cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ATMOS 2000
ATMOS və ATHOS-un yaranması
1990-cı illərin sonlarında “Soltam” şirkəti TIG 2000 (Towed Independent Gun) 839/845 modelinin daha da inkişaf etdirilən versiyasını təqdim etdi. 1999-cu ildə isə TIG 2000 qurğusunun özüyeriyən şassidə yerləşən SPWG (self-propelled wheeled gun) versiyası hazır oldu. Prototip 52 kalibrli uzunluqda lüləyə sahib idi və 6x6 təkər formulalı TATRA şassisindən istifadə edirdi, lakin müştərinin istəyi ilə digər şassi və daha qısa lülələr tətbiq edilə bilərdi. 2001-ci ildə TIG 2000 adı ATMOS-2000 (Autonomous Truck-Mounted Howitzer System) olaraq dəyişdirildi.
2000-ci illərin əvvəllərində ATMOS-un qoşquda çəkilən/özüyeriyən bir analoqu olan ATHOS (Autonomous Towed Howitzer System) ortaya çıxdı. 2010-cu ildə isə “Soltam” şirkəti “Elbit Systems” tərəfindən alındı. Hazırda “Elbit Systems” kompaniyasının saytında ATHOS və ATMOS sadəcə “Soltam ATHOS” və “Soltam ATMOS” adlanır.
ATMOS 2000 inkişafetdiriciləri bu sistemin hərəkətliliyinə ciddi diqqət yetiriblər. Bu özüyeriyən qurğuların bütün dizaynı, ilk baxışdan digər müasir özüyeriyən silahlarla, o cümlədən Azərbaycan ordusunun arsenalında olan digər artilleriya silahları ilə müqayisədə müasir tələblərə cavab verir. Bundan əlavə, ATMOS 2000-in istifadəsi çox sadə, saxlanılması ucuzdur, təmiri isə “one-self-repair” prisipinə əsasən ərazidə heyət üzvlərinin vasitəsilə asanlıqla yerinə yetirilə bilir.
ATMOS-un konstruksiyası
ATMOS (Autonomus Truck Mounted Howitzer System - Yük maşınına yerləşdirilən avtonom haubitsa) ÖAQ İsrailin “Elbit Soltam Systems” şirkəti tərəfindən layihələndirilib və istehsal edilib. Bu haubitsa həm 6×6, həm də 8×8 formulalı şassilərə yerləşdirilə bilər və sifarişçinin tələbinə əsasən zirehli kabinə və atəşi idarəetmə sistemi ilə təchiz oluna bilər. Bu şassilərə 39, 45 və 52 kalibr uzunluğa malik 155 mm-lik haubitsa quraşdırmaq mümkündür. Haubitsa üfuqi və mexaniki tuşlama ötürücüləri, həmçinin mərminin yükləmə mexanizmi ilə təchiz olunub. Bu isə həm doldurucuların fiziki yükünü azaltmağa, həm də atəş tempini artırmağa imkan verir.
Sursat dəsti platformanın mərkəzi hissəsinin yan tərəflərindəki qutularda yerləşir. Platformanın dizaynı və silahların yeri, topun istənilən bucaq altında atəş açarkən maksimum sabitliyini təmin edəcək şəkildə düşünülüb. Top ağız əyləci və geri təpmə cihazları ilə təchiz edilir. Geri təpmə impulsunu söndürmək üçün hidropnevmatik qurğu ilə birləşdirilən hidravlik təpmə əyləclərindən istifadə olunur. Geri təpmə məsafəsinin uzunluğu tənzimlənə bilir.
Top döyüşdə yüksək etibarlılığı təmin edən, üfüqi bir şəkildə hərəkət edən tıxac və yarımavtomatik çaxmaq ilə təchiz olunur, lakin bu heyətin hazırlanması üçün tələbləri artırır. Ümumiyyətlə, yarımavtomatik çaxmağın zədələnməsi və ya digər problemlər yarandıqda, silahla əlaqəli bütün fəaliyyətlər, o cümlədən atəş də mexaniki rejimdə aparıla bilir.
Sursatları
20-ci əsrin sonundan bəri bir çox NATO orduları 155 mm silahları universal standart olaraq qəbul eməyə başlayıb. 155 mm-lik çapa və 52 kalibr lülə uzunluğuna malik ATMOS artilleriya qurğuları NATO-nun bu çapda olan bütün sursat assortimentindən istifadə edə bilir. Maksimum atəş məsafəsi adi sursatla 30 km, reaktiv mühərrikli sursatla isə 41 km təşkil edir. Atəşin maksimal tempi dəqiqədə 4-9 ədəd atəş arasında dəyişir. Yükləmə mexanizminin istifadəsi isə atəş tezliyinin dəqiqədə 75 dəfəyə qədər artmasına imkan verir.
155 mm məsafə və dağıdıcı qüvvə arasında kompromis hesab edilir, digər tərəfdən isə vahid çaplı sursatlardan istifadə təchizatı da asanlaşdırır. Hazırda bu çapda müxtəlif təyinatlı sursatlar bir çox ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanla hərbi-texniki sahədə əməkdaşlıq edən ölkələrdə istehsal edilir. Nisbətən aşağı ilkin sürət isə idarəolunan mərmilərin daxilindəki elektron elementlərə ziyan yetirmir.
Adi mərmilərin daha dəqiq tuşlanmasını təmin etmək, sursatların partlayıcısını əvəz edərək ona idarəolunma xüsusiyyətləri verən hazır modulların alınmasına üstünlük verilə bilər. Belə modullar İsrailin IMI şirkəti tərəfindən istehsal edilir.
NGC 6133
NGC 6133, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. *3 tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
ATMOS 2000
Şassi
Kompleksin şassisini zirehli kabinə malik 6x6 təkər formulalı TATRA T815 VVN yük maşını təşkil edir. Kompleksin hərbi nəqliyyat təyyarələrində, məsələn C-130 “Hercules” təyyarəsində daşınması mümkündür. TATRA bazasında yerləşən ATMOS 2000 heyətinə dörddən altı nəfərə qədər şəxsi heyət daxil ola bilər. Heyətin bir hissəsi kompleksə daxil olan və ehtiyat sursatın daşınması üçün nəzərdə tutulan nəqliyyat vasitəsinin idarəetməsində iştirak edir.
Çexiyanın TATRA şirkəti zirehli yük maşınlarının istehsalı üzrə dünya liderlərindən biri olduğu üçün onu ətraflı təqdim etməyə ciddi zəruriət yoxdur. Şirkətin 4x4, 6x6, 8x8, 10x10 və 12x12 təkər formulasına malik məhsulları on illərdir ki, bir çox məşhur müdafiə sənayesi şirkətləri tərəfindən müxtəlif silah sistemlərinin şassisi kimi istifadə edilir.
6x6 TATRA T815 VVN kabinəsi, ekipajı kiçik silahlar və artilleriya mərmilərinin qəlpələrindən qoruyan zirehli təbəqələrdən hazırlanır. Dizel mühərriki 315 at gücünə, üç oxa və altı təkərə malikdir. Dördoxlu və səkkiz təkərli versiyada mövcuddur. Ön və arxa oxlar çəkimlidir, fövqəladə hallarda idarəetmə arxa oxların ehtiyat sükanı vasitəsilə də həyata keçirilə bilər. Maşında mühərrik söndürüldükdə belə, mərmi yüklənməsini təmin edən əlavə bir güc qurğusu da mövcuddur.
T-815 markalı TATRA yük maşınları NATO-nun STANAG 4569 standartının 2-ci səviyyəsinin tələblərinə cavab verir. Nəqliyyat vasitəsinin ekipajı və daxili kabinin komponentləri 7.62x39 mm zirehdələn sursatların və 80 m məsafədən 155 mm artilleriya mərmilərinin qəlpələrindən qorunur. Standarta uyğun olaraq, maşın təkər altındakı 6 kq TNT ekvivalentində partlayışa tab gətirir.
