cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elxan Tağıyev
Elxan Tağıyev (tam adı: Elxan Fəxrəddin oğlu Tağıyev; 26 fevral 1990; Fəxralı, Goranboy, Azərbaycan — 1 oktyabr 2020; Suqovuşan, Tərtər, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin MAXE hərbi qulluqçusu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Elxan Tağıyev 1990-ci il fevralın 26-da Goranboy rayonu nun Fəxralı kəndində anadan olub. 1997-2007-ci illərdə T. Sadıqov adına Faxralı kənd tam orta məktəbində təhsil almışdır. 2008-2010-cu illərdə müddətli hərbi xidmətdə olmuşdur. 2016-cı ilin 15 oktyabr tarixindən Beyləqan rayonunda N saylı hərbi hissədə MAXE hərbi qulluqçu kimi xidmətə başlamışdır.
Ailəli idi. İki övladı qalıb.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun MAXE hərbi qulluqçusu olan Elxan Tağıyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Tərtər rayonunun Suqovuşan kəndinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına döyüşərək oktyabrın 1-də şəhid olub. Goranboy rayonunun Fəxralı kəndində dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elxan Tağıyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Tərtər rayonunun Suqovuşan kəndinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elxan Tağıyev ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında şəhid olmuş Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçularının təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elxan Tağıyev ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Rəşadət" ordeni ilə təltif edildi.
Türklərin islamı qəbul etməsi
Türklərin islamı qəbul etməsi — türklərin tenqriçilik inanclarından dönüb islama kütləvi şəkildə inanmağa başlaması. Təqribən X əsrədək tenqriçilik türk xalqları arasında ən geniş yayılan inanc olmuşdur. Türklərin islam ilə ilk əlaqəsi şiə və ələvilərin dördüncü imam kimi qəbul etdikləri Zeynülabidinin türklər tərəfindən Xorasana aparılması olmuşdu. İslamaqədərki dövrdə türklər ilə müsəlman ərəblərin ilk qarşılaşması VII əsrdəki Xilafət—İmamət toqquşmalarıyla baş vermişdir.
Peyğəmbərin vəfatından sonra meydana gəlmiş Siffeyn döyüşünü mütəaqibən Əməvilərin dövründə islam, əsasən, ərəb milliyyətçiliyi ətrafında formalaşan bir din idi. İslam dövləti yeni fəthlərlə genişlənmiş, torpaqları ələvilər və şiələrin dəstəyi ilə Mavəraünnəhrədək çata bilmişdir.
VIII əsr
VIII əsrin əvvəllərində cihad elan edərək türklərin məskunlaşdığı şəhərlərə daxil olan ərəb-islam dövləti Əməvilər xilafətinin komandirlərindən olan Qüteybə ibn Müslüm hücum elədiyi yerlərdə müsəlman olmayan türklərə qarşı sərt mücadilələr göstərdi. Çox sayda insanı öldürüb şəhərləri taladıədan sonra əldə etdiyi qənimətlərlə irəliləyən Qüteybə ibn Müslüm, baxmayaraq, ölümünədək fəaliyyətlərini davam etdirmiş və İslamı tanıtmışdı, onun elədikləri türklərin İslamı qəbulu ilə sonuclanmamışdır.
Ömər ibn Əbdüləzizin hər yerdə karvansaralar, xəstəxanalar tikmək və ədalətli bir idarə qurma ideyası tətbiq olunsa idi türklər islamı daha öncədən qəbul edəcəkdi. Talama və qənimət vərdişindən öyürü cihad anlayışının ikinci plana atılması və zülmə üstünlük verilməsi ərəb zülmünün Əməvilər vasitəsilə davam etdiyinin dəlili olmuş, ancaq buna bənzər hadisələrə baxmayaraq türklər dolayı yolla islamı qəbul etməyə başlamışlar.
Xəzər türkləri
İslamı qəbul edən ilk türk dövləti kimi Xəzər xaqanlığının da adımı çəkmək olar. 723-cü ildə Xəzər türkləri müsəlman ərəblərə qarşı qələbə qazananda böyük bir qoşun ilə Xəzərlərin üzərinə yürüşə çıxan Əməvilər xəlifə Hişam ibn Əbdülməlikin dövründə (724—743) Xəzərləri Qafqazdan çıxarmağa nail oldular.
Türgiş boyları
Türgiş boylarının mübarizəsi isə 745-ci ildə Göytürk xaqanlığının süqutunadək davam etdi. Bu tarixdən etibarən türk torpaqları şərqdən Çin, qərbdən isə ərəb işğalına məruz qaldı. Ərəblərə qarşı müdafiəni isə Türgişlərdən sonra qarluq türkləri öz öhdəliklərinə götürdü.
Abbasilər dövrü
750-ci ildə Əməvilər dövləti süqut edib Abbasilər xəlifətə gələndə ərəb olmayan azlıqların vəziyyətində yazşılaşma müşahidə olundu. Bu səbəbdən ötürü türklər də Abbasilərlə yaxın münasibət qurdular. Əvvəllər orduda yararlanılmaqla birgə düzgün qiymətləndirilməyən İranlılar və türklər Abbasi ordusunda və idarəsində önəmli mövqelərə gələ bildilər.
Talas döyüşü
Eyni zamanda qarluq türkləri şərqdən Çin işğalı təhdidi altında idilər. Qarluqlar çinlilərə qarşı Abbasilərden kömək istədilər. Abbasi idarəsi türklərin aradan çəkilməsinin Çin təhdidini öz qapılarına gətirəcəyini görüb bu təklifi qəbul etdi. Türklər ilə müsəlman ərəblər tarixdə birinci dəfə idi ki, ittifaq yaradırdılar. 751-ci ildə Talas çayı yaxınlığında baş verən döyüşdə ərəb və türk orduları çin ordusunu ağır məğlubiyyətə uğratdı. Talas döyüşü türk-müsəlman münasibətlərinin yaxşılaşmasında və türklərin müsəlmanlaşmasında əhəmiyyətli rola malikdir.
İlk müsəlman türk dövlətləri
Türklərin kütlələr halında müsləman olmaları prosesi ələlxüsus X əsrdə sürətləndi. Qarluqlardan sonra yağmalar və çigillər, daha sonra isə oğuzlar arasında islam dini yayılmağa başladı. Qarluq, yağma və çiyil türkləri ilk müsəlman türk dövlətlərindən olan Qaraxanilər dövlətini (1037) qurdular.
