cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azan
Şəriət hökmləri
Əgər bir kəs başqasının dediyi azan və iqaməni eşidirsə müstəhəbdir ki, eşitdiyi hissələri təkrar etsin, amma "həyyə ələs-salat"dan "həyyə əla xəyril-əməl"ə qədər savab niyyəti ilə təkrar etsin.
Bir kəs başqasının azan və iqaməsini eşitsə (istər onunla desin, istərsə də deməsin) və o azan və iqamə ilə qılmaq istədiyi namaz arasında çox fasilə düşməsə, öz namazı üçün azan və iqamə deməyə bilər.
Əgər kişi qadının azanını ləzzət məqsədi ilə eşitsə azan ondan saqit olmur; hətta əgər ləzzət məqsədi ilə olmasa da ehtiyat-vacibə görə azan ondan saqit olmur, amma əgər qadın kişinin azanını eşitsə, ondan saqit olur.
Qadınların və kişilərin iştirak etdiyi camaat namazının azan və iqaməsini kişi deməlidir, amma hamısı qadınlardan ibarət olan camaat namazında azan və iqaməni qadın desə, kifayətdir.
İqamə azandan sonra deyilməlidir; əgər ondan əvvəl deyilsə, səhih deyildir.
Əgər bir kəs azan və iqamənin cümlələrini tərtibsiz, ardıcıllıq olmadan desə (məsələn, "həyyə ələl-fəlah"ı "həyyə ələs-səllat"dan qabaq desə) əvvələ qayıdıb tərtibi pozduğu yerdən yenidən deməlidir.
Azan və iqamə arasında fasilə salınmamalıdır. Əgər onların arasında çox fasilə düşsə və deyilən azan, sonradan deyilən iqamənin azanı hesab olunmazsa, müstəhəbdir ki, yenidən azan və iqamə deyilsin. Həmçinin əgər azan-iqamə ilə namaz arasında çox fasilə düşsə və o namazın azan və iqaməsi hesab olunmasa, müstəhəbdir ki, həmin namaz üçün yenidən azan və iqamə deyilsin.
Azan və iqamə ərəbcə səhih deyilməlidir. Əgər ərəbcə səhv oxusalar, yaxud hər hansı hərfin yerinə başqa bir hərf desələr, və ya onun tərcüməsini başqa dildə desələr, səhih deyildir.
Azan və iqamə namaz vaxtı daxil olandan sonra deyilməlidir. Əgər qəsdən, yaxud unutqanlıq üzündən namaz vaxtından qabaq deyilsə, batildir.
Əgər bir kəs iqamədən əvvəl azanı deyib-deməməsində şəkk etsə azanı deməlidir, amma əgər iqamə deməyə başlayandan sonra azanı deyib-deməməsində şəkk etsə azanı demək lazım deyil.
Əgər azan və ya iqamənin əsnasında müəyyən bir hissəni deməmişdən əvvəl, ondan əvvəlki hissəni deyib-deməməsində şəkk etsə, şəkk etdiyi hissəni deməlidir, amma əgər azanın, yaxud iqamənin müəyyən hissəsini deyən halda ondan əvvəlki hissəni deyib-deməməsində şəkk etsə həmin hissəni demək lazım deyil.
Müstəhəbdir ki, insan azan deyən vaxt üzü qibləyə dursun, dəstəmaz, qusul almış olsun, əllərini qulağının dibinə qoyub səsini ucaltsın, onu uzada-uzada desin. Azanın cümlələri arasında azacıq fasilə versin və cümlələrin arasında danışmasın.
Ənsar xəlifə Qaradağlı
Ənsar xəlifə Qaradağlı — Qızılbaş sərkərdəsi, bəylərbəyi.
Həyatı
Ənsar xəlifə Qaradağ vilayətinin Əhər şəhərində dünyaya gəlmişdi. Ərənlər ocağına mənsub idi. Səfəviyyə ordeninin məşhur sufilərindən, həm də bu təriqətin xəlifəsi idi. Ənsar xəlifə tanınmış Qızılbaş sərkərdəsi idi. 1552-ci ildə Osmanlı ordusu üzərınə yürüş edən Qızılbaşlar ordusunun bir qoluna o başçılıq edirdi. Onun dəstəsi Bərgiri istiqamətində hücum edib xeyli əsir, qənimət gətirmişdi.
Fundiseius sentralus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
ATLS
ATLS “Ağır travmalarda həyata dəstək” — travma nəticəsində zərər çəkmişlərə yardım göstərmək üçün həkimlərə keçirilən təhsil təlim kursları. Proqram amerikan cərrahlıq kolleci tərəfindən tərtib edilmişdir. Orta tibb personalları və paramediklər üçün də analoji kurslar mövcuddur. Kurslar 60-dan çox ölkədə keçirilməkdədir. ABŞ xaricində bu kurslar “Ağır travmalı xəstələrə təcili yardım ” adlanır. Kursların məqsədi travmalı xəstələrə vahid yanaşma alqoritmini təsis etməkdir. Əvvəlcədən bir həkim və bir tibb personalının iştirakı ilə düşünülmüş şərti fövqaladə vəziyyətin yaradılması 2014 cü ildən tətbiq edilməkdədir. Əsas məqsəd etaplı şəkildə tibbi yardımın göstərilməsi və həyat üçün təhlükəni aşkar etməkdir. Bu alqoritmlərə qısa zaman kəsiyində vaxt itirmədən əməl edilməsi vacib şərtlərdəndir.
Tarixi
ATLS 1976 cı ildə ABŞ-da təşkil edilmişdir. O zaman cərrah-ortoped Ceyms Stayner kiçik bir təyyarəni idarə edərkən Nebraska ştatının çöllərində qəzaya uğrayır. Həyat yoldaşı qəza yerindəcə keçinir. dörd üşağından üçü ciddi zədələr almış olur. Dördüncü uşaq Kris ciyinindən zədələnmiş olur. İlk yardım göstərməyə başlayan Stayner yaxın ilk xəstəxananın bağlı olduğunun, digər xəstəxanada isə ailəsinə qeyri adekvat tibbi yardım edildiyinin (bu kiçik xəstəxananın personalı demək olar ki, bu cür fövqaladə hallara hazırıqlı deyildirlər) şahidi olur. Lunkolna qayıdan Ceyms Styainer bu hadisənin təsiri altında fikirləşir ki, travmalı xəstəyə lazımi yardımı necə təşkil etmək olar? O, travma profilli xəstələrə yardım etmək üçün alqoritm təsis edir və 1978 ci ildən başlayaraq həmkarı doktor Pol Kolikot ilə birlikdə ATLS kurslarını təqdim edir. 1980 ci ildə Amerika cərrahlıq kolleci proqram qəbul edərək ABŞ boyu yaymağa başlayır. Beləliklə ATLS travmalılara yardım məqsədilə həkimlərin təlimatlandırılmasında standarta çevrilmiş olur.
Konseptsiyası
ATLS kurslarının əsas ideyası həyatı təhlükəli zədə və ya travmalarda vəziyyəti düzgün qiymətləndirmə və ən vacib yardımı göstərməkdir — “İlk öldürücü nədirsə onu aradan gıtürmək (müalicə etmək) ” Ürək-qandövranı dayandıqda təcili təlimatına əsasən reanimasiyaya başlamaq.
Digər hallarda diaqnostik müalicə bir blok şəklində icra edilir. “İbtidai ya ilkin sorğu” politravmalarda prioritet qaydada potensial həyata təhlükə törədən əsas halı aşkar etməyə və aradan qaldırmağa imkan verir. Məhz bundan sonra həyat təhlükəsi törədə biləcək ikinci dərəcəli hallar (travmalar, xəstəliklər) ayırd edilərək təhlükə dərəcəsi ardıcıllığı ilə müayinə (rıntgen, CT) və müalicə edilir.
İlkin sorğu: "ABCDE-qaydası ilə"
İlkin sorğu politravmalı xəstələri qiymətləndirmək: diaqnoz qoymaq və müalicəsinə başlamaq üçün əsas vasitələrdəndir. Hadisə yerinə yardım üçün yetişmiş ilk personal üçün ilkin sorğu çox mühümdür. İlk sorğudan əldə olunan hər hansı bir tam və ya natamam məlumat travmalının həyatının xilas edilməsi yolunda əsas bir ipucu ola bilər.
