cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xüms
XUMS DÜŞMƏYƏN ŞEYLƏR
Bura kimi xülasə də olsa, hansı şeylərə xums düşməsi barəsində bəhs etdik. Hər bir müsəlmana bu yeddi qism xums düşən şeyləri yaxşı yadda saxlamaq və öz şər`i vəzifəsinə əməl edib onun xumsunu vermək vacibdir. Amma bunların hansının ona aidiyyatı olmazsa onun müqabilində heç bir vəzifəsi və məsuliyyəti yoxdur.
HƏDİYYƏ OLUNAN MAL
Ola bilsin ki, kiməsə dostları və ya qohumları tərəfindən bir qiymətli hədiyyə verilsin. Bu zaman, sonradan deyiləcək müəyyən şəraitə uyğun olarsa, ona xums düşmür. Bu barədə şəriətin hökmü belədir:
"Əgər hədiyyə olunarsa (həmin hədiyyənin qiyməti şəxsin illik xərclərindən artıq olmazsa) onun xumsu yoxdur. Amma hədiyyənin qiyməti şəxsin illik xərcindən artıq olarsa ehtiyat odur ki, artıq qalanın xumsu verilsin."
CEHİZİN XUMSU
Hamıya mə`lumdur ki, çoxları qız köçürərkən onun cehizini birdəfəlik ala bilmir, il boyu yavaş-yavaş, əlinə pul gəldikcə qızına cehiz yığır. Bütün bu əşyalar da qız ailə həyatı qurana qədər illərlə istifadəsiz qalır. Belə olan halda sual çıxır ki, bu istifadəsiz qalan və mənfəət hesab olunan cehiz mallarına xums düşür, ya yox? Məsələnin cavabı budur:
"Əgər insan birdəfəlik qızına cehiz ala bilmirsə və məcbur olsa ki, hər il bir şey alıb atsın, belə ki, əgər cehiz almasa cəmiyyətdə eyib sayılarsa və aldığı şeyin pulu il arasındakı mənfəətindən olarsa, onun xumsu yoxdur."
"Həmçinin, əgər il arasında cehiz almaqdan ötrü pul yığıb ilin axırında cehiz alsa da o pulun xumsu yoxdur."
İRS
İnsana yetişən irs neçə cür ola bilər. Əgər irs qoyub gedən şəxsin malında xumsun olub-olmaması dəqiq bilinməzsə onun xumsu yoxdur. Amma əgər dəqiq bilsək ki, yerdə qalmış irsin xumsu var, onda onun xumsu verilməlidir. Bu barədə şər`i hökm belədir:
"İnsana çatan irsin xumsu yoxdur. Lakin, əgər insanın uzaq qohumu olsa və bilməsə ki, belə bir qohumu var, ehtiyat vacibə görə ondan çatan irsin illik xərcindən artığının xumsu verilsin."[29]
"Əgər insana xums çatsa və dəqiq bilsə ki, ona çatan bu malın xumsu verilməyib, o malın xumsu verilməlidir."
MEHRİYYƏ
"Qadının aldığı mehriyyənin xumsu yoxdur"
İNSANA YETİŞƏN XUMS VƏ ZƏKAT
"Fəqirin xums, zəkat və sədəqə ünvanı ilə aldığı mal illik xərcindən çox olsa da xumsu vacib deyil."
İNSANIN GÜNDƏLİK HƏYATINDA EHTİYACI OLAN XƏRCLƏR
İnsanın həyatda ehtiyacı olan şeylər vardır ki, onlara xums düşmür. Yə`ni onlara xərc çəkərkən əvvəlcə o pulun xumsunu çıxarmağa ehtiyac yoxdur. Onlar aşağıdakılardan ibarətdir:
1. İşləmək və mənfəət ələ gətirməkdən ötrü çəkilən xərclər.
2. Həyatda özünün və ailəsinin ehtiyacı olduğu şeyləri tə`min etməkdən ötrü, o cümlədən, yemək, içmək, geyim, məskən, dərman, minik, mənzil əşyaları (qab-qacaq, fərş və sair), iş vəsilələri və kitab kimi şeylər.
3. Ziyarətlər, sədəqələr, hədiyyələr, qonaqlıq, başqasının hüquqlarını vermək, boynuna aldığı borclar, o cümlədən, nəzirlər, kəffarələr, tələf olmuş əşyaların qəramətləri və qan bahaları.
4. Öz övladlarının evləndirmək və toy xərcləri.
Bütün bu xərclər əgər hər kəsin ictimai mövqeiyyəti və şə`nində olarsa, xumsu yoxdur. Lakin israf hesab olunarsa, xərc etdiyi pulun əvvəlcə xumsunu verməlidir.
XUMSUN HESABLANMASI YOLU
İndi də baxaq görək xums hansı yolla hesablanmalıdır? Həmçinin, xums ildə neçə dəfə vacib olur? Bu sualların cavabını bilməkdən ötrü aşağıdakı mətləbə diqqət etmək lazımdır.
Əvvəla, xums hər bir müsəlmana söylənilən şəraitlə ildə bir dəfə vacib olur. Yə`ni, insan ilin axırında bütün mal-dövlətin nəzərində canlandırır və hansına xums düşüb-düşməməsini araşdırır. Bundan sonra xums düşən malların xumsunu (beşdə bir hissəsini) ayırıb təqlid etdiyi müctehidin özünə və ya onun səlahiyyətli nümayəndəsinə təhvil verir. Bütün mallarının bu minvalla xumsunu çıxardıqdan sonra, yüz il keçsə də birdəfəlik xumsunu çıxardığı mallara xums düşmür. Növbəti ildə müəyyən olunmuş gündə yenə də bütün mallarını nəzərindən keçirir. Bu dəfə keçən il xumsunu ayırdığı malları bütün malının cəmindən azaldır (çünki artıq o mallara ömür boyu xums düşmür) və yerdə qalan artmış təzə pul və ya mallarının xumsunu xums niyyəti ilə ayırır. Beləliklə, hər il müəyyən bir günü (hicri və ya şəmsi tarixi ilə) məsələn, fitr bayramı gününü özümüzə xums ili tə`yin edib, bu minvalla ömür boyu Allahın vacib etdiyi borc və imtahanı veririk. Yenə xatırladırıq ki, xums ildə bir dəfə, lakin hər ildə illik xərcdən artıq qalan, təzə və xumsunu vermədiyimiz mal və pullardan ötrü hesablanılır. Nümunə üçün daha aydın bir misal gətiririk.
Xumsunu vermək istəyən müsəlman əvvəlcə özünə ilbaşı tə`yin etməlidir. Niyyət etməlidir ki, mən ilin filan günündə illik xərcimdən artıq qalan və xums düşən mal və pullarımın xumsunu çıxaracağam. Həmin gün xums çıxarmaq istəyən müsəlmanın vəzifəsi budur ki, əvvəlcə bütün mal-dövlətini öz nəzərində canlandırsın (məsələn, fərz olunur ki, ilk dəfə olaraq xums çıxarır). Fərz edirəm ki, mənim bütün varım-yoxum aşağadakılardan ibarətdir:
1. Bir yaşayış evi;
2. Bir minik maşını və ya motoskilet;
3. Beş hektar əkin yeri və onu əkib-suvarmaq üçün lazım olan əşyalar;
4. Övladlarımın toy şənliyindən ötrü bir milyon manat pul;
6. Bir milyon manat həcc ziyarətinə getməkdən ötrü pul;
7. Özümüzün ehtiyacımıza görə bir baş inək və on ədəd qoyun;
8. Həyat yoldaşıma zinət üçün aldığım bir milyon manatlıq qızıl;
9. Bir milyon manatlıq irs;
10. Beş milyon manatlıq dəyərində bir parça torpaq hədiyyəsi;
11. İlin axırında evdə artıq qalmış bir miqdar meyvə və yeməkdən ötrü lazım olan əşyalar;
Bütün bunları nəzərə aldıqdan sonra hər birinin qiymətini də ələ gətiririk. Daha sonra təqlid etdiyimiz müctehidin nəzərinə əsasən hansılara xums düşürsə, onların xumsunu ayırırıq və bununla da birdəfəlik xums düşən mal-dövlətin xumsunu çıxarır və bu xüsusda Allah dərgahında günahsız oluruq. Artıq bundan sonrakı illərdə xumsunu çıxardığımız malların heç birinə ömür boyu xums düşmür. Lakin illik xərclərdən artıq qalan təzə gəlir və mənfəətlərə hər ildə xums düşür. Bu minvalla ömür boyu Allahın vacib buyurduğu bu göstərişə əməl edib üzüağ oluruq.
