cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
388-ci atıcı diviziya
Tarixi
12 sentyabr 1944-cü ildə 6-cı tank ordusunun tərkibində yaradılıb. Korsun-Şevçenkov (24 yanvar-17 fevral 1944), Umman-Botoşan (5 mart-17 aprel), Yassı-Kişinyov (20–29 avqust 1944) əməliyyatlarında iştirak edib.
Riddarholm kilsəsi
Tarixi
XIII əsr də fransiskan ordeni tərəfindən monastır kimi ucaldılmış, reformasiya dövründə protestant kilsəsinə çevrilmişdir.
Əhməd Yüknəki
Əhməd ibn Mahmud Yüknəki (?-?)—XII əsr Qaraxanlılar şairi.
Həyatı
Əhməd ibn Mahmud XII əsrdə Fərqanə vadisində anadan olmuşdu.
Nərə
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Phytoseius nipponicus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Qaliblər adası (film, 1947)
Məzmun
Film Artyom adası (indiki Pirallahı) neftçilərinin əməkdə qazandıqları nailiyyətlərdən, burada salınmış ilk neft buruqlarından, əhaliyə göstərilən qayğıdan danışır.
Toluol
Toluol (ispanca Tolu, toluan balzamı) – metilbenzol, xarakterik iyli maye olub, arenlərə aiddir.
Tarixi
Toluol ilk dəfə P.Platye tərəfindən 1835-ci ildə küknar qatranının qovulması zamanı alınmışdır. 1938-ci ildə A.Devil tərəfindən Tolu şəhərindən Kolumbiyaya gətirilmiş balzamdan ayrılmışdır ki, adını da bu şəhərin şərəfinə almışdır.
Ümumi xarakteristikası
Kəskin iyli rəngsiz uçucu mayedir, zəif narkotik təsirə malikdir. Karbohidrogenlərlə, əksər spirtlərlə, sadə və mürəkkəb efirlərlə qeyri-məhdud miqdarda qarışır, su ilə qarışmır. Işığın şüasindirma əmsalı 20o C-də 1,4969- dur. Yanandır, dumanlı alovla yanır.
Kimyəvi xassələri
Toluol üçün aromatik həlqədə elektrofil əvəzetmə və metil qrupunda radikal mexanizm üzrə kimyəvi xassələri əvəzetmə reaksiyaları xarakterikdir.
Aromatik həlqədə elektrofil əvəzetmə metil qrupuna nəzərən orto- və para-vəziyyətlərdə üstünlük təşkil edir. Əvəzetmə reaksiyalarından başqa, toluol birləşmə (hidrogenləşmə), ozonoliz reaksiyalarına girir. Bəzi oksidləşdiricilər (kalium permanqanatın qələvi məhlulu, duru azot turşusu) metil qrupunu karboksilə qədər oksidləşdirir. Toluolun öz-özünə alovlanma temperaturu 535oC, alışma temperaturu 4oC-dir. Toluolun güclü oksidləşdiricilərlə qarşılıqlı təsirindən benzoy turşusu əmələ gəlir. 5C6H5CH3 + 6KMnO4 + 9H2SO4 → 5C6H5COOH + 6MnSO4 + 3K2SO4 + 14H2O C6H5CH3 + 2MnO4 →  C6H5COOK + 2MnO2 + KOH + H2O C6H5CH3 + X2  hѴ→  C6H5COOX + HX
Alınması və təmizlənməsi
Toluol neftin benzin fraksiyasının katalitik riforminq prosesinin məhsuludur. Selektiv ekstraksiya və daha sonra rektifikasiya olunmaqla ayrilir. Həmçinin heptanın metiltsikloheksandan keçməklə dehidrogenləşməsindən yaxşı çıxım əldə olunur. Toluol benzola anoloji olaraq təmizlənir, lakin qatı sulfat turşusu tətbiq olunduğu halda, nəzərə almaq lazımdır ki, toluol benzola nisbətən daha asan sulfolaşır, deməli, reaksiya qarışığını aşağı temperaturda saxlamaq lazımdır (praktiki olaraq – 30oC-dən az). Toluol su ilə azeotrop qarışıq əmələ gətirir. C6H6 + CH3 Br  FeBr3→  C6H5CH3 + HBr
Tətbiqi
Toluol benzol, benzoy turşusu, nitrotoluollar (o cümlədən trinitrotoluol), toluilendiizosianatların (dinitrotoluol və toluilendiamindən keçməklə), benzilxloridin və s. üzvi maddələrin istehsalı üçün xammaldır. Toluol bir çox polimerlər üçün həlledicidir, lak və boyalar üçün olan əmtəə həlledicilərinin tərkibinə daxildir. P-40, P-4, 645, 647, 648 kimi həlledicilərin tərkibinə daxil edilir. Kimyəvi sintezlərdə həlledici kimi tətbiq olunur.
Təhlükəliliyi və davranış qaydaları
Toluolun buxarları zədəsiz dəri qatından və nəfəs tolları ilə keçərək sinir sisteminə zərər verir (ətalət yaradır, vestibülyar aparatın işində pozuntular baş verir) və bu zərəri aradan qaldırmaq mümkün olmur. Ona görə də toluol və tərkibində toluol olan həlledicilərlə işlədikdə davamlı rezin əlcəklərlə yaxşı havalandırılan və ya sorucu ventilyasiyası olan otaqda işləmək lazımdır. Yanğın təhlükəsi olan tez alovlanan mayedir. Hava ilə buxarlarının qarışığının qatılıq həddi 1,3-6,7%-dir. Zəif narkotik təsirlidir. Digər mənbələrə görə (SANPİN, uçucu üzvi maddələrlə işləyən zaman təhlükəsizlik qaydaları) toluol benzol kimi orqanizmdə qanın funksiyasına təsir edən (hematopoiesis) güclü toksiki zəhərdir. Qanın funksiyasının dəyişməsi sianoz və hipoksiya zamanı müşahidə olunur. Toluol toksikomaniyası da mövcuddur. Ümumiyyətlə, benzolun digər homoloqları kimi, toluolla zəhərlənmə ensefalopatiya üçün zəmin yaranmasına səbəb ola bilər. Siçanlar üzərində təcrübələr toluolun uzunmüddətli təsirindən şişlərin sayının artma riskini aşkarlamayıb. Lakin insana təsiri bu günə qədər də öyrənilməyib və ABŞ-nin Ətraf mühitin mühafizəsi agentliyi toluolu kansoregen D qrupuna aid edir (klassifikasiya üçün kifayət qədər göstəricilər yoxdur).
Oktay Vural
Oktay Vural — türk siyasətçi, hüquqşünas, bürokrat və elm insanı, millət vəkili, Türkiyə Respublikasının 2001–2002-ci illərdə nəqliyyat və infrastruktur naziri vəzifəsini icra edib.
Həyatı və təhsili
Oktay Vural 9 fevral 1956-cı ildə Diyarbəkirdə anadan olub. Orta təhsilini Diyarbakırda bitirib 1979-cu ildə İstanbul Universiteti hüquq fakültəsini bitirib. 1983-cü ildə Ege Universiteti iqtisadiyyat fakültəsinin İqtisadiyyat üzrə magistr dərəcəsini alıb. 1987-ci ildə Dokuz Eylül Universiteti Sosial Elmlər İnstitutundan iqtisad elmləri doktoru dərəcəsini alıb.
1988-ci ildə Dokuz Eylül Universiteti iqtisadiyyat və idarəetmə elmləri fakültəsinin dosenti olub. BOTAŞ boru kəmərləri və yanacaq nəqliyyatında A. Ş. idarə heyətinin müdiri olub.
Prezident yanında Dövlət Nəzarət Agentliyinin idarə heyəti üzvü olub.
Türkiyə Gübrə Sənaye A. Ş. İdarə Heyətinin və Baş Direktorluğunun, Demokratiyada Birliyin Üzvü, NATO Parlament Assambleyasının üzvü, XXI, XXIII, XXIV və XXV İzmir Millət vəkili, TBMM Sənaye, Ticarət, Enerji, Təbii Qaynaqlar, İnformasiya və Texnologiya Komissiyası və Nəqliyyat Nazirliyi vəzifələrini icra edib.
