cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zərərli Proqramların Testləşdirilməsi Standartları Təşkilatı
Zərərli Proqramların Testləşdirilməsi Standartları Təşkilatı (Anti-Malware Testing Standards Organization) — zərərli proqramların test edilməsi metodologiyalarının keyfiyyətini, uyğunluğunu və obyektivliyini yüksəltmək məqsədilə 2008-ci ildə yaradılmış beynəlxalq qeyri-kommersiya təşkilatıdır.
Məqsədlər
Təşkilat hazırda AMTSO saytına əsasən aşağıdakı vəzifələri göstərir:
İş fəaliyyəti
Təşkilat, AMTSO -nun xaricində müvafiq sənədləri birbaşa geniş saxlanılmasını təmin edən bir səhifə də daxil olmaqla, test üçün bəzi potensial faydalı resurslar yaratmışdır.
Ərdəl
Ərdəl-— İranın Çahar-Mahal və Bəxtiyari ostanının şəhərlərindən və Ərdəl şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 8,162 nəfər və 1,767 ailədən ibarət idi.
Saninşan Dağı Milli Parkı
Saninşan Dağı Milli Parkı - Çində yerləşən milli park. 2008-ci ildə Dünya irsi siyahısına düşmüşdür.
Haqqında
Saqinqşan Dağı Milli Parkı Şanxayın cənubundakı  Yianqxi bölgəsində yerləşir. Park qranit təpə və sütunlardan ibarət olan möhtəşəm mənzərələrə sahibdir. Bölgədə bir çox şəlalə, göl və su hövzəsi vardır. Sıx daş kütlələri içində meşə və varlıqları təhlükədə olan nadir bitkilərə rast gəlmək mümkündür. Mənzərə meteoroloji dəyişikliklərə əsasən dəyişməkdədir. Saninşan dağları başlıca 3 zirvədən ibarətdir:
Boz palazqulaq
Xarici görünüşü
Xarici görünüşcə qonur palazqulağa çox oxşayır, tüklərində boz rəngin olması ilə ondan fərqlənir.
Yayılması
Arealı Avropanı, Şimali Afrikanı əhatə edərək, Fələstindən və Kiçik Asiyadan keçməklə Qərbi Çinə qədər uzanır. Qafqazda boz palazqulaq mozaik şəklində yayılmışdır. Azərbaycanda ilk dəfə 1981-ci ildə Qusar rayonunun Anıx kəndində 1100 m hündürlükdə tapılmışdır.
Seitumer Emin
Seitumer Emin (krımca:Seitümer Ğafar oğlu Emin, d. 15 may 1921, Bağçasaray - v. 21 mart 2004, Novorossiysk) — Krım tatarı əsilli yazıçı, şair və İkinci Dünya müharibəsində iştirak etmiş partizan. İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl şeir yazmağa başlayan nəsil ilə 1960-cı illərdə şeir yazmağa başlayan nəsil arasında əlaqə yarada bilən şairlərdən biri olmuşdur. Şeirləri "Bəyaz Çiçəklər" (1968) və "Atəşli Günler" (1969); Rus dilindəki şeirləri "Alov dalğaları" (1977), "Yol" (1980), "Sesler" (1983) və "Menim Sesim" (1987) şeir kitablarında çap olunmuşdur. Əsərlərində vətənə sevgi, xeyirxahlıq, ədalət, xalqın gələcəyi və nəsillərin davamlılığı kimi mövzularda düşüncələrini ortaya qoymuşdur.
Həyatı
15 may 1921-ci ildə Bağçasaray rayonun Albat kəndində krım tatarı əsilli bir ailədə anadan olmuşdur. Yeddi yaşında atasını itirdiyi üçün uşaq yaşlarında işləməyə məcbur qalmışdır. Biyuk-Özənbaşda orta məktəbi bitirdikdən sonra "Udarnik" qəzetində, daha sonra "Krasnıy Krım" da işləməyə başlamışdır.
21 mart 2004-cü ildə Novorossiysk şəhərində vəfat etmişdir. 2014-cü ildə doğma kəndi Albatda xatirəsinə abidə qoyulmuşdur. Sevdiyi Krımı itirmək haqqında şeirləri bu gün də populyar olaraq qalır.
Fəaliyyəti
Almanların Sovet İttifaqına hücumuna başladıqdan sonra Emin ordu üçün könüllü olaraq Odessaya köçdü və burada Sevastopol şəhərinə təxliyə edilənə kimi şəhərin müdafiəsi uğrunda döyüşdü. Sevastopolun mühasirəsindəki təcrübəsi sonrakı işlərinin çoxuna təsir etdi. Şəhər müdafiəsinin sonrakı günlərində yaralanaraq xəstəxanaya yerləşdirilib və sağalandan sonra Tuapseyə göndərilib. Qafqaz döyüşündə dəfələrlə yaralanandan sonra hərbi xidmətə yararsız elan edilmişdir. Bununla birlikdə, Krıma partizan olaraq göndərilməsinə icazə ala bildi; burada Krım Tatarı rəhbərləri Cebbar Akimov, Refat Mustafayev və Şamil Aladin kimi yazıçılarla işləmişdir. Alman qoşunları Krım qəzetində 1944-cü ilin aprelində Krımdan qovulduqdan sonra 18 may 1944-cü ilə qədər yazmağa davam etdi və Krım Tatar, etnik mənsubiyyətinə görə Krımdan qovuldu. Digər krım tatarları kimi müharibədəki göstərdiyi şücayətlərə görə aldığı bir çox hərbi mükafatlarına baxmayaraq "xain" hesab edildi.
Sürgünlük illəri
Bekabada gəldikdə, Fərhad Su Elektrik Stansiyasının tikintisində çalışdı, burada inşaat sahəsində bir teatr qrupu qurdu. Sonra Orta Asiya Universitetinə daxil olaraq, təhsilini burada davam etdirdi. Sovet hökumətinə meydan oxumaq üçün ağır şərtlər və ağır cəzalar altında yaşamasına baxmayaraq, sürgündə olduğu ilk günlərdən Krım Tatar Vətəndaş Hüquqları Hərəkatına qoşuldu və Krım tatarları haqqında oxuduqları digər Krım tatarları ilə gizli görüş keçirərək Krım tatarlarının milli hərəkatını qurdu. Kinorejissor işlədikdən sonra Daşkənddəki bədii nəşriyyatda redaktor oldu və 1967-1972-ci illərdə orada çalışdı. Əsərləri "Ağ çiçəklər (Беяз чечеклер)", "Alovlu Künler (Ateşli kunler"), "Onların kozlarında kədər hiss etdim (Kozllerinde keder sezdim)", "Bulbbülnün elyak oluvı", "Arzu" Şeirlər və qısa hekayələr daxil idi. 1967-ci ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü oldu və 1968-ci ildə SSRİ Jurnalistlər Birliyinə qəbul edildi. Krım haqqında həm rus dilində, həm də Krım tatar dilində yazmağa davam etdi. Ancaq Krım Tatar hərəkatında iştirakı onu Orta Asiyanı tərk etməyə vadar etdi. Krıma daha yaxın olan Novorossiyskdə məskunlaşdı, lakin Krım Tatar əhalisinin çox olmaması səbəbindən Krım Tatar hərəkatında iştirak etmək qabiliyyəti bir qədər narahat oldu və Krımdakı məqalələrinin Novorossiyskdə yayımlanması demək olar ki çətin idi. Novorossiyskdə heç kim Krım tatarını Seitumer Emin kimi səlis danışmırdı. Bir neçə il ərzində yazılarının çoxu rus dilində idi. Daha sonra Krım Tatar hərəkatı ilə təhsilini davam etdirdi və 1987-ci ilin iyulunda Moskvaya qayıtmağı seçən və burada bir çıxış etdi. Daha sonra Tamandan Simferopola yürüşə qatıldı və SSRİ Yazıçılar İttifaqına üzv olmasına baxmayaraq etirazın təşkilində roluna görə "Pravda Vostoka" qəzetində adı ilə qınandı. Qəzet dərc edildikdən sonra o və yürüşün digər iştirakçıları qəzetdəki işlərinə görə sıx təqiblərə məruz qaldılar. Krım Tatar hərəkatındakı fəalların təqib olunmasına baxmayaraq, davaya dəstək verməyə davam etdi; nəhayət 1990-cı illərin sonlarında Krımdakı əsərini nəşr etdi. Ancaq ömrü boyu Novorossiyskdə yaşadı.
