cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sehrin rəngi (roman)
“Sehrin rəngi” (ing. The Colour of Magic ) – ingilis yazıçısı Terri Pratçettin 1983-cü ildə yazılmış yumoristik fentezi janrında romanı.
“Yastı dünya” (ing.”Discworld”) seriyasından ilk roman.
Romanda barəsində söhbət gedən sehrin rəngi Yastı dünyanın göy qurşağının səkkizinci rəngi olan oktarindir. Romanda həm də sehrli metal oktiron (Aqat imperiyasında kəşf edilmiş ehtiyatları var) və sehrli qaz oktaqon xatırlanır.
Romanın süjeti
Aqat imperiyasının təbəəsi olan İkiçiçək Yastı Dünyanın ən iri şəhəri olan Ank-Morporkla tanış olmaq üçün bura gəlir və Yastı Dünyanın ilk turistinə çevrilir. Öz inkişafında Aqat imperiyasından geri qalan şəhər sakinlərini o öz eynəkləri, danışıq kitabı və ikonoqrafı (fotoaparatın analoqu) ilə təəccübləndirir. İçi qızılla dolu olan ağıllı armuda ağacından hazırlanmış canlı Sandıq da İkiçiçəyi müşayiət edir. Tavernada İkiçiçək yarımçıq sehrbaz Rinsvindlə tanış olur və ondan şəhəri göstərməyi xahiş edir. Bundan sonra, personajların başına qeyri-adi macəralar gəlir: şəhərdə yanğın, şər ilahı Bel-Şamqarotun məbədindəki hadisələr, İlandağda (Wyrmberg) təsəvvür etdikləri əjdahalarla yaşayan xalqla qarşılaşmaları, Krull adasında macəralar və s.
Romanda Yastı Dünya haqqında bəzi məlumatlar verilir. Belə ki, Dünya sakinləri inanırlar ki, Yastı Dünya üzərində dörd filin durduğu tısbağanın: Böyük Atuinin üzərində yerləşir. Krull adasının sakinləri isə hətta Böyük Atuinin erkək yoxsa dişi olmasını müəyyənləşdirmək üçün kosmik layihə həyata keçirməyə çalışırlar.
Ekranlaşdırılması
2008-ci ilin martında Londonda “Sehrin rəngi” və “Ağılsız ulduz” romanları əsasında çəkilmiş televiziya filminin premyerası olmuşdu. Britaniyanın Skü One teleşirkəti tərəfindən çəkilmiş bu filmdə Şon Astin (İkiçiçək), Kristofer Li (Ölümün səsi), Tim Karri (Traymon), Ceremi Ayrons (Patrisi), Terri Pratçett (astrozooloq) çəkilmişlər.
Mikania teixeirae
Mikania teixeirae Mikania teixeirae Mikania teixeirae
Zöhrab Zeynallı
Zöhrab Ramazan oğlu Zeynallı — Prezident təqaüdçüsü, veteran jurnalist və əməkdar mədəniyyət işçisi.
Həyatı
Kərbəlayi Zöhrab Ramazan oğlu Zeynallı 1938-ci il yanvarın 25-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Zöhrab müəllim Azərbaycanın görkəmli jurnalisti Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziya Verilişləri proqramının baş direktoru, "Qızıl qələm","Həsən Bəy Zərdabi" mükafatı laureatıçısı, əməkdar mədəniyyət işçisi, Azərbaycanın Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsüdür eləcə də görkəmli Azərbaycan türkoloqu, filologiya elmləri doktoru, professor, müasir türkologiyanın inkişafında müstəsna xidmətləri olan Fərhad Zeynalovun qardaşıdır. Ailəlidir, 2 övladı var.
Təhsili
İlk təhsilini Ordubad rayonu, Əylis kəndində yerləşən M. T. Sidqi adına 1 №-li orta məktəbdə almışdır. Orta məktəbi yüksək qiymətlərlə başa vurduqdan sonra 1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universitetinin) jurnalistika fakültəsinə daxil olmuşdur. 1962-ci ildə Universiteti bitirərək gənc jurnalist diplomu alan Z. Zeynallı təhsilini davam etdirmək məqsədilə yenidən Universitetə öz sənədlərini vermiş və 1964-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin ərəb şöbəsinin axşam növbəsinə qəbul olunmuşdur. Bu dövrdə əmək fəaliyyətinə başlamasına baxmayaraq təhsilini davam etdirmiş və 1976-cı ildə ulu öndərimiz Heydər Əliyevin qayğısı sayəsində Moskvada İctimai Elmlər Akademiyasında yüksək ali təhsil alan bir neçə Azərbaycan jurnalistindən biri olmuşdur.
Əmək fəaliyyəti
Əmək fəaliyyətinə 1957-ci ildə universitetini bitirdikdən sonra Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının "Elm" nəşriyyatında başlamış və nəşriyyat işinin incəliklərini dərindən öyrəndikdən sonra yenidən təhsil almaq qərarına gəlmişdir. İkinci təhsilini 1964-cü ildə başa vurduqdan sonra isə Azərbaycan Dövlət Teleradiosuna dəvət edilmiş 2007-ci ilin yanvar ayınadək Dövlət Teleradio verlişləri komitəsində şöbə müdiri, baş redaktor və proqram direktoru kimi məsul vəzifələrdə çalışmışdır. Zöhrab müəllim 28 il Azərbaycan Milli Radiosunun baş proqram direktoru vəzifəsində şərəflə işləyərək ömrünün yarım əsrə yaxınını radiojurnalistikaya həsr etmiş və ölkənin ilk ədəbi-bədii və informasiyalı radio yayımı "Araz" proqramının yaradıcılarından biri olmuşdur. Hal-hazırda isə Nəsirəddin Tusi adına Xeyriyyə Cəmiyyəti idarə heyəti sədrinin müavinidir
Yaradıcılığı
Zöhrab Zeynallının dövrü mətbuatda eləcə də Radioda onlarla dəyərli yazıları dərc olunmuş və Radio kompozisiyaları səsləndirilmiş və hələ də Radionun qızıl fondunda yüzlərlə verlişi saxlanılmaqdadır. Onun dövrü mətbuatda 20 yanvar faciəsinə həsrt etdiyi "Qanlı Yanvar faciəsi" və "Efirin göz yaşları" yazıları çap olunmuşdur. Bununla yanaşı Azərbaycanın görkəmli diktoru, Azərbaycanda peşəkar diktorluq məktəbinin yaradıcısı olmuş Aydın Qaradağlıya həsrt etdiyi "Nəğməyə dönmüş ömür", Azərbaycanın mühacir şairi olan Almas İldırımın 100 illiyinə həsr etdiyi Radio-kompozisiya eləcə də Azərbaycan türkü olan ustad Məhəmmədhüseyn Şəhriyar həyatından bəhs edən Radio verlişləri Milli Radiomuzun "Qızıl fondunun" bəzəyidir.
Mükafatları
Z. Zeynallı Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi Məclisinin üzvü, Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi eləcə də Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi tərəfindən təqdim olunan "Qızıl Qələm" və Azərbaycan Jurnalistikası Günü ərəfəsində sərbəst nominasiyalar üzrə seçilən "Həsən Bəy Zərdabi" mükafatı laureatçısıdır. "Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüd"-çüsü adına isə 2006-cı ildə Azərbaycan Radiosunun 80 illik yubileyi münasibətilə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin fərmanı ilə layiq görülmüşdür. 2018-ci ildə isə Azərbaycan Mətbuat Şurasının sədri Əflatun Amaşov tərəfindən Azərbaycan jurnalistikasının yubiley diplomu ilə təltif olunmuşdur.
Mübahisəli şəhər (roman)
"Mübahisəli şəhər" –Avropa müqavimət hərəkatı haqqında yazıçı Süleyman Vəliyevin romanıdır. Roman Kerçdə əsir düşən 416-cı Azərbaycan diviziyası əsgərlərinin Müqavimət Hərəkatında iştirakını təsvir edir.
