cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Böyük simfonik orkestr üçün uvertüra (Soltan Hacıbəyov)
Tematik material
Uvertüranın tematik materialının bünövrəsi, fəal inkişafın üzviliyi folklor köklərinə, xalq mahnı və rəqs janrlarına əsaslanır. Musiqişünas Zemfira Səfərova qeyd edir ki, "Soltan Hacıbəyov uvertüra musiqisində xalq musiqisinə tamlıqla müraciət etmişdir." Lakin S. Hacıbəyov yaradıcılığının tədqiqatçısı Aida Tağızadə isə bu fikri rədd edərək bildirir ki, "Soltan Hacıbəyovun musiqisində folklorla bilavasitə yaxınlıq əlamətləri mövcud deyil."
Tematik materialda xalq musiqisinin tipik musiqi ifadə vasitələrinin kompleksi ümumilikdə, eləcə də onun ayrı şəkildə olan nişanları kimi istifadə olunur. Musiqi ifadə vasitələrinin xüsusiyyətləri vasitəsilə və məişət musiqisi janrları əsasında uvertüranın musiqisinin xarakteri özünü büruzə verir.
Bu, əsərin melodik dilində, onun lad və ritmik xüsusiyyətlərində daha parlaq ifadə olunur. Əsas mövzunun özəyini "Mahur—Hindi" muğamının tonikasına əsaslanan intonasiya təşkil edir ki, buna xalq musiqisində — "Əlində sazın qurbanın", "Gülbaşmaq", "Aman mələk" xalq mahnılarında, "Qızılgül", "Altı nömrə", "Ulduz", "Bəxtəvəri" rəqslərində rast gəlinir.
Tematizmin melodik inkişafında əsas üsullar — istinad səslər ətrafında gəzişmə, variasiya olunma, təkrarlanmalar və sekvensiya yerdəyişmələrindən ibarətdir. Həmçinin, xalq musiqi təcrübəsində istifadə edilən üsulları da buraya aid etmək mümkündür. Çox vaxt sekvensiyalı yerdəyişmələr başqa lada modulyasiya, yaxud yönəlmələr nəticəsində baş verir. Bu əsas mövzuda da özünü göstərir. Sekvensiyaların vasitəsilə rastdan şura lad yönəlmələri başlayır. Sekvensiya inkişaf prosesində çox yayılmış metod olsa da, bununla belə, təkrarlanma və variantlılıq uvertüranın melodik inkişafında əsas amillər kimi çıxış edirlər. Xalq rəqs musiqisi üçün daha çox xarakterik olan bu prinsiplər əsas mövzunun quruluşunda parlaq surətdə üzə çıxır. Təkrarlanmalar burada melodik inkişaf və formayaratma metodu kimi istifadə olunur. Əsas mövzunun bölmələrindən hər biri xalq mahnıları, yaxud muğam melodiyasının ənənəvi kadensiyaları kimi müəyyən lad quruluşlarının inadlı təkrarlanmaları ilə yekunlaşır. Təkrarçılıq köməkçi mövzunun quruluşunda daha geniş aspektdə özünü göstərir. Bu göstərişin əsasını isə transpozisiya metodu təşkil edir.
Uvertüranın tematik materialının vacib komponentlərindən biri xalq musiqisinin müxtəlif janrlarına xas ritmik məzmunun bütün zənginliyini və rəngarəngliyini özündə birləşdirən metroritmik strukturudur. Ritmik hərəkətin xarakterinə görə uvertüranın əsas mövzusunun xalq-rəqs musiqisi ilə əlaqəsi müəyyən edilir. A. Tağızadə yazır ki, "Ritm faktoru, ümumiyyətlə, bu əsərdə birinci dərəcəli yer tutur və nəzərə alsaq ki, uvertüranın musiqi dramaturgiyasında fəal obraz konflikti yoxdur, belə bir şəraitdə ritmik pulsasiyanın fasiləsizliyi, fəallığı və itiliyi intensiv inkişaf üçün əsas müqəddimə kimi çıxış edir."
Xalq rəqs musiqisi üçün xarakter olan metroritmik fiqurların dövri təkrarlanması, variasiyası bütövlükdə əsərin musiqi inkişafının əsasını təşkil edir ki, bu da əsas mövzunun metrik quruluşunda xüsusilə parlaq şəkildə özünü göstərir. Sürətli, çevik rəqs hərəkəti ilə əlaqəli olan 2/4, 3/4 xanə ölçüləri onun janr xarakterinə uyğun gəlir. Musiqişünas-pedaqoq Valentina Xolopova yazır ki, "əsas mövzunun ümumi xanə ölçüsü, motiv ritmik dairələnmənin təkrarlanması yolu ilə xanənin genişlənməsi nəticəsində əmələ gələn bəzi müstəsna halları nəzərə almasaq, sabitdir. Bu zaman yaranan metroritmik fasilələr də xalq rəqs musiqisi üçün tipikdir."
Ritmin dinamikası aksentuasiyaların — vurğuların köməyi ilə bölünmüş zaman parçalarının qarşılıqlı münasibəti hesabına artır.
Əsas mövzuda hərəkətin dəqiq təşkili, rəqs quruluşunda melodiya və fakturanın detallarının təkrarlanması nəticəsində yaranan vurğuların dövriliyinə səbəb olur. Əsas mövzuda vurğular melodiyanın yüksək dayaq səslərinin, bundan başqa, bütov xanələrin təkrarlanması ilə yaranır. Çox vaxt vurğular bərabər ölçüdə paylanılır ki, bu da əsas mövzunun tematik materialı və rəqs quruluşundan irəli gəlir.
Xanənin vurğulu hissələrində dəqiq aksentlik, ritmik təkrarlanmalar, ikipaylı ölçü — marş janrına xarakterik olan bu xüsusiyyətlər xalq-rəqs instrumental təcrübəsinə dayanır. Marş xüsusiyyətləri uvertüranın musiqi fakturasını formalaşdırmağa, nizamlaşdırmağa kömək edir.
Köməkçi mövzuda dinamikanın fəal mənbəyi kimi başlanğıclarla götürülən zirvə dayaq səslərinin aksentlərlə vurğulanmasını göstərmək olar.
Uvertüranın tematik materialının xalq musiqi mənbələri ilə bağlılığı Azərbaycan muğamlarının lad əsaslarına geniş şəkildə dayaqlanmasından irəli gəlir. Muğamların lad əsası əsərin harmonik dilinə də müəyyən qədər təsir göstərir. Çox vaxt harmonik komplekslər melodiyanın səs sırasındakı istinad pillələrində meydana gəlir, şüştər ladına əsaslanan violonçel mövzusunda olduğu kimi təcəssüm olunur. Uvertüranın harmonik dili üçün sekunda səsləşmələri xüsusilə xarakterikdir ki, bu da xalq musiqisindən, xüsusilə aşıqların musiqi aləti sazın ifa praktikasından irəli gəlir. Sekunda səsləşmələri, həmçinin xalq musiqi melodiyası üçün xarakterik olan trel, mordent kimi ornamentlər Azərbaycan musiqisində melodiyanın mühüm cəhəti kimi özünü büruzə verir. Lad-intonasiya qanunauyğunluqları və onların açılması prinsipləri köməkçi mövzunun qurulmasında özünü göstərir. Uvertürada zərbi muğam janrı ilə assosiasiya olunan mövzulara rast gəlinir. Bu, violonçel mövzunun qurulmasında, melodiyanın açılmasında, deklamasiya sərbəstliyində və müşayiətin ritmik ostinatlığında təcəssüm olunur.
Uvertüranın tematik materialının janr xarakterində faktura da rol oynayır. Əsas mövzuda melodiya və müşayiətin aydın differensasiyası müşahidə olunur. Dəqiq, kompakt əsas mövzunun müşayiətinin xarakteri onun musiqisinin janr mənbəyini büruzə verir — bu marşdır. Sərbəst hərəkətli, xromatizmlərlə zəngin müşayiət bas səslərində inkişafın dinamikasını müəyyən edən stimullardan biridir və əsas mövzunun musiqi obrazına xasdır. Melodiya şaquli şəkildə, böyük planda, artıq faktura detalları ilə əhatələnmiş halda inkişaf edir. Bu cür ifadə bir çox Azərbaycan xalq mahnılarında görünmüşdür.
