cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fidel Kastro
Siyasi fəaliyyəti
1953-cü ilin iyulunda Kastronun başçılıq etdiyi qrup bu istiqamətdə ilk cəhdini göstərib və hərbi kazarmalardan birinə hücum edib. Ancaq bu hücumun qarşısı qəddarcasına alınıb. Kastronun qrupunun üzvlərindən çoxu öldürülüb, onun özü isə həbs olunaraq hərbi tribunala verilib. Ancaq Kastro onun üzərində qurulan məhkəməni də Batista rejiminə qarşı hücum üçün istifadə edib. O, məhkəmədə "Tarix mənə haqq qazandıracaq" adlı məşhur çıxışını edib və Batistanın diktatura rejimini sərt şəkildə tənqid edərək ölkədə milli-azadlıq hərəkatının proqramını açıqlayıb. Məhkəmə Kastronu 15 il azadlıqdan məhrum etsə də o, üç il sonra ictimaiyyətin təzyiqi ilə əfv olunub. Həmin il o, Meksikaya mühacirət edib.
1956-cı ilin dekabrında Kastronun başçılıq etdiyi bir qrup inqilabçı gizli yolla kiçik yaxtada Kubanın Oryente əyalətinə keçiblər. O, tədricən qiyamçı ordu formalaşdıraraq diktatura rejiminə qarşı partizan müharibəsinə başlayıb. Nəhayət, Kastro 1959-cu ilin 1 yanvarında öz məqsədinə çatıb. Onun başçılıq etdiyi inqilab ordusunun ətrafında cəmləşən demokratik qüvvələr Batistanı devirərək hakimiyyəti ələ alıblar. Həmin ilin fevralında Kastro Kuba inqilabı hökumətinin baş naziri olub.
47 illik hakimiyyəti dövründə özünün dediyinə görə, Kastronu devirmək üçün 600 dəfə cəhd göstərilib. Ona saysız-hesabsız sui-qəsd cəhdləri olub.
ABŞ-nin Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi Kastro rejimini devirmək üçün onlarla əməliyyat qurub. Ancaq "komandante" ləqəbli Kastro bütün bunlardan salamat çıxıb. Kastro alovlu natiq kimi də tarixə düşüb. O, saatlarla dayanmadan danışa bilirdi. Məsələn, o, Amerika konqresmenlərinə sağlam inək sortunun yetişdirilməsi barədə üç saat mühazirə oxuyub, BMT Baş Assambleyasının toplantısında isə yeddi saat çıxış edib. Kastronun şəxsi həyatı barədə çox az məlumat var. Onun neçə arvadının olduğu dəqiq məlum deyil, ancaq Kastro bu vaxtadək üç dəfə evlənib.
Məlumdur ki, onun birinci arvadı Batista rejiminin nazirlərindən birinin qızı olub. Həmin evlilikdən Kastronun bir oğlu var. Onun altı övladının olduğu deyilir. İkinci evlilikdən olan qızı Alina 1993-cü ildə saxta ispan pasportuyla ABŞ-yə qaçıb və sonradan Kastronun şəxsi həyatı haqda kitab yazıb. Kastronun bacısı Xuanito da 60-cı illərdə ABŞ-yə mühacirət edib. Çünki diktator öz yaxınlarına münasibətdə də amansız idi.
Kastro Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin sui-qəsd planlarından ehtiyat edərək şəxsi həyatı barədə bütün məlumatları məxfi saxlamaq əmri verib. Ancaq MKİ-nin hazırladığı məxfi hesabatda deyilirdi ki, Kastro sağalmaz Parkinson xəstəliyinə tutulub və yaxın dörd ildə öləcək. Diktatorun şəxsi həkimi isə onun 140 il yaşaya biləcəyini deyirdi. Kastro həmişə geydiyi tünd rəngli frençlə tarixə düşüb. Kubalılar Kastronu həmişə bu frençdə görüblər. Xarici görünüşünə görə o, adi hərbi mundirdən fərqlənmir, ancaq əslində o xüsusi materialdan hazırlanıb və onun bədənində sabit temperatur saxlayır.
Hakimiyyətdən sonra
Ümumilikdə Fidel Kastro siyasi karyerasında 1959–1976-cı illərdə Kubanın baş naziri, 1976–2008-ci illərdə isə dövlət başçısı olmuşdur. 1961–2011-ci illərdə Kuba Kommunist Partiyasının birinci katibi vəzifəsində çalışan Kastro 1979–1983 və 2006–2008-ci ilədə isə Qoşulmama Hərəkatının baş katibi olub.
50 ilə yaxın dövləti idarə edən Kastro səhhətinə görə 2006-cı ildə bütün vəzifələrindən getmiş və hakimiyyət başına qardaşı Raul Kastro keçmişdir. O, 2008-ci ildən rəsmi prezident kimi vəzifəsini davam etdirir. Fidel Kastro isə özü vaxtını evində keçirir, arabir müsahibələr verir və Kubaya rəsmi səfər edən şəxslərlə görüşürdü, amma onun Kuba hakimiyyətinə təsiri qalmaqda idi. Ömrünün son illərində xəstəlikdən taqətdən düşmüşdü və dəfələrlə onun ölümü haqqında xəbərlər yayılmışdı. Ancaq bu xəbərlər birmənalı təkzib edilirdi, amma 25 noyabr 2016-cı ildə Kuba dövlət televiziyası Fidel Kastronun çoxlu orqan çatışmazlığından ömrünün 90-cı ilində vəfat etdiyini bildirmişdir. Vəsiyyətinə əsasən, meyidi yandırılmış və kül edilmişdir. Fidel Kastronun külü ilk əvvəl paytaxt Havanadakı Xose Martin memorial abidəsi önündə millətə nümayiş etdirilmişdir. İki gündən sonra Fidel Kastronun külü "UAZ-469" markalı avtomobildə dəfn olunması üçün avtomobillə Santyaqo-de-Kuba şəhərinə yola salınmışdır. 3 dekabrda külü Santa-İfigeniya şəhər qəbiristanlığında Xose Marti Mavzoleyi yanında dəfn edilmişdir.
Həmçinin bax
Kuba inqilabı
Kuba
Raul Kastro
Ernesto Çe Qevara
99 (film, 1918)
99 (99) — 1918-ci ildə istehsal olunmuş Macarıstan filmi.
Sergey Pürbü
Sergey Pürbü (tuvaca: Сергей Бакизович Пюрбю, d. 7 sentyabr 1913 – 27 dekabr 1975) – Tuvanın Tndı Tıva bölgəsinin Beezi (indiki Uluq-Hem) beldesinin Oduruq-Aksı kəndində anadan olmuş tuvalı şair, dramaturq, nasir və mənzumə ustası, tərcüməçi. “Millətin yazçısı” adlandırılan Sergey Pürpü özünün millətçi-turançı xətti ilə seçilir. Tuva Yazıçılar Birliyinin ilk sədri olmaqla yanaşı, həm də Tuva ədəbiyyatı araşdırmaçısıdır.
Həyatı
1 sentyabr 1913-cü ildə Tandı Tıvanın Beezi bölgəsində anadan olmuşdur. Uşaqlığında məbəddə təlim görmüş, Tibet və monqol yazısını öyrənmişdir. Qızıl şəhərində ilk təhsilini almış, 1928-ci ildə Leninqrad şəhərində Şimal Millətləri Araşdırma İnistitutunun Fəhlə fakültəsində təhsil almışdır. 1932-ci ildə Gertsen adına Müəllimlər İnistitutunda Sovet Şərq Millətləri Pedoqoji Təhsil fakültəsini bitirmişdir. Tuva mədəniyyət nazirliyində, milli nəşriyyatda, inqilabi partiyanın mərkəzi komitəsində də digər inzibati idarələrdə çalışmışdır. 1942-ci ildə qurulan Tuva Yazıçılar Birliyinin ilk rəhbərliyində çalışmışdır. 1948-ci ildə stalinist təzyiqlərə məruz qalmış və 1954-cü ildə bəraət almışdırş Şaqaan-Arıq məktəbinə rəhbərlik etmiş, bir çox tədris kitablarının tərcüməsində iştirak etmişdir. Millətçi Ədəbiyyat Mərkəzinin rəhbərliyini yerinə yetirmişdir. Tuva Sənət-Teatr Mərkəzinin ədəbiyyat bölməsinin müdiri olmuşdur.
