cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malqobek rayonu
Tarixi
Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respiblikasında aparılan çox saylı təşkil işləri zamanı Maqlobek rayonu RSFSR Mərkəzi İcraiyə komitəsinin qərarı ilə 12 yanvar 1965-ci ildə yenidən təşkil edilir. Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respiblikası 1991-1992-ci illərdə bölünərkən Malqobek rayonu İnquşetiyanın tərkibində daxil edilir.
İnzibati rayon statusu Maqlabek rayonu yalnız 2009-cu ildə alır. Elə həmin zaman rayon ərazisində 12 inzibati kənd sovetliyi təşkil edilir.
Əhali
Siyahıya alınmaların nəticələri:
İnzibati-ərazi vahidliyi
thumb|275px|Malqobek rayonunun kənd yaşayış məntəqələri və kəndlərinin adları {{legend|blue|Aki-Yurt}} {{legend|purple|Bejari}} {{legend|green|Yuxarı Açaluki}} {{legend|orange|Voznesenskoe standiyası}} {{legend|lime|Zuyazikov-Yurt}} {{legend|teal|İnarki}} {{legend|red|Aşağı Açaluki}} {{legend|olive|Yeni Redant}} {{legend|maroon|Psedax}} {{legend|Yellow|Saqopşi}}  {{legend|aqua|Orta Açaluki}} {{legend|fuchsia|Yujnoe}}
Malqobek rayonun tərkibinə daxil olan 12 kənd tipli yaşayış məntəqəsi 12 inzibati kənd sovetliyində birləşir:
Aki-Yurt kənd sovetliyi - Aki-Yurt
Vejarin kənd sovetliyi -Vejarin
Yuxarı Açaluki kənd sovetliyi - Yuxarı Açaluki
Zuyazikov-Yurt kənd sovetliyi - Zuyazikov-Yurt
İnarki kənd sovetliyi - İnarki
Aşağı Açaluki kənd sovetliyi - Aşağı Açaluki
Yeni Redant kənd sovetliyi - Yeni Redant
Saqopşi kənd sovetliyi - Saqopşi
Orta Açaluki kənd sovetliyi - Orta Açaluki Yujnoe kənd sovetliyi - Yujnore Açaluki
Tütünçəkmə
Tütünçəkmə — tütün yarpaqlarının tüstüsü ilə siqaret, qəlyan və b. şəklində istifadə edərək nəfəs alma, dünyada qarşısı alına bilinən əsas ölüm səbəblərindən biri.
Əsas mahiyyəti
Böyüklər arasında o, hər on nəfərdən birinin ölümünün səbəbidir. XX əsrdə tütün 100 milyon insanın ölümünə səbəb olmuşdur. Təkcə 2005-ci ildə tütünün törətdiyi xəstəliklər nəticəsində 5,4 milyon insan tələf olmuşdur. Tütün, ondan mütəmadi şəkildə istifadə edənlərin, demək olar ki, yarısının ölümünə səbəb olur. Orta hesabla dünya əhalisinin 29%-i siqaret çəkənlərdir. Siqaretçəkmə qadınlara nisbətən (10,3%) kişilər arasında (47,5%) daha çox yayılmışdır. İndiki tendensiyanın qalacağı halda 2030-cu ilədək tütünçəkmədən ölənlərin sayının ildə 8 milyona çatacağı və XXI əsrdə tütündən ümumilikdə 1 milyard insanın tələf olacağı gözlənilir. Dünyada 1 milyard siqaret çəkənin 80%-i gəlirləri aşağı və orta səviyyədə olan ölkələrdə yaşayır. Əgər təcili tədbirlər görülməzsə, 2030-cu ilədək tütünlə bağlı ölüm hallarının 80%-i inkişaf edən ölkələrin payına düşəcək. Tütün məhsullarının yanması nəticəsində ətraf mühitə yayılan tüstü ikincili tütün tüstüsü kimi tanınır. Qapalı şəraitdə tütün tüstüsü hər tərəfə yayılır və onun zərərli təsirinə həm siqaret çəkənlər, həm də çəkməyənlər məruz qalırlar. Bu, adətən, passiv siqaretçəkmə adlandırılır. Müəyyən olunmuşdur ki, tütün tüstüsündə 4000 zərərli kimyəvi maddə var. Bu maddələr (qatran, mürəkkəb kimyəvi maddələr, aromatizatorlar və s.) insanın orqanizminə zərərli təsir göstərir. Tütün tüstüsündə olan nikotin və qarmin kimi psixoaktiv maddələr mərkəzi sinir sistemini stimulyasiya edərək eyforiya hissi yaradır və müvəqqəti olaraq yorğunluğu, yuxululuğu, əzginliyi aradan qaldıraraq iş qabiliyyətinin və yaddaşın yüksəlməsi effektini göstərir. Nəticədə yaranmış nikotindən asılılıq tütünçəkmənin davam etməsinə gətirib çıxarır. Passiv tütünçəkmə böyüklərdə bir çox ürək-damar və nəfəs yolları xəstəliklərinin yaranmasına səbəb olur və bu da sonda ölümə gətirib çıxara bilir. Hesablamalara əsasən dünyada 700 milyon uşaq (dünyada bütün uşaqların demək olar ki, yarısı) havada olan ikincili tütün tüstüsü ilə nəfəs alır. Bu da uşaqlarda bir çox ciddi xəstəliklərin yaranmasına və artıq mövcud olan xəstəliklərin (məsələn, astmanın) ağırlaşmasına gətirib çıxarır. İkincili tütün tüstüsü ayrı-ayrı insanların, müəssisələrin və ümumilikdə cəmiyyətin iqtisadi xərclərinə təsir etməklə, səhiyyənin birbaşa və dolayı xərcləri şəklində məhsuldarlıq itkilərinə gətirib çıxarır. İkincili tütün tüstüsünün təsirinin təhlükəsiz səviyyəsi mövcud deyil. Heç bir ventilyasiya, heç bir filtr, hətta birlikdə istifadə olunduqda belə qapalı şəraitdə tüstünün təsirini təhlükəsiz səviyyəyə endirə bilməz. Tütünçəkmənin güclü vərdiş və hətta asılılığın formalarından biri olmasına baxmayaraq milyonlarla insan bu təhlükədən qurtula bilir.
XBT-10 ÜZRƏ TƏSNİFAT
F17 – Tütündən istifadə nəticəsində yaranan psixi və davranış pozuntuları
Tütünçəkmə səbəbindən yarana bilən xəstəliklər
Onkoloji xəstəliklər: tənəffüs, mədə-bağırsaq, sidik-cinsiyyət, qan törədici sistemlərdə yüksək ehtimal ilə baş verə bilər. Tütünçəkmə ağciyərlərdə xərçəng xəstəliyinin yaranmasının əsas səbəbi hesab edilir. Ağciyər xərçəngindən ölən kişilərin 90%- də, tütünçəkmə əsas amil sayılır. Aktiv tütün çəkənlərdə ağız boşluğunun, dodağın, mədənin və onikibarmaq bağırsağın, sidikcinsiyyət orqanlarının, qan törədici sisteminin xərçəng xəstəliyinin yaranması riski artır. Ürək-damar xəstəlikləri: ateroskleroz, beyin və ürək-damar xəstəlikləri, qarın aortasının anevrizmasının inkişafı ehtimalı artır. Tənəffüs yolları xəstəlikləri: ağciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi, bronxit, pnevmoniya, uşaqlarda və böyüklərdə ağciyər xəstəliklərinin yaranması ehtimalı artır. Reproduktiv sağlamlıq: Siqaret çəkən qadınlarda fertillik zəifləyir. Tütün tüstüsü ilə daxil olan zərərli maddələr həm hamilə qadına, həm də bətnindəki dölə mənfi təsir göstərir. Tütün tüstüsünün toksiki maddələri hamiləlik zamanı baş verən müxtəlif fəsadların yaranması ehtimalını və dölün oksigen çatışmazlığına gətirib çıxararaq onun bütün orqanlarında normal inkişafın pozulması riskini artırır. Tütün çəkən kişilərdə impotensiyanın yaranması ehtimalı çəkməyənlərə nisbətən çoxdur. Hamiləliyin ağırlaşmaları: vaxtından əvvəl doğuş, ciftin vaxtından əvvəl ayrılması. Yenidoğulmuşlarda fəsadlar: normadan aşağı çəkili yenidoğulmuşlar, ağciyərlərin tam inkişaf etməməsi və qəflətən ölüm sindromu. Digər xəstəliklər: kataraktlar, mədənin peptik xorası, immun sisteminin zəifləməsi. Tütün çəkənin xarici görünüşü dəyişilir. Tütünçəkmə dişlərin və dırnaqların saralmasına, saçların tökülməsinə və qırışların yaranmasına gətirib çıxarır. Bəzən insanlar səhv olaraq bədən çəkisinə tütün çəkməklə nəzarət etməyi düşünürlər.
