cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andrenin Arktika ekspedisiyası
Buz üzərində ayaqla səyahət
Bu istiqamətdəki torpaqlar səyahət üçün çox çətin idi və bəzən yerdə sürünməli və ya daha uzun yol qət etməli olurdular. Həmçinin, qrupun gəmilərini (Andre tərəfindən tərtib edilməmişdir), yəqin ki, işlək və təhlükəsiz bir nəqliyyat vasitəsi idi. Qayığı nəqliyyat vasitəsi kimi istifadə edə biləcəkləri daha böyük düz lülələr və ya açıq su sahələri ilə daha asan keçidlər var idi.
Andre yazdı: "Cənnət! Burada buzla örtülmüş şirin su hövzələri və zərif, ancaq ətli qütb ayıları var". Nəzərə çarpacaq dərəcədə çox yol getdilər, ancaq qısa müddət ərzində güclü küləklər başladı və onları Sjuoyane adalarına tərəf getməyə məcbur elədi. Küləyin istiqaməti cənub-qərb və şimal-qərb istiqamətində dəyişirdi. Bir müddət sonra qərbə doğru irəliləmək istədilər, amma adalara çata bilməcəyəkləri məlum oldu.
Ölümləri ilə bağlı fərziyyələr
thumb|1930-cu ildə Stokholmdakı Lilyevalçz İncəsənət Qalereyasında Ağ adasındakı tapıntılarının sərgisindəki uşaqlar Ekspedisiyaçıların ölümlərindən sonrakı 33 il ərzində ekspedisiya və ölüm səbəbləri sirr ilə örtüldü və bu İsveçdə və bəzi yerlərdə mədəni irsin bir hissəsinə çevrildi. Mümkün ola biləcək səbəblər bir neçə il fəal olaraq axtarıldı, amma tez-tez beynəlxalq qazetlərdə çıxan xəbərlərlə mif və şayilərlə bərabər müəmma olaraq qaldı. 1896–1899-cu illər arasında "Andre Müəmması" adı altında nəşr olunan daha böyük bir ABŞ qəzetinin xəbəri, medianın ekspedisiyaya olan marağını əvvəlki vaxtlara nisbətən daha artırdı. Andre və dostları ilə bağlı fərziyyələr müxtəlif idi və bu fərziyyələrin çoxu Şpitsbergen və Danimarka adasından çox uzaqda tapılan, balona və ya iplərinə aid olduğu ehtimal olunan qalıqlara əsaslanırdı.
Lundstyorm bir çox beynəlxalq və yerli qəzet xəbərlərinin, hesabatların çoxunun şəhər əfsanələrinə əsaslanan məlumatlar paylaşdığına diqqət çəkdi. Bu xəbərlər və ya şəhər əfsanələrinin bəziləri qazetlər tərəfindən "ağılsız vəhşilər" kimi təsvir olunan Arktikanın yerli əhaləsinin ekspedisiyaçıları öldürdüyünü iddia edirdi. Lakin bu fərziyyələr 1930-cu ildə Bratvaag və Isbjørn adlı 2 gəminin heyətinin Ağ adasında ekspedisiyanın son dayanıcığını tapması ilə təkzib edildi.
Qalıqların tapılması
thumb|upright=1.1|Bərpa edilmiş çay dəsmalı Tromsö Qütb Muzeyində 5 avqust 1930-cu ildə Svalbard arxipelağının buzlaqlarını və dənizlərini öyrənən Norveç Bratvaag ekspedisiyası zamanı Gunnar Hornun rəhbərliyindəki yelkənli gəmi heyəti Olesunddan gələrək Şpitsbergen yaxınlığında ov edərkən, Andre ekspedisiyasının qalıqlarını tapdı. Şpitsbergenə suiti və ya balina ovu üçün gəlmək demək olar ki, imkansız hesab olunurdu. Çünki hava adətən dumanlı olurdu və iri buz parçalarını görmək olmurdu. Amma 1930-cu ildə yay çox isti keçdi və buzlaqlar azaldı. Şpitsbergen morj ovu üçün ən ideal yer sayıldığı üçün Bratvaag heyəti bu fürsəti qaçırmır və "əlçatmaz ada" hesab olunan sahilə gedib çıxır. İçməli su axtaran ovçulardan, Olav Salen və Karl Tusvik Andrenin qayığına rast gəlirlər. Dağın ətəyində donmuş qayıq avadanlıqla dolu idi. Tapdıqları qayıq qarmağında "Andrenin Qütb Ekspedisiyası, 1896" yazılmışdı. Qarmaq Bratvaagın kapitanı Peder Eliassenə təqdim olunduqdan sonra o, ekspedisiya üzvləri ilə birlikdə ərazidə axtarış aparmaq üçün heyətə tapşırıq verdi. Digər tapıntılar arasında bir jurnal və geyimlərində tapılan monoqramlara əsasən Andre və Strindberg olduğu düşünülən iki iskelet aşkarladılar.
Bratvaag heyəti qarın zamanla daha çox əriməsi və daha çox əşya və ya iz tapmaq niyyəti ilə plaşdırılmış ov səyahətlərinə və müşahidələrinə davam etmək üçün adanı tərk etdilər. Bundan əlavə, Şpitsbergen adasına və ekspedisiyaçılara aid tapılan qalıqlarla bağlı məlumatlar mətbuata və Norveç səlahiyyətlilərinə bildirildi. Tromsödan gələn və jurnalistləri daşıyan şlyup ov gəmisinin ilk məqsədi Bratvaaq heyəti ilə görüşmək idi. İlk cəhdləri uğursuz olduqdan sonra Şpitsbergendə, sahildə fasilə vermək qərarına gəldilər. 5 sentyabr tarixində adaya çatdılar və buzun azalmağa davam etdiyini və daha çox şey tapa biləcəklərini düşündülər. Ərazinin fotolarını çəkdikdən sonra daha əvvəl tapılmayan Frenkelin də bədənini tapdılar. Bundan əlavə Strindbergin fotolenti, qeyd dəftəri və xəritə olan qutu tapıldı. Hər iki gəminin heyəti tapdıqlarını müvafiq olaraq 2 və 16 sentyabr tarixlərində Tromsöda İsveç və Norveç hökumətlərinin elmi komissiyasına təhvil verdilər. Ekspedisiyaçıların bədənləri 5 oktyabr tarixində Stokholma çatdı.
Ölüm səbəbləri
thumb|Strindbergin üzən buz parçaları üzərindəki qış evləri ilə bağlı planı üzərində yerləşdikləri buz parçası qırılana qədər, sadəcə bir neçə gün işə yaradı. Yuxarıdan aşağıya üçlü yuxu torbası ilə yataq otağı, bir stoldan ibarət otaqları və anbarları təsvir edilib 1930-cu ildə onların üçünün də bədəni tədqiqat üçün İsveçə qaytarılmadan kremasiya edilir. Onların niyə və nədən öldükləri sualı isə alimlər arasında marağa və mübahisələrə səbəb olmuşdu. Bir çox tibb işçiləri və həvəskar tarixçilər onların yazdıqları gündəlikləri detektiv gözü ilə oxuyaraq, onların gündəlik nə yediklərini, şikayətlərini və öldükləri məkandakı detalları araşdırdılar. . Onlar bəzi məqamlarda razılığa gəldilər. Məsələn, kəşfiyyatçıların şarın anbarından az miqdarda konserv və quru məhsullar, yarı bişmiş halda qütb ayıları və nadirən morj yedikləri məlum idi.
Ekspedisiyaçılar tez-tez soyuqdan, ayaq ağrılarından və ishaldan əziyyət çəkirdilər və həmişə yorğun və yaş idilər. 10 sentyabr tarixindən sonra, əvvəllər hər gün gündəlik yazan Andre nadirən gündəlik yazmağa başladı. Onun xəttatlıq qabiliyyətinin də pisləşdiyi hiss olunurdu. Üç nəfər buz yolu ilə Ağ adasından hərəkət etdikdə, qiymətli avadanlıqlarını və yemək depolarını çadırın kənarında, hətta suyun kənarında, sanki əşyaları daşımaq üçün çox yorulmuş, laqeyd və ya xəstəymiş kimi tərk etdilər. Əvvəlcə ən gənc olan Strindberg ölmüşdü. Digərləri tərəfindən dəfn edildi. Lakin bu müşahidələrin şərhi mübahisəlidir.
