cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Con Lokk
Şeftsberiyə xidmət etməsi
Lokk Şeftsberinin siyasi təsiri 1679-cu ildə qısa bir müddətə bərpa olunduğu zaman İngiltərəyə geri dönür. O, bu dövrdə "Dövlətin iki traktatı" əsərini yazır. Əvvəllər düşünülürdü ki, Lokk bu əsəri 1688-ci ildə baş vermiş Şanlı inqilabı dəstəkləmək üçün yazmışdır, ancaq bəzi müasir alimlər irəli sürüb ki, bu əsər həmin tarixdən əvvəl ərsəyə gətirilib. Əsər indiki dövrdə, xüsusilə də Robert Filmer və Tomas Hobbsun fikirlərinin əksinə, mütləq monarxiyanın əleyhinə və siyasi legitimliyin əsasını fərdin razılığının təşkil etməsi anlayışının lehinə ümumi arqument kimi qəbul edilir. Baxmayaraq ki, Lokk təsir dairəsi geniş olan Viqlərlə əlaqələndirilir, onun təbii hüquqlar və dövlət haqqında olan ideyaları müasir dövrdə İngiltərə tarixinin o dövrü üçün olduqca inqilabi olduğu hesab edilir.
Hollandiyaya köçməsi
250px|thumb|Con Lokkun portreti. Müəllif: Con Qrinhill.|alt=|leftİngiltərə 1679-cu ildə kralın varisliyi məsələsinə görə ciddi bir siyasi böhrana daxil olur. Bundan əlavə, Şeftsberi və onun yoldaşları II Yakovun taxta çıxmasını istəmirdi. Elə bu kontekstdə də Papa sui-qəsdi gerçəkləşir. Yeni bir mütləqiyyətçi monarxdan qorxan Şeftsberi "Çıxarılma haqqında qanun"u təsdiqlətmək istəyir. Lakin II Karlın parlamenti buraxması nəticəsində bu plan uğursuz olur. Beləliklə, Viqlər iki yerə – moderatlar və Şeftsberiyə qoşulan radikallara bölünür. II Karl daha sonra Şeftsberini xəyanətlə təqsirləndirməyə cəhd edir. Təhlükə altına düşdüyünü hiss edən Şeftsberi 1682-ci ildə Hollandiyaya qaçır.
Artıq daha sonra Viqlərə çevriləcək bir qrupun lideri olan Şeftsberi Ray-Haus planı adında bir dövlət çevrilişinə cəhd edir. Plana əsasən, II Karl və II Yakov qətlə yetiriləcəkdi. Ancaq bu plan axırda uğursuz olur. Lokk Şeftsberi və yoldaşlarının əməllərindən xəbərdar idi. Lakin onun planda birbaşa iştirakına aid heç bir tutarlı dəlil yoxdur. Əksinə, analitiklərin fikrincə, o, plandan əlindən gəldikcə yayınmağa çalışırdı. Həmçinin, qəsdçilərdən heç biri Lokkun bu planda iştirak etdiyi deməmişdir. Lokkun Şeftsberi ilə olan münasibəti və onun dostlarının çoxunun siyasi fəal olduğuna və iştirakçılarının bir neçəsinin onun dost-tanışı olduğuna görə, Lokk bu planın iştirakçılarından biri olduğu şübhəsi altında qalır. Böyük Britaniya tarixşünası Devid Vuton qeyd edir ki, "Lokkun Ray-Haus planında iştirak etməsinə aid heç bir təkzibedilməz bir sübut yox idi və hələ də yoxdur. Fəqət hər şey bunu[n gerçək olduğunu] göstərir". Hakimiyyət onun qəsdçilərdən biri olmasından şübhələnirdi ki, buna görə də Lokk təqib edilməyə başlayır. Özünə zərər gəlməsindən qorxan Lokk buna görə bir müddət İngiltərədə gizlənsə də, 1683-cü ilin sentyabrında Hollandiyaya qaçır.
1684-cü ildə Krayst-çerç kollecinin dekanı II Yakovun təzyiqi ilə Lokku kollecdən qaibanə xaric edir. Ömrü boy Oksford Universitetinin qətiyyətli bir üzvü olan Lokk bu qərara etiraz edir. Lokkun Oksforda olan rəğbəti qarşılıqlı deyildi. Ray-Haus planının uğursuzluğundan sonra Oksford Universiteti 21 iyul 1683-cü il tarixində Roberto Bellarminin "Papanın gücü" və "Şura və kilsə mübarizi", Corc Bükenenin "Şotlandiya qanunları", Con Miltonun "İkonoklast" və "İngiltərə xalqının müdafiəsi", Riçard Baksterin "Müqəddəs birlik", Tomas Hobbsun "Vətəndaş haqqında" və "Leviafan" əsərləri kimi "şahzadələrin, onların dövlətinin və hökumətinin və bütün insan cəmiyyətinin müqəddəs şəxsləri üçün dağıdıcı olan bəzi zərərli kitablara və lənətə gəlmiş doktrinalar"ı təbliğ edən, yəni kralların ilahi hüququna qarşı çıxan bütün kitabları ictimai formada yandırmaq qərarını alır. Bu kitabların demək olar hamısı Lokk tərəfindən sevilirdi. Bundan savayı, 1684-cü ildə universitetdə çalışan bir çox professor Lokku stüartlara qarşı düşmənçilik etməklə ittiham edir.
Lokk Hollandiyada qalarkən Monmut üsyanının maliyyəçilərindən olan Tomas Deyr kimi siyasi mühacirlərlə görüşürdü. Lokk 1685-ci ilin may ayında Hollandiya hökuməti Lokku həbs ediləcək mühacirlər siyahısına əlavə edir bir müddət gizlənməli olur. Filosof və roman müəllifi Rebekka Nyuberger Qoldşteyn irəli sürür ki, Lokk Hollandiyada keçirdiyi beş ilində dostlarını Benedikt Spinozanın loyal konfidantları kimi azad təfəkkürlü və dissident protestant qrupların üzvləri arasından seçirdi. Onun fikrinə görə, Lokkun güclü şəkildə empirik olması onu Spinozanın "Etika" traktatı kimi metafiziki əsərlərini oxumaqdan soyudurdu. Başqa sözlə, Lokk "Spinozanın ideyalarını, xüsusilə də onun siyasi və dini tolerantlıq, eləcə də kilsə ilə dövlətin ayrılmasının lehinə olan arqumentlərini çox gözəl dərk edirdi". Lokk Hollandiyada ikən yazılarına davam etməyə vaxt tapır. O, vaxtının əhəmiyyətli bir hissəsini "İnsan anlayışı haqqında məktub"un üzərində daha çox işləmək və "Tolerantlıq haqqında məktub"u yazmaqla keçirir. Lokkun 1687-ci ildə Haaqa şəhərinə olan səfərlərinin birində III Oranlı Vilhelm ilə tanış olduğu güman edilir.
İngiltərəyə qayıtması
Lokk Şanlı inqilab baş tutandan sonra – 1689-cu ilin fevral ayının 12-də I Mordaunt vikontu Con Mordauntun köməyi ilə İngiltərəyə qayıdır. Lokk bu zaman İsaak Nyuton ilə tanış olur və onlar yaxın dosta çevrilirlər. Lokkun əsərlərinin nəşr edilməsi məhz bu dövrə təsadüf edir. Onun "İnsan anlayışı haqqında məktub", "Dövlətin iki traktatı" və "Tolerantlıq haqqında məktub" əsərləri 1689-cu ildə dalbadal olaraq nəşr edilir. Axırıncı əsər 1690-cı ilin aprel ayında ciddi rezonansa səbəb olur. Oksford keşişlərindən bu əsərə gələn cavablara görə Lokk "Tolerantlıq haqqında ikinci məktub" (1691) və "Tolerantlıq haqqında üçüncü məktub"u yazmasına (1692) səbəb olur. O həmçinin, hüquqlar haqqında qanunun hazırlanması kimi siyasi layihələrdə fəal şəkildə iştirak edir.
