cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pişik
Bədən quruluşu
Pişik bədənində 230 sümük vardır. Sümüklərarası boşluqların çoxluğu bədənə əlavə elastiklik qazandırır. Bədən kütləsi cinsindən asılı olaraq çox dəyişkəndir. Ortalama olaraq erkək pişiklər 3.5–7 kilo, dişi pişiklər isə 2.5–4.5 kilo arasında olur. Erkək pişiklərin boy uzunluğu 50, dişi pişiklərin isə 70 sm ola bilir. Orta-statistik pişik ömrü 15 ildir. Ancaq yaxşı baxıldığı mühitdə 20 ilə qədər yaşaya bilir.
Bığlar burun nayihəsində üst dodağın yanlarında yerləşir. Pişik bığları normal pişik tükündən 3 dəfə qalındır və kökləri 3 dəfə daha dərindədir. Bığları sinir sistemi ilə bağlantılıdır. Bığlar tərəfindən alınan informasiya sinirlərə, oradan da beyinə ötürülür.
Dilin qidalanma, təmizlik kimi bir neçə funksiyası vardır. Pişik su (maye) içərkən dilindən istifadə edir. Beləli, ağız suya təmas etmir, su (maye) dil vasitəsilə ağza ötürülür. Pişik dilinin üzərindəki çıxıntılar vasitəsilə tüklərini təmizləyir.
Pişik beyni 20–30 qramdır. Ancaq bədən kütləsinə nisbətdə bu göstərici məməlilər arasında yüksək hesab olunur.
Pişiklərin ayaq uzunluğu cinsindən asılı olaraq dəyişir. Pəncələr tutma, dırmanma, cırma, qazma, müdafiə kimi bir çox funksiyaya sahibdir. Pəncələr elastik quruluşludur. Bu da dırmanma kimi bir çox hərəkətdə işə yarayır. Ön ayaq pəncələri 5, arxa ayaq pəncələri isə 4 barmaqlıdır. Barmaqların ucunda qarmaqvari dırnaq yerləşir.
Qədim Misirdə pişiyin mövqeyi
Antik Misirin dövlət kimi var olmasının əsas sütunları Nil və Nildən asılı olan əkinçilik sistemi idi. Nil vadisində əkinçiliklə məşğul olan insanlar məhsulları anbarlarda saxlamağa məcbur idilər. O dövrdə də ən təməl qidalar əkinçilik məhsulları idi. Buna görə də qidanı qoruyub saxlamaq çox əhəmiyyətli məsələ idi. Nəqliyyatın indiki kimi asan olmaması, kəskin quraqlıq kimi səbəblər də məhsulun ehtiyat kimi toplanmasını və qorunmasını şərtləndirirdi. Ancaq böyük bir problem var idi. Bu problem anbarlardakı siçanlar idi. Əlbəttə ki, bu problemin ən optimal həlli məhz pişiklər idi. Qida təhlükəsizliyində açar rol oynayan pişiklər vaxt keçdikcə müqəddəsləşdirildi. Fironların pişiklərin qorunması haqqında əmrləri onların toxunulmazlıqlarını artırdı. Hətta pişikləri öldürmək edam olunmaq üçün kifayət qədər güclü səbəb sayılırdı. Pişikləri müqəddəs hesab edən misirlilər ölümdən sonrakı həyatda da bərabər olmaq üçün pişiklərini mumiyalayırdılar. Heç təsadüfi deyil ki, pişiklər ölülər dünyasının qoruyucuları hesab olunurdu. Antik Misirdə pişiyə bağlılıq o qədər güclü idi ki, pişiyi ölən evdə yas qurular, ev sakinləri yas əlaməti kimi qaşlarını qırxardı.
Musa İslamov
İslamov Musa İsa oğlu - filologiya elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Musa İslamov 1923-cü ildə anadan olmuşdur. Baş Göynük kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra 1944-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin fılologiya fakültəsinə daxil olmuş, 1949-cu ildə həmin fakültəni fərqlənmə diplomu ilə qurtarmışdır. 1954-cü ildə Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutunun əyani aspiranturasına qəbul olunmuş və 1961-ci ildə "Nuxa dialekti" mövzusunda namizədlik, 1973-cü ildə isə "Türk dillərində əvəzliklər" mövzusunda doktorluq dissertasiyalarını uğurla müdafiə etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Musa İslamov 100-dən çox elmi məqalənin və bir çox monoqrafiyanın müəllifidir. Rəhbərliyi altında 9 nəfər namizədlik, 2 nəfər isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Redaktorluğu və iştirakı ilə "Azərbaycan dilinin dialektoloji atlası" və ikicildlik "Azərbaycan dilinin dialektoloji lüğəti" hazırlanıb çap edilmişdir. Sovet hökuməti dövründə "SSRİ-dəki türk dillərinin dialektoloji atlası" adlı ümumittifaq mövzusunun Azərbaycan üzrə icraçısı və Qafqaz zonası üzrə rəhbəri seçilmiş, SSRİ EA Ədəbiyyat və Dil, eləcə də Azərbaycan Ali və Orta İxtisas Təhsili Nazirliyi nəzdində Elmi-Metodik Şuranın, Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu və BDU-nun İxtisaslaşdırılmış Doktorluq Müdafıə Şurasının üzvü olmuşdur. Otuz ildən artıq İ.Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunda Azərbaycan dialektologiyası şöbəsinin müdiri işləmiş, Azərbaycan dialektologiyasınm müxtəlif problemləri üzrə dəyərli tədqiqat işləri aparmışdır.
Musa İslamov 2000-ci ildə vəfat etmişdir.
Eupatorium tripartitum
Eupatorium tripartitum Eupatorium tripartitum
Əbülhəsən xan İqbali Azər
Həyatı
Əbülhəsən xan Musa xan oğlu 1870-ci ildə Qəzvin vilayətinin Əlvənd kəndində anadan olmuşdu. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı.
Təbrizdə yaşamış, gənc yaşlarından istedadlı və muğamı dərindən bilən sənətkar kimi tanınmışdır. 1905–1911 illərdə İran inqilabına qoşulmuş, Səttar xan ona "İqbali Azər" adını vermişdir. Əbülhəsən xan gözəl tembrli, məlahətli, güclü səsə malik xanəndə idi. Onun ifasında "Şur", "Çahargah", "Mahur", "Əbu — əta", xüsusilə, "Segah" muğamları yüksək emosional tərzdə səslənmişdir. Özünəməxsus üslubda ifa etdiyi "Segah" muğamı İranda "Əbülhəsənxan segahı" adı ilə məşhurlaşmışdır.
Əbülhəsən xanın səsi 1914-cü ildə Tiflisdə "Qrammofon" şirkəti tərəfindən vala yazılmış, bu şəhərdə konsertləri olmuşdur. Seyid Şuşinski Əbülhəsən xan ilə yaxından dostluq etmiş, onun yaradıcılığından çox bəhrələnmişdir. Əbülhəsən xan vallarından birində "Hümayun" muğamını oxuyaraq, üzərində onu Seyid Şuşinskiyə həsr etdiyini yazdırmışdı.
Pipistrellus pipistrellus
Yayılması
Arealı Avrasiyanı əhatə edir. Azərbaycanın ən geniş yayılmış və çoxsaylı yarasalarından olub bütün il boyu rast gəlinir. 2000 m-ə hündürlükdə bütün landşaftlarda və aqrosenozlarda qeydə alınmışdır. Maksimal sayı (1 km2-də 300–1000 fərd) düzənlik və dağlıq meşə senozlarında və ya onları əvəz edən antropogen landşaftlarda müşahidə edilir. Açıq arid vilayətlərdə və 2000 m-dən hündür dağlarda nadirdir.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Sığınacaqlar başlıca olaraq tikililər (xüsusən yay dövründə), eləcə də qaya yarıqları, ağac boşluqları ilə bağlıdır. Çoxalan dişilərin sığınacaqlarında günlük temperatur 15–40 °C hüdudlarında tərəddüd edərək sübh saatlarında minimuma, günorta isə maksimuma çatmışdır. Ağacların qabığı altında temperatur aşağıdır. Ancaq heyvanların sıx kütləsi sayəsində lazımi səviyyədə saxlanır. Qışda qaya yarıqlarında fərdlərin olduğu yerlərdə gündüz vaxtı temperatur 7 C-yə yaxın (4–9), gecələr isə xüsusən şaxta zamanı aşağı olmuşdur. Bu halda heyvanlar çox zaman tələf olurlar. İlk bahardan payızın sonlarınadək erkəklər təkbaşına hər cür yarıqlarda, qışda isə dişilərlə birlikdə yaşayırlar.
