya arasında atəşkəs elan edilir.
Soyuq müharibə
18 avqust 1976 - Silahsızlaşdırılmış ərazidə toqquşma baş verir. Pak Çon Xiyə qarşı suyuqəst — Şimali Koreyadan olan xüsusi təyyinatlı Cənubi Koreya prezidentiki öldürməyə cəhd göstərmişdir.
Boeing 707 təyyarəsinin Andaman dənizində partladılması və YS-11 təyyarəsinin ələ keçirilməsi - Şimali Koreya diversioyasının Cənubi Koreya mülki gəmilərinə qarşı hərəkatı.
Cənuba doğru qazılan tunellər - Şimali Koreyalılar tərəfindən Koreyanın silahsızlaşdırılmış bölgəsində tunellərin qazılması.
2013
1 yanvar 2013-cü ildə xalqa Kim Çen In yeni il müraciyyətində Cənubi Koreya ilə münasibətləri yaxşılaşdıracağını bəyan etmişdir. Şimali Koreya 24 yanvar 2013-cü ildə ABŞ-yə nüvə hücumu gerçəkləşdirəcəyini bəyan edir. Müraciyyətdə ABŞ «koreya xalqının düşməni» olaraq adlandırılır.
Foal Eagle 2013 təlimləri zamanı Şimali Koreya atəşkəs anlaşmasından imtina edə biləcəyini elan edir. Onlar bu təlimni Şimal üçün böyük təhlükə adlandırırlar. JoongAng Ilbo qəzeti təlimlərdə nüvə başlığəı daşıyan ABŞ gəmilərinin də içtirak etməsini bildirmişlər. Pentaqon B-52 bombardımançılarının Cənubi Koreya üzərindən uçaraq nüvə çətiri əmələ gətirdiyini bildirmişdir.
Şimali Koreya 4 aprel tarixində orta mənzilli raketi sınaqdan çıxarmışdır. Yaponiya, ABŞ və Cənubi Koreya bunu Şimali Koreyanın 2013-cü ilin əvvəllərində müharibəni başlamaq istəyinə bağlamışdır.
2018
thumb|Şimali Koreya rəhbəri [[Kim Çen In (solda) və Cənubi Koreya Prezidenti Mun Çje İn(sağda)]] 3 yanvar 2018-ci ildə Şimali Koreya Cənubla rabitə əlaqələrini birləşdirir. 3 yanvar 2018-ci ili saat 15:30 radələrində Pxenyandan ilk zəng gəlir. İki ölkə liderinin söhbəti barədə təfərüvatlar verilmir. Telefon və faks xidməti normal şəkildə fəaliyyət göstərir.
9 yanvar 2018-ci ildə KXDR və Cənubi Koreya nümayəndələri simbolik olaraq «Sülh evi» adlandırdıqları binada görüş təşkil edirlər. Görüşdə hər iki ölkə Koreya yarımadasında gərginliyi azaltmaq və dialoqu davam etdirmək barədə qərara gəlirlər.
20 yanvar tarixində isə hər iki ölkənin Milli Olpmpiya Komitələri Lozanada görüşərək olimpiya oyularında buz üstü xokkey komandasının vahid bayraq altına çıxışı barədə qərar qəbul edirlər.
6 mart 2018-ci ildə Kim Çen In ilə cənubi Koreya deleqasiyası arasında görüş baş vermişdir.
21 mart 2018-ci ildə isə Cənubi Koreya növbəti görüşün 29 mart tarixində sərhəddə keçirilməsi barədə təklif irəli sürmüşdür.
27 aprel tarixində iki ölkənin nümayəndələri Pxanmunomda Ümumkoreya sammitinin keçirilməsi barədə qərar qəbul edirlər.
2 may 2018-ci ildə iki ölkə ordusu sərhəddə səs güçləndiriciləri sökməyə başlamışdır.
5 may 2018-ci ildə KXDR Cənubi Koreya saat standartlarına keçir və bununlada yarımadada vahid saat tətbiq edilir.
24 iyulda Cənubi Koreya Müdafiə Naziri iki ölkə arasında gözətçi posrtlarının azaldılacağını bəyan edir.
8 avqustun 2018-ci ildə Şimali Koreyanın Nodon Sinmun qəzeti Cənubi Koreyanını qarşıdurmanı yeniləməyə çalışması və iki ölkə arasında inşa edilən razılıq əhval0ruhiyəsini pozmaqda günahlandırır.
13 avqust 2018-ci ildə iki ölkə 201-ci ili sentyabrında Pxenyanda 3-cü Ümumkoreya sammitinin keçirilməsi razılığıa gəlirlər.
20 avqust tarixində isə 1950—1953-cü illərdə Koreya müharibəsində parçalanmış ölkənin iki səmtində qalan ailələrin görüşü baş tutur.
İnfokommunikasiya
İnkişaf prosesləri
Dünyada infokommunikasiya sektorunun inkişafı eyni vaxtda bir neçə istiqamətdə baş verir: İnfokommunikasiyada kommunikasiya texnologiyaları müxtəlif xarakterli məlumatların ixtiyari məsafələrə ötürülməsi vasitəsi kimi istifadə olunur. Keçmişdə telekommunikasiya və informasiya texnologiyaları ayrı-ayrılıqda və əslində bir-birindən asılı olmayaraq inkişaf etmişdir. Növbəti illərdə infokommunikasiya termini daha geniş yayılacaq, belə ki, telekommunikasiya və informasiya texnologiyaları biznesin əsasını təşkil edəcək və istənilən miqyaslı əraziləri əhatə edə bilən şəbəkə xidmətlərinin göstərilməsinə yönəlmiş şirkətlərin sayı artacaq.
Xarici keçidlər
“İnformasiya-Kommunikasiya Texnologiyalarının Tətbiqi və Tədrisi Mərkəzi” MMC
Samquk saqi
Samquk saqi — Koreya Ədəbiyyatında əhəmiyyətli yerə sahib olan iki kitabdan biri məhs Samquk saqidir. Hər iki kitabda Üç Koreya krallığı olan Bekçe, Silla və Qoquryeo haqqında tarixi məlumatların topladığı kitablardır. Digər kitab isə Samquqyusadır. Kitablar arasında bir sıra fərqlər, fikr ayrılıqları vardır.
