cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nuri Saryal
Nuri Saryal — Azərbaycan əsilli türk elm adamı, maşınqayırma mühəndisi, Türkiyədəki Azərbaycan Kültür Dərnəyinin fəalı və Orta Doğu Texniki Universitetinin keçmiş rektoru.
Həyatı
1929-cu ilin 2 sentyabrında Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Atası Azərbaycanın tanınmış mühəndislərindən və cümhuriyyət tələbələrindən olan Mir İsmayıl Seyidzadədir. Anası isə alman Elena Hoffmanndır. Anası Elena 1935-ci ildə İslamı qəbul edərək adını Leyla olaraq dəyişdirmişdir. Ailə 1931-ci ildə Türkiyə Respublikası vətəndaşlığına keçərkən Saryal soyadını qəbul etmişdir.
Təhsili
Nuri Saryal, 1941-ci ildə Ankara Türk Maarif Cəmiyyətinin ibtidai məktəbini bitirmişdir. Bundan sonra 1947-ci ildə Ankara Atatürk Liseyini bitirmişdir. 1947–1948-ci illərdə Robert Kollecində ingilis dili təhsili almışdır. 1948–1952-ci illərdə Robert Kollecinin Mühəndislik Məktəbini əla qiymətlərlə bitirmiş və maşınqayırma mühəndisi diplomunu almışdır. 1952–1953-cü illərdə İndiana Universitetində magistr təhsili almışdır. 1953-cı ildən etibarən Berlin Texniki Universitetində doktarantura pilləsi üzrə təhsil almış və 1956-cı ildə elmi işini müdafiə etmişdir. Onun doktarantura işinin beynəlxalq patentini ona təqaüd vermiş AEG firması almışdır.
Hərbi xidməti
1956–1957-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. Hərbi xidmətini ehtiyat zabit kimi yerinə yetirmişdir. Bu müddət zamanı Türkiyə Baş Qərərgah Rəisliyi nəzdindəki Elmi Araşdırma-İnkişaf İdarəsində xidmət etmiş və sonda təqdirnamə almışdır.
Fəaliyyəti
Hərbi xidmətdən gəldikdən sonta öz şirkətini quraraq patentini aldığı istehsalat sahəsində çalışmışdır. NATO — hava limanı işlərində layihənin alınmasından bütün işlərin təhvil verildiyi vaxta qədər orada baş mühəndis olaraq çalışmışdır.
Elmi fəaliyyəti
1962-ci ildən Ankara ODTU-nun Maşınqayırma mühəndisliyi kafedrasına dosent köməkçisi kimi işləməyə başlamışdır. 1963-cü ildə həmin kafedranın müdiri seçilmiş (1965-ci ilə qədər), 1964-cü ildə isə ODTU-nun rektor köməkçiliyi vəzifəsinə gətirilmişdir. 1969-cu ilə qədər bu vəzifədə çalışmışdır. 1966-cı ildə dosentliyə yüksəldilmişdir. Araşdırma mövzusu isə "Termal gərginliklərin elektrik analogiyası ilə müəyyən edilməsi" olmuşdur. 1970–1972-ci illərdə A. fon Humboldt Vəqfi təqaüdçüsü olaraq Münhen Texniki Universitetində "İstilik transferi və termal gərginlik problemlərinin elektrik analogiyası ilə həlli" mövzusundan dərs demişdir. Həmçinin burada dərslik kitabı nəşr edilmişdir.
1975-ci ildə ODTU maşınqayırma mühəndisliyi kafedrasında professorluq heyətinə yüksəldilmişdir. 1977-ci ildə Türkiyənin ən güclü və ən məşhur universitetlərindən hesab edilən ODTU-nun rektoru olmuşdur. 1979-cu ildə öz istəyi ilə rektorluqdan ayrılmış və Almaniyanın Ştutqart Texniki Universitetində 3 aylıq müqavilə ilə seminar vermişdir. 1979–1980-ci illərdə Münhen Texniki Universitetinə dəvət edilmiş və iki smestr dərs demiş və araşdırma aparmışdır. Həmçinin də, 1980-ci ildən 1996-cı ilə qədər ODTU-dakı professorluq işini də davam etdirmişdir.
İctimai fəaliyyəti
1952-ci ildən etibarən Maşınqayırma mühəndisləri Otağının üzvüdür. 1965-ci ildə qurduğu Türk istilik elmi və texniki dərnəyinin üzvüdür.1962-ci ildən 2004-cü ilə qədər Türk-Alman Mədəni Müzakirə Qurumunun idarə heyətinin üzvüdür. Bu qurumun 1998-ci ildən 2003-cü ilə qədər rəhbəri olmuşdur. 1981-ci ildən 1993-cü ilə qədər Türk İstilik Elmi və Texniki Dərnəyinin rəhbəri olmuşdur. 1982-ci ildən etibarən Ankara Humboldt Təqaüdçüləri Dərnəyinin qurucu üzvüdür. 1982-ci ildən etibarən Dünya Enerji Şurasının Türk Milli Komitəsinin üzvüdürş Bu qurumda idarə heyəti üzvü, baş katib vəzifələrində çalışmışdır və hal-hazırda Ali Məsləhət Şurası üzvüdür. 1992-ci ildən Almaniyada magistr təhsili almışlar dərnəyinin üzvüdür. DAAD (Alman elm adamları mübadilə dərnəyinin) fəxri üzvüdür. 2001-ci ildən 2009-cu ilə qədər Ankara Humboldt Təqaüdçüləri Dərnəyinin idarə heyəti rəhbəridir.
Azərbaycanla əlaqəsi
Atası Mir İsmayıl Seyidzadə Sovet hakimiyyəti Azərbaycanda qurulduqdan sonra Türkiyəyə mühacirət etməyə məcbur qalmışdır. Türkiyədə yaşayarkən türkcə Bakı rüzgarı adlı kitab da yazmışdır. Oğlu Nuri Saryal isə uzun müddət Türkiyədəki Azərbaycan Kültür Dərnəyinin fəallarından olmuşdur.
1979-cu ilin may ayında, Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının rəhbəri Həsən Abdullayevin dəvəti ilə Azərbaycanda olmuş, bir sıra elmi mərkəzlərlə yaxından tanış edilmişdir. Hal-hazırda Ankaradakı evinin önündə 12 metrlik Azərbaycan bayrağı dalğalanır.
Həyat yoldaşı Nəriman xanımla evlənməsində Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və həyat yoldaşı Leyla xanımın çox böyük rolu olmuşdur.
Mükafatları
1992-ci ildə Almaniya Federativ Respublikası prezidenti tərəfindən birinci dərəcəli Yüksək Ləyaqət Nişanı ilə təltif edilmişdir.
Ercan Hava Limanı
Ercan Hava Limanı – Kiprdə hava limanı. Kipr Respublikasının inzibati bölgüsünə görə, Kipr Respublikasının ərazisindədir. Əslində hava limanı qismən tanınan Şimali Kipr Türk Respublikası tərəfindən idarə olunur. Hava limanının dünya birliyinin əksəriyyəti tərəfindən tanınmayan bir vəziyyətdə yerləşməsi səbəbindən beynəlxalq hava limanının rəsmi statusuna sahib olmadığı və IATA, ICAO kodlarının rəsmi olaraq qeydiyyata alınmış siyahılara daxil edilmədiyi bildirilir.
Kipr Respublikasının paytaxtı Lefkoşanın şərqində, Timvu kəndi yaxınlığında yerləşir. Ercan hava limanına beynəlxalq uçuşlar edən bütün təyyarələr Türkiyə hava limanlarından birində eniş etməlidir.
Tarix
Ercan hava limanının sələfi Timvu hava limanı İkinci Dünya müharibəsi əsnasında hərbi hava bazası olaraq Kiprin o zaman müstəmləkəsi olduğu Böyük Britaniya tərəfindən inşa edilir. Kiprin müstəqilliyinin elan edilməsindən sonra aerodrom tərk edilir. Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti müstəqilliyini elan etməsindən sonra aerodrom genişləndirilərək yenidən qurulur. Bu gün Şimali Kiprin ən böyük mülki hava limanıdır.
