cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Təranə Muradova
Həyatı
Bütün Dövlət tədbirlərində, seçkiqabağı kompaniyalarda, seçkilərlə əlaqədar Bərdə, Quba, Azərbaycan günləri ilə bağlı Rusiya, Ukrayna, Avstriya, Sankt-Peterburq, Yekatrinburq, Ufa, qastrol səfərləri ilə əlaqədar Belarusiya, Minsk, Muqilyov, Zərifə xanım Əliyevanın 80 illik yubileyində, YAP-ın yubileyində, ATA Bankın 10 illik yubileyində, Dünya Rus Mətbuat Konfransında, Dünya Çempionatının mərhələ yarışlarında, Beynəlxalq turnirlərdə, Prezidentin andiçmə mərasimində, Türkiyədə yaşayan azərbaycanlıların ümumi konfransında, 2004-cü ildə keçirilən Taykvando üzrə yarışlarda, Qadınlar gününə həsr edilmiş tədbirdə, Güləş üzrə Dünya Kubok yarışlarında, Xəlil Rzanın anma mərasimində, Hüseyn Cavidin 120 illik yubileyində, ABU Arenanın açılışında, Gimnastika üzrə Dünya Kuboku yarışlarının açılışlarında, Dubaya qastrol səfərində dəfələrlə onu sevərlər qarşısında çıxışları olmuşdur.
2019-cu illədək Azərbaycan Respublikasının Prezidenti ümummilli lideri Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş ali təhsil müəssisələri arasında keçirilən rəqs müsabiqələrində münsiflər heyətinin üzvü olub. Təranə Muradova rəqs fəaliyyəti ilə yanaşı 12 il xeyriyyəçilik missiyası olan Avstriya-Azərbaycan Cəmiyyətinin sədri olub.
2016-cı il 2017-ci ildə Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasının "Xoreoqrafiya sənəti" üzrə fəlsəfə doktoru və elmlər doktoru hazırlığı üzrə doktorantura/dissertantura səviyyəsinə daxil olub və 2020-ci ildə "Azərbaycan xoreoqrafiya sənətinin milli üslub xüsusiyyətləri" adlı dissertasiya mövzüsu ilə müdafiə profesinə hazirlaşıb
Ailəsi
Təranə Muradovanın həyat yoldaşı Ramiz Cəlilov 27.05.2021-ci ildə vəfat edib. İki övladı, iki nəvəsi var.
Mükafatları
Təranə Muradova əmək fəaliyyəti dövründə bir çox ad və mükafatlara təltif olunub:
Yarkinski (Arxangel)
Yarkinski — Başqırdıstan Respublikası nın Arxangel rayonu nda yerləşən kənd. Kənd İnzer kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafiyası
Kənd ərazisindən Beliş çayı axır.
Ranobe
right|thumb|[[Makaoda ranobe satan kitab evi.]] ,, və ya layt-novel — əsasən gənc kütlə – orta məktəb və lisey tələbələri üçün nəzərdə tutulan yapon romanların bir növü. Ranobe əvəzinə işlədilən sözlərdən biri olan "layt-novel" vasey-eyqo olub, ingilis dilindəki "light novel" söz birləşməsindən yaranmışdır. Ranobe daha tez-tez işlədilən sözdür. Qərbdə bəzən LN qısaltmasından istifadə olunur. Ranobelər adətən 40.000–50.000 sözdən ibarət olur, daha qısa olanları ABŞ ədəbiyyat terminologiyasında novella adlandırılan hekayə növünə ekvivalent hesab olunur. Ranobelər nadir hallarda 100-dən çox səhifədən ibarət olur, çap olunması üçün cədvəl hazırlanır, adətən bunkobon (A6, 10,5 sm × 14,8 sm) formatında nəşr olunur və manqa stilində olan illüstrasiyalara malik olur. Lakin illüstrasiyasız ranobelərə də rast gəlmək mümkündür. Mətn çox vaxt kitab şəklinə salınmazdan qabaq antologiya jurnallarında serializasiya olunur.
Detallar
Nəşriyyatlar daim yeni, uğur qazanacaq ranobelər axtarışındadır. Bunun üçün illik müsabiqələr təşkil edirlər. Belə müsabiqələrdə qalib gələnlər pul mükafatı əldə edir və ranobesini nəşr etdirmək hüququ qazanırlar. Dengeki Roman Mükafatı ən nüfuzlu müsabiqələrdən biridir. 2013-cü ildə bu müsabiqə üçün 6.500-dən çox ranobe təqdim olunmuşdu. Bütün romanlar "ranobe" kimi etiketlənir və ucuz qiymətə nəşr olunur. Məsələn, "The Melancholy of Haruhi Suzumiya" ranobesinin Yaponiyadakı qiyməti 514 ¥ (üstəgəl, 5 % vergi; ~ 7 manat) təşkil edir və bu Yaponiyada satılan ranobelərin normal qiymətinə uyğun gəlir. 2007-ci ilin məlumatına görə (Yaponiya hökumətinin maliyyələşdirdiyi sayta görə) ranobe bazarının qiyməti 20 milyard ¥ (~ 272 milyon manat) təşkil edir və hər il 30 milyon nüsxə ranobe çapdan çıxır. Kadokawa Sneaker Books və Dengeki Books kimi başlıca imprintlərə sahib olan Kadokawa Group Holdings şirkətinə bu bazarda düşən pay 70–80 %-dir. 2009-cu ildə ranobe satışından 30,1 milyard ¥ (~ 410 milyon manat) gəlir əldə olunmuşdur və ranobe satışları Yaponiyadakı bunkobon formatında olan kitab-dəftər məhsullarının 20 %-ni təşkil etmişdir.
Son illərdə ranobelərin digər dillərə, xüsusilə ingilis dilinə tərcümə edilməsində böyük fəallıq müşahidə olunur. 2007-ci ilin martında Seven Seas Entertainment yapon ranobesini tərcümədə edərək bankobon cildində nəşr edən ilk ingilisdilli nəşriyyat olmuşdur. Ranobeləri ingilis dilinə tərcümə edən digər nəşriyyatlar Tokyopop, Viz, DMP, Dark Horse, Yen Press, və Del Rey Mangadır.
Piyada
thumb|Piyadalar Piyada — nəqliyyat vasitəsindən kənarda olan yol hərəkət sisteminin iştirakçısı. Piyada kimi əlil arabasında olan şəxs, velosiped, moped, motosikl, xizək sürənlər, uşaq və əlil arabası aparan şəxslər başa düşülür. Fars mənşəli olan piyada kəlməsi qədim türk dilində (Orxon abidələri) yadaq olaraq qeydə alınıbmış. Günümüzdə bəzi bölgələrdə (Dərbənd, Qazax, Ordubad, Borçalı) yayaq kəlməsindən piyada mənasında istifadə edilir.
Yol hərəkət qaydalarında piyadaların da vəzifələri müəyyən edilir. Yol infrastrukturunda piyadaların hərəkəti üçün piyada yolları, piyada keçidləri, işıqforlar və yeraltı keçidlər nəzərdə tutulur.
Ranobe
Tarix
1980-ci illərdə Yoşiki Tanakanın gənclər üçün nəzərdə tutduğu "Heroic Legend of Arslan" ranobesi məşhurluq qazanmışdır. "Record of Lodoss War" da böyük uğur əldə etmişdir. Bu iki ranobe əsasında animelər çəkilmişdir.
Dengeki Bunko yazıçıları yavaş-yavaş diqqət çəkərkən 2006-cı ildə Haruhi Suzumiyanın seriyaları böyük uğur əldə etmişdir və bundan sonra ranobelərə olan maraq çox böyümüşdür.
Cekli dominosu
Tarixi
"Mir-Xan domino oyunu" dominonun oyun növlərindən biridir. XX əsrin sonlarında "Şahdağ milli etnik qrupu" kimi fərqləndirilən Azərbaycanın milli etnik nümayəndələrindən ceklilər tərəfindən yaradılmışdır.
Oyun qaydaları
Mir-Xan domino oyunu yalnız 3 və yaxud da 4 nəfər iştirakçı arasında oynanılır.
Nəfisə Xatun
Nəfisə Mələk Sultan — 3-cü Osmanlı sultanı Murad Hüdavəndigar ın qızı.
