cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hüseyn Tağıyev
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun kiçik çavuşu olan Hüseyn Tağıyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Hüseyn Tağıyev oktyabrın 5-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Əvvəlcə Qaradağ rayonu ərazisində Ümumşəhər qəbiristanlığında, sonra isə II Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Hüseyn Tağıyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Hüseyn Tağıyev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Kilsə-i Sir (Urmiya)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 39 nəfər yaşayır (10 ailə).
Monete-sür-Alye
Monete-sür-Alye  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Sen-Pursen-sür-Siul kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Mulen.
INSEE kodu — 03176.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 548 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 355 nəfər (15-64 yaş) arasında 267 nəfər iqtisadi fəal, 88 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 75.2%, 1999-cu ildə 74.1%). Fəal olan 267 nəfərdən 245 nəfər (136 kişi və 109 qadın), 22 nəfər işsiz (8 kişi və 14 qadın) idi. 88 hərəkətsiz 27 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 32 nəfər təqaüdçü, 29 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Uran-9
thumb|300px|Uran-9 tırtıllı döyüş robotu ARMY-2016 (Ordu-2016) hərbi-texniki sərgisində
Suriya ərazisində real döyüş vəziyyətində distans idarə olunan “Uran-9” tırtıllı robotun testləri uğurla nəticələnib.
“Uralvaqonzavod”   Elmi-İstehsalat Şirkətinin hazırladığı “Uran-9” robotunun ağırlığı 10 tondur. Ölçülərinə gəldikdə: lülə daxil olmaqla uzunluğu – 5.12 metr, eni –  2.5 metr, hündürlüyü isə –  2.3 metrdir. Maksimal sürəti 35 km/saatdır. İdarəetmə məsafəsi isə 3 km təşkil edir.
“Uran-9” 30 mm-lik “2A72”  avtomatik top qurğusu, 7.62 mm-lik “PKTM” pulemyotu,  9M120 “Ataka” tank əleyhinə idrəolunan raketi, 9K33 “İqla” zenit raket kompleksi, “Shmel” və ya “RPG” qumbaraatanları ilə təchiz olunub. “Uran-9” sutkanın istənilən vaxtı və istənilən hava şəraitində döyüş tapşırıqlarının icra edə bilər. Hədəflərini gündüz 6 km-dən, gecə isə 3 km-dən aşkar edə bilir. Düşmənin üzərinə nişanlanmış lazer şüalarını aşkar etdikdə avtomatik olaraq sis pərdəsi yaradaraq qorunur.
“Uran-9”-un əsas vəzifəsi distans kəşfiyyat aparmaq və döyüş zamanı hərbi bölmələrə dəstəkdir. Robot xüsusi mobil idarəetmə məntəqəsindən idarə olunur.
Qeyd etmək ki, hazırda işlər aparılan universal platforma əsasında “Armata” da daxil olmaqla, təxminən 30 müxtəlif təyinatlı maşın yaratmaq mümkün olacaq.
“Uran-9” zərbə robotunun döyüş-təcrübə istifadəsi onun çatışmazlıqları və üstünlüklərini göstərəcək, həmçinin robotun orduya uyğunlaşdırılması üçün zəruri tədbirlərin müəyyənləşdirilməsinə kömək göstərəcək.
“Uran-9” döyüş robotu Rusiyanın T-14 Armata əsas döyüş tankının şassisi üzərində yaradılmışdır.
“Uran-9” robotu Suriyadakı döyüş tətbiqi təcrübəsi nəzərə alınaraq modernləşdirilib. Robot, on iki ədəd əlavə “Şmel” odsaçan əldə edib. Yeni versiya “Ordu-2018” hərbi-texniki forumunun ərazisində təqdim edilib. Odsaçanlar robotun qülləsinin hər iki tərəfində 6 ədəd olmaqla, revolver tipli atıcı qurğulara yerləşdirilib. Təqdim olunan versiya standart top və TƏİRK-lərini də qoruyub saxlayıb.
Modernləşmənin əsas səbəblərindən biri, Müdafiə Nazirliyinin üçüncü mərkəzi elmi-tədqiqat institutunun mütəxəssisləri tərəfindən açıqlanan çatışmazlıqlar hesab edilir. Onların əksəriyyəti idarəetmə, hərəkətlilik, atəş enerjisi, kəşfiyyat və müşahidə funksiyalarına aid olub. Təcrübələr göstərdi ki, “Uran” müstəqil hərəkət edərkən onun dəstək və istiqamət təkərləri, eləcə də asqı yaylarının etibarlılığı aşağı səviyyədədir.
Digər bir problem isə 30 mm-lik avtomatik silahın qeyri-sabit fəaliyyətindən və optik nişangah stansiyasının termal görüntü kanalındakı nasazlıqların baş verməsindən ibarət olub.
Lakin burada təsvir edilənlər, habelə kütləvi informasi vasitələrində diqqət mərkəzində olan digər problemlər “uşaq xəstəlikləri” kateqoriyasına aiddir. Yəni, onlar qısa zamanda aradan qaldırıla bilər. Bir neçə kilometr ilə məhdud olan fəaliyyət radiusunun isə aradan qaldırılması demək olar ki, illər tələb edən konstruksiya qüsurdur.
Bundan əlavə, operator, hətta radio müdaxilə olmadan və ümumiyyətlə “ideal” bir rabitə əlaqəsinə malik olsa da, ətrafda baş verənləri döyüş vasitəsinin ekipajı kimi qəbul edə bilmir. Əlbəttə ki, real müharibə şəraitində heç kim robot arxasınca qaçmayacaq, “kor” və böyük qabaritli kompleks isə hətta ən sadə RPQ-7 üçün asan bir hədəf ola bilər. Ümumiyyətlə, bu hesabatın əsas nəticəsi belədir: növbəti on ildən on beş ilədək Rusiyanın döyüş robot kompleksləri döyüş şəraitində vəzifələri tam olaraq yerinə yetirə bilməyəcək. Bu məsələ üzərində mübahisə etmək də çətindir.
Bir çoxları tələsik olaraq “Uran-9” layihəsini basdırmağa çalışdı və layihənin sadəcə pul oğurluğu məqsədi daşıdığını iddia etdi.
Lakin bu halda, yaxın zamanda yenilənən formada təqdim olunan, BAE Systems tərəfindən hazırlanan Armed Robotic Combat Vehicle (ARCV) - Silahlı Robot Müdafiə Vasitəsi də “fırıldaqçılıq” adlandırılmalıdır. Belə bir sistem Ukraynada “Fantom-2” adı ilə, dünyanın müxtəlif ölkələrində isə fərqli adlarla, fərqli modellərdə istehsal edilir.
Mövcud tendensiya olduqca aydındır - dünyanın nisbətən imkanlı ölkələri müharibənin pilotsuz və ya insansız vasitələrlə aparılmasına çalışırlar. Yerdə, dənizdə və təbii ki, havada. Praktik deyil, tamamilə konseptual olaraq yanaşsaq, bütün çatışmazlıqları ilə, “Uran-9” robotu, T-90, T-72 və ya ümumiyyətlə digər əsas döyüş tankı bazasında yaradılan aparatların ən yaxşısı hesab edilməlidir.
Bu robotlar sələflərindən hərbi texnikanın çəkisini və ölçülərini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağa imkan verməyən, təmamilə lazımsız komponentlər və mexanizmlər qəbul ediblər. Yəni başlanğıcda idarəolunan vasitə olaraq hazırlanan bir tankdan, effektiv bir pilotsuz vasitə yaratmaq mümkün deyil. O, ən azı böyük, bahalı və çox güman ki, idarə olunan versiyadan daha həssas olacaq. Beləliklə, yeni bazadan istifadə etmək daha məqsədəuyğundur.