Ən məşhur və ən çox etibar edilən fikir Örnst Trayd adlı tibb işçisi tərəfindən 1952-ci ildə yazılmış "De döda på Vitön" (Ağ adasındakı ölülər) adlı kitabında: onların az bişmiş qütb ayısı əti yediklərinə görə trişinoza məruz qalmalarıdır. Ərazidəki qütb ayısının cəsədində trixinella qurdunun sürfələrinə rast gəlinməsi ilə bu fikir daha da güclənmişdi. Lundstryom və Sundmanın hər ikisi bu izahı dəstəkləyir. (49) Tənqidçilərə görə Traydın əsas sübut kimi göstərdiyi ishalın simptom ola biləcəyini, amma, trişinozun spesifik simptomlarının qeyd edilmədiyini söyləyirdilər. Həmçinin, Fridcof Nansen və yoldaşı Hyalmar Yohansenin 15 ay ərzində eyni ərazidə qütb ayısı əti ilə qidalanaraq yaşamışdılar.
Fikirlərdən bir digəri isə qütb ayısının qaraciyərinin yeyilməsindən yaranan A vitamini zəhərlənməsi idi. Lakin, Andrenin gündəlikdə yazdıqlarında onun bu təhlükədən xəbərdar olduğu görsənir. Vilyalmur Stefansson kimi bir neçə tədqiqatçı tərəfindən dəstəklənən fikir isə dəm qazı zəhərlənməsi idi. Bu fikri əsas dəstəkləyən sübut isə onların qızdırıcı sobaları tapıldıqda onun içində hələ də benzin olması idi. Yeməklərinin saxlandığı qutulardan və ya konservləşdirilmiş qablardan qurğuşun zəhərlənməsinə məruz qalması ilə bərabər, onların intihar etdiyi (onlar özləri ilə çox sayda tiryək götürmüşdü) və qütb ayısı hücumuna məruz qalmaları kimi fərziyyələr var idi.
2010-cu ildə Stokholmdakı Karolinska İnstitutununda yazıçı və araşdırmaçı Bea Usma trixinella qurdlarının ekspedisiyanın üzvlərini öldürdüyü fikrini rədd etdi. O, onların geyimləri araşdırıldıqdan sonra ən azından Strindbergin qütb ayısı tərəfindən öldürüldüyü nəticəsinə gəldi.
Xatirəsi
thumb|upright=1.2|5 oktyabr 1930. İsveçdə baş tutmuş ən izdihamlı, möhtəşəm və ən təntənəli milli yaslardan biri kimi tarixə düşmüş mərasim. 3 tədqiqatçının qalıqları gəmidən Stokholm şəhər mərkəzinə gətirilir. 1897-ci ildəki Andrenin cürətli və dəlisov cəsarəti isveç xalqının vətənpərvərlik və Arktika uğrunda gedən mübarizəyə liderlik etmək hisslərini qabartdı. Ekspedisiyaçılar yola düşdükdən bir müddət sonra, onlardan xəbər ala bilməyəndə bütün xalq yas tutdu.
Ekspedisiyaçılar tapıldıqda, onlar xalq tərəfindən 2 aylıq mübarizələrinə, elm və tərəqqi idealları uğrundakı mübarizələrinə görə qəhrəman kimi qəbul olundu. 5 oktyabr 1930-cu ildə onların qalıqlarını gəmidən Stokholma daşımağa minlərlə insan gəlmişdi. İsveç tarixçi Sverker Sörlin bunun İsveçdə yaşanan ən möhtəşəm milli matəm olduğunu qeyd edirdi. Bu matəm ilə müqayisə oluna biləcək yeganə matəm 1994-cü ildə Baltik dənizində Estonya adlı gəminin aşması ilə baş verən fəlakətə görə tutulmuş milli matəm idi.
Per Olof Sundmanın 1967-ci ildə yazılmış, ən çox satılan yarı sənədli romanlarından olan "Qartalın Uçuşu" adlı kitab ilk dəfə Andrenin qəhrəmanlıq motivlərini sorğulamışdır. Sundmana görə Andre İsveç mətbuatının və elmi tədqiqat müəssisələrinin qurbanı olduğunu iddia edirdi. Onun fikrincə Andrenin əsas motivi cəsarət yox, qorxu olmuşdur. Sundmanın şərhləri 1987-ci ildə Yan Truel tərəfindən çəkilmiş "Qartalın Uçuşu" adlı filmdə öz əksini tapmışdır. Film Oskar mükafatı namizədi olmuşdu.
Artemisia erlangshanensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Siirt ili
Siirt ili — Türkiyədə il.
Dil
1960-cı ildə aparılmış siyahıya alma zamanı ilin 232 min nəfər əhalisinin 167 min nəfəri ana dilini kürdcə, 35 min nəfəri ərəbcə, 30 min nəfəri isə türkcə olaraq qeyd etmişdi.
Şəbəkə interfeys kartı
thumb|right|upright=1.5|A [[Madge Networks|Madge 4/16 Mbit/s Token Ring ISA-16 NIC]] thumb|12 early PC network cards thumb|Qle3442-cu 10gbe nic
Şəbəkə interfeys kartı (network interface card) – lokal şəbəkədə iş zamanı verilənləri qəbul etmək və ötürmək üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi genişləndirmə lövhəsi.
Əncümən (qəzet)
Əncümən (qəzet) — 1906-cı il oktyabr ayının 19-dan — 1911-ci ilədək Təbrizdə Mirzə Əli Əkbər Vəkilinin redaktorluğu ilə nəşr olunan mətbu orqan.
Məzmunu
Qəzet əsasən Əncümənin və Milli məclisin müdafiə etdiyi müzakirə və qərarları, həmçinin konstitusiyanın həyata keçirilməsi ilə bağlı xalqın tələblərini ardıcıl şərh və çap edirdi. Bununla yanaşı qəzetdə müxtəlif şəhərlərdən konstitusiyanın qaydalarını kobudcasına pozan ünsürlərin əməllərini ifşa edən etiraz məktublarına yer ayrılırdı. Qəzet çarizmin və İngiltərənin İrana qarşı hərbi-siyasi müdaxilə planlarını aşkara çıxarmağı və xüsusilə 1907-ci il ingilis-rus sazişinin müstəmləkəçilik və işğalçılıq məqsədlərini açıb göstərməklə antiimperialist hərəkatın qüvvətlənməsinə böyük xidmət göstərirdi. Bu cəhətdən qəzetin siyasi şərhləri çox təsirli idi:
Məşrutədən sonra ortaya çıxan əyalət və vilayət əncümənləri arasında ən önəmli və güclü mövqeyə sahib olan "Təbriz milli əncüməni" orqanı olaraq yayınlanan, yalnız Təbriz və Azərbaycanda deyil, İranın hər tərəfində özəlliklə də Tehranda cərəyan edən Məşrutə xəbərlərini ehtiva etdiyindən çox önəmli bir yerə sahibdi. Məmmədrza Heyət qəzetdə Azərbaycan türkcəsinin durumu ilə bağlı yazırdı:
Qəzetdən çıxarışlar
Qəzetin 9-cu sayında verilən bir elanda Təbrizin "Ədəbiyə" məktəbində heç məktəbə getməmiş 7 yaşında uşaqların 4 ay içində fars, türk və ərəb dilində yazıb-oxumaq təklifi verildiyi və məktəbin ana-atalar qarşısında sınaqdan keçirildiyi bildirilmişdir. 32-ci sayında eyni məktəb öyrəncilərinin, müəllimlər ilə birlikdə Təbriz Əncüməninə gedib "Əncümən" üzvlərinə türkcə şeirlər oxuduqlarını, Əncümənin məktəbə 25 tümən yardım etdiklərini və qəzetin hər həftə 60 nüsxə öyrəncilərə pulsuz göndərilməyi xəbəri və orada oxunan şeirlər dərc olunmuşdur. Şeir belə başlayır:
