cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kamal Musayev
Həyatı
Sovet ordusu sıralarından tərxis olunub 1945-ci ildə Bakıya qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Dəmiryol İdarəsində şöbə rəisinin köməkçisi işləmişdir. 1946-cı ildə Kirov adına Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) hüquq fakültəsinə daxil olmuş və həmin universiteti 1951-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra Azərbaycan SSR Ədliyyə Nazirliyinin sərəncamına göndərilmişdir. Kamal Musayev 1951 – 1953–cü illərdə 2 saylı Bakı notariat kontorunda məsləhətçi, Bakı vilayət maliyyə şöbəsində şikayətlər üzrə Baş müfəttiş işləmişdir. K.Musayev 1953-cü ildən 1960-cı ilədək ikinci dəfə Sovet Ordusu sıralarında xidmət edmişdir. Tərxis olunduqdan sonra Bakıya qayıtmış və həmin il Yardımlı rayonunun Xalq Məhkəməsinin hakimi seçilmişdir. Bacarıqlı hüquqşünas 1963-cü ildə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin üzvü seçilmişdir, 1971-ci ildən isə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin Rəyasət Heyətinin üzvü kimi çalışmışdır.
Kamal Musayevin xidməti qiymətləndirilərək, ona 1983-cü ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fərmanı ilə “Əməkdar Hüquqşünas” fəxri adı verilmişdir. K.Musayev çalışdığı müddətdə dəfələrlə Ali Məhkəmənin büro üzvü və partiya təşkilatı katibinin müavini, xalq nəzarəti qrupunun sədri seçilmişdir. Kamal Musayevin böyük xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. O, bir sıra orden və medallarla təltif olunmuşdur.
Kamal Yusif oğlu Musayev 1989-cu il avqust ayının 25-də vəfat etmişdir.
Nikşəhr
Nikşəhr- İranın Sistan və Bəlucistan ostanının şəhərlərindən və Nikşəhr şəhristanının mərkəzidir.2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 13,267 nəfər və 2,365 ailədən ibarət idi .Əhalisinin əksəriyyəti bəluclardan ibarətdir və bəluc dilində danışırlar və hənəfi sünni müsəlmandırlar.
Eri gölü
Eri gölü — Kanada və ABŞ arasında, Böyük göllər sisteminə daxil göldür. 25 700 km² sahəyə malik olaraq, Göllərin dünyada sahəsinə görə sıralamasında 11-ci yeri tutur. Gölün qərb-cənun-qərb, şərq-şimal-şərq istiqamətində eni 388 kmdən 98 km qədərdir. Gölün sahillərində Miçiqan, Ohayo, Pensilvaniya və Nyu-York ştatları yerləşir.
Gölün cənub-qərbində çoxlu ssayda adalar vardır. Suyun temperaturu qışda 0—2 °S, yayda isə 24 °S təşkil edir. Göl dekabrdan mart ayına qədər don olur. Gölə Detroyt, Qrand, Reyzin, Huron, Momi, Sandaski və Kuyahoqa çayları axır. Göldən Niaqara çayı başlayır və Ontario gölünə tökülür. Gölün sahilində Eri, Port-Stenli, Tolido, Monro və Klivlend şəhərləri vardır. Gölün adı erielhonan qəbilələrinin dilində "uzun quyruq" mənasını verir (Puma).
Coğrafiya və hidroqrafiya
Eri gölü dəniz səviyyəsindən təxminən 571 ft hündürlükdə yerləşir. Göl 241 mi uzunluğu və 57 mi genişliyi ilə 25,874 km2 sahəyə malikdir. 63 ft orta dərinliyi və 210 ft maksimal dərinliyi ilə Böyük göllər içində ən dayazıdır.
Eri gölünün su səviyyəsi digər Böyük Göllərdə olduğu kimi mövsümlərlə də dəyişir. Ümumiyyətlə, ən aşağı səviyyələr yanvar və fevral aylarında, ən yüksəki isə iyun və ya iyulda olur. Orta illik səviyyə uzunmüddətli yağışdan asılı olaraq dəyişir.
Tarix
Avropalıların əraziyə ilk gəlişinə qədər burada Eri qəbilələri məskən olmuşdular. Fransa və irokenoz müharibəsi zamanı qəbilələr məhv edilir və onların yerinə ottava, ocibe, viandot və minqo qəbilələri köçürülür. Əraziyə gələn ilk avropalı Lui Jole (1669) olmuşdur. Bir müddət sonra ilk fransız məntəqəlıri salınır.
Ekologiya
thumb|left
Gölün özünə məxsus xüsusiyyəti vardır. Belə ki, soyuq hava kütlələri suyu olan gölün üzərindən keçərək qar effekti yaradır. Gölün bu təsiri ancaq göl donarkən baş verir. Böyük göllər arasında ən kiçiyi olması onun digərinə nisbətən daha tez donmasına səbəb olur.
Gölün mikroiqlimi kənt təsərrüfatının inşafına böyük təsir göstərir. Gölün şimal sahilinə zəngin meyvəçilik və tərəvəzçilik rayonunu təşkil edir. Ohaio, Pensilvaniya və Nyu-York ştatları əsas üzümçülük rayonudur.
1960—1970 ci illərdə göldə fosforitlərin miqdarının artımı müşahidə edilmişdir. Buna səbəb göldə olan yosunların məhvi olmuşdur. Bu minvalla göl tədricən ölü gölə çevrilirdi. Bu hall 1970-ci illərin sonlarına qədər davam etmişdir. Sahil xətdinin çirklənməsi aradan qaldırmağa başlanmışdır.
ABŞ və Kanada arasında (1972) imzalanmış müqaviləyə görə fosforitlərin axının azaltmışdır.
Hiduc
Hiduc,Hiduç və ya Hindugəh-İranın Sistan və Bəlucistan ostanının Sib və Suran şəhristanının Hiduc bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 1,065 nəfər və 217 ailədən ibarət idi.
NGC 4432
NGC 4432, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Miniatürk
Miniatürk və ya Türkiyə Miniatür Parkı, Türkiyədə müxtəlif əsərlərin maktelərinin nümayiş etdirildiyi 60.000 kvadratmetr ərazi ilə dünyanın ən böyük ərazisi olan miniatür parkıdır. Miniatürk, Haliç sahilindəki köhnə bir park ərazisinə qurulub. Əsası 30 iyun 2001-ci ildə qoyulmuş Miniatürk, 2 may 2003-cü ildə ziyarətçilər üçün açıldı.
Ümumi məlumat
1/25 nisbətində hazırlanmış 122 memarlıq əsəsrinin maket nümayiş etdirilir. Bunlardan 58-i İstanbul, 52-si Anadolu və 12-si indiki Türkiyə sərhədlərindən kənarda qalan Osmanlı İmperiyası ərazisində yerləşən memarlıq abidələridir. Miniatürkə Panorama Zəfər Muzeyi və Kristal İstanbul Muzeyləri də daxildir.
Bodi (ada)
Bodi yarımadası — Sədd yarımadası olaraq, Şimali Karolina ştatının şimalında yerləşir. Bodiyə ada sözü onun hələ materikə birləşməsindən önçə adlandırılıb. Materiklə arasında olan boğaz bağlanmışdır və yarımadanın bir hissəsinə çevrilir. Burada Bodi yarımadası vardır. Mühüm şəhərləri: Naqs-Hed, Kill-Devil-Hillz, Kitti-Houk, Dak, Korolla, Keyrova-Biç və Sauzern-Şoorz.
Monforte-del-Sid
Monforte-del-Sid — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Vinalopo-Mica ərazisinin 79,5 km² hissəsini əhatə edir.
