cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Midhəd Qəfərov
Həyatı
Midhəd Seyidəhməd oğlu Qəfərov 1966-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Salyan rayonunun Noxudlu kəndində anadan olmuşdur. 1973–1983-cü illərdə Salyan rayonunun Noxudu kəndindəki orta məktəbdə təhsil almışdır. O, 1988–1993-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Hüquq fakültəsini fərqlənmə ilə bitirmiş, 1994–1999-cu illərdə BDU-nun "Cinayət prosesi" kafedrasının aspirantı olmuşdur. M. Qəfərov 1993–1994-cü illərdə BDU-nun "Cinayət prosesi" kafedrasının baş laborantı vəzifəsində işləmişdir. 1994-cü ildən BDU-nun "Cinayət prosesi" kafedrasının müəllimidir.
Elmi yaradıcılığı
Midhəd Qəfərov 1999-cu ildən hüquq elmləri namizədi, dosent, 2009-cu ildən hüquq elmləri doktorudur. 2004–2011-ci ildən BDU-nun hüquq fakültəsinin magistratura üzrə dekan müavini vəzifəsində çalışmışdır. 2012-ci ildən "Cinayət prosesi" kafedrasının professorudur.
Təhqiqat sahəsi: Cinayət prosesində müstəntiq tərəfindən müttəhimin hüquqları və qanuni mənafeyinin təmin edilməsi; Müqayisəli cinayət prosessual hüquq;AR-in hüquq-mühafizə orqanları; Təhqiqat; Appelyasiya və kassasiya instansiyalarında icraat.
Adam Smit
Adam Smit — şotland əsilli Böyük Britaniya lı filosof və iqtisadçı.
Müasir kapitalizmin banisi  hesab olunan Adam Smit əxlaq fəlsəfəsi professoru olması səbəbindən iqtisadi yanaşmalarında bu elmin təsirləri hiss olunur. İqtisadiyyatda və təbiət hadisələrində nizam olduğunu və bunun müşahidə və əxlaq hissi ilə müəyyən oluna biləcəyini qeyd etmişdir.
Həyatı
On dörd yaşı olarkən Qlazqo Universitetində əxlaq fəlsəfəsi mövzusunda Frensis Hatçisonun yanında təhsil almağa başlamışdır. Azadlıq, hüquq, ifadə azadlığı mövzularına bağlılığı da burada yaranmışdır. Qlazqo Universitetindən məzun olduqdan sonra 1740-cı ildə Oksforddakı Balliyol Kollecində oxumağa başlamış, lakin 1746-cı ildə məktəbi tərk edərək Oksfordun imtiyaz nəzarəti mövzusunda tənqidçilik etməyə başlamışdır. 1748-ci ildə Edinburq Universitetində Lord Keymsin başçılığı altında konfranslar keçirmişdir. Burada natiqlik sənəti və bədii məktublar mövzularına toxunmuşdur. Daha sonralar sərvətin idarəsi mövzusuna toxunmuş və bu dövrdə təbii azadlığın açıq və sadə sistemi məsələlərini araşdırmışdır.
1751-ci ildə Smit Qlazqo Universitetinə məntiq, növbəti il isə əxlaq professoru olaraq təyin edilmişdir. Dərslərində etika, natiqlik sənəti, hüquq, siyasi iqtisad və digər mövzulara yer vermişdir. 1759-cu ildə Qlazqodakı konfraslarını bir araya gətirdiyi Əxlaqi münasibətlər nəzəriyyəsi adlı kitabını nəşr etdirmişdir. Bu kitabdan sonra onun məşhurluğu artmışdır. Kitabın əsas mövzusu insan münasibətlərinin verici və alıcıları (yəni fərd və cəmiyyətin digər üzvləri) arasındakı simpatiyaya və anlayışa nə qədər bağlı olduğu ilə bağlı idi. Lord Monboddonun 14 il sonra yayımlanan kitabında qeyd etdiyi kimi, Smitin bu ilk kitabındakı dil inqilabı analizi səthi idi. Yenə də, Smitin axıcı və inandırıcı müdafiələri bəlağətli olsa da, mübahisə olunmazdır. Smitin açıqlamaları əxlaq duyğusuna və faydalılığa deyil anlayışa əsaslanmışdır.
Smit bu dövrdən sonra öz konfrasnlarında əxlaq nəzəriyyələrindən daha çox hüquq və iqtisadiyyata yer verməyə başlamışdır. Kirkkaldiyə qayıtdıqdan sonrakı 10 ilini Xalqların sərvətinin təbiəti və səbəbləri haqqında traktat adlı 1776-cı ildə yayımlanan əsəri üzərində çalışaraq keçirmişdir. Çap olunduqdan sonra böyük uğur qazanan kitab, Smitin dünyada məşhur iqtisadçı kimi tanınmasının da əsas səbəbi olmuşdur. 1778-ci ildə Smit Şotlandiyanın vergilər naziri təyin edilmişdir. Bundan sonra Edinburqa, anasının yanına köçən Smit 17 iyul 1790-cı ildə ağır xəstəlikdən sonra vəfat etmişdir. Ölümündən sonra sərvətinin böyük hissəsinin gizli köməkləşmə cəmiyyətlərinə verildiyi məlumdur.
Xalqların sərvəti
Xalqların sərvəti iqtisadi prinsiplərin ortaya çıxmasını və eyni zamanda müstəqil və sistematik hala gəlməsini təmin etdiyi üçün iqtisad elminə ciddi təsir edən bir əsərdir. Bəzi müəlliflərə görə qərb dünyasında iqtisadiyyatla bağlı yazılan ən güclü əsərdir. 1776-cı ildə nəşr edildiyində İngiltərə və ABŞ-də azad ticarət anlayışı yayılmaqda idi və kitab iqtisadi uğur üçün böyük külçə rezervlərinin önəmli olduğunu iddia edən Merkantilizmə qarşı klassik bir bildiriş halına gəlmişdir. Bu dövrdə ABŞ-nin yaşadığı İstiqlaliyyət müharibəsi sonrasında ortaya çıxan kasıblıq və sıxıntılı şəraitlər bu anlayışı meydana çıxarmışdır. thumbnail|left|Xalqların sərvəti əsərinin ilk səhifəsi. [[London nəşri. 1776.]] Xalqların sərvəti eyni zamanda fiziokratların torpağın önəmini vurğulamasına da qarşı çıxırdı. Smit bunun yerinə işçilərin gücünə inanırdı və işçi qüvvəsinin istehsalın artmasında əsas qüvvə olduğu fikrini müdafiə edirdi. Xalqlar o qədər uğurlu oldu ki, bu əvvəlki iqtisadi nəzəriyyələrin unudulmasına səbəb oldu. Tomas Maltus və David Rikardo kimi iqtisadçılar Smitin bugün klassik iqtisad olaraq bilinən nəzəriyyəsini təkmilləşdirməyə istiqamətləndilər. Bu zamanla çağdaş iqtisadiyyatın inkişaf etməsinə səbəb oldu. thumbnail|190px|Adam Smitin portreti. (müəllif:Ceyms Tessi). ([[1787). ]] Xalqların zənginliyinin əsas mövzularından biri də, azad bazarların hər nə qədər qarışıq və idarə olunmayan görünsə də, əslində bir gözəgörünməz əl tərəfindən tənzimlənməsidir. Məsələn, bir məhsulda istehsal əskikliyi olduğunda qiymət artır və bu vəziyyət sonda qıtlığa son verir. Əgər bazara həddindən artıq istehsalçı daxil olarsa, istehsalçılar arasında rəqabətin artması qiymətlərin düşməsinə səbəb olaraq, məhsulun təbii qiymətinə satılmasına yol açır. Mənfəət göstəricisi ortalama bazar qiymətində sıfırlanarsa da mal və xidmət istehsalı üçün təşviq ortadan qalxmır, çünki bütün istehsal məsrəfləri, istehsal olunanın qiymətinə təsir etməkdədir. Əgər qiymətlər orta mənfəət göstəricisindən aşağı səviyyəyə düşərsə, istehsalçılar bazardan çıxmağa başlayırlar. Mənfəət göstəricisinin sıfırdan yüksək olduğu müddət ərzində, istehsalçılar bazara girməyə davam edirlər. Smit insanların hərəkətə keçməsini təmin edən səbəblərin acgözlükdən qaynaqlandığına inanırdı. Ona görə də, bu rəqabət eyni zamanda çox çeşidli mal və xidmət istehsalını təbliğ etməkdə idi. Smit yenə də, sahibkarlara qarşı diqqətli olmağın gərəkdiyini və inhisarçılığın yanlış olduğunu müdafiə edirdi.
