cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Binədüz dağı
Binədüz dağı – Kəngərli rayonu ərazisində dağ (hünd. 883,9 m). Naxçıvan dağarası çökəkliyinin Böyükdüz düzənliyində,  Böyükdüz  kəndindən 2 km  cənub-şərqdə, Naxçıvan-Sədərək şosesindən 400 m cənubdadır. Orta Miosenin Çokrak (Xaçaparaq lay dəstəsi) və Karaqan (Payız lay dəstəsi) mərtəbələrinin çökmə süxurlarından (gil, qumdaşı, konqlomerat, alevrolit, gips və s.) təşkil olunmuşdur. Planda şimal-şərq istiqamətli ellips formasındadır. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin cənub-şərq hissəsində müşahidə edilən Böyükduz antiklinalının maili cənub-şərq qanadında yerləşir.
Azərbaycan 2002 Qış Olimpiya Oyunlarında
Azərbaycan — 2002-ci ildə Birləşmiş Ştatların Solt-Ley-Siti şəhərində baş tutan XIX Qış Olimpiya Oyunlarında. Azərbaycan XIX Qış Olimpiya Oyunlarında 4 idmançı ilə 2 idman növündə təmsil olundu.
Dağ xizəyi
Dağ xizəyi idman növü üzrə turnirlər 10-22 fevralda baş tutdu. Azərbaycanı bu idman növü üzrə Elbrus İsaqov təmsil elədi. Fevralın 22-də slalom turnirində mübarizə aparan Elbrus İsaqov, çıxışını bitirə bilmədi.
Fiqurlu konkisürmə
Bu idman növü üzrə turnirdə Azərbaycanı üç idmançı təmsil elədi. Kişilərin turnirində Sergey Rılov, buzüstü rəqs turnirində isə Kristin Freyzer & İqor Luxanin cütlüyü Azərbaycanın idman şərəfini qorudu.
Bu idman növü üzrə turnirlər 8-22 fevralda baş tutdu. Əvvəlcə fevralın 14-də Sergey Rılov çıxış elədi. Qısa proqramda 22-ci pillənin sahibi olan Sergey Rılov, fevralı 16-da baş tutan sərbəst proqramı da 22-ci pillədə başa vurdu və XIX Qış Olimpiya Oyunlarında 24-cü pillədə qərarlaşdı.
Çingiz Abdullayev (dissident)
Çingiz Abdullayev — Sovet dövründə Azərbaycanda milli hərəkatçı, dissident, siyasi mühacir.
Mikania papillosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Çingiz Abdullayev (dissident)
Həyatı
Bütün ağrı-acılara baxmayaraq haqqı tələb edənlərin səslərini batırmaq olmurdu. Səsini duyuran, haksızlığa qarşı dirənən gənclərdən biri də Azərbaycan Teatr İnstitutunun tələbəsi Çingiz Abdullayev idi. O, təkbaşına bir iş görə bilməyəcəyini anlayıb özünə həmfikirlər axtararkən onunla eyni institutda oxuyan Cahid Hilaloğlu ilə tanış olur. Birgə dərnək qurub Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparmaq istəyirlər.Lakin bu dərnəyin ömrü çox da uzun olmur.Xüsusi xidmət orqanları onların yazdıqlrı vərəqlərin izinə düşür.Beləliklə 1948-ci il avqustun 28-də Çingiz Abdullayev Bakıdakı Varaşilov rayonunun 3-sü sahəsində mühakimə edilir və Azərbaycan SSR CM 213-cü maddəsinin 2-ci bəndilə-yəni "dələduzluqla dövlətə və ya ictimai idarəçiliyə zərər vurmaq"da ittiham edilərək üç il azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılar və institutudan qovulur. O, cəzasını SSRİ-nin ən sərt rejimli cəza müəssisələrində çəkib 1950-ci ilin 19 iyununda azadlığa buraxılır. Bakıda yaşamasına və işləməsinə icazə verməsələr də məsləkdaşları ilə daima əlaqə saxlayır, mübarizənin yeni formalarını düşünür.
Bütün çətinliklərə və sıxıntılara baxmayaraq ən çox inandığı və əlaqə saxladığı Cahid Hilaloğlu olur. Hər ikisi başa düşür ki, SSRİ-də azad fikirlilərə yer yoxdur. Azərbaycanın azadlığı uğrunda mübarizəni onun sərhədlərindən kənarda aparmaq lazımdır. Bunun üçün ən münasib yer isə Türkiyədir. Çünki Azərbaycanlı mühacirlər, xüsusən də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin rəhbərləri də orada idilər.İstintaq materiallarında mühacirlər arasında Çingizin yaxın qohumu olduğu göstərilsə də onun kimliyini hələ də müəyyənləşdirə bilməmişik.
1956-ci ilin əvvəllərində Çingiz Abdullayevlə C.Hilaloğlunun Lerik rayonunun sərhəd kəndlərinin birində işə düzəlmək planının arxasında oradan İrana, İrandan da Türkiyəyə keçmək dururdu. Planlarının reallaşmasına elə bil lap az qalmışdı. Çünkü Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyi onların Lerikə işləməyə getmələrini rəğbətlə qarşılamışdı. Lakin Çingiz Moskvada pasport qeydiyyatında olduğuna görə işləri ləngiyir. O, Moskvaya pasport qeydiyatından çıxmağa gedir. Orada Arxangelskidən xariçi ölkələrə işləyən yük gəmilirinə işçi axtardıqlarını görüb Cahidə zəng vurur. Onu Moskvaya dəvət edir ki, birlikdə Arxangelskə gedib yük gəmilərində işə düzəlsinlər. Gəmi xarici ölkələrin birində olanda isə sahilə çıxıb bir daha geri dönməsinlər. Çingiz bunu xariçə keçməyin daha asan və rahat yolu hesab edir.
Bristol adası
Geologiya
Ada öz növbəsində bir stratovulkandır. Vulkanın hündürlüyü 1100 metr təşkil edir. Adanın üzəri buzla ördülüdür. Sahilləri sıldırımlı və yüksəkdir. Son püskürmə 11 yanvar 1956-cı ilə təsadüf edir. Püskürmə nəticəsində adanln üzəri küllə örtülmüşdür. Vulkanın püskürməsi Tule adasından müşahidə edilmişdir. Alimlərin məlumatında görə püskürmə güçlü olmuş və alov 200–300 metr səmaya qalxmışdır. Vulkanın aktivliyi 48 saat çəkmişdir. Həmin ilin martında bölgəyə Protektor gəmisi göndərilmişdir. Aktivlik hələdə dacam edir. 31 dekabr 1935-ci ildə belə püskürmə olması deyilir
Çingiz Abdullayev (dissident)
Həyatı
Cahid sənədlərini hazırlayıb Moskvaya yola düşənədək Çingiz orada Amerikalı skripkaçı İsaak Sternomun konsertinin afişalarını görür. Xaricə getməyin yeni planını hazırlayır. Konsertə bilet alır. İsaak Sternoma gül təqdim edərkən Amerika səfirliyinin telefonlarını xəbər alır. Skripkaçıdan öyrəndiyi telefonla Moskvadakı ABŞ səfirliyinə zəng vurur və səfirliyin birinci katibi Natyanel Devislə görüşür. O, Çingizin xüsusi xidmət orqanlarının əməkdaşları ilə əlaqəsindən şübhələnsə də istəyini dinləyir və təkrar görüş təyin edir. Dörd gün sonraya, yəni 1956-cı il mayın 8-ə təyin olinmuş görüşə N. Devis deyil, səfirliyin hərbi atteşesi Frenk gəlir. Onunla səfirliyin maşınında söhbət edirlər.Ətraflı sorğu-sualdan sonra üçüncü görüş üçün vaxt və yer müəyyənləşdirirlər.Lakin bu görüş baş tutmur. Çingiz 1956-cı ilin 9 mayında xüsusi xidmət orqanlarının əməkdaşları tərəfindən yaxalanır. Elə həmin gün onu DTK generalı Serov dindirir və səhərisi gün Moskva şəhər məhkəməsi Ç.M.Abdullayevi RSFSR CM 19-58 maddənin 1 hissəsinin a bəndilə tüfeylilikdə-yəni işsiz gəzməkdə ittihm edib həbsxanaya atırlar. Çingiz ona verilən yalancı ittihamla razılaşmır. 1956-cı ilin oktyabrın 10-da ona təkrar hökm oxunur. Bu dəfə vətənə xəyanətdə suçlayıb RSFSR CM 58-10 maddəsinin 1 hissəsiylə şəxsi əmlakı müsadirə edilməklə 10 il azadlıqdan məhrumetmə və azadlığa çıxdıqdan sonra da 3 il siyasi fəaliyyətlə məşğul olmamaqla cəzalandırırlar. Beləliklə onların xaricə getmək cəhdi də baş tutmur.