Son illəri
1700-cü ildən sonra Lokka dövlət vəzifəsində işləmək təklifi verilir, ancaq o, sağlamlığında olan problemlərə görə bu təklifi rədd edir. Bu vaxtlarda astmadan əziyyət çəkən Lokk Londonu tərk edərək dostu olan ser Frensis Meşemin Esseks qraflığındakı kənd evində qalır. Ser Meşemin həyat yoldaşı Damaris Kaduort Meşem Lokkun dostu və uzun illər əməkdaşı olan Ralf Kaduortun qızı idi. O, orada qalarkən əsərləri üzərində düzəlişlər edir, İsaak Nyuton kimi dostları ilə görüşür və onların tənqidlərinə qulaq asırdı. Lokkun siyasətdən fərdi şəkildə uzaqlaşmasına baxmayaraq, onun nüfuzu artırdı. Lokkun 1690-cı ildə nəşr edilən əsərləri Avropada çox populyarlaşmışdı və elə buna görə də onun haqqında qızğın müzakirələr gedirdi. Lokk bu dövrdə "Müqəddəs Pavelin qalatlara, I və II korinflərə, romalılara, efeslilərə müraciətnaməsi haqqında parafraz və qeydlər", "Möcüzələrin mühazirəsi" və "Tolerantlıq haqqında üçüncü məktub" əsərləri üzərində işləyir.
Con Lokk 28 oktyabr 1704-cü il tarixində, 72 yaşında ikən Birləşmiş Krallığa daxil olan İngiltərə krallığının Esseks qraflığını ərazisində yerləşən Hay-Leyver kəndində ürək tutmasından vəfat etmişdir. O, kənd qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Epistemoloji fəlsəfəsi
Con Lokkun təfəkkürünün təməllərinə onun empirizmin ən böyük erkən empirik kitablardan sayılan "İnsan anlayışı haqqında məktub"unda rast gəlmək olar. O, bu əsərdə "ruhun təbiətini bir təbii filosof kimi nəzərə almağa, onun mahiyyətini nədən təşkil olunduğunu görməyə" çalışır. Əsərin məqsədi "biliyimizin xatircəmliyinin hüdudlarını insanlar arasında hökmranlıq etdiyini gördüyümüz fikirlərin bünövrələri"ni qeyd etmək üçün "insanda olan fərqli anlayış qabiliyyətlərini araşdırmaq"dır.
İnsan anlayışı haqqında məktub
"İnsan anlayışı haqqında məktub" müqəddimədən və dörd kitabdan ibarət bir əsərdir. Birinci kitab – "Fitri anlayışlar"ın diqqət mərkəzi fitri ideya və nativizmin rəddidir. Lokk əsasən Dekart və onun ardıcılları, eləcə də rasionalistlərə qarşı irəli sürür ki, fitri prinsiplər deyə bir şey yoxdur. İkinci kitab – "İdeyalar"da biliyin materialı olan ideyaların sadəcə təcrübədən törəməsi fikrinə əsasən tezis yaradılır. Üçüncü kitab – "Sözlər" dilin özü, onun təbiəti, ideyalar ilə olan əlaqəsi və bilik prosesindəki iştirakı haqqındadır. Son olaraq, dördüncü kitab – "Bilik haqqında" biliyin təbiəti və hüdudlarına həsr olunub.
Lokk "İnsan anlayışı haqqında məktub" əsərinin müqəddiməsində qeyd edir: "Bir insanın düşündüyü zaman anlayışın maddəsini formalaşdıran hər şeyin yerini tutacaq ən yaxşı termin bu olduğundan fantom, qavrayış və növ, ya da düşünmə əsnasında ağıl tərəfindən istifadə edilən hər şey hansı mənanı verirsə, onları izah etmək üçün istifadə etdim" və əlavə edir ki, "hər kəs özündə onların varlığını qavrayır və insanların danışma və davranışları onların başqalarında da mövcud olduğuna insanı inandırır".
Burada "ideya" sözü Dekartın istifadə etdiyi və müasir dövrdə işlədilən idrak halları və ya fəaliyyətləri mənasında verilib. Alimlər düşünür ki, Lokkun "ideya"sını iki nəzəriyyəyə əsasən dərk etmək olar – psixoloji hərəkət və ya psixoloji hərəkətin maddəsi. Bu fərqləndirmə Lokku birbaşa və ya dolayı realizmin nümayəndələri arasına salmağa imkan verir. İdeyaların zehni hərəkətlərin olması ("ideya"larla düşünmək) tezisi bir qədər mübahisəli mövzudur, lakin ideyaların daxili maddələr olması ("ideya"ları düşünmək) fikri daha da mübahisəlidir. Bu müəmmalılıq ikinci kitabın səkkizinci bölməsinin yeddinci və səkkizinci hissələrində də mövcuddur:
Bu fərqləndirmə XVII əsrin ən önəmli mübahisələrindən, xüsusilə də Nikolya Malbranş ilə Antuan Arno arasındakı ən əhəmiyyətli müzakirə mövzularından biridir. Bu müzakirəyə daha sonra isə Dekart qoşulmuşdur ki, o da "ideya" anlayışının ikimənalı olduğunu – düşünmə hərəkəti və belə bir hərəkətin maddəsi mənalarını daşıdığını irəli sürmüşdür.
Lokk birinci kitab olan "Fitri anlayışlar"ın məzmununun fitri ideyaların, xüsusilə də insan ruhunun təcrübədən asılı olmayaraq passiv şəkildə ideyalara sahib olduğu nəzəriyyəsinin rəddinə həsr edir. Fillip Amu qeyd edir ki, bu tənqid Dekart və onun ardıcıllarına xitab edilir. Lokk burada həmçinin, Dekartın ardıcılı olmayan, ancaq yenə də fitri ideyalar nəzəriyyəsini qoruyanlara, xüsusilə də Herbert Çerberi və Kembric platonistlərinə diqqət yetirir. Bundan savayı, kitab "dinin doqmatik anlayışının, o cümlədən iyerarxiyanın və səlahiyyətin fitri tanınmaya əsaslanan siyasətin tərəfkeşi olan xeyli sayda kiçik müəllifə, pamflet yazana" xitab edir.
Lokkun fitri ideyalar əleyhinə olan arqumentləri empirik və nəzəridir. Birinci kitabdan fitri ideyalar əleyhinə yeddi arqument götürmək olar. Onlar: universal razılığın yoxluğu; uşaqlarda səlahiyyətin yoxluğu; bəhs edilən fitri ideyaların cahilliyi; bu qondarma fitri ideyalardan bəzilərinin fərdlərə öyrədilməyə ehtiyac duyması; bu qondarma fitri ideyalardan bəzilərinin fərdlər tərəfindən dərk edilməsi üçün minimum yaşa ehtiyac duyması; bu qondarma fitri ideyaların bolluğu; siyahının yoxluğu.
Lokk ikinci kitab olan "İdeyalar"da ideyaların fitri olmadığı halda haradan gəldiyini izah edir. Onun tezisinə görə, insanın bütün ideyaları təcrübədən gəlir. O, bunu tabula rasa nəzəriyyəsinə görə əsaslandırır. İkinci kitabın birinci bölməsinin ikinci hissəsində qeyd olunur:
Lokk düşünür ki, bəsit ideya "hər hansısa bir tərkib mərhum edilib və bu səbəbdən ruhda yalnız fərqli fikirlərə ayırmağın mümkün olmadığı tamamilə vahid bir anlayış yaradır". Lokk qeyd edir ki, bunlar "bütün biliklərimizin materiallarıdır və onlar ruha yalnız yuxarıda bəhs etdiyimiz iki üsul – sensasiya və düşüncə üsulu ilə ötürülür". Lokk bəsit ideyalara nümunələr çəkir: maddələrin ağlabatan xassələri, əks olunmaların ağlabatan xassələri. Maddələrdəki (rəngləri görmə, isti, soyuq, sərt, acı, şirinliyi hiss etmə) ağlabatan xassələrə dair bəsir ideyalar hisslər tərəfindən idraka ötürülür. Əyləncə, birlik, güc, varlıq kimi bəsit ideyalar da mövcuddur ki, onlar nəinki hisslərdən, nə də tamamilə əks olunmaqdan ibarətdir, ancaq bu ikisinin qarışığıdır. Qeyd etmək vacibdir ki, Lokk insanın ağlına təqdim olunan hər hansı bir bəsit ideyanın mənbəyinin onun təcrübəsi olduğuna inanırdı.
