cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emin Cəfərov
Emin Cəfərov (12 oktyabr 1979) — Azərbaycanı təmsil edən atıcı.
Karyerası
Emin Cəfərov Azərbaycanı 2020-ci ildə XXXII Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil elədi. İyulun 25-də stend atcılığı turnirində çıxış edən Emin Cəfərov mübarizə apardı. Həmin gün baş tutan birinci mərhələdə o, 70 balla 24-cü pillədə qərarlaşdı. Bir gün sonra, iyulun 26-da baş tutan növbəti mərhələdə isə o, 45 balla 26-cı pillədə qərarlaşdı. Nəticədə Emin Cəfərov təsnifat mərhələsini 115 balla 30 idmançı sırasında 26-cı pillədə başa vurdu və mübarizəsini dayandırdı.
Klinik psixologiya
Klinik psixologiya şəxsin zehni, funksional və emosional əksikliklərini araşdıran psixologiya sahəsidir. Psixoterapiya metodlarından mütəmadi olaraq istifadə edən klinik psixologiya, tədqiqat, tədris və proqram inkişafı ilə əlaqəli mövzuları əhatə edir. Klinik psixologiya bir ixtisas sahəsi olaraq, fərdlər, eləcə də ailələr və fəqrli irqlərə mənsub cəmiyyət həyatının qarşılaşdığı problemləri həll etməyə çalışır. Ümumi olaraq klinik psixologiya problemləri test və ya müsahibə üsulları vasitəsilə qiymətləndirmək, diaqnoz qoymaq, həll yollarını tapmaq məqsədilə müdaxilə etmək və elmi tədqiqat sahələrini əhatə edir. Yəni, burada təhsil, tədris və məsləhət metodları ilə yanaşı, ciddi psixopatoloji müdaxilə və elmi tədqiqat sahələrindən də istifadə olunur. Bu fəaliyyətləri idarə edən şəxslər psixiatriya sahəsi üzrə müəxəssislər və klinik psixoloqlardır.
Klinik psixoloq
Türkiyədə 2014-ci ildə çıxan 1219 saylı Qanun və 29007 saylı İdarəçiliklə Səhiyyə Nazirliyinə bağlı olaraq klinik psixologiya sahəsində çalışacaq peşə mənsubları və fəaliyyətləri təyin olunmuşdur. Bu qanunla ilk dəfə olaraq psixoloq və klinik psixooqların vəzifə sahələri aydın şəkildə müəyyənləşdirilmişdir. Rəsmi qazetdə yayımlanan İdarəçilikdə "Klinik psixoloq" obyektiv ölçü vasitələri, müşahidə və müsahibə üsullarından istifadə edərək psixoloji qiymətləndirmə ilə beynəlxalq diaqnoz və təsnifat sistemlərində xəstəlik olaraq qəbul edilməyən və Səhiyyə Nazirliyinin də uyğun hesab etdiyi hallarda psixoterapiya prosedurlarını həyata keçirir. Xəstəlik olaraq qəbul edilən vəziyyətlərdə isə mütəxəssis həkimin diaqnozuna və müalicə üçün istiqamətləndirməsinə uyğun olaraq psixoterapiya metodlarını tətbiq edir. Psixologiya lisenziyasına dair müvafiq qanunvericiliyə \sasən müəyyənləşdirilmiş və Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən psixologiyanın tibbi tədbiqləri üzrə sertifikat almış, səlahiyyətlərini təsdiqləyən psixoloqlar sertifikatlaşdırma sahələrindəki tibbi fəaliyyətlərində çalışa bilərlər. " deyilmişdir.
Əli Cəfərli
Əli İsa oğlu Cəfərli (29 avqust 2001; Füzuli rayonu, Azərbaycan — 27 sentyabr 2020; Suqovuşan, Tərtər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əli Cəfərli 29 avqust 2001-ci ildə Füzuli rayonunda dünyaya göz açmışdır. Əslən Füzuli rayonunun Dövlətyarlı kəndindən idi. Orta təhsilini aldıqdan sonra həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olmuşdur.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Əli Cəfərli 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Əli Cəfərli 27 sentyabr 2020-ci ildə Suqovuşan istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur. Əli Cəfərlinin nəşi bir ay sonra, 28 oktyabr 2020-ci ildə DNT analizi ilə müəyyən olunaraq ailəsinə təhvil verilmiş və torpağa tapşırılmışdır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əli Cəfərli ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Laçın rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əli Cəfərli ölümündən sonra "Laçının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
NGC 418
NGC 418 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Heykəltəraş bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
III Məhəmməd ibn Əbdürrəhman
III Məhəmməd və ya Məhəmməd ibn Əbdürrəhman (d. 976 - ö. 1025) — 11. Kordova xəlifəsi.
Kərəsf
Kərəsf- İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanının Mərkəzi bəxşində şəhər.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə şəhərdə 3,083 nəfər yaşayır (965 ailə).
Milli tərkibi
Əhalisi Azәrbaycan türklərindən ibarətdir və Azərbaycan türkcəsində danışırlar.
Anar Məmmədov (kikboksçu)
Anar Məmmədov — dünya çempionu, Azərbaycan Respublikası nın idman ustası dərəcəsi sahibi, Azərbaycan Kikboksinq Federasiyası yığma komandasının üzvü.
Həyatı
Məmmədov Anar Çingiz oğlu 02.02.1996-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.2002-ci ildə Mikayıl Müşfiq adına 18 saylı orta məktəbə gedib. 2013-2017-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında təhsil almışdır. 2017-2018-ci illərdə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri ndə hərbi xidmət etmişdir.
İdman Kariyerası
2010-cu ildən idmanın Kikboksinq idman növü ilə Eduard Məmmədov un məşqçiliyi altında məşğul olub. Məşğul olduğu müddətcə 6 dəfə Azərbaycan çempionu, peşəkarlar arasında Azərbaycan kəmərinin sahibi olub.
Gəncə körpüləri
Gəncə körpüləri — Gəncənin ən çiçəklənən vaxtının- XI-XII yüzilliklərin abidələri.
Köhnə Gəncə ərazisində Gəncəçay üzərindən atılmış üç çoxaşırımlı körpünün indiyə ancaq dayaqları və kiçik fraqmentləri qalmışdır. Gəncə körpüləri iki hissəliqalası olan inkişaf etmiş çaysahili şəhərlərdə sahillərarası əlaqəni təşkil etmək baxımından nadir mühəndis qurğularıdır. Körpülərdən ikisi şəhər qalasının — şəhristanın hissələri arasında,çay axarının aşağısında olan isə,bayır şəhərin iki sahili arasında gediş-gəlişi təmin edirmiş.
1939-1940-cı illərdə aparılan tədqiqatlar zamanı Gəncə körpülərinin dağınıq dayaqları aşkar edilmişdir. Lakin bu üç körpü ilə bərabər, haqqında elmi ədəbiyyatda məlumat verilməyən və Gəncədən 5 km şimal-şərqdə yerləşmiş qədim Gəncəni sağ və sol sahilə ayıran Gəncəçayda salınmış iki körpü də mövcud idi. Körpülərdən birincisi dağıldıqdan sonra ikinci körpü də yerin əlverişli olması nəzərə alınaraq, burada tikilmişdir. Bu körpülərin hər biri XII əsrdə inşa olunmuşdur ki, onlardan ikisindən bu gün də istifadədə edilir.