Əsası
삼국사기 Samquk saqi: Samquk saqi Koreyanın ən qədim tarixi kitabı olaraq bilinməkdədir. Yazıçısı Kim Bu Şik olmuşdur. Kim Bu Şik Samquk saqi-ni Koryo kralı Injong (1122–1146)-un əmri ilə yazmışdır. Həmin vaxta qədər yazılan tarix materiallar tam əhatələnmədiyinə görə onları oxuyan təbəqələrin tarix biliyi kifayət qədər yaxşı deyildi. Çin tarixi kitablarında Koreya millətinin tarixi ilə bağlı məlumatlar verilsədə bunlar qısa olduğu üçün yetəri bilikləri əldə etməkdə çətinlik çəkilirdi. Bu səbəbdəndə tarixin daha ətraflı yazıldığı kitaba ehtiyac var idi. Kitabın digər bir əhəmiyyəti ondan ibarədirki burada tarix vasitəsi ilə kralların, əyanların və xalqların səhvlərinə baxıb gələcəkdə həmin səhvlərdən ibrət çıxarılmasıdır. Samquk saqi kimi kitabın yazılması millətin milli qürurunu yüksəldə bildi. Kitab 1145-ci ildə tamamlanmışdır. Özündə 3 Krallığın tarixini birləşdirmişdir. 3 Krallıq dedikdə Şilla, Qoquryo və Bekçe nəzərdə tutulur. Lakin kitabda Şillanın tarixi daha çox yer tutur. Kim Bu Şik bu kitabı yazarkən Çin tarixi məlumatlarından faydalanmışdır. Samquk saqi ümumilikdə 50(권) cild olan 9 kitabdan ibarətdir. Bu cildlərin 1–12 qədər olanı Şilla, 12–22 qədər Qoquryo, 22–28-ə qədər olan cildlər isə Bekçenin tarixinə aid olmuşdur. Samquk saqidə bioqrafiyada özünü büruzə vermişdir. Məhs buna görədə Samquk saqi koreyalı tarixçilər tərəfindən tənqidə məruz qalmışdır. Kitabda ölkənin tarixi xronoloji ardıcıllıqla qeyd olunur. Samquk saqi konfutsiçilik baxımından yazılmışdır.
Kitabın Silla dövlətinə aid cildlər:
Kitab 01. Geoseogan Hyeokgeose, Chachaung Namhae, Isageum Yuri, Talhae, Pasa, Jima, Ilseong
Kitab 02. Isageum Adalla, Beolhyu, Naehae, Jobun, Cheomhae, Michu, Yurye, Girim, Heulhae
Kitab 04. Maripgan Jijeung, Kral Beopheung, Jinheung, Jinji, Jinpyeong
Kitab 05. Kraliça Seondeok, Jindeok, Kral Taejong Muyeol
Kitab 06. Kral Munmu — Birinci hissə
Kitab 07. Kral Munmu — İkinci hissə
Kitab 08. Kral Sinmun, Hyoso, Seongdeok
Kitab 09. Kral Hyoseong, Gyeongdeok, Hyegong, Seondeok
Kitab 10. Kral Wonseong, Soseong, Aejang, Heondeok, Heungdeok, Huigang, Minae, Sinmu
Kitab 11. Kral Munseong, Heonan, Gyeongmun, Heongang, Jeonggang, Kraliça Jinseong
Kitab 12. Kral Hyogong, Sindeok, Gyeongmyeong, Gyeongae, Gyeongsun
Kitabın Qoquryo dövlətinə aid cildlər:
Yeogi/Goguryeo bongi, 여기/고구려 본기, 麗紀/高句麗本紀
Kitab 13. Sage Kral Dongmyeong, Bright Kral Yuri,
Kitab 14. Kral Daemusin, Minjung, Mobon,
Kitab 15. Great Kral Taejo, Kral Chadae
Kitab 16. Kral Sindae, Gogukcheon, Sansang
Kitab 17. Kral Dongcheon, Jungcheon, Seocheon, Bongsang, Micheon
Kitab 18. Kral Gogukwon, Sosurim, Gogugyang, Gwanggaeto, Jangsu,
Kitab 19. Illustrious Kral Munja, Kral Anjang, Anwon, Yangwon, Pyeongwon,
Kitab 20. Kral Yeongyang, Yeongnyu
Kitab 21. Kral Bojang — Birinci hissə
Kitab 22. Kral Bojang — İkinci hissə
Temmi Abraham
Çelsinin bir akademiya məzunu olan Abraham, bir il sonra "Çempionşip" klubu olan Bristol Siti FK-ilə bir mövsümü icarə əsasında keçirdi, 2016-cı ildə klubda böyük debüt etdi. Orada, o, mövsümün ən yaxşı oyunçusu, mövsümün gənc oyunçusu və ən yaxşı bombardir mükafatlarını qazanaraq, bir mövsümdə bunu edən ilk oyunçu oldu.
Samquk saqi
Kitabın Bekçe dövlətinə aid cildlər:
Jegi/Baekje bongi, 제기/백제 본기, 濟紀/百濟本紀
Temmi Abraham
Daha sonra 2018-ci ildə Aston Villa FK-na qoşuldu və 1977-ci ildən bəri klub üçün tək bir mövsümdə 25 qol vuran ilk oyunçu oldu.
Samquk saqi
Kitabın Bekçe dövlətinə aid cildlər:
Book 23. Kral Onjo (Dynastic Founder), Daru, Giru, Gaeru, Chogo
Temmi Abraham
Abraham, 2019/20 mövsümündə Frank Lempard ın ilk seçdiyi hücumçusu olaraq Çelsi də çıxış etməyə başladı. 24 avqust da "Norviç" ə qarşı oyunda, qeyd üçün Temmi cəmi üç dəqiqə oynamışdı və bununla bərabər klub üçün ilk qolunu vurdu.
Samquk saqi
Kitabın Bekçe dövlətinə aid cildlər:
Book 24. Kral Gusu, Saban, Goi, Chaekgye, Bunseo, Biryu, Gye, Geunchogo, Geungusu, Chimnyu
Temmi Abraham
Abraham İngiltərə U-18 millisinin şərəfini qoruyurdu vəə Polşada 2017-ci il 21 yaşadək Avropa çempionatında iştirak etdi. Ən böyük debütünü 2017-ci ilin noyabr ayında etdi. 14 noyabr 2019-cu ildə İnglitərə - Monteneqro AVRO-2020 Seçmə Mərhələ matçında (7-0) Abrahamda 84-cü dəqiqədə fərqlənərək 4-cü milli komanda matçında ilk qoluna imza atdı.
