cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mehbalı Qasımov
Həyatı
Azərbaycan ictimai fikir tarixinin yazılması üçün M.Qasımovun irəli sürdüyü elmi konsepsiyanın mahiyyəti bundan ibarət idi ki, hər bir xalqın ictimai-fəlsəfi fikri özünəməxsusdur və çox qədim köklərə bağlıdır. Bununla belə, digər xalqlardakı bəşəri fikirlərin öyrənilməsi milli fəlsəfənin qarşılıqlı şəkildə formalaşması və zənginləşməsinə təsir edir ki, bütün bunlara tarixilik prizmasından təbii və sistemli yanaşmaq lazımdır. Bu baxımdan Azərbaycan xalqının milli təfəkkürü Şərq və Qərb fəlsəfi fikir tarixində qabaqcıl yer tutur.
M.Qasımovun düşüncəsi belə idi ki, elmin, təhsilin və mədəniyyətin, ümumən həyatın müxtəlif sahələrində yüksək istedadlı gəncləri görmək, onları qiymətləndirmək və öz qabiliyyətlərini göstərib, yüksək səviyyəyə qalxmaları üçün şərait yaratmaq xüsusilə vacibdir. Bakı Dövlət Universitetinin humanitar ixtisaslar üzrə "Fəlsəfə" kafedrasının müdiri professor Həmid İmanov xatırlayır: "Mehbalı müəllim bizə Azərbaycanın ictimai fikir tarixindən mühazirə kursu oxuyarkən onun rəğbətini qazanmışdım və professor məni aspiranturada saxlamaq istədiyini bildirmişdi. Lakin o vaxtlar partiya üzvü olmayan adamın fəlsəfə üzrə aspiranturaya qəbul imtahanı vermək və qəbul olunmaq hüququ yox idi. Mən İranda yaşayan dayıma görə partiyaya qəbul edilmədiyimi ona bildirdikdə Mehbalı müəllim bu problemi, çətinliklə də olsa, həll etdi və mən aspiranturaya uğurla imtahan verdim".
Bu cür yüzlərlə fakt saymaq olar. Mehbalı Qasımov istedadına inandığı gənclərlə müəllim-tələbə münasibətlərindən daha çox dost, yoldaş, ata-oğul münasibəti qururdu. Həsən Şirəliyev, Vəli Nəsirov, Adil Nəcəfov, İzzət Rüstəmov və onlarla gənc həmişə onun qayğısını hiss edib.
Yenə də professor Həmid İmanovun dediklərinə nəzər salaq: "Mehbalı müəllim öz mərdliyi, möhkəm iradəsi, cəsarəti, həssaslığı, ətrafındakı adamlara qarşı diqqətli olması və təbii ki, yüksək elmi və dərin fəlsəfi savadı ilə seçilirdi. Müdrik məsləhətləri ilə hamıya doğru yol göstərir, çətin vəziyyətlərdə kömək edirdi. O, müdrik və kamil bir filosof ömrü yaşadı".
Filologiya elmləri doktoru, professor Yavuz Axundlu da M.Qasımovu ehtiramla xatırlayır: "Saf, təvazökar, xeyirxah, qayğıkeş, dostluğa səmimi, haqqın, ədalətin tərəfdarı və qoruyucusu olan Mehbalı Qasımov həm də böyük vətəndaş, xalqını və millətini sevən bir ziyalı idi. O, ədaləti və doğrunu, özünün mənafeyinə ziyan vuran halda da, müdafiə edərdi. Bu böyük insan həmişə elmə, vətənə həqiqi xidmət nümunəsi sayılacaq".
Mərhum tarixçi-alim, el ağsaqqalı Əli Əliyevin "Əlincə yaddaşı" kitabındakı xatirələri də maraq doğurur: "Mehbalı təkcə fəlsəfəni deyil, tarixi, ədəbiyyatı, siyasəti də dərindən bilən universal, sanballı şəxsiyyət idi. Azərbaycanın ədib və şairləri arasında Hüseyn Cavidi daha çox mütaliə edir, "Şeyx Sənan"ı əzbər bilirdi...
Mehbalı bu dünyadan gileyli köçdü. Stalin-Bağırov irtica rejimi onun sinəsinə dağ çəkmişdi. İndi məni yandıran odur ki, bu böyük şəxsiyyət SSRİ-nin dağılmasını, doğma Azərbaycanın müstəqillik qazanmasını görə bilmədi..."
İnsan mənəviyyatı və əxlaqının parlaq nümayəndəsi olan Mehbalı müəllim mənsub olduğu xalqın, millətin qəm və kədərini, dərd və qüssəsini, uğur və sevincini öz sinəsində, qəlbində gəzdirən əsl ziyalı idi. O, xalqımızın böyüklüyünü və müdrikliyini əsərlərində vəsf edirdi. Sonrakı illərdə görkəmli filosof M.Qasımov "Azərbaycan estetik fikir tarixindən" monoqrafiyasında bu məsələləri ön plana çəkdi. Görkəmli alim-filosof respublikanın ictimai-siyasi həyatında da fəal iştirak edirdi. O zamankı Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Ali və Orta İxtisas Təhsili Komitəsinin ictimai elmlər şöbəsinə başçılıq etməklə yanaşı, SSRİ Ali Attestasiya Komissiyasının fəlsəfə elmləri bölməsinin, "Azərbaycan kommunisti" jurnalının və bir sıra elmi jurnalların redaksiya heyətinin üzvü idi. Fəlsəfə elminə verdiyi əvəzsiz töhfələrə, ictimai-siyasi fəaliyyətinə görə əməkdar elm xadimi kimi yüksək fəxri ada layiq görülmüşdü.
Mehbalı Qasımov 1963-ci ilin iyul ayında dünyasını dəyişdi. Elmə, fəlsəfə tarixinin öyrənilməsinə hələ çox dəyərli töhfələr verə bilərdi. Amma elə gördüyü işlər və yazdığı yüksək səviyyəli əsərlər də onun yaddaşlarda əbədi yer tutmasına, adının ölməz şəxsiyyətlər sırasına düşməsinə kifayət etdi. Müdriklik, xeyirxahlıq unudulmadığı kimi, bu keyfiyyətlərə malik şəxsiyyətlər də yaddaşlardan silinmir. Fəlsəfə elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi Mehbalı Qasımov məhz bu cür şəxsiyyətlərdən idi. Azərbaycan fəlsəfəsində özünəməxsus yeri olan belə bir filosofu, alimi və müəllimi unutmaq qeyri-mümkündür.
Bəxtiyar Məmmədzadə
Məmmədzadə Bəxtiyar Məmməd oğlu (10 fevral 1947, Sabirabad - 26 fevral 2010, Bakı) — Azərbaycan filoloqu, əruz vəzninin tədqiqatçısı, XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi və nəzəriyyəsinin mütəxəssisi, şair, alim və pedaqoq.
Həyatı
Bəxtiyar Məmmədzadə 1947-ci ildə Azərbaycanın Sabirabad şəhərində dünyaya gəlmişdir. Orta təhsilini Bakı şəhərində almışdır. 1964-cü ildə Bakıda S.S.Axundov adına 172 nömrəli orta məktəbi qızıl medalla bitirmişdir. Elə həmin il Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinə qəbul olunmuşdur. 1969-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsini Azərbaycan dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1969 - 1972-ci illərdə təyinatla Azərbaycanın Puşkin rayonunun Xırmandalı kəndində orta məktəbdə Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi kimi fəaliyyət göstərmişdir.
Elmi fəaliyyəti
1972-ci ilin oktyabr ayından Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinin Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kafedrasının müəllimi, 1980-1984-cü illər baş müəllimi, 1984–2010-cü illər dosenti kimi elmi–pedagoji iş fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1994-cü ildən 2010-cu ilə qədər Bakı Asiya Universitetinin şərqşünaslıq və filologiya fakültələrinin dekanı vəzifəsində işləmişdir.
Əsas tədris etdiyi fənnlər: XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi; Mətnşünaslıq; Əruzun nəzəri əsasları; Ədəbi-tənqid tarixi; Elmin tədrisi metodikası.
