cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dəniz samuru
Boğazlıq dövrü və doğuş
Doğuş yarımnövlərdən asılı olaraq ya su səthinə çıxmış qayaların ya da sahildə baş tutur. 99 % olaraq dişilər bir bala doğur. Nadir hallarda isə iki balanın doğulması müşahidə edilir. Bununla belə ekiz balalardan yalnız biri sağ qalır. Balalar qəhvəyi-sarımtıl rəngə və 1,5 kq çəkiyə malik olurlar. Dəniz samurlarında digərlərinin balalarını bəsləmə xüsusiyyəti vardır. Bu səbəbdən əgər hansısa dişinin balası ölərsə o digərinin ekiz balalarından birini saxlaya bilər. Bu halda ekiz balaların hər ikisi sağ qalır.
Balaların bəslənməsi
thumb|300px|Anasının sinəsində olan bala dəniz samuru Yeni doğulan balalar bir necə ay müddətində sərbəst yaşaya bilmədiklərindən tamamən analarından asılı olurlar. Erkəklər balaların bəslənməsində iştirak etmirlər. Onlar çütləşmədən bir necə gün sonra dişini tərk edir. Ana bir necə ay müddətində balanı qarnı üzərində saxlayır. Elə belə vəziyyətdə də onu yalayır və süd verir. Ana yalnız qidalanmaq məqsədi ilə balanı müvəqqəti ya daşların üzərinə ya da suya qoyaraq onu tərk edir. Bu zaman bala dəniz samuru həyəcanlı şəkildə müxtəlif səslər çıxararaq anasının gəlməsini gözləyir. Bala samur suda beli üzərində durur ancaq o nə üzə nə də ovlama imkanına malik olmur. Balalar analarından 5 aydan 15 aya qədər asılı olurlar (ortalama 6 ay). Dəniz samurları arasında uşaq ölümü yüksəkdir. Bir ilinə çatmadan ölən dəniz samurlarının sayı ümumi doğulanların 30 % təşkil edir.
İlk ay ərazində ana balasını ancaq südlə bəsləyir. Onların südünün tərkibi digər dələkimilərdən fərqlənir. Daha çox digər dəniz məməlilərin südünə bənzəyir. Südünün 23 % yağ, 13 % zülal və yalnız 1 % laktozadan təşkil olumuşdur. Bir müddət sonra ana artıq balanı "Böyüklərin yeməklərinə" alışdırır. Tədricən ana balanı müxtəlif ov taktikalarına, düzgün qidalanmağa və digər yeniliklərə alışdırır.
Buna bənzər xatirələri İkinci Kamçatka ekspedisiyasının ovçusu Sven Baksel söyləmişdir:
Təbii yayılma əraziləri, təbiətdə rolu
Dəniz samurları okean ekologiyasında mühüm paya sahibdirlər. Onlar Dəniz kirpilərinin bir növ sayını balansda saxlayırlar. Bu onurğasız canlıların nəzarətsiz çoxalması dəniz yosunlarının kütləvi məhvinə gətirir. Bu isə öz növbəsində dəniz ekosistemi üçün pilləvarı qarşısı alınmaz fəlakət doğura bilir. Britaniya Kolumbiyasındakı təcrübə (vaxtı ilə məhv olmuş ərazilərə dəniz samurlarının yerləşdirilməsi) onu göstərir ki, bu sahil ekosistemi üçün müsbət effekt doğurur.
Dəniz samurları bir çox iri dəniz məməliləri ilə xoş qonşuluq münasibətində yaşayır: Şimal dəniz pişiyi, Halqaşəkilli suiti, adi suiti, ləkəli suiti, Şimal dəniz şiri. Bununla belə oda məlumdur ki, dəniz samurları onlardan çəki və ölçü baxımından 2 dəfə böyük olan dəniz pişiklərini məğlub etməyi bacarırlar. Əslində onlar adi təbii şəraitdə bir-birlərinə düşmən deyillər (XVIII–XIX əsrlərdə ovçular eyni tora düşən bu canlılar arasında baş vermiş münaqişə zamanı hər zaman dəniz samurlarının qalibiyyətini müşahidə etmişlər). Dəniz samurlarının təbii həyatda əsas düşmənləri: Qatil balina (ən əsas düşmənləri), Qrenlandiya köpək balığı və Ağ ayı  (bəzi rayonlarda). Bununla belə qütb köpək balıqları son zamanlar Sakit okeanda müşahidə edilmir.
Qidalanma baxımından rəqibləri ləkəli suitilər, ərazi baxımından isə bir çox dəniz quşları və Atlantik treskasıdır. Qağayıkimilər tez-tez dəniz samurlarının süfrəsinin artıqları ilə qidalanırlar. Əsasən bu dəniz kirpisi və yengəc qalıqları olur. Xəstə və qoca dəniz samuru sahilə çıxır. Bu səbəbdən onların leşlərinə sahildə daha çox rastlanılır. Ölmüş samurların leşlərini isə Qütb tülküsü və ayılar yeyir.
XVIII–XIX əsrlərdəki kütləvi ovlanma
Digər tərəfdən Ceyms Kuk Sakit okeandan Atlantik okeana şimal yolunu axtararkən 1778-ci ildə bir neçə dəniz samurunun dərisini əldə edir. Geri qayıdarkən isə Kuk Havay adalarında ölür. Onun ekspedisiyası isə Kanton limanında bu dərilərin çinlilər tərəfindən yüksək qiymətləndirdiyinə şahid olurlar. Bu məlumatın yayılmasından sonra samurların ovuna ingilis və amerikanlılar da qoşulur.
Ruslar, ingilislər, amerikalılar və yaponlar 180 il müddətində dəniz samurunun dərisi uğrunda apardıqları sərt mübarizənin nəticəsi olaraq geniş bir ərazi bu canlılardan təmizlənmişdir. Artıq XIX əsrin əvvəllərində bu canlıların birinə belə Kamçatka yarımadasında rast gəlmək mümkün deyildi. Artıq Samur dənizi, Kalanka çayı və digər bu canlılarla bağlı toponimlər əhəmiyyətini itirmişdi. XX əsrin əvvəllərində dəniz samurlarının sayı kifayət qədər azaldığından onları ovlamaq bir o qədər çətinləşmişdi. Yaponlar XX əsrin əvvəllərində artıq bu canlıları ovlamaq üçün yeni vastələrdən istifadə etmək məcburiyyətində qalmışdılar. Onlar suyun sahil hissələrinə neft, ağ neft və ya Kreazot tökərək bu canlıları balıqçı torlarına yönləndirirdilər. Dəniz samurları ancaq iqlim şərtlərinin pis və gəmilərin hərəkəti üçün əlverişsiz ərazilərdə qalmışdı. XX əsrin əvvəllərində ən böyük populyasiya yaşayışı olmayan qayalı sahillərə sahib, əlçatmaz Mednı adasında cəmləşmişdi.
130 il ərzində samurların kütləvi ovu sayəsində artıq XX əsrin əvvəllərində onların sayı bir neçə yüz mindən 2 minə qədər azalmışdır. Geniş arealda kiçik qruplarla yaşamaq məcburiyyətində idilər.
Dəniz samurlarının qorunması
1911-ci ildə "böyük ov" iştirakçılarına dəniz samurlarının taleyinin acınacaqlı olduğu bəlli olandan sonra onlar ovun qadağa qoyulması haqqında ilk beynəlxalq razılaşmanı imzalanır. 1913-cü ildə dəniz samurlarının qorunması məqsədi ilə ilk qoruq təşkil edilir (ABŞ, Aleut adaları). Dəniz samuru ovuna qadağanı SSRİ 1926, Yaponiya isə son olaraq 1946-cı ildə tətbiq edir. 1972-ci ildə qəbul olunan Beynəlxalq Dəniz məməlilərinin haqqında qanun bu məsələdə beynəlxalq hüququ daha da sərtləşdirmişdir. Bununla da bütün dünyada dəniz samurlarının ovuna qadağa qoyulmuşdur. Bu tədbirlər sayəsində artıq XX əsrin ortalarında bu canlıların sayı il ərzində 15 % artırdı və 1990-cı illərdə isə artıq əvvəlki sayın 1/5 çatır. 1990–2007-ci illərdə populyasiyalarda demək olar ki, inkişaf qeydə alınmamışdır.
