cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vin qanunu
Qanunun çıxarılışı
Bu düsturdan dərhal müəyyən etmək olar ki, və ya  olduqda törəmə sıfıra yaxınlaşır, bu  üçün doğrudur. Lakin bu halların hər ikisi B(\lambda) Plank funksiyasının minimumunu verir, verilmiş dalğa uzunluqları üçün sıfıra çatır (yuxarıdakı şəkilə bax). Buna görə də analiz yalnız üçüncü mümkün halda davam etdirilməlidir
Tahir Pənahov
Tahir Musa oğlu Pənahov  — fizika-riyaziyyat üzrə elmlər doktoru.
Vin qanunu
Qanunun çıxarılışı
əvəzləməsindən istifadə etməklə, bu tənliyi aşağıdakı formaya çevirmək olar
Tahir Pənahov
Həyatı
1955-ci ildə Gürcüstanın Bolnisi rayonunun Faxralı kənd orta məktəbini fərqlənmə ilə bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti - ADPU) fizika-riyaziyyat fakültəsinə qəbul olunmuşdur. T.Pənahov hələ tələbəlik illərindən elmi axtarışlara meyilli idi və Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun fizika-riyaziyyat fakültəsində oxuduğu illərdə tələbə elmi konfranslarında riyaziyyat və fizika tədrisində tarixi elementlərin öyrədilməsi məsələlərini əks edən məruzələri ilə diqqəti özünə cəlb etmişdi.
Ailəsi
N.Pənahova ilə ailə həyatı qurmuş, N.Pənahova və M.Pənahov adlı uşaqları dünyaya gəlmişdir.
Vin qanunu
Qanunun çıxarılışı
Bu tənliyin ədədi həlli aşağıdakı kimidir
Beləliklə, əvəzetmədən, Plank və Bolsman sabitlərinin qiymətlərindən və işıq sürətindən istifadə edərək, qara cismin şüalanma intensivliyinin maksimuma çatdığı dalğa uzunluğunu müəyyən edə bilərik:
Tahir Pənahov
Fəaliyyəti
1975-ci il sentyabr ayının 15-dən Azərbaycan Politexnik İnstitutundan indiki Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti (AzMİU) ayrıldı. Həmin vaxtdan o, AzMİU-da işləyir. 1988-ci ildə "Nikel əsasında ikiqat və üçqat ərintilərin strukturu və fiziki xassələri" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək fizika-riyaziyyat elmləri doktoru alimlik dərəcəsi almış və sonra professor vəzifəsinə seçilmişdir. O, 1991-ci ildə dövlət büdcəsindən maliyyələşən "Metal və ərintilər fizikası" ETL-nin AzMİU-da açılmasının təşəbbüskarı olmuşdur. Elmi baza üçün EPR, Universal Optik və maqnito-optik qurğusunu hazırlamış, maqnit və elektrik xassələri ölçmək üçün qurğunu işə salmışdır. Elmi baza yaratdıqdan sonra kadrlar hazırlayıb, ölkənin inkişafı üçün çox vacib olan 1991-ci ildə "Metallar fizikası" istiqamətində mütəxəssis hazırlamaq üçün ixtisas açmış, sonra Materiallar fizikası kafedrasında bakalavr və magistr istiqaməti üzrə kadr hazırlığı aparmışdır.
Vin qanunu
Qanunun çıxarılışı
burada T kelvinlə, isə metrlə verilmişdir.
Tahir Pənahov
Elmi fəaliyyəti
Heydər Əliyev adına Ali Hərbi Məktəbdə 2002-ci ildən tədris və elmi işlər bölməsində əvəzçi işləyərək, Azərbaycan Təhsil Nazirliyi və Ədliyyə Nazirliyinin köməyi ilə təhsildə bir sıra məsələlərin yerinə yetirilməsində və elmi əsərlərin çap edilməsinə yaxından köməklik göstərmişdir.
Bakıda Zabrat Oksigen Zavodunda açıq səhmdar cəmiyyəti yaradıldıqda Tahir Pənahov orada böyük laboratoriya işə salmış, laboratoriyanı müasir avadanlıqlarla təchiz etmiş, cihazların işləmə qaydalarını hazırlamış və kadrla təmin etmişdir. Bu cihazlar vasitəsilə sabit gərginliyi, cərəyan şiddətini, aktiv müqaviməti ölçmək mümkündür. Havadan azot, oksigen, arqon və hidrogenin alınma texnologiyası, maye və qaz halında kimyəvi, fiziki xassələri dəqiq təhlil etməklə satışda müsbət nəticə alınmışdır.
Moskva Dövlət Universitetində, Budapeşt Texniki Universitetində, Aşqabad Dövlət Universitetində dəfələrlə təcrübə mübadiləsində olmuş və mühazirələr oxumuşdur. Dünyanın bir çox elm və təhsil mərkəzləri ilə əlaqəli elmi iş aparmışdır.
Vin qanunu
Nümunələr
Qalıq şüalanmanın effektiv temperaturu 2,7 K və 1 mm dalğa uzunluğunda maksimuma çatır. Müvafiq olaraq, bu dalğa uzunluğu artıq radio diapazonuna aiddir.
Tahir Pənahov
Elmi fəaliyyəti
Moskva Dövlət Universiteti, Yekaterinburq Metallar Fizikası İnstitutu, Ekaterinburq Dövlət Universiteti (ETU), EA Metallar Fizikası İnstitutu, Ukrayna Dövlət Universiteti, Budapeşt Texniki Universiteti, Türkiyədə bir çox universitetlər, İran İslam Respublikasının (Təbriz və Tehran) bir çox universitetlərində təcrübə mübadiləsində olmuşdur.
Keçmiş İttifaqın bərk cisimlər, maqnit hadisələri fizikası üzrə mütəxəssislərindən akademik S.V.Vonsovski, akademik V.Q.Baryaxtar, SSRİ Dövlət mükafatı laureatı E.İ.Kondorski, A.V.Deryaqin, Q.S.Krinçik, N.V.Volqenşteyn, R.P.Ozerov, B.Q.Livşits, V.E.Zinovyev, Azərbaycan SSR EA-nın müxbir üzvü Y.M.Seyidov, akademik E.M.Şaxtaxtinski kimi şəxslər onun doktorluq dissertasiyasına yüksək qiymət vermişlər.
60-dan çox beynəlxalq və respublika elmi konfransında məruzələrlə çıxış etmiş, 20-dən çox müəlliflik şəhadətnaməsi və patentin, ixtiranın, 360-dan çox elmi məqalənin, 15 monoqrafiya, dərs vəsaiti və metodiki vəsaitin müəllifi kimi "Metallar fizikası", "Maqnit hadisələri fizikası" sahəsində ilk dəfə atom və maqnit nizamlı struktura malik dəmir-nikel tərkibli ərintilərə 3d, 4d, 5d və 4f elektron quruluşuna malik keçid və nadir torpaq elementləri ilə leqirləməklə geniş konsentrasiya sahəsində maqnit yumşaq ərintilər sintez etmiş və onların strukturunu, maqnit, elektrik, istilik və digər fiziki xassələrini termik emaldan asılı olaraq tədqiq etmiş və nəticədə yüksək texniki parametrlərə malik olan, istehsalatda geniş tətbiqini tapmış permalloy strukturlu ərintilər almış, tədqiqat praktik cəhətdən əsaslandırılmışdı. Belə ki, alınan elmi nəticələr ölkənin bir çox iri müəssisələrində - Moskva Elektromaqnetizm Zavodunda, Moskva Elektromexanika və Avtomatika İnstitutunda, SSRİ EA-nın Yüksək Temperaturlar İnstitutunun xüsusi konstruktor bürosunda, Bakının Azərelektromaş Birliyində, Bakı Radio Zavodunda və bir çox başqa müəssisələrdə geniş tətbiq edilmiş və istehsalata milyonlarla effekt vermişdir. Amorf maqnit yumşaq ərintiləri tədqiq etmək üçün Budapeşt Texniki Universitetində ezamiyyədə olmuşdur.
