cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cavanşirlər
Rusiya asılılığı
Yeni Qacar şahı xanlıqla münasibətlərini tam kəsməmişdi və xanlığın paytaxtına Qacar ordusundan bir qarnizon yerləşdirmək istəyirdi. 1805-ci ilin mayında İbrahimxəlil xan Rusiya danışıqları yenidən başlatdı və Kürəkçay müqaviləsini imzalayaraq onun asılılığını qəbul etdi. Müqaviləyə görə İbrahimxəlil xan xanlığı idarə etməyə davam edirdi və onun oğlu Mehdiqulu xan varis olaraq Rusiya tərəfindən tanınırdı. İbraimxəlil Rusiyaya illik 8 min çervon xərac verməyə və rus ordusunu Şuşaya yerləşdirməyə məcbur idi. O, bununla öz xanlığının başqa dövlət tərəfindən işğal edilməsinin qarşısını almaq istəyirdi, lakin olanlar tamam əksinə inkişaf etdi. 1806-cı ilin yazında 20 minlik Qacar ordusu Şuşaya gəldi. Şuşadakı rus qarnizonunun komandanı polkovnik-leytenant Lisaneviç İbrahimxəlil xanı xəyanətdə ittiham edərək məhv edilməsini əmr etdi. Bu zaman heç nədən xəbəri olmayan İbrahimxəlil xan arvadları və xeyli sayda uşaqları ilə birlikdə qətlə yetirildi. Xanın bu zaman 80 yaşı var idi. İbrahimxəlil xanın oğlu Mehdiqulu xan yeni Qarabağ xanı elan edildi.
1813-cü ildə, yəni I Rusiya-Qacar müharibəsinin sonunda Gülüstan müqaviləsi imzalandı. Bu müqavaviləyə görə, Qarabağ xanlığının Rusiya asılılığına keçməsi Qacar şahı tərəfindən tanındı. Həmçinin Qacar şahı Cənubi Qafqazın böyük bir hissəsinin Rusiya hakimiyyəti altına keçdiyini qəbul etməyə məcbur oldu.
Mehdiqulu xan 1822-ci ilin noyabrında Qacar dövlətinə etdiyi təkliflərin bilinməsindən qorxaraq Qarabağdan İrana qaçdı. Bu qaçış o qədər tələsik baş verdi ki, o, hətta möhürünü də unutdu. Bundan istifadə edən ruslar xanlığın daxili müstəqilliyini də ləğv edərək birbaşa imperiyaya birləşdirdilər.
Qacar hökuməti bu regionun itirilməsi ilə barışmaq niyyətində deyildi. Böyük Britaniya tərəfindən də dəstəklənən və müharibəyə təşviq edilən Qacarlar 1826-cı ildə yeni müharibəyə başladılar. 1828-ci ilə qədər davam edən müharibədə yenə Rusiya imperiyası qələbə ilə ayrıldı. İmzalanmış Türkmənçay müqaviləsinə əsasən Rusiya yeni əraziləri də özünə ilhaq etdi.
Sülalə
Sülalənin görkəmli üzvləri sırasına Cəfərqulu ağa Cavanşir, Məhəmmədhəsən ağa Cavanşir, Xurşudbanu Natəvan, Behbud xan Cavanşir və digərləri daxildir. Sülalənin üzvləri və bu soydan gələnlər Azərbaycan, İran, Rusiya və Amerikada yaşamaqdadırlar.
Pənah Əli Xanın birbaşa ata tərəfdən kişi övladlarının Y-DNT testlərinə görə, bu nəsil J2b-Y107470 haploqrupuna aiddir.
Asperula cynanchica
(Asperula cynanchica) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Leo Frobenius
Lео Frobenius — Alman arxеoloqu, etnoloqu, folklorşünası.
Həyatı
Frobenius Afrikanı hər birinin özünəməxsus maddi mədəniyyət əlamətləri olan əyalətlərə (dairələrə) bölməyə çalışmışdır. Onun Qərbi Afrika mədəni dairəsi adlandırdığı vilayət Konqo çayı hövzəsini, Aşağı və Yuxarı Qvineya sahillərini əhatə edirdi. Bu mədəni dairənin bir çox əlamətləri həqiqətən də adı çəkilən ərazi üçün хarakterik idi. Məsələn, ikitərəfə maili dam örtüyü olan düzbucaqlı evlər, bitki mənşəli ipli kaman, hörmə qalxan, bitkidən hazırlanmış çoxsimli musiqi alətləri, qumsaatı formasında barabanlar, maskalar və s. Frobenius habelə Yeni Qvineyanın və Melaneziyanın digər ərazilərinin mədəniyyətində "Qərbi Afrika mədəni dairəsi"nin оxşar əlamətlərini aşkara çıxarmışdı. Bu mədəniyyətin Cənub-Şərqi Asiya mədəniyyətinə оxşarlığını nəzərə alan tədqiqatçı onu "malay-niqrit mədəniyyəti" adlandırmışdır. Frobenius daha iki Asiya mədəniyyətini qeydə almışdır. Bunlar Şimali və Şimal-Şərqi Asiyaya güclü təsir edən, daha qədim olan "Hind mədəniyyəti" və nisbətən gec yaranmış, yalnız Şimali Afrikaya nüfuz etmiş "semit mədəniyyəti" dir. Frobeniusa görə, yadellilərdən mənimsənilən mədəniyyətlər bir kənara qoyulsa, Afrikanın hər yerində, xüsusən də onun cənub hissəsində özünəməxsus qədim mədəni təbəqə aşkara çıxarılmışdır. Frobenius bu qədim mədəniyyəti "niqrit mədəniyyəti" adlandırır, onu Avstraliya və Okеanının qədim mədəni təbəqəsinə оxşadırdı. Afrikada "niqrit mədəniyyəti" (zənci mədəniyyəti) qalsa da, Frobeniusun fikrincə, о zəifləyib və daha gənc "malay-niqrit" və "asiya" mədəniyyətləri ilə qarışması nəticəsində tamamilə yeni "Afrika mədəniyyəti" yaranıb. Onun Afrika üçün spesifik xüsusiyyətləri isə bunlardır: afrikalılarda dəri qalxanları, bıçaq, nizə başlıqları, musiqi kamanları, silindrik konusvari daxmalar (Kegelhütte) və s. inkişaf etmişdir.
Frobenius fikrincə bir halda ki, mədəniyyət canlı orqanizmdir, bu halda onun kişi və qadın cinsi ilə bağlılığı olmalıdır. О, Afrikada "tellurik-efiopiya-patriarxal" mədəniyyətini və "xtonik-hamit-matriarxal" mədəniyyətini fərqləndirirdi. "Tellurik" və "xtonik" terminlərinin hər ikisi "yer" mənasını versə də "tellurik" mədəniyyət aşağıdan yuxarı, "xtonik" mədəniyyət isə yuxarıdan aşağıya doğru dərinləşən inkişafı ifadə edir. "Tellurik" mədəniyyət yuxarıya qalxmağa cəhddir və zahiri formalarda təzahür edir, məsələn, dirəklər üstündə qurulmuş yaşayış evləri, dirəklər üstündə qurulmuş anbar, ayaqlı çarpayı və s. "Xtonik" mədəniyyət isə əksinə yerə qapılmağa cəhddir, yəni qazma yaşayış evi, yeraltı taxıl anbarı, yer sobaları, yeraltı dünya haqqında təsəvvürlər və s.
Beləliklə, Cənubi Afrika mədəni təbəqəsinin Avstraliya və Okеaniya mədəniyyətinə оxşarlığı qədim mədəniyyətlərin qarışması nəticəsində almandilli ölkələrdə yaranan diffuzionizmin ən geniş yayılan cərəyanlarından biri Qrebnerin "Köln" məktəbi və yаxud "mədəni dairələr nəzəriyyəsi" olmuşdur. Afrika mədəniyyətinin yaranması, mədəniyyətin öyrənilməsində təbii metodun rolu, habelə mədəni amillərin kartoqrafiyalaşdırılması metodu Frobenius tərəfindən əsaslandırılmışdır.