Soltan Hacıbəyovun uvertüra əsərinin polifonik yazı tərzində xalq musiqi sənətindən gələn daha sabit prinsiplərdən istifadə olunur. Ekspozisiyada köməkçi mövzunun zəngin inkişaf prosesində polifoniya xüsusilə böyük rol oynayır. Ekspozisiyada mövzunun "h"-dan "fis"-a transpozisiyası zamanı melodiyanın aparıcı xəttini təşkil edən simlilərə solo trubanın ifası, eləcə də violonçel və kontrabasların qısa imitasiyası qoşulur. Bu üç xəttin kanon qarşılaşdırılması — dörddə bir xanə məsafəsində — fəal-konsentrasiyalı musiqi inkişafı yaradır.
Qəbulu və ifaları
Böyük simfonik orkestr üçün uvertüra əsəri bəstəkar Soltan Hacıbəyovun yaradıcılığında xüsusi yer tutan əsərlərdən biridir. Bu əsər parlaqlığı, səs kombinasiyaları və orkestr boyalarının seçimi ilə özünəməxsus yer tutur. Bəstəkar uvertüra əsərinin 1961, 1964 və 1967-ci illərdə partiturasını tərtib etmişdir.
Azərbaycan bəstəkarlarının birinci qurultayı münasibətilə 1956-cı ildə yazılan uvertüra elə həmin ildə dirijor Niyazi Tağızadə-Hacıbəyovun rəhbərliyi altında Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrində səsləndirilmişdir. Bu ifadan sonra əsər böyük şöhrət qazanmışdır.
Daha sonra əsər Abraam Staseviçin dirijorluğu altında Moskvada səsləndirilmişdir. Əsər Moskvanın ifa proqramına daxil edilmiş və Ümumittifaq Televiziyası və Radiosunun Böyük Simfonik Orkestrində dirijor N. Anasov idarəsi ilə ifa edilmişdir.
Əsərlə bağlı Z. Səfərova qeyd edir ki, "Soltan Hacıbəyovun uvertüra əsəri ayrı-ayrı obrazlarına görə yox, ümumi ruhu və üslubuna görə Azərbaycan xalq musiqisi ilə dərindən bağlıdır. Folklorun daha tipik xüsusiyyətlərinin uğurlu seçimi və ümumiləşdirilməsi nəticəsində bəstəkar maksimum şəkildə folklora yaxınlaşır, eyni zamanda, uvertüranın səs tərkibinin təkrarolunmaz fərdiliyini də saxlayır. Uvertüra obrazlarının və musiqi dilinin dərin milli köklərinə görə S. Hacıbəyovun yaradıcılıq üslubunun formalaşmasında böyük mərhələ əsər kimi xarakterizə oluna bilər."
UTC+07:30
UTC+07:30 — Saat qurşağı.
Aslan sultan Şadlı
Aslan sultan Şadlı (Aslan sultan Binnətalı sultan oğlu Şadlı; d. ? - ö. ?) — Qərbi Azərbaycandakı Şadlı elinin başçısı.
Həyatı
Qraf Paskeviç şadlılar tayfasının rəhbəri, XX əsrin ikinci onilliyində Vedibasar mahalında erməni-daşnak işğalçılarına qarşı mübarizə aparmış xalq qəhrəmanı Abbasqulu bəy Şadlinskinin ulu babası Aslan sultan Binnətalı sultan oğlu ilə görüşmək təşəbbüsündə bulunur. "O Vedibasarda məskunlaşan olduqca döyüşkən, əyilməz qarapapaqlar tayfası arasında Aslan sultanın böyük nüfuz sahibi olduğunu bilir, onun vasitəsilə qarapapaqları yola gətirmək istəyirdi".
Aslan sultan 200 şadlı və 10 qarapapaq ağsaqqalı ilə Eçmiyədzində Paskeviçlə görüşüb rusların təbəəliyini qəbul edir. Paskeviçin yazdığına görə bu qarapapaqların üzlərindən ruslara itaətdən çox etibarsızlıq açıq oxunurdu.
Aslan sultanın rus himayədarlığını qəbul etməsi müəyyən nəticələr verməyə başladı. V.Potto:
"Şadlılardan 60 nəfər silahlarını atıb Sərdarabaddan qaçdı, Nağı xanın ən yaxşı atlılarından olan 50 qarapapaq onu tərk edib Göyçəyə qayıtdı. Ancaq bu hələ ki, ayrıca istisnalar idi. Tatar tayfalarını daha təhlükəsiz etmək üçün müvafiq tədbirlər həyata keçirmək lazım gəlirdi. Belə tədbirlərdən daha məqsədəuyğunu onlarla dinc münasibətin yaradılması idi. Rus tərəfinə keçmiş tatarların sayı az olsa da, ümid etmək olardı ki, başqaları da onların yolunu seçəcəklər".
Paskeviç şadlılardan bir neçəsini qarapapaqlarla əlaqə yaratmaq və onlardan mal-qara almaq üçün dağlara göndərir. Əlbəttə ki, başkomandanın əsas məqsədi qarapapaqlarla ticarət əlaqəsinin yaradılması deyildi. O qraf Nesselroda ünvanladığı məktubda açıqlayırdı ki, əsas məqsəd 30 verst aralıdakı daşınmaların Göyçə səmtindən "Həsən xan tərəfdə döyüşən soydaşları kimi qaçaqçılıqla nəfəs alan oradakı qarapapaq atlıları tərəfdən narahat edilməməsindən ibarət idi". V. Potto Göyçə qarapapaqları haqqında yazırdı:
"İranlıların özləri də onları köçməyə təhrik etmirdi. Çünki bilirdilər ki, dağlarda qalmaqla da qarapapaqlar onlar üçün lazımi işlər görəcəklər. Əla at sürənlər, ancaq tənbəl əkinçilər kimi onlar rusların ərzaqla təmininə heç bir kömək edə bilməzdilər, əksinə rusların əksinə çevrilməklə hər bir keçiddə, hər bir tərəfdən rus dəstələrinə ziyan vura bilərdilər".
Ailəsi
Aslan sultanın Niftalı sultan, Kəlbəli sultan, Hüseyn sultan adlı oğlanları vardı.
UTC+08:00
UTC+08:00 — Saat qurşağı.
Časové pásmo Huso horario
Hüseyn Şıxıyev
Şıxıyev Hüseyn Mustafa oğlu (25.6.1898, Qazax qəzası -?) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.
Həyatı
Bakı real məktəbini bitirmişdir (1918). Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini dağ mühəndisliyi sahəsində davam etdirmək üçün Frayberq akademiyasına (Almaniya) göndərilmişdir. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqının 1923-1925-ci illər üçün məlumatında onun təhsilinin bitməsinə il yarım qaldığı göstərilirdi. Sonrakı taleyi haqqında məlumat aşkar olunmamışdır.
Celmisia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Növləri
[[SS 3 (# Celmisia ×boweana Petrie
İrəvan qalası
İrəvan qalası ( Yerevani berdē; E'rivanskaya krepost' ;, Ghaleh-ye Iravân) — 1504-cü ildə Səfəvi hökmdarı I Şah İsmayılın tapşırığı ilə, vəziri Rəvanqulu xan tərəfindən Zəngiçayın sahilində, indiki İrəvan şəhərinin yerində inşa edilmiş qala. Səfəvilər dövlətinin sərhəddlərini xarici basqınlardan qorumalı olan qala onu tikdirənin adı ilə Rəvan qalası kimi tanınmış, sonralar "Rəvan" sözü dialektdə "İrəvan" kimi işlədilmişdir.