Neftlə çirklənmə
Neft sızıntıları ilə nəticələnən qəzalar əsasən tankerlərdə müşahidə edilir. Bu dəniz samuralının həyatı üçün böyük təhlükə törədə bilir. Xəzlərinə yapışmış neft samurlarda bədən temperaturunun itirilməsinə səbəb olur. Üstəlik neft qida zəhərlənməsi yaradır. Digər neqativ təsirlər isə qaraciyər və gözlərdə fəsadlar törədir.
Ətraf mühitin kirlənməsi və xəstəlik
Ətraf mühitin kirlənməsi, onların yayılma arealında insan fəaliyyətinin artması nəticəsində dəniz samurları birbaşa və ya dolayı yolla zərər görür. Belə ki, kirlənmə həm də onların qıda zəncirinə daxil olan canlılarında sayına təsir göstərir. Bir özəllik isə bu canlıların cütləşmə zamanı dişilərin burun nahiyyəsində meydana gələn yaralara çirli dəniz suyundan müxtəlif infeksiyaların düşməsidir. 1992–2002-ci illər ərzində dəniz samurlarının 40 % müxtəlif infeksiyalardan məhv olmuşdur. Dənizə axıdılan suların tərkibində pişiklərdə müşahidə parazitlər üstünlük təşkil edir. paraziti suya daxil olduqdan sonra dəniz samurlarına böyük ziyan vura bilir. Onlar dəniz samurları üçün ölümçül olurlar. ABŞ sahillərində bir şimal dəniz samurunda H1N1 virusu aşkarlanmışdır. Bu bir ilk hal olmuşdur.
Genetik müxtəliflik
Dəniz samurları arasında ölüm faktının artmasına səbəblərdən biri də populyasiyalarda genetik müxtəlifliyin kəskin azalmasıdır. Bu isə öz növbəsində XVIII–XIX əsrlərdə onların kütləvi ovlanmadan doğan nəticədir. Araşdırmaçılar bu qənayətə gəlmişlər ki, müasir samurların genlərində Allellərin sayı bir neçədir, halbuki 300 il bundan öncə bu say onlarla idi. Populyasiyalarda genetik müxtəlifliyin azalması öz növbəsində bir çox neqativ faktorlara gətirib çıxarır və immuniteti zəiflədir.
Digər problemlər
Buna bənzər bir tədbirlər nəticə versə də, dəniz samurlarının kütləvi ovu həyata keçirilən (əsasən XX əsrin 70-ci və 80-ci illərində) tarixi ərazilərə onların qaytarılması bir çox hallarda heyvanların kütləvi məhvinə səbəb olmuşdur. Görünür ekoloqlar heyvanların köçürülməsi şərtləri və yeni ərazilərə alışqanlılıq imkanlarını düzgün dəyərləndirməmişlər.
Dəniz samurları həm də ABŞ tərəfindən Alyaskada, Amçitka adasında (Aleut adaları) keçirilən Nüvə sınaqlarından böyük zərərgörmüşlər. Sınaqlar XX əsrin 70-ci illərində 51.35°N, 178.61667°W və 51.65°N, 179.48333°W koordinatlarına həyata keçirilmişdir. Hər nüvə sınağından sonra heyvanlar arasında itki artmışdır. Nüvə sınaqları zamanı dəniz samurlarında əsasən ağciyər, ürək, beyin zərər çəkirdi.
Sayları
Bu canlılarəın yerli əhalinin təxminlərini tərtib etmək çətindir, çünki istifadə olunan metodlar elmi qruplara görə fərqlidir və müşahidə illərinin eyni deyil. Bununla belə 2007-ci ildəki təxmini hesablamalara görə bu heyvanların ümumi sayı 100,000 ilə 150,000 heyvan arasında qiymətləndirilir.
Dəniz samuru mədəniyyətdə
Kamçadallar, Aleutlar və Aynuların dəniz samurları ilə eyni ərazidə yaşayan qəbilələrinin mədəniyyəti və folklorunda onların müəyyən yeri vardır. Belə ki onların folklorunda adədən insana aid xüsusiyyətlər dəniz samurlarında təcəssüm etdirilir. Məsələn: aleutların folklorunda iki sevgilidən bəhs edən əfsanadə onların dənizə atılması və dəniz samuruna çevrilməsi qeyd edilir. Hətta keçmişdə bu canlıların Şimal xalqlarının inanc sisteminə daxil olması belə məlumdur. Alimlərin fikrin görə dəniz samurlarında olan bəzi özünəməxsusluq vardır ki, onları bir qədər insanlara bənzədır. Bu canlıları araşdıran bir çox alimlər bu canlıların təsvirində sistematik olaraq Antropomorfizm terminologiyasından istifadə etmişlər. Məsələn, samurlar "fleqmatikdirlər", "qolları ilə sinəsini yığırlar", "həzin civildəmək", "qaşınırlar" və s. Bu məsələdə böyük rolu dəniz samurlarının ilk əvvəllər insanlara qarşı xoş niyyətli olması oynayır.
Dəniz samurlarının kütəlivi ovu zamanı (XVIII–XIX əsrlərdə) insan mədəniyyətinə bu heyvanın dərisindən hazırlanan xəzlər daxil idi. Məsələn: II Yekaterinanın məşhur çiyinliyi dəniz samuru dərisindən hazırlanmışdır. Aleksandr Puşkin Yevgeni Onegin poemasındakı "Onun qunduz yaxalığını şaxtalı gümüşü toz örtmüşdü" ifadəsində böyük ehtimalla dəniz samurunun dərisinə eyham vurur. XX əsrin ortalarında xüsusən qərb mədəniyyətində dəniz samurları çoxsaylı uşaq ədəbiyyatında əsas qəhrəmana çevrilmişdir.
Dur-Şarrukin
Dur-Şarrukin — qədim Aşşur şəhəri. Hazırda İraqda, Neynəva mühafazasının şimal-şərqində Xorsabad şəhər yeri kimi tanınır. E.ə. 717-707-ci illərdə II Sarqon tərəfindən salınmış, ancaq II Sarqonun qəfil ölümündən sonra şəhərin tikintisi dayandırılmışdır. Paytaxt Nineviya şəhərinə köçürülmüşdür. E.ə. VII əsrdə şəhər Midiya orduları tərəfindən dağıdılmışdır. Ərazinin daima sakinləri isə aysorlardır.
Tarixi
Assuriya çarı II Sarqon e.ə. 717-ci ildə Dəclə və Böyük Zab çaylarının birləşdiyi yerdə özü üçün yeni iqamətgahın tikintisinə göstəriş vermişdir. Assuriya mənbələrində göstərilir ki, şəhərin tikintisi üçün lazım olan oduncaq və işçi qüvvəsi uzaq Finikiyadan cəlb olunmuşdur. Şəhər ətrafı ərazilərdə zeytun bağları salınmış və bu zeytun yağının istehsalı üçün nəzərdə tutulmuşdur. 706-cı ildə tikintilər dayandırılmış və bir il sonra Sarqon döyüşdə öldürüldü. Onun oğlu Sennaxerib şəhərin yenidən tikilməsi fikrindən vaz keçmiş və paytaxtı yenidən Nineviyaya daşımışdır. Assuriya dövlətinin süqutundan sonra şəhər tədricən dağılmışdır.