Typhlodromus sijiensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Inula eminii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Katanq şiri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Dalbergia simpsonii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nüsrət Xəlilov
Xəlilov Nüsrət Yusif oğlu — alim, geoloq-neftçi, professor, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, Azərbaycanın əməkdar geoloqu, prezident təqaüdçüsü.
O, Xəzər dənizinin akvatoriyasında neft və qazkondensat yataqlarının kəşfində bilavasitə iştirak etmişdir.
Həyatı
Nüsrət Xəlilov 1925-ci il mayın 9-da Azərbaycanın Göyçay şəhərində anadan olmuşdur. 1943-cü ilin iyun ayında o, könüllü şəkildə müharibəyə getmişdir. Nüsrət Xəlilov 77-ci diviziyanın tərkibində Melitopoldan Dnepr çayına kimi döyüşlərdə iştirak etmişdir. 1943-cü ilin 23 dekabrında güllə yarası almışdır və 1944-cü il yanvarın 6-na kimi hərbi hospitalda müalicə olunmuşdur.
Nüsrət Xəlilov hospitaldan çıxandan sonra tank məktəbində oxumuş, 1-ci Belarus frontunun tərkibində döyüşlərə qayıtmışdır, qələbənin sevincini və döyüşçü dostlarının itkisini hiss edərək Minskdən Varşavaya qədər döyüşçü-tankçı yolunu keçmişdir. Müharibə qurtardıqdan sonra Nüsrət Xəlilov doğma şəhəri olan Bakıya qələbə ilə qayıtdı. Əbəs yerə deyil ki "Nüsrət" rus dilinə tərcümə olaraq "Qələbə" mənası daşıyır. Lakin sol çiynindəki ağrı - bu müharibənin nişanıdır, ömür boyu olan yaradır, həlak olan dostlarının xatirəsidir. Çoxadankı arzunu həyata keçirmək vaxtı gəlib çatmışdır - geoloq olmaq. O, M.Əzizbəyov adına Azərbaycan neft və kimya institutuna daxil olub 1951-ci ildə bitirərək, geoloq mühəndis ixtisası almışdır. 1951-ci ildən 30 il ərzində Nüsrət Xəlilov Gürgən və Primorsk qazma kəşfiyyat idarəsində işləmişdir. 1957-ci ildə Nüsrət Xəlilov Rəna xanımı özünə ömür gün yoldaşı seçmişdir.
O, ona gözəl bir oğul (Elçin Xəlilov - sonralar bu oğlan böyüyüb məşhur alim-seismoloq olmuşdur) və iki qız - İradə və Jalə bəxş etmişdir.
1961-1962 illərdə onun elmi işləri jurnallarda çap olunmuşdur: Azərbaycan Dövlət Universitetinin "Elmi Qeydlər" geologiya-coğrafiya elmləri siyahısında, "Azərbaycan Neft Təsərrüfatı" jurnalında, "Neft və Qaz", "Ali Təhsil Ocaqlarının məlumatları", "Neft və qaz geologiyası", "Neft və qaz geologiyası və geofizikası", "Azərbaycan Elmlər Akademiyasının məruzələri", "Azərbaycan Elmlər Akademiyasının məlumatları" və s. Bu məqalələrdə olan elmi nəticələr Nüsrət Xəlilovun dissertasiyasının əsasını təşkil etmişdir, hansı ki, 1962-ci illdə "Geoloji quruluş və Abşeron arxipelaqının şimal qərb hissəsinin neft və qaz hasilatının prespektivləri" mövzususnda geologiya-minerologiya elmləri namizədlik dərəcəsinə təqdim olunmuşdur. Nüsrət Xəlilov Kalin svitasında neft və qaz yataqlarının axtarışlarını antiklinal qatların daha dərinliyə salınmış hissələr həddində həyata keçirməyi tövsiyə etmişdir. Nəticədə bu qazılmış buruqlar sənaye miqyaslı qazla fontan vurdular.
1974-cü ildə Nüsrət Xəlilov "Bakı arxipelaqının geoloji quruluşu və anomal yüksək qatlar təzyiqi şəraitində neft və qaz axtarış-kəşfiyyat işlərinin effektiv artmasının yolları " mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Bu işdə Nusrət Xəlilov buruqların qurulması prosesində yaranmış quruluş çətinliklərinin səbəblərini ətraflı xarakterizə etmişdir: buruq dayaqlarının əyriliyi, qrifonotörəmə, kavernotörəmə, dayaqların daralması və yuyulub təmizlənən mayelər arasında qarşılıqlı təsir və asmatik proseslər. Bu tədqiqatların sayəsində qazma texnologiyası üzrə, gilli məhlullarda kimyəvi reagentlərin tətbiq edilməsi üzrə, müxtəlif stratiqrafik səviyyələrdə xüsusi çəkinin nizama salınması üzrə konkret tövsiyələr hazırlamaq mümkün olmuşdur.
1977-ci ildə Nüsrət Xəlilov geologiya-mineralogiya elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır.
1979-ci ilin axırında Nüsrət Xəlilov "Qiprodənizneftqaz" - Dövlət elmi tədqiqat neft qaz layihə institutunda "Dəniz neft və qaz yataqlarının geologiyası və kəşfiyyatı" labaratoriyasının müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir və 2006-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışmışdır.
Nüsrət Xəlilov "Abşeron bankası", "Qum-dəniz", "Sanqaçal-dəniz" və s. neft və qaz yataqlarının kəşfində və istismarında fəal iştirak etmişdir.
1982-ci ildə (Xəzər dənizi) Xəzər neft və qaz yataqlarının kəşfində və istismarında fəal iştirak etdiyinə və geologiya elmində xüsusi nailiyyətlərinə görə, alimə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar geoloqu" adı verilmişdir. O, neftçi-geoloqlar Amerika assosasiyasının Azərbaycan Bölməsinin prezidenti seçilmişdir. Elmi kadrların hazırlanmasında fəal iştirak edir. 2000-ci ilin may ayında Moskva şəhərində, Beynəlxalq tərcümey-hal mərkəzi tərəfindən nəşr edilmiş "XX əsrin əskərləri", Böyük Vətən Müharibəsi Veteranı kimi adı tarixi kitaba salınmışdır. Nüsrət Xəlilov çoxlu dövlət və ictimai orden və mükafatlarla təltif edilmişdir. Görkəmli alim 2012-ci ildə vəfat edib.
Marau Saund
Marau Saund - boğaz Quadalkanal adasının şərqində yerləşir. kiçik ada və mərcan riftləri ilə əhatələnir. İnzibati cəhətdən Quadalkanal vilayəti ərazisinə daxildir. Boğaz yaxınlığında 2004-cü il məlumatına əsasən bağlanmış hava limanı vardır. Boğaz ərazisində isə Tavanipupu adası yerləşir. Hazırda Solomon adalrının Mərkəzi bankının rəhbəri Marau Saund boğazı sahillərində yerləşən Poposa kəndində anadan olmuş Denton Hehenoro Rapavadır
Yazı düzü
Yazı düzü — Azərbaycanın Qubadlı rayonu ərazisində Bazarçay ilə Həkəri çayı arasında yerləşən düz. Ərazidə erməni işğalına qədər heyvandarlıq, buğda, tütün və üzüm əkinçiliyi geniş yayılmışdı.
Haqqında
Yazı düzündə XIV əsrə aid Cavanşir türbəsi yerləşir.
Toponimikası
Yazı düzünün adı "çöl, geniş düzənlik" mənasını verən qədim türk sözü "yazı" və Azərbaycan dilindən olan "düz" sözünün birləşməsindən əmələ gəlib. Azərbaycan ərazisində "yazı" hissəcikli toponimlərə daha çox rast gəlinir. Məsələn: Ağyazı, Qarayazı, Ağcayazı və digərləri.