Əsas tədqiq etdiyi sahələr: Azərbaycan ədəbiyyatının tarixi və nəzəriyyəsi; poetika.
1979-cu ildə "Nəcəf bəy Vəzirovun komediyalarında sənətkarlıq" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1990-cı illərin əvvəllərində yazıb bitirdiyi "Seyid Əzim Şirvani sənəti" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını tamamlamışdır.
Fəaliyyəti fəxri fərmanlarla təltif edilmişdir.
2007-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü idi.
Mixail Yefremov (komandir)
Mixail Yefremov — sovet komandiri, Vətəndaş müharibəsi nin və İkinci Dünya Müharibəsi nin iştirakçısı, general leytenant (1940). 1996-cı ildə ölümündən sonra Rusiya Federasiyası qəhrəmanı adını alıb.
Rusiyada gedən Vətəndaş müharibəsi dövründə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti nin paytaxtı Bakının işğalı nda əsas rol oynamış zirehli qatarların reydini təşkil etmiş və Azərbaycanda sovet hökumətinin qurulmasında iştirak etmişdir. 1941-ci ildə Moskvanın müdafiəsi zamanı Naro-Fominsk istiqamətində 33-cü ordunun fəaliyyətinə rəhbərlik etmişdir. 1942-ci ildə Rjevsko-Vyazemskoy əməliyyatı çərçivəsində uğursuz əks hücum zamanı həlak olmuşdur. (rəsmi məlumatlara görə özünü güllələyib )
Tuapse
Coğrafiyası və iqlimi
Tuapse subtropik iqlim ə malikdir. Şəhərdə qışda bəzən sərt soyuqlar yaşanmaqdadır. Məsələn 6 yanvar 2006 cı ildə gecə hava -16,8 °C-yə düşmüş, sabahsı isə -9 °C dən yuxarı çıxmamışdır
Əhalisi
Şəhər əhalisinin cədvəli
Əhalinin əksəriyyəti ruslar dan ( 76,7 % ) ibarətdir. Ermənilər ( 8,3 %), ukraynalılar , şapsığlar və digər xalqlar da var.
İqtisadiyyatı
thumb|right | 180 px | Limanın nəzarət nöqtəsi Şəhərin ən əhəmiyyətli iqtisadi sektorları bunlardır:
Şəhərdə aşağıdakı sahələrdə çalışan şirkətlər vardır:
Əvvəllər şəhərdə bu sənaye müəssisələri vardı:
NİDA Vətəndaş Hərəkatı
NİDA Vətəndaş Hərəkatı — Bakıda bir qrup gənc tərəfindən 2011-ci ilin fevral ayında qurulmuş vətəndaş hərəkatıdır.
Haqqında
N!DA — Azərbaycan vətəndaşlarının Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyəti və demokratik-hüquqi dövlətin qurulması məqsədilə hüququn aliliyinin təmin edilməsi və sosial-iqtisadi dəyişikliklərin keçirilməsi ideyası ətrafında birliyidir. Hərəkat 5 nəfərdən ibarət idarə heyəti tərəfindən idarə olunur.
Hərəkatın məqsədi
Azərbaycan cəmiyyətinin konstitusion əsaslarının, demokratik və respublika dəyərlərinin, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi Azərbaycan dövlətinin demokratikləşdirilməsi; İctimai-siyasi proseslərə vətəndaşların, xüsusilə gənclərin ve tələbələrin cəlb edilməsi və onların bu proseslərə təsirinin artırılması.
Fəaliyyət
Hərəkat yarandığı 2011-ci ilin 17 aprel tarixində Bakının mərkəzində etiraz aksiyası keçirib.
2011-ci il 13 oktyabr N!DA Vətəndaş Hərəkatı yeni veb saytının təqdimatını keçirib.
2011-ci il 8 dekabr Bakıda qiymət artımına etiraz olaraq stiker aksiyası təşkil olunub.
2011-ci il 13 dekabr N!DA Vətəndaş Hərəkatının təşkilatçılığı ilə "Kitab oxumağı necə təbliğ etmək olar?" adlı tədbir təşkil edilib.
Yan Svub
Yan Svub (20 fevral 1990) — Çexiyalı peşəkar kişi BMX velosipedçisi. Yan Svub Çexiyanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.
Karyerası
Yan Svub 2015 UCI BMX Dünya Çempionatında 1 km zaman yarışında iştirak etmişdir. O, Belçikada baş tutan yarışlarda 33.338 saniyəlik nəticəsi ilə 61-ci yeri tutdu.
Apus acuticauda
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Elm (qəzet)
“Elm” (qəzet) — Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin mətbu orqanı.
Qəzet Azərbaycan və rus dillərində, 2000 tirajla, həftəlik nəşr edilir.
Haqqında
Elm qəzeti 1984-cü ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyətinin, Partiya Komitəsinin, Birləşmiş Həmkarlar Komitəsinin və Komsomol Komitəsinin mətbu orqanı kimi yaradılıb. Qəzet "Kommunist" qəzetinin mətbəəsində nəşr olunmağa başlayıb.
Qəzetin ilk saylarında "Kəşflər və ixtiralar", "Elm və istehsalat", "Azərbaycan alimi xaricdə", "Elm və texnika yenilikləri", "Yeni əsərlər" kimi rubrikalar olub. Qəzetdə alimlərin yazılarına, onların elmi tədqiqatların nəticələrinə, fəaliyyətlərindəki yeniliklərə yer ayrılır.
Qəzet 1984-cü ildən iki dildə, Azərbaycan və rus dillərində nəşr edilir.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin mətbu orqanı kimi çap olunur. Qəzetin redaksiya heyəti AMEA Rəyasət Heyətinin binasında yerləşir. 2016-cı ildə Azərbaycan Mətbuat Şurası na üzv qəbul edilib.
Qəzet AMEA Rəyasət Heyəti aparatının İctimaiyyətlə əlaqələr və informasiya şöbəsinin əməkdaşları tərəfindən hazırlanır və 2019-cu ildən yeni dizayn və tərtibatda çap olunur. 25 sentyabr 2020-ci il tarixinə qədər ayda iki dəfə, 2 oktyabr 2020-ci ildən etibarən isə ayda 4 dəfə - yəni həftəlik 2000 tirajla çap olunur.
Qəzetin baş redaktoru AMEA Rəyasət Heyəti aparatının İctimaiyyətlə əlaqələr və informasiya şöbəsinin müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Ağahüseyn Şükürovdur.
Redaksiya Heyəti akademiklər İsa Həbibbəyli, Arif Həşimov, Dilqəm Tağıyev, İbrahim Quliyev, Nərgiz Paşayeva, Rasim Əliquliyev, Tofiq Nağıyev, İradə Hüseynova, Gövhər Baxşəliyeva, Cəmil Əliyev, İsmayıl Hacıyev və Fuad Əliyevdən ibarətdir.
Nəşrin elektron arxivi Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının science.gov.az portalında və qəzetin feysbuk sosial şəbəkə hesabında oxuculara təqdim olunur.
Sadıq Rəhimov
Sadıq Hacıyarəli oğlu Rəhimov — Azərbaycan SSR dövlət xadimi, Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Sədri (1954–1958). Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin üzvü.
Həyatı
1914-cü il sentyabrın 27-də Bakının Balaxanı kəndində neftçi fəhlə ailəsində anadan olmuşdur. Atası Yarəli Balaxanıda neft mədənlərində əvvəllər fəhləlik etmiş, sonralar qazmaçı və qazma ustası olmuşdur.
Usta Hacıyarəli oğlunu savadlı və dövrünün ziyalı adamlarından olmasını istəyirdi. O, bu məqsədlə də oğlu Sadığı Balaxanıda yeni açılmış kənd 7 illik məktəbinə oxumağa qoyur. S. Rəhimov 1929-cu ildə Balaxanı kənd məktəbini bitirmiş və Bakı neft texnikumuna daxil olmuşdur. 1931-ci ildə texnikumu müvəffəqiyyətlə bitirən S. Rəhimov Bakı maşınqayırma zavodunda texnik vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlamışdır.
