cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baxşeyiş Hətəmli
Baxşeyiş Hətəmli 1995-ci ildə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilmiş, iki dəfə 708 saylı hərbi hissənin döş nişanını almış və 2010-cu ildə isə "Əməkdar jurnalist" fəxri adına layiq görülmüşdür.
Neqativizm
Neqativizm — Psixoloji termin. Katonik sindrom üçün xarakterik sindromdur. Aktiv və passiv ola bilər.
XVI Karl Qustav
XVI Karl Qustav — indiki İsveç kralıdır. Qustav Adolf Bernadot və Sibilla Sakse-Koburq-Qotanın tək oğludur. Atası öldüyü üçün taxta babasından sonra o keçmişdir.
Uşaqlığı
Karl Qustav 1946-cı ildə Stokholmda anadan olmuşdur. Onu xaç suyuna Uppsala arxiyepiskopu Erlinq Eydem salmışdı. O anadan olan kimi Yamtland hersoqu tituluna sahib olmuşdur. Atası erkən yaşda öldüyü üçün 4 bacısı ilə babasının yanında böyüyən Karl Qustav bu haqda 2005-ci ildə bir nitqində danışmışdı. Orta təhsili bitirdikdən İsveç Donanması, İsveç Ordusu və İsveç Hava Qüvvələrində 2 il yarım təhsil görən Karl donanmada leytenant, orduda isə kapitan rütbəsinəcən yüksəldi. Uppsala Universiteti və Stokholm Universitetini bitirən Karl bir çox xarici şirkətdə idarəetmə barədə təlim keçdi.
Krallığı
1973-cü il, sentyabrın 15-i təntənəli şəkildə kral olan Karl İsveç kralları içində ən qısa titul işlədən adam olmuşdur. Belə ki, o babasının "Tanrının izni ilə İsveçlilərin, Qotların və Vendlərin kralı" (lat. Dei Gratia Suecorum, Gothorum et Vandalorum Rex) titulundan imtina etmişdir. Özünə xüsusi şüar hazırlatmışdır. Kralın hüququ və vəzifəsi çox azdır. O təkcə mərasimlərdə vəzifə yerinə yetirir, açılışlar edir. Baş naziri təyin edə bilmir. Onun vəzifələri arasında xaricə rəsmi səfərlər etmək və qonaq qəbul etmək, parlament sessiyaları açmaq və postuna yeni gəlmiş xarici dövlət başçılarına təbrik məktubları yazmaqdır. O, həm də hər il Nobel mükafatını təqdim edir.
Ailəsi
Kral 1976-cı ildə Silvia Sommerlat ilə evləndi. Onların toy mərasimində ABBA qrupu "Dancing Queen" adlı mahnılarını ifa etmişdi. Onların üç övladı var:
Kral indiki bütün Avropa monarxları ilə qohumdur.
Həsənli (Xudafərin)
Həsənli - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Xudafərin şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 52 nəfər yaşayır (12 ailə).
Böyük Sfinks
Heykəlin üzü Nil çayına, gündoğana baxır. Qədim Şərqdə şir günəş ilahisi kimi tərənnüm edilirdi. Qədimdən fironlar şikarını parçalayan aslan kimi təsvir edilirdilər. Buna əsasən də Sfinks firon məqbərələrinin qoruyucucusu sayılır. Qədim Misir mənbələrində ad barəsində elə bir dəlil və məlumat verilmir. Sfinks sözü yunan dilində "boğan" deməkdir. Orta əsrlər ərəb mənbələrində ("Min bir gecə" mətnində) sfinks "dəhşət(in) atası" adlandırılır.
Publi Korneli Tasit
Tasit Korneli — Roma tarixçisi.
Həyatı
Qədim Roma tarixçisi Tasit Korneli 58-ci ildə Şimali İtaliyada Roma əyaləti olan Qalliya Narbonda varlı süvari ailəsində anadan olmuş, mükəmməl təhsil almışdır. Müasiri olmuş üç Roma imperatorunun üçü də ona himayədarlıq etmiş, o, ən yüksək dövlət vəzifələrinə təyin edilmişdir. Gənc yaşlarında təhsilini səssizcə davam etdirdiyindən "Səssiz" — "Tasit" ləqəbini almışdır. Ən yaxın dostu Plinus olmuşdur Tasit Korneli 69–96-cı illərdə Romanı idarə edən Flavilərlə dostluq etmiş, bu sülalənin nümayəndəsi, 69–79-cu illərdə Poma imperiyasını idarə edən Vespasian Tasit Kornelini senata üzv təyin etmiş, Dominisian (81–96) isə onu pretor təyin etmişdir. 77-ci ildə general Aqrikolanın qızı ilə evlənmişdir. 89–93 illərində hətta bəzi legionların generalı təyin olunmuşdur Böyük natiqlik qabiliyyəti olan Tasit Korneli 93-cü ildən sonra senatın üzvü kimi imperator Dominisianın repressiyalarından canını güclə qurtarmışdır. Tasit 96-cı ildə Romada baş vermiş dövlət çevrilişini alqışlamış, hakimiyyətə gələn Antonilər sülaləsinin (96–192) əsasını qoyan imperator Nerva (96–98) onu konsul təyin etmiş, Trayanın zamanında (98–117) isə məhkəmə natiqi kimi şöhrətlənmişdir. Tasit Korneli imperatorların çoxunu damğalamış, qaynatası, o zaman Roma imperiyasının Böyük Britaniyada valisi olan Yuli Aqrikolanı isə tərifləmiş, onu özünün ideal dövlət başçısı kimi səciyyələndirmişdir. Tasit ömrünün sonlarına yaxın siyasi həyatdan çəkilib yaradıcılıqla məşğul olmuş, bir-birinin ardınca "Aqrikolanın həyatı", "Germanların mənşəyi və məskəni", "Natiqlər haqqında dialoq", "Tarix" (14 kitab) və "Annallar" (16 kitab) kimi əsərlərini yazmışdır. Sonuncu iki əsərdən yalnız dörd kitab və kiçik fraqmentlər qalmışdır, Amma bu əsərlər Tasiti antik tarixçilərin zirvəsinə yüksəltmişdir. Hər iki əsərin mərkəzində despot imperatorlarla müti senatın münasibətlərinin təsviri durur. Tasit Korneli həm plebeylərə, həm də orduya, xüsusilə sıravi döyüşçülərə yaramaz və alçaq sürü kimi, bütün bəla və fəlakətlərin səbəbi kimi qiyamların daşıyıcısı kimi baxırdı. Onun fikrincə, bütün çevrilişlər guya azadlıq, dinclik və təhlükəsizlik xatirinə edilir, Amma çoxlu insan qırğınına səbəb olan növbəti çevrilişdən sonra məlum azadlıq və firavanlıq şüarları ilə repressiyalar tələb olunur. Bu da öz növbəsində yeni qiyam və çevrilişlərə səbəb olur, beləliklə, tarix adlanan zəncirvari reaksiya aramsız davam edir.
Pa-de-Kale boğazı
Pa-de-Kale boğazı Böyük Britaniya ilə Avropa qitəsi arasında yerləşir, ən dar hissəsi La-Manş boğazıdır. Uzunluğu 37 km, eni isə 32 km təşkil edir. Ən dərin yeri 21 m-dir.Burada güçlü axınlar olur,dalğaların hündürlüyü 5-6 metrə catır. Axın sürəti isə 5 dəniz mili/s təşkil edir. 1805-ci ildən boğazda tunel tikintisi planlaşdırılırdı. Ancaq tunelin açılışı 1993-ci ilə təsadüf edir. Boğazı ilk dəfə ingilis Mattev Vebb üzərək keçmişdir. 1926-cı ildə isə ABŞ vətəndaşı olan bir qadın boğazı üzərək keçir. Hava şarı ilə 1785-ci ildə Jean Pierre Blanhard və John Jeferies boğazı keçməyə müvəffəq olurlar. 1909-cu ildə fransız pilot Luis Bleriot təyyarə ilə boğazı keçir. Boğazda Kale, Dyunkerk və Duvr limanları vardır. Boğazın altından Avrotunel keçir.