Əsərləri
1930-cu ildə yazıçılıq fəaliyyətinə başlamışdır. Əsərləri bunlardır:
Faza modulyasiyası
Faza modulyasiyası — daşıyıcı dalğaların eyni fazada variasiyası kimi informasiyanı kodlaşdıran modulyasiya formasıdır.
Tezlik modulyasiyasından (FM) fərqli olaraq, faza modulyasiyasından radio dalğalarını ötürmək üçün geniş istifadə edilmir.Çünki faza modulyasiyası mürəkkəb texniki vasitələr tələb edir və orada qeyri-müəyyənlik problemləri ola bilər. Faza modulyasiyası Kasio CZ sintezatorları kimi rəqəmli sintezatorlarda istifadə edilir.
Nəzəriyyə
Faza modulyasiyası məlumat siqnalına proporsiyada mürəkkəb paketin faza modulyasiyasını dəyişir.
Fərz edək ki, göndərilmiş siqnal m(t)-dir və modullaşdırılmış siqnal daşıyıcıdır. A_d-daşıyıcının amplitududur.
Bu modullaşdırılan siqnal hasil edir.
Nurlan Növrəsli
Nurlan Növrəs oğlu Növrəsli — Azərbaycan müğənnisi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti (2016).
Həyatı
Nurlan Növrəsli 16 iyul 1984-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. Dahi azərbaycan şairi Mirzə Ələsgər Növrəsin nəticəsidir. 1993–2002-ci illərdə Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbinin kaman və xanəndəlik sinfində təhsil alıb. 2006-cı ildə Bakı Musiqi Akademiyasının "solo oxuma" fakültəsini, professor Elmira Quliyevanın sinfini bitirib. Musiqi məktəbləri arasında keçirilən VII Respublika müsabiqəsinin laureatı olmuşdur.
Nurlan Növrəslinin 3 qardaşı var. Şahin Növrəsli cazmen, bəstəkar və pianoçu kimi fəaliyyət göstərir. O, Azərbaycan Respuklikasının Əməkdar Artistidir. O biri qardaşı Arslan Növrəsli tar ifaçısı və Milli Konservatoriyanın müəllimidir. O tarda ilk dəfə dünyəvi musiqilər ifa etmişdir. Nurlanın digər bir qardaşı olan Tərlan Növrəsli isə Azərbaycan Turizm Universitetinin baş müəllimi, professorudur.
Fəaliyyəti
Nurlan ilk olaraq Space telekanalının təqdim etdiyi "Azəri Star–2004" musiqi-televiziya müsabiqəsində iştirak etdiyi dövrdə geniş tamaşaçı kütləsi tərəfindən tanınmışdır. O bu müsabiqədə İlhamə Quliyeva və Faiq Sücəddinov kimi tanınmış sənətkarların xüsusi rəğbətini qazanmış və yarışmanın finalçısı olmuşdur.
Növrəsli 2006-cı ildə Qazaxıstanda keçirilən "CAHAN DALA" IX Populyar musiqi və mahnı müsabiqəsinin laureatı, I yerin qalibidir.
O, lk klipini "Sən ki" adlı mahnısına 2006-cı ildə çəkdirmişdir. Mahnının musiqisi qardaşı Şahin Növrəsliyə, sözləri Ziya Fazilə aiddir. Klipin rejissoru Samir Fərzəlibəyovdur.
Mütamadi olaraq Azərbaycan Dövlət Televiziyasının önəmli rəsmi gecələrində və tədbirlərində iştirak edir. O həmçinin Azərbaycan Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Mədəniyyəti günlərində Azərbaycanı təmsil etmişdir.
Nurlan istedadlı müğənni olmasıyla bərabər, həm də gözəl kaman və skripka ustasıdır.
Mükafatları
19 sentyabr 2016-cı ildə Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə Prezident İlham Əliyev Tərəfindən Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti fəxri adına layiq görülüb.
Vəzifədən sui-istifadə
Sui-istifadə etmək – bir şeyin və ya bir adamın zərərinə işləmək. Vəzifəsindən sui-istifadə etmək. Özünə olan etimaddan sui-istifadə etmək.
Yanalaq düzü
Yanalaq düzü — Füzuli rayonunun Kərimbəyli kəndinin qərb tərəfində yerləşən düz. Bu düz bir çox tarixi hadisələrə səhnə olub. Elxanlılar zamanı daxili çəkişmələrə görə hərbi-köçəri əmirlər burda savaşıblar. Bu düzdə Əmir Teymurla Əmir Yarəhməd Qaramanlının vuruşu baş verib. 1812-ci ildə Kotlyarevski Abbas mirzənin üzərinə gedərkən qoşunlarından bir hissəsini burada saxlayıb.
Yanalaq düzü Arazbar el-obaları üçün qışlaq yeri idi. 1822-ci ildə Qaradağ vilayətiində Hacıəlili elinin qolu olan Kərimbəyli obası bu yurdda məskunlaşdı.
İqlimlər (film)
İqlimlər — 2006-cı ildə rejissor və ssenarist Nuri Bilgə Ceylanın çəkdiyi Türkiyə filmi.
Film haqqında
Dörd illik fasilədən sonra rejissor Nuri Bilgə Ceylan yenə iş başına keçir. Bu dəfə həm rejissor, həm əsas rol ifaçısı olaraq. Rejissorun tərəf müqabili öz xanımı, tanınmış fotoqraf Ebru Ceylan olur. Bu film Nurinin digital kameraya çəkdiyi ilk film kimi də yadda qalır. Filmdə görüntü o qədər mükəmməldir ki, bəyənməmək mümkünsüz. Bu filmdəki "hoqqalar" rejissorun necə gözəlliklərə və ustalığa malik olduğunu göstərir. Uzunluğu 7 dəqiqəyə (!) qədər olan kadrlardakı dramatizmi tamaşaçıya çatdırmaq çox nadir rejissora nəsibdir ki, bunlardan biri də Nuridi. Filmdə ssenari yenə ikinci plandadı və tamaşaçı yenə baş qəhrəmanın iç dünyasını öz düçüncəsində çözməlidi. Film "Kann"da, "Skip city", "İstanbul", "Antalya" festivallarında müxtəlif nominasiyalarda mükafat qazanır.
Sergey Urusevski
Sergey Pavloviç Urusevski (23 dekabr 1908, Sankt-Peterburq, Rusiya imperiyası - 12 noyabr 1974, Moskva, SSRİ) — Sovet kinooperatoru və kinorejissoru, iki dəfə birinci dərəcəli Stalin mükafatı laureatı (1948, 1952), RSFSR əməkdar incəsənət xadimi (1951), 1942-ci ildən Sov.İKP-nin üzvü idi.
Həyatı
Sergey Urusevski 23 dekabr 1908-ci ildə Sankt-Peterburqda anadan olmuşdur. 1935-ci ildə Leninqrad təsviri incəsənət institutunda Vladimir Favorskinin kursunu bitirərək kinoda işləməyə başlamışdır. 1937-ci ildən "Soyuzdetfilm" kinostudiyasında operator kimi çalışmışdır.
Böyük Vətən müharibəsində cəbhə kinooperatoru olmuşdur.
1957-ci ildə "Durnalar uçur" filminin çəkilişi zamanı dairəvi operator relsini kəşf etmiş və ilk dəfə olaraq tətbiq etmişdir. Urusevskinin "Mən Kubayam" filmindəki operator işi kino incəsənətinin inkişafında xüsusi rol oynayır. Çoxsaylı beynəlxalq mükafatların laureatı olmuş operatorlar Şon Bobbitt və Ben Seresin onu nəhəng sənətkar hesab edirlər.
Sergey Urusevski 12 noyabr 1974-cü ildə vəfat etmişdir.
