cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 1109
NGC 1109, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qoç bürcü istiqamətində yerləşir. C tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Cymbonotus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Banksia speciosa
–  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Banksia sphaerocarpa
(Banksia sphaerocarpa) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cymbopappus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Banksia marginata
–   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 3034
NGC 3034, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. Sd tipli. tərəfindən ildə naməlum ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Cymophora
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Bəzi müəlliflər bu bitkiləri eyni xromosom sayına bənzər növlər olduqları üçün Tridax cinsinə daxil etmişlər. Digərləri ayrı tutulmaq üçün kifayət qədər morfoloji fərqlərə sahib olduqlarını tapmışdılar.
ASAP Rocky
ASAP Rocky (A $ AP Rocky kimi dizayn edilib; / ˈeɪsæp /, AY-sap Rokki ) adı ilə bilinən Rakim Atelaston Meyers — Amerikalı reper, müğənni, mahnı sözü müəllifi, səs prodüseri, model, aktyor və musiqi videosu/klip rejissoru. A $ AP Mob adlı hip-hop qrupunun üzvüdür.
Rocky debüt (debüt — incəsənət xadiminin geniş ictimaiyyətə ilk tanınması) albomu kimi Live. Love. A$AP mixtape-ni buraxdı, 2011-ci ildə musiqi tənqidçilərindən müsbət rəylər alaraq xeyli bəyənmə topladı. Onun mixape-nin müvəffəqiyyəti Polo Grounds Music, RCA Records və Sony Music Entertainment ilə müqavilələr bağlamağa səbəb oldu. Sonradan, 2013-cü ildə tənqidçilər tərəfindən də müsbət qarşılanan və Billboard 200-də ilk sıraya yerləşən Live. Long. A$AP studiya debüt albomunu yazdı. 2015-ci ildə Rocky At. Long. Last. A$AP adlı ikinci studiya albomunu buraxdı, albom Billboard 200-də birinci yerdə çıxış etdi və Rocky-nin iki dəfə ardıcıl ilk sıraya yerləşən albomu oldu və musiqi tənqidçiləri tərəfindən müsbət qarşılandı.
Günel Məmmədova
Həyatı
Günel Məmmədova 12 mart 1986-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub. Orta təhsilini Azərbaycan Milli Konservatoriyası nəzdində İncəsənət Gimnaziyasının rus bölməsində alıb. Orta məktəb illərində fortepiano və rəqslə məşğul olub. 2002-ci ildə orta məktəbi bitirərək Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin estrada aktyorluğu fakültəsinə daxil olub. Universiteti 2006-cı ildə bitirib.
Fəaliyyəti
2006-cı ildən Gənc Tamaşaçılar Teatrında fəaliyyətə başlayıb. 2008-ci ildən "İbrus" teatrında fəaliyyət göstərir. Uşaqlıq illərindən bəzi kino filmlərə çəkilmişdir.
Teatr səhnəsindəki rolları
İbrus teatrı
Kəpəz studiyası
Gülşad Baxşıyeva
Gülşad Eynulla qızı Baxşıyeva (12 dekabr 1952 Bakı şəhəri) — azərbaycanlı aktrisa, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1982), Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin rejissor və aktyor sənəti kafedrasının professoru.
Həyatı
Gülşad Baxşıyeva 1952-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1971–1975-ci illərdə M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda (indiki ADMİU) professor, SSRİ Xalq artisti Mehdi Məmmədovun rəhbərliyi ilə ali məktəbi bitirdikdən sonra S. Rəhman adına Şəki Dövlət Dram Teatrında fəaliyyət göstərmişdir. Şəki teatrının yaradıcılarından biri olmuşdur. Teatrın repertuarında olan tamaşalarda (1975/1985) aparıcı aktrisa kimi əsas rolları ifa etmişdir.
O zaman SSRİ-də keçirilən ADR, Macar, Bolqar dram sənəti festivallarının iştirakçısı olmuşdur. 1981-ci ildə Macar festivalında oynanılan Ş. Petefenin "Pələng və kaftar" tamaşasında Predslava roluna görə "Qadın rolunun ən yaxşı ifaçısı" diplomuna layiq görülmüşdür. 1982-ci ildə Teatrın yaranmasında və inkişafındakı xidmətlərə görə "Əməkdar artist" fəxri adına layiq görülmüşdür. Şəki teatrının açılışından 10 il müddətə qədər fəaliyyətdə olduğu zaman, müxtəlif tamaşalarda müxtəlif xarakterli 28 rol oynamışdır.
2006-cı ildə Ramiz Əzizbəylinin "Yalan" filmindəki "Nisə" roluna görə "Ən yaxşı qadın obrazı" nominasiyasında Milli Kinematoqrafçılar İttifaqının "Qızıl çıraq" mükafatına layiq görülmüşdür. Teatr və kino yaradıcılığıyla yanaşı o həm də 23 ildir ki, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində aktyor kadrlarının hazırlanması ilə məşğuldur. Onlarla istedadların formalaşmasına böyük diqqət və qayğı göstərir. Tələbələrinin sırasında "xalq və əməkdar artist" fəxri adına layiq görülənlər də var.
Gülşad Baxşıyeva o vaxt Şəki teatrında baş rejissor çalışan böyük sənətkar Hüseynağa Atakişiyevlə ailə həyatı qurmuşdur. Onların Elbəy (d. 1978) və Elmir (d. 1980) adında 2 oğulları var. Təəssüf ki onların ailə həyatı uzun sürməmiş, sonrada ayrılmışdırlar.
ADMİU-da 1985-ci ildən "Səhnə danışığı" kafedrasında, 1994-cü ildən isə "Rejissor və aktyor sənəti" kafedrasında işləyir. 2000-ci ildən dosentlik, 2006-cı ildən isə professorluq vəzifəsində çalışır.
Əsas rolları
Bakı teatrlarında oynadığı rollar
Televiziya tamaşalarındakı rolları
Bitkilərin həyati formaları
[[Fayl:BHF.jpg|thumb|480x480px|Bitkilərin həyati formaları: !. Fanerofit; 2-3. Xamefit; 4. Hemikriptofit; 5-9. Kriptofit: 5-6. Geofit; 7. Helofit; 8-9. Hidtofit.
]] Bitkilərin həyati formaları - Bitkilərin tumurcuqlarının əlverişsiz şəraitdə (ilin soyuq və quru mövsümlərində) torpağın və qar örtüyünün səviyyəsinə uyğunlaşması və özünü qorumasıdır. Bu sistem ilk dəfə 1905-ci ildə, Danimarka botaniki K.Raunkiaer tərəfindən təklif edilmişdir.
Raunkier bitkiliyin formalaşdığı, müxtəlif ekoloji şəraiti əks etdirən, bitkilərin həyati formalarının 5 əsas tipini təsnif etmişdir. Müəyyən bir həyati formaya aid olan növlərin faizini hesablayaraq, dünyanın müxtəlif bölgələrinin və ya planetin müxtəlif tipli bitkiliklərinin həyati formalarının spektri əldə olunur.
Xamefitlər
Xamefit bitkilərdə qönçələr və təpə tumurcuqları əlverişsiz şərati torpağın səthinə sərilən və ya torpağa yaxın yerləşən əlavə tumurcuqlardan inkişaf edir. soyuq ərazilərdə bitən xamefitlərdə qönçə və təpə tumurcuqlarını qar, isti bölgələrdə isə onları bitki qalıqları örtür. Bunları Raunkier 4 alttipə bölmüşdür: yarımkollar, kolcuqlar, yarımkolcuqlar və "yastıq" bitkilər.
