cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şimal porsuğu (Marvel Comics)
2008-ci ilin mayında #1 out of "Wizard" jurnalının "Top 200 komiks personajı" siyahısında 1-ci, həmin ilin iyulunda isə "Empire" jurnalının "100 ən böyük komiks personajı" siyahısında 4-cü yeri tutmuşdur. Fandomania.com saytının "100 ən böyük personaj" siyahısında 21-ci yerdə qərarlaşmışdı. 2011-ci ilin mayında Şimal porsuğu IGN-nın "Top 100 komiks personajı" siyahısında 4-cü yerdə, 2012-ci ildə "Top 50 Qisasçı" siyahısında 5-ci yerdə göstərilmişdir." 2013-cü ildə ComicsAlliance Şimal porsuğunu "50 ən cazibədar komiks personajı" siyahısında 41-ci yeri vermişdir.
Nəşr olunma tarixi
thumbnail|left|"İnanılmaz Halk" komiksinin 180-ci sayı.
Halk
Şimal porsuğu ilk dəfə "İnanılmaz Halk" komiksinin 180-ci sayında (oktyabr, 1974) qonaq personaj kimi yer alır. Personajın hekayəsini Len Ueyn yazır, illüstrasiyası Herb Trimpe hazırlanır və Cek Ebel tərəfindən rəngləndirilir. Personajın məşhur sarı-göy forması Con Romita tərəfindən dizayn edilir.
İlk zamanlarda super güclərə sahib olan Kanada hökümətinin bir cəsusu olaraq tanıdılır və pəncələri hər zaman xaricdədir, heç vaxt xaricə çıxmır.
İks-adamlar
Şimal porsuğu İks-adamlar komandasına ilk dəfə 1975-ci ildə Deyv Kokrum tərəfindən hazırlanan "Böyük ölçülü İks-adamlar" komiksinin ilk sayında qoşulur. Komiksin üz qabığı hazırlanarkən əvvəllər kiçik maskaya sahib olan Şimal porsuğu üz qabığının dizayneri Qil Keyn tərəfindən böyük maska ilə təsvir olunur. Amma Deyv Kokrum onun Betmenə oxşadığını əsaslandırıb dizaynın onun xoşuna gəldiyini bildirir. Kokrum həm də personajın maskasız ilk təsvirini çəkən şəxsdir.
Daha sonra oxucunun marağından düşən İks-adamların canlanması "Əsrarəngiz İks-adamlar"nin 94-cü sayında Şimal porsuğunun qatılması ilə baş tutur. Bu andan etibarən Şimal porsuğu ilə Cen Qrey arasında münasibətlər yaranır.
Növbəti buraxılışlarda Klaremont və Kokrum Şimal porsuğunu komiksdən çıxarmaq istəyir, amma onların bu qərarı onları komiksdən uzaqlaşdırır. Kokrumun yerinə gələn Con Brin Şimal porsuğunu ön plana çıxarır. Con Brin özünün də kanadalı olduğunu bildirərək bir kanadalı personajı ön plana çıxarmaq istədiyini demişdi.
Con Brin daha sonra Alfa uçuşu adlı komandanı yaradır. Bu qrupun əsl məqsədi Şimal porsuğunu ələ keçirmək və ona təlim verməkdir. Brin həmçinin Şimal porsuğu üçün qəhvəyi rəngdə yeni kostyum hazırlayır.
Elektron kitabxana
Elektron kitabxana — informasiya cəmiyyətinin baza prinsiplərinə: informasiyanın əmtəəyə çevrilməsi, informasiya bazarının formalaşması, cəmiyyət üzvlərinin peşə və təhsil hazırlığının yüksəlməsinə, qlobal informasiya mühitinin yaranmasına xidmət edir. Elektron kitabxana oxuculara informasiya xidmətinin kompüterləşməsinin nəticəsi olub, yalnız bir xidmət növüdür. O, uzaq məsafədən oxuculara daha dolğun informasiya xidməti göstərərək, bu xidmətin zaman və məkandan asılılığına son qoyur. Ənənəvi kitabxanalarda informasiya xidməti yalnız kitabxananın iş saatı müddətində və məhdud sayda oxuculara  göstərildiyi halda, elektron kitabxana sutkanın iyirmi dörd saatı müddətində fəaliyyət göstərir və dünyanın istənilən nöqtəsində yerləşən qeyri-məhdud sayda oxuculara eyni zamanda xidmət edir.
Şimal porsuğu (Marvel Comics)
Bioqrafiya
Şimal porsuğunun yaradıcılarından Len Ueyn personajı mutantlaşmış şimal porsuğu olaraq təsvir edir. Onun mutantlaşmış bir buz porsuğu olduğu "İnanılmaz Halk"ın 180 və 181-ci saylarında Kokrum tərəfindən də təsdiqlənmişdir. O, Şimal porsuğunun Hörümçək-adam tərzində təkamül keçirdiyini deyir. Amma bu Con Romitanın 40 yaşlı Şimal porsuğunu çəkməsi ilə dəyişir, personajı mutantlaşmış şimal porsuğu kimi təqdim etməkdən imtina edir.
Elektron kitabxana
Elektron kitabxana ümumi istifadə üçün açıq olan lokal və uzaq məsafədə yerləşən paylanmış informasiya ehtiyatlarına malikdir. Elektron kitabxanaların informasiya ehtiyatı rəqəmli formada hazırlanmış müxtəlif formatlı sənədlərdən ibarətdir. Bu sənədlərin bir qismi kitabxananın mülkiyyəti olub, mərkəzləşmiş formada elektron kitabxananın Web serverlərində toplanmışdır və ənənəvi ədəbiyyatın elektron nüsxələrindən və kitabxana tərəfindən ödənişli və ya mübadilə üsulu ilə alınmış elektron sənəd və nəşr toplusundan ibarətdir. Uzaq məsafədə yerləşən ehtiyatlara kitabxana tərəfindən seçilmiş, dəqiqliyinə və etibarlılığına zəmanət verilən "istifadə üçün açıq" olan İnternet ehtiyatları aiddir.
İt
İt — aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Şimal porsuğu (Marvel Comics)
Bioqrafiya
2001-ci ildə nəşr olunan "Mənşə" adlı mini seriyada Şimal porsuğunun XIX əsrdə anadan olduğu göstərilıir. Kanadanın Alberta əyalətində başlayan hekayədə Ceyms Houlet ELizabet Houlet və Tomas Loqanın oğlu kimi anadan olur. Amma Elizabet ona əsl atasının kimliyi açıqlamır, onu Con Houlet ilə böyüdür. Ceyms öz uşaqlığını xəstəliklərlə birlikdə keçirir. Tomas Loqan Con Houleti öldürdükdən sonra Ceyms onu öldürür və pəncələri ilk dəfə ortaya çıxır. Qısa müddət sonra xüsusiyyətləri inkişaf edir. Anası intahar etdikdən sonra orduya qatılır və Şimal porsuğu adını alır.
İt
Xüsusiyyətləri
Başı az çox uzun, üst çənədə üç, alt çənədə dörd kəsici dişi olur. Ön ayaqları beş, arxa ayaqları dörd barmaqlıdır. Dırnaqları pişik kimi çəkilə bilmə xüsusiyyətindən məhrumdur.
Şimal porsuğu (Marvel Comics)
Bioqrafiya
Daha sonra "Silah X" adlı layihəyə qatılır, regenerasiya qabiliyyəti sayəsində çətin eksprementdən sağ çıxır və bütün skeleti qırılmaz adamantium metalı ilə örtülür. Dayandırılmaz heyvana çevrilir. "Silah X" layihəsinin təşkilatçıları onu aldadaraq yaddaşını silir, Ceyms adını belə unudur, sadəcə Şimal porsuğu adını xatırlayır.