Vıjaker
Vijaker — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 176 nəfərdir.
Toponimiyası
Kənd ərazisindəki yarğanın adı ilə adlanmışdır. Toponim talış dilindəki vije (geniş, enli) və ker (uçurum, dərə, yarğan) sözlərindən ibarət olub, “enli yarğan, dərə” mənasındadır.
Mirzə Səlim Axundov
Axundov Mirzə Səlim Mirzə Səfi oğlu (1855-?)— həkim, tarixçi.
Dördlər (Gədəbəy)
Dördlər — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun İsalı inzibati ərazi vahidində kənd.
Mirzə Səlim Axundov
Həyatı
Mirzə Səlim Axundov 1855-ci ildə Şuşa qəzasının Vərəndə sahəsinin Dədəli kəndində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini atasından almışdı. Bir müddət mədrəsədə oxumuşdu. Sonra İranın Tehran şəhərində darülfünuna (universitetə) qəbul olmuşdu. Burda təbabəti öyrənmişdi. Təhsilini tamamlayandan sonra bir müddət Tehran şəhərində çalışmışdı. Mahir həkim kimi ad çıxarmışdı. 1896–1897-ci illərdə Tehranda baş vermiş taunun dəf edilməsində fəal iştirak etmişdi. İranın Xarici İşlər vəzirliyi və Rusiya Səfarətxanası onun əməyini mükafatlarla dəyərləndirmişdi. Müzəffərəddin şah Qacar ona xan ünvanı, Ədibülhükama ləqəbini vermişdi.
Dördlər (Gədəbəy)
Toponimikası
Dördlər (oyk.)(sadə) Gədəbəy rayonunun kənd. Axıncaçayın sahilində, Şahdağ silsiləsinin ətəyindədir.
Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, yaşayış məntəqəsi dörd qardaşa (Sadiq bəy, Cəlal bəy, Alı bəy, Əmiraslan ağa) məxsus ailələrin məskunlaşması nəticəsində yarandığından belə adlandırılmışdır.
Mirzə Səlim Axundov
Həyatı
Mirzə Səlim Axundov XX əsrin əvvəllərində vətənə dönmüş, tibblə məşğul olmuşdu.
Əsərləri
Mirzə Səlim Axundov həkim olmaqla yanaşı elmlə də məşğul idi. Onun tibbə dair "Tədbir ül-həvamil" əsəri bütün şərq aləminə yayılmışdı. Bu əsər 1893-cü ildə Tehran şəhərində işıq üzü görmüşdü. Tibbə, kimyaya və zoologiyaya həsr olunan "Kəşkülək" əsəri 1897-ci ildə Tehran şəhərində daşbasma üsulu ilə çap olunmuşdu. Bunlardan başqa görkəmli alimin "Vəsilət üs-süluk fi daiül-mülük", "Müntəxəbat üs-sənaye" və başqa əsərləri var. Onun "Təshihi-iştibah" adlı yazısı İranda Böyük Britaniyanın səfiri olmuş Ser Con Malkolmun "Tarixi-İran" əsərindəki səhflərdən danışır.
Dördlər (Gədəbəy)
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 343 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı — əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Təhsil
40 şagird yerlik modul tipli tam orta məktəbin quraşdırılmasına 5 aprel 2018-ci il tarixli "Ağstafa, Daşkəsən, Gədəbəy, Göygöl, Tovuz və Şəmkir rayonlarında təhsil infrastrukturunun inkişafı ilə əlaqədar tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı"na əsasən 285 000 manat vəsait ayrılmışdır.
Ariy Kamen
Ariy Kamen — Komandor adalarına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Kamçatka diyarı Aleut raroyu ərazisində yerləşir. Arxipelaqın dördüncü adasıdır.
Berinq adasından 6,3 km qərbdə yerləşir. Ən hündür nöqtəsi 53 metrdir. Ada şirin sudan məhrumdur. Adadan cənubda hündürlüyü 2 m olan ensiz adacıq vardır.
Tarixi
Ada 1824 ildə О. Y. Kosebu tərəfindən Novıy adlandırılır. 3 ildən sonra adanı Litke ziyarət edir və onu Sivuçim adı verilir. 1848 ildə Ariy olaraq adlandırılır. Səbəb isə adada çoxlu sayda Ar quşunun yaşaması ilə əlaqədar olmuşdur.
Təbiətin qorunması
Adada çoxlu sayda canlı yayılmışdır. Burada 17 növ quş, suitilər, şimal dəniz pişiyi və dəniz samuru yayılmışdır. 1983 ildən ada qorunma statusuna malik olaraq Komandor dövlət təbiət qoruğu ərazisinə daxildir.
Pırtlaşıqlələk
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Təsnifatı
Azərbaycanda Pırtlaşıqlələk cinsinə 1 növ daxildir:
Şəxsi ad (firon)
Şəxsi ad — Qədim Misirdə hökmdara anadan olarkən verilən ad, beş firon titulundan birincisi. Adətən adın önündə "Ra oğlu" kəlməsi ördək ("za") və günəş ("Ra") heroqliflərilə göstərilir. İlk dəfə IV sülalə zamanında tətbiq edilmişdir. Bu da fironun günəş tanrısı Ranın nümayəndəsi olduğunu göstərir. Qadın fironlar üçün bu heroqliflər "Ra qızı" kimi interpretirasiya olunur. Ördək ("za") və günəş ("Ra") heroqliflərinin ardınca şəxsi ad kartuşun içində heroqliflərlə göstərilir.
Hindistan qaytarması
thumb| Duchesnea indica
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eramızın əzəlində sui-qəsd (roman)
Məzmun
Sezarın adı antik tarixdən az-çox məlumatlı hər kəsə məlumdur. Əsrlər boyu sabit və demokratik quruluşlu respublikanın əsaslarını laxladan bu şəxs qüdrətli bir imperiyanın rəhbərliyini ələ almışdı. Nəhəng məmləkəti idarə etməyə özündə qüvvə tapan Sezar tarixdə görkəmli yer tuta bilmişdi. Lakin qədim kübar sülaləsinə mənsub olmasına rəğmən, adi Roma vətəndaşı olan bu insan həmin mərtəbəyə necə yüksəlməyi bacarmışdı? Oxucuların görüşünə, adətən detektiv əsərləri ilə gələn məşhur yazıçı Çingiz Abdullayev ilk iri həcmli tarixi romanında qədim dünyanın bir çox görkəmli şəxsiyyətlərini, bir sıra hadisələri canlandırmaqla bu suala cavab tapmağa çalışıb. Romanda cərəyan edən vaqiələrin bu günkü cəmiyyətimizdə gedən proseslərlə oxşarlığı yazıçı tərəfindən qabarıq təsvir və dərin təhlil edilib. Tarix təkrarlanır və insanların borcu keçmişdən ibrət dərsləri götürməkdir.
Şikar Aslanov
Aslanov Şikar Davud oğlu — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Şikar Aslanov 1970-ci il iyun ayının 10-da Cəbrayıl rayonunun Süleymanlı kəndində doğulmuşdur. İlk təhsilini burada alan Şikar 1987-ci ildə məktəbi bitirir.
1988-ci ildə sovet ordusuna hərbi xidmətə çağırılır. 1990-cı ildə doğma vətənə dönərək DİN-in post patrul xidmətinə qəbul olunur. Erməni işğalçılarının vətənə basqını zamanı Şikar silaha sarılaraq cəbhəyə yollanır.
1992-ci ildə Xocavənd rayonunda gedən döyüşlərdə düşmənin atəş nöqtələrini peşəkarcasına susdurur.
1992-ci il iyul ayının 2-si əməliyyat zamanı Şikar snayper gülləsinə tuş gəlir, cəsur döyüşçünü hospitala çatdırsalar da onun həyatını xilas etmək mümkün olmur, vətənimizin igid oğlu əbədi olaraq gözlərini yumur.
