cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Payız konserti (film, 1962)
Məzmun
Film-konsert ümumi bir süjet əsasında qurulmuşdur. Film çəkən qrup istedadlar axtararkən xalqımızın sevimli sənətkarı Lütfəli Abdullayevə rast gəlir. Onlar aktyordan istedadlar axtarıb tapmaqda yaradıcı qrupa köməklik göstərməyi xahiş edirlər. Beləliklə, məşhur müğənilərdən Müslüm Maqomayev, Şövkət Ələkbərova, rəqqasə Əminə Dilbazi, Flora Kərimova ("Çinar" rəqs ansamblınin solisti kimi) və başqaları filmə çəkilirlər.
Rüknəddin Məsud Məsihi
Məsihi – Mənşəcə Azərbaycan türklərindən olan  məşhur şair və həkim.
Həyatı
Məsihi XVII əsrin ən gorkəmli şair və həkimlərindən biridir. Əslən həkimlər sulaləsindən olan Məsihinin atası Nizaməddin Əli İran və Hindistanın müxtəlif hökmdarlarının saraylarında həkimbaşı olmuşdur. Onun qardaşları Qütbə və Nasir, eləcə də oğlu Məhəmməd Hüseyn də həkim olmuşlar. Onların hamısı o dövrün butun savadlı adamları kimi şer yazmışlar.
Nizaməddin Əli oğlunun təbabət sahəsində savadlanması ilə şəxsən məşğul olur və Məsihi artıq gənc yaşlarından nəinki müalicə fəaliyyətinə başlayır, hətta müalicə həkimləri üçün sonralar böyük şöhrət qazanmış "Zabitət ül-əlac" ( "Müalicə qaydaları") adlı kitab da yazır. Lakin poetik irsinin əksər qisminin itirilməsinə baxmayaraq, Məsihi hazırda daha çox şair kimi məşhurdur. Bir sıra kiçik həcmli lirik və epik əsərləri ilə yanaşı onun 1629-cu ildə Azərbaycan türkcəsində qələmə aldığı "Vərqa və Gülşa" poeması da bizə çatmış və şairə böyük şöhrət qazandırmışdır. Bu əsərin nadir əlyazma nüsxələri Britaniya muzeyində və Tehran universitetinin kitabxanasında saxlanır. Həmin nüsxələrdən ikincisi əvvəlcə alim və şairlərə himayədarlığı ilə şöhrət tapmış, özü də ortabab şair olan Qarabağ bəylərbəyi Uğurlu xan Ziyadoğlu Qacara (bu vəzifəyə 1664-cü ildə təyin olunub) məxsus olmuşdur. Nüsxədə bu haqda qeyd də var. Sonradan bu nüsxə müəmmalı bir tərzdə Moskvada üzə çıxır və Məhəmməd Hatəmi oğlu Hüseynqulu Kahdamini 1749-1750-ci ildə onu oradan alıb, Tehrana aparır. London nüsxəsi poemanın yazılıb başa çatmasından 17 il sonra köçürülüb. Qarabağ nüsxəsi isə ondan 4 il sonra köçürülüb. Uğurlu xana məxsus nüsxəni cildləmiş ustanın adı da məlumdur: o, tanınmış Azərbaycan xəttatı Həbibullah ibn Əsədullah Dumbulidir.
Məsihi oz əsərlərində "Dane və dam" (Buğda və tələ), "Zənbur və əsəl" (Arı və bal) adlı, həmçinin Azərbaycan dilində yazdığı əsərlər haqqında məlumat verir. Lakin nə bu əsərlər, nə də Nizami poemalarının mövzularında yazdığı əsərlər bizə gəlib çatmamışdır, bunlar barədə şairin müasirləri məlumat verirlər. Məsihinin həyat və yaradıcılığı haqqında məlumatlar orta əsr təzkirəçilərinin əsərlərinin təhlili əsasında ədəbiyyatşünas Əliyar Səfərli tərəfindən nizama salınmışdır.
Həkim-şairin həyat dovru təqribən 1579/80-1655/56-cı illər arasında müəyyənləşdirilib. Məsihinin əsli Təbrizdəndir. Orası da məlumdur ki, onun atası əvvəlcə şah I Təhmasibin başqa saray əyanları ilə birlikdə Təbrizdən Qəzvinə, sonra isə Şah I Abbas paytaxtı köçürəndə İsfahana gəlib.
Şairin tam adı Ruknəddin Məsud Məsihidir. Cox zaman onu sadəcə Rukna da cağırırlar. Məsihi (Məsih, Məsiha) onun ədəbi təxəllüsüdür. Məsihi İsfahanda yaxşı təhsil alıb. Azərbaycan, fars və ərəb dillərində gözəl danışır, təbabət, fəlsəfə, məntiq, nücum, ilahiyyat və şerşunaslıq elmlərini dərindən bilirmiş. Müasirlərinin əksəriyyəti kimi xəttatlıqla maraqlanıb və bu sahədə özünün dediyinə görə, boyuk uğurlar qazanıb. Şerlərini əsasən, Azərbaycan turkcəsi və fars dilində yazıb. Əsərlərinin tam külliyyatı 100 min beytə çatır.
Estafeti oz atasından qəbul edən Məsihi də şah Abbasın sarayında həkim kimi çalışıb. Özünün geniş dünyagörüşü, yüksək savadı və saray mühiti üçün vacib amil sayılan böyük poetik istedadı sayəsində tezliklə I Şah Abbasla yaxınlaşır və onun ən yaxın müşavirinə çevrilir. Orta əsr təzkirəçilərinin dediyinə görə, şah tez-tez Məsihinin evində qonaq olur və onun məclislərində iştirak edirdi. Məsihi şahın müşaviri kimi onu bir çox hərbi yürüşlərində də müşayiət edir. Lakin onların arası dəyir və Məsihi digər məşhur həkim dostu Heydərlə Hindistana üz tutur.
Hindistanda Məsihi muxtəlif səviyyəli hakimlərin, o cumlədən Böyuk Moğollar sülaləsindən olan şah Əkbər və Cahangirin saraylarında müalicə həkimi olur. Bir həkim kimi sarayda böyük nüfuza malik idi. Şah Cahangirin sarayında çalışdığı dövrə aid bir məşhur əhvalat da bunu sübut edir. Hansısa qəbahətinə görə həkim Rüknadan tələb edirlər ki, saraydan getsin. Lakin üstündən heç bir il keçməmiş şah ağır xəstələnir və həkimlərdən heç biri onu sağalda bilməyəndə Məsihidən üzr istəyib, onu yenidən saraya qaytarırlar.
O, Allahabadda, Caypurda, Aqrada və Hindistanın başqa şəhərlərində yaşayır. Burada o, tez-tez həmyerlilərimizlə görüşürdü. Məsihi sarayda görkəmli Azərbaycan şairi Saib Təbrizi ilə tanış olur. Bir çox təzkirəçilər Saibi Məsihinin tələbəsi hesab edirdilər. Onların bu dostluğu hər iki şairin yaradıcılığına müsbət təsir göstərmişdi.
Məsihinin ilk "Divan"larından biri onun ölümündən sonra Saib tərəfindən tərtib olunmuşdur. Məsihinin şəxsi tanışlarından olan təzkirəçi Mirzə Tahir Nəsrabadi yazır ki, Saibin evində onun on "Divan"ı varmış. Benqalda olarkən Məsihi "Bürhane qate" lüğətinin müəllifi, Azərbaycan alimi Hüseyn ibn Xələf Bürhan Təbrizi ilə görüşmüşdür. 1632-ci ildə Məsihi Hindistanda 20 il yaşayandan sonra vətənə qayıdır. Onun qayıtması münasibətilə şair Övci Nətənzi təxminən bu məzmunda bir şer də yazmışdı: "Allaha min şükürlər olsun ki, mənə həkim Rüknünü görmək qismət oldu. Onun həkimliyindən təptəzə qalmış çoxillik şərab kimi həkimlər can alır. Allah o adamın camını doldursun ki, mənim əllərimi bu qədəhə yetirdi."
Vətənə qayıtdıqdan sonra Məsihi hələ Hindistana getməzdən əvvəl Səfəvi şahı I Abbasın şərəfinə yazmağa başladığı "Vərqa və Gülşa" poemasını şah Səfiyə təqdim edir. Buna baxmayaraq, saray onu qəbul etmir və bu böyük şəxsiyyət ömrünün qalan hissəsini kasıblıqla keçirir.