Hemikriptofitlər
Hemikriptofitlər əsasən ot bitkiləridirlər. Onların tumurcuqları torpağın üstündə, bəzən isə yarpalarla və ya bitki qalıqlarından əmələ gələn qatın altında yerləşir. Raunkier hemikriptofitlər arasında uzunsov zoğları olan "irotohemikriptofitləri" və qısa zoğları torpağın üzərində qışıaya bilən rozetli hemikriptofitləri ayırmışdır.
Terofitlər
Terofitlər birillik bitkilərdir. Onları bütün vegitativ orqanları mövsümün sonunda məhv olur və qışlayan tumurcuqları qalmır. Bu bitkilər qışı və ya quraqlıq dövrünü torpağın üzərində yaxud torpaqda keçirən toxumlardan bərpa olunur.
Banksia meganotia
–   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dendrophorbium
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Banksia meisneri
(Banksia meisneri) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dendrophorbium
Növləri
[[SS 3 (* Dendrophorbium acuminatissimum
NGC 2069
NGC 2069, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Uzuntala (Qax)
Uzuntala — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 39 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 140 nəfər əhali yaşayır.
Ülviyyə Könül
Ülviyyə Könül — klipmeyker, rejissor, ssenari müəllifi. Əməkdar incəsənət xadimi. "Mədəniyyət" telekanalın direktoru.
Həyatı
Kərimova Ülviyyə Oqtay qızı 28 sentyabr 1972-ci ildə Bakıda anadan olub.
1989-cu ildə 1 nömrəli Dəmiryol orta məktəbini bitirib. 1991–1995-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetinin psixologiya fakültəsində təhsil alıb.
1992–1996-cı illərdə Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında rejissor assistenti, daha sonra rejissor kimi fəaliyyət göstərib, musiqili kliplər, sosial və digər reklam çarxlarını, 1996-cı ildə isə yazıçı Anarın "Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi" əsəri əsasında eyniadlı televiziya filmini çəkib.
2000-ci ildə "Dəşti" klipinə görə "Humay" mükafatına layiq görülüb.
2004-cü ildə Afinada keçirilən olimpiya oyunları çərçivəsində "Azərbaycan günü" üçün Azərbaycan haqqında tanıtım çarxını hazırlayıb.
2004-cü ildə Bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun açılış və bağlanış mərasimlərinin, 2005-ci ildə Bədii gimnastika üzrə Dünya Çempionatının açılış və bağlanış mərasimlərinin, həmin il Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə Parisdə UNESCO qərargahında təşkil edilmiş tanınmış akademik, alim Yusif Məmmədəliyevin 100 illik yubileyinə həsr edilmiş təntənəli konsertin və digər layihələrin rejissoru olub.
2011-ci ildə tammetrajlı "Vəkil hanı?" filmini çəkib. 2016-cı ildə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında çəkilən "Həddindən artıq təsadüf" filminin quruluşçu rejissoru olub.
Bir çox mədəni-kütləvi tədbirlərin, reklam çarxlarının, konsert və şou proqramların rejissoru kimi fəaliyəət göstərib.
2019-cu ilin oktyabrından "Azərbaycan Televiziya və Radio Verilişləri" QSC-nin baş rejissoru vəzifəsində çalışıb.
2016-cı ildə Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adlarına layiq görülmüşdür.
2021-ci ilin 18 oktyabrından QSC-nin nəzdində fəaliyyət göstərən "Mədəniyyət" telekanalına direktor vəzifəsinə təyin edilib.
Jupan
thumb|right|Ukrayna. Kontuşun altından jupan geyinmiş Zaporojye kazakı.(1786)
Jupan — XVI-XVIII əsrlərdə Şərqi Avropa ölkələrində, slavyan xalqlarında, xüsusilə müasir Polşa, Belorusiya, Ukrayna, Litva ərazisində varlı təbəqələr (zadəganlar, bürgerlər) arasında geniş yayılmış rəngli, qızıl düymələr və bahalı xəzlər ilə bəzədilən geyim növüdür. Polşada jupanla bağlı atalar sözü də geniş yayılmışdır: "Harada geyinilirsə jupan, orada yaşayır pan".
Bahalı parçalardan tikilirdi. Əvvəllər jupan yun parçadan və məxmərdən hazırlanırdı. Gündəlik istifadə üçün nəzərdə tutulan jupanlar yun parçadan, müxtəlif tədbirlər və şənliklər üçün nəzərdə tutulan jupanlar isə ipək parçadan hazırlanırdı. Jupan adətən, boz, sarı, mavi, qırmızı rənglərdə olurdu. Onun üstindən heyvan dərisindən hazırlanan və qılınc asılan kəmər bağlanırdı. Jupan,ilk vaxtlar zireh altından geyilən geyim kimi istifadə olunurdu və bir sözlə hərbi mundir hesab olunurdu. XVI-XVIII əsrlərdə onun modeli çox dəyişmədi, yalnız uzunluğu, yaxası kəsildi və istifadə olunan parça növü dəyişdi.
Qaynaqlara əsasən jupan haqqında ilk məlumat 1393-cü ilə aid olsa da, o, yalnız XVI əsrin ortalarından klassik geyim formalarından birinə çevrilmişdir. Jupan uzun qollu və uzun ətəkli, dekorativ düymələri olan kişi geyimi isi. XVI əsrdə bu paltara xəz yaxalıq da daxil edilmişdir.
Jupan tədricən üst geyim kimi əhəmiyyətini itirdi və yalnız kontuş altından geyinilirdi. XVII əsrin ikinci yarısından etibarən hündür yaxalıqlar dar zolaqlar və ya adi örtüklü boyun haşiyəsi ilə əvəz edilmişdir. 1680-ci illərdən sonra jupan davamlı olaraq kontuş altında geyilirdi və bu iki geyim birlikdə XIX əsrin ortalarına qədər Polşanın milli geyiminə çevrilmişdi. XVIII əsrdən sonra Jupan kətan və ya pambıq kimi ucuz parça hazırlandığına görə daha yüngül oldu.
Əhəmənilər dövləti
Əhəmənilər imperiyası — e.ə. VI əsrin ortalarından 330-cu ilədək Yaxın və Orta Şərqin bir çox ölkəsini hakimiyyəti altında birləşdirən qədim İran dövləti.
E.ə. 550-ci ildə sonuncu Midiya hökmdarı Astiaq üzərində qələbə çalmış İran şahı tərəfindən yaradılmışdır.
Əhəmənilər (Haxamanişilər) qədim İran hökmdarları sülaləsi idi. Nümayəndələri: II Böyük Kir, II Kambiz, I Dara, I Kserks, I Artakserks, II Kserks, Soqdian və ya Sekudian, II Dara, III Artakserks, Arses, III Dara.
Əhəmənilər imperiyası III Daranın hakimiyyəti dövründə Makedoniyalı İskəndərin Şərqə yürüşü nəticəsində e.ə. 330-cu ildə süqut etti.
Tarix
E.ə 558-ci ildə İran tayfaları ittifaqına başçılıq etmişdir.Bu ittifaqın başçılığı altında e.ə 553-cü ildə dövlətinə qarşı üsyan baş verdi.Üsyanın mərkəzi Parsua (Fars) vilayəti idi.Midiya hökmdarı Astiaq Parsuadakı qiyamın qarşısını ala bilmədi.Nəticədə e.ə 553-550-ci illərdə Midiya-Əhəməni müharibəsi baş verdi.Bəzi Midiya əyanları II Kirin ətrafına yığıldı. Beləliklə,Midiya süqut etdi. Torpaqlarında Əhəməni dövləti yarandı.