A - Airway (Nəfəsyolu)
thumb|200px| — “boyun çəkməsinin” taxılması thumb|200px| [[Guedel borusu (ağız-udlaq üçün) ]] thumb|200px| [[Vendl borusu (burun-udlaq üçün) ]] → başın qatlanması → Guedel borusu (ağız-udlaq üçün), Vendl borusu (burun-udlaq üçün) → Traxeyanın intubasiyası → Boyun şinasının (“boyun çəkməsi” — ) taxılması
B - Breathing (Tənəffüs)
thumb|200px| [[Monaldi drinajı ]] → Tənəffüsü asanlaşdırıcı vəziyyət → Oksigenin verilməsi → Traxeyanın intubasiyası, nəzarətli süni tənəffüs → Monaldi drinajı
C - Circulation (Qan dövranı)
thumb|200px| Sıxıcı sarğının bədən nahiyəsinə (aşağı və ya yuxarı ətraflara) qoyulması (sxematik): bədən nahiyəsi (çəhrayı rəngdə), qanayan hissə (qırmızı rəngdə), yar ağzı (yaşıl rəngdə), sıxıcı material (göy rəngdə). → İri ölçülü venadaxili kateterlə periferik venaların infuziya üçün əldə edilməsi → Qan həcminin bərpası → Qanaxmanı saxlamaq üçün sıxıcı sarğı → Çanağın (daha doğrusu çanaq sümüklərinin xarıcı təzyiqdən daxilə doğuru sıxılaraq sınması nəticəsində) yerdəyişməsini xüsusu alət olan vasitəsilə stabilləşdirilməsi. → Təcili qarın boşluğunun yarılması
E - Exposure (Ekspozisiya, ətraf mühit)
→ Bədən hərarətinin normada saxlanmasını təmin etmək. (hərarəti qoruyan xüsusi ortüklə bədənin örtülməsi) → Yaraların aşkarlanması və qulluq edilməsi → Sınıqları şinlə mobilizə edərək sığortalamaq
Kursun müddəti
ATLS təliminin keçirilmə müddəti iki gündür. Kurs nəzəri və praktik hissələrdən ibarətdir. Yazılı və şifahi imtahandan sonra ATLS setifikatı təqdim edilir ki, bu da hər beş ildən bir təzələnməlidir.
Mərcimək (Kəlbəcər)
Mərcimək — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Mərcimək kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
Tarixi
Mərcimək kəndi dağətəyi ərazidədir. Mərcimək fitooykonimdir. Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsini Kolanı (Ağdərə rayonu) kəndindən gəlmiş ailələr mərcimək (paxlalilar fəsiləsindən birillik bitki) bitən ərazidə saldığı üçün belə adlanmışdır.
Kəndin ərazisində yaşayan iki nəfər mərc gəlirlər ki, filan bitki burada bitməz. Biri deyir bitər, o birisi deyir bitməz. Bu bitkinin burada bitməsinə əmin olan adam o birisinə deyir ki, mərcimi ək, o birisi həmin bitkini orada əkir və bitki bitib, inkişaf edir. Mərcimək dənli bitki növüdür. Mərcimək sözü də buradan yaranmışdır.
Yaylaqlar
Maral yalının yurdu, Əyriburun yurdu, Binə yurdu, Qayanındibi yurdu, Qayanınboynu yurdu, Daşağıl yurdu, Uzunyal yurdu, Təpə yurd, Çınqıllı yurd, Ərəstənin yurdu, Kalvalılar yurdu, Cümşüd bəyin yurdu.
Bulaqlar
Şükün bulağı, Ağ bulaq, Armudlu bulaq, Dəmirli bulaq, Gur bulaq, Çınqıllı bulaq, Daşdançıxan bulaq, Novlu bulaq, Nəsib bəyin bulağı, Əliabbasın bulağı, Oyuğun bulağı, Şırran bulağı, Mədətin bulağı, Çay bulaq, Rəhimin bulağı, Alçalı bulaq, Uzuntala bulağı, Baldırğanlı bulaq, Ağsuyun bulağı, Zoğalölən bulaq, Əzizin bulağı, Qurdlu bulaq, Palıdlı bulaq.
Məşhur yerlər
Qətlağacı, Dikdaşın düzü, Yalyurd, Çiçələr, Əliabbasın yurdu, Kotanşumu, Qırmızı duzdax, Xaşdıyal, Dana güneyi, Muncuqlutəpə, Aralıq təpəsi, Maral yalı, Çaxçax, Qaban qayası, Humay qayası, Dikqaya, Göyxır qayası, Qanqallı, Gölyeri, Qoruğun düzü, Oyuğun təpəsi, Məşədi Həsənli təpəsi, Ayı gölü, Dərindərə, Acısu, Xasının yeri, Xaçın çayı, Muncuqlu çay, Bozburun, Armudlu bulaq, Uzuntala, Dəyirmanın yeri, Kalafalıq, Süleymanvurulan, Kolavat, Darı yeri, Yəhəryurd, Bərkdərə, Sarıqaya, Ağsu, Qurudərə, Aşağıki kalafalıq, Ayı palıd qıran, Nəriman ayıtdıyan, Dikqayanın güneyi, Xaşdıtala, Ortatala, Balacagüney, Güllütala, Sarıqaya, Şırran, Əzizin biçənəyi, Əzgilliyin dalı, Qaraşiş, Yemiliklik, Gərməşovluğun şişi, Şorun dərəsi. Qaradaşın dibi, Böyükquzey, Toyolan, Mamırlı, Bərk ayı zağası, Porsuq asılan, Rəhimin biçənəyi, Almalıq, Kərimin yeri.
Binələr-Qışlaqlar
Şükün binəsi, Aşağıki binə, Binə, Qazax Alı binəsi, Nazdının güneyi binə, Baba kəndi binəsi.
Qambay Əlizadə
Alızadə Qambay Məşədi Əsgər oğlu  — geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan EA akademiki.
Həyatı
Alızadə Qambay Məşədi Əsgər oğlu Gəncə şəhəri yaxınlığındakı Qızılca kəndində anadan olmuşdur.
Təhsili
Azərbaycan Politexnik İnstitutunun dağ-mədən şöbəsini bitirmişdir. 1928-ci ildən Azərbaycan Politexnik İnstitutunun (indiki ADNSU) paleontologiya - tarixi geologiya kafedrasında laborant işləmiş, 1932-1960-cı illərdə Azərbaycan Sənaye İnstitutunda (indiki ADNSU), paleontologiya və tarixi geologiya kafedralarında dosent, professor vəzifələrində işləmiş, uzun müddət kafedraya başçılıq etmişdir. 1930-1941-ci illərdə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Neft İnstitutunda böyük elmi işçi işləmişdir. 1938-ci ildə dissertasiya müdafiə etmədən geologiya-mineralogiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür. 1941-ci ildən Geologiya İnstitutunda (indiki Geologiya və Geofizika İnstitutu) işləmişdir. 1943-1945-ci illərdə bu institutun direktoru olmuş, 1941-1990-cı illərdə kaynozoy laboratoriyasına, paleontologiya və stratiqrafiya şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. 1945-ci ildə "Azərbaycanın akçaqıl mərtəbəsi" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. 1955-ci ildə Azərbaycan EA müxbir üzvü, 1962-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Azərbaycanın əməkdar elm xadimi, Azərbaycanda geologiya və paleontologiya elminin əsasını qoyanlardan biri olmuşdur. Kaynozoyun stratiqrafiyası və paleontologiyası sahəsində böyük alim olan Q.Ə.Əlizadə stratiqrafiyanı, kaynozoy erasının molyusk faunasının inkişafını tədqiq etmiş, paleontologiya, stratiqrafiya və geologiya elminin tarixinə aid məlumatları sistemə salmışdır. Onun rəhbərliyi altında Azərbaycanın paleogen və neogen stratiqrafiyasının regional sxemi işlənib hazırlanmış, üst eosen və oliqosenin paleocoğrafi xəritələri tərtib edilmiş və beləliklə bu şöbələr arasında mövcud olan problem məsələlərin həllinə yardımçı olmuşdur. Azərbaycanın akçaqıl və oliqosen molyusk faunasını monoqrafik öyrənmişdir. Kaynozoy biostratiqraflar elmi məktəbinin və Azərbaycan Paleontologiya Cəmiyyətinin yaradıcısıdır.