Coğrafiyası
Qarabağ yaylasının cənub-şərq qurtaracağı olan Yazı düzü ərazidə 450 m-dək enərək maili və dalğalı İncə düzünə keçir. Üçbucaq şəklindədir. Uzunluğu 30–35 km-dir. Üst Pliosenin vulkanogen–prolüvial çöküntülərindən təşkil olunmuşdur. Qışı quraq keçən mülayim isti iqlimi var. Qəhvəyi dağ-meşə torpaqları yayılmışdır. Kserofit dağ kolluqları və quru çöl landşaftı var. Qarabağ münaqişəsinədək heyvandarlıq inkişaf etmişdi, taxıl, tütün və üzüm yetişdirilirdi.
Pro'n'Con
Qrup üzvləri məqsədlərini bu cür başa salır:
"Biz musiqimiz vasitəsilə insanlara xeyirli və zərərli, yaxşı və pis, rəhmli və kinli, ağ və qara anlayışlarını çatdırmaq istəyirik..Qrupun adı da məhz məqsədimizə uyğun seçilib.. Yaşadığımız illər ərzində çox şeyi görüb, dözməli olmuşuq.. Həddən artıq çox problemlərimiz olub, hər insanın həyatında olduğu kimi.. Lakin həyatımızda, ailəmizdə elə böyük möcüzələr baş verdi ki, buna laqeyd yanaşa bilməzdik... Hamının bunu hiss etməyini istəyirik: Alahın onları nə qədər sevdiyini və onlara nə qədər kömək etmək istədiyini..Elə bu zəmində də "On" mahnısını yazırıq... Bəli, biz mələk deyilik, biz də səhvlər edirik, insan mükəmməl ola bilməz, lakin bu heyətlə belə mövzulu mahnılar ifa etdikcə, özümüz də dəyişməyə başlayırıq.. Biz özümüzün də həyatda qarşılaşdığı hadisələri musiqimizdə əks etdiririk, çox şükür ki, O bizə yardım edib və tək qoymayıb..."
Fransa departamentlər siyahısı
300px|thumb|right 200px|left|thumb|Paris yaxınlığında yerləşən departamentlər Fransa departamentlər siyahısı — 22 dekabr 1789-cu il Fransa Qurucu Məclisi tərəfindən təsis edilmiş qərara əsasən departamentlər, Fransanın inzibati vahidləri qəbul edildi. Departmentlər isə rayon və kantonlar bölündü. 17 May 2013-cü ildəki sonuncu seçki sisteminin struktur qanuna əsasən - hər kantonun seçiciləri seçkilər zamanı müxtəlif cins şöbəsinin idarə heyətinin iki üzvünü seçirlər. Onlar 6 ilin səs çoxluğu nəticələrinə əsasən birinci və ikinci turlardan keçərək seçilirlər. 2015-ci ildən etibarən Fransa ərazisi 101 departamentə bölünür(5-i dənizkənarı ərazi), 335 rayon (12-si dənizkənarı) və 2054 kanton (59-u dənizkənarı).
Typhlodromus silvanus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Aid
Doğulması
Aid Kron və Reyanın oğludur. Rəvayətə görə Kron digər uşaqları kimi onu da doğulduqdan sonra udaraq yemişdir. Zevs atası Kronu əvvəlcə daşı, sonra uşaqları qusaraq geri qaytarmağa məcbur edir. O, qardaşları Aid və Poseydonun köməyilə atasını taxtdan salır. Onlar özləri taxt-taca sahib olurlar.Dünyanı bir yerdə idarə etməyin çətin olduğunu görüb 3 yerə bölürlər. Beləliklə, bütün yerüstü dünyanın tanrısı Zevs, yeraltı dünyanın – cəhənnəmin tanrısı Aid və dənizlərin tanrısı isə Poseydon olur.Yer altının bütün xəzinəsi Aidin olduğu üçün Romalılar onun adını dəyişib Pluton qoymuşdur.Arvadı Persefona ilə insafsız tanrılar olaraq yadda qalıblar.
Persefonanın qaçırılması
Aidlə əlbir olan Zevs onu oğurlamaq üçün Geyaya müraciət edir. Geya bu məqsədlə çəmənlikdə çox gözəl və cəlb edici nərgiz gülü bitirir. Persefona öz rəfiqələrilə çəməndə çiçək toplarkən həmin nərgizin cazibəsinə düşüb onu üzmək istəyir. Qəflətən yerin tərki aralanır və Aid öz arabası ilə peyda olaraq onu yeraltı səltənətinə qaçırdır. Qəm və kədərdən üzülmüş Demetra doqquz gün qızını axtarır. Kömək üçün Heliosa müraciət edir. Göydən yerin nəzarətçisi olan Helios ona qızının kim tərəfindən qaçırıldığını deyir. Zevsi də bu işdə əli olduğunu bilən Demetra Olimpi tərk edir. Tam üzülmüş halda uzun-uzadı sərgərdanlıqdan sonra o, Elevsin deyilən bir yerə çatır. Burada o, sadə insan cildinə girərək çar Kilenin oğlu Demefontanın, çarın müsafirpərvərliyi qarşısında tərbiyəsilə məşğul olur. Demetra Demefontanı ölməz etmək üçün onu gecələr odun üstündə saxlayır. Uşağın anası Metanira bunu görcək haray salır. Bu zaman Demetra öz həqiqi cildinə qayıdır. Bunu görən Elevsina əhli onun şərəfinə məbəd ucaldır. Demetra bu məbəddə qapanaraq bütün gecələri qızına yas saxlayaraq ağlayır və yer üzərindəki bütün bitkilər solmuş olur. Bunu görcək Zevs qardaşı Aidə Persefonanı buraxmağı tövsiyə edir. Aid razı olur, amma Persefonaya getməzdən əvvəl yemək üçün nar dənəsi verir: bu o deməkdir ki, Persefona mütləq ərinə geri dönəcəkdir. Beləliklə məsələ həll edilir: ilin dörd ayını Persefona əri ilə, qalan səkkiz ayını isə yer üzərində anasının yanında keçirməli olur. Persefonanın anasının yanında olduğu aylar Yer üzündə bolluq,bərəkət olur.Ərinin yanına qayıtdıqda isə Demetra ağlayıb sızlayır və Yer üzü soyuğa,qara və yağışa bürünür.
Aid və Herakl
"İlliada"dakı təsəvvürə görə Aid Heraklın Evrisfeya üçün cəhənnəm köpəyini ondan almaq üstündə döyüşərkən çiynindən yaralanır və yarasını sağaltmaq üçün səltənətini tərk edərək Olimpə həkim tanrı Peonun yanına getməli olur.
Asiya şiri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü. Nəsli kəsilmə həddindədir.
Ölçüləri
Ölçüləri iridir. Erkəklərin bədən quruluşu massivdir, dişilər daha incədir. Növün nümayəndəsi üçün 204 sm. uzunluğu səciyəvidir. Quyruğun uzunluğu 90 sm. Asiya aslanı Afrika aslanından kiçikdir. Erkəklər dişilərdən iridir. Başı uzunsovdur, iridir. Əzaları nisbətən alçaqdır. Tük örtüyü alçaqdır, bədəninə bitişikdir. Qyruğunun ucunda uzun fırça var. Erkəklərin boynunda, çiyinlərində və sinəsində az sezilən yal var. Tük örtüyünün rəngi qonurtraq-sarıdır.