Şəhərin planı
Dur-Şarrukin düzbucaqlı formada olub tərəflərinin ölçüsü 1760 və 1635 metr idi. Ümumi sahəsi 3 km² və ya 700 акр idi. Şəhər divarlarının uzunluğu 16 280 assuriya uzunluq vahidinə bərabər idi. Şəhər divarlarında 157 gözətçi qüllələri mövcud idi.
Arxeloji qazıntılar
Qazıntılar Fransa (1843-46 illərdə P.E.Botta, 1858-65 illərdə V.Pleys) və Amerika (1928-35 illərdə E.Kyera, H.Loud) tədqiqatçıları tərəfindən aparılmışdır. Düzbucaq planlı şəhər 8 möhkəmləndirilmiş qapısı (o cümlədən heykəllərlə bəzədilmiş portalları olan) və kvadrat formalı bürcləri olan divarlarla (hünd. 20 m-ədək, qalınlığı 24 w-ədək) əhatələnmişdi. Divarların daxilində müntəzəm planlı tikililər, hündür (təqr. 14 m) platforma üzərində saray-içqala (təqr. 10 ha) - 30-dan çox böyük və kiçik daxili həyət ətrafındakı evləri (200-dən çox) ümumi yastı dam örtüyü altında qruplaşdırmış qonaq, yaşayış otaqları, məbəd və təsərrüfat komplekslərindən ibarət memarlıq ansamblı yerləşirdi. Mərkəzdə hündürlüyü 42 m olan, hər pilləsinin divarlarına müəyyən rəngli (ağ, qara, qırmızı, göy, narıncı, gümüşü, qızılı) üzlük çəkilmiş yeddipilləli zikkurat ucalırdı. Saraya giriş qapıları qanadlı, insanbaşlı öküz (şedu) qorelyefləri ilə bəzədilmiş, otaqların divarlarına içəri tərəfdən qabarıq ortostatlarla (epik qəhrəmanların, hökmdarların təsvirləri, hərbi səfərlərdən epizodlar və s.) üzlük vurulmuşdur. Tapıntılar arasında mixi yazılı lövhələr vardır. Tapıntıların bir hissəsi Fransaya aparılmış və Luvr muzeyində saxlanılır.
Blekpul
Blekpul  — Böyük Britaniyada, İngiltərədə şəhər.
Ədalət Partiyası (Cənubi Koreya)
Ədalət Partiyası (Koreya: 정의당; Hanca: 正義黨; RR: Jeonguidang) Cənubi Koreya da bir sosial-demokratik siyasi partiyadır. 21 Oktyabr 2012-ci ildə Vahid Tərəqqi Partiyası ndan ayrılarkən quruldu.
Tarix
Mütərəqqi Ədalət Partiyası, 16 İyul 2013 tarixində keçirilən 2-ci partiya qurultayında adını Ədalət Partiyası-na dəyişdi. 22 Noyabr 2015-ci ildə 4-cü partiya qurultayında partiya parlamentdənkənar qruplarla rəsmi olaraq birləşdi: Xalq Partiyası Hazırlıq Komitəsi (2015), İşçi Siyasəti Koalisiyası (노동 정치 연대), İşçi Partiyası nın Üzvləri, partiyanı Ədalət Partiyası ilə birləşdirmək təkliflərindən sonra uğursuz oldu.
Birləşmədən sonra, İşçi Partiyası nın keçmiş lideri Na Qyunq-çe və Xalq Partiyası Hazırlıq Komitəsinin lideri Kim Se-kyun, birgə liderlik rollarına yüksəldilər, Sim sanq-cunq isə ayaqda qaldı. partiya lideri. Kim Se-kyun 2016-cı ilin sentyabrında ortaq rəhbərlikdən getdi.
2016-cı ilin aprelində keçirilən qanunverici seçkilərdə, partiya Çanqvon şəhərindəki Sonqsan seçki dairəsinə Roh Ho-çan ın seçilməsi ilə ümumi sayını bir artırdı. Partiya siyahı səsverməsində 7.2% səs toplayaraq, altı məclis üzvünü Milli Məclis ə qaytardı.
2017-ci il seçkilərində Sim Sanq-cunq, partiyanın ilkin seçimini qazandıqdan sonra partiyanın namizədi olaraq yarışdı. Sim, Koreya Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası (KHİK) tərəfindən təsdiqləndi və əmək və sosial mövzulara yönəlmiş bir kampaniya keçirdi. Sim, mübahisə zamanı evlilik bərabərliyi lehinə mübahisə edən yeganə namizəd olduğu üçün medianın diqqətini çəkdi. Sim, 6.2% səs toplayaraq, 1987-ci ildə ölkənin demokratikləşməsindən sonra ən uğurlu solçu prezidentliyə namizəd oldu.
31 Mart 2018 -ci ildə partiya, Sülh və Ədalət Üzvləri qrupu adı altında Demokratiya və Sülh Partiyası ilə bir parlament qrupu yaratmaq qərarını təsdiqlədi. Deputat qrupu rəsmi olaraq aprelin 2-də qeydiyyatdan keçəcək. Partiyanın hazırkı lideri Roh Ho-çan Milli Məclis dəki parlament qrupunun rəhbəri seçildi. 23 iyul 2018-ci ildə Roh Ho-çan ın birdən-birə ölümü parlament qrupunun avtomatik olaraq dağılması ilə nəticələndi. Roh un ölümü, Cənubi Koreya nın siyasi spektrində minlərlə yas adamını və hörmətini cəlb edən geniş yas tutdu. Partiya 13 aprel 2019-da keçirilən təkrar seçkilərdə Azadlıq Koreya rəqibini üstələyərək Roh-un Çanqvon-daki yerini qorudu.
2019-cu ilin iyul ayında partiya Sim Sanq-cunq u yeni lider seçdi. Bu, onun partiya lideri kimi ardıcıl olmayan ikinci müddətidir.
İqtisadiyyat
thumb|Ədalət Partiyasının qərargahı və Seul bürosu Partiya, mövcud Çebol-un üstünlük təşkil etdiyi iqtisadi sistemdə köklü dəyişikliklər etməklə, iqtisadi demokratiyanın həyata keçirilməsi və əsas kommunal xidmətlərə ictimai mülkiyyət vasitəsi ilə kapitalist artıqlığın demokratik nəzarət yolu ilə Koreya iqtisadiyyatının struktur dəyişikliyinə çağırır. Hər kəs üçün bərabər şəkildə insanların həyatı üçün əsas şərtlərin təmin edildiyi alternativ bir iqtisadi sistemin qurulması. İctimai və ya bazar iqtisadiyyatının təsirsiz olduğu yerlərdə, partiya kooperativlər də daxil olmaqla, sosial iqtisadiyyatın tərəfdarı olacaq və sosial iqtisadiyyatın rolunu bazarın ənənəvi olaraq əlində olanlara daha da artıracaq. Həm də kapitalistlərlə işçilər arasında güc balansını bərabərləşdirmək üçün əmək hüquqlarının qorunmasını və artırılmasını, iş yerində həmkarlar ittifaqının təşviq edilməsini tələb edir. Partiya sosial dövlətin yaradılmasını, dövlət sektorunda maliyyələşməni kəskin şəkildə artırmağı, uşaq baxımı, təhsil, məşğulluq, mənzil, sağlamlıq və pensiyadan sonrakı həyat kimi universal rifah xidmətləri təqdim etməyi müdafiə edir. Partiya bu proqramları yenidən bölüşdürülən vergi siyasətinə əsaslanaraq artan vergi hesabına maliyyələşdirəcək.
Mühit
Partiya davamlı inkişaf yolu ilə məhdudiyyətsiz inkişafa son qoyulmasını tələb edir. Bu da heyvanların rifahının xeyrinədir. Bərpa olunan enerjinin inkişaf etdirilməsinin lehinə, neft və kömür dən tamamilə əl çəkməyin tərəfdarıdır. Partiya alternativ olaraq nüvə enerjisi nin əleyhinədir və köhnə nüvə stansiya larının bağlanmasını və stansiyaların daha da tikilməsinin dayandırılmasını müdafiə edir.