Gücləri
Şimal porsuğunun genlərində porsuq DNT-sı olduğu üçün heyvani instinkt və reflekslərə sahibdir. Güclü qorxualma qabiliyyətinə sahibdir. Döyüş meydanında çox acımasızdır, insan öldürməkdən çəkinmir. Sürətli, dayanıqlı və çevikdir. Ən böyük üstünlüyü isə tez sağalma qabiliyyətidir. Döyüş zamanı yaralansa da tez bir zamanda yarası sağalır. Bütün xəstəliklərə qarşı dözümlüdür. Uzun müddət siqar çəksə də, tez sağalma qabiliyyəti ağ ciyərlərini daima bərpa edir. Tez-tez spirtli içkilər qəbul edir, amma sərxoş ola bilmir. Əllərinin hərəsindən 3 adamantium pəncə çıxarır. Bu pəncələr qırılmazdır, oda dözümlüdür. 18 dil bilir.
İt
Artma
Erkək itlərin uyğunlaşma motivi, hirsliliyə gəlmiş hər hansı bir dişi qoxusu alıb-götürdüyündə dövrəyə girərkən, dişilər irqlərə görə dəyişməklə birlikdə ortalama 180 gündə bir uyğunlaşma dövrünə girərlər və yalnız bu dövrün uyğun günlərində cütləşə bilərlər. Uyğunlaşmanın olduğu dövrdə qanama olar və bu dövr, 180 gündə bir, 18 gün davam edən bir siklustur. 57-70 gündəlik bir hamiləlik dövrəsindən sonra dişi, burnu tamamilə açıq, gözləri bağlı və kar 1-8 bala doğar. Bala sayı, uyğunlaşma sıxlığı, uyğunlaşma zamanı, dişini dölləyən erkəklərin sayı ya da erkəyin döl keyfiyyəti kimi faktorlara bağlıdır. Bala doğulduğunda, yalnız burnu açıqdır. Təxminən olaraq 14-cü gündə gözləyər, 21-ci gündə qulaqlar açılar. Ana it, doğumda son balanın gəlməsi ilə birlikdə bala toplama mühərrik şablonunun təsiri ilə 14 gün boyunca balalarına böyük bir maraq/əlaqə göstərər. 14-cü gündə balaların gözləri açıldığında, anadakı oksitosin hormonu normal səviyyəyə gəlməyə başlar və ana balaları ilə maraq/əlaqəsini yavaş yavaş kəsməyə başlar. Balalar altı həftə boyunca süd əmərlər.
Şimal porsuğu (Marvel Comics)
Filmlər
200px|thumb|upright|[[Hyu Cekman Şimal Porsuğu kimi axırıncı Loqan filmindən kadr]] Şimal porsuğu "İks-adamlar" filmlər seriyasında çəkilən filmlərdən əsas personajlardan biri kimi yer almışdır. Bütün filmlərdı Şimal porsuğu rolunu ancaq Hyu Cekman ifa etmişdir. Hyu Cekman daha sonra 20th Century Fox-un növbəti bütün X-Men filmlərində Şimal porsuğu rolunu oynamışdır:İks-adamlar, İks-adamlar 2, İks-adamlar: Son müqavimət, İks-adamlar: Başlanğıc. Şimal porsuğu, İks-adamlar: Birinci dərəcə, Şimal porsuğu: Ölməzlik, İks-adamlar: Gələcəyin keçmiş günləri, İks-adamlar: Apokalipsis, Loqan, yalnız İks-adamlar: Birinci dərəcə və İks-adamlar: Apokalipsis filmlərində sadəcə qısa səhnədə görünmüşdür. "İks-adamlar: Başlanğıc. Şimal porsuğu" filmində isə personajın bioqrafiyasına böyük yer verilmişdir. Bu filmdə Ceymsin uşağlığını Troyan Sivan oynamışdır. Loqan filmi Hyu Cekmanın Şimal porsuğu kimi görünəcəyi son filmi olacaq.
İt
Artma
İtlərin tər bezləri ayaq yastıqlarındadır. Kifayət qədər tər təyin etmədikləri üçün, ağız və tüpürcək yolu ilə maye təyin edərlər. Xüsusilə isti zamanlarda dillərini ağızlarından çıxardaraq hərarətlərini çölə ataraq sərinləyərlər.
Qarğabazar karvansarası
Qarğabazar karvansarası — Füzuli rayonundan 8 kilometr cənubda yerləşən Qarğabazar kəndi qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Qədim zamanlarda ölkələrarası ticarət vasitələrini qaydaya salan karvansaralardan həm də poçt-rabitə məqsədi üçün geniş istifadə olunmuşdur. Bir sözlə, yaxın və uzaq məmləkətlərin təbiət və cəmiyyətində baş vermiş dəyişiklikləri ilk növbədə karvansaralardan öyrənərlərmiş. Göründüyü kimi, dünya xalqlarının siyasi-iqtisadi və sosial-mədəni həyatının inkişafında karvansaraların rolu əvəzolunmaz idi. Mənbələrdən məlum olur ki, bütün orta əsrlər boyu Şərqi Qərb ölkələri ilə birləşdirən Azərbaycandan keçən karvan yolları və bu yollar üstündəki karvansaralardan bu məqsədlə müntəzəm surətdə istifadə olunmuşdur. Müasir dövrümüzə qədər gəlib çatmış, XVII əsrin yadigarı olan Qarğabazar kəndindəki karvansara da elə bu qəbildəndir. Bu da təbiidir. Çünki kənd Xudafərin körpüsündən keçən Şəki-Qarabağ-Hindistan və s. istiqamətli ipək ticarəti üçün çox əhəmiyyətli olan qədim karvan yolu üzərində yerləşir. XVII əsrdə əsas kütləsi yonulmamış daşdan tikilmiş karvansara planda bir küncü kəsilmiş uzunsov düzbucaqlı formadadır. Onun uzun tərəflərini başdan-başa tağbəndlə örtülü iki iri yerləşmə tutur. Bu uzun yerləşmələr karvan heyvanları üçün nəzərdə tutulub. Ensiz cənub tərəfdə iri ölçülü baştağ və ona yanlardan bitişik iki otaq giriş qrupunu təşkil edir. Karvansaranın əsas yaşayış otaqları girişlə üzbəüz, uzun heyətin ensiz şimal tərəfindədir. Bu otaqların əhəmiyyəti onların relyefin hündür yerində tikilməsində də özünü göstərir. Funksiyalarına və relyefə uyğun olaraq həmin otaqların önündə iki hündür səki düzəldilmişdir. Otaqların qapılarının açıldığı üst səki üç tağlı monumental eyvan kimi həll edilmişdir. Bu hissədə tağlar və tağ sütunları, eləcə də qonaq otaqları yonulmuş daşdan tikilmişdir. Bütün otaqlar və yerləşmələr bayırdan içəriyə doğru genişlənən kiçik pəncərələrlə işıqlandırılır. Qarğabazar karvansarası Azərbaycan mülki memarlığının yolüstü karvansara tipinin çox dəyərli bir örnəyidir.