Areal
Təxminən yüz il əvvəl arealı İranın qərbindən, Hindistanın şərqinə qədər idi. Tam aydın deyil, Ərəbistan yarımadasında olub, ama bir sıra tətqiqatçı belə hesab edir olub. XX-ci əsrin əvvəlinə doğru, Hindistanın Qucarat ştatındakı, 1450 kv. km. sahəsi olan Qir milli parkından başqa bütün arealda yox oldu(İranda sonuncu şir 1923 yaxud 1930-cu ildə öldürülüb). 1955-ci ildə bu şirin yayılma xəritəsi hazırlandı, özüdə qeyd olunurdu ki, tapılan izlərin yarısı yasaqlıqdan kənarda idi və yasaqlıqdan 25 km. şimalda Qirnar təpələrinə çatırdı. İzlərin ən çox sıxlığı yasaqlığın cənub-qərbində qeyd olunmuşdu. 1968-ci ildə ikinci xəritə hazırlandı, və bu dəfə izlərin ancaq 17% yasaqlıqdan kənarda qeyd olunmuşdu, Qirnar təpələri rayonunda isə şirlərin izi artıq tapılmamışdı. Yasaqlığın cənub-qərb hissəsində kənd təsərrüfatı istehsalı intensivləşdikcə şirlərin izlərinin sayı kəskin azalmağa başladı. 1971-ci ildə də eyni azalma qeyd edilmişdi.
Qarışıq tropik meşələrdə məskunlaşırlar.
Qidalanması
Əsasən iri dırnaqlılarla, qaban, eləcə də nilqay, zambar və aksislərlə qidalanırlar. Nadir hallarda ev heyvanlarına hucum edirlər.
Çoxalması
Çoxalmasında tam müəyyənlik yoxdur. Poliqamiya səciyəvidir. Boğaz olma vaxtı - 100-119 gündür. Dişi iki ildən bir balalayır. Adətən 1-6, nadir hallarda 7 bala gətirir.
Sayı
Asiya şirlərinin sayı 1955-ci ildəki 290-dan, 1968-ci ildə 177 endi və 1977-ci ildə 180 çatdı. Sayının azalması ovla və əsasən məskunlaşma mühitinin insan tərəfindən pozulması ilə bağlıdır.
Qorunması
Qir milli parkında qorunması çox çətin başa gəlirdi, çünki bu yasaqlıqda 20 min malqarası olan 7 min kəndli yaşayırdı, yağış mövsümü vaxtı isə yasaqlığın hüdudlarında otlayan malqaranın sayı 20 min də artırdı. 1971-ci ildən qorunması xeyli yaxşılaşdı. Malqaranı artıq yasaqlıq ərazisinə buraxmırlar, və ətrafına bir metr hündürlükdə hasar çəkilib. Yerli əhalinin bir hissəsi yasaqlıqdan köçürülüb.
1957-ci ildə üç asiya şiri Uttar-Pradeş ştatındakı Çandraprabxa rezervatına köçürülüb.
Qanunla qorunur.
Rənglərin melodiyası (film, 1981)
Məzmun
Film Azərbaycanın xalq rəssamı, Azərbaycan və SSRİ Dövlət Mükafatları laureatı Toğrul Nərimanbəyova həsr edilmişdir.
Yazılıqaya
Yazılıqaya — Mərkəzi Anadoluda (Türkiyə, Çorum ili) Boğazköy yaxınlığındakı qayalıqda Hett məbədi. 1839-cu ildə fransız alimi Ş. Teksyö aşkar etmişdir. Yazılıqaya kompleksinin qədim hissəsi və keramika nümunələri e.ə. təqribən XV əsrə, əsas tikililər, tanrıların relyefləri və yazılar isə e.ə. XIII əsrə aiddir. Yazılıqaya, yanında məbəd tikilmiş əsas binadan, həmçinin tanrılar və şeytanların təsvirləri olan köməkçi binalar kompleksindən ibarətdir. Yazılıqayanın məbəd yerləşən mərkəzi hissəsindəki qayalarda hürrilərin tanrılar panteonu çəkilmişdir. Hürri tanrılarının adları və bəzi hürri sözləri Hett heroqlifləri ilə yazılmışdır. Yazılıqaya monumental üslubun ən görkəmli nümunəsidir.
İndustry
Industry — Azərbaycan rok qrupu.
Qrup 1994-cü ilin aprel ayında bas-gitarist Fuad Babayev tərəfindən yaradılıb. Azərbaycanda ilk grunge qrup sayılan "Industry"nin tərkibi vokalist Rüstəm Quliyev, bas-gitarist Fuad Babayev, solo-giratist Rüfət Mirzəyev və barabançı Eldar Topçubaşovdan ibarət olub. 1995-ci ildə qrupun tərkibində dəyişiklik baş verir. Qrupa yeni solo gitarist və dodaq qarmoşkası ifaçısı Nazim Abdullayev gəlir. Lakin o tezliklə qrupu tərk edir və onu Çingiz Ələkbərov əvəzləyir.
Qrup məşqlərə ANS televiziyasının binasında icarəyə götürdüyü kiçik otaqda başlayır. Qrupun ilk fanatları onun musiqisini dinləmək üçün bura axışır. "Industry" 1995-ci ilin mayında Blakportda ilk debüt konsertini Mad Jam (1995), sonrakı konsertlərini isə Necropolis, LSD, Nemo və Crushing Heads - X-Ray qrupları ilə birgə verir. Qrup sonralar bir neçə festivalda ("Rok-fiesta", "Toçka oporı") iştirak edir. Son ifası isə 28 may 1997-ci ildə Respublika gününə həsr edilmiş konsertdə olur. Həmin gün səhnədə "Industry"dən başqa "Rast", "Sindikat", "Bakustik Jazz", "Papa Jack" qruqları da çıxış edir. Konsert Azadlıq meydanında baş tutur.
Çingiz Ələkbərovun İsrailə, Rüstəm Quliyevin isə Amerikaya getməsi ilə qrup dağılır.
Inula kalapani
Inula kalapani Inula kalapani Inula kalapani
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Seneqal şiri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Şair Əbdüləzim
Şair Əbdüləzim — şair, dülgər, rəncbər, Aşıq Ələsgərin ortancıl oğlu.
Həyatı
1873-cü ildə Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində anadan olmuşdur. Əsas məşğuliyyəti dülgərlik olan Əbdüləzim həm də bacarıqlı bir rəncbər kimi camaat içərisində seçilirdi.
Kiçik yaşlarından Aşıq Ələsgərin evindəki saz-söz məclislərinin şahidi olan Əbdüləzimdə aşıq şerlərinə maraq tez oyanmış, həmin təsirlə də şerlər qoşmağa başlamışdır.
Əbdüləzim təhsil görməmişdir, lakin onun şerləri savadlı bir şairin yaradıcılıq məhsulu kimi nəzərə çarpır.
1934-cü ildə Əbdüləzim Kəlbəcər rayonunun Yanşaq kəndinə köçmüş və 1937-ci ilə kimi orada yaşamışdır.
Şair Əbdüləzim 1943-cü ildə Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində vəfat etmiş, Aşıq Ələsgərin qəbrinin yanında dəfn edilmişdir.
Dalbergia sissoo
(Dalbergia sissoo) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Inula engleriana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
30 noyabr
1601–1900
thumb|[[Vinston Çörçill]]
1901–cari
thumb|[[Pol Volker]]
Bakden qalası
Bakden qalası — İngiltərə, Kembricşir ərazisi, Bakden kəndində yerləşən qala XII əsrdə inşa edilmişdir.
Tarixi
Qalanın inşa edilmə tarixi bir çox mənbələrdə XV əsr kimi göstərilsə də, əslində isə ilk taxta qala Linkoln şəhərinin yepiskopları üçün iqamətgah olaraq 1175-ci ildə inşa edilmişdir. Sonralar isə 1475-ci ildə həmin taxta qurğu kərpic bünövrə ilə yenidən qurularaq mot və beyli tipli divarlarla, həmçinin xəndəklə qorunaraq hündür kərpic qəsr tikildi. 1832-ci ildə tikilinin bir hissəsi kilsə komissarlarının əmri ilə söküldü.
Roma katolik yepiskopluğunun Northemptona köçürülməsindən sonra 1956-cı ildə Klaretin missionerləri qalanın ərazisini klaretin olmağa həvəsli uşaqlara ibtidai təhsil vermək üçün kiçik seminariya olaraq istifadə etdilər. Kiçik seminariya 1965-ci ilin iyul ayında bağlanmış və həmin vaxtdan Bakden qala kompleksi klaretinlərin konfrans mərkəzi olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Ərazidə eləcə də orta əsrlərdəki qalanın yerində seminariyanın gəncləri üçün kiçik kilsə olaraq tikilmiş Linkoln şəhərindən Müqəddəs Hyu kiçik katolik kilsəsi yerləşir. Qalaya giriş günün istənilən saatı sərbəstdir, lakin bura itlrəin daxil olmağı qadağandır.
