cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Supermen
Əlaqəli personajlar
220px|thumb|right|Supermenin müxtəlif düşmənləri "Superman Villains: Secret Files and Origins #1"-in (iyun 1998) üz qabığında. Rəssam: Den Curgens Supermenin gizli identikliyi olan Klark Kent obrazı qismən Harold Lloydun personajı əsasında yaradılmış, adı isə Klark Qeybl və Kent Teylorun adından götürülmüşdür. Müəlliflər Klark Kentin özünü Supermen kimi təqdim etməsi və ya əksinə olması məsələsini müzakirə etsələr də, bir müddət istənilən yanaşma məqbul hesab edilmişdir. 1970-ci illərdə personaj bir müddət “Daily Planet”i tərk edərək televiziyada çalışmış, 1980-ci illərdə Con Birn tərəfindən edilən yeniliklərdən sonra isə o, daha aqressiv olmuşdur. Lakin, sonrakı yazarların redaktə və əlavələri nəticəsində bu aqressivlik tədricən tamamilə yoxa çıxmışdır.
Tərəfdaşları
Supermenin çoxsaylı dəstəkçi personajlarından ən vacib olanı, müxtəlif nəşrlərdə onun həmkarı, rəqibi, romantik münasibətlər bəslədiyi şəxs və həyat yoldaşı kimi təsvir edilən Luis Leyndir. Digər vacib personajlar “Daily Planet” qəzetinin fotoqrafı Cimmi Olsen, redaktoru Perri Vayt kimi əməkdaşları, Klark Kentin ögey valideynləri Jonatan və Marta Kentlər, uşaqlıq sevgisi Lana Lenq, ən yaxın dostu Pit Ross, partnyorları Professor Hemilton və Con Henri Ayrons, keçmiş həmkarı və sevgilisi Lori Lemarisdir (su pərisi).
Supergörl, Kripto və Superboy da həmçinin Supermen hekayələrinin qəhrəmanlarıdırlar, Supermen, Ədalət Liqası (Supermen həmişə liqanın üzvü və tez-tez lideri kimi təqdim edilir) və Superqəhrəmanlar legionunun üzvləri ilə qarşılıqlı münasibətlərə malikdir. Supermen hekayələrinin bir çox iştirakçıları “LL” inisialı ilə göstərilir ki, bunlara da Leks Lütor, Luis Leyn, Linda Li, Lana Lenq, Lori Lemaris və Lüsi Leyn aiddir; “LL” inisialı erkən komikslərdə daha çox istifadə edilirdi.
Uzun illərdir ki, digər komiks ikonları, xüsusilə Betmenlə işbirliyi bir çox hekayələr üçün ilham mənbəyi olmuşdur. Birlikdə onlar “Dünyanın ən yaxşıları” adlandırılırlar ki, bu da qəhrəmanların birgə macəralarının yer aldığı komiks kitabları seriyasına işarədir. 2003-cü ildən DC iki personajın iştirakı ilə Supermen/Betmen və ya Betmen/Supermen adlandırılan yeni seriyanın nəşrinə başlamışdır. DC Comicsin “New 52” seriyasından sonra Supermen və Ecazkar qadın arasında romantik əlaqələr yaranmışdır. 2013-cü ildə debüt etmiş Supermen/Ecazkar qadın seriyasındacütlüyün romantik münasibətləri və macəralarından bəhs edilir.
Düşmənləri
Erkən hekayələrdə Supermenin qarşılaşdığı düşmənlər aid insanlar — qanqsterlər, rüşvətxor siyasətçilər və həyat yoldaşını döyən ərlərdir, lakin, sonradan onun düşmənlərinin dairəsi genişlənərək daha ciddi problemlər yaratmağa başlayırlar. “Action Comics #13”-də (iyun 1939) təqdim edilən dəlisoc alim Ultra-Humanit, Supermenin ilk davamlı düşmənidir. Qəhrəmanın ən məşhur nemezisi, “Action Comics #23”-də (aprel, 1940) ilk dəfə təqdim edilmiş Leks Lütordur. 1944-cü ildə Supermenin ilk super güclü daimi müşayətçisi olan sehrli şeytan Mister Mxyzptlk təqdim edilmişdir. Supermenin ilk yad planetli düşməni olan Breyniak ilk dəfə “Action Comics #242”-də (iyul, 1958) təqdim edilmişdir. “Superman: The Man of Steel #17-18”-də (noyabr-dekabr 1992) təqdim edilmiş nəhəng Dumsdey supermeni fiziki döyüşdə öldürmüş ilk düşmənidir. Qəhrəmanın digər məşhur düşmənləri Bizarro, kriptonlu General Zod, yad planetli tiranlar Darksayd və Monquldur.
Ədəbi təhlil
Debütündən sonra Supermen müxtəlif formlarda müzakirə və debatların mövzusuna çevrilmişdir. Onun ilk kostyumlu Superqəhrəman olması, onun bir çox tədqiqatların mövzusuna çevrilməsinə imkan vermiş, Umberto Eko isə qeyd etmişdir ki, “o, bütün özünəbənzərlərin təmsilçisi kimi qəbul edilə bilər”. Cerald Klark 1971-ci ildə “Time” jurnalına yazdığı məqalədə qeyd edir ki, ''“Supermenin belə məşhur olmasını “Horatio Alger mifi”nin sonunun başlanğıcı hesab etmək olar. Klark qeyd edir ki, komiks personajları davamlı olaraq yenilənir və beləcə xalqın əhvalını əks etdirirlər.''" Supermenin yetmişinci illərin əvvəllərindəki xarakterini müasir dövrə qeyd kimi qiymətləndirən Klark, bildirir ki, super bacarıqları olmadan bizim dövrdə yaşamaq və inkişaf etmək mümkün deyil. Endryu Arnold personajın assimilyasiya etmək xüsusiyyətini qeyd edərək, oxuyucunun öz kimliyini itirərək səthi də olsa qəhrəmanın kimliyinə girməsinə icazə vermə bacarığını qeyd edir.
“The Spectator”dan A.C.Qreylinq Supermenin, xalqın Al Kaponenin təsiri altında olduğu 1930-cu illərdə cinayətkarlığa qarşı mübarizə aparması, 1940-cı illərdə hərbi abliqasiyaların satılmasına kömək etməsi və 1950-ci illərdə ölkəni yeni texnoloji silahlardan müadiə etməsi fonunda onun mövqeyini tədqiq edir. Qreylinq Soyuq müharibədən əvvəlki dövrə diqqət çəkərək, “problemlərin daha çox şəxsi xarakter daşıdığını, əzələ gücünün daha çox Leks Lütor və Brayniak beyin gücünə qarşı çalışdığını”, 9/11 hadisələrindən sonrakı hadisələrin müzakirə edilərək “Corc Buş və terrorçu Üsamə bin Ladenin çəkişmələri mühitində Amerikanın doğrudan da Xilaskara ehtiyacı olduğunu” qeyd edir. "Və budur, mavi kostyum və qırmızı xələtli ev uşağı özünü yetirir.”
Böyük böhran dövründə Supermen özünü sosial aktivist kimi təqdim edərək, talançı iş adamları və rüşbətxor siyasətçilərə qarşı mübarizə aparmış, insanların yaşam şəraitinin yaxşılaşdırılması üçün gecəqonduları dağıtmışdır. Komiks tədqiqatçısı Rocer Sabin buna Franklin Ruzveltin liberal idealizminin “Yeni kurs”unun əksi kimi baxır, Siql və Şuster isə Supermeni əvvəlcə müxtəlif sosial təbəqələrin müdafiəçisi kimi təqdim edirdi. Sonrakı dövrlərdə yayımlanan radio proqramlarında da Supermen bu fəaliyyətini davam etdirir, 1946-cı ildəki efirlərindən birində Ku Kluks Klana qarşı mübarizə aparır, həmçinin antisemitizm və veteranların diskriminasiyasına qarşı döyüşür.