Leyla Qədirzadə
Leyla Qədirzadə (tam adı: Leyla Salam qızı Qədirzadə; ) — ssenari müəllifi, tərcüməçi.
Qambay Əlizadə
Yetirmələri
60 elmlər doktoru və elmlər namizədi hazırlamışdır. 400 elmi əsərin o cümlədən 9 monoqrafiya və dərsliklərin müəllifidir.
Leyla Qədirzadə
Yazıçı, Gənclik, Azərnəşr nəşriyyatlarında, Azərbaycan Dövlət Mətbuat Komitəsində böyük redaktor vəzifəsində, İnter-Ad, Cinealliance, Cinex şirkətlərində kreativ direktor vəzifəsində çalışıb. 250-dən çox reklam və korporativ filmin, 12 sənədli filmin müəllifidir. Azərbaycan Televiziyası Mədəniyyət kanalında “Müəllif proqramları və xüsusi layihələr” departamentinin baş redaktor müavinidir. Azərbaycanda “Ələddin” adlı ilk uşaq müziklının müəllifidir.
Həyat və yaradıcılığı
1996-2016-cı illərdə kino və reklam istehsalı sahəsində fəaliyyətinə başlayıb. “İnter-Ad”, “Cinealliance”, “Cinex” şirkətlərində kreativ direktor vəzifəsində çalışmışıb.
Azərbaycan mətbəxinin təbliği reklamı üçün, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin keçirdiyi tenderdə qalib gəlib və həmin ssenari ürə, aktyor Jerar Depardye baş rolda olmaqla reklam çarxı çəkilib.
2015 Avropa Oyunları ərəfəsində yazdığı, Azərbaycanın tarixi və mədəniyyətinə həsr olunmuş 10 filmin ssenari müəllifidir. ingilis dilinə tərcümə olunaraq dünyanın 120 kanalında nümayiş etdirilib.
2017-ci ildən televiziya sahəsində fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Televiziyasının Mədəniyyət kanalında “Müəllif proqramları və xüsusi layihələr” departamentinin baş redaktor müavinidir.
Azərbaycanda “Ələddin” adlı ilk uşaq müziklının və dahi Azərbaycan şairi Məhsəti Gəncəviyə həsr olunmuş “Məhsəti” adlı operanın  libretto müəllifidir.
Yazıçı Salam Qədirzadənin qızıdır. Ailəlidir. 2 övladı var.
Fridrix Paulus
Fridrix Paulus - İkinci dünya müharibəsində mühüm rol oynamış alman general-feldmarşalı, 6-cı ordunun komandanı.
Birinci dünya müharibəsi
Müharibə başladıqdan sonra Almaniya Donanmasına qoşulmaq istəsə də, müraciəti qəbul edilmədi. Münxen Universitetində hüquq üzrə təhsil aldıqdan sonra 1909-cu ildə Alman ordusuna daxil oldu və gizir rütbəsində hərbi xidmətə başladı. 1910-cu ilin fevralında 111-ci Piyada Alayında xidmətə başladıqdan sonra, 1911-ci ildə 3-cü Baden piyada bölüyünə rəhbərlik edərkən leytenant rütbəsini əldə edir. 4 iyul 1912-ci ildə Yelena Rozetti-Solesku ilə ailə həyatı qurur.
İkinci dünya müharibəsi
1940-cı ilin avqust ayında general-leytenant rütbəsinə yüksəlir və bir ay sonra Almaniya Ordusu Baş Qərargah rəisinin müavini vəzifəsinə təyin olunur. O, bu vəzifədə Sovet İttifaqının işğalı üçün planın hazırlanmasına kömək etmişdir. General der Panzertruppe rütbəsinə yüksəldikdən sonra 1942-ci ilin yanvar ayında 6-cı Orduya komandan təyin olunur.
İkinci dünya müharibəsi zamanı Qərb cəbhəsində vacib rol oynayırdı. Döyüşlərdə onun rəhbərliyi altında olan birliklər benzin problemi yaşasa da, çox böyük uğurlar qazandı. Yeni vəzifəsi Stalinqradı ələ keçirmək idi. Sovet qoşunları 600,000 nəfərlik hərbi birləşmə ilə bu şəhəri müdafiə edirdi. Çətin vəziyyətdə qalan Paulusun köməyinə feldmarşal Paul Evald fon Kleytsin rəhbərliyi altında olan 1-ci Tank Ordusu gəldi. Yenidən toplanan 6-cı Ordu Stalinqrada daxil olmağa başladı. Əsas birliklərdən uzaqlaşan almanlar tankların çətin hərəkət etdiyi dağılmış evlərdən snayper atəşinin altında çoxsaylı itki verməyə başladılar. Sovet qoşunları köməyə gələn əlavə qüvvələrlə birlikdə almanları mühasirəyə almağa başladı. Bu zaman, Hitler 4-cü Tank Ordusunun köməyə göndərilməsini əmr edir, lakin Erix fon Manşteyn bu tapşırığı yerinə yetirə bilmir. Hitler general Paulusa sonuncu dəfə mühasirə xəttini yarmağa cəhd etməyi əmr edir, lakin Paulus bunu qəbul etmir. Paulusun təslim olmağı düşündüyünü başa düşən Hitler ona "Sizi feldmarşal elan edirəm və bunu da unutmayın ki, indiyə qədər heç bir alman feldmarşalı əsir düşməmişdir" deyir, lakin Paulus ertəsi gün təslim olur.
Müharibədən sonra
thumb|390x390px|Paulus (solda) və köməkçiləri polkovnik Vilhelm Adam (orta) və general-leytenant Artur Şmit (sağda). Stalinqradda təslim olarkən. Müharibə başa çatdıqdan sonra 1946-cı ildə günahkar elan olunaraq həbsə məhkum edildi. 1953-cü ilə qədər həbsxanada qaldı. Nürnberq məhkəməsi əsnasında ona bir jurnalist tərəfindən Stalinqradda əsir düşənlərin aqibəti barədə soruşurlar. Stalinqradda əsir düşən 91,000 alman məhkumun yarısı Sibirdə yerləşən əsir düşərgələrinə yürüş zamanı ölmüşdü. Müharibə bitdikdən sonra sadəcə olaraq 6,000 əsir öz ölkəsinə qayıda bilmişdi. 1953-cü ildə Almaniya Demokratik Respublikasına köçməsinə icazə verildi və 1953-1956-cı illər aralığında Drezden şəhərində həyatını davam etdirdi. Şərqi Almaniya Hərbi Tarix Araşdırma İnstitutu mülki idarəsinin başçısı olaraq işlədi.
Drezden şəhərində 1 fevral 1957-ci il tarixində, Stalinqradda təslim olmasından 14 il 1 gün sonra vəfat etdi. Vəsiyyəti ilə cənazəsi Qərbi Almaniyanın Baden şəhərində səkkiz il əvvəl vəfat edən həyat yoldaşının yanında dəfn olunmuşdur.
Acidocroton gentryi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Oyulqe adası
Oyulqe — Anabar çayınin yatağında yerləşən elədə böyük olmayan ada. İnzibati cəhətdən Yakutiya ərazisində yerləşir.
Ada çayın aşağı axarında yerləşir. Ovalvari formaya malik olan ada, şimal-qərbədən cənub-şərqə doğru uzanır. Səthi hamardır. Bataqlıqlaşmış və qumla örtülü sahələrdən ibarətdir. Şimal-qərbində yerləşən dillər su altında qalmışdır. Cənub-qərb sahilləri sıldırımlıdır.
Lotus formosissimus
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Othonna sedifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Fundiseius timagami
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Komninlər sülaləsi
Komnenos və ya Komninlər  sülaləsi — Bizans imperiyası və onun davamçısı Trabzon imperiyasını idarə etmiş sülalə. Bilinən ilk nümayəndəsi Manuel Erotikos Komnenosdur.