Həyatı
Nəfisə Sultan 1363-cü ildə Bursa da dünyaya gəldi. Atası Osmanlı sultanı Murad Hüdavəndigar, anası isə onun kənizlərindən biridir. Uşaqlıq illəri Bursa da keçən Nəfisə Sultan 1378-ci ilin baharında Qaramanoğlu Ələddin Əli bəy lə evləndirildi. Eyni mərasimlə qardaşı Şahzadə Bəyazid də Gərmiyanoğlu Süleyman bəy in qızı Dövlətşah Xatun la nigahlandı.
Siyasi məqsədlərlə baş tutan bu nigahdan 3 oğlu dünyaya gələn Nəfisə Sultan evliliyi boyunca əriylə atası Murad Hüdavəndigar və qardaşı İldırım Bəyazid arasında vasitəçi rolunu oynadı. Əri Ələddin Əli bəy in Osmanlılar a qarşı Anadolu bəylikləri ni ayaqlandırması nəticəsində Osmanlı ordusu dəfələrlə Konya nı mühasirəyə almış, ancaq hər dəfə Nəfisə Sultan araya girərək tərəflər arasında sülhü təmin etmişdir. Bu səfərlərdən ən önəmlisi isə 1385 tarixli Qaraman səfəridir. Nəfisə Sultanın xahişiylə Konya qalası mühasirədən azad edilmiş, Ələddin Əli bəy Murad Hüdavəndigar ın əlini öpərək yenidən Osmanlı təbəəliyini qəbul etmişdir.
Ancaq Murad Hüdavəndigar ın vəfatından sonra Ələddin Əli bəy yenidən Osmanlı hakimiyyətinə qarşı ayaqlandı. Yeni sultan İldırım Bəyazid isə atasından fərqli olaraq, bacısı Nəfisə Sultanın xahişlərinə məhəl qoymadı və 1397 tarixli Qaraman səfərinin sonunda Ələddin Əli bəy i ələ keçirərək edam etdirdi (1397-ci ilin payızı). Beləliklə, Konya başda olmaqla, digər bütün Qaramanlı mülkləri Osmanlılar ın əlinə keçdi və Nəfisə Sultan övladlarıyla birlikdə Bursa ya göndərildi.
Övladlarıyla birlikdə Bursa da yarı-qapalı həbs tutulan Nəfisə Sultan çox keçmədən bəyliyin başına gətirilən böyük oğlu Nəsrəddin Mehmed bəy lə birlikdə Konya ya geri döndü. Ancaq burada 1400-cü ildə vəfat etdi. Cənazəsi 1381-ci ildə Karaman da inşa etdirdiyi Hatuniyə mədrəsəsinin həyətindəki türbəyə dəfn edildi.
Mamarçev zirvəsi
thumb|Qərbi Antarktikada Sentinel dağlarının yerləşməsi. thumb|Sentinel dağlarının xəritəsi. Mamarçev zirvəsi (Мамарчев връх, ‘Mamarchev Vrah’ \ma-'mar-chev 'vr&h\) — Antarktidanın Elsuort dağlarına daxil olan, 2500 m hündürlüklü qaya zirvəsidir. Zirvə Pulpudeva buzlağından qərbdə, Ellen buzlağından şərqdə yerləşmişdir və dağ silsiləsinə daxildir. Sentinel dağlarının şimal mərkəzində yerləşmişdir. Sullivan yüksəkliyinə daxildir.
Zirvə cənubi Bolqarıstanda yerləşən, Bolqarıstan azadlıq hərəkatının lideri olan Georgi Mamarçevin (1786-1846) şərəfinə adlandırılan Mamarçevo şəhərinin adını daşıyır.
Yerləşməsi
Mamarçev zirvəsi -78.31361°N, -85.14833°W koordinatlarında yerləşmişdir. Levak dağından 2.37 km şimal-qərbdə, Bearskin dağından 11.33 km şimal-şərqdə, Camper dağından 11.08 km cənub-şərqdə, Roberts zirvəsindən 5.28 km cənubda yerləşmişdir. ABŞ xəritəsinə 1961-cı ildə daxil edilmişdir.
Mikania vitifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qasım ibn Həsən
Qasım ibn Həsən ibn Əli ibn Əbu Talib İmam Həsənin oğlu. Kərbəla döyüşündə Əmr ibn Səid ibn Nufeyl Əzdi tərəfindən öldürülüb.
Yimey Vanq
Yimey Vanq – çinli qadın voleybolçu. Çin milli voleybol komandasının çapraz mövqedə oynayan hücumçusudur. Boş vaxtlarında pop musiqiyə qulaq asmağı sevən voleybolçu həmçinin basketbolla da maraqlanır.
Karyerası
Karyerasına doğma vətəninin Liaoninq komandasında başlayan Vanq burada 2005-06 mövsümündə Çin ölkə çempionatının qızıl medalını qazanmışdır. Uğurlu çıxışı sayəsində Çin milli komandasında oynamaq şansını tapan voleybolçunun bu mənada ilk matçı 2005-ci ilə tasadüf edir.
2008 Yay Olimpiya Oyunlarında da iştirak şansı tapan voleybolçu doğma şəhəri Pekində keçirilən yarışda milli komandanın əlavə güclərindən biri olur. (ikinci heyətin üzvi kimi) Ev sahibləri yarımfinala qədər irəliləsələr də yarımfinalda Braziliya milli voleybol komandasına məğlub olur. Üçüncülük matçında qalib gələn Çin milli komandası bürünc mükafatlara yiyələnir. Bu oyunlarda az da olsa oynamaq şansı tapan Vanq isə ilk olimpiya bürüncünə sahib çıxır. Bundan sonra o, 2012 Lodon Yay Olimpiya Oyunlarında da iştirak etmişdi.
2013-cü ildə Türkiyə voleybol klubu Əczacıbaşı ilə müqavilə imzalamışdır. Burada 2013-14 CEV Qadınlar Çempionlar Liqasında iştirak edərək ilk avrokubok təcrübəsini də qazanır. Bununla da bəs eləməyən asiyalı turnirin Dördlər finalında da iştirak edə bilir. Yalnız bu mərhələdə komandası ilk öncə Vakıfbanka daha sonra isə Azərbaycan çempionu Rabitəyə məğlub olur.
Pərilərə inanmayın (film, 1979)
Məzmun
Burada komik tərzdə qəhrəmanın yuxusunda başına gələn əyləncəli hadisədən danışılır.
Film haqqında
Film yazıçı Natiq Rəsulzadənin eyniadlı fantastik hekayəsinin motivləri əsasında çəkilmişdir.
Typhlodromus qianshanensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Əbül Hica Salar
Əbül Hica Salar — Erməni mənbələrində adı keçən, Arazdan şimalda hakimiyyətdə olmuş son Salari hökmdarı.
Hakimiyyəti
Atası İbrahim in ölümündən sonra Dvində hakimiyyətə gəlmiş Əbül Hica Azərbaycanı Rəvvadilərə verməyə məcbur olmuşdu. Bu vaxt qonşuluqdakı iki erməni knyaz I Smbat və əmisi Muşel ədavətdə idilər. Muşel 982-ci ildə ona Smbata hücum etməsini təklif etmiş, lakin elə bu ərəfədə Ordubad hakimi Əbu Dulaf Şeybani Dvini ələ keçirmişdi.
Sonrakı həyatı
Bundan sonra sərgərdan həyatı yaşamağa başlayan Əbül Hica və ailəsi Bizans imperatoru II Bazil in yanına gedərək torpaqlarını geri almaq üçün kömək istəmişdi. 989-cu ildə II Smbatın köməyi ilə Əbu Dulafa hücum etmiş, lakin məğlub olmuş və öz qulluqçuları tərəfindən boğulmuşdur
Dalbergia emirnensis
(Dalbergia emirnensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kolera (musiqiçi)
Esen Güler ya da daha çox tanınan səhnə adıyla Kolera, Türk repçi.
Yapalaqca
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Mikania warmingii
Mikania warmingii Mikania warmingii Mikania warmingii
Aydın Qasımlı
Aydın Qasımlı (Mədətoğlu) — türkoloq, filologiya elmləri namizədi, dosent.