Samquk saqi
Kitabın Bekçe dövlətinə aid cildlər:
Book 25. Kral Jinsa, Asin, Jeonji, Guisin, Biyu, Gaero
Book 26. Kral Munju, Samgeun, Dongseong, Muryeong, Seong
Book 27. Kral Wideok, Hye, Beop, Mu
Book 28. Kral Uija
Xranoloji cədvəllər:
Yeonpyo, 연표, 年表.
Kitab 29.
Kitab 30.
Kitab 31.
Monoqrafiks:
Ji, 지, 志
Kitab 33. Nəqliyyat vasitələri, geyim və yaşayış yerləri
Kitab 34. Sillanın coğrafiyası
Kitab 35. Qoquryonun coğrafiyası və King Gyeongdeok tərəfindən verilən yeni adı
Kitab 36. Bekçenin coğrafiyası və King Gyeongdeok tərəfindən verilən yeni adı
Kitab 37. Coğrafiya (this section is empty on http://www.khaan.net/history/samkooksagi/samkooksagi.htm )
Kitab 38. Silla dövləti dəftərxanaları.
Kitab 39. Silla dövləti dəftərxanaları.
Kitab 40. Silla dövləti dəftərxanaları.
Bioqrafiyalar:
Yeoljeon, 열전, 列傳
Kitab 41. Kim Yusin (1)
Kitab 42. Kim Yusin (2)
Kitab 43. Kim Yusin (3)
Kitab 44. Eulji Mundeok 을지문덕, Geochilbu 김거칠부, Geodo 거도, Yi Sabu 이사부, Kim Immun 김인문, Kim Yang 김양, Heukchi Sangji 흑치상지, Jang Bogo 장보고, Jeong Nyeon 정년, Prince Sadaham 사다함공
Kitab 45. Eulpaso 을파소, Kim Hujik 김후직, 祿真, Milu 밀우, Nyuyu 유유 纽由, Myeongnim Dap-bu 명림답부, Seok Uro 석우로, Park Jesang 박제상, Gwisan 귀산, Ondal 온달
Kitab 46. Alimlər. Kangsu 강수, Choe Chiwon, Seol Chong
Kitab 47. Hwarangs. Haenon 해론, Sona 소나, Chwido 취도(驟徒), Nulchoi 눌최, Seol Gyedu 설계두, Kim Ryeong-yun 김영윤(金令胤), Gwanchang 관창, Kim Heum-un 김흠운, Yeolgi 열기(裂起), Binyeongja 비령자(丕寧子), Jukjuk 죽죽, Pilbu 필부(匹夫), Gyebaek 계백
Kitab 48. Meritorious. Hyangdeok (oğlu), Seonggak (oğlu), Silhye 실혜 (實兮) (şair), Mulgyeja 물계자 (əsgər), Teacher Baekgyeol 백결 선생 (musiqi), Prince Kim 검군, Kim Saeng 김생 (xəttat) and Yo Gukil, Solgeo 솔거 (rəssam), Chiun (qızı), Seolssi (qızı), Domi (həyat yoldaşı)
Kitab 49. Overthrows. Chang Jori 창조리, Yeon Gaesomun 연개소문
Kitab 50. Sonraki krallar. Gung Ye 궁예, Gyeon Hwon 견훤
Elvin Mustafayev (əsgər, 1992)
Elvin Fəxrəddin oğlu Mustafayev (14 mart 1992; Gəncə, Azərbaycan — 27 sentyabr 2020; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Samquk saqi
Samquqyusa ilə fərqi
Hər iki kitab tarixi yanaşma baxımından fərqli yazılmışdır. Buna görədə tarixi boyu müqayisə edilmişdir. Samquqyusa (삼국유사) Samquk saqidən (삼국사기) təxminən 150 il sonra çıxmışdır. Əsas fərqləri tarixi görmək və anlamaq mövqeyi arasındakı fərqdir. Samquk saqi konfutsiya yönümlü Samquqyusa isə buddist yönümlüdür. Samquqyusanın yazıçısı (일연) rahib olmuşdur. 1281-ci ildə Üç krallığın tarixi ilə bağlı tərtib edilmişdir.
Yazıçı
Kim Bu Şik (1075–1151) Koreyanın Qoryo dövləti vaxtında dövlət adamı, konfutsi alimi və yazar idi. Kim Bu Şik-in indiyə qədər tarixi yaddaşda qalması məhs Samquq Saqi ilə bağlıdır. Bu dövrdə Konfutsiçilik ictimai birliyə və dövlət idarəçiliyinə yönəlmiş bir dövlət ideologiyası idi. Kim dövrünün ən görkəmli Konfutsi alimlərindən biri idi.
Elvin Mustafayev (əsgər, 1992)
Həyatı
Elvin Mustafayev 1992-ci il martın 14-də Gəncə şəhərində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Elvin Mustafayev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Elvin Mustafayev sentyabrın 27-də Murovdağ döyüşləri zamanı şəhid olub.
Onun nəşi uzun müddət tapıla bilməyib. Müdafiə Nazirliyi tərəfindən rəsmi olaraq itgin düşən hərbi qulluqçu hesab olunub. Şəhidin nəşi, 2021-ci ilin aprelin 27-də tapılıb.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elvin Mustafayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamı ilə Elvin Mustafayev ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Cerma Kolon
Kolon 30 noyabr 1928-ci ildə İspaniyanın Kastelyon-de-la-Plana şəhərində anadan olub. Roma fəlsəfəsini öyrənmiş və əsərlər yazmışdır. İsveçrənin Bazel Universitetində professor vəzifəsində çalışıb.
Qobustan FK
Qobustan FK və ya digər adı ilə Qobustan Futbol Klubu. 1995-ci ildə Bakının Qaradağ Rayonunun Qobustan qəsəbəsini təmsil edən klub, hazırda Region Liqasında çıxış edir.
Sosial Şəbəkəsi
İnstegram — qobustan_fk
Tarixi
Qobustan Futbol Klubu Anatoli Banişevski adına keçirilən yarışın qalibi, həvəskar klublar arasında keçirilən republika çempionatının 3-cüsüdür.
