cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marafon döyüşü
Afinada vəziyyət
Onlar qovulduqdan sonra şəhərin qüdrəti artmağa başladı. Lakin sakinlər spartalıların qisasından ehtiyat edirdilər. Onların ordusu qarşısında qorxu o qədər böyük idi ki, Klisfen e.ə. 508/507-ci illərdə səfirini Daranın qardaşı və fars satrapı I Artafernin yanına göndərdi. Səfirin məqsədi spartalılara qarşı müdafiə birliyinin təmin edilməsi idi. Farslar afinalılardan "torpaq və su" tələb etdilər. Səfirlər razılaşdılar. Bu simvolik akt tabeçiliyin formal tanınması demək idi. Səfirlər evə qayıdanda "sərt qınağa" məruz qalsalar da, farslar İoniya yunanları kimi afinalıları da tabe etdiyi millətlərdən hesab etməyə başladı. Sonrakı itaətsizliyi onlar qiyam kimi qiymətləndirdilər. Əhəmənilər İmperiyasının Yunanıstana sonrakı hərbi kampaniyalarının (Mardoninin e.ə. 492-ci ildə yürüşü, Datis və Artafernin e.ə. 490-cı ildə ekspedisiyası, həmçinin Kserks ordusunun hücumu) əsas məqsədlərindən biri Afinanı istila etmək idi.
Yunan-İran müharibələrinin başlaması
thumb|300x300px|[[Əhəmənilər dövlətinin xəritəsi]] E.ə. 499-cu ildə Kiçik Asiya ərazisində yerləşən və İran padşahının hakimiyyəti altında olan polis adlı siyasi yunan qurumları üsyan qaldırdılar. Üsyançıların nümayəndələri Egey dənizinin qərb sahilində yaşayan qohum yunanların yanına yollandılar. spartalılar farslara qarşı hərbi münaqişəyə girmək istəmədilər, halbuki afinalılar kömək üçün 20 gəmi göndərməyə qərar verdilər. Üsyançılar afinalılarla birgə imperiyanın mühüm şəhərini və satraplığın paytaxtı Sardis şəhərini ələ keçirmək və yandırmağa nail oldular. Dara bu üsyanda iştirak edən və onun hakimiyyətinə qarşı olan yunanlardan qisas almaq istəyirdi.
Həmçinin Dara aralarında birliyləri olmayan qədim yunan şəhərlərini fəth etmək imkanını görürdü. E.ə. 492-ci ildə fars sərkərdəsi Mardoninin hərbi ekspedisiyası zamanı Frakiya zəbt edildi, Makedoniya çarlığı isə İran padşahın ali hakimiyyətini tanımışdır. Beləliklə, farslar quru qoşunlarının Qədim Yunanıstanın ərazisinə keçidini təmin etdilər.
E.ə. 491-ci ildə Dara hər müstəqil yunan şəhərinə "torpaq və su" (bu farsların itaətkarlıq və hakimiyyətinin tanınması demək idi) tələbi ilə elçilərini göndərdi. Əhəmənilər dövlətinin hərbi qüdrətini və gücünü dərk edən qədim Ellada şəhərləri alçaldıcı tələbləri qəbul elədilər, yalnız Afina və Sparta bu tələbi rədd etdilər. Afinada elçilər məhkəməyə verilmiş və edam edilmişdilər. Spartada onları su quyusuna atmışdılar ki, orada su və torpağı götürə bilsinlər.
Artafern və Datisin ekspedisiyası
Dara Mardoniyi komandirlik vəzifəsindən azad etdi və onun yerinə qardaşı oğlu Artaferni qoydu və onun köməkçisi kimi təcrübəli sərkərdə Midiyalı Datisi təyin elədi. Hərbi ekspedisiyanın əsas məqsədi üsyançılara kömək göstərən Eretriya və Afinanı fəth və ya tabe etmək idi, həmçinin Kiklad adaları və Naksosu da zəbt etmək planları var idi. Herodota əsasən, Dara Artafern və Datisə Afina və Eretriyanı "köleleştirmək və köleleştirilən xalqı hüzuruna gətirmək" əmrini vermişdir. Ekspedisiyada keçmiş Afina tiranı Hippias da iştirak etmişdir.
Ekspedisiya zamanı fars qoşunu Naksosu zəbt etdi və e.ə. 490-cı ilin yay mövsümünün ortasında Evbeya adasına çatdı. Bu hadisələr baş verəndə Eretriya sakinləri şəhəri tərk etməmək və mühasirəyə tab gəlmək qərarını qəbul etdilər. Lakin fars qoşunu mühasirəylə kifayətlənmədi və hücumla şəhəri almağa çalışırdı. Herodot mübarizənin amansız olduğu və hər iki tərəf ağır itkilər verdiyi barədə yazırdı. Bununla belə altı gündən sonra iki adlı-sanlı Eretriya sakinləri Yevforb və Filaqr qapıları düşmənə açdılar. Farslar şəhərə daxil olub, onu talan etdilər, Sardıs şəhərinin yandırılmasının əvəzi olaraq farslar məbədlər və ibadətgahları alovlandırdılar. Əsir tutulmuş vətəndaşları qul elətdirdilər.
Döyüşdən əvvəl
thumb|Döyüş üçün Marafona gətirilən fars gəmilərinin bərpa edilmiş görünüşü.
Farslar Eretriyanı qazandıqdan sonra Attika istiqamətində yola düşdülər. Onların ordusunun tərkibində olan keçmiş Afina tiranı Hippiasın məsləhəti ilə onlar Marafon şəhəri yaxınlığında olan düzənlikdə yerləşdilər. İstilaçılar üçün bu yer bir sıra üstünlüklərə malik idi. Birincisi düzənlik Eretriyaya çox yaxın idi. Havan rahat və təhlükəsiz idi. Farslar vadidə atları yedizdirmək üçün zəngin və toxunulmamış otlaq tapa bilərdilər. Həmçinin Artafern və Datis açıq çöldə döyüş haqqında heç düşünmürdülər, əksinə güman edirdilər ki, afinalılar şəhər divarlarının müdafiəsi ilə qane olacaqlar. Hippiasın vədlərinə görə, vadidən asanlıqla Afinaya aparan rahat yollar var.
Bunu öyrənən afinalılar öz qoşunlarını Marafona yönəltdilər. Qədim ənənəyə riayət edərək, qoşunun başında 10 strateq dururdu. Həmçinin Plateyadan köməyə qoşun gəlmişdir. Strateqlərin növbəti addımlar barədə fikirləri tamamilə fərqlənirdi. Bəziləri qoşun sayının az olduğundan döyüşə qarşı idilər, digərləri isə əksinə döyüşə girmək məsləhətini verirdilər. Onda strateq Miltiad aşağıda göstərilən sözlərlə polemarx Kallimaxa müraciət etdi, onun verdiyi qərar isə həll edici rol oyandı:
Miltiad öz sözləri ilə Kallimaxı təxirə salmadan döyüşə başlamaq vacibliyinə inandırdı. Müdafiə taktikasının yerinə döyüşə başlamaq prinsipial qərarın qəbulundan sonra, Aristid və digər strateqlər komandanlığı Miltiada buraxdılar.
Plateya və Afinadan gələn qoşunlar farsların olduğu yerə gəldilər. Düzənliyin geniş ərazisi dəniz boyunca cənubdan şimal-şərqə uzanırdı və Pentel silsiləsinin şəlaləsi onu iki yerə bölürdü. Onun cənub hissəsində bilavasitə dəniz sahillərinə qədər gəlib çatan Pendelikon dağı yerləşirdi. Afinadan kənarda olan şimal hissəsi də dağ zəncirləri ilə əhatə olunmuşdu. Eyni zamanda yastı məkanının eni zahiri idi. Şimal-şərq hissəsi göz aldadan yaşıl səthi olan geniş bataqlıq yerləri ilə bol idi.
