cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Batonis qalası
Sonrakı dövr
Rusiyanın Gürcüstanı 1801-ci ildə işğal etməsindən sonra general-mayor Vasili Qulyakov 1802-ci ildə Batonis qalasını Kabarda alayının qərargahı təyin etmişdir. Saray 1805-ci ildə Rusiya imperiya xəzinəsinə transfer edilmişdir. Saray daha sonralar Rusiya İmperator Ordusu tərəfindən kazarma kimi istifadə edilmişdir və 1845-ci ildə Qafqaz canişini Mixail Vorontsov sarayın bərpa edilməsi qərarını verəndə demək olar ki, xarabalıq vəziyyətində idi. Saray 1935-ci ildən bəri Telavi Tarixi Muzeyinin evi kimi fəaliyyət göstərir.
2018-ci ildə Batonis qalasında bərpa işləri aparılmışdır və həmin ilin may ayıda kompleks ictimaiyyətə açılmışdır. Yenidən tərtib olunmuş kolleksiyaları saxlamaq üçün yeni bir tikili də inşaat edilmişdir. 16 dekabr 2018-cü il tarixində qala Gürcüstanın V prezidenti Salome andiçmə mərasiminə ev sahibliyi etmişdir.
NGC 1008
NGC 1008, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Takaşi Takabayaşi
(2 avqust 1931 - 27 dekabr 2009) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 9 oyun keçirib, 2 qol vurub.
Nadir Zeynalov
Nadir Əlimuxtar oğlu Zeynalov — Azərbaycan SSR əməkdar rəssamı (1976).
Həyatı
Nadir Əlimuxtar oğlu Zeynalov 27 avqust 1928-ci ildə Bakıda anadan olub. 1943-1949-cu illərdə Azərbaycan rəssamlıq məktəbində təhsil alıb. 1949-1955-ci illərdə Moskva Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun rəssamlıq fakültəsində təhsil alıb.
16 mart 1987-ci ildə vəfat edib.
Fəaliyyəti
1956-cı ildə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında rəssam kimi fəaliyyətə başlamışdır. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında rəssam kimi 40-a yaxın filmin yaradılmasında iştirak edib. İlk rəngli Azərbaycan bədii filminin quruluşçu rəssamı olub.
Filmoqrafiya
Rəssam kimi
Adi kəkilli ilanyeyən
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Nadir Zeynalov
Filmoqrafiya
Geyim rəssamı kimi
Haqqında çəkilən film
Spilornis holospilus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Xəlfəli (Şuşa)
Xəlfəli — Azərbaycan Respublikasının Şuşa rayonunun Xəlfəli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. 1992-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur.
Toponimikası
Qarabağda orta əsrlərdə yaşamış Xəlfəli elinin adındandır. Mənbədə Xəlfəli eli Hacılı tayfasının qollarından biri kmi qeyd olunmuşdu. Tam adı Milli Xəlfəlidir. Qarabağ xanı İbrahim xanın qardaşı Mehdiquluxana mənsub bu el məskunlaşdıqdan sonra 11 məntəqə yaranmışdır. Xudaverdi qışlağı, Xəlfə qışlağı, Xanlıqpəyə, Laçınlar, Zamanpəyə, Şuşulu, Mirzələr, Məmişlər, Şırran və Kosalar. Sonra bu kəndlər xanın qızı Xurşud banu Natavana mənsub olmuşdur.
Tarixi
Bu ərazidə "ASALA" erməni terrorçu təşkilatının radikal qanadı üçün təlim düşərgəsi təşkil edilmişdi.
Ceyms Braun (BMX sürücüsü)
Ceyms Braun (26 iyun 1989) — Kanadalı peşəkar kişi BMX velosipedçisi. Ceyms Braun Kanadanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.
Karyerası
Ceyms Braun 2015 UCI BMX Dünya Çempionatında 1 km zaman yarışında iştirak etmişdir. O, Belçikada baş tutan yarışlarda 33.897 saniyəlik nəticəsi ilə 71-ci yeri tutdu.
Firuzə Əfəndiyeva
Əfəndiyeva Firuzə Nəsib qızı — azərbaycanlı yazıçı.
Həyatı
Firuzə Əfəndiyeva 1932-ci ildə Qaraqoyunlu mahalının Çəmbərək rayonunun Qaraqaya kəndində anadan olub. Orta məktəbi Gölkənd kəndində bitirib.Haqqıxlı kəndində yaşayıb.
Tərsinə çevrilmiş fayl
Tərsinə çevrilmiş fayl ( ing. inverted file ~ ru. инвертированный файл ~ tr. ters çevrilmiş dosya) – verilənlər bazasının idarəolunması sistemlərində: yazının açarından və ona göstəricidən ibarət olan fayl. Hər bir açar bənzərsiz şəklidə yazını tanıdır (identifikasiya edir), göstərici isə yazının verilənlər bazasında fiziki olaraq harada yerləşməsini proqrama göstərir. Faylın tərsinə çevrilməsi o anlamı verir ki, açarlar ardıcıl çeşidlənib, verilənlər bazasının bu faylla göstəricilər vasitəsilə bağlı olan yazıları isə ixtiyari qaydada (məsələn, yaradılma ardıcıllıqları ilə) yerləşə bilər.
Emili Blant
Emili Blant — Böyük Britaniya aktrisası.
23 fevral 1983-cü ildə Londonda anadan olmuşdur. 2006-cı ildə "Gideonun qızı" televiziya filmində ifa etdiyi 2-ci plandakı roluna görə "Qızıl qlobus" mükafatını qazanmışdır.
Vladimir Savin
Vladimir Fyodoroviç Savin — səs operatoru, ssenarist, Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi (2000).
Həyatı
Vladimir Fyodoroviç Savin 22 aprel 1926-cı ildə anadan olmuşdur. Azərbaycan kino sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 18 dekabr 2000-ci ildə Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi fəxri adına layiq görülmüşdür.
Spilornis kinabaluensis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
İsao İvabuçi
(17 noyabr 1933 - 16 aprel 2003) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 8 oyun keçirib, 2 qol vurub.
NGC 1009
NGC 1009 - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Mattiya Furlan
Mattiya Furlan (5 iyun 1993) — İtaliyalı peşəkar kişi BMX velosipedçisi. Mattiya Furlan İtaliyanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.
Karyerası
Mattiya Furlan 2015 UCI BMX Dünya Çempionatında 1 km zaman yarışında iştirak etmişdir. O, Belçikada baş tutan yarışlarda 33.880 saniyəlik nəticəsi ilə 70-ci yeri tutdu.
Antonio Xose Kavanilyes
Antonio Xose Kavanilyes (,, 16 yanvar 1745, Valensiya, İspaniya — 5 may 1804, Madrid, İspaniya) — İspaniya botaniki.
Beufort qasırğası
Ölçüsünə görə saatda 75 mildən çox sürətlə dönərək əsir. Şərqi Sakit okean və Cənubi Atlantik okeanı xaric subtropik və tropik iqlim qurşağındakı bütün isti dənizlərdə sıx-sıx meydana gəlir. Avqust-sentyabr aylarında Antil adalarında daha çox özünü göstərir.
Banyö (Alye)
Banyö  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Qərbi Mulen kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Mulen.
INSEE kodu — 03015.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 288 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 167 nəfər (15-64 yaş arasında) 141 nəfər iqtisadi cəhətdən, 26 hərəkətsiz (fəaliyyət göstərici 84,4%, 1999-cu ildə bu göstərici 72,2%) idi. Fəal olan 141 nəfərdən 134 nəfər (74 kişi və 60 qadın), 7 nəfər işsiz (3 kişi və 4 qadın) idi. Aktiv olmayan 26 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 12 nəfər təqaüdçü, 7 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Şıxlar (Qax)
Şıxlar — Azərbaycan Respublikasının Qax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Kənd 1999-cu ildə yaradılmışdır.