Zirehli kabinin dizaynı onun qorunmasını gücləndirməyə də imkan verir. Müştərinin istəyi ilə kabin daha güclü zirehlərlə təchiz oluna bilər. Bu vəziyyətdə, NATO-nun 3-cü səviyyəsində qorunma təmin edilir. Bu zaman maşın 7.62x51 mm-lik zirehdələn mərmiyə və 60 m məsafədəki 155 mm-lik mərminin qəlpələrinə qarşı davamlı olur. Alt hissədə tab gətirilməli partlayış gücününün TNT ekvivalenti isə 8 kq-a qədər artırılıb.
Modernləşdilən versiyalar
Şirkət hazırda öz istehsalından başqa, digər istehsalçıların mövcud modellərinin modernləşdirilməsini də təklif edir. Onlardan biri də Sovet istehsalı 130 mm-lik M-46S və Çinin “Type-59-1” toplarının 39 və ya 45 kalibrlə 155-mm-lik versiyada modernləşdirilməsidir. Bu versiyadan Hindistan 180 ədəd əldə edib.
Müxtəlif mövcud artilleriya qurğularının modernləşdirilməsi də “Soltam” şirkətinin ixtisaslaşdığı əsas fəaliyyət sahələrindən biridir. Şirkət 155 mm-lik M114, 152 mm-lik M85, 130 mm-lik M46 və bu tip artilleriya sistemlərinin modernləşdirilməsində ciddi bilik və təcrübəyə malikdir. Bu fəaliyyətin nəticəsində mövcud artilleriya sistemlərinin təkmilləşdirilərək onların döyüş qabiliyyətinin müasir tələblər səviyyəsinə yüksəldilməsi təmin edilir. 130 mm-lik M46-nın modernləşdirilməsi nəticəsində topun maksimun atəş məsafəsi 37 km-ə qədər artıb.
Şirkət M-46S toplarının ATMOS 2000 bazasında özüyeriyən versiyasını da hazırlayıb. ÖAQ-ın hər birinin modernləşdirilən versiyasının alınması üçün ən azı 250 min dollar ödənilməsinə dair məlumatlar mövcuddur.
Alternativ şassilər
Azərbaycanda istehsal olunan “KamAZ” şasisləri üzərində ATMOS ÖAQ-ın quraşdırılması mümkündür. Çətin keçilən ərazilərdə yüklərin və şəxsi heyətin daşınması üçün nəzərdə tutulan, 6x6 və 8x8 təkər formulasına malik yerli istehsal “KamAZ” maşınları xüsusiyyətlərinə görə TATRA-dan geri qalmır. Kifayət qədər etibarlı, qənaətçil və dözümlü olan “KamAZ” maşınları ressor tipli asqıya malikdir. Diferensialın söndürülməsi funksiyasına sahib maşın, 425/85R21 və 390/95R20 ölçüdə xüsusi şinlər ilə təchiz edilir. Maşının konstruksiyası böyük kütləli yükləri kobud və dağlıq ərazilərdə rahatlıqla daşımağa imkan verir.
Avtomobilin şinlərin təzyiqinə nəzarət edən mərkəzi sistemi, təkərlərdən birinin deşilməsi vəziyyətində belə maşının hərəkətinə davam etməsinə şərait yaradır. 280 at gücünə, üç oxa və altı təkərə malik “Avro-4” standartlı “KamAZ-740.622-280” mühərriki ilə təchiz edilən maşında ZF9 sürətlər qutusundan istifadə edilir. Yanacaq çəninin həcmi 210 litrdir. Yüklü yanacaq sərfiyyatı ərazidən asılı olaraq 30-38 litr arasında dəyişir. Silahlanmamızda mövcud olan 36 ədəd M46 toplarının heç olmasa bir batareyasının “KamAZ” bazasında yerləşdirilməsi və modernləşdirilməsi Azərbaycan üçün məqsədəuyğun hesab edilə bilər.
130 mm-lik M46 yedəklənən top
130 mm-lik topun atəş qurğusu lülədən, mərmi kamerasından və lülə ucundakı əyləcdən ibarətdir. M-46 topu horizontal mexaniki çaxmaq sistemi ilə təhciz olunur. Top biroxlu lafetin üzərində quraşdırılır, döyüş zamanı lafetin ön təkərli hissəsi sökülür, topun qundaqları yana açılaraq hazır vəziyyətə gətirilir. Topun yedəyə alınıb aparılması üçün “KamAZ”, “Ural”, “Kraz” və digər iri yük avtomaşınlarından və AT-C tırtıllı artilleriya yedəkləyicilərindən istifadə olunur. Hazırda M-46 topu keçmiş Sovet məkanında yerləşən ölkələrin, həmçinin bir çox keçmiş Şərqi Avropa dövlətlərinin silahlanmasında mövcuddur. Daha öncə də qeyd etdiyimiz kimi, “Soltam” şirkəti Ordumuzun silahlanmasında mövcud olan M46 toplarının modernləşdirilməsini də həyata keçirdiyi üçün, əldə etdiyimiz ATMOS batareyasının divizion səviyyəsinə qədər komplektləşdirilməsi üçün müəyyən addımların atılması mümkündür.
İstifadəçiləri
thumb|400px|Cari istifadəçilər [[mavi rəngdə göstərilmişdir]] Hazırda bu silah sistemindən İsrail və Azərbaycandan başqa, Rumıniya, Uqanda, Tailand və Kamerun istifadə edir. 5 ədəd 130 mm-lik ATMOS 2000 qurğusunun Azərbaycana 2011-ci ilə qədər verildiyi və 2013-cü ildən istismar edildiyi barədə məlumatlar mövcuddur.
Nəticə
Təkərli şassiyə malik özüyeriyən təkərli vasitələr, tırtıllı şassilərdə yerləşdirilən rəqiblərindən yalnız mühafizə və təhlükəsizlik istisna olmaqla, digər göstəricilərə görə daha üstün hesab edilir. Lakin bu istisnalar düşmənlə təmas xəttindən uzaq, müdafiə dərinliklərindən atəş açan uzaq mənzilli artilleriya sistemləri üçün ən vacib amillər hesab edilmir.
Eyni zamanda ATMOS 2000 qurğusunun hərəkətliliyi, yəni alınan koordinatlara dərhal bir neçə mərmi buraxması, atəşdən bir neçə dəqiqə sonra mövqeyini dəyişərək yeni mövqedə yerləşməsi mühafizə və təhlükəsizliklə bağlı çatışmazlıqları asanlıqla kompensasiya edir. Yaxşı hazırlıqlı heyət platformanın mövqeyə gəldiyi andan bir dəqiqə yarım sonra özüyeriyən qurğunu tam döyüş hazırlığına gətirə bilər.
Həm 130 mm-lik mərmilərin, həm “KamAZ” avtomobillərinin Azərbaycanda istehsal olunması, həm də Ordumuzun 36 ədəd M46 topuna malik olması, Azərbaycanın adıçəkilən şassisi üzərində yerləşdirilən M46 toplarına malik ATMOS qurğusuna üstünlük verməsi üçün tam münbit şərait yaradır. Burada digər bir səbəb də az rol oynamaya bilər. “Topun çapı və ya atəş tempi” dilemmasında Azərbaycan hərbçilərinin silahın atəş tempinin lehinə seçim edəcəyi də ehtimal olunur. Çünki standart 155 mm-lik haubitsanın mexaniki rejimdə maksimum atəş tempi dəqiqədə 4-9 ədəd, 130 mm-lik topda isə dəqiqədə 12 ədəd mərmidən ibarətdir. 130 mm-lik topun istifadə edəcəyi mərmilərin assortimenti də kifayət qədər genişdir. Yerli istehsal arasında zirehdələn və ya qəlpəli fuqas mərmilərin də olduğu ehtimal edilir. “Soltam” modernləşdirilməsi M46 toplarının atəş effektivliyi və dəqiqliyini artırmaqla yanaşı, artilleriya bölmələrimizin gücünə güc qatacaq.
