cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mirzə Məhəmmədbağır xan Əmirnizam
Həyatı
Mirzə Məhəmmədbağır xan Məhəmməd xan oğlu 1845-ci ildə anadan olmuşdu. Atası Əmir Tuman Məhəmməd xan Təbrizin hakimi olmuşdu. Babası Hidayət xan Gilandan idi. Bir müddət müstəqil hakimlik etmişdi. O, Fətəli şah Qacar tərəfindən öldürülmüşdür. Mirzə Məhəmmədbağır xan əvvəlcə Şücaəssəltənə, Sərdari Əkrəm, Sərdari Küll ləqəblərini daşımışdı. Mirzə Məhəmmədbağır xan Əmirnizam böyük mülkədar idi. Onun Azərbaycanda, Tehranda mülkləri vardı. Mirzə Məhəmmədbağır xan Əmirnizam Nasirəddin şah Qacarın hakimiyyəti dönəmində ordu komandanı idi. Müzəffərəddin şahın tacgüzarlığından sonra bütün İran ordusunun komandanı oldu.
Ailəsi
Mirzə Məhəmmədbağır xan Əmirnizam Mirzə Əli xan Əminəddövlənin bacısı ilə ailə qurmuşdu. Onun vəfatından sonra Mirzə Ələsgər xan Əminüssultanın böyük qızı ilə evlənmişdi. Hüseyn xan adlı oğlu vardı.
Tennisin tarixi
thumb|250px|right|1622-ci il Paris, Fransa Tennis (laun tennis) — İngilis dili “lawn” sözündən – fransızcadan “tenez” sözündən yaranmışdır. Topun və raketkatın istifadəsi ilə dünyanın ən məşhur idman növüdür.
Ümumi məlumat
Oyunlar standart ölçülərdə (23.77:8.23 metr) olan kortlarda keçirilir. Tennis müxtəlif səthə malik kortlar (bərk ,torpaq, ot) üzərində oynanılır. Əzəldən tennis ot üzərində yaranıb, ona görə də onu “laun tennis” kimi də adlandırırlar. Hər bir oyun topun oyunçu vasitəsi ilə kortu digər hissəsinə arxa xətdən daxil etməsi ilə başlayır. Oyunçulardan biri uğursuz cəhdi yerinə yetirənə qədər zərbələr mübadiləsi davam edir. Maçlar setlərə və qeymlərə (oyunlara) bölünür. Qalib rəqibi qarşısında iki qeym fərqi ilə ilk altı qeymdə qalib olan oyunçu olur və o bununla bir seti öz hesabına yazmış sayılır.
Tarixi
thumb|250px|Tennis raketkaları, tennis topları Tennis – İtaliya, İngiltərə, Fransa kimi ölkələrdə XIII-XIV əsrlərdə bir əl ilə topu torun digər tərəfinə atılması oyunu olub. Raketkalar iki əsr sonra, yəni XVI əsrdə istifadə edilməyə başlanıb. Müasir tennis Böyük Britaniyada 1873-cü ildən inkişaf etməyə başlamışdır. Onun ixtiraçısı kimi 1874-ci ildə oyun qaydaları hazırlayan və nəşr edən Britaniya ordusunun zabiti Ualter Uinqfild (Walter Wingfield) sayılır.
İlk tennis turniri Uimbldon, İngiltərədə 1877-ci ildə keçirilmişdir. Bu turnir bir ənənəyə çevrilib və ən nüfuzlu turnirlərdən biridir.
1913-cü ildə Beynəlxalq Tennis Federasiyası ITF (International Tennis Federation) yaradılıb və ILTF (International Lawn-Tennis Federation) adlandırılmışdı. 1998-ci ildə artıq İTF 190 milli federasiyaları özündə cəmləşdirmişdir.
Tennis top oyunları sinfinə aiddir və 700 il ərzində Avropada tanınır. Müxtəlif xalqlar müxtəlif adlandırıblar tennisi: İngiltərə – “Royal Tennis” və ya “real tennis”, Fransada “je-de-pom”, İtalyada “plone”. Əvvəlcə tennis əllə oynanılırdı, Böyük Britaniyada bu oyun “the game of the palm”, yəni “öz əlləri ilə oyun” adlanırdı və dəri ilə örtülmüş toplardan istifadə edilirdi. Lakin, bu cür toplar yerdən balaca təkana malik olduqları üçün tennis daş döşəmə ilə xüsusi salonlarında oynanılırdı – “ballhaus” (ballhaus). Bu tip salonlarda illər sonra musiqili və rəqsli gecələr keçirilidi ki, bunlar da “ball” adlanırdılar.
əsr|XIX əsrin ortalarında satışda ilk rezin toplar peyda oldu, hansı ki, onlar yaxşı təkana malik idilər. Bununla da açıq havada oynamaq imkanı yarandı.
İlk Laun Tennis klubu Liminqtonda ( Leamington), Birminhemdə, mayor Harri Heme və onun dostu ispaniyalı Pereira tərəfindən 1872-ci ildə təsis edilmişdir. Lakin oyunun adı - “laun tennis” mayor Ualter Uinqfild (Walter Wingfield) tərəfindən təqdim olunmuşdur.
thumb|200px|left|keçmiş tennis raketka və topları
1869-ci ildə “Bütün İngilis kroket klubu” yaradılıb. Altı il sonra, onun üzvlərindən biri Henri Cons (Henry Jones), klubda tennis oynamağı təklif etdi. Yeni oyun tez sevildi, 1877-ci ildə klubun adı dəyişdirilərək, “Bütün İngilis kroket və laun-tennis klubu” adlandırıldı. Bu gün klub “Bütün İngilis laun-tennis və kroket klubu” adlanır, lakin daha çox Uimbldon olaraq tanınır.
İlk tennis çempionatı 1877-ci ildə Uimbldonda keçirilib, turnirin qalibi Uilliam Marşalı məğlub edən Spenser Qor olmuşdur. Müsabiqədə torun hündürlüyü yanlarda 152 sm, mərkəzində 99 sm idi.
Tezliklə, laun-tennis digər ölkələrdə də tanınmış oldu. 1877-ci ildə Homburq kurortunda ingilislər yeni oyunu almanlara təqdim etdi. Dörd il sonra, Baden-Baden şəhərində ilk alman tennis klubu (LTC Rot Wei) açılmışdır və 1892-ci ildə ilk beynəlxalq çempionat keçirilmişdir.
İlk öncə tennis kübarların oyunu idi, yalnız və yalnız ötən əsrin 20-ci illərində tennis kütləviləşməyə başlamışdır. Suzan Lenqlen (Suzanne Lenglen) peşəkar tennisin təməlini qoyub. 1926-cı ildə özünün turnesinin təşkil edilməsi üçün o, əhəmiyyətli məbləğ - 50.000 ABŞ dolları xərcləmişdir.
1896-1924-ci illərdə tennis bir olimpiya idman növü idi. Sonralar tennisin peşəkar idman növünə çevrilməsi ilə olimpiya növlüyündən çıxardırılmış və uzun fasilədən sonra 1988-ci ildə Seul Olimpiya Oyunlarında təmsil olunmuşdur. Olimpiya oyunlarında yalnız Devis Kuboku və Federasiya Kubokunda ölkələrinin yığmalarını təmsil edən tennisçilər iştirak edə bilərlər.
Həmçinin bax
Tennis
Ağımtıl Psefellus
Ağımtıl psefellus (Psephellus dealbatus (Willd.) Boiss. Centaurea dealbata Willd.)-Hündürlüyü (15) 20-60 sm, gövdəsi düzduran, yarpaqlarla örtülmüş və sadə olan çoxillik ot bitkisidir.