S. Rəhimov 1932–1936-cı illərdə Azərbaycan SSR Xalq Yüngül Sənaye Komissarlığının 2 saylı Bakı ayaqqabı fabrikində əvvəl texnik, sonra isə mexaniki emalatxananın müdiri olmuşdur. Elmə, təhsilə, savadını artırmağa daima can atan S. Rəhimov fabrikdə işləməklə yanaşı, 1932-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun maşınqayırma fakültəsinə daxil olmuşdur. O, 1936-cı ildə diplom işini yazmaq və buraxılış imtahanlarını müvəffəqiyyətlə başa çatdırmaq məqsədi ilə müvəqqəti olaraq işdən çıxır.
1937-ci ildə diplom işini əla qiymətlə müdafiə etmiş S. Rəhimov yenə də 2 saylı Bakı ayaqqabı fabrikinə diplomlu mühəndis kimi baş mexanikin müavini vəzifəsinə göndərilir. S. Rəhimov 1937–1938-ci illərdə 2 saylı Bakı ayaqqabı fabrikində baş mexanikin müavini, 1938–1939-cu illərdə baş mexanik, 1939-cu ildə isə həmin fabrikin direktoru vəzifələrində çalışmışdır.
Müharibə illərində
Respublika hökuməti 1939-cu ildə onu Moskvaya Ali Partiya məktəbinə oxumağa göndərir. O, 1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsinin başlanması ilə əlaqədar təhsilini yarımçıq qoyub cəbhəyə gedir. 1941–1942-ci illərdə S. Rəhimov sovet ordusunun Qərb cəbhəsində vuruşan 160-cı atıcı diviziyasında siyasi şöbənin rəisi olmuş, Moskva, Smolenski ətrafında gedən döyüşlərdə fəal iştirak etmiş, Vyazma şəhəri yaxınlığındakı vuruşlarda yaralanmış və arxaya göndərilmişdir.
Ağır yaralanması ilə əlaqədar hərbi qulluqdan tərxis edilən S. Rəhimov Bakıya qayıdır və Azərbaycan toxuculuq sənayesi nazirinin müavini təyin olunur.
Xidməti fəaliyyəti
thumb|left|318px|Sadıq Rəhimov və [[İmam Mustafayev birlikdə xarici nümayəndə heyətini yola salırlar.]] Sadıq Rəhimov 1942–1946-cı illərdə bu vəzifədə, 1946–1949-cu illərdə isə Azərbaycan SSR toxuculuq sənayesi naziri vəzifəsində çalışmışdır. 1949-cu illərdə respublikada bir sıra nazirliklər ləğv edilmiş, bəziləri birləşdirilmişdir. Bu zaman Toxuculuq Sənayesi Nazirliyi ilə Yüngül Sənaye Nazirliyi birləşmiş və S. Rəhimov Azərbaycan SSR yüngül sənaye naziri vəzifəsinə təyin edilmişdir. O, bu vəzifədə 1949–1952-ci illərdə işləmişdir.
1952-ci ildə Azərbaycan iki vilayətə: Bakı və Gəncə vilayətlərinə bölündü. 1952-ci ilin aprelində Azərbaycan SSR Ali Soveti rəyasət heyətinin qərarı ilə Gəncə Vilayət İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsinə S. Rəhimov təyin olunur. O, bu vəzifədə 1952–1953-cü illərdə işləmişdir, lakin vilayət quruluşu Azərbaycanda çox fəaliyyət göstərməmiş və bir ildən sonra ləğv edilmişdir. S. Rəhimov Gəncə vilayəti ləğv edildikdən sonra Bakıya qayıtmış, Azərbaycan SSR kommunal təsərrüfatı və mülki tikinti naziri, sonra isə çox işlənən sənaye malları naziri olmuş və 1953–1954-cü illərdə bu vəzifələrdə çalışmışdır.
S. Rəhimov 1954–1958-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinə sədrlik etmişdir.
S. Rəhimov 1965–1975-ci illərdə Azərbaycan SSR Yüngül Sənaye Nazirliyinə başçılıq etmişdir.
S. Rəhimov dəfələrlə Azərbaycan KP MK və onun bürosunun, Azərbaycan SSR Ali Soveti və onun rəyasət heyətinin üzvü olmuş, Azərbaycan, SSRİ Ali sovetlərinin deputatı, keçirilmiş plenum, konfrans, qurultay və sessiyalarda nümayəndə kimi iştirak etmişdir.
Onun xidmətləri "Lenin" ordeni, "Qırmızı bayraq", "Qırmızı əmək bayrağı", "Şərəf nişanı" ordenləri və medallarla qeyd olunmuşdur.
S. Rəhimov 1975-ci il iyunun 11-də Bakı şəhərində vəfat etmiş və Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Azərbaycan Respublikasının Gənclər və idman naziri Azad Rəhimovun babasıdır.
Xatirəsi
2014-cü ildə S. H. Rəhimovun 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidenti Sərəncam imzalamışdır.
Budyonnovsk
Budyonnovsk ya da Qarabağlı — Rusiya Federasiyasının Stavropol diyarında şəhər.
Buynuz ağacı
(Ceratonia siliqua) - cinsinə aid bitki növü. 250px|thumb 250px|thumb 250px|right|thumb thumb|Ceratonia siliqua
İngilis dilində "carob" deyilsə də, ümumiyyətlə "St.Johns Bread" kimi tanınır. Alman dilində "johannisbrot" deyilir. Hər iki dildə də "Yaqub Peyğəmbərin çörəyi" mənasına gəlir. Yaqub peyğəmbərin səhrada çörək yerinə istifadə etdiyi bir meyvədir. Təqribən 5000 ildir ki, tanınır.
Bir neçə yüz il bundan əvvələ kimi şəkər əvəzinə və ya hazırlanan şirniyyatlarda istifadə olunurdu. Dövrümüzdə ağ şəkər istehsalının başlaması ilə bu mədəni və sağlam qida yox olmuşdur. Keçibuynuzu ağacı ilk 15 il heç meyvə verməyən bir ağacdır. Yetişmiş bir ağac 1000 kiloya qədər meyvə verə bilir.
Keçibuynuzunun tərkibindəki qallium turşusu insan sağlamlığına müsbət təsir edən çoxtərəfli xüsusiyyətləri olan maddədir. Bitkinin tərkibindəki digər promotor maddələr bu maddənin xüsusiyyətlərini daha da artırmışdır.
Sağlamlığımız üçün keçibuynuzunun faydaları saya bilməyəcəyimiz qədər çoxdur. Faydalarından bir qismi aşağıdakılardır:
Ağrı kəsici, allergiyaya qarşı, astmaya qarşı, bakteriya məhv edici, bronxitə qarşı, xərçəngə qarşı, qaraciyəri toksindən təmizləyici, immunitet sistemini gücləndirici, mikroblara qarşı, antiseptik, xərçəngə qarşı qoruyucu, ishal və qəbzliyə qarşı, nitrozamin məhv edici, bronx genişlədici, uşaq iflicinə qarşı. Bundan başqa qida maddələrində E410 ilə göstərilən həcm artırıcı qida maddəsi kimi də istifadə olunur.
Keçibuynuzu və çəyirdəkləri üyüdülərək südlə və balla südlü qəhvə kimi bişirərək və ya bəkməz düzəldərək istifadə etmək olar.
Keçibuynuzu ağciyər xərçənginin 90% qarşısını almaq gücünə malikdir. Ağciyər xərçəngi daha çox siqaret çəkən insanlarda özünü büruzə verir. Bu xəstəliyi müalicə etmək üçün keçibuynuzu böyük nemətdir. Ağciyər xərçənginin daha yaxşı müalicə edilməsi üçün keçibuynuzu ilə qırmızı turp da istifadə edilərsə, keçibuynuzunun təsir gücü daha da artar.
Keçibuynuzunda xolestrol olmaması da böyük bir üstünlükdür. Tərkibində kafein və teobromin olmadığı üçün qan təzyiqi olan insanlar da rahatca istifadə edə bilər. Bitki fosfor və kalsium baxımından çox zəngindir. Bu səbəblə osteoporoz (sümük əriməsi) xəstəliyi olanlara kalsium ehtiyacının qarşılanmasında dəstəkləyicidir.
