cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ordubad rayonu
Tarixi-arxeloji abidələr və memarlıq
Naxçıvan diyarında qədim insan məskunlaşdığı əsas bölgələrdən biri olan Ordubad ərazisi uzaq Daş dövründən başlayaraq son orta əsrlərə qədərki abidələrlə zəngindir. Tivi və Nəsirvaz kəndələrindən şimal-şərqdə, Qapıcıq (Gəmiqaya) dağının cənub şərq yamacındakı Qaranquş yaylağı ərazisi Eneolit, Tunc və ilk Dəmir dövrlərində Naxçıvanın qədim sakinlərinin əsas ov məskənlərindən biri idi. Elə həmin dövrlərdən burada iri qaya parçaları üzərində heyvan rəsimləri, ov və rəqs səhnələri, müxtəlif işarələr və damğalar həkk olunmuşdur.Gəmiqayada təsvir edilmiş (1968) qədim təsviri sənət nümunələri (bax Gəmi qaya rəsimləri) e.ə 4–1-ci minilliklərdə Azərbaycan ərazisində yaşamış qədim əhalinin həyat tərzini, dünyagörüşü, adət-ənənələrini, dini-ideoloji və estetik təfəkkürünün inkişafını izləməyə imkan verir. Qaranquş yaylağında, Gilançay vadisində Naxçıvan tayfalarının qədim yurd yerləri, yaşayış məskənləri, nekropollar, ibadətgahlar vardır. Tədqiqatlar nəticəsində e.ə. 2-ci minillikdə Gilançay vadisinin Arazboyu düzənliklə qovuşduqu ərazidə əhalinin daha sıx məskunlaşdıqı müəyyənləşdirilmişdir. Burada e.ə. 2–1-ci minilliklərə aid Sabirkənd, Plovdağ, Xarabagilan, Şomudərə, Xalı-Kaşan, Mərdangöl və s.maddi mədəniyyət qalıqlaı ilə zəngin yaşayış yerləri və nekropollar mövcuddur. Bu ərazilər Araz sahilində, eləcə də Naxçıvan çay, Əlincəçay və Gilançay vadilərində yaşamış qədim əkinçi-maldar tayfaların yaylaq yerləri olmuşdur. Ordubad ərazisində – Gilan, Biləv, Parağa, Tivi, Nəsirvaz, Xurs və s. kəndlərdə Tunc, ilk Dəmir dövrlərinə, antik dövrə, həmçinin erkən orta əsrlərə aid maddi mədəniyyət qalıqları aşkarlanmışdır. Biləv kənd yaxınlığında, Gilançayın sol sahilindəki əzəmətli kanyonun zirvəsində yerləşən abidə xalq arasında Babək qalası, Gəmiqayada Qaranquş yaylağındakı qəbiristanlıq isə babəkilərin qəbri kimi tanınır. Ordubad ərazisində orta əsrlərə aid Cümə Məscidi, Qeysəriyyə, Eyvas Türbəsi, Zorxana və s. tarixi memarlıq abidələri var. Bu abidələr memarlıq sənətinin, inşaat texnikasının müstəsna dəyərli nümunələri olmaqla yanaşı, həm də gözəl sənət əsərləridir. Dər kəndində türbə(14 əsr), Əylis kəndində Şah Abbas məscidi (16 əsr), Dəstə, Dırnıs, Gənzə, Vənənd kəndlərində məscidlə( 18–19 əsrlər) orta əsrlərə aid Düylün, Aza, Malik İbrahim, Xanağa,Nüs-nüs pirləri, Unus və Aşağı Əylis kəndlərində məbəd (hər ikisi 17 əsrə aiddir), Aza körpüsü(orta əsr) vardır və mühafizə olunurlar. Ordubad ərazisində mühüm elmi və tarixi əhəmiyyət kəsb edən nadir abidələr yenidənqurma və tikinti işləri nəticəsində əsaslı surətdə təmir və bərpa edilmişdir
Əhalisi
Əhalinin orta sıxlığı hər km2-də 50 nəfərdir. 2016-cı ilin əvvəlində rayonda olan əhalinin 11,1 min nəfəri (22,6%-i) şəhərlərdə, 38,1 min nəfəri (77,4%) kəndlərdə yaşamışdır. Rayonda yerləşən Parağaçay (87 nəfər), və Şəhriyar (329 nəfər) qəsəbələrində əhalinin sayı azdır, Ağdərə qəsəbəsində isə daimi əhali yoxdur (2009). Dəstə (4629 nəfər), Vənənd (2455 nəfər) və Nüsnüs (2031 nəfər) kəndlərində əhalinin sayı 2000 nəfərdən, 10 kənddə 1,0 min nəfərdən çoxdur. Əhalinin miqrasiya saldosu uzun illərdir ki, müsbət qiymət alır. 2006–2010-cu illərdə rayonda təbii artım 3,0 min nəfər, miqrasiya saldosu 0,3 min nəfər, ümumi artım 3,3 min nəfər olmuşdur. 2011–2015-ci illərdə isə bu göstəricələr müvafiq olaraq təbii artım üzrə 3,3 min nəfər, miqrasiya saldosu — 0,2 min nəfər, ümumi artım 3,1 min nəfər qeydə alınmışdır.
Təsərrüfat
2015-ci ildə Ordubad rayonunda 158,2 mln. manatlıq məhsul istehsal edilmişdir. Onların 5,4%-i (8469,7 min manat) sənayenin payına düşür. Rayonun təsərrüfatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Burada məhsulun əsas hissəsini əkinçilik verir. 2015-ci ildə istehsal edilən 31130,8 min manat kənd təsərrüfatı məhsullarının 17324,8 min manatını (55,7%) bitkiçilik, 13806,0 min manatıni (44,3%) heyvandarlıq sahələri vermişdir.
Ordubadda 20353 ha kənd təsərrüfatına yararlı torpaq vardır. Onlardan 3933 hektarı əkinlər, 460 hektarı çoxillik əkmələr, 16590 hektarı örüş və otlaqlar, 4 hektarı dincə qoyulmuş torpaqlar, 1929 hektarı həyətyanı sahələrdir. 316 ha meşə fondu vardır. Suvarılan torpaqlar 4797 ha təşkil edir, onların 3111 hektarı kənd təsərrüfatına yararlıdır, 2548 hektarı əkinlərdir. Dövlət mülkiyyətində 28720 ha, bələdiyyə mülkiyyətində 64059 ha, xüsusi mülkiyyətdə 4426 ha torpaq vardır.
Kənd təsərrüfatı bitkilərinin əkin sahəsi 3933 ha-dır. 2000-ci ilə nisbətən əkin sahələri 1638 ha və ya 71,4% artmışdır. Ölkədə olan kənd təsərrüfatı bitkilərinin əkin sahəsinin 0,3%-i inzibati rayonun payına düşür. 2008-ci ildə rayonda 38 fərdi sahibkar olmuş, onlarda 194 işçi olmuşdur.
2015-ci ildə rayonda 2433 ha sahədə dənli və paxlalı bitkilər əkilmişdir, onların 1308 hektarını buğda əkinləri təşkil edir. Rayonda 672 ha sahədə tərəvəz, 705 ha sahədə meyvə və giləmeyvə (598 ha bar verən yaşda), 40 ha sahədə bostan, 574 ha-da kartof əkinləri olmuşdur. Üzüm bağları 4 ha, bar verən yaşda 4 ha-dır. Əsas bitkiçilik məhsullarının istehsalı: dənli və dənli-paxlalı bitkilər 6712 t, taxıl 5798 t, o cümlədən buğda 3584 t, tərəvəz 4710,7 t, bostan məhsulları 277,2 t, meyvə və giləmeyvə 4485,5 t, üzüm 282,3 t, kartof 8434 t.
2015-ci ildə rayonda 14782 baş iri buynuzlu mal-qara, o cümlədən 4886 baş inək və camış, 67,0 min baş qoyun və keçi, 140,3 min baş quş, 13564 arı ailəsi saxlanmışdır. Heyvandarlıq məhsullarının istehsalı: ət (kəsilmiş çəkidə) 1087 t, süd istehsalı 5633,6 t, yumurta 7756 min ədəd, yun istehsalı 100,5 t.
