cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anar Bağırov
Nailiyyətləri
Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyası Rəyasət Heyətinin 24 sentyabr 2019-cu il tarixli qərarı ilə "Azərbaycan Vəkilliyinin 100 illiyi (1919–2019)" yubiley döş nişanı ilə təltif olunmuşdur.
Rusiya Vəkillər Gildiyasının Prezidentinin 13 oktyabr 2021-ci il tarixli əmri ilə "Vəkilliyin inkişafına töhfə"yə görə fərqlənmə nişanı ilə təltif edilmişdir.
02.06.2023-cü il tarixində Qırğız Respublikası Vəkillər Şurasının qərarı ilə "Dostluq" medalı ilə təltif olunub.
Mişel Rokar
thumb|Mişel Rokar Mişel Rokar (d. 23 avqust 1930, Kurbevua, Fransa – ö. 2 iyul 2016, Paris, Fransa) — Fransa siyasətçisi.
Həyatı
Mişel Rokar 23 avqust 1930-cu ildə Fransada anadan olub.
1988-1991-ci illərdə Fransanın baş naziri vəzifəsində çalışıb. O, Avropa Birliyinin böyük tərəfdaşı kimi məşhur idi.
2016-cı ildə 86 yaşında ikən vəfat etmişdir.
Mirzə Mövsümzadə
Mirzə Məmməd oğlu Mövsümzadə — kimya  elmləri doktoru, professor. Akademik Ə.Quliyev adına Aşqarlar Kimyası İnstitutunda elmi işlər üzrə direktor müavini.
Həyatı
Məmməd Mövsümzadənin oğludur.
Elmi fəaliyyəti
Mirzə Mövsümzadə neft kimyası sahəsində tanınmış alimdir. Mirzə Mövsümzadə elmi fəaliyyəti bilavasitə AMEA-da akademik Ə.Quliyevin rəhbərlik etdiyi "Sürtkü yağları və aşqarlar" laboratoriyası və 1965-ci ildə onun əsasında təşkil edilmiş, keçmiş SSRİ-də yeganə ixtisaslaşmış elm mərkəz olan AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutu ilə bağlıdır. Onun elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətini müxtəlif funksional təsirli və yüksək effektli korroziya inhibitorlarının məqsədyönlü sintezi, onlar əsasında inhibitor qarışıqlarının alınması və yanacaqların istismar xassələrini yaxşılaşdıran   yüksək təsirli aşqarların yaradılmasının elmi əsaslarının işlənib hazırlanması təşkil edir. Onun rəhbərliyi və bilavasitə iştirakı ilə yaradılmış bir sıra inhibitorlar, aşqarlar və sürtkü yağları, o cümlədən xüsusi təyinatlı yağlar sənayedə tətbiq edilmişdir. Son illərdə onun elmi fəaliyyət istiqamətlərindən biri bitki yağlarının transefriləşməsi reaksiyası nəticəsində alınan biodizel və onun törəmələri əsasında ekoloji təhlükəsiz yanacaq aşqarlarının işlənib hazırlanmasıdır.
Elmi əsərləri
Mirzə Mövsümzadə 235 elmi əsərin, o cümlədən 44 müəlliflik şəhadətnaməsi və patent müəllifidir. Onun əsərlərinin təxminən 55-i xaricdə çap olunmuşdur. O, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Elmi İnkişafı Fondunun maliyyələşdirdiyi qrant layihələrinin qalibi olmuşdur.
Müəllif şəhadətnamələri
Эйвазова И.М., Мамедов Ф.Н., Джавадова А.А.,Гусейнова А.А.
Beynəlxalq konfranslarda iştirakı
Сеидова С.Т., Мовсумова Г.Т. •	Непрерывный процесс нейтрализации продуктов конденсации получения алкилфенолятной присадки с целью исключения отходов их производства// Международная конференция «Перспективы развития химической переработки горючих ископаемых», Санкт-Петербург, 2006, с.160 // Зейналов Б.А., Гасанов Д.Г. Меликов А.Х., Алиева М.А., Алиев Н.А., Эйвазова И.М.
Dissertantlara elmi rəhbərlik və opponent
Professor M.Mövsümzadənin rəhbərlik etdiyi dissertasiya işlərinin mövzuları respublika üçün aktual olan məsələlərin həllinə həsr olunmuşdur. Onun rəhbərliyi ilə 2 elmlər doktoru və 12 fəlsəfə doktoru hazırlanmışdır.
Redaksiya fəaliyyəti
«Neft təsərrüfatı» jurnalının redaksiya heyətinin üzvü
Pedaqoji fəaliyyəti
M.Mövsümzadə1990-ci ildən 2005-ci ilə qədər Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası "Üzvi birləşmələrin texnologiyası" kafedrasında əvəzçiliklə professor vəzifəsində çalışıb; O, bakalavr və magistrlara "Ümumi kimyəvi texnologiya", "Yağlara və yanacaqlara aşqarların kimyası və texnologiyası" xüsusi kursları üzrə mühazirə oxuyub. Onun rəhbərliyi ilə beş magistr dissertasiyası müdafiə olunub.
Mikania capensis
Mikania capensis Mikania capensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Əl-Varis
Əl-Varis (ər. الوارث) — Allahın adlarından biri.
Əl-Vasi
Əl-Vasi (ər. الواسع) — Allahın adlarından biri.
Qəribə əhvalat (film, 1960)
Məzmun
Filmdə spirtli içki həvəskarları tənqid olunur və gülüş atəşinə tutulur.
Kinofelyetonun qəhrəmanı Kefçilov (Lütfəli Abdullayev) sərxoş vəziyyətdə hamama getmək əvəzinə Gəncə şəhərinə yola düşən qatara minir. Bundan sonra o, çoxlu xoşagəlməz hadisələrlə qarşılaşır. Nəhayət əmin olur ki, belə həyat tərzi heç kimə xeyir gətirə bilməz.
Aechmea tessmannii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Taka (atoll)
Taka atollu — Sakit okeanda 6 adaclqdan ibarəh olan atoll. Patak cərgəsinə daxildir. Adanın quru sahəsi 0,57 km², laqunla birlikdə isə 93,14 km² təşkil edir.
Tarixi
Ada 1816-cı ildə "Ryurik" gəmisində Otto Konsebunun rəhbərlik etdiyi rus ekspedisiyası zamanı kəşf edilir.
Salavat (İslam)
Salavat — İslamda Həzrəti Peyğəmbər, onun ailəsi, bəzən də Əshabı üçün edilən dua. Ərəbcəsi belədir: (صلی الله علیه و آله و سلم). Tərcüməsi isə belədir: Allah Muhəmməd və ailəsinə salavat və salam göndərsin. Bu dua adətən islam peyğəmbəri Məhəmməd peyğəmbərin (s) adından sonra işlənir və onun özünə və Əhli-beytinə (ə) salavat, salam və dua olaraq deyilir.
Salavatın variantları
1. Sallallahu aleyhi və alihi və səlləm
2. Əleyhissalam
3. Aleyhi-s-salatu vəs-salam
4. Sallallahu aleyhi və səlləm
5. Əssalatu vә-s-salamu alә Muhammәdin vә alә alihi vә әshabihi әcmәin
Salavatın qısa yazılması
1. S.A.S.
2. S.A.V.
3. (ә)
4. (s)
5. S.A.V.S.
Ərəb rəqəmləri
thumb|220px|right|Ərəb rəqəmləri Ərəb rəqəmləri — rəqəmlərin ənənəvi dəsti: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9; bir çox ölklərdə istifadə edilən onluq sisteminin rəqəmləri.
Hazırda istifadə edilən rəqəmlər Hindistandan gəlib və Avropa xalqları bu rəqəmlərlə ərəblərin sayəsində tanış olmuşlar. İlk dəfə XVI əsrdə yeni nömrələmə geniş şəkildə yayılmağa başlamışdır. Ərəb sistemi olan onluq say sistemi istənilən qədər böyük ədədi yazmağa imkan verir.
