cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Məhəmməd xan Təkinski
Həyatı
Məhəmməd xan Təkinski 1879 və yaxud 1880-ci ildə Mərkəzi Asiyada Axal-Təki vadisində rusların türkmənlərlə müharibəsi zamanı anadan olsa da, Naxçıvanda böyüyüb boya-başa çatmış, Kəngərlilər nəslinin nümayəndələrindən biri olan Ehsan xanın oğulluğu olmuşdur. Son illərə qədər onun doğum tarixi dəqiq məlum olmasa da, tədqiqatçı Ataxan Paşayevin Odessa vilayətinin dövlət arxivində apardığı araşdırmalar nəticəsində Təkinskinin İmperator Novorosiysk Universitetinin hüquq fakültəsinin tələbəsi olarkən hazırlanmış şəxsi işini aşkarlaması bu suallara aydınlıq gətirmişdir. Tədqiqatçı A. Paşayev "Məhəmməd xan Təkinski kimdir?" adlı məqaləsində yazır ki, Tiflis şəhəri birinci gimnaziyanın şagirdləri haqqında verilmiş məlumatda M. Təkinskinin atasının adı qrafasında "Ehsan xan Təkinski", qəyyumu adlı qrafada "Cəfərqulu xan Naxçıvanski" göstərilmiş, milliyyəti "türkmən", dini etiqadı "müsəlman", təvəllüdü "1879-cu il" qeyd olunmuşdur. 1881-ci il yanvar ayının 12-si günü baş vermiş rusların türkmənlərlə Göytəpə qalasını ələ keçirmək uğrunda apardıqları mübarizə zamanı bütün qohumları rus əsgərləri tərəfindən məhv ediləndə, onu bir saman tayasının yanında rus ordusunun polkovniki olan II Ehsan xan tapmış və oğulluğa götürmüşdür. AMEA Naxçıvan Bölməsinin əməkdaşı, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Musa Quliyevin yazdığına görə sonralar Naxçıvana gələn II Ehsan xan bu uşağı da özü ilə bərabər gətirmişdir. Gələcəkdə Azərbaycan tarixində özünəməxsus rol oynayacaq Məhəmməd xan Təkinski Cəfərqulu xan, Rəhim xan və Hüseyn xan Naxçıvanskilərin əhatəsində böyümüşdür.
Təhsili
left|thumb|236x236px|Novorosiysk Universiteti tələbələri. Sağdan oturan 2-ci Məhəmməd xan Təkinski Tiflis birinci kişi gimnaziyasını, 1908-ci ildə isə Odessada yerləşən İmperator Novorosiysk Universitetinin hüquq fakültəsini bitirən Məhəmməd xan Təkinskininin 1918-ci ilə qədərki fəaliyyəti ilə bağlı məlumatlar demək olar ki, yox səviyyəsindədir. Bu universitetdə Naxçıvanın XX əsr tarixində rol oynamış digər görkəmli simalar – Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin Batumdakı konsulluğunun katibi olmuş Əziz bəy Qədimbəyov, Əliqulu xan Kəlbəlixanov, Hidayət bəy Sultanov, Həmid bəy Şahtaxtılı da təhsil almışlar.
Moskvada Rusiya Dövlət Hərbi Tarix Muzeyində və Sankt-Peterburqdakı Rusiya Dövlət Tarix Arxivində araşdırmalar aparan M. Quliyev onun gimnaziyanı başa vurduqdan sonra Rusiya ordusunda hərbi qulluqda olduğunu, Odessa vilayətinin dövlət arxivində tədqiqatlar aparan A. Paşayev isə Novorosiysk Universitetinin hüquq fakültəsini bitirdikdən sonra Güney Qafqazda hüquq-mühafizə orqanlarında fəaliyyət göstərdiyinin güman edildiyini yazmışdır. Tədqiqatçı bunu Məhəmməd xanın 1918-ci il iyul ayının 15-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin Gəncədə yaratdığı Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasına andlı iclasçı kimi cəlb olunması ilə əsaslandırmışdır.
Ölümü
Məhəmməd xan Təkinskinin ölümü tarixi də son illərə qədər naməlum olaraq qalsa da, tədqiqatçı Ədalət Tahirzadə tərəfindən tərtib olunmuş "1937–1938-ci illərdə güllələnən (həbs olunan) şəxslər" siyahısında onun da adına rast gəlinir. Onun adının qarşısında "18.03.1938*, 58 yaş" yazılıb. Siyahının əvvəlində isə tədqiqatçının belə bir qeydi var: "Bu işarə güllələnmə tarixini bildirir".
Siyasi fəaliyyəti
Fövqəladə Təhqiqat Komissiyası 1918-ci ildə Azərbaycan hökuməti tərəfindən Birinci Dünya müharibəsinin əvvəlindən başlayaraq bütün Zaqafqaziya boyunca müsəlman əhaliyə və onların əmlakına qarşı törədilən zorakılıq, talan və soyğun faktlarının araşdırılması məqsədi ilə yaradılmışdı. Komissiyanın tərkibinə Məhəmməd xan Təkinski ilə yanaşı Ələkbər bəy Xasməmmədov, Andrey Fomiç Novatskiy, Nikolay Mixayloviç Mixaylov, Aleksandr Kluqe, İsmayıl bəy Şahmaliyev, Aley Adamoviç Aleksandroviç, Çeslav Boleslavoviç Klossovskiy, V. V. Qudvil, Abbas Əli bəy Hacı İrzayev və başqaları daxil olmuşlar.
Azərbaycan hökumətinin 11 oktyabr 1919-cu il tarixli qərarı ilə Məhəmməd xan Təkinski xarici işlər nazirinin müavini təyin edilmişdir.
Diplomatik fəaliyyəti
Yeddicildlik Azərbaycan tarixinin beşinci cildində isə Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin sənədinə əsasən Məhəmməd xan Təkinski həm də Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti Parlamentinin deputatı kimi göstərilir. Kitabda yazılır: "Azərbaycan parlamentininın üzvü Məhəmməd xan Təkinski 1919-cu il yanvarın 29-da İrəvana səfir təyin edilmişdir".
1919-cu ilin yanvarında isə yəqin ki, fövqəladə dərəcədə cəsarəti, inadkarlığı, analitik təhlil qabiliyyətinin yüksəkliyi nəzərə alınaraq o Ermənistana Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin nümayəndəsi kimi göndərilir və həmin ilin oktyabrına qədər bu vəzifəni yerinə yetirir. Kitabın müəlliflərindən biri "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və Naxçıvan" məqaləsində Təkinskinin Naxçıvanın qorunması uğrunda apardığı diplomatik mübarizələrlə bağlı yazır: "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti rəhbərliyi Naxçıvanla bağlı hərbi səciyyəli müəyyən işləri görə bilməsə də bəzi diplomatik-siyasi yollardan istifadə edirdi. M. Təkinski Naxçıvanla bağlı AXC hökuməti sədrinə yazırdı ki, əgər Ermənistan Qarabağın Azərbaycana keçməsinə razılaşarsa, ingilislər Şərur-Naxçıvan rayonunu ona verəcəklər. Onun fikrincə, əhalisinin əksəriyyəti müsəlmanlardan ibarət olan Şərur və Naxçıvanı ermənilərə vermək olmazdı. Naxçıvan bölgəsində ermənilərin özbaşınalıqlarının qarşısının alınmasında da M. Təkinskinin böyük əməyi olmuşdur. O, bu məsələlərlə əlaqədar məlumat hazırlayaraq Xarici İşlər Nazirliyinə göndərirdi".
