Ceyms_Coys
Finneqanın yası
Uliss romanını bitirən Coys elə yorğun idi ki, bir il ərzində bircə sətir belə nəsr nümunəsi yazmadı. 1923-cü il 10 martda o, himayəçisi Harriet Şou Uiverə bildirmişdi: "Dünən iki səhifə yazdım – Uliss-in sonuncu "hə" sözünü yazandan bəri ilk dəfə ki, nəsə yazırdım. Qələm tapıb bir qədər çətinliklə onları iri əl yazısı ilə iki böyük ölçülü vərəqə köçürdüm, beləcə, onları oxuya bildim. İtalyanların bir sözü var: Il lupo perde il pelo ma non il vizio. "Canavar xəzini itirə bilər, amma pisliyindən heç vaxt əl çəkməz" və ya "Bəbir xallarını dəyişə bilməz."" Bu yazı əvvəlcə Yazılmaqda olan əsər adı ilə hissə-hissə çap olunan, daha sonra isə Finneqanın yası adlanan romanın ilk cızma-qarası idi. 1926-cı ilə qədər Coys kitabın iki hissəsini tamamlamışdı. Həmin il o, Ejen və Mariya Jolasla tanış oldu və onlar ona əsəri özlərinin Tranzisiya adlı jurnalında seriya şəklində çap etməyi təklif etdilər. Növbəti bir neçə il ərzində Coys əsər üzərində sürətlə işlədi, amma 1930-cu illərdə fəaliyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yavaşladı. Bunun bir sıra səbəbləri vardı: atasının 1931-ci ildə vəfat etməsi, qızı Lusiyanın ruhi sağlamlığı haqda narahatlığı, gözünün zəifləməsi də daxil olmaqla, özünün də bir sıra sağlamlıq problemlərinin olması. Semyuel Bekket də daxil olmaqla, gənc heyranları ona əsərin böyük hissəsini tamamlamaqda köməklik göstərmişdi. Bir neçə il Coysun ağlında əsəri tamamlamağı dostu Ceyms Stivensə həvalə etmək kimi qəribə bir plan vardı; bu, Coysun bir sıra inancları ilə bağlı ola bilərdi, çünki Ceyms Stivens Coysun anadan olmasından düz bir həftə sonra onunla eyni xəstəxanada dünyaya gəlmişdi; üstəlik o, Coysla və onun bədii alter-eqosu ilə eyni adı daşıyırdı. Əsərə qarşı münasibət müxtəlif idi; belə ki, yazıçının erkən dəstəkləyicilərindən olan Ezra Paund və qardaşı Stanislo romana mənfi rəy bildirmişdi. Bu "düşməncə" qarşılamanın əksinə olaraq, Semyuel Bekket, Uilyam Karlos Vilyams və başqaları da daxil olmaqla, Coysun yeni əsərinin dəstəkləyiciləri birləşərək 1929-cu ildə esse kolleksiyası nəşr etdirdi. 57 yaşını Jolasların evində qeyd edən yazıçı əsərin adının son olaraq nə olacığını bəyan etdi və Finneqanın yası 1939-cu il 4 mayda kitab halında çap olundu. Daha bir mənfi rəy həkim və yazıçı Harvi M. Kleklidən gəldi. O, başqalarının əsərə verdiyi önəm və dəyəri sorğuladı və özünün Sağlam düşüncə maskası adlı əsərində Finneqanların yası romanını "çox insanın istənilən dövlət xəstəxanasının arxa palatalarındakı, hebifreniyadan əziyyət çəkən xəstələrin etdiyi söz salatından fərqləndirə bilməyəcəyi 628 səhifəlik alimsayağı cəfəngiyyat" adlandırdı. Coysun şüur axını, bədii eyham və sərbəst assosiasiyalar metodu Finneqanın yası romanında pik həddə çatdı; belə ki, müəllifin bütün ənənəvi məzmun və obraz quruluşundan imtina edərək ərsəyə gətirdiyi roman çoxsəviyyəli söz oyununa əsaslanan özünəməxsus və qarışıq bir ingilis dilində yazılmışdı. Bu, Luis Kerrollun Barmaqlot şeirində istifadə etdiyi üsluba bənzəsə də, ondan qat-qat daha müfəssəldir. Bu, bir çox oxucuların və tənqidçilərin Finneqanın yası əsərinin oxunmasının da Uliss kimi mümkünsüz olduğunu düşünməsinə səbəb olsa da, oxucular əsərdəki əsas obrazlar və ümumi məzmun haqda razılığa gələ bilmişdilər.