cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kiyev Rus dövləti
Tarixi
XI əsrin axırları-XII əsrin əvvəllərində Kiyev dövləti geniş əraziyə malik olsa da, möhkəm əsaslı deyildi. Onun tərkibinə qatılmış tayfalar öz xüsusiyyətlərini qoruyub saxlamışdılar. Natural təsərrüfatın hökm sürdüyü ayrı-aryı bölgələr arasında iqtisadi əlaqələr olduqca zəif idi. Bununla yanaşı dövlətin əhəmiyyətli dərəcədə müdafiə sistemi yaradılmışdı. Belə bir şəraitdə XI–XIII əsrlərdə Kiyev dövləti üçün yeni xüsusiyyətlər meydana çıxdı. Ayrı-ayrı bölgələrdə-Novqorod, Polotsk, Smolensk, Suzdal və Rostov torpaqlarında feodal aristokratiyası inkişaf edir və güclənirdi. Bütün torpaqlar feodalların əlinə keçmişdi. Kəndlilərin əlindən bütün torpaqlar çıxdığına görə torpaqsızlaşaraq, feodallardan asılı vəziyyətə düşmüşdülər. Müxtəlif bölgələrdə çox böyük torpağa sahib olan knyazlar meydana gəlirdi. XI əsrdə Kiyev dövlətində də təsərrüfat natural xarakter daşıdığından ayrı-ayrı bölgələr arasında əlaqələr çox zəif idi. Kiyev dövlətində şəhərlərin meydana gəlməsi prosesi başlandı. Şəhərlər feodal torpağında salınırdı və feodalın hakimiyyəti altında olurdu. Şəhərlərdə sənətkarlıq və ticarət inkişaf edərək vilayətlərin iqtisadi və siyasi mərkəzlərinə çevrilirdilər. Şəhərlərin ətrafında olan torpaqlar boyarlara, feodallara və kilsəyə məxsus idi. Şəhərlərin ərazisi böyüdükcə, əhalisinin sayı artdıqca onlar mərkəzi hakimiyyətə tabe olmaq istəmirdilər. Yerlərdə olan iri feodallar da mərkəzi hakimiyyətin yox, öz knyazlarının ətrafında birləşirdilər. Bununla da Kiyevdən çox uzaqlarda yerləşən şəhərlərdə feodallar öz knyazlıqlarını yaradırdılar. Knyazlar öz hakimiyyətlərini qanuniləşdirmək üçün 1097-ci ildə Lübeçdə yığıncaq keçirdilər. Burada hər kəs öz votçinasını qorusun şüarı ilə dövlətin ayrı-ayrı müstəqil knyazlıqlara parçalanması rəsmiləşdirildi. Kiyev torpağında Rostov, Suzdal, Pereyaslavl, Vladimir, Smolensk, Turov-Pinsk, Polotsk-Minks, Tmutarakan knyazlıqları, Novqorod və Pskov feodal respublikaları meydana gəldi. Kiyev dövlətinin feodallıqlara parçalanması feodallar arasında olan narazılığı və ədavəti daha da dərinləşdirdi, knyazlıqlar daha kiçik hissələrə — udellərə bölündü, ölkənin müdafiə qabiliyyəti daha da zəiflədi, siyasi cəhətdən zəifləyən rus torpağının iqtisadi vəziyyətində də geriləmə baş verdi. Mərkəzi hakimiyyəti tanımaqdan imtina edən və əlaqələri açıdan-açığa kəsən ilk knyazlıqlarlan biri Novqorod torpağı idi. Kiyev dövlətində feodallıqlara parçalanma nəticəsində ölkə başını üsütünü almış yeni təhlükədən xilas ola bilmədi. Monqolların 1237–1240-cı illərdəki yürüşləri nəticəsində knyazlıqlar işğal edildi. Bu ərazilər Qızıl Ordadan vassal asılılığına salındı. Onlar Qızıl Orduya xərac ödəməli oldular. Vassal asılılığı dövründə knyazlar arasında narazılıq artmışdı. Böyük knyaz titulu almaq uğrunda gedən mübarizə vuruşmalarla nəticələnirdi. Bunun nəticəsində şəhərlər dağılır, sənətkarlıq, ticarət zəifləyirdi. Bir çox sənət sahələri sıradan çıxırdı. Çox vaxt yaxşı sənətkarları Qızıl Ordaya aparırdılar. Kənd təsərrüfatında da geriləmə baş vermişdi. Bütün bunlar rus torpaqlarının vahid dövlət halında birləşməsini ləngidirdi. Nəticədə Kiyev Rus dövləti 1242-ci ildə süqut etmişdir.
