cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tarhuncu Sarı Əhməd Paşa
Həyatı
Tarhuncu Əhməd Paşa 1651-ci ilin fevralında Misir bəylərbəyliyindən azad edilərək İstanbula çağırıldı. İstanbula gəldikdən sonra isə dövrün sədrəzəmi Gürcü Mehmed Paşa tərəfindən özünə rəqib görüldü. Əvvəlcə Misirdəki vəzifəsi əsnasında səbəb olduğu bəzi maliyyə problemləri səbəbilə Yeddiqüllə zindanlarına həbs olundu. Daha sonra bağışlanaraq Yanya sancaqbəyi təyin olundu.
Bu illərdə dövlət işləri Validə sultanın yaxın adamı Anadolu qazəsgəri Xocazadə Məsud Əfəndinin nəzarəti altında idi. Sədrəzəm Gürcü Mehmed Paşa sərt siyasəti səbəbilə vəzifədən alınmış, yerinə Məsud Əfəndinin tövsiyəsilə Tarhuncu Əhməd Paşa sədarətə gətirildi. Şeyxülislamın dəstəyi ilə Siyavuş Paşa sədarət namizədi seçilsə də, Validə Turhan Sultan bu təklifi qəbul etmədi. Gizlicə İstanbula dəvət olunan Əhməd Paşa Xocazadə Məsud Əfəndinin Süleymaniyyə səmtindəki köşkünə gəldi. Burada padşah və bəzi dövlət adamları ilə görüşdü. Bu müzakirələrdə Əhməd Paşa dövlətin bəzi problemlərinin həll edilməsi üçün yollar təklif etdi. Nəhayət, bu məsələlərin həllini öz üzərinə götürən Əhməd Paşa 20 iyun 1652 tarixində rəsmi olaraq sədrəzəm təyin edildi.
Tarhuncu Əhməd Paşa xəzinəni doldurmaq, tarazlığı pozulan pul əyarını tənzimləmək, gömrük gəlirlərini artırmaq, sarayın və donanma tərsanəsinin məsrəflərini azaltmaq üçün ciddi tədbirlər aldı. Bu vəziyyət isə həm daxildə, həm xaricdə mənfəət güdənlərin mənafeyinə zidd idi.
Əvvəlcə üləma zümrəsindən bəzi şəxslər narazı tacir və sipahiləri yanlarına alaraq sədrəzəmin əleyhinə propaqanda apardı. Bütün bu propaqandalar Bahai Mehmed Əfəndinin şeyxülislamlığa gətirilməsi ilə müvəqqəti də olsa dayandırıldı. Osmanlı tarixində ilk dəfə olaraq dövlətin gəlir və məsrəflərini detallı şəkildə öyrənib dövlət büdcəsinin hazırlanması üçün xüsusi bir komitə quruldu. Bu komitə Kəmankeş Mustafa Paşanın sədarətdən alındığı 1643 tarixindən 1652-ci ilədək olan bütün maliyyə dəftərlərinə nəzarət etdi. Bu dövrdə dövlət gəlirləri yeni vergilərin (dəyirman vergisi, xana vergisi və s.) hesabına 5329 yük qızıl olmuş, dövlət məsrəfləri isə təxminən 5500 yük qızıl olmuşdu. Bundan başqa Osmanlı imperiyası maliyyə sistemində ilk dəfə olaraq gələcək il üçün Tarhuncu büdcəsi adlanan büdcə dəftəri hazırlamışdı. Bu büdcəyə görə, əyalətlərdən gələcək olan gəlirlər 5329 yük olmalı idi. Tarhuncu Əhməd Paşa detallı büdcə dəftərini hazırladıqdan sonra sarayın və bəzi dövlət adamlarının gəlirlərini azaltmağa başladı. Məhz bu fəaliyyəti səbəbilə özünə çoxlu sayda düşmən qazandı.
20 noyabr 1652 tarixində İstanbul çarşısında çıxan böyük yanğın nəticəsində paytaxtda yenidən pul qıtlığı yaranmağa başladı. Sultan Mehmed isə hələ uşaq yaşlarında idi və yeganə marağı ov məraimləri idi. Bu ov mərasimlərində isə sədrəzəmin əleyhdarları padşahı, hətta Validə Turhan Sultanı ona düşmən edirdilər. Sonda Əhməd Paşanın saray çevrilişi hazırladığı şayəsi eşidildi və saray ağalarının müdaxiləsi ilə Əhməd Paşanın sədarətdən alınması ilə bağlı fərman yazıldı.
21 mart 1653 tarixində Novruz bayramı günü bayram hədiyyələrini padşaha təqdim edən sədrəzəm Əhməd Paşa donanma işlərini tənzimləmək üçün tərsanəyə getdi ancaq bu əsnada dərhal saraya çağırıldığı üçün dəniz yolu ilə saraya qayıtdı. Sarayın Hasbağça adlanan hissəsində onu Darüssəadə ağası qarşıladı və sədarət möhürünü geri istədi. Ardından bostançılar tərəfindən ələ keçirildi və orada boğularaq öldürüldü. Cənazəsi, ilk ağası olan Silahdar Musa ağanın xanımının göndərdiyi bir ağa vasitəsilə saraydan alındı və Üsküdara dəfn edildi.
Pektusan dağı
Pektusan dağı və ya Baytouşan dağı — Potensial olaraq Koreya Xalq Demokratik Respublikasının (Yanqando əyaləti) və Çinin (Szilin əyaləti) sərhədində yerləşən aktiv vulkandır. Dağ dəniz səviyyəsindən 2744 m hündürlüyə malikdir və Mançjuro-Koreya dağlarının ən yüksək nöqtəsidir. Həmçinin bütün Mancuriya və Koreya yarımadasının ən yüksək nöqtəsidir.
Koreya dilində Pektusan "ağbaş dağ" mənasını bildirir. Çin dilində Çanbayşan və mancur dilində Qolmin Şanqiyan Alina  "əbədi ağ dağ " mənasını bildirir.
Vulkanın Koreya ərazisinə düşən hissəsində 1959-cu ildə Koreyanın ən böyük qoruğu yaradılmışdı. Daha sonralar Çin tərəfindən təbii qoruq yaradılmışdır. 1979-cu ildə onlar beynəlxalq biosfer qoruğuna birləşmişdilər.
Coğrafiyası
Vulkanın kraterində dağın zirvəsində Çhonji gölü yerləşir. Sunqari çayı da öz başlanğıcını bu göldənm götürür. Vulkanın yamaclarında həmçinin Tumınszyan və Yaluszyan çaylarının mənbələri yerləşir.
Dağ təxminən onun mərkəzi hissəsinin altında yerləşən maqmanın qalxmasına görə ildə 3 millimetr qalxır. Ən yüksək hissə ildə təxminən 8 ay qarla örtülü vəziyyətdə olur. 1800 metrə qədər yastı yamaclar yerləşir. Kalderanı əhatə edən zirvələrdən 16-sı 2500 metrdən yüksəkdir. Güman edilir ki, krater 969-cu ildə (± 20 il) 7 ballıq güclü püskürmə nəticəsində yaranmışdır. Hövzəsi 96 km³-ə bərabərdir.
Vulkan fəallığı dəfələrlə müşahidə olunmuşdur. Püskürmələr 1597-ci ildə (bu püskürmənin külü hətta Hokkaydo adasının cənub hissəsində tapılmışdı), həmçinin 1668 və 1702-ci ildə baş vermişdir. Son püskürmə 1903-cü ildə (daşların və qazların atılmasıyla partlayışlar) müşahidə olunmuşdur.
İqlimi
Zirvədə orta illik temperatur ortalama −8,3 °C təşkil edir. Yayda temperatur 18 °C-ə qədər qalxa bilər. Amma qışda −48 °C-ə qədər düşə bilir. Küləyin orta sürəti 11,7 m/san, orta rütubət — 74 %-dir. Son onilliklər ərzində yay vaxtında qar papağının güclü azaldılması şəklində iqlimin istiləşməsinin effektləri müşahidə olunur.