Tarixi
thumb|300 px|Azərbaycan körpüləri təsvir edilmiş poçt markası Mürəkkəb relyefli yer quruluşu,ərazisində çayların sıx şəbəkəsi Azərbaycanda çoxlu körpülər tikilməsinin ilkin amilləridir. Ölkədaxili ilişgiləri çətinləşdirən təbii maniələri azaltmaqla yanaşı,Azərbaycanın ərazisini kəsib keçən qitələrarası ticarət marşrutlarında da rahat gediş-gəlişi təmin etmək üçün körpülər salınması zəruri idi. Bu səbəblərdən qonşu ölkələrlə müqayisədə,Azərbaycanın zəngin körpüsalma adətləri olmuşdur. Azərbaycanın istər güney,istərsə quzey bölgələrində qalan bir sıra körpülər nadir memarlıq-mühəndis əsərləri sayılır.
Körpülər
Gəncə körpüləri ikihissəli qalası olan inkişaf etmiş çaysahili şəhərlərdə sahillərarası əlaqəni təşkil etmək baxımdan nadir mühəndis qurğularıdır. Körpülərdən ikisi şəhər qalasının - şəhristanın hissələri arasında,çay axarının aşağısında olanı isə,bayır şəhərin iki sahili arasında gediş-gəlişi təmin edirmiş.
Şəhristanarası körpülər hər iki sahilin qala qapılarına birləşdiyindən onların ucları qoşa bürclərlə qorunurdu. Onlardan cənubdakının eni 4 metrə bərabərdir. Körpü üstünün beləcə çox enli olmaması onun şəhəriçi tikili olması və bununla bağlı müəyyən müdafiə tələblərinə uyğunlaşdırılmasından irəli gəlmişdir. İkinci - orta körpünün qalıqlarından onun əsas konstruktiv hissələrinin but daşından tikildiyi və mərmərəbənzər daşla üzləndiyi bəlli edilmişdir.
Orta körpüdən 400 metr cənubda tikilmiş üçüncü körpünün aşırımları çox və enlidir (6.70 m). Bu hissədə çay yatağı da enlidir. Ancaq körpünün özünün enli olmasını onun Gəncəyə gəlib gedən saysız karvanların yolu ağzında yerləşməsi ilə izah etmək olar. Mütəxəssislər qalıqlarına əsaslanıb onun çaydaşı və bişmiş kərpicdən tikildiyini söyləyirdilər. Elmi araşdırmalara cəlb edilmiş bir köhnə foto (XIX əsrdə çəkilmişdi) bu faktı təsdiq etdi və bu körpünün gözəl memarlıq həlli olduğunu bəlliləşdirdi.
Fotoda körpünün beş tağı çəkilmişdir (araşdırıcıların fikrincə körpü doqquzaşırımlı imiş). Təsvirdən göründüyü kimi,onun aşırımları müxtəlif ölçülü olub kənar tağın üstündən sahilə enişli,pandusvari səthlə birləşirmiş. Körpünün özülü və dalğayanları (yəqin ki,həm də ümumi kütləsi) daşdan tikilmişdi. Aşırımların tağları kərpicdən qurulmuş,tağlararası dayaqlar kərpiclə üzlənmişdi. Tağlararası dayaqlar düzbucaqlı tutum şəklində körpünün bütün hündürlüyü boyu irəli çıxarılmış,onun alt hissəsində incə tağ açırımı,üst hissəsində isə kiçik pəncərə gözü vardı. Bu incə ayrıntıların və gözəl biçimli tağların ritmi körpüyə özümlü bədiilik verirmiş. Şübhə yoxdur ki,şəhər içində olan o biri iki körpü monumentallıqda və üslub incəliyində fotosu qalan körpüdən geri qalmırmış. Hər üç Gəncə körpüsü Azərbaycan körpü memarlığının monumental əsərlərindən idi.
Maliyyə planı
Maliyyə planı — xarici şəraitdən və gələcək maliyyə axınlarının koordinasiyasından asılı olaraq mövcud maliyyə resursları ilə onların əldə edilməsinin reallığına uyğun olaraq məqsədlərin seçilməsi gəlir və xərclərin formalaşması planlarının hazırlanmasında və icrasına nəzarətdə ifadə edilir, pul ifadəsində ifadə olunan cari maliyyə vəziyyətini, onlara nail olmaq üçün məqsədləri və vasitələri nəzərə almaq.
Gəncə körpüləri
Körpülər
Şəmkir şəhər yerində dayaqları Şəmkirçay yatağında qalan qoşa körpü də xronoloji və üslubi baxımdan Gəncə körpülərinə yaxın olmuşdur.
Maliyyə planı
Tərifi
Bazar iqtisadiyyatı şəraitində öz fəaliyyətinin maliyyə planlaşdırılması ayrı-ayrı şəxs, ailə, təşkilat, bütöv bir dövlət və ya onların birliyi tərəfindən həyata keçirilə bilər, müəssisələrdə isə maliyyə idarəçiliyinin tərkib hissəsidir. Mühasibat balansı, mənfəət və zərər haqqında hesabat və pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabat maliyyə planlaşdırmasının formaları deyil, çünki onlar müəssisənin artıq həyata keçirilən fəaliyyəti haqqında ilkin sənədlərdən məlumatları əks etdirir.
Strateji maliyyə planlaşdırmasının vəzifəsi uzun müddət üçün maliyyə fəaliyyətinin proqnozlaşdırıldığı məqsədlər, maliyyə imkanları və xarici şərtlər arasında balans yaratmaq və qorumaqdır. Planlı iqtisadiyyatda iri təsərrüfat subyektlərinin fəaliyyətinin maliyyə-təsərrüfat planlaşdırılması dövlət tərəfindən həyata keçirilir, maliyyə resursları dövlətin uzunmüddətli məqsəd və vəzifələrinə uyğun olaraq sahələr və sektorlar arasında bölüşdürülür.
Maliyyə planlaşdırma üsulları
Bazar iqtisadiyyatı şəraitində ümumiləşdirilmiş maliyyə proqnozlaşdırılması zamanı adətən aşağıdakılar nəzərə alınır:
Planlaşdırma prinsipləri
Planlaşdırma prosesi aşağıdakı prinsiplərdən istifadə etməklə həyata keçirilməlidir:
Halmahera dənizi
Halmaxera dənizi — Sakit okeanında adalar arası dəniz olaraq, İndoneziyaya məxsus Molukka və Yeni Qvineya adaları arasında yerləşir. Qərbdə Halmahera, şimalda Vayqeo, şərqdə Cedravasix, cənubda Misool, cənub qərbdə isə Obi adaları arasında mövqe tutur. Sahəsi 75,000 km², həcmi 56,000 km³, orta dərinliyi 747 m, ən dərin yeri isə 2072 metr təşkil edir. Səthində temperatur avqustda 25,7 S, mayda isə 28,6 S təşkil edir. Duzluğu 34-34,6 ‰ arası dəyişir. Əsas limanı Soronq (Yeni Qvineya).
Dib relyefi
thumb|300px|Halmahera dənizi
Qısa və ensiz şelf xəttinə malikdir. Şimal-şərq, şərq ərazilərdə şelf xətti nisbətən parçalıdır və dənizdə kiçik dayazlıqlar əmələ gətirir. Dərinlik birdən-birə artaraq 1000 metrə çatır. Dənizin cənubunda dərinlik 2000 metri də keçir. Boğazlarda dərinlik 1000 m, cənub hissələrdə isə 100–500 m çatır. Bu səbəbdən cənub boğazlarında axınlar daha güçlüdür.