Subay idi.
Doğulduğu Süleymanlı kəndində dəfn edilmişdir.
Xəzinə bileti
Xəzinə bileti — xəzinə idarəsinin bir qayda olaraq büdcə kəsirini ödəmək üçün buraxdığı kağız pul (qızıla dəyişdirilmir); keçmiş sosialist ölkələrində xırda kupyuralı kağız pullar, keçmiş SSRİ-də 1, 3 və 5 manatlıq.
Yusif Yusibov
Həyatı
20 aprel 1951-ci ildə Samux rayonunun Qırmızı Samux kəndində anadan olmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
1973-cü ildə Bakı Dövlət Universitetinin kimya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə, 1973–1976-cı illərdə SSRİ EA Üzvi kimya İnstitutunda aspiranturanı bitirmişdir.
1978-ci ildə SSRİ EA Üzvi kimya İnstitutunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1986-cı ildə dosent elmi adı almışdır. 1993-cü ildə AMEA-nın Kimya Problemləri İnstitutunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1995-ci ildə professor elmi adı almışdır.
Bulbophyllum obscuriflorum
(Bulbophyllum obscuriflorum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yusif Yusibov
Elmi fəaliyyəti
200 elmi əsərin, o cümlədən 4 monoqrafiyanın, 10 dərslik və dərs vəsaitinin, 4 patentin müəllifıdir. 2 elmlər namizədi yetişdirmişdir.
Vrangel adası
Vrangel adası    ( — "ağ ayılar adası", ) — Rusiyaya məxsus olan, Şimal Buzlu okeanında, Şərqi Sibir dənizi ilə Çukot dənizi arasında yerləşən ada. Ada rus dənizçisi və dövlət xadimi, XIX əsrdə yaşamış Ferdinand Pyotr Vrangelin şərəfinə adlandırılmışdır.
Yusif Yusibov
Elmi fəaliyyəti
Elmi fəaliyyəti mürəkkəb qeyri-üzvi sistemlərin fıziki-kimyəvi tədqiqi ilə bağlıdır. O, çoxkomponentli yarımkeçirici sistemlərin faza tarazlığının və termodinamik xassələrinin qarşılıqlı əlaqələndirilmiş tədqiqi sahəsində sistemli tədqiqatların müəllifidir. 20 ildən artıq bir dövr ərzində mis, gümüş və tallium əsasında onlarla üçlü və daha mürəkkəb xalkogenid və xalkohalogenid sistemini ətraflı tədqiq etmişdir. Həmin sistemlərdə yanmkeçirici, termoelektrik, fotoelektrik və s. xassələrə malik yüzlərlə yeni birləşmə və dəyişən tərkibli faza aşkar edilmiş, onların əmələgəlmə xarakteri, homogenlik sahələri, kristalloqrafık parametrləri, standart parsial və inteqral termodinamik funksiyaları və s. xassələri öyrənilmişdir.
Vrangel adası
Vrangel şərq və qərb yarımkürələrinin qovuşduğu yerdə yerləşir və 180-ci meridianla təxminən iki bərabər hissəyə bölünür. Ada Çukot yarımadasından Lonq boğazı vastəsi ilə ayrılır. Boğazın ən dar yerində məsafə 140 km təşkil edir. Herald adasından 60 km qərbdə yerləşir Ada inzibati cəhətdən Çukotka Muxtar Dairəsinin İultinski rayonuna daxildir. Vrangel adasının ərazisində eyni adlı qoruq yaradılmışdır. Vrangel adası UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.
Yusif Yusibov
Elmi fəaliyyəti
50-dən artıq beynəlxalq və respublika elmi konfranslarında müxtəlif mövzulu məruzələrlə çıxış etmişdir.
Vrangel adası
Tarixi
Arxeoloji qazıntılar zamanı adada yaşayış məntəqələrinin qalıqları aşkarlanmışdır. Adanın ilk əhalisi Paleoeskimoslar olmuşlar və orada ov etmişlər. Buradak; ilk yaşayış e.ə. 1750-ci illərə aiddir. Paleoeskimosların daimi dayanacaq yeri Çyortov ovraq adlı ərazidə aşkarlanmışdır.
Yusif Yusibov
Tədqiqat sahəsi
Tədqiqatının əsas predmeti çoxfazalı çoxkomponentli qeyri-üzvi sistemlərin kimyası, fıziki-kimyəvi analizi və termodinamikası, kimyəvi materialşünaslıq, qeyri -üzvi funksional materiallardır.
Vrangel adası
Tarixi
Rusların ada yaxınlıqlarından keçməsi hələ XVII əsrin əvvəllərində baş verməsinə baxmayaraq, adanın xəritəyə salınması 200 il sonraya aiddir.
Yusif Yusibov
Rektor
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 mart 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Gəncə Dövlət Universitetinin rektoru vəzifəsinə təyin edilmişdir.
Vrangel adası
Açılışı
thumb|right|250px|Vrangel adası — kosmosdan çəkiliş 1849-cu ildə Böyük Britaniyalı tədqiqatçı Henri Kellett Çukot dənizində yeni ada kəşf edir və onu öz gəmisi olan Heraldın şərəfinə Herald adası adlandırır. Qərbdə Kellett Heralddan başqa bir adanı müşahidə edir və onu xəritəyə daxil edir. Bundan sonra ada ilk adı olan "Kellett Torpağı" adını alır.
1866-cı ildə adaya ilk dəfə avropalı — kapitan Eduarf Dallmann lövbər salır. O, əsasən Alyaska və Çukot yarımadasının əhalisi ilə ticarət əlaqələri qururdu. 1867-ci ildə amerikalı Balina ovçusu və tədqiqatçısı olan Tomas Lonq özüdə Kettellin kəşfindən xəbərsiz (və ya adanın yerini düzgün müəyyənləşdirmədiyindən) adanı rus tədqiqatçısı və dövlət xadimi Ferdinand Pyotr Vrangelin şərəfinə adlandırır. Vrangel adanın mövcudluğu haqqında təsəvvürə malik olmuşdur. O, məlumatı yerli əhali olan çukçalardan almışdı. Hətta 1820–1824-cü illərdə adanı aşkarlamaq məqsədi ilə ekspedisiya təşkil etmişdir.
1879-cu ildə Vrangel adası yaxınlığından De Lonqun Şimal Qütbünə təşkil etdiyi ekspedisiya keçir. Amma onun bu cədhi uğursuzluğa uğrayır ("Jannetta" gəmisi). 1881-ci ildə De Lonqun gəmisini tapmaq məqsədi ilə 1881-ci ildə adaya Kutter gəmisi Kelvin Kuperin komandanlığı ilə yan alır. Kuper adaya enərək orada axtarış təşkil edir. Sonra isə adanı ABŞ-nin ərazisi elan edir. thumb|right|250px|Rusiya bayrağı, [[Fom burnu, 1911-ci il.]] 1911-ci ilin sentyabrında "Vayqaç buzqıran gəmisi" rusların Şimal Buzlu okeana təşkil etdikləri (1910–1915) ekspedisiyanın nəzdində adaya yan alır. Bundan sonra ruslar ilk dəfə olaraq Fom burnuna rus bayrağını sancırlar.
Jak Offenbax
Jak Offenbax (Jacques Offenbach; ) — alman əsilli fransız musiqiçi. Opera və operetta bəstəkarı; Violonçel ifaçısı və orkestr şefi. Jak Offenbax alman əsilli ailəyə mənsub olsa da, əsas fəaliyyət dövrü Fransada yaşanmışdır.
Vrangel adası
Kanada Arktika ekspedisiyası (1913–1916)
1914-cü ilin yayında rusların "Taymır (buzqıran 1909)" və "Vayqaç (buzqıran, 1909)" buzqıran gəmiləri iki dəfə (1 – 5 avqust, sonra 10 – 12 avqust) olmaqla köməyə tələssələrdə qalın buzlar səbəbindən cəhdləri uğursuz olur. Amerikanlıların Kutter gəmisinin dəfələrlə təşkil etdiyi cədhlər də bir nəticə vermir.
