cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Naxçıvan Şahmat Məktəbi
Fəaliyyəti
Açılış mərasimində o zaman da Azərbaycanın rəhbəri olan Heydər Əliyev iştirak etmişdir. Məktəbdə 460 şagird məşğul olur. Onların 20-si ustalığa namizəddir (2005). Təkmilləşmə və ibtidai hazırlıq, təlim-məşq qrupları fəaliyyət göstərir. Məktəb in yetirmələri məktəblilərin keçmiş ümumittifaq və respublika şahmat yarışlarında iştirak etmişlər. 1998-ci ilin dekabrında şəhərin Nizami küçəsindəki ikimərtəbəli müasir binaya köçmüşdür.
Avtomatlaşdırılmış Fond Birjası Kotirovka Sistemi
Avtomatlaşdırılmış Fond Birjası Kotirovka Sistemi (SEAQ) — London Fond Birjasının qiymətlər haqqında elektron məlumat sistemi. Bütün iştirakçılar üçün açıq olan bu sistemdə birja üzvləri alıcı və satıcının qiymət sistemi də daxil olmaqla ekranda verilən məlumatları izləyirlər.
Gülşən Əliyeva-Kəngərli
Gülşən Əliyeva-Kəngərli — filologiya elmləri doktoru, professor, füzulişünas, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Beynəlxalq Əlaqələr və Tərbiyə işləri üzrə Prorektoru. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü.
Həyatı
Gülşən Teymur qızı Əliyeva — Kəngərli 1970-ci ildə Naxçıvanda anadan olub. 1986-cı ildə Bakı şəhər 6 saylı orta məktəbi, 1993-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu bitirib.
2000-ci ildə "Çağdaş Azərbaycan poeziyasında Füzuli ənənələri" mövzusunda namizədlik, 2009-cu ildə "Azərbaycan füzulişünaslığının tarixi inkişaf mərhələləri" adlı doktorluq dissertasiyası müdafiə edib.
Əmək fəaliyyəti
1998–2000-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix muzeyində, Nizami adına Azərbaycan ədəbiyyatı muzeyində elmi işçi vəzifəsində işləyib. G. Əliyeva 2005–2012-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin "Ədəbiyyat və Azərbaycan dili" kafedrasının müdiri, 2012-ci ildən "Tərbiyə işləri üzrə" prorektor, 2015-ci ildən "Beynəlxalq əlaqələr və tərbiyə işləri üzrə" prorektor vəzifəsində çalışır. Bu müddət ərzində o müxtəlif dövlətlərlə: Türkiyə, İran, Rusiya, Polşa, Orta Asiya türk dövlətləri ilə mədəni əlaqələrin qurulması, saziş və müqavilələr bağlanılması sahəsində əhəmiyyətli işlər görüb, qabaqcıl dünya təcrübəsindən bəhrələnmək məqsədilə bir çox xarici universitet və beynəlxalq təhsil qurumları ilə əməkdaşlıq etmişdir. Avropa İttifaqının Erasmus+ Proqramı çərçivəsində təşkil edilən müxtəlif layihələrin iştirakçısıdır.
Azərbaycan elm, mədəniyyət və incəsənətinin dünya mədəni prosesinə qoşulması G. Əliyevanın ziyalı kimi əsas məqsədlərindəndir.
İctimai fəaliyyəti
2005-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvüdür. 2002–2014-cü illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Elmi Kitabxanasında "Heydər Əliyev irsinin təbliği" şöbəsinə rəhbərlik edib. 2005-ci ildən tənqidçi və ədəbiyyatşünas kimi Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. 2003-cü ildə "Füzuli sehri" kitabına görə "Yaddaş" milli mükafatına, "Heydər Əliyev irsinin tədqiq və təbliğinə görə" mükafata, 2013-cü ildə "Tərəqqi" medalına, 2014-cü ildə Ədəbiyyatşünaslıq sahəsində xidmətlərinə görə Cəfər Cabbarlı mükafatına layiq görülüb.
Elmi-yaradıcılıq fəaliyyəti
İran, Türkiyə, Orta Asiya, Rusiya, İspaniya, Fransa, İtaliyada elmi konfrans və simpoziumlarda məruzələrlə çıxış edib. "Çağdaş poeziya və klassik irs" (2000), "Poetika məsələləri" (2002), "Füzuli sehri" (2003), "Azərbaycan füzulişünaslığı" (2007), "Ədəbiyyatşünaslıqda Füzuli fenomeni" (2009), "Füzuli irsinin əruz kanonları üzrə tədrisi", "Физуливедение: история и теория " (2008), "Bədii düşüncə: tarixi gerçəklik və estetik ideal" (2011), "Azərbaycan ədəbiyyatından mühazirə mətnləri" (dərslik 2014), "Füzuli poetikası" (2015), "Sufizm" (2016), "Hüsnü-cəmal, əqli kamal (Nəsimi poetikasından incilər)" (2019), "Xəyal və idrakın vəhdəti (Azərbaycan fəlsəfi — intellektual şeir təmayülü)" (2021) kimi kitab və monoqrafiyaların, Rusiyada, İranda, Türkiyədə və Özbəkistanda çap olunmuş kitabların və 200-dən artıq elmi-nəzəri məqalənin müəllifidir.
Henrix Abramoviç
Henrix Naumoviç Abramoviç — nəzəri və tətbiqi qaz dinamikası sahəsində SSRİ alimi.
Əsas işləri turbulent axınlar sahəsində olmuşdur. (939-cu ildən səssiz sürətlərdə ramjet mühərrikinin qaz dinamikasının əsaslarını işləyib hazırlamışdır. 1942-ci ildə reaktiv mühərriklərin dizaynında və yaradılmasında istifadə olunan mərkəzdənqaçma forsunka nəzəriyyəsini irəli sürmüşdür.
Təkanlı (Germi)
Təkanlı — İranın Ərdəbil ostanının Germi şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 688 nəfər yaşayır (131 ailə).
Simarə İmanova
Simarə Cəmaləddin qızı İmanova — Qran-Pri mükafatçısı, xanəndə, Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti (14 sentyabr 2012).
Həyatı
1975-ci ildə İmişli rayonunun Əliqullar kəndində anadan olmuşdur. 1994-cü ildə A.Zeynallı adına musiqi texnikumuna, xalq artisti Ağaxan Abdullayevin sinfinə daxil olmuşdur. 1997-ci ildə Özbəkistanın Səmərqənd şəhərində keçirilən "Şərq təranələri" festivalında, 46 ölkə müsiqiçiləri arasında ən ali mükafat olan "Qran-Pri" yə layiq görülmüşdür. Festivaldan qayıtdıqdan sonra dahi öndərimiz Heydər Əliyev tərəfindən (1997-ci il) Əməkdar artist fəxri adına layiq görülmüşdür. Milli opera səhnəsində ən gənc Leyli obrazını canlandırmışdır.
1998-ci ilin martın 8-də "İlin qadını" mükafatına layiq görülmüşdür. Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin bakalavr və magistr pillələrini bitirib, hal-hazırda həmin universitetdə müəllim işləyir. Bir çox xarici ölkələrdə, Fransa, ABŞ, Hollandiya, Cənubi Koreya, Özbəkistan, Gürcüstan, Rusiya, İran, Türkiyə, Almaniya və s. Ölkələrdə milli musiqimizi uğurla təmsil etmişdir.
14 sentyabr 2012 Azərbaycan Respublikasının xalq artisti adına layiq görülmüşdür.
30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə , 1 may 2017-ci ildə və 9 may 2018-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
Ailəlidir. İki övladı var.
Nojan-sür-Marn (rayon)
Nojan-sür-Marn  — Fransanın İl-de-Frans regionun rayonlarından biri. Departamenti — Val-de-Marn. Suprefektura — Nojan-sür-Marn. Rayon əhalisi 2006-cı ildə 381 460 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 63 nəf / km². Rayon ərazisi — 6055 km².