Jerar Pike
Jerar Pike — İspaniyanın "Barselona" klubunun,Sabiq Müdafiəçisi
Mançester Yunayted
thumb|200px|right
Padarlar
Padarlar — Azərbaycanlıların etnoqrafik qruplarından biri. Fəzlullah Rəşidəddin Cəmi ət-Təvarixdə On–Uyğurların tayfa siyahısında altıncı tayfanın adını "Badar"  kimi yazmışdır. Alman əsilli şərqşünas, tarixçi və dilçi Fəzlullah Rəşidəddinə istinadən Padarları On–Uyğurların bir tayfası hesab etmiş, türk tarixçi, şərqşünas–türkoloq Əhməd Zəki Vəlidi Toğan da bu fikirlə razılaşmışdı. Məhəmmədhəsən bəy Vəliyev-Baharlı hesab edirdi ki, Səfəvilər ləzgiləri itaətə gətirmək üçün padarları onlara yaxın rayonlara köçürüblər.
Mikania decumbens
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Padarlar
right|thumb|266x266px| [[Şeyx Dursun türbəsi|Şeyx Dursun ibn Əhməd Padarın türbəsi]]
Etimologiya
Padar elinin adaçımı haqqında. Padar sözü batır, bahadır, pəhləvan, iğid, sərkərdə anlamından yaranmışdır. Bəzən Padar adını monqol sərkərdəsi Baydar noyonla əlaqələndirirlər. Yəni Baydar adı işlənə-işlənə Padar biçiminə düşüb.
Badar sözü türk dillərində "kiçik tarla", "dağınıq sahə", "kiçik ərazı" anlamlarında da işlədilir. Dilimizin yaddaşında padar-bucaq frazaloji ifadəsi yaşayır. "Padar-bucaq" ifadəsi xaraba, uçuq-sökük, qarət olunmuş yer və başqa anlamlarda işlənir.
Tarixi
Padar və Bucaq hər biri ayrı-ayrılıqda soy adıdır. Göstərdiyimiz kimi, Məhəmmədhəsən bəy Vəlili-Baharlı belə hesab edir ki, padarlar səfəvilər tərəfindən İrandan köçürülüb, Dağıstan sınırında yerləşdirilmişdir. Bucaqlar isə noğayların bir qoludur. Başqa bir versiyaya görə padar və bucaqlar Iranda və kiçik Asiyada futuhatlarını həyata keçirən monqol və tatar ordusunun avanqard hissəsi olmuşlar. Məlum faktdır ki, Azərbaycanın Beyləqan, Varsan və Şəmkir şəhərlərini monqolların öncül hissələri dağıdıb. Padar və bucaqların zərbələri altında dağılan şəhərlərin əhalisi pərən-pərən düşüblər. Harada yaşadıqları indi də bilinmir. Amma xalqın yaddaşında o günlərlə səsləşən ifadələr yaşayır. "Padar-bucaq kimi süpürgə çəkdilər hər yerə…" "Qapı-baca taybatay, ev-eşik uçuq-sökük, hər yan padar-bucaq…"
Bir sıra alimlər Padar elini monqol-tatar boylarına bağlayanlar. Şübhəsiz bu padarların monqolların yürüşlərində iştirakı ilə əlaqədardı. Padarlar diğər türk tayfaları kimi bu yürüşlərdə yaxından iştirak etmişdirlər. Padarlar Molar noyonun ordusunun avanqardını təşkil edirdilər.
Tarixçi Əhməd Zəki Vəlidi Toğan "Azərbaycan" adlı kitabanda padarlar haqqında yazır: "…müxtəlif yerlərdəki padar tayfasına aid məskənlər diqqəti cəlb edir. Hər iki qəbilə (Sulduz və Padar-Ə. Ç.) bu əraziyə gəldikdən sonra torpağa bağlanmışdır. Padar onuyğur tayfasının biridir..
Padarlar hələ Şirvanşahlar dövründə şahın xüsusi mühafizləri-qorçuları idilər. Bu misiyanı onlar Şirvan xanlığı dövründə də, davam etdirmişdilər. Padarlar eyni zamanda Şirvanahlar, sonralar isə Səfəvilər dövləti dövründə Azərbaycanın şimal sərhədlərinin təhlükəsizliyini qoruyurdular. Avarlar daimi təmasda olduqları padarlara görə azərbaycanlıları indidə padar adlandırırlar.
Padar haqqında naşı bir müəllifin yazılarında oxuyuruq: "Ümümilikdə demək olar ki, Şirvanda Səfəvilərlə-Osmanlilar arasinda müxtəlif dövrlərdə müharibələr olmuş və bu ərazi gah, Səfəvilərə gah da Osmanlilara tabe edilmişdir. XVII əsrin əvvəllərində I Şah Abbasin təşəbbüsü ilə bu əraziyə köçəri türk tayfasi olan Padarlar Şamaxı şəhərinə köçürülmüşdür. Əslində olarin bu əraziyə köçurülmələrinin əsas səbəbi şimaldan gələn ləzgi hüçümlarinin qarşisini almaq idi".
Tədqiqatçı, professor Tofiq Əhmədov (filoloq) "El-obamızın adları" kitabında padarlarla bağlı yazır: "Padar (Ağsu, Qubadlı, Şabran, Dərbənd, Oğuz, Sabirabad, Xaçmaz) – Hər 7 toponim padar adlı qədim oğuz tayfasının adını əks etdirir. Akad. I. M. Meşşaninov (Xaldovedenie, B. 1927) Azərbaycanda Padar oykonominin çox qədim tarixə malik olub, Patari (şəhər adı) oykonomini ilə bağlı olduğunu göstərmişdir. Digər mənbələrdə Elxanilər dövründə Orta Asiyadan Azərbaycana köçürülmüş 200 min türkdili ailə içərisində padarların mühüm yer tutduğu qeyd edilmişdir. Onlar əvvəllər Cənubi Azərbaycanda yaşamış, XV–XVII yüzillərdə Səfəvilər dövründə isə müəyyən hissəsi dağıstanlıların qarşısını almaq məqsədilə Şimali Azərbaycana köçürülmüşdü. Bu fikrin doğulduğunu padar, və padar komponentli toponimlərin (məs: Armudpadar, Padarqışlaq və s.) böyük bir hissəsinin Azərbaycanın şimal və şimal-şərq zonalarında mövcudluğu da təsdiq edir. Sonralar isə onlar müəyyən ictimai-iqtisadi hadisələrlə əlaqədər olaraq yerlərini dəyişmiş, səpələrlək müxtəlif zonalarda məskunlaşmışlar. S. K. Alifin XIX əsrdə təkcə Cavad qəzasında 20 nəsildən və 218 ailədən ibarət padar tayfasının yaşamasını qeyd etmişdir. Biz padarların Səfəvilər dönəmində Şirvana köçürülməsi fikrinin əleyhinəyik.
Padar eli Şirvanda çox-çox öncələr məskunlaşmışdı. Bu elin nümayəndələri orta çağda Şirvanda aparıcı qüvvə sayılırdılar. Padar elinin ilk nümayəndələrindən bizə bəlli olanı Şeyx Dursun ibn Əhməddir. Şeyx Dursun hərbçi, sərkərdə idi.
Şeyx Dursun 1399-cu ildə vəfat edib. Ağsu şəhəri yaxınlığında dəfn edilib.
Maraqlıdır ki, Şamaxı bölgəsinin Kələxana kəndinin yaxınlığındakı "Yeddi Kümbəz" gorgahında Şeyx Dursunun törəmələri basdırılıb.
Padar eli Şirvandan başqa Muğanda, hətta Qarabağda da məskunlaşmışdı. Elin oymaqlarından biri Padar adı altında Otuziki elinə qoşulmuş, sonralar Qarabağ əyalətinin Bərgüşad mahalında yerləşmişdi. Ilxıçı oymağının obalarından biri isə Cavanşir mahalında yurd salmışdı.
Muğanda məskunlaşan padarlardan bəhs edən S. K. Alifin yazır ki, XIX yüzildə təkcə Cavad qəzasında 20 nəsildən və 218 ailədən ibarət padar tayfası yaşayırdı.
Şəki xanlığının böyük mahallarından biri Padar adlanırdı.
Qeyd etdiyimiz kimi padarlar XIII yüzildə Orta Asiyadan Elxanlılar zamanı, XVI yüzildə isə İrandan Səfəvi hökmdarları tərəfindən Şirvana köçürülmüşlər.