Lathyrus sativus
(Lathyrus sativus) — paxlakimilər fəsiləsinin güllücə cinsinə aid bitki növü.
İrəvan qalası
Qala Rəvanqulu xanın şərəfinə Rəvan, daha sonra isə İrəvan adlandırılıb. Qalada 8 məscid, 800 ev olub, burada isə yalnız azərbaycanlılar yaşayıb.
Sonralar Osmanlı-Səfəvi müharibəsi zamanı dağıdılan qala divarlarını 1582–1583-cü illərdə Osmanlı sərkərdəsi Fərhad paşa daha da möhkəmləndirir.
Tarixi
Çuxursəəd ərazisində üç qala olmuşdur. Onlardan biri 1583-cü ildə Çuxursəəd vilayətinin müvəqqəti olaraq Osmanlı imperiyası tərkibində olduğu zaman Fərhad Paşa tərəfindən strateji cəhətdən vacib yerdə, Zəngiçayın sahilində inşa etdirilmişdir. Bu qala eyni zamanda Fərhad Paşa qalası da adlanmışdır.
İkinci bir qala Fərhad Paşa qalasının yaxınlığında yerləşib. İsgəndər Münşinin verdiyi məlumata görə bu qalanın əsası 1605-ci ildə Naxçıvan hakimi Molla Abdulbagi tərəfindən qoyulmuşdu.
Üçüncü və əsas qalanın inşası isə Azərbaycan və İran şahənşahı Şah İsmayıl Səfəvinin sifarişi ilə vəziri Rəvanqulu xan tərəfindən 1504-cü ildə başlamış və inşa işləri 1511-ci ildə tamamlanmışdır.
Türk səyyah və tarixçisi Övliya Çələbi İrəvan qalasının inşası haqqında yazır: "'Hicri 915-ci ildə (miladı 1510–1511) Şah İsmayıl Səfəvi öz vəziri Rəvanqulu xana Zəngiçay sahilində qala inşa etməyi tapşırdı. Həmin qalanın inşası yeddi ildən sonra tamamlandı.'"
Fransız səyyahı Jan Şarden (XVII əsrin II yarısı) İrəvan qalasını müstəqil şəhərə bənzətmişdi. Onun yazdığına görə qalada 800 ev var idi, qalanın əhalisi ancaq müsəlmanlardan ibarət idi. Ermənilər qalaya gündüzlər ticarət məqsədiylə gəlir, gecələr isə onu tərk edirdilər.
11 aprel 1635-ci ildə növbəti Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1623-1639) gedişində türk qoşunları İrəvan qalasını alımışlar. İrəvan qalası 1604-cü ildə Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1603-1612) zamanı I Şah Abbas tərəfindən tutulmuş və İrəvanın idarəçiliyi Əmirgünə xan Qacara verilmişdi. Sonrakı iki əsrdə İrəvan bölgəsi (xanlığı) daha bir neçə dəfə Səfəvilərlə Osmanlılar arasında əldən-ələ keçmişdir.
İşğalı
left|thumb|120px|1808-ci ildə feldmarşal İ. Qudoviçin İrəvan qalasını ələ keçirmək cəhdlərinin qarşısını almış [[İrəvan xanlığı|İrəvan xanı Hüseynqulu xan Qacarın rəssam Mirzə Qədim İrəvani tərəfindən çəkilmiş portreti.]] right|160px|thumb|1827-ci ildə İrəvan qalasını işğal etməyə nail olmuş [[Rusiya general-feldmarşalı İvan Paskeviçin Corc Dou tərəfindən çəkilmiş portreti.]] İrəvan qalası uğrunda döyüşlərdə 1804-cü ildə İrəvan xanı Məhəmməd xan və mühasirədə olan qardaşlarına köməyə gəlmiş Naxçıvan xanı Kəlbəli xan general Pavel Sisianovun başçılıq etdiyi Rusiya ordusunu məğlub edərək geri çəkilməyə məcbur etdi. 1808-ci ildə Rusiya ordusu bu dəfə general-feldmarşal Qudoviçin başçılığı altında yenidən qalaya hücum etdi. İrəvan xanı Hüseynqulu xan və qardaşı Həsən xan yüksək sərkərdəlik məharəti, xalqı yadelli işğalçılara qarşı səfərbər etmək bacarığı və şəxsi şücaət nümayiş etdirmişlər. Rusiya ordusu bu dəfə də məğlub edildi, Qudoviç isə Qafqazdakı rus ordusunun komandanı vəzifəsindən buna görə azad edildi. Bu qələbələrdən sonra qala əhalisi 20 ilə yaxın müddətdə müharibəsiz həyat sürmüşdü; yalnız Rusiya – Qacar müharibəsinin (1826–1828) gedişində İ. Paskeviçin komandanlığı altında rus qoşunu 1827-ci ilin oktyabrında uzaqməsafəli artilleriya silahlarından istifadə etməklə İrəvan qalasının müdafiəçilərinin müqavimətini qıra bilmişdi. Qala 1827-ci ilin 1 oktyabrında Çar Rusiyasının İvan Paskeviçin rəhbərlik etdiyi qoşunu tərəfindən işğal edilmiş, bundan sonra qala daxilində ermənilərin yerləşdirilməsi və yaşaması başlanmışdır.
İrəvan qalasının işğal edilməsi şərəfinə 1827-ci il 8 noyabrda Sankt-Peterburqdakı Qış sarayının kilsəsində I Nikolayın iştirakı ilə dua mərasimi keçirilmişdi. İrəvan qalasını zəbt edən general İ. Paskeviçin titullarına isə "İrəvan qrafı" titulu da əlavə edilmişdir.
Məhv edilməsi
1853-cü ildə baş vermiş zəlzələ nəticəsində qala divarları ciddi zədələr almışlar. 1865-ci ildə isə qalanın ərazisi erməni Nerses Tahiryants gildiyası tərəfindən satın alınmışdır. 1880-ci illərdə Tahiryanlar qalanın şimal divarlarını dağıdaraq yerində konyak zavodu inşa etmişlər. 1930-cu illərdə isə qala divarları ermənilər tərəfindən tamamilə məhv edilmişdir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
thumb|300px|right|İrəvan qalasının 1672-ci ildə Jan Şarden tərəfindən çəkilmiş panoram görünüşü Qalanın tkintisindən 2 əsr sonra onun istehkamları möhkəmləndirilib. Qala 3 tərəfdən dərin xəndəklə əhatə olunmuşdu, dördüncü tərəfdə bir-birindən 36–42 metr aralıda iki divar hörülmüşdü. Onların arasında su ilə dolu kanal axırdı. Kurtinlərin uzunluğu 4.5 kilometrə, hündürlüyü isə 12 metrə çatırdı. Qalada 53 top və 3 mortira quraşdırılmışdı. Qalanın içində Xan (Sardar) sarayı, məscidlər, hamamlar, kazarmalar, anbar və cəbbəxanalar yerləşirdi.
Uzunluğu 850 metr olan qalanın divarları daş və çiy kərpicdən hörülmüşdü. Divarlar elə qalın olub ki, hətta top mərmisinə davam gətirib. Qalanın bayır divarının hündürlüyü 10 metrdən hündür idi və bu divarda 17 bürc vardı. Qala ikiqat divarla dövrələnmişdi. Daxili divar daha hündür idi və onların arasında təxminən 50–60 metr məsafə vardı. İç qaladan təxminən 1 km məsafədə Keçiqala adlı köməkçi qala da vardı. Beləliklə, xarici divarın keçilməsi halında hücum edənlər iki sıra divarlar arasında sıx bir məkanda qalırdılar ki, bu da onlara manevr etmək imkanını çətinləşdirdi və qarnizonun işini asanlaşdırdı. Ümumiyyətlə, İrəvan qalasının 50–60 bürcü, 3 qapısı olub:Cənubda Təbriz qapısı, Şimalda Meydan qapısı və Körpü qapısı. Qala daxili şəhər isə dörd məhəlləyə bölünüb: Qala məhəlləsi, Şəhər məhəlləsi, Təpəbaşı məhəlləsi və Dəmirbulaq məhəlləsi. İrəvan qalası, çayın yüksək sahili boyunca uzanan qərb divarının qövsvari forması istisna olmaqla, dördkünc formaya malik idi. Qalanın iki qapısı var idi: cənub tərəfdən Təbriz qapısı və şimal tərəfdən Şirvan qapısı. Darvazalar qalın lövhələrdən hazırlanmışdı və dəmir lövhələrlə sarılmışdı. Darvazalar xarici divardakı xüsusi otaqlarda yerləşdirilmiş keşikçilər tərəfindən mühafizə olunurdu.