Cəlal Abbasov
Cəlal Əşrəf oğlu Abbasov ( 8 may 1957) — Azərbaycan bəstəkarı, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar İncəsənət Xadimi (2007), BMT Mükafatı laureatı (1998), Azərbaycan Gənclər İttifaqı Mükafatı laureatı (1990).
Həyatı
1957-ci il mayın 8-də Bakıda anadan olub. 1975-ci ildə Bülbül adına Orta ixtisas musiqi məktəbini, 1980-ci ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının "Bəstəkarlıq" fakultəsini (Q.Qarayevin sinfi), 1984-cü ildə "Bəstəkarlıq" kafedrasınin assistent-stajorluq kursunu bitirib. Musiqinin müxtəlif janrlarında bəstələnmiş və geniş dinləyici kütləsi tərəfindən rəğbət qazanmış bir çox əsərlərin müəllifidir. Elmi-nəzəri tədqiqat və məqalələrin müəllifidir. Əsərləri dəfələrlə ABŞ, Almaniya, Avstriya, Fransa, İtaliya, İndoneziya, Gənubi Koreya, Türkiyə, Norveç, Rusiya, Özbəkistan, Ukrayna, Gürcüstan və b. ölkələrdə müvəffəqiyyətlə səslənmişdir. Əsərləri sirasinda dörd simfoniya (o cümlədən, III "Sülhün səsi", IV (Şuşaya həsr olunmuş) - "If I could see you again..."), beş kantata (o cümlədən, "Bahar mərasimi" - Azərbaycanda Novruz bayramına həsr olunmuş ilk əsər), orqan üçün "Qara Qarayevin xatirəsinə Postlüdiya"( "postlüdiya" janrının Azərbaycanda ilk nümunəsi), "Şən Bahar" ("Vesyolaya Vesna") uşaq operası (rusdilli uşaqlar üçün Novruz adət-ənənələrini nəql edən) və digərləri xüsusi diqqətə layiqdir. Azərbaycan Milli Konservatoriyasının professoru vəzifəsində çalışır ("bəstəkarlıq", "orkestrləşmə", "partitura qiraəti" fənləri). Tələbələri müxtəlif müsabiqələr laureatlarıdır. Bəstəkarlar İttifaqının IX (2012) və X (2019) qurultaylarında qurumun katibi seçilmişdir.
Görkəmli Azərbaycan bəstəkarı və musiqi xadimi Əşrəf Abbasovun oğludur.
Əsas əsərləri
Dörd simfoniya (I-1980, II-1983, III"Sülhün səsi"-1984, IV"If I could see you again..."-19977). BSO üçün "Where are you,Ulysses?"(1997/2008). Simli orkestr və timpani üçün "Passacaglia et Allegro"(1979). Simlilər, klarnet və uşaq xoru üçün milli qəhrəman A.Aqarunovun xatirəsinə "İn memoriam..."(2019). Beş kantata ("Həyat oxumaları"-1983, "Bahar mərasimi"-1986, "Mərdlik"-1992, "Rübailər"- mətni M.Füzulinindir -1994, "Düzgülər"-1996). "Şən Bahar" uşaq operası (A.Axundovanın eyniadlı kitabı üzrə libretto müəllifindir) -1997. İki simli kvartet (I-1979, II-1986). Orqan üçün "Postludia in memoriam G.Garaev" (1983). Fortepiano (2016), violin və fortepiano (1978), solo violin (1984), solo faqot(1986) üçün sonatalar. Müxtəlif solo alətlər üçün "Münacatlar" silsiləsi (I-kontrabas-1993, II-viola-1994, III-marimba-1998, IV-klarnet-201 ). 8 balaban, tütək və qoşa nağara üçün "Yallı"(20 ). Bir sıra vokal əsərləri, o cümlədən, "İki Nəsimi qəzəli", "Sergey Yeseninin iki şeri" (1995), "Gültiqin yuğı"(Orxon yazılarına - 1989). Müxtəlif orkestr, xor, ansambl tərkibləri, eləcə də uşaqlar üçün əsərlər. Aranjımanlar. Musiqi folkloristikası üzrə elmi məqalələr və məruzələr, dövrü mətbuatda yazılar.
Bazovıy
Bazovıy — Şimal Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.
Coğrafiyası
Kara dənizində, Oktyabr İnqilabı adasında yerləşən Jiloy yarımadasından 500 metr qərbdə yerləşir. Ətrafında kiçik adalar vardır: Obmannıy adası 1,5 km cənub-şərqdə, Zabor adası 2 km şimal-qərbdə və Kolosov adaları 2,7 km qərbdə yerləşir.
Xüsusiyyətləri
Cənub-qərbdən şimal-şərqə uzanışdır. Burada uzunluq 850 metrdir. Sahilləri alçaqdır. Adada hansısa hündürlük yoxdur. Ada alcaqboylu otlarla örtülü olur.
Katolikos Anastas
Katolikos Anastas — Albaniyanın XXII katolikosu.
Yovşanlıq girdəbaşı
Yovşanlıq girdəbaşı (Phrynocephalus helioscopus) Kələzlər fəsiləsinə və Girdəbaş kərtənkələlər cinsnə aid növ.
Təsviri
Üst dodaq qalxancıqlarının sayı 12–17 olub, gözdən 4–6 uzununa sırada yerləşən pulcuqlarla ayrılmışdır. Alt dodaq qalxancığı 13–15-dir. Bədənin üzərində yerləşən təpəcikşəkilli pulcuğun altında dəri vəzləri yerləşir. Boyunda yaxşı nəzərə çarpan köndələn dəri büküşləri olur. Quyruğun əsası yastılaşmış və enli olub, ucuna doğru kəskin sivrilməmişdir. Başı girdədir. Bədənin üst tərəfinin rəngi yaşadığı qruntun rəngindən asılı olaraq dəyişir. Rəngli torpaqlarda bu kərtənkələ qonur və tutqun boz, qumlu və əhəngli torpaqlarda isə açıq boz və ya kül rəngində olur. Boyunun yanlarında, başın gerisində xarakterik mavi və göy rənglə haşiyələnmiş dairəvi-çəhrayı rəngli xallar olur. Dişilərdə yumurta qoyma dövründə bir qayda olaraq çəhrayı rəng itir. Bədənin alt tərəfi tutqun ağ, boyun və boğazı isə mərməri cizgili naxışlar olur. Bəzi hallarda bu naxışlar itir. Bədənin uzunluğu 59 mm (erkəklərdə), 70 mm (dişilərdə), bədənin uzunluğunun quyruğun uzunluğuna nisbəti L/L.cd 0.60 −1.10, kütləsi 12 q-a qədər olur.
Yayılması
Şərqi Türkiyədə, Şimali İranda, Şimali-Qərbi Çində və Şimali-Qərbi Monqolustanda, Volqa çayının aşağı axarı boyunca olan ərazilərdə yayılmışdır. Qafqazda Dağıstanın dağətəyi hissəsində, Qərbi Azərbaycanda Abşeron yarımadasında, Naxçıvan MR-nın Araz çayı boyunca yerləşən Culfa və digər rayonları ərazisində, Azərbaycanın cənub-şərq hissəsində, Lerik rayonunun (Zuvand) ərazisində yayılmışdır. Yovşanlıq, şoranlıq sahələrdə, qumlu təpəciklərdə, düzənlik və dağətəyi ərizilərdə yaşayır. Yovşanlıq girdəbaş kərtənkələsi gündüz həyat tərzi keçirir.
Yaşayış yeri və həyat təzi
Yumurta qoymaqla çoxalır. Yumurtanın inkubasiya dövrü 40 gün çəkir. Azərbaycanda birinci dəfə qoyulmuş yumurtalardan balalar iyunun ortalarında, ikinci yumurta qoymadan iyulun sonu üçüncü dəfə qoyulmuş yumurtadan balalar sentyabrın sonu və oktyabrın əvvəllərində çıxır. Yenicə yumurtadan çıxmış balaların ümumi uzunluğu 42 – 49 mm, bədənin başla birlikdə uzunluğu isə 18 – 24 mm olur. Xırda böcəklər, termitlər, kəpənək tırtılları, cücülər və s. ilə qidalanır. Cinsi yetkinliyə 2 yaşında çatır. Terarium şəraitində çoxaldılması mümkündür. Geniş miqyasda çoxaldılması məlum deyil.
