cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kirlənmə
thumb|upright=1.4|Quyanada dəniz sahilində çirklənmə, 2010 Kirlənmə — hər hansı mühitə gətirilən yeni və ona xas olmayan fiziki, kimyəvi və bioloji ünsürlərin gətirilməsi ya da o ünsürlərinin miqdarının mühitdə artmasıdır. Kirlənmənin birbaşa obyektləri bioloji toplumun yaşadığı hava, su və torpaqdır. Kirlənmənin dolayı obyektləri kirlənmə qurbanlarıdır. Bunlar bitkilər, heyvanlar, mikroorqanizmlərdir. Ətraf mühitin çirklənməsi antropogen fəaliyyət prosesində müxtəlif maddələr və birləşmələrin atılması nəticəsində onun xüsusiyyətlərinin zərərli istiqamətdə dəyişməsidir. Təbii mühitin çirklənməsinin əsas mənbəyi istehsal və cəmiyyətin həyat fəaliyyəti prosesində əmələ gələn külli miqdarda tullantıların atılmasıdır. Çirkləndiricı elementlərə bərk, maye və qaz şəkilli maddələr, ziyanlı radiasiya və səs-küy daxildir. Ağır metallar (civə, qurğuşun, kadmium), fosfat, nitrat, kükürd oksidi, bitki və heyvan ziyanverici və xəstəliklərilə mübarizədə istifadə olunan zəhərli kimyəvi maddələr (DDT, aldrin və s.). ionlaşdırıcı radiasiya, radioizotoplar, sənaye və nəqliyyat səs-küyü daha çox ziyanlıdır. Yuxarıda sadalanan maddələrin bəziləri mutagen və kanserogen olub teratogen mutasiya və xərçəng xəstəliklərinin çoxalmasına səbəb ola bilər. Çirklənməyə qarşı ciddi nəzarət qoyulmaması bəşəriyyət qarşısında böyük problem sayılır.
Kirlənmə haqqında ümumi bilgilər
Kirlənmənin mənşəyi çox çeşidli ola bilər. Onların arasında təkcə sənaye müəssisələri və istilik-enerji kompleksləri deyil, həmdə məişətin, heyvandarlığın, nəqliyyatın tullantıları, eləcə də ekosistemlərə insanın gətirdiyi gəmirici və ziyanvericilərə qarşı istifadə edilən maddələrdir. Ekoloji baxımdan kirlənmə təkcə hava, torpaq və suya onlara yad olan maddələrin tullantıların atılması demək deyil. Istənilən durumda kirlənmə bütün ekosistemə ziyan vurur.
Bundan başqa, bir çeşid maddələrin həddən artıq çoxalası ekoloji faktorlarının dəyişməsi deməkdir, çünki ziyanlı maddələr əslində o qəbildəndirlər. Deməli belə olanda bu faktorların rejimi və tərkibi bu, ya da başqa canlının ekoloji dözümlülülük həddinə uyğun gəlmir. Belə olduqda, ekosistemdə maddələr mübadiləsi pozulur, ziyanlı maddələrin təbii həll olunmasında (assimilyasiyasında) əngəllər törənir.
Beləliklə ekoloji baxımdan kirlənməyə belə bir tərif vermək olar: kirlənmə bu, ya da başqa ekoloji sistemə, ona xass olmayan və onu son olaraq yararsız edib məhsuldarlığını azaldan, madələr dövriyyəsinin qarşısını alan, onların assimilyasiyasını və enerji axınını kəsən canlı ya da cansın komponentlərin gətirilməsidir.
Mühitin kirlənməsi çətin çoxyönlü prosesdir. İstehsalatın tullantıları öncə olmadıqları yerlərdə ortalığa çıxırlar. Onların çoxusu kimyavi baxımdan aktiv olur və canlıların bədənlərində olan molekullarla reaksiyalara girirlər, ya da havada oksidləşirlər (turşuyurlar). Belə olanda onlar canlılar üçün zəhərə çevrilirlər.
Kirlənmənin nəticələri heç də hər zaman özlərini birbaşa göstərmir. Onların açıq görsənən görsəntilərinə kizli gedən proses gətirib çıxardır. Buna görə indi alimlər kirlənmənin dərəcəsinin nə olduğunu ən başlanqıc mərhələlərdə axtarırlar.
Bununla belə, kirlənmə təkcə zərərli maddələrin çevrəyə tullanması deyildir. Örnək üçün, soyuducu sistemlərin sularını təbii hövzələrə buraxanda, orada təbii temperatur rejimi dəyişir.. Bu da temperatur kirlənməsidir. Səsin və işıqlanma dərəcəsinin aşması da kirlənmə sayılır.
Kirləndiricilərin çeşidləri
Kirləndiricilər minlərlə kimyəvi və zəhərləndirici maddələr, özəlliklə də metallar və oksidlər, eləcə də aerozollardır. Bu kimi maddələr tullantı mənbələrinin fərqli olmasına baxmayaraq, tərkiblərinə və təsirlərinə görə eyni ola bilərlər. Belə ki, karbohidrogenlər havaya qaz-neft sənayesinintullantısı kimi də, yanacağın yandırılmasının məhsulu kimi də çıxır.
çevrəyə atılmış, ya da öz adi miqdarını aşan hər bir fiziki varlıq, kimyavi maddə və canlı (daha çox mikroorqanizmlər) kirləndirici ola bilər. Bioloji proseslərlə dağılan və dağılmayan antropogen kirləndiricilər vardır. Birincilər təbii maddələr dövriyəsinə girib ortalıqdan çıxarılır ya da başqa bioloji maddələrdə həll olurlar. İkincilər isə təbii olaraq həll olunmur. Buna görə orqanizmlərə düşüb həzm olunurlar.
Çevrənin kirlənməsinin təbii və antropogen növləri
Çevrəmizin kirlənməsinin təbii (vulkannın püskürməsi, sellərin axması kimi hansısa təbii olaylar sonu yaranmış) və antropogen (insan fəaliyyətinin sonu ortalığa çıxmış) növləri vardır.
Çevrəmizin fiziki və mikrobioloji kirlənməsi
Fiziki kirlənmənin aşağıdakı növləri vardır:
Torpaqların kirlənməsi
Antropogen təsiri altında torpaqlarda kimyavi maddələrin miqdarının o yer üçün normal həddinin aşması ilə müşayiət olunan torpaqların çirklənib sıradan çıxmasıdır. Çeşidli maddələrlə kirlənmənin başlıca göstəricisi bu maddələrin çevrədəki canlılara mənfi təsiridir. Çünki ayrı ayrı canlıların kimyavi təsirə dayanıqlılığa bir-birindən fərqlənir. Təbii mühitlə müqayisədə, insanı bürüyən mühitdə, onun fəaliyyətinin sonu olaraq, çeşidli kimyavi maddələrin miqdarı görsənən qədər çoxdur. Bu təhlükə hətta bu maddələrə yüksək dayanıqlı canlılar üçün də təhlükəli ola bilər. Torpaqların kirlənməsi ekosistemin və yerin tükənməsinin ən təhlükəli növüdür.
Litosferin çirklənməsi sənaye, tikinti və kənd təsərrüfatı obyektlərinin fəaliyyəti nəticəsində baş verir. Bu zaman əsas çirkləndiricilər — metallar və onların tullantıları, gübrələr, kimyəvi zəhərli və radioaktiv maddələr, məişət tullantılarıdır. ABŞ-də hər bir sakinə il ərzində 730 kq məişət tullantısı düşür. Litosferə ən böyük mənfi təsir göstərən amillərdən biri dag-mədən sənayesi sahələridir. Dünyada dağ-mədən sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti nəticəsində pozulmuş torpaqların ümumi sahəsi 12–15 mln təşkil edir.