Amorf maqnit yumşaq ərintilərin (Fe-Ni-Si-B) tədqiqi nəticəsində yüksək maqnit nüfuzluğu, maqnit induksiyası və xüsusi elektrik müqaviməti böyük olan materiallar alınmış, onların fiziki xassələri öyrənilmiş, müşahidə olunan anomaliyaların, faza keçidlərinin, polimorf çevrilmələrin elmi-nəzəri əsasları işləmiş və istehsalata tətbiqini təmin etmişdir.
İstehsalatla bağlı 18 elmi-tədqiqat işi tövsiyə etmişdir. Həmçinin arqon qazının qarışıq qazlardan ibarət daha keyfiyyətli arqomiks qazı qaynaq istehsalında tətbiq edilmiş, yeni ixtira kimi patent almışdır.
PİD tənzimləyici
thumb| PİD tənzimləyicinin iş prinsipini göstərən sxemi Proporsional-inteqral-diferensial tənzimləyici (PİD tənzimləyici) — əks-əlaqəli idarəetmə dövrəsində istifadə olunan idarəedici qurğu. PİD tənzimləyici avtomatik idarəetmə sistemlərində idarəedici siqnalın formalaşması üçün lazımi dəqiqlik və keyfiyyətdə keçid prosesinin əldə edilməsi məqsədi ilə istifadə olunur. Bu tənzimləyici fasiləsiz olaraq tapşırıq siqnalı və prosesin ölçülmüş dəyişəni arasında fərq kimi e(t) xətanın qiymətini hesablayır və proporsional, inteqral, diferensial tənzimləmə qanunları əsasında sistemə düzəliş tətbiq olunur. Bu əsasən mühərriklərin və invertorların idarəedilməsində istifadə olunur.
Karel Hinek Maxa
Yaradıcılığı
Çex ədəbiyyatında Şərq mövzusu daha çox romantizmdə intişar tapmışdır. Məlumdur ki, romantizm həm çex, həm də Şərq xalqları ədəbiyyatında XIX əsrdə yaranmış və təbii ki, hər bir ədəbiyyatda özünəməxsus şəkildə təzahür etmişdir. K.H.Maxanın istər həyatına, istərsə də yaradıcılığına böyük ingilis şairi Corc Qordon Noel Bayronun təsiri olduqca güclüdür. Belə ki, K.H.Maxa məhz onun təsiri nəticəsində inqilabi romantizmin nümayəndəsi olmuş və həyatını xalqının azadlıq mübarizəsinə həsr etmişdir. Bu səbəbdən onların yaradıcılığında oxşar məqamlara tez-tez rast gəlinir. Hətta onların taleyi də oxşar olmuşdur, belə ki, C.Bayron 36, K.H.Maxa isə cəmi 26 il ömür sürmüşlər.
Möcüzə həkim
Möcüzə Həkim - "MF Yapım" tərəfindən imzalanmış, ilk seriyası 12 sentyabr 2019-cu ildə yayımlanmış, ssenari müəllifi Pınar Bulut və Onur Koralp tərəfindən yazılmış tibbi dram üslubunda Türk televiziya serialıdır. 2013-cü ildə Cənubi Koreyanın "Good Doctor" dramından uyğunlaşdırılmışdır. 2 mövsümdən ibarət serial "MF Yapım" tərəfindən 14 may 2021-ci ildə elan edilən rəsmi son tarix olan 27 may 2021-ci ildə yayımlanan 64-cü seriya ilə sona çatdı.
Sücəddin Abdullayev
Abdullayev Sücəddin Mustafa oğlu (d.20 dekabr, 1949, Nərimankənd,Gədəbəy rayonu- ö.21 oktyabr, 2018, Bakı şəhəri, Azərbaycan) — Azərbaycan Respublikasının keçmiş Mənzil-Kommunal Təssərrüfat naziri, ictimai-siyasi xadim.
Həyatı
Sücəddin Abdullayev 1949-cu ilin 20 dekabr tarixində Gədəbəy rayonunun Nərimankənd kəndində anadan olub.1967-ci ildə kənd məktəbini qurtardıqdan sonra M. F. Axundov adına Azərbaycan Dillər İnstitutun rus dili və ədəbiyyat fakültəsinə daxil olub.1967-ci ildən 1972-ci ilə qədər başqa -başqa yerlərdə fəhlə, tərbiyəçi vəzifələrində çalışıb.1972-ci ildə peşə məktəbində komsomol komitəsinin katibi olub.1973-cü ildə sovet ordusu sıralarında xidmət edib.1974-cü ildə texnikumda komsomol komitəsinin katibi vəzifəsində çalışıb.1975-ci ildə Lenin rayonu(indiki Sabunçu)komsomol komitəsində şöbə müdiri olub.1976-cı ildə partiya işinə keçdiyinə görə tutduğu vəzifədən azad olunub.1976–1990-cı illərdə Lenin rayonu partiya komitəsində instruktor, şöbə müdiri vəzifələrində çalışıb.1984-cü ildə Bakı Ali partiya məktəbini qırmızı diplomla başa vurub.1990–1991-ci illərdə Xətai rayonu İcra hakimiyyətində sədr müavini vəzifəsində çalışıb.1991–1992-ci illərdə icra başçısının mənzil məsələləri üzrə müavini olub.1992–1993-cü ilədək Azərbaycan Respublikası Mənzil-Kommunal Təssərrüfat naziri vəzifəsinə təyin edilib.1993–1999-cu ilədək Mənzil-Kommunal Təssərrüfatı Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışıb. 2018-ci ilin oktaybr ayının 21-ində uzun sürən xəstəlikdən sonra vəfat edib.
Força Sindical
thumbnail|Tədbirlərindən biri Força Sindical və ya qısaca FS — Braziliyanın ən irimiqyaslı və aparıcı həmkarlar ittifaqı təşkilatlarından biri. Qurumun baş qərargahı San-Pauloda yerləşir.
Tarixi
Força Sindical 1991-ci ildə Latın Amerikası Əməkçiləri Birliyinin 8 Mart Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə keçirdiyi konqresdə təsis olunub. Həmin konqresdə qitənin aparıcı həmkarlar ittifaqlarının 2 500 nəfərə yaxın lideri və fəalı iştirak edirdi. FS qısa müddətdə ətrafına böyük sayda üzv toplayır.
Fəaliyyəti
Qurumun əhali arasında qazandığı nüfuz onun bütün aktual məsələləri hər zaman gündəmdə saxlaması ilə bağlıdır. İşçilərin bütün yaş qruplarının gündəlik həyatında baş verən sosial məsələlərə böyük diqqət göstərir; baş qaldıran problemlərin həlli istiqamətində bacardığını edir.
Son zamanlar təşkilat öz siyasətində hüquqi resursların qorunması sahəsində fəaliyyyətini gücləndirib. Bununla yanaşı, iş yerlərində diskriminasiyanı aradan qaldırmaq məsələsi də təşkilatın gündəmindədir.
Gender bərabərliyi
FS gender bərabərliyi mövzusuna böyük önəm verir. Bir neçə il əvvəl bu məsələ bir o qədər də diqqət çəkmirdi, çünki ötən dövrlərdə əsas işçi qüvvə kişi hesab olunurdu. Lakin indi, qadınların işləməyə ehtiyacları olmasa belə, onlar işləmək arzusundadırlar, aktiv iş karyerasına sahib olmaq istəyirlər. Bu, qadınlara cəmiyyətdə öz mövqeyini yaratmaq və onu qoruyub saxlamaq imkanı verir. Qurum iş yerlərində qadınlara xüsusi diqqət və yer ayrılması məsələsini önə çıxardır. Təşkilatda qadın problemləri ilə məşğul olan şöbə yaradılıb. Təşkilat beynəlxalq münasibətlərə çox böyük yer verir. FS-in hazırladığı yeni fəaliyyət proqramına əsasən, işçilərin sosial və əmək hüquqları dünya ölkələrinin qanunvericiliyindən götürülən standartlara uyğun olaraq qorunacaq.
Layiqli əməyin təminatı
FS layiqli əməyin təminatı məsələsinə də böyük önəm verir. Bu məsələ ilə bağlı cari ilin əvvəlindən təşkilat "Sosial dialoq layiqli əməyin təminatçısıdır" adlı layihə həyata keçirməyə başlayıb. Layihədə bir neçə xarici dövlətin həmkarlar ittifaqları da iştirak edir.
Tərkibi
Hazırda üzvlərinin sayı 2 milyon nəfəri ötür.