Miltiad Pentel dağlarının zirvələrində dəstə şəklində durmağa əmrini verərək, Afinaya aparan yeganə yolu kəsdi. Hippias məhz o yolun vasitəsi ilə farsları keçirmək niyyətində idi. Hər iki qoşun bir neçə gün bir-birinin qarşısında dayanıb, heç bir hərbi cəhdə əl atmırdılar.
Yunanlar
thumb|192x192px|Yunan qoşununun əsas sərkərdəsi [[Miltiadın qədim heykəli.]]
Marafon döyüşündə iştirak edən yunan ordusunun sayı Herodotun əsərlərində göstərilməyib. Korneli Nepot və Pavsani döyüşdə 9 min afinalı və min plateyalının olduğu barədə yazırdılar. Bizim eranın III əsrində yaşayan Roma tarixçisi Mark Yustin afinalıların sayını 10 min, plateyalıların isə min olduğunu qeyd edir. Bu rəqəmləri Marafon döyüşündən 11 il sonra baş tutan Plateya döyüşündə iştirak edən döyüşçülərin sayı (Herodotun göstərdiyi rəqmlərlə) ilə qarşılaşdırmaq olar. Pavsaninin müəllif olduğu "Elladanın təsviri" əsərində olan Marafon vadisi haqqında hekayədə afinalılar, plateyalılar və qulların qardaşlıq məzarlarının mövcudluğu barədə yazılır, həmçinin qeyd olunur ki, qullar məhz bu döyüşdə ilk dəfə hərbi məqsədlər üçün istifadə olunmuşdular. Ümumilikdə müasir tarixçilər antik mənbələrdə göstərilən döyüşdə iştirak edən yunanların sayı ilə razılaşırlar.
Farslar
Müasir tarixçilər Ellada ərazisinə soxulmuş ordunun sayını orta hesabla 25 min piyada döyüşçülər və bir min atlı kimi qiymətləndirilər.
Yunan və fars qoşunlarının müqayisəli xarakteristikası
thumb|255x255px|"Şuş keşikçiləri"nin rəsmi. Onlar [[I Daranın Şuş şəhəri sarayında xidmət göstərirdilər. Onların geyimləri qədim müəlliflərin təsvir etdiyi "Ölümsüz" qvardiyası ilə uyğun gəlir.]] Fars qoşunu Əhəmənilər İmperiyasına tabe olan xalqlar və tayfaların çoxsaylı nümayəndələrindən ibarət idi. Döyüşçülərin silah və zireh növləri onların hansı xalqdan olmasından asıllı idi. Herodotun ətraflı təsviri iddia edir ki, farslar və Midiyalılar yumşaq keçə papaqlar, şalvar və rəngbərəng xitonlar geyinirdilər. Onların zirehləri balıq puluna oxşar pulcuqlardan hazırlanırdı, qalxanları isə çubuqlardan hörülürdü. Onlar silah kimi qısa nizən və qamış oxulu böyük yaylardan istifadə edirdilər. Sağ tərəflərində akinak qılıncını daşıyırdılar. Digər tayfaların döyüşçüləri xeyli pis silahlanırdılar, onlarda əsasən yay olurdu, bəzən isə sadəcə dəyənək və çubuqlar. Qalxandan başqa qoruyucu ləvazimatlardan Herodot qeyd edir ki, onlarda mis, dəri və taxta dəbilqələr də olurdu.
Yunan falanqası bir neçə cərgəyə sıx və əzmli düzülmüş ağır silahlanmış döyüşçülərdən ibarət idi. Döyüş zamanı başlıca vəzifə onun bütövlüyünün qorunması idi: həlak olmuş döyüşçünün yerini onun arxasında duran döyüşçü tutmalı idi. Cərgənin inkişafına töhfə verən əsas amil böyük dairəvi qalxanın (aspis) və Korinf tipli qapalı dəbilqənin istifadəsi oldu. Aspisin daxili səthinə dəri kəmərlər bağlanırdı ki, döyüşçülər qalxanı əllərinə taxa bilsinlər. Beləliklə, qalxan qolun yuxarı sağ tərəfində dururdu. left|thumb|306x306px|Yunan falanqasının rekonstruksiyasıHopliti sol tərəfdən qoruyan bu qalxan bədəninin sağ yarısını açıq qoyurdu. Buna görə yunan falanqasında döyüşçülər sıx xətt üzərində durmalı idilər ki, hər hoplit solda duran yoldaşını qorusun və sağda duran yoldaşının vasitəsi ilə qorunsun. Yunanlar üçün döyüşdə qalxanı itirmək biabırçılıq sayılırdı, çünki qalxan təkçə öz təhlükəsizliyin üçün deyil, həm də bütün cərgənin müdafiəsi üçün istifadə olunurdu. E.ə. VI—V əsrlərdə hoplitin başını keçədən hazırlanmış altlıq papağın üstündən taxılan Korinf (və ya "Dori") tipli qapalı dəbilqə qoruyurdu. Boğuq Korinf dəbilqəsi başın tam qorunmasını təmin edirdi, amma yan görmə və eşitmə qabiliyyətini məhdudlaşdırırdı. Döyüşçü yalnız qarşısındaki düşməni görürdü ki, bu da sıx döyüş düzülüşündə xüsusi təhlükə daşımırdı. Yunan-İran müharibələri dövründə "anatomik" adlandırılan və döş və bel plastinlərindən ibarət olan bürünc zirehlər yayılmışdır. Plastinlər heykəltəraşlıq dəqiqliyi ilə kişi bədəninin əzələ konturlarını qabarıq şəkildə təsvir edirdilər. Zirehin altından hoplitlər kətan tunikasını geyinirdilər, spartalılar isə ənənəvi olaraq zirehin üstündən qırmızı plaş taxırdılar. Bürünc zirehin çatışmazlığı bud hissəsini müdafiəsiz qoyması idi. Bu dövrdə qatları yapışqanla hopdurulmuş kətanın əsasında "linotoraks" adlı zirehlər artıq yaranmağa başladı, hansılar ki bir neçə onilliklər sonra Yunanıstanda "anatomik" bürünc zirehlərin yerini tutdular. Linotoraks döyüşçünün sürətlə hərəkət etməsinə manə olmayaraq bud nahiyəsini bağlayırdı.
Qoruyucu ləvazimatların tərkibinə həmçinin diz qoruyucusu daxil idi. Onlar ayağın sıx çulğalaması və yeriməyə mane olmaması üçün baldırın ön hissəsinin relyefini təkrarlıyırdılar.
Gedişat
thumb|238x238px|Marafon döyüşünün sxemi.
Yunanlar və farslar arasında 8 stadiondan (təxminən 1,5 kilometr) az olmayan məsafə var idi. Miltiad qoşununu döyüş nizamında yerləşdirdi — sağ cinahda Kallimaxın komandanlığı altında afinalılar yerləşdilər, solda plateyalılar, mərkəzdə isə Femistokl və Aristidin başçılığı ilə Leontid və Antioxid qəbilə birliklərindən (fila) olan vətəndaşlar yer alırdılar. Yunanların döyüş xətti farsların eninə bərabər oldu, lakin xəttin mərkəzi dərinliyi bir neçə cərgədən ibarət idi. Yunan qoşununun ən zəif yeri mərkəzi idi. Cinahlarda döyüş xətti xeyli dərin idi.
Mövqelərini tutan yunanlar hücuma başladılar. Herodota əsasən, onlar 8 stadionluq məsafəni qaçdılar. Müasir tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, döyüş asayişinın pozulması olmadan ağır silahlanmış döyüşçülərin belə hücum etməsi mümkün deyil. Ehtimal edilir ki, yolun birinci hissəsində afinalılar və plateyalılar marş şəklində hərəkət edirdilər və yalnız düşmən oxları onlara çatacaq məsafəyə (təxminən 200 m) gələndə, onlar qaçışla irəliləməyə başladılar. Farslar üçün hücum gözlənilməz oldu. Herodotun vurğuladığı kimi :
Döyüş xeyli vaxtı davam etdi. Yunanların döyüş xətti zəif olduğundan, onlar Datis və Artafernin farslar və saklardan ibarət seçmə ordu dəstələrinin dayandığı döyüş xəttinin mərkəzindən qaçırdılar. Farslar afinalıların sıralarını dağıtdılar və onları təqib etməyə başladılar. Lakin yunanlar hər iki cinahda qələbə qazandılar. Qaçan düşməni təqib etmək əvəzinə onlar geri dönüb mərkəzi dağıtmış qoşuna hücum etdilər. Nəticədə farslar təlaşa düşdülər və nizamsız şəkildə gəmilərə tərəf geri çəkilməyə başladılar. Yunanlar yeddi düşmən gəmisini ələ keçirə bildilər.