Əhalisi
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 70 təsərrüfatda hər iki cinsdən toplam 253 nəfər əhali yaşamaqdadır.
Eutriorchis astur
(Eutriorchis astur) — cinsinə aid quş növü.
Ərbəin günü
250px|thumb|right|Hər il, Ərbəin günündə milyonlarla şiə [[Kərbəladakı İmam Hüseyn məscidi ətrafında toplanır.]]
Ərbəin günü (الأربعين‏‎ qırxıncı gün) şiəlikdə, hicri təqvimilə Aşura günündən 40 gün sonra, yəni Səfər ayının iyirminci günü. Bu gündə, Məhərrəm ayının onuncu günündə, Kərbəlada şəhid olan İmam Hüseyn və 72 tərəfdarı yad edilir, xüsusi mərasimlər keçirilir. İmam Hüseynin müqəddəs məzarı ilk dəfə Ərbəin günündə ziyarət edilmişdir. Ərbəin günündə dünyada ən böyük anma mərasimləri keçirilir. Məhz 2010-cu ildə Ərbəin günü münasibətilə 15 milyon insan Kərbəlaya gəlmişdir.
Qriqori təqvimində Ərbəin günü
Ərbəin günü Qəməri təqvimi ilə müəyyən olunduğu üçün Qriqori təqvimi ilə fərqlər mövcuddur və ildən ilə dəyişilir.
Çiçəkli bitkilərin cinsləri (U)
Aşağıda latın dilində adları The Plant List məlumat bazasında olan çiçəkli bitki cinsləri verilmişdir. 4 mart 2015-ci il tarixinə olan məlumata görə The Plant List məlumat bazasına 304419 çiçəkli bitki növü (sinoim adlarla birlikdə 951140), 14559 cins, 405 fəsilə daxil edilmişdir.
Akkomak (dairə)
Akkomak — ABŞ-nin Virciniya ştatında yerləşən dairə. 2010-cu ildə əhalinin sayı 33 164 nəfər təşkil edirdi. 1671-ci ildə yaranmışdır. Nortqempton dairəsi ilə birlikdə Akkomak dairəsi Virciniya ştatının ən kasıb dairələrindən hesab olunurlar.
Demoqrafiyası
2000-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, dairədə 15.299 ailədən 33.164 sakin və 10.888 ailədən ibarətdir. Əhalinin sıxlığı km-ə 32 nəfərdir. Rayonda 19,550 yaşayış binası var, bina sıxlığı km² təxminən 17 bina. Əhalinin irqi tərkibi: ağlar - 65,3%, afroamerikalılar - 28,1%, yerli amerikalılar (hindular) - 0,4%, asiyalılar — 0,6%, havaylılar - 0,1%, digər irqlərin nümayəndələri — 3,9 %, iki və ya daha çox yarışın nümayəndələri - 1,6%. İspaniyalılar irqindən asılı olmayaraq əhalinin 8.6%-ni təşkil edirdi.
Ev təsərrüfatlarının ümumi sayından 28,90%-i 18 yaşınadək uşaqlar, ev təsərrüfatlarının 49,20%-i birlikdə yaşayan ailəli cütlüklər, ev təsərrüfatlarının 14.40%-i həyat yoldaşı olmayan tək qadınlar, ev təsərrüfatlarının 32.10% -i ev təsərrüfatları ailələrə aid deyil, ev təsərrüfatlarının 27.70%-i bir nəfərdən, 12.50% -i tək yaşayan yaşlı insanlardan (65 yaş və yuxarı) ibarətdir. Ev təsərrüfatlarının orta ölçüsü 2.45, ailənin orta ölçüsü — 2.96.
Dairənin yaş quruluşu: 18 yaşdan 24,30%, 18 yaşdan 24 yaşa qədər 8,20%, 25 ilə 44 arasında 26,20%, 45 ilə 64 arasında 24,70%, 65 və yuxarı yaşdan 16,70%. Dairə sakininin orta yaşı 39 ildir. Hər 100 qadın üçün 94.30 kişi olur. 18 yaşdan yuxarı hər 100 qadın üçün 90.00 kişi var.
Tərs siyahılı verilənlər bazası
Tərs siyahılı verilənlər bazası ( ing. inverted list database ~ ru. база данных инвертированного списка ~ tr. ters listeli veritabanı) – relyasiyalı verilənlər bazasından aşağıdakı fərqləri olan verilənlər bazası: •	Tərsinə çevrilmış siyahı cədvəlinin sətirləri (yazıları və ya kortejləri) hər hansı indeksləmə ardıcıllığından asılı olmayaraq müəyyən fiziki ardıcıllıqla yerləşir. •	Ümumi verilənlər bazasını, bazanın cədvəlləri üçün qurulmuş müəyyən məntiqi birləşdirmə meyarlarından istifadə etməklə nizamlamaq olar. •	Siyahının açarlarının sayı istənilən qədər ola bilər, həm də istər sadə, istərsə də mürəkkəb açarların əksinə olaraq, burada onlar istənilən sahə və ya sahələrin kombinasiyası ola bilər. •	Bütövlüyə və ya unikallığa heç bir məhdudiyyət yoxdur. •	Nə indekslər, nə də cədvəllər istifadəçiyə göstərilir.
Belə verilənlər bazasının idarə olunması sistemindəki bu fərqlərə görə verilənlərin uzlaşmasını, bütövlüyünü və təhlükəsizliyini təmin etmək çox çətindir.
Tayfun qasırğası
thumb|265px|1980-2005-ci illərdə Sakit okean tayfunlarının marşrutlarının məlumat sxemləri
Tayfun (,, taifeng — böyük külək) — Sakit okeanın qərbində (Ekvatordan şimalda) yaranan (əsasən, yayda və payızda) tropik siklonlarının yerli adı. Hind-Çin, Çin, Koreya sahillərinə çatır, bəzi hallarda Rusiyanın Uzaq Şərqinin hava şəraitinə təsir edir. Orta hesabla ildə təqribən 30 dəfə təkrar olunur. Sürəti saatda 30–50 km, bəzən 100 km-dən çox olur. Tayfun dağıntılara, daşqınlara, böyük dəniz dalğalarının yaranmasına və s. səbəb olur.
Tom Klensi
Tomas Leo Klensi (Tom Klensi) — siyasi triller janrında bədii əsərlər yazan amerikalı yazıçıdır. Onun soyuq müharibə haqqında yazdığı romanları bir çoxları tərəfindən rəğbət qazanmışdır və bu janrın ən məşhur əsərlərindən sayılmaqdadır,yazılarında əsasən tarixin əks üzünü göstərməyə çalışırdı. ABŞ və SSSR-i arasindakı soyuq müharibə onun ən çox sevdiyi mövzu idi. "Böyük oktyabr" uğrunda", "Mütəfəkkirlərin oyunu" və "Dünyanın qorxunc üzü" Tom Klensin ən populyar əsərləri hesab olunur. Yazıçının ssenariləri əsasında çoxlu kompüter oyunları hazırlanıb və filmlər çəkilib.
Barberye
Barberye  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Şantel kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Mulen.
INSEE kodu — 03016.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 126 nəfər təşkil edirdi.
Terathopius
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Düzibalğanş dağı
Düzibalğanş dağı – Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 1823,9 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Səfərdərə yüksəkliyindən (3826,4 m)  cənub-qərbə ayrılan Xoşkesin qolunun suayırıcısında zirvə. Parağa kəndindən 1 km cənub-şərqdə, Parağaçayın sol sahilindədir. Orta Eosenin İpr mərtəbəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş, şimal yamacı sıldırımlı günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentində, eyniadlı əyilmənin mərkəzi strukturu olan Şurud-Vənənd sinklinalının şimal-şərq qanadında yerləşir.
