cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Transformerslər: Məhv etmə dövrü
Məzmun
KSİ-nin Çikaqodakı qərargahında sızan Keyd ölmüş Avtobotların və deseptikonların dron düzəltmək üçün əridildiklərini kəşf edir. Oğru şirkət SEO'su Coşua Coys Sidin vasitəsilə beynəlxalq müdafiədə inqilab etmək və insan toplumunu inkişaf etdirmək üçün Attinqer ilə işbirliyi edir. Bundan da başqa, ələ keçirilən beyinləri və Meqatronun qafatasını prototip transformers əsgərləri Qalvatron yaratmaq üçün istifadə edir. Stinqer və Coşuanın Qalvatronun daha çox Optimus Praym kimi görünməsini istəmələrinə baxmayaraq, bitmiş Qalvatron Meqatrona bənzəyir. Avtobotlar binaya hücum edirlər və laborotoriyanı məhv edirlər. Amma qısa zaman sonra Coşua daha lazım olmadıqlarını deyəndə oradan ayrılırlar. Atinqer Coşuanı məcbur edir ki, avtobotları tutmaq üçün Qalvatrondan istifadə etsin. Döyüş əsnasında Qalvatronun davranışı alətləri yox etməyə başlayanda bir az stabilliyini itirir. Ancaq Caşua onu avtobotları hədəf alacaq şəkildə yönləndirməyi bacarır. Qalvatron Optimus ilə savaşarkən Coşua təəccüblə şəkildə avtonom olaraq idarədən azad olur. Anidən Lokdoun gəlir və qısa müddət sonra həm Optimusu, həm də Tessanı qaçırdır. Keyd və Şeyni sıradan çıxmış halda tərk edir.
Ritsvil (Vaşinqton)
İqlimi
Köppen iqlim təsnifatına əsasən Ritsvildə yarımsəhra iqlimi mövcuddur. Orta illik temperatur 9.2 °C-dir. Ən isti ay İyul (orta aylıq temperatur 21.3 °C), ən soyuq ay Yanvardır (orta aylıq temperatur -2.4 °C). Ən yüksək temperatur 44.4 °C (5 avqust, 1961-ci il tarixində), ən aşağı temperatur isə -31.1 °C (2 fevral, 1950-ci il tarixində ) olmuşdur. Orta illik yağıntı miqdarı 288 mm-dir.
2010-cu il əhalinin siyahıyaalınması
2010-cu il əhalinin siyahıyaalınması məlumatlarına görə burada 1 673 nəfər əhali, 751 şəxsi təsərrüfat və 444 ailə vardı. Əhalinin sıxlığı 380.2 nəfər/km²-di. Burada 902 ev var və evlərin sıxlığı 204.9/km²-di. Əhalinin etnik tərkibini 94.5%-i Ağ amerikalılar, 0.1%-i Afroamerikalılar, 0.8%-i Hindilər, 0.5%-i Asiyalılar, 2.4%-i digər irqdən olanlar və 1.7%-i isə iki və daha artıq irqdən olanlar təşkil edirdi.
Transformerslər: Məhv etmə dövrü
Məzmun
Lokdounun böyük həbsxana kosmik gəmisi Sidi təslim etmək üçün Çikaqonun üzərində hərəkət edərkən Keyd, Şeyn və avtobotlar Optimus və Tessanı xilas etmək üçün gəmiyə gizlicə girirlər. Lokdoun Dünyadan ayrılmadan öncə dinobot adlı bir neçə başqa avtobot daha balaca bir gəmini qaçırdır. Avtobotlar Kendə Qalvatronhun əslində yenidən yarandılmış Meqatron olduğunu və Hon Konqdan başlayaraq Sid və transformers insansız hava aparatlarını Dünyanı fəth etmək üçün istifadə etmək planını açıqlayırlar. KSİ Moğol çölündəki toxumu çox miqdarda transformium yaratmaq üçün istifadə etməyi planlayır. Keyd Coşuanı məlumatlandıraraq fikrini dəyişdirməsinə səbəb olur və Darci ilə çinli şəriki Su Yueminqin yardımıyla toxumu təslim etməyi qəbul edir. Qalvatron ozünü yenidən aktivləşdirir və Hon-Konq küçələrində avtobotları və Cemeteri Vind ilə insansız hava dronları arasında döyüş başlanır. Döyüş sırasında Keyd Ceyms Savoyu ölümə göndərərkən Optimus da dinobotları azadlığa buraxır və döyüşdə onların bağlılıqlarını qazanır. Bu isə avtobotların qələbə qazanmaları üçün çox böyük dəstək olmuş olur.
Ritsvil (Vaşinqton)
2010-cu il əhalinin siyahıyaalınması
751 şəxsi təsərrüfatın 23.0%-ində özləri ilə yaşayan 18 yaşından kiçik uşaq olanlar, 46.1%-ində evli ailə, 8.7%-ində əri olmayan qadın, 4.4%-ində arvadı olmayan kişi, 40.9%-ində isə ailəsi olmayanlar vardı. Şəxsi təsərrüfatın 36.2%-ində tək bir şəxs və 18.0%-ində isə tək yaşayan 65 yaşdan böyük şəxs vardı. Hər şəxsi təsərrüfatda ortalama 2.15 nəfər, hər ailədə isə ortalama 2.75 nəfər vardı.
Transformerslər: Məhv etmə dövrü
Məzmun
Lokdoun cəzbetmə və dağıtmaq üçün böyük maqnitdən istifadə edərək avtobot və dinobotları tutmaq üçün yenidən qayıdır. Maqniti sıradan çıxartdıqdan sonra Optimus tərk edilmiş bir fabrikdə Lokdoun ilə döyüşür. Döyüşdə əsnasında Optimus Atinqeri öldürür. Ancaq diqqətinin dağılması Lokdounun Optimusun öz qılıncıyla divara "mıxlamasına" səbəb olur. Keyd birbaşa Lokdoun ilə döyüşərkən Tessa ilə Şeyn Optimusu sərbəst buraxır və Optimus Lokdounu öldürür. Qalvatron geri dönməyə and içərək geri çəkilir. Optimus toxum ilə kosmosa uçub yaradıcılara onlar üçün gəldiyinə dair mesaj göndərmədən öncə avtobotlardan Yeqerləri qorumalarını istəyir.
Ritsvil (Vaşinqton)
2010-cu il əhalinin siyahıyaalınması
Şəhər əhalisinin orta yaşı 48.1 idi. Əhalinin 20.6%-i 18 yaşdan kiçik, 6.4%-i 18-24 yaş arasında, 19.2%-i 25-44 yaş arasında, 30.5%-i 45-65 yaş arasında, 23.3%-i isə 65 yaşdan böyükdü. Əhalinin 48.8%-i kişi, 51.2%-i qadındı.
Transformerslər: Məhv etmə dövrü
İnsident
2013-cü il 17 oktyabrda Hon-Konkda çəkilişlər gedərkən rejissor Miçel Bey 100.000 HK$ (12.900 ABŞ dolları) ödəniş tələb edən Maks soyadlı iki qardaş tərəfindən hücuma məruz qaldı. Böyük qardaş hadisə əsnasında üç polisə də hücum etdi. Soyadı Çan olan üçüncü qardaş da bu hücumla bağlı saxlanıldı. Kiçik Maks da şantaj təqsirinə görə ittiham olundu. Marks qardaşlar 2014-cü il fevral ayında hər iki əməli də qəbul etdilər və həbs olundular.
Ritsvil (Vaşinqton)
2000-ci il əhalinin siyahıyaalınması
2000-ci il əhalinin siyahıyaalınması məlumatlarına görə burada 1 736 nəfər əhali, 777 şəxsi təsərrüfat və 470 ailə vardı. Əhalinin sıxlığı 394.5 nəfər/km²-di. Burada 873 ev var və evlərin sıxlığı 198.4/km²-di. Əhalinin etnik tərkibini 95.79%-i Ağ amerikalılar, 0.35%-i Afroamerikalılar, 0.58%-i Hindilər, 0.58%-i Asiyalılar, 0.86%-i digər irqdən olanlar və 1.84%-i isə iki və daha artıq irqdən olanlar təşkil edirdi.
