cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mübahisə
Tarixi
İnduksiya [latınca — inducsio (yönəltmə)] hər hansı bir şey haqqında özəl durumların (yaxud olayların) müqayisəsi və yanlışlıqların istisnası yolu ilə tərifin verilməsidir. Sokrat hansısa bir şeyin mahiyyətinə varmaq üçün həmsöhbətlərindən onun tərifinin verilməsini istəyirdi. Onlar bu tərifi verəndən sonra, o həmsöhbətlərini məsələyə başqa yöndən baxmağa dəvət edib, onunla bağlı düşünmədikləri şeylərə diqqəti cəlb etmişdir. Sonra o, verilən təriflərin doğru olub-olmaması haqqında sual verirdi. Həmsöhbətləri, bu faktların danılmaz olduğunu görərək, öncə verdikləri tərifləri dəyişdirirdilər. Beləliklə, hər hansı bir şey haqqında obyektiv anlayış yaranırdı və həqiqət açılırdı. Həqiqətin açılması onun induksiya vasitəsilə təsbitləşməsi ilə bitmiş olur. Buna definisiya [latınca defiicio (tərif)]deyilir. Təsbitləşmiş definisiyanı yeni istehzaya məruz qalmalıdır. Onda ziddiyətlər olarsa yenə də induksiya və mayevtika yolları ilə yeni definisiya tapılmalıdır. Bu proses, sürəkli olur, daim həqiqətin açılmasına gətirib çıxarır. Daha sonra e.ə. V-IV-cı əsrlərdə bir tərəfdən sofistlər (σοφιστής) məktəbindən olan Protaqorun (Πρωταγόρας), Gorgiasın (Γοργίας), Antifonun (Ἀντιφῶν) və başqalarının, garşı tərəfdən Platonla (Πλάτων) Aristotellə (Ἀριστοτέλης) çəkişmələri baş vermişdir. Bu mübahisələr zamanı tərəflər öz dəlillərinin, düşünçələrinin sistemləşdirilməsinə diqqət yetirmişdirlər. O zaman onlar çəkişmə və məntiq üzrə nəzəri əsərlər yazmışdırlar. Platon və Aristotel yalnız həqiqətin üzə çıxarılmasına yönəlmiş üsullardan istifadə edirdilər. 100px|thumbnail|left|Aristotel Sofistlər isə gözəl deyilmiş nitqlərə və geniş biliklərə önəm verirdilər. Lakin gələcəkdə sofistlər həqiqətin açılması üçün deyil, sadəcə öz dediklərini doğruya çıxarmaq üçün mübahisələr aparmışdırlar. Onların məqsədi yalnız çəkişmədən qalib çıxmaq olmuşdur, hətta cəfəngiyyat desələr belə. Onlara görə hər şeyin ölçüsü insandır. Buna görə də birinə həqiqət görsənən şey başqası üçün həqiqət olmaya bilər. Beləliklə onların bir çoxu sonda boşboğazlığa enmiş, mübahisələri mübahisə naminə etmiş və hörmətdən düşmüşdürlər. Bu günə kimi sofistika həm də çəkişmədə bilərəkdən yanlış dəlillərdən istifadə edilməsi, başqa sözlə, saxtakarlıq mənasında işlənilir.
Eyni zamanda, sofistlər çəkişmə sənətini inkişaf etdirmiş və yeni üsullar tətbiq etmişdirlər. Aristotelə görə, onlar sözlərin çoxmənalı olmasını əsas gətirərək, söhbəti uzadıb, qarşı tərəfi çətin duruma salmağa çalışırdırlar; rəqibi çaşdırmaq üçün uzun və anlaşılmayan cümlələri işlədirdilər. Onlar həm də qarşı tərəfi qəzəbləndirməyə və emosional duruma salmağa çalışırdılar. Bu durumda isə, təbii olaraq, hər bir adam dediklərini qarışdırır, məntiqdən yayınır, emosiyalara qapanır, cəfəngiyyat danışır. Bununla da sofistlər çəkişmədə qalib gəlirdilər. Onlar hətta zəif və cəfəng bir dəlili gətirərək çəkişmədə qalib gəlmə metodunu işləyib hazırlamışdırlar. Protaqorun "Mübahisənin elmi" kitabı bu sahədə dünya tarixində ilk əsərlərdən biri olmuşdur.
Sofistlərin çalışmaları başqa düşünürləri onların metodlarını təkzib etməyə sövq etmişdir. Bu qəbil əsərlərdən ən tanınmışı Aristotelin "Sofistlərin təkzib edilməsi" olmuşdur.
Orta əsrlər boyu da antik çəkişmə metodlarından istifadə edilmişdir. Lakin o zaman bu metodlardan dinlərin və məzhəblərin müddəalarını yeritmək və qorumaq üçün istifadə edirdilər. Bu barədə çoxlu kitablar da yazılmışdır. Özəlliklə apologetika adlanan dini müddəaların müdafiə edilməsi üçün edilən mübahisələr aparılırdı. Eyni zamanda orta yüzilliklər boyu varlığa, idrak, metafizika, antropologiya, aksiologiya və s. mövzular üzrə fəlsəfi çəkişmələrdə aparılırdı. Orta şağlar çəkişmələrinin örnəyi kimi xristian keşişlərinin Kilsə Məclislərindəki ixtilaflarını, yaxud mütəzililərin başqa müsəlman məktəbləri ilə şiddətli mübahisələrini göstərmək olar.
O dönəmlərdən başlayaraq mübahisə təkcə dini və fəlsəfi deyil, həm də elmi sahəyə keçmişdir. Bu sahələrdə də müzakirələr zamanı həqiqət əldə edilirdi. 100px|thumbnail|Hegel Çəkişmə nəzəriyyələri XIX-cu yüzillikdə Alman klassik fəlsəfəsində də ətraflı işlənmişdir. Özəlliklə bu istiqamətdə G. V. F. Hegelin (Georg Wilhelm Friedrich Hegel) (1770–1831) əməyi qeyd edilməlidir. Hegelə görə, dialektikada idrak prosesləri tezis-antitezis-sintez sxemi ilə həyata keçirilir. Nəyisə dərk edən tərəf (subyekt) gerçəkdə olan bir şey üzərində dayanır, onun üçün tərif, anlayış ifadə edir və ya mülahizə yürüdür. Onun üçün bunlar tezisdir. Sonra dərk etmə prosesi davam edərək, o şey haqqında tezisin qarşılığı (əksi) olan antitezisin yaranmasına gətirib çıxarır. Bundan sonra subyekt tezislə antitezisin arasında olan qarşılıqlı bağlılığın dərk edilməsinə addımlar atır. Bunun nəticəsində də həqiqəti əks etdirən sintez yaranır.
Həqiqətə çevrilmiş sintez yeni bir tezisə çevrilir. O həqiqət kimi yeni antitezisin yaranmasına qədər qəbul edilir. Sonra yeni sintez alınır. Bu proses bu cür sonsuzluğa qədər davam edə bilər.
Çağdaş dönəmimizdə mübahisələrər
Çağdaş zamanımızda da mübahisələr, çəkişmələr, ziddiyətlər yeni formalarla davam etməkdədir. Yeni texniki vasitələr çəkişmələrin daha geniş kütlələr arasında aparılması üçün imkanlar vermişdir. Artıq çəkişmələrə millionlarla insan cəlb olunmuşdur. Hal hazırda siyasi xadimlər, iqtisadçılar, siyasətçilər, incəsənət adamları, alimlər, filosoflar və başqa sahələrin nümayəndələri televiziya, radio, internet vasitəsilə bütün ölkələrdə çeşidli səviyyələrdə mübahisələr aparırlar.