Yarpaq
Yarpaqları üst tərəfdən tünd-yaşılrənglidir, çılpaqdır, alt tərəfdən ağımtıl-keçəli,saplaqlı, görünüşünə görə uzunsov və yauzunsov-neştərtvaridir, lələkvari-bölünmüşdür.Yarpaq seqmentləri uzunsovdur, kütdür, çox vaxtqısa sivri ucludur, yarpağın qaidə hissəsinədoğru kiçiləndir, yuxarı seqmentləri tədricən saplaqla birləşəndir, aşağıdakılar isə demək olar ki, birləşir, adətən tamkənarlıdırlar, bəzən kənardan 1-3 sayda dişciklidir; kökətrafıyarpaqlar iri, uzun saplaqlıdır, gövdə yarpaqlarıisə tədricən azalan, ən yuxarı yarpaqları deməkolar ki, bütövdür, səbətə yaxınlaşandır və ondanbir az uzun yaxud qısadır. Yarpaqların təpəseqmentləri çox vaxt yan tərəfdəkilərdən böyük olur.
Çiçək
Səbətin eni 2-4 sm, yumurtavarişarşəkillidir.Çiçəkləri çəhrayı rəndə olub, üzərində bənövşəyi çalarları vardır. Çiçəkləməsi İyun-İyul aylarına təsadüf edir.
Meyvə
Toxumları 5–6 mm uzunluqdadır, uzunsov, hamar, çılpaq və köndələn qabarıqzolaqlıdır. Meyvə verməsi İyul-Avqust aylarına təsadüf edir.
Salih (Avurğazı)
Salih — Başqırdıstan Respublikası nın Avurğazı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Türümbət kənd şurası nın tərkibindədir.
Ağımtıl Psefellus
Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqaz(BQ) Quba, BQ şərq, BQ qərb. Orta dağ qurşağında, subalp qurşağına qədər.
Salih (Avurğazı)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (90%) üstünlük təşkil edir.
Qızıl balıq (bürc)
500px|thumbnail|right| Qızıl balıq (bürc) (Latınca:Dorado)
Qızıl balıq (lat. Dorado) — göyün Cənub yarımkürəsində bürc.
Conas Hanvey
Conas Hanvey (1712-1786)—İngilis səyyahı, taciri, ictimai xadimi.
Həyatı
C.Hanvey haqqında yazılanlardan məlum olur ki, o, "eyni zamanda tanınmış tacir, səyyah, ictimai xadim… və müəllim idi. 1712-ci ildə doğulmuşdur. S-Peterburqda Dinqli evinin şərikinə çevrilmiş Hanvey 1743-cü ildə kompaniyanın maraqları ilə əlaqədar İran və Rusiyaya səfər etmiş, 1750-ci ildə Londona qayıtmışdır. Burada o, ictimai fəaliyyətlə məşğul olmağa başlamış, çox sayda yüksək qurumlar (institutlar) yaratmış, gənclərin rifahı ilə xüsusilə maraqlanmışdır. 1786-cı ildə vəfat edən Hanveyin şərəfinə Vestminster Abbatlığında monument inşa edilmişdir". 1743-1744-cü illərdə İranda olmuş Conas Hanvey 1753-cü ildə özünün iki cildlik "An historical account of the British Trade over the Caspian Sea, with a journal of travels" (Xəzər dənizi hövzəsində ingilis ticarətinin tarixi nəticələri və səyahətlər jurnalı) (61) əsərini çap etdirmişdir. C.Hanvey bu əsərini daha iki cildlə tamamlamışdır: I cild – "İran inqilabı" adlanır ki, buraya "Şah Sultan Hüseynin hakimiyyəti, əfqanların müdaxiləsi, Sultan Mir Mahmud və onun xələfi Əşrəfin hakimiyyətləri haqda" ("The reign of Shah Sultan Hussein, with the invasion of the Afghans. and the reigns of Sultan Mir Mahmud and his successor Ashreff") hissə daxildir. II cild isə "Uzurpator Nadirqulunun hakimiyyətə yiyələnməsi…" ("The history of the selebrated usurper Nadir Kouli: from his birth in 1687 till his death in 1747, to which are added some particulars of the unfortunate reign of his successor Adil Shah") adlanır. L.Lokharta görə 1753-cü il London nəşri dörd cilddən ibarət olmuşdur və onun III cildində Nadirin iyirmi il (1727-1747) ərzində yüksəlişi, demək olar ki, tamamilə, izlənilmişdir.
Ağımtıl Psefellus
Yaşayış mühiti
Dağ çəmənliklərində, meşələrdə, kolluqlar arasında rast gəlinir.
Qalxan-çalovabənzər əzələ
Qalxan-çalovabənzər əzələ (musculus thyreoarytenoideus, m. thyreoarytenoideus externus —BNA) — qırtlağın daxili qrup əzələlərindən biri.
Qafarlı
Qafarlı — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Daşkəsən dəmir filizi yatağı
Daşkəsən dəmir filizi yatağı — Qafqazda sənaye ehtiyatları 300 mln.ton həc­mində qiymətləndirilən yeganə dəmir filizi yatağıdır. Daşkəsən skarn-maq­netit yataqlar qrupu eyniadlı rayonda, Gəncə şəhərindən cənubi-qərbdə yerləşir. Onlar özlüyündə erkən təbaşir dövründə formalaşmış kontakt-meta­somatik törəmələrdən ibarətdir. Filiz yerləşən çöküntülətin tərkibində 110-dan çox mineral növləri müəyyən edilmişdir. Filizəmələgətirən əsas minerallar maq­netit və hematitdir, digər minerallardan isə mis, qurğuşun və sink sulfid­lərini, eyni zamanda, kobalt sulfo-arsenitlərini və b. qeyd etmək olar.
Euseius longiverticalis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Yan So-Hi
Karyerası
Yan So-Hi Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Danimarka yığmasına 38:36 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Afina Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Yuyçzülyü Tunuquy
Tunuquy — jujanların üçüncü qəbilə başçısıdır. Ondan sonra yerinə Batu keçmişdir.
Sergey Vasilyev
Sergey Aleksandroviç Vasilyev – görkəmli rus şairi.
Həyatı
Sergey Aleksandroviç Vasilyev 1911-ci il 30 iyul-da Tobol vilayətinin Kurqan şəhərində anadan olmuşdur.
"Böyük axınlar üzərində" (1969) şeirlər toplusunda orijinal şeirləri ilə yanaşı, böyük Azərbaycan şairi Mirzə Ələkbər Sabirin əsərlərindən etdiyi tərcümələrdən nümunələri də dərc etdirmişdir.
O, Mirzə Ələkbər Sabirin əsərlərinin təkcə tərcüməçisi deyil, həm də dünya miqyasında böyük təbliğatçısı idi.
Sergey Vasilyev SSRİ Yazıçılar İttifaqının katibi kimi Mirzə Ələkbər Sabirdən etdiyi tərcümələri xarici ölkələrdən Moskvaya gəlmiş qonaq şairlərə hədiyyə edərək, onları öz ölkələrində tərcümə və nəşr etdirməyi xahiş edirdi.
Sergey Vasilyevin bu xeyirxahlığı qarşılığında Azərbaycan şairləri M. Araz, Qabil, C. Novruz, R. Z. Xəndan və başqaları onun əsərlərindən bir hissəsini dilimizə tərcümə etmiş və dərc etdirmişlər. Hətta bu tərcümələrlə bağlı Bakı Dövlət Universitetində dissertasiya da yazılmış və müdafiə olunmuşdur.
Sovet hakimiyyəti illərində Bakıda adına küçə var idi (indiki Xan Şuşinski küçəsi).
Searaser
thumbnail|right thumbnail
Searaser — Böyük Britaniyada bir elm adamı tərəfindən icad olunan və suda işləyən pedallı hava nasosu dəniz suyu elektrikə çevirə bilir.
