cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Təhmasib Əjdərov
İçtimai–siyasi faliyyəti
Mənzil Kommunal Təsərrüfat Nazirliyinin istehsalat birliyində çalışarkən Təhmasib Əjdərov xalq nəzarət qrupunun sədri olmuş, ayrı-ayrı idarələrdə borc şəklində qalmış maliyyə vəsaitlərinin büdcəyə yığılmasını təmin etmişdir. Təhmasib Əjdərov Maliyyə Nazirliyində işlədiyi dövrdə bu nazirliyin hüquq işini günün tələblərinə uyğun səviyyədə yenidən qurmuşdur. Onun tərəfindən Maliyyə Nazirliyinin hüquq işinin təşkilinin əsasnaməsi hazırlanmış və əsasnamə Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilmişdir. Azərbaycanda vergi xidməti Maliyyə Nazirliyinin tərkibindən ayrıldıqdan sonra T.Əjdərov baş dövlət vergi inspeksiyasında Hüquq şöbəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır. Hüquq şöbəsinin rəisi olduğu dövrdə Bakı şəhərinin Xətai rayonunda kompleks yoxlamanın aparılması üçün 100 nəfərdən ibarət olan yoxlama qruppasına rəhbərlik etmişdir. Yoxlama nəticəsində dövlət büdcəsindən gizlədilmiş milyonlarla manat pul vəsaiti aşkar edilmiş və həmin vəsaitlərin dövlət büdcəsinə alınması təmin edilmişdir. Həmin dövrdə Azərbaycan Respublikasının vergi qanunvericiliyinə dair bir çox qanun və normativ aktların, təlimatların habelə Azərbaycan Respublikasının xarici ölkələrlə imzaladığı vergi sahəsinə dair ikitərəfli sazişlərin layihələrinin hazırlanmasında Təhmasib Əjdərov bilavasitə iştirak etmişdir. Təhmasib Əjdərov ölkə prezidentinin sərəncamı ilə baş dövlət vergi müfəttişinin rəis muavini vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. Bu vəzifədə işlədiyi zaman ölkə mətbuatının səhifələrində mütəmadi olaraq "Vergi siyasəti — vətəndaşlıq mədəniyyəti", "Haram virusu", "İnfilyasiya xərçəngi", "Bürokratiya ətaləti", "İqtisadi təhlükəsizliyə xidmət vətəndaşlıq borcumuzdur", "Seçici marağı", "Avropa oyunları — xalq marağı" və sair məqalələrlə çıxış etmişdir.
T.Əjdərov Azərbaycanın xarici ölkələrdəki diasporunun təşəkkül tapması, dünya Azərbaycanlılarının doğma vətənlə əlaqələrinin genişlənməsi naminə imkan və bacarığını əsirgəməmişdir.
Ayrı-ayrı ölkələrdəki Azərbaycan diasporunun təşkilatlanmasında əməyi olmuş, müxtəlif ölkələrdəki azərbaycanlılarla əlaqə saxlamışdır. T.Əjdərov xarici səfərlərdə olduğu vaxtlar həmvətənləri ilə görüşür, onların uğur və qayğıları ilə yaxından tanış olmağı özünə borc bilirdi. Bu münasibətlərin nəticəsidir ki, T.Əjdərov 2004-cü ildə Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin qurultayına nümayəndə seçilmiş və bu mötəbər forumda fəal şəkildə iştirak etmişdir.
Azərbaycanda fəaliyyət göstərən xarici dövlətlərin diplomatik nümayəndəlikləri keçirdikləri müxtəlif tədbirlərə iqtisad elmləri doktoru T.Əjdərovu da rəsmi şəkildə dəvət ediblər.
Ailəsi
Təhmasib Əjdərov ziyalı bir ailə mühitində böyümüşdür. Atası tanınmış iqtisadçı alim, professor Əjdərov Hüseyn Qədim oğlu, əmisi isə tibb elmləri namizədi, dossent və YUNESKO-nun fəxri professoru Qurbanov Mehdi Qədim oğludur. Belə bir ailə mühitinin olması T.Əjdərovu daima elmi araşdırmalara və yeniliklərə sövq etmişdir.
Təhmasib Əjdərovun 3 övladı vardır.
Elmi əsərləri
''Təhmasib Əjdərov 15 elmi monoqrafiyanın, 10 broşuranın, 100-ə yaxın elmi məqalənin müəllifidir. Aşağıda təqdim olunan əsərlər onun elmi fəaliyəttinin bir qismidir.''
İsrail Prezidenti
İsrail Prezidenti — İsrailin dövlət başçısıdır. Vəzifə, əsasən Hökumətə və Baş Nazirə verilmiş icra hakimiyyəti ilə təntənəli bir rol rolunu oynayır. Hazırkı prezident 2021-ci ildə vəzifəyə gələn İsaak Herzoqdur. Prezidentlər Knesset tərəfindən tək yeddi illik müddətə seçilir.
Tayılqa
Bəzi türk tayfalarının Tayılqa əsnasında qurbanın qanını akıtmadıkları bilinməkdədir. Altaylılar və digər Türk uruğları, qurbanı kəsməyib boğarlar. Bunu heyvanın ağzını, burnunu tıxayarak edərlər. Qurbanın bu şəkildə öldürülməsi "Qan Qorusu" (qan qadağanı, qan tabusu)ndan irəli gəlir. Çünki dünyanın bir çox yerindəki müxtəlif qəbilələrdə olduğu kimi bu boylar da can və ya ruhun qanda olduğuna (və ya qanın özünün ruh olduğuna), qanın torpağa tökülməsinin fəlakətlər gətirəcəyinə inanırlar.
Elbay Qasımzadə
Həyatı
Elbay Qasımzadə 26 dekabr 1948-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Ənvər Qasımzadənin oğludur. 1971-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun memarlıq fakültəsini bitirib.
1971–1975-ci illərdə landşaft memarlığı problemləri üzərində çalışmış, təbii landşaft, Bakı şəhərinin müxtəlif rayonlarında ucaldılan tikililərin harmonizasiyası və s. bu kimi məsələlərlə dərindən məşğul olmuşdur. 1976-cı ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun aspiranturasında şəhərsalma problemləri ilə məşğul olmuşdur.
1975–1989-cu illərdə Respublika Kənd ərazilərində İnşaatın layihələndirilməsi İnstitutunda işləmiş, bir sıra kiçik yaşayış məntəqələrinin baş planlarının müəllifi olmuşdur. Həmin dövrdə "Saman memarlığı" adlı Beynəlxalq proqramın problemləri ilə də sıx məşğul olmuşdur, bu sahədə həyata keçirilən müxtəlif layihələrin müəllifidir.
1989–2001-ci illərdə Bakı şəhərinin baş memarı, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin Memarlıq və Şəhərsalma üzrə Baş İdarəsinin rəisi vəzifələrində çalışıb.
Elbay Qasımzadə Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin memarlıq fakültəsinin professorudur. Azadlıq prospekti metrostansiyasının memarıdır.
1998-ci ildə "El&En" memarlıq şirkətini təsis etmiş və hal-hazırda da ona başçılıq edir.
Elbay Qasımzadə Şərq ölkələri Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının həqiqi üzvü və vitse-prezidenti, Beynəlxalq Memarlıq Akademiyasının (UNESKO) və Beynəlxalq Memarlar İttifaqının (UİA) professorudur. MDB ölkələrinin Memarlar İttifaqları Assosiasiyası tərəfindən keçirilən "İlin ən yaxşı layihəsi (tikilisi)" beynəlxalq baxış-müsabiqələrdə dəfələrlə iştirak etmiş və 34 diplomla təltif edilmişdir. MDB ölkələrinin paytaxtlarının baş memarları Şurasının ilkin sədri seçilmişdir. Çikaqo, Barselona, Lozanna, Pekin, Turin və Tokio şəhərlərində keçirilən Ümumdünya konqreslərin iştirakçısıdır.