777 şəxsi təsərrüfatın 24.1%-ində özləri ilə yaşayan 18 yaşından kiçik uşaq olanlar, 48.5%-ində evli ailə, 8.9%-ində əri olmayan qadın, 3.2%-ində arvadı olmayan kişi, 39.4%-ində isə ailəsi olmayanlar vardı. Şəxsi təsərrüfatın 36.4%-ində tək bir şəxs və 17.6%-ində isə tək yaşayan 65 yaşdan böyük şəxs vardı. Hər şəxsi təsərrüfatda ortalama 2.15 nəfər, hər ailədə isə ortalama 2.75 nəfər vardı.
Şəhər əhalisinin orta yaşı 46.0 idi. Əhalinin 21.7%-i 18 yaşdan kiçik, 5.1%-i 18-24 yaş arasında, 21.8%-i 25-44 yaş arasında, 26.3%-i 45-65 yaş arasında, 25.1%-i isə 65 yaşdan böyükdü. Hər 100 qadına 93.5 kişi, yaşı 18-dən böyük hər 100 qadına isə 86.3 kişi düşürdü.
Hər şəxsi təsərrüfatın orta illik gəliri $32,560, hər ailənin orta illik gəliri isə $40,240 təşkil edirdi. Kişilərin orta illik gəliri $32,500, qadınların orta illik gəliri isə $21,083 olmuşdu. Şəhərdə adam başına düşən illik gəlir $18,308 olmuşdu. Ailələrin 8.4%-i, əhalinin isə 14.3%-inin gəliri yoxsulluq həddinin aşağısında idi, bunların isə 20.1%-ini 18 yaşdan kiçik olanlar, 8.6%-ini isə 65 yaşdan böyük olanlar təşkil edirdi.
İlliriyalılar
İlliryalılar  və ya ilirlər (, Illyrii) — antik dönəmdə Balkan yarımadasının qərbinin bir qismi və İtaliya yarımadasının cənub-şərq sahillərində (Messapia) yaşamış boy qrupları. İlliryalıların bölgəsi qədim Yunan və Roma qeydlərində İlliriya olaraq verilmişdir.
Senecio philippii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Asiya Oyunlarında voleybol
Asiya Oyunlarında voleybol — 1958-ci ildən tətbiq edilir. İlk dəfə yalnız kişilərin voleybolu proqramda idisə 4 il sonra qadınların voleybolu da proqrama salınmışdır. O ildən bəri hər dörd ildən bir keçirilən Asiya Oyunlarında həm qadınların, həm də kişilərin voleybolu oynanılır.
Inga pauciflora
(Inga pauciflora) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Quercus praeco
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Epilyasiya
thumb|upright=1.5|Bədəndəki tüklərin qadın və kişilərə görə paylanması. (Qoltuq altı və saç tükləri istisna olmaqla)
Epilyasiya — bioepilyasiya, elektroepilyasiya, lazerli epilyasiya mövcudur.
Masai Mara
Masai Mara— Cənubi-qərbi Keniyada yerləşən qoruq.
Coğrafiyası
Sahəsi 1800 km² olan Masai-Mara Milli Qoruğu Keniyada yerləşir. Masai-Mara Keniyanın ən məşhur qoruğudur. Onun ərazisi aksiyaların geniş yayıldığı savannalardan və bu savannalarda otlayan saysız-hesabsız heyvanlardan ibarət düzənliklərdir. Burada qnu-antilopları, ceyranlar, zürafələr, aslanlar, kaftarlar, begemotlar və timsahlar vardır.
Qalereya
800px|centre|thumb|Masai Marada savanna
Üç bacı (pyes)
Anton Çexovun 1899–1901-ci illərdə yazdığı 4 pərdəli "Üç bacı" dramında müəllif müxtəlif sinif və təbəqələrdən olan ziyalıların ailə münasibətləri, əxlaqı, dünyagörüşü haqqında müşahidələrinə, düşüncə və mühakimələrinə yenidən qayıtmışdır. Aydın görünür ki, ədib bu pyesində əvvəlki əsərlərində onu düşündürən müasir həyat məsələlərinə, məişətə və şüurlara daha ətraflı və dərindən nüfuz etməyə çalışmış, "insan üçün əsl səadət nədir?" sualına özünün realist və materialist anlayışına görə cavab verməyə səy etmişdir.
Verşinin "əməyə nifrət edənlər nəsli"nin həyatını mənasız sayır. Olqa, İrina, Maşa və Andrey kimi gənclərin əməyə sarılmalarını yenilik hesab edir. O, üç bacıya ruhdan düşməməyi, çalışmağı məsləhət görür. Prozorovlar ailəsində qardaş da, bacılar da yaxşı tərbiyə almışlar. Ana dilindən başqa fransız, ingilis və alman dillərini mükəmməl bilirlər. İrina italyan dilini də yaxşı bilir. Verşinin bir neçə dil bilməyi yüksək qiymətləndirilir. Maşa isə buna bədbin yanaşır, ehtiyac olmadığını, artıq iş görüb əlavə dil öyrəndiklərini söyləyir. Beləliklə, burada tək bir ailənin yox, bütöv nəslin bədbəxt həyatı təsvir olunur. Dramaturqun öz tendensiyası isə məlumdur- onun fikrincə belə həyat həyat deyildir. Gec ya tez bu həyat tərzi və dünyaya baxış əsaslı şəkildə dəyişdirilməlidir.
Tsutomu Yamaquçi
Tsutomu Yamaquçi — 1945-ci ilin avqust ayında ABŞ tərəfindən Yaponiyanın Hiroşima və Naqasaki şəhərlərinə qarşı həyata keçirilmiş hər iki atom bombardmanından sağ çıxan yeganə şəxs.
1945-ci ildə ABŞ təyyarəsi Hiroşima şəhərinə atom bombası atan zaman bir iş üçün bu şəhərə gələn Tsutomu Yamaquçinin dərisi yanıb. Bir gecə Hiroşimada qaldıqdan sonra doğma şəhəri Naqasakiyə gəlib. Avqustun 9-da ABŞ təyyarəsi Naqasakiyə də atom bombası atıb. O, bu dəfə də sağ qalmağı bacarıb.
Yapon hökuməti Tsutomu Yamaquçini hər iki hücumdan sonra sağ qalan yeganə şəxs kimi qəbul edib. BMT-də 2006-cı ildə çıxış edən Tsutomu Yamaquçi başına gələn hadisələrlə bağlı kitablar və nəğmələr yazıb.
2010-cu ilin yanvarın 4-də 93 yaşlı Tsutomu Yamaquçi mədə xərçəngindən vəfat edib.
Senecio phylicifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qutab
Qutab – nazik, aypara formalı yuxa içərisində göy, ət və ya baxça məhsulları içi olan qədim türk yeməyi. Qədim Azərbaycan, Türkiyə, Qaqauz mətbəxinə aid qutab daha sonra Qafqaz və yəhudi mətbəxinə daxil olub. Qutab Azərbaycan mətbəxinin simvollarındandır. Qutabın çox sayda növü vardır.
Qutab növləri
thumb|Qarın qutabı
2006-07 Qəbələ FK mövsümü
2006–07 mövsümü Qəbələ FK-nın Azərbaycan Premyer Liqasında və Ramiz Məmmədovun məşqçilik etdiyi birinci mövsümüdür. Onlar mövsümü on birinci yerdə başa vurdular, həmçinin 2006-07 Azərbaycan Kubokunda iştirak etdilər və 1/16 finalda Bakı tərəfindən kənarlaşdırıldılar.
Yay
Gələn:
Gedən:
Qış
Gələn:
Gedən:
I Kanişka
I Kanişka — 78-144-ci illərdə Kuşan imperiyasının xaqanı.
Həyatı
Kuşan dövləti, ən parlaq zamanını Kanişka dönəmində (78-144) yaşadı. Pişəvər şəhərinin səs-sorağı hər yana yayıldı.
I Kanişka və Hindistan mədəniyyəti
Maurilərin ardınca Kuşanlar sülaləsi (b.e-nın I-III əsrləri) qədim Hindistanın tərəqqisini yüksəklərə qaldırdı. Xüsusilə, Kanişkinin hakimiyyəti dövrü (b.e. 78-144) buraya aid edilir. B.e-nın I-III əsrlərində handhar incəsənət məktəbi mühüm yer tutdu. Bu məktəbdə Şimali Hindistan, Orta Asiya, Yunan-Roma məktəbinin ənənələri üstünlük təşkil edirdi. Bu məktəbin özüməxsusluğu Buddanın ideallaşdırılmış gözəl insan obrazında antropomorf təsvirdə verilməsi ilə izah edilir.