Həkim Rukna 81 yaşında Kaşan şəhərində vəfat edir. Deyilənlərə görə, o, özünün həkimlik fəaliyyətini son günlərinə qədər dayandırmamışdır.
I Cüstan (Salari)
I Cüstan — Salarilər sülaləsi ndən Azərbaycan hökmdarı
Həyatı
Həyatı barədə çox məlumat yoxdur. Hakimiyyəti əsasən anasının kölgəsində və hərəmdə keçmişdir. Vəziri və adaşı Cüstan ibn Şərmzana Urmiya qalasını vermişdi. Cüstan əmisi Vəhsudanın səfiri olaraq gəlmiş vəzir Nuaymini həbs etdirmişdi. Bu da Cüstan ibn Şərmzanın katibi olan Übeydullah ibn Mərzbana pis təsir etdi. Vəzirə şikayət edərək I Cüstanın yerinə qardaşı İbrahim i gətirmək barədə təklif verdi. İbrahim bu təklifə müsbət cavab verərək Urmiyaya, oradan da Marağa ya hərəkət edərək sarayı tutdu. Cüstan bu vaxt Bərdə də idi. Ərdəbilə gələrək Nuaymini azad etdiyi barədə xəbər göndərdi, vəzir Cüstan və katibi Übeydullah bu xəbərə sevinib Urmiyaya qayıtmış, İbrahim isə tək qalmışdı.
Abbasi üsyanı
İbrahim və Cüstan vəzir Cüstan ibn Şərmzanın planını öyrənəndən sonra barışdılar. Bu arada Nuaymi həbsdən qaçmış və Muğan a getmiş, orada keçmiş xəlifə əl-Muktəfi nin nəvəsi özünü əl-Müstəcir Billah adlandıran və xəlifəliyə iddiaçı olan İshaq ibn İsanı üsyana səsləyir, Azərbaycanı işğala çağırırdı. Bu çağırışa daha sonra vəzir Cüstan da qoşuldu. Lakin İbrahim və Cüstanın birləşmiş qüvvələri 960-cı ildə Abbasi üsyançını məğlub etdi.
Nasirin üsyanı
Bu vaxt Vəhsudanın təhriki ilə kiçik qardaşı Nasir də Ərdəbildə üsyana başlamışdı. Bu üsyan ölkədə çaxnaşma yaratdı və hər şəhərdə bir əmir öz müstəqilliyini elan etdi. Bu hadisələr işığında Cüstanla barışan Nasir torpaqlarını geri qaytarmaq üçün anaları ilə birgə Vəhsudanın yanına gedərək ondan kömək istədilər. Lakin Vəhsudan onları həbs edərək öz ordusunu oğlu İsmailə verdi. 960-cı ildə İsmail Azərbaycanı ələ keçirdi və I Cüstanın hakimiyyəti həbsdə sonlandı.
Ölümü
İsmailin Azərbaycanı ələ keçirməsi Cüstanın qardaşı İbrahim üçün siqnal oldu və öz ordusunu toplayaraq Azərbaycana hücuma keçdi. İbrahimə qarşı keçmiş vəzir Cüstan ibn Şərmzan, Rəvvadilər dən II Hüseyn də İsmailə qoşuldular. İbrahim məğlub edildi, Cüstan isə 960-cı ildə qardaşı və anası ilə birlikdə edam olundu.
Ağbulaq-Sərdar (Zəncan)
Ağbulaq-Sərdar - İranın Zəncan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Mahnişan şəhristanının Ənquran kəndistanında, Mahnişan şəhərindən 28 km cənub-qərbdədir.
Bağdadda terror (2016)
Bağdadda terror — Bağdadda törədilmiş iki terror aktı. Hadisələrdə ən azı 200 nəfər həlak olub.
14 noyabr
1601–1900
thumb|[[Klod Mone]]
1600-cü ildən əvvəl
thumb|[[I Yustinian]]
HSBC
HSBC — Avropa, Asiya-Sakit okean bölgəsi, Şimali və Cənubi Amerika, Yaxın Şərq və Afrikada fəaliyyət göstərən HSBC Qrupu, dünyanın ən böyük bank və maliyyə xidmətləri göstərən qurumlardan biridir. İngiltərədə qeyddə olan HSBC Holdings plc'nin ümumi mərkəzi Londondadır. HSBC'nin 1999-ci ildə Qrup şirkətləri üçün beynəlxalq tək bir marka olaraq təyin olunması, qrupun altıbucaqlı embleminin dünya səviyyəsində getdikcə tanınan bir simvol olmasını təmin etdi. 300px|thumb|left|Dünyada HSBC HSBC 2002-ci ildən markasını rəqiblərindən ayırmaq və xüsusiyyətlərini vurğulamaq üzrə 'Dünyanın yerli bankı' şüarıyla bir kampaniyaya başladı.
HSBC, dünyanın ən inkişaf etmiş məlumat texnologiyalarını istifadə etməkdədir. HSBC'nin ildə 13 milyarddan çox müştəri əməliyyatının həyata keçirildiyi və hər keçən gün sürətlə inkişaf edən e-ticarət funksiyası, internet, PC bankçılığı, interaktiv TV, telefon bankçılığı və mobil bankçılığından ibarətdir. Bankın düyada 10.000 dən çox ofisi,82 ölkədə 312.000 dən çox işçisi və 125 milyondan çox müştərisi mövcuddur.
Məhəmməd Mövlazadə
Mövlazadə Məhəmməd Həsən İsmayıl oğlu Şəkuvi — Qafqaz müsəlmanlarının VI Şeyxülislamı, azərbaycanlı din alimi. Məhəmməd Mövlazadə Quranı Azərbaycan dilinə ilk tərcümə edənlərdən biri hesab edilir, həmçinin Quran üzrə izahlı lüğətin müəllifidir.
Həyatı
Məhəmməd Həsən 1854-cü ildə Şəkidə anadan olmuşdur. O, ilk təhsilini Şəki mollaxanasında almışdır. Təhsilini sonra Gəncə mədrəsəsində davam etdirir. Mədrəsəni bitirdikdən sonra Məhəmməd Həsən bir il Gəncə Cümə Məscidində molla kimi çalışır. O, sonralar təhsilini davam etdirmək qərarına gəlir və bu məqsədlə İraqa gedir. Burada Məhəmməd Həsən dini təhsilini daha da zənginləşdirir. 1891-ci ildə Qafqaza qayıdır və Hicri və Miladi təqvimlərini birgə olaraq fars dilində çap etdirir. 1893-cü ildə Tiflisdə yerləşən "Müsəlman dini məktəbi"ndə İslam dininin qaydaları (Şəriət qanunları) üzrə dərs deməyə başlayır. Sonralar o, Qazi kimi Cəbrayıl, Gəncə, Tiflis və Kutaisidə çalışır. Axund rütbəsi alan Hacı Məmmədhəsən bir müddət qazi, 1907-ci ildən şeyxülislam əvəzçisi olub. 1908-ci ildə Şeyxülislam seçilir. 1932-ci ildə Tiflisdə vəfat etmişdir.
Əsərləri
1908-ci ildə Məhəmməd Həsən Movlazadənin "Kitab əl-bəyan fi təfsir əl-Quran" adlı kitabı çap olunub. İki hissədən ibarət olan bu kitabda o, Quranın tərcüməsi və təfsirini vermişdir. Onun bu kitabı 1990-cı ildə Bakıda yenidən nəşr olunub.
Təlim təyyarəsi
thumb|right|250px|[[MiQ-29 döyüş təyyarəsi və İl-103 təlim təyyarəsi]]
Təlim təyyarəsi əsas etibarilə pilot ların və ya ekipaj üzvlərinin uçuş vərdişlərini artırmaq məqsədilə istifadə olunan təyyarə  lərdir.
Döyüşlərdə istifadə olunması
thumb|right|250px|[[Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri nə məxsus Yakovlev Yak-130 hərbi-təlim təyyarəsi]]
Bir sıra ölkələrin hərbi hava qüvvələrində təlim təyyarələri öz əsas məqsədləri ilə birlikdə, həmçinin döyüş əməliyyatlarında da istifadə olunur. Lakin, bu cür təyyarələr qırıcı lara nisbətən qarşı tərəfdən gələcək hər hansı bir hücuma qarşı qorumalı olmadığı üçün müasir döyüş əməliyyatlarında istifadə olunması nəticəsində uğur qazanmaq da çətin olur.