Qantiadi kilsəsi
Qantiadi kilsəsi (, Qantiadis eklesiya) — Gürcüstan Respublikası əraziləri daxilində de-fakto müstəqil olan Abxaziya Respublikası nın Qaqra rayonu nun Qantiadi şəhər tipli qəsəbəsi ndə VI əsrə aid gürcü ortodoks kilsəsi. Kilsə VIIIX əsrlərdə tez-tez sökülmüş və yenidən tikilmişdir. Kilsə 1576-cı ildə Osmanlı imperiyası nın regionu işğal etməsi zamanı qismən dağıdılmışdır. Bu, Abxaziya və Gürcüstan dakı ən qədim kilsələrdən biridir. Mövcud abidənin sadəcə basilika hissəsi bu günə kimi qalmışdır.
Kilsə üç naflı bir basilikadır. Ortamiqyaslı əhəngdaşlarıyla tikilmiş bu kilsənin üç apsidası var.
Tarixi
Mütəxəssislər iddia edilər ki, kilsə Bizans imperatoru I Yustinian ın buyruğuyla xristianlığı qəbul edən abaza və abxaz tayfaları üçün inşa edilmişdir. Bazilikanın xarabalıqlarında üzərində yunan unisial yazıları olan başdaşının bir fraqmenti tapılmışdır. Ehtimal olunur ki, bu yazılar Abxaziyanın klerikal və ya dünyəvi bir əyanının başdaşına aiddir. Dəfn edilən şəxsin adı itmişdir. Yazılar VI əsrə təsadüf edir.
XX əsrin əvvəllərində knyaz Olderburqlu Petroviç çalışır ki, kilsədə bərpa işləri aparsın. Kilsədə qazıntı işləri sovet dövründə aparılmışdır.
Georgiyevsk
Georqiyevsk — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Stavropol diyarına daxildir.
Börü Əhmədov
Börü Əhmədoviç Əhmədov (1924, Əndican vilayəti, Özbəkistan - 2002) — Özbəkistan tarixçisi, şərqşünası, Qırğızıstan Tarixi Cəmiyyətinin fəxri professoru, Elmlər Akademiyasının akademiki (1995).
Həyatı
Böyük alim B.Əhmədovun əsərlərinin Azərbaycan tarixşünaslığı üçün də böyük əhəmiyyəti vardır. Belə ki, tarixçinin Mərkəzi Asiya dövlətlərinin tarixinin öyrənilməsi ilə bağlı əsərlərində Azərbaycanın Səfəvi dövrü tarixinə dair maraqlı fakt və materiallara da rast gəlinir. Bunu səbəb göstərərək böyük özbək alimini türk xalqlarının müştərək tarixçisi kimi adlandıra bilərik. Bəlxə dair mühüm tədqiqat əsərində mühümfakt və materiallar vardır ki, onlar Azərbaycan Səfəvi dövlətinin tarixinin araşdırılmasında xüsusi yeri vardır.
Böyük tarixçinin araşdırmalarında bir sıra tarixi problemlərə fərqli münasibətini də görürük. Həştərxanilər sülaləsinin Buxara taxtına sahib olmaları ilə bağlı tarixçi B.A.Əhmədov fərqli mülahizə irəli sürür. Onun fikrinə görə, h.1006-cı ildən (1598) h. 1009- cu ilə qədər (1601) bütün özbəklərin ali hökmdarı Abdulla xanın qardaşı Süleyman xanın oğlu II Pir Məhəmməd xan olmuş, Həştərxanilər sülaləsi isə h.1009-cu ildə (1601) hakimiyyətə gəlmişdir. Müəllifin fikrinə görə, Buxarada Həştərxanilər sülaləsinin ilk hökmdarı Canı xan olmuş, onun ölümündən sonra (18 noyabr 1603) hakimiyyətə oğlu Baki Məhəmməd gəlmişdir. Bəzi tədqiqatçıların fikirlərinə əsasən, Əbdülmömin xanın ölümündən sonra, 1599-cu ildə Canı xan özbək əmirlərinin təklifini rədd etdikdən sonra o zaman qızılbaşların mühasirəyə aldığı Abuvərddə olan böyük oğlu Din Məhəmməd xan elan edilmiş, lakin o, Buxaraya gələrkən öldüyü üçün onun qardaşı Baki Məhəmməd xan taxta çıxarılmış, Vəli Məhəmməd isə varis kimi təsdiq edilmişdi. Verilmiş fərqli mülahizənin əksinə olaraq, B.Əhmədov hesab edir ki, Səfəvilər öz nümayəndəsini hakimiyyətə gətirmişlər. Onu da qeyd etməliyik ki, elə məsələlər var ki, B.A.Əhmədovun fikirləri Səfəvi dövrünün mənbələrində öz təsdiqini tapır. Buna misal olaraq onu deyə bilərik ki, İsgəndər bəy Münşi Əbdülmömin xanın ölümündən sonra Buxarada Pir Məhəmməd xanın taxta çıxarıldığını, Bəlxdə isə Abdulla xanın qardaşı İbadulla xanın oğlu Əbdüləminin hakimiyyətə gətirildiyini qeyd etmişdir. Hətta Heratın qaytarılmasından sonra h.1008-ci ildə (1599-1600) Şah Abbas yenidən Xorasana gələrkən Pir Məhəmməd xanın elçilərinin Səfəviləri Xorasanın fəthi münasibəti ilə təbrik etməsi faktı da bu fikrin doğruluğuna dəlalət edir. Həştərxanilər sülaləsinin hakimiyyətə gəlişi ilə bağlı fikirlərin haçalanması Əbdülmömin xanın ölümündən sonra ayrı-ayrı feodal qruplaşmalarının müxtəlif bölgələrdə öz namizədlərini xan elan etməsi ilə bağlı olmuşdur.
Səid Qurbanov
Səid Qurbanov - Dağıstan prezidentinin sabiq müşaviri, Dağıstanda Azərbaycan diasporunun görkəmli nümayəndəsi.
Toşinobu Katsuya
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 27 oyun keçirib.
Səid Qurbanov
Həyatı
Səid Camal oğlu Qurbanov 1928-ci il dekabrın 21-də Dərbəndin Salik kəndində anadan olub. Uzun illər müxtəlif dövlət vəzifələrində çalışan Səid Qurbanov 1965-ci ildə Dərbənd rayon İcraiyyə Komitəsinin sədri, 1966-cı ildə isə Dərbənd rayon partiya komitəsinin birinci katibi seçilib.
Çingiz Yurtçu Şahtaxtinski
Çingiz Yurtçu Şahtaxtinski (1898–1961) — Naxçıvanın ən tanınmış şəxslərindən.
Səid Qurbanov
Həyatı
1971-73-cü illərdə Dağıstanın kənd təsərrüfatı naziri olan soydaşımız Səid Qurbanov 1973-cü ildə yenidən Dərbənd rayonunun birinci katibi vəzifəsində çalışıb. O, 1991-1998-ci illərdə Dərbənd rayon Deputatlar Sovetinə sədrlik edib, 1998-ci ildən təqaüdə çıxana kimi isə Dağıstan prezidentinin müşaviri vəzifəsində çalışıb.
Çingiz Yurtçu Şahtaxtinski
Həyatı
Çingiz bəy 1898-ci ildə Naxçıvanda — Şərur mahalının (indiki Kəngərli rayonu) Şahtaxtı kəndində anadan olub. Onun atası Əliqulu ağa Rusiya ordusunun mayoru olmuşdu. Ordudan əlil kimi istefaya buraxıldıqdan sonra ulu əcdadlarının çox sevib öyündüyü Şahtaxtı kəndində yaşayırdı. Əliqulu ağanın atası Hacı Vəli ağa nəinki Naxçıvan və İrəvanda, hətta o vaxtlar Qafqazın mərkəzi sayılan Tiflisdə çox tanınan bir zadəgan olub. "Kavkaz" qəzetində (1856-cı il) Qafqazın baş komandanı general-adyutant Muravyovun həmin ilin 6 iyulunda verdiyi bir əmrdə Hacı Vəli ağa Hacı İsa Sultan oğlunun "İgidliyə görə" qızıl medalla təltif olması haqda məlumatı da tapa bildik. Hətta, onun Rusiya ordusunda daşıdığı vəzifənin adı da göstərilib: müsəlmanlardan ibarət olan atlı süvari polkunun naibi, yəni ki, komandiri. Qeyd edək ki, bu polkun hamısı Naxçıvan Kəngərliləri idilər.