Skott Buketmen Supermeni və ümumilikdə superqəhrəmanları tənqid edərək geniş urban əraziləri humanistləşdirməkdə günahlandırır, xüsusilə Supermenin Metropol göydələnləri üzərində uçmasına diqqət çəkərək onun Korbuzye idealını təmsil etdiyini yazır. Supermen rentgen baxışına malikdir: onun üçün divarlar şəffaf görünür. Buna görə də Supermen şəhəri açıq, modern və demokratik edir; o, Le Korbuzyenin 1925-ci ildə yazdığı “hər şey bizə bəlli olacaq” fikrini təsdiq edir.
Culs Feyffer qeyd edir ki, Supermenin cəmiyyətə əsas xidməti Klark Kentin bəxş edilməsidir, “Supermeni ekstraordinar edən onun gizli şəxsiyyəti — Klark Kentdir.” Feyffer mövzunu inkişaf etdirərək qeyd edir ki, Supermenin məşhurluğunun səbəbi Siql və Şusterin də qeyd etdiyi kimi, onun hər şeyi bacarmasında görür; Siql qeyd edir ki, ''“Supermeni olduğu qəhrəmana çevirənin nə olduğunu bilməl istəyirsizsə, bu həmin sualın cavabıdır. Co və məni məhdudlaşdıran konkret amillər var idi və biz bütün fantaziyalarımızı komiks kitablarında gerçəkləşdirməyə çalışırdıq. İkili şəxsiyyətin meydana gəlməsinin səbəbi budur.”''
Yan Qordon qeyd edir ki, personajın kütləvi mediada əksər canlandırılmaları nostalgiya yaratmaqla Amerikan yolunu yada salır. O, bu ideologiyanı individualizmi assosiasiya etməyə vasitə kimi istifadə edir, bir hadisə baş verdikdə isə İkinci Dünya Müharibəsi fonunda hərbi güclə möhkəmləndirir.
Supermenin immiqrant statusu onun hekayəsinin açar mövzularından biridir. Aldo Reqaldo qeyd edir ki, personaj bu anlayışın ABŞ-də qəbul edilmiş sərhəddlərini genişləndirmişdir. Reqaldonun fikrincə, personajın yad planetli olması Anqlo-Sakson mənşəsinin hər şeyə qadir olma anlayışını imtina etməyə hesablanmışdır. Qari Enql “Supermen mifinin uşaq saflığı və inamı ilə Amerikan mədəniyyətində immiqrantların rolunu göstərdiyini” qeyd edir. Onun fikrincə Supermen immiqrantların problemi mövzusunda üstünlüyün vestern janrından superqəhrəman janrına keçməsinə imkan yaratmışdır. Devid Cenemann isə tamamilə əks baxışa malikdir. O, qeyd edir ki, Supermenin erkən hekayələri təhlükəlidir: “onlar sürgünlərin ölkəni boğması təhlükəsini yaradır.” “New York Times”in teatr tənqidçisi Devid Runi “Year zero” adlı tamaşaya yazdığı rəydə qeyd edir ki, “Supermenin yad planetdə doğulması bizim planetdə onun güclü olmasına imkan verir, lakin, o, gizli identikliyini saxlayır, hər dəfə əlaqəyə keçdikdə böyük ağrı hiss etsə də, vətəni ilə əlaqəsini itirmir.”
Bəziləri Supermendə yəhudilik mövzuları görürlər. Simça Vaynşteyn Supermenin hekayəsinin Musanın hekayəsi ilə paralelləri olduğunu qeyd edir. Məsələn, uşaq ikən Musanı da valideynləri ölümdən xilas etmək üçün qırmızı örpəyə bükərək uzağa göndərir və o da yad mədəniyyətin daşıyıcısı olan şəxslər tərəfindən övladlığa götürülür. Vaynşteyn qeyd edir ki, Supermenin Kripton mənşəli əsl adı “Kal-El” ivrit dilində “קל-אל” şəklində səslənməklə “Tanrının səsi” anlamını verir. Larri Ti qeyd edir ki, “Tanrının səsi” Musanın peyğəmbər kimi roluna işarədir. “Tanrı” anlamını ifadə edən “El” suffiksi bəzi mələklərin (Qabriel, Ariel və sair) də adında olmaqla superinsan gücünü ifadə edir. Nasistlər də Supermenin yəhudi olduğunu düşünmüş, 1940-cı ildə Yozef Gebbels Supermeni və onun yaradıcısı Siqlı açıq şəkildə tənqid etmişdir.
Supermen komikslərində xristianlıq mövzularına da toxunulmuşdur. Ssenarist Tom Mankieviç 1978-ci ildə çəkilmiş və Kristofer Rivin baş rol canlandırdığı filmdə Supermeni allegorik Məsih kimi təsvir etmişdir: körpə Kal-Elin gəmisi Betleyem ulduzunu xatırladır, Jor-El isə oğluna messianik tapşırıq verir.
Mədəni təsiri
Supermen ABŞ mədəniyyətinin simvollarından biridir. Supermen tez-tez ilk superqəhrəman kimi də təqdim edilir. Bu məsələ tarixçilər tərəfindən müzakirə mövzusuna çevrilmişdir: belə ki, Siql və Şusterin daha əvvəl yaratdıqları Həkim Okkult Supermendən iki il əvvəl komiks kitablarına yol tapmış, Fantom və Sherbaz Mendreyk obrazları isə qəzet striplərində yayımlanmışdır. XX əsrin kostyumlu avantürist superqəhrəmanlar ənənəsinin Supermenlə başlaması isə şübhə doğurmur.
Onun macəraları və məşhurluğu cəmiyyətdə ilhamlandırıcı bir personaj kimi məşhurlaşmasına, musiqiçilər, komiklər və yazıçıların personaja istinad etməsinə səbəb olmuşdur. Kriptonit, Brayniak və Bizzaro isə ekstremal intellekt və əks məntiqə uyğun olaraq Axilles düyünü hesab edilmişlər. Oxşar şəkildə “Supermen deyiləm” ("I'm not Superman") və “Supermen deyilsən” ("You're not Superman") ifadələri isə insanın hərşeyəqadir olmadığını ifadə edən idioma çevrilmişdir.
Merçendayzinq
thumb|upright|İkonik "S" simvolu İlk nəşrlərdən qısa müddət sonra Supermen böyük məşhurluq qazanır. 1940-cı ildə personaj ilk dəfə ənənəvi Macy’s paradında iştirak edir. 1942-ci ilə kimi Supermenin üç növ personaj oyuncağının satış miqdarı birlikdə 1,5 milyonu keçir, “Time” xəbər verir ki, “Dənizçilik Departamenti Midvey adalarındakı qarnizon heyəti üçün Supermen komiks kitablarını vacib elan etmişdir.” Personajın belə məşhurluğundan gəlir əldə etməyə çalışan şirkətlər, tezliklə onu lisenziyalaşdırmağa başlayırlar. Ən erkən nümunə 1939-cu ildə meydana gəlmiş “Amerika Supermeni” klubuna üzvlüyə çağıran düymə oldu. 1940-cı ildə Supermenin adı ilə satışa çıxarılmış məhsulların sayı artır ki, bunların da arasında pazllar, kağız fiqurlar, saqqız, oyun kartları, həmçinin taxta və metal oyuncaqlar olmuşdur. Supermenin digər mediaya yol tapmasından sonra belə məhsulların məşhurluğu daha da artır, “Les Daniels” də yazılır ki, “bu, media maqnatlarının növbəti onilliklərdə sinerji adlandıracaqları nəhəng prosesin başlanğıcıdır.” “Supermenin qayıdışı” filminin təbliğatı zamanı “Warner Bros.” Burger Kinglə birlikdə təbliğat layihəsi həyata keçirmişdi.
Supermenin məşhurluğunun artması onun, həmçinin stilləşdirilmiş “S” yazlı məhsulların, Supermenin sinəsində təsvir edilən qalxan üzərində əks etdirilmiş qızılı “S” yazısının da lisenziyalaşdırılması ilə nəticələnmişdir. “S” qalxanı mediada Supermenin simvolu kimi istifadə olunur.