Tarixən bəzi təlim təyyarələrinin hücum məqsədilə istismar olunan variantları da yaradılmışdır. Məsələn, XX əsrin ikinci yarısında Cənubi Afrikada baş vermiş sərhəd toqquşmalarında İtaliya istehsalı olan Aermacchi MB-326 təlim təyyarələri CAR Hərbi Hava Qüvvələri nin əsas zərbə gücü hesab olunurdu. Çin istehsalı olan Hongdu JL-8 təyyarəsi də aşağı intensivliyə malik döyüş əməliyyatlarında düşmən bölmələrinə hücum etmək məqsədilə hazırlanmışdır. Buna baxmayaraq, qırıcılara nisbətən zəif təchiz olunmuş təlim təyyarələrinin gözlənilməz hücum əməliyyatında iştirak etməsi və ya xüsusilə də hücum edən tərəfin hava üstünlüyünü öz əlində saxlayacağına əmin olması bu təyyarələrin də uğur qazanmasına səbəb ola bilər.
Dağınıq skleroz
Dağınıq  skleroz   — sinir sisteminin iltihabi  xəstəliyi  olub, baş  və  onurğa  beynində sinir  hüceyrələrinin  örtük  qişasının  zədələnməsi  ilə  müşahidə  olunur. Bu zədələnmə sinir  sistemi  hissələri  arasında əlaqəni  pozur və  bunun  nəticəsində   bir sıra simptom  və  sindromlar  yaranır.
Dağınıq skleroz xronik, vaxtaşırı kəskinləşmə ilə keçən və pasiyentlərin müxtəlif dərəcədə əlilliyinə səbəb olan xəstəlikdir. Xəstəliyin başlanmasından 20 il sonra xəstələrin 60%-i sərbəst hərəkət edə bilmir. Çox hallarda xəstəlik ömrün uzunluğuna o qədər də təsir etmir, lakin nadir hallarda xəstəlik çox sürətlə irəliləyir. Klinik müayinələr göstərir ki, xəstələrin MSS-də zədələnmələr əmələ gəlir və bu zədələnmələr zaman keçdikcə səpələnir. Zədələr ocaqlarda olan iltihabi proses nəticəsində yaranan çapıqlardır. Diaqnozun təsdiqlənməsi üçün yeganə bir patoqnomonik test mövcud deyil və xəstənin sağlığında çox nadir hallarda onu təsdiq edən histoloji müayinə mümkün olur.
Epidemiologiya
DS-nin yayılmasında coğrafi amillərlə (iqlim) yanaşı sosialiqtisadi, ekoloji və etnoqrafik amillər, xüsusən əhali tərəfindən istifadə edilən qida məhsulları da müəyyən əhəmiyyət kəsb edə bilər. Ekvatordan uzaqlaşdıqca dağınıq sklerozun yayılmasında artım müşahidə edilir. Dağınıq skleroza ən çox 18-45 yaşlarda rast gəlinir, amma bütün yaş qruplarında təsadüf edilə bilər. Qadınlarda kişilərə nisbətən çox rast gəlinir (1,6-2:1). ÜST-nin məlumatına görə nevroloji xəstəliklər arasında dağınıq skleroz cavan yaşlı şəxslərin əlilliyinin əsas səbəbidir. Xəstəliyin başlanmasından 10 il sonra xəstələrin 30-37%-i yalnız başqasının köməyi ilə hərəkət edə bilir, 50% pasiyentlər peşəkar işlərini yerinə yetirməkdə çətinlik çəkirlər, pasiyentlərin 80%-dən çoxu iş yerlərini dəyişməyə məcbur olurlar. Dağınıq sklerozdan ölüm halları 100000 əhaliyə 2 nəfər təşkil edir.
Etiologiya
Dağınıq skleroz  multifaktorial  xəstəlik  hesab olunur. Xəstəliyin  yaranması  xarici  mühit  amilləri ( viruslar, ekoloji və coğrafi  amillər) və  irsi meyilliliyin  qarşılıqlı  təsiri  ilə  şərtlənir. İndiyənədək xəstəliyin yaranmasında  ilkin səbəb   olan hər  hansı  bir  virus  aşkarlanmayıb.
Patogenez
DS-nin patogenezində immun sistemin vəziyyətinin əhəmiyyəti böyükdür. Qanda və OBM-də immun reaksiya göstəricilərində dəyişiklik, spesifik beyin antigenlərinə, xüsusən mielinin əsas zülalına qarşı anticismlərin olması və nəhayət, immunosupressorların xəstəliyin kəskinləşməsini ləngitməsi, eləcə də sinir toxumasında histoloji dəyişikliklər bunu sübut edir.
Kliniki təzahürləri
Dağınıq skleroz zamanı istənilən nevroloji əlamət müşahidə oluna bilər ki,bunlardan avtonom, hərəki, hissi, görmə problemləri daha yayılmışdır.Spesifik simptomlar(hissi pozulmalar,kəskin və xronik ağrılar, əzələ zəifliyi, əzələ spazmları,koordinasiya, nitq pozulması,görmə problemləri,yorğunluq hissi və s. ) zədələnmə ocağının mərkəzi sinir sistemində yerləşdiyi yerdən asılıdır. DS zamanı ən çox rast gəlinən piramid traktın zədələnməsidir – 90% və bu, xəstələrin əlilliyinin əsas səbəbidir. Ocağın lokalizasiyasından asılı olaraq hemi-, para- və nadir hallarda monoparezlər müşahidə edilir. Aşağı ətraflar yuxarı ətraflara nəzərən daha çox zədələnirlər. Spastiklik çox vaxt parezlərdən daha qabarıq olur. Hissiyyatın pozulmasına xəstələrin 85-90%-də rast gəlinir. Erkən mərhələlərdə paresteziyalar, dizesteziyalar, ağrı hissiyyatının mozaik pozulması, vibrasion hissiyyatın enməsi müşahidə edilirsə, daha gecikmiş mərhələlərdə səthi və proprioseptiv hissiyyatın naqil və nadir hallarda seqmentar pozuntular aşkar edilir. Beyincik mənşəli pozuntular əsas əlamətləri bədənin müvazinətinin, yerişin pozulması, dismetriya, intension tremor, dizartriya, nistaqm olan statiko-lokomotor və dinamik ataksiya ilə xarakterizə olunur. Digər əlamətlərdən asinergiya, əzələ hipotoniyasını göstərmək olar. Ataksiya xəstələrin davamlı əlilliyinin əsas səbəblərindəndir. Görmə pozulmaları xəstələrin 60%-də xəstəliyin müxtəlif mərhələlində rast gəlinir və əksər hallarda kəskin optik nevritin, nadir hallarda proqressivləşən bir və ya iki tərəfli görmə pozulmalarının inkişafı ilə xarakterizə olunur. DS zamanı kəllə-beyin sinirlərinin və beyin kötüyünün zədələnmə simptomlarına tez-tez rast gəlinir və onlar aşağıdakı kimi özünü göstərir:
- gözün hərəki pozuntuları, xüsusilə uzaqlaşdırıcı sinirin parezi və nüvələrarası oftalmoplegiya - mimiki əzələlərin mərkəzi və periferik parezləri - nistaqmın müxtəlif tipləri - trigeminal neyropatiya - başgicəllənmə - psevdobulbar pozuntular (dizartriya, disfagiya və s.)
Çanaq orqanlarının funksiyalarının pozulmasına DS-nin müxtəlif mərhələlərində xəstələrin 80%-də rast gəlinir. Bu patologiyalar sidik ifrazının pozulması (sidik saxlaya bilməmək, sidik ifrazının ləngiməsi və ya hər iki pozuntunun kombinasiyası); defekasiyanın pozulması (qəbizlik, nadir hallarda nəcisi saxlaya bilməmək); cinsi funksiyanın pozulması (erektil, eyakulyator disfunksiya, libidonun enməsi, anorqazmiya) ilə büruzə verir.