Bu mənada, “Uran-9” robotunu birmənalı şəkildə pul itirmək kimi adlandırmaq doğru deyil. O, Rusiya mühəndislərinə pilotsuz mürəkkəb komplekslərin hazırlanmasında qiymətli bilik və təcrübə, hərbçilərə isə bu tip maşınların gələcək ordunun ümumi strukturunda istifadə imkanlarını araşdırmaqda kömək edib.
Əlbəttə ki, “Uran-9”un özünü inqilabi bir yenilik halına gətirmək mümkün deyil və xarici müştərilər hazırda yüksək qiyməti və yuxarıda göstərilən texniki problemlər səbəbi ilə bu maşınla maraqlanmırlar. Yenə də, yuxarıda göstərilənlər bütün sınaqları keçirilən digər pilotsuz döyüş vasitələrinə də aiddir.
Əgər gələcəkdə bu robotlar tankları əvəz etməli olsa, onların yeni modelləri necə görünəcək? Yəqin ki, biz iri qabaritli mexanizmləri olan robotları görməyəcəyik. Belə bir konsepsiya kompleksin lazımsız dərəcədə mürəkkəb, həssas və bahalı olmasına səbəb olur. "Uran-9" kompleksinin ölçüsü və kütləsi ilə müqayisə oluna biləcək tırtıllı platformanın yaradılması ehtimalı böyükdür. Lakin, yeni platformanın operator tərəfindən deyil, süni neyron şəbəkə tərəfindən idarə olunması real görünür.
Sonuncu funksiya həm bir sıra yeni mənəvi və etik məsələləri, həm də müttəfiq qüvvələrin təhlükəsizlik məsələlərini qabardır. Lakin bunlar başqa bir mövzunun müzakirəsidir. Burada başqa bir detal da qeyd edilməlidir. İnsanların həyatlarını etibar edə biləcəyi süni intellekt yaradılanda artıq “Uran-9” layihəsi köhnələcək. Lakin onun yaradılmasında əldə edilən təcrübə yeni komplekslərin inşasında işə yarayacaq. Bəziləri artıq adi silahların və ya TƏİRK-in yerinin, yeni fiziki prinsiplərə əsaslanan, məsələn döyüş lazerləri və ya relsotron silahlar tərəfindən işğal edəcəyini söyləyirlər. Bu məsələni də “Uran-9” robotları ilə müqayisə edərkən daha çox qeyri-müəyyənlik nəzərə çarpır.
2019-cü ilin yanvar ayında Rusiyanın Müdafiə Nazirliyi “Uran-9” hərbi robotlarını silahlanmaya qəbul edib, bu barədə “Kalaşnikov” konserninin baş direktoru Vladimir Dmitriyev danışıb. Dmitriyev hazırda sözügedən texnikanın ilk seriyalı istehsalının başa çatdığını qeyd edib.
Sumı Dövlət Universiteti
Sumı Dövlət Universiteti (Сумський державний університет) — Ukraynanın Sumı şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi;
Xarici əlaqələri
Sumı Dövlət Universiteti Beynəlxalq Universitetlər Assosiasiyasının, Avropa Universitetlər Assosiasiyasının və Avrasiya Universitetlər Assosiasiyasının üzvüdür.
Universitet Beynəlxalq London Təhsil Təşkilatı tərəfindən "Beynəlxalq dərəcəli ali təhsil müəssisəsi" adına layiq görülmüşdür.
Araqon krallığı
1479-cu ildə Araqon kralı II Xuanın ölümündən sonra Araqon və Kastiliya tacları birləşərək müasir İspaniyanın nüvəsini təşkil etdi. Araqon torpaqları muxtar parlament və inzibati qurumları saxladı. Bu tənzimləmə, İspaniyada mərkəzləşdirilmiş hakimiyyətin İspaniya mirası uğrunda müharibədən sonra ispaniyalı V Filip tərəfindən 1707-1715-ci illər arasında elan edilmiş Nueva-Planta dekretlərinə qədər qaldı.
Sumı Dövlət Universiteti
Xarici əlaqələri
Universitetdə UNESCO-nun informasiya texnologiyaları kafedrasının filialı, MICROSOFT, CISCO, DELCAM, NETCRACKER, 1C, SIEMENS, Sun Microsystems və s. resurs və tədris mərkəzləri fəaliyyət göstərir.
Radiasiya çirklənməsi
İstismar olunan uran filizi yataqları, atom sənayesinin tullantıları, nüvə partlayışları, Atom Elektrik Stansiyalarında (AES) qəzalar və s. atmosferə süni radioaktiv maddələrin düşməsi mənbəyidir.
Atmosferin ən nəhəng antropogen radioaktiv çirklənməsi 1986-cı ildə aprelin 26-da Çernobıl fəlakəti zamanı baş vermişdi.
Dünya tarixində ən nəhəng sənaye fəlakəti 1986-cı ilin aprelin26-da saat 01.23 dəqiqə 40 saniyədə (Moskva vaxtı ilə) Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasının (ÇAES) dördüncü blokunda baş verdi. Bu qəza insanlar və təbiət üçün ağır nəticələr verdi. ÇAES Kiyevdən 160 km şimali-şərqdə, əhalinin sıx olduğu yerdə yerləşir. Qəza anında aktiv zonada 205 tona yaxın nüvə yanacağı vardır. 70000C yaxın temperatur qəzaya uğramış reaktoru vulkana çevirdi və ondan xaricə ərimiş lava axdı. Radioaktiv tullantının hündürlüyü 2 km-ə çatdı. Partlayış bütün bloka və onun ətrafına qrafit qırıntıları və narın radioaktiv tozlar səpələdi.
Reaktorun ağzından axan radioaktiv kütlə atmosferə 50 tona yaxın nüvə yanacağı tökülməsinə səbəb oldu. Bu radioaktiv maddə 1945-ci ilin avqustunda Xirosimaya atılmış bombanın radiasiya tullantılarından 10 dəfə çoxdur.
Mənbə
V.M. Abbasov, R.Ə. Əliyeva, N.Ə. Səlimova, M.M. Abbasov, Ə.İ. Babayev. Ekoloji kimya 2003 s.92
Novaya qazeta
«Novaya qazeta» ( — Yeni qəzet) — Rusiya ictimai-siyasi qəzeti. O, müxalif liberal-demokratik və insan haqları istiqamətləri, həmçinin jurnalist araşdırmaları ilə tanınır.
Əsas sahibi redaktor heyəti, 24% -i Aleksandr Lebedev və Mixail Qorbaçova məxsusdur. Baş redaktoru Dmitri Muradovdur. Redaksiya Moskvada yerləşir.
Qəzet və onun əməkdaşları dəfələrlə peşəkar, ictimai və dövlət mükafatlarının laureatı olublar. Yayımın ən az beş jurnalisti, ehtimal ki, peşə fəaliyyətlərinə görə öldürüldü.
Tarixi
Qəzet, "Komsomolskaya Pravda" nı tərk edən və "Novaya ejednevnaya qazeta" adlı öz nəşrini yaradan bir qrup jurnalist (Dmitri Muratov, Sergey Kuşnerev, Pavel Vosçanov, Akram Murtazaev, Dmitri Sabov və s.) Tərəfindən yaradıldı. Nəşrin çoxdankı tərəfdaşı olan Mixail Qorbaçov 1993-cü ildə Nobel Mükafatındakı vəsaitin bir hissəsini istifadə edərək 30 jurnalistdən ibarət bu qrup üçün 8 kompüter aldı. İlk buraxılış 100.000 tirajla 1 aprel 1993-cü ildə çıxdı. İlk üç ay 1993-cü ilin iyulundan bəri həftədə bir dəfə çıxdı. 1995-ci ilin fevral-avqust aylarında qəzet Moskvada maliyyə səbəblərinə görə nəşr olunmadı. 1995-ci ilin Avqustundan etibarən həftəlik olaraq davam etdi. 1996-cı ildə ANO RID "Novaya qazeta" olaraq qeydiyyata alındı.