Rəhbərləri
Hazırda təşkilata Miquel Torres rəhbərlik edir.
Qunduz müharibələri
== Ümumi məlumat  == 17-ci əsrdə baş verən  Qunduz müharibələri, Müqəddəs Lavrenti və daha aşağı Böyük Göllər bölgəsində iqtisadi rifah uğrunda  müharibə idi.Müharibələrdə  İrokezlər, Huronlar, şimal Alqonkinləri və onların Fransız müttəfiqləri,xəz  ticarətini nəzarət altına almağa çalışırdılar. Avropalılar orta əsrlərdən etibarən Rusiya və Skandinaviyadan xəz əldə edirdilər. Bu qəbilələrin hərbi gücü və diplomatik bacarıqları, on yeddinci əsrin sonlarından on səkkizinci əsrin sonlarına doğru Avropa-Hindu əlaqələrində böyük rol oynadı. İrokezlər ,torpaqlarını genişləndirmək və xəz ticarətini və Avropa bazarları ilə Qərbi Böyük Göllər bölgəsinin qəbilələri arasındakı ticarəti özəlləşdirməyə  çalışırdılar. Onlar 5 Konfederasiyadan -Mohauk, Oneida, Onondaqa, Kayuqa və Senekadan  ibarət  idi. (Konfederasiya, daha sonra Tuskaroranın 18-ci əsrdə qəbul edildiyindən sonra  6 xalqdan ibarət oldu.) Vaşinqton və Ottavadakı hökumət səlahiyyətliləri, İrokez suverenliyini yalnız fərdi tayfa hökumətləri varlığında gördülər. Suveren Mohauk başçılığındakı İrokez Konfederasiyası, Böyük Göllər bölgəsinin böyük Alqonkin dilində danışan qəbilələrinə qarşı hərəkətə keçdi. İrokezlər, Holland və İngilis ticarət tərəfdaşları tərəfindən silahlandırıldı.Alqonkinlər isə, əsas ticarət ortağı olan Fransızlar tərəfindən dəstəkləndi.Döyüşlər mərhəmətsiz və Şimali Amerika tarixində yaşanan ən qanlı qarşıdurmalardan biri olaraq göstərilir. İrokezlər, Huron, Eri, Suskeannok və Şauni də daxil olmaqla, bir neçə böyük qəbilə Konfederasiyasını yox etdiyində, Şimali Amerika qəbiləsi coğrafiyasını yenidən təşkil etdilər və bölgədə suveren hala gələrək torpaqlarını genişlətdilər.İrokezlər, bəzi şərq qəbilələrini Mississippi çayının qərbinə və ya cənubda Karolinaya  doğru sıxışdırırdılar.İrokezlər, Ohayo vadisi torpaqlarını  ov ərazisi kimi görərək,təxminən 1670-ci ildən  etibarən buraya nəzarət etdilər. Alqonkin və İrokez cəmiyyətləri bu müharibələrdə böyük ölçüdə pozuldu. İrokezlər, İngilislərlə ticarət ortaqlığına girdikdən sonra, ittifaqlar daha sonrakı İngilis genişləməsinin əhəmiyyətli bir parçası oldu.
Niderland rəqabəti
1610-1614-cü illərdə Hollandiyalılar,müasir Albani yaxınlarında Mohauk bölgəsinin şərq hissəsindəki Kasl Adasında, Hudzon və Delaver çaylarında mövsümlük ticarət postları qurdu. Bu, Avropa bazarlarına İrokezlər (Mohauk vasitəsilə) vasitəsilə birbaşa giriş imkanı verdi. Hollandlar odlu silahları Delaverlər ilə ticarət etmək mövzusunda istəksiz davrandılar. Hollandiya, Mohaukları və digər İrokezləri silahla tədarük etmişdir. Bundan başqa, yeni vəzifə, İrokezlərin heyvan dərilərinə qarşılıq, ala biləcəyi qiymətli hədiyyələri təqdim etdi. Xalqlar arasında yeni məhsullar tələbinə görə,bunu qarşılamaq üçün xəz uğrunda böyük miqyaslı ovlar başladı. Hal-hazırda, Irokezlər ilə Fransızlar tərəfindən dəstəklənən Yerli xalq arasında qarşıdurma sürətlə böyüməyə başladı. İrokezlər, bugünkü Nyu-Yorkun cənubunda- Ontario gölünün cənubunda və Hudzon çayının qərbində yaşayırdı. İrokezlərin əraziləri, böyük bir etnik ərazidən ibarət idi; cənubda, Alqonkin dilində danışan xalqlar, bütün ənənəvi düşmənlər - Ohayo ərazisindəki Şaunilər də onlara qarşı çevrilmişdi. Onların rəqibləri arasında, müvafiq olaraq:- qərbdə, Huron gölünün qərb sahilində və cənub-qərbdə, Suskeannokda yaşayan,İrokezcə danışan Neutrial xalqı və Huron Konfederasiyaları da iştirak etdilər. Bu qövmlər, İrokez dil ailəsinin bir parçası olmağına baxmayaraq, tarixən İrokezlərlə rəqabət içində idilər.
Qunduz Müharibələrinin başlanması
1628-ci ildə Mohauklar, Mogikanları məğlub edib,Hudzon çayının şərqinə doğru sıxışdıraraq, Yeni Hollandiyada Fort Orangedakı(daha sonra Albani, Nyu-York) Hollandiyalılar arasında ticarət qurmuşdur. Eyni dövrdə, Hollandiyalı tacirlər tərəfindən yaxşı silahlanmış Suskeannoklar, Delaverlərin gücünü təsirli bir şəkildə azaltdı və İngilislərin hakim olduğu Merilend Əyaləti ilə uzun müddətli elan olunan bir müharibə  qazandı. 1630-cu illərdə İrokezlər, Hollandlarla etdikləri ticarət sayəsində, Avropa silahlarıyla tamamilə silahlanmışdı. İrokezlər, xüsusilə də Mohauklar,-Alqonkinlər, Huronlar və digər ənənəvi düşmənlərlə davam etməkdə olan müharibələrində yaxşı bir təsir yaratmaq üçün, “arkebus”la (Bir tripoda və ya çəngəlli bir dayağa əsaslanan, portativ silahın erkən tipi) artan təcrübələrindən  istifadə etdilər. Bu vaxt Fransızlar, odlu silahların öz yerli müttəfiqləriylə ticarətə keçməsini qadağan etdi; ancaq, zaman-zaman xristianlığı qəbul edən şəxslərə bu silahları hədiyyə etdi. İrokezlər ilk dəfə ənənəvi düşmənlərinə (Alqonkinlər, Mogikanlar, Montanyelər və Huronlar) hücum etməsinə baxmayaraq, bu qəbilələrin Fransızlarla ittifaqı, İrokezləri  kolonistlərlə  şiddətli və qanlı qarşıdurmalara salmışdır. Avropa ilə xəz ticarəti səbəbindən ovun genişlənməsi, bölgədəki qunduzların azalmasını sürətləndirdi. 1640-ci ildə, qunduzlar Hudzon Vadisində böyük nisbətdə itdi. “American Heritage Magazine”in tarixçi redaktorları, 17-ci əsrin ortalarında İrokezlər tərəfindən nəzarət edilən ərazilərdəki qunduzun getdikcə azalmasının müharibələri sürətləndirdiyini ifadə etdi. Xəz ticarətinin mərkəzi,şimala doğru,yəni Fransızların yaxın ticarət ortaqları olan Huron xalqlarının yanında yerləşən Neutrial ulusu tərəfindən nəzarət olunan, müasir Cənubi Ontarionun daha soyuq bölgələrinə keçdi. Bu bölgədə digər xalqlar tərəfindən yerindən edilən və çiçək xəstəliyinə və digər infeksion xəstəliklərlə təhdid olunan İrokezlər, nəzarət sahələrini genişləndirmək üçün,aqressiv bir kampaniya başlatdı.