Bristol adası
Tarixi
Ada ilk dəfə Ceyms Kuk tərəfindən 1775 ildə kəşf edilmiş və Avqust Hervi — 3 Bristol qrafı. Ada haqqında dəqiq məlumatı Faddey Bellinshauzen tərəfindən verilmişdir. Adaya ilk yan alma 1908-ci ildə norveçli balina ovçusu Karl Anton Larsen tərəfindən həyata keçirilmişdir.
Çingiz Abdullayev (dissident)
Həyatı
Çingizin həyat eşqi, mübarizə əzmi sönmür. O, həbsxanadan SSRİ Ali Məhkəməsinə, ədliyyə nazirliyinə ərizələr yollayır. RSFSR Ədliyyə Naziri Boldirevə yazır: "Məni yazdığım vərəqlərdə SSRİ-nin bütün xalqlarını üsyana, insanları qul, zorakılıq, aclıq, böhran şəraitində saxlayan kommunist rejimindən azad olmağa çağrışıma görə ittiham edirdilər. Mən bəyan etməyə məcburam ki, bu "məhkəmə iclası" teatr tamaşasına oxşayır. Burada marionet hakim hətta məni son sözdən də məhrum etmişdir. Çünki son sözdə mən onların sifətlərindən maskalarını çıxaracaq, iç üzlərini açaraq onların fırıldaqçı, qaniçən, başkəsən, zülümkar olduqlarını sübut edəcəkdim. Bütün respublikaların milli mənafeyini müdafiə edərək onların Rusiya imperiyasının müstəmləkəsi olduğunu açıqlayacaq və respublikalarda BMT-nin nəzarəti altında azad seçukilər keçirilməsinin zəruri olduğunu söyləyəcəkdim. Onlar isə bütün qanunları kobudcasına pozaraq, ən elementar qaydaları tapdalayaraq mənə son söz vermədilər.
Lakin imperator-diktator Rusiya, bütün Polşanın və Finlandiyanın ağası "qarğıdalı generalı" Nikita Xuruşşovun əmrini yerinə yetirən silahlı qüvvələr günahsız tələbələrin, qadınların, qocaların üstünə tanklarla hücüm edərək, onları güllələmiş və çoxlarını Sibirə sürgün etmişlər. Azərbaycan xalqına qarşı da belə ədalətsizliklər edilmişdir. Xeyli ginahsız adam qanunsuz həbs edilmiş, təqiblərə məruz qalmışdır.
Azərbaycanın, Gürcüstanın və başqa respublikaların vəziyyətindən bəhs edən məruzə ilə çıxış etmək istəyirəm. Məqsədim odur ki, BMT Baş Assambleyasının növbəti sessiyasında respublikalarda azad seçkilər keçirilməsi haqqında qərar qəbul olunsun. Xatırladaq ki, Rusiya 1917-ci ilin 16 noyabrında imzaladığı deklorasiyasında Sovet hakimiyyəti tərəfindən bütün dünyaya elan etmişdir ki, yeni yaranmış sosialist, çoxmillətli dövlətin əsasını aşağıdakı demokratik prinsiplər təşkil edir: Rusiyada yaşayan bütün xalqların süverenliyi və bərabərliyi, millətlərin öz müqəddəratını təyinetmə hüququ, millətlərin Rusiyadan ayrılıb öz dövlətlərini qurması və s. Bu prinsiplər 1922-ci ilin dekabrında Xalq Komissarlar Şurasını sədri V.İ. Leninin təklifi ilə SSRİ-də öz əksini tapmışdır. Lenin öz əsərində bildirir ki, millətlər ittifaqı könüllü surətdə yaranır, hər bir dövlət öz istəyilə başqa dövlətdən ayrıla bilər. Belə bir sual meydana çıxır: bu təcavüzkar kommunist rənbərliyi və SSRİ hökuməti Leninin vəsiyyətini yerinə yetirirmi? Əlbəttə yox! Bu təcavüzkar, qaniçən, fırıldaqsı kommunistlər dünya içtimaiyyətini çaşqın salaraq hər yerdə biz "Leninin yolu ilə gedirik" deyirlər. Əgər onlar Leninin yolu ilə gedirlərsə, bəs nə üçün onlar Azərbaycan və gürcü xalqlarının qanuni tələblərini yerinə yetirmir, əksinə kobud və vəhşicəsinə onların hüquqlarını tapdalayırlar?
SSRİ Konsitutusiyası ilə hər bir vətandaş SSRİ- də yaşamaqdan imtina edib xarici ölkəyə gedə bilər. Bəs nə üçün SSRİ-nin təcavüzkar hökuməti konstitusiyadan yazılınlırın həyata keçməsinə imkan vermir? Əgər bunun həyata keçməsinə imkan verməyəcəksə onda nə üçün bu maddə konstitusiyadan çıxarılmır? Görünür bu, vicdansız kommunistlərə dünya içtimaiyyətini çaşğınlığa salmaq üçün lazımdır. Qəzetlərdə yazılmışdır ki, Kiprdə yunan gənclərinin nümaişi zamanı İngilis hökuməti bir tələbəni öldürmüşdür,bu da Sovet içtimaiyyətinin hiddətinə səbəb olmuşdur. Maraqlıdır, görəsən Azərbaycanda və Gürcüstanda baş vermiş hadisələr- dinc nümayişçilərin güllələnməsi və s.qanlı divanlar hansı miqyasda Sovet və dünya içtimaiyyətinin hiddətinə səbəb olmalıdır. Mən bütün bunların hamısını DTK- dan olan Serova danışdım. O, isə bu fikirlərimə görə məni azı 10 il azadlıqdan məhrum etdirəcəyini bildirdi.
SSRİ hökuməti hər yerdə car çəkir ki, bizdə mətbuat və söz azadlığı var. Lakin hər bir xırda tənqid üsün milyonlarla insanı həbsxanalarda və islah əmək düşərgələrində çürüdür. Dünyanın heç bir ölkəsində elə qanunsuzluq yoxdur.
On üç il kommunist əsarəti altında qalan macar xalqı bu zorakılığa, yalana, aclığa dözməyib 1956-cı ilin oktyabr- noyabr aylarında ayağa qalxdı. Onlar Sovet qoşunlarının Macarıstan ərazisindən çıxarılmasını, bir sözlə öz azadlıqlarını və müstəqilliklərini, yeni hökumətlərini qurmalarını istəyirdilər. Bunun müqabilində Sovet hökuməti oraya əlavə qoşun yeritdi, tank və təyyarələrin gücüylə dinc əhalini vəhşicəsinə qırdı. Burada baş verən hadisələr "əksinqilabi qiyam" adlandırılır. Bəs nə üçün Əlcəzairdə, Yəməndə, Suriyada belə hadisələr "xalq azadlıq hərəkatı" adlanır."
Çingiz Abdullayevin RSFSR Ədliyə Naziri Boldırevə yolladığı məktub qurluşun əsaslarını laxladırdı.Ona görə qapalı şəraitdə Mordva MSSR Ali Məhkəməsi 1957-ci il 13 iyulunda yenidən onun işinə baxır və cəza müddəti 13.06.1957-ci ildən hesablanmaqla 10 il azadlıqdan, 3 il siyasi fəaliyyətdən məhrumetmə ilə cəzalandırılır. Cəza müddəti bir il də artırılır və Vladimir şəhərindəki xüsusi rejimli həbsxanaya, təkadamlıq kameraya göndərilir.
