cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Acoy Kumar Qhoş
Hindistan Kommunist Partiyası
Qhoş o zaman yazırdı ki: «Əgər partiya irəli getmək istəyirsə, onda təriqətçiliyin və avantürizmin kökünü kəsməlidir. Buna isə, o vaxt nail olmaq mümkündür ki, onun tə'sirinin şişirdilməsi meyli bir kənara tullansın, real faktların uydurulmuş arzularla, antimarksistcəsinə və antilenincəsinə əvəz edilməsinə həmişəlik son qoyulmuş olsun». Qhoş 1950-ci ilin iyulunda taqətdən düşmüş halda həbsxanadan çıxdı. O, məktublarının birində bildirirdi: «Mən özümü çox pis hiss edirəm, hər gün isitmə-qızdırma gəlir, həmişə başım ağrıyır. Nə otura, nə yaza, nə də ki, oxuya bilirəm... Həkimlərin yanına getdim, müalicə olunmağı və daha çox istirahət etməyi mənə məsləhət gördülər...» Lakin Qhoşun istirahəti uzun çəkmədi. O, partiyanın taktikasındakı səhvləri düzəltmək uğrunda, onun sıralarının möhkəmləndirilməsi və birləşdirilməsi uğrunda mübarizəyə yenidən qoşuldu. M.V.Qhat və Ş.A.Danqe ilə birlikdə Qhoş siyasi tezisləri işləyib hazırladı; bu tezislərdə Hindistanda sinfi qüvvələrin yerləşməsinin marksist təhlilini verdi. Qhoş əsla səhhətinin qayğısına qalmayaraq, ölkəni gəzir, mitinq və yığıncaqlarda çıxış edir, fəhlələr, kəndlilər və tələbələrlə görüşürdü. Siyasi həssaslığa malik olan Qhoş Hindistan Kommunist Partiyasının təşkilatca möhkəmlənməsində və onun üçün düzgün siyasi xəttin işlənib hazırlanmasında görkəmli rol oynamışdır. O zaman fəhlə hərəkatında başlıca təhlükə olan sol təriqətçilik təmayülünə qarşı mübarizədə Qhoş özünü marksizm tə'limini Hindistan gerçəkliyinə yaradıcılıqla tətbiq etməyi bacaran böyük bir nəzəriyyəçi kimi göstərdi.
Baş katib kimi
1951-ci ilin oktyabrında Acoy Qhoş Hindistan Kommunist Partiyası Milli şurasının baş katibi seçildi və ömrünün axırına kimi bu vəzifədə qaldı. 50-ci illərin birinci yarısında Qhoş bir sıra məqalələr: «Hindistan Kommunist Partiyası vahid demokratik cəbhə uğrunda, Xalq-demokratik hökuməti uğrunda mübarizədə» (1951), «Bizim bəzi əsas nöqsanlarımız» (1952), «Hindistan Kommunist Partiyasının növbəti vəzifələri» (1954), «Hindistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin iyun plenumunda qəbul edilən qətnamə haqqında» (1955) məqalələrini çap etdirmişdi. Bu məqalələrin əsas fikri–ölkənin vətənpərvər qüvvələrinin birləşdirilməsi lüzumundan ibarət idi.
Qhoş bütün xalqı–fəhlələri, kəndliləri, ziyalıları və vətənpərvər əhvali-ruhiyyəli burjuaziyanı, bütün millətləri–hindliləri və benqalları, hücaratları və marathları, tamilləri və pəncabları, bütün dinlərdən olan adamları–hinduları, müsəlmanları və sinkləri, Himalaydan tutmuş Koçinədək bütün əhalini birliyə çağırırdı.
Həyatın sonu
1962-ci il Hindistanda böyük siyasi döyüşlərlə başlandı: ölkədə üçüncü ümumi seçkilər gedirdi. İrtica həyasızlaşmışdı. Sağların yeni partiyası–«Svatantra» didilib-dağıdılmış antikommunizm bayrağını qaldırırdı. Kommunist partiyasına kor-korana nifrət bəsləyən hər cür irticaçıları birləşdirən dəstələr və kiçik qruplar yaranırdı. Burjuaziya və mülkədarlar seçicilərdən öz xeyrinə səs almaq üçün güclərini və vəsaitlərini əsirgəmirdilər. Acoy Qhoş bu zaman xalq içərisində idi. Xəstəliyinə, həkimlərin xəbərdarlığına baxmayaraq, o, sağ qüvvələrin istinadgahı olan Bihar ştatına gedir. Onun ehtiraslı çıxışları minlərlə adamı cəlb edirdi. Hökumət müxalifətinin başlıca partiyası rəhbərinin parlaq nitqini eşidən biharlılar onun ağır xəstə olduğunu xəyallarına belə gətirmirdilər. Yanvarın səkkizində, mitinqlərdən birindən sonra Qhoş xəstə dostuna dəyməyə getmişdi. Xəstəyə öyüd-dirəy vermək üçün o gülür, zarafat edirdi, Biharda partiyanı möhkəmləndirmək planlarından danışırdı. Üç gündən sonra gecəçağı o özünü pis hiss etdi, dostları onu Dehlidəki Sena hərbi xəstəxanasına göndərdilər. 1962-ci il yanvarın 13-də saat 15–30 dəqiqədə Acoy Qhoş vəfat etdi. Hindistan xalqının xoşbəxtliyi uğrunda görkəmli mübarizin, onun fəhlə sinfinin şanlı rəhbərinin həyatı söndü. Qhoş dəfn edilən gün səhər tezdən Dehlidə kommunist partiyasının parlament qrupu binasına böyük bir izdiham–fabrik, zavodların fəhlələri, idarələrin qulluqçuları, müəllimlər, tələbələr dəstə-dəstə axışıb gəldi. Uzaq kəndlərdən kəndlilər də gəldilər. Üstünə qırmızı bayraq çəkilmiş cənazə təzə gülçiçəklər içərisində idi. Saat 10–20 dəqiqədə təntənəli matəm mərasimi başlandı. Rəhbərlə vidalaşma məra'simi üç saatdan artıq davam etdi. Saat 14-də Camna çayı sahilində Acoy Kumar Qhoşun meyiti kremasiya edildi. Hindistan Kommunist Partiyasının Milli Şurası xalqa müraciətində yazırdı: «Kommunist partiyası əvəzsiz bir itkiyə mə'ruz qaldı. Biz Acoy Qhoşun diqqətəlayiq həyat nümunəsindən ruhlanaraq, sıralarımızı daha sıx birləşdirməli, gücümüzü əsirgəmədən Acoy Qhoşun öz həyatını vermiş olduğu xalq işinin qələbəsi uğrunda, kommunizm uğrunda çarpışmalıyıq». Hindistan kommunistlərinin və zəhmətkeşlərinin kədərinə dünyanın bütün ölkələrinin kommunistləri şərik oldular. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi yazmışdı ki, «Qhoş yoldaş marksizm-leninizmin sarsılmaz əsasına istinad edərək öz gücünü Hindistan Kommunist Partiyasının təşkilat və ideyaça sıx birləşməsinə sərf etmişdir. Milli Şuranın baş katibi kimi onun rəhbərliyi altında kommunist partiyası böyük müvəffəqiyyətlər qazanmış və ölkədə nüfuzlu siyasi qüvvə, fəhlə sinfinin və Hindistanın bütün mütərəqqi qüvvələrinin mübariz avanqardı olmuşdur». On illərlə partiyanın sınanmış mübarizlər dəstəsinin ön cərgəsində gedən Qhoşun nə kimi görkəmli rol oynadığı Hindistan kommunistləri üçün, bütün ölkələrin fəhlələri üçün getdikcə daha aydın olur.
Senecio lydenburgensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Pinus maximartinezii
(Pinus maximartinezii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Rudini Markisi
thumbnail Rudini Markisi (tam adı: Antonio Starabba, Marchese di Rudinì; d. 16 aprel 1839, Palermo - ö. 7 avqust 1908, Roma, İtaliya) — İtaliyanın dövlət xadimi və baş naziri (1891-92; 1896-98).
