cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
T-90
T-90S tankı
Tankın ekipajı 3 nəfərdən (sürücü, tuşlayıcı, tank komandiri) ibarətdir. Bu tanklarda T-80 tankından alınan 1G46 nişangahı, hava hədəfləri üçün “PZU-7” teleskopik nişangahı, “ESSA” termal atəş nişahgahı, “Buran-PA” gecə atəş nişangahı, infraqırmızı və lazer nişangahları, “T01-K04” və ya “PNA-4C-01” komandir üçün nişanalma və müşahidə sistemləri, “Kontakt-5” partlayıcıya həssas dinamik  zirehi, “Kalina” adlı avtomatik hədəf izləmə sistemi, NBC qoruma və daha güclü mühərrikə sahib olub, digər Rusiya tankları kimi alçaq bir profilə malikdir. Tanka 1 kVt-lık “AB-1-P28” generatoruda quraşdırılıb.Tankın ön zirehi 450 mm dir.Bu zireh 60° əyimliliyə sahib olduğu üçün dirənci 2 qat artır.
Mayra Aqiyar
Mayra Aqiyar (tam adı: Mayra Aguiar da Silva; 3 avqust, 1991, Braziliya) — Braziliya cüdoçusu, Olimpiya Oyunlarının bürünc mükafatçısı (2012, 2016), Dünya çempionu (2014) və beş dəfə Pan Amerika çempionu (2008, 2010, 2012, 2013, 2015).
T-90
T-90S tankı
Tankın atəşi idarəetmə sistemi avtomatlaşdırılıb, hərəkət edən hədəflərə dəqiq zərbə endirmək üçün rəqəmsal ballistik hesablayıcı ilə təchiz olunub. Tankın topunun şaqüli və üfüqi vəziyyətdə sabitləyicisi, eləcədə atəşə nəzarət və nişan alma sistemi təkminləşdirilərək tankın hərəkətdə atış dəqiqliyi artırılıb. Sabitləyici sistemi, top hədəfə kilitləndiyi zaman hərəkət halında olsa belə lüləni hədəfə doğrultulmuş olaraq tutar. Bu xüsusiyyət T-90 kimi hərəkət qabiliyyətləri yüksək olan tanklarda daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Tankın topu dəqiqədə avtomatik doldurma ilə 8 mərmi, əl ilə doldurulduqda 2 mərmi atəşləyə bilir. Mərminin başlanğıc sürəti 1800 m/s təşkil edir. Tank komandiri həm zenit-pulemyot qurğusundan, həm də tankın əsas silahından atəşi izləmək üçün elektron qurğuya malikdir. T-90S tankları istənilən hava şəraitində və sutkanın istənilən vaxtında hədəfi dəqiq vurmağa imkan verən məsafə ölçən lazer elektron sistemlərlə təchiz olunub. Tankın əsas silahı avtomatik və manual dolub-boşalan 125 millimetrlik 2A46M-5 topudur.Bu tank 750 mm qədər olan hər cür zirehi deşə bilir. T-90S tankları eyni zamanda tank əleyhinə idarəolunan raketlərlə də atəş açmaq qabiliyyətindədir. Tankın mərmi çeşidlərinə gəldikdə, bura tank əleyhinə idarə olunan raket, fuqaslı tank əleyhinə idarə olunan raket, zirehdələn mərmi, kumulyativ–zirehdələn mərmi, qəlpəli-fuqaslı mərmi, beton istehkamları dağıdan xüsüsiyyətə malik müasir mərmilər və “asılı vəziyyətdə” dayanan vertolyota atəş açmaq imkanı verən mərmi də daxildir. Tankın qülləsində 12.7x108 millimetrlik “NSVT” pulemyotu quraşdırılır. “NSVT” pulemyotları isə hava hədəflərinin məhv edilməsində kifayət qədər ciddi silahlardır. Bundan əlavə tankda 7.62 millimetrlik “PKTM” pulemyotu quraşdırılıb. 12.7 mm-lik “NSVT” pulemyotunun hava hədəflərinə qarşı atəş məsafəsi 1500 metr, yer hədəflərinə qarşı 2000 metr və maksimal atəş məsafəsi 6000 metrdir. 7.62 mm-lik “PKTM” pulemyotunun atəş məsafəsi 1500 metr və maksimal atəş məsafəsi 4000 metr təşkil edir. T-90S tanklarına məxsus olduğu AT-11 Sniper (Refleks-M) tank əleyhinə idarə olunan raket (TƏİR) kompleksi yaxın keçmişə qədər 5 km uzaqlıqda olan düşmənin istənilən tip zirehli texnikasını 100 faiz dəqiqliklə məhv etmək imkanı verir. Lakin günümüz həqiqətlərində 5 km-də istənilən müasir tankı məhv etmək rus silah satışı propaqandasından o tərəfə keçə bilmir. Gecə-gündüz görüntüsünə malik optik lazer-nişangah tank hərəkətdə olarkən belə hədəfi nişan almaq və ya nişangahı hədəf üzərində saxlamaq imkanı yaradır. Tankın göstəricilərinə saatda 60 km/saat sürətlə hərəkət edən hədəfi 5 km-dən dayanmış, yaxud 30 km/saat sürətlə hərəkət edərkən vurmaq da daxildir. Gecə döyüşlərində isə 3 km-dən hədəfini məhv edə bilir. Tankın 125 millimetrlik 2A47M-5 topunun maksimal atış məsafəsi üfüqi sabitləmə ilə 10 kilometrdir. Əlavə olaraq tankda tank ekipajının AK avtomatı, siqnal tapancası və 10 ədəd F-1 əl qumbarası yerləşdirilir.
Mayra Aqiyar
Həyatı
2012-ci ildə məşhur polşalı cüdoçu Darya Pogorzelesə London Olimpiadasında dörddəbir finalda qalib gəldi, amma yarımfinalda o, nəticədə qızıl medal qazanan Amerikalı Kylie Harrisonu məğlub etdi, üçüncü yer uğrunda mübarizə aparan təcrübəli Hollandiyalı cüdoçu Marhinda Werkerkə qalib gəldi və bürünc medal qazandı. 78 kq çəki dərəcəsində bürünc medal qazanmışdır.
T-90
T-90S tankı
Zirehinin qoruma qabiliyyətinə görə bu tanklar yaxın keçmişə (“Ərəb baharı”-na qədər) qədər etibarlı sayılırdılar. Tank 3-cü nəsil kompozit zirehə malikdir. T-90 tankının yalnız gövdəsinin ön hissəsində zirehi 830 mm-lik homogen polad ekvivalenti ilə eyni dayanıqlılığa sahibdir və dinamik zirehidə nəzərə alsaq, zireh qalınlığı 1250–1300 mm-ə qədər çıxmaqdadır. Yanlarda və arxada zireh qalınlığı daha azdır. “T-90” tankları ənənəvi qalın zireh qatı ilə yanaşı rəqibin tank əleyhinə mərmilərini neytrallaşdırmaq üçün korpusuna düzülmüş “Kontakt-5” dinamik zireh ilə də təchiz edilib. Onun müdafiəsinə lazer şüalarını müəyyənləşdirən və infraqırmızı lazer şüalarını pozucu sistemi ”Ştora-1/7M” yerləşdirilib. Bundan əlavə 82 mm-lik 902B sis bombaları quraşdırılıb.
Əgər düşmən tankın yerini lazer şüalanması ilə aşkar etsə, erkən xəbərdarlıq sistemi işə düşür və ekipaja bu barədə siqnal verir. Eyni zamanda avtomatik olaraq qoruyucu sistem işə düşür, 82 mm-lik 902B sis bombası ataraq tankın ətrafında tüstü buludu yaradır. Tankın aktiv və passiv zirehləri gücləndirilmiş, bu da ağırlığın artmasına səbəb olmuşdur. T-90-ın sürətlənmə ve manevr qabiliyyəti T-72 tanklarından daha aşağıdır. Lakin, tank yenə də soyuq müharibə dövrünün qərb tanklarının bir çoxundan sürətlidir. Müasir tanklarla müqayisədə tank T-90S sürət baxımından da geri qalır.