“Searaser” adı verilən alətlə aparılan testlərdə onun yaxınlığında yerləşdirilən lampanı yandıra bildiyi sübut olundu. Bu nümunənin 13 dəfə daha böyük olması planlaşdırılır. Bu həqiqətən də suda üzən bir velisoped nasosudur. Pedal aşağı yuxarı hərəkət etdikcə, dəniz suyunu çəkib geri qaytarır. Elvin Smit hələ 10 il əvvəl üzgüçülük hovuzunda batmayan bir topla oynayarkən bu fikir ağlına gəlir. “Searaser” adı verdiyimiz bu nasosu suya saldıqda dalğa və axın vasitəsilə hərəkət edə bilir. Yarım metr dərinlik bəs edər ki, qurğu hərəkətə gəlsin. Bunu bir çəllək sovurub bir trubin vasitəsilə elektrik istehsal etmək olur. Dəniz axınıtsı iki barjanı yuxarı və aşağı hərəkət etdirdiyində nasos suyu borulardan çəkib sahildəki çəlləyə doldurur. Bu avadanlıqlar üçün ən uyğun məkan yamac kənarında yerləşən sular hesab olunur. Elvin Smit bu alətin ən önəmli xüsusiyyətinin aşağı karbonlu enerjili anbarlarda saxlayaraq ehtiyac olduğunda istifadə etmək mümkün olduğunu söyləyir.Bu yolla daha çox enerji əldə etmək olar.
Qurumsulu
Qurumsulu, Barekamavan — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, indi Barana (Noemberyan) rayonunda kənd. Erməni silahlı bölmələri bu kənddə yerləşən mövqelərindən daimi olaraq Qazax rayonunun həmin istiqamətdə yerləşən Azərbaycan mövqelərini atəşə tuturlar.
Toponim
Toponim türk dilində "yamacda və yaylanın yastı zirvəsində daş qırıqları, qaya parçası" mənasında işlənən qurum sözü ilə -lu şəkilçisi qəbul etmiş su sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Qurum sözü qədim türk dilində "qaya parçası" mənasında işlənən qorum (qorum) formasında işlənmişdir. Kəndin adı ilə relyefi uyğun gəlir. Belə ki, kənd daşlı, çınqıllı, dağlı ərazidə yerləşir. Relyef əsasında yaranan mürəkkəb quruluşlu toponimdir.
Əhalisi
XX əsrin əvvəllərində Qazax qəzasının Qurumsu kəndindən (133, 151) gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.
Adventfiord
left|thumb|220px|Konqsfiord fiordunun xəritədə yeri
Konqsfiord — Qərbi Şpisbergen (Şpitsbergen arxipelaqı, Norveç) adasının sahillərində, İsfiorddan cənubda yerləşən fiord. Fiorda bu adı Kinqston-apon-Hall sakinləri 1656-cı ildə vermişdir.
Fiordun cənub-qərbində Lonqyirbyuen şəhəri, şimal-şərqində isə Moskushamn qəsəbəsi yerləşir. XX əsrin əvvəllərində isə fiordun cənubunda Advent-Siti şəhəri yerləşirdi.
Tanacetum vahlii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Euseius macrospatulatus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Gilgilçay olistoplakı
Gilgilçay olistoplakı Cənub-Şərqi Qafqazın "vəhşi" flişinin tərkib hissəsi olan konsedimentasion tektonik sürüşmə örtüyüdür və Gilgilçayın oyduğu dərin dərənin sıldırımlı yamaclarında acılan hoteriv-barrem arqillitlərinin daxilindəki üst yura əhəngdaşılarından təşkil olunmuş qalın (maksimal qalınlığı – 80 m) monobloka cavab verərək çayın hər iki tərəfində 5,5-6,0 km məsafədə uzanıb gedir. Monoblokun kənarlarında əhəngdaşılarının qalınlığı tədricən tam pazlaşmaya qədər azalır və onlar parçalanaraq əvvəlcə monomikt, sonra isə poligen olistostrom brekçiyasına keçir. Əhəngdaşılarının bünövrəsində olistoplakın və onu özündə saxlayan qarışmış süxurların qırıntılarından ibarət azqalınlıqlı tektonik brekçiya (çöküntü melanjı) açılır.
Mənbə
"Azərbaycan Respublikasının Geoloji İrsi" // Bakı, "Nafta-Press" nəşriyyatı, 2013
Çalov-qırtlaq qapağı əzələsi
Çalov-qırtlaq qapağı əzələsi (musculus aryepigloticus) — qırtlağın əzələsi.
Düşüncə (film, 1987)
Məzmun
Bu film fəlsəfi pritçadır. Kinolent insanda mövcud olan iki başlanğıcın-xeyirlə şərin mübarizəsindən, xeyrin şər, təmiz mənəviyyatın xudbinlik üzərində qələbəsinin qanunauyğunluğundan danışır və tamaşaçını fəal həyat mövqeyi tutmağa, nikbin olmağa çağırır.
Azərbaycan Respublikasının əməkdar mühəndislərinin siyahısı
thumb|right|250px|“Əməkdar mühəndis” fəxri adının döş nişanı
2017
1. Süleymanov Fuad Salman oğlu - 19.09.2017
Tanacetum virgatum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yuyçzülyü Batu
Batu — Jujanların dördüncü başçısı idi. Ölümündən sonra yerinə oğlu Disüyuan keçmişdir.
Semenkin (Avurğazı)
Semenkin — Başqırdıstan Respublikasının Avurğazı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Semenkin kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Dreyk adası
Dreyk adası — İngiltərənin Plimut şəhərinin cənub sularında yerləşən ada. Adanın adı 1577-ci ildən dünya səyahətinə çıxmış admiral Frensis Dreykin adı ilə bağlıdır.
Altı hektarlıq adada XVI əsrdən qalma qala, həbsxana, körpü və yeraltı tunellər şəbəkəsi var. 1989-cu ildən bəri ictimaiyyət üçün bağlanan ada 2019-cu ildə Morqan Filips tərəfindən alınıb.
Tatyana Lioznova
Tatyana Mixaylovna Lioznova — Sovet kino rejissoru, SSRİ xalq artisti (1984).
Həyatı
20 iyul 1924-cü ildə Moskvada Moisey (Mixail) Aleksandroviç və İda İzrailevna Lizonovların ailəsində anadan olmuşdur.
Tatyana Lioznovanın atası iqtisadçı-mühəndis idi. Müharibə başlananda o, xalq yığma ordusuna yazıldı və 1941-ci ildə vəfat etdi.
Məktəbdən sonra Tatyana Lioznova Moskva Aviasiya İnstitutuna daxil olur. Lakin orada cəmi bir yarımillik oxuyur. 1943-cü ildə isə ÜDKİ-də Sergey Gerasimov və Tamara Makarovanın kursuna daxil olur. Sınaq yarımilliyinin sonunda pedaqoqlar onu çıxarmaq istəyirdilər. Onlar belə düşünürdülər ki, 19 yaşlı bir qızın rejissor sənəti üçün həyat təcrübəsi kifayət qədər deyil. Buna baxmayaraq, Tatyana Lioznova tədris işlərini göstərməklə onları razı salır.
Hələ üçüncü kursda oxuyanda Kinoaktyor Teatrında o, Fadeyevin romanı əsasında olan tamaşanın quruluşunda Gerasimovun köməkçisi olmuşdu. Bundan sonra filmin çəkilişlərində də o, təcrübəçi rejissor kimi aktyorlarla işi öyrəndi.
1949-cu ildə Lioznova ÜDKİ-nin rejissorluq fakültəsini bitirdi və fərqlənmə diplomu aldı. Onu Maksim Qorki adına kinostudiyaya göndərdilər, amma tezliklə oradan qovdular. Lioznova müəllimi Gerasimovun, Boris Buneyevin assistenti işlədi və Stanislav Rostoskinin "Torpaq və insanlar" (1955) debüt filmində ikinci rejissor oldu.
O, 1952-ci ildə Vaxtanqov adına teatrda Sergey Gerasimov və Samson Samsonovla birlikdə He Çzen-Ji və Dina Ninin pyesi əsasında "Saçı ağarmış qız" tamaşasını hazırlayırlar. Uzaq Şərq mədəniyyətindən valeh olmuş Lioznova, Çin və Koreya xalq nağıllarının motivləri əsasında Vladimir Belyayevlə birlikdə iki pyes yazdı. "Mavi ulduz" pyesi Moskva Gənc Tamaşaçılar Teatrında səhnəyə qoyuldu. Tamaşada o vaxtlar az tanınan Rolan Bıkov oynamışdı.