Həyatı
1946-cı ildə Ordubad rayonunun Kələki kəndində anadan olub. 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Şərqşünaslıq fakültəsini bitirmiş, elə həmin il Şərqşünaslıq fakültəsinin Elmi Şurasının zəmanəti ilə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Əlyazmalar Fondunun (indiki M. Füzuli Adına Əlyazmalar İnstitutu) əyani aspiranturasına müsabiqə yolu ilə daxil olmuş, 1976-cı ildə namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək "filologiya elmləri namizədi" alimlik dərəcəsi almışdır. 1980-ci ilə qədər Əlyazmalar Fondunda baş elmi işçi vəzifəsində çalışmış, 1980-ci ildə müsabiqə yolu ilə Naxçıvan Dövlət Pedaqoji İnstitutuna (indiki Naxçıvan Dövlət Universiteti) Azərbaycan dili müəllimi seçilmiş, 1993-cü ilə qədər orada əvvəl müəllim, sonra isə baş müəllim və dosent kimi "Azərbaycan ədəbi dili tarixi" və "Müasir Azərbaycan dili" fənlərindən dərs demişdir.
1993-cü ildə özü tərəfindən saxta hesab olunan ittihamlarla 12 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmiş, Avropa Şurası tərəfindən siyasi məhbus statusu aldıqdan sonra 2002-ci ildə dövlət başçısının əfv fərmanı ilə vaxtından əvvəl (8 il yarımdan sonra) azadlığa buraxılmışdır. Həbsdən sonra çoxsaylı şifahi müraciətlərinə baxmayaraq heç bir yerdə işlə təmin olunmamışdır.
Elmi və publisistik yaradıcılığı
Türk tarixi və mədəniyyəti, həmçinin fəlsəfi və milli-ideoloji mövzularda dəyərli əsərləri var və öz tədqiqatlarını davam etdirir. Yüzlərlə elmi, elmi-metodiki və publisistik məqalənin və 7 kitabın müəllifidir. 2006-cı ildən "Türküstan qəzeti"nin daimi yazarıdır.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
1980-ci illərin axırlarında Azərbaycanda formalaşmış milli azadlıq hərəkatının fəal iştirakçılarından olmuşdur. Hazırda Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası (KXCP) sədrinin strateji məsələlər üzrə müavini, İdarə Heyətinin üzvüdür.
1-ci Etkol (Baymak)
1-ci Ektol — Başqırdıstan Respublikasının Baymak rayonunda yerləşən kənd. Kənd 1-ci Etkol kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə başqırdlar (100 %) üstünlük təşkil edir.
Psevdosənədli film
Psevdosənədli film — forması və ya üslubca sənədli filmə bənzəsə də, real hadisələri əks etdirməyən kino janrı. Ssenaridən və uydurma elementlərdən əhvalat danışmaq üçün istifadə olunur. Bu uyduralar ya rejissorun təxəyyülünün məhsulu olur, ya da ki, kompüter effekləri vasitəsilə yaradılır. Orson Uellsin uğurlu filmlərindən biri olan "Dünyaların müharibəsi" (1938) filmi bu janrda çəkilmiş ilk filmlərdəndir. Bundan başqa "Mad Max 2","Dyatlov aşırımının sirri" və s. kimi filmlər də bu janra daxildir.
UH-1
Bell firması tərəfindən istehsal edilən hərbi məqsədli daşıma vertolyotu. UH-1 Iroquois adıyla bilinir. İlk başda hərbi məqsədlərlə çıxarılmış bir vertolyot olsa da gözləniləndən çox daha böyük bir maraq görmüş və sivil məqsədlər üçün də istifadə edilmişdir. Dünyanın ən "məşhur" vertolyotlarından biri olmaqla birlikdə artıq istifadə dövrünü yavaş-yavaş başa çatdıran bu vertolyot bir çox pilotun hələ də əvəzedilməz helikopteri olmağa davam edəcək.
Həbib ibn Məzahir
Həbib ibn Məzahir əl Əsədi və ya Həbib ibn Muzahir əl Əsədi - Bəni Əsəd tayfasından idi və Kərbəla döyüşündə vəfat etmişdir.
UH-1
İnkişaf Prosesi
UH-1-lər müvəffəqiyyətli Bell silsilə vertolyotlarının qabaqcılıdır. Vyetnam müharibəsində istifadə üçün nəzərdə tutulmuş UH-1B modelində kabinə, 9 əsgər və ya 3 xərək alacaq şəkildə genişləndirilmişdir. Vyetnam müharibəsində istehsal məqsədlərinin xaricində piyadalara iştirak dəstəyi vermə və kəşfiyyat vəzifələrində də istifadə edilmişdirlər. Buna görə çox yüksək itkilər vermişlər: ölən pilotların sayı 2002 olarkən itirilən vertolyot sayı təxminən olaraq 5.000 ədəddir.
2004-cü ildə Amerikan Ordusu bütün UH-1 ləri UH-60 Blackhawklarla dəyişdirmişdir. 2004-ci ildən sonra Amerika Ordusu yalnız bu dörd vertolyotu istifadə edəcəyini açıqlamışdır: AH-64 Apache, Boeing CH-47 Chinook, OH-58 Kiowa və Sikorski UH-60. Amerika ordusunda UH-1-lər hələ təlim məqsədiylə və hava təcili yardımların olaraq istifadə edilməkdədir. Avstraliya Ordusu da bir neçə il əvvəl son UH-1 vertolyotlarına təşkil etdiyi bir mərasimlə təqaüdə ayırmışdır.
UH-1 (205A-1)
thumb|250px | UH-1-in şəkili
18 noyabr
1901–cari
thumb|[[Osamu Dezaki]]
thumb|[[Emin Sabitoğlu]]
Cəbəl İhud
Cəbəl İhud - Mərakeşin qərb bölgəsində yerləşən kənd. Cəbəl İhud eyni zamanda arxeoloji qazıntı mərkəzi kimi də tanınmışdır. 2017-ci ilin iyun ayında ərazidə aparılan qazıntı işləri zamanı yaşı 300 min il olduğu təxmin edilən Homo sapiensə aid skelet qalıqların aşkarlanıb.
Typhlodromus quadratoides
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Saliha Sultan (III Əhmədin qızı)
Salehə Sultan (d. 20 aprel 1715 - ö. 11 oktyabr 1778) - 23. Osmanlı padşahı III Əhmədin Hatəm Xanımdan doğulan qızıdır.
Mikania weberbaueri
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Cəmilə Cabbar
Həyatı
1978-ci ildə Bakıda anadan olmuş Cəmilə xanım indi İzmir Opera Teatrında çalışır. Hazırda Türkiyənin Zafer Erdaş, Tuncay Kurtoğlu və Tevfik Rodosdan ibarət ən güclü opera üçlüyünün ("Üç Bas") çıxışlarını müşayiət edən Cəmilə Cabbarova sonuncu dəfə fevralın 2-də Ankarada səhnəyə çıxıb. Həmin gün Ankara Dövlət Opera və Balet Teatrında "Üç Bas"ı müşayiət edən Cəmilə Cabbarova yenidən qardaş ölkə mətbuatının gündəminə düşüb. Konsertdə Cəmilə xanımın müşayiəti ilə qardaş ölkənin üç ən güclü səsinin ifasında klassik Qərb və Şərq musiqiləri ilə yanaşı, Azərbaycan mahnıları da ifa olunub.
Cəmilə Cabbarovanın dosyesi
32 yaşlı pianoçu xanım nə az, nə çox, düz 14 il Bakıda Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbində təhsil alıb. 6 yaşından piano sinfinə gedən Cəmilə xanım 1996-ci ildə Bakı Musiqi Akademiyasında təhsilini davam etdirib. Dilarə Mirzəquliyevanın sinfində oxuyan Cəmilə Cabbarova, 2000-ci ildə Oqtay Abbasquliyevin tələbəsi olaraq, Bakı Musiqi Akademiyasından məzun olub. 2002-ci ildə doktoranturanı bitirərək, 2003-cü ildə Moskva Dövlət Konservatoriyasında master-klasslara qatılıb. 2004-cü ildə Almaniyada "İstedadlı musiqiçilər" adlı master-klassa qatılan Cəmilə xanım 6 mövsümdür ki, İzmir operasında çalışır, Türkiyədə və Avropanın bir çox ölkələrində saysız-hesabsız konstertlərdə iştirak edir. 2007-ci ildə Vyanada beynəlxalq müsabiqənin şərəf mükafatını qazanıb. Çoxsaylı ifaçılıq müsabiqələrində ilk yerləri tutan Cəmilə Cabbarova hazırda qardaş ölkədə ən yaxşı opera pianoçusu imicinə malikdir.