2019-cu ildə Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti Təkinskinin məxfi yazışmalarını açıqlayıb. Milli Təhlükəsizlik Xidməti bildirirdi ki, xan Təkinski səfir təyin olunan kimi Ermənistanın təhlükəsizlik orqanları onu izləyib, onun şifrəli teleqramlarını ələ keçirib və deşifrə edib. Ermənistan MTX-nın iddialarına görə xan Təkinski Ermənistan ordusunun Naxçıvan istiqamətindəki yerdəyişmələri, Ermənistanın cənub və digər regionlarındakı hərbi-siyasi vəziyyət barədə informasiyaları Bakıya ötürüb, həmçinin Ermənistanda yaşayan azərbaycanlılarla gizli əlaqələr saxlayıb, onları üsyana təhrik edib. Məxfi yazışmaların bir hissəsi silahlı qüvvələrə aid olub, qoşunların sayı, silahları və digər mühüm elementlər barədə məlumatlar göstərilib. Səfiri izləyən Ermənistan hökuməti Azərbaycandan onun geri çağırılmasını tələb edib. Nəticədə Xan Təkinskinin səfir fəaliyyəti 1919-cu ilin oktyabr ayında başa çatıb.
1919-cu il oktyabr ayının birində isə Xan Təkinski Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti Xarici İşlər nazirinin müavini təyin edilir. Xarici işlər nazirinin müavini olarkən Məhəmməd xan Təkinski Bakıda Polşanın Qafqazdakı nümayəndəsi Vatslav Ostrovskin, Britaniyanın Zaqafqaziyadakı ali komissarı Oliver Uordrop, Polşanın Bakıya gəlmiş fövqəladə missiyası ilə danışıqlarda Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin xarici siyasətinin təmsilçisi kimi iştirak edir. Cumhuriyyətin süqutuna qədər bu vəzifəni yerinə yetirən Məhəmməd xan Təkinskinin 1920-ci ilin aprelindən sonrakı taleyi naməlumdur.
Pro Verçelli 1892 FK
Pro Verçelli"  — İtaliyanın Verçelli şəhərini təmsil edən futbol klubu.
2010-cu ilin yayında, 1892-ci ildə təsis edilmiş və XX əsrin əvvəllərində ən güclü və titullu klublardan biri olan "Pro Verçelli" klubu (ital. Unione Sportiva Pro Vercelli Calcio) mövcudluğunu dayandırır. Vercelli bələdiyyəsi, klubun adı üzərində olan hüquqları və bütun mükafatları, 1912-ci ildə təsis edilmiş şəhərin digər klubu olan "Belvedere Pro Vercelli" veriri. Bundan sonra klub "Vercelli 1892 futbol klubu" adlandırılmışdır.
Oğuznamə-8
"Oğuznamə"-8 (Yazıçıoğlu Əli) – Türkcə yazılmış ilk Oğuz tarixi.
Pro Verçelli 1892 FK
Klubun yaranması
Bir neçə idman növü ilə məşğul olan "Pro Verçelli gimnastika Cəmiyyəti"nin təsis edildiyi 1892-ci il klubun yaranma tarixi sayılır. 1903-cü ildə Marçello Bertinettinin iştirakı ilə cəmiyyətdə futbol bölməsi yaradılır.
Oğuznamə-8
Haqqında
Osmanlı sultanı II Muradın (1421-1451) əmri ilə 1436-cı ildə türk dilində yazdığı tarix əsəri ilə məşhur olan Yazıçıoğlu Əli haqqında məlumat çox azdır. Dövrünün bir çox elmlərini, xüsusən də Osmanlı hökmdarlarının, ümumən oğuzların və türk dövlətlərinin tarixini gözəl bilən Yazıçıoğlu Əli XV əsrdə yaşamış, Sultan II Muradın dövründə bir müddət Misirdə məmlük sultanlarının yanında Osmanlı dövlətinin elçisi olmuşdur. Onun doğulduğu və öldüyü il məlum deyildir. Ancaq o, çox güman ki, XIV əsrin sonlarında, yaxud da XV əsrin əvvəllərində anadan olmuşdur.
Yazıçıoğlunun elm aləmində “Oğuznamə” adı ilə tanınan əsərinin əsl adı “Təvarixi-ali Səlcuq”dur. Onun başqa əsərlər yazıb-yazmadığı hələ ki məlum deyildir. “Təvarixi-ali Səlcuq” Yazıçıoğlunun indiyə qədər qalmış yeganə əsəridir.
Pro Verçelli 1892 FK
Klubun yaranması
Komandanın forma rəngləri ağ köynək və qara şort seçilir. Yeni futbol klubu ilk oyununu 3 avqust 1903-cü ildə, şəhər çempionatı çərçivəsində oynayır.
Oğuznamə-8
Haqqında
Hələlik türk dilində yazılmış ilk oğuznamə olan bu qiymətli əsər iki hissədən ibarətdir:
1.Yarıtarixi, yarıəfsanəvi Oğuz xan və övladlarının əhvalatı. Bura səlcuqların, osmanlıların əcdadı Oğuz kağanın doğulması, hələ anasının bətnində ikən müsəlman olması, anasının yuxusuna girərək onu müsəlman olmağa dəvət etməsi, yalnız anası İslamı qəbul etdikdən sonra onun döşünü əmməsi, bir yaşında özü-özünə Oğuz adını qoyması və s. daxildir.
Pro Verçelli 1892 FK
Erkən illər və fenomenal uğurlar
Klub yenidən İtaliyanın 1910-cu il çempionatının finalına vəsiqə qazanıb, orada Milanın İnter klubu ilə çempionluq uğrunda mübarizə aparmalı idi. Ancaq "Pro Verçelli" artıq o günə yoldaşlıq oyunu planlaşdırıldığı üçun İtaliya Futbol Federasiyası ilə fikir ayrılıqları yaranır. Komandanın əsas heyəti yoldaşlıq oyununa getdiyinə görə, İnter ilə oyuna gənclər komandası yollanır. Nəticədə, komanda 3:10 hesabı ilə məğlub olur və ardıcıl olaraq üçüncü dəfə çempion adını qazana bilmir.
Oğuznamə-8
Haqqında
Bu hissədə Oğuzla bağlı İslam redaktəsi həm əvvəlki, həm də sonrakı tarix kitablarında təkrarlanır. Çox güman ki, birinci hissəni yazmaqda Yazıçıoğlu Əli Rəşidəddinin “Cami ət-təvarix” əsərinin birinci cildində verilən Oğuznamədən faydalanmışdır .Bu hissədə Oğuzun əmilərinin qızları ilə evlənməsi, yalnız üçüncü əmisi Uz xanın qızı müsəlmanlığı qəbul etdiyi üçün onu sevməsi, atası və ona qoşulan kafirlərlə mübarizəsi də Rəşidəddin Oğuznaməsinin bir qədər dəyişik şəklidir. Həmçinin Oğuz xanın uyğurlara, kanqlılara, qıpçaqlara, karluqlara, xalaclara, ağacerilərə ad verməsi də məlum olan tarix kitablarında verilənlərin yığcam formasıdır.
Pro Verçelli 1892 FK
Erkən illər və fenomenal uğurlar
Buna baxmayaraq, "Pro Verçelli" üçün İtaliyanın ən güclü klubu olduğunu sübut etmək çətin olmur. Sonrakı üç mövsümdə komanda çempionatda ardıcıl olaraq üç dəfə (1910/1911, 1911/1912, 1912/1913) İtaliya çempionu olur. Bu vaxt klubda əfsanəvi yarımmüdafiəçilər Cüzeppe Milano, Guido Ara və Pyetro Leone çıxış edirdi. Eyni zamanda,"Pro Verçelli" İtaliya yığmasının baza klubuna çevrilir. Milli komadada klubun 9 oyunçusu forma geyirdi.
Oğuznamə-8
Haqqında
2. Səlcuq tarixi. İkinci hissədə Yazı çıoğlu Əli səlcuqların tarix səhnəsinə çıxması, qəznəvilərlə, bizanslılarla vuruşlarını ətraflı şəkildə şərh edir. O bu hissəni yazmaqda, əsasən, Ravəndinin, İbn Bibinin əsərlərindən istifadə etmişdir. Burada Dədə Qorqudun Oğuznamə ilə səsləşən yerləri daha çoxdur. O, Türküstanın böyük padşahlarından – bayındurlardan, salorlardan danışır, Salur Qazanın igidliyini öyür və ona əsərində çox yer verir. Dədə Qorqudun Rəsul Əleyhissəlam zamanına yaxın bayat boyundan çıxması, Allahın qüdrəti ilə qayibdən xəbərlər verməsi, qayı boyunun son anda hakimiyyətə gələcəyi və onların hökmranlığının əbədi olacağı barədə fikirlər Kitabi Dədə Qorqud dastanlarının girişi ilə analogiya yaradır. Yazıçıoğlunun Oğuz xanın müdrikliyi, ədalət simvolu olması, qalan hökmdarların da Oğuz elini ədalətlə idarə etmələri və s. onu “millətçi-tarixçi” (V.Qordlevski) səviyyəsinə qaldırır. XV əsrin Anadolu xalq hekayətləri Yazıçıoğlunun Oğuznaməsində çox güclü şəkildə hiss olunur.