Heydərxanlı məscidi
Babək rayonunu Cəhri kəndində zəmanəmizədək beş məscid binası gəlib çatmışdır. Bu məscidlərdən bəzisi yarımuçuq vəziyyətdə olsa da nisbətən salamat qalanları da olmuşdur. Ancaq onlardan sovet hakimiyyəti illərində təsərrüfat məqsədi ilə anbar kimi istifadə olunmuşdur. Belə məscidlərdən biri kənd əhalisi arasında "Heydərxanlı məscidi" kimi tanınan məsciddir. Kəndin mərkəzində, Heydərxanlı məhəlləsində yerləşən bu məscidin divarları kvadrat formalı çiy kərpicdən inşa olunmuş, fasadı bişmiş kərpiclə üzlənmişdir. Məscid qoşa mehrablıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, Naxçıvan bölgəsində qoşa mehrablı məscidlərə demək olar ki, rast gəlinməmişdir.
Sovet hakimiyyəti illərində Heydərxanlı məscidindən anbar kimi istifadə edilmişdir. Son illərdə bura taxıl yığılırdı. Buna görə də məscidin uçub tökülən yerləri, xüsusi ilə qərb divarı kobud şəkildə bərpa edilmişdir. Məscidin cənub tərəfdən iki giriş qapısı vardır. Qərbdəki qapı kişilər, şərq tərəfdəki qapı isə qadınlar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Binanın içərisi üç sıra ağaç sütunlarla dörd yerə ayrılmışdır. Məscidin daxilində şimal və şərq divarların qarşısında kərpic hörgü ilə geniş səki düzəldilmişdir. Bu hissə qadınların oturması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Mehrab cənubda yerləşən iki dərin uzunsov taxça və onları birləşdirən tağşəkilli ornamentdən ibarətdir. Məscidin üstü ağac tirlərlə örtülmüşdür. XV əsrə aid olan məscid son dəfə XIX əsrdə əsaslı şəkildə bərpa edilmişdir.
Şair
Şair — şeir yazan şəxs; təbiətində şeir yazmaq qabiliyyəti olan şəxs.
Qayak-d’Averon
Qayak-d’Averon  — Fransa da kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Lessak kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12107.
Kommuna təxminən Paris dən 510  km cənubda, Tuluza şəhərindən 150  km şimal-şərqdə, Rodez dən isə 29  km şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 311 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 172 nəfər (15-64 yaş arasında) arasında 140 nəfər iqtisadi fəal, 32 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 81,4%, 1999-cu ildə 73,9%). Fəal olan 140 nəfərdən 124 nəfər (74 kişi və 50 qadın), 16 nəfər işsiz (7 kişi və 9 qadın) idi. 32 hərəkətsiz 10 nəfər arasında şagird və ya şagird, 16 nəfər təqaüdçü, 6 nəfər digər səbəblərə görə aktiv deyil. .
İlham Kərimli
İlham Kərimli — Azərbaycan, Hind və Ərəb rəqslərin mahir ifaçısı, "Buta" rəqs ansamblının rəhbəri.
Həyatı
İlham Rəhim oğlu Kərimli 1976-cı ildə Bakıda anadan olub. 1993-cü ildə Bakının Piralalhı qəsəbəsindəki 168 saylı məktəbi bitirdikdən sonra Bakı Mədəni-Maarif texnikumuna daxil olub. 2008-ci ildə Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin teatr kollektivi rejissorluğu fakültəsini bitirib. İ.Kərimli 6 yaşından rəqslə məşğul olur. İlk müəllimi də Vaqif Mustafayev adına Mədəniyyət Mərkəzində rəqs dərnəyinin rəhbəri Tatyana Alekseyevna olub. Sonra fəaliyyətini Kamil Dadaşov adına "Çənlibel" rəqs ansamblında davam etdirib. Bir çox televiziya müsabiqələrində, o cümlədən "7-17"-də, "İstedadlar sorağında" qalib olub.
İlham Kərimli rəqs bacarığını artırmaq üçün ərəb ölkəsi olan Bəhreyn şəhərində 4 il təhsil alaraq Şərq rəqslərinin incəliklərini öyrənib. Hindistanda bir neçə dəfə iki aylıq rəqs kurslarında iştirak edib. Rusiyanın Krasnoyarsk şəhərində rus milli rəqslərini öyrənmək üçün 6 ay rəqs kurslarında olub.
İ.Kərimli peşəkar rəqqas kimi nəinki Azərbaycan milli rəqslərini, həmçinin Avropa və Şərq ölkələrinin rəqslərini mükəmməl öyrənib. 1998-ci ildən "Respublika Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzində rəqs ansamblının bədii rəhbəri kimi fəaliyyətə başalyıb və 14 il burada yüzlərlə uşağa rəqs sənətinin sirlərini öyrədib.
Hazırda böyüklər üçün "Buta" rəqs ansamblının rəhbəridir. Bu sənətin sirlərini 4 yaşından 16 yaşına qədər olan 200-dən çox uşağa öyrədir.
Pentacalia streptothamna
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Hidromaqnezit
Hidromaqnezit Mg5 [CO3]4 (OH)2 · 4 H2O — monoklinik, psevdorombik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.
Xassələri
Rəng – qar kimi ağ, rəngsiz; Mineralın cizgisinin rəngi – ağ; Parıltı – kristallarda – şüşə, qabıqlarda – torpaqvarı; əllə toxunduqda yağlıdır; Şəffaflıq – yarımşəffaf, işıqkeçirən; Sıxlıq – 2,1-2,3; Sərtlik – 3,5; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar, nadir hallarda qabıqvarı; Morfologiya – kristallar: xırda məsaməli iynəvari, vərəqvari; İkiləşmə: {100} üzrə polisintetik; Mineral aqreqatları: bütöv, təbaşirəoxşar, radial-lifli kütlələr, qabıqlar.
Mənşəyi və yayılması
Hiperbazitlərin aşınma məhsulu olub, damarcıq və qabıq şəklində serpentinitlər üzrə inkişaf edir. Mineralın brusitin dəyişilməsi ilə əlaqədar olan tapıntıları periklazlı mərmərlərdə qeyd olunur. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: brusit, kalsit, dolomit, opal və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Kraubat (Avstriya); Şariar (İran); Xaranqon (Tacikistan) və b. Azərbaycanda Kiçik Qafqazın ofiolit qurşağının ultraəsasi süxurlarının aşınma qabığında və Göydərə xromit yatağında aşkar edilmişdir.
Seyətau (Baltas)
Seyətau — Başqırdıstan Respublikası nın Baltas rayonu nda yerləşən kənd. Kənd, Tusıbay kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Eugenia dyeriana
(Eugenia dyeriana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qədim Gəncə
Qədim Gəncə — arxeoloji kompleks, orta əsrlər Gəncəsində məntəqə, təxminən XVII əsrdə burada şəhər mövcud olmuşdur. Qədim Gəncənin xarabalıqları hal-hazırda Azərbaycanın Gəncə şəhərinin 6–7 km şimal-şərqindədir.
Qalanın xarabalıqları Gəncə şəhərinin yaxınlığında yerləşir. Şəhər yerində müxtəlif dövrlərdə arxeoloji qazıntı işləri aparılsa da bu işlər tamamilə yekunlaşdırılmayıb. Qazıntılar zamanı qala divarlarının bir hissəsi, şəhərin müxtəlif ictimai binalarının qalıqları və çoxlu maddi mədəniyyət nümunələri aşkarlanıb. Arran memarlıq məktəbinə uyğun olaraq Gəncə qalasının divarları kərpicdən inşa edilib. Ümumiyyətlə qədim Gəncə şəhər yerinin erkən orta əsrlər dövründə inkişafa başladığı, Nizami Gəncəvi dövründə ən yüksək inkişaf mərhələsinə çatdığı, monqol yürüşləri zamanı dağıdılaraq tənəzzülə uğradığı bildirilir. Lakin sonradan şəhər yenidən bərpa edilərək böyük ticarət mərkəzinə çevrilmişdi.
Yerləşməsi
120px|thumb|left|Mis büt. Azərbaycan Tarix Muzeyi
Qədim Gəncə ilə Gəncənin arasında bir neçə dəqiqə fərq var. Bəzi orta əsr mənbələri indiki Gəncənin coğrafi mövqeyi haqqında məlumat verir. Belə ki, XIV əsr fars tarixçisi və coğrafiyaşünası Həmdullah Qəzvini yazmışdır:
Ərəb tarixçisi və coğrafiyaşünası Əbülfida (XII–XIV əsrlər) Gəncənin 78° şərq uzunluğunda, 41°20' şimal enliyində göstərmişdir. Sonralar coğrafiyaşünas Sadiq İsfahani (XVII əsr) qədim mənbələr əsasında Gəncəni 88° şərq uzunluğu və 41°15' şimal enliyində göstərmişdir.