2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 7606 nəfərə çatmışdır.
Əyalət paytaxt şəhərindən 21 km uzaqlıqda yerləşir.
Əbumusa şəhristanı
Əbumusa şəhristanı— İranın Hörmüzgan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Əbumusa şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 1,860 nəfər və 505 ailədən ibarət idi.
Pareto effektivliyi
thumb|300px|Pareto əyrisi nümunəsi. İki məhsul: silah və neft, bütün sərhədlər Pareto ilə səmərəlidir. Portağal rəngli sahəsi nöqtəsindən daha pareto səmərəlidir.
Pareto effektivliyi — sistemi xarakterizə edən hər bir göstəricinin dəyərinin digərlərini pozmadan inkişaf etdirə bilmədiyi bir sistemin vəziyyətidir.
Beləliklə, Paretonun özünün sözləri ilə desək: "Heç kimə zərər verməyən, ancaq bəzi insanlara fayda verən (öz qiymətləndirmələrinə görə) hər hansı bir dəyişiklik bir inkişafdır." Bu o deməkdir ki, heç kimə əlavə ziyan gətirməyən bütün dəyişikliklərə haqq tanınır.
Sistemin Pareto optimal vəziyyət hallarına "Pareto çoxluğu", "Pareto mənasında optimal olan alternativlər toplusu" və ya "Pareto optimal alternativlər toplusu" deyilir. "Güzəşt", "düzəlməmiş" alternativ terminləri də istifadə olunur.
İqtisadiyyatda Pareto səmərəliliyinin əldə edildiyi bir vəziyyət, tərəf mübadiləsindən əldə olunan bütün faydaların tükəndiyi bir vəziyyətdir.
Pareto səmərəliliyi müasir iqtisadiyyat üçün mərkəzi anlayışlardan biridir. Birinci və ikinci rifah teoremləri bu konsepsiyaya əsaslanır.
Pareto optimallığının tətbiqlərindən biri də sözdədir. Beynəlxalq iqtisadi inteqrasiyada, yəni iki və ya daha çox dövlətin iqtisadi birliyində qaynaqların (əmək və kapital) pareto bölgüsü. Maraqlıdır ki, beynəlxalq iqtisadi inteqrasiyadan əvvəl və sonra Pareto paylanması kifayət qədər riyazi şəkildə təsvir edilmişdir.
İqtisadi təhlil göstərir ki, iqtisadiyyat sahələrinin və əmək kütlələrinin gəlirlərinin əlavə dəyəri ziddiyyət təşkil edir ki, bu da fizikada məlum olan istilik keçiriciliyi, qazın və ya maye hissəciklərin kosmosdakı hərəkətinə bənzəyir. Bu bənzətmə iqtisadi parametrlərin sürüşməsinə əsaslanan iqtisadi problemlərlə əlaqəli fiziki analiz metodlarını tətbiq etməyə imkan verir.
Pareto optimumu, cəmiyyətin ümumi rifahının maksimuma çatdığını və bu bölgüdəki hər hansı bir dəyişiklik iqtisadi sistemin ən azı bir subyektinin rifahını pisləşdirirsə mal və mənbələrin paylanmasının optimal olacağını nəzərdə tutur.
Bazarın Pareto-optimal vəziyyəti, eyni zamanda digərlərindən ən az birinin rifahını aşağı salmadan iqtisadi prosesdə hər hansı bir iştirakçının mövqeyini yaxşılaşdırmaq mümkün olmadığı bir vəziyyətdir.
Pareto kriteriyasına görə (sosial rifahın böyüməsi meyarı), optimuma doğru hərəkət yalnız ən azı bir insanın rifahını başqasına zərər vermədən artıran bir qaynaq bölgüsü ilə mümkündür.
Zəif Pareto səmərəliliyi
Zəif Pareto optimallığı hər bir insan üçün ciddi şəkildə yaxşılaşdırıla bilməyən bir vəziyyətdir.
Hər hansı bir güclü Pareto yaxşılaşması eyni zamanda zəif bir Pareto yaxşılaşmasıdır. Əksi doğru deyil; məsələn, Alice'in 10.0 və George'un 5.5 olaraq qiymətləndirdiyi iki qaynaq ilə bir kaynak ayırma problemini nəzərdən keçirin.
Bu zəif bir PO-dur, çünki başqa bir paylama hər iki agent üçün qətiliklə ən yaxşısı deyil (güclü Pareto yaxşılaşması mövcud deyil). Ancaq bu, güclü bir PO deyil, çünki Corcun ikinci qaynağı aldığı paylama George üçün qətiliklə daha yaxşıdır və Alice üçün zəif bir şəkildə daha yaxşıdır (bu zəif Pareto yaxşılaşdırmasıdır) — onun fayda profili (10.5). Bazar zəif Pareto optimumuna çatmaq üçün yerli dəyişkənlik tələb etmir.
Pareto effektivliyi və rifah maksimizasiyası
Fərz edək ki, hər bir agentə i müsbət çəki ai təyin edilmişdir. Hər bir bölüşdürməx üçün, x bütün agentlərin x kommunal xidmətlərinin ağırlıqlı cəmi olaraq təyin edilir, yəni:
.
xa bütün paylanmalarda rifahı maksimuma çatdıran paylama olsa, yəni:
xa paylanmasının Pareto səmərəli olduğunu göstərmək asandır: bütün çəkilər müsbət olduğu üçün hər hansı bir Pareto yaxşılaşdırılması cəmi artıracaq və bu da xa tərifinə ziddir.
Yapon neo-ovalrasiyalı iqtisadçı Takasi Neqisi sübut etdi ki, müəyyən fərziyyələr altında əks-səda da doğrudur: hər hansı bir Pareto səmərəli paylanması x üçün x Wa maksimum dərəcədə artıran bir müsbət vektor mövcuddur. Daha qısa dəlillər Hal Varian tərəfindən təmin edilmişdir.
Dərə (dəqiqləşdirmə)
Yaşayış məntəqələri
Cela
Cela — İtaliyada, Siciliya muxtar vilayətinin cənubi-şərqində yerləşən şəhər.
Diafraqma (anatomiya)
Dafraqma (, arakəsmə mənasını verir) — tək əzələ olub, döş qəfəsini qarın boşluğundan ayırır. Tənəffüsün təmin edilməsində mühüm rola malik olan bu əzələvi arakəsmə ağciyərlərin gərilməsində mühüm rol oynayır. Onun hüdudları alt qabırğanın aşağı kənarı ilə məhdudlaşır. Eninəzolaqlı əzələ liflərindən təşkil olunmuş diafraqma qarın əzələ sisteminə aiddir. Dafraqmaya məməlilərdə və timsahlarda rast gəlinir. Dafraqma təkamül nəticəsində formalaşaraq tənəffüs sistemini daha da mükəmməlləşdirmişdir. Diafraqma qurluşca kümbəzəbənzər struktur olub, əzələ və fibroz toxumalardan təşkil olunmuşdur. Onun qübbələri yuxarı, döş qəfəsi boşluğuna baxır və bir növ onun döşəməsini təşkil edir. Kümbəzin aşağısı isə qarın boşluğunun damını təşkil etmiş olur. Diafraqmanın ortası vətərlərdən kənarları isə əzələ liflərindən təkil olunmuşdur. Adətən diafraqmanın sağ qübbəsi IV, sol qübbəsi isə V qabırğaarası sahə səviyyəsindədir. Nəfəsalma zamanı bu qübbələr 2-3 sm aşağıya enmiş olur. Diafraqma qabırğaarası sahələrdə sağ və sol dafraqma-qabırğaarası ciblərini—sinuslarını, öndə ortada isə divararalığı ilə birlikdə diafraqma-divararalığı cibini — sinusunu təşkil etmiş olur.