Bununla belə, mübahisələrin mənfi cəhətləri də üzə çıxmışdır. Birinci növbədə çəkişmələrdə məğlub olanlar ağır psixiki zərbə alırlar, qalib tərəf isə heç də həmişə üstünlüyü həqiqəti ifadə etməklə əldə etmir. Mübahisələr fiziki zorakılığa da gətirib çıxara bilər. Lakin onlar olmasa inkişaf da ola bilməz. Hər bir alim tənqid olunduqca inkişaf edir, rəqiblərinə cavab vermək üçün əsərlər axtarır, elmi nəzəriyyələr qurur. Həmdə elm adamları arasında mübahisələr zamanı bir-birlərinin mövqelərinin anlaması, tanıması prosesi gedir. Onlan bir-birindən çox şeyləri öyrənib öz elmi işlərini təkmilləşdirirlər.
Alimlər üçün elmi və ya fəlsəfi nəzəiyyə yalnız həqiqətin axtarılmasıdır, həqiqətin özü deyildir. Buna görə də nəzəriyyələr arasındakı ziddiyətlər təbiidir. Çəkişmələr zamanı bu ziddiyətlər sağlam düşüncəli adamların bir-birinə qarşı dözümlülüyünə, öz elmi və həyat nəzəriyyələrinin təkmilləşdirilməsinə, bütün suallara cavabların tapılmasına gətirib çıxarır. Bununla da elmi nəzəriyyələr yetkinləşir.
Beləliklə çağdaş mübahisələr çəkişmədə qalib gəlmək, söz ustalığı, şəxsi ambisiyaları təmin etmək üçün deyil, ehkamlardan ayrılıb obyektiv həqiqətin tapılması üçün ararılmalıdır. Həqiqəti axtaran adam heç vaxt çəkişmədə öz dediklərini yeganə həqiqət saymaz, rəqibinə qəzəblənməz, təkəbbürlük göstərməz. Həqiqət rəqibində varsa, onu qəbul edər. Buna görə də hər adamla mübahisəyə girmək olmaz.
Həqiqətin araşdırılmasını heç də hamı istəmir. Çox vaxt buna onların bilikləri, səviyyəsi və tərbiyəsi imkan vermir. Nadanlıq hətta yüksək elmi, siyasi və iqtisadi rütbələrə çatmış adamlarda da ola bilər. Eyni zamanda hansısa bir sadə əkinçi, fəhlə, sıravi mühəndis müdrik və tərbiyəli ola bilər. Nadanla çəkişməyə girmək özünü hörmətdən salmaqdır, onun səviyyəsinə enməkdir. Çəkişməni yalnız bilikli, tərbiyəli, öz ambisiyalarını və maraqlarını yeritmək məqsədini güdməyən, özünü göstərmək istəməyən, yalnız həqiqəti axtaran adamla keçirmək olar.
Lakin bəzi hallarda bu qaydadan istisnalar da ola bilər. Bəzən həqiqət o qədər ucuzlaşır, cəfəngiyat və nadanlıq hər yeri o qədər bürüyür ki, artıq doğru söz, həqiqət, ədalət uğrunda çarpışmaq lazım olur. Bu halda müdrik insanlar, həqiqəti söyləmək üçün hətta alçalmalara və təqiblərə məruz qalsalar belə, doğru sözü deyib nadanlığın, ədalətsizliyin qarşısını imkanları çərçivəsində almalıdırlar. Onların doğru sözünü insanlar eşidib, çox şeylər haqqında düşünə bilərlər. Bununla da cəmyyət saflaşa bilər. thumbnail|Pierre Peyron (1744–1814). Sokratın ölümü. Kopenhagen, Dövlət rəsm muzeyi Bəzi filosoflar bu yolda hətta canlarını da qurban veriblər. Buna ən gözəl örnək Sokratdır. Hətta onu ölümə məhkum edəndən sonra zindandan qaçırmaq imkanı yaranmışdır. Lakin Sokrat qaçmadı. Çünki o, ömrü boyu həqiqət və doğru söz uğrunda çarpışmış, bu yolda lazım gələrsə canından keçməyi insanlara öyrədirdi. İndi o, zindandan qaçsaydı, öz sözlərini təkzib etmiş olardı, özünü insanlar arasında rüsvay edərdi. Buna görə də Sokrat qaçmadı, ölümü qəbul etdi. Beləliklə o, həqiqət, ədalət və doğru sözün şəhidi oldu; həyatı və ölümü ilə əbədi olaraq tarixə düşdü. Sokratın həyatı və ölümü nadanlığın, lovğalığın, təkəbbürün, savadsızlığın, fırıldağçılığın üzərində qələbə rəmzinə çevrilmişdir.
Beləcə doğru söz və həqiqət heç də hamının xoşuna gəlmir, özəlliklə də bizim zamanımızda. Bu gün bütün dünyada yalnız şəxsi maraqlar ortalıqa qoyulur, əxlaqi və mənəvi dəyərlər ucuzlaşır, həqiqət deyil, hansısa şəxsin iqtisadi və siyasi maraqları güdülür. İncəsənət, elm, savad, istedad, peşəkarlıq, əxlaq və başqa bu kimi kateqoriyalar yalnız piarla, reklamla, səs çoxluğu ilə dəyərləndirilir. Bu şəraitdə həqiqət ucuzlaşıb ortalıqdan çıxmış olur. Yalnız az saylı müdrik insanlar hələ də öz şəxsi təşəbbüsləri ilə onu araşdıdır və doğru sözü şəxsi maraqlardan üstün tuturlar. Bu da onların təbiətindən irəli gəlir. Onlar, sadəcə, kütlənin, səs çoxluğunun, güc sahiblərinin, pullu adamların arxasınca getmirlər, həqiqəti axtarırlar. Bu adamlar, Sokrat kimi, lazım gələrsə yoxsulluğa və təhqirlərə dözməyə hazırdırlar. Onlar həqiqəti yüksək tutur, yalnız onu tanıyırlar.
Mübahisələrin çeşidləri
1. Polemika (yunanca πολεμικά) hansısa konkret sahədə (siyasətdə, incəsənətdə, dində, fəlsəfədə və s.) aparılan söz və fikir çəkişməsidir. Polemika zamanı çəkişən tərəflər yalnız öz fikirlərini və mövqelərini rəgibə yeritmək, onu məğlub etmək istəyirlər. Hətta bu söz yunancadan "düşmənçilik" kimi tərcümə olunur. Çəkişmədən fərqli olaraq, polemikada tərəflər arasında ziddiyət təşkil edən tezis irəli sürülür və onun ətrafında mübahisələr aparılır. Bu barədə onlar, bir-birlərini eşidərək, növbə ilə çıxış edib öz mövqelərini sübut, rəqibin dəlillərini isə təkzib etməyə çalışırlar.
2. Diskussiya (latınca discussio — baxılma, araşdırılmadır) hansısa çəkişməyə səbəb olan məsələnin müzakirəsidir. Diskussiya yalnız dəlillərin ortalığa qoyulması ilə aparılır. Mübahisəli problemi müzakirə edərkən çəkişənlər öz mövqelərini təsdiq edən dəlillərlə çıxış edirlər. Mətbuatda, yığıncaqlarda, televiziyada və s. gedən ictimai mübahisələri də diskussiya adlanır. Diskussiyaların özəlliyi ondadır ki, orada hansısa bir konkret tezis irəli sürülmür. Bu özəllik onu polemikadan fərqləndirir. Söhbətlər zamanı hansısa mövzular, aktual problemlər müzakirə olunur. Elmi konfranslarda da tezislər irəli sürülmədən çəkişmələr gedir. Çəkişmələrin çeşidləri vardır:
3. Disput (latınca dispute) elmi mövzular üzrə tamaşaçılar önündə açıq çəkişmələrdir.
Mübahisələrin ayrılmaz hissəsi olan məntiq (yunanca — λογική/logike, doğru ağıl yürütmədir) hələ əski Hindistanda, Yunanıstanda və Romada məhkəmələr prosesləri və natiqlik üçün tətbiq edilirdi. Məntiq insanın dillə gərçəkləşən düçüncə fəaliyyətinin üsul, forma və qanunları haqqında elmdir. Onu düzgün düşünmə haqqında elm kimi də tərif edirlər.