Maşınlarda quraşdırılan bort kompüter sisteminin, bu qurğunun Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin istismar etdiyi mövcud müasir batareya atəşinin idarə edilməsi sistemlərinə tam inteqrasiyasını təmin etməsini də xüsusilə qeyd etmək vacibdir. Atəş koordinatlarının bort kompüter sisteminə həm komanda məntəqəsindən, həm üst komandanlıq qərargahından, həm kəşfiyyat məntəqəsindən, həm də heyət komandiri tərəfindən daxil edilməsi vacib xüsusiyyətlərdəndir.
Azərbaycan Ordusunda mövcud olan özüyeriyən silahlara qarşı irəli sürülən ən vacib tələblərdən biri maksimum uzaq məsafələrə daşınan artilleriya atəşi açmaq imkanına malik olmasıdır. Mövcud artilleriya vasitlərinin atəş məsafəsi 20-200 kilometrə çatır ki, bu da döyüş əməliyyatlarında iştirak edən birlik və hissələrin ikinci eşelonundan həm açıq, həm də qapalı mövqelərdən düşmənə sarsıdıcı zərbə endirilməsinə imkan verir. Bu isə öz növbəsində Azərbaycan Ordusunun düşmənin canlı qüvvəsini, zirehli texnikasını və sığınacaqlarını darmadağın etməsinə, rəqibi müşahidə etmədən belə ümumqoşun ehtiyatlarının müdafiə dərinliyindən ön xəttə köçürülməsinin qarşısını almağa imkan verir. Uzaq mənzilli artilleriya sistemlərinin digər bir üstünlüyünə, bir neçə müdafiə xəttini eyni zamanda atəşlə əhatə etmək, artilleriya zərbələrini vacib hədəflərə və ehtiyatların hərəkət istiqamətlərinə cəmləşdirmək bacarığını da aid etmək olar. Belə bir vəziyyətdə özüyeriyən artilleriya qurğuları düşmənin təsirli cavab atəşi hüdudlarından kənarda qalır, əgər işğalçı Ermənistanın yeni əldə edəcəyi “Swathi” RLS-i qurğularımızın yerləşdiyi ərazini aşkar etməyə imkan taparsa, o zaman vasitələrimiz düşmənə qarşı artilleriya duelini və əks-batareya döyüşlərini uğurla həyata keçirə bilərlər.
Katba arxipelaqı
Katba arxipelaqı — Sakit okeanın Cənubi Çin dənizi suları ilə əhatələnmiş, 366 adadan ibarət olan arxipelaq. İnzibati baxəmından adalar Vyetnam ərazisinə daxildir. Arxipelaqın ən böyük adasıda Katba adlanır. Arxipelaqın sahəsi 285 km² təşkil edir. Adalarda ümumilikdə 30 000 əhali yaşayır.
Coğrafiyası
Adanın ərazisi təpəliklərdən ibarətdir. Çoxlu sayda mağaralar vardır. Ən hündür nöqtəsi 331 metrdir. İqlimi subtropik və rütubətlidir. Musson yağışlarının təsirinə məruz qalır.
Adanın böyük qism ərazisi meşələrlə örtülüdür. Burada ümumilikdə 1561 növ bitki bitir ki, 406 növü ağaclardır. Üstəlik quru sahəsində 279 növ heyvan qeydə alınmışdır. Ətraf sularında 900 növ balıq və 177 növ mərcan yaşayır. Burada dəniz tısbağaları və ilanlarına rast gəlmək olur. Ən qiymıtli qorunan növ yerli lanqurlardır. 2000-ci ilə olan məlumata görə burada cəmi 53 baş qalmışdır.
Ada ərazisi Katba Milli parkı ərazisinə daxildir.
Tarixi
thumb Fransız alimləri arxipelaq ərazisində müasir insana aid olan yaşı təqribi olaraq 6500—4000 il qiymətləndirilən insan skledi aşkarlamışlar. Alimlar bu tapıntıları Halonq mədəniyyəti adlandırırlar. Hansı ki, Katba arxipelaqında qədim zamanlarda formalaşmışdır. Adaların adı sonrakı dövrlərdə formalaşmışdır. Fransız Hindçininə aid xəritələrdə adalar sadəcə Ba olaraq yazılır. Bu isə tərcümədə o (qadın anlamında) mənasını verir. Rıvayətə görə adada üç ölmüş şshzadə atılır. İnsanlar onların şərəfinə üç məbəd inşa edirlər. Adanın O adıda buradan yaranmışdır. Uzun əsrlər boyunca adalarda vyetnam və çinli balıqçılar yaşamışdır. XIX əsrdən adalarda hərbi postlar olmuşdur. Vyetnam müharibəsi zamanı adalarda Vyetnam Demokratik Respublikasının liderləri üçün gizli saxlanc yeri olmuşdur. Bu obyektlər 1975-ci ilə qədər istifadə edilmişdir. 1979-cu ildə Çinlə müharibə səbəbindən burafa yaşayan çinli balıqçılar köçürülmüşdür.
1986-ci ildə biosfer qoruğu, bir müddət sonra isə onun əsasında milli park yaradılmışdır. Hazırda milli park bütün arxipelaqı əhatə edir. 2011-ci ildə UNESKO Ümumdünya irsi siyahısına namizəd göstərilmişdir.
İnfrastrukturu
Katba adasında eyni adlı şəhər yerləşir. Ümumilikdə isə arxipelaqda 30000 nəfər yaşayır. Katba şəhər bütün Vyetbam ərazisində əsas turizm mərkəzlərindən birini oynayır. Gediş-gəlişi təmin etmək məqsədi ilə bərələr fəaliyyət göstərir.
Görməli yerləri
Katba turistləri özünün əsrarəngiz körfəzləri, üç çimərliyi, elə də böyük olmayan daxili gölləri, həmdə toxunulmayan daxili vəhşi təbiəti ilə cəlb edir. Sahildə yerləşən sakit buxtalsrdan birində su üzərində balıqçı kəndi qərarlaşır. Neçmişdə mövcud olmuş hərbi obyektlər turistləri özünə cəlb edir. Bu obyektlər haxırda ziyarətçilər üçün açıqdır.
Vladimir Jirinovski
Vladimir Volfoviç Jirinovski — Rusiyalı dövlət xadimi, siyasətçi, hüquqşünas, türkoloq.
Rusiya Liberal Demokrat Partiyasının qurucusu və lideri, Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının sədr müavini (2000–2011), VI çağırışın deputatı, Avropa Şurası Parlament Assambleyasının üzvü. Rusiya Federasiyası Prezidenti postuna 5 dəfə namizədliyini irəli sürüb (1991, 1996, 2000, 2008, 2012).
Həyatı
Vladimir Jirinovskinin vəziyyəti 2 fevral 2022-ci il tarixində yeni növ koronavirus xəstəliyi səbəbi ilə ağırlaşmış və o, xəstəxanaya yerləşdirilmişdi. İki aydan artıq müddətdə yataq xəstəsi olan Jirnovski, tibbi cihazlara bağlı şəkildə yaşayırdı. 6 aprel 2022-ci il tarixində Vladimir Jirnovski vəfat etdi.
Siyasi karyerası
1990-cı ildə Sovet İttifaqı Liberal Demokrat Partiyasının üzvü olmuşdur. 1992-ci ildə Vladimir Jirinovski Rusiya Liberal Demokrat Partiyasının əsasını qoymuşdur. 1993–2000-ci illər arasında Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının deputatı və LDPR fraksiyasının lideri olmuşdur. 2000-ci ilin 18 yanvar tarixində Dövlət Dumasının sədr müavini seçilmiş və bu səbəbdən fraksiyada liderliyi öz oğlu İqor Lebedevə ötürmüşdür. 2011-ci ildə isə yenidən LDPR fraksiyasının Dumadakı liderinə çevrilmişdir. Ümumilikdə Vladimir Jirinovski Rusiya Federasiyası Dövlət Dumasının 6 çağırışından 6-sında (1993, 1995, 1999, 2003, 2007, 2011) deputat olmuş və 3 çağırışda (1999–2011) sədr müavini olmuşdur.