Adada qalmış 15 nəfərdən üçü ölür. Ölümün səbəbləri kimi soyuq havaların təsiri ilə fəsadlar göstərilir: Soyuqlar səbəbindən insanın yuxarı və aşağı ətraflarında qanın donması ilə qanqrenanın olması, qidalanmanın zəifliyi və güclü şaxtalar səbəbindən böyəklərin fəaliyyətini dayandırması. Qrupun üzvlərinin verdiyi məlumata görə isə Vilyam silahı təmizləyərkən səhvən atəş açaraq ekspedisiya üzvünü öldürmüşdür. Təbii ki, bu vaxt qrupda ağır psixoloji atmosfer hökm sürürdü. Ancaq dindirmələr zamanı Vilyam bu itdihamlara qarşı çıxaraq onları inkar etmişdir. Adada sağ qalan ekspedisiya üzvləri həyatla mücadilə edərək, ov etməklə sağ qala bilmişdilər. Ekspedisiya üzvləri ancaq 1914-cü ilin sentyabrında Kanadaya məxsus ola "Kinq-end-Uinq" şxununun sayəsində xilas edilir. thumb|right|600 px|Vrangel səthinin profili
Stefanssonun ekspedisiyası (1921–1924)
thumb|"Qırmızı Oktyabr" kanoner qayığı. 16 avqust 1924-cü il. thumb|Vrangel adasının kolonistləri ən solda Çarlz Uells. Stefansson 1921-ci ilin əvvələrində çıxan qəzetlərin birindən Rusiyada davam edən amansız müharibə şəraitində Yaponiyanın Şərqi Sibiri adalara birləşdirmək niyyətində olduğu oxumuşdur. Bu narahatlıq əsasız deyildi. Rusiyadan gələn dostları bunu təstiqləyirdi. O, yaponları dahada irəli gedərək Kanada Arktik ekspedisiyasına məlum olan Vrangel adasına ayaq basacaqlarını düşünərək onları qabaqlamağa çalışdı. "Karluk" gəmi ekipajının adada sağ qalması onu adada dəniz təsərrüfatını qurmaqla orada kolonizasiya kampaniyasına başlamağı düşünürdü. Öz müəsissələrinin dəstəkləmnəsi məqsədi ilə əvvəlcə Kanada nümayəndələrindən sonra isə Böyük Britaniya hömükətindən rəsmi hüquq almasını istəyirdi. 19 fevral 1921-ci ildə Stefansson Kanada baş naziri olan Arturo Meyqxen tərəfindən məktub alır. Məktubda deyilirdi:
Stefansonun hərəkətlərinə qarşı hüququ cəhətdən qeyri müəyyənlik onun fəaliyyətinin leqallaşdırılmasını mümkünsüz edirdi. Hətta Stefansson öz xatirələrində bunun bir avantura olduğunu söyləyirdi. 16 avqust 1921-ci ildə Sietldə gələcən kolonistlərdən beş nəfəri toplaya bilir. Bu qrupa 22 yaşlı şotland əsilli kanadalı Alan Krouford başçılıq edirdi. Beş gündən sonra bu qrup Alyaskaya gəlir. 9 sentyabrda onlar Vrangelə yönəlirlər. 16 sentyabrda adaya enən 5 kolonistən ibarət qrup: Alan Krouford, amerikanlı Qalle, Maurer ("Karluk" ekspedisiyasının iştirakçısı), Hayta və eskimos qadın olan Ada Blekcek (aşpaz) olmuşdur. Adaya endikdən sonra ilk işləri Kanada və Böyük Britaniya bayraqlarını qaldırmaları olmuşdur. Sonra isə "Proklamasiyaya" qol çəkirlər. Bu zaman sənəd qəbul edilir. Bu sənətdə deyilirdi:
Bu sənədin əksi kapitan vastəsi ilə sentyabrın sonları Noma gətirilir. Stefansson sənədi təqdim etməklə yanaşı Vrangel adasının kolonizasiyalaşdırılması haqqında qəzetlərə məlumat verir. Ancaq bu məqalə yaponların 1922-ci ildə Şərqi Sibir və Uzaq Şərqdən öz qüvvələrini çıxardıqdan sonra diqqət mərkəzində olur. Bu hətta ABŞ və Kanada arasında siyasi mübahisələrə səbəb gətirib çıxarır. Hər iki ölkə adaya ərazi iddiasından əlçəkmək niyyətində deyildi.
Hər şey Alyaska qubernatorunun Vaşinqton hökumətinə yönəlmiş etirazdan doğur. Onun fikirincə Kanada qanunsuz olaraq adanı işğal etmişdir. O, hər zaman adanın Amerikaya məxsus olduğunu bildirirdi. Bundan sonra Stefansson öz addımlarına görə izahat verməli olur. İzahat 20 mart 1922-ci ildə "Nyu-York Tayms" qəzetində dərc olunur. 12 mayda bu izahatlar Kanada parlamentində debatlara səbəb olur.
Burada şimal sularında patruların maliyyələşdirməsi məsələsi sonradan Vrangellə bağlı mövzuya yönəlir. Meyqxan, keçmiş nazir, pozisiya lideri: "Xariçi işlər naziri bilimi ki, hökumətin şimal adaları ilə bağlı siyasəti və Stefanssonun ekspedisiyanına dəstəyi bizi bu məsələyə təhkim edir?" Qrexem, xariçi işlər naziri: "Bu hökumətin olduqca həssas məsələsidir…" Meyqxan: "Vrangel adası bizə mi məxsusdur?" Qrexem: "Bəli, mən düşünürəm ki, onun qoruyub saxlaya biləcəyik…" Qetrey (Qatri): "Keçən ay "Nyu-York Tayms" və "Vaşinqton Post" qəzetlərində Vrangelin açılışdan ABŞ-yə məxsus olduğu bildirir." Makkezi Kinq, baş nazir: "Mən onu vurğulamalıyam ki, hazırda ada üzərində Kanada bayrağı qalğalanır. Orada hazırda kanadalılar yaşayır. Bu isə adanın bizim ölkəyə aid olmasını göstərir!"
Bununla belə öz ölkələrinin iddialarını dəstəkləyən adada yerləşən əhali haqqında heç kim məlumatlı deyildi. Adada insanlar ov etməklə ehtiyaclarını ödəyirdilər. Birinci qışı yalnız bir it itkisi ilə başa vuran kolonistlər yayda adaya kömək gələcəyini və onları əvəzləyəcəyinə ümid bəsləyirdilər. Buzlaqlar səbəbindən gəmilər adaya yan ala bilmirlər. Bu səbəbdən kolonistlər növbəti qışı adada keçirməli olurlar… 1922-ci ildə Stefanssonun göndərdiyi "Teddi biir" gəmisi qalın buzlar səbəbindən adaya yan ala bilmir. 23 sentyabrda kor-peşman Alyaskaya qayıtmalı olur.