XIX əsrdə Cavad qəzasında 382 ailədən ibarət Padar Hacı Alim adlı bir köçəri obanın yaşaması məlumdur. Burada heyvandarlıqla məşğul olan padarlar 1950-ci ildən Şamaxı şəhərində və Şirvan düzündəki qışlaqda bina edilən Padarqışlaq kəndində yaşayırlar. Indi də Şamaxı şəhərindəki, yeni məhəllələdən biri Padar məhəlləsi adlanır. Bu məhəllədə 300-də artıq padar ailələri sakinləşmişdir. Padarların bir hissəsi (ərəblər tirəsi 80 ailədən çoxdur.) Çarhan kəndində məskunlaşmışdır. Hazırda Azərbaycan ərazisində Padar adlı kəndlər (Ağsu, Oğuz, Qubadlı, Şabran, Sabirabad, Xaçmaz rayonlarında), Padardərə çayı (Cəbrayıl rayonunda, Dağıstan ərazisində Padar kəndi (Dərbənd rayonu) vardır.
Padarların uzun müddət Dağlıq Şirvan ərazisində yaşaması ondan görünür ki, orada indi də Padar Yazdağ, Padar Yasamal, Padar Camal yaylağı, Padar qoruğu, Padar Qarabel, Padar qobusu adlı oronimlər vardır. Şamaxı rayonundakı padarlardan alınmış məlumatlardan Şamaxı padarlarının XX əsrin 40–50-ci illərinə kimi Şamlı, Qaraçürüklü, Axtaçı, Ərəblər, Pölüklü, Dəlallı, Qacarlı, Sirəçi, Qaraqurbanlı (bu tirə Padarqışlaq kəndində məskunlaşmışdır), Quyliçi, Cocuqlu, Tırtır, Padar Kərimli və başqa obalarda yaşamaları və eyni adlı tirələrdən ibarət olmaları məlum olur.
Tırtır Şirvan-Şamaxı padarlarından alınmış məlumatlarda padar elinin bir tirəsi olmuşdur. Türkmənistanda Salor tayfasının Ediuruq qolunun bir tirəsi Tırtır, özbəklərin bir qolu Tırtır adlanır.
Tırtırın isə qıpçaqların qədim tayfalarından biri olan Tərtər olmasını söyləmək olar. Tərtər tayfalarının VII yüzildən Azərbaycanda yaşaması mənbələrdən məlumdur. Tərtər sözü hazırda Türkmənistanqda Tərtər adlı tayfa, Özbəkistanda Tərtər adlı çöl və kanalın, Azərbaycanda Tərtər bölgəsinin, Tərtərçayın adında qalmışdır.
Tərtər tayfasının Azərbaycan ərazisindəki toponomik arealı padarların tərkibində adı çəkilən Tırtır tayfasını nə vaxtsa padarlarla qaynayıb-qarışması fikrini söyləməyə əsas verir.
Padar elinin bir qolu Borçalı yörəsində yaşam sürürdü. Tədqiqatçı Xəlil Əliyev "Gürcüstanın türk mənşəli toponimləri" adlı kitabında yazır: "kəndinin adı etnonimlə bağlı izah edilir. Baydar kəndi Borçalıda qədim adlardan biridir. "Dəftər"dəki inzibati ərazi bölgüyə görə Baydar nahiyələrdən birinin adı ilə bağlıdır. Padarlar Azərbaycan və eləcə də türklər yaşayan digər ərazilərdə qədim türk tayfalarından biri hesab edilir.
"Dəftər"dəki inzibati ərazi bölgüyə görə Baydar nahiyələrdən birinin adı olmuşdur. "Dəftər"də Baydar nahiyəsində Padar camaatının yaşadığı yer adı da göstərilmişdir. "Padar" etnonimi Gürcüstan ərazisində bir neçə toponimin adında mühafizə olunmuşdur. Kürdəmir rayonu ərazisində Padar çölü və eyni adda kənd (Padarlı) var. Azərbaycandakı Padar toponimləri XVI–XVII əsrlərdə Azərbaycana köçürülmüş eyni adlı tayfanın adını daşıyır.
1593-cü il Osmanlı qaynağında Arazbar qəzasında, indiki Füzuli rayonu ərazısində Qarabağın sayılan-seçilən uluslarından olan Otuziki elinin Badar adlanan oymağı olmuşdur.
Padar eli Şirvan xanlığının yaranmasında, sərhədlərinin yayılmasında fəal rol oynayıb.
Nəsibə Həsənova
Nəsibə Həsənova (tam adı: Nəsibə Bəhruz qızı Həsənova; 15 dekabr 1994, Tümen, Rusiya) — Azərbaycan əsilli Rusiya futbolçusu.
Erkən illəri
13 yaşından futbol ilə məşğul olur.
Şəxsi həyatı
Barselona futbol klubunun azarkeşidir, ən sevdiyi futbolçu Tyerri Anridir.
Cəbəllüttariq funtu
Cəbəllüttariq funtu  — Cəbəllüttariqin pul vahidi, bəzən livr də adlanır. 1971-ci ilədək 1 funt = 4 kron = 20 şillinq = 240 pens, 1971-ci ildən 1 funt = 4 kron = 100 yeni pensi (1988-ci ildən sadəcə pens). Simvolu: £. Cəbəlüttariq funtu Funt sterlinqə bərabərdir.
Kəbudər Ahəng
Kəbudər Ahəng və ya Göyrəng — İranın Həmədan ostanında yerləşən şəhər, Kəbudər Ahəng şəhristanının inzibati mərkəzi.
Əhalisi Azərbaycan türklərindən, əslən Qaragözlü oymağının Hacılar tayfasındandır və azərbaycan dilində danışırlar.
2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən şəhərin əhalisi 19216 nəfər və ya 4940 ailədən ibarət idi.
Mirzə Məhəmmədəli xan Fərzin
Mirzə Məhəmmədəli xan Mirzə Məsih oğlu Fərzin (1878-1941)—Qacarlar dövrünün diplomatı.
Həyatı
Mirzə Məhəmmədəli xan Mirzə Məsih oğlu 1878-ci ildə Tehran şəhərində anadan olmuşdu. Əslən İsfahanlıdır. Mükəmməl mədrəsə təhsili almışdı. İngilis və fransız dillərini bilirdi. Mirzə Məhəmmədəli xan Fərzin İran Milli məclisinin vəkili olmuşdu. O, İranın Almaniya və Əfqanıstanda vəziri-muxtarı (səfiri) vəzifəsində çalışmışdı. Mirzə Məhəmmədəli xan Fərzin 1941-ci ildə vəfat edib.
Nizami Gəncəvinin türkcə divanı
Haqqında
XV əsrdə Dövlətşah Səmərqəndi özünün "Təskirətül-şüəra" kitabında qeyd etmişdir ki, mən Nizaminin iyirmi minlik divanını və türkcə şerlərini görmüşəm. Misir də Xədiviyyə kitabxanasında olan əlyazmada ((Sultan Camal)) adında bir padşahdan söz gedir.
Nizami Gəncəvinin türkcə divanı, nəşrə hazırlayan Sədyar Vəzifə Tehranda nəşr etdirdigim DİVAN NİZAMİ GƏNCƏVİ də S.40-də o mədh olan Sultan camal barəsində lazimi qədər söz gedir istərdim həmən mətni birdə gözdən geçirmiş olaq: (sultan Cəmal (-əldin) Şəhriyar-i növcəvan sultan əmal ol şah kim osrov-i ali ələmdir valiy-i vala himəm Belə nəzərə gəlir ki, beytdə adı gələn Sultan Cəmal, Atabəklərin Həmədanda höküm sürən və o sülalənin ədalətli əmirlərindən olan Cəmal-əldin olmuş olsun. Buna görə ki, Nizaminin dövründə o, (Cəmal-əldin Ay Abə) Həmədan əmirliyində hökumət edirdi. Onun haqqında “Rahət-əlsüdur və Ayət-əlsürur” kitabında kifayət qədər mə’lumat vardır. “Cəmal-əldin Ay Abə” və Nizami Gəncəvinin həyatı dövrü yazılan “Rahət-əlsüdur və Ayət-əlsürur”-da belə bir qeyd vardır: "... həmədan hakimligində ’adil padışah, məlekulüməra”cəmaladdin”ay Aabə "əzim ətabəki İzzənəsrə..." rahətəlsədur və ayətolsurur s.40) Bu Atabək Cəmal, Toğrul ibn-i Ərsalanın xas hacibi (dərbar vəziri) imiş (“Rahət-əlsüdur və Ayət-əlsürur”, səhifə 331) həmən qaynaqda qeyd olunur: "... padişah məlekoloməra"cəlaləddin"aybə ə’zəm ətabəki ki, zamanənin yeganəsi, dünyanin xoş xislətlisidir və əraq əmirliklərinin qalanida onunidi...