2017-ci ildə klub Region Liqasında çıxış etməyə başlayıb. "Bakı Zonasında" iştirak edib, 2 mövsümün ardından, 2019-cü illərdə stadionunun təmir edilməsi səbəbilə "Cənub Zonasına" köçdü.
Hazırda Samir İsayev ilə müqavilə imzalayan klub, ilk dövrlərindəki gücünü yenidən nümayiş etdirir. Belə ki, 10 oyunda 20 xal toplayan klub, sadəcə 2 oyununda məğlubiyyətlə üzləşib.
Qobustan Futbol Klubu bir çox çətinliklə qarşılaşmasına baxmayaraq, maddi cəhətdən o qədər də güclü olmasına baxmayaraq, rəqiblərinə mənəvi və klub ruhu baxımından güc nümayiş etdirir.
Emblemin Anlamı
Emblemin üzərində Qobustan Dövlət Tarixi-Bədii Qoruğunda yer alan oyma təsvirinə yer verilib. Bu klubun təmsil etdiyi ərazi ilə bağlıdır. Belə ki, Qobustan deyildikdə əsasən ağla ilk olaraq, qaya üstü təsvirlər gəlir. Klubun emblemində qaya üstü təsvirin bənzərinə yer verilməsi o qədər də təəccüblü deyil
İstinadlar
(Məqalə klubun Vitse-prezidenti Taleh Gülməmmədov'un müsahibəsi əsasında yazılmışdır)
Qağalı (Xudafərin)
Qağalı - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 77 nəfər yaşayır (25 ailə).
NGC 3250C
NGC 3250C, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Nasos bürcü istiqamətində yerləşir. Sab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Qaragüni (Xudafərin)
Qaragüni - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Öhdəliklər qanunu
Öhdəliklər qanunu — geniş mənada daxili və ya xarici şəraitin doğurduğu vəzifənin yerinə yetirilməsi zərurəti.
Qaragüni (Xudafərin)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 53 nəfər yaşayır (13 ailə).
Öhdəliklər qanunu
Hüquqi mənada bu, bir tərəfin (borclunun) digər tərəfin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkətlər etməyə və ya müəyyən hərəkətlərdən çəkinməyə borclu olduğu nisbi mülki hüquq münasibətidir.
Belə hərəkətlər ola bilər: müəyyən əmlakın təhvil verilməsi, işlərin görülməsi, xidmətlərin göstərilməsi, pulun ödənilməsi, habelə digər hərəkətlər. Xeyrinə belə hərəkət edilməli olan kreditor borcludan öz öhdəliyinin icrasını tələb etmək hüququna malikdir.
Bu mənada öhdəliklər qanunla bütün şəxslər üçün nəzərdə tutulmuş hüquqi öhdəliklərdən fərqləndirilməlidir. Şəxsin hər bir hüququ həmişə digər şəxslərin bu hüquqa hörmət etmək, onun sahəsinə müdaxilə etməmək və belə müdaxilə olduqda bu hüquqlara dair xüsusi qaydalara uyğun cavab vermək öhdəliyinə (qanunla müəyyən edilmiş öhdəlik) eləcə də hüquq pozuntuları ilə bağlı uyğun gəlir.
Yer
Yerin fırlanma oxunun sabit müstəviyə əyilməsinə görə Yerdə fəsillər yaranır. Yer ilə Ay arasındakı qravitasiya qarşılıqlı əlaqəsi qabarma və çəkilmələrə səbəb olur. Yer Günəş sistemindəki ən sıx planetdir və dörd daxili planetin (Günəşdən olan uzaqlığa görə daxili planetlər —Merkuri, Venera , Yer, Mars) ən böyüyü və ən ağırıdır.
Yerin xarici təbəqəsi (litosfer) milyonlarla ildir ki, səth boyunca hərəkət edən bir neçə sərt tektonik plitələyə bölünmüşdür. Yer səthinin təxminən 29 %-i qitələr və adalardan ibarət qurudur. Qalan 71 %-i isə su ilə, əsasən dünya okeanı və eyni zamanda hamısı birlikdə hidrosferi təşkil edən göllər, çaylar və digər təmiz su mənbələri ilə örtülüdür. Yer kürəsinin qütb bölgələrinin əksəriyyəti Antarktida buz təbəqəsi və Arktikanın dəniz buzları da daxil olmaqla buzla örtülmüşdür. Yerin daxili, bərk, metal nüvə və yerin maqnit sahəsini yaradan xarici maye nüvə, həmçinin tektonik plitələri hərəkət etdirən mantiya qatı ilə daim aktivdir.
Yer tarixinin birinci milyard ilində həyat okeanlarda meydana gəldi və Yer atmosferinə və səthinə təsir göstərməyə başladı. Bu proses anaerob və daha sonra aerob orqanizmlərin çoxalmasına səbəb oldu. Bəzi geoloji dəlillər həyatın 4,1 milyard il əvvəl yaranmış ola biləcəyini göstərir. O vaxtdan bəri Yerin Günəşdən uzaqlığı, fiziki xüsusiyyətləri və geoloji tarixi həyatın təkamülünə və inkişafına təkan verdi. Yer üzərindəki həyat tarixində bioloji müxtəliflik uzun müddət təkamül dövrü keçirdi, bəzənsə kütləvi qırğınlarla fasilə verdi. Yer üzündə yaşayan bütün növlərin 99%-dən çoxunun nəsli kəsilmişdir. Bu gün Yerdəki növlərin sayı haqqında fikirlər dəyişkəndir: əksər növlər hələ də təsvir edilməmişdir. Yer kürəsində 7,7 milyarddan çox insan yaşayır və yaşamaq üçün onun biosferindən və təbii qaynaqlarından asılıdır. Siyasi baxımdan dünyada 200-ə yaxın suveren dövlət mövcuddur.
Formalaşma
right|thumb|Yeni yaranan planetar sistemin təsviri.