Xristianlığın qəbulu
Artıq bütpərəstlik dini təşəkkül tapmaqda olan feodal sinfinin tələblərini ödəmirdi. Çox götür-qoydan sonra Vladimir xristianlığı rəsmi dövlət dini kimi qəbul etdi. Bu hadisə 988-ci ildə baş verdi. Şərq slavyanları xrisitan dinini heç də asanlıqla qəbul etmədilər. Yeni din zor gücünə yayılırdı. Kiyevlilərin bütlərini yıxır, doğrayır və yandırırdılar. Xristianlığı qəbul etməkdən boyun qaçıranları əmlaklarının müsadirə ediləcəyi və öldürüləcəyi ilə hədələyir, qorxu hesabına xaç suyuna çəkmək üçün çaya qovurdular. Xristianlığın qəbulu ilə Kiyev dövlətində yazı və savad artdı, başqa xristian ölkələri ilə yaxınlaşma baş verdi. Eyni zamanda xristian kilsəsi feodal qaydalarını müqəddəsləşdirir, özü iri feodala çevrilir, cəmiyyətin qullara və ağalara, yoxsullara və varlılara bölünməsinin əbədiliyini təbliğ edir, dinc olmağa və hakimiyyətə itaət etməyə çağırır, knyaz hakimiyyətini ilahiləşdirirdi. Məhz buna görə xristianlıq şəhərlərdə feodal əyanlar arasında daha tez yayılırdı. Bütpərəstliyin qalıqları xalq arasında hələ uzun müddət qalmaqda idi.
Minos
Minos, Minoy — Kritin mifik hökmdarı, Zevslə Avropanın oğlu, Pasifayanın əri. Dedal sayəsində bir çox sənət əsərlərinə sahib olmuşdur. Dedal onun üçün saraylar tikmişdir.
Aleksandr Konev
Aleksandr Vyaçeslavoviç Konev (2 aprel 2001-ci ildə anadan olub) — Rusiya Peşəkar Futbol Liqası təmsilçilərindən olan Çertanovo-2 Moskva klubunda hücumçu kimi çıxış edən Rusiyalı peşəkar futbolçudur.
Karyerası
Konev öz peşəkar karyerasında debütünü 24 iyul 2018-ci ildə Çertanovo-2 Moskva klubu ilə Rusiya Peşəkar Futbol Liqasında Dolqoprudnı klubuna qarşı oyunda etmişdir.
Şəbəklər
Şəbəklər – İraqın şimalında yaşayan kürdlərin subetnik qrupu. Hazırda İraqın şimalında Kərkük və Mosul şəhərləri arasında 72 kənddə təxminən 400 min nəfər şəbək yaşadığı ehtimal olunur. Şəbəklərin təxminən 70%-i islamın şiə təriqətinə etiqad edir.
Naxışlı dırmanantəlxə
Naxışlı dırmanantəlxə(laphe dione) — Suilanıkimilər fəsiləsinə, Dırmanan təlxələr cinsinə aid növ.
Görünüşü
Uzunluğu 1,5 m, quyruğu isə bir qayda olaraq 17–30 sm olur. Boğaz nahiyəsində pulcuqları yumşaqdır. Boğaz nahiyələri bozumtul və ya sarı olur üzəri isə qırmızı naxışlarla örtülü olur. Üzəri bozultul rəngə çalır. Bəzən qara rəngdə olan nümayəndələri də olur.
Həyat tərzi
thumb|left|200px|Cavan naxışlı dırmanantəlxə Naxışlı təlxələr bir çox şəraitlərə uyğunlaşa bilmişlər. Səhralar, yarımsəhralar, İynəyarpaqlı və qarışıq meşələrdə yayıla bilirlər. Üstəlik Tuqay meşələri, qamışlıqlarda, bataqlıqlarda, soranlıq və Takır, Barxanlarda belə rast gəlinir. 3600 m hündürlüyə malik ərazilərdə belə görünürlər.