1551-ci il 16 iyul tarixində Saffolk hersoqu Henri və onun qardaşı lord Çarlz burada ingilis təri xəstəliyində dünyasını dəyişmişlər. Onlar əslində Bakdenə, Kembridşirə bu epidemiyaya yoluxmamaq üçün gəlmişdir. .
1630-cu illərdə burada yaşayan yepiskop Uilyam Bakdendə ürəkaçan şərait yaratmış və səxavətli qonaqpərvərliyi ilə tanınırdı.
1839-cu ildə əntiqəçi Edvard Con Rac Bakden qalası haqda kiçik oçerk olan tarixi əsər dərc etdirdi.
Sülemiş
Sülemiş ya da tam adıyla Məlikül-Adil Sultan Bədrəddin Sülemiş (d. 1272 - ö. 1291, Konstantinopolis) Misir və Suriyada 1279-cu ildə 7 yaşında ikən 100 gün hökm sürmüş altıncı Türk əsilli Bəhri xanədanından  Məmluk sultanıdır.
Həyatı
Bir Qıpçaq Türkü olan Məmlük sultanı I Baybarsın oğullarından biridir. Böyük qardaşı olan Bərkə xanın taxtdan endirilmesinden sonra 7 yaşında Kalavunun təklifinə görə sultan elan edildi. 27 noyabr 1279-cu ildə Kalavun 100 Məmlüklu əmirin qatıldığı bir toplantıya başçılıq etdi. Burada Sultanlıq vəzifəsini ancaq bir yetişkin, həddi-buluğa çatmış bir kişinin rdə biləcəyini iddia etdi. Bu toplantı sonucunda Sülemişin taxtdan imtina etməsi və yərinə Kalavunun Məmlük sultanı olması qəbul edildi. Beləcə 100 gün sürən sultanlığından sonra Sülemiş taxtdan endirildi.
Sülemiş öncə qardaşı Berkə xanin sürgündə olduğu qədim Xaçlı qalası "Kərək"ə göndərildi. Oradan da Konstantinopolisə gedib 1291-ci ildə bu şəhərdə öldü.
İsfəndan dehestanı
İsfəndan dehestanı — İranda, Mərkəzi ostanının Komican şəhristanının Mərkəz bəxşində inzibati-ərazi vahidi. 2011–ci il siyahıyaalınmasına əsasən dehestanın əhalisi 1.432 ailədə 2.405 nəfəri kişilər və 2.483 nəfəri qadınlar olmaqla cəmi 4.888 nəfərdir. İnzibati cəhətdən 10 kəndi əhatə edir.
Typhlodromus singularis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Aparat
Aparat ( – avadanlıq) 1)cihaz, texniki qurğu, alət, tərtibat; 2)idarə orqanlarının məcmusu; 3)hər hansı təşkilatın və ya birliyin işçilərinin hamısı – bütün işçiləri: idarə, müəssisə və ya təşkilatın ifrat tərkibi; 4)tədqiqat üzrə əlavə məlumat; 5)hər hansı bir idarəetmə və yaxud təsərrüfat sahəsinə xidmət edən bir və ya bir neçə müəssisə; 6)müəssisənin ştat tərkibi; 7)elmi əsərə, seçilmiş əsərlərə əlavə edilən qeydlər, göstəricilər və digər köməkçi məlumatlar; 8)tədqiqat üsulu, metodu; 9)idarə və ya təsərrüfatın müəyyən sahəsində xidmət edən müəssisələrin məcmusu; Məsələn, dövlət aparatı, bir idarənin və ya təşkilatın bütün işçiləri, ştatı.
Nubiya şiri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinin  növünə aid heyvan yarımnövü.
Inula klingii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Neftçi İdman Klubu
Neftçi İdman Klubu İctimai Birliyi — Azərbaycanda futzal klubudur.
Uğurları
== Heyəti ==
Neftçi İK İB və Azərbaycan Milli Futzal Komandası
Vitali Borisov 2001-ci ildən milli komandamızın şərəfini qoruyur.
Devon dövrü
Devon dövrü - paleozoy erasının başlanğıcından etibarən dördüncü geoloji dövr. Davametmə müddəti ~50 mln. ildir. Əvvəlində kaledon qırışıqlığı nəticəsində yer qabığının geniş sahələrində qalxmalar baş vermiş və onlarda qədim qırmızı qumdaşı formasiyasının böyük qalınlıqlı qırmızı-rəngli laqun-kontinental çöküntüləri toplanmışdır. Orta və gec devonda isə platforma və geosinklinallarda çökəlmə və geniş dəniz transqressiyaları qeyd olunur, bütün dövr ərzində aktiv maqmatik (xüsülə effuziv) fəaliyyət baş vermiş və bəzi regionlarda isə halogen çöküntülər toplanmışdır. Dəniz hövzələrində tünd qırmızı yosunlar, habelə stromatoporatlar və mərcanlar (tabulatideyalar və dördşüalı mərcanlar) rif qurumları əmələ gətirmişdir. Devon dövrü braxiopodların inkişafı geniş vüsət almışdır. Bundan əlavə, qoniatitlər, klimeniyalar, mərcanlar, ostrakodlar, konodontlar, molluskalar, foraminiferlər, nəhəng xərçəngəbənzərlər, balıqların bütün sinifləri də geniş yayılmışlar. Gec devonda suda-quruda yaşayanlar meydana gəlmişdir. Bitkilərdən psilofitlər inkişaf etmişdir. Devon dövrü Atlantik və Sakit okean paleozoocoğrafi vilayətləri ayrılır.
Neftçi İdman Klubu
Bombardirlər
2018–2019-cu illər mövsümü — Salar Şahnasi 23 qol.
Ottilyen boğazı
thumb|left|200px|«Skobelev» korveti Ottilyen boğazı boğaz Sek adasını Yeni Qvineya adasından ayırır. Boğaz 1882—1885-ci illərdə Skobelev gəmisində dövrü dünya səyahətinin iştirakçısı olmuş miçman Vladimir Sarıçevin şərəfinə adlandırılır. O ilk avropalı idiki Sey adasını Yeni Qvineya adasından ayıran boğazı xəritəyə daxil etmişdi. O boğazda 17-23 mart 1883-cü ildə aparılan hidroloji araşdırmalar zamanı boğazın şimalında, Astrolyabiya körfəzində Rusiya İmperiya donanmasının kreyserləri üçün əlverişli hərbi-bazanın inşasını mümkün saymışdır.
Qreyfrayers qəbiristanlığı
thumbnail|300px
Qreyfrayers qəbiristanlığı — Şotlandiyanın Edinburq şəhərində məzarlıq.
Ümumi məlumat
Edinburq şəhərinin tarixi hissəsində yerləşən bu qəbiristanlıq qədim tarixə malikdir. 1561-ci ildə salınan məzarlığın dünyada tanınmasına Bobbi adlı it səbəb olub. Bobbi 14 il öz sevimli sahibinin məzarından bir addım olsun belə aralanmayıb. İtin ölümündən sonra sahibinin şərəfinə onu məzrlığın darvazaları ağzında basdırıblar. Deyilənə görə bu məzarlıqda da tez-tez ruhlar görünür. Ruhlar ən çox 1691-ci ildə dəfn olunmuş hüquqşünas Corc Makenzinin məzarında peyda olur. 1990-cı ildən 2006-cı ilə qədər bu məzarlıqda 350 adam ona ruhun hücum etməsi barədə məlumat verib. Baş vermiş hadisələr barədə televiziyada xüsusi reportaj da hazırlanıb.
Rəşid Behbudov (film, 1975)
Rəşid Behbudov — 1975 Azərbaycantelefilm istehsalı bioqrafik film.