Günəş sistemində aşkar olunmuş ən qədim material 4,5672± 0,0006 milyard il əvvələ aiddir. 4,54± 0,04 milyard il əvvəl isə ilkin Yer kürəsi əmələ gəlmişdir. Günəş sistemindəki cisimlər Günəşlə birlikdə meydana gəlmiş və inkişaf etmişdir. Nəzəriyyəyə görə, günəş nebulası (dumanlığı) molekulyar bir buluddan ayrılaraq dairəvi disk şəklində bükülməyə başlamış və sonra planetlər Günəşlə birlikdə bu diskdən böyümüşdür. Nebula tərkibində qaz, buz dənələri və toz (ibtidai nuklidlər də daxil olmaqla) saxlayırdı. Nebular nəzəriyyəyə görə, ilkin planetlər Yerin 10–20 milyon il ərzində meydana gəlməsindən yaranan nebular sürətlənmə yoluyla əmələ gəlmişdir.
Bu nəzəriyyədə mübahisəli mövzu tarixi 4,53 milyard il əvvələ dayanan Ayın meydana gəlməsidir. Bir fərziyyə görə Ay Mars ölçülü, Teya adlı bir cismin Yerlə toqquşmasından sonra Yerdən ayrılan materialın toplanması nəticəsində meydana gəlmişdir. Bu baxımdan Teyanın kütləsi Yer kürəsinin təxminən 10 faizini təşkil etməli idi; planet nəzərə çarpan zərbə ilə Yerlə toqquşmuş və kütlə sinin bir hissəsi Yer ilə birləşmişdi. Təxminən 4,1–3,8 milyard il əvvəl Gecikən Ağır Bombardman hadisəsi zamanı çoxsaylı asteroid zərbələri Ayın səth mühitində və nəticədə Yerdə əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb olmuşdur.
Geoloji tarixi
left|thumb|[[Katarxey dövründə Yerin təsviri. Bu dövrdə Yerdə vulkanik fəaliyyətlər olduqca aktiv idi və bərk bir qabığa sahib deyildi. Yerin qabığı Arxey eonunda, səthdəki mantiya materialının soyuması nəticəsində yaranmışdır.]]
Yerin əridilmiş xarici təbəqəsi soyuyub bərk forma meydana gətirərək yer qabığını yaratdı. Torpaq kütləsini izah edən iki model günümüzdəki formalaşmalarda sabit bir böyümə və ya çox güman ki, Yer kürəsi tarixinin əvvəlində mövcud olan sabit bir kontinental bölgənin sürətlə uzunmüddətli böyüməsi fikrini də irəli sürür. Materiklər tektonik plitələrdən Yer kürəsinin davamlı istilik itkisi ilə nəticələnən bir proseslə yarandı. Yüz milyonlarla il ərzində superqitələr bir yerə yığılmış və parçalanmışdır. Təxminən 750 milyon il əvvəl ən qədim və ən məşhur superqitələrdən biri olan Rodiniya parçalanmağa başladı. Materiklər daha sonra 600–540 milyon il əvvəl Pannotiyanı və nəhayət 180 milyon il əvvəl parçalanan Pangeyanı meydana gətirmək üçün yenidən birləşdi.
İndiki buz dövrü modeli təxminən 40 milyon il əvvəl başlamış və Pleystosen dövründə, təxminən 3 milyon il əvvəl intensivləşmişdir. Yüksək enliklər təxminən 40.000–100.000 ildə bir dəfə təkrarlanan buzlanma və ərimə dövrlərini yaşamışdır. Sonuncu kontinental buzlaşma 10.000 il əvvəl başa çatmışdır.
Həyatın və təkamülün mənşəyi
Kimyəvi reaksiyalar təxminən dörd milyard il əvvəl ilk özünü çoxaldan molekulları meydana gətirdi. Yarım milyard il sonra bütün mövcud həyatın son ortaq əcdadı ortaya çıxdı. Fotosintezin təkamülü Günəş enerjisinin birbaşa canlı formalarla toplanmasına imkan verdi. Nəticədə, meydana gələn oksigen qazı (O2) atmosferdə yığıldı və günəşin ultrabənövşəyi şüaları ilə qarşılıqlı təsir nəticəsində yuxarı təbəqədə qoruyucu ozon qatını meydana gətirdi. Kiçik hüceyrələrin daha böyük hücrələrlə birləşməsi eukariot adlanan mürəkkəb hüceyrəlilərin inkişafı ilə nəticələndi. Koloniyalı hüceyrələr kimi meydana gələn həqiqi çoxhüceyrəli orqanizmlər getdikcə mürəkkəbləşməyə başladı. Zərərli ultrabənövşəyi radiasiyanın ozon təbəqəsi tərəfindən udulması Yer səthində həyatın inkişafına töhfə verdi. Həyat üçün ən erkən fosil dəlilləri arasında Qərbi Avstraliyada 3,48 milyard illik qum daşında tapılmış mikrob örtüklü qalıqlar, Qərbi Qrenlandiyada 3,7 milyard illik metamorfik süxurlarda tapılan biogenik qrafit və Qərbi Avstraliyada 4,1 milyard illik süxurlar üzərində tapılmış bioloji materialın qalıqları var. Yerdəki həyatın ən erkən birbaşa sübutu mikroorqanizmlərin fosillərini göstərən 3,45 milyard illik Avstraliya süxurlarında mövcuddur.
Gələcək
Yer kürəsinin gözlənilən uzunmüddətli gələcəyi Günəşin gələcəyi ilə əlaqələndirilir. Günəşin parlaqlığı sonrakı 1,1 milyard il 10 %, sonrakı 3,5 milyard il isə 40 % artacaq. Yerin artan səth istiliyi təxminən 100–900 milyon il ərzində qeyri-üzvi karbon dövranını sürətləndirərək CO2 nisbətini bitkilər üçün ölümcül dərəcədə aşağı səviyyəyə gətirəcəkdir. Bitki örtüyünün olmaması atmosferdə oksigen itkisi ilə nəticələnəcək, heyvanlar üçün həyat qeyri-mümkün olacaqdır. Təxminən bir milyard il sonra bütün səth suları yoxa çıxacaqdır və orta qlobal temperatur 70 C-ə çatacaqdır. Yerdə fotosintezin sonuna qədər təxminən 500 milyon il daha yaşana biləcəyi gözlənilir. Lakin atmosferdən azot çıxarılarsa, bu gündən 2,3 milyard il sonra nəzarətdən kənar istixana effekti yaranana qədər həyat davam edə bilər. Antropogen emissiyalar cari günəş işığında nəzarətsiz istixana effektinə səbəb olmaq üçün ehtimal ki, kifayət deyil. Günəş əbədi və sabit olsa belə müasir okeanlarda suyun 27%-i orta okean silsilələrindən atmosferə buxar axınının azalması səbəbindən bir milyard ildə mantiyaya enəcəkdir.