2006-cı ildə Türkiyə hökuməti Şimali Kiprin əsas dəniz limanı olan Famaqusta və mülki hava limanı Ercandan birbaşa əlaqənin təşkili məsələsini qaldırır.
2015-ci ilin fevral ayında yeni bir terminalın inşası elan edilir. Yeni terminal ildə 5 milyon nəfərlik sərnişin axını üçün nəzərdə tutulur. Tikinti dəyəri 220 milyon avro olur. Obyektin istifadəyə verilməsi 2019-cu ilə planlaşdırılır. Tikintiyə "Taşyapı İnşaat" şirkəti cavabdehlik daşıyır.
Xüsusiyyətləri
Bu gün Ercan hava limanının hava limanı 2,5 kilometr uzunluğundadır, eni yeddi təyyarə üçün nəzərdə tutulmuşdur və uçuş zolağı böyük təyyarələrin enməsi üçün kifayət qədər uzun olmasına baxmayaraq, havaya qalxması üçün yetərli deyil. Yenidənqurma planı qəbul edilmiş təyyarələrin sayını iki dəfə artıracaqdır. Üstəlik terminalın inşası da nəzərdə tutulur.
Nonna Paçuaşvili
Nonna Paçuaşvili — gürcü aktrisası.
Həyatı
Nona Paçuaşvili Tbilisi Teatr İnstutunu bitirmişdir.1959-cu ildən Şota Rustavelli adına dram teatrının aktrisasıdır.Həyatı boyu sadəcə bir neçə filmə çəkilmişdir. Azərbaycan tamaşaçısının yaddaşında daha çox "Əhməd haradadır" filmində yaratdığı Ceyran obrazı ilə qalmışdır.1981-ci ildən Gürcüstan SSRnin xalq artistidir.Gürcüstanda bir nazirin oğlu olan əri Tamazi "Əhməd haradadır?" filminin ilk çəkilişi vaxtı Bakıya gəlmişdir. Qaldıqları "İnturist" mehmanxanasında gecə vaxtı ərini maqnitofondan "tok" vurmuş və nəticədə Tamazi vəfat etmişdir.
Karatay Turısov
Karatay Turısov  — dövlət xadimi, iqtisad elmləri doktoru (1993), Qazaxıstan Mühəndislik Elmləri Akademiyasının akademiki (1993).
Həyatı
S.Ordjonikidze adına Moskva Geoloji Kəşfiyyat İnstitutunu, dağ mühəndisi-geoloq, Sov.İKP Mərkəzi Komitəsi yanında Ali Partiya Məktəbini, SSRİ Xalq Təsərrüfatı Akademiyasını (1978-80) bitirib, iqtisadçı, iqtisad elmləri doktoru. Qazaxıstan Respublikası Mühəndislik Akademiyasının akademiki.
Nailiyyətlər siyahısı
1986-90 - Ümumittifaq Mərkəzi Həmkarlar İttifaqları Şurasının katibi
May-dekabr 1990 - Qazaxıstan SSR Nazirlər Sovetinin sədr müavini; 1990-91 - Qazaxıstan SSR İqtisadi İslahatlar üzrə Dövlət Komissiyasının sədri; Dekabr 1990 - iyun 1991 - Qazaxıstan SSR-in sənaye, rabitə və rabitə üzrə dövlət müşaviri; İyun-avqust 1991 - Qazaxıstan SSR Baş nazirinin müavini; Avqust 1991 - Dekabr 1993 - Qazaxıstan Respublikasının Turizm, Bədən Tərbiyəsi və İdman Naziri; Dekabr 1993 - mart 1995 - Qazaxıstan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının sədri; Aprel-dekabr 1995 - "Yassaui" Turizm üzrə Dövlət Səhmdar Cəmiyyətinin Müşahidə Şurasının sədri; SSRİ Ali Sovetinə deputat seçilmişdir. 9 dekabr 1995-ci ildən - birinci çağırış Qazaxıstan Respublikası Parlamenti Məclisi millət vəkili. 1996-cı ilin yanvarından - Məclisin İqtisadiyyat, Maliyyə və Büdcə Komitəsinin sədri.
Cambul vilayətinin 26 saylı Kordai seçki dairəsindən 2-ci çağırış Qazaxıstan Respublikası Parlamenti Məclisi millət vəkili. Məclisin Maliyyə və Büdcə Komitəsinin sədri
İnformasiya idarələşməsi
İnformasiya idarələşmə si və ya IG (information Governace) bir qurumda informasiyanın ümumi strategiyasıdır. İnformasiya İdarələşməsi informasiyanın təqdim etdiyi risklə, onun yaratdığı dəyəri balanslayır. İnformasiya İdarələşməsi qnuni uyğunluq, əməliyyat şəffavlığı və qanuni arayışlarla əlaqəli xərclərin azalmasına səbəb olur. Təşkilat işçilərin öz məlumat idarəetmə siyasətləri və prosedurları vasitəsilə məlumatları idarə etmələri üçün ardıcıl və məntiqi çərçivə yarada bilər. Bu politikalar təşkilatların və onların işçilərinin məlumatın fiziki və ya elektron şəkildə yaradılmasından asılı olmayaraq necə idarə olunması ilə bağlı düzgün davranışa rəhbərlik edir ( ESI ).
İnformasiya idarələşməsi ənənəvi qeydlərin idarə olunmasından daha çoxunu əhatə edir. Buraya informasiya təhlükəsizliyi və qorunması, uyğunluq, məlumatların keyfiyyəti, məlumatların idarə edilməsi, elektron kəşf, risklərin idarə edilməsi, məxfilik, məlumatların saxlanması və arxivləşdirilməsi, biliklərin idarə edilməsi, biznes əməliyyatları və idarə edilməsi, audit, analitika, İT idarəetməsi, əsas məlumatların idarə edilməsi, müəssisə arxitekturası, biznes kəşfiyyatı, böyük verilənlər, verilənlər elmi və maliyyə.
1998 KONKAKAF Qızıl Kuboku
1998 KONKAKAF Qızıl Kuboku —  1998-ci ilin 1 – 15 fevral tarixləri arasında ABŞ-də təşkil olunmuş sayca dördüncü KONKAKAF Qızıl Kuboku. Turnirin qalibi final matçında ABŞ milli futbol komandasını 1–0 hesabı ilə məğlub etmiş Meksika milli futbol komandası olmuşdur.
Elmlər namizədi
Elmlər namizədi — elmi dərəcə.
Haqqında
Bir sıra MDB ölkələrində elmlər namizədi elmi dərəcəsi namizədlik imtahanlarını müvəffəqiyyətlə verən və açıq şəkildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edən ali təhsilli şəxslərə verilir. Bu dərəcə ali məktəblərin (fakültələrin), yaxud elmi-tədqiqat müəssisələrinin ixtisaslaşdırılmış elmi şuralarının təqdimatı əsasında Ali Attestasiya Komissiyasında təsdiq olunur.
Bir çox Avropa ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda elmlər namizədi alimlik dərəcəsinin adı dəyişdirilərək fəlsəfə doktoru adı ilə əvəz olunub.
NGC 5079
NGC 5079, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qızbürcü istiqamətində yerləşir. SBbc/P tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Grumman F-14 Tomcat
F-14 Tomcat — Grumman Aerospace tərəfindən istehsal olunmuş supersonik, iki mühərrikli və dəyişən həndəsi qanadlı önləmə təyyarəsidir.
