cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qurdbulaq
Toponimi
Kənd Qurdlu bulağın yanında salındığı üçün Qurdlubulaq kəndi adlandırılmışdır. Toponim mənsubluq bildirən -lu şəkilçisi qəbul etmiş "yumşaq bədənli, uzunsov, ayaqsız, sürünərək hərəkət edən heyvan" mənasında işlənən qurd sözü ilə bulaq sözünün birləşməsindən əmələ gəlib "Qurdlu bulaq yanında salınan kənd" mənasını ifadə edir. Mürəkkəb quruluşlu toponimdir. Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 12.XI.1946-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Krasar qoyulmuşdur. Bu toponimdə "qurd" sözünün mə'nasını müəyyən etmək çətindir. Onun Azərbaycan dilində qurd (canavar), yaxud qurd (böcək) sözlərindən ibarət olması ehtimsl olunur. Bəlkə də farsca kord "su yığılan çökək yer" sözündəndir.
Qolçomaqlıqdan salınma
1930-1931-ci illərdə 1,8 milyondan çox kəndli sürgün edildi. Kampaniya əks-inqilabla mübarizə və kəndlərdə sosializm qurmaq məqsədi güdürdü. Sovet İttifaqında kollektivləşmə ilə eyni vaxtda həyata keçirilən bu siyasət Sovet Rusiyasındakı bütün kənd təsərrüfatını və bütün əməkçiləri səmərəli şəkildə dövlət nəzarəti altına aldı.
Bulbophyllum leptanthum
(Bulbophyllum leptanthum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Teymur Sadıqov
Teymur Sadıqov — NASA-da çalışmış azərbaycanlı mütəxəssis, gənc alim.
Həyatı
Teymur Sadıqov 1987-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Əslən Qazax rayonunun İkinci Şıxlı kəndindəndir.İstanbul Texniki Universitetində Aviasiya və Kosmik Elmlər fakültəsininin Aviasiya mühəndisliyi ixtisası üzrə bakalavr səviyyəsində təhsil almışdır. O, 2008-ci ildə İstanbul Texniki Universitetindən Aviasiya mühəndisliyi ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsi ilə universitet birincisi olaraq məzun olmuş və universitetin 1773-cü ildə qurulmasından etibarən 4.00 üzərindən 4.00 ortalama qiymətlə məzun olan ilk tələbə olaraq tarixə keçmişdir.
Teymur Sadıqov dünyanın aerokosmik tədqiqatlar mərkəzi hesab olunan NASA-da elmi tədqiqatla məşğul olan ilk və yeganə azərbaycanlıdır.
O, hazırda NASA-nın da Robotik sistemlərin qiymətləndirilməsi, qərar və nəzarət qrupunda elmi tədqiqatçı, Mars planetində olan Curiosity Rover-in avtonom idarə olunması, eləcə də JPL yüksək mobilli çoxməqsədli təkərli nəqliyyat vasitəsinin avtonom, insansız idarə olunması layihələrinin iştirakçısıdır.
İstanbul Texniki Universitetində Aviasiya və Kosmik elmlər fakültəsinin Aviasiya mühəndisliyi ixtisası üzrə təhsil alan Teymur Sadıqov hələ tələbə ikən dik və qısa məsafədə havaya qalxan və enən nəqliyyat vasitələrinin simulyasiyası və nəzarəti ilə bağlı elmi araşdırmalar aparıb. Bundan başqa o, yanacaq hüceyrəsi ilə çalışan yarış avtomobilinin manual nəzarətdən avtonom idarəetməyə keçirilməsi üzərində işləyib.
Kompüter bilikləri
MATLAB, Simulink, C/C++, Python, ROS, UNIX/Linux, CATIA, MSC Patran/Nastran, Abaqus
Heliqoland
right|thumb Heliqoland (hlq. deät Lun ["Yer"]) — Almaniyanın Şimal dənizində yerləşən kiçik arxipelaqı.
Kaliforniya itburnusu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şapurqala
Şapurqala – Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonu ərazisində I-X əsrlərə aid qala.
Coğrafi mövqeyi
Şapurqala Şahbuz rayonu ərazisində, Naxçıvançayın sol sahilində, Şahbuzkənd və Kiçikoba kəndləri arasında yerləşir. Qаlаyа qаyаlаrın üzərində sаlınmış dаr cığırlа cənub-şərq tərəfdən qаlхmаq mümkündür. Bu qаlаnın yеgаnə yоludur.Qaladan müdafiə məqsədi ilə, həmçinin gözətçi məntəqəsi kimi istiadə olunmuşdur.
Şapurqala ilə bağlı əvvəlki tədqiqatlar
Bu qala yüksək dağlıq ərazidə yerləşir və sıldırım qayalarla əhatə olunub. 1990-cı ildə qədim abidə kimi qeydə alınıb. Qalanın sahəsi 1300 kv.m-dir. Qalanın mərkəzi hissəsində arxeoloqlar tikinti qalıqlarına, bişmiş kərpiclərə, çəhrayı rəngdə bişirilmiş şirli qablara, daş tımıl üzərində inşa olunmuş kərpic evlərə və bişmiş kərpic qalıqlarına rast gəlmişər. Tapıntılar Şapur Qalada həyatın eramızın I əsrindən XV-XVI əsrlərə qədər davam etdiyini göstərir.
Adın etimologiyası
Tədqiqatlarında Şapurqaladan bəhs edən akademik Nailə Vəlixanlı qalanın adının Naxçıvanda olan Şahbuz oykonimi ilə uyğun oldu]u fikrini söyləmişdir.
Nəticə
Bunu qeyd etmək istəyirik ki, qalada qazıntılar aparılması haqqındakı fikirlər yanlışdır. Bu qalada və onun ətrafındakı yaşayış yerində yalnız yerüstü araşdırmalar aparılmış və xristianlıqla bağlı heç bir maddi-mədəniyyət nümunəsi, kilsə qalıqları, yaxud xaçkarlar aşkar olunmamışdır. Burada kilsə olması haqqında da heç bir yazılı mənbədə məlumat yoxdur. Lakin etnoqrafik məlumatlardan məlumdur ki, bu kəndə albanların nəsilləri yaşayıb və onlar indi də bu kənddə yaşayır və öz əcdadlarını yaxşı xatırlayır.Qeyd edək ki, arxeoloji araşdırmalar zamanı Şahbuzqalanın aşağısında, Naxçıvançayın sol sahilində Orta əsr yaşayış yeri və nekropolunun qalıqları açkar olunmuşdur. Nekropolda aşkar olunan sənduqə tipli sinə daşlarının üzərindəki təsvirlər qədim türk xalqlarının mifoloji təssəvvürləri, habelə onların inancları və həyat tərzi haqqında aydın məlumat verir. Bu yaşayış yerində aşkar olunan maddi-mədəniyyət nümunələri, o cümlədən qəbir daşları və onların üzərindəki ərəbdilli kitabələr bu qalanın və onun ətrafındakı yaşayış yerinin Azərbaycan xalqına məxsus olduğunun əyani sübutudur.
Tixo Brahe
thumbnail|[[Praqada İohan Kepler və Tixo Brahenin heykəli]] thumb|Tycho Brahenin kainat nəzəriyyəsi thumb|Cross staff Tyge Ottesen Brahe — Danimarkalı kimyagər, astronom və münəccim.
Zadəgan ailəsində dünyaya gələn Tixonun atasının qalası var idi və çox nüfuzlu biri idi. Dünyaya gəlməsindən əvvəl atası onu əmisi Jorgenə verəcəyini demişdi amma, dünyaya gələndən sonra tası bu fikrindən daşınır. Danimarka donanmasında zabit olan əmisi Tixonu qaçırdır.
Universitet illəri və astronomiya ilə ilk tanışlıq
Tixonun həyatı 21 avqust 1560-cı ildə dəyişdir. O Kopenhagen universitetində olarkən günəş tutulmasının şahidi olur və bu onda böyük maraq oyadır. Əmisi onu Danimarkada önəmli siyasi xadim etmək fikridə olduğu üçün 1562-ci il fevralda onu Leypsiq (Leipzig. Germany) Universitetində hüquq oxumağa göndərdi. Səhərlər hüquq oxuyan Tixo gecələri astronomiya ilə məşğul olur, müşahidələr aparırdı.