Tarixi
O kəndin mərkəzində çox da hündür olmayan təpənin döşündə (eni 23,67, uzunu 34,70) inşa olunmuşdur. Elmi mənbələrdə onun tikilmə tarixi 1681-ci il göstərilsə də, karvansaranın memarı məlum deyil. Füzuli rayonundakı Qarğabazar kəndinin mərkəzində Karvansara tikildiyi kəndin adına uyğun olaraq adlandırılsa da, bu tarixi abidəyə bəzən Şah Abbas karvansarası da deyirlər. Giriş fraqmentdən göründüyü kimi, karvansaranın partalının birinci yarımdairə tağbənd ilə ondan nisbətən böyük olan ikinci oxvari tağbəndləri arasında xüsusi şəkildə yerləşdirilmiş üç ədəd kvadrat formalı daşlardan kənardakılar üzərində zoomorf və həndəsi ornamentlər işlənmişdir. Həmin daşların arasındakı nisbətən böyük daşın üzərində isə karvansara memarının adı və tikilmə tarixi həkk olunduğu güman edilir. Lakin orada tədqiqat işləri aparanda heç bir yazı nümunəsi qalmamışdır. Bu məsələ ilə əlaqədar yerli yaşlı sakinlərin dediyinə görə burada doğrudan da əski əlifba ilə yazılmış yazı nümunəsi olmuşdur. thumb|220px|left|Karvansaranın planı və kəsiyi Qarabağ abidələrinin başına min bir oyunlar açan və onların gözəl memarlıq bəzəkləri içərisinə öz xaçlarını çox böyük ustalıqla həkk edən erməni "sənətkarları" bütün Qarabağda analoqu olmayan Qarğabazar karvansarasının kitabəsinə də bu niyyətlə yanaşmış, lakin xaçı həkk etməyə vaxt çatmadığından yazını tamamilə məhv etməklə kifayətlənmişlər.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Ümumi uzunluğu 37,70 m, eni isə 23,67 metrə çatan bu karvansaranın plan və memarlıq həlli mərkəzdən keçən oxa simmetrik həll olunaraq ümumi konstruksiyaya tabe edilmişdir. Onun həcm-məkan həllinə də xüsusi diqqət yetirildiyi açıqca hiss olunur. Ümumi şəkildə baxdıqda karvansara kompozisiyası bütöv bir orqanizm kimi baxılır. Burada hər bir otağın öz funksiyası var. Planda düzbucaqlı şəkildə həll olunmuş karvansara iki böyük ölçülü dəvəlikdən (zal), girişin sağ və sol tərəflərində gözətçilər üçün iki kiçik otaqdan, baş tərəfində isə karvansara sahibi və tacirlər üçün altı ədəd kvadrat şəkilli otaqlardan ibarətdir. Otaqların qapıları çox da böyük olmayan eyvana açılır. Həmin eyvanı mütənasib "qamətli" iki daş sütun və onları yuxarıdan tamamlayan yarımdairə şəkilli üç ədəd tağbənd bəzəyir. Sütunlar arasında yerləşdirilmiş daş pilləkənlər ümumi Həyətlə eyvan arasında əlaqə yaradır. Karvansaranın bütün bağlı otaqları sağ, sol və arxa tərəflərində yerləşdirildiyindən onun mərkəzində üstüaçıq şəkilli geniş həyət yaranır, bu da isti aylarda elə buradaca karvanların təhlükəsiz gecələməsinə imkan verir. Girişin sağ və sol tərəflərindəki gözətçi otaqları qarşısında torpağa batmış iki böyük sal daş diqqəti cəlb edir. Deyilənə görə gözətçilər həmin daşlar üstündə dayanaraq karvansaraya daxil olan karvanların yüklərinə baxarlarmış. Çox təəssüf ki, sonralar karvansara önündən keçən şose yolunun çəkilişi zamanı onun səviyyəsi xeyli qaldırıldığından yaxınlıqdakı yamaclardan axan sel suları karvansaranı basmış və nəticədə nəinki giriş, hətta bütün karvansara həyəti lil çöküntüləri altında qalmışdır. Bundan fərqli olaraq, karvansaranın yanındakı təpənin üstündə tikilmiş məscid binası çox yaxşı qalmışdır. Karvansaranın dəvələr saxlanılan hər iki zalında xüsusi kanalizasiya xətləri mövcuddur. Bu da onu bir daha sübut edir ki, Qarabağ memarlığında kanalizasiya məsələlərinə hələ çox qədimdən xüsusi diqqət yetirilmişdir. Ümumiyyətlə, Qarğabazar karvansarasının memarlıq həlli Qarabağın Alban dövrünə məxsus olan memarlıq ənənələrini yada salır. Memarlıq üslubuna görə Qarğabazar karvansarası Alban dövrü memarlıq ənənələrinin oxşarıdır.
Sonrakı vəzyyəti
Karvansara ölkənin daşınmaz tarixi abidələrindən hesab edilir. 1992-ci ildə Qarğabazar kəndinin işğalından sonra ermənilər bu tarixi-memarlıq abidəsini mal tövləsinə çevirmişlər.
Lalə Abbasova
Lalə Abbasova — Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi III çağırış deputatı, jurnalist.
Həyatı
Lalə Abbasova 1955-ci il iyunun 9-da Xaçmaz şəhərində anadan olmuşdur. Ata tərəfdən əsli Quba rayonunun Xınalıq kəndindəndir. Anası isə Bakıda anadan olsa da İran Azərbaycanından, Ərdəbildəndir. Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirmişdir.
1972-ci ildən Xaçmaz şəhərində uşaq bağçasında musiqi müəllimi işləmişdir.
Üç övladı — 1 oğlu, 2 qızı vardır.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
1977-ci ildən "Вышка" qəzetinin korrektoru, baş redaktor müavini, 1998-ci ildən "Ваш дом" jurnalının redaktoru vəzifələrində çalışmışdır. 2000-ci ildən "Мир женщин" qəzetinin baş redaktorudur.
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi III çağırış deputatı olmuşdur.
"Qadın və tərəqqi" ictimai birliyinin sədridir.
Bədii fəaliyyəti
"XX əsr Azərbaycan qadınları" üç cildlik ensiklopedik toplusunun müəllifidir.
Lalə Nikbin təxəllüsü ilə bədii yaradıcılıqla məşğul olur. Mahnı bəstələyir, hekayələr yazır. On iki mahnısı vardır. Həvəskar bəstəkardır.
Blaqodat dağı
Blaqodat dağı — Rusiyanın Svedlovsk vilayəti ərazisində yerləşən dağ. Dağ Ural dağlarının şərq ətəklərində, Kuşva şəhəri yaxınlığında qərarlaşır. Zirvə 1735-ci ildə iri maqnetit yatağının aşkarlanmasına görə məşhurlaşmışdır.
Coğrafi xüsusiyyətləri
Blaqodat dağı Ural dağlarının şərq ətəklərində, Sverdlovsk vilayəti, Kuvşinski şəhər dairəsi ərazisində yerləşir. XVII əsrin 30-cu illərindən XX əsrin əvvəllərində qədər buradan maqnetit çıxarılırdı. Dünyanın ən böyük maqnetit yatağı hesab edilirdi. Zirvənin ətəklərindən Salda çayı başlayır. Zirvədən şərqdə Saldi bataqlığı yerləşir. Şimaldan cənuba doğru uzunluğu Ural silsiləsinə paralel olaraq təxminən 2,5 kilometrə bərabərdir. Ural silsiləsindən 20 kilometr uzaqlıqda yerləşir.
İlk əvvəllər dağ üç zirvədən ibarət idi. XX əsrin əvvəllərinə cəmi bir zirvə qalır. Zirvədə kilsə və Stepan Çumpinə qoyulmuş abidə vardır. XX əsrin əvvəllərində zirvənin hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 385 metr təşkil edirdi.
Blaqodat dağı sözdə "Dəmir dağlar" tipinə aiddir. Şərq yamacının yuxarı hissəsində dəmir filizi ehtiyatlarından ibarət şaxə və damarlar şəklində çox sayda yataq var idi. Bu damarların maqnit dəmir filizləri müxtəlif strukturlara malikdir.
Görməli yerləri
thumb|250px| A. M. Vasnesovun çəkdiyi şəkil. Blaqodat dağı. 1890
Stepan Çumpin abidəsi
Stepan Şumpinin şərəfinə abidə 1826-cı ildə Blaqodat dağının zirvəsində qoyulmuşdur. XX əsrdə abidə mədənin kənarına aparılaraq burada quraşdırılır.
Kilsə (saxlanılmayıb)
Kilsə zirvədə taxta dirəklər üzərində yerləşirdi. XX əsrdə kilsə sökülmüşdür.
Dinaburq FK
Dinaburq FK — Latviyanın futbol klubu.
Suqsvanq (şahmat)
İstənilən bir gedişi ona məğlubiyyət gətirəcək olan durum. .
Balkan sazişi
Balkan sazişi 1934-cü ilin 9 fevralında Afinada Türkiyə, Yunanıstan, Rumıniya, Yuqoslaviya arasında imzalanıb.