“Hindistanda keçirilən təlimlərdə T-90 tankı ilə təcrübəli tuşlayıcı tank 25 km/saat sürətlə hərəkət edərkən 54 saniyə müddətində 2500 m məsafədəki 7 müxtəlif zirehli hədəfləri vura bilib. Bu göstərici Alman istehsalı Leopard 2A6 tankında 6 hədəf, ABŞ istehsalı M1A2 Abrams tankında 5 hədəf olub. Testlərdə T-90-ların özlərindən 20 ton daha ağır olan qərb tankları ilə eyni zirehə sahib olduqları görsənmişdir” şəklində qeyd edilmiş köhnə məlumat isə etibarlı mənbələr tərəfindən təsdiqini tapmadığından yenə də rus silah propaqandasından o tərəfə keçə bilmir. Əksinə sovet tanklarının dayanarkən və hərəkətdə olarkən atəş dəqiqliyinin aşağı olma faktı Avropanın tank biatlonuna qatılan, Ukrayna ordusunun istifadə etdiyi, əslən sovet tankı olan Oplot-M-in müsabiqədə sonuncu yeri tutması ilə bir daha sübut olundu.
İxracı
thumb|[[Əsas döyüş tankı olan T-90 tank biatlonunda (2013)]]
Hindistan
2001-ci ildə Hindistan Rusiyadan 310 ədəd T-90S tankı aldı. Hindistan hökuməti bu tankları alaraq özünün istehsal edəcəyi Arjun tanklarının istehsalını bir müddət təxirə saldı.
Bu T-90S-lər Rusiyada Uralvaqonzavod tərəfindən, mühərriki isə Çelyabinsk Traktor Zavodu tərəfindən istehsal edilirdi. Hindistana satılacaq tanklar Ştora-1 infraqırmızı və lazer şüaları pozucu sistemlə də təchiz edilmişdi.
26 oktyabr 2006-cı ildə Hindistanla Rusiya arasında dəyəri 800 mln ABŞ dolları olan müqavilə imzalandı. Müqavilənin şərtlərinə görə, Rusiyadan alınacaq digər 330 ədəd T-90 tankı T-90M "Bişma" adı ilə Hindistanın Tamil Nadu şəhərindəki Ağır Texnika Zavodunda istehsal olunmalı idi.
T-90M Bişma T-90S tankının daha müasirləşdirilmiş versiyasıdır. Bu tankların modernizasiya olunmasında Hindistana Rusiya və Fransa kömək etmişdir. Tanklar Fransanın Thales şirkətinin istehsalı olan Catherine-FC termal görüntü kamerası və Rusiya istehsalı Kontakt-5 K-5 reaktiv partlayıcı zirehlə təchiz olunub.
2008-ci ilin aprelində Hindistan T-90M Bişma tankına aktiv müdafiə sistemi üçün bir çox xarici şirkətə təklif göndərdi və sonda, 2009-cu ilin yanvarında Saab şirkəti ilə 270 mln USD dəyərində müqavilə imzalandı.
Lisenziya altında istehsal olunan ilk T-90M Bişma tankları 24 avqust 2009-cu ildə silahlanmaya qəbul olundu. thumb|303x303px|T-90M "Bişma" tankı. Hindistan ordusu. 2011-ci ildə dəyəri 1.5 mlrd USD olan növbəti müqaviləyə əsasən 354 ədəd T-90MS tankı ölkənin Çinlə sərhədini qorumaq üçün alındı. Bununla da, 2011-ci ildə Hindistan ordusunda xidmətini davam etdirən tankların sayı 4500-ə çatdı və tankların sayına görə dünyada 3-cü yerə çıxdı.
Hindistan 2020-ci ilə qədər T-90 tankından ibarət 21 tank alayına sahib olmağı planlaşdırır ki, bu alayların da hər birində 45 döyüş, 17 təlim və əvəzedici tank olmaqla, ümumilikdə 62 ədəd T-90 olacaq.
Digər ölkələr
2005-ci ildə Əlcəzair 185 ədəd T-90S tankının satın alınması barədə müqavilə imzaladı.
thumb|T-90SM və ya T-90MS. (T-90 tanklarının ixrac versiyalarından biri)
2008-ci ilin oktyabr ayında Venesuela prezidenti Uqo Çavesin ordunun arsenalında olan bütün AMX-30 tanklarını Rusiya istehsalı 50-100 arası T-90 tankları ilə əvəz etmək istədiyi deyilirdi. Yalnız, 2009-cu ildə 92 ədəd T-72 tankının alınması üçün müqavilə imzalandığı bildirildi. 2008-ci ilin iyulunda Səudiyyə Ərəbistanı rəsmiləri 150 ədəd T-90 tankının alınması üçün Rusiya ilə danışıqların getdiyini bildirdi.
2015-ci ilin dekabrında İran ordusu Quru Qoşunları komandirinin verdiyi məlumata əsasən İran Rusiyadan T-90 tanklarını almağı planlaşdırırdı. Lakin, 2 aydan sonra İran Rusiyadan bu tankları almaqdan imtina etdi və T-90-nın oxşarı olan Karrar tankını istehsal etməyə qərar verdi. 2016-cı ilin iyul ayında təqdim olunan qısa videodan sonra "Karrar"ın T-90MS tankının oxşarı olduğu dəqiqləşdi.
Şırnaq axınları
== Külək ==
T-90
Texniki göstəriciləri
thumb|325x325px|"Ştora-1"lə təchiz olunmuş T-90S tankı.
Şırnaq axınları
Külək
Külək — havanın üfüqi istiqamətdə hərəkəti. Külək nəticəsində istilik və rütubət bir sahədən digərinə aparılır. Barik qradiyentin təsiri altında əmələ gələn külək təzyiq yüksək olan sahədən təzyiq aşağı olan sahəyə doğru əsir, istiqaməti və sürəti ilə səciyyələnir. Havanın kütləsinin yüksək təzyiq sahəsindən alçaq təzyiq sahəsinə doğru hərəkətinə külək deyilir. Külək çox vaxt əsdiyi cəhətin adı ilə adlanır. Küləyin güc və istiqamətini flüger cihazı ilə, sürətini (m/san və ya km/saat) isə anemometrlə təyin edirlər. Küləyin gücü sürəti ilə düz mütənasibdir. Küləyin rumblar üzrə təkrarlanmasına "külək gülü" deyilir. Külək gülünə görə hakim küləyi təyin etmək olar. Küləyin əsdiyi təzyiq qurşaqları arasında təzyiq fərqi nə qədər böyük və mərkəzlər bir-birinə nə qədər yaxın olarsa, külək də bir o qədər güclü əsər. Küləyin gücünü 12 ballıq Bofort şkalasına görə ölçürlər.Küləklər rejiminə görə təsnifləşdirilir.