Ona görə də vüsəti demək olar ki, hamısının müəlliflərin öz aralarında yaxındır, fərq isə həmin uzunluq dairələrində müşahidə olunur, çünki hesablamalar olmasa, o zaman dəqiq astronomik cihazların, son çətinləşdiyini idi.
Orta əsr coğrafiyaşünasları uzunluğu "Xoşbəxtlik adası"ndan, enini isə ekvatorial xətdən hesablayıblar. Bütün müəlliflərin hesablamalarında enliklər bir-birinə yaxın hesablansa da, astronomik cihazların olmaması səbəbi ilə ölçmələrin dəqiq aparılmasında maneələr olduğuna görə demək olar ki, bütün müəlliflərdə uzunluqlarda fərq müşahidə olunur.
Araşdırılma tarixi
1935–1937-ci illərdə Kirovabad Diyarşünaslıq Muzeyinin (indiki Gəncə Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi) fondunu zənginləşdirmək üçün oranın direktoru E. R. Xadarin Gəncə yerüstü memarlıq abidələrinin yerləşdiyi sahənin sağ sahilindəki istehkamdan şimalda qismən qazıntılar aparıb. Və nəticədə orta əsrlərə aid olan keramika, şüşə, saxsı, sümük və digər əl əməyi alətləri tapılmış və sərgi yaradılaraq nümayiş etdirilmişdir. Tapıntılardan biri əl əməyi olan bişirilib rənglənmiş, üstü üç xətt relyef naxışlı dairəvi formalı məişət qabıdır (keramik küpdür). Daha sonra müntəzəm qazıntılar nəticəsində çox sayda belə əşyalar tapıldı. Onların bir çoxunun üzərində ornamentlərlə əhalinin dini ritualları, məişəti və məşğuliyyət səhnələri əks olunmuşdur. E. R. Xadarinin qazıntıları sistemsiz bir tərzdə, əsas məqsədi ancaq toplamaqdan ibarət olmasına görə, arxeoloji araşdırmaya mənfi təsir etmişdir.
1981–1982-ci illərdə Qədim Gəncə ərazisində arxeoloq Cabbar Xəlilovun araşdırmaları nəticəsində IX–XVII əsrlərə aid olan mədəni təbəqə və eləcə də bir çox qiymətli sənət nümunələri aşkar edilmişdir. Onların arasında Çində hazırlanmış heroqlifli saxsı qab aşkar edilmişdir.
Gəncə şəhər yerində 1949-cu ildən etibarən professor İshaq Cəfərzadənin başçılığı ilə arxeoloji qazıntı işləri aparılıb. Hal-hazırda da bu abidədə tədqiqatlar davam edir. Hal-hazırda Gəncə arxeoloji ekspedisiyasının rəhbəri AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun "İlk orta əsrlər arxeologiyası" şöbəsinin müdiri Arif Məmmədovdur.
Qısa tarix
X əsrdə artıq böyük şəhər olan Qədim Gəncə, Şəddadilər dövlətinin paytaxtına çevrilir. 1063-cü ildə Qədim Gəncə şəhərini əhatə edən qala divarı tikilir, xəndəklər qazılır və dəmir darvazalar hazırlanır. XII əsrdə Gəncə artıq Ön Asiyanın ən qabaqcıl şəhərləri sırasında qeyd edilir. Lakin, 1139-cu ildə baş vermiş zəlzələ şəhərdə ciddi dağıntıların meydana gəlməsinə və inkişafın ləngiməsinə səbəb olur. Buna baxmayaraq, XII–XIII əsrlərdə Gəncə hələ də ən böyük sənətkarlıq, ticarət və mədəniyyət mərkəzlərindən biri kimi xatırlanır.
Şəhərə növbəti güclü zərbə XIII əsrdə monqolların Azərbaycana ikinci yürüşü zamanı vurulur. Birinci yürüş zamanı Gəncə vergi verərək dağıntılardan xilas ola bilsə də, ikinci yürüş zamanı uzun müddətli mühasirədən sonra monqol süvariləri Qədim Gəncə qalasını ala bilirlər. Şəhər tamamilə dağıdılır və əhalisi qılıncdan keçirilir. Bundan sonra şəhər bərpa edilsə də, əvvəlki inkişaf səviyyəsinə çata bilmir. XIV–XV əsrlərdə Gəncə yerləşdiyi əyalətin ən əhəmiyyətli şəhəri olsa da, mənbələrdə onun adı daha az qeyd edilir.
Tərk edilməsi
thumb|300x300px|1960-cı illərin sonlarında Gəncə xanlarının sarayının xarabalıqları XVI əsrdə şəhər Səfəvi-Osmanlı müharibələrinin mərkəzlərindən birinə çevrilir. 1587-ci ildə Fərhad Paşanın rəhbərlik etdiyi Osmanlı ordusu Gəncə şəhərini ələ keçirir. Osmanlı türkləri şəhərin möhkəmləndirilməsi üçün dərhal işə başlayırlar və yeni qala divarları inşa edilir. 1606-cı ildə I Şah Abbas tərəfindən mühasirəyə alınana kimi Gəncə Osmanlı dövlətinin tərkibində qalır.
Mənbələrin məlumatına görə, Gəncə şəhərini ələ keçirdikdən sonra, I Şah Abbas onu, yeni əraziyə köçürməyi əmr edir. Ə. Salamzadə bu baxımdan şəhərin tam köçürülməsindən yox, şəhər mərkəzinin köçürülməsindən bəhs edildiyini göstərir. A. Bakıxanov bu haqqda yazır: Şah, Gəncə şəhərini əvvəlki yerindən bir fərsəx (təxm. 6-7 km) yuxarı, hazırda çinarlar əkilmiş çeydan olan yerə köçürdü. Məscid və karvansaraylar ondan sonra qalan möhtəşəm abidələrdir. Onların planını Persiyada məşhur alim olan Bahəddin hazırlamışdır.
Ə. Salamzadə hesab edir ki, Qədim Gəncə tam olaraq XVI əsrin sonu – XVII əsrin əvvəllərində Osmanlılar tərəfindən yeni qalanın inşası və I Şah Abbas tərəfindən şəhər mərkəzinin köçürülməsindən sonra tərk edilmişdir. XVII əsrin 50-ci illərində bu ərazilərdə olmuş Arseni Suxanov yazır: ...17-ci gündə (iyul, 1652) nahar vaxtı Gəncəyə çatdıq və karvansarayda yerləşdik. 18-ci gün kiçik adamlarla bir fərsəxə qədər yol gedib Qədim Gəncəyə çatdıq; yer daha böyük, daha çox məskunlaşmış idi, şəhər də başqa idi, şəhər qalasından kənarda yerləşən ticarət sahəsi də daha böyük idi, köhnə şah onu qırx il əvvəl tərk etmişdi. Ticarət sahəsinin ortasında, şəhərin düz qabağında böyük çay olub, indi isə axını başqa yerə dəyişdirilib. Şəhər və çoxlu binalar təməlinə kimi dağıdılıb; lakin məscid olduğu kimi qalır. Həmin ərazidən bir qədər uzaqlaşıb sahədə gecələdik...
1647-ci ildə İrəvandan Bakıya səfər edən türk səyyahı Övliya Çələbi Gəncə şəhərindən keçir. O, qeyd edir ki, Gəncə böyük şəhər olsa da, onun qala divarları şah tərəfindən dağıdılmışdır. Onun sözlərinə görə o zaman şəhərdə altı min ev (ailə) var idi. Ə. Salamzadə qeyd edir ki, hər evdə orta hesabla 7 nəfər olduğunu nəzərə alsaq, şəhərdə təxminən 40.000 əhalinin yaşadığını qeyd etmək olar. Ö. Çələbi qeyd edir ki, şəhərdə çoxlu bağlar, ictimai binalar, karvansaraylar, hamamlar, qapalı bazar və imarət var idi. Şəhər ətrafı isə sıx tut bağları ilə əhatə olunmuşdur. O, bildirir ki, "Gəncə nalları və dəmir əşyaları da Gəncə ipəyi kimi məşhurdur."