Mübahisələrin aparılması üçün gərəkli olan anlayışlar
1. Arqument (latınca — argumentum) nəyisə sübuta yetirən bir şeydir.
2. Fakt (latınca — faktum) gerçəkdə olan və sübuta yetirilən bir şeydir.
Allozavridlər
dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Mübahisə
Mübahisələrin aparılması üçün gərəkli olan anlayışlar
4. Tezis həqiqət sayılması üçün sübuta yetirilməli olan və müzakirə üçün irəli sürülən bir iddiadır.
5. Antitezis tezislə ziddiyət təşkil edən iddiadır.
6. Önərmə (mühakimə) qərarın verilməsinin təməlində duran iddia və yə fikirdir.
7. Sillogizm (yunanca — συλλογισμός) iki önərmədən çıxarılan və nəticə olan qərardır. Sillogizmlər böyük və kiçik önərmələrdən ibarətdir. Böyük önərmədə ümumi nəticə, kiçik önərmədə isə subyektin nəticəsi vardır. Sillogizmin örnəyi: Hər bir insan ölməlidir (böyük önərmə). Sokrat da insandır (kiçik önərmə). Deməli Sokrat da ölməlidir (qərar).
8. Predikat (latınca — praedicatum) Predikat fikir yürüdülən seylər haqqında anlayışdır. Həmdə predikat o şeyin ümumi anlamını açır. Bu termin deyilənləri ümumiləşdirir. Örnək: Sokrat insandır, Platon insandır. Hər iki cümlədə insanlıq vardır. Deməli burada insanlıq həm Sokrata, həm də Platona aiddir, o ümumidir və predikatdır.
İnternetdə mübahisələr və onların faydası
Əski dönənlərdə çəkişmələr hansısa özəl yerlərdə keçirilirdisə, bu gün onların məkanı əsasən İnternetin sosial şəbəkələri, forumları və eləcə də bloqları, çatlarıdır. O zaman müzakirələri yannız ayri-ayri adamlar edirdilərsə, bu gün onlara geniş kütlələr cəlb edilib. Buna görə də polemikaların, diskussiyaların, fəlsəfi düşüncənin bu gün heç kəsə lazım olmadığını, keçmişdə qaldığını, gündəmdə olmadığını iddia edənlər yanılırlar. Əksinə, bütün bunlar daha da intensivləşib, geniş kütlələrə məxsus olub. Müzakirələr zamanı insanlar çeşidli problemlər üzrə bir-birləri ilə çəkişmələr apararaq inkişaf edirlər, tanışlıq əldə edirlər, tanınırlar, işbirliyinə nail olurlar.
İnternetdə çəkişmələr ən çox forumlarda aparılır. Qədim Romada "Forum Romanum" adlanan mərkəzi meydan şəhərin ictimai mərkəzi olmuşdur. İnternet-forumlarda istifadəçilərin yığışdığı yer olduğumdan ona bu ad verilmişdir. Orada söhbətlərin aparılması üçün bütün zəruri texniki inkanlar vardır. Forumlar konkret mövzulara aid olan və ümumi ola bilər.
Kütləvi internet istifadəçiləri üçün onların hansına qatılmasının fərqi yoxdur. Lakin peşəkarlar, ağıl baxımdan irəliləmiş adamlar, özəlliklə fəlsəfə elmləri ilə bağlı olanlar üçün, öz ixtisasları və maraq dairələrinə cavab verən forumlara qatılmaları daha xeyirlidir. Çünki onlar təkcə ara söhbətlərə qatılmaq üçün deyil, mübahisələrdən faydalanır, biliklərini təkmilləşdirir, orada elmi iş görməyə çalışırlar. Bu baxımdan forumlar fəlsəfə, din, tarix, ailə, təbabət, riyaziyyat, biologiya, kimya, dilçilik və s. yönümlü olur. Bəzi forumlar isə, kütləvi olaraq, bütün bu sahələri əhatə edir, sadəcə orada hər bir mövzuya ayrıca yer verilir. Bunun üstünluyü ondan ibarətdir ki, istifadəçilər çeşidli bölümləri oxuyub, başqa fənlərlə də maraqlana bilər.
Ciddi çəkişmələrə qatılanlanın təbii istedadı, geniş dünyagörüşü, yüksək səviyyədə ümumi bilikləri, tərəqqipərvər və çağdaş düşüncəli; müzakirə edilən konkret mövzü haqqında dərin bilikləri; analitik düşüncəsi və düzgün nəticələrə gəlmək qabiliyyətləri olmalıdır; söhbət zamanı qeyri-standart və gözlənilməyən gedişlər etmək qabiliyyəti olmalıdır.
İnternet çəkişmələri apararkən qanun pozğunluğuna yol vermək olmaz. Buna görə məsuliyyətə çəkilmə ehtimalı vardır. Lakin bəzi hallarda hətta qanun pozğunluğu olmasa belə hüquq və məhkəmələrə cəlb olunma ehtimalı da vardır. Bu təsadüfən və ya hansısa siyasətin yeridilməsi üzündən ola bilər.
Əlavə tələblər
Tövsiyyə: ''Çəkişmədə rəqibinizlə qarşılıqlı anlaşılma əldə etmək üçün onun problemin hansı yönünə əhəmiyyət vermədiyini araşdırmaq lazımdır. Çünki o, yalnız bu tərəfi anlayır, bilir və həqiqət sayır. Belə olanda onunla razılaşmaq lazımdır, lakin problemin başqa yönünü də ona göstərmək lazışdır. Bununla rəqib razılaşacaq, çünki o səhv etmədiyini, sadəcə nəyəsə biganə yanaşdığını, nəyisə gözündən qaççırdığını zənn edəcək. Bu isə ona ağır gəlməz''.
Rəqiblər tərəfindən işlənilən bəzi hilələr və təhqirlər
İnternet forumlarda rəqiblər tərəfindən hilələrin işlədilməsi və hətta təhqirlərə keçməsi halları da olur. Buna hazır olmaq lazımdır. Özəlliklə bunu güclü və bilikli iştirakçılara qarşı edirlər. Onlardan bəziləri:
1. Çox yazmaq, uzun postlara əl atmaq, ümumi sözlər işlətmək. Rəqib tezislərinin və dəlillərinin təkzib olunacağından ehtiyat edərək, böyük postlar yazır, ümumi sözlərə əl atır, konkretlikdən qaçır, külli miqdarda mövzuya aid olmayan istinadlar gətirir. Bu gediş özünü ağıllı və bilikli göstərmək və zorla özünü galib kimi qələmə vermək üçün edilir. Bu halda onunla danışıq dərhal kəsilməlidir. Başqa oxuculara müraciət edilməli, onlara onun yazısında konkretliyin, tezislərin və dəlillərin olmaması göstərilməlidir.
2. Heç nəyi sübut etməyən istinadların gətirilməsi. Rəqib külli miqdarda tanınmış admlara və alimlərə istinadlar edərək öz mövqeyinin güclü olmasını göstərmək istəyir. Lakin onlara diqqətlə fikir verilsə görünür ki, onlar ümumi xarakter daşıyır və konkret müzakirə edilən mövzuya aid deyil. Bu halda bütün bunları ona yazmaq və oxucuları buna fikir verməyə çağırmaq lazımdır.
3. Rəqibin sizin dediyinizi eşitməməsi, öz iddiasının davam etdirməsi. Rəqib onun yazdıqlarını təkzib edən nə qədər çox və tutarlı dəlillərin olmasına baxmayaraq, öz iddialarını davam etdirir, sanki bunları görmür. Bu halda yenə də yazışma kəsilməli, oxuculara bu barədə bildirilməlidir.
4. Moderatorları öz tərəfinə çəkmək. Çəkişmədə zəif olduğunu görən rəqib forumun moderatoru ilə qəsd hazırlayır. Bu qəsd bir neçə formada ola bilər:
Bu hallarda forumların rəhbərliyinə şikayət edilməlidir. Əgər bunun müsbət nəticəsi olmasa, onda bu forumu tərk edib, başqalarında iştirak etmək lazımdır. Yalnız ikili standartlara son qoyularsa, oraya qayıtmaq olar. Ehtiyac olarsa, başqa adla yenidən müzakirələrə qatılmaq olar. Amma özünü tanıtdıran və hörməti qazanan qatılanlara bunu etmək məsləhət görülmür, çünki bu saxtakarlıqdır.
