cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yavər Şahbazov
Həyatı
1 noyabr 1973-cü ildə Xaçmaz rayonunun Qıraqlı kəndində anadan olmuşdur. 1981-1991-ci illərdə burada orta məktəbdə təhsil almışdır. Vətənpərvərliyi ilə müəllimlərinin və sinif yoldaşlarının diqqətini çəkən Yavər müharibəyə getmək və torpaqlarımızın bütövlüyü uğrunda savaşmaq istəyirdi. 1994-cü il 8 iyunda o, öz arzusuna çatdı. Rayon hərbi komissarlığı tərəfindən Milli Ordu sıralarına çağırıldı. 1995-ci il 13-17 mart hadisələri baş verdi. Silahlı dəstə bir neçə dəfə xəbərdarlığa baxmayaraq silahı yerə qoymadı. Milli Ordu işə qarışmalı oldu Yavər də bu silahlı dəstənin zərərsziləşdirilməsində iştirak edirdi. Güclü atışma başlayanda o, bir neçə yaralı döyüşçünü xilas etdi özü isə qəhrəmancasına həlak oldu.
Milli Qəhrəman
Azərbaycan respublikası prezidentinin 4 aprel 1995-ci il tarixli 307 saylı fərmanı ilə Şahbazov Yavər Əlibala oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adı verilmişdir.
Xaçmaz rayonunda dəfn edilmişdir.
Oxuduğu orta məktəb qəhrəmanımızın adını daşıyır. Məktəbin önündə və Xaçmaz şəhərində qəhrəmanımızın büstü qoyulub. 2003-cü ildə onun xatirəsinə Alekseyevka kəndində Şəhidlər abidəsi ucaldılıb.
Leyti
Leyti — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.Bakı-Quba yolunun 132 kilometrliyində, Gəndov kəndindən 6 km qərbdə Lətərsən dağının döşündə yerləşir. Şimaldan Pirəmsən, cənubdan Ləcədi kəndi ilə həmsərhəddir. Kənddə 1 ibtidai məktəb var. Kəndin tarixi çox qədimdir Bunu kəndin şimal və cənubunda yerləşən qəbiristanlıqlar sübut edir. Buradakı məzarlar üzərində ərəbcə yazılan yazıları oxumaq üçün xüsusi mütəxəssislər lazımdır. "Leyti" sözünün etimologiyası məlum deyil.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 140 nəfər təşkil edir.
Bulaqlı (Zəngibasar)
Bulaqlı (Həbilkənd) — İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında, indi Zəngibasar (Masis) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 8 km cənubda yerləşir. 1969 - cu ilə kimi, Zəngibasar (Masis) rayonu təşkil edilənədək, Qəmərli (Artaşat) rayonunun tərkibində olmuşdur.
Toponim X əsrdə yaşamış yağma türk tayfasının bir boyunu təşkil edən bulaq etnoniminə mənsubluq bildirən -lı şəkilçisinin artırılması ilə düzəlib «bulaq tayfasına məxsus yaşayış yeri» mənasını ifadə edir. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.
Vergili
Publi Vergili Maron — Roma ədəbiyyatının qızıl dövründə yaşamış görkəmli şairdir. E.ə. 70-19-cu illərdə yaşamışdır. Romanın klassik şairi və ən qüdrətli ədəbi xadimlərindən biri sayılır. Vergilinin üç əsəri çox məşhurdur:
Bulaqlı (Zəngibasar)
Tarixi
Kəndin adı 1920-ci ildə dəyişdirilib Həbilkənd, sonra yenidən dəyişdirilib Kalinin qəsəbəsi qoyulmuşdur.
Vergili
Həyatı
Vergili Roma yaxınlığında And kəndində varlı ailədə anadan olmuşdur. Sonralar əmlakının böyük bir hissəsini itirən şairə bunları geri almağa imperator Oktavian Avqust və Messenat kömək etmişdir. Buna görə də onun əsərlərində xüsusilə də bukolikalarında onlar mədh edilir.
Bulaqlı (Zəngibasar)
Əhalisi
1918-ci ildə azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuş, yalnız indiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri 1923-25-cı illərdə ata yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1926-cı ildə 36 nəfər, 1931-ci ildə 75 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə azərbaycanlılar 1948-49 - cu illərdə zorla Azərbaycana köçürülmüşdür. 1950-ci illərdə onların bir hissəsi yenidən öz kəndlərinə qayıtmışdır. 1988-ci ilin noyabr ayında Ermənistan dövləti bir daha onları zorla doğma yurdlarından Azərbaycana qovdu. İndi burada ermənilər yaşayır.
Vergili
"Georgikilər"
Bu Vergilinin ikinci kitabıdır. Kənd təsərrüfatı məsələlərinə dair yazılmışdır. Dörd hissədən ibarətdir.
"Eneida"
Vergilinin Roma milli eposu adı ilə də tanınan poemasıdır. Əsərin mövzusu Troya dastanından alınmışdır. Burada Troyanın yunanlar tərəfindən dağıdılmasından sonra Priamın qardaşı Anxizin oğlu Eneyin Qaçması və Romaya gəlməsi zamanı başına gələn əhvalatlar nəql olunur və onun nəslinin gələcək aqibəti barədə məlumat verilir. Belə ki, Eneyin nəvələri Romul və Rem Roma şəhərinin əsasını qoyur. Bununla da sonrakı hökmdarlar Yuli Sezar və Oktavian Avqustun da hakimiyyətinin irsiliyinə haqq qazandırılır.
Senecio guascensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Mehdiqulu xan Hidayət
Mehdiqulu xan Hidayət — Üç dəfə İranın baş naziri, mürtəce ruhlu, Şeyx Məhəmməd Xiyabani hərakatının yatırılmasında iştirak edib. Cənubi Azərbaycanın valisi
Həyatı
Böyük Britaniyanın Xarici İşlər naziri Lord Kerzonla razılaşdırılmış Müxbirüssəltənə Mehdiqulu xan Hidayət sentyabrın ilk günlərində vali sifətilə Təbrizə gəldi. Müxbirüssəltənə baş nazirin məktubunu Xiyabaniya çatdırıb, onunla “danışığa” başladı.Danışıqlar davam etdiyi müddətdə isə o, Təbrizin kənarında düşərgə salmış və MH tərəfindən tərk silah edilməmiş İran kazak briqadası qarnizonunun komanda heyətini öz tərəfinə çəkdi.Təbrizə başqa yerlərdən də süvari dəstələri çağırıldı. MH-nin silahlı qüvvələrini Təbrizdən uzaqlaşdırmaq üçün jandarm dəstələrinin rəhbəri Mir Hüseyn Haşimi ələ alındı.Haşimi ətrafdakı quldur dəstələri ilə mübarizə aparmaq bəhanəsi ilə MH-nin razılığını almadan silahlı qüvvələri şəhərdən çıxardı.Sentyabrın 12-də əksinqilabı qüvvələr üsyançılar üzərinə hücuma keçdilər.1920-ci ilin sentyabrın 14-də azadlıq hərəkatı yatırıldı
Haqqında yazılanlar
Mirzə Ələkbər Sabir Hop-hopnamədə onu qamçılayırdı: Müxbirüssəltənəyə
Yapdığın hiyləni hər günkü qəzetdə oxudum, Axırında yenə gördüm ki, yazılmış: “Sonu var”. Nə xəbərdir, deyə sordum, dedi müxbir ki, hələ Birini göstərirəm, işbu rəqəmdən onu var!..
Münəvvər Rzayeva
Rzayeva Münəvvər Məcid qızı — Azərbaycanlı heykəltaraş və ilk monumentalçı qadın heykəltaraş. Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı (1992).
Həyatı
Münəvvər Rzayeva 6 iyun 1929-cu ildə Şuşada anadan olmuşdur. Şuşada tanınmış xalça ustası Məcid kişinin ailəsində böyüyüb. 1950-ci ildə Bakıda Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini, 1956-cı ildə isə V.İ.Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq Akademiyasının heykəltaraşlıq fakültəsini bitirmişdir. O, Nikolay Tomskinin sinfində təhsil alıb.