Bulbophyllum microtepalum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Neqros
Neqros (Negros) — Filippin arxipelaqına daxil olan orta ölçülü adadır. Arxipelaqın mərkəzində yerləşir. Adanın uzunluğu 180 km, sahəsi isə 13 074,5 km². Adanın əhalisi 4 194 525 nəfər (2010 il) təşkil edir. Neqros Visay adalarına daxildir.
Coğrafiyası
Şimaldan Visayan dənizi və Sibuyan dənizi, cənubdan Sulu dənizi ilə əhatələnir. Ən hündür nöqtəsi Kandaon vulkanıdır (2464 m). Qərbi alçaqdır və kiçik çaylar bura istiqamətlənir. Qonşu Panay və Tanon adalarından Himaras boğazı ilə ayrılır. Panay adasına nisbətən quraqdır, il ərzində 1600 – 2000 mm yağıntı düşür. İqlimi subekvatorial və mussondur.
Əhalisi
Ada iki vilayətə bölünür: Qərbi Neqros (2 907 859 nəf.) və Şərqi Neqros (1 286 666 nəf.). Ən iri şəhər Bakoloddur.
Adanın əsas əhalisi visayyalılardır. Dağlıq ərazilərdə çinlilər, dağlarda isə neqiroid irqinə məxsus aetalılardır.
Maygülü
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Təsnifatı
Azərbaycanda Maygülü cinsinə 5 növ daxildir. Onlar aşağıdakı kimidir:
Gürdəsər
Gürdəsər (əvvəlki adı: Kürdəsər) — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı ilə Lerik rayonunun Nüvədi kənd inzibati ərazi vahidinin Kürdəser kəndi Əliabad kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir. 29 mart 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin qərarı ilə Əliabad kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Kürdəsər kəndi Gürdəsər kəndi adlandırılmışdır.
Toponimikası
Talış dilində "Qurdəsə" adlanır. Toponimi talış dilindəki "Qur" guruldamaq, "də" dərə, "sə" baş, Guruldayan dərənin başı mənasında işlənib. Gürdəsər adının digər adı "Qurə" di sə, yəni Qurə di gür kənd, sə baş deməkdir. Bu məna da da təxmin edilir.
Əhalisi
Əhali tərkibi əsasən talışlardan ibarətdir.
Əhalisi 857 nəfərdir.
Din
Kənddə Gürdəsər kənd məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Kərrar Əbilov
Kərrar Əbilov — Azərbaycan siyasətçisi, Vahid Azərbaycan Partiyasının sədri. Psixologiya elmləri namizədi
Həyatı
Kərrar Əbilov 1930-cu il aprel ayının 28-də Şuşa şəhərində anadan olub. O, əmək fəaliyyətinə 1941-ci ildən, elmi-pedaqoji və bədii yaradıcılıq fəaliyyətinə isə 1950-ci ildən başlayıb.
Onun "Odlu axın" adlı ilk hekayəsi 1950-ci ildə "Azərbaycan gəncləri" qəzetinin elan etdiyi müsabiqədə mükafata layiq görülüb, ilk məqaləsi isə 1951-ci ildə "Lenin tərbiyəsi uğrunda" qəzetində çap edilib.
Həmin vaxtdan başlayaraq o, "Molodyoj Azerbaydjana", "Azərbaycan gəncləri", "Ədəbiyyat və incəsənət", "Bakı", "İnşaatçı", "Bilik" qəzetlərində, "İnqilab və Mədəniyyət" jurnalında vaxtaşırı məqalələr, hekayələr, şeirlər çap etdirib və eyni zamanda təhsilini davam etdirərək 1954-cü ildə Leninqrad Universitetini fərqlənmə diplomu ilə, 1964-cü ildə isə aspiranturanı müəyyən olunmuş vaxtdan 11 ay əvvəl bitirərək psixologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb. 1952-ci ildən sırf pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan K. Əbilov təhsil sisteminin təkmilləşməsi, paklığı, sağlamlığı uğrunda həmişə mübarizə aparıb və təhsildə pərakəndəliyə qarşı, sistemin bütövlüyü, tamlığı uğrunda var qüvvə ilə çalışıb.
K. Əbilov Azərbaycanın müstəqilliyi, azadlığı, vahidliyi uğrunda mübarizənin həmişə ön sıralarında olub, Vahid Azərbaycan ideyasının təşəkkül tapıb təkmilləşməsi, müxtəlif ölkələrdə yaşayan azərbaycanlıların mənəvi-psixoloji birliyinin yaradılması yolunda mümkün olan bütün vasitələrdən istifadə edib və etməkdədir.
Onun 1988-ci ildə yaratdığı Azərbaycan Milli Qurtuluş Cəbhəsi Ermənistanla sərhəddə və Dağlıq Qarabağda yerləşən, azərbaycanlılar yaşayan kəndlərin müdafiəsi yolunda çox tutarlı tədbirlər həyata keçirib və quduzlaşmış erməni millətçilərinin qarşısını ala biləcək özünümüdafiə dəstələri yaratmaqla azərbaycanlıların bu kəndlərdə kütləvi qırğınının qarşısını ala bilib.
Uzun illər indiki Slavyan Universitetində pedaqoq kimi çalışıb.
28 yanvar 2016-cı ildə vəfat edib.
Ailəsi
Bir oğlu, bir qızı var.
Fragaria × vescana
(Fragaria vescana) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Uluru–Kata-Tyuta Milli Parkı
Uluru–Kata-Tyuta Milli Parkı –— Avstraliyada yerləşən milli park. UNESCO-nun Ümumdünya İrsi siyahısındadır. Məşhur Uluru (Ayers Rok) qayalığı da bu milli parkda yerləşir.
Haqqında
Uluru–Kata-Tyuta Milli Parkı ətrafındakı qumlu sahələr və çöllərlə tamamilə zidd bir quruluş göstərən iki ədəd qaya formalaşması ilə çox təəccüblü bir fiziki görünüşə malikdir. Bu milli parka eyni zamanda iki Aborigen xalqı olan Pityantyatyara və Yankunytyatyaralara aid bir çox dini ərazi də daxildir. Park ilk dəfə 1987-ci ildə Təbii Dünya irsi olaraq qəbul edildi. Uluru (Ayers Qayası) və Kata Tyuta (Olga Dağı) əslində keçmişdə dağ olan quruluşun yavaş-yavaş eroziyaya uğraması nəticəsində geriyə qalan strukturlardır. Uluru qayası sovrulan alluvial torpaqların meydana gətirdiyi qumlarla meydana gəlmişdir. Uluru qayasının torpaq üzərindəki qisimi 348 metr yüksəkliyindədir və üçdə ikisi hələ də torpaq altındadır. Kata Tyutanın 36 ədəd olan qübbələri fərqli qaya növlərinin irili-xırdalı parçalarının iç içə keçərək birləşməsi ilə meydana gəlmişdir. 1994-cü ildə Uluru–Kata-Tyuta Milli Parkı təkrar Dünya irsi sinfinə alınmışdır. Aborigenlərin müqəddəs saydıqları bu sahəyə verdiyi əhəmiyyətlidir. Hələ ovçuluq və yığıcılıq ilə həyatını davam etdirən təxminən 80 adam bu parkda yaşamaqdadır. 1985-ci ildə Avstraliya hökuməti Uluru torpaqlarını təkrar Aborigenler vermişdir, ancaq onlara 99 il boyunca bu sahənin Təbii Parklar və Vəhşi Həyat Agentliyinə kirayə verməsi şərtini qoymuşdur.
Alagöz (İrəvan quberniyası)
Alagöz — İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indi Keşişkənd (Yeğeqnadzor) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzində 15 km şimal-şərqdə, Alagöz çayının yanında, Alagöz çayının sağ qolu olan Yoğun su çayının sahilində yerləşir. Kəndin adı 1728-ci il tarixdə tərtib edilmiş «İrəvan əyalətinin icmal dəftəri»ndə Ələyəz, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Alagöz, «Сборник сведений о Кавказе» toplusunda Alagöz və Alayaz formasında qeyd edilmişdir. Erməni mənbələrində Alayaz, Alagəz, Alagöz kimi qeyd edilir.