Ağrı DS-li xəstələrin tez-tez rast gəlinən (50%) şikayətlərindəndir. Ağrılar kəskin/yarımkəskin (trigeminal nevralgiya; dilaltı sinirin nevralgiyası; tonik əzələ spazmları; ətraflarda paroksizmal ağrılar və Lermitt sindromu; baş ağrısı; kökcük ağrıları; optik nevritlərdə periorbital nahiyədə ağrı; sidik kisəsinin boşalmasının pozulması nəticəsində qasıq və qasıqüstü nahiyədə ağrı) və xronik (ətrafların əzələlərində ağrılı spazmalar, dizesteziyalar, likvorodinamik pozuntular zamanı xronik baş ağrısı, damar mənşəli xronik baş ağrıları, kökcük ağrıları və s.) ola bilər
Xəstələrin 90%-də neyropsixoloji pozuntular, sindromlar və psixi pozulmalar aşkar edilir.
Diaqnostikası
DS-nin diaqnostikası aşağıdakılara əsaslanır: DS diaqnozu ancaq nevroloq tərəfindən qoyula bilər.
Diferensial diaqnostikası
- Kəskin dağınıq ensefalomielit - Beyin kötüyünün şişləri - Mərkəzi pontin mielinolizi - Essensial tremor - Hemifasial spazma - İİV-lə bağlı MSS ağırlaşmaları - Proqressiv multifokal leykoensefalopatiya - İrsi metabolik xəstəliklər - Laym xəstəliyi - Lizosomal toplanma xəstəlikləri - MELAS - Miokimiya - Paraneoplastik ensefalomielit - Persistent idiopatik üz ağrıları - Yan amiotrofik skleroz - Onurğa beyni infarktı
Müalicəsi
Disstress yaradan hər bir simptomla kəskin epizodu (o cümlədən optik nevriti) olan və ya hərəkətlərin məhdudlaşması artan xəstəyə yüksək dozada kortikosteroidlərlə müalicə təklif edilməlidir. Kortikosteroidləri təyin etməzdən əvvəl xəstəyə onların mümkün olan yan təsirləri və faydası barədə aydın məlumat verilməlidir. Kortikosteroidlərlə müalicə kursu ildə üç dəfədən artıq və ya kurs müddəti 3 həftədən artıq olmamalıdır.
Rəna İsmayılova
Həyatı
Rəna İsmayılova 28 avqust 1950-ci ildə Bakıda rəssam ailəsində anadan olmuşdur. O, uşaqlıqdan pianoda ifa etməyə başlamış və ilk musiqi müəllimi bacısı Zemfira Qafarova olmuşdur. Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində fortepiano üzrə təhsilini başa vurduqdan sonra 1968-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının Tarix-nəzəriyyə fakültəsinə daxil olmuşdur. Buradakı təhsilinin birinci kursundan başlayaraq fortepiano ilə yanaşı orqanda da ifa etməyə başlamış, üçüncü kursda isə oxuduğu fakültəni dəyişərək fortepiano üzrə fəaliyyətini davam etdirmiş, 1974-cü ildə buranı fortepiano və orqan ixtisasları üzrə bitirmişdir. Təhsilini başa vurduqdan sonra Musiqili Komediya Teatrı və Sumqayıt Musiqi Texnikumunda işləməyə başlamışdır. 1977-ci ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında əvvəlcə pianoçu-konsertmeyster işləyən Rəna İsmayılova 1983-cü ildə P.İ.Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasının assistenturasına daxil olaraq 3 il təhsilini burada davam etdirmişdir. Burada o, professor dərs almışdır.
1987-ci ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında "Orqan və klavesin" kafedrasında əvvəlcə baş müəllim, sonra dosent olaraq çalışan Rəna İsmayılovanın redaktorluğu altında ilk dəfə "Azərbaycan bəstəkarlarının orqan musiqisi" adlı ikicildlik not məcmuəsi işıq üzü görmüşdür.
Rəna İsmayılova hazırda Almaniyada yaşayır. Burada onun dəfələrlə rəsmi konsertləri olmuş, kilsələrdə ifa etmişdir. O, həmçinin alman, fin, norveç, fransız, ingilis musiqi gecələrinin, "Orqan dünən və bu gün" adlı silsilə konsertlərin təşkilatçısı və iştirakçısı olmuşdur.
Ailəsi
Rəna İsmayılova rəssamlar Nəcəfqulu İsmayılov və Güllü Mustafayevanın qızıdır. O, skripkaçı Sevinc İsmayılovanın doğma, musiqişünas Zemfira Qafarova və vokalçı-aktyor, rəssam Əli Haqverdiyevin anabir ögey bacısıdır. Bəstəkar Ramiz Mustafayev və dirijor Faiq Mustafayevin bacısı qızıdır.
Fatma Sultan (Sultan Əbdülməcidin qızı)
Fatma Sultan (d. 1 noyabr 1840 - ö. 29 avqust 1884) — 31-ci Osmanlı sultanı Əbdülməcidin qızı.
Həyatı
Fatma Sultan 1840-cı ildə Çırağan sarayı nda dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Əbdülməcid, anası isə Gülcamal Qadınəfəndi dir. Anasının vəfat etdiyi 1851-ci ildə sədrəzəm Mustafa Rəşid Paşa nın oğlu Əli Qalib Paşa ilə nişanlandı. 3 il davam edən nişanlılığın sonunda Mustafa Rəşid Paşa vəzifədən alınmış, bu səbəblə nigahın ləğv olunması haqqında şayələr yayılmışdı. Qızının məyus olduğunu görən Sultan Əbdülməcid in əmriylə cütlük 2 avqust 1854 tarixində evləndirildi. Cütlüyün nigahı Hırka-i səadət otağında şeyxülislam Əhməd Arif Hikmət Əfəndi tərəfindən bağlandı. Əli Qalib Paşa ya vəzirlik verildi.
Fatma Sultanın cehizi 2 gün boyunca Çırağan sarayı nda sərgiləndi. Yeni evli cütlük Sultan Əbdülməcid in hədiyyə etdiyi Baltalimanı sarayında məskunlaşdı. Sultan Əbdülməcid kürəkəninə brilyant üzük və inci təsbeh hədiyyə etdi. Lakin Fatma Sultan bu evlilikdə xoşbəxt ola bilmədi. Belə ki, cütlüyün Cəmilə adlı ilk övladları bir neçə gün sonra vəfat etmişdi. Bu acı itkinin ardından 1857-ci ildə Fatma Sultan və əri ağır xəstəliyə düçar oldu və uzun müddət davam edən müalicənin ardından sağaldılar. 1858-ci ilin sentyabrında baş verən dəniz qəzasında əri Əli Qalib Paşa boğularaq ölmüş, cəsədi bir neçə gün sonra Beykoz sahillərində tapılmışdır. Ərinin məzarı eyni ildə vəfat edən atasının türbəsinə dəfn edildi.
Gənc yaşda həm övladının, həm də ərinin acısını çəkən Fatma Sultan atasının istəyilə ikinci dəfə evləndirildi. Bu dəfəki əri isə dövlət adamlarından Arif Paşanın oğlu Mehmed Nuri bəy oldu. Bu evlilikdən Mehmed Fuad bəy və Əminə Lütfiyə adlı 2 övladı oldu. Ancaq qızı 2 yaşında, oğlu isə 3 yaşında vəfat etmişdi.
Qardaşı Sultan Muradın taxta çıxmasıyla sevincli günləri başlasa da, çox çəkmədi. Sultan Əbdülhəmid in taxta çıxmasının ardından, əri Nuri Paşa Sultan Əbdüləziz in qətlində təqsirləndirildi və Taifə sürgün edildi. Bu səbəblə 1881-ci ildə Sultan Əbdülhəmid in istəyilə ərindən boşandı. Bundan sonrakı həyatını Baltalimanı sarayında nəzarət altında yaşayan Fatma Sultan 1884-cü ildə vəfat etdi. Cənazəsi Yeni məscid dəki Validə Turhan Sultan türbəsi ndə dəfn edilmişdir.
İmperator pinqvini
İmperator pinqvini (Aptenodytes forsteri) — hazırda dünyada mövcud olan pinqvin növləri arasında çəki və boy baxımından ən irisi olan pinqvin növü. Yetkin sərdin orta boyu 122 sm, çəkisi isə 22 və 45 kq arasında dəyişir. Başı və arxa hissəsi qara, qarın nahiyyəsi isə ağdır. Digər pinqvinləri kimi imperator pinqvinləridə uça bilmirlər. Kral pinqvini ilə birlikdə İmperator pinqvinləri cinsinə daxildilər. Latın adı alman alimi İqonn Fosterin (1729–1798) şərəfinə adlandırılmışdır.
