cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paleontologiya tarixi
XVII əsrə qədər
Orta əsrlərdə görkəmli mütəfəkkir İbn Sina özünün "Şəfa kitabı" əsərində (1027) daşlaşmış canlı orqanizmlərdən danışarkən, bu qalıqların müxtəlif dərinliklərdə yerləşən və atmosferdə havanın temperaturundan yüksək temperatura malik olan flyuidlərin meydana gəlməsində mühüm rol oynaması barədə nəzəriyyə irəli sürmüşdür. XIV əsrdə Saksoniyalı Albert bu ideyanı daha da təkmilləşdirmişdi. . XVI əsrdə bir çox naturalistlər Saksoniyalı Albertin nəzəriyyəsinə əsaslanan tədqiqatlar aparmışlar. . Çin naturalisti Şen Ko (1031-1095) Şensi əyalətində Yanyan adlı dağlıq ərazidə tapılmış daşlaşmış bambuk qalıqları əsasında tədricən baş verən iqlim dəyişiklikləri barədə nəzəriyyə irəli sürmüşdür, onun bu qənaətə gəlməsinin əsas səbəbi o idi ki, quru iqlimə malik Şensidə bambuk bitmir. . Sun imperiyası dövründə yaşamış Şen Ko Tayxanşan dağlarında tapılmış dəniz canlılarının qalıqlarına əsasən geomorfologiyada olduğu kimi geoloji proseslərin mövcud olması və tədricən sahil xətlərinin əvəzlənməsi qənaətinə gəlmişdir. . İlk paleontoloji araşdırmalar Leonardo da Vinçi tərəfindən Misirdən gətirilmiş əhəng daşında nummulitlərlə (Nummulites) rastlaşması ilə aparılmağa başlanmışdır. Leonardo da Vinci nummulitlərin bir orqanizm qalığı olduğunu anlamışdır.
Tanaat məbədi
Məbədin ətrafında XIII-XVII əsrlərə aid xaçdaşlar, qəbiristanlıq, qala xarabalıqları və s. abidə qalıqları vardır. Məbədin yerləşdiyi ərazi qədimdən türk-oğuz boylarının vətəni olmuş, bura, bütövlükdə Zəngəzur mahalına ermənilərin ilk kütləvi axını XIX yüzilin əvvəllərində bölgənin Çar Rusiyası tərəfindən işğalından sonra başlamışdır.
Paleontologiya tarixi
XVII əsrə qədər
Yeni tarixin əvvəllərində rasionalizm dövründə Avropada natural fəlsəfənin inkişafında baş verən əsas dəyişikliklərdən biri də daşlaşmış canlı orqanizmlərin qalıqların sistemli şəkildə tədqiq edilməsidir. XVII və XVIII əsrlərdə daşlaşmış orqanizm qalıqlarının keçmiş həyatla bağlılığının öyrənilməsində mühüm nailiyyətlər əldə edilmişdir.
Ceyhun Sultanov
Ceyhun Sultanov (12 iyun 1979, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — azərbaycanlı futbol mütəxəssisi, keçmiş futbolçu, Bakı FK-nın seleksiyaçı məşqçisi. Fərid Bakı, Neftçi Bakı, Dinamo Bakı, Maşinsazi Təbriz, Xəzər-Lənkəran, Kəpəz Gəncə, Sumqayıt, Qəbələ klublarının heyətində çıxış edib.
Paleontologiya tarixi
XVII əsrdə
1665-ci ildə alman alimi Afanasi Kirxer özünün «Mundus subterraneus» adlı traktatını nəsli kəsilmiş nəhəng insanların sümüklərinin tədqiqinə həsr etmişdi. Elə həmin il ingilis təbiətşünası və alimi Robert Huk mikroskopdan istifadə etməklə öz müşahidələri əsasında tərtib etdiyi illustrasiyalı kolleksiyasını - "Mikroqrafiya" adlı əsərini nəşr etdirmişdir. Robert Huk belə hesab edirdi ki, daşlaşmış canlı qalıqları Yer üzərində həyatın tarixinin sübutudur. Robert Huk qeyd edirdi ki, əgər arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilən pullar, medallar və zəngin tabutlar keçmiş dövrlərdə məşhur şəxsiyyətlərin, şəhərlərin mövcud olmasının bilavasitə sübutudursa, daşlaşmış qalıqlar da, bütün düşünən insanların fikrincə, qədim dövrlərdə mövcud olmuş bitki və ya canlıların mövcudluğunun isbatıdır. . Alim iddia edirdi ki, bu qalıqların bir hissəsi geoloji fəlakətlər zamanı baş vermiş kütləvi qırğınlar nəticəsində nəsli kəsilmiş canlı orqanizmlərə aiddir. .
1667-ci ildə Nils Stensen akulanın başının quruluşu haqqında məruzə yazdı. O, akulanın dişlərini (tongue stones) adlanan daşlaşmış əşya qalıqları ilə müqayisə edərək bu qənaətə gəldi ki, bu qalıqlar (o, bu qalıqları «glossopetrae» adlandırmışdı) akulanın dişləridir. . Nils Stensen sonralar daşlaşmış canlı qalıqları ilə daha dərindən maraqlanmağa başlımışdı. Tədqiqatçı bu qalıqların keçmiş həyatın izləri olmasını inkar edən bir çox arqumentlərin əsassız olduğunu təsdiq etmək üçün o, daha dərindən daş lövhələri öyrənməyə başladı. Nils Stensonun akulanın dişləri haqqında tədqiqatları nəticəsində belə bir qənaətə gəlindi ki, hər hansı bir möhkəm əşya digər bir möhkəm əşyanın, məsələn, qaya parçasının da daxilində ola bilər. Bu tədqiqatların nəticəsi olaraq 1669-cu ildə onun "De solido intra solidum naturaliter contento dissertationis prodromus" adlı əsəri nəşr olundu.
Ceyhun Sultanov
Həyatı
Ceyhun Sultanov Bakı şəhərində anadan olub. 10 yaşından etibarən futbolla məşğul olur. Top oyununun sirlərinə Vaqif Paşayevin rəhbərliyi altında yiyələnib. Ceyhun Sultanov orta təhsilini 9-cu sinifə qədər 20 nömrəli, daha sonra isə 277 nömrəli məktəbdə alıb. Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasını bitirib. Ailəlidir, 3 qız övladı var.
Paleontologiya tarixi
XVII əsrdə
Nils Stensen XVII əsrdə yaşamış, demək olar ki, bütün naturalist filosoflar kimi, canlı orqanizmlərin Bibliyada təsvir olunan böyük daşqının baş verdiyi ərazilərdən uzaqda aşkar edilməsinə əsaslanaraq Yer kürəsinin bir neçə min il yaşı olduğunu düşünürdü. .
Ceyhun Sultanov
Karyerası
Artıq 16 yaşında yüksək liqada debüt edib. Sultanov bu şansı Ruslan Abdullayevin çalışdırdığı Fərid Bakı klubunda qazanıb. Daha sonra Neftçiyə baş məşqçi təyin olunan Ruslan Abdullayev Ceyhunu da özü ilə aparıb. 1 mövsüm Neftçidə çıxış edən Sultanov 1998-ci ildə paytaxtın Dinamo klubuna keçib. Ceyhun Viləşin heyətində də çıxış edib. Amma onun Masallı klubunda karyerası qısa olub. Pleymeyker UEFA İntertoto Kubokunda Qrindavikə qarşı oynayıb. Ölkədə futbolun olmadığı günlərdə Ceyhun Sultanov futzala üz tutub və bir müddət Tribut klubunda çıxış edib. Çempionat yenidən start götürəndə Sultanov Dinamoya qayıdıb. Ceyhun 2002/2003 mövsümündə legioner həyatı yaşayıb. Futbolçu İranın Maşinsazi Təbriz klubunun şərəfini qoruyub. Vətənə qayıdan yarımmüdafiəçi daha bir neçə mövsüm Bakıda çıxış edib. 2007-ci ildə Xəzər-Lənkərana tarnsfer olunub. 2010-cu ildə isə Gəncəyə keçib. 2013-cü ildə Bakı klubunun seleksiyaçı məşqçisi vəzifəsinə təyin olunub.