5. Rəqiblər tərəfindən təhqir edilmə. Bunu məğlubiyyətini görüb qəzəblənən rəqib edir. O sizin də qəzəblənmənizi və bununla qələbənizin heçə endirilməsini istəyir. Bu halda ona cavab verilməməlidir. Onu tamamilə özünüz üçün forumda silmək olar (bunun üçün texniki imkan var). Belə olduqda o nə yazarsa siz onu görməyəcəksiniz. Lakin bunu etdiyinizi hamıya bəyan etməlisiniz. Eyni zamanda forumun moderatoruna da şikayətlə müraciət etmək olar.
6. Təhqirlərə tutarlı cavabın verilməsi yolu. Əgər təhqirlərə məruz qalandan sonra forumun rəhbərliyi buna əhəmiyyət verməsə, təhqirçilərlə əlbir olsa, onda:
Dominat
Dominat ( hökumranlıq) — Qədim Romada tetrarxiya dövründə prinsipatın yerini tutmuş idarəetmə forması olub, dəfələrlə konsul olmuş Qay Avreli Valeri Diokletianın hakimiyyəti zamanından (284–305) tətbiqini tapmışdır. Dominat sözü adətən Qədim Roma tarixinin sonrakı antik dövrünə, IV–VI əsrlərə aid olub, imperatora müraciət forması — olub, mənası "ağa (hökmdar) və allah" deməkdir. Dominat dövründə senat dekorativ funksiya malik olmuş, bütün hakimiyyət "avqust" ("müqəddəsin") və ya "dominusun" ("hökmdarın") əlində cəmləşmişdir. Yerdə qalanlar isə onun qulu sayılırdı.
13 (ədəd)
On üç — say sistemində ədədlərdən biridir. On ikidən sonra, on dörddən əvvəl gəlir.
Ümumi məlumat
Mifoloji anlamlı olan on üç sayı haqqında da mənbələrdə xəbərlər vardır. Misal üçün, monqollar əcdad ruhlarının, torpaq hamisi ruhlarının sayını on üç bilmişlər. Əslində buddizmin bir qolu olaraq formalaşan lamaizmə qədər Buryat horinlərində də on üç sayı xüsusi dəyər daşımışdır. Onların etiqadına görə, cəhətlərin (şimal-cənub, şərq-qərb) on üç sahib ruhu (şamanı) vardır. Başqa bir məlumata görə, Mərkəzi və Cənubi Amerika sakinləri də on üç sayını müqəddəs bilmiş və onun xoşbəxtlik simvolu olmasına inanmışlar. On üç sayını italyanlar da uğurgətirən hesab etmişlər.
On üç sayının qorxulu, bədbəxtlik gətirən, nəhs bilinməsi halları da vardır. Bu qənaətin kökündə mifoloji anlayışlar durur. Belə ki, xristian dini miflərinə görə, İsa peyğəmbərin şagirdləri sırasında qəflətən on üçüncü şagirdin peyda olub peyğəmbəri ələ verməsi (bəzi miflərdə peyğəmbəri elə bu on üçüncü şagird öldürüb) məsələsi on üç sayına mənfi münasibət yaratmışdır. Hətta iş o yerə gəlib çıxıb ki, qədim yəhudilər on üçü "ölüm sayı" hesab etmişlər. Odur ki, onlar bu "ölüm sayı"nı rəqəmlə yox, "M" ilə demiş, yazmışlar. Qədim Babilistanda, Misirdə də on üç sayına hüzn, bədbəxtlik başlanğıcı kimi baxılmış və haqq-hesab işlərində bu saydan istifadə etməməyə çalışmışlar. Qərbi Avropa ölkələrində indinin özündə də on üç sayı nəhs bilinir, uğursuzluq simvolu zənn olunur. On üç ədədindən qorxunun elmi adı triskaydekafobiya kimi səslənir.
Azərbaycanda da əskilərdən üzü bizə sarı və elə indi də bu sayla bağlı "on üç nəhsdir" deyimi tez-tez təkrar edilir. Hətta bu düşüncə "On üç nəhsdir, düşər-düşməzi olar" atalar sözünün yaranıb formalaşmasına da zəmin yaratmışlar. Odur ki, bir nəsnəni sayanda on ikidən sonra on üçə çatanda o andaca "On üç nəhsdir", yaxud "On üç deyil" söyləyib on dörd deyilir. Amma atalar sözü olaraq misal gətirdiyimiz örnəyə diqqətlə baxdıqda buradakı "düşər-düşməz"in birinci komponentinin, yəni "düşər"in uğur, xeyir mənasında olduğunu görürük. Deməli, Azərbaycanda on üç sayının "düşərli" olması təsəvvürü də vardır. On üç sayına mənfi baxışın yaranmasına başlıca səbəb, sözsüz ki, Onikilik say sistemi olmuşdur. Vaxtilə yalnız on ikiyə qədər saymağı bilən və çoxluq mənası verən bu sayı uğur simvolu kimi qəbul edənlər birdən-birə sonrakı on üçün ortaya çıxmasından xoflanmış, qorxmuşlar. Odur ki, onlar bu on üçü "şeytan yığnağı", "şeytan əməli" hesab etmişlər. Əslində isə bu say da, olsa-olsa elə sayma vasitəsidir. Hətta on üç sayını özləri üçün tale sayı, uğur simvolu bilənlər də az deyil.
Onayaqlılar
Onayaqlılar, onayaqlı xərçəngkimilər, dekapodlar — ali xərçənglər yarımsinfinə daxil olan onurğasız heyvan dəstəsi.
Xarakter əlaməti başdakı çənə buğumlarının döş buğumları ilə birləşməsi, üç çüt ön döş ətraflarının ayaqçənəyə çevrilməsidir. 5 cüt arxa döş ətrafı ilə hərəkət edir (adı da buradandır). Macrocheira kampferi-nin uzanmış ayaqlarının ucları arasındakı məsafə 3 m-dən çoxdur. Madaqaskar çay xərçənginin (Astacoides) bədəninin uzunluğu 80 sm-dir. Növlərin çoxunda ön ayaqların 2 cütü erkəklərdə kopulyasiya orqanı, dişilərdə isə yumurta daşıyıcısıdır. Ayrıcinsiyyətlidir. Şirin və dəniz sularında yaşayır. 8500 növdən Xəzər dənizində 2 növ krevetka, 5 növ çay xərçəngi və bir növ yenkəc məlumdur. Azərbaycanın şirin sularında 2 növ çay xərçəngi, bir növ şirinsu yenkəcinə təsadüf olunur. Heyvani və bitki mənşəli yemlərlə qidalanır. Balıqlar və pərayaqlıların qidasıdır.
Yeni Həştgird
Yeni Həştgird — İranın Əlburz ostanının Savucbulaq şəhristanının Mərkəzi bəxşində yeni şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 15,619 nəfər və 4,353 ailədən ibarət idi.
Onayaqlılar
Krevetlər (Palaemon elegans, P.adspersus) Xəzər dənizində 1930-cu ildə Azov dənizindən kefal balıqları ilə birlikdə təsadüfi olaraq gətirilmişdir. 1958-ci ildə Volqa-Don kanalı ilə Azov dənizindən Xəzərə gəmilərin ballas suları ilə özbəşına olaraq Hollandiya yengəci (Rhithropanopeus harrisii tridentatus) gəlmişdir. Bəzi balıqların (nərəkimilər, çəki, külmə, xullar) qidasında yengəcə rast gəlinir.
Azərbaycanın şirin sularında Pontastacus cinsinin 2 növü yayılmışdır.
Kateqoriyası və statusu
Məhdud areallı endem növdür. Arealı Respublikanın daxilindədir.