İqlimi
Dəniz ekvatorial iqlim qurşağında yerləşir və mussonların təsirinə məruz qalır. İl boyu isti və rütubətli iqlimə malikdir. Temperatur 28 s, bəzi yerlərdə isə 35 s qədər yüksəlir. Dekabr-mart ayları qış mussonları müşahidə edilir. Bu zaman küləklər şimal-qərb, qərb, şimal-şərq istiqamətində əsir. Apreldən Maya qədər cənub-qərb küləkləri, iyun-sentyabr ayları isə cənub-şərq küləkləri müşahidə edilir. Dənizdə sentyabrda küləklərin güçü 3–5 m/san, qışda isə Sibir antisiklonu ilə Avstraliya antisiklonunun təsirinə məruz qalması ilə əlaqədar 5–6 m/san təşkil edir. İl boyu yağıntılı olur və yağıntının miqdarı 2500 mm yüksək olur.
Canlılar aləmi
Dəniz canlılar aləmi zəngindir. Cənub hissədə isə nisbətən azdır. Burada delfin, dəniz tısbağası, skatlar və köpək balıqlarına rast gəlinir. Dənizdə 1309 növ balıq, 537 növ mərcan, 699 növ molusk vardır. Bu cür növ müxtəlifliyi dənizə alimləri və turistləri cəlb edir. Vayqeo adasında mirvari ferması vardır.
Qapıçılar kralı (film, 1976)
Qapıçılar kralı filmi rejissor Zəki Ögtən tərəfindən 1976-ci ildə ekranlaşdırılmışdır. Dram, macəra, komediya janrında olan bu film "Çiçəkfilm" kinostudiyasında istehsal edilmişdir. Əsas rolları Kamal Sunal, Sevda Fərdağ, Bilgə Zobu, Sevil Üstəkin, Şövkət Altuğ ifa edirlər.
Məzmun
Seyid böyük binanın qapıçısıdır. Onun əvvəlki direktor ilə arası yaxşıdır, ancaq indiki direktor ilə arası heç yaxşı deyil. Seyid çox çevikdir və hər işin öhdəsindən gəlir. Bir gün əvvəlki direktor ona böyük pulunun bir qisminin açarını verər. Bu an binaya yeni köçən Mahir plan hazırlayar və açarı almaq üçün çalışar. Ancaq Seyid bu planı başa düşər və onları polisin ayağına verir. Qısa müddətdə Seyid zəngin olur və binanın 51%-ini alır.
Həmçinin bax
Türkiyə filmlərinin siyahısı 1976-cı ilin filmləri 1970-ci illərin filmləri
Pamandzi adası
Pamandzi adası —  Hind okeanınında Komor adaları arxipelaqına aid olan ada. Adanın sahəsi 10.95 km²-dir.
Mayotta Fransanın Dənizaşırı departamenti olan Mayottanın ikinci ən böyük ərazisindir.
İqlimi isti, rütubətli və tropikdir. Burada beynəlxalq hava limanı vardır.
Kiçik Ermənistan
Kiçik Ermənistan — Kiçik Asiyada, Fərat, Kelkit və Qızılirmaq çaylarının yuxarı hissəsində tarixi vilayət.
Gəmi
thumb|right|200px|Gəmi Gəmi — Arximed prinsipinə əsasən suda üzə bilən su nəqliyyat maşını. Qayıq ilə gəmi arasındakı fərq onun ölçüsündədir.
Gəmilər xüsusi gəmiqayırma zavodlarında hazırlanırlar. Gəminin gövdəsi hazır olduqdan sonra o suya buraxılır və sonra suda tam quraşdırılır.
Gəmilər vacib nəqliyyat vasitələrindəndir. Onlardan həm sərnişin, həm də yüklərin daşınmasında istifadə olunur. Yüklər konteynerlərə yığılaraq uzaq məsafələrə daşınır. Böyük yük gəmiləri neft tankerləridir. Sərnişin gəmilərindən daha çox səyahət üçün istifadə olunur.
Gəmi növləri
Teploxod — daxili yanacaq mühərriki ilə hərəkətə gətirilən gəmi;
Yaxta — motorlu və yaxud yelkənli yüngül gəmi;
Aviadaşıyıcı — göyərtə aviasiyasiyası daşıyan hərbi gəmi.
Avarlı Gəmi
avarlarla hərəkətə gətirilən gəmi, bəzi Avarlı gəmilər yelkənlə və ya asma mühərriklə təchiz edilir. Dəniz və çay Avarlı gəmiləri qədim dövrlərdən istifadə olunur. Hələ Qədim Misirdə çoxavarlı qayıqlar işlədilirdi. Finikiyada, sonralar isə Qədim Yunanıstan, Karfagen və Romada iri Avarlı gəmilər (triyer və s.) düzəldilirdi. Bu gəmilərin əsasında 7 əsrdə qalera yaranmışdı. Sonralar Avarlı gəmi yelkənli gəmilərlə əvəz olundu. Dəniz və çay Avarlı gəmiləri gəmiçilikdə, idmanda və müxtəlif məqsədlərlə (kiçik vətəgə, xilasetmə gəmiləri və s.) istifadə edilir. Gəmiçilikdə az işlədilən Avarlı gəmilər müxtəlif təyinatlı olur. Bunlardan qondolanı və digər qayıqları (bütöv, hava ilə doldurulan və ya yığılıb-açılan) göstərmək olar.
III Hişam
III Hişam və ya Hişam ibn Məhəmməd (هشام بن حمد بن عبد الملك) (d. 974 - ö. dekabr 1036) — 12. Kordova xəlifəsi.
Polonezköy Təbiət Parkı
Polonezköy Təbiət Parkı ― Türkiyənin İstanbul ilindəki Polonezköy kəndində yerləşən təbiət parkı.
Polonezköy kəndi İstanbul ilinin Beykoz ilçəsində yerləşir. Ərazi 1994-cü ildə Ətraf və Meşə Nazirliyi tərəfindən təbiət parkı elan edilmişdir. Park 3 004 hektar ərazini əhatə edir. Bura İstanbul ilinin ilk və ərazi baxımından ən böyük təbiət parkıdır. Qorunan ərazi uğursuz Noyabr qiyamından sonra 1842-ci ildə Polşa mühacirləri tərəfindən məskunlaşılan Polonezköy kəndinin adını daşıyır. Yaşayış məntəqəsi əvvəlcə Adam Yeji Çartorıyskinin şərəfinə "Adamköy" və ya "Adampol" olaraq adlandırılmış, lakin daha sonra "Polonez Karyesi" olaraq dəyişdirilmişdir. Kənd mövcud rəsmi adını 1923-cü ildə almışdır.
Flora
Təbiət parkı çox zəngin bitki örtüyünə malikdir. Ərazidəki bitkilərə Avstriya şamı, türk şamı , adi şam , yay palıdı , Quercus petraea, Avstriya palıdı , Quercus frainetto, adi atşabalıdı , əkin şabalıdı , adi küknar , Şərq çinarı , həmişəyaşıl sərv , Carpinus betulus, nahamar qarağacaq , qızılağac , Şərq fıstığı , tüklü cökə , tuya , mərəvcə , nəcib dəfnə , çiyələk ağacı , Laurocerasus officinalis, Cotoneaster horizontalis, birdişicikli yemişan , qırmızı pirakanta , Erica arborea və adi başınağacı  daxildir.
Fauna
Təbiət parkında qırqovul və maral təsərrüfatı var. Mühafizə olunan ərazidə müşahidə edilən vəhşi heyvanlar nəcib maral, cüyür, çöldonuzu, çaqqal, sincab, dələ, gəlincik kimi məməlilər və qırqovul, kəklik, şahin, sar, qızılquş, qara qaratoyuq, alabaxta, bayquş və sərçə kimi quşlardır.