Qaf dağı
Qaf dağı — bir çox xalqların mifologiyasında yer alan əfsanəvi dağ.
Qədim İran əsatirilərində Simurq adlı mövhumi quşun yaşadığı yerdir. Simurq quşu Qaf dağında yaşayan böyük, xeyirxahlıq rəmzi, həyat ağacını yerə gətirən, gözəllik simvolu bir quşdur. Bir versiyaya görə Qaf dağı, Qafqaz dağları hesab olunur. Digər bir versiyaya görə bütün xalqların mifoloji süjetində Simurq quşunun yuvasının Qaf dağında olmasının səbəbi, Nuhun gəmisinin Qaf dağında quruya təmas etməsi ilə bağlıdır. Nuhun gəmisi harada quruya oturmuşdursa həyat, o cümlədən, od da oradan paylanmalıdır. Belə olan halda, Simurq quşunun yuvası da Qaf dağı olmalıdır və dağ Ağrı dağı ilə eyniləşdirilir. Daha bir versiyaya görə isə Qaf dağının Elbrus dağı olması ehtimal olunur.
Azərbaycan mənbələrində
Azərbaycan ərazisində yerləşən Eldənizlər sülaləsinin vəliəhdlərinin böyük müəllimi, Əbubəkr ibn Xosrov əl-Ustadın "Munisnamə" əsərində Qaf dağı haqqında yazılanlar atəşpərəstlərin Alburuz Dünya Dağına aid təsəvvürlərini tamamlayır. Kainatın başlanğıcı, çoxsaylı başqa dünyalara gedən yollar da Qaf dağında göstərilir.Hətta Azərbaycan mifoloji təsəvvürlərindən (xüsusilə də Səməndər quşu) fərqli olaraq "Munisnamə"də dünya qırx qatlı təsvir edilir.
Əbubəkr ibn Xosrov əl-Ustad "Munisnamə"-sində yazır:
Qara Əli
Qara Əli — Osmanlı İmperiyasında yaşamış ən məşhur cəllad.
Qara Əlinin yeniyetməlik və gənclik illəri haqqında məlumat yoxdur. XVII əsrin ortalarında yaşadığı və dövrünün ən məşhur cəlladı olduğu məlumdur. Qara Əli özündən əvvəl Osmanlı İmperiyasında cəlladbaşı olmuş cəllad Süleymanın yanında şagird vəzifəsində çalışmışdır. Həmin dövrdə yaşamış cəlladlar bir qayda olaraq qaraçılardan seçilirdi. Qara Əlinin də əslən qaraçı olduğu ehtimal edilir. Qara Əlinin görünüşü haqqında osmanlı mənbələridə bir sıra qeydlər vardır. Onun iri bədənli olduğu söylənilir. Edam zamanı istifadə etdiyi alətləri üstündə gəzirdiyi və Osmanlı sarayında xidmətçilərin görkəminə görə ondan qorxduqları qeyd edilmişdir. Qara Əli bir çox məşhur şəxsləri edam etmişdir. Ömər bəy Nəfini sarayın odunluğunda kəməndlə boğaraq öldürmüşdür. Bundan başqa Qara Əli I İbrahimi də boğaraq öldürmüşdür. Qara Əli 1664-cü ildə məlum olmayan səbəbdən ölmüşdür. Onu Osmanlı adətinə əsasən adsız məzarlıqda dəfn etmişdilər.
Karvan (simfonik lövhə)
Karvan — Soltan Hacıbəyovun 1945-ci ildə bəstələdiyi simfonik lövhə.
1940-cı illərin ortasında bəstəkar Tükmənistan Dövlət Opera və Balet Teatrının sifarişi ilə "Kəminə və Qazı" operasını yazır. Lakin, opera başa çatdırılmamış qalır. Bu əsər üçün yazılımış musiqi parçaları içərisində Orta Asiya mənzərələrinin obrazlarını təsvir edən orkestr lövhəsi var idi. 1945-ci ildə S. Hacıbəyov onun əsasında "Karvan" simfonik lövhəsini yaratmışdır. 1952-ci ildə bəstəkar "Karvan"ın yeni redaksiyasını işləmişdir və hazırda həmin redaksiyada ifa olunur. 1955-ci ildə son variant Niyazinin dirijorluğu ilə lentə alınır. O zamandan "Karvan"ın dünya səyahəti başlayır.
Əsər "Şur" muğamının "Hicaz" şöbəsi üstdə bəstələnmişdir. Ayrı-ayrı parlaq lövhələrlə, cizgilərlə, rəngarəng musiqi vasitələrilə zəngindir.
Bəstəkarın sağlığında bu əsər, dünyanın bir çox möhtəşəm salonlarında səsləndirilib. ABŞ-nin məşhur skripkaçısı Sidney Hort istedadlı Azərbaycan bəstəkarı Soltan Hacıbəyovun bu əsərini dinlədikdən sonra ona göndərdiyi məktubunda yazırdı: "'Sizin 'Karvan'ınız çox cazibədardır. Bu gözəl əsərin gözəl instrumentovkası da müəllifə layiqdir. Həyat eşqi ilə dolu, dərin məzmunlu bu əsəri Çikaqo şəhərində Evanston orkestri böyük məharətlə ifa etmişdir'."
Beretbinə (Balakən)
Beretbinə — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Fransada övladlığa götürmə
Fransada övladlığa götürmə Fransa Mülki Məcəlləsində iki formada müəyyən edilmişdir: adi övladlığa götürmə və plenar övladlığa götürmə.
Adi övladlığa götürmə
Plenar övladlığa götürmədən fərqli olaraq, adi övladlığa götürmənin tələbləri daha az məhdudlaşdırıcı və daha az radikaldır.
Plenar övladlığa götürmə
Övladlığa götürmənin bu növündə uşağın bioloji valideynlərlə olan hüquqi əlaqələrinə xitam verilir. Odur ki, uşaq ilkin ailəsində sahib olduğu hüquqlardan məhrum olur və övladlığa götürüldüyü ailədən irəli gələn hüquq və vəzifələrə yiyələnir.
Tinyö-Jamezyö
Tinyö-Jamezyö  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Kremyo kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — La-Tur-dyu-Pen.
INSEE kodu — 38507. Kommunanın 2006-cı il üçün əhalisi 5 373 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 405 ilə 700 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 410 km cənub-şərqdə, Lion dan 27 km şərqdə, Qrenobldan 75 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Frits Qrebner
Frits Qrеbnеr (Tam adı: ; ) — Alman etnoloqu.
Həyatı
Frits Qrеbnеr ХХ əsrin əvvəllərindən еtibаrən ibtidаi хаlqlаrın еtnоlоgiyаsı ilə məşğul оlmаğа bаşlаmış, bu məqsədlə tаriхi müqаyisə mеtоdundаn istifаdə еtmiş və tаriхi mеtоdа üstünlük vеrmişdir.
Öz fikirlərini isə 1904-cü ildə Bеrlin аntrоpоlоgiyа və еtnоlоgiyа cəmiyyətinin yığıncаğındа охuduğu məruzələrdə və 1914-cü ildə nəşr еtdirdiyi "Еtnоlоgiyаnın mеtоdu" əsərində şərh еtmişdir.
F.Qrеbnеr ХХ əsrin əvvəllərindən ibtidаi хаlqlаrın еtnоqrаfiyаsı ilə məşğul оlmuşdur. Аvstrаliyа və Оkеаniyаnı ilkin tədqiqаt оbyеkti kimi götürən Qrеbnеr burаdа 6-dаn 8-dək müstəqil "mədəni" dаirənin mövcud оlduğunu və bunlаrın hər birinin bir nеçə (5-dən 20-dək) mədəni еlеmеntdən ibаrət оlduğunu göstərmişdir. О, bir çох mаddi mədəniyyət fоrmаlаrını, ictimаi həyаtın və mənəvi mədəniyyətin bəzi аmillərini bu еlеmеntlər sırаsınа аid еdirdi. F. Qrеbnеr bu mədəni dаirələrə dахil оlаn hər bir mədəni аmili хəritələşdirməyə (kаrtоqrаfiyаlаşdırmаğа) çаlışmışdır. Bu yоllа bəzən mədəni dаirələr üst-üstə düşür və mədəni təbəqələr yаrаdılırdı. О, mədəni dаirələrin cоğrаfi vilаyətlər dахilində yаyılmаsındаn, оnlаrın yаrаnmаsı və yаyılmаsı yоllаrındа zаmаn аrdıcıllığı nəticəsinə gəlirdi. Məsələn, əgər bir mədəni dаirə hаnsısа vilаyətin mərkəzində yеrləşirdisə dеməli о, burdа nisbətən gеc yаrаnmışdır, yəni özündən əvvəlkini vilаyətin kənаrlаrınа dоğru sıхışdırmışdır. Əgər nisbətən gеc yаrаnmış mədəni dаirə hаnsısа vilаyətin kənаrlаrınа gəlib çаtırsа, bu о dеməkdir ki, о, məhz bu hissədən vilаyətə zоlаq şəklində dахil оlmuşdur.