Tütünçəkmədən imtina etməyin üstünlükləri
Tütünçəkmə nəticəsində əmələ gələn bir çox xəstəliklərin yaranma riski tütünçəkmədən imtina etdikdən sonra azalır. Xəstəliklərin yaranmasına görə fərdi risk tütünçəkmənin müddətindən, intensivliyindən və xəstəliyin tütünçəkmə zamanı olub-olmamağından asılıdır (cədvəl 1-ə bax). Beləliklə, tütünçəkmədən imtina etməyə sövq etmək, xüsusilə də siqaret çəkməyə yeni başlayan insanlarda bu zərərli vərdişin yan təsirlərinin aradan qaldırılması üçün çox vacibdir. Tütün çəkən insanların səhhətində narahatlıq olmadığına görə tütünçəkmə nəticəsində yaranan xəstəliklərin özünü büruzə verməsinə qədər uzun müddət keçə bilər ki, bu səbəbdən də onlar səhiyyə xidmətlərinə çox az və ya artıq gec olduqda müraciət edirlər. Beləliklə, tibb işçisi bütün mümkün olan yollarla insanları tütünçəkmədən imtina etməyə sövq etməlidir.
Qeydlər
Aktiv tütünçəkmə — qurudulmuş və ya emal edilmiş közərən tütün yarpaqlarının tüstüsünün (əksər hallarda siqaretçəkmə vasitəsi ilə) nəfəs yolları ilə qəbul edilməsidir. Passiv tütünçəkmə — ətrafa yayılan tütün tüstüsünün nəfəs yolları ilə qəbul edilməsidir. Nikotindən asılılıq sindromu — davranış, dərketmə və fizioloji simptomlar kompleksi olub, nikotinin təkrar qəbulundan sonra yaranır və adətən, təkrar olaraq qəbuletmə istəyini (tələbini) yaradır. Nikotinin qəbuluna nəzarətin çətinləşməsi həmin maddənin zərərli/öldürücü təsirinə malik olmasına baxmayaraq nikotinin davamlı qəbul edilməsinə, nikotinin dozasının yol verilən həddinin artmasına və bəzən abstinensiya vəziyyətinin yaranmasına gətirib çıxarır (XBT-10, 221-ci səhifə).
Xarici keçidlər
1.Tütünçəkmə
2.İkincili tütünçəkmə barədə 10 fakt
Papaver bracteatum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Meningit
Meningit — baş beyin və onurğa beyni qişalarının iltihabi xəstəliyi.
Epidemiologiya
XX əsrin əvvəllərindən meninqokokk infeksiyası bütün qitələrdə qeyd olunur və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə (2007-ci il) inkişaf etmiş ölkələrdə hər 100 000 əhaliyə 5-10 hadisə baş verir, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə isə meningit nəzərə çarpan dərəcədə çox təsadüf olunur. XX əsrin 50-70-ci illərində ən yüksək xəstələnmə göstəriciləri Afrika ölkələrində qeydə alınırdı və bu region “meningit zonası”, yaxud ”meningit qurşağı” adlanırdı. 70-80- ci illərdə dünyanın 40 ölkəsində, o cümlədən Sovet İttifaqında da bu xəstəliyə rast gəlinirdi.
Risk faktorları
► Meninqokokk gəzdiriciliyinin olması ► Mütəşəkkil kollektivlərdə sıxlıq, xüsusilə yataq otaqlarında uzun müddətli ünsiyyət ► Temperatur və rütubət rejiminin pozulması ► İmmunoloji reaktivliyin aşağı düşməsi ► Xəstənin peşəsi (məs: suvaqçılar çox zaman göyərçin ifrazatı ilə təmasda olur ki, bu da kriptokokların mənbəyidir). ► Mövsümilik
Klinik Təsnifat
II. Formasına görə: 1. Lokal 2. Meninqokokk gəzdiriciliyi 3. Yayılmış 4. Nadir formalar
III. Ağırlıq dərəcəsinə görə: 1. Yüngül 2. Orta ağır 3. Ağır 4. Çox ağır
IV. İltihabi prosesin xarakterinə görə: 1. Seroz 2. İrinli
V. Gedişinə görə: 1. Kəskin 2. Yarımkəskin 3. Xroniki (simptomların 4 həftədən artıq davam etməsi; əsas səbəblər – vərəm, sifilis, Laym xəstəliyi, kandidoz, aspergilyoz, toksoplazmoz, QİÇS)
Simptomlar
Aşağıdakı əlamətlər qeyd edilərsə, o zaman meningitin olması ehtimalı artır:
► “Meyit ləkələri” (livors mortalis) – bədənin vəziyyəti dəyişən zaman dəri üzərində yerini dəyişən tünd qırmızı, göyərmiş ləkələr (ildırımsürətli meninqokokkemiya zamanı).
► Baş ağrıları son dərəcə şiddətli, əziyyətli, diffuz şəkildə olur. Bədən vəziyyətini dəyişdikdə, güclü səs, parlaq işıq zamanı güclənir.
► Qusma – ürəkbulanma və qida ilə əlaqə olmadan, qəflətən, ”fəvvarə ilə” baş verir.
► Dəri hiperesteziyası, eşitmənin artması (hiperakuziya), işıqdan qorxma (fotofobiya), ağrının artması (hiperalgeziya)
► Qıcolmalar (klonik, tonik və ya qarışıq) – xəstəliyin birinci saatlarında baş verir. Kiçik yaşlı uşaqlarda qıcolmaların müşahidə edilməsi meninqokokk meningitinin ilk dəfə olmasını göstərir.
► Məcburi vəziyyət – başı dala dartılmış, ayaqlar diz və bud-çanaq oynaqlarında bükülmüş, qarına doğru dartılmış şəkildə böyrü üstə (“Qaldırılmış çaxmaq vəziyyəti“).
► Ənsə əzələlərinin rigidliyi. Qeyd: Vərəm, poliomielit zamanı meningitlərdə ənsə əzələlərinin rigidliyi olmaya bilər.
► Kerniq, Brudzinski (aşağı, orta, yuxarı), Giyen, Bexterev, Meytus simptomları.
Xəstəyə baxış zamanı tənəffüsün sayı və xarakteri, nəbz və hərarət müəyyən olunur. Hərarət bakterial infeksiyalar zamanı yüksək olur, bəzən isə aşağı ola bilər (vərəm zamanı). Dəridə səpgiləri axtarmaq lazımdır. Simptomların əmələ gəlməsi və ya güclənməsi
MENİNGİTLƏRİN LABORATOR DİAQNOSTİKASI
Əsas müayinə üsulları:
Müalicəsi
Müalicənin məqsədləri: törədicinin eradikasiyası (məhv edilməsi), fəsadların və xəstəliyin yayılmasının qarşısının alınması. Meningitlər zamanı terapiya taktikası xəstəliyin formasından, klinik gedişin xüsusiyyətindən və ağırlaşmalardan asılı olaraq müəyyən edilir. Bütün hallarda aşkar və təsdiq edilmiş törədicinin antibakterial preparatlara həssaslıq dərəcəsi təyin edilməlidir. Lakin meningitə şübhə olan kimi empirik müalicə dərhal başlanmalıdır.