İmadəddin Nəsiminin abidəsi (Sumqayıt)
Nəriman Nərimanovun büstü - Yerli əhəmiyyətli abidə 2003-cü ildə heykəltaraşlar Vaqif Nəzirov və Aqil Quliyev tərəfindən işlənmişdir. Sumqayıt şəhərinin S. Vurğun küçəsində, şairin adını daşıyan Nəsimi adına Mədəniyyət və İstirahət parkında qoyulmuşdur. Abidə Xəzərin sahilinə yaxın, parkın baş xiyabanının girəcəyində ucaldılmışdır. Postament ağ mərmər ilə üzlənmişdir. Postamet üzərində rum rəqəmləri ilə XIV - XV əsr və Nəsimi sözləri yazılmışdır. Abidənin özü isə bürüncdən hazırlanmışdır.
Nadir Abbasquliyev
Nadir Elçin oğlu Abbasquliyev (6 dekabr 1995; Gəncə, Azərbaycan — 7 noyabr 2020; Şuşa rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Nadir Abbasquliyev 1995-ci il dekabrın 6-da Gəncə şəhərində anadan olub. Subay idi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Nadir Abbasquliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Nadir Abbasquliyev noyabrın 7-də Şuşa döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nadir Abbasquliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 18.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nadir Abbasquliyev ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nadir Abbasquliyev ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
NGC 3458
NGC 3458, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Bəndər Abbas şəhristanı
Bəndər Abbas şəhristanı— İranın Hörmüzgan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Bəndər Abbas şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 498,644 nəfər və 119,485 ailədən ibarət idi.
Qüvvə (fiziki kəmiyyət)
Qüvvənin təcili - F=ma
Qüvvə impulsun dəyişmə sürətinə bərabərdir: F = ma = m·(v-v0)/t=(mv-mv0)/t və ya F·t=p-p0. Qüvvənin təsir müddətinə hasili qüvvə impulsu adlanır. Qüvvə impulsu cismin impulsunun dəyişməsinə bərabərdir.
Aşağıdakı növləri vardır:
Təbiətinə görə:
İşgörmə qabiliyyətinə görə:
Varqa Yudit
Qalın mətn Varqa Yudit (Varga Judit) — Macarıstan hüquqşünası, siyasətçi və dövlət xadimi. Fidez partiyasının üzvü. 2019-cu il iyulun 12-dən ədliyyə naziri vəzifəsini icra edir. 2018–2019-cu illərdə Macarıstan Baş Nazirinin Aparatında Macarıstanın Avropa İttifaqı işləri üzrə Dövlət Katibi olmuşdur.
Bioqrafiya
10 sentyabr 1980-ci ildə Mişkols şəhərində anadan olmuşdur.
2004-cü ilin sentyabrından 2005-ci ilin oktyabrına qədər Budapeştdə Freshfields Bruckhaus Deringer hüquq firmasında, 2005-ci ilin noyabrından 2006-cı ilin avqustunadək Budapeştdəki Hogan & Hartson, 2006-cı ilin sentyabrından 2009-cu ilin avqustuna qədər Budapeşt Regional Məhkəməsində və Pest Rayon Mərkəzi Məhkəməsində təcrübə keçib. 2009-cu ilin avqust ayından Avropa Parlamentinin üzvünün siyasi müşaviri vəzifəsində çalışıb: 2012-ci ilin mayında Macarıstan prezidenti seçilənə qədər Yanoş Aderin ofisində, daha sonra Erik Bankanın ofisində, sonra Dyordya Hyolveninin ofisində.
22 may 2018-ci il tarixində o, Baş Nazirin ofisində Avropa İttifaqı məsələləri üzrə dövlət katibi vəzifəsini almışdır. 12 iyul 2019-cu ildə o, Baş nazir Viktor Orbanın rəhbərliyi altında Orban dördüncü kabinetində Ədliyyə Naziri portfelini qəbul edir. Laslo Tronanini əvəz etmişdir.
İngilis, alman, fransız və ispan dillərində sərbəst danışır.
Musiqiyə olan bağlılığı
Skripka çalmağı bacarır. İctimaiyyət qarşısında ifa edir.
Şəxsi həyat
Evlidir. Əri — Peter Macar. Üç övladı var.
Qızıldağ (Çaroymaq)
Qızıldağ — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə kənddə 197 nəfər yaşayır (43 ailə).
Dağ ayıdöşəyi
Dağ ayıdöşəyi - (lat. Oreopteris limbosperma (All.) Holub et Pouzar.) - Telipteriskimilər – (Thelypteridacaea Pichi Sermolli.) fəsiləsinə aid bitki növüdür.
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Məlumat azlığı” kateqoriyasın aiddir – DD. Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik bitkidir. Kökümsovu qalın, qısa və şaqulidir. Yarpaqları qısa saplaqlı, uzunsov-lansetvari, qaidədə daralan, kənarları bütöv və ya əyri-üyrüdür; birinci sıranın seqmentləri lansetşəkillidir, ucu itiləşmiş, uzanmış dilciklərə bölünmüşdür. Soruslar meyvə verən damarların təpə hissəsində yerləşir. Sporlar qonur rəngdə, böyrəkşəkilli-oval, kənarları xırda daraqvaridir; örtükləri tez tökülən və vəzilidir.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Sporların yetişmə dövrü iyul-sentyabr aylarına təsadüf edir. Mezofitdir. Aşağı dağ qurşağından yuxarı dağ qurşağına kimi,kölgəli, yarpaqlı ağac meşələrində bitir.
Yayılması
Kiçik Qafqazın şimal rayonları (Murovdağ ərazisində meşələrdə az rast gəlinir).
Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen amillərin təsirinə məruz qalır.
Mühafizə tədbirləri
Populyasiyalarının nəzarətə götürülməsi və mütəmadi monitorinqlərin aparılması vacibdir.
Sinonimlər
Dryopteris limbosperma (All.) Bech.
Dryopteris oreopteris (Ehrh.) Maxon
Lastrea limbosperma (All.) Ching
Lastrea limbosperma (All.) Holub
Lastrea limbosperma (All.) Heywood
Thelypteris limbosperma (All.) H.P. Fuchs
Thelypteris oreopteris (Ehrh.) Sloss.
Polypodium limbospermum All.
Polypodium oreopteris Ehrh.
Balabəy Əlibəyov (diplomat)
Balabəy Əlibəyov (d. 1855 – ö. XX əsrin 40-cı illəri) — diplomat, kolleksioner, muzeyşünas, Naxçıvan SSR-in Qarsdakı müvəkkili, Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyinin qurucusu.
Həyatı
Hələlik Qarsdakı müvəkkil Balabəyin məhz Balabəy Əlibəyov olduğunu göstərən ən dəqiq fakt filologiya elmləri doktoru Fərman Xəlilovun "Naxçıvanı öyrənən elmi cəmiyyət" kitabında əksini tapmışdır. Belə ki, müəllif Naxçıvan Muzeyi ilə bağlı tədqiqatlar apararkən ədəbiyyatşünas, "İstiqlal" ordenli, Azərbaycanın əməkdar müəllimi, filologiya elmləri namizədi Lətif Hüseynzadənin fikirlərini öyrənmişdir. Müəllif yazır: "…B.Əlibəyovu yaxından tanıyan filologiya elmləri namizədi L.Hüseynzadənin 2005-ci il iyun aynda bizimlə söhbəti zamanı xatırladığına görə B.Əlibəyov Qarsda səfirlikdə (konsulluqda) hansısa bir vəzifədə işləyirmiş və Qarsla əlaqələri yaxşı imiş". Qeyd edək ki, Balabəy Əlibəyovun Naxçıvan Muzeyi haqqında Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyinin direktoru Nizami Rəhimov da tədqiqat aparmış və onun muzeyçilik fəaliyyəti ilə bağlı qiymətli məlumatlar vermişdir. Akademik İsmayıl Hacıyev və Elnur Kəlbizadənin tədqiqatlarına görə Balabəy Əlibəyov 1855-ci ildə Naxçıvanda anadan olmuşdur. Çünki, Naxçıvan Diyarının təhqiqi üzrə Xüsusi Komissiyanın 4 aprel 1925-ci ildə tərtib olunmuş 6 nömrəli protokolunda Balabəy Əlibəyov haqqında verilən məlumatda onun 70 yaşı olduğu göstərilmişdir.