İrəvan qalasının divarları çox güclü idi və artilleriya mərmilərinin atəşinə tab gətirirdi. Qalada gizli su kəməri var idi ki, bu da qarnizonu uzun müddət mühasirəyə tab gətirməyə imkan verirdi. Qalaya ikinci hücum zamanı Rusiya qoşunları bu su kəmərini aşkar edib onu dağıtdılar. Ümumiyyətlə, İrəvan qalası Azərbaycan xanlıqlarında mövcud olan qalalar içində ən alınmaz qala nüfuzuna malik idi və onun fortifikasiya xüsusiyyətlə rus generallarının hesabatlarında dəfələrlə qeyd olunurdu. Məhz bu qala sayəsində İrəvan xanlığı Rusiya tərəfindən Azərbaycan xanlıqları arasında ən sonda işğal edilmişdir.
Qaladaxili şəhərsalma tipik şərq – Azərbaycan şəhərləri üslubunda olmuşdur; küçələr dar, evlərin divarları hündür olduğuna görə küçədən evlərin həyətlərini müşahidə etmək mümkün deyildi. Bəzi məlumatlara görə qalada iki, bəzilərinə görə isə dörd məscid olmuşdur. Bunlardan ən qədimi 1510-cu ildə inşa edilmişdi. Ən möhtəşəmi isə Sərdar sarayının yaxınlığında əsası I Şah Abbasın hakimiyyəti dövründə (1587–1629) qoyulmuş Şah Abbas məscidi (Cümə məscidi) olmuşdur. Sərdar sarayının əsası İrəvən qalası ilə eyni vaxtda qoyulsa da, sonrakı illərdə saray əsaslı surətdə təkmilləşdirilmiş və Azərbaycan memarlığının incilərindən birinə çevirilmişdir.
Uzunmüddətli mühasirəyə davam gətirmək üçün qalanın daxilinə gizli yolla su kəməri çəkilmişdi. Qalanın şimalında və cənubunda olmaqla iki böyük darvazası olmuşdur – Şirvan və Təbriz darvazaları. Qala divarları çox qalın olduğundan hətta top mərmilərinə belə davam gətirirdi. 1804-cü ilin iyun – avqustunda general P.Sisianov, 1808-ci ilin iyun – avqustunda isə general – feldmarşal İ.Qudoviçin komandanlığı altında çoxsaylı rus qoşununun İrəvan qalasını mühasirəyə alaraq ələ keçirmək cəhdləri qala müdafiəçilərinin cəhdləri nəticəsində boşa çıxmışdı.
Sərdar sarayı
Sərdar sarayı İrəvan qalasının şimal — qərbində — Zəngi çayının uşurumlu sahilində, təbii cəhətdən yaxşı müdafiə olunan ərazidə yerləşmişdir. İrəvan qalası ilə eyni vaxtda əsası qoyulmuşdur. Saray Əmirgünə xan Qacar (1605–1625) tərəfindən ucaldılmış, 1760–1770-ci illərdə İrəvan xanı Hüseynəli xan (1762–1783) dövründə memar Mirzə Cəfər tərəfindən təkmilləşdirilmişdir. 1791-ci ildə Hüseynəli xanın oğlu Məhəmməd xan (1784–1805) sarayın Şüşəbənd adı ilə tanınan Güzgülu salonu və Yay imarətini inşa etdirmişdir.
Sərdar sarayının Böyük qəbul otağının divarında Sərdar Hüseynqulu xanın, qardaşı Həsən xanın, əfsanəvi fars qəhrəmanı Fəraməzin, Fətəli şahın (1797–1834), Abbas Mirzənin (1784–1833), Rüstəm və Söhrabın portretləri vardı.
Saray 1913–1918-ci illərdə ermənilərin təcavüzünə məruz qalmış, dağıdılmış, portretlər isə çıxarılaraq Tiflisə aparılmışdır və hazırda Gürcüstan Dövlət İncəsənət Muzeyində saxlanılır. 1918-ci ildə isə ermənilər sarayı tamamilə məhv etmişlər.
Hərəm və hamam
Hərəmxana divarları daxildən al-əlvan naxışlı mərmərlərlə üzlənmişdi. Orada uzunluğu 15 sajen (32 metr) eni 4 sajen (9 metr) və dərinliyi 3 arşın (2,1 metr) olan hovuz da olmuşdur.
Göy məscid
right|250px|thumb|[[Göy məscid (İrəvan)|Göy məscid]]
Göy məscid 1766-cı ildə İrəvan xanı Hüseynəli xanın əmriylə tikilmişdir və Azərbaycan memarlıq nümunələrindən biridir. Eni 66 metr, uzunluğu 97.2 metr olan Göy məscid İrəvan məscidləri içərisində ölçüsünə görə ən böyüyü və İrəvan şəhərinin mərkəzi came məscidi idi.
Corc Burnutyan məscidin 1762–1783-cü illərdə, Vladimir M. Arutunyan isə 1764–1768-ci illərdə inşa edildiyini bildirir.
Çar dövründə İrəvanda azərbaycanlıların dua etdikləri 8 məsciddən biri idi. Məscid 28 hücrə, kitabxana, ibadətgah və iç həyətdən ibarətdir; və ümumilikdə 7.000 kvadrat metrlik ərazidə yerləşir.
İkinci dünya müharibəsindən sonra Sovet hökumətinin radikal dünyəvi siyasətinə uyğun olaraq hündürlüyü 24 metr olan 4 minarədən 3-ü söküldü və 1952-də məscidin bir hissəsi planetariyə, bir hissəsi isə məthəfə döndərilmişdir.
Şah Abbas məscidi
İrəvan məscidləri arasında sənət dəyəri baxımından Şah Abbas məscidinin əhəmiyyətli bir yeri vardı. 1606-cı ildə inşa edilən məscidə xalq Şah Abbas məscidi adını vermişdir. Eyni zamanlarda Gəncədə inşa edilən məscid də eyni memar — Şeyx Bahaəddin tərəfindən inşa edildiyindən bir-birlərinə çox bənzəmişlər.
Sərdar sarayının şərq yanına inşa edilən məscidin yanında mədrəsə, kitabxana və mehmanxana tikilmiş olub böyük bir həyətlə ətraflanan möhtəşəm bir arxitektura külliyyə olaraq elm mərkəzi vəzifəsi ifa etmişdir.
İrəvan xanlığı zamanında məscidin aş evində kasıblara gündə üç pay yemək verilməkdə idi. Dini bir məkan olmaqdan başqa, ictimai bir quruluş olan bu məscid ermənilər tərəfindən hər fürsətdə korlandığından bu gün xaraba halındadır.
Abbas Mirzə məscidi
right|250px|thumb|[[Abbas Mirzə məscidi]]
Məscidin fasadı göy və yaşıl kaşılarla bəzədilmiş, mərkəzi hissəsi gözəl gümbəzlə örtülmüşdü.
İrəvan xanlığının Çar Rusiyası tərəfindən işğalından sonra məscid cəbbəxana kimi istifadə edilmişdir. Daha sonra isə bir müddət rus əsgərlərinin sığınacağı olmuşdur. Ermənistan SSR qurulduqdan sonra isə məscid tamamilə məhv edilmiş və dövrümüzə yalnız bir divarının qalığı çatmışdır.
