Sen_Katayama
Vəfatı
Onun külü olan qutu Qızıl meydanda Kreml divarları yanında basdırılmışdır. Katayamanın ölümünün səhəri günü "Pravda" ona həsr edilmiş çoxlu material dərc etmişdi. Kominternin İcraiyyə Komitəsinin Rəyasət heyəti yazırdı ki, Sen Katayama "beynəlxalq proletar inqilabının mətin döyüşçüsü, öz həyatını kommunizm uğrunda, kapitalın qanlı zülmündən bəşəriyyəti azad etmək uğrunda zəhmətkeşlərin və dünyanın məzlum xalqlarının işi uğrunda fədakar proletar mübarizəsinə həsr edən bir adam, bütün varlığı ilə bolşevik idi". 1933-cü il noyabrın 9-da matəm mitinqində çıxış edən yapon nümayəndəsi Susumu Okano (Nosaka) demişdi: "Bizim Katayama yapon imperializmi əleyhinə, şovinizm əleyhinə… Şərqin məzlum zəhmətkeşlərinin azadlığı uğrunda, SSRİ ilə qırılmaz qardaşlıq ittifaqı uğrunda ölüm-dirim mübarizəsi aparmağı bizə vəsiyyət etmişdir. Katayama sosializmin qalib gəldiyi SSRİ-yə hədsiz sadiq olmağı, imperialist fitnələri və əksinqilabi müharibə əleyhinə amansız mübarizə aparmağı bizə vəsiyyət etmişdir… Katayama bizim üçün zəhmətkeşlərin beynəlxalq həmrəyliyi və kommunizmin məğlubedilməz işinə bolşevik sədaqəti nümunəsi idi". Katayamanın ölüm xəbəri Yaponiyaya çatdıqda Yaponiya KP MK-nın gizli orqanı olan "Sekki" 1933-cü il dekabrın 5-də ona həsr edilmiş xüsusi nömrə buraxdı. Kommunist partiyasının rəhbərliyi Yaponiya Antiimperialist cəmiyyəti və İBYT-nın yapon şöbəsi ilə birlikdə Tokioda, Osakada, Kobedə, Naqayada və bir çox başqa şəhərlərdə Sen Katayamaya həsr olunmuş matəm iclası keçirdilər. Matəm iştirakçıları qətnamə qəbul edərək, mərhumun qohum-əqrabasına məktubla başsağlığı verdilər. 1943-cü ildə, irticanın kədərli illərində Sen Katayamanın dostları, bu görkəmli Yaponiya inqilabçısının Tokionun Loyama qəbristanındakı, arvadının və yaxın adamlarının dəfn edildiyi qəbristandakı simvolik qəbri üstündə xəlvəti heykəlini qoydular. Hər il Katayamanın ölümü günü və martın 15-də (1928-ci ildə Yaponiya kommunistlərinin kütləvi surətdə həbs olunduğu gün) bu heykəlin yanına təzə çiçək dəstələri qoyulur. 1959-cu il dekabrın 3-də Yaponiya, SSRİ və bir çox digər ölkələrin ictimaiyyəti Sen Katayamanın anadan olmasının yüz illiyini qeyd etdi. Tokioda və Moskvada onun xatirəsinə həsr edilmiş təntənəli yığıncaqlar keçirildi. Yapon və rus dillərində onun əsərlərinin yubiley nəşri buraxıldı. Bu ildönümü günləri beynəlxalq kommunist hərəkatının bir sıra görkəmli xadimləri Sen Katayama barəsində öz xatirələrini çap etdirdilər. Fransa Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Baş katibi Moris Torez öz məqaləsində, 1925-ci ildə, hələ gənc inqilabçı olduğu vaxt Sen Katayama ilə necə görüşdüyünü xatırlayaraq yazırdı: "Mənim üçün o, adını tarixə yazmış bir adam idi. Hörmət və höyrət obyekti idi. Mən onun apardığı mübarizə və şanlı keçmişi halqında bəzi şeylər bilirdim. Bilirdim ki, Sen Katayama Yaponiyada da ilk həmkarlar ittifaqını–metalçıların həmkarlar ittifaqını təşkil etmiş… 1901-ci ildə Yaponiya Sosial-demokrat partiyasının əsasını qoymuş… 1922-ci ildə Yaponiya Kommunist Partiyasının yaradılmasında mühüm rol oynamışdır". Sen Katayama o zaman Torezə böyük təsir bağışlamışdı. Torez yazmışdı: "Mən Katayamanın adını çəkən kimi, onun xoş təbəssümlü mərd simasının cizgiləri, mənalı baxışı, vüqarlı görgəmi gözümün qabağına gəlir". Sen Katayamanın fəaliyyətinə yüksək qiymət verərək, İtaliya Kommunist Partiyasının Baş katibi Palmiro Tolyatti yazmışdı: "Bizim Mərkəzi Komitə Sen Katayamanın anadan olmasının yüzillik bayramında birinci növbədə ona görə ürəkdən iştirak edəcəkdir ki, bununla nəinki İtaliya Kommunist Partiyasının iki milyon üzvünün, eyni zamanda partiyamız ilə bir sırada addımlayan milyonlarla italyan fəhləsinin hüsn-rəğbətini ifadə edə biləcəyik. Sen Katayamanın adı İtaliya fəhlələri və kommunistləri üçün son 80 ilərzində yapon proletariatının qəhrəmanlıq mübarizəsinin ifadəsidir, onun bu mübarizədə verdiyi bütün qurbanların ifadəsidir, yapon proletariatının bütün rəşadətinin ifadəsidir. Sen Katayamanın bütün həyatı daim sosializmin əzəmətini xatırladacaqdır. Onun həyatı əməli surətdə göstərdi ki, heç kim və heç nə bütün irqlərin beynəlmiləl birliyini, bütün dünya fəhlələrinin birliyini pozmağa qadir deyildir". Sen Katayamanın fəaliyyətinin Yaponiya Kommunist Partiyası üçün nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğu ölkədə inqilabi hərəkatın veteranı, Yaponiya parlamentinin deputatı İosio Siqa inandırıcı surətdə qeyd etmişdir: "Katayama proletar beynəlmiləlçiliyi ideyalarının təcəssümü idi. Onun ənənələri Yaponiya Kommunist Partiyasının ən qiymətli inqilabi ənənəsidir". Yapon xalqı və başqa ölkələrin zəhmətkeşləri ilə birlikdə sovet adamları yapon xalqının şanlı oğlu–Yaponiya proletariatının böyük müəllimi və təşkilatçısı, ardıcıl beynəlmiləlçi və SSRİ-nin böyük dostu, istismara və milli zülmə qarşı, azadlıq, demokratiya və böyük kommunizm işinin qələbəsi uğrunda mətin mübariz Sen Katayamanın əziz xatirəsini daim öz qəlblərində saxlayacaqlar.