F. Qrеbnеr bu mеtоddаn istifаdə еdərək bеlə nəticəyə gəlmişdir ki, Аvstrаliyа və Оkеаniyа hüdudlаrındа 8 mədəni dаirə mövcuddur və оnlаr аşаğıdаkılаrdır:
Qrbеnеrə görə bu mədəni dаirələrdən Tаsmаniyаyа yаlnız оnun аdı ilə аdlаnаn birinci mədəniyyət kеçmişdir. Аvstrаliyаdа birinci və ikinci mədəiyyətlər bir-birindən аyrılmаzdırlаr. Оnlаrın hər ikisinə Оkеаniyаnın bir çох rаyоnlаrındа dа rаst gəlinir. Аvstrаliyаyа həmçinin tоtеm və ikisinifli mədəiyyət növləri də kеçmişdir. Lаkin оnlаr burаdа bir-birinə qаrışmаyıb, müstəqil fəаliyyət göstərmişlər. Mеlаnеziyаdа bаşlıcа оlаrаq tоtеm və ikisinifli mədəniyyət üstünlük qаzаnmışdır. Sоnrаkı mədəniyyətlər Аvstrаliyаyа dахil оlmаmışlаr. Qrеbnеrin bölgüsünə əsаsən bu mədəniyyətlər həm əlаqəli, həm də müхtəlifdirlər. О, "Mеlаnеziyаnın kаmаn mədəniyyəti və оnun qоhumlаrı" (1909), "Еtnоlоgiyа üsulu" (1911) аdlı əsərlərində "Fоrmа və kəmiyyət" ölçüsünə хüsusi önəm vеrirdi.
Qrеbnеrin çохsаylı аrdıcıllаrı vаrdı ki, оnlаrdаn аfrikаşünаs B.Аnkеrаnı, Köln еtnоqrаfiyа muzеyinin dirеktоru Villi Fоyu, Lеypsiq Univеrsitеtinin prоfеssоru F.Krаuzеni, bir çох еtnоlоji əsərlərin müəllifi Yulius Lipsi və b. göstərmək оlаr.
Qrеbnеr 1923-cü ildə yаzdığı "Еtnоlоgiyа", 1924-cü ildə yаzdığı "İbidаi хаlqlаrın dünyаgörüşü" аdlı əsərlərində öz nəzəriyyəsinin qеyri-ciddiliyini və əsаssızlığını dərk еtməyə bаşlаmışdı. Аrtıq о, bilirdi ki, insаnlаrın şüurunа təsir еdən hеç də sхеmаtik mədəni dаirələr dеyil, rеаl mədəni tiplərdir və ibtidаi оvçulаr, аtа hüquqlu istismаr münаsibətlərə əsаslаnаn хаlqlаr, Аfrikа хаlqlаrı, yüksək mədəniyyətli хаlqlаrdır.
Beytülədəb mədrəsəsi
Beytülədəb mədrəsəsi — XIX yüzildə Şuşa şəhərinin Merdinli məhəlləsiində fəaliyyət göstərən mədrəsə.
Beytülədəb mədrəsəsində Sədinin "Gülüstan" və "Bustan" əsərləri, "Füzuli divanı", "Tarixi-Nadir", "Camei-Abbas" və başqa kitablar dərslik və dərs vəsaitləri kimi istifadə olunmuşdur. Mədrəsədə ümumtəhsil fənləri və ali fənlər tədris edilirdi.
Mussa Sov
Mussa Sov — futbolçu.
Həyatı
Mussa sov 1986-cı ildə 19 yanvarda Seneqalın paytaxtı Dakarda anadan olmuşdur. Peşəkar karyerasina Rennes komandasında başlamışdır. Lill komandasinda parlayan seneqallı daha sonra Fenerbahçe klubuna keçmiş və karyerasinin ən parlaq illərini burada keçirmisdir. Hazırda futbolçu Al-Ahli komandasında çıxış edir.
Yaylıq (albom)
Yaylıq – Azərbaycan reperi PRoMetenin 2013-cü ildə buraxdığı EP albomudur.
Hazırlanması
PRoMetenin "Yaylıq" adlı Sailor-la birgə işlənən EP albomu 2013-cü ilin yay aylarında dinləyicilərə bir-bir təqdim olunub. Albom 4 trekdən ibarətdir.
Nemətullahiyyə
Nemətullahilik — sufi yönümlü islam təriqəti.
Yaranması
İranda XIV əsrdə yaranmış bu sufi təriqəti əvvəlcə sünni, sonra isə şiə yönümlü olmuş və öz mənəvi yolunun başlanğıcını Əli ibn Əbu Taliblə (ə) əlaqələndirmişdir.
İnkişafı
Sonrakı dövrlərdə təriqətin mənəvi yolu təkmilləşdirilmiş və inkişaf etdirilmişdir. Bu mənəvi yolun əsasında Əli ibn Əbu Talibə (ə) və gizli şiə imamının şərəfinə deyilən xəfi (sakit) və təhlil zikrlər durmuşdur. Bundan başqa düşünmə, özünü anlama kimi metodlar təriqətdə önəmli sayılmışdır. Nemətullahilər keçə paltar geyinib, başlarına öncə 5, sonra isə 12 zolaqdan ibarət hündür papaqlar geyinirmişlər. Onların başçısı (qütb) seçki yolu ilə seçilirmiş. Təriqətə yeni üzvlərin qəbul edilməsi, digər sufi təriqətlərində olduğu kimi idi.
Səfəvi şahı I Abbasın (1587-1629) hakimiyyəti zamanı təriqət mənsubları ona qarşı çıxmış və ölkədə çevriliş etmək istəyən müxalifətə köməklik göstərmişlər. Bundan sonra I Şah Abbas tərəfindən onlara qarşı amansız təqiblər həyata keçirilmiş və ölkədə bu təriqətin fəaliyyətinə son qoyulmuşdur. Beləliklə, XVIII əsrə qədər Nemətullahilər yalnız Hindistanda fəaliyyət göstərmişlər.
1775-ci ildə Nemətullahilər təriqətinin Hindistandakı başçısı Rıza Əli Şah İrana Məsum Əli Şah Dəqqanini yollamış, o yenidən orada təriqətin fəaliyyətini dirçəltmişdir. Qacarlar sülaləsinin (1796-1925) dəstəyini aldıqdan sonra isə Nemətullahilər İranın ictimai-siyasi həyatında aktiv fəaliyyətə başlamışlar.
Müasir vəziyyəti
Lakin bütövlüyünü qoruyub saxlaya bilməyən təriqət XIX əsrdə üç müstəqil qola: Səadət Əli-Şahi (Günəbadi), Səfi Əli-Şahi, Münəvvər Əli-Şahiyə (Zur-Rəyasəteyn) bölünmüşdür. Onların hər biri özlərini təriqətin həqiqi varisi saymışlar. Nemətullahilər təriqətinin mənsubları İranda 1905-1911-ci illərdə baş vermiş inqilabi hadisələrdə aktiv iştirak etmişlər.
Saçaqlı meduzalar
Saçaqlı meduzalar (lat. Stauromedusae), dalayıcılar tipinin polipmeduzalar (Staurozoa) sinfinə aiddir. Bura 4 fəsilə aiddir.
Nemətullahiyyə
Müasir vəziyyəti
Sonralar Nemətullahilərdən bir-birləri ilə rəqabət aparan müxtəlif cərəyanlar ayrılmışdır.
Saçaqlı meduzalar
Bu qrupa daxil olan növlər adətən soyuq sularda sahil xəttinə yaxın yerlərdə rast gəlinir.