Yazılma tarixi
"Mübahisəli şəhər" 1946–1947-ci illərdə, stalinizm vaxtlarda qələmə alınıb, lakin 1948-ci ildə ölkədə başlanan düşmən axtarışları keçmiş hərbi əsirlərin işlərinə yenidən baxılma kampaniyası ilə nəticələnir və 1949-cu ilin yayında Süleyman Vəliyev Sibirin Lena çayı sahillərindəki qızıl mədənlərinin paytaxtı olan Bodaybo şəhərinə sürgün edilir. Beləliklə, romanın çapı dayandırılır. 1957-ci ildə, artıq Bakıya qayıdandan sonra, yazıçının "Mübahisəli şəhər" romanı yazıldıqdan 10 il sonra "Azərbaycan" jurnalında çap olundu, lakin o zaman Yuqoslaviya-SSRİ əlaqələrində soyuqluq yarandığı üçün romanın kitab şəklində çapına icazə verilmədi. Nəticədə, 1962-ci ildə roman Moskvada rus dilində nəşr olundu. Yalnız bundan sonra bu əsər Bakıda da kitab şəklində Azərbaycan dilində çap edilir.
Süjeti
Romanın azərbaycanlı qəhrəmanı Aslan bombardman zamanı düşərgədən qaçır. Faşistlərdən uzaqlaşan kimi, o Triest yaxınlığındakı dağlarda məskən salmış partizanlara qoşulmaq qərarına gəlir. Şəhərdə slovenlər və italyanlardan ibarət olan güclü partizan hərəkatının mövcud olduğunu əsirlər də bilirdilər. Ümumiyyətlə, Triest tarixən mənsubiyyət cəhətdən mübahisəli olub: gah italyan, gah da sloven şəhəri sayılıb. Romanda isə bu mübahisə partizanlar və faşistlərin arasında gedir. Triest ətrafındakı bütün qəsəbə və kəndlərin əhalisi partizanları dəstəkləyir.
Romanda yazıçı partizan təşkilatlarının quruluşunu və iş prinsiplərini dəqiq və ətraflı təsvir etmişdir. Bu dəstələrdə adi hərbi intizamdan başqa, sərt daxili qaydalar var. Hər bir partizan, ilk növbədə, məxfi rejimdə mübarizə aparan yoldaşlarını qorumağa borcludur. Silah yoldaşları üçün risk yaradan addımlar partizanlar arasında çox sərt, adətən, ölümlə cəzalandırılır. Partizan dəstələrində təşkilatın məxfiliyini qorumaq hərbi intizamın əsas şərtidir. Göstərilən partizan hərəkatı çoxmillətlidir. Yazıçı italyan, qaraçı, slovak, yəhudi, Krım tatarı və başqa soylardan olan partizanları eyni rəğbətlə təsvir edir. Onları birləşdirən ümumi cəhət zülmə baş əymək istəməmələri, öz azadlıqlarını qorumaq əzmləridir. Onlar bütün vəzifələrdə mübarizəyə hazırdırlar.
Romanda yazıçı faşist düşərgələrini də təsvie etmişdir. Yazıçı qeyd edir ki, əsirlər özlərini müxtəlif cür aparırlar: bəziləri fiziki və mənəvi cəhətdən sınır, digərləri faşistlərlə əməkdaşlıq üçün süni əsaslar axtarırlar. Zəiflikdən və aclıqdan ölənlərin sayı da çoxdur. Eyni zamanda, romanın əsas motivlərdən biri qorxu və xəyanət məsələləridir. Əlinə silah alıb vətənin və torpağın müdafiəsinə duran hər bir əsgərin daxili həyatı üçün bu problem aktual olur. Əsgər öz borcunu doğru dərk etməli və qorxunu yaxın buraxmamalıdır. Yazıçı qorxunu partizan və əsgər üçün xəyanətlə eyniləşdirir. Romanda qadın surətləri də əks olunub. Qadın surətləri içərisində Zora və Anita xüsusilə yaxşı işlənmişdir. Onlar faşistlərin əlində olan ərazilərdə təbliğat, kəşfiyyat və digər tapşırıqları icra edirlər.
Personajları
Aslan – romanda Müqavimət Hərəkatında iştirak edən azərbaycanlı döyüşçülərin ən aparıcı nümayəndəsidir. Bu personajda avtobioqrafik məqamlar da var. Aslan gəncdir, hələ məktəbli olduğu vaxtlardan mübariz, hərbi igidlik göstərən, qorxu bilməyən ədəbi qəhrəmanlara rəğbətlə yanaşmışdır. Müharibə başlanan günün səhəri o, könüllü olaraq Hərbi Komissarlığa gəlir və cəbhəyə yola düşür. O, faşizmə qarşı mərdliklə vuruşmaq, cəbhədən bir qəhrəman kimi qayıtmaq fikrindədir, lakin müharibənin amansız gerçəkliyi onun planlarını alt-üst edir. Aslan güclü əxlaqi şüuru olan bir insandır. O daim özünə kənardan qiymət verməyə çalışır: o daim qəhrəmanlıq göstərmək niyyətlərinə nə dərəcədə yaxın olduğunu götür-qoy edir və məyus olur. Kerç uğrunda döyüşlərdə faşist aviasiyasının hücumu onun xidmət etdiyi hissəni pərən-pərən salır. Aslan və əsgər dostları özlərinə gəlməmiş mühasirəyə düşür və əsir götürülürlər. Aslan əsirlər içində çoxlu tanışlar tapır: bunlar 416-cı Azərbaycan diviziyasının əsgərləridir, amma Aslan bütün mənəvi və fiziki qüvvələri ilə əsirlik həqiqətinə müqavimət göstərir. Onun şüurunun dərinliklərində müharibə gerçəkliyinə qarşı dərin bir barışmazlıq vardır. Bu barışmazlıq ona yollar axtarmağa, vəziyyətdən çıxmaq üçün hər gün düşünüb planlar qurmağa qüvvət verir. Əsirlər düşərgədə gizli təşkilat düzəldirlər və dağlardakı partizanlarla əlaqə yaradırlar. Aslan onların arasındadır. Az danışmağa, konkret işlər görməyə üstünlük verir. Partizan hərəkatındakı və nizamnaməsindəki qəddarlıq daxilən ona yaddır, lakin o, reallıqla həmişə hesablaşır. Triyestin azad edilməsi uğrunda sonuncu döyüşdə Aslan ağır yaralanır, amma o, ağır yaralardan sağalır.
Zora Eqon – rəssam, atası partizan dəstəsinin komandiridir. Özü Triyestə yaşayır və partizanlara kömək edir.
Avqust Eqon – partizan dəstəsinin komandiri.
Digər personajlar: Sila, Anita, Rade, Mrva
Uzunquyruq xul
Uzunquyruq xul (Knipowitschia longicaudata) — Knipoviç xulları cinsinin nümayəndəsidir.
Yayılması
Qara və Azov dənizlərinin şortəm sularında, limanlarında, körfəzlərində, çaylarında,eləcə də su anbarlarında, göllərində geniş yayılmışdır.Xəzər dənizində kütləvi növ şimal hissədədir. Samurdan Pirşağıya və Salyan reydindən Astaraya qədər seyrəkdir.
Yaşayış yeri və həyat tərzi
Həm şirin sularda və həm də çox duzlu sularda yaşayır.Suyun temperaturu 4-20 C olduqda onun üçün əlverişli şərait olur.Kiçik bentik onurğasızlarla qidalanırlar.2 ildən az yaşayırlar.
Çoxalması
İlk qışdan sonra çoxalmağa başlayırlar.Dişilər bir mövsüm ərzində bir neçə dəfə kürü verə bilərlər.Kürüsünü hissə-hissə daşların, bitkilərin və ya molyuskaların çanaqlarının altına qoyurlar.
Təsərrüfat əhəmiyyəti
Vətəgə əhəmiyyəti yoxdur, həvəskar balıqçılar tərəfındən ovlanır.
Qarluq xaqanlığı
Qarluq xaqanlığı 756-940-cü illərdə iqtidarda olmuş türk xaqanlığı.
Tarixi
Qarluqlar VIII əsrin ortalarına qədər Qərbi Altay da və İrtış çayı sahillərində yaşayırdılar. Onların dili qıpçaqlar a yaxın idi. Qarluqlar ilk əvvəl II Şərqi Türk xaqanlığı na tabe olsalar da, vaxtaşırı uyğurlarla ittifaqa qarşı çıxır, qonşu əraziləri qarət edirdilər.