Vayçiro Omura
(1 yanvar 1933 - ?) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 5 oyun keçirib.
Terathopius ecaudatus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
NGC 1010
NGC 1010 - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Görünməz su işarələri
Görünməz su işarələri (ing. invisible watermark ~ ru. невидимые водяные знаки ~ tr. görünmez filigran) – şəkildə gizlədilmiş və müəlliflik hüququ, yaxud başqa məxfi məlumatları özündə daşıyan kod. Görünməz su işarələri görüntünün çox da böyük olmayan hissələrində kontrastlığın elə azacıq dəyişdirilməsindən ibarətdir ki, insan gözü onu görmür. Görüntü kağıza çap olunduqda, fotoşəkli çəkildikdə və yenidən skanerdən keçirildikdə belə, münasib proqram təminatı görünməz su işarələrini bərpa edə bilər.
Məzrəli (İmişli)
Məzrəli — Azərbaycan Respublikasının İmişli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Məzrəli kəndi İmişli rayonu inzibati yaşayış məntəqələrtindən biridir. Araz çayının sağ sahilində, Mil - Muğan su kanalı boyu, Bakı- Horadiz şose yolunun kənarında yerləşir. Kəndin tarixi XVIII əsrə aiddir. Məzrəli kəndinin əhalisi Cənubi Azərbaycanın Şahsevən tayfaları və Qarabağın Cavanşir, Kəbirli, Bəcrəvan, Otuziki tayfaları ilə əlaqədardır. Nadir şah Əfşar hakmiyyətə gəldikdən sonra onun hakimiyyətini qəbul etməyən bu tayfalar Xorsana və Əfqanıstana sürgün olundu, lakin bəzi nəsillər Araz boyu meşələrə çəkilərək gizli olaraq məskunlaşdılar. Tədricən bu ərazilərdə adının mənşəyi "Məzrə və ya Mezra " kimi formalaşan və mənası "əkin yeri, düzən yer, mənasını verən Məzrəli adı bu cür formalaşdı. Əhalinin burada kütləvi məskunlaşması SSRİ dövründə baş verdi. Kolxoz quruculuğu və sosializm quruculuğu burada geniş miqyasda aparıldı. "Kalinin" kolxozu kimi tanınan Məzrəli kəndi hal hazırda İmişli rayonunun böyük yaşayış məntəqələrindən biridir.
I Qarabağ müharibəsi zamanı 18 nəfər Məzrəli kənd sakini Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid oldu:
Kənd əhalisinin sayı 6302 nəfərdir. 1400 evdən ibarətdir. R.Əliyev adına Məzrəli kənd tam orta məktəbində 610 şagird təhsil alır.
İstinadlar
Asim Nərimanov hazırladı
Tərəkəmə (rəqs)
"Tərəkəmə" — Azərbaycanın ritmik xalq rəqsi. left|200px|thumb|Tərəkəmə rəqsinin not yazısı "Tərəkəmə" köçəri maldarların bayram şənliklərində, toylarda ifa etdikləri rəqslərdən biridir. Sözügedən musiqini bir çox Azərbaycan, o cümlədən xarici ölkə bəstəkarları öz əsərlərində istifadə ediblər.
Tərəkəmə çox qədim zamanlarda Azərbaycanda məskən salmış qəbilənin adıdır. Rəqsi tərəkəmələrin özləri yaradıb. Demək olar ki, "Tərəkəmə" çox qədim rəqsdir. Eyni melodiyaya malik olan "Tərəkəmə" iki variantda mövcuddur. "Tərəkəmə" indi də Azərbaycanın bütün rayonlarında çox məşhurdur. Rəqs peşəkar və həvəskar rəqs ansambllarının repertuarında mövcuddur.
Tsinandali
Tsinandali — Gürcüstan ın Kaxeti diyarı nın Telavi bələdiyyəsi ndə kənd.
Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikaları Federasiyası
İFFHS — Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikaları Federasiyası.
Tsinandali
Kənd Qombori dağı nın şimal-şərqi yamacında yerləşir. Kəndin dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi 560 m, Telavi şəhəri ndən uzaqlığı  10 km, Tbilisi şəhəri ndən uzaqlığı  79 km. Kəndin yaxınlığından Alazan çayı axır.
Kənd daha çox Çavçavadze ailəsi və onun hazırladığı Tsinandali adlı ağ çaxırla məşhurdur.
Beynəlxalq Futbol Tarixi və Statistikaları Federasiyası
1888-ci ildən başlayaraq, bütün ölkələrdə və bütün illərdə keçirilən milli çempionatların tarixini araşdırır.
Dev Patel
Həyatı
Dev Patel 23 aprel 1990-cı ildə Londonda anadan olub. Onun anası Anita qulluqçu, atası Raju isə İT sahəsində işləyib. Patelin valideynlərinin hər ikisi qucarat hindlisidir və gənc yaşlarında Londona köçüblər. Patel qücərat dilində azca da olsa danışa bildiyini bildirir.
Tsinandali
Tarix
Kənd və Çavçavadzenin malikhanəsi 2 iyul 1854-cü il tarixində gerçəkləşmiş İmam Şamil in dağlılarının basqınından sonra çox zərər görür. İmam Şamilin oğlu Qazi Məhəmməd bu basqınçılara rəhbərlik edirdi. Dağlılar bu basqında malikhanəni yağmalayır, Çavçavadzenin oğlu Aleksandrın arvadını, knyaz David Çavçavadze ni, onun dul bacısı Barbara Orbelianini, onun uşaqlarını və digər qohumlarını qaçırır. Bu hadisə bütün Rusiya da sərt reaksiyalara səbəb olur. 22 mart 1855-cü il tarixində, çətin danışıqlardan sonra əsirlər İmam Şamilin oğlu Cəmaləddin və 40.000 rubl dəyərində olan gümüş əvəzinə azadlığa buraxılır.
1947-ci ildən bəri malikhanə muzey kimi fəaliyyət göstərir.
Xarici keçidlər
[http://achp.si.edu/chavchavadze/ WELCOME! To Tsinandali…] — achp.si.edu saytında.
Dev Patel
Xarici keçidlər
"Aslan" filmi, Azərbaycan dilində
Миллионер из трущоб - фильм (2008)
Çudo Peçka
"Çudo Peçka" — Bakıda mağazalar şəbəkəsi. "Çudo Peçka" ilk dəfə 6 iyun 2001-ci ildə Bakıda, Azərbaycan prospektində açılan mağaza ilə fəaliyyətə başlamışdır. Sonrakı illərdə sayı artaraq, şəhərin mərkəzində və qəsəbələrində 14 mağaza-kafesi olub.
Raciv Motvani
Raciv Motvani (ing. Rajeev Motwani) - Google veb axtarış sisteminin yaradıcılarından biri, professor.
Həyatı
Raciv Motvani 1962-ci il martın 26-da Hindistanın Yeni Dehli şəhərində anadan olub. Larri Peyc və Sergey Brinlə birlikdə dünyanın ən nəhəng internet axtarış sistemi olan Google veb axtarış sistemini yaradıb.
O, 5 iyun 2009-cu ildə hovuzda boğularaq ölüb.
Ölümü
Stenford Universitetinin professoru olan Raciv Motvani üzməyi bacarmırmış. Yaxınlarının sözlərinə görə, o üzgüçülük kursuna getməyi planlaşdırırmış. Professor gecə saatlarında hovuza yıxılıb. Xidmətçisi səhər işə gələrkən Kaliforniyadakı evində, bağçadakı hovuzda Motvaninin cəsədini tapıb.