Pro Verçelli 1892 FK
Erkən illər və fenomenal uğurlar
Ancaq belə bir inanılmaz dövrdən sonra, klub növbəti kubokunu yalnız birinci Dünya müharibəsinin bitməsindən sonra qazana bilir. 1920/1921 mövsümündə "Pro Vercelli" altıncı dəfə İtaliya çempionu olur. Növbəti mövsümdə İtalyan futbolunda parçalanma baş verdi və 1921/1922 mövsümü bir anda iki təşkilat tərəfindən həyata keçirildi. İtaliyanın o vaxtkı bütün güclü klubları İtaliya Futbol Federasiyasından çıxıb öz təşkilatlarını (İtaliya Futbol Konfederasiyası) yaradırlar. Köhnə çempionatın çempionu "Noveze" klubu olu. Yeni turnirdə isə 7-ci Çempionlar titulunu qazanan "Pro Verçelli" çempion olur. Bu çempionluq hələ ki, klubun tarixində sonuncu çempionluq olaraq qalır. Növbəti bir neçə il ərzində klub çempionatı liderləri sırasında bitirsədə, amma nəticə etibarilə "İnter", "Cenoa" və "Kazala" klularından zəif olur.
1920-ci illərin əvvəllərində o zaman İngiltərə çempionu olan Liverpul klubunun Avropa turnesi baş tutur. İngilislər qarşılaşdığı bütun klubları məğlub etsələrdə, "Pro Verçelli" ilə oyunda heç-heçə edirlər.
Klubun enişi
Zamanla klub zəifləməyə başlayır və 1934/1935 mövsümundə İtaliya B Seriyasına düşur. Klubd islahatlar edilir və yenidənqurma aparılır. Ancaq bunlar klubun əvvəlki gücunu geri qaytarmır və 1940/1941 mövsümundə klub C1 Seriyasına yuvarlanır.
Əfsanəvi oyunçuları
1920-ci illərdə "Pro Verçelli"də gələcək dünya çempionları Pyetro Ferraris, Cüzeppe Kavanna və A Seriyasında ən çox qol vurmuş Silvio Piola kimi əfsanəvi oyunçular çıxış edirdi.
Nailiyyətlər
15px İtaliya Çempionatı
İtaliyada 1848–1849-cu illər inqilabı
İnqilab ərəfəsində ictimai-siyasi vəziyyət
XIX əsrin birinci yarısında İtaliya hələ də parçalanmış halda idi. İtaliya torpaqlarının bir hissəsi Avstriya imperiyasının, bir hissəsi isə Burbonların hakimiyyəti altında idi.
Papa XVI Qriqorinin ölümündən sonra yeni papa olmağa əsas 2 namizəd var idi. Bunlardan biri italiyalı digəri isə avstriyalı idi. Sonda Romadakı Fransa səfiri olan Rossinin fəal diplomatik səyləri nəticəsində, gözlənilənin əksinə olaraq İtaliyalı nümayəndə qalib gəldi. Əsl adı (Covanni Mariya Mastai-Ferretti olan Kardinal IX Piy (Papa Pius) adı ilə Roma Papası oldu. Bu İtalyanlarda böyük sevincə səbəb oldu. IX Piy hakimiyyətə gələn kimi islahatlara başladı. İsveçrə qvardiyası buraxıldı, siyası məhbuslara amnitsiya verildi, 1847-ci ilin martında senzura yumşaldıldı, liberal fikirləriylə fərqlənən kardinal Kutsini dövlət katibi təyin etdi, Romanın idarə olunması üçün senat yaradıldı, ilk dəfə dövlət şurası və nazirlər şurası yaradıldı. İyunun 5 –də italyanlardan ibarət mülki qvardiya yaradıldı. Bütün bunlar İtaliyaya böyük sürətlə yayıldı. İtalyanların əksəri Papanın islahatlarının öz dövlətlərində də keçirilməsini tələb edirdilər. Papanın islahatları və vətənpərvərliyi italyanlarda vahid İtaliya üçün onun ətrafında birləşmək düşüncələrini gücləndirdi. Əhalinin ilk çıxışları Sardiniya krallığında başladı. Əhalinin təzyiqləri nəticəsində, kral islahatlar keçirdi-Milli qvardiya yaradıldı, senzura yumşaldıldı, Dövlət Şurası yenidən təşkil olundu.
İnqilabın başlanması
İlk silahlı çıxışlar isə Neopol krallığında başladı.1848-ci ilin yanvar ayının əvvəllərindən təbliğata başlayan inqilabçılar, elan olunduğu kimi yanvar ayının 12-də Palermoda silahlı üsyana başladılar. Üsyan qalib gəldi, üsyan dalğası Siciliyaya da yaıldı , burada da qələbə qazanan üsyançılar Müvəqqəti Hökumət yaradirlar.1848-ci ilin mart ayında Sardiniya krallığında çıxışlar yenidən başladı , kral Karl Albert konstitutsiya verməyə məcbur oldu. Bunun ardınca digər İtaliya dövlətləri də konstitutsiya verməyə məcbur oldular. Danışdiğımız İtaliya dövlətlərindən fərqlı olaraq Lombardiya və Venesiya əyalətləri Avstriya imperiyasının hakimiyyəti altında idi. Burada almanlar əleyhinə 1848-ci ilin yanvarayından çıxışlar başladı. Avstriya əleyhinə siqaret qadağan edildi. Çünki tütün ticarətinə Avstriyalılar nəzarət edirdi. Bu çıxışların nəticəsi olaraq, Venesiyada 1848-ci ilin mart ayının 18-l Venesiya respublika elan olundu. Tarixə bu respublika Müqəddəs Marko meydanında elan olunduğu üçün Müqəddəs Mak Respublikası kimi düşmüşdür. Respublikanın rəhbəri Malin oldu. Milan üsyanı nəticəsində Avstriya qoşunları bir qala istisna olunmaqla Lombardiyadan tamamilə çıxarıldı.
Respublikaların yaranması
1848-ci ilin avqust ayında Toskanada çıxışlar daha da radikallaşır.Toskana hersoqu V Leopold məşhur İtaliya liberalları olan Montanelli və Qvaresenin iştirakı ilə liberallardan ibarət hökumət yaradır. Yeni hökumət İtalyanın birləşməsini müzakiə etmək üçün İtaliya dövlətlərini Bolonyaya dəvət edir. Papa bunu müdafiə edir. 1848-ci ildə Papalığın hökumət başçısı Rossinin müəmmalı qətlindən sona Roma əhalısı yenidən ayağa qalxır. Sonda Papa Romadan qaçmağa məcbur olur. Bundan sonra Cüzeppe Haribaldi və Cüzeppe Madzini Romaya gəlirlər.1849-cu ilin yanvar-fevral aylarında Müəssislər Məclisi çağırılır. Cüzeppe Haribaldinin səyləri nəticəsində Roma fevral ayının 8-də respublika elan olunur. Bu zaman Toskanada yenidən qalxan çıxışlar nəticəsində, Toskanada respullika elan olunur. Toskanada Madzini və Arminiyinin başçılığı ilə Triumbunat yaradılır. Triumbunatın tədbirləri :
Bununla da inqilab gedişində İtaliyada 3 respublika yaradılır. Hər 3 respublika birləşmək haqqında qərar qəbul edir, lakin Papa kömək üçün Fransa, İspaniya və Avstriyaya müraciət edir.