Əsas vəzifəsi ABŞ Hərbi Donanmasını düşmənin supersonik hərbi təyyarələrindən və qanadlı raketlərindən müdafiə etməkdir. Bu məqsədlə F-14-ə çox güclü bir atışa nəzarət radarı (AN/AWG-9) və uzun mənzilli raketlər (AIM-54 Phoenix) inteqrasiya edilmişdir. AN/AWG-9 radarı sayəsində təyyarə 100 mil ərazini müşahidə altında saxlaya bilir, eyni zamanda bu məsafə içərisindəki 24 təyyarəni izləyə və bununla paralel olaraq AIM-54 Phoenix döyüş raketi ilə 6 ədəd təyyarəyə hücum edə bilər. Radarının izləmə gücü sayəsində Tomcat reaktiv təyyarələri mini AWACS kimi də istifadə edilə bilər. Yüksək optik böyüdücü televiziya kameraları hədəflərini 30 mildən çox məsafədən tanıyır və hədəfləri vizual olaraq izləməyə və müəyyən etməyə imkan verir. Uçuş heyəti pilot və radar zabitindən ibarətdir. Təyyarə dəyişkən həndəsi qanadlara malikdir. Uçuş zamanı avtomatik olaraq 20 ilə 68 dərəcə arasında dəyişə bilən bu qanadlar, qalxma zamanı önə doğru açılaraq havanın qaldırma gücünü artırır, sürət tələb edən uçuşlarda geriyə doğru bağlanaraq qanad sahəsini kiçildib sürtünməni azaldır və sürəti artırır. Bu isə öz növbəsində, təyyarəyə sabit qanadlı təyyarələrdə əldə edilə bilinməyən bir üstünlük verir.
F-14 Tomcat qanadlarını hərəkət etdirərək, qanad səthini genişləndirə və mühərrik itkisini endirərək mövcud yanacağı ilə havada daha uzun müddət qala bilər. Arxaya sürüşən qanadları qısa uçuş-enmə zolaqlı təyyarə daşıyıcılarına enmə və qalxma zamanı böyük üstünlüklər verir. Mühərriklərin böyük bir hissəsi afterburner üçün eqzos hissəsindən ibarətdir. Afterburnerdə olarkən mühərrik 180 kN güc istehsal etsə də, yanacaq sərfiyyatı 4 dəfə artır. Buna görə mühərrikləri sürətlə köhnəlir və təmirinə ehtiyac duyulur. Eqzos hissəsinin genişliyi daha çox istiliyədavamlı materiallara olan tələbatı artırır. Təmir və istismar xərcləri çox bahalı olan bir təyyarədir.
F-14 Tomcat, Amerika Hərbi Dəniz Qüvvələrinin aviadaşıyıcı gücünü Sovet İttifaqının supersonik təyyarələrindən və qanadlı raketlərindən müdafiə ehtiyacından doğulmuşdur. Sovetlər tərəfindən istehsal olunan səs sürətindən üç dəfə çox sürətdə uça bilən təyyarələr və səsdən sürətli raketlər qarşısında Amerikalı təyyarə istehsalçıları ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə çox yaxınlaşmadan Sovet təyyarələrinin məhv edilməsinə imkan verəcək bir təyyarə dizaynı üzərində işləməyə başladılar. 15 yanvar 1960-cı ildə Northrop Grumman şirkətinin VFX adlı layihəsi ilə bu müsabiqəni qazandığı elan edildi. Meydana çıxarılmış bu prototip ilk uçuşunu 21 dekabr 1970-ci ildə etdi. Bu ilk təyyarə uçuş qəzasında itirildi. Daha sonra, layihə 24 may 1971-ci ildə ikinci bir prototiplə davam etdirildi.
1972-ci ilin oktyabrından F-14A təyyarələri ABŞ Donanmasına təhvil verilməyə başlandı. İlk əməliyyat uçuşu 1974-cü ilin sentyabrında baş verdi. Bununlada, F-14 qırıcı təyyarələri rəsmi olaraq istifadəyə verildi. 1 yanvar 1977-ci ilədək ümumilikdə 259 F-14 istehsal edildi və 92.000 saatdan çox uçuş həyata keçirildi. Tomcatlar ABŞ Donanmasındakı F-4 Phantom II təyyarəsini əvəz etdi. F-14A modelində Pratt&Whitney TF30-PW-414A mühərriki istifadə edilmişdir. 1987-ci ildə F-14A-da edilən dəyişikliklə, PW-414 mühərriki yerinə daha güclü General Electric F110-GE-400 turbofan mühərriki quraşdırıldı və beləliklə F-14A + Plus dünyaya gəldi. Bu modelin kütləvi istehsalına başladıqdan sonra istehsal olunan təyyarələrə F-14B adı verildi. B modeli, A modelindən daha çox texnoloji avionikanı ehtiva edirdi. AN/APG-71 radarı ilə təchiz olunmuş F-14D Super Tomcat 9 fevral 1980-ci ildə ilk uçuşunu etdi. Bu variantda təyyarənin radar və kokpit texnologiyaları yeniləndi, ikili IRST/TV podları əlavə edildi və hava-hava döyüş qabiliyyətləri artırıldı.
Üstün döyüş qabiliyyətlərindən əlavə olaraq, F-14 Tomcatlar, A/B versiyaları təkmilləşdirmə proqramları sayəsində güclü bir orta mənzilli hücum təyyarəsinə çevrildi. 1990-cı illərin ikinci yarısında təyyarələr ciddi modernləşməyə məruz qaldı. LANTIRN podları quraşdırılaraq gecə vaxtı havadan quruya həssas hücum qabiliyyəti əldə edildi. Orijinal F-14-in ömrü 6000 uçuş saatı olsa da, modernizasiya ilə uçuş ömrü 7200 saata qədər artırıldı. INS/GPS və JDAM lazer başlıqlı bombardman qabiliyyəti və elektron əks tədbir sistemləri birləşdirildi.
F-14 Tomcatlar hazırda yalnız İran Hərbi Hava Qüvvələrində xidmət edir. İranın Şah dövründə aldığı 79 təyyarədən ibarət F-14 qüvvəsindən bu gün təxminən 15–20 təyyarə qalmışdır və bu təyyarələr effektiv radarları sayəsində mini AWACS kimi istifadə olunurlar.
Həm Soyuq müharibənin başa çatması ilə artıq aviasiya donanmalarına uzun mənzillərdən Rus hava gücü təhdidinin azalması, həm də, təyyarənin malik olduğu teknologiyanın müasir müharibə meydanlarının ehtiyaclarına artıq cavab verməməsinə görə ABŞ Hərbi Donanması və ABŞ Müdafiə Nazirliyi təyyarələrin hamısını təhlil etmiş və təyyarələrin onurğa hissələrində ciddi çatlara rast gəlmişdir. Təyyarələrin yüksək təmir və istismar xərclərini də nəzərə alaraq, istehsalçı firmanın Super Tomcat 21 və Attack Super Tomcat 21 səviyyəsində təkmilləşdirmə məsləhətini rədd etmiş və F-14 Tomcatları yeni nəsil F/A-18E/F Super Hornet təyyarələri ilə dəyişdirmə qərarı qəbul etmişdir. Top Gun filmi ilə ölümsüzləşən F-14 Tomcat qırıcı-önləyici təyyarələri son uçuşlarını 21 sentyabr 2006-cı ildə Oceana Dəniz Hava Stansiyasında reallaşdırmış və ABŞ Hərbi Donanmasından 22 sentyabr 2006-cı ildə rəsmi şəkildə çıxarılmışdır.
ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Grumman F-14 "Tomcat" hərbi təyyarəsi, Qərb dünyasında digərlərindən tamamən fərqlənən bir döyüş təyyarəsidir. AWG-9 silah idarəetmə sistemi vasitəsi ilə 6 ədəd uzun mənzilli AIM-54A "Phoneix" raketlərini eyni zamanda 6 fərqli hədəfə yönəldə bilər, orta mənzilli döyüş tapşırıqları üçün "Sparrow" döyüş raketlərini və it döyüşü üçün 20 mm-lik top və "Sidewinder" raketlərindən istifadə edə bilər. Son qeyd olunan missiyasında dəyişkən həndəsi formalı qanadları təyyarəyə sabit qanadlı təyyarələr ilə əldə edilə bilinməyəcək bir üstünlük verir.
İlk olaraq F-14B modellərinin seriyalı istehsalında P&W F401 mühərrikinin istifadəsi planlaşdırılırdı. Bununla birlikdə, TF30-P-412-nin gözləniləndən daha çox performans nümayiş etdirməsi, F401 mühərriklərinin təxirə salınmasına səbəb olmuşdur.