Günəş təxminən 5 milyard ildə qırmızı nəhəngə çevriləcək. Modellər Günəşin indiki radiusunun təxminən 250 qatı, 1 AU qədər genişlənəcəyini proqnozlaşdırır. Yerin taleyi daha az aydındır. Qırmızı bir nəhəng olaraq Günəş kütləsinin təxminən 30%-ni itirəcək, beləliklə ulduz maksimum radiusuna çatdıqda Yer indiki orbitindən dalğa təsiri olmadan 1.7 AU orbitə keçəcəkdir. Hamısı olmasa da, qalan həyatın çox hissəsi Günəşin artan parlaqlığı (indiki səviyyəsindən təxminən 5000 dəfə çox) ilə məhv ediləcəkdir. 2008-ci ildə edilən bir simulyasiya Yer orbitinin dalğa təsirləri və sürüklənmələr səbəbiylə çürüyəcəyini, Günəşin atmosferinə girib buxarlanacağını göstərir.
Bu vaxta qədər Yerin səthi əriyəcək, çünki temperatur 1370 °C-ə çatacaqdır. Həmçinin Yer atmosferinin qırmızı nəhəngin yaydığı güclü günəş küləyi tərəfindən qoparılacağı düşünülür. Günəş Yer səthindən bucaq ölçüsü təxminən 160° olan nəhəng qırmızı bir dairə kimi görünəcək və bununla da səmanın çox hissəsini tutacaqdır. Nəhənglərin asimptotik qoluna çatan Günəşin diametri müasir ölçülərə nisbətən 213 dəfə artacaq. Təxminən 75.000 il (digər mənbələrə görə 400.000 ) sonra Günəşin qabığı parçalanacaq və nəticədə qırmızı nəhəngin yalnız kiçik mərkəzi nüvəsi — kiçik, isti, lakin çox sıx bir cisim olan ağ cırtdan qalacaqdır. Əgər Yer Günəşin qırmızı nəhəng fazasında ikən təsirindən qoruna bilərsə, onda Kainat mövcud olduğu müddətcə daha milyardlarla (və hətta trilyonlarla) il mövcud olacaq, ancaq Yer üzündə həyatın yenidən yaranması şərtləri bir daha olmayacaqdır.
"Genişləyən dünya" fərziyyəsi
"Genişləyən dünya" fərziyyəsi 20-ci əsrdə qitələrin hərəkətini açıqlamaq üçün irəli sürülmüş görüşdür. Bu nəzəriyyəni, yəni Yerin böyüməsi fikrini ilk dəfə Çarlz Darvin irəli sürmüşdür. O, yer qabığının daim genişləndiyini və bununla da yeni formlaşmaların yarandığını bildirmişdir, lakin bir müddətdən sonra o, bu fikrindən daşınıb və bunu dağların böyüməsi ilə izah edib. thumb|"Genişlənən dünya" teoremini izah edən animasiya|175x175px
1889 və 1909-cu illərdə Roberto Mantovani Yerin genişlənməsi və kontinental hərəkət haqqında hipotezini nəşr etdi. O, qapalı və böyük bir qitənin daha kiçik olan Yerin bütün səthini örtdüyü fikrini irəli sürdü. Onun fərziyəsinə görə, Yer qabığı daim "yenilənirdi". Alfred Vegener daha sonra bu fərziyə ilə özünün kontinental hərəkət fərziyyəsi arasında bəzi oxşarlıqları görsə də, Mantovaninin hipotezindəki hərəkətin səbəbi kimi Yerin genişlənməsini qeyd etməmişdir.
Avstraliya geoloqu Samual Varren 1956-cı ildən başlayaraq planetlərdə bir növ kütləvi artımı təklif etmiş və problemin son həllinin yalnız kosmoloji baxımdan kainatın genişlənməsi ilə əlaqədar mümkün olduğunu söyləmişdi.
1938-ci ildə Pol Dirak ümumdünya cazibə qüvvəsinin, mövcudluğundan bu yana milyardlarla il ərzində azaldığı görüşünü təklif etdi. Bu, alman fizik Paskal Cordanın ümumi nisbilik fikrini dəyişməsinə və 1964-cü ildə bütün planetlərin yavaş-yavaş genişlənməsi fikrinə gətirib çıxardı. Digər izahların əksəriyyətinin əksinə olaraq bu görüş heç olmasa həqiqətə uyğun hipotez hesab edilən fizika qanunları çərçivəsində idi.
Bu görüş tarixən təklif olunsa da, 1970-ci illərdə tektonik plitələrin öyrənilməsindən bəri elmi konsensus Yerin ölçüsünün hər hansı bir dəyişimi fikrini inkar edir.
Bilinən bir həqiqət budur ki, sistemimizdəki bütün digər planetar cisimlər kimi Yer də süxurların və tozun toplanması yolu ilə daim kütlə qazanır. NASA-nın məlumatına görə, "hər gün təxminən 100 ton meteoroid — toz və çınqıl parçaları və bəzən daha böyük süxurlar Yer atmosferinə daxil olur." Bu hissəciklərin əksəriyyəti atmosferdə yanır və Yer səthinə toz halında çatır. Bu situasiya genişlənən Yer fərziyyəsinin irəli sürdüyü kütlə artımının yalnız bir bənzərliyidir.
Rafael Haşımov
Rafael Zeynal oğlu Haşımov — Azərbaycan teatr rəssamı, Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (2013).
Yer
Fiziki xüsusiyyətləri
left|thumb|142x142px|Basıq sferoid. Yer kürəsi [[kürə kimi təsəvvür edilsə də, qütblərdəki az bir fərqlə(1%) basıqlıq onu qütblərdən basıq bir sferoid edir.]]
Forması
Yerin forması təxminən sferikdir. Qütblərdə bir qədər yastılıq və Yer fırlandığına görə ekvatorun ətrafında qabarıqlıq var. Bir sözlə Yer ekvatorial diametri bir qütbdən digər qütbə qədər olan diametrindən 43 kilometr (27 mil) böyük olan, qütbləri basıq bir sferadır, lakin bu dəyişkənlik Yerin orta radiusunun 1%-dən azdır.