İnqilabın yatırılması
Karl Albert bu zaman Avstriya ilə barışığı pozur və 1849-cu ilin mart ayının 20-də müharibə elan edir, lakin elə mart ayının 25-də Albert Chrzanowskinin başçılıq etdiyi Sardinya qoşunları Navaro döyüşündə ağır məğlubiyyətə düçar olur. Avqustda imzalanmış müqaviləyə görə Karl Albert taxtdan oğlu Emanuelin xeyrinə əl çəkir, müharibədən əvvəlki vəziyyət bərpa olunur , həmçinin Sardinya 65 milyon frank təzminat verir. 1849-cu ilin may ayında Toskanada inqilab yatırılır. Yalnız Roma və Venesiya qalır. Papanın çağırışı ilə Fransa qoşunları 1849-cu ilin may ayında Charles Oudinotın başçılığı ilə Romaya gəlir. Romanın müdafıəsinə Cüzeppe Haribaldı başçılıq edirdi. Madzını və Haribaldı arasında olan fikir ayrılıqları sonra Romanın müdafiəsi üçün böyük qoşunun yaradılmasına məne olur. İyul ayının 2-də Roma konstittusiyası qəbul olunur, lakin bu kağız üzərində qalır , çünki iyul ayının 3-də Roma Fransızlara təslim olur , Papa yenidən Romaya qayıdır. Respublika ləğv edilir. Avstriya qoşunları isə Venesiyanı mühasirəyə alır. Şəhərin müdafiasinə Danieli Manin və Guglielmo Pepe başçılıq edirdi. Şəhər avqust ayının 24-də təslim olur. Bununlada İtaliya inqilabı yatırılır. İtaliyanın birləşdirilməsi uğrunda aparılmış iki müharibə uğursuzluqla nəticələnir. Demək olar ki, bütün İtaliya dövlətlərində qəbul edilmiş konstitutsiya sonda yalnız Sardinyada (Sardinya-Piemont krallığı) qüvvə də qalır.
Ümumxalq təntənəsi (film, 1938)
Məzmun
Kinooçerk 1938-ci il iyunun 24-də keçirilən Azərbaycan SSR Ali Sovetinə seçkilərə həsr olunmuşdur.
Skonlann
thumb| thumb|150px
Skonlann - Norveçdə, Troms bolgəsində rayon (kommuna). Rayonun mərkəzi - Evenşer şəhəridir.
Rayon (kommuna) - Bukmol dilini, rəsmi dil hesab edir. 2007-ci ilə görə rayon (kommuna) əhalisi 2862 nəfərdir. Sahəsi- 495 km-dir.
In 100 Years (Modern Talking)
In 100 Years... – Modern Talking qrupu tərəfindən ifa edilən sinqldır.
Novak Cokoviç
Karyerası
Novak Cokoviç — 2008 Avstraliya Açıq çempionu Serb tennisçi; 2007 Amerika Açıq finalisçısı; 2007 və 2008 Roland Garros (Fransa Açıq) və 2007, 2010 Uimbldon yarım finalçısı, dünyanın Rafael Nadal və Roger Federerdən sonra 3 nömrəli tennisçisi. Böyük Dəbilqə serialı tennis turniri qazanan ilk serb tennisçi. 2008-ci il Indian Vells çempionu. 2007-ci ildə Federeri məğlub edə bilən bir neçə tennisçidən biri. 2007 ili onun üçün bir yüksəliş ili saymaq olar. 2007-də ən böyük uğurunu Amerika Açıq Tennis turnirindəki ikinciliyi olmuşdur. Bu uğurdan əlavə 2007-ci ildə Roland Garros və Uimbldon turnirinlərində yarım final oynamağı isə onun nə qədər qabiliyyətli bir tennisçi olduğunu göstərməkdədir. 2008-ci ildə Avstraliya Açıq Tennis Turnirini Co-Vilfred Tsonqanı 4 setə məğlub edərək qazanmışdır (bu turnirdə bir set məğlub olmuşdur). Bu çempionluqla tarixdə Böyük Dəbilqə serialı tennis turniri qazanan ilk serb tennisçi olmuşdur. Bundan sonra Indıan Vells turnirini Serb Ana İvanoviç ilə qazanmışdır. 2008-ci ildə Roland Garros yarım finalında Rafael Nadala və Uimbldon 2-ci dövründə Marat Safinə 3-0 məğlub olmuşdur. Lakin 2008 Yay Olimpiadalarında Ceyms Bleyki sərt kortda 2-0 məğlub edib sərt kortda nə qədər güclü olduğunu göstərmiş və bronz medalı qazanmışdır. Novak Cokoviç 2009-cu ilə Brisbeyn turnirində, 1-ci dövrdə Ernests Qulbis məğlubiyyətiylə başlamışdır. Sonra qatıldığı Sidney turnirində yarım finala qədər yüksəlmiş lakin bu dövrdə də Nieminenə məğlub olmuşdur. 2009 Avstraliya Açıq turnirində isə dörddəbir finala qədər sadəcə 2 set məğlub olaraq gəlmişdir. Lakin dörddəbir finalda Endi Roddik ilə etdiyi matçda keçirdiyi zədə səbəbi ilə setlərdə 2-1 geridəykən matçdan çəkilmişdir. 2010-cu ilin ilk Böyük Dəbilqə serialı tennis turniri olan Avstraliya Açıqda 1/4 finalda Tsonqaya 5 setdə məğlub olaraq turnirdən kənarlaşmışdır. İlin 2-ci Böyük Dəbilqə serialı tennis turnirində də 1/4 finalda məğlub oldu. Yurqen Melzer 5 setdə matçı qazanmağı bacarmışdı. 2 həftə sonra Uimbldon turnirində isə yarım finalda Tomas Berdiçə məğlub olmuşdur. İlin son Böyük Dəbilqə serialı tennis turnirində isə finala çıxmağı bacardı, lakin finalda Rafael Nadala 4 setdə məğlub oldu. Novak Cokoviçin 2010-cu ildə əldə etdiyi ən böyük uğur Serbiya ilə Devis Kubokunda çempionluğudur. Cokoviçli Serbiya finalda Qael Monfilsli Fransanı məğlub edərək çempionluğu əldə etmişdir.
Cokoviç 2022-ci il mövsümünə ATP Kubokunda iştirak etməklə başlamağa hazırlaşırdı, lakin yarışı tərk etdi. Cokoviç yanvarın 5-də Melburna getdi, lakin Avstraliya Sərhəd Qüvvələri onun peyvənd olunmamış səyahətçi üçün giriş tələblərinə cavab vermədiyini müəyyən etdikdən sonra onu saxladı. Onun vizası ləğv edildi və o, bir neçə gün immiqrasiya təcridxanasında saxlanılaraq məhkəmə iclasını gözləyirdi.
Ağabala Ağasəid oğlu
Ağabala Ağasəid oğlu — tanınmış Azərbaycan xanəndəsi, muğam bilicisi.
Firefox OS
Firefox OS (layihə adı: Boot To Gecko və ya B2G kimi də tanınır ) Mozilla tərəfindən yaradılan telefonlar və planşetlər üçün əməliyyat sistemi. Sistem Linux əsaslı olduğu üçün açıq kodludur. Sistem HTML5, CSS, JavaScript, C++ dillərində yazılıb. Barselonadakı bir tədbirdə Mozilla 18 mobil operatorun dəstək verdiyini bildirdi. İlk olaraq Alcatel, ZTE, Huawei və LG cihazları üçün işə başlanıldı. İlk cihazlar Braziliyia, Kolumbiya, Macarıstan, Meksika, Monteneqro, Polşa, Serbiya, İspaniya və Venesuelada satışa çıxdı.
Ağabala Ağasəid oğlu
Həyat və yaradıcılığı
Ağabala Ağasəid oğlu 1860-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. Erkən yaşlarından şeirə, musiqiyə həvəs göstərmiş, fars dilini öyrənərək Yaxın Şərq poeziyası ilə tanış olmuşdur. 1880-ci illərdə Bakıda yaradılan və şair Ağakərim Salikin evində toplanan "Məcməüş-şüəra" ədəbi məclisinin şeir və musiqi ilə müşayiət olunan, poeziya və muğam barədə maraqlı müzakirələr keçirilən yığıncaqlarında iştirak etmiş və bütün bunlar onun sənətkarlığının inkişafına güclü təsir göstərmişdir. Ağabala Ağasəid oğlu əsasən muğam məclislərində çıxış edirdi.