Gündəlik fəallığı
Yarasalar arasında havada birinci olaraq günəş batandan 10–35 dəqiqə sonra, 100 lüksə yaxın işıqlanma zamanı görünürlər. Günəşin düzənliklərə nisbətən daha tez batdığı çay vadilərində, dərələrdə, dağlıq vilayətlərdə onlar 10–20 dəqiqə əvvəl uçurlar. Yazda və payızda sığınacağı daha çox birlikdə və tez (koloniyanın böyüklüyündən asılı olaraq 15–30 dəqiqə ərzində), yayda isə, xüsusən balalar doğulandan sonra daha ləng tərk edirlər. Bu müddət doymuş dişilərin qayıtması ilə üst üstə düşür. Bunun nəticəsində sığınacağın yaxınlığında bütün gecəni uçuşaraq sığınacağa yalnız şəfəq sökülərkən, günəşin çıxmasına 20–45 dəqiqə qalmış – havada ilk quşlar görünərkən girirlər.
Çoxalması və inkişafı
Cütləşmə payızda baş verir. Lakin artıq avqustun sonlarında erkəklərin toxumluqları böyümüş olur. Dişinin balalığında adətən oktyabrda sperma müşahidə edilir. Onlar cinsi yetkinliyə həyatın ilk payızında, erkəklər isə ikinci il çatırlar. Boğazlığın əvvəli başlıca olaraq aprelin sonuna, balavermə isə iyuna (ayın ortasında zirvəyə çatır) təsadüf edir. Eyni koloniyalarda balaların balavermə dövrü 15–20 gün ərzində baş verir. Rüşeymlərin sayı çox vaxt 1-dən artıq, nadir hallarda isə hətta 3 olur. Şimal-şərq vilayətindən (Nabran) tədqiq edilmiş əksər dişilərdə 1 rüşeym və ya yeni doğulmuş, cənub-şərq (Lənkəran), Kiçik Qafqaz (Naxçıvan Muxtar Respublikası, Dağlıq Qarabağ) fərdlərində isə 2 bala olmuşdur. Qısırların sayı cüzidir (5%-dən az). Cavanlar arasında cinslərin nisbəti demək olar ki, bərabərdir. Yaşlılar arasında yayda iri balaçıxarma koloniyalarında yığışmış dişilər üstünlük təşkil edir. Qışda birgə məskənlərdə balans gah bir, gah o biri tərəfə hərəkət edir. Balaların inkişafı sürətlə baş verir: 2–3 gündən sonra göz yarıqları açılır, ilk ongünlüyün sonunda tüklər bədənlərini sıx örtür, 9–14 günlüyündə dişləri çıxaraq, 16–20 günlüyündə tamamilə formalaşır. Həyatın birinci ayı ərzində ən yüksək böyümə tempi traqus, qulaqlar və bazular üçün qeydə alınmışdır (böyüklərinkinin 92/100%-i). Müstəqil həyata keçid anında çəkisi 3,0–4,5 q (38 fərd üçün ortalama 3,5±0,4), bazularının uzunluğu isə 27,5–31,5 mm (29,9±0,41) olmuşdur. Başqa yarasalarda olduğu kimi Pipistrellus pipistrellus dişiləri də öz balalarını yüzlərlə yadlar arasında tanıyır və özgələrini yemləmir. Hər dəfə ovdan qayıdan ana körpəsini (və ya körpələri) qoyduğu yerə qayıdır, onu tapıb yalayır, döşünü ağzına verir, sonra isə qanad pərdələrinə bükür. İlk 10 gün balalar vaxtın çox hissəsini anaları ilə keçirir. Sonralar onlar analarının yanında yerləşir, yaxud ayrı-ayrı qruplar əmələ gətirir. 5-ci gün cavan fərdlər cəld hərəkət edərək anzların döşünü tapa bilirlər. 20 günlüyə yaxın yaşda uçmağa və həşəratları tutmağa başlayırlar. İyulun sonu-avqustda balaçıxarma koloniyaları dağılır. Koloniyaları ilkin olaraq tüklərini dəyişmiş dişilər tərk edir. Avqust-sentyabda kiçik qrupları qısa müddətə ayrı-ayrı tikililərdə görünürlər. Başqa aylarda bu yerlərdə onlara rast gəlmək olmur. Payızda yığınlar adətən müxtəlif cinsli və yaşlı heyvanlardan ibarət olur. Yaşlı erkəklərin tük dəyişməsi iyun-iyulun əvvəlində, dişilərinki südvermənin kəsilməsindən asılı olaraq iyulda, cavanlarınkı iyulun ikinci yarısı-avqustda baş verir. Müxtəlif yerlərdən tutulmuş çoxalan dişlərin tərkibi 1–3 yaşlı heyvanların təşkil etdiyini göstərir (64,3–89,0%). Nəzərdən keçirilən koloniyalarda 3 yaşından yuxarı dişilər 11,0–35,7% təşkil etmişdir. Dişilərin orta yaşı 2,0–2,9 il, maksimal yaşı 6, erkəklərdə 4 il olmuşdur.
Qidalanması
Sığınacaqdan uçmuş fərdlər əvvəlcə yaxınlıqda yemlənərək tədricən uzaqlaşır və gözdən itirlər. Çox vaxt yaşayış məntəqələri hüdudlarında (xüsusən fanarların yaxınlığında, su hövzələri üzərində, ağacların arasında), yaxın bağlarda, tarlalar və plantasiyalar üzərində, meşə talarında və kənarlarında, çay vadilərində ov edirlər. Bu yarasaların qidasında xırda böcəklər (şıqqıldaqlar, vizilcəklər, yumşaqbədənlər, yarpaqyeyənlər, uzunburunlar və s.), sikadkimilər, atəşböcəklər, qarışçılar, sovkalar, güvələr, uzunayaqlar, ağcaqanadlar, hünülər, məryəmqurdları və s. üstünlük təşkil edir. Əsas mədəni landşaftlarda və aqrosenozlarda çoxsaylı olduqlarından qansoran və bitkiyeyən həşəratların Böyük və Kiçik Qafqaz, Talış, Xəzəryanı ovalıq ərazisində kütləvi şəkildə məhv edilməsində böyük rol oynayırlar.
Meşə alması
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Rusiyanın Avropa hissəsində və Qafqaz meşələrində geniş yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 15 m-ə çatan ağac və ya kol bitkisidir. Yarpaqları iri, enli ellipsvari, uzunluğu 10 sm, ayanın üst səthi tünd-yaşıl, hamar, alt səthi açıqdır. Saplağın uzunluğu 5 sm-dir. Çiçəkləri ağ və ya çəhrayı, ətirli, diametri 4 sm olmaqla çətirşəkilli salxımlara yığılmışdır. Meyvələrinin diametri 3 sm, yaşılımtıl-sarı, turşdur.
Ekologiyası
Soyuğa, quraqlığa davamlı bitkidir.
Azərbaycanda yayılması
İsmayıllıda, Qubada, Qəbələdə, Zaqatala, Balakəndə həyatyanı sahələrdə geniş istifadə olunur.
İstifadəsi
Yarpaqlarının qurluşuna, çiçəklərinin rənginə görə bir-birindən fərqlənən müxtəlif dekorativ formaları vardır: sallaq budaqlı, meyvələri toxumsuz, yeməli; çoxləçəkli (f.plena) çoxsaylı, çoxləçəkli çiçəkli; qızılı (f. aurea) – sarı-alabəzək yarpaqlı; qırmızı meyvəli (f.purpurea) – effektli tünd qırmızı meyvəli; cənnət (f.paradisiaca) – cırtdan formaları olur. Mədəni şəraitdə tək və qrup əkinlərində, canlı hasarların salınmasında istifadə edilir. Bəzi sortları peyvənd kimi tətbiq edilir.