Tarixi
Dağ hər iki ölkə sakinləri arasında müqəddəs hesab edilir. Pektusan dağı Koreya Xalq Demokratik Respublikasının və Koreya Respublikasının milli himnlərinin mətnində də xatırlanır.
Çin
Dağ qədim kitablarda daxatırlanır. Həmçinin müxtəlif adların altında Xou Xanşuda da rast gəlinir. Müasir ad Szin sülalələri dövründə möhkəmlənmişdir.
Koreya
Şimali koreya əfsanəsinə görə, səmalardan dağa Xvanun enmişdir. Koçosonun birinci Koreya dövlətinin banisinin atası idi. Bundan başqa, Kim Çen İrin rəsmi tərcümeyi-halı iddia edir ki, o, Çhonji gölünün ətrafında doğulmuşdur. Vulkanı əhatə edən kraterin biri 1992-ci ildə dövlət heykəltəraşı Xyandobon tərəfindən 216 metr enlə sındırılmış və böyük yazılar ilə yazılmışdı: "Pektusan, İnqilabların Müqəddəs dağı (Kim Çen İr. 16 fevral 1992-ci il)". Pektu təsviri Koreya Xalq Demokratik Respublikasının gerbini bəzəyir.
Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin evi
Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin evi — Şuşa şəhərində XVIII əsrdə tikilmiş yaşayış binası. Yaşayış binasında аzərbaycanlı dövlət xadimi və yazıçı, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Osmanlı imperiyasında ilk səfiri Yusif Vəzir Çəmənzəminli yaşamışdır.
Tarixi
Şuşa şəhərində XVIII əsrdə tikilmiş yaşayış binası Azərbaycan yazıçısı, tarixçi, dramaturq, folklorşünas və siyasi xaim Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin evi kimi tanınır. Şuşa şəhərinin Hamamqabağı məhəlləsində yerləşir. Memarlıq abidəsi XVIII əsrə aiddir. Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Şuşanı işğal etməsindən sonra abidəni məhv etmişlər. Hal-hazırda binanın xarabalıqları qalmaqdadır.
NGC 5156
NGC 5156, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Cenndi Tartakovski
Cenndi Tartakovski (d. 17 yanvar 1970), ABŞ animatoru, cizgi filmi ssenaristi və rejissorudur.
Tartakovski, Rusiyada yaşayan yəhudi ailənin uşağıdır. 7 yaşında olarkən ABŞ-yə köçmüşdülər. Liseyi Çikaqo-da oxumuşdur və sonra Kaliforniyaya gedərək orada Kaliforniya Sənət İnstitutu-nu bitirmişdir. Craig McCracken və Rob Renzetti ilə məktəbdən dostdular. Daha sonra Cartoon Network Amerikada yayımlanan "What A Cartoon" adlı şouda  Deksterın Laboratoriyası  nın təməllərini atdı və iki il sonra 1996-da "Deksterin Laboratoriyası" Cartoon Network-da yayımlandı. Daha sonra 2001-ci ildə "Samuray Cek" adlı cizgi filmi yaratdı və son olaraq da 2003-cü ildə "Ulduz Müharibələri:Klon Müharibələri  -nin ilk seriyasını yaradanlardandır. 2005-ci ildə bu cizgi filminin bitməsindən sonra Rusiyaya geri dönmüşdür. Tartakovski Craig McCrackennin  Powerpuff Girls '' cizgi filminin bəzi bölümlərində rejissorluq etmişdir. "Samuray Cek" və "Deksterin Laboratoriyası" cizgi filminə görə Emmy mükafatı qazanmışdır. Evlidir. Arvadı Daun Deviddir.
Umayd-Bhavan
thumb|300px|Codhpur Hotel Umayd-Bhavan Palas thumb|Fonda Mehrangarh qalası olan Rajput müharibəsini (ehtimal ki, [[Moğollar (xalq)|Moğollarla) təsvir edən Umayd-Bhavan Sarayının içərisindəki rəsm (freska).]] thumb|300px|Sarayın bağları
Umayd-Bhavan (Umaid Bhawan Palace) — Hindistanın Racastan ştatının Codhpur şəhərində saray və dünyanın ən böyük şəxsi iqamətgahlarından biridir. Sarayın ərazisinin bir hissəsində "Taj Hotels" şəbəkəsi tərəfindən idarə olunan mehmanxana fəaliyyət göstərir. Saray öz adını Codhpurun hazırkı maharacisinin babası maharaci Umayd Sinqhin şərəfinə almışdır, saray onun hakimiyyəti dövründə Mehrangarh qalasını əvəz etmək üçün tikilmişdir. Sarayın ilkin adı Çittar (Chittar Palace) idi, çünki şəhər daxilində yüksək Çittar təpəsində yerləşirdi. Tikinti 1929-cu il noyabrın 18-də başlanmış və 1943-cü ildə tamamlanmışdır. .
Tikili
Saray 10,5 hektar ərazini əhatə edir ki, bunun da 1,4 hektarı binalar, 6,1 hektarı isə bağlardır. O Codhpur şəhərinin cənub-şərq kənarındakı Çittar təpəsində yerləşir. Tikinti 3000-5000 işçinin iştirakı ilə 15 ilə başa gəlib. Tikintidə sementdən istifadə olunmayıb. Materialların daşınması üçün dəmir yolu xətti çəkilib. Saray elə tikilib və qurulub ki, əlavə istilik və soyutma xərcləri olmadan içəridəki temperatur demək olar ki, sabit saxlanılır.
Saray britaniyalı memar Henri Lançester tərəfindən dizayn edilib, Hindistanın və Avropanın (Art Deco) ənənəvi memarlıq üslublarını özündə birləşdirir. Binanın, ündürlüyü 30 m olan nəhəng mərkəzi günbəzi İntibah memarlığı üslubunda tikilmişdir. Tikintinin ümumi dəyəri 9,4 milyard rupidir. Tikintiyə mühəndis Hiranand Bhatiya rəhbərlik edirdi. Orijinal interyerlər London şirkəti Maples tərəfindən hazırlanmışdı, lakin 1942-ci ildə gəmi onlarla birlikdə almanlar tərəfindən batırıldı. Nəticədə maharaci işi görmək üçün Polşa şirkətinə müraciət etdir. İnteryerin art deko üslubundadır və Polşa rəssamı Stefan Norblinin ekzotik freskaları ilə tamamlanır. thumb|800px|center|Sarayın panoraması.
Tarixi
Sarayın tikintisi 20-ci əsrdə Maharacalar tərəfindən həyata keçirilən şəhərin abadlaşdırılması üçün əsas layihə idi. Saray kral iqamətgahı və knyazlığın simvolu kimi Meherangarh qalasını əvəz edəcək qədər əzəmətli olmalı idi. Digər səbəb uzun illər dağıdıcı quraqlığın nəticəsi olan işsizliyin artmasının qarşısının alınması zərurəti idi. Tikinti üçün Hindistan memarlığına yaxşı bələd olan britaniyalı memar Henri Lançester seçilmişdi. O, Racastanda İslam hökmranlığının çox qısa olduğunu və yerli əhali üçün yad olduğunu iddia edərək, binanın Moğol üslubunda tikilməsinə qarşı çıxdı. Tikintidə müasir üsullardan və Avropa üslubunun elementlərindən istifadə olunub.
Çarx çörəyi
thumb|250px|Çarx çörəyi
Birinci qırmızı təhlükə
right|thumb|251x251px| [[Azadlıq heykəli|Azadlıq heykəlini dağıtmağa çalışan "Avropalı anarxist". 1919-cu il.]]
Çarx çörəyi
Çarx çörəyi - Qəzvin bölgəsinin yerli və ənənəvi şirniyyatlarından biridir ki daha çox Novruz bayramında hazırlanır.