NGC 7374A
NGC 7374A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Balabəy Əlibəyov (diplomat)
Həyatı
1920-ci ildən başlayaraq Sovet müəssisələrində xidmət etmiş Balabəy Əlibəyovun Naxçıvanın Qarsdakı müvəkkili kimi fəaliyyəti 1924-cü ilin mart-aprelindən 1925-ci ilin əvvəllərinə qədərki dövrdə təsadüf edir. İ.Hacıyev və E.Kəlbizadə "Naxçıvanlı diplomatlar" kitabında yazırlar ki, 1925-ci ilin aprelində B.Əlibəyovun artıq diplomatik fəaliyyətdə olmadığı məlumdur. Çünki, Naxçıvan Diyarının təhqiqi üzrə Xüsusi Komissiyanın 4 aprel 1925-ci ildə tərtib olunmuş 6 nömrəli protokolunda Balabəy Əlibəyov Naxçıvan SSR Xalq Maliyyə Komissarlığının maliyyə agenti kimi mühakimə edilmiş və nəticədə işdən çıxarılmışdır.
Mənşəcə köklü bəy nəslindən olan və uzun illər müxtəlif dövlət vəzifələrində çalışan Balabəy Əlibəyov həm də məşhur kolleksioner olmuş və Naxçıvanın tarixinə, etnoqrafiyasına, mədəniyyətinə aid ən müxtəlif əşyaları toplamışdır. Balabəyin hələ 1917-1918-ci illərdə Naxçıvan şəhərinin mərkəzi küçələrindən birində yerləşən mülkündə muzey təşkil etməsi onun tariximizə, mədəniyyətimizə nə qədər böyük məhəbbətlə yanaşdığının təzahürü olmuşdur. Qeyd edək ki, Nizami Rəhimovun "Balabəy Əlibəyovun Naxçıvan Muzeyi" ı məqaləsində yazdığına görə bu mülk şəhərin mərkəzində indiki Atatürk (keçmiş Kirov) küçəsindəki və son illərədək komunal və məişət müəssisələri kombinatının yerləşdiyi binanın yerində olmuşdur. Qeyd edək ki, hal hazırda həmin ərazidə (Kapital Bankın Naxçıvan Muxtar Respublika idarəsinin yaxınlığında) yeni ictimai yaşayış binası inşa edilmişdir.
Beləliklə, 1925-ci ilin aprelində Xalq Maaliyyə Komissarlığının maliyyə agenti vəzifəsindən azad edilən Balabəy Əlibəyovun sonrakı dövr taleyində təşkil etdiyi şəxsi muzeyi əhəmiyyətli rol oynamışdır. Belə ki, Naxçıvan MSSR Xalq Komissarları Şurasının 30 oktyabr 1924-cü il tarixli qərarı ilə yaradılan Naxçıvan Tarix Etnoqrafiya Muzeyinin təşkil edilə bilməməsi Balabəy Əlibəyovun şəxsi muzeyinin respublika mülkiyyətinə keçməsi haqqında qərarla nəticələnmişdir. Naxçıvan MSSR Xalq Komissarları Sovetinin 6 yanvar 1926-cı il tarixli qərarı ilə muzey respublika mülkiyyətinə qəbul edilmiş, Balabəy Əlibəyov isə ayda 40 manat məvacib almaqla ömürlük olaraq muzeyin direktoru təyin edilmişdir. Naxçıvanı Öyrənən Elmi Cəmiyyətin 12 fevral 1927-ci il tarixli 33 nömrəli protokolunda da muzeyin direktoru kimi Balabəyin adı çəkilmişdir.
Balabəy Əlibəyovun vəfatı ilə əlaqədar dəqiq tarixi müəyyənləşdirə bilməsək də bəzi tədqiqatçılar onun XX əsrin 40-cı illərinə qədər yaşadığı fikrindədirlər.
Qızılqaya (Çaroymaq)
Qızılqaya — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Çaroymaq şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə kənddə 106 nəfər yaşayır (17 ailə).
Bəndər Lingə şəhristanı
Bəndər Lingə şəhristanı — İranın Hörmüzgan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Bəndər Lingə şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 113,625 nəfər və 24,712 ailədən ibarət idi.
Dövlətsiz millətlər
Dövləti olmayan xalqlar — adətən azlıq etnik qruplardır ki, öz ərazi və toprağlarına siyasi nəzarəti və suverenliyi yoxdur və əraziləri iki və ya daha çox qonşu dövlətlər arasında bölünüb və ya müstəmləkə hakimiyyət tərəfindən bir ölkə daxilində milli suverenliyi pozulmuşdur. Məsələn, İranda Azərbaycanlılar, İspaniyada katalanlar, Çində Şərqi Türküstanlılar ilə Tibetlilər, Şri-Lankada Tamillər və s. misal gətirmək olar.
Parsiyan şəhristanı
Parsiyan şəhristanı və Qavbəndi şəhristanı— İranın Hörmüzgan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Parsiyan şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 37,369 nəfər və 7,972 ailədən ibarət idi.
Mancuriya
thumb|280px|Mancuriya. Mancuriya — Çində tarixi ərazi. Ərazinin adı Mancurlar adlı xalqdan gəlir. Keçmiş Şərq ədəbiyyatında bu əraziyə Maçin deyilirdi.
Etimologiya
XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycandilli mənbələrdə Maçin (ماچین) adlandırılmışdır. Erkən sovet dövrünə aid Azərbaycandilli mənbələrdə "Mançurya" adlandırılmışdır.
Tarixi
Mancur dövründə çinlilərə inamsızlıqdan dövlət imtahanlarının keçirilməsində ayrı-seçkilik siyasəti həyata keçirilirdi. Mancurlar bütün əhalinin cəmi 3%-ni təşkil etsələr də, onlara da çinlilərlə bərabər namizəd kvotası həyata keçirilirdi. Buna görə də mancur namizədlər imtahanlara çox da böyük səy göstərmirdilər. Əksinə, çinlilər çətin vəziyyətə salınırdılar və imtahandan keçənlər adətən parlaq intellektuallar idilər. 1681–1796-cı illər arası Tsin imperiyasının sabitlik və inkişaf dövrü idi. İmperiyanın nüfuz dairəsi Monqolustan, Tibet və Mərkəzi Asiyaya qədər yayılmışdı. Ticarət və kənd təsərrüfatı məhsullarının, sənaye və sənətkarlıq məmulatlarının istehsalı artmışdı. Çin əhalisi XVII əsrin sonlarında təqribən 100 milyon nəfərdən XIX əsrin ortalarında 400 milyona qədər sürətlə artmışdı.