XXIII və XXIV dönəm Türkiyə Böyük Millət Məclisində MHP Qrup sədrinin müavini vəzifəsini rəhbərlik edib.
22 iyun 2016-cı ildə vəzifəsindən istefa etdi. Qalatasaray Futbol Klubun konqres üzvüdür.
Tanınmış professor Tuba Vural ilə evli olub. Oğuz və Yavuz adlı iki övladı var.
Kerkpatrik dağı
Kerkpatrik dağı — Antarktida ərazisində yerləşən Transantarktika dağlarının ən hündür zirvəsi.
Kerkpatrik dağı Kuin-Aleksandr silsiləsində, Birdmor buzlağının qərbində yerləşir. Dağ ilk dəfə 1908-ci ildə Böyük Britaniya ekspedisiyası zananı Ernest Şelkton tərəfindən kəşf edilmişdir. Dağın hündürlüyü 4528 metr təşkil edir. O, dağı Qlazqolu sahibkarın şərəfinə adlandlrmışdır. 2004-cü ildə dağın ətəklərində dinozavr və Pterosauriaların qalıqları aşlarlanmışdır.
Turist (film, 2010)
Turist — rejissor Florian Henkel fon Donnersmarkın filmi.
Mikania longiacuminata
Mikania longiacuminata Mikania longiacuminata Mikania longiacuminata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Xanarxı
Xanarxı — Qarabağın Arazbar qəzasında kənd. Orta çağda feodal ara savaşları dönəmində boşaldılmışdı. Əhalisi köçürmə siyasətinin qurbanı olmuşdu. 1593-cü ilə bağlı Osmanlı qaynağında Xanarxı kəndinin adı çəkilir. 1606-cı ildə I Şah Abbas Xanarxı kəndində olmuşdu.
1727-ci ilə bağlı Osmanlı qaynağında yazılır: "Arasbar qəzasına tabe olan Xanarxı kəndi. Kənddə heç kim yaşamır. Cavanşir tayfasından olan Seyid Əhməd(li), Dədəli, Yağləvənd və başqa bir Yağləvənd adlı oymaqlar, Otuziki tayfasından Mollalar oymağı Taşqa adı ilə tanınan qışlaqda qışlayır, əkinçiliklə məşğul olur, üşr və bəhrəni torpaq sahibinə verirlər.
Dənli bitkilərdən əldə edilən gəlir: 20. 000 ağça".
İv Rossi
İv Rossi (Yves Rossy) — İsveçrə pilotu və icadçı.
Xanarxı
Hazırda Xanarxı yurd yeri kimi Aşağı Yağləvənd kəndinin ərazisindədir.
Phytoseius nudus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Abdulabad (Hacıqabul)
Abdulabad (keçmiş adı: Abdulyan) — Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 19 iyun 2009-cu il tarixli, 838-IIIQ saylı Qərarı ilə Hacıqabul rayonunun Abdulyan kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Abdulyan kəndi Abdulabad kəndi, Abdulyan kənd inzibati ərazi dairəsi Abdulabad kənd inzibati ərazi dairəsi adlandırılmışdır.
Tarixi
Kənd Kürdə komandada işləməyə gələn İrandakı azərbaycanlı ailələr tərəfindən qurulub. 1886-cı ildə Bakı əyalətinin inzibati-ərazi bölgüsünə görə Abdulyan kəndi Cavad qəzası icmasına mənsub idi. 1911-ci ilə qədər kənd artıq Şamaxı qəzası məxsus idi.
1926-cı ildə Azərbaycan SSR inzibati-ərazi bölgüsünə görə kənd Salyan rayonunun dalğıc Sabir-Abad kəndinə aid idi. 1929-cu ildə inzibati bölgüdə islahatlar aparıldıqdan və mahallar ləğv edildikdən sonra Azərbaycan SSR-nin Qarasu rayonunda Abdulanyan kənd soveti yaradıldı. Sonradan rayon ləğv edildi, kənd Ali-Bayramlı rayonunun tərkibinə daxil oldu, lakin 1939-cu ildə kənd Qazı-məmməd rayonuna verildi.
4 dekabr 1959-cu ildə Qazı-məmməd rayonu ləğv edildi və kənd Sabirabad bölgəsinə verildi. 1961 və 1977-ci illərin inzibati bölgüsünə görə Abdulyan kəndi Azərbaycan SSR Sabirabad rayonunun Abdulyan kənd sovetinin tərkibinə daxil olmuşdur.
24 aprel 1990-cı ildə kənd yeni yaradılan Hacıqabul bölgəsinə verildi.
1999-cu ildə Azərbaycanda inzibati islahat aparıldı və Abdulyan inzibati ərazi dairəsi daxilində Hacıqabul rayonunun Abdulyan bələdiyyəsi quruldu.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şirvan düzündə yerləşir.
Əhalisi
2019-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 3554 nəfər əhali yaşayır.
İqtisadiyyatı
Sovet dövründə kənddə ipəkqurdu pambığı qəbul mərkəzi, qırqovul yetişdirmə mərkəzi, səkkiz illik məktəb, kitabxana, tibb məntəqəsi və elektrik yarımstansiyası yerləşirdi.
Mədəniyyəti
Kənddə klub və poçt şöbəsi var.
Təhsil
Kənddə uşaq bağçası və orta məktəb fəsliyyət göstərir.
Din
Kənddə 4 məscid var.
Səhiyyə
Kənddə tibb məntəqəsi mövcuddur.
Kürəkburun
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Şimali Amerikanın şirin sularında yaşayır. 3 növü var:
Qornı (Arxangel)
Qornı — Başqırdıstan Respublikası nın Arxangel rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Arx-Latış kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar (92%) ruslar (29%) üstünlük təşkil edir.
Qırmızıdağ-2 (Qızıltəpə)
Qırmızıdağ-2 (Qızıltəpə)  - Babək rayonu ərazisində dağ (hünd. 945,9 m). Naxçıvan dağarası çökəkliyinin cənub-şərq qurtaracağındakı Nehrəm platosunun cənub-qərb kənarında zirvə. Nehrəm kəndindən 3 km-dək cənub-qərbdədir. Orta Miosenin Tarxan regiomərtəbəsinin alt hissəsinə aid Çaşırdağ lay dəstəsinin vulkanogen süxurlarından təşkil olunmuş  günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Naxçıvan qoyulma çökəkliyinin cavan çöküntüləri ilə örtülmüş Culfa qalxımının şimal-şərq qanadında yerləşir.
Azərbaycan diasporu
Azərbaycan diasporu — azərbaycanlıların öz tarixi vətənlərindən kənarda məskunlaşmaları və ictimai fəaliyyəti.
Təqribi sayı 50 milyon nəfər olan dünya azərbaycanlılarının 10 milyondan çoxu hazırda mühacirətdə yaşayır. Dünyanın 5 qitəsində məskunlaşan azərbaycanlılar siyasi, iqtisadi və sosial-mədəni fəaliyyəti yaşadıqları ölkələr, oradakı şərait, mənəvi dəyərlər kimi müxtəlifdir.
XX əsrin əvvəllərinə qədər Azərbaycandan xaricə mühacirət edən azərbaycanlıların şəxsiyyət vəsiqələrində "rus təbəəsi" yazılması onların milliyətinin də "rus" kimi təqdim edilməsi ilə nəticələnmişdir. O dövrlərdə qonşu Rusiyaya köçən azərbaycanlılar "tatar", Türkiyədə məskunlaşanlar isə "Azərbaycan türkü" kimi tanınır və qeydə alınırdı. Müasir İran ərazisində yaşayan azərbaycanlıların isə "İran təbəəsi" kimi təqdimatı prosesi gedirdi. Belə arzuolunmaz vəziyyət xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlıların rus, türk və fars diasporlarının tərkib hissəsi kimi qəbul edilməsinə səbəb olmuş, nəticədə azərbaycanlılar başqa xalqların diasporları içərisində assimilyasiya olunmaq təhlükəsi ilə üzləşmişlər. Lakin problemlərə və çətinliklərə baxmayaraq, azərbaycanlılar hər zaman öz milli mənsubiyyətini, adət-ənənələrini, mənəvi-əxlaqi dəyərlərini qoruyub saxlamış, tarixi Vətənlə əlaqələrini itirməmişlər.