1943-cü ildən müxtəlif sərgilərin iştirakçısı olub. Münəvvər Rzayeva 1953-cü ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının Üzvü seçilmişdir. Eyni zamanda, Mədəniyyət Nazirliyinin Dövlət Komissiyasının üzvü olmuş, AMEA Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyində bərpaçı rəssam kimi fəaliyyət göstərmiş və bir sıra heykəlləri bərpa etmişdir.
M.Rzayeva psixoloji portret ustası idi. Heykəlləri qranit, mərmər, bürünc, ağac və s. materiallardan istifadə edərək yaratdırdı. Yaradıcılığını, əsasən, sənət adamlarının heykəlləri, o cümlədən dövlət xadimlərinin və əmək qəhrəmanlarının heykəlləri, büstləri, barelyefləri təşkil edirdi. Hüseyn Cavid, Sergey Yesenin, Nəriman Nərimanov, Mikayıl Müşfiq, Nazim Hikmətin büstləri onun yaradıcı fəaliyyətində xüsusi yer tutur.
Xatirəsi
2019-cu ildə Münəvvər Rzayevanın 90 illik yubileyi qeyd olunmuşdur.
Pseudophoxinus firati
(Pseudophoxinus firati) — Çəkilər fəsiləsinin külmə cinsinə aid balıq növü.
Yusifli (Masallı)
Yusifli — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 2001-ci il tarixli, 191-IIQ saylı Qərarı ilə Masallı rayonunun Yusifli kəndi Musakücə kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, Lürən kəndi mərkəz olmaqla Lürən kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmışdır.
Toponimikası
Kəndin keçmiş adı Mollaabad olmuş, yerli əhali arasında Molla Yusiflər də adlanır. Yaşayış məntəqəsi Lürən kəndinin bir məhəlləsi əsasında yaranmışdır. Kəndin ilk sakinləri mollayusiflər nəslinə mənsub ailələr olduğundan kənd belə adlandırılmışdır.
Əhalisi
Əhalisi 158 nəfərdir.
İzmara
İzmara — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 2 aprel 2010-cu il tarixli, 982-IIIQ saylı Qərarı ilə Dəvəçi rayonunun İzmara kəndi Pirəbədil kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Qorğan kəndi olmaqla, Qorğan kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Toponimikası
Oykonim ərəb dilindəki izmi (sümüklər) və fars dilindəki ara (sakinləşmək) sözlərindən düzəlib, "sümüklülər sakin olduğu yer" mənasındadır. Sümüklülər və ya üstüxanlılar Azərbaycan ərazisində yayılmış tayfalardan birinin adıdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə yerləşir.
Rio-de-Janeyro ştatı
Rio-de-Janeyro (Rio de Janeiro) — Braziliya ərazisində yerləşın ştat. İnzibati mərkəzi Rio-de-Janeyro şəhəridir.
Ştat əhalisi özlərini «fluminense» (fluminense) adlandırırlar.
İri şəhərləri: Rio-de-Janeyro, Nova-İquasu, Niteroy, Duki-di-Kaşias, San-Qonsalu.
Tarixi
left|thumb|150px Portuqal koloniyaçıları bölgəyə XVI əsrdə ayaq basmışlar. Bir müddət sonra gəlmə porrtuqallar hindu və qaralarla izdivaca virərək qarışmışlar.
Mtsxetiscvari
Mtsxetiscvari — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Rio-de-Janeyro ştatı
Tarixi
İlk portuqalarla yanaşı bura isveçrəlilərdə ayaq basmışlar. Onlar Yeni Friburq şəhərini salmışlar. 1823-cü ildə bura kütləvi şəkildə almanlar köçürülür. Finlər Peduya toplaşaraq öz cəmiyyətlərini qurmuşlar. XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəlləri əraziyə italyanlar, portuqallar və ispanlar köçür. Bir qədər sonra isə alman, polyak, belçikalı ayaq basır. XX əsrin ortaları ştat əhalisinin ¾ avropalı idi.
Mtsxetiscvari
Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 251 nəfər idi. 2014-cü ildə 199 nəfər yaşayırdı.
Rio-de-Janeyro ştatı
Tarixi
Avropada vəziyyətin yaxşılaşması ilə bura köçənlərin sayının azalmasına səbəb olmuşdur. Bununla belə imiqrasiya sayəsində ştat əhalisi kifayət qədər artmış, iqtisadi baxımından güçlənmişdir.
Mtsxetiscvari
Ədəbiyyat
gse: 7 259
Rio-de-Janeyro ştatı
Əhalisi
2010-cu ilə olan məlumata görə ştat ərazisində 15 989 929 nəfər yaşayır. Əhalinin böyük qismi 50 yaşdan yuxarıdır. Əhalinin 56 % avropa, 33 % — qarışıqlar, 11 % — qaralar 0,3 % — asiya, 0,2 % — hindu məhşəllidir (2009). Ştat ərazisində hakim dil portuqalcadır.
İnzibati bölgü
İnzibati cəhətdən 6 mezoregion və 18 mikroregiona bölünür.
Pseudophoxinus handlirschi
(Pseudophoxinus handlirschi) — Çəkilər fəsiləsinin külmə cinsinə aid balıq növü.
Azərbaycan Sovetlərinin V qurultayı (film, 1927)
Azərbaycan Sovetlərinin V qurultayı qısametrajlı sənədli filmi 1927-ci ildə Azdövlətkinoda istehsal edilmişdir. Kinolentdə Azərbaycan SSR V Sovetlər qurultayından, qurultayda sovetlərin fəaliyyətindən və onların daha da təkmilləşdirilməsindən bəhs edilir.
Məzmun
Kinolentdə Azərbaycan SSR V Sovetlər qurultayından, qurultayda sovetlərin fəaliyyətindən və onların daha da təkmilləşdirilməsindən bəhs edilir.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1927-ci ilin Azərbaycan filmləri 1920-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Şimali Tepoto
thumb|200px|left|Atollun kosmosdan təsviri. Şimali Tepoto (Tepoto Nord) — Tuamotu arxipelaqına daxil olan atoll (Fransa Polineziyası). Napuka atolundan 16 km şimal-qərbdə yerləşir.
Coğrafiya
Daxilindəki laqun tam olaraq qurumuşdur. Uzunluğu 2,6 km, eni isə 0,8 km təşkil edir. Atollun sahəsi 4 km²-dir. Atoll Fransa Polineziyasında yerləşən ən ucqar və ən kiçik adalardan biridir.
Tarixi
Tahanea ilk dəfə 7 iyun 1765-ci ildə ingilis dənizçisi Con Bayron tərəfindən kəşf edilmişdir.
Əhali
2007-ci il məlumatına görə adada 44 nəfər yaşayırdı. Yeganə yaşayış məntəqəsi - Tehekeqa. 2019-cu il məlumatına görə adada 40 nəfər yaşayır. Bunun 13 nəfəri yaşı 12 nəfərdən aşağı olanlardır. Əhalinin böyük hissəsi xristiandır. Adada kilsə vardır.
Bənövşəyi ağəsmə
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Qərbi Zаqаfqаziyа, Cənubi Аvrоpа, Kiçik Аsiyаda təbii halda yayılmışdır. İrаndа 1797-ci ildən mədəni şərаitdə bеcərilir.
Botaniki təsviri
Uzunluğu 3-4 m оlаn sаrmаşаn kоldur. Yаrpаqlаrı 5-7 yаrpаqcıqdаn ibаrət mürəkkəb ikili-lələkvаridir. Çiçəkləri tək və yа 3 ədəd оlub, sаllаq, yаrım аçılmış və yа gеniş аçılmışdır. Diаmеtri 2,5-5 sm-ə çatıb, hаmаşçiçəklərə toplanmışdır. Kаsаyаrpаqlаrı dörd, alabəzək çəhrayı, bənövşəyi və ya müхtəlif çаlаrlı göy rənglidir. Kеçən ilki zоğlаrı iyun-iyuldа çiçəkləyir. Mеyvələri sеntyаbrdа yеtişir. Çохlu miqdаrdа tохumlаrı оlur.