Saxa
Saxa Respublikası (Yakutiya) – Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri. Rusiya Federasiyası Konstitutsiyası və Saxa Respublikası Konstitutsiyasına görə konstitutsiya-müqavilə prinsiplərinə əsasən, Rusiya Federasiyasının tərkibinə daxildir. Uzaq Şərq Federal Dairəsinə aiddir. 1922-ci il aprelin 27-si RSFSR-in tərkibində Yakutiya MSSR şəklində yaradılmışdır. 1990-cı ildə Yakutiyanın dövlət suverenitetinə dair akt qəbul edilmişdir. 1991-ci ildə hazırkı adını (Saxa Respublikası) almışdır.
Saxa Rusiya Federasiyasının ən böyük regionu, habelə dünyanın ən böyük inzibati vahididir. Əgər Saxa müstəqil dövlət olsa idi, dünyada ərazisinə görə yeddinci dövlət olardı. (3103.2 min km² ), lakin əhali sıxlığına görə Rusiyada ən son yerlərdən birini tutur.
Saxa Respublikası təbii ehtiyatların çoxluğuna görə potensialı böyük olan bölgədir. Paytaxtı Yakutsk şəhəridir.
Əhalisi 1.1 milyon nəfərdir. Əhalisinin 45,54%-ni saxalar (yakutlar) təskil edir. Saxalar türk əsilli xalqdır, Rusiyada saylari 443.9 mindir. Paytaxtı Yakutsk (Saxaca Дьокуускай) şəhəridir. Saxa Respublikası inzibati cəhətdən 33 rayona (yakut dilində – ulusa) bölünür. Respublikanın əhalisi 13 şəhərdə, 55 şəhər tipli qəsəbədə, 551 kənddə (ümumi 587 yaşayış məntəqəsində) məskunlaşmışdır.
Saxa Respublikasında yayılmış əsas dinlər pravoslavlıq, protestantizm (əsasən baptizm və əllincilər), katoliklik (XIX əsrdə Polşa və Litvadan sürgün edilənlərin nəsilləri və XX əsrdə bura köçənlər), islam (XIX əsrdə sürgün edilən tatar və başqırdların nəsilləri və müasir dövrdə Orta Asiya və Şimali Qafqazdan bura köçmüş şəxslər), buddizmdir (buryatlar). Saxaların əksəriyyəti ənənəvi yakut dininə inanırlar.
Coğrafi vəziyyəti
Saxanın ümumi sahəsi 3103,2 min km² təşkil edir.
Respublika Sibirin şimal-şərqində yerləşir. Şərqdə Çukot Muxtar Dairəsi və Maqadan vilayəti ilə, cənub-şərqdə Xabarovsk diyarı ilə, cənubdan İrkutsk vilayəti ilə, qərbdən isə Krasnoyarsk diyarı ilə həmsərhəddir. Şimalda onun sərhədlərini Laptevlər və Şərqi Sibir dənizi müəyyənləşdirir. Beləliklə, Saxa Uzaq Şərq Federal dairəsinin bütün inzibati-ərazi vahidləri ilə (Primorsk diyarı və Yəhudi muxtar vilayəti istisna olmaqla) həmsərhəddir. Dəniz sahillərinin ümumi uzuznluğu 4,5 min km-dən çoxdur.
Saxa ərazisisnin 40%-indən yuxarısı Şimal Qütb hüdudundan şimalda yerləşir. Respublikanın eni 2500 km, uzunu isə 2000 km təşkil edir. Ən kənar nöqtələri qərbdə – Krasnoyarsk diyarı sərhədində (105° şərq uzunluğu), şərqdə – Çukot Muxtar Dairəsi ilə sərhəddə (165° şərq uzunluğu), cənubda – Amur vilayəti ilə sərhəddə olan Stanov dağ silsiləsində (55°30' şimal eni), şimal materik sərhədi – Nordvik burnunda (74° şimal eni) və şimal ada sərhədi Henriyetta adasındadır (77° şimal eni).
Relyef
Saxada fiziki-coğrafi vəziyyətlə əlaqədar müxtəlif təbii şərait və ehtiyat vardır. Ərazinin böyük hissəsini dağlıq və dağətəyi ərazilər tutur, onlar ölkə ərazisinin 3/2 hissəsinə qədərini əhatə edir. Ən yüksək zirvəsi Pobeda dağıdır (3147 m, digər məlumatlara görə 3003 m. Çerski silsiləsində yerləşir). Digər yüksək zirvəsi isə Mus-Xayya dağıdır (2959 m, digər məlumatlara görə 3011 m. Suntar-Xayata silsiləsində yerləşir) Saxada həmçinin Verxoyan silsiləsi də mövcuddur.
Saxa ərazisinin qərb hissəsini Orta Sibir platosu əhatə edir.
Ən böyük düzənlikləri: Mərkəzi Saxa düzənliyi, Kolım düzənliyi, Şimali Sibir düzənliyinin şərq hissəsi.
Hidroqrafiya
Saxa Respublikası Rusiyanın ən çox çayı (700 mindən çox çay və çaylaq) və ən çox gölü (800 mindən çox) olan regionlarındandır. Onun çaylarənın ümumi uzunluğu 2 milyon km-ə yaxındır, onların ümumi enerji ehtiyatı isə 700 milyard Kvt kimi hesablanmışdır. Ən böyük çayları Lena (4400 km), Vilyuy (2560 km), Olyonok (2292 km), Aldan (2273 km), Kolıma (2129 km), İndiqirka (1726 km), Olyokma (1436 km), Anabar (939 km), və Yanadır (872 km).
Saxanın ən böyük çayları Bustax və Labınkırdır.
İqtisadiyyatı
Ümumi daxili məhsulun 50%-dən bir az çoxunu təşkil edən sənaye, əsasən, dəyərli mineral istismarından ibarətdir. Sənaye müəssisələri paytaxt Yakutskda, eləcə də Aldan, Mirnı, Neryungri, Pokrovsk və Udaçnıyda cəmləşmişdir. Almaz, qızıl və qalay filizi mədən sənayesi iqtisadiyyatın əsas mərkəzidir. Uran filizi hasil olunmağa başlayır. Türkdilli Saxa xalqları siyasət, hökumət, maliyyə, iqtisadiyyat və maldarlıqla (at və inək süd və ət üçün) məşğul olurlar. Paleoaziya yerli xalqları ovçu, balıqçı və şimal maralı çobanlardır. 2008-ci ildəki vəziyyətə görə, Saxa Respublikası, Rusiyada ən çox inkişaf etmiş 19-cu federal subyektdir. Bölgədəki ən böyük şirkətlərə Alrosa, Yakutugol, Yakutskenergo, Yakutia Airlines daxildir.