Şamil Xurşud
Şamil Xurşud oğlu Fərzəliyev -Şamil Xurşud (1934–1986): Azərbaycan ədəbiyyatı və mətbuatının nümayəndəsi, ictimai xadim, yazıçı, publisist və dramaturq, SSRİ Yazıçılar və Jurnalistlər İttifaqlarının üzvü, əməkdar jurnalist və mədəniyyət xadimi
Həyatı
Şamil Fərzəliyev (Şamil Xurşud) 1934-cü il fevralın 18-də Azərbaycan SSR-in Ucar rayonunda anadan olmuşdur. Valideynləri 1918-ci il hadisələri səbəbindən məcburiyyət qarşısında qalaraq Qərbi Azərbaycanın Sisyan rayonunun Ağudi kəndindən Ucar rayonuna köçmüşdülər. Şamil Xurşud Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) jurnalistika fakültəsində oxuyan vaxtdan bədii-publisistik məqalələr, televiziya və radio üçün səhnəciklər yazmağa başlamışdır. Onun ilk səhnə əsəri də elə o vaxtlar oynanılmışdı. Ali təhsilini uğurla başa vurandan az sonra onu Moskvanın İctimai Elmlər Akademiyasına göndərmişlər. Orada ikiillik təhsilini başa vurub Vətənə qayıtdıqdan sonra Şamil Xurşud ömrünü yazıb-yaratmağa həsr etmişdir. O, bir müddət Azərbaycan KP MK aparatında təlimatçı vəzifəsində çalışmışdır. 1972-ci ildə "Azərbaycan gəncləri" qəzetinin redaktoru vəzifəsinə təyin olunmuş, daha sonra isə 1980-ci ildə "Kirpi" satirik lurnalının Baş redaktoru vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. O, bu vəzifədə 1986-cı ilin aprelinə kimi işləmişdir. Şamil Xurşud 1986-cı ilin aprelin 24-də uzun sürən xəstəlikdən sonra Tbilisi şəhərində vəfat etmişdir.
Yaradıçılığı
Şamil Xurşud Fərzəliyevin "Səndən sonra" kitabı yazıçının ölümündən sonra "Şərq-Qərb" nəşriyyatı tərəfindən çapdan buraxılmışdır. Yazıçı və onun yaradıçılığı haqqında Azərbaycanın nasir və şairləri, o cümlədən xalq yazıçısı Əli Vəliyev, xalq şairi Məmməd Araz, ədəbiyyatşünas-alimlər Qulu Xəlilov, Xalid Əlimirzəyev, akademik Fəraməz Maqsudov, şairlər Rəfiq Zəka Xəndan, Məmməd Aslan, Flora Xəlilzadə, Hidayət, xalq artisti Ağakişi Kazımov, əməkdar incəsənət xadimi Cəmil Əlibəyov, yazıçı-publisist Yusif Kərimov, şair Şahmar Əkbərzadə, yazıçılar Əlfi Qasımov, İsmayıl Qarayev, Nahid Hacızadə, Əmir Mustafayev, əməkdar jurnalistlər Şakir Yaqubov, Vaqif Bayramov və onlarca digər tanınmış qələm sahibləri qiymətli fikirlər söyləmişlər. "Qızıl qələm" mükafatı laureatı olmuş və bir sıra Fəxri Fərman və medallara layiq görülmüşdür.
Kitabları
1. "Sizi Unutmaram" 1961, Bakı, "Uşaqgəncnəşr"
2. "İnsan yaşayır" 1964, Bakı, "Azərnəşr"
3. "Özüm və özün" 1965, Bakı, "Azərnəşr"
4. "Xəstələr" 1967 Bakı, "Xalq yaradıcılığı evi"
6. "Ağaclar kəsilmədi" 1975, Bakı, "Gənclik"
7. "Naxırçı çörəyi" 1978, Bakı, "Gənclik"
8. "Sakitlik olmayacaq" 1983, Bakı, "Yazıçı"
9. "Səndən sonra" 1998 Bakı, "Şərq Qərb"
Pyesləri, televiziya tamaşaları
1. Sən tək deyilsən
2. Məhəbbət novellası
3. Yaz yağışı
4. Qvardiya, irəli
5. Sevinc
8. Kiçik torpaqda üç gün
İstinadlar
Tanınmış yazıçı-jurnalist Şamil Xurşudun 80 yaşı tamam olur — APA az.apa.az/news/332078 Tanınmış yazıçı-jurnalist, mərhum Şamil Xurşudun (Fərzəliyev) 80 yaşı tamam olur. … Şamil Xurşud Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsində …
Le-Soz-dü-Lak
Le-Soz-dü-Lak  — Fransada kommuna, Provans-Alp-Kot-d'Azür regionunda yerləşir. Yuxarı Alplar departamentinə aiddir. Qap dairəsinin tərkibindədir. Savin-le-Lak kantonuna daxildir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 124 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 73 yaşda (15-64 yaş arasında) 48 nəfər iqtisadi cəhətdən, 25 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstərici 65,8%, 1999-cu ildə 74,1%). Fəal olan 48 nəfərdən 42 nəfəri (25 kişi və 17 qadın), 6 nəfər işsiz (2 kişi və 4 qadın) idi. 25 hərəkətsiz 2 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 14 nəfər təqaüdçü, 9 nəfər digər səbəblərə görə hərəkətsizdir.
Türkiyədə UNESCO-nun Ümumdünya irsi obyektlərinin siyahısı
Siyahı
Aşağıdakı cədvəl hər bir Ümumdünya irsi haqqındakı məlumatları siyahılar:
İlkin Siyahı
Türkiyənin Dünya İrsinə namizəd siyahısında 84 obyekt var. Onlardan 77-si mədəni, üçü təbii, dördü isə qarışıq obyektlərdir. Siyahı sonuncu dəfə 15 aprel 2021-ci ildə yenilənib.
Vilhelm Şmidt
Vilhеlm Şmidt (Tam adı: ; ) — Alman etnoqrafı.
Həyatı
Аvstrаliyаdа diffuziоnizmin kаtоlik kilsəsinin аtаsı (pаtеri) Vilhеlm Şmidtin (1868-1954) bаşçılıq еtdiyi "Mədənitаriхi məktəb" və yа "Vyаnа məktəbi" cərəyаnı mövcud idi.
Şmidtin nəzəriyyəsinin üç bаşlıcа mənbəyi vаr idi:
Şmidtin məqsədi еtnоlоgiyа еlmini kilsə еhkаmlаrınа yönəltməkdən ibаrət idi. О, Еndriyu Lеnqin "Dinin yаrаdılmаsı hаqdа" əsərini din hаqdа еlmdə çеvriliş hеsаb еtmiş, bu kitаblаrdаn istifаdə еdərək, еlmi fаktlаrın köməyi ilə "ilаhi kəşflər" bаrədə kilsə еhkаmlаrının və "İncil" ənənələrinin dоğruluğunu sübut еtməyə çаlışmış, bütün əməyini və biliyini "ibtidаi mоnоtеizm" nəzəriyyəsinin yаrаdılmаsınа sərf еtmişdir. Şmidt əsаs idеyаlаrını 12 cilddən ibаrət "Аllаh idеyаsının təşəkkülü", "Piqmеylər hаqqındа" (1910) və "Bəşəriyyətin ilk pilləsində mülkiyyət" əsərlərində insаnlаrın yаrаndığı dövrdən bаşlаyаrаq хüsusi mülkiyyətə sаhib оlmаlаrını əsаslаndırır.О, Vyаnа məkstəbi nümаyəndələrinin İtаliyа və Аvstrаliyа kаtоlik dаirələrinin bахışlаrını əks еtdirirdi. V.Şmidt və оnun dаvаmçılаrı V.Kоppеrs, M.Quzе- indе, P.Şеbеstiаn ibtidаi icmа dövründə хüsusi mülkiyyətin, pаtriаrхаl аilənin, mоnоtеizmin оlduğunu iddiа еdirdilər. Оnlаr dövrü mədəniyyəti 7 əsаs mədəni dаirənin "qаrışmаsı" məhsulu kimi səciyyələndirir, bu sаhədə Аfrikа piqmеylərinə mürаciət еdirdilər.