Sonqkok
Adlar
Malay arxipelağının etnik Malay mədəniyyət sahəsində sonqkok adlanır. Yavada isə kopiah və ya kopeah adlanır. İndoneziyada "peci" adı ilə geniş yayılmışdır, baxmayaraq ki, peci daha ellips formasına malikdir və bəzən bəzədilir. Peçi adı ehtimal ki, holland sözcüklərindən olan petjedən əldə edilmişdi və ədəbi olaraq "kiçik şapka" deməkdir və ya bəlkə də Türk fəsindən əldə edilmişdir. Bütün adlar eyni obyektə aiddir.
Mənşə
150px|thumb|Sinqapur adasında süngü praktikasında sonqkoku geyinən Kral Malay Alayı (Rejimen Askar Melayu DiRaja) kişiləri (1941). Sonqkokun mənşəyi 1826-cı ildə Osmanlılar tərəfindən qəbul edilmiş və sonradan Cənubi Asiya və Malay arxipelağına (indi İndoneziya, Malayziya və Bruney adlanır) yayılmışdır. Sonqkok Afrikanın bəzi yerlərində Osmanlı İmperiyası dövründə istifadə edilmişdi. Bir Bruney qəzetində hesabatda yanlış bir şəkildə bildirilir ki, sonqkok 13-cü əsrdə Malay arxipelağında bölgədə İslamın gəlməsi ilə normal olub. Sonqkok sözünün ən erkən yazılı sözü Siair Siti Zubaidaha aiddir (1840). Ənənəvi üçbucaq Tenqkolok və ya destarın ənənəvi Malay təbəqəsi Malay zadəganları və sultan ailəsi ilə əlaqəli olsa da, sonqkok isə ənənəvi yerli uləmalar tərəfindən geyilən islamla əlaqəli ənənəvi Malay kişi kostyumlarının bir hissəsinə çevrilmişdir.
Malaya Ordusuna aid Royal Malay Alayı Britaniya hakimiyyəti dövründən bəri formasının bir qismi olaraq sonqkokdan istifadə edir.
Mövcud istifadə
150px|thumb|İndoneziya bayrağını qaldıran qızlar heyəti (Paskibra) tərəfindən geyinilən  əyri arxalı peçinin qadın versiyası. Ənənəvi olaraq sonqkok müsəlman kişilərin baş örtüyü kimi əlaqələndirilir. Bununla yanaşı İndoneziyada sonqkok Sukarno tərəfindən məşhur olan dünyəvi millətçi çağırışlarla milli baş geyimi halına gəldi. 20-ci əsrin əvvəllərində indoneziyalı milliyyətçi hərəkat fəallar Sukarno, Məhəmməd Hatta və Aqus Səlim kimilər peçidən istifadə etdi. İndoneziyanın ilk prezidenti kimi Sukarno indiki indoneziyalı milli kişilərin baş geyimi kimi pecinin daha kəskin qara qəhvəyi növünü populyar etdi və indoneziyalı kişi prezidentlərdən bu yana rəsmi prezidentlik geyiminin bir hissəsi kimi oldu. İndoneziya rəsmi sarayının gözətçiləri də formaların bir hissəsi kimi peçi taxdılar. İndoneziya müstəqillik günü mərasimində Paskibraqa (İndoneziya dilində: pasukan kibar bendera pusaka) və ya bayrağı qaldıran heyətə də peci geyindirir.Hətta  arxası əyri formada olan qadın peci versiyası da var. Betavi əhalisi adətən, ənənəvi baş geyimləri kimi sonqkoku geyirlər, adətən tünd qırmızı rənglidir.
Malayziyada ənənəvi kişi malay geyimlər bir sonqkok, köynək, uyğun şalvar və bacu melayu adlanan bel örtüyündən ibarətdir. Bir "Devan Undanqan Neqeri" (13 Malayziya Ştatın hər birinin dövlət rəhbərliklərinin qanunvericilik şöbəsi) və ya "Devan Rakyat" (Seçki Komissiyası tərəfindən tərtib edilən federal seçki dairələrində seçkilər zamanı seçilmiş üzvlərdən ibarət olan Malayziya parlamentinin aşağı palatası) üzvü kimi məcburi koda uyğun sonqkok geyinmək tələb olunur.
Sinqapurda rəsmi olaraq dünyəvi dövlət və bütün dini baş geyimləri geyilməməsinə icazə verilmədiyi üçün sonqkokun dövlət məktəblərində formanın bir hissəsi kimi istifadə edilməsinə icazə verilmir. Mədrəsələrdə standart formanın bir hissəsidir.
Sonqkok Sulu Sultanlığının fasiləsiz hicrətində də rol oynayıb.
Türkmənistan himni
"Müstəqil, Bitərəf Türkmənistanın Dövlət Himni" – Türkmənistanın əsas dövlət rəmzlərindən biridir. Sözlərinin müəllifi Türkmənistanın ilkinci prezidenti Saparmurat (Səfərmurad) Niyazovdur. Niyazov 21 dekabr 2006 da vəfat etdi və iki il onun vəfatından sonra bu himndə ki "Türkmənbaşının böyük yaradıcılığı" ibarəsi "Xalqın əbədi böyük yaradıcılığı" ilə dəyişildi.
Tarixi
1997-ci ilə qədər altı il əvvəl müstəqilliyi almış Türkmənistanda rəsmi himn kimi sözlərsiz versiyada Türkmən SSR-nin himni həyata keçirdi. Yeni himn 27 sentyabr 1996-cı il Bayramali Xalq Məsləhəti iclasında təsdiq edilmişdi. "Turkmenbaşinin Böyük yaradılması" nəqarətinin birinci cümləsi məlum himn 1997-ci ildən 2008-ci ildə qüvvədə olurdu. Himndə "Türkmənbaşı" sözü — dörd dəfə xatırlanırdı.
2008-ci ilin dekabrında KİV-də Saparmurat Türkmənbaşı haqqında yada salmaları götürmək məqsədi ilə Türkmənistanın himninin mətninə dəyişikliklərin daxil etməsi haqqında informasiya (Məlumat) meydana çıxmağa başladı — ölkənin birinci prezidenti Himnin sözlərini dəyişdirmək qərarı qəbul etdi. Ölkə vətəndaşlarından çoxsaylı müraciətlərdən sonra Akci Nurberdıevin və "himnin uyğunluğunun ehtiyacıyla hamı tərəfindən qəbul edilmiş beynəlxalq standartlara Türkmənistan Parlamentinin spikerinin sözlərinə görə.
"Məclisin Siyahılarının" 4-cü buraxılışında 2008-ci il ərzində himnin yeni versiyası haqqında qanun çap edilmişdi. 2008-ci ildən himnin yeni versiyası qüvvəyə minir. Sapamurat Turkmenbaşi şəxsiyyətə pərəstişinin elementləri özündə saxlamayan, "Türkmənbaşı" sözü xalqa əvəz edilmişdi, həmçinin bir kuplet və nəqarəti götürülmüşdü.
Hümbət Hümbətov
Hümbət Sərxoş oğlu Hümbətov — Aqrar elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, ADAU-nun professoru.
Əbu Bəkr məscidi (Sumqayıt)
Əbu Bəkr məscidi və yaxud Sumqayıt Əbu Bəkr məscidi — Sumqayıt şəhərində yerləşən, yerli sakinlər arasında "Ərəblər" adı ilə tanınan məscid.
Tarixi
Tikintisinə 1993-ci ildə başlanan məscid Azərbaycan müstəqilliyini elan edəndən sonra ölkə ərazisində tikilən ilk məscid hesab edilir. Məscid Səudiyyə Ərəbistanın "İslami Nicat" təşkilatının yardımıyla Sumqayıtda - 15-ci məhəllədə inşa edilib.
"İslami Nicat" təşkilatının yardımıyla 1998-ci ildə Bakıda da eyni adlı daha böyük "Əbu Bəkr məscidi" inşa edilib.
Adı
İslam peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərdən sonra 632-634-cü illər arası xəlifəlik edən ilk xəlifə Əbu Bəkrin adını daşıyan məscid Sumqayıt sakinləri arasında "Ərəblər" adı ilə tanınır. Məscidin "Ərəblər" adı ilə tanınmasına səbəb məscidin ərəblərin yardımıyla tikilməsiylə yanaşı, məscidin imamının milliyətcə ərəb olmasıdır.