Suların kirlənməsi
Suların kirlənməsi çeşidli çirkləndiricilərin dənizlərə, çaylara, göllərə, yeraltı sulara düşməsidir. Bu da ziyanlı maddələrin sulara düşməsinin qarşısını alan qurğuların olmaması ya yararsız olması və bu yöndə başqa tətbirlərin görülməməsi üzündən baş verir. Çox vaxt suların kirlənməsi gözə görsənməyərək qalmaqda olur, çünki çirkləndiricilər suda həll olunmuşolurlar. Ancaq burada istisnalar da vardır: örnək kimi köpüklənən vasitələri, sular özərində üzən neft ləkələrini, şirkli axınları göstərmək olar. Bir neçə təbii çirkləndiricilər vardır. Onlardan biri yerdə olan alyuminiumdur.. Kimyavi reaksiyaların sonu o suların tərkibinə girərək onları çirkləndirir.Başqa təbii çirkləndirici magniumdur. O da balıqlara ziyan yetirir.
Ancaq təbii çirkləndiricilərin həcmi, insanın iatehsal etdiyi çirkləndiricilərlə müqayisədə çox azdır. Hər il su hövzələrinə minlərlə çirkləndirici maddələr axıdılır. Onların təsirinin nə ilə sonuclanacağı çox vaxt bilinmir. Bu maddələrin çoxu yeni kimyavi maddələrdir. Sularda insan fəaliyyəti sonu ağır metallar (kalsium, kadmium, civə, qurquşun, xrom kimi), pestisidlər, nitratlar, fosfatlar, neft məhsulları axıdılır. Hər il 12 million ton ntftin sulara axıdılması bilinməkdədir. Atom elektrik stansiyalardan sulara radioaktiv maddılır də düşməkdədir. 200px|Neftin yol açdığı çirklənmənin nəticəsi|thumb|right Təmizlənməmiş suların hövzələrə axıdılması sonu suyun mikobioloji kirlənməsi baş verir. Beynalxalq Səhiyyə Nazirliyinin göstəricilərinə görə dünyada xəstəliklərin 80%-i elə suların aşağı keyfiyyətindən və antisanitar durumundan baş verir. Kəndlərdə isə suyun keyfiyyəti problemi daha kəskindir. Dünyanın kənd əhalisinin 90%-i içmək və çimmək üçün təmizlənməmiş sulardan istifadə edirlər.
Hidrosferin çirklənməsi çaylara, göllərə və dənizlərə sənaye, kənd təəsərrüfatı və məişət tullantılarının, çirkab sularının axıdılması nəticəsində baş verir. Bu tullantılar Avropada Reyn, Dunay, Sena və Temza çaylarının, ABŞda Misisipi və Ohayo çaylarının, Rusiyada Volqa çayının və MDBdə olan bir çox iri çayların (Dnepr,Kür,Amudərya, Sırdərya) həddən artıq çirklənməsinə səbəb olmuşdur. Bu tullantılar çay suları ilə birlikdə dənizlərə axaraq onları çirkləndirir.
Dünya Okeanı üçün neftlə çirklənmə daha böyük təhlükə mənbəyidir. Hesablamalara görə hər il 3 mln. tondan 10 mln. tona qədər neft və neft məhsulları tökülür. Materiklərin daxilində və sahilləri boyu yerləşən kənar dənizlər tullantılar və çirkab suları ilə yüksək dərəcədə çirklənmişdir. Onlara Aralıq, Şimal dənizi, Baltik, Qara dənizi, Yapon dənizi, Karib dənizini, Qvineya,İran, Meksika, Biskay körfəzlərini aid etmək olar. Atom energetikası və atom gəmilərinin tullantılarının dünya okeanının dərin sulu çökəkliklərinə basdırılması nəticəsində baş verən radioaktiv çirklənmə bu su hövzələri üçün böyük təhlükə törədir.
Havanın kirlənməsi
Havanın kirlənməsi çeşidli qazların, buxarların və bərk hissəciklərin havaya keçməsinin nəticəsində yer atmosferinin hər bir istənilməz dəyişməsidir. Bu da təbii proseslər ya da insanın fəaliyyətinin sonu ola bilər.
Çirkləndiricilərin 10%-ə yaxını atmosferə külün, toz halında olan turşüların, zəhərli qazların çıxması ilə müşayiət edilən vulkanın püskürməsi kimi təbii gəlakənlər sonu çıxır. Atmosferə həm də dəniz sularından və çürüyən bitkilərdən ayrəlan küküdr də çıxmaqdadır. Meşə yanğınları sınu da atmosferə böyük miqdarda tüstü və toz girir. Havada olan mikroorqanizmlər (viruslar, bakteriyalar, göbələklər) insanlarda xəstəliklərə yoluxmasına və allergiyanın çeşidli formalarının yayılmasına gətirib çıxardır.
Yerdə qalan 90% çirkləndiricilər insan fəaliyyətinin sonu atmosferə yol açırlar. Bunlar elektrostansiyalarda və avtomobillərdə yandırılar yanacaqların tüstüləri, tozların çıxması ilə sonuclanan istehsal gücləri kimi vasitələrdir. Atmosferə çıxan çirkləndirici maddələr mənbəyindən ayrılıb uzaq məsafələrə yayılırlar. Sonra, yağışla, qarla və dolu ilə qarışaraq yenidənbərk hissəciklər, damcılar ya da kimyavi maddələr formasında yenidən yer üzünə yağırlar. Bu da insan sağlamlığına, eləcə də başqa canlılara mənfi təsir edir.
Atmosferin çirklənməsi sənaye, nəqliyyat və başqa istehsal sahələrinin fəaliyyəti nəticəsində baş verir. Bu sahələr atmosferə bərk hissəciklərlə yanaşı (aerozollar) xeyli miqdarda zəhərli qazlar da buraxır. Atmosferə atılan maddələr arasında turşulu yagışlara səbəb olan kükürd dioksid (SO2) daha təhlükəlidir. Belə yağıntılar sənayeni yüksək inkişafı ilə fərqlənən Avropa, Şimali Amerika, bir çox Asiya ölkələri, Latın Amerikasında (Braziliya) geniş yayılmışdır. Atmosferə istixana qazlarının, ilk növbədə karbon dioksid (CO2) atılması, xüsusilə, ciddi problemlərə səbəb olur. Yer atmosferinə daxil olan karbon qazının illik miqdarı 6 mlrd tondan çoxdur. Bu tullantıların əsas hissəsi ABŞ, Çin, Rusiya, Yaponiya və Almaniyanın payına düşür. thumb||500px|right
Kosmosun kirlənməsi
Kosmik zibillər problemi ilk kosmik gəmilərin və peyklərin orbitə şıxarılmasından sonra gündəmə gəldi. Bu barədə BMT-də özəl məruzələr də dinlənildi. Orada qeyd edildi ki kosmosun zibillənməsi hansısa bir ölkə üçün deyil bütün yür kürəsi üçün təhlükəlidir.
2009-cu ilin hesabatlarına görə Yer ətrafında 300000-ə yaxın zibil hissələr dolanır. Belə getsə, yerin yaxınlığında olan fəza tamam zibillənib, gələcəkdə kosmik üçuşlara, peyklərin buraxılmasına ciddi maneələr törədəcək.
Ekoloji problemlərin həlli yolları
Dünyanın əksər ölkələrində yaranmış ekoloji problemlərin həll edilməsi üçün bir neçə yoldan istifadə edilir. Bu yolları 3 böyük qrupda birləşdirmək olar.
İqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş ölkələr artıq çoxdan ətraf mühitin qorunmasına yönəldilən ekoloji siyasət həyata keçirir. Son vaxtlarda belə bir siyasət bəzi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə (İEÖ) aparılır. Dünyanın ayrı-ayrı regionlarında təbiəti mühafizə sahəsində BMT tərəfindən də xeyli işlər görülür. Bu sahədə fəaliyyətin nizamlanması üçün təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə və ətraf mühitin qorunması üzrə təşkilat (YUNEP)yaradılmışdır. Təbiəti mühafizə sahəsində "Təbiətin qorunması üzrə Ümumdünya Xartiyası" qəbul edilmişdir. Bu sahədə görülən işlərin ən mühümü xüsusi qorunan təbii ərazilərdir. Yeni eranın başlanğıcında dünyada onların sayı 11.5 mindən çox olmuş və 12 mln. km² ərazi tutmuşdur.