Qəzetin 44-cü sayında yenə də "Səadət", "Ədəbiyyə", "Nübar" məktəblərinin öyrəncilərinin müəllimləri ilə birlikdə teleqraf mərkəzinə getdikləri və orada şeir və xitabə oxuduqları bildirilir. Oxunan xitabədən sadəcə "Biz bir qaşıq qanımızı əlimizə alıb millətə nisar (qurban – P. M.) eləməyə gəlmişik" cümləsini örnək verərək oxunan şeir tamam çap edilmişdir:
Eyni sayda "Pərşəriş" və "Rüşdiyyə" məktəbi öyrənclərinin də oxuduqları xitabələr nəşr edilib. "Əncümən" qəzetinin 116-cı sayının sonluğu, 3-cü səhifənin isə yarısı türkcədir. Türkcə olan mətnlər əslində "Səadət" və "Nübar" məktəbləri müəllimlərinin danışmalarından ibarətdir. Məktəb öyrənciləri ilə müəllimlərinin türkcə şeirlər oxuyub, çıxış etmələri Təbriz məktəblərində türkcənin təliminin hələ güclü olduğunun göstəricisi idi. Ancaq şeirlərdə və danışmalarda diqqəti çəkən ən önəmli xüsusiyyət Güney Azərbaycanlılar üçün iranlılığın üst kimlik kəlməsi və onun hər bir danışmada vurğulanmasıdır. Qəzetin 107-ci sayından etibarən əyalət və vilayət əncümənlərinin qanun layihəsi sırayla yayınlanmışdır. Layihəyə görə hər bir əyalətdə "Əncümən"in bir əyalət əncüməni (məclisi) qurulmuşdu. Əncümən üzvləri xalqın səsi ilə seçilir, seçicilərin İran təbəəsi və 21 yaşından yuxarı olması, əyalətdə evi və mülkü bulunması, ya da bir baş vergi verməsi şərtdir. Qadınlar seçimlərə qatıla bilməzlər. Namizədlərə gəldikdə isə ən az 30 yaşında olub, farsca oxumağı, yazmağı bilməlidirlər. Məşrutənin ana yasasında rəsmi dildən söz edilmədildiyi halda, farsca yazıb-oxumağın şərt bildirilməsi və dolayısı ilə də sadəcə türkcə oxuma-yazma bilən bir insanın Azərbaycan əncüməninə seçilməsinə namizəd olmaqdan məhrum edilməsi məqbul məşrutə dövründə fars dilinin daha rəsmi status qazanmasına yol açan və türkcənin artıq rəsmi mərkəzlərdə bir işə yaramayacağı anlayışına gələn bu maddə türklərin məşrutə dövründə uğradıqları ən böyük zərər olmuşdur. Mərkəzi hökumətin türklərin əlində bulunması və Məşrutə hərəkatı bayrağının da Azərbaycanlıların əlində olması, türkcənin də farscanın yanında rəsmi status qazana bilməsi əlverişli bir şərait yaratmasına rəğmən Azərbaycan aydınları bütün İranı qurtarmaq naminə Azərbaycanı tamam unutmuşdular. Qəzetin 1907-ci ildəki 1-ci sayında Bakıda nəşr olunan "Füyuzat" jurnalından götürülmüş "Nizami Gəncəvinin oğluna nəsihəti" yazısı verilmişdir. "Əncümən" qəzetinin 1907-ci ildəki 10-cu sayının birinci səhifəsində Parisdən "Osman və iqtisadi tərəqqi cəmiyyəti" tərəfindən Təbriz milli əncüməninə göndərilən bir məktub və ikinci səhifədə isə "Əncümən" tərəfindən verilən cavab yayınlanmışdır. Cavab məktubunun sonunda qəzet tərəfindən belə bir açıqlama verilmişdir:
Ana duasından başlanan yol (film, 2001)
Ana duasından başlanan yol — qısametrajlı sənədli televiziya filmi. Eldar İsgəndərzadənin ssenarisi əsasında rejissor Əli İsa Cabbarov tərəfindən 2001-ci ildə çəkilmişdir. Azərbaycan Televiziyasında istehsal edilmişdir. Film Bütün Qafqazın Şeyxi Hacı Allahşükür Paşazadə haqqındadır.
Qaleybuğurd
Qəleybuğurd — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Qəleybuğurd kəndi Qəleybuğurd inzibati ərazi vahidinə daxildir. Kəndin dəniz səviyyəsindən hündürlüyü 1300 m-dir. Kənddə "Buğurd qalası" tarixi abidəsi var. Təbii abidəsi isə Bədo istirahət zonasıdır. Kənddə həkim ambulatoriyası var. Kənd Şamaxı şəhərinin şimal-şərqində yerləşir. Ən yaxın kənd Çuxuryurd kəndidir. Burada 175 ev elektrik xəttinə qoşulub. Kənd əhalisinin 70%-i içməli su ilə təmin olunub.
Tarixi
Qalaybuğurt Şamaxı rayonunda kənddir. Ağsu çayının sahilində, Niyaldağ silsiləsinin ətəyindədir. Yaxınlıqdakı qədim Buğurd qalasının adını daşıyır. Yazılı mənbələrdə adı ilk dəfə 13-cü əsrdən məlumdur. Qalanın özü isə arxeoloji qazıntılara görə 11-ci əsrdən mövcuddur. Buğurt qalasını 1538-ci ildə Səfəvi hökmdarı I Təhmasib dağıtmışdır. Qala öz adını Buğur dağının adından almışdır ki, bu da qədim türk dillərindəki buqur(qozbel) sözündəndir. Buqurdağ "qozbel dağ" mənasını verir. Sonralar danışıqda buqur sözünə "t" səsi əlavə olunmuşdur. 13-cü əsr müəllifi Zəkəriyyə Qəzvini qalanın adını Biqur kimi də qeyd etmişdir.
İnfrastruktur
2013-cü ildə kənd ərazisində Şahdağ milli parkının nəzarət-buraxılış məntəqəsi inşa edilmişdir.
Əhalisi
Kənddə 210 ev var və Kənd əhalisi 859 nəfərdir ki, onunda 409 nəfəri kişi, 450 nəfəri isə qadınlar təşkil edir..
Nikolaus Avqust Bernadot
Nikolaus Avqust 1831-ci il 24 avqustda 3 qardaşın ən kiçiyi olaraq Stokholmda dünyaya göz açdı. 1849-1853-cü illər arsında Uppsala Universitetində təhsil aldı. 1851-ci ildə İsveç Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü oldu. 16 aprel 1864 tarixində alman əsilzadəsi Tereza Sakse-Altenburqla Altenburqda evlənən Avqust ömrü boyu övlad sahibi olmadı. Zehni olaraq problemləri olduğu və qatarlara olan marağına görə ona "qatardan da axmaq" deyirdilər. Avqust ayında 41 yaşında pnevmoniyadan öldü.
Rzaqulu mirzə Əfşar
Rzaqulu Mirzə Əfşar (15 aprel 1719 - 20 iyun 1747) — Nadir şah Əfşarın oğlu, vəliəhdi.
Həyatı
Rzaqulu mirzə öyrətmə nəticəsində, 1742-ci ildə atası tərəfindən kor edilmişdi. Rzaqulu mirzə 1747-ci ildə əmisioğlu Əliqulu xanın əmri ilə Kəlatda öldürdülər. Onun cənazəsini Məşhədə gətirib Nadir şahın yanında dəfn etdilər.
Ailəsi
Rzaqulu mirzə Fatiməsultan bəyim Şah Sultan Hüseyn Səfəvinin qızı ilə ailə qurmuşdu. Şahrux mirzə, Möhbəli mirzə, Əhmədqulu mirzə, Harun mirzə, Bisütun mirzə, Mahmud mirzə adlı oğulları vardı.
Yeni Kazansı (Askın)
Yeni Kazansı — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Kışlauyılqa kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə milli tərkib baxşmından başqırdlar (95%) üstünlük təşkil edir.
Haiti adası
Haiti  — Karib dənizində ada. Vest-Hinddəki Böyük Antil adaları qrupunda böyüklüyünə görə ikincidir. Ada ərazisində iki dövlət — Haiti və Dominikan respublikaları yerləşir.Tropik qurşaqda yerləşir.