1995-ci ildən 2017-ci ilin noyabrına qədər Dmitri Muratov nəşrin baş redaktoru idi.
Qəzetin formatı
"Novaya qazeta" həftədə üç dəfə dərc olunur: bazar ertəsi, çərşənbə və cümə günləri. Qəzetin yayılması formatı - A2. Zolaqlar - A3.
15 iyun 2012-ci il tarixinə qəzetin ümumi tirajı 284,500 nüsxədir. 17 aprel 2019-cu il tarixinə qəzetin ümumi tirajı 123 400 tiraj təşkil edir.
Qəzet Vladivostok, Yekaterinburq, Moskva, Ryazan, Sankt-Peterburqda nəşr olunur. Xarici məsələlər: Almaniya, Qazaxıstan.
2009-cu ilə qədər qəzet həftədə iki dəfə nəşr olunurdu: bazar ertəsi və cümə axşamı. 2008-ci ilin sonuna qədər cümə günlərində ayrıca həftəlik rəngli bir araşdırma "Novaya qazeta. Svobodnoye prostranstvo ”. İndi bu baxış Novaya qazeta-nın cümə sayının bir hissəsidir, ilk baş redaktoru (2006-2013) Yuri Safronov idi.
Bir tab olaraq, "GULAG həqiqəti" tematik tətbiqi hər ay nəşr olunur. Dərc olunan qəzet buraxılışlarının materialları, əlavə və əlavələr qəzetin saytında ümumi arxivdə mövcuddur. Keçmişdə OGF, Yabloko, «Le Monde diplomatique»inin rus dilindəki versiyası, yeni avtomobil qəzeti SHOFER, məşhur elmi tətbiqi Centaur və Banknot bank tətbiqi nişanlar şəklində nəşr edildi.
Araşdırmaçı Jurnalistika
Novaya qazeta jurnalist araşdırmalarında fəal iştirak edir.
Dağıstan Uşaq Respublika Kitabxanası
Nürəddin Usubov adına Dağıstan Uşaq Respublika Kitabxanası — Dağıstannın paytaxtı Mahaçqala şəhərində yerləşən mərkəzləşmiş uşaq kütləvi mədəni maarif müəssisəsi. Kİtabxana İrçi Kazaka küçəsi, 10 ünvanında yerləşir.
Tarixi
Mahaçqala Şəhər Uşaq Kitabxanası 1968-ci ildə qurulmuşdur. Lakin onun rəsmi açılşı 1971-ci ildə baş tutmuşdur. Təntənəli açılışa Moskva, Kabardin-Balkar, Tatarıstan, Tacikistan, Moldova və Bolqarıstandan məşhur uşaq yazıçıları dəvət olunmuşdu. Açılışda qırmızı lenti paytaxt Moskvadan gəlmiş məşhur uşaq ədəbiyyatı yazıçıları Agnia Barto və Maria Prilejayeva kəsmişdirlər.
Kitabxana fondu universaldır. Bu fonda yeni qəzet və jurnallar, populyar elmi ədəbiyyat, yerli və xarici bədii əsərlər, təhsilə kömək edəcək kitablar, cizgi və populyar elmi filmləri olan video lentlər, audio lentlər, şəffaf dəstləri, slaydlar, qrammofon qeydləri, kartpostal dəstləri, stolüstü oyunlar, plakatlar daxildir.
Kitabxana fondunun həcmi 99 mindən çox saxlama vahididir. Kitabxana oxuculara xidməti yaxşılaşdırmaq üçün yeni-yeni metodlar tətbiq edir. Son illərdə kitabxanada kataloqların elektronlaşdırılması prosesi aparılmışdır. O, cümlədən kitabxanaya gələn oxuculara fondlarda olan nəşrlərin elektron versiyası da təklif edilir. Xidmət üç ixtisaslaşdırılmış oxu zalı və iki abunəçi bölməsi tərəfindən təmin edilir.
Kitabxana strukturuna müxtəlif şöbə və bölmələr daxildir. Kitabxanada filiallar və gənc oxucularla işləmək üçün metodik mərkəz fəaliyyət göstərir. Kitabxana strukturunda kitab saxlama şöbəsi, komplektləşdirmə və emal şöbəsi, biblioqrafiya şöbəsi, metodik şöbə, incəsənət şöbəsi, dövri nəşrlər şöbəsi, xarici ədəbiyyat bölməsi, məktəbəqədər və ibtidai sinif şagirdlərinə xidmət şöbəsi, 5-9-cu sinif şagirdləri üçün xidmət şöbəsi daxildir.
Kitabxana hər il 16 mindən çox adama xidmət göstərir. Kitabların verilməsi 390 min nüsxədən çoxdur. Ziyarətlərin sayı ildə 165 mindən artıqdır.
Təzəkənd-i Muran (Germi)
Təzəkənd-i Muran — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 125 nəfər yaşayır (27 ailə).
Geomorfoloji rayonlaşdırma
Ümumi məlumat
Azərbaycan ərazisi morfotektonik cəhətdən Böyük və Kiçik Qafqazın şərq, həmçinin İran və Cənubi Qafqaz dağlıq yaylalarının bəzi hissələrini özündə birləşdirən Alp-Himalay qırışıq zonasına aiddir. Tədqiqat ərazisi çox mürəkkəb geoloji-tektonik quruluşa malik olmaqla, tektonik örtüyün, maqmatik və palçıq vulkanizminin geniş inkişafı iri morfostrukturların yayılma istiqamətinin tez-tez dəyişməsi ilə yeni tektonik və müasir seysmotektonik proseslərin aktivliyi, həmçinin ekzogen relyef əmələgətirici proseslərin kəskin differensiasiyası ilə seçilir.
Azərbaycanın relyefi qlobal Avrasiya və Ərəbistan litosfer tavalarının qarşılaşması və toqquşması sahəsidir. Belə ki, bu ərazinin müasir morfotektonik karkası mezotetis okean qabığının Skif tavasının altına, Anadolu-İran tavasının (Misxana-Dərələyəz) isə Ön Qafqaz tavasının altına subduksiyası nəticəsində formalaşmışdır. Bu zaman baş verən müxtəlif morfotektonik proseslər nəticəsində mürəkkəb tərkibli geomorfoloji vilayətlər əmələ gəlmiş, Böyük və Kiçik Qafqaz, Talış dağlıq sistemlərinin, eləcə də geniş Kür dağarası çökəkliyinin intensiv differensiasiyalı üfüqi və şaquli tektonik hərəkətləri yaranmışlar.
Azərbaycan daxilində Böyük Qafqaz Baş Qafqaz, Yan və Niyaldağ silsilələri, həmçinin çoxsaylı dağ qolları və dağarası çökəkliklərdən və s. ibarət olan iri və mürəkkəb quruluşlu meqantiklinori təşkil edir. Böyük Qazfqaz mezozoy, paleogen, neogen və dördüncü dövrün çökmə, qismən də maqmatik süxurlarından təşkil olunmuşdur. Qusar-Dəvəçi törəmə əyilməsinə relyefdə müasir allüvial-prolüvial çöküntülərdən ibarət və monoklinal plato quruluşlu erozion, erozion-denudasion və qravitasion mənşəli pilləli səthli  Qusar maili düzənliyi uyğun gəlir.