Taxt
Taxt ya Tron — bərli-bəzəkli hökmdar oturacağı. Monarxiya, hökmdar və onun hakimiyyətinin rəmzi.
Süleymanın (Salomonun) taxtı
200px|thumb|[[Süleymanın taxtı]]
Bizans taxtı
ın taxtı]]
Rusiya taxtı
200px|thumb|[[IV İvan (Qroznı)|IV İvanın taxtı]]
Səfəvi taxtı
200px|thumb|[[II İsmayılın taxtı]]
Osmanlı taxtı
200px|thumb|[[II Əbdülhəmidin taxtı]]
Müqəddəs taxt
thumb|200px|Roma papası[[III Honorinin taxtı]]
Fransa taxtı
thumb|200px|[[Napoleonun taxtı]]
Şakir Həsənov
Şakir Həsənov (tam adı: Şakir Rəfi oğlu Həsənov) ) — Azərbaycanlı mühəndis.
Həyatı
Şakir Həsənov 15 iyun 1947-ci ildə Masallı rayonunun Borodigah kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1954-cü ildə Masallı rayonu Borodigah kənd orta məktəbin 1-ci sinfinə getmiş, 1965-ci ildə oranı bitirmişdir. 1965-ci ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olmuşdur.
1976-cı ildə Azərbaycan İnşaat-Mühəndislər İnstitutunun İnşaat mühəndisləri fakültəsini bitirmiş, tikinti-mühəndis ixtisasına yiyələnmişdir. Həmin illərdən də karyerasına tikinti inşaat sənayesi ilə başlamışdır. 1969-cu ildə Azərbaycan Tikinti Sənaye Nazirliyinin 74 saylı Tikinti İdarəsində TİŞ-nində fəaliyyətə başlamışdır. 1971-ci ildən 12 saylı Tikinti İdarəsinə fəhlə kimi işə qəbul edilmiş və az müddətdə usta vəzifəsinə keçirilmişdir. 1972-ci ildə 18 saylı Tikinti idarəsinə iş icraçısı təyin olunmuşdur. Bakı şəhərinə çəkilən Kür su kanalının tikintisində mühəndis kimi çalışmışdır. 1981–1984-cü illərdə 1 №-li trestin MQ İdarəsində baş mühəndis vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1972-ci ildən başlayaraq sahə rəisi vəzifəsinə keçirilmiş və tikinti-inşaat sahəsində yüksək nailiyyətlər əldə etmişdir.
1982-ci ildə 1 №-li trestin 11 saylı Mexanizasiya İdarəsinə böyük iş icraçısı kimi təyin olunmuşdur. 1983-cü ildə həmin müəssisədə baş mühəndis vəzifəsinə keçirilmişdir. Həmin ildə Nijni Novqorod şəhərinə "Yüksək vəzifəli kadrların hazırlanması" institutuna kursa göndərilmiş və yüksək qiymətlərlə oranı bitirmişdir. Yüksək ixtisaslı kadr kimi ölkəyə qayıtmışdır.
Vəfatı
26 mart 2022-ci ildə vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
1984-cü ildə Az.SSR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Təmir Tikinti İdarəsinə sahə rəisi vəzifəsinə göndərilmiş və kənd təsərrüfatı sahəsində fəaliyyət göstərmişdir. Abşeron, Masallı rayonlarının sovxoz və kolxozlarının tikintisində çalışmışdır.
1988-ci ildən başlayaraq Az.SSR "Xüsusi tikintiquraşdırma" Nazirliyinin Sumqayıt "Termoizalyasiya" Qİ-nə rəis vəzifəsinə təyin edilmişdir. 2004-cü ildən müəssisə tam özəlləşərək "AzTermoizol" ASC kimi fəaliyyət göstərir.
1988-ci ildən başlayaraq rəhbərlik etdiyi müəssisə Sumqayıt şəhərində və Azərbaycan Respublikası ərazisində tikilən və tikilməkdə olan dövlət əhəmiyyətli obyektlərdə çalışaraq yüksək keyfiyyətli iş təhvil vermiş və verməkdədir.
Mükafatları
Azərbaycan Respublikasını, Sumqayıt şəhərini təmsil edərək;
Lalə Allahverdiyeva
Allahverdiyeva Lalə İsmayıl qızı — tibb elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Tibb Universitetinin "Klinik allerqologiya və immunologiya" kafedrasının müdiri, Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi(2010),Azərbaycan Respublikasının əməkdar elm xadimi(2021), Bakı şəhəri Baş allerqoloqu.Azərbaycan Respublikasının Pezident Yanında Ali Attestasiya komissiyasının tibb üzrə eksperti,Avropa Akademiyasının Allerqoloq və Klinik İmmunoloqlar Cəmiyyətinin üzvü.
Həyatı
1974-cü ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin pediatriya fakultəsini bitirib.
1975-1978-ci illərdə 6 saylı uşaq xəstəxanasında həkim-ordinator işləyib
1978-2009-ci illərdə ATU-nin pediatriya fakultəsində baş laborant, assistent, dosent, professor, 09.09.2009-cu ildan isə ATU-nin Klinik Allerqologiya və İmmunologiya kursunun müdiridir. 1981-ci ildə Moskvadakı Mərkəzi həkimlərin təkmilləşmə institutunda namizədlik dissertasiyanı, 2006-cı ildə isə Bakıdakı Elmi-Tədqiqat pulmonologiya institutu Doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
2009-cu ildən Bakı şəh. Səhiyyə şöbəsinin baş allerqoloqudur.
Lalə Allahverdiyeva Azərbaycan Respublikasının tibb tarixində ilk dəfə olaraq  "Azərbaycan allerqoloqgiya və klinik immunologiya" elmi-praktik juranl təsis etmiş və jurnalın  baş redaktorudur. Jurnal Azərbaycan, ingilis və rus dillərində nəşr olunur. Juranlın ilk nömrəsi 2013-cü ilin yanvar ayında işıq üzü görmüşdür. Jurnal allerqoloq, immunoloq, pediatr, pulmonoloq, dermatoloq, otorinolarinqoloq, ümumiyyətlə allerqologiya və immunologiya ilə maraqlanan bütün tibb mütəxəssisləri üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Elmi fəaliyyəti
Azərbaycan, BMT ölkələrinin Allerqoloq, İmmunoloq və İmmunoreablitoloqlar, Avropa Akademiyasının Alleqoloq və klinik İmmunoloqlar, eləcə də Avropa Respirator elmi cəmiyyətinin Qızıl üzvüdür. 150-çox elmi məqalənin, 1 monoqrafiyanın, 3 dərs vəsaitinin, 10-dan çox metodik tövsiyələrin müəllifidir.
2006/2007-ci illərdə elmi nailiyyətlərinə görə Amerika Birləşmiş Ştatlarında “Who’s Who in Medicine and Healthcare” kitabının altıncı nəşrinə daxil edilmişdir.
2011-ci ildə tibb sahəsində böyük nailiyyətlərinə görə Kembric Universitetinin “THE CAMBRIDGE CERTIFICATE for Outstanding Medical Achiviment” sertifikatı ilə təltif olunub.
Azərbaycanda və xaricdə (Fransa, İngiltərə, İspaniya, Almaniya, İtaliya, Avstrya, Hollandiya, BƏƏ, Türkiyə, Misir Ərəb Respublikası, İsrail, Rusiya, Gürcüstan, Özbəkistan və s. ölkələrdə) keçirilən beynalxalq konfanslarda, simpoziumlarda və konqreslərdə dəfələrlə iştirak və məruzələrlə çıxış edib.