Pidna döyüşü
Pidna (yun.Pydna) döyüşü — Fermey körfəzinin sahilində, Qədim Makedoniya şəhəri Pidna yaxınlığında, e.ə 168-ci ilin 22–23 iyununda, 3-cü Makedoniya müharibəsinin həlledici döyüşü. Emili Pavelin başçılığı altında 26 minlik romalı ordusu iyunun 21-də Pidnaya yaxınlaşdı. Pidnanın mühasirəsinə imkan verməmək üçün Makedoniya çarı Perseyin 40 minlik makedon ordusu şəhər civarında düzüldü. Ertəsi gün makedoniyalılar birinci döyüşü başladılar. Makedon falanqası güclü zərbəsi ilə romalıları sıxışdırmağa başladı. Geri çəkilməkdə olan romalıların ardınca gələn falanqa kəsişən(yarğanlı) ərazi ilə hərəkət etməli oldu. Yarğanların üzərindən keçə bilməyən monolit falanqanın sırası pozuldu. Emili Pavel legionun manipulyar düzülüşündən istifadə edərək, falanqanın yaranmış dəliklərinə hucum etmək əmri verdi. Makedon falanqası darmadağın edildi. Makedoniyalılar 20 min ölü və 11 min əsir itki verdilər. Romalıların itkiləri dəfələrlə az idi. Pidna döyüşündə, Makedoniya müharibələrinin başqa döyüşlərində olduğu kimi, bu döyüşdə də manipulyar taktikanın falanqa taktikasından üstün olması bir daha sübut olundu.
Həmyəli
Həmyəli — Şamaxı rayonunda, Pirsaat çayının sahilindəki Çabanı yaylasında yerləşən kənd.
Tarixi
Həmyəli kəndi Şamaxı rayonunun dağlıq hissəsində, Pirsaat çayının üst hissəsindəki Çabanı yaylasında yerləşir. Kəndin əvvəlki adı "Ərəb Həmyə" olmuşdur. Qədim dövrlərdə, yaşayış məntəqəsi bura köçürülmüş ərəb tayfalarının məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.
Əhalisi
Əhalisi 1102 nəfərdir (2009).
Rondeletia amplexicaulis
(Rondeletia amplexicaulis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
One Night's Not Enough
One Night's Not Enough – C. C. Catch tərəfindən 1986-ci ildə ifa edilmiş mahnıdır. Mahnı klipinin olmasına baxmayaraq bir çox ölkələrin hit-paradlarında yüksək mövqe qazanmışdır.
Qırmızımeyvəli yemişan
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Avropanın şərqindən başlayaraq Orta Asiya daхil olmaqla Qərbi və Şərqi Sibirə qədər gеniş arеalı əhatə edir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 4-6 m-ə çatan, parlaq al-qırmızı,qonur budaqları üzərində 2-4 sm uzunluqda sivri tikanları olan kol və ya balaca ağacdır. Yarpaqları yumurtaşəkilli, 3-7 dilimli, uzunluğu 6 sm, еni 4-5 sm-dir. Çiçəkləri ağdır, diamеtri 5 sm olan qalхan çiçək qrupuna yığılmışdır, mayın aхırında çiçəkləyir. Mеyvələri al qırmızı, şarşəkilli, 3-4 toхumlu çəyirdəkmеyvədir, avqust-sеntyabr aylarında yеtişir. Yеddi yaşından еtibarən mеyvə vеrməyə başlayır.
Ekologiyası
İstiyə, soyuğa, qışa davamlıdır, torpağa tələbkar dеyil.
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR təbii halda rast gəlinir.
İstifadəsi
Çoх vaхt balaca qruplarla əkilir, canlı çəpərlərin salınmasında istifadə olunur.
Ağsunqurilər
Ağsunqurilər və ya Marağa atabəyləri (,  Atābakān-e Marāghe) — 1108–1227-ci ilədək Marağada hakimiyyətdə olmuş türk xanədanı.
Sələfi: Rəvvadilər | Səlçuqlular
Xələfi: Eldənizlər
Tarixi
1108-ci ildə Rəvvadilər sülaləsindən olan Əhmədili ibn İbrahim ibn Vəhsudan ər-Rəvvadi Böyük Səlcuq hökmdarı Məhəmmədə düşmənləri ilə mübarizədə köməklik etdiyinə görə Marağanın hakimi təyin edildi. Onun hakimiyyət dövrü tarixə Əhmədililər sülaləsinin hakimiyyəti dövrü kimi də daxil olmuşdur.
İraq Səlcuq sultanı II Mahmudun sarayında böyük nüfuza malik olan Ağsunqur onun oğlanları Davudun və Məsudun atabəyi olmuşdur. 1131-ci ildə İraq Səlcuq sultanı Mahmudun ölümündən sonra Marağa hakimi Aqsunqur əl- Əhmədilinin köməyi ilə Davud Sultan elan edildi, lakin Davudun qardaşları-Məsud, Toğrul və Səlcuq şah bununla razılaşmadılar. 1132-ci ildə xəlifə əl Müstərcid yeni sultan Məsudun adına xütbə oxunması üçün əmr verdi. Tezliklə Sultan Məsud öz atabəyi Ağsunqur əl-Əhmədili və çoxlu türk əmiri ilə birlikdə Azərbaycana gəldi.
1133-cü ildə Ağsunqur Həmədanda nizaritlər tərəfindən öldürüldü.. Hakimiyyətdə atasını əvəz edən Nüsrətəddin Xassbəy Arslan Abanın dövründə Marağa hakimliyi özünün ən yüksək inkişaf mərhələsinə çatdı. O, hətta bir müddət Dərbənd keçidindən İran körfəzinə qədər geniş ərazini əhatə edən Azərbaycan Atabəylər dövləti ilə də bərabər səviyyədə mübarizə aparmışdır. 1161–1162-ci illərdə Şəmsəddin Eldənizin vassalı kimi onun Gürcüstana hərbi səfərində iştirak etmişdi. Eldənizlərin tabeliyindən qurtarmaq məqsədilə Nüsrətəddin Xassbəy Arslan-Aba mərkəzi hakimiyyətə qarşı çıxan feodal hakimləri müdafiə edir və Səlcuq hökmdarı Məhəmmədin oğlu Mahmudun sultan elan olunmasına çalışırdı. 1161-ci ildə Həmədan yaxınlığında baş verən döyüş Şəmsəddin Eldənizin qələbəsi ilə nəticələndi. O, Marağa hakimi Nüsrətəddin Arslan Abaya elçi göndərərək Şahzadə Mahmudun ona verilməsini, özünün də sultan xidmətinə gəlməsini tələb etsə də, rədd cavabı aldı.
Tərəflər arasında Səfidrud çayı sahilində baş verən döyüşdə Məhəmməd Cahan Pəhləvan Marağa hakiminin və ona kömək edən Xilat hakiminin birləşmiş qüvvələri tərəfindən məğlub edildi. Bunun nəticəsi olaraq, yeddi cildlik Azərbaycan tarixi əsərinin ikinci cildində qeyd edildiyi kimi, Azərbaycan Atabəyləri ilə Marağa hakimləri arasında münasibətlər uzun illər boyu gərgin vəziyyətdə qaldı. Yalnız Qızıl Arslanın hakimiyyəti dövründə Marağa hakimi vassal asılılığını etiraf etməklə kifayətləndi.
Ərəb tarixçisi ibn əl-Əsirin məlumatına görə, 1168-ci ildə Nüsrətəddin Arslan-Aba xəlifə əl-Müstəncidə müraciət edərək ondan Bağdadda sultan Mahmudun adına xütbə oxumağı xahiş etdi. Şəmsəddin Eldəniz qiyam qaldırmış əmiri itaətə gətirmək üçün yenidən oğlu Məhəmməd Cahan Pəhləvanı yenidən ona qarşı göndərdi. Marağa divarları yaxınlığında baş verən döyüşdə Arslan-Abanın ordusu darmadağın edildi. Məhəmməd Cahan Pəhləvan Marağanı mühasirəyə alsa da, tezliklə tərəflər arasında sülh bağlandı. Görkəmli Azərbaycan tarixçisi Ziya Bünyadov "Azərbaycan Atabəyləri dövləti (1136–1225)" əsərində yazırdı ki, 1175-ci ilin yazında Təbrizin və qonşu torpaqların hakimi Nüsrətəddin Arslan-Aba ibn Ağ-Sunqur öldükdən və onun yerinə varisi Fəlakəddin Əhməd keçdikdən sonra Məhəmməd Cahan Pəhləvan Ruin-Dej (Rəvanduz) qalasını mühasirəyə alır. Qalanı ələ keçirə bilməyən Məhəmməd Cahan Pəhləvan Marağanı, qardaşı Qızıl Arslan isə Təbrizi mühasirəyə alır. Marağa qazisi Sədrəddin əl-Maraği əhalini xilas etmək üçün şəhəri təslim etdiyinə görə Marağa, demək olar ki, döyüşsüz ələ keçirilir.