V.Şmidt Pаpа ХII Piy pаtеr tərəfindən Vаtikаndаkı Lаtеrаn еtnоqrаfiyа muzеyinə dirеktоr təyin еdilmişdi. Duffiziоnizm АBŞ-dа о qədər də əhəmiyyətli istiqаmət dеyildi. Оnun bu qitədə ilk rüşеymləri Frаns Bоаsın təkаmülçü bахışlаrını tənqid еdərək Qrеbnеrin idеyаlаrıylа rаzılаşmаsı оldu. Bеlə ki, еyni mədəni аmillər müхtəlif cоğrаfi rеgiоnlаrdа yаrаnа bilməzdi. Hər bir yеrli mədəniyyətin inkişаfı üçün diffuziyа mühüm əhəmiyyətə mаlik idi.
Emilia duvigneaudii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sədəf Çaxmaq
Sədəf Çaxmaq — Türkiyə siyasətçisi, LGBT fəalı. Çaxmaq Türkiyədə açıq şəkildə LGBT kimliyi ilə vəzifəyə gəlmiş ilk siyasətçidir. O, lezbiyan dır.
Həyatı
Sədəf Çaxmaq 9 iyun 1982-ci ildə anadan olmuşdur. O, 2015-ci ildən bəri Cümhuriyyət Xalq Partiyasının İstanbul Başakşəhər bələdiyyəsi rayon məclis üzvüdür. Çaxmaq Türkiyədə açıq şəkildə LGBT kimliyi ilə vəzifəyə gəlmiş ilk siyasətçidir.
Sədəf Çaxmaq Qalatasaray Universiteti nin Sosiologiya Fakültəsindən bakalavr dərəcəsi ilə məzun olmuşdur. O, universitet illərində mülki cəmiyyət təşkilatlarında işləməyə başlamışdır. 2004-cü ildən bəri LGBT fəalı olaraq fəaliyyət göstərir. Sədəf Çaxmaq Lambdaistanbul təşkilatında qoşulduğu bir layihə ilə başlayan fəallıq həyatına Sosial Siyasət, Cinsiyyət Kimliyi və Cinsi Oriyentasiyalar Təşkilatında (SPoD) dəvam etmişdir. Çaxmaq SPoD təşkilatının qurucu üzvlərindən biridir və idarə heyətində işləyir.
Sədəf Çaxmaq 2014-cü ili mart ayında keçirilən yerli seçkilərdə Beşiktaş rayonu nda CHP adına bələdiyyə məclis üzvü namizədi olaraq kampaniya irəli sürmüş və birinci sıra ehtiyat namizəd olmuşdur. O, məclis üzvü Ayça Ağpəkin millət vəkili namizədliyi səbəbiylə istefa verməsindən sonra ehtiyatdan əsl siyahıya keçərək bələdiyyə məclisi üzvü olmuşdur.
Sədəf Çaxmaq 2017-ci ilin oktyabr ayında Avropa Sosialistlər Partiyası nəzdində LGBT platformaları üçün nəzərdə tutulmuş Rainbow Rose şəbəkəsi sədri olmuşdur.
Beçeqarbinə
Beçeqarbinə  (Biçaqarbinə, Biçiqarbinə ) — Azərbaycan Respublikasının Balakən rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Biçiqarbinə Balakən rayonunun Püştətala icra nümayəndiliyində kənd. Oykonim biçiqar (avar. "balaca, kiçik") və binə komponentlərindən düzəlib, "kiçik binə" mənasındadır.
Bakı şəhəri 6 nömrəli məktəb-lisey
6 nömrəli məktəb-lisey — Azərbaycan Respublikasının Bakı şəhərində ümumi təhsil müəssisəsi.
Eugenia eperforata
(Eugenia eperforata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Müqəddəs Ruh kilsəsi (Haydelberq)
Müqəddəs Ruh kilsəsi — Haydelberq şəhərinin köhnə hissəsində, daha doğrusu Bazar meydanının (de) tam mərkəzində və məşhur Haydelberq qəsrinin yaxınlığında yerləşən ən böyük və ən əhəmiyyətli dini tikilidir (şəhər meydanına kilsənin apsida hissəsi baxır). Səkkizbucaqlı qala istehkamları ilə birlikdə, kilsənin zəng qülləsi şəhər obrazını formalaşdıran və onun üzərində hökmranlıq edən ən mühüm elementlərdən biri hesab edilir. Qırmızı Nekkar qumdaşından inşa edilmiş qotik zal məbədi, özünün barokko üslublu günbəz, kiçik qüllə və nəfis damı sayəsində çağdaş memarlar tərəfindən "yüksək bədii sinfin tamamilə unikal quruluşu" adlandırılmışdır.
Kilsə 1398-ci ildən 1515-ci ilə qədər Pfalts kurfürstlərin məqbərəsi və həmin sülaləyə məxsus iqamətgahın təmtəraqlı kilsəsi olaraq yüksəldilirdi. Pfalts mirası uğrunda gedən müharibənin gedişatı zamanı kilsə əhəmiyyətli dərəcədə dağıntıya məruz qalmış, dəfn yerləri isə talan edilmişdir. Məhz buna görə də, indiyədək kilsə sərdabəsində ancaq kurfürst III Ruprextin qəbiri mühafizə olunmuşdur (bundan başqa, Vittelsbax sülaləsinin nümayəndəsi olmuş III Ruprextin hakimiyyəti dövründə kilsə binasına xor otaqları əlavə edilmişdir). Kilsə həmçinin Palatin kitabxanasının ən birinci saxlanğıc yeri kimi də məşhurdur. Onun tarixi Haydelberq şəhərinin ziddiyyətli tarixi ilə sıx bağlıdır.
Kilsənin hüquqi vəziyyəti
Keçmişdə Müqəddəs Ruh kilsəsi kilsəvi-hüquqi mənada şəhərin daha qədim dini tikilisi sayılan Peterskirxa kilsəsinə tabe edilmiş kapella idi. Kurfürst Ruprext Haydelberq Universitetinin əsasının qoyulması ilə birlikdə Roma papasından Müqəddəs Ruh kilsəsinin Peterskirxa tabeliyindən çıxarılmasına və onun ayrıca kollegial kilsə statusunu qədər yüksəldilməsinə nail olmuşdur. Başlanğıcda başqa kilsələrin tərkibində fəaliyyət göstərmiş prebendarilər (Prebendarilər prebendanın köməyi ilə, öz kilsə vəzifələrindən gəlir hüququnu və fərqli maddi nemətləri əldə edirdilər) çox keşmədən Müqəddəs Ruh kilsəsinə köçürülmüşdülər; təsis edilmiş Universitetin yeni professorları, eyni zamanda kilsədə ibadət edən kanoniklər idilər və bu təbii ki, gənc Universitetin maliyyələşdirilməsinə böyük imkanlar yaradırdı. 1413-cü ilə kimi Baden və Pfalts kollegiat kilsələrinin bütün təşkilati işləri başa çatdırılmışdır. Eyni zamanda Müqəddəs Ruh kilsəsi köhnə şəhər üçün prixod kilsəsi kimi işləyirdi, yaxınlıqdakı Peterskirxa isə əksinə, üzərinə düşən identik funksiyaları şəhərin yalnız yeni salınmış rayonları üçün yerinə yetirirdi (1392-ci ildə şəhər sərhədlərinin genişlənilməsindən sonra, yeni yaradılmış rayona indiki Köhnə şəhərin bir hissəsi daxil edilmişdir). Kurfürst Otthaynrix (en) öz yeni vəzifəsinə keçdikdən dərhal sonra kollegial kilsəni ləğv edir və onun bütün əmlakını universitetə bağışlayır. Bundan sonra Ruh kilsəsi protestant (lüteran) prixod kilsəsinə çevrilir. thumb|351x351px|Müqəddəs Ruh kilsəsi gecə saray bağından fotoşəkil çəkdirdi Müqəddəs Ruh kilsəsi yarandığı dövrdən bəri Haydelberq Universiteti ilə sıx bağlı idi və bu hədisə mütəmadi olaraq o dövrün kilsə messaları ilə anılırdı. Sonrakı yüzilliklərə Müqəddəs Ruh kilsəsi universitet kilsəsi olaraq qalırdı, onun əsas giriş qapısı isə məlumat tablosu kimi istifadə olunurdu. XIX əsrdə universitet kilsəsinin funksiyası Peterskirxaya verilmişdir.