Tatyana Lioznova 1958-ci ildə Sergey Gerasimov və Tatyana Makarovanın ssenarisi əsasında "Ürək yaddaşı" adlı özünün ilk filmini çəkdi. Makarova orada baş rolu da ifa edirdi. 1961-ci ildə "Yevdokiya" filmini çəkir.
1965-ci ildə o, "Səhər tezdən" filmini çəkir. O vaxtdan Lioznovanın quruluşçu operator Pyotr Katayevlə uzunmüddətli əməkdaşlığı başlandı. 1967-ci ildə onun "Plüşşixada üç qovaq" lirik filmi ekranlara çıxır. Bir ildən sonra bu film Argentinada keçirilən beynəlxalq festivalda "insan həyatının real əks etdirilməsinə və izdivac düzgünlüyünə görə" birinci mükafatı qazanır.
1973-cü ildə Lioznova 12 seriyalı "Baharın on yeddi anı" filmi üzərində, demək olar ki, üç illik işini bitirir. Tamaşaçıların yüksək fikrinə baxmayaraq, film SSRİ Dövlət Mükafatına layiq görülmədi. Mükafat nə Lioznovaya, nə də Semyonova verildi. Ştirlis rolunun ifaçısı Vyaçeslav Tixonov isə artıq Dövlət mükafatını əvvəllər almışdı. Beləliklə, filmin əsl mükafatı çoxillik tamaşaçı sevgisi oldu.
"Baharın on yeddi anı"ndan sonra Lioznova 6 il heç bir film çəkmədi və pedaqoji fəaliyyətlə məşğul oldu. Əvvəllər o, ÜDKİ-də Gerasimov və Makarovanın emalatxanasında tələbələrə dərs deyirdi. 1975-ci ildən 1980-ci ilə qədər isə Lev Kulicanovla birlikdə yeni rejissor-aktyor emalatxanasına rəhbərlik etmişdir.
Euseius magucii
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Tatyana Lioznova
Həyatı
1980-ci ildə Lioznova, Aleksandr Gelmanın eyniadlı pyesi əsasında "Biz, qol çəkənlərik" ikiseriyalı televiziya filmini çəkir. Pyes bir neçə teatrda uğurla tamaşaya qoyulsa da, bu Lioznovanı dayandırmadı.
1981-ci ildə isə onun yaradıcılığında kəskin dönüş baş verir. O, dram elementləri olan "Karnaval" musiqili melodramını çəkir. Filmin bəstəkarı Maksim Dunayevski idi.
Bundan sonra Lioznova 5 il film çəkmədi və çoxları elə düşündü ki, onun yaradıcılığı artıq gözlənilməz vaxtda burada bitdi. Lakin o, 1986-cı ildə özünün son filmini çəkdi. Bu, üç seriyalı "Son müşavirə ilə bitən dünyanın sonu" televiziya filmi idi. Film Amerika dramaturqu Artur Kopitin pyesi əsasında çəkilmişdi. Filmin çəkilişləri vaxtı 15 avqust 1986-cı ildə quruluşçu operator Pyotr Katayev vəfat edir. Quruluşçu operator işini Mixail Yakoviç davam etdirdi. Həmin filmdə Oleq Tabakov, Yevgeni Vesnik, Oleq Basilaşvili, Dmitri Pevsov kimi aktyorlar çəkilirdi.
Tatyana Mixaylovna Lioznova 29 sentyabr 2011-ci ildə uzun sürən xəstəlikdən sonra 87 yaşında Moskvada vəfat etmişdir.
Aktinomisetlər
Actinomisetlər (actis — şüa, myces — göbələk) bakteriyalarla göbələklər arasında orta bir yer tutan müstəqil mikroorqanizmlər qrupu.
Bergi təsnifatına əsasən onlar Actinomycetales sırasına aid edilir. Actinomisetlərin hüceyrələri şaxəlidir ki, bu da göbələklərin mitselilərini xatırladır (hiflər kimi). Bacteriyalar kimi Actinomisetlərin də nüvələri kiçik deyil. Onlarda nüvə maddəsi protoplazmaya yayılmışdır. Actinomisetlər hiflərin sadə bölünməsi yolu ilə yaxud spor əmələ gətirməklə çoxalır. Qidalı mühitdə sıx ərp, orqanizmdə isə druzlar adlanan dənələr şəklində yığınlar əmələ gətirirlər.
Druzlar — formasını dəyişmiş mitselilərin özünəməxsus toplanması nəticəsndə əmələ gələn törəmələrdir. Druzun forması hər tərəfə çıxan şüanı xatırladır. Məhz buna görə də Actinomisetləri şüalı göbələklər də adlandırmaq olar. Actinomisetlər qram müsbət boyanır. İnsan və heyvanlarda Actinomikoz adlanan xəstəlik törədir. Actinomisetlərin əksəriyyəti antibiotik produsentlərdir.
Vektor (həndəsə)
right|thumb|300px| vektoru
Cəbri yanaşma
Xətti cəbrdə vektor — vektor fəzasının (və ya xətti fəzanın) elementidir. Vektorları ədədə vurmaq olar, eləcə də onları toplamaq olar. Vektorları həmçinin başqa vektorların xətti kombinasiyası şəklində göstərmək olar.
Bazis bir-birindən xətti asılı olmayan elə vektorlar küllüsünə deyilir ki, həmin vektorlarla bütün fəzanı əhatə etmək olar. Sonlu fəzada sonlu bazis vektorlar mövcuddur və bu zaman fəzanın hər bir vektorunu bu bazis vektorları ilə yeganə şəkildə aşağıdakı şəkildə ayırmaq mümkündür: burada — bazis,  isə \vec{x} vektorunun verilmiş bazisdə koordinatlarıdır.
Həndəsi yanaşma
Həndəsədə vektor anlayışı cəbrdəkindən fərqlənir. Belə ki, burada vektorlar; sərbəst və rabitəli vektora ayırırlar.
Sosial liberalizm
Sosial liberalizm, müasir liberalizm və ya islahat liberalizmi olaraq da bilinir, fərdi azadlıq və sosial ədalət arasında tarazlıq yaratmağı məqsəd qoyan siyasi bir ideologiyadır. Bazar iqtisadiyyatı, klassik liberalizm kimi, vətəndaş və siyasi hüquqların tanınması və azadlıqların genişlənməsi ilə uyğunlaşır, bununla yanaşı, hökumətin qanuni rolunda yoxsulluq, səhiyyə və təhsil kimi iqtisadi və sosial məsələlərin yer aldığı fikri mövcuddur. Sosial liberalizmdə cəmiyyətin yaxşılığı fərdin azadlığı ilə ölçülür. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra dünyanın bir çox ölkəsində sosial liberal ideyalar qəbul edildi.
Müasir liberallar rifah anlayışlarını bərabər imkanlar əsasında müdafiə etdilər. Mövcud sosial şəraitdən fərdlər və qruplar zərər görərsə, hökumətin bu zərərləri azaltmaq və ya aradan qaldırmaq üçün sosial vəzifələri var. Vətəndaşlar yaşayış, təhsil və iş hüququ kimi müxtəlif rifah və sosial hüquqlara malikdirlər. Sosial liberalların fikrincə, dövlət iqtisadiyyatın idarə edilməsində, heç olmasa onun tənzimlənməsində cavabdeh olmalıdır.
Termin, siyasi və iqtisadi fikirləri bir neçə əsr boyu suverenliyini qoruyan klassik liberalizmdən fərqlənmək üçün istifadə olunur. 20-ci əsrin sonlarına doğru sosial liberalizmə reaksiya, pul iqtisadi siyasətinin və dövlət xidmətlərinin problemlərinin azalmasına səbəb olan, əksər hallarda neoliberalizm adlandırılan məktəb tərəfindən göstərildi. Ancaq bu reaksiya klassik liberalizmə qayıtmaqla nəticələnmədi. Hökumətlər sosial xidmətlər göstərməyə davam edir və iqtisadi siyasət üzərində nəzarəti saxlayırdılar.