Fiona Eppl
Fiona Eppl — Fiona Eppl McAfee-Maggart (doğulmuş 13 sentyabr 1977) Amerikalı müğənni və bəstəkardır. 1996-cı ildən 2020-ci ilə qədər beş albom buraxdı, bunların hamısı ABŞ Billboard 200 çartinin ilk 20-liyinə daxil oldu. Eppl üç Grammi Mükafatı, iki MTV Video Musiqi Mükafatı və Billboard Musiqi Mükafatı da daxil olmaqla çoxsaylı mükafatlar və nominasiyalar alıb. Aktyor Brandon Maggartın kiçik qızı Eppl Nyu-Yorkda anadan olub və Nyu-Yorkda anasının, Los-Ancelesdəki atasının evində böyüyüb. O, uşaq ikən klassik olaraq fortepianoda ifa etməyi öyrənib və səkkiz yaşında öz mahnılarını bəstələməyə başlayıb. Onun 17 yaşında yazdığı mahnılardan ibarət debüt albomu Tidal 1996-cı ildə buraxıldı və "Criminal" sinqılı üçün Ən Yaxşı Qadın Rok Vokal Performansı üçün Grammi Mükafatını qazandı. Onun ardınca Jon Brion tərəfindən istehsal olunan "When a Pawn..." (1999) filmi də kritik və kommersiya uğuru qazandı və platin oldu. Üçüncü albomu olan Extraordinary Machine (2005) üçün Eppl yenidən Brion ilə əməkdaşlıq etdi və 2002-ci ildə albomu yazmağa başladı. Bununla belə, Epplın istehsaldan narazı olduğu və rekordu buraxmamaq qərarına gəldiyi bildirildi, bu da pərəstişkarlarının Epic Recordsa etiraz etmələrinə səbəb oldu və səhvən etiketin onu dayandırdığına inandılar. Albom nəhayət Brion olmadan yenidən buraxıldı və 2005-ci ilin oktyabrında buraxıldı. Albom qızıl sertifikat aldı və Ən Yaxşı Pop Vokal Albomu üçün Grammi Mükafatına namizəd oldu. 2012-ci ildə o, dördüncü studiya albomu The Idler Wheel... tənqidçilərin rəğbətini qazandı, ardınca ABŞ turu və 2013-cü ildə Ən Yaxşı Alternativ Musiqi Albomu nominasiyası üzrə Grammi nominasiyası qazandı. Epplın beşinci studiya albomu. , Fetch the Bolt Cutters, 2020-ci ildə geniş rəğbətlə qarşılandı və iki Grammi Mükafatını qazandı: Ən Yaxşı Alternativ Musiqi Albomu və aparıcı sinql "Shameika" üçün Ən Yaxşı Rok Performansı.
Erkən həyatı
Fiona Eppl McAfee-Maggart 13 sentyabr 1977-ci ildə Nyu-Yorkda müğənni Diane McAfee və aktyor Brandon Maggart ailəsində anadan olub. Onun nənə və babası rəqqasə Millicent Qrin və böyük qrupun vokalisti Conni Makafi idi. Bacısı Amber Kabaredə Maud Maggart səhnə adı ilə oxuyur və aktyor Qarett Maggart onun ögey qardaşıdır. Eppl Harlemdəki Morninqsayd bağlarında anası və bacısı ilə birlikdə böyüdü, lakin yayı Los Ancelesdə, Kaliforniyada atası ilə keçirdi. Eppl uşaq ikən klassik fortepianoda təhsil alıb və səkkiz yaşında öz əsərlərini bəstələməyə başlayıb. Pianoda ifa etməyi öyrənərkən, o, tez-tez qeydlər aparır və gitara tablosunu müvafiq nota tərcümə edirdi. Eppl daha sonra caz standart kompozisiyaları ilə birlikdə ifa etməyə başladı, bacarıqlı oldu və bu, ona əsas təsir göstərən Billi Holiday və Ella Fitzgeraldı kəşf etməyə səbəb oldu. Uşaqlıqdan bəri Eppl obsesif-kompulsif pozğunluq, depressiya və narahatlıqla mübarizə aparır və həmçinin mürəkkəb posttravmatik stress pozğunluğu diaqnozu qoyulur. 12 yaşında o, Harlemdə anası, ögey atası və bacısı ilə birlikdə yaşadığı mənzildən kənarda zorlanıb. Sonradan o, inkişaf etməkdə olan bədəninin məqsədyönlü şəkildə kiçilməsinə səbəb olan yemək pozğunluğu inkişaf etdirdi və o, ehtimal olunan yırtıcılar üçün "yem" hesab etdi. "Məndə mütləq yemək pozğunluğu var idi" deyə xatırlayır. “Məni əsəbiləşdirən o idi ki, hamı mənim anoreksiya olduğumu düşünürdü və mən yox. Sadəcə depressiyaya düşdüm və özümə nifrət etdim”. qidanın müəyyən bir rəng və ya forma olmasını tələb edir. Təcavüzdən sonra Eppl özünümüdafiə üçün model soyğunçuluq dərsləri almağa başladı, lakin məktəbdən evə gedərkən çaxnaşma hücumlarından əziyyət çəkməyə davam etdi, bu da onun atası ilə bir il yaşamaq üçün Los-Ancelesə köçməsinə səbəb oldu.] ] Los Ancelesdə Eppl ikinci kursda Alexander Hamilton Liseyində oxuyub.
2000-ci ildə verdiyi müsahibədə Eppl, jurnalistlərin fərziyyələrinə baxmayaraq, təcavüzünün travması haqqında mahnı yazmadığını bildirdi: “Bu, yazının bir hissəsi deyil. Darıxdırıcı bir ağrıdır. O qədər köhnə bir ağrıdır ki, bilirsiniz, bunda poetik heç nə yoxdur.
Karyerası
Eppl musiqi sənayesi ilə 1994-cü ildə musiqi dayəsi olan dostuna "Never Is a Promise", "Not One of these Times" və "He Takes a Taxi" mahnılarının demo kasetini verəndə tanış oldu. Publisist Katherine Schenker. Daha sonra Şenker lenti Sony Music-in icraçı direktoru Endi Sleyterə verdi. Apple-ın qabiliyyətləri onun diqqətini çəkdi və Slater onunla səsyazma müqaviləsi imzaladı.
1996–2001: Tidal və Piyonda
1996-cı ildə Epplın debüt albomu Tidal Work Records və Columbia Records tərəfindən buraxıldı. Rekord əsasən Epplın ilk sevgilisindən bu yaxınlarda ayrılmasından ilhamlanıb. Albom 2,7 milyon nüsxə satıldı və ABŞ-də 3x platin sertifikatı aldı. Üçüncü sinql olan "Kriminal" hit oldu və mahnı ABŞ-nin Billboard Hot 100-də ilk 40-a daxil oldu. Rejissor Mark Romanek olan mahnının mübahisəli videosu MTV-də nümayiş olundu. Tidalın digər sinqllarına "Shadowboxer", "Sleep to Dream" və "Never Is a Promise" daxildir. Apple 1997-ci ildə MTV Video Musiqi Mükafatlarında "Sleep to Dream" mahnısına görə Ən Yaxşı Yeni Müğənni üçün MTV Video Musiqi Mükafatını qazandı. Qəbul nitqi zamanı o dedi:
Epplın ikinci albomu "When the Pawn..." 1999-cu ildə işıq üzü gördü. Onun tam adı Epplın əvvəlki sayında onu mənfi işıqlandıran məqalə ilə bağlı Spində çıxan məktubları oxuduqdan sonra yazdığı şeirdir. Başlığın uzunluğu ona 2001-ci ildə Ginnesin Rekordlar Kitabında yer qazandırdı. Bununla belə, 2007-ci ilin oktyabr ayından etibarən onun ən uzun albom adı yox idi, çünki Soulwax remiks albomu olan Most of the Remixesi buraxdı və adı "When the Pawn"un uzunluğundan daha yüksəkdir. 100 simvol başına. Piyon Epplın kinorejissor Paul Tomas Anderson ilə münasibəti zamanı yetişdirildiyi zaman. Con Brion tərəfindən hazırlanan The Pawn daha ifadəli sözlərdən istifadə etdikdə, nağara ilmələri ilə daha çox sınaqdan keçirdi və həm Chamberlin, həm də nağaraçı Mett Chamberlain daxil oldu. Albom Rolling Stone kimi nəşrlərdən müsbət rəylər aldı.RIAA tərəfindən platin sertifikatına sahib olmasına və ABŞ-də bir milyon nüsxə satılmasına baxmayaraq, onun debütü kimi kommersiya baxımından uğurlu deyildi. Albomun aparıcı sinqlı "Fast as You Can" Billboard Modern Rock Tracks chartində ilk iyirmiliyə çatdı və Böyük Britaniyada Apple-ın ilk 40 hiti oldu. Sonrakı iki singl, "Kağız Çanta" və "Limp" (o vaxtkı sevgilisi Anderson tərəfindən çəkilmiş) üçün videolar çox az məruz qaldı. 2000-ci ilin fevralında Nyu-Yorkdakı Roseland Ballroom-da 3000 tamaşaçı qarşısında avadanlıq problemi üzündən məyus olmuş Apple geri qayıtmadan səhnəni tərk etdi. Apple öz ifasında səs keyfiyyətinə görə pərişan baxdı, səsə görə dəfələrlə üzr istədi və ağladı. 2000-ci ildə ikinci albomunu dəstəkləmək üçün konsert turunu tamamladıqdan sonra Apple 2020-ci ildən etibarən yaşadığı Los-Ancelesə köçdü.