Pərzivan
Əhalisi
110 nəfər əhalisi vardır.
Əhalinin əsas məşğuliyyəti taxılçılıq, tütünçülük, fındıqçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq və maldarlıqdır.
Mədrəsə
Mədrəsə, Müsəlman ölkələrində orta və ali təhsil verilən müəssisələr. Mədrəsə sözü ərəbcə dərs (درس) mənasında işlənir. Mədrəsələrdə dərs deyənlərə müdərris (professor), onların köməkçilərinə "muid" (asistent) deyirlər. Mədrəsədə oxuyanlar "danışmənd", "sohta" və ya "tələbə" adlandırılır.
Tarix
VIII əsdə Azərbaycan ərəb qoşunları tərəfindən işğal olundu və ölkə Ispaniyadan Hindistana qədər uzanmış Ərəb xilafətinin tərkibinə qatıldı. Müxtəlif xalqların vahid bir dövlətə qoşulması və bir-biri ilə ünsiyyətdə olması elmlərin və mədəniyyətlərin görünməmiş inkişafına səbəb oldu. Bünövrəsi VIII-IX əsrlərdə qoyulmuş bu yüksəliş XIV əsrin sonlarına qədər davam etdi. Mübaliğəsiz demək olar ki, X-XIV əsrlərdə Islam dünyası bəşəriyyət sivilizasiyasının zirvəsini təşkil edirdi. Ən böyük universitetlər, rəsədxanalar, xəstəxanalar, əczaxanalar və kitabxanalar məhz müsəlman Şərqində yerləşirdi, ən güclü alimlər burada çalışırdılar.
Bu dövrdə Azərbaycan şəhərlərində böyük məscidlərin nəzdində mədrəsələr fəaliyyət göstərirdi. Bu mədrəsələrdə ərəb və fars dilləri, ərəb qrammatikası, məntiq, kəlam (dini doqmatika), fiqh (islam hüququ), riyaziyyat, kalliqrafiya (xəttatlıq), tarix və əbəbiyyat öyrədilirdi. Müasir ali məktəblərə (universitetlərə) bənzəyən böyük mədrəsələrdə həm də yunan fəlsəfəsi, astrologiya, məntiq, natiqlik elmi, həndəsə, tibb, əlkimiya və bu kimi fənnlər tədris olunurdu. Burada əsasən mülkədarların və ruhanilərin uşaqları oxuyurdular. Şamaxının "Məlhəm" mədrəsəsi məşhur elm və tədris mərkəzlərindən biri idi. Bu mədrəsəyə görkəmli XII əsrdə yaşamış məşhur Şirvan həkimlərindən və alimlərindən biri Kafiyəddin Ömər ibn Osman rəhbərlik edirdi. Qardaşı oğlu məşhur şair Xaqani Şirvaniyə tibdən və başqa fənlərdən dərs deyirdi. Xaqani Şirvani özünün "Töhfətül-Iraqeyn" poemasında Kafiyəddin Ömər və onun fəaliyyəti haqqında ətraflı məlumat verir. Gəncədə də mədrəsələr fəaliyyət göstərirdi. XIX əsrin yarısında Gəncənin mədəni həyatı inkişaf edirdi. Mədrəsə və məktəblərdə şagirdləri klassik şərq ədəbiyatı ilə tanış edirdilər. Lakin nə dini məktəblər nə mədrəsələrin aydın proqramları yox idi. Şah Abbas məscidindən bir qədər aralı olan mədrəsədə 100-dən çox şagird təhsil alırdı. Elmi fikirlərin inkişafında Gəncənin böyük rolu olmuşdur. Rusiyada şərqşünaslığın əsasını qoyanlardan biri M.D.Topçubaşev (1784-1869) bu şəhərdə anadan olmuş və ilk təhsilini bu şəhərdə yerləşən mədrəsədə almışdır.
Udegeylər
Udegeylər, удэге́ (1956 ilə qədər— Udexeyç', həmcinin Ydexe'') — Rusiya Federasiyasında Uzaq şərq bölgəsində yayılmış yerli xalq. Monqoloid irqinə mənsubdurlar.
Dil — Udegey dili Tunqus-mancur dillərinin amur qrupunda danışırlar. Oroçi dilinə yaxınlığı ilə seçilir. Hazırda əhalinin böyük əksəriyyəti rus dilində danışır.
Sayları
thumb|250px
Primorsk diyarı: Xabarovsk diyarı:
2002-ci il məlumatına əsasən Rusiya ərazisində 1657, Ukraynad isə 2001 ilə olan məlumata əsasən 41 nəfər udegey müəyyənləşmişdir. Sorğu nəticəsində 42 nəfərdən cəmi 8 (19 %) udegey dilini doğma dili hesab etmişdir. Altı nəfər doğma dillərinin ukrayn, yerdə qalanlar isə rus dili olduğunu bildirmişlər.
Tarixi
IV–VI əsrlərdə onların 7 qəbiləsi Yapon dənizi sahillərində yaşayırdı. Udegeylər tarixləri boyunca Nanaylar, Evenklərlə əlaqə yaratmışlar. Orolarla isə daha sıx əlaqə qurulmuşdur. Əraziyə gələn rurlar bu iki xalqı bir-birindən seçə bilmirdilər.
Rusların bölgələ gəlməsinə qədər onların yazısı olmamışdır. 1930-cu illərdə rus əlifbası əsasında əlifbası yaradılmışdır. Əsasən Şamanizm və Animizm geniş yayılmışdır. Ruslar onları xristianlaşdırmışlar. Az bir qisim şamanizmdə qalır. Onların əsas məşğuliyyəti ovçuluq olmuşdur. Ov Ayı və Amur pələnginə qarşı belə həyata keçirilmişdir. Kişilər ovçuluq qadınlar isə yığıcılıqla məşğul olurdular.
Hazırkı vəziyyət
2002-ci il məlumatına görə hazırfa dünyada 1657 nəfər udegey yaşayır. Bununla belə onların böyük hissəsi şəhər və qəsəbələrdə yaşayırlar. Bu yaşayış məntəqələrinin böyük əksəriyyətində ruslar yaşadığından udegeylər tədricən dillərini itirirlər. Tədricən ruslar tərəfindən asimilyasiyası olurlar. 1657 nəfər udegeydən cəmi 400 nəfər Udegey dili bilir. Dili bilənlərin böyük əksəriyyəti yaşlılardır. Bu xalqın əsas problemlərindən biri alkoqolizmdir. Onlar arasında yayılan bu pis vərdiş onların sayına mənfi təsir göstərir. Digər problem isə onların yaşadığı ərazilərdə meşəliklərin iri şirkətlır tərəfindən tədarüküdür.
Pannoniya
Pannoniya (Pannonia) — Mərkəzi Avropada qədim bölgə.
Tarixi
Pannoniya müasir Macarıstan, keçmiş Yuqoslaviya və Avstriyanın ərazilərinin qərb hissəsindəki qədim əyalət idi.
Şeyx Məhəmməd Rasizadə
Şeyx Məhəmməd Abdulla oğlu Rasizadə — maarif xadimi, müəllim və şair. Hüseyn Cavidin böyük qardaşı və Azərbaycan Respublikasının baş naziri Artur Rasizadənin babasıdır.
Həyatı
Şeyx Məhəmməd Hacı Abdulla oğlu Rasizadə 15 mart 1878-ci ildə Naxçıvanda anadan olmuşdur. Təbrizdə, Urmiyada ehtimal ki, bir müddət Tehranda ruhani təhsili almış, 1917-ci ildə İrəvan maarif idarəsində kurs bitirmişdir.
Ruhani təhsil almasına baxmayaraq, 1906-cı ildə Naxçıvanda üsuli-cədid məktəbinin ("Məktəbi-xeyriyyə") yaradıcılarından biri kimi pedaqoji fəaliyyətə başlamış, ömrünün sonunadək buradakı orta məktəblərdə pedaqoji və kənd təsərrüfatı texnikumlarında türk dili və ədəbiyyatından dərs demiş, Həsən Əliyev, Məmməd Cəfər, Heydər Əliyev, Abbas Zamanov, Yusif Məmmədəliyev kimi gökəmli şəxslərin müəllimi olmuşdur.