Məzmun
Musiqili televiziya filmi görkəmli Azərbaycan müğənnisi və aktyoru, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Rəşid Behbudovun həyat və yaradıcılığına həsr olunmuşdur.
Azərbaycanda üzümçülük
Azərbaycanda üzümçülük — Azərbaycan Respublikasında üzümün istehsalı ilə məşğul olan kənd təsərrüfatı sahəsi.
Azərbaycan xalqının təsərrüfat həyatında bağçılıqla yanaşı üzümcülük də mühümi rol oynamışdır. Əlverişli təbii-coğrafi şərait ta qədimlərdən bu ərazidə üzümçülüyün geniş inkişafına imkan yaratmış və bəzi bölgələrində bu təsərrüfat sahəsi əhalinin iqtisadi həyatında mühüm rol oynamışdır. Yabanı üzüm Azərbaycan meşələrinin çoxunda bitir. Ona görə də mədəni üzümün təşəkkülü və sonrakı inkişafını cır üzüm olan yerlərlə əlaqələndirmək daha düzgün olardı.
Qara Ağac (Təbriz)
Qara Ağac - Təbriz şəhərinin məhəllələrindən.
Azərbaycanda üzümçülük
Azərbaycanda üzümçülüyün yaranması tarixi hələlik dəqiq öyrənilməmişsədə onun bu ərazidə yayılmasını hələ İlk Tunc dövrünə, daha dəqiq desək, e.ə. III minilliyin başlanğıcına aid etmək mümkündür. Bu fikri qonşu ərazidən tapılan bəzil tutarlı dəlillər təsdiq edir.
Ağdam rayonu ərazisində Üzərliktəpə qədim yaşayış yerindən e.ə. II minilliyin ortalarına aid təbəqədən başqa bitki qalıqları ilə yanaşı üzüm tumları da aşkar edilmişdir. Bu üzüm "Vitis Vinifera" növünə mənsubdur. Bu isə İran və Cənubi Qafqaz ərazisində üzümün ən qədim növü sayılır.
Üzümçülüyün Azərbaycanda qədim tarixi olmasını gostərən qiymətli materiallardan biri də Xanlar rayonu yaxınlığında e.ə. II minilliyin sonu və I minilliyin əvvəllərinə aid olan qədim yaşayış yerinin 118 №-li binasında iri təsərrüfat küpünün içindən tapılan üzüm tumlarıdır. Bu tumlar da ən qədim növlərdən sayılan Vitis Vinifera növünə aiddir. Bu iri küpdən tapılan üzüm tumları bu ərazidə təkcə üzümçülüyün deyil, həm də şərabçılığın varlığına işarədir. Bu baxımdan Xanlar rayonu ətrafında e.ə. II minilliyin sonu və I minilliyin əvvəllərinə aid bir kurqandan tapılan qara küpün icərisindən üzüm tumları ilə yanaşı, şərab qalığı cöküntülərinin tapılması müstəsna əhəmiyyət kəsb edir.
Alman koloniyalarının rolu
Azərbaycanda üzümçülüyün və şərab sənayesinin inkişafında alman koloniyalarının müstəsna xidmətləri olub. Üzümün şərabçılıq məqsədilə becərilməsində böyük işlər görən almanlar Helenendorfda (indiki Göygöl şəhəri) 1828-ci ildən məşhurlaşmağa başlayıblar. O vaxta qədər yerli əhali tərəfindən üzümün bir neçə sortu əkilib becərilsə də, ondan daha çox yemək üçün istifadə edilirdi. Ancaq alman Xristofer Forer və Xristian Hummelin xidmətləri sayəsində Azərbaycan şərabları dünyada geniş şöhrət qazanmışdır.
1856-cı ildə fransız ipəkçiləri Şəkidən barama toxumu alıb qayıdarkən Gəncədə bir neçə günlük qonaq olurlar. Onlar Azərbaycan xörəklərindən yedikdən sonra şərab da dadmaq istəyirlər. Lakin müsəlman etiqadlı şəhər sakinlərindən şərab tapmaq mümkün olmadığından gəncəlilər fransızlara yaxınlıqda yerləşən Helenendorfa getməyi məsləhət bilirlər. Fransızlar Forerin evinə gələrək şərabın dadına baxdıqdan sonra "sizin şərabınız bizim Burqund şərabına bənzəyir" deyərək, özlərinə bütün yol boyu kifayət edəcək qədər şərab alırlar. Fransızların bu sözü Forerdə öz işinə inam yaradır, gələcək fəaliyyətini müəyyənləşdirməyə kömək edir. Bundan sonra o, özünü tamamilə mürəkkəb, zəhmətli, lakin cəlbedici və maraqlı işə - şərabçılığa həsr edir. 1852-ci ildə ilk dəfə Kaxetiyadan Helenendorfa Tavkveri üzüm növünün çubuqlarını gətirir. Həmin üzüm növü həm məhsuldar idi, həm də ondan dadlı, tünd qırmızı rəngdə şərab alınırdı.
1860-cı il Azərbaycanda əsası helenendorflu alman sahibkarı Forer tərəfindən qoyulmuş iri şərabçılıq sənayesinin təşəkkülü ili olur və həmin ildən də Forer şərab satışı ilə məşğul olmağa başlayır. Artıq fəaliyyətə başladığı ildə Forerin 18 desyatin üzüm bağı var idi. İki ildən sonra alman sahibkar "Forer qardaşları" səhmdar cəmiyyətini yaradır. O, üzüm plantasiyalarının sahəsini davamlı surətdə artırır. Alman sahibkar 1886-cı ildə yerli maldarların qış otlaqları kimi istifadə etdikləri Qarayeri deyilən yerdən 900 desyatin torpaq sahəsi alır. Lakin həmin torpaqları istifadə etmək mümkün deyildi. Torpaqları kol-kos basmış, susuz sahədə ilanlar məskunlaşmışdı. Forer ilanları məhv etmək üçün sahəyə donuz sürüləri buraxır. Donuzda ilana qarşı reaksiya güclü olduğundan, o, ilanı görən kimi tapdalamağa başlayır. Şübhəsiz ki, ilan da donuzu dişləyir. Lakin donuzun ayağındakı qalın piy qatı onu ilanın zəhərindən qoruyurdu. Beləliklə, donuzlar ilanları məhv edir. Sahələr isə kol-kosdan təmizlənir. Sahələrdə kəhriz qazılaraq su məsələsi də həll edilir və torpaq üzüm əkini üçün tam yararlı vəziyyətə gətirilir. Beləliklə, Forerin Qafqazın ən böyük sərmayəyə malik şərab şirkətinə sahib olması heç də təsadüfi deyildi. Bu sahədə bütün istehsal təşəbbüsləri, yaradıcılıq və liderlik məhz ona məxsus idi.
Məlumatlara görə, həmin dövrdə üzüm bağlarının sadəcə 6 faizi almanların olsa da, helenendorflu Forer və Hummel qardaşları bu kiçik sahədə bütün Qafqazda hazırlanan şərabın 58 faizini istehsal ediblər. Bu da onunla əlaqədardır ki, yerli fermerlər üzüm bağlarını şimaldan cənub istiqamətində əkirdilərsə, almanların bağları qərb-şərq istiqamətində idi. Bu isə küləyin bağlar arasında rahatca keçərək üzüm tənəklərinə daha az ziyan vurmasına səbəb olmuşdur.
Üzümçülük və şərabçılığın inkişafında Heydər Əliyevin rolu
Azərbaycanda üzümçülük və şərabçılıq sahəsinin elmi əsaslarla inkişafını təmin etmək üçün Nazirlər Sovetinin 12 avqust 1976-cı il tarixli, 269 saylı sərəncamı ilə Üzümçülük və Şərabçılıq Elmi-Tədqiqat İnstitutu yaradılmışdır. Respublikanın bütün zonalarında üzümçülük və şərabçılığın elmi əsaslarını öyrən­mək və elmi nailiyyətlərin istehsalata tətbiqi məqsədilə bu institutun Naxçıvan MR-də, Gəncə şəhərində, Şamaxı və Cəlilabad rayonlarında təcrübə stansiyaları və dayaq məntəqələri yaradılmışdır.