Mancur hökmdarlarından ən çox imperatorlar Kansi (1661–1722-ci illər) və Tsyanlun (1735–1796-cı illər) konfutsiçi idarə üsulunu dəstəkləyirdilər. Tsyanlun ali hakimiyyəti mancurlarda saxlamqala Min dövrünün idarəetmə prinsiplərini qəbul etmişdi. Tsyanlun Çini çinli qubernatorların rəhbərlik etdiyi 18 vilayətə bölmüşdü. Yerli adminstrasiya loyallıq göstərsə də, onlara mancurlar tərəfindən nəzarət olnumurdu. İmperatorlar Kansi və Tsyanlunun hakimiyyəti dövründə təhsildə bir sıra inkişaf nəzərə çarpırdı. Mancur hökmdarları buna müvafiq hər şeyin möhkəmləndirilməsinə və qorunmasına çalışırdılar. Buna görə də klassik ədəbiyyata üstünlük verilirdi, yenilik yaxşı qarşılanmırdı. İctimai məktəb sistemi varlı ailələrdən olan oğlanlar üçün məktəblərdən və milli və əyalət məktəblərindən ibarət idi. Mancurlar üçün xüsusi məktəblər mövcud idi, Çin kitabları Mancur dilinə tərcümə olunurdu.
XVIII əsrin sonlarında əhalinin sürətli artımı torpaq çatışmamazlığına gətirib çıxardı. Hərbi sistem korlandı və sarayda korrupsiya artdı. 1796-cı ildən 1804-cü ilədək buddist ideyalarına əsaslanan "Ağ lotos cəmiyyəti" üsyanı baş verdi. 1813–1814-cü illərdə Şimali Çində "Səmavi idrak cəmiyyəti" üzvləri qiyam qaldırdı.
XX əsrin əvvələrində ingilislər Rusiyanı Mancuriyadan vurub çıxarmağa çalışırdılar. Bundan ötrü ingilis diplomatiyası Koreya və Mancuriyanı özünə tabe etmək istəyən Yaponiyanı müttəfiqi kimi görməyə başladı. İngiltərə ilə Yaponiya arasında başlanan danışıqlar 1902-ci ildə müttəfiqlik haqqında müqavilənin bağlanması ilə başa çatdı. Müqaviləyə görə, tərəflərdən biri başqa iki dövlətlə müharibə aparardısa, onda digər tərəf bitərəf olmamalı, müqavilə imzaladığı dövlətə hərbi yardım göstərməli idi. Müttəfiqlik haqqında müqavilənin bağlanması ilə yanaşı İngiltərə Yaponiyaya maliyyə yardımı da göstərdi.
1930-cu illərdə Mancuriya yaponlar tərəfindən işğal edildi.
İsmail Qaani
İsmail Qaani — İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun General-mayoru. 3 yanvar 2020-ci ildən etibarən ölkə xaricində keçirilən gizli hərbi əməliyyatlar icra edən xüsusi hərbi birləşmə olan Qüds qüvvələrinin komandiridir.
Hərbi karyera
İsmail Qaani 1997-ci ildə Qüds qüvvələrinin komandiri Qasım Süleymaninin təklifi ilə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Baş Qərargah rəisi Yəhya Rəhim Səfəvi tərəfindən İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna bağlı olan xüsusi hərbi birləşmə olan Qüds qüvvələri komandirinin müavini təyin edildi.
Millət vəkili olduğu dönəmdə Qaani 2010-cu ilin oktyabrında Nigeriyada Hizbullah və Qambiya üçün nəzərdə tutulmuş silah tədarükü daxil olmaqla, hərbçilərin qruplarına edilən maliyyə ödənişlərini ələ keçirdi.
27 mart 2012-ci ildə Qaani ABŞ Maliyyə Nazirliyi yanında Xarici Aktivlərə Nəzarət İdarəsi tərəfindən Xüsusi Təyin olunmuş Vətəndaşlar və Qadağan Şəxslər siyahısına əlavə edildi, aktivləri donduruldu və ABŞ qurumları ilə əməliyyatlar aparılması qadağan edildi.
İranın Ali Dini Lideri Əli Xamenei general-mayor Qasım Süleymaninin ABŞ-nin Bağdad Beynəlxalq Hava Limanı yaxınlığında hədəfə alınaraq öldürülməsindən sonra 3 yanvar 2020-ci ildə Qaanini İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna bağlı olan Qüds qüvvələrinin komandiri təyin etdi.
İran-ABŞ gərginliyinin artması
O, 5 iyul 2017-ci ildə şəhidlərin anım mərasimində ABŞ-nin İrana hücum üçün İraq və Əfqanıstana 6 trilyon ABŞ dollarını boş yerə xərclədiyini iddia etmişdir. "Amerika bizim zərər çəkdiyimizdən daha çox zərər çəkmişdir" deyib.
13 oktyabr 2017-ci ildə Prezident Tramp, daha az İranla nüvə sazişi kimi tanınan Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planını (JCPOA) təsdiqləməkdən imtina etdi. Tramp, həmçinin İran İnqilab Keşikçiləri Ordusuna terror qruplaşmalarının tərəfdarı olaraq yeni sanksiyalarıni elan etmişdir. Buna cavab olaraq Kaani, "Biz müharibə satan bir ölkə deyilik. Ancaq İrana qarşı hər hansı bir hərbi təşəbbüsdən peşman olacaqlar … Trampın İrana qarşı təhdidləri Amerikaya zərər verəcək … Biz Tramp kimi bir çox şeyləri dəfn etdik və Amerikayla necə mübarizə aparacağımızı bilirik" demişdir.
Sələfi Süleymanini öldürən pilotsuz hücumundan sonra Qaani Əl-Cəzirəyə verdiyi müsahibədə "Hər kəsə deyirik, səbir edin. Yaxın Şərqdəki amerikalıların meyitlərini görəcəksiniz" demişdir.
Kardioməşq
Kardioməşq — ürək döyüntüsünü artıran istənilən fiziki hərəkətlərin həyata keçirilməsidir. Ənənəvi olaraq kardioməşqlər deyərkən aerobika, sürətli yerimə, qaçış, velosiped sürmə, üzgüçülük, avarçəkmə, ip atlama və s. başa düşülür. Güç məşqləri də kardio rejimdə keçirilə bilər.
Anna Donat
Anna Donat (Donáth Anna Júlia) — Macarıstan siyasətçisi. Momentum Hərəkatı Partiyasının üzvü, Partiyanın keçmiş sədri (2021-2022), Partiyanın vitse-prezidenti (2018-2021). 2019-cu ildən Avropa Parlamentinin üzvü, Yenilənən Avropa siyasi qrupunun üzvü.
Bioqrafiya
6 aprel 1987-ci ildə Macarıstanın paytaxtı Budapeştdə Laslo Donat və İldiko Muntaq ailəsində anadan olub. Üç bacının ən kiçiyidir. Onun atası Laslo Donat pastor və Macarıstan Sosialist Fəhlə Partiyasından keçmiş Milli Assambleyanın üzvüdür. Onun ata tərəfdən babası Ferens Donat hüquqşünas idi və 1956-cı il Macarıstan üsyanı zamanı Macarıstan Sosialist İşçi Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üç katibindən biri idi.
Budapeştdə Bekaşmedyerdə Veres Peter Gimnaziyasını bitirmişdir. O, Budapeşt Universitetində sosiologiya, Amsterdam Universitetində miqrasiya və etnik tədqiqatlar üzrə təhsil alıb. Məzun olduqdan sonra Avropa Komissiyasında təcrübə keçib və sonra miqrantlara kömək edən qeyri-hökumət təşkilatı (QHT) Menedek üçün layihə meneceri olaraq Macarıstana qayıdıb. O, 2016-cı ildə Momentum Gənclər Hərəkatına qoşulub və 2018-ci ilin iyununda partiyanın vitse-prezidenti olub. Donat 2018-ci ildə Macarıstanda keçirilən parlament seçkilərində partiyanın parlamentdə bir dənə də mandat qazanmadığı namizəd olub.