734-cü ildə Bilgə xaqanın ölümündən sonra II Şərqi Türk xaqanlığı əvvəlki qüdrətini itirdi. Artıq VIII əsrin 40-cı illərində qarluqlar yabqu tərəfindən idarə olunurdular. 744-cü ildə qarluq, uyğur və basmil türk tayfaları birləşərək II Şərqi Türk xaqanlığına son qoydular.
VIII əsrin 50-ci illərində qarluq tayfa ittifaqı daha da güclənir. Qısa müddət ərzində onlar İli, Çu və Talas çayları vadisini ələ keçirərək, Talas və Suyab şəhərlərini zəbt edirlər. 766-cı ildə qarluqların yabqusu qərargahını Çu çayının kənarında yerləşən Suyab şəhərinə (Tokmak şəhəri) keçirdi.
766-940-cı illər arasında qarluqlar Yeddiçayarası ərazidə hakim qüvvə idilər. Lakin 940-cı ildə Şərqi Türküstanda yaşayan türkmənşəli yaqma tayfası bu əraziyə basqın etdi və dövlətin mərkəzi Balasaqun şəhərini tutaraq, Qarluq xaqanlığına son qoydular.
Adının mənşəyi
Qarluqlar 766-1215-ci illər arasında Orta Asiyada varlığını davam etdirən Türk boylarıdır. “Qar” adı ərəb mənbələrində “Harluk”, farsca əsərlərdə ” Halluh”, çin mənbələrində isə “Geluolu” formalarında istifadə edilmişdir. Qədim Türk çağlarında Karluklara “Üç Oğuz”, yəni “Üçboy” da deyilmişdir.
"Divanü Lüğat-it-Türk"də bir parçada deyilir: "Qarluq" "Köçəri türklərdən bir dəstə adıdır. Oğuzlardan ayrıdırlar. Oğuzlar kimi türkməndirlər".
Qvardafuy burnu
Qvardafuy burnu — Afrikanın şərqində, Afrika buynuzu yarımadasının şimal-şərqində, Ədən körfəzinin girəcəyində yerləşən burun. inzibati baxımından somalinin muxtar rayonu olan Puntlendə daxildir. thumb|left|200px|Fəaliyyət göstərməyən mayak Qədimlərddə burun, olaraq adlanırdı.
Ras Xafun burnu Qvardafuy burnundan 100 km cənubda yerləşir. Burundan 100 km şərqdə isə Afrika qitəsinin ən ucqar nöqtəsi olan Abd-əl-Kuri adası yerləşir. Bunmun ərazisində Qardaf dağı yerləşir. Burunda olan mayak isə fəaliyyət göstərmir. Qvardafuy burnu ilə Sokotra adası arasından eyni adlı boğaz keçir .
Spid-metal
Spid-metal — Soyuq müharibə vaxtı, heavy metalın anti-sosial və anarxist hardkor pank ilə birləşməsindən yaranıb. Qruplar adətən 1970-ci illərin proqressiv metal janrından bəhrələnərək, hardkor musiqisini dəyişərək daha sürətli, amma idarə edilə bilən, daha çox musiqi texnikası işlədərək ərsəyə gətirdilər. Mahnılar adətən müharibə, çirklilik, nüvə silahları və suverenlik haqqındadır.
Spid-metal, treş-metal ilə qarışdırılsa da, daha melodik və daha az pank əlamətlərini özündə cəmləşdirən Heavy metal alt qoludur. İlk qrup Judas Priest sayılır. 1990-cı ildə çıxardıqları "Painkiller" albomundakı qısa, amma sürətli riffləri, uzun gitara soloları, gitara duelləri və Rob Halfordun əla vokalı Speed metal`ı tanıtdırmaq üçün əla nümunə ola bilər.
Spid-metal, əksər insanlar tərəfindən metal musiqisinin sürətli növü kimi ağılda qalmışdı. Bir çox qruplar bu tərz üzərində işləyərək, özlərini tanıtdırmağa çalışırdılar. Motorhead bacarıqlı olanlardandır. Hətta blek-metal əfsanələrindən olan Venomda bu tərzdən faydalanmışdır.
Tarixdəki ilk spid-metal mahnıları 1970-ci ildə Black Sabbathın "Paranoid", "Deep Purple"ın "Speed King" və 1972-ci ildəki "Highway Star" hesab edilir.
Spid-metal bu günə kimi yaşasa da, əvvəlki yaradıcılığı yoxdur. Judas Priest qrupunun 1990-cı ildəki "Painkiller" albomundan sonra, bu səviyyəyə çata bilən nə bir spid albom, nə də albomu yarada bilən bir qrup olub. "Gamma Ray" və "Primal Fear" son dövrdə ən bacarıqlı spid-metal qruplar olaraq tanınırlar, amma "Judas Priest" və "Motorhead" yada düşdükdə, onların əhəmiyyətinin hansı mərhələdə olmaları düşündürür.
Veqavis
Veqavis (Vegavis iaai) — Qazkimilər dəstəsinə  daxil olan nəsli kəsilmiş, cinsinin yeganə nümayəndəsi olan növ. Bu növ Üst təbaşir dövründə, 70,6-66,0 mln il əvvəl Antarktida ərazisində yaşamışdır.
Adının etimalogiyası
Cinsin adı olan «Veqavis» (Vegavis) sözünün tərkib hissəsi olan «Veqa» kəlməsi Antarktida yaxınlığında yerləşən adanın adından, «avis» sözü isə latıncadan tərcümədə quş deməkdir. «iaai» isə Instituto Antartico Argentino (IAA) cümləsinin baş hərinlərindən götürülmüşdür.
Açılışı
Aşkarlanan canlının qalıqları hazırda La-Plata muzeyində xaslanılır. Bu nümunə kataloqa MLP 93-I-3-1 sdı ilə daxil edilmişdir. Nümunə 1992-ci ildə Veqa adasının Aqnes burnunda aşkarlanmışdır. Adanın özü isə Ceyms Ross adasından şimal-qərbfə yerləşir.
Bununla belə bu tapıntı yalnız 2005 ildə yeni növ kimi qeydə almınmışdır. Tapıntı üzərində aparılan araşdırmalardan sonra bu qənayətə gəlinmişdir.
Xüsusiyyətləri
Bədəninin uzunluğu 61 sm, çəkisi isə 2,2 kq olmuşdur. Xarici görünüş baxımından uzunayaq ördəyə bənzəyirdi. Onun kəlləsi aşkarlanmasada böyük ehtimal ki, qazkimilərin dimdiyinə sabil olmuşdur.
Sistemləşmə
Veqavis hazırda yayılmış ördəklər fəsiləsinə aid quşlara yaxınlığı ilə seçilir. Ancaq Veqavislər ördəklərin bir başa əcdadı sayılmır.
Vegavis iaai növünün aşkarlanması onu göstərirki, günümüzdə yayılmış quşların oxşarları atıq təbaşir dövründən mövcud olmuşdur.
Coffee from Colombia (mahnı)
Coffee from Colombia – Azərbaycan müğənnisi Aygün Kazımovanın sinqlıdır. Aygün Kazımova dünyaca məşhur amerikalı reper Snoop Doggla duet ifa etmişdir.
Hazırlanması
Kompakt-disk 2013-cü ildə Türkiyədə istehsal olunub və ilk olaraq "Dokuz Sekiz Müzik" şirkəti tərəfindən ilk dəfə Türkiyədə satışa buraxılmışdır. Aygün Kazımovanın ilk ingilis dilli albomudur. Mahnıya klip Rumıniyada və Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı Hollivud Studiyada amerikalı rejissor Harris Hadoviç tərəfindən çəkilmişdir. Layihənin piyarı üçün, musiqi şirkəti ictimaiyyətə klipi Snoop Doqun evində çəkildiyini söyləmişdir. Klip VEVO musiqi saytında göstərilən ilk azərbaycanlı müğənninin klipidir. Daha sonra Aygün Kazımova "Dokuz Sekiz Müzik" şirkəti ilə müqaviləsinə xitam verərək, DMC şirkəti ilə əmakdaşlığa başlamış və disk yenidən 2014-cü ildə satışa çıxarılmışdır.