Araşdırmalara görə, kəndin ilkin və əsl adı «Alagöz«dür. Burada XI-XIII əsrlərə aid azərbaycanlılarla bağlı tarixi abidələr mövcuddur.
Toponim alagöz türk etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Alagöz türk tayfası haqqında ilk məlumata Vamberinin 1863 - cü ildə türk tayfaları ilə bağlı məlumatında rast gəlinir.
Əhalisi
Kənddə 1831-ci illərdə 32 nəfər, 1873 - cü ildə 223 nəfər, 1886-cı ildə 356 nəfər, 1897-ci ildə 412 nəfər, 1904 - cü ildə 524 nəfər, 1914 - cü ildə 576 nəfər, 1916-cı ildə 322 nəfər, 1919 - cu ildə 97 nəfər yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır. 1918-1919-cu illərdə kənd erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuş və kəndə ermənilər yerləşdirilmişdir. Yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kənd sakinləri doğma evlərinə dönmüşdür.
Burada 1922-ci ildə 180 nəfər azərbaycanlı, 91 erməni, 1926-cı ildə 267 nəfər, 1931-ci ildə 353 nəfər, 1959-cu ildə 499, 1970-ci ildə 884 nəfər, 1979 - cu ildə 963 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ildə azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur.
Klod Şennon
Klod Elvud Şennon  — amerikalı mühəndis, kriptoanalitik və riyaziyyatçı. "İnformasiya əsrinin atası" hesab olunur.
Müasir yüksək texnoloji rabitə sistemlərində tətbiq tapan məlumat nəzəriyyəsinin banisidir. Hal-hazırda müasir rabitə texnologiyalarının əsasını təşkil edən fundamental anlayışları, fikirləri və onların riyazi formulalarını təqdim etdi. 1948-ci ildə məlumatın ən kiçik birliyini ifadə etmək üçün "bit" sözündən istifadə etməyi təklif etdi ("Riyazi nəzəriyyə" məqaləsində). Bundan əlavə, entropiya anlayışı Şennon nəzəriyyəsinin vacib bir xüsusiyyəti idi. O, təqdim etdiyi entropiyanın ötürülən mesajdakı məlumatın qeyri-müəyyənlik dərəcəsinə bərabər olduğunu nümayiş etdirdi. Şennonun "Rabitə riyazi nəzəriyyəsi" və "Gizli sistemlərdə rabitə nəzəriyyəsi" məqalələri informasiya və kriptoqrafiya nəzəriyyəsi üçün əsas hesab olunur. Klod Şennon, kriptovalyutaya elmi baxımdan müraciət edənlərdən biri, onun nəzəri əsaslarını formalaşdıran və bir çox əsas anlayışları təqdim edən ilk biri idi. Şennon, ehtimal sxemləri nəzəriyyəsinə, oyunlar nəzəriyyəsinə, avtomatika nəzəriyyəsinə və idarəetmə sistemləri nəzəriyyəsinə - "kibernetika" anlayışına daxil olan elm sahələrinə əsas töhfə verdi.
Uşaqlıq və yetkinlik dövrü
Klod Şennon 30 aprel 1916-cı ildə Petoski şəhərində (Miçiqan, ABŞ) anadan olmuşdur. Atası Klod Böyük (1862-1934), müvəffəqiyyət qazanan bir iş adamı idi, vəkil olaraq və bir müddət hakim olaraq işləmişdir. Şennonun anası Mabel Volf Şennon (1890-1945) xarici dillər müəllim idi və sonradan Geylord Liseyinin direktoru olmuşdur. Şennonun atası riyazi zehniyyətə sahib idi. Elm sevgisi Şennonda babası tərəfindən aşılanmışdır. Şannonun babası ixtiraçı və əkinçi idi. Digər kənd təsərrüfatına yararlı avadanlıqlarla birlikdə paltaryuyan maşın icad etdi. Tomas Edison Şannonların uzaq qohumu idi.
Həyatının ilk on altı ilini, Klod 1932-ci ildə Geylord orta məktəbini bitirdiyi Geylordda (Miçiqan) keçirdi. Gəncliyində Western Union-da kuryer işləyib. Gənc Klod mexaniki və avtomatik cihazların dizaynını sevirdi. Təyyarə modellərini və radio sxemlərini toplayıb, bir dostun evi ilə evi arasında radio idarəedici bir qayıq və teleqraf sistemi yaratdı. Bəzən yerli bir mağaza üçün radio stansiyaları təmir etməli olurdu.
Şennon, öz təbirincə desək, siyasətsiz və ateist idi.
Universitet illəri
1932-ci ildə Şennon Miçiqan Universitetinə daxil oldu, kursların birində Corc Bulun əsərləri ilə tanış oldu. 1936-cı ildə Klod Miçiqan Universitetini iki ixtisas (riyaziyyat və elektrik mühəndisliyi) üzrə bakalavr dərəcəsi ilə bitirib Massaçusets Texnologiya İnstitutunda (MTİ) işə başlamış, köməkçi elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. Mexanik hesablama cihazında, nəzarətçisi Venivar Buş tərəfindən hazırlanmış "diferensial analizator" adlandırılan analoq kompüterdə bir operator vəzifəsini icra etdi. Bir diferensial analizatorun mürəkkəb, yüksək ixtisaslaşmış dövranını tədqiq edən Şannon, Buhl anlayışlarından düzgün istifadə edilə biləcəyini gördü. 1937-ci ilin yayında Bell Telephone Laboratories-da işlədikdən sonra həmin il ustadının işinə əsaslanaraq relay və keçid dövrlərinin simvolik təhlili məqaləsi yazdı. Qeyd edək ki, Frenk Loren Hitçkok magistr dissertasiyasına rəhbərlik etmiş, faydalı məsləhət və tənqid etmişdir. Məqalənin özü 1938-ci ildə Amerika Elektrik Mühəndisləri İnstitutu (AIEE) tərəfindən nəşr edilmişdir. Bu işdə Şennon göstərdi ki, keçid sxemləri dövrələri telefon zənglərini yönləndirmək üçün istifadə olunan elektromexaniki röllərlə əvəz etmək üçün istifadə edilə bilər. Sonra bu sxemlərin Bul cəbrinin həll edə biləcəyi bütün problemləri həll edə biləcəyini göstərərək bu anlayışı genişləndirdi. Ayrıca, son fəsildə bir neçə dövrənin boşluqlarını, məsələn, 4 bitlik bir yapışdırıcını təqdim edir. Bu yazıya görə, Şennon 1940-cı ildə Amerika Elektrik Mühəndisləri İnstitutunun Alfred Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Elektrik sxemlərində hər hansı bir məntiqi hesablamaları həyata keçirmək üçün sübut edilmiş qabiliyyət rəqəmsal sxemlərin dizaynına zəmin yaratdı. Rəqəmsal sxemlər, bildiyiniz kimi, müasir kompüter texnologiyasının əsasını təşkil edir, buna görə də onun işinin nəticələri XX əsr in ən vacib elmi nəticələrindən biridir. Harvard Universitetindən Hovard Qardner, Şennonun işindən "əsrin ən əhəmiyyətli, eyni zamanda ən məşhur usta işi" olaraq danışdı.
Buşun məsləhəti ilə Şennon MİT-də riyaziyyatdan doktorluq dissertasiyası üzərində işləməyi qərara aldı. Buş Vaşinqtondakı Karnegi İnstitutu nun prezidenti təyin edildi və Şennonu Barbara Burksın rəhbərliyi altında genetika ilə bağlı işlərdə iştirak etməyə dəvət etdi. Buşun fikrincə, bu genetika idi, Şennonun səyləri mövzusu ola bilər. Şennonun özü yayı Massaçusets ştatındakı Woods Hole-da keçirərək Mendelin varislik qanunlarının riyazi əsasını tapmaqda maraqlı oldu. Şennonun nəzəri genetika cəbri adlı doktorluq dissertasiyası 1940-cı ilin yazında tamamlandı. Lakin, bu əsər 1993-cü ilə qədər, Şennonun toplanmış sənədlərində görünməyincə nəşr olunmadı. Tədqiqatları başqa bir şəkildə çox əhəmiyyətli ola bilərdi, lakin bu nəticələrin əksəriyyəti ondan asılı olmayaraq əldə edildi. Şennon riyaziyyat üzrə doktorluq və elektrik mühəndisliyi üzrə magistr dərəcəsi alır. Bundan sonra o, biologiyada tədqiqata qayıtmadı.