Fərhad Əliyev (şəhid)
Fərhad İlham oğlu Əliyev (7 sentyabr 1993; Sumqayıt, Azərbaycan — 20 oktyabr 2020; Füzuli, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələri'nin Mahhxhq kiçik çavuşu, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Fərhad Əliyev 7 sentyabr 1993-cü ildə anadan olub. Ailənin tək övladı olan Fərhadın hələ heç bir yaşı tamam olmamış atası rəhmətə getdiyindən onu anası tək böyüdüb. Fərhad 9-cu sinfə kimi 20 saylı məktəbdə təhsil alıb. Daha sonra Bakı İdarəetmə Kollecində təhsilini davam etdirib.
Hərbi xidmətləri
Naftalan şəhərində hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra yolunu yenə də hərbidən salıb. Fərhad 877-ci hərbi hissədə MAXE kiçik çavuş kimi xidmət edib.
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Fərhad Əliyev Füzuli və Xocavənd döyüşlərində savaşıb. Füzuli rayonu Yuxarı Seyidəhmədli kəndi istiqamətində bir neçə adsız yüksəkliyin ələ keçirilməsində, eləcə də Füzuli rayonunun Kürdlər, Yuxarı Abdurrəhmanlı, Gecəgözlü kəndlərinin alınmasında xüsusi rolu olub. Qəhrəmanımız oktyabrın 20-də Füzuli rayonu Gecəgözlü kəndində düşmən üzərinə hücuma keçərkən şəhid olub. Nəşi neytral zonada qaldığından yalnız 29 gün sonra oradan çıxarmaq mümkün olub. 19 noyabr 2020-ci ildə Sumqayıt Şəhidlər Xiyabanı'nda dəfn olunub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı verilmiş tapşırıqları şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fərhad Əliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Xocavənd rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fərhad Əliyev ölümündən sonra "Xocavəndin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Fərhad Əliyev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Elşən Qapaqov
Elşən Rafiq oğlu Qapaqov (Qazax rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovniki, "Zəfər" ordeni laureatı.
Həyatı
Elşən Qapaqov Qazax rayonunda anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun polkovniki olan Elşən Qapaqov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsində xüsusi xidmətlərinə və işğal olunmuş ərazilərin azad olunması zamanı düşmənin məhv edilməsi üzrə qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını yerinə yetirən zaman göstərdiyi qəhrəmanlıq nümunəsinə görə, həmçinin hərbi qulluq vəzifəsini yerinə yetirən zamanı igidliyin və mərdliyin nümayiş etdirilməsinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 09.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elşən Qapaqov "Zəfər" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Elşən Qapaqov "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Rəfiq Turan
Rəfiq Turan — Türk akademik, Türk Tarix Qurumunun keçmiş prezidenti.
Həyatı
Refiq Turan 1956-cı ildə Türkiyənin İsparta ilçəsində anadan olmuş, 1967-ci ildə ibtidai təhsilini, 1974-cü ildə isə İspartada lisey bitirmişdir. 1978-ci ildə Ankara Universiteti Dil və Tarix-Coğrafiya Fakültəsinin Tarix bölməsinin bakalavr pilləsini, 1980-ci ildə həmin universitetin Ümumi Türk Tarixi kafedrasında magistraturasını, 1983-cü ildə isə doktoranturanı bitirmişdir.
Qazi Təhsil fakültəsinin Sosial Elmlər Təhsili bölməsinin Tarix Təhsili qoluna köməkçi dosent vəzifəsinə təyin olunduqdan sonra 1989-cu ildə dosent, 1995-ci ildə professor adını qazanmışdır. 6 mart 2015-ci ildə prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın qərarı ilə Türk Tarix Cəmiyyətinin prezidenti vəzifəsinə təyin edilmişdir.
Fəaliyyəti
TTQ-da vəzifəyə başladıqdan sonra ilk öncə 1915-ci il hadisələri üzərində işləyəcəyini açıqlayan Rəfiq Turan diqqətləri hadisələrin akademik, siyasi və təbliğat tərəflərinə yönəltməyə başladı. Hadisələrdə əsas müzakirə mərkəzi Türkiyə və Ermənistan münasibətləri olmasından daha çox başqa güclərin olduğunu açıqladı. Qatıldığı tədbirlərin birində İslamın dünyaya gəlməsini dünya tarixindəki ən əhəmiyyətli hadisələrdən biri olduğunu və bu dinin türklər tərəfindən qəbul edilməsi prosesini kimi qeyd etdi.
Hələ də Türkiyədə mübahisəli olan Lozanna müqaviləsini müvəffəqiyyətli və qazanılan müharibələrlə mütənasib bir müqavilə olaraq görmədiyini bildirdi. Bu ritorikası Türk Tarix Cəmiyyətinin keçmiş rəhbərlərindən biri olan Yusuf Halaçoğlunun diqqətini çəkdi.
Qurumun prezidenti olduğu dövrlərdə Türkiyənin aktual və tarixdən bəhs edən məsələlərinə dair mövzular başda olmaqla, erməni məsələsi, Pontus, Egey Adaları, Kipr, Balkanlar, Şərqi Aralıq dənizi, Qara dəniz, Orta Asiya, Qafqaz, Suriya və digər tarixi və mədəni mövzulara aid sənədli filmlər hazırladaraq Türk Tarix Qurumunun vasitəsilə xalqa çatdırdı.
Mükafatları
Türk Tarix Cəmiyyətindəki prezidentliyi dövründə Türk dünyasına xidmət etdiyinə görə 22-ci Beynəlxalq Mükafat ilə qiymətləndirilən Rəfiq Turan eyni zamanda Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Tarix İnstitutu tərəfindən elmi tədqiqatları və iki ölkə arasında akademik əlaqələrin inkişafına verdiyi töhfələrə görə fəxri doktor dərəcəsi ilə mükafatlandırılmışdır. Türk Cümhuriyyətlərinin 25-ci Yubiley Medalına sahib olan R.Turan, habelə Türk tarixi sahəsindəki fəaliyyətlərinə görə Anadolu Media Mükafatına layıq görülmüşdür.
Beyin yarımkürələrinin funksiyaları
İlkin anlayış
İnsanlar arasında formalaşmış fikirə görə sağ və sol beyin yarımkürələrinin funksiyaları insanların müxtəlif fəaliyyətlərini təmin edir. İlk olararaq demek olar ki bu sahədə aparılan tədqəqatlar müxtəlif alimlər tərəfindən müxtəlif cür səsləndirilir. Bu tədqiqatlarda alimlərin gəldikləri nəticələr son zamanlar texnalogiyanın inkşafı ilə əlaqədar olaraq dahada genişlənib. Beyin hissələri üzərində aparılan araşdırmalar əvvəlki araşdırmaları ziddiyətli çıxmağa başlayır. Bu sahədə araşdırma aparmış alimlərdən Robert Ornsteyn, Jeff Anderson, Anna Abraham, Mark Beeman, Adam Bristol, Kalina Christoff, Andreas Fink, Jeremy Gray, Adam Green, Rex Jung, John Kounios, Hikaru Takeuchi, Oshin Vartanian, Darya Zabelina adlarını çəkmək həmçinin Utah Universitetinin nevroloqlarını bildirmək  olar. Beyinin doğurdanmı sol yarımkürəsi dillər, Riyazıyyat, məntiq ,ağıl, grammatika, təhlil və yazı, sağ yarımkürə isə rəng qavrayışı, musiqi, təxəyyül, xətyal etmə, planlaşdırma, ritim hissi və yaradıcılıq kimi hissələrə bölünür. Bu alimlərin apardıqları araşdırmalarada ilk olaraq  Robert Ornsteyn, araşdırmasına baxaq.