Səid Qurbanov
Həyatı
2005-ci ildə təqaüdə çıxan Səid Qurbanov Dağıstan prezidenti yanında Ağsaqqallar Şurasının üzvü olub. İki dəfə Dağıstan Sovet Sosialist Respublikasının deputatı olan soydaşımız həmçinin Dağıstan Respublikası Dövlət Şurasının da üzvü olub.
2009-cu il martın 11-də ürək çatışmazlığı diaqnozu ilə Bakıya gətirilən S.Qurbanov xəstəxanalardan birinə yerləşdirilib. Həkimlərin cəhdlərinə baxmayaraq, onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb və S.Qurbanov xəstəxananın reanimasiya şöbəsində dünyasını dəyişib. Dağıstanın Dərbənd rayonunun Salik kəndində torpağa tapşırılıb.
Çingiz Yurtçu Şahtaxtinski
Həyatı
Belə bir babanın ailəsində böyüyən və tərbiyə alan Çingiz bəy ilk təhsilini Naxçıvandakı rus-tatar (azərbaycanlı) məktəbində almışdı. Hələlik tapdığımız arxiv sənədlərinə əsasən Əliqulu ağanın İlyas ağa (o da Türkiyədə yaşayıb), İsmayıl ağa və Məmmədhüseyn ağa adlı oğlanlarının olmasını bilirik. Bunlar Çingiz bəyin doğma qardaşlarıdır. Burada bir haşiyə çıxmağı vacib bilirik. Mirzə Cəlil Məmmədquluzadənin həyat yoldaşı Həmidə xanımın "Xatirələri"ndə yazılıb ki, Heydər ağa Kəngərli mayor Əliqulu ağanın Nazlı xanımdan (sonralar Mirzə Cəlilin arvadı olub) olan oğludur. Yox, bu yanlışdır. Çünki Heydər ağanın tariximiz üçün çox qiymətli olan arxiv işi bizdədir. Oradakı tərcümeyi-halında Heydər ağa yazır ki, mənim atam Heydər ağa Hacı Vəli ağa Şahtaxtinskinin oğludur. Onun atası Heydər ağanın da Qarsda polis işlədiyi zaman tərtib edilən işini tapdıq. Gənc ata oğlu dünyaya gəlməmiş faciəli həlak olduğundan onun adını oğluna qoyublar. O vaxtkı qaydaya görə dul qalmış gənc ananı, yəni Nazlı xanımı (əsil adı Zeynəbağa xanım Kəngərlidir) mayor Əliqulu ağaya alıblar. Sonralar ərindən ayrılan Nazlı xanım oğlunu da özü ilə bərabər atası Şəfi ağanın evinə aparıb. Yəqin ki, arxiv sənədlərindən xəbərsiz olan Həmidə xanım səhvən Heydər ağanı mayor Əliqulu ağanın oğlu bilib. Bakıda çap edilən kitablarda Heydər ağanın Şahtaxtinski soyadını heç vaxt yazmırlar. Axı, uzun illər Moskvada yaşayan Heydər ağa bütün sənədlərdə öz familiyasını fəxrlə "Şahtaxtinski" kimi yazıb. Arxiv sənədləri çox həqiqətləri üzə çıxarır.
Çingiz bəy 1961-ci il 4 fevralda İstanbulda vəfat edib və Qaracaəhməd məzarlığında torpağa tapşırılıb.
Səid Qurbanov
Həyatı
2008-ci ilin dekabrında prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Səid Qurbanov "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.
11 mart 2009-cu ildə Bakıda vəfat edib.
Şon Qayan
Sean Qayan (19 fevral 1996) — ABŞ-lı peşəkar kişi BMX velosipedçisi. Sean Qayan ABŞ-ni beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.
Karyerası
Sean Qayan 2015 UCI BMX Dünya Çempionatında 1 km zaman yarışında iştirak etmişdir. O, Belçikada baş tutan yarışlarda 33.307 saniyəlik nəticəsi ilə 59-cu yeri tutdu.
Söhbətül-əsmar
"Söhbətül əsmar" (Meyvələrin söhbəti) — Füzulinin Azərbaycan dilində yazdığı alleqorik poeması.
Haqqında
Füzuli zəmanəsində gördüyü ictimai çatışmazlıqlara, baş verən əbəs çəkişmələrə eləcə də "Söhbət ül-əsmar" əsərində öz münasibətini bildirmiş, yersiz qürur, mənasız öyünmələrin fayda vermədiyini, bir-birinin eyblərini söyləməklə öz məziyyətlərini tərifləyən meyvələrin mübahisəsində göstərmişdir. Meyvələrin xassələri və onların hər birinin insan orqanizminə təsirini gözəl bilən şairin bu əsəri zahirən uşaqlar üçün yazılmış sadə əsər kimi görünsə də öz fəlsəfi-nəsihətamiz ruhu ilə diqqəti cəlb edir. Əsərdə ictimai ədalətsizliyə etiraz edən, dünyanın vəfasızlığından şikayətlənən şair yazır: Dünya işinin mədarı yoxdur, Heç kimsəyə etibarı yoxdur. Eylər birisini sahibi-tac, Ol birisin eylər ona möhtac. Tanınmış şair və tənqidçi Hümmət Şahbazi Azərbaycan ədəbiyyatında ilk uşaq şeiri kimi Məhəmməd Füzulinin iki yüz beytdən ibarət “Söhbətül-əsmar” (Meyvələrin söhbəti) alleqorik məsnəvisini qəbul edir və yazır ki, bu kitab 1958-ci ildə Bakıda Həmid Araslı tərəfindən yayılıb. Kamil Mirbağırov tərəfindən nəsrə çevrilərək uşaqlar üçün hazırlanıb və Təbrizdə 1376 (1997)-cı ildə "Əsmər" nəşriyyatı tərəfindən yayımlanıb. Yeni çağda «cizgi filmləri», təmsili (alleqorik) biçimdə uşaqlar üçün hazırlanmasını görəndə "Söhbətül-əsmar"ın da uşaqlar üçün təmsili bir dillə yazıldığını duyursan. Buna görə Azərbaycanın ilk uşaq şeiri (bəlkə də Şərqdə) Füzuliyə aiddır.
Hümmətin bu məsnəvinin mahiyyətinə varması da düşündürücüdür: “Şair bu kitabda meyvələrin dili ilə, öz öyüdsəl (nəsihətamiz) sözlərini deyir və hər bir meyvə özünün xasiyyətindən danışır. Şeirdə meyvələrin xarakteri var. Füzuli meyvələrin xasiyyətlərinə uyğun sözlərdən faydalanır. Şairin bu vəsflərində bütün meyvələr özü-özlüyündə taysızdır. Heç bir meyvə, başqa meyvələrin yaxşılığını görmək istəmir və hər biri özünü yaxşıların ən yaxşısı bilir. Sonda bağa səyahətə çıxan adam da elə onların yaratdığı bu uyumsuz dünyalarından qaçmaq fikrinə düşür. Bu meyvələr arasında heç bir fikir və duyğu birləşməsi yoxdur. Onların hər birisinin davranışı "burda mənəm, Bağdadda kor xəlifə" zərbül-məsəlini yada salır.”
Kiçik uzunqanad
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Söhbətül-əsmar
Filmoqrafiya
1994-cü ildə "Azanfilm" Studiyası tərəfindən qısametrajlı cizgi filmi çəkilmişdir. Film dahi Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin anadan olmasının 500 illik yubileyinə həsr olunmuşdur.