Herodota əsasən, yunanların itkiləri cəmi 192 afinalı oldu, onların içində polemarx Kallimax və Esxilin qardaşı Kinegir də var idilər. "Tarixin atası" farsların itkilərini 6400 nəfər təşkil etdiyini yazır. Əhəmənilər İmperiyasının əsas qoşun başçılarından biri Datisin taleyi antik mənbələrdə müxtəlif şəkildə göstərilir. Belə ki, Herodota əsasən, Datis Asiyaya geri qayıtdı. İran salnamələrini istifadə edən Ktesiyə isə əsasən, Datis döyüş zamanı həlak oldu. Bundan başqa, yunanlar sərkərdənin bədənini İranlılara verməkdən imtina etdilər.
Nəticə
thumb|Marafon döyüşü baş verən yerdə tapılan [[Korinf dəbilqəsi və kəllə.]]
Afinada farsların tərəfini saxlayan nüfuzlu partiya var idi. Herodota əsasən, Pentelikon dağının zirvəsindən düşmənə qalxanla işarə verilmişdir. Sonradan xəbər yayılmışdır ki, bunu Alkmeonidlər ediblər və bu bütün yunanlara xəyanət kimi qiymətləndirildi. Farsların gəmiləri Marafondan Suniona yollandılar ki, oradan Afinaya yönlənsinlər və onu zəbt etsinlər. Şəhər müdafiəsiz qalmışdı, çünki bütün qoşun 42 km məsafədə olan döyüş meydanında idi. Miltiad vaxtında düşmənlərin planlarını anladı. Marafon döyüşünün qaliblərinə istirahət etmək nəsib olmadı. Hərbi qənimətlərin və əsirlərin mühafizəsi üçün Aristidin başçılığı ilə dəstə qoyaraq, yunan ordusu tam silahlanmış şəkildə Afina istiqamətində marşa başladılar. Farslar Faler buxtasına çatdığı zaman, qarşılarında yenə bütöv yunan ordusunu gördülər. Şəhərin etibarlı şəkildə qorunduğunu görən farslar döyüşə cəsarət etmədilər və geriyə vətənlərinə yola düşdülər.
Ertəsi gün 3 gün ərzində Spartadan 220 km qət edən Sparta ordusu Afinaya çatdı. Döyüşə gecikən spartalılar döyüş meydanına göz gəzdirərək, afinalılara təriflər yağdırdılar və evlərinə qayıtdılar. Döyüşdə həlak olanları döyüş meydanında dəfn etdilər, belə dəfn üsulu qədim afinalılarda ən dərin ehtiram sayılırdı.
Farsların məğlubedilməzliyi haqqında mifi yox edərək, Marafon döyüşü afinalıların döyüş ruhunu xeyli qaldırdı və sonradan onların yaddaşlarında Afinanın əzəmət rəmzi kimi qaldı. Yunanların bu qələbəyə verdiyi əhəmiyyəti Marafona aid çoxlu sayda abidələr və sitatların olması sübut edir.
Əhəmiyyəti
Vuruşan tərəflər döyüşün əhəmiyyətini müxtəlif cür dəyərləndirirdilər. Bu döyüş yunanların Əhəmənilər İmperiyasının qoşunları üzərində ilk qələbəsi idi. Bu məğlubiyyət farslara böyük fəsadlar vermədi. Onların dövləti ən qüvvətli dövründə idi və böyük resurslara malik idi. Bu uğursuz ekspedisiyadan sonra Dara bütöv Yunanıstanı fəth etmək üçün böyük qoşun toplamağa başladı. Onun planlarına e.ə. 486-cı ildə Misirdə baş verən üsyan mane oldu. Elə həmin ildə Dara vəfat etdi. Onun yerinə taxta Kserks gəldi. Misir üsyanını dəf edən təzə hökümdar Yunanıstana yürüşü üçün hazırlıqlarını davam etdirdi.
Marafon döyüşündən sonra farslar Yunanıstana 10 ildən sonra hücum etdilər. Bu illər ərzində Marafon döyüşündə iştirak etmiş Femistokl Afinada güclü donanmanın yaradılması üçün bir sıra islahatlar keçirtdi. Məhz onun gördüyü tədbirlər sonradan Kserksin ordusunun tam məğlubiyyətinə gətirdi.
Əfsanələr
Digər bir əfsanəyə görə döyüşdə əfsanəvi qəhrəmanı Tesey iştirak edirdi. Afina Akropolunda olan portikin təsvirində Pavsani döyüşə həsr olunan şəkil və şəhərin himayədarları olan digər tanrılar haqqında yazıb. Beləliklə, yunanlar onlar üçün belə vacib döyüşdə qələbə payını tanrılara isnad edirdilər.
Digər şübhəli tarixi əfsanəsi Marafon qaçışı (42 km 195 m məsafəsinə qaçış) idman növünə ad verdi. Təsvir olunan hadisələrdən 500 ildən sonra əsərlərini yazan Plutarxa əsasən, Miltiad Yevkl adlı qasidi qələbə xəbəri ilə Afinaya göndərdi. Döyüşdən dərhal sonra şəhərə tərəf təxminən 40 km qaçan qasid "Sevinin, afinalılar, biz qələbə qazandıq!" deyərək öldü. Lukian Plutarxın təsvir etdiyi qasidin Yevkl adını Herodotun təsvir etdiyi Fidippid adı ilə dəyişdi. Herodotun göstərdiyi Fidippid bir neçə yüz kilometr (Marafondan Spartaya məsafə qət etmək, ordan da məktubla Marafona geri dönmək, döyüşdə iştirak etmək, sonra isə yunanların hamısı ilə birgə təxminən 500 km-lik yolu cəld qaça-qaça Afinaya qayıtmaq) qaçmalı olacaqdı. Afinaya bir adam deyil bütöv ordu yönəldiyi üçün əfsanə tənqidə dözmür. Fidippidin marafon yürüşünün şübhəli olduğunu nəzərə alaraq 1983-cü ildən bir neçə entuziastlar tərəfindən hər il Afinadan Spartaya 246 kilometr məsafəyə qaçış olan spartatlon keçirilir.
İncəsənətdə
Miltiadın oğlu Kimon Afinaya başçılıq etməyə başlayanda əmr etdi ki, mərkəzi meydan olan aqoranın şimal tərəfində qədim Afinanın ən məşhur tikililərindən biri olan Naxışlı stoa ucaldılsın. Bu tikili ən yaxşı rəssamlar tərəfindən bəzədilən bir portik idi. Rəsmlərdən biri Kimonun atası Miltiadı Marafon döyüşü zamanı təsvir edirdi. Müasir tədqiqatçılar stoanın naxışlarını ümumilikdə erkən klassik dövrün monumental təbliğat nümunəsi hesab edirlər. Həmçinin Afina akropolun cənub divarının yaxınlığında döyüşün şərəfinə abidə qoyulmuşdur.
Döyüşün poetik təsviri alman şairi Georq Heymin "Marafon" şeir silsiləsində verilmişdir. Osmanlı İmperiyasına qarşı olan Yunanıstan istiqlal müharibəsində iştirak edən Corc Bayron "Çayld Haroldun zəvvarlığı" əsərində yunanlara keçmiş qələbələrini xatırladaraq, onların vətənpərvərlik hisslərini oyatmağa çalışır.