NGC 3758
NGC 3758, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 2762
NGC 2762, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. S tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Sapiens: Bəşəriyyətin qısa tarixi
Sapiens: Bəşəriyyətin qısa tarixi Yuval Noy Hararinin 2011-ci ildə nəşr olunan və 2014-cü ildə ingilis dilinə, 2015-də isə türkcəyə çevrilən kitabıdır. Harari kitabında Jared Diamondun Tüfəng, Mikrob və Polad kitabının onun üçün ən böyük ilham mənbəyi olduğunu bildirmiş və bunun səbəbini çətin suallara elmi cavab vermənin mümkün olması kimi göstərmişdir.
Məzmunu
Sapiens: Bəşəriyyətin qısa tarixi, daş dövründən iyirmi birinci əsrə qədər qədim insan növlərinin təkamülünə diqqət ayırır. Müəllifin əsas ideyası, Homo Sapiensin iş birliyi bacarığı ilə dünyaya hakim olmasıdır. Bundan əlavə, Harari yazılı tarixdən əvvəlki Sapienslərin Neandertallar və digər insan növlərinə qarşı soyqırım həyata keçirdiyini və onları yer üzündən sildiyini bildirməsi ilə yanaşı, həmçinin Neandertalların və Homo Sapienslərin hər zaman mübarizə aparmadıqlarını və hətta cütləşdiklərini də vurğulamışdır. Kitabda Homo Sapiensin özünəməxsus tanrılar, millətlər, pul və insan hüquqları kimi uydurma şeylərə inanma qabiliyyəti sayəsində kütləvi şəkildə hərəkət edə bilmək qabiliyyəti olduğunu iddia etmişdir. Yazıçı, dinlərin, siyasi sistemlərin, ticarət şəbəkələrinin və hüququn qondarma olduğunu iddia edir.
Pulun qarşılıqlı etimada əsaslanan bir sistem olması; kapitalizmin iqtisadi bir nəzəriyyədən çox dini bir fenomen olması; aqrar inqilabın rifah məqsədi ilə başlayıb və sonda insanların həyatını məhv etməsi; imperiya sisteminin son 2000 ilin ən yaxşı siyasi sistemi olması; pulun, imperatorluğun və dinlərin dünyanı birləşdirən qüvvələrə çevrilməsi iddiası; heyvanların əhliləşdirilməsinin tarixin ən böyük cinayətlərindən biri olduğu iddiası; bugünkü insanların qətiyyətlə keçmişdə yaşamış insanlardan daha xoşbəxt olmaması və insanların özlərini ilahiləşdirmə mərhələsinə keçirdikləri iddiası kitabdakı digər təəccüblü iddialar sırasındadır.
Mükafatları
30-dan çox dilə tərcümə olunmuş kitab 2015-ci ildə Çin Milli Kitabxanasının Wenjin Kitab Mükafatını qazanmışdır.
NGC 6793
NGC 6793, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Kiçik Tülkü bürcü istiqamətində yerləşir. IV2p tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 5765A
NGC 5765A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Sab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Xarici keçidlər
NGC 5765 NGC 5765 NGC 5765 NGC 5765 NGC 5765 NGC 5765 NGC 5765 NGC 5765 NGC 5765 NGC 5765 NGC 5765
NGC 786
NGC 786, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qoç bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 7688
NGC 7688, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 3759
NGC 3759, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 4757
NGC 4757, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Aktivləri idarə edən şirkət
Aktivləri idarə edən şirkət (AİŞ) — peşə fəaliyyəti ortaq investisiya institutlarının (İF) aktivlərinin idarə edilməsi olan bir iş quruluşunu ifadə edən iqtisadi termin.
AİŞ-nin idarəetmə funksiyaları
AİŞ ortaq investisiya qurumları yaradır və idarəetmə funksiyalarını yerinə yetirir:
Ən böyük şirkətlər
Aşağıda, dünyanın ən aktiv menecerlərinin siyahısı (2020-ci ilədək), idarəetmə altındakı ümumi aktivlərə görə sıralanmışdır.
Böyük qalaça (Söyüdlü)
Ümumi məlumat
Abidə dağ zirvəsində nəhəng daşlardan istifadə edilmişdir. Mütəxəssislərin fikrincə, ilk dəmir dövründə tikilən bu qala müdafiə məqsədi daşıyırmış. Onun yaşayış yeri olması haqqında da fikirlər var. Ərazidə ilk qazıntı işləri 1947-ci ildə aparılıb. Ancaq abidə geniş şəkildə öyrənilməmişdir.
NGC 5765B
NGC 5765B, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 2763
NGC 2763, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Hidra bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 787
NGC 787, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 1660
NGC 1660, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə İskənə bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 4758
NGC 4758, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. Im tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 7689
NGC 7689, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Feniks bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 3759A
NGC 3759A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. SBc/P tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İslam Rzayev (icra başçısı)
İslam Vahid oğlu Rzayev — Balakən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı.
Həyatı
1965-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Göyçay rayonunda anadan olmuşdur. 1988-ci ildə Leninqrad Maliyyə İqtisad İnstitutunun Bakı filialını iqtisadçı ixtisası üzrə bitirmişdir. Əmək fəaliyyətinə 1988-ci ildə Göyçay rayonu Maliyyə idarəsində böyük iqtisadçı kimi başlamış, Azərbaycan Respublikasının Vergilər Nazirliyinin Göyçay rayonu və Bakı şəhərinin Nizami və Əzizbəyov rayonları üzrə strukturlarında şöbə rəisi, müfəttişliyin rəisi, idarə rəisinin müavini işləmişdir.
"Azəriqaz" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətində baş mütəxəssis vəzifəsində çalışmış, 2007-ci ildən 18 may 2011-ci ilədək Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin Audit Departamentində rəis müavini işləmişdir.
Ailəlidir, 3 övladı var.
Siyasi fəaliyyəti
İslam Rzayev 18 may 2011-ci ildən Balakən rayon İcra Hakimiyyətinin başçısıdır. YAP-ın üzvüdür.
NGC 5766
NGC 5766, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Trəzi bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Arxantroplar
Arxaik Homo sapiens, anatomik cəhətdən müasir bir görünüşə sahib olan insandan (Homo sapiens sapiens) fərqli olaraq 500.000 il əvvəl yaşamış Homo cinsinin bəzi növlərini əhatə edən geniş bir termindir. Termin Homo heidelbergensis, Homo rhodesiensis, Homo neanderthalensis və bəzən Homo antisessor növlərini əhatə edir. Neandertallar kimi böyük olan digər ibtidai insanlar, neandertallara məxsus olan, xüsusilə üz cizgilərindəki struktur xüsusiyyətlərini daşımırlar.