Tarixçə
left|thumb| T. H. Green XIX əsrin sonlarına doğru, iqtisadi böyümənin azalması, yoxsulluq şüurunun artması, müasir sənaye şəhərlərində işsizlik və mütəşəkkil əməyin təşviqi nəticəsində klassik liberalizm prinsipləri şübhə altına alınmağa başladı. Sənayeləşmə və laissez faire kapitalizm tərəfindən yaradılan dəyişikliklərə əhəmiyyətli bir siyasi reaksiya sosial balansdan narahat olan mühafizəkarlardan gəlsə də, sonradan sosial dəyişiklik, dəyişiklik və islahat üçün daha vacib bir gücə çevrildi. Charles Dickens, Tomas Carlyle və Matthew Arnold kimi bəzi Victoria yazıçıları sosial ədalətsizliyin ilk nüfuzlu tənqidçiləri oldular.
John Stuart Mill klassik liberalizmin elementlərini sonunda yeni liberalizm adlandırılacaq şeylərlə birləşdirərək liberal düşüncəyə böyük töhfə verdi. Yeni liberallar liberalizmin minus dilini bu çətin şərtlərlə qarşılaşdırmağa çalışdılar, mövcud problemlərin yalnız dövlətin daha geniş və müdaxiləçi anlayışı ilə həll olunacağına inanırdılar.
İngilis filosofu TH Green'in XIX əsrin sonlarına doğru gördüyü işlərə uyğun olaraq, liberalizmi islah etməyə çalışdı.Qrin düşündü ki, klassik liberalizm tərəfindən müdafiə olunan qazanc üçün nəzarətsiz axtarış ədalətsizliyin və yoxsulluğun yeni formalarını yaradır. Qrin görə, fərdlərin təkcə fərdi deyil, həm də sosial vəzifələri var. Mənfi azadlıq, fərdin seçim azadlığını təmin edən xarici məhdudiyyətləri aradan qaldırır, mənfəətin maksimum artırılması missiyasından məhrum olan iş dünyasını nəzərə alsaq, mənfi azadlıq istismara səbəb ola bilər, çünki bu, mümkün olan ən az əmək haqqı ilə iş almaq imkanını əsaslandırır.Qrinəmək müqavilələrinin bərabər və ya pulsuz şəxslər arasında edilmədiyini müdafiə edir. İşəgötürənlər çox sayda işçi üçün çalışan işçiləri seçmək imtiyazına sahibdirlər, işçilər isə işi alternativ olaraq acınacaq və ya aclıqdan ölmək kimi qəbul etməlidirlər. Buna görə də, onun fikrincə, bazarda seçim azadlığı fərdi azadlıq üçün kifayət qədər konseptualizasiya deyildir.
Greendən sonra gələn L.T. Hobhouse və John A. Hobson, ictimai və siyasi fəlsəfələri baxımından Qrin fikirlərini izlədi. Yeni liberallar dövlətin sosial, iqtisadi və mədəni həyata müdaxiləsi lehinə klassik liberalizmə və laissez-faire anlayışına qarşı çıxdılar. Fərdi azadlığın yalnız əlverişli sosial və iqtisadi şərtlərin olması ilə mümkün ola biləcəyini düşünürdülər. Yoxsulluq, səfalət və cəhalət içində yaşayan bir çox insan azadlığı və fərdi inkişafı qeyri-mümkün etdi. Yeni liberallar bu şərtlərin yalnız güclü, firavan və müdaxiləçi dövlət tərəfindən əlaqələndirilmiş kollektiv fəaliyyət sayəsində yaxşılaşdırıla biləcəyini düşünürdülər. Onların əsas narahatlığı fərdi azadlığın və dövlətin müdaxiləsinin uzlaşması idi. Hobhouse-a görə, əməkdaşlıq və təşkilatçılıq ideyasına söykənən sosializm və fərdilik ideyasına söykənən liberalizm, əksinə deyil, tamamlayıcı idealları təmsil edirdi. Hobson ayrıca məhdud kollektivist təcrübənin zamanla firavanlığı artıracağını və bununla da dövlət müdaxiləsinə ehtiyacı azaldacağını düşünürdü. Müsbət azadlıq yanaşmasının inklüziv bir siyasi prinsip olduğu halda 20-ci əsr mütəfəkkiri Berlinin totalitar potensiala sahib olduğunu da qeyd etdi.
20-ci əsrin ikinci yarısından etibarən Qərbdə hakim siyasi paradiqma olan sosial liberalizmin əsasları qoyuldu. Avropada sosial liberalizm, 1970-ci illərin sonlarına qədər davam edən 'sosial demokratik barışıq' ın təməlində marksist təsir xaricindəki ən vacib fikirdir. Sosial liberalizm, fars olmayan Marksist çağdaş İngilis solundakı kimi təsirli idi. right|thumb| Yeni Quruluş siyasətinə uyğun olaraq hökumət işsizləri işlə təmin etdi.
Tətbiqi
20-ci əsrdə liberal partiyalar və hökumətlər sosial rifah məsələsini çox vaxt qəti şəkildə müdafiə etdilər. İngiltərədəki rifah halının əsasları Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl Asquith liberal hökuməti tərəfindən qoyuldu. Bu hökumət məhdud sağlamlıq və işsizlikdən sığorta sisteminə baxmayaraq pensiya tətbiq etdi. Müasir liberallar William Beveride tərəfindən yazılmış 1942-ci il Beveridj Hesabatına görə İngilislərin dövlət rifah halları ikinci dünya müharibəsindən sonra daha da genişləndi. Bu təcrübə bütün vətəndaşlar üçün hərtərəfli sosial təminat sistemi qurmaq məqsədi daşıyırdı.
ABŞ-da liberal rifah yanaşması 1930-cu illərdə FD Rouzveltin rəhbərliyi altında hazırlanmışdır. Ruzveltin Yeni siyasi xəttinə əsasən işsizlik, qocalar, uşaqlar, dullar və korlar üçün dövlət yardımı həyata keçirildi. Ölümündən sonra siyasəti davam etdirildi. 1960-cı illərdə Con Kennedinin yeni xətt siyasəti və Lyndon Jonson Böyük Cəmiyyət proqramı çərçivəsində ən yüksək səviyyəyə çatdı.
Görkəmli sosial liberal mütəfəkkirlər
Bu siyahı tez-tez sosial liberalizmin təkamülünə mühüm töhfə verən bəzi mühüm alim və siyasətçiləri təqdim edir.
Tanacetum walteri
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Li On-Yo
Li On-Yo (d. 25 mart 1980) — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Li On-Yo Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Danimarka yığmasına 38:36 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Afina Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Yuyçzülyü Disuyuan
Disuyuan — Jujanların beşinci başçısı idi. Ölümündən sonra yerinə birinci oğlu Pixubanı sol şahzadə yəni vəliəhd, Manqetini isə sağ şahzadə etmişdi.
Bayır üzük-çalovabənzər əzələ
Bayır üzük-çalovabənzər əzələ — qırtlağın əzələsi.
Lateral cricoarytenoid
Valenberqfiord
Uzunluğu 46 km, eni 14 km təşkil edir. Axipelaqın 5-ci, V Qustav Torpağı ilə Qustav Adolf Torpağı arasında yerləşir. Fiord İsveç naturtalisti Yyoran Valenberqin (1780—1851) şərəfinə adlandırılmış və 1930-cu ildən bu adla tanınmışdır. II Oskar Torpağı sahilində yerləşən fiordda onun adını daşıyır (Valenberqbrin).
Büstqalter
thumb|Tarixi büstqalter
Büstqalter ya da lifçik — qadınların bədənin döş hissəsini örtmək və formalaşdırmaq üçün altdan geyindikləri qolsuz geyim növü.