Hunor və Maqor
Hunor və Magor — Ural-Altay və macar mifologiyalarında mifik xaqanlar. İki qardaşdırlar. Hunların və macarların atası olaraq qəbul edilərlər. Hunor Hun qolunu, Magor isə Macar qolunu təmsil edər. Macarlara günümüzdə Avropada verilən iki ad (Magyar və Hungar) yenə burada qaynaqlanar. Kimi fikirlərə görə əslində mənşəyi çox qədim qədər uzanmaqdadır və Skif mənşəli söylencelerin inkişafıyla meydana gəlmişdir. Hunor, qardaşı Magor ilə birlikdə müqəddəs bir maralın arxasında dənizi keçərək macarıstan torpaqlarına çatar. Hunorun nəslindən Attila Xanın gəldiyi deyilər. Magorun nəslindən isə Almos gəlir. Başqa bəzi orta asiya əfsanələrində Skiflərin qurucusu olan iki qardaşdırlar.
Macar dastanlarında Hunor və Magordan bahsedilir. Bundan hərəkətlə moğların, bir türk boyu olan macarların ataları olduğu sanılmakla birlikdə bu vəziyyətdə də macarların ilk yurdunun da Anadolu olduğu sanılmaqdadır. Bundan başqa monqol adının da Mağordan gəldiyi düşünülməkdədir.
İkinci Çağan
Tarixi
İkinci Çağan Şamaxı rayonunun Dədəgünəş inzibati ərazi vahidində kənd. Dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqəsi keçmiş Çağan Məmmədsəlimli (indiki Birinci Çağan) kəndindən çıxmış ailələrin burada məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.
Əhalisi
Kənd əhalisi 194 nəfərdir ki, onunda 96 nəfəri kişi, 97 nəfəri isə qadınlar təşkil edir.
Xudafərin körpüləri
Xudafərin körpüləri — Azərbaycanı və Cənubi Azərbaycanı birləşdirən, Azərbaycanın Cəbrayıl rayonu ilə İranın Xudafərin şəhəri arasında yerləşən, Araz çayı üzərində salınmış iki körpü.
Tarixi
Xudafərin körpüsü 1027-ci ildə Şəddadi hökmdarı Fəzl ibn Məhəmməd tərəfindən Rəvvadilərlə mübarizə aparmaq üçün inşa olunub.
Unikal memarlıq abidəsi olan körpüdə Azərbaycan memarlıq məktəbinin üslubu izlənilməkdədir. Ağa Məhəmməd şah Qacarın Azərbaycana yürüşü zamanı bir hissəsi uçurulsa da, sonradan bərpa edilmişdir. Təbii qayalar üzərində inşa edilən körpünün bir hissəsi dövrümüzə qədər gəlib çatıb.
Körpüdən bir qədər aralı daha bir körpü də vardır ki, bu körpü də Xudafərin adlanır. İkinci körpü 15 gözdən ibarət olmuş və XIII əsrdə, Elxanilər dövründə inşa edilmişdir. Hazırda həmin körpünün yalnız 3 aşırımı salamatdır.
Hər iki körpü İpək yolunun üzərində yerləşir.
Tarixən Azərbaycanın şimalı ilə cənubunu birləşdirən, Cəbrayıl rayonu ərazisində yerləşən Xudafərin körpüsü ölkəmizin qədim abidələrindən biridir. Körpü haqqında ilk məlumat VIII–IX əsrlərə aiddir.
Xudafərin körpüsü Cənubi Azərbaycanla Şimali Azərbaycanın orta əsr şəhərlərini birləşdirən karvan yolunun üstündə tikilib. O, həm də mühüm hərbi-strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Araz çayının ən dar, qayalıqla əhatələnən yerində inşa edilmiş ilk körpü VIII əsrin sonu — IX əsrin əvvəllərindən başlayaraq, XIX əsrə kimi fəaliyyət göstərmişdir. Kərpic körpü isə XII əsrdə tikilmişdir.
Körpünü inşa etdirən şəxsin adı barədə tarixi mənbələrdə dəqiq yazılı məlumat yoxdur. Araşdırmaçıların çoxunun fikrincə, hər iki körpünün dayaqları çayın ortasında olan təbii sal daşlar üzərində qurulduğundan onlara "Xudafərin" adı verilib. Hələlik Xudafərin körpüləri sirlərini açmayıb. Tarixçilər sirlər arasında ünvansız dolaşaraq gah körpülərin səmtini dolaşıq salıb onları Culfa yaxınlığında abidə kimi göstərir, gah da 1027-ci ildə Şəddadi hökmdarı 1-ci Fəzl və I Şah Abbas tərəfindən tikildiyini deyirlər. Bu körpünün Hindistandan başlayaraq Yaxın və Orta Şərq ölkələri, Rusiya və Qərbi Avropa ölkələri arasında Azərbaycanın iqtisadi və mədəni əlaqələrinin inkişafında böyük əhəmiyyəti olub.
Xüdafərin körpüsünün Əhəməni imperiyası zamanında ağacdan tikilməsi və Eldəgizlər dövləti zamanında isə daş və kərpiclə üzləndiyi güman edilir. Bəzi mənbələrdə isə ikinci körpünün (e.ə.558–529) ağacdan müvəqqəti qurğu kimi inşa edilməsi, Elxanilər dövləti zamanında (13-cü yüzil) isə daş və kərpiclə üzlənməsi haqqında mülahizələr yürüdülür. İran tarixçisi Həmdullah Qəzvini əsərlərində körpülərin adını "Xuda-Afərin" kimi yazır ki, bu da farsca "Allah tərəfindən yaradılmış", "Allaha Mərhəba" mənalarını verir. Qəzvini yazır ki, Xudafərin körpüsü Məhəmməd peyğəmbərin yaxın adamı olan Bəkir ibn Abdulla tərəfindən miladi tarixlə 736-cı ildə inşa etdirilib. Bəziləri isə iddia edir ki, həmin şəxs körpünü tikdirməyib, yalnız təmir etdirib.
Hazırda qəbul edilən tarixə görə, Xudafərin körpüsü 1027-ci ildə Şəddadi hökmdarı Məhəmməd oğlu Fəzl (Fəzl ibn Məhəmməd) tərəfindən inşa olunub. Ağa Məhəmməd şah Qacarın Azərbaycana yürüşü zamanı bir hissəsi uçurulsa da, sonradan bərpa edilmişdir. Araz çayı üzərində salınan iki Xudafərin körpüsündən birincisi "Baş Xudafərin körpüsü" adlanır. Onun uzunluğu 130, eni 6, hündürlüyü isə 12 metrdir. İkinci körpü isə 15 aşırımlı olmaqla uzunluğu 200, eni 4,5 metr, hündürlüyü 10 metrdir.
XII–XIII əsrlərdə Azərbaycanda bir sıra möhtəşəm körpülər salınıb. Bunlardan Araz çayı üzərindəki 15 aşırımlı (XII əsr) və 11 aşırımlı (XIII əsr) Xudafərin körpüləri, Qazaxda 4 aşırımlı Sınıq körpü (Qırmızı körpü, XII əsr), Gəncəçayın üzərində salınmış 3 körpü (qalıqları; XII–XIII əsrlər), Güney Azərbaycanında Minayə şəhəri yaxınlığında Qızılüzən çayı üzərindəki körpü (Qız körpüsü, XII əsr) və b. xüsusilə diqqəti cəlb edir. 1993-cü ildə mənfur ermənilərin ərazimizə soxulması nəticəsində körpüyə ciddi zərər dəymişdir, hazırda körpünün müəyyən hissəsi durur.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Xudafərin körpüsünün yerləşdiyi Cəbrayıl rayonunu 4 oktyabr 2020-ci ildə erməni işğalından azad edib.
Xudafərin körpüsü 18 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edildi.
Yerləşmələri
Araz üzərində çoxlu körpülər atılsa da onlardan ən bəllisi Xudafərin körpüləridir. Xudafərin dərəsi Araz çayı yatağında ən əlverişli keçidlərdən biri olmuşdur. Belə ki, burada genişlənən çay yatağında iri qayalıq sahələri vardır. Qədim dövr və orta əsrlərdə həmin keçidin komunikasiya vasitəsi olaraq necə böyük rol oynadığına qayalıqlar üstündə ucaldılan iki qədim körpü şahidlik edir.