Giovanni Amendola
Giovanni Amendola (d. 15 aprel 1882, Roma - ö. 7 Aprel 1926, Kann, Fransa) — italiyalı jurnalist və siyasi xadim. Sui-qəsd nəticəsində öldürülüb.
Amatory
Amatory — Rusiya metal musiqi qrupu.
Haqqında
Əsl adı "[AMATORY]" olan qrup Rusiyanın məşhur alternativ metal qruplarından biridir. 2001-ci ildə Sankt Peterburqda yaradılıb. 2005-ci ildə isə Rock Alternative Music Prize ilinin qalibi adına sahib olmuşlar. Və həmən ildə Rock Alternative Music Prize tərəfindən "Çyorno-belıe dni" adlı mahnılarına klip çəkdirildi. 2006-cı il 13 oktyabrda buraxdıqları "Kniqa myortvıx" albomlarından sonra qrup Rusiyanın şəhərlərində və bir sıra ölkələrdə konsertlər verib. 2007-ci ildə "Amatory"nin "Live Tour Evil" dvd-si satışa buraxılır. Dvd qrupun kliplərindən və müxtəlif konsertlərindən ibarətdir. 15 mart 2008-ci ildə qrupa böyük itki üz verir. Gitaristləri Sergey Oseçkin [Gang] 24 yaşında xərçəng xəstəliyindən ölür.
[AMATORY] qrupu bəzi səbəblərə görə bir müddət qrup karyerasına son qoyub. 2012-ci il 7 oktyabrda Sankt Peterburqdakı Kosmonavt Club-da onlar konsert verərək pərəstişkarları ilə vidalaşsalar da, qrup 2014-cü ildə yenidən bir araya gəlib.
Xəlilabad (Cəlilabad)
Xəlilabad — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Xəlilabad oyk. Cəlilabad r-nunun Xəlilli i.ə.v.-də kənd. Oykonim xəlil (xətm etn.-nin qısaldılmış forması) və abad (kənd) komponentlərindən düzəlib, "xəlillilərin məskunlaşdığı kənd" mənasındadır.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 1470 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Səhra (baş geyimi)
Etimologiya
Sehra sözü sanskritcə baş bəzəmək üçün çələng mənasını verən Śīrṣahāra (शीर्षहार) sözündən götürülüb. Sehra sözü hindu Bhakti müqəddəsi Suradasanın Braj əsərində qeyd olunur.
Cənubi Asiya
200px|thumbnail|Cənubi Asiya 200px|thumbnail|Cənubi Asiyanın peykdən çəkilmiş görünüşü Cənubi Asiya (দক্ষিণ এশিয়া, ދެކުނު އޭޝިޔާ, દક્ષિણ એશિયા, दक्षिण एशिया, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ, दक्षिण आशिया, दक्षिण एशिया,, ڏکڻ ايشيا, தெற்கு ஆசியா, جنوبی ایشیاء) — Asiyanın bölgəsi.
Region Himalay dağlarından cənubda və Hind okeanındakı adalarda yerləşən ölkələrdən ibarətdir. Cənubi Asiya regionuna aşağıdakı ölkələr daxildir:
Nüşabə Araslı
Nüşabə Araslı (Nüşabə Həmid qızı Araslı; 25 mart 1941, Bakı) — Filologiya üzrə elmlər doktoru, Professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2017).
Həyatı
Nüşabə Araslı 25 mart 1941-ci ildə Bakıda anadan olub.
Əsas elmi əsərləri
1. Arif Ərdəbili və onun “Fərhatnamə” poeması. Bakı, 1979
2. Nizami və türk ədəbiyyatı. Bakı, 1980
3. Nizaminin poetikası. Bakı, 2002
Tənəffüs aparatı
Tənəffüs aparatı (apparatus respiratorius) — daxili üzvlərin təşkil elədikləri üç aparatdan biri olub, orqanizmin qazlar mübadiləsində iştirak edir. Bu aparat oksigeni alaraq əvəzində karbon qazını orqanizmdən xaric edir. Mənşəcə həzm aparatı ilə, vəzifəcə qan-damar sistemi ilə sıx əlaqədardır. Tənəffüs aparatına qırtlaq (larynx), nəfəs borusu (trachea) və ağciyərlər (pulmones) aiddir. Qırtlaq qığırdaqlardan təşkil olunub, boyun nahiyəsində yerləşir və yuxarıda udlaq vasitəsilə burun və ağız boşluqları ilə birləşir. Burun və ağız boşluqları udlaq ilə birlikdə yuxarı tənəffüs yolları adlanır. Qırtlağın ardını isə nəfəs borusu təşkil edir. Nəfəs borusu öz növbəsində qida borusunun öü ilə aşağı doğru gedərək döş boşluğuna daxil olaraq, burada iki şaxəyə — sağ və sol bronxlara bölünür. Bronxlar isə ağciyərlərə daxil olaraq şaxələnərək, ağciyər alveollarına (qovuqcuqlarına) keçir.
Alınan hava burun boşluğundan, xoanalardan, ağız boşluğundan, əsnəkdən udlağa və buradan qırtlaq girəcəyi vasitəsilə qırtlağa və sonra nəfəs borusuna keçir. Buradan hava bronxlar vasitəsilə ağciyər alveollarına daxil olur. Qırtlaq, nəfəs borusu və bronxlar aşağı tənəffüs yolları adlanır. Qırtlaq nəfəs yolu vəzifəsindən əlavə səs aparatı vəzifəsini də görür; nəfəs verildikdə burada olan səs telləri ehtizaza gələrək nəticədə səs meydana çıxır. ağciyərlər döş boşluğunda yerləşərək xaricdən plevra — pleura adlanan seroz qişa ilə əhatə olunmuşdur. Ağciyərlər alveollarına daxil olan hava ilə kapilyarlarda cərəyan edən qan arasında qazlar mübadiləsi gedir. Alveollarda olan oksigen qana keçir, qanda olan karbon qazı isə alveollara keçir ki, nəfəs verildikdə xaricə çıxarılır.
Pinus pinceana
(Pinus pinceana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hamar zirinc
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Vətəni Şimali Afrikadır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 2 m olan həmişəyaşıl koldur. Uzunsov ellipsvari yarpaqları üstdən parlaq, altdan isə ağımtıl rəngdə olur. Gövdəsi və budaqları hamardır, üzərində 3-5 bölümlü, sarımtıl-qəhvəyi rəngli, nazik, uzun tikanları vardır. Çiçəkləri sarıdır. Göyümtül-qara meyvələri yaşıl yarpaqların fonunda bitkiyə xüsusi gözəllik verir. Toxumla çoxaldılır.
Ekologiyası
Torpağa tələbkar, quraqlığa davamlıdır.
İstifadəsi
Meyvələri ədviyyatların, içkilərin hazırlanmasında,qənnadı sənayesində, yarpaqları isə salat üçün, kökləri dərilərin, parçaların rənglənməsində, xalça sənayesində istifadə edilir. Oduncağı dekorativ işlərdə, xırda əşyaların, ayaqqabı mismarlarının düzəldilməsi üçün yararlıdır.
Kollu (Daşkəsən)
Kollu — Azərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonunun Zinzahal kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Toponimikası
Kənd kolluq ərazidə bina edildiyi üçün belə adlandırılmışdır.
Tarixi
Kəndin köhnə adı Köhnəqışlaq olmuşdur. Yaşayış məntəqəsini XIX əsrin sonunda Qarabağdan köçüb gəlmiş Məhərrəm adlı şəxs salmışdır. Hazırda kənddə məhərrəmli nəsli mövcuddur. Sonralar kənd əhalisi qərbə doğru 1–2 km. kəndin yerini dəyişmiş, əvvəlki yer isə Köhnəqışlaq adlanmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Mədəniyyəti
Kənddə Kollu kənd kitabxana filialı, Kollu kənd klubu fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Tivat
Tivat - Monteneqroda şəhər. Vrmaç yarımadasında yerləşir. Əhalisi 9.467 nəfərdir. Adriatik dənizinin sahilində yerləşir.
