cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stendal
Əsərləri
Stendal romanlar novellalar müəllifidir. Bununla yanaşı onun "Napoleonun həyatı" adlı bioqrafik və avtobioqrafik əsərləri də var.
Fəridə Vəzirova
Vəzirova Fəridə Şamil qızı  — azərbaycanlı ədəbiyyatşünas, tənqidçi, 1963-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, filologiya elmləri namizədi (1956), professor (1980), əmək veteranı (1981).
Həyatı
Fəridə Vəzirova 15 fevral 1924-ci ildə Qaryagin rayonunun Sərdarlı kəndində anadan olmuşdur. O, Bakı şəhərindəki 171 saylı orta məktəbi bitirdikdən sonra, 1940-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinə daxil olmuşdu, 1942-ci ildə komsomolun çağırışı ilə könüllü olaraq orduya getmişdir, orduda sıravi döyüşçü, rabitəçi kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1945-ci ilin oktyabrında ordudan tərxis olunduqdan sonra təhsilini davam etdirmiş, Stalin təqaüdü almış, universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Fəridə Vəzirova 1948-1949-ci illərdə "Azərbaycan müəllimi" qəzeti redaksiyasında ədəbi işçi kimi işləmişdi, 1949-1952-ci illərdə ADU-nun aspiranturasında oxumuşdu, bu vaxta qədər dövri mətbuatda çıxış etməsinə baxmayaraq, onun ilk ədəbi tənqidi məqaləsi Mədinə Gülgünün "Təbrizin baharı" kitabına yazdığı eyni adlı məqaləsi olmuşdur.
O, "Azərbaycan" jurnalında tənqid şöbəsinin müdiri işləmiş, (1952-1953) illərdə ADU-nun Filololgiya fakültəsində Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasında baş müəllim, dosent, sonra isə professor olmuşdur.
Əmək və müharibə cəbhəsində fəaliyyətinə görə 8 medalla təltif edilmişdir.
Fəridə Vəzirova 1986-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Aprınçur Tigin
Aprınçur Tigin və ya Aprın Çor Tigin — Uyğur xaqanlığı dövründə, təxminən VIII–IX əsrlərdə yaşamış Maniçilik dininin təsirində şeirlər yazmış adı məlum ilk türk şairi. Turfan qazıntılarında tapılan şeirləri ilk dəfə Albert von Le Coq tərəfindən 1919-cu ildə yayımlanmışdır. Tapılan iki şeirin birincisi üç misradan təşkil olunan və ilahi tərzində yazılmış bir panegirikdir. Birinci şeirin ilk misrası zədələnmişdir. Aprın Çor Tiginin ikinci şeiri eşq mövzudunda yazılmışdır və dini olmayan bir şeirdir. Yeddi misradan ibarət olan bu şeirin birinci misrası itmişdir. "Sevgili" adlanan bu şeir uyğur ədəbiyyatının ilk və ən qədim lirik şeir nümunəsi hesab olunur.
Düyü unu
Düyü unu — Çin səddinin tikintisi zamanı istifadə olunmuş vasitə
Çin səddinin tikintisi zamanı düyü unu və yandırılmış kirəcin tozundan istifadə olunub. Çinin Zhejiand Universitetinin kimyaçı professoru Zhang Binjianın bununla bağlı məqaləsi Amerika Kimya Cəmiyyətinin jurnalında dərc olunub. Yapışqan xüsusiyyətə malik düyü unu daş parçalarını son dərəcədə möhkəm şəkildə saxlayır və düyü ununun tərkibindəki amilopektin maddəsi divarın çox yerində hələ də çöl bitkilərinin böyüməsinin belə qarşısını alır. Bu səbəbdən də bu günə qədər uçmamış divarlar əzəmətlə durmaqda davam edir.
O da məlum olub ki, Çində Ming sülaləsinin hökmdarlığı dönəmində, 1368-1644-cü illərdə inşa edilən türbə və qüllələrin tikintisində də düyü unundan istifadə olunub. Bunun sayəsində həmin tikintilər zəlzələyə davamlılıqları ilə seçilib. Zhang Binjian seysmik zonalardakı tiklilərdə gələcəkdə düyü unundan istifadənin tətbiqini də təklif edib.
Ramazan Quliyev
Ramazan Dünyamalı oğlu Quliyev — azərbaycanlı şəhid, kəşfiyyatçı.
Həyatı
Ramazan Dünyamalı oğlu Quliyev 9 mart 1961-ci ildə Zəngilan rayonunun Məmmədbəyli kəndində anadan olub.
1967–1978-ci illərdə Məmmədbəyli kənd orta məktəbində oxumuşdur.
Sürücülük ixtisası üzrə peşə məktəbində təhsil alıb.
1981–1983-cü illərdə Rusiyada hərbi xidmətdə olmuşdur.
9 il Rusiya Federasiyasının Kazan (Tatarıstan) şəhərində yaşamışdır.
1992-ci ildə Zəngilan RHK-dan Milli Orduya çağırılmışdır. Baş çavuş 865-ci hərbi hissənin kəşfiyyatçı manqasının komandiri olmuşdur.
23 avqust 1993-cü ildə Cəbrayıl rayonunun Minbaşı kəndində ağır yaralanmış və 25 avqust 1993-cü ildə Mərcanlı hospitalında vəfat etmişdir.
Ramazan Quliyev Zəngilan rayonunun Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Ramazan Quliyevin ölümündən 10 gün sonra yoldaşı Göyərçinin Nişanə adlı qızı anadan olmuşdur.
Prezidentin fərmanı
Baş çavuş Quliyev Ramazan Dünyamalı oğlu (ölümündən sonra) Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 16 sentyabr 1994-cü il tarixli fərmanı ilə "Hərbi xidmətlərə görə" medalı ilə təltif olunub.
İlham Əhmədov (əsgər)
Əhmədov İlham – şəhid.
Həyatı
1988-ci ildə Qərbi Azərbaycandan deportasiya olunmuşdur.
26.08.1992-ci ildə böyük serjant Əhmədov İlham Qaradağ RHK-dan Milli Orduya könüllü getmişdir.
Sıravi əsgər 161-ci hərbi hissənin avtomatçısı idi.
04.01.1994-cü ildə Kəlbəcər rayonunun Çeil yüksəkliyində həlak olmuşdur.
Duz tektonikası
300px|thumb|right|Aktiv duz strukturları
Duz tektonikası — təzyiq nəticəsində yaranan qırışıqlıq növü. Yüksək təzyiq altında duzun xüsusi çəkisi (2,2) yerləşdiyi çöküntülərin xüsusi çəkisinə (2,5–2,6) nisbətən az və plastik olması duz kütləsinin qalxmasına səbəb olur. Üstqatda yatan süxurların sıxlığının müxtəlifliyi, bünövrənin kələ-kötür, az meyilli qırışıq, yaxud qırılmanın olması ilə bağlı yaranan kiçik təzyiqlər fərqi duzun toplanmasına və duz nüvəli qırışığın inkişafına təkan verir.
Passiv duz strukturları
Qravitasiya qeyri-sabitliyinə görə heç bir xarici tektonik təsir olmadan davamlı çöküntü yüklənməsi zamanı strukturlar yarana bilər. Qaya duzu 2160 kq/m3 sıxlığa malikdir. İlkin çökmə zamanı çöküntülər ümumiyyətlə 2000 kq/m3 daha az sıxlığa malikdir, lakin yüklənmə və sıxılma ilə onların sıxlığı 2500 kq/m3-ə qədər artır ki, bu da duzdan daha böyükdür Üstündəki təbəqələr sıxlaşdıqdan sonra zəif duz təbəqəsi Rayleigh-Taylor qeyri-sabitliyinin bir forması səbəbindən xarakterik silsilələr və çökəkliklər seriyasına deformasiyaya meylli olacaq. Sonrakı çökmə çökəkliklərdə cəmləşəcək və duz onlardan uzaqlaşaraq silsilələrə doğru hərəkət etməyə davam edəcək. Gec mərhələdə, diapirlər silsilələr arasındakı qovşaqlarda başlamağa meyllidirlər, böyümələri silsilələr sistemi boyunca duzun hərəkəti ilə qidalanır və duz ehtiyatı tükənənə qədər davam edir. Bu prosesin sonrakı mərhələlərində diapirin yuxarı hissəsi səthdə və ya onun yaxınlığında qalır, sonrakı dəfn diapirin qalxması ilə uyğunlaşdırılır və bəzən aşağı salınma adlanır. Almaniyadakı Schacht Asse II və Gorleben duz qübbələri sırf passiv duz quruluşuna nümunədir. 300px|thumb|right|Aktiv və Passiv duz strukturlarının müqayisəsi
Aktiv duz strukturları
Aktiv tektonika duz strukturlarının inkişaf ehtimalını artıracaq. Genişlənmə tektonikası vəziyyətində qırılma həm yükün möhkəmliyini azaldacaq, həm də onu nazikləşdirəcək. Zərbə tektonikasının təsirinə məruz qalan ərazidə, yük qatının bükülməsi duzun Zaqros dağları ndakı duz qübbələrində və El Qordo diapirində (Coahuila bükülmə və sıxma qurşağı, NE Mexico) göründüyü kimi antiklinalların özəklərinə qalxmasına imkan verəcək. ).