Körpülərin birləşdiyi hər iki sahil, gözəl dağlıq landşaftı olan yerdir. Bu təbiət abidəsinə üzvi olaraq daxil edilmiş körpülər insanın ətraf mühitlə qarşılıqlı münasibətinin uğurlu örnəyidir. Bu səbəbdən Xudafərin dərəsi təbiətin və tarixin dəyərli abidəsidir.
Hər iki körpünün özüllərinin antik dövrlə bağlılığı ehtimal edilir. Bu körpülər yüzillərcə transkontinental yollar üstündə yerləşib, təkcə ölkədaxili və ölkələrarası yollarda deyil, qitələrarası qarşılıqlı ilişgilərdə də yararlı olmuşdur. Müxtəlif çağlarda ayrı-ayrı xalqların və qüvvələrin yerdəyişməsini – miqrasiyasını istiqamətləndirən Xudafərin körpüləri Azərbaycan ellərinin baş köç yolunun – hər il güneydən Arrana və Qarabağa gedən güclü mövsüm axınlarının da qovşağı olmuşdur.
Onbeşaşırımlı körpü
thumb|220px|left|15 aşırımlı Xudafərin körpüsü Körpülərin böyüyü Xudafərin kəndində olub, 15 aşırımlıdır və Həmdullah Qəzvininin yazdığına görə onu "…hicri 15-ci ildə (639) Məhəmməd peyğəmbərin dostu Bəkr ibn Abdullah tikdirmişdir." Bəkr ibn Abdullah köhnə körpünü yenidən qurduğu kimi, onun ucaldığı körpü də sonralar dəfələrlə bərpa və təmir işlərinə məruz qalmışdır. İndiki onbeşaşırımlı körpü XII əsrin abidəsi sayılır.
Körpü tağlarının dayaqları təbii özüllər — qayalar üzərində ucaldığından aşırımlar müxtəlif ölçülü və sərbəst düzümlüdür. Bişmiş kərpic və çaydaşından tikilən onbeşaşırımlı körpünün tağları sivri biçimlidir. Körpünün ümumi uzunluğu 200 metrə yaxın, eni 4, 5 m, çay səviyyəsindən ən böyük hündürlüyü 12 m, ən iri tağ aşırımı 8, 70 m, ən kiçik tağ aşırımı 5, 80 m-dir.
Körpünün bütün tağları kərpicdən qurulduğu halda, əsas kütləsi çay daşındandır. Yuxarı qatda divar hörgüsü kərpicdən də aparılmışdır ki, bu da Arran memarlıq məktəbi üçün xarakterikdir. Bu iki materialın uyarlığı körpüyə özümlü bədiilik və konstruktiv görkəm verir.
Onbiraşırımlı körpü
Onbeşaşırımlı körpüdən 750 m qərbdə olan onbiraşırımlı körpü başdan-başa daşdan tikilmiş və yaxşı yonulmuş iri daş lövhələrlə üzlənmişdir. Araşdırmaçılar bu körpünün XIII yüzildə, Elxanilərin (Hülakülər) hakmiyyəti illərində antik dövr körpüsünün qalıqlar üzərində yenidən tikilməsi fikrindədirlər. Onun uzunluğu 130 metrə yaxın, eni 6 m, çay səviyyəsindən hündürlüyü 12 m-dir. Körpünün üç orta tağı sağ qalmış, sahil tağları isə XX yüzilin 30-cu illərndə Şimali və Cənubi Azərbaycan arasında əlaqələri kəsmək üçün İran və SSRİ-nin birgə qərarı ilə dağıdılmışdır. Həmin vaxtdan da yerli əhali körpüyə ikinci – Sınıq körpü adını da vermişdir.
Tikinti materialı və memarlıq biçinlərinə görə daha monumental görünən onbiraşırımlı körpüdə oyma naxışlı, dairəvi biçili daş bəzək lövhələri də aşkar edilmişdir. Böyük konstruktiv dayanaqlığı ilə yanaşı Xudafərin körpülərinin xüsusilə Sınıq körpünün güclü bədii ifadəliliyi də vardır. Onlar öz ətrafında Arazın hər iki sahilində olan Azərbaycan torpağındakı çoxlu mədəni dəyərləri – müxtəlif tipli memarlıq, tarix-arxeologiya və təbiət abidələrini birlşdirirdi. Ümumdünya əhəmiyyətli tarixi hadisələrlə bağlılığına, gözəl landşaftla üzvi birliyinə, yüksək memarlıq-mühəndis həlli və sair xüsusiyyətlərinə görə Xudafərin körpüləri Azərbaycan memarlığının universal dəyərli abidələridir.
Katö Kiyomasa
thumb|200px|Kato Kiyömasa
Katö Kiyomasa (yapon加藤 清正) (d. 25 iyul 1561 – ö. 2 avqust 1611) — yapon sərkərdəsi.
XVI əsrin sonu Yaponiyanı idarə edən üç feodal hakimdən ikincisinə, qohumu Toyotomi Hideyösiyə xidmət edib. Hideyösinin Yaponiyanı birləşdirmək üçün apardığı müharibələrdə iştirak edib. İmcın müharibəsi vaxtı yaponların avanqardına başçılıq edir. İkinci yürüş vaxtı (1597-98) Ulsanda yapon qoşunlarına başçılıq edir.
Mirzə Məhəmmədəli Müzəhhib İsfəhani
Mirzə Məhəmmədəli Müzəhhib İsfəhani (?-(h. 1268) (m. 1852) — İran ədəbiyyatşünası, təzkirəçisi, şairi.
Həyatı
M. Müzəhhib Məhəmməd şah Qacar dövründə İsfahan hakimi Mötəmədüddövlə Mənuçehr xan Gürcinin mədhinə 20000 beyt həcmində şeirlərdən ibarət “Mədayehül-Mütəmədiyyə” adlı kitab yazmışdı. Bu kitaba görə şairə paxılllıq edənlər, onu gözləri götьrməyənlər belə bir şayiə yaydılar ki, guya o, öz kitabındakı şeirlərini Seyid Hüseyn Məcmər Zəvareinin divanından intihal etmiş, mənimsəmişdir. Deyilənlərə görə, bundan çox kədərlənən, o zaman “Bahar” təxəllüslü şair düşmənlərindən qisas almaq üçьn “Yəxçaliyyə” təzkirəsini yazmışdır.
Qacarlar hakimiyyətinin son dövrünün sufiməslək Azərbaycan şairi və yazıçısı Əsrar Əli Şah Təbrizi özünьn “Behcətüş-şüəra” və “Hədiqətüş-şüəra” adlı təzkirələrini yazarkən Müzəhhib İsfahaninin “Yəxçaliyyə”sindən təsirlənmişdir. “Behcətüş-şüəra”nın dibaçəsində o, yazır: “Bir neçə il bundan əvvəl yoldaşların birinin evində Mirzə Məhəmmədəli Nədimin (Əsrar yazıçının adını səhv vermişdir –Ə.Ç.) Məhəmməd şah Qacar dövründə yazdığı “Yəxçaliyyə” adlı bir məcmuəsini gördьm. O, kitabı nəzərdən keçirdikdən sonra başa düşdüm ki, adına baxmayaraq (“Yəxçal” buzxana, buz anbarı deməkdir–Ə.Ç.) əsər Lütfəli bəy Azər Bəydilinin “Atəşkədə”sindən daha isti və hərarətlidir. Şuxluq üçün o kitabdan bəzi şairlər barədə yazılan hissələri oxuyurdum. Məndən əsərdəki şairlərin tənqidi barədə söz demək istədilər. Bu vaxt bir farsdilli şəxs belə dedi: “Kaş ki türkdilli şairlər barədə də belə bir məcmuə yazılaydı, biz də onların əhvalatından xəbərdar olaydıq”. Mən həmsöhbətimin bu tənəli sözlərindən utanıb xəcalət şəkdim: “Cərəhatüs-sənan ləhu iltiyamun və lə yəltamu ma cərəhatül-lisan” (ərəbcədən tərcüməsi: “Xəncər yarası sağalar, dil yarası sağalmaz”). Bundan sonra mən böyьk insanların himmət və duasından yardım istəyərək Azərbaycan şairlərinin əhvalat və şeirlərindən nümunələr verməklə bu məcmuəni yazdım, onu “Behcətüş-şüəra” adlandırdım”.