Ər ovçusu
Yaponiyanın alt geyim istehsalçısı "Triumph" Yaponiyada aşağı düşən evlilik nisbətinə diqqət çəkmək üçün "ər ovlayan büstqalter" istehsal edib. Model Hiromi Nishiuchinin nümayiş etdirdiyi büstqalterin üzərində bir xronometraj var və geyənin bioloji saatını göstərir. Qadın uyğun həyat yoldaşı ola biləcək namizədi tapdığında və gözlədiyi təklifi qəbul etdiyində üzüyü dəliyin üzərindəki yuvaya yerləşdirir və geri sayma dayanar-dayanmaz dövrəyə toy marşı girir. Müddətiniz tükənənə qədər ər tapa bilməzsəniz, sizi havaya uçurub parçalarınızı dörd bir tərəfə saçacaq bir mexanizmi yoxdur; tək məqsədi çox gec olmadan evlənməniz üçün üzərinizdə təzyiq qurmaqdan ibarətdir. Statistikaya görə, Yaponiyada qadınların evlənmə yaşı 28 təşkil edir.
Düyü əkmək üçün
Yaponiyanın alt paltar istehsalçısı olan "Triumph" şirkəti təqdim etdiyi büstqalteri düyü əkmək üçün uyğunlaşdırılıb. Tokioda jurnalistlərə nümayiş etdirilən yeni model büstqalter "mini-plantasiyaya" bənzəyir.
Ölümdən qoruyan
Hazırda ABŞ-da yaşayan Ukraynalı həkim Yelena Bodnarın ixtirası dünyada böyük marağa səbəb olub. Hazırladığı büstqalterin insanı bioloji və kimyəvi silah hücumundan qoruya biləcəyini iddia edir. Gündəlik geyim əşyası olan büstqalter fövqəladə hallarda 2 hissəyə ayrılaraq maska kimi istifadə edilə bilər. Bu maska donuz qripi, toz fırtınası və terror hücumu hallarında istifadə edilə bilər.
Ən bahalı
Dünyada ən bahalı büstqalter 12,5 milyon dollar dəyərindədir. Almaniyalı fotomodel Haydi Klum onu Nyu Yorkdakı sərgidə nümayiş etdirib.
Əskipara (Loru)
Əskipara — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, indiki Barana (Noemberyan) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 22 km məsafədə yerləşir.
Toponim türk dilində «qədim, köhnə» mənasında işlənən əski sözü ilə «torpaq sahəsi», «yarı hissə» mənasında işlənən para sözü əsasında əmələ gəlmişdir.
Relyef əsasında əmələ gələn mürəkkəb quruluşlu toponimdir. Kəndin adını dəyişdirilib Voskepar qoyulmuşdur.
Zəylik alunit yatağı
Zəylik alunit yatağı — dünyada ən böyük alunit yataqlarından biri ola­raq, filizləşmənin miqyasına, yaranma şəraitinə və layşəkilli yatımına görə çox nadirdir və Azərbaycan Respublikasının və dünyanın başqa yataqla­rından kəskin surətdə fərqlənir. Yataq Daşkəsən sinklinalının orta və üst yura vulkanogen və vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş şimali-şərq qanadında yerləşir və sənaye ehtiyatları 170 mln. tondan çoxdur.
Minerallar paragenezinə alunit, kaolinit (dikkit), kvars, xalsedon, pirofillit, serisit, diaspor, züniit, korund, hematit və flüorit daxildir. Hipergen minerallardan qalluazit, limonit, tək-tək hallarda isə kalsit, gips və başqa­larına rast gəlinir.
Canavargiləsi
-  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
1999 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatı – Qadınlar 58 kq
1999 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatı – Qadınlar 58 kq — Qadınların ağır atletikadakı çəki dərəcəsində üçüncü müsabiqəsi olub, maksimum bədən çəkisi 58 kiloqram olaraq təyin edilmişdir. Turnir 22 noyabr 1999-cu ildə 1999 Ağır atletika üzrə Dünya Çempionatının baş tutduğu Yunanıstanın Afina şəhərində keçirilmişdir.
Hər bir ağırlıqqaldıran atletin ən yaxşı nəticəsi iki hərəkətin — birdən və təkanla qaldırma hərəkətlərinin cəmi ilə hesablanır. İdmançı hər iki hərəkətdə üç cəhddən istifadə edir. Seçilmiş çəkini idmançı uğurla qaldırarsa, həmin çəki qaldırılmış hesab olunur.
Çində kənd təsərrüfatı
thumb|Çinli fermer Çində kənd təsərrüfatı — Çin Xalq Respublikasının məşğulluq, ixracat və milli gəlirə etdiyi faydaları ilə əhəmiyyətli bir sektordur.
Tarixi
1949-cu ildə Çinin ictimai istehsal və milli gəlir strukturunda kənd təsərrüfatının payına təxminən 70% düşürdü.
Statistik göstəricilər
Kənd təsərrüfatı məhsulu istehsalının ölçülərinə görə Çin dünyada nəhənglərdən hesab edilir.
Kənd yerlərində məşğul əhalinin sayı 313 milyon nəfər, ailə üzvləri ilə birlikdə isə 850 milyon nəfər təşkil edir ki, bu da birlikdə götürülmüş Rusiya, Yaponiya, İngiltərə, Fransa, Almaniya, İtaliya, Meksikadan 6 dəfə artıqdır.
Tatlar
Tatlar — İrandilli etnoslardan biri. Azərbaycan və Rusiya ərazisində yaşayırlar.
Çində kənd təsərrüfatı
Torpaqlar
Çin təsnifatına görə torpağın yalnız 21%-i yüksək məhsuldardır. Bu Çinin Şimal-şərq düzənlikləri, Yantszı çayının orta və aşağı hövzəsi, Çjutszyan çayınnı deltası və Sıçuan çökəkliyidir. Onlar bitkiçilik üçün münbit şəraitləri ilə fərqlənirlər ki, bu da ildə iki dəfə, Çinin uzaq cənubunda isə üç dəfə məhsul götürməyə imkan verir. Ölkənin kənd təsərrüfatına ənənəvi olaraq bitkiçilik, hər şeydən öncə taxılçılıq istiqaməti xasdır, taxıl ölkənin qida rasionunun 3%-ni təşkil edir, əsas qida bitkiləri isə düyü, buğda, qarğıdalı, qaolyan, darı, kök yumrusu və soyadır.
Tatlar
Dil
İran dillərindən biri olan Tat dilində danışırlar.
Din
Tatların əksəriyyəti İslam dininə etiqad edir. Onlar İslam dini nin şiə məzhəbinə mənsubdurlar və mənsub olduqları şiə məzhəbinin cəfəri fiqhinə uyurlar. Tatların bir qismi isə yəhudidir.
Çində kənd təsərrüfatı
Əkinçilik
Buğda — əhəmiyyətinə görə ölkədə ikinci taxıl bitkisidir və ölkədə VI–VII əsrlərdən yayılmağa başlamışdır. Hal-hazırda heç bir başqa ölkədə Çindəki qədər belə yüksək buğda məhsulu yığılmır, bundan əlavə böyük miqdarda şirin kartof (batat) becərilir.
Çindəki şəraitlə texniki bitkilərin becərilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Müəyyənləşmiş qiymətlər strukturu nəticəsində onların istehsalı buğda, pambıq, meyvə və tərəvəzdən daha gəlirlidir, baxmayaraq ki, məsələn pambıq becərilməsinə görə Çin dünyada üçüncü yeri tutur. Bundan başqa, yağ verən bitkilərin becərilməsi geniş yayılmışdır, bu da qida yağlarının əsas mənbəyidir. Onlardan əsasları Şandun əyalətində becərilən yerfındığı, raps və küncütdür.
Tatlar
Məskunlaşma
Azərbaycan dilində danışan tatlar əsasən Bakıda, Xızı, Siyəzən, Şamaxı, Quba, Gəncə, Şəmkir ,Gədəbəy və Dərbənd rayonlarında tarixən sıx olaraq məskunlaşıblar. Hal-hazırda, Azərbaycan Respublikasından kənarda - Rusiya Federasiyasında, Qazaxıstanda, Qırğızıstanda da müsəlman tatlar yaşayır.