Sənaye
Rayonda 2015-ci ildə 21 müəssisə fəaliyyət göstərmişdir. Sənayedə çalışan işçilərin orta sayı 634 nəfərdir. Sənaye obyektlərində əsasən rayon ərazisində becərilən kənd təsərrüfatı məhsulları emal olunur. 2015-ci ildə istehsal olunan sənaye məhsullarının həcmi 8469,7 min manat təşkil etmişdir. Onun miqdarı 2005-ci ildə istehsal edilən məhsullarından (1764,2 min manat) 4,8 dəfə çoxdur.
Nəqliyyat və rabitə
Rayonda dəmir yolu xətlərinin uzunluğu 37 km-dir. Aza, Dəstə, Ordubad, salaməlik və Zərəng əsas dəmir yolu stansiyalarıdır. Respublika əhəmiyyətli Naxçıvan-Ordubad avtomobil yolu rayonun ərazisindən keçir, uzunluğu 110 km-dir. Onun Culfa rayonundan Ordubad şəhərinə qədər olan hissəsi 25 km-ə çatır.
Rayon ərazisindən kəndlərə gedən avtomobil yolları I kateqoriyaya aiddir. Onlara Ordubad – Nüsnüs (5 km), Ordubad — Gənzə (6 km), Ordubad – Əylis (9 km), Ordubad – Kotam (5 km), Ordubad — Dəstə (11 km), Ordubad — Pəzməri (37 km), Ordubad — Məzrə (33 km), Ordubad — Azadkənd (19 km), Ordubad – Nürgüt (62 km), Ordubad-Parağaçay (54 km), Ordubad – Tivi (50 km) yolları aiddir. Kəndarası magistral yollar da bura daxildir. Bundan başqa bir çox kəndlərdə, eləcə də Şəhriyar, Parağaçay, Ağdərə qəsəbələrində II kateqoriyalı keçid yolları vardır ki, bunların uzunluğu birlikdə 248-km-dir.
Əhalinin təbii qazla təminatı üçün bütün yaşayış məntəqələrinə qaz kəmərlərı şəbəkəsi çəkilmişdir.
2015-ci ildə rayonda avtomobil nəqliyyatı ilə 1469,0 min t yük, 8704,5 min nəfər sərnişin daşınmışdır. Bunlar müvafiq olaraq 2001-ci ilə nisbətən yükdaşımalar üzrə (489,4 min t) 3,0 dəfə, sərnişin daşınması üzrə (3519,6 min nəfər) 2,5 dəfə, 2010-cu ilə nisbətən yükdaşımalar üzrə 130,2%, sərnişin daşınması üzrə 129,1% çox olmuşdur. Bu sahədə göstərilən xidmətlərin həcmi 3374,8 min manat, 2015-ci ildə 4419,0 min manat olmuşdur.
Rayonda 3779 avtomobil nəqliyyatı vasitəsi, o cümlədən 923 yük avtomobili, 81 avtobus, 2615 şəxsi minik avtomobili vardır. 26 poçt şöbəsi fəaliyyət göstərir. Hər 100 ailəyə 57 telefon düşür.
Ticarət
Pərakəndə əmtəə dövriyyəsi 2007-ci ildə 46886,8 min manat, əhaliyə göstərilən pullu xidmətlər 9846,6 min manat, hər nəfərə görə 97,72 manat olmuşdur. Onların 1586,4 min manatı məişət xidmətlərinin payına düşür (hər nəfərə 15,74 manat).
Tikinti
Rayonda fəaliyyət göstərən 14 tikinti təşkilatlarında 697 nəfər çalışır. Əsas kapitala yönəldilən investisiyalar 5986,7 min manat təşkil etmişdir. Bu il 4952,9 min manatlıq əsas fondlar istifadəyə verilmişdir.
1992 Qış Olimpiya Oyunları
XVI Qış Olimpiya Oyunları 8 - 23 fevral 1992-ci ildə Albervil şəhərində (Fransa) keçirilmişdir. Fransa, Şamoni-1924 və Qrenobl-1968 sonra üçüncü dəfə Qış Oyunlarına ev sahibliyi etdi.
2011-ci il İran iğtişaşları
Misir və Tunisdə hökumət əleyhinə nümayişlərlərlə həmrəylik nümayiş etdirmək üç yürüşə çağırdığına görə müxalifət lideri Mehdi Kərrubini ev dustağı ediblər. Veb səhifədə deyilir ki, Kərrubinin evinin qarşısında dayana təhlükəsizlik qüvvələri onun ailə üzvlərinin evdən çıxmasına icazə verməyib. Dünən İranın baş prokuroru bildirib ki, Kərrubi və digər müxalifət lideri Mir Hüseyn Musəvinin bazar ertəsi nümayiş keçirmək üçün etdikləri müraciət istədiyi iranlılar arasında parçalanma yaratmaq məqsədi güdür.
İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun ("Sepah") üzvü, Tehranın "Məhəmməd Rəsulullah" ordusunun komandanı Hüseyn Həmədani fevralın 9-da jurnalistlərə açıqlamasında Tunis və Misir xalqlarının qiyamına dəstək verməyə hazırlaşan müxalifətə qarşı sərt bəyanatlar səsləndirib. Müxalifət liderləri Mirhüseyn Musəvi və Mehdi Kərrubi fevralın 7-də Daxili İşlər Nazirliyinə müraciət edərək Misir və Tunis xalqlarına dəstək vermək üçün fevralın 14-də paytaxt Tehranda kütləvi yürüş keçirməyə icazə verilməsini istəyiblər. "Media forum" saytının məlumatına görə, müxalifət rəhbərlərini "cənazə" adlandıran Hüseyn Həmədani onları casusluqda günahlandırıb: "Fitnəçilər cənazədən başqa bir şey deyillər. Biz onların hər hansı bir hərəkətini yerindəcə şiddətlə əzəcəyik. Fitnəçilər bilməlidir ki, biz onları əks-inqilabçı və casus hesab edirik, onlarla çox kəskin davranacağıq".
İranın müxtəlif şəhərlərində minlərlə insan küçə və meydanlara çıxaraq "25 bəhmən hərəkatı" adlı etiraz nümayişlərinə başlayıblar. İran müxalifətinin liderləri Mirhüseyn Musəvi və Mehdi Kərrubi iranlıları bazar ertəsi küçələrə çıxaraq nümayiş keçirməyə çağırmışdılar.Hazırda İran paytaxtı Tehran küçələrində həddən ziyadə polis və xüsusi təyinatlı birləşmələrəin əməkdaşları var. Motosikletlərdə hərəkət edən polis əməkdaşları və "Bəsic" korpusunun mənsubları müxalifətçilərin küçələrə yığışmasına yol verməməyə çalışırlar. "İndi Azadi və Enqelab küçələri ilə yüzlərlə insan hərəkət edir. Onların qarşısını polislər kəsməyə çalışırlar. Hələlik heç bir toqquşma yoxdur. Tələbimiz İranda azadlıq və demokratiyadır", - İran müxalifətinin saytlarından olan "Kaleme.com" bildirir. İsfəhanda da kütləvi etiraz aksiyaları başlanıb. İran müxalifətinin liderləri Mirhüseyn Musəvi, onun xanımı Rəhnavərd və Mehdi Kərrubi evlərindədir. Onlar ev dustağı edilib, evləri də polislərin mühasirəsindədir.