M.Müzəhhibin “Yəxçaliyyə”ni yazmaqda əsas məqsədi düşmənlərindən qisas almaq idi. Lakin müəllif əsl məqsədini gizlədərək əsərində belə yazmışdır: “Sən də yoldaşlarının şuxluq və şadlıq etməsi üçün bir kitab tərtib et”.
Mirzə Məhəmmədəli Müzəhhib əsərini yazmaqda şəxsi məqsəd güdmüşdür. M.Müzəhhib qeyd edir ki, “Yəxçaliyyə”də tərcümeyi-halları verilən şairlərin adı xəyalidir, onlar real şəxsiyyət deyillər, o istəmir ki, oxucular onun yazdıqlarını xəbislik və bədzatlıq əlaməti kimi qəbul etsinlər. “Zəkalı şəxslərdən ьmidim budur ki, bu kitabda yazılanları mənim xəbislik və bədzatlığımın nəticəsi hesab etməsinlər. Çünki bu müzəxrəf (yalan) və bihudə sözlər cəlidirlər (uydurma) və “Məqamati-həriri” kitabının dastanları kimi xəyal səhifəsindən nəql olunmuşlar”. Lakin müəllifin bu iddiasına baxmayaraq, ustad Mühit Təbatəbai “Yəxçaliyyə” çapının müqəddiməsində öz atasına istinadən nəql edir ki, İsfahanın 50 il öncəki söz ustaları və şeir-sənət biliciləri əsərdəki tərcümeyi-halların hər birinin Müzəhhibin müasirlərindən kimə aid olduğunu müəyyən edə bilirdilər. .
Müzəhhib İsfahani “Yəxçaliyyə”də 27 şairin tərcümeyi-halını, sonda özünьn ümumi həcmi 167 beytdən ibarət olan lirik məzmunlu 8 şeirini vermişdir.
İranın inzibati bölgüsü
İranda ən böyük inzibati ərazi vahidi ostan sayılır.
Tarixi
İranda konstitusional idarənin bərqərar olunmasını təmin edəcək məclisin qurulması naminə 1906–cı ildə xüsusi bir qanunla məclisə seçkilər üçün ölkə 4 əyalətə, onlar isə öz növbəsində 27 vilayətə bölündü; Dörd əyalətdən biri Azərbaycan idi. Bu bölgü 1937-ci ildə dəyişdirildi və yeni islahata əsasən ölkə artıq 10 osatana və 49 şəhristana bölünürdü.
Hazırda
Şəhristan — — İranda ostan daxilində inzibati bölgü. Öz növbəsində baxşlardan və hər baxşa daxil olan bir neçə kəndistandan təşkil olunur. Bütün İran ərazisində 30 ostana daxil 324 şəhristan var. Şəhristanların icra səlahiyyətləri fərmandar tərəfindən yerinə yetirilir.
Şəhərlər —
Kəndistan və ya Dehestan — İranda inzibati ərazi vahididir. Hər kəndistan bir neçə kənddən ibarət olur.
Kənd — İranda ən kiçik ərazi bölgüsü.
Demyen Şazel
Damyen Şazel Fransız-Amerikalı rejissor, film istehsalçısı və ssenarist, Whiplash (2014), La La Land (2016) və First Man (2018) filmləri ilə tanınır.
Artemisia desertorum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İstinadlar
Artemisia desertorum Artemisia desertorum
Ədəbi cərəyan
Ədəbi cərəyan - hәyatı әksetdirmә üsulları bir-birinә yaxın yazıçıların, әdәbi qrup vә mәktәblәrin yaradıcılığı üçün sәciyyәvi olan fundamental ideya-mәzmun vә estetik prinsiplәrin mәcmusunu, hәmçinin yaradıcılıq  proqramının  mәqsәd, mövzu, janr vә üslub uyğunluğunu  ifadә edәn anlayış.
Elmi әdәbiyyatda mәktәb, metod vә yaxud üslubun sinonimi mәnasında da işlәdilir. Ayrı-ayrı tarixi dövrlәrdә vә ölkәlәrdә müxtәlif klassisizm, sentimentalizm,  romantizm, realizm vә s. kimi ədəbi cərəyanlar yaranmışdır. Ədəbi cərəyan müәyyәn tarixi şәraitdә  meydana  gәlir  vә  dövrün ideoloji, ictimai-siyasi mübarizәsini әks etdirir. Fransız klassisizminin qabaqcıl nümayәndәlәri Pyer Kornel, Jan Rasin vә Nikola Bualonun faciәlәrindә vәtәnpәrvәrlik vә qәhrәmanlıq başlıca motivlәr idi. Bu motivlәr monarxiyanın möhkәmlәndirilmәsi siyasәtinә kömәk mәqsәdilә ön plana çәkilirdi.
Hansı ədəbi cərəyanlarına mәnsubluğundan asılı olmayaraq, tarixәn vә müasir dövrdә dә fәrqli sәnәtkarlıq platformalarının vahid mәqsәdi tәsirli, estetik dolğunluğa malik bәdii mәtnlәrin yaradılmasından ibarәt olmuşdur.
Gardenia transvenulosa
(Gardenia transvenulosa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şampan-Ardenn
Şampan-Ardenn —  Fransanın şimal-şərqində bir bölgədir.
Çanaq sümüyü
Çanaq sümüyü ya adsız sümük — çanağı təşkil edə bir cüt adsız sümük, 14-16 yaşadək adətən üç ayrı: qalça, oturaq və qasıq sümüklərinin müvafiq qığırdaqlar vasitəsilə bir-biriləri ilə bitişməsindən  yaranmışdır. Sonrakı yaşlarda, sümükləşmə prosesi nəticəsində qığırdaq bitişmələr yox olaraq sözü gedən bir cüt adsız sümük kimi formalaşmış olur.
Bədrəddin Təbrizi
Bədrəddin Təbrizi - Mənşəcə Azərbaycan türklərindən olan, memar
Təbrizli Bədrəddin 1273-1274-cü illərdə Konyada Cəlaləddin Rumi türbəsini tikdirmişdir.
Tüilri bağı
thumbnail|[[Zəfər tağı (Paris)|Zəfər tağı və Həmrəylik Meydanından böyük dairəvi hovuz istiqamətinda Tüilri bağının görünüşü]] Tüilri bağı — Parisin 1-ci dairəsində Luvr muzeyi və Həmrəylik Meydanı arasında yerləşən milli parkdır. 1564-cü ildə Tüilri sarayının bağı kimi Yekaterina Mediçi tərəfindən yaradılmış və 1667-ci ildən ictimaiyyətə açıqdır. Tüilri bağı Fransa inqilabından sonra ictimai park oldu. XIX-XX əsrlərdə bu yer Parislilərin görüşmək, istirahət etmək, şənliklər təşkil etmək və gəzinti yeri kimi məşhur idi.
Yekaterina Mediçinin bağı
thumbnail|1576-cı ildə bağların Cek I Androuet du Cerceau tərəfindən çəkilmiş qravürası Kraliça Yekaterina Mediçi 1559-cu ilin iyulunda əri II Henri vəfat etdikdən sonra, yeni kral olmuş oğlu II Fransisklə Luvr sarayı ilə yanaşı olan Bastiliya yaxınlığındakı Tournelles Mehmanxanasına köçdü. O, doğma Florensiya bağlarının şərəfinə onlara oxşar bağlarla Luvrdan ayrı özü üçün yeni saray tikdirmək qərarına gəldi.
Burada cənubdan Sen, şimaldan Rü Sent-Onore, şərqdən Luvr və qərbdən su ilə dolmuş dərin çuxurlar və şəhər hasarları ilə həmsərhəd olan yer var idi. XIII əsrdən bəri bu ərazidə binaların dam örtüyü üçün kirəmit hazırlayan Tüilri adlandırılmış emalatxanalar yerləşirdi. Bəzi torparlar Kral I Fransisk tərəfindən XVI əsrin əvvəllərində alındı. Yekaterina daha çox ərazi əldə etdi və bu ərazilərdə bağ və saraylar tikdirməyə başladı.
Çenkul adası
Çenkul adası — Elədə böyük olmayan ada Şərqi Sibir dənizində yerləşir. Ayon adasından dayaz və ensiz olan Çenkul boğazı ilə ayrılır.