Çində kənd təsərrüfatı
Əkinçilik
Çin bizim eranın IV əsrindən dərman kimi istifadə olunmağa başlayan, VI əsrdən isə hamı tərəfindən qəbul edilən içkiyə çevrilən çay istehsalına görə də geridə qalmır. İndiyə qədər yaşıl və qırmızı çay növlərinin (Çində "qara çay" anlayışı yoxdur) əksəriyyəti demək olar ki, yalnız ixraca gedir. Çay Çjetszyan, Xunan, Anxoy əyalətlərində becərilir.
Tatlar
Mədəniyyət
Qədim tarixə sahib tatlar Quba-Qafqaz xalçaçılığının inkişafında böyük rol oynamışlar.
Çində kənd təsərrüfatı
Maldarlıq
Əhalinin yüksək sıxlığı və torpaq fondundan intensiv istifadə hər şeydən əvvəl çox az rola malik maldarlığın inkişafında özünü göstərir.
Çində tarixən iki tip maldarlıq formalaşmışdır. Bunun biri əkinçiliklə sıx bağlıdır və yardımçı xarakter daşıyır; əkinçilik yayılmış düzənlik rayonlarda əsasən donuz, ağır yük heyvanları və quş saxlanılır. Qərbi rayonlara isə ekstensiv, köçəri və yarımköçəri maldarlıq xasdır. Xüsusən əhalinin adambaşına hesabı ilə maldarlıq məhsullarının istehsalı və istehlakı aşağıdır.
Hələ eramızdan əvvəl Çində məlum olan donuzçuluq nisbətən inkişaf etmişdir; istehsal olunan ətin 90%-i onun payına düşür.
Çində maldarlığın xarakterik xüsusiyyəti işlək heyvanların yüksək payı və südverən maldarlığın zəif inkişafıdır.
Əliqulu xan Şamlı
Əliqulu xan Şamlı (?-1581) — Sultan Hüseyn bəyin oğlu, Durmuş xanın nəvəsi, II Şah İsmayıl Səfəvinin zamanında Heratın hakimi, Abbas mirzənin (I Şah Abbas Səfəvinin) lələsi, I Şah Təhmasib Səfəvinin kürəkəni.
Həyatı
II Şah İsmayıl Səfəvi tərəfindən paytaxtda ustaclı tayfasının məruz qaldığı cəza tədbirləri genişləndi. Bu xəbər əyalətlərdə ustaclı nümayəndələrinin devrilməsi üçün sanki bir işarə idi. Belə ki, mühüm vəzifələrin bu tayfa əyanlarının əlində olduğu Xorasanda (Heratda) Avşar eliin digər tayfalarla birlikdə qiyamı baş verdi. Bunun nəticəsində Xorasan hakimi Şahqulu sultan Yegan öldürüldü. Tayfa darmadağın edildi və pərakəndə salındı. Şah, xan rütbəsi verməklə Əliqulu xan Şamlını Heratın hakimi və Xorasanın əmir əl-ümərası təyin etdi.
II Şah İsmayıl şamlı tayfasının əmiri Əliqulu xanı Heratı hakimi təyin etmişdi. Şah Məhəmməd Xudabəndə onu bu vəzifədə təsdiq edərək öz oğlu Abbas mirzənin (gələcək I Şah Abbasın) lələsi etmişdi. Abbas mirzə Xorasanın nominal canişini sayılırdı, lakin bütün işləri Əliqulu xan Şamlı idarə edirdi. 1578-ci ildə Əliqulu xan Mürşüdqulu xan Ustaclı ilə birlikdə sarayda onun həyatı üçün "təhlükə olduğunu" bəhanə edərək, Məhdi Ülyaya oğlu Abbası verməkdən imtina etdilər. Əslində isə onlar, taxt-tacın varisini öz yanlarında saxlayıb idarə işlərini Abbasın adından icra etməklə özlərini daha müstəqil aparmaq niyyətində idilər. Əliqulu xan Şamlının güclənməsi, Xorasan üzərində öz nəzarətini yaratmağa cəhd göstərən Məşhəd hakimi Murtuizaqulu xan Türkmana təhlükəli göründü. Şamlı və ustaclı tayfasından olan Xorasan əmirlərinin əksəriyyəti, tərkibində türkman və təkəli tayfalarından olan əmirlərin böyük rol oynadığı Qəzvindəki mərkəzi hökuməti tanımamaq barədə öz aralarında saziş bağladı. Onlar Əliqulu xan Şamlını "xanlar xanı" elan edərək özlərinə başçı seçdilər. Beləliklə, Xorasanda əmirlərin bir-biri ilə düşmənçilik edən iki – Herat və Məşhəd dəstəsi yarandı.
Qızılbaş əmirlərinin qüvvəsini zəiflətmək, onların arasına təfriqə, düşmənçilik salmaq üçün Məhdi Ülyanın və Mirzə Salmanın şəxsində mərkəzi hökumətin həyata keçirdiyi tədbirlər, istilaçıları dəf etməkdən ötrü qüvvələri birləşdirməyə mane olurdu. Məsələn, qərara alındı ki, bir çox Xorasan əmirləri öz mülklərindən (tiyulat) məhrum edilsinlər və onların torpaqları Osmanlı basqını nəticəsində Şirvanda öz tiyullarını itirmiş, indi isə sarayda yaşayan əmirlərə verilsin. Yenicə mülk almış və keçmiş mülk sahiblərinin çox vaxt eyni tayfadan olması tayfadaxili müharibələr təhlükəsini gücləndirirdi. Bu vəziyyət, mərkəzin təzyiqinə qarşı dura bilmək üçün Xorasan əmirlərini Əliqulu xan Şamlının ətrafında daha çox birləşməyə məcbur edirdi. Əliqulu xan müttəfiqi olan əmirlərlə, öncə Murtuzaqulu xana qarşı Məşhəd üzərinə yeridi. Rəqib qoşunları darmadağın edildi, lakin Əliqulu xan Məşhədi tuta bilmədi. Şah sarayına müsbət münasibətini saxlayan Məşhəd hakimi əleyhinə olan bu yürüş, Herat hakimlərinin aşkar şəkildə mərkəzi hökumətlə əlaqələrini kəsməsi demək idi. Xorasanda tayfalararası müharibə, Əliqulu xanın və Mürşüdqulu xanın yürüşü, onların Məşhədi mühasirəyə alması xəbəri şah sarayının yerləşdiyi Təbrizə gəlib çatdı.
Əmir xan Türkman və türkman tayfasından olan əmirlər yubanmadan bu xəbərdən istifadə etdilər, şamlı və ustaclı tayfalarını dövlət əleyhinə qiyamda təqsirləndirməyə başladılar. Onlar sarayda bu tayfalardan olan əmirləri Xorasan qiyamçıları ilə əlaqələr saxlamaqda təqsirləndirərək, şahın qarşısında onlara etimad göstərməmək məsələsini qaldırdılar. Türkman tayfasının əmirləri saraydakı şamlı əmirlərinin yüksək vəzifələrindən sıxışdırılıb çıxarılmasına və onların yerinə öz həmtayfalarından olanları keçirməyə nail oldular. Bu yüksək və gəlirli dövlət vəzifələri uğrunda qızılbaş tayfa əyanları arasında gedən əski mübarizə üsulu idi. İskəndər bəy Münşinin göstərdiyi kimi, sarayda şamlı tayfasından olan əsas əyanlar bunlar idi: Həmzə Mirzənin doğma anası kimi münasibət bəslədiyi Əliqulu xanın anası Xanixan xanım; onun qardaşı və Həmzə mirzənin vəziri olan Hüseyn bəy; şahzadənin yanında xidmətdə olan Vəli Xəlifə Şamlının oğlu İsmayılqulu bəy (şahzadə ona özünün xüsusi rəğbətini bildirməsi əlaməti kimi onu "yoldaşbaşı" fəxri adı ilə təltif etmişdi); mötəbər eşikağasıbaşı Hüseynqulu sultanın oğlu Mehdiqulu bəy; əmiraxurbaşı vəzifəsini tutan Fulad bəyin oğlu Əbülfəth bəy; Qorxmaz xanın oğlu Təhmasibqulu bəy və b. Adları çəkilmiş şəxslər "şahın yaxın adamlarından" olduqları üçün sarayda böyük nüfuz sahibləri idilər. Həmzə Mirzənin vəziri Mirzə Hüseyn bəy Şamlının sarayda tutduğu yüksək mövqeyindən xoşu gəlməyən vəzir Mirzə Salman, şamlı əmirlərinin paxıllığını çəkən türkman əmirlərini müdafiə edirdi.