Şeyx Məhəmməd həmçinin istedadlı şairi olmuş, XX əsrin əvvəllərindən "Şərqi-Rus", "Həyat", "İrşad", "Tazə Həyat", "Təkamül", "İqbal", "Füyuzat", "Açıq söz", "Hürriiyət" kimi qəzet və jurnallarda, sonralar isə Sovet mətbuatında, xüsusilə "Şərq qapısı" qəzetində xalqı maarif, elm və mədəniyyətə səsləyən şeirlər dərc etdirmişdir.
"Azərbaycan tədqiq və tətəbbö cəmiyyəti" Naxçıvan şöbəsinin tarix, ədəbiyyat bölməsinə rəhbərlik edən Şeyx Məhəmməd (Şərur qəzasında aparılmış ibtidai tədqiqat haqqında məqaləsi "Azərbaycanı öyrənmə yolu" jurnalının 1930-cu ildə 4–5-ci saylarında dərc olunmuşdur) Naxçıvan folklorunun toplanması sahəsində də diqqətəlayiq iş görmüşdür.
Ömrünün son illərində, xüsusilə H. Cavidin həbsindən sonra təzyiq və təqiblərə məruz qalmışdır.
1939-cu ilin dekabr ayının 24-də vəfat etmişdir. Ədəbi irsi H. Cavidin Bakıda və Naxçıvandakı xatirə muzeylərində saxlanılır.
Senecio phylloleptus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Hind vadisi mədəniyyəti
thumb|right|200px|Mədəniyyətin yayılma arealı Hind vadisi mədəniyyəti və yaxud Hind vadisi sivilzasiyası—Hindistanda Hind çayı vadisində yerləşən qədim mədəniyyət ocağı.
OK Computer
OK Computer İngilis rok qrupu Radiohead-in 16 iyun 1997-ci ildə işıq üzü görən üçüncü studiya albomudur. Radiohead-in növbəti albomlarının da istehsalında iştirak edən Naygel Qodrix tərəfindən prodüserliyi edilən albom EMI-nin törəmə şirkətləri Parlophone və Capitol Records tərəfindən yayımlanıb. "Lucky" (1995) istisna olmaqla, albomun digər mahnıları 1996 və 1997-ci illərdə Oksfordşir və Batda yazılıb. Əvvəlki albomları "The Bends"-in gitara əsaslı, introspektiv üslubundan uzaqlaşaraq mücərrəd mövzulara və çox qatlı səslərə yönələn qrup bu albomla sonrakı eksperimental əsərləri üçün də əsas yaratdı.
Albomun marketinqinin çətin olduğunu düşünən EMİ-nin aşağı satış gözləntilərinə baxmayaraq, OK Computer "UK Albums Chart"-da zirvəyə çatdı və "Billboard 200" siyahısında 21-ci sıradan daxil oldu. Albomda olan " Paranoid Android ", "Karma Police", "Lucky", "No Surprises" və "Airbag" mahnılarıdaha sonra sinql olaraq yayımlandı. Radiohead’nin beynəlxalq səviyyədə tanınmasına töhfə verən albomun dünyada ən az 7.8 milyon nüsxəsi satılıb. 22 iyun 2017-ci ildə albomun iyirminci ildönümü üçün albomun içərisində əlavə mahnıların da yer aldığı OK Computer OKNOTOK 1997 2017 adlı yenilənmiş versiyası çıxdı.
OK Computer dinləyicilər, tənqidçilər və musiqiçilər tərəfindən bütün dövrlərin ən yaxşı albomlarından biri hesab olunur. Albom 1998 Qremmi Mükafatında "İlin Albomu"na namizəd oldu və Ən Yaxşı Alternativ Musiqi Albomu Mükafatını qazandı. Britaniyada daha sonra geniş yayılan Britpop üslubundan albom, önümüzdəki illərdə təsirini göstərən melanxolik, atmosfer alternativ qayaya slaydın qabaqcıl tərəfdarı idi. Albom o dövrdə Britaniyada populyar olan Britpop üslubundan sonrakı illərdə təsirini göstərən melanxolik, atmosferik alternativ roka meylin də ilk nümunələrindən oldu. OK Computer həddindən artıq istehlak, yadlaşma, emosional təcrid və siyasi korrupsiyanın hakim olduğu bir dünyanı təsvir etdiyinə görə, 21-ci əsr həyatını izah edən bir əsər kimi şərh olunur.
Karvan (qrup)
Karvan — 1984–1993-cü illərdə fəaliyyət göstərmiş Azərbaycan pop musiqi qrupu.
Tarixi
Qrup 1984-cü ildə Sevinc Kərimova tərəfindən Bakıda yaradılmışdır. S. Kərimova qrupun direktoru, eyni zamanda rejissoru idi. O, həm də Azərbaycan Televiziyasında ilk klip çəkən rejissor kimi tanınmışdır. Lakin bir sıra maliyyə və texniki çətinliklərə görə Karvan qrupu dağılır. Həmin vaxtlarda isə Yevgeni Baxtin və Tamilla Ağamiyeva da qrupun üzvləri idilər.
Bakı Payızı-88 müsabiqəsindən sonra Karvan qrupu bərpa edilir. Müsabiqədən sonra qrupa yeni üzvlər dəvət edilir — İlqar Xəyal və Firuz İsmayılov. Qrup bərpa olunandan sonra ilk konsertini Türkiyənin İzmir şəhərində uğurla reallaşdırır. Daha sonra Bakıda Lenin Sarayında 5 gün ərzində konsert verir. Karvan qrupunu ilk dəfə Azərbaycan Televiziyasında təqdim edən Nərgiz Cəlilova olmuşdur.
Bakı Payızı-88
Bakı Payızı-83 və Bakı Payızı-85 müsabiqələrindən ilhamlanaraq dağılmış Karvan qrupuna yeni üzvlər seçmək məqsədilə Sevinc Kərimova Bakı Payızı-88 müsabiqəsini təşkil edir. Konsert günü Eldar Mansurovun, Vaqif Gərayzadənin, Faiq Sücəddinovun və Mikayıl Vəkilovun bəstələri ilk dəfə iştirakçılar tərəfindən səslənir. Müsabiqənin ən yadda qalan çıxışı isə şair Malik Fərruxun sözlərinə bəstəkar Mikayıl Vəkilovun bəstələdiyi "Azərbaycanım" mahnısının konsertin ulduzları tərəfindən birgə ifası olur.
Müsabiqədə "Yadelli durnalar" mahnısıyla çıxış edən İlqar Xəyal I dərəcəli diploma layiq görülür. Sevil Hacıyeva isə Samir Bağırovla olan dueti ilə III dərəcəli mükafatın laureatı olur. Final konsertinin sonunda "Azərbaycan Komsomolu", "Бакинский Рабочи" qəzetinin xüsusi mükafatı İlqar Xəyala, Bakı Şəhəri Mədəniyyət İdarəsinin xüsusi mükafatı Samir Bağırov və Sevil Hacıyevaya təqdim olunur.
Qrupun dağılması
Azərbaycandakı siyasi vəziyyət və Qarabağ müharibəsi musiqi sahəsinə də öz təsirini göstərir. Eyni zamanda Vəkilovlar ailəsinin, daha sonra Firuz İsmayılovun Azərbaycandan köçməsi qrupun 1993-cü ildə rəsmi olaraq dağılmasına gətirib çıxarır. Bu hadisələr qrupun digər üzvlərinə də öz təsirini göstərir. İlqar Xəyal qrup dağıldıqdan sonra 4 il səhnəyə çıxmır, digər üzvlər də uzun müddət işsiz qalır. Firuz İsmayılov və Mikayıl Vəkilov fəaliyyətini Türkiyə və ABŞ-də davam etdirir.
Sevil Hacıyevanın ölümü
Karvan qrupu dağıldıqdan sonra Sevil Hacıyeva da dövrün ağır şərtlərindən təsirlənərək səhnələrdən uzaq düşür. Ağır xəstəlik və ailəsi ilə problemlər yaşayan musiqiçi təsadüfən tanış olduğu ABŞ vətəndaşının köməyi ilə Los-Ancelesə köçür.