Xarici əlaqələr
ABŞ və Çin arasında regional hegemonluq və Yaponiya nın yenidən silahlanma cəhdləri uğrunda gedən qarşıdurmanın ortasında, partiya Koreya yarımadasında sülhün çox vacib bir məsələ olduğuna inanır. Partiya hər iki tərəfdən hər cür hegemonluğu rədd edir və məsələdə tərəf tutmaqdan imtina edir.
Şimali Koreya
Ədalət Partiyası, Şimali Koreya ya yanaşmanın qeyd -şərtsiz sakitləşdirici bir yanaşma deyil, ümumbəşəri insan hüquqları dəyərləri ilə yanaşılması lazım olduğunu israr edir.
28 Sentyabr 2020-ci ildə Ədalət Partiyasının lideri Sim Sanq-cunq, Demokratik Partiya nın Koreya milliyətçiliyinə əsaslanan Şimali Koreya ya qarşı barışıqlı siyasətinə tənqidi bir fikir söyləyərək, "Bəzi hakim partiyalar Koreyalararası əlaqələri xalqımızın həyatından üstün tutur və bu düzəldilməlidir." Xüsusilə Şimali Koreya ya bu tənqidi baxış 2020-ci ildən hakim Demokrat Partiyası ilə ziddiyyətlər səbəbindən daha da dərinləşdi.
Liderlik
thumb|280x280px|[[Roh Ho-çan (solda) və Kanq Qi-qap (sağda) Sim Sanq-cunq'un 7 May 2017-ci il prezident seçkiləri zamanı keçirdiyi kampaniyada.]]
Liderləri
9. Yo Yonq-quq (23 mart 2021 - indi)
Əsgər İsmayılzadə
Əsgər Bəxtiyar oğlu İsmayılzadə (22 yanvar 2002, Gülövşə, Yevlax, Azərbaycan — 4 oktyabr 2020, Füzuli, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əsgər İsmayılzadə 22 yanvar 2002-ci ildə Yevlax rayonunun Gülövşə kəndində anadan olmuşdur. 2005-ci ildə Yevlax rayonu V. Mövsümov adına Gülövşə kənd tam orta məktəbin 1-ci sinfinə qəbul olmuşdur. 2014-cü ildə həmin məktəbin 9-cu sinfini bitirərək, Mingəçevir Turizm kollecinin "Nəqliyyatda daşımaların təşkili" fakültəsinə daxil olmuşdur.
Hərbi xidmətləri
Əsgər İsmayılzadə 2019-cu ildə kolleci bitirdikdən sonra O, vətənə olan borcunu yerinə yetirmək üçün hərbi xidmətə gedir. Hərbi xidmətini Cəlilabad rayonunda "N" saylı hərbi hissədə xidmət çəkən Əsgər, öz arzusu ilə xidmətini Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr'de (XTQ) davam etdirib.
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Əsgər İsmayılzadə Kəlbəcər, Füzuli döyüşlərində savaşıb. 2 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli rayonu ərazisində döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən düşmən tərəfindən açılan atəş nəticəsində aldığı qəlpə yarasından həlak olmuşdur. Şəhidimiz Yevlax rayon Gülövşə kənd qəbiristanlığında dəfn edilib..
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əsgər İsmayılzadə ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əsgər İsmayılzadə ​ölümündən sonra "Kəlbəcərin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əsgər İsmayılzadə ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni ilə təltif edildi.
Marks generatoru
Marks generatoru, ilk dəfə 1924-cü ildə Ervin ato Marks tərəfindən təsvir edilən bir elektrik dövrəsidir.
NGC 1363
NGC 1363 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə 46.99 sm (18.5 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
LeoBank
Leobank — Azərbaycanın neobankıdır. 2021-ci ildə istifadəyə verilmiş Azərbaycanın Unibank kommersiya bankının mobil tətbiqidir.
Qravimetriya
Qravimetriya — planetlərin və onların peyklərinin səthinin müxtəlif nöqtələrində ağırlıq qüvvəsinin dəyişilməsi (Yerin, Ayın və b. qravitasiya sahələrinin) və Yerin və Günəş sisteminin başqa cismlərinin quruluşunu öyrənmək məqsədilə bu ölçülərdən istifadəsi və b. haqqında elm.
LeoBank
Ümumi məlumat
Leobank Azərbaycanda rəqəmsal bankçılığın inkişafı məqsədi ilə Dmitri Dubiletin Fintech Farm tərəfindən Azərbaycan Kommersiya Bankı Unibank (Unibank) ilə birlikdə ərəsəyə gətirilmişdir.
Leobank-ın istifadəyə verilməsi 2021-ci ilin avqustunda, öncədən sifariş kampaniyası ilə baş tutdu, noyabr ayında kart sifarişi bütün müştərilər təqdim olunmuşdur.
Leobank kartları ilə siz birbaşa tətbiqdə kredit limiti əldə edə, şəxsi vəsaitlərinizi saxlaya, cashback ala və müxtəlif ödənişlər edə bilərsiniz.
Unibank-ın 2022-ci ilin yanvar ayı üzrə hesabatına əsasən, LeoBank mobil tətbiqindən gündə 35 400 müştəri istifadə edir.
"Diplomatik xidmətə verilən töhfəyə görə" medalı
"Diplomatik xidmətə verilən töhfəyə görə" medalı — Azərbaycan Respublikasının dövlət təltifi.
Medal haqqında
"Diplomatik xidmətə verilən töhfəyə görə" Azərbaycan Respublikasının medalı ilə bu Əsasnamənin 1-ci maddəsində göstərilən şəxslər Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 23-cü bəndinə uyğun olaraq təltif edilirlər.
"Diplomatik xidmətə verilən töhfəyə görə" Azərbaycan Respublikasının medalı döşün sol tərəfinə, Azərbaycan Respublikasının digər orden və medalları olduqda, onlardan sonra taxılır.
Medalın təsviri
"Diplomatik xidmətə verilən töhfəyə görə" Azərbaycan Respublikasının medalı (bundan sonra — medal) diametri 36 mm olan, qızıl suyuna çəkilmiş dairəvi bürünc lövhədən ibarətdir.
Medalın ön tərəfi iki çevrə ilə konturlanmışdır. Xarici və daxili çevrələrin arasında yuxarı qövs boyunca "AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI" sözləri, aşağı qövs boyunca "DİPLOMATİK XİDMƏTƏ VERİLƏN TÖHFƏYƏ GÖRƏ" sözləri yazılmışdır. Yazıların arasında, sol və sağ tərəflərdə səkkizguşəli ulduz yerləşdirilmişdir.
Medalın daxili çevrəsinin mərkəzindən aşağı yer kürəsinin təsvirini əks etdirən meridianlar və paralellər təsvir edilmişdir. Yer kürəsinin təsvirinin alt hissəsindən sol və sağ tərəflərdə qövs boyunca daxili dairənin yuxarı tərəfinə doğru dəfnə yarpaqlarından ibarət çələng yerləşdirilmişdir. Yer kürəsinin təsvirinin üst tərəfində, sol və sağ tərəfdəki çələngin arasında aypara və ulduz təsvir edilmişdir. Medalın ön tərəfində bütün yazılar və təsvirlər relyefli olaraq qabarıqdır.
Medalın arxa tərəfinin aşağı hissəsində medalın seriyası və nömrəsi həkk olunmuşdur.
Medalın arxa tərəfinin səthi hamar, yazılar isə relyefli olaraq qabarıqdır.
Medal paltara bərkidilmək üçün elementi olan, 37 mm x 50 mm ölçüdə beşbucaqlı xara lentə iki halqa və ilgək vasitəsilə birləşdirilir.