Qavqamela döyüşü
Misirin fəthindən sonra Əhəmənilərlə yenidən müharibəni davam etdirən İsgəndər e.ə 331-ci ildə həlledici döyüş olan Qavqamela döyüşündə III Daranın qoşunlarına qalib gəldi.III Dara ölkənin şərqinə qaçdı.E.ə 330-cu ildə III Dara özünün Baktriya satrapı Bess tərəfindən öldürüldü.Beləliklə, İsgəndərin Şərqə yürüşü nəticəsində Əhəməni imperiyası süqut etdi.
Dacryotrichia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Daşkənd
Daşkənd — Özbəkistanın paytaxtı. Sahəsi 334,8 km², əhalisi 2,5 milyon nəfərdir (2020). Mərkəzi Asiyada metropoliteni olan yeganə şəhərdir.
Şəhərin su ehtiyaclarını təmin etmək üçün onun yaxınlığında süni Çarvak gölü yaradılmışdır. 2009-cu ilə olan məlumata görə şəhərin əhalisi 2 milyon 221 min nəfərdir. Şəhər 11 inzibati rayona bölünür.
Adı
Şəhərin əsasının e.ə. V-III əsrlərdə qoyulduğu güman edilir. Qədim mənbələrdə Çaç, Şaş, Caç, Şaşkənd adlarına rast gəlinir. Çaç müasir Daşkəndin ən qədim adıdır. Dillərində ç səsi olmadığına görə ərəblər onu Şaş şəklində yazmışlar. Şaşkənd sonralar Daşkəndə  çevrilmişdir. Maraqlıdır ki, şəhərin adını Çin qaynaqları Çö-Çi, Çö-Şi, yaxud sadəcə Şi  şəklində transkripsiya etmişlər ki, bu da çincə daş  deməkdir. Firdovsi öz "Şahnamə"sində şəhəri Çaç adlandırır. XVI əsrdən başlayaraq şəhər indiki adı ilə adlanmağa başlamışdır. "Daşkənd" sözü "daş" və türk dillərində şəhər mənasını verən "kənd" sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır.
Tarix
Daşkənd həmişə bölgənin əsas beynəlxalq nəqliyyat mərkəzi olub. 1917-ci il inqilabı zamanı baş vermiş vandalizmdən və 1966-cı il zəlzələsindən sonra şəhərdə mövcud olan bənzərsiz memarlıq abidələrinin çox hissəsi məhv olub. Şəhərdə daha çox sovet dövründə tikilən mədəniyyət və muzey mərkəzlərinə rast gəlmək mümkündür.
Qədim şəhərin bəzi qədim binaları şəhərin qərb hissəsində yerləşir. Maraqlı binalardan biri, XVI əsrdə inşa olunmuş Kukeldaş Mədrəsəsidir. Bu tikili Kaffali Şaş movzoleyi kimi də tanınır və ondan muzey kimi istifadə olunur. Burada yerləşən Qəst-İmam tikilisinə qeyri-müsəlmanların girişi qadağandır, digər ziyarətçilər isə bura giriş üçün əvvəlcədən icazə almalıdırlar.
Latviya Xalq Cəbhəsi
Latviya Xalq Cəbhəsi (Latvijas Tautas fronte) — 1988-1993 illərin arasında öncə Latviya SSR-də, sonra isə müstəqil Latviyada fəaliyyət göstərən siyasi qurum. O, əvvəl Perestroykayı dəstək etmək üçün yaradılıb, sonra isə Latviyanın SSRİ-dən müstəqilliyi üçün fəaliyyət göstərirdi.
Mənşəyi
1940-cı ildə Latviya, Litva və Estoniya SSRİ tərəfindən işğal olunub. Bundan təxminən eyni zaman meşə qardaşları adı altında partizanların silahlı müqaviməti başlayıb.
1986-cı ildən başlayaraq latviyalılar konkret məqsədlərin ətrafında təşkil olmağa başlayıblar. Moskvaya qarşı ilk qələbələrindən biri Dauqavpils şəhərin yanında, Latviyanın əsas Dauqava çayının üzərində dördüncü hidroelektik dambasının quraşdırmasının dayandırması idi. Bu Ətraf Mühitin Müdafiə Klubunun yaradılmasını ilhamlandırıb. Klub Sovet rejiminə qarşı daha geniş şəkildə mübarizə aparmaq üçün ətraf mühitlə bağlı etirazları vasitə kimi sayırdı.
Tarixi
thumb|250px|[[Riqa, Vetspilsetas küçəsi 13/15. Latviya Xalq Cəbhəsinin Muzeyi]] 1988-ci ildə Latviyada məqsədi demokratiya və müstəqillik olan qurumların arasında Latviya Xalq Cəbhəsi də var idi. Latviya Xalq Cəbhəsi oktyabrın 8-də təsis olunub və ondan təxminən eyni vaxtda, 1-2 oktyabrda Estoniya Xalq Cəbhəsinin, Litvada isə 22-23 oktyabrda Sayudis qurumunun təsisedici qurultayı keçirlib. Latviya Xalq Cəbhəsi Latviyada həmin il yaradılan qurumların arasında ən mötədil idi və beləliklə, çox sayda qeyri-latış azlıqların və kommunistlərin özündə birləşdirib. 250000 üzv yığaraq, qurum 1989-1990 illərin parlament seçkilərində iştrak edib, böyük çoxluq ilə qalib gəldilər. Beləliklə, onlar hökuməti əlinə alıb, 1990-cı ildə Latviyanın müstəqilləşmə prosesini başlayıb, onu 1991-ci ilin avqust ayında bitiriblər.
1993-cü ilin iyun ayında Latviyanın müstəqilliyi bərpasından sonra ilk parlament seçkiləri keçirilib. İqtisadi çətinliklərə və bəzi siyasətçilərin qurumdan çıxmasının nəticəsində, Xalq Cəbhəsi səslərin ancaq 2,62%-i yığıb, parlamentə keçməyib. Bundan sonra qurum özünü xristian demokrat partiyası kimi yenidən qurmağa cəhd edərək, adını Xristian Xalq Partiyası qoyub. Halbuki, bu cəhd uğurlu olmayıb. Sonda, onlar Xristian Demokrat Birliyi ilə birləşib, 1999-cu ilin oktyabrın 9-da keçirilən son qurultayında fəaliyyətini dayandırıb.
Göyəm (Zaqatala)
Göyəm — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Mədəniyyəti
Ərazidə 3 orta məktəb, 1 həkim məntəqəsi, 2 feldşer-mama məntəqəsi, 1 klub, 4 kitabxana, 2 mədəniyyət evi, 1 körpələr evi-uşaq baxçası, 4 məscid, 1 futbol meydançası vardır.
Tarixi abidələr: 4 məscid, qədim qəbristanlıq.
Coğrafiyası və iqlimi
Göyəm ərazi nümayəndəliyi, rayon mərkəzindən cənubda, Tala çayın sağ sahilində yerləşir və dörd kəndi (Göyəm, Çökək, Sumaylı, Dardoqqaz) özündə birləşdirir.
Nümayəndəliyin ərazisi 3368,6 hektardir.