Çevrəmizin kirlənməsinin nəticələri
Kirlənmə sonrası ayrı-ayrı ekosistemlər, eləcə də biosferanın dağılması prosesləri baş verir. Bunun sonunda münbit torpaqlar tükənir, ekosistemlərin və biosferanın məsuldarlığı enir. Çirklənmələr insanın fiziki və mənəvi durumuna mənfi təsir edir. Havada, torpaqda və sularda olan ziyanlı kimyəvi maddələr insan sağlamlığı üçün təhlükəyə çevirilir. Onlar həm də immuniteti zəyiflədir.
Kirlənmə sonrası havaların istiləşməsi qarların və buzların əriməsinə gətirib çıxardır. Bu da dənizlərin səviyyəsinin qaxması, qurunun su basğınına məruz qalması təhlükəsini yaradır.
Eyni zamanda mülayim iqlimli yerlərdə tropik xəstəliklər yayılır. Çünki istiləşmə nəticəsində tropik bakteriyalar o iqlimlərə dözümlü olub yayılırlar.
Kirlənmənin nəticəsində heyvan və bitki növləri məhv olur. Buzların əriməsi sonu quzeydə, quraqlıqlar sonu isə güneydə heyvan və bitki növləri yer üzündən silinib gedir. Balıqların bir çox növləri suların kirlənməsi üzündən ölür. Çox böyük surətlə gedən inkişaf sonrası bir çox canlılar buda dözümluluk göstərə bilmədiyindən məhv olur. Bununla da bütün yer kürəsində həyatın axarı dəyişir.
Çirkləmə sonrası olaylarda əhalinin göçü (miqrasiyası) baş verir. Bu da texnogen fəlakətlər, dənizlərin qurulara irəliləməsi, temperaturun qalxması və bunun sonrası quraqlığların düşməsi nədəni ilə olur. Belə olanda da dünyanın bir bölgələrində əhali surətlə artır, başqaları isə boşalır.. Bu da çeşidli qarşıdurmaları, cinayətlərin artmasına və aclığa gətirib çıxardır.
Elmi işçi
Elmi işçi – elmi problem üzərində müstəqil çalışan və ya onun kollektiv həllində iştirak edən elmi-tədqiqat müəssisəsi işçisi. Assistent, kiçik elmi işçi, baş elmi işçi, dosent, professor və s. ad və vəzifələri vardır. Kiçik elmi işçi vəzifəsinə elmlər namizədi elmi dərəcəsi və ya ali təhsili olan, ixtisası üzrə bir ildən az olmayaraq işləyən şəxslər müsabiqə yolu ilə təyin edilirlər. Kiçik elmi işçi adı elmi-tədqiqat idarəsi elmi şurasının qərarına əsasən direktorun əmri ilə təsdiq edilir. Baş elmi işçi adı elmi əsərləri, ixtirası olan, müsabiqə yolu ilə baş elmi işçi vəzifəsinə seçilən; azı 5 il elmi-pedaqoji (o cümlədən 3 il elmi) stajı olan, həmin idarədə azı bir il baş elmi işçi, şöbə və ya laboratoriya rəhbəri vəzifəsində işləyən elmlər doktoruna və ya elmlər namizədinə verilir. Baş elmi işçi adı Ali Attestasiya Komissiyasının və Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin (Elmlər Akademiyalarının idarələri üzrə) qərarı ilə verilir.
Vəkalət müharibəsi
Vəkalət uğrunda müharibə — 1524-1534-cü illərdə Səfəvilər dövlətinin Vəkalət vəzifəsi uğrunda iri qızılbaş əmirləri arasında baş vermiş müharibə idi.
1524-cü ildə şah I İsmayılın ölümundən sonra hakimiyyətə gələn şah I Təhmasibin azyaşlı olmasından istifadə edən iri Qızılbaş əmirləri imperiyanı idarə etmək üçün bir-birilərilə vuruşmağa başladılar. Bu müharibə zamanı üç qızılbaş tayfası Rumlu, Təkəli, Şamlı tayfaları bir-birini əvəz etməklə vəkalət vəzifəsini ələ keçirmişdi. Buna görə bu müharibə üç dövrə bölünür.
Ailə-kəndli təsərrüfatı
Ailə-kəndli təsərrüfatı - ailə üzvlərinin və onlarla birgə fəaliyyət göstərən şəxslərin fərdi əməyi və mülkiyyətində və ya icarəsində olan əmlak əsasında hüquqi şəxs yaratmadan kənd yerlərində istehsal və digər təsərrüfat fəaliyyətinin (məhsulların istehsalının, emalının, saxlanmasının, daşınmasının və satılmasının) birgə həyata keçirilməsi. right|thumb|250x250px
Fəaliyyətin hüquqi və təşkilati əsasları
Ailə-kəndli təsərrüfatı fəaliyyətinin hüquqi və təşkilati əsasları 2005-ci ildə qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının “Ailə- kəndli təsərrüfatı haqqında” Qanunu ilə tənzimlənir. Bu Qanunun məqsədi kənd yerlərində ailə əməyinə əsaslanan təsərrüfatların inkişafının dəstəklənməsi, özünü məşğulluğun stimullaşdırılması və səmərəliliyinin yüksəldilməsi, alternativ gəlir mənbələrinin genişləndirilməsi və kənd yerlərinin inkişafının sürətləndirilməsidir. Ailə-kəndli təsərrüfatının tərkibi bir nəfərdən, ailə üzvlərindən və onlarla qohumluq və ya digər münasibətlər əsasında birgə fəaliyyət göstərən şəxslərdən ibarət ola bilər. Ailə-kəndli təsərrüfatı fiziki şəxs kimi fəaliyyət göstərir və bu fəaliyyət sahibkarlıq hesab edilmir. Kənd yerlərində fəaliyyət göstərən hüquqi şəxslər, sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxslər, ev və bağçılıq təsərrüfatları ailə-kəndli təsərrüfatına aid edilmir.
Təsərrüfatın statusunu müəyyən edən əsas amil
Ailə-kəndli təsərrüfatının statusunu müəyyən edən amillərdən biri ailə başçısının təsərrüfatda çalışmasıdır və bu təsərrüfat onun əsas iş yeri olmalıdır. Ailə başçısı kənarda çalışarsa, həmin təsərrüfat ailə-kəndli təsərrüfatı hesab olunmur və öz statusunu itirir. Ailə-kəndli təsərrüfatı onun hər bir üzvü üçün maliyyə vahidinin 2000 misli miqdarında müəyyən edilmiş illik dövriyyəsinin yuxarı həddini keçdikdə və sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olduqda da öz statusunu itirir. Bələdiyyələr öz ərazilərində olan ailə-kəndli təsərrüfatının uçotunu aparır və təsərrüfatın üzvlərinə onların statusunu, əmək fəaliyyətini və əmək stajını təsdiq edən vəsiqə verir. Bu vəsiqənin verilməsi üçün haqq ödənilmir. Dövlət orqanlarının və bələdiyyələrin qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla ailə-kəndli təsərrüfatının fəaliyyətinə müdaxilə etmələrinə yol verilmir. Müvafiq dövlət orqanları və bələdiyyələr yalnız öz səlahiyyətləri daxilində ailə-kəndli təsərrüfatından qanunvericiliyə əməl etməsini tələb edə bilərlər. Ailə-kəndli təsərrüfatı yerləşdiyi ərazinin iqtisadi və sosial inkişafını təmin edən sahəvi və regional proqramların hazırlanması və həyata keçirilməsində dövlət orqanları və bələdiyyələr ilə könüllü olaraq qarşılıqlı fəaliyyət göstərə bilər.
Dövlət himayəsi və vergilər
Ailə-kəndli təsərrüfatları kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçısı kimi dövlət himayəsi və dəstəyi ilə əhatə olunur. Onlar Vergi Məcəlləsinə əsasən, gəlir vergisindən azaddırlar. Digər müvafiq qanunvericiliyə görə isə 1 yanvar 2014-cü il tarixinə kimi torpaq vergisi istisna olmaqla başqa vergilərdən azaddırlar. Bundan əlavə, ailə-kəndli təsərrüfatları başqa təsərrüfatçılıq formaları kimi dövlət vəsaiti hesabına güzəştli maliyyə-kredit dəstəyi ilə təmin olunur, subsidiyalar alır və digər stimullaşdırıcı tədbirlərlə əhatə olunurlar.