Birinci qırmızı təhlükə
Birinci qırmızı təhlükə — Amerika Birləşmiş Ştatları tarixində güclü antikommunizm və antianarxizm ilə xarakterizə olunan, real və xəyali hadisələr səbəbindən Amerika cəmiyyətinin sağ və solçu sektorları arasında tez-tez sosial gərginliklərin yaşandığı dövr. Aktual hadisələrə Rusiyadakı bolşevik inqilabı, onun Amerika proletariatına təsiri və anarxist terrorizmi daxildir. Bu gərginlik mühitinin zirvəsi 1919-cu ildən 1920-ci ilə qədər baş tutan terror aktları və məhkəmələrdir.
Bolşevizm və ABŞ-da kommunist inqilabı təhlükəsi ölkənin yaşadığı sosial narazılıq dalğasını, 1919-cu ildə Çikaqo irqi iğtişaşları kimi bununla əlaqəli olmayan hadisələrlə izah etmək üçün bir arqument kimi istifadə edilmişdir.
Çarx çörəyi
Hazırlanma qaydası
İlk olaraq yağı hamar olana qədər qarışdırıcı ilə qarışdırıb, sonra şəkər tozunu üstünə töküb və 4 dəqiqə qarışdırıcı ilə qarışdırın ki içi boş və yüngül olsun. Sonra hil tozu ilə yumurta sarısını əlavə edib və yenidən bir qarışdırıcı ilə qarışdırın. Daha az qarışdırırıq. İndi qabartma tozunu qatıqla qarışdırıb, hazırlanandan sonra, gülabı üzərinə töküb qarışdırın, sonra qatıq əlavə edib qarışdırın.Tərkiblərimizi yaxşı qarışdırıldıqdan və maddələr hamar olduqdan sonra bir dəfə düyü unu və ağ un əlavə etdikdən sonra əlimizin barmaqları ilə qarışdırmağa və yoğurmağa başlayırıq (təbii ki, xəmir yağlandığı və bərk olduğu üçün çox yoğurmamalıyıq).Xəmiri top(yuvarlaq) şəklinə çıxartmaqdan sonra freezer bag ilə üstünü örtüb bir sərin yerdə 4-5 saat qoyun qalsın. çörək qalıbını ətçəknə quraşdırırıq. Dincəlməkdən sonra xəmiri yenidən yumşalıncaya qədər çox yüngül yoğurun.İndi ətçəkənə töküb və dəyirmanın içindən keçirin, sonra xəmiri qayçı ilə istədiyiniz ölçüdə kəsin.Çörəyin üzünə döyülmüş püstə töküldükdən sonra sobada 15-20 dəqiqə 175° temperaturunda hazırlanmalıdır.
İstinadlar
Şokolad kafesi
Urmis
Urmis — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Üstüpü kənd inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 mart 2003-cü il tarixli, 423-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunun Üstüpü kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Urmis kəndi rayonun ərazi vahidləri uçot məlumatından çıxarılmışdır.
Coğrafi mövqeyi
Dağətəyi ərazidədir.
Adının mənşəyi
Oykonim türk dillərindəki ur/or (biçin, biçmək) və miz (düz, çöl) komponentlərindən düzəlib, "biçilən çöl, biçənək" mənasındadır. Kəndin ərazisində biçənək olduğu üçün belə adlanırdı. Bir başqa ehtimalla toponim rumlu mənasında izah edilir.
Tarixi
XIX əsrdə - çar Rusiyası dövründə Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indiki Ermənistanın Sisyan rayonunda) kənd adı olub. İrmis kimi də xatırlanır. 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və Osmanlıdan gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1946-cı ildə kənd ermənicə Artaşat adlandırılmışdır.
Mehriban Ələkbərov (əsgər)
Mehriban Şahbaz oğlu Ələkbərov — Azərbaycanlı şəhid.
Həyatı
Ələkbərov Mehriban Şahbaz oğlu 25 iyul 1973-cü ildə Gədəbəy rayonunun Dəyirmandağ kəndində anadan olmuşdur. 1990-cı ildə Dəyirmandağ orta məktəbinin onuncu sinfini bitirmişdir. 1991-ci ildə Gədəbəyin hərbi komissarlığından hərbi xidmətə getmişdir. 20 sentyabr 1992-ci ildə hərbi xidmətini yerinə yetirərkən Şınıx kəndində gedən döyüşlərdə şəhid olmuşdur.
Qışlaq-i Ərzbəy (Hurand)
Qışlaq-i Ərzbəy — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Hurand şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
NGC 5974
NGC 5974, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şimal Tacı bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Rahim Sadıqbəyli
Həyatı
1965-ci il iyun ayının 25-i Azərbaycanın Lənkəran şəhərində anadan olub. İlk təhsilini Lənkəran şəhər 1-nli orta məktəbdə 1972-82 ci illərdə alıb. 1982-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət institutunun (Hal hazırda Mədəniyyət və İncəsənət universiteti) dram və kino aktyorluğu fakultəsinə daxil olub. 1983-85-ci illərdə hərbi xitmətdə olub. 1988-ci ildən 1993-cü ilə qədər Azərfilm kinostudiyasında rejissor asissenti və ikinci rejissor kimi çalışıb. 1989-91-ci illərdə Moskvada Ali rejissorluq və ssenari kurslarında oxuyub. 1993-1998-ci illərdə AzTV-də rejissor,1998-1999-cu illərdə ANS-də prodüsser və efir rejissoru, 1999-2000-ci illərdə İnternews-də prodüsser, 2000-2001-ci illərdə STV-də redaktor, 2001-2003-cü illərdə ATV-də yaradıcılıq işləri üzrə vitse prezident vəzifələrində çalışıb.2002-ci ildə Azərbaycanın "Bəyaz həyat" adlı ilk teleserialını çəkib. Həmin serialın qısaldılmış variantı Krım TV filmlər festivalında ən yaxşı rejissor mükafatına layıq görülüb. 2003-cü ildən İsveçdə yaşayır. 2010-cu ildə İsveçin 3-cü böyük şəhəri olan Linköping bələdiyyəsində web tv prodüsseri və 2011-ci ildən İctimai Bilik kanalı olan UR-də sujetlər prodüsseri kimi fəaliyyət göstərib. Rahim Sadıqbəyli indi həm İsveçdə və həm də Azərbaycanda sənədli və bəddi filmlər çəkir. "Bir ümüddür yaşamaq" adlı kriminal romanın müəllifidir. Ailəlidir, Aydan, Əminə və Einar adlı 3 övladı var. Stockholm Azərbaycan Media Mərkəzinin və İnternational Media Grupun yaradıcısı və rəhbəridir.
İstinadlar
https://www.imdb.com/name/nm7798121/
https://azertag.az/en/xeber/SERIAL_WHITE_LIFE_AWARDED_GRAND_PRIX-546835
https://www.azernews.az/culture/202095.html
T-300 Qasırğa
T-300 Qasırğa raket sistemi (Həmçinin TRG-300 Tiger Missile, yəni pələng raketlər adı ilə də tanınır), Roketsan tərəfindən istehsal olunan türk reaktiv yaylım atəş sistemidir. Sistemdə 300 mm-lik dörd raket buraxma borusu var və raketləri 120 km-lik bir uçuş məsafəsinə malikdir.
Xülasə
thumb|left|300 mm-lik T-300 raketi Tipik Qasırğa batareyaları sistemləri, altı ilə doqquz fırlatma vasitəsindən (F-302T) və bərabər sayda tədarük və yenidən doldurma vasitəsi olan bir Komanda və İdarəetmə Vasitəsindən ibarətdir. Hər bir raketin dörd sabit qanadı var və maksimum sürəti 4.2 Mach olmaq şərti ilə 30.000 m maksimum uçuş hündürlüyünə çatır. Raketlər kompozit qatı yanacaq sistemindən istifadə edir və ümumiyyətlə 26.000 polad topdan ibarət döyüş başlığı ilə təchiz olunur. Sistem elektromexanik işə salma sistemi ilə aerodinamik nəzarətə malikdir.