Qısa təsviri
Orta ölçülü çay xərçəngidir. Karapaks yumurtavari olub, gözlərin arxasında və rostrumun əsasında tikancıqvari çıxıntılara malikdir. Baş – döş və qarıncıq yığcam, axımlı və silindrik formadadır. İri qısqacları var. Qısqacın hərəkətsiz tayının daxili səthində girintiçıxıntı yoxdur, onun xarici səthi isə hamardır. Qısqacın barmaqları bir-birinə yaxınlaşarkən onların arasında, demək olar ki, boşluq qalmır. Rostrum qısa və enli olub, yaxşı inkişaf etmişdir.
Çayların sanitarları olub, zooloji tədqiqatlarda və qida obyekti kimi əhəmiyyət kəsb edir.
Yayılması
Böyük Qafqazın cənub yamaclarındakı çaylarda – Qanıx, Talaçay, Girdımançay, Əyriçay, Göyçay çaylarında və onların qollarında rast gəlinir. Arealında hiss olunacaq dəyişilmə nəzərə çarpmır, sayı sürətlə azalır.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Yatağını iri daşlar örtən və arabir bitkilərdən ibarət adacıqlara malik olan və daimi suyu olan dağ çaylarının dağətəyi hissələri. Gecə həyat tərzi keçirir. Sutkanın işıqlı vaxtları daşların və bitki köklərinin altındakı yuvacıqlarda gizlənir. Ayrı cinsli heyvan olub, daxili mayalanmağa və birbaşa (düzünə) inkişafa malikdir. Dişi fərd yumurtalarını ayaqlarına (pleopod) yapışdıraraq gəzdirir. Digər çay xərçəngləri kimi bunlar da bitki və heyvani qidalarla (ölmüş heyvan cəsədlərinə üstünlük verir) qidalanır. 10 ilə qədər yaşayır.
Sayı
Azsaylı növ olub, areal daxilindəki sularda hər 100 kv.m sahədə 1, nadir hallarda 2 fərdə rast gəlinir.
Kərəm Məmmədov
Məmmədov Kərəm Hətəm oğlu — Azərbaycan tarixçisi, etnoqraf, tarix elmləri namizədi, BDU-nun Tarix fakültəsinin Arxeologiya və Etnoqrafiya kafedrasının müdiri, Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi (2019).
Həyatı
Kərəm Məmmədov 1965-ci il fevral ayının 22-də Dmanisi rayonunun (1947-ci ilə qədər Başkeçid) Gəyliyən kəndində anadan olmuşdur.
1982-ci ildə həmin kənddə orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU) Tarix fakültəsinə qəbul olunmuşdur.
1983–1985-ci illərdə Əfqanıstan Respublikasında hərbi xidmətdə olmuş, əsgərlikdən qayıtdıqdan sonra təhsilini Azərbaycan Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində davam etdirmişdir. 1987-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi tərəfindən təhsilini davam etdirmək üçün Leninqrad Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinə (indiki Sankt-Peterburq Universiteti) göndərilmişdir. 1990-cı ildə Leninqrad Dövlət Universitetində tarix fakültəsinin "Antropologiya və Etnoqrafiya" ixtisasını fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, işlə təmin olunmaq üçün Azərbaycan Respublikasının Xalq Təhsili Nazirliyinin sərəncamına göndərilmişdir. 1991–1993-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin "Azərbaycanın qədim dövr və orta əsrlər tarixi" kafedrasında baş laborant vəzifəsində çalışmış, 1993–1996-cı illərdə əyani aspiranturada təhsil almışdır. 1995-ci ildən Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsində çalışır, Azərbaycan və rus bölmələrində "Antropologiya", "Qafqaz xalqlarının antropologiyası", "Qafqaz xalqlarının etnoqrafiyası", "Etnoqrafiya", "Ermənilərin tarixi", "Gürcüstan tarixi", "Antropometriya" fənlərini tədris edir. "Antropologiyanın əsasları" və "Qafqaz xalqlarının etnoqrafiyası" dərsliklərinin müəllifidir. 1996-cı ildə "İslamaqədərki Azərbaycanda dini inanclar" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Elmi və pedaqoji fəaliyyəti 100-ə qədər elmi əsərdə öz əksini tapmışdır. 1996-cı ildən Bakı Dövlət Universitetinin tarix fakültəsinin Arxeologiya və Etnoqrafiya" kafedrasının müəllimidir.
1996-cı ildə Yunanıstanın Afina və İonina şəhərlərində elmi məzuniyyətdə olmuş, 1998-ci ilin fevral ayında Beynəlxalq Altayşünaslıq konfransında "Altay xalqlarında şamançılıq" mövzusunda elmi məruzə ilə çıxış etmişdir. 2004-cü ilin iyul ayında Bakı Dövlət Universitetinin "Arxeologiya ve Etnoqrafiya" kafedrasının dosenti vəzifəsinə seçilmişdir. Türkiyədə Azərbaycanın İstanbul Baş Konsulluğunun təşkil etdiyi elmi konfransda "Cənubi Qafqaz əhalisinin etnik antropologiyası" mövzusunda məruzə ilə çıxış etmişdir. 2009-cu ilin fevralında nümayiş etdirilən "Borçalı" filminin ssenari həmmüəlliflərindən biridir. Hazırda "Borçalı orta əsrlərdə" adlı dissertasiya işi üzərində çalışır. 2019-cu ilin aprelində Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinin arxeologiya və etnoqrafiya kafedrasının müdiri vəzifəsinə seçilmişdir.
Azərbaycan, türk və rus dillərini sərbəst, ərəb, alman və gürcü dillərini isə orta səviyyədə bilirdi. Evli və 3 övladı atası idi.
Neo Jie Şi
Karyerası
Neo Jie Şi birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınadı və məsafəni 3 saat 15 dəqiqə 18 saniyəyə qət edərək 157 marafonçu sırasında 131-ci yeri tutdu.
Laçın abidələrinin siyahısı
thumb|250px|Ağoğlan monastrı Azərbaycan poçt markasında
Memarlıq abidələri
Rayonun ərazisində 300-ə yaxın tarixi, mədəniyyət və memarlıq abidələri, onlarla kurqan, qala tipli arxeologiya baxımından faydalı olan abidələr, çoxlu sayda qəbirüstü abidələr, stellalar, at, qoç fiqurları, süjetli daşlar, eləcə də bu ərazi çoxlu təbii sərvətləri, qiymətli minelar suları ilə zəngindir.
Bu ərazidə olan abidələrin əksəriyyəti Qafqaz Albaniyası dövrünün yadigarlarıdır. Alimlərimizin verdiyi məlumata əsasən bu ərazidə olan Qafqaz Albaniyası dövrü abidələrinin bir çoxu bizim eranın xristianlıqdan əvvəlki dövrünə aiddir.
Bu yerlərin mürəkkəb relyefi, sərt iqlimi bir çox çay keçidlərində, yolların keçilməz hissələrində körpülərin inşasına səbəb olmuşdur. Onlar əsasən bir tağlı və yaxud iki tağlı körpülərdir.
Laçın rayonunun Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğalı zamanı rayonda mövcud olan əksər tarixi, mədəni və dini abidələr dağıdılmışdır. Rayonun ərazisində aşağıda adları çəkilən abidələr rayon ərazisində olan abidələrin yalnız 70%-ə qədərini təşkil edir.
1924-cü ildən sonra rayonda inşa olunmuş körpülər, bulaqlar, abidələr və abidə kompleksləri və s.
Maddi-mədəni irsi
Laçın rayonunun ərazisində 300-ə yaxın tarixi, mədəniyyət və memarlır abidələri, onlarla kurqan, qala tipli arxeologiya baxımından faydalı olan abidələr, çoxlu sayda qəbirüstü abidələr, stellalar, at, qoç fiqurları, süjetli daşlar qorunub saxlanmışdır. Bu ərazidə olan abidələrin əksəriyyəti Qafqaz Albaniyası dövrünün yadigarlarıdır. Laçında olan Qafqaz Albaniyası dövrü abidələrinin bir çoxu bizim eranın xristianlıqdan əvvəlki dövrünə aiddir. Bu yerlərin mürəkkəb relyefi, sərt iqlimi bir çox çay keçidlərində, yolların keçilməz hissələrində körpülərin inşasına səbəb olmuşdur. Onlar əsasən bir tağlı və yaxud iki tağlı körpülərdir.