Sayı
Culfa rayonunun Gülüstan (Çuğa) kəndi ətrafında yayıldığı məhdud sahənin hər 100 m² –də orta hesabla 7–8 fərd, Lerik rayonunun Amburdərə kəndi ətrafında 1 hektar sahəyə 1–2 fərdin düşdüyünü müəyyən etdik.
Məhdudlaşdırıcı amillər
Culfa, Lerik və Qaradağ ərazisində sayının azalmasının əsas səbəbi, onların yayıldığı ərazilərin güclü antropogen təsirə məruz qalmasıdır. İnsanın bu növünün yayıldığı ərazilərə modifikasiyalaşdırıcı və transformasiyaedici təsiri sayəsində bu növün sayı kəskin şəkildə azalmağa başlamışdır.
Qorunması üçün qədul edilmiş tədbirlər: Sayının kəskin şəkildə azaldığını nəzərə alaraq yovşanlıq girdəbaş kərtənkələsinin Qırmızı kitabın I nəşrinə daxil etmişlər.
Qorunması üçün məsləhət görülən yeni tədbirlər: Bu növün adını Azərbaycanın Qırmızı kitabının II nəşrinə daxil edilməsi tövsiyə olunur. Bu kərtənkələnin yayıldığı ərazilərdə mövcud biotopun qoruyub saxlamaq üçün antropogen təsirin qarşısını almaq lazımdır.
Mükafat
thumb|right|200px|Azərbaycan Respublikasının ən ali dövlət mükafatı — [["Heydər Əliyev" ordeni]]
Mükafat — xidmətlərə, fərqlənməyə, minnətdarlığa görə verilən xüsusi fərqlənmə nişanı, fəxri ad və ya hədiyyə. Bəzi hallarda mükafat ona layiq görülən insana hansısa sosial status da verir.
Mükafatlara aşağıdakılar aiddir:
Acidocroton
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Əzablı yollar (film, 1995)
Məzmun
Tammetrajlı film Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin banisi və onun rəhbəri, görkəmli siyasi və ictimai xadim Məmmədəmin Rəsulzadənin taleyi haqqında ekran əsəridir. Filmdə ADR liderlərindən Fətəli xan Xoyski, Nəsib bəy Yusifbəyli və digərlərinin həyatı ilə bağlı nadir sənədlərdən də istifadə edilmişdir. Kinolentin ayr-ayrı epizodları Türkiyədə, Fransada, Almaniyada, Karaqandada (Rusiya), Tbilisidə (Gürcüstan), Gəncədə, Bakıda və Abşeronun bir sıra kəndlərində çəkilmişdir.
Eritrosit
Eritrositlərin yaranması və formalaşması (Eritropoez)
Eritrositlərin əməlgəlmə prosesi eritropoez adlanır. Eritropoez hadisəsi eritropoetin hormonu vasitəsilə stimulə olunur ki, sonuncu da hər hansı bir toxumada oksigen çatışmazlığı (hipoksiya) nəticəsində böyrəklərdə sintez olunur. Eritrositlər sümük iliyində yetişirlər. Belə ki, sümük iliyində yerləşən kök hüceyrələrdən 6-9 gün ərzində hemositoblastlar formalaşır ki, bunlar da hələ dəmir ionları ilə birləşməmiş pro-eritroblastlara çevrilirlər. Pro-eritroblastlar dəmir ionu ilə birləşərək eritroblastları əmələ gətirirlər. Eritroblastlar sonradan nüvəsini itirərək yetişkin eritrositlərə çevrilirlər. Bəzən qanda tam formalaşmamış (məs: nüvəsini itirməmiş və s.) eritrositlərə də rast gəlinir ki, bunlar retikulositlər adlanır. Normalda qanda retikulositlərin miqdarı bütün eritrositlərin 0.5-1%-ə qədərini təşkil edir. Gün ərzində təxminən 2x1011 eritrosit əmələ gəlir. Bununla yanaşı, hamiləliyin son ayına qədər eritrositər dölün qaraciyərində də yetişmə dövrü keçirlər. Doğuşdan sonra isə eritrositlər yalnız sümük iliyində əmələ gəlir və yaşama müddətlərinin sonunda qaraciyər, dalaq və sümük iliyində makrofaqlar tərəfindən parçalanırlar. Normal eritrositlərin yaşama müddəti 120 gündür.
Susuzluq (Kəlbəcər)
Susuzluq — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Susuzluq kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Kəlbəcər rayonunun Susuzluq kəndi Yanşaq kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Susuzluq kənd Soveti yaradılmışdır. 1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 10 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçılarının imzaladığı üçtərəfli bəyənatdan sonra 25 noyabr 2020-ci ildə boşaldıldı.
Toponimikası
Yerli məlumata görə, yaşayış məntəqəsini təqribən XIX əsrdə Əliyli kəndindən (indiki Gədəbəy rayonunun Sarıköynək kəndi) gəlmiş ailələr salmışlar. Kənd yaxınlığındakı Susuzluq dərəsinin və eyniadlı dağın adını daşıyır.
Tarixi
4 iyun 2021-ci il tarixində kənd yaxınlığında baş verən mina partlayışı nəticəsində Azərbaycan Televiziyasının operatoru Sirac Abışov, Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin müxbiri Məhərrəm İbrahimov və Kəlbəcər Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının Susuzluq kənd inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəsinin müavini Arif Əliyev həlak olmuşdur.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Susuzluq dağının ətəyində yerləşir.
Yaylaqları
Ağbulaq yurdu, Qumlu yurd, Güneydərə yurdu, Yalyurd, Boyun yurd, Ağdağ yurdu, Soğanlı yurd, Qırxbulaq
Bulaqları
Çay bulaq, Cələli bulaq, Novlu bulaq, Alı bulağı, Qara su, Sarı bulaq, Sonanın bulağı, Göy bulaq, Ağ bulaq, Qumlu bulaq, Fətalı bulaq, Pənahın bulağı, Dilənin bulağı, Koralı bulağı, Şor bulaq, Xudaverdinin bulağı
Xəzər sözlüyü
Xəzər sözlüyü - serb yazıçısı Milorad Paviçin ilk romanı, bestseller. 1984-cü ildə çap olunub, serb dilindədir, dünyanın bir çox dilinə çevrilib.
Susuzluq (Kəlbəcər)
Məşhur yerləri
Biçənəktala, Seyidalıbiçən, Şorbulaq, Nəsiryeri, İlyasyeri, Möyləcbiçən, İmanverdibiçən, Nazikdağ, Enlidağ, Sarıqaya, Vesinyalı, Qarasu, Sarının dalı, Ağdaşın boynu, Dərəyeri, Sarıyoxuş, Kəməndin yalı, Alıdərəsi, Suvax, Təksöyüd, Möyləc çökəyi, Yarıx, Ardışlı, Yaltəpə, Gəzdək qayası, Arı qayası, Pənahın kalafası, Abbasın kalafası, Gamış gölü, Orucyeri, Pərzad yatağı, Almanın düzü, Məhəmməd dərəsi, Keçəlyeri, Almalı, Anaxanım bulağı, Təkə qaçan qılınc uçuğun boynu, Qasım binəsi, Dağınbaşı, Əhmədin bulağı, Şamın güneyi, Qaraqayanın güneyi, Alçalı, Yayra, Bozlugüney, Həsəndüşən təpə, Dilikdiliyin təpəsi, Qəbirstanlığın güneyi, Mirzəalının kalafası, Balabiçənək tala, Saqqızlı, Mirsadiq yatağı, Cəlilli biçənəyi, Palıdlıq, Köhsərin palıdı, Məhərrəm kalafası, Comaqaya, Söyüdlüçəpər, Suludərə, Nəsirin xırmanı, Dəlikdaş, Talanın düzü, Qozludərə.