Bağlanması
Məscidin bağlanmasının əsas səbəbi İkinci Rus-Çeçen Müharibəsinin başlamasıyla çeçenlər tərəfdən vuruşmaq üçün məsciddən xeyli sayda insanın müharibədə iştirak üçün Çeçenistana getməsi və məscidin Çeçenistan "yolu"nda önəmli yeri tutması idi. Bu və bu kimi səbəblərdən məscid 2001-ci ildə bağlandı.
Məscidin bağlanması ərəfələri ərəb təşkilatlarının ölkədən qovulması və üzvlərinin həbsləri ilə də yadda qaldı. Həmin təşkilatlardan biri də məscidin tikintisində rolu olan "İslami Nicat" təşkilatı idi.
Yekaterina Msituridze
Yekaterina Akakiyevna Msituridze (d. 10 yanvar 1972, Tbilisi, Gürcüstan SSR) — Rusiya televiziya aparıcısı, kinoşünas və kinotənqidçi, "Variety Russia" jurnalının keçmiş baş redaktoru, "Roskino"nun rəhbəri (2011-ci ildən), Birinci kanalın kino üzrə mütəxəssisi, Sankt-Peterburq beynəlxalq mediaforumunun ideya müəllifi və baş prodüseri.
Rusiya Federasiyası Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvü, Rusiya Jurnalistlər İttifaqının və Beynəlxalq Jurnalistlər İttifaqının üzvü, FİPRESSİ beynəlxalq kino mətbuatı Assosiasiyasının üzvü, Rusiya Kinematoqrafiya elmi və incəsənəti Milli Akademiyasının akademiki, tarix elmləri magistri.
Həyatı
10 yanvar 1972-ci ildə Tbilisidə anadan olmuşdur.
1994-cü ildə İvane Cavaxişvili adına Tbilisi Dövlət Universitetinin tarix və kinoşünaslıq fakültəsini bitirmişdir. Yekaterinanın tarix fakültəsindəki müdafiə mövzusu XVII əsr italyan missionerinə həsr olunmuşdur. Onun ixtisas sahəsi mediyevistikadır. Kinoşünaslıq fakültəsindəki mövzusu isə Otar İoselianinin yaradıcılığı olmuşdur. Tarix fakültəsindəki diplom işinə görə Yekaterina tarix elmləri magistri dərəcəsini qazanmışdır.
Yekaterinanın aktivində Kann və Venesiya beynəlxalq film festivallarının diplomları və Los-Ancelesdə AFM var.
1991—1994-cü illərdə Gürcüstanda "Sinema" jurnalında, "Ekran yenilikləri" qəzetində və televiziyada fəaliyyət göstərmişdir.
1994-cü ildən Moskvada yaşayır.
1995-ci ildə Moskva Beynəlxalq Film Festivalının prezidenti, kinorejissor Sergey Solovyovun köməkçisi olmuşdur.
1996-cı ildə Birinci kanalın səhər proqramında "Bu kinodur" müəllif rubrikasını təqdim etmişdir.
2001-ci ilin iyununda 23-cü Moskva Beynəlxalq Film Festivalında FIPRESCI münsiflər heyətinin üzvü olmuşdur.
2002-ci ilin mayında 55-ci Kann Beynəlxalq Film Festivalında FIPRESCI münsiflər heyətinin üzvü olmuşdur.
2003-cü ilin iyununda 25-ci Moskva Beynəlxalq Film Festivalının debüt filmləri üzrə münsiflər heyətinin üzvü olmuşdur.
2008-ci ilin mayında 61-ci Kann Beynəlxalq Film Festivalında "Xüsusi baxış" proqramında münsiflər heyətinin üzvü olmuşdur.
2010-cu ilin sentyabrından 2011-ci ilin yanvarınadək Aleksey Uçitelin "Kənar" filminin Şimali Amerika PR-ı və reklam kampaniyasını aparmışdır. Film "Qızıl qlobus" mükafatının HFPA Hollivud xarici mətbuatının mükafatına namizədlik hüququ qazanır.
26 aprel 2011-ci ildən "Roskino" ASC-nin (Soveksportfilm) baş direktorudur.
2012-ci ilin noyabrında 12 rus filminin təşviqi ilə bağlı böyük ABŞ internet portalı olan HULU ilə müqavilə bağlamışdır. 2014-cü ilin mayında isə eyni addımı STS kanalında yayımlanan rus teleserialları ilə bağlı etmişdir.
2014-cü ilin oktyabrında Sankt-Peterburq beynəlxalq media forumunun baş prodüseri olmuşdur.
2015-ci ildə 1-ci Moskva yəhudi kinofestivalının, 2016-cı ildə isə 2-ci Moskva yəhudi kinofestivalının münsiflər heyətinin üzvü olmuşdur.
2017-ci ilin oktyabrında Msituridze 2003-cü il Berlin Film Festivalında və 2004-cü il Venesiya Film Festivalında Hollivud prodüseri Harvi Vaynşteyn tərəfindən cinsi təcavüzə məruz qalması barədə mətbuata açıqlama yayıb.
Qobustan petroqlifləri
Qədim qobustanlıların hansı dildə danışmaları və ya ümumiyyətlə danşıb-danışmamaları elmdə mübahisə doğuran məsələlərdəndir. Lakin onlar özlərindən miras qoyduqları təsvirlər vasitəsiylə bu gün də özləri, yaşamları haqqında məlumat verməkdədirlər.
Min illərlə bir-birinin dalınca gələn nəsillər tərəfindən 1000-ə qədər qayada dönə-dönə çəkilmiş, bir-birini təkrar edən və etməyən 4–5 mindən artıq heyvan, insan şəkilləri, həyati macəralar, ov və rəqs səhnələri çox qədim bir rəssamlıq məktəbinin yaradıcılığıdır.
Qobustan rəsmlərində nəzərə çarpan xüsusiyyətlərdən biri də odur ki, ovçuluqla məşğul olan insanların qıç əzələləri qabarıq şəkildə təsvir olunmuş, onların başları nisbətən kiçildilmiş və surət cizgiləri – burun, ağız, göz, qulaq və s. verilməmişdir. Mütəxəssislər bunu rəsm çəkənlərin bu hissəni düzgün çəkməyi bacarmadıqları ilə izah etməyin mümkün olmadığını qeyd edirlər. Çünki rəsm sahəsində onlar bundan daha çətin və mürəkkəb vəzifələrin öhdəsindən gələ bilmişlər. thumb|left|330px|Qayalarda təsvir edilmiş öküz təsvirləri Qaya təsvirlərində qəbilə həyatının demək olar ki, bütün əsas cəhətləri öz real əksini tapmışdır. Sürək yolu ilə kollektiv ovçuluq ox icad edildikdən sonra formasını dəyişsə də, xeyli müddət kollektivliyini itirmir. Bu, Böyükdaşdakı 45 nömrəli qayada təsvir olunmuş oxla kollektiv ov səhnəsindən aydın görünür. "Yeddi Gözəl" mağarasında çəkilmiş şəkillərdən məlum olur ki, ovçuluqda qadınlar da iştirak edirlərmiş.
Böyükdaşdakı 8 nömrəli və bir sıra başqa qayalarda çoxlu gəmi təsviri vardır. Bu gəmilərin burnunda şüalanmış günəş şəkli nəqş olunmuşdur. Buradan görünür ki, qobustanlılar gəmi vasitəsiylə dənizə çıxa bilirdilər. Bu gəmi təsvirləri, onların Ön Asiya və Yaxın Şərq ölkələri ilə ticarət əlaqələri saxladığını görsədir.
Böyükdaşdakı 258 nömrəli qayada sağ əlində uçmağa hazırlaşan şahin olan atlı şəkli çəkilmişdir. Buradakı 45 nömrəli qayada çəkilmiş inək şəklinin boynunda ip olması qobustanlıların çöl heyvanlarını əhliləşdirmələrindən xəbər verir. Bütün bu və digər rəsmlər elə bil ki, qobustanlıların həyatı haqqında səhifələrin daşlaşmış gözəl albomudur.