2010-cu ildə Yunanıstanın Milli Bankı Marafon döyüşünün 2500 illiyinə həsr olunan 2 avro nominalında xatirə bimetallik sikkə hazırlamışdır, onun tirajı 2,5 mln. nüsxədən ibarət idi. Sikkənin arxa tərəfində azadlıq və nəcib ideallar uğrunda mübarizə mənasını verən qalxan və döyüşçü təsvir olunub. Qalxanın üstündə olan quş qərb sivilizasiyasının indiki şəkildə doğuluşunu simvolizə edir.
İvan Franko adına Lvov Milli Universiteti
İvan Franko adına Lvov Milli Universiteti — Şərqi Avropanın ən qədim universitetlərindən biridir. Əvvəlcə universitet Yan Kazimirin adını daşıyırdı və Polşaya, sonra Avstriya-Macarıstana məxsus idi və artıq 1939-cu ildən isə Ukraynanın universiteti oldu.
Tarixi
1661-ci ilin 20 yanvarı Lvov Universitetinin yaranma tarixi hesab edilir. Bu gündə kral Yan ІІ Kazimir fərmanı dərc etdi, hansına ki uyğun olaraq, 1608-ci ildə yaradılmış yezuit kollegiyasına akademiya və "universitet titulu" statusu verilmişdir. Akademiyanın və universitetin hüquqlarının formal təsdiqi 1758-1759-cu illərdə baş vermişdir.
Lvov universitetinin Universitet küçəsində yerləşən əsas korpusunun indiki binası 1877-1881-ci illərdə memar Yu. Qoxberqerin rəhbərliyi altında tikilmişdir. Əvvəlcə binada Qalitsiyanın və Lodomeriyanın Ölkə seymi yerləşirdi. Əsas korpusun fasadı sütunlu böyük portiklə və lociya ilə bəzənmişdir. Girişdə heykəltaraşlıq alleqorik "İş" və "Təhsil" qrupları, çardağında isə "Qalitsiya, Visla və Dnestr" qrupları yerləşdirilmişdir. İşlər heykəltaraş T. Riqer tərəfindən yerinə yetirilmişdir. 1920-ci ildə bu bina Yan Kazimirin Lvov universitetinə verilmişdir.
2011-ci ilin məlumatına görə Universitetdə gündüz formasında 11 649 tələbə, həmçinin 2980 təhsil xərclərinin tam kompensasiyası şərtlərində, təhsil alırdı. Qiyabi formada 3680 tələbə, onlardan 2543 tələbə pullu əsasda, oxuyurdu.
Kür çılpaqçası
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
İvan Franko adına Lvov Milli Universiteti
Fakültələr və ixtisaslar
Universitetdə təhsilin tam kursu 5 il təşkil edir. Ümumilikdə universitetdə 112 kafedra işləyir, hansılardan ki, dördü 2001-ci ildə açılmışdır. Aspirantura elmi kadrların hazırlığının əsas formasıdır ki, humanitar və təbii profillərin 89 ixsisası üzrə mütəxəssisləri hazırlayır. Bu gün Lvov Universitetində tələbələrin hazırlığı belə fakültələrdə həyata keçirilir:
Kür çılpaqçası
Morfoloji əlamətləri
Qarın üzgəcləri anal dəliyinə çatır. Bədənində çox xırda pulcuqlar və bütün üzgəclərində də ifadə olunmuş, düzgün yerləşməmiş tünd qonur xallar vardır. Başqa çılpaqçalardan iri gözləri güclü kəsilmiş quyruq üzgəci və aşağı quyruq gövdəsi ilə fərqlənir. Quyruq üzgəcləri dərin haçalıdır, ucları sivridir. Üst çənəsində zəif etmiş diş şəkilli çıxıntı vardır. Bədəninin uzunluğuna görə başının uzunluğu 20-25 %, orta hesabla 22,8%, bədəninin ən çox hündürlüyü 13-19%, orta hesabla 15,2%, antedorsal məsafə 47-55% təşkil edir. Bədəninin üzərində nizamsız düzülən qonur rəngli ləkələr vardır. Üzgəclərinin üzərində sıra ilə yerləşən ləkələr olur.
İvan Franko adına Lvov Milli Universiteti
Reytinq
2008-ci ildə Ukrayna sahibkarlarının qiymətləri üzrə Lvov milli universiteti dördüncü yeri tutdu. 2012-ci ildə "Webometrics" dünya universitetlərinin reytinqində o Ukrayna Milli texniki universitetindən "Kiyev politexnik institutu", Taras Şevçenko adına Kiyev milli universitetindən, Milli aviasiya universitetindən və Draqomanov adına Milli pedaqoji universitindən geri qalaraq 2105-ci yeri tutdu və Ukrayna ali məktəbləri arasında altıncı nəticəni göstərdi.
Kür çılpaqçası
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Başlıca olaraq iti axarlı, daşlı, iri çaydaşlı dibi olan sahələrdə yaşayır. Bədəninin uzunluğu 80 mm-ə, kütləsi 4,3 q-a çatır. Bentos yeyən balıqdır, kiçik su cücüləri ilə qidalanır. Bundan başqa suyun dibində olan digər balıqların kürülərini də yeyir.
Çoxalması
Dişilərdə cinsi yetkinlik 38 mm uzunluqda olarkən başlayır. Yastıqlarda kürü 3 ölçüdə qeydə almışdır. Yetişməyə yaxın mərhələdə iri kürülərin diametri ortalama 0,71 mm, ortalarınkı 0,56, xırdalarınkı 0,26 mm olur. Əldə olan cüzi materiala görə 38-51 mm-lik balıqların məhsuldarlığı 516-964 iri kürü arasında olmuşdur.
Begemotlar
Begemotlar ya da Su atları — Cütdırnaqlılar dəstəsinə, heyvan cinsi.
Kür çılpaqçası
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Kür çılpaqçası təsərrüfat əhəmiyyəti olmayan balıqlardandır.
Begemotlar
Begemot adı qədim yahudi dilindən götürülmüşdür, lakin Azərbaycan dilinə ruscadan keçib. İkinci ad yəni Hippopatam yunan dilində "çay atı" mənasını verir.
Cırtdan begemot isə cinsinə daxildir.
Arxası qibləyə (film, 2009)
Arxası qibləyə filmi rejissor Asif Rüstəmov tərəfindən 2009-cu ildə ekranlaşdırılmışdır. Film SKM Prodakşn, Dərviş Prodüser Mərkəzi və Buta Film kino şirkəti tərəfindən istehsal edilmişdir. Filmdə əsas rolları Nicat Əliyev, Elsevər İsmayılov, Taleh İdrisov, Elmir Heydərov, Vaqif Osmanov və Gülzar Osmanova ifa edirlər.
Məzmun
Filmin qəhrəmanı gənc Əlidir. Onu döyürlər, qorxaq deyirlər… Hətta yaxın qohum-əqrəbası da onu “balaca qorxaq” adlandırır. Bu ləqəbdən qurtulmaq üçün o cəsurluğunu sübut etməlidir...
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Səbinə Hüseynli Rejissor: Asif Rüstəmov Operator: Adil Abbasov Prodüser: Seva Kesslir, Əli İsa Cabbarov Rəssam: Əziz Məmmədov
Rollarda
Nicat Əliyev Elsevər İsmayılov Taleh İdrisov Elmir Heydərov Vaqif Osmanov Gülzar Osmanova Rəsul Rəsulov Reyhan Hacıyeva Şamil Məmmədov Həcər Mehdiyeva Ramazan İbrahimov İbrahim Dadaşov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2009-cu ilin Azərbaycan filmləri 2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Dördbucaqlı qala
Dördbucaqlı qala — İçəri Şəhərdə yerləşən və ölkə əhəmiyyətli abidə olan qala.