Statistik rəqəmlər
thumb|300x300px 2005-ci ildə aparılan kənd təsərrüfatı siyahıyaalınmasının yekununa görə Azərbaycan Respublikasında 807427 ailə-kəndli təsərrüfatının mövcud olması qeyd edilmişdir. Bu təsərrüfatların 2004581 nəfər daimi işçisi olmuşdur. Onların mülkiyyətində və icarəsində 1610664 hektar ümumi torpaq sahəsi vardır ki, bunun da 1585629 hektarı kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlar, o cümlədən 1120396 hektarı əkin yeri, 121904 hektarı dincə qoyulmuş torpaqlar, 91914 hektarı çoxillik əkmələr və 251415 hektarı biçənək və otlaqlardır. Bu isə o deməkdir ki, bütün təsərrüfat kateqoriyaları üzrə cəmi torpaqların 69,3 faizi, kənd təsərrüfatına yararlı torpaqların 73,8 faizi, əkin torpaqlarının isə 69,6 faizi ailə-kəndli təsərrüfatlarının payına düşür. Həmin dövrdə özəl bölmədə olan iribuynuzlu mal-qaranın 83,6 faizi (1952546 baş), qoyun və keçilərin isə 80,5 faizi (6015115 baş) ailə-kəndli təsərrüfatlarına məxsus olmuşdur.
Mikania amorimii
Mikania amorimii Mikania amorimii Mikania amorimii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ayaq barmağı
Ayaq barmağı — hərəkət sisteminin əsas hərəkət aparatı. Ayaqlardakı barmaqlar dabanla birlikdə ayağı hərəkətə gətirir və insanın ağırlıq mərkəzi dəyişən zaman tarazlığı saxlamağa kömək edir.
Hepatit
Hepatit (, "qaraciyər") - qaraciyər in iltihabıdır və bir çox səbəbdən meydana gələ bilər. Adətən bu, viral infeksiyanın və ya spirtli içkilərin səbəb olduğu qaraciyərin zədələnməsinin nəticəsidir.
Əlamətləri
Hepatit A-da 38 C yüksək temperaturla yanaşı (influenzadakı kimi) oynaq ağrıları da əmələ gəlir. Temperatur, ümumiyyətlə sarılığın ilk bir neçə günündə normala dönür.
Xroniki hepatit, qaraciyərin funksiyaları dayanana qədər (qaraciyər çatışmazlığı) heç bir aşkar simptoma malik olmaya bilər və yalnız qan testləri zamanı aşkar edilə bilər.
Sonrakı mərhələlərdə sarılıq, ayaqlarda, topuqlarda və ayaqlarda şişkinlik, nəcisdə və ya qusuntu kütləsində qan ola bilər.
Xəstəlikdən qorunma tədbirləri
Əsas qorunma tədbiri fərdi gigiyena qaydalarına riayət, əllərin tez-tez yuyulması Gigiyena və sağlamlıq qaydalarına riayət etmək, yoluxma riskini azalda bilər ancaq tamamilə maneə törədə bilməz.
Tuti (jurnal)
"Tuti" jurnalı — həftəlik satirik, şəkilli jurnal.
Kontinental şelfin neftqaz obyektlərində təhlükəsizlik texnikası (film, 1987)
Məzmun
Kinolentdə kontinental şelfin neftqaz obyektlərində normal iş şəraitinin təmin olunması üçün təhlükəsizlik texnikasına riayət edilməsindən danışılır.
Film haqqında
Film "Azərneft" İstehsalat Birliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Tuti (jurnal)
Haqqında
Doğru, qərəzsiz və açıq türk dilində yazılıb cəmaətimizə nəfi və millət nöqteyi nəzərincə əhəmiyyətli maddələri təlim edən hər növ məqalələrə məcmuəmizdə yer verilir.
Phytoseius kapuri
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Tuti (jurnal)
Haqqında
Məcmuəmizin başında gedən şəklə diqqətlə baxınız, o, mənim məsləkimdir. Sağda bir çəmənlik, solda da bir xarabəzar bir bağ görünür. O bağda qurumuş bir ağacdan ağzı sınmış bir qəfəs asılmışdır. Oradan xilas olub üzüm çəmənliyə tərəf durmuşam. Arzum budur ki, sizlə bahəm inşallah, çəmənliyə yetişib, çayın kənarında, bülbüllərin cəh-cəhi eşidilən bir məqamda börkümüzü yanımıza qoyaraq çırt çubuğuna xod verək.
Məram və məqsədini açıqlayan jurnalın baş məqaləsindən hiss olunur ki, "Tuti"çilər insanların azad yaşayacaq bir dövrdə olmasını arzulayırlar. Lakin jurnalın komplektlərini vərəqlədikcə məlum olur ki, bu "azad dünya" çox dumanlı şəkildə təsəvvür edilir. Bir sıra müəlliflər əsil azad dünyanın köhnə quruluşu devirdikdən sonra yaranacağını dərk etmirdilər. Onlar xırda islahatlarla ümumi rifah qazanalacığını güman edirlər. Bu ideya materiallarda da öz əksini tapırdı.
Əməkdaşlar
"Tuti"də M.S.Ordubadi, S.Hüseyn, Ə.Şəmçizadə, Ə.Nəzmi, Səməd Mənsur, Y.V.Çəmənzəminli, C.Cabbarlı, Hacı Səlim Səyyah, Əli Məhzun İrəvanı, M.Hadi, M.Hacınski, S.Mümtaz və b. fəal iştirak edirdilər. Göründüyü kimi, müəlliflər məslək və əqidəcə müxtəlifdir. Bu müxtəliflik satirik yazılarda da öz əksini tapırdı. Bəzən açıq və cəsarətli yazılarının üstündə "Tuti" mühərrirlərini təqib edirdilər. Bəzi mühərrirlər isə, məsələn, Səməd Mənsur xalqı fəlakətdən qurtarmaq üçün Allahı köməyə çağırırdı. "Tuti" ilə eyni vaxtda Bakıda "Babayi-Əmir" və "Məzəli" jurnalları da çıxırdı. Bəzən bu jurnallar arasında adi, xırda məsələlər üstündə mübahisələr gedirdi.
Jurnalda əks olunan mövzular
Jurnalda ictimai-siyasi mövzularda, maarif, ədəbiyyat, incəsənət məsələlərinə dair, əsasən, xırda islahatçılıq, bəzən demokratik ruhda yazılar dərc olunurdu. "Tuti"də mütləqiyyət quruluşuna, müstəmləkə siyasətinə qarşı kəskin çıxışlar da olurdu. Senzuranın təzyiqi bəzən səhifələrin ağ qalması ilə nəticələnirdi. C.Məmmədquluzadə bu jurnalda "Dəmdəməki", "Molla Həsrətalı", "Dərdmənd", "Fəhlə", "Hərdəmxəyal" imzaları ilə yazılar dərc etdirirdi.
Xürrəm Qadınəfəndi
Xürrəm Qadın Əfəndi (d. 6 dekabr 1692 - ö. 25 iyun 1760) - 23. Osmanlı padşahı III Əhmədin hərəmi.
Arqau
Arqau (Aargau, Argovie, Argovia, Argovia) — İsveçrənin şimalında kanton. Kantonun əvvəllər istifadə olunan adı - Aarqau, indi köhnəlmiş transkripsiyadır. Adını ərazisindən axan eyniadlı çaydan almışdır. Qərb tərəfində Bern, Zoloturn və Bazel torpaqlarının kantonları, Sürixin şərq tərəfində və Cənubi Lütsern və Suq yerləşir. İnzibati mərkəz Aarau şəhəridir. Sahəsi - 1403.8 km², əhalisi 627.340 nəfərdir (2012).
Tarixi
Qədim dövrlərdə Roma şəhəri Vindonissa kantonun ərazisində yerləşirdi. III əsrdə alemanların kanton ərazisinə köçürülməsi başlandı və V əsrin sonlarında burada Frankların hakimiyyəti gəldi. 843-cü il Verden müqaviləsinə əsasən, Argau'nın qərbindəki bir hissəsi I Lotara, digəri Alman Lüdovikə keçdi. Orta əsrlərdə kantonun ərazisi Burqundiya ilə Almaniya arasındakı sərhəd bölgəsi və ərazi mübahisələrinin mövzusu idi. 1415-ci ilə qədər Lenzburg və Cyburg sayları, sonra da Habsburqlar tərəfindən idarə edildi. 1415-ci ildə kantonun bir hissəsi Bern kantonunun bir hissəsi olaraq İsveçrə Konfederasiyasının tərkibinə daxil oldu.