Ağabala Ağasəid oğlu şeiri, musiqini bütün sevən, qiymətləndirən xanəndə olmuşdur. Onun yaradıcılığının başlıca xüsusiyyəti söz seçmək, onu dinləyiciyə aydın çatdırmaq bacarığı olmuşdur. O, ifa zamanı kəlmə və ifadələri aramla, musiqi cümləsinin tempinə və xarakterinə uyğun oxuyurdu. Ağabala Ağasəid oğlunun ifasında "Bayatı-Şiraz", "Rast", "Şur", "Segah-zabul" muğamları təsirliliyinə görə xüsusilə fərqlənir. Xanəndə Şirin Axundov, Mirzə Mansur Mansurov, Əhməd Bakıxanov, Mirzə Fərəc Rzayev kimi tarzənlərin müşayiətilə çıxış etmişdir.
Nour gölü
Nohur gölü  — Güney Azərbaycan (İran)da Ərdəbil-Xalxal bölgələri arasında Bağrov dağlarında yerləşən dərinliyi az bir göldür. Bu göl Eosen geoloji dönəmində iki qayanın bir birinə dəyib su axımının qarşısını almağına görə yaranmışdır.
Coğrafyası
Göl Bağrov dağlarının ərgənə zirvəsinin aşağı yamaclarında yerləşir. Gölün hündürlüyü orta dəniz səviyyəsindən 2500 metr (8,200 ft) təşkil edir. Ərdəbil Xalxal yolunda 35 kilometr güneyə doğru gedib, Budalalı kəndinə çatanda, doğuya tərəf 18 kilometr də dərə təpəli yolları gedəndə, Nohur gölünə yetişmək olar.
Göl Eosen geoloji vaxt miqyaslı zamanı ortaya çıxdı. Nohur geoloji arizəsi və onun batısındakı/qərbindəki başqa arizə, bu gölün yaranmasına bayis olmuşlar. Soyuq dağ iqlimində yerləşən Nohur gölü hövzəsi 400 millimetr (16 inç) illik yağış alır. centre|thumb|742x742px|Nohur gölündən başa-baş görüntü
Özəlliklər
thumb|300px|Nour gölünün doğası
Göl 220 hektar (540 acre) su yayılması sahəsi var və Azərbaycan Xəzər arasındakı dağlarının bir "yelaltına doğru cinahında bir tektonik depressiya ərzində formalaşmış su mövsümi 'şarj' orqanı/enerji mənbəsi"dir. Bu gölün dərinliyi 5.5 metr (18 ft) dir. İki göl (bir kiçik və bir böyük) onu təşkil edir. Gölün orta dərinliyi təxminən 3 metr (9.8 ft) dir. Göldə ağır lillənmə vardır və onun səbəbləri yüksək yağıntı halları, suvarma buraxılışları, Fizio-kimyəvi reaksiyalar, 35% dən az yamac qradienti (əyimi), və eroziya (yuyulma)dırlar. Bu amillər göldə bir tropik durumunda nəticələnmişdir.
Göl sahəsinin az dərinli bölümlərində fauna növlərinin arasında Anqıt adlı miqrant növ vardır.
Araşdırmalar
Gölün torf yatağının quzey-batı küncündə bir nümunə (diametri əsas nümunə: 30 santimetr) çıxardılıb. Araşdırmaçıların tədqiqatlarından sonra bilinib ki, buralarda 6500 il öncədən böcək və çiçək tozu qalıqları vardır. Mütaliələr bunu sübut edir ki, bura şərqi Mesiç mülayim Hirkan meşələrinə oxşayan  bir "açıq çöl landşaftı" imiş. Tapılmış həşərat və çiçək tozu qalıqları bunu sübut edir.
Reykyanes silsiləsi
Reykyanes silsiləsi (Reykjanes) — Orta-Okean silsiləsinin bir hissəsi olaraq Atlantik okeanın daxili ilə 1350 km məsafədə uzanır. İslandiyanın cənub-qərbindən (Reykyanes yarımadasından başlayır. Orta Atlantika silsiləsinin tərkib hissəsidir.
Silsilə üzərində hündürlük 2000 metr təşkil edir. Səthə ən yaxın yeri 578 metrdir. 53° ş. e-dən Şimali-Atlantika silsiləsinə keçir. Ən enli yeri 300 kmdir.
Yevangeliya Moraitidu
Yevangeliya Moraitidu — Yunanıstanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Yevangeliya Moraitidu, Yunanıstan yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Final görüşündə İtaliya yığmasına 10:11 hesabı ilə məğlub olan Yunanıstan yığması, Afina Olimpiadasını gümüş medalına sahib oldu.
Daha sonra Yevangeliya Moraitidu, Yunanıstan yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Qrup mərhələsində üç görüşün üçündə də məğlub olan Yunanıstan yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 8-ci pillədə başa vurdu.
Sizif
thumb|Frans fon Ştuk. Sizif
Sizif (və ya Sisif,Σiσυφος) — qədim yunan mifologiyasında Tanrıların ittihamından sonra böyük qaya parçasını dağın başına qaldırmağa məhkum edilmiş şəxs. Daş yuxarı qalxdıqda öz ağırlığı ilə aşağı düşürdü. Bu cəzanın mahiyyəti isə odur ki, "faydasız əmək"dən daha ağır cəza yoxdur.
Homerə əsasən Sizif — ölümə məhkum edilənlərin ən ağıllısı, ən hiyləgəri idi.
Mif
Bu haqda bir sıra miflər mövcuddur. Əvvəla Sizifə bəslənən müxtəlif münasibətlərin, bəlkə də, hamısı onun nəyə görə yeraltı dünyanın faydasız qara fəhləsi olmasının səbəblərini aydınlaşdırır. Gəlin bir balaca əvvələ nəzər salaq. Birincisi, o, tanrılara naşükür, laqeyd münasibətinə görə ittiham olunur. Sizif tanrıların sirlərini oğurlayır. Asopun qızı Aegina Zevs tərəfindən qaçırılır. Bu qaçırılmadan sarsılmış ata dərdini Sizifə açıb şikayətlənir. Oğurlanmanı bilən Sizif təklif edir ki, əgər Asop Korinfin qalasına su verməyə razılıq verərsə, onda o bu barədə danışa bilər. Göylərin ildırım vurmalarının əvəzinə o, suyun xeyir-dua verməsini üstün tuturdu. Sizif yeraltı dünyada bunun üçün cəzalandırılır. Homer həmçinin belə nəql edir ki, Sizif Ölümün özünü zəncirləyib qandallamışdı. Pluton onun səltənətinin görünüşünə, sakit imperiyasına dözə bilmirdi. Buna görə də o, fatehinin əllərindən Ölümü azad etmək üçün müharibə tanrısını göndərdi. Bu da deyilir ki, ölümünə yaxın Sizif həyat yoldaşının sevgisini sınağa çəkməyə can atır. Arvadına əmr edir ki, öləndən sonra onun dəfn olunmamış cəsədini ictimai meydanın ortasına atsın. Bundan sonra, Sizif yeraltı dünyada oyanır. İnsan sevgisinə zidd itaətkarlıqla qəzəbləndirilən Sizif arvadını cəzalandırmaq üçün Plutondan yerə qayıtmağa icazə əldə edir. Ancaq o bu dünyanın üzünü yenidən gördükdə sudan, günəşdən, isti daşlardan və dənizdən zövq alır; cəhənnəm qaranlığına bir də qayıtmaq istəmir. Geri çağırmalar, qəzəb əlamətləri, xəbərdarlıqların heç biri fayda vermir. Bir neçə il o, körfəzin, parlayan dəniz və yerin, torpağın təbbəssümü ilə üz-üzə yaşayır. Tanrıların fərmanı zərurət idi. Hermes gəlib bu sırtıq, azmış kişini zəncirləyib, zövqündən ayıraraq zorla yeraltı dünyaya apardı. Orada isə Sizifin yuvarlayacağı qaya parçası – dövri taleyi onu gözləyirdi. Var oluş qayğısı özü olmaq ya da olmamaq qayğısıdır. "Kierkegaard. Sizifi gördüm qorxunc işkəncələr çəkərkən: tutmuş iki ovcuyla böyük bir qayanı və qollarıyla, ayaqlarıyla dayanmışdı qayaya, durmadan itələyirdi onu bir təpəyə doğru, budur qaya təpəyə çata-çatdadır, budur bitir, ama təpəyə çatmasına bir barmaq qalmış, bir güc itələyirdi onu təpədən geri, aşağıya qədər yuvarlanırdı yenidən baş bəlası qaya, o da yenidən itələyirdi qayanı, qan tər içində..." Homer
Sizif qədim yunan mifologiyasında sonsuza qədər böyük bir qayanı bir təpənin ən yüksək nöqtəsinədək yuvarlamağa məhkum edilmiş yeraltı dünya kralıdır. Sizif adı ənənəvi olaraq sophos (bilgə) sözü ilə əlaqələndirilir; ancaq bu əlaqələndirmə özündə bəzi etimoloji problemlər ehtiva edir. Aiolosun oğlu, Korint kralı Sizof tanrı-çay Asoposa, qızı Aiginanın Zevs tərəfindən qaçırılmış olduğunu söyləyərək Zevsi ələ verməsinə qarşılıq qalası içində bir çeşmə axıdılmasını təmin edir.