Mirhüseyn Musəvi
Mirhüseyn Musəvinin hüquq müşaviri Ərdəşir Əmirərcümənd BBC-yə verdiyi açıqlamasında bildirib ki, hazırda İranda rəsmi səfərdə olan Türkiyə prezidenti Abdulla Gülü də etiraz aksiyalarına qatılaraq müxalifətçilərə dəstək verməyə dəvət ediblər. Tehrandakı "Şəhre Recai" həbsxanasında məhbuslar da müxalifətçilərə dəstək aksiyası qismində aclığa başlayıblar. Tehrandakı Sadeqe küçəsi ilə hərəkət edən müxalifətçilər isə "Rədd olsun diktator!" qışqırırlar. "Facebook" sosial şəbəkəsindəki "25 bəhmən" qrupuna qoşulmuş 57 mindən artıq iranlı aksiyalarını təşkilatlanmış şəkildə həyata keçirmək üçün internetdən istifadə etməyə çalışırlar. Tehranın mərkəzi küçələrindən birində qaldırıcı krana dırmaşan gənc ötən prezident seçkilərindən sonrakı etiraz aksiyaları zamanı polislə toqquşmalarda həlak olmuş iki müxalifətçinin portretini kranın qülləsindən asıb.
İran parlamentinin deputatları iki gündür ölkədə baş qaldırmış nümayişlərə görə, müxalifət liderlərinin cəzalandırılmasını tələb edir. Parlamentin bu gün səhər təşkil olunmuş iclası kifayət qədər coşğulu keçib. Spiker Əli Laricaninin çıxışı bir neçə dəfə deputatların "Musəviyə ölüm!", "Kərrubiyə ölüm!", "Amerikaya ölüm!", "İsrailə ölüm!" şüarları ilə yarımçıq kəsilib. Müxalifət liderləri Mirhüseyn Musəvi və Mehdi Kərrubi faktiki olaraq, ev dustağıdırlar. Polis onların evini mühasirəyə alaraq, liderlərin evdən çıxmasına və nümayişlərə qatılmasına imkan vermir. İran müxalifətinin lideri Mirhüseyn Musəvi xalqa müraciət edib. O, tərəfdarlarının fevralın 14-dəki antihökumət nümayişinin yüksək səviyyədə keçdiyini söyləyib. "Sizin iki tərəfdən qorxutmağa çalışırlar: həm vəzifə və varidata göz qoymuş avtoritar rejim, həm də öz məqsədlərinə çatmağa çalışan xarici qüvvələr tərəfindən. Onların hər ikisi hərəkatı ABŞ və İsraillə əlaqələndirməyə çalışır", - deyə Musəvi bildirib: "Amma "Yaşıl hərəkat" həmişə müstəqil olub, azadlıq və ədalətin bərpası üçün dinc yolla mübarizə aparıb. İtaətli xidmətçiniz kimi, sizi güc və iradə nümayiş etdirdiyinizə görə təbrik edirəm".
İranda hazırkı hakimiyyətin tərəfdarları ilə əleyhdarları arasında toqquşma başlayıb. Toqquşma bu günlərdə keçirilən mitinq zamanı həlak olmuş müxalifət tərəfdarı Sani Salehin dəfn mərasimində baş verib. Dəfnə toplaşmış tələbələrlə hakimiyyət tərəfdarları arasında toqquşma bu dəqiqələrdə davam edir.Qeyd edək ki, müxalifət mərhumun İran polisi tərəfindən qətlə yetirildiyini bildirir.
Şüar aksiyasının Tehranın Qərb şəhərciyində, Səadətabad, Punək, Vənək, Baği-Firdos, Seyid Xəndan məhəllələrində, Afrika, Səttarxan, Sohrəvərdi, Yusifabad, Niyavəran, Zəfəraniyyə, Qolhək, Kargər, Mahmudiyyə, Təvanir, Gişa, Təcriş, Taliqani, Apadana küçələrində, eləcə də Vəliəsr, Sadiqiyyə, Fatimi meydanlarında çox qızğın keçdiyi vurğulanır.
İranda müxalifət liderləri Mehdi Kərrubi və Mirhüseyn Musəvinin həbsdən azad olunması tələbi ilə Tehranın müxtəlif xiyabanlarında aksiya keçirən xalq ilə polis arasında qarşıdurma olub. Musəviyə yaxın olan Kalame saytının (kaleme.com) məlumatına əsasən, polis aksiyaları dağırtmaq üçün gözyaşardıcı qazdan istifadə edib və aksiyaçıları dubinka ilə dağırdıb. Hələlik İranın rəsmi mediaları aksiyalara münasibət bildirməyib. Tehranın Enqelab xiyabanında güllə səsi eşidilib, lakin, kimsənin yaralanması barədə məlumat yoxdur.
Bu gün İranda müxalifət tərəfdarları liderləri Mir Hüseyn Musəvi və Mehdi Kərrubinin həbsinə etiraz əlaməti olaraq küçələrə axışıblar. Paytaxt Tehranda və bir neçə bölgədə keçirilən kütləvi aksiyalara güc strukturları müdaxilə ediblər. Tehranda 200 nəfər saxlanılıb. İsfahan şəhərində keçirilən aksiyaya müdaxilə də sərt olub və 40 nəfər saxlanılıb.
Maya Neuenşvander
Maya Neuenşvander (13 fevral 1989, Bern, İsveçrə) — İsveçrəni təmsil edən marafonçu. Maya Neuenşvander İsveçrəni 2012 və 2016-cı ildə Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Maya Neuenşvander birinci dəfə Olimpiadaya 2012-ci ildə qatıldı. O, Londonda baş tutan Olimpiya Oyunlarında yarışdı və məsafəni 2 saat 34 dəqiqə 50 saniyəyə qət edərək 118 marafonçu arasında 50-ci yeri tutdu.
Maya Neuenşvander növbəti Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında marafon yarışlarında qüvvəsini sınadı və məsafəni 2 saat 34 dəqiqə 27 saniyəyə qət edərək 157 marafonçu sırasında 29-cu yeri tutdu.
Za
Զ, զ (səslənməsi: za, ) — erməni əlifbasının altıncı hərfi. Orta əsrlərdə "yerkatagir", "qraçagir", "notrgir", "şxagir" yazı üslublarında istifadə edilmişdir.
Unicode nömrəsi:
Ligularia discoidea
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Musa Cəlil
Musa Cəlil (tat. Муса Җәлил, Musa Cəlil, موسا ﺟﮫليل; Муса Мостафа улы Җәлилев, Musa Mostafa ulı Cəlilev; 2 (15) fevral 1906–25 avqust 1944) — XX əsr tatar ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1956).
Həyatı
Əsirlikdə də fəallıq göstərmiş, almanların tatarlardan təşkil etdiyi İdil-Ural Legionunun üzvləri arasında antifaşist qüvvələrin yaradıcılarından olmuşdur. 1944-cü ilin avqustunda əsirlərin kütləvi şəkildə qaçışını təşkil etmişdir. Lakin onları satmışlar və Musa Cəlil tutularaq 25 avqust 1944-cü ildə Berlindəki Plötzenzee həbsxanasında digər məşhur tatar yazıçısı Abdulla Alişlə birlikdə edam edilmişdir. Sovet hökuməti ona Vətən xaini damğası "vurmuş", ailəsini isə sürgün etdirmişdir. 1949-cu ildə Musa Cəlilin belçikali əsir yoldaşı SSRİ-nin Brüsseldəki konsulluğuna gələrək onun əsirlikdə olarkən antifaşist qüvvələrinin döyünən ürəyi və düşünən beyni olduğunu söyləmiş, əvvəlcə onun bir neçə şeirini, bir müddət sonra isə iki kitabını konsulluğa təqdim etmişdir. Bu kitablar tezliklə çap olunmuş, 1956-cı ildə şairə bəraət verilmiş və onun əsərlərinin çapına qoyulan qadağa birdəfəlik aradan qaldırılmışdır. Həmin il Musa Cəlilə ölümündən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı, 1957-ci ildə isə Lenin mükafatı verilmişdir. Kazan şəhərində onun heykəli ucaldılmış, tatar milli dram teatrına onun adı verilmiş, adına ədəbi mükafat təsis olunmuşdur. 1954-cü ildə böyük Azərbaycan şairi Səməd Vurğun Musa Cəlilin xatirəsinə həsr olunmuş "Musa Cəlilə" şeirini yazıb.
Yaradıcılığı
Musa Cəlilin ilk əsəri 1919-cu ildə dərc olunmuşdur. 1925-ci ildə onun "Biz gəlirik" adlı şeir və poemalar toplusu işıq üzü görmüşdür. 1941-ci ildə "Altun çeç" və "İldar" operaları üçün 4 libretto yazmışdır.