Smit bütün gücü ilə sənaye inkişafını əngəlləyən vaxtı keçmiş dövlət məhdudiyyətlərinə hücum edirdi. O, gömrük rüsumları da daxil olmaqla, bunların uzun müddətdə yüksək qiymətlərə səbəb olduğunu qeyd edirdi. Hər şeyin axarına buraxılmasını müdafiə edən bu imkan verin etsinlər nəzəriyyəsi, sonrakı illərdə, xüsusilə XIX əsrdə hökumətlərin qəbul etdiyi qanunlara ciddi təsir göstərmişdir. Buna baxmayaraq, Smit hökumətlərin varlığına müxalif deyildi. Hökumətlərin iqtisadi sektorun xaricindəki məsələlərdə fəaliyyət göstərməsini müdafiə edirdi. Məsələn, kasıb vətəndaşlara təhsil verilməsinin, ordunun tərəfdarı idi.
Mütləq rəqabət
Smit yaşadığı dönəmin elmi inkişafını iqtisadi təbiət qanunlarının varlığı ilə açıqlamağa çalışmışdır. Gözəgörünməz əl bu çalışmaların ən önəmlilərindən biridir. Smitə görə iqtisadi həyat fərdiyyətçidir və bu fərdiyyətçi insanların təbii quruluşundan qaynaqlanmaqdadır. Şəxsi mənfəət iqtisadi həyat üçün stimul verici bir gücdür. Fərd öz təbiəti etibari ilə ən az zəhmətlə, ən çox qazanca çatmağa çalışacaqdır. Bu məqsədlə, Smit təklif və tələb bərabərliyini avtomatik olaraq gerçəkləşdirən qiymət mexanizmi üzərində dayanmaqdadır. Smitə görə qiymətlər tarazlıq ünsürüdür. Smitin qiymət tarazlığı ünsürünü bazar misalı ilə açıqlayaq: İstehsal azalarsa qiymətlər yüksəlir, çörək təlabatının azaldığını düşünün, ehtiyacımız olan çörəyə çatmaq üçün daha çox çalışacağıq, bu artan çalışma həcmi də istər-istəməz qiymətləri qaldıracaq. Qiymətlərin yüksəlməsi firmaları daha çox qazanc əldə edəcəkləri düşüncəsi ilə daha çox istehsal etməyə təşviq edəcək və təklif tələbə yaxınlaşdığı zaman tarazlıq yaranacaqdır. Təklif tələbi keçdiyi zaman isə qiymətlər düşəcəkdir, bu da firmaların istehsalını azaltmasına səbəb olacaqdır. Beləcə, heç bir müdaxilə olmadan hər şey tarazlıqda olacaqdır.
Mütləq rəqabətdə fərdlər və firmalar öz mənafelərini güdməklə bərabər, eyni zamanda cəmiyyətin də mənafeyinə xidmət edirlər. Misal olaraq, mütləq rəqabət şəraitində istehsalçılar və istehlakçılar arasında bir mənfəət mübarizəsi yoxdur. Mütləq rəqabət şəraitində istehsalçılar ilə istehlakçılar istehsal və istehlak artıqlarını bərabər şəkildə paylaşırlar.
Ancaq aşağıdakı təsirlər tam rəqabət şəraitində qurulan tarazlığı poza bilər:
Kapital
Adam Smit kapitalı əməyin daha məhsuldar olmasını təmin edən bir təsir qüvvəsi olaraq xarakterizə edir. Alət, avadanlıq, torpaq, gübrə və s. hər biri kapitaldır. Smitə görə kapıtalı artıracaq hər vergi istehsalı azaldacaq, beləcə həm dövlətin, həm də cəmiyyətin faydasını azaldacaqdır. Smit ilk dəfə kapitalı ikiyə ayırmışdır: Sabit kapital və dəyişən kapital.
Bir ölkənin illlik ümumi gəliri, illik ümumi hasilata bərabərdir. Kapital yaratmağın ilk mərhələsi pul əldə etməkdir və bu kapitalın yaranması qənaətlə mümkün olur. Adam Smitə görə kapital gecikdirilmiş bir istehlakdır. Smitə görə, bir ölkənin kapital ehtiyatı artdıqca, zənginliyi də artar.
Gözəgörünməz əl
Adam Smit fərdin və cəmiyyətin yaxşılığı arasında əlaqə qurduğu Xalqların zənginliyi kitabında belə yazırdı: Hər bir fərd öz mənfəətinin ardınca qaçarkən, cəmiyyətə düşünə biləcəyindən daha çox xidmət edir.
Buna görə də, hər kəsin eqoist olduğu bir cəmiyyətdə uyğunlaşma, rasional bir müdaxilə olmasa da, özü-özlüyündən yaranacaqdır. Bu özlüyündən yaranan görünməz əl, bazar münasibətləridir.
Georgi Orlov
Georgi Mixayloviç Orlov (d. 1901, Kursk – ö. 16 aprel 1981 və ya 1985, Moskva, SSRİ) — sovet memarı, SSRİ xalq memarı (1970). SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü (1979), SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1951), SSRİ Memarlar İttifaqı İdarə Heyətinin 1-ci katibi (1963 – ?), Beynəlxalq Memarlar İttifaqının Prezidenti (1972 – ?).
Həyatı
Georgi Orlov 26 mart (8 aprel) 1901-ci ildə Rusiya imperiyasının Kursk şəhərində anadan olmuşdur.
Fəaliyyəti
Georgi Orlov Dneprosesin (1927 – 1932) və Zaporojyenin yaşayış rayonlarının (1930 – 1936) layihləndirilməsi və inşasında, eləcə də Dneprosesin bərpasında (1944 – 1952) iştirak etmişdir.
Georgi Orlov Kaxovka (1951 – 1955) və Bratsk (1960 – 1968) SES-lərinin memarlıq layihələrinin də müəllifidir.
Çərək
Çərək — riyaziyyatda əski çağlarda əsasən uzunluq və çəki ölçmək üçün istifadə edilən ölçü vahidi.
Ümumi məlumat
Çərəkdən həm uzunluq, həm də çəki vahidi kimi istifadə edilmişdir. Uzunluq ölçüsü vahidi kimi çərəkdən çox geniş istifadə olunduğu mənbələrdən də aydın gorunur. Çərək arşının dörddə birinə bərabərdir. Əgər arşın 0,71 m-dirsə, onda çərək təxminən 18 sm-ə bərabər olur.
Çəki vahidi kimi 1 çərək girvənkənin dörddə birinə bərabərdir. Girvənkənin 400 qram olduğunu biliriksə, onda çərək 100 qram olmuşdur. Çərək qab mənasında da işlənmişdir. Həmin qabın adı onun olcusu, tutumu ilə bağlıdır. Bir çərək taxıl, un və s. tutan mis qaba cçərək deyilmişdir. Çərəkdən bir ölçu vahidi kimi musiqidə də istifadə olunur. Səslərin uzunluqlarına görə notlardan biri çərək not adlanır. Bütöv not ən uzun səsi, yarım not bütöv notun yarısını, çərək not isə dorddə birini təsvir edir. Başqa sözlə desək, bütöv not uzunluğuna görə iki yarım və dörd çərək nota bərabərdir. Yuxarıdakı misallardan göründüyü kini, çərək bütün hallarda bütövün dörddə birinə bərabər götürülür.
Mənbə
'''Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 459. ISBN 978-9952-34-152-2
Yeddi göz bulağı
Yeddigöz bulağı — Güney Azərbaycanın Sulduz (adı farslaşdırılaraq, Nəqədə/Nəğədə adlanır) şəhərindəki bulaq. Orada yeddi bulaq vardır.