Tarixi
Orta əsrlərdə Bakı şəhəri şimal, şərq və qərb tərəfdən ikiqat nəhəng qala divarları ilə əhatə olunmuşdu. Qala divarları tez-tez düşmən hücumları zamanı dağıldığı üçün dəfələrlə bərpa edilmişdir. Sonuncu dəfə qala divarları 1950-ci illərdə bərpa olunmuşdur. Son bərpadan sonra qala divarlarında 25 yarımdairəvi, bir ədəd isə dördbucaqlı formalı qala tipli bürc ("donjon" və yaxud "cəbəxana") qalmışdır.
Əbdürrəşid Bakuvi şəhərin qala divarları haqqında maraqlı məlumat verərək yazır:
Burada şübhəsiz, Bakuvinin qeyd etdiyi birinci qala Qız qalasıdır. İkinci qalanın isə Dördbucaqlı qala bürcünun olduğu ehtimal edilir. Dördbucaqlı qala bürcü öz təbii-coğrafi mövqeyinə və şəhərin relyefinə görə Qız qalasından daha hündürdə yerləşir. Ə. Bakuviyə görə də Qız qalası şəhəri cənubdan, Dördbucaqlı qala isə şimaldan qoruyurdu.
Orta əsr müəlliflərinin də yazdıqlarına görə, Bakı şəhərinin 70 yarımdairəvi və şimal qala divarlarının içində 1 ədəd dördkünc qala tipli bürc (donjon və ya cəbbəxana) mövcud olmuşdur. Bakını tərənnüm edən qədim fotoşəkillərdə, reproduksiyalarda, qrafik rəsmlərdə bu dördkünc qala tipli bürc aydın təsvir olunmuşdur. Xalq arasında bu qalaya cəbbəxana (cəbbəxanayəni silah anbarı) deyirdilər.
Qala bürcün inşasının tarixi haqqında iki ehtimal var. Bəzi alimlər onun Bakının qala divarları ilə eyni tarixdə — XII əsrdə tikildiyini söyləyirlər. Digər tədqiqatçılar isə qalanın XIV əsrin sonu XV əsrin əvvəllərində – Şirvanşahlar dövlətinin çiçəklənmə dövründə inşa edildiyini iddia edirlər. Görkəmli tədqiqatçı Sara Aşurbəyli memar A. Q. Rəhimovanın 1971-ci ildə çap etdirdiyi "Bəzi memarlıq abidələrinin inşa tarixi barədə" adlı məqaləsinə əsaslanaraq qala-bürcün XV əsrdə tikildiyini yazır. Bu ehtimal daha həqiqətə uyğundur. Çünki, Şirvanşahların saray şairi Bədr Şirvaninin mədhlərində göstərilir ki, dördbucaqlı qalanın da daxil olduğu bir neçə memarlıq abidəsini Şirvanşah I Xəlilullahın qardaşı, Bakı hakimi Qəzənfər şah şəhərin şimal tərəfdən müdafiəsini daha da möhkəmləndirmək üçün 1428–1429-cu illərdə inşa etdirmişdir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Tipik Abşeron qalaları kimi çox güman ki, bu qala-bürcü də ətrafdan əhatə edən hasar olmuşdur. Bunu memar Şeblıkinin 1941-ci ildə çəkdiyi "Bakı XII əsrdə" adlı qrafik rəsmində də aydın görmək olar. Dördbucaqlı qalanın təsvirinə alman səyyahı E. Kempferin 1683-cü ildə çəkdiyi Bakının qrafik rəsmində, 1796-cı ildə hidroqraf mühəndis-polkovnik Kovalerov Xristian Truzson tərəfindən tərtib edilən xəritədə və 1858–1866-cı ildə hidroqraf kapitanleytinant A. F. Ulskiy tərəfindən işlənmiş Bakının xəritəsində rast gəlinir.
Qala-bürc klassik Abşeron müdafiə sisteminin nümunələrindən biridir. Abidə üçü qapalı və biri açıq olan dörd yarusdan ibarətdir. Qalanın hündürlüyü 16 metr, divarlarının qalınlığı isə 2 metrdir. Qala-bürcün şimal qala divarlarının daxili hissəsində, Qoşa qala qapılarınadək uzanan yeraltı yolun üstündə inşa edilməsi döyüşçülərin rahat hərəkəti üçün nəzərdə tutulmuşdur. Qala-bürcün bu cür yerləşməsi döyüşçülərə silah və sursat götürmək üçün yeraltı yolla cəbbəxanaya rahat girib çıxa bilmək imkanı verirdi. Qaladan Şirvanşahlar sarayı və ya Qız qalasına uzanan yeraltı yolun olması ehtimalı vardır.
Abidədə 2014-cü ildə İçərişəhər DTMQİ tərəfindən əsaslı şəkildə təmir-bərpa işləri aparılmış və sonra İncəsənət Qalası adı ilə İçərişəhər Ənənəvi İncəsənət Mərkəzi olaraq fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.
36 kadr (film, 1996)
36 kadr  qısametrajlı bədii televiziya filmi rejissor Rövşən İsgəndərov tərəfindən 1996-cı ildə ekranlaşdırılmışdır. Film "Sabah" yaradıcılıq birliyi ndə istehsal edilmişdir. Filmdə rolları Səbinə Minasazova, Kamran Şahmərdanov və Kamran Əhmədov ifa edirlər. Film həssas qəlbə malik olan, peşəsinin vurğunu fotoqrafın son gününü əks etdirir.
Məzmun
Film həssas qəlbə malik olan, peşəsinin vurğunu fotoqrafın (Kamran Şahmərdanov) son gününü əks etdirir. Fotoqraf aşiq cütlüyün (Səbinə Minasazova-Kamran Əhmədov) fotolarını çəkir. Çəkdiyi kadrlar bəlkə də onun şah əsərləri olacaqdı. Cütlük yaxşı şəkillərin alınması üçün əllərindən gələni edirlər. Bir çox çəkilişlərdən sonra qəflətən fotoqraf fotoaparatına lent qoymadığını görür və çox pərt olur. Bunu görən cütlük həvəsdən düşərək ondan uzaqlaşırlar. Bu hadisə fotoqrafa çox sarsıdıcı zərbə vurur, səhvini özünə heç cür bağışlaya bilmir və sarsıntıdan xəstəliyə tutulur. Nəticədə mənəviyyatı alt-üst olan fotoqraf tənha studiyasında ömrünü tapşırır...
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenarist: Rövşən İsgəndərov Rejissor: Rövşən İsgəndərov Operator: İzzət Əzizov Prodüser: Şamil Nəcəfzadə Rəssam: Rəfael Əlizadə
Rollarda
Səbinə Minasazova — qız Kamran Şahmərdanov — fotoqraf Kamran Əhmədov — oğlan
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1996-cı ilin Azərbaycan filmləri 1990-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Odessa Universiteti
İ.İ.Meçnikov adına Odessa Milli Universiteti və ya qısaca: OMU — Ukraynanın cənubundakı ən qədim ali təhsil müəssisəsi.
Universitetin tarixi 13 may 1865-ci ildən, Rişelyevski liseyi İmperator Novorosiyski universitetinə dəyişdirilən zamandan, başlanır. 1917-ci ilin Oktyabr inqilabına qədər Novorosiyski universitetini təxminən 6 min insan bitirə bilmişdir.
Rusiyanın cənubunda ali təhsilin tarixi universitetin fəaliyyəti ilə sıx bağlıdır: Ukraynanın cənubunda ali təhsil müəssisələrinin əhəmiyyətli hissəsi onun fakültələri əsasında yaradılmışdır, bunlar belə ali məktəblərdir: Odessa dövlət tibb universiteti, Odessa dövlət iqtisadi universiteti, Odessa milli hüquq akademiyası.
Ukrayna universitetlərinin arasında Odessa universiteti yeganədir ki, Böyük Vətən Müharibəsi illərində hətta evakuasiyada olaraq fəaliyyət göstərirdi. Alternativ Odessa universiteti 1942-ci ildən işğal edilmiş ərazidə işləyirdi.
Meçnikovun adı universitetə 1945-ci ildə verilmişdir.