Paleontologiya tarixi
XVII əsrdə
XVII əsrdə Nils Stensenlə eyni dövrdə yaşamış Martin Lister (1638—1712) və Con Rey (1627—1705) daşlaşmış qalıqların canlı orqanizmlərlə heç bir bağlılığının ola bilməyəcəyini iddia edirdilər. Onları ammonitlər adlandırılan obyektlər xüsusilə maraqlandırıdı və bu filosoflar qeyd edirdilər ki, ammonitlər Robert Hukun göstərdiyi kimi, canlı varlıqlar ola bilməzlər, çünki onlar məlum olan heç bir canlı orqanizm növlərinə oxşamırlar.
Bu, yalnız kütləvi qırğınlar dövründə ammonitlərin nəslinin kəsilməsi ilə bağlı ola bilərdi, lakin elmi və dini baxışların mürəkkəb mübarizəsi şəraitində həmin filosoflar uçün məsələnin əsl mahiyyətinin dəqiqləşdiilməsi çətin bir proses idi.
XVIII əsrdə
XVIII əsrin sonlarında fransız naturalisti və təbiətşünası Jorj Küvye müxtəlif bioloji növlərin nəslinin kəsilməsi barədə çoxillik mübahisələrə son qoydu və müqayisəli anatomiyanın köməyi ilə paleontologiyanın müstəqil elm kimi yarandığı qənaətinə gəldi. Paleontologiya salnamələri haqqında biliklərin çiçəklənməsi geologiyanın və xüsusilə stratiqrafiyanın inkişafında mühüm rol oynamışdır.
Geoloq və dağ-mədən mühəndisi Uilyam Smit ilk dəfə olaraq stratiqrafiya metodunun köməyi ilə daşlaşmış canlı orqanizmlərin qalıqlarından fəal istifadə edərək ayrı-ayrı yerlərdəki dağ təbəqələri arasındakı əlaqənin öyrənilməsinə cəhd göstərdi. O, XVIII əsrin sonlarında və XIX əsrin əvvəllərində apardığı tədqiqatlrın nəticəsində İngiltərənin ilk geoloji xəritəsini yaratmağa müvəffəq oldu. Uilyam Smit faunanın inkişafının ardıcıllığı prinsipinin müəyyən edilməsinə nail oldu, bu prinsipə əsasən hər bir dağ təbəqəsi özündə canlı orqanizmlərin qalıqlarının müəyyən tiplərini saxlayır və bu üsul hətta bir-birindən çox aralı məsafədə yerləşən ayrı-ayrı dağ təbəqələrinin belə, geoloji dövrlərinin ardıcıllığını müəyyənləşdirməyə imkan verir. Elə həmin dövrdə Jorj Küvye və Parisməktəbinin dağ-mədən mühəndisliyi üzrə təlimatçısı Aleksandr Bronyar Paris şəhəri ətrafındakı regionun geoloji cəhətdən tədqiqi zamanı oxşar metodlardan istifadə etmişlər.
Uplissixe
Mtkvari çayının yüksək qayalı sol sahilində inşa edilən şəhər erkən dəmir dövründən son orta əsrlərə qədər mövcud olan müxtəlif quruluşlardan ibarətdir. Bölgə Anadolu və İrandan gələn müxtəlif növ qaya işləmə mədəniyyətlərinin bənzərsiz birləşməsi, həm də paqan və xristian memarlığının birgə mövcudluğu kimi məşhurluq qazanmışdır.
Paleontologiya tarixi
Sürünənlər dövrü
Avropada paleontologiyanın "qızıl əsri" XIX əsrin birinci yarısına təsadüf edir. Paleontoloji qalıqların tapıldığı yerlərin sayı artdıqca, müxtəlif ölkələrdə təbiət tarixi muzeyləri və təbiət muzeyləri açıldı.
Uplissixe
Tarixi
Uplissixe arxeoloqlar tərəfindən Gürcüstanın ən qədim şəhər yaşayış məntəqələrindən biri olaraq qəbul edilir. Şəhər stratejik olaraq qədim Kartli Krallığının mərkəzində, ölkənin əsas siyasi və dini mərkəzi kimi ortaya çıxmışdı. Məntəqənin yaşı və əhəmiyyəti o qədər böyük idi ki, orta əsr gürcü yazılı ənənəsində buranın əsasını sanki Mtsxetosun oğlu və Kartlosun nəvəsi Uplos qoymuş kimi təsəvvürlər yaranmağa başlamışdı.
Paleontologiya tarixi
Sürünənlər dövrü
1808-ci ildə Jorj Küvye Maastrixtdə aşkar edilmiş, sonralar mozazavrlar adlandırdıqları dəniz canlılarınının qalıqlarını identifikasiyalaşdırdı. O, həmçinin Bavariyada tapılmış və pterodaktil adlandırdığı uçmaq qabiliyyətinə malik sürünənləri şəklinə görə identifikasıyalaşdırdı. Jorj Küvye aşkar edilmiş qalıqlara əsasən belə bir qənaətə gəldi ki, südlə qidalananlar dövründə Yer kürəsində nəhəng sürünənlər yaşamışlar. . Son iki onillikdə Böyük Britaniyada tapılmış daşlaşmış qalıqlar Jorj Küvyenin haqlı olduğunu sübut etdi. 11 yaşından canlı orqanizmlərin daşlaşmış qalıqlarından ibarət peşəkar kolleksiya yaradılması ilə məşğul olan Meri Enninq Laym-Recisdə təbaşir dövrünə aid bir sıra dəniz canlılarının qalıqlarını tapdı. Onun tapıntıları içərisində 1811-ci ildə tapdığı ixtiozavrların ilk skeleti, 1821 və 1823-cü illərdə pleziozavrların ilk skeletləri də var idi. Geoloqlar Uilyam Konibzar, Henri Tomas de la Beş və Uilyam Baklend Jorj Küvyenin aşkar etdiyi tapıntıların əksəriyyətinin elmi cəhətdən təhlilini vermişlər. . Məhz Meri Enninq ilk dəfə olaraq müəyyən etdi ki, bezoarlar adı ilə məlum olan daş obyektlər nadir hallarda rast gəlinən ixtiozavrların skeletləridir. 1824-cü ildə Baklend Stounsfild ətrafında təbaşir dövrünə aid təbəqələrdə alt çənə sümüklərinin qalıqlarını tapdı və onların təsvirini verdi. O, müəyyən etdi ki, bu daşlaşmış qalıqlar quruda yaşamış sürünənlərə məxsusdur və tədqiqatçı onu meqalozavr adlandırdı. Elə həmin il Gideon Mantell etiraf etdi ki, onun 1822-ci ildə Tilqeyt ətrafında təbaşir dövrünə aid təbəqələrdən aşkar etdiyi bir neçə iri dişin daşlaşmış qalıqları quruda yaşamış nəhəng və ot yeyən sürünənlərə məxsusdur.
Uplissixe
Tarixi
4-cü əsrin əvvəllərində Kartlinin xristianlaşması ilə Uplissixenin əhəmiyyəti azalmış və şəhər yeni xristian mədəniyyət mərkəzlərinə - Mtsxetaya və daha sonra Tiflisə öz mövqeyini təslim etmişdi. Lakin Uplissixe 8-9-cu əsrlərdə Tiflisin müsəlman fəthi zamanı əsas gürcü qalası olaraq qəbul edilirdi. 14-cü əsrdə monqol basqınları zaman şəhər son çöküşünü yaşadı; ərazi tamamilə tərk edildi və yalnız xarici müdaxilələr zamanı müvəqqəti sığınacaq kimi istifadə olunmağa başlandı.
Memarlığı
200px|right|thumb|Şəhərin planı Uplissixe kompleksi ilkin olaraq üç hissəyə bölünə bilər: təqribən 8 hektar ərazini əhatə edən cənub (aşağı), orta (mərkəzi) və şimal (yuxarı) hissə. Orta hissəsi bunların içində ən böyüyüdür. Uplissixe yonulan qaya strukturlarının əsas hissəsi burada yerləşir. Mərkəz cənub tərəfə dar qaya kəsikli keçid və tunel vasitəsilə birləşir. Dar xiyabanlar və bəzən pilləkənlər vasitəsilə mərkəzi "küçə" dən fərqli tikilələrə yollar uzanır. left|100px|thumb|Zalın ümumi görünüşü Mağaraların əksəriyyəti hər hansı bir bəzəkdən məhrumdur, ancaq bəzi böyük tikilililərin tavanları şalbanlara bənzəyən daş oymaqlı tunel-tağlarla bəzədilmişdir. Bəzi daha böyük quruluşların arxa və ya yan hissələrində təntənəli mərasimlər üçün istifadə edilə bilən boş hissələr var.