Coğrafiyası
Kantonun çox hissəsi dağlıq bir ölkədir. Arqau, ən düzən İsveçrə kantonlarından biridir. Əsas çay Arqau - Are - kantonu iki hissəyə bölür; şimal-qərbdə Yura dağları (ən yüksək nöqtəsi Vasserflou dağı, 869 m), cənub-şərqdə (Mittelland) Linden dağları yerləşir (hündürlüyü 897 m-ə qədər). Arqau ərazisi Are və Reyn hövzələrinin çayları ilə suvarılır (şimal-qərb hissəsində); kanton, mənzərəli və bərəkətli Arsk vadisinə axan bir çox geniş vadilər tərəfindən girilir.
Maryan Vidmar
Maryan Vidmar ( 1 iyul 1960) — Yuqoslaviyalı biatlonçu. Maryan Vidmar Yuqoslaviyanı 1984-cü ildə Sarayevoda təşkil edilən XIV Qış Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Maryan Vidmar birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 1984-cü ildə qatıldı. O, Sarayevoda baş tutan XIV Qış Olimpiya Oyunlarında kişilər 10 km məsafəyə sprint yarışlarında iştirak etdi. Vidmar 37:08.1 saniyəlik nəticəsi ilə 64 atlet arasında 54-cü yeri tutdu və medalçılar sırasına düşə bilmədi.
Qaussberq
Qaussberq (və ya Qaus dağı) — Antarktidanın II Vilhelm Torpağı ərazisində yerləşən sönmüş vulkan. Vulkan Deyvis dənizinin kənarında, Posadov buzlağında qərarlaşır. İnzibati cəhətdən isə Avstraliyanın Antarktika ərazisinə daxildir.
Açılış tarixi
Qaussberq ilk dəfə Qauss ekspedisiyasının rəhbəri Erix fon Driqal tərəfindən 1902-ci ildə kəşf edilmişdir. Onlar 13 gün ərzində 80 km məsafə qət edərək vulkana çatmış və onun üzərində tətqiqat işləri aparmışlar. Vulkan Qauss gəmisinin şərəfinə adlandırılmışdır.
Farağat
Farağat - mənası: Sakit, səssiz, dinməz-söyləməz deməkdir.
Sıra Nizamnaməsinə aid olan bu komanda, əsasən hərbi qulluqçuların sıra intzamını pozmayaraq, sırada düz duraraq verilən komandaları dinləmək və ya rəislərin tapşırıqlarına sakit, səssiz heç bir sual vermədən qulaq asmaq üçün verilir.
Bunadan başqa Farağat komandası əlavə olara məruzə edilən zamanda istifadə edilir, məsələn: "Bölük Düzlən, Farağat,Diqqət !!! Mərkəzə..." Azərbaycan Sülhməramlı [[Bayraqdar əsgəri Farağat vəziyyətində|thumbnail|right|250px]]
Farağat komandası zamanı hərbiçinin duruşu
Farağat komandası verilən zaman: - Komanda gələn tərəfə çevrililir; - Baş düz baxır,çənə yerlə paralel vəziyyətdə olur; - Əllər yana tam olarağ sıxılır,əlin orta barmağı şalvarın yan cibinin üstündəki əlavə xətlə bir tutulur; - Danışılmamalı,hərəkət edilməməlidir; - Bayraqdar farağat komandasının icrası zamanı bayrağı önünə gətirərək (sol əli bayrağın yuxarısından,sağ əli isə aşağısından)düz tutur; - Diqqət !!! mərkəzə zamanı isə Bayraqdar bayrağı sol əlin köməyi ilə onun tutacağını sağ qolun dirsəkdən bükülmüş vəziyyətinə uyğun önə uzadır; - Azad (komanda) komandası zamanı isə bayrağın tutacağının aşağı hissəsi sağ ayağın pəncəsinə biləşdirilir və bayrağın yuxarı hissəsi isə sağ qolun tam açılması ilə önə uzadılır; - Əgər hərbi qulluqçu silahla cərgədə durubsa silah onun əlində tutulubsa o,silahlı sol əlinin köməyi ilə sinəsindən dörd baramaq aralıda saxlamaq şərti ilə tutur,bu zaman sol əlin dörd barmağı silahın lülə örtüyünə sıxılır,baş barmaq isə silahın yuxarı hissəsində yerləşən qayış birləşən yerinə sıxılmış vəziyyətdə tutulur.Sağ əl isə dörd barmaq tapança dəstəyinin alt hissəsinə,baş barmaq isə onun əks tərəfinə sıxılır; - Hərbi qulluqçu silahı kürəyə vəziyyətində tutubsa hərbi salamı bir qayda olaraq verə bilər:
Kənd təsərrüfatında beynəlxalq tədqiqatlar üzrə məsləhətləşmə qrupu
Kənd təsərrüfatında bеynəlхalq tədqiqatlar üzrə məsləhətləşmə qrupu — Kənd təsərrüfatı üzrə Bеynəlхalq təşkilat
Yaradılması
Qrup 1971-ci ilin mayında Vaşinqton şəhərində Ford və Rokfеllеrin fondları ilə maliyyələşdirilən kənd təsərrüfatı tədqiqatlarının bеynəlхalq mərkəzlərin işlərinin təmin еdilməsi üçün yaradılmışdır. Mərkəzlər Dünya Bankının, FAO və digər təşkilatların rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərir.
Strukturu
Qrupun tərkibinə 16 ayrıca fəaliyyət göstərən struktur daхildir:
Crepis aurea
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mikania lagoensis
Mikania lagoensis Mikania lagoensis Mikania lagoensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Phytoseius kazusanus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Cəlairilər sultanlığı
Cəlairilər sultanlığı — 1336-cı ildən 1432-ci ilədək Azərbaycanda, İranda və İraqda iqtidarda olmuş monqol əsilli türk xanədanı.
Tarixi
Cəlairilər el, ulus şəklində monqol yürüşləri dövründə Azərbaycan a gəlmişlər. Tərkibinə İraqi Ərəb, İraqi Əcəm, Kürdüstan, Gürcüstan, Ermənistan, Deyləm, Xorasan, Cəzirə, Luristan, Xuzistan və digər ərazilər daxil idi. Paytaxtı Bağdad, sonra isə Təbriz şəhərləri olmuşdur. Şeyx Həsən Cəlairi 1341-ci ildə Bağdad da Cahan Teymur u taxtdan salaraq Cəlairilər dövlətinin əsasını qoydu. Onu əvəz edən Şeyx Üveys 1359-cu ildə Azərbaycan ı Cəlairilər dövlətinin tərkibinə qatdı və Təbriz i paytaxt etdi.
İlk Cəlairlər
Bağdadın fəthindən sonra İlqa noyon Cəlair və nəvəsi Qarabuğa Cəlair Bağdadın yenidənqurması ilə məşğul olurdular. İlqa noyon 1263-cü ildə Qızıl Ordaya qarşı yürüşdə iştirak etmişdi. 1282-ci ildə Əhməd Təkudarın hakimiyyətə gəlməsini ilk dəstəkləyənlər İlqa noyonun oğlu Şiktur noyon və qardaşı Oğulay Qorçu Cəlairin oğlu Buğa noyon idi. Daha sonra Şiktur Noyon və qardaşı Ağbuğa noyon Əhmədin, Buğa noyon və qardaşı Arıq noyon isə Arqunun tərəfinə keçdilər. Mübarizədən Arqun və Buğa noyon qalib ayrıldı, lakin Buğa hakimiyyəti tək ələ almaq istədiyi üçün oğulları Abaçı, Malik, Tərxan Teymur və Qutluq Teymur 1289-cu ildə edam edildi.
1265-ci ildə İlqa noyonun digər oğlu Tüqu noyon Rum əyalətində bitikçi kimi çalışırdı. 1277-ci ildə Baybars tərəfindən öldürülmüşdü.