Baltimor Universiteti
Baltimor Universiteti — Baltimordakı dövlət universiteti və Merilend Universitetinin bir hissəsidir. Baltimor Universitetinin məktəb və kollecləri ticarət, hüquq, ictimaiyyətlə əlaqələr, tətbiqi sənət və elm sahələrində təhsil verir.
Arxa plan
Universitet şəhərciyinə yaxın ərazi ilk dəfə 1700-cü illərdə, o zamanlar əlverişli nəqliyyat vasitəsi olan Jones Falls çayı ətrafındakı kənd təsərrüfatı torpaqları və meşə sahələri ilə məskunlaşdırılmışdı. Çayın nəqliyyat irsi daha sonra istifadəsi barədə xəbər verirdi: rəqabət aparan Maunt-Röyal və Pensilvaniya dəmir yolu stansiyalarının yaradılması ilə bu rayonda inkişafı tam sürətlə getdi.
1900-cü illərin birinci yarısında tikilən binalara sonralar universitet tərəfindən istifadə ediləcək iki bina daxil idi: Loyola Əmanət və Kredit Binası (indiki Liberal Sənətlər və Siyasət Binası) və ABŞ-da ilk qapalı avtomobil ticarət mərkəzlərindən birinə çevriləcək "köhnə qaraj" (indiki inzibati bina). Bunlar Midtoun Belvedere bölgəsindəki əhəmiyyətli yaşayış sahələrini tamamlamaq və ərazinin rəqib dəmir yollarında regional bir mərkəz statusundan böyük fayda əldə etmək üçün inşa edilmişdir.
Erkən tarix
Baltimordakı bir qrup iş adamı tərəfindən qurulan Baltimor Universiteti əvvəlcə işləyən kişilər və qadınlar üçün təhsil imkanları yaratmağa çalışırdı. İlk dərslər indiki Liberal İncəsənət və Siyasət binasında deyil, 1925-ci ildə St.Pol küçəsindəki dörd mərtəbəli bir binada keçirilirdi.
1937-ci ildə axşam kurslarına əlavə olaraq gündüz proqramları əlavə edildikdən sonra universitetdə tam hüquqlu kiçik bir kollec yaradıldı. Sonrakı onilliklərdəki meydana gələn digər dəyişikliklərdən biri də 1966-cı ildə Langsdeyla Kitabxanasının inşa edilməsi oldu. 1970-ci illərdə Baltimor Universiteti Şərq Kolleci, Mount-Vernon Hüquq Məktəbi və Baltimor Ticarət Kolleci ilə birləşdi.
Tomas Pullenin prezidentliyi dövründə universitet 1971-ci ildə Orta Ştatlar Məktəblər və Kolleclər Birliyində tam akkreditasiya almışdır. 1975-ci ildə Baltimor Universiteti yalnız bakalavr və aspirantura təhsillərinin üçüncü və dördüncü ilini təklif edən Bölmə Ali Təhsil Təşkilatı oldu. Bu müddət ərzində mülkiyyət hüquqları Merilend əyalətinə keçdi.
Proqramlar
"Aşağı bölmə təşəbbüsü" Baltimor Universitetinin mövqeyini genişləndirmək üçün 2005-ci ildə başlayan və bakalavr dərəcəsinin ilk iki ilini təmin edən bir proqram idi. 2005-ci ilin aprelində Merilend Universitetinin Qəyyumlar Şurası universitetə birinci və ikinci kurs tələbələrini qəbul etməyə imkan verəcək planları təsdiqlədi. İlkin plana görə, birinci və ikinci kurs tələbələri 2006-cı ilin payızından başlayaraq qəbul edilməli idi.
15 fevral 2006-cı ildə Merilend Ali Təhsil Komissiyası Baltimor Universiteti tərəfindən təqdim olunan, universitetin dörd illik bakalavr statusuna qayıtmasına imkan verən yenidən işlənmiş bir missiya bəyanatını yekdilliklə təsdiqlədi. Bu, 2005-ci ildə Qəyyumlar Şurasının təsdiqini alan eyni təşəbbüs idi, lakin plan bir qədər yenidən nəzərdən keçirildi və 2007-ci ilin payızında birinci kurs tələbələrinin qəbul olunmasını tələb etdi.
Universitet yeni proqramın tələbələri iş, hüquq, texnologiya, ictimaiyyətlə əlaqələr və tətbiqi humanitar sahələrdə hazırlamaq üçün təşkil edildiyini söylədi. Habelə universitet kursun ilk ilində anonim özəl sponsorun köməyi ilə mümkün olan pulsuz təhsili verəcəyini söylədi.
Həmçinin universitet bu dəyişikliklərdən bir müddət əvvəl rəngləri mavi (PMS 3025) və yaşıl (PMS 362) ilə dəyişdirdi, UB loqosunu yeniləyib və yeni Knowledge That Works şüarını qəbul etdi. 2016-cı ildən etibarən universitet rəngi yalnız mavi rəngdədir (PMS 7690).
2011-ci ildə universitet 2011-ci il Balkan İş Sammitinin keçirildiyi yer kimi çıxış etdi. Bu hadisədən bir neçə il sonra universitetin Hüquq fakültəsi üçün 12 mərtəbəli yeni bir bina inşa edildi və şəhərcikdə əlavə yataqxanalar tikildi. 2014-cü ilin may ayında Kurt Şmokun təqaüdçü prezident Robert Boqomolun yerinə universitetin səkkizinci prezidenti olacağı elan edildi.
Satyrus
Satyrus — Nymphalidae fəsiləsinə aid kəpənək cinsi. Bu cinsə daxil olan növlər əsasən Şimali Afrika və Avropa regionunda yayılmışdır.
Saqqallı yapalaqca
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
İbrahim ibn Mərzban (II Mərzbanın oğlu)
İbrahim ibn Mərzban — Deyləm hökmdarı. II Mərzbanın oğlu idi.
Hakimiyyəti
II Mərzban Rəvvadilər tərəfindən həbs olunduqdan sonra Salarilərin sərkərdələrindən biri tərəfindən Tarım a qaçırılmış, orada hakimiyyətə başlamışdır. Hələ uşaq yaşda olan İbrahimin hakimiyyətdə sözü yox idi. 996-cı ildə Əbhər və Şahzur kimi kiçik bölgələri ələ keçirən İbrahim 1029-cu ildə Mahmud Qəznəvi nin hücumuna məruz qalmışdı. İlk döyüşlərdə onu məğlub edə bilsə də, Məsud tərəfindən 13 sentyabr 1029-cu ildə məğlub edildi və torpaqlarının böyük bir hissəsi əlindən alındı.
Mikania websteri
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qoven burnu
Qoven burnu —  Kamçatka diyarı ərazisində yerləşən burun. Burun Qoven yarımadasının cənub qutaracağını təşkil edir. Berinq dənizi daxilinıə doğru uzanır. Qərbdən Korf körfəzi, şərqdən isə Karaqin körfəzi ilə əhatələnir. Burunda mayak fəaliyyət göstərir.
Burun və onun ətraf əraziləri Koryak qoruğuna daxildir.
Adı
Kazaklar XVIII əsrdə burunu Qovenski Nos burnu adlandırırdılar. Sonradan isə sadəcə Qoven buru olaraq adlanmağa başlanmışdır. Nəticədə isə burun adı bütün yarımadaya şamil olunmuşdur.
1820-ci illərə qədər yarımada Olyutorski Nos olaraq adlanırdı. Bu ad ilk rus səyyahları tərəfindən yaxınlıqdan axan Olyutorski çayının şərəfinə adlandırmışdılar. 1740-cı ildə Stepan Kraşennikov burunun adını koryak dilində Atvalıq olaraq göstərmişdir.