Müharibə zamanı
1941-ci ilin yazında ABŞ Milli Müdafiə Müdafiə Komitəsinin (NDRC) D-2 bölməsi (idarəetmə sistemləri bölməsi) ilə müqavilə əsasında Bell Laboratoriyalarına qayıtdı və burada 1956-cı ilə qədər işləyəcəkdir. ABŞ-nin İkinci Dünya Müharibəsinə başlaması ilə T. Fray, hava hücumundan müdafiə üçün yanğına nəzarət sistemləri üçün bir proqram üzərində işə rəhbərlik etdi. Şannon "Fray" qrupuna qoşulmuş və düşmən təyyarələrini aşkarlamaq və onlara qarşı zenit qurğularını idarə etmək üçün cihazlarda işləmiş, okean boyu Vinston Çörçill və Ruzvelt danışıqlarını təmin edən hökumət rabitə də daxil olmaqla, kriptoqrafik sistemlər də inkişaf etdirmişdir. Şennonun özünün dediyi kimi, kriptoqrafiya sahəsində iş onu məlumat nəzəriyyəsi yaratmağa sövq etdi.
Ayrıca Bell laboratoriyasında, Şennon, keçid dövrələrini araşdıraraq, mürəkkəb məntiq funksiyalarını həyata keçirmək üçün lazım olan əlaqələrinin sayını azaldan yeni bir təşkili metod tapdı. "Bipolyar keçid dövrələrinin təşkili" adlı bir hesabat yayımladı. 1940-cı ilin sonunda Şennon Milli Araşdırma Mükafatına layiq görüldü.
1943-cü ilin əvvəlində Şennon, aparıcı İngilis riyaziyyatçısı Alan Türinq ilə əlaqə qurdu. Türinq, ABŞ-nin kriptoanalitik xidməti ilə Şimali Atlantika okeanındakı Kriqsmarine sualtı qayıqlarında istifadə olunan kodu aşkar etmək üçün hökumət rabitə mərkəzində, Bletçli Parkda istifadə edilən metodları bölüşmək üçün Vaşinqtona gəldi. Ayrıca nitq şifrələməsi ilə maraqlandı və bu məqsədlə Bell Labs ilə bir müddət vaxt keçirdi. Şennon və Türinq bir fincan çay üçün görüşdülər. Türinq, Şennona "Universal Turing Machine" adı verilən bir sənəd göstərdi. Bu Şennonu heyrətləndirdi, çünki Türinqin fikirlərinin çoxu öz fikirlərini tamamladı.
1945-ci ildə müharibə sona çatarkən ABŞ Milli Müdafiə Müdafiə Tədqiqat Komitəsi, son bağlanışdan əvvəl son addım olaraq texniki hesabatların xülasəsini verdi. Şannon, Ralf Blekman və Hendrik Bod tərəfindən həmmüəllifi olduğu "Ayrışma problemi" nə bənzər yanğın idarəetmə sistemlərində məlumatların ortalama problemi ilə əlaqəli "Yanğına Nəzarət Sistemləri üçün məlumatların artırılması və proqnozlaşdırılması" adlı xüsusi bir esse nümayiş olundu. Başqa sözlə, onlar bu problemi məlumat və siqnal işlənməsi baxımından modelləşdirdilər və bununla da məlumat əsrinin gəlişini xəbər verdilər.
Müharibədən sonrakı vaxt
1948-ci ildə vəd edilmiş memorandum, Bell Sistem Texniki Jurnalında müvafiq olaraq iyul və oktyabr aylarında iki hissədən ibarət "Rabitə riyazi nəzəriyyəsi" məqaləsi olaraq meydana çıxdı. Bu iş ötürülən məlumatların kodlaşdırılması probleminə həsr edilmişdir. Bu fundamental əsərdə, Şennon, körpəlik dövrlərində olan rabitə nəzəriyyəsinə tətbiq olunması ilə əlaqədar Norbert Wiener tərəfindən hazırlanmış ehtimal nəzəriyyəsi vasitələrindən istifadə etmişdir. Şennon, mesajlarda məlumatın qeyri-müəyyənliyi ölçüsü olaraq məlumat entropiyasının vacib bir tərifini də təqdim etdi. Bu məqalə əslində informasiya nəzəriyyəsi kimi bir elmin əsasını qoymuşdur.
1948-ci ildən sonra Şennon informasiya nəzəriyyəsi sahəsində çox sayda əhəmiyyətli tədqiqatlar apardı.
Şennon oyun nəzəriyyəsini də öyrəndi. Həmişə ən çox qazanan strategiyaları izləməli olan hər cür avtomobili yaratmağa çalışdı. Məsələn, Şennon şahmat proqramlarının qurulması prinsiplərini inkişaf etdirirdi (bu cür proqramlar müxtəlif ölkələrin mütəxəssisləri tərəfindən praktik olaraq tətbiq olunmağa başlamazdan çox əvvəl). 1940-cı illərin sonu və 1950-ci illərin əvvəllərində, müəyyən bir mövqedə ən yaxşı hərəkət tapmaq üçün iki strategiya təklif etdi. Biri dallı bir seçim ağacının qurulması ilə mümkün hərəkətlərin ümumi sayını təyin etdi, ikincisi - ümidsiz variantları kəsmək üçün şahmat biliklərindən istifadə.
Malta
Malta (malt. Malta; ing. Malta) və ya rəsmi adı ilə Malta Respublikası (malt. Repubblika ta' Malta; ing. Republic of Malta) — Cənubi Avropada ada-dövlət. Malta Aralıq dənizində Malta arxipelaqında yerləşən mikrodövlətdir. İtaliyadan 80 km cənubda, Tunisdən 284 km şərqdə, Liviyadan 333 km şimalda yerləşir. Paytaxtı Valletta şəhəri, ümumi sahəsi 316 kvadrat kilometrdir. Malta üç adadan ibarətdir: Malta (246 km²), Qozo (67 km²) və Komino (3.5 km²). Ölkə 2004-cü ildən Avropa Birliyinin üzvüdür.
İqor Talkov
İqor Vladimiroviç Talkov (d. 4 noyabr 1956, Tula vilayəti, Şyokino rayonu - 6 oktyabr 1991, Sankt-Peterburq) — sovet rok musiqiçisi, müğənnisi, bəstəkarı, şairi, kino aktyoru.
Malta
Tarixi
Maltada ilk yaşayan insan əlamətləri Neolit ​​Dövrünə əsaslanır. Yeni Daş Dövrü insanlarının yaranma dəlillləri Maltanı cənubunda, Birzebbuga'nın yaxınındakı Ghar Dalam mağarasında rast gəlinməkdədir. Arxeoloqlar bu bölgədə əvvəlki dövrlərdən qalma maral, hipopotam və bəstəboy fillərin qalıqlarını da kəşf etmişlər. Bu qalıqlar, Maltanın müasir Avropa və Afrika qitələrinə bağlı olduğu dövrlərə aiddir. O dövr yaşamış olan Maltalılar, minlərlə ildən sonra belə bu gün hələ ayaqda qala bilməyi bacarmış, həyat tərzləri və mədəniyyət səviyyələri haqqında bizi heyrətə salan tikililər buraxmışlar.
İqor Talkov
Yaradıcılığı
Yaradıcılığının ilk illərində "Aprel", "Kaleydoskop", "Elektroklub" qrupları ilə birgə işləyib. Bu müddətdə bir sıra musiqilər yazmış, amma onları ifa etmək imkanı olmamışdır.