2002–2010: Qeyri-adi avtomobil və buraxılış gecikmələri
left|thumb|upright=.9|Fiona Apple-ı dəstəkləyən pərəstişkarları 2005-ci ilin yanvar ayında Sony BMG Music Entertainment şirkətinin [[Nyu York qərargahı qarşısında nümayiş keçirdilər.]]
2010-cu ilin yanvarında Fiona Apple və Jon Brion Haiti zəlzələsindən zərər çəkmiş insanlar üçün Love and Haiti, Too: A Music Benefit konsertində birlikdə çıxış etdilər. Fiona, tez-tez müğənni Billie Holiday ilə əlaqələndirilən, sözləri Riçard Uaytinqə aid olan Neil Moret tərəfindən yazılmış "(S)he's Funny That Way" mahnısını cover edib. 2010-cu ilin iyun ayında Fiona Jon Brion tərəfindən hazırlanmış və 826LA qeyri-kommersiya təşkilatında iştirak edən uşaqlar tərəfindən yazılmış "So Sleepy" adlı mahnını buraxdı. Mahnı Cücələr Aşiq adlı bir təşkilat tərəfindən buraxılan kompilyasiyaya daxil edilib. Apple, 24 avqust 2010-cu ildə buraxılmış Cho Dependent albomunda Marqaret Ço ilə əməkdaşlıq etdi.
2011–2018: Avara Təkər..., tur və hüquqi problemlər
thumb|upright=.9|left|Apple Terminal 5 (yer)|Terminal 5-də danışır, Nyu York, 2012 2010-cu ilin sonlarında Billboard, Apple-ın 2011-ci ilin yazında yeni albom buraxmağı planlaşdırdığını və musiqiçi Mişel Brançın bəzi yeni mahnıları eşitdiyini iddia edən bir məqalə dərc etdi. Zərb aləti ifaçısı Çarli Drayton da Modern Drummer jurnalına bildirib ki, o, rekordun prodüseri olub. Lakin yazda albom buraxılmadı və daha sonra Billboard Epicin rekorddan xəbərsiz olduğunu bildirdi. Apple albomun buraxılışını 2012-ci ilə qədər təxirə saldı və izah etdi ki, o, "etiketli yeni prezident tapana qədər" gözlədiyini və işinin korporativ qarışıqlıqlar nəticəsində məhv olmasını istəmədiyini izah etdi. rəhbəri L.A. Reid Apple-dan yeni musiqilərə işarə etdi, Epic Records albomun bu ilin sonunda buraxılacağını elan etdi. Apple South by Southwest Festivalında çıxışlarını və qısa müddət sonra 2012-ci ilin yaz turunu elan etdi. Gərginlik çarxı vidadan daha müdrikdir və çırpma şnurları sizə iplərdən daha çox xidmət edəcək, Apple-ın 19 iyun 2012-ci ildə ABŞ-də buraxılmış dördüncü studiya albomu. ] Bu, Apple-ın Billboard 200-də ən uğurlu albomu oldu, üçüncü yerə yüksəldi[56] və tənqidi bəyənmə aldı. American Songwriter jurnalında dərc olunan məqaləyə görə, "The Idler Wheel həmişə gözəl deyil, lakin o, həyatla, qəddar və həqiqətlə titrəyir." thumb|Miami Beach-də Apple performansı, 2012 Apple, 2012-ci ilin iyununda verdiyi müsahibədə “Mürəkkəb səbəblərə görə” adı açıqlanmayan, sonradan Lionel Delui olduğu məlum olan fransız fotoqrafla qısa müddətə evləndiyini və daha gənc bir qadınla qısamüddətli münasibət qurduğunu açıqladı. ] O, daha sonra iyul ayında Marc Maronun WTF podkastında ətraflı müsahibə verdi və burada o, yetkin həyatı boyu OKB ilə təcrübələrini təsvir etdi. O, bu yaxınlarda içkini dayandırmaq qərarına gəldiyini də açıqladı. 19 sentyabr 2012-ci ildə Apple Texas ştatının Sierra Blanca şəhərində ABŞ Sərhəd Patrulunun daxili keçid məntəqəsində həbs edildi və onu Hudspeth County həbsxanasında Texas ştatının Ostin şəhərində konsertə gedərkən saxlayıb həşiş saxlamaqda ittiham edildi. Apple, Judd Apatow-un 2012-ci ildə çəkdiyi It's 40 filminin soundtrackinə "Dull Tool" adlı əvvəllər yayımlanmamış mahnını təqdim etdi. Film üçün başqa mahnı yazıldı, lakin istifadə olunmadı və onun 2020-ci ildə Fetch the Bolt Cutters albomunda "Kosmonavtlar" treki oldu. 2012-ci ilin noyabrında Apple pərəstişkarlarına məktub yazdı, onun skan edilmiş surəti onun veb-saytında və Facebook səhifəsində yerləşdirildi və iti Janetin səhhəti səbəbindən turnesinin Cənubi Amerika hissəsini təxirə saldı. Məktubda bildirilir ki, itdə Addison xəstəliyi və iki ildir “sinəsində uzanan” şiş var.
2013-cü ilin sentyabrında onlayn olaraq Chipotle reklamı 1971-ci ildə çəkilmiş Willy Wonka və Şokolad Fabriki filmindən "Saf Təxəyyül"ü əhatə edən Apple soundtrack-i ilə üzə çıxdı. Mütəşəkkilliyin fabrik əkinçiliyi və emal edilmiş qida ilə bağlı həqiqətləri öyrəndiyi video "kabus kimi", "distopiya", "qəribə" və "gözəl" olaraq xarakterizə edilib. 2014-cü ildə Apple yazdı. Showtime dram seriyası The Case-in açılış mövzusu "Konteyner". 2014-cü il ərzində Apple Bleyk Millsin bir neçə çıxışında, o cümlədən Nyu-York və Kembricdə, Massaçusetsdə ikinci tammetrajlı albomu Heigh Ho-nu dəstəkləmək üçün qastrol səfərində çıxış etdi. Cütlük ilk dəfə 2013-cü ildə Apple-ın "I Know" mahnısının akustik versiyasını açıq şəkildə lentə almışdı. Fiona Apple Andrew Bird ilə əməkdaşlıq etdi və 2016-cı ildə Are You Ciddi albomundakı "Sol əlli öpüşlər" mahnısında yer aldı. 2017-ci ildə Vaşinqtonda Qadınlar Yürüşü üçün "Tiny Hands" mahnısını buraxdı. 2018-ci ildə o, Los-Ancelesdəki bütün qadınlardan ibarət Qız Məktəbi Festivalında Şirli Mansonla birlikdə Lesli Qorun "Sən mənə sahib deyilsən" mahnısını üzərində "KNEEL, PORTNOW" yazılmış ağ köynəkdə işıqlandırdı. mürəkkəb. Bu, Qremmi rəhbəri Neil Portnow-un qadınların daha çox Grammy sədaqətini qazanmaq üçün "ayağa qalxması" lazım olduğuna dair kəskin tənqidi şərhlərinə cavab olaraq ünvanlanıb.