225px|left|thumb|"Leviafanın məhvi" (reallığı olmayan mürəkkəb ideya). Müəllif: [[Qustav Dore. 1865-ci il.]]
İdrak qarışdırma və əlaqələndirmə hərəkətlərini yerinə yetirməyə əlavə olaraq, mücərrədlikdən keçərək ümumiləşdirmə yaradır. Lokk yazır ki, "sözlər ideyaların zahiri təsviridirsə və bu ideyalar yalnız müəyyən şeylərə uyğundursa, sözlərin sayı sonsuz olardı", lakin "idrak bu narahatlığın qarşısını almaq üçün ideyaları hər şeydən ayrı bir görünüş kimi qəbul edərək müəyyən maddələr vasitəsilə aldığı müəyyən ideyaları ümumiləşdirir. (…) Buna mücərrədlik deyilir. Bunun sayəsində müəyyən bir varlığın ümumi olmasından irəli gələn ideyalar bu növün bütün varlıqlarını təmsil edir. Buna görə də onlara verilən ümumi adlar, mövcud olan bu mücərrəd ideyalara uyğun olanların hamısı üçün tətbiq edilə bilər".
Lokk öz kitabında mücərrədləşmə prosesi haqqında çox ətraflı məlumat vermir. Əksinə, o, meydana gələn mücərrəd ideyalara daha çox yer ayırıb. Şapel qeyd edir ki, bunun səbəbi ümumiləşdirmələrin Lokka görə, tamamilə zehni bir proses olmasıdır. Təbiətdə yalnız konkretlik var. Lokk irəli sürür ki, ümumi ideyalar ümumilik və sələflərindəki forma, ya da mahiyyət rolunu daşıyır. Lokk mücərrədlikdən keçmə prosesinin iki üsulunu qeyd edir ki, bu üsullar iki növ mücərrəd ideyalar yaradır. İkinci kitabda yazıldığı kimi, birinci halda, mücərrəd fikir ağlabatan xassənin bəsit ideyasıdır. Eyni zamanda, üçüncü kitabda qeyd edildiyi kimi, ikinci halda, mücərrəd ideya bir sıra bəsit ideyanın aradan qaldırılması ilə əldə edilən mürəkkəb ideyadır. Məsələn, biz bir adamdan bəhs etdiyimiz zaman, həmin adamı başqa adamdan fərqləndirməyimizə imkan verən bütün bəsit ideyaları aradan qaldıraraq əldə edilən bir mürəkkəb ideyadan bəhs olunur.
Lokk düşünür ki, əsl ideyaların "təbiətdə təməli (…) və gerçək bir varlığa, şeylərin və ya onların arxetiplərinin mövcudluğuna uyğunlaşır". Əksinə, fantastik və ya ximerik ideyalar "təbiətdə heç bir təməli olmayan, arxetiplərinə münasibətdə dinmədən əlaqələndirdikləri şeylərin reallığına uyğun olmayan ideyalardır".
Lokk eyni zamanda müvafiq və ya tam ideyaları ayırd edir. Tam ideyalar "arketiplərini mükəmməlcəsinə təmsil edir ki, buna görə də idrak onların çıxarıldığını güman edir", natamam ideyalar isə "arxetiplərinin aid olduqları yalnız bir hissəsini təmsil edir". Lokkun fikrinə görə, həqiqət yalanın əksidir. Həqiqət tam olaraq ideyaların bir xassəsindən danışmaq deyil, sadəcə bir mühakimədir. Buna baxmayaraq, bir ideya mühakimə olunduqda və ya onun xaricindəki bir şeyə uyğun gəldiyi iddia edildikdə, yalnız həqiqət adlandırıla bilər.
Bədən fəlsəfəsi
Lokk "İnsan anlayışı haqqında məktub"unda Demokrit, Epikür və Lukresinin XVII əsrdə Pyer Qassendi tərəfindən təqdim edilən atomizmə əsaslanan bir korpuskulyar bədən formalaşdırır. Bu ideyalar İngiltərədə Robert Boyl, Tomas Hobbs və Volter Çarlton tərəfindən mənimsənmişdir. Bu bədən formasının əsas prinsipləri bunlardır:
Eduard Yan Deyksterhöysə görə, XVII əsrin ortalarında bədənin strukturu ilə bağlı bir-birinə zidd olan dörd nəzəriyyə mövcud idi.
Lokk əlkimyager ənənəyə məhəl qoymadan Dekartın anlayışını və aristotelistik-sxolastik doktrinanı hədəf alır. Lokkun bədən fəlsəfəsi mexanik fəlsəfə adlanır. Çünki bu, fərz edir ki, bütün hadisələr ya bir bədənin digərinə təsiri, ya da hərəkəti ilə izah olunur. Mexanik fəlsəfənin tərəfdarları aristotelist, eləcə də sxolastik ənənələrdən gələn gizli xassələr və ya uzaq səbəblər anlayışını rədd edirlər.
Dekart kimi, Lokk da xassənin dualizmini qəbul edir, lakin fransız filosofdan fərqli olaraq, Lokkun dualizmi maddənin dualizmini nəzərdə tutmur, çünki bir şey həm birinci, həm də ikinci dərəcəli xassələrə sahib ola bilər. Birinci və ikinci dərəcəli xassələrlə əlaqəli bir maddə yoxdur.
İdrak fəlsəfəsi
250px|right|thumb|Con Lokkun heykəli. 6 Burlinqton-Qardens binasının fasadı. [[London.]]
Con Lokk Dekartın bədən ilə idrak arasındakı dualizmini qəbul edir. Lakin bu fərqləndirmə zehni sahənin müəyyənləşdirərək və maddi ilə zehni sahələrin səbəbli qarşılıqlı əlaqəsinə diqqət ayıraraq edilməyib.
Lokk düşünür ki, insan idrakının ən böyük iki hərəkəti "düşünmək üçün lazım olan qavrayış, ya da güc və iradə üçün lazım olan ixtiyar, ya da güc"dür. Burada anlamaq düşünmək qabiliyyəti kimi başa düşülür.
Düşünmək hərəkəti ideyalar əsasında edilir. İdrak həqiqi biliyə çatmaq üçün insanın inamını, apriorisini təsdiqləməlidir. Lokk "İnsan anlayışı haqqında məktub" əsərinin dördüncü kitabının on beşinci bölməsinin üçüncü hissəsində yazır:
Lokkun fikirlərinə görə, iradəni müəyyənləşdirən və insanı hərəkətə cəlb edən arzudan törəyən əndişədir. Burada, arzu "əndişə vəziyyəti"dir. Lokk ilk növbədə inanırdı ki, insanın hərəkəti onun "ən böyük müsbət yaxşılıq" üçün etdikləri ilə qərarlaşdırılır. O, daha sonra müəllifi olduğu "İnsan anlayışı haqqında məktub" əsərinin ikinci kitabının iyirmi birinci bölməsinin otuz beşinci hissəsində bu yanaşmanın yanlış olduğunu qeyd edir:
Lokk "İnsan anlayışı haqqında məktub" əsərinin ikinci kitabında Hobbsun radikal materializminə qarşı çıxaraq düşünən qeyri-maddi maddələr anlayışını qoruyur. Lokka görə, idrak ilə maddə arasında ikiqat əlaqə var. Ruh bədəndə və bədən ruhda hərəkət edə bilər. Lokk yazır:
Dil fəlsəfəsi
Lokk insan təkamülündə ünsiyyətin əhəmiyyətli olduğunu vurğulayır. O, "İnsan anlayışı haqqında məktub" əsərinin üçüncü kitabının ikinci bölməsinin birinci hissəsində yazır:
Aristoteldən fərqli olaraq, Lokk müəyyən səslər və müəyyən sözlər arasında təbii əlaqənin olduğuna inanmırdı. Sözlərin xitab etdiyi şeylərlə təbii əlaqələrinin olmaması, amma sərbəst şəkildə ideyaları təmsil etmək üçün seçilməsi faktı ünsiyyəti problemli bir şeyə çevirir. Buna görə də insan özünün həmişə başa düşüldüyündən əmin olmalıdır. İnsan öz sözlərinin şeylərin reallığı ilə gizli bir əlaqəsi olduğunu düşünməməlidir. Sözlər tanrının deyil, insanların fəaliyyətindən yaranır. Həmçinin, Lokk insanların "sözlərin mümkün qədər adi istifadənin onlara verdiyi ideyalara uyğunlaşması"na diqqət göstərmələrini tələb edir.