Huronların məğlubiyyəti
Irokez Konfederasiyası, 1.000 yeni silahlı döyüşçünü meşədə Huron bölgəsinə göndərdi. Qışda başlamasıyla birlikdə, Irokez döyüşçüləri, Huron bölgəsinin ürəyinə dağıdıcı bir hücum başlatdı, bir neçə əsas kəndi məhv etdi, bir çox döyüşçünü öldürdü və sonra qəbilənin minlərlə adamını əsir aldı. Ölənlər arasında yezuit missionerləri- Jan Breböf, Çarlz Qarnier və Qabriel Lallemant da vardı.Onların hər biri Roma Katolik Kilsəsində şəhid kimi anıldı. Sağ qalan Huronlar, Şimali Böyük Göllər bölgəsindəki Anişinabeq Konfederasiyasından kömək istəmək üçün,öz torpaqlarından qaçdı. Ottavalar, Irokezlərin daha şimal-qərb istiqamətindəki genişlənməsini müvəqqəti olaraq dayandırdı. Huronların geri çəkilməsiylə İrokezlər, xəzlə zəngin bir bölgəni nəzarət altına aldılar. Bununla birlikdə, Avropadakı xəstəliklər müharibə əvvəli illərdə Irokez və qonşuları üzərində gəzirdi və bu xalqların əhalisi böyük ölçüdə azalmışdı. İtirilən döyüşçülərin yerini doldurmaq üçün İrokezlər, məğlub etdiyi düşmənlərinin bir çoxunu öz qəbilələrinə adaptasiya etmək üçün çalışdı. Onlar xristianlığı öz torpaqlarında yaymaq üçün yezuitləri dəvət etdilər Xristianlığı qəbul edən İrokezlər qarşıdakı illərdə əhəmiyyətli bir rol oynayacaqdı. 1650-ci illərin əvvəllərində, Irokezlər fransızlara hücum etməyə başladı. Irokez xalqlarından bəziləri, xüsusilə Oneida və Onondaqa, Fransızlarla sülh əlaqələrinə malik idi, ancaq onlar Mohauklarun nəzarətində idi. Eri və Neutralların məğlubiyyəti Irokezlər, 1650-ci illərdə Neytral qəbiləyə hücum etdi. 1651-ci ilin sonuna gəlindiyində, qəbilə minlərlə adamı öldürdü və ya assimilyasiya etdi. O vaxt ərzində, neytrallar bugünkü Niaqara yarımadasından qərbə doğru- Böyük Çay vadisinə qədər uzanan bir bölgəyə yerləşdilər. 1654-cü ildə Irokezlər Erilərə hücum etdilər, ancaq müvəffəqiyyətləri daha az oldu. Erilər ilə Irokezlər arasındakı müharibə iki il davam etdi. 1656-cı ilə qədər Irokezlər, Eri Konfederasiyasını az qala tamamilə məhv etmişdi. Erilər, Eri gölünün cənub-şərq sahilində yerləşən və 1650-ci illərdə 12.000 üzvə sahib olduğu təxmin edilən bir xalq idi. Irokezlər, basqın etdikləri qəbilələrə görə sayları çoxalmışdı.Onlar,Hollandlardan alınan odlu silahları istifadə edərək zəfərlərini əldə edə bilmişdilər.
Fransızların əks-hücumu
İrokezlər, Kvebekin və Monrealın səddlə müdafiə olunmuş məskunlaşmalarının kənarlarına basqınlar təşkil edərək, Yeni Fransanın çöl sahəsinə nəzarət etməyə davam etdi. May 1660-cı ildə, 160 nəfərdən ibarət İrokez qüvvəsi Monreala hücum etdi və ərazidə 17 kolonisti ələ keçirdi. Ertəsi il, 250 döyüşçünün hücum təşkil etdiyi on adam əsarət altına girdi. 1661 və 1662-ci illərdə Irokezlər, Fransızlarla ittifaqda olan Abanakilərə qarşı müxtəlif basqınlar təşkil etdi. Fransa Krallığı Kanada rəhbərliyii ilə bağlı bir dəyişiklik əmr etdi. Irokez basqınlarına qarşı Fransızlar, Huron və Alqonkinlərdən ibarət kiçik bir hərbi qüvvəni bir araya gətirdilər. Milis, çöl sahəsinə girdiyində, Irokezlər tərəfindən hücuma uğradı. Yalnız 29 Fransız sağ qaldı və qaçdı. Beş nəfər, Irokezlər tərəfindən tutuldu və işgəncə gördü. Zəfərlərinə baxmayaraq, Irokezlər də əhəmiyyətli sayda yaralandı. Onların liderləri, Fransızlarla sülh üçün müzakirələrə başlamışdı. 1660-cı illərin ortalarında Yeni Fransaya Fransadan  yeni nizamlı birliklər gətirildi. Rəhbərlikdə meydana gələn bir dəyişiklik, Yeni Fransa hökumətinin birbaşa öz silah satışında və digər hərbi dəstəyində öz yerli müttəfiqlərinə səlahiyyət verməsinə gətirib çıxardı. 1664-ci ildə Hollandiyanın Irokez müttəfiqləri, Yeni Hollandiyadakı İngilis koloniyasının idarəsini itirdi. Hollandiyanın məğlubiyyətindən dərhal sonra, Irokezlər üçün Avropa dəstəyi azaldı. 1666-cı ilin yanvarında Fransızlar ,müasir Nyu-Yorku- Irokezlərin  vətənini işğal etdi. Daniel de Rémi de Kursell, 400 və ya 500 nəfərlik ilk hərbi dəstəyə başçılıq etdi. İkinci hərbi dəstə, aristokrat Aleksandr de Pruvill Markis de Tresi və Yeni Fransanın başçılığında idarə olundu. Təxminən 1300 nəfərlik qüvvə, 1666-cı ilin payızında hərəkətə keçdi.Onlar, Mohauk kəndlərinə çatdı və buranı tərk edincə, kəndləri və məhsulları yox etdi. Pruvill de Tresi bütün Mohauk torpaqlarını Fransa kralı adına ələ keçirdi və Mohaukları Roma katolik inancını qəbul etməyə və Yezuit missionerlər tərəfindən tədris edilən  Fransız dilini mənimsəməyə məcbur etdi. Dərhal Avropa dəstəyi kəsildiyində Irokezlər Fransaya qəbul etdiyi sülh üçün iddia açdı.
Ohayo və Illinois
Fransızlar ilə sülh təmin edildikdən sonra, Irokezlər, Alqonkinlərlə Fransızlar arasındakı bütün torpaqları nəzarət altına almaq üçün, davam edən cəhdləriylə qərb istiqamətində fəthə başladılar. Irokezlərin genişlənməsi və Anişinaabeq Konfederasiyası ilə döyüşməsi nəticəsində, Lakota kimi şərq xalqları Mississippidən Böyük Düzənliklərə doğru sıxışdırıldı.İrokezlər,18-ci  əsrin əvvəllərində at mədəniyyətini və köçəri həyat formalarını mənimsədilər.Digər qaçqınlar Böyük Göllər bölgəsinin bölgədəki mövcud xalqlarıyla qarşıdurmalara səbəb oldular. Ohayo Körfəzində Şauni və Mayami qəbilələri basqın ediləcək qövmlər idi. Irokezlər, Ohayo mərkəzindəki Shauniləri sürətlə keçərək onları Mayami torpaqlarına qaçmağa məcbur etdi. Mayamilər güclü bir qəbilə və müasir Miçiqan və Illinoisdə qərarlaşan Pottauatomi və Illini Konfederasiyası da daxil olmaqla, qonşu müttəfiqlərindən ibarət olan bir konfederasiya əmələ gətirdi. Qarşıdurmanın böyük qismi Anişinaabeq Konfederasiyası və Irokez Konfederasiyası arasında reallaşdı. Irokezlər, evlərindən daha da uzaqlaşmağa davam etdikcə, müharibələrini daha da inkişaf etdirdi. Savaşçılar ümumiyyətlə gecələr kanoe ilə dolaşırdılar. Kanoelərini batırır və onları çay dibində saxlamaq üçün qayalarla doldururdular. Hücumdan sonra, Irokezlər, kanoelərinə sürətlə geri dönüb, ərazidən ayrıla bilirdilər. Odlu silahların olmaması, Alqonkin qəbilələrinə ən böyük dezavantaj yaradırdı. Daha böyük saylarına baxmayaraq, Birləşmiş müdafiə sistemini quracaq qədər mərkəzləşdirilməmişdilər və Irokezlərə müqavimət göstərə bilmirdilər. Bir neçə qəbilənin qərbdə Mississippi çayının kənarına daşınması, Ohayo Vadisinin böyük bir qisimini, cənubi Miçiqanın və cənubi Ontarionun əhalisinin bir hissəsinə buraxdı. Minlərlə bir neçə böyük Anişinaabeq hərbi qüvvəsi, Huron gölünün şimalında qaldı. Daha sonra onlar Irokezlərin avansını geri almaqda qərarlı idilər. Mississippinin qərbindən, yerindən olmuş qruplar,müharibələrinə davam etdilər və öz bölgələrinə yenidən qayıtmaq cəhdinidə etdilər. 1670-ci illərdən başlayaraq Fransızlar, Ohayo və Illinoisdə,Mississippi və Ohayo çaylarından kəşf etməyə və yerləşməyə başladılar. Artıq, onlar bu bölgənin Alqonkin qəbilələrinin Irokezlərlə müharibəyə girdiklərini kəşf etdilər. Fransızlar, Qərb qövmləri ilə ticarət etmək üzrə Tassinonqu qurdular. Irokezlər, Avropalılarla xəz ticarətinin idarəsini əlində tutmaq üçün onu yox etdilər. 1689-ci ildə Illinoisə edilən basqın zamanı Irokezlər çox sayda məhkumu tutdu və olduqca böyük bir Mayami məskunlaşmasını məhv etdi. Mayami Anişinaabeq Konfederasiyasındakı digərlərindən kömək istədi. Konfessor, yeni odlu silahlarını istifadə edərək, Indiananın müasir South Bend yaxınlarında bir pusqu qurdu. Onlar,Irokez ordusunun çoxuna hücum etdilər və yox etdilər. Bölgənin böyük bir qismi əhali azlığı altında qalmasına baxmayaraq, Irokezlər qalıcı bir varlıq qura bilmədilər. Irokezlər, maneələri və yerli qəbilələrin odlu silahlar qazanmasından sonra, bölgə üzərindəki qısa nəzarəti itirdi. Bölgənin keçmiş sakinlərinin çoxu geri dönməyə başladı.