Azərbaycanlılar Amerika qitəsində
Azərbaycanlılar Amerika qitəsinin Şimal, Mərkəzi və Cənub hissəsində daha çox məskunlaşmışlar. Onların sayı ABŞ-də 1 milyona, Argentinada 12 minə, Braziliyada 75 minə, Kanadada 170 minə, Meksikada isə 27 minə çatır. Amerika qitəsi ölkələrindən Qonduras, Qvatemala, Peru və digərlərində də azərbaycanlılar məskunlaşmışlar. Hazırda onların sayı dəqiqləşdirilir.
Amerika qitəsində məskunlaşan azərbaycanlıların əksəriyyəti İrandan miqrasiya etmiş insanlardır. 1970-ci ildən etibarən Türkiyədən, 1991-ci ildən isə Azərbaycandan bir qisim azərbaycanlılar bu qitəyə axını diasporun tərkibinə və sosial-iqtisadi fəaliyyətinə öz təsirini göstərdi.
Azərbaycanlılar Avropa qitəsində
Azərbaycan diasporunun yayılma coğrafiyası və say tərkibinə görə geniş olduğu ikinci qitə Avropadır. Son zamanların statistik göstəricilərinə əsaslanan, Avropa azərbaycanlılarının sayı Türkiyədə və Rusiyada 3.5 milyon, Ukraynada və Belarusiyada, Almaniyada, Böyük Britaniyada yüz minlərlə, Norveçdə, Danimarkada, İsveçdə, Macarıstanda, Fransada, İtaliyada on minlərlə, Polşada, İspaniyada, Avstriyada, Albaniyada, Finlandiyada, Portuqaliyada on mindən çox göstərilir.Həmçinin Çexiyada 25 min azərbaycanlının yaşadığı bildirilir. Digər Qərb ölkələrində məskunlaşmış azərbaycanlıların sayı müvafiq olaraq hər bir ölkədə 2-10 min nəfər arasındadır.
Hollandiya, Belçika, Danimarka, İsveçrə və Almaniyada yaşayan azərbaycanlıların əksəriyyəti Türkiyədən köçmüş azərbaycanlılardır. Böyük Britaniya, Çexiya, Slovakiya, Polşa, Avstriya, Estoniya, Belarus, Rusiya, Ukrayna, Moldova və Fransadakı soydaşlarımız isə İrandan və Azərbaycan Respublikasından köçənlərdir.
Azərbaycanlılar Asiya qitəsində
Azərbaycan diasporunun üçüncü böyük hissəsi Asiya qitəsində məskunlaşmışlar. Onların sayı Banqladeşdə, Hindistan, Əfqanıstan, Pakistan, İordaniya və Orta Asiya respublikalarında yüz minlərlə, İndoneziya, Yəmən Ərəb Respublikası, Yəmən Demokratik Respublikası, Çin, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində, Oman, Səudiyyə Ərəbistanı və Suriyada on minlərlə, İraqda isə təqribən bir milyona çatır.
Azərbaycanlılar Afrika qitəsində
Afrika qitəsində məskunlaşmış azərbaycanlıların sayı Misir və Əlcəzairdə yüz minlərlə, Sudanda 17 min nəfərdir. Ümumilikdə, son zamanlar aparılan araşdırmalar nəticəsində Cənubi Afrika Respublikası və Zairdə də soydaşlarımızın məskunlaşdıqları müəyyən edilmişdir.
Azərbaycanlılar Avstraliya qitəsində
Avstraliya qitəsində isə təxminən 10 minə yaxın azərbaycanlının yaşadığı barədə məlumatlar var.
Ölkələr üzrə azərbaycanlıların sayı
Azərbaycan Respublikasında, İranda, Gürcüstanda, İraqda, Suriyada, Türkiyədə, Dağıstanda yaşayan etnik azərbaycanlılardan başqa digər ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılar Azərbaycan diasporunu əmələ gətirirlər.
Ərşə
Ərşə kəndi — Qarabağın Arazbar qəzasında qərar tuturdu. Orta çağda feodal ara savaşları səbəbiylə dağıdılıb. XVIII əsr el şairi Aşıq Lələ deyir: Lələyəm, Ərşə başı, Çox verdim ər şabaşı. Namərddən kişi olmaz Dəysə də ərşə başı.
1727-ci ilə aid Osmanlı qaynağında bu qədim yurd yeri haqqında yazılır: "Arasbar qəzasına tabe olan Ərşə kəndi. Kənddə heç kim yaşamır. Otuziki tayfasından Eymirli oymağı burada əkinçiliklə məşğul olur, üşr və bəhrəni torpaq sahibinə verir. Dənli bitkilərdən əldə edilən gəlir: 47.000 ağça".
XVIII əsrin əvvəllərində Otuziki elinin Ozan oymağı da bu yurdda binələyirmiş.
Avşar elinin Ərşəli adlı oymağı, Ərdəbil yörəsində, Muğanda Ərşə adlı nahiyə vardı.
Qan qohumluğundan irəli (film, 1981)
Məzmun
Film 1980-ci ilin oktyabr ayında Bakıda keçirilmiş SSRİ yazıçılarının konfransına həsr olunmuşdur.
Vrabça buxtası
thumb|Cənubi Şetland adalarında İngilis boğazının yerləşməsi. thumb|Livinqston, Qrinviç, Robert, Snou və Smit adalarının topoqrafik xəritəsi.
Vrabça buxtası (залив Врабча, ‘Zaliv Vrabcha’ \'za-liv 'vrab-cha\) — 900 m uzunluğu olan və Antarktidanın Cənubi Şetland adalarının Robert adası sahillərindən 1 km şimal-qərbdə yerləşmişdir. Heyvuud adasından qərbdə yerləşmişdir.
Yerləşməsi
Vrabça buxtası -62.32111°N, -59.69083°W koordinatlarında yerləşmişdir. Bolqarıstan xəritəsinə 2009-cu ildə daxil edilmişdir.
Justicia brandegeeana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ağbulaq-Həmdiyyə (Təbriz)
Coğrafi yerləşməsi
Təbriz şəhristanının Səriskənd bölgəsinin atəşbəy kəndistanında, Səriskənd qəsəbəsindən 31 km cənub-qərbdə, Miyanə-Marağa dəmir yol xəttinin 5 kilometrliyindədir.
Kreyq Mello
Kreyq Mello — amerikan biokimyaçısı, 2006-cı ildə Endrü Fayrla birgə ribonuklein turşusunun interferensiyasının (əngəlləmə, genlərin ikiqat RNTnin tərəfindən susdurması) kəşfinə görə Nobel mükafatına layiq görülüb.
Həyatı
Kreyq Mello 1982-ci ildə Braun Universitetinin biokimya fakultəsini bakalavr dərəcəsi ilə bitirmişdir. 1990-cı ildə Harvard Universitetində hüceyrə və inkişaf biologiyası üzrə doktor işini yazır. Ardından Fred Hatçinson adına Xərçəng Araşdırma Mərkəzində post-doktorant kimi çalışmışdır. Daha sonra Massaçusets Universitetinin Tibb fakültəsində Molekular Təbabət üzrə professor vəzifəsinə keçdi. Bundan başqa Hovard Hyuz adına Tibbi İnstitutunda araşdırmacı kimi çalışıb.
1998-ci ildə Endrü Fayrla birgə eukariotlarda genləri işə salan və söndürən RNT interferensiyasını kəşf edir. Bu, birər genlərin funksiyasını incələnməsi üçün önəmli biotibbi araşdırma üsuludur. Bundan əlavə, RNT interferensiyasını müalicəvi məqsədlər üçün cəhd edilmişdir.
Vilyam Tekkerey
Vilyam Tekkerey — yazıçı.