Məlumdur ki, 1862-ci ildə K. Fokt insanların insanabənzər meymunlardan yaranması nəzəriyyəsini irəli sürmüşdür (simial nəzəriyyə). İnsanlarla meymunlar arasında aralıq mərhələ təşkil edən canlı varlıqların nə vaxtsa mövcud olduğunu əsas götürən Ernest Hekkel 1866-cı ildə onları meymun insan yaxud pitekantrop adlandırmışdı.
Pitekantropların ilkin qalıqları 1891–1893-cü illərdə İndoneziyanın Yava adasında Solo çayı sahilində Trinil kəndi ərazisində Y. Dübua tərəfindən aşkar olundu. 1891-ci ildə diş qalıqları, 1892-ci ildə 3 kəllə sümüyü, diş və bud sümüyünün qalıqları aşkar olundu və 1893-cü ildə Avropaya gətirildi. Tapıntılar 1894-cü ildə ilk dəfə bioloji cəhətdən tədqiq edildi. Həmin dövrdə Yava tapıntılarının yaşı geoloji şkalaya uyğun olaraq 600 min il bundan əvvələ aid edilsə də, müasir dövrdə onların təxminən 2 milyon il bundan əvvəl mövcud olduqları müəyyənləşdirildi. Müasir dövrdə həmin tapıntılar ən qədim insanlara aid edilir və Arxantropların ilkin tapıntısı kimi qəbul olunurlar. Bud sümüyünün düzqamətli Hominidlərə aid olduğunu bildirən Dübua 1896-cı ildə bu tapıntını Pitekantropus Erektus – Düzyeriyən meymun adlandırmışdı. Digər tədqiqatçılar Vadvord və Virxov skelet qalıqlarını analiz edərək onları böyük ölçülü hibbonlara aid etmişlər. 1936-cı ildə Kenniqsvald Yava adasında qazıntıları davam etdirir və 1941-ci ilə qədər burada üç kəllə sümüyü və üç alt çənə sümüyü aşkar etdi. Tapıntılar Dübuanın Pitekantrop tapıntısı ilə oxşarlıq təşkil edir. Bu tapıntıların əksəriyyəti sonradan Veydenreyx tərəfindən Homo Erektus tipi altında sistemləşdirilmişdi. Tədqiqatçılar pitekantropların tapıntılarının əsasında onların morfologiyasını müəyyən etmişlər. Müəyyən olunub ki, onlar müasir insandan kəskin fərqlənsə də, skelet sümüklərinin quruluşuna və möhkəmliyinə görə meymunlarla bağlılıqları olmamışdır. Pitekantropların skeletində birinci insani üçlük (triada) əlamətləri tam formalaşmışdı. Bipedalizm onlarda müasir insanlardan demək olar ki, fərqlənirdi. Ayaqlarında əyridabanlılıq formalaşmışdı. Əllərin uzunluğu ayaqların uzunluğundan qısa idi, baş barmaq digər barmaqlarla müqayisədə həm yerləşməsində, həm də mütəhərrikliyində insandan fərqlənmirdi. Onların beyin tutumu 900–950 sm3 arasında olmuşdu. Eyni zamanda pitekantropların morfologiyasında arxaik əlamətlər mövcud olmuşdu:
1. Qaşaltı çıxıntının böyüklüyü;
2. Kəllə skeletində üz nahiyəsinin böyüklüyü;
3. Alınlarının kifayət qədər maililiyi;
4. Alt çənə çıxıntısının tam inkişaf etməməsi;
5. Kəllə sümüyünün topoqrafik analizi nəticəsində müasir insanlara məxsus olan cəhətlərin olmaması
Arxantropların digər bir qrupu Sinantroplar (Pekinin Çin adamı) hesab olunur. 1918-ci ildə İsveç tədqiqatçısı Anderson tərəfindən Pekin yaxınlığında Homo Erektuslara aid qalıqlar aşkar olunub. 1927-ci ildə Çjoukoudyan mağarasından çinli antropoloq Pey Ven Çjoun tərəfindən Sinantropların qalıqları aşkar olunub. 1929–1933-cü illərdə buradan üç kəllə sümüyü aşkar olunub. 1936-cı ilə qədər 40 fərdə aid 200-dən artıq sümük qalıqları aşkar olunub. Tapıntıların yaşı 770 min ildən 300 min il bundan əvvəlki dövrə qədər mərhələni əhatə edir. Tapıntıları antropoloji cəhətdən Veydenreyx və T. Şadden tədqiq etmişdir. Sinantropların əsas morfoloji xüsusiyyətləri aşağıdakılardı:
1. Beyin tutumları 950 sm3 – 1150 sm³ arasında olmuşdur;
2. Əsas fərqləndirici cəhətləri bədənin sağ tərəfinin hərəkət mərkəzlərinin sol tərəf hərəkət mərkəzlərinə nisbətən zəif inkişaf etməsi;
3. Boyları təqribən 160 sm, çəkiləri isə 60–80 kq olmuşdur.
Sinantropların əsas arxaik əlamətləri alınlarının nisbətən maili olması, qaşaltı sümük çıxıntısının böyük olması, alt çənə sümüyünün nisbətən zəif inkişafıdır. Son dövrlərdə rus tədqiqatçısı Koteç Kovanın Sinantropların kəllə sümüyünün daxili topoqrafiyasını öyrənmiş, gicgah və ənsə nahiyələrinə görə beynin inkişafının zəif olduğunu bildirmişdi. 1963-cü ildə antropoloq Vu tərəfindən Lantian ərazisindən alt çənə sümüyü və kəllə qapağı aşkar edilmişdi. Sonrakı dövrdə üç fərdə məxsus diş və digər sümüklər aşkar olunmuşdu. Bunların beyin tutumu 800 sm3 olmuşdur. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu tapıntılar Asiyada Sinantroplardan əvvəl yaşamış ən qədim ikiayaqlı varlığa məxsusdur. Onların yaşı 1.5 milyon il bundan əvvələ aid olunur.