Xara lentin üzərində hər birinin eni 11 mm olmaqla, Azərbaycan Respublikası Dövlət bayrağının rənglərini əks etdirən yaşıl, qırmızı və mavi rənglərdə şaquli zolaqlar təsvir edilmişdir. Xara lentin kənarlarında və Azərbaycan Respublikası Dövlət bayrağının rənglərinin arasında hər birinin eni 1 mm olan dörd qızılı şaquli zolaq təsvir edilmişdir.
Xara lentin yuxarı hissəsinə üzərində relyefli aypara, ulduz və lent təsvir edilmiş 40 mm x 5,5 mm ölçülü qızıl suyuna çəkilmiş bürünc lövhə bərkidilir.
Medala paltarın yaxasına bərkidilmək üçün elementi olan, eyni xara lentdən üz çəkilmiş 37 mm x 10 mm ölçüdə qəlib əlavə edilir. Qəlibin mərkəzinə diametri 8 mm olan, üzərində qızılı rəngdə aypara və ulduz təsvir edilmiş dairəvi lövhə bərkidilir.
Talın
Talın, Yuxarı Talın — Ermənistan Respublikasının Talın mahalı ərazisində şəhər. Talın rayonunun mərkəzi.
Tarixi
Toponim fərqləndirici əlamət bildirən yuxarı sözü ilə «söyüd ağacı», «söyüd kolu» mənasında işlənən tal və qədim türk dilində «daxma, mağara, kaha» mənasında işlənən in sözünün birəşməsindən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.
Kəndin adı erməni dilində Verin Talin (verin "yuxarı" deməkdir) formasında qeyd edilir.
Dzaxkunk
Dzaxkunk — İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasında,indiki Sevan rayonunda kənd.
Asım Gündüz
Asım Gündüz (d. 1880, Kütahya – ö. 14.12.1970, İstanbul) — Türk əsgəri və siyasətçisi.
Həyatı
Kütahya Liseyini bitirdikdən sonra Kuleli Hərbi Liseyinə qəbul oldu. 1905-ci ildə Hərbi Akademiyasını kapitan rütbəsi ilə bitirmişdir. Mustafa Kamal, Əli Fuad və Əli İhsan ilə eyni sinifdə oxumuşdu. 1909-1911-ci illər arasında Almaniya Hərbi Akademiyasında təhsil almış və Almaniyanın Baş Qərargahında işə başladı.
Hərbi fəaliyyəti
27 noyabr 1911-ci ildə mayor rütbəsinə yüksəldi. Mayor rütbəsi ilə 27 noyabr 1911-ci ildə 10-cu korpusun 1-ci şöbə müdiri, 22 yanvar 1912-ci ildə qərargahın 3-cü şöbəsində, 4 iyun 1912-ci ildə müvəqqəti olaraq hərbi məktəbdə müəllim, 29 sentyabr 1912-ci ildə Balkan müharibələri əsnasında Ümumi Qərargahın Hərəkat Şöbəsinin müdirinin müavini, 22 dekabr 1913-cü ildə Hərbi Akademiyada Türk Silahlı Qüvvələrinin müəllimi olan general-mayor Veber Paşanın köməkçisi, 17 yanvar 1914-cü ildə İstehkam Qitələri və Müstahkem Mövqeyi Müfəttişliyi Qərargah başçısı, müfəttiş müavini vəzifəsinə təyin edildi.
14 sentyabr 1915-ci ildə qubernator rütbəsinə yüksəldi. 29 sentyabr 1915-ci ildə Müfəttişliyin ləğv edilməsindən sonra Baş qərargahın 12-ci şöbə müdiri təyin edildi. 13 may 1917-ci ildə 3-cü korpusun Baş qərargah rəhbəri, 18 sentyabr 1917-ci ildə Sinay Cəbhəsi Baş qərargah rəhbəri, 1917-ci il oktyabrın 10-da 8-ci ordunun baş komandirinin müavini, 17 fevral 1918-ci ildə 48-ci bölmənin komandiri vəzifəsinə təyin edildi.
Reyhan Məmmədova
Reyhan İlqar qızı Məmmədova (d. 1995 — ö. 28 iyun, 2017, Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanlı idmançı, dağadırmanma, qayayadırmanma, buzadırmanma üzrə çempion. O, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının Nəzdində İncəsənət Kollecinin Rəngkarlıq fakültəsinin keçən ilk məzunu idi.
Mollahəsənli döyüşü
Mollahəsənli döyüşü — 1578–1590-cı illər Səfəvi-Osmanlı müharibəsi zamanı, 1578-ci ilin noyabr ayında Ağsu çayı sahilində Mollahəsənli adlanan ərazidə Osmanlı imperiyasının vassalı olan Krım xanlığı qoşunları ilə Səfəvi ordusu arasında baş vermiş döyüş. Səfəvi ordusunun komandanı vəliəhd şahzadə Həmzə Mirzə Osmanlının vassalı Krım xanlığı qoşunlarını məğlub etmişdir. Krım qoşunlarının komandanı Adil Gəray idi. Adil Gəray əsir götürülmüşdür.
Arxa plan
1578-ci ilin payızında Osmanlı ordusu Tiflisi və Şirvanı ələ keçirdi. Atası mənşəcə adıq olan Özdəmiroğlu Osman paşa Şirvan bəylərbəyi təyin edildi və ona vəzifəsi ilə birlikdə, sərdar rütbəsi də verildi. Osmanlı ordusunun əsas hissəsinin qışı Ərzincanda keçirməsinə görə Şirvan bəylərbəyiliyi vəzifəsi təhlükəli vəzifə hesab edilirdi. Həmçinin, qüvvələri məhdud olan bu bəylərbəyinə tapşırılan vəzifələrdən biri də Şirvanı geri almaq üçün ola biləcək Səfəvi hücumlarının qarşısını almaq idi. Osman paşanın Şirvanda möhkəmlənə bilməsi üçün Səfəvilərin Şirvan bəylərbəyisi Araz xan Rumlunun qüvvələrini məğlub etməli idi. Araz xan Osmanlı Şamaxını tutmamış oranı tərk etmiş və Kür çayının sahillərinə geri çəkilmişdi. Hərbi əməliyyatların əvvəllərində Krım tatarlarının süvari dəstələrinin varlığı Osmanlı ordusunun döyüş manevr qabiliyyətinin xeyli yüksəlməsinə səbəb olmuşdu. Həmçinin, o da məlum idi ki, Səfəvi şahı vəliəhd oğlu Həmzə Mirzənin nominal komandanlığı altında 12 minlik ordunu Şirvanı geri almağa göndərmişdi. Bu zaman Həmzə Mirzə Peçeviyə görə azyaşlı, Rəhimizadəyə görə isə, 8 yaşlı oğlan idi.
Osman paşa Araz xana iki cinahdan hücum etməyi planlayırdı, lakin gözlənilmədən onun özü Araz xanın hücumuna məruz qaldı. Araz xan tələsirdi, çünki o, Həmzə Mirzə və Məhdi Ülyanın komandanlığı altında əsas Səfəvi ordusunun yaxınlaşmasından xəbərdar idi. Həmçinin, Şirvan əmirləri Şirvanı döyüşsüz tərk etdikləri üçün şahın gözündən düşəcəklərindən qorxurdular.
Şamaxı uğrunda döyüş 9 noyabr 1578-ci ildə başladı və bir neçə gün davam etdi. Üçüncü günün səhərində Krım xanının qardaşı olan Adil Gəray 15 minlik tatar ordusunun komandanlığıda Osmanlı ordusunun yardımına yetişdi. Bu döyüşün nəticəsinin müəyyən olunmasında həlledici faktor oldu və Səfəvi ordusu məğlub edildi. Araz xan və oğlu Osmanlı ordusuna əsir düşdülər və edam edildilər. Osmanlı ordusu qələbə qazansa da, hər iki tərəf xeyli sayda itki vermişdi.