Həyatı
Uliyam M. Tekkerey 1811-ci ildə Hindistanin Kalküta vilayətində anada olub. Ailəsi tərəfindən oxumaq üçün İngiltərəyə göndərilib.Həmin zaman bir neçə məktəb dəyiştirib. Karterhause məktəbini bitirib. Daha sonra Parisə ziyarəti vaxtı Qöte ilə tanış olur.Həyatı boyu kitablara dəyər verən yazar 52 yaşında vəfat edir.
Yaradıcılığı
Ən romanı Qürur Dünyası (roman), qəhrəmanı Becky Sharpın, sinif keçmək üçün nələri gözə aldığını danışılır. Romanlarında qəhrəmanlarının ehtirasları üzündən içinə düşdükləri gülünc ya da utandırıcı vəziyyətləri danışılır. Digər romanları arasında Barry Lyndon, Pendennisin Macəraları: Talehi, Talehsizlikləri, Dostları və Ən Böyük Düşməni sayıla bilər.
Roman janrının çiçəklənməsində Çarlz Dikkens və Vilyam Tekkerey yaradıcılığı müstəsna yeri ilə seçilir. Bu mənada yaradıcılığında artıq "yeni dövrün meyllərini" əks etdirən Vilyam Tekkereyin əsərləri mühüm əhəmiyyət və aktuallıq kəsb edir. Vilyam Meykpis Tekkerey (William Makepeace Thackeray, 1811 – 1863) XIX əsr ingilis ədəbiyyatında tənqidi realizmə xas satira və qroteskin banisi kimi dəyərləndirilir. Yazıçının erkən nəsrində (o, 1840-cı illərdə imzasını bir yazıçı kimi tanıtdırmışdır) XIX əsr ingilis romanında ümumi etik meyllərilə inkişaf edən satirik-moralist yazıçının formalaşdığını müşahidə edirik. O, artıq ilk əsərlərində tipik hadisə kimi snobizmi, pula, var-dövlətə sahib olmaq ehtirasını, əxlaqsızlığı və prinsipsizliyi ifşa etməyə can atmışdır. 1846-cı ilin fevralı ilə 1847-ci ilin fevralı arasında yazıçı "Panç" jurnalında "Snoblar kitabı"nı çap etdirmişdir. Sonra bu əsərin adı dəyiş- dirilmiş, "Özlərindən biri tərəfindən təsvir olunan ingilis snobları" kimi ("The Snobs of England, by One of Themselves") nəşrə təqdim edilmişdir. Burada snoblar haqqında oçerklər silsiləsində ingilis ictimai-siyasi həyatı təsvir olunmuşdur. "Snob" sözünün özü yazıçının şərhində xüsusi məna kəsb edir. Onun ilkin mənası "pinəçi şagirdi" deməkdir. Sonradan o, ədəbsiz, tərbiyəsiz insan mənasını ifadə edən jarqon sözə çevrilmişdir. Kitab 52 fəsildən ibarətdir və onun hər fəslində snobun müəyyən tipi satirik qələmlə təsvir edilmişdir. Vilyam Tekkerey ilk dəfə XIX əsr ingilis ədəbiyyatında ətraf mühit və xarakterin qarşılıqlı təsirini açıb göstərmiş və bu, realizmin inkişafına onun böyük töhfəsi kimi dəyərləndirilmişdir. "Nyukomlar" ("The Newcomes") yenidən burjua-aristokratik mühitin geniş təsviri ilə birləşən ailə xronikasıdır. Əsər möhtəşəm "Müqəddimə" ilə açılır. Əgər "Şöhrətpərəstlik yarmarkası"nın müqəddiməsində yazıçı personajlarını kukla teatrının marionetlərinə bənzədirsə, burada o, onları Ezopun təmsillərindəki alleqorik heyvan fiqurları ilə müqayisə edir: bütün tiplər, insan xarakterləri özünəxas hərəkətləri ilə qədim təmsillərdən və nağıllardan keçir: qorxaq və lovğalar, zülmkarlar və onların qurbanları, fırıldaqçılar və sadəlövhlər; şir libası geyinmiş uzunqulaqlar, ləyaqət maskası geyinmiş Tartyuflar; aşiqlər və onların iztirabları, heyranlığı, nadincliyi, daimiliyi… Təklif olunan kitabda başına tovuz tükü qoyub lovğalanan sağsağanlar təqdim olunacaq… işvəli qızlara dırnaqlarını kəsməyə izin verib onlara aşiq olan şirlər görünəcək; peşələrində uğur qazanan fırıldaqçılara da rast gəlinəcək, lakin namuslu adamlar da bəzən uğur qazanacaq…"
Vilyam Tekkereyin ikinci tarixi romanı "Virciniyalılar"da ("The Virginians") Henri Esmondun nəvələri – Corc və Henri Uorrinqtonlardan (onlar həmçinin Pendennisin dostu Uorrinqtonun əcdadlarıdır) söhbət gedir. Yazıçı əsərində XVIII əsrin ikinci yarısında ingilis və Amerika cəmiyyətinin bədii mənzərəsini yaratmışdır. Onun sonuncu romanları "Filippin sərgüzəştləri" və "Denni Duval"dır. Onlardan birincisi (1862) yazıçının iki əsərinin – 1840-cı ildə nəşr etdirdiyi "Meşşan tarixi" və "Artur Pendennisin hekayəsi"nin bir növ sintezidir. Yazıçının "Denni Duval" adlı tamamlanmamış romanında onun məş- hur marinist (dəniz həyatına dair əsərlər yaradan sənət adamı) – yazıçı Frederik Marriatın (Captain Frederick Marryat, 1792–1848) üslubunda dəniz macəra romanına meyli açıq-aşkar hiss edilir. Balıqçılar və qaçaqmalçılar mühitində tərbiyə alan və sonra hərbi-dəniz donanmasının admiralı olan adi bir gəncin hekayəsi Marriat romanlarının pafosunu xatırladır. Lakin Vilyam Tekkereyin roman formasının inkişafına verdiyi töhfələri və əhəmiyyətli bədii-satirik kəşflərini onun müasirləri və həmvətənləri Antoni Trollop (Anthony Trollope, 1815–1882) və Corc Eliot (George Eliot, 1819–1880) yüksək qiymətləndirmişlər.
Azərbaycan ədibinin Vilyam Tekkerey yaradıcılığı ilə iki ədəbiyyat tipinin vəhdətində öyrənilməsi mədəni-ədəbi dəyərlər arasında heç bir milli sərhəddin qoyulmadığını göstərir. Əvvəla, hər iki görkəmli mətbuat və ədəbiyyat xadiminin cəmiyyət həyatını realist təsvir üsulu ilə qələmə alması ilk keyfiyyət oxşarlığı kimi diqqəti cəlb edir. Sosial mühit və insan qarşıdurmasının ziddiyyətlərini təsvir edərkən hər iki yazıçı tipik şəraitin realist təsviri fonunda müasirliyə can atan yeni qəhrəman obrazlar silsiləsini yaratmışlar. Henri Esmond, Barri Lindon, Bekki Şarp, Dobbin, Artur Pendennis kimi, Kefli İskəndər, Məmmədhəsən əmi, Usta Zeynal, Novruzəli müxtəlif təbəqələrin adamı olsalar da, mənəvi saflığa can atırlar…
Anthemis aciphylla
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Vyaynyö Aaltonena muzeyi
Vyaynyö Aaltonena muzeyi (fin dilində: Wäinö Aaltosen museo) — Finlandiya heykəltaraşı Vyaynyö Aaltonenanın əsərlərindən və müasir incəsənət eksponatlarından ibarət muzey. Muzey Finlandiyanın Turku şəhərində, Ayrayoki çayının sahillərində yerləşir.
Naomi Kempbell
Erkən illəri
Kempbell, Yamayka əsilli rəqqasə Valeriya Morrisin qızı, cənubi London un Stretem şəhərində anadan olmuşdur. Anasının istəklərinə uyğun olaraq, Kempbell, dörd aylıq hamilə olanda anasını tərk edən və doğum şəhadətnaməsində adı çəkilməyən atası ilə görüşməmişdir. Anasının ikinci evliliyindən "Kempbell" soyadını götürdü. Onun qardaşı Pierre, 1985-ci ildə anadan olmuşdur. Campbell, Yamayka mənşəli, həm də "Ming" adını daşıyan ata nənəsi vasitəsi ilə çin-yamayka nəslindəndir.