Monreal Böyük Sülhü
Nəhayət, 1698-ci ildə Irokezlər, İngilislərin fransızlardan daha böyük bir təhdid halına gəldiyini gördü. İngilislər 1681-ci ildə Pensilvaniyanı koloniyalaşdırmağa başlamışdılar. Orada davam edən müstəmləkə böyüməsi, Irokez bölgəsinin cənub sərhədini keçməyə başladı.Fransız siyasəti Irokezlərə doğru dəyişməyə başladı. Təxminən 50 illik müharibədən sonra, onları heç bir zaman məhv etməyin qeyri-mümkün olacağına inanmağa başladılar.Onlar, Irokezlərlə yoldaşlığın şimal xəz ticarətindəki monopoliyasını təmin etmənin və İngilis genişləməsinin dayandırılmasına köməkçi olmanın ən asan yol olacağını düşünürdülər. İngilislər bunu duyar-duymaz,ən qısa müddətdə onların razılığa gəlməsinin qarşısını almağa qərar verdilər. Albani Irokezlərlə olan xəz ticarəti üzərindəki monopoliyasını itirə bilər və qorumaları olmadan,İngilis koloniyalarının şimal qanadı Fransız hücumuna açıq olardı. İngilis müdaxiləsinə baxmayaraq, əhd qəbul edildi. Ardından Monreal Böyük Sülhü, 1701-ci ildə, 39 hindu şefi və Fransızlar tərəfindən Monrealda imzalandı. Müqavilədə Irokezlər, yağmalamayı dayandırmaq və Böyük Göllərdən gələn qaçqınların şərqə dönməsinə icazə verməyə qərar verdilər. Şaunilər də nəhayət Ohayo Körfəzi və Alleqan çayının aşağı hissəsinə keçdilər. Mayami qəbiləsi müasir Indiana və şimal-qərbi Ohayonu nəzarət altına almaq üçün geri döndü. Pottavatomilər Miçiqana, Illinois nəslindən olanlar Illinoisə getdi. Hollandiyalılar Şimali Amerikadan çıxarıldığında,İngilislər Fransızlar qədər güclü hala gəldi. Irokezlər, iki Avropalı güc arasında bir tarazlıq qurduqlarını və gələcək on illər boyunca fayda təmin edəcəklərini gördü. Qəbilələr güclü bir ulus inşa etməyə, kənd təsərrüfatı texnologiyalarını inkişaf etdirməyə və əhalilərini yetişdirməyə diqqət etməyə başladıqca,onların cəmiyyəti sürətlə dəyişməyə başladı. Sülh qalıcı idi və 1720-ci illərə gəlindiyində, onların torpaqları təkrar Avropalılar tərəfindən təhdid ediləcəkdi. Yenə 1701-ci ildə, Irokezlər nominal olaraq Nanfan Andlaşmasında Ohayonun şimalında mübahisəli bölgələrin çoxunu İngilislərə verdi, ancaq bu transfer, o sırada var olan ən güclü insanlar olan, Fransızlar tərəfindən tanınmadı.
Danimarka Ticarət və Əmək Həmkarlar İttifaqı Təşkilatı
Tarixi
2005-ci ildə yaranmışdır.
Tərkibi
İttifaq üzvlərinin əksəriyyəti dövlət müəssisələrində işləyir.
Rəhbəri
Təşkilata hazırda Dennis Kristensen rəhbərlik edir.
Azərbaycan Birinci Dünya müharibəsində
Azərbaycan Birinci dünya müharibəsində — Azərbaycanın Birinci dünya müharibəsində iştirakı.
Müharibənin başlanğıcı
Azərbaycan zəngin və mühüm geosiyasi bir region olaraq İran, Osmanlı və Rusiya dövlətləri ilə həmsərhəd idi. Şərqdə – Xəzər, Qərbdə – Gürcüstanla əhatə olunan Azərbaycanın beynəlxalq yükdaşımaları həyata keçirmək üçün Bakı kimi əlverişli dəniz limanı var idi. Azərbaycan əlverişli coğrafı şəraiti, xammal ehtiyatları və mühüm geostrateji mövqeyi ilə seçilən bir ölkə idi. Azərbaycan Avropa dövlətləri ilə Şərq ölkələri arasında körpü rolunu oynamaqla dünyanın mühüm ticarət yollarının kəsişməsində yerləşirdi. Şimali Azərbaycanda Bakı-Novorossiysk, Bakı-Batum, Cənubi Azərbaycanda isə Təbriz-Bursa-İstanbul və s. kimi ticarət yolları beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin arteriyasını təşkil edirdi. Azərbaycan həm də Cənubi Qafqazın əsas energetika bazası idi. Oktyabr çevrilişinə qədər Bakı nefti Rusiyanın əsas enerji mənbəyi olduğundan bolşeviklər onun itirilməsi faktı ilə heç cür razılaşmaq istəmirdi. Digər tərəfdən başqa güclü dövlətlər də ciddi-cəhdlə Bakı neftini ələ keçirməyə çalışırdı. Oktyabr çevrilişindən sonra Birinci Dünya müharibəsində iştirak edən dövlətlərin planında Bakı neftini ələ keçirmək başlıca məqsəd daşıyırdı. Eyni zamanda, Azərbaycan Rusiya, İran, Osmanlı ilə yanaşı, digər güclü dövlətlər üçün hərbi-siyasi əhəmiyyətə malik bir region idi. Azərbaycan ərazisi Yaxın və Orta Asiyaya çıxmaq üçün əlverişli coğrafı imkanları ilə yanaşı, həmçinin müdafiə xarakterli əhəmiyyət kəsb edirdi.