1922-ci ilin sentyabrında "Manqit" hərbi kanoneri başda leytenant D. A. fon Dreyer adaya yan almaq istəyir. Ancaq buzların qalınlığı böyük olduğundan bu istək reallaşmır. Ağlar tərəfindən adaya göndərilən hərbi gəminin hansı məqsədlə ora yönəldiyi mübahisələrə səbəb olur. Çox guman ki, bu Stefanssonun burada fəaliyyət göstərən kompaniyasına qarşı yönəldiyi ehtimal edilir. Ola bilsin ki, hətta ekspedisiya iştirakçılarına yardım məqsədi ilə ora yönəlmişdir. Ağların Rusiya vətəndaş müharibəsində məğlubiyyətindən sonra gəmi ekipajı geriyə qayıda bilməmiş və emiqrasiya etməli olmuşlar. Ehtiyatların tükənməsi və ovun nəticəsiz olması 28 yanvar 1923-cü ildə ekspedisiya üzvlərindən üçü materikə kömək istəmək məqsədi ilə yola çıxırlar. Bundan sonra heç bir məlumat yoxdur. Adada qalan Hayt sinka xəstəlyindən həlak olur. Adada yalnız 25 yaşlı Ada Blekcek sağ qala bilir. O, adaya 19 avqustda yan alan gəminin gəlməsinə qədər tənha yaşayır. 1923-cü ildə RSFSR-in bu işləri ilə M. M. Litvinov məşğul olmalı idi. Ancaq onun Genuya konfransından sonra ölkənin Qərbi Avropa ölkələri ilə əlaqələri üzrə nümayyəndəsi təyin edilir. 27 mart 1923-cü ildə Litvinov N. K. Klışkodan Forin-Ofisə rəsmi icazə verilməsini istəyir. Elə həmin gün RSFSR-nin nümayəndəsi Forin-Ofis şirkətinin nümayəndəsi olan Qreqoriyə şəxsi məktub göndərir. Məktubda deyilirdi:
1923-cü ilin yayında artikada naviqasiya mümkünləşir. Bundan sonra Stefansson adaya X. Noysun başçılığı ilə xilasetmə ekspedisiyası göndərir. Avqusta adaya yan alan ekspedisiya burada yalnız bir nəfərin sağ qadığını müəyyən edir. Bu adaya aşpaz kimi gətirilən Ada Blakcek olmuşdur. Üç kanadalı başda Alan Krouford ağır iqlimə dözməyərək hələ bininci qışın əvvəllərində piyada olaraq Sibir sahillərinə istiqamətlənir. Onlardan bir xəbər gəlməmişdir. İki nəfər isə sinka xəstəliyindən ölür. Dtefanssonun tapşırıqlarını yerinə yetirən Noys eskinos qadını gəmiyə alaraq adaya isə başda amerikalı ovçu Çarlz Uellsı və onunla birlikdə 13 eskimosu saxlayaraq geriyə yola düşür. Onlar adada dominonluğun vəzifəsini yerinə yetirilməsi məqsədi ilə yerləşirlər.
1923-cü ilin qışında adada cəmi 13 nəfər qalır — amerikalı qeoloq Çarlz Uells və 12 eskimos. (üstəlik qadınlar və uşaqlar). Bir uşaq isə adada doğulmuşdur.
SSRİ tərəfindən adaya nəzarət və hazırkı vəziyyət
thumb|right|300 px|Vragelin xəritəsi 1924-cü ildə SSRİ Vrangel adasına "Nadejny qayığını" (sonradan Qırmızı Otyabr qayığı) göndərir.
"Qırmızı Oktyabr" Vladivostok limanından 20 iyul 1924-cü ildə hidroqraf Boris Bladimiroviç Davıdov başda olmaqla yola düşür. 20 avqust 1924-cü ildə onlar adaya SSRİ bayrağını sancaraq, orada yerləşən xariciləri adadan köçürürlər. Geri qayıdarkən 25 sentyabrda Lonq boğazında Otto Şmidt burnunda qayıq buzlar arasında sıxılaraq qalır. Bu zaman baş verən fırtına onlara yardım etsə də, ərazidə buzların qalınlığı böyük olduğundan irəliləmək çox çətin idi. Onlar Provedeniya buxtasında lövbər salmalı olurlar. Üstəlik yanacaqda tükənirdi. Vladivostoka qayıq 29 oktyabr 1924-cü ildə qayıda bilir.
XX əsrin sonlarında belə bir fikir səsləndirilir ki, Vrangel beynəlxalq qanunlara görə ABŞ-yə məxsus olmalıdır. De-yure ərazinin SSRİ-ə məxsusluğu qəbul olunmazdır, de-fakto isə mübahisə doğurmur SSRİ və ABŞ arasında 1990-cı ildə imzalanmış dəniz məkanlarının sərhədlənməsi haqqında anlaşması birbaşa və açıq şəkildə dəniz sərhədləri və Vragel adası ilə yanaşı Rusiyanın nəzarətində (Arktikada) olan 7 adaya şamil edilmirdi. Hansı ki, ABŞ tərəfindən ərazi iddiası irəli sürülə bilərdi; Bununla belə bu sənəd Rusiya parlamenti tərəfindən ratifikasiya edilməmiş və onun tətbiqi müvəqqəti dayandırılmışdır.
Mənimsənilməsi
thumb|261x261px|Vrangel adası, 2001-ci il thumb|265x265px|Vrangel adası — kosmosdan çəkiliş thumb|268x268px|Uşakovskoe qəsəbəsi (2013) 1926-cı ildə Vrangel adasına Qeorqiy Alekseeviç Uşakovun başçılığı ilə ekspedisiya təşkil edirlər. Sonradan ekspedisiya üzvləri Uşakovskoe qəsəbəsinin ilk sakinləri olurlar. Adaya cəmi 59 nəfər gəlir. Onlar arasında eskimoslar da mövcud idi. Onlarda Provideniya və Staroe Çaplino qəsəbələrinin sakinləri idilər. Bu ekspedisiya zamanı qütb stansiyası təşkil olunur. 1928-ci ildə ikinci dəfə ekspedisiya "Litke" buzqıran gəmisində həyata keçirilir.
1948-ci ildə adaya sayı elə də çox olmayan şimal maralları (ev heyvanı) gətirilir və maralçılıq sovxozu yaradılır.
1950–1960-cı illərdə ada ərazisində Zvyozdnıy və Perkatkun adlı yaşayış məntəqələri salınır. Bir necə hərbi infastruktur binaları salınır.
1980-ci illərdə hərbiçilər adanı tərk edirlər. 1992-ci ildə isə adada fəaliyyət göstərən radiolokasiya stansiyasının işi dayandırılır. Vrangeldə yeganə yaşayış məntəqəsi olan Rocers buxtası sahilində yerləşən Uşakovskoe kəndi öz fəaliyyətini 2003-cü ilə qədər sürdürə bilir. Hazırda kənd tamami ilə boşalmışdır.
2010-cu ildə adada meteostansiya fəaliyyətə başlayır. Stansiyada cəmi 6 nəfər işləyirdi. Yerli əhalidən adada yaşayan yeganə insan (2011) Uşakovskoe kəndinin sakini şaman Qriqori Kaurqin olmuşdur.
20 avqust 2014-cü ildə Rusiyanın Sakit okean donanması, "Marşal Qelovan" gəmisində adaya yan alaraq hidroloji işlər görürlər. Bunlada adada Sakit okean donanmasının bayrağı sançılır və orada ilk baza yaradılır. İlin sonuna adada hərbi şəhərçik salınır. Radiolakasiya stansiya bərpa edilib və mühafizə postu təşkil edilir.
İslah-Əmək düşərgəsi
1987-ci ildə keçmiş məhbus Efim Moşinski özünün kitabında, Vrangel adasında islah-əmək düşərgəsində olduğunu iddia edir. Üstəlik o, düşərgədə Raul Balennber və başqa xaricdən olan məhbuslarla rastlaşdığını yazırdı. Əslində isə bu əfsanədır, Vrangel adasında hec vaxt QULAQ islah-əmək düşərgələri olmamışdır.
Qoruq
left|thumb|203x203px|Vrangel adası qoruğu. Rusiya poçt markası 1953-cü ildə yerli inzibati orqanın təşəbbüsü ilə adada morjların çütləşmə zamanı yerləşdiyi ərazilərin qorunması haqqında qərar qəbul edilir. 1960-cı ildə Maqadanın oblispolkomu tərəfindən ərazidə uzun müddətli yasaqlıq yaradılması qərara alınır. 1968-ci ildə dövlət əhəmiyyətli yasaqlığa çevrilir.
1975-ci ildə Maqadan ispalkomu gələcəkdə ərazinin qoruğa çevrilməsi məqsədi ilə Nunivak adasından Müşk öküzlərini adaya köçürür. 1976-cı ildə arktika adalarının təbiət komplekslərini qorumaq və örgənmək məqsədi ilə "Vrangel adası" adlı qoruq yaradılır. Qoruğa həmcinin Vrangelin yaxınlığında yerləşən Herald adasıda daxildir. Adaların 5 millik şelf sahəsi belə qoruğun ərazisinə daxildir. Qoruğun ümumi sahəsi 795,6 min h təşkil edir. 1978-ci ildə qoruğun elmi bölməsi yaradılır. Bu bölmənin əsas hədəfi planlı şəkildə adaların biki və heyvanlar aləminin örgənilməsi olur.