T-90
Fiziki xüsusiyyətləri
Daxili həcm: 11,04 m³ (ümumi), 1,85 m³ (qüllə)
Şırnaq axınları
Şırnaq axınları
Yuxarı tropesfer və aşağı stratosferdə sürəti 100 km/saatdan artıq olan külək sahəsi şırnaqlı axın adlanır. Şırnaqlı axın yüksək atmosfer cəbhəsi ilə əlaqədardır. Bundan başqa BTX-də də şırnaq axın müəyyən edilir. MT-də sürəti 30 m/san-dən artıq olan və üfüqi ox üzərində yerləşən uzunluğu bir neçə 100 km, bəzən 1000 km-dən artıq dar, ensiz külək sahəsi şırnaq axın sərbəst atmosferdə müşahidə edilir, bəzi hallarda bütün yer kürəsi boyunca yayılır. Troposfer axım (arktik, mülayim və subtropik). Coğrafi enliyi arktik 70- 90, mülayimdə 45-65, subtropik 25-35(qışda), 35-45(yayda). Troposfer axım müxtəlif enliklərdə fərqli hündürlüklərdə müşahidə edilir. Arktik enlikdə qışda 6-8 km, mülayimdə 8-12 km, subtropikdə 12-16 km-də müşahidə edilir. Troposfer axınının orta sürəti arktik enlikdə 40k/s, mülayimdə 50k/s, subtropikdə 40-50 m/san. Maksimum sürəti isə bütün enliklərdə 100 m/san-dən artıq ola bilər. Stratosfer şırnaq axını aşağı coğrafi enlikdə və ərazidə üstünlük təşkil edir. Stratosfer qərb qərb (qışda) coğrafi enliyi 50-80 km, statosfer şərq (yayda) 50-80 şimal enliyi. Axırım hündürlüyü müvafiq olaraq statosfer qərb üçün 20-25 km, startosfer şərq üçün 16-20 km, ekvator üçün isə 2-30 km. Stratosfer şırnaq axınının orta sürəti stratosfer qərb üçün 40-50, stratosfer şərq üçün yayda 30-40km/s, ekvator üçün 30-40. Stratosfer şırnaq axınının maksimal sürəti stratosfer qərb və şərq üçün 100 km/saniyədən artıq, ekvator üçün 50 m/san olur. Atmosferin yuxan təbəqəsində müşahidə olunan çıtnaq axım Qərb (qışda), şərq (yayda). Enlik yoxdur (bunlar üçün ayrılmır), hündürlük hər biri üçün 50-60km, sürətlər 50-60 m/san, maksimum sürət isə 100 m/saniyədən artıq. Şırnaq axımımı daxilində küləyin sürəti hündürlüyə görə əvvəlcə artır, sonra isə azalır. Şırnaq axım oxundan uzaqlaşdıqca küləyin maksimum sürəti azalır. Şırnaq zonalarında uçuşlar. Şırnaq axınları zonası uçuşlara müxtəlif təsir göstərir, mülki aviasiya uçuşlarının əksəriyyətinin yerinə yetirdiyi hündürlüyün tropopauzayadək olduğunu nəzərə alsaq, həmin hündürlük üçün ən çox xarakterik olan hal şırnaq axınlarıdır. Şırnaq axınları uçuşlara ekvivalent külək kimi təsir edir. Belə ki, uçuş istiqaməti boyunca yerləşən uçuşda vaxt itkisi, yanacaq itkisi az olur.
T-90
İstifadə edən ölkələr
thumb|305x305px|T-90 istifadəçiləri.
Şırnaq axınları
Həmçinin bax
Külək,Meteorologiya
Durnabalığılar
—  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi. Ovalşəkilli bədəni, möhkəm və çoxsaylı dişləri olan ağzı, ördəyəbənzər burnu ilə səciyyələnir. Bədəni uzunsov, üzəri xırda sikloid pulcuqlarla örtülüdür. Başı böyük olub, rostrumu uzun və üstdən aşağı basıqdır. Ağzı çox böyük olub, başının yarısı qədərdir. Alt çənə önə doğru uzanmışdır. Çənəarası, alt çənə, damaq, xış sümükləri üzərində və dilin üzərində yaxşı inkişaf etmiş dişləri olur. Çənələrin oynaq hissələri gözlərin dal kənarı səviyyəsində yerləşir. Bel üzgəci çox geridə yerləşir. Quyruq üzgəci haçalıdır. Qarın üzgəcləri P-A məsafəsinin tam ortasında yerləşir. Pilorik çıxıntıları yoxdur. Fəsilənin bir cinsi vardır. Fəsilədə 5 növü olan bir cins vardır. Bu növlərdən üçü Şimali Amerkanın şərq hissəsində, biri Amur çayında, biri isə Xəzər hövzəsində yaşayır.
Durnabalığı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Asuka tarix muzeyi
Asuka tarix muzeyi — Yaponiyada Okuyama, Asuka, Nara prefekturasında yerləşir. Muzeyin əsası 1975-ci ildə qoyulub və Nara Milli Mədəni Mülkiyyəti Araşdırma İnstitutunun tərkib hissəsidir.
Kolleksiya
Muzeydə əsasən VI-VIII əsrlərə, xüsusilə Yaponiya tarixinin Asuka dövrünə (538–710) aid materiallar mühafizə və nümayiş olunur. Kolleksiyaya Kofun (250–538) və Nara (710–794) dövrlərinə aid materiallar da daxildir.
Ağa Məhəmməd Şah Qacar (pyes)
Ağa Məhəmməd Şah Qacar (pyes) — Ə. Haqverdiyev 1905-ci il inqilabından sоnra Rusiya dövlət dumasına Gəncə qubеrniyası üzrə nümayəndə sеçilir və Pеtеrburqda qalır, “Ağa Məhəmməd şah Qacar” faciəsini yazmaq üçün dövlət kitabxanasında çalışır. 1907-ci ildə yazıçı yеnə həmin faciəyə aid əlavə məlumat tоplamaq üçün İrana səyahət еdir. Faciə ilk dəfə 1907-ci ildə Bakıda səhnəyə qоyulmuş və оndan sоnra da böyük müvəffəqiyyətlə uzun zaman səhnədə оynanılmışdır.
“Ağa Məhəmməd şah Qacar” ədəbiyyat tariximizdə Nəriman Nərimanоvun- “Nadir şah”ından (1898) sonra ikinci tarixi faciə idi. N.Nərimanоv da, Ə.Haqvеrdiyеv də yaradıcılıqlarında rеalist M.F.Axundоv ədəbi məktəbinin görkəmli davamçıları idilər.
Əsərin mövzusu
Ə.Haqvеrdiyеv tarixi həqiqətlərə sadiq qalaraq, faciədə İranın qəddar şahı оlan Ağa Məhəmməd şah Qacarın istilaçı siyasətini, Tiflis və Qarabağa hücumunu təsvir еtmişdir. 1907-ci ildə və оndan sоnra, uzun zaman böyük müvəffəqiyyətlə səhnədə nümayiş еtdirilən faciənin müasir ruhunu gücləndirən əsas səbəblərdən biri də Qacar simasında işğalçı müharibənin ifşası idi. Pyеsin tamaşaya qоyulduğu illər İranda inqilabın yüksəldiyi, irticanın quduzlaşdığı dövr idi. Pyеsdə müəllif tək bir müstəbidi ifşa еtməklə kifayətlənməmiş, ümumiyyətlə Şərqin özbaşınalığa və zorakılığa əsaslanan idarə üsulunu və оnun törətdiyi vəhşilikləri tənqid еtmişdir.
Bütün yaradıcılığı bоyu rеalist оlan Haqvеrdiyеv, qəhrəmanın faciəsini bəhs еtdiyi dövrün ictimai münasibətləri və tarixi şəraiti ilə əlaqələndirərək, Qacarın fəaliyyətini və ölümünü tarixi bir zərurət kimi şərh еtmişdir. Ağa Məhəmməd şahın, Nadirin qardaşı оğlu Ədil şah tərəfindən əsir еdilərək aparılması, hələ kiçik ikən atasının оnun gözləri qarşısında öldürülməsi, İranı vahid dövlət şəklində birləşdirmək siyasəti yоlunda rastlaşdığı çətinliklər, dоğma qardaşı Cəfərqulu xanı öldürüb, bir insan kimi vicdan əzabı çəkməsi və nəhayət, əhalinin nifrəti Qacarı faciəvi qəhrəman vəziyyətinə salan əsas şərtlərdəndir. О həm İranın acınacaqlı halına yanan ağıllı bir şah, həm də qaniçən, zülmü ərşə yüksələn bir zalımdır. Ağa Məhəmməd şah hələ düşmən əlində əsir оlarkən vaxtının çоxunu mütaliəyə sərf еdib, dövlət işləri ilə maraqlanır, İranın gələcəyi haqqında düşünür. İranı “yaralı bədən”, özünü də “həkim” sayır. Hakimiyyəti ələ aldıqdan sоnra bütün biliyindən bacarıqla istifadə еdir. Ağa Məhəmməd şah еlə bir hakimiyyət yaratmaq istəyir ki, əhalinin məhəbbətini qazansın.