Əhalisi
Əhalisi 4157 (Göyəm - 1914, Çökək - 935, Sumaylı - 656, Dardoqqaz - 652) nəfər, əsasən azərbaycanlılar, avarlar, saxurlardır. Dini mənsubiyyəti müsəlman.
Ərazi nümayəndəliyi, RİHB-nin ərazi İcra nümayəndəsi və Göyəm Bələdiyyəsi tərəfindən idarə olunur.
Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.
Din
Kənddə Göyəm kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Banksia micrantha
(Banksia micrantha) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Quercus pyrenaica
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 212
NGC 212 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Feniks bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Bişkek
Bişkek və ya Bişkək (Бишкек) — Qırğızıstanın paytaxtı və böyük şəhəri.
Damnxanthodium
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Damnamenia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Banksia menziesii
thumb|Banksia menziesii
(Banksia menziesii) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nadir Mehdiyev
Nadir Hüseyn oğlu Mehdiyev — Azərbaycan kinooperatoru, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi (2017).
Həyatı
Nadir Mehdiyev 27 iyun 1971-ci ildə Bakıda anadan olub. 1999-cu ildə Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun kinooperatorluq fakültəsini bitirib. Kinorejissor Hüseyn Mehdiyevin oğludur.
Fəaliyyəti
Nadir Mehdiyev bədii, sənədli filmlərin, musiqi kliplərinin quruluşçu operatorudur.
Filmoqrafiya
Operator assistenti kimi
Operator kimi
İkinci operator kimi
Quercus acutissima
(Quercus acutissima) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Banksia montana
(Banksia montana) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Quercus vulcanica
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Quercus vulcanica növü Türkiyə, Suriya                ərazilərində yayılmışdır.
Darwiniothamnus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
NGC 1110
NGC 1110, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. Sm tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Banksia mimica
(Banksia mimica) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Banksia mucronulata
(Banksia mucronulata) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Quercus calliprinos
(Quercus calliprinos) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dasycondylus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Uzuntala (Zaqatala)
Uzuntala — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Coğrafiyası
Kəndin ərazisi 622 hektardır.
Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən əhalisi 657 nəfərdir, milli tərkibcə əsasən avarlardan ibarətdir. Dini etiqadına görə kənd əhalisi müsəlmanlardan təşkil olunub.
Kənd, RİHB-nın ərazi İcra nümayəndəsi və Uzuntala Bələdiyyəsi tərəfindən idarə olunur.
Mədəniyyəti
Kənddə 1 orta məktəb, feldşer-mama məntəqəsi, klub, məscid, futbol meydançası, poçt,  ATS vardır.
Din
Kənddə Uzuntala kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
NGC 4009
NGC 4009, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. * tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Banksia splendida
–   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sofiya
Sofiya — Bolqarıstanın paytaxtı və ən böyük şəhəri. Sofiyada 1.4 milyona yaxın insan yaşayır, bəzi mənbələrdə isə 2 milyona yaxın əhalinin olduğu deyilir. Sofiya əhalisinin 96% bolqarlar təşkil edir. İkinci böyük etnik qrup isə türklərdir — 0,6%. Digər millətlər isə əhalinin 3%-ni təşkil edir.
Sofiya şəhəri ölkənin qərb hissəsində Vitoşa dağının ətəyində yerləşir.Şəhər İskar çayının qərbində salınıb.Rütubətli kontinental iqlimə malikdir.Balkan yarımadasının mərkəzində olmaqla, Qara dənizlə Adriatik dənizinin arasında və Egey dənizinə ən yaxın yerdə yerləşir.
Antik dövrdə Serdica və Orta əsrlərdə Sredets kimi tanınan Sofiya şəhəri eramızdan əvvəl 7000-ci ildən bəri insanların məskunlaşdığı ərazidir. Şəhərin yaranma tarixi eramızdan əvvəl 29-cu ildə Serdicanın Roma Respublikasının Kelt qəbiləsindən olan Serdi tərəfindən fəth edilməsi ilə başlayır. Roma İmperiyasının tənəzzülü zamanı şəhərə hunlar, vestqotlar, avarlar və slavyanlar basqın etdilər. 809-cu ildə Serdica Krum xan tərəfindən Birinci Bulqar dövlətinin tərkibinə daxil edildi və Sredets adı ilə tanındı. Şəhər 1018-ci ildən 1194-cü ilə qədər Bizans imperiyasının tərkibində olmuşdur. Sredets 1382-ci ildə Osmanlı imperiyası tərəfindən fəth edilənə qədər böyük bir inzibati, iqtisadi, mədəni və ədəbi mərkəzə çevrildi. 1530-1836-cı illərdə Sofiya Osmanlı imperiyasınınn Avropadakı əsas vilayəti olan Rumeli əyalətinin regional paytaxtı idi. Bolqarıstan hakimiyyəti 1878-ci ildə bərpa edildi. Növbəti ildə Sofiya Üçüncü Bolqarıstan Dövlətinin paytaxtı seçildi.
Sofiya Avropa İttifaqının 13-cü ən böyük şəhəridir. Cənub tərəfdən Vitoşa, qərb tərəfdən Lyulin və şimaldan Balkan dağları ilə əhatə olunub ki, bu da onu Andorra la Vella və Madriddən sonra ən yüksəkdə yerləşən üçüncü  Avropa paytaxtı edir. Bolqarıstanın paytaxt şəhəri olan Sofiya bir çox yerli universitetlərin, mədəniyyət müəssisələrinin və kommersiya şirkətlərinin evidir. Şəhər "dini tolerantlıq üçbucağı" kimi təsvir edilmişdir. Bunun səbəbi üç əsas dünya dininin - Xristianlıq, İslam və Yəhudiliyin üç məbədinin bir-birinə yaxın yerdə olmasıdır: Sveta Nedelya kilsəsi, Banya Başi məscidi və Sofiya sinaqoqu. Bu üçbucaq yaxınlarda "kvadrat"a qədər genişləndirilmiş və Müqəddəs İosif Katolik Katedralı əlavə edilmişdir.
Sofiyanın əhalisi 18-ci əsrin sonlarında 70.000 nəfərdən, 1870-ci ildə 19.000 nəfərdən ibarət olub. 1878-ci ildə 11.649 nəfərə qədər azaldı və bundan sonra artmağa başladı. Sofiya 492 kvadrat kiolmetr ərazidə təxminən 1,24 milyon sakinə ev sahibliyi edir ki, bu da ölkə ərazisinin 200 faizində ölkə əhalisinin 17,9%-ni təşkil edir. Sofiyanın şəhər ərazisi 5723 kvadrat kilometr daxilində təxminən 1,54 milyon sakinə ev sahibliyi edir ki, bu da Sofiya Şəhər vilayətini və Sofiya vilayətinin bir hissəsini (Draqoman, Slivnitsa, Kostinbrod, Bozhurişte, Svoge, Elin Pelin, Gorna Malina, İhtiman, Kostenets) və Pernikdən ibarətdir. Vilayət (Pernik, Radomir), ölkə ərazisinin 5,16%-ni təşkil edir. Sofiyanın metropoliten sahəsi bir saatlıq avtomobillə səyahət vaxtına əsaslanır. Sofiya metropoliten bölgəsində 1,67 milyon əhali yaşayır.
Pontik palıdı
(Quercus pontica) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması:
Cənubi Аvrоpаdа yаyılmışdır.