1997-ci ildə Çukotka Muxtar Dairəsinın qubernatoru və Rusiya ekologiya nümayəndəliyinin təşəbbüsü ilə ətrafında olan adaların hesabına qoruğun ərazisi eninə 12 dəniz mili genişləndirilir. 25 may 1999-cu ildə adaların ətrafında 24 dəniz mili qoruma zonası yaradılır.
Təbiəti
thumb|right|350px|Vrangel adasındakı artik tundra Adanın sahəsi 7670 km² təşkil edir. Uzunluğu şərqdən qərbə 150 km, eni isə 125 kilometrdir. Bu sahənin 4700 km² qədərini dağlıq ərazilər təşkil edir. Sahilləri alçaqdır. Çoxlu sayda laqunlar vardır ki, onlar dənizdən qumdan ibarət olan burunlarla ayrılır. Daxili hissələr isə dağlıqdır. Adada elədə böyük olmayan buzlaqlar və göllər vardır. Ərazidə arktik tundra yayılmışdır.
Relyef
Relyefi dağlıqdır. Ərazinin böyük hissəsini bir-birinə paralel uzanan üç silsilə təşkil edir. Şimal, Orta və Cənub silsilələrinin qərb və şərq qutaracağları sıldırımlı qayalıqlarla bitir. Bu silsilələrdən ən irisi və hündürü Orta silsilədir. Silsilədə adanın ən hündür nöqtəsi olan Sovet dağı (1096 m). Şimal silsiləsi ən alçağıdır. Silsilə geniş bataqlıqlaşmış düzənlikdən geçir. Bu düzənlik Tundra burada yerləşir. Tundra Akademiyası adını almışdır. Cənub silsiləsi elədə hündür deyildir və dəniz sahilinə yaxın ərazidən keçir. 1952-ci ildə adanın mərkəzində yerləşən zirvələrdən biri adada araşdırma işləri aparan geoloq Leonid Vasileviç Qromovun şərəfinə adlandırılmışdır. Ada sahillərində çoxlu sayda burunlar vardır (Florens, Blossom, Utyos-Bolşevik, Fom, Quş bazarı və Uerinq).
Silsilələr arasında çoxlu sayda çay sisteminə malik dərələr vardır. Adada uzunluğu 1 km olan 140 çay və ya axar vardır. 5 çayın uzunluğu isə 50 kilometrdən uzundur. Ən böyük çayları Qusinaya, Nanuk, Nasxok, Tundrovoy və Sovetskayadır. Adada 900-dən çox göl vardır. Onların çoxu Tundra Akademiyası düzənliyində yerləşir. 6 gölün sahəsi 1 km² təşkil edir. Göllərin orta dərinliyi 2 metri keçmir. Göllər əsasən karst, buzlaq və laqun məşəllidir. Ən iri gölləri Kmo, Komsomol, Qaqaçe və Zapovednoyedir.
Şelf
Sahil xəttinin dənizin içərilərinə doğru elpis formasına malikdir. Adanın özü isə qərbə istiqamətlənmiş formadadır. Bu hissədə şelfin eni 5 km, sahil xətinin dərinliyi 25–30 km arasında dəyişir. Şelf şimala və cənuba doğru genişlənir. Cənuba doğru eniş 40 m dərinliyə malik olmaqla 35 km, şimala 45 m olmaqla 60 km, şərqə doğru 50 m olmaqla 90 km dənizin içərilərinə daxil olur.
Baba Heydər
Baba Heydər— İranın Çahar-Mahal və Bəxtiyari ostanının Farsan şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 10,922 nəfər və 2,245 ailədən ibarət idi.
Vrangel adası
İqlimi
İqlimi sərtdir. İlin böyük hissəsi artik hava kütlələrinin təsiri altında olurlar. Soyuq və quru havalar hakimdir. Yayda cənub-şərqdən Sakit okean üzərindən isti və rütubətli havanın təsirinə məruz qalır. Adaya Sibirdən gələn quru və qızmış hava kütlələri təsir edir.
Qütb gündüzləri mayın ikinci on günlüyündən iyulun 20-ə qədər davam edir. Qütb gecələri isə noyabrın ikinci on günlüyündən yanvarın sonlarına qədər sürür.
Qışı davamlı olub 10 ay davam edir. Xüsusi ilə güçlü şimal küləkləri müşahidə edilir. Yanvar ayının orta temperaturu −22,3°S olur, ən soyuq aylar isə fevral və mart aylarıdır. Bu ərəfədə həftəlik tepratur −30°S-dən aşağı olur. Küləklərin güçü isə 40 m/s-i keçir.
Yayı soyuqdur. Donmalar və qar uçqunları baş verir. İyul ayında temperatur +2,5°S-dən +3°S-ə qədər yüksələ bilir. Adanın mərkəzində xüsusi ilə dağlıq hissələrdə hava nisbətən isti və qurudur.
Orta rütubətlilik 83 %, illik yağıntının miqdarı 135 mm təşkil edir.
Flora
thumb|266x266px|Vrangel faunası thumb|263x263px|Adanın relyefi. Vrangel adasının bitkilər aləmini ilk dəfə B. N. Qorodkov araşdırmışdır. 1938-ci ildə adanın şərq sahillərini araşdırarkən ərazini arktik və qütb səhralarına aid etmişdir. XX əsrin ikinci yarısında ada bütünlüklə nəzərdən keçirdilmişdir. Ada arktik tundra və tundra zonasına aid edilir. Ərazisinin elədə böyük olmamasına baxmayaraq, ərazidə bitkilərin yayılma arealında fərqlər müşahidə edilir.
Adanın bitkilər aləmi qədim növlərin say tərkibinə görə zəngindir. Borulu bitkilər adada 310 (misal kimi göstərmək olar ki, Vrangeldən böyük olan Yeni Sibir adalarında bu cür növlər 135, Şimal Torpağında 65, Frans-İosif Torpağında 50-dən azdır) növdür. Florası relikt bitkilərlə zəngindir. Ön qütb bitkilərinə az təsadüf edilir. Qiymətləndirməyə görə cəmi bitkilərin 35–40% qədərini təşkil edir.
Bitkilərin 3 % subendemik (Puççinelliya, Qorodkov laləsi) və endemikdir (Uşakov laləsi, Laplandiya laləsi). Bunlardan əlavə Vragel adasında 114 növ nadir və çox nadir bitkilər yayılmışdır.
Sualtı bitkilər aləminə cənubdan gələn axınlarla canlılar ötürülmüşdür. Ərazi Beringiyanın bir hissəsini təşkil etdiyindən bitkilər aləminədə təsir etmişdir.
Adanın müasir biktilərinin hündürlüyü yüksək deyildir. Burada əsasən Tundra mamırları yayılmışdır. Dağ düzənliklərində söyüd kolları (Riçardson söyüdü) yayılmışdir. Onların hündürlüyü 1 metr təşkil edir.
Meşələr adanın cəmi 15% təkil edir. Əsasən adanın cənub sahillərində yayılmışdır. Vitus Berinqin ekspedisiyası üzvləri tərəfindən polkovnik Plenisnerə edilən məruzədə Çukotkadan şərqdə yerləşən torpaqda
Fauna
Adanın onurğasızları demək olar ki öyrənilməmişdir. Burada bir neçə növ Bombus, Ağcaqanadlar, Kəpənək, Milçək və şimal maralları üzərində yaşayan xüsusi növ parazit yayılmışdır.
Sahil sularında yayılmış balıqlar araşdırılmamışdır. Adanın daxili su tutarlarında isə balıqlar yaşamır.
Adada daimi olaraq 20 növ quş yumurta qoyur. Onlar hər il əraziyə gələrək koloniya şəklində yumurta qoyurlar. Adada yayılmış nadir canlılardan biri Ağ qazdır. Onlar burada xüsusi ilə adanın mərkəzi hissəsində yerləşən Tundrovoy çayı vadisində əsas koloniyanı təşkil edirlər. Digər ərazilərdə olan koloniyalar isə say baxımından azlıq təşkil edirlər. Burada həmçinin yumurta qoymağa Qara qazlar belə gəlirlər. Ümumilikdə isə adada Qaqa, İslandiya qumçüllütü, Burqomistr, Şanaquyruq qağayı, Uzunquyruq şahin, Qütb bayquşu, Qaraboğaz qumçüllütü, Calidris melanotos, Qütb susüpürəni, Orta sahilqağayısı, Qırmızıdöş qaqar, Adi qarğa, Carduelis flammea kimi quşlara nadir hallarda rast gəlinir.