Xarici görünüş
Erkəklər 130 sm hündürlüyə və ortalama olaraq 35–40 kq olur. Bəzən çəkisi 50 kq olan fərdlərə rast gəlinir. Dişilər 114 sm boya, 32 kq çəkiyə malik olur. Boğa nahiyyəsində sarı-narıncı rəng vardır.
Araşdırma tarixi
İmperator pinqvini ilk dəfə Faddey Bellinshauzen ekspedisiyası zamanı (1819–1822) kəşf edilmişdir.
Bu növün öyrənilməsində Robert Skottun təşkil etdiyi 1910–1913 illər ekspedisiyasının böyük rolu olmuşdur. Edrian Vilson Evans burnundan Mak-Myodro körfəzində yerləşən Kroze burnuna gedərək bir necə imperator pinqvinini ovlamışdır. Bu addın bu canlıların öyrənilməsində əhəmiyyətli addım olmuşdur.
Yayılması
İnperator pinqvinləri bütün digər pinüvinlərindən daha uzaq cənubda yaşayır. Onların hazırda ümumi sayı 300000 baş təşkil edir. Onlar əsasən Antarktidanın sahil bölgəsində yaşayırlar. Ancaq çütləşmə və yumurta vermə zamanı materikin daxilinə miqrasiya edirlər.
2009 ilə qədər süşünülürdü ki, onların dünyada cəmi 34 koloniyası mövcuddur. Ancaq sputnikdən aparılan araşdırmalar düşərgələrin 38 olması qeydə alınır.
Həyat tərzi
Koloniyalar təbii əlverişli yerlərdə yerləşir. Ən iri koloniyaların on minlərlə üzvü olur. Onlar adətən buzun üzəri ilə qarınları ilə hərəkət edirlər. Bunun üçün ayaqlarından və qanadlarından istifadə edirlər. Onlar bir yerə toplanaraq dövr edirlər. Bu dörüyələrin mərkəzində temperatur hətta + 35 °C çatır, halbuki kənarlarda tepmeratur −20 °C olur.
İlin iki ayını dənizdə olurlar. Digər vaxtlarını isə nəsil artırmağa sərf edirlər.
Möhtəşəm adına baxmayaraq insanlar koloniyaya yaxınlaşarkən fərdlər bala və yumurtalarını qoyaraq qaçırlar.
Çoxalma
thumb|left|İmperator pinqvinlərinin yumurtası thumb|right|İmperator pinqvini öz balaları ilə birlikdə İmperator pinqvini çoxalmağa may-iyun ayları başlayırlar. Bu zaman ətrafda temoeratur −50 °C, küləyin temperaturu isə 200 km/s olur. Yumurta qoyma materik sahilində, nadir hallarda isə materik daxilində olur. Onlar materikdə ilin on ayını keçirirlər. Koloniyalar 10 000 və ya 300 baş ola bilir.
May, iyunun əvvəllərində pinqvinlər bir yumurta qoyur. Yumurta 450 q ağırlığ və 12х9 sm ölçüyə malik olurlar. Yumurtada temperatur 31,4 C° təşkil edir. 45–50 gün erkək aç-yalavac yumurtanı ayaqları arasında əmələ gələn sallaq dərinin altında gizlədir. Dişilər isə dənizə qida dalınca gedir. Quşlar 1 m² ərazidə 10 fərd toplaşır. Dişilər bol qida ilə geri qayıdırlar. Bu müddət ərzində isə erkəklər çəkilərinin 40 % itirirlər. Yumurtadan çıxan balalar ancaq valideynlərinin gətirdiyi qidalarla qidalanırlar. Onların üzməyə başlaması ancaq yanvardan başlayır.
Mikania variabilis
Mikania variabilis Mikania variabilis Mikania variabilis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ağcabulaq (Ərak)
Coğrafi yerləşməsi
Ərak şəhristanının Sərbənd bölgəsinin Yuxarı Sərbənd kəndistanında, Astana şəhərindən 18 km cənub-qərbdədir.
Dalbergia eremicola
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Məhəmməd Mirzə Qacar
Təhsili
1872-ci ildə Şuşada doğulub. Şuşa da mədrəsə təhsili alan Məhəmməd Mirzə Qacar 1885-ci ildə qardaşı, çar ordusunun generalı Rzaqulu Mirzə Qacarın təkidi ilə Tiflisdə yerləşən hərbi məktəbdə oxumağa başlayır. Tez bir zamanda yüksək nəticələrə nail olan Məhəmməd Mirzə Qacar 1888-ci ildə Sankt-Peterburqda yerləşən hərbi məktəbə daxil olur.
Hərbi karyerası
1893-cü ildə Rusiya İmperator Ordusu nda xidmət etməyə başlamışdır.
Typhlodromus ponticus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Məhəmməd Mirzə Qacar
Rusiya imperiyasında xidməti
1910-cu ildən böyük knyaz, general-feldmarşal Mixail Nikolayeviç adına birinci Kuban-kazak batareyasının komandiri olub. I Dünya müharibəsində də Kazak süvari qoşunlarında döyüşüb. I Dünya müharibəsinə qədər nümunəvi xidmətinə görə ikinci dərəcəli «Müqəddəs Anna» ordeni ilə və həmin ordenin dördüncü dərəcəsi ilə təltif olunur. I Dünya müharibəsində də Kazak süvari qoşunlarında döyüşən Məhəmməd Mirzə Qacar ikinci və üçüncü dərəcəli «Müqəddəs Stanislav» ordeni nə layiq görülür. 1915-ci ildə mayor rütbəsi ilə təltif edilən Məhəmməd Mirzə Qacar müharibədən geri cağrılaraq Sankt-Peterburq da yerləşən hərbi hissəyə göndərilir. Bir qədər sonra isə o, çarın xüsusi mühafizə dəstəsində xidmət etməyə başlayır. 1916-cı ildə Məhəmməd Mirzə Qacar podpolkovnik rütbəsi ilə təltif edilir. 1917-ci ildə polkovnik rütbəsi ilə rus ordusundan təqaüdə ayrılmışdır.
Cümhuriyyət ordusunda xidməti
O, 1918-ci ilin noyabrında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunun təşkilinə başlanılanda onun sıralarına qoşulmuşdur. Hərbi Nazirlik bərpa edildikdən sonra polkovnik Məhəmməd Mirzə Qacar birinci topçu briqadasının komandiri təyin olunmuşdu. Briqadanın formalaşdırılmasının ilkin ağırlığı da onun üzərinə düşmüşdü. Azərbaycan ordusunun təşkilatlanmasında göstərdiyi xidmətlərinə görə Hökumətin 1919-cu il 25 iyun tarixli qərarı ilə ona general-mayor rütbəsi verilmişdi. Bir müddət Birinci Piyada Diviziyasına rəhbərlik edib, daha sonra Gəncə Qarnizonunun rəisi təyin edilib. Məhəmməd Mirzə Qacar 1919-cu ilin il 1 dekabrda Baş Topçu İdarəsinin rəisi, 1920-ci il 15 martda isə Azərbaycan ordusunun təchizat rəisi təyin olundu. Onun başçılıq etdiyi qurumun tərkibinə ləvazimat idarəsi, hərbi-sanitar hissəsi və hərbi baytar hissəsi daxil idi.
1920-ci ildə Baş Qərargah rəisi Məmməd bəy Sulkeviçə Qarabağdan vurduğu bir teleqram:
Gəncə üsyanı
Məhəmməd Mirzə Qacar 1920-ci ilin mayında bolşevik işğalına qarşı başlamış Gəncə üsyanının əsas təşkilatçılarından biri idi. Ona üsyandan sonra təşkil olunacaq yeni hökumətə rəhbərlik etmək tapşırılmışdı. Lakin üsyan işğalçı Qırmızı Ordu birləşmələrinin birgə əməliyyatı nəticəsində amansızcasına yatırıldı. Məhəmməd Mirzə Qacar üsyanın yatırılması zamanı qardaşları general Əmir Kazım Mirzə Qovanlı Qacar və general Feyzulla Mirzə Qacar Qovanlı ilə birlikdə öldürülür.