Müğənni 12 oktyabr 2000-ci ildə bir şəxslə Qərbi Hollivudda yerləşən Şimali Robertson Bulvarının 470-ci blokunda gəzərkən soyğunçu onların qarşısını kəsərək pul tələb edir və müğənninin pul kisəsini oğurlamağa çalışır. Oğrudan qaçarkən 31 yaşlı Sevil Hacıyeva arxadan güllələnərək qətlə yetirilir. Müğənninin yanındakı şəxs isə oğru ilə mübarizə aparan zaman sifətindən bir güllə ilə yaralanır. Karvan qrupunun solisti Sevil Hacıyeva Hollivud-Hills (Forest-Loun) qəbiristanlığında dəfn olunmşdur.
"Karvan — 30 il"
2022-ci ilin mart ayında İlqar Xəyal qrupun 30 illiyi münasibətilə yenidən bir araya gələcəyini açıqlamışdır. "Karvan — 30 il" konserti 24 may 2022-ci ildə Heydər Əliyev Sarayında baş tutdu.
Ceyms Tien (aktyor)
Ceyms Tien — Honkonq aktyoru.
Inga neblinensis
(Inga neblinensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
General-feldmarşal
General-feldmarşal — alman və rus ordusunda quru qoşunlarında ali hərbi rütbə, dünyanın bir çox ölkələrində anoloji rütbə -feldmarşal.
General-feldmarşal rütbəsi ilk dəfə XVII əsrdə — 1620-ci ildə Bohemiyada tətbiq edilmişdir. . Sonralar bu rütbədən (1657-ci ildən) Brandenburqda (Prussiyada) istifadə olunmuş və eyni zamandau bu rütbə digər alman dövlətlərində (Bavariyada, Saksoniyada , Hannoverdə , həmçinin Avstriyada və Niderlandda feldmarşal variantında hərbi rütbələr sırasına daxil edilmişdir.
Rusiyada general-feldmarşal rütbəsi 1699-cu ildə I Pyotr tərəfindən tətbiq edilmişdir.
Fransada və bir sıra digər ölkələrdə general-feldmarşal rütbəsinə uyğun olan marşal rütbəsindən istifadə olunmuşdur.
Quercus purulhana
(Quercus purulhana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Şarlotta Perelli
Şarlotta Perelli — İsveçli mügənni. 1999 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ifa etdiyi "Take me to your heaven" (Məni öz səmana apar) mahnısı 1-ci yer tutub. 2008 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində bir daha İsveçi təmsil etmişdir. 25 ölkə içində 18-ci yeri tutmuşdur.
Vakayama
Vakayama — Yaponiyanın Honşu adasında olan Kansai regionunda yerləşən Vakayama prefekturasının eyniadlı paytaxtı.
== Qardaş şəhərləri ==
Aydıntəpə
Aydıntəpə — yeraltı şəhər.
Aydıntəpə yeraltı şəhəri 2,5 metr dərinliyindədir. Şəhərin uzunluğu 800 metrdir. Tarixi mənbələrə görə, şəhər erkən bizans dönəmində romalılar tərəfindən qovulan xristianların sığınacaqları olub. Yeraltı şəhərdə 2-ci havalandırma salonu olmaqla 8 salon, 8 otaq, hovuz olub. Burada həmçinin insanların istifadəsi üçün ən zəruri əşyaları da görmək mümkündür.
Bu yerlə bağlı iki fikir var. Birincisi buranın daha öncə mənbələrdə adı keçən Halde şəhərinə aid olması, digəri isə qeyd etdiyim kimi xristianların yerləşməsi üçün bir sığınacaq rolunu oynaması ilə bağlıdır.
Ona görə şəhərin erkən xristianlıq dövrünə aid olduğu deyilir.Hər halda bizans dövründən günümüzə çatan bu şəhər haqqında müxtəlif versiyaların, yanaşmaların olması təbiidir. Amma əsas odur ki, bu yer indi tarixi abidə kimi qalır və turistlərun ən çox maraq göstərdiyi məkanlardan birinə çevrilib.
Çarxı
Çarxı — Azərbaycan Respublikası Xaçmaz rayonu inzibati ərazi vahidində kənd.
Türk sivilizasiyası
Türk sivilizasiyası – Avrasiyada yaranan ən qədim sivilizasiyalardan biri olub eramızdan əvvəl Avrasiyanın geniş çöllərində formalaşmışdır. Onlar köçəri, yarımköçəri və qismən də oturaq həyat tərzi sürmüşlər. Bütövlükdə XIX əsrdən miras qalmış konsepsiyaya görə yalnız oturaq xalqlar mütərəqqi sivilizasiya yaratmışlar. Türklər kimi köçəri xalqların yaşadıqları ərazilərdə durğunluq hökm sürmüşdür. Bu konsepsiyanın ən pis tərəfi onun mübahisəsiz elmi nəticə kimi təqdim olunması idi. XX əsrdə bu konsepsiya öz aktuallığını itirdi.
Çarxı
Haqqında
Kənddə 2 məktəb, 1 xəstəxana, 4 mağaza, 2 məscid, 1 poçt şöbəsi, bələdiyyə və kənd icra nümayəndəliyi fəaliyyət göstərir.
Türk sivilizasiyası
Hazırda türk xalqları əlverişli-coğrafi mövqeyə malik olan Ön Asiya, Mərkəzi Asiya, Qafqaz regionları, Kiçik Asiya yarımadası, Sayan-Altay dağlarının şimal-qərb bölgəsi, Talas vadisi, Ordos vilayəti, Orxon-Yenisey ətrafı ərazilər, Urmiya gölü hövzəsi, Qara dəniz sahili ərazilərində məskunlaşmışlar. Türklərin "Böyük çöl"də məskunlaşması onların həyat tərzinə güclü təsir etmişdir. Müvəqqəti köçlər zamanı onlar rahat açılıb-yığılan alaçıq (çadır) və yurtalardan istifadə edir, əsasən, heyvandarlıqla məşğul olmuşlar.
Çarxı
Haqqında
Çarxı kənd bələdiyyəsi 1999-cu ildə yaradılmışdır. Tərkibi Çarxı və Xanlıqoba kəndlərindən ibarətdir.
Türk sivilizasiyası
Türklərin yerdəyişməsi tarixi mənbələrdə “Xalqların böyük köçü” adlanır. Bu nəhəng miqrasiya eramızın II əsrindən başlayaraq 300 ildən çox davam etmişdir. V-VI əsrlərdə türklər Altay dağlarından Avropaya qədər yayılaraq Şərq, Qərb, Slavyanpravoslav sivilizasiyalarının qovuşduğu ərazilərdə məskunlaşmışdılar. Türklər məskunlaşdığı ərazilərə əvvəlki yurdlarının izlərini apardılar. Rusiyada və Mərkəzi Asiyada təkrarlanan coğrafi adlar bunu sübut edir.
Çarxı
Haqqında
Çarxı kəndinin əhalisi 7000 nəfərdir və bu baxımdan Xaçmazın ən böyük və əhalisi çox olan kəndi sayılaraq, əhalisi isə tamamilə azərbaycanlılardan ibarətdir.
Türk sivilizasiyası
Türk sivilizasiyası Avropa və Asiya xalqlarına yaxınlaşmış, özündə onların bəzi xüsusiyyətlərini birləşdirmişdir. Bu proses müasir türk xalqlarının zahiri görünüşündə, din, dil, mədəniyyət və iqtisadiyyatında da öz əksini tapır.
Koroğlu heykəli (Bakı)
2010-cu il yanvarın 21-də İlham Əliyev heykəltaraş Tokay Məmmədovun emalatxanasına baş çəkərək heykəlin maketi ilə tanış olub. Maket Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinə də təqdim olunub.
Türk sivilizasiyası
Zahiri əlamətləri
Zahiri əlamətlərinə görə müasir türk xalqları bir-birindən fərqlənir. Türk xalqlarının bir qismi (uyğurlar, yakutlar, qırğızlar və s.) monqoloid, müəyyən bir hissəsi (qaqauzlar, karaimlər və s.) avropoid irqinin əlamətlərinə malikdirlər. Türkiyə türkləri, azərbaycanlılar, türkmanlar, tatarlar isə zahiri görünüşünə görə hər iki irqin əlamətlərini daşıyırlar.
Dil və adət-ənənələr
Eyni ərazilərdə məskunlaşmış türk və digər xalqların dil və adət-ənənələri, şifahi xalq ədəbiyyatı, yazı mədəniyyəti də bir-birinin təsirinə məruz qalmışdır. Belə ki, rus dilində yüzlərlə türk, eləcə də türk dilində ərəb, fars, latın mənşəli sözlər indiyədək istifadə olunmaqdadır.