Memarlıq abidələri
thumb|400px|[[Laçın rayonunun Hüsülü kəndinin ərazisində yerləşən Həmzə Sultan sarayı.]] thumb|350px|[[Azərbaycan Respublikası, Laçın rayonu ərazisində, Ağoğlançayın sahilində yerləşən Ağoğlan monastırı]] thumb|350px|Azərbaycanın [[Laçın rayonunun Qarqışlaq kəndi ərazisində yerləşən qədim alban məbədi — Dəmirovlu pir məbədi.]] thumb|350px|[[Azərbaycanın Laçın rayonu ərazisində yerləşən qədim alban məbədi — Varazqun məbədi.]] thumb|350px| [[Laçın rayonunun Pircahançay üzərində yerləşən Məşədi Mehralı körpüsü.]]
Serhat
Əhməd Serhat Hacıpaşalıoğlu və ya qısaca Serhat ( 24 oktyabr 1964, İstanbul, Türkiyə) — türk müğənni, prodüsser və aparıcı.
İstanbulda doğulub böyüyən Serhat 1994-cü ildə "End Productions" adlı şirkəti quraraq prodüserlik karyerasına başlamışdır. Həmin il TRT-də yayımlanan və Amerikanın yarışma proqramı "Jeopardy!"-nin Türkiyə versiyası olan "Riziko!"nun prodüserliyini və aparıcılığını etmişdir. 1997-ci ildə, "Rüya-Ben Bir Daha" adlı ilk sinqlını yayınlayaraq musiqiçi karyerasına başlamışdır. Aparıcı və prodüserliklə yanaşı musiqiçi kimi də fəaliyyətini davam etdirib və 2004-cü ildə "Total Disguise" (Viktor Lazlo ilə duet), 2005-ci ildə "Chocolate Flavour", 2008-ci ildə "I Was So Lonely", "No No Never (Moscow-Istanbul)" və "Ya + Ti" ("Total Disguise" mahnısının rus dilindəki versiyası, hər üçü Tamara Qverdtsiteli ilə duet), 2014-cü ildə isə "Je M'Adore" sinqllarını buraxmışdır. Serhat "I Didn't Know" mahnısı ilə San-Marinonu Stokholmda keçirilən 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinda təmsil etmiş və nəticədə birinci yarımfinalda 12-ci yerdə qərarlaşaraq, finala adlaya bilməmişdir. Daha sonra Serhat həmin mahnını disko versiyasını Amerikan müğənnisi və bəstəkarı Marta Voş ilə duet şəklində ifa etmişdir. Bu versiya Dens Klub mahnıları hit paradında 25-ci yerədək yüksəlmiş və bununla da Serhat hit parada daxil olmağa nail olan yeganə türk ifaçı olmuşdur. 2018-ci ildə o, 2005 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qalibi Elena Paparizu ilə birlikdə "Total Disguise" mahnısının yeni versiyasını təqdim etmişdir. Serhat İsraildə keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində yenidən San-Marinonu təmsil etmişdir.
İlk illəri və təhsili
Serhat 24 oktyabr 1964-cü ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Atası İsmail Hakkı, eyni zamanda Serhatin anasının da doğum yeri olan Trabzon doğumlu bir dənizçi zabit idi. İbtidai təhsilini Üsküdarın İcadiye səmtində aldıqdan sonra Bəyoğludakı İstanbul Özəl Alman Litseyində oxumuşdur. 1988-ci ildə İstanbul Universitetinin Stomatologiya fakültəsinin məzunu olmuşdur. 1990-cu ildə Burdurda iki aylıq məcburi hərbi xidmət keçmişdir.
Televiziya və tədbirlər
Serhat 1994-cü ildə "End Productions" adlı produksiya şirkətini qurmuşdur. Həmin il prodüsserliyini etdiyi Amerikan yarışma proqramı "Jeopardy"-nin Türkiyə versiyası olan "Riziko!"-nun TRTdə yayınlanması mövzusunda anlaşma əldə etmişdir. Serhat eyni zamanda, ilk bölümü 3 oktyabr 1994-cü ildə yayımlanan proqramın aparıcılığını da etmişdir. 1995-ci ildə, "Ən yaxşı kişi aparıcı" və "Ən yaxşı Yarışma Proqramı" kateqoriyalarında Qızıl Kəpənək mükafatını qazanmışdır. 1996-cı ildə, "Ən yaxşı yarışma proqramı" kateqoriyasında bir daha bu mükafata layiq görülmüşdür. 430-dan çox bölümü yayımlanan proqram, 1996-cı ilin sonlarında yayından qaldırılmışdır. Həmin il prodüserliyini "End Productions"un etdiyi yarışma proqramı Hədəf 4 ("Connect Four"-un Türkiyə versiyası), TRT 1də yayınlanmağa başlamışdır. 1997-ci ildə Kanal 6-da yayınlanmağa başlanan və Britaniya yarışma proqramı Midas Touch-un Türkiyə versiyası olan Altına Hücum-un prodüserliyi də firma tərəfindən gerçekləşdirilmişdir. 72 bölümü yayımlanan proqram həmin ildə də sona çatmışdır. 1998-ci ildə Riziko!, Serhatın aparcılığı ilə Kanal 7 ilə birlikdə ekranlara geri dönmüşdür. Riziko!-nun 1999-cu ildə sonlanmasıyla birlikdə Serhat, Kanal 7-də altı bölüm yayımlanan "Serhat'la Rizikosuz" adlı əyləncə proqramının aparıcılığını və prodüsserliyini etmişdir. Bir neçə aylıq aranın ardından 2000-ci ildə bir daha Kanal 7-yə dönən Riziko!-ya, 65 bölümün ardından son verildi. Sentyabr 2005-ci ildə, "End Productions"un prodüsserliyində Show TVdə yayımlanan Kalimerhaba adlı proqramı Katerina Mutsatsos ilə birlikdə aparmışdır. Serhatın 2009-cu ilin sonlarında, 18 musiqiçinin qatılımıyla təşkil etdiyi "Caprice the Show" adlı rəqs orkestri, irəliləyən illər içərisində müxtəlif performanslar sərgiləmişdir.
Produksiya şirkəti vasitəsi ilə Liseylərarası Musiqi yarışması (1998-indiyə kimi), Megahit-Beynəlxalq Akdeniz Mahnı Yarışması (2002-2004) ve Rəqs Marafonu (liseylər ve universitetlər arasında ayrılıqda hazırlanan rəqs yarışması, 2009-indiyə kimi) kimi müxtəlif yarışmaları da təşkil etmişdir.
Musiqi karyerası
thumb|240px|Serhat Avroviziya səhnəsində Serhatın musiqi kariyeri 1997-ci ildə, "Rüya" ve "Ben Bir Daha" mahnılarından ibarət ilk sinqlını yayınlamasıyla başladı. 2005-ci ildə, Fransız müğənni Viktor Lazlo ilə duet oxuduğu ikinci sinqlı "Total Disguise" yayınlandı. Mahnının söz və musiqisi Olcayto Ahmet Tuğsuz tərəfindən yazılmış və mahnı, Fransızca və İngiliscə olaraq səsləndirilmişdi. Sinqlda ayrıca mahnının müxtəlif remiks versiyaları da yer almışdır. 2005-ci ildə "Chocolate Flavour" adlı sinql, "Total Disguise" ile birlikdə Yunanıstanda nəşr olunmuşdur. 2008-ci ildə rus-gürcü müğənni Tamara Qverdtsiteli ilə birlikdə "I Was So Lonely", "No No Never (Moscow-Istanbul)" və "Ya + Ti" ("Total Disguise" mahnısının rus dilindəki versiyası) mahnılarını buraxmışdır.