Ekologiyası
Tropik mənşəli, rütbətsevən, şaxtayadavamlı, qızmar günəşə, quraqlığa isə davamlı deyildir, qida elementi ilə zəngin torpaqlarda yaxşı bitir.
Azərbaycanda yayılması
Respublikanın bir çox rayonlarında, o cümlədən, Abşeronda, Nabranda, Zaqatala və Balakəndə mədəni şəraitdə becərilir.
İstifadəsi
Dekorativ bitkidir. Parklarda, bağlarda tək əkinlərdə, canlı çəpərlərin və şaquli yaşıllıqların salınmasında istifadəsi məqsədyönlüdür. Növün kökləri iri çiçəkli sоrtlаr üçün pеyvənddir.
Clematis armandii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Pseudophoxinus hasani
(Pseudophoxinus hasani) — Çəkilər fəsiləsinin külmə cinsinə aid balıq növü.
Nəzəroba
Nəzəroba — Azərbaycan Respublikasının Masallı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 8 fevral 2000-ci il tarixli, 809-IQ saylı Qərarı ilə Masallı rayonunun Hişgədərə kənd inzibati ərazi vahidinin Nəzəroba kəndi Miyanku kənd inzibati ərazi vahidinin tərkibinə verilmişdir.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi keçmişdə Lənkəran qəzasında maldarlıqla məşğul olmuş alar tayfasının 10 ailədən ibarət nəzər comasının (tirəsinin) məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Oykonim Nəzər (tirə başçısının adı) və oba sözlərindən ibarət olub, "Nəzərə məxsus oba" mənasındadır.
Əhalisi
Əhalinin sayı 313 nəfərdir.
Kilvar
Kilvar — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun Zeyvə kənd inzibati ərazi dairəsinə aid kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 2 aprel 2010-cu il tarixli, 982-IIIQ saylı Qərarı ilə Dəvəçi rayonunun Kilvar kəndi Pirəbədil kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, mərkəzi Zeyvə kəndi olmaqla, Zeyvə kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd 19 iyul 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə açılışı olmuş Şabran-Pirəbədil-Zeyvə avtomobil yolunun üstündədir.
İqtisadiyyatı
2013-cü ilin may ayında Kilvar kəndində yeni qaz xəttinin açılışı olmuşdur.
Qalaç Məhəmməd qalası
Qalaç Məhəmməd qalası — Balakən şəhəri ərazisində yerləşən tarix-memarlıq abidəsi.
Tarixi
Qala XIX əsrdə Balakən camaatının ağsaqqalı olan Qalaç Məhəmməd tərəfindən inşa etdirilmişdir. Ağsaqqalın ərazini ələ keçirən Rusiya İmperiyası ordusuna təslim olmasından sonra Şeyx Şamil qalanı ələ keçirərək yandırmışdır.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Abidə əyri dördbucaqlı formasına malik qala divarları və divarların əhatə etdiyi ərazinin mərkəzində yerləşən qüllədən ibarətdir. Divarların hündürlüyü iki metrə çatır. İnsan boyu hündürlükdə divarlar boyunca mazqallar yerləşdirilmişdir. Qala divarlarının əhatə etdiyi ərazinin ölçüləri 20 x 50 metrə bərabərdir.
Qalanın mərkəsində yerləşən qüllənin üç mərtəbəsi dövrümüzə çatmışdır. Qüllənin yeganə qapısı yer səviyyəsində yerləşir. Qapının ölçüləri 0.86 x 1.45 metrə bərabərdir. Qüllənin divarlarında da mazqallar yerləşdirilmişdir. Qüllə daha əvvəl beş mərtəbəli olmuşdur.
İtelmenlər
Adı rus dilinə adaptasiya olmudur «itәnmәn» («burada yaşayan»).
Yayılması
thumb|250px|[[2010-ci ilə görə yayılma arealı]] Onlar əsasən Kamçatka yarımadasında, Kamçatka Diyarının Tiqilski və Milkovski rayonları, Petropavlovsk-Kamçatski ərazilərində 2600 nəfər (2010) və Maqadan vilayəti ərazisində 600 nəfər (2010) təşkil etirdi.
Kamçatka diyarı (2296 nəf., 2002 il):
Paula Pareto
Paula Pareto (16 yanvar 1986, San Fernando, Buenos-Ayres vilayəti, Argentina) — Super yüngül çəki dərəcəsində (-48 kq.) çıxış edən Argentina lı cüdoçu. Olimpiya çempionu.
İtelmenlər
Yayılması
Tiqil kəndi - 355 nəf.
Paula Pareto
Karyerası
2008-ci ildə Çin in paytaxtı Pekin də keçirilən Yay Olimpiya Oyunları nda -48 kq. çəki dərəcəsində çıxış edərək bürünc medal qazandı. O bürünc medal yarışında KXDR təmsil edən Pak Ok Sonu məğlub edərək ilk olimpiya mükafatına yiyələndi.
İtelmenlər
Yayılması
Korvan kəndi - 265 nəf.
Petropavlovsk-Kamçatski 265 nəf.
Milkovo - 233 nəf.
Paula Pareto
Karyerası
2016-cı ildə Braziliya nın Rio-de-Janeyro şəhəri ndə keçirilən Yay Olimpiya Oyunları Paula Pareto üçün əlamətdar oldu. Beləliklə, finalda Cənubi Koreya lı cüdoçu Çon Bo Kyonu məğlub edərək qızıl medalı qazandı.
İtelmenlər
Yayılması
Ust-Xayryozovo kəndi - 156 nəf.
Palana - 130 nəf.
Sedanka - 130 nəf.
Sobollevo - 119 nəf.
Maqadan vilayəti (643 nəf., 2002 il):
Maqadan - 231 nəf.
Tauysk kəndi - 114 nəf.
Ola - 109 nəf
İllərə görə İtelmenlərin sayı:
İtelmenlərin qrupları
XVII—XVIII əsrlərdə İtelmenlər haqqında məlumatı B. О. Dolqix məlumat vermişdir. O, yasaç kitablarındakı matriallara əsasən 1697-ci ildə onların sayı 12 680 nəfər, 1738-ci ildə isə 8448 nəfər təşkil etmişdir. Onların sayının belə nəzərə capacaq şəkildə azalması o dönəmdə bölgədə yayılan Ospa, «Gil qizdırması» və başqa ifeksiyon xəstəliklərdən həlak olmuşlar. далее), XVIII əsrdə və XIX əsrin əvvəllərində özünə məxsus müxtəlif icmalara sahib olmuşlar. Onlar Kamçatkanın qərbində Tiqil çayı, şərq hissədə Uka çayı, cənubda Lopatka burnuna qədər olan ərazilərdə yayılmışdılar.
Antrpoloji xüsusiyyətləri
Antropologiya elmi İtelmenləri şimali monqoloid irqina aid edir. Onların kəllə quruluşunun formalaşmasında təbii ki, kontinental iqlim şəraiti öz tədirini göstərmişdir. Digər sibir mongoloid irqinə mənsub xalqlara nisbətdə burunun nisbətən uzunluğu, tünd piqmentə sahid olmaları, sifətlərinin nisbətən az enli olmaları və dodaqlarının irəli olması ilə seçilirlər.
İnancları
Ənənəvi inancları Animizm, Totemizm, Fetişizm ruhlara inamla bağlı olmuşdur. Onlarda «Dənizlər sahibi» Mitq hesab edilirdi. O insanlara balıq verirmiş kimi qiymətləndirilirdi. Onlar arasında tək Yaradanın olması fikiri olmuşdur. Bunula belə yeri yatadanın qarğa olması düşünülürdü. Şamanozmə belə rast gəlinirdi. Şamanlar qadınlardan olmalı idi. XVII əsrin ortaları onlar Xristianlığı qəbul etmişlər.
thumb|İtelmenlərin qışdakı yaşayış yerləri
Folklor
Onların xalq ədəbiyyatında qarğa mühüm yer tutur (Kutxe). XX əsr əvvəllərində V.İ. İoxelson tərəfindən İtelmenlərin bir çox nağılları qələmə alınmışdır.