Koroğlu heykəli (Bakı)
T. Məmmədov xalq dastanımızın qəhrəmanı Koroğlunun obrazı üzərində on ildən çox işləyib. O, görkəmli, baxımlı, dinamik formada olmaqla bərabər, xalq qəhrəmanımızın milli koloritini tərənnüm etməli, həmçinin at belindəki qəhrəman əsl cəngavər, sərkərdə, bahadur təsviri bağışlamalıdır.
Türk sivilizasiyası
Orxon-Yenisey yazıları
Orxon-Yenisey yazıları Türk sivilizasiyasının ən qədim abidələrindən biridir. Abidələr Rusiyada Yenisey çayının yuxarı axarında, Monqolustanda Orxon çayı sahillərindədir. Türk ədəbiyyatında bu yazılar “Milli vəsiyyətnamə” hesab olunur.
Bu abidələr yalnız türk lüğətini tərtib etməyə deyil, həm də epik və dini məzmunlu mətnlərlə tanış olmağa imkan vermişdir. Abidələrin üzərində xanların şərəfinə mədhnamələr çoxdur.
Koroğlu heykəli (Bakı)
24 dekabr 2010-cu ildə Prezident İlham Əliyev Bakıda xalq qəhrəmanı Koroğlunun abidəsinin ucaldılması üçün Prezidentin Ehtiyat Fondundan 5 milyon manat məbləğində vəsait ayrılması haqda sərəncam imzalayıb. Vəsait Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinə ayrılacaq.
Türk sivilizasiyası
Orxon-Yenisey yazıları
Orxon-Yenisey abidələrinə görə, ən ali varlıq hər şeyə, o cümlədən insanların taleyinə qərar verən Tenqri (Göy Tanrı) idi. Ali qadın varlıq Humay idi. Tenqri və Humay türklərə himayədarlıq edir, günahkarları cəzalandırır.
Ədəbiyyat
Türx xalqlarının ədəbi-epik yaradıcılığı olduqca rəngarəng və zəngindir. Məsələn, qırğızların "Manas", Altay türklərinin "Maaday-Kara", qazaxların "Koplandı-batır" kimi epik abidələrini misal göstərmək olar.
Kurqanlar
Kurqanlar – Altaydan Qafqaza qədər uzanan Böyük çölün hər yerində rast gəlinir. Kurqanlar bürünc, qızıl və gümüş bəzək əşyaları ilə zəngindir. Qədim Türk arxeoloji abidələri Dağlıq Altayda daha rəngarəngdir, yaxşı qorunmuşdur. Türk xalqlarının dini inanclarında da Avropa, Asiya mədəniyyətlərinin izi aydın görünür. Qədim türk xalqları Tenqriyə, yəni Tanrıya inanırdı. Onların fikrincə, Tenqri “əbədi səma ruhu” idi. Qonşu sivilizasiyaların inkişafı türk xalqlarının dini inanclarının təsiri altına düşməsinə və müxtəlif dinlərin yayılmasına səbəb oldu. Fərqli sivilizasiyalar arasında ticarət əlaqələrinin türk torpaqlarından keçməsi onların iqtisadi həyatına təsirsiz qalmamışdır.
İpək yolu
Tarixən “İpək yolu” adlandırılan ticarət əlaqələri bu ərazilərdə iri şəhərlərin yaranmasına səbəb olmuşdur. Türk tacirləri Avropada ehtiyac duyulan Çin və Hindistan mallarının mübadiləsində fəal iştirak edir və sürətlə varlanırdılar. Bu isə türk dövlətlərinin iqtisadi, sosial və mədəni səviyyəsinin yüksəlməsinə imkan verirdi.
Türk xalqları
Türk xalqları Avrasiyada təqribən 12 mln. km2 ərazidə yayılmışlar. Hazırda türk xalqlarının 6 müstəqil dövləti mövcuddur: Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkmənistan. Bəzi türk xalqları müəyyən özünüidarə hüquq səlahiyyətləri olan dövlət qurumlarına malikdir. Onların əksəriyyəti Rusiya Federasiyasında aşağıdakı regionlarda yerləşir: Sibir regionunda – Altay, Tuva, Xakasiya, Saxa – (Yakutiya); Ural-Volqaboyu regionunda – Başqırdıstan, Tatarıstan, Çuvaşıstan; Şimali Qafqaz regionunda – Kabarda-Balkar, Qaraçay-Çərkəz. Çin Xalq Respublikasının tərkibindəki Sınsızyan- Uyğur Muxtar Vilayəti də türk dövlət qurumlarından biridir.
Bəzi türk xalqları isə yaşadıqları ərazilərdə yerli xalqlar hesab edilir. Onlar dövlət qurumuna malik olmayıb, Rusiya, İran, İraq, Əfqanıstan, Gürcüstan, Suriya, Ukrayna, Bolqarıstan, Macarıstan, Yunanıstan, Latviya və digər ölkələrin ərazisində yaşayırlar.
Türk mifologiyası və əsatirləri
Türklərin yaranışı haqqında qədim əsatirə görə, onların böyük gölün kənarında yaşayan əcdadlarını qonşu tayfanın döyüşçüləri qırmışdır. Yalnız düşmənlərin yaraladığı on yaşlı oğlan sağ qalmışdır. Dişi qurd onu böyütmüşdür. Oğlanın digər qurdlardan on oğlu olmuşdur. Həmin 10 oğlan da yaxın tayfadan on qadınla evlənmişdir. Beləliklə, nəslin əsası qoyulmuşdur. Onlardan birinin adı - Aşina yalnız nəslin deyil, bütün türklərin əcdadının, on tayfanın başçısının adını ifadə edir.
Dini görüşləri
Qədim türklər təktanrılı olmuşlar. Bununla paralel şamanizm dərin kök salmışdır. Tanrı, ruhlar və insanlar arasında vasitəçilik funksiyasını şamanlar həyata keçirirdilər. Ayinlər zamanı şamanlar ekstaz vəziyyətinə düşür tanrıyla ruhani əlaqəni həyata keçirirdilər. Şamanların ən geniş yayılmış funksiyalarından biri həkimlik idi.
Həmçinin bax
Sivilizasiya
Otto Şmidt burnu
Otto Şmidt burnu— Çukot dənizi akvatoriyasında Lonq boğazında yerləşın burun.
Burunda Şmidt Burnu qəsəbəsi və Rırkaypiy kəndi mövcuddur. 2014-ci ildə hərbi şəhərcik salınmışdır.
Tarixi
Burun ilk dəfə 1778-ci ildə Ceyms Kuk tərəfindən aşkarlanmışdır və Nordkap («Şimal burnu») olaraq adlandırılmışdır. Yerli əhali burnu İr-Kappeya adlandırırlar. 1934-ci ildə burun məşhur sovet qütb araşdırmaçısı Otto Şmidtin şərəfinə adlandırılır.
Təbiətin qorunması
2010-ci ildə burunda yerli əhəmiyyətli qoruq ərazi təşkil edilir. Layihənin məqsədi dünyanın ən böyük Morj yerləşim yerlərinin və ağ ayıların qorunması olmuşdur.
Kimberli yaylası
Kimberli yaylası—Avstraliyanın şimal-qərbində yerləşən yayla. Hündür nöqtəsi - Ard dağı (9363963637444427m).
OSI Modeli
OSI Modeli (Açıq Sistemlərin Etalon modeli,, 1978-ci il) — xəyali bir şəbəkə modeli. Yəni, heç bir yerdə OSI proqramı və ya OSI təchizatı deyilən bir şey görmək mümkün deyil. Ancaq proqram və təchizat istehsalçıları bu modeldə təsvir olunan qaydalar çərçivəsində malları istehsal edirlər və satışda olan mallar buna görə bir-biri ilə uyğunlaşa bilirlər.
Senecio picridioides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
OSI Modeli
OSI modeli aparatların iş funksiyasını anlamaq və açıqlamaq üçün istifadə olunur. Məsələn, hab cihazlar gələn məlumatı sadəcə müəyyən elektrik siqnalları şəklində görən və bu siqnalları çoxaldıb, digər portlarına göndərən bir cihazdır. Bu hab-ların fiziki (1-ci lay) layda çalışan cihazlar olduğunu göstərir. Ancaq switch (sviç) adlanan cihazlar iki layda çalışırlar. Çünki 2-ci layda təsvir olunan MAC adresləri anlaya bilirlər və bir portdan gələn məlumat paketini(yenə elektrik siqnalları halında) sadəcə lazım olan porta (o portdakı kompüterin MAC adresini bildiyi üçün) yollaya bilirlər.