Digər mediada
Supermen personajı müxtəlif media vasitələrində — komiks kitablarında, radio və televiziya seriallarında, bədii filmlər və videooyunlarda görünmüşdür. Personajın ilk uyğunlaşdırması 16 yanvar 1939-cu ildən 1966-cı ilin mayına kimi yayımlanan gündəlik qəzet komiks stripi olmuşdur; Siql və Şuster ilk komiks striplərini Supermenin keçmişini formalaşdırmaq, Kripton və Supermenin atası Jor-El kimi komiks kitablarında təqdim edilməyən detalları göstərmək üçün istifadə etmişlər. 12 fevral 1940-cı ildə təqdim edilmiş “Supermenin macəraları” adlı radio şousunda Supermen obrazını Bad Kollyer səsləndirmişdir. Şou 1951-ci ilə kimi davam etmişdir. “Fleischer Studios”un prodüsserliyi ilə “Paramount Pictures” tərəfindən istehsal edilmiş və 1941-1943-cü illərdə “Famous Studios” tərəfindən kinoteatrlarda çıxarılmış “Supermen” animasiya filmlərində də Supermen obrazı Kollyer tərəfindən səsləndirilmişdir. İlk animasiya filminin istehsalına $50,000, sonrakı filmlərə isə $30,000 (infilyasiya nəzərə alınmaqla $814,100) xərclənmişdi. Qəhrəman haqqında ilk layv-ekşn filmi 1948-ci ildə çıxarılmış 15 hissəli serialdır.
1948-ci ildə çıxarılmış “Supermen” adlı film serialla Kirk Alin Supermen obrazını canlandırmış ilk aktyor olmuşdur. 1951-ci ildə çıxarılmış və Corc Rivsin Supermen obrazını canlandırdığı, qəhrəman haqqında ilk bədii film olan “Supermen və Köstəbək insanlar” filmi 1952-1958-ci illərdə yayımlanmış “Supermenin macəraları” teleserialının təbliği üçün nəzərdə tutulmuşdu. 1980, 1990 və 2000-ci illərdə yayımlanan teleseriallarda Supermenlə yanaşı Superboy da debüt etmişdir. 1966-cı ildə Brodveydə səhnələşdirilmiş “Bu quşdur…Bu təyyarədir…Bu Supermendir” myuziklı 1975-ci ildə televiziya üçün ekranlaşdırılmışdır. 1966-cı ildə “Supermenin yeni macəraları” adlı animasiya serialı təqdim edilmişdir. 300px|thumb|right|[[DC Genişləndirilmiş Kainatında Supermen obrazını aktyor Henri Kavill canlandırır. "Betmen Supermenə qarşı" filmindən səhnə. Rejissor: Zak Snayder.]] Supermen həmçinin “Sezam küçəsi” adlı uşaq teleserialının “S” hərfi müzakirə edilən seriyasında görünmüşdür.
1978-ci ildə Riçard Donnerin rejissorluğu ilə çəkilmiş, əsas rolu Kristofer Rivin canlandırdığı “Supermen” filmi il personaj yenidən kinoteatr ekranlarına qaytarılmışdır. Sonradan üç sikveli çəkilmiş bu film ən uğurlu Supermen filmi olmuşdur. DC Comics bu filmlər üzərində kiçik yaradıcı nəzarətə malik idi: 1974-cü ildə Warner Bros. Supermen filmlərinin ekranlaşdırılması hüququnu Salkindlərə satanda büdcə və aktyor heyəti üzərində nəzarəti özündə saxlamış, digər hüquqları isə prodüsserlərin öhdəsinə vermişdi.
2006-cı ildə Brayan Singerin rejissorluğu ilə baş rolunu Brendon Rutun canlandırdığı “Supermenin qayıdışı” filmi təqdim edilmişdir. 2013-cü ildə Zak Snayderin rejissorluğu ilə çəkilmiş, əsas rolunu Henri Kavillin canlandırdığı “Polad adam” filmi ilə franşiza yenidən gündəmə gətirilmiş və DC Genişləndirilmiş Kainatının əsası qoyulmuşdur. 2016-cı ildə Snayderin rejissorluğu ilə çıxarılmış “Betmen Supermenə qarşı” filmində Supermen ilk dəfə bədii filmdə Betmen və Ecazkar qadınla görüşmüşdür. 2017-ci ildə çıxarılmış “Ədalət Liqası” filmində də Supermen obrazı Kavill tərəfindən canlandırılmışdır. “Supergörl” teleserialının ikinci mövsümündə Supermen obrazı Tayler Hoeklin tərəfindən canlandırılmışdır.
Populyar mədəniyyətdə
250px|thumb|left|[[QİÇS-ə qarşı kompaniya çərçivəsində təbliğat afişası, Fransa.]] Supermen, illər boyunca müxtəlif janrlarda yaradıcılıqla məşğul olan musiqiçilər üçün də ilham mənbəyi olmuşdur. Donovanın “Billboard Hot 100” lideri olmuş “Sunshine Superman” mahnısının adında personajın adı istifadə edilmiş sözlərində isə “Nə Supermen,nə də Yaşıl fənər məndən heç nə ala bilməz” ("Superman and Green Lantern ain't got nothing on me.”) deyilmişdir. Folk ifaçı-musiqi yazarı Cim Kroçe "You Don't Mess Around with Jim" adlı mahnıda “Sən Supermenin xələtinə də çatmırsan” ("you don't tug on Superman's cape") ifadəsi işlədərək bu ifadənin xalq dilinə keçməsinə səbəb olmuşdur. Personaja istinad edilən digər əsərlər “Genesis” qrupunun "Land of Confusion" (musiqi videosunda Ronald Reyqanın “Spitting Image” oyuncağı Supermen geyimində təsvir edilir), "The Kinks" qrupunun "(Wish I Could Fly Like) Superman", “The Clique” qrupunun “Superman” (R.E.M. tərəfindən 1986-cı ildə çıxarılmış “Lifes Rich Pageant” albomuna da daxil edilmişdir. Bu ifa Qrant Morrisonun “Enimal-men”ində istifadə edilir; Supermen personajla gö üşərkən Enimal-menin “Walkman”ında həmin musiqi səslənir) mahnıları aiddir. “Crash Test Dummies” qrupunn 1991-ci ildə çıxarılmış “The Ghosts That Haunt Me” albomuna daxil olan "Superman's Song" mahnısı Supermenin həyatına həsr edilmişdir. “Five for Fighting” adlı ABŞ ifaçısının 2000-ci ildə çıxardığı "Superman (It's Not Easy)" adlı mahnıda Suermenin dilindən onun baxışı göstərilir. 1988-1993-cü illərdə ABŞ bəstəkarı Maykl Doqerti Supermen komikslərindən ilhamlanaraq “Metropol simfoniyası”nı yazmışdır.
Qısa zamanda personajın parodiyaları da meydana gəlməyə başlamış, 1942-ci ildə "The Mouse of Tomorrow" adlı qısa animasiya filmində Güclü Maus adlı personaj təqdim edilmişdir. Personaj tezliklə parodiya ampulasından çıxaraq öz həyatını yaşamağa başlamış, lakin, başqa personajları Supermeni parodiya etmətə başlamışlar. 1943-cü ildə Baqz Banninin “Super-dovşan” adlı qısa animasiya filmində qəhrəman kök yeyərək super güc yığır, daha sonar isə telefon butkasına girərək əsl Supermenə çevrilərək ABŞ Dəniz Qüvvələrində qulluğa başlayır. 1956-cı ildə yayımlanmış “Stupor Duck” adlı qısa animasiya filmində Daffi Dak "Cluck Trent" mantiyasını geyinir, bu rol sonradan müxtəlif “Looney Tunes” komik kitablarında istifadə olunur.