Proqnoz ;
Qafqazşünaslıq
Qafqazşünaslıq (və ya Qafqazologiya) — Qafqaz xalqlarının tarixini, iqtisadiyyatını, ədəbiyyatını, dilini, dinini, fəlsəfəsini, etnoqrafiyasını, maddi və mənəvi mədəniyyətini öyrənən elmi biliklər məcmusu.
Qafqazşünaslıq Kursunun Əsas Vəzifələri
Xəzər dənizi ilə Qara dəniz arasında, Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarının hər iki tərəfində yaşayan xalqların, onların yaratdıqları cəmiyyət və dövlətlərin ən qədim çağlardan bizim günlərə qədərki inkişaf mərhələlərini öyrənir. Kursun başlıca məqsədlərinə qədim zamanlardan üzü bəri Qafqazda baş vermiş ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi, etnik dəyişikliklərin təhlil edilməsi, Qafqaz xalqlarının bir-biri ilə, yaxın və uzaq qonşuları ilə qarşılıqlı münasibətlərinin araşdırılması aiddir. Qafqaza yadelli hücümları və onlara qarşı regionun yerli tayfa və xalqlarının uzun əsrlər boyu apardıqları qəhrəmanlıq mübarizəsi, həmçinin bölgə xalqlarının qədim, özünəməxsus və çox zəngin mədəni irsi haqqında məlumat verilməsi də mühüm vəzifə kimi qarşıya qoyulmuşdur.
Qafqaz Terminin Etimologiyası
Qafqaz terminin etimologiyası haqqında müxtəlif fikir və fərziyyələr mövcuddur. Geniş yayılmış bir mülahizəyə görə, Qafqaz ifadəsi Qara dənizdən cənubda yaşamış het tayfalarından birinin – kas (qaz) tayfasının adı ilə bağlıdır. Görkəmli Azərbaycan tarixçisi A.Bakıxanova görə, Qafqaz adı Qaf dağı və Qaspi adlı tayfanın adından alınmışdır. Bizim fikrimizcə, Qafqaz termininin bu cür şərhi daha ağlabatandır. Çünki, “qaf” və “qaz” kompenentləri daha öncədən, uzun müddət ərzində ayrı-ayrılıqda işlənmiş və bu regionun bir hissəsini ifadə etmişdir. Qaf (kap, kav) türk dillərində baş, dağ, hündür yer mənasını bildirir. Günümüzdə Türkiyə türkləri “kafa” – baş, Azərbaycan türkləri “qafa tası” – kəllə sümüyü ifadələri işlətməkdədirlər. “Qaf ” ayrılıqda dağ mənasında orta əsr  qaynaqlarında işlədilibdir. III əsrə aid Suriya qaynağı Sasani şahənşahı I Şapura tabe olan ölkələri sadalayarkən Aturpat Ermənistanı, İberiya, Albaniya və Balasakanın adlarını çəkir və ərazisinin Kap (Qafqaz – Q.Ə) dağına və Alban qapılarına qədər uzandığını göstərir. Son orta əsrlərə aid “Koroğlu”” dastanında Aşıq Cunun Koroğlunun “Haradan gəlmisən?” sualına “Qafın (dağın – Q.Ə.) o biri tərəfindən” – cavabını vermişdir. Qaz (kaz, kas) adı ilə e.ə II minilliyin əvvəlində Xəzər dənizinin cənub - qərb sahili boyunda yaşamış kassi tayfalarının adı ilə bağlıdır. Mixi kitabələrdə bu tayfaların İkiçayarasına köçmələri və 500 ilə qədər orada hökmranlıq etmələri haqqında xeyli sayda məlumat vardır. Kassilərin bir hissəsi isə Qafqazın cənub-sərq bölgələrində yaşamını davam etdirmişё sonrakı yüzilliklərdə şimala və qərbə doğru daha geniş əraziyə yayılmışlar. E.ə. I minilliyin ortalarından Şərqi Qafqazda kaspilərin yaşaması, Kaspiana ölkəsi, Kaspi dənizi haqqında yazılı mənbələrdə  çeşidli məlumat qalmışdır. Müasir Gürcüstanda Kaspi şəhərinin. Cənubi Azərbaycanda Qəzvin (Kaz – vin) şəhərinin adları bu tayfaların yayıldığı nəhəng areal haqqında təsəvvür yaradır. Qədim yunan dramarturqu Esxil “Zəncirlənmiş Proemetey” əsərində ilk dəfə Kavkaz (Qafqaz) dağları ifadəsini işlətmişdir. O, Qafqazı “bütün dağların hökmdarı”adlandırmış və onun “dünyanın qurtaracağında, vəhşi skiflərin çölü” yaxınlığında yerləşdiyini, uca dağlar silsiləsindən ibarət olduğunu, orada “amazonkalar qoşunu”nun varlığını, həmin yerlərdən solda “dəmirçi xaliblər”in yaşadığını qeyd etmişdir. Esxilin ardınca digər antik müəlliflər də Qara dənizdən şərqdəki dağları və bütün regionu Qafqaz adlandırmışlar. Orta əsr ərəb coğrafiyaşünasları da daha çox Qafqaz ifadəsini işlətməyə üstünlük vermiş və beləcə Qafqaz bu regionun adı kimi qəti möhkəmlənmişdir.
Qafqaz Coğrafiyası
Qafqaz tarixi-coğrafi baxımdan şərqdə Xəzər dənizi, qərbdə Qara və Azov dənizləri ilə, şimalda Kuma-Manıç çökəkliyi ilə hüdudlanır, cənubda isə Urmiya və Van göllərinə qədərki ərazini əhatə edir. Ümumi sahəsi 600 min km2-dən artıqdır. Taman yarımadasından Dərbəndə kimi uzanan Böyük Qafqaz dağları silsiləsi Qafqaz regionunu iki yerə – Şimali Qafqaza və Cənubi Qafqaza ayırır. Rusiya, Sovet tarixşünaslığında qəsdən bu bölgü qabardılmış, Şimali Qafqaz və Cənubi Qafqaz ayrıca, tamamilə fərqli bölgələr kimi təqdim edilmiş, onlar arasındakı tarixi, etnik, siyasi, iqtisadi və mədəni əlaqələrin əhəmiyyəti isə əksinə, kiçildilmişdir. Bundan güdülən məqsəd Rusiyanın Şimali Qafqazda yeritdiyi müstəmləkəçilik siyasətinə, yerli xalqlara qarşı zorakılıq aktlarına qarşı Cənubi Qafqaz xalqarının etiraz etmələrini önləməkdir. Sovet tarixşünaslığında həmçinin Qafqazın cənub hüdudları təhrif edilmiş və Sovet İttifaqının Türkiyə və İranla dövlət sərhəddi həm də Qafqazın cənub qurtaracağı kimi təqdim edilmişdir. Əslində isə tarixi və coğrafi baxımdan Qafqaz regionunun cənub hüdudlarının cənubda Urmiya gölündən cənuba, cənub-qərbdə Van gölünə qədər uzandığını qəbul etmək lazımdır. Məhz belə yanaşma Qafqaz regionunda minilliklər boyu cərəyan etmiş siyasi prosesləri, xüsusən də qədim və orta yüzilliklərdə mövcud olmuş siyasi qurumları, baş vermiş tarixi hadisələri bütöv bir tam kimi anlamağa kömək edir.