Tərəflər arasında bağlanmış sülh müqaviləsinə əsasən Məhəmməd Cahan Pəhləvan Təbrizə sahib olur, Marağa isə Ağsunqurilərin ixtiyarında qalır. Eldənizlərin köməyi ilə Marağanın yeni hakimi ədəbiyyatın xeyirxah himayədarı kimi şöhrət qazanan Əlaəddin Körpə Arslan olur. Məlum olduğu kimi, dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi 1196-cı ildə yazdığı "Yeddi gözəl" əsərini Əlaəddin Körpə Arslana həsr etmişdir, lakin onun dövründə Ağsunqurilərin siyasi mövqeyi xeyli zəiflədi.
1205-ci ildə Marağa hakimi Əlaəddin Körpə Arslan, Ərbil hakimi Müzəfərəddin Kökburi ilə ittifaq bağlayaraq Təbrizə hücum etdi, lakin tezliklə sülh bağlamağa və tutduğu yerləri geri qaytarmağa məcbur oldu, əvəzində Urmiya şəhərini aldı. Atabəy Özbəyin oğlu Xamuşun Körpə Arslanın nəvəsi Sülafə xatunla evlənməsi bu müqaviləni möhkəmləndirir. Əlaəddin Körpə Arslan 1208-ci ildə vəfat etdi. Babasının və əmisi Əhmədin ölümündən sonra kişi vərəsə olmadığına görə Marağanın başsız olmağını bəhanə gətirən Atabəy Əbu Bəkr vilayəti Eldənizlər dövlətinə qatır. Rəvandüzün idarəsi isə Sülafə xatuna tapşırılır. Sülafənin hökmranlığı Azərbaycanın ən ağır dövrlərindən birinə təsadüf edir. Əvvəlcə gürcülərin, sonra isə monqolların viranedici yürüşləri başlayır. 1209-cu ildə Eldənizlər dövləti Marağanı ələ keçirdi. Əlaəddin Körpə Arslanın nəvəsi, hakimiyyətdə olan Sulafə xatunun ixtiyarında yalnız Rəvanduz qalası qaldı.
1221-ci ilin əvvəllərində Marağa yenidən Ağsunqurilərin əlinə keçdi, lakin elə həmin il martın 30-da şəhər Cəbə və Subutayın başçılıq etdikləri monqollar tərəfindən ələ keçirildi və yandırıldı. 1225-ci ildə Marağa döyüşsüz olaraq Xarəzmşah Cəlalədddinə təslim oldu, Sülafə xatunun əri Xamuş Xarəzmşahların xidmətinə keçdi. 1227-ci ildə Sülafə xatunla evlənən Xarəzmşah öz əmirini Marağaya hakim təyin etdi və beləliklə, Ağsunqurilər sülaləsinə son qoyuldu.
Ankilostomidoz (film, 1940)
Ankilostomidoz — qısametrajlı sənədli filmi rejissor İvan Tartakovski tərəfindən 1940-cı ildə çəkilmişdir. Film Azərfilmdə istehsal edilmişdir. Elmi-kütləvi film ankilostomidoz xəstəliyinin törəmə səbəbləri, onun profilaktikası və müalicəsi haqqındadır.
Məzmun
Elmi-kütləvi filmdir. Kinolent ankilostomidoz xəstəliyinin törəmə səbəbləri, onun profilaktikası və müalicəsi haqqındadır.
Filmin üzərində işləyənlər
Rejissor: İvan Tartakovski Operator: Camal İsmixanov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1940-cı ilin Azərbaycan filmləri 1940-cı illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Məmun
Əbu Əl-Abbas Abdullah ibn Harun Ər-Rəşid  — 7. Abbasi xəlifəsi.
Həyatı
Harun ər-Rəşidin oğlu Məmun (813–833) atasının siyasətlərini davam etdirdi.
Məmunun türklərdən ibarət ordu qurmasının ən böyük səbəblərindən biri dövlətdəki Fars (İran) təsirini qırmaqdı.
Mərvdə ikən baş verən olaylar Məmunun farslara və ərəblərə olan güvənini sarsdı. Məmun sadəcə İran ünsürünə dayanmanın yanlışlığını anlamışdı. Atası Harun dönəmindəki Bərməkilər olayında İran əhlinə olan güvəni azalmışdı. Ərəblərin Əmini dəstəkləməsiylə də onlara güvəni qalmamışdı. O qardaşı Əmin ilə xilafət mübarizəsində — xəzinənin və ordunun Əminin tərəfində qalmasından çəkinərək- dayıları olan Türk xaqanlarına sığınmaq istəmişdi. Fəqət vəzir Fəzl bin Səhl buna əngəl olaraq dayılarına sığınmamasını, amma onlardan yardım alaraq Əminə qarşı mübarizə etməsini tövsiyə etmişdi. Buna görə Məmun şərq sərhəd-sınırları qonşusu olan xaqanla yaxın münasibət qurmuşdu. Məmunun yeni bir qüvvəyə və təcrübəli sərkərdələrə ehtiyacı vardı. Ordudakı ərəb və fars ünsürünü türklər əvəz edə bilərdilər. Xorasandaykən yaxından tanıdığı və qabiliyətlərini gördüyü türkləri orduya alıb, özünə etibarlı bir dəstək-dayaq etməyi düşündü. Bundan dolayı xilafət ordusuna bu yeni qüvvəni qatdı. Xüsusilə son illərdə türkləri orduya almağı bir dövlət siyasəti halına gətirdi. Beləcə Məmun dönəmində az da olsa, türklərdən bir qüvvə təşkil oldu. Bunların içində Kavus Afşin, Əşnas, Buğa əl-Kəbir, Urtuc kimi sərkərdələr vardı. Məmun türklərə qarşı çox yumuşaq davranırdı. Türklərdən vergisini verməyən Kavusu yaxaladınca, cəza əvəzinə ona ikram etdi. Onu Orta Asiyadakı Türk ellərinə vali olaraq göndərdi. Uşruşanalı olan bu şəxsin oğulları Heydər, Fəzl və Rəşid xilafətin böyük sərkərdələri arasına girdilər.
Məmun dönəmindəki türkləri toplama və ordu təşkilatı işini qardaşı Mötəsim həyata keçirdi. Mötəsim Məmun zamanında Səmərqəndə Nuh bin Əsədin yanına Cəfər əl- Huşşəkini göndərdi. Bu şəxs oradan hər il bir miqdar türkü Bağdada gətirdi. Beləcə Məmun dönəmində orduda bəlli bir sayda Türk döyüşçüsü vardı. Bu türklər içində daha sonra Misirdə Tolonilər dövlətini quracaq olan Əhməd bin Tolunun atası Tolun da vardı. Məmunun bu birlikləri Fərqanə, Uşruşana, Şaş, və Soğdiana kimi bölgələrdən gətirildi. İlk nizami şəkildə türklərdən təşkil olan ordu bu şəkildə qurulmuş oldu. Mötəsim Avasım bölgəsində vali ikən belə Bizansla vuruşmaq üçün, topladığı türklərdən yaxşı bir süvari və oxçu bir birlik təşkil etmişdi.
Xəlifə Məmun Pozantıda vəfat edəcəyi sırada, könlündə oğlu Abbas olsa da, orduda və idarədə o anda təsirli olan türklərin israrlı istəmələri nəticəsində Mötəsim xəlifə elan edilmişdir.