Leypsiq Universitetində Tixo ilk müşahidələrinin qeydlərini aparmağa başladı. 1563-cü ildə ən parlaq planetlərdən olan Yupiter və Saturnun qovuşması baş verdi və Tixo bu müşahidəsində Kopernik və Ptolomeyin cədvəllərində olan xətaları aşkarladı. 16 yaşında olan Tixo düzgün müşahidələri və planetlərin gerçək mövqelərini təxmin etməyi qarşısına məqsəd qoydu.
1564-cü il apreldə Tixo cross staff adlanan yeni alət aldı və alət o qədər böyük idi ki, nəzarətçisi Anders Vedelin görməməsi mümkün deyildi. Amma Tixo artıq astronomiyanı həyatının işi olaraq görürdü və ailəsindən gizlətməyi düşünmürdü.
Əmisindən qalan mirasın problemləri
1565-ci ilin yazında əmisi Jorgendən qalan mirası almaq üçün Tixo Danimarkaya getməli olur. İsveç ilə başlayan müharibəyə gedən Jorgen, Danimarka donanmasının admiral təyin olundu. Danimarka kralı 2-ci Fredrich atı ilə bərabər Slotsholmen-ə gedən Højbro körpüsündən suya düşərkən onu xilas etmək üçün suya atılan Jorgen xəstələnir və 21 iyun 1565-ci ildə sətəlcəmdən dünyasını dəyişdi. Bununla da Tixonun mirası alması üçün lazım olan sənədlər aksik qalır və mirası ala bilmir. Məhkəmə mirası xalası İngerə verir və o öləndə miras Brahe ailəsinin fərdləri arasında bölünəcəkdi.
Burun əhvalatı
Tixo 19 yaşında Almaniyaya qayıdır, hüquq oxumağı dayandırır və Rostoch Universitestinə gedir. Tixo Brahe tez tez problemlərə qarışan bir insan idi. Universitetdə oxuyan Danimarkalı tələbə ilə aralarında mübahisə başlayır. Tixo yeyib-içən olduğuna görə çox güman o sırada sərxoş olub və deyilənə görə mübahisə hansının daha yaxşı riyaziyyatçı olması üzərinə başlayıb. Mübahisə duelə qədər gedib çıxır. Qılınc ilə döyüşdə Tixo burnun bir hissəsini itirir və alnında da yara izi qalır. Danimarkaya qayıdan Tixo gümüşdən özünə pretez burun düzəldir və ömrünün axırına qədər burnunda metal ilə yaşamağa məcbur olur.
Astronomiya alətləri
Almaniya və İsveçrə turu üçün Danimarkadan ayrılarkən Tixonun 21 yaşı var idi. 1569-cu ildə Auqsburqa gəlir və 14 ay həssaslığı yüksək astronomiya alətləri düzəltməyə başlayır. Atası Otte Brahenin xəstə olduğunu öyrəndikdən sonra Tixo Danimarkaya qayıdır və atası 1571-ci ildə dünyasını dəyişir. 23 yaşlı Tixoya böyük miras qalır.
Müşahidələri
1609-cu ildə Galileo Galilei ilk dəfə teleskopla göy üzündə müşahidələr apardı. Amma Tixo bunu görə bilmədi. O bütün müşahidələrini astronomiya alətləri ilə çılpaq göz ilə aparırdı. Ölçüləri yay dəqiqəsinə qədər xətasız hesablamaq istəyinə tam nail olmasa da, işlərinin çoxunda buna nail olmuşdur və digər astronomlardan 5 qat daha düzgün idi. Danimarkaya qayıdan sonra o Herridsvaddu monastrında işləməyə başladı.
1572-ci il 11 noyabrda Tixo çox önəmli kəşflərindən birini etdi. Cassiopeia ulduz qrupunun içində Veneradan daha parlaq bir ulduz gördü. Astronomların çoxu bu ulduzu gördü amma Tixo onun haqqında heniş kitab yazdı. De Nova Stella Anni 1572 yəni 1572-ci İlin Yeni Ulduzu kitabını nəşr etdi. Bir il sonra Tixonun yeni ulduzu artıq solmağa başladı. Latın sözü olan nova hələ də anidən parıldayan ulduzlara deyilir və o ulduzun bir supernova olduğu məlumdur.
Bu kəşfin diğər önəmli tərəfi isə Aristotelin nəzəriyyəsinin çökməsi üçün başqa bir sübut idi. Aristotelin sözlərinə görə Aydan sonra görünən hər şey dəyişməz və mükəmməldir. B. E. Ə. 134-cü ildə Hipparx yeni bir ulduz gördüyünü deyərək Aristotelin nəzəriyyəsini yalanlamışdır.
Tixonun adası
Tixo Hveen adasında Urinaborg və Stjernborg adında iki rəsədxana inşa etdirdi. İkinci rəsədxana – Stjernborgu (Star Castle) inşa etməkdə məqsədi adanın çox küləkli olması idivə rəsədxana yeraltında yerləşirdi. Daha sonra 1984-cü ildə nəşriyyat, 1592-ci ildə kağız istehsalı sexi düzəltdirdi. Tələbəsi Johannes Keplerin planetlərin elliptik orbitləri qanununu hazırlamasına kömək etdi. 777 ulduzun yerini hesabladı və kataloq hazırladı.
Kainat nəzəriyyəsi
Tixo Kopernikin nəzəriyyəsini qəbul etmirdi. Ona görə Kopernikin nəzəriyyəsi həm fiziki qanunlara həm də dini kitaba görə yanlış idi. Dinə görə Yer hər şeyin mərkəzindədir və hərəkətsiz olmalıdır. Amma Batlamyus sisteminin də xətalı olduğunu anlayırdı. Buna görə o 1577-ci ildə bu iki sistemi içində birləşdirən yer mərkəzdi kainat nəzəriyyəsini irəli sürdü. Onun nəzəriyyəsinə əsasən Yer kainatın məzkəzində idi, Günəş Yerin, planetlər də Günəşin ətrafında dövr edirdi.
Adadan ayrılmaq
1588-ci ildə Danimarka kralı 2-ci Fredrich dünyasını dəyişdi və yerinə oğlu 4-cü Christian gəldi. Yeni kral ilə aralarında yaranan problemlərə görə ada Tixodan alındı və ona ayrılmış fond kəsildi. Adadan ayrılan Tixo 1597-ci ildə Kopenhagenə getdi. 1599-cu ildə isə Habsburg sülaləsindən 2-ci Rudolfun dəvəti ilə Roma İmperatorluğunun riyaziyyatçısı olmaq üçün Pragaya getdi. Ona verilən Benatky qalasında yaşayan Tixo müşahidələrinə davam edirdi. 1600-cü ildə tələbəsi Kepler onunla işləmək üçün Pragaya gəldi.
Ailəsi
Tixo 25 yaşında zadəgan olmayan bir qadın seçdi ki, bu da o dövr üçün sosial cinayət sayılırdı. Seçdiyi qadın Lutheran keşişinin qızı Kirsten Hansen idi. Onların ailə qurmaları qanuna zidd olsa da, 3 il birlikdə yaşasalar evlənmələrinə icazə veriləcəkdi. Onlar 3 il yaşadılar və ailə həyatı qurdular. 8 uşaqlarından 6-sı yeniyetmə yaşına qədər yaşadı. Onların bu qaydailə evlənməsinin nəticəsi olaraq uşaqları aristokrat imtiyazlarına sahib olmamalı, sadə vətəndaş olaraq yaşamalıdırlar. Tixonun mülklərini və silahlarını miras ala bilməyəcəklər. Adadan qovulandan sonra Roma İmperatoru 2-ci Rudolfun yanına gedəndən sonra orda Tixonun uşaqları aristokrat olaraq qəbul edilir.