"Sulduz" xəbər agentliyi bildirmişdi ki, Sulduz şəhərindəki yerli hakimiyyət kürdlərə yarınmaq üçün sərgi düzənləyib. Həmin tədbirlə bağlı yayımlanan dəvətnamələr və bukletlərdə "Yeddigöz" bulağının adı fars dilində "Həftçeşmə" ("yeddi bulaq" / "yeddi göz" - "göz" sözü bu adda 'bulaq', 'su qaynağı' mənasında işlənir; ərəbcə "eyn/əyn" və farsca "çeşm/çeşmə" sözlərinin iki mənaları kimi) kimi göstərilmişdi. Yerli sakinlər isə Sulduzun bir çox yerlərində "Həftçeşmə" sözünü qaralayaraq yerinə "Yeddigöz" yazıblar.
Rafik
Rafik — Kişi adı.
Phyllanthus fadyenii
(Phyllanthus fadyenii) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sənədli film
250px|thumb Sənədli film — müəyyən mövzu üzrə müxtəlif araşdırmalar nəticəsində toplanan sənədli faktların film formasında tamaşaçılara çatdırma üsulu. Sənədli filmlərin əsas vəzifəsi tarixi əhəmiyyətli hadisələrin fiksiyası, tədris və təhsil üçün materialların yaradılması, tədqiqat və təbliğat xarakterli fikirlərin yayılmasıdır.
Dünya kinosunun əsası məhz sənədli-xronikal kadrlarla başlamışdır. Qatarın bir başa ağ kətan üzərindən tamaşaçının üstünə doğru sürətlə gəlməsi tamaşaçılarda həyəcan və qorxu əmələ gətirmişdi.
Kino sənətinin bu növü olmuş hadisələrin, gerçək həyatın lentə alınması əsasında yaradılır. Real hadisə və əhvalatların lentdə əks etdirilməsi nəticəsində meydana çıxan filmlər bədiilik dərəcəsi baxımından bədiilikdən kənar, xalis informasiya xronikalarından tutmuş, büsbütün incəsənət qanunları üzrə qurulmuş bədii-publisistik və sənədli-poetik filmlərədək olduqca müxtəlif ola bilər. Sənədli kinonun əhəmiyyəti təkcə həyat hadisələrini birbaşa və müstəqil təhlil etməkdən ibarət deyildir. O, konkret faktları və hadisələri tutuşdurmaq və təhlil etmək üçün də geniş imkanlara malikdir.
Tarixi
250px|thumb
1900-cü ildən əvvəl
Tərifinə görə, ilk "hərəkətli şəkillər" sənədli filmlər adlanır. Bu cür filmlərdə stansiyaya daxil olan qatar, hərəkət edən gəmi və ya işdən qayıdan bir qrup insan kimi konkret səhnə təsvir edilirdi. İlkin filmlər (1900-cü ilə qədər) hadisələri təsvir edən yenilik və cazibədarlığın təsirinə məruz qalmışdır. Qısametrajlı filmləri "real" filmlər adlandırırdılar. İyirminci əsrin əvvəlinə qədər filmlərdə, əsasən, texniki problemlər üzündən heç bir hekayə yox idi: kameralar yalnız qısa vaxt çəkdi və bir çox erkən filmlər təxminən bir dəqiqə davam etdi.
1900-cü ildən sonra
Bu dövrdə səhnə filmləri kimi tanınan səyahət filmləri çox məşhur idi. Səhnə konseptindən kənara çıxan ilk filmlərdən biri 1914-cü ildə "Baş Ovçular Ölkəsində" filmidir. Bu dövrdə Frank Harlinin 1919-cu ildə Antarktidaya səyahəti haqqında sənədli filmi çəkildi. Bu filmdə Ernest Şalktonun (1914–1916) Antarktidaya uğursuz səfərindən bəhs edilir.
Vəhşi təbiət
Vəhşi təbiət sənədli filmləri dünyada çox cəlbedici olan sənədli film növlərindən biridir və bir çox pərəstişkar bu tip sənədli filmləri izləyir.
Tədris filmləri
Şagirdləri maarifləndirmək üçün dünyanın müxtəlif ölkələrinin məktəblərində sənədli filmlər nümayiş etdirilir. Uşaqlara müxtəlif mövzuları təqdim etmək üçün istifadə olunur, onlar çoxluq məktəb dərsi ilə istifadə olunur və ya bir fikri möhkəmləndirmək üçün dəfələrlə göstərilir.
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri iqtisadiyyatı
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri iqtisadiyyatında neft yataqlarının kəşfinə qədər Dubay və ondan bir qədər geridə qalan Şərca, başlıca yer tuturdular. Bu ilk növbədə onların mirvari və digər dəniz məhsullarının satışında Qərb ölkələri məhsullarının tranzit daşınmasında özünü göstərirdi. İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı illərdə qaçaq mal ticarəti Dubay üçün əsas gəlir mənbəyi olmuşdur. Avropadan gətirilən zərgərlik məmulatları, saat, elektrik məişət məhsulları bu əmirliyin ərazisindən gizli olaraq Cənub və Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinə, həmin ölkələrdən isə Avropaya qiymətli daşqaş və müxtəlif metallar daşınırdı. Həmin vaxtlar neft Dubay üçün ikinci dərəcəli gəlir mənbəyi hesab edilirdi. Dubaydan fərqli olaraq Abu-Dabi əmirliyi isə neft yataqları kəşfinə qədər kasıbçılıq içərisində yaşayırdı.
Tarixi
İkinci Dünya müharibəsindən sonra Küveyt və Səudiyyə Ərəbistanı neft sənayesi ilə əlaqədar yüksək iqtisadi inkişaf səviyyəsinə çatmaq üçün 10 illərlə vaxt sərf etmişlər. Onlardan fərqli olaraq həmin inkişaf yolunu Abu-Dabi, Dubay və Şərca əmirlikləri cəmi 8–10 ilə keçmişdir. Ölkənin belə "sıçrayışında" yerli hakimlərin ağıllı və məqsədyönlü siyasətini də yüksək qiymətləndirmək lazımdır. Dövlət rəhbərlərinin dünya iqtisadiyyatında baş verə biləcək dəyişiklikləri düzgün qiymətləndirməsi və uzaqgörənliyi sayəsində məharətli istifadə edə bilmiş və ölkənin sosial-iqtisadi simasını əsaslı sürətdə dəyişdirə bilmişlər. Ölkə, tikintisi böyük vəsait tələb edən iri infrastruktur sahələrini və sənaye müəssisələrinin çoxunu "neft hayküyü" dövründə yarada bilmişdir. 1970-ci illərin "neft dollarları yağışı" dövründə neft çıxaran digər ölkələrdən fərqli olaraq əmirliklərdə lazımsız, lakin "nüfuzlu" obyektlərin, yəni "neft erasının piramidası" kimi obyektlərin tikintisinə vəsait ayrılmamışdır. Burada başlıca olaraq "XXI əsrə sıçrayış" üçün start meydançasına çevrilə bilən əsaslı və uzunmüddətli müəssisələrin tikintisinə kapital qoyulmuşdur. Neft-qaz və onunla əlaqədar olan neft-kimya sənaye sahələrinin inkişafına əsaslanan BƏƏ qısa müddətdə ölkə iqtisadiyyatının təməlini qomuşdur. Ən müasir texnika və avadanlıqla təchiz olunmuş neft emalı və neft-kimya müəssisələri, alüminium, sement zavodları, təbii şəkildə və neftlə yanaşı çıxarılan qazların mayeləşdirilməsi üzrə müəssisələr, su təmizləyici qurğular, elektrik stansiyaları, polad əridən zavodlar, mineral gübrə, yuyucu maddələr və s. istehsal edən müəssisələr tikilmiş və istifadəyə verilmişdir. Yüngül və yeyinti sənaye sahələri də sürətlə inkişaf edir. Sənaye sahələrinin inkişafı ilə yanaşı, səhrada kənd təsərrüfatı plantasiyaları, heyvandarlıq fermaları yaradılmış, geniş avtomobil magistralları salınmış, dəniz və hava limanları tikilmişdir. BƏƏ-nin milli iqtisadiyyatının özünəməxsus səciyyəvi xüsusiyyəti vardır. Bu xüsusiyyət inkişaf etməkdə olan, xüsusilə neft və digər xammal ixrac edən ölkələr üçün xarakterikdir. Ümumdaxili məhsulun strukturunda 51 faiz sənayenin, 45 faiz xidmət sahələrinin, 4 faiz isə kənd təsərrüfatının payına düşür.