Qafqazda Mövcud olan dillər
Hazırda Qafqaz regionunda böyüklü-kiçikli 50-dən çox xalq və etnik qrup yaşayır ki, onlar da 3 böyük dil ailəsinə mənsubdurlar: Altay dil ailəsi – buraya azərbaycanlılar, qumuqlar, qaraçaylılar,balkarlar, noqaylar, tatarlar, türkmənlər aiddirlər. Bu dil ailəsinə mənsub xalqların çoxu, o cümlədən azərbaycanlılar çox qədim çağlardan Qafqazda davamlı yaşamaqdadırlar. Qafqaz dil ailəsi – buraya Kartvel (gürcü, acar, meqrel, svan, laz, xevsur, tuşin, pşav,   gürcü dağlıları), Abxaz-adıgey (kabardin, adıgey, abxaz, çərkəz, abazin), Nax (çeçen, inquş), Dagıstan qrupları aiddirlər. Dağıstan qrupuna 30-a qədər xalq: avarlar, darginlər, laklar, qaytaqlar, ləzgilər və azsaylı etnoslar, o cümlədən rutullular, tabasaranlılılar, andilər, arçilər, aqullar, axvaxtsilər, beytinlər, qünziblər, didoylar, saxurlar, xınalıqlılar, buduqlar və digərləri daxildirlər. Qafqaz dil ailəsinə aid xalqlar da regionun avtoxton əhalisi hesab edilirlər. Hind-Avropa dil ailəsinə mənsub xalqlar Qafqaza sonrakı tarixi dövrlərdə köçmüşlər. Bunlara rus, Ukrayna, erməni, osetin, kürd xalqları, tat, talış, dag yəhudiləri və s. etnik qruplar aiddirlər.
Nicat Məmmədov
Həyatı
2 aprel 1985-ci ildə Naxçıvanda anadan olub.
Astragalus panamintensis
(Astragalus panamintensis) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Zəlimxan
Zəlimxan — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 iyun 1999-cu il tarixli, 680-IQ saylı Qərarı ilə Ağstafa rayonunun Zəlimxan kəndi Aşağı Kəsəmən kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Zəlimxan kənd inzibati-ərazi vahidi yaradılmışdır.
Əhalisi
Əhalisi 1163 nəfərdir.
Typhlodromus norvegicus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Babinski simptomu
Babinski simptomu və ya Plantar refleks — təhrif olunmuş ayaqaltı refleksdir. Piramid fəaliyyətinin pozulması zamanı meydana çıxır. Bu refleksi yaratmaq üçün pəncəaltının lateral hissəsini cızmaqla qıcıqlandırmaq lazımdır. Bu zaman baş barmaq açılır, o biri barmaqlar yelpikvari vəziyyət alır.
Yevgeni Vuçetiç
Yevgeni Viktoroviç Vuçetiç — sovet heykəltaraşı, pedaqoq, professor. SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının vitse-prezidenti (1970—1974). Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1967). SSRİ xalq rəssamı (1959).
Həyatı
Yevgeni Vuçetiç 28 dekabr 1908-ci ildə Ukraynanın Yekaterinoslav (indiki Dnipro) şəhərində anadan olmuşdur. Atası—Viktor Vuçetiç milliyətcə Çernoqoriya serbi idi və Rusiya vətəndaş müharibəsində iştirak etmişdi. Anası—Anna Andreyevna isə fransız idi. Yevgeni 1931—1933-cü illərdə İ.E.Repin adına rəssamlıq, heykəltəşlıq və memarlıq institutunda təhsil almışdır. 1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsi başlandıqdan sonra Yevgeni Vuçetiç orduya çağırılır. Döyüşlərdə fərqləndiyinə görə Vuçetiç podpolkovnik vəzifəsinə yüksəlir və Vətən Müharibəsi Ordeni ilə təltif olunur.
Şri Mataci Nirmala Devi
Şri Mataci Nirmala Devi — Sahaca-Yoqa nın yaradıcısı.
Həyatı
Şri Mataci Nirmala Devi 21 mart 1923-cü ildə Hindistanın Maharaştra şəhərində xristian ailəsində anadan olub. Atası və anası Prasad və Cornelia Salve, Şalivahana Kral Sülaləsi nəslindən idi. Bu son dərəcə parlaq uşağın gözəlliyini görüb ona "Təmiz, qüsursuz" mənasını verən Nirmala adını verdilər.
Daha sonra Şri Mataji Nirmala Devi kimi çoxluq arasında tanınmağa başladı; yəni doğulduğu gündən aydınlaşan və çox gənc yaşlarında bütün bəşəriyyət üçün mümkün olması lazım olan misilsiz bir qabiliyyətə sahib olduğunu anlayan əziz Anne.
Ailəsi İngiltərənin hakimiyyəti altında Hindistanın Müstəqilliyi uğrunda mübarizədə mühüm rol oynadı. Mahatma Qandinin yaxın dostu olan atası Hindistanın Seçki Cəmiyyətinin üzvü idi. Məşhur bir alim idi, 14 dildə danışırdı və Quranı marati dilinə ilk çevirən idi. Anası Hindistanda Riyaziyyat üzrə Fəxri qazanan ilk qadın idi.
Qaraçuxur məscidinin yandırılması
Qaraçuxur məscidinin yandırılması — 2014-cü il noyabrın 26-da saat təxminən 02:04 radələrində Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Qaraçuxur qəsəbəsi, Ə. Mehbalıyev küçəsində yerləşən «Cümə» məscidinə yandırıcı maye ilə doldurulmuş şüşə butulkalar atılmaqla törədilmiş yanğındır.
Polisin araşdırması
Faktla bağlı Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Polis İdarəsinin istintaq şöbəsi tərəfindən Cinayət Məcəlləsinin 134-cü maddəsi ilə cinayət işi başlanılıb və ibtidai istintaqın sonrakı gedişatı zamanı baş vermiş cinayət hadisəsində terrorçuluq əlamətləri müəyyən edildiyindən istintaqın davam etdirilməsi Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin İstintaq Baş İdarəsinə həvalə olunub.
Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi tərəfindən keçirilmiş anti-terror tədbirləri nəticəsində Bakı şəhəri, Binəqədi rayonunun Biləcəri qəsəbəsində həmin cinayəti törətməkdə şübhəli bilinən Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları Nəsibov Namiq Kamil oğlu və Ələkbərov Elnur Tahir oğlu saxlanılıblar. Namiq Nəsibovun üzərindən «Makarov» tipli tapança və 8 ədəd 9 mm çaplı patron, Elnur Ələkbərovun üzərindən isə «Smit-Vesson» markalı revolver aşkar edilərək götürülüb.
Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi İstintaq Baş İdarəsi tərəfindən cinayət işinin ibtidai istintaqı davam etdirilib və Cinayət Məcəlləsinin 214.2.1-ci (qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən terrorçuluq, yəni ictimai təhlükəsizliyi pozmaq, əhali arasında vahimə yaratmaq, yaxud dövlət hakimiyyəti orqanları və ya beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən qərar qəbul edilməsinə təsir göstərmək məqsədilə insanların həlak olması, onların sağlamlığına zərər vurulması, əhəmiyyətli əmlak ziyanının və ya başqa ictimai təhlükəli nəticələrin baş verməsi təhlükəsi yaradan partlayış, yanğın və ya digər hərəkətlər törətmə, habelə həmin məqsədlə bu cür hərəkətlərin törədiləcəyi ilə hədələmə), 228.2.1-ci (qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən qanunsuz olaraq odlu silah, onun komplekt hissələrini, döyüş sursatı, partlayıcı maddələr və qurğular əldə etmə, başqasına vermə, satma, saxlama, daşıma və gəzdirmə) maddələri ilə Namiq Nəsibov və Elnur Ələkbərov təqsirləndirilən şəxs qismində cəlb olunaraq məhkəmənin qərarı ilə barələrində həbs qətimkan tədbiri seçilib.