Kempbell ilk yaşlarında anasının müasir rəqqasə kimi çalışdığı Romada yaşayırdı. Londona qayıtdıqdan sonra anası Fantastika rəqs qrupu ilə Avropanı gəzərkən qohumlarının himayəsində qaldı. Üç yaşından etibarən, Kempbell, Barbara Speake Stage School-da oxuyur və 10 yaşında balet oxuduğu İtaliya Konti Teatr Sənətləri Akademiyasına qəbul olunur.
Vyaynyö Aaltonena muzeyi
Tarixi
1964-cü ilin martında Turku şəhər şurası öz kolleksiyasının bir hissəsini şəhər şurasına hədiyyə etmiş heykəltaraş Vyaynyö Aaltonenanun razılığı əsasında şəhərdə müasir incəsənət muzeyinin yaradılması haqqında qərar qəbul etdi.
1965-ci ilin oktyabr ayında Vyaynyö Aaltonenanın oğlu Matti Aaltonenanın və onun arvadı İrma Aaltonenanın layihəsi əsasında muzey üçün yeni müasir binanın tikintisinə başlanıldı. Heykəltəraş özü də binanın daxili quruluşunun layihələndirilməsində iştirak etmişdir.
17 sentyabr 1967-ci ildə muzeyin rəsmi açılışı oldu, onun fonduna Vyaynyö Aaltonenanın kolleksiyasına daxil olan heykəllər və rəsm əsərləri, həmçinin fin və xarici sənətkarların təsviri sənət, qrafika, heykəltaraşlıq əsərləri daxildir.
Əli İsmayılov (əmək qəhrəmanı)
Əli Qurbanəli oğlu İsmayılov — pambıqçı, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü (1941), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1950).
Həyat və əmək fəaliyyəti
Əli İsmayılov 1909-cu ildə İrəvan quberniyasının Naxçıvan qəzasının (indiki Şərur rayonu) Mahmudkənd kəndində anadan olmuşdur. Əmək fəaliyyətinə 1938-ci ildə H.Aslanov adına kolxozda başlamış, 1968-ci ilə qədər bu kolxozda manqabaşçısı işləmişdir. 1941-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü olmuşdur. 1949-cu ildə pambıqçılıq sahəsində yüksək əmək göstəricilərinə nail olmuşdur. SSRİ Ali Sovetinin 17 iyun 1950-ci il tarixli qanunu ilə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüş, "Oraq və Çəkic" medalı və Lenin ordeni, ilə təltif olunmuşdur. Əli İsmayılov 5 oktyabr 1968-ci ildə İliç rayonunda vəfat etmişdir.
İngilis-Maysur müharibələri
İngilis-Maysur müharibələri — Hindistanın Maysur knyazlığına qarşı İngiltərənin XVIII əsrin 60-90-cı illərində apardığı işğalçı müharibə.
Birinci Maysur müharibəsi (1767-1769)
Birinci müharibə ingilis Ost-Hind şirkətinin və onun müttəfiqi olan hind knyazlarının, həmçinin, Karnatik əyalətinin knyazının qoşunlarının Maysura soxulması ilə başladı. İlk döyüşlər müttəfiqlər üçün uğurlu oldu, onlar 1767-ci ildə Trinkoli və Çanqam yaxınlığında maysur dəstələrini darmadağın etdilər, həmçinin, Koimbatur və Baramaxal dairələrini işğal etməyə müvəffəq oldular. Maysur ordusuna təcrübəli sərkərdə və knyazlığın faktiki hakimi Heydər Əli xan başçılıq edirdi. O, ilk uğursuzluqlardan nəticə çıxararaq döyüş taktikasını dəyişdi və partizan metodlarından geniş istifadə etməyə başladı. Maysurlar qəfil hücumlarla ayrı-ayrı ingilis dəstələrinə hücumlar təşkil edir, ingilis qalalarənə və limanlarını ələ keçirirdilər. Bu döyüş manevrləri maysurlara böyük uğurlar qazandırdı. Nəticədə Heydər Əli öz knyazlığının ərazisini Heydərabad və Karnatik knyazlıqları hesabına genişləndirə bildi. Müharibə 1769-cu ildə sülh müqaviləsi ilə bitdi. Hər iki tərəf əldə etdikləri ərazilərdən imtina etdilər.
İkinci Maysur müharibəsi (1780-1784)
150px|thumb|Birinci və ikinci Maysur müharibələri Maysur ingilislərə qarşı Heydərabadla və maratxlarla birgə çıxış etdi. Müttəfiqlərin məqsədi ingilislərin tamamilə Hindistandan qovulması idi. Bu zaman beynəlxalq vəziyyət İngiltərə üçün əlverişli deyildi. Şimali Amerika müstəmləkələrinin İngiltərəyə qarşı İstiqlaliyyət müharibəsi (1775-1783), Fransa, İspaniya və Hollandiya ilə aparılan müharibələr İngiltərənin özünü çətin vəziyyətə salmışdı. Fransa Hindistanda öz mövqeyini bərpa etmək üçün İngiltərəyə qarşı müharibəyə qoşulmuşdu. Fransız hərbi eskadrası ingilis donanmasına zərbələr endirdi, 1780-ci ildə ingilis donamasını Hindistan sahillərində məğlub etdi. Lakin Şimali Amerikadakı müstəmləkələrini itirən İngiltərə Hindistanda öz mövqelərini qorumaq və yeni ərazilər ələ keçirmək üçün hərbi əməliyyatları genişləndirirdi. Hindistanın feodal knyazlıqları arasında davam edən ziddiyyətlərdən istifadə edən ingilislər "parçala və hökmranlıq et" siyasətini həyata keçirirdilər. Onlar konfederasiya ilə separat sülh müqaviləsi bağlayaraq, Bombey rayonunda işğal edilmiş əraziləri daha da genişləndirdilər. İngiltərə ilə Fransa arasında bağlanan Versal sülh müqaviləsi (1783-cü il) Tipu Sultanı fransızların yardımından məhrum etdi. Maysur ingilislərlə təkbətək vuruşmalı oldu. 1784-cü il imzalanan Manqalur sülh müqaviləsinə görə tərəflər müharibəyə qədərki vəziyyəti saxlamaq üçün işğal etdikləri əraziləri və əsirləri qayrtardılar.
Üçüncü Maysur müharibəsi (1790-1792)
Üçüncü müharibədə ingilislər Maysurla mübarizədə marath knyazlarını və Heydərabadı öz tərəfinə çəkə bildilər. Müharibə ərəfəsində Maysur hökmdarı Tipu Sultan da öz qoşunlarını xeyli gücləndirdi. Qoşunlarında süvarilər çoxluq təşkil edən digər hind knyazlarından fərqli olaraq Tipu Sultanın ordusunda süvarilərdən başqa piyadalar və artilleriya da vardı. Orduya aşağı kastaların nümayəndələri, o cümlədən toxunulmazlar də buraxılırdılar ki, bu ordunun sosial bazasını xeyli genişləndirir, onun döyüş qabiliyətini yüksəldirdi. Müharibə, biri qərbdən -Mumbaydan, o birisi isə şərqdən, Madrasdan hərəkət edən iki ingilis ordusunun hucumu ilə başladı. Lakin müharibənin əvvəlində ağır zərbələr alan Ost-Hind şirkətinin qoşunları geri çəkilməyə məcbur oldu. Vəziyəti düzəltmək üçün, Benqaliyadan gələn ingilis ordusunun yeni baş komandanı qeneral-qubernator Kornuollis ingilislərin əlavə qüvvələrini səfərbər etdi. Marathların 10 minlik ordusunun ingilislərə köməyi onların qüvvələrini xeyli artırdı. İngilis ordusu Maysurun paytaxtı Serinqapatam şəhərini mühasirəyə almağa və Tipu Sultanı 1792-ci ildə sülh müqaviləsi bağlamağa məcbur etdi. Həmin sülh müqaviləsinə görə Tipu Sultan knyazlığın ərazisinin yarısı Ost-Hind şirkətinə və onun müttəfiqlərinə verilməli və 33 milyon rupi məbləğində təzminat ödənilməli idi.