О, bu işdə kеçmiş İran şahlarının iş təcrübəsindən istifadə еdir, оnların buraxdığı səhvləri təkrar еtməməyə çalışır. Qacar həm də bacarıqlı sərkərdə, dövlət işlərini yaxşı bilən bir diplоmatdır. О, İranda hakimiyyət sürmüş bütün padşahların, cəsur sərkərdələrin müsbət və mənfi cəhətlərini öyrənmiş, kеçmiş müharibələrdən dərs almışdır. Buna görə də qüvvətli düşmən qarşısında özünü itirmir, dərhal tədbirə əl atır.
Əsərdə Tiflis və Şuşa əhalisinin istilaya və istilaçılara qarşı fəal mübarizəsinə və möhkəmliyinə, xalqın birlik əzminə məhəbbət vardır.
Faciədə, İran tarixinin оn səkkiz illik (1779-1797) kəşməkəşli bir dövrü əhatə оlunmuş və pyеs gərgin dramatik ziddiyyətlər üzərində qurulmuşdur. Оxucu bir-birini təqib еdən mübarizələr, tоqquşmalar və çarpışmalarda qüvvətli insan xaraktеrləri ilə tanış оlur. Ədib, Qacarla əlaqədar оlan münaqişələri böyük bacarıqla müxtəlif yеrlərdə (Mazandaran, Tiflis, Xоrasan, Şuşa) inkişaf еtdirir və hadisələri məharətlə bir-birinə bağlayır.
Müəllifin başqa dram əsərlərindən fərqli оlaraq, “Ağa Məhəmməd şah Qacar” pyеsi nisbətən təmtəraqlı dildə yazılmışdır. Bu xüsusiyyət mоnоlоqlarda daha çоx diqqəti cəlb еdir. Pyеsdə ədib, bədii dil üçün çоx zəruri оlan məcazlardan, hikmətli sözlərdən, idiоmatik ifadələrdən, xalq məsəllərindən yеrli-yеrində istifadə еtmişdir, Qacarın dili xüsusilə zəngindir.
Qacar surəti
Qacar surəti yazıçının rеalist üslubuna uyğun оlaraq, еyni zamanda, ikiüzlü, alçaq, qaniçən, fəryadlardan həzz alan bir cani və işğalçı kimi daha çоx nəzəri cəlb еdir. Ağa Məhəmməd şah gözünü dünyaya açdığı gündən fəlakətlə üzləşmiş, atasının qəlbinə sancılan xəncərin qanı оnun gözlərini qızartmış, Ədil şahın əmrilə çəkdiyi iztirabdan rəngi əbədi оlaraq saralmış, dünya ləzzətindən məhrum оlmuşdur. Bеlə bir adamın qəddar, qaniçən, intiqamçı bir şah оlması, əlbəttə, təbiidir. Haqvеrdiyеv də rеalist bir sənətkar kimi şahın bütün mənfi xüsusiyyətlərini qələmə almışdır. Şah həmişə təşvişdədir, gеcələr yata bilmir, intiqam arzusu ilə çırpınır: “Bеşikdə mələr uşaqlaradək qırdırsam yеnə ürəyim sоyumaz “ – söyləyir. Ağa Məhəmməd şah öz dünyagörüşü ilə оrta əsr fəlsəfəsi sxоlastikaya əsaslanır. О, оxuduğu çоxlu kitablardan nəticələr çıxaran və bu nəticələri tеizm və fatalizmlə əlaqələndirərək öz məqsədləri üçün istifadəyə çalışan Şərq hakimidir. О, dövləti idarə üsulunda dindən istifadə еdir, özünün Allah tərəfindən İran üçün qanuni hakim təyin еdildiyini yəqinləşdirir. Hətta Nadirin fəaliyyətini dinlə əlaqələndirir və ədavət nəticəsində tarmar еdilən Qacar nəslinin dağılmasını Allah tərəfindən göndərilmiş Nadir bəlasında görür və bunu “sirri-rəbbülaləmin” adlandırır.
Obrazlar
Milliyyətcə azərbaycanlı olan, İranda şahlıqları yüz otuz il davam edən qacarilər sülaləsinin banisi Məhəmməd Qacar obrazını ədəbiyyatımıza ilk dəfə Əbdürrəhim bəy gətirib. O, "Ağa Məhəmməd şah Qacar" faciəsində təkcə əsərin qəhrəmanının deyil, eyni zamanda tarixi şəxsiyyətlər olmuş Cəfərqulu xanın, Əliqulu xanın, Mürtəzaqulu xanın, Mustafa xanın, Rzaqulu xanın, Əli xanın, vəzir Hacı İbrahim xanın, II İraklinin, Tavad keyxosrov Avelianinin zəngin bədii səciyyəli xarakterlərini təsvir etmişdir. Faciənin ən dolğun obrazları Qacar və İraklidir. Dramaturq həmin surətlərin təsvirində faciə janrının psixoloji-fəlsəfi, psixoloji-dramatik xüsusiyyətlərindən yüksək sənətkarlıqla bəhrələnə bilmişdir. Belə bədii təsvirdə tirançılıq ideyaları, vətən və vətənpərvərlik anlayışları, zəka və güc, vicdan və əxlaq təsəvvürlərinin dramaturji təqdimi daha bədii möhtəşəmliklə təcəssüm tapıb.
Həmçinin bax
Ağa Məhəmməd şah Qacar
Xarici keçidlər
Ağa Məhəməd Şah Qacar tamaşası -Naxçıvan teatrı
Tatyana Paller
Tatyana Paller (7 sentyabr 1995) — Almaniyalı peşəkar qadın trek velosipedçisi. Paller Almaniyanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir. Paller 2016 UEC Avropa Trek Çempionatında komanda yarışlarında da iştirak etmişdir.
Eldəniz Rəsulov
Eldəniz Qeybulla oğlu Rəsulov (30 aprel 1952, Qax rayonu)— Azərbaycanın kino və dublyaj aktyoru, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti (2008).
Həyatı
Rəsulov Eldəniz Qeybulla oğlu 30 aprel 1952-ci ildə Qaxda anadan olmuşdur. 1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun dram və kinoaktyorluğu şöbəsini bitirmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının nəzdində fəaliyyət göstərən kinoaktyor teatr studiyasında çalışmışdır. 1971-ci ildən bədii filmlərə çəkilir: "Sevinc buxtası" (Seyidov), "Babək" (Azin), "Anlamaq istəyirəm" (Zeynal), "Nizami" (Maxan, Bəşir), "Gümüşgöl əfsanəsi" (Fərid), "Şeytan göz qabağında" (Zeynal), "Ovsunçu" (kəndxuda) və s.
2008-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti" fəxri adına layiq görülmüşdür. Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvüdür.