Müəyyən edilib ki, Namiq Nəsibov 2014-cü ilin avqust-sentyabr aylarında Suriya Ərəb Respublikasının PKK terror təşkilatının nəzarətində olan ərazilərinə gedərək oradakı döyüşlərdə iştirak edib. Namiq Nəsibov Suriyanın Kobani şəhərindən qayıtdıqdan sonra Elnur Ələkbərovla birgə PKK terror təşkilatının respublikamızda qanadı olaraq qeyri-rəsmi “Yekbun” təşkilatını yaradıb və ətraflarına tərəfdarlar toplamaq işinə başlayıblar.
Namiq Nəsibov və Elnur Ələkbərov İnternetdə sosial şəbəkələr vasitəsi ilə yaratdıqları təşkilatın adından Bakı şəhərində aksiyaların keçirilməsi üçün çağırışlar da ediblər.
Bundan başqa, Namiq Nəsibov və Elnur Ələkbərov qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs halında İslam dininin «əhli-sünnə» təriqətinə mənsub və dini baxışlarına görə radikal saydıqları şəxslərə qarşı olan nifrətlərini nümayişkaranə şəkildə ifadə etmək, onların arasında qorxu və vahimə yaratmaq məqsədilə, bu cür qəbul etdikləri şəxslərin kütləvi toplaşdığı yerlərdə terrorçuluq aksiyasının törədilməsini planlaşdırıblar.
Bu niyyətlərinin həyata keçirilməsi məqsədilə 2014-cü il noyabrın 25-də axşam saatlarında Namiq Nəsibov və Elnur Ələkbərov izlənməkdən ehtiyat edərək bir neçə taksi dəyişməklə Qaraçuxur qəsəbəsinə gəlib, buradakı «Cümə» məscidində yanğın törətmək məqsədilə ərazidə yerləşən müxtəlif yanacaqdoldurma məntəqələrindən 10 litr benzin alıb və həmin oddan təhlükəli mayeni əvvəlcədən əldə etdikləri şüşə butulkalara dolduraraq yandırıcı və partlayıcı vasitə hazırlayıblar.
Bundan sonra Namiq Nəsibov və Elnur Ələkbərov noyabrın 26-da saat təxminən 02:04 radələrində həmin məscidin arxa və ön tərəfdə olan qapılarını sındırıb və yandırıcı maye ilə dolu şüşə butulkalarının fitillərini alışdıraraq içəriyə atmaqla orada yanğın törədib və cinayət yerindən qaçıblar.
Daniel Fridman
Deniyl Friedman — Təl-Əviv Universitetinin Hüquq Fakültəsinin keçmiş professoru və dekanıdır. 2007-2009-cu illərdə o zamankı baş nazir Ehud Olmert tərəfindən təyin edilmiş İsrailin ədliyyə naziri vəzifəsini icra etdi. 7 fevral 2007-ci ildə Tzipi Livninin ardından and içdi. 2009-cu ildə Yaakov Nemanın yerinə gəldi.
G-Dragon
Kvon Ci Yon (təxəllüsü: G-Dragon; ; ) — Koreya müğənnisi, repçisi, bəstəkarı, söz yazıçısı, musiqi prodüseri, modeli, BIGBANG qrupunun lideri. Ləqəbi K-Pop kralıdır. G-Dragon, 2006 -cı ildə, dünyanın ən məşhur qruplarından biri olan hip hop qrupu The Big Bang-in lideri olaraq cənubi Koreya əyləncə şirkəti YG Entertainment-da 6 il işlədi.
İlk solo albumu Heartbreaker ve 2009'da satışa çıxan eyni adı ilə satışlar yaxşı getdi; həmin ərəfədə Koreyalı bir solist tərəfındən ən çox satılan album oldu və o 2009 Mnet Asiya Müsiqi Mükafatları'nda İlin Albumu-nu qazandı. G-Dragon, 2010-cu ildə GD & TOP albumunu satışa vermək üçün Big Bang qrupundan dostu TOP ilə birlikdə işlədi. İlk EP One of the Kind (2012) çox bəyənildi və üç single qazandı: "One of a Kind", "Crayon", "This XX". EP, 2013 Seoul Music Awards-da İlın Rekordu'nu Qazandı. 2013 -cü ildə, dünya səviyyəsində ilk turuna solist olaraq başladı. G-Dragon, ikinci albumu Coup d'Etat'ın (2013) müvəffəqiyyəti ilə 2013 Mnet Asian Music Awards-da İlin Sənətkarı mükafatını qazandı. 2017-ci ildəki konsert turu Act III: M.O.T.T.E, Koreyalı bir solist tərəfındən indiyə qədər reallaşdırılan ən böyük tur oldu.
Ceyms Kobörn
Ceyms Harrison Kobörn III — ABŞ aktyoru. Ceyms Kobörn buddizmlə maraqlanmış, Brüs Linin dostu və tələbələrindən biri olmuşdur.
Narbon (rayon)
Narbon — Langedok-Russilyon bölgəsindəki rayonlardan biri. Od departamentin rayonudur. Suprefektur - Narbon. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 144.432 nəfər idi. Əhalinin sıxlığı 85 nəfər / km². Rayon sahəsi 1690 km².
Tarix
Od departamenti 17 fevral 1800-cü ildə yaradılan zaman Narbon rayonu orijinal departamentin bir hissəsi idi.
2015-ci ildən etibarən, bələdiyyələrin sayı hər il dəyişir, məsələn 2014-cü ildəki kantonun yenidən bölüşdürülməsi nəticəsində, müəyyən rayonların perimetrlərini düzəltməyə və ya yeni bələdiyyələrin yaradılmasına səbəb olur. Narbon rayonundakı bələdiyyələrin sayı 2015-ci ildə 82, 2016-cı ildə 82, 2017-ci ildə isə 109-a bərabərdir. 2017-ci il yanvarın 1-dən etibarən rayon 109 bələdiyyə mövcuddur. 200px|thumb|left
Coğrafiya
Narbon rayonu, şərqdə Aralıq dənizi ilə, Cənub-şərqdə Limu və şimal-qərbdə Karkason rayonu ilə Cənub-şərqə qədər sərhəddir.
Siqler adası
Siqler adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adaşimal-qərbdən cənub-şərqə doğru 45 km məsafədə uzanır. Adanım maksimal hündürlüyü 554 metr, sahəsi 448 km²-dir. Ada Bolduin-Siqler və Siqler Qütb ekspedisiyalarını maliyyələşdirən Nyu-York sahibkarı Uilyam Siqlerin şərəfinə adlandırılır.
Tarixi
XX əsrin əvvəllərində adada Avstriyaya aid Payer-Weyprecht adlı qütb məntəqəsi olmuşdur.
Törəmə
thumb|300px|width=150|length=150|Funksiyanın qrafiki qara rəngdə, ona toxunan [[düz xəttin qrafiki isə qırmızı rəngdə göstərilmişdir. Düz xəttin qrafikinin funksiyanın qrafikinə toxunduğu nöqtənin dəyəri, həmin toxunanın bucaq əmsalına bərabərdir]] Törəmə — funksiyanın hər hansı verilmiş bir nöqtədə dəyişmə sürətini göstərir. y=f(x) funksiyası hər hansı a nöqtəsində kəsilməzdirsə, arqumentin sonsuz kiçilən artımına funksiyanın da sonsuz kiçilən artımı uyğun olur ki, bu təklifin əksi də doğrudur. Yəni arqumentin a nöqtəsindəki sonsuz kiçilən artımına funksiyanın da bu nöqtədə sonsuz kiçilən artımı uyğundursa, funksiya bu nöqtədə kəsilməzdir. Arqument artımı sifra yaxınlaşdıqda funksiya artımının arqument artımına nisbətinin limiti varsa, bu limitə f(x) funksiyasının a nöqtəsində törəməsi deyilir. Əgər \Delta x→0 şərtində
Siqler adası
Yaxınlığında yerləşən adalar
Uqolnoy Kopi adası — Ziçi adaları tərkibinə daxildir. Siqler və Qrili adaları arasında yerləşir. Ada dairəvi formaya malikdir. Diametri 3.5 km-dir. Hündürlüyü 393 metrdir. Adada buzlaq yoxdur. Siqler adasından 600 metr enə malik boğazla ayrılır.