İtelmenlərin təsərrüfatı
thumb|200px|İtelmenlərə aid olan Kamçadalların Хijini. [[XVIII əsr]] Təsərrüfatın başında əsasən balıqçılıq durur. Bu istər dəniz istərsə çay balıqçılığıdır. Qış ayları donan suyun üzərində dəlik açaraq buradan balıq ovlayırdılar. Üstəlik onlar sahil ərazilərinfə yayılan suitilərinidə ovlayırdılar. Ov əsasən bu canlıların koloniyalarında həyata keçirilirdi. Dərilərindən isə paltarlar və ev əşyaları hazırlayırdılar. Quru ərazisində ovçuluq mühüm yer tuturdu. İri heyvanlardan Qonur ayı və Müşk öküzü ovlanılırdı. Onların həm əti həmdə dərilərondə yararlanılırdı. Adi tülkü və Qütb tüklüsünün tərilərinə görə ovlanması məlumdur. Əkinçilik mövcud olmamışdır. Əsasən yığıçılıqla məşğul olurdular.
Ağaxan Talışınski
Ağaxan Talışınski (tam adı: Mir Əbülfət bəy Mir Rza xan oğlu Talışınski; ) — Azərbaycanda travmatologiya elminin banisi, tibb elmləri doktoru, professor, Kiyev Dövlət İnstitutunun tibb fakültəsinin məzunu.
Həyatı
Həkim, travmatoloq-orteped, Azərbaycan səhiyyəsinin təşkilatçılarından biri, tibb elmləri doktoru, professor Ağaxan (Əbülfət bəy) Mir Rza xan oğlu Talışınski 19 sentyabr 1885-ci ildə Lənkəran şəhərində anadan olmuşdur. Ağaxanın əsil adı – Mir Əbülfətdir. Bu ad onun babası Mir Əbülfət xanın (1823–1877) adıdır. Atası Mir Rza xanın (1863–1932) ilk oğul övladı olduğu üçün, ənənəyə görə, atasının adını ona vermişdir, lakin babanın adını daşıyan ilk övlada ailədə ikinci ad olaraq Ağaxan deyilmişdir. Əbülfət bəy Talışinskinin ömür yoldaşı Hacı Zeynalabdin Tağıyev təsis etdiyi qız məktəbini bitirmiş Kişvər xanım Xanoğlan bəy qızı Talışinskaya idi. Onların bir oğlu və bir qızı olmuşdur. Oğlu tibb elmləri namizədi, travmotoloq həkim Əziz (Abbasqulu) Talışinski, qızı Adilə (Lyalya) xanım Talışinskaya.
Təhsili
Mir Əbülfət bəy ilk təhsilini Lənkəran şəhər birdərəcəli məktəbini bitirdikdən sonra 1901-ci ildə təhsilini Bakıda gimnaziyada davam etdirmişdir. 1909-cu ildə gimnaziyanı bitirən Mir Əbülfət bəy Talışinski elə həmin il Kiyev Dövlət İnstitutunun tibb fakültəsinə qəbul olur. 1916-cı ildə İnstitutu bitirir.
Pedaqoji fəaliyyəti
Elmi-təcrübi işlə yanaşı Ə. Talışinski 1920-ci ildən başlayaraq pedaqoji fəaliyyətini də davam etdirir və Bakı Universitetinin tibb fakültəsinin tələbələrinə cərrahiyyə və travmotologiya-ortopediyadan dərs deyir. 1931-ci ildə universitetin ümumi cərrahiyyə kafedrasının dosenti seçilən Ə. Talışinski ortopediya-travmotologiya kurslarına rəhbərlik etmişdir. Ə. Talışinski 1939-cu ildə Azərbaycan Tibb İnstitutunun elmi şurasının qərarı ilə Azərbaycan Respublikasının Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun professor və travmotologiya-ortopediya kafedrasına müdir seçilmişdir. O, 1945-ci ilə qədər bu kafedraya rəhbərlik etmişdir. Professor Ə. Talışinski 1945-ci ildə Bakı şəhərində təşkil edilmiş Azərbaycan Ortopediya və Bərpa Cərrahiyyəsi İnstitutunun travmotologiya-ortopediya və protezləşmə klinikasının müdiri təyin edilmişdir. O, ömrünün axırına qədər bu vəzifədə çalışmışdır (1949).
B. S. Troyanovskinin qastrolları (film, 1927)
Məzmun
Film məşhur rus artisti, balalaykaçalan Boris Troyanovskinin Bakıya qastrol səfərindən bəhs edir.
Film haqqında
Reklam filmi Moskva Mərkəzi Dövlət Kino-Fotofono Sənədlər Arxivində saxlanılır.
Emil Zukerkandl
İlk illəri və təhsili
Emil Zukerkandl, 1 sentyabr 1849-cu il tarixində Avstriya imperiyasının Györ şəhərində yəhudi bir ailədə anadan olmuşdur. Sənayeçi Viktor Zukerkandl və urologiya mütəxəssisi Otto Zukerkandl olmaqla iki qardaşı var idi.
Tibb sahəsinə marağı səbəbiylə 1867-ci ildə Vyana Universitetinin tibb fakultəsinə qəbul edilmişdir. Sinifin ən yaxşı və ağıllı tələbəsi olmuşdur. Diqqət çəkici müşahidə və təhlil bacarıqları ilə Vyana Anatomiya Məktəbində anatomiyaçı və professor olan İosif Hırtlın ən sevimli tələbəsi olmuşdur. Zukerkandl, Hırtlın rəhbərliyində qabağa getdi və 1870-ci ilə qədər Hırtlın yanında laborant olaraq işləyirdi. 1874-cü ildə Tibb Fakültəsindən məzun oldu. Aspiranturasını eyni universitetdə Karl von Rokitanski və Karl Lanqerın nəzarətində tamamlamışdır.
Karyera
Səlahiyyət müddəti ərzində Zukerkandl, burun boşluğu, viscerocranium (üz skeleti), eşitmə orqanları, dişlər, qan damarları, beyin və xromaffin üzvlər kimi morfologiyanın demək olarki, bütün sahələrinə girən müxtəlif orqanları araşdırdı. Xəstə qayğısına anatomiya tətbiqi mövzusundakı düşüncəsi, otorinolarenqologiya və urologiya daxil olmaqla müxtəlif cərrahi ekspertizaların yaradılması və yüksəlməsi ilə ardıcıl olaraq inkişaf etmişdir. Zukerkandl anatomiyanı, "Bir həkimin cərrahiyyə əməliyyatları üçün müharibə xəritəsi" olaraq təyin etmişdir.
Ölümünə qədər 164-dən çox kitab və tibbi jurnallarda nəşr olunan bir çox məqalə yazmışdır. Həmçinin, 600-dən çox çapa sahib olan və 2 cildlik əhəmiyyətli bir istinad olan "Atlas der topographischen Anatomie des Menschen" () əsərini yenidən işləmişdir. Zukerkandlın əsrlər əvvəl kəşf etdikləri, hələ də cərrahı əməliyyatların təməlini meydana gətirməkdədir.
Şəxsi həyatı
1889-ci ildə Galisiyalı-Avstriyalı yazıçı, jurnalist və tənqidçi Berta Szeps ilə evlənmişdir. Cütlüyün evi, heykəltaraş Ogüst Rodin, rəssam Qustav Klimt, memar Otto Vaqner, yazıçı Herman Bahr, tamaça yazıçısı Artur Şnitzler və bəstəkar Qustav Maler kimi sənət və elm sahəsində qabaqcıl olan bir çox intellektual üçün məşhur bir görüş yeri kimi olaraq istifadə edilmişdir. 1898-ci ildə Avstriya Elmlər Akademiyası üzvü olmuşdur.
Ölümü
Emil Zukerkandl, 28 may 1910-cu il tarixində koronar dövriyyəsi xəstəliyi sonrası yaranan fəsadlar səbəbiylə Avstriya-Macarıstan imperiyasının paytaxtı olan Vyana şəhərində, 60 yaşında vəfat etmişdir. Döblinqer Qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.