Kənd təsərrüfatı
Ölkədə ekstremal təbii şərait, ilk növbədə su ehtiyatları cəhətdən kasadlıq əkinçilik və heyvandarlığın inkişafını uzun müddət ləngitmişdir. Son illər şəhərlərə sürətli axın ilə əlaqədar kənd təsərrüfatı bölgələrində əhali olduqca seyrəlmişdir. 1980-ci illərin əvvəllərindən etibarən dövlət tərəfindən aparılan tədbirlər sayəsində kənd təsərrüfatında yararlı torpaq sahələri və ərzaq məhsulları istehsalı getdikcə artır. Ölkədə becərilən torpaqların sahəsi 1980-ci ildə 4,3 min hektardan XXI əsrin əvvəllərində 40 min hektara qədər artırılmışdır. Kənd təsərrüfatına zəruri olan təbii su mənbələrinin olmaması ilə əlaqədar, ölkədə tikilmiş 22 sutəmizləyici qurğunun çoxu əkin sahələrinin suvarılmasına xidmət edir. Dövlət, kənd təsərrüfatının inkişaf etdirilməsi üçün fermerlərə pulsuz torpaq sahəsi ilə yanaşı təsərrüfata lazım olan bütün texnikanı, gübrələri və s. verir. Hətta ilk vaxtlar təsərrüfatın təşkili üçün fermerlərin iki köməkçisinin ikiillik əmək haqqının ödənilməsini də öz üzərinə götürür. Ölkədə əsasən yüksək dərəcədə avtomatlaşdırılmış broyler, süni iqlim yarada bilən mexaniki qurğularla təchiz edilmiş südçülük təsərrüfatı və istixanalarda tərəvəzçiliklə məşğul olan təsərrüfatların inkişafına daha çox fikir verilir. Şərca, Rəs əl-Heymə və Umm əl-Qayveyndə vahə əkinçiliyi mövcuddur. Abu-Dabinin Büreym vahəsi kənd təsərrüfatının inkişafı üçün olduqca əlverişlidir. Son illər yeraltı sulardan istifadə etməklə burada kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı bir neçə dəfə artırılmışdır. Bu vahədə taxılçılıq və heyvandarlıq ilə yanaşı xurma plantasiyalarının, üzüm, sitrus meyvələri və tərəvəz əkini sahələri xeyli genişləndirilmişdir. Vahədə yetişdirilən çiyələk Avropa bazarlarında müvəffəqiyyətlə satılır. Füceyrə və Şərca əmirliklərində ənənəvi kənd təsərrüfatı məhsulları ilə yanaşı yüksək keyfiyyətli tütün də becərilir. Son zamanlar gülçülüyə diqqət artırılır. Ölkədə getdikcə iri təsərrüfatlar formalaşır. BƏƏ-nin dağlıq ərazilərində qoyun-keçi, Rəs əl-Heymədə qara-mal saxlanılır. Sahil bölgələrdə isə balıq və mirvari ovlanılır. Kənd təsərrüfatı məhsullarının ümumi illik yığımı 900 min t. çatmışdır. Onun 500 min t. tərəvəz (pomidor, soğan, gül kələm, şirin kartof, badımcan, xiyar və s.). 400 min t. isə meyvə təşkil edir. İldə orta hesabla 50 min t. çox ət, süd və quş əti istehsal edilir, 70 min t. artıq balıq ovlanır. BƏƏ-nin kənd təsərrüfatı əhalinin tərəvəzə olan tələbatını tam təmin edir. Taxıl və ət məhsullarına olan tələbatın isə hələ ki böyük hissəsi idxal hesabına ödənilir. Ölkə həqiqətən "neft hay-küyü" dövründə bağ-bağçaya çevrilmişdir. Burada ağac əkini hər hansı bir Avropa ölkəsində olduğundan çoxdur. İndi, demək olar ki, elə bir meyvə və tərəvəz yoxdur ki, BƏƏ-də yetişdirilməsin. Müstəqillik əldə olunduqdan sonra əmirliklərdə 150 mln. ağac və 30 mln. xurma palması əkilmişdir.
Turizm
Turizm son illərdə ölkə iqtisadiyyatın mühüm əhəmiyyət kəsb etməyə başlamışdır. Əmirliklərdə turistlərə xidmət göstərən 300-dən artıq (o cümlədən yüksək səviyyəli) otel fəaliyyət göstərir. Ölkəyə hər il 3 mln. nəfərdən artıq turist gəlir. Xarici turizmdən 2,2 mlrd. ABŞ dolları gəlir əldə edilmişdir (2005). Turizmin işgüzar və digər növləri inkişaf etdirilir.
Xarici ticarət
BƏƏ-nin başlıca ixracat məhsulları neft və ya mayeləşdirilmiş qaz, alüminium, sement, gübrə, xurma, mirvari və tütündür. İdxalatının əksər hissəsini maşın və avadanlıq, nəqliyyat vasitələri, yarımfabrikatlar, tikinti materialları, həm də əhali arasında geniş istehlak xarakteri daşıyan sənaye və ərzaq məhsulları təşkil edir. Ölkənin ticarətində, xüsusilə geri ixracın əhəmiyyəti böyükdür. Geri ixracın 75 faizi Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Ürdün və Bəhreynə istiqamətləndirilir. Bu ölkələrə başlıca olaraq minik və yük avtomobilləri, tütün məmulatları, qaz turbinləri, qaldırıcı və yükləmə-boşaltma mexanizmləri daşınır. Əmirliklərin xarici ticarətinin 45 faizi neft və neft məhsullarının payına düşür. Ölkənin ixrac etdiyi məmulatların dəyəri 1993-cü ildəki, 23,6 mlrd. ABŞ dollarından 2005-ci ildə təqribən 60,0 mlrd. dollara qədər artmışdır. İxracatda Yaponiya (29.1 faiz), Koreya Respublikası (14,2 faiz), Hindistan (5,4 faiz), Oman (3,7 faiz), İran (2,2 faiz) kimi ölkələr üstünlük təşkil edir. İxrac olunan məmulatların dəyəri artdığı kimi idxal olunan məmulatların da dəyəri artır. Məsələn, 1999-cu ildə idxalatın dəyəri 27,5 mlrd. olduğu halda, 2004-cü ildə bu rəqəm 33,1 mlrd. dollara çatmışdır. Ölkənin idxal-ixrac əməliyyatlarında ABŞ (6,9 faiz), Almaniya (6,7 faiz), Yaponiya (6,5 faiz), Fransa (6,3 faiz), Çin (6,1 faiz), Böyük Britaniya (5,9 faiz), Koreya Respublikası (5,5 faiz) ilə əməkdaşlıq daha sıxdır. BƏƏ-nin dünya ölkələri ilə iqtisadi əlaqələrinin mühüm forması xarici ölkələrə böyük miqdarda kapital qoyuluşudur. Bütün bunlar da ölkəyə gəlir gətirir. Bununla yanaşı 1971-ci ildə Abu- Dabidə yaradılmış Ərəb İqtisadi İnkişaf fondu adlanan təşkilatda BƏƏ fəal iştirak edir. Bu fonddan Asiya və Afrikanın müxtəlif ölkələrinə göstərilən köməkliklər bir neçə mlrd. dolları ötüb keçmişdir. Ölkənin pul vahidi federal dirhəmdir.
Qubanın ağ alması
Haqqında
Bu mahnı ilə bağlı da folklor araşdırıcıları arasında müxtəlif fikirlər mövcud olsa da, əsas iki mövqe hakimdir:
Bəzi tədqiqatçıların fikrincə "Qubanın ağ alması" ilk dəfə Azərbaycan müğənnisi Cahan Talışinskayanın ifasından yazılmış və ifa edilmişdir. Qeyd edilir ki, o, bu mahnını Qubaya etdiyi qastrol səfərində eşitmişdir. Başqa bir versiyaya görə isə Cahan xanıma "Qubanın ağ alması" mahnısını akademik Mustafa bəy Topçubaşovun həyat yoldaşı olan qubalı qızı Reyhan xanım oxumuşdur.