Əgər duz cəsədi daxilində təzyiq kifayət qədər yüksək olarsa, o, onun həddindən artıq yükünü itələyə bilər, bu, güclü diapirizm kimi tanınır. Bir çox duz diapirində həm aktiv, həm də passiv duz hərəkətinin elementləri ola bilər. Aktiv duz strukturu onun üst yükünü deşə bilər və bundan sonra sırf passiv duz diapiri kimi inkişaf etməyə davam edir.
Reaktiv duz strukturları
Duz təbəqələrinin passiv duz strukturlarını inkişaf etdirmək üçün lazımi şərtlərə malik olmadığı hallarda, duz hələ də inkişaf edən qıvrımlar və çatlar ətrafında nisbətən aşağı təzyiq sahələrinə keçə bilər. Belə strukturlar reaktiv kimi təsvir edilir.
Duz qaynağı
Duz təbəqəsi, duzun hərəkəti, əriməsi və ya qırılma yolu ilə çıxarılması səbəbindən effektiv ayırma təbəqəsi ola bilməyəcək qədər incə olduqda, üst qat və altındakı duzaltı zirzəmi effektiv şəkildə qaynaqlanır. Bu, örtük ardıcıllığında yeni nasazlıqların inkişafına səbəb ola bilər və karbohidrogenlərin miqrasiyasının modelləşdirilməsi zamanı nəzərə alınmalı mühüm məsələdir. Duz qaynaqları da keçmiş diapirin tərəflərini təmasda tutaraq şaquli istiqamətdə inkişaf edə bilər.
Duzdan ayrılmış nasaslıq sistemləri
Genişlənmə tektonikası zamanı bir və ya bir neçə duz təbəqəsi mövcud olduqda, xarakterik struktur dəsti əmələ gəlir. Uzatma çatları yer qabığının orta hissəsindən duz təbəqəsi ilə qarşılaşana qədər yayılır. Duzun zəifliyi xətanın yayılmasının qarşısını alır. Bununla belə, nasazlıqda davam edən yerdəyişmə duzun əsasını kompensasiya edir və yük qatının əyilməsinə səbəb olur. Nəhayət, bu əyilmə nəticəsində yaranan gərginliklər üst yükü pozmaq üçün kifayət edəcəkdir. Hazırlanmış strukturların növləri ilkin duz qalınlığından asılıdır. Çox qalın bir duz təbəqəsi vəziyyətində, duzun altındakı qırılma ilə üst yükdə olan sistem arasında birbaşa məkan əlaqəsi yoxdur, belə bir sistemin əlaqəsiz olduğu deyilir. Aralıq duz qalınlıqları üçün söküntü qırılmaları fəza baxımından daha dərin qırılmalarla əlaqələndirilir, lakin onlardan, adətən, ayaq divarına qədər kompensasiya edilir; bunlar yumşaq əlaqəli sistemlər kimi tanınır. Duz təbəqəsi kifayət qədər incə olduqda, üst təbəqədə əmələ gələn qırılma duzun altındakı ilə sıx uyğunlaşır və yalnız nisbətən kiçik yerdəyişmədən sonra davamlı qırılma səthi əmələ gətirir və bərk bağlı qırıq əmələ gətirir.
Tektonik təkan sahələrində duz layları üstünlük verilən ayrılma təyyarələri kimi çıxış edir. Zaqros bükülmə və dayaq qurşağında son Neoproterozoydan Erkən Kembriyə qədər Hörmüz duzunun qalınlığında və buna görə də effektivliyindəki dəyişikliklərin ümumi topoqrafiyaya əsaslı nəzarət etdiyi güman edilir.
Çöküntü sistemlərinə təsirlər
Meksika körfəzi kimi duzun mövcud olduğu passiv kənarlarda duz tektonikası əsasən dərin su çöküntü sistemlərinin təkamülünü idarə edir; məsələn, müasir və qədim nümunə tədqiqatlarının göstərdiyi kimi sualtı kanallar.
İqtisadi əhəmiyyəti
Dünyanın Karbohidrogenlər ehtiyatlarının əhəmiyyətli bir hissəsi duz tektonikası ilə əlaqəli strukturlarda, o cümlədən Yaxın Şərqdə, Cənubi Atlantikanın passiv kənarlarında (Braziliya, Qabon və Anqola) və Meksika körfəzində yerləşir.
Typhlodromus matthyssei
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Gürcü Xədim Mehmed Paşa
Gürcü Mehmed Paşa (ö. 13 iyul 1626) — I Mustafa nın ikinci səltənəti dönəmində ümumilikdə 4 ay 10 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamıdır.
Həyatı
Hərəmxana ya alınaraq tərbiyə olunduğu üçün tarixi mənbələrdə xədim ləqəbi ilə tanınır. Bəzi mənbələrə görə, Səmiz Əli Paşa tərəfindən, bəzi mənbələrə görə isə II Səlim in Ərzurum bəylərbəyi Hüsrəv Paşa tərəfindən saray a hədiyyə edilmişdir. Əndərun da təhsil aldıqdan sonra müxtəlif vəzifələrə gətirilmişdir. I Əhməd in taxta çıxışının ardından qapı ağası Mustafa ağanın yerinə has odabaşı oldu (5 yanvar 1604). Həmin il mərkəzdə vəzir olmaması səbəbilə divan məclisinin qurula bilməməsindən şikayətlənən sədarət naibi Sarıqçı Mustafa Paşanın səyləri ilə, baş qapıçıbaşı Davud ağa, miraxur Mustafa ağa və has odabaşı Mehmed ağa vəzir liyə gətirildi (21 sentyabr 1604). Bir ay sonra Misir bəylərbəyi Hacı İbrahim Paşanın üsyançılar tərəfindən öldürülməsi səbəbilə, Misir dəki vəziyyəti sabitləşdirmək üçün Misir bəylərbəyi seçildi (22 oktyabr 1604). Hava şəraitinin pis olmasına baxmayaraq fırtınalı bir havada yola çıxdı və Misirə yola düşdü. Üsyançılara qarşı aldığı tədbirlər o qədər sərt və zülmkarcasına idi ki, 7 ay sonra bu vəzifədən alındı və yerinə Yəmənli Həsən Paşa gətirildi (25 iyun 1605).
Qovunağacı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Gürcü Xədim Mehmed Paşa
Həyatı
İstanbul a döndükdən sonra Dunay sahilləri də daxil olmaqla Belqrad şəhərinin mühafizəsi ilə vəzifələndirilərək Bosniya bəylərbəyliyi nə gətirildi (25 may 1606). Qərb sərdarı Quyucu Murad Paşa nın sədrəzəm olub paytaxt a dönməsi ilə buradakı vəzifələri və səlahiyyətləri genişləndi (fevral 1607). Sədrəzəm Quyucu Murad Paşa nın ikinci Anadolu səfəri üçün Üsküdar a irəliləməsinin ardından İstanbul dakı işləri davam etdirmək üçün sədarət naibliyi nə gətirildi (4 iyun 1609). Ancaq o əsnada Belqrad qalasında apardığı işlər davam etdirdiyi üçün paytaxt a gəlməkdə gecikdi. Ancaq Murad Paşa nın gəlişindən xəbər tutan üsyançıların dağılması ilə 5 ay sonra sədrəzəm geri döndü və səfər gələn ilə saxlandı. 1609-cu ilin noyabrında toplanan divan məclisində Gürcü Mehmed Paşa altıncı vəzir olaraq iştirak etdi. Murad Paşa nın çıxdığı sonuncu şərq səfəri əsnasında da sədarət naibi seçildi (iyul 1610).