1963-cü ildə onu Mordva MSSR-dəki xüsusi-ciddi rejimli islah əmək düşərgəsinə qaytarırlar. Əqidəsindən dönməyəcəyini görüb 1964 -cü ildə Serbiski adına Ümumittiaq Məhkəmə Tibbi Psixiaterik Ekspertiza İnstitutuna "müayinəyə" göndərirlər. Bu instita Sovet cəza maşınının əsasını qoyan, DTK-nın ilk rəhbərlərindən Feliks Edmondoviç Dzerjinskinin qızı M.F. Talse rəhbərlik edirdi. Onun başçılıq etdiyi komissya 1956-cı ildə Çingiz Abdullayevə "anlaqlı" diaqnozu qoymuşdusa, bu dəfə "anlaşıqsız" hesab edir və SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin Yaroslavl vilayətinin Rıbinski şəhərindəki xüsusi tibbi psixi xəstəxanaya məcburi müalicəyə göndərir.Orada da Çingizin sakit oturmadığını görüb Sçov şəhərindəki xəstəxanaya yollayırlar. İki il yarımlıq "müalicə"dən sonra 1968-ci ilin iyulun 25-də Smolenski vilayətinin Sçov şəhər Xalq Məhkəməsinin qərarıyla Bakıya 1 nömrəli Maştağa Psixi Xəstəxanasına yollayırlar.
Çingiz Abdullayev xəstəxananın baş həkiminin onunla rəftarından həyatının təhlükə qarşısında olduğunu görür. Uzun illərin "müalicə"si nəticəsində Çingiz gözündə qlakoma, mədəsində və onikibarmaq bağırsağında xora, pankretit xəstəliklərinə tutulur. Elə bu xəstəliklərə görə də həkim komissiyası onun ikinci qrup əlil olduğunu müəyyənləşdirir.Burada tanış olduğu Dissident, onun kimi məcburu "müalicəyə" göndərilmiş Nadir Ağayevə başına gələnləri qısa da olsa yazdırıb onun qohumlarına göndərtdirir.14 il 4 aydan sonra "hümanist" Sovet hüquq orqanları 1970-ci ilin 25 avqustunda onu "müalicəxana-həbsxana"dan azad edirlər.
O, həbsxanadan ikinci qrup əlil kimii azad edildiyi üçün Azərbaycan Korlar Cəmiyyətində işə düzəlir. Burada da fikirlərini sərbəst söyləyir, Sovet hökümətinin qəddarlıqlarından danışır.Onu daimi nəzarətdə saxlayır və iş yoldaşları arasında fikir formalaşdırmağa çalışırlar ki, Çingiz Abdullayev ağlı pozulduğundan belə danışır.
Bütün bu ağrılara-acılara, təqib və təziqlərə baxmayaraq Çingiz Abdullayev yenidən xaricə getməyi planlaşdırır. Bu məqsədlə Moskva şəhərinə gedir. Çox çətinliklə də olsa 1982-ci ilin 15 sentyabrında milisin gözündən yayınaraq Moskvadakı İsveçrə səfirliyinin hasarından aşaraq həyətə keçə bilir və siyasi sığınacaq istəyir. Səfir Karl de Qeera, səfirin birinci katibi Xell Qren onunla xeyli söhbət edirlər. Danışıqlarında sərbəst, hərəkətlərində tam anlaqlı olduğunu görsələr də onu səfirliyin həkimlərinə müayinə etdirirlər. Bununla kifayətlənməyib İsveçrədən iki professor da dəvət edirlər. Onlar da Çingizdə psixi pozğunluq olmadığını təsdiqləyirlər. Səfirliyin həkimləri onun səhhətini yoxlayıb tam anlaşıqlı olduğu qənaətinə gəlirlər. İsvesdə və başqa xarici ölkələrdə çap olunan qəzetlər onun haqqında geniş məqalələr yazırlar.
Məsələnin böyüdüyünü görən Sovet tərəfi vəziyyəti nəzarəti altına almaq üçün Çingiz Abdullayevə vəd edir ki, İsveçrə səfirliyindən çıxsın və vizası gələnədək gözləsin, onun haqqında daha heç bir cəza tədbiri görülməyəcək. O, bu vədlərə inanmasa da İsveçrə səfirliyinin işə qarışdığını nəzərə alıb "Moskva" mehmanxanasında qalmağa razılaşır. Səfirliyin iki əməkdaşı ilə birlikdə sənədlərini SSRİ DİN-nin şöbəsinə təqdim edir. İsveçrə səfirliyi onun nəinki bütün xərclərini ödəyir, həm də müalicəsi qayğısına qalır.
SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətində isə Çingizin xaricə getməsi məsələsi süründürməciliyə salınır. 1984-cü ilin 19 oktyabrında DTK-nın 6 əməkdaşı qəflətən onun qaldığı otağa daxil olub həbs edərək gizli şəkildə Moskvadakı milis idarələrindən birinə gətirirlər. Orada Çingiz Abdullayevi Azərbaycandan gəlmiş iki DTK əməkdaşına təhvil verirlər. Onlar da gizlincə təyyarənin gecə reysilə əlləri bağlı, sərnişinlərdən təcrid olunmuş şəkildə Bakıya gətirib yenidən Maştağadakı 1 nömrəli Psixi Xəstəxanaya qoyurlar.
Sovetlər Birliyinin çöküşündən sonra Çingiz Abdullayevə nəzarət də azalır. O, yenidən xəstəxanadan buraxılır və İsveçrədən siyasi sığınacaq istəyir. 1991-ci ildə qocalıb, əldən düşmüş, kimsəsiz Çingiz Abdullayevə İsveçrə hökuməti siyasi sığınacaq verir. Onun son sorağı 1998-ci ildə Bern şəhərindən gəlmişdir.
Gədi dağı
Gədi dağı - Xızı rayonu ərazisində alçaqdağlıq tirə. Gədi dağı Böyük Qafqaz sira dağlarının Qarabulaq silsiləsində yerləşir.(hünd.1222 m.).
Typhlodromus applegum
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Maqsud Əliyev
Əliyev Maqsud İsfəndiyar oğlu — akademik, Azərbaycan Respublikası EA fizika-riyaziyyat və texnika elmləri bölməsinin akademik-katibinin müavini.
Həyatı
1950-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmiş, Politexnik İnstitutunda, Neft və Kimya İnstitutunda, Azərbaycan Dövlət Universitetində pedaqoji iş aparmışdır. O, eyni zaman da Azərbaycan EA Fizika və Riyaziyyat İnstitutunda elmi-tədqiqat işləri ilə də məşğul olmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
Maqsud Əliyevin elmi fəaliyyəti çox maraqlı xüsusiyyətlərə malik olan selen yarımkeçiricisinin fiziki xassələrinin öyrənilməsinə yönəlmişdir. O, selenin kristallaşmasına, elektrik, optik və istilik xassələrinə az miqdarda aşqarların tə’sirinin ilk tədqiqatçılarından biridir. M.İ. Əliyev bu nəticələri ümumiləşdirərək 1957-ci ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
M. Əliyevin güclü legirə olunmuş klassik yarımkeçiricilər olan germanium, silisium və "A" "V" birləşməsinin istikkeçirməsinin tədqiqinə aid işlərini H.M. Abdullayev, professorlar D.N. Nasledov, A.R. Regel, L.S. Stilbans və digər məşhur alimlər yüksək qiymətləndirmişlər. Bu nəticələr M.İ. Əliyevin doktorluq dissertasiyasının əsasını təşkil etmiş, o, 1966-cı ildə fizika-riyaziyyat elmləri doktoru elmi dərəcəsini, 1967-ci ildə isə professor adını almış, bir sıra orden, medal və diplomlara layiq görülmüşdür.