Botaniki təsviri:
10 m hündürlüyündə yаrpаğını tökən аğаcdır. Gövdəsi düz qаlxаn, diаmеtri 40 sm, qаbığı bоz və yа tünd qəhvəyi, hаmаrdır. Budаqlаnmаsı sеyrək, lаkin çоx möhkəmdir. Yаrpаqlаrı müxtəlif fоrmаlı оlub, sаrımtıl-yаşıl rəngdə, dаirəvi fоrmаdа, uzunluğu 10-20 sm, еni 4-15 sm, kənаrı xırdа dişlidir. Çiçəkləri 5-20 sm uzunluğundа sırğаlаrа tоplаnmışdır. Mеyvəsi kоnusvаri qоzаdır, 2-5 ədədi bir yеrdə yеrləşir. Аbşеrоndа çоx аz hаldа mеyvə vеrir, tоxumlа, pöhrələrlə аsаnlıqlа çоxаlır.
Еkоlоgiyаsı:
İşıqsеvən, rütubətə tələbkаrdır. Dəniz səviyyəsindən 1300-2100 m hündürlükdə, dаğlıq ərаzilərdə yаbаnı hаldа bitir.
Аzərbаycаndа yаyılmаsı:
Qаfqаz üçün rеlikt bitkidir.
İstifаdəsi:
Pаyızdа yаrpаqlаrı sаrı rəng аlır. Bu vаxt çоx dеkоrаtiv görünür. Dеkоrаtiv bitki kimi pаrk və bаğlаrdа istifаdə еdilir.
Məlumat mənbələri
Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. T.S.Məmmədov
Muxax
Muxax — Azərbaycan Respublikasının Zaqatala rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Mədəniyyəti
Kənd 13 obadan ibarətdir. Kənddə 3 orta məktəb, 2 əsas məktəb, 1  xəstəxana, mədəniyyət evi, uşaq baxçası, məscid binası, futbol meydançası,  poçt, 1408 nömrəlik ATS vardir.
Tarixi abidələr: XIX əsrdə tikilmiş  məscid, 5  hücrə, 2 qədim  qəbristanlıq.
Coğrafiyası və iqlimi
Muxax kəndi, rayon mərkəzindən 12 km şərqdə, Muxax çayının sağ sahilində yerləşir. Şərq tərəfdən Mamrux, şimaldan Yuxarı Çardaxlar, qərb tərəfdən Yuxarı Tala, cənub-şərqdən Zəyəm, cənubdan isə Çobankol,  Qımır,  Bazar,  Əliabad  kəndləri ilə həmsərhəddir.
Kəndin ərazisi 3230 hektardir.
Əhalisi
Əhalisi təqribən 9000  nəfər, əsasən  azərbaycanlılar və saxurlardan, dini  mənsubiyyətləri İslamdır.
Kənd, RİHB-nın ərazi İcra nümayəndəsi və Muxax Bələdiyyəsi tərəfindən  idarə  olunur.
Əhalinin əsas məşğuliyyəti  əkinçilik, tütünçülük,  fındıqçılıq,  tərəvəzçilik,  bağçılıq və  maldarlıqdır.
Əl-Hakim ət-Tirmizi
Həyatı
Məhəmməd ibn Əli Əbu Abdulla–əl Hakim ət–Tirmizi şərqi İran sufizminin ən böyük nümayəndələrindən biri olmuşdur. Termez şəhərində doğulma tarixi məlum olmasa da «avtobioqrafiyasına» görə 8 yaşından başlayaraq çox ciddi səylərlə dini elmlərə yiyələnməyə çalışmışdır. İyirmi səkkiz yaşında Məkkə şəhərinə getmişdir. Məkkə ziyarətindən qayıdan Ət– Tirmizi sufi yolunu tutmuşdur. Özünü insanlardan təcrid edən Ət– Tirmizi mistik traktatları öyrənməyə başlamışdır.
Sufizm– islamda mistik– asketik cərəyan hesab olunur və onun haqqında saysız– hesabsız kitab və məqalələr yazılmış və yenə də yazılmaqdadır. Artıq o çoxdandır islamşünaslığın müstəqil bir sahəsinə çevrilmişdir. Özünün hakim ideyalar dünyası, nüfuzu, ənənələri və metodologiyası ilə fərqlənən sufizm digər cərəyanlardan xeyli dərəcədə fərqlənir. Çox vaxt sufiliyin yaranması tarixini VIII əsrin ortaları– IX əsrin əvvəllərinə, Peyğəmbər haqqında rəvayətləri toplayanlardan və nəql edənlərdən, diyar– diyar gəzib– dolaşan vaizlərdən buranın peşəkar oxucularından habelə əməli saleh sənətkar və tacirlərdən ibarət daha qatı müsəlmanlar arasında tərki– dünyalıq, tövbəkarlıq və zahidlik əhval– ruhiyyəsinin yayıldığı bir dövrlə əlaqələndirirlər. Sonralar isə başqa adamları da sufilər sırasına daxil etməyə başladılar.
Təsadüfi deyildir ki, məşhur müsəlman ilahiyyatçısı Həsən əl–Bəsri (vəfatı 728– ci il) sufiliyin banilərindən biri sayılır. Çünki o özünün əməlisaleh həyat tərzi ilə yanaşı, həm də mömün insanın bütün əməlləri arxasında duran niyyətlərin təbiəti haqqında təlimin yaradıcısı kimi tanınmışdır.
Sonrakı sufi nəsilləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilən Bəsrə zahid və abidləri Rəbah ibn Əmr, Rəbiyə əl-Ədəviyyə, Süleyman əd–Darani (VIII əsrin axırları, IX əsrin əvvəlləri) ənənəvi olaraq Həsən əl– Bəsrinin müridləri sayılırlar. Onların sözlərində, moizələrində, yəqin ki, ilk dəfə olaraq Allaha təmənnasız fədakar məhəbbət, ona hədsiz sevgi şövqü, Ona yaxınlıq cəhdi motivləri özünü göstərir. Elə o zamandan başlayaraq həmin motivlər sufi dünyagörüşünün ayrılmaz hissəsi olmuşdur.
IX əsr sufiliyin tarixində mühüm dövr təşkil edir. Bu dövrdə müsəlman təsəvvürü nəzəriyyəsi və praktikasının əsas müddəalarının fəal surətdə işlənib hazırlanması və dürüst ifadə edilməsi prosesi gedirdi. Adını çəkdiyimiz Bəsrə təsəvvüf– zühd məktəbi ilə yanaşı Bağdad və Xorasan məktəbləri də meydana çıxmışdı. Yeni məktəblərin nümayəndələri bəsrəliləri bir qədər arxaya sıxışdırmışdılar. Əvvəllər olduğu kimi bu məktəblərdə də başlıca diqqət zahidin daxili həyatının müşahidə edilməsinə, onun niyyət və əməllərinin «səmimilik» (sidq) dərəcəsinin müəyən edilməsinə mənəvi kamilliyə və cismani təmizliyə aparan yolda onu gözləyən təhlükə və sapqınlıqların təsvir edilməsinə yetirilirdi.
Digər dinlərin mistik təlimlərində olduğu kimi, sufilikdə də özünükamilləşdirmə və Allaha yaxınlaşma prosesinə arzu olunan məqsədə (ayrı–ayrı sufilər bu məqsədi müxtəlif cür ifadə edirlər) çatmaq üçün keçilməli olan «yol» kimi baxmağa başlayırlar.