Koyçi Tanaka
Koyçi Tanaka — Kimya üzrə Nobel mükafatçısı (2002).
Fəaliyyəti
Fenn və Tanaka "Bioloji makromolekulların identifikasiyası və struktur analizi üsullarını işləyib hazırladıqlarına görə, xüsusi halda bioloji makromolekulların kütlə spektroskopiya analizi üsullarını işləyib hazırladıqlarına görə" 2002-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
Vütrix "Məhlulda bioloji makromolekulların üç ölçülü strukturlarını müəyyən etmək üçün NMR spektroskopiyanın istifadəsi üsulunu işləyib hazırladığına görə" 2002-ci ildə kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Fenn və Tanaka yüz ilə yaxın bir müddətdə məlum olan kütlə-spektroskopiyası analiz üsulunu təkmilləşdirərək onu böyük molekullara istifadə etməyə imkan yaratmışlar.
Kütlə-spektrometri atom və ya molekulları qaz halına keçirərək, ionlara çevirərək və elektrik maqnit sahəsində qovaraq onların kütlələrini ölçür. İonun uçuş sürətini ölçərək onun kütləsini hesablamaq olar. Yaxın vaxtlara qədər belə ölçmələri ölçüləri hidrogen atomunun ölçülərindən min dəfədən çox olmayan ayrı-ayrı atomlar və ya kiçik və ya orta ölçülü molekullar üçün aparmaq olurdu. Aydın deyildi ki, iri molekulları, məsələn, zülalları onların quruluşunu köklü dəyişmədən qaz halına keçirmək və ionlaşdırmaq necə olar. Tipik zülal molekullarının kütləsi hidrogen atomunun kütləsindən on və yüz minlərlə dəfə, bəzən də milyon dəfələrlə böyükdür.
Con Fenn təklif etdi ki, tədqiq olunan zülal məhlulu elektrik yükləri sahəsində tozlandırılsın. Xırda damcıların suyu buxarlandıqda eyni elektrik damcıda olan molekulları itələyir. Spektrometrin kamerasında yüklənmiş zülal molekulları uçur ki, onları da adi qovulmaya məruz qoymaq olar.
Digər üsulu mühəndis Koiti Tanaka təklif etdi: iri molekulları lazer şüaları zərbəsi ilə tozlandırmaq və ionlaşdırmaq. Əgər Fennin üsulu məhlullara tətbiq olunursa, Tanakanın üsulu bərk və ya yarımbərk vəziyyətdə olan zülallara tətbiq oluna bilir. Hər iki üsul artıq biokimyada, təbabətdə, farmokologiyada geniş istifadə olunur.
Kurt Vütrix göstərdi ki, bioloji makromolekullara NMR üsulunu nüvə maqnit rezonansı hadisəsini tətbiq etmək olar. Vütrixin üsulu həmçinin bir molekulun qonşu atomları arasındakı məsafəni də hesablamağa imkan verir, başqa sözlə son nəticədə onun strukturunu verir. Hazırda bir neçə min zülalların molekulların quruluşları məlumdur ki, bu məlumatların da 15–20 faizi Vütrix üsulu ilə əldə olunmuşdur. Bu kəşfə qədər iri molekulların strukturlarının açılmasının yeganə üsulu rentgenstruktur analiz idi ki, bu üsul da tədqiq olunan maddənin kristallik formada olmasını tələb edirdi. Kristallik zülalın alınması mürəkkəb olmur. NMR-üsul isə zülalı məhlulda, onun daha çox təbii formasında tədqiq etməyə imkan verir.
Vütrix alman jurnalı "Şpigel"ə müsahibəsində (2002-ci ildə) məlumat verir ki, gələn il (2003-cü ildə) İsveçrədən ABŞ-yə mühacirət etmək məcburiyyətindədir. 2003-cü ildə alimin 65 yaşı tamam olurdu və İsveçrə qanunlarına görə elmi müəssisələrdə 65 yaşa qədər işləmək olar. Bundan sonra siz Nobel mükafatçısı olsanız da yerinizi gənclərə verməlisiniz. Kaliforniyada isə tədqiqatçını yaxşı təmin olunmuş laboratoriya gözləyirdi.
6 noyabr
Azərbaycana aid hadisələr
thumb|[[Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında Qara Qarayevin "Yeddi gözəl" baletindən səhnə. 2011-ci il]]
1601–1900
thumb|[[Pyotr Çaykovski]]
Mikania tenella
Mikania tenella Mikania tenella Mikania tenella
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Cəmilə Sultan
Cəmilə Sultan (d. 18 avqust 1843 – ö. 7 fevral 1915) — 31-ci Osmanlı sultanı Əbdülməcidin qızıdır.
Həyatı
1843-cü ildə Bəylərbəyi sarayında dünyaya gəlmişdir. Atası Sultan Əbdülməcid, anası isə Düzdidil xanım idi. 3 yaşında ikən anası vəfat etmiş, bu səbəblə atasının digər xanımı olan Pirüstü xanımın himayəsində böyüdü. Bacısı Münirə Sultanla birlikdə atasının 1856-cı ildə hədiyyə etdiyi Beyoğlundakı Qoşa sarayda yaşadı. 2 il sonra isə bibisi Atiyə Sultanın ögey oğlu Mahmud Cəlaləddin Paşa ilə nişanlanmışdır. Eyni gün bacısı Münirə Sultan da Namiq İlhami Paşa ilə evlənmişdir. Mahmud Cəlaləddin Paşaya vəzirlik rütbəsi verildi və 3 iyun 1858-ci ildə nikah bağlandı. Bu evlilikdən 6 övladı oldu.
1861-ci ildə atası vəfat etmiş, ardından əmisi Sultan Əbdüləziz taxta çıxmışdı. Ancaq 1876-cı ildə əmisinin taxtdan endirilərək öldürülməsində əri Mahmud Cəlaləddin Paşa da təqsirləndirildi. Ardından qardaşları Sultan Murad və Sultan Əbdülhəmid taxta çıxdı. Sultan Əbdülhəmid səltənətinin ilk illərində 2 yaşlı oğlu Bəsim vəfat etmiş, bu səbəblə qardaşı bacısını təsəlli etmək üçün ona Kandilli səmtində Cəmilə Sultan korusunu hədiyyə etdi. Əri Mahmud Cəlaləddin Paşa 1881-ci ildə Ulduz məhkəməsində Sultan Əbdüləzizi öldürmə iddiası ilə edama məhkum edildi. II Əbdülhəmid məhkəmənin verdiyi bu qərardan sonra Cəmilə Sultanın nikahını ləğv etdirdi. Mahmud Cəlaləddin Paşanın edam cəzası həbs qərarına çevrildi və Taifə sürgün edildi. Burada 3 il sonra mühafizəçilər tərəfindən öldürüldü. Ərinin vəfatının arından Cəmilə Sultan sarayını oğlu Cəlaləddinə verib, Ərənköydəki köşkünə köçdü. Sultan Əbdülhəmid ilə uzun müddət münasibətləri pis oldu. Ancaq sonra barışaraq tez-tez Ulduz Sarayına ziyarətlərə getdi. Bir saray ziyarətinin ardından xəstələndi və uzun müddət yatalaq olaraq yaşadı. 7 fevral 1915 tarixində vəfat etdi. Atası Sultan Əbdülməcidin türbəsinin yaxınlığına dəfn edildi.
Co Hisayşi
, 1981-ci ildən günümüzə qədər yüzdən artıq soundtrack bəstələmiş yapon musiqiçisidir.
Banu Avar
Banu Avar — Türkiyə yazıçısı, jurnalisti, televizor proqramı aparıcısı.
1980–1985
Jurnalistika karyerasına "Süreç" qəzetində başladı. 1980-ci illərdə "Günaydın", "Dünya", "Vatan" qəzetlərində işlədi. London Universitetinə yollandı. Londonda BBC TV kanalında sənədli filmlərin hazırlanmasında iştirak etdi. Sonra TRT-nin London müxbirliyinə gətirildi. TRT-də göstərilən "32-ci gün" proqramının London müxbirliyini etdi. "Kipr" sənədli filminin hazırlanmasında araşdırmacılıq etdi.