Dördüncü Maysur müharibəsi (1799)
Fransadan silah alınması üçün aparılan danışıqlar dördüncü maysur müharibəsi üçün bəhanə oldu. Şiddətli bombardmandan sonra Maysurun paytaxtı alındı və talan olundu, xəzinə ələ keçirildi. Tipu Sultan öldürüldü, Maysur isə Ost-Hind şirkətinin vassalına çevrildi. İngilislərin qələbəsi ancaq onların iqtisadi və hərbi qüdrəti ilə bağlı deyildi, eyni zamanda Hindistanın siyasi pərakəndəliyindən irəli gəlirdi. İngilislər məharətlə ayır-buyur siyasətini yeridərək Maysuru və bütün Hindistanı işğal etdilər.
Ağ kürəkburun
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Həyat tərzinə görə adi kürəkburuna çox bənzəyir.
Missisipi çayının hövzəsində rast gəlinir, adi kürəkburun isə əsasən Missuri çayının aşağı hissələrində yaşayır.
Ağbulaq-Həzbəri (Marağa)
Ağbulaq-Həzbəri — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında kənd. .
Sərdar Ortaç
Sərdar Ortaç — Türkiyə musiqiçisi.
Ağbulaq-Həzbəri (Marağa)
Coğrafi yerləşməsi
Marağa şəhristanının Qaraağac bölgəsinin Quruçay kəndistanında, Qaraağac qəsəbəsindən 29 km şimal-qərbdədir.
Sərdar Ortaç
Həyatı
Sərdar Ortac 1970-ci ildə fevral ayının 16-da istanbulda dünyaya göz açıb. O, ali təhsilini Ankaranın Bilkənt universitetində alıb.
Onun ilk albomu 1994-cü ildə çıxıb və həmin albom 2 milyon nüsxə satılıb. 2004-cü ildə onun "Çarka" adlı albomu satış rekordları vurub.
Ailəsi
Atası Mehmet Ortac 7 iyun 2012-ci ildə şəkər xəstələyindən dünyasını dəyişib.
Frenk Lempard
Frenk Ceyms Lempard — keçmiş peşəkar futbolçu. Futbolçu kimi, "Çelsi" klubunun bütün zamanlar üzrə ən yaxşı oyunçularından biri sayılmaqla yanaşı, o həm də öz dövrünün ən yaxşı yarımmüdafiəçilərindən hesab olunur.
Adi kürəkburun
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Atbulaq (Hacıqabul)
Atbulaq — Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Əhalisi
2021-ci ildə kəndin əhalisi 5129 nəfər olmuşdur.
Əzim Əzimzadə
Əzim Aslan oğlu Əzimzadə — Azərbaycan rəssamı, Azərbaycan karikatura sənətinin banisi, Azərbaycan SSR xalq artisti (1927), Əmək Qəhrəmanı (1927).
Həyatı
Əzim Əzimzadə 1880-ci ilin may ayında Novxanı kəndində anadan olmuşdur. Atasının etirazına baxmayaraq ibtidai təhsilini rus-tatar məktəbində almışdır. Yaradıcılığı boyu əsrlərdən bəri formalaşan Təbriz Azərbaycan miniatür məktəbinin və rus rəssamlıq məktəbinin ənənələrindən bəhrələnmişdir. Rəssamlığa məşhur "Molla Nəsrəddin" jurnalında öz əsərlərini dərc etdirməklə başlamışdır. 1906-cı ildən "Molla Nəsrəddin", "Baraban", "Zənbur", "Tuti", "Kəlniyyət" və sair jurnalların səhifələrində satirik qrafik karikaturalarını nəşr etdirməklə Azərbaycan satirik qrafikasının əsasını qoymuşdur.
Əzimzadənin əsərlərinin əsas mövzusunu sosial təzadlar, adətlər və xalqın məişəti təşkil edirdi. Cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin mənfi ünsürləri — xəsis tacirlər, fırıldaqçı din xadimləri, şarlatanlar onun satirik qələminin hədəfində olurdular.
O, öz əsərlərində mənfi surətləri gah kəsərli yumor, gah yumşaq kinayə ilə kəskin satira atəşinə tuturdu. Çəkdiyi "İt boğuşdurma", "Kişi arvadını döyür", "Varlı evində toy", "Yoxsulların toyu", "Su üstündə dava", "Köhnə bakılılar" kimi əsərlərində müxtəlif sosial təbəqələrə məxsus tiplərin iç üzünü açaraq qadın hüquqsuzluğuna, ədalətsizliyə qarşı çıxış edirdi. Bu mənada, o dövrdə cəmiyyətdəki sosial ədalətsizlikləri özündə daha qabarıq əks etdirən "Köhnə Bakı tipləri" və "100 tip" əsəri xüsusilə təqdirəlayiqdir.
Ə. Əzimzadə satirik şair M. Ə. Sabirin "Hophopnamə"sinə çəkdiyi illüstrasiyalarla (1914) kitab qrafikası sənətinin də əsasını qoymuşdur. Onun teatrlara çəkdiyi geyim eskizləri və dekorasiyalar Azərbaycan rəssamlığının bu sahədəki inkişafına xüsusi təkan vermişdir. Əsərləri dünyanın bir sıra muzeylərində nümayiş etdirilən rəssamın ilk fərdi sərgisi 1940-cı ildə təşkil olunmuşdur. Bakıda keçirilən birinci sərgidə tamaşaçılar rəssamın 1200-dən çox əsərinə tamaşa edə bilmişlər. 1920–1943-cü illərdə Ə. Əzimzadə Azərbaycan Rəssamlıq Texnikumunda müəllim, 1932–1937-ci illərdə isə direktor olmuşdur.
Əzim Aslan oğlu Əzimzadə 1943-cü il may ayının 15-də Bakıda vəfat etmişdir.
= Xatirəsi = Bakı Rəssamlıq Texnikumu, eləcə də Bakı küçələrindən biri onun adını daşıyır. Yaşadığı evdə rəssamın ev muzeyi açılmış, evin yaxınlılığındakı bağda büstü qoyulmuşdur.
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7 may 2019-cu il tarixli, 211 nömrəli Qərarı ilə Əzim Əzimzadə Azərbaycan Respublikasında əsərləri dövlət varidatı elan edilən müəlliflərin siyahısına daxil edilmişdir.
2022-ci ildə Bakıda Əzim Əzimzadəyə həsr olunan Bakı Dizayn Festivalı keçirilib.
Neft qurbanı
Əsərdə Bakının XX əsrə aid neft mədənləri üçün xarakterik olan hadisələr öz əksini tapmışdı. Mövzunun ciddiliyindən asılı olaraq rəssam, əsərində müvafiq süjetlər axtarmış, eyni zamanda həmin süjetlərə uyğun ifadə vasitələri seçmişdir. Rəsm əsərindən göründüyü kimi o zaman ağır, çətin, qorxulu iş quyu qazmaq, neft çıxarmaq, bir də neft təmizləmək idi. Ölüm, həmişə bu peşə sahiblərinin başları üstündə hərlənirdi. Zəhərli qaz, yeraltı sular, palçıq qazmaçıları bərk incidir, adamları əldən salırdı. Dərinə getdikcə hava azalır, zəhərli qaz artır, iş ağırlaşır, yeraltı su təbəqələri açılır, su basqını başlayır, quyu divarları uçub tökülür, tez-tez bədbəxt hadisələr baş verirdi. Əsərdə Ə. Əzimzadə böyük bir ustalıqla faciə ilə bitən hadisənin mövzusunu acı satira vasitəsi ilə tamaşaçılara təqdim etmişdir. XX əsrin əvvəllərində xarici istehsalçıların yerli əhalinin ehtiyac içində yaşayan minlərlə nümayəndəsindən ucuz qüvvəsi kimi istifadə edərək, onları həris pul qazanma ehtirasına qurban verir və buna adi hal kimi baxırdılar. Rəssam "Neft qurbanı" adlanan bu kiçik qrafik lövhədə qazanc üçün hər cür işə razı olan qara fəhlənin kəşfiyyat üçün kəndirlə neft quyusuna salladılaraq, həyatı ilə vidalaşmaq bahasına bir parça çörək qazanmaq kimi acı həqiqəti məharətlə çatdırmışdır. Neft quyuları sahiblərinin insan həyatına zərrə qədər də olsa qiymət verməyərək, ölümlə nəticələnməsinə baxmayaraq hər dəfə bədbəxt fəhlələrin taleləri ilə bu dərəcədə laqeyd davranmaları qabarıq şəkildə, bütün real çılpaqlığı ilə göstərilmişdir. Rəsm əsərində ölən fəhlənin başı üstündə oturan və "saralmış" kağızlardan dua oxuyan molla təsvir olunmuşdur. Sahibinin isə artıq yeni bir işçi axtarmasında danışıqlar aparması, insanı dəhşətə gətirən bir fakt olaraq, tamaşaçısını düşündürməyə vadar edərək, əsərin dərin məzmununa dəlalət edir. Bununla yanaşı, Əzimzadənin əsərlərinin əsas mövzusunu sosial təzadlar, adətlər və xalqın məişəti təşkil edirdi. Cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin mənfi ünsürləri — xəsis tacirlər, fırıldaqçı din xadimləri, şarlatanlar onun satirik qələminin hədəfində olurdular.