1960-cı ildə Əlcəzairdə Aranbur və Xofştetter Arxantropun qalıqları aşkar olundu. Tapıntılar 1950-ci ildə aşkar olunmuş Telantroplarla müqayisə olunmuş və Heydelberq adamına bənzədilmişdir. Xronoloji cəhətdən Arxantropların digər bir növü 1907-ci ildə Mauer kəndində Qrafenreyin karxanasında aşkar olunmuşdu. Tədqiqatçı Şetenzak bu tapıntını Heydelberq adamı adlandırmışdı. İlk tapıntı alt çənə sümüyü və dişlərdən ibarət olmuşdu. Onun yaşı 500–700 min il bundan əvvəl müəyyənləşdirilmişdir. Diş sistemindəki bəzi xüsusiyyətləri hətta Pitekantroplardan da arxaik hesab olunurlar. Oxşar skeletlər Fransada Araqo yaxınlığında Ştaynxaynda, Yunanıstanda Petraloneddə, İtaliyada Çampate düşərgəsində aşkar olunmuşdu. Bu tapıntılar bədən quruluşuna və kəllə skeletinə görə Sinantroplarla bənzər hesab edilirlər. Bəzi tədqiqatçılar Heydelberq adamını Antisessor və Rodeziya adamı olmaqla iki qrupa bölürlər. Ehtimal olunur ki, Heydelberq adamı dəfn ayinlərinin əsasını qoymuşdur. İspaniyada bu tipli insan qalıqları ilə yanaşı qırmızı kvarsitdən hazırlanmış ayin məqsədli artefakt tapılmışdı. Bu artefakt eskalibik adlandırılmışdı.
NGC 2764
NGC 2764, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Xərçəng bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
İnsan inkişafı indeksinə görə ölkələrin siyahısı
İnsan İnkişafı İndeksinə görə ölkələrin siyahısı Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramının 2019-cu il təxminləri əsasında tərtib edilmiş və 15 dekabr 2020-ci ildə dərc olunmuş İnsan İnkişafı Hesabatına daxil edilmişdir. Siyahıya 193 BMT üzv dövlətindən 187-si, həmçinin Hong Kong ( ÇXR- in xüsusi inzibati bölgəsi ) və Fələstin daxildir. - BMT-yə üzv olan ölkələr ( Şimali Koreya, Monako, Nauru, San Marino, Somali və Tuvalu ) məlumat çatışmazlığı səbəbindən daxil edilmir. İnsan İnkişafı İndeksi (İİİ) dünya ölkələri üçün ömür, savad, təhsil və həyat standartlarının hərtərəfli müqayisəli ölçüsüdür. Bu indeks inkişaf etmiş, inkişaf etməkdə olan və az inkişaf etmiş ölkələri ayırmaq və iqtisadi siyasətlərin həyat keyfiyyətinə təsirini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. İndeks 1990-cı ildə Pakistanlı iqtisadçı  və Hindistanlı iqtisadçı Amartya Sen. 2010-cu ildə indeksin hesablanması metodu bir qədər dəyişdirildi.
Həmçinin
(hər şey əvvəlki hesabatla müqayisə olunur)
İndiki siyahıda eyni İİİ dəyərləri eyni reytinqə gətirib çıxarmır, çünki İİİ dərəcəsi altıncı ondalık yerə qədər İİİ dəyərləri istifadə edilərək təyin olunur.
Asiya
Ən yüksək 10 İİİ
Ən aşağı 10 İİİ
Şimali Amerika
10 самых высоких ИЧР 10 самых низких ИЧР
Cənubi Amerika
10 самых высоких ИЧР
10 самых низких ИЧР
Afrika
10 самых высоких ИЧР
Avropa
10 самых высоких ИЧР
10 самых низких ИЧР
Avstraliya və Okeaniya
Ən yüksək 10 İİİ
Ən aşağı 10 İİİ
NGC 6795
NGC 6795, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Qartal bürcü istiqamətində yerləşir. *3 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 788
NGC 788, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 1661
NGC 1661, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Ovçu bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 6796
NGC 6796, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Əjdaha bürcü istiqamətində yerləşir. Sbc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Marketmeyker
Marketmeyker ( — bazar yaradıcısı) — broker / diler firması satışlarını təşkil etmək üçün müəyyən  emitentin qiymətli kağızlarını almaq və hesablarında saxlamaq riskini öz üzərinə götürür. Marketmeykerlər birjada və birjadan kənar bazarda əməliyyatların birbaşa iştirakçıları kimi çıxış edirlər. New York Fond Birjasında market-meykerlərə “mütəxəssislər” deyilir. Tipik olaraq marketmeykerlər hər iki tərəfdə - həm satıcılar, həm də alıcılarda fəaliyyət göstərirlər. Tipik olaraq, bir bazar istehsalçısı müştərilərinin hər birinə ən azı 1000 səhm satmaq məcburiyyətindədir (bazar istehsalçısı üçün təxminən 20-30). Əməliyyatlar telefon və ya İnternet üzərindən həyata keçirilir və saniyə çəkir.
Birjada bir bazar istehsalçısı, məsələn, birja ilə razılaşma əsasında, müəyyən bir müddətə (məsələn, ticarət vaxtının ən azı 90% -i) tutmağı öhdəsinə götürdüyü bir broker firması ola bilər (alış-satış qiymətləri arasındakı fərqlə eyni vaxtda sifariş verin). razılaşdırılmış məbləğdən çox deyil, bunun üçün mübadilə bazar istehsalçısına, məsələn, komissiya ödəməsi üçün müəyyən üstünlüklər verir.
Reuters məlumatlarına görə 2007-ci ildə valyuta bazarında dövriyyə baxımından ən böyük treyderlərin məlumatları :
NGC 7690
NGC 7690, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Feniks bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 3760
NGC 3760, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 5767
NGC 5767, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Çoban bürcü istiqamətində yerləşir. SBab tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Homininae
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan yarımfəsiləsi.
Sitat
Sitat — öz fikrini əsaslandırmaq və ya aydınlaşdırmaq üçün başqasının söylədiklərindən, yazdıqlarından gətirilən dəqiq çıxarışlar. Sitatbaz (latınca citatum və farsca . . . baz] dedikdə, yazısında, nitqində sitat gətirməyi sevən adam, sitat həvəskarı nəzərdə tutulur.
Dərbənd əyaləti
Dərbənd əyaləti (1578-1607)
Dərbənd əyaləti isə 8 sancaqlığa bölünmüşdü: Dəmirqapı (Sancaq paşa), Şabran (Şaburan), Axtı, Quba, Müskür, Kürə, Çirak, Rustov sancaqlıqları.
Dərbənd əyaləti sancaqları
1578 ci ildə qurulan Şirvan əyalətinin sancaqları
NGC 2765
NGC 2765, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Hidra bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Homininlər
Hominini (hominid), homo cinsinin və pan cinsinin iki növünü (adi şimpanze və bonobo), əcdadlarını və ortaq əcdadlarının nəsli kəsilmiş soylarını özündə birləşdirən yarımfəsilə homininae qrupudur. Bu qrupun üzvlərinə homininilər deyilir. Hominina alt qrupuna Homo cinsinə yaxın insan növləri və qohumları daxil olsa da, şimpanze daxil deyildir.
DNT analizi nəticəsində; Şimpanze (pan) və homo növlərinin dörd milyon ildən çox davam edən bir növləşmə müddətindən sonra 5.4 ilə 6.3 milyon il əvvəl ayrıldığı müəyyən edilmişdir.