Orbit kilidlənməsi
İki cisim arasında təsir, hər iki cisimin cazibə qüvvələrinin qarşılıqlı şəkildə fırlanaraq yavaşca kilidlənənə qədər yaranır. Zamanla, milyonlarla il ərzində, təsir gücü, enerji mübadiləsi və istilik yayılması nəticəsində hər iki cisimin öz orbitlərində fırlanma nisbətləri dəyişir. Cisimlərdən biri orbit ərzində fırlanma sürətindən artıq bir dəyişikliyin olmadığı bir vəziyyətə çatdıqda bu zaman kilidlənmə baş verir. Cisim ayrılarkən bu halda yerində qalmağa meyilli olur çünki onun sistemə geri enerji ötürməsi lazımdır. Məsələn böyük bir planet cismi pozarsa qravitasiya kilidini açmaq üçün cismin orbiti zamanla sürüşə hətta orbitdən çıxa da bilər.
Cisimin kilidlənməsi o demək deyil ki cisimin orbiti sabit qalacaq. Məsələn Merkuridə cazibə kilidi Günəş ətrafında hər iki dövrədən bir üç rotasiyanı tamamlayır. Bir cisimin öz orbitinin dairəvi olduğunu fərz etsək öz dönmə oxunun Ay kimi çoxda əyilmədiyi bir halda, cazibə kilidlənməsi, ətrafında dövr etdiyi cismə daim eyni üzünün baxmasına səbəb olar. Kilidlənmiş cisimin orbital sürətində və fırlanma oxunun meylində bəzi dəyişikliklər ola bilər.
Mexanizmi
Bir-birinə yaxınlaşan və bir-birinə baxan A və B cisimləri B-nin kütləsinin A-nın kütləsinə daha böyük sıx şəkildə bağlamaq üçün lazım olan fırlanma periodunun dəyişməsi, A-nın qravitasiyası tərəfindən B-də səbəb olduğu qabarıqlıqlara görə A-nın kütləsi ilə tətbiq etdiyi momentdən qaynaqlanır.
A cisimindən B-yə qədər olan cazibə qüvvəsi məsafəyə görə dəyişəcək, ən yaxın səth A-dan ən az və ən uzaq məsafədədir. Bu, B cismi boyunca tarazlığı pozacaq bir cazibə qradiyentini yaradır. B cismin gövdəsi A tərəfə yönəldilmiş ox boyunca uzanacaq və əksinə bu oxa ortoqanal istiqamətdə ölçüdə azalacaq. Uzanan əyriliklər təsir axını kimi tanınır. (Qatı Yer üçün bu qabarıqlıqlar təqribən 0,4 metrə qədər olan yerdəyişmələrə çata bilər.) B səliqəli şəkildə bağlanmadıqda, qabarıqlıqlar orbital hərəkətlər səbəbiylə səthi üzərində hərəkət edər, iki "yüksək" təsir çubuğundan biri A gövdəsinin yuxarı olduğu yerə yaxınlaşar. Kiçik cisimlərdə də kilidlənmə pozulması olur lakin bu pozulma nisbətən daha az olur.
B cismi təsir qüvvəsinin səbəb olduğu bu periodik qurulmaya qarşı müqavimət göstərər. Əslində, B-ni qravitasiya tarazlığı formasına dəyişdirmək üçün müəyyən vaxt tələb olunur, bu vaxta qədər formalaşan qabarcıqlar A-B oxundan B-nin fırlanması ilə bir qədər məsafədə keçirilmişdir. Kosmosdakı bir boşluq nöqtəsindən göründüyü kimi, maksimum yayma nöqtələri A tərəfə yönəldilmiş oxdan kənarlaşdırılır. B-nin fırlanma müddəti onun orbital dövrünə nisbətən daha qısadırsa, qabarıqlıqlar A istiqamətində oxa doğru irəliləyir, B-nin fırlanma müddəti daha uzun olduqda, axınlar geridə qalır. thumb|Bir cisimdə (yaşıl) qravitasiya çıxıntıları əsas oxla (qırmızı) səhv nizamlamışsa, qravitasiya təsirləri (mavi), cismi yenidən nizamlama isqitamətinə doğru bükən bir cism üzərində tork vurur. thumb|Dönmə tezliyi orbital tezliyindən daha böyükdürsə, fırlanmaya qarşı çıxan kiçik bir tork meydana gəlir, nəticədə tezlikləri kilidləyir (vəziyyət yaşıl rəngdə təsvir olunur) Artıq axınlar A-B oxundan kənarlaşdırıldığı üçün A-dakı kütlədə cazibə qüvvəsi B-ə fırlanma tətbiq edər. A tərəfə baxan qabarıqlıq üzərindəki tork, B-nin fırlanmasını orbit boyunca eyni nizama gətirərkən, A-dan uzağa baxan "arxa" qabarıqlıq tərs istiqamətdə hərəkət edər. Bununla birlikdə, A üzlü tərəfdəki qabarit təxminən B diametrindən bir məsafədə arxa qabaritdən daha A-ya yaxındır və buna görə biraz daha güclü cazibə qüvvəsinə və fırlanmaya məruz qalır. Hər iki qabarit nəticəsində baş verən fırlanma, B-nin fırlanmasını orbital dövrü ilə sinxronlaşdırmaq üçün hərəkət edir və nəticədə təsir qüvvəsinin kilidlənməsinə səbəb olur.
Orbital dəyişikliklər
Bütün A-B sisteminin impuls momentumu bu müddətdə qorunub saxlanılır ki, B fırlanma anı sürətini itirir və orbital bucaq təcili eyni miqdarda artır (A-nın fırlanmasına bəzi kiçik təsirlər də olur). Bu A ilə əlaqəli B orbitinin fırlanma yavaşlaması ilə yüksəlməsinə səbəb olur. B-nin çox yavaş fırlanmağa başladığı vəziyyətdə, təsir kilidi həm B-nin fırlanmasını sürətləndirir həm də orbitini aşağı salır.
Daha böyük cismin kilidlənməsi
"Həmçinin bax: Sinxron orbit"Təsir kilidləmə effekti daha böyük A cismi tərəfindən baş verir, lakin daha az sürətlə B kütləsi sayəsində B-nin cazibə qüvvəsi daha zəifdir. Məsələn, fosil qeydlərində göstərildiyi kimi geoloji zaman ərzində nəzərə çarpan bir miqdarla Yerin fırlanması Ay tərəfindən tədricən yavaşlanır. Cari qiymətləndirmələr bunun (Günəşin qravitasiya təsiri ilə birlikdə) Yer Gününün təqribən 6 saatdan cari 24 saata qədər (⁠≈ ⁠4½ milyard il ərzində) uzanmasına kömək etməsini göstərir. Hal-hazırda atom saatları göstərir ki, Yerin günü bir əsrdə orta hesabla 2,3 milisaniyəyə uzanır. Kifayət qədər vaxt verildiyi təqdirdə bu, Yer ilə Ay arasında qarşılıqlı qravitasiya kilidini yaradacaqdır. Yer gününün uzunluğu ilə yanaşı bir ayın uzunluğu da artacaq. Yerin ulduz günü, nəticədə Ayın orbit dövrü ilə eyni uzunluğa sahib olacaq, hazırda Yerin gününün təqribən 47 qatı uzunluğa sahib olacaq. Ancaq Günəşin qırmızı nəhəngə çevrilməsindən və Yerlə Ayı əhatə etməsindən əvvəl Yerin Aya diqqətlə bağlanacağı gözlənilmir.
Bənzər ölçülü cisimlər üçün təsiri hər ikisi üçün müqayisə edilə bilən ölçüdə ola bilər və hər ikisi bir-birinə daha qısa müddətdə diqqətlə bağlana bilər. Buna misal olaraq cırtdan planet Plutonu və onun peyki Xaronu göstərmək olar. Artıq Xaron Plutonun bir yarımkürəsindən görünəbildiyi vəziyyətə çatıb (ya da tam əksi).