Birləşmiş Krallıqda Monti Piton BBC-də yayımlanacaq şousu üçün, Supermenlərlə dolu dünyada velosipedləri təmir edən personaj yaradır. BBC-də yayımlanan “Mənim qəhrəmanım” sitkomunun personajı olan termomen Supermenin bir qədər kök forması olmaqla dünyanı xilas etməyə və aşiq olmağa çalışırdı. ABŞ-də yayımlanan “Saturday Night Live” verilişində Supermen tez-tez parodiya edilir, 1979-cu idə Luis Leyn obrazını isə Marqo Kidder canlandırmışdır. “Dr. Slump” adlı anime və manqa seriyasında Suppamen adlı personaj vardır; qısa boylu və kök olan bu oğlan turş umeboşi sousu yeyərək superqəhrəmana çevrilir. Supermen fanatı olan Cerri Seynfild “Seynfild” sitkomunda personaja çoxlu istinadlar verməklə yanaşı, 1997-ci ildə Supermeni onunla birlikdə “American Express” reklamına çəkilməyə dəvət etmişdir. Reklam 1998 Milli Futbol Liqası Pleyoffları və Super Boul zamanı yayımlanmış, Seynfildin xahişi ilə rəssam Kurt Svonun stilində çəkilmiş Supermen isə yenidən animasiya şəklində canlandırılmışdır.
Supermen bir çox yazıçılar üçün də ilham mənbəyi olmuş, Stiven T. Siql yazdığı “Superman: It's a Bird ” qrafik romanında öz şəxsi baxışlarını Supermen hekayəsinin inkişaf etdirilməsi üçün istifadə etmişdir. Bred Freser personajı “Poor Syper Man” pyesinin hərəkət mərkəzi kimi istifadə etmişdir. “The Independent” bildirir ki, pyesin qəhrəmanı yaxın dostları QİÇS qurbanı olmuş gey oğlandır. “AIDES” adlı Fransa təşkilatı Supermen təsvirlərini təbliğat kompaniyası üçün istifadə etmişdir. Təsvirlərdə oksigen balonundan nəfəs alan gücsüz və xəstə Supermen heç kimin xəstəlikdən müdafiə olunmadığını göstərir.
Supermen onunla əlaqəsi olmayan bəzi filmlərdə də qeyd edilir: Coel Şumaxerin “Betmen və Robin” filmində Robinin yaratdığı çətinlikləri qeyd etmək üçün Betmen deyir ki, “Supermenin nəyə görə tək çalışdığını başa düşür”, Sem Reyminin “Hörümçək adam” filmində isə Mey xala Piter Parkerə məsləhət verərkən deyir ki, özünü çətinliyə salma, “Sən Supermen deyilsən, bilirsən axı”.
Tənqidçilərin qiymətləndirməsi və məşhurluğu
Supermen personajı və komiksləri illər ərzində müxtəlif mükafatlara və fəxri adlara layiq görülmüşdür.
Stepan Erzya
Stepan Dmitriyeviç Erzya (Nefyodov) ― Rusiya və Argentinada yaşamış Mordva heykəltəraşı. Erzya öz təxəllüs adını yerli etnik qrup olan erzya mordvalarından ilhamlanıb seçmişdir.
O, 27 oktyabr 1876-cı ildə Rusiya imperiyasının Simbirsk quberniyasının Alatır qəzasının Bayevo kəndində anadan olmuşdur. 1892-ci ildə ailəsi Alatıra köçdü; Stepan sənətə müxtəlif ikona çəkmə studiyalarında yiyələndi. 1893–1897-ci illərdə o, Kazanda yaşayırdı, orada ilk öncə dülgərlik emalatxanasında, sonra isə P. A. Kovalinskinin ikona çəkmə atelyesində işləmişdir. O dövrdə Erzya Volqa çayının sahilində yerləşən fərqli şəhər və kəndlərindəki kilsələri bəzəyirdi və Kazan İncəsənət Məktəbinə gedirdi.
1902–1906-cı illərdə Moskva Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq məktəbində oxudu, məktəbin tələbələrinin sərgilərində iştirak etdi. 1906–1914-cü illərdə İtaliyada və Fransada yaşadı. 1909-cu ildə Venesiya və Milanda və 1912-ci ildə Parisdə keçirilən sərgilərdə iştirak etmişdir.
1914-cü ildə Rusiyaya qayıtdı və 1918-ci ildə Yekaterinburqa köçdü və burada monumental sənət əsərlərini yaratdı. 1921-ci ildə Novorossiyskə, daha sonra Batumiyə köçdü. Orada yaşayarkən Lenin, Marks, Engels və Gürcüstanın bir çox mədəniyyət xadimlərinin portretlərini çəkdi. 1923-cü ildə o, Bakıda yaşamış və burada monumental janrda əsərlər yaratmışdır. left|thumb|190x190px|[[26 Bakı komissarı abidəsi|26 Bakı komissarının abidəsindəki Bakı fəhləsi heykəli (bürünc), Bakı, 1950-ci illər]] 1926-cı ildə Sovet hökuməti Stepan Erzyanı "Sovet incəsənəti biliklərini yaymaq üçün" xaricə göndərmə qərarını verir. O, bir daha Parisə səfər etdi. Qərb mətbuatından müsbət reaksiya aldığından, onun solo şoularına yenidən sponsorluq edildi.
1927–1950-ci illərdə Buenos-Ayresdə çalışmış və orada Lenin, Musa, Tolstoy və Bethovenin portretlərini yaratmışdır.
Kiçik və qorxudulmuş bir millətin nümayəndəsi olan Erzya And dağlarını istiqlal müharibəsi qəhrəmanlarının abidələrinə çevirmək üçün bir layihə hazırladı. Yerli hakimiyyət orqanları onun planını təsdiqlədi, lakin həyata keçirilməsini maliyyələşdirə bilmədi.
Argentinada olarkən, Erzia burada yetişdirilən bəzi artıq dərəcədə sərt oduncağların (prozopis və kverbraxo) işlənilməsi üçün metod icad etdi.
1950-ci ildə Sovet İttifaqına qayıtdı. 1956-cı ildə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edildi.
Stepan Erzya 1959-cu ildə Moskvada vəfat etdi və Mordoviyanın paytaxtı Saranskda dəfn edildi. 26 iyun 1958-ci ildə Mordoviyanın paytaxtı Saranskda Mordoviya Stepan Erzya adına Vizual Sənətlər Muzeyi açıldı. Muzeydə Erzyanın müəllif olduğu 204 əsərdən ibarət kolleksiyası var.
Mill Ends Park
Parkın diametri cəmi 61 sm-dir.
Ohanyan xətti
Ohanyan xətti və ya Ohanyan səddi — 1994–2020-ci illərdə, Ermənistanın keçmiş hərb naziri olmuş Seyran Ohanyannın bir başa rəhbərliyi altında qurulan və sonrakı dövrlərdə belə güçləndirilən müdafiə qurğuları sistemi. Azərbaycan ilə Ermənistan arasındakı Qarabağdakı təmas xətti eyni ilə Ohanyan xətti ilə üst-üstə düşürdü. Onun uzunluğu 180 kilometrdən (110 mil) 200 kilometrə (120 mil) qədər idi. Murovdağ dağ silsiləsi təmas xəttinin şimal hissəsi sayılır və mahiyyət etibarilə iki qüvvə arasında təbii sərhəd rolunu oynayırdı. Şərq istiqamət isə Ohanyan xəttinin əsasən seqmentini təşkil edirdi. Bu istiqamətin möhkəmləndirilməsininə yaranan ehtiyac isə təbii sərhədlərin olmaması, şərqə doğru yüksəkliklərin alçalması idi.
Qurulmasının məqsədi
Ohanyan xətti bir neçə məqsədi yerinə yetirmək üçün inşa edilmişdir:
Xüsusiyyətləri
Ohanyan xətti kompleks müdafiə səngərlərindən, uzun və qısamüddətli atəş mövqelərindən, tank əleyhinə xəndəklərdən, tel-məftil sədlərindən, qarışıq mina sahələrindən (həm piyada, həm tank əleyhinə) və komanda məntəqələrindən ibarət olmuşdur. Təkcə Dağlıq Qarabağ atəşkəs bəyanatından sonra Ermənistan ordusunun Ağdamdan çəkilməsindən sonra Çeyil dağında Ermənistan ordusunun 37-ci atıcı diviziyasının 3-cü motoatacı alayının komanda məntəqəsi aşkar edilir. Məntəqə dəniz səviyyəsindən 415 metr yüksəklikdə yerləşir. Hərbi bölmələrin idarə olunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıması ilə yanaşı, müşahidə imkanlarnın genişliyi ilə də seçilir. Məntəqədən Ağdam, Ağcabədi və Xocavənd rayonlarının bir hissəsini hətta gözlə müşahidə etmək mümkün olur.