2019-indiki: Bolt kəsiciləri gətirin
2019-cu ilin yanvar ayında Apple King Princess ilə 1999-cu ildəki "I Know" mahnısının versiyası üzərində əməkdaşlıq etdi. Mahnı yanvarın 25-də Spotify RISE proqramına buraxıldı. Apple, Jacob Dylan-ın Beach Boys və Byrds kimi mahnıları ifa etdiyi Kanyonda Echoes üçün sənədli filmdə və saundtrekdə nümayiş olundu. Noyabr ayında o, Showtime serialının finalı The Affair üçün Waterboys-un "Whole of Moon" filmini işıqlandırdı.
2019-cu ilin mart ayında Instagram-da iki paylaşımda Apple beşinci albomu yazmağa işarə etdi.[76] 2019-cu ilin sentyabrında Vulture ilə müsahibədə o, albomun son mərhələdə olduğunu, qrupla birlikdə qeyd edildiyini və 2020-ci ilin əvvəlində buraxılmasının planlaşdırıldığını təsdiqlədi. 2020-ci ilin yanvarında Vulture ilə növbəti müsahibəsində o, yeni albomunun "bir neçə aydan sonra" çıxacağını söylədi. [14] The New Yorker-ə verdiyi müsahibədə Apple-ın beşinci studiya albomunun Fetch the Bolt Cutters adlanacağı açıqlandı. Öz istehsalı olan 13 trekdən ibarət albom 17 aprel 2020-ci ildə rəqəmsal olaraq buraxıldı. Albom musiqi tənqidçiləri tərəfindən geniş rəğbət qazandı. 63-cü İllik Grammy Mükafatlarında albom Ən Yaxşı Alternativ Musiqi Albomu və aparıcı sinql "Shameika" Ən Yaxşı Rok Performansı qazandı. 17 iyun 2020-ci ildə Apple, Bob Dilanın 39-cu albomu Rough and Rowdy Ways [81]-də "Murder Most Foul" trekində pianoda ifa edən əlavə musiqiçi kimi təsdiqləndi. 15 aprel 2021-ci ildə Apple Van Ettenin ikinci albomu Epic-in 10-cu ildönümü üçün Sharon Van Ettenin "Love More" mahnısını əhatə etdi.
Dekabr ayında Apple, Phoebe Bridgers tərəfindən buraxılmış klassik Milad mahnısı "Silent Night"ın üz qabığında və onun "If We Make It Through December" adlı Milad EP ilə birlikdə nümayiş olundu.
Xeyriyyəçilik
30 iyun 2019-cu ildə Eppl, "Cinayət" mahnısının televiziya və film yerləşdirməsindən əldə etdiyi iki illik gəliri qaçqınlara, ehtiyacları olanlara, immiqrasiya rüsumları və hüquqi xidmətlərlə təmin edən "While They Wait"ə bağışlamağa söz verdi. 2020-ci ildə “While They Wait” qrupundan Scott Hechinger Vultura bildirib ki, Eppl 15 ailəyə kömək etmək üçün 90.000 dollar bağışlayıb.
Mükafatlar və nominasiyalar
Epplın debüt albomu ona "Criminal", Ən Yaxşı Qadın Rok Vokal Performansı ona Grammy və "Sleep to Dream" də Ən Yaxşı Yeni Müğənni kimi MTV Video Musiqi Mükafatını qazandırdı. "When a Pawn..." mahnısına görə Epple, Görkəmli Qadın Vokalçı üçün Kaliforniya Musiqi Mükafatını qazandı. Fövqəladə Maşın üçün o, Ən Yaxşı Songbird üçün Eski Musiqi Mükafatını aldı. Fetç the Bolt Cutters Ən Yaxşı Alternativ Musiqi Albomu üçün Qremmi Mükafatını və "Şameyka" mahnısı Ən Yaxşı Rok Performansı üçün Qremmi Mükafatını qazandırdı.
Akif Paşa Gərayzadə
Avtobioqrafiya
Akif Paşa oğlu Gərayzadə 17 oktyabr 1938-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Quba şəhərində anadan olmuşdur. O, Azərbaycan Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsinə bitirmişdir. SSRİ AAK tərəfindən aqrar elmlər üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi almışdır.
Çapdan çıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı
155, 3 monoqrafiya
Xarici dövlətlərdə çapdan çıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı
100
Şəhər folkoru
Şəhər folkloru — folklor irsinin ümumi şeir növləri və janrlarına əlavə olaraq özəlliklə şəhər "modifikasiyalarını" da əhatə edən hissəsi. Məsələn: şəhər xalq şənlikləri, şəhər romantikası, şəhər mahnı və rəqsləri.
Şəhər folkloru əvvəlki kənd şifahi ənənələrindən fərqlənir. Hər şeydən əvvəl, ideoloji cəhətdən bu fərq daha çox hiss olunur, çünki şəhər əhalisinin əsas ideoloji ehtiyacları şifahi ənənələrlə (kütləvi ədəbiyyat, kino və digər tamaşalar, kütləvi informasiya vasitələri) birbaşa əlaqəsi olmayan başqa yollarla ödənilir. Bundan əlavə, şəhər folkloru, ortaq bir ideoloji əsası olmayan, müxtəlif hissələrə bölünməsi ilə cəmiyyətin sosial, peşəkar, klan, yaş təbəqələşməsinə uyğun olaraq parçalanır.
Tədqiqi
Uzun müddət folklorşünaslar şəhər mədəniyyəti ilə maraqlanmırdılar; bu, yazıçıların və yerli tarixçilərin səlahiyyətində idi. Prozaik şəhər folkloru mətnlərinin ilk fikri əsasən qeyri-peşəkarlar tərəfindən edildi.
Azərbaycan qaraçıları
Azərbaycan qaraçıları (özünüadlandırma, pars, kürd domlar, koul) — Azərbaycanda yaşayan azsaylı xalqlardan biri, qaraçıların Azərbaycandakı icması. 1999-cu il və 2009-cu ilin əhali siyahıyaalması prosesində onlar hesaba alınmamışdır, lakin 2010-cu illərə aid edilən müxtəlif mənbələrdə Azərbaycanda yaşayan qaraçıların ümumi sayı təqribi olaraq 1,000, 2,000, 10,000 və 20,000 kimi göstərilmişdir. Qaraçılar Azərbaycanda ən çox Yevlax, Ağdaş və Balakən rayonlarında yaşayırlar, həmçinin Bakıda və Sumqayıtda da qaraçı icmaları mövcuddur.
Azərbaycan qaraçıları İrandan çıxan "dom" boyundandırlar. Onlar ilk dəfə orta əsrlərdə Kəraçi və Sind regionlarından, ya da Baktriyadan İran vasitəsilə Azərbaycana gəlmişlər. Səfəvi hökmdarı I Şah Abbasın hakimiyyəti dövründə Azərbaycana özlərini "pars" adlandıran farsdilli qaraçılar köçürülmüşdür. XIX əsrin sonlarında hindli əsilli zərdüşti möminlər Azərbaycana ölkədə yerləşən zərdüşti məbədləri ziyarət etməyə gəlmişdilər. Stalin repressiyalarının bir hissəsi olaraq Cənubi Qafqazda yaşayan qaraçılar 1936-cı ildən etibarən Qazaxıstana deportasiya edilmiş, lakin deportasiya qərarı 1956-cı ildə ləğv edilmişdir. Beləliklə, 1950–1960-cı illərdə Qazaxıstandan Azərbaycana kurmancdilli qaraçılar gəlməyə başlamışdır və onlar özlərini kürd adlandırırlar. Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Şuşa, Cəbrayıl və Ağdamın kiçik qaraçı icmaları Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən evlərindən qovulmuşdur.