Professor Lalə Allahverdiyeva Azərbaycanın Nümayəndə heyəti tərkibində 27-30 aprel tarixlərində Böyük Britanianın paytaxtı London şəhərində təşkil olunan və dünya şöhrətli alim, professor Alian De Week-in mərhum xatirəsinə həsr olunmuş beybəlxalq VI Dünya Astma, Allergiya və Xroniki Obstruktiv Bronx-Ağciyər Xəstəlikləri formunda iştirak etmişdir. Forumda dünyanın 72 ölkəsindən nümayəndələr iştirak edirdilər. Professor Lalə Allahverdiyeva və onun dissertantı həkim-allerqoloq G. Məmmədova tərəfindən bu foruma  təqdim etdiyi məruzələri birinci yerə layiq görüldü (ən yaxşı poster məruzəsinə görə).
Lalə Allahverdiyeva Azərbaycan Respublikasının tibb tarixində ilk dəfə olaraq  "Azərbaycan allerqoloqgiya və klinik immunologiya" elmi-praktik juranl təsis etmiş və jurnalın  baş redaktorudur. Jurnal Azərbaycan, ingilis və rus dillərində nəşr olunur. Juranlın ilk nömrəsi 2013-cü ilin yanvar ayında işıq üzü görmüşdür. Jurnal allerqoloq, immunoloq, pediatr, pulmonoloq, dermatoloq, otorinolarinqoloq, ümumiyyətlə allerqologiya və immunologiya ilə maraqlanan bütün tibb mütəxəssisləri üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edir, respublika Qadınar cəmiyyətinin üzvüdür. Lalə Allahverdiyeva haqqında "Azərbaycan qadınları" ensiklopediyasında məlumat verilib.
Elmi əsərləri
1. Respirator patologiyalı uşaq və yeniyetmələrdə patogenez və müalicınin bə`zi aspektləri. "Immunologiya", cild 27, №1,2006. 2. Allergik xəstəlikləri olan uşaqlarda erius (dezloratadinin) məhlulun effektliyi. Professor Rafiq Əskərovun 75 illiyinə həsr olunmuş elmi konfransın materialları. Bakı, 2008. 3. Uşaqlarda allergik rinitlərin kombinə olunmuş müalicəsi. Tibbi reabilitasiya və İmmunoreabilitasiya XIII Beynalxalq konqress və Astma üzrə Dünya Forumu Dubay, 26-29 Aprel, 2008 4. Uşaqların bronxial astma patogenezində neyropeptidlərin rolu. "Immunologiya" №5,2008. 5. Uşaqlarda bronxial astmanın inkişafı e`timalı. Azərbaycan Tibb Jurnalı. 2008, №1 6. Azərbaycan uşaqlarında bronxial astmanın profilaktik tədbirləri və müalicəsi. Milli proqram. Bakı, 2008 7. Uşaqlarda respirator allergiya. Monoqrafiya. Bakı, 2008 8. "Uşaq xəstəlikləri" IV-V-VI kurslar tələbələri üçün dərslik. Bakı, 2006, 2008. 9. Bronxial astmalı uşaqların həyat keyfiyyəti. "Saglamliq" Jurnalı. 2009, №1. 10. Uşaqlarda bronxial astma» tədris-metodiki vəsait. Bakı, 2010. 11. "Kliniki allerqologiya və immunologiya" dərsliyi 2010-da nəşr olunub, 2011-də ikinci nəşri, işlənmiş və tamamlanmış, buraxılıb. 283 səhifə. Prof Allahverdiyeva L.İ.-nin redaktəsi ilə. 12. «Övrə və Kvinke ödemi»- tədris-metodiki vəsait, 47 səh. Bakı, 2011. 13. About differensial diagnosis bronchial asthma and COPD. Agayeva A.K., Allahverdiyeva L.İ., Gasimova L.E. Asthma & COPD Forum. Paris, France, April 30-May 5, 2011 14. Иммунные нарушения у детей с атопической бронхиальной астмой. Эюбова А., А., Аллахвердиева Л.И., Ахмедова Г.П. АМУ. Sağlamlıq, 2011, №1., 86-90 15. Atopik bronxial astmalı uşaqlarda immunoriks preparatı ilə immunomodulyaedici terapiya. Əyyubova A,, Allahverdiyeva L.İ., Əhmədova.Gş IV World Asthma & COPD Forum. Paris, France, April 30-May 5, 2011. 16. «Влияние иммуномодулирующей терапии на показатели иммунитета и апоптоз у детей с атопической бронхиальной астмой». Аллахвердиева Л.И., Эюбова А., А., Ахмедова Г.П. АМУ. Иммунология, том 32, №3, с. 160-163. изд-во «Медицина», 2011. 17. Uşaqlarda allergik xəstəliklər". (ali məktəblər üçün dərsliklər və dərs vəsaitləri seriyası) L.İ. Allahverdiyeva. Bakı, 2012, 244 səhifə. 18. Qida allergiyası" tədris-metodiki vəsait, L.İ. Allahverdiyeva., Ş.Y. İsrafilova, S.N. Axundov. Bakı, 2012.
Çarlz Lindberq
thumb|right|200px|31 may 1927 Çarlz Lindberq (1902 - 1974) — tarixdə ilk dəfə Atlantik okeanını keçmiş təyyarəçi; "Time" jurnalının "İlin adamı" mükafatının ilk və ən gənc laureatı (1927).
Çarlz Lindberq dayanmadan ilk individual, transatlantik uçuşa görə 25 000 ABŞ dolları mükafat almışdır.
Ailəsi
1932-ci ildə onun 20 aylıq oğlu qaçırılmışdır. Aylarla aparılmış araşdırmalardan sonra uşaq sərt alətlə döyülərək öldürülmüş halda tapılmışdır. Cinayətlə bağlı iki nəfər edam olunmuşdur.
Cocoseius palmarum
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Mikania montana
Mikania montana Mikania montana Mikania montana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Nuru
Nuru — kişilərə verilən şəxsi ad.
Triplesk
Sınmayan şüşə təsadüfi olaraq icad edilib. 1903-cü ildə fransız kimyaçısı Eduard Benediktus (Edouard Benedictus) içərisi nitrosellüloza (nitrocellulose) elementi ilə dolu olan kolbanı qəflətən əlindən salır. Şüşə çatlayır, amma xırda hissəciklərə parçalanmır. Bunun nə üçün belə olduğunu dərhal anlayan Benediktus ilk dəfə olaraq qırılmayan şüşə hazırlamağa başlayır. Bununla da avtomobil qəzaları zamanı insan tələfatları sayının qarşısı xeyli alınır.
Əl-Vahhab
Əl-Vahhab (ər. الوهّاب) — Allahın adlarından biri.
“Ali-İmran” surəsinin 8-ci ayəsində buyurulur: ''“Ey Rəbbimiz! Bizi doğru yola yönəltdikdən sonra ürəklərimizə şəkk-şübhə (azğınlıq, əyrilik) salma! Bizə Öz tərəfindən bir mərhəmət bəxş et, çünki Sən, həqiqətən, (bəndələrinə mərhəmət, nemət) bəxş edənsən!”''
Kosistıy adası
Kosistıy — Şimal Torpağı arxipelaqı ərazisinə daxildir. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır Dolqan-Nenes rayonu ərazisinə yerləşir.
Yerləşməsi
Laptevlər dənizini ərazisində, Şimal Torpağı Arxipelaqının mərkəxi hissəsində, Oktyabr İnqilabı adasının şimalında yerləşir. Kosistıy adasından 2 km qərbdə Blijnıy adasında yerləşir. Bu iki ada arasında Ostyovnaya buxtası əmələ gəlir. Adada yerləşən Sapoq Dalnı burnundan 3,5 km boyunca Razdole buxtası yerləşir. Uzunsov formaya malikdir. Uzunluğu 2,1 km, eni 700 m təşkil edir. Adanın səthi hamardır. Adada göl və çay yoxdur.