Malta
Tarixi
Araşdırmaçılar Ggantijada (Qozo) olan məbədləri yer üzünün ən qədim, tək başına ayaqda dayana bilən abidələri olaraq xarakterizə etməkdədir. Bərpa işləri səbəbiylə müvəqqəti olaraq bağlı olan Paoladakı Hypogeum, tarix əvvəli dövr mühəndisliyinin fövqəladə müvəffəqiyyətinin bir göstəricisi olaraq, qayalardan oyulmuş otaqlar və labirint keçidləri ilə növünün tək yeraltı məbədidir. Digər məbədlər olan Mnajdra, Hagar Qim və Tarxien görülməyə dəyər bir çox yerlər kimi Maltanın "Müqəddəs Ada" olması nəzəriyyəsini təsdiqləyir.
Malta 1800-cü ildən başlayaraq Böyük Britaniyanın müstəmləkəsi olmuş,1964-cü il sentyabrın 21-də müstəqillik qazanmışdır.
Demoqrafiya
2015-ci ilin təxminlərinə görə Maltanın əhalisi 415 min nəfərdir. Əhalinin 95.7%-ini adanın yerli əhalisi, yəni maltalılar təşkil edir. Ölkənin 2 rəsmi dili var — Malta dili və ingilis dili. Əhalinin 97%-i Malta dilində, 76%-i ingilis dilində sərbəst danışa bilir. Gündəlik ünsiyyət dili Malta dilidir. Əhalinin 86%-i onu ana dili hesab edir. 12%-i isə ingilis dilindən istifadə edir. Din baxımından Malta Avropa ölkələri arasında inanclı ölkələrdəndir. Malta əhalisinin 96%-i Roma Katolik Kilsəsinə bağlıdır. Ölkənin paytaxtı Valetta şəhəridir (əhalisi 8.000 nəfər).
İqor Talkov
Yaradıcılığı
Geniş ictimaiyyətə ilk dəfə olaraq 1987-ci ildə "İlin Musiqisi" festivalında ifa etdiyi "Чистые пруды" mahnısından sonra tanınmışdır. Bundan sonra öz yazdığı mahnıları ifa etmək məqsədilə "Спасательный круг" adlı qrupu yaratmış və tezliklə bir sıra qastrollarda iştirak etmişdir.
Ölümü
1991-ci il 6 oktyabr tarixində Sankt-Peterburqda "Yubiley" idman sarayında silahla atəş açılaraq qətlə yetirilmişdir.
Malta
İqlimi
Malta adaları, yumşaq keçən qışları və isti yay mövsümüylə sağlam bir iqlimə malikdir. Soyuq küləklər, qar, don və duman Maltada bilinməyən terminlərdir. Apreldə sonra seyrək olmaqla birlikdə yayda demək olar ki, heç rast gəlinməyən yağışlar ən çox sentyabr ilə aprel ayları arasında görülür.
İstilik qış aylarında (Noyabr - Aprel) orta 14.3 °C, yay aylarında (May-Oktyabr) isə ortalama olaraq 32.6 °C ətrafındadır. Malta adaları, isti yay günləri və gecələrində dənizdən əsən sərin brizlərə, İyul ayı ortalarından Sentyabr ayı ortalarına qədər davam edən istiliyin yüksək olduğu dövrlərdə belə, nadir olaraq həddindən artıq istilərə məruz qalır.
Tarlaların əksəriyyəti kiçik və az uyumludur. Lakin, yağış əskikliyi və tərs ərazi şərtlərinə baxmayaraq kənd təsərrüfatı inkişaf etmişdir.
Coğrafiyası
Maltada heç bir dağ və ya axar su yoxdur və adanın xüsusiyyətini teraslanmış sahələr və bir sıra alçaq təpələr təşkil edir. 137 km uzunluğundakı sahillərində isə gözəl qumsallara sahib bir çox yerləri və limanları vardır. Adanı Siciliya adasından Malta boğazı ayırır.
Dərələyəz rayonu
Dərələyəz rayonu — Ermənistan SSR–də, 1930–1931–ci illərdə mövcud olmuş inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Keşişkənd kəndi idi. Rayon 9 sentyabr 1930–cu ildə təşkil edilmişdi. Rayonda 15 noyabr 1930–cu il vəziyyətinə görə 41 kənd sovetliyi yerləşirdi. Rayon 15 oktyabr 1931–ci ildə ləğv edildi, onun yerində isə Keşişkənd və Əzizbəyov rayonları təşkil edildi.
Haftonu
Haftonu və ya Haftoni — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Nücü inzibati ərazi vahidində kənd. Dağətəyi ərazidədir.
Əhalisi
Əhalisi 291 nəfərdir.
Toponimiyası
Oykonim talış dilindəki haft (yeddi) və honi (bulaq) sözlərindən düzəlib, "yeddi bulaq" deməkdir.
Həmçinin bax
Davıdonu
Lərmərud
Nücü
Vamazğon
III Xentakaves
III Xentakaves və ya III Xentkaus Beşinci sülalə dövründə yaşamış qədim Misir kraliçasıdır. Onun firon Neferefranın arvadı və firon Menkauhorun anası olduğu ehtimal edilir.
4 yanvar 2015-ci ildə Misir hökuməti çex arxeoloqlar tərəfindən onun sərdabəsinin aşkar edilməsini elan etdi. Misirin Qədim Əsərlər Naziri Məmduh Eldamatiyə görə sərdabənin aşkar edilməsinə qədər III Xentakavesin müvcudluğu bilinmirdi. Bundan əvvəl eyni ada sahib iki kraliça təyin edilmişdi.
Sərdabəsi
III Xentakavesin sərdabəsi (AC 30 olaraq işarə edilib ) Neferefranın da daxil olduğu Beşinci sülalənin fironlarına həsr olunmuş bir çox piramidaların daxil olduğu yerdə - Abusirdə tapılıb. Sərdabə Neferefranın məzar kompleksinin yaxınlığında Praqanın Çarlz Universitetindən Miroslav Bartanın rəhbərlik etdiyi çex arxeoloqları tərəfindən misirlilərlə əməkdaşlıq edilərək tapılıb.
Xentakavesin adı və titulu böyük ehtimalla sərdabəni tikənlər tərəfindən sərdabənin daxili divarlarında qeyd edilib. Onun dəfn yeri mastabadır. Çünki aradakı şaquli sütundan keçməklə yerın altındakı dəfn otağına keçmək mümkündür. Buradakı işarələr onu həm "hökmdarın arvadı", həm də "hökmdarın anası" olaraq göstərir və bu da onun oğlunun taxta çıxdığına dəlalət edir. 4 mis əşya ilə yanaşı heykəlciklər və 24 əhəngdaşından olan əşyalar da (dəfndə istifadə edilən əşyaların bir hissəsi) sərdabədə tapılıb. Sərdabə Beşinci Sülalənin dövrünün ortalarına aid edilir.
Sərdabəni aşkar edən arxeoloqlar sərdabənin Neferefranın kompleksinə yaxın yerdə - onun cənub-şərqindəki qəbiristanlıqda olmasına əsaslanaraq onun Neferefranın arvadı olduğuna inanırlar. Eldamati qeyd edib: "Bu kəşf bizə Dördüncü Sülalə ilə birlikdə ilk piramidlərin qurulmasına şahidlik edən Beşinci Sülalənin bəzi bilinməyən cəhətlərinə işıq tutulmasında kömək edəcək."
Baykara Hövenmey
Həyatı
Damça oğlu Baykara Hövenmey 1915-ci ildə Tandı-Tıvannı Salçak bölgəsinin Bayanköl kəndində anadan olmuşdur. 1929-cu ildə Kızıl şəhərində monqolca öyrənmiş, sonra da yeni Tuva əlifbası və yazı dilini öyrənmişdir. Daha sonra Moskvaya Şərq Millətləri Kommunistlik Universitetindən məzun olmuşdur.
“Şın” qəzeti ilə başladığı ədəbi fəaliyyətini daha sonra Tuva türkcəsində nəşr etdirdiyi əsərlərlə inkişaf etdirmişdir. Tuva Xalq Respublikası gənclərinin inqilab birliyinin mərkəzi komitəsinin Uluq-Hem komitəsində, Yazıçılar Birliyində, Tuva Respublikasının rəsmi qurumlarında müxtəlif rəhbər vəzifələrdə çalışmışdır. “Şın” qəzetində redaktorluq etmişdir.