Qasırğa
thumb|250px|Qasırğa Qasırğa - isti iqlim qurşağında, ani təzyiq fərqlərindən qaynaqlanan və sürəti saatda 100–150 km-ə qədər çıxa bilən çox şiddətli küləklər. Zəlzələdən sonra ikinci yerdədir.
Küləklər Necə Yaranır?
Külək fərqli temperatur mərkəzləri arasında əmələ gələn hava axınıdır. Atmosferdəki fərqli temperaturlar fərqli hava təzyiqləri əmələ gətirdiyinə görə, hava davamlı olaraq yüksək təzyiqdən alçaq təzyiqə doğru yer dəyişir. Təzyiq mərkəzləri, yəni atmosferdəki temperaturlar arasındakı fərq əgər çox olarsa, hava axını, yəni külək güclü olur, bu da böyük dağıntılara səbəb olan qasırğaları əmələ gətirir.
Maraqlısı odur ki, aralarında çox böyük fərq olan ekvator və qütblər kimi fərqli temperatur və təzyiq qurşaqlarına baxmayaraq, bəzi maneə və "nizamlamalar" sayəsində Yer kürəsi çox güclü küləklərə məruz qalmır. Əgər qütblər və ekvator arasında əmələ gələn nəhəng hava axınları bir azdan sadalayacağımız səbəblərlə yumşaldılmasaydı, Yerin səthi davamlı surətdə güclü qasırğaların baş verdiyi ölü planetə çevrilərdi.Əvvəla, Yerdəki hündürlük fərqləri küləkləri zəiflədir. Böyük hündürlük fərqi olan yerlər isti və soyuq cəbhə sistemləri əmələ gətirir. Dağ ətəklərində rast gəlinən bu sistemlər yeni küləklər əmələ gətirir. Beləliklə, ekvator-qütb arasındakı iki mərkəzli sistem hündürlüklər sayəsində çox mərkəzli sistemə çevrilir və küləklər bölünərək zəifləyirlər. Yer qabığının üstündəki sıra dağlar isə nəhəng hava koridorları kimidir. Koridorlar sayəsində hava küləklərlə Yerə bərabər şəkildə yayılır.
Küləklərin zəiflədilməsində Yerin oxunun mailliyinin də böyük rolu var. Əgər Yer kosmosda dik olsaydı, bir başından o biri başına qədər güclü küləklə sovrulan planet olardı. Halbuki planetimizin ekvatoru məlum olduğu kimi hərəkət etmə bucağına görə 23°27´ maillidir. Beləliklə, iki qütb arasındakı bölgələrdə temperatur həmişə eyni olmur, mövsümlərə görə dəyişir. Bu, hava təzyiqinin tarazlanması və küləyin sürətinin də zəifləməsi deməkdir. Ekvatorla hər iki qütb arasındakı temperatur fərqi azaldıqca küləklər mülayim əsir. Temperatur fərqini tarazlamaq üçün planetin ətrafında iki qaz təbəqəsi vardır. Ozon və karbondioksid təbəqələri atmosferin temperaturunu tarazlayır. Ozon təbəqəsi "ehtiyacdan artıq olan" günəş şüalarını udur. Karbondioksid isə əksinə təsir göstərərək qazanılan temperaturu qoruyaraq soyumanın qarşısını alır.
Bütün bu məlumatlar bizə göstərir ki, həyatımız bir-birindən mürəkkəb alt-sistemlərdən ibarət böyük sistem sayəsində davam edir. Bütün yer üzü insanın həyatına imkan yaratmaq üçün yaradılmışdır.
Ümumi məlumat
Ümumilikdə qasırğaların diametri 50–800 km genişliyindədir. Qasırğalar daha çox okeanlar üzərində meydana gəlir. Dairəvi hava hərəkətləri halında olduqlarından adətən xortumlara səbəb olurlar. Ətraflarına böyük zərər verirlər. Qasırğalara Asiyanını cənub sahillərində və Avstraliyanın Sakit okean sahillərində Tayfun, Meksika Körfəzi sahillərində Hurrican, Afrikanın bəzi bölgələrində, Latın Amerika sahillərində isə Tornado adı verirlər. Dünyada böyük diametrli və şiddətli qasırğa Beufort sayılır.
Atlantik okeanını şimalında ümumiyyətlə qasırğalar iyun ayından oktyabra qədər baş verir. Bu müddət ərzində dəniz səthində isti və nəm əh çox halda olur. May və noyabr ayında az, digər aylarda isə seyrək meydana gəlir. Şimali Atlantik bölgəsində ildə meydana gələn tropik siklonun miqdarı 8-dir. Bunun 5-i qasırğa tipidir. Fırtınaların çoxu antisiklon bölgəsinin qərb ucundan qıvrılaraq Amerikanı hədəf alır.
Tropik bir siklonun qasırğa olaraq adlanırıla bilməsi üçün küləyin sürətinin heç olmasa 117 km/saat olması lazımdır. Ümumiyyətlə, qasırğalar saatda 240 km-dən sox surətə malikdirlər. Qasırğalar həm də böyük dəniz dalğalarına və dənizin qabarmasına da gətirib çıxarır. Qasırğalarla birlikdə yağış da gəlir. Tropik bir külək qurşağının orta yağış miqdarı 75–150 mm-dir. Belə yağışlar ciddi sellərin meydana gəlməsinə də səbəb olur.
Qasırğalar 2008-ci ildə
2008-ci ildə qasırğalar Fransa və İspaniyada öz gücünü göstərib. Bu günlərdə sürəti 48 metrə çatan külək nəticəsində 15 nəfər ölüb. Ölənlərin əksəriyyəti uşaqlardır. İspaniya və Fransada milyonlarla ev işıqsız qalıb. Hətta bir neçə aeroport bağlanmaq məcburiyyətində qalıb. BMT-ninn fəlakətlərin təhlükəsini azaltma üzrə beynəlxalq strategiya çərçivəsində hazırladığı hesabata görə, 2008-ci ildə daha çox Myanmada baş verən "Nərgiz" qasırğası can alıb. Nə az, nə çox, 138 min nəfər həyatdan məhrum olub, yüz minlərlə insan evsiz-eşiksiz qalıb. "Nərgiz" Myanmaya 4 milyard dollar ziyan vurub. Təbii fəlakətlər daha çox Asiya ölkələrində baş verib. Çində belə fəlakətlərin sayı 26, Filippində 20, İndoneziyada 16, Hindistanda 10 olub. Ötən il leysan yağışları və qasırğalardan Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri də ziyan çəkib. Dnestr və Prut kimi çaylarda suyun səviyyəsi kəskin artıb. Nəticədə Ukrayna, Moldova, Rumıniya, Slovakiya və Macarıstanda sel daşqınları nəticəsində 42 nəfər ölüb.
Həmçinin bax
Meteorologiya,Atmosfer hadisələri
Alleqeyni (dairə, Virciniya)
Alleqeyni — ABŞ-nin Virciniya ştatında yerləşən dairə. 2010-cu ildə əhalinin sayı 16 250 nəfər təşkil edirdi. 1822-ci ildə Alleqeyni adı Amerika dağ silsiləsinin şərəfinə verilmişdir.
Coğrafiyası
Birləşmiş Ştatların siyahıyaalma bürosunun məlumatına görə, mahalın ümumi sahəsi 1,163 km², onlardan 1,153 km3 quru, 9 km 9 və ya 0.7% su obyektləridir.