Antipapa
Antipapa - Katolik kilsəsinin qanuni hesab etmədiyi Roma papası. Orta əsrlərin bəzi dövrlərində papa taxtında eyni zamanda bir-biri ilə ədavət aparan bir neçə papa otururdu; bunlar müxtəlif kilsə və dünyəvi dairələrin nümayəndələri idi. Sonradan yalnız biri qanuni sayılır, qalanları isə Antipapa elan edilirdi. Rəsmi kilsə Antipapaları tanımasa da, onların mövcudluğu ilə hesablaşmağa məcubur idi və illik rəsmi məlumat kitablarında pontifiklər siyahısı verilərkən, onların da adları göstərilirdi. Katolik kilsəsinin tərtib etdiyi həmin papalar siyahısında 30-dan çox Antipapa adı mövcuddur; onların birincisi - müqəddəs İppolit (217-235), sonuncusu V Feliks (1436-1449) olmuşdur.
Varvara su anbarı
Varvara su anbarı - Kür çayının üzərində, Mingəçevir SES-dən 20 km aşağıda yerləşir. Ondan buraxılan suları gündəlik tənzimləmək və elektrik enerjisi istehsal etmək məqsədilə 1956-ci ildə istismara verilmişdir.Su anbarının uzunluğu 13 km, normal səviyyədə maksi­mum eni 3,4 km-dir, dərinliyi 8,2 m, sahil xəttinin uzunluğu 31 km, su güzgüsünün sahəsi isə 20,5 km²-dir. Varvara su anbarında 3 aqreqatdan ibarət və ümumi gücü 16,5 min.kvt olan Varvara su-elektrik stansiyası fəaliyyət göstərir.
Su anbarının ixtiofaunası
Varvara su anbarının ixtiofaunasının növ tərkibini və onların rastgəlmə intensivliyini nəzərdən keçirtsək burada 34 növ və yarımnöv, iki hibrid və bir forma (karp) balığının təftişi göstərmişdir ki, müasir dövrdə su anbarında Xəzər qızıl balığı, Kür xramulyası, zərdəpər, mursa, poru, qılınc balıq və Xəzər minoqası yoxdur (İsmayılov, 2004). Varvara su anbarında hazırda 26 növ və yarımnöv, iki hibrid və bir forma, balıq (27+3) vardır. Bu balıqların içərsində çox saylılar – durna balğı, külmə, həşəm, Zaqafqaziya gümüşçəsi, çapaq, naxa, sıf, daban balığı, Kür gümüşçəsi; orta saylılar- kür şəmayısı, qambuziya, Kür xulu, Qafqaz xulu, çəki, karp; azsaylılar – Kür qumlaqçısı, Kür altağızı, lil balığı, qızılüzgəc, Qafqaz enlibaşı; seyrək rast gələnlər qıjovçu, qızılı ilişkən; hibrid- külmə x çapaq və hibrid- külmə x altağız ayırd edilir.Aparılmış son tədqiqat işləri nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, külmə vətəgə əhəmiyyətli balıqlar arasında say dinamikasına görə birinci yeri tutur (34,5%), sonrakı yeri 25,5 %- lə çapaq tutur. 15,5%-lə həşəm, üçüncü, 10,7%- lə çəki dördüncü yeri tutur. Axırıncı yerləri sıf balığı 8,9% və durna balığı 4,8% tutur. Su anbarında bitkilərin (xüsusilə qamış) həddən artıq çoxalması və inkişafı, yırtıcı balıqların digər vətəgə əhəmiyyətli balıqları və onların körpələrini ovlanma imkanını artırır.
Yəhya Dövlətabadi
Seyid Mirzə Yəhya Seyid Hadi oğlu Dövlətabadi — İran tarixçisi, şairi, siyasətçisi.
Həyatı
Seyid Mirzə Yəhya Seyid Hadi oğlu Dövlətabadi 1862-ci ildə İsfahan şəhərində doğulmuşdu.
Yəhya Dövlətabadi İranın məşhur ziyalılarından idi. O, İran Məclisinin digər üç deputatı ilə (Seyid Həsən Müdərris, Seyid Həsən Tağızadə və gələcək baş nazir Məhəmmədəli Müsəddiq) birlikdə 1925-ci ilin oktyabrında Qacar sülaləsinin ləğvi haqqındakı qanunun əleyhinə səs vermişdi.
Yəhya Dövlətabadi publistik fəaliyyəti ilə məşğul idi. Daha xalq minbərdən idarə olunmurdu. Çünki xalq mədəniyyət və təfəkkür tərzi baxımından əvvəlki illərə nisbətən, bir çox irəliləyişlərə nail olmuşdu. Gündən-günə genişlənən siyasi hadisələrin və ictimai çəkişmələrin nəticəsi ölkənin xəbər mərkəzinə çevrilməsinə, bu isə Azərbaycanda nəşriyyat bazarının yaranmasına yol açdı. Müxtəlif qəzetlər yayılmağa başladı. İnqilabi hərəkat ölkənin ədəbi mühitində əks olunduğuna görə tezliklə bir çox şair və yazıçılar da azadlıq aşiqlərinə qoşularaq qələmləri ilə mübarizəyə atıldılar. Nəticədə xalqın informasiya qıtlığı aradan qaldırıldı.
Xalqın əlinə yetişən bu qəzetlər kütləni gündən-günə yenilənən siyasi cərəyanlara doğru istiqamətləndirirdi. Bu nəşriyyatların yeni ədəbi-mədəni mühitin formalaşmasında günün tələbindən doğan əsərlərin yaradılmasında, həcv və tənqidin köməyilə xalqın əsrlərdən bəri davam edən qəflət yuxusundan oyadılmasında böyük rolu oldu.
İlk Milli Şuranın açılmasından və Azərbaycan nümayəndələrinin Tehrana gəlməsindən sonra azərbaycanlı millət vəkillərinin təkidilə 1908-ci ildə senzura ləğv edildi. Beləliklə, mətbuat tam azadlığa qovuşaraq istədiyi qəzeti senzurasız çap etmək hüququna malik oldu. Cəmiyyətin hüquqlarının qorunması, habelə, qələm sahiblərinin və mətbuatın basqılarını zərərsizləşdirilməsi məqsədilə, qanunlar çərçivəsində, kitab, qəzet, elan və müxtəlif layihələrin nəşri azad şəkildə gerçəkləşdi.
Bu qanunun qəbul edilməsindən əvvəl nəşr olunan qəzetlər haqqında Əhməd Kəsrəvi yazırdı ki, doğrudur, bu dövrdə ölkədə bir sıra mətbu orqanlar çıxdı. Lakin onların çoxu yersiz dualar, məddahlıq, qaranı ağ göstərmək və başqa bu kimi yazılarla dolu idi. Ölkədə aparılan işlər və baş verən proseslərin tənqidindən söhbət gedə bilməzdi. Sanki buradakı məmurlar bütün işlərdən uzaq idi.
Lakin haqqında söhbət gedən qanun qəbul olunduqdan sonra mətbuat bütün ölkədə azad şəkildə nəşr edilməyə başladı. Qələm sahibləri tam qüvvəylə xalqı informasiya ilə təmin etmək üçün səfərbər oldular. İstər siyasi, istər ictimai, istərsə də iqtisadi baxımdan bütün məsələlər qəzet səhifələrində şərh və analiz olunmağa başladı. Saray, hətta şəxsən Məhəmmədəli şah belə tənqid edildi. Ə. Kəsrəvinin qeyd etdiyinə görə, Sultanulüləma Xorasani "Ruhulqüds" qəzetində cəsarətli sözlər yazmışdı: "Bunların da başında Məhəmmədəli Mirzə dururdu. Təhsil nazirinin məhkəməyə müraciəti nəticəsində Sultanülüləma oraya dəvət edildi. Məhəmmədəli mirzənin ünvanının "qəssab dükanı" adlandırılmasının səbəbi soruşulduqda Sultanülüləma münsiflər heyəti çağırılmasını tələb etdi. Bu bəhanə ilə cavab verməkdən boyun qaçırdı və iddia təmin olunmadı".