Bu xainlik Zevsin öfkəsinə səbəb olur. Zevs ona ölüm mələyi Tanatı göndərir. Sizif Tanatı zəncirləyir; onu azadlığına qovuşdurmaq üçün Zevs müdaxilə etmək məcburiyyətində qalır. Ölülər ölkəsinə aparılan Sizif taleyi ilə barışmaq istəmir. Özünə cənazə mərasimi təşkil edilməməsini həyat yoldaşından ölmədən əvvəl istəmişdir. Mərasimsiz gəlişi xoş qarşılamayan Hades, dinsiz həyat yoldaşını cəzalandırmağı üçün Sizifin yerüzünə qayıtma təklifini qəbul edir... Sizif daha illərlə yerüzündə yaşayacaqdır.
Nəhayət, o gerçək ölümlə cəzalandırılır. Ölülər ölkəsi tanrıları onu sonsuza qədər daş yuvarlamağa məhkum edirlər; hədəfə hər yaxınlaşmada daş yenə aşağıya düşür.
Həyatı
Sizif Eol ilə Enaretanın oğlu, Meropenin əri və Ephyra (Korint) şəhərinin qurucu kralıdır, lakin sonrakı qaynaqlar Sizifin Antiklea ilə bərabərliyindən Odiseusun atası olduğunu iddia etməkdədir. Sizifin Melikertes şərəfinə ilk İsthmian oyunlarını təşkil etdiyi rəvayət edilir. Sizif dənizçilik və ticarətin inkişafına böyük yardımlar göstərmişdir, ancaq qonaqpərvərlik qanunlarını pozaraq yolçuları ve qonaqları öldürəcək qədər acgözlü və hiyləgər bir kraldır. Homerin dediyinə görə, Sizif ən hünərli insan olmağı ilə şöhrət tapmışdı. Qardaşının qızını başdan çıxarmış, qardaşının taxtını ələ keçirmiş və Zevsin sirrlərini – xüsusən Zevsin çay tanrısı Asopusun qızı Aeginaya təcavüz etdiyi sirrinə xəyanət etmişdir. Bunun üzərinə Zevs Hadesdən Sizifi cəhənnəmdə zəncirləməsini istəmişdir. Sizif Tanatdan hiyləgərliklə zəncirin necə işlədiyini görmək üçün öz üzərində sınaqdan keçirməyini istəmiş, Tanat özünü zəncirləyəndə Sizif zənciri yaxşıca sıxmış və sonra Hadesi təhdid etmişdir. Bu vəziyyət qarışıqlığa və bu vaxt ərzində heç bir insanın ölməməsinə səbəb olmuşdur. Bunun üzərinə, rəqibləri ölmədiyi üçün etdiyi müharibələrdən zövq alamayan və bu vəziyyətə bir xeyli canı sıxılan Ares vəziyyətə müdaxilə etmiş, Tanatı sərbəst buraxıb Sizifi Tartarusa göndərmişdir. Ancaq Sizif ölmədən öncə, həyat yoldaşına öldüyü zaman adət olduğu halda qurban verməməyini söyləmişdir. Beləcə Sizif Yeraltı dünyada həyat yoldaşının ona laqeyd yanaşdığından şikayət etmiş və Yeraltı kraliçası Persefonanı həyat yoldaşından vəzifələrini yerinə yetirməyi istəmək üçün dünyaya qayıtmasına icazə verməsi üçün razı salmışdır. Sizif Korintə çatanda geri dönməyi rəddetmiş və sonunda Hermes tərəfindən Yeraltı dünyaya geri aparılmışdır.
Sizifin vəzifəsi, ya da Sizifin meydan oxuması
Hiyləgərliyinin cəzası olaraq Sizif tanrılar tərəfindən böyük bir qayanı dik bir təpənin zirvəsinə yuvarlamağa məhkum olundu. Sizif tam təpənin zirvəsinə çatanda qaya hər zaman əlindən çıxıb aşağı yuvarlanırdı və Sizif hər şeyə yenidən başlamaq məcburiyyətində qalırdı. Rəsim Sizifin boş səylərinin canlı nümunəsidir. Bu cəza Sizifin Çay tanrısı Asopusun qızı Eginanın yerini dediyi üçün verilmişdir. Zevs Eginayı uzaqlara aparmış və etmiş olduğu şeydən ötrü Sizifə qəzəblənmişdir. . Bu səbəbdən, anlamsız və ya bitmək tükənmək bilməyən işlərə ingilis dilində "Sisyphean" deyilir. Sizif antik dövr yazıçıları üçün ortaq bir mövzudur və Polygnotus adlı rəssam Delfinin divarlarına onun rəsmini çəkmişdir.
Günəş tanrıçılığına görə, Sizif hər gün şərqdən doğub qərbdən batan günəşi təmsil etməkdədir. Mövzunun digər araşdırmaçıları onu dalğaların yüksəlişi və alçalışının, ya da xain dənizin bir şəxsləşdirilməsi olaraq görürlər. Fridrix Qottlib Uelker Sizifin bilginin ardınca boşa səy göstərən bir insanı simvollaşdırdığını deyir. .
Alatala
Alatala — Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, indiki Şəmşəddin rayonu ərazisində qışlaq. 1960-cı ildə ləğv edilmişdir.
Tarixi
Toponim türk dilində «ala-bula», «rəngarəng yer» mənasında işlənən ala sözü ilə Azərbaycan dilində «meşədə ağacsız, çılpaq yer, sahə», «açıqlıq» mənasında işlənən tala sözündən əmələ gəlmişdir.
«Ala» sözü Azərbaycan toponimiyasında «boz rəng», «müxtəlif rəng çalarları» mənasında işlənir.
Relyef əsasında yaranan quruluşca mürəkkəb toponimdir.
Meybel adası
Meybel adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adanın dahəsi 55 km²-dir. Ada arxipelqın qərbində yerləşir.Bryus adasından 4 km cənub-şərqdə yerləşir. Bryus adasından Beyts boğazı ilə ayrılır. Bell adası ilə arasında 500 metrlik Eyr boğazı yerləşir.
Təsviri
Ada bütünlüklə bazaltdan ibarətdir. Onun maksimal hündürlüyü 356 metrdir. Onun cənub hissəsi buzdan azad bölgəyə sahibdir. Ada yumru formaya malikdir. Şimalında ucqar nöqtəsi Qubanov burnu, cənubunda isə Konrad burnudur. Ada Aleksandr Qrem Bellin həyat yoldaşı Meybel Habbardın şərəfinə adlandırılır.