Sözləri
I
II
Anonimlik iddiası
Türkiyədə keçirilən "O Səs Türkiyə" musiqi yarışmasının ikinci turunda iştirak edən Manolya Girişkenin ifasında "Iğdırın ağ alması" mahnısı səsləndirilmişdir. Sözləri türk dilinə uyğunlaşdırılmış mahnı ifadan əvvəl anonim kimi təqdim olunmuşdur. Hadisə ilə bağlı bir sıra azərbaycanlı bəstəkar və sənətkarlar musiqinin anonim kimi təqdim olunmasına öz etirazını bildirmişdir.
Sərdar Bayramov
thumb|250px|"Mancanağı fiqurlu dəzgah"-[[SSRİ dövlət mükafatı laureatı, professor Kərim Əliverdizadənin rəhbərliyi ilə Sərdar Bayramov tərəfindən layihələndirilmiş, 1985÷1990-cı illərdə kütləvi istehsal olunmuş və neft mədənlərində geniş tətbiq olunmuşdur]] thumb|250px|Sərdar Bayramov tərəfindən layihələndirilmiş, "H. Z. Tağıyev" adına NQÇİ-nin nümunəvi mərkəzi neftyığım məntəqəsi thumb|250px|Sərdar Bayramov tərəfindən layihələndirilmiş, "Abşeronneft" NQÇİ-nin nümunəvi mərkəzi neftyığım məntəqəsi
Həyatı
Sərdar Bayram oğlu Bayramov 10 may 1956-cı il tarixində Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Azaflı kəndində ziyalı ailəsində anadan olub. 1963-cü ildə Azaflı kənd 8 illik məktəbinin birinci sinfinə getmişdir. 1971-ci ildə Azaflı kənd 8 illik məktəbinin 8-ci sinfini bitirib, qonşu kənd olan Bayramlı kənd orta məktəbinin 9-cu sinfinə getmişdir. 1973-cü ildə Bayramlı kənd orta məktəbinin 10-cu sinfini bitirmidir. 1973–1974-cü illərdə Tovuz rayonu Qələbə şərabçılıq zavodunda fəhlə işləmişdir.
1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin (M. Əzizbəyov adına Azərbaycan neft və kimya institutu) neft-mexanika fakültəsinin 05.08 – neft və qaz mədənlərinin maşın və avadanlığı ixtisasına girmiş və 1979-cu ildə həmin ixtisası müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.
1979–1982-ci illərdə "Bakı fəhləsi" maşınqayırma zavodunda təyinatla gənc mütəxəssis kimi usta işləmişdir. 1982–1984-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin istehsalatdan ayrılmaqla aspiranturasında təhsil almışdır. 1982–1991-ci illərdə həmin institutun "Neft və qaz mədənlərinin maşın və avadanlıqları" kafedrasında kiçik elmi işçi, 1991–1993-cü illərdə "Materiallar müqaviməti" kafedrasında böyük elmi işçi, 1993-cü ildə böyük laborant vəzifəsində işləmişdir.
1990-cı ildə "Mancanaq dəzgahının çevirici mexanizminin təkmilləşdirilməsi yolu ilə işləmə səmərəliliyinin yüksəldilməsi" mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edərək 05.04.07 – neft və qaz sənayesinin maşın və avadanlıqları ixtisası üzrə texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır.
1993–1994-cü illərdə "Bulla-dəniz" adına neft və qazçıxarma idarəsinin texniki istehsalat şöbəsində aparıcı mühəndis işləmişdir. 2004–2005-ci illərdə "Bakı fəhləsi maşınqayırma zavodu" TASC-nin texniki-inkişaf şöbəsində mühəndis-konstruktor işləmişdir. 2005–2006-cı illərdə Neftqazelmitədqiqat institutunda "Neftvermənin artırılmasının yeni üsulları" laboratoriyasında böyük elmi işçi işləmişdir. 2006–2008-ci illərdə "Neftqazelmitədqiqatlayihə" institutunun "Neft və qaz yataqlarının abadlaşdırılması" şöbəsində qrup rəisi, 2008–2014-cü illərdə layihənin baş mühəndisi, 2014-cü ildən şöbə rəisinin müavini işləyir.
Bayramov Sərdar Bayram oğlunun SSRİ dövlət mükafatı laureatı, professor Əliverdizadə Kərim Səlim oğlunun rəhbərliyi ilə layihələndirdiyi neftçıxarmada istifadə olunan quyu ştanqlı nasos qurğusunun intiqalı "Mancanağı fiqurlu dəzgah" 1985÷1990-cı illərdə kütləvi istehsal olunmuş və Rusiya Federasiyasının neft mədənlərində geniş tətbiq olunmuşdur. Mancanağı fiqurlu dəzgahın konstruksiyası üçün müəlliflik şəhadətnaməsi alınmışdır.
Onun elmi-tədqiqat işləri nəticəsində layihələndirilmiş və tikilmiş "H. Z. Tağıyev" adına və "Abşeronneft" NQÇİ-də mərkəzi neftyığım məntəqələri texnoloji avadanlıq və proseslərin təkmilləşdirilməsi nöqteyi nəzərindən "Azneft" İB-nin nümunəvi neftyığım məntəqələridir. Ailəlidir. Üç övladı var.
İxtira və patentləri
İxtira və patentləri — 11, o cümlədən:
Elmi əsərləri
Elmi əsərləri — 31, o cümlədən:
Vampirin gündəlikləri (I mövsüm)
"Vampirin gündəlikləri" Kevin Vilyamson tərəfindən L. J. Smitin eyni adlı romanlar seriyası əsasında yaradılmış ABŞ supernatural-fentezi qorxu teleserialıdır. Serialın 2009-2010-cu il mövsümü üçün hazırlanması 19 may 2009-cu ildə elan edilmişdi. Serialın premyerası 10 sentyabr 2010-cu il tarixdə The CW kanalında keçirilmiş və televiziya tarixində ən yüksək reytinq göstərərək 4.91 milyon canlı izləyici toplamışdır.
Serialda hadisələr tarixi supernatural hadisələrlə zəngin uydurma Mistik Folls, Virciniyada baş verir. Hadisələrin mərkəzində valideynlərini itirmiş gənc qız Yelena Gilbert (Nina Dobrev tərəfindən canlandırılır) və Stefan (Pol Uizli tərəfindən canlandırılır) və Deymon Salvatore (Yan Somerhalder tərəfindən canlandırılır) qardaşları dayanır. İlk yeddi seriyadan sonra öldürülən Viki Danovan rolunu Kayla Yuell canlandırır. Metyu Devis serialda tarix müəllimi Alarik Zoltsman obrazını canlandırır. Daha sonra serialda onun rolu artırılır. Serialın I mövsümü 13 may 2010-cu ildə 22 seriya ilə tamamlanmışdır.
Rollarda
Qeyd: **Dobrev Ketrin rolunu 18 seriyada canlandırıb.
Ssenari xətti
Mövsümün birinci yarısı vampirlərin həyat tərzinin təsviri, vampir qardaşlar Stefan və Deymon Salvatorelərin doğulduqları Mistik Folls şəhərinə qayıtması və Stefanın Yelenanın qəlbinə hakim olma cəhdləri, Deymonun çoxdan itirdiyi sevgisi – Yelenanın oxşarı Ketrin Pirsin (Katerina Petrova) həbs edildiyini düşündüyü gizli türbədən (otaqdan) azad etmək cəhdlərinin göstərilməsinə həsr edilib. Həmçinin Viktoriya “Viki” donovanın vampirə çevirilməsi və öldürülməsi baş verir.
İstehsalı
6 fevral 2009–cu ildə The CW TV-nin Kevin Vilyamson və Culi Plekin iştirakı iıə "Vampirin gündəlikləri"nin ekranlaşdırılmasına başladığı bildirildi. 19 may 2009-cu ildə rəsmən 2009-2010-cu illər mövsümü üçün serialın efirə veriləcəyi elan edildi.
I Mövsümün pilot seriyası Vankuverdə, sonrakı seriyalar isə Kovinqton, Corciyada (filmdəki uydurma şəhər Mistik Folls, Virciniya) və Böyük Atlanta ətrafındakı müxtəlif yerlərdə çəkilmişdir. İlk seriyalarda yüksək reytinqlər qazanmasından sonra I mövsümün 22 seriyadan ibarət olması qərara alınmışdı.