Heydər Əliyevin üzümçülük sahəsinə göstərdiyi qayğı və diqqətin əsas nəticəsinə xalqımız 1984-cü ildə nail olmuşdur. Həmin il üzümlüklərin ümumi sahəsi 286 min hektara çatdırılaraq üzüm istehsalı 2.12 milyon ton, hektardan məhsuldarlıq isə 100 sentner təşkil etmişdir. Heydər Əliyevin təşəbbüsü və tələbi ilə şərabçılıq sənayesini mühəndis-texnoloq, mühəndis-mexanik kadrları ilə təmin etmək məqsədi ilə 1981-ci ildə Gəncə şəhərində Azərbaycan Texnologiya İnstitutunun yaradılması barədə keçmiş İttifaq hökuməti xüsusi qərar qəbul etmişdir. Azərbaycan üzümçülüyü Heydər Əliyevin respublikaya rəhbərlik etdiyi (1969-1982) illərdə özünün yüksək inkişaf mərhələsini keçmişdir, belə ki, illərdə üzümlüklərin sahəsi genişlənir, məhsuldarlıq artır, üzümün keyfiyyəti ildən-ilə yaxşılaşırdı
Respublikada üzümlüklərin coğrafi cəhətdən yerləşdirilməsi üzümün əkildiyi bütün rayonlarda əlverişli torpaq-iqlim şəraitinin olması ilə xarakterizə olunur. Üzümçülüyün inkişafına dair nəzərdə tutulan tədbirlərin uğurla həyata keçirilməsi, respublikamızın keçmiş ittifaqda aparıcı yerlərdən birini tutmasına və təbii-iqtisadi şəraitdən daha səmərəli istifadə etməklə yüksəkkeyfiyyətli süfrə üzümü və şərab istehsal olunmasına imkan verdi. 1970-ci ildən başlayaraq, respublikada mövcud üzümlüklərin vəziyyəti yaxşılaşdırılır, digər tərəfdən isə elmi əsaslara söykənən geniş miqyasda yeni üzümlüklər salınırdı. Üzümçülükdə yaranmış problemləri tezliklə aradan qaldırmaq üçün H.Əliyevin bilavasitə rəhbərliyi altında təxirəsalınmaz vəzifələr müəyyən edildi və Mərkəzi Komitənin bürosunda «Üzümçülüyün inkişafında ciddi nöqsanlar və respublikada üzüm istehsalını və şərabçılığı daha da yüksəltmək sahəsində qarşıya qoyulan vəzifələrin yerinə yetirilməsini təmin etmək tədbirləri haqqında» məsələ müzakirə edildi. Bu təd­birlərin uğurlu nəticəsi idi ki, 1970-ci ildə 672 təsərrüfat üzüm istehsalı ilə məşğul olmuş, o cümlədən 244 ixtisaslaşdırılmış üzümçülük sovxozları təşkil edilmişdir. Bu dövrdə üzümçülüyə dair geniş tədqiqat işləri aparılaraq, respublikada üzümçülük və şərabçılığın intensiv inkişafını təmin etmək üçün perspektivli 10 təbii-iqtisadi bölgə müəyyənləşdirilmiş və bu bölgələrdə iri üzümçülük aqrar-sənaye birlikləri və sovxozlar fəaliyyət göstərmişdir. 1973-cü ildə üzüm tədarükünün həcmi 397 min ton və ya 1972-ci ildəkindən 114 min ton və ya 1971-ci ildəkindən 186 min ton çox oldu. H.Əliyev bütün müvafiq təşkilatlara və kənd təsərrüfatı orqanlarına istehsalı yalnız intensivləşdirmə yolu ilə inkişaf etdirməyin mümkün olduğunu izah edir və bunun üçün hər bir kolxoz və sovxozda konkret tədbirlər görülməsini tələb edirdi. 1970-ci ildə üzümlüklərin sahəsi 121,6 min hektara, 5 il ərzində 50 min hektardan çox yeni üzümlüklər salınaraq 1975-ci ildə 178,1 min hektara çatdırılmışdır. 1970-ci ilə nisbətən 1975-ci ildə məhsul istehsalı 2 dəfəyə qədər artaraq 351,7 min tondan 706,2 min tona qədər artmış, məhsuldarlıq isə 46,8 s/ha-dan 65,1 s/ha-ya yüksəlmişdir.Azərbaycanın ayrı-ayrı üzümçülük təsərrüfatlarında müxtəlif sortlardan yeni üzümlüklərin salınması geniş vüsət aldı. Qeyd etmək lazımdır ki, mövcud üzüm­lüklərdə süfrə və texniki sortların əkinləri arasındakı nisbətin qeyri-mütənasib olması ilə əlaqədar olaraq gələcəkdə öz keyfiyyəti ilə üstünlük təşkil edən yerli üzüm sortlarının əkin sahələrinin artırılması nəzərdə tutulurdu.
«Kənd təsərrüfatı istehsalının daha da ixtisaslaşdırılması və Azərbaycanda üzümçülüyün və şərabçılığın inkişafına dair tədbirlər» haqqında keçmiş Sov.İKP və Nazirlər Sovetinin 22 fevral 1979-cu il qərarı qarşıya möhtəşəm vəzifələr qoy­du. Həmin qərara əsasən 1990-cı ildə respublikada üzüm istehsalının 2,5-3,0 mil­yon tona çatdırılması nəzərdə tutulmuşdur.1970-1980-ci illərdə Respublikada üzümçülük yüksək templə inkişaf etməyə başladı. Həmin illərdə 180 min hektar sahədə yeni üzümlüklər salındı. Üzümlüklərin ümumi sahəsi 270 min hektara çatdırıldı. Üzümçülüyün inkişafı ilə yanaşı respublikada şərabçılığın inkişafı da təmin olundu. Vaxtilə (1980-1985-ci illər) Azərbaycanda sənaye miqyaslı üzüm bağlarının 85,3%-ni texniki üzüm sortları, 14,7%-ni isə süfrə sortalrı təşkil edirdi.
Təbiidir ki, üzümçülüyün inkişafını üzüm sortları olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil. Vaxtilə üzümlüklərin 69,1%-i suvarılma, 30,9%-i isə dəmyə şə­raitində əkilib-becərilirdi. 80-ci illərdə Azərbaycanda mövcud olan üzümlüklərin 16,4%-i Mədrəsə, 11,2%-i Bayanşirə, 10,6%-i Həməşərə, 4,1%-i Xindoqnı, 2,4%-i Mələyi, 0,4%-i Ağ şirə və Misqalı, 3,4%-i Təbrizi, 1,5%-i Ağ şanı və Qara şanı yerli üzüm sortları (cəmi 50,1%) becərilən sahələr təşkil edirdi. Əsrlər boyu təbii xalq seleksiyası yolu ilə Azərbaycanda yerli üzüm sortları və formaları yaradılmışdır ki, bunların da öyrənilməsi, təsərrüfat baxımdan qiymətləndirilməsi, botaniki cəhətdən təsvir edilməsi və qruplar üzrə təsnif edilməsi tələb olunurdu.1980-1984-cü illərdə respublikada üzüm istehsalı 1,7-2,1 mln. tona, hektardan məhsuldarlıq müvafiq olaraq 70-100 sentnerə çatdırıldı. Artıq 1984-cü ildə üzümlüklərin əkin sahəsi 284,1 min hektar, üzüm yığımı 2,126 min ton, hektardan məhsuldarlıq respublikada ən yüksək həddinə çataraq 99,2 sentner təşkil etdi. Azərbaycan üzüm istehsalının həcminə görə keçmiş İttifaqda birinci yerə çıxdı.