Mükafatlar
Mənbə:
Pseudophoxinus hittitorum
(Pseudophoxinus hittitorum) — Çəkilər fəsiləsinin külmə cinsinə aid balıq növü.
Müqəddəs Troitski məbədi
Müqəddəs Troitski məbədi  — Başqırdıstanın İşimbay şəhərində pravoslav kilsəsi. 1993—2004-cü illərdə memar Sokolov tərəfindən tikilmişdir.
Nabaxtevi
Nabaxtevi — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 855 nəfər idi. 2014-cü ildə 688 nəfər yaşayırdı.
Ədəbiyyat
gse: 7 280
Qorğan
Qorğan — Azərbaycan Respublikasının Şabran rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 2 aprel 2010-cu il tarixli, 982-IIIQ saylı Qərarı ilə Dəvəçi rayonunun Qorğan kəndi Pirəbədil kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Qorğan kənd inzibati ərazi dairəsi yaradılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Əhalisi
Kəndin əhalisi 575 nəfər təşkil edir.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd 19 iyul 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə açılışı olmuş Şabran-Pirəbədil-Zeyvə avtomobil yolunun üstündədir.
Pseudophoxinus kervillei
— Çəkilər fəsiləsinin külmə cinsinə aid balıq növü.
Səyadulla Kərimli
Kərimli Səyadulla Xudaverdi oğlu — yazıçı-publisist, tənqidçi.
Yaradıcılığı
S.Kərimli yaradıcılığa şeirlə başlayıb. İlk mətbu əsəri 1977-ci ildə "Azərbaycan müəllimi" qəzetində dərc olunan "Nənə xalı toxuyur" adlı şeirdir. Sonrakı illərdə o müntəzəm olaraq dövri mətbuatda ədəbi-bədii və publisistik yazılarla cıxış etmişdir. S. Kərimlinin yaradıcılığında bədii-publisistik əsərlərlə yanaşı, tədqiqat xarakterli yazılar da paralel şəkildə davam etdirilmişdir.S.Kərimli uzun illər Azərbaycan mətbuat salnaməsində özünə layiqli yer tutan "Zəka" (əvvəllər "Kitablar aləmində" adı ilə nəşr olunub) jurnalının rəhbəri olmuş (1982-2005), jurnalda daha çox tariximizin, ədəbiyyatımızın, mədəniyyətimizin qaranlıq, kölgəli səhifələrinin açılmasına kömək edə biləcək materialların dərcinə çalışmışdır. S.Kərimli həm də uşaqlar üçün şeirlər yazır. Bu şeirlər Sovet məkanından bəri müxtəlif zamanlarda, müxtəlif qəzet və jurnallarda, ayrı-ayrı almanaxlarda dərc olunmuşdur.(Bax: "Göyərçin" jurnalı, 1986, nömrə-4, "Ömrü verməyin bada..." kitabı, Bakı, 1998, "Dağların söz xəzinəsi" (ədəbi almanax), Bakı, 2007 və s.). O, həmçinin, bir neçə kitabın tərtibçi-müəllifidir: "Qeybdən gələn səslər", Yazıçı, 1990, "Məhəmməd Peyğəmbər(s.ə.s), 1998, 2009, "Bitməyən ömür" (2004), "Əbədiyaşar insan" (2004) və s. Kiçik yaşlı məktəblilər üçün həm əlifba, həm də sinifdənxaric oxu materialı kimi nəzərdə tutulan "Balalara töhfə" adlı kitab hazırda çapa hazırlanır. Eyni zamanda, o, dünyasını vaxtsız dəyişmiş mərhum yazıçı Afaq Cavadovanın (Afaq Nəbiqızı) xatirəsinə ithaf etdiyi "Maral arvadın gəlini" romanının üzərində işləyir. S.Kərimli dövri mətbuatda dərc olunmuş 200-dən çox oçerk, elmi-publisistik, dini və s. yazıların müəllifidir.
21 aprel
1901–cari
thumb|[[II Elizabet]]
thumb|[[Mark Tven]]
Muse (musiqi qrupu)
Muse — 1994-cü ildə fevralında Devonda qurulan ingilis rok qrupudur. Bugünə kimi qrupun 20 milyondan çox albomu satılmışdır.
Clematis hirsutissima
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əzizbəyov
Yaşayış məntəqələri
Digər
Sind əyaləti
Sind əyaləti—Pakistanın 4 böyük bölgəsindən biri. Mərkəzi Kəraçi şəhəridir.
Tarixi
Hindistanda feodal dağınıqlığı 6 əsr (VI–XII əsrlər) davam etdi. VIII əsrin əvvəllərində ərəblər Hindistana hücum etdilər. Feodal dağınıqlığı, ara müharibələri, sürətlə hərəkət edən ərəb süvariləri Hindistanın işğalını asanlaşdırdı. VIII əsrin əvvəllərində ərəb sərkərdəsi Məhəmməd ibn Qasimin qoşunu Sind əyalətini, Hind çayının sahillərini tutdu. Ərəblər Qərbi Hindistanı işğal etdilər. Burada iki ərəb əmirliyi yarandı: Mənsurə (Sindin cənubunda) və Multan əmirlikləri.
Sind və Nadir şah
Hindistanda 57 gün qaldıqdan sonra 1 ramazan 1152 (2 dekabr 1739)-ci ildə bərabərində yüklü miqdarda sərvətlə Dehlidən ayrılan Nadir Avşar, Kabilə çatmıştı. Ancaq o, birdənbirə geri dönərək Sind hakimi Xudayar xan Abbasiyə qarşı hərəkətə keçmişdi.
Nadir 6 gün Kabildə qaldıqdan sonra o tərəfin hakimiyyətini Nasir xana tapşırdı və göstəriş verdi ki, Hindistandan gətirilən xəzinəni Herata aparsınlar. Bir qədər qabaq Nadir Sind və Zəmindar hakimi Miyan Nurməhəmməd Xudayar xan Abbasiyə əmr göndərmişdiki, Kabilə gəlib onunla görüşsün. Öz qüdrətinə arxayın olan Xudayar xan fikirləşmişdi ki, Nadir uzun səfər yorğunluğu nəticəsində onu təqib edə bilməyəcək, odur ki, əmrə qulaq asmayıb Kabilə gəlmədi.
Nadir şah özü isə Kabuldan Sind vilayətinə yollandı ki, bu vilayəti də itaət altına gətirsin. "Aləm Ara-ye Naderi"də bildirilir ki, Nadir şah hələ Hindistanda olarkən Məhəmməd şah, Sind hakimlərinin üzüdönüklüyü haqqında ona məlumat vermiş və onların yola gətirilməsini xahiş etmişdi. Mənbədə o da bildirilir ki, Nadir şah Hindistandan qoşunları ilə birbaşa Sində yollandı.
"Tarix-e Cahanqoşa-ye Naderi"də, habelə digər mənbə və tədqiqat əsərlərində isə Nadir şahın Kabuldan Sində tərəf hərəkətə başladığı bildirilir. "Tarix-e Cahanqoşa-ye Naderi"də təsdiq olunur ki, Sind hakimi Xudayar xan Abbasi hətta Hindistanın fəth edilməsindən sonra belə Nadir şaha itaət etməyə meyl göstərmədi. Əksinə, ətrafına topladığı qoşunların sayını artırmaqla özünün müstəqil hakimliyini qoruyub saxlamaq istəyirdi. Onun bu iddialığı heç şübhəsiz ki, Nadir şahı qane etmirdi və Türküstana yürüş etməzdən əvvəl Sind hakimini də itaət altına gətirməyi qərarlaşdırdı. Qış mövsümünün olması Sind yürüşünü mürəkkəbləşdirsə də Nadir şah bu qərarından dönmədi. Mövcud olan məlumatlara görə, Nadir şah əvvəlcə bu məsələni sülh yolu ilə həll etməyə çalışdı və bu məqsədlə Sind hakimi Xudayar xanı Kabula dəvət etdi. Xudayar xan bununla razılaşıb öz itaətini bildirsəydi daha həmin vilayətə qoşun çəkməyə də ehtiyac qalmazdı. Amma Xudayar xan imtina etdi və Kabula gəlmədi. Çox güman ki, Xudayar xan qış dövründə dağlıq ərazilərə hərəkət etmək çətinliyinə görə, Nadir şahın Sində yürüş edəcəyinə inanmırdı. Lakin onun höcətliyi Nadir şahı məcbur etdi ki, Sində doğru hərəkətə başlasın.