Eksantrik orbitlər
Bəzi hallarda, orbit eksantrikdir və qravitasiya effekti nisbətən zəifdir, kiçik cisim səliqəli bağlanmaq əvəzinə, fırlanma-orbit rezonansı ilə nəticələnə bilər. Burada cismin fırlanma dövrünün öz orbital dövrünə nisbəti 1:1-dir. Məsələn Merkurinin Günəş ətrafındakı öz orbitinə 3:2 rezonansla bağlanır.
Bir çox ekzoplanetin (xüsusən yaxın olanların) 1:1-dən yüksək olan sürətli orbit rezonanslarında olacağı gözlənilir. Merkuriyə bənzər bir planet, məsələn, 3:2, 2:1, və ya 5:2 fırlanma-orbit rezonansında, hər birinin orbital eksantrikliyə bağlı olma ehtimalı ilə tutula bilər.
Yaranması
thumb|Dövrətmənin kilidlənməsi səbəbindən mərkəzi hissənin sakinləri heç vaxt peykin yaşıl zonasını görə bilməyəcəklər.
Peyklər
Günəş sisteminin ən böyük peykləri, cazibə qüvvəsinə məruz qalan dairəvi peyklərdir və bu peyklər qravitasiya səbəbindən səliqəli şəkildə özündən daha böyük cismə kilidlənir. Peyklər həmçinin özündən böyük cismə yaxın orbitdə yerləşir amma bu yerləşmə heç vaxt sabit qalmır. (Kubik funksiyası kimi). Diqqət çəkən istisnalar, qaz nəhənglərinin qeyri-adi xarici peykləridir ki, bu da digər peyklərdən fərqli olaraq kilidləndiyi cisimin orbitində və çox uzağında nizamsız hərəkət edir.
Pluton və Xaronu qravitasiya kilidinə nümunə göstərmək olar. Xaron nisbətən böyük bir peykdir və eyni zamanda çox yaxın orbitə sahibdir. Bu Pluton və Xaronun qarşılıqlı şəkildə kilidlənməsinə səbəb olur. Plutonun səliqəli kilidlənməyən peykləri də var bunlar; Stiks, Nikta, Kerber və Hidra peykləridir.
Kiçik planet peyklərində qravitasiya kilidlənməsi çox bilinmir lakin yaxınlıqlarında fırlanan orbitlərin kilidlənməsi seçilə bilər.
Yerin peyki
Ayın fırlanma və orbital dövrləri Yerin qravitasiyasına səliqəli kilidlənir, buna görə də Yerdən Ayı müşahidə edərkən Ayın hər zaman eyni yarımkürəsi görülür. 1959-cu ilə qədər Sovet İttifaqının Luna 3 kosmik gəmisinə qədər Ayın uzaq tərəfi görülməmişdi.
Yer planeti kosmik aparatlarla Aydan müşahidə edildikdə, Yer göy üzünə çevrilmiş kimi görünmür, eyni yerdə qalaraq öz oxu ətrafında fırlanarırmış kimi görünür. thumb|[[Ay|Ayın qravitasiya kilidi 1:1 nisbətində olduğu üçün Yerə həmişə Ayın eyni üzü görünür.]] Ayın fırlanma və orbital dövrlərində tam olaraq kilidlənməsinə baxmayaraq, librasiya və parallaks hadisələri səbəbindən Ayın ümumi səthinin təxminən 59 faizi Yerdən təkrarlanan müşahidələrlə görülə bilər. Kiliddən yayınma ilk növbədə Ayın orbitinin eksantrikliyi səbəbindən dəyişən orbital sürətindən qaynaqlanır: bu, perimetri boyunca Yerdən görünməyə qədər təxminən 6° daha çox imkan verir. Parallax bir həndəsi effektdir: Yer səthində, Yer və Ayın mərkəzlərində ki xətdən uzaqdayıq və səbəbdən Ayın parlaq olduğu vaxt Ayın səthini təqribən 1° müşahidə edə bilirik.
Planetlər
Bir müddət Merkurinin Günəşlə sinxron fırlanma vəziyyətində olduğu düşünülürdü. Bu, Merkurinin ən yaxşı şəkildə müşahidə etmək üçün yerləşdirilməsi idi, eyni tərəf içəriyə doğru baxırdı. 1965-ci ildə radar müşahidələri bunun yerinə Merkurinin Günəş ətrafında hər iki dövrəsi üçün üç dəfə fırlanan 3:2 fırlanma-orbit rezonansı olduğu göstərdi və bu da müşahidə nöqtələrində eyni mövqə ilə nəticələndi. Modelləşdirmə, Merkurinin yaranmasından 20 (və daha çox ehtimal ki, hətta 10) milyon il sonra, tarixinin çox ərkən vaxtlarında 3:2 fırlanma-orbit vəziyyətinə alındığını göstərdi.
Veneranın Yerə ardıcıl yaxın yanaşmaları arasında 583.92 günlük interval var bu da öz növbəsində 5.001444 Günəş gününə bərabərdir, hər yaxın yanaşmada təxminən eyni üzü Yer üzündən görünür. Bu yanaşma formasının təsadüfən ortaya çıxdığı və ya Yer ilə bir növ qravitasiya kilidinin nəticəsi olub-olmadığı bilinmir.
Kilidlənmiş ekzoplanetlərin bəziləri göz kürəsi planetlərdir. Bu planetlər öz növbəsində "isti" və "soyuq" göz kürəsi planetləri olaraq ikiyə ayrılır.
Ulduzlar
Kainatda yaxın ikili ulduzların öz orbitlərini ilk formalaşdırmağa başlamaları bu ulduzların ibtidai dövürlərinə təsadüf edir. İkili ulduzlar hər zaman bir-birinin orbitinə səliqəli kilidlənir. Həmçinin ekzoplanetlərin də bu ulduzların qravitasiya kilidinə səliqəli kilidləndiyi düşünülür. MOST tərəfindən təsdiqlənən qeyri-adi bir nümunəyə əsasən, Tau Volopasa b planeti tərəfindən yavaşca kilidlənmiş bir ulduz, Tau Volopasa ulduzunun özü ola bilər. Əgər belədirsə, deməli planetlə ulduz arasında olan orbit kilidlənməsi qarşılıqlıdır. Ulduzlar fərqli enliklərdə fərqli sürətlə dönə bilən qazlı cisimlər olduğuna görə orbit kilidlənməsi Tau Volopasanın maqnit sahəsinə görə mümkün ola bilir.
Vaxt şkalası
Cismin səliqəli şəkildə kilidlənməsinin vaxtını aşağıdakı formula ilə əldə etmək olar:
Burada
Q və k_2, düsturuna bağlıdır. Bu düstur eyni zamanda Ayın orbitdən kənar bölgəsini hesablamaq üçün çox az istifadə edilir. Qabaca qiymətləndirsək, düsturu aşağıdakı şəkildə hesablanır:
Peykin ölçüsünü və sıxlığını bilmək hətta qiymətləndirilməli olan bir çox parametrləri (xüsusən ω, Q, və μ) hesablamaq və əldə edilən hesablanmış kilidləmə müddətinin hətta on faktora uyğun olmaması gözlənilir. Bundan əlavə, orbitin kilidlənmə mərhələsində yarı əsas ox a, sonrakı qabarma və çəkilmə sürəti səbəbindən indiki dövrdə müşahidə olunanlardan əhəmiyyətli dərəcədə fərqli ola bilər və kilidlənmə müddəti bu dəyərə son dərəcə həssasdır.
Qeyri-müəyyənlik bu qədər yüksək olduğundan, yuxarıdakı düsturlar biraz daha asanlaşdırıla bilər. Peykin sferik olduğunu, olduğunu fərz edərək, ilkin kilidlənməmiş vəziyyətdə hər 12 saatda bir dövr etdiyini təxmin etmək həssasdır (asteroidlərin əksəriyyətində təxminən 2 saat ilə 2 gün arasında fırlanma dövrləri var).
kütlələri kiloqramla, metrlərlə məsafələrlə və hər kvadrat ton üçün \mu, qayalı cisimlər üçün 3 N·m−2 və buzlu cisimlər üçün 4 N·m−2 olaraq hesablana bilər.
a yarı əsas oxdan son dərəcə güclü bir asılılığı var.