Araz xanın düşərgəsinə hücum
Osman paşa tatarları mükafatlandırdı və onların şərəfinə 3 gün qonaqlıq keçirdi, lakin mükafatlandırma görünür Adil üçün o qədər qaneedici olmamışdır və ya yağmalama onun üçün adi bir şey idi. Adil Gəray və sancaq bəyi Areşa Piyalə bəy Araz xanın düşərgəsinə hücum etmək qərarına gəldi. Döyüşdən sağ çıxa bilən və qaçan qızılbaşlardan düşmən ordusunun yaxınlaşdığını öyrənən Həmzə Mirzə düşərgə salmağı, onu mühafizə etməyi və çay boyunca patrul gəzməyi əmr etdi. Talışlardan olan əmirlər Cavaddakı körpü üzərində Şamaxıdan geri çəkilən qızılbaşların çayı keçməsi üçün mühafizəyə başladılar (Kür və Arazın birləşdiy yerdə). Bu zaman olar Adil Gərayın yaxınlaşması barədə məlumat aldılar. Onlar tatarların çayı keçməsinin qarşısını almaq üçün körpünü uçursalar da, özlərini çatdıran tatar süvarilər çaya baş vurdular və onu keçib döyüşməyə başladılar.
Bu zaman Səfəvi əmirləri başqa bir yerdə də tatar bölməsinin olduğunu və onlara arxadan hücum etdiyini öyrəndilər. Qarışıqlıq düşdü və düşərgəni müdafiə etmək mümkün olmadı. Təlaş içində geri çəkilən səfəvilərin düşərgəsi ələ keçirildi. Düşərgədəkilərin xilas olma şansları olmadı. Qadınları və uşaqları, qənimətləri ələ keçirən Adil Gəray həmin gün çayı keçərək Şirvana geri döndü. Bütün tarixçilrə qeyd edir ki, tatarlar qəflətən düşərgəyə hücum etmiş və çox sayda qənimət ələ keçirmişdir. "Ərəş xanının 70 gözəl arvadı və qızı, təxminən 50 kənizi və gənc oğlu əsir götürüldü." Bu hadisənin müasirləri (İbrahim Rəhimizadə, Mustafa Əli Gelibolulu və Dal Mehmed Asafi) bu hücumu və soyğunu qınamışdı, çünki bu hadisə Ramazan bayramında baş vermişdi. Peçevi iddia edirdi ki, tatarlar düşərgəyə öz istəkləri ilə hücum etməmişdilər, tarixçi bildirirdi ki, tatarlar düşərgəyə Osman paşanın əmri əsasında hücum etmişdirlər.
right|350px|thumb|[[Şirvanın xəritəsi]]
Döyüş
Səfəvilər vəliəhd şahzadə Həmzə Mirzənin rəhbərliyi altında ordu topladılar. Əsində isə orduya Şah Məhəmməd Xudabəndənin vəzir Mirzə Salman rəhbərlik edirdi. Oruc bəyə görə, bu ordu Ərəşi alan ordu ilə eyni ordu olmuşdur. Osmanlı mənbələrinə görə, ordudakı döyüşçü çayı 50–100 min arasında dəyişirdi. Mirzə Salman Kür çayını keçmiş və 26 noyabr tarixində Şamaxıya yaxınlaşıb, şəhəri 3 günlük mühasirəyə almışdır. Osman paşa Adil Gəraya məktub göndərmiş və qənimətləri ataraq Şamaxıya gəlməyi əmr etmişdir.
Mirzə Salman və əmirlər Qarabağdan təcili hərəkətə başladılar və Qoyun ölümü keçidindən Kürü keçərək Şirvana daxil oldular. Onlar Osman paşanı Şamaxı qalasında mühasirəyə aldılar. Mühasirə zamanı qızılbaşlar qalaya girmək istəyən bir neçə tatarı ələ keçirdilər. Onlarda Adil Gərayin Osman paşaya məktubu var idi. Qızılbaş əmirləri məktubu oxuyub öyrəndilər ki, tatar xanı Əbubəkr Mirzə ilə birlikdə rumlu tayfasının düşərgəsini talan etmiş, indi isə təcili qaydada şimala, Osman paşanın köməyinə tələsir. Şamaxı ətrafında qalmaq əmirlərə çox təhlükəli göründü. Çünki aydın idi ki, tatarlar gələnə qədər onlar Osman paşanın uğurlu müdafiə olunduğu qalanı ala bilməyəcəklər. Eyni zamanda əmirlər şübhə edirdilər ki, tatarlar cənubdan gələcəyə təqdirdə, onlar bir neçə cəbhədə vuruşmaqla döyüşü uda biləcəklər. Araz xanın faciəli taleyi də bunu düşünməyə əsas yaradırdı. Buna görə də əmirlər Şamaxı yaxınlığında Vəli Xəlifə Şamlının başçılığı altında 3 min nəfərlik dəstə qoyaraq Mirzə Salman, qorçibaşı Qulu bəy Əfşar, Şahrux xan möhrdar, Məhəmməd xan Türkman, Pirə Məhəmməd xan Ustaclı, Sultan Hüseyn xan, Müseyib xan Şərəfəddin oğlu Təkəli, İmamqulu xan Qacar, Əmir Həmzə xan və digər "adlı-sanlı" əmirlərlə cənuba, tatarlara qarşı yerimək barədə qərar qəbul etdilər. Qoşununun bir hissəsini mühasirəni davam etdirmək üçün şəhərin yanında saxlayan Mirzə Salman tatarlarla döyüşmək üçün təxminən 20 minlik qoşunla yola düşdü. Onu müşayiət edən Səfəvi sərkərdələri arasında Məhəmməd xan Türkman, Durmuş xanın nəvəsi Məhəmməd xan Ustaclı, Şərəfəddin xan Təkəli, İmamqulu xan Qacar və digərləri var idi. Adil Girey və onun qardaşları – Səadət Gəray və Əsgər Gəray Həmzə Mirzənin qoşunlarının gəlməsi, Şamaxını mühasirəyə alması xəbərini eşidib mühasirəyə alınmış Osman paşanın köməyinə çatmaq üçün şimala hərəkət etdilər. Şamaxıya doğru irəliləyən Adil Gəray 28 noyabr 1578-ci ildə Ağsu çayı sahilindəki Mollahəsənli qəsəbəsində Səfəvi ordusu ilə üzləşdi.
Şərəf xan və Oruc bəyə görə, Mirzə Salman düşərgə yeri seçimində səhvə yol verən və mühafizəçi təyin etməyən Adil Gəraya hücum etdilər. Onun ordusunda ümumilikdə 12 min tatar və 4–5 min ləzgi, şirvanlı və qarabökrlü var idi. İskəndər bəy Münşi obrazlı şəkildə qeyd edirdi: Ölülərin qanına bulaşmış döyüş meydanı lalələr örtülmüş çəmənliyi xatırladırdı.
Səhər başlanan döyüş axşama qədər davam etdi. Şamaxı yaxınlığında qalmaq əmri almış bir sıra qızılbaş əmirləri düşmənin başlıca qüvvələri ilə döyüşdə iştirak etməyi özləri üçün şərəf işi sayaraq mühasirəni özbaşına tərk etmiş, qızılbaş qoşunlarına qoşularaq onların sıralarını xeyli gücləndirmişdilər. Tatarlar bütün günü hər vasitə ilə onları darmadağın etməyi qərara almış qızılbaşların ardı-arası kəsilməyən hücumlarını dəf etmişdilər.
Qızılbaş ordusunun tədricən üstünlüyü ələ aldığını görən Adil Gəray ordusunu ruhlandırmaq üçün özü döyüşə girdi və qısa müddət sonra Baba Xəlifə Qaramanlının başçılıq etdiyi dəstə tərəfindən nizə ilə atından yerə salındı. Qızılbaşlar onu öldürək istəsələr də, tanıyaraq sağ buraxıb, əsir etdilər. Adil Gəray əsir düşdükdən sonra tatar ordusu vahimə içində qaçmağa başladı. Sonda yalnız bölgəni tanıyan ləzgilərin, şirvanlıların və qarabörklülərin bir hissəsi dağlara qaçaraq canını xilas edə bildilər. Araz xan Rumlu məğlub edilərkən tatarların əlinə keçən bütün qənimət geri qaytarıldı.