1933`dən sonra Almaniya da Nasist partiyası nın hakimiyyətə gəlməsi, İtaliya nın Ağ dəniz də və Balkanlar da ərazilərini genişləndirmək istəməsi və Avropa dövlətlərinin silahlanma yarışına girməsi sülh üçün təhlükə yaradırdı. Türkiyə təhlükəsizliyini qorumaq məqsədilə 1933-cü ildə bu 3 ölkə ilə ayrı ayrılıqda saziş bağlamışdı. Lakin 1934-cü ilin 9 fevralı İtaliya və Almaniya təhlükəsi qarşında qalan bu 4 Balkan dövləti Afina da  saziş bağlayır. Bu sazişə görə Balkan ölkələri bir-birilərinin ərazi bütövlüyünə hörmət edəcəkdilər.
İkinci dünya müharibəsi ndən sonra şərtlərin dəyişməsindən sonra bu saziş əhəmiyyətini itirir.
Canarium zeylanicum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
FİDE
FİDE (, FIDE) — beynəlxalq şahmat federasiyası, idman təşkilatı.
Şahmatın inkişafı və populyarlaşması ilə məşğul olur. Əsası 1924-cü ilin 20 iyulunda Parisdə qoyulmuşdur. 158 milli federasiya, o cümlədən Azərbaycan Şahmat Federasiyası FİDE-nin üzvüdür (2011). Bayrağı, himni və devizi (“Gens una sumus” –“Biz hamımız bir ailəyik”) vardır. 1980 ildən YUNESKO-nun üzvüdür. Mənzil qərargahı Afinadadır. Rəsmi dilləri: fransız, rus, ingilis, alman və ispan. FİDE kişilər və qadınlar arasında dünya və Avropa çempionatları (şəxsi və komanda), Ümumdünya şahmat olimpiadaları (1927 ildən kişilər və 1957 ildən qadınlar arasında) və başqa böyük yarışlar keçirir. İldə iki dəfə dünyanın aparıcı şahmatçılarının reytinq cədvəlini dərc edir; qrosmeyster, beynəlxalq usta, FİDE ustası adlarını verir. Rəhbər orqanları FIDE Baş Assambleyası, FIDE Mərkəzi komitəsi və FIDE İcraiyyə komitəsidir. FİDE-nin tərkibində müxtəlif komissiyalar, o cümlədən kvalifikasiya, inkişaf etməkdə olan ölkələrə yardım, oyun qaydaları, şahmatın kompyuterlə və məktəblərdə tədrisi və s. fəaliyyət göstərir. FİDE-yə bir sıra başqa beynəlxalq şahmat təşkilatları, o cümlə dən Beynəlxalq məktublaşma ilə şahmat oyunu federasiyası (IKCF), Görməqüsuru olan şahmatçıların beynəlxalq assosiasiyası (IBCA). FİDE-nin şahmat kompozisiyası üzrə daimi komissiyası bir ləşdirilmişdir. FİDE-nin prezidenti Kirsan İlyu-mjinovdur (1995 ildən).
Qarğalartəpəsi yaşayış yeri
Qarğalartəpəsi yaşayış yeri — Azərbaycanın Qazax rayonunda qədim yaşayış yeri.
Ümumi məlumat
Azərbaycanın Qazax rayonunda, Ağstafa dəmir yolu satansiyasından 4 km Şərqdə Qırılı kəndi ərazisində Eneolit dövrünə aid yaşayış yeri. Təpənin hündürlüyü 10 metrdir. Arxeoloji qazıntılar zamanı çiy kərpicdən hörülmüş dairəvi planlı yaşayış və təsərrüfat binalarının qalıqları aşkar edilib. Evlərin döşəmələri gillə suvanıb, bəzən qırmızı boya çəkilmişdir. Bir bina kirəclə ağardılmışdır. Sümük və maral buynuzundan toxalar, çaxmaqdaşı və dəvəgözündən (obsidian) oraq dişləri, iri və xırda heyvan sümükləri, daş qaşovlar, bıçaqlar, sümük bizlər, bəzək əşyaları və bəsit saxsı məmulatı tapılıb. Gildən düzəldilmiş qadın fiquru Azərbaycan ərazisində ən qədim hykəltəraşlıq nümunəsidir. Abidə e.ə. V minilliyə aid edilir. Qafqazda ən qədim metal əşya-mis muncuq Qarğalar təpəsindən tapılıb. Qarğalartəpəsi Şomutəpə mədəniyyətinin xarakterik abidəsidir.
Tülkü
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Təsviri
Canavarlardan fərqli olaraq, tülkülərin, uzunsov sifəti, böyük sivri qulaqları, vertikal oval şəkilli göz bəbəkləri var. Azərbaycanın bütün ərazilərində mövcuddur. Adi, ya da kürən tülküsü daha geniş yayılıb. Onların bədəninin uzunluğu 90 sm, quyruğu isə 60 sm çatır. Belinin rəngi kürən, qarnı ağ, hərdən qara olur. 14-15 yarımnöv mövcuddur, onların çoxluğu arealın böyük olmasıyla bağlıdır. Yalnız meşələrdə və dağlarda yox, o cümlədən açıq yerlərdə yaşayır və balalayırlar.
Həyat tərzi
Özü qazdığı ya da boş yuvalarda məskən salır. Yeməyini gəmiricilər, dovşanlar, quşlar, müxtəlif bitkilər, balıqlar, sürünənlər təşkil edir. Yeməyi yaşadığı mühitdən asılıdır. Ov vaxtı mürəkkəb davranış formalı nümayiş etdirir (təsadüfi deyil ki, rus folklorunda tülkü ağıl və bicliyinin simvoludur).
Tək həyat tərzi sürür, bala tülküləri həyata gətirmək və böyütmək üçün cütlük yaradırlar. Hamiləlik dövrü 49-58 gün olur. 4-12 bala doğur. Balaları böyütmək prosesində erkək və dişi iştirak edirlər. Tülkülər xəzli heyvan ovçuluğunun obyektidir. Onlar əsasən 10 bəziləri isə 9 il yaşayır.
Simpsonlar filmi (cizgi filmi, 2007)
Simpsonlar filmi — Simpsonlar cizgi-serialına əsaslanaraq çəkilmiş 2007-ci il ABŞ istehsalı animasiya filmi. Animasiya, serialın rejissorlarından biri olan Devid Silverman tərəfindən ekranlaşdırlıb, səs rollarını Den Kastellaneta, Culiya Kavner, Nensi Kartrayt, Yardli Smit, Henk Azariya, Harri Şirer, Tress Maknill, Pamela Heyden, Albert Bruks, Rassi Teylor və s. ifa edib.
Məzmun
Ailənin başçısı Homer ciddi problemə yol açır. İşlədiyi stansiyanın yaxınlarındakı gölə zərərli maddələr tökür. Buna görə işdən qovulur. Etdiyi hadisəyə görə Sprinqfild sakinləri təhlükə altındadır. Homer etdiyi xətanı düzəltməyə çalışdıqca işlər qarışır.
İbrahim Mütəfərrikə
thumb|240px|[[III Əhməd|Sultan III Əhməd Topqapı sarayında qonaqları qəbul edərkən]] İbrahim Mütəfərrikə — macar əsilli osmanlı dövlət xadimi, ilk müsəlman mətbəəçisi, yazıçı, tərcüməçi, astronom və kartoqraf. Osmanlı imperiyasında mətbəə yaradaraq türkcə kitap yayımlayan ilk şəxs.
Həyatı
1674 Kolojvarda doğulub. 1745-ci ildə İstanbulda vəfat edib.
Çap etdirdiyi əsərlər
İbrahim Mütəfərrikənin mətbəəsində cəmi 17 kitab çap edilmişdir:
Bu kitablardan "Tarix-i Çələbizadə"nin bir çox nüsxəsi "Tarix-i Rəşid"in üçüncü və son cildinin arxasına əlavə edilərək cildlənib satıldığı üçün, bəzi mənbələrdə səhvən Mütəfərrikənin 16 kitab çap etdirdiyi qeyd olunur.