Qovunağacı
Milyonlarla insanın qida rasionuna daxil olan və mamao, paupau, papayya, çörəkağacı adları ilə tanınan qovunağacı (yemişağacı) karika cinsindəndir. Sarımtıl-ağ rəngli çiçəkləri bir və ya iki cinsiyyətlidir. Meyvəsi sarı və ya sarımtıl yaşıl olub, forma və quruluşu qovunu xatırladır. Məşhur səyyah Vasko da Qama qovunağacının dadına baxaraq onu "Hindistan qızıl ağacı" adlandırmışdır. Qovunağacı həcmcə armuddan bir qədər böyükdür, sarı və narıncı rəngli qabığı olur. Tünd narıncı lətinin içində çoxlu xırda və bir qədər bibər dadı verən yeməli toxumları var. Floridada yerli əhali qovunağacının yarpağından paltarları yumaq üçün sabun kimi istifadə etdikləri üçün ştatda onu "zənci sabunu" adlandırırlar. Meyvənin şirəsi mədə şirəsini əvəz edəcək qədər güclü fiziolojiaktivliyə malikdir və bu onun tərkibindəki papain adlı fermentin hesabına yaranır. Meyvəsi sarı və ya sarımtıl yaşıl olub, forma və quruluşu qovunu xatırladır. Şirəsindən papain fermenti alınır. Zülalları parçalayan papain tibdə və kosmetikada istifadə olunur.
Gürcü Xədim Mehmed Paşa
Həyatı
Gürcü Mehmed Paşa üçüncü vəzir kimi sədarət naibliyini, Murad Paşa nın Diyarbəkir də vəfatı səbəbilə Nasuh Paşa nın yeni sədrəzəm olaraq İstanbul a gəlişinə qədər davam etdirdi (6 sentyabr 1612). Səfəvi elçisi Sarı xanın Nasuh Paşa ilə birlikdə İstanbul a gəlməsi səbəbilə 27 sentyabr 1612 tarixində keçirilən mərasimdə 500 nəfərlik hərbi dəstəsilə iştirak etdi. Yeni sədrəzəm Nasuh Paşa, Mehmed Paşanın sədarət də gözü olduğuna inanırdı və bu səbəblə onu paytaxt dan uzaqlaşdırmaq üçün Ərzurum bəylərbəyi təyin etmək istədi. Ancaq padşahın müdaxiləsi ilə bu təyinat ləğv edildi və Mehmed Paşa paytaxt da qalaraq vəzir liyini qorudu. I Əhməd in Ədirnə yə getmək üçün yola çıxdığı 22 noyabr 1613 tarixindən İstanbul a döndüyü 14 fevral 1614 tarixinədək İstanbul mühafizəsi də ona tapşırıldı.
Qovunağacı
Botaniki təsviri
Çox da hündür olmayan 5-10 metrlik həmişəyaşıl palmayabənzər papayya ağacı yarpaqsız gövdəyə malikdir. Bitki ikievli olub erkək və dişi fərdlərə ayırd edilir. Yarpaqları gövdənin lap ucunda yerləşir, diametrləri 50-70 sm-dir, formasına və dadına görə yemişi xatırladan kəhraba və ya sarı rəngli meyvələri isə 15-45 sm uzunluğunda, diametri 10-30 sm-ə, çəkisi isə 2-2,5 kq-a yaxındır. Tez yetişən bu bitki cəmi 5 il ömür sürür.
Gürcü Xədim Mehmed Paşa
Həyatı
Nasuh Paşa nın edamı və Öküz Mehmed Paşa nın sədrəzəm olmasının ardından Gürcü Mehmed Paşa ikinci vəzirliyə gətirildi (17 oktyabr 1614). Yeni sədrəzəm in şərq səfəri üçün 22 aprel 1615 tarixində Üsküdar a getməsilə yenidən sədarət naib i seçildi. Ancaq çox keçmədən padşahın qəzəbinə məruz qaldı və divandan qovuldu (iyul 1616). Sədarət naibliyi və ikinci vəzirlik rəqibi Əhməd Paşaya verildi. Bu vəziyyət Sultanəhməd məscidi ndə qılınan ilk cümə namazı na qədər davam etdi (9 iyun 1617). Həmin gün Gürcü Mehmed Paşa üçüncü vəzirliyə gətirildi və açılış mərasiminə dəvət olundu. Sultan Mustafa nın ilk səltənətində də vəzirliyini qoruyan Gürcü Mehmed Paşa, II Osmanın səltənətində ikinci vəzir olaraq Hotin səfərinə qatıldı və bu səfərdə dövlət xəzinəsi nin qorunması ona tapşırıldı. Ancaq sədrəzəm Ohrili Hüseyn Paşa ikinci vəzirliyə gətirilib yerinə Dilavər Paşa sədrəzəm seçildiyi üçün (17 sentyabr 1621) Mehmed Paşa üçüncü vəzirliyə endirildi. II Osmanın taxt dan endirilərək öldürülməsi ilə nəticələnən hadisələrdə çox da iştirak etmədi. Sultan Mustafa nın ikinci səltənətində Mere Hüseyn Paşa sədrəzəm oldu və Mehmed Paşa yenidən ikinci vəzirliyə gətirildi (13 iyun 1622). Mere Hüseyn Paşa nın bir ay davam edən sədarət inin ardından ayaqlanan yeniçəri və sipahilərə sədrəzəm namizədi olaraq göstərilən 3 paşa dan biri də Mehmed Paşa oldu. Ancaq sədarətə Biləcikli Mustafa Paşa təyin olundu. Mustafa Paşa nın 3 aya yaxın sədarət indən sonra isə, Şeyxülislam Zəkəriyazadə Yəhya Əfəndi ilə Validə Həlimə Sultanın apardığı müzakirələrin sonunda Mehmed Paşa sədarətə gətirildi (21 sentyabr 1622).
Qovunağacı
Yetişdirilməsi və istifadəsi
Papayyanın vətəni Meksikanın cənubu, Mərkəzi Amerika və Cənubu Amerikanın şimalı sayılır. Şaxtaya dözümü olmayan, suyu çox sevən bitki bütün tropik qurşaqda ilin istənilən fəslində yetişdirilir. Meyvələri alarkən hamar qabıqlı olanlara üstünlük vermək lazımdır. Əgər meyvələri kal olarsa, dəyməsi üçün 3-4 gün qaranlıq mühitdə və ya bananla bir qabda saxlamaq kifayətdir. Yetişmiş meyvələr soyuducuda 1 həftə qala bilər. Əsasən desert-qida məqsədilə meyvə salatlarında, sərinləşdirici içkilərin hazırlanmasında tətbiq edilir. Meyvənin qabığı soyulduqda və toxumları çıxarıldıqdan sonra çiy şəkildə yeyilir, meyvə tam yetişməyibsə, qaynadıb yemək olar. Ocaqda bişərkən ondan çox gözəl çörək ətri gəlir. Görünür, "çörək ağacı" adlanması da buna görədir. İspan dənizçiləri isə onu yemiş ağacı adlandırmışlar.
Gürcü Xədim Mehmed Paşa
Həyatı
Siyasi baxımdan qarışıq dönəmdə sədarətə gətirlən Gürcü Mehmed Paşa əvvəlcə paytaxt dakı təhlükəsizliyi təmin edərək ordunu tənzimlədi. Antep dəki yeniçəri ayaqlanması, Bağdad da Bəkir subaşı hadisəsi, Ərzurum da Abxaz Mehmed Paşa üsyanı dərhal həll olunmalı idi. Xüsusilə də II Osmanın qətlində rolu olanlar ələ keçirildi və Davud Paşa edam olundu. Ancaq bir müddət sonra Mere Hüseyn Paşa nın təhriki ilə ayaqlanan yeniçəri və sipahilər Mehmed Paşanın Abxaz Paşa üsyanını yatıra bilməməsi səbəbilə şəhərdə ixtişaşlar törətdi. Vəziyyətin pisləşməsi nəticəsində canının qorxusuna düşən Gürcü Mehmed Paşa 5 fevral 1623 tarixində toplanan divan məclisində sədarət möhürünü qapıçılar kəndxudası ilə padşah a göndərərək vəzifədən istefa etdi.
Qovunağacı
Tibbdə tətbiqi
ABŞ-da herpesin, ekzemanın müalicəsində papayyadan hazırlanmış həblərdən istifadə edilir. Həmçinin həzm sistemini yaxşılaşdıran vasitə kimi qastrit, mədə xorası, antikoaqulyant kimi isə damar trombozlarında, kosmetologiyada isə yanıqlarda, arzuedilməz tüklərin və çillərin yox edilməsində istifadə edilir.