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə yazırdı ki, "iranlıların Bakıda qurulan ilk inqilabi cəmiyyəti Tehran və Təbrizə mürşidlər, fədailər, bombalar və sair məvaddi-infilaqiyyə göndərirdi". O, İranda inqilab və azadlıq hərəkatını "izhar edən qüvvət və alimlərin toplandığı mərkəzin Bakı və İstanbul olduğunu" qeyd edirdi: "Məşrutə dönəmində İstanbulda əsasən iranlı türklərdən ibarət "Səadət əncüməni" adlı komitə təşkil olunmuşdu. İstanbulda "Səadət əncüməni" tərəfindən həftəlik "Siruş" (1909-1910) adlı qəzet çıxarılırdı. Onun yaradıcı heyətinə Seyid Məhəmməd Tofiq, Əliəkbər Dehxuda ("Sure-İsrafil" qəzetinin aparıcı müxbiri) Əhməd bəy Ağaoğlu və Yəhya Dövlətabadi daxil idilər.
Sübhi-əzəl Kipirə sürgün olunarkən tərəfdarlarının çox az bir hissəsi onunla getdi və orada «Əzəliyyə» firqəsinin bünövrəsini qoydular. Hicrətin 1330-cü (1892-ci ilində Sübhi-əzəlin vəfatından sonra Mirzə Yəhya Dövlətabadi Tehranda Əzəliyyə firqəsinin rəhbərliyini öz üzərinə götürsə də, əksəriyyəti təşkil edən Kiprdəki tərəfdarlarına nicat verə bilmədi. Beləliklə, «Əzəliyyə» çox tez bir zamanda zəifləyib aradan getdi.
Oleq Suvakpit
Oleq Suvakpit (tuvaca: Сувакпит, Олег Одербеевич, d. 9 may 1926 – ö. 7 yanvar 2002) – tuvalı yazıçı, şair və tərcüməçi.
Həyatı
Tuva Xalq Respublikasında Çöön Hemçik bölgəsinin Bayanduqay kəndində 9 may 1926-cı il tarixində anadan olmuşdur. Qızıl şəhərində Tuva Musiqi Dram Teatrında təhsil almış, Moskvada ali təhsilini tamamlamışdır. Qərbli və rus şairlərin, Nazim Hikmətin və D. Jambılın bəzi şerlərini Tuva dilinə tərcümə etmişdir. 7 yanvar 2002-ci il tarixində ölmüşdür.
Əsərləri
O, Suvakpit “Sıldısçıqa”, “Tuvanın anıyaktarl” qəzetlərinin baş redaktorluğunu etmişdir. Şair və tərcüməçi yönü ağır olan Suvakpitin ədəbiyyat karyerası 1942-ci ildə başlamışdır.
Taxıl taxtabitisi
Taxıl taxtabitisi — Buğumayaqlılar tipinin Yarımsərtqanadlılar və ya Taxtabitilər   dəstəsinə aid olan növ.
Biologiyası
Bu növ korcalar Miridae fəsiləsinə məmsub olub, geniş yayılmışdır. Uzunluğu 5.7–6.3 mm – dir. Yumurta mərhələsində qışlayır. Payızda yarpaqların toxumaları arasında 6 – 10 dənə yumurta qoyur. Erkən yazda yumurtadan çıxan sürfələr payızlıq dənli bitkilər üzərində qidalanır. İyunun əvvəllərində birinci nəsil yetkin formaya keçir. Bunlar yazlıq dənli bitkilər üzərində qidalanır və yumurta qoyur. İkinci nəslin inkişafı da dənli bitkilər üzərində gedir. Azərbaycanda üçüncü nəslin inkişafı yabanı dənli bitkilər, xüsusən suluf və tökülmüş dəndən bitmiş göyərtilər üzərində gedir. Payızda üçüncü nəsil taxtabitiləri payızlıq bitkilər üzərində yumurta qoyur və həmin yumurtalar qışlayır. Bu növ Özbəkistanda dənli bitkilərdən başqa, çəltiyə də ziyan verir. Bu hal Azərbaycanda müşahidə olunmamışdır.
Yayılması
Taxıl taxtabitisi Azərbaycanda əsasən Kiçik Qafqazda və Talışda yayılmışdır.
Malus transitoria
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dana Dileyni
Dana Dileyni(13 mart 1956) — ABŞ aktrisasıdır.
Həyatı
Dana Dileyni 13 mart 1956-cı ildə ABŞ-ən Nyu-York şəhərində anadan olub.İrland və İngilis mənşəlidir.Stemfordda böyüdü.1974-cü ildə Filipps Akademiyasını bitirdi.Sonra muzikldə iştirak etdi. 1978-ci ildə Vesleyan Universitetini tamamladı.Sonra Nyu-Yorka qayıdıb özünü çəkilişlərdə sınamaq istədi.
Filmoqrafiya
thumb|right|upright|Dana Dileyni 1991-ci ildə Emmi mərasimində. thumb|right|upright|Dileyni 2010-cu ildə.
Bulbophyllum monosema
(Bulbophyllum monosema) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Malus trilobata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eupatorium umbelliforme
Eupatorium umbelliforme Eupatorium umbelliforme
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bulbophyllum evansii
(Bulbophyllum evansii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cəyirli (Qobustan)
Cəyirli — Azərbaycan Respublikasının Qobustan rayonunun Cəyirli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Cəyirli kəndinin adı eyniadlı tayfanın adı ilə bağlıdır. Cəyirli tayfası Tulunc yaylasında oturaq həyata keçmiş, və beləliklə Cəyirli kəndi yaranmışdır. Cəyirlilər Çakirli, Çəkirli şəklində adlarla bilinən Qaraqoyunlu tayfalarından biridir. Öz adını Cəlayirilər dövründə Əmir Cagirdən aldığı güman edilən bu tayfa onun ölümündən sonra oğlu Bəstam Cagir tərəfindən idarə edilmişdir. Ərdəbil bölgəsinin bu tayfanın qədim yurdu və Qızılbaş tayfasından olduğu qeyd edilmişdir. Tayfanın ən böyük əmiri Əmir Bəstam illərlə Qara Yusif Türkmanla vuruşdu və axırda onun əmir əl-ümərası oldu.(Onun) oğlanlarından Əmir Bayəzid Cahanşah padşahın divan əmiri (əmir-i divan) idi və ölümündən sonra qardaşı Əbülfəth bəy onu əvəz etdi. Bəyazid bəyin oğlu Ömər bəy isə Cahanşahın böyük əmiri olmuş,Həsənəlinin məğlubiyyətindən sonra Əbu Səidin xidmətinə keçmişdir.Sonda isə Həsən padşah tərəfindən əsir alınmışdır. Tayfanın nümayəndələrindən Əli bəy Cahan şahın böyük əmiri idi və Səncəq döyüşündə Həsən padşahın qoşunu tərəfindən öldürüldü.Bu tayfa ilə bağlı olan oykonimlər İmişli, Göyçay, Cəbrayıl və Masallı bölgələrində "Çaxırlı" şəklində saxlanılmışdır. Lakin Cagirlu tayfası ilə bağlı oykonimlərə vaxtı ilə Göyçay,Cavanşir,Nuxa,Şamaxı və Yelizavetpol qəzalarında Cagirli,hazırda isə Bərdə, Şəki, Göyçay, Şəmkir və Qobustan bölgələrində Cəyirli formasında rast gəlinir. Sonralar Ərdəbil və Muğanda yaşayanları Qızılbaş tayfaları kimi tanınmışlar. Cəyirli kəndinin yaxınlığında "Cəyirli kurqanı" yerləşir. Onun tarixi ilk orta əsrlərə gedib çıxır. Kurqanın qədim Qafqaz albanlarına aid olduğu güman edilir.