İlk əvvəllər yaxınlıqdakı İlpinski yarımadasında yerləşən burun «Qoven» adlanırdı. Bu həmin burun yaxınlığında yerləşən koryaklara məxsus olan Qovınk kəndinin adı ilə bağlı olmuşdur. Ancaq 1828-ci ildə Fyodor Litke səhvən o zaman ki, Qoven burnunu İlpinski buru olaraq səhv salır. Bu qatmaqarışıqlıq ancaq XX əsrin əvvəllərində Mixail Jdankonun ekspedisiyası zamanı aşkarlana bilir.
Təsviri
Burun elə də hündür olmayan Yujnaya dağının ətəklərini təşkil edir. Burada çoxlu sayda dəniz məməlilərinə rastlanılır: Şimal dəniz şiri və Ləkəli suiti. Həmçinin Qonur ayıları belə görmək mümkündür.
Meşətundra bitki örtüyünə sahibdir. Burada 273 növ yarımnöv borulu bitki növü yetişir. Üstəlik burada yetişən 5 növ Kamçatkanın qırmızı kitabına daxil edilmişdir (2007): Leonthopodium camschaticum, Lysiella oligantha, Rhodiola rosea, Saxifraga setigera, Oxytropis middendorffii.
Typhlodromus quadratus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Yaya Ture
Nyenyeri Yaya Ture (13 may 1983, Buake) — "Mançester Siti" və Kot-d'İvuar milli futbol komandasının yarımmüdafiəçisi.
Karyerası
Yaya Ture 13 May 1983-cü ildə Sokura-Buakedə anadan olmuşdur. O, 1996-cı ildə ASEC futbol klubunun gənclər akademiyasına dəvət olunmuşdur. Daha sonra o, karyerasını Avropada davam etdirmişdir. Ture 2,5 il Belçikanın Beveren klubunda, 1,5 il isə Metallurq Donetskində oynamışdır.
Olimpiakos
Yaya Ture Olimpiakosa 2005-ci ildə keçdi. Turenin qardaşı Kolo onu yeni Patrik Viera adlandırdı. 2005-ci ildə Eurosport kanalının keçirdiyi sorğuya əsasən Yaya Ture Xavyer Maskerano və Serxio Aquero ilə birlikdə gənc və istedadlı futbolçular adına layiq görülmüşlər.
Monako
Olimpiakos Tureni Monakoya 4,5 mln avroya satdı. Monakoya keçməmişdən əvvəl Ture Olimpiakos rəhbərliyini ona maaş odəməməsində ittiham etdi. 2006-cı ilin 15 avqustunda Ture tamamilə Monakoya keçdi.
Barselona
2007-ci ilin 26 iyununda Barselona Tureni 9 mln avroya transfer etdi. Rəsmi təqdimetmə mərasimində çıxış edən klubun prezidenti Xuan Laporta və idman direktoru Çiki Beqiristayna Tureyə 17 nömrəli futbol geyimini təqdim etdilər. Lakin Andres İniesta özünə 8 nömrəsini götürdükdə, Ture də öz nömrəsini 24-cüyə dəyişdi.
Nauli Canaşia
Nauli Canaşia (d. 1 mart 1947, – ö. 17 mart 2015, Tbilisi, Gürcüstan) — Gürcüstan parlamentinin müxalifət fraksiyasını təmsilçisi, "Vahid Milli Hərəkat" partiyasının üzvü.
Həyatı
1 mart 1947-ci ildə anadan olmuşdur.
Fəaliyyəti
2012-ci ilin oktyabrında Gürcüstan parlamentinə keçirilən seçkilərdə Sameqrelo-Zemo Svaneti bölgəsinin Martvili rayonundan mojaritar qaydada deputat seçilmişdir. Parlamentdə fraksiya katibi, həmçinin beynəlxalq işlər və aqrar məsələləri üzrə komitələrin, Moldova, Belarus və Qazaxıstan dostluq qruplarının üzvü olmuşdur.
17 mart 2015-ci ildə Tbilisidə vəfat etmişdir.
Qırmızı gil
Qırmızı gil — dünya okeanının 4500-6900 m dərinliklərində toplanan qalınlığı 1000 m-ə çatan pelagial monolit çöküntülərdir və hidroksilləri çöküntülərə qırmızıdan qəhvəyiyədək rəng verir. Tərkibində terrigen çöküntülərədn başqa Fe, Mn, V, Su, Ni, So və radioaktiv elementlər vardır. Mn-ın miqdarı 0,78%-ə çatır. Qırmızı gil layında aysberq çöküntülərinə, kosmik toza, 30-40 sm dərinlikdə isə milyon illər bundan əvvəl yaşamış köpək balıqlarının dişlərinə rast gəlinir. Qırmızı gilin çökmə (toplanma) sürəti olduqca zərifdir-1-7 mm/1000 ildir. Qırmızı gil çöküntüləri Dünya okenaı dibinin 36%-ni örtmüşdür. Qırmızı gil çöküntüləri səthində marqans-dəmir konkresiyaları min kvadrat kilometrlə sahə tutur.
Pıspısa xanım və Siçan bəy (film, 1974)
Məzmun
Burada belə bir fikir söylənilir ki, hər bir adamın dostu olmalıdır. Lakin dost qazanmaq üçün sən də dostluq etməyi bacarmalısan.
Film haqqında
Film Abdulla Şaiqin "Tıq-tıq xanım" nağılının motivləri əsasında çəkilmişdir.
Abdullah ibn Həsən
Abdullah ibn Həsən ibn Əli ibn Əbi Talib(عبدالله ابن حسن ابن علي‎) İmam Həsən və Ümm Vələd oğlu.Kərbəla döyüşündə Hərmələ ibn Kəhil əl Əsədi tərəfindən öldürülmüşdür.
Beynəlxalq İdman Dırmanması Federasiyası
Beynəlxalq İdman Dırmanması Federasiyası ( və ya ) — 27 yanvar 2007-ci ildə İtaliyada yaradılmış Beynəlxalq İdman Federasiyası
Uzunquyruq yapalaqca
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Cüstan ibn İbrahim
Cüstan ibn İbrahim — Salari hökmdarı, II Mərzbanın nəvəsi.
Hakimiyyəti
Haqqında çox məlumat yoxdur. Qəznəvilərin vassalı olmuş, aylıq maaş bağlanmışdı. Sərcahan qalasında hakimlik edirdi. Yerinə qardaşı gəlmişdir.
Dalbergia hildebrandtii
(Dalbergia hildebrandtii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Yalnız Madaqaskarda tapılmışdır. Yaşayış mühitinin itirilməsi ilə təhdid olunur.
Dinarə Əliyeva
thumb|250px|Dinara Əliyeva, [[Traviata (opera)|Traviata operasında, Violetta, obrazında (soprano) və Elçin Əzizov, Jorc Jermon, (Alfredonun atası) obrazında (bariton), Dövlət Akademik Böyük Teatr, 2013.]]
Odlu gəvən
Ümumi yayılması
Azərbaycan
Dinarə Əliyeva
Dinarə Əliyeva – opera ifaçısı (soprano), Azərbaycanın xalq artisti (2018).
Odlu gəvən
Azərbaycanda yayılması
Kür-Araz düzənliyində və Abşeronda dəniz sahili ərazilərində yayılmışdır.
Dinarə Əliyeva
Həyatı
Dinarə Əliyeva 1980-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
Odlu gəvən
Statusu
Azərbaycanın endem bitkisidir.VU C2a(ı).
Dinarə Əliyeva
Həyatı
Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbini 1998-ci ildə bitirmişdi. 2004-cü ildə isə Bakı Musiqi Akademiyasını magistr pilləsi üzrə bitirmişdir. Hazırda Musiqi Akademiyasının aspiranturasında təhsil alır.
Odlu gəvən
Bitdiyi yer
Xəzər dənizi sahillərində qumlu yerlərdə yayılmışdır.
Dinarə Əliyeva
Həyatı
Hələ 1998-ci ildə Bülbül adına məktəbin şagirdi ikən D. Əliyeva Vokalçıların orta ixtisas musiqi məktəbləri üzrə keçirilən VII Respublika müsabiqəsində iştirak etmiş və müsabiqənin laureatı olmuşdu.
Odlu gəvən
Təbii ehtiyatı
Azərbaycanda dar bir arealda yayılmışdır.