TRG-300 Qasırğa reaktiv yaylım atəş sistemi dizaynında bəzi dəyişikliklərlə Çinin WS-1B raket qurğusunu əsas götürmüşdür. Türk quru qüvvələrinin xidmətində olan 300 mm-lik TRG-300 sistemi uzun mənzilli atəş dəstəyi təmin edir.
TRG-300 Qasırğa reaktiv yaylım atəş sistemi iki əsas hissədən ibarətdir: Başlatma sistemi (T-300) və raket, TR-300. T-300 Alman MAN Dizel (6 × 6) ərazi yük maşını şassisinə əsaslanır. Dörd raketlə tamamlanan döyüş ağırlığı 23 tondur. Raketlərin atılmasından əvvəl fırlatma vasitəsinin kabin şüşələrində endirilmiş kepenklər olur.
Bu MAN (6 × 6) həmçinin, Türk Quru Qoşunları komandanlığı üçün T-122 buraxma platforması kimi də xidmət edir.
Tarixçə
1997-ci ildə en: CPMIEC (China Precision Machinery Import and Export Corporation - Çin Dəqiq Maşın İdxal və İxrac Korporasiyası) ilə WS-1 sisteminin bir qolunun birgə inkişafı və istehsalı üçün bir müqavilə imzalandı. Qasırğa sistemi ilk dəfə 2000-ci ildə istismara verilmişdir.
2016-cı ildə Qasırğa raket sistemi Azərbaycana satılmışdır.
ROKETSAN 2019-cu ilin mart ayında Banqladeşə orta mənzilli idarəolunan reaktiv yaylım atəş sistemi tədarükü üçün müqavilə imzaladı.
Blok 1
Blok 1, Blok 2-dən daha kiçik döyüş başlığı ilə daha geniş mənzilə malikdir :
Blok 2
Blok 2 döyüş başlığı dinamik effektivliyini artırdı :
Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Nazirliyinin Türkiyənin ROKETSAN şirkətinə sifariş verdiyi “Kasirga” komplekslərinin çatdırılmasına 2014-cü ilin sentyabr ayından başlanılıb və proses 2016-cı ildə yekunlaşıb. Sistemlərin çatdırılması ilə yanaşı onu idarə edən heyətə də istehsalçı tərəfindən müvafiq təlimlər keçirilib. Bu YARS 8×8 təkər formulalı şassilərə yerləşdirilə bilər. Azərbaycana təqdim edilən vasitələr 8x8 “KamAZ 63502” şassisi üzərində quraşdırılıb. “KamAz” şassisindəki vasitələrin 2016-cı ildə Türkiyədə TRG-300 “Kasirga K+” adı ilə təqdim edilməsi, Azərbaycanın məhz bu versiyaları əldə etdiyini iddia etməyə əsas verir. Bu iki sistem arasındakı əsas fərqlərin yalnız sistemin şassisinin əvəzlənməsindən, atəş məsafəsinin 120 km-ə qədər artırılmasından və kilidlənən (adındakı G - hərfinə istinadən) raketlərə malik olması ehtimalından ibarətdir.
Təyinatı
300 millimetrlik “Kasirga” YARS-ı, 100 km-dən uzaq məsafədə düşmən qoşunlarının əməliyyat-taktiki dərinliyində açıq ərazi və sığınacaqda yerləşən qrup hədəflərini, hərbi obyektlərini, canlı qüvvəsini, zirehli, yüngül zirehli və zirehsiz texnikalarını məhv etmək üçün nəzərdə tutulan və artilleriya bölmələri tərəfindən istifadə olunan taktiki silah sistemidir.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin silahlanmasında mövcud olan T-300 “Kasirga” YARS-ı ilə işğalçı Ermənistan ordusunun müdafiə zolağının dərinliyində yerləşən və təhlükə yaradan istənilən hərbi obyekt və hədəfləri məhv etmək mümkündür. Naxçıvan ərazisində yerləşdirilən bu silahların spesifik vəzifələri sırasına əlavə olaraq hərbi əməliyyatların başlayacağı təqdirdə nəqliyyat dəhlizlərinin atəş altında saxlanılması və düşmənin ehtiyat qüvvələrinin hərəkətinin məhdudlaşdırılması da daxildir.
Yaranması
Hələ 90-cı illərin əvvəllərində Türkiyə YARS-ların yaradılması üçün Fransa, İsrail və Çin də daxil olmaqla, bir sıra ölkələrlə yeni texnologiyalarının əldə olunması və ortaq istehsal ilə bağlı danışıqlar aparırdı. Bu danışıqlarda Çinin təklifləri həm maliyyə, həm də texnoloji problemlərin həlli baxımından daha cəlbedici hesab edildi.
Nəticədə, 1997-ci ildə Türkiyənin ROKETSAN şirkəti Çinin CPMIEC (Chinese Precision Machinery Import and Export Company) şirkəti ilə “Kasirga” kodu altında Çinin WS-1B YARS-ının analoqunun birgə hazırlanması və istehsalı haqqında müqavilə imzaladı. T-300 prototip raketinin ilk sınaq buraxılışı 2000-ci ildə Türkiyədə baş tutdu.
İstehsalçı
ROKETSAN şirkəti 1988-ci il iyunun 14-də Türkiyə Müdafiə Sənayesi İcraiyyə Komitəsinin qərarı ilə TSQ-nin sursat və raket ehtiyaclarını qarşılamaq, ölkədə raket və sursat dizaynı, inkişafı və istehsalı sahəsində aparıcı bir quruma sahib olmaq məqsədi ilə qurulub. Beynəlxalq “Stinger Avropa Ortaq İstehsal Layihəsi” adlı proqram çərçivəsində TƏİRK-in kritik alt sistemlərindən olan kompozit yanacaqlı uçuş mühərriklərinin yerli istehsalı ilə ilk addımlarını atan ROKETSAN 2019-cu ilin yekunlarına görə artıq dünyanın tanınmış müdafiə sənaye şirkətləri sırasında 89-cu pillədə yerləşir.
Konstruksiyası
İstehsalçının rəsmi məlumatında T-122 və T-300 YARS-ları eyni şassiyə və platformaya malik olduğu üçün T-122/300 kimi təsnifatlandırılıb.
T-300 bir yaylım atəşi ilə 4 ədəd 300 mm raketi buraxmaq qabiliyyətinə malik YARS platformasıdır. YARS-ın fəaliyyəti üçün heç bir hava, iqlim və əlverişsiz ekoloji şərait maneə hesab edilmir. Bu xüsusiyyətlərin sayəsində istənilən şəraitdə YARS-ın ən qısa müddət ərzində sursatla yüklənməsi və döyüşə hazır vəziyyətə gətirilməsini, həmçinin hədəflərə sarsıdıcı zərbə endirməsini həyata keçirmək mümkündür.
T-300 YARS-ın tam məhsuldarlıqla istifadə olunmasına şərait yaratmaq üçün batareyalar Atıcı Qurğulardan başqa Komanda İdarəetmə, Sursat Təchizatı, Meteorologiya və Təmir-Bərpa Vasitələri ilə təchiz edilir. Bu köməkçi elementlər sistemin vəzifələrini həm batareya, həm divizion tərkibində yerinə yetirməklə bərabər müştərilərin YARS-a qarşı irəli sürdüyü ən kritik tələbləri belə qarşılamağa imkan verir.
Komanda İdarəetmə Məntəqəsinin silahlara nəzarət sistemi, T-300 batareyasını həm digər müasir artilleriya sistemləri, həm də digər döyüşü idarəetmə məntəqələri ilə inteqrasiya etməyə imkan verən infrastruktura və interfeysə malikdir. T-300 sistemi xüsusi hədəf aşkarlama RLS-ləri və müxtəlif tipli PUA-larla birlikdə fəaliyyət göstərə bilir.
