cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yuri Nikulin
Yaradıcılığı
Yuri Nikulin Leonid Qaydayın filmlərindən tanınan məşhur 3 personajdan (Qorxaq, Axmaq və Çoxbilmiş) Axmaq rolunu canlandırmışdı. Həmin o 3 personaj geniş tamaşaçı kütləsinə "Araq çəkənlər", "Köpək Barbos və qeyri-adi qaçış" ("Tam ciddi"), ""I" əməliyyatı və Şurikin başqa macəraları", "Qafqaz əsiri və ya Şurikin yeni macəraları" filmlərindən tanışdır.
Yuri Vladimiroviç Nikulin 21 avqust 1997-ci ildə ürək əməliyyatından sonra vəfat etmişdir.
İp Man (film, 2008)
"İp Man" – Donni Yenin iştirakı ilə çəkilən və uşu döyüş sənətini (Vin Çun stili) tədris etməyə başlamış ilk şəxs olan İp Manın həyatından bəhs edən yarıbioqrafik döyüş filmi.
Gizela Kossa
Gizela Kossa ( 17 iyun 1999) — Mozambikli üzgüçü. Gizela Kossa Mozambiki 2017-ci ildə XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında təmsil etdi.
Karyerası
Gizela Kossa birinci dəfə Dünya Çempionatına 2017-ci ildə qatıldı. O, Budapeştdə baş tutan XXXVII Su idman növləri üzrə Dünya Çempionatında qadınlar 50 m arxası üstə stildə, təsnifat mərhələsində iştirak etdi. 34.11 saniyəlik nəticəsi ilə 63 üzgüçü arasında 58-ci oldu və yarımfinala vəsiqə qazana bilmədi.
Xırdayarpaq çərən
Xırdayarpaq çərən
Təbii yayılması
İranda və Orta Asiyada yayılmış,Terek və Kumey çayları arasından təsvir edilmişdir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 20-90 sm olan çoxbudaqlı kolcuqdur,cavan zoğları rənglidir.Yarpaqları xırda və ətli olub,saplağa tərəf qısa,ensizləşəndir.Çiçəkləri ikicinsli,şarvarı,uzunsov-yumurtavarı,qaidədən bir biri ilə bitişikdir.Çiçəkyanlığı yaşıldır,əksər hallarda ətlidir,sərbəst və ya yarıya qədər bitişmişdir.Erkekciyi 5-dir.Dişiciyi 2-5 ağızcıqlı,çiçəkaltlıqları içində topa şəklində 2-6 (20) ədəd olur.May ayında çiçəkləyir,oktyabrda meyvə verir.Toxumları 0,75-1,25 mm uzunluğunda,ovalşəkilli hamar,qara,parlaqdır.
Ekologiyası
İstiyə və duzadavamlı bitkidir.Şoranlaşmış torpaqlarda bitir.
Azərbaycanda yayılması
Abşeron,Kür-Araz ovalığı və onun şərq hissəsində Salyan,Muğan çölündə,Cənub-şərqi Şirvanda,Naxçıvan düzənliyində yayılmışdır.Xırdayarpaq çətənə cəngəlliklərdə rast gəlmək olar.Müstəqil qruplaşmalar əmələ gətirir və şoran səhra və yarımsəhralarda bitir.
İstifadəsi
Potaş hazırlanmasında istifadə olunur.Tərkibində alkaloidlər vardır.
Lhasa
300px|thumbnail
Lhasa (, (çin |拉薩|拉萨|Lāsà)) — Çin xalq Respublikasının Tibet Muxtar Rayonun inzibati mərkəzi, "müstəqil Tibet Dövlətinin" keçmiş paytaxtı. Tarixi Lhasa Lhasa şəhər dairəsinin bir hissəsidir. Lhasa dalay-lamanın ənənəvi iqamətgahıdır. Tibet dilindən tərcümədə «lhasa» «tanrıların yeri» deməkdir.
Coğrafi Mövqeyi
Lhasa ölkənin cənub-şərqində, Himalay Dağlarının yüksək təpələrindən birinin üzərindəki bir düzənlikdə dənizdən 3600 metr yüksəkdə qurulmuşdur. Hindistan sərhəddinə çox yaxındır.
Memarlıq
Lhasa-da tarixi əhəmiyyət daşıyan bir çox bina vardır. Bu binalardan ən qədimi 652-ci ildə etdirilmiş olan Jokhang məbədi və şəhərin şimalındakı Ramohce məbədidir. Lhasa'daki binaların çoxu daş və kərpicdən inşa edilmişdir. Evlər ümumiyyətlə iki ya da üç mərtəbəlidir, bacasız və alçaq damları vardır.
Tofiq Hacıyev (siyasətçi)
Hacıyev Tofiq Məhəmməd oğlu — Gürcüstanın dövlət və ictimai-siyasi xadimi, təhsil işçisi, fizik, Gürcüstan Müsəlman və Xristian Demokratlar İttifaqı Siyasi Partiyasının yaradıcılarından biri və Marneuli rayon şöbəsinin sədri.
Həyatı
Tofiq Hacıyev 14 dekabr 1946-cı ildə Gürcüstan SSR-in Marneuli şəhərində Nayvəlilər ocağında anadan olub. Borçalının öndər şəxsiyyəti Nayvəlinin nəticəsi, filosof alim Cümşüd Hacıyevin, filoloq alim Abbas Hacıyevin, filoloq alim Vəkil Hacılının (siyasətçi)in qardaşı, filoloq Asif Hacıyevin əmisidir.
Tofiq Hacıyev 1954–1964-cü illərdə Marneuli şəhər 1 saylı orta məktəbində təhsil alıb. 1969-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin fizika fakultəsini bitirib. Artıq tələbəlik illərində ciddi elmi tədqiqatla məşğul olmuşdur, görkəmli alim, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Abdulla Muxtarovun rəhbərliyi ilə hazırladığı "Qalliy2 selen tellur və onun fotoelektrik xassələri" mövzusunda diplom işi elmi rəhbəri və mütəxəssislər tərəfindən dünyada ilk dəfə tədqiq olunmuş elmi problem kimi qiymətləndirilmişdir.
BDU Fizika fakültəsi Elmi Şurasının qərarı ilə aspiranturada saxlanması barədə qərar verilmişdir.
Tələbəlik dövründə elmi fəaliyyətlə yanaşı, idmanla da məşğul olmuş, Neftçi Bakı klubunun əvəzedici heyətində məşqlər keçmiş və Moskvanın "Torpedo" komandasına qarşı "Neftçi"nin əvəzedici heyətinin tərkibində oyunda iştirak etmişdir.
Universiteti bitirdikdən sonra könüllü olaraq yarım ilə qədər Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasında dolunun əmələ gəlməsi və onun qarşısının alınması mövzusunda tədqiqatlar aparmış və nəticələri Azərbaycan hidrometeoroloji mərkəzinə təqdim etmişdir.
1970-ci ilin iyun ayında hərbi xidmətə çağırılmış, SSRİ Silahlı Qüvvələrində zabit kimi xidmət etmişdir. Hərbi xidməti Naxçıvanda Şahtaxtıda keçmişdir. Rota komandiri, batalyonun qərargah rəisi olmuş və kapitan rütbəsində tərxis edilmişdir. Hərbi xidmət dövründə diviziyanın futbol komandasının oyunçu-məşqçisi olmuş, tapançadan atəş və üzgüçülük üzrə 1-ci idman dərəcəsi almışdır. Hərbi xidmətdən sonra Gürcüstana, Marneuliyə qayıtmışdır.
Fəaliyyəti
1972–1978-ci illərdə Marneuli 1 saylı rus orta məktəbində müəllim və tədris hissə müdiri, 1978–1983-cü illərdə Marneuli rayon Maarif şöbəsində məktəblər üzrə inspektor işləmişdir.