1985-h.h.
"Mən Sezaram", "Krım müharibəsi", "Böyük Oyun", "Troya" sənədli filmlərinin hazırlanmasında böyük rol oynamışdır.
2008-ci ildə yazıçılığa başlamış, ilk əsəri olan "Sərhədlər arasında" romanı nəşr olunmuşdur.
P. S. (film, 1995)
Məzmun
Filmdə baş personaj "Videofilm" studiyasının operatoru Süleymandır. Süleyman yaradıcı insan olduğundan daim öz yeni qəhrəmanlarının axtarışındadır. Onun yanına tez-tez mələklər gəlir, Süleymana yeni həyata başlamaq üçün məsləhətlər verirlər. Ancaq o mələklərin tövsiyyələrindən bəhrələnə bilmir. Süleymanın ətrafında baş verən qəribə hadisələr onu daha maraqlandırmır. Onun düşüncələri çoxsaylı labirintlər çərçivəsinə qapanıb. Və özü də bilmir ki, bu cür vəziyyətə nə vaxtdan düşüb — 1 il, 1 ay yoxsa 1 gün.
Film haqqında
Rəbiyyə Səyyadinin "Eyya adası" hekayəsinin motivləri əsasında çəkilmişdir
Qədim yunan yazıçısı Homerin "Odisseya" poemasından bir neçə qəhrəman personaj kimi filmə daxil edilmişdir.
Koryun
Koryun — V əsr erməni tarixçi və yazıçısı.
Həyatı
Koryun həyatı haqqında bioqrafik məlumatlar demək olar ki, tamamilə yoxdur. Koryun özü haqqında yazdığı həqiqətdir ki, o, Mesrop Maştotsun tələbəsi və əməkdaşıdır. İbtidai təhsilini bitirdikdən sonra o, təhsilini tamamlamaq üçün Konstantinopola göndərildi. O, erməni Katolikosu Saak Partevlə yaxından tanış idi.
Əsərləri
O, 443-450-ci illər arasında yazdığı "Maştotsun həyatı" adlı əsərində müəlliminin ətraflı tərcümeyi-halını vermiş, elmi fəaliyyətini təsvir etmiş, erməni əlifbasının yaranmasından bəhs etmişdir. Əsər erməni ədəbiyyatının orijinalı qalan ilk əsər hesab edilir.
Dalbergia bathiei
(Dalbergia bathiei) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çervyak adası
Çervyak adası — Sedov arxipelaqı qrupuna daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisində yerləşir.
Yerləşməsi
Kara dənizində, Demyan Bednıy adalarının qərbində Komsomoles adasının 11 km şimal-qərbdə yerləşir. 800 m şimalda Utyonok, 1,1 km şimal-qərbdə Şimal adası yerləşir. Adalar su altı qumlu sayla bir-birinə birləşir.
Təsviri
Ada qərbdən şərqə doğru uzanır. Uzunluğu 750 m, eni isə 250 metrdir. Adanın adı onun ensiz formasına görə verilmişdir. Burada yüksəklik yoxdur.
Zülfüqar Musayev
Zülfüqar Musayev (tam adı:Zülfüqar Fətulla oğlu Musayev, d.1932, Sabirabad-v.2004, Bakı) — Dövlət xadimi, "Azdövsutəslayihə" institutunun (IV) direktoru.
Həyatı
Zülfüqar Fətulla oğlu Musayev 20 iyun 1932-ci ildə Sabirabad şəhərində anadan olmuşdur. 1941-ci ildə orta məktəbin 1-ci sinfinə getmiş və 1951-ci ildə orta məktəbi bitirmişdir. 1951-1956-cı illərdə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki AzTU) inşaat fakültəsində “Su təsərrüfatı və kanalizasiya” ixtisası üzrə təhsil almışdır. Mühəndis-hidrotexnik ixtisasına yiyələnmişdir. 1956-cı ildə Azərbaycan Kənd Tikintisi Layihə İnstitutunda mühəndis vəzifəsində əmək fəaliyyətinə başlamış və şöbə rəisi vəzifəsinədək yüksəlmişdir. 1967-1970-ci illərdə Ümumittifaq Su- Kanal Layihə İnstitutunun Bakı filialında şöbə rəisi işləmişdir. 1970-1972-ci illərdə “İmumittifaqsukanallayihə” İnstitutunun Bakı filialının direktoru olmuşdur. Bu illərdə Kür çayından Bakı şəhərinə su kəmərinin çəkilməsində yaxından iştirak etmişdir və Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşdur. 1972-ci il aprelin 15-də Azərbaycan Dövlət Su Təsərrüfatı Obyektlərinin Layihələndirilməsi İnstitutuna direktor təyin edilmiş və bu vəzifədə 24 oktyabr 1975-cı ilə kimi işləmişdir. “Azdövsutəslayihə” İnstitutuna rəhbərlik etdiyi dövrdə Arpaçay su anbarının, Baş Mil kanalının, Tərtər çayından sugötürən magistral kanalın və digər obyektlərin layihələrinin hazırlanmasında xüsusi əməyi olmuşdur. Zülfüqar Musayev 1976-cı ildən 1988-ci ilə kimi Azərbaycan KP MK-da Su təsərrüfatı şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləmişdir. Bu illərdə Azərbaycan ərazisində meliorasiya və su təsərrüfatı sahəsində aparılan bütün tədbirlərin həyata keçirilməsində yaxından iştirak etmiş, görülməsi nəzərdə tutulan işlərin təşkilatçılarından biri olmuşdur. 1988-1992-ci illərdə Azərbaycan Hidrometeoloji Xidmət İdarəsində rəis müavini, 1992-ci ildən müstəqil Azərbaycan Respublikasında Dövlət Hidrometeorologiya Komitəsində sədr vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1994-cü ildə Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatında (ÜMT) ölkəmizin daimi nümayəndəsi seçilmişdir. ÜMT-nin Xəzər dənizinin Hidrometeorologiya və Çirklənməsinin Monitorinqi üzrə 1994-cü ildə Tehranda, 1997-ci ildə Bakıda keçirdiyi müşavirələrdə Koordinasiya Komitəsinin sədri seçilmişdir. Musayev Zülfüqar Fətulla oğlu 2004-ci ildə, 72 yaşında vəfat etmiş və Bakı şəhərində dəfn olunmuşdur.
Üzeyir Abdullayev
Üzeyir Abdullayev (1951–2009) — Beynəlxalq Rus Daması Assosiasiyasının versiyası üzrə rus daması üzrə dünya çempionu (1997) və dama üzrə 37 qat Azərbaycan çempionu, Azərbaycan Respublikasının əməkdar idman ustası (2009).
Həyatı
Üzeyir Abdullayev 1951-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirib. 38 il idman sahəsində çalışıb. Bu müddətdə 37 dəfə Azərbaycan, 1 dəfə isə dünya çempionu olub. 1997-ci ildə beynəlxalq qrossmeyster, həmçinin beynəlxalq dərəcəli hakim olub. Ü.Abdullayevə 2007-ci ildə Rusiya Federasiyasının Şahmat və Dama İncəsənət Akademiyasının akademiki adı verilib. 2009-cu ilin fevralında isə o, "Azərbaycan Respublikasının əməkdar idman ustası" fəxri adına layiq görülüb. Veteran damaçı son vaxtlar ürək ağrılarından əziyyət çəkirdi.
1996-cı ildən bəri Azərbaycan Gənclər və İdman Nazirliyində aparıcı məsləhətçi vəzifəsində çalışan Ü.Abdullayev elə vəzifəsinin icrası zamanı dünyasını dəyişib. 2009-cu ilin aprel ayında nazirlik tərəfindən Lənkərana ezamiyyətə göndərilən Ü.Abdullayevin qəflətən səhhəti pisləşib və həkimlərin müdaxiləsi nəticəsiz qalıb.