Robert Ornsteyn tədqiqatları
Robert Ornsteynin tədqiqatlarında yarımkürələrin dominantlığı.Sol beynin - məntiq, riyazi, praktik, analitik, dillər, təhlil və yazı, sağ beynin isə- musiqi, ritim hissi, rəng qavrayışı, xəyal etmə, təxyyül və zövqə malik olduğu bildirilirdi. ]] Kaliforniya Universitetinin Professoru Robert Ornsteyn bu sahədə apardığı araşdırmada beyinin hər iki tərəfinin müxtəlif funksiyalara malik olub olmadığını praktiki olaraq gösdərdi. O araşdırmasında bildirdi ki beyinin sol tərəfi zədələnərsə bədənin sağ hissəsi, sağ hissə zədələnərsə bədənin sol hissəsi iflic olur. Robert Ornsteyn beyinin hər iki tərəfinin birlikdə işlədiyi bildirərək identik beyin fərziyyəsindən çıxış etdi. O beyin hissələrinin hansı funksiyaları yerinə yetirdiyini öyrənmək üçün öz tələbələri ilə birlikdə tədqiqatlara başladı. Müxtəlif tələbələrini müxtəlif sahələrədə sınayaraq onların beyinlərinin hansı hissələrinin aktiv olduğunu müşahidə etdi. Bunun üçün xüsusi aparatdan istifadə edirdi. Məktub və inşa yazmaq, kubikləri düzəltmək, riyazı məssələəri həll etmək, məntiqi təhlil və xəyal etmək kimi mxütəlif sahələrə beyin dalğalarını izlədi. Belə nəticəyə gəldi ki, sol beyin yarımkürəsi Riyazıyyat, məntiq ,ağıl, grammatika,  təhlil və yazı, sağ tərəf isə rəng qavrayışı, musiqi, təxəyyül, xətyal etmə, planlaşdırma, ritim hissi və yaradıcılıq kimi funksiyalara ayrılır.
Onun araşdırmalarında oda müəyyən olunmuşdur ki insan beyninin hansı hissəsini daha çox işlədirsə həmin hissə də daha fəal olur. Lakin işlədilməyən hissələr isə geddikcə zəyifləyir. Ona görə də uşaqları böyüdərkən onların müxtəlif sahələrdə beyinlərinin inkşaf etdirilməsinə diqqət yetirilir.
Şəbəkələr
Anna Abraham, Mark Beeman, Adam Bristol, Kalina Christoff, Andreas Fink, Jeremy Gray, Adam Green, Rex Jung, John Kounios, Hikaru Takeuchi, Oshin Vartanian, Darya Zabelina kimi alimlərin tədqiqatları:
Alimlərin fikrincə yaradıcılıq insan beyninin tək bölgəsində ya da tək bir hissəsində olması fikri doğru deyildir. İnsan beynin yaradıcılığın hansı dövründə və hansı yaradıcılıqla məşğul olmasından aslı olaraq beyinin mütəlif bölgələri fəaliyyət göstərir. Beyinin müxtəlif bölgələri - həm sağ həmdə solda yerləşən hissələr qarşıya qoyulan məsələni tam olaraq yerinə yetirmək üçün birlikdə fəaliyyət gösdərir. Görülən işlərdən aslı olaraq beyinin müxtəlif hissələri bu işdə aktivlik gösdərir. Misal olaraq demek olar ki gözümüzlə hər hansısa həcmi ölçmək və bunu anlamaq beyinin dorzal (arxa) hissəsi aktivləşir. Bu hissə isə müxtəlif hissələr ilə əlaqədədir:beyinin daxili divar girintiləri (intraparyetal sulkus), frontal göz hissələri. Əgər görülən iş dillə bağıldırsa bu zaman : beyinin səsə nəzarət edən Broca bölgəsi, danışıqları anlamağa nəzarət edən Wernicke bölgəsini gösdərmək olar.
Yaradıcılıq qabiliyyətinə diqqət etdikdə görmək olar ki bu sahənin 3 önəmli hissəsi meydana çıxır. Bunlar: diqqəti mərkəzə yönəltmək ( yürüctücü diqqət Şəbəkəsi ), Xəyal şəbəkəsi və diqqət şəbəkəsidir.
Görüləcək bir işin, həll olunacaq bir problemin, riyazi bir məsələnin ya da hər hansısa bir çətinliyin aradan qaldırılması üçün  bir müddətlik ( çox zaman qısa bir müddət) beyin bütün diqqərini bir mərkəzə ya da hər hansısa bir məsələyə yönəldir. Bu zaman beyinin yürütücü diqqət şəbəkəsi aktiv fealiyyətə keçir. Bu şəbəkə isə beynin alın lobunda yerləşən profrontal korteksin yan və xarici hissələri yəni lateral hissəsi ilə əlaqə yarada bilir.
Xəyal şəbəkəsi adlandırdığımız düşüncə forması insanların keçmişdə, indiki zamanda və ya gəlcək proseslərdə hadisələrin fərqli düşünülməsi keçmiş ya da indiki məsələlərə alternativ formada yanaşma kimi simulyasiyaların bol olduğu bir alandır. Xəyal  şəbəkəsi insanların daha xəyalpərəst, fərqli və ya çox zamanda  özlərinə sərf edən formada qurduqları simulyasiyalardir.
200px|thumb|right|Jeff Andersonun tədqiatalarında Maqnit Rezonans texnikası ilə çəkilən rəsimlər.Bu rəsimlərə əsasən beyinin hansı hissəsinin qarşıya qoyulan məsələnin həlli üçün daha fəal olduğu müəyyən olunmağa çalışılırdı.
Utah Universiteti tədqiqatları
Utah Universitetinin alimləri 2 ilə yaxın araşdırma aparması nəticəsində müəyyən etdilər ki ,insan beyninin her iki tərəfindən birinin dominantlığı yəni hər hansı bir yarımkürənin digərinə nisbətdə yaxşı işləməsi vu bu tərəfin insan üzərində üstün olmasının doğru olmadığı bildirilir. Mindən artıq insan üzərində aparılan tədqiqatlarda nevroloqlar insan beyninin 7 min hissəsini ayrı ayrılıqda incələyir və qeyd edirlər.Bu tədqiqatlar Maqnit Rezonans aparatı vasitəsiyə aparılırdı. Jeff Anderson bu tədqəqatın nəticəsi olaraq bildirir ki, əslində insan funkisyalarının bəziləri insan beyninin yalnız bir hissəsində cəmlənmişdir. Ancaq Anderson bunun yarımkürələrdən hər hansısa birinin daha üsdün olduğu anlamına gəlmədiyini bildirdi.
Həmçinin bax
Beyin
Sinir sistemi
Dayaq və hərəkət sistemi (Anatomiya)
Qan-damar sistemi
Sümük iliyi
Xarici keçidlər
Sinir sistemi
Beynin sağ və sol yarımkürələrin funksiyası barədə yanlış bilinənlər
Yaratıcılığın Gerçek Sinirbilimi
Sağ və sol beyin yarımkürələri
HIP 14810
HIP 14810, Qoç bürcünün şimal bürcündə üç ekzoplanetar yoldaşı olan ulduzdur. O, Delta Arietisdən təxminən 1,3° şimalda yerləşir,, lakin 8,6 görünən vizual böyüklüklə çılpaq gözlə görünmək üçün çox zəifdir. Sistem paralaks ölçmələrinə əsasən Günəşdən 165 işıq ili məsafədə yerləşir, lakin −5 km/s radial sürətlə yaxınlaşır. Bu, G6V ulduz təsnifatına malik adi G tipli əsas ardıcıl ulduzdur. O, nisbətən aşağı fəaliyyət səviyyəsinə və 0,5 km/s aşağı proqnozlaşdırılan fırlanma sürətinə malikdir ki, bu da onun təxminən səkkiz milyard il yaşı olan köhnə ulduz olduğunu göstərir. Ulduzun kütləsi və parlaqlığı Günəşlə eyni olan yüksək metallığa malikdir.