Son illər akademik Maqsud Əliyev ənənəvi elmi istiqamətilə bərabər çox maraqlı və aktual olan problem-məşhur alim Lütfi Zadənin qeyri-səlis çoxluqlar, qeyri-səlis məntiq sahəsində fəaliyyət göstərir. "Fizika problemləri və qeyri-səlis məntiq" üzrə elmi problemləri inkişaf etdirməklə məşğul olur. Bu sahədə keçirilən bir neçə beynəlxalq konfranslarda (Almaniya, İran) məruzələrlə çıxış etmişdir.
Əsərləri
Akademik Maqsud Əliyev ittifaq mətbuatında və xarici mətbuatda dərc olunmuş 300-dən artıq elmi məqalənin və 20 ixtiranın müəllifidir. Onun "Yarımkeçiricilərin istilikkeçirməsi" adlı kitabı şöhrət qazanmışdır.
Yüksək ixtisaslı elmi kadrların hazırlanmasında alimin xidmətləri böyükdür. Belə ki, o, yarımkeçiricilər fizikası və onun tədris metodikası sahəsində 40-a qədər elmlər namizədi və elmlər doktoru yetişdirmişdir. O, 1950-ci ildən respublikanın bir çox ali məktəblərində assistent, baş müəllim, dosent və professor vəzifələrində işləyərək pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. Akademik M.İ. Əliyev BDU-da yarımkeçiricilər fizikası üzrə xüsusi kursdan mühazirələr oxumaqla bərabər, respublikamızda kadrlar hazırlanmasında da böyük əmək sərf edir.
Alim yarımkeçiricilər fizikası sahəsindəki və elmi kadrlar hazırlanmasındakı böyük xidmətlərinə görə 1969-cu ildə Azərbaycan Respublikası EA-nı müxbir üzvü, 1980-cı ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir.
Maqsud Əliyev Azərbaycan Respublikası EA fizika-riyaziyyat və texnika elmləri bölməsinin akademik-katibinin müavini vəzifəsində işləyərək, aktiv elmi təşkilatçılıq işi aparır. O, Azərbaycan EA-nın "Fizika problemləri" elmi şurasının sədr müavini, Rusiya EA Rəyasət Heyətinin "Yarımkeçiricilər fizikası və kimyası" kompleks problemi və "Yarımkeçirici materialşünaslığının fiziki-kimyasının əsasları" üzrə elmi şuraların üzvüdür. Akademik M. Əliyev "Fundamental və tətbiqi işlər" üzrə komissiyanın sədri kimi 1986-2005-ci illər üçün elmi-texniki tərəqqi kompleks proqramının tərtib olunmasında fəal iştirak etmişdir. O, Azərbaycan Ensiklopediyasının və respublika Akademiyasının nəşr işində yaxından iştirak etmişdir.
Elmi nailiyyətlərin fəal təbliğatına görə Maqsud Əliyev keçmiş Ümumittifaq "Bilik" Cəmiyyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşdur. Akademik Maqsud Əliyevin adı Respublika Əmək Şöhrəti kitabına yazılmışdır.
Akademik Maqsud Əliyev 24 dekabr 2016-cı ildə 92 yaşında, Bakıda vəfat edib.
İhva Qadın Universiteti
İhva Qadın Universiteti — Koreya Respublikasının paytaxtı Seul şəhərində yerləşən qeyri-dövlət ali təhsil müəssisəsi. Ölkənin ən məşhur ali təhsil müəssisələrindən biri olmaqla yanaşı, dünyanın ən böyük qadın universiteti hesab edilir.
Tarixi
Universitetin əsası amerikalı metodist, kilsə missioneri Meri F.Skrenton tərəfindən qoyulmuşdur. O, 31 may 1886-cı ildə öz evində tək bir şagird üçün İhva Haktanq adlı missioner qadın məktəbi açmışdı. Həmin ilin noyabrında Çondonda məktəb binasının tikintisi başa çatır. Növbəti il İmperator Kocon universitetə "Armud çiçəyi akademiyası" mənasına gələn ad verir.
1910-cu ildə burada kollec kursları, 1925-ci ildə isə qadınlar üçün peşə kursları açılır. 1935-ci ildə universitet Sodemun-qu rayonundakı hazırkı korpusuna köçür.
Koreya azad edildikdən dərhal sonra, 15 avqust 1945-ci ildə İhva Universiteti Koreyanın ilk ali təhsil müəssisəsinə çevrilir. 1950-ci ildə universitetdə magistratura və aspirantura şöbələri, 1977-ci ildə qadın tədqiqat kursları, 1984-cü ildə isə fasiləsiz təhsil şöbəsi açılır. 1996-cı ildə universitetdə qadınlar üçün ilk dəfə olaraq mühəndislik fakültəsi açılmış, 2001-ci ildə Beynəlxalq tədqiqatlar şöbəsinin əsası qoyulmuşdur.
2003-cü ildə ərli qadınların universitetə daxil olmasına qoyulan qadağa götürüldükdən sonra 2008-ci ildə ilk ərli qadın Ki Sonha İhvadan məzun olmuşdur.
2006-cı ildə universitetdə İhva qlobal əməkdaşlıq proqramı işə düşmüş, həmçinin İhva Haktanqın restavrasiyası başa çatmışdır. 2007-ci ildə universitetdə Fərqlənmə və Beynəlxalq Tədqiqatlar proqramlarını özündə birləşdirən ixtisaslaşmış Skrenton ilkin ali təhsil fakültəsi açılmışdır.
Hazırda ilkin ali təhsil şöbəsi 11 fakültəni və 65 kafedranı əhatə edir.
Universitetə qəbul müsabiqə əsasında aparılır.
Rəmzi və şüarı
Universitet adını Koreya-Çin dilində armud çiçəyi mənasını verən "ihva" sözündən almışdır. Universitetin rəmzi armud çiçəyidir.
Qadın təhsil sistemində liderlik mövqeyini qoruyub saxlamaq istəyi universitetin yeni şüarında da əksini tapmışdır:
Xarici əlaqələri
İhva Qadın Universiteti Harvard Universitetinin Asiya proqramının Koreyada yeganə tərəfdaşıdır.
Məşhur məzunları
XIX əsrin əvvəllərindən etibarən İhva Universitetindən 170.000-dən artıq şəxs məzun olmuşdur. Koreya tarixində bir çox şəxslər İhva Universitetinin məzunudur. Buranın məzunu olan məşhurlardan misal olaraq aşağıdakıların adlarını çəkmək olar:
Fenantren
Fenantren - kimyəvi formulu - C14H10.
Xassələri
Fenantren, antrasenin izomeri olub, onunla bərabər daş kömür qətranının antrasen yağı fraksiyasında rast gəlinir. Fenantren efirdə və benzolda yaxşı, spirtdə çətin həll olur. Bundan istifadə edərək onu antrasendən ayıırlar. Daş kömür qətranında fenantrenin miqdarı antrasendən daha artıq olmasına baxmayaraq hələ indiyə qədər ondan boyaq və başqa faydalı maddələr almaq mümkün olmamışdır. Fenantrenin öyrənilməsi nəzəri cəhətdən maraqlıdır, çünki fenantren nüvəsi morfin, kodein kimi bəzi təbii alkaloidlərin və başqa təbii birləşmələrin tərkibində vardır. Fenantreni 650-8000C temperaturda asetilendən və ya ortoditolil, dibenzil, stibel kimi bəzi benzol törəmələri buxarlarından (yüksək temperaturda qızarmış boru içərisində buraxmaqla) sintez edirlər.