Ailəsi
Fətəli şahın nəvəsi şahzadə Bəhmən Mirzənin 31 oğlundan biridir. Bəhmən Mirzənin beşinci arvadı Çiçək xanımdan olan dördüncü oğludur. General Əmir Kazım Mirzə Qovanlı Qacarın və general Əmənulla xan Mirzənin kiçik qardaşıdır.
Mükafatları
I Dünya müharibəsinə qədər nümunəvi xidmətinə görə ikinci dərəcəli «Müqəddəs Anna» ordeni ilə (qılıncla birgə) və həmin ordenin dördüncü dərəcəsi ilə (igidliyə görə) təltif olunub. I Dünya müharibəsində İkinci və üçüncü dərəcəli «Müqəddəs Stanislav» ordeninə (qılınc və bantla birgə) layiq görülüb.
Cəfər Səlimbəyov
Həyatı
Cəfər Vahab oğlu Səlimbəyov 18 sentyabr 1906-ci ildə Bakı şəhərində doğulmuşdur. 1914-1918-ci illərdə 3-cü Rus-Tatar məktəbində, 1918-1923-cü illərdə isə 2-ci Bakı Realnı məktəbində təhsil almışdır. Əmək fəaliyyətinə 14 yaşında olarkən, 1920-ci ildə məktəbdə oxuduğu illərdə başlamışdır. 1920-1923-cü illərdə Azərbaycan SSR Daxili İşlər Xalq Komissarlığında tərcüməçi işləmişdir. 1923-cü ildə Azərbaycan KP MK-nın qərarı ilə Moskva şəhərinə, Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinə oxumağa göndərilmişdir. 1924-cü ildə Timiryazov adına Kənd Təsərrüfatı Akademiyasına köçürülmüş və 28 fevral 1930-cu ildə akademiyanı bitirərək mühəndis-hidrotexnik ixtisasına yiyələnmişdir.
Ali məktəbi bitirdikdən sonra 1930-1933-cü illərdə Moskva şəhərində SSRİ Əkinçilik Xalq Komissarlığının Su Təsərrüfatı Baş İdarəsində çalışmışdır. 1933-1944-cü illərdə Azərbaycan su təsərrüfatı sistemində çalışmış, Azərbaycan Su Təsərrüfatı Obyektlərinin Layihə-Axtarış idarəsində böyük mühəndis, layihə baş mühəndisi, layihə kontorunun başçısı, Samur-Dəvəçi kanalının tikintisini həyata keçirən idarədə rəis müavini işləmişdir. SSRİ Müdafiə Nazirliyinin 1941-1942-ci illərdə Mozdok və Rostov şəhərlərinin 5 rayonunda yaratdığı müdafiə obyektlərinin tikintisində baş mühəndis olmuşdur. 1942-1945-ci illərdə Azərbaycan SSR Su Təsərrüfatı Nazirliyinin baş mühəndisi vəzifəsini icra etmişdir. 1945-1946-cı illərdə Kür-Araz Baş Su Tikinti İdarəsində rəis müavini, 1946-1950-ci illərdə Azərbaycan SSR Su Təsrrüfatı Nazirliyində baş mühəndis, 1950-1962-ci illərdə Samur-Abşeron kanalının tikintisində rəis, Azərbaycan SSR Tikinti Nazirliyinin Baş İdarəsində baş mühəndis, rəis müavini vəzifələrində çalışmışdır. 1962-1964-cü illərdə Azərbaycan SSR Tikinti nazirinin müavini olmuşdur.
Səlimbəyov Cəfər Vahab oğlu 11 iyul 1964-cü ildən 17 aprel 1972-ci ilə kimi “Azdövsutəslayihə” İnstitutunun direktoru vəzifəsində işləmişdir. 1972-ci ildən respublika əhəmiyyətli təqaüdçü olmaqla yanaşı, Azərbaycan Mühəndis İnşaat İnstitutunda (indiki AzMİU) hidrotexniki qurğular və hidravlika kafedrasında baş müəllim kimi çalışmışdır.
Cəfər Vahab oğlu Səlimbəyov əmək fəaliyyəti dövründə daşıdığı vəzifə səlahiyyətlərindən əlavə, tapşırılan çoxsaylı işləri də layiqincə yerinə yetirmişdir. 1937-1950-ci illərdə Azərbaycan Su Təsərrüfatı İdarəsində və Azərbaycan SSR Su Təsərrüfatı Nazirliyində Elmi-Texniki Şuranın elmi katibi, 1942-1950-ci illərdə Azərbaycan SSR Su Təsərrüfatı Nazirliyinin kollegiya üzvü olmuşdur. 1934-cü və 1938-ci illərdə Bakı şəhər Oktyabr (Yasamal) rayon sovetinin deputatı seçilmişdir. 1950-ci ildə 3-cü çağırış, 1952-ci ildə 4-cü çağırış Bakı şəhər Sovetinin deputatı olmuşdur. 1951-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinə deputat seçilmişdir. 1952-ci ildə Azərbaycan KP Bakı şəhər komitəsinin üzvü olmuşdur.
Cəfər Vahab oğlu Səlimbəyov Samur-Dəvəçi kanalının 1-ci və 2-ci növbələrinin tikintisində layihə müəlliflərindən biri idi. Onun Samurçay hidroqovşağının, Bəhrəmtəpə hidroqovşağının, Yuxarı Qarabağ, Yuxarı Şirvan magistral kanallarının, Xaçınçay su anbarının və digər su təsərrüfatı tikintilərinin istifadəyə verilməsində böyük əməyi olmuşdur. Səlimbəyov Səfər Vahab oğlunun əmək fəaliyyəti dövlət tərəfindən ardıcıl olaraq qiymətləndirilmişdir. 2 dəfə “Qırmızı Əmək Bayrağı” ordeni ilə (1940; 1958), “Şərəf nişanı” ordeni (1966), “Rəşadətli əməyə görə” medalı (1967), “Qafqazın müdafiəsi” medalı, “1941-1945 illərdə Böyük Vətən müharibəsində əməkdə fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif olunmuşdur. Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 3 dəfə (1943, 1956, 1960) Fəxri Fərmanını almışdır. “Azərbaycan SSR Əməkdar İrriqatoru” fəxri adına layiq görülmüşdür.
Səlimbəyov Cəfər Vahab oğlu 1979-cu ilin mart ayında, 73 yaşında vəfat etmişdir. Bakı şəhərindəki 2-ci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Sədrəddin Mirzə Qacar
Sədrəddin Mirzə Qacar — hərbi xadim.
Haqqında
Azərbaycan Qacarlar sülaləsindən olan Sədrəddin Mirzə Qacar Şahzadə Əmir Kazım Qacarın nəvəsi Azərbaycan SSR xalq artisti Sürəyya Qacarın atasıdır. O, Orenburqda hərbi məktəb bitirmişdir. Uşaq yaşlarından musiqiyə həvəs göstərən Sədrəddin Mirzə yaxşı skripka şalmış, sonralar musiqi müsabiqəsində qızıl medala layiq görülmüşdür. Hərbi xidmətini Sədrəddin Mirzə Qacar Vladivostokda kecirmişdi. Rusiyada baş verən Fevral inqilabından sonra (1917) Tiflisdə, daha sonra Gəncədə yaşamışdır. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaradıldıqdan sonra milli ordu sıralarında xidmətə başlamış, 1919-cu ilin sonlarınadək Bakı qəzasının hərbi rəisi, həmin vaxtdan isə hərbi nazirliyin dəftərxana rəisi olmuşdur. Aprel inqilabından sonra (1920) Sədrəddin Mirzə bolşeviklər tərəfindən həbs edilərək Arxangelskə sürgün olunmuş, bir ildən sonra isə Ryazan şəhərində güllələnmişdir.
Radio proqram
Radio proqram —
Radio proqram tipləri
Radioda proqram tipləri 3 yerə bölünür: "Musiqili formatlar"-əsas yük musiqiyə düşür, "Danışıq formatları"-veriliş danışıq üzərinə qurulur, "Xəbər formatları"-məlumat xarakteri daşıyır. Adətən stansiyalar daha çox dinləyici cəlb etmək üçün formatı tez-tez dəyişir. Bəzən də həmin format üçün rəqabət güclü olduğuna görə radiostansiya onu dəyişmək qərarına gəlir. Radio proqramlar müxtəlif və fərqli tipdə olur.