Xəzər sözlüyü
Məzmun
Roman üç hissədən ibarətdir:
Romanın kişi və qadın versiyası var: bir birindən yalnız bir abzasla fərqlənirlər.
Paviç əsərində xəzərlərin tarixini bədii şəkildə əks etdirən Yəhuda Halevinin "Kuzari" kitabının da adını çəkir.
Katolikos II Moisey
Katolikos II Moisey - Albaniyanın XXVII katolikosu.
Lotus glaber
(Lotus glaber) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
500 və daha çox qol vuran futbolçuların siyahısı
500 və daha çox qol vuran futbolçuların siyahısı — klub və milli peşəkar futbol oyunlarında 500 və ya daha çox qol vuran futbolçuları əhatə edir. Siyahıda RSSSF tərəfindən açıqlanan məlumatlardan istifadə olunmuşdur. Bu günə qədər 72 futbolçu 500-dən çox qol vurmuşdur.
Sıralama
Təsdiq edilə bilməyən məlumatlar futbolçu məlumatlarına daxil edilməmişdir. Tünd rəngli hərfli futbolçular 21 dekabr 2022-ci il tarixinə aktiv futbolçulardır.
Othonna semicalva
Othonna semicalva Othonna semicalva
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Abşeron kanalı
Abşeron kanalı — Abşeron yarımadasında suvarma kanalı. Samur-Abşeron kanalının davamı olaraq Ceyranbatan su anbarında başlayaraq Gürgan qəsəbəsi ərazisində Xəzərə tökülür. Kanalın uzunluğu 72 km təşkil edir. Təsərrüfat daxili hissələrdə su borulardan istifadə etməklə ötürülür. Su magistral kanaldan və onun açıq qollarından nasoslar vastəsi ilə təsərüfat daxili şəbəkəyə vurulur. Basqılı boru kəmərinin ümumi uzunluğu 1056 km, açıq qolarının uzunluğu isə 37 km-dir. Abşeron yarımadasında şəhər ətrafı kənd təsərrüfatının inkişafında və yaşıllıqların artırılmasında böyük əhəmiyyəti vardır.
Əsrlər və illər (film, 1964)
Məzmun
Publisistik filmdir. Azərbaycanın Rusiyaya birləşdirilməsinin 150 illiyinə həsr olunmuşdur. Burada iki xalqın arasındakı münasibətlərdən, onların həyatından söhbət açılır.
Sofi Həsən türbəsi
Sofi Həsən türbəsi - Abidə Füzuli rayonunun Yuxarı Kürdmahmudlu kəndində tapılmışdır. Yalnız yeraltı sərdabəsi salamat qalmış türbə kəndarası yolun kənarındakı boş sahədədir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Sərdabə daxilini yeraltı suların lil çöküntüləri doldurduğundan döşəmə səviyyəsi xeyli yuxarı qalxmış və sadəcə əli yuxarı qaldırmaqla tavana sərbəst toxunmaq olur. Ona görə də burada tədqiqat işləri apararkən yalnız onun üfüqi ölçülərini izləmək mümkün oldu.
Abidənin planı
Abidənin planı kvadrat (4,40m x 4,40m) formada həll olunub. Onun yerüstü hissəsi düz olsa da, daxildən damı tağ-tavan şəklində tamamlanır. Tavanda ucları dörd tərəfə istiqamətlənmiş və ümumi səthdən azacıq batıq şəkilli bir ulduz işlənmişdir. Memar bunu etməklə elə sərdabədəcə cəhətlərin təyininə imkan verir. Sərdabəyə yeganə giriş şimal tərəfdəndir. Qalan üç tərəflərdəki divarların hər birində dərinliyi bir metrə çatan nişalar quraşdırılmışdır. Girişdə olduğu kimi, nişaların da yan divarları yuxarı qalxdıqca oxvari tağbənd şəklində tamamlanır. Abidə üzərində heç bir kitabəyə rast gəlinmir. Ona görə də onun hansı zaman durumunda inşa olunması barədə fikir söyləmək çətindir.
Watch Dogs
Watch dogs - Ubisoft Montreal tərəfindən hazırlanan, Ubisoft tərəfindən satışa çıxarılan açıq-dünya aksion-macəra oyunudur. Bu oyun 27 may 2014-cü il tarixində satışa çıxarılmışdır. Oyundakı hadisələr Amerikanın Çikaqo şəhərində cərəyan edir. Baş qəhrəman Aiden Pearce yüksək ixtisaslı hackerdir. O şəhərin operativ sistemi ilə əlaqədar olan və onları kontrolda saxlamaq üçün lazım olan hər bir cihaza çıxış əldə edə bilir. Bu oyunun şüarı belədir: "Hər şey qarşılıqlı təsir ilə biri o birinə bağlıdır, əlaqə - bu gücdür". Watch dogs-da olacaq bütün hadisələr açıq dünyada olacaq. Həmçinin, Gameplay özündə gizli elementləri - mobil əlaqəni, işıqforları, idarə etməni, müşahidəni cəmləşdirir. Bu oyun təkcə tək oyunçulu deyil, həm də korporativ çox oyunçulu rejimdə də mövcuddur.
Sofi Həsən türbəsi
Abidənin planı
Lakin abidənin bütövlükdə "epoxa" adlı kərpiclə (20 sm x 20 sm x 5 sm) inşa olunması onu həmin rayonun Qarğabazar kənd məzarlığındakı Cəlil türbəsi ilə əlaqələndirməyə imkan yaradır. O türbə də eyni ilə bu tip kərpiclə inşa olunmuşdur. Bununla yanaşı, hər iki türbənin divarlarına düzülmüş kərpic düzümündə və bü düzümlərlə salınmış naxışlarda da bir oxşarlıq var. Ümumilikdə hər iki abidədə bir memarın sənət imzası sezilir. Bu memar XIX yüzilliyin ortalarında Qarabağda yaşayıb-yaratmış və adı yalnız Cəlil türbəsi üzərində qalmış İbrahim Xəlildir. Söz yox ki, Cəlil türbəsində olduğu kimi, Kürdmahmudlu türbəsində də öz dövrünün nüfuzlu şəxslərindən biri dəfn edilmişdir. Əlbəttə, abidənin bu və ya digər tarixi həqiqətləri haqqında daha dolğun və ətraflı məlumatlar burada aparılacaq arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar olunacaq.
Vasili Katarinski
Vasili Vladimiroviç Katarinski(1846–1902) — Rusiya türkoloqu.
Həyatı
Vasili Vladimiroviç Katarinski 1846-cı ildə anadan olmuşdur. Kazan seminariyasında və Kazir İlhiyyat Akademiyasında oxuyub. Bir müddət Çeboksarı məktəblərində müəllimlik etmişdir. Sonra Orenburq təhsil dairəsində tatar, başqırd və qırğız məktəblərində müfəttiş işləmişdir. Əsas elmi istiqaməti ikidilli leksikoqrafiyadır. Rusca-başqırdca, başqırdca-rusca lüğətləri ilə tanınmışdır. Bunlardan başqa, qırğızca-rusca, rusca-qırğızca lüğətlərinin və "Qırğız dilinin qrammatikası, fonetikası, etimologiyası və sintaksisi"nin müəllifidir.
Vasili Katarinski 20 may 1902-ci ildə 56 yaşında vəfat etmişdir.
Akça Qoca
thumb|[[Kandıra Babaköy'de bulunan Akça Koca'nın türbesi.]] Akça Qoca — Osmanlı Dövlətinin qurucularından, Osman Qazinin silah yoldaşlarından olub, Orxan Qaziyə də lələlik etmişdir.
Həyatı
Akça Qocanın oğlu Hacı İlyas və nəvəsi Gebze qazısı Fəzlullah, Osmanlı Dövlətində əhəmiyyətli xidmətlər etmişlər.