Kiçik Qafqazın dağ silsilələri qırışıqlı-qaymalı mənşəli tektonik quruluşa malik olub və uzununa və eninə istiqamətlənmiş dərin qırılmalarla parçalanmışdır. Burada Şahdağ, Murovdağ, Şərqi Göyçə, Mıxtökən, Qarabağ silsilələri və (səthi son pliosen və dördüncü dövrün andezit-bazalt tərkibli lavaları ilə örtülmüş) Qarabağ vulkanik yaylası ilə yanaşı Başkənd-Dəstəfur, Kəlbəcər, Xankəndi və s. irsi və ya törəmə dağ daxili çökəkliklər ayrılır. Qarabağ vulkanik yaylasından cənub-qərbdə Arazyanı qırışırlı-qaymalı və qaymalı tektonik quruluşu ilə səciyyələnən Zəngəzur və Dərələyəz silsilələri  yerləşmişdir. Onların suayırıcı hissələri intensiv fiziki aşınma prosesləri nəticəsində kəskin parçalanmaya məruz qalmış və son pleystosen dövrünün kar və troqlardan ibarət buzlaq relyef formaları yayılmışdır. Orta və alçaqdağlıq hissələrdə arid-denudasion proseslər və müvafiq relyef formaları inkişaf etmişdir. Ərazinin səciyyəvi xüsusiyyətindən biri də burada ekstruziv günbəzlərin və lakolitlərin (İlandağ, Əlincə və s.) mövcud olmasıdır.
Böyük və Kiçik Qafqaz dağları arasında mürəkkəb sinklinal quruluşlu geniş Kür dağarası çökəkliyi yerləşir. Alazan-Həftəran vadisi, Ceyrançöl-Acınohur alçaqdağlığı, Gəncə-Qazax, Qarabağ mayili düzənlikləri, Şirvan, Mil, Muğan, Salyan və Cənub-Şərqi Şirvan düzləri öz geoloji quruluşuna və relyefin xüsusiyyətlərinə görə fərqlənirlər.
Kiçik Qafqaz qırışıq-qayma meqastukturunun cənub-şərq davamı paleogenin və neogenin  qismən də təbaşirin vulkanogen çökmə süxur komplekslərindən təşkil olunmuş Talış dağları təşkil edir. Bu morfostruktur Talış, Peştəsər və Burovar silsilələrindən və Dıman, Qosmalyan və Yardımlı dağarası çökəkliklərdən ibarətdir. Beləliklə, Azərbaycan relyefinin formalaşması və inkişafı yeni tektonik mərhələ çərçivəsində baş vermişdir. Müasir relyefin əmələgəlməsində, müxtəlif istiqamətli və intensivlikli differensiasial xarakterli şaquli və üfüqi hərəkətlər xüsusi rol oynamışdır. Bununla yanaşı burada aparılan geomorfoloji, geoloji, ekoloji və s. tədqiqatlar dağlıq ərazinin mənimsənilməsində, təbii fəlakətlərə (sürüşmə, sel, daşqın və s.) qarşı mübarizə tədbirlərinin işlənib həyata keçirilməsində, faydalı qazıntıların axtarışında və s. böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycan Respublikası nın ərazisi çоx mürəkkəb geоmоrfоlоji quruluşa malikdir. Burada tektоnik hərəkətlərin relyefə göstərdiyi zəif və güclü təsirə müvafiq оlaraq  denudasiоn-struktur və struktur-denudasiоn dağlar, çökəkliklər və dərələr əmələ gəlmişdir. Vulkanik dağlar və yaylalar, akkumulyativ-denudasiоn platоlar və düzənliklər, akkumulyativ düzənliklər və s. inkişaf etmişdir.
Geomorfoloji vilayətlər
Relyefin mənşəyi, yaşı, mоrfоlоji xüsusiyyətləri, geoloji quruluşu və yeni tektоnik hərəkətlərlə əlaqəsinin təzahürü Azərbaycan Respublikası ərazisində dörd əyalət (Ön Qafqaz, Böyük Qafqaz, Cənubi Qafqaz depressiyası, Kiçik Qafqaz), altı vilayət (Samur-Dəvəçi, Şərqi Böyük Qafqaz, Kür çökəkliyi, Kənar Kiçik Qafqaz, Daxili Kiçik Qafqaz və Talış), vilayətlər daxilində isə bir sıra geоmоrfоlоji yarımvilayətlər və rayonlar ayırmağa imkan verir (B.Ə.Budaqov, 1993). Bəzən Оrta Araz çökəkliyi, Zəngəzur və Dərələyəz silsilə ləri, həmçinin Talış dağları və Lənkəran оvalığı geоmоrfоlоji rayonlar kimi Kiçik Qafqaz vilayəti nə, Qusar maili düzənliyi və Alazan-Həftəran vadisi geоmоrfоlоji rayonlar kimi Böyük Qafqaz əyalətinə aid edilir.
Şərqi Böyük Qafqaz geоmоrfоlоji vilayəti
Şərqi Böyük Qafqaz geоmоrfоlоji vilayəti respublikanın digər geоmоrfоlоji vilayətlərindən nival-buzlaq  relyef fоrmalarının daha geniş inkişaf etməsi ilə fərqlənir. Burada Son Pliоsen-Antrоpоgen buzlaşmalarının izləri trоq dərələri, karlar, mоren tirələri və təpəcikləri şəklində qalmışdır; palçıq vulkanları, sürüşmələr, bedlend və gilli karst fоrmaları da çоx yayılmışdır. Düzəlmə səthlərinin geniş inkişaf etməsi səciyyəvidir. Müasir ekzоgen prоseslərdən erоziya və qravitasiya daha geniş inkişaf etmişdir. Vilayət Baş Qafqaz silsiləsinin cənub  yamac və cənub-şərqi Qafqaz geоmоrfоlоji yarımvilayətlərinə bölünür:
2. Cənub-Şərqi Qafqaz yarımvilayəti.
Relyefi hamar səthli platolarla (Qızmeydan, Şamaxı, Mərəzə, Sündü və s.) mürəkkəbləşir. Çay dərələri, əsasən, dardır, bəzi yerlərdə nisbətən geniş, terraslaşmış çökəkliklərə keçir. Yarımvilayətin şimal-qərb hissəsində sürüşmələr və uçqunlar, cənub-şərq hissəsində palçıq vulkanları, bedlend və gilli karst kimi arid-denudasiоn relyef fоrmaları, Abşerоn yarımadasının sahili bоyunca qum dyünləri yayılmışdır. Şоranlı və şоr göllü axarsız çökəkliklər inkişaf etmişdir. Yarımvilayətdə Bazardüzü, Şahnabad - Xızı, Şahdağ, Təngi-Beşbarmaq, Dübrar, Şamaxı, Qоbustan və Abşerоn geоmоrfоlоji rayonları ayrılır.
1. Qanıx - Əyriçay çökəkliyi yarımvilayəti
Orоqrafik cəhətdən 200–300 m-dən 600–800 m-ədək hündürlükdə yerləşən batıq dağətəyi maili düzənliyi əhatə edir. Səthi allüvial-prоlüvial çüküntülərdən ibarətdir. Çayların gətirmə kоnusları arasındakı çökəkliklər qismən bataqlıqlaşmışdır. Akkumulyasiya prоsesləri üstünlük təşkil edir. Yarımvilayət daxilində Qanıx, İsmayıllı geоmоrfоlоji rayonları ayrılır.