Keynsdən əvvəl 100 böyük iqtisadçı
Məzmunu
İngilis iqtisadi düşüncə tarixçisi Mark Blauq, Con Meynard Keyns dən  əvvəl iqtisadiyyata töhfə verən ən məşhur 100 iqtisadçıdan 100-nün bioqrafiyasını təsvir edir. Keyns. Bu iqtisadçıların fikirlərini və dövrünün ən vacib müzakirələrini göstərir.
Ön sözdə M. Blauq seçdiyi subyektivliyi qeyd edir, lakin iqtisadçılar arasında səsvermə olsaydı, siyahısından 90 və ya 95 nəfər böyüklərdən olardı. Kitabdakı hər bir məqalə bir neçə blokdan ibarətdir: əvvəlcə alimin əsas fikirləri təhlil edilir, əsas əsərləri nəzərdən keçirilir və sonu iqtisadçının tərcümeyi-halına həsr olunur.
Kitab 1985-ci ildə nəşr olunan "Keynsdən sonra böyük iqtisadçılar" kitabının davamıdır və İqtisadi Doktrina Tarixi və ölkənin və dünyanın bir sıra universitetlərinin İqtisadi Düşüncə Tarixi kurslarının tədris planlarına daxil edilmişdir.
Mark Blauq tam yüz belə cazibədar hekayə topladığı məşhur konsepsiyaların müəlliflərindən və onların həyat yollarından rahat və əyləncəli bir şəkildə bəhs edir. Rus dilində tərcümədə kitab "Keynsdən əvvəl 100 Böyük İqtisadçı" (Sankt-Peterburq: İqtisadi Məktəbi, 2005) başlığı ilə nəşr olunmuşdur və aşağıdakı iqtisadçılar siyahısına malikdir.
Riyad
Riyad (رياض) — ərəb mənşəli ad.
Sevasti Qiriazi
Sevasti Qiriazi (Sevasti Qiriazi, və ya Sevasti Qiriazi-Dako; ) — Alban vətənpərvər, qadın təhsilinin qabaqcılı.
Bioqrafiyası
1871-ci ildə Osmanlı imperiyasının Manastır şəhərində, indi Makedoniyanın Bitola şəhərində iki qardaş və iki bacı olan Qiriazi ailəsində anadan olub.
Qayalıqlar bakirəsi
Qayalıqlar bakirəsi və ya Madonna qayalıqlarda  — İtaliya intibahı rəssamı Leonardo da Vinçi tərəfindən eyni mövzuda və eyni kompozisiya ilə çəkilmiş, detalları bir-birindən fərqlənən iki rəsm əsəridir. Əsərin prima versiya hesab edilən iki nüsxəsindən biri Parisin Luvr muzeyində, ikincisi isə Londonun Milli Qalereyasında saxlanılır. İki metrə yaxın hündürlükləri olan əsərlərin hər ikisi yağlı boya ilə işlənmişdir. Hər iki əsər taxta panel üzərində işlənsə də, Luvr versiyası sonradan kətan üzərində köçürülmüşdür.
Hər iki əsərdə Madonna, Körpə İsa, körpə İohann və mələklə birlikdə qayaqlıq yerdə təsvir edilmişdir ki, əsər də adını burdan almışdır. Əsərlərin əsas fərqi mələyin baxışı və sağ əlindədir. Bundan başqa bir çox xırda detallar, o cümlədən rənglər, floranın təsviri və sfumatonun istifadə üsulu da iki əsəri bir-birindən fərqləndirir. Əsərlərin alınma tarixi sənədlərlə bəlli olunsa da, ümumilikdə onların dəqiq işlənmə tarixləri mübahisəlidir və bu da özlüyündə iki əsərdən hansının daha əvvəl işlənməsi mövzusunda mübahisə yaradır.
Əsərlə bağlı olan və onun yan paneli kimi nəzərdə tutulmuş iki rəsm əsəri də mövcuddur ki, onlar da London Milli Qalereyasında saxlanılırlar. Hər iki əsərdə musiqi alətində ifa edən mələklər təsvir edilmişdir.
İnfant Karl Mariya İsidro
İnfant Karl Mariya İsidro (Carlos María Isidro Benito de Borbón y Borbón-Parma) – İspaniya kralı IV Karlın ikinci oğlu, İspaniya infantı. Qardaşı VII Ferdinandın 1833-cü ildə ölümündən sonra İspaniya taxtına olan iddiasını irəli sürdü. Ancaq mərhum kralın körpə qızı İzabellanın tərəfdarları onun bu iddiasını qəbul etmədi və ölkəni idarə edən kortes birliyi 15 yanvar 1837-ci ildə İnfant Karl və onun övladlarının taxt hüququnu ləğv etdi. Buna baxmayaraq o və onun şəcərəsi XX əsrin ortalarına qədər İspaniya taxtı uğrunda taxt iddialarını davam etdirdilər.
Qayalıqlar bakirəsi
Mövzu
Hər iki əsərin məzmunu Körpə İsaya Vəftizçi İohann tərəfindən təzim göstərilməsidir. Bu mövzu qeyri-Bibliya hadisəsinin tərkibi olmaqla müqəddəs ailənin Misirə səfərinin tərkibi kimi orta əsrlər ənənəsinin tərkibinə çevrilmişdir. Matfeyin İncilinə görə Məryəmin həyat yoldaşı İosif yuxuda görür ki, kral Herod Körpə İsanın öldürülməsinə qərar verib, buna görə də, o, ailənin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün müvəqqəti köçməsini təşkil edir. Misirə səfərlə bağlı çoxsaylı qeyri-Bibliya mənbələri vardır. Həmin mənbələrdən birində İsadan əvvəl doğulmuş və Günahsızların qırğını zamanı müqəddəs ailə kimi Vifleyemdə yaşayan İohann da xatırlanır. Əfsanəyə görə İohannı Misirə arxangel Uriil gətirmiş və onlar yolda müqəddəs ailə ilə qarşılaşmışlar. Luvr muzeyinin saytında isə rəsmdəki mələyin Cəbrayıl olması qeyd edilir (Muzeydə rəsmin izahında isə Uriil olması göstərilir). Bu apokrifal hesab edilən Vəftizçi İohannın İncilindəki məlumat ilə uyğundur. Burada İohannın Vifleyemdən Cəbrayıl tərəfindən çıxarılması göstərilsə də, yolda müqəddəs ailə ilə qarşılaşmadan bəhs edilmir.
Vəftizçi İohannın Bakirə Məryəm və Körpə İsaya təzim etməsi mövzusu İntibah dövrü Florensiyasında geniş yayılmışdı. Şəhərin müdafiəçi müqəddəsi olan Vəftizçi İohann bu şəhərdə yaradılan incəsənət əsərlərində tez-tez təsvir olunurdu. Vəftizçi İohannı Bakirə Məryəm və Körpə İsa ilə təsvir etmiş nüfuzlu sənətkarlar arasında Filippo Lippi, Rafael Santi və Mikelancelo da yer almışlar. Leonardonun bu mövzuya həsr etdiyi hər iki əsərdə müqəddəs ailənin arxasında qayalıq görünür. Doğulma hadisəsinin bəzən mağarada təsvir edilməsinə və Kennet Kların Fra Filippo Lippi tərəfindən Mediçi ailəsi üçün işlənmiş daha erkən təzim əsərində qayalıq səhnə peyzajının olması iddiasına baxmayaraq, Leonardonun təsviri o zaman üçün bir ilk kimi qiymətləndirilir və əsər adını məhz qayalıq peyzajından alır.
Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi kapellası
Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi kapellasının əsası 1335-ci ildə Milan hersoqu I Qaleazzonun həyat yoldaşı Beatriçe d’Este tərəfindən qoyulmuşdur. Kapella San-Françesko-Maccore kilsəsinə tabe edilmişdi.