YARS və raketləri
Türkiyə Müdafiə Sənayesinin əsas oyunçularından olan ROKETSAN şirkəti tərəfindən hazırlanan T-300 “Kasirga” Yaylım Atəşli Reaktiv Sistemi 100 km-dən uzaq məsafədə və 70 metr radiusda düşmən hədəflərini məhv etmək qabiliyyətinə malikdir. 8x8 formulalı taktiki təkərli yük maşını şassisi üzərinə quraşdırılan 4 lüləli (iki paketin hər birində iki lülə) “Kasirga” sisteminin tam döyüş vəziyyətində kütləsi 23 tondur. YARS-ın tam uzunluğu 9.20 m, eni 2.50 m, hündürlüyü isə 3.10 metrdir.
Onun raketləri hava və ətraf mühit şəraitindən asılı olmayaraq yüksək qorunmanı təmin edən sabit polad platfomalı konteynerdən buraxılır. Raketlər qatı kompozit yanacaq texnologiyasına sahibdir, asan və daha sürətli təkrar doldurulma və atəş açma imkanları ilə təmin edilir.
“Kasirga” sisteminin üzərində 4 ədəd TR-300 raketinə malik F-302T Atıcı Qurğusu yerləşdirilib. GPS və İNS naviqasiyasına malik bu raketin dəqiqliyi maksimum məsafədə 30 metr təşkil edir. TR-300 raketlərinin “E” və ya “S” versiyalarının çapı 300– 302 mm, uzunluğu 4.75- 5.24 metr, kütləsi isə isə 525-590 kiloqram arasında dəyişir.
Bu raketlərin 150 kq kütləyə malik döyüş başlığı düşmənin istehkam qurğularının, rabitə qovşaqlarının, zirehli və zirehsiz maşınlarının, hərbi obyektlərinin, canlı qüvvəsinin və s. kimi müxtəlif hədəflərinin məhv edilməsini təmin edən 26000 polad kürələrdən ibarətdir.
Çoxməqsədli TR-300 raketlərində yenə də ROKETSAN tərəfindən polibutadien və ya HTPB (hydroxyl-terminated polybutadiene) əsasında hazırlanan kompozit qatı raket yanacaq texnologiyasından istifadə edilir. İstənilən hava şəraitinə və digər ətraf mühit şərtlərinə qarşı olduqca davamlı olan T-300 “Kasirga” sisteminin döyüş sursatlarının yüklənməsi krana malik xüsusi vasitə ilə həyata keçirildiyinə görə, heyətin üzərinə düşən fiziki yük minimuma qədər azalır.
Raketdə müəyyən bir sürətlə fırlanma hərəkətini təmin etmək üçün raketin uzununa oxu istiqamətinə bucaq altında 4 ədəd sabitləşdirici quraşdırılıb. Atıcı Qurğunun atəş üçün hazırlanmasına 20 dəqiqədən az vaxt tələb olunur.
YARS-ın MAN şassisi üzərindəki standart versiyasında maşının kabinəsi üzərində pulemyot və ya 40 mm-lik avtomatik qumbaraatan quraşdırıla bilər.
Batareyanın tərkibi
Standart T-300 “Kasirga” batareyasının üzərinə düşən vəzifələri avtonom şəkildə yerinə yetirməsi üçün tərkibinə aşağıdakılar daxil edilib:
Batareyada mövcud olan döyüş və təminat vasitələrinin həm sayı, həm də tərkibi yerinə yetiriləcək vəzifələrin xarakterindən və həcmindən asılı olaraq dəyişdirilə bilər. Standart versiyada bir T-300 “Kasirga” reaktiv artilleriya batareyası minimum 15 ədəd ərazi yük maşınına malik olmalıdır.
C-300 Komanda İdarəetmə Vasitəsi
C-300 Komanda İdarəetmə Vasitəsi yuxarı Komanda Məntəqəsi ilə batareyanın əlaqəsini təmin edir, atəşin texniki idarəetməsini, batareyanın yerləşdirilməsi və idarəedilməsi üçün zəruri olan fəaliyyətləri həyata keçirir. Divizion səviyyəsində isə divizionun Komanda İdarəetmə Vasitəsi olaraq istifadə edilir.
5 nəfərlik heyətə malik C-300 Komanda İdarəetmə Vasitəsi aşağıdakı alt sistemlər və avadanlıqlarla təchiz edilir:
F-302T Atıcı Qurğusu
F-302T Atıcı Qurğusu, 4 ədəd 300 mm-lik raketin çox qısa müddət ərzində buraxılması üçün nəzərdə tutulan, yüksək hərəkətliliyə və üstün atəş gücünə malik vasitədir. 2 nəfərdən ibarət heyət komanda aldıqdan maksimum 5 dəqiqə ərzində ilk raketi buraxmağa hazır olur. Buraxılışı kabindən və ya 150 metr məsafədən həyata keçirmək mümkündür.
Bu qurğu aşağıdakı alt sistemlərə və avadanlıqlara malikdir:
F-302T Atıcı Qurğusunun Taktiki Texniki-Xüsusiyyətləri
Atəş zamanı Atıcı Qurğunun sabitliyi 4 ədəd hidravlik ayaq hesabına təmin edilir.
L-300 Sursat Təchizat Vasitəsi
L-300 Sursat Təchizat Vasitəsi üzərində quraşdırılan müasir kran sayəsində istənilən hava şəraitində döyüş bölgəsində yerləşən F-302T Atıcı Qurğularına sursat daşımaq və onları raketlərlə təmin etmək üçün nəzərdə tutulub.
3 nəfərlik heyətə malik L-300 Sursat Təchizat Maşını aşağıdakı qurğu və alt sistemlərlə təchiz edilir:
M-300 Meteorologiya Vasitəsi
M-300 Meteorologiya Vasitəsi yüksək hündürlükdə meteoroloji ölçmə sisteminə və yer meteoroloji ölçmə cihazlarına malikdir.
M-300 Meteorologiya Vasitəsi aşağıdakı alt sistem və xüsusiyyətlərə malikdir:
R-300 Təmir və Bərpa Vasitəsi
R-300 Təmir və Bərpa Vasitəsi T-300 batareyasında vəzifələrini yerinə yetirən bütün maşın və avadanlıqların ərazidə təmir və bərpa işlərini həyata keçirmək üçün nəzərdə tutulur. Divizion səviyyəsinə isə ikinci dərəcəli texniki vasitə kimi daxil edilir.
3 nəfərdən ibarət heyətə malik R-300 Təmir və BərpaVasitəsinin tərkibinə aşağıdakı alt sistem və xüsusiyyətlər daxildir:
Şassi
ROKETSAN istehsalı olan YARS-ların bəzi versiyaları, o cümlədən də “Kasirga” sistemləri Azərbaycanda istehsal olunan “KamAZ 63502” şasisləri üzərində quraşdırılır. Çətin keçilən ərazilərdə yüklərin və şəxsi heyətin daşınması üçün nəzərdə tutulan, 8x8 təkər formulasına malik yerli istehsal “KamAZ” maşınları xüsusiyyətlərinə görə heç də standart versiyanın MAN şassisindən zəif hesab edilmir. Kifayət qədər etibarlı, qənaətçil və dözümlü olan “KamAZ” maşınları ressor tipli müstəqil olmayan asqı ilə təchiz edilir.
Diferensialın söndürülməsi funksiyasına malik “KamAZ 63502” 425/85R21 ölçüdə xüsusi şinlər ilə təchiz edilir. Avtomobilin şinlərin təzyiqinə nəzarət edən məkəzi sistemi, təkərlərdən birinin deşilməsi vəziyyətində belə maşının hərəkətinə davam etməsinə şərait yaradır. Maşının konstruksiyası böyük kütləli yükləri kobud və dağlıq ərazilərdə rahatlıqla daşımağa imkan verir.
347 at gücünə, dörd oxa və səkkiz təkərə malik “Avro-3” standartlı “KamAZ-740.50-360” mühərriki ilə təchiz edilən “KamAZ 63502”, 9 pilləli ZF9 sürətlər qutusundan istifadə edir. 90 km/saat maksimum sürət inkişaf etdirən mühərrik 31500 kq-a qədər yükü daşımağa qadirdir. Bu yükün 13500 kq-ı ön, 18000 kq-ı isə arxa oxlara düşə bilər. Dönmə radiusu 15 metrdir. Yanacaq çəninin həcmi 350 litrdir. Yüklü maşının yanacaq sərfiyyatı ərazidən asılı olaraq 32-35 litr arasında dəyişir.