Digər bir qardaş Ağbuğa noyon isə Keyxatunun tərəfdarı idi. Öz qardaşı Toğan noyonu belə Keyxatuya tabe olmadığı üçün edam etmişdi.
Ağbuğa noyon və Hüseyn noyon
1295-ci ildə Keyxatu xanın devrilməsindən sonra onun dəstəkçilərindən biri olan Ağbuğa Cəlair də öldürülmüşdü, lakin elə həmin il Baydunun devrilməsi və Qazan xanın hakimiyyətə gəlməsi Cəlairiləri də gücləndirdi. Qazan xan öz bacısı Ulcatay sultanı Ağbuğa noyonun oğlu Əmir Hüseyn Cəlairlə evləndirdi. Hüseyn noyon 1304-cü ildə artıq Olcaytu xanın 4 keşik əmirindən biri idi. 1312–1313-cü ildə Arran hakimliyi ilə məşğul idi. Hüseyn noyonun qızı Soyurqatmış xatun Olcaytu ilə evlənmişdi, lakin 1316-cı ildə Olcaytunun ölümü ilə rəqib keşik əmirlərindən biri — Əmir Çoban üstünlük qazandı. Əmir Çoban həm də Əmir Hüseyn ilə quda idi — oğlu Həsən noyon Çobanın qızı Bağdad Xatunla evli idi. Əmir Hüseyn 1322-ci ildə vəfat etdi.
Həsən noyon
Elxanilər dövlətinin süqutundan sonra Tacəddin Həsən noyon bütövlükdə Azərbaycanda hakimiyyət uğrunda müharibələr aparmış, lakin məğlub olaraq İraq istiqamətinə çəkilmək məcburiyyətində qalmış və orada öz dövlətini qurmuşdur. Əmir Teymurun beşillik yürüşü zamanı Qaraqoyunlularla birlikdə Teymurilərə qarşı müqavimət göstərmiş, lakin məğlub olaraq Bağdadı itirmişlər. Həmin dövrdə hakimiyyətdə olan Sultan Qiyasəddin Əhməd öncə Osmanlıya, sonra isə Məmlüklərə sığınmışdır. Sultan Əhməd Temurun ölümündən sonra, 1405-ci ildən etibarən dövləti yenidən dirçəltmiş və Təbrizi geri almağa çalışmışdır, lakin 1410-cu ildə Qaraqoyunlu sultanı Qara Yusif tərəfindən məğlub edilərək edam edilmişdir.
Qasım xan Xançobanlı
Qasım xan Məhəmmədsəid xan oğlu Xançobanlı — 7-ci Şirvan xanı (1789 - 1792)
Həyatı
1763-cü ildə Ağsuda doğulub. Məhəmmədsəid xanın və Mahpəri xanımın (ö. 1790) oğlu idi. Qasım xan da ömrünün ilk hissəsini qardaşı Əsgər xan və əmisi оğlu Mustafa xanla sırayla Şəki xanı Məhəmmədhəsən xanın əsirliyində, Qarabağda və Osmanlı torpağı olan Axalxalakidə keçirmişdir. 1790-cı ildə Şirvan əyanlarının Əsgər xanı devirməsindən taxta çıxandan sonra 2 il hakimiyyətdə olub. 1792-ci ilin əvəllərindən etibarən Şirvan əyanlarının ona incikliyi başladı. Abbasqulu ağa Bakıxanovun fikrincə incikliyin səbəbi təbəələr arasında fərq qoymaması, şirvanlılara arxalanmaq yerinə ləzgilərin hərbi gücündən istifadəsi idi. Nəhayət 1792-ci ildə Hövz mahalının naibi Yüzbaşı bəy Hövzi və Sərdərin mahalının naibi Ömər Sədari tərəfindən devrildi. Yerinə onun əmisi oğlu Mustafa bəyi Əlvənddən Ağsuya dəvət etdilər. Mustafa xan Şirvan xanı oldu. Qasım xan tərəfdarları ilə Qasımxan qalasına çəkildi, oradan Quba xanlığına getdi.
Xanlığı geri almaq cəhdləri
1794-cü ildə Məhəmmədhəsən xan, Quba xanı Şeyxəli xan və Şirvan xanlığına iddialı Qasım xan birlikdə Ağsu üzərinə hücum etdilər. Ağsu bir neçə ay mühasirədə qaldı. Bir gün güclü yağış yağdı və sel çadırların böyük bir hissəsini məhv etdi. Ordunun vəziyyəti pisləşdi. Mühasirə altında olanlar Sərdərin mahalının naibi Ömər sultanın başçılığı ilə mühasirə edənlərə qarşı hücuma keçdilər. Şeyxəli xan və Məhəmmədhəsən xan öz xanlıqlarına qayıtdılar. Qasım xan isə Quba və Şəki arasındakı Qaraburqa dağında məskunlaşdı. 1795-ci ildə Valerian Zubovun yürüşü zamanı Qasım xan Hövz mahalının naibi Yüzbaşı bəyin köməyi ilə Qaraburqa dağından endi və Ağsu şəhərinin yaxınlığında düşərgə salmış qraf Valerian Zubovun hüzuruna gəldi. Qraf Valerian Zubov onu Mustafa xanın əvəzinə Şirvan xanı kimi tanıdı. Yenidən xan olmuş Qasım xan 1796-cı iləcən yenidən hakimiyyətdə qaldı. Ağaməhəmməd şah Qacarın hücumundan sonra yenidən Mustafa xanla əvəz olunmuşdur. Mustafa xanın Rusiya çarlığının hakimiyyətini qəbul etməsindən sonra Qasım xanla münasibətləri normallaşıb, Qasım xan Mustafa xanı İran mühacirliyi zamanı müşayiət edib. Mustafa xanın 1831-ci ildə Şirvana qayıtmasından sonra Qasım xanın ailəsi də geri dönüb.
Ölümü və ailəsi
Qasım xan 1828-ci ildə İranda və Bəhrud deyilən yerdə dəfn edilmişdir. 1793-cü ildə əmisi Ağası xanın qızı Kafiyyə xanımla (1766-1849) evlənmişdir. Övladları:
Möhürü
Şirvan xanı Qasım xanın xanlıq möhürü Tarix üzrə fəlsəfə doktoru Fariz Xəlilli tərəfindən aşkarlanmışdır.
Sürix (kanton)
Sürix (Zürich, Zurich; Zurigo; Turitg) — İsveçrənin şimal-şərqindəki almandilli kanton. İnzibati mərkəzi eyniadlı şəhərdir. Əhalisi 1 504 346 nəfərdir (kantonlar arasında 1-ci yer; 2017-ci ilin məlumatları).
Coğrafiya
Sürix kantonu Alp dağlarının şimalında yerləşir. Kantonun sahəsi 1729 km² (kantonlar arasında 7-ci yer). Bu torpaqların 43,4% -i kənd təsərrüfatı məqsədləri üçün istifadə olunur, 30,7% -i meşələrdir. Torpağın 20.1% -i binaların və ya yolların altındadır və 5.8% -i heç bir şəkildə istifadə edilmir.
Anatoli Demyanenko
Anatoli Vasilyoviç Demyanenko (Анатолiй Васильович Дем'яненко, 19 fevral 1959, Dnepropetrovsk, Ukrayna SSR, SSRİ) — keçmiş ukraynalı futbolçu və futbol məşqçisi. SSRİ milli futbol komandasında çıxış etmiş, Kiyev "Dinamo"sunun uzun müddət kapitanı olmuşdur. Beynəlxalq İdman Ustası (1980), SSRİ-nin Əməkdar İdman Ustasıdır (1986).
Kiyev Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirib.
Bioqrafiya
19 fevral 1959-cu ildə Dnepropetrovskda anadan olmuşdur. Uşaq ikən xokkey və futbolu eyni dərəcədə yaxşı oynayıb. Dnepr məktəbinin şagirdi olub (1971—1975). İlk məşqçiləri Mixail Kolomoets və Volodimir Anufrienko olub.
"Mulya" ləqəbi Demyanenkoya uşaqlıqda qoyulub — yuxarı mərtəbədə yaşayan, soyadı Muravski və həyətdəki ləqəbi Murik olan qonşu, Anatolinin böyük qardaşını ziyarətə gəlib. Anatoli o zaman "r" hərfini tələffüz etməmiş və onu "Mulik" və "Mulya" adlandırıb ..