Qobustan Azərbaycan rəsm mədəniyyətinin ilk ocaqlarından biri olduğu kimi, həm də qədim rəqs və musiqi mədəniyyətinin formalaşdığı ərazilərdən biridir. Qobustandakı şəkillər içərisində rəqs mərasimi təsvirləri xüsusi yer tutur. Kollektiv ifa olunan bu rəqslər indiki Azərbaycan türklərinin oynadıqları Yallı rəqsini xatırladır. Bu rəqs, vaxtilə qəbilənin estetik zövqünü təmin etməklə yanaşı, həm də birgə ov zamanı hədəfə hamılıqla bir anda zərbə endirmək və bununla da ovu sarsıtmaq vərdişlərinin yaranmasına kömək edirdi.
Astragalus shevockii
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Amoralizm
Amoralizm — mövcud moral tələblərə əməl etməmək, bir sözlə, əxlaqsızlıq, pozğunluq etmək deməkdir.
"Amoralizm" Azərbaycan dilinə hərfi tərcümədə "əxlaqsızlıq" kimi səslənir. Bizim gündəlik danışıq dilimizdə işlənən "əxlaqsız" sözü amoralist mənasındadır.
Sənin həyat mövqeyin (film, 1979)
Məzmun
1979-cu ildə Bakıda "Fəal həyat mövqeyinin formalaşması: mənəvi tərbiyənin təcrübə və aktual problemləri" mövzusunda Ümumittifaq elmi-praktik konfrans keçirilmişdir. Film həmin konfransın materialları əsasında yaradılmışdır.
Film haqqında
Film Azərbaycan SSR LKGİ MK-nın sifarişi ilə çəkilmişdir.
Yunus xan
Yunus xan(Uyğurca: يونس خان‎); 1415/6—1487) — Moğolustan hakimi, Sultan Üveys xanın oğlu.
Həyatı
Yunus xan Sultan Üveys xan oğlu 1415-ci ildə anadan olmuşdu. Əmirlərdən Mirək Türkman və İrazan Barin 30 000 moğolla birlikdə Səmərqəndə Əmir Uluqbəyin yanına aparmışdı. Əmir Uluqbəyin əmri ilə bu moğolların bir qismi qırılmış, bir qismi qula çevrilmişdi. Yunus oğlan Herata, Uluqbəyin atası Şahruxun yanına göndərilmişdi. O, 12 il Şahruxun yanında, əvvəlcə Heratda, sonra Şirazda mükəmməl təhsil almışdı.
Təxminən 1456-cı ildə Teymurlu hökmdarı Sultan Əbu Səid mirzə onu Əsən Buğa xanın üzərinə göndərdi.Nəticədə Yunus xan bütün Qərbi Moğolustana yiyələnmişdi. Yunus xanın paytaxtı öncə Qaşqar, sonra Yeddikənd olmuşdu.
Passat
Koriolis qüvvəsinin təsiri altında daimi küləklər Şimal yarımkürəsində sağa, Cənub yarımkürəsində sola doğru istiqamətlənir.Passat küləyi yelkənli gəmilərin istiqamətində də dəyişiklik edə bilər. Odur ki, passatlar Şimal yarımkürəsində şimal-şərqdən cənub-qərbə, Cənub yarımkürəsində cənub-şərqdən şimal-qərbə doğru əsir. Bu proseslər 30º şimal enliyi ilə 30 cənub enliyi arasında baş verir və bu coğrafi enliklər passat zolağı adlandırılır. Okean üzərindən əsən passatlar rütubətli, materik üzərindən əsən passatlar isə quru olur. Passatların təsirinə daha çox məruz qalan materiklər Afrika, Cənubi Amerika və Avstraliyadır
Yunus xan
Həyatı
Yunus xan 1468-ci ildə Dostməhəmməd xanın vəfatından sonra bütün Moğolustanın baş hökmdarı qəbul olunmuşdu. 1485-ci ildə Daşkəndi oyratların əlindən almışdı.
Passat
Öz daimiliyinə və gücünə görə, yelkənli gəmilər dövründə bu küləklər Qərb küləkləri ilə birlikdə gəmilərin Avropa və Amerika arasındakı hərəkət marşrutlarının qurulmasında əsas rol oynayırdılar. Qurşaqda atmosferin aşağı qatları Günəş şüalarının təsiri ilə istidən genişlənərək yuxarı qalxır və qütblərə doğru istiqamətlənir, eyni zamanda şimaldan və cənubdan daha soyuq hava axınları gəlir.
Yunus xan
Həyatı
Yunus xan 1487-ci ildə iflicdən vəfat etdi.
Fiziokratiya
Ümumi məlumat
Fransua Kene fiziokratizmin əsasını qoymuş və bu məktəbin rəhbəri idi. O, nəinki fiziokratlar məktəbinin əsasını qoymuş, hətta fiziokratizmin iqtisadi və siyasi proqramını formalaşdırmışdır. F.Kenenin ideyalarını və axtarışlarını XYIII əsrin ikinci yarısı Fransasının dövlət xadimi baş maliyyə nəzarətçisi Ann Raber Jak Tyürqo (1727-1781) davam etdirmişdir. Fiziokratizmin ideyalarını P.Dyupon de Nemur, Viktor Mirabo, P.Mersye de la Rivyer, Q.Letron təbliğ edirdilər. Belə ki, həqiqi fiziokratlar məktəbi, öz dövründə adlandırıldığı kimi "iqtisadçılar" məktəbi yaranmışdı.
Fiziokratizmdə olan bu ikililik onların dəyərin mahiyyətini başa düşməməsindən irəli gəlirdi. Belə bir hal onunla əlaqədar idi ki, Fiziokratların nəzəri bazası yox idi, əmtəə və dəyərin təbiətini onlar təhlil etməmişdilər. Fiziokratlar maddi nemətlərin artmasını təbiətin özü ilə əlaqələndirirdilər. Fiziokratların fikrincə kənd təsərrüfatında sərvətin artması istehsal prosesinə sərf olunan istehlak dəyərlərindən çox istehlak dəyərlərinin yaranması təbii amillərin hiss ediləcək dərəcədə artması ilə əlaqədardır. F.Kene iddia edirdi ki, kənd təsərrüfatı "xalis məhsul" gətirən yeganə sahədir. Məhz buna görə də o izafi dəyəri renta ilə eyniləşdirirdi. Deməli, F.Keneyə görə torpaq rentası "xalis məhsulun", izafi dəyərin yeganə formasıdır.
Fiziokratlar iddia edirdilər ki, sənayedə izafi məhsul yaradılmır, kapitala görə sənayedə mənfəət də yoxdur. Kapitalistlərin gəliri yüksək əmək haqqı kimi izah edilirdi. Onlar belə hesab edirdilər ki, gəlir və fəhlənin əmək haqqı istehsal xərclərinə daxildir. Fiziokratlar, xüsusilə F.Kene belə hesab edirdilər ki, sənayedə yaradılan məhsulun dəyəri onun istehsalına çəkilən xərclərə bərabərdir. Beləliklə, fiziokratlar sənayedə, kənd təsərrüfatında və ticarətdə yaradılan mənfəət kateqoriyasını nəzərə almırdılar.