Törəmələri
Fenantren və onun törəmələrini almaq üçün əhəmiyyətli sintez üsulunu Pşorr təklif etmişdir. Bu üsulla, əvvəlcə ortonitrobenzo aldehidini fenilsirkə turşusunu kondensləşdirib α-fenil-ortonitrodarçın turşusunu onu reduksiya etməklə α-fenil-ortonitrodarçın turşusun, ondan diazolaşma yolu ilə müvafiq diazobirləşməni sonra diazolbirləşməni mis tozunu iştirakı ilə parçalamaqla fenantrenkarbon turşusunu alırlar. Fenantrenkarbon turşusunu qızdırdıqda ondan karbon qazı ayrılır və fenantren əmələ gəlir. Fenantren 1010C-də əriyir, 340,20-də qaynayır. Fenantren antrasen kimi zəif aromatik xarakterli maddədir. Fenantreni oksidləşdirdikdə əvvəlcə fenantrenxinon sonra difen turşusu əməmlə gəlir. Fenantrenxinon 2080-də əriyən, narıncı kristal maddədir. Su buxarı ilə distillə olunmamasına, iysizliyinə və başqa xassəslərinə görə fenantrenxinon xinon olmayıb, daha çox diketondur. Bir əvəzli fenantrenin 5 izomeri vardır (1,2,3,4, və 9) çoxlu izomer əmələ gətirə bildiyi üçün fenantren törəmələrinin öyrənilməsi çox çətindir.
Tiryək
Çində, İranda, Türkiyədə, Özbəkistanda və başqa isti ölkələrdə bitən xaşxaş bitkisinin baş hissəsini gül açana yaxın dövrdə çərtir və ya kəsirlər. Həmin kəsiklərdən axan şirəni - qətranı toplayırlar. Çox vaxt onu qurudub toz halına salırlar. Tiryəkin tərkibində 20-25%-ə qədər müxtəlif alkaloidlər vardır. Kimyəvi quruluşları və fizioloji təsirlərinə görə bu alkaloidləri iki qrupa ayırmaq olar:
Tiryəkin tərkibində 9%-ə qədər morfin, 0,4%-ə qədər tebain və 0,3%-ə qədər kodein olur.
Morfin
Morfin bir molekul su ilə kristallaşır. susuz halda 254o -də parçalanaraq əriyir, suda az həll olur. Morfin və onun duzları şiddətli zəhərdir. Morfinin hidroxlorid duzu kiçik dozalarda sakitləşdirici, ağrıkəsici və yuxugətirici dərman kimi təbabətdə çox işlədilir.
Kodein
Bir molekul su ilə kristallaşır, suda pis həll olur. Susuz kodein 155o-də əriyir. Tiryəkdə rast gələn kodein sol kodeindir. Kodein və onun duzları, eləcədə dionin təbabətdə öskürəyə qarşı işlədilən mühüm dərmandır.
Kristian Lorenz
Kristian "Fleyk" Lorenz, (d.16 noyabr 1966); almaniyalı musiqiçidir. O, Rammstein qrupunda klaviş ifaçısıdır. Eyni zamanda "Feeling B" qrupundakı rolu ilə də tanınmışdır.
Bioqrafiyası
Lorenz ailəsi tərəfindən övladlığa götürülən Flake iki ögey qardaşı ilə birlikdə böyümüşdür. Erkən yaşlarında pianoya ilk uşaqlıq dostlarından biri piano ifa edə bildiyi üçün maraq göstərmşdir. Ailəsi onu musiqi məktəbinə göndərmişdir. 15 yaşında ad gününde 100 Marka aldıqları pianonu hədiyyə etmişdilər. Hal hazırda böyüdüyü Prenzlauer Berg'də yaşayır, hətta qrup məşqlərinə gedərkən hər gün köhnə məktəbinin önündən keçir.
Uşaqlıqda qəzet paylayan işləmişdir. Əslində həmişə cərrah olmaq istəmişdir, ancaq hərbi xidməti rədd etdiyi üçün ali təhsilinə icazə verilməmişdir.
Şəxsi həyatı
Üç qız atasıdır.
Karyerası
1983-cü ildə 17 yaşında Paul Landers ve Aljoscha Rompe ilə "Feeling B" adlı qrupda ifa etməyə başlayır və bu qrupda təqribən 10 il qalmışdır. Bu qrup 90-cı illərin ortalarında fəaliyyətini dayandırmışdır. Amma 2000-ci ildə Rompenin vəfatına qədər özəl fəaliyyətlərdə bir araya gəlmişdir.
1994-cü ildə Till Lindeman, Rixard Kruspe, Oliver Ridel və Kristof Şnayder ilə birlikdə qatıldığı "Berlin Senate Metrobeat" yarışmasında qalib gələrək peşəkar 4 demo musiqi parçası yazma haqqı qazanmışdır. Sonradan Paul Landers və son olaraq özünün qatılması ilə Rammstein yaranmışdr. Əslində əvvəllər qrupa qatılmaq istəmədiyini bildirsə də sonda qrupa qatılma təklifini qəbul etmiş və ilk albomları olan Herzeleid (Ürək ağrısı) üzərində işləməyə başlamışdılar.
Mən Xəzər dənizçisiyəm (film, 1961)
Məzmun
Filmdə gecə-gündüz neft, taxıl, pambıq, taxta-şalban daşıyan dənizçilərin həyatı, məişəti əks olunmuşdur. Film qocaman Xəzər dənizçilərini əvəz edəcək gənc matrosların təlim məşqilə bitir.
Azərbaycanda qeydiyyata alınmış yerli əhəmiyyətli arxeoloji abidələrin siyahısı
Siyahı
300px|thumb|right|[[Şahbulaq Qıfılı saray kompleksi]]
Nürnberq prosesi
Nürnberq prosesi - III Reyxin rəhbərləri üzərində baş verən beynəlxalq məhkəmə prosesi.
İştirakçılar
Hər dörd ölkə tərəfindən bir baş hakim, alternativ hakim və prokuror təmin edilmişdir. Məhkəmənin hakimləri: -Geoffrey Lawrence (Böyük Britaniya baş hakimi və məhkəmə sədri) - Norman Birkett (Böyük Britaniya alternativ hakimi) - Francis Biddle ( ABŞ baş hakimi) - John Parker ( ABŞ alternativ hakimi) - Henri Donnedieu de Vabres (Fransız baş hakim) - Robert Falco (Fransız alternativ hakim) - Iona Nikitchenko (SSRİ hakimi) - Alexander Volchkov (SSRİ alternativ hakimi)
Verilən iddianamə:
1. Sülhə qarşı işlənən cinayətə və ya sui-qəsddə ortaq olmaq 2. Sülhə qarşı döyüş icra, təcavüzkarlıq və digər cinayətləri başlamaq və planlamaq 3. Müharibə cinayətləri 4. İnsanlığa qarşı cinayətlər
Günahlandırılıb bəraət qazanan (I), günahkar olan (G),  ittiham olunmayan (O)
Əlvan yulğun
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
İranda, Оrta Asiyada, Qafqazda təbii halda bitir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 8 m-ə çatan ağac və ya kоldur. Qabığı qırmızımtıl, cavan zоğları açıq-qоnur rəngli, budaqda çохsaylıdır. Çiçək salхımı sadədir, yarpaq qоltuğunda yеrləşib, uzunluğu 9 sm-ə çatır. Çiçəkləri 5 üzvlü, ləçəkləri çəhrayı və ya ağdır. Еrkəkciyi 5, nazik sapvaridir, tacdan yuхarıda yеrləşir. Dişiciyi bir, yumurtalığı üst, bir yuvalıdır. Sütuncuğu yumurtalıqdan bir nеçə dəfə qısadır, 3-4-dür. Mеyvəsi çохtохumlu, 3 bölümlü, açılan qutucuqdur. Tохumu хırda, ağ tükcüklə örtülüdür. Aprеl-may aylarında çiçəkləyir. Nеktarlı bitkidir.
Ekologiyası
Torpağa tələbkar deyildir. İstiyə soyuğa davamlıdır. Rütubətli yerlərdə yaxşı bitir.
Azərbaycanda yayılması
Kür-Araz düzənliyində, Abşеrоnda təsadüf еdilir.
İstifadəsi
Yaşıllaşdırmada rast gəlinmir. Yamacların bərkidilməsində istifadəsi məqsədyönlüdür.
Kral-konsort
Kral-konsort, şahzadə-konsort və ya kraliça-konsort (Prince consort) — monarxın həyat yoldaşı (kişi və ya qadın özü monarx olduqda  bu titul işlədilmir).