Bu isə kənd təsərrüfatında ciddi şəkildə işçi qüvvəsi çatışmazlığı yaradırdı. Bundan başqa, çar hökuməti tərəfindən 1916-cı ildə qoyulmuş xüsusi hərbi vergi də kənd təsərrüfatını iflasa uğradırdı. Müharibə təsərrüfatın bütün sahələrində geriləməyə səbəb oldu. Birinci Dünya müharibəsinin birinci dövründə döyüş cəbhəsindən biri də Qafqaz cəbhəsi idi. Azərbaycan rus-türk Qafqaz hərbi teatrı ilə bağlı idi. Hərbi əməliyyatlar birbaşa Azərbaycan ərazisində aparılmasa da, müharibə aparan tərəflərin strateji planlarında əsas yeri tuturdu. Alman-türk hərbi qərargahının Qafqaz cəbhəsi üçün hazırladığı döyüş planı birbaşa Xəzər hövzəsinə, xüsusən də Bakı neftinə sahib olmaq idi. Qafqaz cəbhəsində hərbi əməliyyatlar davamlı deyildi. 1915 və 1916-cı illər arasında demək olar ki, cəbhədə daha çox sakitilik hökm sürmüşdür. Bütövlükdə müharibənin birinci dövründə Qafqaz cəbhəsində dörd iri əməliyyat keçirilmişdir. Bunlardan birincisi Sarıqamış, ikincisi Alaşkert, üçüncüsü Oqnut və nəhayət, Muş əməliyatı idi
Müharibə edən dövlətlərin planlarında "erməni məsələsi" və Azərbaycan
Qeyd etmək lazımdır ki, erməni məsələsi XIX əsrin axırlarına yaxın öz inkişafının yeni fazasına daxil oldu. Bu dövrdən başlayaraq Daşnaksütyun partiyası ermənilərin mülki və mədəni maraqlarını müdafiə etmək devizi altında öz fəaliyyətini Cənubi Qafqazda daha da gücləndırdi. Ermənı məsələsinin Cənubi Qafqaza keçirilməsi ilə diyarın əsrlər boyu sülh və həmrəylik şəraitində yaşayan xalqları dəhşətli fəlakətlərlə üzləşməli oldu. Çünki daşnakların Cənubi Qafqaza gəlməsinə qədər bütün xalqlar burada tam əmin-amanlıq şəraitində yaşamışdı. Daşnakların gəlişinə qədər dinc əhali heç bir zaman milli zəmində qanlı toqquşmaların nə olduğunu bilmirdi. Daşnaklar Cənubi Qafqazda yaşayan ermənilər arasında öz terrorçuluq hərəkətlərini təşkil və təbliğ etməklə regionu bütünlüklə erməni ərazisinə çevirmək istəyirdi. Ona görə də ermənilər birinci dünya müharibəsində yaranmış beynəlxalq vəziyyətdən istifadə edərək məqsədlərini reallaşdırmağa başladı. Onlar birinci dünya müharibəsində iştirak edən dövlətlərlə gizli danışıqlar apararaq Osmanlı dövləlinə və Azərbaycan əhalisinə qarşı hazırladıqları məkrli planlarını həyata keçirməyə çalışırdı. Digər tərəfdən isə Antanta və Dördlər İttifaqına daxil olan dövlətlər də Azərbaycan neftinə sahib olmaq üçün "erməni məsələsi"ndən öz istəklərinə uyğun şəkildə bəhrələnməyə çalışırdı. Bu baxımdan müharibə aparan dövlətlərin planlarına uyğun olaraq Azərbaycanda "erməni məsələsi"nə xüsusi diqqət yetirildi. Onlar yaxşı dərk edirdi ki, həm Cənubi Qafqaz, həm də Osmanlı dövləti ərazisində yaşayan ermənilərdən müəyyən şərtlərlə istifadə edə bilərlər. Antanta dövlətləri ermənilərdən iki istiqamətdə istifadə etmək niyyətində idi: birincisi, Osmanlı ərazisində yaşayan ermənilərə azadlıq və muxtariyyət vəd etməklə, onları Osmanlıya qarşı qaldırmaq; ikincisi, Rusiya ermənilərindən rus Qafqaz Ordusunda istifadə etməklə Osmanlıdakı yeddi vilayətə və Kilikiyaya muxtariyyət vermək.
Dördlər İttifaqı, xüsusən Almaniya da ermənipərəst mövqe nümayiş etdirirdi. Almaniya layihəsinə görə Osmanlı dövləti ərazisində yaşayan ermənilərin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün islahatlar və digər tədbirlər, o cümlədən Rusiya erməniləri üçün isə muxtariyyət nəzərdə tutulurdu. Bir sözlə, Antanta ilə Dördlər İttifaqı arasında erməniləri öz tərəflərinə çəkmək uğrunda mübarizə gedirdi. İstanbuldakı Rusiya səfirliyinin müşaviri Qulkeviç Birinci Dünya müharibəsinin başlanğıcında bəyan etdi ki, rus hökumətinin əsas məqsədlərindən biri erməniləri zülmdən xilas etmək və onlara muxtariyyət verməkdir. Osmanlı dövləti isə erməni məsələsinə aydınlıq gətirmək üçün Ərzurum və yaxud Vanda Seym çağırılması haqqında manifest imzalamışdı. Bu addım erməni əhalisi arasında ikitirəlik yaratmışdı. Belə şəraitdə Daşnaksütyun partiyası "dilemma" qarşısında qalmışdı. Onlar bu yollardan hər hansı birini seçməkdə çətinlik çəkirdi. Nə etməli. Antanta blokuna, yoxsa Almaniya-Osmanlı ittifaqına daxil olmaq. Daşnaklar bu məsələdə Antanta blokuna meylli olmağa üstünlük verdi. Bütövlükdə erməni siyasi təşkilatları Osmanlı ərazisində öz dövlətlərini qurmaq istəyini reallaşdıra bilmədiyi üçün bu istəyini bolşevik Rusiyasının hərbi-siyasi dəstəyi ilə Azərbaycan torpaqları hesabına həyat keçirdi.
Müharibəyə daxil dövlətlərin Azərbaycan siyasəti
Sovet Rusiyasının 1918-ci il Brest-Litovski sülhünə uyğun olaraq Birinci Dünya müharibəsindən çıxması HəmədanBaltik arasında 3000 km-lik bir sahənin boşalmasına səbəb oldu. Rusiyada bolşeviklərin iqtidarı ələ keçirmələri ilə bütün dünyanın diqqəti bu ölkəyə yönəldi. Çünki bolşevik ideyaları sürətlə Avropaya və oradan isə Avropa imperialistlərinin göz dikdiyi Asiyaya doğru irəliləyə bilərdi. Bu hadisələr müsəlmanların çoxluq təşkil etdiyi ərazilərin sahibi olan İngiltərəni narahat edirdi.
İngiltərə üçün başqa bir narahatçılıq, rus ordusunun dağılmasından yararlanan alman qüvvələrinin Qara dənizin şimalından irəliləyərək Ukrayna və Krıma girməsi, Gürcüstanda qərərgah yaratmaları idi. İngiltərə üçün digər narahatçılıq türk qüvvələrinin Qafqaza daxil olub, Şimali Azərbaycan və Cənubi Azərbaycanda irəliləməsi idi. Osmanlı dövləti İrandan Xəzər dənizinə qədər olan ərazidə yaşayan müsəlman-tük xalqlarını istiladan xilas etmək istəyirdi. Təbii ki, türklərin bu istəyi ingilısləri təmin edə bilməzdi. Hadisələr müttəfiq dövlətlərin diqqətini Şərqə yönəltdi. Bolşevik cərəyanına və türk ordusunun fəallaşmasına qarşı çıxış etmək hüququ müttəfiqlər tərəfindən İngiltərəyə verildi. İngiltərənin istəyini təmin edən bu hüquq, onlara aşağıda göstərilən məqsədlərə nail olmağı vəd edirdi: Birincisi, Xəzər dənizinin şimalında bolşeviklərlə, Qafqazın və Xəzər dənizinin cənubunda isə türklərlə haqq-hesab çəkib öz planlarını tam həyata keçirmək; ikincisi, işğal altında saxladıqları İranın şimal və şərqindən gələ biləcək təhlükəni dəf etməyə nail olmaq; üçüncüsü, türk yürüşü və bolşevik cərəyanına qarşı Asiyadakı Hind imperatorluğu ətrafında geniş bir güc sahəsi yaratmağa cəhd göstərmək; nəhayət, Qara dənizin şərqindən Xəzər dənizinə qədər olan bölgəyə nüfuz etməklə Bakı neftini ələ keçirmək və Qafqazda yeni iqtisadi sahələr əldə etmək.