Qəbulu
Serial haqqında fikirlər müxtəlifdir, “Entertainment Weekly” mövsümü B+ kimi qiymətləndirir və qeyd edir ki, “serial yazıçı – prodüser Kevin Vilyamsonun yaradıcılıq tərzinin ekranlara dönməsinin işartılarını verir.” Fikir “Gündəliklər bizə sərt dilli əyləncə söz verir” fikri ilə tamamlanır. “Metacritic” seriala tənqidçinin rəyi əsasında 50/100 kimi dəyər verir.
10 sentyabr 2009-cu ildə premyerası keçirilən "Vampirin gündəlikləri" 4,9 milyon canlı izləyici ilə The CW TV tarixində, eləcə də televiziya tarixində ən yüksək reytinq əldə etmişdir. DVR nömrələri də əlavə edildikdə premyera reytinqi 5,7 milyon izləyiciyə qalxır. Lakin sonra serialın inzləyiciləri bir qədər azalmış, 29 oktyabrda Halloven seriyası efirə getdikdən sonra 18-37 yaşlı izləyicilərin cəlb edilməsi ilə serialın reytinqi yenidən yüksəlmişdir. DVR nömrələrinin də əlavə edilməsi ilə ikinci 4,7 milyon, üçüncü 4,6 milyon , dördüncü 4,3 milyon , beşinci 4,4 milyon , altıncı 4,6 milyon , doqquzuncu 4,9 milyon , on beşinci seriya isə 4,3 milyon izləyici toplaya bilmişdi.
Serial həftəlik ortalama hesabla 3.60 milyon izləyici reytinqi ilə The CW TV-nin 2009–2010-cu il efir mövsümünün ən birinci televiziya şousu olmuş və 2006-cı ildən bu yeri tutan “Amerikanın Növbəti Top Modeli” şousunu geridə qoymuşdur.
Mükafatlar
Birinci mövsümünə görə "Vampirin gündəlikləri" yeddi “Teen Choice Awards” və bir “People's Choice Award” mükafatı əldə etmişdi.
Ev üçün buraxılış
Serialın birinci mövsümü DVD-də Region 1, 2 və 4-də, Blu-ray diskdə Region A və B-də satışa çıxarılmışdır. Hər iki ABŞ versiyasına aktyorların və çəkiliş komandasının şərhləri, ixtisar edilmiş səhnələr, səhnə arxası görüntülər və L. J. Smitin "Vampirin gündəlikləri" romanlar seriyasından birinci kitab olan “Oyanma” kitabı audiokitab şəklində əlavə edilmişdir. Region 2-də DVD şəklində 23 avqust 2010-cu ildə satışa çıxarılmışdır. Bunun ardınca 31 avqust, 2010-cu ildə region 1-də, 1 sentyabr, 2010-cu ildən isə region 4-də DVD satışına başlanmışdır. Blu-ray disk şəklində satış Region A-da 31 avqust, 2010-cu ildə başlamışdı. Region B-də isə müxtəlif vaxtlarda satış başlanmış, Birləşmiş Krallıqda 23 avqust, Braziliyada 26 avqust , Avstraliyada isə 1 sentyabr , 2010-cu ildən diskləri əldə etmək mümkün olmuşdur.
Şişqaya
Şişqaya — Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunda kənd.
Pərvin Darabadi
Pərvin Qulam oğlu Darabadi — Azərbaycan alimi, tarix elmləri doktoru, Bakı Dövlət Universitetinin professoru.
Elmi fəaliyyəti
Hərbi-siyasi tarix, geosiyasət və konfliktologiyanın müxtəlif məsələlərinə dair 100-dən çox elmi, akademik-metodoloji və elmi-populyar əsərlərin müəllifidir. O, həmçinin aşağıdakı monoqrafiyaların müəllifidir:
Bənis (Şəbüstər)
Coğrafiyası
Bağlar və yaşıllıqlar əsasən dağdan gələn su kanalları ilə sulanır. Kənd meydanının ətrafında məscid, ictimai hamam və müxtəlif mağazalar var. Əsas yol asfaltlaşdırılmışdır.
Əhalisi
Yaz aylarında Benisin əhalisi əhəmiyyətli dərəcədə artır. Kənd təsərrüfatı Benisdə yerli bir sənayedir və inkişaf etməyə davam edir. XIX əsrdə kənddən köçlərin çoxu İstanbul, Bakı və Tiflis kimi xarici şəhərlərə olmuşdur. Rusiya İnqilabından sonra Benisdən İran daxilinə və Abadan, Əhvaz və Tehran kimi şəhərlərə daha çox köç yaşanmışdır. Bir çox işçi əsasən, qənnadı istehsalı, karbamid və kağız emalı müəssisələrində işləyirlər. 2011-ci il məlumatına görə kənddə 1,008 nəfər yaşayır (331 ailə). 2016-cı ildə isə əhalisi 1,609 nəfər təşkil etmişdir.
Ernst Qotlib Şteydel
Ernst Gottlieb von Steudel (1783—1856) — alman həkimi və botaniki (XIX əsrin birinci yarısı).
Fəxrəddin Qutlu bəy
Hacı Fəxrəddin Qutlu bəy — Ağqoyunlu tayfa ittifaqının başçısı. Əlaəddin Turəli bəyin oğlu.
Həyatı
Tam adı Hacı Fəxrəddin Qutlu ibn Turəli bəyin doğum tarixi haqqında əlimizdə məlumat yoxdur. Onun atası Turəli bəy öldükdən sonra hakimiyyətə gəldiyi bilinir. Professor Mükrimin Xəlil Yinançın Trabzon-Rum tarixçisi Panaretosun vaqiyənaməsindən etdiyi tərcümədə III Alekseyin 1363-cü ildə ailəsi ilə birlikdə Qutlu bəyi təbrik etmək üçün yola düşmək istəməsi lakin vəba səbəbindən səfərin baş tutmaması haqqında məlumat öz əksini tapır. Bu da Qutlu bəyin atasının yerinə 1363-cü ildə artıq taxta çıxdığını və Turəli bəyin təxmini bu tarixlərdə vəfat etdiyini göstərir.
Hələ Turəli bəyin sağlığında Ağqoyunlu tayfa ittifaqı 1340-cı ildən etibarən tez-tez Trabzon-Rum imperatorluğu üzərində yürüşlər edirdi. Yenə Panaretosda Amid Türkmənlərinin Trabzon rumları ilə döyüşdüyü barədə məlumatlar öz əksini tapır. 1343,1348-ci illərdə etdiyi hücumlarla Trabzon-Rum imperatoru III Alekseyin gözünü qorxutmağa müvəffəq olan Turəli bəy 1352-ci ildə oğlu Qutlu bəyi III Alekseyin qızı Maria Kommenosla evləndirir. Bu izdivaç tərəflər arasında münasibətləri tənzimləmək rolunu daşıyırdı. Əbubəkr Tehraniyə görə isə Qutlu bəy Maria Kommenosu Duxarlu Yusif bəyin intiqamını almaq məqsədilə qənimət kimi qaçırmışdı. Bu evlilikdən sonra Maria Kommenos Dəspinə Xatun adı ilə tanınır. İzdivaçdan sonra tərəflər arasındakı işğalçı yürüşlər dayanır və səfərlər daha dostyana xarakter daşıyır. 1365-ci ildə Qutlu bəyin Trabzona səfəri də bunun açıq sübutudur.
İtalyan şərqşünas E. Rossi Qutlu bəyin Dəspinə xanımla olan evliliyinin "Kitabi Dədə Qorqud" dastanındakı Qan Turalı hekayəsi ilə oxşarlıq təşkil etdiyi fikrini irəli sürmüşdür. O qeyd edir ki, dastanda "Doqquz igidin qanını alan, adlı Oğuzda ad qoyan, sarı donlu Selcan qadını alan Qanlı Qoca oğlu Qan Turalı" məhz Qutlu bəydir. Dastanla tarixi faktlar arasında mühüm oxşarlıqlar olsa da, filoloji və tarixi aspektlər baxımından bəzi alimlər Rossinin fikirlərinə etiraz edirlər. Buna səbəb Qanlı Qoca oğlu Qanturalı boyunda İldırım Bəyazidin oğlu Əmir Süleymanı məth edən sözlərin olmasıdır. Bu da boyda bəhs edilən hadisələrin XV əsrin əvvəllərində baş verdiyini göstərir. Turəli bəyin XIV əsrin ikinci yarısında ölməsi və Qutlu bəyin evliliyinin 1352-ci ildə baş tutması faktı bizə məlumdur.