Alman əsirliyində yazdığı "Moabit gündəliyi" adlı şeirlər toplusuna görə ölümündən sonra Lenin mükafatına layiq görülmüşdür 1957.
Musa Cəlil XX əsr tatar ədəbiyyatında lirik şeirlər,epik poemalar,librettolar,felyetonlar və publisistik əsərlər və s. müəllifi kimi şöhrət tapmış, əməlləri ilə qəhrəmanlıq, dözüm və Vətənə sədaqət simvoluna çevrilmişdir. Təsadüfi deyildir ki, Azərbaycanın xalq şairi S.Vurğun M. Cəlilin qəhrəmanlıq taleyini Bayronun,Petefinin və Yulis Fuçikin taleyi ilə eyniləşdirmiş, yaradıcılığı və hünərpərvər ölümü ilə ölməzliyə qovuşduğunu qeyd etmişdir.
M. Cəlilin lirikası tatar poeziyasının zirvəsi hesab olunur. Onun lirikasının siyasi tutumu olduqca böyükdür. Uşaqlıq dövrünün keşməkeşləri, vətəndaş və Böyük Vətən müharibəsinin faciələri Musa Cəlil yaradıcılığında ağrı qatı əmələ gətirmiş, siyasi pafosunu gücləndirmiş, onu tribun şairinə çevirmişdir. Mənim həyatım-xalqın nəğməsi, Mənim ölümüm-döyüş cəngəsi. Demək olar ki, şairin əksər əsərləri onun bioqrafiyasından xəbər verir. Çünki Musa Cəlil istər vətəndaş müharibəsi(20-ci illər), istər Moskvada oxuduğu(30-cu illər), istərsə də Böyük Vətən müharibəsi illərində(1941–1944) yazdığı şeirlərində mövzudan asılı olmayaraq(müharibə, sevgi və s. şeirlərində) hadisələri öz taleyi ilə bağlaya bilmiş, lirik hiss və siyasi baxışlarını əks etdirmişdir. Öldür! Diz çökmərəm qarşında, qatil! Dustağam, ürəyim sənə qul deyil? Başımı baltanla üzə bilərsən, Fəqət ayaq üstə öləcəyəm, bil! ("Qatilə", 1949) M. Cəlil böyük amal şairidir. O, özünü insanlığın əsgəri hesab edir. Azadlıq yolunda mübarizə aparmaqdan qorxmayan şair qul olmaqdansa, ölməyi üstün tutur. M. Cəlilin 15 yaşında yazdığı "Müqəddəs diləklər" şeirində üsyankar şairin ictimai-siyasi baxışlarının yetkinliyi açıq-aşkar hiss olunur. Azad bir qüvvətik, Qalxıb uçarıq, Ən uca, ən parlaq zirvələrdə biz, Bütün xalqlar üçün yollar açarıq. Bütün diləklərə yetərik Şəksiz.
Ölüm-dirim cəngi getdiyi yerdə Səmum da, tufan da bizi saxlamaz, Assalar, kəssələr, öldürsələr də Bizi heç bir zaman qul etmək olmaz. "Moabit dəftəri" şeirlər silsiləsi Musa Cəlil yaradıcılığının zirvəsi və şairin qəhrəmanlıq ruhunun təcəssümüdür. 1942–1944-illərdə həyatla ölüm arasında qələmə alınmış bu silsilədə vətənə sədaqət, qələbəyə inam, düşmənə nifrət hissləri poetik ümumiləşmədə əksini tapa bilmişdir. Bu silsiləyə daxil olan "Yaz gələr", "Elim-obam", "Oğluma" , "Yaz iməcliyi" və s. kimi onlarla şeirlərində vətən gözəlliklərinin tərənnümü ilə yanaşı, yurd həsrəti, vətənə qovuşmaq istəyi özünəməxsus ifadədə diqqəti cəlb edir, oxucunu təsirləndirə bilir. Səninçün burnumun ucu göynəyir, Yarı canım qalıb o bağça-bağda. Doğma yurd! Qar altda yatan güllərin Bahar günəşını arzulamaqda… "Moabit dəftəri" şeirlər silsiləsində şair qəlbinin dərinliklərində yer alan vətən sevgisini görməmək mümkün deyil. Qəribədir ki, Musa Cəlil bu gündən sabah yaşamaq ümidini itirsə də, qələbəyə olan inamını itirmir, düşmənin məğlub olacağına şübhəsiz yanaşır. Düşmən önündə əyilməməyi, vətən andına sadiq qalmağı, yurd üçün qurban getməyi hər şeydən üstün tutan şair "Quşcuğaz", "Yalnız, yalnız azadlıq", "Mənim nəğmələrim", "Azadlıq" və s. şeirlərində əsl vətəndaş mövqeyini nümayiş etdirir, bir növ "nəğmələri ilə düşməni məhv etməyi" bacarır: Azad yaşamağı öyrətdi nəğməm Ölərkən əyilmə!-söylədi təkrar Qəmli bir nəğməydi həyatım mənim, Elə ölümüm də bir nəğmə olar.
1943-cü ilin may ayında yazılmış "Aşiq və inək" şeirinin məzmununda sanki “Leyli və Məcnun” əfsanəsi yatır: Oğlanın sevdiyi qıza hədiyyə etdiyi gül dəstəsi pəncərədən aşağı atılır. Bu zaman bir qaşqa inək gülləri yeyir. Bunu görən oğlan əsəbləşir. Amma biləndə ki, sevdiyi qız həmin inəyin südündən, qaymağından istifadə edir, öz nəfəsi və gülün ətri inəyin südünə qarışsın deyə inəyə yemək üçün gül dəstəsi gətirir: İnəyə baxdıqca təsəlli tapdım, Yığdım təzə çiçək-təzə hədiyyə, Qızın yox, inəyin yanına çapdım, Öpdüm qaşqasından:-Buyur,-dedim, ye! Musa Cəlil poeziyasının mövzu dairəsi genişdir. Zindanda ölümün qaşla göz arasındakı məsafəsi şairin sevib-sevilmək, yaşamaq duyğularının ahəngini poza bilməmişdir. Ona görə də bu poeziyada onun belçikalı dostu Andre Timmermansa ("Yeni il dəftərləri", "Hədiyyəm"), yuxularında, xəyallarında görüşdüyü, bağrına basdığı övladlarına ("Zindanda yuxu", "Ana bayramı" və s.), məhəbbətin tərənnümünə ("Sevgilimə", "Əzizim", "Bəla", "Qızın sevib-seçdiyi", "Sevgi", "Bir qıza", "Aşiq və inək") və s. həsr etdiyi şeirlərində həyatdan zövq alan, yaşamaq eşqi ilə çırpınan ürəyinin döyüntülərini nəinki hiss edir, həm də insanlara təsirinin şahidinə çevrilirik. Həyatda hər şeydən əzizdir mənə Sənin məhəbbətin, sənin ülfətin. Əgər gözləməsən, unutsan, gülüm, Çətin yaşayaram cahanda, çətin!
Eşqin qarşısında diz çökür ölüm, Üzmə ümidini, məni gözlə sə Sudan, oddan çıxıb gələrəm, gülüm, Əgər məni sevsən, məni gözləsən. Musa Cəlilin bədii irsi tatar xalqının milli-mənəvi dəyərlərini zənginləşdirmiş, əbədiyaşar sənət nümunəsinə çevrilmışdir.
Castin Qetlin
Castin Qetlin (10 fevral 1982, Bruklin) ABŞ-lı atlet. 100 metr dünya rekordunu Asafa Pavell ilə birlikdə 9.77 dərəcəsi ilə bir müddət əlində saxlamış, lakin 2007-ci ildə Pavellin 9.74 dərəcə göstərməsi ilə rekord əlindən alınmışdır.
Qetlin, dopinq testinin pozitiv çıxması ilə 8 il yarışlardan kənarlaşdırılmış, lakin cəza daha sonra 4 ilə endirilmişdir.