Paleontologiya tarixi
Paleobotanika və "paleontologiya" sözünün mənşəyi və mənası
1828-ci ildə Aleksandr Bronyarın oğlu botanik Adolf Bronyar aşkar edilmiş bitki qalıqlarının tarixinə dair çıxışlarının toplusunu dərc etdirdi. Adolf Bronyar bu əsərdə belə bir qənaətə gəmişdir ki, bitki qalıqlarının tarixini təxminən 4 hissəyə bölmək olar. Birinci dövr çiçəkləməyən bitkilər dövrü kimi səciyyələndirmək olar. İkinci dövrün fərqləndirici əlaməti çılpaqtoxumluların meydana çıxmasıdır. Üçüncü dövrdə örtülütoxumlular, dördüncü dövrdə çiçəkli bitkilər meydana çıxdı. Geoloji araşdırmalara əsasən bir dövrdən digərinə keçid kəskin dönüşlə müşahidə olunsa da, bitkilərin dəyişmə dövrləri uzun müddət davam etmişdir. Bronyarın tədqiqatları paleobotanikanın əsasını təşkil etmişdir. Bu tədqiqatlar, eyni zamanda, Yer üzərində həyatın uzun və mürəkkəb bir tarixə malik olması, müxtəlif bitli və heyvan qruplarının ardıcıl olaraq meydana çıxması barədə nəzəriyyəni daha da gücləndirdi. . Bronyar belə hesab edirdi ki, bitki qalıqlarının tədqiqi sübut edir ki, daş kömür dövründə Şimali Avropada tropik iqlim mövcud olmuşdur; bu isə o deməkdir ki, Yer üzərində iqlim dəyişkənliyi də tədricən baş vermişdir. .
XIX əsrin birinci onilliyində aşkar edilmiş bitki qalıqlarına marağın artması nəticəsində keçmiş həyatın oyrənilməsi üçün tətbiq edilən terminologiya daha da zənginləşdi. «Journal de Physique» adlı nüfuzlu fransız elmi jurnalının redaktoru, Jorj Küvyenin şagirdi Anri-Mari Dyukrote-de-Blenvil 1817-ci ildə nəsli kəsilmiş heyvanların aşkar edilmiş sümüklərinin bərpası ilə əlaqədar Jorj Küvye və digər naturalistlər tərəfindən aparılan tədqiqat işlərini ifadə etmək üçün ilk dəfə «paleozoologie (paleozoologiya)» terminini işlətmişdir. Lakin Blenvil elə bir söz axtarırdı ki, bu terminlə həm heyvan qalıqlarının, həm də bitki qalıqlarının tədqiqatlarını ifadə etmək mümkün olsun və o, 1822-ci ildə «palaeontologie» termininin üzərində dayandı. Blenveldin bu termini qısa müddətdə elmi ictimaiyyət tərəfindən qəbul edildi.
Uplissixe
Memarlığı
Kompleksin zirvəsində 9-10-cu əsrlərdə daş və kərpicdən tikilmiş xristian bazilikası nəzərə çarpır. Arxeoloji qazıntılar zamanı müxtəlif dövrlərə aid çoxsaylı əsərlər, o cümlədən qızıl, gümüş və tuncdan hazırlanmış zərgərlik əşyaları, keramika və heykəltəraşlıq nümunələri aşkar edilmişdir. Bu artefaktların bir çoxu Tiflisdəki Dövlət Muzeyində qorunur.
Paleontologiya tarixi
Paleobotanika və "paleontologiya" sözünün mənşəyi və mənası
Paleontologiya adı üç yunan sözündən əmələ gəlmişdir: "paleos"-qədim, "ontos"-mövcud olan varlıq, "loqos"-söz, elm: sözün hərfi mənası belədir: "qədim varlıqlar haqqında elm, "ontos" sözünün digər mənası - "şeylərin mahiyyəti" deməkdir. Həqiqətən, paleontologiya elmi təkcə vaxtilə yaşamış orqanizmləri deyil, həmçinin, qədim həyatın mahiyyətini, onun inkişaf yollarını öyrənir. XVIII və XIX əsrlərin hüdudlarında bu elmi yunan dilində oriktoqnoziya, yəni daşlaşmış qalıqlar haqqında elm adlandırırdılar.
Transformasiya və paleontologiya salnaməsi
XX əsrin əvvəllərində Jan-Batist Lamark daşlaşmış canlı qalıqlarından növlərin transformasiyası barədə öz nəzəriyyəsini sübut etmək üçün istifadə etmişdir. . Sonrakı bir neçə onillikdə həyatın, zaman keçdikcə dəyişməsini sübut edən çanlı qalıqlarının aşkar edilməsi bu nəzəriyyəni yenidən müzakirə obyektinə çevirdi. . Robert Çeymberz daşlaşmış canlı qalıqlarından özünün «Vestiges of the Natural History of Creation» adlı kitabının tərtibində geniş istifadə etmişdir. Bu əsərdə iddia olunnurdu ki, Yer kürəsində olduğu kimi kosmosda da həyat təkamül təbiətinə malikdir. Jan-Batist Lamarkın nəzəriyyəsinə əsaslanan Robert Ceymberz bu əsərində sübut edirdi ki, həyat sadədən mürəkkəbə doğru hərəkət edir. . Bu erkən təkamül nəzəriyyəsi elmi dairələrdə geniş müzakirə olunsa da, o, öz elmi təsdiqini tapmadı. . tranformasiya ideyasının bir çox tənqidçisi öz arqumentlərini əsaslandırmaq üçün daşlaşmış canlı qalıqlarından istifadə etmişlər. Robert Ouen "dinozavr" terminini ifadə etdiyi dissertasiyasında göstərirdi ki, dinozavrlar müasir sürünənlər kimi mürəkkəb quruluşa malikdir, bu isə, Robert Ouenin fikrincə, transformasiya nəzəriyyəsinə zidd idi. . Xyu Müller Old Red Sendstounda tapılmış balıqların daşlaşmış qalıqlarına əsasən belə bir fakta diqqət yetirmişdir ki, bu balıqların quruluşu "Vestiges of the Natural History of Creation» adlı kitabda iddia edildiyi kimi, nə sonrakı dövrlərdə mövcud olmuş balıqlarla müqayisədə mürəkkəb, nə də əvvəlki dövrlərlə mövcud olan balıqlarla müqayisədə primitiv quruluşa malik olmamışdır. . Bu təkamül nəzəriyyələri o zaman müəyyən elmi dairələr tərəfindən müdafiə olunmasa da, bu məsələlər ətrafında gedən müzakirələr sonralar Darvinin təkamül nəzəriyyəsinin meydana çıxmasında mühüm rol oynamışdır..
Təkamül
1859-cu ildə Çarlz Darvinin "Növlərin mənşəyi" əsərinin çap olunması həyatı tədqiq edən bütün elm sahələrində və xüsusilə, paleontologiya elmində ciddi dönüş yaratdı. Çarlz Darvinin təkamül nəzəriyyəsinin yaranmasında daşlaşmış canlı qalıqlarının mühüm rolu olmuşdur. Çarlz Darvində daha çox təəssürat yaradan nəhəng zirehlilərin qalıqları idi, o zaman o belə düşünürdü ki, bu qalıqlar ümumdünya səyahəti zamanı Cənubi Amerikada rast gəldikləri nəhəng lamalara aiddir. Bu qalıqlar həmin dövrdə Cənubi Amerikada yaşayan heyvan növlərinə oxşayırdı. .
Belçika paleontoloqu Lui Dollo (1857-1931) paleontoloji üsulu nəzəri cəhətdən əsaslandırmışdır. O, 1893-cü ildə paleontologiyanın əsas qanunlarından biri olan təkamülün dönməzliyi qanununu kəşf etmişdir. Bu qanuna görə, bir dəfə meydana gəlmiş orqanizm öz əcdadının yaşadığı şəraitə düşsə belə, heç vaxt əcdadının quruluşuna qayıda bilməz. Bu, o deməkdir ki, təkamül prosesi zaman kimi yalnız bir istiqamətdə gedir. odur ki, hər hansı bir zaman kəsiyində yaşamış orqanizmi nə ondan əvvəlki, nə də sonrakı dövrlərdə tapmaq mümkün deyil.