Xasiyyəti
Tixo laqeyd, səbrsiz, eqoist, çox vaxt da qəddar insan kimi tanınırdı, buna baxmayaraq ağıllı və çalışqan idi. Məktublarının birində evində şimal maralı saxladığını və ziyafətlərin birində çoxlu pivə içərək pilləkənlərdən yıxılaraq öldüyünü bildirir. O adada bir cırtdan(dwarf) da saxlayırdı və cırtdanların gələcəyi görürdüyünə inanırdı. İsyan edən kəndlilərə nəzarət etməyin yollarını Jeppe adlı cırtdandan soruşardı. Dovşanlardan və yaşlı qadınlardan da qorxduğu deyilir.
Ölümü
thumb|Brahe və tələbəsi Keplerin heykəli 1601-ci ildə kralın iştrak etdiyi ziyafətdə bol içki içənTixo kraldan əvvəl stoldan qalxmağı hörmətsizlik qəbul edərək uzun müddət tualetə gedə bilmir, sidik kisəsi partlayır. Böyrək iltibahı nəticəsində 24 okytabr 1601-ci ildə Pragada rəhmətə gedir. Həkimlər onun böyrək daşından öldüyünü dedilər.
Amma 1901-ci ildə məzarı açılır və qalıntıları ekspertiza müayinəsindən keçir. Ekspertlər böyrəkdə daşları tapılmır və ölüm səbəbi sidik kisəsinin partlamasından sonra qana yayılan karbamidin(CO(NH₂)₂) çoxluğu göstərilir.
Xarici keçidlər
https://en.wikipedia.org/wiki/Tycho_Brahe
Normandiya
Normandiya — Şimali Fransada coğrafi bölgə. Yuxarı Normandiya (Haute-Normandie) Dənizkənarı Sena və Ör, Aşağı Normandiya (Basse-Normandie) Orn, Kalvados və Manş departamentindən ibarətdir.
Normandiya hersoqluğu qədimdən bəri aşağı Seine departamenti, Pays de Caux və qərbdə Cotentin yarımadasına qədər olan bölgəni əhatə edən müstəqil bir hersoqluq idi.
Coğrafiya
Bölgə şimal sahilində Manş dənizi, qərbdə qranit, şərqdə əhəngdaşı təpələri ilə çevrili bir bölgədir. Bölgənin mərkəzində uzun sahili var. Yüksək kolluqlar arasında kiçik tarlalar Normandiya döyüşündəki işğalçi güclərə önəmli problemlər yaratmışdı.
Tarix
Normandiya Orta Əsrlərın əvvəlində İngiltərəni bir şəkildə işgal edən son xalq olan Normanların ana vətəniydi. Normandlar yerli qall xalqı ilə Rollo liderliyindəki işğalçı Vikinqlərin qarışımından əmələ gəlmişdi. Rollo Parisi işğal etmiş və ona Normandiya bölgəsi verilmişdi (St.-Claire-sur-Epte andlaşması, 911)
Rollonun soyundan gələn Normandiya hersoqu Villiyam 1066-cı ildə İngiltərəni işğal etmiş və İngiltərə kralı I Vilhelm Fateh olmuşdu. Normandiya 1087-ci ilə qədər və 1106-1144 ilə 1154-1204 illər arasında İngiltərə ilə birliyini qorumuşdu. 1346-1360 və 1415-1450 illər arasındakı Yüzillik müharibə sırasında İngilis gücləri Normandiyanı işğal etmişdi.
İngilislər Normandiyanı tutdular. 1346-cı ildə Fransanın şimal-şərqində Kresi adlı yerdə baş vermiş döyüşü fransızlar uduzdu. 1356-cı ildə Luara çayının cənubundakı Puatye şəhəri yaxınlığında fransız qoşununun əsas qüvvəsi məğlub oldu və kral başda olmaqla fransız feodalları əsir düşdülər.
Bölgədə Yüzillik müharibədən Fransız Din müharibələrinə qədər keçən müddətdə sülh hakim olmuş, ancaq Fransız Din müharibələri sırasında bölgənin Protestan reformasiyasına qatılmasıyla bir çox Normand şəhərində savaşlar hökm sürmüşdü. Fransız inqilabı sırasında isə bölgə Parisdəki mərkəzi Jakobin güclərinə qarşı Federal respublikanı dəstəkləmişdir.
Əhali
thumb|250px|Normandiya xəritəsi Normandiya bölgəsində 3.2 milyon nəfər yaşayır. Hər kvadrat kilometr 107 nəfər sakin düşür. Yuxarı Normandiyanın mərkəzi Rouenin halisi 385 min nəfərdir.
Bölgənin diğər şəhəri: Alençon; Arromanches; Avranches; Bayeux; Caen (nüfus 370,851); Cherbourg (nüfus 117,855); Coutances; Dieppe; Doudeville; Évreux; Falaise; Honfleur; Houlgate; Le Havre (nüfus 296,773); Lisieux; Mortain; Rouen (nüfus 518,316); Saint-Lô; Saint-Sauveur-le-Vicomte; Sainte-Mère-Église və Villers-Bocage.
Mədəniyyət
Bölgədə danışılan dil Normandcadır. Normandca Hind-Avropa dil qrupunda Latın kökənli Roman dillərindən biridir, ancaq rəsmi bir statusu yoxtur. Normanca ölkəyə gələn nordik xalqlardan biri olan Vikinglər'in Nors dilinden önəmli şəkildə kəlime almışdır. Normandca Vikinglərin dilinin təsiri altında yerli xalqın danışdığı Roma-Qal dilindən qaynaqlanmışdır.
Nors dili əsilli Normandca sözlərdən örnəklər:
Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyası
Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyası — Azərbaycan Respublikasının qeyri-dövlət, müstəqil, özünüidarə edən və bütün vəkillərin daxil olduğu təşkilat. Qeyri-kommersiya məqsədilə 2004-cü ilin 3–4 noyabr tarixində Bakı şəhərində yaradılmışdır.
Üzvləri
Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən Vəkillər Kollegiyası üzvlərinin sayı 2237 nəfərdir (07.10.2022-ci il tarixinədək). Azərbaycan Respublikasının regionlarında fəaliyyət göstərən vəkillərin sayı 470 nəfərdir. Paytaxtda isə fəaliyyət göstərən vəkillərin sayı 1767 nəfərdir. Həmçinin Bakı şəhərində Vəkillər Kollegiyasının 52, regionlarda isə 26 vəkil qurumu fəaliyyət göstərir.
Mərkəzi bank
Alternativ təriflər
thumb|250x250пкс|[[Federal Ehtiyat Sistemi (Vaşinqton)]] Mərkəzi bankın institusional tərifi yoxdur, bütün təriflər funksionaldır, yəni mərkəzi bankı yerinə yetirdiyi funksiyalar vasitəsilə təsvir edirlər.
Beynəlxalq Valyuta Fondu: mərkəzi bank maliyyə sisteminin əsas məqamlarına nəzarət edən daxili maliyyə qurumudur (rəsmi statistik məlumatların tərtib edildiyi zaman istifadə olunan tərif)
Avropa Mərkəzi Bankı: bir ölkənin və ya bir qrup ölkənin valyutasını idarə edən və eyni zamanda pul kütləsini tənzimləyən bir dövlət qurumu.
Beynəlxalq Hesablaşmalar Bankı: əsas hədəfləri pul sabitliyini qorumaq və maliyyə sabitliyini təşviq etmək olan dövlət siyasət qurumudur.
Britannika Ensiklopediyası: milli pul kütləsinin həcmini, kreditin mövcudluğunu və dəyərini və valyutanın dəyərini tənzimləməkdən məsul qurum.
Yeni Palqreyv:iqtisadiyyat lüğəti: pul siyasəti məqsədləri üçün pul təklifini, pul miqdarını və krediti idarə edən qurum; ölkənin beynəlxalq ehtiyatlarının meneceri.
Bankçılıq və Maliyyə Lüğəti (London): Ölkədə əsas faiz dərəcələrini təyin etmək, pul buraxmaq, kommersiya banklarına nəzarət etmək və məzənnəyə nəzarət etmək istəyərək ölkənin maliyyə işlərini idarə edən əsas hökumət tərəfindən idarə olunan bank.