Cənubi Azərbaycan müharibə illərində
Şimali Azərbaycanla yanaşı Cənubi Azərbaycan da müharibə aparan dövlətlərin strateji planlarında ilk yerləri tuturdu. Müharibə aparan tərəflərin hər biri ayrılıqda qarşısına məqsəd qoymuşdu. Qafqaz cəbhəsində hərbi siyasi üstünlüyə nail olmaq, Cənubi Azərbaycanda hərbi əməliyyatları genişləndirməklə Bakı neft rayonunu, ən başlıcası Xəzər Dənizi hövzəsini və Orta Asiyanı ələ keçirmək idi. Almaniya və Türkiyə İran hökumətini onların tərəfində çıxış etməyə məcbur edirdi. Türkiyə Cənubi Azərbaycanın türk əhalisinin imkanlarından bəhrələnmək istəyirdi. Rusiya komandanlığı Alman-Türk planından xəbərdar olan kimi buna qarşı tədbirlər həyata keçirdi. 1914-cü il noyabr ayının 20-də general Çernozubovun komandanlığı altında rus ordusu "Azərbaycan dəstəsi" kodu altında Culfada Rus İran sərhədini keçərək Azərbaycanın Xoy şəhərinə daxil oldu. Buradan cənub və şərqə doğru Urmiya gölünə doğru irəliləyərək Soyuqbulaq və Təbrizdə mövqe tutdu. Alman-türk tərəfinin tələblərini şah hökuməti yerinə yetirmədiyi üçün 1914-cü il noyabr ayının 21-də türk-kürd hərbi dəstələri Mosuldan hərəkətə keçərək Cənubi Azərbaycan ərazisinə daxil oldu. Bu zaman general Çernozubov mərkəzi ordu komandanlığından Culfaya doğru geri çəkilmək əmri aldu. Beləliklə, 1914-cü il dekabr ayına türk ordusu Soyuqbulağı, dekabr ayının 27-də Baçqalanı, 1915-ci il yanvar ayının 5 — də türk-kürd dəstələri Urmiyanı, yanvar ayının 8-də isə Səlmas və Xoyu ələ keçirdi. 1915-ci il yanvar ayının 8-də Əhməd Muxtar bəyin komandanlığı altında türk ordusu ilə eyni vaxtda general Çernozubov da, yenidən Cənubi Azərbaycan istiqamətində hücum əmri aldı. Türkiyə Cənubi Azərbaycanda mövqelərini möhkəmləndirmək üçün oraya Ənvər paşanın əmisi Xəlil bəyin komandanlığı altında əlavə hərbi dəstə göndərdi. 1915-ci ilin mart ayında Xəlil bəyin hərbi dəstəsi Urmiyaya daxil oldu. Rusiya tərəfdən Xəlil bəyin ordusuna qarşı 15 batalyondan ibarət general Çernozubovun hərbi hissəsi çıxarıldı. Sarıqamış uğursuzluğundan sonra hərbi-psixoloji durğunluq keçirən Türkiyə Rusiyanın hərbi üstünlüyü şəraitində Cənubi Azərbaycandakı mövqelərini itirməklə üz-üzə qaldı.
Rusiya Cənubi Azərbaycanda möhkəmlənmək üçün 1915-ci ilin oktyabrında general N. N. Baratovun komandanlığı altında atlı suvari korpusunu bu regiona göndərdi. 1916-cı il avqust ayının 19-da Almaniya ilə Türkiyə arasında razılaşma imzalandı. Bu razılaşmaya görə Cənubi Azərbaycan ərazisində hərbi əməliyyatlara rəhbərlik yalnız Türk tərəfinə həvalə olundu. Müharibənin sonuna yaxın Almaniya bu razılaşmanı pozdu və Türkiyənin Azərbaycanda mövqeyini zəiflətmək məqsədi ilə Rusiya ilə yaxınlaşmağa başladı.
Naxçıvanda siyasi vəziyyət
Naxçıvan Birinci Dünya müharibəsi illərində ermənilərin planlarına görə çətin vəziyyətə düşmüşdü. 1917-ci il bolşevik çevrilişindən sonra imzalanan Erzincan mütarəkəsi ilə (18 dekabr 1917) ruslar Şərqi Anadoludan çəkilməyə başladı. Ancaq rus ordusu çəkilərkən işğal etdikləri əraziləri ermənilərə təslim etməyə çalışırdı. Qafqaz cəbhəsini başıpozuq tərk edən rus hərbçiləri silahlarını, regionun xristian əhalisinə, xüsusən ermənilərə təhvil verirdi.
Rusiyada bolşeviklərin hakimiyyətə gəlməsi ilə Rusiya və Almaniya arasında bağlanan Brest-Litovski sülhünün şərtlərinə uyğun olaraq Rusiyanın əlindən 3 mln km² ərazi, 62 milyonluq əhali çıxdı. Rusiyanın sərhədləri paytaxt şəhəri Sankt-Peterburqa yaxınlaşdığı üçün paytaxt Moskva şəhərin ə köçürüldü. Birinci Dünya müharibəsinin ən önəmli sonuclarından biri Avropanın XVIII əsrdən bəri uzun sürən uzunmüddətli dəniz və ticarət üstünlüyü təhlükəyə düşdü. Dünya iqtisadiyyatında "Avropa üstünlüyü dönəmi" sona çatdı. Avropa ABŞ-dən asılı vəziyyətə düşdü. Birinci Dünya müharibəsi Avropaya 350 milyard dollar həcmində zərər vurdu. Avropada 10 milyon insan öldü, 20 milyon yaralanaraq şikəst oldu. Təkcə Fransada 20–32 yaş həddində əhalinin yarısı müharibənin qurbanı oldu. Bütövlükdə Birinci Dünya müharibəsinin sonunda formalaşan Versal sistemi dünyaya sülh gətirə bilmədi.
Azərbaycanlı könüllülər
Birinci Dünya müharibəsi illərində könüllü olaraq Osmanlı ordusuna qatılan və Antantaya qarşı vuruşan, şəhid düşən və ya qazi olan azərbaycanlıları amallarına görə iki qrupa bölə bilərik:
1) Bütün İslam dünyasının xəlifəsi olan Osmanlı sultanının cihad çağırışına müsbət yanaşıb sidqi-ürəklə cihada qatılanlar;
2) Antanta ölkələrinin işğalı altında olan vətənlərini müstəmləkə rejimindən azad etmək üçün Osmanlı dövlətindən yardım uman və ona güvənən aydınlar.
2019-cu ilə kimi araşdırmalarda Cənubi Azərbaycan və Qafqaz müsəlmanlarından Çanaqqala döyüşlərində iştirak edən və şəhid düşən 19 nəfərin adı təsbit olundu. Sonrakı tədqiqatlarda bu rəqəm arta bilər. Osmanlı ordusu tərkibində vuruşan Qafqaz könüllüləri Osmanlı və Almaniya hökumətlərinin Qafqaz siyasətinə müvafiq surətdə əsas etibarilə Şərq cəbhəsində vuruşublar. Osmanlı ordusu tərkibində könüllü surətdə vuruşan azərbaycanlılar haqqında onu qeyd etmək mümkündür ki, Birinci Dünya müharibəsi dövründə, xüsusilə 1915-ci ildən başlayaraq Qafqaz müsəlmanlarından və Cənubi Azərbaycan əhalisindən olan könüllülərdən ibarət taburlar təşkil edilmişdir. Bu taburlara daxil olan könüllülər Qafqaz və Cənubi Azərbaycandan olduqları və bölgəni yaxşı tanıdıqları üçün onlardan Qafqaz cəbhəsində istifadə etmək haqqında qərar qəbul edilmiş və bu könüllü taburlar Çanaqqala cəbhəsinə göndərilməmişdir. Bu könüllü taburlar Ərzurum, Mosul və Vandakı hərbi qərargahlardan idarə olunub, buradakı Osmanlı ordu kamandanlıqlarına tabe olublar. Bununla belə, müxtəlif orduların tərkibində Qərb cəbhəsinə sövq edilən Azərbaycan könüllüləri Çanaqqala döyüşlərində də iştirak etmiş və bir çox qəhrəmanlıqlar göstərmişlər. Osmanlı ərazilərində təşkil edilən və Qafqaz cəbhəsində Osmanlı orduları ilə çiyin-çiyinə Rusiyaya qarşı vuruşan, eyni zamanda İstanbul hökumətinə qarşı qalxmış qiyamları yatırmaq kimi vəzifələri yerinə yetirən Azərbaycan könüllü taburlarından aşağıdakıları qeyd edə bilərik:
Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Osmanlı xüsusi xidmət orqanlarında Qafqaz, Kırım, Kazan və Orta Asiyada xidmət edən təxminən 70 könüllü mövcud idi. 1915-ci ilin yayında Qafqaz əsilli Ömər Nacinin rəhbərliyi altında 500 nəfərlik, alman zabiti Şoybnerin rəhbərliyi altında 130 nəfərlik könüllü atlı birliklər təşkil edildi. Az sonra Şoybnerin 130 nəfərdən ibarət birliyi də Ömər Nacinin sərəncamına verildi. Ömər Nacinin taburu əsasən Osmanlı dövlətinə qarşı qalxmış qiyamları yatırmaqla məşğul olub. Ruşəni bəyin təşkil etdiyi 300 könüllüdən ibarət mütəşəkkil müfrəzə də Ömər Naci taburunun İran səfərinə yardımcı olub. Daha sonra Şeyx Şamilin nəslindən Kamil Paşa xəlifənin cihad çağırışına müsbət reaksiya verir, mücahidlərə qoşulur və o, 300 nəfər Qafqaz könüllülərindən mütəşəkkil Dağıstan alayına komandir təyin edilir. Əslən qafqazlı olan Şeyx Şərafəddinin rəhbərliyi altında da 300 nəfər könüllüdən ibarət tabur təşkil edilir və o, Şeyx Şamil nəslindən olan Kamil Paşa və Təşkilati-Məxsusə nəzarətində fəaliyyət göstərir.