Rafael Haşımov
Yaradıcılığı
Rafael Haşımov yaradıcılıq fəaliyyətinə 1990-cı ildə Mingəçevir Dövlət Dram Teatrında quruluşçu rəssam kimi başlamışdır. 2000-ci ildən həmin teatrın baş rəssamıdır.
Yer
Forması
Yerin kütlə mərkəzindən ən uzaq nöqtə Ekvadordakı ekvatorial Çimbaroso vulkanının zirvəsidir (6384.4 km). Sferanın orta diametri 12,742 km-dir. Yerli topoqrafiya bu idealizə edilmiş sferadan yayınsa da, qlobal miqyasda bu sapmalar Yer radiusu ilə müqayisədə azdır: maksimum sapma yalnız 0,17% olmaqla Marian çökəkliyindədir (dəniz səviyyəsindən 10 911 metr (35 797 ft) aşağı). Everest zirvəsi (dəniz səviyyəsindən 8848 m 8 848 metr (29 029 ft) yuxarı) isə 0,14% bir sapma göstərir.
Rafael Haşımov
Yaradıcılığı
Teatrda fəaliyyət dövrü ərzində 100-dən artıq tamaşaya (H.Cavidin "Afət", M.Hüseynin "Cavanşir", "Şeyx Şamil", İ.Mərcanlının "Xocalı notları", T.Vəliyevanın "Mənim ağ göyərçinim", C.Məmmədquluzadənin "Danabaş kəndinin məktəbi", A.Mədətovun "Aylı gecə", R.Rəhimlinin "Gizli məhəbbət" tamaşaları və s.) bədii tərtibat vermişdir. Quruluşçu rəssamı olduğu H.Cavidin "Ana" tamaşası 2003-cü ildə "Qızıl Dərviş" mükafatına layiq görülmüşdür.
Yer
Forması
Geodeziyada Dünya okeanının quru parçaları və həmçinin dalğa, külək kimi dəyişikliklər olmadığı təqdirdə qəbul ediləcəyi dəqiq formasına geoid deyilir. Daha doğrusu, geoid orta dəniz səviyyəsində qravitasiya ekipotensialının səthidir.
Kimyəvi birləşmələr
Yerin kütləsi təxminən 5,97× 1024 kiloqramdır. Tərkibi isə əsasən dəmir (32,1%), oksigen (30,1%), silisium (15,1%), maqnezium (13,9%), kükürd (2,9%), nikel (1,8%), kalsium (1,5%) və alüminiumdan (1,4) və qalan 1,2%-i digər elementlərin qarışığından ibarətdir. Kütlənin bölünməsi səbəbindən nüvənin ilk növbədə dəmirdən (88,8%) və az miqdarda nikel (5,8%), kükürd (4,5%), həmçinin 1%-dən az olmaqla bəzi elementlərin qarışığından ibarət olduğu təxmin edilir.
Yer qabığının ən çox yayılmış süxur komponentləri demək olar ki, oksidlərdir, lakin xlor, kükürd və flüor bu baxımdan vacib istisnalardır və istənilən süxurdakı ümumi miqdarı ümumiyyətlə 1%-dən azdır. Yer qabığının 99%-dən çoxu 11 oksiddən, əsasən silisium, alüminium, dəmir, kalsium, maqneziumun oksidlərindən və həmçinin əhəng və kalium duzlarından ibarətdir.
Daxili quruluş
Yer kürəsi digər daxili planetlər kimi kimyəvi və ya fiziki (reoloji) xüsusiyyətləri ilə təbəqələrə bölünür. Xarici təbəqə yüksək özlü bərk mantiya ilə örtülmüş olan kimyəvi cəhətdən fərqlənən silikatlı bir qabıqdan ibarətdir. Yer qabığı Moxoroviçiç sərhədi ilə mantiyadan ayrılır. Yer qabığının qalınlığı okeanlar üçün təxminən 6 kilometr (3,7 mil), materiklər üçün isə (30 - 50 km arasında dəyişir. Yer qabığı və soyuq, sərt, üst mantiya birlikdə litosfer adlanır və tektonik plitələr burada meydana gəlmişdir. Litosferin altında astenosfer, litosferin üstündə hərəkət etdiyi nisbətən aşağı özlü təbəqə yerləşir. Mantiya içərisindəki kristal quruluşda əhəmiyyətli dəyişikliklər yuxarı və aşağı mantiyanı ayıran bir keçid zonasını əhatə edərək səthin 410-660 km altında baş verir. Mantiyanın altında, möhkəm bir daxili nüvənin üstündə olduqca aşağı özlü bir mayedən ibarət xarici nüvə yerləşir. Yerin daxili nüvəsi planetin qalan hissəsi ilə müqayisədə bir qədər daha yüksək sürətlə, ildə 0,1–0,5° dönə bilir. Daxili nüvənin radiusu Yer kürəsinin beşdə birini təşkil edir.
İstilik
Yerin daxili istiliyi planetar akkresiyadan yaranan qalıq istilik (təxminən 20%) və radioaktiv çürümə (80%) nəticəsində yaranan istiliyin birləşməsindən yaranır. Yerdəki əsas istilik istehsal edən izotoplar kalium-40 (40K), uran-238 (238U) və torium-232 (232Th)-dir. Mərkəzdə temperatur 6 000 °C (10 830 °F)-ə qədər, təzyiq isə 360 GPa-a çata bilər. İstiliyin çox hissəsi radioaktiv çürümə ilə təmin olunduğuna görə elm adamları Yer tarixinin əvvəlində, qısa yarım ömrü olan izotopların tükənməsindən əvvəl Yerin istilik istehsalının daha yüksək olduğunu bildirirlər. Təxminən 3 milyon il əvvəl bugünkünün iki qatı qədər istilik istehsal edilir, mantiyada konveksiya və tektonik plitələrin sürəti artır və bunlar bu gün nadir hallarda meydana gələn komatitlər kimi qeyri-adi süxurların istehsalına imkan verirdi. Yerdən orta istilik itkisi 4,42 × 1013 Vt gücündə qlobal istilik itkisi üçün 87 mVtm−2-dir. Nüvənin istilik enerjisinin bir hissəsi yüksək temperaturlu süxurların konveksiya forması olan mantiya ocağı ilə qabığa daşınır. Yerdəki istiliyin daha böyük bir hissəsi orta okean silsilələri ilə əlaqəli mantiyanın qalxması ilə tektonik plitələrin hərəkəti nəticəsində itirilir. İstilik itkisinin son əsas mənbəyi litosfer altında baş verir. Yer qabığının qitələrə nisbətən daha incə olmasıyla bağlı olaraq bu prosesin əksər hissəsi okeanların altında baş verir.