Altar
Altar (Gran Desierto de Altar) — Meksika ərazisində yerləşən Sonora səhrasının təribini hissəsini təşkil edən qumlu səhra. Səhra Kaliforniya körfəzinin şimal sahillərində qərarlaşır. Uzunluğu 40 km, eni isə 100 km təşkil edir.
Əl-Vəkil
Əl-Vəkil (ər. الوكيل) — Allahın adlarından biri.
Anthemis chia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qəribə əjdaha (film, 1984)
Məzmun
Film kitaba məhəbbətdən, onu qoruyub saxlamağın vacibliyindən bəhs edir.
Müasir, böyük şəhərin həyətlərinin birində baş verən bir hadisə dəcəl oğlana öz səhvlərini başa düşməyə, düzəltməyə, dəcəllikdən əl çəkməyə kömək edir.
Müasir nağıl janrında olan film çox sadə və aydın bir yolla kitabları cırıb dəcəllik etməyin nə qədər pis, dostluğun, çətin dəqiqələrdə bir-birinə köməyə yetməyin nə qədər yaxşı olduğunu göstərir.
Aechmea tomentosa
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cydnoseius negevi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Əl-Vəliy
Əl-Vəliyy (ər. الولي) — Allahın adlarından biri.
Hidra buxtası
thumb|Cənubi Şetland adalarında Varna yarımadası yerləşməsi. thumb|Livinqston, Qrinviç, Robert, Snou və Smit adalarının topoqrafik xəritəsi.
Hidra buxtası — Antarktidanın Cənubi Şetland adalarının Livinqston adasının Varna yarımadası sahillərindən 200 m şimal-şərqdə yerləşmişdir. Qarqoyle burnundan şimalda yerləşmişdir.
Buxta Heraklın məğlub etdiyi nəhəng Lerney hidrasının adını daşıyır.
Yerləşməsi
Hidra buxtası -62.465°N, -60.1375°W koordinatlarında yerləşmişdir. Siddins burnundan 17.7 km şimal-şərqdə, Villiyams burnundan 1.42 km cənubda yerləşmişdir. Britaniya xəritəsinə 1968-ci ildə, Bolqarıstan xəritəsinə 2009-cu ildə daxil edilmişdir.
Mirzə Ağa Fərşi
Həyatı
Hacı Mirzə Ağa Fərşfüruş 1871-ci ildə Təbriz şəhərində dünyaya gəlmişdi. Atası Hacı Mirzə Hüseyn xalça alveri ilə məşğul olurdu. Özü də mədrəsədə oxumaqla bərabər atasına kömək edirdi.
Mirzə Ağa Fərşi İran Milli Məclisinin üzvü idi.
Mirzə Ağa Fərşi Mirzə Mahmud xan Müfəxxəməssəltənənin qizı Rəbiyyəbanu ilə ailə qurmuşdu. İranduxt, Turanduxt və Üzma adlı qızları vardı.
Qəribə görüşlər (film, 1969)
Məzmun
Elmi-kütləvi film Azərbaycanın qoruq yerləri haqqındadır.
Aechmea triangularis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əz-Zahir
Əz-Zahir (ər. الظاهر) — Allahın adlarından biri.
Büzdüm sümüyü
Büzdüm sümüyü (os coccygis) — inkişaf cəhətcə 4–5 fəqərədən təşkil olunmuş bir sümükdür. Bəzən bu fəqərələr ayrı-ayrı, çox vaxt isə bitişmiş olur. Büzdüm fəqərələrindən yalnız birincisini oma sümüyü ilə birləşən hissəsini — cismini və yan tərəflərə çıxan köndələn çıxıntılarını ayırd etməklə fəqərəyə bənzətmək mümkündür. Burada fəqərə qövsü tamam yox olmuşdur. I büzdüm fəqərəsinin arxasından oma sümüyünə qarşı buynuzlar — cornua cocczgea çıxır. II büzdüm fəqərəsi əvvəlincidən kiçikdir, onun yalnız cismi və köndələn çıxıntıların əsasları ayırd edilir. III və IV büzdüm fəqərələri isə öz şəklinitamam itirmişdir.
Tikanlı quşüzümü
Tikanlı quşüzümü (Solanum aviculare)
Təbii yayılması
Rusiyanın Avropa hissəsində, Uzaq Şərqdə yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 30 -100 sm olan ulduzvari tükcüklərlə sıx örtülmüş bitkildir. Şaxələnmiş mil kökü 3 m-dək dərinliyə gedir. Gövdəsi, budaqları, saplaqları, çiçəyin kasacığı möhkəm, saman rəngli, uzunluğu 5–12 mm olan tikanlarla örtülmüşdür. Gövdəsi silindirik, oduncaqlı, çox budaqlı, bozumtul rənglidir. Bir bitkidə 70-dək budaq əmələ gələ bilər, kolun diametri 70 sm-ə çatır. Yarpaqları növbəli, uzun saplaqlı, dərin ikili lələkvari bölünmüş, uzunluğu 5-10 sm-dir. Çiçəkləri beş hissəli, salxımdadır. Çiçək tacı sarı, diametri 2-3 sm, hissələri lansetvari-yumurtavari, kasacığı yumurtavari-lansetvari hissəlidir. Bitki iyun-sentyabrda çiçəkləyir, avqust-oktyabrda meyvə verir. Meyvəsi bir yuvalı, şarşəkilli, yarımquru giləmeyvədir. Yetişdikdə meyvə çatlayır. Bir bitkidə 2000-ədək toxum olur. Toxumları tünd qonur və ya qara rəngli, yumru, yanlardan hamar, üzəri qırışlıdır. Quşüzümünün təzə yığılmış toxumları cücərmir, onlar 5-6 ay ərzində bioloji dinclik vəziyyətində olur, ancaq torpaqda qışladıqdan sonra cücərir.
Ekologiyası
İsti və işiqsevəndir.Bütün torpaq tiplərində cücərir, ancaq yumşaq, qələvili, gillicə və ya qumluca torpaqlara üstünlük verir.
Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqazda təbii halda yayılmışdır.
İstifadəsi
Taxıl bitkilərinin sahələrini, bostanları, bağları və otlaqları əhatə edir.
Kurt Kalleya
Kurt Kalleya (5 may, 1989) - Maltalı müğənni. Kalleya Bakıda,Azərbaycanda Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi 2012-də Maltanı təmsil etmişdir.
Aytac Şərifova
Aytac Şərifova — Azərbaycan futbolçusu.
Klub karyerası
Qazaxıstanın "Okjetpes" klubunda oynamış Aytac Şərifova daha sonra, Sumqayıtın "Uğur" komandasının formasını geyinib. O, bu klubla Yüksək qızlar liqasının qalibi olub. Həmçinin Azərbaycan kubokunu qazanıb və ən yaxşı qapıçı seçilib. 2019-cu ildə İslandiyanın Keflavik klubuna transfer olunub.
Tapti çayı
Tapti çayı (və ya Tapı) — Godavari və Narmada çayları arasında mərkəzi Hindistanda bir çay.
Xarakteristikası
Ərəbistan dənizində Kambey körfəzinə tökülmədən öncə qərb istiqamətində 724 km məsafədə axır. Çay Qucarat ştatının Surat şəhəri boyunca axır və Maqdalla ONGC körpüsü ilə kəsilir. Çayın hövzəsinin sahəsi 77 800 км²-dir. Orta su sərfi 489 m3/s, maksimum su sərfi 9,830 m3/s, minimum su sərfi isə 2 m3/s-dir.
Etimologiyası
Əfsanəyə görə Tapti çayı adını Günəş tanrısı Surya kral Samvarna ilə evləndikdə sonra olan qızı Tapti ilahəsinin adından götürmüşdür.
Ögey ana (teleserial, 2017)
"Ögey ana" — Sain Qəhrəmanın quruluşçu rejissorluğu ilə çəkilmiş Azərbaycan teleserialı.