Döyüş tətbiqi
T-300 YARS-larının hansısa döyüş əməliyyatlarında tətbiqini təsdiq edən görüntülərə malik deyilik, lakin bu silah sistemlərinin Suriya sərhəddində yerləşdirilməsi məlumdur. Fevral ayının sonunda rejim gücləri ilə TSQ arasında İdlib ətrafında baş verən son qarşıdurmada bu YARS-ın tətbiq olunduğu ehtimal edilir.
İstifadəçiləri
T-300 “Kasirga” YARS-ın aktiv istifadəçiləri arasında hələlik Türkiyə və Azərbaycandan başqa digər ölkələr mövcud deyil. Bunun isə daxili tələbatın tam ödənilməməsi ilə bağlı olduğu ehtimal edilir. Azərbaycanın ilk partiyada əldə etdiyi “Kasirga” reaktiv artilleriya divizionunun 16 ədəd atıcı qurğuları və digər köməkçi vasitələri üçün ödədiyi məbləğ, qeyri-rəsmi məlumatlara gorə 244 milyon dollar olub. Bu divizonun tərkibində hər birində 4 atıcı qurğu olmaqla, 4 artilleriya batareyası mövcuddur. Sonrakı təchizat barədə məlumat mövcud deyil.
Nəticə
Bir atıcı qurğu üzərində olan 4 raketdən həm tək, həm də yaylım atəşi aça bilər. 6-9 ədəd atıcı qurğudan ibarət bir batareya, yaylım atəşi ilə bir kilometr radiusda düşmənin canlı qüvvəsinin zəmanətli məhv edilməsini təmin edir. Hazırda Türkiyə Silahlı Qüvvələrində ən azı 12 ədəd, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində isə 3 ədəd “Kasirga” batareyasının mövcud olduğu ehtimal edilir.
T-300 YARS-ın əsas elementi olan F-302T atıcı qurğusu tam avtomatik naviqasiyaya sisteminə malik olmaqla bir nəfər sürücü və bir nəfər qurğu komandiri tərəfindən minimal heyətlə idarə olunur. Komandanlığın qərarından və heyətin təcrübəsindən asılı olaraq heyətin tərkibinin artırılması mümkündür. Sistemin istifadəsinin rahat və asan olması, onu əhəmiyyətli atəş dəstək vasitəsinə çevirir. Atıcı qurğusunun digər çaplı qurğu ilə əvəz edilməsi, hər atıcı qurğuda bir neçə növ sursatdan istifadə edilməsi, maksimum atəş məsafəsi, minimum hədəfdən yayınma, ərazidə təmirin mümkün olması, minimum heyət, yüksək manevr imkanları və s. “Kasirga”nın digər analoqlarının qarşısındakı üstünlüklərinin yalnız bir hissəsidir.
YARS atəşdən əvvəlki hazırlıq, planlaşdırma, meteoroloji ölçmələr, ballistik hesablamalar və s. kimi fəaliyyətlər üçün zəruri mexaniki və elektron alt sistemlərlə təchiz edilir. Fərqli marka və modellərdə olan nəqliyyat vasitələri üzərinə quraşdırılan T-300 sisteminin radio, enerji, naviqasiya və s. kimi sistemləri müştərinin sifarişi ilə dəyişdirilə bilər.
Atəş mövqeyində yerləşəndən maksimum 5 dəqiqə sonra atəş açmağa hazır olan T-300, atəşdən sonra da eyni müddətdə mövqeyini tərk edə bilir. YARS özüyeriyən şassisi bu hərəkətlilik sayəsində “At və qaç” taktikasını uğurla tətbiq edərək düşmən atəşindən qorunmanı uğurla təmin edə bilər.
Təkərli şassiyə malik özüyeriyən təkərli vasitələr, tırtıllı şassilərdə yerləşdirilən rəqiblərindən, mühafizə səviyyəsi istisna olmaqla, digər göstəricilərə görə heç də geri qalmır. Lakin bu istisnalar düşmənlə təmas xəttindən uzaq, müdafiə dərinliklərindən atəş açan uzaq mənzilli artilleriya sistemləri üçün ciddi çatışmazlıq hesab edilə bilməz.
Maşınlarda quraşdırılan kompüter sistemi “Kasirga”nın Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin mövcud batareya atəşinin idarə edilməsi sistemlərinə inteqrasiyasına imkan verir. Atəş koordinatları kompüter sisteminə həm batareyanın (divizionun) Komanda İdarəetmə Məntəqəsindən, həm üst komandanlıq qərargahından, həm kəşfiyyat məntəqəsindən, həm PAU-dan, həm də heyət komandiri tərəfindən daxil edilə bilər.
T-300 artilleriya vasitlərinin atəş məsafəsi döyüş əməliyyatlarında birliklərin ikinci eşelonundan həm açıq, həm də qapalı mövqelərdə yerləşən düşmən obyektlərinə sarsıdıcı və kilidlənən raket zərbəsinin endirilməsini təmin edir.
F-302T Atıcı Qurğusu kobud ərazilərdə üstün hərəkət imkanları ilə bərabər yüksək sürətə də malikdir. T-300 YARS quru nəqliyyatından başqa, dəniz, hava və dəmir yolu ilə də asanlıqla nəql edilə bilir. Demək olar ki, onu bütün yük təyyarələri ilə daşımaq mümkündür. Bu isə YARS-ın digər münaqişə ocaqlarına mxtəlif yollarla və qısa müddətdə çatdırılmasına imkan verir.
T-300 “Kasirga” sisteminin uzaqməzilli atəş məsafəsini, yüksək manevr, ciddi atəş və məhvetmə imkanlarını nəzərə alsaq, onu rahatlıqla Azərbaycan Ordusunun çəkindirmə silahları sinifinə aid edə bilərik.
Klaudio Monteverdi
thumb|left|200px|Bronze bust of Monteverdi at Public Gardens [[II İohann Pavel, in Kremona.]]
Klaudio Monteverdi — Son Renessans və Erkən Barokko dövrlərinin italyan musiqiçisi, opera bəstəkarı və müğənnisi. 1607-ci ildə yazdığı "Orfey" operası ilk böyük operalardan biri hesab edilir.
Həyatı
Ailədəki 5 uşaqdan böyüyü olan Klaudio 1567-ci ildə İtaliyanın Kremona şəhərində həkim-cərrah Baltazar Monteverdinin ailəsində dünyaya gəlmişdir. Uşaq yaşlarından etibarən Kremona kafedral kilsəsində Mark Antonio İncenyerinin yanında musiqi təhsili almışdır. 1580-ci illərin sonlarına doğru müasir üslubda dini və digər mövzulu əsərlərin yer aldığı musiqi kitabları nəşr etdirmişdir.
1591-ci ildən Mantuya hersoqu I Vinçenso Qonzaqanın (1562–1612) sarayında müğənni və viola ifaçısı kimi xidmət etməyə başlamış, 1602–1612-ci illərdə isə kapelmeyster olmuşdur. 1599-cu ildə saray müğənnisi Klaudiya Kattaneya ilə evlənmiş və bu evliliyindən üç uşağı olmuşdur, lakin onlar doğulduqdan qısa müddət sonra vəfat etmişdilər. 1607-ci ildə isə Klaudiya özü də vəfat etdi.
Monteverdi, həyatı boyu Venesiya əhalisindən böyük rəğbət görmüş, məzarının yerləşdiyi Frarri kilsəsinə xatirə lövhəsi qoyulmuşdur.