Filmoqrafiya
• Ad günü (film, 1977) (tammetrajlı bədii film)-rol: Əlinin dostu
• Adi əhvalat (film, 1991) (qısametrajlı bədii süjet-Mozalan № 161)-səs: oğlan
• Afroditanın qolları (film, 1987) (qısametrajlı bədii film) - film səsləndirən: erməni
• Alman klinikasına şəxsi səfər (film, 1988)(tammetrajlı bədii film)-səsləndirən: Baba Əliyev (Ramiz Novruzov)
• Anlamaq istəyirəm (film, 1980)(ikiseriyalı bədii film)-rol: Zeynal, dublyaj: professor Çingiz Hacıyev (Həsən Məmmədov)
• Aşıq Veysəl (film, 2001)
• Aşkarsızlıq şəraitində... (film, 1986) - film səsləndirən: Zeynalov (Nail Əliyev)
• Ay alan! (film, 1981)
• Babamızın babasının babası (film, 1981) - rol: Cəfər
• Bəstəkar Cahangir Cahangirov (film, 2013) - Mətni oxuyan
• Babək (film, 1979) - rol: Azin
• Bağ mövsümü (film, 1985) - film səsləndirən: Rəhman (Aleksandr Şarovski)
• Belə də olur (film, 1988)
• Bəlkə... (film, 1985)
• Bəxtəvər (film, 1984)
• Bir anın həqiqəti (film, 2003) - film səsləndirən: Rəsul Quliyev (Rüfət Acalov)
• Bir ocağın nuru (film, 2001)
• Bircəciyim (film, 1986) - rol: Bardakı oğlan/AZTV dublyaj: Məcidov (Hamlet Xanızadə)
• Birisigün, gecəyarısı... (film, 1981) - film səsləndirən: Stivens (Yuri Senkeviç)
• Bombardıman (film, 1991)
• Burulğan (film, 1986) - film səsləndirən: Ruslan (Eldar Tağıyev)
• Cavad xan (film, 2009) - film səsləndirən: Şeyx Yusif (Salam İsmayıl)
• Cavid ömrü (film, 2007) - film səsləndirən: Abbas Mirzə Şərifzadə (Bəxtiyar Xanızadə)
• Cin mikrorayonda (film, 1985) - rol: Fuad
• Çiçi xalçaları (film, 2002)
• Deportasiya (film, 2001) - Mətni oxuyan
• Deportasiya. II Film (film) - Mətni oxuyan
• Deportasiya. III Film (film) - Mətni oxuyan
• Deportasiya. IV Film (film) - Mətni oxuyan
• Deportasiya. V Film (film) - Mətni oxuyan
• Deportasiya. VI Film (film) - Mətni oxuyan
• Deportasiya. VII Film (film) - Mətni oxuyan
• Dərvişin qeydləri (film, 2013) - film səsləndirən: Rəhim bəy (Kənan Mahmudov)
• Doğma sahillər (film, 1989) - rol: Kapitan Rəsulov
• Əbədi ezamiyyət (film, 2016) - film səsləndirən: Əlimərdan bəy Topçubaşov (Kamran İsrafilov)
• Əhməd haradadır? (film, 1983)
• # Əqrəb mövsümü (teleserial, 2022)
• Əlaqə (film, 1989) - film səsləndirən: Psixiatr (Rafiq Əliyev)
• Əlavə təsir (film, 2010) - film səsləndirən: Nadir(Atabala Səfərov)
• Ərazi (film, 2005)
• Ənvər Həsənov. Yeddi oğuldan biri (film, 2007)
• Fəhlə yeməkxanalarında (film, 1990)
• Fırıldaqçı (film, 1983)
• Gecə qatarında qətl (film, 1990)
• Gəmi saatının sirri (film, 1983)
• Gümüşgöl əfsanəsi (film, 1984)
• Günaydın, mələyim! (film, 2008)
• Hədiyyə (film, 1986)
• Həyat bizi sınayır (film, 1972)
• Heyif siqnalından (film, 1978)
• İmtahan (film, 1982)
• İntihar (film, 1991)
• İstanbul reysi (film, 2010)
• İstintaq (film, 1979)
• İşgüzar adamlar (film, 1977)
• İşgüzar səfər (film, 1982)
• Kallıq (film, 1981)
• Kişi sözü (film, 1987)
• Kitabi Dədə Qorqud. Səkrəyin dastanı (film, 1990) - film səsləndirən: Əkrək
• Kommersiya (film, 1992)
• Könül mahıları. Bəstəkar Tofiq Quliyev (film, 2016)
• Küçələrə su səpmişəm (film, 2004)
• Qəzəlxan (film, 1991)
• Qızıl uçurum (film, 1980)
• Qobustan (film, 1997)
• Məğlubedilməzlər (film, 1983)
• Məhkumlar (film, 2007)
• Mən mahnı qoşuram (film, 1979)
• Mənim atam Əliövsət Sadıqov (film, 2007)
• Metamarfoza (film, 1983)
• Molokanlar. Saf ruh (film, 2004)
• "Mozalan"ın izi ilə (film, 1991)
• Müqavilə (film, 1978)
• Nə gözəldir bu dünya... (film, 1999)
• Nəvəmin nəvəsinin nəvəsi (film, 1985)
• Nizami (film, 1982)
• Orijinal üsul (film, 1983)
• Otel otağı (film, 1998)
• Ovsunçu (film, 2002)
• Ölsəm... bağışla (film, 1989)
• Özgə ömür (film, 1987)
• Özünü ifşa (film, 1986)
• Paris kədəri (film, 2001)
• Sahə (film, 2010)
• Sahilsiz gecə (film, 1989)
• Sevinc buxtası (film, 1977)
• Şahid qız (film, 1990)
• Şeytan göz qabağında (film, 1987)
• Sizi dünyalar qədər sevirdim (film, 1985)
• Son döyüş (film, 1996)
• Təhminə (film, 1993)
• Təxribat (film, 1990) - film səsləndirən: Səməd (Arzu Ocaqverdiyev)
• Toy gecəsi (serial, 2013)
• Uğurlu təyinat (film, 1984)
• Unudulmuş qəhrəman (film, 2005)
• Üzeyir ömrü (film, 1981)
• Üzr istəyirəm (film, 1985)
• Vahimə (film, 1998)
• Vəssəlam-şüttəmam (film, 1990)
• Xəbərdarlıq (film, 1985)
• Yalan (film, 2005)
• Yaramaz (film, 1988)
• Yeganə əlac (film, 1981)
• Yol əhvalatı (film, 1980)
• Yük (film, 1995)
• Zamanla yaşayan sənətkar. Cahangir Zeynalov (film, 2016)
• Zirzəmi (film, 1990) - film səsləndirən: Teymur (Fərman Abdullayev)
Qaronna çayı
Qaronna — Fransa və İspaniya sərhədində çay. 1872 m hündürlükdən Priney dağlarından başlayıb, Atlantik okeanının Biskay körfəzinə tökülür.
Coğrafiyası
мини|Qaronnanın xəritəsi [[Fransa|слева]]
Priney dağları ətəkləri ilə dar, dərin dərələrlə yüksək meyillikli ərazilərdən axır(meyilliyi 67 ‰. Düzənlik hissələrdə isə artıq geniş dərələrlə axır ki, Bordo şəhərində onun eni 500 m keçir. Bordo şəhərinin aşağı hissələrində Dordon çayına qarışır və uzunluğu 75 km olan Jironda estuarisini yaradır. Çayın uzunluğu 647 km (523 km-i Fransa ərazisindən keçir),sahəsi isə 56 min km²-dir(Doron çayı ilə birlikdə isə 84 811 km², su sərfi isə 680 m³/san). Qidalanmasında yağış suları və qar suları başlıca yer tutur.
İstifadəsi
Biskay körfəzi ilə Aralıq dənizini birləşdirən uzunluğu-190 km olan kanaldan geniş istifadə olunur. Onun üzərində su anbarları və SES-ləri mövcuddur.
Tarixi
Sahilində qədim,  YUNESKO-nun 2007-ci ildə siyahısına daxil olan Bordo və Luna kimi tarixi şəhərləri yerləşir.
Çiçəkli bitkilərin cinsləri (C)
Aşağıda latın dilində adları The Plant List məlumat bazasında olan çiçəkli bitki cinsləri verilmişdir. 4 mart 2015-ci il tarixinə olan məlumata görə The Plant List məlumat bazasına 304419 çiçəkli bitki növü (sinoim adlarla birlikdə 951140), 14559 cins, 405 fəsilə daxil edilmişdir.
Uşaqlıq (anatomiya)
Uşaqlıq (uterus, yunanca metra, delphus, hystera) — tək və əzələvi üzvlərdən olub kiçik çanaqda, düz bağırsağın önündə, sidikliyin arxasında yerləşmişdir. Yuxarıda uşaqlıq boruları ilə və aşağıda uşaqlıq yolu ilə birləşir. Uşaqlığım vəzifəsi döllənmiş yumurtanı daxilində müəyyən vaxt bəsləməkdən ibarətdir; döl yetişdikdən sonra uşaqlıq yığılaraq onu xaricə çıxarır. Bu prosesə doğuş deyilir.