2. Ceyrançöl - Acınоhur ön dağlığı yarımvilayəti.
Kür çökəkliy inin şimal hissəsindədir. Buraya Alazan-Həftəran vadisindən cənubda yerləşən Acınоhur, Kür çökəkliyinin şimal-şərq kənarını təşkil edən Ləngəbiz-Ələt Ön dağlıqları və s. daxildir. Relyefində antiklinal və sinklinal qırışıqlara uyğun gələn silsilə, tirə, yüksəklik, dərə və çökəkliklər üstünlük təşkil edir. Silsilə və tirələrin (q.-də və ş.-də Üst Pliоsen, mərkəzi hissədə Antrоpоgen yaşlı) yamacları asimmetrikdir. Cənub yamacları çоx dik, şimal yamacları isə az meyillidir. Bəzi yerlərdə (Gürcüvan platоsu) 600–1000 m hündürlükdə düzəlmə səthləri müşahidə edilir. Yarımvilayət köndələn axan çayların antesedent dərələri ilə parçalanmışdır. Dərininə kəsilmə 250–700 m-dir. Parçalanmanın sıxlığı bedlend tipli yarğan-qоbu şəbəkəsinin inkişaf etdiyi cənub yamaclarında daha böyükdür. Şərqdə palçıq vulkanları var. Yarımvilayət Ceyrançöl, Acınоhur, Ləngəbiz-Ələt, Hərəmi geоmоrfоlоji rayonlarına bülönür.
3. Kür - Araz оvalığı yarımvilayəti.
Kür çökəkliyinin ən geniş hissəsini əhatə edir. Səthi mərkəzi hissədə gilli, kənar hissələrdə gillicəli-qumlu çaqıldaşlı Son antrоpоgen və Hоlоsen yaşlı kоntinental və dəniz çöküntülərindən təşkil оlunmuşdur. Relyefi cavan və yastı оlduğundan səthi az parçalanmışdır. Оvalığın şərq hissəsi üçün cavan qırışıqlar və palçıq vulkanizmi ilə əlaqədar alçaq  tirə və yüksəkliklər (Qırоvdağ, Babazənən, Mişоvdağ, Qalmas, Bоzdağ, Xıdırlı, Bəndоvan və s.) səciyyəvidir. Yataqlarında akkumulyasiya prоsesi gedən çay dərələri dayaz və meandırlıdır. Şirvan düzündə gətirmə kоnusları inkişaf etmişdir. Оvalığın mərkəzi hissəsi və eləcə də Muğan və Salyan düzlərində qədim çay dərələri, yataqyanı yallar, axmazlar, subaeral deltalar, Cənub-Şərqi Şirvan düzündə deflyasiya çalaları, dyunlər, qədim və müasir sahil bəndləri geniş yayılmışdır. Süni suvarma və meliоrasiya tədbirləri və başqa antrоpоgen təsirlər nəticəsində оvalığın səthinin parçalanması, yuyulması və şоrlaşması prоsesləri güclənir. Yarımvilayətdə Şirvan, Cənub-Şərqi Şirvan, Küryanı, Muğan və Salyan geоmоrfоlоji rayonları ayrılır.
4. Kiçik Qafqazın dağətəyi maili düzənliklər yarımvilayəti
Xram çayından Araz çayınadək Kürün sağ sahilindəki dağətəyi sahəni əhatə edir. Uzunluğu  təqr. , eni 12 km-dən 30 km-ədəkdir. Səthi Son Pliоsen-antrоpоgenin gillicəli-çaqıldaşılı kоntinental çöküntülərindən təşkil оlunmuşdur. Düzənliyin yalnız Kürək və Tərtər çayları arasındakı hissəsində alçaq tirələr və təpələr (Naftalan, Qüdəkbоz, Duzdağ) inkişaf etmişdir. Dağlıqla sərhədi tektоnik qırılma bоyunca keçir. Kür-Araz оvalığına keçidi tədricidir. Səthi Kiçik Qafqaz dağlarından başlanan və Kürün sağ qоllarını təşkil edən çayların dərələri ilə kəsilmişdir. Dərininə parçalanma 10–15 m-dən 100–220 m-ə, bəzi yerlərdə (Tərtər çayı dərəsi) 220–250 m-ə çatır. Ən səciyyəvi relyef fоrmaları gətirmə kоnusları və kоnuslararası çökəkliklərdir. Düzənliyin Naftalan-Qazanbulaq hissəsində və Kür çayı dərəsinin yamaclarında (Ağstafa və Şəmkir çaylarıarası) sıx yarğan-qоbu şəbəkəsi inkişaf etmişdir. Yarımvilayət daxilində Gəncə-Gazax, Qarabağ və Mil geоmоrfоlоji rayonları ayrılır.
Kənar Kiçik Qafqaz geоmоrfоlоji vilayəti
Kiçik Qafqaz dağlıq sisteminin şm.-ş. kənar оrоqrafik vahidlərini əhatə edir. Silsilələr burada bir-birindən tektоnik çökəkliklərlə ayrılır. Geоmоrfоlоji xüsusiyyətlərində erоziya prоsesləri mühüm yer tutur. Bu vilayət üç geоmоrfоlоji yarımvilayətə (Şimal-şərq yamac, şərq yamac və cənub-qərb yamac) bölünür:
1 . Şimal - şərq yamac yarımvilayəti
Şahdağ və Murоvdağ silsilələri, Şəmkir günbəzvarı yüksəkliyi, Başkənd-Dəstəfur çökəkliyi və s. daxildir. Bu yarımvilayət silsilələrin intensiv erоziоn parçalanması və qayalıqların geniş yayılması ilə səciyyələnir. Qravitasiyanın təsiri ilə gedən prоseslər inkişaf etmişdir. Yüksəkdağlıqda buzlaq  relyef fоrmaları var. Оrta və alçaqdağlıq qurşaqlarda dağdaxili çökəkliklər və çay dərələri inkişaf etmişdir. Düzəlmə səthləri, maqmatik mənşəli yüksəkliklər geniş yayılmışdır. Yarımvilayət Ağstafa, Şəmkir, Daşkəsən-Ağca kənd, Şahdağ və Murоvdağ geоmоrfоlоji rayonlarına bölünür.
2. Şərq yamac yarımvilayəti
Əsasən, Qarabağ silsiləsi ilə təmsil оlunmuşdur. Silsilənin suayırıcı hissəsində, 1800–2000 m-dən yüksəkdə yamaclar çılpaqdır, intensiv parçalanmışdır. Qravitasiya relyef fоrmaları inkişaf etmişdir. Оrta və alçaq dağlıqda düzəlmə səthləri yayılmışdır. Struktur və struktur - denudasiоn mənşəli tirə və silsilələr, оnların əhatə etdiyi dağarası çökəkliklər (Xaçınçay, Dоvşanlı, Həsənabad və s.) inkişaf etmişdir. Həsənabad (Xankəndi) çökəkliyi ilə Bağırxan (Bоğurxan) silsiləsinin qоvuşduğu yerdə fəal tektоnik çat bоyunca seysmоtektоnik prоseslərin fəaliyyəti nəticəsində iri qaymalı uçqun şleyfləri yaranmışdır. Alçaq dağlıqda intruziv mənşəli dağ massivləri və yüksəkliklər (Qalayçı, Bоzdağ, Qazançı və s.) yayılmışdır. Silsilə cənub-şərqdə alçalaraq Aşağı Araz çökəkliyində maili düzənliyə keçir. Bu yarımvilayətdə aşağı Araz geоmоrfоlоji rayonunu ayrılır.
3. Cənub – qərb yamac yarımvilayəti
Həkəri çayı və qismən də Tərtər çayının yuxarı hövzəsini əhatə edir. Relyefi dərin erоziоn parçalanmaya məruz qalmış, bəzi yerlərdə vulkanоgen çöküntülər altında basdırılmışdır. Tektоnik-denudasiya və litоstruktur mənşəli silsilə və tirələr, intruziv massivlər (Dəlidağ və s.), dağarası çökəkliklər (Pircan, Laçın və s.) səciyyəvidir. Suayırıcılarda və yamaclarda düzəlmə səthi qalıqları, Mıxtökən, Çalbayır silsilələrinin yamaclarında qayma tipli səpintilər, çay dərələrində terraslar müşahidə edilir. Karst inkişaf etmişdir. Yarımvilayətdə Kəlbəcər, Mıxtökən və Həkəri geоmоrfоlоji rayonları ayrılır.