Coğrafiyası və iqlimi
Cəyirli kəndi Qobustan şəhərindən 8 km şimal-qərbdə Şamaxıdan isə 25 km şərqdə yerləşir. Kiçik dağın qoynunda məskunlaşır. Kənddə və kənddən kənarda 15-ə qədər bulaq var. Cəyirli ilə Çuxanlının arasında Quruçay və kolluqlar meşəsi vardır. Kəndin aşağısında qoşa palçıq vulkanı var. Burada mülayim iqlimli yay, çox sərt qış olur. Yazı və payızı yağıntılı keçir. Vaxtilə bu kənddə üzümçülük yüksək inkişaf mərhələsində olub. Hətta böyük şərab zavodu mövcud olub. Hazırda ancaq dəmyə taxılçılıq üstünlük təşkil edir. Cəyirli kəndində 1993-cü ildə Qarabağ uğrunda canlarından keçmiş Şəhid Ayaz Quluyev və Şəhid Rasim Hüseynov adına iki məktəb (orta və əsas) vardır. Ümumiyyətlə Qarabağ uğrunda döyüşdə bu torpaq 3 şəhid vermiş və itkin düşən övladları olmuşdur. Kəndin Abidə kopleksi sahəsində 1941-45-ci il Böyük vətən müharibəsinə aid abidə və şəhid Rasim Hüseynov və şəhid Hicran Səmədovun büstü qoyulmuşdur. Bundan başqa kəndin fəaliyyətdə olan poçt şöbəsi, məscidi və dəyirmanı vardır.
Əhalisi
Cəyirli tayfasından ibarət 500-ə yaxın evlik Cəyirli kəndində 1919-cu il tarixində ermənilər tərəfindən 40 kişi, 20 qadın, 15 uşaq öldürülmüşdür. Bu kənddə bir çox aşıq, şair və alimlər yetişmişdir. 2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kəndə 2581 nəfər əhali yaşayır.
Şəhidlər
Rasim Hüseyn oğlu Hüseynov 1964-cü ildə Qobustan rayonu Cəyirli kəndində dünyaya göz açmışdır. Orta məktəbi bitirib hərbi xidməti başa vurduqdan sonra Əlibayramlı (indiki Şirvan) rayonu Sənaye texnikumunda təhsil almışdır. Təhsilini başa vurduqdan sonra adı gedən rayonda işləməyə başamışdır. 1990-cı illərdən başlayan müharibə vəziyyəti və ermənilərin vətənimizin torpağına xaincəsinə soxulmaları Rasimi narahat edirdi. Bu təcavüzə dözməyən Rasim, 1992-ci ildə könüllü olaraq cəbhəyə yola düşüdü. Ön cəbhədə bir çox döyüşlərdə iştirak etdi. 1994-cü ilde döyüşlərin qızğın getdiyi zaman Ağdamın Güllücə kəndində komandir olaraq döyüşürdü. Həmin döyüşlərin birində 6 yanvar günü o, öz əsgərləri ilə bərabər qəhrəmanlıqla şəhadətə yetmişdir. 18 yanvarda şəhidi doğulduğu Şamaxı rayonunun Cəyirli kəndində torpağa tapşırdılar. Hal-hazırda Cəyirli kəndinə yerləşən məktəblərdən biri Rasim Hüseynovun adını daşıyır, həmin kəndin abidə kompleksində də şəhidə bir büst qoyulmuşdur. Bundan başqa Hacıqabul rayonunun Muğan qəsəbəsində şəhidin adına bir küçə var.
Ümumiyyətlə, Qarabağ uğrunda gedən döyüşlərdə Cəyirli kəndi 6 şəhid vermiş və itkin düşən övladları olmuşdur. 1993-cü ildə Qarabağ uğrunda canlarından keçmiş qəhrəmanlar Şəhid Rasim Hüseynov, Şəhid Ayaz Quliyev və Şəhid Hicran Səmədov, itkin düşən Babayev Mirtalib Soltanəli oğludur. 2020 ci il tarixində Elxan Məmmədov, Murad İbadov və əslən cəyirli kəndindən olan Hacıqabul rayonu Muğan qəsəbə sakini 2002-ci il təvəllüdlü Əhmədov Səbuhi vətəni uğrunda canından keçmişdir.
Din
Kənddə Cəyirli kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Tükcüklü tıs-tıs
(Acantholimon puberulum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Qafqaz, Cənub Qərbi Asiya, Türkiyədə təbii yayılmışdır. Türkiyə ərazisində təsvir olunmuşdur.
Botaniki təsviri
Yaşıl yarpaqları qısa budaqlıdır. Yarpaqları demək olar ki, oturaq, məxməri tükcüklüdür. Aşağı yarpaqları yastı, qalanları isə az və ya çox dərəcədə nazik və çılpaq olub, bizvaridir. Oxları tükcüklü olub, qısa, nadir hallarda uzunluğu yarpaqların uzunluğuna bərabərdir. Sünbülü qısa olub, 3-5 sünbülcükdən ibarətdir. Çiçəkaltlıqları bütünlüklə və ya əsasən otvaridir. Yuxarı hissədə onlar tədricən uzanır. Kasacığın borucuğu azca tükcüklü olub, büküyü demək olar ki, ağdır və tünd qırmızı damarcıqlıdır.
Ekologiyası
Kserofit bitkidir, daşlı-qayalı və quru yamaclarda bitir. Torpağa tələbkar olmayan, işıqsevən, quraqlığa, istiyə dözümlü, həmçinin şaxtayadavamlı bitkilərdir. İran-Turan coğrafi elementinə daxildir.
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-nın Şərur rayonu Yengicə kəndi ətrafında və Sədərək rayonu ərazisində geniş yayılmışdır.
İstifadəsi
Yastıqvari formasına, parlaq, çəhrayı rəngdə olmasına görə dekorativ bitkilər kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Arıqıran
Arıqıran (əvvəlki adı: Çiçəkli) — Azərbaycan Respublikasının Gədəbəy rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının 29 aprel 1992-ci il tarixli, 112 saylı Qərarı ilə Gədəbəy rayonunun Çiçəkli kəndinin tarixi adı özünə qaytarılaraq Arıqıran kəndi adlandırılmışdır.
Toponimikası
thumb|200px|Arıqıran kəndinin dağları Arıqıran/Arqıran/Arıqran kəndi Çətindərə çayının (Zəyəmçayın qolu) sağ sahilində, Haçaqaya dağının (Şahdağ silsiləsi) ətəyindədir. Güman edirlər ki, oykonim həmin ərazidə yaşayan və əsasən həşəratlarla qidalanan arıqıran adlı kiçik quşun adı ilə bağlıdır. 1991-ci ildən Çiçəkli adlandırılmışdır.
Əhalisi
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2437 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
Türklərdə su mədəniyyəti
Tarix boyunca mövcud olan bütün mədəniyyətlərdə insan həyatına və məskunlaşmasına təsir edən ən vacib amillərdən biri duz, digəri isə su olmuşdur.
Təxminən 2500 il bundan əvvəl uyğur türkləri Şərqi Türküstanın Turfan bölgəsində "kariz" adlanan yeraltı su kanalları qazmışlar. Bu kanalların uzunluğu 5000 kilometrə çatırdı. Onların bəzilərindən hətta indi də istifadə olunur. Yatay yeraltı su kanalları olan karizlər vasitəsilə min illərdir ki, tarlalar hətta yağıntı və buxarlanma olmayan ərazilərdə də xüsusi sistemin köməkliyi ilə suvarılır. Orta Asiyada "kariz" adlanan bu kanallara Anadoluda da rast gəlinir. Anadoludakı bu yeraltı su kanalları əsasən Qaziantep, Şanlıurfa, Van, İskilip şəhərlərində qazılmışdır və onlardan günümüzdə də istifadə olunur. Anadoluda bu kanallara "kəhriz" və ya buna bənzər adlar verilmişdir.
Türkiyədə su-meleorasiya sisteminə səlcuqlar dövründən cümhuriyyət qurulana qədər vəqflər vasitəsilə nəzarət edilmişdir. 1926-cı il may ayının 10-da Rəsmi Qəzetdə çıxan 831 saylı "Sular Haqqında Qanun" qəbul olunandan sonra bütün bu vəqflər mülkiyyətləri ilə birlikdə bələdiyyələrin tabeçiliyinə verilmişdir.