Şimali Amerikada hadisə
XIX əsrin sonlarında Şimali Amerikada paleontologiya elmində ciddi irəliləyişlər baş verdi. 1858-ci ildə Amerika bioloqu Cozef Leydi qadrazavrın skeletini təsvir etdi. Bu Şimali Amerikada daşlaşmış qalıqlar əsasında tədqiq olunan ilk dinozavr idi. Amerikada vətəndaş müharibəsindən (1861-1865) sonra Qərbə doğru ekspansiyanın güclənməsi, Kanzasda və ABŞ-nin digər ərazilərində dəmir yollarının, hərbi bazaların tikintisinin genişlənməsi və yeni yaşayış məntəqələrinin salınması aşkar edilən daşlaşmış canlı qalıqlarının kolleksiyasının zənginləşməsinə müsbət təsir göstərdi. . Bu dövrdə Şimali Amerikanın təbii tarixinin araşdırılması istiqamətində də bir sıra nailiyyətlər əldə edildi, təbaşir dövründə Kanzası və ABŞ-nin qərb ərazilərinin əksər hissəsini əhatə edən Təbaşir gölü aşkar edildi, qədim quşların və atların, allozavr, steqozavr, tritseratops kimi dinozavr növlərinə aid mühüm daşlaşmış qalıqlar tapıldı. Bu nailiyyətlərin əldə edilməsinə ABŞ alimləri Qofoniil Marş və Edvar Koyp arasında gedən şəxsi və peşəkar rəqabət də mühüm təsir göstərmişdir. Bəzi hallarda bu alimlər arasında gedən mübarizəni "Sümük müharibələri" də adlandırmışlar.
Buratino
Buratino — Aleksey Tolstoyun "Qızıl açar və ya Buratinonun macəraları" əsərinin personajı.
Paleontologiya tarixi
Paleontologiyanın geoloji inkişafı
XX əsrdə dünyanın əksər yerlərində paleontoloji işlər aparılırdı, xüsusilə, Avropa və Şimali Amerikada geniş vüsət almışdı. 135 il ərzində - Baklenddə ilk tapıntıdan 1969-cu ilədək dinozavrların 170-dən artıq növü aşkar edilmişdir. Paleontoloq Çarlz Uitn Hilmor tərəfindən 1933-ci ildə dinozavrların daha bir növü olan Baktrozavr qeydə alınmışdır. 1969-cu ildən sonrakı 25 il ərzində aşkar edilmiş dinozavrların növlərinin sayı 315-ə çatmışdır. Bu ilk növbədə, dağlıq massivlərdə, xüsusilə, Cənubi Amerikanın və Afrikanın az tədqiq olunan ərazilərində aşkar edilmişdir. . XX əsrin sonlarına yaxın Çin ərazisində daşlaşmış canlı qalıqlarının sistemli şəkildə axtarışlarının təşkili nəticəsində qədim quş formasında və balalarını südlə qidalandıran dinozavrların külli miqdarda qalıqları tapıldı.
Buratino
Məlumat
Buratinonun prototipi Karlo Kollodinin Pinokkio əsəridir. Əsasında Buratinonun macəraları (cizgi filmi, 1959) çəkilmişdir.
Paleontologiya tarixi
Kembri partlayışı
Kembri dövrü süxurlarda bir-birindən fərqli və kompleks quruluşda çoxhüceyrəli orqanizmlər tapılmış ən qədim geoloji dövrdür. Bu dövrə aid süxurlar əvvəlcə 1835-ci ildə ingilis geoloq Adam Secvik (Adam Sedgwik) tərəfindən Şimali Uelsdə tapılmışdı. Secvik həmin dövrü Uelsin latın dilindəki adı olan "Cambria" sözündən götürərək adlandırmışdır. Beynəlxalq Kembri Stratiqrafiyası Alt Komissiyasının 2002-ci ildə yayımladığı tarixlərə əsasən, Kembri dövrünün dövrümüzdən 545 milyon il əvvəl başlayıb 490 milyon il əvvəl sona çatdığı qəbul edilir. Erkən Kembri (542-513 milyon il), orta Kembri (513-501 milyon il) və son Kembri (501-490 milyon il) olaraq 3 dövrə bölünür. .
Kembri canlılarının daha çox tapıldığı Kanadadakı Burqes Şeyl fossil yataqlarında və Çindəki Çenqjianq faunasında bərk toxumalarla yanaşı mükəmməl qorunmuş yumşaq toxumaların qalıqları da tapılmışdır. Hətta Çenqjianqdakı fossillər arasında ancaq yumşaq toxumalardan təşkil olunmuş canlıların izləri də var. Çenqjianqda böyük əhəmiyyətə malik orqanlardan göz, bağırsaq, mədə, həzm orqanları, dəri, pulcuq, ağız və sinir sistemi kimi hissələri hərtərəfli tədqiq etmək mümkün olmuşdur.
Nikol Kidman
Nikol Meri Kidman — avstraliyalı kino aktrisası. Avstraliya və ABŞ vətəndaşıdır. O, 2003-cü ildə "Saatlar" (ing. The Hours) filmindəki ən yaxşı qadın roluna görə "Oskar" mükafatı qazanmışdır.
Həyatı
20 iyun 1967-ci ildə Havay Honolulu da doğulmuşdur, lakin uşaqlığının böyük qismi Avstraliyada keçmişdir. Atası Antoni Kidman biokimyaçı, psixoloq, yazar; anası Janel Kidman isə tibb bacısı, pedaqoq eyni zamanda yoldaşının kitablarına redaktorluq etməkdədir.
Yaponiya bankı
Yaponiya bankı (yapon dilində: 日本銀行 Нихон гинко) — Yaponiyanın mərkəzi bankı.
Ümumi məlumat
Yaponiya Bankı öz statusuna görə, inzibati orqan yox, səhmdar şirkətdir. Onun kapitalının 55%-i hökumətə, 45%-i maliyyə institutlarına, sığorta şirkətlərinə və digər şəxsi səhmdarlara məxsusdur. Səhmdarlara 4%-lik ölçüdə dividentlərin verilməsi təmin edilir. Bank tərəfindən yüksək mənfəətin əldə edildiyi halda bu dividendlər 5%-ə qədər artırıla bilər. Qalan mənfəət dövlət büdcəsinə toplanır.
Bankın idarəedilməsi və funksiyaları
Yaponiya Bankının rəhbər orqanı Siyasi şuradır. Yeni bank qanununun qəbulundan sonra Siyasi şuranın funksiyaları və strukturu bir qədər dəyişmişdir. 1998-ci l apreldən başlayaraq, Siyasi şura doqquz üzvdən ibarətdir. Bunlar təyin olunan altı şura üzvü, bankın sədri və onun iki müavinidir. Şuradan başqa, Bank idarəsinə üç icraçı auditor, üç icraçı direktor və səkkiz məsləhətçi daxildir. Siyasi şuranın öhdəliklərinə aşağıdakılar daxildir:
Siyasi şura zəruri hallarda və şura sədrinin göstərişi ilə toplanır. Iclas şura üzvlərinin üçdə birinin və ya daha çoxunun təşəbbüsü ilə də çağırıla bilər. Şura sədrinin və ya üzvlərin üçdə birindən çoxunun iştirak etmədiyi halda iclaslar və səsvermələr keçirilə bilməz. Qərarlar səs çoxluğu ilə qəbul edilir. Yalnız iclasda olanlar səsvermədə iştirak edir. Əgər səslər yarıya bölünmüşdürsə, qərarı sədr verir. Maliyyə nazirliyinin və Iqtisadi planlaşdırma Agentliyinin məmurları Siyasi şuranın iclaslarında iştirak etmək hüququna malikdirlər. Onlar monetar tənzimləmə barədə hər hansı bir məsələnin təxirə salınmaz şəkildə nəzərdən keçirilməsini şuradan istəmək hüququna malikdirlər. Əgər iclasda iştirak edənlər hər hansı bir məsələnin müzakirəsinin təxirə salınmasını istəyirlərsə, şura səsvermə ilə qərar çıxarır.