Tüilri bağı
Yekaterina Mediçinin bağı
Yekaterina Mediçi Florensiyadan olan peyzaj memarı Bernard de Karnesse, Çin farforunun sirrini açmağı əmr etmiş Bernard Palissi tərəfindən yaradılmış heyvan və bitki şəkilləri ilə bəzədilmiş saxsılarla grot, labirint və fontanlarla  İtalyan İntibah bağı tikməyi tapşırdı.
Çenkul adası
İnzibati cəhətdən Çukot Muxtar Dairəsinin Çaunski rayonu ərazisinə daxildir.
Tüilri bağı
Yekaterina Mediçinin bağı
Yekaterina Mediçiun bağı beş yüz metr uzunluğunda və üç yüz metr enində cığırlarla yeni qəsrdən ayrılmış ərazi ilə əhatə olunmuşdu. Bu ərazi çiçək ləkləri, beş kiçik ağac qrupu, çəmənlik salınmış hissə və faktiki olaraq dirrik və üzümlüklərdən ibarət altı döngəli düzbucaqlı hissələrə bölünmüşdü.
Çenkul adası
Çukot dilindən tərcümədə "Dərin çaydan atılmış" mənasını verir.
Ada ərazisindən Pevek Ayon qış avtomagistralı keçir. Adada yaşayış yoxdur. Şərq sahilində ovçu evi vardır. Mərkəzi hissəsində isə naviqasiya mayakı vardır.
Tüilri bağı
Yekaterina Mediçinin bağı
Tüilri hal-hazırda Parisdə çox gözəl və geniş bağdır. Yekaterina İngiltərə kraliçası I Elizabetin elçilərinin şərəfinə təmtəraqlı kral şadlıqları və IV Henrix və bacısı Marqarita de Valyanın nigahı üçün bu ərazidən istifadə edib.
IV Henrinin bağı
Kral III Henri 1588-ci ildə Parisi tərk etməyə məcbur oldu və bağlar yararsız vəziyyətə düşdü. Onun varisi IV Henri və bağbanı Klod Molle tut ağacları əkilmiş paralel xiyabanlar və bağ uzunu gəzinti yerlərini tikdirərək, bağları yenidən bərpa etdilər. Kral IV Henri bununla ipəkqurdu yetişdirilməsinə və Fransada ipək sənayesinin başlanmasına ümid edirdi. O, həmçinin Pon-Nöf də 1608-ci ildə tikilmiş La Samariten adlandırılmış yeni nasoslu su ilə təhciz olunmuş fəvvarəli düzbucaqlı formasında hovuz tikdirmişdi. Ərazi saray və V Şarlın qazdırdığı keçmiş qalayanı xəndək arasında mərkəzdə böyük fəvvarəli  “Yeni Bağa” çevrildi. IV Henri heç vaxt daim bərpa işləri aparılan Tüilri sarayında yaşamayıb. O bu bağlardan gəzinti və istirahət yeri kimi istifadə edib.
Xarici keçidlər
Jardin des Tuileries
Artemisia deversa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Battal (Uçalı)
Battal — Başqırdıstan Respublikası nın Uçalı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Mindyak kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (100 %) üstünlük təşkil edir.
Anam ağaca çıxıb (film, 1986)
Anam ağaca çıxıb qısametrajlı cizgi filmi rejissor Firəngiz Qurbanova tərəfindən 1986-cı ildə çəkilmişdir. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Animasiya filmində göstərilir ki, ana balaca qızına sıyıq yedirtmək üçün ona sehrli nağıllar danışmalı olur.
Məzmun
Animasiya filmində göstərilir ki, ana balaca qızına sıyıq yedirtmək üçün ona sehrli nağıllar danışmalı olur.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: D. Seyidova Rejissor: Firəngiz Qurbanova Operator: Antonina Korotnitskaya Rəssam: Firəngiz Qurbanova, Elman Mirzəyev Bəstəkar: Cahangir Qarayev
Həmçinin bax
Azərbaycan cizgi filmlərinin siyahısı 1986-cı ilin Azərbaycan filmləri 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Məlikovlar
Məlikovlar — Azərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri.
Soyadın tarixi
Bu soyun ulu babası Məlik Rəhim bəydir. Məlik Rəhim bəy, Məlik Mahmud bəy, Məlik Fətəli bəy, Məlik Niftalı bəy Qarasubasar mahalının Zərdab kəndinin yiyəsi idilər.
E.Həsənovun kitabında H.Zərdabinin nəsil şəcərəsi və həyatı ilə bağlı yeni faktlar kifayət qədər çoxdur. Onlardan biri də Məlik Rəhim bəyin övladlarının sayıdır. Müəllif yazır ki, "mənbələrdə Məlik Rəhim bəyin yanız Səlim bəy adlı oğlu olduğu bildirilsə də, apardığımız araşdırmalar deməyə əsas verir ki, Məlik Rəhim bəyin Səlim bəydən başqa Hidayət bəy, Əsəd bəy, Qasım bəy adlı oğulları, Tubu və Ayna adlı qızları olmuşdur". Deməli, H.Zərdabinin 3 əmisi və 2 bibisi varmış.
Rusinlər
220px|right Rusinlər — Şərqi slavyan etnik qrupu, əsasən Şərqi Avropada yaşayırlar. Ensiklopediyalar rusinləri həm ukraynalılara, həm də ukraynalılardan fərqli slavyan xalqına aid edirlər. Rusinlərin bir hissəsi özlərini ayrı xalq hesab edirlər. SSRİ-də onlar (müasir Ukraynada da hal-hazırda rəsmi mövqe belədir) ukraynalıların etnik qrupu kimi baxılırdı.
Güllüdağ
Güllüdağ — Azərbaycanın Şahbuz rayonu ərazisində dağ. Naxçıvançayla Şahbuzçayın suayrıcında yerləşir. Cənub yamacı sıldırımdır.
Şahbuz rayonu ərazisində dağ (hünd. 1414,4 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Camal zirvəsindən (3204,3 m) qərbə ayrılan Toğluqaya qolunun cənub-qərbə istiqamətlənmiş Ağqaya şaxəsinin qurtaracağında, Naxçıvançayla Şahbuzçayın suayırıcısında, Sahbuzkənddən 500 m şimaldadır. Orta Eosenin Barton mərtəbəsinə aid Orta Paradaş  yarımlay dəstəsinin çökmə süxurlarından təşkil olunmuş cənub yamacları sıldırımlı kəsik konus formalı  yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Şahbuz seqmentində, onun Nursu mərkəzi əyilməsinin strukturuna aid Külüs sinklinalının şimal-qərb sentriklinal hissəsində yerləşir. Şimal və cənub yamaclarından şimal-qərbə istiqamətlənmiş fay-yerdəyişmələri keçir.
KÜLLÜDAĞ  – Şahbuz rayonu ərazisində Güllüdağın əhali arasında işlədilən başqa adı
Həyat Əliyeva
Həyat Şmidt qızı Əliyeva – kimyaçı alim, Ə.M.Quliyev adına Aşqarlar Kimyası İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, kimya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.
Həyatı
Həyat Şmidt qızı Əliyeva 1969-cu fervalın 26-da Bakı şəhərində anadan olub. Orta təhsilini 1986-cı ildə Xırdalan qəsəbə 3 saylı orta məktəbdə aldıqdan sonra, həmin il  Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Unversitesinin kimya fakültəsinə  qəbul olunub. 1991-ci ildə institutda təhsilini başa vurduqdan sonra o, təyinatla AMEA- ın Ə. M. Quliyeva adına Aşqarlar Kimyası İnstitutuna 8 saylı “Yağlayıcı-soyuducu mayelərə aşqarlar” laboratoriyasına mühəndis kimi əmək fəaliyyətinə başlamış 1991-ci ildə isə aspiranturaya (əyani) daxil olmuşdur. (1998-2009) kiçik elmi işçi, (2009-2010) elmi işçi, (2010-2014) böyük elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 2014-cü ildən aparıcı elmi işçi vəzifəsində işləyir. 2005-ci ildə “Funksional-əvəzli asetilen, etilen törəmələrinin sintezi və reaksiya məhsullarının yağ, yanacaq və yağlayıcı-soyuducu mayelərdə aşqar kimi tədqiqi” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə etmiş və 2006-cı ildə kimya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının 20 sentyabr 2013-cü il tarixli qərarı ilə H.Ş.Əliyevaya “Neft kimyası” ixtisası üzrə dosent adı verilmişdir.