Törəmə
nisbətinin sonlu limiti varsa, onda həmin limitə y=f(x) funksiyasının x nöqtəsində törəməsi deyilir. Verilmiş x nöqtəsində törəməsi olan funksiyaya həmin nöqtədə diferensiallanan funksiya deyilir. (a, b) intervalının hər bir nöqtəsində törəməsi olan funksiya həmin intervalda diferensiallanan funksiya adlanır. Funksiyanın törəməsini tapmaq əməlinə həmin funksiyanın diferensiallanması deyilir.
Törəmənin tətbiqi
Törəmənin sıfra bərabər olduğu və törəmənin olmadığı daxili nöqtələr funksiyanın böhran nöqtələridir. Həmin nöqtələr funksiyanın aldığı ən böyük və ya ən kiçik qiymətlər ola bilər. Bundan başqa cismin sürətinin zamana görə funksiyasının törəməsi onun təcilinə bərabərdir.
Kabus yarışçı (film, 2007)
Kabus yarışçı — 2007-ci ildə çəkilən ABŞ filmidir.
Bulunc
Bulunc - türk xalq inancında və xalq mədəniyyətində vicdan anlayışını qarşılayan bir sözdür. Lakin mifoloji bir anlayış olaraq eyni zamanda ruhlarla ünsiyyətə keçməyi də ehtiva etdiyi üçün vicdandan daha fərqli bir məzmuna malikdir.
Tərif və Məna
İnsanı davranışlarını araşdırmağa məcbur edən, öz əxlaq anlayışını sorğulamasını və özünü mühakimə etməsini təmin edən daxili gücdür. İnsanın özündə doğuşdan var olan, daha sonra da təhsil, ictimai həyat ilə formalandırılan daxili hiss müddətləriylə doğrunu və səhvi tapa biləcəyi mənası daşıyır. Bəzən daxili bir məhkəmə olaraq da qəbul edilir. Bütün mədəniyyətlərdə vicdana, insanın Yaradıcıya açılan qapısı olaraq baxılır. Doğru olanı tapmaq üçün əslində başqa bir şeyə ehtiyac yoxdur. İnsan tək başına belə vicdan sayəsində pislikdən kaçınabilir. Yeterki onun səsini dinləsin. Türk mifoloji anlayışında "Bulunç" bir səs kimi insana "eyitir/ayıtır" (danışar). Bu səbəblə "Duyunç " adı da verilir. Bu duyma (eşitmə) xeyirli ruhlarla ünsiyyətin bir nəticəsi olduğunun düşünülmesiyle də əlaqəlidir. Bu mənada Duyunç (vicdan) və Ötüğ (dua) əslində iki istiqamətli bir işləyişə malikdir. Duyunç içdən gələn səsi dinləmək, Ötüğ isə Tanrıya yalvarmaqtır. Bəzi bölgələrdə vicdan üçün Uyat/Oyat təbiri də istifadə edilər. Bir çox din və inanc sistemində vicdana böyük əhəmiyyət verilməsi onun ilahi ünsiyyətə və ya kainata açılan bir ünsür olaraq qəbul edilməsi səbəbiylədir.
Fuad Muradov
Muradov Fuad Rauf oğlu — Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri, Azərbaycan Respublikası Gənclər Təşkilatları Milli Şurasının 4-cü sədri; Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin III, IV və V çağırış deputatı. Bitərəfdir.
Həyatı
Muradov Fuad Rauf oğlu 1979-cu il iyulun 22-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Evlidir.
Elmi fəaliyyəti
10 elmi əsərin və monoqrafiyanın müəllifidir. 2010-cu ildə "Neftin ilkin emalı zamanı ətraf mühitə atılan tullantıların tərkibində radionuklidlərin analizi və paylanma qanunauyğunluqları" mövzusunda dissertasiya işini müdafiə etmişdir, kimya elmləri üzrə fəlsəfə doktorudur.
Təltif və mükafatları
04 iyul 2022-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan diasporu ilə iş sahəsində dövlət siyasətinin həyata keçirilməsində səmərəli fəaliyyətinə görə 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edilib
Rossolimo simptomu
Rossolimo simptomu- bu simptomu almaq üçün pəncənin II və V barmaqlarının altına çəkiclə vurulur. Bu zaman cavab olaraq həmin barmaqlar bükülür. Piramid yolun zədələnməsi zamanı müşahidə olunur.
Gidəyli
Gidəyli — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Toponimikası
Gidəyli- İsmayıllı rayonunun Hacıhətəmli i.ə.v.-də kənd. Kəndin adı XIX əsrdə Haputlu Gidəyli kimi qeydə alınmışdır. Haputlu adlı kəndlərin əhalisi Quba qəzasından gəlmələrdir. Sonralar oykonimin birinci komponenti ixtisara uğramışdır. Gidəyli komponenti isə etnotoponimdir. Tədqiqatçılar göstərirlər ki, Orta Asiyanın şərqində qırğız buqu qəbiləsində, həmçinin Altayda xemçik tuva tayfası tərkibində gedey tayfa adına rast gəlinir.
Pavian hamadril
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Papaver hybridum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Jerar de Ridfor
Jerar de Ridfor — 1184-cü ilin oktyabrından 4 oktyabr 1189-cu ilə qədər Tampliyerlər ordeni nin böyük magistrı.
İlk illəri
Jerar de Ridfor 1141-ci ildə Flandriya qraflığı nda anadan olmuşdur. O, 1170-ci illərin əvvəllərində Müqəddəs torpaqlar a gəlir. De Ridfor ilk vaxtlarda Tripoli qrafı III Raymund a xidmət edir, lakin onunla mübahisə etdikdən sonra qraflığı tərk edir və krala xidmət etməyə başlayır. Yerusəlim kralı IV Balduin onu krallığın marşalı təyin edir. De Ridfor daha sonra Tampliyerlər ordeni nə qoşulur, 1183-cü ildə ordenin seneşalına çevrilir. O, 1184-cü ilin oktyabr ayında Tampliyerlər ordeninin böyük magistrı təyin edilir.
Tampliyerlər
Müasir tarixşünasların fikirlərinə görə, Jerar de Ridfor səbrsiz idi və tez-tez yanlış qərarlar alırdı. O, Səlahəddin ilə müharibəni dəstəkləyərdən idi və hər hansısa bir sülh təklifinə kəskin şəkildə qarşı çıxırdı. Əlavə olaraq, Hospitalyerlər ordeni, o cümlədən krallığın elit zadəganları ilə münasibəti pis idi. Həmçinin, o, natiq bir şəxsiyyət idi.
Jerar de Ridfor 1187-ci ildə Səlib yürüşü zamanı tampliyerlərlə birlikdə Səlahəddinə qarşı vuruşmuşdur. O, Hattin döyüşü ndə tampliyerlərə rəhbərlik edirdi. Tripoli qrafı Raymund ilə razılaşmayan de Ridfor Yerusəlim kralı Luzuinyalı Qay ı inandırır ki, hücuma keçmək lazımdır, hansı ki, 3 iyul 1187-ci ildə başlayır.
Əsarətdən qurtulan de Ridfor öz reputasiyasını gücləndirmək üçün müsəlmanlara qarşı yürüşlərdə iştirak edir. Buna baxmayaraq, o, 4 oktyabr 1189-cu ildə, Əkkanın mühasirəsi ndə əsir düşür və sonradan edam edilir.
Tofiq Abasquliyev
Tofiq Abasquliyev – dilçi alim, Xəzər Universiteti Lüğət və Ensiklopediya Mərkəzinin direktoru.
Həyatı
Abasquliyev Tofiq Əsgər oğlu 1927-ci ildə Füzuli şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, orta məktəbdə müəllim və direktor vəzifələrində çalışmışdır. Sonra Azərbaycan Xarici Dillər İnstitutunun İngilis-Azərbaycan fakültəsini də fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda və İngilis dili kafedrasında çalışmış, Xəzər Universitetinin İngilis dili kafedrasına (departmentinə) başçılıq etmişdir.