Tatar ordusu darmadağın edildi, döyüşçülərin çoxu qaçmağa başladı və Adil Gəray 2 min nəfərlə meydanda qaldı və əsir düşdü. İbrahim Rəhimizadəyə görə, əsirlərin gözəlliyi tərəfindən gözləri kor olan, başı əyləncəyə və eyş-işrətə qarışan təhlükəsiz geri çəkilmə təşkil edə bilmədi.
Tatarlara edilən ilk Səfəvi hücumuna Həmzə xan Ustaclı komandanlıq edirdi.
Döyüşün təsviri mənbələrdə müxtəliflik göstərməkdədir. İsgəndər bəy Münşi və Şərəf xan tatarların cəsur formada döyüşdüyünü, döyüşün bütün gün boyunca davam etdiyini yazır, Oruc bəy isə, Səfəvi ordusunun cəld hərəkət etdiyini, tatarların hücuma məruz qaldıqlarını bildikdə artıq yarısının öldürüldüyünü və Adil Gərayın əsir düşdüyünü yazmışdır. İbrahim Peşevi durmaq bilməyən yağışın təsiri nəticəsində tatarların hərəkət edə bilmədiyini və Səfəvi ordusunun tez bir zamanda onların dörd bir yanını mühasirəyə aldığını bildirir. Tarixçilər tatarların məğlubiyyətinin əsas səbəbi kimi təkəbbürlülüyü və diqqətsizliyi göstərirlər.
İbrahim Rəhimizadəyə görə, Adil Gəray "qəzəbli şir kimi döyüşə atılmış"dır. Baba Xəlifə Qaramanlı adında Səfəvi döyüşçüsü tatar komandanı atından yerə salmış və onu öldürmək istəyərkən Adil Gəray ona öz adını demiş və əsir düşmüşdür. Komandansız qalan tatarlar döyüş meydanından qaçmağa başladılar, yerdə qalanları isə qətlə yetirildi. Bölgəni tanıyan şirvanlılar və ləzgilər qaçmağı bacardılar. Qəlbə qazanan Səfəvi ordusu bölgədə tatarlar tərəfindən tərk edilmiş böyük qənimətlərin qaldığını gördülər və tatarları təqib etməyi dayandırdılar. Tatarların Araz xanın düşərgəsindən ələ keçirdikləri demək olar ki, hər şey Mollahəsənli də Səfəvi ordusunun əlinə keçdi. Təxminən 30 tatar zadəganı, 2 min adi döyüşçüsü əsir düşdü. Osmanlı sancaq bəyi Areşa Piyalə bəy də əsir düşənlər arasında idi.
İlham Əziz
İlham Saleh oğlu Əzizov və ya İlham Əziz — azərbaycanlı yazıçı. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Fəaliyyəti
2017-ci ildə İlham Əziz imzası ilə ədəbi fəaliyyətə başlayıb. Dövri mətbuatda hekayə, resenziya, publisistik yazıları ilə çıxış edir. İlham Əzizin hekayələri "Sim-Sim.az", "Kulis.az", "Yeniyaz.az" kimi ədəbiyyat saytlarında, "Ədəbiyyat qəzeti"ndə çap olunub. 2022-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
Kitabları
2022-ci ildə İlham Əzizin "Şimşəkdən sonra" adlı hekayələr kitabı işıq üzü görüb. Kitaba müəllifin qələmə aldığı on hekayə daxil edilib.
Alp Ürək
Alp Ürək və ya Alp Ürək bəy — Çobanoğullarının 3-cü bəyi (hökmdarı).
Hökmdarlığı (bəyliyi)
Hökmranlıq dövrünün qısa olduğu və bu dövrdə Bəylikdə əhəmiyyətli bir inkişaf olmadığı düşünülür. Bu susqunluğun səbəbi kimi, Çobanoğulları bəyliyinin Kösedağ Döyüşündən sonra Anadolunun yeni hakimi Elxanilərə tabe olması, heç bir problem yaratmadan və vergi ödəməyi qəbul etməsi misal kimi göstərilə bilər.
Alp Ürəyin nə zaman və necə öldüyü bilinməsə də, qaynaqlarda şəhid kimi anıldığına görə savaşda öldüyü qəbul edilə bilər. Ondan sonra dövlətin başına oğlu Yavlak Arslan keçmişdir.
Storojevoy adası
Storojevoy adası  — Kuril adalarının Kiçik Kuril cərgəsinə daxil olan ada. Ada Sovet boğazında qəraralaşır. Opasnoy bankəsi yaxınlığında qərarlaşır. Adanın hündürlüyü isə 11,8 m təşkil edir. Adada yaşayış yoxdur. Ərazisi hamar olsa da sahilləri sıldırımlıdır. Üzəri ot bitkiləri ilə örtülüdür. Ada inzibati cəhətdən Saxalin vilayəti Yujno-Kurilsk şəhər dairəsi ərazisinə daxildir. Yaponiya isə adanı öz ərazisi hesab edərək Hokkaydo prefekturası, Nemuro subprefekturası ərazisinə daxil edilir. Ada Habomai arxipelaqı ərazisinə daxildir.
Ada İkinci Dünya müharibəsinin sonucunda SSRİ tərəfindən işğal olunmuşdur olunmuşdur.
Voar adası
Boar adası — Farer adalarına daxil olan ada. Arxipelaqın qərbində yerləşir. 2013-cü il məlumatına görə adada 3046 nəfər yaşayır. Sahəsi 176.38 km²-dır. Adada Breyda çayı mənsəbində, Vatnsdalsvatn gölündə turistik və ov məqsədli balıq ovu həyata keçirilir.
Nəqliyyat
thumb|left Adada Vaqar hava limanı fəaliyyət göstərir. Hava limanı ölkəni xarici dünya ilə əlaqələndirir. аLiman İkinci Dünya müharibəsi zamanı ingilis mütəxəsislər tərəfindən inşa edilmişdir. Mühaibədən sonra iki on illik istifadəsiz qalmışdır. Hazırda isə il ərzində 170 min sərnişinə xidmət göstərir. 1800 metrlik asfalt yuçuş-eniş zolağına sahibdir (2011-ci ilin dekabrında istifadəyə verilmişdir).
Vestman boğazı altından çəkilmiş 5 kilometrlik tunel adanı Streymoyla birləşdirir (2002-ci ildə istifadəyə verilmişdir).
Muhyəddin Bərdəi
Mövlana Muhyəddin Muhəmməd ibn Muhəmməd ibn Muhəmməd əl-Hənəfi Bərdəi   —Azərbaycan alimi.
əsərlərindən bəziləridir
Əhməd Ədnirəvi  onun  gözəl  xətti  olduğunu,  fəzilətli,  xoş söhbətli, təmiz  əqidəli  və  əxlaq  sahibi  insan  olduğunu  qeyd  etmişdir Mövlana Muhyəddin Bərdəi  H.  927-ci  ildə  (1521)  Ədirnədə  vəfat  etmişdi. Onun övladlarından Şəmsəddin Həmdi də ‚Bərdəizadə‛ ləqəbi ilə tanınmış şair idi və farsca çox gözəl şerlər qələmə almışdı Muhyəddin  Bərdəinin  ‚Haşiyə  ələ  şərhi  İsağoci  li’l-Kati‛  adlı  əsəri İstanbul Köprülü  yazma  əsərlər  kitabxanası  və  Konya  Yusifağa  kitabxanasında‚Haşiyə  ələ  şərhi  Adabi’l-Bəhs  lil-İci‛,  ‚Risalətü’l-Kəlamiyyə‛  və  ‚Şərhu’l-Adabu’l-Əzudiyyə‛ adlı əsərləri  İstanbul Köprülü yazma əsərlər kitabxanasıında saxlanılır.