Melatonin
Melatonin – epifizin ən əsas hormonudur. Gecə və gündüzün sirkat ritmini təyin edir. Epifiz vəzisinin pineolasit hüceyrəsindən ifraz olunur. Elektromaqnit sıxlığı artdıqca onun ifraz olunması azalır. İnsan bu hormon sayəsində yuxuya gedir. İnsanda yorğunluğu artırır. Bu proses saat 23:00-dan 05:00-dək gedir. İfraz olunması işıqda azalır, qaranlıqda isə artır. Melatonin hormonunun yaşlanmağa gecikdirici təsiri də vardır.
Dəvədaşı (Kəlbəcər)
Dəvədaşı (əvvəlki adı: Poqosoqomer) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Çıldıran kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 13 oktyabr 1992-ci il tarixli, 327 saylı Qərarı ilə ləğv edilmiş Ağdərə rayonunun Poqosaqomer kəndi Kəlbəcər rayonunun inzibati tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Poqosoqomer kəndi Dəvədaşı kəndi adlandırılmışdır. Kənd 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsini qonşu Dovşanlı kəndindən çıxmış ailələr Dəvədaşı adlı yerdə salmışlar. Kəndə ermənilər tərəfindən Poqosoqomer (erm. "Poqosun tövlələri, pəyələri") adı verilmişdir. 1992-ci ildən kəndin keçmış adı bərpa edilmişdir. Dəvəgözü daşı mineralının adı ilə bağlı olması ehtimal edilir.
Tarixi
Dəvədaşı kəndi əvvəllər Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində Ağdərə rayonu inzibati ərazisinə aid idi, lakin 1992-ci ildə Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi qonşu Ağdam, Tərtər və Kəlbəcər rayonları arasında bölüşdürüldü. Dəvədaşı kəndi də Kəlbəcər rayonuna birləşdirilən kəndlərdən biridir.
Karatal (Baymak)
Karatal — Başqırdıstan Respublikası nın Baymak rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Akmoron kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (100%) üstünlük təşkil edir.
Oturtma tikmə
thumbnail
Qaraqaşlı
Yaşayış məntəqələri
Oturtma tikmə
Texnika
Bu tikmənin geniş yayıldığı yerlər Abşeron, Gəncə, Qazax, Şamxor və Göyçə gölünün ətrafı. "Rəsm"i və yaxud naxışı daha qabarıq göstərmək üçün bəzi hallarda onun altına pambıq qoyurdular. Bu üsulla ağ və qara yunu bir-birinə oturdub müəyyən təsvir əldə edirdilər. Keçmişdə saray çadırlarının əsas bəzəyində oturtma tikmə üsulundan geniş istifadə edilib. Keçə, dəri, sonralar müxtəlif rəngli parçaların kəsilib quraşdırılması yolu ilə inkişaf etdirilib. XIX əsrdə bu üsulla yüküzü, buxarı pərdəsi, süfrə, yaxud tapança qoburu, qılınc qını, yəhəraltı və s. əşyalar bəzədilirdi.
Kortikoliberin
Kortikotropin-rilizinq hormon, kortikorelin və ya kortikoliberin — hipotalamusun polipeptid hormonudur. Bu hormon hipotalamasun qarşı hissəsinə təsir göstərərək, adrenokortikotropin hormonunun sekresiyasını gücləndirir. Ümumilikdə, 41 amin turşusu qalığından ibarətdir. Mərkəzi sinir sisteminə təsir göstərək insanda stres hisslərini yaradır. Bu zaman insanda yuxunun pozğunluğu, qorxu, iştahanın olmaması və s. kimi hisslərini yaradır. Kortikoliberin hormonu insan orqanizmində artıq səviyyədə sintez olunan zaman beyinin funksiyalarına mənfi təsir göstərir. Kortikoliberinin sayəsində kişilərdə impotensiya, hamilə qadınlarda isə stres kimi sayılan qorxu hissləri artır.
Locomotion Tango (Modern Talking)
Locomotion Tango  – Modern Talking qrupu tərəfindən ifa edilən sinql. Bu mahnı Danimarka hit-paradında populyar idi.
Zahid Məmmədov (coğrafiyaçı)
Zahid Məmmədov (tam adı: Zahid Səttar bəy oğlu Məmmədov ) — coğrafiya elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Zahid Məmmədov ibtidai sinfi Baharlı kənd orta məktəbində, on illiyi isə Mincivan qəsəbəsi dəmir yolu orta məktəbində oxumuşdur. O, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti) Coğrafiya və biologiya fakültəsində təhsil almış (1966–1970), institutu bitirdikdən sonra bir il Sabirabad rayonunda Səməd Vurğun adına orta məktəbdə müəllim işləmişdir.
Zahid Məmmədov 1972–1994 illərdə AMEA-nın akademik H.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunda aspirant, kiçik elmi işçi, baş elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır. O, 1994 ildən Azərbaycan Kooperasiya Universitetinin "Ekologiya və coğrafiya" kafedrasının müdiri vəzifəsində çalışır. Zahid Məmmədov 2004 ildə professor elmi adına layiq görülmüşdür.
Əmək fəaliyyəti
Zahid Məmmədov 1980-ci ildə "Naxçıvan MSSR-da maddi istehsalının və nəqliyyat iqtisadi əlaqələrinin inkişafının iqtisadi coğrafi problemləri" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını uğurla müdafiə edərək coğrafiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. O, 1996-cı ildə "Azərbaycan Respublikasının nəqliyyat və nəqliyyat iqtisadi əlaqələrinin inkişafının iqtisadi coğrafi problemləri" adlı doktorluq dissertasiyasını müvəffəqiyyətlə müdafiə edərək coğrafiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür.
Zahid Məmmədov 200-ə yaxın elmi məqalənin, 7 monoqrafiya və dərsliyin müəllifidir. Onun "Böyük Qafqazın təbii sərvətləri" (Bakı, 1988), "Naxçıvanın təbii sərvətləri" (Bakı, 1993), "XXI əsr: İqtisadi inkişafın nəqliyyat faktoru" (Bakı, 2002), "Azərbaycan Xarici İqtisadi Əlaqələri" (Bakı, 2004), "Regionların iqtisadi inkişaf problemləri" (Bakı, 2007), "Təbiətdən istifadənin iqtisadiyyatı" (Bakı, 2010) və s. fundamental monoqrafiyaları, dərslikləri nəşr edilmişdir.
Zahid Məmmədov respublikada, xaricdə keçirilmiş konfrans və simpoziumlarin iştirakçısı, məruzəçisi olmuşdur.
Zahid Məmmədovun ixtisaslı kadrların hazırlanmasında böyük əməyi vardır. O, elmlər doktoru və coğrafiya ixtisası üzrə fəlsəfə doktorları dissertasiya işlərinə rəhbərlik və opponentlik etmişdir. Zahid Məmmədov uzun illər AMEA Coğrafiya və İqtisadiyyat institutlarında Azərbaycan Respublikası Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən ixtisaslaşdırılmış doktorluq dissertasiyalarının elmi şuralarının üzvü təyin edilmişdir. O, hazırda AMEA-nın akademik H.Ə.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunda ixtisaslaşdırılmış elmi şuranın üzvüdür.
Zahid Məmmədov "Qızıl Qələm" və və "Xalqın Nüfuzlu ziyalısı" fəxri diplomları ilə təltif olunmuşdur.
Qaraqaşlı (Ağsu)
Qaraqaşlı — Azərbaycan Respublikasının Ağsu rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Ümumxalq işi (film, 1989)
Məzmun
1989-cu il yanvarın 12-dən əhalinin Ümumittifaq miqyasında siyahıya alınması keçirilib. Filmdə siyahıyaalınmanın mühüm iqtisadi, siyasi və elmi əhəmiyyətə malik olmasından, bu tədbirin keçirilməsində Azərbaycan SSR Dövlət Statistika Komitəsinin fəaliyyətindən, habelə sosial inkişaf planlarının müəyyən edilməsində siyahıyaalınmanın böyük rolundan söhbət açılır.