Xəlilli (Cəlilabad)
Xəlilli — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Cəlilabad r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Burovar silsiləsinin ətəyindədir.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 671 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Alfred, Saksen-Koburq-Qot şahzadəsi
Alfred (15 oktyabr 1874 - 6 fevral 1899)—Saksen-Koburq-Qot şahzadəsi.
Feynman diaqramı
Ümumi məlumat
Riçard Feynman fizikanın sahələrindən olan Kvant Elektrodinamikasının qanunlarını və proseslərini diaqramlarla ifadə etmək metodunu 1940-cı illərin sonunda təklif etdi.
Elektromaqnetizm eyni yüklü obyektlərin bir birini itələməsinə və fərqli yüklü obyektlərin bir birini cəlb etməsinə səbəb olan fundamental qüvvədir. Bu qüvvənin daşıyıcısı fotondur.
Kvant Elektrodinamikası (KED – QED ingiliscə) nəzəriyyəsi elektromaqnetizmi kvant mexanikası səviyyəsində izah edir. Başqa sözlə, KED subatomik hissəciklərin bir birinə foton vasitəsilə təsir etməsi proseslərini və mexanizmini öyrənir.
Feynmanın Kvant Elektrodinamikası üçün təklif etdiyi diaqramlar sonrakı illərdə zəif nüvə qüvvəsi və güclü nüvə qüvvəsi üçün də istifadə edilməyə başladı.
İstifadə olunan işarələr
100px|thumb|right| Kəsişmə nöqtəsi (ingiliscə - vertex, rusca - вершина) Feynman diaqramları maddə daşıyıcısı olan hissəciklərin (fermionlar, baryonlar) enerji daşıyıcısı olan hissəciklər (bosonlar) vasitəsilə bir birinə təsirini ifadə edir.
Diaqramlar iki ölçülü koordinasiya sistemində təsvir edilirlər. Adətən üfqi ox məkanı, şaquli ox zamanı bildirir. Lakin bunun əksi də ola bilir.
Maddə hissəcikləri ilə enerji hissəcikləri arasında münasibət onları təmsil edən düz və əyri xəttlərin bir nöqtədə kəsişməsi ilə ifadə olunur. Nəzərə almaq vacibdir ki, ox işarəsinin istiqaməti hissəciyin hərəkət istiqamətini göstərmir.
Prosesin başlanğıcında (girişdə) maddəyə aid ox işarəsi kəsişmə nöqtəsinə tərəf istiqamətlənmiş, antimaddəyə aid ox işarəsi kəsişmə nöqtəsindən əks istiqamətlənmiş olur. Prosesin sonunda (çıxışda) maddəyə və antimaddəyə aid ox işarələrinin istiqaməti əksinə dəyişir.
Misallar
Misal 1 – Cütlərin yaranması 150px|thumb|left|Fotonun elektron pozitron cütünə çevrilməsini göstərən Feynman diaqramı 370px|thumb|right|[[Almaniyada yerləşən DESY akseleratorunun qabarcıq kamerasında qeydə alınmış cüt yaranması. Foton (yaşıl) elektrona (göy) və pozitrona (qırmızı) çevrilir.]] Cütlərin yaranması (ingiliscə – pair production, rusca – рождение пар ) enerjidən maddə və antimaddə hissəciklərinin yaranması hadisəsinə deyilir.
Misal 2 – Hissəciklərin dağılması 180px|thumb|left|İki elektron arasında foton mübadiləsini göstərən Feynman diaqramı
Hissəciklərin dağılması (ingiliscə – scattering, rusca – рассеивание частиц) maddə və enerji daşıyıcısı olan hissəciklərin maneəyə dəyərək dağılması hadisəsinə deyilir.
Soldakı diaqramda elektronlar arasında ən çox rastlanan bir münasibət təsvir edilmişdir. Aşağıdan daxil olan iki elektrondan biri foton buraxır, digəri həmin fotonu udur. Bundan sonra elektronlar yuxarıya doğru əks istiqamətdə dağılırlar.
Bu dağılma Kvant elektrodinamikasında Danimarkalı kimyaçı və fizik Christian Møller-in adı ilə Möller dağılması adlanır.
Misal 3 – Annihilyasiya 200px|thumb|right|Elektron pozitron annihilyasiyasını və iki fotonun yaranmasını göstərən Feynman diaqramı
Annihilyasiya maddə hissəciyinin öz antimaddəsi ilə toqquşaraq yox olması hadisəsidir (məsələn, elektron-pozitron, kvark-antikvark toqquşması). Bu toqquşmanın nəticəsində enerji yaranır. Məlumdur ki, təkcə elementar hissəciklərin deyil, mürəkkəb hissəciklərin də antimaddəsi var (məsələn, proton-antiproton, neytron-antineytron).
Hissəcik və onun antihissəciyi eyni kütləyə və əks işarəli yükə malik olurlar. Onlar toqquşduqda E=mc2 formuluna uyğun olaraq onların kütləsi enerjiyə çevrilir.
Misal 4 – Beta parçalanma 300px|thumb|left|β− parçalanma Zəif qüvvə dörd fundamental təsir qüvvəsindən biridir və nüvə reaksiyası zamanı fəaliyyət göstərir. Onun daşıyıcıları W−, W+, Z bosonlarıdır.
Zəif qüvvə atomun nüvəsinə iki istiqamətdə təsir göstərir: neytron protona çevrilir (β− parçalanma) və proton  neytrona (β+ parçalanma) çevrilir.
β− parçalanma zamanı neytron W− boson buraxaraq protona çevrilir.
Neytron iki aşağı kvarkdan və bir yuxarı kvarkdan ibarətdir. Proses zamanı aşağı kvarklardan biri yuxarı kvarka çevrilir. Beləliklə iki yuxarı kvark və bir aşağı kvark alınır və proton yaranır. Ayrılan W− boson isə elektrona və elektron anti-neytrinoya çevrilir.
300px|thumb|β+ parçalanma β+ parçalanma zamanı proton W+ boson buraxaraq neytrona çevrilir.
Proton iki yuxarı kvarkdan və bir aşağı kvarkdan ibarətdir. Proses zamanı yuxarı kvarklardan biri aşağı kvarka çevrilir. Beləliklə bir yuxarı kvark və iki aşağı kvark alınır və neytron yaranır. Ayrılan W+ boson isə pozitrona və elektron neytrinoya çevrilir.
Bılıx
Bılıx — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Vaxtilə Bılıx dağının ətəyində bu adda kənd mövcud olub, indi hətta onun xarabalıqları da mövcuddur. Hazırkı Bılıx kəndi isə köhnə Bılıx bağlarının yerində salınıb. Bu barədə toponimiklər belə deyir. El dilində desək bılıxlılar Qaraçayın boğazında oturublar. Bir tərəfindən də Göyçayın axması kəndin görkəminə xüsusi gözəllik verir. Təmiz dağ havası, dağ çaylarının şırıltısı gecələr qoynunda uyuyanları suların səsinə doğmalaşdırıb. Bılıx sözünün mənası “gəlib-getmişlər” deməkdir.
Aureliya Qriqoriu
4 iyul 2013-cü ildə Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsinin İrəvanda keçirdiyi beynəlxalq konfransda çıxış edərək Ermənistanı Azərbaycan torpaqlarını işğal etməkdə və Azərbaycanlılara qarşı Xocalı soyqırımını törətməkdə günahlandırıb.
Bılıx
İndi ləzgilərin üstünlük təşkil etdiyi kənd camaatının yarısı oturaq, yarısı köçəridir. Qoyun sürüləri bol olduğundan əhalinin maddi vəziyyəti də yüksək səviyyədədir. 900 nəfər əhalinin əksəriyyəti əsasən qoyunçuluqla məşğuldur. Sakinlər üçün elektron ATS quraşdırılıb...