Tektonik plitələr
Yerin mexaniki sərt xarici təbəqəsi olan litosfer tektonik plitələrə bölünür. Bu plitələr üç sərhəd növündən birində bir-birilərinə nisbətən hərəkət edən sərt seqmentlərdir: Konvergent sərhədlərdə iki plitə toqquşur, divergent sərhədlərdə iki plitə bir-birindən uzaqlaşır və transformasiya sərhədlərində iki plitə bir-birinin yaxınlığı ilə sürüşür. Bu sərhədlər boyunca zəlzələlər, vulkanizm, dağəmələgəlmə və okean rifləri əmələ gəlir. Tektonik plitələr astenosferin, plitə ilə birlikdə hərəkət edə bilən yuxarı mantiyanın bərk, lakin az sıxlıqlı hissəsinin üstü ilə hərəkət edir.
Tektonik plitələr hərəkət etdikcə okean qabığı konvergent sərhəd boyu plitələrin qabaqcıl tərəfləri altından keçir. Bu zaman mantiyadakı maddənin dağınıq sərhədlərdə qalxması orta okean silsilələrini yaradır. Bu proseslərin birləşməsi okean qabığını yenidən mantiyaya qaytarır. Bu təkrar istifadəyə görə okean qatının çox hissəsinin yaşı 100 milyondan azdır. Ən qədim okean qabığı Qərbi Sakit okeanda yerləşir və 200 milyon yaşı olduğu təxmin edilir. Müqayisə üçün ən qədim tarixli materik qabığının yaşı 4 030 milyon ildir.
Yeddi əsas tektonik plitə vardır: Sakit okean, Avrasiya, Şimali Amerika, Cənubi Amerika, Hind-Avstraliya, Afrika və Antarktika. Digər plitələrə Ərəbistan plitəsi, Karib və Kokos dəniz plitələri, Cənubi Amerikanın qərb sahilindəki Naska plitəsi və Atlantik okeanın cənubundakı Skotiya plitəsi daxildir. Avstraliya plitəsi 50–55 milyon il əvvəl Hindistan plitəsi ilə birləşmişdir. Ən sürətli hərəkət edən plitələr okean plitələridir: Kokos plitəsi ildə 75 millimetr (3 düym), Sakit Okean Plitəsi isə ildə 52–69 millimetr (2,0–2,7 düym) sürətlə irəliləyir. Ən yavaş hərəkət edən plitə isə ildə 21 millimetr (0,83 düym) sürətlə irəliləyən Avstraliya plitəsidir.
Səthi
left|thumb|228x228px|Müasir Yerin [[relyefi və batialı]] Yer kürəsinin səthinin ümumi sahəsi 510 milyon km2 (200 × 106 mil2) təşkil edir. Bunun 70,8%-i və ya 361,13 milyon km2 (13 943 × 106 mil2)-i dəniz səviyyəsindən aşağıdır və okean suları ilə örtülmüşdür. Okeanın altında materik şelfinin bir hissəsi, dağlar, vulkanlar, okean riftləri, sualtı kanyonlar, okean platoları, uçurum düzənlikləri və bütün kürəni əhatə edən orta-okean silsilələri sistemi yerləşir. Su ilə örtülməmiş qalan 29,2% və ya 148,94 milyon km2 (57,51 milyon mil2) ərazi yerləşdiyi bölgədən asılı olaraq dəyişən dağlar, səhralar, düzənliklər, yaylalar və digər quru ərazilərdən ibarətdir. Tektonik və ya eroziya tipli, vulkan püskürmələri, daşqın, hava, buzlanma, mərcan riflərinin inkişafı və meteorit təsirləri geoloji zaman ərzində Yer səthini daim dəyişdirən proseslər sırasındadır.
Materik yer qabığı qranit və andezit kimi aşağı sıxlığa malik süxurlardan ibarətdir. Daha az yayılmış olan bazalt okean qabığının əsas tərkib hissəsi olan daha sıx vulkanik süxurdur. Çökmə süxurlar isə birlikdə toplanmış və yatırılmış çöküntülərin yığılmasından əmələ gəlmişdir. Bu süxurlar yer qabığının təxminən 5%-ni təşkil etsə də, materik yer qabığının təxminən 75%-i çökmə süxurlar ilə örtülmüşdür. Yer üzündə tapılan süxurların üçüncü forması yüksək təzyiq, yüksək temperatur və ya hər ikisi vasitəsilə əvvəlcədən mövcud olan süxur növlərinin çevrilməsindən yaranan metamorfik süxurlardır. Yer səthində ən çox tapılan silikatlara kvars, çöl şpatları, amfibol, slyuda, piroksen və olivin daxildir. Karbonat birləşmələrinə isə kalsit (əhəng daşında tapılan) və dolomiti misal göstərmək olar.
Quru səthinin yüksəkliyi Ölü dənizdəki −418 (-1 371 ft) səviyyəsindəki nöqtədən, Everest dağının zirvəsindəki 8 848 metr (29 029 ft) yüksəkliyə qədər dəyişir. Qurunun dəniz səviyyəsindən yuxarı orta hündürlüyü təxminən 797 metr (2 615 ft)-dir.
Pedosfer Yerin quru səthinin ən xarici təbəqəsidir və torpaqdan ibarətdir. Bu qat torpaq əmələ gəlmə proseslərinə tabedir. Ümumi əkin sahələri 1,3%-i daimi əkin sahələri olmaqla torpaq səthinin 10,9%-ni təşkil edir. Yer kürəsinin səthinin 40%-ə yaxını kənd təsərrüfatında istifadə olunur və bunun təqribən 16,7 milyon km2 (6 × 106 mil2)-i əkin sahələri, 33?5 milyon km2 (13 × 106 mil2)-i isə otlaqlardır.