Qaraçoban düzü
Relyefi
Qaraçoban düzü Şərur rayonu ərazisində, Sədərək kəndinin cənub-qərbində, Bozağıl, Qaradaş, Düz, Həsənqulubağ dağlarının arasında maili düzənlikdir ki, onun da mütləq yüksəkliyi 950-1000 metrdir. Səthi Bağırsaqdərə və bir sıra digər dərələr vasitəsilə zəif parçalanmışdır. Daimi axına malik olmayan Bağırsaqdərə çayı Qaraçoban düzünün şimal-şərqində iki qola ayrılır. Ərazidən qış və yay otlağı kimi istifadə olunur. Qaraçoban maili düzənliyi (800–1200 m) əsasən allüvial-prolüvial çöküntülərindən təşkil olunmuşdur. Onun səthi Cəhənnəm dərəsi, Bağırsaq dərəsi və bir sıra başqa quru dərələr vasitəsilə parçalanmışdır. Suayrıcları hamar və genişdir, çox zəif parçalanmışdır. Maili düzənliyin mərkəz hissəsində yerləşən Bağırsaq dərəsindən keçən sellər Sədərək düzündəki əkinlərə ciddi zərər verir. Qaraçoban maili düzənliyində inkişaf etmiş boz torpaqların tərkibində çoxlu çay daşı vardır.
Bitki örtüyü
Maili düzənlikdə əsas yeri iyli yovşan, çılpaqdil və çəngəlli gəvən tutur. Efemerlər geniş yayılmışdır. Burada müxtəlif şoran bitkiləri, poruq, Marşall süddüyəni, üzərrik, quruçiçək,dəvəqıran, sivriuc və s. bitir. Ərazidən qış otlağı kimi istifadə olunur. Qaraçoban maili düzənliyinin geniş torpaqlarından əkinçilikdə istifadə etmək üçün suvarma tədbirləri görülmüşdür.
The Girl Who Leapt Through Time
, Zamanda sıçrayan qız və ya Toki o Kakeru Shōjo — Madhouse studiyası tərəfindən istehsal olunmuş, rejissoru Mamoru Hosoda, ssenaristi Satoko Okudera olmuş 2006-cı il elmi fantastika anime filmi. Kadokawa Herald Pictures tərəfindən yayımlanmış anime filmi Yasutaka Tsutsuinin eyniadlı romanından bəhrələnmişdir. Romanda olduğu kimi anime filmi zamanda səyahət etmək gücü əldə etmiş qızdan bəhs edir, lakin romandan fərqli hekayəyə sahibdir. Anime filminin baş qəhrəmanı Makoto Konnonu Riisa Naka səsləndirmişdir. Makoto Konno xalası Kazuko Yoşiyamadan zamanda səyahət etdiyini öyrənir, bundan istifadə edərək problemlərini həll etməyə başlayır.
"The Girl Who Leapt Through Time" 15 iyun 2006-cı ildə ekranlara buraxılmışdır və müsbət rəylər almışdır. Anime filminin ingilis versiyasını Kadokawa Pictures U.S. istehsal etmiş, dublajı Ocean Productions həyata keçirmişdir. İngilis versiyası 2008-ci ildə Bandai Entertainment tərəfindən, 2016-cı ildə Funimation tərəfindən yayımlanmışdır. Reanimedia animeni Rusiya üçün lisenziyalaşdırmışdır.
Animedən Yaponiyada əldə olunmuş gəlir 260 milyon yendir.
Məzmun
Beyzbol oynamağı sevən Makoto Konno valideynləri və kiçik bacısı Miyuki ilə Tokionun Şitamaçi bölgəsində yaşayır. Xalası Kazuko Yoşiyama Tokio Milli Muzeyində incəsənət əsərlərinin bərpası ilə məşğul olur.
Bir gün Makoto təhsil aldığı məktəbdə yazı lövhəsində mesaj kəşf edəndə səhvən qoz formasında olan bir cismin üzərinə düşür. Evə qayıdanda onun velosipedinin əyləcləri işləmir və qatar yoluna düşüb ölür. Makoto özünə gələndə bu bədbəxt hadisə baş verməzdən qabaq velosiped sürdüyünü görür. Kazuko ona başa salır ki, o "zamanda sıçrama" gücünə malik ola bilər. Əvvəlcə Makoto bu gücündən məktəbə gecikməmək, dərslərdən yaxşı qiymətlər almaq, saatlarla karaoke oxumaq üçün istifadə edir, amma tezliklə bunun digərlərinə mənfi təsir göstərdiyini kəşf edir.
Nəticədə, Makoto bu gücündən müxtəlif xoşagəlməz vəziyyətlərdən qaçınmaq üçün istifadə edir. Buna ən yaxın dostu Çiaki Mamiyanın sevgi etirafını eşitməmək də daxildir. Makoto qolunda nə qədər zamanda sıçrayış edə biləcəyini göstərən tatuu kəşf edir. Qalan haqqları ilə Makoto hər kəsə doğru olan şeylər etməyə çalışır. Çiaki ona zəng edib zamanda sıçrayıb-sıçraya bilmədiyini soruşur, Makoto son zamanda sıçrama hüququndan onun zəngini qaytarmaq üçün istifadə edir. Makoto dostu Kosuke Tsuda və onun yeni sevgilisi Kaho Fucitaninin onun xarab velosipedinə mindiklərinə və qatar yoluna getdiklərini görür, onları xilas etməyə çalışır, amma sonuncu zamanda sıçrayış hüququndan istifadə etdiyindən ancaq ölümlərinə şahidlik edə bilir.
Bir an sonra Çiaki peyda olub zamanı dondurur və Makotoya gələcəkdən gəldiyini deyir. Çiaki Makotoya başa salır ki, qoz formasındakı cisim zamanda sıçrayış etmək üçün bir cihazdır, keçmişə isə Kazuto tərəfindən bərpa olunan, lakin gələcəkdə məhv olmuş xüsusi rəsm əsərini görmək üçün gəlibmiş. "Donmuş" şəhərdə gəzişərkən Çiaki bu zamanda planlaşdırdığından daha uzun müddət qaldığını söyləyir. Çiaki son zamanda sıçrama hüququndan Kosukeni xilas etmək üçün istifadə etdiyindən gələcəyə qayıda bilməyəcəyini deyir. Çiaki Makotonu tərk etməyə məcbur olur. Makoto sonda onu sevdiyini anlayır.
Çiaki yoxa çıxdıqdan sonra Makoto kəşf edir ki, Çiakinin zamanda sıçrayış etməsi səhvən ona istifadə etdiyi sonuncu sıçrayış hüququnu qaytarıb: Çiaki Makotonun sonuncu sıçrayış hüququndan istifadə etmədiyi zamana sıçramışdı. Makoto zamanda sıçrayıb gücünü əldə etdiyi ana qayıdır və aləti Çiakiyə qaytarır. Makoto Çiakiyə baş verənləri danışır. Makoto rəsm əsərinin onun dövrünə qədər çatacağına and içir. Çiaki getməzdən əvvəl gələcəkdə onu gözləyəcəyini deyir. Kosuke onun hara getdiyini soruşanda Makoto təhsil almaq üçün xaricə getdiyini deyir.
Zaman heç kimi gözləmir.
Yayımlanma
"The Girl Who Leapt Through Time" Yaponiyada az sayda kinoteatrda göstərilmişdir. Filmdən təxminən 260 milyon yen (2,6 milyon $) gəlir əldə olunmuşdur. Animasiya filmlərinin xüsusiyyətindən fərqli olaraq anime məhdud reklam olunmuşdur, lakin müsbət rəylər və şifahi marketinq animeyə qarşı maraq oyatmışdır. Şincuku teatrında bir neçə gün ardıcıl tamaşaçılar zalı doldurdular, hətta ayaqda filmi izləyənlər oldu. Bundan sonra distribüter Kadokawa Herald Pictures animenin Yaponiyada göstərildiyi kinoteatrların sayını artırmışdır, hətta beynəlxalq festivallara təqdim olunması müzakirə olunmuşdur.
Şimali Amerika şirkəti Bandai Entertainment tərəfindən anime filminin Şimali Amerikada premyerası 19 noyabr 2006-cı ildə Vaterloo festivalında və 3 mart 2007-ci ildə Nyu-York Beynəlxalq Uşaq Film Festivalında baş tutmuşdur. Anime filmi ABŞ-da məhdud yayımlanmışdır: iyun ayında Los-Ancelesdə subtitrlarla, sentyabr ayında Sietl şəhərində göstərilmişdir. İyul ayında isə Nyu-Yorkda dublaj edilmiş versiyası ekranlara buraxılmışdır. Boston şəhərində avqustda subtitrlarla nümayiş olunmuşdur. Anime filminin Böyük Britaniyada premyerası Lids Gənclər Film Festivalı çərçivəsində 2 aprel 2008-ci ildə baş tutmuşdur.