Yönləşdiriciləri (router) olan üç layda işləyə bilən cihazlar bir az daha irəli gedib, 3-cü layda məlumat paketinə əlavə olunan IP adres kimi məlumatları da oxuya bilirlər. OSI modelinin ən üst layından yola çıxan xam məlumata (məsələn, A hərfi, bir rəsm, bir səs faylı v.s.) hər layda o layla bağlı bəzi əlavələr olunduqdan sonra bir alt laya ötürülür.
Bimetallizm
Bimetallizm ( – iki dəfə və – metal) — ümumi ekvivalent rolunu eyni zamanda iki metalın – qızıl və gümüş metalların oynadığı tədavüldə olan banknotların bu metallara dəyişilən pul sistemi.
Tarixi
Sistem XVI-XVIII əsrlərdə bir çox ölkələrdə (Fransada, Belçikada, İsveçrədə) geniş yayılmışdı və XIX əsrin təxminən son qərinəsinə qədər mövcud olmuşdur. Ənənəvi tərifə görə bimetallizm qızıl və gümüş sikkələrin sərbəst zərb edilməsini, yəni nəcib metaldan olan külçələrin sikkə sarayına gətirilməsi və bu külçələrin rəsmi dəyərinə bərabər məbləğdə xüsusi şəxslər üçün sikkə almaq imkanıdır. Qızıl və gümüş arasında rəsmi nisbətin – bimetal paritetinin müəyyən edilməsini tələb edir.
Növləri
Bimetalizmin aşağıdakı növləri məlumdur:
Paralel valyuta sistemi
Paralel valyuta sistemi zamanı qanunvericilik qızıl ilə gümüş arasında müəyyən qiymət nisbətini müəyyən etmir, qızıl və gümüş sikkələr isə qızıl və gümüşün bazar dəyərinə uyğun olaraq alqı-satqı və digər sövdələr zamanı qəbul olunur.
İkiqat valyuta sistemi
İkiqat valyuta sistemi zamanı dövlət iki metal arasında müəyyən qiymət nisbətini təsbit edir, qızıl və gümüş sikkələrin zərb olunması və onların əhali tərəfindən qəbul olunması isə bu nisbətdə həyata keçirilir.
«Axsayan» valyuta sistemi
«Axsayan» valyuta sistemi zamanı qızıl və gümüş külçələr bərabər olmayan nisbətdə qanuni tədiyyə vasitələridir, yəni gümüş sikkələr qızıl sikkələrin sərbəst zərb olunmasından fərqli olaraq qapalı qaydada zərb olunurdu (bimetalizm gümüş «ayaqla» «axsayırdı»). Bu halda gümüş sikkələr qızıl nişanına çevrildi. Ümumi ekvivalent kimi iki metalın tədavülü müəyyən çətinliklərə səbəb olurdu. Nəticədə bu rolun iki metalla yerinə yetirilməsi pulun mahiyyətinə zidd gəlirdi. İki ekvivalent – iki dəyər ölçüsü, deməli iki qiymətdir. Qızıl və gümüşün hasilatı zamanı əmək məhsuldarlığının qeyri-bərabər olması ilə əlaqədar, dəyərcə onlar arasında nisbət dəyişir. Bu, qızıl ilə gümüş arasında həqiqi nisbətin düzgün müəyyən edilməsini çətinləşdirirdi və müvafiq olaraq tədiyyənin həyata keçirilməsini mürəkkəbləşdirirdi. XIX əsrin sonunda əksəriyyət ölkələrdə bimetalizm monometallizmlə əvəz olundu.
II Aleksandrın islahatları
"Böyük islahatlar" — o vaxta qədər Rusiya tarixində analoqu olmayan 1860 və 1870-ci illərdə imperator II Aleksandrın dövründə Rusiya imperiyasında həyata keçirilmiş islahatlar:
Bu yeni tədbirlər uzun müddət davam edən bir sıra sosial-iqtisadi problemləri həll etdi, Rusiyada kapitalizmin inkişafı yolunu təmizlədi, vətəndaş cəmiyyətinin və qanunun aliliyinin sərhədlərini genişləndirdi. Lakin bu yeniliklər sona qədər aparılmadı.
II Aleksandrın hakimiyyətinin sonunda mühafizəkarların təsiri altında bəzi islahatlar (məhkəmə, zemstvo) məhdud həyata keçirildi. Xələfi III Aleksandrın başlatdığı əks-islahatlar kəndli islahatlarının və şəhər özünüidarəetmə islahatlarının müddəalarına da təsir etdi.
Maariflənmiş bürokratlar
250px|thumb|right|İslahatların ən ardıcıl və nüfuzlu tərəfdarlarından biri böyük knyaqinya Yelena Pavlovna. 250px|thumb|left|Böyük knyaz Konstantin Nikalayeviç Romanov İslahatların hazırlanmasında və həyata keçirilməsində əsas fəal qüvvə 1830-1840-cı illərdə formalaşmağa başlayan yüksək vəzifəli məmurların kiçik bir zümrəsi idi. Qərb tarixşünaslığında bu zümrə "maariflənmiş bürokratlar" adlanır. 1960-cı illərdən sonra isə rus tarixşünaslığında "liberal bürokratlar" termini geniş istifadə olunur. Müasirləri onları "qırmızılar", "mütərəqqilər", "demokratik məmurlar" adlandırırdılar və "reaksionerlər" və "təhkimçilər"ə qarşı qoyurdular. "Liberal bürokratlar"ı təhkimçiliyin ləğv edilməsi, məhkəmənin, yerli idarəetmənin və həyatın digər sahələrinin yenilənməsinin zəruriliyi birləşdirirdi. “Liberal bürokratlar” yenilənmənin əsas aparıcı qüvvəsi kimi imperatorun qeyri-məhdud hakimiyyətini görürdülər.
"Liberal bürokratların" 1840-1850-ci illərdə qruplaşdığı əsas mərkəzlər böyük kniyaqinya Elena Pavlovnanın salonu və Dəniz Nazirliyi idi. Onlar hər ikisi böyük knyaz Konstantin Nikolaeviçin rəhbərlik etdiyi Rus Coğrafiya Cəmiyyəti ilə sıx əlaqələrə malik idilər. I Nikolay dövründə vəzifəyə yüksəlmiş bəzi görkəmli şəxsiyyətlər (P.D.Kiselyov, L.A.Perovski, S.S.Lanskoy), "maariflənmiş gəncliyi" dəstəkləyir və onları xidmətə cəlb edirdilər. II Aleksandrın taxta çıxması ilə "liberal bürokratlar" zəruri dəyişikliklərin açıq müzakirəsinə başlamağı bacardılar. Sonradan isə yüksək vəzifələr tutaraq onları həyata keçirməyə başladılar. Hökumət və aristokratik müxalifət arasındakı gərginliyi aradan qaldırmaq üçün, islahatlar başa çatdıqdan sonra II Aleksandr "liberal bürokratları" nüfuzlu vəzifələrdən dəfələrlə çıxardı, lakin zərurət yarandığı hallarda yenidən onların xidmətlərinə müraciət etdi.
İslahatı zəruri edən səbəblər
Çar Rusiyasının ağır məğlubiyyəti ilə qurtaran Krım müharibəsi ölkədə ictimai-iqtisadi böhranın inkişafını sürətləndirdi. Bu müharibə təhkimçilik Rusiyasının çürüklüyünü və gücsüzlüyünü göstərdi. Kapitalist dövlətləri ilə toqquşmada Rusiyanın hərbi və iqtisadi cəhətdən geriliyi açıq surətdə özünü göstərdi. Müharibə və onun iqtisadi təsiri nəticəsində kəndlilərin vəziyyətinin pisləşməsi onların zadəgan-mülkədarlara qarşı mübarizəsini gücləndirdi. Kəndlilər təhkimçilik zülmünə qarşı daha fəal çıxış etməyə başladılar. Beləliklə islahatın əsas səbəbləri təhkimçilik sisteminin böhranı, kəndli iğtişaşları idi. Bunlar xüsusilə Krım müharibəsi zamanı daha da qabarıq şəkildə özünü büruzə verdi. Müharibə zamanı çar hakimiyyətinin kömək istədiyi kəndlilər könüllü olaraq hərbi xidmətə yollandılar. Onlar hökumətə yardım etməklə əvəzində azadlıq alacaqlarına ümid edirdilər. Lakin kəndlilərin ümidi özünü doğrultmadı. Kəndli qiyamlarının sayı getdikcə artırdı. Əgər 1856-cı ildə 66 üsyan olmuşdusa, 1859-cu ildə - artıq kəndlim çıxışlarının sayı 797-yə çatmışdı.