"Tomcat" Grumman Donanmadakı McDonnell Douglas F-4 "Phantom II" qırıcılarının yerini almışdır. Təyyarə gəmisinin tapşırıq qüvvəsinin daxilində birinci sıra hücum və düşmənin hava təhdidlərinə qarşı müdafiə tapşırıqlarını yerinə yetirmişdir. Cari inventar F-14A, F-14B və F-14D modellərindən təşkil edilmişdir.
Üstün hava döyüşləri qabiliyyətinə əlavə olaraq, "Tomcat" F-14A/B inkişaf proqramları çərçivəsində güclü orta mənzilli hücum təyyarəsinə də çevrilmişdir. UNS/GPS və JDAM (Birgə Birbaşa Hücum Sursatı) inteqrasiyası və elektron əks tədbirlərin yaxşılaşdırılması ilə missiyaları daxilinə hücum/müşahidə təyyarəsi olmaq da daxil edilmişdir. Edilən dəyişikliklər arasında çox məqsədli displeylər (MFD), üzü yuxarı displeyi (HUD) və HOTAS tətbiqləri mövcuddur.
Elektromaqnit spektr
Elektromaqnit spektr və ya optik spektr — elektromaqnit şüalanması tezliklərinin tam diapazonu. Nəzəri olaraq elektromaqnit spektrinin yuxarı və aşağı sərhədləri olmur. O, adətən, loqarifmik şkala vasitəsilə verilir. ITU elektromaqnit spektrində 30 Hs-dən 3000 GHs aralığında 12 diapazon seçdirib.
Elektromaqnit spektr işığın analizi ilə alınır. İşığı təşkil edən tezliklər toplusunun tərkibindən asılı olaraq elektromaqnit spektr xətti (diskret), bütöv və mürəkkəb (bütöv oblastlar və onların daxilində yerləşən ayrı-ayrı spektr xətlərindən ibarət sistem) olur. Elektromaqnit spektrin xarakteri işıq mənbəyi və şüalanma mexanizmi ilə müəyyən edilir. İşıq mənbəyi atomdursa, alınan spektr xətti, malekuldursa zolaqlı olur. Qızdırılmış bərk cisim bütöv spektrli işıq şüalandırır. Bu zaman şüalanan işığın intensivliyinin tezliyə görə paylanması Plank düsturu ilə müəyyən olunur. Günəşin şüalandırdığı işıq bütöv spektrə malikdir. Günəş spektri Yerdə müşahidə olunarkən bütöv spektr üzrə bəzi udma xətləri (Fraunhofer xətləri) müşahidə olunur. Həmin xətlər Günəş şüalarının atmosfer qatlarından keçməsi zamanı bəzi tezlikli şüalanmaların udulması ilə əlaqədardır.
Talıb Musayev
Talıb Qurban oğlu Musayev — Azərbaycan və Ermənistan sovet ictimai-siyasi dövlət xadimi. Basarkeçər rayonu partiya komitəsinin birinci katibi. Maksim Musayevin atası.
Həyatı
Talıb Musayev 1908-ci ildə Basarkeçər rayonu Nərimanlı kəndində anadan olmuşdur. 1936-cı ildə Basarkeçər rayon komsomol komitəsinə I katib seçilir. 1937-ci ildə onu rayon partiya komitəsinin III, bir az sonra isə II katibi seçilər. 1938-ci ildə Zodda ekstern imtahanla tam orta təhsil haqda attestat alaraq, İrəvan pedaqoji institutuna qiyabi daxil olur. 1943-cü ildə ali təhsil diplomu ilə institutu bitirir.
1939-cu ildə Basarkeçər Rayon İcraiyyə komitəsinin sədri, 1942-ci ildə Qarabağlar, 1946-cı ildə isə Basarkeçər Rayon Partiya Komitəsinin I katibi təyin olunur. 1948-ci ildə vəzifəsinin icrasında qalmaqla Moskvada Marksizm-Leninizm kursunu da oxumuşdur.
Basarkeçər rayonu Partiya Komitəsinin birinci katibi, Ermənistan SSR Ali Sovetinin sədrinin birinci müavini, Bir necə dəfə Ermənistan SSR Ali Sovetinin parlamentinə üzvü seçilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdçüsü olmuşdur.
Sidor Şibayev
Sidor Şibayev — I dərəcəli gildiya taciri, sahibkar, Rusiyanın ilk neft sənayeçilərindən biri. O, 1878-ci ildə Bakıya gələrək sulfat turşusu istehsal edən zavod tikmişdir. Bundan sonra isə "S. M. Şibayev və K" şirkətini quraraq neft sənayeçilərindən birinə çevrilmişdir. O, həm də neftdən sürtkü yağını geniş miqyasda istehsal edən ilk sənayeçilərdən biridir.
Həyatı
Sidor Martınoviç Şibayev 1817-ci ildə Moskva quberniyasının Boqordosk uyezdində anadan olub. Onun nəsli Roqojsk qəbiristanlığından olan köhnə ayinçilərdən idi. Tacir ailəsində doğulan o, ilk fəaliyyətinə Morozovların manufakturasında başlayıb. 1857-ci ildə Moskva quberniyasında Boqorodsk ərazisində tekstil fabrikinin əsasını qoyub. Onun fabrikində 500-dən çox işçi işləyirdi. Artıq 1873-cü ildə onun fabriki il ərzində 230 min hissə parça istehsal edərək ona hər il 2 milyon rubl qazanc gətirirdi.
Bakıdakı fəaliyyəti
O, 1878-ci ildə Bakıya gələrək sulfat turşusu istehsal edən zavod tikib. 1884-cü ildə Rusiya mineral yağlarının və digər kimyəvi məhsulların istehsalı üzrə kapital dəyəri 1.5 milyon rubl olan "S. M. Şibayev və Ko" şirkətinin əsasını qoyub.
1885-ci ildə Antverpendə keçirilən beynəlxalq müsabiqədə "S. M. Şibayev və Ko" şirkətinin "Spinvel", "Lubrin", "Tsilindol", "Barilion" adlı mineral yağları və digər kimyəvi malları qızıl medala layiq görülüblər. 4 il sonra Parisdə keçirilən beynəlxalq sərgidə şirkətin mineral yağları ikinci qızıl medala layiq görülüb. Bundan başqa şirkətin neft sənayesində tətbiq etdiyi avadanlıqlar da bürünc medala layiq görülüb.
Sidor Şibayevin 1888-ci ildə ölümündən sonra şirkətə onun həyat yoldaşı Yevdokiya Şibayeva rəhbərlik etməyə başlayır. O da öz növbəsində 1899-cu ildə dünyasını dəyişənə qədər şirkətə rəhbərlik edir. Onun ölümündən sonra isə şirkəti oğulları idarə edirlər.
Geokinetics
Şirkət seysmik məlumatların toplanması xidmətləri göstərir və neft-qaz hasilatı ilə məşğul olan şirkətləri bu məlumatlarla təmin edir. Şirkətin əsas fəaliyyət dairəsi ABŞ, Kanada, Latın Amerikası, Avropa, Afrika, Yaxın və Uzaq Şərqdir. Şirkət 1997-ci ildə Hyustonda yaradılıb. Şirkətin baş ofisi Texas şəhərində yerləşir. Şirkətin filialı Bakı şəhərinin Zərifə Əliyeva 55 küçəsi, Yeni Hayat Plazanın binasında yerləşir.
İndol
İndol (benzopirol, 2,3-benzpirol) - heterotsiklik qatılaşdırılmış aromatik birləşmədir, kələmi xatırladan qoxusu olan rəngsiz kristallar.