Tofiq Abasquliyev 1992-ci ildən başlayaraq pedaqoji və elmi fəaliyyətini əsasən Xəzər Universitetində davam etdirmiş, hal-hazırda Xəzər Universitetinin professoru və "Lüğət və Ensiklopediya Mərkəzi"nin müdiri vəzifələrində elmi-təşkilati işlə məşğuldur.
Elmi-pedaqoji fəaliyyəti
"İngilis Atalar Sözləri və Onların Azərbaycanca, Rusca Qarşılıqları" adlı kitabı ("Elm", Bakı, 1981) 1012 ingilis atalar sözü və zərbi-məsəlin azərbaycanca və rusca tərcüməsinə, uyğun qarşılığının tapılmasına və onların şərhinə həsr olunmuşdur.
Tofiq Abasquliyev bircildli "Azərbaycanca-İngiliscə Lüğət" (redaktoru O. Musayev) müəlliflərindən biridir.
"Khazar English — Azerbaijani Comprehensive Dictionary" in 6 volumes ("Xəzər İngiliscə-Azərbaycanca Böyük Lüğət" (6 cilddə)) adlı sanballı 6 cildli əsər Tofiq Abasquliyevin müdiri olduğu "Lüğət və Ensiklopedia Mərkəzi"ndə yazılmışdır. Azərbaycan dilçiliyinin və ümumiyyətlə Azərbaycan elmi və mədəniyyətinin ən mühüm uğurlarından biri sayılan bu lüğətin müəllifləri Tofiq Abasquliyev, Hamlet İsaxanlı, Kərim Qasımov, Nijad Mikayılzadə və Nabat Məmmədova, redaktorları Tofiq Abasquliyev və Hamlet İsaxanlıdır.
"Əməkdar müəllim" fəxri adına layiq görülüb.
Papaver lapponicum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Orxan Əliyev (əsgər, 1995)
Orxan Məhəmməd oğlu Əliyev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri. 2016-cı ildə Aprel döyüşləri zamanı şəhid olub, ölümündən sonra "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edilib.
Həyatı
Orxan Əliyev 1995-ci ilin 11 avqust günündə Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndində anadan olub. Orxan Əliyev 2015-ci ildə Bakı Texniki Kollecinin "Yol hərəkətinin təşkili" fakültəsini bitirib.
Hərbi xidməti
Aprelin 3-ü isə Orxan Əliyev doğulduğu Qazax rayonunun Aslanbəyli kəndində son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə rayon sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və əsgər Əliyev uğrunda şəhid olduğu torpaqa tapşırıldı.
Kerniq simptomu
Kerniq simptomu — xəstə arxası üstə uzanmış vəziyyətdə həkim düz bucaq altında bud-çanaq və diz oynaqlarında ayağı bükür və sonra diz oynağında açır. Baş beyin və onurğa beyni qişalarının qıcıqlanması zamanı diz oynağında ətrafın açılması əzələlərin tonik gərginləşməsinə görə çətinləşir, bəzən ağrı olur. Meningitlər zamanı qeydə alınan əsas nevroloji simptomlardan hesab olunur.
Orxan Əliyev (əsgər, 1995)
Hərbi xidməti
Orxan Əliyev ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edildi.
Dörd müqəddəs şəhər
Dörd müqəddəs şəhər - Yəhudi mədəniyyətində Qüds, Hebron, Tiberiya və Safed şəhərlərinə verilən ümumi ad.
Molbert
thumbnail
Molbert və ya ya Malbret (: malen rəsm çəkmək üçün Brett lövhə) — rəssamlıqda işlədilən üçayaqlı, yaxud üfüqi özül üzərində bərkidilmiş şaquli dayaqlardan ibarət dəzgah.
Ehud Olmert
Ehud Olmert — İsrailli siyasətçi və vəkildir. 2006–2009-cu illərdə və bundan əvvəl 1988-ci ildən 1992-ci ilə 2003-cü ildən 2006-cı ilə qədər İsrailin 12-ci Baş naziri vəzifəsində çalışmışdır. Nazirlər Kabinetinin üzvü kimi birinci və ikinci vəzifələri arasında 1993-cü ildən Qüds bələdiyyə başçısı vəzifəsində çalışmışdır.Baş nazir vəzifəsində işlədikdən sonra Qüds meri və ticarət naziri vəzifəsində olduğu müddətdə rüşvət aldığına və ədalət mühakiməsinə mane olduğuna görə həbs cəzasına məhkum edilmişdi.
24 oktyabr
1601–1900
thumb|[[Hüseyn Cavid]]
1901–cari
thumb|[[Roza Parks]]
Yenigün
Yenigün — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Corab
thumb|Əlilə toxunmuş yun corab thumb|left|Müasir fabrikdə dəzgahlarla toxunmuş corablar
Corab, ayaqlara geyilən və tez-tez topuq və ya baldırın bir hissəsini örtən geyimdir. Ayaqqabı və ya çəkmələrin bəzi növləri adətən corabın üstündən geyilir. Qədim dövrlərdə corablar dəri və ya tutqun heyvan tükündən hazırlanırdı.
Papaver nudicaule
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Evelina Əliyeva
Həyatı
Evelina Əliyeva 1969-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1988-ci ildə Ə.Əzimzadə adına Dövlət Rəssamlıq Məktəbini bitirib. 1994-cü ildə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini bitirib. Respublikada keçirilən bir çox sərgilərin və müsabiqələrin iştirakçısıdır. 1997-ci ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. 2007-ci ildən Azərbaycan «Karikaturaçı Rəssamlar Birliyi»nin üzvüdür.
İsrailin Baş naziri
İsrail Baş naziri — İsrailin hökumət başçısı və baş icraçısıdır.
İsrail dövlət başçısı olaraq bir prezidenti olan bir respublikadır. Ancaq prezidentin səlahiyyətləri əsasən təntənəlidir; baş nazir icra hakimiyyətini tutur. Baş nazirin rəsmi iqamətgahı Beyt Aghiyon Qüdsdədir. Hazırkı baş nazir vəzifəsini tutan doqquzuncu şəxs (vasitəçilər istisna olmaqla) Likud partiyasından olan Benyamin Netanyahudur.
Gerhard Hersberq
Gerhard Hersberq — Kimya üzrə Nobel mükafatçısı (1971).
Həyatı
Əsas elmi işləri atom və molekulyar spektroskopiyaya aiddir. Spektroskopiya sahəsində dünyada məşhur olan monoqrafiyaların və jurnal məqalələrinin müəllifidir. Monoqrafiyaları:
Herxard Hersberq 1971-ci ildə “Elektronların spekturunun və molekulların xüsusi sərbəst radikalların geometriyasının tədqiqinə görə” kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
Herxard Hersberq 1999-cu ilin martın 3-də Ottavada vəfat etmişdir.
Brudzinski simptomu
► Brudzinski (yuxarı) simptomu – arxası üstə uzanmış xəstədə həkim ənsə əzələlərinin rigidliyini yoxladıqda, passiv olaraq başı önə əyir, bu zaman ətraflar diz və bud-çanaq oynağında bükülür.
► Brudzinski (orta) simptomu – qasıq nahiyəsinə təzyiq göstərdikdə reflektor olaraq ətraflar diz və bud-çanaq oynağında bükülür.
► Brudzinski (aşağı) simptomu – Kerniq simptomunda olduğu kimi bükülmüş ətrafı diz oynağında açırlar. Bu zaman digər ətraf diz oynağında bükülür.
II Qaraçuq nekropolu
II Qaraçuq nekropolu — Naxçıvan şəhərindən 3 km şərqdə, Qaraçuq kəndi yaxınlığında yerləşən Orta əsrlərə aid arxeoloji abidə.