Novruz bayramı
Əzim Əzimzadənin başqa bir qrafik etnoqrafik lövhəsi Azərbaycan xalqının bütün qadağalara baxmayaraq, bu günədək böyük bir məhəbbətlə qoruyub saxladığı milli bayramı olan Novruz bayramına həsr olunmuşdu. Görkəmli rəssamın muzeyin fondunda Novruz bayramına həsr olunmuş əsərdə milli adət-ənənəlimiz uyğun, hamının bir-birini bu əziz bayramla təbrik etməsi, bütün şəhərdə — küçədə, bazarda, həyətlərdə tənətnəli bir şadyanalıq əhvalı təsvir olunmuşdur. Rəssam kiçik həcmli bir əsərində Novruz bayramına xas olan bütün nəzərə almış, xalqımız üçün bayramdan xeyli sonra da uzun müddət davam edən sevinc, şadlıq hissini və ovqatı tamaşaçıya geniş surətdə təqdim etmişdir. Əsərdə də göründüyü kimi, kimisi əl verib, qucaqlaşıb təbrikləşir, kimisi kosanın ətrafına toplaşıb, kimisi bazarlıq edir, digərləri isə bayramlıq xonçalar göndərirlər. Görkəmli fırça ustası sulu boya ilə işlədiyi əsərində gözəl, şux rənglərdən istifadə edərək, Novruz bayramının şən əhval ruhiyyəsini daha da qabarıq təsvir etmişdir. Bununla yanaşı, rəssam əsərində müxtəlif süjetləri canlandırmışdır. Göründüyü kimi, Bakı məhəllələrinin birini əsərində canlandıran rəssam uşaqları həyətləri gəzməklə kosa-kosa adlanan bir oyun oynadığını göstərir. Əsərdə, Novruzda damları gəzib nünnünü (qurşaqsallama, şalsallama, baca-baca, yaxud nünnünü də deyilir. N. Ə.) getmək adəti də öz əksini tapır. Bakı evləri əksəriyyətlə alçaq, bir mərtəbəli evlər olduğundan küçədən onların damına çıxmaq asan idi. Nünnünü gedən adam ip ucuna kiçik bir torba bağlar, onu mətbəxin bacasından (əgər mətbəxdə adam varsa) və ya sadəcə, evin damından, bacasından evə sallar, özünü tanıtdırmamaq məqsədilə şəhadət barmağını burnuna vurmaqla nünnünü səsi çıxarıb ev yiyəsini xəbərdar edərdi. Bayram milli bayram olduğundan kasıb dövlətli təbəqəsi olsa da hamı bir-birini bayram münasibəti ilə təbrik edib, salamlaşırlar. Əsərdə də gördüyümüz kimi eyvanlar xalçalar ilə bəzədilərək bayram ab-havası təsvir olunur.
Kişi toyu
Rəssam əsərində XX əsrin əvvəlinə aid xalça – palazla döşənmiş çadırda kişi toy məclisi təsvir etmişdir. Müəyyən bir kütlənin toylarında əyləncə sayılan səhnəni öz qarfikasında canlandıran Əzim Əzimzadə bu mövzunu kəskin satira atəşinə tutmuşdur. Toyda məzhəkə xatirinə kişi məclisinə qadın paltarı geyinmiş kişi dəvət edib, ona çürük meyvə ataraq, fit, çırtma çalaraq, əl vurub, təhrik edər və bu yolla əylənərmişlər. Ortada dövrə vuran mütrüf işə şəbeh çıxararaq toyxanadakı qonaqları güldürməklə məşğul olardı. Bir ziyalı kimi bu adəti əsərində tənqid edən Əzimzadə Azərbaycanın əsrlərlə formalaşmış zəngin adət və ənənələrinin bu cür təhrif olunmasına öz münasibətini bildirmişdir.
Tereza Klavenes körfəzi
Tereza Klavenes körfəzi — Laptevlər dənizində, Taymır yarımadasının şərq sahillərində yerləşən körfəz. Xatanqa körfəzindəndən 75 km şimalda yerləşir. Buxtanın uzunluğu 40 km, eni isə 13 km -dir. Ən dərin yeri 40 metrdir. Qərbdə Lasinus yarımadası ilə Sims körfəzi ayrılır. Şərqində Vilkiski arxipelaqı və Komsomol həqiqəti adaları yerləşir. İlin böyük qismi buzla örtülüdür. Ətrafında tundra bitkiləri yayılmışdır. Buxtanın sahil bölgəsi Böyük Arktik qoruğu ərazisinə daxildir. Buxtaya çoxlu sayda çaylar axır. İnzibati cəhətdən buxtanın böyük hissəsi Rusiya Federasiyası Krasnoyarsk diyarı ərazisinə daxildir.
Tarixi
1736-cı ildə Vasili Vasileviç Pronçişev tərəfindən uzaq məsafədən kəşf edilmişdir. O, səhvən körfəzi Taymır çayının mənsəbi hesab etmişdir. 1740-cı ildə isə Xariton Laptevin ekspedisiyası tərəfindən bölgədən keçilsədə ziyarət etməmişdir. 1741-ci ildə şimala səfəri zamanı Semyon Çelyuskin körfəzi ziyarət etmişdir. Ancaq ona ad verməmişdir. 1918-1919-cu illərdə Roald Amundsennin zərurətdən sahillərində qışlamaq məcburiyyətində qalması ilə əlaqədar tam olaraq tətqiq edilmişdir. O, körfəzi tanışı Tereza Klavenesin şərəfinə adlandırır. Tereza Klavenesin kim olması barədə dəqiq məlumat yoxdur. Bəzi məlulatlara görə bu qadın Fram gəmisini maliyyələşdirən komitənin rəhbəri olmuşdur.
YERİNİN TƏSVİRİ
Tereza Klavenes körfəzi, Taimyr yarımadasının şimal-şərq ucunun sahillərini yuyaraq, Laptev dənizinin çoxsaylı körfəzlərindən biridir. Körfəzin uzunluğu 40 kilometrə, eni isə təxminən 16-a yaxındır. Körfəzin ən dərin hissəsi, kiçik adalar və şallarda çoxdur, buxtanın sahələri yumşaq, bataqlıqdadır, seyrək tundra bitkiləri ilə örtülmüşdür. İlin çox hissəsi buxtanı buzla örtür. Körfəzin sahil hissəsi Böyük Arktika Qoruğunun bir hissəsidir.
Körfəzin ətraflı öyrənilməsi 1918-1919-cu illərin qışında Rwald Amundsen ekspedisiyasının üzvləri tərəfindən aparılmışdır. Bu, məcburi bir tədbir idi, çünki Norveç naviqatorunun gəmisi ona yaxın olmayan buzda donmuşdu. Körfəzə adını verən - Amundsen məşhur dost qütblü "Fram" gəmisini dəstəkləyən komitəyə rəhbərlik edən dostu Teresa Klavenesin şərəfinə.