Novruzəli bəy məscidi
İrəvan şəhərinin qədim məscidlərindən biri olan Novruzəli bəy məscidinin dəqiq inşa tarixi bilinməsə də memarlıq xüsusiyyətləri baxımından tədqiqatçılar bu məscidi XIV əsr abidəsi hesab edirlər.
Bir minarəli məscidin əsas binası böyükgümbəzlə tamamlanmış, xarici divarları rəngli kaşılarla işlənmişdi. Məscid Ermənistan SSR dövründə — XX əsrin əvvəllərində məhv edilmişdir.
Rəcəb Paşa məscidi
Rəcəb Paşa məscidi Çuxursəəd vilayəti Osmanlı imperiyasının hakimiyyəti altında olduğu dövrdə inşa etdirilmişdir. Məscid binası gözəl eksteryerə malik dörd sütunlu tağlı tikili olmuşdur. İrəvan xanlığı dövründə şiə İrəvan xanları sünni məscidinin binasından iqamətgah kimi istifadə edilmişdir. 1827-ci ildə məscid binası "Müqəddəs Bakirə" adı ilə Rus Pravoslav Kilsəsi kimi istifadə edilməyə başlamışdır.
Barlık
Abidələrin 4-ü də Barlık çayı sahilində D.A.Klements tərəfindən tapılıb və ilk dəfə V.V.Radlov tərəfindən nəşr edilib. 1-ci abidə hündürlüyü 171, eni 56, qalınlığı 5 sm. olan qırmızı qum daşının Şərq tərəfində yazılmış 3, 2-ci abidə hündürlüyü 140, eni 56 sm. olan qırmızı qum daşının üzərində yazılmış 4, 3-cü abidə hündürlüyü 140, eni 56 sm. olan qırmızı qum daşının üzərində yazılmış 4, 4-cü abidə isə uzunluğu 92, eni 68 sm. olan daşın üzərində yazılmış 3 sətirdən ibarətdir. 4-cü abidənin daşı çox aşındığı üçün yazının bəzi yerləri pozulub. 2-ci və 3-cü abidədə yarımdairə və xaç şəkilli damğalar da var.
Arli (departament)
Arli — Nigeriyanın Aqadez regionuna daxil olan departament. Mərkəzi Arli şəhəridir. 2012-ci ilə görə departamentin ümumi əhalisi 105025 nəfər olmuşdur.
Lukino Viskonti
Lukino Viskonti di Modrone (2 dekabr 1906, Milan — 17 mart 1976, Roma) — italyan opera və teatr rejissoru, kinorejissor. Viskonti zadəgan nəslinin qollarından birinin nümayəndəsi. Onun tam adı və titulu belədir: don Lukino Viskonti di Modrone, Lonate Possolo qrafı, sinyor di Korcelo, konsinyor di Somma, Krenna və Anyadello, Milan patrisisi.
Viskonti yaradıcılığına 1936-cı ildə neorealizmin yüksək zirvəsində olan "Torpaq titrəyir" filmini çəkməklə başlamışdır. Cəmiyyətdə baş verən dəyişikliklərə qarşı həssas olan rejissor İtaliyanın müharibədən sonrakı dövrdə inkişaf mərhələsini yaradıcılğında dəqiqliyi ilə əks etdirmişdir. O, zamanın tələblərinə cavab verən və təəccübləndirməyi bacaran rejissorlardan biri olmağına baxmayaraq həmişə özünə sadiq qalmışdır. Neorealizmin təməlini qoyanlardan biri olan Viskonti İtaliya kinematoqrafının ən peşəkar rejissorlarından biri hesab edilir. İtaliya rejissorları arasında o, dərin düşüncəyə malik, həssas, sadəlövh, estetizmə qapılan bir sənətkar kimi tanınır. Viskonti bir çox filmlərində dünyanın aydın və harmonik dərk olunması üçün estetik epizodlardan istifadə edirdi. Bu epizodlarda tamaşaçı gözəl insanları və gözəl əşyaları görür. O, cəmiyyətdəki dəyişikliklərə qarşı çox həssas olduğundan həm sosioloji, həm də psixoloji filmlər çəkməyə üstünlük vermişdir.
Centaurodendron
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
UTC+08:45
UTC+08:45 — Saat qurşağı.
Lukino Viskonti
Həyatı
Viskonti 1906-cı ildə Milanın qədim zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. Hələ XVI əsrdə Viskontilərdən biri komediyalar, karnaval sujetləri yazırdı və bu yazdıqlarını Leonardo da Vinçinin dekorasiyaları önündə canlandırırdı. Onun ailəsində yazıçılar olduğu kimi memarlar da olub. Hətta onun babası, atası və əmiləri uzun müddət Milan səhnəsinə sponsorluq ediblər. O, gənc yaşlarında qısa müddət teatrda işlədikdən sonra 1928-1929-cu illərdə təzə iş istəyi ilə teatrdan uzaqlaşır və atların yetişdirilməsi ilə məşğul olur. 1936-ci ildən Parisdə Jan Renuarın asissenti kimi kinoda işləməyə başlayır. O, öz bioqrafiyası haqda danışmağı xoşlamırdı və ona görə də uşaqlıq illərinə bioqrafiyalarda rast gəlmək çətindir. Viskonti Renuarla işə başlaması barədə belə deyirdi: "Bu gülməli bir hadisədir, cavanlıqda kinoya olan marağım daha çox idi. Amma mən kinorejissor yox, rəssam-dekorator olmaq istəyirdim. Mən kinoya gələnə qədər bir çox işlərlə məşğul olmuşam və həmin illər Erotikonun prodüsseri Qabriel Paskalla rastlaşmışam. O, mənə Londonda Floberin "Noyabr" hekayəsi əsasında film çəkməyi təklif etdi. Bu təklif məni çox maraqlandırdığından Londona yola düşdüm və burada Aleksandr Korda ilə görüşdüm. O, mənə dedi ki, Paskalın təklifi bir qara qəpiyə belə dəyməz. Bundan sonra Parisə getdim və dostum məni çox ciddi biri olan Jan Renuarla tanış etdi. Ancaq o vaxt mən Renuarı və onun filmlərini görməmişdim. Həmin illər Renuar "Şəhər kənarı gəzinti" filmini çəkməyə hazırlaşırdı. O, məni 3-cü assistent kimi işə götürdü".
Viskonti Renuarın "Həyatın dibində" adlı başqa bir filmində də assistent oldu. Bu filmdə baş rolu Jan Qaben oynasa da film uğur qazanmadı. Viskonti Renuardan kinonu öyrənməklə yanaşı rəssamlıqla da ciddi məşğul olurdu və bununla bərabər Renuarın yanında böyük sənət məktəbi keçirdi. Kinonun natura şedevri adlandırdığı "Şəhərkənarı gəzinti" filminin çəkilişi zamanı Viskonti Renuarın rejissor manerasından, dəsti-xəttindən asılı olmayaraq filmdə hər hansı bir predmetin estetik verilməsini mükəmməl səviyyədə mənimsədi.
Onun 1942-ci ildə çəkdiyi "Dözüm" filmində Renuar məktəbinin təsiri hiss olunurdu. Filmdəki kadrlarda isti səhra, insansız peyzajlar, alçaq tavanlı otaqlardakı ölü və əşyaların təsviri simvolik məna daşıyır. Bundan başqa filmdə nəhəng natürmortlar, insan yığını, stol üstündəki çoxlu çirkli qablar və stulun bir küncündə yorğun, dəhşətli hisslər keçirən, yediyi xörəyin dadını bilməyən bir qadın (Anna Manyani) görünür. Çox vaxt filmdə baş verən hadisələri qaranlıq otağın bağlı pəncərələri arasından görmək olur. Viskonti filmdə evin qapısı ağzında dayanan və əlində oraq tutmuş bir kəndli qadını ölüm simvolu kimi təsvir edib. Küçədə görünən kütlə təhlükənin yaxınlaşmasından xəbər verirdi. Bu film barəsində belə yazırdılar: "Viskontinin bu filmində ölüm şahlıq edir".