Elmi Fəaliyyəti
H.Ş.Əliyeva fəaliyyətə başladığı vaxtdan yağ, yanacaq və yağlayıcı-soyuducu mayelər (YSM) üçün yüksək effektliyə malik birləşmələrin (aşqarların) sintezi, tədqiqi və tətbiqi istiqamətində elmi-tədqiqat işlərini davam etdirir. Onun tərəfindən sürtkü yağları və YSM üçün oksidləşməyə, korroziyaya, yeyilməyə və mikroblara qarşı tərkibində S, N, Me saxlayan yeni üzvi birləşmələr - aromatik aldehidlərin müxtəlif törəmələri (efirlər, asetallar, Şiff əsasları və onların kompleks duzları), etilenqlikol, 1,3-butandiolun allil və butil efirləri və onun bir sıra aminometil törəmələri sintez edilmiş, alınmış birləşmələrin quruluşlarından asılı olaraq reaksiyayagirmə qabiliyyətlərinin dəyişməsi və birləşmələrin quruluşları ilə funksional effektliyi arasındakı asılılıq öyrənilmişdir. Metalların mexaniki emalı proseslərində geniş tətbiq olunan emulsiya əsaslı, çoxfunksiyalı, azkomponentli YSM kompozisiyası (Azerol-4) işlənib hazırlanaraq B.Sərdarov adına maşınqayırma zavodunda tətbiq üçün tövsiyə olunmuşdur; Qızılı stafilokokk və bağırsaq çöplərinə qarşı AKİ-1 antimikrob kompozisiyası işlənib hazırlanaraq Baytarlıq İnstitutunda sınaqdan keçirilmişdir; H.Ş.Əliyeva Respublika üçün önəmli olan bir sıra aktual layihələrin yerinə yetirilməsində fəal iştirak etmişdir. CRDF (U.S.Civilian Research and Development Foundation) tərəfindən maliyyələşən “Azkomponentli, ekoloji təmiz və biostabil YSM kompozisiyalarının işlənib hazırlanması” layihəsinə rəhbərlik etmişdir. Ukrayna Elmi-Texnoloji Mərkəzinin (STCU) və Mülki tədqiqatlar və İnkişaf Fondunun (CRDF) maliyyələşdirdiyi bir neçə layihə yerinə yetirilmişdir: Azərbaycan Respublikasında yoxsulluğun azaldılması və davamlı inkişafı Dövlət Proqramı” üzrə işlər aparılmışdır.
Elmi əsərləri
H.Ş.Əliyeva **** elmi əsərin, o cümlədən **** məqalə və **** Azərbaycan patentinin müəllifidir.
Pedaqoji Fəaliyyəti
H.Ş.Əliyeva hal-hazırda Xırdalan şəhər 9 saylı tam orta məktəbdə kimya fənni üzrə müəllimlik fəaliyyəti göstərir
Xarici keçidlər
AMEA-nın rəsmi saytında kimya üzrə fəlsəfə doktoru Həyat Əliyeva haqqında məlumat
Furye çevrilməsi
Furye çevrilməsi - fizika və mühəndislikdə tətbiq olunan riyazi çevrilmədir. Adətən zamandan aslı olan f(t) funksiyasının tezlikdən aslı və çox vaxt \hat f şəklində işarə olunan funksiyaya çevrilməsidir.
f : R → C inteqrallana bilən funksiyas üçün Furye çevrilməsi aşağıdakı şəkildədir:
Convair XFY
thumb|250px|Convair XFY Pogo Convair XFY Pogo, ABŞ ordusu üçün yaradılmış təcrübə məqsədli şaquli enmə-qalxmalı havada hərəkət üçün nəzərdə tutulmuş olan texnika. Pogo, delta qanadlara və üç bıçaqlı əks istiqamətlərə fırlanan rotorlara güc verən 5.500 at gücündəki turbopərvanə motora sahibdi. Kiçik döyüş gəmilərindən enmə-qalxma edə biləcək şəkildə yüksək performanslı bir qırıcı olaraq konstruksiya edilmiş, ancaq quyruq üzərinə eniş etmənin pilotlar üçün çətin olması səbəbiylə istifadəsi çətin olacağı üçün layihə ləğv edilmişdir.
Furye çevrilməsi
, istənilən \omega həqiqi ədədi üçün
Artemisia dimoana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Çarhan
Çarhan (əvvəlki adı: Çarxan) — Azərbaycan Respublikasının Şamaxı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 27 iyun 2003-cü il tarixli, 493-IIQ saylı Qərarı ilə Şamaxı rayonunun Çarxan kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Çarxan kəndi Çarhan kəndi, Çarxan kənd inzibati ərazi dairəsi Çarhan kənd inzibati ərazi dairəsi adlandırılmışdır.
Tarixi
Çarhan Hun Çarın yaşadığı yer və igamətgahı olub. (Gədəbəy, Neftcala) sinonimidir.
Əhalisi
Kənd əhalisi 2823 nəfərdir ki, onunda 1374 nəfəri kişi, 1449 nəfəri isə qadınlar təşkil edir. Əhalisini azərbaycan türkləri təşkil edir.
Din
thumb|200px Kənddə Çarhan kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Basilevs
Basilevs — tarixdə müxtəlif monarxların daşıdığı yunan termini və tituludur. Mənası hökmdar, kral deməkdir. Titulun istifadəsinin ən məşhur nümunəsi kimi Bizans imperatorlarını göstərmək olar, ancaq titulun istifadəsinin tarixi Qədim Yunanıstana gedib çıxır.
Bağçalar
Bağçalar — Gürcüstan Respublikasının Aşağı Kartli mxaresinin Başkeçid rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd. 1 yanvar 2010-cu il vəziyyətinə görə İpnari kənd inzibati-ərazi dairəsinə daxildir.
Spitak rayonu
Spitak rayonu, və ya Hamamlı rayonu — Ermənistan Respublikası ərazisində rayon.
Bağçalar
Coğrafiyası
Kənd Gədi çayının mənsəbində, rayon mərkəzi Başkeçid şəhərindən 17 km qərbdə yerləşir.
Tarixi
Borçalı bölgəsində Bağçalar yaşayış məntəqəsi adına ilk dəfə 1701-ci ilə aid məxəzlərdə rast gəlinmişdir.
Spitak rayonu
Tarixi
1937-ci il dekabrın 31-də yaradılıb. 1949-cu il oktyabrın 26-na qədər Hamamlı, həmin tarixdən etibarən isə Spitak rayonu adlandırılıb. Ərazisi 596 kv km-dir. Rayon mərkəzi rayon tabeli Hamamlı (dəyişdirilmiş adı Spitak) şəhəridir. Rayon mərkəzindən İrəvan şəhərinə olan məsafə 101 km-dir.
Bağçalar
Əhalisi
Tarixən yalnız etnik azərbaycanlılardan ibarət əhalisi olan kənddə 1721-ci ildə 25 ailə, 1870-c ildə 4 ailədə 27 nəfər, 1926-cı ildə 15 ailədə 104 nəfər əhali yaşamışdır.
17-24 yanvar 2002-ci il Ümumgürcüstan əhali siyahıyaalınmasına əsasən kənddə yaşayan 149 nəfər əhali 100 % etnik azərbaycanlılardan ibarətdir.
Spitak rayonu
Tarixi
Hamamlı rayonu Bazum, Şirək və Pəmbək dağ silsilələri arasındakı Pəmbək dərəsində yerləşir. Pəmbək çayı bu dərədən keçərək rayon boyu axır. Keçmişdə bu ərazidə hamısında azərbaycanlıların yaşadığı 24 kənd olub. Onlardan bəziləri 1918–1920-i illərdə ermənilər tərəfindən məhv edilmiş, digərlərinin isə əhalisi SSRİ dövründə Azərbaycan Respublikasına köçürülmüşdür. Nəticədə 1988-ci ildə artıq yalnız üç kənddə — Qursalı, Saral və Qızılörən kəndlərində azərbaycanlılar yaşayırdılar.
5 dekabr 1988-ci il tarixdə Daşnak terror qrupu heç bir insani əxlaqa, bəşəri davranışa sığmayan terror aktı törətmişdir. Hamamlı (Spitak) şəhərində türk millətinə mənsub olduqlarına görə 17 azyaşlı uşağı iri diametrli boruya (uzunluğu 20 m, diametri 1,5 m) dolduraraq başlarına dəmir lövhələr qaynaq edib uçurumdan yuvarlamışlar. Məsum körpələri diri-diri, vəhşanə tərzdə məhv etmişlər. Ümumiyyətlə bu cür vəhşi üsulla 87 nəfərədək uşaq qətlə yetirilmişdir.