Daxili Kiçik Qafqaz geоmоrfоlоji vilayəti
Pliоsen və antrоpоgendə vulkanik fəaliyyətin gücləndiyi əraziləri və həmçinin relyefi arid iqlim şəraitində inkişaf edən dağları və dağdaxili çökəklikləri əhatə edir. Burada vulkanik və buzlaq relyef fоrmaları (karlar, təknəvarı dərələr, mоren təpələri və s.) geniş yayılmışdır. Müasir dövrdə relyefin inkişafında flüvial prоseslərlə yanaşı arid-denudasiоn prоseslər əsas yer tutur. Bu vilayət Qarabağ vulkanik yaylası, Arazyanı silsilələr və Naxçıvan (Оrta Araz) çökəkliyi geоmоrfоlоji yarımvilayətlərinə bölünür.
1. Qarabağ vulkanik yaylası yarımvilayəti
Relyefin əsasını Pliоsen-antrоpоgendə baş vermiş vulkanizm nəticəsində əmələ gəlmiş lava örtükləri, axınları və vulkan kоnusları təşkil edir. 3000–3500 m hündürlükdə yerləşən mərkəzi hissənin relyefi dalğavarıdır. Əsas püskürmə mərkəzləri оlan Böyük İşıqlı, Qızılbоğaz və Keçəldağ vulkan kоnusları qədim buzlaq  və müasir nival relyef fоrmalarının оlması ilə səciyyələnir. Lava örtüklərı parçalanmamış yastı, pilləli səthə malik yayla, axınları isə Tərtər, Həkəri, Bazarçay və Arpaçay dərələrinin mənbələrində 25– uzunluğunda lava dilləri əmələ gətirmişdir. Qırmızıdağ, Ayıçınqılı və Pəriçınqıl püskürmə mərkəzləri ətrafında cavan lava qatında aşınma nəticəsində çınqıllıqlar yaranmışdır. Yaylanın səthində hidrоqrafik şəbəkə zəif inkişaf etmişdir və dərin dar dərələr əmələ gətirmişdir. Qapalı sahələrdə göllər var. Yarımvilayət daxilində Qızılbоğaz-İşıqlı, Alagöllər-Çalbayır, Şərqi Göyçə və Yazı geоmоrfоlоji rayonları ayrılır.
2. Arazyanı silsilələr yarımvilayəti
Dərələyəz, Zəngəzur və Bərgüşad silsilə lərini əhatə edir. Qədim maqmatizm nəticəsində əmələ gəlmiş relyef fоrmaları əsas yer tutur. Yüksəkdağlıq qayalıqların və ufantı materiallarının geniş yayılması ilə səciyyələnir. Qədim buzlaq relyef fоrmaları inkişaf etmişdir. Erоziоn parçalanmanın dərinliyi 1200 m-dən çоxdur. 2400 m-dən aşağılarda düzəlmə səthləri, dağdaxili çökəkliklər (Badamlı, Tirkeş, Əylis və s.), daha aşağılarda isə mоnоklinal silsilə və tirələr, sinklinal platоlar yayılmışdır. Bunların yamaclarında bedlend və psevdоkarst fоrmaları inkişaf etmişdir. Yarımvilayət daxilində Dərələyəz, Zəngəzur və Bərgüşad geоmоrfоlоji rayonları ayrılır.
3. Naxçıvan (Оrta Araz) çökəkliyi yarımvilayəti
Dağətəyi və Arazbоyu düzənlikləri əhatə edir. Akkumulyasiya prоsesləri geniş yayılmışdır. Düzənliklə dağların sərhədi bоyu ekstruziv kütlələr (Nəhəcir, Əlincə, İlandağ və s.) relyefdə kəskin əks olunmuş ayrı-ayrı günbəzvarı yüksəkliklər əmələ gətirir. Arazbоyu alçaq tirə və platоların yamaclarında arid-denudasiоn relyef fоrmaları (bedlend, psevdоkarst) geniş yayılmışdır. Yarımvilayətdə Şərur, Nehrəm, Оrdubad geоmоrfоlоji rayonları ayrılır.
Talış geоmоrfоlоji vilayəti
Talış dağlarını (Talış, Peştəsər, Dizdoni və Burоvar silsilələri) və Lənkəran оvalığını əhatə edir. Relyefin səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biri silsi- lələr arasındakı geniş çökəkliklərin (Yardımlı, Qosmolyan, Diman və s.) оlmasıdır. Burada inversiya nəticəsində yüksəkdağlıqda əmələ gəlmiş dağ-yarımsəhra və quru-çöl iqlimi şəraitində arid-denudasiоn prоsesləri və müvafiq relyef fоrmaları inkişaf etmişdir. Silsilələr çay şəbəkəsi ilə kəskin parçalanmışdır. Оnların suayırıcında və yamaclarında düzəlmə səthləri geniş yayılmışdır. Şimal yamaclarında sürüşmələr müşahidə edilir. Çay dərələrində çay terrasları, Lənkəran оvalığına tərəf yönəlmiş yamaclarda isə dəniz terrasları əmələ gəlmişdir. Çayların suayırıcıları nisbətən hamar, çay dərələrinin yamacları isə az meyillidir. Vilayət daxilində Lənkəran, Burоvar, Yardımlı, Peştəsər, Zuvand və məxsusi Talış (silsilə) geоmоrfоlоji rayonları ayrılır.
Nçanqa
Nçanqa — Zambiyada mədən sənayesi məntəqəsi. Çinqola şəhərinin ətrafında yerləşir. Mərkəzi Afrikada misli qurşağın mühüm mərkəzidir. Mis filizi yatığı var.
Con Lou (iqtisadçı)
Con Lou — Şotland iqtisadçı. O, pulu sərvətin özünə hər hansısa bir real təsiri olmayan, sadə bir mübadilə vasitəsi olaraq görür, milli sərvətin ticarətdən asılı olduğuna inanırdı. Lou, həmçinin, 1716-cı ildə Fransa Mərkəzi Bankının təməlini qoymuşdur.
Türkiyə meşə yanğınları (2021)
2021 Türkiyə meşə yanğınları — 2021-ci ilin iyul-avqust aylarında Türkiyənin cənub regionlarındakı meşələrdə baş vermiş ölkə tarixindəki ən pis meşə yanğınları mövsümü. Böyük qismi Aralıq dənizi, Egey, Mərmərə ve Cənub-şərqi Anadolu regionlarındakı 47 ildə yaranmış 239 meşə yanğınında 9 nəfər həyatını itirmiş, yüzminlələ hektar meşə və yaşayış yeri külə dönmüş və minlərcə heyvan tələf olmuşdur.
Meşə yanğınları 28 iyul 2021-ci il tarixində ilk olaraq Antalyanın Manavqat ilçəsində, təxminən 37 °C (99 °F) temperatur ilə başlamışdır. Yanğın küləyin və isti hava temperaturunun da təsiri ilə yaşayış yerlərinə sıçramışdır. 30 iyul tarixində Adana, Osmaniyyə, Mersin və Kayseri daxil olmaqla ümumilikdə 17 ildə eyni vaxtda yanğın baş vermişdir. 8 Avqust 2021-ci il tarixinə olan məlumata görə Muğlada altı yanğın hələ də söndürülməmişdir.
Xataylı (Urmiya)
Xataylı - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 512 nəfər yaşayır (127 ailə).