Məqsədinə görə radio proqramlar
Məqsədinə görə radio proqramları təhsil, mədəniyyət, dram, musiqi-əyləncə, xəbər, idman və reklam proqramlarına ayrılır.
Təhsil proqramları
Təhsil proqramlarının məqsədi bilgi vermək, xəbərdarlıq etmək, öyrətməkdir. Radio bu prosesi yerinə yetirərkən hər şeydən əvvəl obyektiv olmalıdır. Təhsil proqramlarında əsas iş dinləyicinin marağını oyatmaqdır. Təhsil proqramları hazırlayarkən ilk növbədə hansı məqsədə xidmət edəcəyini və bu xidməti reallaşdırmaq üçün hansı işlərin lazım olduğunu müəyyənləşdirək vacibdir. Ümumilkdə radio və tv-də təhsil iki formada öyrənilir: məktəb və məktəbdən kənar təhsil. Bir ölkənin sosial iqtisadi qaydaları radio ilə veriləcək təhsilin məzmununu da müəyyənləşdirir. Dinləyicilər təhsil proqramlarına yalnız önəm verdikləri və ya maraqlandıqları bir məqama toxunulursa qulaq asırlar. Təhsil proqramını effektiv etməyin müxtəlif yolları var. Məsələn, məşhur bir kino aktyorun aparıcısı olduğu bir veriliş diqqət çəkə bilər. Təhsil proqramlarında düzgün və aydın nitqi olan, dinləyicinin etibarını qazanan, inanılan və sanbalı aparıcılara üstünlük verilməsinə diqqət edilməlidir.
Mədəniyyət proqramları
Radioda mədəniyyət proqramlarına da yer verilir. Ədəbiyyat, rəsm, heykəltaraşlıq, musiqi, kino, rəqs kimi mövzular mədəniyyət proqramlarının əsasını təşkil edir. Özəl radiolarda bu tip verilişlər çox azdır. Bu tip proqramların məqsədi mədəni dəyərləri ictimaiyyətə çatdırmaq, dünya mədəniyyətlərini tanıtmaqdır. Cəmiyyətin inkişafı bu cür proqamlarla mümkündür.
Dram proqramları
Dram proqramları dedikdə ağıla ilk gələn bir vaxtlar məşhur olan radioteatrlardır. Televiziyanın inkişafı ilə radioteatrlar arxa plana keçdi. Dramatik proqramlarda bütün incəliklər əvvəlcədən yazılan ssenaridə qeyd edilir. Bu zaman mövzu seçimi çox önəmlidir. Mövzunun qeyri-adi olması üçün hədəf kütləsinin hər hansı bir problemini dilə gətirməsi, problemin həllini axtarması və yaxud dinləyicinin yaşadığı məkanın xəyal dünyasına gətirilməsi lazımdır. İnsanların yaşadıqları mühit ilə yaşamaq istədikləri mühitin fərqliliyindən qaynaqlanan ziddiyyət dram proqramlarının mövzusu ola bilər. Adından da bəlli olduğu kimi dramatik quruluş tərzi önəmlidir. Ən kiçiik hiss belə səs və sözlə verilə bilər. Radio oyunlarında danışıq dili vacibdir. Dialoq cümlələri mümkün olduğu qədər xəbər verilişlərində oduğu kimi qısa, sadə və anlaşılan olmalıdır. Musiqi effektləri əsasən girişdə, keçid hissələrdə və finalda istifadə olunur. Dramatik proqramlarda hər hadisə müəyyən məkanda baş verir. Məkan proqramın psixoloji təfsilatı barədə məlumat verir. Sevincli, romantik və s kimi effektlər oyuna motivasiya edir.
Musiqi-əyləncə proqramları
Radio verilişlərin ümumi məqsədindən asılı olmayaraq musiqi və əyləncə tipli proqramlara hər radioda rast gəlinir. Hətta musiqi və əyləncənin digər verilişlərin dinlənməsi üçün bir vasitə olduğu da deyilir. Özəl radiolarda reklamın daha çox gəlməsi üçün musiqi və əyləncəyə üstünlük verilir. Musiqi radionun əsas üç qolundan biridir. Danışıq və səs effektləri səsin əsasıdır. Musiqidən uyğun yerdə istifadə edilməlidir. Hər yerdə musiqidən istifadə etmək olmaz. Düzgün seçilmiş, zamana uyğun musiqi proqrama rəng qatır, yersiz musiqi isə dinləyicini hövsələdən çıxarır. Musiqi parçalarının sıra ilə verilməsi, reklamın nə vaxt girəcəyi və proqramın zamanı kompüterlərlə idarə olunur. Musiqi proqramlarının vaxtı və ritmi dinləyicini darıxdırmayacaq şəkildə hazırlanılır. Yayım vaxtında sevilən və tanınan musiqi parçalarını sona saxlamaq dinləyicini axıra qədər proqramı dinləməyə vadar edir.
Xəbər proqramları
Xəbər proqramları məlumatların bir və ya iki səslə verildiyi düz proqramlardır. Bu cür proqramlarda musiqi və effektlərə nadir hallarda müraciət edilir. Bu cür verilişlər xəbər bülletenlərindən daha əhatəli, anlaşıqlı, öyrədici olur. Radionun əsasını xəbər təşkil edir. Hər radio kanalının yayım formatına uyğun olaraq uzun və qısa xəbər bülletenləri var. Bütün radio kanllarında gündə 2-3 dəfə uzun xəbər bülletenləri və hər saat başı qısa xəbər bülletenləri verilir. Xəbərə daha çox üstünlük verən, hətta sadəcə xəbər verən radiolar da var. Xəbər proqramlarını hazırlayarkən mövzunu dərindən araşdırmaq vacibdir.
Xəbər proqramı hazırlayanların güclü arxivi olmalıdır. Radio xəbər qısa, anlaşılan, axıcı olmalıdır. Radio xəbərçiliyində sürət əsasdır. Xəbər radioya çatdığı anda dinləyiciyə ötürülməlidir. Radio aparıcısının xəbəri təkrar etmək şansı olmadığından anlaşılan və qısa cümlələrdən istifadə etməlidir. Radio xəbərdə anonsun seçimi önəmlidir. Dinləyicini ilk andan radioya kilidləmək üçün düzgün seçilmiş anonsdan istifadə edilməlidir. Radioda dinləyici adətən ilk sözə diqqət etmir. Buna görə də önəmli ifadələr 2-3-cü cümlələrdə verilməlidir. Radio yalnız qulağa səslənən vasitə olduğundan anons mümkün olduğu qədər tez-tez səsləndirilməlidir. Beləcə dinləyici qaçırdığı xəbərin önəmli nöqtələrini öyrənmiş olur. Radioxəbərdə “bu gün” sözündən istifadə olunmamalıdır. Xəbərin seçimi qədər təqdimatı da önəmlidir. Aparıcının səs tonunu düzgün qurması, qüsursuz danışması vacibdir. Vurğu yerində olmalıdır. Bütün dünyada mövcud olan xəbər bülletenində operativ məlumatlar, hadisə yerindən səsli baglantılar olur. Bülletenin düzümü və sürəkliliyi efirdə səslənmə zamanından, əhəmiyyətindən, aktuallığından, radiostansiyanın  profilindən, daha doğrusu istiqamətindən də asılıdır. Belə ki, musiqiyönümlü radiostansiyalar qısa xəbər buraxılışlarına üstünlük verir.
II İzzəddin Keykavus
II İzzəddin Keykavus — Anadolu Səlcuq Sultanlığı hökmdarı, II Qiyasəddin Keyxosrovun böyük oğlu. 1246-1257-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. II İzzəddin Keykavus Türk tarixi və Anadolu Səlcuq sultanlığı nın tarixi üçün önəmli şəxslərdən biridir. Monqolların Anadoluya hücumu II Qiyasəddin Keyxosrovun hakimiyyəti illərində baş versə də təsirləri II İzzəddin Keykavusun zamanında özünü ən ağır şəkildə göstərmişdir. Onun hakimiyyəti qarmaşıq və bir o qədər əhəmiyyətli hadisələrin başlanğıcı olmuşdur.