Plutonda olduğu kimi birincili cismin öz peykinə kilidlənməsi üçün peyk və cismin parametrləri dəyişə bilər.
Bir nəticə də budur ki, digər cisimlərin kütlələri (Q və \mu kimi) bərabər olduqda burada eyni orbital məsafədə yerləşən kiçik bir peykin sürəti özündən böyük peykə daha sürətli kilidlənəcək, çünki m_s\,-in peyk radiusu R-ün kubu kimi böyüyür. Bunun mümkün bir nümunəsi, Hiperionun Saturn sistemində Saturna qravitasiya kilidi formasında kilidlənməməsidir. Çünki Hiperiondan daha böyük məsafədə orbitdə fırlanan və özündən daha böyük olan Yapet peykinin qravitasiyasına məruz qalır. Bununla birlikdə, iki peyk arasında olan qravitasiya əlaqəsi tam şəkildə kəsilmir, çünki Hiperion yaxınlıqdakı Titandan güclü qravitasiya təsiri alır və bu da onun fırlanmasını xaotik olmağa məcbur edir.
Kilidlənmə zamanı vaxt şkalası üçün yuxarıdakı düsturlar bir neçə böyüklük əmri ilə fərqlənə bilər, çünki burada k_2/Q-in tezlik asılılığı nəzərə alınmır. Daha da vacib məsələ, bu düstur ikili cisimlərə (ikili ulduz sistemlərinə və ya dağıntı halında olan ikili asteroidlərə) tətbiq oluna bilməz, çünki bu cür cisimlərin fırlanma-orbit dinamikası, sərt olmaqları ilə yox, əsasən viskozitet ləri ilə təyin olunur.
Günəş sistemi
Bir cismin öz ilkin nöqtəsinə kilidlənməsi üçün lazım olan vaxtla indiki orbitdə olduğu müddət (əksər planetar peyklər Günəş sisteminin yaşı ilə müqayisə edilə bilər) arasındakı müqayisəyə əsaslanaraq, bir sıra peyklərin kilidli olduğu düşünülür. Lakin onların fırlanması ya az bilinir ya da ümumiyyətlə heç bilinmir. Bunlar:
Ərhan Afyoncu
Ərhan Afyoncu ( d.1967, Tokat, Türkiyə) — Türk tarixçisi, yazıçı, akademik, televiziya proqramçısı və köşə yazarı, Milli Müdafiə Universitetinin rektoru.
Həyatı
Ərhan Afyoncu ibtidai və orta təhsilini doğulduğu yer olan Tokatda almışdır. Qazi Osman Paşa Liseyini bitirdikdən sonra 1984-cü ildə Mərmərə Universiteti Atatürk Pedaqoji fakültəsi Sosial Araşdırmalar Təhsil şöbəsinə daxil olmuş, 1988-ci ildə məzun olduqdan bir il sonra isə həmin şöbədə elmi işçi vəzifəsində işləməyə başlamışdır. Magistratura pilləsini Necati Əfəndi Krımın tarixi (Rus Sefaratname) tezisi ilə, Doktoranturanı isə 1997-ci ildə Osmanlı Dövlət Təşkilatında dəftərxana əmiri (XVI-XVIII əsrlər) tezisi ilə bitirmişdir. 2000-ci ildə köməkçi dosent, 2008-ci ildə dosent, 2014-cü ildə isə professora qədər yüksəlmişdir.
2007-ci ildə 24 televeziya kanalında həftədə 1 dəfə verilən "Keçmiş zaman olur ki" adlı proqrama qatılan Ərhan Afyoncu daha sonra Xəbərtürk televeziyasında Murat Bardakçı və Pelin Batu ilə birlikdə "Tarixin arxa otağı" adlı tarix haqqında proqram hazırladı. Həmçinin ilk nömrəsi 30 may 2010-cu ildə çıxan və 2011-ci ilin 22 may tarixində yayımı dayandırılan "Xəbərtürk tarix" jurnalında köşə yazarı kimi fəaliyyət göstərmiş, eyni zamanda jurnalın akademik vəzifəsini icra etmişdir. 2011-ci ildə Show TV-də yayımlanan “Muhteşem Yüzyıl” ın ilk mövsümündə tarix məsləhətçisi vəzifəsində çalışsa da, serialın ikinci mövsümündə vəzifəsini tərk etmişdi. 11 noyabr 2012-ci il tarixində Türkiyənin o dövrki prezidenti Abdullah Gül tərəfindən Atatürk Mədəniyyət, Dil və Tarix Yüksək Qurumu idarə heyətinin üzvü olaraq gətirilmişdir.
4 oktyabr 2016-cı ildə Ərhan Afyoncu prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən Türkiyə Konstitusiyasının 130 və 669 saylı Qanununun 5-ci maddəsinə uyğun olaraq Milli Müdafiə Naziri Fikri İşıq və Baş nazir Binəli Yıldırım təklifi ilə Milli Müdafiə Universitetinin rektoru təyin edildi.
Özəl həyatı
Özü kimi tarixçi olan Fatma Afyoncu ilə evlənmiş, bu nigahdan 3 övladı dünyaya gəlmişdir.
Möhtəşəm Süleyman
2011-ci ilin fevral ayında nəşr olunan Sultan Süleyman və Hürrəm Sultanın həyatını izah edən bu bioqrafiyanın baş redaktorluğuu Mustafa Qaragüllüoğluna, üz dizaynı isə Sercan Arslana aiddir.
Troyanın intiqamı
Yazıçının 2009-cu ilin may ayında nəşr olunan tarixi araşdırma kitabıdır. Kitabda Fateh Sultan Mehmetin Troya sivilizasiyası ilə əlaqəsi, onun şəxsiyyəti və İstanbulun Fəthi ilə əlaqədar bilinməyənlər haqqında maraqlı məlumatlar öz əksini tapmışdır.
Qarğalı
Qarğalı - İrəvan xanlığının Dərəçiçək mahalında kənd adı. XIX əsrin ortalarından sonra adı çəkilmir.
Toponimi
Toponimin mənşəyi barədə iki fikir ola bilər:
Nataşa
Nataşa — ad.
Naoya
Naoya — Yaponiya adı.
Rizvan Quliyev (əsgər)
Rizvan Vaqif oğlu Quliyev  — Azərbaycanlı şəhid.
Həyatı
Quliyev Rizvan Vaqif oğlu 1972-ci ildə Gədəbəyin Əlismayıl kəndində anadan olmuşdur. Doğma kənddə orta məktəbi bitirdikdən sonra 1990-cı ildə hərbi xidmətə çağırılır. Sumqayıtda, Nasosnı deyilən yerdə hərbi xidmətini başa vurur. 1992-ci ildə geri qayıdır. Hərbi xidmətini sona yetirsə də düşmənə olan sonsuz intiqamı onu döyüşə səsləyir. 1994-cü ildə yenidən orduya səfərbər olunur Rizvan. Bu dəfə Tərtər istiqamətində gedən döyüşlərdə fərqlənir.1994-cü il aprelin 30-da Tərtər uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olub.
Sürgün və krallıq
Bu qısa hekayələrə daxildir:
Nordenşyold Land Milli Parkı
Nordenşyold Land Milli Parkı (Nordenskiöld Land nasjonalpark) — Şpitsbergen arxipelaqınına daxil olan Qərbi Şpitsbergen adasında yerləşə milli park. Milli park ərazisinə 1207 km² quru və 155 km² su səthi sahəsi daxildir. Park 2003-cü ildə təşkil olunmuşdur.
Qələvi
Qələvilər — suda həll olan əsaslara deyilir.