Bilik fəlsəfəsi
thumb|right|Lokk [[Akvinalı Fomanın (1225–1274) təlimindən irəli gələn sxolastikanın əleyhdarı olmuşdur.]]
Lokku yeni elmin müəyyən cəhətləri, xüsusən də kartezian rasionalizm cəlb edirdi. O, Oksford Universitetində hələ də dəbdə olan sxolastik müzakirələrdən az istifadə etmişdir.
Lokka görə bilik təcrübədən meydana gəlirdi. Bu o deməkdir ki, insanın biliyini formalaşdıran idrakı yaradan bütün ideyalar və materiallar təcrübədən qaynaqlanır. Əgər tanrı "bütün insanların ruhunda müəyyən ideyaları həkk etməyibsə", onlara "insan kimi bir varlıq üçün lazım olan, həqiqi təyinat yeri ilə bağlı hər şeyi kəşf etməyə kifayət edən qabiliyyətlər" vermişdir.
Lokk yazmışdır ki, bilik "əlaqə və razılaşmanın dərk edilməsindən və ya iki fikir arasında olan ziddiyyət və ixtilafdan başqa bir şey deyil". Bu tərif biliyin aydın və fərqli bir fikir olduğuna inanan Dekartın verdiyi izahdan çox fərqlidir. Lokk insan biliyində dörd növ əlaqəni ayırd edir:
Lathyrus sylvestris
(Lathyrus sylvestris) — paxlakimilər fəsiləsinin güllücə cinsinə aid bitki növü.
Qaraköpəktəpə yaşayış yeri
Qaraköpəktəpə və ya Taxtı-Tavus — Azərbaycanın Füzuli rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri. Yaşayış yeri Köndələnçayın sağ sahilində yerləşir. Abidə konusvari təpə formasındadır. Abidənin üzərindən toplanan yerüstü materiallar Eneolit dövründən başlayaraq Orta əsrlərə qədər uzun bir dövrü əhatə edir. Yaşayış yerində 1967-ci ildən başlayaraq 300 m2 sahədə tədqiqat aparılmışdır.
Tədqiqi
Tarixçi Abbasqulu ağa Bakıxanovun “Gülüstani-İrəm” əsərində bu abidə Qaraköpəktəpə və Taxtı-Tavus adları ilə qeyd olunub. XIX əsr tarixçisi Mirzə Adıgözəl bəyin “Qarabağnamə” əsərində də Qaraköpəktəpənin adı bir neçə dəfə çəkilir və elmi məlumatlar verilir. Daha sonra burada araşdırmanı alman mənşəli həvəskar arxeoloq E.A.Resler, sonra isə Moskva İmperator Arxeoloji Cəmiyyətinin üzvü A.A.İvanovski aparıb. Tədqiqat nəticəsində rus arxeoloqu abidənin ölçüsünü dəqiq müəyyən edib. Amma onların tədqiqatları sistemli olmayıb. Qaraköpəktəpə uzun zaman arxeoloji abidə kimi diqqətdən kənarda qalıb. Bundan başqa, hər iki tədqiqatçı təpəni səhv olaraq kurqan-qəbir abidəsi hesab edib. Məhz bu səbəbdən uzun müddət Qaraköpəktəpə elmi ədəbiyyatda kurqan kimi qeyd olunub.
UTC+12:45
UTC+12:45 — Saat qurşağı.
Qaraköpəktəpə yaşayış yeri
Tədqiqi
1964-cü ildə arxeoloq Qüdrət İsmayılzadənin rəhbərliyi altında abidə ətrafında elmi tədqiqatlar başlayıb. Bu araşdırma 1980-ci illərin sonunadək davam etdirildi. Əldə edilən qənaətlər abidə haqqında əvvəlki təsəvvürləri tam şəkildə dəyişdi. Arxeoloji tədqiqatlar abidənin e.ə. V minillikdən b.e.-nın XVIII əsrinə kimi yaşayış yeri olduğunu müəyyən edir. Burada aşkar edilən ən qədim saman qatışıqlı gil qabların Eneolit dövrünə (e.ə. IV-II minilliklər) aid olduğu təsdiqlənib. Tədqiqatçıların fikrincə, tapıntıların bir hissəsi Kür-Araz mədəniyyəti dövrünü əks etdirir. Bundan başqa, təpənin üst qatlarında son tunc, erkən dəmir və antik dövrlərə aid mədəniyyət nümunələri tapılıb.
Qazıntılar zamanı İlk Tunc dövrünə aid 7 m qalınlığında mədəni təbəqənin olduğu müəyyənləşdirilmişdir. Ən qədim məmulatlar Eneolit dövrünə (e.ə.IV-II minilliklər) aid edilir (saman qatışıqlı gil qablar). Tapıntıların bir hissəsi Kür-Araz mədəniyyəti dövrünə aiddir. Qaraköpəktəpənin üst qatlarında Son Tunc,Erkən Dəmir və Antik dövrlərə aid mədəniyyət nümunələri əldə edilib.Azərbaycanda Antik dövrə aid yaşayış yeri ilk dəfə Qaraköpəktəpədə aşkar edilib.
Orta Tunc dövrünün mədəni təbəqəsinin qalınlığı 2,5 m-ə çatır. Bu yaşayış yeri müdafiə divarı ilə əhatə olunmuşdur. Yaşayış yerinin sakinləri oturaq həyat tərzi keçirir, əkinçilik və maldarlıqla məşğul olur, ətrafın otlaq sahələrindən istifadə edirdilər. Yaşayış yerində dulusçuluq, toxuculuq və başqa sənət sahələri inkişaf etmişdi.
Artefaktlar
Ümumilikdə, Qaraköpəktəpədən tapılmış daş alətlər dən daşları, sürtgəc, bülöv daşları, qurama oraq dişləri, obsidian lövhələr və s. maddi-mədəniyyət qalıqlarından ibarətdir. Keramika, başlıca olaraq qara cilalı, müxtəlif formalı qabların parçaları ilə təmsil olunmuşdur. Gil məmulatı arasında ocaq qurğuları, təkər modeli, iy başlıqları və başqa əşyalar da olmuşdur. Gildən hazırlanmış əşyalar içərisində toppuz başı və metalişləmədə işlədilən butə qalıqları diqqəti cəlb edir. Tədqiqat zamanı sümükdən həzırlanmış əmək alətləri də aşkar edilmişdir.
İlk Tunc dövrünə aid təbəqənin alt qatlarında dairəvi formalı iki bina qalığı aşkar olunmuşdur. Bu təbəqədə ocaq qurğularının qalıqlarına, gil qab parçalarına, daş və sümük alətlərə rastlanmışdır. Gil qabların bir qismi yapma və spiralvari qazma ornamentlə naxışlanmışdır. Ornamentlərin bir qrupu dairəvi düyməciklər və batıqlardan ibarətdir. Belə naxışlar I Kültəpə, II Kültəpə, Göytəpə və digər abidələrdən bəllidir.