Gürcü Xədim Mehmed Paşa
Həyatı
Ordunun tələbi ilə ikinci dəfə sədrəzəm olan Mere Hüseyn Paşa tərəfindən Bursa ya sürgün edilən (mart 1623) Mehmed Paşa Kamankeş Əli Paşa nın sədarət i dövründə paytaxt a çağırılaraq vəzir seçildi. Ancaq bir müddət sonra Əli Paşa əvvəllər sədrəzəm olan Gürcü Mehmed Paşa və Xəlil Paşa nın paytaxt da olmasından narahat oldu. Bu səbəblə Ərzurum da üsyan edən Abxaz Mehmed Paşa ilə onların əlaqəli olduğunu iddia edərək hər ikisini köşkündə həbs etdirdi. Ancaq bunun düz olmadığı başa düşüldü və hər ikisi azad edildi.
Qara Əli Paşa nın edamından sonra 3 aprel 1624 tarixində sədrəzəm olan Çərkəz Mehmed Paşa nın Abxaz Paşa üsyanını yatırmaq üçün paytaxt dan ayrılması ilə Gürcü Mehmed Paşa üçüncü dəfə sədarət naibi seçildi. Çərkəz Mehmed Paşa nın Tokat da vəfatı ilə (28 yanvar 1625) sədrəzəm lik ona təklif edilsə də, bunu qəbul etmədi. Bir müddət sonra guya sədrəzəm Hafiz Əhməd Paşa nın Bağdad mühasirəsinə yardım göndərmədiyi üçün yeniçərilər və sipahilər Gürcü Mehmed Paşa əleyhinə ayaqlandılar. Əslində isə əsgərlər Topal Rəcəb Paşa tərəfindən təhrik edilmişdi. Nəticədə ələ keçirilən Gürcü Mehmed Paşa təxminən 90 yaşlarında edam edildi (13 iyul 1626). Cənazəsi Əyyub Sultan məscidi yaxınlığında, Səmiz Əli Paşa nın yanına dəfn olunmuşdur.
Qovunağacı
Kimyəvi tərkibi
Kal papayya meyvəsinin, o cümlədən bitkinin bir çox hissələrinin süd şirəsinin və yetişmiş toxumlarının tərkibində çoxlu fermentlər mövcuddur. Bunlardan biri də papain fermentidir. Papaidən min illər boyu Cənubi Amerikada sərt ət liflərini parçalamaq üçün istifadə ediblər. Həmin fermentdən həzm sistemi pozğunluqları zamanı istifadə edilən həblər hazırlanır. Papayya yetişdirilmiş 1 hektar ərazidən bitkinin 100 kq-a yaxın fermentini əldə etmək olar. Papayyaya sarı rəngi verən isə karotin yox, karikaksantindir. Onun tərkibi A və C vitaminləri ilə də zəngindir. Meyvə toplayan zaman bir qədər ehtiyatlı olmaq lazımdır, çünki papayya lateks-şirə ifraz edərək dərini qıcıqlandıra, allergik reaksiyalara səbəb ola bilər. Papayyanın meyvə və yarpaqlarında qurdqovucu təsirə malik yüksək dozada təhlükəli olan karpain adlı alkaloid də mövcuddur. 100 qram papayya meyvəsi 26-74 kaloridir. Hindistan və Şri-Lankada yaşayan xanımlar uzun illər papayyadan kontrasepsiya vasitəsi kimi istifadə ediblər.
Anthemis tripolitana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Əsəbkəf
Əsəbkəf- Babək rayonunda dağ.
Toponimi
Babək rayonunda dağ. Hündürlüyü 1661 m. Oronim Asəfkəhv adından təhrif olunmuşdur. Əsədkef variantında da qeydə alınmışdır.Tədqiqatçıların fikrincə, Asəf (ər. "büt") və kəf (ər. kəhv "təbii mağara") sözlərindən yaranan toponim "büt mağarası" mənasını ifadə edir. Yerli əhali dağdakı mağaraya qədimdən ziyarətə gedir, qurbanlar kəsir. Dağdakı mağara ilə bağlı belə bir rəvayət vardır: Yunis peyğəmbərin dövründə üç nəfər müqəddəs Şəxs bir itlə həmin mağaraya girmiş və orada ölmüşdür. Uzun müddətdən sonra dirilərək möcüzə sahibi olmuşdur. Digər rəvayətə görə, islamı qəbul etmiş təqib olunan bir qrup şəxs mağaraya girmiş, 300 il yuxuya getdikdən sonra ayılmışdır. Əslində, oronim ərəb dilindəki əshab (bir qrup adam) və kəf (mağara) komponentlərindən düzəlib, "mağara adamları" mənasındadır.
Həmçinin bax
Babək rayonu Dərələyəz silsiləsi
Zəngəzur silsiləsi
Xarici keçid
haqqinda.az
Filippin şəhərləri
thumb|200px | Filippinin xəritəsi 2009-cu il dekabrın 22-nə olan vəziyyət üzrə Filippinin şəhər statusu olan  138 yaşayış məntəqəsi olmuşdur. 38 şəhər müstəqildir, yəni əyalətlərə tabe deyil, inzibatidir və bilavasitə Filippin regionlarına daxil olurlar. Onlardan 33-ü "urbanizasiyanın yüksək səviyyəsilə" şəhərlərin kateqoriyasına aiddirlər. Qalan şəhərlər əyalətdir, əyalətlərə daxil olurlar.
Senna multiglandulosa
(Senna multiglandulosa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mehman Dadaşov
Dadaşov Mehman Əsədulla oğlu — şəhid.
Həyatı
Mehman Dadaşov 13 may 1971-ci ildə Bərdə rayonunda doğulmuşdur. 10 avqust 1992-ci ildə Bərdə RHK-dan orduya çağırılmışdır. Sıravi əsgər Dadaşov Mehman 701-ci hərbi hissənin avtomatçısı olmuşdur. 11 fevral 1994-cü ildə Kəlbəcər rayonu istiqamətində itkin düşüb.
Məhəmməd Yusif Şirvani
Məhəmməd Yusif Şirvani — XVII əsrin sonunda, XVIII əsrin əvvəllərində yaşamış Azərbaycanın məşhur alim,  həkim  və xəttatlarından biri.
Məhəmməd Yusif Şirvani Şamaxıda doğulub böyümüş, orada həkimlik təhsili almış, həm  də dərmanşünaslıq еlmini öyrənmişdir. O, Şirvan bəylərbəyi Hüsеyn xanın еşikağası Lütfəli bəyin yanında həkim olmuşdu. 1711/2-ci ildə Məhəmməd Yusif Şirvani müəllifi məlum olmayan "Tibbnamə" əsərinin üzünü köçürmüşdür, ona müqəddimə, şərh və izahatlar yazmışdı. Onun bu xidməti sayəsində bu kitab günümüzə gəlib çatmışdır. "Tibbnamə" əsgi türk dilində yaradılmış orta əsr tibb əsərləri arasında vacib yеr tutur. Bu kitab o zaman məlum olmuş əksər xəstəliklərin müalicəsindən bəhs еdir.
"Tibbnamə" əsəri Azərbaycanda 1990-si ildə kiril əlifbası ilə gеniş oxucu kütləsi üçün nəşr еdilmiş ilk  orta əsr tibb əsəri oldu. Sonralar bu kitab rus dilinə də tərcümə olundu və Sankt-Pеtеrburqda nəşri еdildi. "Tibbnamə" Rusiyada dərc еdilmiş Azərbaycanın tibb üzrə ilk orta əsr qaynağıdır
Pumpelliit
Pumpelliit — mineral, Ca2(Mg,Fe, Mn,Al) (Al,Fe,Ti)2[(OH, H2O)2 |SiO4|Si2O7] (?).
Haqqında
Pumpelliit - Monoklinik. Habitus lifli, lövhəvi, prizm. İkiləşmə {001} və {100} üzrə. Ayrılması {001} və {100} üzrə orta. Aqreqatı: radial-şüalı, lövhəcikvari. Rəngi yaşıl, mavi, qonur. Sərtliyi 6. Xüsusi çəkisi 3,26. Aşağı pilləli metamorfik süxurlarda. Qlaukofanlı şistlərdə, bazalt və spilitlərin badamcıqlarında. Skarn və başqa süxurlarda. Sinonim: Lotrit.
Parçı yaşayış yeri
Parçı — Şərur rayonunda, Naxçıvan–Şərur avtоmоbil yоlunun sağ tərəfində оrta əsrlərə aid yaşayış yeri.
Haqqında
Hazırda Xanlıqlar kəndinin əhatəsində qalmışdır. Möhrədən və çiy kərpicdən inşa edilmiş tikinti qalıqları, möhrədən tikilmiş məscidin qalıqları saxlanmışdır. Arxeоlоji axtarışlar zamanı xeyli şirli və şirsiz saxsı məmulatı tоplanmışdır. Tədqiqatlar nəticəsində abidənin VIII–XVII əsrlərə aid оlması ehtimal edilir.