Demoqrafiyası
2000-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, dairədə 5 149 ailənin 12 926 sakini və 3 866 ailə yaşayır. Əhalinin sıxlığı km2-ə 11 nəfərdir. Rayonda bina sıxlığı km per-ə yaxın 5 bina olan 5.812 yaşayış binası var. Əhalinin irqi tərkibi: ağlar - 96,35%, Afrika-Amerikalılar - 2,45%, Yerli Amerikalılar (Hindistanlılar) - 0,21%, Asiyalılar - 0,24%, Havaylar - 0,02%, digər irqlərin nümayəndələri - 0,20 %, iki və ya daha çox yarışın nümayəndələri - 0,53%. İspaniyalılar irqindən asılı olmayaraq əhalinin 0,36% -ni təşkil edirdi.
Dairədə ev təsərrüfatlarının orta gəliri 38 545 ABŞ dolları, hər ailəyə 45 843 ABŞ dolları olmuşdur. Bir kişinin orta qazancı bir qadın üçün 20 855 dollara qarşı 35 120 ABŞ dolları idi. Adambaşına düşən gəlir 19 635 ABŞ dolları idi. Ailənin 4.90% -i və ümumi əhalinin 7.10% -i yoxsulluq həddində idi, o cümlədən gənclərin 8.60% -i (hələ 18 yaşa çatmayanlar) və 65 yaşdan yuxarı olanların 10.80% -i idi.
Po (çay)
250px|thumbnail|Po çayı üzərində qədim dəmir körpü Lombardiya Po çayı — İtaliyanın birinci, Avropanın da ən böyük çaylarından biridir. 652 km uzunluğundadır. Qolları ilə birlikdə 71,000 km ² lik bir hövzəyə malikdir. Ponun ən mühüm qolları Qərb Alplarında Mont Blanc və Monviso Dağları ətəklərindən gələn çaylardır. Çay Po düzənliyində şimaldan gələn Casale, Ticino, Mincio, Adda, Oglio; cənubdan gələn Tonaro, Trebbia, Secchina, Panaro kimi çaylarla birləşərək Venedikin 60 km qədər cənubundakı Mesolada Adriatik dənizinə tökülür. Çayın mənsəbindən Piacenza və Cremona şəhərlərinə qədər olan 260 km-lik məsafə nəqliyyata əlverişlidir.
Aerodramus elaphrus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Novruzlu (Ağdam)
Novruzlu — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Novruzlu kənd inzibati-ərazi dairəsində kənd.
Kənd 1993-cü il 22 iyul tarixdə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub.
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan Baş Naziri Nikol Paşinyanın imzaladığı 27 Sentyabr 2020-də başlayan 2-ci Qarabağ müharibəsini bitirən müqaviləyə görə, Ağdam rayonun Novruzlu kəndi 20 noyabr 2020 tarixində işğaldan azad olundu.
İntiqam Qasımzadə
Qasımov İntiqam Böyükağa oğlu — tənqidçi, tərcüməçi, 1985-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Əməkdar incəsənət xadimi (2003), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü (2023-cü ildən).
Həyatı
İntiqam Qazımzadə 1943-cü il avqustun 12-də Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Bakıdakı 7 saylı şəhər orta məktəbini bitirdikdən sonra ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1960–1965). Azərbaycan EA Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun ədəbiyyat nəzəriyyəsi şöbəsinin aspirantı olmuşdur. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının ssenari-redaksiya heyətinin üzvü (1969–1974), "Azərbaycan" jurnalı redaksiyasında ədəbi işçi, tənqid şöbəsinin müdiri (1976–1979), məsul katib, baş redaktorun müavini (1979–1997) vəzifələrində çalışmışdır. Hazırda həmin jurnalın baş redaktoru vəzifəsində işləyir (1997-ci ildən). Ədəbi yaradıcılığa erkən başlasa da, 1968-ci ildən dövri mətbuatda ədəbi-tənqidi məqalələri müntəzəm çap olunur. Bədii tərcümə ilə ardıcıl məşğul olur. Kamil Yaşenin pyeslərini, Vasil Bıkovun povestlərini, Şandor Radonun "Təxəllüs "Dora"" romanını rus dilindən doğma dilə çevirmişdir. "Bayatı" ədəbi televiziya almanaxının müəllifidir (1980-ci ildən). Onun ssenarisi əsasında bir neçə animasiya və sənədli film çəkilmişdir.
Mükafatları
Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir (1984).
2013-cü ilin mayında Azərbaycan ədəbiyyatındakı xidmətlərinə görə "Humay" milli mükafatına layiq görülmüşdür.
6 may 2023-cü ildə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafında xidmətlərinə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.
Tərcümələri
(ruscadan)
Etologiya
thumb
Etologiya — ekosistem şəraitində orqanizmlərin davranışını (hərəkət tərzini) öyrənən elm.
Boladı
Boladı — Azərbaycan Respublikasının Lənkəran rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Mühüm yaşayış məntəqəsi kimi bu kəndin yaranması tarixi haqqında tam məlumat olmasa da, amma bir şey aydındır ki,ərazidə eramızdan əvvəl insanlar yaşayıb fəaliyyət göstərmişlər. Mühüm yaşayış məntəqəsi kimi bu kəndin yaranması tarixi haqqında tam məlumat olmasa da, amma bir şey aydındır ki,ərazidə eramızdan əvvəl insanlar yaşayıb fəaliyyət göstərmişlər. Bu, qədim yunan coğrafiyaşünası, tarixçi Strabonun "Coğrafiya" kitabında qeyd olunur. Müəllif öz əsərində Lənkaranın bir çox yaşayış məntəqələri sırasında Boladinin də adını çəkir. Mərhum tədqiqatçı-jurnalist Gülməmməd Məmmədzadə bu ərazidə yerləşən "Qarağac" ocağının 800 ildən çox yaşı olduğunu yazmışdır. Alman alimi və səyyahı A.Olri 1616-cı ildə müxtəlif səfirliklərə və muzeylərə təqdim etdiyi hesabat və gündəliklərdə Boladinin adını çəkmişdir. Rus səyyahı və diplomatı Artemey Suxanov "Rəştdən Qızlağaca qədər və Gilan vilayətinin sonuna kimi" kitabında yazmışdır: "1638-ci ilin fevralın 7-də Ləngərgünana gəldik... Qızılağaca gedərkən fevralın 11-də dörd dərin çaydan keçdik. Bunlar Kasiende, Noabine, Cil və Boladi çayları idi." Cil və Boladi öz adlarını bu günədək qoruyub saxlamışdırsa da, Kasiende və Noabine çaylarına müasir xəritələrdə təsadüf edilmir. Talış-Muğan mədəniyyətinin bir qolu Lənkəran düzənliyində yerləşmişdir. Boladi kəndi də bu düzənlikdə yerləşir. Azərbaycan EA Tarix İnstitutunun ekspediya dəstəsi 1984-cü ildə Lənkəran bölgəsində tədqiqat işləri apararkən müəyyən edilmişdir ki, bu ərazidə hələ çox qədim zamanlardan öz təbii coğrafi şəraitinə görə ibtidai insanların yaşaması üçün əlverişli olmuşdur. Arxeoloji qazıntılar zamanı kəndin seyidoba yaşayış məhəlləsində, Boladi çayının sağ və sol sahilində qədim insanların istifadə etdikləri əl çapacaqları, tunc bıçaq, ox, nizə, xəncər, qılınc, saxsı qabları və s. əşyalar tapılmışdır.
1927-ci ildə kənddə səhiyyə məntəqəsi, 1935-ci ildə doğum evi, 1946-cı ildə malyariya və traxoma məntəqəsi, 1952-ci ildə 15 çarpayılıq xəstəxana açılmışdır. Boladi kənd Soveti 1954-cü ildə təşkil edilmişdir. Boladi Zövlə, Separadi, Tükəvilə və Şağlaser kəndləri ilə bir yerdə eyni sovetliyin tərkibində olmuş, mərkəzi Şağlaser kəndində yerləşmişdir. 2000-ci il yanvar ayından Boladi kənd bələdiyyəsi fəaliyyət göstərir.