Türkiyə meşə yanğınları (2021)
Fon
Yanğınlar 2021-ci ildə dünyada yaranmış ekstremal hava şəraitindən sonra baş vermişdir. Hər il yay aylarında Türkiyənin Aralıq dənizi və Ege regionlarında meşə yanğınları yaranır. Lakin 2021-ci ilin may ayı son 50 ilin ən istisi may ayı idi və ölkə daxilində Türkiyədəki iqlim dəyişikliyindən qaynaqlandığı ehtimal edilən quraqlıq yaranmışdır. Bunun ardınca iyunun ortalarına qədər 1 °C-dən aşağı olan müsbət temperatur anomaliyaları və bol yağıntı müşahidə edilsə də, bu, 26–27 iyun tarixlərində Kaş, Tarsus və Marmarisdə baş verən yanğınlara mane olmadı. İyul ayının ikinci yarısında daha güclü istilər müşahidə edilmiş, bəzi bölgələrdə 12 °C -ə qədər müsbət temperatur anomaliyası yaranmış və mövsümi gündüz istiliyinin 27 C civarında olduğu İstanbulun şimalında temperatur 36 C olaraq qeyd edilmişdir. Bundan başqa Türkiyənin cənub-şərqindəki Cizrə şəhərində havanın temperaturu 49 °C (120 °F) civarında qeydə alınmışdır ki, bu da ölkə miqyasında son 60 il üçün ən yüksək temperaturdur.
Hadisə
28 iyul saat 12:00 radələrində Manavqatın Yeniköy məhəlləsi yaxınlığındakı meşəlik ərazidə meşə yanğını meydana gəlmişdir. Manavqat bələdiyyə başçısı Şükrü Sözən "Yanğının ölçüsü çok böyükdür. Nə ilə mübarizə etdiyimizi bilmirik" deyərək yanğının ilçə mərkəzinə çatdığını bildirib. Manavqat kaymakamı Mustafa Yiğit isə "Görülməmiş bir şey. Çox üzücü. Bu günə qədər belə bir şey görməmişəm. Yanğın evlərə çatıb, yaralılar var" demişdir. Antalya Böyükşəhər Bələdiyyə başçısı Muhittin Böcek yanğının 4 bölgədə başlamasının düşündürücü olduğunu söyləyib. O, yanğının söndürülmsəi üçün 10 ildən 19 helikopterin göndərildiyi ve 9 ildən 412 nəfərlik heyətin tapşırıldığını qeyd edib. AFAD tərəfindən edilən açıqlamada ətrafdakı yaşayış yerlərinin təhliyə edildiyi bildirilmişdir.
Yanğınlarda ən azı 2-si yanğınsöndürən olmaqla 8 nəfər həyatını itirmişdir. Antalyada 18, Adana və Mersində isə 16 kənd boşaldılmışdır. Zərər görənlərin çoxu tüstüdən qaynaqlanır. Bodrumdakı 2 oteldə 4000-dən çox turist və işçi Türkiyə Sahil Mühafizə Xidməti tərəfindən xüsusi qayıqların köməyi ilə dəniz yolu ilə təxliyə edilmişdir. Ətraf və Şəhərsalma naziri Murat Kurum zərər görmüş 100-dən çox binanın söküləcəyini söyləyib. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan 31 iyulda 5 cənub əyalətinin bir hissəsini fəlakət zonası elan etmişdir.
Kənd Təsərrüfatı və Meşə Naziri Bəkir Pakdemirli 3 təyyarə, 38 vertolyot və təxminən 4 000 yanğınsöndürənin yanğınlarla mübarizə apardığını söyləmişdir. O, iyulun 30-da 71 yanğından 57-nin nəzarət altında olduğunu qeyd edib. O, həmçinin 2000-dən çox kənd təsərrüfatı heyvanının öldüyünü bildirib. AFAD-ın 29 iyulda verdiyi məlumatda 58 nəfərin hələ də xəstəxanada olduğu bildirilmişdir.
Yanğınla mübarizədə 485 su tenderi və 660 buldozerlə birlikdə dronlardan da istifadə edilmişdir. İyul ayında əsən güclü küləklər yanğının söndürülməsini çətinləşdirib.
Avqustun 3-də Radio və Televiziya Ali Şurası Türkiyədəki mediaya bu mövzuda çox mənfi yanaşmamaları barədə xəbərdarlıq etmişdir.
Avqustun ilk günlərində qərbdə yeni yanğınlar başladı. 4 avqust stansiyaya çatan yanğın səbəbiylə Muğla ilindəki Kemerköy elektrik stansiyası boşaldıldı. Elə həmin gün əyalətdəki bəzi digər insanlar da dəniz yolu ilə təxliyə edilib. 7 avqustda Antalyada yağan yağış ərazidəki yanğınların nəzarət altına alınmasına kömək etsə də, Muğlanın 5 ilçəsində davam edən 13 yanğın hələ də aktiv olaraq qalıb.
Beynəlxalq reaksiyalar
Azərbaycan, Rusiya, Ukrayna, İran və AB tərəfindən Türkiyəyə amfibiya təyyarə də daxil olmaqla təyyarələr göndərilib. Azərbaycan meşə yanğınlarının söndürülməsi üçün 53 yanğınsöndürən maşın, həmçinin bir neçə təcili yardım maşını və 500 yanğınsöndürən göndərmişdir. Yunanıstan yardım təklif etsə də, rədd edilmiş, Pakdemirli açıqlamasında hökumətin yalnız beş tondan az su daşıya biləcək təyyarə təkliflərini rədd etdiyini söyləmişdir. Bir çox başqa ölkələr və beynəlxalq təşkilatlar da ölkəyə yardım təklif etmişdirlər.
Səbəb
Boğaziçi Universiteti iqlimşünası Levent Kurnaz son dərəcə isti və quru havanın yanğınların başlamasına təkan verdiyini söyləmişdir. Bəzi meteoroloqlar isə səbəb olaraq Fön təsirini qeyd etmişdir. Türk Torpaq Eroziyası ilə Mübarizə Vəqfi ilə çalışan meşəçilik mütəxəssisi Hikmet Öztürk meşə yanğınlarının demək olar ki, həmişə insanlar tərəfindən başladılmasına baxmayaraq, iqlim dəyişikliyinin də yanğının yayılmasını təsir etdiyini söyləmişdir. Daxili işlər naziri Süleyman Soylu meşə yanğınlarının qəsdən törədilməsini iddia etmək üçün hələ də "heç bir təhlükəsizlik kəşfiyyatı" aparılmadığını qeyd edib. 2021-ci ilin avqust ayından etibarən ehtimal olunan yandırırlma və ya səhlənkarlıq da daxil olmaqla yanğınların səbəbləri ilə bağlı rəsmi araşdırma davam edir.
Hadisənin sonrası
Yaralılar üçün hökumət krediti ödənişləri təxirə salındı və zərər üçün ödəmələr edildi, kiçik sahibkarlara isə faizsiz kredit vəd edildi. Bəzi meşələrə payıza qədər ictimai giriş qadağan edilib.
Müxalif Cümhuriyyət Xalq Partiyasının sədri Kamal Kılıçdaroğlu, yanğınların çoxunun Tavr dağlarının dik ətəklərində baş verdiyi üçün təyyarələrin yanğınları nəzarət altında saxlamaqda daha təsirli olacağını, kifayət qədər təyyarə tədarükünün vacib olduğunu müdafiə etdi və Türk Hava Qüvvələri Birliyinin təklif vermə qabiliyyətini məhdudlaşdırdığını iddia edərək hökuməti tənqid etmişdir. O, daha sonra prezidentin Türkiyədəki iqlim böhranına və quraqlığa məhəl qoymadığını söyləyib. Digər müxalifət partiyalar da nazirliyi tənqid ediblər: Xalqların Demokratik Partiyasından Selahattin Demirtaş hökuməti səriştəsiz adlandırmış, İyi Partiyanın lideri Meral Akşener isə keçən il təyyarə çatışmazlığı ilə əlaqədar nazirliyə xəbərdarlıq etdiyini söyləmişdir. Pakdemirli, nazirliyin 2021-ci ilin sonuna qədər yanğınsöndürən təyyarələr alacağını söyləyib. Prezident bələdiyyələrin də yanğın söndürmədən məsul olduğunu söyləsə də, bələdiyyə başçıları böhran koordinasiya yığıncaqlarına dəvət almadıqlarını söyləmişdir. Prezident avqust ayında fəlakət bölgəsini gəzmiş və bir ay ərzində yenidən qurma işlərinin başlayacağını söyləmişdir.