Aslan Kərimov
Aslan Kərimov (1 yanvar 1973, Bakı, Azərbaycan SSR) — keçmiş azərbaycanlı futbolçusu. İnşaatçı Şamaxı, MTOP-Dinamo Bakı, Azəri Bakı, Qarabağ, Neftçi, Kəpəz, Baltika, ANS-Pivani, Şəmkir, Sumqayıt Şəhər klublarının oyunçusu olub. 5 qat Azərbaycan çempionu və Azərbaycan kubokunun sahibidir. Kərimov milli çempionatımızda 382 oyunda 17 qol vurub. Sumqayıt klubunda məşqçilik karyerasına başlayıb. Azərbaycan milli futbol komandasında 78 oyun keçirib. Azərbaycan (16 yaşlılar) millisinin baş məşqçisidir. Həmçinin Azərbaycanın əsas milli komandasında köməkçi məşqçi funksiyasını yerinə yetirir.
Həyatı
Aslan Səməd oğlu Kərimov 1 yanvar 1973-cü ildə Bakıda anadan olmuşdur. Uşaq yaşlarından futbola həvəsi onu bu sənətə peşəkar yanaşmasına səbəb olmuşdur.
Sumqayıt
Qarabağ klubundan ayrıldıqdan sonra Aslan Kərimov Sumqayıt ilə müqavilə imzalayıb. Burada oynayan məşqçi olan Aslan Kərimov 2011-ci ilin noyabr ayında yaşının çoxluğu və zədəsi səbəbindən karyerasını bitirib. Futbolçunun son oyunu 20-ci Azərbaycan Kubokunun 1/8 final mərhələsi çərçivəsində uzun illər şərəfini qoruduğu Qarabağ və Sumqayıt komandaları arasında keçirilib, oyundan əvvəl rəmzi olaraq topa ilk zərbəni Aslan Kərimov vurub.
Milli komanda karyerası
Aslan Kərimov Azərbaycan milli komandasının heyətinə ilk dəfə 1992-ci ildə dəvət olunub. O, Azərbaycanın yığmasının Rumıniyaya qarşı keçirdiyi sayca 2-ci rəsmi oyununun iştirakçısı olub. Futbolçu milli komandada 80 oyun keçirib. 5885 dəqiqə meydanda olub, 66 dəfə start heyətində meydana çıxıb.
Sumqayıt
Aslan Kərimov 2011-ci ilin əvvəlində "B" kateqoriyalı kurslarda iştirak edib. 2 həftəlik kursu uğurla başa vuran Kərimov növbəti məşqçi lisenziyasını alıb. Aslan Kərimov 2011-ci ilin yayında Sumqayıt klubu ilə bir illik müqavilə imzalayıb. O, bu klubda baş məşqçi Bernard Raabın köməkçisi olub. 2012-ci ilin yayında Sumqayıt klubu ilə yollarını ayırıb.
Azərbaycan milli komandaları
2011-ci ildə 15 yaşadək futbolçularda ibarət Azərbaycan komandasının baş məşqçisi Nikolay Adamın köməkçisi vəzifəsinə təyin edilib. 2012-ci ilin sonunda 16 yaşadək futbolçularda ibarət Azərbaycan komandasına baş məşqçi təyin olunub.
2013-cü ilin dekabr ayında AFFA İcraiyyə Komitəsinin qərarı ilə Aslan Kərimov Mahmud Qurbanovla birgə milli komandanın baş məşqçisi Berti Foqtsun köməkçisi təyin olunub.
Mikania tepuiensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qrampian dağları
Qrampian dağları — Şotlandiyanın şimal-şərqində yerləşən dağ sistemi. Qrampian dağları Şotlandiya dağlıq yaylasının cənub-şərq hissəsini təşkil edir. Hündürlüyünə görə Böyük Britaniyanın ən yüksək dağ silsiləsidir. Ərazinin ən hündür zirvəsi olan Ben Nevis həmdə Böyük Britaniyanın ən hündür dağıdır.
Coğrafiyası
Ümümilikdə Qrampian dağları 10 fərqli dağ sistemindən ibarətdir :
Geologiyası
Dağların geoloji yaşı 200 milyon il hesab olunur. Ərazi maqmatik və metamorfik süxurlardan təşkil olunub. Ümumilikdə Qrampian dağlarının formalaşması Palezoyun sonu başlamış və Mezozoyun ortalarına qədər davam etmişdir. Demək olar ki, bütün dağlıq ərazidə kristallik süxurlar çox üzdə yerləşir və bəzən qranit, qneys, mərmər kimi süxurlar nazik torpaq qatı altında böyük məsafələri əhatə edir.
İqlimi
Ərazi mülayim dəniz iqliminə malikdir. Yanvar ayının orta temperaturu +5 — +7 °C arasında dəyişir. İyul ayı isə sərin keçir və orta ayliq temperatur +19 °C-dən yuxarı olmur. Orta illik yağıntı 1000 mm-dən yuxarıdır. İlin 100 günü qar örtüyü qalır.
Daxili suları
Əsas büyük çayları Tey, Spey, Kaui-Uoter, Don və Didir. Lox Ness, Lox Oix, Lox-Loxi şirin sulu və ən böyük gölləridir.
Fauna və florası
Qrampian dağları zəngin fauna və floraya malikdir. Bitki örtüyü arktik və alp qurşağına daxildir. Qeydiyyata düşən 363 növün 81 alp qurşağı üçün xarakterik bitkilərdi. Tey çayında dünya üzrə nəsli kəsilməkdə olan "Avropa molyuskaları"nın üçdə ikisi yerləşir.
Vilnöv-Sür-Fer
Vilnyöv-Syur-Fer — Şimali Fransada Pikardidə, Aisne departamentində bir kommunadır. thumb|300px
Şəxslər
Vilnyöv-Syur-Fer şair, diplomat Paul Claudelin doğulduğu yerdir.
Həmçinin bax
http://www.insee.fr/en/
Mənbə
http://en.wikipedia.org/wiki/Villeneuve-sur-F%C3%A8re
Treş metal
Treş-metal — sürətli və ən ağır "metal" növüdür. "Thrash Metal"ın kökü 1970-ci illərin sonu 80-ci illərin əvvəllərindən, bəzi metal qruplarının hardkor və pank musiqisinin həddindən artıq sürətləndirməsi ilə, klassik metal melodiyalarının birləşməsindən gəlir. Bu tərzin daha da inkişaf edib tanınmasında Venom və Motorhead qruplarının böyük əməyi olmuşdur.
Ümumi məlumat
Bəziləri 1981-ci ili, Thrash-ın yaranma ili kimi qəbul edir. Bəzilərinə görə isə bu, lap əvvəldən belədir. Black Sabbath-ın "Symptom of the Universe"-də (1975) ilk Tharsh riffi işlədilmişdir.
"İnto The Void" və "Children Of The Grave"-i də (hər 2-si 1971) buna aid etmək olar. Speed Metal-ın qabaqcıllarından olan Judas Priest-ın 1978-ci ildəki "Stained Class" adlı işlərində də Thrash-ın izləri var idi. Qrupun bateristi Les Blink-in tempolu ritmi ilə, sürətli gitara rifflərinin birləşdiyi "Tyrant"-ın canlı performansı Thrash-a yaxın idi.
İlk Thrash demosu Metal Church qrupunun "Red Skies" (1981) demosu sayıla bilər. Xronoloji olaraq ilk thrash demo çıxaran qrup Metal Church, 2-ci isə Metallica oldu (1982-cilin aprelində " Power metal ", həmin ilin iyulunda isə "No Life Til Leather" demosu).
1986-cı il bu metal növü üçün xeyli uğurlu oldu. Dark Angel qrupunun "Darkness Descends" albomu Thrash tarixinin ən sürətli thrash albomu kimi, Slayer "Reign İn Blood" ilə klassik olaraq, alman qrupu olan Kreator "Pleasure To Kill" ilə yeniliklərlə bərabər Death metala da təsir edən qrup kimi, Megadeth "Peace Sells" ilə yeni muzikal texnika gətirən, Metallica isə "Master Of Puppets" albomu ilə isə thrash-ı daha irəliyə aparan qrup kimi tarixə keçdilər. Thrash metal bütün dünyanı sarsıdan və bir çox əfsanəvi qrupları (Metallica, Slayer, Megadeth, Testament) özündə birləşdirən zəngin metal kimi sevilməkdədir.
Gölə
Gölə — Türkiyənin Ərdəhan ilinin ilçələrindən biri.