NGC 4913
NGC 4913, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış Göy cismidir. Göy üzündə Tazılar bürcü istiqamətində yerləşir. NF tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İndol
Tarixi
İndol nüvəsi bir çox biokimyəvi təbii birləşmələrə daxildir. Sərbəst halda, kömür qatranında və bəzi efir yağlarında, məsələn, jasmin yağında olur. indolun quruluşu 1869-cu ildə Bayer tərəfindən təklif edilmişdir. İndolun tədqiqi bitki boyası olan indiqonun tədqiqi ilə başladı. İzatini indiqodan oksidləşmə yolu ilə, sonra isə indoksilə almaq olar. 1866-cı ildə Adolf fon Bayer sink tozu ilə indoksili indola qədər azaldır. Bəzi indol törəmələri XIX əsrin sonlarına qədər boyalar kimi çox geniş istifadə edilmişdir. 1930-cu illərdə indol nüvəsinin bir çox mühüm alkaloidlərin molekullarına, triptofan amin turşusuna, auksinlərə və digər biokimyəvi əhəmiyyətli maddələrə daxil olduğu məlum olduqda, indola maraq yenidən artdı. Lakin bu gün də intensiv şəkildə öyrənilməkdə davam edir İndol öz adını "İndiqo" sözündən almışdır.
Fiziki xassələri
Bəzi həlledicilərdə həllolma aşağıdaki kimidir:
Kimyəvi xassələri
İndol öz aktivliyinə görə benzolla oxşardır, lakin daha reaksiya qabiliyyətlidir. İndolda olan azotun bölünməmiş  elektron cütü aromatik formulun bir hissəsidir, ona görə də indol proton əlaqəsinə meyi lgöstərmir və əsas xassələrdən məhrumdur. Əksinə, güclü əsaslarla reaksiyalarda indol zəif NH turşularının xüsusiyyətlərini nümayiş etdirir. Zəif bir turşu olaraq, maye ammonyakın (NH3) natrium məhlulunda indol, 130 °C-də kalium hidroksid (KOH) ilə N-natrium indol - N-kalium indol əmələ gətirir. Aromatik xüsusiyyətlərə malikdir. Elektrofil əvəzetmə əsasən III karbon atomunda baş verir. Nitritləşmə adətən benzoil nitratla, piridin sulfotrioksidlə sulfatlaşdırma, dioksan dibromidlə bromlaşdırma, SO2Cl2 ilə xlorlaşma və aktiv halogenidlərlə alkilləşmə aparılır. Sirkə turşusunda asetilləşmə də III mövqedə, natrium asetatın I mövqedə yerləşən(CH3COONa) iştirakı ilə - kedir.Sirkə anhidridində 1,3-diasetilindol əmələ gəlir. İndol asanlıqla doymamış ikiqat rabitəli ketonlara və nitrillərə əlavə olunur. Aminometilasiya (Mannix reaksiyası) mülayim şəraitdə I mövqeyə, ağır şəraitdə III mövqeyə keçir. Benzol halqasında əvəz etmə (əsasən IV və VI mövqelərdə) yalnız III mövqedəki atoma əlavə birləşmiş turş mühitlərdə baş verir. Su, iştirakında və ya işıqda indol indoksilə oksidləşir, sonra o, dimer olan indiqo əmələ gətirir: Ozonun (O3) təsiri altında daha şiddətli oksidləşmə baş verir, manqan dioksid MnO2, 2-formamidobenzaldehidin meydana gəlməsi nəticəsində pirol halqasının qırılması baş verir. Mülayim şəraitdə indol hidrogenləşdirildikdə pirol halqası, daha sərt şəraitdə isə benzol halqası əmələ gəlir.
Alınması
Tipik olaraq, indol kömür qatranının naftalin fraksiyasından təcrid olunur və ya o-etilanilinin dehidrogenləşdirilməsi, sonra yaranan məhsulun tsiklləşdirilməsi yolu ilə əldə edilir.
İndol və onun törəmələri karbonil birləşmələrinin arilhidrazonlarının tsiklləşməsi (Fişer reaksiyası), arilaminlərin α-halo- və ya α-hidroksikarbonil birləşmələri ilə qarşılıqlı təsiri (Bişler reaksiyası) ilə sintez olunur.
Tətbiqi
İndol heteroauksin, triptofanın sintezi üçün xammal kimi və eləcə də parfümeriyada və əczaçılıq sənayesində istifadə olunur. Parfümeriyada indol qoxu fiksasiya edən vasitə kimi istifadə olunur. İndol və onun törəmələri bir çox bioloji aktiv birləşmələrin (hormonlar) və dərman preparatlarının sintezində istifadə olunur.
Bərəhut quyusu
Bərəhut və ya Bir-Bərhut – Yəmənin Hədramaut əyalətində yerləşən barəsində cinlərin sakin olduğu əfsanələrin dolaşdığı dərin quyu. Quyunun dərinliyi 112 metrdir və onun daxili ərazisi 700 kvadrat metrdən çoxdur. Yerli əhalinin və bəzi ilahiyyatçıların fikrinə görə bu quyu dini hədislərdə keçən həmin Bərəhut quyusudur.
Tarixi
Dini mənbələrdə deyilir: Məhəmməd Peyğəmbər (s) buyurub: "Yer üzərində ən yaxşı su — Zəmzəm və ən pis su — Bərəhut suyudur ki, Həzərmut səhrasında yerləşir. Kafirlərin ruhları, misal bədənləri ilə ora köçürülərlər".
Xarici keçidlər
Haqqında
Yol (film, 2009)
Yol ' -''' Amerikan yazıçı Kormak MkKartinin eyni adlı Pulitzer mükafatlı romanı əsasında, rejissor Con Hillkat tərəfindən 2009-cu ildə çəkilən, ABŞ istehsalı olan film. Filmin ssenarisi Jo Penhall tərəfindən yazılmışdır. Əsas çəkilişlər Pensilvaniya, Luiziana, Qərbi Virciniya və Oreqon şəhərlərində aparılmışdır. Filmin baş qəhramanları, dünya film ulduzu Viqqo Mortensen (ata) və balaca aktyor Kodi Smit-McPheedir (oğul).
Məzmun
Baş vermiş böyük fəlakət nəticəsində dünya məhv olmaqdadır. Bitkilər və heyvanlar hamısı ölmək və yox olma ərəfəsindədir. Güclü zəlzələlər və təbbi fəlakətlər baş verir. Bir ata və oğul dağılmaqda olan dünyada həyat mübarizəsi aparmaqdadılar. Fəlakətdən öncəki günlər əksəriyyət vaxt kişinin yuxularında öz əksini tapır. Ata və oğul, sağ qalmaq üçün insan yeyənlərdən və soyuq ərazilərdən qaçaraq daha uyğun bir yerdə məskunlaşacaqlarını ummaqdadırlar.
Kişinin oğlu fəlakətdən bir qədər sonra dünyaya gəlir. Qadın fəlakətin daha böyüyəcəyini və insan yeyənlərin onları da nə zamansa yeyəcəklərini düşünərək bütün ümidlərini itirir. Ailənin bir silahı və üç mərmisi var. Bu son qurtuluş kimi hesab olunsa da kişi hücum edən adamyeyənlərdən birini vurur. Bununla o arvadının təzyiqinə məruz qalır. Arvadı onu, üç mərmi ilə özünü, arvadını və oğlunu öldürməməsində günahlandırır. Daha sonra arvadı üzərindəki paltarların bəzilərini çıxararaq kişini və oğlunu ölümlə tərk etmək üçün qaranlıq və soyuq meşəyə doğru yol alır və bir daha gözə görünmür.
Ata və oğul sonu bilinməyən bir yola üz tuturlar. Kişi adamyeyənlərin birini də silahı ilə vurur və bir gülləsi qalır.
Rollarda
Filmdə yalnız bir nəfərin adı Eli olaraq göstərilir.
Şanlar
Şanlar və ya şan xalqı — Cənub-Şərqi Asiya da yaşayan etnik qrup dur. Şanlar, əsasən, Birma nın (Myanma) Şan əyaləti ndə yaşayırlar. Eyni zamanda Mandalay regionunun Kaçin və Kayin əyalətlərinin bir hissəsində və Çin in qonşu bölgələrində (Day xalqı), Laos un Assam regionunda (Ahom xalqı) və Tayland da da yaşayırlar. 1935-ci il dən bəri Myanma da etibarlı siyahıyaalma aparılmasa da, şanların sayının 4-6 milyon olduğu təxmin edilir. alt=|left|thumb|Şan bayrağı "Şan" Myanmanın içərisindəki bütün Tay etnik mənşəli insanlar üçün ümumi bir termindir. Şan əyalətinin paytaxtı təxminən 390.000 nəfər əhalisi olan, Myanmanın beşinci böyük şəhəri Tauncidir. Digər böyük şəhərlərə Hsipav, Laşio, Kenqtunq və Taçileik daxildir.