Məzmun
Serial yeni ailə münasibətlərindən, tərbiyə məsələlərindən,  Ögey ana - Sevincin uşaqların ürəyinə yol tapmaq cəhdlərindən bəds edir.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Xarici keçid
Filmi izlə
Snou-Hill (ada)
Tarixi
Ada ilk dəfə 6 yanvar 1843 ildə Ceyms Klark Ross tərəfindən kəşf edilmişdir. Adada buzlaqlar səbəbindən dağlar görünmədiyindən qarlı təpə adlandırılmışdır. thumb|left|Nordenşeld Adanın ilk dəfə araşdırılması Otta Qustav Nordenşeld tərəfindən həyata keçirilir. 12 fevral 1902-ci ildən 11 noyabr 1903-ci ilə qədər qışlamışdır. Ceyms Ross adasından Şahzadə Qustav boğazı ilə ayrılır. 1953—1954 illərdə argentinalılar adada bioloji və geoloji tətqiqat aparılmışdır.
Mühüm oriontoloji ərazi
Snou-Hill adasında 4000 baş imperator pinqvini yaşayır.
Əhali
Adada daimi yaşayış yoxdur.
Yalançı quşüzümü
Yalançı quşüzümü (Solanum pseudocapsicum)
Təbii yayılması
Bitkinin vətəni Peru və Ekvadordur. Cənubi Amerika və Afrika, Avstraliya və Yeni Zelandiyada bitir. Yer kürəsinin isti ölkələrinə introduksiya olunmuşdur. İerusalim albalısı və ya qış albalısı kimi məlumdur.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1,5 m- dək olan həmişəyaşıl koldur. Yarpaqları lansetvari, bir az dalğalı, uzunluğu 10 sm-dək, qısa saplaqlarda oturur. Çiçəkləri ağ, kiçik, salxımvari çiçək quruplarına yığılmış və ya təkdir. Meyvəsi qırmızı və ya sarı rəngli, diametri 1,5 −2 sm olan yumru giləmeyvədir.
Ekologiyası
Torpağa tələbkar deyildir. Daşlı-qayalı yamaclarda rast gəlinir.
Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda, Talışda, Naxçıvanda yayılmışdır.
İstifadəsi
Dekorativ bitkidir.
Məhəmməd Riza Bayramı
thumb|Məhəmməd Riza Bayramı
Məhəmməd Riza Bayramı (d. 1965, Ərdəbil) — yazıçı.
Həyatı
Məhəmməd Riza Bayramı 1340 nəci ildə, Savalanın ətəyində yerləşən Latıran kəndində dünyaya göz açdı. o gənclik çağlarında Səməd Bəhrəngi nin yazılarına maraqlandı.
Yaradiciliği
Bayramı savalan öykülərindən "dağ məni səsləndi" ilə Almanianın qızılı ayı mükafatını və İsveçrə il kitabı ödülünü qazandı. Yuta Həmil Rayş, dağ məni səsləndi öyküsünü almancaya çevirib. bayramı son 25 ildə İranın ən yaxşı öykü yazanlarından biri dir. o indi İran öykü evi nin məsuludur.
Yaşıl bağın ölüləri
Yaşıl bağın ölüləri adlı ruman, Məhəmməd Riza Bayramının Azərbaycan tarixinə yazdığı önəmli əsərdir. bu roman, İranda çeşidli davranışlarla qarşılandı. kimi si öydü və kimi si tənqid etdi. Nəhayta rumana bir sürə nəşr qadağası qyuldu, və bir balaca dəyişmələrdən sonra, yenidən yayımlandı. yaşıl bağın ölüləri, İran sınırlarını keçdi və bu rumanın rusca çevirisi çox maraqlar qazandı. Rumanın rusca çevirisi ardından, Bayramı Rüsiyaya getdi və Moskova şəhərində əsərinə görə qurulan toplantılarda çıxış etdi.
Nefertiti
Nefertiti — (Nefer-Neferu-Aton Nefertiti, qədim misircəsi Nfr-nfr.w-Jtn-Nfr.t-jty, ) Exnaton yeni krallığının, XVIII sülaləsinin qədim Misir fironunun "əsas həyat yoldaşı". Exnatonun və Nefertitinin hakimiyyət illəri "Amarna dövrü" olaraq tanınır. Bu dövr ücün səciyyəvi olan xüsusiyyət Atonun əsas tanrı elan edilməsi və dini islahatların (atonizm) keçirilməsidir. Kraliçanın "günəşə sitayiş etmə" islahatının aparılmasında olan rolu mübahisəli mövzulardandır.
Elmi ictimaiyyətdə mübahisəli olan Nefertitinin qadın firon olan Nefernefruaton ilə eyniləşdirilməsidir. Ehtimal edilir ki, o, təxminən 2 il hakimiyyətdə olub. Kraliça, 1912-ci ildə Ludvig Borxardt ekspedisiyası tərəfindən aşkar edilən, amarn sənətinin həqiqi bir tərzində olan heykəltaraşlıq büstü ilə məşhurdur. Büst hal-hazırda Berlinin “Yeni Muzeyində” təqdim olunur. Heykəlin müəllifi heykəltaraş Tutmos hesab olunur, çünki, büst onun emalatxanasında tapılıb. Nefertiti onu görən hər kəsi öz gözəlliyi ilə valeh edirdi. III Reyxin Fuhreri Adolf Hitler özü ilə birlikdə bu qadının büstünü bunkerə aparmışdı. Nasist lideri ölənə qədər onunla ayrılmadığı barədə şayiələr var.
Ailəsi
Exnatonun həyat yoldaşı olan kraliça Nefertitinin ailəsi haqqında etibarlı məlumat təəssüf ki, yoxdur. Aşkar edilmiş arxeoloji tapıntıların təfsirindən asılı olaraq vaxtaşırı müəyyən versiyalar səslənib. Ümumiyyətlə, Misiroloqların fikirlərini 2 qrupa bölmək olar: əksəriyyəti Nefertitini misirli, digərləri xarici bir şahzadə hesab edirlər. Kraliçanın zadəgan doğulmaması və təsadüfən taxtda görünməsi barədə fərziyyə əksər Misiroloqlar tərəfindən rədd edilib. Nefertitinin adı "Gözəl qadın gəldi" olaraq tərcümə olunur, buna görə də Exnatonun həyat yoldaşının misirli olmaması kimi versiya irəli sürülmüşdür.
Bəzi alimlər onu Firon Tuşrattınin qızı Hurrian şahzadəsi Taduhepa ilə eyniləşdirirlər. Lakin digər misiroloqların fikirlərincə, Nefertiti — Kraliça Tianın ehtimal olunan qardaşı olan Eyenin və onun birinci həyat yoldaşnın qızıdır. Eyenin ikinci arvadı olan Tia gələcək kraliçanın süd anası olduqnu deyirdi, yəni o onun bioloji anası deyildi. Daha sonra Tia Nefertitinin qayınanası olub. Bu da onun Amarn sülaləsinnən olmasını və eyni zamanda misirli olmasını təsdiqləyir. Amarnadakı zadəganların məzarlarının divarlarında Nefertiti Mutbenret adlı kraliçanın bacısı kimi qeyd olunur.
Övladları
Nefertitinin Exnatonla evlənib Fironun həyat yoldaşı olmasının dəqiq tarixi məlum deyil. Bu evlilikdən onların 6 qız övladı var idi (doğumlarının təxmin edilən tarixi aşağıda verilmişdir):
Hakimiyyəti
Exnatonun taxta çıxmasından bir qədər öncə Nefertiti ilə evləndiyi güman edilir. Gəlinin 12-15 yaşı var idi, bəy isə ondan bir neçə yaş böyük idi. Nefertiti, həyat yoldaşnın başlatdığı dini dəyişiklikləri tam olaraq dəstəkləyirdi və onun qədər bu islahatlarda maraqlı idi. Bəzi müəlliflər hətta Nefertitini dini islahatların keçirilməsinin təşəbbüskarı kimi təqdim edirlər. Firon Eyenin türbəsində, yazılardan biri Nefertitiyə həsr edilmişdir. Həmin yazıda Nefertitinin Aton tanrısına olan məhəbbətindən bəhs edilir.