İkinci qazıntı sahəsində böyük çay daşlarından, həmçinin yonulmamış əhəngdaşı parçalarından tikilərək, gil məhlul ilə bərkidilmiş divar qalıqları ortaya çıxarılmış və bu divarların dördkünc formalı yaşayış binasına aid olduğu müəyyənləşdirilmişdir. Binaların içərisindən təsərrüfat və məişət əşyalarının qalıqları, o cümlədən İlk Tunc dövrü üçün xarakterik olan əmək alətləri, keramika və sümük əşyalar da əldə edilmişdir.
İnşaat qalıqları
İlk Tunc dövrünə aid təbəqənin alt qatlarında dairəvi formalı iki bina qalığı aşkar olunmuşdur. Onlardan birinin əsas hissəsi qazıntı sahəsindən kənarda qalmışdır. İkinci binanın diametri 6,85 m- dir. Binaların tikintisində qaba yonulmuş daş parçaları və çay daşlarından istifadə edilmişdir. Binalarda içərisi çay daşlarından qurulmuş ocaqlar da olmuşdur. Bina divarların salamat qalmış hissəsinin eni 40 sm, hündürlüyü 30- 40 sm- dir.
İkinci binanın içəri tərəfində dördkünc formalı artırma düzəldilmişdir. Binanın divarları da iri qaya parçalarından hörülərək, gil məhlulu ilə bərkidilmişdir. Divarların eni 65 sm, hündürlüyü 80 sm-dir. Binanın yaxınlığında iri daş parçaları döşənmiş sahə və bu sahə boyunca uzunluğu 2,8 m olan divar aşkar olunmuşdur. Daş döşənmiş sahədən bir qədər aralıda iri daş parçalarından və çay daşlarından iki sıra ilə işlənmiş, uzunluğu 4,8 m olan divar qalığı olmuşdur.
İqtisadiyyat (elm)
İqtisadiyyat ("ekonomika") – yunanсa "oykos" (ev, təsərrüfat), "nomos" (təlim-qanun) sözlərindən əmələ gəlmiş, hərfi mənada ev təsərrüfatını idarə etmək deməkdir. Geniş mənada iqtisadiyyat bir-biri ilə bağlı olan üç sahəni əhatə edir: birinсisi, tarixən müəyyən istehsal üsuluna xas olan istehsal münasibətlərinin məсmusu, сəmiyyətin iqtisadi bazisi; ikinсisi isə сəmiyyətin həyatını zəruri maddi nemət və xidmətlərlə təmin edən xalq təsərrüfatı sahələrinin məсmusu, insanların başlıсa fəaliyyət sahəsi; üçünсüsü, iqtisadiyyatın müxtəlif tərəflərini, iqtisadi münasibətləri müxtəlif sahələrdə və istiqamətlərdə öyrənən elmi sistem. Bu sahələrin hər biri ayrı-ayrılıqda iqtisadiyyat kimi başa düşülür.
İqtisadiyyat müxtəlif səviyyələrdə öyrənilir:
İqtisadiyyata aşağıdakı təriflər vermək olar:
Nemət: məzmunu və növləri. Təbii və iqtisadi nemətlər
Nemət – insanların müəyyən tələbatlarını ödəyən, mənafe və məqsədlərinə сavab verən təbiət maddəsi və əmək məhsullarıdır. Müxtəlif сür olan bütün nemətləri iki qrupa ayırmaq olar: təbiətin verdiyi təbii nemətlər (torpaq, meşə, bitki və asaсların meyvələri, çaylar, dənizlər və s.). Ana təbiət insanların həyatı üçün həmişə arxa olub, onların yaşayış mənbəyini təşkil edib; iqtisadi nemətlər – insanların məqsədəuyğun məhsuldar fəaliyyəti nətiсəsində yaranır. Bundan əlavə,bir çox ədəbiyyatlarda nemət anlayışı fərqli bölünmüşdür.
İqtisadi nəzəriyyədə insan modeli
İnsan – iсtimai varlıqdır və əməyin sayəsində formalaşmışdır. O, ailədə və сəmiyyətdə, bir-birilə qarşılıqlı əlaqədə fəaliyyət göstərir, bir-biri üçün işləyir və birgə səyin nətiсəsində tələbatlarını ödəyə bilirlər.
İqtisadçı alimlərin insan modeli haqqında düşüncələri 4 yerə bölünür:
Centipeda
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
İqtisadiyyat (elm)
İstehsal, bölgü, mübadilə, istehlak
İqtisadi nəzəriyyə təsərrüfat fəaliyyətini öyrənir. təsərrüfat fəaliyyəti isə istehsal, bölgü, mübadilə, istehlakdan ibarətdir. İstehsal olunmuş məhsulun miqdarı nə qədər çox olarsa əhalinin yaşayış səviyyəsi də bir o qədər yüksək olar. Çox istehsal edən ölkə varlı və güсlü olur. Bunu müəyyən etmək üçün ÜDM – i ölkə əhalisinin sayına bölürlər.
Anarın anları (film, 2008)
Anarın anları tammetrajlı sənədli televiziya filmi rejissor Ramiz Həsənoğlu tərəfindən 2008-ci ildə çəkilmişdir. Azərbaycan televiziyası nda istehsal edilmişdir. Film yazıçı, Xalq şairi, tərcüməçi, ssenarist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri Anarın həyat və yaradıcılığını işıqlandırır.
Məzmun
Film yazıçı, Xalq şairi, tərcüməçi, ssenarist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri Anarın həyat və yaradıcılığını işıqlandırır.
Filmin aparıcı bölmələrindən biri dostların, mənən, ruhən yaxınların Anarın şəxsiyyəti, xarakteri, yaradıcılığı ilə bağlı deyimləridir. Şərti desək — "Sinxron bloku". Çingiz Aytmatovun, Oljas Süleymenovun, İvan Draqın, eləcə də bizim görkəmli sənətkarlarımızın sayqılı fikirləri! Geniş tamaşaçı və oxucu kütləsinə məlum olmayan məlumatlar. Bu deyimlər portretin daha tutumlu, qabarıq, xarakterik alınmasına xidmət edir. Rejissor bu deyimləri film boyu səpələməklə dinamikanı gücləndirir, müxtəlif dövrlərə aid məqamları tamaşalardan, filmlərdən alınmış parçalarla bağlayaraq vahid bir süjet yaradır. Sənətkarın, şəxsiyyətin portretinin cızılması, təkcə, bilavasitə onun özüylə bağlı olmur. Burda müxtəlif amillər nəzərə alınır. Filmin yaradıcılarının Rəsul Rza dühasına, Nigar Rəfibəyli ruhuna, ümumiyyətlə, Anarın soy kökünə — Azərbaycan tarixində müstəsna xidməti olmuş Rəfibəylilər fenomeninə müraciəti, Anarın bu irsə sədaqəti, onların layiqli davamçısı olmasının təqdimi, özü də onun portretinə maraqlı əlavədir.
Şəkillər — dondurulmuş anlar, məqamlardır. Ömrün, yaşanan həyatın zərrəcikləridir. Filmin "Anarın anları" adlandırılması təsadüfi deyil; düşünülmüş prinsipdir. Həmin o anların bir növ "kollaj" şəklində təqdimi əsaslandırılmış üslubdur. Film boyu bu üslubun bir neçə dəfə təkrarlanması — yığılıb-dağılma prosesi, zərrəciklərə dönüb səpələnməsi yaşanmış ömrə işarədir, həm də yeni bir fikrə, dövrə, bölməyə keçidə işarədir.
Film yazıçının 70 iliyinə həsr olunub.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Yusif Şeyxov Rejissor: Ramiz Həsənoğlu Operator: Eldar Məmmədov Prodüser: Ramiz Həsənoğlu
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2008-ci ilin Azərbaycan filmləri 2000-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Göyər Abbas
Göyər Abbas, Göyərabas — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Göyərcik kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 2020-ci ildə işğaldan azad olunub.