Premyer Liqada ilk matçına 18 may 1978-ci ildə "Dnepr"in heyətində "Kayrat"la səfər matçında çıxıb (0:1, 90 dəqiqə oynayıb). 1978-ci ildə 20 oyun keçirib və 1 qol vurub ("Zenit"in qapısına).
Demyanenko, Sovet İttifaqın müxtəlif milli komandalarına çağrılıb. 23 oktyabr 1981-ci ildə əsas yığmada Türkiyə milli komandasına qarşı debüt edib. SSRİ millisi həmin oyunda 4:0 hesabı ilə qalib gəlib və bu matçda həmçinin Demyanenko da qol vurub. O vaxtdan bəri Anatoli SSRİ millisinin aparıcı oyunçusu olmuşdur.
1984-cü ilin sonunda, atasının xəstələnməsi səbəbindən Demyanenko yenidən Dneprə köçmək niyyəti oldu, lakin Lobanovskinin inadına görə Kiyevdə qalıb. 1985-ci ildə "Futbol-Xokkey" həftəlik jurnalının versiyasına görə SSRİ-nin ən yaxşı futbolçusu olmuşdur.
1986—1990-cı illərdə "Dinamo" Kiyev klubunun kapitanı olub. Demək olarki mövsümlərin hamısında çıxış edib — yalnız 5 aprel 1989-cu ildə "Pamir" Düşənbə ilə oyunda ayaq biləyi zədələnib və mövsümün sonuna qədər oynaya bilməyib.
Demyanenkoya meydanın sol tərəfindəki yorulmaz işinə görə "iki ürəkli" futbolçu deyilib. Hücumla aktiv əlaqələri tez-tez onun qol vurmasına səbəb olub.
1992-ci ilin yayında "Dinamo"ya qayıdıb və klub ilə avrokubok matçlarında iştirak edib.
Məşqçilik karyerası
Oyunçu karyerasını başa vurduqdan sonra məşqçilik ilə məşğul olub. Əvvəlcə Viktor Kolotov onu "Borisfen"də köməkçi olmağa dəvət edib. Bir müddət sonra Qriqori Surkis, o zaman "Dinamo"nu qəbul edən Yojef Sabonun təklifi ilə Demyanenkonu Sabonun köməkçisi olaraq doğma klubuna dəvət edib. 2005-ci ilə qədər "Dinamo"da məşqçilər korpusunun üzvü olub.
2005-ci ildən "Dinamo"nun baş məşqçisi vəzifəsində çalışıb. 20 sentyabr 2007-ci ildə qarşılıqlı razılaşma ilə klubdan ayrılıb. 2007-ci ildə komanda ilə birlikdə qızıl dubla imza atıb və Ukraynanın ən yaxşı məşqçisi seçilmişdir (2007). Ancaq həmin il "Dinamo" Avropada uğurlu çıxış edə bilməyib:
"Dinamo" 1:4 "Styaua", "Real Madrid" 1:5 "Dinamo"
4 yanvar 2008-ci ildə çex mütəxəssis Vlastimil Petrjelanın əvəzinə "Neftçi" (Bakı) klubunun baş məşqçisi təyin olunub. 23 avqust 2008-ci ildə "Neftçi"dən qovulub.
9 avqust 2010-cu ildə Özbəkistanın "Nasaf" (Qarşi) klubuna baş məşqçi təyin edilib. 18 oktyabr 2011-ci ildə klubla AFK Kubokunu qazanıb.
8 yanvar 2012-ci ildə "Volın" (Lutsk) klubunun baş məşqçisi olub. 26 aprel 2013-cü ildə qarşılıqlı razılaşma ilə müqaviləyə xitam verilib.
Kern qrupu
250px|thumb|right|Kern qrupunun üzvləri Kern qrupu — Argentina, Avstraliya, Braziliya, Cənubi Afrika Respublikası, Çili, Filippin, İndoneziya, Kanada, Kolumbiya, Kosta-Rika, Qvatemala, Malayziya, Pakistan, Paraqvay, Peru, Tayland, Uruqvay, Vyetnam və Yeni Zelandiya da daxil olmaqla kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı ilə məşğul olan 19 dövləti birləşdirən maraq qrupu.
Anatoli Demyanenko
Məşqçilik karyerası
2020-ci ilin yanvarında, Slovakiyanın "Nitra" klubunun baş məşqçisi təyin olunub, lakin aprel ayında artıq klubu tərk edib.
Kern qrupu
Kern qrupu kənd təsərrüfatı istehsalı sahəsində qlobal ticarəti liberallaşdırmaq məqsədi güdür. Qrup üzvlərinin məqsədi, xüsusilə də kənd təsərrüfatı məhsulları üçün ixracat subvensiyalarını ləğv etmək və belə məhsulların ixracatı üçün bazara daxil olmaları təkmilləşdirməkdir. Koalisiya, Ümumdünya Ticarət Təşkilatında (ÜTT) çoxtərəfli ticarət danışıqlarında ortaq bir cəbhə təqdim etməyə çalışır, ortaq təklifləri müzakirə edir və bəzən inkişaf etməkdə olan ölkələrin G20 qrupu kimi həmfikir qruplarla işləyirdi.
Anatoli Demyanenko
Futbolçu
"Dinamo" (Kiyev)
Kern qrupu
2018-ci ilin sentyabrında, İqtisadi Məsələlər İnstitutu, "Birləşmiş Krallığın əsas kənd təsərrüfatı ixracatçısı olmasa da, Aİ təchizat zəncirlərinə bağlandığını" ifadə edərək Birləşmiş Krallığın Kern qrupuna "mümkün qədər tez" qoşulmasını təklif etmişdi.
Anatoli Demyanenko
Futbolçu
SSRİ yığması
Kern qrupu
Qurulması
Kern qrupu, 1986-cı ilin avqustunda, Avstraliya hökuməti bir qrupun yaradılmasına başçılıq etdiyi və Avstraliyanın Kern şəhərində ilk görüşü təşkil etdiyi zaman təsis edildi. İlk olaraq qrupun 14 üzvü var idi - Argentina, Avstraliya, Braziliya, Kanada, Çili, Kolumbiya, Fici, Macarıstan, İndoneziya, Malayziya, Yeni Zelandiya, Filippin, Tayland və Uruqvay - göründüyü kimi qrup siyasi və iqtisadi cəhətdən çox müxtəlif olan dövlətlərdən təşkil olunmuşdur. Qrupun formalaşmasına Avstraliya hökuməti başçılıq edirdi. Lakin bəzi Cənub-Şərqi Asiya ölkələri Cənub-Şərqi Asiya Ölkələri Assosiasiyası vasitəsilə kənd təsərrüfatı ticarəti üzərində birgə işləyirdilər. "Kern qrupunun ən diqqət çəkən cəhətlərindən biri intellektual rəhbərliyin Avstraliya tərəfindən həyata keçirilməsi və Kanadanın bu prosesdə daha az iştirak etməsi idi. Avstraliyanın ticarəti liberallaşdırma öhdəliyi, neoliberal fikirlərin proteksionizmi ləğv etdiyi və xarici və daxili siyasətin əsaslandırıcı səbəbi olduğu uzun daxili müzakirələrin nəticəsi idi. Kern qrupu əsas çoxtərəfli forumda bu gündəliyi təşviq etmək üçün bir mexanizm təklif etmişdi".
Anatoli Demyanenko
Məşqçi
"Dinamo" (Kiyev)
Kern qrupu
Qurulması
Qrupun yaradılması üçün atılan addımlar Avropa İttifaqının Ümumi Kənd Təsərrüfatı Siyasəti və ABŞ-nin İxracın Gücləndirilməsi Proqramının ticarət subsidiyalarının artmasına bir cavab idi.
Uruqvay Raundu
Kern qrupu kənd təsərrüfatının Uruqvay Raundunun gündəliyinə salınmasına nail oldu və bu da Kənd təsərrüfatı haqqında Sazişin bağlanması ilə nəticələndi. Qrup 1989-cu ilin aprelində İsveçrənin Cenevrə şəhərində ABŞ, Aİ və Yaponiya ilə Raundun qalan hissəsində müzakirə edilməmiş mövzuları əhatə edən çərçivə sazişinin bağlanmasında mühüm rol oynadı.