Damarçın
Damarçın- Azərbaycan Respublikası Şəki rayonu ərazisində çay.
Molla Əli Kənni
Hacı Molla Əli Kənni (1805 −1888)— din alimi, mücthid.
Damarçın
Toponimikası
Damarçın Şəki rayonu ərazisində çay.Aşağı axarında Kiş çayı adlanır. Çayda tez-tez  sel  hadisələri  baş  verir. Şəki şəhəri  yaxınlığında  çayın üzərində iki SES tikilmişdir. Aşağı axarında suvarma üçün  geniş istifadə olunur. Hidronim damar  (toponimik  termin  kimi  "çay  yatağı,  axar  su  hövzəsi,  çay,  çay qolu,  arx"  mənalarında  işlənir)  və  -çın  (qədim  element  olub,  -cıq  şək.-sinə uyğundur)  komponentlərindən  düzəlib,  "kiçik  çay",  "çay  qolu",  "çay  yatağı" deməkdir.
Abbas ağa Nazir
Qayıbzadə Abbas ağa Mirzə Nəbi əfəndi oğlu — şair, tərcüməçi və maarif xadimi.
Həyatı
Abbas ağa Nazir 1849-cu il 9 oktyabrda Qazax qəzasının Salahlı kəndində maarifçi ailəsində doğulmuşdur. Atası Mirzə Nəbi əfəndi Qayıbov (1810–1869) dövrünün görkəmli maarifçi-şairi idi. "Bəyani-hal" poemasında klassik şair Molla Vəli Vidadinin qız nəvəsi olduğu nəzmə çəkilmişdir. İlk təhsilini məşhur din alimi, əmisi oğlu Mirzə Hüseyn Əfəndi Qayıbzadədən (1830–1917) almışdır. On dörd yaşına kimi kənd məktəbində oxumuş, Zaqafqaziya müftisi Osman əfəndi Məhəmməd ağa oğlu Vidadovun (M. V. Vidadinin nəvəsi) məsləhəti və köməyi ilə Tiflisdəki "Məvariyi-Qafqaz ruhani idarəsi"nin nəzdində açılmış altı sinifli (üç illik) məktəbə daxil olmuşdur. Üç illik təhsilini bitirdikdən sonra doğma kəndi Salahlıya qayıtmış, 1873-cü ilə qədər müəllimlik etmişdir. Sonra Tiflisə dəvət olunmuş, Zaqafqaziya ruhani idarəsində baş katib köməkçisi, baş katib vəzifəsində otuz beş il işləmişdir. 1910-cu ildən Tiflisdən doğma kəndi Salahlıya qayıdıb məktəbdarlıqla məşğul olmuşdur.
Molla Əli Kənni
Həyatı
Miladi XIX əsrdə yaşamış nüfuzlu alimlərdən biri də Ayətullahül-üzma Şeyx Əli Kənni (vəf. 1888) idi. Ayətullah Kənni Nəcəfdə mükəmməl dini təhsili aldıqdan sonra vətəni İrana qayıdıb Tehranda məskunlaşmışdı.
Abbas ağa Nazir
Həyatı
Əbülqasım Firdovsinin "Şahnamə"sindən "Rüstəm və Söhrab" dastanını Cəlil Məmmədquluzadənin məsləhətilə orijinaldan tərcümə edib "Qeyrət" mətbəəsində məşhur rəssam İzof Rotterin rəngli şəkillərilə, nəfis tərtibatla nəşr etdirmişdir (1908). Tərcümənin təkrar çapı 1959-cu ildə tədqiqatçı-alim Məmmədağa Sultanov tərəfindən olmuşdur. Xalq şairi Səməd Vurğun bu tərcüməni yüksək qiyymətləndirərək xatirə-qeydlərində yazır: "Mən "Rüstəm və Söhrab"ın o dövrdəki ilk tərcüməsini necə maraq və məhəbbətlə oxuduğumu yaxşı xatırlayıram…"
Abbas ağa Nazir özü "Bax" adlı qəzəlində yazır ki, tale onu övlad qismətindən məhrum etsə də o qədər də qəm etmir, çünki min bir əziyyətlə ana dilinə çevirdiyi "Rüstəm və Söhrab" onun övladı, oğludur: Olmadımsa gər ata, yox isə oğlum, nə qəmim, "Zadeyi-təbim" olan "Rüstəmü Söhrab"imə bax. Qəzəlin sonunda o belə bir səmimi izahat da vermişdir: "Hərçənd "Rüstəm və Söhrab" hekayəsi məlik-üşşüəra Firdovsinin zadeyi-təbidir, mən isəm ondan türk dilinə nəzmən tərcümə və nəql etmişəm, ancaq bu məqamda münasibi-hal "Zədeyi-təbim" deməgə məcbur olduğundan, bu barədə mana diqqət dutmalarını ərbabi-mərifətdən rica edirəm".
Molla Əli Kənni
Həyatı
Müasirləri onu yüksək səviyyəi müctəhid, bacarıqlı müəllim və öz sözünü hər zaman söyləməyi bacaran acsaqqal din xadimi kimi xatırlayırdılar. Bütün dövlət adamları, hətta Nasirəddin şah Qacar belə, ondan çəkinir, onun sözünün əksinə çıxmaqdan qorxur və hərəkətlərini onunla razılaşdırmağa çalışırdılar.
Ayətullah Kənni İngiltərənin İrana sərf etməyən şərtlərlə bu ölkəyə investisiya yatırmasına qəti etiraz etmişdi. Məhz onun səyləri nəticəsində ölkə iqtisadiyyatının İngiltərə şirkətləri tərəfindən inhisara alınmasına yönəlmiş müqavilələr ləğv edilmişdi.
Abbas ağa Nazir
Həyatı
1910-cu il noyabr ayının onunda Nazir böyük rus yazıçısının ölümünə — "Qraf Tolstoyun ölümünə aid" mənzumə yazmışdır. Lev Tolstoy, ədibi-əzəmi rus, Dari-dükyadan eylədi rəhmət. Yəni fot oldu, səd həzar, əfsus, Nuri-şəmsi-həqiqətü hikmət.
Molla Əli Kənni
Həyatı
Ayətullah Kənninin ölçüyəgəlməz nüfuzunu təsəvvür etmək üçün Tehrandakı Amerika səfiri Semuel Qrin Uiller Bencaminin xatirələrindəki bu cümlələri oxumaq kifayət edər: "O (yəni Ayətullah Kənni) o qədər böyük hörmətə sahibdir ki, istəsə, əlahəzrət şahı hakimiyyətdən uzaqlaşdıra bilər. O, saraya gələndə şah ayağa qalxır. Amerika səfirliyinin qapısında növbə çəkən yerli əsgərlər mənə deyiblər: "Hərçənd biz sizi qorumaq üçün bura göndərilmişik. Amma bilin ki, əgər Hacı Molla Əli əmr etsə, sizin hamınızı öldürərik".
İradə Gülfir
300px|thumb|right|İradə Gülfir
Molla Əli Kənni
Həyatı
Deyirlər ki, bir gün Nasirəddin şah Tehrandan çıxıb ova yollanır. Qəfildən geri dönüb Tehrana tərəf baxır, bir qədər düşündükdən sonra geri dönmək əmri verir. Məyus olan saray əyanları şahdan soruşurlar ki, geri dönməyimizin səbəbi nədir? Nasirəddin şah cavab verir: "Geri dönüb Tehrana baxdım. Yadıma düşdü ki, Molla Əli Kənni həmişə məni dövlət işləri ilə ciddi məşğul olmağa, ov və sair əyləncələrlə başımı qatmamağa çağırır. Düşündüm ki, əgər mən şəhərdən uzaqlaşandan sonra Molla Əli fətva verib Tehranın qapılarını mənim üzümə bağlatdırsa, mən neyləyərəm?".
İradə Gülfir
İradə Gülfir (Quluyeva İradə Gülməmməd qızı) — şairə, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Gözdən Əlillər Cəmiyyətinin Şəki Regional şöbəsinin sədri, Tədris İstehsalat Mərkəzinin direktoru, Əlillərin Ümumrespublika festivalının 7 qat qalibi, bir çox müsabiqələrin laureatı, 11 kitabın müəllifi.