Osmanlı dövrünun su ölçüləri və su təsisatları
Osmanlı dövründən bu yana qrunt sularının (şirin su: mâai ləziz) çeşmələrə paylanılmasında işlədilən xüsusi ölçü sistemi var:
Malus tschonoskii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Biquaçu
Biquaçu (Biguaçu) — Braziliyanın Cənub regionunun Santa-Katarina ştatında yerləşən bələdiyyədir. 2006-cı il məlumatlarına əsasən bələdiyyənin əhalisi 58435 nəfərdir. Ərazisi 324,521 кm²-dir. Əhalinin sıxlığı 180,1 nəfər/кm²-dir. Bələdiyyə 17 may 1883-cü ildə yaradılmışdır.
Fərman İsmayılov
İsmayılov Fərman Qəhrəman oğlu — fəlsəfə elmləri doktoru, professor, Bakı Dövlət Universitetinin professoru.
Həyatı
Fərman İsmayılov 1936-cı ildə Şəki rayonunun Baş Göynük kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Baş Göynük kəndindəki Gülarə Göylüqızı adına məktəbdə almışdır.
1956-cı ildə M. F. Axundov adına Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunun ingilis dili fakültəsinə daxil olmuş, 1962-ci ildə oranı fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Ali məktəbi qurtardıqdan sonra Elmi Şuranın qərarı ilə "İngilis dilinin qrammatikası" kafedrasmda müəllim saxlanılmış, 1965-ci ildə EA-nın Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun (AMEA-nın Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitutu) aspiranturasına qəbul olunmuşdur. 1970-ci ildə Azərbaycan EA-nın Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun Elmi Şurasında müasir Qərb fəlsəfəsi üzrə "Fəlsəfə və ali dil (Linqvistik analiz fəlsəfəsinin metodoloji prinsiplərinin tənqidi)" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir. Həmin dissertasiya Azərbaycanda XX əsr Qərb fəlsəfəsi tarixinə həsr edilmiş ilk əsərdir.
Onun fəaliyyətinin böyük hissəsi M. F. Axundov adına Dillər İnstitutu ilə əlaqədardır; orada müəllim, baş müəllim, 1973-cü ildən dosent işləmişdir. 1970-ci ilin oktyabrında həmin institutun partiya komitəsinin katibi seçilmiş, müxtəlif fəxri fərmanlar almış, iki dəfə Nəsimi rayonuna deputat seçilmişdir. 1972-ci ildə "İdrak nəzəriyyəsi və linqvistik analiz" mövzusunda doktorluq dissertasiyası Tbilisi Dövlət Universitetinin Elmi Şurasında təsdiq edilmişdir. 1978-ci ilin martında BDU-nun fəlsəfə kafedrasına dosent seçilmişdir.
1996-cı ilin iyununda Azərbaycan Respublikası EA-nın Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun nəzdindəki D.004.06.01 İxtisaslaşdırılmış Elmi Şurası dissertasiya müdafiə etmədən fəlsəfə elmləri doktoru alimlik dərəcəsi verilməsi haqqında yekdilliklə qərar qəbul etmişdir. Bu qərar da Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən təsdiq edilmişdir.
Müdafiədən sonra "İdrak nəzəriyyəsi və linqvistik analiz" kitabı çapdan çıxmışdır.
"XX əsr Qərb fəlsəfəsinin tarixi" adlı iki cilddən ibarət əsərin birinci cildi Təhsil Nazirliyi tərəfindən ali məktəblər üçün dərs vəsaiti kimi qəbul edilmişdir.
BDU-nun Şəki filialı yarandığı gündən F. İsmayılov onun direktoru və eyni zamanda humanitar elmlər kafedrasının müdiri olmuşdur. 1997-ci ilin mayında BDU-nun böyük Elmi Şurasında, habelə filialın nəzdində fəaliyyət göstərən namizədlik müdafıəsi üzrə İxtisaslaşdırılmış Elmi Şuranın üzvü, fılialın Elmi Şurasının sədri olmuşdur.
Müasir Qərb fəlsəfəsinə dair Azərbaycanda ilk elmlər doktorudur.
9 noyabr 2018-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Bulbophyllum montanum
(Bulbophyllum montanum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Roskild müqaviləsi
Roskild müqaviləsi - 1658-ci ilin 26 fevral tarixində Danimarka və İsveç arasında imzalanmışdır. Müqavilə 1655 və 1661-ci illər arasında baş vermiş şimal müharibələrinin skandinaviya hissəsinin bitməsi nəticəsində imzalanmışdır. Roskild müqaviləsi nəticəsində Danimarka ərazilərinin 15% -inə yaxın hissəsini itirmişdir. Müqaviləyə əsasən İsveç ərazilərinə daxil olan tarixi Danimarka və Norveç torpaqları İsveçə verilir. Həmin ərazilər bu gündə İsveçin ərazisi hesab edilir. Müqavilənin əsas 12 şərt bu şəkildə sıralanmışdır.
Visente Blasko İbanyes
Visente Blasko İbanyes — ispan yazıçısı.
Həyatı
Visente Blasko İbanyesin "Apokalipsisin dörd atlısı" (1916), "Bizim dəniz" (1918) romanlarında Birinci dünya müharibəsi təsvir edilir. Bəzi hekayələri ("Qatar tüfeylisi", "Dənizdə" və s.) Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur. Valensiya əsərləri arasında "Xutor" və "Kurtizanka Sonnika"dır. "Qan və qum" romanında matadorun həyatı və eşqi təsvir edilir.
Malus yunnanensis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qoruq
thumb|Qoruq
Qoruq — mövcud təbiət komplekslərini qorumaq, təbiət proseslərinin təbii hərəkətlərini öyrənmək üçün xüsusi qorunan təbiət əraziləridir. Qoruqlar elm, mədəniyyət və təsərrüfat üçün müstəsna əhəmiyyəti olan, dövlət tərəfindən mühafizə edilən ərazilərdir (akvatoriyalar). Qoruqlar təbiətin ən yaxşı mühafizə formalarından biridir. Burada müxtəlif təbii zonaların xarakterik landşaftları, kökü kəsilməkdə olan, yaxud nadir hallarda rast gələn bitki və heyvan növləri, eləcə də aradan çıxmaq təhlükəsinə məruz qalan təbii komplekslər və onların komponentləri, marağalar, şəlalələr, buzlaqlar və s. qorunur. Qoruqlarda geoloji kəşfiyyat işləri, şumlama, mal-qara otarması, turizm, ov etmək, balıq tutmaq, ağac kəsmək, bitkiləri məhv etmək, ümumiyyətlə təbii sərvətlərdən istifadə etmək və onların təbii halını pozmaq qadağan edilir.
Qoruqlar təbii canlı laboratoriya sayılır. Burada müxtəlif obyektlərdə uzun illər boyu tədqiqatlar aparılır, təbiətin etalon və kontrol sahələrində mürəkkəb ekoloji sistemlərin inkişafı qanunauyğunluqları öyrənilir. Tədqiqat zamanı əldə edilən materiallar təsərrüfatda istifadə edilən sahələrlə müqayisə edilir. Belə nəticələr təbii mühitin pozulma dərəcəsini aşkara çıxarmağa və onun qarşısını almaq üçün tədbirlər sistemini hazırlamağa imkan yaradır. Ekoloji sistemin daha çox rəngarəngliyini öyrənmək, genetik fondun növlərini saxlamaq məqsədilə Q. müxtəlif landşaft zonalarında yaradılır. Qoruq əraziləri ətrafında mühafizə zonaları yaradılır. Bu zonalar insanın təsərrüfat fəaliyyətinin qoruğa daxil olmasının qarşısını alır.
Xörək duzu
thumb|300px|Duz thumb|300px|Duz thumb|300px|[[Ananada duz vadisi, İspaniya]]
Xörək duzu — əsasən natrium xlorid (NaCl) kimyəvi maddəsindən ibarət olan qida məhsulu. Kristal quruluşlu, insan da daxil olmaqla əksər canlıların qida məhsulu kimi istifadə etdikləri duz, ticarət baxımından da önəmli bir məhsuldur. Dünyanın hər yerində rast gəlinən xörək duzuna tarixən böyük ehtiyac olmuşdur.