Icraçı auditorlar Bankın fəaliyyətini təftiş edirlər. Onlar öz hesabatlarını Maliyyə nazirliyinə və ya Siyasi şuraya göndərirlər. Icraçı auditorlar və icraçı direktorlar Nazirlər kabineti tərəfindən 4 illik müddətə təyin olunurlar. Yaponiya bankı mərkəzi bank kimi aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirir.
3. Məcburi ehtiyat saxlama sistemi Yaponiyada 1957-ci ildən başlayaraq fəaliyyət göstərir. Kredit müəssisələri ehtiyat depozitlərin müəyyən məbləğini Yaponiya Bankında yerləşdirməyə borcludurlar. Yaponiya Bankı kommersiya banklarının öz hesablarındakı ehtiyatlarını aşağı sala bilərdi ki, onlar kredit ekspansiyasına başlasınlar. Kommersiya bankları kredit ekspansiyasını həyata keçirmək iqtidarında deyillər, çünki onların kredit portfellərində həddən çox qaytarılmayan borclar var. Onlar sərbəst pulları riskli, lakin mənfəət gətirən aktivlərə – fond bazarı alətlərinə yatırırlar.
Elxan Ağahüseynoğlu
Elxan Ağahüseyn oğlu Ağahüseynov — Azərbaycan teatr və kino aktyoru, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2002).
Həyatı
Pyeslərinin tamaşalarını göstərmək olar.
Elxan Ağahüseynoğlu aktyorluq sənətində qazandığı nailiyyətlərə görə 22 may 1991-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti", 2002-ci ildə isə Xalq Artisti fəxri adları ilə təltif olunub. Prezident təqaüdçüsüdür.
Elxan Ağahüseynoğlu 2 avqust 2009-cu ildə vəfat etmişdir.
Filmoqrafiya
• 3
Anatoli Lunaçarski
Anatoli Vasilyeviç Lunaçarski — rus-sovet yazıçısı, tərcüməçi, publisist, sənətşünas, akademik, maarif naziri, siyasi xadim.
Həyatı
Anatoli Vasilyeviç Lunaçarski 23 noyabr 1875-ci ildə Rusiya imperiyasının Poltava şəhərində anadan olmuşdu.
Anatoli Lunaçarski 26 dekabr 1933-cü ildə Fransada vəfat edib.
Yaradıcılığı
SSRİ-nin yaradılmasından (1922, 30 dekabr) sonra isə imperiya tərkibinə daхil edilmiş хalqlar ədəbi prosesdə bir ideologiya ətrafında birləşdirildilər. Əsasən, "Sovet ədəbiyyatı" adı ilə təqdim olunan bu ədəbi inkişaf mərhələsinə "beynəlmiləlçilik" donu geydirən yazıçı-tənqidçi A.Lunaçarski (1875–1933) pafosla yazırdı: "Ədəbiyyat haqqında söhbət gedəndə biz, ümumiyyətlə, Lenin milli siyasəti nəticəsində yüksək çiçəklənmə mərhələsinə çatan bütün sovet хalqları ədəbiyyatını nəzərdə tuturuq".
Qaranlıq əsrlər (Qədim Yunanıstan)
Dövlət və siyasi quruluş
Qaranlıq əsrlərin siyasi quruluşu çox primitiv idi. Hər bir kiçik kənd icması daxili idarədə müstəqil idi, siyasi hakimiyyət o qədər zəif idi ki, dövlətin mövcud olduğunu demək çətindir. “Basileus” yaxud hökmdar tayfa başçısının xüsusiyyətlərini daşıyırdı. O, qanun hazırlaya və qəbul edə bilmir, ədalət tətbiq etməkdə çətinlik çəkirdi. O, vergi toplamır və digər vətəndaşlar kimi kənd təsərrüfatı ilə özü məşğul olurdu. Hərbi və dini başçı olmaq onun yeganə vəzifəsi idi. O, müharibə vaxtı orduya başçılıq edir və tanrıları məmnun etmək üçün qurbanlar verirdi. Hər bir kiçik icmanın zadəganlar şurası və döyüşçülər yığıncağı var idi, lakin bu orqanların heç biri dövlət orqanı statusuna malik deyildi. Adət-ənənələr qanunları əvəz edirdi və ədalətin tətbiqi şəxsi idi. Qəsdən törədilmiş qətl yalnız qurbanın ailəsi tərəfindən cəzalandırılırdı. Lakin bəzən münaqişələri başçı həll etməli olurdu, hətta belə hallarda da o, hakim deyil, münsif rolunu oynayırdı. Bu dövrdə yunanların siyasət anlayışı çox zəif inkişaf etmişdi, onlarda sosial strukturu qorumaq üçün zəruri hesab edilən dövlət anlayışı yox idi. İtakanın hökmdarı Odissey iyirmi il olmadığı müddətdə onu heç kim əvəz etməmiş, heç bir yığıncaq sessiyası keçirilməmişdi.
Dövlət anlayışı uzun müddət ciddi əhəmiyyət kəsb etməmişdi. Sosial və iqtisadi həyatın strukturu sadə idi. Dastanlarda təsvir edilmiş cəmiyyətin ümumi mənzərəsi aristokratikdir, lakin siniflərin möhkəm stratifikasiyası mövcud olmamışdı. Əl əməyinə yuxarıdan aşağı baxılmırdı, avara zəngin yox idi. Zadəganların torpaqlarında işləyən və onlara sədaqətli döyüşçülər kimi xidmət edən asılı işçilər var idi. Qullar, əsasən, qadınlar idi, onlar qulluqçu, yun əyirən və məşuqə kimi xidmət edirdilər. Bir çoxu müharibə əsiri idi, lakin onlarla pis rəftar edilmirdi. Əkinçilik və maldarlıq azad insanların əsas məşğuliyyəti idi. Furqon istehsalı, qılıncqayırma, zərgərlik və dulusçuluq kimi bəzi ixtisaslaşmış sənət sahələri istisna olmaqla əmək bölgüsü mövcud deyildi. Hər bir ailə öz əmək alətlərini özü istehsal edir, parçaları özü toxuyur və ərzağı özü becərirdi. Bu dövrdə yunanlar ticarətlə məşğul olan xalqlardan uzaq olduqlarına görə onların dilində “tacir” sözü yox idi, ticarət sadəcə mübadilə üsulu idi.
Din
Qaranlıq əsrlərdə yunanların dini aşağıdakı məqsədlərdən ibarət sistem idi; (1) qeyri-adi möcüzələri rədd etməklə fiziki dünyanı izah etmək və insanlara dünya ilə yaxın əlaqə duyğusunu aşılamaq; (2) insan təbiətini ələ keçirən qızğın ehtirasları izah etmək; (3) var-dövlət, uzun həyat, sənatkarlıq qabiliyyəti və bol məhsul kimi maddi nemətlərdən faydalanmaq. Yunanlar dinin onları günahdan qoruyacağını, yaxud onlara mənəvi rahatlıq bəxş edəcəyini gözləmirdilər. Onlar dindarlığı nə əxlaq, nə də ki, sədaqət məsələsi hesab edirdilər. Onların dinində heç bir öhdəlik, qanunlar sistemi yaxud dini ayin yox idi. Hər kəs istədiyinə inanmaqda və həyatını özünün seçdiyi kimi, ilahi qəzəb qorxusu olmadan yaşamaqda azad idi.
Erkən yunanların dinində tanrılar sadəcə böyük qüdrətə malik insanlar idilər. Buna görə də yunanlar hökmranlıq etdikləri dünyada özlərini rahat hiss edirdilər. Bundan fərqli olaraq, əksər şərq dinlərindəki qüdrətli tanrılar təhlükəsizlik hissi əvəzinə qorxu təlqin edirdilər. Yunanlar qüdrətli tanrılar deyil, bərabər şərtlərlə sövdələşə biləcəkləri ilahi varlıqlar istəyirdilər. Nəticə etibarı ilə, tanrılar insan xüsusiyyətləri ilə - insan bədəni, insanın zəiflikləri və istəkləri - təsvir edilirdi. Erkən yunanlar tanrıları bir-birilə mübahisə edən vəziyyətdə təsvir edirdilər, onlar hesab edirdilər ki, tanrılar ölümlü insanlar arasında sərbəst dolaşır və hətta bəzən ölümlü qadınlardan uşaq sahibi olurdular. Tanrılar insanlardan yalnız ölümsüz olmaları fərqlənirdilər. Onlar səmada, yaxud ulduzlarda deyil, Yunanıstanın şimalındakı Olimp dağının zirvəsində yaşayırdılar.