«Financial Times» leksikonu: funksiyaları ölkənin valyutasını buraxmaq və idarə etmək, pul siyasətini həyata keçirmək və pul bazarında əməliyyatlara nəzarət etmək, qızıl və valyuta ehtiyatlarını idarə etmək, ticarət üçün son çarə verən kimi çıxış edən pul qurumları və ölkənin ən böyük tənzimləyici bankıdır. banklar və hökumətə bank xidmətləri göstərilməsi.
"Mərkəzi bank" ifadəsinin mənşəyi
thumb|250x250пкс|[[İngiltərə Bankı (Böyük Britaniya, London)]] "Mərkəzi bank" ifadəsinin mənşəyi XIX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Tomas Coplin (1790-1847), 1828-ci ildə İngiltərə və İsveçrədə bank fəaliyyətinin ümumi əsasları və mövcud praktikasına dair oçerkində İngiltərə Bankının inhisarçı mövqeyini tənqid edir və onsuz da fəaliyyət göstərən İngiltərə Bankının yanında yeni səhmdar bankların yaradılmasını müdafiə edir. Joplin çox filiallı bankların qərargahına istinad etmək üçün "mərkəzi bank" ifadəsini istifadə edir
XIX əsr boyunca mərkəzi banklar böyük şəhərlərdə yerləşən və xaricində filialları və filialları olan banklar kimi başa düşülürdü. Bəzi hallarda, şirkət adlarında “mərkəzi” sözü var idi. 1834-cü ildə Central Bank of Scotland, 1836-cı ildə — Central Bank of Liverpool, 1891-ci ildə London Mərkəz Bankı İsveçdə quruldu. Bu tətbiq İngiltərədən kənarda da yayıldı və koloniyalarda kök saldı. Kanadada,Central Bank of New Brunswick (1834) və Central Bank of Canada (1836), İngilis İmperiyasından siyasi müstəqillik qazanmadan əvvəl quruldu. Beləliklə, "mərkəzi bank" ifadəsi, doğma bölgəsinin xaricində fəaliyyət göstərən böyük bir şəhər bankını təsvir etdi.
İndigirka
İndigirka — Saxanım şimal-şərqdə yerləşən çay. Çay Xalkan silsiləsindən başlayaraq 1726 km qət etdikdən sonra Şərqi Sibir dənizinə tökülür. Asiyanın şimal çaylarına xass olaraq şimala istiqamətlənir.
Adının mənası
Çayın adı İndigirka olması haqqında müxtəlif versiyalar vardır. Belə ki, bu sözün anlamı «İndi cinsindən olan insan»dır. Bəzən isə mənasını İt çayı olduğu bildirilir.
Coğrafiyası
Çayın axın hövzəsi iki yerə bölünür: dağlıq hissə (640 km) və düzənlik hissə (1086 km). Çayın yatağı 0,5—1 - 20 km arasında dəyişir. Çay mənsəbdə delta əmələ gətirir. Deltanın sahəsi 5500 km² təşkil edir.
Hidrologiya
Çayın qidalanmasının əsasını yağış suları və qar (buzlaqlar, qrut buzlar) təşkil edir. Orta sərfiyat Ust-Nerada 428 m³/s, maksimal 10 600 m³/s olur. Çayın dərinliyi 7,5 və 11,2 m arasında dəyişir. Maksimal dərinlik iyunun sonları iyulun əvvəlləri müşahidə edilir. Orta axın 13,7 milyon tondur. Çay oktyabrda donur. Mayın sonu iyunun əvvələri ddondan azad olur.
Qolları
İndigirkanın yuxarı axının əsas qolları: (sağ tərəf) — Kuydusun, Kyoente, Elqi, (soldan) Nera. Aşağı axarın qolları: (sağ tərəf) Moma, Badyorixa, (soldan) Allaixa, Berelex, Selenyax və Uyondina
Yaşayış məntəqələri
Çayın kənarında Oymyakon, Ust-Nera, Xonu, Belaya Qora və Çokurdağ kimi yaşayış məntəqələri vardır.
Əhəmiyyəti
Çay gəmiçilik üçün əhəmiyyətlidir. İndigirkanın Moma qolunun başlanğıcına qədər gəmilır sərbəst irəliləyə bilir. Çayın sahillərindən qızıl çıxarılır. Suları balıqlarla zəngindir. Çayın mənsəbində Çir, Muksun, Siqi, Nelma, Omul kimi balıqlar ovlanır.
Abidələri
İndigirka çayı sahilində şimal yarımkürrəsinin ən soyuq məntəqəsi olan Oymyakon qəsəbəsi yeeləşir. Üstəlik sahilində abidə-şəhər olan Zaşiversk yerləşir. Şəhər sakindəri XIX əsrdə çiçək xəstəliyindan həlak oluşlar.
Elm və həyat (jurnal)
Elm və həyat — Azərbaycanda nəşr olunan elmi-publisistik jurnal.
Azərbaycanın tarixi, ədəbiyyatı, etnoqrafiyası ilə bağlı məqalələrlə yanaşı, fizika, kimya, kibernetika, astronomiya və sair elm sahələrinə aid yazılar oxuculara təqdim edilir.
Tarixi
Jurnal 1961-ci ildə Azərbaycan Respublika "Bilik" Cəmiyyətinin orqanı kimi fəaliyyətə başlayıb, 1992-ci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun və redaksiya kollektivinin təsisçiliyi ilə çıxıb.
"Elm və həyat" jurnalı 1992-ci ilədək "Bilik" cəmiyyətinin, 1992-ci ildən isə AMEA-nın Rəyasət Heyətinin, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun (1995) və "Elm və həyat" jurnalının jurnalist kollektivinin təsisçiliyi ilə nəşr olunur. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ilk dövrlər maddi vəsaitin olmaması ucbatından jurnalın nəşr olunmasında müəyyən çətinlik yaransa da, nəşri dayanmayıb. 1998-ci ildə "Elm və həyat" keçid dövründə peşəkarlığını, səmtini qoruyub saxladığına görə Meksikada təsis edilmiş "Qran Pri" mükafatına layiq görülüb.
Jurnalda indiyədək 5 min azərbaycanlı alimin məqaləsi dərc edilib. Jurnalın baş redaktoru AMEA-nın prezidenti, akademik İsa Həbibbəyli, baş redaktorun müavini AMEA Rəyasət Heyəti aparatının İctimaiyyətlə əlaqələr və informasiya şöbəsinin müdiri, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Ağahüseyn Şükürovdur.
Karolina itburnusu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Karl Rulye
Karl Fransyeviç Rulye (d. 20 aprel 1814, Nijni Novqorod – ö. 22 aprel 1858, Moskva) — Bioloq, tibb elmləri doktoru, Moskva Universitetinin professoru.
Həyatı
Karl Rulye 20 aprel 1814-cü ildə Nijni Novqorod şəhərində anadan olub. İlk təhsilini Nijni Novqorod şəhərində almışdır. 1829-cu ildə Rulyenin ailəsi Moskva şəhərinə köçür və 15 yaşlı Rulye Tibb-Cərrahlıq Akademiyasının Moskva şöbəsinə daxil olur. 1833-cü ildə kursu qurtaran kimi həkim təyin olunur. Rulye həkimlik fəaliyyətində müvəffəqiyyətinə görə birinci dərəcəli gümüş medala alır. 1837-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək doktorluq dərəcəsi alır.
300px|thumbnail|right|Karl Rulye SSRİ poçt markasında
Karl Rulye heyvanların qazıntı zamanı tapılan qalıqlarının dəyişkənliyi, həyat tərzi və quruluş xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi ilə də məşğul olmuşdur.
Karl Rulyenin 1858-ci il mart ayının 21-dən 22-nə keçən gecə beyninə qan sızmışdır. O, 22 aprel 1858-ci ildə Moskva şəhərində vəfat etmişdir. Karl Rulye Moskva şəhərində dəfn olunmuşdur.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi, Sov.İKP MK (1917-ci ilin yazınadək: RSDFP MK; 1917—1918 RSDF(b)P MK; 1918—1925 RK(b)P MK; 1925—1952 ÜİK(b)P MK) — Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının qurultaylararası ali orqanı. Mərkəzi görüş yeri Kremlin sarayıdır.