Bağçalar
Təhsil
Kənddə ilk dünyəvi məktəb 1926-cı ildə yaradılıb. Hazırda kənddə bir ibtidai məktəb fəaliyyət göstərir. Hazırda məktəbdə 10 şagird təhsil almaqdadır.
Spitak rayonu
Etimologiyası və toponimi
17-ci əsrdə yaradılan bu yaşayış məskəninin adı əvvəllər bu ərazidə çox sayda tarixi hamam olduğuna görə Hamamlı olmuşdur, lakin 1949-cu ildə rayonun adı Ermənistan SSR tərəfindən dəyişdirilərək Spitak qoyuldu. 1937-ci ilə qədər Hamamlı rayonunun, 1947-ci ildən Spitak rayonu mərkəzinin adıdır. Kəndin adı oradakı "Hamamlı" adlanan müalicə əhəmiyyətli isti sulu mineral bulaqlarla bağlıdır. Azərbaycanın Qax rayonundakı Ilisu kəndində "Xavənə hamam" isti su bulağının adı ilə mə’naca eynidir.
Əhalisi
XIX əsrin ortalarından kənddə xaricdən gəlmə ermənilər də yerləşdikdən sonra əhali qarışıq yaşamış və azərbaycanlılar tədricən çıxışdırılıb çıxarılmışdır. 1886-cı ildə artıq kəndin əhalisi erməni idi.
Kəndləri
Qursalı, Saral, Qızılörən (indi Şenovan), Qaral, Tapalı, Qotur, Nalbənd, Cacur, Parım, Avdıbəy, Ağbulaq, Sarıhart
Girdəniçay
Girdəniçay — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonu ərazisində çay. Vənəndçayın sol qolu.
Beynəlxalq Radio Günü
Beynəlxalq Radio Günü — 19 oktyabr 2011-ci ildə keçirilən YUNESKO-nun Baş konfransında 13 Fevral Dünya Radio Günü elan edilib.
Girdəniçay
Ümumi məlumat
Yaz aylarında qar suları hesabına (41%) daşqınlar olur. Çayın 44% suyu yeraltı sular hesabına təmin olunur. Girdəniçaydan suvarma işlərində geniş istifadə edilir.
Beynəlxalq Radio Günü
Bayramın təsis edilməsi
19 oktyabr 2011-ci ildə YUNESKO Baş konfransı, 36C/63 qətnaməsi ilə 13 fevralı Dünya Radio Günü elan etdi. 13 fevral 1946-cı ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı BMT-nin Radiosunu təsis etdi. Əvvəlcə təklif İspaniyanın UNESCO yanında Daimi Nümayəndəliyindən gəldi. BMT rəsmi olaraq Ümumdünya Radio Gününü dəstəkləyir: 14 yanvar 2013-cü ildə BMT Baş Məclisi rəsmi olaraq Ümumdünya Radio Günü elanını qəbul etdi. BMT Baş Assambleyasının 67-ci iclasında 13 Fevral Dünya Radio Günü elan edilmiş YUNESKO Baş Konfransının 36-cı sessiyasında qətnamə qəbul edildi. Təşəbbüs İspaniya Krallığından da irəli sürülmüş və İspaniyanın BMT yanında Daimi Nümayəndəliyi tərəfindən irəli sürülmüşdür.
Dünya Radio Günü 2014
World Radio Day 2014 YUNESKO tərəfindən təklif olunan Radioda Gender Bərabərliyi və Qadınların Gücləndirilməsi mövzusunda idi. Onun alt mövzularına daxildir:
Yenidən multilingual event website yayılmaq several copyright-free audio/video messages üçün təklif olunur, interactive map eyni zamanda günün qeyd olunması ilə əlaqədar tədbirlərin təqdim edilməsi üçün. English Spanish.
Dünya Radio Günü 2015
World Radio Day 2015 mövzusu ətrafında 13 fevral 2015 tarixində təqdim edildi Gənclər və Radio, gənclərin radioda iştirakını artırmaq məqsədi ilə. Günün alt mövzuları:
Dünya Radio Günü 2016
World Radio Day 2016 13 fevral 2016 tarixində Fövqəladə və Fəlakət Dövrlərində Radio mövzusunda, humanitar və təcili yardım sektoru ilə geniş ictimaiyyət arasında tərəfdaşlıq qurmaq məqsədi ilə keçirildi. Günün alt mövzuları:
Günü qeyd etmək üçün dünyanın 80-dən çox ölkəsində 320-dən çox tədbir keçirildi, dünyanın 19 radio stansiyası canlı yayım üçün YUNESKO-nun qərargahına gəldi.
Dünya Radio Günü 2018
2018-ci il mövzusu, vətəndaş iştirakında və inkişafında bir qüvvə olaraq idman və radio alyansına, eyni zamanda insanlığı müxtəlifliyində qeyd etməyə yönəldildi. Dünya Radio Günü 2018 Radio və İdman ətrafında öz proqramlarını və söhbətlərini qurmaq üçün radio stansiyaları və dinləyicilər üçün bir platform təmin etməklə bu ittifaqın formalaşmasında radionun vacib funksiyasını qeyd etdi. Qəbul edilən mövzular:
Dünya Radio Günü 2019
World Radio Day 2019 13 fevral Çərşənbə günü, Dialoq, Dözümlülük və Barışıq mövzusunda, dünyanın dörd bir tərəfindəki radio stansiyaları ilə Parisdəki YUNESKO-nun Baş qərargahına gələn radio istehsalında təcrübə əldə etmək üçün, qeyd etdiyimiz kimi keçirildi. radionun daha dinc və tolerant bir dünya axtarışında təsiri.
Dünya Radio Günü 2020
World Radio Day 2020 13 fevral Cümə axşamı günü Radio və müxtəliflik mövzusunda keçiriləcəkUNESCO və BMT radio stansiyalarını həm xəbər otağında, həm də efirlərdəki müxtəlifliyi dəstəkləməyə çağırır.
Dünya Radio Gününün bu nəşri üç əsas alt mövzulara bölünür:
Qodzyu-ryu
Qodzyu-ryu (Yaponca:剛柔流 - Gōjū-Ryū) — Karatenin növlərindən biridir. 1920-ci illərdə Tedzyun Miyaqi uzun müddət Çində məşq etdikdən sonra yeni döyüş sənətinin əsasını qoymuşdur. Qodzyu-ryu müasir idman yarışmalarındakı karatedən fərqli olaraq daha yüksək daxili enerji və döyüş effektliyinə malikdir. Qodzyu-ryuda 13 kata vardır. Kata Qoqen Yamaquti tərəfindən təkmilləşdirilmişdir. Bu döyüş növü çətin və yumşaq texnikanın kombinasiyasıdır.
Tarix (Kirakos Qandzaketsi)
Tarix — Kirakos Gəncəlinin müəllifi olduğu əsər. Bu, monqol basqını və monqol hökmranlığı dövründə Qafqaz xalqlarının tarixini öyrənmək üçün qiymətli mənbədir. Quruluşuna görə Tarix əsəri 66 fəsildən ibarətdir. (Lakin heç də nəşrlərin hamısında 66 fəslin hamısı yoxdur) Onlardan 22-si Ermənistana, 18-i Qafqaz Albaniyasına, 7-si isə Gürcüstana həsr edilmişdir. Qalan fəsillər Qafqaz xalqlarının ümumi dini problemlərinə, eləcə də Hülakülər dövlətinin siyasi tarixinin bəzi məsələlərinə, onların vergi siyasətinə və Kiçik Asiyanın, Mesopotomiyanın Hülakülər tərəfindən işğalına həsr olunmuşdur.
Kirakos kitabın Albaniyaya aid olan bölmələrində mifoloji dövrdən tutmuş, monqol basqınına qədər alban tarixinin kompilyativ icmalını verir. Əsərdə Qafqaz Albaniyasının ərazisinin monqollar tərəfindn işğal edilməsi haqqında, Xaçın knyazı Həsən Cəlalın hakimiyyəti dövrü və onun tərəfindən tikilmiş Gəncəsar monastrının inşası haqqında müstəqil fikirlər maraq doğurur. Kirakos həm də erməni tarixini, onlar tərəfindən xristianlığın qəbul edilməsindən başlayaraq tatarların gəlişinə qədərki dövrü qısaca şərh edir.