Tarixi
Məlumata görə, nekropolda sənduqə tipli və qoç formalı daşlardan ibarət qəbirüstü abidələr olmuşdur. Bu abidələrin baş daşları, əsasən, yastı daş plitələrdən hazırlanaraq, bəzilərinin baş tərəfi tağvarı formada tamamlanmışdır. Bir neçəsinin üzərində ərəbcə kitabə var. Nekropoldakı ölülərin hamısı müsəlman adəti üzrə dəfn olunub. Abidənin XII-XIX əsrlərə aid olması ehtimal edilir.
Əhəmiyyəti
Nekropolda aparılan araşdırmalar Naxçıvanda XII-XIX əsrlər nekropol mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Yarğanotu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Euarxontoqlireslər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəüstü.
Euarxontoqlireslər 85-95 milyon il bundan əvvəl təbaşir dövrünün sonunda Laurasiatheria qrupundan ayrılaraq meydana gəlməyə başlamışdır. Bu hipotezin doğruluğuna günümüzdə çoxsaylı qazıtılar zamanı tapılmış heyvan qalıqları əminlik yaradır.
Papaver setiferum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dürvil dənizi
Dürvil dənizi — Cənub okeanının akvatoriyasında, Antarktidanın şərqində, Adeli Torpağı sahilində yerləşir. Cənub hissədə dərinlik 500 m şimalda isə dərinlik 3610 m təşkil edir. İlin böyük hissəsi hərəkət edən buzlarda örtülü olur. Duzluğu 33,7-33,8 ‰ təşkil edir. Dənizin sahilləri yarıya qədər buzla örtülür. Bu ərazilər V Georq sahili və Adel Torpağı ilə birlikdə Viktoriya adlandırılır. Sahillərinə yaxın buz qayaları vardırki, onlar ilin isti vaxtı cəmi bir necə on günlərlə buzdan azad olur Aysberqlər digər dənizlərə nisbətən azdır. Dənizin temperaturu yayda 0 C, qışda -17 C təşkil edir. Burada güçlü küləklər əsir və qasırğalar baş verir.
Kəşfi və örgənilməsi
Dəniz sahillərinə ilk ayaq basan fransız J. Dümon-Dürvil (1837) olmuşdur. Dənizin sahilini öz arvadının şərəfinə Adel Torpağı adlandırmışdır. 1914-cü ildə Duqlas Mouson buranın müstəqil dəniz olmasını sübut edir. Avstraliya antarktik ekspedisiyası 1911-1914-cü illərdə təşkil edilir. 1956-cı ildən Adeli torpağı sahilində Dyumon-Dyurvil stasiyası fəaliyyət göstərir.
Canlılar aləmi
Dəniz sularında müxtəlif növ pinqivinlərə rast gəlinir:İmperator pinqivini və adeli pinqivini. Dəniz kiçik balıqları və molusklarla zəngindir. Onlar öz növbəsində planktonlarla qidalanırlar. Balıqlar öz növbəsində suitilərinin və dəniz bəbirlərinin qidasını təşkil edir. Burada karlin kiti və butulkaburuna rast gəlinir. Dənizin dibində dəniz ulduzu, dəniz kirpisi, dəniz xiyarı, xərcəngkimilər vardır.
Astragalus pseudiodanthus
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Alisa porno möcüzələr ölkəsində (film, 1993)
Alisa porno möcüzələr ölkəsində — Luis Kerrollun eyniadlı əsəri əsasında hazırlanmışdır. Filmin məzmunu pornoqrafik olduğuna görə orijinal əsərdən fərqlənir. Filmin ilk çıxış tarixi Portuqaliyada 1 noyabr 1993-cü il tarixində baş tutmuşdur.
Bəxtiyar Siracov
Bəxtiyar Tahir oğlu Siracov — azərbaycanlı alim, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi.
Həyatı
Bəxtiyar Siracov 1957-ci il oktyabrın 21-də Bakıda ziyalı ailəsində doğulub. 1974-cü ildə Bakı şəhərindəki 82 saylı orta məktəbi bitirərək Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universitetinin) tətbiqi riyaziyyat fakültəsinə daxil olur və 1979-cu ildə oranı müvəffəqiyyətlə başa vurur. Daha sonra həmin ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Kibernetika İnstitutuna (indiki İdarəetmə Sistemləri İnstitutuna) təyinat alır və oradan da Moskvaya, Rusiya Elmlər Akademiyasının Hesablama Mərkəzinə ezam olunur. Bəxtiyar Siracov bu mərkəzdə 1980-1981-ci illərdə təkmilləşdirmə proqramı çərçivəsində elmi tədqiqatlarla məşğul olur. 1982-ci ildə Hesablama Mərkəzinin aspiranturasına daxil olaraq professor Viktor Briabrinin rəhbərliyi altında öz tədqiqat işlərini davam etdirir. 1986-cı ildə Viktor Briabrinin təşəbbüsü ilə "SPEKTR adlı layihəyə cəlb olunur və 1 il bu layihədə əməkdaşlıq edir. 1987-1988-ci illərdə Slovakiyanın paytaxtı Bratislava şəhərində yerləşən Slovakiya Elmlər Akademiyasının Texniki Kibernetika İnstitutunda (indiki Institute of Informatics, Slovak Academy of Sciences) çalışır. 1990-cı ildə Moskvada dissertasiya işini müdafiə edərək Bəxtiyar Siracov fizika-riyaziyyat elmləri namizədi alimlik dərəcəsini alır. 1992-ci ildə Avstriyayanın paytaxtı Vyana şəhərinə I-NET şirkətində çaılşmaq üçün dəvət alır. Müəyyən fasilələrlə 1995-ci ilə qədər bu şirkətdə işləyir. Vyananın çeşidli təşkilatları üçün proqram təminatlarının yaradılmasında iştirak edir. 1995-ci ildə Vyana Beynəlxalq Mərkəzinin (VBM), Vienna International Center (VIC), nəzdində yerləşən Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyə (AEBA),International Atomic Energy Agency (IAEA) işə qəbul olunur. 2006-2021-ci illər ərzində agentlikdəki departamentlərdən birində proqram təminatı yaradılması ilə məşğul olan bölümlərdən birinə rəhbərlik edir. 2021-ci ilin noyabrından təqaüddədir.
2005-ci ildə Norveç Sülh Komitəsinin qərarı ilə Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik və onun Baş Direktoru Mohamed ElBaradei Nobel Sülh mükafatına layiq görülürlər Peace Prize Awarded to IAEA and Director General. Mükafat Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyk və Mohamed ElBaradei arasında, onların nüvə enerjisinin hərbi məqsədlərlə istifadəsinin qarşısının alınmasında və nüvə enerjisinin sülh məqsədləri ilə mümkün olan ən təhlükəsiz şəkildə istifadəsinin təminatında göstərdiyi səylərinə görə, iki bərabər hissədə paylaşılmışdır.
Bəxtiyar Siracov 2005-ci ildə AEBA-da çalışan bütün digər əməkdaşlarla bərabər Nobel Sülh Mükafatını alanlar sırasındadır.
Bəxtiyar Siracov əsas işi ilə yanaşı ictimai fəaliyyətlə də məşğul olur. O, Vyana Beynəlxalq Mərkəzinin nəzdində yaradılmış incəsənət klubunun üzvüdür. Onun bilavasitə yaxından təşkilatçılığı və iştirakı ilə 2016-cı ildə gənc Azərbaycan rəssamları Nərmin Abdullayeva və Dilşad İmranovanın və eləcə də Azərbaycanın əməkdar artisti Bəhram Bağırzadənin rəsm əsərlərindən ibarət incəsənət sərgiləri keçirilmişdir: "Echo of The Colours, March 2016 Funnily About the Sad, November 2016
Əsədi Tusi
Əsədi Əbu-Nəsr Əli ibn Əhməd Tusi (?, Tus — 1072, Təbriz) — İran şairi.