1983-cü ilin aprel-avqust aylarında Gürcüstan KP Marneuli rayon partiya komitəsinin ideoloji şöbəsində təlimatçı, 1983-cü ilin avqust ayından 1990-cı ilə qədər ideoloji şöbənin müdiri işləmişdir.
1984–1987-ci illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbində təhsil almış, ali siyasi təhsillə yanaşı, tarix və ictimaiyyətşünaslıq müəllimi ixtisasına yiyələnmişdir.
1990–1996-cı illərdə Marneuli 4 saylı rus orta məktəbinin direktoru, 1996–1998-ci illərdə rayon Maarif Şöbəsinin müdiri, 1998–2002-ci illərdə rayon bələdiyyəsinin deputatı, 2002–2004-cü illərdə rayon Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə Şurasının məsul katibi olmuşdur.
1996-cı ildən Gürcüstanın müxtəlif ali məktəblərində ümumi fizika, biofizika və tibbi fizika fənlərindən mühazirələr oxuyur. Gürcüstanın Azərbaycan məktəblərinin tədris-metodik və kadr təminatında xidmətləri var. Bu məktəblərdə çalışan fizika müəllimləri üçün təşkil etdiyi elmi-metodik kursların böyük rolu olmuşdur.
Gürcüstanda azərbaycanlı əhalinin mədəniyyət və təhsilinin inkişafı, vətəndaş həmrəyliyi və demokratik islahatlar uğrunda fəaliyyət aparır.
Gürcüstanda fəaliyyət göstərən və parlament seçkilərində iştirak etmiş, respublika parlamentində və yerli bələdiyyələrdə deputatlarla təmsil olunmuş, yerli azərbaycanlı əhalinin siyasi inkişafında və fəallığında, cəmiyyətə inteqrasiyasında rol oynamış Gürcüstan Müsəlman və Xristian Demokratlar İttifaqı Siyasi Partiyasının yaradıcılarından biri və Marneuli rayon şöbəsinin sədridir.
İki övladı, dörd nəvəsi var.
Jestin tanınması
thumb|Əl jesti thumb|Jestin tanınmasının nəticələri
Jestin tanınması — istifadəçinin başının, bədəninin, əllərinin vəziyyəti və hərəkəti vasitəsilə kompüterə komandaların daxil edilməsi texnikası.
Jestin mənaları
Ünsiyyət zamanı məlumatın 50 faizi jest və mimikaların köməyi ilə çatdırılır. Bununla belə çox ifadəli işlətdiyimiz sözlər - yalnız 10 faiz fikrimizi çatdırmaqda bizə yardımçı olur. Səsin tembri və intonasiyanın vasitəsilə isə məlumatın cəmi 40 faizini ötürməyə müvəffəq oluruq. Söhbət zamanı əsas diqqət maksimum həmsöhbətimizin jest və mimikalarına yönəlməlidir.
Təcrübəli psixoloqlar sizə dialoqlar zamanı daha çox istifadə olunan bəzi jest və mimikaların mənasını açıqlayırlar.
Amma unutmayın ki, ünsiyyətdə əsas mövqe səmimilikdir. Çalışın biliklərinizi tətbiq edərkən hərəkətləriniz süni, qeyri-təbii görünməsin.
Jestlər bir neçə qrupa bölünür.
Bizim tez-tez istifadə etdiyimiz "Əlvida" jesti Yunanıstanda "Rədd ol buradan" kimi başa düşülür.
Müsəlman ölkələrində sol əllə hədiyyə, pul vermək haram sayılır. Başqa Qərb və Avropa ölkələrində isə bu məqama heç bir fikir vermirlər.
Bugünkü təqdim olunun məqalədə sonuncu qrup - adaptor (ötürücü) jestlərdir. Adətən bu növ jestlər bizə hiss və emosiyalarımızı ifadə etdikdə yardımcı olurlar. Onlar uşaqların qeyri-ixtiyari etdiyi reaksiyalara oxşayır. Stress, həyəcan əlamətlərində ifadə etdikdə daha aydın görünür.
Azəri teatrının ustaları (film, 1966)
Azəri teatrının ustaları tammetrajlı sənədli filmi rejissor Ruslan Şahmalıyev tərəfindən 1966-cı ildə çəkilmişdir. "Azərbaycanfilm" kinostudiyası nda istehsal edilmişdir. Film Azərbaycan teatrı nın inkişafında böyük xidmətləri olan, tamaşaçıların rəğbət və məhəbbətini qazanmış sənət adamlarından, teatr xadimlərindən bəhs edir
Məzmun
Film Azərbaycan teatrı nın inkişafında böyük xidmətləri olan, tamaşaçıların rəğbət və məhəbbətini qazanmış sənət adamlarından, teatr xadimlərindən-Möhsün Sənani, Mustafa Mərdanov, Barat Şəkinskaya, Sofa Bəsirzadə, Mehdi Məmmədov və başqaları haqqında bəhs edir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Məmməd Mərdanov, Ruslan Şahmalıyev Rejissor: Ruslan Şahmalıyev Operator: A. Məhərrəmov Bəstəkar: Emin Sabitoğlu
Baccharis dubia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
98
98-ci il (Doxsan səkkizinci il) — Çərşənbədən başlayan uzun olmayan il.
Naxçıvan maili düzənliyi
Haqqında
Naxçıvan düzü Naxçıvançayın gətirmə konusunun geniş bir hissəsini əhatə edir. Ərazidə qədimdən suvarılan və orta dərəcədə yuyulmuş gillicəli torpaqlar yayılmışdır. Tamamilə əkin yerinə çevrilmiş bu sahənin təbii bitkiləri yovşanlardan, taxılkimilərdən, qismən şoranlardan və efemerlərdən ibarətdir. Naxçıvan düzünün mütləq yüksəkliyi 760 metrlə 1100 metr arasında dəyişir. Onun ümumi sahəsi 32 min hektardan artıq olub, Muxtar respublikanın başlıca kənd təsərrüfatı rayonudur. İranla olan qarşılıqlı müqavilə əsasında sərhəd çayı Araz üzərində 1,5 milyard kub metr su tutumuna malik "Naxçıvan" dəryaçası tikilmişdir. Bu kompleks tikinti nəticəsində Naxçıvan düzünün landşaftı xeyli dəyişmiş, ətraf sahələrin su təchizatı yaxşılaşmış, balıqçılıq təsərrüfatı inkişaf etdirilmişdir. Bənd üzərində tikilmiş hər birinin gücü 22 min kvat. olan iki elektrik stansiyası hər iki ölkəyə enerji verməkdədir. Görülən suvarma tədbirlərinə baxmayaraq, Naxçıvan düzündəki kəndlərin kəhrizləri də öz əhəmiyyətini saxlayır. Buradakı 47 kəhrizin suyundan məişətdə və suvarmada istifadə olunur. Kəndlərdə 22 subartezian quyusu qazılıb istifadəyə verilmişdir.