Aureliya Qriqoriu
Bioqrafiya
Aureliya Qriqoriunun dövlət idarəetmə və hüquq üzrə magistr dərəcəsi və hüquq üzrə ali təhsili var. O, həmçinin Ukrayna Prezidenti yanında Dövlət İdarəçiliyi Milli Akademiyasının aspiranturasını bitirmişdir.
Bılıx
Adı yaşayan, özü isə xəritədən silinən yerlərimizdən bəziləri hələ də xalqın dilindədir. Balıq yeri toponimi qədim türk dillərindəki baliq-“şəhər”, “qala divarları” ilə əhatə olunmuş şəhər sözündəndir. Toponimika elmində qeydə alınan bu söz bu rayonun ərazisinə aiddir... Söz düşmüşkən Bazar şəhərinin də adı tarixdə rast gəlinən yurd yerlərimizdəndir.
Aureliya Qriqoriu
Bioqrafiya
30 oktyabr 2008-ci ildə həmin məqamda hakimiyyətdə olan "Moldova Kommunist Partiyasının" təklifi ilə və Moldova Respublikası Parlamentinin № 222-XVI saylı qərarı ilə Moldova Respublikasının parlament vəkili vəzifəsinə beş il müddətinə təyin edilmişdi. Bu vəzifəyə təyinat almadan öncə o, dəmir yolu nəqliyyatının insan resursları sahəsində mütəxəssis kimi çalışmışdır, həmçinin İcraiyyə Komitəsinin "Tsentr" adlı Kişinyov sektorunun məsləhətçisi kimi peşəkar fəaliyyət aparırdı. Həmçinin, "Vistarn" hüquq firmasının direktoru və özünün yaratdığı və rəhbərlik etdiyi "Aureliya Qriqoriu" fərdi vəkil bürosununda da işləyirdi. Moldova Respublikasının Vəkillər Kollegiyasının üzvüdür və lisenziyalaşdırılmış vəkildir.
Bılıx
Toponimikası
Bılıx oyk., sadə. Qəbələ r-nunun Məlikli i.ə.v.-də kənd. Qaraçayın (Göyçayın qolu) sahilində, Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Oykonim təhrif olunmuş toponimlərdən sayılır. Belə güman edilir ki, bu ad qədim türk dillərindəki balik (şəhər, divarla əhatə olumnuş qala) sözündəndir. Bu mülahizənin müəllifləri kəndin ərazisindəki qədim tikili xarabalıqlarına əsaslanırlar. Azərb. danışıq dilində bılıx "bala, balaca, yeni doğulmuş" mənalarında da işlənir.
Aureliya Qriqoriu
Bioqrafiya
2013-cü ilin 14 və 15 may tarixlərində Aureliya Qriqoriunun himayəsi altında Kişinyovda "Natal Plai" beynəlxalq incəsənət festivalı keçirilmışdır.
Ermənistandakı çıxış
Aureliya Qriqoriu 4 iyul 2013-cü ildə İrəvanda keçirilən "Avropa Şurasına üzv ölkələrdə hüquq aliliyi və fikir sərhədlərinin Avropa standartları" konfransında Ermənistan Parlamentinin önündə Ermənistanın Qarabağa qarşı 25 ildən çoxdur ki davam edən və Azərbaycanın 20% torpağlarını işğal altında saxlayan fəaliyyəti aqresiya adlandırıb və həmçinin bu hərəkətlərin beynəlxalq hüquqlara zid olduğunu səsləndirmişdir.
Qriqoriuya dəstək verənlər
A. Qriqoriunun bu çıxışı Azərbaycanda müsbət qarşılandı. Azərbaycanın bir çox vətəndaş cəmiyyətinin nümayəndələri onun tərəfini saxladılar və azad sözşüsü kimi qəbul etdilər. Azərbaycan ombudsmanı Elmira Süleymanova isə Moldovalı həmkarı Aureliya Qriqoriu ilə bağlı yalnız qalmaqallı hadisədən bir neçə gün sonra bəyanat vermişdir ki, moldovan ombudsamanın sözünün kəsilməsi, söylədiyi fikirlərə görə səlahiyyətli qurumlar tərəfindən açıq-aşkar hədələrə, təqiblərə məruz qalması Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının və digər beynəlxalq sənədlərin kobud şəkildə pozur. Avropanın nüfuzlu Neurope.eu analitik resursunda "Ermənistanın törətdiyi soyqırımına etiraz hələ də davam edir" sərlövhəli məqalə yerləşdirilmişdir. Məqalədə deyilir ki, Ermənistanın paytaxtı İrəvanda keçirilən konfransda Moldovalı ombudsman Aureliya Qriqoriu çıxışı zamanı bildirib ki, Ermənistan silahlıları Xocalıda 613 nəfərin ölümünə səbəb olan faciəni törədiblər. O, həmçinin qeyd edib ki, Ermənistan Azərbaycan ərazilərinin 20 faizini işğal edib. Qriqoriu bu çıxışından sonra qaldığı otelin otağından çıxa bilməyib və onun ölkədən çıxmasına mane olublar. . Kiyevdə Aureliya Qriqoriuya insan hüquqlarının müdafiəsi işində göstərdiyi mərdliyə görə "Müqəddəs Vladimir" ordeni təqdim edilməsi mərasimi keçirilmişdi.
Mətbuat Şurası Moldova ombudsmanı Aureliya Qriqoriunu "Həqiqətə xidmətlərinə görə" mükafatı ilə təltif etmişdi.
2013-cü ilin avqust ayında Aureliya Qriqoriu "Heydər Əliyev" qızıl medalı ilə təltif edilmişdi.
Qriqoriuya qarşı çıxanlar
A. Qriqoriunun bu çıxışı Ermənistanda mənfi reaksiyaya və etirazlara səbəb oldu. Elə Moldovada da bəzi siyasətçilər çıxışı "fitnəkar" və vəziyyətin gərginləşməsinə yönəlmiş hesab edərək ona qarşı çıxış etdilər. Qriqoriunun sözlərinə görə Ermənisatanda ona hədə qorxu gəlirdilər və o, bir müddət ölkədən çıxa bilmirdi, hətta nümayəndə heyəti gecə saat 03:00-də İrəvanı tərk edərkən Qriqoriuya avtomobilə minməyə icazə verilməyib və nümayəndə heyəti Qriqoriunu tək buraxaraq Moldovaya yola düşüb. .
Moldova Konstitusiya Məhkəməsinin üzvü Viktor Qrınçavor açıqlamışdı ki, bu çıxış "Moldova İnsan Hüquqlarının Qorunmasının Milli İnstitutu"nun mövqeyinə müvafiq deyil və "Moldova parlamenti baş vermiş hadisədən təəssüflənir, mənə parlamentin adından üzr istəmək səlahiyyəti verilib". Moldova parlamentinin İnsan Haqları və Etnik Münasibətlər Komissiyası Aureliya Qriqoriunun "professionallıq səviyyəsinin aşağı olmasına, siyasi bəsirətsizliyini və siyasi səriştəsizliyini" israrla bildirmişdi. Bir sira Moldavalı qeyri-dövlət təşkilatları, o cümlədən Kütləvi Siyasət İnstitutu və İnsan Hüquqlarının Resurs Mərkəzi, Aureliya Qriqoriuya parlament vəkilinə ictimai müraciət ünvanlamışdılar ki, o, istefa versin.