1915-ci ildə Gəncədən Ərzuruma gəlmiş Əmir Aslan xan Xoyski 1916-cı ildə Mosulda təşkil edilən könüllü süvari alayına komandir təyin olunur. 1916-cı ildə Cənubi Azərbaycan ərazisində Əmir Həşmətin rəhbərliyi altında 7000 nəfərlik könüllü birlik təşkil edilir və bu ordu Cənubi Azərbaycan ərazisində, ələlxüsus da Urmiyada rus ordusu ilə vuruşur.
1874-cü ildə Gümrüdə anadan olan İbrahim bəy Cahangirzadə Dünya müharibəsi dövründə könüllü olaraq IX ordu sıralarına qatılır və "Mücahidin Süvari Alayı"na komandir təyin olunur. Mudros razılaşmasından sonrakı dövrdə qardaşı Həsən bəy və digər dörd nəfər qafqazlı həmvətəni ilə birlikdə Qarsda milli təşkilatlanma işləri ilə məşğul olur. Daha sonra Qarsın ilk bələdiyyə rəisi seçilir.
Bundan başqa, "Kafkas Gönüllü Kıtası" adı ilə bilinən hərbi birlik vardı. Bu könüllü birlik Balkan müharibələri dövründə azərbaycanlı və dağıstanlı könüllülərindən təşkil edilib. Müharibədən sonra yaşlılar tərxis olunub, gənclər isə hərbi məktəblərdə təhsil alıblar. Birinci Dünya müharibəsi dövründə eyni adla yenidən təşkil edilən birlik Çanaqqala, Qutüləmmarə və Bəsrə cəbhələrində döyüşüb. Bəsrə cəbhəsindəki Qurna qəsəbəsi yaxınlığında baş verən döyüşdə bir xeyli itki verən hərbi birlik, İrana tərəf geri çəkilməyə məcbur olur. Ordu komandiri Bahadur Hüseynzadə də bu vuruşmada həlak olur.
Mənbə
[http://elibrary.bsu.az/kitablar/1089.pdf Azərbaycan tarixi. Ali məktəblər üçün mühazirələr kursu. II hissə (XIX–XXI əsrin əvvəli). Bakı: "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2010, səh. 221–249]
Kuştrim Muşitsa
Kuştrim Muşitsa — qapıçı mövqeyində oynayan Kosovo futbolçusu. Hazırda Kosovonun Vuştrria klubunun şərəfini qoruyur.
Karyerası
Kuştrim Muşitsa Yuqoslaviyanın Priştina şəhərində anadan olub. Futbol oynamağı 1991-ci ildə 6 yaşında yerli "Ramiz Sadiku" komandasında başladı. Kosovo müharibəsi başlayanda o, buranı tərk etməli olur və və üç ay Türkiyədəki qohumlarının evində yaşayır, atası və böyük qardaşı isə Priştinada qaldılar. Muşitsa, atası Priştinanı kifayət qədər etibarlı hesab etdikdən sonra məmləkətinə qayıtdı. Müharibə bitdikdən sonra Muşitsa, Kosovanın aparıcı klubu olan Priştina klubuna qatıldı. 2002-ci ildə, 17 yaşında, klubun əsas heyətinin oyunçusu oldu.
2005-ci ilin əvvəlində Ukrayna Borisfen klubuna transfer olundu, lakin ehtiyat heyətin tərkibində 1 oyun keçirtdi.
2008-ci ildə Muşitsa Priştina klubunun tərkibində Kosovo çempionu oldu, ardından Kosovonun Djakovitsa şəhərindən olan Velaznimi klubuna keçdi. 2010-cu ildə Mushitsa Makedoniyanın Renova klubuna transfer olundu. Makedoniya çempionatında ilk oynunu 13 noyabr 2010-cu ildə fasilədən sonra əsas qapıçını əvəz edərək Vardara qarşı keçirtdi. 2010/11 mövsümünün nəticələrinə görə Renova 3-cü yeri tutdu və Muştsa çempionatda 18 oyun keçirdi. Sonra Muşitsa Kosovaya qayıtdı, burada yenidən Velaznimi və 2012-ci ildən 2015-ci ilədək Priştina heyətində çıxış etdi.
21 avqust 2015-ci ildə Mushitsa azad agent statusunda Albaniya Super Liqasının "Byulis" klubuna qoşuldu.
Aşıq Hüseyn Şəmkirli
Aşıq Hüseyn Şəmkirli — aşıq, şair.
Həyatı
Aşıq Hüseyn Şəmkirli 1811-ci ildə Şəmkirin Qapanlı kəndində anadan olmuşdur. Daha sonradan köçərək Qaracəmirli kəndində məskunlaşmışdır.
Yaradıcılığı
Aşıq Hüseyn mollalara zidd getməyi və "Dinmə ver" adlı şeiri və "Reyhan" nağılı ilə məşhurdur. Mollalar haqqında olan şeirlərini və "Reyhan" nağılını Çardaxlıdan olan erməni Aşıq Avakın dilindən Vəli Xuluflu qeyd alarak folklor nümunəsi kimi yaymışdır. "Dinmə ver" şeirini çar hakimiyyəti dövründə kəndlilərdən, yoxsullardan haqsız yerə yığılan vergiləri tənqid edən əsər olmuşdur. Lakin bu şeirin sözləri günümüzə qədər çatmamışdır.
Aşıq Hüseynin azərbaycanlı şagirdlərindən başqa bir neçə də erməni şagirdləri olmuşdur: Çardaxlı Aşıq Mikiş, Aşı Avak vs. Aşıq Mikiş bütün ömrüncə Aşıq Hüseyndən aynlmayıb onun ilə gəzərmiş. Erməni və azərbaycanlı aşıqlar arasında Aşıq Hüseyni Mikişdən başqa yaxşı bilən yox idi. Aşıq Hüseynin "Reyhan" nağılının mollalar haqqında olan şeirlərindən biri çardaxlı Aşıq Avakdan eşidilərək yazılıb, o biri "Mollalar" və "Sənə nə" şeiri Bozalqanlı Hüseynin dilindən eşidilərək yazılmışdır.
Aşıq Hüseyn Şəmkir 1891-ci ildə vəfat etmişdir. Oğlu Aşıq Çoban da öz dövrünün məşhur aşıqlarından olmuşdur.
Stepan Razin abidəsi (Rostov-na-Donu)
Stepan Razin abidəsi — Rostov-na-Donu şəhərində yerləşən monumental abidələrdən biri. Stepan Razinin şərfinə ucaldılmışdır. O, 1670–1671-ci illərdə əsas kəndli üsyanının təşkilatçısı olmuşdur. Regional mədəni irs siyahısına daxil edilmək üçün namizədliyi irəli sürülmüşdür.