Seytnot (şahmat)
Seytnot — Şahmat termini.
Sakramento qraflığı (Kaliforniya)
Sakramento — Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kaliforniya ştatında yerləşən qraflıq. Qraflığın əhalisi 2010-cu il hesablamasına görə 1,223,499 nəfər olmuşdur. Mərkəzi Sakramento şəhəridir.
Fermiyon
thumb|240x240px Fermiyon- Femi-Dirak qanununa uyan zərrəcikdir. İki ayrı fermion fəzada eyni yerdə təyin olunarsa hər fermionun xüsusiyyətləri (məsələn, spinləri ) bir-birindən fərqli olmalıdır. Məsələn, bir nüvənin ətrafında eyni elektron orbitalındada iki elektron tapılsa, onlar eyni spin vəziyyətində ola bilməz və hər bir orbitalda bir elektron yuxarı və aşağı spin vəziyyətindədir.
Fermionlar da proton kimi birləşmə və ya elektron kimi əsas ola bilər. Standart modelin iki əsas fermion qrupu var: kvarklar və leptonlar. Ümumilikdə 24 fərqli əsas fermion var: 6 kvark, 6 lepton və onların antihissəcikləri. Proton və neytron kimi mürəkkəb fermionlar maddənin quruluş hissəsidir. Super keçiricilikdə olduğu kimi, zəif qarşılıqlı fermionlar da bosonlar kimi davrana bilər.
Müşahidə olunan bütün zəruri hissəciklər ya boson ya da fermiondur. Məlum olan fermionlar iki qrupa bölünür: kvarklar və leptonlar.
Ədəbiyyat (qəzet)
"Ədəbiyyat qəzeti" — Həftəlik ədəbi-bədii qəzet. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin orqanı.
«Ədəbiyyat qəzeti» həftədə bir dəfə, şənbə günü, 32 səhifə həcmində çıxır. Tirajı 1700 nüsxədir.
Tarixi
1934-cü ildə nəşrə başlayıb. "Ədəbiyyat qəzeti"nin ilk sayı 1 yanvar 1934-cü ildə çapdan çıxıb.
1934 -1953-cü illərdə (aprelə qədər) "Ədəbiyyat qəzeti", 1959-cu ilin aprelindən "Ədəbiyyat və incəsənət" (Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı və Respublika Mədəniyyət Nazirliyinin orqanı), 1991-ci ildən isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin orqanı kimi yenidən "Ədəbiyyat qəzeti" adı ilə nəşr edilib.
24 noyabr 1997-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin fərmanı ilə qəzetin dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına çap olunması qərara alınmışdır.
Baş redaktorları
Müxtəlif vaxtlarda "Ədəbiyyat qəzeti"nin baş redaktorları olmuşdur:
Əlaqə
Qəzetin İnternet saytı, elektron poçt ünvanı – e-maili, əlaqə üçün telefon/faks nömrələri və ünvanı aşağıdakılardır:
Qəzetin İnternet saytı: edebiyyatqazeti.az
E-mail: edebiyyatqazeti@yahoo.com
Əlaqə üçün telefon və faks nömrələri:
Baş redaktor müavinləri: (+99412) 510 88 61, (+99412) 539 50  67
Məsul katib: (+99412) 539 91 68
tel. / faks.: (+99412) 538 85 70
Ünvan: Bakı – AZ1073, Mətbuat pr. 529-cu məhəllə, “Azərbaycan” nəşriyyat, 9-cu mərtəbə
Kutilər
Kutilər və ya qutilər – Cənubi Azərbaycan ərazisində məskunlaşmış qədim tayfalardan biri. Mənbələrdə kutilərin adlarının ilk dəfə çəkilməsi e.ə. XXIII əsrə aiddir. Kutilərin məskunlaşdığı ərazilər mənbələrdə "Qutium" adlandırılır. Kutilər iri tayfa ittifaqı idilər və əsas məşğuliyyətləri maldarlıq idi, amma əkinçiliklə də məşğul olurdular. E.ə. 2200-cü ildə kutilər Akkad üzərinə hücum etdilər və hökmdar Naram-Sueni öldürdülər, Mərkəzi və Cənubi Mesopotamiyanı (Sumeri) ələ keçirdilər. Kuti "hökmdar"ları burada yüz ilədək hakimiyyətdə oldular. Kuti "hökmdar"ları tayfa başçıları idilər və müəyyən müddətə seçilirdilər. E.ə. 2109-cu ildə kutilərin Mesopotamiyadakı hakimiyyətləri devrildi və bundan sonra onlar öz vətənlərinə — Cənubi Azərbaycan ərazisinə qayıtdılar. Burada onlar lullubilərin qüvvətlənmiş tayfa ittifaqı ilə toqquşdular və özlərinə yeni vətən axtarmaq məcburiyyətində qalıb şimala — Cənubi Qafqaz rayonlarına getdilər, təxminən min ildən artıq dövrdən sonra urartu mənbələrində "etiuni" adı ilə xatırlandılar. Əvvəllər kutilərə mənsub olan torpaqların xeyli hissəsi lullubilər tərəfindən məskunlaşdırıldı. left|thumb|[[Salmasda kəşf olan Quti hökümdarının heykəli]] Azərbaycan türklərinin təşəkkülündə ilkin və mühüm rol oynamış qədim türk etnoslarından biri.
Kutilər Azərbaycan ərazisində, Urmiya gölü hövzəsində yaşamış etnoslardan biridir. Kutilərin mənşəyi haqqında tarixşünaslıqda müxtəlif fərziyyələr var. Bəzi tarixçilər kutiləri elamdilli, kuti mədəniyyətini isə elam mədəniyyətinin bir hissəsi sayır, digərləri isə onların Qafqazdilli xalq olduqlarını iddia edirdilər. Lakin son tədqiqatlar nəticəsində kutilərin türkdilli tayfa olması fikri danılmaz elmi faktlarla sübuta yetirilmişdir. Bu nəzəriyyəni sübut edən ən önəmli faktlardan ikisi aşağıdakılardır:
Urartu çarlarının mixi əlifba ilə e.ə. VIII–VII əsrlərdə yazdırdıqları kitabələrdə Urartu ölkəsinin adı "Biaini" kimi göstərilmişdir. Urartu adı onların ölkəsinə kənardan verilmə, semitmənşəli addır. Bu da məlimdur ki, Biaini kimi yazılmış ad Türkiyənin Şərqində, Van gölünün adında indiyədək qalmışdır. Biaini toponimi "bia" sözündən və urartu dilində yer adlarına əlavə olunan "-ini" şəkilçisindən ibarətdir. İndiyədək tədqiqatçılar Biaini adının mənasını aça bilmirdilər. Halbuki ölkə Bia adlanmış gölün adını daşımışdır. gölün adı isə qədim türk dilində "bia" – "su" deməkdir. Həmçinin Manna və Midiya ərazisində də "bia", "bua" sözü ilə bağlı toponimlər məlumdur. Altayda indi də bir çox hidronimlərdə "bia", "bua" sözü qorunmuşdur. Deməli, əvvəlcə bu göl (Van gölü) qədim türk dilində Bia adlanmış, Urartu dövləti e.ə. IX əsrdə yaranandan sonra gölün adı ilə ölkə Urartuların dilində Biaini adlanmışdır. Gölün əsl adı unudulmuş və yalnız Biaini adının təhrifi – Van şəklində günümüzə kimi işlədilmişdir.
İ.İ.Meşşaninov qeyd edir ki, urartu dilində "mu" – su deməkdir. Əgər Altay dilləri üçün səciyyəvi olan "b"-"m" əvəzlənməsini nəzərə alsaq, güman etmək olar ki, "mu" sözü urartu dilində "bia" sözünün fonetik şəklidir. Həmçinin tarixçi alim Qiyasəddin Qeybullayev "Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən" adlı əsərində Urartu dilindəki türk sözlərini və həmin sözlərin mənalarını, digər türk dillərindəki ekvivalentlərini göstərir: tiau – demək, danışmaq (qədim türkcəDƏ ti, di – demək, danışmaq mənasında işlənib), terai -qayda, müəyyən etmək (qədim türkcədə törə – adət, qayda mənasında işlənib) və s. Həmçinin Urartu mənbələrində türkmənşəli Kuerai – Taşe, Tuarasi və başqa toponimlər və şəxs adları da çəkilir.