Azərbaycanda qaraçıların hüquqlarını qoruyan xüsusi bir icma yoxdur, Azərbaycan hökuməti qaraçıları QHT layihələrinə cəlb etməyə cəhd göstərsələr də, ictimaiyyətə görünməməyi arzulayan qaraçılar buna razı olmamışdır. Qaraçıların ictimai imici böyük ölçüdə mənfidir, etnik stereotiplər və onlara qarşı sosial düşmənçilik yüksək səviyyədədir. Qarabağ münaqişəsi səbəbindən azərbaycanlılar ilə ermənilər arasında yaranan münaqişəli münasibətlər çərçivəsində bu iki xalq bir-birini "qaraçı" adlandıraraq təhqir edir. Qaraçı ailələrinin yaşayış səviyyəsi Azərbaycan üzrə orta səviyyədən xeyli aşağıdır. Qaraçılarda çoxunun sənədlərinin olmamasına görə onlar tibbi xidmətdən və sosial təminatdan məhrum qalırlar.
Adlandırma
thumb|200x200px|Qaraçıların [[Avropaya miqrasiyasını təsvir edən xəritə.]]
"Qaraçı" adının Azərbaycan dilində "qara" rəngi və "-çı" şəkilçisindən formalaşdığına inanılır. Azərbaycan dilində bu sözün başqa bir mənası da "çığırqan" deməkdir və bu adlandırmanın keçmişdə qaraçıların tətbiq etdikləri ticarət üsullarının xüsusiyyətləri ilə əlaqədar olduğu da təklif edilmişdir. Buna baxmayaraq, Türkiyənin Diyarbəkir şəhərində yaşayan bir qaraçı öz əcdadlarının Pakistandan, Sind regionunun Kəraçi şəhərindən gəldiklərini bildirmişdir və "qaraçı" adını buna bağlamışdır. Şamaxıdan olan bir qaraçının sözlərinə görə, onlar Hindistanın "Qara" şəhərindəndirlər və "qaraçı" termini buradan yaranmışdır.
"Çıqan" və "çingənə" sözləri orta yunan dilindəki "ἀτσίγγανοι" (atsinqanoi; mənası – "toxunulmazlar") terminindən gəlmişdir. Bu ad afinqanlara aid edilirdi. "Roman" və "romani" sözləri, o cümlədən "dom" sözü sanskrit dilindəki "doma" sözündən gəlir və bu, "oxumaq və musiqi ilə yaşayan, aşağı kastadan olan insan" deməkdir. Hər halda, "doma" sözünün mənşəyi bilinmir, lakin kökü "baraban çalmaq" mənasında olan sözlə oxşardır.
Mənşə
Azərbaycan qaraçılarının mənşəyi, ümumiyyətlə icma kimi onlara aid yazılı ədəbiyyatda işlər yox deyiləcək qədər azdır. XIX əsrin axırlarında erməni əsilli Rusiya etnoqrafı Kerope Patkanov yazmışdır ki, qaraçılar haqqında çox az məlumat mövcuddur və "ədəbiyyatda qaraçıların dili və varlığı məsələsinə çox az toxunulurdu".
Fransız əsilli və Rusiya alimi İvan İvanoviç Şopen qaraçılar haqqında məlumat vermiş, onların orta əsrlərdə Baktriyadan köçən roman xalqlarından biri hesab etmişdir. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Arxeologiya, Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutunun elmi işçisi, etnoqraf Emil Kərimova görə, qaraçıların əcdadları Azərbaycana İrandan gəlmişdir. Zəfər Kamal oğlu Qılıncərə görə, Azərbaycanda yaşayan qaraçılar Hindistandan İrana köç etmiş, oradan da Azərbaycan, Gürcüstan və Qazaxıstana getmişdilər. Bəzi mənbələrə görə, onlar Azərbaycan ərazisinə XII əsrdə gəlmişdirlər. Etnoqraf Nərgiz Quliyevaya görə, qaraçılar XIII əsrdə Kəraçi və Sind regionlarından köçərək əsasən Quba və Nuxa ərazilərində məskunlaşmışdılar. Güllük kəndində yaşayan bir qaraçıya görə, onların əcdadları Pakistandan İrana, oradan Azərbaycana sürgün olunmuşdular.
Səfəvi hökmdarı I Şah Abbasın hakimiyyəti dövründə Azərbaycana, Balakən rayonu ərazisinə farsdilli qaraçılar köçürülmüşdür. Bu, I Abbasın yerli qiyamların qarşısını almaq üçün həyata keçirdiyi köçürmə siyasətinin bir hissəsi idi. Onlar özlərini "pars" adlandırırlar. Bu səbəblə Azərbaycanda xalq onları bəzi bölgələrdə qaraçı deyil, farsca danışan kürd etnik qrupu olaraq görmüşlər.
XXI əsrə qədər
Xalq arasında yayılmış bir hekayətə görə, şəhər divanxanasında bir bazar meydanında şahı təhqir edən bir qaraçının işinə baxılmalı idi. Şah Abbas hansısa qaraçı ilə ünsiyyətdə olmadığını və buna görə həmin qaraçının onu başqasının təşviqi ilə söydüyünü bildirərək vəzirdən qaraçını azad etməsini, onu təhqirə təşviq edəni tapmasını tapşırmışdır.
250px|thumb|right|[[Qaraçı karvansarası|Miəcik karvansarasının görünüşü.]]
Abşeron rayonunun Səngəçal qəsəbəsi yaxınlığında təqribən XV əsrdə, Şirvanşah I Xəlilullah tərəfindən tarixi Bakı–Şamaxı karvan yolunun üstündə tikilmiş Miəcik karvansarası mövcuddur. XIX əsrdən karvan yolunun ticari əhəmiyyətini itirməsi ilə əlaqədar olaraq karvansara istifadəsiz qalmış, sonralar köçəri qaraçılar vaxtaşırı burada məskən saldıqlarından yerli əhali karvansaranı "Qaraçı karvansarası" adlandırmışdır.
Azərbaycana ən böyük qaraçı köçünün XIX əsrin sonlarında qruplar halında olduğu təxmin edilir. XIX–XX əsrlərdə hindli əsilli zərdüşti möminlər Azərbaycana ölkədə yerləşən zərdüşti məbədləri ziyarət etməyə gəlmişdilər. 1887-ci ildə Kerope Patkanov o zaman Rusiya imperiyasının tərkibində olan Cənubi Qafqazda yaşayan qaraçıların 2,399 nəfər olduqlarını qeyd etmişdir. Patkanova görə, Azərbaycan qaraçıları ünsiyyətdə Azərbaycan və tat dilləri ilə yanaşı qaraçı dilindən də istifadə edirdilər. Onlar əsasən Göyçay qəzasında (indiki Azərbaycanın Göyçay, Ucar, Ağsu və İsmayıllı rayonları) və Naxçıvanda yaşayırdılar. Patkanov bildirmişdir ki, Xaçmaz şəhərindən 4 km cənub-şərqdə yerləşən Qaraçı kəndi qaraçıların ən böyük yaşayış məntəqəsi olmuşdur. Onların əsas məşğuliyyəti kişilər tərəfindən hazırlanmış və qonşu şəhərlərdə qadınlar tərəfindən satılan səbət, ələk, saqqız kimi məişət əşyalarının istehsalı idi. Patkanov digər gəlir mənbələri arasında falçılıq və mal-qara oğurluğunu da sadalayır. Köçəri qaraçı qrupları heyvanlara fəndlər öyrədərək onlarla birlikdə xalq qarşısında çıxış edirdilər, səyyar musiqiçi və rəqqaslıq ilə məşğul olurdular. Patkanov qeyd etmişdir ki, tatar toyları "hoqqabaz" adlanan qaraçı musiqiçilər, "çenş" adlanan qaraçı xanəndələr və "mütrif" adlanan qaraçı rəqqaslarla keçirilirdi.