Universitet özünün yarandığı gündən Ukrayna təhsil sisteminin formalaşmasında aparıcı yerlərdən birini tutur. Kiyev, Xarkov və Lvov universitetləri ilə birlikdə o faktiki olaraq Ukraynanın maarifləndirici şəbəkəsində təhsilin, elmin və mədəniyyətin inkişafının vəziyyətini və perspektivlərini müəyyən edir. Ukraynanın ali təhsil müəssisələrinin reytinqində Odessa universiteti 9-cu yeri tutur.
Filiallar
Pervomaysk, İliçevsk və Nikolayev şəhərlərində OMU-nin filialları olan tədris-elmi mərkəzlər yerləşir.
Universitetin nəzdində Ukraynanın ən böyük və ən qədin elmi kitabxanalarından biri olan Elmi kitabxana işləyir. 1817-ci ildə əsası qoyulmuş kitabxana 3.6 milyondan çox cild fonduna malikdir.
OMU-nin botanika bağı, Ukraynada, ən qədim və məşhur, dünya bitki aləminin müxtəlifliyinin saxlanılmasının elmi mərkəzindən, 1867-ci ildə əsası qoyulmuş, biridir.
1865-ci ildə yaradılmış Petroqrafo-mineralogiya muzeyi həmçinin Odessa universitetinin tərkibinə daxildir və milli var-dövlətdir. Muzey fondları bütün dünyadan toplanmış 12500 nümunə təşkil edir. Muzeyin ən qiymətli toplantısı Ukraynada və Avropada olan meteoritlərin ən zəngin kolleksiyasıdır.
OMU-nin nəzdində işləyən zoologiya və paleontologiya muzeyləri Ukraynanın ən qədim muzeylərinə aiddir. Paleontologiya muzeyi isə bundan başqa dünyanın 10 ən yaxşı muzeyinə aiddir.
Abstrakt ekspressionizm
Abstrakt ekspressionizm  — amerikan rəssamlığında II Dünya Müharibəsindən sonra ortaya çıxan və Nyu-Yorkda yaranan rəssamlıq hərəkatı. Abstrakt ekspressionizm termini amerikan rəssamlığına ilk dəfə 1946-cı ildə rəsm tənqidçisi Robert Kotes (1897-1973) tərəfindən aid edilmiş, lakin ilk olaraq 1919-cu ildə "Der Sturm" jurnalında alman ekspressionizmini ifadə etmək üçün işlədilmişdir. ABŞ-də bu termini ilk dəfə 1929-cu ildə Alfred Barr Vasili Kandinskinin əsərlərini təsvir etmək üçün istifadə etmişdir.
Abstrakt ekspressionizm qeyri-həndəsi ştrixlər, böyük fırçalar istifadə edərək, emosiyaları tam üzə çıxarmaq üçün bəzən rəngləri kətan üzərinə damladaraq sürətlə və böyük lövhələrdə rəsm çəkən rəssamların məktəbi və ya hərəkatıdır. Bu hərəkatda ekspressiv rəngləmə metodu rəsm çəkməklə eyni mənanı daşıyır. Belə yaradıcılıq üslubunda rəssamın məqsədi öz daxili dünyasını, şüuraltını məntiqi təfəkkürlə izah edilməyən xaotik formalarda qəfil ifadə etməkdir. thumb|[[Cekson Pollok, №5, 1948., lifli ağac plitə üzərində yağlı boya, 244 × 122 sm., şəxsi kolleksiya]] Bu hərəkatın ilkin fazası olan abstrakt sürrealizm (abstract surrealism) 1940-cı illərdə Andre Bretonun ideyaları əsasında yaranmışdır. Onun əsas tərəfdarları amerikan rəssamları Hans Hofman, Arşil Qorki, Adolf Qotlib və başqaları idilər. 1950-ci illərdə Cekson Pollok, Mark Rotko və Villem de Kuninqin bu hərəkatın başına keçməsilə o geniş miqyas qazandı. Minimalist rəssam Aqnes Martin də özünü abstrakt ekspressionist adlandırırdı.
Abstrakt ekspressionizmin formalarından biri taşizmdir. Hər iki cərəyanın ideologiyası və yaradıcılıq metodu demək olar ki, eyni olsa da, özünü taşist və abstrakt ekspressionist hesab edən rəssamların şəxsi tərkibi tam eyni deyil. Rus rəssamları arasında isə ən məşhur abstrakt ekspressionist 1950-1980-ci illərdə yaradan Yevgeni Mixnov-Voytenko hesab edilir.
Funduluslar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Euphorbia erythroxyloides
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
İfrikiya
İfrikiya (إفريقية) - Afrikanın müasir ərəb adı. Tarixi baxımdan İfrikiya ərazisinə Roma İmperiyasının Afrika əyalətinin tərkibinə daxil olan və Aqlabidlər sülaləsi tərəfindən idarə olunan ərazilər daxil idi. Orta əsrlərdə mövcud olmuş İfrikiyanın ərazisi müasir dövrdə Tunisin, qərb hissəsi Əlcəzairin, şərq hissəsi Liviyanın ərazisini əhatə edir. Ərəb İfrikiyasının paytaxtı Kaypuan idi İfrikiyanın cənub hissəsi Cerid knyazlığının tərkibinə daxil edilmişdi.
Vulkan dağları
Vulkan dağları  – ayrı- ayrı vulkan konuslarının həmçinin vulkan yaylalarının birləşməsi nəticəsində əmələ gəlmiş vulkan konusları və silsilələri (Ş. Karpatda, Qarabağ və Ermənistan yaylalarında vulkan silsilələri ).
Bengel cərəyanı
Bengel cərəyanı— Cənubi Atlantik okeanının şərq hissəsində formalaşan geniş, şimal-şərqə doğru axan soyuq okean axınıdır.
Xüsusiyyətləri
Cərəyan təxminən cənubda Afrikanın cənub burnundan şimalda Anqola-Bengel cəbhəsinə doğru 16° c. en-ə qədər uzanır. Cərəyanın axımı mövcud cənub-şərq küləkləri tərəfindən yönləndirilir. 200-300 m dərinliyində olan soyuq, qida ilə zəngin sular fitoplanktonun yüksək artımına səbəb olur və məhsuldar Bengel ekosistemini saxlayır.
Oleni adaları
Oleni adaları — Şimal Torpağının mərkəzi hissəsində (Rusiya) yerləşən adalar qrupu. Adalar Şimal Buzlu okeana daxil olan Kara dənizi suları ilə əhatələnir. İnzibati cəhətdən isə Krasnoyarsk diyarı Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə daxildir. Arxipelaq dörd adadan ibarətdir.
Oktyabr İnqilabı adasında yerləşən Kurçavaya çayı mənsəbindən cənubda yerləşir. Oleni adalarının ən şimal nöqtəsini təşkil edən ada Oktyabr İnqilabı adasından 800 m aralıda yerləşir. Ən cənubda yerləşən ada isə 4 km aralıdadır. Qrupa daxil olan adalar qərbdən şərqə doğru uzanır. Adalar 1,4/2,5/2,1/2,4 km uzunluqlara sahibdir. Üç adanın eni 600–700 m arasında dəyişdiyi halda biri 400 metrdən bir qədər yüksəkdir. Adalar buzdan azaddır. Adaların ayrılıqda adları yoxdur.
Oxot plitəsi
thumb|right|250px|Oxot plitəsi Oxot plitəsi — materik məşəlli litosfer plitə. Avrasiya materikinin şimal-şərqi, Yaponiya adalarının bir hissəsi və Oxot dənizinin ərazisini əhatə edir. Şərqdə Kuril novu və Sakit Okean plitəsi, cənubdan isə Filippin plitəsi ilə əhatələnmişdir. Seysmik baxımından aktiv bölgə hesab edilir.
Tofiq Hüseynli (nazir)
Tofiq Hüseynli, Tofiq Hüseynov və ya Qara Tofiq — Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı (1992), sabiq Kənd təsərrüfatı naziri (1993), Müsavat Partiyasının sabiq başqan müşaviri.