Qidalanmasına gəldikdə kiçik gəmiricilər, balqlar, cücülər, ilanlar və quşlarla qidalanırlar. Bəzən quş yuvalarına daxil olaraq onların yumurtalarını udurlar. Bəzən hannibalizm belə müşahidə edilir. Şikarlarını baş hissədən uzurlar
Gündüz həyatı sürür. Qışlama sentyabr-oktyabrdan aprel ayına qədər davam edir. Cənub ərazilərdə isə fevralda belə onları görmək olar. Çütləşmə dövrü aprel-may bəzən isə iyun ayına qədər belə davam edir. 5–25 olmaqla yumurta qoya bilirlər. Onların hətta kollektiv yumurta qoyması qeydə alınmışdır. Bu kollektiv yuvalarda 120 yaxın yumurta aşkarlanmışdır. Balalar iyuldan sentyabr ayına qədər yumutadan çıxırlar. Onların uzunluğu 18–25 sm və 2,8–9,3 q çəkiyə malik olurlar. İlk olaraq yetkin fərdlər qışlamağa gedir.
Salavat bayramı
Salavat bayramı (başq. Salauat yıyını) — Salavat Yulayev günləri çərçivəsində qeyd olunan respublika səviyyəli folklor bayramı.
Bayram haqqında
"Başqırdıstan Respublikasında Salavat Yulayev günlərinin keçirilməsi barədə" sərəncam Respublika prezidenti tərəfindən 2004-cü ilin iyulunda imzalanıb. Həmin vaxtdan etibarən "Salauat yıyını" hər il Respublikanın müxtəlif şəhər və rayonlarında keçirilir. Əvvəlcə təsnifat mərhələsi keçirilir. alt=Salavat bayramı (başq. Salauat yıyını)|thumb|428x428px| Salavat bayramından görüntü Respublikanın folklor bayramı olan "Salauat yıyını"nın keçirilməsinin məqsəd və vəzifələri aşağıdakılardır: Bayram çərçivəsində yarış keçirilir: "Salauat yıyını batırı", "Saya kızzar", yurt müsabiqəsi, ənənəvi idman yarışları (kisə ilə qaçış, yun üzərində gediş, kisə ilə mübarizə, kureş (güləş), Salavat Yulayev adına kürəş mübarizəsi turniri). 2015-ci ildə "Salaut yıyını" proqramına qalibin Bayka Aydar adına mükafatla təltif olunduğu sesenlər yarışı da əlavə edildi.
Salauat yıyını — 2010
"Salauat yıyını −2010" tarixi məkan olan Toratau dağlarının ətəyində qeyd olundu. Məhz bu yerdə ərazi yıyını keçirilirdi və başqırd tayfaları taleəhəmiyyətli məsələlərin həlli üçün burada toplaşardılar.
RF-nın və ölkənin müxtəlif regionlarından olan başqırdların III ümumdünya qurultayının nümayəndələri də orada iştirak etdilər.
Ageratina scopulorum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Benua Pulvord
Benua Pulvord komediya aktyoru, yazıçı və ssenaristdir.
Həyatı
Anası satıcı, atası isə sürücü olan Puelvoorde atasını uşaq yaşlarında itirib. İbtidai təhsilini Godinne İsa Məsih adına ibtidai məktəbində almış, amma 17 yaşında təhsilini yarımçıq qoyaraq buradan ayrılmışdır. Təhsilini Félicien Rops Texniki İnstitutunda davam etdirmişdir. Burada o Rémy Belvaux ilə tanış olmuşdur. Ali təhsili müddətində teatra olan həvəsi və atipik tərcümə qabiliyyəti ilə seçilən aktyor həmçinin özündə fotoqraflıq, qrafik dizayn bacarıqlarını inkişaf etdirmişdir. Bu bacarıqlarını Brüsseldə "École de recherche graphique" şirkətində daha da təkmilləşdirən aktyor 1988-ci ildə ilk qısa metrajlı filmində çəkildi.