Planet sistemi
Ulduzun orbitində üç təsdiqlənmiş planet var. HIP 14810 b və HIP 14810 c üçün kəşf sənədi 2007-ci ildə, HIP 14810 d üçün isə 2009-cu ildə c planeti üçün orbital parametrlərin təftişi ilə birlikdə nəşr edilmişdir. Simulyasiyalar göstərir ki, bu planetlərin orbitləri yaşayış zonasında hipotetik super-yer üçün sabit orbitə imkan vermir.
Xaçın knyazlığının memarlığı
Xaçın knyazlığının memarlığı — Xaçın knyazlığında inkişaf etmiş memarlıq ənənəsi.
Kirakos Qandzaketsi
Həsən Cəlal sülaləsi ilə yanaşı, Qandzaketsi Yuxarı Xaçın ərazisində hakimiyyətdə olmuş knyaz Vaxtanqın da quruculuq işləri ilə bağlı məlumatlar verir. Bu sülalə başlanğıcını çar Vaxtanqdan götürür. Onun oğlu Həsənin həyat yoldaşı, Kürike çarının qızı Mamaxatun Xudavəng monastırında rahibəliyi qəbul etmişdi. Həsəndən sonra hakimiyyətə onun oğlu Vaxtanq Axbak gəlmişdi. Vaxtanq Axbak Kaen vilayətinin kürd mənşəli hakimi Sadunun qızı Arzu xatunla evli idi. Arzu xatun eyni zamanda Zakare və İvane Dolqorukilərin də kuzeni idi. Xudavəng monastırının baş kilsəsi məhz Arzu xatunun sifarişi ilə inşa etdirilmişdir. Həyat yoldaşı Vaxtanq və dövrün mühüm elm xadimi Mxitar Qoşla birlikdə Arzu xatun Qoşavəng monastırının inşasını maliyyələşdirmişdir. Müasirləri tərəfindən Aterk sülaləsi adlandırılmış bu sülaləyə Xudavəng monastırı, Aterk, Havaqala, Akanaberd qalaları məxsus idi.
Kirakos Qandzaketsinin haqqında məlumat verdiyi monastırlardan biri də, Xatirvəng monastırıdır. Bu monastır Dop sülaləsinin dəfn yeri kimi məlumdur. Sülalə adını Dop (Dofi) adlı ilk təmsilçisi olan qadının adından almışdır. Mənbələrdə həm də Şuşan adlandırılan bu qadın İberiyanın kürd mənşəli knyazları Dolqorukilərin bacısı olmuşdur. Onun həyat yoldaşı Həsən isə Qeqam vilayətinin hakimi olmuşdur. Qara Həsən və Dop xatunun oğlu Cəsur Həsən isə Knyaz Kürdün qızı və Arzu xatunun bacısı Mamkan xatunla evli idi. Cəsur Həsən və Mamkanın oğlu Qriqor Həsən Cəlalın qızı Asfa xatunla evli idi. Bu şəxslərin adı yuxarı Xaçın ərazisindəki əksər abidələrin kitabələrində xatırlanır və Qriqori və Asfa xatunun XIV əsrdə yaşamış nəvəsi Sarkis Xudavəng, Xatirvəng və Getameç monastırlarının zəng qüllələrini inşa etdirmişdi. Dop sülaləsinə Andaberd, Tsar qalaları və Xatirvəng monastırı məxsus idi.
İnşaat və quruculuq işləri ilə yalnız alban knyazları deyil, həm də alban katolikosları məşğul olurdular. Kirakosun məlumatına görə Ərəb Xilafəti dövründə, daimi mərkəzi olmayan alban katolikosları tez-tez məskunlaşdıqları yeri dəyişməyə məcbur olurdular. Onların qərar tutduqları yerlərdən biri də Gədəbəy rayonu ərazisindəki Çarek qalası yaxınlığındakı mağaralar idi. Makar Barxudaryan "Artsak" adlı tədqiqat əsərində həmin mağara-kilsə kompleksini ətraflı təsvir edərək qeyd edir ki, qayalıqda yerləşən yeddi mağaradan yalnız ikisi kilsə kimi, digərləri isə yaşayış yeri kimi istifadə edilmişdir. Mağaraların girişi daş və gil məhluludan hörülmüş divarlarla örtülmüş, divarlarda isə qapı yerləri yaradılmışdır. 1195-ci ildə katolokos taxtına keçən Hovannes Zakare və İvane qardaşlarına müraciət edərək məskunlaşmaq üçün müvafiq yer istəyir. İvane ona Miapor əyaləti ərazisindəki Həmşivəng monastırında yerləşməyi məsləhət görür. Qandzaketsi Gədəbəyin Böyük Qaramurad kəndi yaxınlığında yerləşən Həmşivəng monastırının baş kilsəsinin inşasına başlanılması haqqında məlumat verir: "İvane Dolqoruki orada böyük və möhtəşəm kilsənin inşasına başladı, lakin Xorasan sultanı Cəlaləddinin gəlişinə görə kilsənin inşası tamamlanmadı."
Mxitar Qoş
Mxitar Qoşun əsərlərində də bəzi memarlıq abidələri haqqında qısa məlumatlar dövrümüzə çatmışdır. Qoş 1139-cu ildə baş vermiş zəlzələnin Gəncə, o cümlədən, Dağlıq və Düzənlik Xaçın, Parisos ərazisindəki yaşayış məntəqələrində törətdiyi dağıntılardan bəhs edir. "Dağlıq rayonlarda bir çox qalalar və kəndlər sakinlərin başına uçdu, monastırlar və kilsələrlə birlikdə xarabalığa çevrildi." "Zəlzələ və gürcü çarı Demetrenin talançı yürüşündən sonra, atabəy Qara Sonqur Arranın bərpasına başladı. O, Gəncənin qala divarlarını yenidən inşa etdirdi." G. Məmmədovanın fikrincə, XII əsr hadisələri ilə əlaqədar olaraq Mxitar Qoşun Gəncəsər monastırının adını çəkməsi, həmin monastırın hələ Həsən Cəlalın inşaat işlərindən əvvəl mövcud olmasını sübut edir.
Dövtəpə
Dövtəpə- İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanının Dövtəpə bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə şəhərdə 4,094 nəfər yaşayır (1,209 ailə).
Milli tərkibi
Əhalisi Azərbaycan türklərindən ibarətdir və Azərbaycan türkcəsində danışırlar.
İran–Türkiyə münasibətləri
Türkiyə–İran münasibətləri — Türkiyə və İran arasındakı ikitərəfli diplomatik münasibətlər. İki ölkə arasında dövlət sərhədlərinin uzunluğu 534 km-dir.
Tarix
1979-cu ildə İranda İslam İnqilabı baş verməsinə baxmayaraq Türkiyə ilə münasibətlər bundan sonra qorundu və yeni ciddi problemlər yaranmadı. İslam İnqilabından əvvəl İran Türkiyə və Pakistanında daxil olduğu Mərkəzi Müqavilə Təşkilatının (Böyük Britaniya və ABŞ da müşahidəçi qismində daxil olmaqla) üzvü olmuşdur. Onlar habelə Regional İnkişaf Əməkdaşlıq Təşkilatında birgə fəaliyyət göstərirdilər. İslam İnqilabından sonra İran hər iki qurumdan çıxmışdır. Ancaq İranın Pakistan və Türkiyə ilə iqtisadi əlaqələri xeyli genişlənir. Bu iki ölkə İranın vacib ticarət tərəfdaşlarına çevrilmişdir. Türkiyə eyni zamanda, Avropa ilə İran arasında avtomobil və dəmir yolu ilə çatdırılan malların əsas tranzit xətti üzərində yerləşir. Türkiyə və Pakistanla ticarətin artması onların coğrafi mövqeyi, habelə İranın sənayeləşmiş ölkələrdən idxalın İslam dövlətləri və üçüncü dünya ölkələrinin idxalı xeyrinə azaldılması ilə izah edilirdi.