Tənqidçilərin mövqeyi
Tənqid saytı Rotten Tomatoes anime film üçün verdiyi reytinq 87 % olmuşdur: 15 tənqidçinin rəylərinə əsasən film 6,7/10 xalla qiymətləndirilmişdir. Saytın ümumi rəyində bildirilir: "Çox effektiv vizual dizayna malik yaradıcı və valehedici anime filmi. Bu komediya-dramın çılğın yaradıcılığı var".
Anime News Network-dan Castin Sevakis filmini "mütləq illüziyasına" görə tərifləmişdir. O personajların səsləndirilməsi bağlı ilə qeyd etmişdir: "[film üçün] düzgün miqdarda realizm". The Boston Globe-dən Ti Burr filmin vizualiyasiyasını və tempini tərifləmişdir. O, anime filmini Studio Ghibli-nin işləri ilə müqayisə etmişdir. "The Village Voice"-dən Nik Pinkertonda filmi tərifləmişdir. Müəllif Yasutaka Tsutsui 24 mart 2006-cı ildə Tokio Beynəlxalq Anime Yarmakasında filmin "kitabı üçün düzgün ikinci davam" olduğunu qeyd etmişdir.
Mükafatlar
Bundan əlavə, film prestijli LXI Mayniçi Film Mükafatını, 2006-cı ildə Yaponiya Media Sənətləri Festivalında Böyük mükafatı qazanmışdır.
Musiqi
Bəziləri istisna olmaqla bu musiqilər Kiyoşi Yoşida tərəfindən bəstələnmişdir. Pianoda Haruki Mino ifa etmişdir. thumb|Manqadan görüntü. Filmin mövzu musiqisi, filmdə istifadə olunan mahnısı isə adlanır. Hər iki mahnı müğənni-mahnı yazıçısı Hanako Oku tərəfindən yazılmış, ifa olunmuş və bəstələnmişdir. "Garnet" Cun Sato, "Kawaranai Mono" Yoşida tərəfindən qaydaya salınmışdır.
Manqa
Ranmaru Kotone tərəfindən film əsasında manqa adaptasiyası hazırlanmışdır və manqa adaptasiyası filmin kinoteatrlarda göstərilməsindən əvvəl bir neçə ay "Monthly Shōnen Ace" jurnalında nəşr olunmuşdur. 2009-cu ildə Bandai Entertainment (lisenziat) və Madman Entertainment (distribüter) tərəfindən manqanın ingilis versiyası Avstraliya üçün yayımlanmışdır. Manqada baş verən hadisələr bir neçə kiçik fərq istisna olmaqla filmdə baş verən hadisələrlə eynidir. Xüsusilə, manqa filmdən fərqli başlayır və bitir.
Qəbul
Goo Ranking tərəfindən 2016-cı ilin oktyabrında 500 nəfər arasında keçirilmiş sorğuda ən kədərli 5-ci anime (32 səslə) seçilmişdir.
Teologiya
Teologiya (, theos, "Tanrı", +, logos, "bilim") — hər hansı bir dinin, xüsusi mənada isə xristianlığın təliminin sistemləşdirilməsi. Bu sahə ilə məşğul olan insanlar teoloq adlanır.
Ümumi məlumat
Bir qayda olaraq Bibliyaya, ümumdünya kilsə məclislərinin qərarlarına və (protestantlardan başqa) "kilsə atalarının" təlimlərinə ("Müqəddəs Yazıya" və "Müqəddəs Ənənəyə") əsaslanan xristian teologiyasının tarixi nisbətən yenidir. XVIII əsrə qədər ilahiyyatçılar adətən Bibliya mətninin tarixi, ədəbi kontekstinə əhəmiyyət vermədən sitat gətirərək təlim vermişlər.
Bibliya teologiyası müstəqil bir elm olaraq XVIII əsrdə protestant kilsəsində meydana gəldi. Protestantlar, ümumiyyətlə, Müqəddəs Ənənənin avtoritetini qəbul etmədikləri və yalnız Bibliyanı vəhy saydıqlarına görə, sistematik teologiyanı yaradan protestantların başlıca üsulu “Bibliyanı Bibliya vasitəsilə şərh etmək” qaydasından ibarət idi. Müqəddəs Ənənəyə böyük əhəmiyyət verən pravoslav və katolik teoloqları əvvəllər protestantlığın təsirindən ehtiyatlanaraq belə teologiyaya bir qədər şübhə ilə yanaşmışlar. Lakin sonra elmi üsullara əsaslanan teologiyanın təkcə protestant deyil, pravoslav və katolik təliminə də tətbiq edilməsinin mümkünlüyünü və zərurətini görmüşdürlər.
Xristianlıq teologiyası
Xristianlığın əsas ehkamlarında eyni mövqeyi tutan pravoslav, katolik və protestant kilsələri bir çox detallarda fərqli təlimlərə etiqad edirlər, buna görə də bir məzhəbin içində belə sistematik teologiyanın bir neçə variantı ola bilər. Protestant müəlliflərin arasında P. Tillix, U. Qrudəm kimi müəlliflərin sistematik teologiya əsərləri xeyli yayılmış və başqa dillərə tərcümə olunmuşdur. Rus baptist ilahiyyatçısı M.V. İvanovun “Sistematik teologiyanın əsasları” əsərində baptist təlimləri öz əksini tapmışdır. Pravoslav kilsəsində V.N. Losskiyin “Doqmatik teologiya” adında sanballı əsəri şöhrət qazanmışdır.
Xristian teologiyası, dəyişməz təməl əqidələri sabit qaldığı halda, daim inkişaf edən və dəyişən bir hadisədir. Ehkamçı teologiya bütün dövrlərin mütəfəkkirləri tərəfindən tənqid edilmişdir. Bu səbəbdən xüsusilə son əsrlərdə teoloqların elmə və tənqidə daha çox açıq olmaları teologiyanı getdikcə ifrat ehkamçılıqdan uzaqlaşdırır, məzhəblər və dinlər arasında sağlam dialoqun artmasına zəmin yaradır.
Pitin əjdahası (animasiya, 2016)
Pitin əjdahası — 2016-cı ildə istehsal olunmuş ABŞ fentezi və macəra animasiya filmi.
Sosial fəlsəfə
Sosial fəlsəfə — cəmiyyətdə baş verən hadisələri öyrənən elm.
Sosial fəlsəfənin predmeti
Sosial fəlsəfə cəmiyyətdə baş verən proseslərin məntiqi gedişini öyrənərkən aşağıdakı prinsiplərə əsaslanır: birinci - sosial determinizm (sosial hadisələr arasında səbəb-nəticə və qanunauyğun əlaqələrin hərtərəfli nəzərə alınmasıdır), ikinci – tarixilik prinsipi (ictimai həyatı dəyişilmə və dinamikada götürmək), üçüncü – varislik prinsipi (mühavizəkar və novator tərəflərin ayırd edilməsi), 4-cü – sosial ziddiyyətlərin aşkarı və onlara ictimai hadisə və proseslərin inkişaf mənbəyi kimi yanaşılması.