Urartu dilində türkmənşəli sözlərin olması göstərir ki, urartulular bir türk mənşəli etnosla bilavasitə təmasda olmuşlar. Q.Qeybullayev qeyd edir ki, bu etnos kutilər ola bilərdi. Başqa sözlə, urartu dilindəki türk mənşəli sözlər kutilərin dilindən mənimsəmələrdir. Ümumiyyətlə isə belə mənimsəmələr elam dilində də vardır:
Kutilərlə əlaqədar olaraq bir məsələni də nəzərdən qaçırmaq olmaz. Q.Qeybullayev "Qədim türklər və Ermənistan" adlı kitabında göstərir ki, kutilərin bir hissəsi sonradan köç edərək Qərbi Azərbaycan (müasir Ermənistan) ərazisində məskunlaşmışlar. Kutilərin şəxs adlarının əksəriyyətinin qədim türk dili ilə aydınlaşdırılması da kutilərin türk kökənli bir tayfa olduğunu sübut edən faktlardandır:
Q.Qeybullayev "Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən" adlı əsərində bir çox kuti şəxs adlarının mənasını açıqlayır. İ.M.Dyakonovun heç bir Şərq dili ilə izah olunmayan adlar kimi səciyyələndirdiyi kuti şəxs adlarının türk dili ilə izah olunması və lulubilər, mannalar və madayların kutilərin sonrakı nəsilləri olması (bunu bütün tədqiqatçılar təsdiqləyirlər) həmçinin, lulubilər, mannalar və madayların türk kökənli olmaları özlüyündə birmənalı nəticəni ortaya qoyur.
Akvarium (film, 1983)
Akvarium filmi rejissor Firəngiz Qurbanova tərəfindən 1983-cü ildə çəkilmişdir. Film "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Kinolentdə təbiətin mühafizəsi məsələsinə toxunulmuşdur. Burada həyat uğrunda mübarizə və insan kədəri məharətlə verilən təsvir vasitələri ilə öz həllini tapmışdır. Uşaq rolunda Əmir Tağıyev çəkilib. 1984-cü ildə Murmanskda təbiətin mühafizəsi və onun ehtiyatlarından səmərəli istifadə edilməsi haqqında sənədli və elmi-kütləvi filmlərin II Ümumrusiya müsabiqəsində filmə münsiflər heyətinin Diplomu və RSFSR Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsinin Fəxri Fərmanı verilmişdir.
Məzmun
"Akvarium" poetik applikasiya filmidir. Film istər ideya-bədii dəyərinə, istərsə də rənglərin seçilməsinə görə maraq doğurur. Kinolentdə təbiətin mühafizəsi məsələsinə toxunulmuşdur. Burada həyat uğrunda mübarizə və insan kədəri məharətlə verilən təsvir vasitələri ilə öz həllini tapmışdır.
Mükafatlar
1984-cü ildə Murmanskda təbiətin mühafizəsi və onun ehtiyatlarından səmərəli istifadə edilməsi haqqında sənədli və elmi-kütləvi filmlərin II Ümumrusiya müsabiqəsində filmə münsiflər heyətinin Diplomu və RSFSR Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsinin Fəxri Fərmanı verilmişdir.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Çingiz Hüseynov Rejissor: Firəngiz Qurbanova Operator: Ramiz Ağayev Rəssam: Firəngiz Qurbanova Bəstəkar: Əli Babayev
Rolda
Əmir Tağıyev — uşaq
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1983-cü ilin Azərbaycan filmləri 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Əmirəli Lahrudi
Əmirəli Lahrudi (1924 – 2014) — Cənubi Azərbaycan Milli hökumətinin nümayəndəsi, tərcüməçi.
Həyatı
Əmirəli Lahrudi 1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin(ADF) üzvü və Meşkin mahal komitəsinin sədr müavini seçilib. 1946-ci ilin oktyabr ayında Təbrizdə hüquq və siyasi məktəbin tələbəsi olub.
Cənubi Azərbaycanda qurulmuş Milli Hökumət devrildikdən sonra Sovet Azərbaycanına mühacirət edib, siyasi fəaliyətini ADF-nin Ağdam və Quba təşkilatında davam etdiib. 1960-ci ildə Azərbaican Demokrat Firqəsi Hizbi Tudeyi İran ilə birləşdikdən sonra partiyanın mərkəzi komitə üzvü və icraiyyə komitəsinin üzvü seçilib.
Əmirəli Lahrudi 1960-dan 1968-ci ilə qədər Almaniyanin Leyipsik şəhərində yerləşən partiyanın mərkəzidə işləmiş,1968-ci ildə Azərbaycana qayıtmış və Azərbaycan Demokrat Firqəsi Mərkəzi Komitəsində öz fəaliyyətini davam etdirmişdir.Hizbi Tudeyi İranın 16-cı plenumunda (1979-cu il) icraiyyə heyətinin üzvü seçilmişdir.
Əmirəli Lahrudi eyni zamanda «Azərbaycan» jurnalının redaktoru vəzifəsində çalışıb,1979-cu ildən bu günə qədər ADF-nin sədridir.
Yaradıcılığı
Əmirəli Lahrudi Məsud Behnudun "İn se zən" əsərini "Bu üç qadın" adı ilə fars dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə edib.
Karsinoid sindromu
Karsinoid sindrom az-az rast gəlinən xərçəng növü olan karsinoid şişlərin (sarımtıl və dairəvi formalı) bəzi maddələri (serotonin, morilin, prostoqlandinlər və s.) qana ifraz etməsi nəticəsində formalaşır. Karsinoid şişlər ən çox mədə-bağırsaq traktında, ağciyərlərdə, bəzən isə yumurtalıqlarda rast gəlinir. Mədə-bağırsaq traktında karsinoid şişlər daha çox soxulcanabənzər (appendikulyar) çıxıntı, nazik bağırsaqlar və düz bağırsaqda rast gəlinir.
Əlamətləri
Karsinoid şişlər yavaş-yavaş inkişaf etdikləri üçün ilk dövrlər əlamətsiz olurlar və bu üzdən aşkarlana zaman böyük həcmdə olurlar. Bəzən elə olur ki, başqa səbəbdən aparılan müayinə zamanı təsədüfən aşkarlanır. Karsinoid sindrom zamanı aşağıdakı əlamətlər yara bilir:
Səbəbləri
Karsinoid şişlər neyroendokrin sistemin hüceyrələrindən inkişaf edir və seretonin sintezi ilə səciyyələnir. Karsinoid sindromun formalaşmasında məhz seretonin yüksək miqdarda sentezi böyük rol oynayır. Bəzən serotonin 50-100 dəfə çox ifraz edilir.
Qeyd etmək lazımdır ki, karsinoid şişlərin heç də hamısı karsinoid sindrom törətmir. Bir çox hallarda qaraciyər karsinoid şişlərin ifraz etdiyi maddələri uğurla xaric edir və onların təsirini minimuma endirir. Karsinoid sindromu olan insanların çoxunda artıq qaraciyərdə metastaz qeyd edilir.
Ağciyərdə olan karsinoid şişlərin karsinoid sindrom törətməsi üçün şişin elə də böyük olması gərəkmir. Əgər bağırsaqlarda olan karsinoid şişlərdən sintez olunan maddələr qana daxil olaraq qaraciyərdən keçməlidirlərsə, ağciyərdə bu baş vermir. Odur ki, hətta kiçik şişlər belə karsinoid sindrom törədə bilər.