Viskontinin yaradıcılığının zirvəsi onun üç filmi - "Ən gözəl", "Rokko və onun qardaşları", "Torpaq titrəyir" filmləri sayılır.
1960-cı ildə çəkilən "Torpaq titrəyir" filmi Venesiya kinofestivalında böyük hay-küyə səbəb olsa da jüri üzvləri filmə mükafat verməmişdilər. Bununla belə zal məhz bu filmi alqışlamış, baş mükafatı alan filmi isə fitə basmışdır. Mükafat alan filmin rejissoru mükafatı başı üzərinə qaldırdıqda zal Viskonti deyə qışqırmağa başlamışdı. Senzura filmin xeyli hissəsini kəsməyi tələb etmişdir. Filmin tərəfdarları yazırdılar: "Ya bu filmi bağlamaq ya da ki, onu olduğu kimi qəbul etmək lazımdır".
Lukino Viskonti şəxsi həyatında homoseksual (gey) olmuş və bunu heç vaxt gizlətməmişdir. Müxtəlif vaxtlarda o fotoqraf Horstla, rejissor Franko Dzeffirelli və aktyor Helmut Bergerlə sevgili olmuşdur.
NGC 2052
NGC 2052, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanlıqdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. EN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
UTC+09:00
UTC+09:00 — Saat qurşağı.
Časové pásmo Huso horario
Lathyrus sphaericus
(Lathyrus sphaericus) — paxlakimilər fəsiləsinin güllücə cinsinə aid bitki növü.
UTC+09:30
UTC+09:30 — Saat qurşağı.
Əhməd Şahnəzərov
Şahnəzərov Əhməd Hacı oğlu (2.1.1899, Dağıstan - ?) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş tələbələrdən biri.
Həyatı
Azərbaycan Parlamentinin 1919-cu il 11 avqust tarixli "Azərbaycan vətəndaşlığı haqqında" qanununun 6-cı maddəsinə əsasən, Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etmişdir. Parlamentin 1919-cu il 1 sentyabr tarixli qərarına əsasən, təhsilini toxuculuq sahesində davam etdirmək üçün Nansi Toxuculuq Məktəbinə (Fransa) göndərilmişdir. Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra xaricdə dövlət hesabına təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənmək üçün 1921-1922-ci illərdə Xalq Komissarları Sovetinin sədri Nəriman Nərimanovun tapşırığı ilə xaricə ezam olunmuş xüsusi nümayəndənin məlumatında Əhməd Şahnəzərovun 2-ci kursa keçdiyi göstərilirdi. Sonrakı taleyi barədə məlumat aşkar olunmamışdır.
PEST analizi
PEST təhlili (siyasi, iqtisadi, sosial-mədəni və texnoloji) strateji idarəetmənin ətraf mühitə nəzarət komponentində istifadə olunan makro ekoloji amillərin çərçivəsini təsvir edir. Strateji təhlil apararkən və ya bazar araştırması apararkən xarici təhlilin bir hissəsidir və nəzərə alınması lazım olan müxtəlif makro ətraf mühit amilləri haqqında məlumat verir. Bazarın inkişafı və ya tənəzzülü, iş mövqeyi, potensial və fəaliyyət istiqamətlərini anlamaq üçün strateji bir vasitədir.
PEST çərçivəsində qurulan variantlara aşağıdakılar daxildir:
Tərkibi
PEST analizinə dörd amil daxildir:
Genişləndirilmiş PESTLE və ya PESTEL təhlillərinə əlavə olunur:
Müxtəlif sahələr üçün digər amillər aşağıdakılardır:
Faktorların uyğunluğu
Bundan əlavə, geniş çeşidli məhsullar (məsələn, Sony, Disney və ya BP) istehsal edən konqlomerat şirkətləri, PESTEL modeli ilə eyni vaxtda bir şirkətin bir şöbəsini analiz etmək daha faydalı ola bilər və bununla da xüsusi amillərə diqqət yetirirlər. bir şöbə. Şirkət həmçinin amilləri yerli, milli və qlobal kimi coğrafi uyğunluğa bölmək istəyə bilər.
Günəştəpə yaşayış yeri
Günəştəpə — Azərbaycanın Füzuli rayonu ərazisində qədim yaşayış yeri. Eneolit və Erkən Tunc dövrünə aid olan yaşayış yeri Füzuli şəhərinin şimalında, Köndələnçayın sağ sahilində yerləşir.
Abidənin İlk Tunc dövrünə aid mədəni təbəqəsinin qalınlığı 2 m-dir. Bu təbəqədə qaya parçaları və çay daşlarından tikilmiş, gil məhlulu ilə bərkidilmiş dairəvi formalı yaşayış binasının qalıqları aşkar olunmuşdur. Binanın diametri 7 m- dir. Divarların ətrafında xeyli suvaq və çiy kərpic parçalarının qeydə alınması, divarların daş təməl üzərində çiy kərpicdən tikildiyini göstərir.
E.ə. II minillikdə Günəştəpə qəbiristana çevrilmişdir. Оrоnim iki — "Günəş" və "təpə terminlərindən ibarətdir. Həmin ərazini Günəş şüası çоx tutduğu üçün əraziyə Günəştəpə deyilir. Tədqiqatlar Günəştəpənin e. ə. V-III minilliklərdə оturaq əkinçi-maldar əhaliyə məxsus оlduğunu göstərir.
1964-cü ildə aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı yaşayış yerindən Kür-Araz mədəniyyəti üçün xarakterik olan qara cilalı gil qab parçaları, daş və sümükdən hazırlanmış əmək alətləri, heykəlciklər, əkinçilik alətləri və s. aşkar edilmişdir. Arxeoloji qazıntılar Günəştəpə yaşayış yerinin Erkən Tunc dövrünün yalnız müəyyən mərhələsində mövcud olduğunu göstərir.
Centauropsis
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
UTC+09:45
UTC+09:45 — Saat qurşağı.
NGC 193
NGC 193 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. E/SB0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Pomidor turşusu
right|thumb|200px|Pomidor turşusuPomidor turşusu - sirkəyə (turşuya) və duza qoyulmuş pomidor. Azərabycan mətbəxində geniş istifadə olunur.
Hazırlanma qaydası
Pomidor turşusu pomidor, duz, şəkər tozu, çətirli şüyüd, qara qarağat yarpağı, albalı yarpağı, xren kökü yaxud yarpağı, qara istiot və sudan hazırlanır.
Yuyulmuş və saplaq tərəfdən deşilmiş zədəsiz, yetkin və böyüklükləri bənzər pomidorlardan hazırlanır. Bu ona görə edilir ki, pomidorların üzərinə qaynar su töküləndə, qabıqları partlamasın. Bundan sonra pomidorlar ədviyyatla birlikdə bankalara yığılır. Duzlu məhlul hazırlanır, qaynadılır, bankalara tökülür, qapağı qoyulmaqla 5 dəqiqə saxlanılır. Sonra bu məhlul bankalardan qazana tökülərək təkrar qaynadılır və yenidən bankalara doldurulur. Bankaların ağzı bağlanılır, baş üstə çevrilib, odeyalla örtülür. Məhsul adi temperaturda, anbarda saxlanır.
Lathyrus splendens
(Lathyrus splendens) — paxlakimilər fəsiləsinin güllücə cinsinə aid bitki növü.
UTC+10:00
UTC+10:00 — Saat qurşağı.
İohannın İncili
Yəhyanın İncili və ya Yəhyanın nəql etdiyi Müjdə — Əhdi-Cədidin ilk dörd hissəsini əmələ gətirən kanonik incillərdən sonuncusudur. Balıqçılıqla məşğul olan, İsanın on iki həvarisindən ən gənci olan Həvari Yəhya tərəfindən yazılmışdır.