Fəridə Məmmədovaya görə Kirakosun əsas məqsədi Cənubi Qafqaza, Kiçik Asiyaya və Mesopotomiyaya monqol basqınının təsviri olmuşdur. Tarix əsərinin məzmunu və kompozisiyası aydın göstərir ki,erməni tarixçilərinin ciddi cəhdlə çalışmalarına rəğmən Kiraosun əsərini Ermənistan tarixi adlandırmaq son dərəcə yanlışdır. Fəridə Məmmədova T.İ.Ter-Qriqoryan tərəfinədn Kirokosun bu əsərinə verilən adı daha düzgün hesab edir: Kirakos Qanzaketsinin "Tarix"i. T.İ.Ter-Qriqoryan qeyd edir: XIII əsrdə işlədilən mənada Kirakos bir alban kimi, habelə XIII əsrin I yarısında və II yarısının əvvələrində Qafqaz Albaniyası ərazisində baş verən hadisələrin şahidi kimi Azərbaycan, eləcə də bütün Cənubi Qafqaz üçün mühüm tarixi əhəmiyyət kəsb edən əsər yaratmışdır. Dini, ilahiyyat sənədləri, rəvayətlər, müqəddəs, dini kitablar, kilsələrin kanonik yazıları, Yevsefi Kesariyski, Sokrat Sxolast, Musa Kalankatlı, İovannes Sarkavaq kimi tarixçilərin və V-VII əsr erməni müəlliflərinin əsərləri müəllif üçün mənbə rolunu oynamışdır. Gəncəli Kirakosun bu kitabı haqqında Süleyman Əliyarlının "Azərbaycan tarixi üzrə qaynaqlar" kitabı da bu kitabın öyrənilməsində müstəsna rol oynayır. Həmçinin kitabın 65 nəşrinin olduğu L.A.Xanlaryan tərəfindən işlənmiş önəmli dərəcədə təhrif olunmuş mənbə də günümüzdə təəssüf ki, hələ də istinad mənbəsi olaraq göstərilməkdədir.
Əlişah Təbrizi
Tacəddin Əlişah Təbrizi (?-1324) — memar, vəzir. Təbrizi zəngin tacir. O, Elxanilər dövlətinin vəziri olmaqla yanaşı, XII əsrin sonlarından ömrünün axırınacan memarlıq-şəhərsalma sənəti ilə məşğul olmuşdur.
Həyatı
Elxanilərin xidmətində çalışmazdan əvvəl zərgərliklə məşğul olan Tacəddin Əlişah bu peşənin onu saraya daxil edəcəyindən xəbərdar idi. Dövrünün aristokratlarının rəğbətini qazanan Əlişah Olcaytu nun da rəğbətini qazanmaq üçün ona çoxlu daş-qaş hədiyyə etmişdir. Olcaytunun vəzirlərindən Sadəddin Savəci onun yüksəlişinin qarşısını almaq üçün Tacəddinin Bağdadda açılan tikiş fabrikinin başçısı olaraq təyin edilməsinə nail olur. Lakin o bu hadisəni öz leyhinə çevirməyə nail olaraq buradaki fəaliyyəti ilə öz nüfuzunu daha da artırır. Olcaytu xanın dövründə dövlətin daxili məsələlərinə Sadəddin Savəci, Fəzlullah Rəşidəddin və Tacəddin Əlişah birgə nəzarət edirdilər. Daha sonra Sadəddin Savəcinin rüşvət iddaaları ilə edam edilməsi dövlət işlərində Tacəddinin rolunu daha da artırdı. Bundan sonra Fəzlullah Rəşidəddin in tövsiyəsi ilə Elxanilər in geniş torpaqlarını idarə etmək üçün Sahib Divani vəzifəsi Tacəddin Əlişaha həvalə edildi. Tacəddin Əlişah bu münasibətlə Bağdadda böyük bir şənlik təşkil edərək, Elxani hökmdarına da çoxlu qiymətli parçalar, daş qaş hədiyyə etdi.
Bir müddət sonra Fəzlullah Rəşiddənin xəstələnərək istirahətə getməsindən istifadə edən Əlişah onu Moğol şahzadələrinin mülklərini müsadirə etməkdə günahlandırır və şahı da buna inandırmağa nail olur. Daha sonra isə fənd işlədərək şahdan onun bağışlanmasını diləyir.
Olcaytu xanın ölümündən sonra 1317-ci ildə taxta onun oğlu Əbu Səid Bahadır xan keçdi. O gənc olduğuna görə dövlət məsələləri iki vəzir tərəfindən ortaq idarə edilirdi. Bİr müddət sonra Əbu Səid ilə Fəzlullah Rəşiddədin arasında mübahisə yarandı. Rəşidəddinin istefası ilə Tacəddin şahın hörmətini qazanaraq tək vəzir olmağa nail oldu. Onun adına yazılan qəsidələr də Tacəddinin dövlətin önəmli şəxsiyyətlərindən biri olduğunun sübutudur. Tacəddin Əlişah Əbu Səid xanı inandır ki, Olcaytunun sui-qəsdində vəzir Rəşidəddinin də barmağı var. Nəticə də Fəzlullah Rəşidəddin və oğlu 1318-ci ildə edam edildi. Bu hadisədən sonra Əlişah 6 il vəzirliyini davam etdirdi. 1324-cü ildə isə xəstələnərək 60 yaşında vəfat etdi. Bəzi mənbələrdə onun ölüm yeri kimi Ərcan qeyd olunur. Ölümündən sonra onun cənazəsi Təbrizə gətirilərək öz inşa etdirdiyi Əlişah məscidində dəfn edildi. O öz əcəli ilə ölən yeganə Moğol vəziri olmuşdur.
Memarlıq fəaliyyəti
Onun zəngin yaradıcılıq irsindən Təbrizdə Şənb Qazan və Əlişah Cümə məscidi kompleksləri, Sultaniyyədə saray ansamblı, xeyriyyə kompleksi, cümə məscidi aşkarlanıb tədqiq edilmişdir. Əli şah tərəfindən tikdirilən məscid ilk tikildiyi zaman məscid olub və müsəlmanların namaz qılması üçün uzun müddət bu şəkildə istifadə edilib. Sonralar ehtimal ki, Təbrizdə baş verən şiddətli və tez-tez baş verən zəlzələlər səbəbindən bina dağılıb və bəzi əlavələrlə (divarlar, zirzəmilər, anbarlar və s.) qalaya çevrilmişdir. Bundan sonra abidə Ərk-i Əlişah adlandırılmışdır. Qala sadəliyi, ölçüləri və kərpic hörgüsü ilə diqqəti özünə cəlb edirdi. Sonradan qalaya çevrilən bu binanın eni 30 metr, hündürlüyü 26 metr, qalınlığı isə 10 metrdir. Təəssüf ki, günümüzdə onun yalnız qurbangahı və yan divarları qalmaqdadır. Vəzir Tacəddin Təbrizdəki məsciddən başqa Bağdadda Firdovsi adlı iş yeri, Sultaniyyədə bazar yeri tikdirmişdir. Bağdadda inşa edilən bu iş yerinə bəzi qaynaqlarda Firdovsi Karxanası adı rast gəlmək mümkündür. Bu karxananın tikintisində 4000 min nəfər iştirak etmişdir və 13 gün ərzində Fərat çayı ndan gətirilən mərmərlər istifadə edilməkdə inşa edilmişdir. Dövr qaynaqlarına görə abidənin uzunluğu 600 gez eni isə 100 gez olmuşdur. Günümüz ölçü vahidləri ilə bu 277 metr uzunluq, 46 metr genişlik deməkdir. Tacəddin Əlişah Qazan xan ın əmri ilə Ərciş qəsəbəsini inşa etdirmişdir. Bəzi mənbələrdə Ərciş qalasının da onun tərəfindən inşa etdirdiyi yazılsa da, təmir etdirməsi faktı daha düzgün olardı. Çünki qalanın mənşəyi Urartulara qədər uzanmaqdadır.