Abbas ağa Nazir
Həyatı
Firudin bəy Köçərli də Abbas ağa Nazirlə məktublaşmış, onun poeziyasını yüksək qiymətləndirmişdir. O, 1911-ci il oktyabrın 10-da Abdulla Şaiqə yazdığı məktubunda Nazirin xoştəb bir şair, həyalı bir insan olduğunu bildirir: "Dağların vəsfində Qazax şairlərindən Mustafa ağa Arifin, Kazım ağa Salik və əlan hal-həyatda olan Abbas ağa Nazirin gözəl şerləri var ki, məcmuəmə giriblər…
İradə Gülfir
Həyatı
İradə Gülfir 1958-ci il dekabr ayının 25-də Şəki rayonunun Bideyiz kəndində anadan olmuşdur. Dünya işığını, gözəlliklərini görməkdən məhrum olsa da, bəsirət gözü açıqdır. Ürəyinin gözü ilə görüb, yazıb yaradır.
Yaradıcılığı
İradə Gülfir 11 adda kitabın müəllifidir. Minlərcə şeirləri, 45 adda poeması, rübailər kitabı var. 22 şeirinə mahnı yazılıb. Vətənpərvər şeirlərinə görə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimov diplomçusudur, işlədiyi cəmiyyətin fəxri üzvüdür. Əlillərin Ümumrespublika festivallarının (1998, 2001, 2004, 2007, 2010, 2013-cü illər) qalibi olub, şeir naminasiyası üzrə 1-ci dərəcəli diplomçudur. 1988-ci ildən Azərbaycan Gözdən Əlillər Cəmiyyətinin Şəki rayonlararası Təşkilatında çalışır və hal-hazırda da həmin təşkilatın sədridir. Şəki şəhərində yaşayır, evlidir, bir qızı üç nəvəsi var.
Molla Əli Kənni
Həyatı
Ayətullah Kənni şahla söhbətlərində həqiqəti söyləməkdən heç zaman çəkinməzdi. Deyirlər ki, bir gün söhbət zamanı Nasirəddin şah sataşmaqla müşayiət olunan zarafatla Ayətullah Kənnidən soruşur: "Peyğəmbərdən hədis var ki, mənim ümmətimin alimləri Bəni-İsrailin peyğəmbərlərindən üstündür. Elə isə, sən də Həzrət Musa Peyğəmbər (ə) kimi möcüzə göstərib, əsanı əjdahaya çevirə bilərsənmi?" Ayətullah Kənni hazırcavablıqla söyləyir: "Əgər sən firon kimi Allahlıq iddiası etsən, mən də Musa (ə) kimi əsanı əjdəhaya döndərərəm".
Nasirəddin şah Tehranın mərkəzində özü üçün böyük saray tikdirmək fikrinə düşür. Amma sarayın tikiləcəyi yerdə qədim bir məscid vardı. Şah məscidi sökdürüb, torpağını sarayın ərazisinə vermək, əvəzində şəhərin başqa məhəlləsində yeni məscid tikdirmək qərarına gəlir. Bu məqsədlə din xadimlərindən fətva istəyirlər. Saraya bağlı olan bəzi alimlər şahın xeyrinə fətva verirlər. Lakin ən nüfuzlu müctəhid sayılan Ayətullah Kənninin də bu fətvanı təsdiqləməsi lazım idi. Şahın adamları Ayətullah Kənniyə müraciət edib, onun da fətvaya imza atmasını xahiş edirlər. Alim cavab verir ki, sabah özüm saraya gəlib şahın hüzurunda fətvaya imzamı ataram.
İradə Gülfir
Yaradıcılığı
İradə Gülfir qələmsiz, kağızsız yazır. İti hafizəsi qələmi, ürəyi isə kağızı əvəz edir. Gülfirin könül duyğularından doğan söz qoşumu, fikir qönçələri əlvan bir çiçək buketi olub öz ətrinin oxşarlığı, öz təravətliyi ilə seçimində ümumi bənzəmələrindən xaliliyi ilə fərqlənir. Gülfir şeirlərin birində öz məramını belə açıqlayır, o öz gücünə inanır, həyatın bütün proseslərində kiminsə onun qolundan yapışıb keçməyini, addım atmağını inkar edir, öz gücünə, öz iradəsinə inanır.
Abbas ağa Nazir
Həyatı
Abbas ağa Nazir isə 1909-cu ildə Firudin bəy Köçərliyə göndərdiyi məktubunda yazır ki, "Sizinlə gec tanış olmağıma heyfsilənirəm. Hərgah qırx il bundan əqdəm mənim şerimə Sizin kimi qədr-qiymət verən olsaydı, indiyə kimi otuz-qırx cild kitab yazardım".
İradə Gülfir
Yaradıcılığı
İradə Gülfirin müxtəlif illərdə yazıları, kitabları ("Zülmətdə çırpınan ürək", "Nəğmə pıçıldayır dodağım mənim", "Nənəmin əfsanəvi nağılları", "Qəlb işığında", "Könül dünyam", "İşığa gedən yollar") nəşriyyatlar tərəfindən böyük tirajla çap edilmişdir. 11 adda kitabın müəllifidir. Minlərcə şeirləri, 45 adda poeması, rübailər kitabı var. 22 şeirinə mahnı yazılıb. Vətənpərvər şeirlərinə görə Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimov diplomçusudur, işlədiyi cəmiyyətin fəxri üzvüdür. Əlillərin Ümumrespublika festivallarının (1998, 2001, 2004, 2007, 2010, 2013-cü illər) qalibi olub, şeir naminasiyası üzrə 1-ci dərəcəli diplomçudur. 1988-ci ildən Azərbaycan Gözdən Əlillər Cəmiyyətinin Şəki rayonlararası Təşkilatında çalışır və hal-hazırda da həmin təşkilatın sədridir. Şəki şəhərində yaşayır, evlidir, bir qızı üç nəvəsi var.
Molla Əli Kənni
Həyatı
Ertəsi gün sarayda məclis qurulur. Əyanlar, dövlət adamları, alimlər məclisə dəvət edilirlər. Bir azdan Ayətullah Kənni də təşrif gətirir. Şah şəxsən alimi qarşılayır, onunla söhbətə oturur. Bu zaman məscidin sökülməsi haqqında o biri alimlərin verdikləri fətvanı yazılı halda bir sininin içində məclisə gətirirlər. Sininin içinə qələm-davat da hazır qoyulmuşdu ki, Ayətullah Kənni kağızı imzalasın. Sinini gətirib alimə təqdim edirlər. Ayətullah Kənni qələmi əlinə götürüb fətvanın mətninin altında qısa bir qeyd yazır, sonra barmağındakı üzüklə kağıza möhür vurur, bundan dərhal sonra sağollaşıb məclisi tərk edir.
İradə Gülfir
İstinadlar
İradə Gülfir. Sehrli dünyam. Şeirlər və poemalar. Ünsiyyət. Bakı,2012. 500 səh.
Abbas ağa Nazir
Həyatı
1911-ci il dekabrın 5-də Tiflisdə M. F. Axundovun yüz illiyi təntənəsində Gürcü Zadəganlar Cəmiyyəti Teatrında məruzə edən Firudin bəy Köçərli yubiley gecəsini Abbas ağa Nazirin böyük dramaturqa həsr etdiyi on üç bəndlik şeri ilə açmışdır. Nazir şerində M. F. Axundovun təkcə Azərbaycan xalqına və ədəbiyyatına deyil, hətta yaxın Şərq xalqlarına və ədəbiyyatına olan misilsiz xidmətini nəzmə çəkmişdir: Millətə şahrahi-elm açdın, Mərhaba, ey mühəndisi-qadir! Vətənə təxmi-mərifət saçdın, Sən ey ustadı-kamilü mahir! Bir əlifbayi-tazə tərh etdin, Şivəsi xoş, oxunmağı asan; Rəsmi-təlimi zikrü şərh etdin, Qoymadın bir qüsuru, bir nöqsan. Firudin bəy Köçərli 1912-ci ildə çap etdirdiyi "Balalara hədiyyə" kitabına Abbas ağa Nazirin "Vətən", "Qarayazı meşəsinin vəsfi və ovçuların zülmü" və başqa şerlərini daxil etmişdir.
Hələ 1908-ci il dekabrın 5-də Firudin bəy Köçərli Qoridən Abdulla Şaiqə yazırdı: "Rus şairlərinin əsərlərindən türkcə tərcümə etmək üçün Abbas ağa Qayıbov Nazir təxəllüsə müraciət etmənizi səlah görürəm. Cənab Abbas ağanın çox səlamət və rəvan təbi var və özü də rus dilini kamil bilir. Abbas ağadan başqa yenə bir neçə xoştəb şairlər vardır və onlar rus dilini bilmirlər. Abbas ağa Tiflisdə sünni idareyi-ruhaniyyəsinin kargüzarıdır".