2014-cü ildə Serhat, çalışmalarına Fransa və Almaniyada davam etməyə başlamışdır. "Je M'Adore" adlı Fransızca mahnını əhatə edən beşinci sinqlı eyni il yayınlanırkən, mahnının video klipi Terri Verqnesnin rejissorluğu ilə Parisdə çəkilmişdir. "Je M'Adore" Deutsche DJ Black/Pop Charts'ta 5 həftə boyunca 1-ci sırada yer alarkən, Black 30'da 1-ci, British Dance Charts'da 2-ci, French Dance Charts'da 8-ci, Swiss Dance Charts'da isə 9-cu yerədək yüksəlmişdir. 12 yanvar 2016-cı ildə San Marino RTV telekanalı İsveçin paytaxtı Stokholm keçirilən 2016 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinda San Marinonu Serhatın temsil edəcəyini açıqlamışdır. Serhat müsabiqədə ifa etdiyi "I Didn't Know" mahnısı ilə birinci yarımfinalda 12-ci yerdə qərarlaşaraq, finala adlaya bilməmişdir. Daha sonra Serhat həmin mahnını disko versiyasını Amerikan müğənnisi və bəstəkarı Marta Voş ilə duet şəklində ifa etmişdir. Bu versiya Dens Klub mahnıları hit paradında 25-ci yerədək yüksəlmiş və bununla da Serhat hit parada daxil olmağa nail olan yeganə türk ifaçı olmuşdur. 2018-ci ildə o, 2005 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qalibi Elena Paparizu ilə birlikdə "Total Disguise" mahnısının yeni versiyasını təqdim etmişdir. Serhat İsraildə keçirilən 2019 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində yenidən San-Marinonu təmsil edəcək. Onun müsabiqədə ifa edəcəyi "Say Na Na Na" mahnısı mart ayının 7-də təqdim olunmuşdur. Serhat müsabiqədə 77 xalla 19-cu yerdə qərarlaşaraq, San-Marinoya müsabiqədəki ən yaxşı nəticəsini qazandırmışdır.
Digər çalışmaları
Serhat 2010-cu ildən İstanbul Alman Litseylilər Dərnəyi (Verein der Ehemaligen Schüler der Deutschen Schule Istanbul) rəhbəri, 2013-cü ildən İstanbul Özəl Alman Litseyi İdarə Dərnəyi (Verein zum Betrieb der Deutschen Schule Istanbul) idarə heyəti üzvüdür.
Yuxarı Qarış (Baltas)
Yuxarı Qarış — Başqırdıstan Respublikası nın Baltas rayonu nda yerləşən kənd. Kənd, Aşağı Qarış kənd şurası nın tərkibindədir.
Sevil Xıdırlı
Sevil Xıdırlı — aşıq.
Həyatı
Sevil Xıdırlı 1973-cü ildə Yevlaxda doğulub. Orta təhsilini doğma Tanrıqulular kəndində alıb. 1991-1994-cü illərdə təhsil aldığı M.Ə.Sabir adına Bakı Pedaqoji Texnikumu fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Texnikumdan məzun olduqdan sonra Tanrıqulular kəndində sinif müəllimi olaraq çalışıb, həmçinin kəndin mədəniyyət evinin nəzdində fəaliyyət göstərən "Saz kursu"nda dərs keçib.
Fəaliyyəti
2002-ci ildən "Aşıq Pəri" məclisinin üzvü, həmin ildən 2008-ci ilədək Aşıqlar Birliyi Mingəçevir bölməsinin sədri olub. Mingəçevir, Yevlax, Gəncə, Şəmkir və Gədəbəydə keçirilən dövlət tədbirlərində səhnə alıb, habelə Qazaxıstanda (Karaqanda və Temirtau) Azərbaycan diaspor nümayəndələri qarşısında çıxışlar edib. Onun Samirə (Nağıyeva), Məhəbbət, Lamiyə, Heyran (Ağamalıyeva), Ziyadxan, Samir (Allahverdiyev), Şahbaz (Abdullayev) kimi yetirmələri respublika səviyyəli sənət yarışmalarında fəxri yerlər tutub. 2009-cu ildə Samir (Allahverdiyev) və Şahbaz (Abdullayev) IV Respublika Aşıq Müsabiqəsində ardıcıl olaraq ilk iki yerə layiq görülüb.
Serveri de Jirona
Serveri de Jirona — katalan trubadur.
Həyatı
thumbnail|Serveri tərəfindən yazılmış "Taflamart" şeiri.|left Jironada Qillem de Servera adı ilə doğulmuşdur. O, ən məhsuldar trubadur olmuşdur. Arxasınca 114 şeir qoymuşdur. Ensenhamenlərini də hesaba alındıqda bu rəqəm 130-a çıxır. Saray şairi olmuşdur: İşğalçı Xamesin və Böyük Pedronun hakimiyyəti illərində sarayda fəaliyyət göstərmişdir. Pastorelas və sirventes janrlarından da istifadə etmişdir. Əsas narahatçılığı saray həyatının mürəkkəblikləri ilə bağlı idi.
Serveri bir müddət mesenat himayəsində və Rodesli IV Hyu və II Henrinin saraylarında fəaliyyət göstərmişdir. 1269-cu ildə İspaniyada olmuşdur. Həmin il burada özünü Böyük Pedronun infant mühitində tapmışdır. Digər trubadurlar — Folket de Lunel və Dalfinetlə birlikdə Pedro ilə Toledoya getmişdir. 26 apreldə Kuenka yaxınlığında, Rieloda xidmətlərinə görə 1 solidus almışdır. Serveri "Cobla en sis lengatges" əsərini yazarkən Folketin "Al bon rey q'es reys de pretz car" və ya Sordellonun "Bel m'es ab motz leugiers a far" əsərindən nümunə götürmüşdür.
26 avqust 1276-cı ildə ölən İşğalçı Xames üçün "Si per tristor, per dol no per cossir" plaçını yazmışdır. Əsər aydın idi. Serveri Məryəmdən xahiş edirdi ki, Xamesə rəhm göstərsin və Barselonada Mersedar ordeninin yaradılmasına istinad edirdi. Şair Matyu de Kaersi Xames üçün daha fərqli plaç yazmışdı: "Tant suy marritz que no.m puese alegrar" plaçı əxlaqi və dini tonda idi.
İki palatalı parlament
436x436px|thumb|right|{{legend|#37abc8|İki palatalı parlamenti olan ölkələr}}{{legend|#ff9955|[[Bir palatalı parlamenti olan ölkələr}}{{legend|#000000|Parlamentsiz ölkələr}}]]
İki palatalı parlament və ya bikameralizm — iki qanunverici hakimiyyət ya da parlamentin olduğu idarəetmə formasıdır. Türkiyədə bu idarəetmə forması iki dövlət çevrilişi arasındakı müddət ərzində (1961-1980) Millət Məclisi və Türkiyə Respublikası Senatı olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Müasir dövrdə ABŞ və Birləşmiş Krallıq iki palatalı parlament ölkələrinə nümunə göstərilə bilərlər. Amerikada Senat və ABŞ Nümayəndələr Palatası, Böyük Britaniyada İcmalar Palatası və Lordlar Palatası, Rusiyada Rusiya Federasiyası Dövlət Duması və Rusiya Federasiyası Şurası, Almaniyada Bundestaq və Bundesrat buna nümunə göstərilə bilər.
Soiçiro Honda
Soiçiro Honda — Yaponiyalı mühəndis və sənayeçi.
Həyatı
Soiçiro Honda 1906-cı ilin noyabrın 17-si Yaponiyanın Şizuoka Prefekturasının Komyo kəndində anadan olmuşdur. Atası Gihei Honda dəmirçi, anası Mika Honda isə toxucu olub. Ailəsi kasıb olsa da onlar Soiçironun ən azından ibtidai təhsil almasına çalışıblar, amma Soiçiro uşaqlıqdan ənənvi tədris üsulunu sevmirdi.