Ət–Tirmizinin sufi müəllimləri arasında məşhur Xorasan şeyxləri Əbu Turab ən–Nəxşəbini, Yəhya əl–callı, Əhməd ibn Hədrəvəyhini və başqalarını xüsusi qeyd etmək lazımdır. Ət– Tirmizinin taleyində, onun baxışlarına şərik çıxan arvadı böyük rol oynamışdır. Ət– Tirmizinin əsərləri xüsusilə «İlal əş– şəriə» və «xətm əl auliyyə» qeyd edilməlidir. Həmin əsərlərdə müsəlman mərasimlərinin məna və mahiyyəti haqqında «Allaha məhəbbət haqqında» mistiklərin müxtəlif kateqoriyaları haqqında «peyğəmbərlərin möhürü» ilə yanaşı mövcud olan «müqəddəslərin möhürü» haqqında mühakimələr yürüdülmüşdür. Bu isə fakihlərin və hakimlərin narazılığına səbəb olmuşdur. Nəticədə Ət–Tirmizi bir sıra təqiblərə məruz qalmışdır. Təqibdən qaçan Ət–Tirmizi əvvəlcə Bəlxə gəlmiş, sonra isə Nişabura getmişdir. Nişabur şəhərində çoxsaylı tərəfdarları onu müdafiə etməyə çalışmışdır. Siyasi situasiyanın dəyişməsi nəticəsində onun əleyhdarları ölkəni tərk etdiyindən o doğma şəhərinə qayıda bilmişdir. Elə orada da Ət–Tirmizi şagirdləri və tərəfdarlarının əhatəsində vəfat etmişdir. Sufizm tarixi üçün Ət–Tirmizinin əhəmiyyəti onun 80–ə yaxın əsərləri ilə müəyyən edilir. Həmin əsərlərdə öz əksini tapan «ruh» haqqında onun «vəziyyəti» və «hərəkəti» haqqında fikirləri diqqəti cəlb edir. Eyni zamanda orada özünükamilləşdirmənin üsulları haqqında, alçaq hisslərin cilovlanması haqqında, saflaşmağa aparan iztirab haqqında və s. fikir və mülahizələri sonrakı sufi psixologiyasının inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmişdir.
Lakin P.Pozdnevin fikirləri ilə razılaşmayan həmin fikirləri qətiyyən yaxına buraxmayan müəlliflər də olmuşdur. Məsələn A.Şprenger yazırdı ki, sufizmin özbaşınalığından metafizik və panteist sistem olması həll edilmiş məsələ sayılmalıdır. Panteizm onun həyati mənbəyi, asketizm isə sonrakı dövrlərin əlavəsi olmuşdur. Bəziləri belə hesab edirlər ki, sufizm Yunanıstandan keçmişdir, digərləri isə onun Hindistandan keçdiyini sübut etməyə çalışırdılar. Lakin onların heç birisi sanskritdən ərəb dilinə tərcümə edilmiş bir əsər göstərə bilməzlər. Yaxud Hindistana səyahət edən bir nəfər də olsun sufinin adını belə çəkə bilməzlər. Özünü alim hesab edən adamlar axmaq bir nəzəriyyə yaradaraq müsəlmanların brəhmənlərdən fəlsəfi sistemi və asketik praktikanı götürdüklərini sübut etməyə çalışırdılar. Əslində isə sufilərin görüşləri onların dinləri ilə sıx surətdə əlaqədar olmuşdur. Həmin forma ilə biz Hindistanda heç vaxt rastlaşmamışıq. Beləliklə, A.Şprenger belə bir qəti nəticə çıxarırdı ki, sufizmin yaranması Hindistandan və yaxud Yunanıstandan keçmiş ekzotik sistem deyildir. Sufizm– islamın inkişafının nəticəsidir. Bir sözlə, sufizm islamın inkişafının ən orijinal və ən həqiqi fazasıdır.
Ət–Tirmizi sufi yolunun təkmilləşdirmə prinsiplərini müdafiə etmişdir. İlk dəfə həkim ət– Tirmizi tərəfindən irəli sürülmüş və İbn Ərəbi tərəfindən inkişaf etdirilmiş sufi öliyalığı təlimi müsəlman təsəvvüfünün sonrakı dövr tarixi üçün həm əməli, həm də nəzəri cəhətdən böyük əhəmiyyət kəsb etmişdir. Hər dövrün ən kamil sufi «arifləri» bu övliyalığın daşıyıcıları elan olunurdular. Həmin təlimə uyğun olaraq övliyalılıq sufilik nəzəriyyəçiləri tərəfindən peyğəmbərlik risaləsinin davamı, müəyyən mənada isə ondan yüksək hesab olunurdu. Göründüyü kimi, sufi övliyası Peyğəmbərin «varisi» (varis) olur və buradan irəli gələn bütün əməli məziyyətlər– şəriətin izah edilməsində daha üstün haqqa malik olmaq, müsəlman icmasının başçısı vəzifəsini icra etmək, həyatverici və şəfaverici «bərəkətə» sahib olmaq və sairə məziyyətlər ona da aid edilirdi.
Ət–Tirmiziyə görə insanın biliklə əldə etdiyi mistik «qnosis» (mərifət və yaxud hikmət) sayılmalıdır. Ət–Tirmizi onu «ilahi işıqla» eyniləşdirir və onun insanların ürəklərində olduğunu elan edirdi. Adi bilikdən (elm) fərqli olaraq qnosis şeylərin gizli mənasını açır və sonda isə «ilahi mahiyyətə» çatır. Əgər elm tədris, təlim prosesində əldə edilirdisə, mərifət– insanlara Allahın bəxş etdiyidir. Elmin tətbiq və təsir sahəsi və zamanı məhduddur. Mərifətin isə sərhədləri yoxdur. «Qnosis»ə hamı yiyələnə bilməz. Ona yalnız tək– tək adamlar, ürəyi dünya problemi və qayğılarından təmizlənmiş və yalnız Allaha bağlı insanlar yiyələnə bilərlər. Belə adamları ət– Tirmizi sufi «müqəddəsləri» elan etmişdir. Onlar elə «qnosisə» malik olmaqları ilə digər dindarlardan fərqlənirlər. Tədqiqatçıların əksəriyyəti bu fikirdə olmuşlar ki, ət– Tirmizi buddizm, xristianlıq və maniheyçilik təlimləri ilə yaxından tanış olmuşdur. Həmin təlimlərin təsiri onun yaradıcılığında da öz əksini tapmışdır. Onun biliyi, geniş məlumatı, müasirlərinin onu əl– həkim (müdrik) adlandırmağa imkan vermişdir.
Qurban İsmayılov
Qurban İsmayılov (tam adı: Qurban İbrahim oğlu İsmayılov; ) — Azərbaycanlı teatr və kino aktyoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2018), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2023-cü ildən).
Həyatı
Qurban İsmayılov 1960-cı ildə Ağcabədi rayonunda doğulub. 1985-ci ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun Dram və kino aktyorluğu fakültəsini bitirib. Bir müddət "Nəsimi" folklor teatrında, ADMİU-nun Tədris teatrında işləyib. 1989-cu ildən Azərbaycan Dövlət Gənclər Teatrının, 2009-cu il may ayının 1-dən Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyorudur. 1995-ci ildə Teatr Xadimləri İttifaqı tərəfindən keçirilən "I Eksperimental Tamaşalar Festivalı"nda S.Mrojekin "Mühacirlər" əsərində ifa etdiyi 2-ci mühacir roluna görə "Ən yaxşı kişi rolu" nominasiyasında mükafata layiq görülüb. 1993-cü ildən Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının, 2006-cı ildən Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvüdür. 2014-cü ilin aprel ayının 13-də Beynəlxalq mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsi sahəsində əldə etdiyi uğurlara görə Kalmıkiya Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Fəxri Fərmanı ilə mükafatlandırılmışdır.