Bəsit kimyəvi quruluşu olan duzdan, dəriçilikdə, maldarlıqda, su təmizləmə sistemlərində və kimya sənayesində geniş istifadə edilir. İnsanın xörək duzuna olan gündəlik tələbatı 5 qramdır.
Dində
Əli: "Yeməyinizi duzla başlayın. Çünki əgər camaat duzun faydasını bilsəydi, onu təcrübədən keçmiş zərdabdan üstün tutardı."
İndoneziya Birləşmiş Ştatları
İndoneziya Birləşmiş Ştatları Respublikası (Republik Indonesia Serikat, RIS), RUSI olaraq qısaldılmış olaraq Hollandiyanın (Niderland Yeni Qvineyasını çıxmaqla ) Dəyirmi Masa Konfransından sonra 27 dekabr 1949-cu ildə Niderland Ost-Hindinin rəsmi olaraq təhvil verdiyi federal bir dövlət idi. Bu köçürmə İndoneziyaya nəzarət üçün mübarizə aparan İndoneziya millətçiləri ilə Hollandiya arasındakı dörd illik qarşıdurmaya son verdi. Vahid İndoneziya Respublikası tərəfindən əvəz olunmadan bir ildən az davam etdi.
Arxa plan
1942-ci ilin yanvarında yaponlar holland müstəmləkə hökumətinin yerini alan Niderland Ost-Hindinə hücum etdilər. 17 avqust 1945-ci ildə Yaponiyanın təslim olmasından iki gün sonra İndoneziyanın millətçi lideri Sukarno İndoneziyanın müstəqilliyini elan etdi. Sukarno və İndoneziya rəhbərliyinin yaponlarla əməkdaşlıq etdiyini görən hollandlar səlahiyyətlərini bərpa etmək qərarına gəldilər. Lakin Niderland Ost-Hindi üçün məsuliyyət daşıyan Lord Luis Mountbattenin rəhbərliyindəki İngilis Cənubi Şərqi Asiya Komandanlığı holland qoşunlarının Yava və Sumatraya enməsinə icazə verməmiş və orada de-fakto Respublika səlahiyyətlərini tanıdı. Bununla birlikdə hollandlar Borneo və Böyük Şərq də daxil olmaqla Yapon Hərbi Dəniz Qüvvələrinin əvvəllər işğal etdiyi ərazilərin əksəriyyətinə nəzarəti bərpa edə bildilər. İngilislər və Hollandiya arasındakı mübahisələr Niderland Ost-Hindin General-qubernatoru Hubertus van Mookpone İndoneziya ilə ortaqlığı üçün son dərəcə öz müqəddəratını təyin etməsi ilə nəticələndi. 1946-cı ilin iyul ayında hollandlar Sulavesidə Borneo və Şərqi İndoneziyanın nümayəndələri Niderland ilə əlaqəli federal bir İndoneziya Birləşmiş Ştatlarının təklifinin dəstəkləndiyi Malino Konfransını təşkil etdi. Bu üç ünsürdən, İndoneziya Respublikası, biri Borneoda, digəri Şərqi İndoneziya üçün ibarət olacaq. Bu 15 noyabrda birtərəfli olaraq elan edilmiş İndoneziya Respublikası federal İndoneziya prinsipinə razılıq verdiyi Linqqadcati Sazişi tərəfindən izlənildi. Hollandlar daha sonra 1946-cı ilin dekabrında Denpasar Konfransını təşkil etdi. Şərqi İndoneziya Dövləti, ardınca 1947-ci ildə Qərbi Borneoda bir dövlət quruldu. 20 iyul 1947-ci ildə Hollandiya tərəfindən İndoneziyalı respublikaçıların nəzarətində olan ərazilərə istiqamətli bir hərbi əməliyyat Hollandiyanın Qərb və Şərqi Yava, Sumatradakı Medan, Palembanq və Padanq ətrafındakı ərazilərə nəzarəti ələ alması ilə nəticələndi. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı atəşkəsə çağırdı və tərəflər arasında aparılan danışıqlar Hollandiyanın ən qabaqcıl mövqelərini birləşdirən "Van Mook Line" boyunca atəşkəs ilə 1948-ci ilin yanvarında Renville Sazişinə səbəb oldu. Hollandlar daha sonra yenidən yerləşdikləri ərazilərdə, o cümlədən Şərqi Sumatra (dekabr 1947), Madura və Qərbi Yava (fevral 1948), Cənubi Sumatra (sentyabr 1948) və Şərqi Yava (noyabr 1948) də dövlətlər qurdular. Bu bölgələrin rəhbərləri daha sonra Federal Məşvərət Məclisini qurdular.
18 dekabr 1948-ci ildə respublikanın məhv edilməsinə yönəlmiş ikinci bir holland hərbi əməliyyatı olan Kraai Əməliyyatı başladı. Yava şəhərləri, o cümlədən respublikanın paytaxtı Yogyakarta və Sumatranın uzaq şimalındakı Acehdən başqa bütün böyük şəhərlərini geri almasına baxmayaraq, hərəkətə keçdi. Şərqi İndoneziya və Pasundan (Qərbi Yava) əyalətlərinin kabinetlərinin və Yogyakarta Sultanının bölgə başçısı vəzifəsindən istefasına etiraz etdi. ABŞ və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının, xüsusən Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsi şəklində təzyiqləri mövcud idi. Hollandiya suverenliyin təhvil verilməsi üçün İndoneziya ilə danışıqlara razılıq verdi. Hollandiya-İndoneziya Dəyirmi Masası Konfransı 1949-cu ilin avqustundan noyabr ayına qədər Haaqada baş tutdu və nəticədə Hollandiya Qərbi Yeni Qvineya istisna olmaqla Niderland Ost-Hindinə suverenliyi verməyə razı oldu. Bununla birlikdə, bir çox İndoneziyalı millətçi, Hollandiyanın "böl və işğal et" strategiyasının təzahürü olan yeni milləti zəiflətmək və ya parçalamaq üçün bir federal dövlətə israr etdiyini düşünürdü. Buna baxmayaraq, 17 dekabr 1949-cu ildə suverenlik İndoneziya Birləşmiş Ştatlarına verildi.
İdarəetmə
RUSİ-nin iki palatalı bir qanunverici orqanı var idi. Xalq Nümayəndələri Şurasının tərkibinə İndoneziya Respublikasından 50 və müxtəlif ştatlardan 100 nəfər olan nümayəndələrdən ibarət idi. Senatda əhalisindən asılı olmayaraq RUSİ-nin hər bir hissəsindən iki üzv var idi və cəmi 32 nəfərdən ibarət idi. Ştat Dəyirmi Masa Konfransı çərçivəsində tərtib edilmiş 1949-cu il Federal Konstitusiyasına uyğun olaraq idarə edildi. Baş nazir Hattanın rəhbərlik etdiyi 16 üzvdən ibarət bir kabinet vardı.
Həlli
1950-ci ilin mart və aprel aylarında Şərqi Sumatra və Şərqi İndoneziyadan başqa RUSİ-nin bütün tərkib hissələri Cümhuriyyətə daxil oldular. 3-5 may tarixlərində Şərqi İndoneziya Dövləti, Şərqi Sumatra Dövləti və İndoneziya Respublikası arasında üç tərəfli konfrans üç qurumun vahid bir dövlət halına gətirilməsi qərarı ilə başa çatdı. Mayın 19-da İndoneziya Birləşmiş Ştatlarının (qalan iki təsisçi dövləti təmsil edən) hökumətləri və İndoneziya Respublikası hökumətləri tərəfindən bütün tərəflərin "... vahid birlik yaratmaq üçün razılığa gəldikləri" elan edildi. İndoneziya Respublikasının transformasiyası olaraq 1945-ci il avqustun 17-də elan edildi. İndoneziya Birləşmiş Ştatları prezident Sukarno tərəfindən 1950-ci il 17 avqust - müstəqilliyinin elan edilməsinin beşinci ildönümü ilə rəsmi olaraq dağıldı və yerini unitar İndoneziya Respublikası aldı.