Boyaqlar
Boyaqlar (azobayaqlar) - kimyəvi tərkib etibarı ilə azoboyaqlar, azobenzolun hidroksilli və ya aminli törəmələridir. Onların ən sadələri oksiazobenzol C6H5—N=N—C6H4OH və aminazobenzol C6H5—N=N—C6H4NH2-dir
Azobirləşmələr
Azobirləşmələr intensiv boyadıcı kimi istifadə olunan üzvi maddələrdir. Molekulun strukturundan asılı olaraq, onlar intensiv sarı, çıhrayı, qırmızı, yaşıl və ya göy rəngdə ola bilərlər. Buna görə onlardan boyaqlar kimi istifadə olunur. Müasir sənayedə alınan boyaqların yarısı demək olar ki, azoboyaqlardır.
Rənglərin insan həyatında rolu
Rənglərin insan həyatında mühüm rolu vardır. Biz parça, ayaqqabı və s. seçərkən rənglərinə xüsusi fikir veririk. Qədimdən insanlar onları əhatə edən aləmlə paltarların rənginin seçilməsində müəyyən ahəng axtarıblar. Bir çox qəbilələr, tayfalar öz bədənlərini müəyyən rəngə boyayırdılar. Bu hal müasir qadınlarada yad deyildir. Təsadüfü deyil ki, çoxları kimyanın əsasını şərabın alınması ilə deyil, məhz boyaqların alınması ilə, qoyulduğunu idda edirlər. Qədim insanlar hələ spirti tanımadıqları halda mağaralarının divarlarını müxtəlif rənglərə boyayırdılar.
Rəng və onun boyaq molekulunun quruluşu ilə əlaqəsi
Rəng, işığın gözə olan təsirinin nəticəsidir. Hər bir maddənin rəngi onun işıq dalğalarını udması və ya əks etdirməsindən asılıdır. Əgər maddə mürəkkəb günəş işığı dalğalarının hamısını eyni dərəcədə udarsa, onda gözümüz onu ağ rəngdə görür. Əgər maddə müxtəlif uzunluqda olan işıq dalğalarının yalnız bir qismini seçərək udur, qalanını əks etdirirsə, maddə rəngli görünür.Əgər bütün şüaları tam uda bilmirsə maddə boz rəngdə görünəcəkdir.
Artemisia fauriei
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Axundov
Axundov — Azərbaycan soyadı.
Çan Kayşi
thumb|240px|Çan Kayşi
Bioqrafiya
Çan Kayşi 31 oktyabr 1887-ci ildə Çjetszyan əyalətinin Fınxua şəhərində tacir ailəsində anadan olmuşdur. O, 1903-1906-cı illərdə Fınxuada yerləşən qəza məktəbində Avropa təhsili almışdır. 1906-cı ildə o, ilk dəfə Yaponiyaya getmiş və burada o, Sun Yatsenlə və onun əhatəsində olan inqilabçılarla tanış olmuşdur. 1907-1909-cu illərdə Baodin və Sinbu hərbi məktəblərini bitirdikdən sonra kadet rütbəsində hərbi xidmətə başlamışdır. 1915-1916-cı illərdə Çan Kayşi Şanxayda Yuan Şikay hakimiyyətinə qarşı silahlı çıxışlarda fəal iştirak edərək Sun Yatsenin yaxın silahdaşına çevrilmişdir. 1918-ci ildə o, inqilabi qüvvələrin mərkəzi olan Quançjouda əməliyyat ordusunun rəisi, daha sonra Qomindan ikinci birləşməsinin komandanı, 1923-cü ildə baş qərargah rəisi, 1924-cü ildə Quançjouda açılmış Vampu hərbi məktəbinin rəisi təyin olunmuşdur. Sun Yatsenin vəfatından (1925) sonra Çan Kayşi birinci milli inqilabi ordunun komandanı seçilərək Homindan partiyasının əsas fiquruna çevrilmiş, 1926-cı ildə Homindan partiyasının Mərkəzi İcra Komitəsinin üzvü seçılmışdı. 1926-1927-ci illərdə Şimal yürüşü zamanı Milli İnqilab Ordusunun baş komandanı idi.
Çan Kayşi 1927-ci il 12 apreldə əksinqilabi çevriliş edərək ölkədə irticaçı diktator rejimi yaratmışdı. Həmin ilin avqust ayında siyasi intriqalar nəticəsində istefa verməsinə baxmayaraq, 1928-ci ilin yanvarında yenidən Milli İnqilab Ordusunun baş komandanı olmuş və Şimal yürüşünü uğurla başa çatdırmışdır. O, 1928-ci il 8 oktyabrda Çin Respublikası Milli Hökumətinin sədri seçilmişdi. 1937-ci ildə Yaponiyanın Çinə hücumundan sonra Çin Kommunist Partiyası ilə birlikdə antiyapon milli cəbhəsini yaratmışdır. Həmin il Çan Kayşi Çin Respublikasının generalissimusu olmuşdur. Çin Kommunist Partiyası ilə koalisiyalı hökumət yaratmaq haqqında uğursuz danışıqlardan sonra (1946-ci il, iyul) baş vermiş Çin vətəndaş müharibəsində Çan Kayşi Qomindanın Çin Kommunist Partiyasına qarşı mübarizəsinin rəhbəri idi. 1948-ci ilin mayında Çin Respublikasının prezidenti vəzifəsini icra etməyə başlamışdır.
1949-cu ildə Çinin materik hissəsində qomindançıların Çin Xalq Azadlıq Ordusuna məğlubiyyətindən sonra Çan Kayşi Tayvan adasına qaçaraq, orada hökumətin və Qomindanın başçısı olmuşdur. Çan Kayşi Çin Respublikasının (Tayvandakı dövlətin rəsmi adı) prezidenti (1950-ci ildən) və silahlı qüvvələrinin baş komandanı idi. 1970-ci illərin əvvəllərinədək Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən dəstəklənən Çan Kayşi rejiminin nümayəndələri BMT-də Çini təmsil edirdilər, lakin 1971-ci il 25 oktyabrdan bu yeri Çin Xalq Respublikasının nümayəndəsi tutmuşdur. Çan Kayşinin ölümündən sonra onun oğlu Szyan Szinqo Tayvan hökumətinin yeni başçısı olmuşdur.
Rondeletia brachyphylla
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Müsəddəs
Cığalı müsəddəs
Müsəddəs (altılıq) şeirlərin bəndlərində beşinci misra ilə altıncı misra arasına hər misrada yeddi hecadan ibarət olan doqquz misralıq cığa artırılması yolu ilə düzələn aşıq şeiri şəkli. Cığalı müsəddəsdə cığa hissənin ilk beş misrasının bir-biri ilə, son dörd misrasının yenə də bir-biri ilə qafiyə olması şərtdir. Müxəmməs və müsəddəslər mənşə etibarilə divan ədəbiyyatına bağlı olsa da, onların heca ölçüsündəki yardımçı poetik əlavələrlə cığalandırılması aşıq yaradıcılığına məxsus hadisədir.
Moris Allays
Moris Allays (d. 31 may 1911, Paris, Fransa – ö. 9 oktyabr 2010, St.Kloud, Fransa) — fransız iqtisadçı. İqtisadiyyat və fizika sahəsindəki işləri ilə tanınır. 1988-ci ildə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
Həyatı
Moris Allays Parisdə anadan olub. Moris Allays Yüksək Təhsil Məktəbində müəllimlik etmişdir.
Elmi işləri
Moris Allays iqtisadiyyat elminin qərar nəzəriyyəsi və monetarizm sahələrindəki işləri ilə tanınır. Ən çox bilinən kəşfi gözlənən fayda qaydasına bağladığı və yenilikçi tənqidi modelləşdirdiyi Allays paradoksudur.
Avropa qızılsarmaşığı
(Cuscuta europaea) - cinsinə aid bitki növü.
Artemisia feddei
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia feddei Artemisia feddei
Gorgoroth
Gorgoroth - Norveçin Bergen şəhərində yaradılmış black metal qrupudur. 1992-ci ildən, bu günədək gələn üzv, qrupun yaradıcısı Infernusdur. Qrupun adı, j. R. R. Tolkienin yazdığı "Üzüklərin şahı" romanında pisliklər məkanı olan qaranlıqlar ölkəsi Mordorda yerləşən ölülərin məkanının adından gəlir. Qrupun studiyada yazılmış səkkiz albomu var. Qrup 2009-cu ilin sonlarında yeni bir albom üzərində işə başlamışdır və bu iş hələ də davam etməkdədir.