1991-ci ildən bəri kürd məsələsi də Türkiyənin İran və Suriya ilə münasibətlərində mühüm rol oynamağa başladı. Ankara Dəməşq və Tehranın kürd məsələsindən istifadə edərək Türkiyəyə təzyiq göstərməsindən və münasibətlərdə narahatlıq doğuran digər məsələlərdə güzəştə getməsindən ehtiyat edəcəyindən narahat idi. 1923-cü ildə qurulduğu andan İranla nisbətən yaxın siyasi və diplomatik əlaqələrə sahib olmuşdur. 1979-cu ildə İranda İslam İnqilabı baş verdi və ölkənin yeni rəhbərliyi dünyəvi hökumətləri (o cümlədən Türkiyə) pis bir şey kimi qəbul etdirdi. Müsəlmanların onlara qarşı mübarizə aparmalı olduğunu düşünürdülər. 1980-ci və 1990-cı illərin əvvəllərində ikitərəfli ticarət hər iki ölkə üçün vacib olaraq qalırdı. Problemlərdən biri 1980-ci illərdə ölkəsindən qaçan minlərlə iranlının Türkiyədə olması idi: dini hökumətə qarşı çıxan və ya İran-İraq müharibəsi (1980-88) əsnasında hərbi xidmətdən yayınmaq istəyənlər. Tehran bu insanları "terrorçu" adlandırdı və vaxtaşırı onlara sığınacaq verən Ankaraya təzyiq göstərməyə çalışdı. Türk hərbiçiləri, Türkiyədəki İran müxalifət liderlərinin öldürülməsinin arxasında İran xüsusi xidmət orqanlarının dayandığından narahatlıqlarını ifadə etdi. Türkiyə İranın onun NATO-ya üzvlüyünü tənqid etməsini qəbul etmir, İranın Suriya ilə müttəfiqliyini və Ermənistanla əməkdaşlığını mənfi yanaşır. Həmçinin İranı Azərbaycanda və Orta Asiyada nüfuz sahibi olmasından nartahatlıq keçirirdi. Türkiyə liderləri hesab edir ki, İran Kürdüstan Fəhlə Partiyasını (PKK) dəstəkləyir və bu terrorçuları öz ərazilərində sığınacaq və bazalarla təmin edir. 1987-ci ildə Türkiyənin İraqın şimalını bombalamasına İranın etiraz etməsi, PKK ilə əlaqələri barədə ilk şübhələri ortaya çıxartdı. İran bu hücumu qınadı və bu ölkə ilə müharibə olmasına baxmayaraq İraqın suverenliyinin pozulduğunu vurğuladı. Halbuki bu ərəfələrdə İran silahlı qüvvələri İraqın cənub hissəsini işğal etmişdi. Səddam Hüseyn rejiminə qarşı vuruşan və İran kürd müxalifətini boğmaq üçün İranla əməkdaşlıq edən kürd silahlı dəstələrinin nümayəndələri hava hücumuna məruz qaldıqları üçün İran Türkiyənin müdaxiləsinə qarşı çıxdı. Daxili və beynəlxalq kürd siyasətinin bu mürəkkəb qarışıqlığı sonrakı illərdə Türkiyə və İran üçün çətinliklərə səbəb oldu. Ancaq 1992-ci ildən başlayaraq Türkiyə və İran siyasətçiləri tədricən kürd silahlı dəstələri haqqında ortaq bir fikrə gəldilər. Çünki İraq ərazisindən kürdlər təkcə Türkiyəyə deyil, həm də İrana hücum etməyə başladılar. Buna cavab olaraq İran türk əməliyyatlarına qatıldı və Şimali İraq ərazisini bombalamağa başladı. 1993-cü ildə İran bölgədə təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq təklifini müsbət qəbul etdi, eyni zamanda İraq Kürdüstanının müstəqilliyinin qətiliklə tanınmaması ilə bağlı Türkiyənin mövqeyini dəstəklədi.
Ticarət əlaqələri
Ölkələr İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatına üzvdür. Türkiyəyə İrandan şoxlu sayda turist gəlir. Bu isə Türkiyə iqtisadiyyatına müsbət təsir göstərir.
2000-ci illərdə ikitərəfli ticarət kəskin şəkildə artmışdır. 2001-2011-ci illərdə Türkiyənin İrana illik ixracatı 361 milyon dollardan 3,590 milyard dollara yüksəldi. Bu müddət ərzində İranın Türkiyəyə ixracının illik dəyəri 840 milyon dollardan 12.462 milyard dollara yüksəldi. Türkiyə İrandan təbii qaz idxal edir (ildə 10 milyard kubmetr, ehtiyacının 30 faizini ödəyir). 2001-ci ildə Təbrizdən (İran) Ankaraya (Türkiyə) bir neft kəməri çəkilmişdir.
Ornitoloji turizm
Ornitoloji turizm — müxtəlif quş növlərini təbii mühitlərində müşahidə etmək məqsədiylə baş tutan turizm fəaliyyəti. Ekoloji turizmin növlərinə aid olan ornitoloji turizmin inkişafına quşlar haqqındakı sənədli filmlər, teleskop və dürbün kimi avadanlıqların çox baha olmaması, müxtəlif dövlətlərin həvəsləndirici proqramları müsbət təsir göstərir. Ornitoloji turizmdə müşahidə olunan quşlar qəfəsə salına, əhlilləşdirilə, yaxud gəlir əldə etmək məqsədilə quş fermalarında saxlanıla bilməz.
Türkiyədə ən çox bu ərazilərdə ornitoloji turizm inkişaf etmişdir: Qızılırmak deltası, Marmara hövzəsi, Meriç hövzəsi, Konya qapalı hövzəsi, Dəclə hövzəsi, Antalya hövzəsi, Burdur qapalı hövzəsi, Yumurtalıq gölü, Manyas quş cənnəti, Şərqi və Qərbi Qaradəniz hövzəsi və s.
NGC 5180
NGC 5180, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Koaksial kabel
300px|thumb|right| [[RG-59 koaksial kabeli: A. Rezin çöl örtük B. Tor şəklində qoruma teli C. Plastik təbəqə D. Ötürən sim]] Koaksial və ya qısaca "koaks" kabel, əsasən səs və video siqnallarının göndərilməsində istifadə olunan kabel növü.