1479-cu ildə Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi qardaşlığı kapellanın tavanının bəzədilməsi üçün Françesko Zavatarri və Corco della Kyezanı işə cəlb edir. 1480-ci ildə Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi qardaşlığı Cakomo del Mainoya kapella üçün rəsm yerləri olan böyük taxta altarın hazırlanmasını sifariş edir. Sifariş üçün son ödəniş 7 avqust 1482-ci ildə həyata keçirilmişdir.
Əsərin sifariş edilməsi
25 aprel 1483-cü ildə keşiş Bartolomeo Skorlione və Qardaşlıq Leonardo da Vinçi, həmçinin Ambroco və Yevangelista de Predis qardaşları ilə altar panellərinin işlənməsi üçün müqavilə bağlayır. Müqavilədə hansı rəssamın nə etməli olması qeyd edilməmişdi. Müqavilədə Leonardo “Ustad” kimi qeyd edilmişdir. Ambroco de Predis də rəssam idi. Ehtimal ki, Yevangelista de Predis zərgər olmuş və rənglərin hazırlanmasına kömək etmişdir.
Əsərin detalları, rənglənməsi və qızıl suyuna çəkilməsi müqavilədə göstərilmişdir. Mərkəzi paneldə Bakirə Məryəm və Körpə İsa ehtimal ki, David və Yesaya olan iki peyğəmbərlə mələklərin əhatəsində təsvir edilməli idi. Onların üstündəki lunetdə Tanrı və Bakirə Məryəmi təsvir edən relyef yerləşdirilməli, relyefdəki qabarıq fiqurlar isə parlaq boyalarla rənglənməli və qızıl suyuna çəkilməli idi. Mərkəzi panelin digər tərəfində musiqi ifa edən dörd mələk və oxuyan mələklər göstərilməli idi. Yonulmuş relyef panellərin bir neçəsində Bakirə Məryəmin həyatı təsvir edilməli idi. Böyük hissələrdə rəngləmə və qızıl suyuna çəkilmə hissələri də detallı şəkildə müqavilədə göstərilmişdi.
Sevasti Qiriazi
Bioqrafiyası
Birinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə Qiriasi həyat yoldaşı, jurnalist, yazıçı və siyasətçi Kristo Dako və bacısı ilə birlikdə Rumıniyaya köçür, oradan da ABŞ-a mühacirət edir. Burada Paraskevi qəzetdə işləyirdi və Krsto Dako Amerikada ilk alban məktəblərini açır. 1920-ci illərin əvvəllərində bütün ailə Albaniyaya qayıdır, burada Sevasti Tiranada "Kyrias" adlı qadın institutunun, habelə Kamez şəhərindəki məktəbin (əri və bacısı ilə birlikdə) qurucularından və direktorlarından biri olur. İkinci Dünya müharibəsi illərində antifaşist baxışlarına görə Sevasti və Paraskevi əsir götürülərək Belqrad yaxınlığındakı Banitsa konslagerinə yerləşdirildi, müharibədən sonra isə onlar azad edilərək Tiranaya qayıdırlar. Kristo Dakonun Alban kralı Zoqu ilə əlaqələri səbəbindən o, oğulları və gəlinləri də daxil olmaqla, ailəsi ilə birlikdə repressiyalara məruz qalıb, həbs edilib. Oğlunun ölümündən sonra baş verən verən həyəcanlanmalardan və insultdan sonra Sevasti Qiriazi 30 avqust 1949-cu ildə Tiranada vəfat edir.
Qayalıqlar bakirəsi
Əsərin sifariş edilməsi
Təhvil tarixi 8 dekabr 1483-cü il, Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi bayramı günü kimi göstərilmiş və işin tamamlanması üçün sənətkarlara yeddi ay vaxt verilmişdir.
Ödəniş
1 may 1483-cü ildə 100 lire məblğində ilkin ödəniş edilmişdir. Bundan sonra 1483-cü ilin iyulundan 1485-ci ilin fevralına kimi hər ay 40 lire olmaqla, ümumilikdə 800 lire ödəniş edilmişdir. Yekun ödəniş 1483-cü ilin dekabrında tamamlanmış əsərin təhvil verilməsindən sonra edilməli idi.
NGC 2438
NGC 2438, bir qədər ayrılmış iki qabıqdan ibarət, diametri 60″ olan parlaq daxili dumanlığa malik çoxqabıqlı planetar dumanlıqdır. O, 37 km/s sürətlə genişlənir.
Qayalıqlar bakirəsi
Ödəniş
1490-1495-ci illər arasında Ambroco və Leonardo birlikdə müraciətnamə yazaraq yalnız mərkəzi panelin işlənməsinin 800 lireyə başa gəldiyini bildirmiş və əlavə olaraq 1.200 lire tələb etmişlər. Müraciətə cavab olaraq Qardaşlıq rəssamlara əlavə olaraq 100 lire ödəniş təklif edir. Nəticədən narazı olan Leonardo və Ambroco onları müdafiə etməsi üçüm Milan hersoqu Lüdoviko Sfrozaya müraciət edirlər. Təklif edilir ki, altar mütəxəssislər tərəfindən qiymətləndirilsin və dəyəri haqqında fikir söylənilsin. Rəssamlar həm də bildirirlər ki, qiymətlə bağlı razılaşma əldə olunmasa, onlar rəsmləri altardan ayıracaqlar.
Sevasti Qiriazi
Xatirə
Nyu-Yorkdakı Alban Amerika Qadınlar Təşkilatı Qiriazi bacılarının adını daşıyır.
Qayalıqlar bakirəsi
Ödəniş
1503-cü ildə Ambroco özü və ölmüş qardaşı Yevangelistanın adında ödəniş edilməsi üçün yenidən müraciət edir. 1499-cu ildə Lombardiyanı ələ keçirmiş Fransa kralı XII Lüdovik 9 mart 1503-cü ildə Milan komandirinə müraciət edərək rəssamların adından işə müdaxilə etməyi tələb edir. 23 iyun 1503-cü ildə Qardaşlıq rəsmin qiymətləndirilməsi və ya qaytarılması tələbini rədd edir. 27 aprel 1506-cı ildə nəhayət ki, qiymətləndirmə keçirilir. Qeyd edilir ki, əsər tamamlanmamışdır. Leonardodan əsəri tamamlamaq xahiş edilsə də, o, artıq Milanda deyildi.
18 avqust 1508-ci ildə əsər təhvil verilir və onun üçün ayrılmş məkana yerləşdirilir. 7 avqust 1507-ci il və 23 oktyabr 1508-ci ildə Ambroco ümumilikdə 200 lire dəyərində ödəniş alır. Bu ödənişin alınması Leonardo ilə yazışma vasitəsiylə də təsdiqlənir.
London versiyası
2005-ci ilin iyununda əsər infraqırmızı reflektoqram vasitəsiylə tədqiq edilir. Bu tədqiqatdan sonra əsərin altında bir neçə başqa əsərin olması müəyyən edilmişdir. Eskizdə diz çökmüş, sağ əlini uzatmış, sol əlini isə ürəyinin üstünə qoymuş qadın təsvir edilmişdir. Bəzi tədqiqatçılar belə hesab edirlər ki, rəssamın ilkin fikri Körpə İsaya itaət edən Məryəm təsvirinin çəkilməsi olmuşdur. Rentgen və infraqırmızı şüalanma nəticəsində çoxsaylı pentimenti də üzə çıxarılmışdır.
2009-2010-cu illərdə əsərin təmizlənməsi və konservasiyası işləri həyata keçirilmiş, 2010-cu ilin iyulundan isə rəsm yenidən ictimayətə təqdim olunmuşdur. Aparılmış işləri izah edən Milli Qalereya bildirir ki, əsər əsasən və ya tamamilə Leonardo tərəfindən işlənmiş, bəzi hissələri isə tamamlanmamışdır. Tədqiqatlar haqqında tam məlumat 2010-cu ildə nəşr edilmişdir.
Yan panellər
Tamamlanmış altara daxil olan və musiqi alətlərində ifa edən mələklər təsvir edilmiş iki yan panel London Milli Qalereyası tərəfindən 1899-cu ildə alınmışdır.