Baykara Hövenmey ədəbiyyata 1934-cü ildə gəlmişdir. “Oktabrınln tugu” (Oktyabr bayrağı) adlı ilk şeri o ildə “Şın” qəzetində yayımlanmışdır. Əsərləri “Areve şını” qəzetində, “Revolustan hereli” jurnalında yayımlanmışdır. O, “Önnükter-bile kadı”, “Uruklar bolgaş uluglar”, “Aziyanın çüree” (Asiyanın ürəyi), “Oktabrıdan Oktargayje”, “Kim ulugul?” adlı kitabların müəllifidir. Puşkinin, Lermontovun, Şipaçevin, Marşakın, Rılskıyin əsərlərini Tuva dilinə tərcümə etmişdir. Əsərləri rusca, ukraynaca, xakasca, saxaca, buryatca, altayca yayımlanmışdır.
İlk şeiri olan Oktyabr Bayrağı 1934-cü ildə Şın qəzetində çap olundu. Baikara Hovenmei, Tuvan dilində bir çox kitabın müəllifidir, Tuvan ədəbiyyatının klassiki sayılır. Monqol dilindən poetik tərcümələr toplusunu nəşr etdirdi, eyni zamanda rus şairlərinin: A. Puşkin, M. Lermontov, S. Şipaçev, N. Tixonov, S. Marşak və başqalarının şeirlərini tərcümə etdi, Tuvan ədəbiyyatında fantastik nəsrin əsasını qoydu. Onun "Marca cedar tez-tez" (Təxminən Marsa çatır ") hekayəsi Tuvan ədəbiyyatının ilk fantastik əsəridir, təsvirləri incə psixologiya ilə bəxş edilmişdir. Tuvan dilinə tərcümə olunmuş kitab: V. Oseev (1951)," Sehrli söz " V. Bianchi'nin (Gizləyin və Arayın) "(1951), S.Marşakın" Birdən Onu "(1967), D. Furmanovun" Qırmızı Yer "(1968).
1942-ci ildən Tuva Yazıçılar Birliyinin, 1945-ci ildən isə SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuşdur. Müxtəlif medal və mükafatlara layiq görülmüşdür.
Fragaria virginiana
(Fragaria virginiana) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Zakir Tağıyev
Zakir Tağıyev — dövlət qeydiyyatına alınmayan Azərbaycan Hümmət Partiyası, Vətən Ocağı Partiyasının və Vətən Ocağı qəzetin təsisçisi, biznesmen.
Həyatı
Biznesmen Zakir Tağıyev Azərbaycan-Ukrayna cəmiyyətinin sədri, "Təranə" Holdinqin prezidenti, "Təranə" futbol komandasının sahibi və sponsoru, ən sonda isə Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş Peşəkar Futbol Liqası (PFL) adlanan qurumun prezidenti olmuşdur.
1990-cı illərdə siyasi səhnədə olduğu kimi biznes sahəsində də özünü göstərən Z.Tağıyev həmin illərdə "Milyoner Zakir" ləqəbi qazanmışdı.
Vətən Ocağı Partiyası 13 Fevral 1993-də Ana Vətən Partiyasına birləşmişdir. Lakin Ana Vətən Partiyasının Heydər Əliyevi dəstəkləməsi nəticəsində VOP-çular Ana Vətən Partiyasından istefa vermişdir.
VOP-çular bundan sonra Azərbaycan Hümmət Partiyasını təsis etmişdir.1993-cü il Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkilərində Azərbaycan Hümmət Partiyası prezidentliyə namizəd olaraq sədr Zakir Tağıyevi göstərmişdir.
O, 1995-ci ildə siyasətdən getmişdir.
Telman Bəkirov
Telman Muxtar oğlu Bəkirov — Alim, texnika elmləri doktoru, Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Rusiya Elmi-Tədqiqat Qaz İnstitutunun laboratoriya rəhbəri.
Vint Serf
Vint Serf (Vinton Grey "Vint" Serf; ) – Amerikan kompüter alimi. O dünyada "İnternetin atası" adı ilə tanınır. Həmçinin Beynəlxalq Texnologiya medalı, Turing mükafatı və Prezident azadlıq mükafatı da almışdır. Vinton G. "Vint" Serf Robert Kahn ilə birlikdə internetin təməl memarı və TCP/IP protokolunun iki yaradıcısından biri olması səbəbi ilə "internetin atası" olaraq qeyd edilir. Kompüter elmləri doktoru adını almış Kerf, uzun illər Amerika Müdafiə Nazirliyində iləri tədqiqat layihələri agentliyində (internetin ilk düzəltdiyi yer) işlədikdən sonra, müxtəlif əsas vəzifələrdə olmuş şəxslərdən biridir. Hal-hazırda Google-da Prezident yardımçısı ve Şief Internet Evangelist rütbələrinə sahibdir.
Telman Bəkirov
Həyatı və elmi fəaliyyəti
Telman Bəkirov 1941-ci ildə Qazax şəhərində anadan olmuşdur. Qazax şəhər 1 saylı orta məktəbi bitirmişdir. 1960-cı ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Kimya İnstitutuna (indiki Neft və Sənaye Universiteti) daxil olmuş və 1965-ci ildə bitirmişdir. 1965–1970-ci illərdə Respublikanın kimya və qaz sənayesi müəssisələrində mühəndis vəzifəsində işləmişdir.
1970-ci ildə Moskvaya gedərək Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat Qaz İnstitutunda aspirant, elmi işçi, böyük elmi işçi, aparıcı elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır.
1972-ci ildə "Yüksək təzyiqdə karbohidrogenli qazların absorbsiya qabiliyyətinin tədqiqi" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək texnika elmləri namizədi elmi dərəcəsi almışdır.
1991-ci ildə "Təbii qazların ilkin emalının absorbsiya prosseslərinin intensivləşdirilməsi" mövzusunda dissertasiya işini mudafiə edərək texnika elmləri doktoru elm dərəcəsi almışdır.
Tədqiqat işləri ittifaqın neft və qaz yataqlarında geniş tətbiq olunmuş, Urenqoy və Yamburqda çox səmərəli nəticələr vermişdir.
200-dən çox elmi əsərin, 4 monoqrafiyanın, bir kitabın, 20 kəşfin müəllifidir.
Amerika Birləşmiş Ştatlarında və Fransada çox mötəbər tədbirlərdə təbii qaz problemlərinə həsr olunmuş konfranslarda çıxış etmişdir.
Telman Bəkirov Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir.
Ömrünün axırına qədər Rusiya Elmi-Tədqiqat Qaz İnstitutunda laboratoriya rəhbəri olmusdur.
2001-ci ildə Moskva şəhərində vəfat etmiş, Qazax şəhərində dəfn olunmuşdur.
Əyyuqi
Əyyuqi — X əsr İran şairi.
Heyvanlara qarşı şiddət
Heç bir heyvana əziyyət, işgəncə etmək, suda boğaraq və ya atəşdə yandıraraq öldürmək caiz deyildir. Heyvana işgəncə etmək, qeyri-müslim vətəndaşa işgəncə etməkdən daha böyük günahdır. Qeyri-müslim vətəndaşa əziyyət etmək də müsəlmana əziyyət etməkdən daha böyük günahdır. (Dürr-ül muxtar) Məqsədsiz olaraq bir heyvanı öldürmək caiz deyildir. Axirətdə, “Onu nə üçün öldürdün?” deyə sorğuya çəkiləcəkdir. Heyvanları bir-biriylə döyüşdürmək də caiz deyildir. Heyvanların haqqına riayət etməli, onlara mərhəmət edilməlidir. Hədisi-şərifdə, “Mərhəmət et ki, mərhəmət olunasan!” buyuruldu. (Şirə) Zərərli heyvanları öldürmək caiz olduğu kimi, dələ, porsuq kimi heyvanları dərisi və kürkü üçün, maral, ceyran kimi heyvanları əti üçün öldürmək də caizdir. Donuz xaric, əti yeyilməyən müxtəlif heyvanları pul qarşılığı müsəlman olmayanlara ixrac etmək də caizdir. (Şərhi Nikayə) Zərərsiz heyvanları öldürmək caiz deyildir. Zərərliləri də əziyyətsiz öldürmək caizdir. (Bəriqa)
Bulbophyllum mimiense
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Comərd qalası
Tarixi
Kəlbəcər rayonu ərazisində, rayonun ərazi etibarilə ən böyük sahəsi sayılan Tutquçay dərəsinə gedən yolun üstündəki Comərd kəndindən xeyli yuxarıda, böyük bir qayanın üstündə qala inşa edilmişdir. Qalanın dəqiq inşa tarixi məlum deyil. Qalanın tikintisində yerli daşlardan istifadə olunub.