Naxçıvan maili düzənliyinin hidrogeologiyası
Düzənliyin şimal sərhəddi Xalxal meşəsi yaxınlığından keçərək, Dərələyəz və Zəngəzur dağlarının cənub yamacları ilə hüdudlanmışdır. Naxçıvançayın kiçik qollarının qobuları ilə və dayaz yarğanlarla mürəkkəbləşmişdir. Bunlardan əlavə, Naxçıvançayın aydın seçilən terrasları düzənliyin qərb və şərq kənarlarına doğru ucalan pillələr yaratmışdır. Belə terrasların sayı 4-ə çatıb, Naxçıvançayın müasir yatağından 2, 10, 13-50 və 70 m hündürlükdə yerləşmişdir. Düzənliyin əsas hissəsini allüvial-prolüvial çöküntülər təşkil edir. Dördüncü dövr çöküntülərinin qalınlığı düzənliyin dağətəyi hissəsindən Arazın kənarına doğru 10–15 m –dən 35 m-dək artır. Naxçıvan şəhəri ərazisində çöküntülərin qalınlığı 5,8 m-dən 46 m-dək dəyişir. Düzənliyin Arazkənarı hissəsində sulu çöküntülərin eni 6 km –ədək yaxın bir zolaq şəklində Araz çayı boyunca uzanmışdır. Sulu zolaq düzənliyin şimal-qərb və cənub-şərq hissələrində ensizləşir. Çöküntülərlə müncər olan qrunt sularının yatım dərinliyi şimaldan dağətəyi hissədən cənuba, Araz çayına doğru və düzənliyin kənarlarından mərkəz hissəyə, Naxçıvana doğru azalır. Düzənlik ərazisində qrunt sularının yatım dərinliyi 2,0–30 m arasında tərəddüd edir. Çöküntülərin süzülmə əmsalı onların litoloji tərkibindən asılı olaraq 1,5 m/sut. arasında tərəddüd edir. Qrunt sularının minerallaşması 1 q/l-ə qədərdir. Suların codluğu 4-9 mq/ekv, temperaturu 11-14°Cdir. Yeraltı axımın mailliyi 0,0025-0,0057 –dir. Sukeçiricilik əmsalı 3–145 m2/sut. arasında dəyişir. Suların kimyəvi tərkibi hidrokarbonatlı – kalsiumlu–maqneziumlu və hidrokarbonatlı–sulfatlı maqneziumlu-natriumludur. Düzənliyin şimal-qərb, Arazkənarı hissəsində qrunt suları əsasən Araz çayı vasitəsilə, qismən də buxarlanma yolu ilə sərf olunur. Həmçinin Naxçıvançayın gətirmə konusu hüdudlarında 20-dən artıq kəhriz və Cəhriçayın məcrasının suları hesabına qidalanan bir çox kəhrizlər mövcuddur ki, onlar da əhalinin su ilə təminatında mühüm rola malikdirlər.
Neoseiulus xizangensis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Nizami (opera)
Nizami operası — 1939-cu ildə bəstəkar Əfrasiyab Bədəlbəyli tərəfindən yazılmış, şair Nizami Gəncəvinin həyatından bəhs edən tarixi opera. Operanın musiqisi və librettosu Məmməd Səid Ordubadinin "Qılınc və qələm" romanının süjet və motivləri əsasında Əfrasiyab Bədəlbəyli tərəfindən qələmə alınmışdır. Operanın premyerası 12 dekabr 1948-ci il tarixində Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında baş tutmuşdur.
Əsər 5 pərdə və 6 şəkildən ibarətdir. Operanın çoxpərdəli olması, iştirakçıların və xor ilə kütləvi səhnələrin çoxluğu, sarayda təmtəraqlı səhnələr bir qədər Avropanın opera janrını xatırladan xüsusiyyətlərdir. Əsərdə şəhərin taleyi ilə maraqlanan, Nizami Gəncəvi və mənəviyyatca ona yaxın adamlar öz xeyrini güdənlərə və hakimiyyət hərislərinə qarşı mübarizə aparırlar. Şair nəcib, öz xalqını, doğulduğu şəhəri sevən bir şəxs kimi təqdim olunmuşdur.
Əfrasiyab Bədəlbəyli operada xor səhnələrinə geniş yer verib, bu istiqamətin rolu önplana çəkilib. "Nizami" operası Azərbaycanda opera sənətininin inkişafını irəliyə aparan əsərlərdən biri olmuşdur. Əsər mütəxəssislər tərəfindən Azərbaycanda bu istiqamətin tematik janr diapazonu, məzmun yeniliyi baxımından müsbət bir təcrübə kimi dəyərləndirilir.
Mənbə və mövzular
Nizami yaradıcılığını tanınmış filosof, ədəbiyyatşünas və sənətşünaslar, elm və dövlət xadimləri yüksək qiymətləndirmiş, onun həyatı və əsərləri əsasında müxtəlif mövzularda romanlar, pyeslər yazılmış, şəxsiyyətinə həsr edilmiş poema və şeirlər qoşulmuşdur.
Nizami irsi uzun zamanlar ərzində dünya elmi-ədəbi fikrinin diqqət mərkəzində olmuşdu. Azərbaycanda şairin əsərləri dəfələrlə nəşr olunmuş, ədəbi irsinin öyrənilməsi və tanıdılması sahəsində müxtəlif işlər həyata keçirilmiş, çoxlu sayda tədqiqatlar meydana gətirilmiş, eləcə də dünya nizamişünaslığında ilk dəfə olaraq əsərlərinin elmi-tənqidi mətni hazırlanmışdır. Bu proseslərin intensiv şəkil almağa başlaması əsasən Nizami Gəncəvinin anadan olmasının 800 illik yubileyi ərəfəsinə təsadüf etmişdir. Şairin yubileyinin dövlət səviyyəsində qeyd olunması ilə bağlı ilk qərar 1939-cu ilin iyul ayının 25-də qəbul edilmiş, lakin İkinci Dünya Müharibəsi səbəbindən yubileyin yalnız 1947-ci ildə qeyd olunması mümkün olmuşdur. İkinci Dünya Müharibəsinin başlanması səbəbi ilə yubiley günü blokada şəraitində olan Leninqradda Dövlət Ermitajında qeyd edilmişdi. Şairin yubileyi təntənəli surətdə keçirilməsi yalnız 1947-ci ildə Bakıda mümkün olmuşdur. Sözügedən illərdən etibarən Nizaminin dövrü, həyatı və yaradıcılığı bağlı yeni-yeni araşdırmalar aparılmışdır. Gəncədə dəfn olunduğu yerdə Nizami Gəncəvinin məqbərəsi ucaldılmış, xatirəsinin əbədiləşdirilməsi istiqamətində silsilə xarakterli tədbirlər həyata keçirilmişdir.
Nizami Gəncəvi həyatı və yaradıcılığının əsas tədqiqatçılarından biri olan Səadət Abdullayeva qeyd edir ki, "Nizaminin yüksək ideyalı əsərlərinə, əlbəttə, bəstəkarlar biganə ola bilməzdilər. Bunu şairin poemaları əsasında klassik musiqinin demək olar ki, bütün janrları üzrə yazılan əsərlər — operalar, baletlər, simfoniyalar, simfonik poemalar, simfonik və xoreoqrafik süitalar göstərir."
Nizaminin sözlərinə xor-poemalar, qarışıq xor ilə fortepiano üçün əsərlər, solist, xor və simfonik orkestr üçün poemalar, səs və kamera orkestri üçün lirik mahnılar yazılmışdır. Onlarla yanaşı, Nizami qəzəllərinə çoxlu sayda mahnı və romanslar da bəstələnmişdir. Səadət Abdullayeva yazır ki, "Üzeyir Hacıbəyovun "Sənsiz" və "Sevgili canan" əsərləri ilə Azərbaycan milli musiqisində yeni — "musiqili qəzəl" və ya "qəzəl-romans" janrının əsası qoyulmuşdur. Maraqlıdır ki, şairin qəzəlləri onlara musiqi qoşulandan sonra daha çox populyar olmuşdur."