Kraliçanın həyat yoldaşının yüksək statusunu göstərmək üçün ona şahzadə, şahzadə-konsort və ya  kral-konsort titulu verilə bilər. Kraliçanın ölümündən sonra konsort titulu itirilir və sadəcə şahzadə və ya hersoq çağrılır.
Anoloji status, kraliça-konsort kralın da həyat yoldaşına verilə bilər. Məsələn, VI Georqun həyat yoldaşı kraliça II Elizabetdə bu statusu daşımışdır (1936—1952).
Mikania globifera
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
REST protokolu
REST protokolu və ya REST (Representational State Transfer) — şəbəkə daxilində ayrı-ayrı proqramların qarşılıqlı əlaqəsini təmin edən bir sistemdir. Bu protokol məlumatların veb-servislər üzərindən ötürülməsini, emal edilməsini təmin edir.
Typhlodromus argyronamus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Froloş burnu
thumb|Antarktik yarımadasında Anvers adasının yerləşməsi.
Froloş burnu (нос Фролош, ‘Nos Frolosh’ \'nos 'fro-losh\) — Antarktidanın Palmera arxipelaqının Anvers adası sahillərindən şimal-şərqdə yerləşən burundur. Burun Qalata buxtasından şimalda yerləşmişdir.
Burun qərbi Bolqarıstanda yerləşən Froloş şəhərinin adını daşıyır.
Yerləşməsi
Deliradev burnundan 1.93 km şimalda, Beyle burnundan 4.1 km cənub-şərqdə, Melçior adalarına daxil olan Lambda adasından 7 km qərbdə yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.
Mən Xəzəri görürəm (film, 1980)
Məzmun
Film Xəzər gəmiçiliyinin fəaliyyətindən həsr olunmuşdur.
SOAP protokolu
SOAP (Simple Object Access Protocol) protokolu — şəbəkə daxilində ayrı-ayrı proqramların qarşılıqlı əlaqəsini təmin edən bir sistem. Bu protokol məlumatların veb-servislər üzərindən ötürülməsini, emal edilməsini təmin edir.
Franklin boğazı
Fraklin boğazı - Kanada Arktik arxipelaqına daxil olan Uels Şahzadəsi (ada)sını Buthia yarımadasından ayırır. Kanadanın şimalında Nunavut vilayəti ərazisində yerləşir. Eni ən dar yerdə 32 km təşkil edir. Orta dərinlik şimalda 70 m, cənubda isə 400 m-dir. İlin böyük hissəsi buzla örtülü olur. Boğaz əsasən avqustun əvvəlindən sentyabrın əvvəlinə qədər buzdan azad olur. Boğazdan Şimal-Qərb dəniz yolu keçir. Bu yol Lonkaster, Borru, Pill boğazı, Franklin körfəzi, Larsen, Viktoriya boğazı, Kuin-Mad körfəzi, Dis, Koroneyşen boğazı, Dalfin-end-Yunion boğazı və Amudsen körfəzindən keçir. Boğaz Qütb araşdırmaçısı Con Franklinin şərəfinə adlandırılmışdır.
12 dekabr
1901–cari
thumb|[[Çingiz Aytmatov]]
Sebastyan Pinyera
Sebastyan Pinyera (Miguel Juan Sebastián Piñera Echenique; ) — Çili prezidenti.
Süleyman Mikayılov
Həyatı
Süleyman Mikayılov 1962-ci ildə aprelin 27-də anadan olub. 1979-cu ildə Naxçıvan şəhər 2 saylı orta məktəbini, 1984-cü ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu, 2004-cü ildə isə Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirmişdir.
1979-cu ildə Naxçıvan şəhər Uşaq idman məktəbində məşqçi kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1984–1994-cü illərdə Naxçıvan şəhər orta ixtisas musiqi məktəbində bədən tərbiyəsi rəhbəri, 1994–1995-ci illərdə "Səma" kiçik müəssisəsinin direktoru işləyib.
1995–1999-cu illərdə Bakı Baş Gömrük İdarəsinin Qaçaqmalçılıq və Gömrük Qaydalarının Pozulmasına Qarşı Mübarizə şöbəsinin rəisi, idarə rəisinin birinci müavini, idərənin rəisi vəzifələrində çalışıb.
1999–2001-ci ildə Dövlət Gömrük Komitəsinin İşlər İdarəsi rəisinin müavini, bir müddət Vergilər Nazirliyinin Operativ Nəzarət İdarəsinin rəisi işləyib.
Ailəlidir, iki övladı var.
Siyasi fəaliyyəti
2005-ci ildə Yardımlı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, 2005–2010-cu illərdə isə Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalşıb.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 4 mart 2010-cu il tarixli Sərəncamı ilə Bakı şəhəri Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib.
2003-cü ildən Azərbaycan Respublikası Boks Federasiyasının vitse prezidentidir.
Aranlı
Aranlı — təxəllüs.
Robert Ouen
thumbnail Robert Ouen (1771-1858) — İngilis utopik sosialisti.
Həyatı
Robert Ouen Cənubi İngiltərənin kiçik bir şəhərində anadan olmuşdur, 8 yaşına qədər aldığı təhsillə kifayətlənmişdir. 20 yaşında ikən Mançestrdə fabrik müdiri olur. Mançestr ədəbiyyat-fəlsəfə cəmiyyətinə daxil olur. 1800-cü ildən Şotlandiyanın Nyu-Lenark şəhərində fabrik müdiri olur. O, cəmiyyətin dəyişdirilməsi ideyasını tarixdən kənar həqiqət kimi başa düşürdü. Burada Xarakterin təşəkkülü üçün yeni institut təşkil edir. 1816-1825-ci illərdə Amerikada “Yeni harmoniya” adlı icma təşkil edir. Lakin icma dağılır.
R.Ouenin pedaqoji sahədə böyük xidməti ondan ibarətdir ki, o, uşaqların ictimai tərbiyəsi və təlimin məhsuldar əməklə birləşdirilməsi ideyasını irəli sürməklə, onu elmi cəhətdən əsaslandırmaqla kifayətlənməmiş, öz ideyalarını praktikada həyata keçirmişdir.
R.Ouen özünün Nyu-Lenarkdakı böyük xidmətini gənc nəslin tərbiyəsi və fəhlələrin xarakterini yenidən tərbiyə etmək uğrunda apardığı islahatda görürdü.
R.Ouen ağıllı, düşüncəli, texniki cəhətdən savadlı, gözəl adətlərə və meyillərə malik, bir-birilə dost, sahibkarlara xeyirxah münasibət bəsləyən yeni fəhlələr tərbiyə etmək. Yetkin fəhlə kollektivi yaratmaq istəyirdi. O, uşaqların da həmin ruhda böyüməsinə çalışırdı. R.Ouen əmək tərbiyəsinə də xüsusi yer ayırırdı. Uşaqlar kiçik yaşlarından böyüklərin əmək fəaliyyəti ilə tanış olur, onu müşahidə edir, onlara bəzi zəruri əmək vərdişləri aşılanırdı.