Çox vaxt küləklərin təsiri və ya azaraq Şimali Amerikaya aid quşlar adaya baş çəkir. Onlar arasında tez-tez Kanada durnasına rast gəlinir. Bundan əlavə Kanada qazı, Fringillidae (Junco, Dendroica, Ammodramus və Zonotrichia ) kimi quşlar üstünlük təşkil edir.
Məməliləri olduqca azdır. Burada daimi olaraq Vinoqradov lemminqi yaşayır. Adanın endemik canlısı olan lemminq Arktika çöl siçanının yarımnövü hesab edilir. Ağ ayılar isə xüsusi ilə bala verərkən adada görünürlər. Xüsusi olaraq adanın sahil zolağında rast gəlinir. Müvəqqəti olaraq isə adaya boğazın buzlarla örtüldüyü zaman canavar, adi Sibir porsuğu, sincab və tülkülər baş çəkir. İnsanlarla birlikdə adaya xizək itləri gətirilmişdir. Yaşayış yerlərində Ev sıçanları peyda olur və hazırda da yaşayırlar. Adanın faunasını zənginləşdirmək məqsədi ilə əraziyə Şimal maralı və Müşk öküzü buraxılmışdır.
Belə bir fikir vardır ki, marallar kimi müşk öküzləri də uzaq keçmişdə adada yayılmışdır. Günümüzdə isə adaya gətirilən müşk öküzləri 1975-ci ildə 20 baş olaraq amerikanın Nunivak adasından gətirilmişdir. left|thumb|179x179px|Morj Adada bütün Rusiyanın ərazisində ən iri Morj yerləşim düşərgələri yerləşir. Xüsusi ilə çütləşmə zamanı ada morjlarla dolu olur. Sahil zolağında isə suitilərə rast gəlmək olar.
1980-ci illərdən adada maralçılıq sovxozu fəaliyyətini dayandırır. Zvezdnıy qəsəbəsi bağlanır. Ov dayandırılır. Yalnız ehtiyac məqsədi ilə dəniz məməlilərinin ovuna icazə verilir. 1994-cü ildə Uşakovskoe kəndində yerləşən qoruğun kantoru Şmitd burnu qəsəbəsinə köçürülür. 1999-cu ildən Pevek şəhərinə köçürülməsi qoruğun işini çətinləşdirmişdir.
Zenoni
Zenoni — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
Əhalisi 514 nəfərdir.
Həmçinin bax
Jindi
Kıncıvo
Monidigah
İsmayıl Ömərov
Ömərov İsmayıl Abbas oğlu — İctimai Televiziyanın rəhbəri (2005–2013).
Odlu silah
thumb|right|200px|Birinci Dünya Muharibəsinə aid olan alman [[tüfəng və tapançalar]] thumb|right|200px|Fərdi döyüş [[TKB-059 avtomat silahı.]]
İsmayıl Ömərov
Həyatı
İsmayıl Ömərov 1954-cü il fevralın 20-də Gürcüstan Respublikasının Borçalı mahalında Bolnisi rayonunun Kvemo-Bolnisi (Kəpənəkçi kəndi) kəndində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə Kəpənəkçi kənd orta məktəbini bitirib. Həmin ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinə daxil olmuşdur. 1976-cı ildə ali təhsilini başa vuraraq təyinatla Azərbaycan Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Şirkətində əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Televiziyanın "İctimai-siyasi proqramlar" redaksiyasında kiçik redaktordan baş redaktor vəzifəsinə qədər uğurlu bir yaradıcılıq yolu keçmişdir. "Blokada", "Əsrin faciəsi", "Qanlı yanvar", "Qarabağ düyünü" və. s teleserialların müəllifi və aparıcısı olmuşdur. 90-cı illərdə Azərbaycanın üzləşdiyi çoxsaylı faciələrin televersiyaların araşdırıcısıdır.
Odlu silah
Odlu silah —  güllənin, minanın və mərminin patrlayıcı maddənin yanmasından yaranan qaz vasitəsilə lüləsindən atılan silah. Birbaşa hədəfə dəymə (artilleriya mərmisi, mina, güllə) və hədəfə çatdıran vasitəyə (top, minaatan, güllə) bölünür. Odlu silahların artilleriya qurğusuna, tüfəng və qumbaraatan tənifatı da vardır.
Odlu silaha reaktiv atəş qurğuları da aiddir.
İsmayıl Ömərov
Həyatı
Bakı Sosial İdaretmə və Politologiya İnstitutunda ikinci təhsil alaraq politoloq ixtisasına yiyələnmişdir.
2000–2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikası ikinci çağırış Milli Məclisinin deputatı olmuşdur.
2005-ci aprel ayının 16-da 22 namizəd içərisindən səs çoxluğu ilə İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətinin baş direktoru seçilmişdir. Qısa bir müddət ərzində Azərbaycanda media sahəsində ən demokratik və şəffaf institutlardan olan İctimai Teleradionu yaratmışdır.
Azərbaycan Respublikası əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasının üzvüdür.
"Qızıl qələm" və "Araz" mükafatlarının laureatıdır. Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimidir.
Məhəmbət Ütəmisov
Məhəmbət Ütəmisov(1803, Bukey ordası, Rusiya imperiyası — 20 oktyabr 1846, orda) — 1836—1837-ci illərdə ruslara qarşı qaldırılmış üsyanın başçılarından biri, şair.
Həyatı
Məhəmbət Ütəmisov 1803-cü ildə Qərbi Qazaxstanda anadan olmuşdur. Hələ yeniyetmə yaşlarından poeziya və jırau yaradıcılığına böyük maraq göstərmişdir. Mədrəsə təhsili almışdı. Sonra təhsilini Orenburqda davam etdirmişdi.
Ağıl, kamal, istedadı və təfəkkürü ilə fərqlənən Məhəmbəti Bukey ordasının hakimi Cahangir xan onu oğlunun ustadı kimi sarayda saxlamaq qərarına gəldi. Daha doğrusu,onu saray şairi etmək istəyi Cahangirə nəsib olmur. Çünki o, Məhəmbət xana xidmətdən boyun qaçırdığından, Cahangirin xoşu gəlməmişdir. Şair satira, sarkazm dolu “Məhəmbət Cahangir xana dedi” adlı şeir ilə çıxış etdi və o, xalq arasında populyarlığa səbəb oldu. Məhəmbət sonralarda xanın iç üzünü açan, onun ədalətsiz hərəkətlərini təqdir edən sultanları, çar məmurlarını ifşa edən şeirlər yazır. Təsadüfi deyildir ki, 1836-cı ildə Qərbi Qazaxıstan ərazisində antifeodal və antimüstəmləkə üsyan qalxan zaman Məhəmbət İsa bəy Taymanov tərəfində vuruşaraq üsyançılara kömək edir. Məhəmbət Ütəməsov zorakılığa və özbaşınalığa qarşı mübarizə aparmış insanlardan olmuşdur. XIX əsr qazax ədəbiyyatında o, vətəndaş lirikası, yüksək vətənpərvərlik ruhu ilə seçilmiş sənətkarlardan idi.
Məhəmbət Ütəmisov 20 oktyabr 1846-cı ildə düşmənləri tərəfindən qətl edilib.
Yaradıcılığı
Məhəmbət Ütəmisovun yaradıcılığı dövrünün ictimai- sosial həyatı ilə sıx əlaqədə idi. Məhəmbət Ütəmisov yaradıcılığının başlıca mövzusu xan hakimiyyətinə qarşı mübarizədən ibarətdir. Məhəmbətin şeirlərində İsabəy Taymanovun başçılığı altında üsyanın əsas məqamları əks olunmuşdur. “Çapar, atını sakitləşdirməyincə,” “Mənim berkutum,” “İsabəyin döyüşü,” “Yürüşə çağırış,” “Bizim işimizə qara nər gərək” və s. şeirlərdə Məhəmbət düşmənlərə qarşı vuruşur, mübarizəni, onların qəhrəmanlığını vəsf edir.