Centoundici
Centoundici — 2003-cü ildə nəşr olunan məşhur İtalyan pop müğənnisi Tiziano Ferronun ikinci musiqi albomudur. Centoundici albomu ilk olaraq 3 oktyabr 2003-ci ildə İtaliya və AB ölkələrində nəşr olunmuşdur. Bu albomu 2004-cü ildə ABŞ, İspaniya və Latın Amerikasında yayımlandı. Bu albom, Türkiyəda 7 yanvar 2005 tarixində nümayiş olunmuşdur. Centoundici-nin orijinal dili italyancadır. Ancaq bu albomun ispan versiyası da yaradıldı. Centoundici albomunun yazıları 2002 və 2003 tarixləri arasında Padovada Kaneepa Musiqi Studiyasında reallaşdı.
Breydi adası
Breydi adası — Frans-İosif Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Arxangelsk vilayətinin Primorski rayonu ərazisinə daxildir. Adanın dahəsi 55 km²-dir. Ada arxipelqın mərkəzində yerləşir. Mak-Klintok adasından 8 km qərbdə yerləşir (ondan Aderder boğazı ilə ayrılır). Brays adasından Sidorov boğazı ilə ayrılır və ondan 3.5 km cənubda yerləşir. Ondan 8 km qərbdə Li-Smit adası yerləşir.
Təsviri
Ada düzbucaqlı formaya malikdir. Şimalında Vize burnu yerləşir. Şimalı ilə Vcənubunda yerləşən Krasov burnu arasında məsafə 14,5 km-dir. Eni 7 km-dir. Qərbində elə də böyük olmayn körfəz vardır. Kiçik göllərə sahibdir. Ada ingilis kimyaçı və geoloq Henri Breydinin şərəfinə adlandırılır.
Çələbi (Şəmşəddin)
Çələbi - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, indiki Şəmşəddin rayonu ərazisində qışlaq. 1930 - cu ildə ləğv edilmişdir.
Tarixi
Çələbi türk tayfasının adı əsasında əmələ gəlmişdir.
Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.
Çələbi yurd
Çələbi yurd - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, indiki Karvansaray (İcevan) rayonu ərazisində qışlaq. Toponim çələbi tayfa adı ilə yurd sözünün birləşməsindən yaranmışdır. Mürəkkəb quruluşlu etnotoponimdir.
Qrafik istifadəçi interfeysi
Qrafik istifadəçi interfeysi — istifadəçi interfeysinin bir növüdür. Bu interfeysdə istifadəçiyə displeyin ekranında təqdim olunan interfeys elementləri (menyu, düymələr, simgələr, siyahılar və s.) qrafik görüntülər şəklində olur. Komanda sətri interfeysindən (COMMAND-LINE INTERFACE) fərqli olaraq, GUI-də istifadəçi ekranda görünən bütün obyektlərə (interfeys elementlərinə) giriş qurğuları (klaviatura, siçan, coystik və s.) vasitəsilə ixtiyari qaydada erişə və onlarla birbaşa manipulyasiya edə bilir. Hazırda GUI mövcud əməliyyat sistemlərinin və tətbiqi proqramların əksəriyyətində tətbiq olunur. Məsələn, Mac OS, GEM, Atari TOS, Microsoft Windows, Solaris, GNU/Linux, NeXTSTEP, OS/2, BeOS, Android, iOS, Bada, MeeGo kimi sistemlər qrafik istifadəçi interfeysinə əsaslanır.
Tətbiqi proqram gəlişdiricilərinə GUI-interfeyslər elə mühit verir ki, kompüterlə qarşılıqlı əlaqəni həmin mühit öz üzərinə götürür. Bunun da sayəsində gəlişdirici ekrana çıxarmağın və klaviatura, yaxud siçanla daxil etməyin detallarına varmadan fikrini proqramın işlənib hazırlanmasına cəmləşdirə bilər. Bundan başqa, proqramçılar tez-tez rastlaşılan məsələləri (məsələn, verilənlər faylının saxlanması) həmişə eyni qaydada emal edən proqramlar yaratmaq imkanı əldə edirlər, çünki interfeys pəncərələr və dialoqlar şəklində olan standart nəzarət mexanizmlərini nəzərdə tutur. GUI-interfeysin başqa üstünlüyü ondan ibarətdir ki, onun üçün yazılmış tətbiqi proqramlar qurğulardan asılı olmur: interfeysə yeni giriş və çıxış qurğularının (məsələn, böyük ekranlı monitor və ya optik yaddasaxlama qurğusu) dəstəklənməsi əlavə edilirsə, tətbiqi proqram heç bir dəyişiklik olmadan bu qurğulardan istifadə edə bilər.
Aleksandra Asimaki
Aleksandra Asimaki — Yunanıstanı təmsil edən su poloçusu.
Karyerası
Aleksandra Asimaki, Yunanıstan yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Qrup mərhələsində üç görüşün üçündə də məğlub olan Yunanıstan yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 8-ci pillədə başa vurdu.
Pekin Lu Sin Muzeyi
thumb|200px|Muzeyin daxilində Lu Sin Muzeyi — Çinin Pekin şəhərinin Fuçenq Qapısı Prospektində yerləşən muzeydir. Muzey yerləşdirdiyi binalar Lu Sinin keçmiş Pekin Yay iqamətgahı olmuşdur. Yazıçının ev muzeyi 1956-cı ildə yaradılmışdır. Muzey Lu Sinin həyat və nailiyyətlərinə həsr olunub və onun yazıları, fotoları, Lu ilə bağlı hər bir şey böyük miqdarda muzeydə öz əksini tapmışdır. Lu Sin ilə bağlı materiallara bundan əlavə, muzey rəssamlarının böyük bir kolleksiyası daxil edilmişdir.
Xarəzm türk dili
Xarəzm türkcəsi — türk dilinin tarixində danışılmış və yazılmış olub Qaraxanlı türkcəsindən sonra gələn tarixi dönəmlərdən biridir.
Tarix
Ceyhun çayının Aral gölünə töküldüyü bölgədə yerləşən Xarəzm XI əsrin əvvəllərində Qəznəvilərə bağlı bir vilayət idi. Buraya təyin edilən valilərə Xarəzmşah deyilirdi. Xarəzmşahlar sülaləsi Oğuzların Bəydili boyundan Anuş Təkin ilə başlamışdır. Anuş Təkinin oğlu Qütbəddin Məhəmməd (1097–1127), onun oğlu Atsız (1127–1156), onun oğlu El Arslan (1156–1172) Xarəzmi idarə etmişdir. El Arslan 1157-ci ildən etibarən müstəqil Xarəzm dövlətinin idarəçisi idi. 1172–1200-cü illər arasında El Arslanın oğlu Sultan Təkiş, daha sonra onun oğlu Əlaləddin Məhəmməd (1200–1220) ölkəni idarə etmişdir. Xarəzmşahlar dövlətinin varlığına Çingizilər son qoydu .
Bu siyasi proseslərin sonunda Xarəzm türkləşdi və XII əsrdə bir mədəniyyət mərkəzinə çevrildi. Çingizlilər və Qızıl Orda dövründə də bu vəziyyət davam etdi. Qızıl Ordu dövründə (1241–1502) Xarəzm, Aşağı Seyhun boyları, İdilin Xəzərə töküldüyü yerdə olan mərkəz Saray əsas mədəniyyət mərkəzi idi. Məhz xərəzm türkçəsinə aid əsərlər bu mədəniyyət mühitində yazılmışdır .
Menemen qırğını
Menemen qırğını — 16–17 iyun arası 1919-cu ildə qərbi Türkiyədəki Menemen şəhərində yunanlar tərəfindən törədilmiş kütləvi qətl. Qırğın yunan qoşunlarının İzmir ətrafı şəhərlərin işğalından dərhal sonra baş vermişdir. Menemendə kütləvi formada insanların qətlini yerli yunanlarla birlikdə müttəfiq dövlətləri təmsil edən krit briqadasının dörd generalı başçılıq edirdi.
thumbnail|Batı Anadolu 1919-cu ildə hazırlanmış oktyabr hesabatında şəhərdəki yerli silahsız etnik türklər arasında bir gün ərzində 200 nəfərdən 1.000 nəfərə qədər adam qətlə yetirilməsi qeyd edilir. Bu təxmini sayı həmçinin müttəfiq dövlətlər tərəfindən yaradılmış xüsusi komissiyada təsdiq etmişdir.