9 may 2012-ci il tarixdə Əməkdar artist, 1 avqust 2018-ci ildə isə xalq artisti fəxri adlarına layiq görülmüşdür. 2013-cü ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə , 1 may 2017-ci ildə , 9 may 2018-ci ildə , 10 may 2019-cu ildə , 7 may 2020-ci ildə , 7 may 2021-ci ildə və 10 may 2022-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür. 2014-cü ildə "Mən gəldim, qızlar" ("Müharibə") əsərində canlandırdığı kor ata obrazına görə "Humay" mükafatına layiq görülüb. 2017-ci ildə "Nar bağı" filmindəki roluna görə, 13-cü Avrasiya Beynəlxalq Film Festivalında “Ən yaxşı kişi rolu” mükafatına layiq görülüb.
10 mart 2021-ci ildə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi "Sənətkar" medalı təltif olunub.
6 may 2023-cü ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.
Molla Sədra
Sədrəddin Şirazi və ya Molla Sadra — müsəlman filosofu.
Həyatı
Molla Sadra (Sədrəddin Şirazi) varlı fars ailəsində anadan olmuşdur. Onun dövrü I şah Abbasın hakimiyyəti illərinə təsadüf edir. Həmin dövrdə şiəlik hakimiyyəti şəriət qanunlarının nufuzu dini fəlsəfə və teologiyanın populyarlığı öz apogeyinə çatmışdı. Molla Sadra özünü intellektual fənlərin, o cümlədən İbn Sinanın, Şihabəddin Yəhya Sührəvərdinin, neoplatoniklərin, xüsusilə İbn əl-Ərəbinin fəlsəfəsini öyrənməyə həsr etmişdir. Onun fəlsəfəyə olan güclü marağı bəzi ortodoksal əhval–ruhiyyəli qüdrətli siyasi hakimiyyətə malik və fəlsəfəni təriqətçi məşğələ hesab edən fakihləri qıcıqlandırırdı. Düşmənçilik edən bəzi ortodokslara görə bu sahədəki nailiyyətlərini (o nəinki fəlsəfəni öyrənirdi, həm də uğurla onu tədris edirdi) buraxaraq elmlə məşğul olduğu İsfahanı tərk edərək Qum şəhəri yaxınlığındakı kəndlərindən birinə köçməli olur. Burada Molla Sadra 12 il yaşamış düşüncələrə dalmış askez praktikasını dadmışdır. Bu isə öz növbəsində onun intellektual intiusiyasının kəskinləşməsinə gətirib çıxarmışdır.
Molla Sadra fəlsəfəsinin əhəmiyyəti
Molla Sadra bir sıra səbəblərə görə islam fəlsəfəsi tarixində mühüm yer tutur. Birincisi, onun əsərləri bunu söyləməyə bizə imkan verir. Xüsusilə onun başlıca çox cildlik əsəri "Ağılın dörd səyahəti" – bir növ islam fəlsəfəsinin ensiklopediyasıdır. Öz sələflərinin ideyalarını olduqca ətraflı ifadə edən Molla Sadra onların fəlsəfi ideyalarının dərin tənqidi təhlilini vermişdir. Ikincisi, Molla Sadra müəllimi Mir Məhəmməd Bakir Damad tərəfindən əsası qoyulmuş Isfahan fəlsəfi məktəbini daha da gücləndirmişdir. Bu fəlsəfi məktəbin meydana çıxması Iranın islam fəlsəfəsinin tarixində dönüş olmuşdur. O islam dünyasına bir sıra nəhəng filosoflar bəxş etmişdir. Ən istedadlı adamlar, o cümlədən Molla Sadra kimi filosof tərəfindən kamilliyə çatdırılan Isfahan fəlsəfi ənənələri "transendent mudriklik" adı ilə məşhur olmuşdur. O diskursiv düşüncənin intuitiv nurlanmanın və praktiki müdrikliyin yaxınlaşmasının nümunəsi kimi özünü göstərmişdir.
Molla Sədranın nəzəriyyələri
Molla Sadra üç, dəqiq fərqlənən müxtəlif tipli əsərlərin müəllifləridir. Bunlar: a) Qurana və hədislərə yazılan şərhlər. b) polemik işlər və v) fəlsəfi traktatlardır. Onun Quranın bir sıra ayələrinə xüsusilə işığa həsr olunmuş ayələrə şərhləri müqəddəs kitabın Molla Sadra tərəfindən ezoterik oxunmasından xəbər verir. O, eyni zamanda şiə imamlarının fikirlərinə şərhlər – monumental əsərlər yazaraq onlardakı ezoterik mənanı aydınlaşdırmışdır. Onun polemikası sufi antinomistlərə, onların dini qanunları pozmasına qarşı çevrilmişdir. Nəhayət, üçüncüsü, Molla Sadranın elə əsərləri də vardır ki, onların əksəriyyəti intellektual elita və erudisiyalı alim – bilicilər üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Ümumiyyətlə, həmin əsərlər əsaslı şəkildə ənənəvi islam fəlsəfəsi mövzusunda hazırlanmışdır. Molla Sadra öz dünyagörüşündə sxolastik teologiyanın disput ideyalarını Ibn Sinanın metafizikasını və Ibn əl- Ərəbinin mistik düşüncələrini sintezləşdirmişdir. Nəticədə müdriklik ənənələri təzahür etmişdir ki, o da öz kökünü hər yerdə- teologiyanın ənənəvi peripetiyalarında, filosofların diskursiv düşüncələrində və bilavasitə sufilərin təcrübəsində tapa bilmişdir. Molla Sadra iki böyük filosofun təsiri altında olmuşdur. Bu filosoflar Ibn Sina və işıq fəlsəfəsi, "şərq nuru" (Əl-işraq) məktəbinin banisi Ş.Sührəvərdidir. Molla Sadra Ibn Sinanın fəlsəfəsini Ş.Sührəvərdinin mövqeyindən şərh edir. O, eyni zamanda Ş.Sührəvərdinin ontologiyasını fundamental surətdə nəzərdən keçirmişdir.
Molla Sadra yaşadığı dövrdə teologiya yaxşı inkişaf etmiş elm idi və fəlsəfənin istifadə etdiyi lüğətdən teologiya da istifadə edirdi. Molla Sadra texniki terminlərin və fəlsəfə ilə teologiyanın metodologiyasının identikliyinə diqqət yetirmişdir. Molla Sadranın çıxardığı nəticə ondan ibarətdir ki, islam fəlsəfəsi digər intellektual elmlər kimi kimi müstəqil elmi fənn kimi inkişaf etməmişdir, əksinə başlıca olaraq şəriət məsələlərinin həlli ilə əlaqədar inkişaf edən fənn olumuşdur.