UTC+10:30
UTC+10:30 — Saat qurşağı.
UTC+11:00
UTC+11:00 — Saat qurşağı.
Əməkdaş
Əməkdaş — İşəgötürən tərəfindən əmək müqaviləsi ilə işləyən işçi.
Onun hüququ statusu əmək müqaviləsi, kollektiv əmək müqaviləsi və əmk hüququ üzrə normativ aktlarla tənzimlənir.
وظيفة Erwerbstätigkeit Employment नियुक्ति Emploi 고용 Atvinna Rapporto di lavoro יחסי עובד-מעביד Werknemer 雇用 Ansettelse Zatrudnienie Работник Job Запослење வேலைவாய்ப்பு אנגעשטעלטער 僱傭
Internews
Internews bütün dünyada açıq kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafına yardım edən beynəlxalq humanitar təşkilatdır. Bu təşkilat demokratiyanın yenicə meydana gəldiyi ölkələrdə müstəqil kütləvi informasiya vasitələrinə dəstək məqsədilə yenilikçi radio və televiziya proqramları hazırlayır, mətbuata yardım göstərir, habelə ölkə daxilində və ölkələrarası münaqişələrin azaldılması üçün açıq internet sistemini xüsusi vasitiə kimi inkişaf etdirir. Təşkilat baş qərargahı Amerika Birləşmiş Ştatları Kaliforniya ştatının Arkata şəhərində yerləşməklə dünyanın 30 ölkəsində fəaliyyət göstərməkdədir.
UTC+11:30
UTC+11:30 — Saat qurşağı.
Xarici keçidlər
Huso horario
Centaurothamnus
Növləri
Centaurothamnus maximus (Forsskål) G. Wagenitz et M. Dittrich — Yəmən və Səudiyyə Ərəbistanında bitən yeganə növ.
Sinonim
Forssk.
NGC 1091
NGC 1091, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. SBa tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Lathyrus sulphureus
— paxlakimilər fəsiləsinin güllücə cinsinə aid bitki növü.
Hennenman-Krunstad qatar qəzası
Hennenman–Krunstad qatar qəzası — 4 yanvar 2018-ci il tarixində "Shosholoza Meyl" nəqliyyat şirkəti tərəfindən idarə olunan sərnişin qatarının Cənubi Afrika nın Krunstad şəhəri yaxınlığındakı dəmiyol keçidi ndə bir yük maşınıyla toqquşması. Qatar relsdən çıxmış, yeddi vaqon atəşə tutulmuşdur. Qəza nəticəsində 18 nəfər həlak olmuş, 254 nəfər isə yaralanmışdır.
Qəza
4 yanvar 2018-ci il tarixində, yerli vaxtla 09:15 (07:15 UTC) radələrində "Shosholoza Meyl" nəqliyyat şirkəti tərəfindən idarə olunan sərnişin qatarının Cənubi Afrika nın Krunstad şəhəri və Hennenman qəsəbəsi arasında yerləşən dəmiyol keçidi ndə bir yük maşınıyla toqquşmüşdür. Qəza Yohannesburq şəhərindən təxminən 200 km uzaqda baş vermişdir. Lokomotiv və 12 vaqon relsdən çıxmışdır. Vaqonların 7-i yanmışdır. Qatarda 429 sərnişin var idi. Qəza nəticəsində 18 nəfər ölmüş, 254 nəfər isə yaralanmışdır.
Şahidlərin verdiyi məlumata görə, qatar sürücüsünün xəbərdarlığına baxmayaraq, yük maşının sürücüsü dəmiryol keçidində maşını saxlamaqda uğursuz olmuşdur. Yük maşını təxminən 400 m sürüklənmişdir. Şəkillər Port-Elizabet dən Yohannesburq a gedən bir maşının relsdən çıxan qatar tərəfindən əzildiyini göstərir. Yük maşının sürücüsü toqquşmadan sağ çıxmışdır. O qaçmağa çalışmış, ancaq polis tərəfindən tutulub xəstəxanaya göndərilmişdir. Yerli vaxt la 20:50 radələrində axtarış və xilasetmə əməliyyatları təxirə salınmışdır. Polis sürücüyə qarşı bir məhkəmə işi açmışdır.
Tədqiqat
Cənubi Afrika Respublikasının Nəqliyyat Naziri Co Masvanqanyi qəza barədə bir tədqiqatın başladılacağını açıqlamışdır. Masvanqanyi "Polis araşdırma aparır. Yük maşının sürücüsü bir yol seçdi... bu da çoxlu insanın ölümünə səbəb oldu." Dəmiryolu Təhlükəsizliyi Tənzimləyicisi Cənubi Afrika Respublikasındakı dəmiryol qəzaları barədə aparılan tədqiqatların məsuludur.
UTC+12:00
UTC+12:00 — saat qurşağı.
Con Lokk
Con Lokk — İngiltərə filosofu və həkimi. O, adətən Maarifçilik dövrünün ən təsirli mütəfəkkirlərindən biri hesab edilir və "Liberalizmin atası" olaraq tanınır.
Lokk Ser Frensis Bekonun ənənəsini izləyərək İsaak Nyuton (1642–1727) və Devid Yum (1711–1776) ilə birlikdə ilk britaniyalı empirik filosoflarından biri hesab edilir. O, sosial müqavilə nəzəriyyəsinin formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynamışdır. Lokk Tomas Hobbs (1588–1679) və Yum ilə birlikdə Maarifçilik dövrünün ilk kontraktualistlərindəndir. Onun fəaliyyəti epistemologiya və siyasi fəlsəfənin inkişafına böyük dərəcədə təsir göstərmişdir. Onun yazıları Volter (1694–1778) və Jan Jak Russoya (1712–1778), Maarifçilik dövrünün şotland mütəfəkkirlərinin əksəriyyətinə, o cümlədən amerikan inqilabçılarına təsir etmişdir. Onun klassik respublikaçılıq və liberal nəzəriyyəyə verdiyi töhfələr Birləşmiş Ştatlar İstiqlaliyyət Bəyannaməsində əks olunur.
Lokkun idrakın nəzəriyyəsi müasir kimlik və mənlik anlayışlarının mənşəyi kimi qəbul edilir. Onun bu nəzəriyyəsi növbəti illərdə yaşamış Jan Jak Russo, Devid Yum və İmmanuel Kant (1724–1804) kimi filosofların əsərlərində istifadə edilmişdir. Lokk özü şüurun arasıkəsilməzliyi ilə izah edən ilk adam idi. O, doğulanda insan ağlının boş vəziyyətdə və ya tabula rasa olduğunu postulatlaşdırmışdır. Əvvəlcədən mövcud olmuş anlayışlara əsaslanan Dekart fəlsəfəsinin əksinə, o, insanların fitri ideyalar olmadan dünyaya gəldiyini və bunun əvəzinə, biliyin mənanın qavranılmasından törəyən təcrübə ilə müəyyən edildiyini irəli sürmüşdür. Bu konsepsiya indiki dövrdə empirizm adlanır. Müşahidələrində bir şeyin təkrarlanan surətdə sınaqdan keçirilə bildiyini və heç nəyin təkzib edilməkdən azad olmadığını irəli sürən elm ideologiyasını nümayiş etdirən Lokk demişdir: "Mənim nə yazdığımdan asılı olmayaraq, onun həqiqət olmadığını aşkar etdiyim vaxt əlim onu yanğına atacaq ən qabaqcıl [vasitə] olacaq". Bu, Lokkun empirizm inancının nümunələrindən biridir. Digərlərinin işlərini mübahisə mövzusuna çevirən Lokkun daxili müşahidə, yəni öz-özünün hiss və davranışlarını təhlil etmə metodu formalaşdırdığı iddia edilir.