Aleksis Şahtaxtinski
Aleksis Şahtaxtinski ATƏT-in Bakıdakı layihə əlaqələndiricisi (2014–2015).
Həyatı
Aleksis Şahtaxtinski 1967-ci ilin avqustun 22-də Strasburq şəhərində dünyaya gəlib. Atası Cahangir-Kamal (Jan) Şahtaxtinski Fransa Dənizçilik Akademiyasının zabiti və eyni zamanda, professoru olub. Anası Livanda fransız ailəsində doğulub. Aleksis Şahtaxtinski 1988-ci ildə Nansi II Universitetində Rus dili və Beynəlxalq Hüquq fakültəsində bakalavr təhsili alıb.
1990-cı ildə təhsilini Paris siyasi elmlər Məktəbində Beynəlxalq münasibətlər üzrə davam etdirib. O, Sorbonna Universitetinin məzunudur. 1993-cü ildən diplomat kimi fəaliyyətə başlayıb. Şahtaxtinski bir sıra beynəlxalq təşkilatlarda və Fransa hökumətinin diplomatik nümayəndəliklərində çalışıb.
Azərbaycan əsilli Aleksis Şahtaxtinski əvvəl Fransa Xarici İşlər Nazirliyinin Siyasətin Planlaşdırılması Mərkəzində fəaliyyət göstərib və Fransanın Avropa məsələləri üzrə nazirinin xüsusi müşaviri vəzifəsində işləyib. Avropada təhlükəsizlik üzrə 20 ildən çox təcrübəyə malik olan peşəkar diplomat Moskvada 90-cı illərdə NATO İnformasiya Ofisinin rəhbəri, Belarus və Tacikistanda müvəqqəti işlər üzrə vəkil vəzifəsində çalışıb.
Şahtaxtinski 2010–2013-cü illərdə Krakovda (Polşa) Fransanın baş konsulu vəzifəsinə işləyib. O, həmçinin ATƏT- in Bakı Ofisi rəhbərinin müavini olub. 1 yanvar 2014-cü ildən 2015-ci ilin iyul ayına kimi ATƏT- in Bakı Ofisinin Layihə Əlaqələndiricisi olub.
Aleksis Şahtaxtinski 6 dildə danışır. Ailəlidir, iki övladı var.
XI Konstantin Paleoloq
XI Konstantin Paleoloq - sonuncu Bizans imperatoru. 1449 - 1453-cü illərdə Bizans imperatoru olmuşdur. II Manuel və Makedoniyalı Serb krallığı Dragasın üzvülərindən olan Helenanın səkkiz övladından dördüncüsü olaraq doğulmuşdur. 1453-cü ilin 29 mayında İstanbulun fəthi zamanı öldürülmüşdür.
Mora Despotu
Konstantin 8 fevral, 1405-ci ildə Morada anadan olmuşdur. Uşaqlığı Konstantinopol şəhərində keçmişdir. 1437 - 1440-ci illərdə Bizans imperatoru olan qardaşı VIII Yannis Paleoloq İtaliyanın Florensiya şəhərində kilsə məclislərində iştirak etmişdir. VIII Yannis Paleoloq Florensiyada olduğu 3 il müddətində Katolik və Lüteran məzhəblərini birləşdirməyə calışırdı. Bu müddət ərzində Konstantin Paleoloq taxta naib təyin edilmişdir. 1443-cü ilin oktyabr ayında Konstantin mərkəzi Mistra şəhəri olan Mora despotluğunun despotu təyin olunur. Konstantinin atası II Manuel Paleoloq Mistra şəhərini dini mərkəzə çevirmək istəyirdi. Əvvəlcə bu işlə özü məşğul olmuş, oğlunu şəhərə hakim təyin etdikdən sonra bu işlə məşğul olmağı ona tapşırmışdır. Konstantin yenə atasının məsləhəti ilə Korint körpüsü başda olmaqla, bir çox abidənin və kilsəsini müntəzəm olaraq təmir etdirirdi.
1446-ci ildə Osmanlı imperiyası əleyhinə Yanos Hunaydi tərəfindən üsyan başladı. Macar və Serb birliklərinin birgə hərəkəti nəticəsində Bolqarıstan işğal olunur. Yanos Hunaydinin geniş ərazilər işğal etməsi, digər xristian hökmdarları ruhlandırırdı. Mora despotluğu yaranmış vəziyyətdən istifadə edərək, qoşunlarını kornit körpüsündən keçirmiş Tebai və Afina şəhərlərlərini işğal etmişdir. II Muradın taxta çıxmasından sonra Konstantin tərəfindən işğal olunan ərazilər qeri qaytarılmışdır.
Osmanlı sultanı II Murad Mora Despotu Konstantinin imperiyanın ağır vəziyyətindən istifadə edərək hücum etməsindən bərk qəzəblənmişdi. Bu səbəbdən ən qısa zamanda Moraya hücum edib, Konstantini taxtdan salmağa çalışırdı. Mövsümün uyğun olmamasına baxmayaraq, 60 minlik qoşunla Afinadan Mora Despotluğunun üzərinə hücum etmişdir. Yunanlar müqavimətsiz, Mora qalasına istiqamətinə geri çəkilirdilər. Qala divarları möhkəm şəkildə inşa edilmişdi və bu səbəbdən Konstantin II Muradın qalanı keçə bilməyəcəyini düşünürdü.
Ancaq II Murad səhra topları əldə etmişdi və dövrünə görə yeni hesab olunan bu silahdan bizansların məlumatı yoxdur. 27 oktyabr 1446-cı ildə Korint körpüsü yaxınlığına gələn Osmanlı ordusu səhra toplarından istifadə etməyə başladı. 10 dekabr tarixində bizanslıların çox güvəndiyi Heksimiliyon müdafiə səddləri uçuruldu. Vəziyyətin gərgin olduğunu və hər an ələ keçə biləcəyini anlayan Konstantin Moranın dağlıq bölgəsinə qaçdı. Havanın soyuq olması səbəbindən II Murad Mora şəhərində uzun müddət qalmaq istəmirdi. Şəhər Osmanlı qoşunları tərəfindən iki həftə boyunca yağmalanmış, daha sonra isə önəmli miqdarda xəzinə və əsirlərlə qeri çəkilmişdir.
İmperator seçilməsi
Konstantinin qardaşı imperator VIII İohann Paleoloqun varis bıraxmadan vəfat etməsi, hakimiyyətə kimi gələcəyi məsələsini meydana gətirdi. Hakimiyyətə iki əsas namizəd vardı. Bunlardan biri Demetrios kilsə tərəfindən dəstəklənir, ancaq real namizəd hesab olunrmurdu. VIII İohann Paleoloqun anası kiçik oğlu və Mora despotu olan Konstantin Paleoloqu taxta cıxması uğrunda mübarizə aparırdı. Hər iki şəxs Osmanlı imperiyasının vasal aslılığını tam qəbul edirdi. Saray tərəfindən dəstəklənən Konstantin II Muradın razılığından sonra XI Konstantin Paleoloq adı ilə 6 yanvar, 1449-cu ildə Bizans imperatoru olaraq taxta çıxmışdır. Kilsənin razılığı olmadan baş verən tac qoyma mərasimində pravaslav rahibi iştirak etməmişdir. Bununla yanaşı tac qoymaq kilsənin etirazı səbəbindən Konstantinopol şəhərində icra edilməmişdir.
Bu iki istisna Bizans imperiyasında ilk dəfə yaşanırdı. İmperiyanın kiçilməsi səbəbindən XI Konstantin Konstantinopol şəhərinə gəmi ilə gətirmək cətinləşmişdi. Katalan gəmisinin köməkliyi ilə 11 mart, 1449-cu ildə sonuncu Bizans imperatoru XI Konstantin Paleoloqu Konstantinopol şəhərinə gətirilmişdir. II Muradın 1451-ci ildə vəfat etməsindən sonra, 19 yaşındakı II Mehmed ikinci dəfə Osmanlı taxtına çıxmışdır. XI Konstantin əsirlikdə saxladığı Sultan övladı Orxanı azadlığa bıraxmaq əvəzində II Mehmedə vergiləri sabit saxlamağı təklif edirdi.