O dövrdə şagirdlərin gündəliyinin yoxlanmasını təsdiqləmək üçün ailə üzvlərindən biri gündəliyə öz möhürünü vurmalı idi, lakin Soiçiro qiymtlərini ailəsindən gizlətmək üçün özünün hazırladığı möhürdən istifadə edirdi. Belə ki, o, hələ məktəbdə oxuyarkən velosiped pedalından öz ailəsinin möhürünü hazırlamışdı.
Honda familiyası iki heroqlifdən (本田) ibarət və simmetrik olduğundan onu hazırlamaq asan idi, lakin digər məktəblilər üçün hazırladığı möhür tərsinə alındığından onun bu fırıldağı ortaya çıxmışdı.
Uşaqlıq xatirələrdindən danışanda Soiçironun ən çox xatırladıqları arasında avtomobillərin arxasınca qaçması və avtomobil səsboğucusundan çıxan benzin qoxusu var.
Soiçiro bir gün atasının velosipedini götürərək pilot Art Smitin təyyarə şousuna baxmağa gedir və bu hadisədən sonra onun mexanizmlərə marağı yaranır. Hələ 15 yaşında ikən, 1922-ci ildə heç bir təhsili olmayan Soiçiro Tokioya işləməyə gəlir və qarajların birində düz 6 il çalışır. İşlədiyi "Art Şokay" qarajında işləyərkən təcrübədə öz biliyini artırır. Burada avtomobillərlə yanaşı motosikletlər də təmir olunurdu.
Həmin dövrdə avtomobil sahibləri yuxarı təbəqəyə məxsus idilər və avtomobillər ölkəyə xaricdən gətirilirdi. Bunların içində həm konveyr avtomobilləri, həm idman tipli avtomobillər, həm də xüsusi istehsal edilmiş avtomobillər var idi. Bu avtomobillərin çoxu təmir üçün "Art Şokay"a gətirilidi ki, bu Soiçironun yeni bilgilərə sahib olmasında çox yaxşı bir şans idi. Beləcə o, çox şey öyrənmişdi. Soiçiro hər şeyi şəxsi təcrübəsi ilə öyrənirdi.
Bir ilk
1923-cü ildə "Art Şokay"ın sahibi Sakakibaranın rəhbərliyi altında Sakakibaranın qardaşı Şiniçi, Soiçiro və başqa bir neçə nəfərlə birlikdə idman avtomobillərinin istehsalına başlayırlar. Soiçironun hazırlanmasında iştirak etdiyi ilk avtomobil "Art Daimler" olur. Sonra "Kurtissin"i istehsal etdilər. Həmin avtomobil hələ də Honda şirkətinin "Honda Collection Hall"unda işlək vəziyyətdə saxlanılmaqdadır.
Qeyd edim ki, 23 noyabr 1924-cü ildə Şiniçi bu avtomobillə 5-ci Yaponiya Avtomobil Yarışında iştirak etmiş və qalib gəlmişdi. Şiniçi Sakibahara Tsurumidə ilk dəfə qalib gələrkən onun yanında addımlayan mexan məhz 17 yaşlı Soiçiro Honda idi. Soiçironun o zaman hələ 17 yaşı var idi. Bu avtomobillər üçün müxtəlif hissələrin müəllifi olmaq ona gələcəkdə lazım olacaq çox dəyərli biliklər öyrətmişdi.
Müştərilər qaraja "Mersedes", "Linkoln" və "Daimler"lərlə gəldikcə Soiçironun biliyi və ambisiyaları da o dərəcə çoxalırdı. Həmin vaxtdan artıq o öz işi barədə düşünməyə başlamışdı. O öz xatirələrindən danışarkən demişdi:
"Bilirdim ki, əgər dünya bazarında uğur əldə etsəm, yerli bazarı da artıq əlimə almış olacam".
Contigo Hasta El Final
Contigo Hasta El Final — İspaniyanın 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
El Sueño De Morfeo qrupu "Contigo Hasta El Final" mahnısı ilə İspaniyanı İsveçin Malmö şəhərində keçirilən Avroviziya 2013-də təmsil etmişdir. Mahnı qrupun üzvləri David Feyto, Rakel Del Rosario və Xuan Luis Suares tərəfindən bəstələnmişdir.
Soiçiro Honda
"Hamamatsunun Edisonu"
1928-ci ildə Soiçiro Hamamatsuda "Art Şokay"ın bir qolunu açır. O, yeganə adam idi ki, ona bütün fəaliyyət azadlığı verilmişdi. Soiçiro yalnız yaxşı təmir etmək bacarığına görə deyil, həm də ixtira edəbilmə bacarığına görə də çox məşhur idi. Hətta sonralar ona "Hamamatsunun Edisonu" ləqəbi də vermişdilər. Yeni obyektdə o, yalnız təmirlə yox daha artıq işlərlə məşğul olurdu. Onlar burada su nasosu, zibil daşıyan maşınlar düzəldir, avtobusların daha çox sərnişin daşıya bilməsi üçün düzəliş edirdilər. Hamamstsu filialı açılarkən bu şöbə yalnız 1 nəfərdən ibarət idi, lakin sonra burada çalışanların sayı 30 nəfərə qədər artmışdı.
1935-ci ilin oktyabr ayında Soiçiro ailə qurmuşdu və onun yoldaşı Saçi işçilərə yemək bişirir və maliyyə hesabatını özü edirdi. Bununla da Soiçiroya işlərində kömək edirdi.
1936-cı ildə Hamamatsuda baş tutan avtomobil yarışında iştirak edən Soiçiro Hondanın avtomobili qəzaya uğrayır. Soiçiro bundan sonra yarışlarda iştirak etmir. Özünün dediyinə görə:
"Saçi mənə yalvardı və ağladı deyə yarışlarda iştirak etməyi dayandırdım".
Lakin Saçinin dediyinə görə, atası Gihei Honda onu tənbeh etdikdən sonra Soçiro daha yarışlarda iştirak etməmişdi.
Dönüş
Elə həmin ildən Soiçiro təmirçi işləməyi dayandırıb istehsalata keçməyi planlaşdırır. O, Hamamatsu filialını özəlləşdirərək ayrıca şirkət açmaq istəsə də investorlar onun porşen halqaları hazırlamaq fikrini qəbul etmirlər. Onlar təmirdən yetəri qədər çoxlu pul gəldiyini gördükləri üçün yeni bir təşəbbüsə ehtiyac olmadığını düşünürdülər, lakin Soiçiro rədd cavablarına baxmayaraq, özünə Şiçiro Kato adında ortaq taparaq, elə həmin şəxsin prezidentliyi ilə "Tokai Seikai Ağır Sənaye" şirkətini açır və layihələrini reallaşdırmağa başlayır. O, "Art Porşen Halqaları Tədqiqat Mərkəzi"ni quraraq gündüzləri "Art Şokay"da işləyir, axşamları isə porşen halqaları hazırlamaq üçün işə girişdi.
"Tokai Seikay"ın prezidenti
Porşen halqalarının istehsalı başlasa da hələ də çətinliklər var idi. Bu dəfə problem istehsalat texnologiyalarının səviyyəsində idi. Halqalar standartlara demək olar ki, cavab vermirdi. 50 halqadan yalnız 3-ü sertifikat ala bilmişdi. 2 il ərzində Yaponiyanın poladtökmə və metallurgiya ilə bağlı bütün universitetlərini gəzdikdən sonra Toyota və Nakajima Aviasiya şirkətinə kütləvi şəkildə porşen halqaları satmağa başlayır. Artıq həmin dövrdə şirkətin 2000-ə yaxın işçisi var idi.
Bütün digər ölkələr kimi Yaponiya da 1930-cu illərdəki böhranla üzləşmişdi. Böhran zamanı Soiçiro həm işləyir, həm də universitetdə təhsil alırdı. O düşünürdü ki, porşen halqalarını təkmilləşdirərək bu üsulu Toyotaya sata biləcək. O gecə, gündüz də işləyirdi. Hətta gecələr emalatxanada yatır və inanırdı ki, çox keyfiyyətli məhsulun istehsalını bacaracaq.