Həzi Aslanov
Həzi Əhəd oğlu Aslanov — sovet-Azərbaycan hərbçisi, general-mayor. 2 dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı olmuş yeganə azərbaycanlı.
8-ci çağırış Bakı Sovetinin üzvü olub. 1937-ci ildə Ukrayna SSR-ın Obruç şəhər sovetinin deputatı seçilib. İkinci dünya müharibəsinə qədər, Sovet Ordusunda, vzvod komandiri, tank rotasının komandiri, əlahiddə tank batalyonu məktəbinin rəisi, batalyon komandirinin tədris-atıclıq hissə üzrə köməkçisi, batalyon komandiri, 10-cu tank-mühəndis diviziyası komandirinin texniki hissə üzrə köməkçisi hərbi vəzifələrində çalışıb.
1940-cı ilin noyabrında vaxtından əvvəl mayor rütbəsi verilib. 1941-ci ildə Donbas ətrafında düşmən hücumlarını beş ay dəf etdiyindən və onu ağır tələfata uğratdığından sonra Moskvaya çağırılıb və Krıma 55-ci əlahiddə tank briqadasında, briqada komandirinin müavini vəzifəsinə təyin edilib.
Uşaqlığı və gəncliyi
Həzi Aslanov 1910-cu il yanvarın 22-də Lənkəran şəhərində anadan olub. İbtidai təhsilini Lənkəran şəhər 1 nömrəli tam orta məktəbində alıb. 1923-cü ildə atası Əhəd kişi Kərbəla ziyarətində olarkən həlak olub və orada da dəfn edilib. 13 yaşında atasını itirən Həzi, atasının çalışdığı kərpic zavodunda fəhlə kimi işləməyə başlayıb. İl yarımdan sonra komsomol putyovkası ilə Zaqafqaziya hərbi hazırlıq məktəbinə göndərilib. Zaqafqaziya hərbi hazırlıq məktəbinin məktəb rota qəzetinin redaktoru olub. Məktəb müdavimi ikən komsomol təşkilatının katibi seçilib. Daha sonra 8-ci çağırış Bakı Sovetinin üzvü seçilib. 1929-cu ildə oranı bitirdikdən sonra Leninqrad süvari məktəbinə daxil olub. İki illik təhsildən sonra Kotovski adına 3-cü Bessarabiya süvari diviziyasının 15-ci süvari alayına vzvod komandiri təyin olunub. 200 px|thumb|right| Baş Leytenant Aslanov Sonralar xidmətini 12-ci zirehli avtomobil divizonunda davam etdirib və texnikayla döyüş texnikasını öyrənib. Bir müddət sonra rota komandiri olub. Döyüş hazırlığı və siyasi hazırlıqda xidmət etdiyi rota haqqında dairə qəzetlərində müsbət məqalələr dərc olunmağa başlayıb. 1934-cü ildə hərbi hissənin Kiyev hərbi dairəsinin komandanı İona Emmanuiloviç Yakir bölmələrin və hissələrin manevrlərə hazırlığını yoxladığı zaman Həzi Aslanovun tank rotası təlimdə fərqlənib. Komandan Həzi Aslanova qiymətli hədiyyə təqdim edib və bu hadisə onun tankçı kimi ilk hərbi uğuru olub. Bu hadisədən qısa müddət sonra Həzi Aslanov Kiyevdə avtomobil batalyonuna komandir təyin olunub. 1937-ci ildə Ukrayna SSR Obruç şəhər sovetinin üzvü (deputatı) seçilib. İkinci dünya müharibəsinə qədər, Sovet Ordusunda, vzvod komandiri, tank rotasının komandiri, əlahidə tank batalyonu məktəbinin rəisi, batalyon komandirinin tədris-atıclıq hissə üzrə köməkçisi, batalyon komandiri, 10-cu tank-mühəndis diviziyası komandirinin texniki hissə üzrə köməkçisi hərbi vəzifələrində çalışmışdır. Həzi Aslanova 1939-cu ilin axırlarında kapitan, 1940-cı ilin noyabrında isə vaxtından əvvəl mayor rütbəsi verilib.
İkinci dünya müharibəsi
Böyük Vətən Müharibəsi başlananda Həzi Aslanov, Ukraynada Lvov vilayətində xidmət edirdi. 1941-ci il iyunun 23-nə keçən gecə alman zirehli qoşunları ilə Həzi Aslanovun batalyonu qeyri bərabər döyüşə girir. Özü bu haqda belə yazır:"1941-ci il iyunun 23-nə keçən gecə alman aviasiyası basqın etdi. Bomba tökməyə başladı. Dan yeri ağaranda biz qeyri-bərabər döyüşə girdik." 1941-ci ilin sentyabr ayının axırlarında Ukraynanın sağ sahil hissəsində vəziyyət SSRİ ordusu üçün ağırlaşdı və qoşunlar ağır tələfata uğrayıb Xarkov vilayətinə qədər geri çəkildilər. SSRİ Ali Baş Komandanlıq Qərargahının əmri ilə 51-ci əlahiddə ordunun birləşmələri Krım bərzəxlərini əllərində saxlamalı və Alman qoşunlarının Krımı ələ keçirməsinin qarşısını almalı idi. Donbas və Xarkov sənaye rayonunun ətrafını qorumaq üçün çoxzolaqlı müdafiə sistemi və istehkamlar yaratmaq üçün Qərargah, Mayor Aslanov da daxil bir krup komandiri Donbasa göndərdi. Özü bu haqda belə yazır:"Şiddətli döyüşlərlə Xarkova qədər geri çəkildik." Mayor Aslanov öz döyüşçüləri ilə Donbas ətrafında düşmənin şiddətli hücumlarını düz beş ay dəf etdi və onu ağır tələfata uğratdı. Bununla yanaşı ağır itkilər də verdi. Bu hadisədən çox keçməmiş Mayor Aslanov Moskvaya çağırılır və Krıma 55-ci əlahiddə tank briqadasında, briqada komandirinin müavini vəzifəsinə təyin edilir. Mayor Aslanov 55-ci əlahiddə tank briqada komandirinin müavini kimi Kerç yaxınlığında almanlarla ağır döyüşlərə girir. Özü bu haqda belə yazır:"Kerç, Semisotka və 8 mart kəndi yaxınlığında almanlarla bərk vuruşduq."  1941-ci ilin payızında cəbhənin bir sıra yerlərində — Leninqrad və Tixvin, Rostov və Krım yaxınlığında şiddətli döyüşlərdə SSRİ ordusu Alman ordusuna güclü zərbələr endirdi. Lakin noyabrın ayının axırlarında Moskva yaxınlğında ağır vəziyyət yaranmağa başladı.
Moskva uğrunda döyüşlərdə
1941-ci ilin dekabrında mayor Aslanov Moskva yaxınlığındakı tarixi döyüşdə iştirak etdi. Moskva ətrafında alman ordsunun 60-dan artıq diviziyası şəhəri ələ keçirmək üçün cəmləşdirilmişdi.