Məhəmmədhəsən bəy Vəliyev-Baharlıya görə, Azərbaycanda 1920-ci illərdə köçəri çadırlarda yaşayan qaraçılar türk sözlərinin qarışığı ilə tat dilində danışırdılar. Onların sayları 2 min nəfərə çatsa da onların əksəriyyəti çoxdan azərbaycanlılaşmışdı. Azərbaycan qaraçıları 1920–1930-cu illərdə sovet hakimiyyətinin qaraçılara qarşı siyasətinin əhatə dairəsindən kənarda qalmışdı. Bunun səbəbinin qaraçıların saylarının nisbətən az olması və yerli hakimiyyət orqanlarının laqeydliyi olduğu güman edilir. Əslən qaraçı olan islam din xadimi və müəllim, 1881-ci il təvəllüdlü Həsən Kamal oğlu Niyazov 1939-cu ildə qaraçı uşaqların təhsili üçün domari dilində latın qrafikası ilə yazılmış "Məktubi" adlı bir primer nəşr etmişdir. Primerdən müəllif 1942-ci ildə həbs edilərək İrana sürgün edilənə qədər istifadə edilmişdir. İosif Stalinin dövründə qaraçılar sovet hökuməti tərəfindən repressiyaya məruz qalmışdılar. SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin 17 dekabr 1936-cı il tarixli, 2123–420ss saylı qərarına əsasən, "keçmişdə əksinqilabi cinayətlərə görə repressiya edilmiş şəxslər, qaçaqmalçılar, quldurlar və onların ailə üzvləri" Azərbaycan SSR-dən Qazaxıstan SSR-ə deportasiya edilmişdir. Deportasiya edilənlərin neçə hissəsinin qaraçı olduğu aydın deyil, çünki sənədlərdə ermənilər ilə türklər (568 ailə) və kürdlər (553 ailə) haqqında danışılır. Buna baxmayaraq, deportasiya edilən türklərin arasında qaraçıların da olduğu xüsusi olaraq qeyd edilmişdir. 1956-cı ildə deportasiya ilə bağlı qərarlar ləğv edilmiş və 1950–1960-cı illərdə Qazaxıstandan Azərbaycana özlərini kürd adlandıran kurmancdilli qaraçılar gəlməyə başlamışdır. Onların sayı 100–120 ailədən ibarət idi və böyük bir hissəsi 1967-ci ildə Qazaxıstandan Azərbaycanın Yevlax şəhərinə köçürülmüşdür. Bu prosesin bir hissəsi olaraq sovet hökuməti ev tikib qaraçılara vermişdir. 1970-ci illərə qədər qaraçı kişiləri hərbi xidmətə aparılmırdılar, yalnız 1970-ci illərdən başlayaraq qaraçılar SSRİ Silahlı Qüvvələrində hərbi xidmətə çağırılmağa başladılar. Sovet hakimiyyəti qaraçı kimliyinin kökünü kəsmək üçün onların pasportlarında milliyyət qrafasına "azərbaycanlı" sözünü yazmaq kimi tədbirlər görmüşdür.
İndiki dövrdə
İndiki dövrdə qaraçılar mədəni və linqvistik olaraq azərbaycanlılaşmaya məruz qalırlar. Azərbaycanda qaraçıların hüquqlarını qoruyan xüsusi bir icma yoxdur və onların bağlı olduqları hər hansı bir dərnəkləri yoxdur. Azərbaycan hökuməti qaraçıları QHT layihələrinə cəlb etməyə cəhd göstərsələr də, ictimaiyyətə görünməməyi arzulayan qaraçılar buna razı olmamışdır.
Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Şuşa, Cəbrayıl və Ağdamın kiçik qaraçı icmaları Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən evlərindən qovulmuşdur. Müharibə zamanı Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət etmiş qaraçı əsilli Gündüz Süleymanov şəhid olmuşdur. Azərbaycanda yaşayan boşa qaraçı icması əsasən keçmiş Şaumyan rayonu ərazisində məskunlaşmışdı. Onların əsasən Bakıda, Sumqayıtda və Azərbaycanın rayon yerlərində yaşamış qohumları var idi. Boşaların əksəriyyəti Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra Ermənistana mühacirət etmişdir.
2006-cı ilin yayında Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti dilənçilərə mənzil kirayə verməyi qadağan etmişdir və bu, qaraçı ailələrinin vəziyyətinə çox pis təsir etmişdi. Odur ki, "Trend" İnformasiya Agentliyinin məlumatına görə, təkcə 20 aprel–9 may 2006-cı il tarixlərində Bakının Nəsimi və Binəqədi rayonlarında 300-dən çox qaraçı dilənçi küçələrdən çıxarılmış, polis tərəfindən gəldikləri Ağdaş və Ağdam rayonlarına göndərilmişdilər. Dilənçiliyə sanksiya verilməsi üçün heç bir hüquqi müddəa olmadığı üçün dilənçi qaraçılar polis tərəfindən saxlanılır, onlarla maarifləndirici söhbət edilir və sonra sərbəst buraxılırlar. Gürcüstanda Azərbaycan qaraçılarının daimi yaşayış məntəqəsi yaratmaq cəhdləri Sovet İttifaqının dağılmasından sonra başlamış, 2000-ci illərdən daha intensiv xarakter almışdır. Qaraçılar əvvəlcə Batumidə məskunlaşmağa cəhd etmiş, lakin yerli hakimiyyət orqanları tərəfindən qovularaq Kutaisiyə köçməli olmuşdur. 2013-cü ildən etibarən təxminən 70 nəfər, o cümlədən 30 azyaşlı qaraçı Rioni çayı üzərində Çavçadze körpüsü yaxınlığında yerləşən daxmalarda, su və işıq təminatı olmadan yaşamışdır. Ümumiyyətlə, Gürcüstanda qaraçıların sayı daimi deyil, çünki bəzi ailələr mövsümi və ya müəyyən fasilələrlə Azərbaycana, daha çox sərhədə yaxın Qazax şəhərinə köçürlər.
2020-ci ilin mayında Yevlax rayonunda "COVİD-19" pandemiyasına 80 yoluxma halı qeydə alınmışdır ki, onlardan 53-ü "Qaraçılar məhəlləsi"nin sakinləri idi. Bu vəziyyətə görə həmin məhəllə polis və Daxili Qoşunların hərbi qulluqçuları tərəfindən 15 maydan etibarən nəzarətdə saxlanılmış, məhəlləyə giriş-çıxış bağlanmışdır. Məhəllə sakinləri karantində olduqlarından maddi ehtiyacla üzləşmış və 18 mayda etiraz aksiyası keçirmişdilər. Aksiya zamanı bir polis əməkdaşı başından daşla xəsarət almışdır. Daxili İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Ehsan Zahidov demişdir ki, bununla "Yevlax Rayon Prokurorluğunda cinayət işi qaldırılıb, istintaq-əməliyyat tədbirlər aparılır". Yevlax şəhər İcra Hakimiyyəti rayon camaatına edilən yardımdan qaraçılara da pay düşdüyünü bildirmişdir, lakin məhəllənin sakinləri bu iddianı təkzib etmişdir. İkinci Qarabağ müharibəsində qaraçılar da iştirak etmişdir. Onlar arasında 19 yaşında şəhid olan Samsun Şəmsəddin oğlu Babayevin atası "pars" qaraçılarından, anası isə Gürcüstan azərbaycanlısı idi.
Məskunlaşma
Azərbaycanda qaraçıların sayı tarixən dinamik olmuşdur. Kerope Patkanov 1887-ci ildə onların sayının 2,399 olduğunu qeyd etmişdir. Məhəmmədhəsən bəy Vəliyev-Baharlı 1920-ci illərdə Azərbaycanda 2,000-ə yaxın qaraçının yaşadığını qeyd etmişdir. 1926-cı il siyahıyaalınmasına əsasən Azərbaycan SSR-də cəmi 333 qaraçı, 1939-cu il siyahıyaalınmasında 400 qaraçı, 1970-ci il siyahıyaalınmasında isə 843 qaraçı qeydə alınmışdır. 1960-cı illərdə 100–120 qaraçı ailəsi Azərbaycana köçürülmüşdür, lakin 1989-cu il siyahıyaalınmasında Azərbaycanda 145 qaraçı qeydə alınmışdır.