Əliqulu xanın anası Xanixan xanım Həmzə mirzənin tərbiyəçisi olmuş və Məhdi Ülya öldürüldükdən sonra, əslində ona anasını əvəz etmişdi. İndi isə Əmir xan Türkman və onun həmfikirləri Əliqulu xanın qiyamına, separatçı hərəkətlərinə əsaslanaraq bildirirdilər ki, qiyamçının anası bundan sonra sarayda yaşaya bilməz. Onlar hərəmxana binasına soxuldular və "günahsız qadını" boğub öldürdülər. Sonra isə Əliqulu xanın atası Sultan Hüseyn xanın izinə düşdülər.
Cümə məscidi (Sucas)
Sucas Cümə Məscidi – Sultaniyyədən 52 km cənub – qərbdə olan Sucas şəhərinin ən məşhur abidəsi olmaqla yanaşı Azərbaycanda İslam memarlığının inkişafını izləmək baxımından mühüm abidədir. Üstündə kitabəsi qalmayan bu abidənin tikilmə çağını araşdırmaçılar 1100-cü il olaraq qəbul edirlər.
Əliqulu xan Şamlı
Həyatı
Kiçik yaşdaki Abbas mirzənin Herat valiliyi ismən və şəklən idi. Heratın gerçək hakimi Şamlı elinin rəisi Əliqulu xan Şamlı idi. Heratda kiçik şahzadəni böyüdən hətta əmzdirən Əliqulu xan Şamlının anası Xan Ağa xanım (Xanixan xanım) idi. O, şahzadəni altı yaşında ikən mərhaməti və ilgisi sayəsində ölümdən belə qurtarmışdı. Ayrıca Əliqulu xan Şamlı və həyat yoldaşı Can Ağa xanım, Abbas mirzə ilə yaxından ilgilənmiş və onu şəfqətli bir ana-ata kimi böyütmüşdülər.
Cümə məscidi (Sucas)
Sucas Came məscidi öz lkin quruluşunu yaxşı saxlamış Səlcuqlu abidələrindəndir. Planı ənənəvi kvadrat biçimli olsa da, məscidin üzəri özümlü işlənmişdir. Onun mehrablı güney divarı açırımsızdır. Baş girişin olduğu quzey divarında iri bir qapı açırımı və içəridə onun yanlarında ensiz dayaz taxçalar olduğu halda, yan divarların iç səthinin ortasındakı tağçanın yanlarında iki nisbətən iri açırım verilmişdir. Mehrab çərçivəsinin yanlarını da onunla bir hündürlükdə dar tağçalar tutur. Açırım və tağçaların belə düzülüşünə başqa Səlcuqlu abidələrində rast gəlinmir.
Əliqulu xan Şamlı
Həyatı
Mürşüdqulu xan, Səfəvi şahzadəsini yanına aldırdıqdan sonra Məşhəddə Abbas mirzəni Xorasan hökmdarı elan edib adına pul kəsdirdi və özünü də vəkil olaraq açıqladı. Bunun qarşılığında öç almağı istəyən Herat bəylərbəyi Əliqulu xan Şamlı, Özbəkləri Xorasana dəvət etdi. Əslındə bundan məqsədi onların dəstəyi ilə paytaxt Qəzvini ələ keçirmək idi. Fəqət bir gün gəlib işlərin dəyişib, özünü Özbəklər tərəfindən qətl ediləcəyini əlbəttə təxmin edə bilməmişdi.
Cümə məscidi (Sucas)
Konstruksiya baxımından Sucas məscidi başqa səlcuq məscidlərindən seçilmir: kvadrat əsas, səkkizbucaqlı və onaltıbucaqlıdan ibarət keçid bölümü və günbəz çevrəsi. Onun bayır görünüşü isə üst-üstə kub, səkkizüzlü və günbəzdən ibarət yığcam tutumdur. Quzey divardakı qapı gözü ümumi tutumdan irəli çıxan baştağ şəklində olmuş, lakin indi baxımsızlıq üzündən dağılmış vəziyyətdədir. Abidənin bayır səthlərində bəzək işləri aşkar edilməmişdir.
Sucas məscidinin interyeri kərpic və gəc yapma bəzəklərin bolluğu və rəngarənkliyi, eləcə də gözəl kufi xəttli kitabələri ilə seçilir. Abidənin mehrabı ölçücə iri olub yapma gəc bəzəklə sız süslənmişdir. Kitabələr içində günbəzin əsasını çevrələyən həndəsi naxış fonunda işlənmiş yazı qurşağı öz gözəlliyi ilə xüsusiylə seçilir.
Araşdırmaçılar müşahidəsinə görə Sucas came məscidi ayrıca, təcrid olunmuş şəkldə dayanmamışdı. Onun kub gövdəsinə birləşən başqa yerləşgələri və məscidn ümumi planını aydınlaşdırmaq üçün ətrafında arxeoloji qazıntı işlərinin aparılması vacbdir.
Euseius mba
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Dvorjakın melodiyası (film, 1979)
Məzmun
Film İkinci Dünya müharibəsi illərində əsir düşmüş yaralı azərbaycanlı əsgərin başına gələn hadisələrdən söhbət açır.
Tanacetum yabrudae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Yuyçzülyü Pixuba
Pixuba — atasının dövründə qəbilənin şərq komandanlığını edirdi. Hakimiyyətə gələn Dai dövlətindən vassal asılığını qəbul etmişdi. 391-ci ildə Şimal Vey ordularına qarşı Liu Bobonun atası Liu Veyçenlə birlikdə mübarizə aparırdı.
Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Təbatəbai
Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Mirzə Əliəsgər oğlu Təbatəbai (1838–1909) — İslam alimi, şair, ədib.
Həyatı
Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Təbatəbai Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Atası Mirzə Əliəsgər mustofvi (maliyyə müfəttişi) vəzifəsində çalışmışdı. Oğlu Məhəmmədrəfiyə əvvəlcə ev, sonra mədrəsə təhsili vermişdi.
Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Təbatəbai bütün elmlərə vaqif olduqdan sonra dini işlərlə ilgilənmişdi. Nazimülüləma ləqəbini daşıyırdı.
Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Təbatəbai 1909-cu ildə Təbrizdə vəfat etdi. Qum şəhərində dəfn olundu.
Ailəsi
Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi Təbatəbainin Nəsrulla xan, İclaülmülk, Mirzə Əbdüləli xan, Mirzə Abdulla xan, Fətulla xan, Mirzə Mehdi xan adlı oğlanları vardı.
Şəcərəsi
Hacı Mirzə Məhəmmədrəfi ibn Hacı Mirzə Əliəsgər ibn Mirzə Rəfi ibn Mirzə Əbutalib vəzir ibn Mirzə Səlim naibülsədr ibn Mirzə Məhəmmədsəid Mirzə Əli Kəbir ibn Mirzə Rəfi ibn Mir Mütəllib ibn Mir Fəttah ibn Məhəmməd Sədrəddin ibn Məcidəddin ibn Seyid İsmayıl ibn Mir Əli Kəbir (Şah mir) ibn Mir Əbdülvəhhab ibn Seyid Xəlil Əmir Əbdülqəffar ibn Əmir Hacı Seyid İmadəddin ibn Seyid Həsən Fəxrəddin ibn Seyid Məhəmməd Kamaləddin ibn Seyid Həsən ibn Seyid Əli Şəhabəddin ibn Mir Əli İmadəddin ibn Seyid İmad ibn Seyid Əli İmadəddin ibn Məhəmməd Əbülhəsən ibn Seyid Əhməd ibn Abdulla ibn Seyid İsmayıl Dibac ibn Seyid İbrahim əl-Qəmər ibn Həsən əl-Müsənna ibn Hüseyn ibn Əli.