İlk illəri
Con Lokk 29 avqust 1632-ci il tarixində, Böyük Britaniyanın Bristol şəhərindən təqribən 19 km uzaqlığında, Somerset qraflığının Rinqton kəndində, kilsə yanındakı küləşlə örtülmüş kiçik bir kottecdə anadan olmuşdur. O, valideynlərinin hər ikisi də puritan olduğundan həmin gün xaç suyuna salınır. Lokkun atası – Con Çu-Maqda kəndindəki beynəlxalq hakimə məmur, İngiltərədə vətəndaş müharibəsinin ilkin dövrlərində parlament qüvvələrinin kavaleriya kapitanı kimi xidmət göstərən bir müvəkkil idi. Onun anası Aqnes Kin idi. Lokkun Tomas adlı kiçik qardaşı var idi. Lokk olduqca zəngin bir ailədən gəlirdi. Onun babası Nikolas Lokk vaxtilə var-dövlət əldə etmiş və bir parça emalatxanası açmışdır. Lokkun anadan olmasından çox keçməmiş onun ailəsi Bristolun təqribən 11 km cənubunda olan Pensford bazar şəhərinə köçür. Lokk Pensfordun 1 mi şimalında olan Bellutonda yerləşən tüdor evində böyümüşdür.
Lokk 1647-ci ildə parlament üzvü və atasının keçmiş komandiri Aleksandr Pophemin maddi yardımı ilə London şəhərində yerləşən prestijli Vestminister məktəbinə yazdırılır. Oradakı təhsilini bitirən Lokk 1652-ci ilin payızında, 20 yaşında ikən Oksford Universitetinə bağlı Krayst-çerç kollecinə qəbul olunur. Lokk, bacarıqlı tələbə olmasına baxmayaraq, dövrün tələbə kurikulumuna qıcıqlanırdı. O, universitətdə tədris edilən klassik material düşüncəyə əvəzinə, Dekart və Pyer Qassendi kimi müasir filosofların əsərlərinə daha çox maraq göstərirdi. Lokk həmçinin, latın və qədim yunan dillərini, o cümlədən sxolastika öyrənir.
Lokk tələbə vaxtlarından daha çox digər universitetlərdə, o cümlədən gələcəkdə üzvlərindən biri olacağı Kral Cəmiyyətində öyrədilən tibb və həmin dövrdə meydana çıxan eksperimental fəlsəfə ilə maraqlanırdı. O, Vestminister məktəbindən tanıdığı dostu Riçard Louer vasitəsilə onlarla yaxından tanış olur. Lokk tez-tez Louerin qeyri-rəsmi mühazirələrini dinləyər, təbii elmlərlə təcrübə aparardı.
Lokk Oliver Kromvelin edam edilməsi ilə II Karlın hakimiyyətinin bərpa edilməsini dəstəkləyir. O, həmin dövrdə Krayst-çerçdəki tələbələrdən olan Edvard Beşouya iki esse yazır və burada xalqın dinini sadəcə vətəndaş cəmiyyətinin seçə biləcəyini irəli sürür. Fransa filosofu Simona Qoyar-Fabra görə, bu yazılar Tomas Hobbsunkuna bənzər fikirlərin ifadəsidir.
Lokk 1658-ci ilin iyun ayında magistr dərəcəsi ilə, 1659-cu ildə isə bakalavr dərəcəsi ilə məzun olur. O, 1665-ci ildə ser Volter Veyn ilə birlikdə indiki Almaniya ərazisində yerləşən Kleve şəhərinə gedir ki, Brandenburq kürfürstü I Fridrix Vilhelm ilə danışıqlar aparsın, lakin o, təhsilini davam etdirmək üçün həmin il Oksforda qayıdır. O vaxta qədər Oksfordda tibb mövzusu üzrə geniş tədris almış, həmçinin Louerə əlavə olaraq, Robert Boyl, Tomas Uillis, o cümlədən Robert Huk kimi alim və mütəfəkkirlər ilə birlikdə çalışmış olan Lokk 1675-ci ilin fevral ayında tibb üzrə bakalavr dərəcəsi qazanır. Lokk daha sonra Oksford Universitetində lektorluq etməyə başlayır. O, 1660-cı ildən sonra yunan dili, 1662-ci ildən sonra retorika, 1663-cü ildən sonra isə etika üzrə lektorluq edir.
Lokkun atası 17 fevral 1661-ci ildə vəfat etdikdən sonra o, bir neçə torpaq sahəsi və kottecə varis olmuşdur. Bu, onun gənc yaşlarında dövrün ingilis cəmiyyətində torpaq sahibi təbəqəsinə yüksəltmişdi.
Şeftsberiyə xidmət etməsi
250px|right|thumb|Con Lokkun anadan olduğu kottec evi.
Qaraciyərinin yuxarısındakı kistadan əziyyət çəkən I Şeftsberi qrafı Entoni Eşli-Kuper müalicə almaq üçün 1666-cı ildə Oksforda gəlir, Lokk isə bu zaman onunla tanış olur. Şeftsberinin vəziyyəti kritikləşir. Lokk Şeftsberi ilə əməliyyat olunması üçün danışır və buna nail olur. Şeftsberi bu əməliyyatdan sağ çıxır və Lokkun onun həyatını xilas etdiyini bildirir. Şeftsberi ona tövsiyə edir ki, öz tibb bacarığını qiymətləndirsin. Lokkun Şeftsberi ilə tanış olması onun həyatında açar nöqtədir. Lokk o vaxtlarda iş axtarırdı və 1667-ci ildə Şeftsberinin şəxsi həkimi olaraq işləmək üçün onun Londondakı evinə köçür. Əlavə olaraq, Lokka gələcəkdə mənəvi filosof olacaq III Şeftsberi qrafı Entoni Eşli-Kuper də daxil olmaqla qrafın nəvələrinin təhsillərinə nəzarət etmək vəzifəsi verilir. Lokk Londonda olarkən Tomas Sidenhemin rəhbərliyi ilə tibbi araşdırmalarına davam etmişdir ki, Sidenhamın Lokkun təbii fəlsəfi ağlına əhəmiyyətli təsiri olmuşdur.
Lokk 1668-ci ildə London Kral Cəmiyyətinin, 1669-cu ildə isə onun şurasının üzvü seçilir. 1668-ci ildə Lokk "Tolerantlıq haqqında məktub" əsərini yazır ki, o, burada 1660–1662-ci illərdə yazdıqlarının əksinə tərəfkeşlik edir. 1669–1675-ci illərdə o, Karolinada qurulmuş müstəmləkədə inzibatçılıq işləri görür. Şeftsberi vəzifəsindən azad edilməzdən bir ay əvvəl İngiltərə hökumətinə bağlı ticarət və plantasiyalar şurasının katibi təyin edilir. Buna görə də Şeftsberi və Lokk Amerikanın müstəmləkələşdirilməsində və Amerika kölə ticarətində iştirak edir, kölə ticarəti ilə məşğul olan Kral Afrika Kompaniyasına yatırımlar edirdi.
Viq hərəkatının qurucusu olan Şeftsberinin Lokkun siyasi ideyaları üzərində böyük təsiri olmuşdur. Lokk Şeftsberinin 1672-ci ildə lord-kansler seçilməsi ilə siyasətdə iştirak edir. O, Şeftsberinin siyasi gücünün 1675-ci ildə zəifləməsindən sonra Fransaya köçür, deputat Kaleb Benks ilə birlikdə ölkəni müəllim və tibbi köməkçi olaraq gəzir. Lokk 1676-cı ilin yanvar ayından 1677-ci ilin fevral ayına qədər Monpelyedə qalır ki, o, bu zaman dövrün tanınmış protestant həkimləri olan Şarl Barbeyrak və Pyer Manol, o cümlədən Dekartın ardıcılı olan Pyer-Silven Reji ilə görüşür. O, 1677-ci ilin fevralında Monpelye şəhərini tərk edir, Tuluza və Bordo şəhərlərinə səyahət edir, iyun ayında isə Paris şəhərinə çatır. O, burada fəlsəfə üzərində işləməyə davam edir və Dekartın əsərlərinin fransızca olan buraxılışlarını oxuyur.