Həyatı
1952-ci ildə Tovuz rayon Qovlar qəsəbəsində anadan olub. 1977-ci ildə Politexnik İnstitunun texnologiya fakültəsini bitirib və həmin ildən Tovuz rayon İstehsalat Kombunatında Texniki-Nəzarət şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışıb. 1978–1979-cu illərdə 98 saylı Texniki Peşə Məktəbində Tədris İstehsalat işləri üzrə direktor müavini işləyib.
Siyasi fəaliyyəti
1989-cu ildə Azərbaycan Xalq Hərəkatına qoşulmuşdur. 20 yanvar 1990-cı il tarixində Kommunist Partiyasının üzvlüyündən imtina etmişdir.
Tovuzda AXC şöbəsinin təşkilatçılarından və liderlərindən olmuşdur.
1991-ci ilin aprel ayından Tovuz rayon İcraiyyə Komitəsi sədrinin müavini işləyib.
1992-ci ilin may ayında Şəmkir Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin olunub.
1993-cü ilin iyun ayında Qərb bölgəsi üzrə prezidentin səlahiyyətli nümayəndəsi təyin olunub
Həbsdən çıxdıqdan sonra Müsavat Partiyasına üzv olmuşdur. Müxtəlif dövrlərdə partiyanın Məclis, Divan üzvü və Başqan müşaviri vəzifələrində çalışmışdır. 15 oktyabr 2014-cü il tarixində, Müsavat Partiyası başqanlıq seçkilərinin ardından Tofiq Hüseynlinin də daxil olduğu Müsavat Partiyası Tovuz Rayon Təşkilatı tam tərkibdə partiyadan istefa vermişdir.
İsveçrədə yaşayır. Ailəlidir, 2 övladı var.
Yaşıl mamırlar (yarımsinif)
Yaşıl mamırlar — mamırkimilər şöbəsinin yarpaqlı mamırlar sinfinə aid yarımsinif.
Bu yarımsinfə daxil olan nümayəndələr tundra və meşətundradan tutmuş çöl və səhralara kimi Yer kürəsinin demək olar ki hər yerində yayılmışdır. Yarımsinfə müxtəlif hesablamalara görə 14000-24600 arasında növ daxil edilir.
Lomonosov silsiləsi
thumb|350px Lomonosov silsiləsi — Orta-Okean silsiləsinin tərkib hissəsinə daxil olan sualtı dağlar. Silsilə Şimal Buzlu okean daxilində yerləşir. Silsilə Mixail Lomonosovun şərəfinə adlandırılmışdır. Lomonosov silsiləsi demək olar ki, Şimal qütbündən keçir. Silsilə Yeni Sibir adalarından başlayaraq Kanada Arktik arxipelaqının tərkibinə daxil olan Elsmir adasına qədər uzanır. Onun uzunluğu 1800 km təşkil edir. Eni 60–200 km arasında dəyişir. Okean dibindən hündürlüyü 3300 – 3700 m arasında dəyişir. Səthə ən yaxın dərinliyi 954 metrdir. Silsilə 1948-ci ildə sovet alimləri tərəfindən aşkarlanmışdır.
Mənsubluğu haqqında mübahisə
2000-ci ildə Lomonoson silsiləsi insanların diqqətini cəlb etməyə başlayır. Səbəb isə artika ərazilərində sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi olmuşdur. Rusiyaya aid materik şelf əraziləri 200 dəniz mili olaraq qiymətləndirilir. Lakin Rusiya bu fikiri qəbul etməyərək Mendeleyev silsiləsi ilə Lomonosov silsiləsi materik şelf ərazisi hesab edirdi. Bu fikir isə BMT Komisiyası tərəfindən inkar edilirdi. Bu rusları qane etmirdi, bu səbəbdən onlar ekspedisiya təşkil etməyə qərar verdilər.
Rusiya kontinental şelf sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün 10 may 2007 ildə ekspedisiya təşkil edir.
2004-ci ildə Danimarka Şimal Buzlu okean və Atlantik okeanın reylefini araşdırmaq üçün ekspedisiya təşkil edir. Hədəf isə Lomonosov silsiləsinin Qrenlandiyanın davamı olduğunu isbat etmək olmuşdur.
2007-ci il araşdırmaları silsilənin materik məşəlli oduğunu isbat etmişdir (ruslara görə).
Payız 2010 ildə Kanadanın xariçi işlər naziri Con Bred 2013-ci ildə BMT Komisiyasına materik şelf zolağının genişlədirilməsi ilə əlaqədar müraciət edəcəyini bildirmişdir. Lomonosov silsiləsinin onun ölkəsinə mənsubluğunu bildirmişdir. O, Rusiyanın Arktikada mövcudluğunu böyük təhlükə hesab edirək bunla əlaqədar narahatlığını bildirmişdir. Nazir ölkə üçün Artikanın vacib olduğunu bildirmiş və lazım gələrsə maraqlarımız naminə silaha əl atacağını bildirmişdir.
Harri Keyn
Harri Keyn — İngiltərə futbolçusu. Almaniyanın "Bayern Münhen" klubunun və İngiltərə milli futbol komandasının hücumçusu.
Keyn, "Tottenhem Hotspur"un heyətində 2011-ci il avqustun 25-də, Avropa Liqasının ikinci təsnifat mərhələsində Yunanıstanın "Harts" klubuna qarşı oynanılan görüşdə debüt edib. O,"Tottenhem Hotspur"un əsas heyət oyunçusu olanadək icarə əsasında Birinci Liqada çıxış edən "Leyton Orient"də, Çempionşipdə çıxış edən "Milluoll" və "Norviç Siti"də, və Premyer Liqada mübarizə aparan "Norviç Siti"də oynayıb.
Keyn, İngiltərənin yeniyetmələrdən və gənclərdən ibarət komandalarının hamısında çıxış etmişdir. Əsas milli komandada debütü 24 mart 2015-ci ildə baş tutmuşdur.
Leyton Orient
Harri Keyn "Tottenhem Hotspur" akademiyasının yetirməsidir, lakin o, ilk illər əsas komandanın heyətinə düşməkdə çətinlik çəkib. Bu səbəbdən klub onu 2011-ci il yanvarın 7-də İngiltərə Birinci Futbol liqasında çıxış edən "Leyton Orient" komandasına icarəyə verib. O, bu klubun heyətində yanvarın 15-də "Rotsdeyl" klubuna qarşı oynanılmış görüşdə sonradan meydana çıxaraq debüt etmişdir. Keyn, yanvarın 22-də "Şeffild Uensdey" ilə oyunda klubun heyətində ilk qolunu vurub. Fevralın 22-də isə "Bristol Rovers" klubuna qarşı oyunda, görüşün 70-ci dəqiqəsində meydana çıxmasına baxmayaraq iki qol vurmuşdur.
Milluoll
Keyn, 2012-ci ilin yanvarın 1-dən, 2011–12 mövsümünün sonunadək icarə əsasında Çempionşipdə mübarizə aparan, "Milluoll" klubuna transfer olunmuşdur. Yanvarın 3-də "Bristol Siti" ilə görüşdə yeni klubunun heyətində debüt etmiş, fevralın 25-də "Börnli" ilə görüşdə isə klubun heyətində ilk qolunu vurmuşdur. Keyn ümumilikdə klubun heyətində Çempionşipdə 22 oyunda meydana çıxmış və 7 qol vurmuşdur, bundan əlavə İngiltərə kubokunda 5 oyunda meydana çıxmış və 2 qol vurmağı bacarmışdır.
Norviç Siti
Keyn, 2012-ci il avqustun 31-də icarə əsasında İngiltərə Premyer Liqasında mübarizə aparan "Norviç Siti" klubunun heyətinə keçmişdir. Lakin klubun heyətində olduğu müddətdə cəmi 3 oyunda meydançaya çıxmağı bacarmışdır. İki dəfə "Mançester Siti" klubuna qarşı, bir dəfə isə "Vest Hem Yunayted"ə qarşı oynanılmış görüşdə. Ümumiyyətlə bu müddət Keynin tez-tez zədələr alması ilə yadda qalıb. 1 fevral 2013-cü ildə o, "Tottenhem Hotspur"a geri çağırılıb.