Ağırlaşmaları
Karsinoid sindrom aşağıdakı xəstəliklərin yaranması riskini artırır:
Həkimə nə zaman müraciət etməli
Əgər sizdə yuxarıda sadalanan əlamətlərdən biri, xüsusilə də bir neçəsi birgə qeyd olunursa mütləq həkimə müraciət edin.
Müayinələr
Həkim sizə aşağıdakı müayinələri təklif edə bilər:
Müalicəsi
Karsinoid sindromun müalicəsi onun əsında dayanan şişin müalicəsi deməkdir. Ən effektiv müalicə üsulu cərrahi yolla şişin çıxarılmasıdır. Əgər cərrahi əməliyyat mümkün deyilsə bu zaman xərçəng əleyhinə bəzi məlum konservativ tədbirlər həyata keçirilməlidir. Bunlara Sandostatin təyini, immun sistemin gücləndirilməsi, şişi qidalandıran damarın embolizasiyası, kimyaterapiya və s.-ni aid etmək olar.
"Müqəddəs böyük Yekaterina" ordeni (Rusiya Federasiyası)
Müqəddəs böyük Yekaterina ordeni  — Rusiya Federasiyasının dövlət mükafatı.
Tarixi
Müqəddəs böyük Yekaterina ordeni Rusiya Federasiyasının Prezidenti D. Medvedyevin 3 may 2012-ci il tarixli 573 saylı "Yaxşılıq Uğrunda" Müqəddəs böyük Yekaterina  fərqlənmə nişanı və ordeninin təsis edilməsi haqqında" fərmanı ilə yaradılmışdır.
Ordeninin statutu
1. Müqəddəs böyük Yekaterina ordeni yüksək dini-mənəvi mövqeyi ilə tanınmış və  Rusiya Federasiyasının vətəndaşlarına və xarici dövlətlərin vətəndaşlarına sülhməramlı, humanitar və xeyriyyəçilik fəaliyyətində, mədəni irsinin qorunmasında verdiyi töhfəyə görə təqdim edilir.
2. Müqəddəs böyük Yekaterina ordeni lenti sinənin sağ tərəfində daşınır.
Müqəddəs böyük Yekaterina ordeninin ulduzu çiynin sol tərəfində "Vətənə xidmətə görə" ordenin ulduzu altında daşınır.
3. Xüsusi hallarda Müqəddəs böyük Yekaterina ordeninin lentini sinənin sağ tərəfində daşınmasına icazə verilir.
5. Müqəddəs böyük Yekaterina ordeninin lenti sinənin sağ tərəfində daşındığı halda Müqəddəs böyük Yekaterina ordenin rozeti isə sinənin sol tərəfində daşınır.
Ordeninin kavalerləri
1. lyina Lyudmila Dmitrievna(3 may 2012-ci il, № 574)- Müqəddəs Nikolay Çernoostrov Rus pravoslav kilsəsinin Kaluqa yeparxiyasının Maloyaroslavets şəhərində qadın monastırının başçısıdır.
2. Pereojix Nina Nikitiçna (3 may 2012-ci il, № 574) — Lipetsk Vilayət  "2 saylı dövlət xəstəxanası" səhiyyə idarəsinin həkimi.
3. Fals-Feyn Eduard Aleksandroviç (30 sentyabr 2012-ci il, № 1312),Lixtenşteyn Knyazlığın vətəndaşı
4. Sarqanova Natalya Vasiliyeviç (11 fevral 2013-cü il, № 135) — Tula şəhərində valideynidir .
Frederik Ogüst Bartoldi
Frederik Ogüst Bartoldi (d. 2 avqust 1834, Kolmar – ö. 4 oktyabr 1904, Paris) — görkəmli fransız heykəltaraşı. Nyu-York limanında yerləşən "Azadlıq heykəli" və Belfor şəhərindəki "Belfort şiri" abidələrinin müəllifidir (Fransa–Prussiya müharibəsi zamanı Belfort şəhərini qəhrəmancasına müdafiə etmiş sakinlərin xatirəsinə ucaldılmışdır).
Bioqrafiya
Misirə uzun səyahət etdikdən sonra, Kolmar şəhərində memarlıq karyerasına başladı. Onun bu sahədə ilk işi general Jan Rappın xatirəsinə hazırladığı heykəldir.
Fransa-Prussiya müharibəsi zamanı Bartoldi Cüzeppe Qaribaldinin adyutantı vəzifəsini daşımışdır.
1875-ci ildə "Elzas-Lotaringiya" mason lojasına daxil olmuşdur. Elə həmin ildə Fransanın Vaven küçəsindəki emalatxanada Azadlıq heykəlinin hazırlanması ilə bağlı ilkin işlər görülür. Bəzi şayiələrə görə, heykəlin sifəti Bartoldinin anasındam, bədəni isə sevgilisindən ilhamlanaraq yaradılmışdır. O, 1886-cı il 28 oktabrında heykəlin təntənəli açılışı zamanı Nyu-Yorka getmişdir. Bu, onun ABŞ-yə sonuncu səfəri olmuşdur.
O, 1882-ci ildə Fransanın Fəxri Legion ordeni ilə təltif olunmuşdur. 1904-cü ilin 4 oktyabrında vərəm xəstəliyindən vəfat etmiş və Monparnas qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
İşləri
Bartoldinin dünyanın müxtəlif hissələrində yerləşən 35 heykəlin müəllifidir. Onlardan ən məşhurları:
Gözəldərə (Pəmbək)
Gözəldərə, Xancığaz — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 12 km şimal-qərbdə, Bozabdal dağının ətəyində, Pəmbək çayının sol sahilində yerləşir. Kəndin adı erməni mənbələrində Xancuğaz, Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Xancuqaz, formasında qeyd edilmişdir.
Erməni mənbələrində kəndin qədim adının Xuncuğaz olduğu göstərilir.
Toponim «varlı», «sahibkar», «ağa» mənasında, işlənənxan sözünə kiçiltmə mənası bildirən - cığaz şəkilçisinin artırılması yolu ilə əmələ gəlib, kiçik xana məxsus kənd mənasını ifadə edir.
Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin l.VI.1940-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Gözəldərə, sonra Ermənistan prezidentinin 19.IV.1991-ci il fərmanı ilə bir daha dəyişdirilib Aznavadzor qoyulmuşdur.
Coğrafiyası və iqlimi
Dağların, meşələrin arasında yerləşir. Qışı çox soyuq, yayı sərin keçir.
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 33 nəfər, 1873 - cü ildə 295 nəfər, 1886-cı ildə 345 nəfər, 1897-ci ildə 393 nəfər, 1908-ci ildə 523 nəfər, 1914 - cü ildə 650 nəfər, 1916-cı ildə 576 nəfər, 1919 - cu ildə 582 nəfər yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır.
1919-cu ilin yazında azərbaycanlılar ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra Kəndin sakinləri 1920-ci ilin axırlarında öz ata-baba yurdlarına qayıda bilmişdir.
Burada 1922-ci ildə 712 nəfər, 1926-cı ildə 697 nəfər, 1931-ci ildə 880 nəfər, 1939 - cu ildə 822 nəfər, 1959 - cu ildə 624 nəfər, 1970-ci ildə 1041 nəfər, 1979 - cu ildə 1091 nəfər, 1987-ci ildə 1220 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
Dəniz bəbiri
Dəniz bəbiri (Hydrurga leptonyx) — Əsl suitilərə daxildir. Əsasən Subantarktik qurşaqda Cənub okeanı sularında yaşayır. Onlar əsasən Pərayaqlılarla qidalanır.
Xariçi görünüş
Dəniz bəbirinin sürüşkən bədəni ona suda yüksək sürət yığmağa imkan verir. Suda sinxron hərəkət edir. Erkək dəniz bəbiri 3 metr, dişilər isə 4 metr uzunluğa malik olur. Erkəklər 270 kq, dişilər isə 400 kq çəkiyə sahib ola bilirlər. Yuxarı hissəsi tünd boz, aşağı nahiyəsi isə gümüşü-ağ rəngə malikdir. Başında boz ləkələr vardır.