Təsis qurumları
RUSI on altı əsas qurumu özündə birləşdirirdi: yeddi dövlət (negara), o cümlədən Yava və Sumatra bölgələrindən ibarət olan "İndoneziya Respublikası" (31 milyondan çox əhalisi); əvvəllər birbaşa idarə olunan doqquz ərazi (neo-torpaqlar, ). İndoneziya Respublikasından başqa, əhalisi 100.000 ilə 11 milyon arasında olan bütün bu təsis qurumları Hollandiya tərəfindən qurulmuşdur. Ayrı-ayrı siyasi qurumlar kimi görünə bilməyən bir sıra kiçik qurumlar da daxil edildi.
Kobyay ulusu
Kobyay ulusu (Кэбээйи улууһа) — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. İnzibati mərkəzi şəhər tipli Sanqar qəsəbəsidir.
Coğrafiyası
Sahəsi — 107,8 min km²-dir. Mərkəzi Saxanın şimal hissəsində yerləşir. Şimaldan Even-Bıtantay ulusu, şimal-şərqdən Verxoyansk, şərqdən Tompon ulusu, cənubdan Ust-Aldan, Nam və Qornı ulusları ilə, qərbdən Vilyoy ilə və şimal-qərbdən Jigan ulusu ilə həmsərhəddir.
Təbii şərait
Ulusun relyefi dağlıq və düzəndir: şimalda və şimal-şərqdə Verxoyansk silsiləsi, ulusun qalan hissəsi Mərkəzi Yakut ovalığı.
Yanvar ayının orta temperaturu dağlarda −36 ° C-dən, vadidə −40 ° C-yə, iyul ayı dağlarda +10 ° C-dən, vadidə +18 ° C-ə qədərdir. Yağıntının miqdarı illik olaraq düzənliklərdə 200–250 mm, dağlarda isə 500–600 mm-ə düşür.
Əsas çayları: Lena (Aldan və Linda çayları) və Vilyoy. Digər çayları: Lampu.ka (uzunluğu 299 km), Lunkubey (uzunluğu 114 km), Mundalıq (103 km uzun), Balamakan (65 km).
Düzənlikdə çoxlu göl var, ən böyüyü Niqilidir (Nidili) (sahəsi 119 km², uzunluğu 33,5 km-dir).
Tarixi
Ulusun ərazisi uzun zamanlar öncəsi evenlər, evenklər və saxalar tərəfindən məskunlaşılmışdır.
Kobyay rayonu 20 aprel 1937-ci ildə mərkəzi Kobyay kəndində olmaqla qurulmuşdur. 1959-cu ildə inzibati mərkəzi Sanqara köçürülür. 1962-ci ildə ləğv edilmiş Sakkırır rayonunun Sebyan-Kyuyolski, Seqen-Kyuyolski kənd sovetlikləri ulusa birləşdirilir.
Əhalisi
Əhalinin əsas hissəsi saxalılar təşkil edir. Üstəlik burada ruslar, evenlər və digər millətlərin nümayənələri yaşayır.
Sebyan-Koyol kəndi evenlərin yığcam yaşayış yeridir. Şəhər şəraitində (Sanqar) bölgə əhalisinin 43,67% -i yaşayır. Əhalinin orta yaşı 30-dir.
Yerli özünü idarəetmə
Kobyay ulusu ərazisinə 1 şəhər və 11 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 23 yaşayış məntəqəsi daxildir.
Eupatorium urbanii
Eupatorium urbanii Eupatorium urbanii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bulbophyllum erythrostachyum
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Trendyol
Trendyol — Türkiyənin moda e-ticarət sektoru da alış-veriş saytlarıdır.
Trendyol, alış-veriş veb saytında 128 bit şifrələmə ilə təhlükəsizliyi təmin edir və Facebook-da bir e-mağazası var. 2013-cü ildə İstanbul şəhərinin Sarıyer rayonunda Maslak məhəlləsində yeni ofisinə köçmüşdür.
Bəklə
Bəklə — Azərbaycan Respublikasının Qobustan rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Trendyol
Trendyol, 2016-cı ilin oktyabrında Qalatasaray Qadın Voleybol Komandası ilə 3 illik sponsorluq müqaviləsi imzalamışdır.
Bəklə
Tarixi
Qobustan rayonu Qozluçay hövzəsi qarşısında yerləşir. Kəndin adı ilə bağlı bir neçə fikirlər vardır. Tarixçi Nürəddin Bəndəliyev öz Dağlıq Şirvanın toponimləri kitabında Kitabi Dədə Qorqudun qəhrəmanlarından biri Bəkilin adına işarə edir. Bundan başqa qədim türk dilli xalqlardan birinin adı Bəkli olmuşdur. Bəklə türk dilində gözlə deməkdir.
Trendyol
Alibaba Group Türkiyənin bugünə qədərki ən böyük internet investisiya qoyaraq şirkətin stratejik şəriki olmuşdur.
Şəmkir su anbarı
Şəmkir su anbarı — Kür çayının üzərində su anbarı, 1982-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Anbarın ümumi sututumu 2677 mln m³, faydalı həcmi isə 1425 mln m³-dir. Anbarın normal dolma səviyyəsi 158 m, su güzgüsünün sahəsi 115,0 km², bəndinin üstdən uzunluğu 4500 m, hündürlüyü isə 70 m-dir. Anbardan Şəmkir,Samux,Göygöl,Goranboy rayonlarının 46 min. hektar torpaq sahələrini suvarmaq üçün Şəmkir maşın kanalına ikipilləli nasos stansiyası vasitəsilə su götürülür. Su anbarı kompleksinə daxil olan Şəmkir su-elektrik stansiyasında hər birinin gücü 190 min kvt olan 2 ədəd turbin quraşdırılmışdır. İlk başlarda barajda 20 növ balıq növü yaşadığı halda, hal hazırda 17 növ balığın yaşadığı müəyyən olunmuşdur.
Su anbarının ixtiofaunası
Şəmkir su anbarının balıq faunası Kür çayının və su anbarının altında qalmış su hövzəsinin balıqları əsasında formalaşmışdır. Su anbarının yaradıldığı ilk dövrlərdə oradan cəmi 20 növ balıq və bir külmə x çapaq hibridi qeydə alınmışdır. Balıqların 13 növü (çəki, çapaq, külmə, poru, şəmayı, həşəm, sıf, naxa, xramulya, zərdəpər, kür şirbiti, qalınalın, dabanbalığı) vətəgə əhəmiyyətli, 7 növü isə (yastıqarın, zaqafqaziya gümüşcəsi, enlibaş, çılpaqça, iriboğaz xul) vətəgə əhəmiyyəti olamayan balıqlar olmuşdur. Qalınalın və dabanbalığından başqa digər balıqlar yerli faunaya məxsus balıqlardır. Son illərin tədqiqatına əsasən su anbarının ixtiofaunasında müəyyən dəyişikliklər baş vermişdir. Belə ki, hal – hazırda su anbarında 17 növ balığın olduğu müəyyən edilmişdir. Külmə, kür xramulyası, zərdəpər, çəki, yastıqarın, çılpaqça kimi balıq növlərinin miqdarı azalmış, şəmayı, dabanbalığı, zaqafqaziya gümüşcəsi kimi balıqların miqdarı isə əksinə artmışdır. Su anbarının ilk illərində rast gəlmə intensivliyinə görə əsas yeri çapaq, külmə, çəki və kür xramulyası tutduğu halda, son illərdə bu yeri çapaq, dabanbalığı, sıf və şəmayı balıqları tutur. Digər balıqların miqdarı isə xeyli azalmışdır. Kür xramulyasına su anbarında təsadüfi hallarda rast gəlinir, poru balığına isə son vaxtlarda təsadüf edilməmişdir.
Trixinella
Trixinella Dəyirmi qurdlar tipinin Nematodlar sinfinə aid olan növ.
Xarici quruluşu
Ölcüləri 4 mm-dək olur. . Bu qurd da geniş yayılmış və bir çox xəstəliklərlər, o cümlədən, xərçənc xəstəliyi törədəndir. Trixinellaya yoluxma əsasən donuz (kolbasa), qaban, ayı, porsuq əti yeyəndə olur, çünki bu heyvanların ətində 0,25–0,4 mm ölcüdə sürfələri ola blir.