Ümumi məlumat
Uşaqlıq öndən arxaya yastılaşmış armuda bənzəyir; girdə enli ucu sərbəst olaraq yuxarıya və önə dar, ucu aşağı və arxaya çevrilmişdir. Yuxarı çox hissəsi uşaqlıq cismi – corpus uteri və aşağı az hissəsi uşaqlıq boynu – cervix uteri adlanır. Uşaqlıq cisminin uşaqlıq borularının başlanan yerindən yuxarı olan hissəsi uşaqlıq dibi – fundus uteri və boyna keçən yerinə uşaqlıq boğazı – isthmus uteri deyilir. Uşaqlıq boynu da iki hissəyə bölünür: 1) aşağı uşaqlıq yoluna baxan üçdə bir hissəsi – portio vaginalis və 2) uşaqlıq yolundan yuxarı olan hissəsi – portio supravaginalis. Uşaqlıq öndən arxaya doğru yastılandığına görə onda iki səth və iki yan kənar ayırd edilir. 330px|left|thumb|Uşaqlıq yolu dəliyi, A. doğmamış qadında, B. doğmuş qadında Səthlərindən biri – facies intestinalis arxaya və düz bağırsağa və digəri – facies vezicalis önə, sidikliyə baxır. Yan kənarları – margo uteridexter et sinister çanağın yan divarlarına baxır. Uşaqlığın daxilində boşluq – cavum uteri vardır. Bu boşluq frontal kəsikdə üçbucağa bənzəyir; bunun əsası yuxarı və yirvəsi aşağı baxır. Əsasının yan bucaqlarında boruların uşaqlıq dəlikləri – ostia uterina tubae yerləşmişdir. Uşaqlıq boşluğu aşağıda boğaz nahiyəsində uşaqlıq boynu kanalına – canalis cervicis uteri keçir. Bu kanal aşağıda uşaqlıq dəliyi (ağzı) – ostium uteri (orificium externum uteri – BNA) vasitəsilə uşaqlıq yoluna açılaraq ön və arxa dodaqlar – labia anterius et poserius ilə əhatə olunur. Bu dəlik doğmamış qadında (multipara) yarıq şəklində olur. hej med dig jeg er en lækker steg!!!!
hvad med dig???
Uşaqlığın ölçüləri
uşaqlığın ölçüsü və çəkisi fərdi olaraq. müxtəlifdir. Doğmamış qadında uzunluğu 7-8 sm (bundan 3,5-4,5 sm cisminə və 2,5-3 sm boynuna düşür), ən böyük eni 4 sm və qalınlığı 2-3 sm-dir. Doğmuş qadında uzunluğu və eni 1-1,5 sm böyükdür. Doğmamış qadında çəkisi 40-50 q və doğmuş qadında iki dəfə artıq olur. Uşaqlıq boşluğunun uzunluğu (uşaqlıq dəliyinədək) 6.0 sm-ə bərabərdir.
Uşaqlıq və periton
Uşaqlığın çox hissəsi periton ilə örtülü olduğu üçün onu intraperitonial (peritondaxili) üzvlərdən hesab etmək olar. Visseral periton arxadan uşaqlığın cismini, boynunu (uşaqlıq yolu hissəsindən başqa) və uşaqlıq yolunun arxa tağını örtərək düz bağırsağın ön səthinə keşir; beləliklə durada düz bağırsaq-uşaqlıq çalası – excavatio rectouterina əmələ gəlir. Ön tərəfdən periton ancaq uşaqlıq cismini (uşaqlıq boynunadək) örtür və sonra sidikliyin dal səthinə keçərək sidiklik-uşaqlıq çalası – excavatio vesicouterina əmələ gətirir. Sidiklik boş olduğu zaman periton ön tərəfdən aşağı enərək uşaqlıq boynunun yuxarı hissəsini də örtür. Visseral periton uşaqlığın ön və arxa səthlərini örtərək yan kənarlarında bir-birinə birləşir və uşaqlığın enli bağını – ligamentum latum uteri əmələ gətirir.
Uşaqlığın bağ aparatı
Uşaqlığın enli bağı – ligamentum latum uteri uşaqlıq və çanağın yan divarları arasında, frontal istiqamətdə duraraq dördbucaq şəklini alır. Bunun yuxarı kənarı uzun və azaddır. İçərisində uşaqlıq borusu yerləşmişdir; aşağı kənarı çanaq dibinin perietal peritonuna keçir. və bayır kənarı daxili qalça arteriyası üzərində kiçik çanağın yan divarına bağlanmışdır.
Uşaqlığın enli bağını çöz ilə müqayisə etmək olar; bunun səfhələri arasında damar və sinirlərdən başqa bir neçə digər üzv vardır: yuxarı kənarında uşaqlıq borusu, bir az aşağıda uşaqlığın girdə bağı – lig. teres uteri və yumurtalığın xüsusi bağı – lig. ovarii proprium və yumurtalıq ilə ampul arasında yumurtalıq artımı yerləşmişdir.
Ermənistan Silahlı Qüvvələri
Ermənistan Silahlı Qüvvələri (ermənicə Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժեր) — Ermənistanı qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu. 1992-ci ildə Ermənistan dövlət müstəqilliyini qazandıqdan həmən sonra yaradılmışdır. Ermənistanın 2009-cu il dövlət büdcəsinin gəlirləri 2,9 mlrd. dollar, xərcləri isə 3,1 mlrd. dollar olub. Həmin il Ermənistan dövlət büdcəsində müdafiə xərclərini 34% artıraraq 495,3 mln. ABŞ dollarına (149,6 mlrd. dram) çatdırıb. Hərbi xərclər Ermənistanın 2009-cu il üçün dövlət büdcəsində xərclərin 15,7%-ni, ümumi daxili məhsulun isə 3,6%-ni təşkil edir.
Uşaqlıq (anatomiya)
Uşaqlığın bağ aparatı
Uşaqlığın enli bağı yumurtalıq. uşaqlıq borusu və uşaqlıq ilə rabitədə olduğu üçün üç hissəyə bölünür: 1) Boru çözü – mesosalpinx uşaqlıq borusuna yaxın ən yuxarı hissəsi. [[Şəkil:Uşaqlıq (anatomiya).gif|left|thumb|300px|Uşaqlıq və yumurtalıqlar (insan)
Ermənistan Silahlı Qüvvələri
Səfərbərlik
Ermənistanda hərbi çağırış 27 yaşa qədər aparılır. 2015-ci ilədək bir çağırış müddətindən yayınmağa görə Ermənistan vətəndaşları minimum əmək haqqının 100 misli həcmində ödəniş edirdi. Daha sonra isə qüvvədə olan qanuna görə müddətli hərbi xidmətin 2 illik dövrünə görə onlar ümumi olaraq, 3 milyon 600 min dram həcmində vəsait ödəməlidirlər.
Uşaqlıq (anatomiya)
Uşaqlığın bağ aparatı
1 — uşaqlıq borusunun mənfəzi və ya dəliyi (ostium uterinum salpingis);
Ermənistan Silahlı Qüvvələri
Səfərbərlik
Xaricdəki əsgər sayı:
Uşaqlıq (anatomiya)
Uşaqlığın bağ aparatı
2, 5, 6 — Fallop borusu (tuba uterina);
Ermənistan Silahlı Qüvvələri
Zirehli texnika
Ermənistan Silahlı Qüvvələri Qarabağdakı hərbi birləşmələrsiz 3 ədəd T-54, 5 ədəd T-55 və 160 ədəd T-72 tankı, 10 ədəd BMD-1, 80 ədəd BRDM-2, 869 ədəd BMP-1, 98 ədəd BMP-2, 25 ədəd BTR-60, 228 ədəd BTR-70, 50 ədəd BTR-80, 145 ədəd zirehli rabitə maşınına, 50 ədəd BM-21 "Qrad" və Ural maşınlarının bazasında 9A51 "Prima" reaktiv yaylım atəş sisteminə, "Akatsiya" 2S3, "Qvozdika" 2S1, 90 ədəd D-30, habelə Çin istehsalı olan açıqlanmayan sayda WM-80 artilleriya sistemlərinə, 152 mm çaplı M1955 və 2A36, 29 ədəd T-12 tank əleyhinə topa malikdir.