Sosial fəlsəfə ilə cəmiyyəti öyrənən digər elmlər bir-birilə sıx qarşılıqlı təsirdə fəaliyyət göstərirlər. Belə ki, sosial fəlsəfə ən yüksək səviyyədə ümumiləşdirmələr aparır və öz müddəalarını daha mücərrəd formada ifadə edir. O, cəmiyyətin ən ümumi inkişaf qanunauyğunluqlarını və meyllərini öyrənir. Buna görə də o, konkret ictimai elmlərə (iqtisadiyyat, sosialogiya. Politalogiya, tarix, hüquq, statiskia və s.) münasibətdə ümumi metodologiya rolunu oynayır. Sonra, sosial fəlsəfə cəmiyyətin inkişafının, bütövlükdə tarixi prosesin ümumi nəzəriyyəsi olduğu üçün ayrı-ayrı ictimai elmlər öz konkret tədqiqat obyektlərinə dair konsepsiyalar işləyib hazırlayarkən ona arxalanırlar. Deyilənlər sübut edir ki, sosial fəlsəfə konkret ictimai elmlər üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Lakin nəzərdə tutulmalıdır ki, sosial fəlsəfə ilə həmin elmlərin əlaqələri birtərəfli dyeildir. Başqa sözlər ayrı-ayrı ictimai elmlər də öz növbəsində sosial fəlsəfəyə güclü təsir göstərir. Bu onda ifadə olunur ki, sosial fəlsəfə həmin elmlərin əldə etdiyi konkret sahələrə dair elmi məlumatları ümumiləşdirir və buna əsaslanmaqla özü də inkişaf edir.
Digər ictimai və humanitar fənlər ilə sosial fəlsəfənin ümumiliyi bundadır ki, o da insanların sosial dünyasını öyrənir. Bu dünyaya dil, elm, hüquq, etika, əxlaq və davranışlar, əmək alətlərinin təkmilləşməsi səviyyəsi, insanların fəaliyyəti üsulları və təşkilatları daxildir. Lakin cəmiyyəti öyrənən konkret elmlər yuxarıda göstərilən tərəflərdən birini və ya bir neçəsini tədqiq etməklə məhdudlaşır. Sosial fəlsəfənin spesifikliyi bundadır ki, o, cəmiyyəti bütöv bir tam kimi götürür, onun ümumnəzəri modelini yaradır.
Sosial fəlsəfənin ümumilikdə fəlsəfə ilə münasibəti tək ilə ümumi arasındakı münasibət kimidir. Başqa sözlə, sosial fəlsəfədə ümumi fəlsəfi müddüəlar cəmiyyətin həyatına münasibətdə konkret formada çıxış edir.
Sosial idrak hər bir tarixi dövr mədəniyyətə xas olan məna və məzmunları xüsusi idela obyekt şəklində öyrənir. Onların daxili münasibətlərini sistemləşdirir. Nəticədə yeni biliklər əmələ gəlir ki, bu da insanın dünyanı qavraması və anlamasında daha geniş imkanlar yaradır.
Sosial fəlsəfə iki, bir-birilə əlaqəli qütbləri birləşdirir: mədəniyyətin mövcud mənəvi strukturlarının rasional düşünülməsi və insan tərəfindən ətraf aləmin yeni şəkildə mümkün dərkinin layihələndirilməsi.
Sosial fəlsəfənin vəzifəsi təkcə insanların dünyagörüşünü öyrənməklə bitmir. Bu elm həm də onların dünyagörüşünün formalaşmasında çox mühüm rol oynayır. Sosial fəlsəfə sistemləri biri digərini əvəz etdikcə sosial varlıq haqqındakı təsəvvülər də dəyişir, yeni idealar, prinsip və kateqoriyalar meydana gəlir, sosial elmlərin diferensiasiyası və inteqrasiya prosesləri dərinləşir.
Sosial fəlsəfənin obyekti sosial məkan və zamandırsa, onun subyekti insan və cəmiyyətdir, hər bir elm kimi onun da kateqoriyal aparatı subyekt və obyektin məzmunu ilə müəyyən edilir; tarixi – mədəni inkişafın hər mərhələsində dəyişir.
Sosial fəlsəfə bir elm kimi digər sosial elmlərin metodoloji əsasını təşkil edir. Daha sıx əlaqədə olduğu sosialogiya, tarix, mədəniyyətşünaslıq, sosial psixalogiya, politalogiya, iqtisadiyyat nəzəriyyəsi elmlərin inkişafı sosial fəlsəfəyə mühüm təsir göstərir. Burada qnoseoloji, sosioloji, aksioloji və praksioloji bölmələri göstərmək olar. Fəlsəfə tarixində, xüsusilə XX əsrdə sosial fəlsəfə və digər ictimai elmlərin qarşılıqlı təsirinə müxtəlif yanaşmalar olmuşdur. Tədqiqatçılar, xüsusi olaraq bu elmin inkişafında subyektiv amilin roluna daha çox diqqət yetirirlər. Məsələn, M.Veber özünün “Sosialoji və iqtisadi elmlərdə qiymətvermədən azad olmanın mahiyyəti” əsərində qiymətvermə dedikdə hər hansı bir hadisənin bəyənilməsi və ya pislənilməsini nəzərdə tutrdu. O, bu məsələni araşdırarkən bir neçə yanaşmanı müəyyən edir:
a)  Məntiqi təhlilin qaydalarına tabe olan emprik problemləri – praktiki, etik mövqeyini bildirən qiymətvermələrdən fərqləndirmək lazımdır b)   Qiymətləndirmə, qiymətvermə mümkün qədər tədrisdən çıxarılmalıdır.
Veber sonuncu fikirlə razılaşır, buna bürokratik yanaşma deyir. O, göstərirdi ki, müəllim öz intelektual vicdanının tələbinə görə mühazirəsinin məntiqi dəlilləri və praktiki qiymətverməni bir-birindən fərqləndirməli və dinləyicilərə bu şəkildə çatdırmalıdır. Onun fikrincə kafedra (kürsü) arxasında duran hər bir alimin öz şəxsi mövqeyini dinləyicilərə peşəkarlıq kimi təqdim etməsi və onlara bunu zorla qəbul etdirməsi dözülməz haldır. Professor öz şəxsi ideallarının tətbiqi üçün başqa vasitələrdən (məs., mətbuatdan) istifadə edə bilər. Auditoriyada isə onun vəzifəsi:
1) Peşəsini sevmək. 2)  Faktların tədqiqi və onların qiymətləndirilməsi proseslərini bir-birindən ayırmaq. 3) Elmi problemi tətbiq edərkən öz zövqünün tələbatlarını cilovlamaqdır. Veber bu təhlili yekunlaşdıraraq belə qənaətə gəlir ki, hər bir tədqiqatçı iki zəruri problemi həll etməlidir: 1)   Emprik faktların müəyyən edilməsi 2)  Şəxsi mövqenin formalaşdırılması
Şübhəsiz bunu sosial fəlsəfəyə də aid etmək lazımdır. Sosialoji tədqiqat obyektlərində subyektiv amilin müəyyən dərəcədə nəzərə alınmasını R.Aron da qeyd etmişdi. Subyektiv amil – insan fəaliyyətini müəyyən edən arzu, istək və mənafelərdən ibarətdir. Aronun fikrincə sosial tədqiqatın başlıca vəzifəsi bu subyektiv faktorun açıqlanmasıdır. Özü də bu işdə təbiət elmlərinin metod və vasitələrindən istifadə etməməlidir, çünki subyektiv amil – tarixi prosesin real subyekti şəklində çıxış edən insan fəaliyyətinin subyektin meyl, etiqad, arzu və istəklərinin gerçəkləşməsidir.
R.Aronun fikrincə cəmiyyət və onun tarixinin öyrənilməsi elmi – tədqiqat, dərketmə sahəsi yox, mənəvi şüurun fəaliyyəti sahəsidir. O, göstərirdi ki, tarix subyektiv elmdir, çünki burada hadisələr “xalis hadisə” kimi yox, tarixçi tərəfindən yaradılmış, quraşdırılmış hadisələr kimi başa düşülür.