Nizami obrazı onun adı ilə adlanan opera və baletdə canlandırılmışdır. Nizami Gəncəvinin xatirəsinə simli simfoniya, vokal-simfonik poema, kantata, vokal-oratoriya, simli kvintet, elegiya, muğam etüdləri, xor əsərləri, poema ithaf olunmuşdur. Nizaminin əsərləri əsasında səhnələşdirilən dram əsərlərini və çəkilən filmləri də musiqi müşayiət edir. Bütün bu əsərlər Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin zənginləşməsində və bəstəkarların yaradıcılıq fəaliyyətinin zənginləşməsində rol oynamışdır.
thumb|right|200px|Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Nizami" operasının librettosunu yazarkən süjet və motivlərindən istifadə etdiyi "[[Qılınc və qələm (roman)|Qılınc və qələm" romanının müəllifi Məmməd Səid Ordubadinin 1972-ci ildə buraxılmış SSRİ Poçt Markası. ]]
Nizami Gəncəvi həyatı və yaradıcılığının əsas tədqiqatçılarından biri olan Rəşid Şəfəq "Nizami" operasından bəhs edərək qeyd edir:
Səadət Abdullayeva qeyd edir ki, "Bu işdə, təbii ki, Azərbaycan bəstəkarları da kənarda qalmayıblar. Nizaminin poeziyası ilə ruhlanan bəstəkarlar şairin "Xəmsə" əsərini, qəzəlləri və keçdiyi həyat yolu əsasında çoxlu sayda müxtəlif janrda musiqi əsərləri yazmışlar. Bəstəkarların özlərinin etiraflarına görə, şairin humanist ideyası və yaratdığı obrazlar onlar üçün tükənməz ilham mənbəyi olmuşdur. Nizaminin poemalarını musiqişünaslar da şairin yaşadığı dövrün musiqi mədəniyyətinin öyrənilməsində qiymətli örnək saymışlar. Nizami Gəncəvinin əsərlərində musiqinin, bəstəkarların yaradıcılığında şairin obrazı və bədii irsinin əksi məsələlərini ilk dəfə ötən əsrin 40-cı illərində görkəmli bəstəkar, dirijor, musiqişünas, publisist və ictimai xadim Əfrasiyab Bədəlbəyli toxunmuşdur."
Əfrasiyab Bədəlbəyli "Nizami" operasını yaradarkən Azərbaycan-sovet yazıçısı Məmməd Səid Ordubadinin "Qılınc və qələm" romanının süjet və motivlərindən istifadə etmişdir. Bu roman Nizami dövründə geniş təbəqələrin vəziyyətini, ölkənin xarici əlaqələrini, əsrin ədəbiyyat və incəsənətini, sənətkarlarını, dövlət xadimlərini, xalqın azadlıq mübarizələrini əks etdirən bir romandır. Əsərdə Nizami Gəncəvinin surəti mərkəzi yer tutur. Lakin müəllif tək bununla kifayətlənmərək Nizami dövrünün geniş, hərtərəfli hadisələrini ifadə etməyə çalışmışdır.
Yazılması
200px|thumb|left|"Nizami" operasının müəllifi, Azərbaycan bəstəkarı [[Əfrasiyab Bədəlbəyli, 1930-cu illər.]]
1945-ci ildə başa çatmış Böyük Vətən Müharibəsi Azərbaycan xalqına dinc yaradıcı əməyə qayıtmaq imkanı verdi. Müharibədən sonrakı dinc həyatın yeni şəraitində ədəbi-bədii əsərlərin və incəsənətin bütün növlərinin məzmun və mövzuları diqqəti cəlb edəcək dərəcədə yeniləşdi. Bir çox janrlarda əsərlərin müəlliflərini tarixlə, tarixi keçmişin əlamətdar hadisələri, ədəbiyyat abidələri və xalqın bütün mədəni irsi ilə bağlı mövzular cəlb etməyə başladı.
Yeni mövzular, yeni obrazlar incəsənətin bu və ya digər sahəsində yaradıcılıq diapazonunu genişləndirən yeni janr, forma, ifadə vasitələri axtarışlarına gətirib çıxardı. Zemfira Səfərova qeyd edir ki, "Opera yaradıcılığı sahəsində ideya-mövzu, obraz-janr diapozonu genişlənməsinin əlamətlərindən biri də Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının səhnəsində "Nizami" operasının milli səhnə üçün yeni janrda tamaşaya qoyulması oldu."
1939-cu ildə bəstəkar Əfrasiyab Bədəlbəyliyə Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Nizami Gəncəvinin 800 illiyi münasibətilə opera yazmaq tapşırıldı. Əfrasiyab Bədəlbəyli əsəri ərsəyə gətirsə də, həmin dövrlərdə başlayan İkinci Dünya Müharibəsi və Böyük Vətən Müharibəsi "Nizami" operasının səhnə həllinə mane oldu.
Treskakimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi. Bu dəstəyə 8-10 fəsilə və 750-yə yaxın dəniz və şirin su növü daxildir.
Müasir təsnifat
Dəstə aşağıdakı fəsilələrə bölünür: Bəzən Treskaları aşağıdakılara bölürlər:
Nizami (opera)
Səhnələşdirilməsi
thumb|right|250px| Operanın ilk premyerası [[Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı|Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında keçirilmişdir. ]]
left|200px|thumb|[[Bülbül (müğənni)|Murtuza Məmmədov (Bülbül) Nizami Gəncəvi rolunda, "Nizami" operasının ilk premyerasından bir səhnə, 12 dekabr 1948-ci il.]]
1939-cu il dekabr ayının 13-də "Nizami" operasının birinci pərdəsini Bakı filarmoniyasının simfonik orkestrinin müşayiəti ilə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının artistləri nümayiş etdirmişdilər. Operadan fraqmentlər 1939–1940-cı illərin konsert mövsümündə səslənmişdi. 1941-ci ildə başlayan Böyük Vətən Müharibəsi səbəbi ilə, operanın premyerası təxirə salınmışdır. "Nizami" operasının ilk premyerası 12 dekabr 1948-ci il tarixində baş tutmuşdur. Nəhayət, operanın ilk tamaşası böyük uğur qazanmışdır. Tamaşanın quruluşunu Azərbaycan SSR Xalq artisti İsmayıl Hidayətzadə vermişdir. Dirijor Əməkdar incəsənət xadimi, "Nizami" operasının müəllifi Əfrasiyab Bədəlbəyli özü idi. Səhnə əsərinin bədii tərtibat işi isə rəssam Fyodor Qusak tərəfindən həyata keçirilmişdir. Rolların ifaçıları: Murtuza Məmmədov (Bülbül) — Nizami Gəncəvi, Sona Mustafayeva — Əzra, Fatma Muxtarova — Rəna, Hüseynağa Hacıbababəyov — Xosrov, Ağababa Bünyadzadə — Hökmdar Qızıl Arslan, Böyükağa Mustafayev — Əmin Xaris və başqaları idi.
Operanın ilk premyerası ilə əlaqədar olaraq Zemfira Səfərova qeyd edir ki, "Opera yaradıcılığı sahəsində ideya-mövzu, obraz-janr diapozonu genişlənməsinin əlamətlərindən biri də Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının səhnəsində "Nizami" operasının milli səhnə üçün yeni janrda tamaşaya qoyulması oldu. Xatırlatmaq istəyirəm ki, "Nizami" operası Azərbaycan sovet yazıçılarından biri olan Məmməd Səid Ordubadinin "Qılınc və qələm" romanının süjetinin motivləri əsasında yazılmışdır. Librettonun müəllifi operanın müəllifi Əfrasiyab Bədəlbəylinin özünə məxsusdur. Dirijorluq işini də Əfrasiyab Bədəlbəyli öz üzərinə götürmüşdü. Baş rollarda Murtuza Məmmədov (Bülbül) — Nizami Gəncəvi, Sona Mustafayeva — Əzra, Fatma Muxtarova — Rəna, Hüseynağa Hacıbababəyov — Xosrov, Ağababa Bünyadzadə — Hökmdar Qızıl Arslan, Böyükağa Mustafayev — Əmin Xaris çıxış edirdilər."
Musiqiləri
Əfrasiyab Bədəlbəyli tərəfindən yazılan və bəstələnən "Nizami" operası 5 pərdə və 6 şəkildən ibarətdir. Operada hadisələr Gəncədə baş verir. Sözügedən dövrdə bu məkan müxtəlif dövlətlər, qüvvələr, partiyaların cəmləşdiyi yer idi. Operanın iştirakçıları — Nizami Gəncəvi və mənəviyyatca ona yaxın adamlar — cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrindən olan, doğma şəhərin taleyi ilə maraqlananlar özləri üçün xeyir güdənlərə və hakimiyyət hərislərinə qarşı durmağa can atırlar.