Paris versiyası
Əsərin hazırda Luvrda saxlanan versiyasını 1625-ci ildə İtaliya alimi və messenatı Kassiano dal Poçço Fontenblo sarayında görmüşdür. 1806-cı ildə məşhur fransız bərpaçı Hakin Əsərin Luvr versiyasın paneldən kətan üzərinə köçürmüşdür. 2011-2012-ci illərdə Leonardo yaradıcılığının Lüdoviko Sfrozanın sarayında keçən dövrünə həsr olunmuş sərgidə rəsm qısa müddətdə Milli Qalereya rəsmi illə birlikdə nümayiş etdirilmişdir.
London versiyası
1508-ci ildə çəkilmiş və London Milli Qalereyasında saxlanan ikinci rəsm əsəri də Leonardo da Vinçiyə aid edilir. Əvvəl əsərin müxtəllif hissələrinin Leonardonun tələbələri tərəfindən işlənməsi düşünülsə də, restavrasiya zamanı aparılan tədqiqatlardan sonra Milli Qalereyanın mütəxəssisləri onun rəssamın özü tərəfindən işlənməsini elan etmişlər. Lakin, əsərin müəlliflik məsələsi hələ də müzakirə mövzusu olaraq qalmaqdadır. Əsər Milandakı San-Françesko-Maccore kilsəsinin Müqəddəs Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi kapellası üçün çəkilmişdir. Əsər kilsə tərəfindən təxminən 1781-ci ildə satılmış, 1785-ci ildə isə rəssam Qevin Hemilton tərəfindən alınaraq İngiltərəyə gətirilmişdir. İki fərqli kolleksiyaya daxil olduqdan sonra əsər 1880-ci ildə Milli Qalereya tərəfindən alınmışdır.
Yan panellər
Belə ehtimal edilir ki, musiqi alətlərində ifa edən iki mələk rəsmləri altar kompozisiyasının tərkibinə daxil olmuşdur. 1490-1495-ci illərdə tamamlanmış bu iki rəsm əsəri də hazırda London Milli Qalereyasında saxlanılır. Qırmızı geyimli mələk rəsminin Ambroco de Predis, yaşıl geyimli mələk rəsminin isə Leonardonun digər tələbəsi Françesko Napoletano tərəfindən çəkilməsi düşünülür.
Tədqiq
200px|thumb|right|Leonardo tərəfindən işlənmiş "Qayalıqlar bakirəsi" üçün qadın başı eskizi, [[Turin Kral Kitabxanası]]
Kompozisiya
Biri Londondakı Milli Qalereya, digəri isə Parisdəki Luvr muzeyində saxlanan hər iki “Qayalıqlar bakirəsi” rəsmi mövzu və kompozisiya baxımından eyni olduqlarına görə, ehtimal ki, biri digərini kopyalayır. Rəsmlər bir-birindən kompozisiya detalları, rəng tonları və işıqlandırılmalarına görə fərqlənir.
Hər iki rəsmdə üçbucaqlı formada toplanmış Bakirə Məryəm, Körpə İsa, Körpə Vəftizçi İohann və Mələkdən təşkil olunmuş dörd nəfərlik heyət görünür. Onların arxasında qayalıq fon, daha arxada isə dağlıq və sulu peyzaj görünür. Hər iki rəsmdə Məryəm piramidal fiqurun yuxarı hissəsini formalaşdırmaqla sağ əli ilə təzim edən Vəftizçi İohannı dəstəkləyir, sol əlini isə xeyir-dua verən Məsihin başı üstündə tutur. İohann diz çökərək baxışlarını İsaya tərəf yönəldib, əllərini isə ibadət pozasında birləşdirib. İsanın qabağında oturmuş İsanı arxada dayanmış mələk fiquru dəstəkləyir, körpə əlini xeyir-dua pozasında qabağa uzadaraq baxışlarını İohanna yönəltmişdir.
Fərqlər
Kompozisiya baxımından London versiyasındakı fiqurlar daha böyükdür. Hər iki əsər arasındakı əsas kompozisiya fərqi ondan ibarətdir ki, London versiyasında mələk əlini dizi üstünə qoyduğu halda, Paris versiyasında sağ əlini qaldıraraq şəhadət barmağı ilə Vəftizçi İohannı göstərir. London versiyasında mələyinn baxışları yerə zillənsə də, Paris versiyasında mələyin baxışı izləyiciyə yönəlib. London versiyasında bədən və geyim xəttləri də daxil olmaqla bütün formalar daha dəqiq göstərilmişdir. Qayalıqlar daha detallı və dəqiq təsvir edilsə də, arxadakı peyzaj bir qədər dumanlıdır. London versiyasında işıq kölgə oyunları daha sərtdir. Paris versiyasında isə üzlər daha incə rənglənib və yüngül sfumato ilə yayğınlaşdırılıb. Paris versiyasında kölgələr daha yüngül və isti olsa da bunun sonrakı dövrlərdə təmizlənmə və bərpa nəticəsində meydana gəlməsi düşünülür. 1939-cu ildə Kennet Klark qeyd edir ki, “əsər qalın sarı lak qatının altında olduğuna görə, orijinalın rəngi, çalarları və tonallığı haqqında dəqiq nəsə demək mümkün deyil.” Əsərin tünd yerlərində toplanmalar çirkəbənzər qat yaratmış, həmçinin üst qatda çoxsaylı qədim boyalar görünməkdədir. Bütün bunlar Leonardonun tünd rənglərə üstünlük verməsindən asılı deyildir. 200px|thumb|right|Yaşıl mələk rsəminin detalı Digər fərq isə iki mələk fiqurunun demək olar eyni olan xələtinin rəngindədi. London versiyasında ümumiyyətlə qırmızı boya istifadə olunmasa da, Paris versiyasında mələyin xələti açıq qırmızı və yaşıl rəngdədi, forması isə fərqlidi. London versiyasında Paris versiyasında olmayan ənənəvi atributlar, nimb və Vəftizçi İohannın xaç formalı qamış əsası vardır. Devis qeyd edir ki, qızılı rənglə vurğulanmış bu detalların əsərlə eyni yaşda olması və ya sonradan əlavə edilməsini demək çətindir. Hər iki əsər çiçəklərinə görə də fərqlənir, Paris versiyası botanik səliqəlilklə işlənsə də, London versiyasında fantastik çiçəklər vardır.
Musiqiçi mələklər
“Qayalıqlar bakirəsi” əsəri ilə əlaqəli olan və London Milli Qalereyasında saxlanan iki mələk rəsmi hər birində iki mələk olmaqla iki musiqi alətində ifa edən, iki mahnı oxuyan mələk təsviri sifarişinə uyğun deyildir. Rəsmlərdə bir-birinə istiqamətlənmiş və hər birində bir dənə olmaqla iki musiqi alətində ifa edən mələk təsvir edilmişdir. Yaşıl geyimdə olan mələk fideldə, qırmızı geyimdə olan mələk isə lütnyada ifa edir. Ayaq formaları və geyimlərinin eyni olması onların hər ikisinin eyni dizayn əsasında işləndiyini göstərir. Qırmızı geyimli mələk təsvirinin müəllifi Ambroco de Predisdir. Yaşıl geyimli mələk təsvirinin müəllifi isə Leonardonun ətrafından olan naməlum rəssamdır. Milli Qalereya həmin əsərin müəllifinin Françesko Napoletano olduğunu qeyd edir.
Hər iki rəsmdə mələklər boz nişin qabağında təsvir edilib. Fideldə ifa edən yaşıl geyimli mələk rəsminin reflektoqramması arxa fonda təsvir edilmiş ladşaftın olmasını ortaya çıxarmışdır. Qırmızı geyimli mələk rəsminin fonunda istifadə edilmiş boz rəng tünd və şəffaf olmadığına görə onun altında hansı təsvirin olmasını müəyyənləşdirmək mümkün olmamışdır. Ənənəvi olaraq iki mələk təsvirinin mərkəzi panellərin yanlarında yerləşdirilməsi qəbul edilsə də, Milli Qalereya onlarım mərkəzi panelin üstündə yerləşdirilməsini qeyd edir.