İstanbulun fəthi
XI Konstantin II Mehmedə elçi heyəti göndərərək onun şərtini qəbul etməyi təklif edirdi. Konstantin vəziyyəti uzadaraq, mövcud hücum planın qarşısını almaq və bu yolla imperiyanın ömürünü uzadmağa çalışırdı. Ancaq sultan ən qısa zamanda Konstantinopolu fəth etmək barədə düşünürdü. XI Konstantin Konstantinopolu müdafiə etmək üçün pravoslav kilsəsinə və Vatikana müraciət etsə də, müsbət cavab almamışdır. Konstantin mümkün müharibə halında məğlub olacağını anlayırdı. Ona təslim olacağı halda, II Mehmed tərəfindən vəzifə və hörmət vəd olunmuşdu. Bütün təkliflərdən imtina edən Konstantin sona qədər döyüşəcəyini bildirmişdir. XI Konstantin Paleoloq 29 may, 1453-cü ildə osmanlı əsgərləri ilə döyüşdə həlak olmuşdur. Şəhərin fəth olunmasından sonra Konstantinin cəsədinin tapılıb tapılmaması barədə müxtəlif fikirlər vardır. Osmanlı əsgərlərinin çəhrayi ayaqqabısı olan kübar geyimli bir kişi cəsədi aşaklanması məlumdur. Həmin dövrdə bu tip ayaqqabılar yalnız imperatorlar tərəfindən qeyinilirdi. Pravaslav kilsəsi tərəfindən XI Konstantin Paleoloq şəhid və müqqədəs elan edilmişdir.
Satınalmalar üzrə Dövlət Agentliyi (Azərbaycan)
Azərbaycan Respublikasının Satınalmalar üzrə Dövlət Agentliyi — 1997-ci il 16 may tarixində yaradılan və Azərbaycan Respublikasında dövlət vəsaitləri hesabına malların (işlərin və xidmətlərin) satın alınması sahəsində dövlət siyasətini həyata keçirən keçmiş mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 15 yanvar 2016-cı il tarixli Fərmanı ilə ləğv edilərək vəzifə və funksiyaları, habelə istifadəsində olan dövlət əmlakı Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinə verilmişdir.
Arqun dərəsi
Arqun dərəsi — Qafqazın ən uzun dərələrindən biri.
Coğrafiyası
left|thumb|Şatili kəndi və Arqun çayı Çeçenistan ərazisində Arqun dərəsi Arqun çayının geoloji fəaliyyəti nəticəsində formalaşmış. Arqun çayı Baş Qafqaz dağlarının şimal yamacında olan Qara dağlar silsiləsini kəsərək bu dərəni meydana gətirmiş. Arqun dərəsinin hündürlüyü 1100-4800 metr arasında dəyişir. Şatoy kəndi bölgəsində, dərə boyunca Çeçenistanın və Qafqazın ən böyük qoruqlarından biri yerləşir. Sahəsi 233 800 hektar olan bu qoruqada müxtəlif mədəni və təbii abidələr mövcuddur — Arqun dövlət tarixi-memarlıq və təbiət muzey-qoruğu bu ərazidə yerləşir. Arqun dərəsində çoxlu erkən və orta əsr, eləcə də eramızdan əvvələ aid olan abidələr mövcuddur. Ərazidə daş dövrünə və mağara həyat tərzinə aid məkanlar mövcuddur.
XVIII-XIX əsr Qafqaz müharibələri öncəsi Arqun dərəsində 4000 qədim memarlıq tikilisi qeydə alınmış. Bunların çoxu hərbi, yarım hərbi, gözətçi tikililəri olmuş. 4-6 mərtəbəli olan bu tikililərlə yanaşı 2-3 mərtəbəli yaşayış binaları da üstünlük təşkil edir.
Tarixi
Türklərin və monqolların Qafqaza hücumları zamanı bir çox yaşayış məntəqələri, coğrafi məntəqələr türk kökənli adlanmağa başlanıldı. Tezliklə bu adlar bütün Qafqazda yayıldı. Arqun adı da qazax mənşəli söz olub - arğın sözündən götürülüb.
Qafqaz müharibəsi zamanında Arqun dərəsi keçilməzliyi ilə ad qazandı. Ancaq 1858-ci ildə genral Evdokimov Çeçenistanın böyük hissəsini nəzarətə götürdükdən sonra əl çatmaz dərəyə hakim olmağa qərar verdi. Məhs 72 illik müharibə zamanı (1786-1858) rus əsgərlərinin ayağı bu dərəyə dəyməmişdir. General Evdokimov 45 minlik rus əsgəri ilə 16 yanvarda Arqun dərəsinə daxil oldu. Çeçenlərin saysız hücumları nəticəsində böyük itikilər verən ruslar sonda Arqun çayının yuxarı axarlarına çata bildilər. Ancaq dərəyə tam hakim olma bir il çəkdi. Bundan sonra ruslar dərədə möhkəmləndi və Şamilin qərarqahını, eləcə də imamatın paytaxtı Vedenonu nəzarət altında saxlamağa müvafiq oldular
Azərbaycanda Novruz bayramı
Azərbaycanda Novruz bayramı və ya Milli yeni il bayramı — Azərbaycanda baharın və Yeni ilin gəlişinin qeyd edilməsi. Adətə görə Novruz bayramında göyərdilən səməni yazın gəlməsinin, təbiətin canlanmasının və əkinçiliyin rəmzidir.
Tarixi
Ədəbiyyatşünas Əzizə Cəfərzadə "Xıdır Nəbi" bayramı haqqında yazırdı:
''Çox-çox uzaq keçmişlərdə Xıdır Nəbi bayramı keçirilərmiş Azərbaycanımızda, Kiçik çillənin qurtardığı son gündə. Yəni, 25-28 fevral günlərində keçirilər və bir növ Novruza hazırlıq xarakteri daşıyırmış. Bu bayramın özünəməxsus adətləri, oyunları, yeməkləri olub.
Tədqiqatçı "Unudulmuş əziz günlərimizdən" adlı məqaləsində bu bayramı xüsusi araşdırır, mahiyyəti, mənası haqqında ətraflı məlumat verirdi. Novruz bayramı ərəfəsində qeyd edilən çillə çıxarma bayramı haqqında isə yazırdı:
''Çillə çıxarma bayramı təbiətlə bağlıdır. Ən uzun gecə şəbi-yelda gecəsində qaranlıqla bağlı tapmacalar, yanıltmacalar, rəvayətlər söylənər, əylənər, şeirlər oxuyardılar. 40 günlük Böyük çillə dekabrın 21-də girir, yanvarın 31-də qurtarır və 20 günlük Kiçik çillə başlanır.
Əzizə Cəfərzadə çillə çıxarmaq bayramının ağrılı-acılı Kiçik çilləyə vida, baharın gəlməsinə, Novruzun yaxınlaşmasına sevinc bayramı olduğunu vurğulayırdı. Bu bayramın daha çox qadınlar arasında və hansısa bir işinin düzəlməsini əhd edənlərin keçirdiyini bildirirdi:
''Əhd edən evin sahibəsi gecəyə qonaqlar dəvət edir, evdə kişilərdən biri də qalmır. Bir qoyun kəsilir, həmin qoyunun ətindən gecə səhərə qədər müxtəlif yeməklər bişirilir. Hamı oynayıb, şənlənər, mahnılar oxuyub, lətifələr söyləyər, tapmaca, yanıltmac deyib, üzük falına baxıb, noxud falı açırdılar. Yuxuya getmək olmazdı. Çillə çıxarmaq bayramı üçün qarpız saxlayarmışlar, həmin günü böyük süfrə açar, qarpızı kəsərmişlər:
"Qovub qışı, ayazı, Kəsdik çillə qarpızı..."
XX əsrin 1920-ci illərinə qədər Azərbaycanda Novruz bayramı xalq tərəfindən böyük coşqu ilə qeyd olunurdu. Çar hökuməti bu bayrama Milad bayramı qədər diqqət yetirməsə də, Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Ağa Musa Nağıyev, Şəmsi Əsədullayev kimi milyonçular Bakı əhlinin bu bayramı təmtəraqla qeyd etməsinə böyük yardım edirdilər.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə də Novruz iki dəfə təntənəli şəkildə qeyd edilib. Ancaq Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra vəziyyət dəyişdi.