Əsas qruplar
Şan xalqının əsas qrupları bunlardır:
Rosa Kato
– Yaponiya kommersiya modeli və aktrisası.
İlk illəri
22 iyun 1985-ci ildə Yaponiyanın Kaqoşima şəhərində doğulmuşdur. Anası yapon, atası italyandır. Atası Yokohamada yerləşən bir italyan restoranında işləyən zaman anası ilə tanış olub. Kato beş yaşında olanda ailəsi ilə birlikdə İtaliyanın Neapol şəhərinə köçüb. Həmin dövrdə italyanca danışa və başa düşə bilirdi, lakin daha sonra italyan dilini təmiz unudub. Bu səbəbdən NHK TV kanalının "İtalyanca söhbət" verilişinin daimi qonaq tələbəsi olmuşdur. Rosa adını nənəsindən götürüb.
Karyerası
2004-cü ilin aprelindən 2005-ci ilin martına kimi NHK TV kanalında italyan dilinə yeni başlayan üçün yayımlanan 25 dəqiqəlik "İtalyanca söhbət" verilişinin daimi qonaq tələbəsi olmuşdur. Daha sonra reklamlarda yer almağa başlamış və 2004-cü ildə Yaponiya gəlin jurnalı olan "Zexy" jurnalında populyar model olmuşdur.
2005-ci ildə Cun Matsumoto ilə birlikdə "Tokio qülləsi" filmində çəkilmişdir. Daha sonra 2005-ci ildə müxtəlif teleserialda oynamağa başlamışdır. 2006-cı ildə "Dandori" filmindəki roluna görə "Ən yaxşı yeni oyunçu mükafatı"na layiq görülmüşdür.
2007-ci ildə Şota Matsuda ilə birlikdə "İmperatriça" serialında baş rollardan birini canlandırmışdır. 2008-ci ildə Mokomiçi Hayami ilə "Oy! Mənim qızım!" və Takuya Kimura ilə "Dəyiş" serialında oynamışdır.
Şəxsi həyatı
22 iyun 2011-ci ildə ad günündə Yaponiya futbolçusu Daysuke Matsui ilə evlənmişdir. Növbəti gün bloqunda 4 aylıq hamilə olduğunu açıqlamışdır. Bir neçə ay sonra oğlu olmuşdur.
Talışlar (Ağdam)
Talışlar — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Maqsudlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
20 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Salahsəmədlər
Salahsəmədlər — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Maqsudlu kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Qarabağ düzündə yerləşir.
Tarixi
Yaşayış məntəqəsi 30 iyul 1993-cü ildə ermənilər tərəfindən işğal olunmuşdur. 2020-ci il Azərbaycan Silahlı qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponomiyası
Salahsəmədli Salahsəməd (şəxs adından) və -li mənsubluq bildirən şəkilçidən ibarət olub, “Salahsəmədin nəslindən olanlar” anlamını verir. Salahsəməd adının birinci tərəfi olan Salah sözü çox güman ki, Azərbaycanın qazax tayfa birliyinə daxil olan salahlı tayfasının adı ilə bağlıdır. Salah Səməd, yəni “salahlı tayfasından olan Səməd” deməkdir. Nəzərə alsaq ki, rayon ərazisində Salahlı Kəngərli toponimi də mövcuddur, onda salahlıların bu ərazidə yaşamalarına şübhə etmək olmaz. Səməd adının mənası isə ərəbcə “əbədi, daimi, həmişəlik”dir (1, 53).
Şorena Begaşvili
Şorena Begaşvili - gürcü aktrisa və teleaparıcı. Şota Rustaveli adına Teatr və Film Universitetini bitirib. Vake Teatrının Bodrumunda, Rustaveli Teatrının Bodrumunda, Qlobus Teatrında çalışıb. Şorenanın karyerası praktiki olaraq 2008-ci ildə gürcü dilli "Playboy" üçün soyunanda başladı. Bundan sonra Begashvili müxtəlif erotik rollar oynadı. 2009-2010-cu illərdə müəllifin "Şorenayla Gecə" (İmedi TV) erotik proqramına sahib idi. Şou həm ictimaiyyət, həm də ruhanilər tərəfindən çoxlu tənqidlərə səbəb oldu. Rustavi 2-də Vaniko Tarkhnishvili ilə birlikdə 2017-ci ildə bağlanan "Şanslı Təkər" proqramına ev sahibliyi etdi. Shorena həm işi, həm də şəxsi həyatı ətrafında bir çox qalmaqallara qarışdı. Ən məşhur qalmaqallardan biri, Gürcüstan taxtının varisi David Muxraneli ilə aralarında olan romana aiddir. 2020 -ci ilin sentyabr ayından etibarən Rustavi 2 -də "Shorena Effect" proqramına ev sahibliyi edəcək. Shorena Begashvili boşandı, bir qızı Eva var.
Avtomobil zirehi
thumb|600x600pik| [[ABŞ Ordusunun M1 Abrams MBT-nin TUSK modifikasiyalı kompozit, reaktiv və ətək zireh istifadə edir.]]
Avtomobil zirehi, tanklar, təyyarələr və gəmilər kimi zirehli döyüş maşınlarında maşın heyətini qəlpə, güllə, döyüş raketi və ya top mərmisi kimi düşmən atışlarından qorumaq üçün istifadə olunan zireh növüdür.
Mülki nəqliyyat vasitələri də zirehli ola bilər. Bu vasitələrə hökumət rəsmiləri (məsələn, prezident limuzinləri), müxbirlər və münaqişə regiy və ya şiddətli cinayətin olduğu yerlərdə mülki şəxslər tərəfindən istifadə edilən zirehli maşınlar daxildir. Mülki zirehli avtomobillər həmçinin, təhlükəsizlik firmaları tərəfindən soyğun və ya yük qaçırma riskini azaltmaq üçün pul və ya qiymətli əşyaları daşımaq üçün də istifadə olunur.
Zireh, nəqliyyat vasitələrini qəsdən həyata keçirilmiş hücumlardan başqa təhdidlərdən qorumaq üçün də istifadə edilə bilər. Bəzi kosmik aparatlar mikrometeoroidlərdən və ya kosmik tullantılardan müdafiə olunmaq üçün xüsusi zirehlə təchiz olunmuşdurlar. Jet mühərrikləri ilə işləyən müasir təyyarələrdə, kompressorun və ya fanın zədələnməsi halında təyyarə korpusunun zədələnməməsi üçün qaz turbin mühərriklərinin ətrafına fan mühafizə və ya qəza mühafizə divarı adlandırılan aramid kompozit kevlardan hazırlanmış xüsusi bir zireh növü quraşdırılmışdır.
Nəqliyyat vasitəsinin dizaynı və təyinatı daşınan zireh miqdarını müəyyənləşdirir. Zireh örtükləri çox vaxt ağır olur və həddindən artıq zireh nəqliyyat vasitəsinin hərəkət qabiliyyətini məhdudlaşdırır. Bu problemi azaltmaq üçün buckypaper və alüminium köpük zireh lövhələrini əhatə edən bəzi yeni materiallar (nanomateriallar) və material kompozisiyaları tədqiq edilir.
Hadrutun azad edilməsi
Hadrut döyüşləri — İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı 2020-ci il oktyabrın əvvəlində Azərbaycanın Xocavənd rayonunda yerləşən və birinci Dağlıq Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistan qoşunları tərəfindən işğal edilmiş Hadrutda və ona bitişik kənd və yüksəkliklərdə baş verən döyüşlərdir.