Boladı poçt şöbəsi 1949-cu ildən fəaliyyət göstərir. Kəndə ilk telefon 1950-ci ildə kolxoz idarəsinə çəkilmişdir. 1959-cu ildə 30 nömrəlik kommutator istifadəyə verilmişdir. 1995-ci ildən 800 nömrəlik ATS fəaliyyət göstərir.
İqtisadiyyat
Əhali taxılçılıq, tərəvəzçilik, çayçılıq və heyvandarlıqla məşğuldur. Ərazisi münbit və məhsuldardır. Təsərrüfat sahəsinin 280 hektarında çay yetişdirilmişdir. Ərazinin 37 hektarını sualtı, 30 hektarını kolluq, 400 hektarını həyətyanı sahə, 26 hektarını yolaltı, 8 hektarını tikililər təşkil yetmişdir. Ərazinin 67,9 hektarı örüş üçün ayrılmışdır.
Təhsil
Təhsil inqilaba qədər fərdi xarakter daşımış, mollaxana və mədrəsələr fəaliyyət göstərmişdir. Nəcəfül-Əşrəfdə, Məsmeyi-Qumda, Xorasanda və digər dini mərkəzlərdə təhsil almış axund və mollalar burada dərs demiş, ərəb və fars dillərində yazıb oxumağı öyrətmişlər. İnqilaba qədər kəndin molloba məhəlləsindəki məsciddə mədrəsə fəaliyyət göstərmişdir. 1920 – ci ildə Kor mollanın dərs dediyi mədrəsədə 12 uşağın, o cümlədən 4 qızın oxuduğunu söyləyənlər vardır. Kərbalayı Həmid Rzayev axundluq etdiyi molloba məscidindəki mədrəsədə dərs demişdir. Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Boladi kəndində yeni tipli məktəbin açılmasına təşəbbüs göstərilmişdir. 1921-ci ildə təşkil olunmuş savad kursua evdar qadınlar da cəlb edilmişlər. Bu dövrdə kəndin ayrı – ayrı məhəllələrində savad kursları təşkil olunmuş, burada oxuyanlara "Zərbəçi maarifçinin kitabçası" vəsiqəsi verilmişdir. Fəaliyyət göstərdiyi 1922-ci ildə məktəbə 20 nəfər cəlb olunmuşdur. Qonşu Separadi, Zövlə , Sağlaser , Cil , Vilvan və digər kəndlərdən də məktəbə təhsil almağa gəlirdilər. Lənkəran qəzasında, o cümlədən Boladi kəndində 8 – 12 yaşlı uşaqların tamamilə məktəbə cəlb etdirmək günün ən vacib məsələsinə çevrilmişdir. Professor Z. Budaqova yazır ki, 1929-cu ildən latın əlifbasına keçən talışlar ibtidai hazırliq siniflərində, həmçinin texnikumların birinci və ikinci kurslarında öz ana dillərində oxumuşlar. M.Nəsirli və Ş.Mürsəlovun 1929-cu ildə çap olunmuş " Səvodin bibən " ( Savadlı olun) talış dili dərsliyindən Boladi kənd məktəbində " Əlifba " kimi istifadə edilmişdir. Savadsızlığa qarşı aparılan mübarizə öz səmərəsini vermişdir. Təşəbbüs rayon rəhbərliyi tərəfindən razılıqla qarşılanmış və 1937-ci ilin noyabr ayında kənddə ikimərtəbəli, 20 sinif otağından ibarət , orta təhsil verən yeni məktəb binası istifadəyə verilmişdir. Bu təhsil ocağı 1922-1934-cü illərdə ibtidai, 1934-1938-ci illərdə əsas məktəb kimi fəaliyyət göstərmiş, 1938-ci ildə orta məktəbə çevrilmişdir. Əgər 1970-ci ildə məktəbdə 1017 şagird oxuyurdusa, 2005-ci idə onların sayı 1283 nəfər olmuşdur. 1970-ci ildə məktəbdə 16 ali təhsilli müəllim vardı. İndi isə 70 ali təhsilli müəllim dərs deyir. Hamısı da elmin sirlərinə vaxtı ilə bu məktəbdə yiyələnmişdir. Son 30 ildə məktəbdə dərs deyən müəllimlərin sayı 3 dəfədən çox artmışdır. Boladi kəndində ilk məktəbin fəaliyyətə başladığı gündən 80 il keçir. Məktəb 1992-ci ildən I saylı məktəb kimi fəaliyyət göstərir. Həmin ilin oktyabr ayında məktəbə Qarabağ döyüşlərinin qəhrəmanı Nahir Axundovun adı verilmişdir. Ötən 80 il ərzində məktəbi 5400-dən çox şagird bitirmişdir. 1980-cı ildən yeni tipli üç mərtəbəli məktəb istifadəyə verildi. Boladi kəndində 1968-ci ildə ikinci bir məktəb açılmışdır. Bu təhsil ocağı 1992-ci ildə orta məktəbə çevrilmişdir. Kənddəki 2 saylı orta məktəbdə 419 şagird təhsil alır, bunun 210 nəfəri qızdır. Şagirdlərin təlim-tərbiyəsi ilə 30 müəllim məşğuldur. Burada da təhsil islahatları uğurla həyata keçirilir.
Coğrafiyası və iqlimi
Ərazisinə və əhalisinin sayına görə Lənkəranda ən iri kəndlərindən hesab olunur. Ərazisi 15,04 km²-dir. Rayon mərkəzindən 19 kilometr şimal-qərbdə, Ələt-Astara şose və Bakı-Astara dəmir yolundan 3 kilometr aralı, Boladi çayının sahilində yerləşir. Cənubdan Şağlaser kəndi, şimaldan Masallı rayonu, qərbdən Zövlə kəndi, şərqdən Liman şəhəri ilə əhatə olunmuşdur.
Əhalisi
1859-1864-cü ilə olan məlumata əsasən Bakı quberniyası Lənkəran qəzasının Boladı kəndində 29 evdə 104 nəfəri kişilər, 53 nəfəri isə qadınlar olmaqla 157 nəfər şiə təriqətli müsəlman talışlar yaşayırdı.
13-22 aprel 2009-cu il əhali siyahıyaalınmasına əsasən yalnız Boladı kəndini əhatə edən Boladı kənd inzibati-ərazi dairəsində 8.435 nəfər (4.080 nəfəri kişilər, 4.355 nəfəri qadınlar) əhali yaşayır.
1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə 8.797 nəfər əhali yaşayır.
Din
Kənddə Boladi kənd məscidi və Seyidoba məhəllə məscidi dini icmaları fəaliyyət göstərir. Mollaoba məhəlləsindəki məscid 1924-cü ildə, Seyidoba məşəlləsindəki məscid 1927-ci ildə tikilmişdir.
Kristof Fridrix Otto
Kristof Fridrix Otto (4 dekabr 1783, Şneberq — 7 dekabr 1856, Berlin) — alman botaniki və bağbanı.
Yenisey abidələri
Yenisey abidələri - əksəriyyəti Yenisey çayı hövzəsindən tapılan bu abidələr qədim türk abidələridir.
Ümumi məlumat
Mütəxəssislərin fikrinə görə Yenisey abidələri Orxon abidələrindən daha qədimdir. Lakin bəzi tədqiqatçılar Orxon abidələrinin dil baxımından bəsit olmasını əsas götürərək onların daha qədim olduğunu söyləyirlər. Yenisey abidələrinin varlığı haqqında avropalılara ilk məlumatı Niderlandın Amsterdam şəhərinin burqomistri Nikolay Vidzen bildirərək 1692-ci ildə Verxoturye çayı sahilində qayalardakı şəkillərdən bəhs edib. F.İ.T.Starlenberqin yazdığına görə Yenisey abidələrindən ilk tapılanı 3-cü Uybat abidəsdir. Bu abidəni Polşanın Dansiq şəhərindən olan təbiətşünas Daniel Qotlib Messerşmidt tapıb.