Tottenhem Hotspur
Keyn, 2011-ci il avqustun 25-də, Avropa Liqasının ikinci təsnifat mərhələsində "Harts" klubuna qarşı oynanılan görüşdə "Tottenhem Hotspur"un heyətində debüt edib. O, bu görüşün 29-cu dəqiqəsində komandasının lehinə 11 metrlik cərimə zərbəsi qazanıb. Onun komandanın heyətində ikinci görüşü, 2011-ci il sentyabrın 15-də, artıq turnirin qrup mərhələsində "PAOK" ilə görüşə təsadüf edib. Bu oyunda Keyn hakimi aldatmağa cəhd etdiyinə görə sarı vərəqə alması ilə yadda qalıb. Futbolçu əsas komandada ilk qolunu 2011-ci il dekabrın 15-də "Şemrok Rovers" ilə səfər matçında vurub. Bu görüş "Tottenhem Hotspur"un 4:0 hesablı qələbəsi ilə bitib. Hücumçu 2011–2012-ci il Avropa Liqasında 5-i qrup mərhələsində olmaqla ümumilikdə 6 görüşdə meydançaya çıxıb.
Keyn, 2012-ci il avqustun 18-də "Nyukasl Yunaytedə" qarşı oynanılan görüşdə Premyer Liqada debüt edib. O, bu görüşün 85-ci dəqiqəsində Sandronu əvəzləyib, ancaq bu dəyişiklik "Tottenhem Hotspur"u 1:2 hesablı məğlubiyyətdən xilas etməyib. Hücumçu 2013-cü il sentyabrın 2-də "Kardiff Siti" ilə oynanılan görüşün 82-ci dəqiqəsində Andros Taunsendin əvəzinə meydançaya daxil olmuş və komandasına minimal hesablı qələbə qazanmağa kömək etmişdir. Keyn, 2015-ci il yanvarın 1-də "Çelsi" ilə oyunda iki qol vurmuş və bir qol ötürməsi etmişdir. Bunun sayəsində "Tottenhem Hotspur" Şimali London derbisində 5:3 hesabı ilə qələbə qazanmışdır.
2015-ci il fevralın 2-də "Tottenhem Hotspur" ilə olan müqaviləsinin müddətini 2020-ci ilədək uzadıb.
Milli komanda karyerası
Keyn, 2010-cu ilin yanvarında, 17 yaşadək yeniyetmələr arasında Portuqaliyada keçiriləcək turnir üçün İngiltərə yığmasına çağırılıb. Sonradan o, 19 yaşlılardan ibarət İngiltərə Milli Futbol Komandasına keçib və 8 oktyabr 2010-cu ildə Albaniyalı həmyaşıdlarına qarşı oyunda iki qol vurub. İngiltərə yığmasının 2012-ci ilin iyulunda Estoniyada keçirilən Avropa çempionatında yarımfinala qədər irəliləyə bilməsində Keyn də mühüm rol oynamışdır. Belə ki, hücumçu turnirin qrup mərhələsində Fransa yığmasının qapısına həlledici qol vurmuşdur, məhz bu qol İngiltərə yığmasının turnirin pley-off mərhələsinə keçməsini təmin etmişdir. Keyn, ümumilikdə 19 yaşlılardan ibarət İngiltərə millisinin heyətində 14 görüş keçirmiş və bu görüşlər ərzində 6 qol vurmuşdur.
Keynin adı 2013-cü il iyunun 21-də Türkiyədə keçiriləcək 2013-cü il FIFA Dünya Kubokuna gedəcək İngiltərə yığmasının iştirak ərizəsinə düşüb. O, bu turnirdə iyunun 16-da Uruqvayla oyunda debüt etmiş, İraqla oyunda qol ötürməsi vermiş, Çili yığması ilə oyunda isə qol vurmuşdur.
Keyn, 13 avqust 2013-cü ildə Şotlandiya ilə oyunun 58-ci dəqiqəsində meydana çıxaraq 21 yaşa qədər İngiltərə millisində debüt etmişdir. Bu görüşdə İngiltərə millisi rəqibinə 6–0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. O, həmçinin gənclər arasında UEFA Avropa Çempionatının təsnifat mərhələsində də iştirak etmişdir.
Keyn, 2015-ci il martın 28-də Litva yığmasına qarşı görüşdə İngiltərə yığmasının heyətində debüt etmişdir. O, bu görüşün 72-ci dəqiqəsində Ueyn Runini əvəzləmiş və artıq 73-cü dəqiqədə millidə ilk qolunu vurmuşdur.
Əsas milli komandada vurduğu qollar
Mənbə:
Valenciidae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Euphorbia franckiana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
416-cı (film, 1942)
416-cı  filmi rejissor Cavanşir Məmmədov tərəfindən 1942-ci ildə çəkilmişdir. Film Bakı Kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Film 416-cı Azərbaycan diviziyasının döyüş hazırlığından danışır.
Məzmun
Film 416-cı Azərbaycan diviziyasının döyüş hazırlığından danışır.
Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: Cavanşir Məmmədov Operator: Cavanşir Məmmədov, Leonid Koretski
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1942-ci ilin Azərbaycan filmləri 1940-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Tomas Hendriks
Tomas Endrüs Hendriks (ing. Thomas Andrews Hendricks, 7 sentyabr 1819 - 25 noyabr 1885) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının (1885) 21-ci vitse-prezidenti.
Kromvel cərəyanı
Kromvel cərəyanı — Sakit okeandan keçən soyuq dəniz cərəyanı.
Cənubi Passat cərəyanından (154°—150° q.u.) başlayaraq Qalapaqos adalarına qədər uzanır. 6500 km məsafədə hərəkət edir.
Axının sürəti 70 sm/s - 150 sm/s arasında dəyişir. Cərəyanın eni 300 km-dir. Cərəyan 1952-ci ildə ABŞ okeanoqrafı Tounsend Kromvelin rəhbərliyi altında aşkarlanmışdır. Cərəyan elə onun adını daşıyır.
Dördgözlər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Bandunq
Bandunq (sunda yazısı. ᮊᮧᮒ ᮘᮔ᮪ᮓᮥᮀ ) — İndoneziyanın Qərbi Yava əyalətinin paytaxtı. 2015-ci siyahıya görə İndoneziyanın Cakarta, Surabaya və Bekasi şəhərlərindən sonra 2,5 milyondan çox əhalisi olan dördüncü şəhəridir. Bundan əlavə Böyük Bandunq ölkənin 8 milyondan çox əhalisi olan üçüncü ən böyük metropoludur. Cakartanın təxminən 140 km (87 mil) şimal-şərqində yerləşən dəniz səviyyəsindən 768 metr yüksəklikdə olan Bandunq İndoneziyanın digər şəhərlərdən daha çox il boyu soyuq temperatura malikdir. Şəhər dağları əhatə edən bir çay hövzəsində yerləşir. Bu topoqrafiya Niderland Ost-Hindi hökumətinin Bataviyadan (indiki Cakarta) koloniyanın kapitalını Bandunqa köçürməsinin əsas səbəbi olan təbii müdafiə sistemini təmin edir.
Hollandiya müstəmləkəçiləri əvvəlcə XVIII əsrdə dağların ətrafında çay plantasiyaları qurmuş və əkin sahəsini kolonistlərin paytaxtı Bataviyaya (180 km (şimal-qərb) qədər) bağlamaq üçün bir yol çəkmişdilər. Bandunqun holland sakinləri bələdiyyə (gemeente) yaradılmasını tələb edirdi və Bandunq tədricən torpaq sahibləri üçün bir kurort şəhərinə çevrildi. Yaraşıqlı mehmanxanalar, restoranlar, kafelər və Avropa butikləri açıldı, dolayısı ilə "Parijs van Java" ləqəbi ilə adlandırıldı.