Onlar politeist idilər, bir tanrı digərindən üstün tutulmurdu. Hətta səma tanrısı və ildırımın sahibi, tanrıların və insanların atası adlandırılan Zevsə dəniz tanrısı Poseydon, sevgi ilahəsi Afrodita, müdriklik və müharibə ilahəsi və sənatkarların himayəçisi Afinadan daha az diqqət yetirilirdi. Şər məsələsinə gəldikdə isə, bütün tanrılar həm xeyir, həm də ki, şər əməllər törətməyə qadir idilər. Qaranlıq əsrlərdə yunanlar ölümdən sonrakı həyat ilə maraqlanmırdılar. Lakin onlar hesab edirdilər ki, kölgələr yaxud ruhlar bədənlər öldükdən sonra bir müddət yaşayırlar. Bir neçə nəfər istisna olmaqla, hər kəs eyni yerə - Aidin yerin altında yerləşən qaranlıq padışahlığına gedirdi. Bu yer nə cənnət idi, nə də ki, cəhənnəm; heç kim yaxşı əməllərə görə mükafatlandırılmır və heç kim günahlara görə cəzalandırılmırdı. Bütün kölgələr yer üzərində yaşadığı həyatın eynisini yaşamağa davam edirdi. Homerin poemalarında digər iki padışahlığın adı çəkilir – Eliziya (yunan mifologiyasında cənnət) və Tartarın padışahlığı. Bunlar, ilk baxışda, ölümdən sonra mükafatlandırma və cəzanın olmaması ideyasına ziddir. Lakin Eliziyada rahatlıq və sərbəstlikdən zövq alan insanlar  bu cür mükafata layiq olmaq üçün heç nə etməmişdilər, onlar sadəcə  tanrıların mükafatlandırmaq üçün seçdiyi insanlar idilər. Əslində, Tartarın padışahlığı ölülərin məkanı deyil, üsyan etmiş tanrıların həbs edildiyi yer idi.
Erkən yunanlarda tanrılara ibadət, əsasən, qurban verməkdən ibarət idi. Lakin qurbanlar günahın əvəzi olaraq deyil, tanrıları məmnun etmək və onları insanları mükafatlandırmağa inandırmaq üçün verilirdi. Başqa sözlə, dini ayinlər zahiri və mexaniki idi. Bu işdə hörmət, itaət və qəlbin paklığı önəmli deyildi. İbadət edən şəxs sadəcə qurban kəsir və ən yaxşı mükafata ümid edirdi. Bu cür din üçün mürəkkəb qanunlar tələb olunmurdu. Hətta profisional kahinliyə də ehtiyac yox idi. Möcüzələr və dini ayinlər olmadığına görə hər kəs sadə rituallar hayata keçirə bilərdi. Yunan məbədi kilsə yaxud dini yığıncaq məkanı deyildi və onun içində heç bir mərasim keçirilmirdi. O, sadəcə tanrıların bəzən ziyarət etdiyi və müvəqqəti ev kimi istifadə etdiyi yer idi.
Mənbə
Western Civilizations, Robert E. Lerner, Standish Meacham, Edward McNall Burns
Nikolya Apper
Nikolya Apper — fransız ixtiraçı.
Həyatı
Təzə yeməklərin bağlı qablarda uzun müddət sağlam bir şəkildə qoruna biləcəyi fikrini ilk inkişaf etdirən adam, parisli Nikolya Apperdir. 1795-ci ildə Fransa hökuməti, qidaların konserv olaraq saxlana biləcəyi bir üsulu bulana 12 min frank mükafat veriləcəyini eşitdirdi. Bu mükafatın cazibəsinə qapılan Nikolya Apper ticari baxımdan da praktik bir tətbiq etdi. Mədən qablar yerinə şüşə qabları seçdi. Yenə də bu günün tənəkə konserv sənayesi, quruluş fikirini Apperin cəhdlərinə borcludur. Nikolya Apperin işlərinin nəticəsi ilk dəfə 1804-cü ildə sınandı. Dənizçilik Naziri, Apperin konservlərindən bir qisiminin Bresdəki dəniz əsasına göndərilməsini əmr etdi. Burada, qablar üç ay açılmadan saxlandı. İlk nümunələrin araşdırılmasından sonra, Paris Sağlamlıq Müdirliyinə bu hesabat göndərildi: "Qabdakı ət suyu çox ləzzətli. İçindəki ət parçaları da elə. Ancaq, miqdar olaraq bir az az. Ətli və ətsiz olaraq hazırlanan paxla və göy noxud konservləri də, hələ budaqlarından qoparılmışcasına təzə və ləzzətli!"
Eyni il Apper Parisin şəhərətrafılarından Massyda bir konserv fabriki qurdu. Lazımlı təzə tərəvəzi yetişdirmək üzrə, fabrikin ətrafında geniş bağçalar satın aldı.
Amur qızılquşu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Baba xan Çavuşlu
Baba xan Çapışlı, (ya:Çavuşlu/Çapışı) Nadir şah Əfşarın yoldaşı və sərkərdələrindən.
Həyatı
Baba xan Çapışlı, Çavuşlu oymağından idi ki, Şah Abbasın əmri ilə Özbəklərin basqınlarının qarşısını almaq üçünAzərbaycandan Xorasana köçürülmüşdürlər və Əbivərd və Kəlat məntəqələrində məskunlaşdırılmışdırlar.Babaxan, Mehmandust savaşında ki Nadir və Əfqanların qoşunları arasında baş verdi, özündən kifayət və cəsarət göstərdi və II Şah Təhmasib,Nadirin bir neçə sərkərdəsi ilə birlikdə onu təqdirləndirdi. Nadir şah Əfşarın Muğanda tacqoyma zamanı,Babaxan onun hakimiyyətə çatmasının tərəfdarı olmuşdur.Nadir şah hakimiyyətə yetişəndən sonra Luristan və Heratın bəylərbəyi olmuşdur.O, Buxarada Əbülfəzl xan Özbəkin qoşunun məğlub etdi, amma sonra Şəlavək(Şəlduk) qalasına baxarkən güllə ilə öldürüldü və Məşhəddə dəfn oldu.
Ailəsi
Baba xanın Behbud xan adlı oğlu vardı.
Kərkincək qızılquş
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.
Təsviri
28–30 sm ölçüdə kiçik yırtıcı quşdur. Erkək fərdlər üçün bozumtul göy rəngli bel və qarın hissə, qırmızımtıl ayaqlar, dimdik və göz ətrafı halqa xarakterikdir. Dişilərdə sinə və qarın hissə narıncı rəngdədir. Göz ətrafı halqa qaradır.
Yayılması
Şərqi Avropada, Qərbi və Mərkəzi Asiyada yuvalayır. Qışlamaq üçün Afrika ölkələrinə köç edir. Azərbaycanda olduqca azsaylı növdür. XX əsrin əvvəllərində Muğan düzündə və ortalarında az sayda payız köçündə Qızılağac qoruğu ərazisində qeydə alınmışdır. 2010-cu ildə isə ilk Şirvan Milli Parkının ərazisində 1 cütün yuvalaması qeydə alınmışdır və aparılan monitorinqin nəticələri bu cütün artıq üç ildir ki müntəzəm olaraq ərazidə yuvaladığını göstərir.
Həyat tərzi
Dəniz səviyyəsindən 300–1500 m yüksəkliyə qədər ərazirlərdə yaşayır. Seyrək ağaclıqlar olan düzən ərazilərdə, əkin sahələri və otlaqlara yaxın sahələrdə yuvalayır. Qidasının əsasən iri cücülər, eləcə də kiçik quşlar və məməlilər təşkil edir.
Sayı
Dünya populyasiyası 300,000–800,000 fərd, Avropa populyasiyası isə 26,000–39,000 cüt olaraq qiymətləndirilir. Azərbaycanda yuvalamada cəmi bir cüt məlumdur.