Nadir şah Sində doğru iki istiqamətdən hücuma başladı. Bir tərəfdən Fars bəylərbəyi Məhəmməd Tağı xana göstəriş verdi ki, tabeliyində olan Fars, Kerman və ətraf məntəqələrin qoşunları ilə Sind çayının mənsəbindən yuxarıya doğru hərəkətə başlasın. Piyada qüvvələri və artilleriya quru yolu ilə Sində doğru irəliləməli idi. Nadir şah özü isə dekabr ayının 8-də artilleriyası və bir neçə alayı ilə Bənkeş və Direcat yolu ilə Sində doğru irəlilədi. Bəzi tədqiqatçılar Sində doğru hərəkət edən Nadir şah qoşunlarının 50 min nəfər olduğunu göstərirlər.
Onların ifadəsindən sonra aydın oldu ki, Nadir şah qoşunlarının hərəkətindən xəbər tutan kimi Sind hakimi Xudayar xan da ( "Aləm Ara-ye Naderi"də Kiya Nasir adlanır) vilayət paytaxtı olan Xudaabadı tərk edib dağlara üz tutdu. Ailəsini və yaxınlarını özü ilə aparan Xudayar xan Nadir şahın qəzəbinə tuş gəlməyəcəyinə əmin olmaq üçün Ömərkut qalasına sığınmağı qərara aldı.Bu qala Sinddən 40 mənzillik bir məsafədə yerləşirdi. Ora aparan yol üzərində su və ərzaq mənbələri, hətta yaşayış məntəqələri belə yox idi. Xudayar xanın əyanları və yaxınları da bu uzaq səfərə çıxmağın son dərəcə təhlükəli olduğunu bildirirdilər. Lakin Nadir şahın qəzəbi və qorxusu Xudayar xanı məcbur etdi ki, Sinddən qaçıb Ömərkut qalasına sığınsın. Xudayar xan ona əmin idi ki, özü çətin yolun ağırlığına dözsə də, Nadir şah qoşunu ilə belə bir marşrutla irəliləməyə cəsarət etməz.
"Tarix-e Cahanqoşa-ye Naderi" və bir sıra tədqiqat əsərləri bildirirlər ki, Nadir şah Şəhdadpurdan 1740-cı il fevralın 26-da hərəkət etdi və bir gün sonra Ömərkut qalasına çatdı. Hər halda o, məlumdur ki, Ömərkuta yetişmək üçün böyük əziyyətlərə qatlaşmalı oldu və Xudayar xan qəfil şəkildə bu qalada yaxalandı. Mövcud olan məlumata görə, Xudayar xan həmişəki adəti üzrə səhər yuxusundan qalxıb qaladan kənara baxanda Nadir şah qoşunlarının mühasirəsində olduğunu gördü.Xudayar xan yenə qaladan qaçmağa cəhd göstərsə də bu ona müyəssər olmadı və qılıncını boynundan asıb təslim olmaq üçün Nadir şahın hüzuruna yollandı. Nadir şah onu da, onun tayfasının əhalisini də bağışladı və Xudayar xanın malik olduğu zəngin xəzinəni ələ keçirdi. Nadir şah onun xanlığına toxunmadı və Xudaabada geri qayıtmağı tapşırdı. Özü isə bir müddətdən sonra Larkana, qoşununun bir hissəsi ilə Nəsrulla Mirzənin dayandığı məntəqəyə döndü. Onun Larkana dönüşü artıq 1740-cı ilin Novruz bayramı günlərinə təsadüf edirdi. Nadir şah qoşunu ilə Novruz bayramını məhz burada qeyd etdi.
Talpurlar sülaləsi
Talpur tayfası —bəlucların böyük qollarından biridir. Bəlucların şəhadətinə görə talpurlar Əmir Həmzənin (ona salamlar olsun) törəmələridir. O qədər məlumdur ki, Hindistan şahı Məhəmməd Əkbərin şahlığı zamanında, təqribən hicri 995 (1587-ci il miladi) -ci ildə ərəblərin ölkəsində yerləşən Hələb şəhərindən köçüb Bəlucistana gəldilər. Buranı özlərinə dolanışıq məskəni seçdilər.
İlulissat
İlulissat və ya keçmiş adı ilə Yakobshavn — Qrenlandiyanın qərbində, Kaasuitsup bələdiyyəsində, Şimal qütb dairəsindən təxminən 350 km uzaqlıqda yerləşən şəhər. 4.893 nəfər əhalisi ildə şəhər Nuuk və Sisimiut şəhərlərindən sonra Qrenlandiyanın ən böyük 3-cü şəhəridir. Şəhər bir çox xizək itinin evidir.
Qrenlandiya dilində "İlulissat" "aysberqlər" deməkdir. Şəhərin yaxınlığında yerləşən və Qrenlandiyanın ən görməli yerlərindən biri olan İlulissat buz fiordu YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısındadır. Şəhərin əsas gəlir mənbəyi turizmdir. Burada yerləşən aysberqlər şimal yarımkürəsindəki ən böyük aysberqlərdir. İlulissat şəhərinin yaxınlığında Dikso körfəzi yerləşir.
Tarixi
Şəhər 1741-ci ildə Yokob Severin tərəfindən ticarət postu kimi qurulmuş və onun şərəfinə adlandırılmışdır.
Qrenlandiyada insan tərəfindən tikilmiş ən böyük tikili şəhərdə yerləşən və XVIII əsrdə tikilən Zayon kilsəsidir. Sermemeuit yaxınlığından sonuncu sakin 1851-ci ildə şəhərə köçmüşdür.
İlulissat 2008-ci ilin martından Artika Okean Konfederasiyasının bölgələrindən biridir. Konfederasiyanın üzvləri Danimarka, Kanada, Rusiya, Norveç və ABŞ Artika ərazilərinin üzrindəki mübahisələr ətrafında müzakirələr aparmışdırlar (Hans adaları və Artika 2007). 2008-ci ilin 28 mayında konfederasiya İlulissat bəyannaməsini qəbul etmişdilər.
Coğrafiya
Şəhərin cənub-şərqində yerləşən İlulissat buz fiordu 2004-cü ildən Dünya irsi siyahısındadır.
İdman
Şəhərin ən güclü futbol komandası "Naqdlunquaq-48"dir. Bu futbol klubu bütün oyunlarını Nuuk şəhərində keçirir. 10 dəfə Qrenlandiya çempionu olmuşdur.
Əhali
2014-cü ilin siyahıalmasına görə İlulissatda 4.893 nəfər yaşayır. İlulissat Kaasuitsap bələdiyyəsində ən böyük şəhərdir.
Peruçisa meşəsi
Peruçisa (serb. Перућица, xorv. və bosn. Perućica) — Avropa ərazisində qalmış relikt dörd meşədən biri. Meşə Bosniya və Herseqovinanın Serbiya ilə sərhəddində yerləşən Suteska Milli Parkının ərazisində yerləşir.
Unikallığı və özünəməxsusluğu nəticəsində meşə ciddi qorunan ərazilərdən biri hesab olunur. Meşə ərazisində ilk ciddi araşdırma 1938-ci ildə həyata keçirilmişdir. Peruçisa meşəsi Dinar dağları bölgəsində ağacların sayına, hündürlüyünə, biomüxtəlifliyinə və gözəlliyinə görə öndədir. 1952-ci ildə, Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikası tərkibində olan zaman 1234 hektarlıq sahəyə xüsusi status verilmiş və "elmi araşdırma obyekti" elan olunmuş. 1954-cü ildə isə ərazinin sahəsi 200 hektar artırılmış və dövlət tərəfindən qorunan ərazi kimi qeydiyyata alınmışdır. left|thumb|Relikt Peruçisa meşəsi.