Dinarə Əliyeva
Həyatı
2002 – 2005 illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet teatırın solistı olub. 2004-cü ilin əvvəllərində, Dinara Əliyeva Puççininin "Boqema" operasının tamaşasında ifa etdiyi Mimi partiyası müğənnin simasında milli opera səhnəmizdə yeni bir ulduzun parladığını xəbər verdi. 2005-ci ildə C. Verdinin "Trubadur" operasının tamaşasında Leonora partiyası ilə Dinarə öz sənət bioqrafiyasına daha bir uğur yazmışdır. Hazırda isə D. Əliyeva "Traviata" operasında əsas partiyalardan biri Violetta partiyası üzərində çalışır.
Odlu gəvən
Bioloji xüsusiyyətləri
Hünürlüyü 50-60 sm-ə çatan, yarpağı çoxbudaqlı, aşağı hissəsi ağacvarı yarımkoldur. Bütün bitki ağ tüklüdür. Yarpaqcıqları 3-4 cüt ensiz xətvarı, uzunsov, 6-20 mm uzunluqda, 1-3 mm enində, hər iki tərəfdən sıx ağ tüklüdür. Çiçək oxları yarpağa bərabər, yaxud onlardan qısa, yumşaq, azçiçəklidir.
Dinarə Əliyeva
Həyatı
Yüksək istedadı ilə fərqlənən və BMA-nı fərqlənmə diplomu ilə bitirən D. Əliyeva 2004-cü ildə dünya şöhrətli müğənni Monserrat Kabalyenin Bakıya səfəri zamanı onun keçirdiyi ustad dərsində çıxış etmiş və gənc vokalçının ifası M. Kabalye tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.
Odlu gəvən
Bioloji xüsusiyyətləri
Paxlası saplaqlı, ellipsvarı, uzunsov, ucu şiş, arxası azca şırımlı, üzəri yumşaq ağ tüklü, buruncuğu 1,5 mm-ə qədər əyilmiş, bizvarıdır. Birinci dəfə Abşeron yarımadasından təsvir edilmişdir. Mayda çiçəkləyir, iyun ayında meyvəsi yetişir.
Dinarə Əliyeva
Həyatı
2005-ci ildə D. Əliyeva Vokalçıların Bülbül adına III Beynəlxalq müsabiqəsində iştirak etmiş, nüfuzlu münsiflər heyəti onun ifasını çox bəyənmiş və D. Əliyeva üçüncü yerin sahibi kimi laureat adına layiq görülmüşdür.
Odlu gəvən
Çoxalması
Təbiətdə toxumla çoxalır.
Dinarə Əliyeva
Həyatı
2007-ci ildə Dinara Əliyeva Maria Kallas festivalında laureatı olub, 2009-cu ildə Yelena Obraztsova beynəlxalq mahnı müsabigəsinin laureatı olub.
2010-cu ildə Əliyeva Plasido Dominganın mahnı müsabigəsinin laureatı olub.
Odlu gəvən
Təbii ehtiyatının dəyişilməsi səbəbləri
Başlıca olaraq insan fəaliyyətidir.
Sahil akkumulyasiyası
Sahil akkumul­yasiyası –  dalğa ların və onları müşayiət edən axınların fəaliyyəti zamanı dalğa sahəsində çökün­tülərin toplanması. Çöküntü lərin sahilboyu hərəkəti və ya sualtı ya­macın yuyulma materiallarının dib­dən gətirilməsi və akkumulyasiya sı nəticəsində baş verir. Suüstü və sualtı /dib/ Ssahil akkumulyasiyası ayrılır.
Əmr sətiri
thumbnail|[[Gentoo əməliyyat sistemində əmr sətiri]] Əmr sətiri və ya Terminal – əməliyyat sistemində kompüterə əmrlər verilməsi üçün istifadə olunan proqram. Əmr sətirində qrafiki istifadəçi interfeysi olmadığından əmr sətri yalnız mətnlərdən ibarət olur. Əmr sətiri daha çox Unix bənzəri əməliyyat sistemlərində əlverişlidir. MS DOS-da isə çox az, demək olar ki, istifadə olunmur. Əmr sətiri sistemdən-sistemə dəyişiklik göstərə bilər.
Vüqar Talıbov
Vüqar Talıbov (17 avqust 2003; Bakı, Azərbaycan) — Azərbaycanı təmsil edən cüdoçu.
Həyatı
Vüqar Talıbov 2003-cü il avqustun 17-də Bakı şəhərində anadan olub. 2017-ci ildən idmanla məşğul olur. Məşqçisi Aslan Hacıyevdir.
Odlu gəvən
Becərilməsi
Becərilmir.
Vüqar Talıbov
Karyerası
Vüqar Talıbov 2018-ci ildə Buenos-Ayres şəhərində (Argentina) baş tutan Yeniyetmələrin III Yay Olimpiya Oyunlarında mübarizə apardı. Vüqar Talıbov 1/8 final mərhələsində Yəmən cüdoçusu Əhəd Al-Saqer ilə üz-üzə gəldi. Həmin görüşdə Vüqar Talıbov rəqibinə ipponla qalib gəldi və turnirin 1/4 final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə onun rəqibi Tacikistan cüdoçusu Cəmşid Süleymani oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Vüqar Talıbov rəqibinə qalib gəldi və yarım-final mərhələsinə adladı. Bu mərhələdə Vüqar Talıbov Dominikan Respublikası cüdoçusu Antonio Tornala da qalib gəldi və final mərhələsinə adladı. Həlledici görüşdə onun rəqibi Rusiya cüdoçusu Abreh Naquçev oldu. Gərgin idman mübarizəsi şəraitində baş tutan görüşdə Vüqar Talıbov rəqibinə ipponla qalib gəldi və Yeniyetmələrin III Yay Olimpiya Oyunlarının qalibi oldu. Vüqar Talıbov həmdə Yeniyetmələrin Yay Olimpiya Oyunlarında qızıl medala sahib olan birinci Azərbaycan cüdoçusu oldu.
Odlu gəvən
Qəbul edilmiş qoruma tədbirləri
Qəbul edilmiş qoruma tədbiri yoxdur.
Dinarə Əliyeva
Həyatı
Gənc olmasına baxmayaraq D. Əliyeva artıq milli vokal sənətimizi Azərbaycanın hüdudlarından kənarda ləyaqətlə təmsil edir. Misir və Rusiyada keçirilən Azərbaycan mədəniyyəti günlərində D. Əliyevanın parlaq ifasına tamaşaçılar tərəfindən yüksək qiymət verilmişdir. D. Əliyeva eyni zamanda bir çox hökumət və yubiley tədbirlərində çıxış edir.
27 may 2018-ci ildə Azərbaycanın xalq artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.
Şetinina burnu
Şetinina burnu — Rusiya, Primorsk diyarı ərazisində yerləşən burun. Burunun sahillərini Yapon dənizinə daxil olan Amur körfəzinin suları yuyur. Burun 20 oktyabr 2006-cı ildə uzaq məsafələr üzrə gəmi kapitanı Anna Şetininanın şərəfinə adlandırılmışdır. O uzun zaman Dəniz Dövlət Universitetinə yaxın bu sahədə pedaqoji təlimlər keçmişdir. 2009-cu ildə onun şərəfinə Kamçatkada, Avaçi buxtasında yerləşən Adsız burnu adlandırmaq istəmişdilər. Ancaq dənizçilikdə təhlükəsizlik məqsədi ilə ondan imtina edilmişdir.
Azərbaycan cazı
Azərbaycan cazı — caz musiqisinin qollarından biri. Bu janr Sovet İttifaqının teleoloji rəsmi siyasəti nəticəsində kök saldı və zaman keçdikcə, Azərbaycan xalq musiqisi və muğam harmoniyası ilə birləşdirərək ifa etməsi nəticəsində yerli Azərbaycan mədəniyyətində öz yerini tutdu.