Məhəmbət qazax ədəbiyyatı tarixində ilk dəfə olaraq müsbət mübariz- qəhrəman obrazının, İsabəy Taymanov üsyanının başçısının (şairin öz müasirinin) tarixi şəxsiyyət kimi portretini yaratmışdır. Əksər şeirlərində sənətkar bu xalq üsyanında İsatayın yerini və rolunu qeyd edir. Məhəmbət Ütəmisov şifahi xalq yaradıcılığı ənənələri üslubunda İsatayı epik batırları təsvir etmək üslubunda mühüm bədii vasitələrdən istifadə edir. Belə demək mümkünsə Məhəmbət folklorla yazılı ədəbiyyat arasında dayanmış şairlərdən olmaqla, bir tərəfdən, qəhrəmanı ənənəvi folklor vasitələri ilə, digər tərəfdən, onun portretinə çoxsaylı realist xüsusiyyət və cizgilər əlavə etməklə verir.
Məhəmbətin əsərlərində üsyançıların haqq işinə inam ifadə olunur. Əsərləri ilə o, qazax ədəbiyyatında vətəndaş, siyasi lirikanın əsasını qoymuşdur. Sənətkarın sosial-siyasi motivli şeirləri mövzu və ideya, bədii ifadə imkanlarına görə olduqca gözəldir. Nikbinlik, vətənpərvərlik despotizmə nifrət hissini ifadə etmək bacarığa görə vətəndaş-qəhrəmanlıq romantizmi üslubunda yazılmışdır. Məhəmbət Ütəmisovun şeirlərində çoxsaylı sosial-siyasi rəngli söz və ifadələrlə rastlaşırıq- “qəhrəman”, “batır”,”bayraq”, “döyüşə Çağırış”, “yürüş”, “müharibə günlərində”, “döyüş”, “iradə”, “azadlıq”, “quldarlıqla döyüş”, “əsir”, “xalq”, “xalq yaddan çıxıbsa, nə deyən”, və s.
Məhəmmbət Ütəmisovun xeyli sayda şeirləri də vardır ki, onlar məzmunca ifadəli, formaca isə gözəldir. Bunlar əsasən fəlsəfi xarakrerli şeir-düşüncələrdir. Məhəmbət yaradıcılığı ilə qazax ədəbiyyatında realizm astanasında dayanmışdır. XIX əsrin ikinci yarısı qazax ədəbiyyatının inkişafına Məhəmbət Ütəmisov yaradıcılığı kifayət qədər təsir göstərmişdir.
Ki no Tsurayuki
Ki no Tsurayuki (yap. 紀貫之 ; ) — yapon şairi, Heyan dövrünün filoloqu, tanka janrında şeirlər yazan ədib, 36 ölməz şairdən biri.
Həyatı
Tsurayukinin həyatı və xarakteri ilə bağlı məlumatlar çox azdır. O həyatını əsasən ədəbiyyata həsr etmişdir. Tsurayuki köhnə zadəgan ailəsindən idi. O, Fucivara ailəsi tərəfindən hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmışdı. 905-ci ildə Tsurayuki İmperator Dayqonun (897-930) fərmanı ilə şairlər birliyinin başçısı təyin edilir (bu birlik sonralar "Kokin vakasyu" (Köhnə və yeni yapon şeirləri toplusu) külliyatını tərtib edəcəkdi). Yalnız 930-cu ildə Ki no Tsurayuki Tosa əyalətinin hakimi təyin edilmiş (930-935) və bu dövrdə "Şinsenvakasyu" külliyyatını tərtib etmişdi. 935-ci ildə Ki no Tsurayuki 5 il müddətində nazirlərə ona yeni vəzifə verilməsi xahişi ilə müraciət etsə də, bu müraciəti ilə bağlı müsbət cavab ala bilməmişdir. Yalnız 940-cı ildə Ki no Tsurayuki mərasimlər idarəsində (cibusyo) xarici işlər və buddizm rahiblərinin işi üzrə şöbəyə (qembaryo) rəis təyin edilir, 944-cü ildə isə ona 5-ci dərəcə verilir. Ki no Tsurayuki "Kokin vakasyu" ("Köhnə və yeni yapon şeirləri toplusu") külliyatının tərtib edilməsi işinə rəhbərlik etmişdi (külliyyata onun müəllifi olduğu 120 şeir daxil edilmişdi və ön sözün müəllifi də o özü olmuşdu). O, tanka janrında şeirlər yazırdı və o, özündən sonra bu janrda yazılmış 440 şeir qoyub getmişdir.
Tosa Nikki
936-cı ildə Ki no Tsurayuki Tosa Nikki əsərini yazmışdı. Bu əsər həm ədəbiyyatşünaslıq, həm də tarixşünaslıq baxımından qiymətlidir. Bu əsərdə şairin həyatının 2 ayı öz əksini tapmışdır. Nankaydonun cənub-qərbində yerləşən uzaq Tosa torpağına etdiyi səfərdən hökmdarla birlikdə paytaxta geri qayıtmasını təsvir edən bu əsər sözün əsl mənasında gündəlik deyil, gündəlik forması arxasında gizli lirik süjet xəttinə malik olan povestdir. Ədəbi mistizmlə başlayır. Müəllif özünü qadın elan edir və gündəliyini "kişi işarələri" (heroqlifləri) ilə yazmır. Görünür şeirlərin hamısı şəxsən Tsurayuki tərəfindən yazılmayıb.
Eldar Süleymanov
Eldar Məmməd oğlu Süleymanov (22.03.1950, Bakı) — Azərbaycanlı professor, SSRİ  ixtiraçısı (1988), Azərbaycan Milli Neft Komitəsinin üzvü.
Həyatı
Eldar Məmməd oğlu Süleymanov 22.03.1950-ci  ildə  Bakı  şəhərində anadan  olmuşdur. 1967-ci ildə Bakı şəh. 189 saylı orta məktəbi bitirmişdir. 1972-ci ildə “Neft və qaz  quyularının  qazılması” ixtisası üzrə Azərbaycan Neft və  Kimya İnstitutunun “Qaz-neft mədən” fakultəsində təhsilini başa  vurmuşdur.
Asəf Zeynallı küçəsi (Bakı)
Asəf Zeynallı küçəsi — Bakıda, İçərişəhər tarixi rayonunda, Qala küçəsindən Kiçik Qala küçəsinə qədər olan küçə. Şəhərin əsas turizm marşrutlarından biridir.
Tarixi
Bəstəkar Asəf Zeynallı (1909-1932) adına layiq görülmüşdür. Şəhərin ən qədim küçələrindən biridir. 1939-cu ilə qədər Böyük Minarə çağırıldı. Sovet dövründə küçənin görməli yerlərindən biri məşhur "Kabab Mamedali" idi.
Tikili
thumb|Qəni Məmmədovun köhnə evi
Görməli yerlər
thumb|250px|Küçədə yerləşən tarixi evlər
Mirzə Şəfi küçəsi ilə küçə küncündə köhnə Bakı peşələrindən birinin nümayəndələrinə (yamacın çirklənməsinə əsaslanan xüsusi materiallar olan evlərin damlarının örtülməsi ustaları) bir abidə quraşdırılıb. Quruluşun müəllifi, sənətçi Niyaz Nəcəfov bir dəfə şəhərin peşəsinin itməsi xatırlatmaq istəmişdir, bu da çox vacib idi. Quraşdırmanın müəllifinə görə, evin damında olan işçi tərəfə tərəfi iplə qaynar qoşa vermək üçün gözləyir.
Yüksək səviyyəli qonaqlar
Rusiya prezidenti Vladimir Putin (14.08.2013)
Küçə kinoda
thumb|Müasir küçə görünüşü
Başmaqçızadə Əli Əfəndi
Başmaqçızadə Əli Əfəndi  — Osmanlı dövlət xadimi, müdərris, qazı və şeyxülislam. Oğlu Abdullah Əfəndi və kürəkəni İshaq Əfəndi Sultan Mahmud səltənətində şeyxülislamlığa gətirilmişdir.