Ermənistan Silahlı Qüvvələri şəxsi heyəti "Vahan" avtomatı, K-3 hücum tüfəngi (xüsusi təyinatlı qüvvələrin arsenalındadır), AK-47, AK-74, AKS-74U, PK pulemyotu, NSV (avtomat), SVD və "Zastava M93" snayperi, RPG-7 əl qumbaraatanı kimi yüngül silahlarla silahlanıb.
Uşaqlıq (anatomiya)
Uşaqlığın bağ aparatı
13 — uşaqlıq boşluğu (cavitas uteri);
Ermənistan Silahlı Qüvvələri
HHQ
HHQ-nin inventarına 15 ədəd Su-25 hücum təyyarəsi, bir ədəd MiQ-25PD və 2 ədəd İlyushin İL-76 hərbi yük təyyarəsinin daxil olduğu bildirilir. Ermənistan hava məkanının qorunmasında bununla yanaşı, 12 ədəd Mi-24 helikopteri və Gümrüdəki 102-ci hərbi bazadakı Rusiyanın 18 ədəd MiQ-29-a bel bağlayır. BMT-yə təqdim olunmuş məlumata görə, Ermənistan 2005-ci ilin sentyabr ayında Slovakiyadan 10 ədəd Su-25 hücum təyyarəsi əldə edib. Bəzi məlumatlara görə bunun 3 və ya 4-ü Su-27 olub. Amma maraqlısı odur ki, heç Sovetlər Birliyi dönəmində də SSRİ havaya qalxması və manevrləri üçün şəraitin olmaması səbəbindən Cənubi Qafqazda Su-27 saxlamayıb. Azərbaycan və Gürcüstandan fərqli olaraq, Ermənistanda relyef Su-27-lərin havalanması üçün əlverişli deyil.
Uşaqlıq (anatomiya)
Uşaqlığın bağ aparatı
12, 14 — uşaqlığın qan damarları (vasa uteri);
Ermənistan Silahlı Qüvvələri
HHQ
Ermənistan hərbi aviasiyası 4 bölmədən ibarətdir: Gümrüdəki 121-ci əsas Hücum Aviasiyası Eskadronu, 15-ci Qarışıq Aviasiya alayı (Gümrü), mürəkkəb helikopter eskadronu (İrəvan) və 60-cı Aviasiya Təlim eskadronu (Arzni). Rusiyaya məxsus 18 ədəd MiQ-29 isə Erebuni Hava Limanındakı 3624 saylı aviabazada saxlanılır. Şəxsi heyəti 3 min nəfər təşkil edən Ermənistan HHQ-nin pilotları aviasiya üzrə ali məktəbi bitirmiş şəxslərdən 3–15 illik müqavilə əsasında komplektləşdirilir. Pilotlar və texniki personal İrəvanda Hərbi Aviasiya İnstitutunda kurslar keçirlər. Namizədlər Yak 52-də 80 saat təlim uçuşları, Aero L-39 Albatros-da isə 60 saat uçuş keçirdikdən sonra orduda onlara təyyarə həvalə olunur. Helikopter pilotları isə HHQ-nin inventarındakı 2 ədəd Mi-2 vasitəsi ilə öyrədilir.
Uşaqlıq (anatomiya)
Uşaqlığın bağ aparatı
11 — uşaqlığın girdə bağı (ligamentum teres uteri);
Ermənistan Silahlı Qüvvələri
HHQ
Ermənistan HHMQ zenit reaktiv briqadasından və iki alaydan ibarətdir. Hansı ki bu alaylar müxtəlif modelli 100 zenit kompleksi ilə silahlanıb. Bunların sırasında Osa M79-u, Kruq, S-125 və 102-ci bazada yerləşdirilmiş səkkiz buraxılış qurğusunda olmaqla 24 ədəd S-300 zenit raketi daxildir. Hazırda HHMQ-də 3 min nəfər xidmət edir. Ermənistan Hava Hücumundan Müdafiə Qoşunları ən azı 3 divizion S-300PT-1 malikdir ki, onlarında hər biri 12 buraxma qurğusundan ibarətdir. Başqa bir məlumatda görə 1 divizion da S-300PТ-1 işğal olunmuş Dağlıq Qarabağda yerləşdirilib.
Uşaqlıq (anatomiya)
Uşaqlığın bağ aparatı
16, 17 — uşaqlıq dəhlizi;
18 — uşaqlığın xarici dəliyi (ostium externum uteri);
Ermənistan Silahlı Qüvvələri
Hərbi Hava Qüvvələri
1980-cı illərin sonlarından etibarən SSRİ- də tədricən dağılma prosesi güclənir, respublikalar daxilində ayrı-ayrı hərbi qruplaşmalar formalaşmağa başlayırdı. Sistem daxilində parçalanmadan istifadə edən ermənilər artıq, 1989-cu ildən etibarən hərbi qruplaşmalar yaratmağa çalışırdı. Ermənistan rəhbərliyi tərəfindən yaradılan bu qruplaşmalar, yerli azərbaycanlılara qarşı qırğınlarda və deportasiya proseslərində birbaşa iştirak edirdi. SSRİ-dən ayrılmaq istəyi ilə yanaşı Ermənistan rəhbərliyi daha da irəli gedərək ordu quruculuğu fonunda hərbi hava qüvvələrinin yaradılması prosesini (halbuki hələ SSRİ dağılmamışdı) tezləşdirmək istəyirdi.
Uşaqlıq (anatomiya)
Uşaqlığın bağ aparatı
15 — uşaqlıq boynunun dəhliz hissəsi (pars vaginalis cervicis uteri);
Ermənistan Silahlı Qüvvələri
Hərbi Hava Qüvvələri
SSRİ-nin dağıldığı zaman, Ermənistanda reaktiv döyüş aviasiyası olmayıb. Döyüş aviasiyasının olmaması Ermənistan hərbi hava qüvvələrinin formalaşmasını 1992-ci ilin avqustuna qədər təxirə saldı. 1990-ci il dekabrın 19-da "Avropada Adi Silahlar üzrə" müqaviləyə əsasən Ermənistana havadan müdafiə sistemi ilə yanaşı üç əməliyyat təyyarəsi (1992-ci ilin yayında Rusiya rəsmi olaraq Ermənistana ilk iki SU- 25 və SU- 25 UB döyüş təyyarələrini verib) və on üç silahlı helikopter qaldı. Döyüş helikopterləri qrupu 1991-ci ildə keçmiş 7- №-li Qvardiya helikopter alayının 382 saylı əlahiddə helikopter eskadrilyasının (İrəvan yaxınlığında keçmiş 32823 saylı hərbi hissə) əsasında formalaşdırıldı.
Uşaqlıq (anatomiya)
Uşaqlığın bağ aparatı
19 — Uşaqlıq boynu kanalı (canalis cervicalis);
Ermənistan Silahlı Qüvvələri
Hərbi Hava Qüvvələri
Bununla yanaşı, bölgüyə əsasən Ermənistan üçün Mİ-8 və Mİ-24 hərbi helikopterləri verilir. Ermənistan 1991-ci ildə altı An-2, bir An-24 və bir An-32B nəqliyyat təyyarələrini, həmçinin 10 Yak-52 təlim təyyarəsini qəbul edir. Noyabr ayında isə Rusiya Ermənistana daha 4 ədəd SU-25 təyyarələrini göndərir. Belə ki, SU-25-lərin göndərilməsi ermənilərə ilk həmlə eskadrilyasını təşkil etməyə imkan versə də, təyyarələr döyüş əməliyyatlarında istifadə edilməyib.
Uşaqlıq (anatomiya)
Uşaqlığın bağ aparatı
20 — uşaqlıq boynu (cervix uteri)]] 2) Yumurtalıq çözü – mesovarium yumurtalığın çöz kənarına bağlanan hissəsi. 3) Uşaqlıq çözü – mesometrium enli bağın yerdə qalan hissəsi son hissənin səfhələri arasında hüceyrəvi toxuma qatı vardır; bu qat uşaqlıq boynunun ətrafında və uşaqlığın yan tərəflərində böyük miqdarda toplaşaraq – parametrium adlanır. Bunu, dəyişmiş serozaltı qat (tela subserosa) kimi təsəvvür etmək olar. Parametrium uşaqlıq boynunu əhatə edərək ön tərəfdə sidiklik, aşağı tərəfdə uşaqlıq yolu və dal tərəfdə düz bağırsaq ətrafındakı hüceyrəli toxuma ilə kiçik çanağın yan divarı arasında sıx birləşdirici toxuma dəstəsi yerləşmişdir; buna uşaqlığın baş bağı – ligamentum cardinale uteri deyilir və özü də uşaqlığın fiksasiyasında başlıca rol oynayır.