Sutkusi kürəkburunu
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Phytoseius onilahy
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Sistem saati
thumb|Sistem saatı
Sistem saatı (system clock) – 1. Kompüterdə bütün əməliyyatların sinxronlaşdırılması üçün sabit qiymətli takt impulsları ardıcıllığını generasiya edən elektron sxem. Sistem saatı, adətən, saniyədə milyonlarla dövrə ilə hesablanan müəyyən tezliyə malik olur ki, bu da saatın sxeminin içərisində olan kvars kristalı vasitəsilə təmin olunur. Kompüterlərin takt tezliyi (CLOCK RATE), onun ümumi sürətini müəyyənləşdirən başlıca amildir, ancaq kompüterin maksimal sürəti onun başqa qurğularının da həmin tezlikdə işləyə bilməsindən asılıdır. 2. Kompüterdə vaxtın və tarixin hesabını aparan və batareya ilə işləyən sxem. Tut: CLOCK/CALENDAR.
Ədəbiyyat
İsmayıl Calallı (Sadıqov), “İnformatika terminlərinin izahlı lüğəti”, 2017, “Bakı” nəşriyyatı, 996 s.
Xarici keçidlər
Clock
System Clocks
System clock Clock
B-251
"B-251" — Rusiyanın sualtı hərbi gəmisi. Layihə 671RTM "Balıq".
Kirman Qaraxitaylar dövləti
Kirman Qaraxitaylar dövləti-Xitaylardan olan Buraq Hacib(Qutluq xan)in qurduğu 16 avqust 1227 ildə İranın Kirman ostanında dövlət.Qutluq xani silsiləsidə adlandırılıb.
Odontologiya
Odontologiya (, odontos — diş və – elm) — diş və çənənin quruluşunu, variantlarını və təkamülünü öyrənən tibbi elm sahəsi. Odontologiya ağız boşluğunun və çeynəmə sisteminin anatomiya, fiziologiya, patalogiya və xəstəlik profilaktikasını öyrənir. Bu sistem ümumi insan orqanizmi və onun sosial mövcudluğunu əlaqədə tədqiq edir. Terapevtik odontologiya – stomatologiya deməkdir.
Mikania barrosoana
Mikania barrosoana Mikania barrosoana Mikania barrosoana
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qanadlara yiyələnərək... (film, 1974)
Qanadlara yiyələnərək — Rejissor Eldar Eminbəylinin filmi.
Məzmun
Film Bakı aviaidman klubunun tarixindən, fəaliyyətindən, burada kursantların müharibə veteranları ilə görüşlərindən, bu klubun yetirmələri olan cəsur təyyarəçilər Gülbala Əliyev, Adil Quliyev, Məzahir Abbasov, Qulam Hüseyn Mustafayev, Nikolay Şeverdyayev, Züleyxa Seyidməmmədova və başqalarından söhbət açılır.
Kanada buzlağı
Kanada buzlağı — Antarktidanın cənubunda, Viktoriya Torpağıda yerləşək kiçik buz kütləsi.
Eber Lopes
Eber Lopes (Héber Roberto Lopes; 13 iyul 1972, Londrina, Braziliya) — Braziliyalı futbol hakimi.
Kanada buzlağı
Coğrafiyası
Buzlaq 77º37' cənub paraleli və 162º59' şərq meridianı aralığında yerləşir. Kanada buzlağı Kommanvelz və Loftus buzlağlarının da başladığı McLennan dağının zirvəsinin altında, 1900 m yüksəklikdə başlayır. Şimal qərb istiqamətindən gələrək Friksel gölünün qərbindən Teylor vadisinə axaraq dəniz səviyyəsinə bir neçə metr qalmış sona çatır. Kiçik Hore gölünün şərq sərhədini təşkil edir.
Eber Lopes
Hakimlik karyerası
1995-ci ildən peşəkar hakimdir, 1997-ci ildən Braziliya çempionatının oyunlarını idarə edir.
Futbol üzrə 2014-cü il dünya çempionatının seçmə mərhələsinin oyunlarında hakimlik edib. 2016-cı il Kopa Amerika Sentenario final oyununu idarə etmişdir. Lopes finalda əsasən, argentinalıların etirazlarına səbəb olan qərarlarla yadda qalmışdı. Brazilyalı referi həlledici oyunda Çilinin və Argentinanın bir oyunçusuna qırmızı vərəqə vermişdi. Matçın 28-ci dəqiqəsində çilili Marselo Diazı ikinci sarı vərəqəylə meydandan qovan hakim, 43-cü dəqiqədə isə argentinalı Markos Roxoya qırmızı vərəqə göstərmişdi.
Nicat Qurbanov
Nicat Qurbanov (17 fevral 1992, Bakı, Azərbaycan) — azərbaycanlı futbolçu. Simurq klubunun oyunçusu.
Həyatı
1992-ci ilin 17 fevralında Bakıda anadan olub. Neftçi Bakı futbol məktəbinin yetirməsi olan futbolçu klubun əvəzedicilərinin də formasını geyməyə macal tapıb. Paytaxt klubunda bundan artığını bacarmayan Nicat 2012-ci ilin yanvarında Simurqa transfer olunub. Yarımmüdafiəçidi, hücuma meyilli oyunu ilə diqqət çəkir. Simurqda 77 nömrəli formanı geyinir. Azərbaycanın 17 və 19 yaşlı futbolçulardan ibarət komandalarında çıxış edib.
Sonuncu ölən ümidlərdir
Sonuncu ölən ümidlərdir — Varis Yolçiyevin romanı. Yazıçının ilk kitabı olan bu romanın mövzusu real həyatdan götürülüb. Son zamanların ən çox oxunan “Sonuncu ölən ümidlərdir” romanı dramatik, həm də macəra dolu bir sevgi əhvalatından bəhs edir.
Haqqında
1990-cı illərin sonunda “168 saat” qəzetində pero-serial janrında “Sonuncu ölən ümidlərdir” adlı, mövzusu real həyatımızdan götürülmüş bədii əsər dərc olunmağa başladı. Qısa müddət ərzində qəzetin tirajı 20 min nüsxəni haqladı, satış faizi 95-ə yüksəldi.
Son dərəcə dramatik hadisələrlə, macəralarla zənginləşdirilmiş bu sevgi əhvalatı qısa vaxt kəsiyində bütün ölkədə populyarlıq qazandı. Təqdim olunan bu kitab “Sonuncu ölən ümidlərdir”in qəhrəmanlarının sonrakı taleyini özündə əks etdirən roman variantıdır.
Vinson massivi
Vinson massivi — Antarktidanın ən hündür dağıdır. Cənub qütbündən 1200 aralıda yerləşir. Öz növbəsində Elsuort dağlarının tərkib hissəsini təşkil edir. Massivin uzunluğu 21 km, eni isə 13 km təşkil edir. Massivin mövcudluğu haqqında ilk məlumat 1957-ci ilə aiddir. Massiv təyyarədən aşkarlanmışdır. Massiv amerikalı siyasətçi Karl Vinsonun şərəfinə adlandırılmışdır.
Ən hündür zirvəsi Vinson pikidir. Dağın hündürlüyü 4892 metr təşkil edir.
Ktişvəng monastırı
Ktişvəng monastırı və ya Gütəvəng monastırı — Toxasar dağının şimal-şərq ətəyində, sıx meşənin ortasında yerləşən XIII əsrə aid tarixi monastır kompleksi. Yeparxiya mərkəzi kimi monastır əvvəlcə Arranşahların nəzarətində olmuş, VIII əsrdən etibarən isə həmin sülalənin Dizaq qolunun himayəsinə keçmişdir.
XIII əsrdə yeni tikililər hesabına monastır genişlənir, xüsusilə Dizaq məlikləri Avan və Yeqanın dövründə Qafqazın ən məşhur monastır komplekslərindən birinə çevrilir. Monastırın divarlarında yerləşdirilmiş kitabələr və xaçdaşlar ərazinin orta əsrlər tarixi üçün əhəmiyyətli məlumatlar verirlər.