İndiki dövrdə Azərbaycanda romaların dəqiq sayını müəyyənləşdirmək çətindir. Azərbaycanda siyahıyaalınmalar qeyri-müntəzəm və natamam aparılmışdır. Bunun başlıca səbəbi Azərbaycan vətəndaşlarının şəxsiyyətini təsdiq edən sənəddə milli mənsubiyyətin göstərilməməsi ilə bağlıdır. Onların bəziləri hələ də qeydiyyatdan keçmədiyi üçün şəxsiyyət vəsiqəsi olmadan yaşayırlar. Bəzi hallarda yalnız ağsaqqalların sovet dövründən qalma sənədləri var, lakin onlar da qüvvədən düşmüşdür. 1999-cu il və 2009-cu ilin əhali siyahıyaalması prosesində onlar hesaba alınmamışdır. Buna baxmayaraq 2012–2014-cü illərə olan qeyri-rəsmi məlumata əsasən, Azərbaycanda yaşayan qaraçıların ümumi sayı 10 min nəfərə yaxındır, lakin Azərbaycan Uşaqlar Birliyinin sədri Kəmalə Ağayevaya görə, qaraçıların sayı 20 minə yaxındır. Bunlardan 2 min nəfəri farsdlli qaraçılardandır. Başqa bir mənbəyə görə, Yevlaxın "qaraçılar məhəlləsi"ndə 2,500 nəfər qaraçı yaşayır. Yelena Maruşiakova və Vesselin Popova görə, onların ümumi sayı 1,000 nəfərdən artıq deyil. Hazırda Azərbaycanda mühüm qaraçı icması yoxdur, yalnız əsasən plaşun, vlaş, ruska roma və lovari olan bəzi ailələr yerli əhali arasında səpələnmiş vəziyyətdə yaşayırlar.
Qaraçılar Azərbaycanda ən çox Yevlax, Ağdaş və Balakən rayonlarında yaşayırlar, paytaxt Bakıda da olurlar. Yevlaxda, həmçinin Abşeronun bəzi kəndlərində qaraçıların kompakt yaşadıqları ərazilər "qaraçılar məhəlləsi" adlandırılır. Bakı şəhərində Nəsimi və Suraxanı rayonlarında, həmçinin Sumqayıtda şəhərində "qaraçılar məhəlləsi" var.
Farsdilli qaraçılar əsasən Şambulbinə, Gülüzanbinə, Məlikzadə kəndlərində yaşayırlar. Onlar həmçinin, Qax rayonunda məskunlaşmışdır. Rayonun Qapıçay kəndi əhalisi 1 ailə istisna olmaqla tamamilə, Güllük kəndində isə təxminən 20 ailə farsdilli qaraçılardan ibarətdir. Xaçmaz rayonunun Xudat şəhərində yaşayan qaraçılar özlərinin İrandan gəldiklərini bildirirlər. Kurmancdilli qaraçılar əsasən Yevlax rayonu olmaqla, həmçinin Bərdə, Göyçay, Ağsu, Ağdaş, Şamaxı, Zaqatala və Xaçmaz rayonlarında kütləvi şəkildə yaşayırlar. Birinci Qarabağ müharibəsinə qədər Şuşa, Cəbrayıl və Ağdamda  kiçik qaraçı icmaları yaşayırdı.
Cəmiyyət
Digər etnik qruplarla aralarındakı sədd əvvəlki qədər sərt olmasa da hələ də demək olar ki, təcrid olunmuş vəziyyətdə yaşayırlar. O. Kuçeryavıya görə, Cənubi Qafqazda yaşayan romanlar qeyri-romanlara narahatlıqla yanaşırlar, lakin bəzi hallarda dost hesab etdikləri və güvəndikləri əcnəbilərə kifayət qədər böyük simpatiya bəsləyirlər. Qaraçıların Qafqaz xalqlarının nümayəndələrinə, xüsusən də Dağ yəhudilərinə qarşı inamsızlıqları azdır.
Qaraçıların ictimai imici böyük ölçüdə mənfidir, etnik stereotiplər və onlara qarşı sosial düşmənçilik yüksək səviyyədədir. Azərbaycanda yerli əhali qaraçı haqqında yalan xəbərlərə inanır. Onlardan biri qaraçı gəlinlərin guya toy günü insanların qarşısında öz ailələrinin dolanışığını təmin etmək üçün diləcəklərinə söz vermələri haqqındadır. Bəzi qaraçılar təhsil, iş və sosial yardım məsələlərində onlara qarşı diskriminasiyadan şikayət etmişdir. "BBC Azərbaycanca"nın Yevlaxda müsahibə aldığı qaraçı icması ətrafdakıların onlara ilk öncə əyləncə vasitəsi kimi baxmaqlarından, "qaraçı" adlandırılıb təhqir olunmalarından gileylənirdilər. Əlavə olaraq, onlar məhəlləyə qaraçı olmayanların nadir hallarda gəldiklərini bildirmişdilər. Həmçinin, bəzi hallarda qaraçılar Azərbaycan cəmiyyətində "intizamsızlıq" və "səliqəsizlik" ilə assosiasiya edilmişdir. Bununla birlikdə, Qarabağ münaqişəsi səbəbindən azərbaycanlılar ilə ermənilər arasında yaranan münaqişəli münasibətlər çərçivəsində bu iki xalq bir-birini "qaraçı" adlandıraraq təhqir edir.
Qılıncər öz tədqiqatına əsaslanaraq Azərbaycanda yaşayan qaraçıların kimlik bağlarının zəif olduğunu qeyd etmişdir. Ayrı-ayrı qruplar tez-tez bir-biri ilə təmasda olsalar da, Azərbaycan qaraçılarının ümumi kimliyini formalaşdırmağa meyl müşahidə olunmamışdır. Buna görə də indiki dövrdə qaraçılar mədəni və linqvistik olaraq assimilyasiyaya məruz qalırlar. Bundan başqa, qaraçılar arasında aparıcı mövqedə adətən üstünlük verilən və açıq şəkildə nümayiş etdirilən kürd etnik kimliyi dayanır, lakin bu, onların müstəqil qaraçı kimliyi haqqında məlumatlılığı ilə ziddiyyət təşkil etmir.
Bir çox qaraçı azərbaycanlılarla ailə qurur. Adət-ənənəyə görə, qaraçı ailələr öz qızlarının yad millətdən, yad mədəniyyətdən olan oğlanlarla evlənməsindən çəkinirlər. Oğlanlar bəzi hallarda qaraçı olmayan qızlarla evlənə bilərlər. XIX əsrdə Kerope Patkanov qaraçılar arasında insest nikah münasibəti qanunsuz hesab edilmədiyini müşahidə etmişdir. İndiki dövrdə onlarda qohum evliliyi də önəmli rola malikdir. Sosioloq Samir Əhmədova görə, qaraçıların nikahları əksər halda qeyri-rəsmi olur və qaraçı kişilər arasında çoxarvadlılıq da yayılmışdır. Qaraçılarda erkən yaşda ailə qurulur. Gənc ailələrin qeydinə əsasən yaşlılar qalır. Əgər bir qaraçı qız 20 yaşına qədər evlənməsə, o, adət-ənənəni pozmuş və nifrətə layiq sayılır. Qaraçı ənənəsində nikahdan əvvəl cinsi əlaqə rədd edilir. Qaraçı ailələr bir qayda ilə çoxuşaqlı olurlar. Buna baxmayaraq, qaraçı cütlükləri tarixən beş və ya daha çox uşaq sahibi olurdular, lakin indiki dövrdə iki-üç uşaq sahibi olurlar. Doğum halları əksər hallarda xəstəxanalardan kənarda baş verir. Ailə münasibətləri üçün qadın qalmaqalları tipikdir, bu da yaxından əlaqəli münasibətlərlə əlaqələndirilir. Münaqişələri ağsaqqallar həll edir. Qaraçılar arasında Azərbaycan ənənə və adətləri də mövcuddur.
Kerope Patkanov vurğulamışdır ki, qaraçılar "tatar kəndlərində sifilis xəstələyini yayırdı". İndiki dövrdə, Kəmalə Ağazadənin sözlərinə görə, Azərbaycanda qaraçıların "əksəriyyəti sanitar gigiyena qaydalarına" əməl etmir. O, tədqiqatlarına əsaslanaraq əlavə etmişdir ki, Azərbaycanda "ən çox vərəm, dəri-zöhrəvi xəstəliklər, eləcə də İİV virusu da qaraçılarda olur". Qaraçılarda çoxunun sənədlərinin olmamasına görə onlar tibbi xidmətdən və sosial təminatdan məhrum qalırlar.