Erkən hadisələr
Ermənistan Birinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində Azərbaycana məxsus keçmiş DQMV ərazisini və ətraf 7 rayonu işğal etmişdi. Keçmiş DQMV-nin cənubunda yerləşən Hadrutda işğaldan sonra Ermənistan geniş hərbi infrastruktur qurmağa başladı. Burada 9-cu, 1-ci, 2-ci və 3-cü olmaqla 4 alaydan ibarət Hadrut diviziyası yerləşirdi və Qarabağın cənub hissəsinin işğal olunmuş ərazilərinə nəzarət edirdi.
27 sentyabr 2020-ci ildə Azərbaycanla Ermənistan arasında İkinci Qarabağ müharibəsi başladı. 29 sentyabrda Azərbaycan qüvvələri Hadrutda ermənilərin komanda-müşahidə məntəqəsini məhv edir. Oktyabrın 1-də erməni tərəfi Hadrutun Azərbaycan artilleriyası tərəfindən atəşə tutulduğunu bildirdi. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi bəyan edib ki, Azərbaycan qüvvələri Hadrutdakı hərbi obyektlərə, yəni 18-ci motoatıcı diviziyanın qərargahına, həmçinin adıçəkilən diviziyanın 1-ci motoatıcı alayının infrastrukturuna zərbələr endirib. Növbəti gün erməni tərəfi Hadrutun iki dəfə Smerç raket sistemi ilə atəşə tutulduğunu bildirdi. Oktyabrın 7-də Azərbaycan ordusu Hadrutun cənubunda yerləşən Cəbrayıl şəhərini işğaldan azad edərək Hadruta yaxınlaşmağa başladı.
Döyüşlər
Azərbaycan ordusu cənub cəbhəsində irəliləyərək düşmənin gözləmədiyi istiqamətə-Hadruta yönəldi. Hadrutun azad edilməsi böyük ölçüdə müharibənin taleyini həll edən əməliyyat idi. Çünki məhz Hadrutu azad edəndən sonra Azərbaycan ordusunun xüsusi təyinatlıları həmin istiqamətdən Şuşaya doğru irəliləməyə başladı. Hansı ki, düşmən Şuşaya hücumun bu istiqamətdən olacağını heç ağlına da gətirməmişdi və onlar hücumu iki istiqamətdən-Laçın dəhlizindən və Qırmızı Bazar istiqamətindən gözləyirdi.
Oktyabrın 7-dən başlayaraq ağır artilleriya döyüşləri başladı, oktyabrın 9-də isə Azərbaycan qoşunları qəsəbə yaxınlığında yerləşən strateji əhəmiyyətli kəndləri və yüksəklikləri nəzarət altına aldılar. Əvvəlcə hər iki tərəf qəsəbəyə nəzarət etdiyini bəyan edirdi. Hadrutun azad edilməsi barədə ziddiyətli məlumatlar yayılırdı. Çünki qəsəbənin ətrafındakı hakim yüksəkliklər düşmənin nəzarətində olduğu halda xüsusi təyinatlılar düşmən müdafiəsinin dərinliklərinə sızaraq Hadruta daxil olmuşdu. Digər qruplar isə Hadruta cənub istiqamətindən gələn yolları (Cəbrayıl və Xocavənd istiqamətindən) nəzarətə götürmüşdü.
Oktyabrın 10-da səhər saatlarında erməni hərbçiləri "Azərbaycan qüvvələrinin cənubi Qarabağda Hadruta quru hücumu və Ermənistanın cənubunda Qafan bölgəsinə PUA hücumları həyata keçirdiyini" xəbər verdi. Həmin gün Cəbrayıl istiqamətindən hərəkət edən Azərbaycan qoşunları Hadruta şimal istiqamətindən daxil olmağa başladı. Daha sonra həmin gün erməni tərəfi şəhərdəki Azərbaycan qüvvələrini "mühasirəyə aldığını" elan etdi. Ancaq döyüşlərin davam etməsi ilə bir neçə gün sonra Hadrutdakı erməni qoşunları özləri mərmi alovunun əhatəsinə düşdü. Ermənistandan çağırılmış ehtiyatda olan əsgərlərin oktyabrın 10-u səhər çağı Hadrutun şimalından təşviş içində qaçmağa başladılar. "Qondarma Dağlıq Qarabağ" prezidenti Araik Arutyunyan onları geri qaytarmağa çalışsa da, bu mümkün olmamışdı. Həmin gün Hadrutda cəmi 50–70 Azərbaycan XTQ əsgəri olsa da, 500-dən artıq erməni əsgər və ehtiyatda olan əsgər onlara qarşı müqavimət göstərə bilmədi. Müharibədən sonra verdiyi müsahibədə Araik Arutyunyan Hadrutda 1500 erməni əsgərinin olduğunu, lakin buna baxmayaraq 50 azərbaycanlı diversantın Hadruta daxil olması anında onların hamısının Hadrutdan qaçdığını demişdi. Erməni bölmələri panikada olduğundan bəzi hallarda müntəzəm ordu əsgərləri qorxudan qaçan ehtiyatda olan əsgərləri azərbaycanlılar hesab edərək özününkülərə atəş açmışdı. Həmin gün Hadrutda olan erməni hərbçilərin əksəriyyəti Cəbrayıldakı bazasından yenicə geri çəkilmiş 9-cu alayın tədris batalyonuna aid təcrübəsiz və yeni əsgərlərdən ibarət idi. Ermənistandan gəlmiş xüsusi təyinatlı dəstə də Hadrutda idi; onun komandirlərindən biri mayor Arutyun Manuçaryan Hadrutun cənubundakı döyüşdə öldürüldü. Hadrutda yerləşən diviziya komandirinin müavini, polkovnik Hrayr Davtyan və təcrübəli kəşfiyyat zabiti Hrant Firəngiyan da öldürülənlər arasında idi. Davtyan diviziya qərargahına rəhbərlik edirdi və onun ölümü qərargahın həmin gün Azərbaycan XTQ tərəfindən ələ keçirildiyini göstərir. Digər ölümcül insident isə əksəriyyəti Kotaykdan olan təxminən 20 Yerkrapa könüllüsünün içində olduğu yük maşının PUA tərəfindən vurularaq dağ yolundan yuvarlanması oldu. Əməliyyatın sonrakı gedişində Hadrut ətrafındakı yüksəkliklər də azad edildi və təxminən 2–3 gün davam edən döyüşlərdən sonra qəsəbə tamamilə Azərbaycan ordusunun nəzarətinə keçdi. Bitərəf mənbələr bildiriblər ki, Azərbaycan qüvvələri 14 və ya 15 oktyabrda Hadrutu tam ələ keçiriblər. Sonrakı günlərdə qəsəbənin şimalında və qərbində oktyabrın 30-dək digər kəndlər və yüksəkliklər uğrunda yeni döyüşlər baş verib.
Bingöl hücumu (1993)
Hadisə
Hadisədən əvvəl Elazığın Palu rayonundakı 300 nəfərlik PKK qruplaşmasını tərk edən 150 nəfərlik qrup Bingöl bölgəsində hücuma hazırlaşırmış. Naşı təlimini başa vuran 50 əsgər, paylanmaq üçün 24 mayda Malatya İl Jandarma Komandanlığından iki mikroavtobusla, mülki formada olaraq Bingöl İl Jandarma Komandanlığına yola düşüb. Bingölə 15 km aralıda saat 18:00 radələrində yolu kəsən Barmaqsız Zəki kod adlı Şəmdin Sakıkın başçılıq etdiyi 150 nəfərlik PKK qrupu mikroavtobusları saxlayıb, şəxsiyyət vəsiqələrini yoxlayıb və əsgərləri avtobusdan düşürüb. Qrup 36 əsgəri yaxınlıqdakı kəndə aparıb. Gecə saat 03.00 radələrində əgsəgərləri tək sıra düzən PKK-lılar, Kalaşnikov, Bixi və Kanas kimi silahlarla əsgərlərin üzərinə atəş açıblar. Atəş nəticəsində 36 silahsız əsgərdən 33-ü həyatını itirib, 3-ü isə PKK-lılar tərəfindən öldürüldüyü ehtimal edilərək qalıb. İlk güllələrdə ölməyənlər yenidən atəşə tutulub.