Novotroisk məktəbində hadisə
2013-cü ilin oktyabr ayında Aureliya Qriqoriu Moldovada Novoanean rayonunun Novotroisk kəndində rusdilli liseyin bağlanması ilə bağlı qalmaqallı vəziyyətin nizamlanmasında iştirak etmişdi. 2013-cü ilin sentyabr ayında rayon şurası, məktəblərin "optimallaşdırılması" prosesi çərçivəsində, rusdilli liseyini bağlamışdı. Bununla bağlı sakinlər Kişinyov-Kauşan milli əhəmiyyətli yolu bağlamağla, bir neçə etiraz aksiyası keçirmişdilər. Əvvəlcə Aureliya Qriqoriu aksiyaçılarla görüşdə bu protestdən uşağları aparmasını xahiş etdi, bir müddət sonra isə Novoanean rayon şurasının qərarını məhkəməyə verdi və 4 oktyabr 2013-cü ildə məhkəmə məktəbin bağlanması barədə qərarı dayandırmağı qərara almışdır, lakin 22 oktyabrda Maariflənmə Nazirliyinin nümayəndələrinin toplantısı zamanı yerli hakimiyyətin razılığı ilə liseyi bağlamaq qərarına gəldilər. Məmurlar bunu onun təminatı üçün vəsait olmaması ilə izah etdilər.
Memorial Soyqırım Muzeyi
Azərbaycan Respublikası Hərbi Prokurorluğunda Memorial Soyqırım muzeyi — Azərbaycan xalqının gələcək nəsillərinin qan yaddaşının qorunmasına və soyqırım qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsinə xidmət edən ağır bir tarixi hadisəni özündə əks etdirən nümunə.
24 fevral 2014-cü ildə Azərbaycan Respublikası Hərbi Prokurorluğunun inzibati binasında Memorial Soyqırımı Muzeyinin açılışı olmuşdur. Muzey 4 bölmədən: tarix, deportasiya-repressiya, soyqırım və terror bölməsindən ibarət olmaqla cəmi 320 kvadratmetr sahədə yerləşib. Muzeyin girişində yerləşdirilmiş rəsm əsərləri soyqırım qurbanlarının matəm sükutunu özündə əks etdirir.
Muzey xalqımıza qarşı törədilmiş soyqırım, deportasiya, hərbi cinayətlər barədə xarici və azərbaycan müəllifəlirinin kitablarından ibarət zəngin kitab fondu ilə təchiz olunub. Tarix İnstitutunun və Hərbi Prokurorluğun əməkdaşları "Memorial Soyqırımı Muzeyi”ndə saxlanılan sənədlər və istintaq materialları əsasında yeni kitablar hazırlayırlar.
Frimer
right|200px|thumb|Naməlum rəssam. [[Alleqoriya, timsalında Frimer ayı]] Frimer (,  — şaxta) — Böyük Fransa inqilabından sonra tərtib olunmuş, 1793-cü ilin oktyabrından 1 yanvar 1806-cı ilə qədər qüvvədə olmuş  təqvimə əsasən III ay (21/23 noyabr - 20/22 dekabr).
Müqayisə cədvəli
Franska revolutionskalendern
Sancaktepe Belediyespor
Sancaktepe FK — Türkiyənin Sancaktepe şəhərində yerləşən futbol klubu.
Tarix
Klub 2008-ci ildə "Smandıraspor" adı ilə yaradılıb və adını "Sancaktepe Gençlikspor" olaraq dəyişdirdikdən sonra növbəti mövsüm Türkiyə 3-cü Liqasına yüksəlib. 2016–17 mövsümündə klub eyni ad altında Türkiyə 2-ci Liqasına yüksəlmişdir. 2019–20 mövsümünün əvvəlində bələdiyyəni tərk edərək səhmdar cəmiyyət quruluşuna keçdiyi üçün komanda adını Sancaktepe FK olaraq dəyişib.
22 iyun
1601–1900
thumb|[[Bülbül (müğənni)|Bülbül]]
1901–cari
thumb|[[Xəlil Rza Ulutürk]]
Ermənistanın diplomatik nümayəndəliklərinin siyahısı
thumb|right|450px|[[Ermənistannın səfirlik xəritəsi. {{legend|#FF0000|Ermənistan}}{{legend|#2F3699|Ermənistan səfirliklərinin yerləşdiyi ölkələr}}]]
Ermənistanın diplomatik nümayəndəliklərinin siyahısı Ermənistan Respublikasının xarici ölkələrdə yerləşən diplomatik nümayəndəliklərinin siyahısını özündə birləşdirir. Rusiya, Fransa, İran, ABŞ, Livan, Argentina və Ukrayna kimi erməni diasporunun aktiv olduğu ölkələrdə Ermənistanın səfirlikləri mövcuddur. Ümumilikdə ölkənin 4 qitədə, 42 səfirliyi və 8 konsulluğu mövcuddur. Dağlıq Qarabağın işğal edilməsinə görə Ermənistan Pakistan tərəfindən müstəqil dövlət kimi tanınmır.
thumb|upright|[[Ermənistanın Çinin paytaxtı Pekin şəhərində yerləşən səfirliyi.]] thumb|upright|[[Ermənistanın Almaniyanın paytaxtı Berlin şəhərində yerləşən səfirliyi.]] thumb|upright|[[Ermənistanın Belçikanın paytaxtı Brüssel şəhərində yerləşən səfirliyi.]] thumb|upright|[[Ermənistanın Misirin paytaxtı Qahirə şəhərində yerləşən səfirliyi.]] thumb|upright|[[Ermənistannın Böyük Britaniyanın paytaxtı London şəhərində yerləşən səfirliyi.]] thumb|upright|[[Ermənistannın Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində yerləşən səfirliyi.]] thumb|upright|[[Ermənistannın Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində yerləşən baş konsulluğu.]] upright|thumb|[[Ermənistannın Kanadanın paytaxtı Ottava şəhərində yerləşən səfirliyi.]] thumb|upright|[[Ermənistannın Fransanın paytaxtı Paris şəhərində yerləşən səfirliyi.]] thumb|upright|[[Ermənistannın Çexiyanın paytaxtı Praqa şəhərində yerləşən səfirliyi.]] thumb|upright|[[Ermənistannın Amerika Birləşmiş Ştatlarının paytaxtı Vaşinqton şəhərində yerləşən səfirliyi.]]
Pinus rzedowskii
(Pinus rzedowskii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio sinapoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Aydın Ata
Aydın Ata - türk mifologiyasında əfsanəvi ozan. Aşıq Aydın olaraq da bilinir. Musiqiçilərin, şairlərin, aşiqlərin, ozanların atasıdır. İnsanların rüyalarına girib şairlik və ozanlıq qabiliyyəti verir. Yuxusuna girdiyi kəslər onu işıqlı bir işıq huzmesi içində görərlər. Müqəddəs işıq (nur) şəklindəki bu işıqlı suyu və safı işarələr. Qeyri-adi gücləri vardır.
Etimologiya
(Ay) kökü. Işıklı, nurlu deməkdir. Bundan başqa müdrikliyi, şüuru və daxili mənada aydınlanmışlığı ifadə edər. Monqolca Aya sözcüyü musiqi və ezgi mənalarına gəlir. Ayıtmak sözcüyü isə xitab etmək, danışmaq deməkdir.
Pinus cembroides
(Pinus cembroides) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əmin ər-Reyhani
Əmin ər-Reyhani — Livan yazıçısı.
Həyatı
Əmin ər-Reyhani Qərbdə təhsil almasına və uzun müddət Amerikada yaşayıb-yaratmasına baxmayaraq, Şərq ruhuna həmişə sadiq qalmış, Şərq dəyərlərini tərənnüm etmiş, insanın mənəvi kamilliyini sivi-lizasiyanın zahiri cazibəsindən uca tutmuşdur. O, bütün yaradıcılığı boyu Şərqin prioritetliyini bu və ya digər formada nəzərə çarpdırmağa çalışmışdır. Lakin bu ideyanın ən aşkar və təsirli ifadəsi "Mən Şərqəm" şeirində öz əksini tapmışdır. Aida İmanquliyeva yazır: "Əmin ər-Rey-haninin "Mən Şərqəm" şeirində Şərqin keçmiş əzəməti barədə düşün-cələr yer alır, Şərq rəmzə çevrilir; günəş buradan doğur, həyatın başlanğıcı, insan oğlunun yer üzərində ilk addımlarını atdığı yer buradır".
Əmin ər-Reyhani heç də sadəcə yazıçı olmayıb, həm də öz döv-rünün böyük mütəfəkkiri idi. Şərq və Qərbin sintezi ideyası onun bütün yaradıcılığından qırmızı xətlə keçir. Bu məqsədə xidmət etmək üçün həm Şərq, həm də Qərb ədəbi-bədii ənənələrini ehtiva edən yeni ruhlu bir ədəbiyyatın yaradılmasında fəal iştirak edir. Eyni məfkurəli, müasir düşüncəli ərəb mühacir şairləri öz səylərini birləşdirmək üçün "Qələmlər birliyi" adlanan yeni ədəbi təşkilat yaradırlar.
Aida xanımın tədqiqatları göstərir ki, ərəb romantikləri arasında Cübranın yaradıcılığı daha universal və ümumbəşəri səciyyə daşıdığı halda, ər-Reyhanidə realizmə doğru ciddi addımlar atılmış, Nüaymə isə realizm metodunu tam mənimsəyərək, sanki romantizmlə realizmin kə-sişmə zolağında yazıb-yaratmışdır. Təsadüfi deyildir ki, A.İmanquliye-va M.Nüaymənin yaradıcılığı ilə bağlı "əsl mənada realist ənənələrdən" danışır və bunu klassik rus ədəbiyyatının təsiri ilə izah edir. Ümumi planda baxdıqda Cübran əsasən kosmik insan idealını, ər-Reyhani klassik Şərqi, Nüaymə isə yaşadığı gerçək ərəb mühitini və onun problemlərini tərənnüm edir.
Əmin ər-Reyhanidə romantizm öz yaşadığı dövrdən daha çox keçmiş dövrə yönəlidir. Bayron yunanların keçmişindən böyük iftixarla yazdığı kimi, ər-Reyhani də orta əsr islam sivilizasiyasını bir ideal kimi götürür. "Ər-Reyhaninin milli xarakterlə şərtlənmiş maraqların vəhdəti kimi təqdim etdiyi ərəblərin keçmişinin idealizəsi onun romantizminə özünəməxsusluq və xüsusi kolorit verir. Nə mübarizə, nə ziddiyyət, nə istismar, nə ictimai təbəqələşmə onun tərəfindən nəzərə alınmır, o, bütövlükdə keçmişdə çiçəklənmə və əzəmət dövrünü yaşamış bir millət haqqında danışır".
Romantik poeziya insanları cari həyatın nasiranəliyindən ayıraraq böyük ideallar uğrunda mübarizəyə səsləyir, amma bu mübarizə çox vaxt mücərrəd olur. Müxtəlif romantik şairlətin yaradıcılığında mübariz ruhun real həyatla əlaqəsi fərqli səviyyələrdə ortaya çıxır. Amma bir həqiqət danılmazdır. İnsanın mənəvi həyatı daxili çarpışma və zid-diyyətlərdən məhrum olanda o, inkişaf impulsunu itirir, durğunluq vəziyyətinə düşür. Mənəvi qadağalarla rasional düşüncə və fəaliyyət, ətalət qüvvəsi ilə hərəkətverici qüvvə bir-birinə tən gələndə isə insanın birtərəfli inkişafına, mənəvi deformasiyasına yol verilmir. İnsan təbii ki, həmişə yeniliyə can atır. Lakin hər bir yeniliyə qarşı daxili müqavimət hissi də olmalıdır. Bu hiss həddindən artıq olanda durğunluq, zəif olanda – özbaşınalıq, anarxiya yaranır.
Şərq təfəkküründə ənənəçilik çox güclüdür. O hər cür yenilikçi fəaliyyət qarşısında böyük sədlər çəkir. Şərqə məxsus ətalət də buradan yaranır. Lakin bu ətalətə qeyd-şərtsiz pis hadisə kimi, geriliyimizin sə-bəbi kimi qiymət vermək dayazlıqdır, metafizik yaxınlaşmadır. Ətalət həm də vəznin ağırlığı deməkdir ("ağır otur, batman gəl"). Əlbəttə, fizi-kadan məlum olan "ətalət – kütlə ölçüsüdür" fikrini kor-koranə surətdə sosial-mənəvi həyata aid etmək düzgün olmazdı. Lakin buradakı açıq-aşkar uyğunluğu da inkar etmək mümkün deyil. Şərqdə fikir sahəsində, mənəvi sferada dəyişkənlik, mütəhərriklik "yüngüllük" kimi – mənfi mənada; sabitlik, ətalətlilik isə "ağırlıq" kimi – müsbət mənada qiy-mətləndirilir.
Bu, doğrudur ki, insanı insan edən məhz mənəvi qadağalar, əxlaqi sədlərdir, nəfsi buxovlayan ətalət qüvvəsidir. Lakin bu sədlər özü də hər bir inkişaf mərhələsində ağıl süzgəcindən keçməli, bir növ filtr – təmizləyici rolunu oynamalıdır.
Şərqi geri qoyan ətalət qüvvəsinin böyüklüyü yox, hərəkətverici qüvvənin kiçikliyidir; mənəvi sədlərin yüksəkliyi yox, intellektual cəhdlərin zəifliyidir.
Bizcə, neçə-neçə nəsillərdən bizə miras qalmış mənəvi sərvətlərin, adət-ənənələrin, dini-əxlaqi dəyərlərin intellektual inqilabın tufan-larından, dağıdıcı təsirlərindən qorunub saxlanması, "milli-mənəvi də-yərlərin ümumbəşəri dəyərlərlə birləşdirilməsi" üçüncü minilliyin asta-nasında Şərq xalqları qarşısında duran ən böyük tarixi vəzifədir.
Vaxtında bu problemə diqqət verilmədiyindən İslam Şərqi texn-ki inkişaf sahəsində Qərblə rəqabətdə çox geri qalmışdı. Ərəb Xilafəti-nin son dövrlərində olduğu kimi, Osmanlı dövründə də elmə münasibət məsələsində tutulmuş qüsurlu mövqe öz acı bəhrələrini vermişdi. Bu cəhət Əmin ər-Reyhaninin də yaradıcılığında öz əksini tapmışdır. Şairin fikrinə görə, elmi-praktik düşüncəyə etinasızlıq nəinki ərəblərin, bütöv-lükdə Şərqin geri qalmasını şərtləndirən səbəblərdən biridir. Heç olmaz-sa, bundan sonra "onlar əqli-elmi xüsusiyyət əldə etməli və özlərini pla-netimiz haqqında sosioloji və əxlaqi tətbiqləri də olan müəyyən təməl həqiqətlərə uyğunlaşdırmalıdırlar".
Ancaq dini kitabların öyrənilməsi ilə kifayətlənərək Təbiət kitabı-nı oxumağa səy göstərmədikləri üçün İslam dünyasında elm doğrudan da, çox geri galmışdı. Əmin ər-Reyhani bu məsələni də diqqətə çatdırmağa çalışırdı. "Xalidin kitabı" da – əslində Xalidin dünyası məna-sındadır. Dünya, təbiət özü də bir kitabdır. Əsərin adı seçilərkən Quran ilə Təbiətin bir-birinə adekvat kitablar olması barədə ideyaya işarə edilmişdir.
Əmin ər-Reyhani "Xalidin kitabı" əsərində yazır: "Burada, Təbiətin bu böyük Məscidində mən öz Quranımı oxuyuram. Mən, Xalid, hə-yatın səhrasındakı bir bədəvi, düşüncə yolunda bir divanə, mənə açıq yeganə ibadət məkanı olan bu möhtəşəm Məscidə onun ilahi görünü-şünün ətirli aurasında sınmış könlümü müalicə etmək üçün gəlirəm. Bu-rada mehrablar nə bu, nə də başqa yöndədir. Lakin burada hansı tərəfə dönürsən dön, Allahın canlı ruhunun hər zaman mövcud olduğu bir sığınacaq vardır."