Azərbaycanın müasir mədəniyyət məkanında yayılmış iki növ caz vardır. Biri, Qərb cazına bənzəyən lakin yerli muğam çalarlarının da əlavə edildiyi klassik hökumət dəstəkli cazdır. Digəri isə caz harmoniyalarından istifadə edilərək Bakının dəbdəbəli restoranlarında ifa edilən və pop mahnılarını xatırladan cazın stilizasiyasıdır. Əvvəldən etibarən, Azərbaycan cazı rəsmi hakimiyyət tərəfindən yaradılmış və məşhurlaşdırılmışdır. Həmçinin, bu caz müstəqil respublikanın milli ideologiyasına daxil edilib və hələ də edilməkdədir. Azərbaycan cazının fərqləndirilməsi ilə yanaşı, bu fakt hökumət və vətəndaşlar arasında qarşılıqlı əlaqədə də, gündəlik həyatın milli ideologiyaya nüfuzu prosesində də müzakirələrə səbəb olur.
1960-cı illərdə Vaqif Mustafazadə muğamın klassik Amerikan caz musiqisi ilə sintezini yaratmış və bu janrı "caz-muğam" adlandırmşdır. 2000-ci illərdə Bakı Beynəlxalq Caz Festivalı və Qəbələ Musiqi Festivalı kimi caz festivalları Azərbaycanda cazın inkişafında müsbət dönüş yaratdı.
1920-ci illər
1920-ci illərdə Azərbaycan SSR-nin tərkibində olan ilk dövrdə Azərbaycan cazı Bakıda məşhurlaşdı.
1930-cu illər
Azərbaycan cazının bünövrəsi 1930-cu illərin sonunda Niyazi və Tofiq Quliyevin yaratdığı "Dövlət Cazı" adı ilə tanınan Dövlət estrada Orkestri tərəfindən qoyulmuşdur. Ansamblın ilk tərkibi üç trombon, eyni sayda truba, beş saksofon, royal, gitara və zərb alətlərindən ibarət idi. Orkestrin ilk konsert proqramına klassik cazla eyni səviyyədə Niyazinin və Tofiq Quliyevin pyesləri də daxil idi. Milli folkloru çox gözəl bilən Tofiq Quliyev Azərbaycan musiqi tarixində ilk dəfə olaraq, cazı muğamla birləşdirməyə çalışdı. Bakıdakı musiqi alimləri özünün amerikan svinq musiqisi ifası vaxtı bəstəkar Quliyevin saksafonistlərdən birinə çahargah (ikiqat harmonik major) məqamında improvizasiya etməsini necə tapşırdığını təsvir edirlər.
Platon Melioranski
Platon Mixailoviç Melioranski (18 noyabr 1868 - 16 may 1906) — türkoloq, professor.
Azərbaycan cazı
1940-cı illər
1941-1945-ci illərdə və İkinci dünya müharibəsi qurtarandan sonra "Dövlət cazı"nın rəhbəri Rauf Hacıyev olmuşdu.
Platon Melioranski
Həyatı
Platon Mixailoviç Melioranski 18 noyabr 1868-ci ildə Sankt-Peterburq şəhərində anadan olmuşdur.Orta təhsilini Peterburqda almışdır. Uşaq yaşlarından başlayaraq xarici dillərə böyük maraq göstərən Melioranski universitetə daxil olmaq vaxtı gələndə Peterburq Universitetinin filologiya fakültəsi ilə şərq dilləri fakültəsi arasında seçim etmək məcburiyyətində qalmışdır. Nəhayət, şərq dilləri fakültəsinin ərəb, fars və türkcə-tatarca bölməsini seçən Melioranski hələ liseydə oxuduğu vaxtlarda tanış olduğu V. Radlovun tövsiyəsi ilə türk dialektləri üzərində çalışmağa başlamışdır. Şərq dilləri fakültəsində təhsilinə davam edən Melioranski xüsusi olaraq V. Radlovdan türk dili dərsi alırdı. Radlov kimi Melioranski də ilk olaraq Altay dialektlərini öyrənməyə başlamış, daha sonra isə qazax dili üzərində dayanmışdır. Bundan başqa, Radlov ilə birlikdə «Kutadğu bilik»i oxumuş, çağatayca dil nümunələri üzərində çalışmışdır. Bu dərslər gənc Melioranski üçün olduqca yararlı idi. Çünki şərq dilləri fakültəsində həmin vaxtlarda türkologiyanın öyrənilməsində təkcə osmanlı türkcəsinin öyrənilməsinə yer verilirdi. 1820-ci ildə Melioranski şərq dilləri fakültəsinin köməyi ilə qırğız (qazax) dil və folkloru sahəsində axtarış etmək üçün Orenburq və Turğay ərazilərinə səyahətə çıxmışdır. «Kirgizskie poslovicy i zagadki» adlı məqaləsi bu gəzintinin məhsuludur. 1891-ci ildə şərq dilləri fakültəsini bitirən Melioranski universitetdə qalmış, o cümlədən Radlov ilə başladığı araşdırmalara da davam etmişdir. 1893-cü ildə işi ilə əlaqədar olaraq Avropaya səyahətə çıxan Melioranski London, Oxford, Leyden, Paris və Berlində çalışmalarına davam etmişdir. Bu gəzinti nəticəsində sonralar İstanbulda tapılan bir yazısından adının İbn Mühənna olduğu anlaşılan «Ərəb filoloqu»nun yazdığı lüğətin əl yazmalarını tapmış, onun üzərində uzun illər işləyərək çap etdirmişdir. 1894-cü ildə Melioranski Peterburq Universitetinin şərq dilləri fakültəsində dosent olaraq dərs deməyə başlamışdır. 1899-cu ildə «Pamjatnik v Cest' Kjul'- tegina» elmi tədqiqat işi yazmış, 1901-ci ildə isə doktorluq işini müdafiə etmişdir. 1904-cü ilin yazında Melioranski Vyanaya gedərək, xüsusilə Məhəmməd Salihin «Şeybani-namə» adlı əsəri üzərində işləmişdir. Melioranski yalnızca Gül Tekin abidələrini deyil, Koşo-Saydamda yerləşən əski türk abidələrinin tədqiqi ilə də məşğul olmuşdur. Onun Orxon və Yenisey abidələrinin tədqiqinə dair yazılmış bir neçə əsəri vardır. Melioranski uyğur dilində yazılmış mənbələri də nəzərindən qaçırmamışdır. Folklor üzərində apardığı araşdırmalarında isə qırğız (qazax) folklor nümunələrini toplamış, Çokanın üzə çıxardığı bir sıra qırğız rəvayətlərini də hazırlayıb, çapa təqdim etmişdir. Rus dilinə türk dilindən keçən sözlərin aşkar edilməsi, bu mövzuda yazılmış əsərləri böyük maraqla qarşılanmışdır. Melioranski bir neçə tənqidi əsərin də müəllifidir.
Azərbaycan cazı
1940-cı illər
1950-ci illərə qədər Azərbaycan caz ifaçılığında ən önəmli yerlərdən birini saksafonçu və cazmen Pərviz Rüstəmbəyov olmuşdur. "Sovet Benni Qudmeni" adlandırılan Rüstəmbəyov əvvəlcə "Krasnıy Vostok" kinoteatrında, sonralar isə "Nizami" kinoteatrında öz caz orkestrini yaratmışdır.
Platon Melioranski
Həyatı
Platon Mixailoviç Melioranski 16 may 1906-cı ildə Sankt-Peterburq şəhərində vəfat etmişdir.
Azərbaycan cazı
1950-ci illər
1950-ci illərdə SSRİ-nin qərb əleyhinə yönəlmiş təbliğat maşını ölkədə bu musiqi janrının inkişafına güclü ziyan vurdu. Ancaq bütün bu qadağalara baxmayaraq, bu musiqinin pərəstişkarları bir yerə toplaşır, qərb radiostansiyalarını dinləyir, sonra isə eşitdikləri musiqi parçalarını müstəqil surətdə ifa etməyə cəhd edirdilər. Bakıda caz orkestrlərinin populyarlığının zirvəsi 1950-60-cı illərinə təsadüf etmişdir. Bakının iki-üç restoranında səslənən sadə fokstrot sədaları arasında svinq musiqisi şəhərin salonlarına, kinoteatrlara, tələbə rəqs meydançalarına yol tapdı.
Həmin dövrdə caz musiqisini "estrada" adı altında pərdələyərək Moskvanın çoxsaylı konsert və teatr salonlarında geniş istifadə edirdilər. Tofiq Əhmədovda cazla belə "üstüörtülü" halda məşğul olmaq məcburiyyətində qalmışdı. O, axşamlar klub orkestrində çalışırdı. Alt-saksafonda mahir ifası ilə dinləyicilərin zövqünü oxşayırdı.