Qələvilərə LiOH, NaOH, KOH, RbOH, CsOH, Ca(OH)2, Sr(OH)2, Ba(OH)2 əsasları aiddir.
Digər əsaslar ya suda az həll olur, ya da həll olmur: Zn(OH)2, Fe(OH)2, Cr(OH)2 və.s.
Alınması
1) Aktiv metalların (Li,Na, K, Rb, Cs, Ca, Sr, Ba) su (H2O) ilə qarşılıqlı təsiri zamanı əvəzetmə reaksiyası ilə alınır:
2) Qələvi və qələvi-torpaq metalların hidridlərinin su ilə reaksiyasından alınır:
Qələvilərin adlandırılması
Əvvəlcə, sabit valentli metalın adı, sonra hidroksid sözü deyilir.
IV Georgi Quriyeli
IV Georgi Quriyeli — Quriyeli sülaləsindən olan Quriya knyazlığının hökümdarı. 1714-1726-cı illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. 1716-cı ildə qısa müddətdə İmereti çarı olsa da, həmin il taxtdan imtina etmək məcburiyyətində qaldı. İmeretidən Quriyaya qayıdarkən anası Helena, qardaşı III Keyxosrov və bir qrup əyan tərəfindən IV Georgini hakimiyyətdən salmaq üçün çevriliş hazırlandı. Georgi bu dövrdə Meqreliya knyazı Bejan Dadiani ilə sülh əldə etdikdən sonra hakimiyyətini qoruya bildi.
İlk illəri
IV Georginin atası Quriya knyazı III Mamiya, anası isə knyaz Georgi Abaşidzenin qızı Helenadır. IV Georgi 5 yanvar 1714-cü ildə III Mamianın ölümündən sonra vəliəhd şahzadə kimi Quriya knyazı olmuşdur. Həmçinin son İmereti çarının devrilməsi ilə IV Georgi 1716-cı ildə İmeretiya çarının taxtına oturmuşdur. Lakin hakimiyyəti sadəcə üç ay sürmüşdür. Əvvəlki İmeretiya çarının tərəfdarları tərəfindən üsyan qaldırılması nəticəsində qorxuya düşən IV Georgi paytaxtdan Quriya knyazlığının ərazisinə qaçdı. Onun taxtını tərk etməsi ilə İmeretiya iki yerə bölündü.
Quriyada çevriliş
IV Georgi Quriyaya qayıtdığı zaman qardaşı Keyxosrov və qardaşını hakimiyyətə gətirmək istəyən Dadiyani, Abaşidze, və Raça lordunun rəhbərlik etdiyi qüvvələr ilə üzləşdi. Çevrilişin təşkilatçısı anası Helena idi. IV Georgi Osmanlı paşasının himayəsi altında Axıskaya qaçdı. Orada istədiyi dəstəyi əldə edə bilmədiyi üçün Ərzuruma getdi. Ərzurum paşasının dəstəyi ilə geri dönən IV Georgi anasını və qardaşını məğlub edərək Quriya taxtına yenidən oturdu.
Ailəsi
IV Qeorqun ilk evliliyi knyaz Abaşidzenin kızıyla baş tutmuşdu. Lakin tarixçi Kiril Tumanov IV Georginin ilk evliliyinin Quriya eristavı Georgi Şervaşidzenin qızı Məryəm ilə baş tutduğunu iddia edir. IV Georgi həmçinin Meqreliya knyazı Georgi Nakaşidzenin qızı Hvaramze ilə də evlənmişdir. IV Georginin iki oğlu var idi :
NGC 4186
NGC 4186, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. Sab tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 4967
NGC 4967, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. E? tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Tom Finni
Sir Thomas "Tom" Finni (5 Aprel 1922 - 14 Fevral 2014), Preston North End FC,da hücumçu mövqeyində oluş İngilis milli futbol oyunçusudur.
1946-cı ildə peşəkar karyerasına başlayan oyunçu və 1958-ci ilə qədər Preston North End-də forma geyinib.
Bala Şamlıq
Bala Şamlıq — Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Qəribli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Toponimikası
Oykonim "Kiçik Şamlıq kəndi" deməkdir. Şamlıq komponentini tədqiqatçılar "şam ağacları çox olan yer", "şamlu tayfasının adı", "günəşə, işığa tapınanlar" və s. kimi açıqlamağa çalışmışlar. Lakin Azərbaycanda coğrafi termin şam yer (şamlıq) ifadəsi işlənməkdədir ki, bu da "otlu, xam yer" mənasını bildirir.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd iki dağ silsiləsinin arasında, dərədə yerləşir. Kəndin içərisindən Zəyəmçay keçir.
Mədəniyyəti
Kənddə Bala Şamlıq kənd kitabxana filialı, Bala Şamlıq kənd klubu fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Trichogonia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
[[SS 2 (*
Sinqapur çayı
Sinqapur — Sinqapur adasında olan çay. Şəhərin Mərkəzi regionu boyunca axaraq Sinqapur boğazına tökülür.
Tarixi
Sinqapur çayı şəhərin tarixi ərazisi hesab edilir. Əfsanəyə görə məhz bu çay yaxınlığında şahzadə Sanq Nila Utama şiri görmüş və burdanda adanın, çayın və şəhərin adı meydana gəlmişdir — sinqa pura, "şir şəhəri". 1819-cu ildə Rafflz Stemford çayda britaniya ticarət bazası yaratmış və müasir şəhərin əsası olmuşdur. Çay əsas magistral nəqliyyat vasitəsi kimi ərazinin məskunlaşmasında böyük rol oynamışdir.
Şəhərin böyüməsi və çaydan intensiv istifadə sonda çayın güclü çirklənməsinə gətirib çıxarmış. Müstəqillik qazandıqdan sonra görülən ilk işlərdən biri bu tarixi ərazinin və çayın əvvəlki vəziyyətinin bərpası oldu. 1960-cı illərdə şəhərin yenidən planlaşdırılması həyata keçirildi, 1970-ci ildən çayda yük daşınması digər çaya — Keppele keçirilidi və bununla da şəhərin su nəqliyyat xətlərinin yenidən bərpasına başlanıldı.
1977-ci ildən Ətraf mühütün müdafiəsi nazirli çox çətin bir işə başladı: Sinqapur çayının təmizlənməsi. Altı il sonra, 1983-cü ildə inanılmaz naliyyət əldə edildi. Daha sonra sahil boyu ərazilərin yenidən tikintisinə başlanıldı. Çayın təmizliyinə və ümumi bərpaya 10 il sərf edildi. 1987-ci ilin sentyabrında işlər yekunlaşdı və ölkədə ümumi bayram edildi.
Xarakteriskası
Çayın ümumi uzunluğu 3 km-dir. Sinqapur çayının mənbəyi Kim Senq körpüsü yaxınlığındadır. Mənsəbi isə — Esplanada parkı yaxınlığında, Sinqapur boğazına tökülərək bitir. Şəhərdə görülən böyük mühəndis işləri nəticəsində çay mənsəbdən əks istiqamətə 2 km uzadılıb. Mənsəb olan bölgədə isə çayın dərinliyi və eni artırılmış. Bununla da bu hissə Sinqapur boğazının bir hissəsinə çevrilmişdir. Çay öz axarı boyu üç dəfə dönür və döngə hissələri Klark, Robertson və Qayıqlı adlanır.
Müasir dövrdə çay şəhəri içməli su ilə təmin edən su anbarının bir hissəsi hesab olunur.
Ağdam toqquşması (2009)
Ağdam hərbi təxribatı — 2009-cu ildə Ağdamda baş vermiş silahlı toqquşmalar.