Exnaton həmişə ictimaiyyət qarşısında həyat yoldaşı Nefertiti ilə birlikdə çıxırdı, Nefertiti bütün əhəmiyyətli dini mərasimlərdə iştirak edirdi. Buna onların birqə rəsimləri şahidlik edir. Exnatonun hakimiyyətinin 12-ci ilində cütlüyin ikinci qızı olan şahzadə Maketaton vəfat edir. Və tezliklə Nefertiti özü də tarixi arenada yox olur. Onun yerni öncə ikinci dərəcəli kraliça Kiya və daha sonra Nefertitinin büyük qızı — Meritaton tutur. Exnatonun hakimiyyətinin 14-cü ilinə (e.ə. 1336ci il) kraliça ilə əlaqəli bütün məlumatlar bitir. Heykəltəraş Tutmosun emalatxanasında tapılan heykəllərdən biri Nefertitinin yaşlı olduqnu göstərir.
Hərəkətdə olan kralıça bədən quruluşnu görsədən don və sandali geyib. Heykəltəraşlıq emalatxanalarının birində Nefertitinin yaşlı olduğu illərində üzündən çıxarılan bir maska tapılıb. Maska üzərində heykəltaraş tərəfindən müəyyən əməlyatlar aparıldığından onun ölü və ya diri qadının üzündən çixarılmasını müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Kraliça Nefertitinin ölüm səbəbləri haqqında məlumat yoxdur. Kraliçanın oğlunun — firaon taxtının varisinin olmaması firoon ailəsində münasibətlərin pisləşməsinə təsir göstərə bilərdi.
Exnaton və Nefertiti
Qədim Misir tarixində üç şəxsin həyatı həmişə maraq obyektində olub: Firon Exnaton, onun xanımı Nefertiti və kahin Ay. Birinci dini islahatı ilə, ikinci qadın gözəlliyi ilə, sonuncu isə Tutanhamonun qatili kimi. Nefertiti qədim Misirin bütün qanunlarına və ənənələrinə zidd olaraq IV Amenhotepin əsas həyat yoldaşı oldu. Ola bilsin ki, "necə olur ki, qısa bir müddət ərzində Nefertiti güclü fironun qəlbini ələ keçirdə bildi?" sualnın cavabnı məhs burada axtarmaq lazımdır. eyni zamanda IV Amenhotepin hakimiyyət illəri "dini islahat" dövrü kimi yadda qaldı. Firon Misirin ən güclü kastalarından birinə — keşişlərə qarşı çıxmaqdan qorxmadı. Bu kasta "sirli bilik" sahibi olduğu üçün demək olar ki, bütün sakinləri qorxu içində saxlayırdı. Çoxsaylı tanrıların mürəkkəb dini ayinlərindən istifadə edərək Misirdə hakimiyyəti ələ keçirirdilər. IV Amenhotep isə səlahiyyətindən imtina edəcək adamlarda deyildi. Düşündükdən sonra keşişlərə qarşı müharibə elan edir.
Fironun Misirlilərin fikrini dəyişdirmək və keşişlərlə müharibədə qalib gəlmək üçün nə qədər səy sərf etdiyini təsəvvür etmək belə çətindir. Əlbəttə ki, bunlar etibarlı və sadiq müttəfiq olmadan edilə bilməzdi. Bəs o müttəfiq kim idi? Əlbəttə ki, onun sadiq həyat yoldaşı — Nefertiti. Kraliçanın ərinə necə kömək etdiyi haqqında məlumat yoxdur. Ancaq risk edib insan psixologiyasına istinadən bu məsələni təsvir etmək olar. Nefertiti ilə evləndikdən sonra firon hərəmini tamamilə unutdu. O, həyat yoldaşının ondan ayrılmasına icazə vermirdi. Bütün qaydalara zidd olaraq qadın ilk dəfə olaraq, diplomatik görüşlərdə və qəbullarda iştirak etməyə başladı. Exnaton utanmadan, tərəddüd etmədən və həyat yoldaşı ilə hamının gözü qarşısında məsləhətləşirdi. Karaol hər şeyi yalnız firona deyil, həyat yoldaşına da hesabatı təqdim edirdilər. Bütün məbədlər kraliçanın əzəmətli heykəlləri ilə bəzəndilmişdi.
Nefertitinin Exnatonla xoşbəxt yaşaması üçün hər bir şərait varmış kimi görünürdü. Təəssüf ki, çətinlik ən az gözlədikləri tərəfdən gəldi. Nefertiti 6 qız evladı dünyaya gətirsə də, oğlu yox idi. Bu vaxtlar kraliçanın həsədini aparan şəxslər sevinirdi. O dövrdə misirlilərin ömrü çox qısa idi. Ən çox otuz il yaşayırdılar. Exnaton hər an ölə bilərdi, o zaman onun sonraki varisi olmayacaqdı. Fironu Kia adlı olduqca gözəl bir xanımla tanış etdilər. Əslində bu an Nefertitinin hakimiyyətinə son qoyulmalı idi. Lakin Exnaton gah Kianın, gah da Nefertitinin yanına gələrdi. Nefertiti olduqca güclü qadın idi. Exnatonu hər zaman xoş təbəssüm ilə qarşılasa da, keçmiş sevgini bərpa edmək münkün deyildi. Nefertitinin mükəmməl ağılı və situasiyanı obektiv qiymətləndirməsi nəticəsində varis problemi həll olunmuşdu.
Ölümü
Misiroloqlar kraliçanın 30 — 40 yaşında öldüyünü deyirlər. Bu tədqiqatçıların inamla danışdıqları yeganə məlumatdır. Nefertitinin mumiyası tapılmayıb, buna görə də Exnatonun sevgilisinin ölüm səbəbini təyin etmək mümkün deyil. Lakin Nefertitinin ölmüylə bağlı tarixdə 2 versiya yer almışdı.
Yeni versiya
2012-ci ildə Exnatonun hakimiyyətinin 16-cı ilnə Axet fəslinin 3-cü ayna, 15-ci gününə aid yazının tapılması barədə məlumat verilmişdir. Yazı, Deyr əl-Berşin əhəngdaşı karxanasında tapılmışdır. Qırmızı oxra ilə yazılmış, beş sətirdən ibarət olan bu yazıda "Böyük fironun həyat yoldaşı, onun sevimlisi, iki ölkənin rəbbi Neferneteruaten Nefertiti" haqqında qeydlər var. 2014-cü ildə deşifrə edilmiş yazının tam mətni Afina Van de Perre tərəfindən "Journal of Egyptian History (JEH)" jurnalında dərc olunaraq, Nefertitinin Exnaton un hakimiyyətinin sonuna qədər sağ olması təsdiq edilmişdir. Adı, cinsiyyəti və xronoloji mövqeyi "Neferneferuaton" adı altında bir qadın firon olduğunu tam dəqiq şəkildə ifadə edə bilir. Bu tapıntı Amarna dövründəki müxtəlif ardıcıllıq nəzəriyyələrinə də əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərə bilər. Məsələn, Aidan Dodson kimi bəzi Misirşünaslar Neferneferuatonun üç il ortaq bir vasitəçi rolunu oynadığını bundan sonra daha üç il müstəqil bir hökmdar kimi xidmət etdiyini bildirirlər.
Van der Perre öz tapıntısı haqqında yazır:
Bu açıqlama Neferneferuatonun Exnatonun hakimiyyətinin 17-ci ilində ölümündən dərhal sonra XVIII sülalənin müstəqil qadın fironu kimi çıxış etdiyini göstərə bilər.
Sərdabəsi
2010-cu ilin fevral ayında edilən genetik tədqiqatlara qədər fərz edilirdi ki, KV35 məzarında tapılan iki mumiyyadan biri, məsələm KV35YL Nefertiti ola bilər. Bu fərziyyə 2001-2003-cü illərdə Susan James və Coan Fletçer misiroloqları tərəfindən irəli sürülmüşdü. Onlar mumiyanın varlığını təsdiqləyən bir sıra əlamətlərə işarə edərək mediyaya Nefertitini tapdıqlarını bildirdilər.
2003-cü ildə mumiyanın həyatda olarkən neçə bir simaya sahib olduqu texnologiyalar vasitəsi ilə bərpa olundu; onun Nefertitinin büstünə çox bənzədiyini iddia edilirdi. Lakin genetik-geneolojı ekspertizaya əsasən mumiya KV35YL, eyni məzarda mumiyası əşkar edilmiş kraliça Ti və III Amenxotopun qızı, Exnatonun bacısı və Tutanxamənun anasıdır.