İqtisadiyyat və təhsil
Azərbaycanda qaraçılar SSRİ dövründə, 1970-ci illərdə keçmiş köçəri həyat tərzinindən imtina edərək oturaq həyat tərzinə keçid etmişlər. Sovet dövründə qaraçılara kolxozlarda kənd sakini kimi daimi işlə təminat verilirdi, şəhər sakinləri isə əsasən aşağı ixtisaslı fəhlə kimi çalışırdılar. 1980-ci illərin sonlarında qaraçı qadınlarının çoxu o zamanlar çox qıt olan geyim və kosmetika ticarətinə daxil olmuşdur. Birinci Qarabağ müharibəsindən sonra, 2000-ci illərin əvvəllərində Azərbaycan qaraçılarının maddi vəziyyəti bərbad vəziyyətdə qalmışdı. Onların əksəriyyəti çadırlarda, dəhşətli yoxsulluq içində yaşayırdılar. İndiki dövrdə köçəri qaraçı düşərgələrinə rast gəlinmir.
Qaraçılar indiki dövrdə əsasən tikinti, xalça alqı-satqısı, kiçik sənətkarlıq və heyvan alveri ilə məşğuldurlar. Qaraçı qadınlar ailənin yükünü öz çiyinlərində daşıyırlar. Onlar həm bütün ev işlərini görürür, həyat yoldaşlarının və uşaqlarının qayğısını çəkir, həm də küçələrdə dilənçilik edərək və falçılıq edərək gəlir qazanırlar. Bakı küçələrində çoxlu qaraçı falçılar fəaliyyət göstərir. Bəzi ailələrdə dilənçilik etməyin ata-babadan qalma peşə olduğu qəbul edilir. Nərgiz Quliyevaya görə, bundan başqa, qaraçılar sirk göstərmək, konsert vermək və rəqs oynamaqla da məşğuldurlar. Qax rayonunda yaşayan qaraçı qadın və qızlar rayonun kəndlərində, şəhər bazarında dilənir, kişilər isə şəxsi maşınları ilə kəndləri gəzərək ucuz mal satır, kənd camaatından mis qab-qacaq və meyvə alırlar. Qaraçı ailələrinin yaşayış səviyyəsi Azərbaycan üzrə orta səviyyədən xeyli aşağıdır. Bəzi qaraçılar dəmiryolu vağzalında tərk edilmiş vaqonlarda yaşamış, bəziləri isə şəhərdə normal yaşayış yerlərini icarəyə götürməyə nail olmuşlar. Yevlaxda qaraçılar son dərəcə zəif infrastrukturda daxilində yaşayırlar. Digər hallarda, xüsusən də kənd yerlərində qaraçı evləri ətrafdakıların evlərindən çox da fərqlənmir.
Azərbaycanda yaşayan qaraçıların ölkədə yaşayan digər etnik azlıqlardan fərqli olaraq, təhsili çox aşağı səviyyədədir. Azərbaycan qaraçılarının təhsil səviyyələri ümumiyyətlə, ibtidai təhsil və orta təhsil səviyyəsindədir. Son siniflərə barmaqla sayılacaq qədər qaraçı uşaq gedib çıxa bilir. Ümumilikdə bütün Azərbaycanda orta məktəblərdə 657 qaraçı uşaq qeydiyyata alınmışdır. Məktəblərdə qaraçı dilində tədris yoxdur və onlar Azərbaycan dilində təhsil alırlar. Bəzi qaraçı ailələrin bildirdiyinə görə, onlar övladlarını məktəbə göndərməkdə çətinlik çəkirlər, çünki "qaraçı" adlandırıldıqlarına görə narahatdırlar. Hər halda, qaraçı uşaqların çoxusu təhsildən yayındırılır, erkən nikaha, dilənçiliyə və fahişəliyə məcbur edilir. 2022-ci ildə Qapıçay kəndində yaşayan qaraçı uşaqların təhsilə cəlb edildiyi, hətta təhsil yayındırılmış uşaqlara xüsusi dərslərin verildiyi bildirilmişdir. AzTV-nin məlumatına görə, onlar sonradan təhsillərini əsasən peşə məktəblərinə və ya kolleclərə yönəldirlər.
Din
Azərbaycana gələn qaraçıların atəşə üstünlük verdikləri müşahidə edilmişdir. Bu xüsusiyyət qaraçıların əvvəl zərdüşti dininə mənsub ola biləcəyi təxminini ortaya çıxarmışdır. XIX–XX əsrlərdə Azərbaycana köçən qaraçılar əsasən ölkədəki zərdüşti məbədləri ziyarət etməyə gəlmişdilər. Qaraçılar əsrlər ərzində Azərbaycan türklərinin böyük qismi kimi islam dininin şiəlik məzhəbinə bağlanmışlar. Buna baxmayaraq, digər icmalarla müqayisədə qaraçılar əsasən bu məzhəbin rituallarının icrasını məhdudlaşdırmışlar. Zəfər Qılıncərə görə, Azərbaycanda yaşayan bəzi qaraçı uşaqlarının din və hafizlik təhsili aldıqları müşahidə edilmişdir. Bundan başqa, qaraçılar arasında türbə və pir ziyarətgahları da populyardır. Onlar Azərbaycanın digər yerlərində olduğu kimi Novruz bayramını əhəmiyyətli bir gün olaraq qeyd edirlər, lakin onlar Kosa və Keçəl personajlarını ləğv ediblər. Qılıncər hər iki xalqın ortaq zərdüşti ənənəsinin qaraçıların azərbaycanlılara inteqrasiya olunmasında mühüm rol oynadığına inanır.
Dil
Azərbaycanda yaşayan qaraçılar ənənəvi olaraq Hind-Avropa dil qrupuna aid olan romani dilindən istifadə edirlər. Patkanov öz essesində qaraçıların danışdığı dilin roman dilləri arasında ayrıca bir qol olduğunu, Avropa və Asiya qaraçıları tərəfindən başa düşülmədiyini qeyd etmişdir. O, əlavə etmişdir ki, qaraçı dilində roman dilinin digər Asiya dialektlərində olduğu kimi yerli dillərdən çoxlu alınma sözlər var. Patkanovun apardığı müqayisədə qaraçı lüğətində rast gəlinən 245 sözdən sadəcə 35-də Avropa qaraçılarının sözləri ilə oxşarlıq aşkar edilmişdir. Həmçinin, qaraçı dilində zərf formaları öz orijinallığını xeyli itirmiş, farscadakı müvafiq qarşılığı ilə əvəzlənmişdir.
1819-cu ildə britaniyalı şərqşünas Vilyam Ouzli Təbrizdə yaşayan qaraçılardan 74 ifadəni sənədləşdirmişdir. 1887-ci ilin martında Yelizavetpol (indiki Gəncə) şəhər məktəbinin müəllimi Usuv bəy Məlik-Haqnəzərov "Asiya qaraçılarının dilinin öyrənilməsi üçün materiallar" adlı dəftər buraxmışdır. Dəftərdə qaraçı dialektində 101 ifadə, bu ifadələrdən çıxarılmış 220-yə yaxın söz və 10 sətirlik mətn var. Amerikalı keşiş A. Pratt Osmanlı imperiyasında, Maraş, Antep regionlarında və Fərat sahillərində qaraçı evli cütlüklərdən bəziləri haqqında məlumat vermiş, ser Paspati isə ona yazılan məktuba əsasən lüğət tərtib etmişdir. Patkanova görə, lüğətdəki sözlərin bir çoxu Azərbaycan qaraçıların istifadə etdiyi sözlər ilə eynidir. Qaraçı dilində olan bəzi ifadələr, onların roman dilindəki ekvivalenti və Azərbaycan dilinə tərcüməsi:
Patkanov Cənubi Qafqazda boşalardan başqa bütün qaraçıların Azərbaycan dilində danışdığını qeyd etmişdir. XX əsrin əvvəllərində qaraçıların bir qismi tat dilində də danışırdılar. İndiki dövrdə Azərbaycan qaraçıları öz dillərini demək olar tamamilə unutmuşdur. Onlar əsasən müxtəlif ölçülərdə və müxtəlif kombinasiyalarda Azərbaycan, fars və rus dillərində, kürd dilinin kurmanci dialektində danışırlar. Kamal Əli bildirmişdi ki, Azərbaycan qaraçılarının ana dili fars dilinə əsaslanır.