Yaranması
Qrupun qurucusu, hal-hazırda Gorgorothda əsas gitarist olan Infernusdur. O, qrupu 1992-ci ildə qurmuşdur. Qrupun ilk demo-albomu isə 1993-cü ildə meydana çıxmışdır. Albom "A Sorcery Written in Blood" adlanır. Qrupun əsas vokalisti olan Gaahl, qrupu 2007-ci ildə tərk etdi. Onun yerini isə 1995-1997-ci illərdə qrupda işləmiş Pest aldı.
Albomlar
Qrupun 9 albomu mövcuddur. 1997-ci ildə yazılmış "Under the Sign of Hell" albomu 2011-ci ildə təkrar olaraq, kiçik dəyişikliklər edilməklə satışa buraxıldı. Qrupun məşhur albomlarından biri "Incipit Satan"dır.
Qazamat
Qazamat — artilleriya atəşindən müdafiə olunmaq məqsədi ilə inşa edilmiş olan qaladır. Haubitsa atışlarından və düşmən aviasiyasının atdığı bombalardan qorunmaq məqsədilə yerin altında qazılmış xəndəkdir.
Qazamat sözünün İtalyan dilindəki casamatta sözündən gəldiyi düşünülsə də, mənşəyi dəqiq bilinmir.
Rondeletia cincta
(Rondeletia cincta) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nişan (informatika)
Nişan(ing.mark, ru. метка)- 1. Tətbiqi proqramlarda və verilənlərin saxlanmasında: çoxluğun elementini tanıdan (identifikasiya edən) simvol və ya qurğu. Nişan sözün başlanğıcını və ya sonunu, informasiya sahəsini və ya faylı göstərə bilər. Tətbiqi proqramda, məsələn, mətn prosessorunda nişan redaktə olunmuş mətnin orijinaldan seçilməsi üçün xüsusi simvol ola bilər. Menyu sistemi olan proqramlarda nişan, məsələn, menyunun seçilmiş bəndini əyani bildirən “quş” simvoludur. Apple Macintosh kompüterlərində nişan, bunlardan başqa, fayldan oxunulmalı və ya fayla yazılmalı olan növbəti verilənlər baytının daxili göstəricisidir. 2. Verilənlərin rəqəmli ötürülməsində: rabitə xəttinin vəziyyəti (müsbət və ya mənfi) ikilik rəqəmə (1 və ya 0) uyğun olur; asinxron ardıcıl rabitədə nişan göstərir ki, ikilik vahidlərin arasıkəsilməz ötürülməsi yerinə yetirilir və bununla da xəttə erişmənin mümkünsüzlüyünü xəbər verir. Tut: SPACE; 3. Səsvermə və ya test blanklarının optik oxunmasında: kompüterin xüsusi simvol kimi tanıdığı, karandaşla qoyulmuş işarə.
Artemisia ferganensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Alberto Soriano
Alberto Soriano — Argentina botaniki.
Elmi fəaliyyəti
Alberto Soriano toxumlu bitkilər üzrə ixtisaslaşmışdır.
Qanqut döyüşü
Qanqut döyüşü ( Sjöslaget vid Hangö udd, Şyeclaqet vid Qanne-Udd və ya Slaget vid Rilax, Slaqet vid Rilaks; Riilahden meritaistelu, Riilaxden meritaystelu) — 1714-cü il 27 iyulda (7 avqust) Baltik dənizindəki Qanqut burnu (Xanko yarımadası, Finlandiya) ətrafında Rusiya donanması və 10 gəmidən ibarət İsveç heyəti arasında 1700–1721-ci illər Şimal müharibəsi çəvriçəsində baş vermiş dəniz döyüşü. Rusiya donanmasının Rusiya tarixində ilk hərbi dəniz qələbəsi.
Döyüşdən əvvəlki vəziyyət
1714-cü ilin yazına qədər Finlandiyanın cənubu və demək olar ki, bütün mərkəzi hissələri rus qoşunları tərəfindən işğal edildi. Rusiyanın isveçlilərin tam nəzarətində olan Baltik dənizinə çıxışı məsələsini birdəfəlik həll etmək üçün İsveç donanmasını məğlub etmək tələb olunurdu.
1714-cü il iyun ayının sonunda admiral-general Fedor Matveyeviç Apraksinin komandanlığı altında avarlı gəmilərdən ibarət rus donanması (99 qalera, qayıq və köməkçi gəmilər) Qangutun şərq sahillərində (Tverminn buxtasında) yerləşdi. Bunda əsas məqsəd Abodakı (Qanqut burnundan 100 km şimal-qərbdə) rus qarnizonunu gücləndirmək üçün qoşunlarının sahilə çıxması idi. Rus donanmasının qarşısını Qustav Vattranqın komandanlığı ilə İsveç donanması (15 döyüş gəmisi, 3 freqat, 2 bombardımançı gəmisi və 9 qalera) kəsmişdi.
I Pyotr (şautbenaxt Pyotr Mixayloviç) taktiki manevrdən istifadə etdi. O, qaleralarının bir hissəsini 2,5 kilometr uzunluğunda olan bu yarımadanın içi ilə Qanqutun şimalındakı əraziyə köçürmək qərarına gəldi. Planı həyata keçirmək üçün xüsusi taxta döşəmə inşasına əmr verdi. Bu haqda öyrənən Vattranq, yarımadanın şimal sahilinə gəmi dəstəsi göndərdi (18 toplu pram "Elephant", 6 qalera, 3 skerbot). Dəstəyə kontr-admiral Erenşeld rəhbərlik edirdi. Vitse-admiral Lillin komandanlığı altında başqa bir dəstəni isə o, (8 döyüş gəmisi və 2 bombardmançı gəmi) Rusiya donanmasının əsas qüvvələrinə zərbə endirmək üçün istifadə etmək qərarına gəldi.
Döyüş
250px|thumb|left|Aleksey Boqolyubovun şəkli. Pyotr belə bir qərar gözləyirdi. O, düşmən qüvvələrinin bölünməsindən yararlanmaq qərarına gəldi. Hava şəraiti də onun tərəfində idi. İyulun 26-da səhər küləksiz hava şəraiti İsveç yelkənli gəmilərinin manevr qabiliyyətini itirməsinə səbəb oldu. Kamandor Matvey Xristoforoviç Zmayeviçin komandanlığı altında rus donanmasının (20 gəmi) ön hissələri irəli atıldı. Onlar İsveç gəmilərini keçərək onlardan açılan yaylım atəşindən uzaq məsafədə qalmağı bacardılar. Onun ardınca başqa bir dəstə də (15 gəmi) irəli atıldı. Bununla da taxta döşəyərək quru ilə gəmiləri keçirməyə ehtiyac qalmadı. Zmayeviçin dəstəsi Erenşeldin bölməsini Lakkisser adasında sıxışdırdı.
Rus gəmilərinin digər birləşmələrinin də eyni şəkildə irəliləməni davam etdirəcəyini güman edən Vattranq Lillin heyətini geri çağırdı. Bu hərəkəti ilə o, sahil kənarını azad edir. Fürsətdən istifadə edən Apraksin, avarlardan ibarət donanmasının əsas qüvvələri ilə sahil kənarından öz avanqardına tərəf getdi. İyulun 27-də saat 14-də 23 gəmidən ibarət rus avanqardı Erenşeldin heyətinə hücum etdi. O, gəmilərini üzü adaya doğru söykənən iki cinah üzrə düzmüşdü. İlk iki hücumu isveçlilər gəmi toplarından atdıqları atəşlə dəf edə bildilər. Üçüncü hücüm düşmənin artilleriyadan istifadəsini zərərsizləşdirmək məqsədi ilə cinahlara edildi. Tezliklə onlar abordaja alınaraq tutuldular. I Pyotrda gəmiyə hücumda şəxsən iştirak etdi. Ağır döyüşdən sonra İsveç donnanmasının flaqmanı — pram "Elefant" təslim oldu. Erenşeld heyətinin bütün 10 gəmisi ələ keçirildi. İsveç donanmasının qüvvələrinin bir hissəsi Aland adalarına doğru çəkilməyi bacardı. 250px|thumb|right|Qnqut döyüşü xəritəsi. Sıtinin hərbi ensiklopediyası Yeri gəlmişkən, Sankt-Peterburq tədqiqatçısı P. A. Krotov arxiv sənədlərini araşdıraraq, döyüşün ənənəvi qavranılmasında bir sıra qeyri-dəqiqliklərə işarə etmişdir. O, döyüşdə üç hücum olmadığını, ancaq birinin baş verdiyini göstərmişdir (üç hücum olmasını isveçlilər inadkar müqavimət göstərdikləri görüntüsü yaratmaq üçün uydurmuşdular). Alim tədqiqatın nəticələrini "1714-cü ildə Qanqut Döyüşü" monoqrafiyasında təsvir etmişdir.