Kalam elminə münasibətə gəldikdə isə Molla Sadra ikili mövqe tutur, bir tərəfdən teoloji metodologiyaya qarşı çıxır, digər tərəfdən teologiyanın predmet obyektinin həqiqiliyini etiraf edir. Molla Sadra teoloqların arqumentlərini sübut edə bilmədiyinin səbəblərini göstərməyə cəhd edir, digər tərəfdən o ehtiyatlıdır və teoloji inamla bağlı dəyərlərin şübhə obyekti olmasını istəmir. Zamanda yaradılışla bağlı əbədiyyət və ölülər dünyasından, qayıtma (dirilmə) məsələlərini şərh edən əsərində Molla Sadra fəlsəfə və teologiyanın bir– birinə uyğun gəlməyən bəzi mövqelərini yaxınlaşdırmağa çalışır. Molla Sadra Ibn Sina fəlsəfəsinin əsas müddəalarını, o cümlədən, zəruri mövcud olandan işıq verməsindən, mövcud olanın sırasında zəruri mövcud olanın varlığı müddəalarını saxlayırdı. Lakin o özü üçün ötəri olmayan fəlsəfi prinsiplərin açıqlanmasına aparan şəxsi intiusiyasını ortaya çıxararaq Ibn– Sinadan əl çəkirdi. Ibn– Sina prinsiplərinin mənbəyi diskursiv fəlsəfədə və onun məntiqindədir. Bu məntiq fəlsəfi kateqoriyaların rasionallaşmasına əsaslanır. Molla Sadranın "transendental məntiqi" onun şəxsi və abstrakt intitusiyası sayəsində yaranır. Molla Sadra bu prinsipləri "şərq fəlsəfəsinin prinsipləri" və "transendent prinsipləri" adlandırır. Molla Sadra islam mistikasının güclü təsirini– sufizmin həm nəzəri, həm də praktiki təcrübəsinin təsirini görmüşdür. Nəzəri planda ona əndəlus mistiki İbn–əl–Ərəbinin dünyagörüşü güclü təsir göstərmişdir. Əslində Molla Sadranın istifadə etdiyi çoxsaylı terminlər İbn Ərəbinin islam qnosisi mövzusunda yazdığı şərhlərindən götürülmüşdür. Molla Sadra Allahın mahiyyətinin insan tərəfindən başa düşülməsini və digər məsələlərin şərhini İbn Ərəbidə tapır, Sufi yolunun praktiki aspektinə gəldikdə isə Molla Sadra askezi idrak yolunun zəruri hissəsi kimi görür və praktikanın antinomik və ifratçılığını rədd edir. Idrak yollarının sırasında gəldikdə isə Molla Sadra biliyi iki tipə bölür: hissi qavrayışın və ya göstərişlərin köməyi ilə əldə edilənlər və intiutiv işıqlanmanın vasitəsilə (meditasiyasının olması modeli) əldə edilənlər hissi qavrayışın və göstərişlərin əsasında yaranan biliyi də ənənəvi təsnifatdan istifadə edərək bölməyə məcbur olur (bunu peripatetiklərdə edirdilər). Bu bölgüdə iki hissə nəzəri və praktiki hissə mühüm yer tutur. Nəzəri elmlərə məntiq, riyaziyyat, naturfəlsəfə və metafizika, praktiki elmlərə isə, etika, siyasət və iqtisadiyyat daxildir.
Elmlərin təsnifatı prosesində Molla Sadra universal bilik sistemini tərtib etmək istəyir. Onun sahələrinin çoxsaylı olmasına baxmayaraq Molla Sadranın bütün fəlsəfəsinin qəlbi olan Vəhdətin dərk edilməsinə doğru aparır. Biliyə bu cür yanaşma, praktiki müdrikliyi də bura daxil etsək idrakın müxtəlif modellərini özündə birləşdirir. Molla Sadra üçün Bilik təkcə informativ funksiya ilə deyil həm də transformativ funksiyaya malikdir.
Molla Sadranın mövcudiyyət, dəyişiklik və idrak nəzəriyyələri sahəsində də maraqlı fikirləri olmuşdur. Molla Sadra ensiklopedik biliyə malik olduğundan özündən əvvəl yaşayıb yaratmış mütəfəkkirlərin ideya, nəzəriyyə, fikir və konsepsiyalarının dərin və dəqiq təhlilini verə bilmiş, bunun sayəsində də islam fəlsəfəsini nəzərə çarpacaq dərəcədə zənginləşdirə bilmişdir. Molla Sadranın İslam fəlsəfəsinə verdikləri, 1) Varlıq problemlərinə dair şərhlər bunun da sayəsində Varlığın birliyi təlimini yaratmışdır; 2) hərəkətdə nisbi dəyişikliklərin yaranmasının tədqiqi (bu "substansial hərəkət" adı ilə məşhurdur), daha dəqiq desək, Allahı çıxmaq şərtilə təbiətdə və dünyada daimi hərəkət nəzəriyyəsi, 3) Idrakın, dərk edilən və dərk edənin birliyi konsepsiyası.
"Şərq nurları" (işraqiyyə) məktəbinin əsasını qoyan əs Sührəvərdinin və öz müəllimi Mir Damadın terminologiyasından istifadə edərək Molla Sadra mahiyyətin mövcudluğu üzərində üstünlüyünə əsaslanan yuxarıda adlarını çəkdiyimiz mütəfəkkirlərin varlıq sxemlərini düzgün başa düşür və özünün nurların metafizikası kimi şəxsi versiyasını formulə edir. O təsdiq edir ki, mövcudiyyət mövcud olan şeylərin əsas prinsipial aspektidir və o Varlığın aksidenisiyası kimi çıxış edir. Bundan başqa mövcudiyyət və yaxud varlıq (əksər islam filosofları, o cümlədən Molla Sadra üçün onlar eyni şeydir) müstəqil mövcuddurlar, lakin əslində Varlıqdan asılıdır və özü xüsusi reallıqdan məhrumdur. Mövcudiyyətin klassik bölgüsünü nəzərdən keçirən Molla Sadra zəruri, mümkün və mümkün olmayan bölgüsünü qəbul edir. Bunu Ibn Sina da qəbul etmişdir. Molla Sadra kopulyativ mövcudiyyət və qeyri–kopulyativ mövcudiyyət aspektlərini işləyib hazırlayır. Kopulyativ Varlıq subyekti predikatla əlaqələndirir. Aşağıdakı fikrə nəzər yetirək "Sokrat filosofdur" kimdir, nədir sualının cavabı əlaqələndirici funksiya filosofla Sokratı əlaqələndirir. Filosofun varlığı Sokratla əlaqələnir, ikinci halda isə ekzistensial funksiyanı, daha dəqiq desək mövcud olan şeylərin mövcudiyyəti irəli sürülür. Bizim nümunədə Sokratın filosof kimi mövcudluğu dediklərimizə sübut ola bilər. Molla Sadra "Malik olmaq" və "olmaq" felinin işlənməsinə xüsusi diqqət yetirir. Ikinci halda təsdiq edir ki. "Olmaq" maddi dünyada Allahı çıxmaq şərtilə kopulyativdir, çünki Allah saf kateqoriya kimi mahiyyətdən kənardadır.
Molla Sadra Platonun "növlərin hakimi" kimi arxetiplər haqqında konsepsiyasını qəbul edir. Molla Sadranın fikrincə maddi dünya varlığın səviyyəsidir və öz xarakteristikasını arxetip dünyadan götürür. Maddi dünyanın arxetiplikdən ayrılması "yüksəkdə olmaq imkanı" prinsipilə (Kaida imkan al– Aşraf) aparır. Həmin prinsip Molla Sadranın tanınmasında həlledici rol oynamışdır. Bu prinsip aşağıdakı müddəaları əhatə edir: maddi dünyada hər şey qeyri– mükəmməllikdən kamilliyə doğru hərəkət edir, həmin hərəkət qeyri–maddi dünyada sinxron kosmik dubla malikdir.