1920-ci ilin aprelin 28-də Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulandan bir müddət sonra da bolşeviklər Novruzun qeyd olunmasına xalqın dəstəyini qazanması üçün icazə verirdi. Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra da Novruz bayramları əvvəlki təntənə ilə qeyd olunmaqda davam edirdi. "Kommunist" qəzeti 1921-ci il 24 mart tarixli nömrəsində yazırdı ki, "Novruz bayramı" günlərində məktəblərdə tətillər başlanır, küçələrdə şagirdlərin bayram nümayişləri, teatr və klublarda tamaşa və konsertlər təşkil edilir. İmkansız əhaliyə müxtəlif ərzaq məhsulları paylanır.
Nəhayət, 1925-ci ildə bu barədə xüsusi qərar qəbul edildi. Qərarda inqilabi bayramlarla yanaşı, 6 dini və (Novruz da daxil) milli bayramın da dövlət səviyyəsində qeyd olunması nəzərdə tutulmuşdu. Ancaq bu qərar cəmi 3 il qüvvədə qaldı. 1928-ci ildən başlayaraq dini və milli bayramlara qarşı açıq hücumlar başladı. Hətta "Kommunist" qəzeti yazırdı ki, "Rusiyada olduğu kimi Azərbaycanda da milli və dini bayramları ləğv etmək və onları inqilabi bayramlarla əvəz etmək lazımdır".
Novruz əleyhinə ən fəal mübarizlər 1924-cü ildə yaradılmış "Mübariz Allahsızlar İttifaqı"nın üzvləri idi. Nəhayət, 1929-cu ildə "Mübariz Allahsızlar İttifaqı" öz məqsədlərinə nail oldular və bu bayramlar dövlət bayramları siyahısından çıxarıldı. Bundan sonra "Mübariz Allahsızlar İttifaqı"nın üzvləri bayram günlərində drujinalar təşkil edərək gecələr evlərə, həyətlərə reydlər təşkil edir, evində səməni qoyub bayram süfrəsi açan, həyətində tonqal qalayan komsomolçuları aşkarlayaraq bu adamları komsomol iclaslarında müzakirəyə çıxarırdılar.
1937-ci il SSRİ Konstitusiyasının qəbulundan sonra isə Novruz ümumiyyətlə qadağan edildi. Ancaq bu illərdə də, hətta İkinci dünya müharibəsi illərində Novruz bayramı qeyd edilirdi. Stalinin ölümündən sonra bütün dini və milli bayramlar kimi Novruz bayramı da qeyri-rəsmi bəraət aldı.
Sovet ideoloqları bəzi milli bayramları dövlətin ideoloji proqramına uyğunlaşdırmaq haqqında fikirləşməyə başlamışdılar.
Azərbaycanlı tarixçi alim Cəmil Həsənli yazır ki, sovet dövründə növbəti dəfə Novruz bayramını qeyd etmək ideyasını ilk Əbdürrəhman Vəzirov ortaya atıb: «Novruz bayramının keçirilməsi ideyasını Azərbaycan komsomolunun birinci katibi Əbdürrəhman Vəzirov ilk dəfə Azərbaycan Kommunist Partiyasının 1958-ci ilin yanvar ayında keçirilən XXII qurultayındakı çıxışında səsləndirmişdi. Öz çıxışında Vəzirov dedi: ''«Niyə biz rus xalq bayramı olan maslenitsanı qeyd etməyə hazırlaşan moskvalılar kimi, özündə heç bir dini məzmunu daşımayan «Novruz bayramı»nı qeyd etməyək?! Bizim xalqın həyatında «Novruz bayramı»nı baharın gəlişi kimi qeyd etmək ənənəsi vardır»''
Odur ki, ilkin eksperiment kimi, 1966-cı ilin mart ayının 6-da (Mart ayının ilk bazar günü) "Maslenitsa" adlandırdıqları milli bayramı "Rus qışının yola salınması" adı altında, martın 20-də isə Novruz bayramını "baharın gəlişi" adı altında qeyd etmək qərara alınmışdı. "Rus qışının yola salınması" həmin il Leninqrad vilayətində keçirildi. Ancaq nədənsə həmin il Novruzun keçirilməsi təxirə salındı və nəhayət ki, 1967-ci ildə bu bayramın Bakıda "Bahar bayramı" adı altında qeyd olunmasına icazə verildi.
Bəzi siyasi mütəxəssis qeyd edirlər ki, 1967-ci ildə Novruz bayramının keçirilməsinə Sovet rəhbərliyinin birdən-birə razılıq verməsini SSRİ-nin İranla bağlı siyasəti ilə də əlaqələndirirlər. 1965-ci ildə İran Şahı Rza Pəhləvinin SSRİ-yə səfəri zamanı Leonid Brejnevlə söhbətdə mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsi ilə bərabər Novruz mövzusuna da toxunulmuşdu.
Qlasnost və perestroyka Novruzun Azərbaycan və Mərkəzi Asiyada dövlət səviyyəsində keçirilməsinə yol açdı. 1985-ci ildən sonra hətta kommunist və Sovet qəzetləri də martın 21-də rəngli çıxır, ən başlıcası daha "bahar bayramından" yox, Novruzdan söz açılırdı.
1991-ci ildə SSRİ-dən müstəqilliyini əldə edən Azərbaycan Novruzu rəsmi bayram elan etdi.
2000-ci illərin əvvəllərindən isə Novruz bayramında tam 10 gün iş günü sayılmır.
Azər Mürsəliyev
Azər Mürsəliyev — Azərbaycan mənşəli rus jurnalisti.
Azərbaycanda Novruz bayramı
Çərşənbələr
Azərbaycanda Novruzun yaratma mərhələlərini əks etdirən dörd ünsür — su, od, yel və torpaqla bağlı mərasimlərin qeyd olunması ənənələrini özündə birləşdirir: Su çərşənbəsi, Od çərşənbəsi, Yel çərşənbəsi və Torpaq çərşənbəsi.
Azər Mürsəliyev
Həyatı
Azər Mürsəliyev 1957-ci il 6 iyulda Bakıda anadan olmuşdur. 1980-ci ildə Jdanov adına Leninqrad Dövlət Universitetini bitirmişdir. Müxtəlif vaxtlarda "Vışka", "Komsomolskaya pravda", "Moskovskie novosti" qəzetlərində xüsusi müxbir kimi çalışmışdır. 1996-cı ildən Kommersant qəzetində işləyir. 2005-ci ilə qədər siyasi şöbənin müdiri, 2005–2008-ci ilərdə baş redaktorun müavini vəzifəsini icra etmişdir. 2009-cu ilin yanvar ayından Kommersant qəzetinin baş redaktorudur.
Azərbaycanda Novruz bayramı
Çərşənbələr
Su çərşənbəsinə "Əzəl çərşənbə", "Sular Novruzu" da deyirlər. Su çərşənbəsində su və sumənbələri təzələnir, arxlar qaydaya salınır, su hövzələrində abadlıq işləri görülür, su ilə bağlı müxtəlifşənliklər keçirirlər. Su çərşənbəsi suya tapınma inamı ilə bağlıdır. Hələ gün doğmamışdan hamı su üstünə gedir, əl-üzünü yuyur, bir-birinin üzərinə su çiləyir, su üstündən atlanır, yaralıların yarasına su çiləyirlər. Xalqın inamına görə Su çərşənbəsi günü "təzə su"dan keçənlər, azarını, bezarını ona verənlər il boyu xəstəlikdən uzaq olarlar. Həmin gün su üstündə müxtəlif mərasimlər keçirilir, qədim türklərdə su tanrıları sayılan Aban və Yadanın şərəfinə nəğmələr oxunur. Su çərşənbəsi ilə əlaqədar çoxlu sayda inanclar, fallar, türkəçarələr, bayatılar, əfsanələr vərəvayətlər var.