2018-ci ilin dekabrında o, iş saatlarının kəskin artırılmasını nəzərdə tutan “quldarlıq qanunu” adlanan əmək qanunvericiliyində dəyişikliklərə qarşı kütləvi etiraz aksiyalarında iştirak edib. O, etiraz aksiyası zamanı həbs edilib. 2019-cu il seçkilərinin nəticələrinə əsasən, Avropa Parlamentinin üzvü seçilib. O, Momentum Hərəkatı partiyasının siyahısında ikinci olub və Katalin Çexlə birlikdə seçilib. 29 may 2019-cu ildə “quldarlıq qanunu”na etirazlar halında təqibdən qoruyan deputat toxunulmazlığından imtina edib.
21 noyabr 2021-ci ildə partiyanın qurultayında Momentum Hərəkatının prezidenti seçilib. Hərəkatın qurucusu və lideri Andraş Fekete-Dyor oktyabr ayında 3,4% səs qazanaraq, etimad səsverməsi təşəbbüsü ilə istefa verib. Bundan sonra Vitse-prezident Anna Oros müvəqqəti prezident olur. Qurultayda Anna Oros, Anna Donat və XVI Budapeşt dairə şurasının üzvü Qabor Hollai öz namizədliklərini irəli sürürlər. Anna Donat 57%, Anna Oros 29%, Qabor Hollai 14% səs toplayır.
Unianqa gölləri
Unianqa gölləri — Şimal-Şərqi Çadda, Böyük Səhrada, Qərbi Tibesti və şərqi Ennedi dağlarındakı bir hövzədə yerləşən bir neçə göldür. 2012-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.
UNESCO-nun açıqlamasına görə göllər ildə 2 mm-dən az yağış yağan isti və hiperarid bir səhrada yerləşirlər. Göllər müxtəlif ölçü, dərinlik, kimyəvi tərkib və rənglər nümayiş etdirir.
Qrupda üzmumi 18 göl var. Göllərin ümumi səth sahəsi təxminən 20 kvadrat kilometrdir. Göllərin ən böyüyü olan Yoa gölü təxminən 3.5 kvadrat kilometr sahəyə və 20 m-ə çatan dərinliyə malikdir.
Coğrafiya
Bu göllər Yer səhralarında bənzərsiz bir hidroloji sistem meydana gətirir. Suyun yüksək quraqlıq mühitlərdə buxarlamağa məruz qaldığı zaman göllərdə duzluluq meydana gəlir. Bu vəziyyətdə, Yoa gölündən buxarlanma sürəti 6 m-ə bərabər olsa belə, 25 m bərabər olan gölün ümumi dərinliyi və unikal fiziki amillər mərkəzi Teli gölü istisna olmaqla, bütün gölləri təmiz saxlamaq üçün birləşir.
Göllərin şirinsulu olmasının (Teli gölü istisna olmaqla) bir neçə səbəbi var. Birincisi minilliklər ərzində yeraltı bir hövzədə yığılan su göllərə verilir. İkincisi, küləyin gətirdiyi qum hövzəni ətrafdakı göllərdən daha aşağı mövqe tutan Teli gölü ilə birlikdə 10 gölə ayırır. Üçüncüsü, buxarlanmanı yavaşlatan qalın qamış örtüyü şirinsulu göllərin səthini örtür. Nəticədə suyun səviyyəsi aşağı olduğundan Teli gölünün səthindən daha böyük buxarlanma baş verir.
Cəzari
Əl-Cəzari — 1136–1206-cı illərdə Diyarbəkirdə (Türkiyə) yaşamış müsəlman  astronom, ixtiraçı və mühəndisdir.
Həyatı
thumb|Əl Cəzarinin su qaldıran mexanizmi, 1205 thumb|Əl-Cəzarinin "Avtomat" adlı əlyazmasında təsvir olunmuş fil-saatı,1315
Texnika sahəsindəki yaradıcılığı ilə öz dövrünün tanınmış mühəndisi sayılan Əl-Cəzari Şırnakta anadan olmuşdur. Cəzari su nəql edən mexanizmlərin layihələndirilməsi, mürəkkəb konstruksiyalı saatların və bir çox başqa mexanizmlərin hazırlanması ilə məşğul olmuş və bu işlərin nəticələrini 1206-cı ildə yazmış olduğu "Mexaniki sənətin nəzəri və praktiki əsasları" (ərəb. Əl Cəmi Bein Əl-Elm Val-Amal Əl-nafi Fi Sinat) kitabında təsvir etmişdir. Bu kitab XIII əsrdə Avropada bərabəri olmayan, nəzəri və praktiki mexanika haqqında vacib bir texniki əsər sayılırdı. Əl-Cəzarinin kitabında praktiki aspekt çox sahəli olmuşdur, çünki, o yaxşı mühəndis və təcrübəli sənətçi idi. Kitabda müxtəlif qurğuları şəkillərlə izah edərək maşınqayırmanın tarixi üçün dəyərli bir əsər qoymuşdur. Kitabda 50-yə yaxın maşının layihələndirilməsini, hazırlanmasını və yığılmasını təsvir edən texnologiya 6 fəsildə təsvir edilmişdir.
Sol tərəfdəki şəkildə Əl Cəzarinin su nasosu verilmişdir. Bu nasos axar suyun enerjisindən istifadə edərək suyun yuxarıya qaldırılması üçün istifadə edilir. Şəkildən göründüyü kimi nasos iki hissədən ibarətdir: aşağı və yuxarı hissələr. Aşağı hissədə (otaqda) üzərində pərlər bərkidilmiş bir val yerləşdirilir. Pərlərin üzərində, iki mərtəbəni bir-birindən ayıran tavanda bir deşik nəzərdə tutulur. Yuxarı mərtəbəyə axan su bu deşikdən axaraq pərlərin üzərinə tökülür və onları fırladır. Fırlanma hərəkəti bu pərlər bərkidilmiş valdan düz bucaq altında dişli çarxlarla birləşdirilmiş şaquli vala verilir. Beləliklə, hərəkət aşağı mərtəbədən yuxarı mərtəbəyə ötürülür. Şaquli valın yuxarı mərtəbədə yerləşən hissəsində bir dişli çarx bərkidilir. Yuxarı mərtəbədə bundan əlavə, suyun qaldırılacağı hündürlükdən asılı olaraq bir maili val da yerləşdirilir və dişli çarxla, şaquli valla əlaqələndirilir. Sonra bu maili valdan suyu qaldırmaq üçün üzərində mis qablar bərkidilmiş bir zəncir asılır. Val fırlandıqda bu zəncirin üzərində olan qablar ardıcıl olaraq suya bataraq dolur və suyu yuxarıya ötürürlər. Qablar yuxarı nöqtəyə çatdıqda dönərək suyu oradakı su kanalına tökürlər və su lazım olan yerə ötürülür. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Əl Cəzari nasosda istifadə olunan valları misdən hazırlamışdır.