Mülkədarlara qarşı kəndli çıxışlarının sayı ilbəil artırdı. Rusiya imperiyasının ucqarlarında kəndli hərəkatı ilə birlikdə milli zülmə qarşı xalqların mübarizəsi də davam edirdi. Kəndlilər yalnız mülkədar hakimiyyətindən şəxsən azad olmaq uğrunda deyil, eyni zamanda torpaq uğrunda da mübarizə aparırdılar. Xalqın etirazı özünü ən müxtəlif formalarda göstərirdi. Kəndlilər töycü verməkdən və biyara getməkdən imtina edir, mülkədarları və onların təsərrüfatlarını idarə edənləri öldürür, sahibkarların yanından qaçırdılar. Kəndlilərin kütləvi qaçma halları artırdı ki, bu da sinfi mübarizənin yayılmış formalarından biri idi. Təhkimçiliyin ləğvində əxlaqi cəhət və dövlət nüfuzu məsələsi də mühüm rol oynadı. 250px|thumb|right|II Aleksandr öz kabinetində. 1859-cu ilin birinci yarısında şərab iltizamı sisteminə qarşı yönəlmiş hərəkat özünün vüsətinə və kütləviliyinə görə daha qorxulu idi. Bu hərəkat Rusiyanın mərkəzi rayonları ilə yanaşı Volqaboyu, Krım və Uralboyunu da əhatə etmişdi. Şərab iltizamı sisteminə qarşı çevrilmiş hərəkat hökm sürməkdə olan təhkimçilik zülmünün bütün sisteminə qarşı yığılıb toplanmış nifrətin kütləvi ifadəsi idi. Baş vermiş hərəkat kəndli kütlələrinin böyük potensial qüvvəyə malik olduğunu sübut edir, inqilabi şəraitin yarandığını göstərirdi. Volqaboyunda kənd təsərrüfatı böhran keçirirdi. Kəndlilərin ictimai təbəqələşmə prosesinin güclənməsinə baxmayaraq, feodal-təhkimçilik qaydaları əvvəlki kimi davam edirdi. Mülkədar və kəndli torpaqlarında kənd təsərrüfatı işləri köhnə qayda ilə aparılırdı.
Rusiyanın mərkəzi rayonlarında olduğu kimi Krımın kənd təsərrüfatında da kapitalist münasibətləri inkişaf edirdi. Krım müharibəsi regionun təsərrüfat həyatına böyük zərbə vurmuşdu. Krımda sosial-iqtisadi vəziyyət ağırlaşmışdı. Müharibə ilə bağlı əhalinin müəyyən hissəsi yaşayış yerlərini tərk etmişdi ki, bu da əkin sahələrinin becərilməməsinə səbəb olurdu. Eyni zamanda təkimçilik istehsal münasibətləri də məsuldar qüvvələrin inkişafına mane olurdu. Krımda kapitalizmin təşəkkülü prosesində sənaye aparıcı rol oynayırdı. Krımda sənayenin inkişafı sahəsində inkişaf var idi. Sənaye məhsullarının həcmi ildənilə artırdı, həm də artım sürəti mexanikləşdirilmiş istehsal sahələrində daha çox idi. Bütün Rusiyada əsasən natural təsərrüfat və feodal-patriarxal münasibətlər qalmaqda idi. Kəndlilərin çoxu aztorpaqlı idi. Bəzi bölgələrdə əkinçilik mədəniyyətinin aşağı olması, texnikanın geriliyi üstünlük təşkil edirdi. Ölkənin ucqarları çar Rusiyasının geniş müstəmləkə istismarı obyekti idi. Çarizm ucqarların iqtisadi inkişafını məhdudlaşdıraraq, bu yerlərdən sənaye mallarının satış bazarı və xammal mənbəyi kimi istifadə etmək siyasəti yeridirdi. Feodalizm xüsusiyyətlərini xeyli dərəcədə qoruyub saxlamış bu rayonların iqtisadiyyatının çox geridə qalması özünü göstərirdi.
Kəndli islahatı
250px|thumb|right|Nikolay Alekseyeviç Milyutin 250px|thumb|right|19 fevral 1861-ci il manifesti sənədi. 1857-ci il noyabrın 3-də 11 nəfər üzvdən (keçmiş jandarma rəhbəri A.F.Orlov, M.N.Muravyov, P.P.Qaqarin və s.) ibarət Kəndli Məsələsi üzrə Gizli Komitə yaradıldı. İyulun 26-da Daxili İşlər Naziri S.S.Lanski rəsmi islahat layihəsini təqdim etdi. Hər vilayətdə layihəyə dəyişikliklər etmək hüququ olan zadəgan komitələrinin yaradılması təklif edildi. Bu proqram 20 Noyabr 1857-ci il noyabrın 20-də Vilen general-qubernatoru V.İ.Nazimova ünvanlanmış yazıda qanuniləşdirildi. Proqram kəndlilərin şəxsi asılılığının ləğv edilməsini, torpaqların hamısının mülkiyyətçilərin mülkiyyətində qalmasını təmin edirdi (kəndlilər üzərində ağalıq səlahiyyəti də sənədə görə, torpaq sahiblərinin üzərində qalırdı). Həmçinin kəndlilər torpaq əldə etmək üçün onun haqqını ödəməli və ya xidmət göstərməli idilər. Zaman keçdikcə kəndli torpaq sahələrinin (yaşayış binası və təsərrüfat binaları daxil) geri almaq hüquqları saxlanılırdı. Hüquqi asılılıq dərhal yox, ancaq müəyyən keçid dövründən sonra (12 il)ləğv edilirdi. Reskript dərc edilərək ölkənin bütün qubernatorlarına göndərildi.
1858-ci ildə kəndli islahatları hazırlamaq üçün əyalət komitələri yaradıldı. Komitələrdə liberallar və mürtəce torpaq sahibləri arasında tədbirlər, güzəşt formaları uğrunda mübarizə başladı. Komitələr Kəndli Məsələləri Baş Komitəsinə tabe idi (Gizli Komitənin əsasında yaradılmışdı). Ümumrusiya kəndli qiyamının qorxusu hökuməti kəndli hərəkatının yüksəlməsi və ya azalması ilə əlaqədar dəfələrlə dəyişdirilən kəndli islahatlarının hökumət proqramını dəyişdirməyə məcbur etdi.
1858-ci il dekabrın 4-də yeni kəndli islahatı proqramı qəbul edildi. Burada kəndlilərə torpaq payının pulla alınması və onlara ictimai idarəetmə orqanlarının yaradılması imkanları verilirdi. Əvvəlki proqramlardan fərqli olaraq bu islahat daha radikal idi və çoxsaylı kəndli iğtişaşlarının (müxalifətin təzyiqi ilə birlikdə) baş verməsi hökumət tərəfindən onun qəbul edilməsini məcbur edirdi. Bu proqram Y.İ.Rostovtsev tərəfindən hazırlanmışdır. Yeni proqramın əsas müddəaları bunlar idi:
Vilayət komitələrinin layihələrini nəzərdən keçirmək və kəndli islahatlarını icra etmək üçün 1859-cu ilin mart ayında Y.İ.Rostovtsevin başçılığı ilə Baş Komitə yanında (əslində yalnız bir komissiya yaradıldı) Reaksiya Komissiyaları yaradıldı. Əslində Reaksiya Komissiyalarının işinə N.A.Milyutin rəhbərlik edirdi. Redaksiya Komissiyaları tərəfindən 1859-cu ilin avqust ayına qədər hazırlanan layihə, quberniya komitələri tərəfindən təklif olunanlardan torpaq bölgüsünün artırılması və mükələfiyyətlərin azaldılması ilə fərqlənirdi.