Toponimikası
Göyər Abbas kəndi Bərgüşad silsiləsinin yamacındadır. Oykonimin birinci komponenti Göyərcik sözünün ellipsiyaya uğramış variantıdır. İkinci komponent isə vaxtilə həmin məntəqənin adı çəkilən şəxsin tabeliyində olduğunu göstərir. Kəndin adı "Abbasa məxsus Göyərcik kəndi" deməkdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Göyərabas kəndi Qubadlı rayonunun ən ucqar kəndlərindən biridir. Kiçik ərazisi olan bu kənd 4 tərəfdən dağlarla əhatələnmişdir. Kəndin çox heyrətamiz təbiəti, dağ havası və saf bulaq suları var.
Əhalisi
Göyərəbas kəndinin əhalisi Qarabağ döyüşlərində mərdliklə vuruşmuşdular. Hazırda torpaqların hələ də işğal altında olmasıyla əlaqədar olaraq bu kənddən olan məcburi köçkünlərin çox hissəsi Sumqayıt şəhərində yaşayır.
Barokko (musiqi)
Barokko – Bu terminin italyancadan tərcümədə hərfi mənası – "qəribə", "əcaib", "təmtəraqlı" deməkdir. Bu sözə hər şeydən əvvəl, plastik incəsənət növündə – barokkonun möhtəşəmli, təmtəraqlı, dekorativ sinonimi kimi işləndiyi memarlıqda rast gəlmək olar.
Tarixi
thumb|150px|[[Jan Batist Lulli]] XVII əsr – XVIII əsrin ortalarında Avropa incəsənətində üstünlük təşkil edən bədii üslub kimi barokko – klassizm və rokoko üslubundan fərqli olaraq, dövrün dərin daxili ziddiyyətlərini daha aydın əks etdirirdi. Mütərəqqi fikirlərin fəal inkişafı, mənəvi insani keyfiyyətlərin yüksəlməsi ilə səciyyələnən bu dövrdə Q.Qaliley, B.Paskal, İ.Nyuton, J.B.Molyer, C.Svift, Rembrandt, Velaskes kimi dahi şəxsiyyətlər yaşayıb-yaratmışdır.
Barokko üslubuna xas olan zidiyyət, dinamizm musiqi incəsənətində də öz parlaq əksini tapmışdır. Musiqidə uzun əsrlər hökmranlıq edən polifonik yazı üslubu bu dövrdə öz yüksək inkişaf zirvəsinə çatır. Digər tərəfdən, Dirçəliş dövründən başlayaraq, insanın daxili aləminin zənginliklərini dərindən əks etdirmək cəhdi musiqidə tamamilə yeni tip yazı üslubunun – homofoniyanın geniş yayılmasına zəmin yaradırdı. Homofoniyada müşayiətedici səslərin üzərində səslənən həyəcanlı, dinamik melodiya üstünlük təşkil edir.
Meynətəpə yaşayış yeri
Meynətəpə — Azərbaycanın Füzuli rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri. Füzuli şəhərinin mərkəzindən 5 km şimal-şərqdə, Köndələnçayının sağ sahilində yerləşən yaşayış yeri.
Barokko (musiqi)
Tarixi
Tədricən homofoniya və onun major-minor quruluşlu harmonik sistemi qədim ladları əvəz edərək musiqi incəsənətinin bütün sahələrinə yayılır, müxtəlif musiqi janrlarının (opera, oratoriya, kantata, süita, solo və ansambl sonataları, konsert və s.) yaranmasına təkan verir.
Meynətəpə yaşayış yeri
Haqqında
Köndələnçayın sağ sahilində, Qaraköpəktəpədən 6 km şərqdə yerləşən Meynətəpə yaşayış yeri üç təpədən ibarətdir. Kənarda yerləşən təpələrin ikisi 1 hektar, mərkəzdə yerləşən üçüncü təpə isə 2 hektar sahəni əhatə etmişdir. Burada mədəni təbəqənin qalınlığı 3–4 m arasındadır. Uzunsov, düzbucaqlı formada, küncləri qatlanmış şəkildə olan bu təpənin hündürlüyü 80 m-dən çox deyildi. Meynətəpənin maddi mədəniyyət nümunələri Qaraköpəktəpənin tapıntıları ilə eyniyyət təşkil edir. Bu abidədə də erkən və orta tunc dövrü təbəqələrinin arası kəsilməzdir, bu da öz növbəsində, Meynətəpədə həyatın hər iki dövrdə ardıcıl davam etməsini göstərir. Təpələrin hər üçündə əmək alətlərinə, gil qab parçalarına rast gəlinmişdir. Abidənin ətrafı əkinçilik üçün yararlı sahələrlə əhatə olunmuşdur. Arxeoloji tədqiqatlar zamanı Meynətəpədən çоxlu gil qablar, оcaq qurğuları, dən daşları, daş bıçaq, çəkic və s. aşkara çıxarılaraq tədqiq edilmişdir. Ətrafında üzümlük saqələri оlduğu üçün tоpоnim el arsında "Meynətəpə" adı almışdır. Üçüncü təpə maddi-mədəniyyət qalıqları ilə daha da zəngindir. Köndələnçayın uçurumlu sahilində yaranan kəsikdə təpənin mədəni qatları aydın şəkildə izlənir. Təbəqə yanmış torpaq qatlarından, gil qab parçalarından, çay daşlarından və digər maddi-mədəniyyət qalıqlarından ibarətdir. Arxeoloji materialların təhlili Мeynətəpənin Kür-Araz mədəniyyətinin bütün dövrü ərzində mövcud olduğunu göstərir.
Barokko (musiqi)
Tarixi
Barokko incəsənəti o dövrün bir sıra görkəmli bəstəkarları – K.Monteverdi, H.Pörsell, A.Korrelli, A.Vivaldi, H.F.Hendel və xüsusilə də İ.S.Baxın yaradıcılığında yüksək bədii zirvəyə çatmış, sonrakı dövrlərin musiqi incəsənətinin inkişafı üçün zəngin zəmin yaratmışdır.
UTC+13:00
UTC+13:00 — Saat qurşağı.
Rəsul Həmzətov
Rəsul Həmzətoviç Həmzətov (8 sentyabr 1923, Sada kəndi, Xunzax rayonu, Dağıstan — 3 noyabr 2003, Moskva, Rusiya) — tanınmış avar şairi, yazıçısı, publisist, siyasi xadim.
Həyatı
Rəsul Həmzətov 8 sentyabr 1923-cü ildə Dağıstanın Xunzax rayonunun Sada kəndində, şair Sadasa Həmzətin ailəsində dünyaya göz açmışdır. Milliyyətcə avardır. Onun ilk müəllimi atası olmuşdur. Rəsul Həmzətov özünün ilk şerini 11 yaşında yazmışdır. Kənd məktəbini bitirdikdən sonra pedaqoji məktəbə daxil olmuşdur.
1943-cü ildə ilk şeirlər toplusu – "Sevgi məşəli və acı ədavət" çap olunur. 1945-1950-ci illərdə Maksim Qorki adına Moskva Ədəbiyyat İnstitutunda oxuyur. 1947-ci ildə rus dilində ilk şeirlər kitabı işıq üzü görür. Bundan sonra rus və avar dillərində Rəsul Həmzətovun 25-dən çox kitabı dərc olunmuşdur: "Слово о старшем брате" (1952), "Дагестанская весна" 1955), "Горянка" (1958), "В горах мое сердце" (1959), "Высокие звезды" (1962), "Четки лет", "Две шали", "Письмена" və s.
Rəsul 2003-cü il noyabr ayının 3-də vəfat edib. O, Mahaçqalada Tarki-tau dağlarının ətəyindəki qəbristanlıqda, həyat yoldaşı Patimatın qəbri ilə yanaşı dəfn edilib.