Karyera
1992-ci ildə aktyor həmkarları Delvaux və Bonzel ilə birlikdə ilk tam metrajlı filmini təqdim etdi. Film tərcümədə "Insan iti dişlərir" (Man Bites Dog — C'est arrivé près de chez vous) adlanır. Bu film tələbələrin buraxılış işi olaraq hazırlanmasına baxmayaraq çox böyük maraqla qarşılandı və həmin il Belçika Film Kritikləri Assosiasiyasının André Cavens mükafatına layiq görüldü. Karyerasını telekanalların film istehsalında davam etdirən aktyor 1990cı illərdə Canal±un sponsorluğu ilə çəkilən "Les Randonneurs", "Le Boulet", "Podium" kimi Fransız filmlərində rol aldı və bu onu Fransa və Belçikada daha da məşhurlaşdırdı.2001-ci ildən komediya sahəsində fəaliyyətini davam etdirən aktyor "Le Vélo de Ghislain Lambert" komediyasında baş rolu ifa etdi. Nəticədə 2002-ci ildə "Jean Garbin" mükafatına layiq görüldü. Bu uğuru onun kritiklər arasında rəğbətini artırdı. 2004-cü ildə Quentin Tarantinonun təklifi ilə Kann Festivalının jüri heyətində yer aldı. Aktyoru dünya səviyyəsində məşhurlaşdıran filmi isə "Astérix aux Jeux olympiques"(Asteriks Olimpiya oyunlarında) oldu. Bu filmdə yaratdığı həm özündən razı, həm bədbəxt şəxs obrazı onu daha da məşhurlaşdırdı. Amma bu aktyorun yalnız komediya sahəsində fəaliyyəti ilə nəticələnmədi. Növbəti ildə çəkilən "Coco" filmində canlandırdığı Balsan obrazı ilə aktyorluq məharətini bir daha ortaya qoyan aktyor bunun davamı olaraq bir çox komdiya və digər janrlarda olan filmlərdə çəkildi.
Bulbophyllum vittatum
(Bulbophyllum vittatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Erfurt Universiteti
Erfurt Universiteti — Almaniyanın Erfurt şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi.
Tarixi
Universitetin əsası 1389-cu ildə qoyulmuşdur. 1815-1993-cü illərdə fəaliyyət göstərməmişdir. 1994-cü ildə fəaliyyəti yenidən bərpa edilmişdir.
Yuliya Domna
Yuliya Domna — Roma imperatoru Septimi Severin həyat yoldaşı, Roma imperatorları Karakalla və Getanın anası.
Mənşəyi
Yuliya Domna Emesa (indiki Homs, Suriya) şəhərində anadan olub və onun əcdadları, o cümlədən atası ellinləşmiş suriyalılardan olan Roma tələbəsi Yuli Bassian yerli ilah Elaqabala (tərcümədə “Dağın sahibi”) xidmət edən kahin idi. Bu ilaha qurbanlar onun bütü yanında deyil, göydən düşən meteorit olduğu ehtimal edilən konusvari qara daşın yanında gətirilirdi. Yulia Domna ailənin kiçiyi idi və onun Yulia Mesa adlı böyük bacısı da var idi.
Septimi Severlə evlilik
182-ci ildən başlayaraq Septimi Sever Suriyada yerləşdirilmiş IV “Skif” Legionuna rəhbərlik edirdi. Çox güman ki, elə burada o gələcək həyat yoldaşı Yuliya ilə tanış olmuşdu.
Müasirləri Septimi Severin seçimini təəccüblə qarşıladılar. Axı niyə o dogma liviyalı və ya qalliyalı və ya romalı qızları qoyub uzaq şərq əyalətindən olan bir qızla evlənirdi. O dövrdə belə bir səbəb uydurulmuşdu ki, guya Sever öz gələcək həyat yoldaşını ulduz falının köməyilə seçmişdi. Astroloqlar ona demişdilər ki, uzaq Suriyada yaşayan bir xanım hökmdara ərə gedəcəkdir. Həmin hökmdarın özü olması üçün, guya Sever Yuliya Domnanı seçmişdi.
Bu evliliyin əsl səbəbi bilinməsə də, mənbələrdə Yuliyanın gözəl xanım kimi təsvir edilməsi diqqəti çəkir.
Teleportasiya
200px|thumb|right|Teleport Teleport — bir şeyin ani olaraq bir məkandan başqa məkana keçməsidir(uçmasıdır). Teleport sözü bizə telefon anlayışını xatırladır. Biz telefonun dəstəyini götürən kimi başqa bir şəhərdəki və ya ölkədəki adamla danışırıq. Bu proses o qədər sürətlə gedir ki, müəyyən həddə malik olmur. Bu proses teleportasiya prosesi adlanır.