1950-ci illərin əvvəlindən 1960-cı illərin sonuna qədər Bakının caz həyatının "mərkəzi" Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunda keçirilən tələbə gecələri idi. Azərbaycan cazının bütün sənətçiləri buraya toplaşırdı. Hər il yaz axşamlarının birində Azərbaycanda caz kollektivləri Azərbaycan Neft-Kimya İnstitutunun akt zalında çıxış edirdi. Oyrat Rüstəmzadə o günləri belə xatırlayır:
Bu axşamlara düşmək çətin məsələ idi. Bu tədbirlərin əhatə etdiyi geniş auditoriya - sözün həqiqi mənasında ruhən və mənən azad insanlardan ibarət idi. Belə konsertlərdə əsasən svinq, diksilend, bir də bizim musiqiçilərin "Amerikanın səsi" radiostansiyasının dalğalarında eşitdikləri repertuardan nümunələr ifa edilirdi.
Gənc ifaçılar caz kompozisiyalarını özlərinin başa düşdükləri kimi, onların dünya görüşünün və musiqi mədəniyyətinin imkan verdiyi səviyyədə təqdim edildilər. "Günəşli vadinin serenadası" filminin musiqisi Azərbaycanlı cazmenlərin himninə çevrilmişdi. Hər bir konsertin əvvəlində və sonunda Qlen Millerin musiqisi səslənirdi.
1960-cı illər
1960-cı illərdə cazın müəyyən dairələrdə kifayət qədər qəbul edilməməsi ucbatından bu sahədə ciddi boşluq vardı. Ona görə də Tofiq Əhmədov caz əsərləri yazmağa başlayır və onlarda milli musiqi ahənglərindən, ladlardan istifadə edirdi. O, xalq mahnılarını caz üslubunda aranjiman edir, onların üzərində işləyərək orkestr üçün fantaziyalar yaradırdı. Bunlarla yanaşı, instrumental musiqilər də bəstələyir və həmin əsərlərin solo hissələrini özü ifa edirdi.
thumb|[[Vaqif Mustafazadənin pianosu]]
1960-cı illərdə Qara Qarayev, Niyazi, Tofiq Quliyev və Rauf Hacıyevin dəstəyi və rəhbərliyi ilə Azərbaycanda estrada və caz musiqisinin ikinci həyatı başlanır. Bundan əlavə, Azərbaycanda "Qaya", Rafiq Babayevin kvarteti yaranır və nəhayət Vaqif Mustafazadə dövrü başlanır. Vaqif Mustafazadə şərq muğamını qərb dinləyicisi üçün anlaşılan dildə - yəni caz dilində təqdim edib, yurdunun dinləyiciləri üçün isə cazı doğma muğam dilində səsləndirirdi. Məşhur caz tənqidçisi Velis Konover deyib:
Vaqif Mustafazadə ekstra ifaçıdır. O, dinlədiyim lirik caz ifaçıları arasında ən gözəl ifaçıdır.
Mustafazadə improvizasiyanın azad xüsusiyyəti muğamla caz əlaqələrinin əsas hissəsinə çevrilmişdi. Vaqif Mustafazadə 1960-cı illərin əvvəllərində musiqidə yeni axın - "caz-muğam" axınını yaradır. 1967-ci ilin iyunda Bakıda yerləşən Yaşıl Teatrda ilk caz festivalı keçirildi. "Yaşıl teatr"da keçirilən ilk festivalda Bakını üç kollektiv təmsil edirdi: Rafiq Babayevin kvarteti, kinoteatrların yığma orkestri, bir də hazırda Moskvada yaşayan və işləyən Arzu Hüseynovun qrupu. 1968-ci ildə keçirilən növbəti festival Əl oyunları sarayında təşkil edilmişdi. 1968-ci ildə keçirilən festivalda birinci festivalın iştirakçısı olmuş kollektivlərdən əlavə, caz müğənnisi Mənsur Qasımov, eləcə də Vaqif Mustafazadənin triosu (o özü, T.Cəfərov və N.Adilyarov) çıxış edirdi. Bu festivala Moskvadan və Kuybışevdən də musiqiçilər gəlmişdi. 1969-cu ildə Bakıda növbəti, bu dəfə daha sanballı və genişmiqyaslı caz festivalı keçirildi. Festivalın ilk günündə mahnılar, ikinci günündə isə caz musiqisi ifa edilirdi. Festivalda Gürcüstandan, Estoniyadan, RSFSR-dən gəlmiş musiqiçilər və azərbaycan nümayəndələri çıxış edirdi. Məhz 1969-cu ildən sonra azərbaycanlı caz musiqiçilərini SSRİ-nin başqa şəhərlərində keçirilən festivallara tez-tez dəvət etməyə başladılar.
Bakıda caz sürətlə inkişaf etməkdə idi. Caz musiqisi kinoteatrların foyelərindən rahat restoranların salonlarında tez-tez ifa olunurdu. Vitali Vladimirovun caz orkestri hər axşam Bakıda ən prestijli "Kotton Klab" Kirov adına parkda yerləşən "Dostluq" ("Drujba") restoranında çıxış edirdi.
1980-cı illər
1987-ci ildə keçirilən "Bakı-1987" Ümumittifaq caz festivalı çox uğurlu oldu. Bu festival zamanı Sovet İttifiqanın ən populyar caz qruplarının hamısı Bakıda toplaşmışdı. Azərbaycanın caz sənətini Rafiq Babayevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Dövlət Teleradiosunun solistlər ansamblı, pianoçu Vaqif Sadıxov, Teymur Mirzəyevin başçılığı ilə Caz-Xor, pianoçu Rövşən Rzayevin rəhbərliyi altında Caz-Kvartet və hələ gənc, Bülbül adına Orta ixtisas musiqi məktəbinin məzunu 17 yaşlı Əzizə Mustafazadə layiqincə təmsil etmişdilər. Həmin ildə yaşında olan Əzizə Mustafazadə Vaşinqton şəhərində "Teloyenus Monk" adına piano müsabiqəsində birincilik qazanmışdır.
1980-ci illərin sonlarında baş verən məlum hadisələr nəticəsində Azərbaycanda cazın inkişafında ciddi geriləmə oldu. Azərbaycan cazının formalaşmasında çox böyük rol oynamış Rain Sultanovun və digər musiqiçilərin Bakıdan köçüb getməsi Azərbaycan cazında müəyyən boşluq yaranmasına səbəb olmuşdu. Bir tərəfdən də musiqiçilər caz ifaçılığı hesabına pul qazanmaq, öz ailələrini saxlamaq imkanından məhrum idilər. İfaçıların çoxu toylarda pul qazanmağa başlamışdı.
1990-cı illər
1991-ci ildə Rafiq Babayev "Cəngi" folklor-caz kollektivini təşkil edir və musiqi layihələrinin həyata keçirilməsinə kömək edən Səsyazma Studiyası yaradır. O, folklor çalğı alətlərindən istifadə etməklə, onları qeyri-adi harmoniya ilə zənginləşdirərək, dünyanın ilk baxışda bir-birinə zidd cəhətlərinə - Qərbə və Şərqə xas olan musiqini melodik tərzdə birləşdirərək gözəl kompozisiyalar yaradırdı. 1994-cü ildə Bakı metrosunda baş vermiş terror aktı nəticəsində 14 nəfər həlak olmuş və 49 nəfər yaralanmışdır. Həlak olanların arasında Rafiq Babayevdə var idi.
1990-cı illərin ikinci yarısında “intellektual cəhətdən həvəsli olan orta və yuxarı təbəqə idarəedicilərinin” ölkəyə gəlməsi nəticəsində Bakıda çox sayda caz klubları açıldı. 1996-cı ildə Salman Qəmbərovun Bakıda yaratdığı "Bacustic jazz" və Rain Sultanovun "Syndicate" qrupu dünyanın müxtəlif ölkələrində keçirilmiş festival və müsabiqələrdə rəğbətlə qarşılanmışdır.
2000-ci illər
thumbnail|[[Bakı Beynəlxalq Caz Festivalı|Bakı Beynəlxalq Caz Festivalının afişası]]