Nyu-Lenarkda R.Ouen, uşaqların bədii tərbiyəsinə də xüsusi əhəmiyyət verirdi. Nəğmə, musiqi, rəqs, rəsm, nəzakətli davaranış, səliqəli geyim, işin icrasında dəqiqlik, daxili yaşayış qaydalarında və gün rejimində ahəngdarlıq bədii tərbiyə üçün R.Ouenin istifadə etdiyi vasitələr idi. R.Ouenin qəti əmin idi ki, tərbiyə insanlığı ya xeyirxahlığa, ya da şərə aparır. Tərbiyənin yaxşı və ya pis olması tədris olunan fənnlərin məqsədindən, məzmunundan, tətbiq olunan prinsip və metodlardan asılıdır. O, təlim və tərbiyə prosesində tətbiqi, zəruri olan aşağıdakı metodları fəqrqləndirirdi: 1.Yaş xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması; 2.Əyanilik; 3.Uşaqların meyil və qabiliyyətlərinin nəzərə alınması; 4.Metodun uşağın təbiətinə uyğunluğu; 5.Mərhəmət və xeyirxahlıq. R.Ouenin məktəblə bağlı tələbləri qəti və olduqca ciddi idi. O, deyirdi ki, məktəbdə: 1.Uşaqları təhqir etməməli və cəzalandırmamalı; 2.Uşaqlara hərbi hazırlığ verməli; 3.Uşaqların sualına dəqiq və aydın cavab verməli; 4.Məşğələlər uşaqları yormamalı; 5.Müsahibə, sual-cavab yolu ilə ancaq dəyərli şeylər öyrədilməli; O xarakterin düzgün təşəkkülü üçün 5 amili irəli sürmüşdür: 1.İnsan orqanizmi ilə xarici şəraitin qarşılıqlı təsiri; 2.Öz iradəsindən asılı olmayaraq hiss və etiqadlarını xarici aləmdən alması; 3.Bu hiss və etiqadların iradə adlandırılması; 4.Nə fitri, nə də sonrakı tərbiyə vasitəsi ilə iki fərdi tam eyniləşdirməyin mümkün olmaması; 5.Üzvi xəstəliklər müstəsna olmaqla, hər bir uşağın yaşadığı mühitin təsiri ilə ən aşağı və ən ali vücudun təşəkkülü mümkümdür. Ouenin tələbi əsasında İngiltərədə Müəllimlər Seminariyası açılmağa başlamışdır. O ümumi, pulsuz, icbari təhsil olmasını tələb edirdi. O, yalnız öz təhsil tərbiyə müəssisələri üçün deyil, həm də bütün İngiltərə üçün müəllim hazırlığı işinə müsbət təsir göstərmişdir.
Mənbə
Pedaqogika tarixi
Otto Han
Otto Han — alman kimyaçısı, radiokimyanın pioneri, nüvə izometriyasının və uranda nüvə parçalanmasının kəşfçisi (Nobel mukafatı 1944). O, "nüvə kimyasının atası" sayılır.
Uşaqlığı
Otto Han Frankfurtda şüşəçi və insiharçı Henrih Hanın ailəsində anadan olmuşdur. Otto və onun böyük qardaşları Karl, Heyner və Yulius gözəl uşaqlıq həyatı keçirmişlər. Öz nailiyyətlərinə malik olduğu novatorluq ideyaları sayəsində çatmış olan atası oğlunda arxitektorluq istedadı görürdü. Ancaq sonralar Ottonun sənaye kimyaçısı olmaq arzusunu eşidəndə o etiraz etməmişdir.
Təhsili
1904-cü ildə Han ingilis dilini yaxşılaşdırmaq məqsədilə Londondakı University Collegə gedərək orada təsir qazın kəşfçisi professor Vilyam Ramzeyin yanında çalışır. 1905-ci ildə o Kanadaya gedərək McGilli Universitetində Ernest Rezerfordun yanında öz biliyini dərinləşdirir. Burada Han radioaktiv kimyəvi element olan Torium C, Radium D və Radioactiniumu kəşf edir.
Berlindəki tədqiqatları
1906-cı ildə Otto Han Almaniyaya dönərək Berlin TU-da Emil Fişerin yanında çalışmağa başlayır. Burada o öz laboratoriyasına sahib olur. Primitiv cihazların köməyi ilə Han Mesotorium I, Mesotorium II və İoniumu kəşf edir. Mesotorium I (radium 228) sonrakı illərdə böyük əhəmiyyət kəsb edir. Çünki, ondan əvvəl kəşf olunmuş radium 226 tibbdə geniş tətbiq tapmışdır. 28 sentyabr 1907-ci ildə o Berlində fizik Liza Meytner ilə tanış olur. Onların 30 illik birgə elmi fəaliyyəti həm də aralarında dərin dostluq münasibətləri ilə bağlı idi. 1909-cu ildə Otto Hana "geriyə radiaktiv təkanı" aşkarlamaq nəsib olur. O, Liza Meytner ilə birlikdə yeni yaratdıqları "geriyə radiaktiv təkan üsulu" ilə çoxlu sayda yeni radiaktiv substanslar kəşf edirlər. 1910-cu ildə Han professor vəzifəsini alır və 1912-ci ildən Berlin-Dalemdə, Kayzer-Vilhelm İnstitutunun radiokimya şöbəsinə rəhbərlik edir. 1928-1946-cı illərdə o həmin institutun direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 1924-cü ildə o Prussiya elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir. 1921-ci ilin fevralında Otto Han Uran Z-in kəşfi haqqında ilk xəbəri yayır. Bu nüvə izometriyasının kəşfi idi. 1936-cı ildə digər alman alimi Vayçneker bu fenomenin nəzəri əsaslarını işləyir. Bu kəşfi üçün Otto Han 1923-cü ildə Maks Plank İnstitutu tərəfindən Kimya üzrə nobel mükafatına layiq görülür.
1920-ci ildə Otto Han yeni tədqiqat sahəsi yaradır: tətbiqi radiokimya. Bu elm sahəsi ilə o ümumi kimyəvi və fiziki məsələlərin həlli ilə məşğul olur. "Applied Radiochemistry" onun ingilis dilində yazdığı kitabın sərlövhəsidir. Bu kitabda onun 1933-cü ildə Nyu-Yorkda İthaça Universitetində oxuduğu mühazirələr cəmlənmişdir.
Nüvə parçalanmasının kəşfi
Liza Meytner və assistenti Frits Ştrasmanla birlikdə Han əvvəllər italyan alimi Enriko Fermi tərəfindən 1934-cü ildə başlanmış araşdırmaları davam etdirməyə başlayır. 1938-ci ilə qədər bütün alimlər fikirləşirdilər ki, uran atomunu neytronlarla bombardman etdikdə atom nömrəsi 92-dən böyük olan element yarana bilər. 1938-ci ildə Liza Meytner Almaniyada sağçıların hakimiyyəti dövründə malik olduğu yəhudi mənşəniyə görə təhlükə altına düşdüyü üçün öncə Hollandiyaya, sonra isə İsveçə köçür.
17 dekabt 1938-ci ildə apardığı sınaqlar nəticəsində alimlər qərara gəlirlər ki, uran nüvəsi orta ağırlıqlı atomlara parçalanır. Bu nüvə parçalanmasının kəşfi idi. Han və Ştrasmanın işlərinin nəticələri 6 yanvar 1939-cu ildə "Təbiət elmləri" jurnalında çap olunur. Bu işlə sübut edilmişdir ki, uran daha kiçik elementlərə parçalanır. Bundan bir az sonra, 11 fevral 1939-cu ildə Liza Meytner və onun qohumu Otto Robert Friş nüvə parçalanmasının ilk nəzəri-eksperimental əsaslarını "Nature" jurnalında ingilis dilində çap etdirirlər.
İkinci dünya müharibəsi ərəfəsində Otto Han öz əməkdaşları ilə birlikdə uranın parçalanma reaksiyası üzərində işləyərək 1945-ci ilə qədər 25 yeni elementin və 100 izotopun siyahısını tərtib edir. Müharibənin sonunda o digər alman alimləri ilə birlikdə həbs olunaraq İngiltərəyə, Kembricin yaxınlığında yerləşən düşərgəyə aparılır. 1946-cı ildə onun Almaniyaya qayıtmasına icazə verilir.
Aldığı mükafatlar
1944-ci ildə İsveç krallığı Otto Hanı nüvə parçalanmasının kəşfinə görə Nobel mükafatına layiq görür. O bu mükafatın özünü yalnız müharibədən sonra 1946-cı ildə ala bilir.
Müharibədən sonrakı illərdə Otto Han Maks Plank cəmiyyətinə rəhbərlik edir, ona dünyada böyük uğur gətirir. O bu cəmiyyətə 1946-1960-cı illərdə rəhbərlik etmişdir. Müharibədən sonra Otto Han nüvə enerjisinin hərbi məqsədlər üçün istifadəsi əleyhinə çıxışlara qoşulur və bu hərəkətdə aktiv iştirak edir. Han 1955-ci ildə Maynau qətnaməsinin təşəbbüskarlarından biri olur. Bu qətnamədə o digər Nobel mukafatçıları ilə birlikdə nüvə silahının təhlükəsi haqqında xəbərdarlıq edirlər.