Padarçöl (film, 2002)
Məzmun
Film Padarçöl zonası haqqındadır.
Tomas Edvard Lourens
Tomas Edvard Lourens — Britaniya zabiti, səyyahı, casusu, yazıçısı.
Həyatı
1910-cu ildə Türkiyə gələrək Dəclə çayının ətrafında arxeoloju qazıntılar adı altında bölgədə neft axtarışı və siyasi,etnolojik məlumatlar topladı. Daha sonra Suriya,Fələstin və Misiri gəzərək ərəb dilini və İslam adətlərini öyrəndi. Birinci dünya müharibəsində baş leytnant rütbəsi ilə İngilis Hərbi Kəşfiyyat Xidmətində (British Military Intelligence Service) agent olaraq çalışıb. Ərəblərin Osmanlı dövlətinə qarşı üsyan etməyə təhrik edib. Ərəb dilinin bir çox şivəsini ana dili kimi bilirdi. 1916-ci ildən etibarən ərəblərin Osmanlıya qarşı üsyanlarını təşviq etməyə başlayıb. Məkkə Şərifi Hüseyin İbn Əlinin oğlu Əmir Feysəlin komandanlığı altındakı kiçik birliklərlə Osmanlı ordusuna qarşı “mübarizə” aparıb. Vəhabi Əbduləziz İbn Suud ilə yaxın əlaqələr quraraq İngiltərədən onun üçün çoxlu silah və qızıl təmin edib. Türk ordusunun Hicaza gedən yolunu kəsmək üçün ərəblərlə birlikdə Şam-Hicaz dəmir yolu xəttini dəfələrlə dağıdıb. Lourens ərəblər içindəki fəaliyyəti ilə Osmanlının Fələstin və Suriyadakı məğlubiyyətlərində böyük rol oynadı. 1918-ci ildə müharibə başa çatdıqdan sonra İngiltərə Krallığı Lourensin Şərif Hüseynə verdiyi bəzi sözləri yerinə yetirdi. Şərif Hüseynin oğlu Feysəl İraq krallığına, digər oğlu Abdullahı İordaniya Əmirliyinə gətirldi. Lakin Şərif Hüseyn Lourensin ona söz verdiyi Ərəb Xilafətini istəyirdi. İstəyinin yerinə yetirilmədiyini gördükdə İngiltərəyə qarşı üsyan etdi. İngiltərə üsyankar Şərifi Kiprə sürgün etdi. Lourens bu sürgün səbəbi ilə Krallığın ona verdiyi bütün medal və nişanlarından (Cəngavərlik nişanı daxil) imtina etdi. 1930-cu il “Ağrı dağı” üsyanında Kürd tayfalarının dövlətə qarşı qaldırılmasında yenə Lourensin əli vardı. Eyni zamanda Əfqanıstan kralı Əmənullah xanın taxtdan endirilməsi ilə nəticələn böyük üsyanda Lourensin əsəridir. 1921-ci ildə İngiltərədə Koloniyalar üzrə nazir Vinston Çörçilin ərəb coğrafiyası üzrə müşaviri olub. Bir neçə dəfə adını dəyişdirdi. John Hume Ross (1922) adı ilə İngiltərə Hərbi Hava Qüvəllərinə daxil oldu. Agent olduğu bilindikdən sonra uzaqlaşdırıldı. Bu dəfə Thomas Edward Shaw(1923) adı ilə əvvəlcə tank birliklərinə daha sonra yenidən Hərbi hava Qüvvələrində vəzifə aldı. Polkovnik – leytnant rütbəsi ilə 1935-ci ildə ordudan təqaüdə ayrıldı. 19 May 1935-ci ildə motosiklet qəzasında dünyasını dəyişdi. “Üstün xidmət medalı” və “Fransız Şərəf Legionu Nişanı” kimi mükafatları var. “ Müdrüklüyün 7 əsası”, “Çöldə üsyan”, “Xaçlı qalaları” kitablarının müəllifidir.
Bu bədəvi ərəblərin “Dinamit Şeyx” adlandırığı Lourensin 47 illik ömrünün qısa tərcümeyi-halıdır. Gələk əsas məsələyə Lourens Bütün Ərəbistanı tək gəzərək və qızıl paylayaraq bədəvi ərəbləri Osmanlıya üsyan etdirib fikri bir az şişirdilmiş ifadə olduğunu qəbul etmək lazımdır. Bu ifadə əsasən Türkiyədəki neosmanlıcılar daha çox ifadə edir. Səbəbi isə aydındır ərəblərə qarşı əks fikir yaratmamaq. Lourens haqqında internetdəki Türk saytlarında bir axtarış aparsaz 90 % məlumatlarda “Lourens olmasaydı ərəblər Osmanlıya üsyan etməyəckdi” fikri təbliğ edilməyə səy göstərilir. Halbuki hadisələr bu qədər sadə deyil. Ərəblər artıq 19-cu əsrin ortasından Osmanlıya qarşı milliyətçi üsyanlara başlamışdı. Osmanlı Sultanları Birinci dünya müharibəsinə qədər ərəb şeyxlərini payladıqları qızılla əldə saxlaya bilirdi. Ərəbləri isə ümumən İstanbulda oturan Xəlifə maraqlandırmırdı. Sadəcə o günə qədər cografiyada, ərəb şeyxlərinə, Osmanlıdan daha çox qızıl paylayan dövlət yox idi bu səbəbdən İngilislər daha çox qızıl verdikdən sonra Osmanlıya xəyanətdə heç bir tərəddüt keçirtmədilər. Lourens Ərəblərə lazım olan qızılı artıqlması ilə verməyə başlamışdı bundan əlavə Şərif Hüseynə, xəyalına belə gətirə bilməyəciy bir təklif etmişdi – Bütün Ərəbistanı onun krallığı altında birləşdirmək və Xəlifəliyi İstanbuldan alaraq Məkkəyə gətirmək. Şərif Hüseyin belə bir təklifi qəbul etməyə bilməzdi. 1916-cı ildə Lourensin və Şərif Hüseynin oğlu Feysəlin iştirakı ilə ingilis ordusuna qarşı savaşan Osmanlı əsgərlərini pusquya salınaraq öldürülməsi əməliyyatları başladı. İslamın iki müqəddəs şəhəri Məkkə və Mədinənin “xristian əlinə düşməməsi” üçün Anadoludan gəlib mübarizə aparan Osmanlı əsgərləri bədəvi ərəblər tərəfindən şəhid edilirdi. Diqqət edin bunu edən Məkkə və Mədinənin yerli əhalisi idi. Lourens özü ilə sadəcə qızıl gətirmişdi ingilis əsgəri yox və o qızılla İslamın iki müqəddəs şəhərinin əhalisini xristianların bayrağı altında Müsəlman Osmanlıya qarşı savaşmağa razı salmışdı. Bu hər hansı agentin sadəcə qızıl və yağlı vədlərlə edəcəyi bir iş deyil və yerli əhalinin də Osmanlını xristian ingilislərə dəyişmək üçün fürsət axtardığını göstərirdi. Almanlar da 12 cildlik “Ərəb üsyanı” raportuna Lourensin adını salmayaraq, ərəb üsyanında Lourensin rolunun çox böyük əhəmiyyət kəsb etmədiyini göstərmişdi. Nəticədə ərəb coğrafiyası müharibədən sonra ingilis və fransız vassallığı altında bəzi ölkərə bölündü.