Əl-Cəzarinin düzəltdiyi konstruksiyalardan biri də "Fil saatı" adlanan saat konstruksiyasıdır. Fil saatı müsəlman texniki elminin gözəl nümunələrindən biridir. Bu saata da mütəxəssislər tərəfindən astronomiyada istifadə edilən qurğular kimi yüksək qiymət verilmişdir. Onun uzunluğu 1,4 – 2 m arasında qiymətləndirilir. Bu cizgidə həm də saatın işləmə prinsipi və konstruksiyası təsvir olunmuşdur. Saatda tətbiq olunmuş müxtəlif hissələrə müasir avtomobillərdə istifadə olunan ayrı-ayrı idarə sistemlərinin işləmə prinsipində rast gəlmək olur. Hər 1 saatdan bir tamam olmuş vaxtı göstərmək üçün Əl-Cəzari quş səslərindən istifadə edən avtomatik qurğunu tətbiq etmişdir. Saatın işləməsi Yerin cazibə qüvvəsinə əsaslanır. Saat əsasən iki mexanizmdən ibarətdir. Birinci mexanizm saatın alt hissəsində yerləşdirilib və içərisində su olan qabdan və süzgəcdən ibarətdir. Süzgəc alt hissəsində dəqiq kalibrlənmiş bir deşik olan içi boş qabdan ibarətdir. Qabın üst tərəfi açıq olur. Süzgəc suyun üzərində üzəndə, onun altındakı deşikdən qaba su daxil olur. Suyun daxil olma sürəti elə tənzim olunur ki, süzgəcin suda tam batması bir saatı əhatə edir. Qaba dolan su onu tədricən suda batmağa məcbur edir. Süzgəcə bir zəncir və bir ip bağlanır. İp qurğunun yuxarı hissəsində yerləşdirilmiş, içərisində kürələr qoyulmuş mexanizm ilə əlaqələndirilir. Bu, saatın ikinci əsas hissəsini təşkil edir. Üzgəc suyun dibinə endikdə bu iplə mexanizm aktivləşir. Bunun nəticəsində, mexanizm dönərək onun altında yerləşmiş ilanın ağzına bir kürə buraxır. Kürənin ağırlığından ilanın sərbəst bərkidilimiş başı aşağıya əyilir. İlanın başı aşağıya əyilərək, müəyyən bucaq dönəndən sonra kürəni sərbəst buraxır. Kürə aşağı hissədə yerləşdirilmiş vazaya düşür və əks əlaqə mexanizmini işə salır. İlanın başı əvvəlki vəziyyətə qayıtdıqda o, özü ilə süzgəclə əlaqədə olan zənciri dartır. Süzgəc yuxarı qaldırılır və eyni zamanda döndərilir və beləliklə onun içərisində olan su boşaldılır. Boş qab yenidən suyun üstündə sərbəst buraxılır və onun altındakı deşikdən daxilinə yenə də su dolmağa başlayır. Beləliklə tsikl kürələrin sayından asılı olaraq təkrar olunur. Əgər ilanın ağzından xaric olunan kürə vazaya düşməzsə, yəni proses qırılarsa, onda ilanın başı əvvəlki vəziyyətə qayıdaraq növbəti kürəni götürür.
Nadir Muradov
Nadir Əhməd oğlu Muradov (18 noyabr 1996; Göygöl rayonu, Azərbaycan — 27 sentyabr 2020; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Nadir Muradov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Nadir Muradov sentyabrın 27-də Murovdağ döyüşləri zamanı şəhid olub. Uzun müddət nəşi tapıla bilməyib. 12 yanvar 2021-ci ildə dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Nadir Muradov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Fulleksera
Fulleksera fəsiləsi- Buğumayaqlılar tipinin Bərabərqanadlılar dəstəsinə aid olan fəsilə.
Xarici görünüşü
Bığcıqları qısa 3, tək-tək hallarda 4 buğumlu, qanadlılarda 2, qanadsızlarda isə bir ədəd ilkin rinariya olur. Şpis qısa və ya tamamilə olmur. Ön qanadlar 3 ədəd sadə çəpinə malikdir.Arxa qanadlar damarlanmamışdır. Bədəndəki tükcüklər qısa, adətən nəzərə çarpmır. Borucuğu yoxdur. Mənənələr maye ifraz etmir. Nümayəndlərin hamısı yumurtaqoyandır. Normal dişi və erkəklər xortumsuz, sürfəyə oxşayır.
Həyat tərzi
Bir, bəzən iki evli olub, tam olmayan həyat tərzi keçirir. Əsasən yarpaqlı ağaclar, başlıca olaraq palıd, pekan (Amerika qozu) və habelə üzüm tənəyi üzərində yaşayırlar. Tənək bitkisi üzərində şişkinlik əmələ gətirir, onlar adətən dərin olmayan çuxurlarda yerləşir. Mənənələrin bədəni yaşılımtıl və ya bozumtul-sarı, o cümlədən 6 cərgəli, tutqun rəngli ləkələrə malikdir. Yarpaqlar üzərindəki fırlarda olan mənənələr çirkli-sarı rəngli olub ləkədən məhrumdur, oxraya bənzər sarı rənglidir. Amerika tənək sortlarında tam inkişaf həyat tərzi müşahidə edilir. Belə ki, yarpaqdakı fırlardan bitkinin köklərinə köçürlər. Avropa tənəklərinin köklərində tam olmayan həyat tərzi müşahidə edilir. Tənəyin təhlükəli zərərvericilərindən birisidir.Viteus vitiffoli Fitch., 1855-Üzüm fillokserası. Qanadlıların bədəninin uzunluğu 1-1,5, eni isə 0,85-0, 90 mm-ə qədərdir. Cinsi nəsil dişilərinin bədən uzunluğu 0,5 mm-ə kimidir. Sürfələri xeyli kiçik olur. Erkək və dişiləri sarımtıl-qəhvəyidir. Fillokseranın ən çox zərərli forması kök üzərində yaşayan formadır. Onlar tənək üzərində 40-dan 120-yə qədər yumurta qoyurlar. Yumurtadan çıxan sürfələr çox da uzaq olmayan bir yerdə tənəyin kökünə yapışaraq onu sorur, böyüyür və tezliklə çoxalmağa başlıyır. Respublikamızda havaların isti keçdiyi yerlərdə, may ayının əvvəllərindən başlayaraq sentyabrın axırıncı ongünlüyünə qədər həmin növün kök forması 6-7 qədər nəsil verir. Qanadlı formalar-nimfalar torpaqdan çıxaraq tənək yarpağı üzərinə keçir. Bir qədər yarpaq şirəsi ilə qidalandıqdan sonra yarpaqlar üzərində yumurta qoyur. Qışı keçirmiş yumurtalardan yazda-aprel ayının ortalarında yarpaq forması törədiciləri hesab edilən dişilər çıxır. Azərbaycanda üzüm bağlarında yerli Qafqaz tənək sortlarının yarpaqları üzərində fillokseranın yarpaq forması inkişaf edə bilməyərək məhv olur. Bu səbəb respublikamızda həmin zərərvericinin çoxalmasında kök forması və onun gəzəyən sürfələri rol oynayır. Bu zərəverici Azərbaycanda Gürcüstandan 1915-ci və 1922-ci illər arasında, Gürcüstana isə 1881-ci və 1889-cu illərdə Fransadan tənək vasitəsilə gətirilmiş, Fransaya isə bu, 1868-ci ildən sonra Amerikadan gətirilmişdir. Fillokseranın tənəyə vurduğu əsas zərər ondan ibarətdir ki, tənək kökləri üzərində xəstəlik əlaməti olaraq şişkinliklər əmələ gəlir və onlar get-gedə pozulub, dağılaraq, kök toxumalarının daxili hissələrinə zərərli bakteriya və göbələklərin daxil olması üçün imkan yaradır. Qeyd etmək lazımdır ki, kök formaları fillokseranın sorması zamanı onun tüpürcyinin təsiri nəticəsində əmələ gəlir. Xırda köklər üzərində əmələ gələn və nisbətən kiçik olan fırlara “podozitlər”, çoxillik iri köklər üzərində əmələ gələn böyük fırlara isə “tuberozitetlər” adı verimişdir.