Padala buzlağı
Padala buzlağı (ледник Падала, ‘Lednik Padala’ \'led-nik pa-'da-la\) — 9 km uzunluğu və 3.9 km eni olan, Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan buzlaqdır. Buzlaq Kopsis buzlağından şimal-qərbdə, Marsa buzlağından cənub-şərqdə yerləşmişdir. Sentinel dağlarının şimal mərkəzində yerləşmişdir. Bangey yüksəkliyindən şərqdə yerləşmişdir.
Molla Əli Kənni
Həyatı
Ayətullah Kənni çıxıb gedəndən sonra şah sevincək halda kağızı götürüb oxumağa tələsir. Amma şahın gözlədiyinin əksinə olaraq, fətvanın altında təsdiq sözünün əvəzinə Qurani-kərimin bu ayəsi yazılmışdı: "Məgər görmədinmi ki, Rəbbin fil sahiblərinə nələr etdi?" . Ayətullah Kənni bununla məşhur "fil olayı"nı şahın yadına salır və bu hadisədən ibrət almağa çağırırdı. Tarixdən məlumdur ki, Həzrət Mühəmməd Peyğəmbərin (s) doğulduğu ildə Yəmənin xristian hökmdarı Əbrəhə Kəbəni dağıtmaq üçün qoşun çəkib Məkkəyə hücum etmişdi. O, özü ilə gətirdiyi döyüş fillərinin köməyi ilə müqəddəs Kəbə evini yerlə-yeksan etmək istəyirdi. Amma Allahın möcüzəsi sayəsində peyda olmuş əbabil adlı göyərçinlər caynaq və dimdiklərindəki xırda daşları qoşunun üstünə atmağa başladılar. Daş hansı əsgərə ya heyvana dəyirdisə, bədənində sağalmaz yara əmələ gəlirdi. Beləliklə, Əbrəhənin həm özü, həm də qoşunu məhv oldu. Quranın Fil surəsi bu hadisənin təsvirinə həsr olunub.
Padala buzlağı
Buzlaq qərbi Bolqarıstanda yerləşən Padala şəhərinin adını daşıyır.
İradə Gülfir
İstinadlar
İradə Gülfir. Qəlb işığında. Bakı, "Nurlan", 2008.-514 səh.
Abbas ağa Nazir
Həyatı
Abbas ağa Nazir yüzlərlə lirik, satirik şerlərin, vətənpərvərlik ruhunda yazılmış mənzumə və qəzəllərin, rübailərin müəllifidir. "Vətən təranəsi", "1905-ci il inqilab cərəyanına dair", "Nəsihət", "Məktəb", "Könül, aldanma çərxə, bivəfadır", "Bax", "Təxmisi-qəzəli-Füzuli Bağdadi", "Molla və şeytan", "Millətə xitab", "Təraneyi-milliyə", "Vətən", "İsmayıl bəy Kasprinskinin vəfatına aid", "Ədəbiyyat" və s. kimi çoxlu poetik əhəmiyyətini itirməyən şeir və poemaları vardır.
26 sentyabr
1901–cari
thumb|[[Serena Vilyams]]
Abbas ağa Nazir
Həyatı
"Əsərləri"nin tam külliyyatını ilk dəfə tədqiqatçı Səmistan Nəzirli nəşr etdirmişdir.
26 sentyabr
1901–cari
thumb|[[Jak Şirak]]
Abbas ağa Nazir
Həyatı
Şair Abbas ağa Nazir Qayıbzadə 1919-cu il dekabrın 30-da Qazaxda vəfat etmişdir. Doğma kəndi Salahlıdakı Sudağılan qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Nazirin vəfatından kədərlənən dövrünün maarif və mədəniyyət xadimləri onun ölümünü ağır itki kimi qiymətləndirərək mətbuat səhifələrində çıxış etmişlər. Həmin ili Qazax Seminariyasında ədəbiyyat müəllimi işləyən, sonralar görkəmli dövlət xadimi olan Yusif Qasımov "Azərbaycan" qəzetinin 1920-ci il 11 yanvar tarixli nömrəsində böyük bir məqalə ilə çıxış edərək yazırdı: "Onun vəfatı heç kəsi məraqə və təlaşa gətirmədi, o qədər əhali onun vəfatına kəmqeyd və kəmetina qaldı. Onu görən Firudin bəy Köçərli cənabları "Ar olsun bizə, bu böyük şəxsi çox həqiranə, çox beyhörmətanə yola salırıq. Bunun vəfatına çox beyganə baxırıq" — deyə burdakı beş-üç nəfərə etdiyi yanıqlı xitabı çox məqamlı və münasib oldu… Vətən və millət uğrunda atəşli təranələr çalan bir şəxsin aldığı mükafat iştə bu, amma ərbabi-fikrin çox da təqdirə və mükafata ehtiyacı yoxdur. O, özü-özünün hakimi və məhkumu, özü-özünün tosifi və zəmedicisidir".
Padala buzlağı
Yerləşməsi
Padala buzlağı -78.04444°N, -85.51667°W koordinatlarında yerləşmişdir. Bezden zirvəsindən şimal-şərqdə, Qolemani zirvəsindən cənub-şərqdə, Hleven dağından və Embree buzlağından şimal-şərqdə yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-cı ildə daxil edilmişdir.
Molla Əli Kənni
Həyatı
Nasirəddin şah Ayətullah Kənninin cavabından qeyzlənir, amma onun nüfuzundan qorxub etirazını bildirməyə cəsarət etmir. Sarayın tikintisi təxirə salınır. Deyirlər, nə qədər ki Ayətullah Kənni sağ idi, şah məscidi sökdürə bilmirdi. Yalnız alim vəfat etdikdən sonra şah öz fikrini həyata keçirməyə nail oldu.
Mikania stipulacea
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sen-Bonne-an-Şansor (kanton)
Sen-Bonne-an-Şansor  — Fransa da kanton, region — Provans-Alp-Kot-d'Azur, departament — Yuxarı Alplar. Qap dairəsinə daxildir.
Kantonun INSEE kodu — 0518. Sen-Bonne-an-Şansor kantonuna cəmi 18 kommuna daxildir, onlardan ən əsası Sen-Bonne-an-Şansor kommunasıdır.
Əhali
2007-ci ildə əhalinin sayı 7 089 nəfər təşkil edirdi.
Diyadin (Ağrı)
Tarixçə
Diyadinin adını dövrün sultanı Ziyaəddindən alması barədə şayiələr Fəxri adından bəri bir çox mənbələrdə xatırlanır. Ancaq tarixi mənbələrdə bu adın sultanı yoxdur. Yerli insanlar kürd dilində danışır və Diyadin yox, "Gihadin" deyirlər. İlçədə həddindən artıq adət və aşirətçilik mövcuddur. Həmçinin, şərqdə aşirət siyasətinin ən çox qızışdığı yerdir.
Diyadin köhnə bir şəhərdir. Tarixdəki adı Daudyana olmuşdur. İlçədə və yaxın ərazilərdə qədim şəhərlər və tarixi xarabalıqlar var. Diyadin qalası, Meya kənd xarabalıqları və Tokluca qalası əsas görməli yerləridir. Bölgə Arsaqlı, Səlcuqlu, İlhanlı, Qaraqoyunlu, Səfəvi və Osmanlı dövlətlərinin hakimiyyəti altında qalmışdır. 1514-cü il Çaldıran döyüşü nəticəsində və 1578 Osmanlı-İran müharibəsindən sonra Van bölgəsi ilə Osmanlı ərazisinə qatıldı. Elə həmin il Van bəylərbəyliyinə daxil olan Bəyazid Sancaq ilə əlaqəli bir qəza oldu. 1744-cü ildə, Sancaqın 4 qəzası ilə Ərzurum bəylərbəyliyinə bağlandı.
Birinci Dünya müharibəsi dövründə təxminən üç il Rusiya işğalı altında qaldı və 14 aprel 1918-ci ildə yenidən Türk hakimiyyətinə daxil olmuşdur.
Coğrafiya
İlçə sərhədləri daxilində Meya mağaraları var. Tendürek dağının ətəkləri yaxınlığında yerləşən ilçə isti bulaqları ilə məşhurdur. İnsanlar ümumiyyətlə yaşayışlarını heyvan və kənd təsərrüfatı işləri ilə qazanırlar və insanların əksəriyyəti yoxsulluqla üzləşirlər.