Brickellia paniculata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Ford Cargo
thumbnail
Bulbophyllum leptobulbon
(Bulbophyllum leptobulbon) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Heliqoland dialekti
Heliqoland dialekti (Halunder) — Şimali friz dilinin dialekti. Almaniyanın Şimal dənizində yerləşən Heliqoland adasında danışılır.
Şəfqət
thumb|Şəfqət Şəfqət — lüğətlərdə "acıyaraq və/və ya qoruyaraq sevmə, mehribanlıq" olaraq qeyd olunur. Kökündə sevgi, mərhəmət və kömək duyğularının olduğu şəfqət müxtəlif fəlsəfi görüşlərdə və inanc sistemlərində fərqli anlayışlarla dilə gətirilsə də hamısında da müsbət bir duyğu və davranış forması olaraq dilə gətirilmişdir.
Avtomobil naviqasiya sistemi
Avtomobil naviqasiya sistemi — avtomobilin bir idarəetmə hissəsidir və ya bir avtomobildə istiqamət tapmaq üçün istifadə olunan sistemdir. Bir qayda olaraq bir yol mövqeyi ilə əlaqələndirilən mövqe məlumatlarını əldə etmək üçün bir peyk naviqasiya cihazından istifadə edir. İstiqamətlər lazım olduqda marşrutlaşdırma hesablana bilər. Tez uçuşlarda marşrutu tənzimləmək üçün istifadə edilə bilər. GPS siqnal itkisi və ya multipath şəhər kanyonları, tunellər səbəbiylə meydana gələ biləcəyi üçün sürücü sistemə qoşulmuş sensorlardakı məsafə məlumatlarını istifadə edərək ölçü hesablama, bir giroskop və akselerometrdən daha etibarlılıq üçün istifadə edilə bilər.
Riyazi olaraq, avtomobil naviqasiyası, böyük bir şəbəkədəki iki nöqtə arasında bəzi meyarlara (ən qısa, ən ucuz, sürətli və s.) ən yaxşı cavab verən yolu necə müəyyənləşdirməyi araşdıran qrafika nəzəriyyəsi daxilində ən qısa yol probleminə əsaslanır.
Avtomobil naviqasiya sistemi, özünü idarə edən avtomobilləri inkişaf etdirərkən təkmilləşdirilə bilən əsas bir texnologiyadır.
Çaylı (Biləsuvar)
Çaylı (əvvəlki adı: Fioletovka) — Azərbaycan Respublikasının Biləsuvar rayonunun Çaylı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 may 1993-cü il tarixli, 611 saylı Qərarı ilə Biləsuvar rayonunun Fioletovka kəndi Biləsuvar şəhər Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Fioletovka kənd Soveti yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 sentyabr 2005-ci il tarixli, 976-IIQ saylı Qərarı ilə Biləsuvar rayonunun Fioletovka kənd inzibati ərazi vahidi tərkibindəki Fioletovka kəndi Çaylı kəndi, Fioletovka kənd inzibati ərazi vahidi Çaylı kənd inzibati ərazi vahidi adlandırılmışdır.
Toponimikası
Kəndi XX əsrin əvvəllərində Rusiyanın mərkəzi quberniyalarından köçürülmüş rus ailələri salmışlar. İnqilabçı İ.T.Fioletovun (1883-1918) şərəfinə Fioletovka adlandırılmış və memorial toponim olmuşdur. Kənd 2005-ci ildən Çaylı adlanır.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Muğan düzündə yerləşir.
Mədəniyyəti
Kənddə Çaylı kənd kitabxana filialı, Çaylı Poçt Şöbəsi (AZ1315) və Çaylı EATS fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Kənddə Çaylı kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Din
Kənddə dini ibadət yeri və ya dini icma qeydə alınmamışdır.
Səhiyyə
Kənddə Çaylı kənd tibb məntəqəsi yerləşir.
Bişbülək rayonu
Bişbülək rayonu — Başqırdıstan Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. Rayonun inzibati mərkəzi Sterlibaşev kəndidir.
Coğrafi yerləşməsi
Başqırdıstanın cənub-qərbində yerləşir. Rayonun ərazisi 2134 km² təşkil edir. İqlimi mülayim kontinental və rütübətlidir. Ərazisində neft (Şkapovskoye, Demskoye, Sataevskoye, Aznakaevskoye yataqları), kirəçdaşı (Çulpan), qum, qum-çınqıl qarışığı (Çulpan), gil (Aitovskoye) çıxarılır. Bölgənin şimal-qərbindən İk çayı başlayır, cənubdan isə Dyoma çayı axır. Sterlya, Urşak, Tyater və Kundryak çayları axır. Başdan-başa qara torpaqla örtülü olsa da, talalar şəklində olsa da tünd boz meşə torpaqlarına rast gəlinir. Meşələr ərazisinin 11 % əhatə edir.
Tarix
Bişbülək rayonu 20 avqust 1930-cu ildə Başqırd Muxtar Sovet Sosialist Respublikası kantonları ləğv edərək yerində 48 rayon təşkil etməsi ilə təsis edilmişdir. 1963-cü il fevralın 1-də rayon ləğv edilmiş, ərazisi Bələbəy rayonuna hissəsi olmuşdur. 13 yanvar 1965-də yenidən təşkil olmuşdur.
Əhali
Ümumrusiya siyahıya alınmasına Başqırdıstan Respublikası Bişbülək rayonu ərazisin milli tərkibi: çuvaşlar — 35,3 %, tatarlar — 26,1 %, başqırdlar — 22 %, ruslar — 11,8 %, mordvalılar — 3,6, digər millər — 0,9 % Hər km² 13 nəfər düşür (2010).
Milli tərkibi:
İnzibati-ətazi vahidləri
13 kənd inzibati vahidliyinə 86 yaşayış məntəqəsi daxildir 2015-ci ildə yeni inzibati yaşayış məntəqəsi olan Tumaş kəndi təşkil edilmişdir.
İqtisadiyyat
İqtisdadiyyatın əsasını Aqrar sahə tutur. Taxıl, şəkər çuğunduru, günəbaxan və yem bikilərinin əkini, maldarlıq (süd və ət istiqaməti), donuzçuluq və qoyunçuluq üzrə ixtisaslaçmışdır. Arıçılıq inkişaf etmişdir.
Nəqliyyat
Ərazisindən Samara - Çelyabinsk dəmir yolun keçir. Bələbəy, Tuymazı, Ufa istiqamətində avtomobil yolu keçir.
Sosial sfera
Rayon ərazisində 46 ümumtəhsil mərkəzi, 14 orta məktəb, musiqi məktəbi, peşə uçilişi, 31 kütləvi kitabxana, 45 klub, 3 xəstəxana fəaliyyət göstərir. Burada rus, tatar və başqırd dillərində müvafiq olaraq «» — «» — «» adlı qəzetlər buraxılır.
Salut (kənd)
Salut — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Qızıl Qoç (Qunasyan) rayonunda kənd.
Tarixi
1937-ci ilə kimi Ağbaba rayonunun tərkibində olmuşdur. Rayon mərkəzindən 5 km məsafədə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Toponim qədim türk mənşəli hun tayfasından olan sal etnoniminə, türk dilində cəmlik bildirən -ut şəkilçisnin artırılması ilə düzəlib, «sallar tayfasına mənsub yaşayış yeri, kənd» mənasını verir. Etnotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.
Xordi Masip
Xodi Masip 3 yanvar 1989-cu ildə Sabadell çəhərində doğulub. Barselonada onu digərlərindən fərqləndirən cəhət onun
solaxay olmasıdır. Masip 179 Santimetr boya və 67 Kloqram çəkiə malikdir. Masip Barselonada hələ ki, oyun keçirməsə də ,
bu kamanda da Qapıçı kimi çalışır. Burada o, 25 nömrəsi ilə çıxış edir
Vərəndə sahəsi
Vərəndə sahəsi — Şuşa qəzasının sahələrindən biri.