Peruçisa meşəsinin qorunması və təbii sərvətlərinin saxlanması Suteska milli parkının əsas məqsədlərindən biridir. Ərazidə gedən bütün bioloji proseslər insan əlinin iştirakı olmadan gedir. Ağaclar qocalıb və müxtəlif xətəliklərdən məhv olur, yerində isə təbii şəkildə yeniləri bitir. Meşənin cənub coğrafi mövqeyi buz dövründən qalma istilik sevən heyvan və bitkilərin qorunub saxlanılmasına səbəb olmuşdur. Bölgədə Aralıq dənizi iqlimi hakimdir və buzlaşma meşənin şimal hissələrinə təsir edə bilib. Məhz bu ərazidə buzlaq sirki, moren və qlyasioloji çöküntülər üstünlük təşkil edir. Bölgənin cənub və alçaq hissələri buzlaşmaya məruz qalmayıb və relikt təbiət qorunub saxlanıb.
Oralmanlar
Repatriasiya Qazaxıstan köçetmə siyasətinin ən vacib məsələlərindən biri sayılır.
Yerləşdirmə
Ormanlar ənənəvi olaraq, hava və rahatlıq səbəblərinə görə keçmiş yaşayış yerləri ilə bitişik və ya yaxın olan Qazaxıstanın bölgələrində məskənləşirlər. Dolayısıyla, Özbəkistanla Qırğızıstandan gələnlər əsasən ölkənin cənubunda, Çinlə Monqolustandan gələnlər isə şərqində qalırlar. Hökumət onları şimalda yerləşdirməyə, lakin ormanların özləri gündəlik həyatda rus dilinin vacibliyi az olduğu yerlərdə, özəlliklə ölkənin cənubunda yerləşməyə üstünlük verirlər, baxmıyaraq ki, şimalda qalan ormanlara imtiyazlar təklif olunur. Şimali Qazaxıstan ölkənin ən ruslaşmış hissəsidir.
Demoqrafiya
LSAR (Laboratory for Social and Anthropological Research) elədiyi tədqiqat ormanları iki tipə bölür: 1990-cı və 2000-ci illərdə gələnlər. Bu iki qrup bir-biri ilə ya çox az, ya da heç əlaqə saxlamır. Bundan əlavə onlar gəldiyi yerlərinin əsasında bölünürlər. Bu qrupların arasında əsas fərq dilləridir.
Dil
Ormanlara Qazaxıstanda linqva franka rus dili olduğuna görə əmək bazarına inteqrasiya etmək çətindir. Bundan artıq, qazax dili Qazaxıstan, Monqolustan və Rusiyada kiril əlifbasında yazılır, Türkmənistan ilə Özbəkistanda isə latın əlifbası işlənilir. Bu xaricdə latınca oxuyan ormanlar üçün çətinliklər yaradır. Məsələn üçün, öz dilləri ilə bağlı bu çətinliklər orta təhsil sahəsində yaşanır. 2008-ci ildən başlayaraq açılan inteqrasiya mərkəzlərində qanuni müşavirə, peşə təlimi və inkişafı proqramları ilə yanaşı dövlət dilinin öyrənməsi də həyata keçirməyə çalışılırdı.
Problemlər
Dil məsələsi ilə yanaşı başqa problemlər də mövcuddur. Ormanlar özlərini yerlilərnən müqayisədə qazaqlığını xaricdə olarkən uzun zaman ərzində saxlamağa bacaran adamları kimi görürlər. Bu onları yerli ictimaətdən daha çox ayırmağa bilər. Yerlilər isə ormanlara yanaşmanı ədalətsiz sayırlar və onları "başqa" və "əsl olmayan" soydaşları kimi görürlər. Bundan artıq, bəzilərin fikirinə görə, ormanlar əmək bazarının vəziyyətini ağırlaşdırırlar.
Bon festivalı
thumb|right|250px|[[Edo dövründə Bon festivalının qeyd edən ailə.]] Bon festivalı - Yaponlar tərəfindən əcdadlarının ruhlarını şərəfləndirmək üçün təşkil edilən festival. 500 ildən çoxdur ki, Yaponiyada qeyd edilən bayram Bon-Odori adlı ənənəvi rəqsdin meydana səbəb olmuşdur. Bon festivalı adətən qeyri-iş günləri təşkil edilir. 3 gün davam festivalda musiqi-rəqs vəhdəti ilə yanaşı müxtəlif əyləncələrdə təşkil edilir. Müasir dövrdə festival bir çox ölkələrin iştirakı ilə də keçirilir. Yapon ənənələlərinə görə festival müddətincə vəfat etmiş insanların ruhları öz ailələrini və evlərini ziyarət edirlər. Bu səbəblə evlərin qapılarının qarşısında ruhları qarşılamaq məqsədi ilə tonqallar qalanır. Su hövzələrinə əcdadların ruhlarını təmsil etmək məqsədi ilə üzən şamdanlar buraxılır. Evlərin müqəddəs sayılan yerləri təmizlənir və ruhların rahatlıq tapmaqları üçün dualar edilir.
Sev və inan (kitab)
Sev və inan — Ceylan Mumoğlunun bir sıra psixoloji məsələlər üzərində qurulmuş məsləhətlərinin yer aldığı, ümumilikdə 3-cü kitabı.
Bundan əvvəl yazıçının psixoloji-fəlsəfi elmi-xronika olan “Aydınlanma səyahəti” kitabı və “Qurbağa öpüşü” adlı hekayələr toplusu işıq üzü görüb.
Kitab 2020-ci ildə "Hədəf Nəşrləri" və "XAN" nəşriyyatının elan etdiyi yay oxu marafonunun oxunacaq kitablar siyahısında yer alıb.
Məzmun
Kitabda Türkiyədə yaşayan həmyerlimiz, yazıçı-motivator Ceylan Mumoğlunun bir sıra psixoloji məsələlər üzərində qurulmuş məsləhətləri yer alıb. “Sev və inan!” sevgisizliyi yaradan səbəblərə qalib gəlməyi, insanda aktiv qüvvə olan sevgini düzgün istiqamətləndirməyi və bunu həyatın bütün sahələrinə tətbiq etməyi aşılayan kitabdır. Müəllifə görə, bugünkü cəmiyyətimizdə, xüsusilə gənclərin özünəinam və cəsarət mövzularında dəstəyə ehtiyac olduğunu müşahidə etməmək mümkün deyil. Bunun səbəbi ölkəmizdə psixoloji maarifləndirmə işinin zəif olması ilə əlaqəlidir. Ceylan Mumoğlu "sevgi" və "inam" kimi əhəmiyyətli psixoloji ehkamları “xoşbəxtlik” və “uğur” hədəfinə çatmaq üçün əsas vasitə hesab edir. Kitabın bir qismi də beyin və onunla əlaqəli məsələlərə, mütaliə vərdişinin yaradılmasına həsr olunub.
Satış
"Kitabevim.az" kitab mağazaları şəbəkəsində Hədəf Nəşrləri və “XAN” nəşriyyatının 2019-cu ilin may ayı ərzində ən çox satılan 15 yerli müəllifin kitablarının siyahısında 12-ci olub.
Pseudophoxinus libani
— Çəkilər fəsiləsinin külmə cinsinə aid balıq növü.
Tiflis əxbarı (qəzet)
"Tiflis əxbarı" (qəzet) — 1832-ci ildə Azərbaycan dilində çıxan ilk qəzet.
Şimali Azərbaycanın Rusiyanın tərkibində olması nəticəsində çar hakimiyyəti öz müstəmləkəçilik siyasətini həyata keçirmək üçün təbliğat vasitəsinə ehtiyac duydu və Tiflisdə rus dilində ilk mətbu orqan olan "Tiflisskiye vedomosti" qəzetini 1828-ci ildə nəşr etdi. "Tiflisskiye vedomosti'nin bir neçə dildə əlavəsi nəşr olunurdu. Qəzet Azərbaycan dilində 1832-ci ildə nəşr olunmuşdur və qəzetin azərbaycanca adı "Tiflis əxbarı" idi. Qəzetin həm rus, həm də yerli dillərdə çıxan əlavələri ciddi senzura nəzarətində çap olunur, hərbi orqan onları daim diqqətdə saxlayırdı.