Syzygium aqueum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eşvayler
thumb|250px
Eschweiler — Almaniyada şəhər.
Qızılca (Şəbüstər)
Qızılca — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbüstər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 231 nəfər yaşayır (62 ailə).
Azərbaycan–Qırğızıstan münasibətləri
Azərbaycan–Qırğızıstan münasibətləri — Azərbaycan Respublikası ilə Qırğız Respublikası arasındakı mövcud ikitərəfli əlaqələr.
Tarixi
Azərbaycan ilə Qırğızıstan münasibətləri qədim tarixə malikdir. Belə ki, azərbaycanlılar və qırğızlar eyni kökə, mədəniyyətə, qədim tarixi münasibətlərə və ənənələrə malikdirlər. Bundan başqa bu xalqları dil və din eyniliyi də birləşdirir.
Hər iki xalq Çar imperiyası və Sovetlər ittifaqı dönəmində vahid mərkəzdən idarə olunublar.
Hər iki ölkə SSRİ-nin tərkibində müttəfiq respublika olmuşlar. Elə həmin dövrdə də onlar arasında iqtisadi və mədəni əlaqələr formalaşmışdır. SSRİ dağıldıqdan, postsovet məkanında müstəqil dövlətlər yarandıqdan sonra bu münasibətlər daha da inkişaf etməyə başlamışdır.
Hazırda Qırğızıstanda 20 minə qədər azərbaycanlı yaşayır. Onlar Qırğızıstanın ictimai-siyasi həyatında yaxından iştirak edirlər. Qırğızıstanda yaşayan azərbaycanlıların əksəriyyəti 1930-cu illərin repressiyaları zamanı Azərbaycandan sürgün olunanlar və onların övladlarıdır. Qırğızıstandakı Azərbaycan diasporunun nümayəndələri ölkənin biznes sahəsində, iqtisadiyyatın digər sahələrində fəal iştirak edirlər. Ölkənin tanınmış cərrahları, iş adamları arasında da azərbaycanlılar çoxdur. Azərbaycanlılar əsasən, Bişkek, Talas, Qara-Balta şəhərlərində yaşayırlar. Öz tarixi yurdlarından ayrı yaşamalarına baxmayaraq, Qırğızıstanda yaşayan azərbaycanlılar dil və adətlərini qoruyub saxlamışlar.
Diplomatik əlaqələr
İki ölkə arasında diplomatik əlaqələr 1993-cü ilin yanvar ayının 19-da qurulmuşdur .1996-cı ilin ortalarında Azərbaycan Respublikasının Qırğızıstan Respublikasında, 1998-ci ilin may ayında Qırğızıstan Respublikasının Azərbaycan Respublikasında səfirlikləri fəaliyyətə başlayıb.
İkitərəfli münasibətlərin inkişafında dövlət başçılarının səfərləri xüsusilə böyük əhəmiyyətə malikdir. Bu baxımdan Özbəkistan Respublikasının Prezidenti İslam Kərimovun Azərbaycana 26-27 may 1996-cı il tarixdə ilk rəsmi səfəri xüsusi qeyd olunmalıdır. Qarşılıqlı anlaşma və dostluq şəraitində keçən səfər ərzində iki ölkə arasında 19 sazişdən ibarət xüsusi sənəd paketi, o cümlədən "Azərbaycan Respublikası və Özbəkistan Respublikası arasında dostluq və əməkdaşlıq haqqında müqavilə" imzalanıb. Səfər çərçivəsində Özbəkistan Prezidenti İslam Kərimova Bakı Dövlət Universitetinin fəxri doktoru diplomu təqdim olunub.
21-22 oktyabr 1996-cı il tarixində Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev Türkdilli Dövlətlər Başçılarının IV Forumunda və görkəmli dövlət xadimi Əmir Teymurun 660 illik yubiley mərasimində iştirak etmək üçün Daşkənddə səfərdə olub. Səfər çərçivəsində Heydər Əliyev dövlət başçılarının Forumunda çıxış edib. O bildirib ki, türkdilli dövlət başçılarının müntəzəm görüşləri bu ölkələr arasında əməkdaşlığın inkişafına, mədəni və mənəvi əlaqələrin genişlənməsinə, onların müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsinə kömək edir. Azərbaycanın dövlət rəhbəri dövlət başçılarının birgə mətbuat konfransında da iştirak edib, onların şərəfinə təşkil olunmuş ziyafətdə nitq söyləyib və Özbəkistan Televiziyası müxbirinin suallarını cavablandırıb.
18-19 iyun 1997-ci il tarixdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin Özbəkistana rəsmi səfəri münasibətlərin inkişafında yeni mərhələ kimi səciyyələndirmək olar. Bakıdakı kimi, Daşkənddə də 19 sənəd imzalanıb. Bu sənədlər içərisində Azərbaycan və Özbəkistan arasında əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi, dostluq və tərəfdaşlıq münasibətlərinin möhkəmləndirilməsi haqqında müqavilə böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu sənədlər iki ölkə arasında uğurlu əməkdaşlıq üçün güclü fundamental müqavilə-hüquqi əsas yaradıb. Sənədlərin imzalanması mərasimində çıxış edən Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev qeyd edib: "Biz Azərbaycanda Özbəkistanla etibarlı tərəfdaşlıq münasibətlərinə malik olmaq istəyirik və hər şey edəcəyik ki, bu münasibətlər olsun, onlar inkişaf edib möhkəmlənsin". Özbəkistan Prezidenti isə bildirib ki, iki ölkə arasındakı münasibətlər məhz strateji əməkdaşlıq səciyyəli olacaqdır. İki ölkə prezidentinin görüşündə eləcə də tərəfləri maraqlandıran məsələlər müzakirə olunub, birgə əməkdaşlığın müxtəlif cəhətlərinə dair fikir mübadiləsi aparılıb. 19 iyun 1997-ci il tarixdə Azərbaycan Prezidentinə Daşkənd Universitetinin fəxri doktoru diplomu təqdim olunub.
Ümumiyyətlə, NATO, İKT, MDB, GUAM sammitlərində Azərbaycan və Özbəkistan prezidentlərinin görüşləri iki ölkə arasında münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsinə səbəb olub.
Azərbaycan Respublikasının hazırkı prezidenti İlham Əliyevin varislik prinsipləri əsasında həyata keçirdiyi siyasət iki ölkə arasında münasibətlərin daha da genişləndirilməsini şərtləndirir.
23-24 mart 2004-cü il tarixdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Özbəkistan Respublikasında dövlət səfərində olub. Səfər çərçivəsində iki ölkə rəhbərinin təkbətək görüşü keçirilib. Dostluq və qarşılıqlı etimad şəraitində keçən görüşdə Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında ikitərəfli əlaqələrin inkişaf perspektivləri, Cənubi Qafqazda və Mərkəzi Asiyada təhlükəsizlik məsələləri, regional və beynəlxalq problemlər barədə, habelə ölkələrimizi maraqlandıran bir sıra digər məsələlər ətrafında geniş fikir mübadiləsi aparılıb. Tərəflər iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına, o cümlədən qarşılıqlı mal dövriyyəsinin artırılmasına, nəqliyyat və energetika məsələlərinə, habelə humanitar və mədəni əlaqələrin genişləndirilməsinə böyük diqqət yetiriblər.
Səfər çərçivəsində Azərbaycan və Özbəkistan prezidentlərinin iştirakı ilə Daşkənd şəhərində böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin abidəsinin açılışı olub.
