Əhər_mahalı
Tarixi
Əhər şəhəri XVIII və XIX yüzillərdə Bağbanlı, Sadatlı və Naxçıvanlı məhəllərinə ayrılırdı. Şəhərin qədim, cənub hissəsi isə "Ozanlar" adlanırdı. XVIII yüzilin ikinci yarısından etibarən şəhərin şimal hissəsi abadlaşmağa, Ozanlar seyrəkləşməyə başladı. Qaradağ xanlığının ticarətindən bəhs olunarkən qeyd etmək lazımdır ki, tədqiq olunan dövrdə buranın ərazisində tez-tez feodal ara müharibələri getdiyindən dəfələrlə Qaradağ xanlığı müharibə meydanına çevrildiyindən və daha çox dağlıq hissə olduğuna görə rahat yollar olmadığından xanlığın ərazisində ticarət zəif inkişaf etmişdi. Beləliklə, ticarətin aparılması üçün lazımi imkan olmadığından, təsərrüfatın genişlənməsinə, sənətkarlıq məhsullarının artmasına, bu sahədə əməyin intensivləşməsinə imkan olmadığına görə daxili ticarət də zəifləmişdi. Əhər mahalının köklü sakinləri Qaradağlı tayfasındır. Sonra Bayburdlu eli bu mahalda sakin olub. Bayburdlu eli ünlü Qızılbaş tayfa birliyinin bir qoludur. Tarixçi Oruc bəy Bayat Bayburdlu elini Qızılbaş məmləkətinin əsas dayağı olan 32 tayfadan biri hasab edir. "Qızılbaşlar" tarixinin anonim müəllifi yazır ki, Bayburdlu tayfası Ərzincan yaxınlığında yerləşən Bayburddandır və I Şah İsmayıl (1501-1524) taxta çıxmamışdan öncə gəlib ona qoşulmuşdular. Bəs necə olub ki, Bayburdlu eli Əhər mahalında yerləşib? Bu suala cavab tapmaq üçün polkovnik Hüseyn Bayburdinin "Tarix və coğrafiyayi Ərəsbaran" kitabına müraciət etdik. Müəllif qeyd edir ki, Qaraca İlyas bəy Bayburdlu vəfat edəndən sonra oğlu Qaraxan bəy elə başçılıq etdi. I Şah İsmayıl və oğlu I Şah Təhmasib (1524-1576) hakimiyyət illərində Bayburdlu eli Osmanlı sınır-sərhədlərində uc gözətçisi idi. Çuxursəd əyalətinin Şuragil mahalı bu el başçısının tiyul mülkü idi. 1578-ci ildə  Osmanlı  Sultanı III  Murad  (1574-1585) Qızılbaşlar  məmləkətinə  çoxlu  sayda  qoşun yollandı. Qoşunun başında Mustafa  paşa  dururdu. Mustafa paşanın  öncül  dəstələri  yenildi. Məğlubiyyətdən xəbər tutan  Mustafa  paşa  qızılbaşları  qarşı  təcili  olaraq  20-30  min  nəfərlik  əlavə  qoşun  göndərdi. Bu dəfə  Qızılbaş  qoşunu  yenilib  geri çəkildi. Bayburdlu elinin Qorçulu, Kiçikli, Süleymanlı adlı oymaqları vardı. Qaraxan bəyin başçılığı  ilə  bayburdlular  Çuxursəddən  köçüb  Azərbaycana – Qaradağ  vilayətinə  gəldilər. Onlar Qaradağ  və  Savalan  arasında  yerləşən  kəndlərdə  sakin  oldular. Qaraxan bəy və başqa  böyüklər  Əhər  şəhərində  əyləşdilər. Bayburdluların Əhər  mahalında  öz  kəndləri  bunlardır:  Təzəkəndi  Təhmasib,  Şəmsabad, Yüzbaşılı,  Qalabaşı  Şahverdi  qışlağı,  Alpavut, Qorçu  kəndi,  Səfixanlı, Nəcəfxanlı, Xızır kəndi,  Uluxanlı  və  qeyrilər... Sadaladığımız kəndləri  bayburdlular  özləri  saldılar. Onlardan başqa  binəli  kəndlərdə də  yerləşdilər,  həmin  kəndlər – Əfil,  Bəhli,  Novduz, Əndab, Alu,  Əbriq,  Rəzin,  Zərgər, Alman,  Əliabad,  Zəylik, Vənəabad, Qızılgəcli,  Xəvəniq,  Mərdəkətan,  Goravan,  Kosalar, Ənbərli, Əyuci  və başqa  məntəqələrdir. Qaraxan bəydən  sonra  Bayburdlu  soyunun  sayılıb-seçilən  əyanı  Şahverdi  bəy  Şah  Məhəmməd  Xudabəndənin  (1578-1587)  və  I  Şah  Abbasın  söhbət  yasavulu  olmuşdu. I Şah  Abbasın hakimiyyət  illərində  Muradxan  sultan  Bayburdlu  Qaradağa  hakimlik  etmişdi. Ondan sonra  növbə  ilə  bayburdlu  tayfasına  başçılıq  edənlər  bunlardır: Allahverdi sultan, İlyas  sultan, Nəzərxan  sultan,  II  Qaraxan  sultan... II  Qaraxan  sultan Nadir şah Qırxlı-Avşarın sərkərdələrindən idi. Şahla bərabər Hindistan yürüşündə iştirak etmişdi. Osmanlı dövlətinə qarşı bir çox savaşlarda Qaradağ qoşununun önündə dayanmışdı. Döyüşdə həlak oldu. Qəbri Şəhabəddin Şeyx Mahmud Əhərinin məqbərəsinin yanındadır. II Qaraxan  sultanın Abbasəli bəy, Fəramərz bəy, Məhəmməd bəy adlı oğlanları vardı. Abbasəli bəy atasından sonra Bayburdlu elinin başçısı oldu. Nadir şahdan sultan ünvanı aldı. Şahın vəfatından sonra Məhəmmədkazım xan Qaradağlının qoşununda sərkərdə kimi xanlığın düşmənlərinə qarşı vuruşmuşdu. Müqəddəs Məkkəyi-müəzzəmi ziyarət edəndən sonra xan onu Əhər mahalının hakimi təyin etmişdi. Hacı Abbasəli sultanın Hüseyn bəy adlı oğlu vardı. Hüseyn bəy Qaradağ xanı Mustafaqulu xanın yaxınları cərgəsində idi. Xandan sultan ünvanı almışdı. O, həm Bayburdlu elinə, həm də Əhər mahalına başçılıq edirdi. Qaradağ xanlığının ictimai-siyasi yaşamında mühim rol oynamışdı. Sərkərdə kimi bir çox döyüşlərdə iştirak etmişdi. Hüseyn sultanın Camı bəy, Zaman bəy, Həsən bəy, Məhəmmədbağır bəy, Həmzə bəy, Təhməz bəy, Fətulla bəy adlı oğlanları vardı.