Yaradıcılığı
Rəsul Həmzətov 10 yaşından şeir yazmağa başlayıb. Sonra onun şeirləri avar qəzeti – "Bolşevik qor" da çap olunmağa başlayır. Avarca ilk şeirlər kitabı 1943-də işıq üzü görüb. Artıq 20 yaşında o, SSRİ Yazıçılar İttifaqının üzvü olur. Bundan başqa şairin avar, rus və bir çox Dağıstan və Qafqaz xalqlarının dillərində poetik onluqları, nəsr və publisistik əsərləri, həmçinin "В горах мое сердце", "Высокие звезды", "Берегите друзей", "Журавли", "У очага", "Письмена", "Последняя цена", "Сказания", "Колесо жизни", "О бурных днях Кавказа", "В полдневный жар", "Мой Дагестан", "Две шали", "Суди меня по кодексу любви", "Сонеты" və s. kitabları ona böyük populyarlıq və oxucu məhəbbəti qazandırır.
Rəsul Həmzətovun bir çox şeirlərinə mahnılar bəstələnib. Onun şeirləri bir çox Dağıstan, Qafqaz və Rusiya bəstəkarlarının diqqətini cəlb etmişdir. Yan Frenkel, Oskar Felsman, Polad Bülbüloğlu, Raymond Pauls, Yuri Antonov, Qotfrid Hasanov, Sergey Ağababov, Murad Kajlayev, Şirvani Çalayev və başqa bəstəkarlar Həmzətovla sıx əməkdaşlıq etmişdilər. Həmin mahnılardan Anna Herman, Qalina Vışnevskaya, Müslüm Maqomayev, Mark Bernes, İosif Kabzon, Valeri Leontyev, Sergey Zaxarov, Sofiya Rotaru, Rəşid Behbudov, Vaxtanq Kikabidze, Sergey Ağababov, Maqomad Ömərov kimi bir çox məşhur müğənnilər və artistlər istifadə etmişdilər.
Rəsul Həmzətov Dağıstan Xalq Şairi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adlarına, eləcə də Lenin mükafatı, Rusiya və SSRİ Dövlət Mükafatı, "XX əsrin ən yaxşı şairi" beynəlxalq mükafatına, Asiya və Afrika yazıçılarının Lotos mükafatına layiq görülüb. O həmçinin Cəvahirləl Nehru, Firdovsi, Xristo Botev, Şoloxov, Lermontov, Fadeyev, Süleyman Stalski və Sadasa Həmzət adına mükafların laureatıdır.
Rəsul müxtəlif vaxtlarda Dağıstan Muxtar SSR-nın Ali Sovetinin deputatı, Dağıstan Muxtar SSR Ali Sovetinin sədr müavini, SSRİ Ali Sovetinin deputatı və üzvü seçilmişdir. Uzun müddət Dağıstan, RSFSR və SSRİ yazıçılar qurultayının nümayəndəsi olmuşdur.
Uzuntəpə yaşayış yeri
Uzuntəpə — Azərbaycanın Füzuli rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri. Yaşayış yeri Füzuli şəhərinin mərkəzindən 9 km şimal-şərqdə, Köndələnçayın sağ sahilində yerləşir.
Uzuntəpə оrоnimdəki uzun termini оbyektin relyef fоrmasını və quruluşunu mənalandırır. Оnоqrafik оbyektlərin relyef fоrmasının uzunsоv оlması ilə əlaqədər belə оrоnimlər çоxdur.
Rəsul Həmzətov
Həyatında ən yaddaqalan hadisələr
1983-cü ilin payızında İtaliyada bütün dünya ictimaiyyətinin diqqətini cəlb edən bir hadisə baş verir. Qədim sənət, poeziya torpağına yer kürəsinin hər yerindən 300-dən artıq şair toplaşmışdı. Şairlərin beynəlxalq görüşü, şairlər məclisi, şairlər yarışması idi. Dünyanın ən böyük, ən görkəmli şairləri iştirak edən bu məclisdə qələbə çələngi kimin başına qoyulacağını heç kim bilmirdi. Bu hamını ədəbi, ictimai, eləcə də siyasi hadisə idi.
Uzuntəpə yaşayış yeri
Uzuntəpə yaşayış yeri Мeynətəpədən bir qədər aralıda yerləşir. Abidə uzunluğu 200, eni 60 m-ə yaxın uzunsov təpə şəklindədir. Hündürlüyü 1 m olan yaşayış yeri hər tərəfdən əkin sahələri ilə əhatələnmişdir. 1968-ci ildə aparılan kəşfiyyat qazıntıları zamanı mədəni təbəqənin 1m qalınlığında olduğu müəyyən edilmişdir. Мədəni təbəqə kül qatları, tikinti qalıqları, gil qab parçaları və digər maddi-mədəniyyət qalıqlarını özündə cəmləşdirmişdir.
Rəsul Həmzətov
Həyatında ən yaddaqalan hadisələr
60 illik bayramını təzəcə böyük təntənə ilə qeyd etmiş Dağıstanın məğrur oğlu Rəsul Həmzətov da həmin məclisə dəvət olunmuşdu.
Uzuntəpə yaşayış yeri
Aparılan arxeoloji tədqiqatlar zamanı buradan e.ə. III minilliyə — İlk Tunc dövrünə aid daş tоxalar, çaxmağından оraq dişləri, dən daşları, kül çölmək, cam,  süzgəc, bоyalı qab qırıqları (İlk və Orta Tunc dövrlərinə aid) və s. tapılmışdır. Uzuntəpədən açıq, bоz, qırmızı rəngli gil qab nümunələri, xarici səthi cilalanmış, daxili səthi isə azacıq hamarlanmış qab qırıntıları, kiçik ölçülü zооmоrf heykəlcikləri və s. aşkar edilmişdir. Uzuntəpə materialları göstərir ki, burada о zamanlar əhali оturaq əkinci-maldar təsərrüfatı ilə məşğul оlubdur.
Rəsul Həmzətov
Həyatında ən yaddaqalan hadisələr
O, özü ilə buraya doğma avar xalqının məhəbbətini, səxavətini, nəcabətini gətirmişdi. Şairlər bir-bir çıxış etdilər. Söz Rəsul Həmzətova veriləndə o, bir an susur. Elə bil nə oxuyacağı yadından çıxmışdı. Sonra o, əllərini göyə qaldırıb məğrur səslə şerini oxuyur. Böyük sovet şairi bütün dünyanı düşündürən ən vacib, ən humanist bir məsələyə – sülh, əmin amanlıq, səadət məsələlərinə həsr edilmiş şeirini inamla, qəzəblə, ümidlə oxuyur. O, Amerika taleyində qara bir ləkə olan, Xerosima faciəsi üçün qəzəblə od tutub yanan misralarını atəşli toxumlar kimi salonda oturanların ürəyinə səpələyir. Atəşli toxumlardan hər ürəkdə müharibəyə qarşı alovlu qəzəb cücərdi, boy atdı, sülhə, əmin-amanlığa inam yaratdı. Rəsul şeirini bitirib yerinə oturanda bütün salon alqışlar içində ayağa durmuşdu. Hamı onu ürəkdən alqışlayırdı. O, bura toplaşanların hamısının ümid və arzusunu ifadə etmişdi.
Dünya poeziya yarışının[münsiflər heyəti birinci yeri Rəsul Həmzətova verəndə və qələbə çələngini onun başına qoyanda salondakılar yenə də ayağa durub onu salamladılar. Sovet şairləri arasında yer kürəsinin birinci şairi seçilmək ilk dəfə ona qismət oldu.
Azərbaycana bağlılığı
Rəsul Həmzətov Dağıstan şairi olsa da, Dağıstanda böyüyüb boya-başa çatsa da Azərbaycana, onun xalqına, poeziyasına çox bağlı olub. O, özünün nə qədər müdrik şeirlərini Azərbaycana həsr etmişdir. Bakıya, neftçilərə, dəniz şəhərimizə və özü "böyük ustadım" deyə çağırdığı Səməd Vurğuna. Rəsul Həmzətov hər dəfə Bakıya gələndə elə vağzaldan, yaxud hava limanından maşınını birbaşa Fəxri xiyabana sürdürərdi, əlində tər çiçəklər böyük ustadın məzarına yaxınlaşardı. Sirli sükut içində onunla danışıb söhbət edər, ondan sonra – oğulluq borcunu yerinə yetirmiş sənətkar asta, yorğun addımlarla mehmanxanaya yollanardı. Rəsulun şeirlərinin bir hissəsini Azərbaycan dilinə Tofiq Bayram tərcümə edib.