11-12 sentyabr 2008-ci il tarixdə Özbəkistan Respublikasının Prezidenti İslam Kərimov Azərbaycanda rəsmi səfərdə olub. İki ölkə prezidentinin təkbətək və geniş tərkibdə görüşündən sonra dövlətlər arasında sənədlərin imzalanma mərasimi keçirilib. Ətraf mühitin qorunması, informasiya və kommunikasiya texnologiyaları, dəmiryol nəqliyyatı sahəsində əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsinə və kombinə olunmuş daşımaların inkişafına dair tədbirlər, vergi sahəsində əməkdaşlıq və informasiya mübadiləsi, məxfi informasiyanın qarşılıqlı surətdə qorunması, humanitar sahədə, ticarət-iqtisadi və elmi-texniki əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi tədbirləri haqqında sazişlər imzalanıb. Görüşlərdə ölkələrimiz arasında qardaşlıq və dostluq münasibətlərinin uğurla inkişaf etdiyi bildirilib. İ.Kərimov səfər çərçivəsində həmçinin, Heydər Əliyev Fondu ilə tanış olub. Sentyabrın 12-də prezidentlər Azərbaycan paytaxtında böyük özbək şairi Ə.Nəvainin abidəsinin açılış mərasimində iştirak ediblər.
Fövqəladə və səlahiyyətli səfirlər
İki ölkə arasında səfirlik və konsulluq səviyyəsində rəsmi münasibətlər yaradılmışdır.
1 aprel 2002-ci ildə Qırğızıstan Azərbaycanda özünün Fəxri Konsulunu təyin edib.
Azərbaycan Respublikasının 2 oktyabr 2006-cı il tarixli Qanunu ilə Azərbaycan Respublikasının Qırğız Respublikasında (Bişkek şəhərində) Səfirliyi təsis edilmiş, fəaliyyətə bundan 1 il sonra – 2007-ci ilin sentyabr ayında başlamışdır.
Parlamentlərarası əlaqələr
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Qırğızıstan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Bu işçi qrupu 7 mart 1997-ci il tarixində "Azərbaycan-Qırğızıstan, Türkmənistan, Tacikistan ilə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu" adı ilə yaradılmış və ilk rəhbəri Fəzail Ağamalıyev olmuşdur. Bu işçi qrupu indiki adla 5 dekabr 2000-ci il tarixindən adlandırılmışdır. 4 mart 2016-cı il tarixindən Musa Quliyev işçi qrupunun rəhbəridir.
Kübravilik
Kübravilik — sufi təriqəti.
Azərbaycan–Qırğızıstan münasibətləri
İqtisadi əlaqələr
1997-ci ildə Azərbaycan Respublikası Hökuməti və Qırğızıstan Respublikası Hökuməti arasında investisiyaların təşviqi və qarşılıqlı qorunması haqqında, ticarət-iqtisadi əməkdaşlığı haqqında Sazişlərin imzalanmasına, tərəflərin iqtisadi sahədə münasibətləri genişləndirmək niyyətlərinə baxmayaraq, Azərbaycanla Qırğızıstan arasında iqtisadi münasibətlər elə də yüksək səviyyədə deyil.
Kübravilik
Təriqətin qurucusu fars sufisi Şeyx Nəcməddin Kübra (1145-1221) Xarəzmdə anadan olmuş və erkən yaşlarından dini elmləri öyrənmişdir. Mənəviyyat yoluna Misirdə Əbu Nəcib Sührəverdinin tələbəsi olmuş, məşhur sufi şeyxlərindən sayılan Ruzbihan Misrinin rəhbərliyi altında başlamışdır. Təbrizə köçəndən sonra ona müəllimliyi Baba Fərəc Təbrizi etmişdir. Əmmar ibn Yasir Bitlisi və İsmail Kəsri də onun müəllimləri olmuşlar.
Azərbaycan–Qırğızıstan münasibətləri
Rəsmi sənədlər
Azərbaycan Respublikası hökuməti ilə Qırğızıstan hökuməti arasında 35-dən çox sənəd imzalanmışdır.
Kübravilik
Şeyx Nəcməddin Kübra sonralar öz mənəviyyat yolunu yaratmış və Gürgəncdə sufi xanəgahı qurmuşdur. O, çoxlu sayda tanınmış sufilər yetişdirmişdir. Ərəb və fars dillərində bir sıra əsərlər qələmə almışdır. Monqollar Gürgənci ələ keçirdəndə öldürülmüşdür.
O da digər sufi şeyxləri kimi hesab etmişdir ki, insan mənəviyyat yolu ilə gedib, müəlliminin (mürşidinin) göstərişlərinə əməl etməklə özündə Allahın təzahürlərini duyub, ona yaxınlaşa bilər. Nəcməddin abidliyin, tərki-dünyalığın, xəlvətə çəkilməyin tərəfdarı olmuşdur. Kübravilər təsəvvüf metod və təcrübələrində rənglərin müxtəlif çalarlarına, onların ahənglərinə böyük önəm vermiş və özlərini Əli ibn Əbu Talibin (ə) mənəvi varisləri saymışlar. Kübravilərdən iki ələvi təriqəti - nurbəxşilər və zəhəbilər ayrılmışlar.
Yayılması
Bu təriqət, əsasən mərkəzi Asiyada yayılmışdır. Kübravilərin ardıcıllarına Özbəkistanda bu gün də rast gəlmək mümkündür.
Ligularia dolichobotrys
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Topçu (Şəbüstər)
Topçu — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbüstər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 402 nəfər yaşayır (94 ailə).
Paralel (həndəsə)
Həndəsədə paralel xəttlər — bir-biri ilə heç vaxt kəsişməyən düz xəttlərə deyilir.
Yunost (Şaran)
Yunost — Başqırdıstan Respublikasının Şaran rayonunda yerləşən kənd. Kənd Miçurinsk kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə çuvaşlar (74%) üstünlük təşkil edir.
Kazım Əliverdibəyov
Əliverdibəyov Kazım Ağalar bəy oğlu  — dirijor, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1978).
Həyatı
Kazım Əliverdibəyov 1934-cü ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Ü. Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının xor dirijorluğu fakültəsini bitirmişdir. 1960-cı ildən müəyyən fasilələrlə Opera və Balet teatrında dirijor və baş dirijor vəzifələrində çalışmış və hazırda da fəaliyyət göstərməkdədir.
Fəaliyyəti
Teatrın repertuarına daxil olan bir çox opera və balet tamaşalarını – "Leyli və Məcnun", "Aşıq Qərib", "Gəlin qayası", "Şah İsmayıl", "Vaqif", "Madam Batterflyay", "Sevilya bərbəri", "Karmen" operaları, eyni zamanda "Don Kixot" (Minkus), "Jizel", "Xəzər balladası, "Bolero", "Karmen-süita", "Paxita", "Şopeniana" baletlərini idarə edir.
Teatrdakı fəaliyyəti ilə yanaşı K. Əliverdibəyov eyni zamanda pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olur. Bakı Musiqi Akademiyasının professorudur.
K. Əliverdibəyov bir neçə il qardaş Türkiyə Respublikasında çalışmış, İzmir şəhər Konservatoriyasında dərs demişdir.
Hyui, Dyui və Lui (personajlar)
Hyui, Dyui və Lui — 1937-ci ildə "Walt Disney Animation Studios" şirkəti tərəfindən yaradılan cizgi filmi personajlarıdır. Donaldın bacısı oğlanlarıdırlar. Della dak (Donaldın bacısı) onların anasıdır. Atası isə Deyzi dakın adsız qardaşıdır. Hyui qırmızı, Dyui mavi, Lui isə yaşıl geyinir.
Xarici keçidlər
Tick, Trick und Track Huey, Dewey, and Louie Rini, Fifi et Loulou Kwik, Kwek dan Kwak Билли, Вилли и Дилли
Bəqi qəbiristanlığı
Əl-Bəqi (مقبرة البقيع) — ‏Mədinədə (Səudiyyə Ərəbistan) qəbiristanlıq, ən-Nəbəvi məscidindən cənub-şərqə yerləşdirilmişdir. Qəbiristanlıqda Məhəmməd peyğəmbərin və onun tərəfdarlarının qohumlarının çoxsu dəfn edilmişdir. Onlardan biri üçüncü xəlifə Osman ibn Əffan olmuşdur. Və həmçinin də İmam Həsən (ə).
Qəbiristanlıqda dəfn edilmişlər
900px|center|Bəqi qəbiristanlığının panaroması
Syzygium beddomei
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Konstantin Krasuski
Krasuski Konstantin Adamoviç — Professor, SSRİ EA-nın müxbir üzvü (1933).