Rayon mərkəzindən 5 kilometr cənubda yerləşən Diyadin isti bulaqları beş hissəyə bölünür: İlanlı, Davud, Köprü, Tunca, Özdənlər isti bulaqları. Ağqoyunlu bəyin oğlu Uzun Həsən Ziyaəddin bəy, minlərlə ildir istifadə olunan bu isti bulaqlar yaxınlığında ilk qurğular qurmuşdur. Davud və Köprü keramika su xüsusiyyətləri baxımından oxşardır. Körpü köklərinin çöküntüləri Murad çayı üzərində təbii bir körpü yaratdığına görə bu ad verilmişdir. Spalar dəmir, kükürd, sulfat, kalsium və bikarbonatla zəngindir. Suyun istiliyi 60-70 dərəcədir.
Siyasət
2016-cı ilin sentyabr ayında bələdiyyə başçısı Hazal Aras "PKK-KCK və FETÖ-yə kömək və dəstək verdiyi səbəbiylə istintaq və mühakimə etmə" kontekstində vəzifəsindən uzaqlaşdırılmış və Bələdiyyə Başçısı Mekan Çevirən təyin edilmişdir.
Yoris de Lur
Yoris de Lur (21 aprel 1993-cü ildə anadan olub) — ATP Çelencer Turunda iştirak edən Belçikalı peşəkar tennisçi. 13 iyun 2016-cı ildə o, Dünya ATP reytinqində 250-ci sırada qərarlaşaraq rekorduna imza atmışdır.
Typhlodromus meerutensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Tofiq Abbasov (futbolçu)
Abbasov Tofiq Abbas oğlu — futbolçu, məşqçi, "Neftçi" komandasının oyunçusu.
Həyatı
Ailəlidir, iki övladı var.
Monserrat Kabalye
thumb|Monserrat Kabalye, 1971-ci il. Monserrat Kabalye (d. 12 aprel 1933, Barselona, İspaniya – 6 oktyabr 2018, Barselona, İspaniya) — ispan opera müğənnisi.
Həyatı
6 oktyabr 2018-ci ildə 85 yaşında ikən İspaniyanın Barselona şəhərində vəfat edib.
Fəaliyyəti
Monserrat Kabalye Puççini, Bellini və Doniçettinin klassik italyan operalarında çıxışları ilə məşhurlaşmışdır.
Oleq Atkov
Oleq Atkov — sovet və rus kosmonavtı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1984).
Həyatı
Nizamlı hərbi qulluqçu və rus dili və ədəbiyyatı müəlliminin ailəsində anadan olmuşdur. 5-ci sinifdən sonra atasının göndərildiyi ADR-də oxudu. 1966-cı ildə Xerson şəhərinin 20 saylı orta məktəbinin 10 sinifini bitirmişdir (xatırladıb ki, "Mənim valideynlərim Almaniyada yaşayıblar və artıq Sovet İttifaqına qayıtmaq məcburiyyətində oldum, çünki 9-cu və 10-cu siniflərdə xaricdə məktəb yox idi. O, həkimin yoluna ayağa qalxmağı onun böyük xala, nevropatoloqun nümunəsi və Y. P. Germanın "Mənim əziz adamım" kitabının trilogiyası ilə də asanlaşdırdığını xatırladı. Təcrübəli tibb məktəbində oxumuş, həm də Xerson pambıq kombinatı tibb məntəqəsində çalışır. 1967-ci ildə Krım Tibb İnstitutuna (Simferopol) daxil oldu. Valideynlər ADR-dən döndükdən sonra Kiyevə köçdü və orada təhsilini tibb müəssisəsində davam etdirdi. Bir şagird ilə evləndi və həyat yoldaşı ilə birlikdə Moskvaya köçdü, burada 1973-cü ildə İ.M.Seçenov adına Birinci Moskva Dövlət Tibb Universitetini bitirdi. 1975-ci ildə rezidenturanı bitirmiş, 1978-ci ildə isə SSRİ Tibb elmləri Akademiyasının Ümumittifaq Kardioloji Elmi-Tədqiqat İnstitutunun aspiranturası Məhərrəmov Nurmuxamed Məhəmmədoviç kafedrasını başa vurub.
1975-ci ildə Kosmonavt Tədris Mərkəzində astronavtları araşdırmağa başlayır. 1976-cı ildə kosmonavtların bir qrupu üçün tibbi seçim keçirdi və yanvar 1977-ci ildə Tibbi Bioloji Problemlər İnstitutunda (TBPİ) tibbi müayinədən keçdi. O kosmonavt tibb vahidində təmsil olunmayıb, çünki o, TBPİ-də işə getmək istəmirdi, amma TBPİ-də təlimləri dayandırmadı. 1977-ci ildə Sov.İKP-a qoşulmuşdur.
8 fevral 1984-cü ildən, Soyuz T-10 kosmik gəmisinin digər ekipaj üzvləri ilə birlikdə, Salyut-7 kosmik stansiyasına kosmosa uçuş etdi. Uçuşun ümumi müddəti 236 gün 22 saat 49 dəqiqə müddətində rekord müddətdir. Uçuş zamanı Atkov astronavtların vəziyyətini qiymətləndirmək üçün yeni avadanlıq və alətlər sınaqdan keçirdi, bir sıra unikal elmi eksperimentlər aparıldı.
Heydər bəy Evoğlu
Həyatı
Heydər bəy Əbülqasim bəy oğlu Xoy vilayətinin Evoğlu nahiyəsində anadan olmuşdu. Zamanında mükəmməl mədrəsə təhsili alımışdı. I Şah Səfiyə (1629-1642) xidmət etmişdi, əvvəlcə darğa vəzifəsində çalışmışdı.
Heydər bəy Evoğlu tarixçi idi. Saray sənədlərini toplayıb "Məcməül-inşa" adlı əsər yazmışdı. Bu əsər I Şah İsmayıldan başlayaraq II Şah Abbasın hakimiyyətinədək dövrü əhatə edir.
Rafiq Turabxanoğlu
Abdullayev Rafiq Turabxan oğlu (Rafiq Turabxanoğlu) — Azərbaycan Xalq Demokrat Partiyasının rəhbəri. Antisovet düşüncəsinə görə Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi tərəfindən 1967–1968-ci illərdə həbsdə saxlanmışdır. Azərbaycanın müstəqilliyi dövründə — 1992-ci ildə prezidentliyə namizəd olmuşdur.
Həyatı
Rafiq Turabxanoğlu 1946-cı ildə Qubadlı rayonunda anadan olub. 1965-ci ildə Neft Texnologiya Texnikumunu, 1975-ci ildə Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunu bitirib. 1966-cı ildə Ümumazərbaycan Zəhmətkeş Fəhlə Kəndli Partiyasını təsis edib. 1967-ci ildə antisovet düşüncəsinə görə həbs olunub. 1968-ci ildə azad ediləndən sonra bu partiyanı Azərbaycan Xalq Demokrat Partiyası adlandırıb və həmin vaxtdan təşkilatın rəhbəridir. 1992-ci ildə prezidentliyə namizəd olub. 1993-cü ildə Bakı şəhərində bütün türk xalqlarının nümayəndələrinin iştirakı ilə Turan Qurultayını keçirib. Ailəlidir, bir övladı var.
Mikania stipulifera
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Senna obtusifolia
(Senna obtusifolia) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Adi yapalaqca
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Hərbi nəqliyyat təyyarəsi
thumb|right|300px|"[[9 May Qələbə Günü|Qələbə Günü"nə həsr olunmuş hərbi parad zamanı Moskva şəhəri üzərində uçuş həyata keçirən Rusiya Aerokosmik Qüvvələri nə məxsus İl-76 və Tu-95 hərbi nəqliyyat təyyarələri.]]
Hərbi nəqliyyat təyyarəsi qoşunların, silah sistemlərinin və digər hərbi təchizatın bir yerdən başqa yerə daşınması üçün istifadə olunan təyyarə lərdir. Bu cür təyyarələr lazım olan hərbi ləvazimatın uzaq məsafədə yerləşən döyüş bölgəsinə çatdırılmasında ən effektiv vasitə hesab olunur. Əslində bombardmançı təyyarələrdən əmələ gəlmiş hərbi nəqliyyat təyyarələri İkinci dünya müharibəsi ndə hava-desant bölmələrinin lazım olan yerə çatdırılmasında istifadə olunurdu. Bəzi hərbi nəqliyyat təyyarələri havada yanacaqdoldurma və ya hazırlanmamış pistlərə taktiki, əməliyyat və strateji havadan daşıma kimi çoxfunksiyalı vəzifələrə təyin olunur.
2014-cü ilə olan məlumata əsasən Antonov şirkətinin istehsalı olan Antonov An-124 Ruslan yük götürmə potensialına görə dünyanın ən böyük hərbi nəqliyyat təyyarəsi hesab olunur.