Lakin operanın librettosunda qarşıya qoyulmuş ilkin vəzifəni yerinə yetirmək mümkün olmadı. Romanın ictimai münaqişəsi librettoda məntiqi əksini tapmamışdı. Gəncədə baş verən hadisələr mahiyyət etibarilə saray fitnə-fəsadının ifadəsinə gətirib çıxardı. Baş qəhrəman obrazı da librettoda hərtərəfli planda həll olunmamışdı, obraz bir qədər statik idi və şairin fəlsəfi baxışları lazımi səviyyədə açılmamışdı.
Nizami Gəncəvi dövrünün hadisələri mücərrəd mühakimələrdə işıqlandırılırdı, operanın qəhrəmanı səhnədə baş verən hadisələrdə iştirak etməyərək, onlar barədə yalnız mühakimə yürüdürdü.
Operada şair Nizami Gəncəvini nəcib, öz xalqını, öz doğma şəhərini sevən bir şəxs kimi ariya, ariozolarda təqdim edən Nizami partiyası onun öz doğma şəhərinə, öz xalqına məhəbbətini ifadə etmişdir. Onun dördüncü pərdədə olan ariyası bu ifadələrdən biridir. Nizami partiyasını Murtuza Məmmədov (Bülbül) məharətlə ifa etmişdir. Müğənninin bu ifaları da mətbuatda dəfələrlə qeyd olunmuşdur. Nizaminin ariyası Niyazinin dirijorluğu ilə Bülbülün ifasında 27 sentyabr 1947-ci il tarixində keçirilən Nizami Gəncəvinin 800 illiyinə həsr olunmuş təntənəli konsertin proqramına daxil edilmişdi.
"Nizami" operasında Nizaminin partiyasındakı ariya "Mən ol şəhi-məani ki, fəzilətim əyandır, Yer ilə zəmanə hakim hünərim bir asimandır…" sözləri ilə başlanır.
Şair Nizami Gəncəvinin iftixarı, yüksək şairlik istedadına mədhiyyə "Fəxriyyə" musiqisində səslənir. Bu ariyada Nizami öz şeirlərini ifa edir.
Xalq mahnılarına əsaslanan bəstəkar Əfrasiyab Bədəlbəyli Nizaminin ariyasına muğam xüsusiyyətləri gətirir. Məhz muğam intonasiyaları ilə şair Nizami həyəcanla öz heyranlığını ifadə edir. Bu muğam intonasiyaları yuxarı registrdə başlayaraq ifa edilir. Muğamlarda olduğu kimi, melodiya tədricən pillələrlə sekvensiya şəklində mayeyə doğru enir.
Digər qadın qəhrəman Nizami Gəncəvinin sevdiyi xanım incə, səmimi Rəna obrazı bəstəkar Əfrasiyab Bədəlbəyli tərəfindən, klassik opera repertuarına yaxın lirik melodiya ilə xarakterizə olunur. Rəna obrazının əsas xarakteristikası — Rənanın balladasında kinli rəqibi tərəfindən zəhərlənən incə, vəfalı qız obrazını açır. Bəstəkar Rənanın balladasında Nizami Gəncəvinin özünün həqiqi şeir mətnlərinə əsaslanır. Beləliklə, Rəna obrazına öz münasibətini, onun şair Nizami Gəncəvi obrazına yaxınlığını xüsusilə qeyd edir.
Azərbaycanda qədim dövrdən yüksək kişi və yuxarı qadın səsi dəb idi. Məhz buna görə də "Nizami" operasının müəllifi Əfrasiyab Bədəlbəyliyə qədər operalara aşağı kişi, eləcə də qadın səsləri cəlb olunmurdu. Bu səslənmə yeniliyinin əsasını bəstəkar Əfrasiyab Bədəlbəyli özünün "Nizami" operası ilə qoydu.
Amiranə, kinli Əzra obrazı "Nizami" operasında incə, cəsarətsiz Rəna obrazına qarşı qoyulur.
Əzra obrazının əsas ariozosu qəddar təbiətli, ehtiraslı, Nizami obrazına dəlicəsinə aşiq olmuş qadını təsvir edir. Əzra obrazının düşüncələri onu məftun edən hislər ətrafında cəmləşmişdir. Əzra obrazı cavabsız məhəbbətindən əziyyət çəkir, taleyindən şikayətlənir.
İlk taktların ritm intonasiyasının gərgin ostinant təkrarı, bütün ariozo ərzində təkrar olunan ritmik quruluş onun öz düşüncələrinə daldığını nəzərə çarpdırır. Ariozonun sürəti, aşağı registr, melodiyanın kiçik diapazonu, metroritmik ostinato, bütün bunlar ariyada ifadə olunmuş hissi dərinləşdirir. Əzra obrazının cavabsız məhəbbəti səbəbindən iztirablarının dərinliyini nəzərə çarpdırır.
"Nizami" operasından bəhs edən Zemfira Səfərova qeyd edir ki, "Nizami operası Azərbaycan səhnəsindən nisbətən tez düşdü. Lakin operanın musiqisində məharətlə yazılmış, öz qeyri-adi melodizmi ilə fərqlənən bəzi nömrələr mövcud vəziyyətdədir. Ona görə də təsadüfi deyil ki, bu keyfiyyətlərə malik olan "Nizami" operasının nömrələri konsertlərdə ifa olunur və dinləyicilərin rəğbətini qazanır. "Nizami" operası Azərbaycan opera sənətinin inkişafında daha bir pillə oldu."
Xor
Əfrasiyab Bədəlbəyli "Nizami" operasında xor sənətinin inkişafı probleminə əsaslı surətdə yaxınlaşdı. "Koroğlu" operasında olan geniş xor səhnələri Azərbaycan bəstəkarlarının operalarda polifonik formalara müraciətinə təkan verdi. Bu, "Nizami" operasının müəllifi Əfrasiyab Bədəlbəyliyə də müəyyən dərəcədə təsir etdi. Belə ki, "Nizami" operasının son pərdəsində yanğın səhnəsi xorun iştirakı ilə fuqato şəklində təqdim olunmuşdur. Operada xorlardan son səhnələri bitirmək bəzən isə əhvali-ruhiyyəni, qəlb sarsıntılarını, qəhrəmanların iztirablarını qüvvətləndirmək üçün istifadə olunur.
Rənanın Əzra tərəfindən zəhərlənməsi səhnəsində ifa edilən qadın xoru, Nizami Gəncəvini dinləməyə toplaşmış şairlər səhnəsində ifa edilən kişi xoru və digər xorlar bu cür xorlarla eyni səciyyə daşıyır.
Nizami
Operanın baş qəhrəmanı Nizami obrazıdır. Bu obraz Nizami Gəncəvinin üzərində qurulmuşdur. Operanın əsas mövzusunu Nizaminin şəxsi həyatı təşkil edir. Romanın baş qəhrəmanı şair Nizami Gəncəvi onun şəxsi həyatına və yaradıcılığına mənfi təsir göstərmiş bir çox hadisələrin şahidi olmuşdur. Operada Nizami obrazı haqsızlığa, ədalətsizliyə qarşı mübarizə aparan, xalq tərəfindən sevilən şair obrazı kimi düşünülüb yaradılmışdır. Bu obraz "Nizami" operasının Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında baş tutan ilk premyerasında Murtuza Məmmədov (Bülbül) tərəfindən ifa edilmişdir.
Operada Nizaminin xarakterində bağlılıq hissi də öz əksini tapmışdır. Nizami Qızıl Arslanın qoşunlarının Gəncəyə daxil olmasına qədər, Rənanı qorumağa çalışır. Müsəlman xəlifəliyinin canişi Əmin Xarisin qızı Əzranı öz sevdiyi qadın üçün rədd edir. Əsərdə şəhərin taleyi ilə maraqlanan Nizami Gəncəvi və mənəviyyatca ona yaxın adamlar öz xeyrini güdənlərə və hakimiyyət hərislərinə qarşı mübarizə aparırlar. Şair nəcib, öz xalqını, doğulduğu şəhəri sevən bir şəxs kimi təqdim olunmuşdur.
Rəşid Şəfəq yazır ki, "Nizami operası dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəviyə həsr olunmuşdur. Operada şairin obrazı, o uzaq illərdə Azərbaycan xalqının siyasi və sosial həyatının ab-havası, insan münasibətlərinin mürəkkəb dünyası öz əksini tapmışdır. Nizaminin mənəvi idealı ilə reallıq arasında uyğunsuzluq şairin insana və ədalətə inamını qıra bilməmişdir."
Rəna
Operanın əsas qəhrəmanlarından biri də Rəna obrazıdır. Rəna obrazı saf, gözəl və ağıllı bir xanım kimi düşünülmüşdür. Zemfira Səfərova qeyd edir ki, "Rəna obrazı Nizaminin Əzra kimi gözəl xanıma dəyişdiyi bir xanımdır. Obrazda bu fikir üzərində yaradılmışdır." Rəna obrazı ən gözəl, saf və təmiz sifətləri öz varlığında canlandırır. Nizami onu qorumaq üçün hər şey edir. Nizami Rənanı ona gələn pisliklərdən qoruyur.
Rəna obrazı Nizaminin sevdiyi qadın kimi təqdim olunmuşdur. Nizami Qızıl Arslanın qoşunlarının Gəncəyə daxil olmasına qədər, Rənanı qorumağa çalışır. Müsəlman xəlifəliyinin canişi Əmin Xarisin qızı Əzranı öz sevdiyi qadın — Rəna üçün rədd edir. Bu obraz "Nizami" operasının Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında baş tutan ilk premyerasında Sona Mustafayeva tərəfindən ifa edilmişdir.
Operada Əzra obrazı ilə hökmdar obrazı birləşib Rənanı öldürmək fikrinə düşürlər. Nizami Rənanı qorumaq məqsədi ilə, mənəviyyatca ona yaxın adamlarla bu fikrə qarşı mübarizə aparır. Rəna Nizamiyə öz sevgisini etiraf edir, Nizami də cavabında cavab mahnısını ifa edir.
Əzra
Əzra obrazı "Nizami" operasının əsas obrazlarından biridir. Zemfira Səfərova qeyd edir ki, "Əzra obraz mənfi, hər istədiyini əldə etmək istəyən, eşqbaz bir qadın kimi düşünülmüş və o cür obraz kimi də təqdim edilmişdir." Dövrün Gəncə hökmdarı Əzranı sevir, lakin Əzra ona Nizamiyə aşiq olduğunu bildirir.
Hökmdar Əzranı sevsə də, qız əsəbidir və ehtiraslı sevgi etiraflarına cavab vermir. "Nizami" operasının baş qəhrəmanlarından biri olan Rəna obrazı Əzranın dəstəsində mövcud olan gənc qızlardan biri idi. Operada Əzra obrazı ilə hökmdar obrazı birləşib Rənanı öldürmək fikrinə düşürlər. Buna səbəb isə Əzranın Nizamiyə aşiq olması, Nizaminin Rənanı sevib onu rədd etməsi idi.
Əzra Nizami ilə Rənanı görüb qızı təhqir etmişdir. Ümumilikdə bu obraz mənfi obraz kimi düşünülmüş və operada bu cür təqdim edilmişdir. Əzra obrazı "Nizami" operasının Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında baş tutan ilk premyerasında Fatma Muxtarova tərəfindən ifa edilmişdir.
Libretto
300px|thumb|left|[[Nizami Gəncəvi Eldənizlər dövlətinin hökmdarı Qızıl Arslanın qəbulunda. 1481-ci ilə aid əlyazmadan miniatür, Uolters Sənət Muzeyi, Baltimor, ABŞ.]]
Hadisələrin iştirakçılarının taleyi ictimai və siyasi münaqişələr fonunda baş verir. Burada mübarizə, iztirab xəyanətlə, məhəbbət nifrətlə, qətl və saray fitnə-fəsadı ilə bir-birinə qarışır. Hadisələr XII əsrdə Gəncədə baş verir. Məzmunun əsasını xalqın həyatından götürülmüş ictimai-sosial hadisələr və şair Nizaminin şəxsi həyatı təşkil edir. Romanın baş qəhrəmanı şair Nizami onun şəxsi həyatına və yaradıcılığına mənfi təsir göstərmiş bir çox hadisələrin şahidi olmuşdur. Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Nizami" operası 5 pərdə və 6 şəkildən ibarətdir.
Birinci pərdə
Gəncədə mülayim bahar günü. Nizami Gəncəvi şairlərin əhatəsində öz yeni şeirlərini oxuyur. Elə buradaca bağda saray şairi Kəmaləddinin müşayiəti ilə Gəncə hakimi gəzir. Şeypur səsləri hökmdar Qızıl Arslanın elçisinin gəldiyini bildirir. O, hökmdara və Nizamiyə məktublar təqdim edir. Qızıl Arslan Nizamini sarayına dəvət edir və ona yeni poema yazmağı tapşırır.
Hökmdar isə qəzəblidir. Hökmdar onu fitnəkarlıqla günahlandırır və intiqam alacağı ilə hədələyir. Uzaqdan qızların mahnısı eşidilir. Bu mahnı — müsəlman xəlifəliyinin canişi Əmin Xarisin qızı Əzra xanımdır. Hökmdar Əzraya vurulmuşdur, lakin qız qaşqabaqlıdır və ehtiraslı sevgi etiraflarına cavab vermir. Onun ürəyi başqasına məxsusdur, o, başqasını sevir. Əzranın dəstəsində Rəna adlı gənc qız da mövcuddur.
Rəna Nizamiyə olan sevgisi barədə ifa edir. Yaxınlaşmaqda olan Nizaminin cavab musiqisi eşidilir. Rənaya qarşılıqlı etirafı ilə cavab verir. Əzra bu səhnəni seyr edir və qəzəbli halda qızı təhqir edir. Əzra ilə münasibətlərini yaxşılaşdırmaq məqsədi ilə hökmdar Hökmdar Rənanı Bağdada xəlifənin sarayına göndəriləcək kənizlər siyahısına salmağı əmr edir.
İkinci pərdə
Gəncə hökmdarı qiymətli hədiyyələrlə Əmin Xarisin sarayına Əzraya elçi gəlir. Saray şairləri hörmətli qonağı vəsf edirlər. Qonaqlığa dəvətlilər arasında Nizami də mövcud olur. Sarayın sahibi ona hökmdarı vəsf etməyi təklif edir, lakin bunun əvəzində şair öz sənətini mədh edən "Fəxriyyə" musiqisini ifa edir.
Əzranın gəlişi ümumi canlama yaradır. Hökmdar onu istəmək üçün gəldiyini bildirir. Lakin Əzra yenə də onun istəyini rədd edir və etiraf edir ki, Nizamini sevir. Nizamidən intiqam almaq üçün hökmdar Rənanı damğalamağı əmr edir. Nizami qızı müdafiə edərək, eyni zamanda Əzranın məhəbbətini rədd edir.
Üçüncü pərdə
Nizami səs-küyün səbəbi ilə maraqlanır. Bu zaman keşikçilər gənc bir oğlanı gətirirlər. Məlum olur ki, səs-küyün səbəbi — Qızıl Arslanın əmri ilə oğlunun indicə dilinin kəsilməsidir. Baş vermiş hadisədən sarsılmış Nizami sarayı tərk edir və öz doğma şəhərinə qayıdır.
Birinci şəkil
Tək qalan Əzra sevmədiyi hökmdarla baş tutmayan evliliyindən şikayət edir və Nizamidən intiqam almaq fikrinə düşür. Xalqın böyük sevgisini qazanmış Nizamidən intiqam almaq çətindir. Lakin çıxış yolu tapılır — onlar razılaşırlar ki, Nizaminin sevdiyi qadın Rənanı qətlə yetirib, onu sevən şairə zərbə endirsinlər.
Beşinci pərdə
Gəncə Qızıl Arslanın qoşunları ilə əhatə olunmuşdur. Müharibənin əldən saldığı şəhər sakinləri şair Nizaminin evi qarşısında toplaşırlar. Əmin Xaris və hökmdar görünür. Hökmdar əmr edir ki, Nizami onunla Qızıl Arslan arasında vasitəçi olsun, ancaq şair bu təklifi rədd edir. Qəzəblənən hökmdar əmr edir ki, şəhəri yandırsınlar. Qızıl Arslanın qoşunları Gəncəyə girir.
Nizami baş vermiş hadisələrdən sarsılır. Sevimli şairi əhatə edən xalq onu sakitləşdirməyə və ədalətin qələbə çalacağına inandırmağa çalışır.
Qəbulu
Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Nizami" operası yaradılmasından sonra şöhrət qazanmış və bir neçə dəfə konsertlərə daxil edilmiş, Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının səhnəsində nümayiş etdirilmişdir.
Ümumilli lider Heydər Əliyev qeyd etmişdir ki, "Mən bir tamaşaçı və partiya işçisi mövqeyindən qeyd etmək istəyirəm, bəstəkarların — Fikrət Əmirovun "Min bir gecə" baleti, Cahangir Cahangirovun "Xanəndənin taleyi" operası, cənub mövzusunda yazılmış "Arazın o tayında" poeması, Bədəlbəylilər nəslinin tanınmış nümayəndəsi Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Nizami" operası və onlarla bərabər bir çox simfonik əsərlər Azərbaycan respublikasının musiqi həyatında böyük hadisədir…"
Zemfira Səfərova "Nizami" operasından bəhs etdiyi kitabında operanı bu cür qiymətləndirir: "Operanın çoxpərdəli olması, iştirakçıların və xor ilə yaradılan kütləvi səhnələrin çoxluğu, tamaşanın effektli-dekorativ olması (Beşinci pərdədə fuqato şəklində yanğın səhnəsini, yaxud döyüş səhnəsini xatırlatmaq kifayətdir), sarayda təmtəraqlı səhnələr Avropanın "Böyük opera" (Grand opera) opera janrını bir qədər xatırladan xüsusiyyətləridir."
Zemfira Səfərova əlavə etmişdir ki, "Nizami operası səhnədən nisbətən tez düşdü. Bu opera Azərbaycan opera sənətinin inkişafında daha bir pillə oldu. "Nizami" operası ilə Azərbaycan opera yaradıcılığının tematik-janrr diapazonunun yeniləşməsi faktının özü, obrazlı-təzadlı qüvvələrdən (və ya səslərdən) geniş istifadə olunması opera janrında məzmun yeniliyi süjetlə yanaşı, təbii ki, opera sənəti qarşısında duran məsələlərin həllinə gedən yolda müsbət bir təcrübə kimi diqqəti cəlb etdi."
Lalə Azəri qeyd etmişdir ki, "''Əfrasiyab Bədəlbəylinin "Nizami" operası opera yaradıcılığında ideya-mövzu, obraz-janr diapazonunun genişlənməsi baxımından Azərbaycan musiqi mədəniyyətində əlamətdar hadisə idi. Müəllif Əfrasiyab Bədəlbəyli ilk dəfə dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin ölməz obrazını opera səhnəsinə gətirmişdi. Operanın çoxpərdəli olması, iştirakçıların və xor ilə kütləvi səhnələrin çoxluğu, sarayda təmtəraqlı səhnələr bir qədər Avropanın opera janrını xatırladan xüsusiyyətlərdir. Əsərdə şəhərin taleyi ilə maraqlanan, Nizami Gəncəvi və mənəviyyatca ona yaxın adamlar öz xeyrini güdənlərə və hakimiyyət hərislərinə qarşı mübarizə aparırlar. Şair nəcib, öz xalqını, doğulduğu şəhəri sevən bir şəxs kimi təqdim olunmuşdur. Əfrasiyab Bədəlbəyli operada xor səhnələrinə geniş yer verib, bu istiqamətin rolu önplana çəkilib. Bu da bəstəkar Əfrasiyab Bədəlbəylinin xor sənətinin inkişafına ayrıca diqqət yetirdiyinin göstəricisidir. "Nizami" operası Azərbaycanda opera sənətininin inkişafını irəliyə aparan əsərlərdən biri olmuşdur. Əsər mütəxəssislər tərəfindən Azərbaycanda bu istiqamətin tematik janr diapazonu, məzmun yeniliyi baxımından müsbət bir təcrübə kimi dəyərləndirilir.''"
Lalə Azəri əlavə edir ki, "Nizami operasının səhnə ömrü çox uzun olmasa da, musiqisi qeyri-adi melodizmi ilə fərqlənir. Görkəmli sənətkarlar Fatma Muxtarova, Rəhilə Cabbarova "Nizami" operasının musiqilərini çox məharətlə ifa ediblər. Hazırda isə Mirzə Fətəli Axundov adına Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının solisti, Əməkdar artist Ramil Qasımovun ifasında operadan Nizami ariyası səslənməklə öz həyatını yaşayır."
Kara dənizi
thumb|300px|Qayıq və üzərindəki hava yastığın Hivus-10 sahilində, Kara dəniz Kara dənizi — Şimal Buzlu okeanın ucqar dənizi. Dənizin adı hövzəsinə aid olan Kara çayının adından götürülüb. Öz növbəsində, çayın adı da alman əsilli Karanın adıyla bağlıdır.
Fiziki-coğrafi vəziyyət
Dəniz Avrasiyanın şimal sahiliylə və adalarla - Yeni Torpaq, Frans-İosif Torpağı, Şimal Torpağı, Heyberq adaları ilə əhatə olunub.
Dənizin şelf qatında çoxlu adalar vardır. Dənizin orta dərinliyi 50 — 100 metr arasında dəyişir, ən dərin yeri 620 metrdir. Sahəsi 893 400 km²-dir.
Dənizə çoxlu çay tökülür: Ob, Yenisey və s. Buna görə duzluluq əhəmiyyətli dərəcədə dəyişilir. Kara dənizinə həmçinin Tas çayı tökülür.
Kara dənizi — Rusiyanın ən soyuq dənizlərindən biridir. Yayda ən yüksək temperatur çayların mənsəbinin yaxınlığında müşahidə edilir. Burada, yayda suyun temperatur 0 °C yuxarı olur. Burada qatı duman və qasırğalar müşahidə edilir. Ən böyük yarımadaları: Taymır yarımadası, Yamal yarımadası
Hidroloji rejim
Dənizin səthi mürəkkəb su sirkulyasiyası (dövranı) xarakterinə malikdir. Dənizin cənub-qərb hissəsində qapalı su sirkulyasiyası siklonu olur. Ob-Yenisey dayazlığından dənizin mərkəzi hissəsinə qədər, Sibir çaylarının duzdan təmizlənmiş suları yayılır.
Kara dənizində qabarma və çəkilmələr müşahidə olunur. Onların hündürlüyü 50 — 80 santimetrə çatır. Dəniz demək olar ki, ilboyu buzla örtülmüşdür. Buzun formalaşması sentyabrda başlayır. Çoxillik buzlaşmaların ən hündür sahələri 4 metrə qədər qalınlıqla rast gəlinir. Sahil uzunu buzlar yaranır, dənizin mərkəzində — "üzən" buzlara rast gəlinir. Yayda buzlar ayrı-ayrı hissələrə dağılır.
Temperatur rejimi və duzluluq
Su, yayda dənizin 50-70 metrliyində (şərqdə 10-15 metr) 6 °C (şimalda 2 °C) temperatura qədər qızır.
Gəmiçilik üçün şərait
Öz fiziki-coğrafi şəraitinə görə Kara dənizi Arktikanın ən mürəkkəb dənizlərindəndir. Bu dənizdə hərəkət çox çətindir.