Cənubi Afrikada turizm
Cənubi Afrikada turizm — Cənubi Afrika, Afrikanın qitəsində ən məşhur tətil istiqamətlərindən biridir.Cənubi Afrikada turizm və sənaye ölkə gəlirinin əsasını təşkil edir. Dünya səyahət və turizm şurasının World Travel & Tourism Council məlumatına görə, 2012-ci ildə turizm sənayesi birbaşa Cənubi Afrika ÜDM-ə 102 milyard ZAR gətirib və ölkədə iş yerlərinin 10,3% -ni təşkil edir. Cənubi Afrika yerli və beynəlxalq turistlərə müxtəlif variantları təklif edir, bura mənzərəli təbii landşaft, təbiət qoruğu, tarixi mədəni irs, yüksək qiymətləndirilmiş şərablar və s. daxildir. Xüsusilə də su idmanı üçün həyəcan verən gözəl çimərliklər də tapa bilərsiniz. Ən məşhur turistik istiqamətlərə ölkənin şimalında geniş Kruger National park, sahil xəttləri və çimərliklərlə Qərbi Burun vilayəti və Kvazulu-Natal vilayəti, Keyptaun, Yohannesburq və Durban kimi iri şəhərləri daxildir.Turizm xüsusilə 20-ci əsrdən sonra Cənubi Afrika Respublikası üçün vacib yer tutur. Aparteid dövrünün sona çatmasından sonra ölkədə qalxan embarqolarının təsiri ilə xaricdən gələn turistlər ölkə üçün əhəmiyyətli gəlir mənbəyinə çevrilmişdir.2002-ci ilin məlumatlarına əsasən, sözügedən ildə ölkədə 6 milyon turist cəlb olunduğu bildirilir. Cənubi Afrikanın son Turizm və Miqrasiya Araşdırması statistikasına görə, 2017-ci ilin avqustunda ölkəyə daxil olan limanlardan təxminən 3,5 milyon turist keçmişdir. Ölkədə çalışan əhalinin 3% -i turizm sektorunda işləyir. Ölkənin sahil xətti təxminən 2,500 kilometr; Cənub Afrika Atlantik Okeanı və Hind Okeanı ilə həmsərhəddir. Dünyanın hər yerindən gələn insanlar Cənubi Afrikaya köçmək qərarına gəlməyəcəklər. Burada ən müxtəlif mədəniyyətlər bir yerdə yaşayır — Cənubi Afrika bu səbəbdən də "göy qurşağı xalqı" kimi tanınır. Cənubi Afrikaya daxil olan çox sayda turist 5 nəhəng ölkədən ABŞ, Böyük Britaniya, Almaniya,Niderland və Fransadandır. Cənubi Afrikaya gələn tursitlərin böyük əksəriyyəti SADC ölkələri təşkil etməkdədir, Zimbabve bu siyahıya 31%- lə başçılıq edir daha sonra Lesoto, Mozambik, Esvatini və Botsvana. Bundan əlavə, Nigeriya Cənubi Afrikaya gələn turistlərin təxminən 30% -i üçün mənşə ölkəsidir. 2010-cu ildə Cənubi Afrikada futbol dünyası kuboku keçirilib, bu da ölkədə turizmi artırdı.thumb|Cənubi Afrika
Bioloji müxtəliflik və ekoturizm
thumb|Bioloji müxtəliflik və ekoturizm thumb|Macəra turizmi Cənubi Afrika 17 bioloji müxtəlifliklə zəngin ölkədən 6-cı yeri tutur və geniş çeşiddə faunaya malikdir. Şimalda Buşveld kompleksi ərazisində tapılan böyük məməlilərə şir, bəbir, çita, ağ kərgədan, mavi qnu, impalalar, kudus, kaftar, begemot və zürafə daxildir. Buşveldin əhəmiyyətli ərazisi şimal-şərqdədir ki bura Kruger National Parkı və Afrikanın ən böyük təbiət qoruğu olan Sand Game Reserve aiddir. 1926-cı ildə qurulan Kruger Milli Parkı, 2014–2015-ci illərdə cəmi 1 659 793 ziyarətçi ilə ən çox ziyarət edilən parklardan biri olmuşdur.
Ekoturizm
Cənubi Afrikada turizm sənayesində mümkün olan ən yüksək standartları təmin etmək və saxlamaq üçün SATSA (Cənubi Afrika Turizm Xidmətləri Assosiasiyası qeyri komersiya birliyi) fəaliyyət göstərir. Birlik əsasən ölkədə turizm sənayesinə nəzarət etməklə yanaşı həm də əlaqəli şirkətlərlə və birliklərlə əlaqədədir.
Tarixi-mədəni turizm
Cənubi Afrika həmçinin tarixi-mədəni turistik məkanlara da malikdir. Qautenq vilayətində Cradle of Humankind ərazisini təşkil edən mağaralar, Şimali Limpopo vilayətində Mapungubve krallığının xarabalıqları, Qərbi Burun vilayətində şərab sahələri (marşrutları), müxtəlif tarixi məkanlarla zəngin Keyptaun və Yohannesburq şəhərləri ( Robben Island, the Castle of Good Hope, Soweto).
UNESCO
Səkkiz Cənubi Afrika ərazisi UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısına salınmışdır. Bura iSimangaliso Wetland Park, uKhahlamba Drakensberg Park , Cradle of Humankind, The Richtersveld, The Kingdom of Mapungubwe, The Cape Floristic Region, Robben Island daxildir.
Macəra turizmi
Ölkədə 3000 km uzanan dağlıq zona ovçuluq üçün şərait yaradır. Həmçinin turistlərə dünya səviyyəli dırmanma, sörf, dalğıc, safaridə at sürmək, dağ velosiped, çay raftinqi təklif edir.
İdman turizmi
Hər il Cənubi Afrikada, Cape Argus Cycle Race və 89 km Comrades marathonu kimi dünya səviyyəli çoxsaylı idman tədbirləri keçirilir. Ölkədə 1995-ci ildə Reqbi Dünya Kuboku, 2003 Kriket Dünya Kuboku və 2010 FİFA Dünya Kuboku yarışları uğurla həyata keçirilmişdir. Cənubi Afrika turistlərinin 10%-ni idman yarışlarını seyr etmək və ya iştirak üçün gələnlər təşkil edir.
Qırmızı yay
"Qırmızı yay" — 1919-cu ilin yayında və payızın əvvəlində ABŞ-da baş vermiş talanlar. Amerikanın otuzdan çox şəhərində baş vermiş talanlarda əksər hallarda ağdərililər afroamerikalılara hücum etmişdir. Bəzi hallarda, qaradərililər özünümüdafiə və cavab xarakterli hücumlar həyata keçirmişdir. Xüsusən də Çikaqoda, Vaşinqtonda və Arkanzas ştatının Eleyn qəsəbəsində çoxlu ölüm halları qeydə alınmışdır.
Adlandırma
"Qırmızı yay" termini ilk dəfə fəal və yazıçı Ceyms Veldon Conson tərəfindən istifadə edilmişdir. O, 1916-cı ildən Rəngli İnsanların İnkişafı üzrə Milli Assosiasiyanın katibi vəzifəsində çalışmış və birliyin bir çox yerli bölmələrinin təşkilində iştirak etmişdir. 1919-cu ilin yayında irqi zorakılığa qarşı dinc etiraz aksiyaları təşkil etmişdir.
Gənc türklər üçlüyü
Varislik
1913-ci ildəki Bab-ı Əli hücumu ilə hakimiyyətə gələn bu üç paşa Osmanlı İmperiyasında bundan sonrakı dövrdə həqiqətdə tək söz sahibi insanlar oldular. Bu dövr Osmanlı İmperiyasının I Dünya Müharibəsində təsliminə qədər sürdü (30 Oktyabr 1918). İsmayıl Ənvər Paşa yalnız bir dəfə hər hansı bir hərbi fəaliyyətə (Sarıkamış Döyüşü) nəzarət etdi və Üçüncü Ordunu xarabalığa buraxdı. Birinci Suez Hücumu və Ərəb üsyanı Əhməd Djemalın ən əhəmiyyətli uğursuzluqlarıdır. Mudros müqaviləsidən sonra,1918-ci il 2 Noyabr günü bir Alman sualtı gəmisi ilə İstanbuldan qaçan Ənvər, Tələt və Camal Paşa daha sonra Erməni Deportasiyasının təsiri ilə edam cəzasına məhkum edildilər. Tələt və Camal Paşa Erməni birlikləri tərəfindən, Ənvər Paşa isə Rus inqilabı ərəfəsində Bəlçivan yaxınlığında baş verən bir döyüşdə öldürüldü.