Yanvar
2009-ci ilin yanvar ayında Qarabağda baş vermiş silahlı toqquşma. 1994-cü ildə imzalanmış Bişkek protokolundan sonra Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən ən şiddətli atəşkəs pozuntularından biridir. 2009-ci ilin yanvarın 26-da saat 17:00 radələrində Ermənistan Silahlı Qüvvələri Ağdam rayonunun işğal altındakı Cəvahirli kəndi və Gülçülük sovxozu adlanan ərazidən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin mövqelərinə doğru hücuma keçməyə cəhd göstərdilər. Azərbaycan ordusunun mövqelərini ələ keçirtmək niyyətində olan erməni silahlıları itki verərək geri çəkilməyə məcbur oldular. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri heç bir itkiyə məruz qalmamışdır.
Sentyabr
2009-ci ilin sentyabr ayında Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən 1994-cü ildə imzalanmış Ermənistan-Azərbaycan atəşkəsin ən şiddətli pozuntularından biridir. 2009-cu ilin sentyabrın 10-da saat 9:23 radələrində Ermənistan silahlı qüvvələri Ağdamın işğal altındakı olan ərazilərindən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin mövqelərinə doğru hücuma cəhd göstərmişdilər. Milli Ordumuzun mövqelərini ələ keçirtmək istəyən ermənilərin qarşısı alınmışdır. Silahlı müdaxilənin qarşısını alan Azərbaycan Silahlı Qüvvələri ilə Ermənistan Silahlı Qüvvələri arasında şiddətli döyüş olub. Düşmən hücumunun qarşısını alan Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgərləri 5 erməni əsgərini məhv edib, 3 əsgərini ağır yaralayıb.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yalnız bir əsgəri, 2008-ci ilin iyul ayında Quba rayon Hərbi Komissarlığından hərbi xidmətə çağırılan, 1990-cı il təvəllüdlü Yusubov Pərviz Gülbala oğlu isə kürək nahiyəsindən güllə yarası almışdır. Hərbi hospitala yerləşdirilmişdir və vəziyyətinin orta-ağır olduğu bildirilib.
Kassada müvəffəqiyyətsizlik
Mənfi mənada ağızdan-ağıza yayılmış şayiələr
Facebook və Twitter kimi sosial media platformaları ağızdan-ağıza yayılmış şayiələr üçün münbit şərait yaradır. Filmin maraq doğurmamasındakı müvəffəqiyyətsizliyi onun xüsusən açılış həftəsonundakı kassa performansına güclü təsir göstərə bilər.
Qeyri-film şərtləri
Bəzən filmlər filmin buraxılış vaxtı kimi, filmin məzmunu ilə heç bir əlaqəsi olmayan məsələlərə görə aşağı performans göstərə bilərlər. Bu, D.W.Qriffitin “Bir millətin doğulması” əsərinin davamı olan “Tolerantlıq”ın kommersiya müvəffəqiyyətsizliyinin səbəblərindən biri idi. Çəkiliş gecikmələrinə görə film yalnız 1916-cı ilin sonlarında buraxılmışdır. Film müharibə əleyhinə əhval-ruhiyyəni əks etdirirdi, lakin xalqın dünyagörüşü və ictimai rəyi artıq Amerikanın Birinci Dünya Müharibəsində iştirakı istiqamətində çoxdan dəyişmişdi.
Filmi müvəffəqiyyətsizliyə məhkum edən xarici təsirlərin başqa bir nümunəsi 2015-ci ildə FİFA haqqında çəkilmiş Ehtiraslar İttifaqı (United Passions) sənədli dramıdır. Film ABŞ-da kinoteatrlarda nümayiş etdirildiyi zaman FİFA rəhbərləri fırıldaqçılıq və korrupsiya ittihamları ilə təhqiqat altında idilər və “futbola” qarşı ümumi laqeyd münasibət ilə bərabər, film ilk həftəsonunda ABŞ prokatında cəmi 918 dollar gəlir əldə etmişdir.
Bəzən 2001-ci ildəki 11 sentyabr hücumları, 2017-ci ildəki Harvi qasırğası və COVID-19 pandemiyası kimi milli böhran dövrlərində və fəlakətlərdən dərhal sonra nümayiş olunan filmlər kassada müvəffəqiyyətsizliyə səbəb olur.
Yüksək istehsal xərcləri
Böyük bir büdcəli film, filmin nümayişi zamanı əldə edilən gəlirlər baxımından kifayət qədər yaxşı performans göstərsə belə, filmin maliyyə cəhətdən müvəffəqiyyətsiz olmasına səbəb ola bilər; Məsələn, 1980-ci illərin Cənnət Qapısı planlaşdırılmış istehsal qrafikini üç ay ötmüş, bu da öz növbəsində filmin büdcəsinin 12 milyon dollardan 44 milyon dollara yüksəlməsinə səbəb olmuşdur. Film kassada cəmi 3,5 milyon dollar əldə etməyi bacarmışdır.
2005-ci ildə çəkilmiş “Sahara” filminin büdcəsi istehsal, yayım və digər xərclər də daxil olmaqla 281,2 milyon dollara yüksəlmiş idi. Film kinoteatrlarda cəmi 119 milyon dollar, televiziya və digər subvansiyalar da daxil olmaqla ümumilikdə 202,9 milyon dollar gəlir əldə etmiş və nəticə etibarı ilə 78,3 milyon dollar xalis zərər etmişdir. 2012-ci ildə Disney şirkəti Con Karter filmində 200 milyon dollar zərər etdiyini bildirmişdir. Film bütün dünyadan 234 milyon dollar gəlir əldə etmiş, lakin bu onun 250 milyon dollarlıq büdcəsi və dünya miqyasında reklamı üçün xərclənmiş xərclərini ödəmək üçün kifayət etməmişdir.
2007-ci ildə çəkilmiş Qızıl Kompas filminin istehsal büdcəsi 200 milyon dollar idi. Filmi maliyyələşdirmək üçün New Line Cinema filmin bütün beynəlxalq yayım hüquqlarını dünyanın müxtəlif film distribütorlarına satmalı olmuşdur. Film ölkə daxilində aşağı performans nümayiş etdirmiş, lakin beynəlxalq bazarlarda çox böyük müvəffəqiyyətlər əldə etmişdir. Filmin istehsalçısı olan New Line Cinema şirkəti isə beynəlxalq kassadan heç bir paya malik deyildi. Bu hadisələr New Line Cinema şirkətinin Warner Bros.un bir bölməsinə çevrilməsində mühüm amillərdən biri olmuşdur.
Sonradan yaxşılaşma
Əvvəlcə “flop” (“müvəffəqiyyətsiz”) kimi görünən filmlər başqa yerlərdən gəlir gətirə bilərlər. Bəzi filmlər çəkildikləri mənşə ölkələrində aşağı performans göstərmiş, lakin beynəlxalq miqyasda itkilərini kompensasiya etmiş və hətta maliyyə baxımından fenomenə çevriləcək qədər kassada yüksək nəticələr göstərmişdirlər. Filmlər həmçinin beynəlxalq yayım, televiziya sindikasiyasına satış, kinoteatrlardan kənarda yayım və ev media relizləri vasitəsilə də pul qazana bilərlər. 1995-ci ildə çəkilmiş post-apokaliptik döyüş filmi Waterworld o dövrdə çəkilmiş ən bahalı film idi və istehsalda ciddi çətinliklər yaşayırdı. O, ABŞ kassasında nisbətən yaxşı performans nümayiş etdirsə də, ilkin olaraq gəlir gətirməmiş və kassa müvəffəqiyyətsizliyi kimi tanınmışdır. Bununla belə, beynəlxalq kassa gəlirləri və video satışları onu bir gəlirli layihəyə çevirmişdir.
Digər filmlər ya kinoteatrlarda nümayiş etdirilməkdən çıxarıldıqdan çox sonra kult filmlərə çevrilərək, ya da zamanla yenidən qiymətləndirilərək müvəffəqiyyət qazanmışdırlar. Bu təsvirə uyğun gələn yüksək profilli filmlərə Vertigo, Blade Runner, The Wizard of Oz, It's a Wonderful Life, Citizen Kane, Willy Wonka & the Chocolate Factory və The Shawshank Redemption daxildir. Bu filmlər kassada pul itirsələr də, o vaxtdan populyarlıq qazanmışdırlar.