Fundiseius tucumanensis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Acidocroton verrucosus
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Z-bufer
thumb
Z-buferdərinlik buferi - (ing. z-buffer (= depth buffer), ru. z-буфер, буфер глубины – üçölçülü kompüter qrafikasında: görüntünün elementlərinin uzaqlığının qeydə alınması üsulu. “Görünmə problemi”nin həll variantlarından biridir. Əgər texniki (aparat) baxımdan reallaşdırmaq olursa, çox effektlidir və praktiki olaraq heç bir çatışmazlığı yoxdur. Proqram baxımından isə z-bufer ilə rəqabət apara biləcək başqa metodlar da vardır: z-çeşidləmə (“rəssam alqoritmi”) və fəzanın ikilik bölünməsi (BSP). Z-bufer metodunun başlıca çatışmazlığı çox böyük həcmdə yaddaşdan istifadə etməsidir. Z-bufer ikiölçülü massiv şəklində olur ki, onun da hər bir elementi ekranın bir pikselinə uyğun gəlir. Videokart pikseli çəkən zaman onun uzaqlığı hesablanır və z-buferin xanasına yazılır. Əgər çəkilən iki obyektin pikselləri bir-birini örtürsə, onda onların dərinlik (uzaqlıq) qiymətləri tutşdurulur və daha yaxında olan çəkilir, onun uzaqlıq qiyməti isə buferdə saxlanılır.
Culianna Mur
Culianna Mur (3 dekabr 1960, Şimali Karolina, Feyetville) amerikalı aktrisa.
Həyatı
Amerika aktrisası Culi Enn Smit 3 dekabr 1960-cı ildə Şimali Karolinanın Feyetville şəhərində doğulub. Gələcək aktrisanın atası Piter Mur Smit tribunal hakimi, anası Anna isə psixiatr idi. Culianna ailənin böyük uşağı idi. Ondan başqa ailədə kiçik bacısı Valeri və qardaşı, balaca Piter Mur Smit böyüyürdü. Onun uşaqlıq dövrü ailəsi ilə birlikdə bir yerdən digərinə köçməklə keçib. Aktrisa Almaniyanın Frankfurt şəhərindəki Amerika kollecində təhsil alıb. 1979-cu ildə oranı bitirərək Boston Universitetinin incəsənət məktəbinə qəbul olunur. 1983-cü ildə bakalavr dərəcəsi alır və Culi Enn Smitin Culianna Mura çevrildiyi Nyu-Yorka köçür. Aktrisa üç dəfə ərdə olub: həyat yoldaşları Sundar Çakravarti (1983–1985), Con Quld Rubin (1986–1995) və indiyədək nikahda olduğu rejissor Bart Froyndlix olub. Cütlük 1996-cı ildən bir yerdə olsa da, nikaha 2003-cü ildə daxil olub. Murla Froyndlixin iki uşağı – Kaleb adlı oğulları və Liv Helen adlı qızları var.
Katolikos Harun
Katolikos Harun — Albaniyanın XXVIII katolikosu.
VI Vaxtanq
VI Vaxtanq — XVIII əsr Kartli çarı, Gürcüstan dövlət xadimləri arasında ən məşhurlarından biri olmuş və ölkədə islahatlar etmişdir.
Həyatı
15.9.1675də şahzadə Levanın və ilk həyat yoldaşı Tuta Qurielinin oğlu olaraq doğuldu. 1703-1714cü illər arasında qəyyum kimi hakimiyyətdə olmuşdu. 1707-1709cu illərdə "Vaxtanq qanunları" toplusunu yayımladı. 1714-cü ildə çar olmaq üçün İrana getsə də müsəlman olmadığı üçün qəbul olunmadı və həbs olundu. Qardaşı Yese yerinə çar qoyuldu.
Həbs illəri
Sulxan-Saba Orbelianini həbsdə ikən Fransa kralı XIV Lüdovikə səfir göndərib yardım istəyən çar eyni yardımı papa XIII İnnokentivə VI Karldan da istəmişdi. Həbsdən qurtulmağın başqa yolu olmadığını görüb 1716-cı ildə müsəlman olaraq Hüseynqulu adını almışdı və Azərbaycan bəylərbəyi olmuşdu. Oğlu III Bakar isə Kartli qəyyumu olmuşdu.
Hakimiyyəti
Çar titulu olsa da əslində Azərbaycan bəylərbəyi olan Vaxtanqın yerinə Kartlini oğlu idarə edirdi. 1719-cu ilə qədər vəziyyət dəyişmədi. I Pyotrun Xəzərsahili əyalətlərə yürüşü zamanı şaha xəyanət edən Vaxtanq 40.000 əsgər ilə Gəncədə rus ordusuna qoşulma üçün gözləməyə başladı. Lakin 1722-ci ildə fikrindən döndü və geri qayıtdı. 1723-cü ildə II Konstantin Baqrationi tərəfindən məğlub edilən Vaxtanq digər tərəfdən Osmanlı tərəfindən məğlub edildi. 1200 nəfərlə birlikdə Rusiyaya köməyə məcbur olan Vaxtanq 1724-cü ilin iyulunda Həştərxana gəldi. 25.3.1737də Həştərxanda vəfat etdi.
Fəaliyyəti
Çar VI Vaxtanqın şairliyi vardı, çar şeir yazırdı və fars dilindən tərcümələr edirdi. Məşhur "Kəlilə və Dimnə"ni o, Sulxan-Saba Orbelianinin köməyi ilə gürcü dilinə çevirib. 1709-cu ildə ölkəyə çap maşınlarını gətirtmişdi. Onun dövrü həm də "Gürcü renesansı" adlanır. İncil də daxil olmaqla yüzlərlə xristian dini kitabını çap etdirmişdi.
Ailəsi
1696-cı ildə çərkəz qızı Rusudan ilə evlənmişdi. Övladları: Nigahdankənar övladları:
Obmannıy adası
Obmannıy — Şimal Torpağına daxil olan ada. İnzibati cəhətdən Krasnoyarsk diyarının Taymır rayonu ərazisinə daxildir.
Coğrafiyası
Kara dənizində, Oktyabr İnqilabı adasında yerləşən Jiloy yarımadasından 400 metr qərbdə yerləşir. Ətrafında kiçik adalar vardır: Bazovıy adası 1,5 km şimal-qərbdə, Zabor adası 3.8 km şimal-qərbdə və Kolosov adaları 4,2 km qərbdə yerləşir.
Xüsusiyyətləri
Cənub-qərbdən şimal-şərqə uzanışdır. Burada uzunluq 1,9 km, eni 1,6 km-dir. Cənub və şərq hissələri qayalıqdır, burada hündürlük 6 metrdir. Maksimal hündürlük 15 metrdir. Ada alcaqboylu otlarla örtülü olur.
Sıfra bölmə
Sıfra bölmə — bölənin sıfır olduğu bölmə əməli. Riyaziyyatda sıfra bölmə hesablana bilməyən qeyri-müəyyən nəticə verir, buna görə də hesablama texnikasında o, həll oluna bilmir və xəta kimi qəbul olunur.
Sıfra bölmək olmaz. Belə ki, əgər {\displaystyle a:0=b} {\displaystyle a:0=b}, onda bölmənin tərifinə görə {\displaystyle b\times 0=a} {\displaystyle b\times 0=a} olmalıdır, eyni zamanda istənilən b üçün {\displaystyle b\times 0} {\displaystyle b\times 0} sıfra bərabərdir. Başqa sözlə 0-ın tərsi yoxdur.
Sapanca gölü
Sapanca gölü — Adabazarı ilə İstanbul arasında Kocaeli sərhədinə yaxın bölgədə, Sapanca ilçəsi içində göl.
Sapanca gölü, Şərqi Mərmərə bölgəsində, Sakarya şəhər mərkəzinin 12 km qərbində, İzmit şəhərinin isə 27 km şərqində yerləşən tektonik mənşəli bir şirin su gölüdür. Şərq-qərb uzanımlı olan gölün şərq seqmenti Sakarya ilinin sərhədləri içərisində, qərb seqmenti isə Kocaeli ilinin sərhədləri içində yerləşir. Gölün içində olduğu bölgə, cənubda Samanlı dağları, şimalda isə Kocaeli Penepleni olaraq adlandırılan morfotektonik strukturlar arasında yer alan və Şimali Anadolu fayının şimal qoluna aid segmentlərlə məhdudlaşdırılmış olan İzmit-Sapanca dəhlizi üzərindədir.