Senecio prenanthoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Fəxrəddin Qutlu bəy
Həyatı
Əbubəkr Tehraninin qələmə aldığı Kitabi Diyarbəkriyyə əsərindən də anlaşılır ki, Qutlu bəy atasının ölümündən sonra Ağqoyunlu tayfa ittifaqının başçısı olur.
Hakimiyyəti
Qutlu bəy Ağqoyunlu ərazilərini cənuba doğru genişləndirdi. Tayfa ittifaqı Ərzincan və Bayburd ətrafında məskunlaşdılar. Daha sonra o yerli bəylərlə münasibətlərini yaxşılaşdırdı və onları qohumluq bağları, eləcə də şaha olan sədaqətləri ilə tayfa ətrafında birləşdirdi. Qutlu bəy dövründə tayfa ittifaqı Ağqoyunlu adlanmağa başlamışdı. Belə ki, bu ifadəyə ilk dəfə onun hakimiyyəti zamanı Bürhanəddin səlnaməsində rast gəlinir.
Bəzi qaynaqlarda onun son dərəcə dindar olması barədə məlumatlar öz əksini tapır. Epiqrafiq qaynaqlarda Qutlu bəyin Hacı adlandırılması onun dini vəzifələrinin yerinə yetirdiyini göstərir. Bundan başqa onun Bayburtun Sinür kəndində böyük bir vəqfiyyəsinin olması faktı da bizə məlumdur. Qutlu bəyi son dərəcə dindar və səmimi bir mücahid kimi xarakterizə edən Tehrani də əsərində onun hakimiyyətinin ilk illərində gürcülərə qarşı cihad səfəri təşkil etdiyini, Axıskanı ələ keçirərək və çoxlu qənimətlə qayıtdığını qeyd etmişdir. Çox güman ki, bölgədəki digər yerli xalqları, eləcə də gürcüləri hədəf alan bu səfərin məqsədi müttəfiq Trabzon rumlarını şimaldan təhdid edən elementlərdən xilas etmək idi.
Lakin müasir qaynaqlar Qutlu bəyin dindar olması fikri yalanlayır və sübut olaraq onun atası Turəli bəy kimi rumlarla müqaviləsinə sadiq qalması və 1365-ci ildə Trabzona səfər etməsini göstərirlər. Bu səfərdən sonra oğlu Osman bəyi də Alekseyin qızlarından biri ilə evləndirir.
Qutlu bəyin dövründə ağqoyunlular Ərətna, Qazi Bürhanəddin və Məmlüklər arasında gedən mübarizələrdə fəal rol oynadılar. Bəhs edilən dövrdə Anadolunun siyasi vəziyyətində mühüm hadisələr baş verirdi. Bayram xocanın başçılığı ilə Qaraqoyunlular Mosuldan Ərzuruma kimi yerlərdə hökmranlıq qurmuşdular. Bundan başqa Ərzincan hökmdarı Ahı Ayna bəy 1362-ci ildə vəfat etmiş, hökmranlıq Şebinqarahisar hökmdarı Pir Hüseyn bəyə keçmişdi.
1378-ci ildə Pir Hüseyn bəyin vəfatından sonra şərqlə qərb arasındakı ticarət yolunda mühüm mövqeyə malik olan və bu səbəbdən zəngin bir mədəniyyət mərkəzinə çevrilən Ərzincan və Bayburt şəhərləri Mütahhərtənin əlinə keçdi. Ərətna hökmdarı Əlaəddin Əli bəy bunu təhlükə kimi görüb qorxutmaq məqsədilə Ərzincana yürüş etdi. 1379-cu ildə Mütahhərtən Ağqoyunlu və Dulqədiroğullarından kömək istədi. Qutlu bəy oğlu Əhmədi Mütahhərtənə köməyə göndərdi. Əhmədə qarşı göndərilən Kayseri valisi Cüneyd əsir düşəndə ​​Ərətna hökmdarı mühasirəni götürməli oldu. Nəticədə Ərzincan Mütahhərtənin əlində qaldı.
Qazi Bürhanəddinin güclənməsindən narahat olan Qutlu bəy 1381-ci ildə oğlu Əhmədi Sivasa göndərdi. Əhməd bəy burada Bürhanəddinin ən əhəmiyyətli sərkərdələrindən biri Yusif Çələbini məğub edərək öldürdü. Əhməd bəyin bu səfərindən xəbər tutan Qazi Bürhanəddin Kayseridən Sivasa qayıdır. Ağqoyunluların Qazi Bürhanəddinlə düşmənçiliyi 1388-ci ilə qədər yəni Qutlu bəyin ölümündən 1 il əvvələ qədər davam etdi.
Qutlu bəyin dövründə Məmlüklər Mərkəzi Fərat hövzəsində və Amid bölgəsində mənfəətləri varidi. 1387-ci ildə Məmlüklərin Malatya valisi türk əsilli Mintaş, Məmlük sultanı Bərkük (1382-1389) ilə fikir ayrılığına düşdüyü üçün Qazi Bürhanəddindən kömək istədi və qarşılığında Malatyanı ona verəcəyini bildirdi. Bu səbəbdən Qazi Bürhanəddin Malatya bölgəsinin sərhəddindəki Kemaxa gəldiyi zaman orada olan Əhməd bəy Qazinin hüzuruna gələrək daha əvvəl baş verən hadisələrə görə üzr istədi. Astrabadi bu barədə yazır ki, ağqoyunlular bu barışıqda səmimi olduqlarını sübut etmək üçün Fəxrəddin Qutlu bəy oğullarından Qara Yuluq Osman bəyi girov olaraq Qazi Bürhanəddinə göndərir. Tehrani isə Qara Yuluq Osmanın Qaraqoyunlularla mübarizədə müvəffəqiyyət qazandığı üçün qardaşları tərəfindən həbsə atıldığını bildirir.
1389-cu ildə Qutlu bəy Bayburtun Sinür kəndində vəfat edir və orada da dəfn edilir.
İlan (bürc)
İlan  — ekvatorial bürc. Ən parlaq ulduzu 2,6 vizual ulduz ölçülüdür. İlandaşıyan bürcü onu baş və quyruq hissələrinə ayırır. Azərbaycanın bütün ərazisindən görünür.
Hüseyn Dərya
Hüseyn Dərya (tam adı: Hüseyn Cahangir oğlu Muradov; ) — Azərbaycan repçisi və aktyor.
Hüseyn Dərya müxtəlif dövrdə Elariz Məmmədoğlu, İlhamə Quliyeva, Vahid Qədim və digər sənətkarlar ilə əməkdaşlıq edib.
Erkən illəri
Hüseyn Dərya 1975-ci il iyun ayının 29-də Bakının Bakıxanov qəsəbəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Nərimanov rayonunda yerləşən 4 saylı fars təmayüllü məktəbdə almışdır. Bu məktəb, onda vəznlərə maraq oyatmışdır. Daha sonra Bakı Dövlət Universitetinə qəbul olunmasına baxmayaraq, Hüseyn Dərya təhsilindən imtina edərək, Qarabağ müharibəsində iştirak etmişdir. Dörd il iki ay hərbi xidmətdə olmuşdur.
Hip hop karyerası 2000-ci ildən başlayıb.
Ölümü
2014-cü il martın 14-də gecə saat 23 radələrində Bakının Xəzər rayonu ərazisində idarə etdiyi 99 EK 575 dövlət nömrə nişanlı Opel Astra markalı minik avtomobilini onunla eyni istiqamətdə hərəkət edən KamAZ markalı maşına çırpıb. Nəticədə ağır xəsarətlər alan Hüseyn Dərya 3 saylı Şəhər Klinik Xəstəxanasına yerləşdirilib, lakin martın 15-də səhər saatlarında o dünyasını dəyişib.