Yayılması
Dəniz bəbiri əsasən Antarktida sahilləri və onu əhatə edən buzlaqlarda yaşayır. Cavan dəniz bəbirləri bəzi hallarda subantarktik qurşaqda yerləşən adalara qədər gəlirlər. İstisna hallarda isə (yolunu azanda) Avstraliya, Yeni Zelandiya və Odlu Torpaq arxipelaqı ərazisində görsənir.
Xüsusiyyətləri
thumb|left|200px|Dəniz bəbiri (buz üzərində) Dəniz bəbiri 40 km/s sürət yığa bilir. 300 metr dərinliyə enir. Onlar əsasən Ueddell suitisi, Yengəcyeyən suiti, Qulaqlı suiti və Pinqvinlərlə qidalanlır. Daimi qidaları arasında suitilər və pinqvinlər daha çox üstünlük təşkil edir. Şikarlarına elə sudaca hüçüm edir və öldürür. Qaçan şikarın dalınca uzun məsafəyə üzə bilir. Yengəcyeyən suitilərin üzərlərində çox zaman dəniz bəbirinin diş izlərinə rast gəlmək olar.
Onların qidalarında mühüm hissəni Kril təşkil edir. Üstəlik balıqlar və yengəclərlə qidalanırlar. Bununla belə kiçik canlılar ikici xarakter daşıyır. Ortalama götürdükdə 45 % kril, 35 % suiti, 10 % pinqvin və yerdə qalan 10 % isə digər canlılar onun qidasını təşkil edir.
Çoxalması
Dəniz bəbirləri tənha yaşayırlar. Bəzən isə cavan dəniz bəbirləri kiçik qruplar halında yaşayır. Dəniz bəbirləri noyabr-fevral ayları ərzində elə dənizdə ikən çütləşir. Bu hal istisna erkəklərlə dişilər demək olan ki yaxınlıq etmirlər. Sentyabr-yanvar ayları ana bir baş bala doğur. Dörd həftə ərzində ana balasını südlə bəsləyir. 3–4 ilində yetkinlik yaşına çatır. Orta ömür müddəti 26 ildir.
İnsanlara hücumu
thumb|left|200px Bəzən dəniz bəbirləri insanlara hücum edirlər. 22 iyul 2003 ildə sualtı üzmə zamanı alim Kristi Braun dəniz bəbirinin hücumuna məruz qalmışdır. 8 dəqiqə ərzində dəniz bəbiri onu 70 m dərinlikdə tutub saxlamışdır. Bu yeganə ölüm faktıdır. Əvvəllərdə onların insanlara hücum fakları olmuşdur. Onlar qayıqlara hücum etməkdən belə çəkinmirlər. İnsanların ayaq nahiyəsindən yapışaraq onları suyun dibinə çəkirlər. Əsasən elmi stansiya əməkdaşları daha çox bu tip hücumlara məruz qalır. Onların bu cür addımı şikarlarını dəqiq seçə bilməməsi ilə əlaqədardır. Tanınmış Kanadalı fotoqraf Pol Niklen dəniz bəbirinin pinqivinləri ovlamasını çəkərkən dəniz bəbirinin ona öz ovunu ona gətirdiyini deyir. Üstəlik bəbir ona hücum etməmiş, əksinə əlaqə yaratmaq istəmişdir.
Sayı və statusu
Yengəcyeyən suiti və Ueddell suitisi kimi dəniz bəbiridə Antarktidanın say baxımından çox olan suitilərindəndir. Alimlərin fikirncə cənub dənizlərində 400 min baş dəniz bəbiri vardır. Bu növün tükənmə təhlükəsi yoxdur.
Promouter
Promouter ( «irəlilətmək, kömək etmək, fəallaşdırmaq») aşağıdakılar deməkdir:
Bursera aromatica
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mobutu Sese Seko
Mobutu Sese Seko -  1965-1997-ci illərində əvvəlki adı Zair Respublikası olan Konqo Demokratik Respublikasının prezidenti. Mobutu və ya Yozef Mobutu Sese Seko kimi tanınmışdır. Sese Sekonun hakimiyyətə gəlişi 1965-ci ildə əvvəlki prezident Yozef Kasavubunun hərbi çevirilişlə devirilməsindən sonra gercəkləşib. Hakimiyyəti dövründə, Konqo 32 il ərzində dəmir yumruq siyasəti ilə idarə olunmuşdur.
Həyatı
1949-cu ildə Bekçika Konqosunun ordusunda maliyyə idarəsində məmur olaraq əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Hərbi xidmətdə olduğu zaman Leopoldvil (indiki Kinşasa) şəhərində yayımlanan müxtəlif qəzetlərdə məqalələrlə çıxış etmişdir. 1956-cı ildə ordudan tərxis olduqdan sonra L'Avenir adlı gündəlik qəzetin muxbiri kimi işləməyə başlamışdır. Növbəti iş yeri həfətəlik nəşr olunan Actualites Africaines jurnalının redaktor işi olmuşdur.
Sese Seko jurnalistika fəaliyyəti ilə məşğul olduğu illərdə Konqonun millətçi liderlərindən olan Patris Lumumba ilə tanış olmuşdur. 1958-ci ildə Lumumba tərəfindən yaradılan Konqo Xalq Hərəkatı (MNC) adlı siyasi təşkilata qatılmışdır. 1959-cu ildə Belçika adına Konqo Xəbərləşmə Təşkilatında işləmək üçün Brüssel şəhərinə getmiş və burada MNC-nin yerli ofisini açmışdır. Növbəti il Konqoya müstəqillik verilməsinin müzakirə edildiyi Brüssel Dəyirmi Masa Konfrasında iştirak etmişdir.
Konfransda həbsdə olan Patris Lumumbayı təmsil edən Sese Seko Konqonun müstəqillik əldə etməsinin və güclü mərkəzi hakimiyyət tərəfindən idarə edilməsinin əhəmiyyətindən danışmışdır.
Konqonun 1960-cı ilin 30 iyun tarixində Belçikadan öz müstəqilliyini əldə etməsindən sonra ölkə Prezidenti Yozef Kasavubu və Baş Nazir Patris Lumumbanın koalisiya hökuməti tərəfindən Mobutu Sese Seko Konqo Silahlı Qüvvələrinin baş qərargah rəisi vəzifəsinə gətirilmişdir. Təyinatından səkkiz gün sonra ölkə ordusunda baş vermiş üsyanı yatırması ordudakı nüfuzunu və gücünü möhkəmləndirmişdir. Sese Seko üsyanın yatırılması üçün təşkilatçı zabitlərə rütbə və pul mükafatları vəd etmişdir.
Yozef Kasavubu və Patris Lumumba arasında gedən hakimiyyət çəkişməsi zamanı, Lumumbanın SSRİ-dən kömək aldığını iddia edən Kasavubunun mövqeyindən çıxış etmiş və Lumumbanın idarəçilik sistemindən kənarlaşdırılmasında rol oynamışdır. 1960-cı ilin sentyabr ayında Yozef Kasavubunu devirmək üçün özünə tərəfdar toplayan Patris Lumumba ilk cəhdində buna nail olsa da, iki aydan sonra hakimiyyəti yenidən Kasavubuya təhvil vermişdir. 1961-ci ildə ölüm hökmü əsasında güllələnmiş Patris Lumumbanın ölümündə Mobutu Sese Sekonun əli olduğu versiyası hər zaman səsləndirilmişdir.
1961-ci ildə Müdafiə Naziri vəzifəsinə qədər yüksələn Mobutu dörd il sonra Prezident Yozef Kasavubunu devirərək hakimiyyəti ələ keçirmişdir. 1967-ci ildə Konqo ordusuna bağlı muzdlu hərbçilərin başlatdığı üsyan hərəkatını yatırmaqla məşhurlaşmışdır. Katanqa bölgəsində yerləşən kömür mədənlərini dövlətin xeyrinə özəlləşdirərək, xarici investisiyanın ölkəyə cəlb olunmasına çalışmışdır.