Yenisey abidələrinin siyahısı
Ümumiyyətlə Yenisey abidələrinə aiddirlər:
Əlçatmazlıq qütbü (Antarktika stansiyası)
thumb|300px|«Əlçatmazlıq qütbü» stansiyasında [[Leninin heykəli. 19 yanvar 2007-ci il]] Əlçatmazlıq qütbü — fəaliyyət göstərməyən SSRİ Antarktika stansiyası. Stansiya Mirnı stansiyasından 2100 km aralı yerləşib. Bu stansiya 1958-ci ilin dekabrında fəaliyyət göstərmiş və Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının razılığı ilə 89550 koduna malik idi.
Stansiya öz adını yerləşmə özəlliyinə görə almış. Məhz stansiya Antarktida sahillərindən ən uzaqda yerləşən nöqtə - Əlçatmazlıq qütbündədir.
Yaranma tarixi
17 dekabr 1958-ci ildə hazırlanmış uçuş-eniş zolağına Li-2 təyyarəsi eniş etmiş və müxtəlif yük və təbrik teleqramları gətirmiş.
26 dekabrda stansiya konservləşdirilmiş, gələcək ekspedisiyalar üçün ehtiyat azuqə saxlanılaraq tərk edilmişdir.
Mövqeyi və şəraiti
Stansiya Enderbi Torpağının cənubunda düz səthə malik buz yaylasında yerləşmiş. Cənub qütbünə - 878 km, Sovet Antarktika stansiyasına - 600 km məsafə var. Dəniz səviyyəsindən olan hündürlük 3718 metrdir. Buz qatının qalınlığı 2980 metrdir.
Təbii şəraiti Vostok stansiyasına oxşardır. Orta illik temperatur -57.8 °C-dir. Bu Vostok stansiyasından 0.5 dərəcə aşağıdır. Bu ərazidə daima müşahidələrin olmamasından Vostok stansiyası Soyuqluq qütbü hesab olunur.
Bağlandıqdan sonra
2007-ci ilin yanvarında üç ingilis (Rpri Suit, Pupert Lonqsdon, Henri Kukson) və kanadalı Pol Lendri tarixdə ilk dəfə xizəklə, çərpələngin dartı qüvvəsindən istifadə edərək Əlçatmazlıq qütbünə yetişdilər. Onlar 1756 km məsafəni 49 günə qət etmiş və bu nəticə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüşdür. Səyyahların dediklərinə görə Leninin bütü hələdə yerindədir. Henri Kukson stansiya qapısı önündəki qarı təmizləmiş və istəmiş ki, qonaq kitabına öz qeydlərini yazsın. Ancaq qapı bağlı olduğundan bunu həyata keçirə bilməyib. .
27 dekabr 2011-ci ildə Əlçatmazlıq qütbünə başqa bir ekspedisiya çatmış, hansı ki, tərkibində məşhur amerikan fotoqrafı və səyyahı Sebastian Kouplend də olmuşdur.
NGC 1011
NGC 1011, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
E119 Avropa marşrutu
Azərbaycan Respublikası ərazisində "E" Beynəlxalq yollar şəbəkəsinə daxil olan "E-97" nömrəli Xerson-Poti-Bakı-Trabzon ("Tarixi İpək yolu" marşrutu ilə) və "E-119" nömrəli Moskva-Mahaçqala-Bakı-Astara avtomobil yolu (Rusiya Federasiyasının sərhədi) keçir.
thumb|right|300px|E-119 magistral yoluna birləşən E-60 nömrəli avtomobil yolu
E-119 avtomagistral yolu Azərbaycan-İran sərhəddindəki Astara rayonundan Rusiyanın Moskva şəhərinə qədər uzanır. Uzunluğu 2630 km-dir.
Avtomobil yolunun keçdiyi məntəqələr: Astara - Ələt - Bakı - Quba - Maxaçqala - Volqoqrad - Povorino - Tambov - Moskva.
Masanori Tokita
(24 iyun 1925 - 5 mart 2004) — keçmiş Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 12 oyun keçirib, 2 qol vurub.
Oqasavara adaları
Oqasavara Adaları — (小笠原群島 Ogasawara Guntō) olaraq bilinən Bonin adaları, Tokio Yaponiyanın cənubundan təxminən 1000 km (540 nmi;620 mil) məsafədə yerləşən 30-dan çox subtropik və tropik adaların arxipelaqıdır. "Bonin Adaları" adı Yapon dilində "tərk edilmiş" və "yaşayış olmayan" mənasına gələn bunin (無人 mujin sözünün arxaik tərcüməsi) sözündən götürülmüşdür. Qrupun yeganə yaşayış adaları bələdiyyə rəhbərliyinin yerləşdiyi Çiçijima (父 島) və Oqasavara kəndi daxil olan Hahajima (母 島)dır.
Oqasavara bələdiyyəsi (mura) və Oqasavara alt prefekturası (Tokio Metropolis) adlarını Oqasavara arxipelaqlarından almışdır. Lakin Oqasavara arxipelaqı (小笠原諸島 Ogasawara shotō) Oqasavara bələdiyyəsindəki Volkan adaları və digər kiçik, tərk edilmiş və təcrid olunmuş adaları əhatə edən daha geniş bir kollektiv ola bilər. Coğrafi cəhətdən bu adaların hamısı Nanpou adalarına daxildir.
Çiçijimada 2000 nəfər və Hahajimada 440 nəfər olmaqla cəmi 2440 nəfər Oqasavara arxipelaqında ümumilikdə 84 kvadrat kilometr (32 kvadrat metr) məsafədə yaşayırlar.
Oqasavara adaları heç bir qitəyə bağlanmadığı üçün heyvan və bitkilərinin çoxu unikal bir təkamül prosesinə məruz qalmışdı. Bu adaların "Şərqin Qalapaqosu" ləqəbi almasına və 24 İyun 2011-ci ildə Dünya İrsi olaraq namizəd olmasına imkan verdi. Nəhəng kalamar (cins Architeuthis) ilk dəfə 27 sentyabr 2005-ci ildə Oqasavara adalarından səhrada görüldü və 2006-cı ilin dekabrında tutuldu.
Eşşək-meydanı aşırımı
Eşşək-meydanı aşırımı  – Ordubad rayonu ərazisində, Zəngəzur silsiləsi nin suayırıcısında, Gilançayın mənbə hissəsində aşırım (hünd. 2862,0 m). Orta Eosen in Lütet mərtəbəsi nə aid çökmə (Alt Paradaş yarımlay dəstəsi) və vulkanogen-çökmə (Biləv lay dəstəsi) süxurlardan təşkil olunmuş hamar səthli gəzdəkdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqment inin şimal-şərq qurtaracağında müşahidə edilən Əyridağ sinklinalının nüvə hissəsində yerləşir. Cənub yamacında andezit tərkibli subvulkanik kütlə açılır. Səthində və yamaclarında şimal-şərq və şimal-qərb istiqamətli fay qırılmaları, həmçinin dioritli porfirit və siyenit-diorit daykaları izlənilir.