Tarixi
Qarabağ xanlığı 1822-ci ildə ləğv edildi. Rusların 42-yeger alayının komandiri polkovnik Reut Şuşa şəhərində yerləşdi. Bu zamandan Qarabağ Rusiyanın inzibati-ərazi bölgüsünə daxil edildi. 1840-cı ildə qədim mahallar yenidən formalaşdı. Şuşa qəza statusunu aldı. Şuşa qəzasına Vərəndə, Cavanşir, Kəbirli, Muğru və Zəngəzur sahələri aid edildi. Sahəni murov, rus dilində uçaskovıy zasidatel-idarə edirdi. Vərəndə sahəsinin murovlari: Avət Mamikanov, Kavalyev, Əhməd bəy Cavanşir və başqaları.
Cefferson Bibliyası
Cefferson Bibliyası və ya «Nazaretdən olan İsanın həyatı və mənəviyyat dərsləriа»  — Tomas Cefferson tərəfindən Bibliyanın müxtəlif nəşrlərinin ayrı-ayrı hissələrindən toplanmış kitab.
Bişofit
Bişofit — mineral, MgCl2 6H2O
Haqqında
Bişofit - Monoklinik. Kristalları qısaprizmatik, vərəqvari, lifli. Aqreqat - torpaqvari-kristallik. Rəngsiz. Parıltısı şüşəli. Sərtliyi 1-2. Xüsusi çəkisi 1,604. Dadı kəskin acı. Mg-la zəngin sulfat tipli duz yataqlarında.
Çövkən (film, 2013)
Çövkən — Azərbaycan filmi. Filmin rejissoru Rafiq Quliyevdir.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Brickellia parryi
Brickellia parryi Brickellia parryi
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bulbophyllum leptocaulon
(Bulbophyllum leptocaulon) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bosniya və Herseqovinada futbol
Milli yığma
right|thumb right|thumb|[[Edin Ceko]] right|thumb Bosniya və Herseqovinanın fulbol üzrə milli yığması Bosniya və Herseqovinanın futbol birliyinin hərbərliyi altında təşkil edilmişdir. Komanda tarixində ilk qələbə 1996-cı ilin 6 noyabr tarixində İtaliya üzərində əldə edilmişdir. Reytinq sıralamasına görə ən yaxşı nəticəsini 2013-cü ilin avqustuna təsadüf edir. Bu zaman FİFA sıralamasında 13-cü yeri tutmuşdur.
Milli yığmanın ev oyunlarını keçirdiyi stadion Zenisa şəhərində yerləşən Bilino Pole stadionudur.
Ölkədə futbolun inkişafı
Sarayevoda futbol 1903-ci ildə, Mostaredə 1905-ci ildə yayılır. Bundan sonra isə Bosniyanın Banya-Luka, Tuzla, Zenisa və Bıxaç kimi iri şəhərlərinə belə yayılır. 1908-ci ildə Ölkədə ilk cempionat keçirilir.
Birinci dünya müharibəsi ərəfəsində ölkədə Sarayevoda ŞAŞK, «Slaviya», «Cerzelez» («Sarayevski») və «Makkabi» («Barkovba») vardı. Üstəkik ölkənin digər şəhərlərində 20 komanda fəaliyyət göstərirdi. 1918-ci ildə Yuqoslaviya Krallığı qurulduqdan sonra yuxarı diviziyonda iki Bosniya komandası fəaliyyət göstərirdi. 1939-1940-ci il cempionatından sonra yarışma müharibə səbəbindən dayandırılır. Müharibədən sonra isə Bosniya Herseqovina Yuqoslaviya Futbol birliyinin üzvünə çevrilir.
Klub komandaları
Bosniya və Herseqovinada «Sarayevo», «Jelezniçar» və «Velej» kimi iri klublar. Klublar əsasən Yuqoslaviyanın Birinci və İkinci divizyonlarında iştirak etmişdir. Yuqoslaviya liqasında iştirak edən məşhur bosniyalı futbolçular. Vahid Xalilxociç, Safet Suliç, YosipKatalinski, Asim Ferxatoviç, Duşan Baeviç.
Fanatları
Ölkədə komandanın dəstəklənməsi məqsədi ilə «Manjiaci», «Horde zla» və s kimi fan klublar fəaliyyət göstərir. Onlar arasında ən məşhuru BHFanaticosdur
Pinterest
Pinterest — hər növ şəkillərin paylaşıldığı və panoram sistemi vasitəsi ilə çalışan internet vebsaytıdır. Bu şəbəkə 2009-cu ilin dekabr ayında Ben Silbermann, Evan Sharp və Paul Sciarra tərəfindən yaradılmışdır.Bir il müddətində aparıcı sosial şəbəkələr siyahısında öz yerini alan vebsayt, qısa zaman ərzində daha böyük platformalarda təmsil olunmuşdur. Təqribən 70 milyona yaxın istifadəçiyə malikdir.Onların əksəriyyətini qadın istifadəçilər təşkil edir.
Pinterest istifadəçilərinin 80%-i qadındır.
İstifadə qaydaları
Pinterest öz istifadəçilərinə müxtəlif kateqoriyalara aid fotolar və videolar paylaşmaq imkanı verir. Bunlara birlikdə pin adı verilir. Digər istifadəçilər paylaşılan pinləri bəyənə, bir başqa yoldaşı ilə paylaşa və təkrarən "iynələyə" (öz profilində reshare edə) bilər.
Naxçıvan tüməni
thumb|Naxçıvan tüməni (Naxçıvan ölkəsi) XIII əsr-XVIII
thumb|[[Qarabağlar türbəsi]]
Naxçıvan tüməni — H.Qəzvininin “Nüzhət əl qülub” əsərində verilmiş məlumatların təhlili göstərir ki, Naxçıvanın Eldənizlər dövründə mövcud olmuş vilayət statusu Hülakülərin idarəçiliyi dövründə ləğv edilmiş və Naxçıvan Azərbaycan vilayətinin tərkibində bir tümənə çevrilmişdir. Belə ki, əsərin VIII bölümündə Azərbaycan vilayətinin tərkibindəki tümənliklər sırasında Təbriz, Ərdəbil, Pişkin, Xoy, Sərab, Marağa və Mərəndlə yanaşı Naxçıvanın da adı çəkilmişdir. . Naxçıvan tüməni öz növbəsində mahallara bölünmüşdü. Tümən əmir tərəfindən, mahal isə mahal hakimi tərəfindən idarə edilirdi. Naxçıvan tüməni müasir Naxçıvan MR ərazisini, o cümlədən Naxçıvan şəhərini əhatə edirdi. Azərbaycanın 27 iri şəhərindən 5 – i – Naxçıvan, Ordubad, Azad, Əncan və Maku bu tüməndə yerləşirdi.
Ərazisi
Naxçıvan tüməni Araz çayının hər iki sahilində geniş ərazini əhatə edirdi. Onun hüdudları Makudan Qafan dağlarına, Qarabağa və Göyçə gölünə qədər uzanırdı. Maku, Dvin və Qafan əraziləri Naxçıvan tüməninə daxil idi. Naxçıvanın qərb hüdudlarına Dvin (Dəbil, Dəvil) şəhərinin də daxil olduğu o dövrün tarixi mənbələrində birmənalı şəkildə əks olunmuşdur. Bu faktlar həmin ərazilərə ermənilərin iddialarının tam əsassız olduğunu sübut edir. Ərəb coğrafiyaşünası Yaqut Həməvinin (1179-1229) yazdığına görə, Dvin Arran vilayətində, Azərbaycanın ucqar hüdudlarında yerləşmişdir. Ərəb müəlliflərindən Əbu Bəkr əl-Əhəri, əl-İmarı, əl-Məkrizi, Əbu-l-Fida, İbn Xəlqun və başqaları da bədxah qonşularımızın “qədim erməni dövlətinin mərkəzi” deyə iddia etdikləri Dvin şəhərinin orta əsrlərdə Naxçıvanın, deməli, Azərbaycanın tərkibində olduğunu söyləməyə əsas verir. Fəzullah Rəşidəddinin (1247-1318) məlumatına görə, həmin dövrdə Qafan ərazisi də Naxçıvan tüməninə daxil olmuşdur.