Təfsir
İki rəsm arasında əlaqə bir çox müzakirələrə səbəb olmuşdur. Müzakirə mövzularına əsərlərin tarixi, müəlliflik məsələsi və onların simvolizminin təbiəti daxildir. 2011-2012-ci illərdə Milli Qalereyada keçirilən sərgi çərçivəsində hər iki rəsm ehtimal ki, ilk dəfə qısa müddətlik bir yerdə sərgilənmişdir.
Tarix məsələsi
Sənətşünaslar tərəfindən qəbul edilmiş fikrə əsasən Paris versiyasının daha əvvəl işlənməsi qeyd edilir. Milli Qalereyanın keçmiş direktoru Martin Devis Paris versiyasının stilistik baxımdan Leonardonun erkən işlərinə daha yaxın olduğunu, London versiyasının isə rəssamın yaşlı dövrünün işlərini əks etdirdiyini, buna görə də, Luvrdakı rəsmin daha qədim olduğunu qeyd edir. Əksər müəlliflər Paris versiyasının məhz 1483-cü il sifarişinə əsasən işlənmiş rəsm olduğunu qeyd edirlər.
Aralarında Martin Devisin olduğu bəzi tədqiqatçılar 1483-cü ilin Paris versiyası üçün çox gec olduğunu, Leonardonun əsəri Florensiyada yaşadığı dövrdə işləməyə başladığını və sifariş aldığı zaman artıq hazır olduğunu qeyd edirlər. Vasserman, Ottino della Çiesa və digər tədqiqatçılar bildirirlər ki, rəsmlərin hər ikisi altarın ölçüsünə uyğundur və Leonardo sifarişdən əvvəl bu ölçüdə əsər işləyə bilməzdi. Vasserman ehtimal edir ki, Paris versiyası çərçivəyə sığışması üçün genişləndirilmişdir, lakin, XIX əsrdə rəsm paneldən kətana köçürüldüyündən bu hiss olunmur. Devis hesab edir ki, Leonardo London versiyasını 1480-ci illərdə birinci əsərin elementləri əsasında işlənmişdir. Kennet Klark bu təfsirlə razılaşaraq Paris versiyasını 1481, London versiyasını isə 1483-cü ilə aid edirlər.
Leonardonun eyni mövzuda iki əsər işləməsini izah edən ən məşhur nəzəriyyəyə əsasən rəssam 1483-cü ildə Luvrda saxlanan “Qayalıqlar bakirəsi”ni kapellanın sifarişi ilə işləmiş, lakin, onu başqa adama satdığına görə, sonradan London versiyasını işləmişdir. Bu nəzəriyyəyə əsasən hesab edilir ki, 1480-ci illərin sonlarında kapella ilə ödənişlə bağlı mübahisələrdən sonra Leonardo rəsmi başqa alıcıya satmışdır. London versiyasının işlənməsinə rəssam, 1486-cı ildən sonra başlamış və 1508-ci ilə kimi əsər hazır olmamışdır. Venturi və Poqqiyə istinadən della Çiesann təklif etdiyi bu nəzəriyyə geniş elmi ictimayət tərəfindən qəbul edilərək həm Milli Qalereya, həm də Luvr muzeyinin saytında qeyd edilmişdir. Martin Kemp Luvr versiyasını 1483-1490-cı illərə, London versiyasını isə 1495-1508-ci illərə aid edir.
Lakin, heç də bütün tədqiqatçılar Paris versiyasının əvvəl işlənərək satılması, London versiyasının isə onun əvəzinə işlənməsi fikrini qəbul etmirlər. Teylor qeyd edir ki, stilistik baxımdan London versiyası daha erkən dövrə aid olmaqla, Leonardonun yaradıcılığının Florensiya dövrünə xas dəqiq xəttlərlə işləməni əks etdirir, Paris versiyası isə sfumatonun incə istifadə tərzinə görə “Sonuncu şam yeməyi” və “Bakirə və Körpə İsa Müqəddəs Anna ilə” əsərləri ilə daha yaxındır. Teylorun fikrincə London versiyası ikonoqrafiya baxımından 1483-cü il sifarişinin tələblərinə uyğundur, Paris versiyası isə tamamilə başqa bir sifarişçinin istəyi əsasında işlənildiyindən tamamilə fərqli ikonoqrafiyaya malikdir və 1490-cı illərə aiddir.
Müəlliflik məsələsi
Milli Qalereyadakı rəsmin təmizlənmə və tədiqiqindən sonra kurator Lyuk Sison qeyd edir ki, rəsmin keyfiyyəti əvvəlki fikirlərin düz olmadığını və əsərin əsas hissələrinin Leonardo tərəfindən işləndiyini göstərmişdir.
Geoloq Enn Pizzorusso qeyd edir ki, Paris versiyasından fərqli olaraq, London versiyasında yer almış geoloji qeyri-dəqiqliklər onun Leonardonun fırçasına aid olmasını şübhə altına alır. Teylor bu iddiaya etiraz edərək bildirir ki, ola bilsin Pizzorusso donmuş göl görmədiyinə görə belə yazmışdr.
Təsirləri
Ancela Ottino della Çiesa 1967-ci ildə nəşr edilmiş (orijinalı italyanca olan əsər ingiliscə 1985-ci ildə nəşr edilmişdir) kitabında “Qayalıqlar bakirəsi”nin təsirinin hiss olunduğu dörd rəsmin adını çəkir: bunlar Bernardino Luininin fırçasına məxsus “Müqəddəs ailə” və "Müqəddəs ailə və Müqəddəs İohann” (Prado muzeyi), Marko d’Occiononun fırçasına məxsus “Tuelin madonnası” (Tuelin kolleksiyası, Paris) və Yos van Klevenin fırçasına məxsus “Qucaqlaşmş müqəddəs körpələr” (Kapodimonte muzeyi, Neapol) rəsmləridir. Əsər aralarında Yos van Kleve və Kventin Masseysin (Masseysin fırçasına məxsus bir nüsxə Çatsuort-hausda saxlanır) də yer aldığı bir çox flamand rəssamları tərəfindən kopyalanmışdır. Ehtimal ki Yos van Kleve və ya onun tələbələrindən biri tərəfindən işlənmiş kiçik bir nüsxə (yağlı boya ilə taxta panel üzərində) isə Berlində şəxsi kolleksiyada saxlanılır.
Məqbul (Sayınqala)
Məqbul - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Sayınqala şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 40 nəfər yaşayır (8 ailə).
Səxavət Abbasov
Səxavət Rizvan oğlu Abbasov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Abbasov Səxavət Rizvan oğlu 25 aprel 2000-ci ildə Xırdalan şəhərində dünyaya gəlib. Səxavət evin tək övladı idi. Orta təhsilini Xırdalan şəhər 1 nömrəli tam orta məktəbdə alıb. Güləşin yunan-roma növü ilə məşqul olan Səxavət həmdə musiqi bacarıqı ilə yadda qalıb. O dostları arasında şən zarafatçıl biri kimi tanınardı. Məktəbi bitirdikdən sonra hərbi xidmətə yola düşüb.
Hərbi Xidmət
Tovuz rayonunda N saylı hərbi hissədə xidmət göstərib
Qəhrəmanlıq hekayəsi
Abşeron rayonu, Xırdalan şəhər sakini, 20 yaşlı Səxavət Abbasov müharibə başlayanda könüllü olaraq cəbhəyə yola düşüb. Döyüşlərdə qorxmazlığı ilə seçilib və düşmənlə mübarizədə həmişə öndə olub. Anası ilə danışanda "məndən nigaran qalmayın, Vətən borcunu verib qayıdacağam" deyib.
"Övladdan da şirindir nəvə" deyən nənəsi Üsarə Mirzəquliyeva Səxavətlə fəxr edir. Deyir ki, nəvəsi evin tək övladı olmasına baxmayaraq, müharibə başlayandan iki gün sonra cəbhəyə yola düşüb.
Səxavət Abbasov oktyabırın 20-də şəhid olub və Xırdalan şəhər Şəhidlər xiyabanında dəfn edilib.
Şamxor döyüşü (1195)
Şamxor döyüşü (შამქორის ბრძოლა) — 1 iyun 1195-ci ildə Gürcüstan krallığının ordusu ilə Şəmkir şəhəri yaxınlığında Atabəy Əbu Bəkr arasında döyüş.