Həyatı
Krasuski Konstantin Adamoviç 1867-ci il sentyabrın 14-də Moskva vilayətinin Zaraysk şəhərində anadan olub. 1891-ci ildə Peterburq Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirib. 1902-ci ildə kimya üzrə magistr alimlik dərəcəsi, 1903-cü ildə professor elmi adı almışdır. 1902-1907-ci illərdə Varşava Universitetində professor kimi çalışıb, 1911-ci ildə Kiyev Universitetində kimya üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib, 1926-cı ildə Ukrayna SSR EA-nın, 1933-ci ildə isə  SSRİ EA-nın müxbir üzvü  seçilib. 1907-1912-ci illərdə Kiyev Politexnik İnstitutunda, 1913-1916-cı illərdə Kiyev Universitetində, 1916-1919-cu illərdə Xarkov Universitetində işləyib. 1929-cu ildə Azərbaycana dəvət olunub. 1929-30-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetində, 1930-1937-ci illərdə Azərbaycan Sənaye İnstitutunda “Üzvi-kimya” kafedrasına rəhbərlik edib. 1935-1937-ci illərdə SSRİ EA Azərbaycan Filialının Kimya İnstitutunun təşki¬latçısı və ilk direktoru olub.
Elmi fəaliyyəti
K.Krasuskinin elmi fəaliyyətinin əsasını hipoxlorit turşusunun olefinlərə birləşmə qaydasının müəyyən edilməsi, üzvi oksidlərin iştirakı ilə gedən izomerləşmə reaksiyalarının öyrənilməsi, ammonyak və aminlərin üzvi oksidlərə təsirinin araşdırılması məsələləri təşkil edib. Onun tərəfindən müəyyən edilib ki, aminlər qeyri-simmetrik oksidlərə birləşən zaman hidrogen ən az olan yerə birləşir və nəticədə ikili aminospirt əmələ gəlir. Bu proses K.Krasuski qaydası adı ilə üzvi kimyada geniş istifadə olunur. Azərbaycanda üzvi kimya elminin inkişafında, elmi kadrların hazırlanmasında, üzvi kimya laboratoriyalarının təşkil edilməsində K.Krasuskinin böyük xidmətləri olub.
Elmi əsərlər
K.Krasuski 60-dan artıq elmi əsərin müəllifidir.
Almaz (Şəbüstər)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 326 nəfər yaşayır (108 ailə).
Con Qarner
Con Qarner — ABŞ-lı siyasətçi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının 32-ci vitse-prezidenti.
Döyüş axtarış-xilasetmə
thumb|[[ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Pararescue|Pararescue ]]
Syzygium benthamianum
(Syzygium benthamianum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pilates
thumb|300px
Pilates — fiziki fitnes sistemi, XX əsrin əvvəllərində alman əsilli Yozef Pilates tərəfindən inkişaf edib.
Lüdviq fon Dreyk (personaj)
Lüdviq fon Dreyk — 1961-ci ildə "Walt Disney Animation Studios" şirkəti tərəfindən yaradılan cizgi filmi personajıdır.
Ligularia eriocaulis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Böyük Kufə məscidi
Böyük Kufə məscidi — İraqın Kufə şəhərində yerləşir.
İndeksləmə
İndeksləmə( ~ ru. индексация ~ tr. indeksleme)– informasiyanın saxlanması və emalı sistemlərində: verilənlərin yerini göstərən informasiyalardan ibarət olan siyahının və ya cədvəlin (kitabın mündəricatı və ya əlifba göstəricisi kimi) yaradılması və istifadə olunması. Verilənlər bazasında: açarlardan (sözlər və ya sahələrin adlarından) istifadə etməklə verilənlərin aşkarlanması üsulu. Proqramlaşdırmada və informasiyanın emalında: təməl ünvan ilə birlikdə indekslənmiş ünvandan (sürüşmədən) istifadə olunması cədvəldə informasiyanın axtarışı üçün tətbiq olunur.
Hear What I Say (albom)
Hear What I Say – C. C. Catch-in 1989-cu ildə çıxardığı albomudur. Diter Bolen bu alboma prodüserlik etməmişdir.
Arbaş (Askın)
Arbaş — Başqırdıstan Respublikasının Askın rayonunda yerləşən kənd. Kənd Arbaş kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə Tatarlar (75 %) üstünlük təşkil edir.
E (Erməni əlifbasının hərfi)
Է, է — (Səslənməsi: e, ) — erməni əlifbasının yeddinci hərfi. Orta əsrlərdə «yerkatagir», «qraçagir», «notrgir», «şxagir» yazı üslublarında istifadə edilmişdir.
Unicode nömrəsi:
Gennadi Qaquliya
Gennadi Qaquliya — Abxaziya keçmiş rejiminin baş naziri.
Həyatı
Gennadi Qaquliya 4 yanvar 1948-ci ildə Gürcüstanın Lıxnı şəhərində anadan olmuşdur.
Həftçeşmə (Şəbüstər)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 450 nəfər yaşayır (126 ailə).
Gennadi Qaquliya
Həyatı
O, Abxaziya Nazirlər Kabineti nə 1995–1997-ci və 2002–2003-cü illərdə rəhbərlik edib, 2018-ci il aprelin 25-də yenidən bu vəzifəyə qayıdıb.
Dövlət Bayrağı Günü (Azərbaycan)
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı Günü — Azərbaycan Respublikasının rəsmi dövlət bayramı. 2009-cu ildən etibarən noyabr ayının 9-da qeyd olunur. Qeyd olunma tarixi isə 1918-ci ilin 9 noyabrında AXC tərəfindən Azərbaycan bayrağının dövlət bayrağı kimi qəbul edilməsi əsasında təyin edilmişdir.
Tarixi
1918-i il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti quruldu. Onun əsas rəmzi olan bayraq haqqında da həmin ilin iyun ayının 21-də hökumətin qərarı verildi. Həmin qərardan:Üstündə qırmızı fonda ağ səkkizguşəli ulduz və aypara təsviri olan qumaş Azərbaycanın bayrağı kimi təsdiq edilsin. Bu bayraq ağ rəngli aypara və səkkizguşəli ulduz təsviri olan qırmızı rəngli dövlət bayrağı idi. Daha sonra Azərbaycan bayrağının dəyişməsi məsələsi qaldırıldı. 1918-ci il noyabrın 9-da Fətəli xan Xoyskinin hesabatı əsasında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin bayrağı haqqında qərar qəbul edildi: ''Milli bayraq haqqında Azərbaycan hökuməti qərarları dəftərindən 9 noyabr 1918-ci il tarixli çıxarışı: Eşidildi: Nazirlər Şurası sədrinin Milli bayraq haqqında məruzəsi. Qərara alındı: Yaşıl, qırmızı və mavi rənglərdən, ağ aypara və səkkizbucaq ulduzdan ibarət olan bayraq Milli bayraq hesab edilsin.'' ABŞ veksilloloqu Vitni Smitə görə bayrağın müəllifi Əli bəy Hüseynzadə idi. 1907-ci il iyul ayının 10-da Bakıda Hüseynzadənin nəşr etdiyi "Füyuzat" (bolluq, bərəkət mənasındadır) jurnalındakı bir məqaləsində "türk hissiyyatlı, islam etiqadlı, firəng qafalı" kimi ilk dəfə təqdim etdiyi bu fikri sonradan mütəfəkkir Ziya Göyalp Azərbaycan Respublikası o zaman bütün Şərqdə (və Avropada) ən demokratik parlament modelinə malik idi və sağlam bir milliyyət fikri və türklük şüuru üzərində qurulmuşdu...Eyni zamanda, Azərbaycan çağdaş bir cəmiyyət qurmağa, Avropa zehniyyəti ilə çalışmağa əzm etmişdir. Bayrağımızın üç rəngi bu ümdənin timsalıdır. Üzeyir Hacıbəyov Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 1 illiyinə həsr olunmuş "Bir yaş" adlı məqaləsində milli bayraqdakı rənglərin mənasına toxunaraq deyirdi: Mavi rəngi türklüyə, yaşıl rəngi islamlığa və al rəngi mədəniyyətə işarə olan bayrağımızın mənayi-mənəviyyəsi də budur. Üçrəngli bayraq ilk dəfə 1918-ci il noyabrın 9-da Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Nazirlər Şurası tərəfindən təsdiq edilib. 1990-cı il noyabrın 17-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində Heydər Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən sessiyasında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağı muxtar respublikanın bayrağı kimi qəbul olunub. 1991-ci il fevralın 5-də üçrəngli bayraq Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti tərəfindən təsdiq olunub. 2009-cu il noyabrın 17-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Dövlət Bayrağı Gününün təsis edilməsi ilə bağlı Sərəncam imzalayıb. Həmin Sərəncama əsasən, noyabrın 9-u ölkəmizdə Dövlət Bayrağı Günü elan edilib. 2009-cu il noyabrın 9-da — Dövlət Bayrağı Günündə Bakıda Dövlət Bayrağı Muzeyinin açılışı olub. 2010-cu ilin sentyabrın 1-də İlham Əliyevin iştirakı ilə Bakıda Dövlət Bayrağı Meydanının memorial abidə-istirahət kompleksinin təntənəli açılışı olub. Həmin meydanda Azərbaycan Respublikasının dövlət bayrağı dünyanın ən hündür bayraq dirəyində (162 metr) ucaldılıb. Bayrağın eni 35, uzunluğu 70 metr, çəkisi isə təqribən 350 kiloqramdır. Ginnes dünya rekordları təşkilatı 2010-cu il mayın 29-da Azərbaycan dövlət bayrağı dirəyinin dünyada ən hündür bayraq dirəyi olduğunu təsdiq edib.