Alyaska günü
Alyaska günü — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyaska ştatında 18 oktyabr tarixində qeyd olunan rəsmi bayram günü. Həmin gün Alyaska ştatında qeyri-iş günü hesab olunur. Alyaska gününün qeyd olunması ABŞ-nin 1867-ci ilin 18 oktyabr tarixində Alyaska ştatının Rusiya imperiyasından satın alınmasından sonra ənənəvi şəkildə qeyd olunmağa başlanılmışdır. ABŞ-nin XXIV Xarici İşlər Naziri, senator Uilyam Sivard 1867-ci ilin oktyabr ayında Rusiya imperiyası ilə Alyaskanın satın alınması ilə bağlı danışıqlara başlayır. Danışıqlar nəticəsində ərazi 7.2 milyon dollara ABŞ tərəfinə satılır. Ərazidə mövcud olan Rus Amerikası inzibati vahidi ləğv olunur və torpaqlar ABŞ nəzarətinə keçir. Alyaska günü Alyaska ştatı ilə bağlı ən önəmli bayramlardan biri olsa da, ştat ərazisində, bəzi məktəblər həmin gün fəaliyyət göstərir və əsasən açıq dərslər keçirilir.
Qaracalar (Qarayazı)
Qaracalar — Gürcüstan Respublikasının Kvemo Kartli diyarının Qardabani bələdiyyəsində kənd.
Kənd Rustavi şəhəri yaxınlığında dəniz səviyyəsindən təqribən 350 metr yüksəklikdə yerləşir.
2014-cü il siyahıyaalmasının nəticələrinə əsasən kənddə 4136 nəfər əhali yaşayır. 99%-i azərbaycanlılardan ibarət olan kənd əhalisinin 50,31%-i kişilər, 49,69%-i qadınlardır.
Kənd əhalisinin əsas məşğulluq sahəsi kənd təsərrüfatıdır. Şəhəryanı tərəvəzçilik və maldarlıq inkişaf etmişdir.
Mirzə Rəfiyev
Mirzə Rəfiyev — Azərbaycan rejissoru.
Həyatı
Mirzə Rəfiyev 29 dekabr 1923-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı olaraq "Almaniya üzərində qələbə" medalı ilə təltif edilmişdir. Cəfər Cabbarlı ad. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında quraşdırılma çəkilişlərinin rəssamı kimi çalışmışdır. "Bakının işıqları", "O olmasın, bu olsun", "Qara daşlar", "Ögey ana", "Şah Sənəm və Qərib" (Türkmənfilm), "Böyük dayaq", "İstintaq davam edir", "İnsan məskən salır" və s. bədii filmlərin quraşdırılma çəkilişləri rəssamı, "Çaqqal oğlu, çaqqal" cizgi filminin rejissoru və rəssamıdır.
Əli Mehdi
Əliyev Mehdi Gülmalı oğlu (Əli Mehdi) — şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
Həyatı
Əli Mehdi 1928-ci ildə Laçın rayonunda anadan olub. İxtisasca aqronom idi. Gözəl yetirmələri, – ali təhsilli, alim övladları var. Uzun illər 1 N-li Bərdə pambıq zavodunda qapandar, pambıq məntəqələrində müdir işləyib. Bir neçə şeir kitabının müəllifidir.
20 yanvar 2010-cu ildə Bərdə rayonunun Türkmən kəndində vəfat etmiş və orada dəfn olunmuşdur.
Aerodramus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Vavilovo
Vavilovo – Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunda yerləşən kənd. Vavilovo kəndi Xəzər inzibati vahidliyinə daxildir.
Əhali
Milli tərkibi: Azərbaycanlılar, Ləzgilər, Tabasaranlılar. Dini baxımdan islam dininin həm sünni həmdə şiə məzhəbində etiqad edirlər.
Yerləşməsi
Dərbənd şəhərindən 8 km cənubda yerləşir.
Tarixi
Vavilovo kəndi Dağıstan təcrübə stansiyası ərazisində təşkil edilmişdir. Kənd Nikolay İvanoviç Vavilovun şərəfinə adlandırılmışdır. Təcrübə üçün yeri hələ akademik 1930-cu illərdə seçmişdir. Ancaq kənd 1969-cu ildə təsis edilmişdir.
Şeyx Abbas Qumi
Şeyx Abbas Qumi — İlahiyyatçı alim.
Həyatı
Şeyx Abbas Qumi hicri 1294-cü ildə (1877) İranın Qum şəhərində anadan olmuşdur.
Rövşən Nüsrətoğlu
Rövşən Nüsrətoğlu — yazıçı, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü.
Həyatı
Vəliyev Rövşən Nüsrət oğlu Qafan rayonunun Gığı kəndində 12 noyabr 1956-cı ildə anadan olmuşdur. V. İ. Lenin adına APİ-nin riyaziyyat fakültəsini bitirib. 1982–1986-cı illərdə Maarif nəşriyyatında işləyib. 1986-cı ildən Azərbaycan Televiziyasında işləmişdir.
Hiroaki Sato
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 15 oyun keçirib.
İon-depozisiya printeri
İon-depozisiya printeri ( ing. ion-deposition printer ~ ru. ионно-депозиционный принтер ~ tr. iyon-yerleştirme yazıcı) – lazerli printerə bənzəyən, ancaq daha bahalı texnologiyaya əsaslanan elektroqrafik printer. Əsasən böyük həcmli verilənlərin emalı sistemlərində istifadə olunan bu printerlər, adətən, bir dəqiqədə 30-90 səhifə çap edir. Başqa elektroqrafik printerlər kimi, ion-depozisiya modelləri elektrostatik yüklənmiş barabanlardan istifadə edir. Lazerli, LED- və LCD-printerlərdə edildiyi kimi, müəyyən xarakteristikalı işıq şüalarını çevirmək əvəzinə ion-depozisiya printeri barabana ionlar selini yönəltməklə onu yükləyir, boyaq (toner) isə, adətən, əriyib kağıza yapışır – bu həm tez olur, həm də yüksək temperatur tələb etmir. Bu üsulda kağız bir az parıltılı olur, ancaq daha işgüzar yazışmaya yaramır. Bundan başqa, ion-depozisiya printeri “qalın”, simvolları bir az da qeyri-dəqiq çap edir.
Elxan Hüseynov (rektor)
Elxan Bahadur oğlu Hüseynov — Sumqayıt Dövlət Universitetinin rektoru (06.03.2014-cü ildən ), Rusiya və Azərbaycan Ali Təhsil Müəssisələri Assosiasiyasının Azərbaycan tərəfdən həmsədri, professor.
Həyatı
1966–1967-ci illərdə Azərbaycan dəmir yolu Gəncə şəhəri Vaqon deposunda defektoskopist vəzifəsində çalışmışdır.
1967–1970-ci illərdə Yüngül Sənaye Nazirliyinin Elmi-Tədqiqat laboratoriyasında laborant,
1970–1971-ci illərdə Azərbaycan LKGİ Oktyabr rayon komitəsində təlimatçı,
1971–1973-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetində Komsomol komitəsi katibinin müavini vəzifələrində çalışmışdır.
1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir[2].
1973–1974-cü illərdə ordu sıralarında xidmət keçmiş,
1974–1978-ci illərdə Yerli Sənaye Texnologiya texnikumunda komsomol komitəsinin katibi, Azərbaycan LKGİ Bakı şəhər komitəsində təlimatçı, Azərbaycan KP Oktyabr Rayon Komitəsində təlimatçı vəzifələrində çalışmışdır.
1978–1991-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Partiya Komitəsi Katibinin müavini olmuş,
1991–1995-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.
1995–1999-cu illərdə BDU-nun beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru,
1999–2002-ci illərdə BDU-nun birinci prorektoru-tədris işləri üzrə prorektoru vəzifələrində çalışmışdır.
2002–2010-cu illərdə Azərbaycan Respublikasından kənarda diplomatik fəaliyyətdə olmuşdur.
2010–2011-ci illərdə BDU-nun Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru vəzifəsində çalışmışdır.