Əks əməliyyat
Mayın 26-da Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin əks əməliyyatə nəticəsində, hadisədə iştrak edən PKK-lılardan 67-si öldürülüb.
Abidə məzarı
thumb|150px|Qətliamın baş verdiyi yer. Yerinə məqbərə tikilən, və 33 silahsız əsgərin öldürüldüyü ərazi 30 iyun 2007-ci ildə Bingölün 13 kilometrliyində, Anıttəpə adlanan yerdə PKK-nın pusqusunda həyatını itirən 33 əsgər üçün Türkiyə Bayrağı formasında abidə ucaldılıb. 33 əsgərin rəmzi olan 33 metr uzunluğundakı dirəyə, Anıtkabirdən gətirilən 10 kvadratmetrlik nəhəng Türkiyə bayrağı asılmaq surətilə, əsgərlərin təsviri olan məqbərə tikildi.
Albert Malts
Albert Malts — Amerikan dramaturq,yazıçı və ssenari müəllifi.
Həyatı
1950-ci ildə ABŞ konqressindən əvvəl,ABŞ-nin kommunist partiyası ilə olan əlaqələri haqqında şahidlik etməyi rədd səbəbiylə həbsə məhkum edilən Hollywood Ten üzvlərindən biri idi.thumb|(1908–1985) Arxa plan:
Albert Malts Bruklin, Nyu yorkda zəngin ailəsdə anadan olmuşdur.Malts təhsilini Kolumbiya Universiteti və Yale dramaturgiya məktəbində almış,ittihamlara baxmaraq kommunizmi dəstəkləmişdir. O bir müsahibəsində deyirdi: " Mən həmçinin Marksist klassiklərin oxuyuram,mən hələ də düşünürəm ki, bu insanin qələmə aldığı ən alicənab ideallar məcmusudur.Hansı siyasi ədəbiyyatda biz hər cür insan istismarına son qoyacayıq — söyləyən tapa bilərəm?Zəhmət haqqının istismarı, qadınların kişilər tərəfindən istismarı,fərqli rəngli insanların ağ rəngli insanlar tərəfindən istismarı,İmperialist ölkələr tərəfindən müstəmləkə ölkələrin istismarı.Və Mark faktiki olaraq söyləyidi ki,insan özünü insanlığın daha əvvəl heç görmədiyi şəkildə olan yerdə Sosialist azadlıqının krallığı olacaqdır".
Kareyası:
Malts 1945-ci ildə Dənizlərin İftixarı(Pride of the Marines) adlı filmin ssenariyası üçün Academy Award for Writing Adapted Screenplay -ə namizəd göstərildi.Onun Qırıq Ox (Broken Arrow) ssenariyası 1951-ci ildə "Writers Guild of America Award for Best Written American Western"- i qazandı.1991-ci ildə qara siyahiyə alınan ssenaristlərin siyahısın hazırlanarkən,"the Writers Guild of America" rəsmi olaraq Maltsi Qırıq Oxun (Broken Arrow) tək ssenaristi olaraq tanıdı.
NGC 3924
NGC 3924, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Novruz Axundov
Novruz Ağa oğlu Axundov — Azərbaycan aktyoru və rejissoru.
Həyatı
Novruz Ağa oğlu Axundov 1938-ci il may ayının 29-da Naxçıvanda doğulub. Anası Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz mahalından, atası Şərurdandır. Uşaq ikən ailəsi Bakıya köçüb. Ailə əvvəl Kürdəxanı, sonra Pirşağıda yaşayıb.
Novruz Axundov 1955-ci ildə Kürdəxanı orta məktəbini bitirib.
Novruz Axundov "Əhməd haradadır" filmində "Uzunduraz Oqtay" rolunu oynayıb. Film aktyorun kinoda ilk işidir.
Mozalan Satirik Kinojuralında silsilə rollarda çəkilib. "Mozalan" süjetlərinin xarici dillərə tərcüməsində rejissor kimi çalışıb.
Əsas iş yeri olan "Dublyaj" şöbəsində əla dərəcəli rejissor kimi 500-ə qədər xarici filmin Azərbaycan dilinə dublyajına rejissorluq edib. 1998-ci ildən təqaüdə çıxıb. Hazırda təqaüddədir. İki oğlu, bir qızı, altı nəvəsi var.
2019 bədii gimnastikası üzrə Dünya Çempionatı
2019-cu ildə bədii gimnastikası üzrə Dünya Çempionatı 16 - 22 sentyabr tarixlərində, Bakı şəhərində keçirilmışdır. Yarış Milli Gimnastika Arenası nda baş tutdu və 2020 Olimpiya Oyunları na vəsiqə qazandırırdı.
Yarış üçün avqust ayında artıq 62 federasiya iştirak üçün qeydiyyatdan keçmişdir, bədii qimnastlardan 173-ü fərdi şəkildə, 139-u isə qrup şəklində çıxış edirdilər.
Cədvəl
12:00-18:50 Fərdi proqramda təsnifat yarışı, halqa və top
19:15-20:00 Açılış mərasimi
19:30-20:35 Fərdi proqramda ayrı-ayrı alətlər üzrə final - halqa və top
12:00-20:50 Fərdi proqramda təsnifat yarışı, gürzlər və lent thumb|331x331px|37-ci bədii gimnastikası üzrə Dünya Çempionatının açılış mərasimi
09:00 - 17:50 Fərdi proqramda təsnifat yarışı, gürzlər və lent
20:05-20:35 Ayrı-ayrı alətlər üzrə finallar (lent)
14:30 - 20:35 Çoxnövçülük üzrə final
14:30-18:10 Qrup hərəkətləri proqramı
14:30 - 15:15 Qrup hərəkətləri proqramı üzrə final - 5 top
15:15 - 16:00 Qrup hərəkətləri proqramı üzrə final - 3 halqa + 2 cüt gürz
16:15-16:45 Bağlanış mərasimi / Qala konsert
Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin arxivi
Qazaxıstan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin fondunda təxminən 19 min iş cəmlənmişdir. Arxivin 1.072 fondunda 1921-2000-ci illər üçün 640.000 nüsxədən çox idarəetmə sənədləri, fotoşəkil sənədləri və video proqramlar, həmçinin mikrofilmlər üzrə sığorta fondunun 6.340.000 əməkdaşı var. Kataloq 52 min kartı ehtiva edir, 8 avtomatlaşdırılmış məlumat axtarış bazası var. Arxivdə saxlanılan sənədlərin məzmunu açıqlanan 3.1 min arxiv inventarı var. Arxiv heyəti, təxminən 700 min vərəqi bərpa etdi, 69 min sənəd bağladı, 8 mindən çox kontrastlı aşağı mətni bərpa etdi. Xüsusi qiymətli sənədlərdən 1 milyon 200 min kvadrat mikrofotokopiya istehsal edilmişdir.
İlk dəfə 2001-ci ildə “Qazaxıstan Respublikası Prezidentinin Arxivi. Arxiv fondları, bunların ən əhəmiyyətlisinin tərkibi və məzmunu haqqında tam bir məlumat verən bələdçi ". Şəxsi fondlar haqqında məlumat kitabçasının ilk nömrəsi hazırlanır. Arxiv sənədləri Qazaxıstanın müasir tarixini öyrənən tədqiqatçıların diqqətini çəkir. Arxivin oxu salonunda ABŞ, Kanada, Almaniya, Fransa, Rusiya və digər yaxın və uzaq xarici ölkələrdən olan elm adamları çalışır. Arxiv hər il əlamətdar tarixlərin təqvimini dərc edir. Alaş partiyasının tarixinə dair çox cildli sənədlər toplusunun tərtib edilməsi üzərində iş gedir. 2004-cü ilin avqust ayında arxiv XV Beynəlxalq Arxiv Konqresində iştirak etdi.
Rəhbərlik
2004-2014 — Vladimir Nikolayeviç Şepel.
2014 - 2018 Boris Caparov (arxiv direktoru).
2018 — Abdukadırova Jamilya (arxiv direktoru).
Qazaxıstan Respublikası Prezidenti Arxivinin direktor müavinləri: