cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qatırquyruğukimilər
Botaniki təsviri
Müasir qatırquyruğukimilər üçün özünəməxsus yarpaqlar xarakterikdir. Onların yarpaq ayaları reduksiyaya uğrayıb tünd yaşıl və ya rəngsiz dişciklər və ya qın formasına çevrilib. Qın gövdəni sıx əhatə edir və aşağı meristem toxumaların müdafiəsini təmin edir. Müasir qatırquruğukimlərdə sporongioforlar (sporongi daşıyan orqanlar) qalxanabənzər formadadırlar. Lakin məhv olmuş qədim buğumlarda bunlar yarpaqşəkilli formadan başqa bütün müxtəlif formalarda olmuşlar. Buğumluların əksəriyyəti bərabərsporludur. Lakin az sayda məhv olmuş növlər müxtəlifsporlu olmuşdur.
Buğumlular şöbəsinə təkamülündən asılı olmayan, inkişafı paralel yollarla getmiş 2 sinif daxildir:
Hənifə Pirverdiyev
Pirverdiyev Hənifə Hacı Murad oğlu (1893, Tiflis - ?) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.
Həyatı
Bakı orta inĢaat texniki məktəbini bitirmişdi (1917). Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini memarlıq sahəsində davam etdirmək üçün Berlin Universitetinə (Almaniya) göndərilmişdir. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqının 1923-25 illər üçün məlumatında onun təhsilinin bitməsinə il yarım qaldığı göstərilirdi.
Echinops haussknechtii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Nizvа
Nizva (ərəb.-نزوی) — Omanda şəhər, Daxiliyyə regionun inzibatimərkəzi. Plkənin qədim şəhərlərindən biridir. Paytaxtı Maskatdan 165 km aralıda yerləşir. 2003-cü ildə burada 68,785 sakin siyahıya alınmış, 2008-ci ildə əhalinin sayı artıq 85 minə çatmışdı. Mühüm ticarət və turistik mərkəzidir. Burada universitet, texniki kollec, Polis Akademiyası yerləşir.
Xalq
Xalq — müxtəlif millətlərdən olub, bir dövləti təmsil edən insan cəmiyyətinə deyilir. Müxtəlif millətlərin fərqli insanlar bir hüquq məkanında yaşayırlar, dövlət qarşısında eyni məsuliyyəti daşıyır.
Yer kürəsində yaşayan bütün insanlar mənşəyinə görə eynidir. Lakin bütün insanlar ayrı-ayrı qruplara ayrılır ki, bu qruplar da xalq adlanır. Hər bir xalqın özünəməxsus mədəniyyəti, dili, dini, adət-ənənəsi, yaşayış tərzi, milli paltarları, folkloru, milli mətbəxi olur.
Dünya əhalisi dilinə və başqa milli əlamətlərinə görə böyük və kiçik qruplara bölünür. Belə əhali qrupuna xalq deyilir. Xalq sözü bir neçə mənada işlədilir:
Bulbophyllum amplistigmaticum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Xalq
Dünyada sayca ən böyük xalq çinlilərdir. Onların sayı 1 milyarddan çoxdur. Xalq - insanların birliyinin tarixən qəbilə - tayfa birliyinin ardınca gələn və ibtidai icma qurluşunun xüsusi mülkiyyətçilik münasibətləri ilə əvəz edilməsi, siniflərin meydana gəməsi və inkişafı şəraitində müxtəlif tayfaların qovuşması, birləşməsi nəticəsində bərqərar olmuş formalardan biridir.
Bulbophyllum amplistigmaticum
Arealı
Bulbophyllum amplistigmaticum növü Fici adaları üçün endemik növdür.
Xalq
Hər bir xalqın özünün toplu adı vardır. Xalq anlayışı həm quldarlıq həm də feodalizm qurluşları üçün xasdır. Kapitalist münasibətlərin inkişafında insan birliyinin yeni forması millət əmələ gəlir.
Dünyada say etibarilə bir çox böyük və qədim xalqlar mövcuddur. Bunlara misal olaraq çinliləri, hindistanlıları, türkləri, ərəbləri və s. misal göstərə bilərik. Bu xalqların özünəməxsus tarixi, mədəniyyəti və adət-ənənələri vardır.
Qatırquyruğu (sinif)
Qatırquyruğu sinfi anatomik quruluşunda artrostelin və vegetativ yarpaqlarla bilavasitə bağlı olmayan qalxancıqşəkilli sporangioforların olması ilə xarakterizə olunur. Bu sinfə 2 sıra məhv olmuş kalamitlər (Calamitales, Calamostachyales) və hazırda yaşayan qatırquyruğular (Eguisetales) daxildir.
Xalq
Çinlilər və hindistanlılar Cənub-Şərqi Asiyada, türklər isə Mərkəzi Asiya və Altay dağları ətrafında yaşamışlar. Sonralar türklərin yaşayış arealı daha da genişlənmişdir. Bu xalqların hər birinin özünəməxsus dinləri, adət-ənənələri olmuşdur. Bəşər tarixində bir çox yeniliklər məhz bu xalqların sayəsində əldə edilib. Kağız, kompas, barıt çinlilər; şahmat, 0 rəqəmi isə hindlilər tərəfindən yaradılıb. Çinlilər Konfutsi təliminə, hindistanlılar buddizmə, türklər isə səma cisimlərinə, şamanlığa inanmışlar.
Vətənimizin zəngin təbiəti hələ qədim dövrlərdən buranın yaşayış məskəninə çevrilməsinə səbəb olmuşdur. Tarixi mənbələrə görə, Azərbaycanın etnik tərkibi daim genişlənmişdir. Bu isə Azərbaycanın hələ çox qədimdən tolerantlığı ilə seçildiyini göstərir. Onun ərazisində Azərbaycan türkləri ilə bərabər, başqa azsaylı xalqlar da yaşayır. Bu xalqların sayı çoxdur. Bunlara dağ yəhudiləri, tatlar, talışlar, kürdlər, ingiloylar, avarlar, ləzgilər, və s. aid etmək olar. Hər bir xalq Azərbaycanda yaşasa da, özünəməxsus fərqli mədəniyyətin elementlərini qoruyub saxlamışdır. Bu mədəniyyət məişət həyatında, sənətkarlıqda, mətbəxdə, müxtəlif mərasimlərdə öz əksini tapmaqdadır.
Miroslav Zelinka
Miroslav Zelinka — Çexiyalı futbol hakimi. Qarabağ FK - İnter Milan FK oyununda verdiyi mübahisəli qərarları ilə məşhurdur.
Çaqqal Karlos
İliç Ramires Sançes (Ilich Ramírez Sánchez) və ya tanınan adı ilə Çaqqal Karlos – hazırda Fransada həbsdə olan Venesuela terrorçusu. 16 qətldə şübhəli bilinir.
Bioqrafiya
1949-cu ilin 12 oktyabr tarixində Venesuelada anadan olub. Çaqqal gənclik dövründə 10-dan çox ölkədə yaşayıb. Onun ailəsi intelligent ailə idi. Dindar müsəlman olan anası vaxtının çoxunu dini öyrənməyə sərf edirdi. Ramiresin atası qatı kommunist idi. O, SSRİ-nin yaranma ideyasını dəstəkləyir, Vladimir Leninə pərəstiş edirdi. Bu səbədən üç övladını Leninin şərəfinə adlandırmışdı. Atasının təkidi ilə İliç sol görüşlü Fermin Toro Lyüsinin məktəbində təhsil alır. Karlos uşaq yaşlarından təhsilə böyük maraq göstərir. O, əsasən ədəbiyyat, fəlsəfə və iqtisadiyyatla maraqlanırdı. Atasının və onun dostlarının təsiri ilə İliç kommunist gənclər təşkilatının sıralarına daxil olur.
15 yaşı olanda Karlos Karakas küçələrində polislə toqquşmalarda birbaşa iştirak edir. İliçin anası siyasi radikalizmin tərəfdarı deyildi. Bu səbəbdən Venesuelada vəziyyətin çətinləşməsi onu övladları ilə birlikdə İngiltərəyə köçməyə məcbur edir.
Fələstin Xalq Qurtuluş Cəbhəsi
Ramires Sançes Muhəmməd Budia ilə sıx münasibət qurur. Bu səbəbdən 1970-ci ildə Moskvadan Yaxın Şərqə yollanır. Burada o, Fələstin Xalq Qurtuluş Cəbhəsi sıralarına daxil olur və düşərgələrdən birində təlim keçməyə başlayır. Bu düşərgələr Fələstin üsyançıları tərəfindən yaradılmışdı.
Cəbhədə döyüş fəaliyyəti üçün nəzərdə tutulmuş hərbi hazırlıqdan başqa bu düşərgələrdə şəhər şəraitində əməliyyat planlamaq və həyata keçirmək də öyrədilirdi. Sançes təhsil vaxtı uğur qazandı və onu təşkilatın Avropa üzrə agenti təyin etdilər.
70-ci illərin əvvəlində Sançes Londona qayıdaraq məlumat toplamağa başladı. O, tərtib etdiyi siyahıya Sion təşkilatının önəmli şəxslərinin adını və İsrail tərəfdarlarını daxil edir. Bir neçə il sonra İsrail xüsusi xidmət orqanları Budianı qətlə yetirirlər. Sanços təşkilatın Avropa bölməsinin başçısına çevrilir. "Mark və Spenser" şirkətinin rəhbəri ilk hədəf kimi seçilir. Sui-qəsd uğursuz alınır. İsrail siyasətini səhifələrində dəstəkləyən nəşriyyat orqanlarına qarşı növbəti aksiyalar təşkil edilir. Gecə saatlarında minalanmış bir neçə avtomobil redaksiyanın qarşısında partladılsa da, heç kim xəsarət almır. Oteldə axtarışlar zamanı jurnalistlər Sançesin özü ilə gəzdirdiyi "Çaqqalın günü" romanını tapırlar. Bu müddətdən sonra mətbuat ona Çaqqal ləqəbi verir.
Digər təşkilatlarda
thumb|Çaqqal Karlos 2006-cı ildə [[Klervo həbsxanasına köçürülmüşdür.|left|300px]] 1974-cü ildə Yaponiyanın Qızıl Ordusu Haaqada Fransa səfirliyinə hücum təşkil edir. Qəfil təşkil edilən hücum Hollandiya rəhbərliyinə lazım olan tədbirləri həyata keçirməyə imkan vermir. Səfirliyin demək olar ki, bütün əməkdaşları əsir götürülür. Tezliklə dalana dirənən danışıqlar başlayır. Fransızları güzəştlərə vadar etmək üçün Ramires Sançes Paris kafesində əl qumbarası partladır. Bu hadisədən sonra Fransa hökuməti yaponlarla dialoqa başlayır. Amma bəzi tədqiqatçılar əl qumbarasının məhz Sançes tərəfindən atıldığını təkzib edir.
Çaqqalın növbəti aksiyası Uruqvay diplomatının qətli ilə bağlı olur. Təsdiqlənməyən məlumata əsasən, aksiya Latın Amerikasının radikal qruplaşmasının üzvləri tərəfindən törədilir. 1975-ci ildə İliç Ramires Sançes Avropanın 1 nömrəli terrorçusuna çevrilir. Onun pozucu fəaliyyəti bütün fransız xüsusi xidmət orqanlarını qəfil yaxalayır. Fələstin azadlıq təşkilatının üzvləri İsrail hava şirkətinə məxsus təyyarəni atəşə tuturlar. Hücum uğurlu alınmır. Bir neçə gün sonra analoji terror aktı törədilir. Ramires 3 nəfər silahdaşı ilə gizlənir. Xüsusi xidmət orqanları onları ələ keçirmək üçün fəaliyyətə başlayırlar. Fələstin Xalq Qurtuluş Cəbhəsi liderlərindən biri ələ keçirildikdən sonra ərazi nəzarət idarəsi sol radikalların mərkəzi sayılan evlərdən birinə hücum edir. Sançes tutulsa da, silahını çıxararaq bir neçə xüsusi xidmət orqanı əməkdaşını qətlə yetirərək aradan çıxır.
Çaqqal əsasən Karlos Andree Martines Torres, Hektor Luqo Dyüpon, Senon Mariya Klark, Adolf Xose Müller Bernal, Flik Ramires, Qlenn Gebhard, Əhməd Adil Favaz adlarından istifadə edib.
Həbsi
Sançesin ən səs-küylü terror aktı 19 dekabr tarixinə təsadüf edir. Ramiresin də daxil olduğu 6 nəfərlik kiçik dəstə neft ixracatı ilə məşğul olan dövlətlərin qurultayı keçirilən binanı ələ keçirdilər. 100 nəfər əsir götürüldü. Çaqqal və adamları müxtəlif ölkələrin 11 nazirini və digər şəxsləri bir müddət binada əsir kimi saxladılar. 3 nəfər qətlə yetirildi. Avstriya hökuməti terrorçuların tələbinə əsasən təyyarə verdi və kiçik dəstə Əlcəzairə uçaraq yenidən gizlənməyi bacardı. Bu hadisədən sonra Sançes bir neçə əməliyyat keçirsə də, özü bu əməliyyatlarda iştirak etmir. 1994-cü ildə Fransa xüsusi xidmət orqanları Çaqqalı həbs edir.
Onlar Çaqqalı Sudanda tapdılar. Karlos xəstələnmişdi və müalicə olunurdu. Fransızlar Karlosu xəstəxanadan oğurlayaraq Parisə apardılar.
O, ömürlük həbsə məhkum edilir. Sançes vaxtından əvvəl əfv olunma hüququndan da məhrum edilib.
Çaqqal 1980-ci illərdə Paris və Marseldə bir neçə terror aktında şübhəli bilinirdi. Onun hücumu 11 nəfərin ölümünə səbəb olmuşdu. Fransa hökuməti uzun müddət Çaqqalın bu cinayətlərdə əli olduğunu sübut edə bilmirdi. Amma 1994-cü ildə həbs zamanı prokurorluq Venesuela vətəndaşını məsuliyyətə cəlb edə bildi. Prokuror müttəhim üçün 18 il həbs cəzası tələb etsə də, hakimlər kollegiyası bu cəzanı məqbul saymayaraq, ömürlük həbs cəzası barədə hökm oxudular.
Terrorçu şəxsən 80 nəfərdən çox insan qətlə yetirdiyini etiraf edir.
Bulbophyllum elongatum
(Bulbophyllum elongatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Echinops hebelepis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Höccət Əskərov
Əskərov Höccət Mİrabdulla oğlu - Lerik rayonu Partiya Komitəsinin birinci katibi H.Əskərov 4 il Ali Partiya Məktəbini oxuyub və muxtəlif məsuliyyətli vəzifələrdə çalışmışdır.Belə ki H.Əskərov uzun müddət Lerik rayon Partiya Komitəsinin ikinci katibi, Rayon İcrayə Komitəsinin Sədri, Maliyyə Şöbəsinin müdiri, Mingəçevir SES - in tikintisində işə nəzarət etmək üçün ora Partiya İcraçısı kimi ezam olunmuşdur. H. Əskərov ömrünun sonuna qədər Maliyyə Şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Onun butun gördüyü işlər Dövlət tərəfindən yüksək qiymətləındirilib
Ailəsi
Ailəsi 4 oğlu 1 qzdan ibarət idi. 1.Əskərov Əyyar Höccət oğlu 2.Əskərov Vaqif Höccət oğlu 3.Əskərov Rakif Höccət oğlu 4.Əskərov Tahir Höccət oğlu 5.Əskərova Cahan Höccət qızı.
Əskərov Höccət Mİrabdulla oğlu 1974 cu ildə vəfat etmişdir.
Zəngilan gəvəni
(Astragalus zangelanus) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu: "Məlumat azlığı" – DD. Qafqazın endemik növüdür.
Təbii yayılması
Kiçik Qafqazın cənub sahəsi (Yuxarı Qarabağ, Zəngilan rayonu – Pirçevan kəndinin ətrafında).
Botaniki təsviri
16 sm-dək hündürlükdə, çoxillik ot bitkisidir. Yarpaqcıqlar 7-11 cüt, sivriləşmiş, 13 mm-dək uzunluqda, 1-1,5 mm enində, üst hissədə zəif, aşağı hissədə isə sıx sıxışdırılmış boz-tükcüklüdür. Salxım çiçək qrupu boş, 6-12 çiçəklidir. Kasacıq sıxışdırılmış ağımtıl və qara tükcüklü; dişlər bizvari; 2-3 dəfə borucuqdan qısadır. Paxlalar düz, silindrik, 4,5-6 sm uzunluğunda, nazik, 10 mm-dək uzunluqda buruncuqludur.
Ekologiyası
Çiçəkləmə-meyvə əmələgətirmə dövrü may-iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Quraqlığa davamlı, işıqsevəndir, toxumla çoxalır, orta dağ qurşaqlarında, quru, daşlı və çınqıllı yamaclarda rast gəlinir, taxıl-müxtəlifot qruplaşmalarında bitir. Xüsusi mühafizə tədbirləri aparılmır. Sayı və tendensiyası haqqında məlumat yoxdur. Məhdudlaşdırıcı amillər haqqında məlumat yoxdur.
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanın nadir bitki növüdür. Zəngilan rayonunda bitir.
Xristian Holdbax
Xristian Holdbax (d. 18 mart, 1690, Königsberg, Almaniya – ö. 20 noyabr, 1764, Moskva, Rusiya) — Alman riyaziyyatçı. Rusiyada yaşamış riyaziyyatçı. Ədədlər nəzəriyyəsi və riyazi analiz üzrə əsərlərin müəllifidir.
Düyün (ölçü vahidi)
Düyün — sürəti ölçmək üçün vahid. 1 düyün 1 NM/saata bərabərdir. Dənizçilikdə və aviasiyada istifadə edilir.
Adidas Telstar 18
thumb|right|Turnirin rəsmi topu – Adidas Telstar 18 Adidas Telstar 18 – Rusiyada keçirilən 2018 FİFA Dünya Kubokunun rəsmi topudur. Bu top 1970-ci ildən bəri mundialın rəsmi top təchizatçısı Adidas şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır. Bununla yanaşı, top Adidasın hazırladığı ilk mundial topunun konseptinin üzərində qurulub.
Adidas Telstar 18 Lionel Messi tərəfindən Moskvada 9 noyabr 2017-ci ildə təqdim olundu.
Veteran futbolçu Ronaldo Dünya Kubokunun açılış mərasimində 2018-ci ilin may-iyun aylarında Beynəlxalq Kosmik Stansiyada olmuş bu topla stadionda gəzmişdir.
İncirlik Hərbi Hava Bazası
İncirlik Hərbi Hava Bazası (IATA: UAB, ICAO:LTAG) — Adana ilinin İncirlik bölgəsində yerləşən hərbi hava bazasıdır. Adana şəhər mərkəzinin 8 km şərqində və Aralıq dənizinə 56 km məsafədədir. İlk olaraq ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri və Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən istifadə edilən baza Kral Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən də istifadə edilir. İncirlik Hərbi Hava Bazası Türkiyə Silahlı Qüvvələrinə aid Hərbi Hava bazalarından birisidir, üzərindəki bütün infrastrukturla birlikdə mülkiyyəti Türkiyə Cümhuriyyəti dövlətinə aiddir. Avropada taktiki nüvə silahı olan altı NATO bazasından biridir.
1951-ci ildə tikintisinə başlanılan İncirlik Bazası 1951-ci ilin dekabrında Türkiyə Silahlı Qüvvələri və ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin ortaq xidməti üçün istifadəyə verildi.
Tarixi
İncirlik Hərbi Hava Bazasının qurulma qərarı 1943-cü ilin dekabrında ikinci Qahirə Konfransında verilsə də, tikintisinə İkinci Dünya müharibəsindən sonra başlanıldı. ABŞ Ordusu Mühəndislər Birliyi 1951-ci ilin bahar aylarında İncirlik Hərbi Hava Bazasının tikintisinə başladı. ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri ilk başda orta və ağır bombardman təyyarələri üçün təcili mərhələləmə, xilas etmə yeri olaraq istifadə edilməyə planlaşdırıldı. Türkiyə Respublikası Ordusunun Baş Qərargahı və ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri 1954-cü ilin dekabrında yeni hava bazası üçün ortaq istifadə razılaşması imzaladı. 21 fevral 1955-ci ildə hava bazasına rəsmi ad olaraq Adana Hərbi Hava Bazası adı verildi. 28 fevral 1958-ci ildə "İncirlik Hərbi Hava Bazası" adı verilmişdir. 15 sentyabr 1997-ci ildə Şimal İraqda keçirilən əməliyyatlar üçün istifadəyə hazır hala gətirilmişdi.
15 iyul 2016-cı ildəki çevrilişə cəhddə 2 ədəd tanker təyyarəyə çevrilişdə iştirak edən təyyarələrə yanacaq daşımaq üçün İncirlik Hərbi Hava Bazasından göyə qalxmışdır.
Nüvə başlıqları
İncirlik Hərbi Hava Bazasında təxminən əlli B61 nüvə bombası var.
Echinops heteromorphus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Xaçmaç
Xaçmaç — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Qızıloba kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olub. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Xaçmaç kəndi Rusiya Sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Xacmac Xocalı rayonunun Qızıloba inzibati ərazi vahidində kənd. Qarabağ silsiləsinin ətəyindədir. Yaşayış məntəqəsi Bərgüşaddan və Zəngəzurda hazırda dağıdılmış Köhnə Kotuk kəndindən çıxmış erməni ailələrinin Xacmac adlı yerdə məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Tədqiqatçılara görə, toponim bu ərazidə mövcud olan sutun üzərində xac formalı daşların olması ilə bağlı yaranmışdır.
Miho Fukumoto
Miho Fukumoto (d. 2 oktyabr 1983) — Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 81 oyun keçirib.
"Qremmi" mükafatı
Qremmi mükafatı — ABŞ səsyazma şirkətləri Assosiasiyası tərəfindən 14 mart 1958-ci ildə təsis olunan və Amerika səsyazma akademiyası tərəfindən təqdim edilən musiqi mükafatı.
2012-ci ilədək mükafat 108 kateqoriya və 30 fərqli musiqi tərzini əhatə etsə də, həmin il edilmiş dəyişiklikdən sonra mükafat 78 kateqoriyada verilir. Mükafatın adı qramofon aparatının adının qısaltma-əzizləmə formasındakı adıdır.
31 Qremmi mükafatı ilə, Georg Solti ən çox Qremmi almış artist hesab olunur. Alison Krauss 27 mükafat ilə qadınlar arasında ilk yerdə durur. U2 qrupu, 22 mükafatla ən çox Qremmi almış qrup olaraq qalır.
Bulbophyllum amygdalinum
(Bulbophyllum amygdalinum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum amygdalinum növü Assamdan Çinə qədər ərazidə yayılmışdır.
Şmidt dağlaləsi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Cənubi Qafqazın cənub-şərqindən İranın şimal-qərbinə qədər yayılmışdır.
Botaniki xarakteristikası
Çoxillik ot bitkisidir. Soğanağı iri, yumurtavari, 2,5–5 sm diametrində, nazik dərivari, qonur və ya qəhvəyi-qonur qınla örtülmüşdür. Gövdə 25–50 sm hündürlükdədir. Yarpaqlar 6–10 ədəd göyümtül, aşağıdakılar enli, uzunsov, yuxarıdakılar neştərvari və ya dar- neştərvari, uzundur. Çiçəkləri iri, 7 sm-ə qədər uzunluğunda; yarpaqcıqları qırmızı, əsasında daxildən qara, sarı-haşiyələnmiş, rombvari ləkəlidir; xarici hissədəkilər enli, uzunsov və ya deltavari bir qədər daxildəkindən uzundur. Erkəkcik çiçəkyanlığından qısadır; tozcuğu sarı, qutucuq 4 sm -ə qədər uzunluqda, 2–2,5 sm enindədir.
Çoxalması
Toxumla və vegetativ yolla çoxalır.
Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri
Ot çalınması və mal-qara otarılması.
Becərilməsi
Azərbaycanın Botanika İnstitutunun Botanika bağında
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Daşlı-çınqıllı, qayalı yamaclarda, əkinlərdə kolluqlar arasında yayılmışdır. Çiçəkləməsi aprel-may, meyvələməsi may ayına təsadüf edir. Mezokserofitdir.Çoxalması soğanaqla və ya toxumladır. Geofit bəzək bitkisidir.
Yayılması
Cənubi Zaqafqaziyaya məxsus, tükənməkdə olan endemik növdür. Xocavənd, Əsgəran (Topxana), Cəlilabad (Hovuzbulaq, Zəhmətabad, Ləkin kəndlərində yayılıb. Quru, otlu yamaclarda, kollyqlar arasında bitir. Tək tək rast gəlir. Kiçik Qafqazın cənubu (Cəbrayıl rayonu, Məcili kəndi), Lənkəranın dağlıq hissəsi (Cəlilabad Zəhmətabad kəndi), Naxçıvanın dağlıq rayonları (Ordubad rayonu — Nüs-Nüs kəndi ətrafındakı Diaxçay və fəhlə dərəsi adlanan sahələrdə).
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın bir neçə istiqamətdə yayılmasına baxmayaraq antropogen amillər azalma təhlükəsini yaradır.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Soğanaqları və çiçəklərinin əhali tərəfindən intensiv toplanılması və zoogen amillər.
Mühafizə tədbirləri
Yasaqlıqların yaradılması zəruridir.
Qəbul edilmiş qorunma tədbirləri
Mühafizəsi üçün xususi tədbirlər hazırlanmamışdir.
Oroqrafiya
thumb|220px|Pyotr Kropotkin tərəfindən [[1875-ci ildə hazırlanmış, Şərqi Sibirin oroqrafik xəritəsi.]] Oroqrafiya ( – "dağ" və – "yazıram") — fiziki coğrafiyanın Yer səthinin relyef quruluşunu öyrənən bölməsi. Həmçinin "oreoqrafiya", "orologiya" və "oreologiya" adlarından da istifadə edilir.
Orfoqrafiya – [yun. orthographia, orthos – düzgun] 1)dilçilikdə düzgün yazı qaydaları; 2)yazılı nitqin (söz və qrammatik formaların) düzgun əks olunmasını tənzim edən vahid qaydalar sistemi. Orfoqrafiya qaydaları nitqin yazılı formasını sabitləşdirir və ünsiyyət üçün əlverişli şəklə salır.
Bulbophyllum emarginatum
(Bulbophyllum emarginatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bala qaraşəngi
Bala qaraşəngi — (lat. Scrophularia minima Bieb.) – Keçiqulağıkimilər (Scrophulariaceae Juss.) fəsiləsinə aid bitki növü.
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Təhlükəli həddə yaxın olanlar" kateqoriyasına aiddir – NT. Azərbaycanın nadir, Qafqazın endemik növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Alçaqboylu, 4–10 sm hündürlükdə, çox vaxt al-qırmızı rəngli, çoxillik bitkidir. Yarpaqları 1–4 sm uzunluğunda, 8–20 mm enində, uzunsov, bəzən yumurtavari, küt, bəzən sivri, kənarları noxudvari-dişlidir. Çiçəkqrupu başcıqlı, oval və ya uzunsov, çox çiçəklidir. Çiçəkləri oturaqdır. Kasacıq 4–4,5 mm uzunluğunda, tac iri, al-qırmızı borucuğu 15 mm uzunluqda, yuxarı dodağı dəyirmi, aşağı dodağı yan dilimlərdən uzundur. Qutucuğu 5–6 mm uzunluğunda, şarvari – yumurtavaridir.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləməsi iyul-avqust, meyvəverməsi avqust ayına təsadüf edir. Alp qurşağının gilli töküntülərində və qayalıqlarda rast gəlinir.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Populyasiyalarının ciddi monitorinq olunması, xüsusi qorunan ərazilər çərçivəsində mühafizə tədbirlərinin görülməsidir.
Mühafizə tədbirləri
Yeni yayılma yerlərinin axtarılması tələb olunur.
Dağyurd
Dağyurd (əvvəlki adı: Saruşen) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Dağyurd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Saruşen kəndi Dağyurd kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Dağyurd kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Tarixi
XIX əsrin 90-cı illərində İrandan köçüb gəlmış erməni ailələrinin Dağyurd kəndində məskunlaşmasından sonra SaruŞen/SoruŞen (dağkənd) adlandırılmış, 1992-ci ildən kəndin əvvəlki adı bərpa edilmişdir. Oykonim "dağda salınmış yurd" mənasındadır.
Əhalisi
Kəndin adı ermənilər tərəfindən dəyişdirilərək Saruşen qoyulub. Kəndin demək olar ki, bütün əhalisi ermənilərdən ibarətdir. Kənddə yalnız bir nəfər Gülzar Qriqoryan adlı azərbaycanlı qadın yaşayır. 2005-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçirilən əhalinin siyahıyaalmasına əsasən Dağyurd kəndinin əhalisinin faktiki sayı 380 nəfər, qeydiyyatdakı əhalinin sayı 388 nəfər təşkil edirdi. Kənddə həmçinin bir nəfər azərbaycanlı yaşayır.
Mərdan Musayev
Musayev Mərdan Məmməd oğlu — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (03.06.1944).
Bu sevgi (mahnı)
Bu sevgi — bəstəkar Eldar Mansurovun mahnısı. Sözləri şair Vahid Əzizə məxsusdur. Aygün Kazımova 1989-cu ildə Latviyada keçirilən "Yurmala" mahnı müsabiqəsində "Bu sevgi" mahnısı ilə çıxış etmişdir. Mahnını 1989-cu ildə İlqar Muradov solo, daha sonra İlqar Muradov Almaz Ələsgərli ilə duet şəklində ifa etmişdir. 1990-cı ildə Firəngiz Rəhimbəyli, 1995-ci ildə Faiq Ağayev, 2013-cü ildə Günay İbrahimli, 2016-cı ildə Samirə Əfəndiyevada ifa etmişdir. Mahnıdan 1991-ci ildə Firəngiz Rəhimbəyovanın ifasında Azərbaycanın ən məşhur komediya filmlərindən olan "Bəxt üzüyü" filminin soundtrekti kimi istifadə olunmuşdur. Mahnı 2016-cı ildə Eldar Mansurovun prodüsserliyi ilə satışa çıxarılan "Aygün Kazımovanın ifaları" albomuna daxil edilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, "Bu sevgi" mahnısı SSRİ-nin plastinka istehsal edən "Melodiya" şirkətinin arxivinə düşüb. Belə ki, nüfuzlu "Melodiya" firması mahnını 1991-ci ildə buraxdığı plastinkaya daxil edib. Bununla da Aygün Kazımova Azərbaycan musiqi tarixində "Melodiya" şirkətinin buraxdığı plastinkaya ifası salınan ən gənc ifaçı kimi tarixə düşüb. Xatırladaq ki, şirkətin buraxdığı plastinkaya hər ifaçının mahnısı daxil edilmir. "Melodiya" firması SSRİ-nin plastinka istehsal edən yeganə böyük ciddi şirkəti olub. Qeyd olunan plastinkada Aygün Kazımovanın "Bu sevgi" və "Uzaqlıq" mahnıları yer alıb.
Mərdan Musayev
Həyatı
1941-ci ildə Tovuz RHK-dan orduya çağırılmışdır. 28-ci ordunun 2-ci qvardiya mexanikləşdirilmiş korpusunun 5-ci qvardiya mexaniki briqadasının motorlu atıcı bölməsinin komandiri olmuşdur.
O, Borisovv şəhəri uğrunda aparılan döyüşlərdə xüsusilə fərqlənmişdir.
1944-cü ilin 9 martından 10 martına keçən gecə bir qrup döyüşçüyə Dnepr çayını keçərək, sağ sahildəki düşmənin mövqeyini müəyyənləşdirmək əmri verildi. Musayev sahili ilk üzərək, keçənlər arasında idi. Düşmən atəşləri altında irəliləyən baş serjant tezliklə düşmənin yerləşdiyi nöqtəyə çataraq, dəzgahlı pulemyotunu məhv etdi. Və nəticədə sovet qoşunlarının irəliləməsi üçün yol maneələrdən azad edildi.
1944-cü ilin 13 martında İnqulets çayı yaxınlığında Musayev batalyon komandirinin həyatını sinəsini qabağa verərək xilas etdi. Elə həmin döyüşdə də o, sərrast atəşlə alman zabitini və 7 sıravi əsgəri zərərsizləşdirmişdi.
"Sevçenko" adına sovxoza hücum zamanı sovet ordusunun qarşısını daha bir dəzgahlı pulemyot kəsdi. Qorxmaz baş serjant irəli atılaraq, yaralı olduğu halda düşmən üzərinə dayanmadan atəş açaraq, tez bir zamanda bu dəzgahlı pulemyotu ələ keçirdi. Mərdan Mustafayev bu vuruşmada 20 hitlerçini məhv etdi.
Təltifləri
İgidlik və cəsurluq göstərdiyinə görə Şöhrət ordeninin 1,2,3-cü dərəcələri ilə təltif olunmuşdur. Bundan başqa o Lenin ordeni ilə də təltif edilmişdir.
SSRİ Ali Sovetinin fərmanı ilə baş serjant Musayev Mərdan Məmməd oğluna 3 iyun 1944-cü il tarixində Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdir.
Echinops heterophyllus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Hacı Hacılı
Hacı Hacılı — Təbiətşünaslıq doktoru.
Həyatı
24 noyabr 1960-cı ildə Qazax rayonunun Daş Salahlı kəndində anadan olmuşdur.
2003-cü ilin prezident seçkilərindən sonra Azərbaycandan mühacirət edib.
Əmək fəaliyyəti
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Torpaqşünaslıq və Aqrokimya və Fəlsəfə və Hüquq institutlarında baş elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.
Mühacirət dövründə isə, İsveçrədə Greenpeace Schweiz, Forschungsanstalt Agroscope Reckenholz-Tänikon ART-də tədqiqatçı vəzifəsində işləyib.
Hazırda İsveçrədə Vinterthur şəhərində yaşayır və bu ölkənin miqrasiya sahəsində çalışır.
Emi Yamamoto
Emi Yamamoto (d. 9 mart 1982) — Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 22 oyun keçirib, 4 qol vurub.
Azenkur döyüşü
300px|thumb|Azenkur döyüşü Azenkur döyüşü - ( Azincourt), Fransanın Kale şəhərindən 60 km cənubda yerləşir. Burada 25 oktyabr 1415-ci ildə Yüzillik müharibə nin ən böyük döyüşlərindən biri baş verdi. İngilis kralı V Henrixin qoşunları(3-5 min oxçular və 1 min piyada cəngavər 10 min piyada fransız cəngavəri və arbaletçisinə qarşı), bacarıqlı manevr edərək və ustalıqla sapan silahlardan yararlanaraq, qətiyyətlə rəqibə hucum etdilər. Ş. d' Albrenin başçılığı ilə fransızlar, müdafiə taktikasını seçərək, pərakəndə hərəkət edirdilər, piyada cəngavərlər süvarilərin hucumunu dəstəkləmədi: o, ingilislərin özünü qorumaq üçün çevrələrinə düzdükləri daşınan hasarlarda asanlıqla dəf edildi. Döyüş fransızların ağır məğlubiyəti ilə bitdi. Onlar 4 min ölü və 1,5 min yaralı itki verdilər. Döyüşün uğurundan yararlanan ingilislər bütün Şimali Fransanı və Parisi tutdular. Döyüşdə fransız elitasını - fransız zadəgan kəsiminin böyük hissəsini məhv edən ingilislər, Fransanın böyük ərazisini işğal edərək, uzun müddətə öz üstünlüklərini təmin etdilər.
Tüklü rindera
Elmi adı - Rindera lanata (Lam.) Bunge
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu / Natonal IUCN Status: "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU B1b (i, iii)c(i, iiiEN B1ab(iii) + 2ab(iii). Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi düz, qranlı-şırımlı, çiçək qrupu budaqlanan süpürgədir. Yarpaqları bozdur, kökətrafı yarpaqları lansetvari və ya uzunsov iti, 6-18 sm uzunluğunda, 0,8-1,2 sm enindədir. Çiçək qrupu süpürgə, yuxarıdan qalxanvari, sıx, daha sonra syerək, çiçək altlığı yoxdur. Kasacığı 4–6 mm uzunluğunda, ağ tükcüklü, uzunsov dilimlidir. Çiçək tacı çəhrayı, sonradan maviləşəndir, 8–10 mm uzunluğundadır. Qanadları dikduran, xətvari, lansetşəkilli, küt, borucuğa bərabərdir. Erkəkcik çiçək tacının borucuğunun mərkəzinə bitişmişdir. Sütuncuq 12 mm uzunluqdadır. Fındıqcası iri, dairəvi, qanadları ilə birlikdə 12–15 mm diametrindədir. Qanadlar geniş, tamkənarlıdır.
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləməsi may-iyun, meyvəverməsi iyun-iyul aylarına təsadüf edir. Orta və yuxarı dağ qurşaqlarına qədər, quru, daşlı yamaclarda rast gəlinir.
Yayılması
Naxçıvanın dağlıq hissəsidir.
Sayı və tendensiyası
Populyasiyanın təbii ehtiyatı məhduddur. Mənfi təsirlər azalma tendensiyasını yaradır.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Antropogen amillər ( ekstermal iqlimə malik ərazilərdə yayılması, kortəbii otarılma, tapdalanma), iqlim və ətraf mühit amillərinə həssaslıqdır.
Mühafizə tədbirləri
Areallarının mütəmadi monitorinq olunması, mümkün rezervasiya imkanlarının araşdırılması və toxumlarının toplanaraq toxum bankında qorunmasıdır.
Mərcani məscidi
Mərcani məscidi — Rusiyanın daxilində muxtar dövlət olan Tatarıstanın paytaxtı Kazanda yerləşən məscid. həmçinin əl-Mərcani, Marcani və Mərdcan deyə tələffüz edilir. Məscid 1766-1770-ci ildə Rusiya imperiyası imperatriçası Katerinanın və yerli şəhər əhalisinin ianələri hesanbına tikilmişdir. Məscid hal-hazırda Mərcani adlandırılır. Məscidə Mərcani adı burada 1850-ci ildən imam kimi işləyən Şəhabətdin Mərcaninin adından götürmüşdür.
Haqqında
Əvvəllər kafedral məscid idi. 1766-1770-ci illərdə rus çariçası II Yekaterina tərəfindən şəhərin müsəlman əhalisinə ərmağan edilmişdir. Rusiya imperiyasının müsəlman əhaliyə qarşı etdiyi zülümlərdən sonra tikilməsinə icazə verilən ilk məsciddir. Kazandakı ən qədim məscid olan Mərcani məscidi Sovet hakimiyyəti dövündən də salamat çıxmağı bacarmışdır. Ənənəvi tatar orta əsrlər memeari üslubu ilə barokka stilində inşa edilmişdir. Memarının Vasili Kaftırev olduğuna inanılır. Qaban gölü sahilində Kazanın qədim taatr məhəlləsində yerləşir. Məscid iki mərtəbəli və iki salonludur. Məscidin daxili Peterburq barokkosu üslübunda tikilmişdir. 1861-ci ildə İ.G.Yunusov əlavə binanı və pilləkənləri inşa etmişdir. 1863-cü ildə isə mehrab uzatmasını və yeni məscidin əlavəsii tikdi. Bu dövrdən sonra məscid Yusunovun məscidi adlandırılmışdır. 1885-ci ildə tacir Z.Osmanov minarənin yenilənməsini həyata keçirmişdir. 1887-ci ildə isə tacirlərdən V.İzzətullin və M. Valişin minarəyə malkon terrasını əlavə edilər. 1850-ci ildən etibarən imam olaraq işləyən tatar elm adamı Şəhabətdin Mərcanidən sonra məscidin indiki adı onun adıyla anılır.
Məsciddə minarə və kiçik memarlıq elementləri, ağ rəngli divarlar, yaşıl çatılar, yaxşı gecə memarlıq işıqlandırmaları ilə zərif ipuçları var. Mərtəbə - xidmət. İkinci mərtəbədəki namaz otaqlarında tağlar və divarlar mavi, yaşıl, qızıl rəngli və çiçək mövzularının zərli naxışları olan ləkəli qəliblərlə bəzədilib.
Qazan xanlığı dövrünün Məhəmməd-Qəli bəyin məzar daşı da məsciddə saxlanılır.
Tofiq Şahsuvarov
Tofiq Surxay oğlu Şahsuvarov — Geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Tofiq Surxay oğlu Şahsuvarov 1929-cu ildə Laçın şəhərində anadan olmuşdur. 1937-ci ildə orta məktəbin birinci sinfinə getmiş, 1948-ci ildə orta məktəbi bitirmişdir. 1948-ci ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olaraq tələbə adını qazanmışdır. 1953-cü ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir. 1954-cü ildə S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki Bakı Dövlət Universiteti) əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1954-1957-ci illərdə Tofiq Şahsuvarov mühazirə assistenti kimi çalışmışdır. 1957-ci il namizədlik dissertasiyasının müdafiə etmişdir. 1960-cı il dosent elmi dərəcəsini almışdır. 1967-ci il doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş "Geologiya-mineralogiya elmləri doktoru" elmi dərəcəsini almışdır 1986-92-ci illə Geoloji-coğrafiya fakültəsinin dekanı vəzifəsində əmək fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1992-ci ildən 2009-ilə qədər Tofiq Şahsuvarov Bakı Dövlət Universitetinin "Ümumi geologiya kafedra"sının professoru olmuşdur. 2009-cu ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
Tofiq Şahsuvarov 1954-cü ildən Bakı Dövlət Universitetində əmək fəaliyyətinə başlayır. "Pirsaat-Hamamdağ antiklinal zonasının geoloji quruluşu. İnkişaf tarixi. Neftlliliyi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası, "Azərbaycanın məhsuldar qat hövzəsinin paleocoğrafiyası" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Ümumi geologiya. Geomorfologiya və IV dövr çöküntülərinin geologiyası, Geologiya elmlərinin tarixi və metodologiyası; Geoekologiya və s. kimi dərsləri aparmışdır. Tofiq Şahsuvarov 68 məqalənin,1 kitabın müəllifidir. 2 elmlər namizədi onun rəhbərliyi altında hazırlanmışdır. Neft və qaz geologiyası; qeyri-struktur neft və qaz tələləri mövzularında tədqiqatlar aparmışdır. Tofiq Şahsuvarov aşağıdakı Beynəlxalq Seminar, Simpozium və Konfranslarda iştirak etmişdir.
Bulbophyllum anaclastum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Bulbophyllum anaclastum növü Kalimantan üçün endemik növdür.
Echinops himantophyllus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Üçölçülü fəza
right|thumb|200px|Üçölçülü koordinat sistemi
Üçölçülü fəza — yaşadığımız maddi dünyanın həndəsi modeli. Bu fəza ona görə üçölçülü adlanır ki, üç həmcins dəyişəndən (hündürlük, en və uzunluq) ibarətdir, yəni üçölçülü fəza üç tək ortoqonal vektorla təsvir edilir.
İnsanın üçölçülü fəzanı təsəvvür etməsi, hələ körpəlik dövründən inkişaf edir və insan hərəkətlərinin koordinasiyası ilə sıx bağlıdır.
Analitik həndəsədə üçölçülü fəzanın hər nöqtəsi üç istiqamətlə koordinatlarla təsvir olunur.
Koordinat sistemi koordinat başlanğıcında kəsişən üç qarşılıqlı perpendikulyar koordinat oxu vasitəsilə qurulur.
Bulbophyllum emiliorum
(Bulbophyllum emiliorum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Filoloji araşdırmalar (elmi toplu)
Filoloji araşdırmalar — 1996-2004-cü illərdə Azərbaycanda nəşr olunan elmi məqalələr toplusu
Ümumi məlumat
Toplu ümumilikdə 20 kitab halında yayınlanmışdır. Toplunun ilk kitabları Ümumdünya Azərbaycanşünaslar Assosiasiyası, sonrakı cildləri isə Ana Dili Fondu və Dünya Azərbaycanlıları Əlaqələndirmə Şurası tərəfindən nəşr olunmuşdur. Toplu filologiya elmləri doktoru, professor Vaqif Sultanlının elmi redaktorluğu nəşr olunmuşdur.
Əsas istiqaməti
"Filoloji araşdırmalar" toplusunda əsasən klassik və müasir Azərbaycan ədəbiyyatı, mühacirətin ədəbi-kulturoloji irsi, Azərbaycanın Güneyində yaranan ədəbiyyatla bağlı araşdırmalar, ədəbi əlaqələr, dilçiliyin müxtəlif məsələləri ilə bağlı elmi məqalələr yer almışdır.
Toplunun ümumi səpkili nəşrləri ilə yanaşı, konkret mövzuya həsr olunmuş buraxılışları da vardır. Belə ki, "Kitabi-Dədə Qorqud" eposu, Güney Azərbaycan ədəbiyyatı ilə bağlı xüsusi nəşr bu baxımdan diqqəti çəkir.
İstinadlar
Filoloji araşdırmalar
Güvəyəbənzər boz şibyəyeyən
Güvəyəbənzər boz şibyəyeyən — buğumayaqlılar tipinin pulcuqqanadlılar dəstəsinin ayıcalar fəsiləsinə aid olan növ.
Xarici quruluşu
Qanadlarının rəngi və naxışları S.irrorella növünə oxşayır, ancaq bu ölçüdə bir qədər kiçikdir. Qanadları açılmış halda 15-16 mm-dir. Ön qanadlarının arxa hissəsi boz tüstü rəngində olduğundan növün adı buradan götürülmüşdür. Arxa qanadlarının ön kənarında bir neçə qara ləkə vardır. Tırtılı çirkli boz-qonur rəngdə olub S.irorella növünün tırtılına üzərindəki sarı ləkələrə görə oxşayır.
Həyat tərzi
Nadir növdür. Tırtılı çirkli boz-qonur rəngdə olub S.irorella növünün tırtılına üzərindəki sarı ləkələrə görə oxşayır. Kəpənəyi işığa çox zəif uçur. Ədəbiyyat məlumatına görə ildə bir nəsil verir. Tırtıllar avqust-sentyabr aylarında müxtəlif şibyələrlə qidalanırlar. Tırtıl mərhələsində qışlayır. Qışlamadan çıxan tırtıllar şibyələrin arasında puplaşır.
Yayılması
Dağətəyi meşələrdə yayılmışdır. Kəpənəyi biz tərəfdən Qaxın İlisu kəndindən (24.VI.1990; 31.VII.93), Zaqataladan (30.VII.98), R.Əffəndi tərəfindən isə Ordubaddan (17.VII.1967) toplanmışdır.
Echinops hispidus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Seyidbəyli (Xocalı)
Seyidbəyli (əvvəlki adı: Seyidişen) — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun Seyidbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Xocalı rayonunun Seyidişen kəndi Seyidbəyli kəndi adlandırılmışdır. 1992-ci ildən 2020-ci ilə kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin işğalı altında olmuşdur. İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrinə əsasən imzalanmış 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq Seyidbəyli kəndi Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir.
Xıdır Mustafayev
Xıdır Həsən oğlu Mustafayev — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
Həyatı
Xıdır Mustafayev 1905-ci ildə Ermənistanın Kirovokan rayonunun Gözəldərə (Xancığaz) kəndində anadan olmuşdur. 1937-ci ildə Kirovokan RHK-dan orduya çağırılmışdır.
1937-1941-ciillərdə əsgərlik dostu Xankişi Şükür oğlu İsmayılovla birlikdə Tiflis Ali Piyadalar Məktəbində hərbi təhsil almışdır. Müharibənin ilk günlərində motoatıcı batalyonun komandiri olmuşdur. Stalinqrad, Kiyev, Jitomir, Kazatin, Berdiçev, Prokursov, Ternopol uğrunda aparılan döyüşlərdə iştirak etmişdir.
1943-cü ilin payızında Ukrayna paytaxtı Kiyevin azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə tankçılar batalyonun komandiri mayor Xıdır Mustafayev xüsusilə fərqlənmişdir.
1943-cü ilin noyabrın 5-dən 6-na keçən gecə Xıdır Mustafayev zərbəçi tank batalyonuna komandir təyin edilir. Komandırın təklifi ilə qurulan strateji plana uyğun olaraq batalyonun qarşısına gözlənilmədən düşmənin arxasına keçib Kiyevdən 70 kilometr aralıda yerləşən Fastov şəhərini tutmaq vəzifəsi qoyulmuşdur. Ayın 6-sı axşam Mustafayevin tankçıları şəhərə daxil olaraq dəmiryol vağzalını ələ keçirdilər. 5 saata yaxın davam edən küçə döyüşləri nəticəsində sovet tankçıları alman qarnizonunu darmadağın edərək Fastov şəhərini onlardan tamamilə təmizlədi. Düşmən döyüş meydanında 64 zenit topu, 43 tank, 16 eşalon, 40 min tona yaxın yanacaq, 5 parovoz və 40 silah ambarını qoyaraq, qaçdı.
1945-ci ildə Bakıya gəlir, bir müddət İçəri şəhərdə yerləşən Bakı Şəhəri Hərbi Kamendaturasına rəhbərlik etmiş, sonra mülki işə keçmiş, Azərbaycan SSR Abtomobil Nəqliyyatı Nazırlıyındə şöbə rəisi, 1 nömrəli Bakı Taksomator Parkının direktoru vəzifələrində şalışmışdır.
Xıdır Mustafayev 21 may 1976-cı ildə 71 yaşında Bakıda vəfat etmiş, 1-ci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Təltifləri
2 Lenin ordeni, Qırmızı Ulduz Ordeni, 1-ci dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni, Qırmızı Bayraq ordeni, Qırmızı Ulduz medalı ilə təltif edilmişdir.
Fastov uğrunda döyüşlərə müdrikliklə komandanlıq etdiyinə və döyüş meydanında qəhrəmanlığı ilə fərqləndiyinə görə SSRİ Ali Sovetinin 1944-cü il 10 yanvar tarixli əmri ilə Xıdır Həsən oğlu Mustafayevə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilmişdir.
Azəri Bakı FK
"Azəri" — Bakını təmsil etmiş futbol klubu.
Tarixi
Bakı şəhərində yaranmışdır.
Fəaliyyəti
3 dəfə futbol üzrə Azərbaycan çempionatının elitasında iştirak etmişdir.
İtkin gəlin (mahnı)
İtkin gəlin — azərbaycanlı müğənni Aygün Kazımovanın mahnısıdır. Mahnının əsl adı "Bu dünya" adlanır. 1994-cü ildə Əlibala Hacızadənin "İtkin gəlin" romanı əsasında ekranlaşdırılan "İtkin gəlin" serialının soundtrektidir. Aygün Kazımovanın repertuarındakı ilk lirik mahnısıdır. Aygün Kazımova müsahibələrindən birində qeyd etmişdir ki, mahnını ifa etmək istəməyib, Cavanşir Quliyevin təkidi ilə mahnını ifa etmişdir. Aygün Kazımovanın mahnını ifa etməməsinin səbəbi, mahnının lirik olmasıdır. Mahnını 2005-ci ildə Azərbaycanın xalq artisti Rəmiş gitarada ifa etmişdir. Məşhur Türkiyə müğənnisi Neşe Karaböcekdə mahnını ifa etmişdir. Sənətçi "Bir gözünlə ağla, bir gözünlə gül” adı verdiyi mahnını 1996-cı ildə buraxdığı "Bir tanem” adlı albomuna daxil etmişdir. Neşe xanım albomda bəstəkarı "anonim" yazıb, mahnının sözlərini isə özünün yazdığını qeyd edib.
Digər versiyaları
Əməkdar artist Lalə Məmmədova mahnını 2020-ci ildə yeni aranjimanda ifa etmiş və "90-Lar" adlı albomuna əlavə etmişdir.
Şah Sultan (II Səlimin qızı)
Şahıhuban Sultan və ya Şah Sultan (d. 1544 - ö. sentyabr 1580) — Osmanlı sultanı II Səlimin qızı.
Həyatı
Şah Sultan 1544-cü ildə Manisada dünyaya gəldi. Atası Qanuni Sultan Süleymanın oğlu və o illərdə Manisa sancaqbəyi olan Şahzadə Səlim, anası isə Venesiya əsilli kənizlərindən Nurbanu Sultandır. Nurbanu Sultanın eyni il içində dünyaya gətirdiyi üçüncü qız olduğu üçün, bacıları Əsməhan və Gövhərxan Sultanlarla birlikdə üçəm olduğu qəbul edilir.
Uşaqlıq illəri atasının sancaqbəyi olaraq xidmət etdiyi Manisa, Qaraman və Kütahyada keçdi. 1 avqust 1562-ci ildə İstanbulda baş tutan möhtəşəm mərasimlə Qanuni Sultan Süleyman yeganə varisi olan Şahzadə Səlimin qızlarını hələ 18 yaşında ikən mühüm siyasi şəxslərlə evləndirdi: Əsməhan Sultan babasının vəzirlərindən Sokollu Mehmed Paşayla, Gövhərxan Sultan kaptan-ı dərya Piyalə Paşayla, Şah Sultan isə yeniçəri ağası Çakırcıbaşı Həsən ağayla nigahlandı. Mərasimin ardından bacıları kimi İstanbulda qalan Şah Sultana İbrahim Paşa sarayı təsis edildi.
1566-cı ildə babasının vəfatıyla atası və digər ailə üzvləri İstanbula gəldi. Bu tarixdən etibarən anası Nurbanu Sultan və bacılarıyla birlikdə Osmanlı hərəminin güclü simalarından birinə çevrildi. Bu nigahdan övladının olub-olmadığı bilinmir.
Ancaq 13 yanvar 1574-cü ildə əri, həmin ilin dekabrında isə atası vəfat etdi və Manisa sancaqbəyi olan qardaşı Şahzadə Murad sürətlə paytaxta gələrək taxta çıxdı. Taxta çıxan qardaşının istəyilə, 1575-ci ildə atasının vəzirlərindən Zal Mahmud Paşayla nigahlandı və ertəsi il bir qız uşağı dünyaya gətirdi. Ancaq çox keçmədən 1580-ci ilin sentyabrında əri Zal Mahmud Paşayla eyni gündə vəfat etdi.
Övladları
Bəzi mənbələrdə Kösə Hüsrəv Paşanın onun ilk evliliyindən doğulan oğlu olduğu qeyd edilsə də, paşanın 1553-cü ildən etibarən xidmətə başladığı və bu tarixdə Şah Sultanın hələ 9 yaşında olduğu nəzərə alınaraq, bunun yanlış olduğunu demək mümkündür.
Aviafotoqrafiya
thumb|upright=1.4|Spitfire təyyarəsinin havadan çəkilmiş şəkili Aviafotoqrafiya — təyyarənin şəklinin uçuşda və ya yerdə çəkilməsi. Aviafotoqrafiyanın tiplərinə havadan, yerdən və uzaqdan çəkilmə daxildir. Hərbi aviasiya fotoqrafiyasında, xüsusilə havadan-havaya, hədəf təyyarələr Mach 1-dən yuxarıda uçduqda, yüksək G altındadırsa, əlavə bacarıq tələb edir.
Avialeasing (aviaşirkət)
Avialeasing Aviasiya Şirkəti — Özbəkistanın Daşkənd şəhərində yerləşən bir yük aviaşirkəti. Asiya şəhərlərini qərbi və şərqi Avropa şəhərləri ilə əlaqələndirən yük xidmətləri göstərir. "Avialeasing"-in əsas mərkəzi, Daşkənd də yerləşən Daşkənd Beynəlxalq Hava Limanı dır. "Avialeasing" Aviasiya Şirkəti, ABŞ və Özbəkistanın birgə müəssisədir. 1993-ci ildə ABŞ-nin Florida ştatı nda, şirkətin SRX Qrupu formalaşdırılıb.
Aviafotoqrafiya
Yer-statik
thumb|[[Douglas DC-3 təyyarəsi, Cəbəlüttariq boğazı üzərində lampalar tərəfindən işıqlandırıldıqda, gecənin silueti ortaya çıxır]] Statik fotoqrafiyada, stasionar təyyarələrin fotoşəkilləri yer üzündəki fotoqraflar tərəfindən çəkilir. Fotoşəkillər təyyarəni xarici və daxili detalları ola bilər. Fotoqraf işıqlandırma, təyyarəni yerləşdirmə, kamera bucaqları və fon üzərində tam nəzarətə malikdir. Pilot və ya digər təyyarələr kimi digər mövzularla məşğul olmaq, aviafotoqrafiyanın digər formalarına nisbətən yer-statik fotoqrafiya üçün daha asan olur.
Hava limanı terminalı
thumb|left|[[Copa hava yolları - Şahzadə Culiana beynəlxalq hava limanında Embraer 190 təyyarəsi]] Hava limanından olan fotoşəkil, terminalın pəncərəsindən şəkil çəkərək uçuşu gözləyir. Bəzi hava limanlarında təhlükəsizliyə getmədən ziyarət edə biləcəyiniz pəncərələr və müşahidə zonaları var. Terminaldan parıltıya daha yaxşı nəzarət etmək üçün şüşədən şəkil çəkərkən polarizasiya edilmiş bir süzgəc təklif olunur. Şəkillər yaxşı çıxa bilər və ya birbaşa açılan zaman ikiqat şüşə ilə boğmaq olar.
Avialeasing (aviaşirkət)
İstiqamətlər
thumb|"Avialeasing"-ə aid bir [[Antonov An-12BP. ]] "Avialeasing" aşağıdakı beynəlxalq planlaşdırılmış istiqamətlərə (2005-ci ilin yanvarında) yükdaşıma xidmətləri göstərir:
Donanma
"Avialeasing" aviaşirkətinin donanmasına aşağıdakı təyyarələr daxildir:
Aviafotoqrafiya
Havadan-havaya
thumb|Beş [[Northrop Grumman E-2 Hawkeye|Northrop Grumman E-2C Hawkeye təyyarəsi]] Havadan-havaya fotoqrafiyası hava fotoşəkil platforması kimi başqa bir təyyarə istifadə edərkən, havada digər təyyarənin fotoşəkilini çəkmə sənətidir. Hər iki təyyarə uçuşda olduğu zaman fotoşəkil çəkilir. Bu, fotoqrafı mövzunu ən çox arzu edilən atışı almaq üçün müəyyən yerlərdə və bucaqlarda yerləşdirməyə imkan verir. Ən yaxşı nəticələr əldə etmək üçün nəzərə alınmalı olan bəzi işlər işıq və arxa plandır. Müvafiq işıqlandırma, təyyarənin günəşə nisbətən düzgün yerləşdirilməsi yolu ilə əldə edilir və yalnız günün müəyyən vaxtlarında uçan və ya bu mövzuya uyğun olan günəşin hündürlüyü istiqamətində uçaraq aparılır. Arxa plana diqqət yetirmək və ya çəkinmək və çəkim zamanı diqqətlə nəzərdən keçirilməlidir. Havadan-havaya fotoqrafiyasının istifadəsinə kommersiya istifadəsi və reklam daxildir.
Uzaqdan
1977-ci ildə ilk uzaqdan çəkilmiş fotoşəkil Riçard Kuk tərəfindən, SQN Ldr Alan Voyle, Qırmızı Oxlar Mühəndis bürosunda işləyərkən çəkilmişdir. Pilotların yerə diqqətlə məlumat verildiyi və sonra havada fotoqraf kamera əleyhinə təyyarənin arxa kreslosundan istifadə edərək, solenoid tətiklədiyi bir mexaniki sürüşmə vasitəsi ilə işlədilər və çarpma işıqları ilə işlədilər.
Məlumat bazaları
İnternetdə aviasiya fotoşəkillərini kataloqunun məlumat bazaları var. airliners.net, jetphotos.net və airplane-pictures.net saytları istifadəçilər tərəfindən təyin edilmiş meyarlara əsasən təyyarə fotoşəkilləri üçün axtarış etməyə imkan verir.
Tuğba Düral
Tuğba Düral 9 iyun 1981-ci ildə Zonquldakda anadan olmuşdur.
TED kollecini və İstanbul Universitetini bitirmişdir.
2004-cü ildən televiziyada fəaliyyət göstərir. Fəaliyyətə "CNN Türk"də başlamış, daha sonra "NTV Spor"a transfer olunmuşdur.
Xatirə (ad)
Xatirə — Qadın adı.
Santa Monika
Santa Monika — ABŞ-nin qərbində Kaliforniya ştatının Los-Anceles bölgəsində yerləşən şəhər. Los-Anceles şəhərinin şimal-qərbindədir. 2008-ci ilə olan məlumata görə əhalisi 87.664 min nəfərdir. Santa Monika 20-ci əsrdə istirahət şəhəri olmuşdur.
Şəmkir FK
Şəmkir — eyni adlı şəhəri təmsil edən futbol klubudur. thumbnail|Barri Taun ilə səfər matçı. Azər Məmmədov
Tarixi
Futbol üzrə Azərbaycan Kubokunun finalında 2 dəfə oynamışdır.
Çempionlar Liqasında təsnifat mərhələsini adlayan ilk Azərbaycan klubu olan "Şəmkir" Latviyanın ən titullu klubu "Skonto"nu Bakıda 4:1 hesabı ilə məğlubiyyətə uğratmışdı. 2001/2002 mövsümü yarımçıq dayandırılan zaman Şəmkir FK 1-ci pillədə idi və 3-cü çempionluğuna çox yaxınlaşmışdı.