Təsviri
Koaksial kabel mərkəzdə ötürən sim, kabelin çölündə bir plastik təbəqə, onun üstündə tor şəklində qoruma teli, ən çölündə yumşaq rezin çöl örtük olan bir kabel növüdür. Koaksial kabel elektromaqnit qarışıqlığı olan mühitdə aşağı gücdə siqnalları ötürmək üçün hazırlanmış bir kabeldir. Bütün şəbəkələrdə informasiya radio siqnallarına çevrilir və dalğavarı sinusoid formasında digərlərinə ötürülür. Əgər əsas mərkəzdəki simin üstü açıq olarsa o zaman informasiya göndəriləndə getdiyi yol boyunca itkiyə məruz qala bilər. Şəkildə sim üzərində plastik örtük olduğunu və onun da üzərində tor şəkilli qoruyucu ilə örtüldüyünü göstərmişdim. Plastik örtük informasiya dalğalarının sabit şəkildə ötürülməsini təmin edir. Yuxarıdakı qoruyucu rolunu oynayan tor sim maqnetik məkanlarda ötürmə dalğalarına mane ola biləcək maqnetik dalğalardan qorumaq üçündür. Koaksial kabel çox geniş istifadə olunmaqdadır. Əsasən səs və video siqnallarının göndərilməsində istifadə olunur. Çox fərqli formalarda qarşınıza çıxa bilər. Ancaq kompüter şəbəkələrində indiyə qədər istifadə olunan iki tip koaksial kabel vardır: RG-8 və RG-58. Koaksial kabel tipləri özləri RG kodlarına sahibdir. Kabel müəyyən bir uzunluqda maqnetik elektrik axımına qarşı dura bilir. Koaksial kabellər çöldən baxıldığında bir-birlərinə çox bənzəyirlər, ancaq kabelə daha yaxından baxanda üzərində RG kodunu və om gücünü görə bilərsiniz. Kompüter şəbəkələri üçün koaksial kabelin omeqa dəyəri "50 " və ya "75" şəklində "om" yazılır.
Koaksial kabel verilənlərin ötürülməsi üçün, xüsusilə də korporativ mühitdə qeyri-effektivdir, çünki onun buraxma qabiliyyəti 10 Mbit/san ilə məhdudlaşır. Bu tip kabel bu gün bir çox məqsədlər üçün, o cümlədən kabel televiziyası şəbəkələri üçün istifadə olunsa da, kompüter şəbəkələrində o, nadir hallarda tətbiq edilir və yeni Ethernet şəbəkələrin əksəriyyəti üçün uyğun gəlmir.
1929-cu ildə amerikalı alimlər, "AT&T Bell Telephone Laboratories" şirkətinin əməkdaşları Lloyd Espenşid (Lloyd Espenschied) və Herman Effel (Herman Affel) ilk müasir koaksial kabeli patentləşdirmişlər.
Çiçək
thumb|right|322x322px|Çiçək
Çiçəklərin quruluşu
thumb|right|200pxMüxtəlif bitkilərdə çiçəklərin quruluşu da fərqlidir. Çiçəyin yerində bir və bir neçə toxumu olan meyvə yetişir. Çiçəkli bitkilər, adətən, toxumla çoxalır.
Müxtəlif bitki çiçəklərinin quruluşunda müəyyən oxşarlıq da vardır. Çiçək çiçək tumurcuğundan çiçək saplağı üzərində inkişaf edir. Saplağın genişlənmiş hissəsində — çiçək yatağında isə çiçəyin digər hissələri əmələ gəlir. Bəzi bitkilərin çiçəklərində çiçək saplağı olmur. Belə çiçəklər oturaq çiçəklər adlanır. thumb|right|300px|Görünən işıqda (solda) və ultrabənövşəyi (sağda) olan süngər çiçəyi sağ şəkildəki qaranlıq sahədə — nektardan
Çiçəyin funksiyaları
Çiçəyin funksiyaları:
Çiçəkyanlığı
Çiçəkdə ləçəklərdən ibarət parlaq rəngli tac diqqəti cəlb edir. Tacdan aşağıda yaşıl yarpaqcıqlardan ibarət kasacıq və ya çiçək yatağı yerləşir. Tac və kasacıq çiçəkyanlığını təşkil edir. Çiçəkyanlığı çiçəyin daxili hissələrini zədələnməkdən qoruyur və tozlayıcı cücüləri özünə cəlb edir. Çiçəkyanlığına görə çiçəklər aşağıdakı qruplara bölünür:
Qeyri-tam çiçəklər
Cicəkyanlığı olmayan çiçəklər qeyri-tam çiçəklər adlanır (söyüd, qovaq). Qeyri-tam çiçəklər maksimum 4 elementdən ibarətdir (qovaq, söyüd). İkievli bitkilərin qeyri-tam çiçəkləri daha da az elementlərdən ibarət ola bilər (söyüd bitkisinin yaşıl-dişicikli çiçəkləri çiçək saplağından, çiçək yatağından və dişicikdən, sarı-erkəkcikli çiçəkləri isə çiçək saplağından, çiçək yatağından və erkəkciklərdən ibarətdir).
Kasacıq
thumb| Kasacıq çiçəkyanlığının xarici dairəsini əmələ gətirir; onun yarpaqcıqları nisbətən kiçik ölçüdə, yaşıl rəngdə olur. Kasacıq sərbəst və ya bitişik yarpaqlı olur və adətən, qönçəni müdafiə edir. Bəzən çiçək açılanda kasacıq tökülür (xaş-xaş fəsiləsi). Gülçiçəklilər fəsiləsindən olan bitkilərdə kasacığın altında yerləşən yaşıl yarpaqcıqlar kasacıqaltlığını əmələ gətirir.
Tac
Tac çiçəkyanlığının daxili hissəsi kasacıqdan parlaq rəngi və daha iri ölçüləri ilə fərqlənir. Ləçəklərin rəngi piqmentlərdən (antosian, antoxlor) və ya xromoplastların olmasından asılıdır. Sərbəst və bitişikləçəkli taclar ayırd edilir.çiçəklər həmçinin simmetrik (tacdan bir neçə simmetriya oxu keçirmək olarsa) və qeyri-simmetrik (tacdan heç bir simmetriya oxu keçirmək olmaz) olur. Çoxləçəkli çiçəklər anormal çoxlu sayda ləçəklərə (qızılgül, qərənfil, pion, xaş-xaş) malikdir.
Erkəkcik
Çiçəyin əsas hissələri dişicik və erkəkcikdir. Erkəkcik nazik erkəkcik sapından və tozluqdan ibarətdir. Tozcuq mikrospordan əmələ gəlir. tozluğun içində cücərən mikrosporlar erkək qametofitə başlanğıc verir. bağlayıcı ilə birləşən tozluq 2 yerə bölünmüş olur. Çiçəkdə olan erkəkciklərin toplusu androsey adlanır. çiçəkdəki erkəkciklərin sayı sistematik əlamət ola bilər.
Dişicik
Dişicik-çiçəyin meyvə əmələ gətirən bir hissəsidir; yarpaq mənşəli olub meyvə yarpaqcıqlarından əmələ gəlir. Dişicik genişlənmiş hissədən yumurtalıqdan, ensiz sütuncuqdan və dişicik ağızcığından ibarətdir. Dişiciyin alt hissəsində yumurtalıq yerləşir; orada toxum əmələ gətirən yumurtacıq formalaşır. Yumurtalıqdan meyvə əmələ gəlir. Bəzi bitkilərdə, məsələn, alma, armud, heyva və s. meyvənin əmələ gəlməsində çiçək yatağı da iştirak edir. Tozcuğu tutmaq üçün, yumurtalıöın üstündə ağızcıq adlanan xüsusi vəzli toxuma yerləşir. dişiciyin ağızcığı yumurtalığın bilavasitə üzərində (oturaq) — (çovdar, xaş-xaş, dağ laləsi) və ya sütuncuğun üzərində yerləşə bilər. Çiçəkdə dişiciklərin toplusu genisey adlanır.
Bitkilərin çox az hissəsində çiçəklər tək-tək yerləşir. Çobanyastığı, albalı, gilas, günəbaxan, inciçiçəyi və bir çox bitkilərdə çiçəklər qruplara toplanaraq çiçək qruplarını təşkil edir.
Erkən yazdan başlayaraq payızın axırlarına qədər meşələrdə, tarlalarda, bağlarda və parklarda bitkilər çiçək açır. Fındıq və dəvədabanı bitkiləri hələ qar əriməmiş çiçəkləyir.