Repçi ilə vida mərasimi Yasamalda Hüseyn Dəryanın bacısının evində keçirilib. Vida mərasiminə Hüseyn Dəryanın yaxınları, ailə üzvləri ilə yanaşı sənət dostları və həmkarları da qatılıblar. Onun ilə uzun illər aralarında münaqişə olan Anar Nağılbaz da mərasimə qatılıb. Hüseyn Dərya Bakıxanov qəsəbəsindəki qəbiristanlıqda dəfn edilib.
Şəxsi həyatı
Hüseyn Dərya iki dəfə ailə qurub. İlk həyat yoldaşı Sevda xanımdan 2003-cü il təvəlüdlü Ayşə adlı qızı, 2-ci həyat yoldaşı Sona Muradovadan isə 2006-cı il təvəllüdlü Cahangir adlı oğlu var. .
İrsi
2014-cü ildə Azərbaycan repçisi DaDo və müğənni Natavan Həbibi Hüseyn Dəryanın xatirəsinə "Yat dostum" mahnısını həsr edib.
Diskoqrafiya
Hüseyn Dəryanın diskoqrafiyasına 3 studiya albomu daxildir.
Dizac Xəlil (Şəbüstər)
Dizac Xəlil — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbüstər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 4,048 nəfər yaşayır (1,203 ailə).
Zeynal Həsənalıyev
Zeynal Mədət oğlu Həsənalıyev — Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər və iqtisadiyyat fakültəsinin dekanı, tarix elmləri doktoru, Beynəlxalq münasibətlər kafedrasının professoru.
Həyatı
Zeynal Həsənalıyev 1953-cü il yanvarında Dərələyəz mahalının Ələyəz kəndində anadan olub. Orta məktəbi Dərələyəz mahalının Qovşuq kəndində bitirmişdir.
1976-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinə qəbul olur. Daha sonra həmin ixtisas üzrə universitetin aspiranturasına daxil olur.
O, Səfəvi dövlətinin tarixi, inkişafı diqqətini cəlb edir, çətin bir tədqiqat yoluna qədəm qoyur. Beləliklə, 1991-ci ildə "Səfəvi dövlətinin ictimai-siyasi vəziyyəti (Alman səyyahı Adam Oleyarinin məlumatları əsasında)" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir. 2005-ci ildə isə "Səfəvi dövləti XXVII əsrdə (Avropa səyyahlarının məlumatları əsasında)" doktorluq işini müdafiə edir.
1982-ci ildə BDU-nun Tarix fakültəsinin Qədim Dünya və Orta Əsrlər Tarixi kafedrasında baş laborant vəzifəsinə təyin olunur. Doğma universitetdə laborant vəzifəsindən müəllim, baş müəllim, dosent, professor vəzifələrinə öz zəhməti, öz qabiliyyəti ilə gəlib çıxan bu adam 2006-cı ildən 2022-ci ilədək Beynəlxalq münasibətlər və beynəlxalq hüquq fakültəsinə tarix elmləri doktoru, professor Zeynal Həsənalıyev rəhbərlik etmişdir.
Təltifləri
2009-cu ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Azərbaycan təhsilinin inkişafındakı xidmətlərinə" görə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.
Xudayarlı türbələri
Haqqında
Xudayarlı türbələri – Cəbrayıl rayonu Xudayarlı kəndində yerləşən tarix-memarlıq abidələridir. Ümumilikdə kənd ərazisində bir-birinə yaxın yerləşən iki türbə dövrümüzə çatmışdır. Onlardan biri planda dairəvi, digəri isə səkkizguşəli formaya malikdir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Ümumilikdə kənd ərazisində bir-birinə yaxın yerləşən iki türbə dövrümüzə çatmışdır. Onlardan biri planda dairəvi, digəri isə səkkizguşəli formaya malikdir. Xudayarlı kəndində yerləşən türbələr yaxşı yonulmuş qumdaşından inşa edilmişdir. Bu türbələr aid olduqları dövrün memarlığında XIII–XIV əsrlərin türbə memarlığının necə təkrarlanmasını öyrənmək baxımından elmi maraq kəsb edirlər. Ə. Salamzadə qeyd edir ki, Xudayarlı kəndindəki dairəvi türbədə Füzuli rayonunun Aşağı Veysəlli kəndində yerləşən Mirəli türbəsinin birbaşa memarlıq təsiri açıq şəkildə görünməkdədir. Lakin, böyük həcm və ölçülü türbə üçün işlənmiş kompozisiya üsulunun kiçik türbəyə uyğunlaşdırılması zamanı Xudayarlı kəndindəki dairəvi türbə bədii inandırıcılığından məhrum olmuşdur. Bir qədər aralıda yerləşən səkkizguşəli türbə də eyni xüsusiyyətlərin daşıyıcısıdır. Bu türbənin inşası zamanı nümunə olaraq dövrümüzə çatmamış daha qədim bir türbə əsas götürülmüşdür. Füzuli, Qubadlı, Cəbrayıl və ətrafdakı digər rayonlar ərazisində XIII–XIV əsrlərdə çoxlu sayda müxtəlif formalı daş türbələr inşa edilsə də, onların çox az bir qismi dövrümüzə çatmışdır. Kəngərli türbəsi, Yazı düzündəki türbələrin qalıqları, Xocalı kurqanı yaxınlığındakı türbə və sair abidələr Xudayarlı türbələri kimi daha sonrakı dövrdə inşa edilmiş xatirə əsərlərinin ayrı-ayrı motivləri və memarlıq xüsusiyyətlərinin mənşəyini özündə əks etdirir.
Calliandra laxa
(Calliandra laxa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Phyllanthus gentryi
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qarış
Qarış — keçmiş zamanlardan bu günümüzəcən işlədilən təxmini uzunluq ölçü vahidi.
Ümumi məlumat
Azərbaycanda geniş yayılmış xalq uzunluq ölçüsü vahidlərindən biri də qarış adlanır. Qarış da türk sözüdür. Diqqəti cəlb edən məqamlardan biri bəşər sivilizasiyasının inkişafında əvəzsiz rol oynayan şumerlərin də dilində torpaq ölçmək üçün eyni sözün olmasıdır. Məşhur Amerika şumerşünası S.N.Kramer şumerlərə məxsus "Əkinçinin təqvimi" mətnini tərcümə edərkən torpaq ölçü vahidi kimi qaruş//qareş sözünü eynilə saxlamışdır. Sonralar onun əsəri ("Tarix Şumerdən başlayır") rus dilinə tərcümə edilərkən qareş sözünə heç bir dəyişiklik edilməmişdir.
S.N.Kramerin əsərində qareş sözü 6–7 m uzunluğunda torpaq zolağı kimi şərh edilmişdir. Bir qareşin şumerlərdə 6–7 m-ə bərabər götürüldüyü o qədər də inandırıcı görünmür. Hazırda çox da dəqiqlik tələb olunmayan yerlərdə xalq qarışdan istifadə edir. Qarış əli açıq vəziyyətdə tutduqda baş barmağın ucundan çeçələ barmağın ucuna qədər olan uzunluğu bildirir və bu da orta hesabla 0,213 m-ə, yəni təqribən 20 sm-ə bərabərdir. El arasında 5 qarış 1 m-ə bərabər (5x20 sm=100 sm=1 m) götürülür.
Bir çox qaynaqlarda qarışın tərifi və ölçüsü düzgün verilmişdir. Sadəcə olaraq bir sıra ədəbiyyatlarda qarışın 20 sm yox, 22–25 sm olduğu göstərilir. Bədii ədəbiyyatda və folklorda qarış məcazlaşmışdır və çox az miqdarda torpaq mənasında işlənir.
Mənbə
'''Azərbaycan etnoqrafiyası, Bakı-2007, "Şərq-Qərb" nəşriyyatı. Üç cilddə. III cild. səh. 455. ISBN 978-9952-34-152-2'''
İlandaşıyan (bürc)
İlandaşıyan — ekvatorial bürc. Ən parlaq ulduzu 2,1 vizual ulduz ölçülüdür. Azərbaycanın bütün ərazisindən görünür.
Nüvədi (Şəbüstər)
Nüvədi — İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Şəbüstər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 859 nəfər yaşayır (310 ailə).
Senecio narinyonis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Azərbaycan Respublikasının Hesablama Palatası
Haqqında
2013-cü il 22 noyabr tarixindən etibarən Azərbaycan Respublikası Hesablama Palatasının sədri Vüqar Tapdıq oğlu Gülməmmədovdur.