Katolikos I Salomon
Katolikos I Salomon - Albaniyanın XXIX katolikosu.
Acınohur çölü
Acınohur çölü — Qax və Şəki rayonları ərazisində yeləşən maili düzənlik. Qocaşen-Göyçay və Daşüz-Əmirvan silsilələri arasında yerləşir. Yarımsəhra lanşaftına malikdir. Arazboyu düzənliklərdən biri. Arid iqlimə malikdir. Kserofit ot bitkiləri üstünlük təşkil edir. Düzənliyin mərkəzində Acınohur gölü yerləşir. Hündürlüyü 105-240 metr arasında dəyişir.
Lotus grandiflorus
(Lotus grandiflorus) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Othonna sonchifolia
Othonna sonchifolia Othonna sonchifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Gənə
Gənə- tünd qırmızı qəhvəyində yastı oval 8 ayaqlı bir parazitdir. Məməlilər, quşlar və sürünənlərdən qan əmərək yaşayarlar. Bahar və yay mövsümündə yaşıllıq sahələrində vardırlar. Dişləmələri ağrısızdır. Bir neçə gün içində qaşıntı və ya gənənin görülməsiylə fərq edilər. Bir çox bakteriya və virusu heyvanlardan insanlara bulaşdıra bilər. Gənə ilə bulaşan xəstəliklərin çoxu yüksək qızdırmayla seyr edən lyme xəstəliyi, dönmə qızdırma, tularemi kimi və son zamanlarda səslənilən, müalicəsi olmayan, gənələrin bulaşdırdıqları viruslarla yaranan Krım- Kongo qanamalı qızdırma(KKKA) sayıla bilməkdədir. Bu xəstəlik Azərbaycanda son illərdə görülməkdə olsa da ilk olaraq 1944-cü ildə Krımda, 1956-cı ildə də Konqoda görülmüşdür. KKKA xəstəliyi gənə dişləməsindən 1-3 gün içində (ən çox 9 gün ) qızdırma, qırıqlıq, baş ağrısı, halsızlıq, oynaq ağrıları, iştahsızlıq, bəzən qusma, qarın ağrısı və ishalla başlar. Bədənin dəyişik yerlərində özbaşına yaranan göyərmələr, burun qanaması və qan itirməyə davam edər. Əksəriyyətlə qaraciyər, böyrək və ağciyər qeyri-kafiliyə gətirib çıxarıb %50 nisbətində öldürücü olmaqdadır. Gənədən qorunmaq üçün açıq və yaşıllıq sahələrdə bədəni tamamilə örtəcək geyimlər geyilməli və açıq rəngli paltarlar seçim edilməlidir. Gənələrin bədənə girə biləcəyi açıqlıqların bağlanılması əhəmiyyətlidir. Çöl sahələrə gedildiyində bədənin açıqda qalan qisimlərinə repellent olaraq bilinən böcək qovucu maddələrin sürtülməsi, gənələrin bir neçə saat bədənə yaxınlaşmalarını maneə törətməkdədir. Bədən gənə cəhətdən tez-tez nəzarət edilməli, gənə varsa bir pens və ya maqqaşla, gənənin dəriyə yapışdığı yerdən tutulub sağa sola oynadılaraq mismar çıxarar kimi çıxarılmalıdır. Gənə bədəndən nə qədər qısa müddətdə çıxarılsa xəstəlik riski də o qədər azalmaqdadır. Heyvan sahibləri heyvanlarını və sığınacaqlarını gənələrə qarşı üsuluna görə dərmanlamalı.
Beynəlxalq Meridional Konfrans
Beynəlxalq Meridional Konfrans — Ümumdünya vaxtı məsələsini həll etmək üçün 1884-cü ildə Vaşinqtonda çağırılmış konfrans. Müzakirələrin əsas mövzusunu meridianlar təşkil etdiyindən konfransa belə ad verilmişdi. Sıfırıncı meridianın seçilməsi və dünyanın saat qurşaqlarına bölünməsi konfransın əsas məsələləri idi.
thumb|right|300px|[[Saat qurşaqları. Şaquli qırmızı xətt Qrinviç meridianını göstərir]]
Zərurət
1876-cı ildə kanadalı mühəndis Sendford Fleminq İrlandiya vağzalında qatara gecikmişdi. Gecikmənin səbəbi Fleminqin məsuliyyətsizliyi deyil, vağzalın özünə aid olan lokal vaxtla işləməsi olmuşdur. XIX əsrin sonlarına kimi "ümumdünya vaxtı" anlayışı olmadığından bu kimi problemlərə tez-tez rast gəlinirdi. Qloballaşan və sənaye cəhətdən inkişaf edən dünyada Yer kürəsinin ayrı-ayrı bölgələrində vaxtın vahid şəklə salınması artıq zərurətə çevrilmişdi. Bu haqda təşəbbüsün ilk müəllifi Saratoqa məktəbinin direktoru Çarlz Daud olmuş, mühəndis Sendford isə böyük həvəslə onun bu ideyasına dəstək vermişdi. Məhz həmin gecikmədən sonra o, bu ideya üzərində səylə çalışaraq daha ciddi təkliflər verməyə başlamışdı. Onun bu fəaliyyəti sayəsində Yer kürəsi saat qurşaqlarına bölünüb. O həm də Kanada dəmiryolu şəbəkəsinin qurucusu və ilk poçt markasının müəllifidir.
Konfransın çağırılması
Ümumdünya vaxtı məsələsində əsas addım isə 1884-cü ildə Vaşinqtonda Beynəlxalq Meridional Konfransın çağırılması olub. Müzakirələrin əsas mövzusunu meridianlar təşkil etdiyindən konfransa belə ad verilmişdi. Konfransda 25 ölkədən 41 nümayəndə iştirak edirdi. Coğrafi amili nəzərə alaraq, ümumdünya vaxtını formalaşdırmaq üçün saat qurşaqları yaradılmalı idi. Bu vaxt qurşaqları arasındakı vaxt fərqi əsasında ümumdünya vaxtının vahid şəklə salınması tətbiq oluna bilərdi. Saat qurşaqlarını yaratmaq üçün isə başlanğıc meridian seçilməli idi. Bu səbəbdən sıfırıncı meridianın seçilməsi və dünyanın saat qurşaqlarına bölünməsi qarşıda duran əsas məsələlər idi. Başlanğıc meridianın seçilməsi üçün 5 əsas təklif verilmişdi:
1) Hələ qədim dövrlərdən istifadə olunan Ferro Meridianı;
2) Paris rəsədxanasından keçən eyniadlı Paris meridianı;
3) Azor adalarından keçən meridian;
4) Berinq boğazından keçən meridian;
5) o vaxta qədər əksər dəniz ekspedisiyalarında başlanğıc kimi götürülən Qrinviç meridianı.
Müzakirə prosesində aydın oldu ki, Paris meridianı səsvermə zamanı daha az səs topladı. Azor və Berinq meridianları isə həmin yerlərdə rəsədxana və teleqraf rabitəsinin yoxluğu səbəbindən məqbul görülmədi. Seçiləcəyi təqdirdə Fransanın qələbəsi kimi qiymətləndirilməsindən çəkinən əksər iştirakçılar Ferro meridianına da dəstək vermədi. Ən böyük üstünlüyü London yaxınlığındakı Qrinviç rəsədxanasından keçən eyniadlı meridian qazandı. Fransa isə bu barədə bitərəf qaldı. thumb|left|180px|Dünyanın başlanğıc meridianı ([[Qrinviç meridianı) buradan keçir]]
Yekun qərar
Beləliklə, konfransın 13 oktyabr tarixli qərarına əsasən:
• Qrinviç meridianı sıfırncı meridian seçilir. Bütün meridianlar buradan başlayaraq sıralanmalı idi.
• Qrinviçdən başlayaraq üzü şərqə doğru bütün Yer kürəsi üzrə 24 saat qurşağı yaradılır. Sıfırıncıdan etibarən hər 15 dərəcəlik meridianlar ardıcıllığına bir saatlıq vaxt bölgüsü tətbiq olunur.