Qeyd edilməsi
İlham Əliyevin 2009-cu il noyabrın 18-də imzaladığı sərəncamla 9 noyabr tarixi Dövlət Bayrağı günü kimi qeyd olunur. Prezident həmçinin Dövlət Bayrağı günü münasibətilə Əmək Məcəlləsinə dəyişiklik edilməsi üçün parlamentə təklif göndərib. Təklifi dəyərləndirən Milli Məclis Əmək Məcəlləsinə müvafiq dəyişiklik edib və dəyişikliyə əsasən Dövlət Bayrağı günü qeyri-iş günü hesab olunur.
Bu tarixdən etibarən Bayraq günü Azərbaycan ərazisində və ondan kənarda yaşayan azərbaycanlılar arasında daha da təmtəraqla qeyd edilir.
Poçt markası üzərində
right|thumb|200px|2011-ci ildə buraxılmış poçt markası
Cənnətövləng (Zəncan)
Cənnətövləng — İranın Zəncan ostanında kənd.
Coğrafi yerləşməsi
Mərkəzi şəhristanının Mahnişan bölgəsinin Qızılkeçili kəndistanında, Mahnişan qəsəbəsindən 24 km şərqdədir.
World Wide Web Conference
thumb|Robert Cailliau On Desk World Wide Web Conference – hər il keçirilən ümumdünya hörümçək torunun inkişafının əsas istiqamətlərini müəyyən edən beynəlxalq elmi konfransdır. Konfrans İnternet texnologiyalarını standartlaşdırmaq və bu texnologiyaların dünya cəmiyyətnə və mədəniyyətnə təsiri məsələləri müzakirə etmək üçün qlobal platformadır. Konfransın iştirakçıları arasında tədqiqatçılar, istifadəçilər, sahibkarlar və İnternet-cəmiyyətin nüfuzlu şəxsləri vardır.
Konfransın əsasını 1993-cü ildə Robert C. qoymuşdur. Müzakirə olunan mövzular Web mining, semantik-veb, social şəbəkələr və onların analizi və s.
Bəxtigətirən Dovşan Osvald (personaj)
Bəxtigətirən Dovşan Osvald — 1927-ci ildə "Walt Disney Animation Studios" şirkəti tərəfindən yaradılan cizgi filmi personajıdır.
İndeks nişanı
İndeks nişanı ( ~ ru. индексная метка ~ tr. indeks işareti) – mikrofişlərdə (MICROFICHE) mövqeyi göstərən işarə, adətən, xətt və ya ştrix. Adətən, proqram vasitəsilə formatlanan disklərdə: formatlama zamanı qoyulan və hər bir cığırın məntiqi başlanğıcını qeyd edən maqnit indikatoru (ünvan nişanı da adlandırılır).
Syzygium bourdillonii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ligularia euryphylla
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qazaxıstan Futbol İttifaqı
Qazaxıstan Futbol İttifaqı — Qazaxıstanda futbol ittifaqı.
Qazaxıstan Futbol İttifaqı 1914-cü ildə yaranıb. 1994-cü ildən FİFA, 2002-ci ildən UEFA-nın üzvüdü.
Ərazisinin 12%-i Avropa qitəsinə düşən Qazaxıstan əvvəlcə Asiya Futbol Konfederasiyasının üzvü olsa da, 2002-ci ilin aprelin 25-dən rəsmən UEFA-ya qəbul edildi.
Ölkə paytaxtı statusu 1997-ci ildə Astana şəhərinə keçsə də, Qazaxıstan Futbol İttifaqının qərargahı Almatıda qalmaqdadır, ölkə yığması ev oyunlarını da məhz bu şəhərdə keçirir.
Qazaxıstan futbolu sovet dövründə ən yüksək nailiyyətə 1986-cı ildə imza atıb: respublikanın SSRİ-nin güclülər dəstəsində yeganə təmsilçisi "Kayrat" ölkə çempionatında 7-ci yeri tutub.
Aleksey Antonov
Aleksey İnnokenteviç Antonov — Sovet hərbi komandiri, ordu generalı. 1945–1946-cı illərdə Ali Qərərgah rəisi. 1942-ci ilin dekabrında Böyük Vətən müharibəsində sovet qoşunlarının demək olar ki, bütün qoşunlarında iştirak edib. Üç dəfə "Lenin" ordeni, Dörd dəfə Qırmızı Bayraq ordeni, "Qələbə" ordeni və s. laueratıdır.
Həyatı
Aleksey Antonov 28 sentyabr 1896-cı ildə Belorusiyanın Qrodno şəhərində anadan olub. Atası—İnnokenti Alekseyviç Antonov kapitan, artilleriya zabiti, anası—Terez Ksaverevnı Antonov evdar qadın idi. Antonovun atası Sibirdə Aleksandrov Hərbi Məktəbini bitirib. 1904-cü ildə ailəsi Ukraynaya—Ostroq şəhərinə köçür. Burada Aleksey gimnaziyaya daxil olur. 1916-cı ildə Aleksey Antonov hərbi xidmətə çağırılır. Həmin ilin dekabrında Pavlovsk Hərbi Məktəbində kursu bitirir və gizir rütbəsi alaraq Yeqer qvardiya alayına göndərilir. 1917-ci ilin əvvəlində həmin alayı Aleksey Kaledinin komandanlıq etdiyi Cənub-Qərb cəbhəsi 8-ci ordunun köməyinə göndərilir. Aleksey Antonov 1917-ci ilin 18 iyunda gecə vaxtı cənub Stanislav cəbhəsindən artilleriya ilə almanlar üzərinə hücuma keçir. 16 iyulda almanlar əks-hücuma keçirlər. Döyüş zamanı Antonov qəlpə yarası alır və Petroqradda xəstəxanaya çatdırılır. Bu döyüşdə göstərdiyi igidliyə görə o, Müqəddəs Anna ordeni ilə təltif olunur. 24 iyun 1941-ci ildə Aleksey Antonov Kiyev Xüsusi Hərbi Dairəsinin qərargah rəisi təyin olunur. O, həmçinin cəbhə xəttinə səfərbərlikdə böyük xidmətlər göstərmişdir. O, 1941-ci ilin iyul ayında Dneprdən 120 min çağırışçı, 24 min at, 10 min vaqon səfərbər etmişdi. 1941-ci ilin avqust ayında Cənub cəbhəsinə Antonov rəhbərlik etmişdir.
Cərin (Zəncan)
Cərin — İranın Zəncan ostanında kənd.