Lourens haqqında bir başqa maraqlı məlumat isə Lourensin öz yaxınlarına danışdığı Deraa qalasında türklər tərəfindən həbsdə olarkən, həbsxanada zorlanması məlumatıdır. Lourensin zorlanmasına aid məlumat onun haqda çəkilən “Ərəbistanlı Lourens” filminində öz əksini tapıb. KİV-də çıxan bəzi məlumatlara görə Lourens1917–ci il 15-21 noyabr arasında həbsdə olduğu Deraa qalasında vali Hacim Bəy(Hacim Muhittin Çarıklı – Türkiyə Respublikasında Şərq istiqlal məhkəməsi başqanı və 1950-ci ilə qədər CHP millət vəkili, Bursa valisi) tərəfindən qırmanclanmış, 20 noyabrda isə türk əsgərləri tərəfindən zorlandığı haqqında yaxınalrına danışıb (Hacim Bəy vali deyil Deraa mərkəzli Harran mütəsərrüfü olub). Lakin bu iddianın başqa bir ingilis yazıçısı James Barr tərəfindən yalan olduğu sübut olunub. Barra görə Lourens Deraada zorlandığını dediyi 15-21 noyabr zamanı başqa yerdə olub. Barr Lourensin gündəliklərin tədqiq edərkən zorlanmaya məruz qaldığı tarixlərə aid səhifələrin gündəlikdə cırılmış olduğunu görür. Gündəlikləri karbon testindən keçirib, qopardılmış səhifələrin digər səhifələrdə qoyduğu izləri tədqiq edərək Lourensin o tarixlərdə Deraada deyil 80 km uzaqda Azrak qalasında olduğunu sübut edib. Çünkü digər bütün səhifələr Azrakı işarət edirdi. Eyni zamanda Lourensin anasına gönderdiyi 14 noyabr tarixli məktubunda “Bir neçə gün Azrakda qalacağını” bildirməsidə Barrın iddialarını doğruluğuna şübhə yaratmır. Lourens Deraada hebs edilir amma 1917-ci ildə yox 1916-cı ilin Dekabr ayında. Hacim bəy isə bu tarixlərdə Akhisarda məmur idi. 1916 -1917 –ci ildə Havranda jandarm zabiti olan, mərhum polkovnik Səlahəddin Günay “Bizi kimlərin ümüdünə qoyub gedirsən, türk” adlı xatirələrində Lourensi onun həbs etdiyini yazır. Həbsdə bir gün qalan Lourens daha sonra həbsdən qaçmağa nail olur. Lourensin Hacim bəyə bu iftiranı atmağa sövq edən isə Havranda Hacim bəyin başçılığı ilə üsyançı bədəvilərə və ingilislərə qarşı edilən uğurlu müdafiədir. Lourens Havranda həbsdə olan ingilisləri azad etmək üçün keçirdiyi bütün əməliyyatlar Hacim bəy tərəfinən geri püskürdülür. Həbsdə olan ingilislər isə məhkəmə qarşısına çıxarılır. Məhz bu səbəbdən Lourens öz “əxlaq və mənəviyyatını” heçə sayaraq olmayan zorlanma hadisəsini yaymağa başlayır. Bilərəkdən həbs olunduğu tarixini isə 1 il uzadaraq Hacim bəyin Ərəbistanda olduğu tarixə gətirib çıxarır. Əslində “zorlanma” faktının yayılması Lourens üçün elə böyük hadisə deyildi, bütün Ərəbistanda onun “anormal cinsi arzularının” olması barədə xəbərlər gəzirdi. Türk əks-kəşfiyyat orqanı “Təşkilatı-Mahsusanın” Lourens haqqında raportlarında da bu məlumatlar öz əksini tapır.
Mikania ternifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Eqüiy (kanton)
Eqüiy  — Fransa da kanton, region — Provans-Alp-Kot-d'Azür, departament — Yuxarı Alplar. Qap dairəsinə daxildir.
Əhali
2007-ci ildə əhalinin sayı 2 175 nəfər təşkil edirdi.
Tomas Müller
Tomas Müller  — Almaniyalı yarımmüdafiəçi və hücumçu. Tomas Müller Bayern Münhen FK-da oynayır. Orada 25 nömrə ilə çıxış edir. 186 santimetr boya malikdir. O, həm də Almaniya milli futbol komandasının oyunçusudur. 2010-cu ildə World Soccer jurnalına görə ilin gənc futbolçusu seçilmişdir.
Dalbergia bojeri
(Dalbergia bojeri) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qədim skandinav dili
Qədim skandinav dili — ölü dillərdən sayılır. Bu dildə Skandinaviyada və vikinqlərin yayılmış olduqları ərazlərdə 1300 cü ilə qədər danışılmışdır.
Typhlodromus octavus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Antarktika pinqvinləri
Antarktika pinqvinləri — Pinqvinkimilər dəstəsinə daxil olan pinqvin cinsi. Bu cinsə üç müasir dövrdə yaşayan və üç nəsli kəsilmiş növlər daxildir. Bu cinsə daxil növlər, İmperator pinqvinləri ilə dünyanın ən cənubunda yaşayan pinqvinlər hesab edilir.
Hazırda yayılmış növlər:
Lazar Parpetsi
Lazar Parapetsi — V əsr erməni tarixçisi. Knyaz Vardan Mamikonyanın xahişi ilə Favstos Buzandın tarixini davam etdirən keşiş.
Antarktika pinqvinləri
Nəsli kəsilmiş növlər :
Lazar Parpetsi
Ermənistan tarixi
Lazar Parpetsi tərəfindən V əsrin sonu-VI əsrin əvvəllərində yazılmış Ermənistan tarixi əsərində Cənubi Qafqaz xalqlarının istiqlaliyyət uğrunda mübarizəsindən bəhs edilir. Parpetsi 387-ci ildə Ermənistanın parçalandığı vaxtdan V əsrin sonlarınadək olan bir dövrdə baş verən hadisələri əhatə edir. Sənədlərə və müasirlərinin dediklərinə əsaslanan müəllif 450-451-ci illərdə Sasanilər əleyhinə hərəkat haqqında Yelişenin məlumatlarını zənginləşdirir və 481-484-cü illərdə Cənubi Qafqaz xalqlarının Sasanilərə qarşı üsyanını təsvir edir. Parpetsinin əsəri bir də ona görə qiymətlidir ki, bütün erməni müəlliflərindən fərqli olaraq o, bütün Qafqaz xalqları arasındakı yekdillik və bərabərliyi tez-tez xatırladır.
Antarktika pinqvinləri
Hazırda yayılmış növlər əsasən Antarktida sahilləri və Cənub okeanının adalarında yayılmışlar. Papua pinqvinlərini çoxlu sayda Kergelen və Folklend adalarında görünürlər. Bu cinsə daxil olan ən çox yayılmış növ Adeli pinqvinləridir.
X İnnokenti
X İnnokenti — Roma papası.
Paltar fabriki (film, 1962)
Məzmun
Film Bakıdakı Volodarski adına Tikiş Fabrikinin fəaliyyətindən danışır.
Əfçədulan
Əfçədulan — Vərgədüz i.ə.v.-də yerləşən bu kənd monqol işğalları dövründə (XIII) Azərbaycana köçürülmüş türkdilli dolon tayfasının adı ilə bağlıdır. Oykonimin birinci komponenti – əfcə Yardımlı şivələrində işlənən əvləd/ öyləd sözünün fonetik variantı ilə əlaqədar olub "yaxın qohum", "nəsil", "ailə" mənasındadır. Əfcədulan "dolonlar, dolon tayfası" deməkdir.
Əksər tədqiqatçılar da bu toponimi dulan tayfasının adı ilə izah etmişlər. Rəşidəd-Din (XIV əsr) monqol-türk etnonimlərindən bəhs edərkən uryat, onqut, dolon, oyrat tayfa adlarını da qeyd edir. (Sbornik letopisey, M.-L, 1952, tom I, kn. pervaya) M.Həsənov bu oykonim barədə yazır: "Məlum tarixi həqiqətlərə görə, XII-XIII əsrlərdə monqollar Azərbaycan ərazisinə Orta Asiyadan bir neçə türkdilli tayfa köçürmüşlər ki, həmin tayfaların adı ilə bağlı respublikamızda indiyədək bir sıra tayfa adları yaşamaqdadır. Tarixçilərin fikrincə, həmin tayfalardan birinin adı Lerik rayonunun Yardımlı ərazisinə çox yaxın səmtində yerləşən Şingədulan toponimində qalmışdır. Həmçinin dolanlar//dulanlar adı ilə respublikamızda bir neçə kənd də mövcuddur. Yardımlı ərazisindəki Əfçədulan kəndinin adındakı "dulan" hissəsi də məhz türkdilli dolanlar tayfasına məxsusdur.(səh.49) Müəllifin fikrincə, Əfçə və dulan komponentlərinin hər ikisi türkdilli tayfanın adı ilə bağlıdır. C.Azərbaycanda Əfçə kəndi mövcuddur.