Obol
thumb|right|250px|Gümüş obol. E.ə. 449-cu ildən sonra. [[Afina.]]
Obol (ὀβολός, obolos, həmçinin ὀβελός ( obelós), ὀβελλός ( obellós), ὀδελός ( odelós).  "mismar"; obolus) — Qədim Yunanıstanda yaranan çəki vahidi və valyuta.
Tarixi
Obol Qədim Yunanıstanda ilk öncə çəki vahidi, sonralar isə 1/6 dirhəmə bərabər mis pul kimi istifadə olunurdu. Əlavə olaraq, obol IX–X əsrlərdə Bizans imperiyasında 1/2 follisə bərabər mis pul vahidi. IX əsrdə Fransada isə 1/2 denyeyə bərabər mis pul vahidi idi.
Mərasimdə istifadə
Qədim yunanlar oboldan dəfn zamanı, adətən, ölünün ağzına qoyulan pul kimi də istifadə edirdi. Etiqada görə mərhum pulu, onu yeraltı Axeron çayından keçirəcək meyit aparana (Xarona) verməli idi.
Aaxen döyüşü
Aaxen döyüşü — İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 2–21 oktyabr 1944-cü il tarixlərində Aaxen vilayətində və şəhərin özü uğrunda ABŞ və Almaniya qoşunları arasında döyüş.
Döyüş
7 oktyabrda Ziqfrid xəttinə qarşı döyüşlərdə Kortni Hocesin komandanlığı altındakı 1-ci ABŞ Ordusu Aaxen istehkamlarına hücum etmişdir. Bir sıra döyüşlərdən sonra şəhər 10 oktyabrda mühasirəyə alınmışdır ​​və üç gün sonra amerikalılar şəhərə daxil olmuşdur. Buna baxmayaraq, alman qarnizonu yalnız 21 oktyabrda təslim olmuşdur.
Karnaval (film, 1981)
Karnaval (, romanlaşdırılmış: Karnaval), 1981 -ci ildə Tatyana Lioznova tərəfindən idarə olunan Sovet romantik komediyasıdır.
Torpaq
Film qeyri-müəyyən bir notla bitir - Nina Solomatina tam salonda çıxış edən məşhur bir müğənni kimi görünür, bunların hamısının gerçək olduğu və ya sadəcə xəyalının olduğu aydın deyil.
Qəbul
Karnaval 1982-ci ildə Sovet İttifaqında kassada ən populyar 9-cu film idi; 30,4 milyon tamaşaçı tərəfindən baxılıb.
Elə həmin il, aparıcı ifasına görə İrina Muravyova "Sovet Ekranı" jurnalının oxucuları arasında keçirdiyi sorğunun nəticələrinə görə ən yaxşı aktrisa seçildi.
Şəvkət Çoruh
Həyatı
Şəvkət Çoruh 1973-cü ildə İstanbulda dünyaya gəlib. 93 Hərbi sonunda Ardanuçun Anaçlı kəndindən İstanbula köç edərək hal-hazırda Ömərli Barajı suları altında qalmış olan Muradlı kəndinə yerləşmiş Artvinli bir ailənin tək uşağıdır. Anası dərzi, atası avtobus sürücüsü idi.
İlk təhsilini Üsküdarda Daşməktəb məktəbində tamamlayan Çoruh 14 yaşından 24 yaşına qədər Maltəpədə yaşayıb. Orta təhsilini Qartal Anadolu Məktəbində tamamlayıb. Məktəbdən məzun olduqdan sonra Müjdat Gəzən Sənət Mərkəzində teatr təhsili alıb.
1989-cu ildən bəri müxtəlif teatr oyunlarında rol alıb. Adını bir internet firmasının reklamında oynadığı "Kokoreççi" yazaraq duyurdu. Broadway keçmişində səhnələnən ən uzun tək nəfərlik oyun olaraq rekordlar kitabına girmiş Caveman (Mağara Adamı) adlı komediya Türkiyədə səhnələndi.
2006-cı ildən bu ilə qədər Arxa Küçələr adlı serialda oynayır. Serialda "Məsud" rolu ilə və kinoteatrda Eğreti Gelin, Usta filmləri və İnşaat ilə Çaqallarla Rəqs kimi film seriyasında aktyorluğu ilə tanınıb.
Çoruh 3 aprel 2017-ci ildə öz maddi dəstəyi ilə İstanbul Kadıköydə Ata Səhnə adını verdiyi teatrı açdı. Teatrın açılışında 8 mart 2021 tarixində həyatını itirən Rasim Öztəkin Türk teatrında tuluat simgəsi sayılan və özünə Münir Özkulun yerini verdiyi İsmail Dümbüllünün fesini Çoruha təhvil verdi.
2017də Ata Səhnədə səhnələnən "Bir Ata Hamlet" adlı Hamlet uyğunlaşdırılmasında rol yoldaşı Murad Ağqoyunlu ilə birlikdə "Teatr Jurnalı Əmək və Qələbə Mükafatları 2018də Komediya/Musiqili növündə Ən Yaxşı Kişi Aktyor Mükafatında dəyər verildi; 22. Afifə Jalə Mükafatlarında Haldun Dormen Özəl Mükafatını aldı.
Özəl həyatı
1993-cü ildə aktyor Günay Karacaoğlu ilə evləndi. 2003-cü ildə ayrıldı və 2017-ci il də Özgə Turna ilə evləndi. İlk evliliyindən Gülənay, ikinci evliliyindən Turna adlı bir qızı var.
NGC 4249
NGC 4249, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Orta Surəməlik dağı
Orta Surəməlik dağı — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Babək rayonu ərazisində dağ (hünd. 1144,1 m).
Naxçıvan çökəkliyinin şimal-şərq kənarında, Qaracalal-Qızılboğaz tirəsinin cənub-qərb yamacında yerləşir. Nəhəcir kəndindən 3,2 km qərb-cənub-qərbdədir. Alt Miosenin Qafqaz regiomərtəbəsinə aid Vayxır lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş yastı yüksəklikdir. Yamacları Orta Pleystosenin allüvial-prolüvial törəmələrilə örtülmüşdür. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən Sirab sinklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir.
Zuvand itburnusu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Somer Sivrioğlu
Somer Sivrioğlu - Türk aşpaz, restoran meneceri və server.
Kendal Cenner
Kendall Nikol Jenner (; ) amerikalı model və aktrisa. E! telekanalında yayımlanan Keeping Up with the Kardashians ailə realiti şoularında rol alır. Həmçinin Kim Kardaşyan ın ögey bacısıdır.
Zuvand itburnusu
Təbii yayılması
Qafqazda yayılmışdır.
Kendal Cenner
Həyatı
Brüs Cenner və Kris Cennerin qızıdır. Kayli Cenner adında doğma bacıdı və ana tərəfindən Kourti Kardaşyan, Kim Kardaşyan, Kloi Kardaşyan və Rob Kardaşyan adında 4 ögey bacı və qardaşı, ata tərəfindən isə 4 ögey bacı və qardaşı da vardır. Kendal məşhur amerikalı gənc televiziya şəxsiyyəti və mankendir. Həmişə şou-biznesdə danışılan və dünya dünya üzrə geniş kütlə tərəfindən izlənən Kim Kardaşyanın ögey bacısıdır. Kim Kardaşyanın anasının ikinci evliliyindən olan bacılarından Kendal, ögey bacısı ilə birlikdə “Keeping Up with the Kardashians” adındakı televiziya proqramı ilə etdiyi modellik və təşəbbüskarlıq işləri ilə adını eşitdirmişdir. Kendalın uşaqlığı Calabasas, Los-Ancelesdə keçdi. Burada Sierra Canyon Məktəbində təhsil aldı və 2014-cü ildə məzun oldu.