Qanqut yarımadasındakı qələbə, Rusiyanın müntəzəm donanmasının ilk böyük qələbəsi idi. Bu qələbə ona həmən Fin həm də Botnik körfəzində hərəkət etmə azadlığı və Finlandiyadakı rus qoşunlarına effektiv dəstək verdi. Qanqut döyüşündə rus komandanlığı isveçlilərin xəttli yelkənli donanmasına qarşı mübarizədə avarlardan ibarət donanmanın üstünlüklərindən effektli şəkildə istifadə etdi. Ruslar donanma qüvvələrinin və quru qoşunların qarşılıqlı əlaqəsini məharətlə təşkil etmiş, taktiki gediş və hava şəraitindəki dəyişikliklərə çevik reaksiya vermişdi. Həmçinin onlar rəqibin manevrlərini əvvəlcədən anlamağı və onlara öz taktiki gedişlərini tətbiq etməyi bacardı. Ayrıca Qanqut döyüşü donanma tarixində abordaj döyüş üsulunun tətbiq edildiyi son böyük döyüşlərdən biri idi.
Bu döyüşün nəticəsinə görə I Pyotr vitse-admiral rütbəsi aldı.
1714-cü ilin sentyabrında Sankt-Peterburqda Qanqut qələbəsi münasibətilə təntənə təşkil edildi. Qaliblər filin arxasında oturan qartal təsvir olunan zəfər tağının altından keçdilər ("Elefant" rus dilinə "fil" kimi tərcümə olunur). Yazıda deyilirdi: "Rus qartalı milçək tutmur."
"Elefant" birdə döyüşlərdə iştirak etmədi, Kronverks boğazında Davşan adasının şimalında saxlanılan qənimət kimi ələ keçirilən digər gəmilərlə birlikdə lövbər saldı (müasir Artilleriya Muzeyi ilə Petropavlovsk qalası arasında). 1719-cu ildə çar "Elefant"ın təmir edilməsini, 1724-cü ildə — Kronverkski limanında sahilə çıxarılmasını və müharibə qəniməti kimi əbədi olaraq saxlanılmasını əmr etdi. Lakin 1737-ci ilə qədər gəmi çürüdü və oduna döğranıldı. .
Tərəflərin itkiləri
Döyüş zamanı isveçlilər 361 nəfərin öldüyünü, 350 nəfərin yaralandığını, qalanlarının əsir düşdüyünü bildirdi.
Ruslar ölü kimi 127 nəfəri itirdilər, onlardan 8-i qərargah və ober zabitlər, 101-i uryadnik və sıravi, 1-i "xidmət etməyən" və 14-ü dənizçilərdən aşağı rütbəlilər. 342 nəfər isə yaralandı.
Mosey adası
Mosey adası — Kiçik qumsal ada olub Kiçik Caun boğazında yerləşir.
İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin Çaunski rayonu ərazisində yerləşir.
Toponim
Yerli əhalinin dilində Yanranot — «Ayrılmış torpaq» adlandırılır.
Həsən Əliyev (güləşçi)
Həsən Əliyev — Azərbaycanlı yunan-roma güləşçisidir. Həsən Əliyev 2010-cu ildə Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində keçirilən Dünya Çempionatının qızıl medalçısıdır. Həsən Əliyev Avropa Çempionatının 1 qat qızıl, 1 qat gümüş və 4 qat bürünc medalçısıdır. Həsən Əliyev 2015-ci ildə Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində keçirilən 2015 Avropa Oyunlarının bürünc medalçısıdır.
Həsən Əliyev 2012-ci ildə Azərbaycanı Böyük Britaniyanın paytaxtı London şəhərində keçirilən XXX-cu Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etmişdir və 5-ci yeri tutmuşdur.
Həsən Əliyev 29 iyun 2015-ci ildə 2015 Avropa Oyunlarında qazanılmış yüksək nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanının inkişafında böyük xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir.
Həyatı
Həsən Əliyev 14 noyabr 1989-cu ildə Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının Qazax şəhərinin Kosalar kəndində anadan olmuşdur. Həsən Əliyevin şəxsi məşqçisi Vaqif Feyzullayevdir.
Karyerası
Həsən Əliyev birinci uğurunu 2006-cı ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində qazandı. O Gənclərin Avropa Çempionatında gümüş medal qazandı. Daha sonra Həsən Əliyev 2 dəfə Yeniyetmələrin Avropa Çempionatında 1 dəfə isə Dünya Çempionatında qızıl medal qazandı. Həsən Əliyev ən böyük uğurlarını isə 2010-cu ildə qazandı. Həsən Əliyev 2010-cu ildə Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində keçirilən Avropa Çempionatında qızıl medal qazandı. Avropa Çempionatı ilə yanaşı Həsən Əliyev həmin il Dünya Çempionatındada medal qazandı. O Rusiyanın paytaxtı Moskva şəhərində keçirilən Dünya Çempionatında finalda Yaponiyalı Ryutaro Matsumotonu məğlub edərək qızıl medal qazandı. Daha sonra Həsən Əliyev 2011-ci ildə Avropa Çempionatında Almaniyanın Dortmund şəhərində bürünc medal qazandı. 2012-ci ildə isə Həsən Əliyev Azərbaycan Böyük Britaniyanın paytaxtı London şəhərində keçirilən XXX-cu Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etmək hüququ qazandı.
2012 Yay Olimpiya Oyunları
Həsən Əliyev 2012-ci ildə Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizəyə 1/8 finaldan qoşuldu. O bu mərhələdə Norveçli Stig Andre Berge ilə üz-üzə gəldi və 3–1 hesablı qələbə qazandı. Növbəti 1/4 final mərhələsində o Cənubi Koreyalı Ji-Hyun Jung ilə qarşılaşdı və 3–0 hesablı qələbə qazanaraq yarım-finala adladı. Həsən Əliyev yarım-finalda Gürcüstanlı Revaz Laşxi üz-üzə gəldi və 1–3 hesabı ilə məğlub oldu. Bürünc medal uğrunda görüşdə Həsən Əliyev Rusiyalı Zaur Kuraməhəmmədov ilə qarşılaşdı və 0–3 hesabı ilə məğlub olaraq 2012 Yay Olimpiya Oyunlarını 5-ci yerdə başa vurdu.
2012 Yay Olimpiya Oyunlarından sonra Həsən Əliyev ilk uğurunu 2013-cü ildə qazandı. O Gürcüstanın paytaxtı Tbilisi şəhərində keçirilən Avropa Çempionatında bürünc medal qazandı. Həsən Əliyev 2014-cü ildə qazandı Finlandiyanın Vantaa şəhərində keçirilən Avropa Çempionatındada medal qazandı. O yalnızca finalda Rusiyalı Adan Kuraka məğlub olaraq gümüş medal qazandı.
2015 Avropa Oyunları
2015 Avropa Oyunlarından sonra Həsən Əliyev ilk uğurunu 2016-cı ildə qazandı. O Latviyanın paytaxtı Riqa şəhərində keçirilən Avropa Çempionatında bürünc medal qazandı.
Dövlət mükafatları
Həsən Əliyev 29 iyun 2015-ci ildə 2015 Avropa Oyunlarında qazanılmış yüksək nailiyyətlərə və Azərbaycan idmanının inkişafında böyük xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif edilmişdir. Elə həmin gündə Buta Palacedə keçirilən tədbirdə Prezident İlham Əliyev tərəfindən ona medal təqdim edildi.