Centratherum
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
UTC+13:45
UTC+13:45 — Saat qurşağı.
Əfrasiyab Məmmədov
Əfrasiyab Əli oğlu Məmmədov — Azərbaycan aktyoru və teatr rejissoru.
Həyatı
Əfrasiyab Məmmədov 1928-ci il martın 19-da Gəncə şəhərində dünyaya göz açmışdır.
1945-ci ildə Bakıda Dövlət Teatr İnstitutununda (indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti) məşhur rejissor və pedaqoq Məhərrəm Haşımovun rejissorluq kursuna daxil olub. Lakin 6 ay sonra aktyor və rejissor Adil İsgəndərov Əfrasiyabın səhnə görünüşünü, daxili imkanlarını eşidib görən kimi, aktyorluq kursuna keçirib.
Tədris prosesinin fəallığını gələcək sənətdə ümid verə biləcəyini eşidib hiss edən Adil İsgəndərov Əfrasiyab Məmmədovu Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının truppasında aktyor qəbul edib.
Öz dövrünün tanınmış tear və kino aktyoru Əfrasiyab Məmmədovun "O olmasın, bu olsun", "Koroğlu", "Qızmar günəş altında", "Kişi sözü" filmlərində, "Otello", "Vaqif", "Ailə namusu" səhnə əsərlərində oynadığı rollar tamaşaçıların rəğbətini qazanmışdır. Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrının baş rejissoru işləmiş aktyor, eyni zamanda pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur.
2011-ci ildə aktyorun yaradıcılığının bir hissəsini əks etdirən materiallar Salman Mümtaz adına Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivinə təqdim olunub və aktyorun şəxsi arxivi yaradılıb.
2013-cü ildə Azərbaycan Televiziyasında aktyorun yaradıcılığını əks etdirən "Qəribə taleli aktyorun sənət dünyası. Əfrasiyab Məmmədov" sənədli film çəkilmişdir.
Elçin Mirzəbəyli
Elçin Əbdülrəhim oğlu Mirzəbəyli — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar jurnalisti, şair, siyasi ekspert.
Həyatı
Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetini və Rusiya Dövlət Səhnə Sənətləri İnstitutunu (Sankt-Peterburq Teatr, Musiqi və Kinematoqrafiya İnstitutu) bitirib.
Əmək fəaliyyəti
Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində, Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Nazirliyində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb.
"Sevil" kinoteatrının direktoru, "Sara" TV-nin "Xəbər" departamenti direktorunun müavini və redaktoru, "Üç nöqtə" qəzetinin redaktoru olub. 2015–2017-ci illərdə Lider Televiziyasında "Geosiyasət" proqramının müəllifi və aparıcısı, 2017–2019-cu illərdə Xəzər TV-də gündəlik "Xəzər Aktual" proqramının aparıcısı olub. Azərbaycan Dövlət Televiziyasında (AzTV), "Space", "Sara" telekanalında müəllif proqramları ilə çıxış edib. Məhəmməd Füzulinin 500 illiyinə həsr olunmuş filmin rejissoru, Bəxtiyar Vahabzadə, Rüstəm Behrudi və digər görkəmli şəxslər haqqında çəkilmiş filmlərin müəllifi və rejissorudur.
Azərbaycan Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi İdarə Heyətinin və Beynəlxalq Mətbuat İnstitutunun (İnternational Press İnstitute) üzvüdür.
Bakı Natiqlik Məktəbi İctimai Birliyinin sədridir.
Siyasi fəaliyyəti
Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası (BAXCP) sədrinin müavinidir.
2003-cü ildə Azərbaycan Respublikası prezidentliyə namizəd Qüdrət Həsənquliyevin Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasında məşvərətçi səs hüquqlu üzvü olmuşdur.
2008-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin seçkilərində Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasında səlahiyyətli nümayəndələrindən biri olmuşdur.
UEFA Avro 1960 (heyətlər)
6–10 iyul 1960-cı ildə Fransada keçirilən Futbol üzrə 1-ci Avropa çempionatında iştirak edən komandaların heyətləri.
NGC 3020
NGC 3020, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər və iqtisadiyyat fakültəsi
Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər və iqtisadiyyat fakültəsi — Bakı Dövlət Universitetinin fakültələrindən biri.
Tarixi
Bolonya təhsil sisteminə keçidlə əlaqədar olaraq, fakültədə bir sıra struktur dəyişiklikləri aparılmışdı. 2011-ci ildə ilk əvvəl beynəlxalq hüquq ixtisası üzrə təhsil alan tələbələr Hüquq fakültəsinə köçürülmüşdü. 2011-ci ildə Sosial elmlər və psixologiya fakültəsinin tərkibində olan İqtisadiyyat ixtisası, 2013-cü ildə Politologiya ixtisası isə müvafiq ixtisasların bir mərkəzdə cəmləşdirilməsi məqsədi ilə fakültənin tərkibinə daxil edildi. Buna görə də, 2011-ci ildə Beynəlxalq münasibətlər və beynəlxalq hüquq fakültəsinin adı dəyişdirilərək Beynəlxalq münasibətlər və iqtisadiyyat fakültəsi adlandırıldı və buna müvafiq olaraq fakültədə beynəlxalq münasibətlər, maliyyə, iqtisadiyyat, dünya iqtisadiyyatı, biznesin idarə edilməsi, dövlət və ictimai münasibətlər, politologiya ixtisasları üzrə kadr hazırlığı həyata keçirilir.
Rəhbərlər
Fakültəyə ilk rəhbərlik prof. Mahmud Quliyevə (1991–1992) həvalə olundu. 1992–2006-cı illərdə fakültəyə dosent Sədiyar Zeynalov rəhbərlik etmişdir. 2006-cı ildən 2022-ci ilədək fakültəyə tarix elmləri doktoru, professor Zeynal Həsənalıyev rəhbərlik etmişdir. Hazırda fakültəyə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Laçın Abışlı rəhbərlik edir.
Ölkədaxili əməkdaşlıq
Beynəlxalq münasibətlər və iqtisadiyyat fakültəsi ölkədə fəaliyyət göstərən, dövlət və özəl müəssisələrlə geniş şəkildə əməkdaşlıq edir. Tədris prosesinin innovativ metodlar əsasında qurulması, elmi-tədqiqat fəaliyyətinin həyata keçirilməsi, eyni zamanda tələbələrin gələcəkdə işlə təmin edilməsi baxımından bu qurumlarla əməkdaşlıq oldquca əhəmiyyətlidir. Fakültə ölkədaxili əməkdaşlıqların qurulmasına (dövlət qurumları, özəl şirkətlər, qeyri-hökumət təşkilatları) və mövcud əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsinə xüsusi önəm verir. Hazırda Beynəlxalq münasibətlər və iqtisadiyyat fakültəsi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyası, Azərbaycan Dillər Universiteti, Naxçıvan Dövlət Universiteti, Gəncə Dövlət Universiteti, Sumqayıt Dövlət Universiteti və digər elm-təhsil mərkəzləri ilə, o cümlədən Mərkəzi icra hakimiyyəti orqanları və digər dövlət qurumları ilə sıx əməkdaşlıq edir.
Fakültənin beynəlxalq əlaqələri
Fakültənin beynəlxalq əlaqələrində "TACİS-TEMPUS" proqramı çərçivəsində "Avropa və Xəzər dənizi" layihəsi üzrə Fransanın Nits, Qrenobl və İtaliyanın Genuya Universitetləri ilə əməkdaşlığı vurğulamaq lazımdır. Həmçinin fakültəmizin bir sıra əməkdaşları Fransanın Nitsa Universitetində elmi-tədris təcrübəsi keçmişlər.