İnşaat tarixi
230px|thumbnail|right|Jak Fuqyeresin 1618-ci ilə aid Haydelberq təsvirində Müqəddəs Ruh kilsəsinin görünüşü Müqəddəs Ruha həsr edilmiş və Haydelberqin Bazar meydanında yerləşən kilsənin adı ilk dəfə 1229-cu ildə, Şönau monastırında saxlanılan bir sənəddə xatırlanırdı. Onun sonrakı yada salmaları 1353 və 1358-ci il tarixləri ilə müəyyən edilmişdir.
1936-cı ildə aparılan qazıntı işlərinin gedişatı zamanı, bir zamanlar (yəni 1299-cu ilə kimi) bazilika funksiyasını yerinə yetirmiş roman üslublu kilsə binasında apsidanın qalıqları aşkar edilir. 1300-cü illərdə, hətta ola bilsin ki, 1278–1288-ci illərdə kilsə üçnefli gecikmiş roman və ya qotik forma almışdır. Bu kilsə indikindən iki dəfə balaca idi. 1886, 1936–1942-ci illərdə aparılmış arxeoloji tədqiqatlar zamanı bu faktlar yaxşı sənədləşdirilmişdir. Bu yenidən qurmanın səbəbi kimi, kilsədə baş vermiş dəhşətli yanğın və ondan öncə baş vermiş daşqın hadisələri göstərilir.
1398-ci ildə kurfürst III Ruprext yeni və işıqlı zalların xeyrinə köhnə xorlardan imtina etdi. Kurfürst I Ruprextin hakimiyyəti dövründə dövlətin əvvəlki mərkəzləri, yəni Baxarax, Altsay və şəhərləri öz siyasi əhəmiyyətini itirilər, Haydelberq isə yeganə kurfürst iqamətgahı olaraq seçilir və buna görə də o, öhdəsinə qoyulmuş yeni və kifayət qədər nüfuzlu statusa uyğun olmalı və xüsusi bir hal kimi, Pfalts hökmdarlarının ləyaqətli məqbərəsi kimi xidmət etməyə özünə borc bilən nümayəndəlik kilsəsinə malik olmalı idi. III Ruprext "Roma kralı" titulunu əldə etdikdən sonra, kilsənin nümayəndəlik funksiyası xüsusən əhəmiyyətli oldu, onun xor otaqları isə lazım olan anda onun qəbirini qəbul etməli idilər. Xor otaqları 1410-cu ilə kimi, ehtimal ki, buna artıq hazırlanmışdılar. 200px|thumbnail|left|Kilsənin [[Haydelberq qəsrindən görünüşü]] Nefin tikintisi başlanğıcda planlaşdırılmırdı. Köhnə və kiçik neflə yüksək və reprezentativ xorlarının bu cür uyğunluğunu hal-hazırda Nürnberq şəhərinin ən böyük dini abidəsi sayılan Müqəddəs Sebald kilsəsində də görmək olar. Kurfürst III Lüdviqin hakimiyyət dövründə xorlarla eyni hündürlükdə olacaq nefin inşaat işlərinə start verilir (onların tikintisi 1441-ci ildə başa çatmışdır). Beləliklə, kilsəninn xor və nef hissələri eksteryer baxımından bir-birinə uyğunlaşmağa başladı. Çox güman ki, məhz həmin dövrdə də qərb qülləsinin tikinti işlərinə başlanılır (tikinti işləri fasilələrlə düz 1508-ci ilə qədər aparılırdı). Ehtimala görə, tamamlanmış kilsə qülləsini iti uclu və qotik üslublu hündür konik qübbə və şpil bəzədiyirdi.
Tikinti işlərinin sərəncamçısı qismində yazılı mənbələr o zamanlar Haydelberq şəhərinin burqomistri olmuş Arnold Ripin  adını qeyd edirlər. O dövrün sözişlətimində Baumeister sözü memar ifadəsini deyil, daha çox maliyyə koordinatoru mənasını verirdi. Müqəddəs Ruh kilsəsinin memarlarından yalnız, 1426-cı ilə kimi fəaliyyət göstərmiş Hans Marks və 1439-cu ilə kimi kilsənin interyerlərinin tərtibatına rəhbərlik etmiş Yorq məlumdur. Onların hər ikisi, çox güman ki, nef üzərində gedən inşaat işlərinə nəzarət edirdilər. hakimiyyət illərində, Maynts şəhərindən qüllələrin tikintisi üzrə məşhurlaşmış bir mütəxəssis, yəni Niklaus Ezeler dəvət edilir. Zəng qülləsinin tikintisi üzrə işlərin çox hissəsinin məhz Niklaus tərəfindən həyata keçirildiyi güman edilir (bununla belə, qüllə Lorents Lexler adlı başqa bir mütəxəssis tərəfindən tamamlanmışdır).
22 may 1693-cü ildə, Pfalts mirası uğrunda gedən müharibə hadisələrinin gedişatı zamanı, kilsə ciddi dağıntıya məruz qalır. Fransız qoşunları, böyük sayda insanı kilsənin içərisinə salaraq, giriş qapılarını möhkəm bağlayır və kilsəyə od vururlar. Yalnız tir və balkaların dağılması başlayınca, gənc protestant keşişi Yohann Daniel Şmidtmannın xahişi ilə qaPılar açılır və insanlar azadlığa buraxılır, lakin bunun ardından baş vermiş basabas nəticəsində çoxlu insan həlak olmuş və ya ciddi xəsarətlər almışdılar; sağ qalmış şəhər sakinləri kilsəni qarət edən fransız soyğunçularının təhqirlərinə dözməli olurlar.
1698–1700-cü illərdə kilsə damı Almaniyanın mansard damlarından ən köhnəsi hesab edilən və o dövrdə dəbdə olan qırıq formada bərpa edilmişdir. 1709-cu ildə qüllə özünün yadelli barokko günbəzini əldə edir. Elə həmin dövrdə də həyata keçirilmiş rekonstruksiya işləri zamanı yan və künc kapellalar aradan qaldırılır.
1978-ci ildən 1985-ci ilə qədər kilsənin genişmiqyaslı yenidənqurma işləri həyata keçirilir və bu işlər çərçivəsində binanın ilkin rəng çalarları bərpa edilir.
Memarlıq
Müqəddəs Ruh kilsəsi Nekkar çayının sahillərində çıxardılmış və səliqəli şəkildə yonulmuş qumdaşı materialı ilə inşa edilmişdir. Zal otağını dolayan xorlar üçnefli əlavə emporik zalla birləşdirilmiş və Cənubi Almaniya ərazisində nadir hallarda rast gəlinən bütöv mansardlı damla örtülmüşdür. Yan və künc nef otaqlarının arasında yerləşən keçid hissəsi kapitelsiz, zərif və yumru sütunların və altı tağ sırasının köməyi ilə yaradılmışdır. Kilsənin ümumi sahəsi vahid xaçvari və qabırğalı qübbə ilə örtülmüşdür.
Şimal emporası cənuba nisbətən daha aşağı səviyyədə yerləşir. Maraqlısı budur ki, künc nef otaqları mərkəzi nefə nisbətən daha genişdir, məhz bunun sayəsində kurfürst III Lüdviqin kitabxanası buraya yerləşdirilmişdir. Onun başqa bir xüsusiyyəti isə, əsas vizual oxunun kontrforslar vasitəsilə yönəldilməsidir (başqa kilsələrdə əsas ox adətən pəncərələrin vasitəsilə xor odalarına yönəldilirdi). Oxun yerdəyişməsi kimi və buna bənzər cəsarətli motivlər tez-tez Parler məktəbinə aid olan memarlıq tikililərində rast gəlinir. Kilsənin inşaat tarixinin xüsusiyyətlərinə nəzər yetrisək, orta nef, xorlar və tağların bir-biri ilə olduqca ahəngdar şəkildə yaradıldığını görə bilərik.
Bir neçə pilləli və heç bir bəzəyə malik olmayan qarqulya fiqurları və şablon dayaqları kilsənin hər iki tərəfində quraşdırılmışdır; bir-birinin üzərinə qoyulmuş ikili ajur pəncərənin arasında isə (Massverk adlanan bu pəncərənin bütün elementləri adətən pərgarın köməyi ilə yaradılır), böyük keçid-qalereya və xor otaqları yerləşir. Qamətli qərb qülləsi binanın əsas fasadına doğru uzadılmışdır; bundan başqa o, şəkkizgüşəli barokko üslublu valehedici günbəzə və zəngin quraşdırıldığı əlavə mərtəbəyə malikdir.