Təhlillər və mənbələrdə verilən məlumatlara əsaslanaraq tarix üzrə fəlsəfə doktoru E. Kəlbizadə bu dövrdə Naxçıvan tüməninin sərhədlərini aşağıdakı kimi müəyyənləşdirmişdir. "Naxçıvan tüməni şimaldan və şərqdən Arran əyaləti ilə həmsərhəd idi. Arran əyaləti ilə sərhəd Göyçə gölünün cənubundan başlamış, cənub-şərqə doğru hərəkət edərək Şahbuzun şimalından Qafan və Həkəri çayının isə şimal şərqindən keçmişdir. Cənub-şərqdən və cənubdan Naxçıvan tüməni Azərbaycan vilayətinin Mərənd və Xoy tümənləri ilə həmsərhəd olmuşdur. Mərənd tüməni ilə sərhəd Araz çayı boyunca idi. Araz çayından cənubdakı Culfa istiqamətindən başlayaraq, sərhəd cənuba doğru istiqamətlənir və beləliklə Maku ərazisi də Naxçıvan tüməninin tərkibində qalmış olurdu. Xoy tüməni ilə sərhəd eyniadlı şəhərin şimalından keçirdi. Qərbdən isə sərhədlər Van gölünün şərqindəki ərazilərdən başlamış, şimala doğru uzandıqca Sürməli çuxurunun və Dəbil şəhərinin qərbindən keçmişdir..
Monqollar zamanında ərazilərinin ən geniş olduğu şərq sərhədlərinin Həkəri çayına, qərb sərhədlərinin Van gölünün şimal-şərq sahillərinə çatdığı dövrlərdə Naxçıvan tüməninin ərazisi, təqribən, 25 min 269 km2 -ə çatmışdır. . Lakin bu dəyişkən xarakter daşımış, əksər dövrlərdə Naxçıvan tüməninin qərb sərhədləri Sürməli və Dəbilin qərbindən keçmiş, Van gölünə qədər çatmamışdır. Sərhədləri belə müəyyənləşdirdiyimiz təqdirdə Naxçıvan tüməninin ərazisinin, təqribən, 23 min 408 kvadratkilometri əhatə etdiyini söyləmək olar. .
Doqo Argentino
Doqo Argentino, ilk dəfə Argentinada ovçuluq məqsədi ilə yetişdirilən, əsasən donuz ovçusu olan bir it cinsidir.
Tarixi
Doqo Argentino ilk dəfə 1920-ci ildə Argentinada ovçuluq vəzifəsi üçün yetişdirilmişdir.
Çin qızılgülü
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Dekorativ kol bitkisi; otaqlarda becərilir.
Təbii yayılması
Çin, Şərqi Himalayda, Nepal, Hindistan və Pakistanda, Avropada, Kiçik Asiyada və Yaponiyada yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1–2 m, gövdəsi düz dayanan koldur. Budaqları bənövşəyi-qonur, kəsiyində yumru, təxminən iynəsizdir. Yarpaqları mürəkkəb, uzunluğu 5-11 sm, yalançı zoğları saplaqla bitişik, kənarları bütöv, vəzicikli-tükcüklü, ucu bizdir. Çiçəkləri sadə (5 ləçəkli), yarımçoxləçəkli və ya çoxləçəkli, 2-5 olmaqla qruplarla yerləşmiş, bəzən tək, bir az ətirli və ya qoxusuz, diametri 4-5 sm-dir. Çiçək saplaqları 2,5-6 sm, təxminən çılpaq və ya vəzicikli-tükcüklü, çiçək altlıqları 1-3, xətvari, çılpaq, kənarları vəzicikli və ya bütöv armudvari, çılpaqdır. Kasayarpaqları 5, yumurtavari, bəzən yarpaqvari formalı, kənarları bütöv və ya bir az lələkvari-pərli, bəzən bütövdür. Ləçəkləri qırmızı, çəhrayı, ağ və ya bənövşəyi çalarlı, əks-yumurtavari, ucu oyuqludur. Meyvələri qırmızı, çılpaq, yumurtavari və ya armudvari formalı, diametri 1-2 sm-dir.
Ekologiyası
Münbit torpaqlarda daha yaxşı bitir. Rütubətə istiyə davamlıdr. Sərt şaxtalarda yerüstü hissələri məhv olur.
Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqaz və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.
Rosa cymosa
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çin qızılgülü
İstifadəsi
Çiçəkləri və meyvələri Çin təbabətində qalxanabənzər vəzinin xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilir. Çin qızılgülü Pekinin simvollarından biridir.
Qunduzca döyüşü
Qunduzca döyüşü – Qızıl Orda dövlətinin xanı Toxtamış ilə Teymur arasında indiki Samara oblastının Qunduzca çayı sahillərində 18 iyun 1391-ci ildə baş vermiş müharibə. Toxtamışın məğlub olub, ordusundan geriyə qalanla Volqa bölgəsinə geri çəkilməsi ilə nəticələnmişdir.
Arxa plan
Əmir Teymurun dəstəyi ilə 1378-ci ildə Qızıl Ordu taxtını ələ keçirən Toxtamış bir neçə il içərisində ölkənin daxili problemlərini həll edərək iqtisadi və hərbi sahədə ölkə birliyini təmin etdi. Şimala etmiş olduğu səfərlərlə rusları da itaəti altına alan Toxtamış beləcə gücünün zirvəsinə çatdı. Qızıl Orda dövlətini əvvəlki sərhədlərinə çatdırmaq üçün Əmir Teymurun ona etmiş olduğu yardımları heçə sayaraq, Xarəzmi Teymurdan istədi. İstəyinin qəbul edilməməsindən sonra, 1387-ci ildə Teymurun çıxmış olduğu Orta Şərq səfərini fürsət bilib, Xarəzmdə Konqrat Süleyman Sufi ilə razılaşaraq üsyan başlatmış, Dəşti Çetadakı Duğlat əmir Kamarəddinlə də razılığa gələrək, birləşmiş ordular birlikdə Teymurun oğlu Ömər Şeyxi Əndicanda məğlub edərək Mavəraünnəhri yağmalamışdır. Eyni il hədəf yayındırma məqsədiylə başqa Qızıl Orda ordusuu Qafqaz üzərindən Teymurun hakimiyyəti altındakı Dərbənd və Şirvanı yağmalamaq üçün göndərmişsə də, bu ordu Teymurun mirzəsi Miranşaha məğlub olaraq geri çəkilməyə məcbur olmuşdur. 1388-ci ildə mərkəzinə geri dönən Teymur ilk olaraq Xarəzmə daxil olmuş, Qızıl Orda tərəfdarı konqratları məğlubiyyətə uğradaraq Ürgənci xarabaya çevirmiş və burada hakimiyyətini təzələmişdir. Miranşahın da qatılması ilə ordusunu gücləndirən Teymur 1389-cu ilin baharında Sapranda olan Toxtamışın üzərinə yerimişdir. Lakin Toxtamış uzun müddətdir səfərdə olmasına görə, yorğun ordusunun Teymura qarşı müqavimət göstərə bilməyəcəyini başa düşərək, Sapranı tərk etmiş və Dəşti Qıpçak bozqırına geri çəkilmişdir. 1390-cı ilin sonlarında Toxtamışın üzərinə səfərə çıxan Teymur qışı Daşkənddə keçirərək, 1391-ci ilin yanvar ayının sonunda Otrara çatmışdır. Burada Toxtamışın elçiləri ilə görüşən Teymur onun üzrünü qəbul etməyərək, elçiləri geri göndərmiş və Toxtamışın yerini müəyyən edə bilmək üçün gizlicə onları izlətmişdir. Teymurun üzərinə gəldiyini xəbər alan Toxtamış düşmən ordusunu yormaq üçün Dəşti Qıpçakda otlaq sahələrini məhv edərək geri çəkilməyə başlamışdır. 1391-ci ilin mart ayında Sarı Su çayını keçən Teymur may ayında isə Ural çayını keçərək irəliləyişini davam etdirmişdir. Bozqırda ordusuna ərzaq tapmaqda çətinlik çəkməsinə rəğmən, əzmlə irəliləyişinə davam edən Teymur Şərafəddin Əli Yəzdinin Zəfərnaməsində deyilən məlumatlara görə, gecə ikən ordusunun yeri müəyyən edilməsin deyə çadır qurulmasını və ocaq alanmasını belə qadağan etmişdir. Bundan əlavə, Teymur Toxtamışla döyüşməmişdən əvvəl onun tuğ bəyi ilə razılaşaraq döyüş zamanı tuğu tərs çevirməsini əmr etmişdir. Bu xəbərdən sonra Toxtamışla yorğun olaraq döyüşmə məsələsində fikir ayrılılqları olan komandanları ilə yenidən fikir birliyinisi təmin edən Teymur 18 iyun 1391-ci ildə Qunduzca çayı sahilində Qızıl Orda ordusu ilə qarşılaşmışdır.