NGC 1662
NGC 1662, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Ovçu bürcü istiqamətində yerləşir. I2p tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Turxan Məmmədov
Turxan Rizvan oğlu Məmmədov (9 avqust 1998; Gəncə, Azərbaycan — 27 sentyabr 2020; Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Turxan Məmmədov 1998-ci il avqustun 9-da Gəncə şəhərində anadan olub. 2005-2009-cu illərdə Gəncə şəhərində 32 nömrəli tam orta məktəbdə, 2015-2016-cı illərdə isə Gəncə şəhərində N. Aydın adına 18 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil alıb. Subay idi.
Hərbi xidməti
Turxan Məmmədov 2017-2019-cu illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olub.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Turxan Məmmədov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Murovdağ istiqamətində gedən döyüşlərdə savaşıb. Turxan Məmmədov sentyabrın 27-də Murovdağ döyüşləri zamanı Gamışdağ istiqamətində şəhid olub. Uzun müddət nəşi tapıla bilməyib. 08.12.2020-ci il tarixində Gəncə şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Turxan Məmmədov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Adi şimpanze
Adi şimpanze (Pan troglodytes), Primatlar (primatlar) dəstəsinin Hominidae (böyük meymunlar) fəsiləsinə mənsub olan Pan (şimpanze) cinsini təşkil edən iki növdən daha böyüyüdür. “Şimpanze” adından daha çox bu növü ifadə etmək üçün istifadə olunsa da, bu texniki cəhətdən səhvdir. Son vaxtlara qədər daha çox “piqmy şimpanze” və ya “cücə şimpanze” olaraq adlandırılan pan paniscus (bonobo), Pan cinsinin başqa bir növüdür.
Konqo Demokratik Respublikasının meşələri ilə məhdud bir yayılma arealına malik olan bonobodan fərqli olaraq, ümumi şimpanze, Qərbi və Mərkəzi Afrikada daha geniş bir yayılma arealına malikdir və bu yayılma arealında ayrı-ayrı regionlarda rast gəlinən dörd alt növə malikdir. Bu alt növlər aşağıdakı kimi sıralana bilər:
NGC 6797
NGC 6797, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Oxatan bürcü istiqamətində yerləşir. *2 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 4759B
NGC 4759B, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 3761
NGC 3761, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. E1 tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 7691
NGC 7691, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 2766
NGC 2766, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Xərçəng bürcü istiqamətində yerləşir. Sab tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 5768
NGC 5768, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Trəzi bürcü istiqamətində yerləşir. Sc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Gülüstan məlik sarayı
Gülüstan məlik sarayı — Tərtər rayonunun Talış kəndində yerləşən XVIII əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi. Kompleks Gülüstan məliyi titulunu daşımış Məlik-Bəyləryanlar sülaləsi tərəfindən inşa etdirilmişdir. Qəsr-saray həm də müdafiə xarakteri daşıyırdı. Qəsrin qarnizonu ondan bir qədər şimalda inşa edilmiş kiçik qalada yerləşirdi.
Kompleks qülləli qala divarları ilə əhatə olunmuş çoxsaylı tikililərdən ibarətdir. Qəsr, landa düzbucaqlı formasına malikdir. Qəsr ərazisindəki bütün tikililər şərq-qərb oxu üzərində iki sırada düzülmüşdür.
Tarixi
Sarayın xarabalıqları Ürəkvəng monastırından 100-150 metr aralıda yerləşir. Kompleks Gülüstan məliyi titulunu daşımış Məlik-Bəyləryanlar sülaləsi tərəfindən inşa etdirilmişdir. Tikilinin inşaat kitabəsində onun inşasına XVIII əsrin əvvəlində başlanıldığı qeyd edilir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Kompleks qülləli qala divarları ilə əhatə olunmuş çoxsaylı tikililərdən ibarətdir. Planda düzbucaqlı formasına malik qəsr binası, 42 metr uzunluğa və 36.5 metr enə malikdir. Qəsr ərazisindəki bütün tikililər şərq-qərb oxu üzərində iki sırada düzülmüşdür.
Cənubdakı sırada səkkiz zal vardır ki, onlardan da dördü bir ümumi qalereyaya malikdir. Uzun kolonnadaya malik iki orta zal funksional xüsusiyyəti ilə yanaşı həm də, saray-qalanın təşkilat sistemində əlaqələndirici funksiyasını yerinə yetirir.
Qalereyanın sağ və sol tərəflərində yerləşdirilmiş otaqlar hər biri pəncərə yerləri və buxarılara malikdir. Qalereya ilkin quruluşuna görə kvadrat formalı yeddi pilona dayanan silindrik qübbəyə malik idi. Qərb qanadının otaqları tağtavanlı tavana malik zal vasitəsiylə kollonadalı zalla əlaqələndirilir.
Qərb qanadında yerləşən dörd otağın hər biri gizli qapı və buxarıya malikdir. Qəsrin daxili həyəti şimal və cənub zallarını əlaqələndirən element kimi istifadə olunub. Xarici dünya ilə əlaqə də həyət vasitəsiylə həyata keçirilirdi. Qəsrin əsas girişi həyətin qərb tərəfindədir.
Qəsr-saray həm də müdafiə xarakteri daşıyırdı. Qəsrin qarnizonu ondan bir qədər şimalda inşa edilmiş kiçik qalada yerləşirdi. Hazırda həmin qalanın dörd qülləsi və qüllələri birləşdirən divarlar görünməkdədir. Gülüstan məlikliyinin əsas qalası isə Gülüstan kəndində yerləşən Gülüstan qalası olmuşdur.
NGC 790
NGC 790, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Korporativ katibi
Korporativ katibi — Korporativ İdarəetmə Məcəlləsinə görə səhmdarlarla qarşılıqlı əlaqəni, səhmdarların hüquq və mənafelərini qorumaq üçün şirkətin fəaliyyətlərinin koordinasiyasını, həmçinin direktorlar şurasının işini təmin edən bir səhmdar cəmiyyətin (şirkətin) işçisi.
Korporativ katibin fəaliyyəti şirkətin inkişafını sahiblərinin mənafeyi naminə idarəetmənin səmərəliliyinin artırılmasına, şirkətin investisiya cəlbediciliyinin artırılmasına, kapitallaşmasının artırılmasına, müəssisənin gəlirliliyinin artırılmasına yönəldilmişdir. Korporativ katibdən vəzifələrini yerinə yetirmək üçün kifayət qədər müəyyən səviyyədə peşəkar bilik, təcrübə və vərdişlərə sahib olması tələb olunur. Korporativ katib qüsursuz bir nüfuza sahib olmalı və səhmdarlar tərəfindən etibar edilməlidir. Korporativ katibin səhmdar cəmiyyətinin icra orqanlarından kifayət qədər müstəqilliyi olmalı və tapşırıqları yerinə yetirmək üçün səlahiyyəti və mənbələri olmalıdır.