Otto Han dünyanın bir çox universitetlərinin fəxri doktoru seçilmişdir. O ümumilikdə 45 elmi məktəbin mükafatına layiq görülür. Bu mükafatlar arasında Almaniyanın "Xidmətlərinə görə" ordeni, Fransa Fəxri legionunun zabit adı, Papa Yohan XXIII tərəfindən Romada verilən qızıl medal və digərləri vardır. Otto Han 1958-ci ildə SSRİ Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü seçilir. Amma o bundan imtina etmişdir.
Otto Han 28 iyul 1968-ci ildə Göttingendə vəfat etmişdir.
Charlotte (anime)
— Yoşiyuki Asayın rejissorluğu ilə P.A. Works və Aniplex tərəfindən istehsal olunmuş 13 seriyadan ibarət anime serialı. Yaponiyada 5 iyuldan 27 sentyabr 2015-ci ilə kimi yayımlanmışdır. 2016-cı ilin martında OVA seriyası buraxılmışdır. ASCII Media Works nəşriyyatının "Dengeki G's Comic" jurnalında iki manqa adaptasiyası nəşr olunur. Hadisələr alternativ reallıqda baş verir: uşaqların müəyyən hissəsi yetkinliyə çatana qədər supergüclərə malik olurlar. Hadisələrin əsas diqqət mərkəzində Yuu Otosaka adlı oğlandır. Yuu digər insanların bədənlərini 5 saniyəliyinə idarə etmək qabiliyyətinə malikdir. Bu, bunun kimi xüsusi güclərə malik olan uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş məktəbin şura prezidenti olan Nao Tomori adlı qızın diqqətini cəlb edir.
Anime serialının fikir müəllifi Cun Maedadır. Bununla yanaşı o, ssenarini yazmış, bəzi musiqiləri bəstələmiş, Na-Ga ilə personajları dizayn etmişdir. Həm Maeda, həm də Na-Ga vizual brendi Key-in əməkdaşlarıdırlar və "Charlotte" Key-in "Angel Beats!"-dən sonra ikinci orijinal anime serialıdır. Maeda "Charlotte"-nın konsepsiyasını 2012-ci ildə "Angel Beats!"-dən sonra başqa bir anime üzərində işləmək təklifindən sonra düşünmüşdü. Maeda "Angel Beats!"-ə nisbətən bu animedə əsas personajların sayını azaltmış və əsas diqqəti onların davranışlarına yönəltməyə qərar vermişdir. Yaradıcılıq prosesinə müxtəliflik əlavə etmək və "Angel Beats!"-dən çox təsirlənməməsi üçün "Angel Beats!"-dən fərqli yeni çəkiliş heyəti işə cəlb olunmuşdur.
"Charlotte" gözlənilməz və xatirələri oyadan səhnələrinə görə təriflənmişdir, amma gedişatının və strukturunun yetərsiz olduğu bildirilmişdir. Anime geniş izləyici kütləsi üçün "uyğun" görülmüş və "moe anime" streotipinə meydan oxuduğu qeyd olunmuşdur. Komediya elementləri köhnə dəbli və axmaq kimi qiymətləndirilsə də, ümumilikdə ciddi səhnələrə rahatlıq gətirdiyinə görə təriflənmişdir. Hətta bir tənqidçi bunu "damaq təmizləyicisi" adlandırmışdır. P.A. Works gözəl animasiya səhnələrinə və təsirləndirici kinematoqrafına görə müsbət rəylər almışdır.
Məzmun
"Charlotte"-da hadisələr alternativ reallıqda baş verir. Bu dünyada hər 75 ildən bir Yerin yaxınlığından Charlotte adlı kometa keçir. Bu hadisə baş verəndə kometanın toz hissəcikləri Yerə yayılır və toz hissəciklərini özünə çəkən uşaqlar yetkinlik yaşına qədər supergüclərə malik olurlar. Hadisələrin əsas diqqət mərkəzində Yuu Otosaka adlı oğlandır. Yuu başqa bir insanın bədənini 5 saniyəliyinə idarə etmək qabiliyyətinə malikdir. Yuu bu gücündən məktəbdə saxtakarlıq etmək üçün istifadə etməyə qərar verir, lakin spesifik hədəf üçün özünü görünməz edə bilən Nao Tomori adlı qız onu ifşa edir. Nao onu keçməyə və prezidenti olduğu məktəb şurasına qatılmağa məcbur edir. Məktəb şurasının başqa üzvü də kontrol edilə bilməyən çox yüksək sürətlə hərəkət etmək qabiliyyətinə malik Cociro Takacodur. Məktəb şurasının əsas vəzifəsi xüsusi gücləri olan uşaqları onları təcrübələrinə cəlb etmək istəyən alimlərdən qorumaqdır. Bunu edərkən məktəb şurası bu cür uşaqlara güclərindən istifadə etmələrinin təhlükəli olduğunu deyir. Onlar sonda ölmüş insanlarla medium kimi əlaqə saxlamaq qabiliyyətinə malik Yusa Nişimori ilə rastlaşırlar. Yusanın ölmüş bacısı Misa bunun sayəsində istədiyi zaman Yusanın bədənini idarə edir. Misanın özü isə pirokinez gücünə sahibdir. Tezliklə Yusa Hoşinomi Akademiyasına keçir və məktəb şurasına qoşulur.
Tezliklə Yuunun kiçik bacısı Ayuminin hər tərəfi viran qoymaq qabiliyyəti oyanır və bu, Ayuminin ölümünə səbəb olur. Yuu dərin depresiyaya düşür və özünü təcrid edir. Lakin Nao onun əhvalını dəyişir və məktəb şurasına qayıtmasına kömək edir. Yuu Nao ilə Zhiend post-rok qrupunun konsertinə gedir, konsert zamanı zaman səyahəti bacarığına malik böyük qardaşı Şunsukenin mövcudluğunu xatırlayır. Şunsuke bu bacarığından Hoşinomi Akademiyasını və vaksin düzəldən təşkilatı qurmaq üçün istifadə edibmiş, Yuu və Ayumini təhlükəyə atmamaq üçün isə Maedomarinin köməyi ilə onların özü haqqındakı xatirələrini sildiribmiş. Lakin gücündən çox işlətdiyindən kor olub və gücündən artıq istifadə edə bilmir. Yuu öyrənir ki, onun əsl bacarığı digərlərinin güclərini oğurlamaqdır. Yuu Şunsukenin bacarığını götürür və keçmişə gedərək bacısı Ayuminin ölümünün qarşısını ala bilir.
Bir terrorist qruplaşma Nao və Şunsukenin ən yaxın dostu Kumaqamini əsir götürür və Yuunun qarşılığında onları buraxacağını bildirir. Yuu onları xilas etməyə gedir. Lakin işlər yolunda getmir: Kumaqami ölür, Yuu ağır yaralanır. Sağaldıqdan sonra Yuu vacib qərar alır: bütün dünyanı səyahət edin bütün bu güclərə malik olan uşaqların güclərini oğurlayacaq. Yuu dünya səyahətinə çıxır, lakin insanların güclərini oğurladıqca yaddaşı getdikcə zəifləyir. O, taqətdən düşənə qədər bütün gücləri oğurlaya bilir. Şunsuke Yuunu xilas edir, onu Yaponiyaya — ailəsinin və dostlarının arasına gətirir. Yuu keçmişi ilə bağlı heç nə xatırlamadığını deyir, lakin Nao ona özünü sevgilisi kimi təqdim edir. Bu andan etibarən Yuu və dostları xoşbəxt yaşamağa başlayırlar.
Əsas
thumb|right|"Charlotte"-nın əsas personajları (soldan sağa): Yusa, Cociro (arxa sıra); Nao, Ayumi və Yuu (ön sıra) [[Kometa|Charlotte kometası ilə.]]