Anatoli Demyanenko
Məşqçi
"Nasaf"
"Koroğlu" dənizdə (film, 1966)
Məzmun
Kinolentdə "Koroğlu" kran-katamaranından söhbət gedir.
Film haqqında
Film SSRİ Gəmiçilik Nazirliyinin sifarişi ilə çəkilmişdir.
Astrid Lindqren
Astrid Lindqren — İsveç yazıçısı olmuşdur. O dünyada ən məşhur uşaq kitablarının müəllifi sayılır. Dünyada onun kitabları bir çox dillərə tərcümə edilmiş və milyon nüsxələrlə çap olunmuşdur. Ən çox tanınan əsərləri "Balaca və damda yaşayan Karlson", "Pippi Uzuncorablı"dır.
Uşaqlığı
1914-cü ildə Astrid məktəbə gedir. Adətə görə adi insanlar üçün məktəb üç ildən artıq davam etmirdi. Yalnız varlı adamların uşaqlarının təhsilini davam etdirməyə imkanı çatırdı. Bunun üçün 46 Kron ödəmək lazım idi. Astridin valideynlərinin dostları onları uşağın təhsilinin davam etdirməsinə inandırırlar.
Gələn altı ildə çalışqan Astrid dərsləri ilə bərabər bir çox xarici dilləri öyrənir; onların arasında alman, ingilis və fransız dilləri. 1923-cü ildə o məktəbi bitirir və anasının arzusu ilə "Evdar qız" üzrə peşə öyrənir. Burada o, ev işlərinin necə aparılmasını öyrənir.
Peşə təhsili
Günlərin birində Vimberri yerli qəzetin baş redaktoru gənc qıza qəzetdə peşə öyrənməyə dəvət edir. Astrid bu təklifi dərhal qəbul edir. Hər gün o kiçik şəhərcikdə yerləşən redaksiyaya gələrək jurnalistikanın icəliklərinə yiyələnirdi. O, burada axtarışlar aparır, korrektələr edir və qısa hesabatlar yazırdı. Bu vaxtda 18 yaşı olan Astrid hamilə olur. O, uşağın atası olan redaksiya müdiri ilə evlənməkdən imtina edir. O, uşağına tək baxmaq qərarına gəlir. Bundan sonra o, Stokholma köçür. Stokholmda Astrid katibəlik öyrənir və müstəntiq Eva Andrenin yanında işə düzəlir. 4 dekabr 1926-cı ildə gizli olaraq Kopenhaqendə onun oğlu Lars dünyaya gəlir. Bu xəstaxanada uşağın kimliyi heç kimə verilmədiyindən, o başqa bir ailə tərəfindən adoptə edilir. Bu hadisə Astridə yazmaq üçün inspirasiya verir.
1928-ci ildə astrid "Krallıq avtomobil klubu"na katibə kimi işə götürülür. O burada gələcək həyat yoldaşı Sture Lindqren ilə tanış olur. Strue bu klubda qapıçı işləyirdi. 1929-cu ildə Larsın analığı xəstələnir və bundan sonra Lindqren onu öz yanına Stokholma gətirir. Həmin ili Astrid oğlunu öz valideynlərinin yanına aparır.Bundan sonra Astrid və Strue evlənmək qərarına gəlirlər. Gənc katibə Strue və onun oğlu ilə birlikdə bir evdə yaşamağa başalyırlar. 21 may 1934-cü ildə onun qızı Karin dünyaya gəlir. Sonralar o Karin Niman adı ilə təcüməçi kimi məşhurlaşır.
1937-ci ildə Lindqren isveç kriminalistika üzrə professoru Herri Södemanın yanında bundan bir neçə il sonra, yəni 1940-cı ildə isə İsveç rabitə xidmətində stenoqrafçı kimi işləyir.
Yaradıcılıq illəri
thumb|Astrid Lindqrenin Stockholmda büstü Evləndikdən sonra Astrid Lindqren özünü uşağlarına həsr etmək üçün evdar qadın olmaq qərarına gəlir. 1941-ci ildə o ailəsi ilə birlikdə Stokholmda üzü Vasa-parka olan bir evə köçür və ömrünün sonuna kimi burada yaşayır. Hərdən o jurnallar üçün səyahətlər haqqında və məzələi əhvalatlar yazaraq öz ədədbi yaradıcılığının başlanğıcını qoymuşdur.
Astrid Lindqrenin sözlərinə görə "Pippi Uzuncorab" (1945)onun qızı Karinin sayəsində yaranıb. 1941-ci ildə Karin sətəlcəm xəstəliyinə tutulur. Bu zaman anası hər axşam ona heykayələr danışır. Bir dəfə qızcığaz Pippi Uzuncorab haqqında heykayə danışmağı sifariş edir. Bu adı o özü uydurur. Astrid həmin dövrdə uşaqların yeni tərbiyə üsulları üzərində gedən diskusyalarda aktiv iştirak edirdi. Əgər Pippinin obrazına nəzər salsaq onun 1930-40-cı illərdə uşaq tərbiyəsi və psixologiyası sayəsində mövcud olan novatorluq ideyalarına arxalandığı görünür. Lindqren uşaqların tərbiysi zamanı onlara hörmətlə yanaşmağı üstün tuturdu. Bu onun yaradaıcılığında böyük rol oynamışdır.
1945-ci ildə Astrid Lindqrenə "Raben və Şeqren" nəşriyyatında uşaq ədəbiyyatı üzrə redaktor vəzifəsini təklif edirlər. O, bu təklifi qəbul edərək burada 1970-ci ilə qədər işləyir. Bu nəşriyyatda onun bütün kitabları çap olunur. Yaradıcılığının ən dolğun illəri 1940-50-ci illər sayılır.
Əsərlərinin ekranlaşdırılması və səhnələşdirilməsi
1969-ci ildə məşhur Stokholm Krallıq dram teatrı " Evin damında yaşayan Karlson"u səhnələşdirir. Bundan sonra Astrid Lindqrenin əsərləri İsveç, Avropa, Skandinaviya ölkələri və həmçinin ABŞ-da səhnəyə qoyulurlar. Onun əsərlərinə Moskva tetarlarında da müraciət edilrər.Bütün dünyada Astrid Lindqren əsərlərinin səhnələşdirilməsi ilə məşhurlaşsa da, isveçdə onun kitabları əsasında çəkilmiş filmlər daha geniş yayılmış idi. İlk dəfə onun əsəri Kalle Blumkvist 1947-ci ildə ekranlaşdırlmışdır. İki il sonra Pippi haqqında dörd film çəkilir. 50-80-ci illər ərəfəsində isveç rejissoru Ulle Hellbum Astrid Lindqrenin əsərləri əsasında 17 film çəkir.
Mikania andrei
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Astrid Lindqren
Vəfatı
1952-ci ildə Astridin həyat yoldaşı Sture vəfat etdikdən sonra o tək qalır. 1961-ci ildə onun anası, səkkiz il sonra isə atası dünyasını dəyişir. 1974-cü ildə onun qardaşı vəfat edir. Astrid Lindqren bir neçə dəfə ölüm haqqında sirrlə üz-üzə qalır. Onun valideynləri Lüteranlığa inanan olsalar da, o ölümdən sonrakı həyata inanmırdı. O, özünü aqnostik adlandırırdı.
Astrid Lindqren 94 yaşında Stokholmda virus infeksiyasından vəfat edir. 8 mart 2002-ci ildə Stokholmda onun xatirəsinə keçirilən tədbirdə Krallıq ailəsi və İsveçin baş naziri iştirak edirdi. Arabada aparılan tabutun arxasınca ağ at və qız gedirdi.
Anastasiya (cizgi filmi, 1997)
Anastasiya - 1997-ci ildə istehsal olunmuş cizgi filmidir. Cizgi filmi 1956-cı ildə çəkilmiş eyni adlı film əsasında hazırlanmışdır. 1999-cu ildə cizgi filmin "Anastasia: Adventures with Pooka and Bartok" adlı video oyunu çıxmışdır.