İstər bu mühakiməsində, istərsə də başqa yazılarında ər-Reyhani əslən xristian olmasına baxmayaraq, daha çox dərəcədə İslam dininin rəmzlərindən istifadə edir. Çünki vəhdət ideyası məhz İslamda təhrif olunmadan, ən yüksək səviyyədə, hətta belə demək mümkündürsə, ro-mantik poeziyanın ruhuna uyğun surətdə ifadə olunur.
Ərəb romantik şairləri üçün din ancaq mənəvi aləmə aid olmaqla texnogen sivilizasiyadan asılı olmadan mövcuddur. Əmin ər-Reyhani daha çox dərəcədə dinin əxlaqi funksiyasını önə çəkir və yaxud bu iki mənəvi dəyərin eyniyyəti prinsipindən çıxış edirdi. Bununla əlaqədar Aida İmanquliyeva yazır: "Ər-Reyhaninin dini "əxlaqi hiss" kimi anlaması bilavasitə mənəviyyat problemləri ilə əlaqədardır. Onun nəzərində Allah ən ali mənəvi qanundur". Əmin ər-Reyhani Şərq ruhunun da ən çox dinlərdə yaşadığını nəzərə alır, İslam dəyərlərinə, xüsusən, təsəvvüf fəlsəfəsinə böyük rəğbət bəsləyirdi. "Mən Şərqəm," – deyən şair təsəvvüfə biganə qala bilməzdi. Çünki Şərq düşüncəsinin mahiyyəti, mənəvi kamilləşmə yolu özünün nəzəri-konseptual, habelə bədii-estetik və prakrik-həyati təcəssümünü ən çox sufi fəlsəfəsində tapmışdı. Əmin ər-Reyhaninin bütün yaradıcı-lığına təsir edən təsəvvüf ideyaları ən çox "Mistiklərin nəğməsi…" kitabında tərənnüm olunur. O, öz təsəvvüf ideyalarına bağlılığını böyük sufi mütəfəkkirlərinə həsr etdiyi şeirlərində də ifadə edir.
Əttara salam olsun, müşk ətirli sözlərilə Nəğmə deyən quşların vəziri. Ərəbiyə salam olsun, Həqiqətin dilinə, Peyğəmbərin həqiqətdə gözünə.
Göründüyü kimi, Reyhani İslam dünyasının böyük mütəfəkkirlə-rindən biri məşhur sufi şairi İbn Ərəbini Həqiqətin dili hesab edir və Peyğəmbər dedikdə Cübran kimi, o da Məhəmməd Mustafanı nəzərdə tutur. Onun ingilis dilində yazdığı şeirlərinin çoxunda tanrıdan bəhs olunarkən "God" yox, məhz "Allah" sözü işlənir ki, bu da İslam dininə bağlılıqdan irəli gəlir.
Allah rəhmandır, Allah mehribandır, Onun qəlbi yerin göz yaşlarında qorunub saxlanır.
Digər misralarında işlətdiyi "Allah rəhmandır, Allah mehribandır", "Allah rəhimdir, Allah şəfqətlidir", "Allah görəndir, Allah müdrikdir" ifadə-ləri birbaşa Qurandan götürülmüşdür.
Mənşəcə xristian olmasına baxmayaraq, özünü dərk etdikcə, islami dəyərlər onun yaradıcılığının əsas motivinə çevrilir. O, Qərb sivilizasiyasına alternativ olaraq klassik Şərqə qayıdış ideyasını irəli sürəndə məhz İslam mədəniyyətinin ilk dövrünü nəzərdə tutur.
Reyhaninin tədqiqatçılarından Naci Oucan onu Bayronla müqa-yisə edərək yazır: "Xalidin Şərqdən Qərbə ziyarəti və geriyə Şərqə qa-yıtması ilə, Çayld Haroldun Qərbdən Şərqə ziyarəti və geriyə Qərbə qayıtması arasında bir çox yöndən paralelliklər var. Hər ikisi də tipik romantik məsələlərdir ki, özünü liberallaşdırma və özünü universallaşdırma məqsədini daşıyır". Burada heç də zahiri bənzəyişdən söhbət get-mir. Söhbət heç də bir mədəniyyət nümayəndəsinin başqa bir mədəniy-yət məkanına keçib geri qayıtmasından getmir. Özünü axtaran insan öz yaşadığı maddi və ictimai mühitdə özünü tapa bilməyən insan bu hüdudları keçməyə çalışır. Və ancaq bu zaman öz daxili mənəvi poten-sialının gücü ilə ənənə divarlarını aşır. Coğrafi mənada sərhədlərin ke-çilməsi, başqa bir sivilizasiyanın bərqərar olduğu məmləkətə səfər et-mək burada əslində simvolik səciyyə daşıyır. Düzdür, həm Bayronun, həm də Reyhaninin qəhrəmanı hadisələr dünyasında da yerlərini də-yişirlər. Bu, özünü öz muhitinin fövqündə tapmaq təşəbbüsüdür. Bax, buna görə də qəhrəmanların hərəkət istiqamətləri bir-birinə tam əks olsa da, hərəkətin motivi eynidir və eyni mahiyyətin açılışına xidmət edir.
Əmin ər-Reyhaninin "Xalidin kitabı" əsərinin Bayronun Çayld Harold əsəri ilə müqayisəsi romantik vüsət baxımından, habelə müəy-yən ideya paralelləri olması baxımından məqbul sayıla bilsə də, Çayld Harold hər halda Qərb yaradıcılıq ənənəsinin məhsuludur. "Xalidin ki-tabı" isə ictimai həyat hadisələrinin təsvirindən çıxan bir dramatizmi deyil, insan düşüncəsinin daxili dramatizmini ifadə edir. Yəni əslində, dünyanı seyr edən insanın düşüncələri ictimai həyatdan intixab edilsə də, bu həyatın özü arxa planda qalır, önə çıxan isə onun interpretasiyası və hətta xeyli dərəcədə mücərrəd və ümumi fikirlər səviyyəsindəki in-terpretasiyasıdır. Burada müxtəlif xarakterli, müxtəlif düşüncəli və fərqli həyat tərzləri və məqsədləri olan insanlar arasındakı münasibət yox, bir şəxsin baş verən hadisələrə, həyata, dünyaya münasibəti təcəs-süm olunur. Başqa sözlə desək, müəllifin ideyası poliloq və ya dialoq şəklində deyil, monoloq şəklində açılır. Bu üsluba biz Qərb yazıçıların-dan daha çox məhz şərqlilərin yaradıcılığında rast gəlirik. Ə. Reyha-ninin dostu və həmkarı C. X.Cübranın "Peyğəmbər"i də bir şəxsin dü-şüncələri – monoloq üslubunda qurulmuşdur. Maraqlıdır ki, Azərbay-can ədəbiyyatında öz janrına və üslubuna görə, unikal əsər kimi görü-nən "Azər" (Hüseyn Cavid) poeması da bu qəbildəndir. Əsərin qəhrə-manı, əslində iri həcmli bu poemanın yeganə fəal obrazı və subyekti olan Azərin bütün fəaliyyəti də düşüncələrdən mülahizələrdən ibarət-dir. Belə qəhrəmanlar nəzərimizdə istər-istəməz müəllifin öz obrazı ki-mi canlanır. Cəmiyyət ancaq bir tablo kimi nəzərdən keçirilir, bir kitab kimi vərəqlənir və biz hər bir səhifədə müəllifin hökmlərini eşidirik.