Həyatı
II İzzəddin Keykavus II Qiyasəddin Keyxosrovun Bərduliyə Xatunla evliliyindən olan oğlu idi. O 1235-ci ildə anadan olmuşdur. Anası Bərduliyə Xatun keşiş qızı olduğu üçün uşaqlıqdan xristian dinindən təsirlənmişdir. II Qiyasəddin Keyxosrov ölərkən oğlu Məlik İzzəddini Atabəy i ilə birgə Burqulu (Uluborlu) valisi olaraq təyin etmişdi. Lakin vali olaraq hansı illər ərzində fəaliyyət göstərdiyi məlum deyildir. İzzəddin Keykavus anadan olduğu vaxtdan taxta çıxana qədər Uluborlu qalasında yaşamışdır. Bundan başqa onun uşaqlığı ilə bağlı məlumat olduqca azdır.
Taxta çıxması
Xristiyan qaynaqlarına görə II Qiyasəddin ölümündən əvvəl xanımı Gürcü Xatundan olan oğlu II Əlaəddin Keyqubadı vəliəhd təyin etmişdi. Lakin onun ölümündən sonra Vəzir Şəmsəddin Məhəmməd, Əmir Cəlaləddin Qaratay, Əmir Şəmsəddin Hasoğuz və bir sıra dövlət rəsmiləri onunn vəsiyyətini heçə sayaraq, taxta böyük oğul II İzzəddin Keykavusun keçməsinə qərar verirlər. Tarixçi İbn Bibi yazır ki, Keykavus layəqətli, cömərd bir insan olsa da, həm yaşca kiçik, həm də xaraktercə zəif olduğundan hakimiyyəti onun adından vəzir Şəmsəddin Məhəmməd idarə etmişdir. 1246-ci ildə Konya da hazırlanan mərasimlə II İzzəddin Keykavus Anadolu Səlcuqlu sultanlığının yeni sultanı olmuşdur.
Daxili siyasəti
Hakimiyyətə gəldikdən sonra başlıca dövlət vəzifələri bu şəkildə paylanılır: Vəzir Şəmsəddin Məhəmməd, Naib Əmir Cəlaləddin Qaratay, Bəylərbəyi (məlikül-üməra) Şəmsəddin Hasoğuz, Səltənət atabəyi Əsədəddin Ruzbə, Pərvanəlik isə Əbu Bəkir Attar təyin olundu. Çox keçmir ki, bu dövlət adamları öz aralarında mübarizəyə başlayırlar. 1247-1249-cu illər ərzində dövləti II İzzəddin Keykuvasın adından vəzir Şəmsəddin İsfahani idarə etmişdir. Bu illər ərzində Anadolu Səlcuqlu sultanlığı iqtisadi cəhətdən yüksəliş dövrü yaşamış, ölkə ərazisində sakitlik bərqərar olmuşdu. Lakin bir müddət sonra bu sakitlik pozulur. Monqol xaqanı Güyük xan öz taxta çıxma mərasimi üçün II İzzəddin Keykavusun yanına elçi göndərək, onu  Qaraqorum a bağlılıq andı içməyə dəvət edir. Lakin həm erməni və rum təhlükəsi, həm də qardaşlarının taxta çıxacağı qorxusu ilə o Qaraqorum a getməkdən imtina edir və yerinə qardaşı IV Qılınc Arslanı göndərir. Bundan xəbər tutan Güyük xan dəvətinin rədd edilməsi səbəbilə sultan İzzəddin Keykavusun taxtdan endirilməsinə, vəzir Şəmsəddin İsfahaninin öldürüməsinə qərar verir. Bu Keykavusun Monqollarla mübarizəsinin başlanğıcını qoyan hadisə olmuşdur.
Türk Əhməd və Uc Türkmənlərinin üsyanı
Daxili sabitliyi pozan bir digər səbəb isə Səlcuqlu məliki Türk Əhməd ilə Uc Türkmənlərinin üsyanı idi. Türk Əhməd adlı bir şəxs özünün I Əlaəddin Keyqubadın oğlu elan edərək taxt tac uğrunda üsyan qaldırır. Mənbələrdə Əlaəddin Keyqubadın Türk Əhməd adlı oğlu olması haqqında heç bir məlumat yoxdur. 3 ay davam edən bu üsyanda ona uc tərəflərdə yaşayan Türkmənlər dəstək olmuşlar. Əhməd,20 min türkmənlə birgə sultanın xəzinəsinin yerləşdiyi Konya şəhərinə hücum etmiş, Konya ətrafı kəndləri çapıb talamışdı. Nəticədə üsyan yatırılsa da ölkəyə böyük miqdarda maddi ziyan vurmuşdur.
"3-lü səltənət" dövrü
1249-cu ildə Monqolustandan qayıdan IV Qılınc Arslan Sivas şəhərinə gələrək monqol xanından aldığı yarlığa əsasən özünü sultan elan edir. Onun səltənəti Ərzincan və Sivas da daxil olmaqla Kayseri, Malatya, Harput və Amid şəhərlərində də tanınır. Cəlaləddin Qaratayın məsləhəti ilə üç qardaş: II İzzəddin Keykavus, IV Qılıncarslan, II Əlaəddin Keyqubad üçü birdən dövləti idarə etməyə başlamışlar. Bu səbəbdən bu dövr üçlü səltənət dövrü adlanmışdır. Əslində isə ölkəni II İzzəddin Keykavus idarə etmişdir. Xütbə, pul və kitabələrdə sıra ilə adları zikr edilsə də bəzən sadəcə II İzzəddin Keykavusun adı yazılırdı.II İzzəddin Keykavus və IV Qılıncarslanla birgə naib Cəlaləddin Qaratay da ölkə işlərində fəal iştirak etsə də, Qaratay sonradan Səltənət atabəyi vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Bəhs edilən dövrdə vəzir Naxçıvanlı Kadı Nəcməddin olmuşdur. Cəlaləddin Qaratayın ölümündən sonra qardaşları arasında münasibətlər yenidən pisləşir və tərəflər arasında 1254-cü ildə Əhmədihisar döyüşü baş verir. Döyüş nəticəsində IV Qılıncarslan məğlub və həbs edilmişdir. Bununla da ortaq səltənət dövrü sona çatmışdır. 1254-1256-cı illərdə II İzzəddin Keykavus dövləti tək başına idarə etmişdir.
Xarici siyasəti
II İzzəddin Keykavus Kösədağ döyüşü ndən sonra monqollarla mübarizə aparan ilk və tək Səlcuq hökmdarı olmuşdur. Sultan Hanı döyüşündə qardaşı IV Rüknəddin Qılıncarslan Monqollar tərəfindən döyüşmüşdür. 1254-cü ildə II İzzəddin Keykavusun göndərdiyi heyət Monqol xanı Batı xanın hüzurunda olmuş və monqollara olan bağlılıqlarını bildirmişlər. Batı xan isə II İzzəddinin hakimiyyətini təsdiq edən yarlıq vermişdir. Çox keçmədən bu yarlıq Baycu xanın narazılığına səbəb olmuşdu. Çünki İzzəddin vergiləri vaxtı vaxtında ödəmir, itaət göstərmirdi. Nəticə də 1256-cı ildə monqollar böyük bir ordu ilə II İzzəddinin üzərinə yürüş edirlər. II Keykavsun ordusu Türkmənlər və Rum rəhbərliyi altındakı qüvvələrdən ibarət idi. 12 oktyabr 1256-cı ildə baş verən döyüşdə Səlcuqlu ordusu Monqol komandiri Baycu tərəfindən darmadağın edilmişdir. II İzzəddin Keykavus isə taxtdan endirilmişdir. Həmçinin İznik Rum imperiyası ilə münasibətlər qurulmuş və tərəflər bir birilərinə hərbi yardım göstərmişdilər. Sultan Hanı döyüşündə məğlubiyyətdən sonra II İzzəddin Keykavus ailəsi ilə birgə İznik imperatoru Teodoras Laskarisə sığınmışdır. O Teodoras Laskarisə göndərdiyi məktubda monqollara qarşı Laskarisdən yardım istəmiş, Laskaris isə bu xahişi qəbul etmişdir.
Ölümü
İznik Rumlarından aldığı dəstək ilə qısa müddətli yenidən hakimiyyətə gəlmiş 1260-cı ildə isə Kırıma sürgün edilmişdir. 15 il burada yaşayan sultan 1279-cu ildə Kırımın Kafe digər adıyla Feodosiya şəhərində Məngü Timur un sarayında vəfat etmişdir.