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının Qırmızı Siyahısına, AB-nin Quş direktivinin 1-ci Əlavəsinə daxil edilmişdir. Avropa mühafizə statusuna malikdir (Vulnerable —həssas növ), CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxil edilmişdir. Şirvan Milli Parkında qorunur.
Danaya (Mabüs)
Danaya Yan Qossart Mabüs tərəfindən antik mədəniyyət mövzusunda yağlı boya ilə palıd ağac lövhəsi üzərində çəkilmiş tablo. Əsərin mövzusu, Arqos çarına kahin tərəfindən agah olur ki, qızının oğlu ondu taxtan devirəcəkdir. Bunu qarşılamaq üçün o, qızı Dayananı zülmətdə dustaq edir. Tanri Zevs Dayananın gözəlliyindən məftun olaraq qızıl yağışa çevrilərək ona qovuşur. Bu əlaqədən dünyaya Persey gəlmiş olur.
Zemfira
Zemfira Təlğat qızı Ramazanova (, ; 26 avqust 1976, Ufa) — tatar əsilli müğənni.
Buduq mahalı
Buduq mahalı — Quba xanlığında mahal.
Zemfira
Albomları
Zemfiranın ilk studiya albomu 10 may 1999-ci ildə işıq üzü görüb. Albomun adı «Земфира» olur. 5-6 martda Praqada «СПИД» mahnısına klip çəkilsə də rəsmi olaraq yayımlanmır. 24 aprel də «Ариведерчи» sonradan «Почему» musiqisinə klip çəkilir.İlk altı ayda 700.000-dən çox nüsxə satılır.
Buduq mahalı
Quba xanlığı dövründə Buduq mahalının mərkəzi Buduq kəndi olmuşdur. Həmin dövrdə xanlıq 10 mahala bölünmüşdü və həmin mahallardan da biri Buduq mahalı idi. Tarixi ədəbiyyatda olan bir məlumata görə Buduq mahalının kənd icmaları nəinki xəzinəyə vergi və mükəlləfiyyətlərdən azad idilər, hətta xandan bəxşişlər alırdılar. F.F.Simonoviçin yazdığına görə isə, Quba malikanəsi 8 mahala bölünmüşdü. Buduq və Xınalıq həmin mahallardan idilər və hər biri 9 kəndi birləşdirirdi. İki mahalın ərazisi birlikdə, coğrafi mövqeyinə görə "Dağıstan" adlanırdı. Həmin mahallar Qonaqkənd, Yerfi, Cimi, Xaltan, Utuq, Dərk, Söhüb, Buduq, Zeyid, Cek, Qrız və Xınalıq kəndlərini birləşdirirdi. Bu kəndlərdə 950-yə qədər təsərrüfat mövcud idi. P.Q.Butkov da Buduq və Xınalıq mahallarını birlikdə "Quba Dağıstanı" adlandırır və bildirir ki, Buduq mahalı 13 kəndi əhatə edir və həmin kəndlərdə 387 təsərrüfat vardır. Buduq, müəllifin sözünə görə, həmin kəndlərin ən böyüyüdür. Xınalıq mahalında cəmi 4 kənd birləşmişdi. Bunlar Xınalıq (200 ev), Qrız (180 ev), Cek (130 ev) və Əlik (100 ev) kəndləri idi.
XIX əsrin 40-cı illərində Buduğun inzibati-ərazi baxımından mövqeyi daha da genişlənir və kənd Anaqdarin, Buduq və Xınalıq mahallarından təşkil olunmuş "Sahə" mərkəzinə çevrilir. Buduq sahəsinə 34 kənd (Anaqdarin və Xınalıq mahallarının hər birində 9 kənd və Buduq mahalında 16 kənd) daxil idi.
Buduq mahalının naibi Cəfərqulu ağa Bakıxanov.
Filip Con Mey
Filip Con Mey — (iyul 1960-cı il) — ingilis bankiri və Böyük Britaniya Baş Naziri Tereza Meyin həyat yoldaşı. 1979-cu ildə, Oksford ittifaqının prezidenti olub, Oksfordda Linkoln kollecinin tarix ixtisasını bakalavr pilləsi üzrə bitirib. .
Mahmudoba nekropolu
Mahmudoba nekropolu — Şahbuz rayonundakı eyni adlı kəndin cənubunnda Dəmir dövrünə aid arxeoloji abidə.
Eleonora qızılquşu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Büdcə ayırmaları
Büdcə təxsisatına aşağıdakıar aid edilir:
Dövlətə (bələdiyyələrə) göstərilən xidmətlərə (icra olunan işlərə), o cümlədən dövlətə (bələdiyyələrə) müqavilə əsasında göndərilən malların, icra olunmuş işlərin, göstərilən xidmətlərin ödənilməsi üçün ayrılan təxsisatlar;
Dövlət (bələdiyyə) təşkilatları hesab edilməyən hüquqi şəxslərə büdcə investisiyalarına təxsisatlar;
Hüquqi şəxslərə, fərdi sahibkarlara (dövlət və bələdiyyələrdən başqa) fiziki şəxslərə subsiyadaların verilməsi;
Büdcələrarası transferlərin verilməsi;
Beynəlxalq hüquq subyektlərinə üzvlük haqlarının, əvəzsiz olan ödənişlərin köçürülməsi;
Margit Bara
Margit Bara (21 İyun 1928 – 25 Oktyabr 2016) — Macarıstanlı film aktrisası. O, 1956-cı il ilə 1975-ci il arasında 25-dən çox film və televiziya şousunda rol oynamışdır.
Okinoşima adası
Munakatadakı Taişa Okitsu Məbədi
Dəniz ilahəsinə həsr olunmuş Munakata Taişa Okitsu məbədi Okinoşimanın cənub-qərb hissəsində yerləşir. Məbəd 17-ci əsrin ortalarında tikilmiş və quruluşdan əvvəl müqəddəs bir təbii məkan olan ərazidə ibadət yeri kimi istifadə olunurdu. Məbəd 1932-ci ildən əvvəl bir neçə təmir və bərpa işlərindən sonra şova dövründə eyni qalmışdı.
Adaya ibadət etmək üçün yalnız kişilərə icazə verilir. Kişilər əvvəlcə soyunmalı və təmizlənmə mərasimində iştirak etməlidirlər. Onlara adadan bir şey götürməyə və bu adada etdiklərini söyləməyə icazə verilmir. Okinoşima adasına qadınların gəlişinin qadağan olunması səbəbi tam olaraq bilinmir, bəzi mütəxəssislərin fikrincə, Şinta torpağının qanı "pis" olaraq qəbul etməsi və qadınların menstruasiya zamanı adanı çirklədiklərinə inanıldığı üçün alınmırdılar. Digər tərəfdən, məbəd rəsmiləri bu iddianı rədd edərək, dəniz gəmilərinin qədim dövrlərdə təhlükəli olduğunu və insan nəslini davam etdirən qadınların qorunmaq üçün adaya getməmələrinin və bunun bu günə qədər bir ənənə olaraq qaldığını bildirmişlər.
UNESCO namizədliyi
2009-cu ildə Okinoşima adası və Munakata bölgəsindəki bağlı ərazilər üçün namizədliyi çərçivəsində UNESCO-nun Dünya Mədəni İrsinin müvəqqəti siyahısına daxil edilmişdir. 9 iyul 2017-ci ildə Polşanın Krakov şəhərində keçirilən 41-ci sessiyada adanın UNESCO-nun Ümumdünya Mədəni İrs Siyahısına daxil edilməsi qərarı alındı. Okinoşima yerli sakinləri adanın UNESCO-nun siyahısına daxil edilməsinin adanın müqəddəsliyinə və turizmin artacağına dair narahatlıqlarını ifadə etdilər. Munakata Taişadakı baş rahib Takayuki Aşizu "Okinoşima UNESCO-nun Ümumdünya Mədəni İrs siyahısına daxil olub-olmamasından asılı olmayaraq ictimaiyyətə yayılmayacaq və insanların maraq səbəbi ilə ziyarət etməmələri olduqlarını bildirdi".