Aida İmanquliyeva yeni ərəb ədəbiyyatı korifeylərinin nümunə-sində romantik poeziyanın və hətta inqilabi düşüncənin geniş təhlilini verir ki, bu təhlil həmin dövrdəki Azərbaycan ədəbiyyatının metodoloji baxımdan düzgün dəyərləndirilməsi üçün də çox qiymətlidir. Ən baş-lıcası isə odur ki, Aida xanım müvafiq problematika ilə əlaqədar Qərb mütəfəkkir-şairlərinin dünyagörüşünü, baxışlarını tədqiqata daxil etməklə Qərbin ictimai və kulturoloji təcrübəsini nəzərə almağa imkan verir. Aida xanın sadəcə təhlil etmir, o, Şərqi fitrən duyduğuna görə, Qərb romantik ədəbiyyatında düşüncədən deyil, ruhdan, könüldən gələn məqamları, Qərbin ədəbi-bədii gerçəkliyində iz qoymuş Şərq motivlərini asanlıqla ayırd edir.
Suqovuşan (Daşkəsən)
Suqovuşan (əvvəlki adı: Gedəmiş) — Azərbaycan Respublikasının Daşkəsən rayonunun Zinzahal kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Daşkəsən rayonunun Gedəmiş kəndi Suqovuşan kəndi adlandırılmışdır.
Toponimikası
Suqovuşan adı kəndin fiziki-coğrafi mövqeyini əks etdirir.
Tarixi
Yerli məlumata görə, kəndi vaxtilə Qazax mahalından gəlmiş ailələr salmışlar.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Murovdağ silsiləsinin ətəyində yerləşir.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Mədəniyyəti
Kənddə Suqovuşan kənd kitabxana filialı, Suqovuşan kənd klubu fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Ayaz Ata
Ayaz Ata — türk, altay və Orta Asiya mifologiyalarında, xüsusilə qazaxlarda və qırğızlarda soyuq ilahı. Santa Klaus ilə də qaynaşmış vəziyyətdədir. Müxtəlif Türk dillərində Ayas Xan və ya "Ağ Ayas" olaraq adı keçər. Azərbaycan türkcəsində "Şaxta Baba" olaraq da bilinir. Ay İşığından yaradılmışdır. Soyuq havaya səbəb olar. Buğa bürcü nün altı ulduzu göyün altı dəliyidir və oradan soyuq hava üfləyər. Beləcə qış gəlir. Ayaz bütün türk coğrafiyasında yandırıcı soyuq mənasını verər ki, ayın göydə rahtalıqla görüldüyü açıq havalarda meydana gəldiyi üçün Ay Tanrısının (və ya ona bağlı Ayas Xanın) göndərdiyi düşünülmüşdür. Bir növ Noel Baba olaraq düşünülə bilər. Hətta qazaxlardan biri Noel Baba ilə eyniləşdirilmişdir. Bəzi mədəniyyətlərdə qışda soyuqda ortaya çıxan və kimsəsizlərə, aclara kömək edən bir övliyadır. Xristian Əzizi olduğuna dair fikirlər də vardır. Ancaq türk mədəniyyətində var olan bir şəxsiyyət olduğu qətidir. Bəzi fikirlərə görə Ayas Xan ilə eyni adamdır. Qazaxlarda qışda qarşılanması ilə əlaqədar olaraq Soğumbası adlı bir əyləncə vardır. İlk qarın yağması və ilk soyuğun vurması ilə qeyd olunan bayramdır. Bu bayramla bir əlaqəsi olması ehtimal edilir.
Etimologiya
(Ay) kökündən törəmişdir. Soyuq və ay işığı mənası vardır. Ayaz eyni zamanda məhtab (ay işığı) deməkdir. Açıq və buludsuz havada ay göründüyü zaman çıxan soyuq deməkdir. Köhnə Altay dilində Ayaz / Hacas sözü açıq səma mənası daşıyır.
Tövlə
Tövlə — Azərbaycan Respublikasının Qəbələ rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Coğrafiyası
Tövlə. Bu kənd uzun müddət Tola adlanıb. 1999-cu ildən bələdiyyələr yarananda kəndin adı Tövlə kimi rəsmiləşib. Toponimika elminə görə hazırkı adı düzdür və söz təhrif olunaraq xeyli vaxt əsas mahiyyətini itirmişdi. Yerli camaatın yozumuna görə Qədim Qəbələnin paytaxt olduğu zaman bu ərazidən tədarük olunan kənd təsərrüfatı malları və ərzaq ehtiyatı şəhərin tələbatını ödəyirmiş. Məhz adı da beləcə yaranıb. İndiki Çuxur Qəbələ kəndi ilə qədim şəhərin arasındadır. Ərazidən tapılan kərpic bişirən kürəxanalar hələ də araşdırılır və mühafizə olunan arxeoloji abidələr sırasına daxil edilib. Əslində tola sözü kərpic anlamındadır. Arxeologiyada tədqiqat aparılan Qədim Albaniyanın Çaqqallı sahəsi, tarixi məkandan 3–4 km cənub-şərqdə, Govurlu və Qoçalan çayın arasında 50 hektaradək yer Tövlə kəndinin ərazisindədir. Hazırda kəndin 738 nəfər əhalisi və 179 təsərrüfatı qeydə alınıb. Fındıq bağları, iri və xırda buynuzlu mal-qara artımı, tərəvəz sahələri gəlir mənbəyidir. Fərdi evlərin tikintisində, əhalinin minik avtomobillərinin sayında irəliləyiş hiss edilir. İctimai iaşə müəssisələri fəaliyyət göstərir. Regionların Sosial-İqtisadi İnkişafı ilə bağlı yeni Dövlət Proqramına (2009-2013) əsasən növbəti illərdə burada Qoçalan çayı üzərində körpü tikilməsi nəzərdə tutulub. Kənddə peyk rabitəsi quraşdırılıb, icra nümayəndəliyində, bələdiyyə idarəsində, məktəbdə telefon rabitəsi var. 2008-ci ilin sonundan əhaliyə telefon çəkilişinə başlanıb. Mavi yanacağın bərpası qərara alınıb.
Toponimikası
Tövlə oyk., sada. Qəbələ r-nunun Mirzəbəyli i.ə.v.-də kənd. Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. Yerli əhali oykonimi tövlə (mal-qara saxlanan yer) sözü ilə bağlayır. Bəzi tədqiqatçılara görə, kəndin adı qismən təhrifə uğramışdır. Əslində Tovilə olmalıdır. Yaşayış məntəqəsinin adının yunan coğrafiyaşünası Ptolomeyin (II əsr) Albaniyada qeyd etdiyi Tabilaka və ərəb coğrafiyaşünası Müqəddəsinin (X əsr) Şəki və Qəbələ arasmda qeyd etdiyi Tebla toponimləri ilə bağlılığı ehtimal olunur. İlisu kəndində (Qax r-nu) tovla tabun adlı nəsil qeydə alınmışdır.
Kianit
Kianit (disten) Al2 [O | SiO4] — Triklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: çox da tez-tez rast gəlməyən.
Növ müxtəliflikləri
Xromkianit (2%-ə qədər Cr2O3), manqankianit.
Xassələri
Rəng – adətən göy və mavi, bəzən sarı, yaşıl, çəhrayımtıl, rəngsiz, nadir hallarda qara; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – şüşə parıltısından ayrılma müstəvilə-rində sədəfiyədək; Şəffaflıq – şəffafdan qeyri-şəffafadək; Sıxlıq – 3,6–3,7; Sərtlik – 4,5–7; mineral üçün sərtliyin anizotropiyası səciyyəvidir: kristalın uzununa istiqamətdə sərtlik 4,5–5, eninə istiqamətdə 6,5–7 arasında dəyişir; Kövrəkdir; Ayrılma – {100} üzrə mükəmməl, {010} üzrə aydın; Bölünmə – {001} üzrə; Sınıqlar – pilləli; Morfologiya – kristallar: sütunvari, lövhəşəkilli, çox zaman əyilmiş, burulmuş; İkiləşmə: çox vaxt {100} üzrə sadə və {001} üzrə polisintetik; Mineral aqreqatları: dərz şəkilli, radial — şüalı, iynəvari.