Türkiyə Cümhuriyyətində nüfuzları
Birinci Dünya müharibəsindən və sonrakı Türk İstiqlal müharibəsindən sonra yeni qurulan Türkiyə Cümhuriyyətinin əhalisinin çoxu, eyni zamanda qurucusu Mustafa Kamal Atatürk Üç Paşanı Osmanlı İmperatorluğunun I Dünya Müharibəsinə girməsinə səbəb olduğu üçün geniş tənqid etdi. 1912-ci ilin əvvəlində Atatürk (o vaxtkı Mustafa Kamal) Üç Paşalar Birliyi və Tərəqqi Komitəsi ilə əlaqələrini kəsdi, partiyanın götürdükləri istiqamətdən narazı qaldı, Ənvər Paşa ilə rəqabət inkişaf etdi. Sonralar Ənvər Paşa Türkiyənin Müstəqillik Döyüşünə qoşulmağa çalışsa da, Atatürkün rəhbərliyi altında olan Ankara hökuməti onun Türkiyəyə qayıtmasını və müharibə səylərinə qoşulmaq cəhdlərini əngəllədi.
İliya Əbu Mazi
İliya Əbu Mazi — livanlı yazıçı. Şimali Amerikada Məhcərin ən görkəmli nümayəndələrindən biri.
Qrajina Zayonts
Qrajina Zayonts — polyak türkoloqu, tərcüməçi, filologiya elmləri doktoru, professor.
Həyatı və yaradıcılığı
Qrajina Zayonts 1959-cu ildə Polşada, Karpat dağlarının quzeyindəki Labova rayonunun Labovis (Labowiec) adlı küçük bir kənddə doğulmuşdur. Anası polyak dili və ədəbiyyatı müəllimi, atası meşə mühəndisi olmuşdur. Orta məktəbin ilk üç yılını Labovis, son beş ilini Labova (Labowa) qəsəbəsində oxuduqdan sonra 1974-1978-ci illərdə Novı Sonc (Nowy Sacz) şəhərində lisey bitirmişdir. Liseydən məzun olduqdan sonar Krakov Yagellon Universiteti (Uniwersytet Jagiellonski) Şərq Dilləri İnstitutuna qəbul olunmuş və Türkoloji bölümündə təhsil almışdır. 1981-ci ildə burs qazanaraq İstanbul Universiteti nəzdində Türk dili və kültürü ilə bağlı yay kurslarına qatılmışdır.
Qrajina Zayontsun elmi fəaliyyətində XIX-XX əsrlər türk ədəbiyyatı önəmli yer tutmaqdadır. Bununla yanaşı, Polşa-Türkiyə ədəbi-mədəni əlaqələri, Kıbrıs türk ədəbiyyatı və Azərbaycan ədəbiyatı ilə bağlı məqalə və konfrans məruzələri vardır.
“II Əbdülhəmid dönəmi türk yazarlarının xatirə kitabları” mövzusunda apardığı araşdırmaya görə dosent elmi adına layiq görülmüşdür. Həmin araşdırma 2009-cu ildə kitab kimi yayınlanmışdır. 520 səhifəlik kitabda iyirmi beş Türk yazarının otuz xatirə kitabından bəhrələnimişdir.
Hazırda Krakovdakı Yagellon Universitetinin Şərq Dilləri İnstitutunun professorudur.
1990-cı ildən başlayaraq türkcə, ingiliscə, polyakca yayınlanmış çox sayda məqalənin müəllifidir. Məqalələrinin bir qismi Azərbaycan türkcəsində dərc olunmuşdur.
Müəllifin tədrislə bağlı çalışmaları əsasən Yeni türk ədəbiyyatı (Tənzimatdan bu günə qədər) ilə bağlıdır.
Akademik tədqiqatlarla yanaşı, tərcümə fəaliyyəti ilə də məşğul olmuş, Kipr və Türkiyə ədəbiyyatından polyakcaya xeyli əsər çevirmişdir. Həmçinin bir sıra polyak yazıçılarının əsərlərini türk dilinə çevirmişdir. Onun Azərbaycan ədəbiyyatından tərcümələri içərisində Vaqif Sultanlının hekayələri, Səlim Babullaoğlunun şeirləri xüsusi yer tutur.
Polşanın ensiklopediya və sözlüklərində dünya ədəbiyyatı ilə bağlı yazıları yayınlanmışdır. Türk, ingilis və rus dillərini bilir.
Türkiyədə fəaliyyət göstərən, qısa adı KIBATEK (Kıbrıs-Balkanlar-Avrasya Türk Edebiyatları Kurumu) olan ədəbi təşkilatın Polşa üzrə təmsilçisidir.
Ailəsi
Evlidir, iki oğlu var.
Meyer yemişanı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Balkan, Kiçik Asiya, İran və Qafqazda bitir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 3-4 m-ə qədər olan tikanlı ağac və ya koldur. Cavan zoğu al qırmızıdır. Yarpaqları hər iki tərəfdən tükcüklü, 5-7 bölümlüdür. Yarpaq saplağı sıx tükcüklüdür. Meyvəsi ovalşəkilli tünd qırmızıdır. İki və ya bir çəyirdəklidir. Budağlarının qabığı boz, qırmızı qonurdur. Cavan zoğları gilənarı qırmızıdır, çox vaxt qısalıb yarpaqlaşmış tikanlara çevrilmişdir. Yarpaqlarının üst tərəfi tünd yaşıl rəngdə, alt tərəfi daha açıqdır, hər iki tərəfi keçəvari tüklüdür, qısa zoğların aşağı yarpaqları uzunsov-tərs yumurtavarıdır. Qaidəyə tərəf paz şəklində daralmışdır, təpə hissəsi dişli və ya üçdilimlidir. Yuxarı yarpaqlarının uzunsov-rombşəkilli, oturacağa yaxın hissəsi daha enli, pazşəkillidir, adatən 5 yerə, bəzi hallarda isə 7 yerə bölünmüşdür. Dilimləri ensiz və təpəyə yaxın mişarkənarlıdır. Arasındakı oyuqlar dərindir, ensizdir, dilimlərin kənarı çox vaxt bir-birinə toxunur, uzun zoğların yarpaqları 5-7 dilimlidir. Bu dilimlər daha enli və tüklü, kənarı daha iridişlidir, saplaqları yarpaq ayasından 2-3 dəfə qısa, üzəri sıx saçaqlıtüklüdür. Çiçək qrupunda 10-15 çiçək vardır; budaqları, çiçək saplaqları və çiçək yatağı bozumtul sıx keçətüklüdür. Tacı ağdır, diametri 15-17 mm-dir. Kasayarpaqcıqları uzunsov uçbucaqdır. Sütuncuqları 2, nadir hallarda 1-dir. Meyvələri ovalşəkilli, dəyirmi, tünd qırmızı rəngdədir. 12-18 mm uzunluqda, ətli, 2, az-az hallarda 1 çəyirdəklidir. May ayında çiçəkləyir, sentyabr-oktyabrda meyvə verir.
Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqazda, Naxçıvanda və Lənkəranda orta dağ qurşağından başlamış 2500 m yüksəkliyə qədər yayılıb.
İstifadəsi
Park və bağlarda yaşıllaşdırmada istifadəsi mümkündür.
Angelologiya
250px|thumb|right|[[Qüstav Dorenin illüstrasiyası.]] Angelologiya ( («angelos») – elçi + («loqos») – elm) — mələklər və mələk rütbələrini öyrənən paraelm.