Yarasa qızılquş
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
NGC 35
NGC 35, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Qurdlar Vadisi: İraq
Məzmunu
Mənbə
Filmin hekayəsi gerçək bir hadisə olan "Torba hadisəsi"nə işarə ilə başlayır… 4 iyul 2003 tarixində Şimali İraqda yerləşmiş on bir xüsusi təyinatlı türk əsgərinin qeyri-rəsmi, yarı-gizli qərargahına müttəfiq Amerikan birlikləri gəlir. Türk qrupu bunu müttəfiqlərinin adi ziyarətlərindən biri zənn edir… Lakin bu səfər vəziyyət fərqlidir. Dəyişən şəraitdə Amerika bölgədə "son sözü" söyləyən tək güc olmaq hədəfindədir. Onlara görə regionda artıq türklərə yer yoxdur…
O gün on bir əsgər başlarına torba keçirilərək camaatın gözlərinin qarşısında əsgərlik qürurları heçə sayılaraq ölkədən xarici edilirlər…
Filmdə hər şey bura qədər gerçəkləri anladır…
Gerçəklər üstünə qurulan hekayədə Süleyman Aslan o on bir əsgərdən biridir. Vaxtilə alçaldılaraq təslim olmağı qüruruna yedirə bilməyən baş leytenant Süleyman geridə bir məktub qoyub intihar edir…
Məktub Polad Aləmdara yazılmışdır… Polad Ələmdar çox xüsusi olaraq yetişdirilmiş türk kəşfiyyatçısıdır. Dövlət adına çalışan gizli bir xidmətin ölkə daxili və xarici bir çox əməliyyatına qatılmışdır… Həyatda həmişə vəzifələri üçün yaşayan Polad Ələmdar vəzifəsi uğruna intihar edən yoldaşının vəsiyyətinə qeydsiz qala bilmir…
O artıq adamları ilə birlikdə Şimali İraqdadır, lazım olsa ölmək üçün…
Sem U. Marşal planını reallaşdırmaq üçün bölgədəki hər kəsin birləşdiyi ərəb toyuna hücum edir. Hamısı mülki sakin olmaqla onlarla adamı qətlə yetirilir. Toyun gəlini Leyla basqında gələcək həyat yoldaşını itirir… O gecə qətl edilən insanlar xaricində bir çox günahsız insan da terrorist adlandırılaraq həbs olunur.
Tale daha sonra Polad və Leylanın yollarını uğrunda ölməyi gözə aldıqları hədəf uğrunda kəsişdirəcək…
Semin arxasında artıq bütün günahları, Polad və Leyla var…
Rollarda
Mənbə
Texniki heyət
Mənbə
Tənqidçilərin mövqeyi
Türkiyədə işləyən ingilis jurnalist Gareth Jenkins Vaşinqtonda etdiyi çıxışda Türkiyə cəmiyyətində böyük bir psixoloji pozğunluq olduğunu və bunun da Qurdlar Vadisi İraq filmiylə görülə biləcəyini söyləyib: "Bu filmin DVD-sini almağınızı və görməyinizi istəyərəm. Filmdə Türkiyə cəmiyyətindəki böyük psixoloji pozğunluğu görə bilərsiniz. Filmdə ciddi şəkildə Osmanlı həsrəti və həddindən artıq türk millətçiliyi, hətta anti-semitizm var." Yığıncağa qatılan səfirlik səlahiyyətlisi isə qarşı çıxaraq bunun qəbul edilə bilməz olduğunu İfadə edib.
Marsel
Marsel — Fransanın ən iri dəniz limanı Bouches-du-Rhône departamentinin inzibati mərkəzi. Lion körfəzinin (Aralıq dənizi) sahilində yerləşir.
İqtisadiyyatı
Marseldə beynəlxalq hava limanı, iri dəniz limanı kompleksi var. Dəniz limanının illik yük dövriyyəsi 90 milyon tondur. Neft emalı, neft-kimya sənayesi, qəmiqayırma, təyyarə istehsalı müəssisəsləri vardır. Strasburq və Karlsruedən (AFR) keçən transavropa neft kəməri Marseldən başlayır.
1977-ci ildən etibarən Marseldə 24 stansiyaya malik metropoliten fəaliyyət göstərir.
Georgi Eristov
Georgi Yevseyeviç Eristov(1769-3.11.1863) -gürcü knyazı, Əlahiddə Qafqaz korpusunun zabiti, general.
Muğanlı nekropolu
Muğanlı nekropolu — Şərur rayonunun Muğanlı kəndi yaxınlığında orta əsrlərə aid abidə.
Georgi Eristov
Həyatı
O, 1760-cı ildə doğulmuşdu. Babaları kimi hərb sənətini seçmişdi.
Muğanlı nekropolu
Haqqında
Hazırda abidənin yerüstü əlamətləri itmiş, yerləşdiyi sahə əkin yerinə çevrilmişdir. Yerli əhalinin məlumatına görə, burada vaxtilə qəbirüstü qoç daşlar olmuşdur; onlardan biri Şərur Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyiindədir. Qoç daşlara əsasən 15–16-cı əsrlərə aid edilir.
Georgi Eristov
Həyatı
Georgi Yevseyeviç Eristov qadağaya baxmayaraq, Təbrizə yürüşü Ağa Məhəmməd şah Qacarın Tiflisə hücumunun qisası kimi də qiymətləndirilir. 1827-ci il oktyabrın 2-də rus qoşunları Mərəndə daxil oldu, sonra Təbrizə doğru hərəkət etməyə başladı.
At qripi
At qripi – Togaviridae fəsiləsinə aid virus növü.
Atları öldürən bu virus nadir hallarda insan da ölümünə səbəb olur. Kanadanın Nova Skotiya əyalətində ağcaqanadlardan virusa yoluxan bir at ölüb. əyalətin baytar həkimi Rob Kerr məsələ ilə bağlı açıqlama verib. O deyib ki, həmin at "Eastern equine encephalitis" adlanan at qripindən ölüb. Bu qrip növü atlarda beyin iltihabına yol açır.
Bu virus elmə çoxdan məlumdur, Amerika Yoluxucu Xəstəliklərə Nəzarət və Mübarizə Mərkəzində qeydiyyata alınıb və öyrənilib. "Quş qripi"nə yoluxmuş toyuq və quşları sancan ağcaqanadlar əsas daşıyıcıdır. Virus atdan ata keçmir. Ancaq ağcaqanadın atı sancması, ya da həmin ağcaqanadın atın yeminə qarışması yoluxmaya səbəb olur.
Vasili Potto
Potto Vasili Aleksandroviç – rus zabiti, general-leytenant, hərbi yazıçı.
Həyatı
1885- ci ildən 60-cı illərin ortalarınadək, sonra isə 1887-ci ildən Qafqazda xidmətdə idi. 1899-cu ildən Qafqaz hərbi dairəsi yanında Hərbi-tarixi şöbənin rəisi işləmişdir. ―Qafqaz müharibəsi ayrı-ayrı oçerqlərdə, epizodlarda, əfsanə və bioqrafiyalarda‖ adlı beş cildlik kitabın (Tiflis, 1885-1891) və başqa nəşrlərin müəəifi və redaktoru olmuşdur.
Urud abidələr kompleksi
Urud abidələr kompleksi — Zəngəzur mahalının Qarakilsə (01.03.1940–cı ildən Sisian) rayonunun Urud (03.07.1968–ci ildən Vorotan) kəndi ərazisində yerləşən qədim Azərbaycan - türk tarixi - memarlıq abidələri kompleksi. Kompleksə Urud qalası, Urud qəbirsanlığındakı nadir məzar daş nümunələri və daş stelaları, o cümlədən digər abidələr daxildir.
Ümumi məlumat
Urud qalası Urud kəndi yaxınlığında yerləşən tarixi türk qalasıdır. Hündür sıldırım qayanın üstündə yerləşən qala üç tərəfdən Bazarçay çayının dərin dərəsi, bir tərəfdən isə divarla əhatələnmişdir. Yerli azərbaycanlı əhali arasında qaladan çaya gizli yolun olması haqqında fikirlər vardı. Qala – qayanın aşağısında təxminən yarım kilometr uzanan böyük bir yaşayış məntəqəsinin qalıqları görünürdü.
Sərdar Sərdarov
Sərdar Sərdarov — Azərbaycan SSR əməkdar arxitektoru (14.04.1975), Azərbaycan Dövlət Sənaye Müəssisələrini Layihələşdirmə Baş İnstitunun direktoru