Yaranması
Korporativ katiblik institutu XIX əsrin ortalarında Böyük Britaniyada yaranmışdır. 1855-ci ildə ölkədə məhdud məsuliyyət leqallaşdırıldı və 1862-ci ildə ilk Şirkətlər Qanunu qəbul edildi və bu, səhmdar cəmiyyətlərinin sayının sürətlə artmasına səbəb oldu. 1892-ci ildə Böyük Britaniyada onsuz da 15 min cəmiyyət var idi. Korporativ idarəçiliyinin təşkilini asanlaşdırmaq üçün şirkət katibi vəzifəsi ortaya çıxdı. 1891-ci ildə onların maraqlarını təmsil etmək üçün Böyük Britaniyada Katiblər İnstitutu (Institute of Secretaries) quruldu. 1916-cı ildən bəri qadınlar katib kimi fəaliyyət göstərə bilərlər.
Korporativ katibin vəzifələri
Məsuliyyət siyahısına aşağıdakıları əlavə etmək tövsiyə olunur :
Təyinatı və tabeçiliyi
Korporativ katibin təyin edilməsi qaydası və vəzifələri şirkətin nizamnaməsində müəyyən edilmişdir. İdarə heyəti, şirkət katibi və işçiləri haqqında əsasnaməni təsdiqləyir. Korporativ katib funksional olaraq direktorlar şurasına tabedir, inzibati cəhətdən şirkətin yeganə icra orqanına (baş direktor, prezident, idarə heyətinin sədri) tabedir. Korporativ katib şirkətin direktorlar şurasının qərarı ilə təyin olunur. Bu qədər yüksək səviyyədə tabelik, şirkət katibinin cəmiyyətə təsir dərəcəsi ilə əlaqədardır. Bu təsir, şirkət katibinin bir sıra xüsusiyyətlərindən irəli gəlir :
Kvalifikasiya tələbləri
2007-ci ildə Sosial və Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən “Səhmdar cəmiyyətin korporativ katibi” ixtisas xüsusiyyətinin təsdiqlənməsi korporativ katiblik institutunun tənzimləyici inkişafında mühüm addım olmuşdur. Nazirliyin sənədi, Korporativ İdarəetmə Məcəlləsindən daha geniş olan katibin vəzifə məsuliyyətlərinin siyahısını ehtiva edir. Onun vəzifəsi “liderlərin vəzifələri” alt hissəsinə verilir ki, bu da onun cəmiyyətin idarəedilməsindəki rolunun artdığını göstərir.
Korporativ katib Mülki Məcəlləni, İnzibati Xətalar Məcəlləsini, səhmdar cəmiyyətləri və qiymətli kağızlar bazarı haqqında federal qanunvericiliyi, habelə səhmdarların hüquqlarını müəyyənləşdirən və korporativ idarəetmə orqanlarının fəaliyyətini tənzimləyən digər normativ hüquqi aktları, qiymətli kağızların buraxılması və dövriyyəsi qaydalarını bilməlidir. Bir qayda olaraq, şirkət katibi hüquq və ya iqtisadiyyat sahəsində ali bir peşə təhsili və korporativ idarəetmə üzrə xüsusi təhsilə malikdir.
Beynəlxalq təcrübə
Korporativ katibin klassik rolu (İngiltərədə Company secretary və ABŞ-da Corporate Secretary) Anglo-Sakson korporativ idarəetmə modelindən irəli gəlir. Səhmləri birjada satılan çoxşaxəli mülkiyyətə sahib olan şirkətlərdə səhmdarların idarə olunması nəzarəti direktorlar şurası vasitəsilə həyata keçirilir. Kollegial korporativ idarəetmə orqanlarının gündəlik fəaliyyətindən məsuldur. İdarə heyətinin sədri və üzvləri bir-birini əvəz edir, korporativ katib isə uzun illərdir şirkətdədir. BP kimi böyük şirkətlərdə korporativ katib eyni zamanda Baş Hüquq Məsləhətçisidir. Korporativ idarəetmə iyerarxiyasında direktorlar şurasının sədri və idarə heyəti sədrindən (CEO) sonra üçüncü yerdədir. Kiçik, ictimaiyyətə açıq olmayan şirkətlərdə hüquq şöbəsinin müdiri korporativ katib kimi də fəaliyyət göstərə bilər.
NGC 1663
NGC 1663, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Ovçu bürcü istiqamətində yerləşir. IV2p tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Elnarə Tofiqqızı
Elnarə Niftəliyeva və ya Elnarə Tofiqqızı (tam adı:Niftəliyeva Elnarə Tofiq qızı) — ədəbi tənqidçi, Milli Kitab Mükafatının ekspert qrupunun üzvü, 2012–2013-cü illərdə Bakı Slavyan Universitetinin Yaradıcılıq fakültəsinin dekanı.
Həyatı və təhsili
Elnarə Tofiqqızı 1977-ci il 24 dekabrda Yevlaxda anadan olmuşdur. Yevlax şəhərindəki 4 saylı orta məktəbdə təhsil alıb. Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini bakalavr (1994–1998) və magistr (1998–2000) pillələri üzrə qırmızı diplomla bitirib.
E.Tofiqqızı 2013-cü il 20 sentyabrda "Medi Sina" klinikasında cərrahiyyə əməliyyatı zamanı həkim səhlənkarlığından dünyasını dəyişmişdir.
Əmək fəaliyyəti
2001–2004-cü illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Ədəbiyyat İnstitutunun folklor ixtisası üzrə aspirantı olub. 2000-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibliyində çalışıb, 2002-ci ildən AMEA Ədəbiyyat İnstitutunun Folklor Mərkəzində, daha sonra isə Folklor İnstitutunda elmi işçi olub. 2011-ci ildən Bakı Slavyan Universitetinin Yaradıcılıq fakültəsinin dekan müavini, 2012-ci ildən isə dekanı olub.