Aşağıdakı əlverişsiz şərait və bəzi amillərə görə hərəkət üçün dənizdən az istifadə olunur :
Camal Paşa
Camal Paşa (əsl adı Əhməd Camal) — Türkiyə dövlət və hərbi xadimi. "Gənc türklər" inqilabının (1908) və "İttihad və tərəqqi" partiyasının liderlərindən biri.
Həyatı
1913 ildə İstanbulun hərbi qubernatoru, 1914-18 illərdə dəniz naziri olmuşdur. Ənvər paşa və Tələt paşa ilə birlikdə hakim triumviratrın (üçlüyün) üzvü olmuşdur. 1914-17 illərdə Suriya və Fələstindəki türk ordularına komandanlıq etmişdir. 1918-22 illərdə Almaniya, İsveçrə və Əfqanıstanda mühacirətdə olmuşdur. "Daşnaksutyun" partiyası uydurma "erməni soyqırımı"na görə, Tələt paşa kimi onun da qətlə yetirilməsi barədə hökm çıxarmışdı. Əfqanıstandakı səfirlikdə müşavir olan Camal paşa geri qayıdarkən Tiflisdə "Daşnaksutyun" partiyasının üzvü tərəfindən qətlə yetirilmişdi.
Wu-Tang Clan
Wu-Tang Clan  — Nyu-Yorkda Steten Aylenddən olan ilk harkor hip-hop qruplarından biri.
99
99-cu il (Doxsan doqquzuncu il) — Cümə axşamıdan başlayan uzun olmayan il.
Artemisia pannosa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Honkonq dolları
Honkonq dolları Honkonq Mərkəzi Bankı sayılan və onun monetar siyasətini idarə edən "Hong Kong Monetary Authority" tərəfindən emissiya olunur.
Söyüdlər ağlamaz (opera)
thumbnail|"Söyüdlər ağlamır" operasından səhnə Söyüdlər ağlamır — Əfrasiyab Bədəlbəylinin 1971-ci ildə tamaşaya qoyduğu opera. İlk dəfə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrında səhnəyə qoyulub. Azərbaycan xalqının Böyük Vətən Müharibəsi dönəmində cəbhədə və cəbhə arxası göstərdiyi qəhrəmanlıqdan bəhs edir.
Neoseiulus womersleyi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Pol Lazarsfeld
Paul Feliks Lazarsfeld (Fevral 13, 1901 – Avqust 30, 1976)  sosiologiyada riyazi metodların inkişafına öz əhəmiyyətli töhfəsini vermiş Avstriya-amerika sosioloqu.
Həyatı
Lazarsfeld Vyanada Yəhudi ailəsində doğulmuşdur: anası Sofi Lazarsfeld terapist, psixologiyanı Alferd Adler dən öyrənmişdir, atası Robert isə hüquqşünas idi.O ilk təhsilini Vyanada riyaziyyat üzrə almış, 1920-ci illərdə isə Otto Neurat və Rudolf Karnapdan fəlsəfə  təhsili almışdı. 1926-cı ildə sosioloq Mariya Yahoda ilə evlənmişdir.
Təhsili və Peşə fəaliyyəti
Paul Vyana universitetində  riyaziyyatçı və psixoloq  təhsili almış, burada 1925-ci ildə tətbiqi riyaziyyat üzrə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. Bundan sonra o, kollecdə dərs demiş, daha sonra isə 1929-cu ildə tətbiqi sosial tədqiqatlar institutunun əsasını qoymuş, burada empirik tədqiqatlar metodikası və  texnikasının işlənib hazırlanması ilə məşğul olmuşdur. O, 1929-cu ildən 1933-cü ilə qədər Vyana universitetində tətbiqi sosiologiya fənnini tədris etmişdir.Bu zaman onun elmi tədqiqatlarının əsas predmetini müxtəlif məsələlərin və problemlərin həllində sosiologiyanın tətbiqi təşkil edir. Lazarsfeld 1940-cı ildən 1969-cu ildə təqaüdə çıxana qədər Kolumbiya universiteti ilə bağlı olmuşdur. 1962-ci ildən sonra burada R.Mertonun təklifinə əsasən onun üçün xüsusi olaraq yaradılan A.Ketle adına kafedraya rəhbərlik etmişdir. Lazarsfeld Adolf Ketleni empirik sosial tədqiqatın yaradıcısı hesab edirdi. O, müəllimlik peşəsindən ayrılmayaraq təqaüdə çıxdıqdan sonra da demək olar, hər həftə Peterburq universitetində məruzə oxuyurdu. Burada o, Ketle ilə görüşərək söhbətlər aparırdı və ömrünün sonuna qədər sosial elmlərin fəxri professoru olaraq qalırdı.
Elmi fəaliyyəti
Onun psixologiya sahəsindəki tədqiqat işləri Vyanada işləyən Karl və Şarlotta Büller kimi alman alimlərinin rəhbərliyi altında başlanmışdır. Lazarsfeld sondakı elmi işində şəxsi tədqiqat institutunu yaratmasının səbəblərini belə izah etmişdir: “Mühazirə aparan inqilab iqtisadiyyata ehtiyac duyur (Marks) ,qalib gəlmiş inqilab mühəndislərə ehtiyac duyur (Rusiya), uduzan inqilab və psixologiyaya müraciət edir (Vyana)”. İnstitut şurasının prezidenti K.Büller oldu. Şura əsas etibarilə görkəmli vətəndaşlardan təşkil olunmuşdur. Lazarsfeld tədqiqat işləri üzrə müdir vəzifəsində çalışırdı. İnstitutda onlarala layihə realizə olunmuşdu. Bu, başlıca olaraq işgüzar şirkətlərin, həmkarlar ittifaqlarının və şəhər hakimiyyət orqanlarının sifarişləri əsasında həyata keçirilirdi. Sonralar Lazarsfeld ABŞ-də daha üç institut yaratdı: Nyuark universitetinin tədqiqat mərkəzi, Prinston da radio tədqiqatları bürosu və nəhayət , Kolumbiya universitetində tətbiqi sosial tədqiqatları bürosu. Lazarsfeld daha sanballı tədqiqatı ailəvi dostu olan, sosial-demokrat partiyasının lideri Otto Bauerin məsləhətinə əsasən Vyana institutunda işləyib hazırladığı işsizliyin sosial və psixoloji nəticələrinə həsr edilmiş layihə olmuşdur. Bu layihənin realizə olunduğu məkan Mariyental şəhərciyi, onun əsas metodları     isə qoşulmuş müşahidə , tərcüməyi-halların təhlili və işsizliyin nəticələrinin təhrif olunmayan müxtəlif ölçmələri oldu.Məsələn , tədqiqatçılar insanların adımlarının surətini ölçürdülər. Nəticə: kişilər qadınlardan fərqli olaraq asta gəzirlər, çünki onların asudə vaxtları çox olur. Tədqiqatçılar xüsusilə qeyd edirdilər ki, işsizliyin səviyyəsinin artması ilə sosialist partiyasının qazetinin yayılması azalır, lakin idmana və əyləncələrə həsr olunmuş qazetin tirajı isə artır. Bu, siyasi işlərdə iştirakdan yayınmaq dərəcəsi kimi izah olunurdu. Kitabxanalarda  kitabın oxunmasına görə ödənilən haqqın ləğv olunmasına baxmayaraq, insanların oxuduqları kitabların sayı yarıya qədər azalmışdı. Bu indikator artmaqda olan apatiyanın göstəricisi kimi izah olunurdu.
Kolumbiya məktəbinin digər nümayəndəsi olan Gerbert Hayman sonralar Lazarsfeldin “ictimaişəkilli tədqiqatlarda planlaşdırma və təhlil” (1955) adlı elmi işində dürüst ifadə etdiyi metodoloji  və prosedurn prinsiplərinin geniş və tipoloji təhlilini vermişdir.