Üzüm növləri
Azərbaycanda çox sayda üzüm növləri yetişdirilmişdir. Onlar öz adlarını əksər hallarda malik olduğu bu və ya digər xüsusiyyətə uyğun almışdır. Məsələn, rənginə görə: (qara, ağ, sarı, sarıgilə, bənövşəyi, göygəzəndən, qarasərmə və s.); keyfiyyətinə,dadına, rayihəsinə görə (gilabi, kişmişi, şəkəri, təmbəi, şirəyi, kərimqəndi); giləsinin ölçüsünə görə (quşurəyi, misqalı, yülküquyruğu, dəvəgözü, tüləğözü, keçiməməsi-inəkəmcəyi, gəlinbarmağı-xatınbarmağı); toxumlarının böyüklüyü və salxımlarının formasına görə (sapdadurmaz, haçabaş, bəndi, təbərzə). Bir sıra üzüm növlərinə isəyetişdirildikləri yerlərə uyğun adlar verilmişdir: "Arazbarı", "Beyləqani", "Təbrizi", "Şabranı", "Dərbəndi". "Ordubadi", "Şirvanşahı", "Tatlı", "Mərəndi", "Mədrəsə", "Şahtaxtı" və s.
Dünyada "Şirvanşahı" növü ilə rəqabətə girə biləcək üzüm sortu axtarmaq əbəs bir işdir.Bu növdən hazırlanan "Kürdəmir kaqoru dünyanın sayılan şərab növləri siyahısına daxil olmuşdur. Bununla birgə, ölkəmizdə bu və ya digər üzüm sortunu yetişdirən insanların şərəfinə adlandırılmış növlər də az deyil. "Xəlili" ("Ağ Xəlili", "Qara Xəlili", "Hüseyni", "Əsgəri", "Səkinə xanım", "Muxtarı", "Ağadayı", "Mələyi" növləri bu deyilənlərə sübütdur.
Təcrübəli Azərbaycan üzümçüləri yerli üzüm növləri ilə yanaşı. digər ölkələrdən gətirilmiş növləri də ustalıqla yetişdirə bilmişlər. Onların arasında Gürcüstandan gətirilmiş "Rkatsiteli", "Tavkeri"; Krımdan gətirilmiş "Muskat", "Berdo", "Pino"; Avropadan gətirilmiş "Kaberne", "İzabella", "Risling", "Aliqote", növlərinin adlarını xüsusilə qeyd etmək olar. Bu növlərin yerli şəraitə uyğunlaşdırılaraq yetişdirilməsi öz bəhrəsini vermişdir.
Qanunvericilik bazası
19 oktyabr 2001-ci il tarixində "Üzümçülük və şərabçılıq haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul edilmişdir.
Pauer metal
Power metal — Almaniya və Skandinaviya ölkələrində yaranıb. Məlum olan ən köhnə Power metal mahnısı, Rainbow qrupunun “Stargazer” mahnısıdır. Power metal 1980-ci illərin əvvəllərində Alman qrup Helloween ilə məşhurlaşdı. Bu tərz, 70-ci illərdəki rock qruplardan gələn bir tərzdir.
Power metal`da vokallar adətən normal olur. Yəni death, black və ya digər vokallar kimi ağır deyil. Amma çox güclü səs tələb edən bir tərzdir. Bu tərz qruplarda adətən alətlərin paylanması bu cürdür: 2 gitara, 1 bass gitara, bateri və vokal.. Bəzi qruplar keyboard`da işlədir. İtalyan olan Rhapsody qrupu isə hətta sinfonik alətlərdən də istifadə etmişdi.
Qrupdakı digər üzvlər (vokalistdən başqa) bek vokal olaraq da iştirak edirlər adətən. Bass gitara və bateri ön planda görünməsələrdə, digər gitaralar texnikalı şəkildə ifa edilir və bəzən akustik gitaralar işlədilərək həzn musiqi də ərsəyə gətirilir.
Thrash Metal'dakı sərtliyə qarşılıq olaraq Power`də daha melodik hava mövcuddur. Tərzin ilklərindən olan Iron Maiden və Judas Priest `dən sonra Attacker, Jag Panzer, Iced Earth, Liege Lord, Savatage və Queensryche kimi amerikalı qrupların meydana çıxması ilə, Avropadan Helloween, Gamma Ray, Blind Guardian, Running Wild və Grave Digger ön plana çıxmışdılar. Xüsusilə Blind Guardian və Iced Earth bu tərz üçün çox işlər görmüş qruplardır.
Xarici keçidlər:
All music
Yarpaq tökümü (roman)
Yarpaq tökümü — Məşhur Türkiyə yazıçısı Rəşad Nuri Güntəkinin ilk dəfə 1930-cu ildə nəşr edilmiş romanı.
Məzmun
Yarpaq tökümü romanında maddi durum üzündən pis yollara düşən bir ailədən bəhs edilir.
Evin bəyi olan Əli Rza bəy həmişə öz ailəsini öz himayəsi altında saxlamaq istəyir, lakin buna nail ola bilmir.
Əli Rza bəyin özü kimi təmiz qəlbli Xeyriyyə adlı arvadı var.
Onların 5 uşağı olur...
Tərcümə
"Yarpaq tökümü" romanı ilk dəfə Vaqif Sultanlı tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə edilmiş Bakıda "Karvan" dərgisində (1990, XII kitab, s.27-73) dərc olunmuşdur.Vaqif Sultanlının tərcüməsi 1994-cü ildə Azərbaycan Ensiklopediyası Nəşriyyat-poliqrafiya Birliyində, Dəyirman romanı ilə birlikdə kiril əlifbasında 10.000 nüsxədə kitab kimi nəşr olunmuşdur. Həmin tərcümə əsasında roman 2007-ci ildə "Çinar-çap" nəşriyyatında üçüncü dəfə latın qrafikası ilə 500 nüsxədə yayınlanmışdır.
2006-cı ildə roman K.Əliyevanın tərcüməsində "Nurlan" nəşriyyatında 300 nüsxədə nəşr olunmuşdur. Həmin tərcümə əsasında roman 2015-ci ildə Bakı Kitab Klubunda 176 səhifədə, 100 tirajla çap edilmişdir.
Azərbaycan–Fransa münasibətləri
Azərbaycan–Fransa münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Fransa Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr. Sovet dövründə Fransa–SSRİ münasibətlərinin tərkib hissəsi olmuş, Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpasının ilk illərində inkişaf etmiş, hazırda isə yüksələn xəttlə inkişaf etməkdədir.
3 yanvar 1992-ci ildə Fransa Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyıb.
AXC dövrü
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Bakıda Vodovoznaya küçəsindəki Mitrofanovun evində Fransanın nümayəndəliyi yerləşmiş, nümayəndəliyə konsul agenti Yemelyanov rəhbərlik etmişdir .thumb|AXC-nin [[500 manatlıq əsginası|left|250x250px]]Azərbaycan nümayəndə heyətinin iştirak etdiyi Paris Sülh Konfransında Fransa Azərbaycanın müstəqilliyini de-fakto tanımışdır. Azərbaycan nümayəndə heyəti Paris Sülh Konfransında öz missiyasını uğurla başa vurduqdan sonra parlament bir sıra digər ölkələrlə yanaşı Fransanın paytaxtında da fəaliyyət göstərəcək diplomatik nümayəndəliyin yaradılması haqqında qanun qəbul etmişdir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Qərbi Avropa, Rusiya və Osmanlıda ali təhsil almaq üçün seçilmiş Cümhuriyyət tələbələrinin bir hissəsi Fransa universitetlərində təhsil almışdır. right|thumb|219x219px|[[Azərbaycan poçt markası (2013).]] Həmin dövrdə Fransa hökumətinin dəstəyini hiss edən Azərbaycan hökuməti fransız dilinin də beynəlxalq dil rolunu nəzərə alaraq, Cümhuriyyətin 500 manatlıq əsginaslarının üzərində Respublikanın və nominalın adları Azərbaycan və rus dilləri ilə yanaşı fransız dilində də göstərmişdir.
Müasir dövr
Azərbaycan və Fransa siyasi münasibətləri müstəqilliyin ilk illərində gərgin olmuşdur. Fransanın Ermənistanla yaxın dostluq əlaqələri Azərbaycanla Fransanın yaxınlaşmasına imkan vermirdi. Heydər Əliyev ona görə də ilk rəsmi səfərini Fransadan başladı. 2003-cü ilə qədər bir neçə dəfə Fransaya rəsmi və qeyri-rəsmi səfərlər etmişdir. İlham Əliyev də ilk rəsmi səfərini məhz Fransadan başladı.