Z.Bauman (Böyük Britaniya) fəlsəfə və sosialogiyanın qarşılıqlı əlaqəsini çayın axarındakı iki burulğana oxşadır. Eyni materiya daim buradan keçir, burulğan yalnız vasitəçi rolunu oynayır. Müəyyən mənada bu iki ənənəvi cərəyanlar arasında ciddi sərhəd yoxdur və olmayıb da. Bunu Z.Bauman onda görürdü ki, hər iki elm hələ kifayət qədər öz daxilində inteqrasiya dövrünü keçməyib. Həm sosialogiya, həm də fəlsəfənin daxilində parçalanma prosesi gedir. Bunun səbəbi münasibətlərin, nöteyi-nəzərlərin, düşüncə tərzinin müxtəlifliyi (dövrdən-dövrə dəyişilməsi), həm də tədqiqatçıların mövqelərinin eyni olmamasıdır. Z.Bauman fəlsəfi və sosialoji praktikada iki yanaşmanı qeyd edir: biri “qanunverici”, digəri isə “interpretasiya edən” (yozan) yanaşmalardır. Kant qeyd edir ki, ( “Xalis ağılın tənqidi” əsərində), “filosof – konsepsiyalardan istifadə edən rəssam yox, insan ağılının işlətmək qaydalarını müəyyən edən qanunvericidir”. Filosof əbədi dəyişilməz qanunlara uyğun əsaslandırılmış tələblərin təminatını verə biləcək tribunanı yaratmalıdır. Hər bir insan şüurunda qanunverici hakimiyyət ideyası yaşayır, filosof da bundan istifadə edərək ağılın ali məqsədlərini müdafiə etməlidir.
Kant hesab edirdi ki, fəlsəfə qanunverici hakimiyyətin başında olmağa məcburdur. Hamıya aid olan biliklər transsendental səviyyə qaldırılmalıdır. “Ağıl tələb edir ki, biliklərimiz mənasız və qarışıq qalmasın, dərketmə sistemli xarakter daşısın”. Belə biliyi (rəy və inancdan fərqlənən) yalnız filosof yarada bilər. Bu mənada metofizikanın özü insan ağlının mədəni təcəssümü olaraq, təfəkkürün ahəngdar kamilliyini yaratmalıdır. Fəlsəfənin tutduğu ali vəzifə ona ali nüfuz və mənanı təmin edir. O, öz vəzifəsini yerinə yetirərək elmdə qayda-qanunu, ahəngdarlığı, əmin-amanlğı yaradır ki, nəticədə onun bəhrəsi ən ali mümkün məqsədə yönəldilsin – bu da bütün insanların səadətidir. Bu ifadədə Kant ənənəyə sadiq olaraq (Platon, Sokrat və başqaları da filosof vəzifəsini digər insanları qorumaq, onların qeydinə qalmaqda görürdülər) göstərirdi ki, bizim filosofların vəzifəsi elə bir ali biliyə nail olmaqdır ki, hər bir kəs bu biliyi mənimsəsin və xoşbəxt olsun.
Dekart isə özünün “Ağılı idarə etmək qaydaları” əsərində yazırdı ki, həqiqət çoxlarına yox bəzilərinə qismət olur. Filosofu ucaldan, kütlədən ayıran elə həqiqət biliyidir ki, o, başqa cılız bilikərə qarşı onda imunitet yarada bilir. Filosofun vəzifəsi hakimlik etmək və ağlın qanunlarını yaymaqdır. Biz bunu etməsək insan nəsli heç vaxt xoşbəxt ola bilməz, yalnız filosof yalan və doğrunu, xeyir və şəri, haqq və nahaqqı fərqləndirə bilər, yeganə hakim də odur. Metofizika – kraliçadır, onun idarə üsulunda ehkamçılıq despotizmi yaransa belə, başqa çıxış yolu yoxdur. İnsan cəmiyyəti yalnız bu yolla çıxış edə bilər. Metofizikanın başlıca vəzifəsi ağlı tənqid etməkdir. Z.Bauman qeyd edir ki, çox vaxt filosofların bu mövqeyi mövcud şərait hakim dairələrə onların yaxınlığı ilə izah olunur. Sonrakı dövrdə XIX – XX əsrlərdə fəlsəfə məhz belə ideaların təsiri altında formalaşmışdır. R.Rorti, Z.Bauman hesab edirlər ki, elə fəlsəfənin özü əslində müasir yaranmaqda olan dövlətin əsasını təşkil edir.
Z.Bauman Marks və Engelsin də mövqelərinə müraciət edir. Marks və Engels yazırdılar ki, “dövlət və sosial struktur daim konkret fərdlərin həyati proseslərindən əmələ gəlir, bu zaman fərdlər başqalarının və özünün təsəvvüründə olduğu kimi götürülür, nəticədə siyasi praktikada ictimai rəy və arzuların yanlış şüurun ifadəs” kimi qiymətləndirilməsinə, ierarxiyadan (strukturdan) kənarda olan hər bir ifadəyə son qoyulur. Dürkheym isə tələb edirdi ki, “sosioloqların beyni yeni bir elm sahəsini öyrənən fizik, kimyaçı və fizioloqun beyninə oxşasın”. Sosioloq “sosial aləmə müdaxilə edəndə başa düşməlidir ki, naməlum sahəyə daxil olur. O duymalıdır ki, öyrəndiyi faktlar haqqındaki qanunlar həyatın digər sahələrindəki qanunlar qədər gizli və naməlumdur”. Dürkheym qeyd edirdi ki, biz hər hansı bir hərəkətimizin həqiqi təbiəti haqqında çox çətin və müəmmalı təsəvvürə malikik.
Onun fikrincə sosialoji praktikanın elmliyini təmin etmək üçün qeyri tədqiqatlarda peşəkar fikirlər və rəylərə yer verilməməlidir; peşəkarlıq nüfuzunu yüksək saxlamaq lazımdır; həqiqət haqqında yalnız peşəkar danışa bilər.
M.Veber də sosioloqun mövqeyini müdafiə edərək qeyri – peşəkar biliyin dəyərini çox aşağı qiymətləndirirdi. O, rasional fəaliyyətin xalis tipinin quraşdırılması prosedurasını sosioloqun vəzifəsi kimi qeyd edirdi.
Bauman sosioloji və fəlsəfi biliyin formalaşmasında başqa təmayülü – interpretasiya edən ağılın strategiyasından da yazır. Bu mövqenin nümayəndələri belə bir fikri qəbul edirlər ki, hər hansı bir obyektin tədqiqi bu obyektin dəyişilməsinə səbəb olsa da, yadda saxlamaq lazımdır ki, onun ilkin forması heç də köhnəlməyib, yaşamaq hüququnu itirməyib. Qanunverici yanaşma monoloqa bənzəyirsə, belə yanaşma dialoqa bənzəyir. Bu cərəyanın strategiyasını işələyib hazırlayanlar – Freyd, Haydegger, Vitgenşteyn, Qadamer, Rikkert və Derrida olublar, davamçısı isə Riçard Rortirdir. Burada ən çox gözə çarpan ənənə hermenevtikadır. Hermenevtika əvvəldən axıradək interpretasiya ilə bağlıdır, lakin sonuncu onunla bitmir.
Sənin tərcümeyi-halın (film, 1963)
Məzmun
Kinooçerk Bayıl sahəsindəki dəniz neft mədənlərində çalışan gənclərin həyatından, onların yaşlı nəsildən əmək estafetini necə qəbul etmələrindən, məşhur neft ustası Gülbala Əliyevin gənc həmkarlarına ağsaqqal tövsiyələrindən bəhs edir.
Allahverdi Dolxanov
Allahverdi Dolxanov — Qarabağ üzrə seçki komisiyasının sədri, Kənd təsərrüfatı elmləri namizədi, BDU-nun Coğrafi ekologiya kafedrasının dosenti.
Həyatı
1950-ci il dekabrın 25-də Ağdam rayonunun Novruzlu kəndində Repressiya ailəsində anadan olub. 1957-1967-ci illərdə Novruzlu kənd orta məktəbini bitirib. 1975-1981-ci illərdə Rostov vilayəti Novoçerkassk şəhərində Mühəndis Melioratorlar İnstitutu Meşə təsərrüfatı fakültəsində təhsil alıb. 2002-ci ildən BDU-da Ətraf mühiti mühafizə və təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə kafedrasında müəllim, dosent vəzifəsində çalışır. Ailəlidir, 4 övladı var.
Astragalus tidestromii
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Maximum the Hormone
Maximum the Hormone — Yaponiya metal musiqi qrupu.
26 oktyabr
1601–1900
thumb|[[Vasili Vereşagin]]