Elmi fəaliyyəti
"Koroğlu" dastanının toplanması və nəşri iqtiqamətində tələbə ikən çalışıb. 1996-cı ildə Abbas Rəcəblinin 30-cu illərdə dərc etdirdiyi müxtəlif qəzet və dərgilərdəki "Koroğlu" qollarını toplayaraq ön söz və izahla kitab halında dərc etdirib. E.Tofiqqızı 2000-ci ildə 1913-cü ildə Rza Zaki Lütfibəylinin "Orucov qardaşları" mətbəəsində dərc etdirdiyi, "Koroğlu" dastanının nəşri sahəsində ilk təcrübələrdən olan "Koroğlu" dastanını ərəb əlifbasından trasliterasiya edərək ön söz, lüğət və şərhlə dərc etdirib. Nəhayət, 2005-ci ildə "Koroğlu" dastanının 28 məclisdən ibarət olan ən böyük, mükəmməl və hələlik ən qədim variantı sayılan Təbriz variantını transliterasiya edərək ön söz və izahla dərc etdirib. Qeyd edək ki, bu versiya elmdə eyni zamanda Tiflis nüsxəsi kimi tanınır və 1990-cı ildə tanınmış alim Dilarə Əliyeva kitab üzərində işə başlamış, iki məclisi trasliterasiya etsə də, faciəli ölümü səbəbindən proses yarımçıq qalmışdı. E.Tofiqqızının 30-a yaxın elmi məqaləsi müxtəlif elmi dərgilərdə nəşr olunmuşdur. "Koroğlu" dastanının toplanması, nəşri təcrübəsi və müqayisəli təhlili" adlı dissertasiyası müzakirədən keçərək müdafiəyə buraxılsa da, dünyasını dəyişməsi səbəbindən müdafiə baş tutmamışdır. E.Tofiqqızı müasir ədəbi nümunələrlə bağlı tənqidi məqalələri ilə də tanınırdı. Onun xalq yazıçısı Kamal Abdulla, Pərviz Cəbrayıl, Kəramət Böyükçöl, Qan Turalı da daxil olmaqla, müasir yazarların yaradıcılığı ilə bağlı 20-dən çox məqaləsi işıq üzü görüb. E.Tofiqqızı Milli Kitab Mükafatının ekspert qrupunun üzvü idi.
Anılması
24 dekabr 2013-cü ildə Bakı Slavyan Universitetində universitetin rektoru, yazıçı Kamal Abdulla, Rüstəm Kamal, Qan Turalı, Azad Qaradərəli, Sayman Aruz, tənqidçi Cavanşir Yusifli, Qəşəm Nəcəfzadə, Rəbiqə Nazimqızı və başqaları Elnarə Tofiqqızı haqqında xatirələrini, düşüncələrini bölüşüblər.
Oğuz Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
Oğuz Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi — 19 fevral 1981-ci ildə yaradılmış muzey.
Muzeyin tarixi
Muzey yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi olan məbəddə yerləşir. Ümumi sahəsi 112 kv.m-dir. Hazırda muzeydə 4441 eksponat var. Muzey dörd bölmədən ibarətdir: təbiət bölməsi, arxeologiya, Sovet imperiyasının süqutuna qədərki dövr, müasir dövr bölməsi. Abidə dövlət tərəfindən qorunan yerli əhəmiyyətli (inv. №4941) abidədir.
Çoban Nurmətov
Çoban Razaddin oğlu Nurmətov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin baş giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Çoban Nurmətov 1984-cü il noyabrın 23-də Qusar rayonunun Cibir kəndində anadan olub. Milliyyətcə ləzgi idi. Ailəli idi. İlahə və Fatimə adında qızları, İmam adında isə oğlu yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun baş giziri olan Çoban Nurmətov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin, Cəbrayılın, Zəngilanın, Qubadlının və Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Komandiri Tehran Mənsimov olub. Çoban Nurmətov oktyabrın 23-də Xocavənd şəhəri istiqamətində şəhid olub. Qusar rayonunun Cibir kəndində dəfn olunub.
Marfan sindromu
Marfan sindromu birləşdirici toxuma nın autosom – dominant tip genetik xəstəliyidir. Bu xəstəlik zamanı orqanizm də birləşdirici toxuma zədələnmiş olur. Birləşdirici toxuma bir çox orqan və sistemlərdə mövcuddur ki, bu da xəstədə müxtəlif pozulmalara səbəb olur — iri damar lar, ürək qapaqları, gözlər, skelet, əzələ lər zədələnir.
Müalicəsi
Marfan sindromu tam müalicə olunmur — mutasiya ya uğramış geni dəyişmək mümkün deyil. Lakin müəyyən müalicə tədbirlərin köməyi ilə xəstəliyin simptomlarını azaltmaq, xəstənin həyatını uzatmaq mümkündür. Xəstə daim həkimlərin nəzarəti altında olmalı, lazım olan müalicə almalıdır. Bəzi fəsadların inkişafı zamanı cərrahi müalicə tətbiq oluna bilər.
Maraqlı faktlar
Marfan sindromu olan məşhurlar: tanınmış skripkaçı Nikkolo Paqanini, yazıçı Hans Xristian Andersen, Amerika prezidenti Avraam Linkoln, Fransa prezidenti Şarl de Qoll
Çoban Nurmətov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Çoban Nurmətov ölümündən sonra "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
NGC 6798
NGC 6798, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Ququşu bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Çoban Nurmətov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Çoban Nurmətov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
UBS
UBS Group AG — dünya miqyasında geniş maliyyə xidmətləri göstərən ən böyük İsveçrə maliyyə holdinq şirkəti. Bankın qeydiyyat yeri və baş ofisinin yeri Sürixdir.
UBS, 1862-ci ildə İsveçrə bank sənayesinin gəlişi ilə Vinterturda Bank olaraq quruldu. 1890-cı illər ərzində İsveçrə Bankı Korporasiyası (SBC) quruldu və İsveçrənin beynəlxalq bitərəfliyinə arxalanaraq fəaliyyətini genişləndirən özəl banklar sindikatını qurdu. SBC və UBS arasında on illərdir davam edən bazar rəqabətindən sonra, 1998-ci ildə birləşərək yalnız UBS kimi tanınan tək bir şirkət qurdular.
2011-ci ildə G20 ölkələri tərəfindən qurulan Maliyyə Sabitliyi Şurası UBS-ni dünyanın 29 sistem əhəmiyyətli bankları siyahısına daxil etdi. Bu qərara əsasən, UBS xüsusi nəzarət rejiminə tabedir və öz sərmayəsi üçün daha sərt meyarlara cavab verməlidir.
2014-cü ildə UBS AG bankının UBS Group AG holdinqinə çevrilməsinə başlandı, bu, bank sisteminin böhranlarına qarşı davamlılığı və dayanıqlılığı artırmaq üçün İsveçrə qanunvericiliyinin bank sektorundakı yeni tələblərinə riayət edilməsi zərurəti ilə əlaqələndirildi. UBS-nin yenidən qurulması 2016-cı ildə başa çatıb.
1862—1912
thumb|Vinterturda yerləşən bank(1912)|216x216px