Fəriba Vəfi
Fəriba Vəfi — Azərbaycan əsilli İran yazıçısı. Onun ən məşhur əsərləri arasında "Zirzəmi quşu" və "Tibet arzusu" var. O, yaradıcılığına görə İranda çoxlu mükafata layiq görülmüşdür. Onun əsərləri Azərbaycan, türk, rus, ərəb, yapon və ingilis dillərinə tərcümə edilmişdir.
Həyatı
Fəriba Vəfi 21 yanvar 1963-cü ildə İranın Təbriz şəhərində, azərbaycanlı bir ailədə anadan olmuşdur. Onun ilk qısa hekayə kolleksiyası "Səhnənin dərinliklərində" (Dar omğe səhnə) «Çeşmə» nəşriyyatı tərəfindən 1996-cı ildə nəşr edilmişdir. Onun ikinci qısa hekayə kolleksiyası "Hətta güldüyümüz vaxtda" (Hətta vağti mixandim) «Nəşri-mərkəz» nəşriyyatı tərəfindən 1999-cu ilin payızında nəşr edilmişdir. 2002-ci ildə həmin nəşriyyat Vəfinin ilk romanını – "Zirzəmi quşu" (Pərəneyə man) əsərini nəşr etmişdir. Bu roman Gülşiri və Yelda mükafatlarına layiq görülmüşdür. Roman 2009-cu ildə «Syracuse University Press» tərəfindən ingilis dilində, 2010-cu ildə «Ponte 33» tərəfindən italyan dilində, 2012-ci ildə «Rotbuch Werlag» tərəfindən alman dilində, 2011-ci ildə kürd dilində, 2016-cı ildə türk dilində, 2018-ci ildə isə «Parlaq imzalar» tərəfindən Azərbaycan dilində nəşr edilmişdir. Əsəri Azərbaycan dilinə şərqşünas, telejurnalist Ariz Tarverdiyev tərcümə etmişdir.
Onun ikinci romanı "Tərlan" 2004-cü ildə «Nəşri-mərkəz» tərəfindən nəşr edilmişdir. Roman «Sujet Verlag» tərəfindən alman dilində nəşr edilmiş və 2017-ci ildə «LiBeraturpreis» ədəbi mükafatına layiq görülmüşdür. Daha sonra, onun "Tibet rüyası" (Rüya-yi Təbbat) romanı 2005-ci ildə «Nəşri-mərkəz» tərəfindən nəşr edilmişdir. Bu roman "Ən yaxşı roman" kateqoriyasında Huşəng Gülşiri mükafatına layiq görülmüşdür. Onun "Dalandakı sirr" (Razi dar küçəda) romanı 2008-ci ildə nəşr edilmiş, 2011-ci ildə isə «Zulma» tərəfindən fransız dilində nəşr edilmişdir.
Onun üçüncü kolleksiyası "Villaya olan yolda" (Dar rahe villa) «Çeşmə» nəşriyyatı tərəfindən 2008-ci ildə nəşr edilmişdir. Vəfinin "Ay tamamlanır" (Ma kəmal mişəvad) romanı 2011-ci ildə nəşr edilmişdir. Buna əlavə olaraq, Vafi 2011-ci ildə "Hamısı üfüqdə" (Hamı-ye üfüq) qısa hekayə kolleksiyası nəşr edilmişdir. Onun sonuncu romanı "Sondan sonra" (Baad az payan) 2014-cü ildə, sonuncu qısa hekayə kolleksiyası "Küləksiz, avarsız" (Bi baad bi paru) isə 2016-cı ildə nəşr olunmuşdur.
Alman Akademik Mübadilə Xidməti nin ədəbiyyat üzrə 2020-ci il xüsusi mükafatına layiq görülən məşhur yazarlar arasında Fəriba Vəfi də olmuşdur. Vəfi həmçinin, bir il Berlin şəhəri də yaşamaq hüququ qazanmışdır.
Şəxsi həyatı
Fəriba Vəfi evlidir, bir oğlu və bir qızı var. Hal-hazırda ailəsi ilə birlikdə İran İslam Respublikasının paytaxtı Tehran şəhərində yaşayır.
Noel Kempf Merkado Milli Parkı
Noel Kempf Merkado Milli Parkı — Cənubi Amerikada, Boliviya respublikasında yerləşən milli park. 2000-ci ildən Dünya irsi siyahısındadır.
Coğrafiya
Amazon çayı hövzəsində yerləşən Noel Kempf Merkado Milli Parkı dünyada bioloji cəhətdən ən rəngarəng bölgələrindən biridir. Yüksəkliyi 200–1000 metr arasında dəyişən milli parkın sahəsi 750.000 ha-dır. Park Amazon yağış meşələri ilə quru meşələr və Serrado ovalarının birləşdiyi keçid bölgəsindədir. 5 fərqli təbii mühitdən ibarətdir: yaylalarda daim yaşıl olan ağacların meydana gətirdiyi meşələr, enliyarpaqlı ağaclardan ibarət meşələr, düzənliklər, su düzənlikləri və sulaq meşələr.
Flora və fauna
Təxminən florası 4000 növ bitkidən, faunası 600 quş növündən və müxtəlif canlı növlərindən ibarətdir. Bunların arasında nəhəng su samurları, Amerika tutuquşusu, nəhəng armadillolar, çəhrayı çay delfinləri, yallı qurdlar, bataqlıq və düzənlik maralları sayıla bilər.
Ad
Bura 28 iyun 1979-cu ildə milli park halına gətirilmişdir. İlk adı Xuançanaka Milli Parkı (Parque Nacional Huanchaca) olsa da, daha sonra parkda apardığı elmi işlər səbəbiylə vəfat etmiş Noel Kempf Merkadonun xatirəsinə Noel Kempf Merkado Milli Parkı (Parque Nacional Noel Kempff Mercado) olaraq dəyişdirilmişdir.
Tuğçe San
Tuğçe San — türk pop musiqisi müğənnisi.
Yağış adam (film, 1988)
"Yağış adam" — rejissor Barri Levinsonun filmi. 1989-cu ildə 4 kateqoriya üzrə Oskar, "Qızıl qlobus" və Berlin kinofestivalının "Qızıl ayı" mükafatlarına layiq görülmüşdür. Baş rollarda Tom Kruz ve Dastin Hoffman iştirak edir. Film savantizmdən əziyyət çəkən Reymond və onun qardaşı Çarlz Bebbit haqdadır. Filmin distribüteri "United Artists" kompaniyasıdır.
16 dekabr (film, 2002)
"16 dekabr" — 2002-ci ildə istehsal olunmuş Hindistan filmi.
Hamarmeşə
Hamarmeşə (əvvəlki adı: 30-cu Kilometr) — Azərbaycan Respublikasının Lerik rayonunun Vizəzəmin inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 7 fevral 1991-ci il tarixli, 54-XII saylı Qərarı ilə Lerik rayonunun Vizəzəmin kənd Sovetinin 30-cu Kilometr kəndi Hamarmeşə kəndi adlandırılmışdır.
Toponimikası
Kəndin keçmış adı Otuzuncu kilometr olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi Lənkəran-Lerik avtomobil yolunun 30 km.-liyində yerləşdiyinə görə belə adlandırılmışdır. Oykonim "düzənlikdə olan meşə" mənasındadır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Lənkərançayın sahilində yerləşir.
İqtisadiyyatı
Kəndə Lənkəran rayonundakı Narbağı qaztənzimləyici stansiyasından qaz boruları çəkilmiş və 2012-ci il dekabr ayının 22-də ilk dəfə olaraq təbii qaz verilmişdir.