Qəzetin nəşrə başlaması
Tiflisdəki "Diplomatik dəftərxana"da "Tiflisdə tatar dilində qəzet nəşri haqqında" 142 nömrəli iş 29 mart 1831-ci ildə açılıb, 30 yanvar 1833-cü ildə bağlanmışdır. İş Təbrizdən Bezakın diplomatik dəftərxanaya məktubu ilə başlanır. O, xahiş edirdi ki, Azərbaycan dilindəki qəzet Təbrizdə Məhəmmədxan Əmir Nizama təqdim olunmaq üçün "ardıcıl çatdırılsın", çünki o, qəzetin məzmunu ilə şahı tanış edəcəkdir.
Arxiv materiallarından məlum olur ki, "Tiflis əxbarı"nın Azərbaycan dilində olan variantı farsca çıxan qəzet bağlandıqdan sonra çap olunub. Farsca çıxan qəzetin abunəçiləri az olduğundan çox davam edə bilməmişdir. Bu, Paskeviçdən sonra Qafqazın baş hakimi olan baron Rozenin 1831-ci ilin dekabr ayının 30-da maarif naziri K.A.Livenə yazdığı məktubdan bəlli olur. Rozen yazırdı ki, məndən əvvəl burada fars dilində "Tiflisskiye vedomosti" qəzeti nəşr olunmuşdur. Qəzeti saxlamaq üçün abunəçilərin sayı az olduğuna görə onun nəşri dayandırılmışdır.
Tatarlar (azərbaycanlılar) onlar üçün çıxan qəzeti (fars nüsxələri nəzərdə tutulur.) təbiətlərinə xas olan maraqla və məmnuniyyətlə qarşıladılar, lakin olduqca az abunə ilə kifayətləndilər... Çünki fars dili nəinki bizə mənsub olan və tatarlar (Azərbaycan türkləri) yaşayan Zaqafqaziya ölkəsində, hətta Azərbaycanın özündə də az yayılıbdır... Həmin nəşrdən gözlənilən fayda məni, onu bərpa etmək zərurətinə inandırdı, lakin fars dilində yox... tatar dilində.
"Tiflis əxbarı" qəzetinin Azərbaycan dilində ilk nömrəsi 1832-ci ilin yanvarında çıxmışdır. Sənədlərin birində deyilir:
Bu il yanvarın 1-dən Tiflisdə aşağıdakı şərtlərlə tatar dilində qəzet buraxılacaqdır. 1. Qəzet həftədə bir dəfə çıxacaqdır. 2. Rusca nəşrində olduğu kimi, tatar qəzetinin də illik abunə haqqı gümüş pulla 8 manat, yarım illik isə 5 manatdır. 3. Nömrələrin vaxtında çıxmasına və abunəçilərə müntəzəm çatdırılmasına nəzarət qəzetin baş redaktoru, baş saray müşaviri Sankovskiyə tapşırılır. Qəzet almaq istəyənlər ona ya şəxsən, ya da ki, yerli hökumət vasitəsilə müraciət edə bilərlər.
Bu sənəddən göründüyü kimi "Tiflis əxbarı" qəzeti "Tiflisskiye vedomosti"nin əlavəsi olduğu üçün onun redaktoru saray müşaviri Sankovski idi.
Bu məzmunda elanlar Ermənistan vilayətinə, Ahalsıx paşalığına, müsəlman əyalətləri idarəsinə, Şirvan, Şəki, Bakı, Quba, Dərbənd, Lənkəran, Qumri komendantlarına göndərilmişdi. Elanla yanaşı, qəzetə abunəçilər toplamaq haqqında göstəriş də verilmişdi. Alınan cavablardan bir neçəsi Gürcüstan dövlət arxivində saxlanılır. Məsələn, Quba komendantı podpolkovnik Gimbut yazırdı:
Tatar dilində çıxan “Tiflis əxbarı” qəzetini almaq istəyən 30 nəfər, rus dilində almaq istəyən iki nəfərdir.
Bakı komendantı podpolkovnik Kolomiysev məktubunda deyirdi ki, Bakıda qəzetə yazılmaq istəyənlər tək-təkdir. Ümumiyyətlə, camaat qəzetə yazılmaq istəmir. Ona görə ki, keçən illər fars dilində çıxan qəzetin abunəçiləri nömrələrin birini də almamışlar. İndi də tamam etiraz edirlər.
"Tiflis əxbarı"qəzetinin bir nüsxəsi belə əldə yoxdur. Lakin qəzetin çıxması haqqında çoxlu arxiv sənədləri vardır. Bu sənədlər mətbuatda qismən işıqlandırılmışdır. Mətbuat tariximizin ilk mərhələsində nəşr olunan mətbu orqanlar kimi "Tiflis əxbarı"nın da abunəçilərinin sayı az idi. Quba komendantı Gimbut 1832-ci il 21 yanvar tarixli 119 nömrəli məktubunda qəzetin 30 nəfər abunəçisi olduğunu göstərdiyi halda, Bakı komendantı Kolomiysev abunəçi azlığından şikayətlənirdi.
"Tiflis əxbarı" təkcə Zaqafqaziyada deyil, İranda və Türkiyədə də oxuyurdular.
Redaktor
Qəzetin materiallarını Mirzə Əpriəm Yenikolopov redaktə edirdi. O, Şərq dillərini bilirdi.
Qəzetin başlıca mövzuları
Baron Rozen maarif nazirinin nəzərinə çatdırırdı ki, azərbaycanca çap olunacaq "Tiflis əxbarı" farsca çıxmış qəzetin məzmununa müvafiq materiallar verəcəkdir. Məqalələrin məzmunu isə bu şəkildə müəyyənləşdirilmişdir. 1. Dövlət tərəfindən Zaqafqaziya müsəlmanlarına verilən yüksək mükafatlar haqqında məlumatlar. 2. Asiyalılar üçün anlaşıqlı və maraqlı olan xarici və daxili yeniliklər. 3. Yerli əhali arasında Avropa təhsilinə, sənayesinə rəğbət oyadan müxtəlif materiallar. Baron Rozen məktubunda göstərirdi ki, qəzetin azərbaycanca çıxması ilə hökumətin “müvafiq xeyirxah niyyətlərinin” buradakılar arasında yayılması üçün “ən layiqli vasitə” əldə ediləcəkdir.
Qəzetin nəşrinin dayandırılması
Qəzet 1833-cü ilin əvvəllərinə qədər çıxmışdır. Sankovski 1832-ci il oktyabrın 19-da vəfat etdikdən sonra əməkdaşlardan Zubaryov və Qordeyev hər üç qəzetin nəşrini davam etdirmək istəmişlər. Lakin üç qəzeti redaktə etmək onlar üçün çətinlik törətmişdir. Bir-birinin ardınca hər üç qəzet bağlanmışdır. Bundan sonra Tiflisdə bir neçə il Azərbaycan dilində qəzet çıxmamışdır.
Nadarbazevi (Xaşuri)
Nadarbazevi (Xaşuri) — Gürcüstanın Xaşuri bələdiyyəsinin inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhali
2002 siyahıyaalmaya görə kəndin əhalisi 7 nəfər idi. 2014-cü ildə 8 nəfər yaşayırdı.
Ədəbiyyat
gse: 7 284
Beyjinyo
thumb Beyjinyo (portuqalca: Kiçik öpüş) - qatılaşdırılmış süd, rəndələnmiş hind qozu ilə hazırlanan, şəkər tozu və ya rəndələnmiş kokos və mixəklə bəzədilən ənənəvi Braziliya şirniyyatı.
Güman edilir ki, ilk adı "Rahib öpüşü" olan bu şirniyyatın orijinal reseptində yalnız badam, su və şəkər tozu var.
Mərcimək (növ)
— Lens cinsinə aid bitki növü. fars mənşəli olan mərcimək kəlməsi, bəzi türk dillərində yasmıq adlanır.