Yayılması
Dünya faunasında 60-a qədər növün 40-a qədəri Şimali Amerika, 8 növü MDB-nin Avropa hissəsində məlumdur. Şimali Amerika, Moldova, Ukraynanın cənubu, Krım, Şimali Qafqaz, Zaqafqaziya, Azərbaycan (Cəlilabad, Qazax, Tovuz, Şəmkir, Göygöl, Gəncə). Tənək fillokserası kök formalarının nəsil miqdarı müxtəlif şəraitlə əlaqədar olaraq müxtəlif sayda ola bilər. Moldovanın şimal rayonlarında vegetasiya müddətində 4-5, Kubanda 4-8, Ukraynada 5-8, Krımda 5-6, Azərbaycanda 7-8, Qafqazın Qara dəniz sahillərində isə 6-8 nəsil verir. Birinci və ikinci yaşlı sürfələr qış diapauzası halında köklərdə qışlayır. Temperaturun aşağı düşməsi nəticəsində qışda sürfələrin çoxu tələf olur. Azərbaycanda isə bir növü Cins: Viteus Shim.,1855
Herma
thumb|«[[Hermes Propiley», heykəltaraş Alkamenə aid edilən Herma (e.ə. V əsr), İstanbul Arxeoloji Muzeyi]] Herma ( — dirək, dayaq ) — dördüzlü sütundan ibarət olan, başı və ya büstü bəzədilmiş xüsusi heykəl növü. Qədim Elladada herma yol və sərhəd nişanları, yollarda işarələr, fetişlər - yolların, sərhədlərin, darvazaların, eləcə də qəbir daşlarının işarəsi idi. Əvvəlcə onun üzərində yalnız qədim yunan tanrısı Hermes təsvir edilmişdir. Sonradan digər tanrılar və qəhrəmanlar da Herma üzərinə təsvir olunmağa başlandı. Qədim Romada hermalar sərhəd nişanələri kimi istifadə olunurdu.
Hermaya ziyan vurmaq ağır küfr və günah hesab edilirdi. Eramızdan əvvəl 415-ci ildə Afinada kütləvi şəkildə dağıdılması Afina və Sparta arasındakı Peloponnes müharibəsinin bütün gedişatına təsir edən əhəmiyyətli nəticələrə səbəb oldu.
Yeni və ən yeni dövrdə, herma antik dövrün ideyalarına söykənən klassik memarlıq üslubunun standart bir elementinə çevrilmişdir.
Mənşəyi və xarici görünüşü
left|thumb|Herma [[Herakl təsviri ilə. Antik Messena]] Herma — başı və ya büstü bəzədilmiş  dördüzlü sütundan ibarət xüsusi heykəl növüdür.
Herma üzərində əvvəlcə yalnız Hermes təsvir edilmişdir. Bunun da bir neçə izahı var. Bəlkə də, hermalarda Ellada sivilizasiyasının yarandığı günlərində, Hermesin ilk növbədə fallik kultu məhsuldarlıq tanrısı olaraq öz əskini tapdı. Bu versiya, hermanın altındakı fallos görüntüsü ilə təsdiqlənir. Qədim yunan tarixçisi Herodot, Hermanın bu cür görüntülərini, miladdan əvvəl XVI əsrdə, hələ Mikena sivilizasiyasının yaranmasından əvvəl Yunanıstanda yaşayan insanların Hermes təsviri çəkdiklərini təsdiq edir. Olimpiya tanrısı Hermes adının etimologiyası, adlandırma formalarından biri olan "Hermaon" ilə əlaqədardır. Belə hesab edilir ki, hermalar ya Hermesi təsvir etdikləri üçün, ya da Hermes adının hermalarda əks olunduğu üçün bu adı almışlar. Başqa bir versiyaya görə, əvvəlcə onu təcəssüm edən daş yığınları Hermesə ibadət etmək üçün istifadə olunurdu. Bu tanrının səyyahların və ticarətin himayədarı kimi fəaliyyətlərinə əsaslanaraq daşlar çox vaxt yollarda, qovşaqlarda və bölgələrin sərhədlərində yerləşirdi. Bu yerdəki səyyah Hermesə ya bir daş əlavə etməli ya da qurban gətirməli idi. Sonradan cəmiyyət inkişaf etdikcə daş yığınları dördüzlü ibtidai herma heykəlləri ilə əvəz olundu.
İqtisadi rayon
İqtisadi rayon — bir dövlətin iqtisadi göstəricilərinə görə bir-birindən fərqlənən, bununla belə bir-biri ilə bağlı olan bölgələri.
Haqqında
İqtisadi rayon konstitusiya ilə təyin olunmuş ərazi vahidi deyildir. İqtisadi rayonların ayrıca idarəetmə orqanları da olmur. Bununla belə bu cür rayonlar əsasında çoxşaxəli statistik informasiya bazası formalaşdırılır, onların iqtisadi, sosial, siyasi, demoqrafik inkişaf meylləri təftiş edilir. İqtisadi rayonlaşdırma ideyası iqtisadi coğrafiyanın sovet rayon məktəbinin adı ilə bağlıdır.
IShowSpeed
IShowSpeed və ya Darren Uotkins-kiçik — amerikalı youtuber.
La-Romana
La-Romana — İspaniyada yerləşən bələdiyyə. Bələdiyyə Vinalopo-Mica ərazisinin 43,3 km² hissəsini əhatə edir.
2010-cu ildə hesablamalara görə əhali 2602 nəfərə çatmışdır.
Əyalət paytaxt şəhərindən 40 km uzaqlıqda yerləşir.
Cask şəhristanı
Cask şəhristanı— İranın Hörmüzgan ostanının şəhristanlarından biridir. Şəhristanın inzibati mərkəzi Cask şəhəridir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhristanın əhalisi 75,769 nəfər və 16,667 ailədən ibarət idi.
Lənkəran şəhər 1 nömrəli tam orta məktəb
Lənkəran şəhər Mehman Bağırov adına 1 nömrəli tam orta məktəb - Lənkəran şəhəri ndə ümumi təhsil müəssisəsi
Rus Çarlığı dönəmi (1856-1918)
1827-ci ilin oktyabr ayında xalq maarifi nazirliyinə müraciət edilərək Zaqafqaziyada qəza məktəblərinin açılması xahiş olunur və Peterburqda bu xahişin yerinə yetirilməsinə razılıq da verilir. Lakin həmin illərdə Lənkəranda məktəb açmaq üçün əlverişli bir bina tapılmır. 1850-ci il də Nuxa (Şəki) və Salyanla yanaşı Lənkəranda da “Müsəlman məktəbi” açıldı. Lənkəran məktəbinin təşkilində Mir Əlibəy Talışxanovla Mirzə Məmmədəli Səfiyevin xüsusi xidməti olmuşdur. Onlar məktəb üçün mebel əldə etmiş, Səfiyev həm də rus dilini pulsuz tədris etməyi öhdəsinə götürmüşdü.
1853-cü il də qəbul edilmiş yeni məktəb nizamnaməsinə əsasən Quba, Ordubad (1854) və Lənkəranda (1856) birsinifli ibtidai, Şamaxıda isə ali dördsinifli məktəb (1854) açıldı. 1856-cı il sentyabrın 21-də ibtidai məktəbin fəaliyyətə başlaması ilə Lənkəranda ümumi təhsil verən ilk dövlət məktəbinin əsası qoyuldu. Məktəbin ilk direktoru Çeripov olmuşdur. 1870-ci ildə Lənkəran birsinifli ibtidai məktəbi ikisinifli ibtidai məktəbə çevrildi.