Döyüş
Teymur ordusunu vərdiş edilmiş 3-lü sistemdən (mərkəz, sağ, sol) fərqli olaraq, özünün dizayn etdiyi 7 qol nizamına görə tənzimlədi. Mərkəzdə 8.000 nəfəri 2 qanad rezervli olaraq nəvəsi Əbu Bəkir komandanlığına verən Teymur ordunun sol qoluna oğlu Öməri, sağ qoluna isə Miranşahı təyin etdi. Teymurlu ordusunun yolda yorulmasından qaynaqlanan güc əskikliyinin aldığı kəşfiyyat sayəsində sol qolda olan Sulduz qəbiləsinə aid birliklərdə olduğunu öyrənən Toxtamış döyüş zamanı hücumun əsas hədəfi kimi Teymurun sol cinahını götürmüşdü. Lakin Qızıl Ordu hərbçilərinin bütün hücumları çökəmkdə olan sol qola Teymurun birbaşa özünün müdaxilə etməsiylə dəf edildi. Döyüşdən əvvəl edilən razılaşmağa görə, Toxtamışa xəyanət edən tuğ bəyi döyüş zamanı Qızıl Orda tuğunu tərs çevirərək, Toxtamışın geri çəkildiyi fikrini yaratmışdır. Teymur isə bu hadisənin ardından öz əsgərlərini "düşmən qaçdı" deyə bağıra-bağıra ümumi hücuma keçirdi. Çıxan qarışıqlıq ortamında anidən geri çəkilməyə başlayan ordusuna komandanlıq edə bilməyən Toxtamış ordusunu buraxaraq döyüş meydanından qaçdı.
Nəticə
Qazanılan qələbənin ardından yorğun olan ordusunu 26 gün davam edən şənliklə mükafatlandıran Teymur ordusunu daha çox yormamaq üçün Toxtamışı izləmədi. Döyüş meydanında böyüq miqdarda qənimət əldə edən Teymur gəldiyi yoldan paytaxt Səmərqəndə geri döndü.
Fətulla bəy Kərimbəyov
Fətulla bəy Kərbəlayı Abbas bəy oğlu Kərimbəyov — Kiyev universitetinin məzunu, notarius, sahibkar.
Həyatı
Fətulla bəy repressiya illərində Stavrapol şəhərinə köçmüşdü. Orda vəfat edib.
Fətulla bəyin Vəli bəy adlı oğlu vardı.
Street Fighter
Street Fighter (, qısa variantı: SF) – "Action" janrında yaradılan oyun seriyasıdır. "Capcom" şirkəti tərəfindən yaradılmışdır.
Brickellia parvula
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Huari Bumedyen
Huari Bumedyen – Əlcəzair siyasi, dövlət və hərbi  xadimi, polkovnik (1957).
Zitun(Tunis) və əl-Əzhər (Misir) universitetlərində təhsil almış, Qahirədə ərəb dili müəllimi olmuşdur. 1955-ci ildə gizli surətdə Əlcəzairə qayıtmış və Əlcəzair xalqının Fransa müstəmləkəçilərinə qarşı  silahlı mübarizəsinə qoşulmuşdur. 1958-ci ildə Oran əyalətində üsyançı hissələrin komandanı təyin edilmişdir. 1960-62-ci illərdə Əlcəzair İnqilabi Milli Şurasının üzvü və Milli Azadlıq Ordusu Baş Qərərgahının rəisi olmuşdur. 1962-ci ilin sentyabrından Əlcəzair xalq demokratik respublikasının milli müdafiə naziri,1963-65-ci illərdə həm də Nazirlər Şurası sədrinin birinci müavini olmuşdur. 1965-ci il iyunun 19-dan isə İnqilab Şurasının sədri olmuşdur. 1976-cı il dekabrın 11-də prezident seçilmişdir.
Əncan
Əncan — Əncan şəhərinin adı haqqında məlumat verən əsas mənbə Həmdullah Qəzvininin "Nüzhət əl-qulub" əsəri hesab edilir. Əncan şəhərində mis mədənlərinin olduğunu qeyd edən Həmdullah Qəzvini şəhərin digər adını Karxana kimi göstərmiş və burada mis emalı barədə məlumat vermişdir. Bu fikirdən belə bir qənaətə gəlmək olar ki, burada hasil edilən misdən yerli sənətkarlar müxtəlif məmulatlar hazırlamaq üçün istifadə etmişlər. Bu dövrdə mis və mis-bürünc məmulatının, əsasən, məişət təyinatlı qab-qacağın istehsalı geniş intişar tapmışdır. Unutmamaq lazımdır ki, Təbriz, Gəncə, Xoy, Şəmkir şəhərləri ilə yanaşı, Naxçıvan da monqol yürüşlərinə qədərki dövrdə metalişləmə sənətinin mühüm mərkəzlərindən biri olmuşdur. Şəhərin lokalizasiyası ilə bağlı tarix üzrə fəlsəfə doktoru E.Kəlbizadə tərəfindən aparılmış araşdırmalar göstərir ki, bu şəhər haqqında naməlum müəllifin "Əcaib əd-dünya" əsərində də məlumat verilmişdir. "Əcaib əd-dünya"da Əncan haqqında verilən məlumatlardan aydın olur ki, şəhər möhkəm qala divarları ilə əhatə edilmişdi. Əsərdə yazılır: "Əncan. Sərt, çətinliklə keçilən yerdədir. Dağlar şəhərin hüdudlarından kənarda yerləşir, möhkəm qaladır. Oranın malları incə parçalar, yaylıqlar, keyfiyyətli üst örtükləri, zilə corablardan ibarətdir".. XIX əsr rus mənbələrində verilən məlumatlar, 1925-ci ilə aid olan "Naxçıvan diyarının təhqiqi üzrə xüsusi komissiyanın məruzəsi"ndə göstərilmiş faktlar Əncan və ya Əcnanın məhz Gümüşlü kəndi istiqamətində yerləşdiyini söyləməyə imkan verir.
Bulbophyllum leptochlamys
(Bulbophyllum leptochlamys) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
David itburnusu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Abasov
Abasov — Azərbaycanda daha çox işlədilən soyad.
La Plata Milli Universiteti
La Plata Milli Universiteti (, UNLP) — Argentina dövlət ali təhsil müəssisəsi. La Plata şəhəridə yerləşir.
Universitet fəaliyyətə 1897-ci ildə doktor Dardo Roçanın rektorluğu ilə başlayıb. 1905-ci ildə vilayət təhsil naziri Xoakin Viktor Qonsales tərəfindən millilşdirilib. Yaranma tarixinə görə Argentinada Kordovo Milli Universistet və Buenos-Ayres Universitetindən sonra üçüncüdür. Universitetdə 91 135 tələbə 16 fakültədə 106 ixtisas üzrə təhsil alır.
Universitetdə Azərbaycanşünaslıq fakültəsi fəalliyət göstərir.
Rəşad Aslanov
Həyatı
Rəşad Aslanov 1977-ci ildə anadan olub.
Fəaliyyəti
Rəşad Aslanov Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 7 iyul 2012-ci il tarixli sərəncamı ilə "Diplomatik xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı ilə təltif edilib.