Ermənistan Silahlı Qüvvələri
Rusiya Federasiyası ilə müqavilələr
1992-ci ildə "Daşkənd"də MDB daxilində KTMT yaradılması (2002-ci ildə əlaqələr daha da genişləndirildi), Rusiya-Ermənistan dostluq müqaviləsi, 21 avqust 1992-ci ildə Silahlı qüvvələrin qarşılıqlı texniki və maddi təminatı haqqında müqavilə və 29 avqust 1997-ci ildə əməkdaşlıq və qarşılıqlı yardım haqqında müqavilə nəticəsində Ermənistan hava və havadan müdafiə sistemlərinin vəziyyətini qismən də olsa düzəldə bilib.
Uşaqlıq (anatomiya)
Uşaqlığın girdə bağı
Uşaqlığın girdə bağı – ligamentum teres uteri uşaqlığın yan kənarından, uşaqlıq borusunun uşaqlıq ucundan önə və bir az aşağı başlayıb, enli bağın içərisi ilə əvvəlcə üfüqi istiqamətdə, sonra ön və aşağı doğru kiçik çanağın yan divarınadək gedir və buradan parietal peritonun altı ilə önə və yuxarı qalxaraq qasıq kanalının dərin halqasına çatır. Sonra xaya arteriyası və siniri ilə bərabər qasıq kanalına daxil olur və qarının daxili çəp və köndələn əzələlərindən bir dəstə alır. Bu əzələ kişilərdə xayanı qaldıran əzələyə (musculus cremaster) müvafiqdir. Qasıq kanalının səthi halqasından xaricə çıxarkən, kanalda aldığı əzələ liflərini itirir və bir az getdikdən sonra bir neçə dəstəyə ayrılaraq qasığ dağcığının dərialtı qatında  və böyük cinsiüüət dodaqlarının piy təbəqəsində qurtarır. Uşaqlığın girdə bağının uzunluğu 12-14 sm və qalınlığı 3-5 sm-dir. Təkrar doğan qadında uyunluğu və qalınlığı bir az artır. Qurluşuna gəldikdə lifli birləşdirici toxumadan və elastik liflərdən təşkil olunduğunu görürük.
Ermənistan Silahlı Qüvvələri
Şəxsi heyət
1993-cü ilin yayından erməni hərbi hava qüvvələrinin heyəti 2000 nəfər, 2004-cü ildə isə 3000 nəfər olaraq göstərilir. Qarabağ müharibəsi zamanı ermənilərdə təcrübəli pilotların azlığı səbəbilə onlar daha çox xarici muzdlu pilotlardan istifadə edirdilər. 1993–1994-cü ildən etibarən İrəvan Aviasiya İnstitutu daxilində pilotlar yetişdirilməyə başlanıldı. Pilotlar aviasiya üzrə ali məktəbi bitirmiş şəxslərdən 3–15 illik müqavilə əsasında komplektləşdirilir. Pilotlar və texniki personal İrəvanda Hərbi Aviasiya İnstitutunda kurslar keçir və namizədlər Yak 52-də (2005-ci ildə paraşutçuların təlimi üçün bir Yak-18 fəaliyyət göstərir) 80 saat təlim uçuşları, L-39-da isə 60 saat uçuş keçirdikdən sonra orduda onlara təyyarə həvalə olunur. Vertolyot pilotları isə 2 ədəd Mi-2 vasitəsi ilə öyrədilir. Təlim İrəvandan 30km (19 mil) şimalda yerləşən Arzni bazasında keçirilir.
Uşaqlıq (anatomiya)
Uşaqlığın divarı
thumb|right|230 px|Uşaqlıq divarının miometrium qatı thumb|right|230 px|Uşaqlıq divarının endometrium qatı
Uşaqlığın divarları bir neçə qişadan: seroz, serozaltı qat, əzələ və selikli qişadan təşkil olunmuşdur.
Seroz qişa tunica serosa s. perimetrium uşaqlıq divarının ən nazik təbəqəsidir və uşaqlıq cisminin ön və dal səthlərində bilavasitə əzələ qişası ilə bitişmişdir.
Serozaltı qat tela subserosa ancaq uşaqlıq boynunun uşaqlıq yolu üstü hissəsinin (portio supravaginalis) ətrafında və enli bağın uşaqlığa bağlanan kənarında olur və özü də parametrium adlanır.
Əzələ qişası tunica muscularis s. myometrium uşaqlığın ən qalın təbəqəsidir; əzələ və elastik liflərdən eləcə də lifli birləşdirici toxumadan təşkil olunmuşdur. Bu qişa üç təbəqəyə bölünür: 1) daxili boylama təbəqəsi – stratum submucosum selikli qişanın muscularis mucosae adlanan təbəqəsinə müvafiqdir; 2) orta həlqəvari təbəqə əzələ qişasının ən əsas kütləsini təşkil edir və özü də həlqəvari istiqamətdə gedən əzələ liflərindən ibarətdir; burada artıq miqdarda venoz kələflər olduğu üçün damarlı təbəqə – stratum vasculare adlanır və 3) səthi boylama təbəqə – stratum supravasculare bilavasitə seroz qişanın altında olduğu üçün stratum subserosum adlanır. Bu təbəqəni təşkil edən əzələ liflərinin bir qismi uşaqlıq borusuna, uşaqlıq bağlarına və uşaqlıq boynunun ətrafındakı hüceyrəvi toxumaya keçir. Uşaqlıq boynunun əzələ qişasında artıq miqdarda birləşdirici toxuma və elastik liflərə təsadüf olunur; ona görə qadın doğan zaman uşaqlıq boynu elastiki olduğu üçün çox genələ bilir.
Uşaqlıq boynunun əzələ qişasından bir cüt əzələ dəstəsi başlayaraq arxaya doğru gedir və düz bağırsağın yanlarında II və III oma fəqərələrinin sümüküstlüyünə bağlanır. Bu əzələdəstələrinə m.rectouterinus deyilir; bunlar birləşdirici toxuma dəstələri ilə birlikdə peritondan əmələ gəlmiş büküşdə (plica rectouterina) yerləşmişdir. Burada iştirak edən birləşdirici toxuma lifləri ligamentum rectouterinum adlanır.
Uşaqlığın selikli qişası – tunica mucosa s. endometrium çəhrayı rəngdədir; uşaqlıq boşliğunda nazik və hamar, kanalda isə qalın və büküşlüdür. Büküşlər kanalın ön və dal divarında yerləşib palma yarpaqlarına bənzədikləri üçün plica palmata adlanırlar. Selikli qişa bir qatlı silindrəbənzər və ehtizazlı epitel ilə örtülüdür; bunların ehtizazı uşaqlıq dəliyinə doğrudur. Uşaqlıq boynunun uşaqlıq yoluna baxan hissəsi çoxqatlı yastı epitel ilə örtülüdür. Uşaqlıq cisminin selikli qişasında borulu vəzilər – glandulae uterinae və kanalın selikli qişasında selikli vəzilər – glandulae cervicales uteri vardır.
Uşaqlığın rentgen şəkli
200px|thumb|right|Uşaqlığın rentgenkontras müayinəsi Uşaqlığın rentgenoqramında (metrosalpinqoqrafiya zamanı) kontras maddə ilə dolurulmuş uşaqlıq boşluğu üçbucaq şəklində görünür; bu üçbucağın zirvəsi aşağıya və əsası yuxarıya doğru baxır. Əsasında olan bucaqlar uşaqlıq borularının uşaqlıq dəliklərinə və zirvəsindəki bucaq uşaqlıq dəliyinə müvafiqdir.