Yuliya Domna
Septimi Severlə evlilik
189-cu ildə Sever Siciliyanın canişini, növbəti ildə konsul ,191-ci ildə isə Yuxarı Pannoniyanın (müasir Avstriya, Xorvatiya və Macarıstan əraziləri) canişini oldu. 193-cü ildə Romada Pertinaksın öldürülməsi haqqında xəbər yayıldıqda Severin legionları onu imperator elan etdi, iyunun 1-də Senat bu qərarı təsdiq etdi, iyunun 9-da isə o triumfla Romaya daxil oldu. Təbii ki, Yuliya dərhal avqusta titulu aldı.
Teleportasiya
Teleportasiya bir şeyin enerjiyə çevrilib başqa məkana getməsidir. Məsələn, biz mobil telefonda bizim sözlərimizin enerjiyə (modula) çevrilərək işıq sürəti ilə hərəkət etdiyini müşahidə edirik.
Qoca xalçaları
Qoca xalçaları — Şuşa şəhərinin əski xalçaçıları Qarabağ tipinə aid olan xovlu xalça.
Teleportasiya
Etimologiya
Teleport termininin maddi cisimlərin bir yerdən digəri arasındakı məsafəni fiziki olaraq keçmədən hipotetik hərəkətini təsvir etmək üçün istifadəsi hələ 1878-ci ildə sənədləşdirilmişdir. Amerika yazıçısı Çarlz Fort 1931-ci ildə anomaliyaların qəribə yoxa çıxmalarını və görünüşlərini təsvir etmək üçün teleportasiya sözünü işlətdiyinə görə hesablanır ki, o, bununla əlaqəli ola bilər. Əvvəlki istifadədə olduğu kimi, o, yunanca tele- (“uzaq” mənasını verir) prefiksini latın dilindəki portare (“daşımaq” mənasını verir) felinin kökünə birləşdirmişdir. Fortun sözün ilk rəsmi istifadəsi 1931-ci ildə yazdığı Lo! kitabının ikinci fəslində baş verdi.
Yuliya Domna
Nigah dövrü və titulları
thumb|right|200px|Üzərində Yuliya Domnanın təsviri olan sikkə Septimi Sever öz həyat yoldaşını çox sevir və ona dərin hörmət bəsləyirdi. Buna görə də, Yuliyaya müxtəlif titul və imtiyazlar verilirdi. 195-ci ildə Yuliyaya “mater castrorum” (“düşərgələrin anası”) titulu verildi. Sever özünün böyük oğlu Karakallanı sezar təyin etdikdə Yuliyaya “mater Caesaris” (“Sezarın anası”) titulu, daha sonra Karakalla avqust, onun kiçik qardaşı Geta isə sezar təyin edildikdə Yuliyaya “mater Augusti et Caesaris” (“Avqust və Sezarın anası”) titulu, 209-cu ildə hər iki qardaş avqust olanda isə “mater Augustorum” titulu verildi. 211-ci ildən isə Yulia Domnanı “mater castrorum et senatus et patriae” (“düşərgələrin, senatın və vətənin anası”) kimi yad etməyə başladılar.
Qoca xalçaları
Ümumi məlumat
Şuşa şəhərinin əski xalçaçıları Qarabağ tipinə aid olan bu xalçalara "Qoca" adını vermişlər. Tədqiqatların nəticələri göstərir ki, əvvəllər onlar "Xocavənd" adlanırdı, XVIII əsrdən onlar "Xocan", XIX əsrdən isə Şuşad a geniş yayılaraq, "Qoca" adı ilə məşhurlaşmağa başladı. Qeyd edək ki, Xocavənd əvvəllər Bərdə əyalətinə daxil olan qəsəbə idi, hazırda isə o, Qarabağda ayrıca bir rayondur. Haqqında danışılan xalçanın adlanması bir zamanlar "Xocavənd" kəndinin adı ilə bağlı olmuşdur. Qeyd edək ki, "Xoca" – Təbrizdə xalçaçılıq məntəqələrindən birinin adıdır.
Bədii analiz
"Qoca" xalçasının orta sahəsi məhz bu xalçaya aid olan xeyli sayda böyük əsas elementlərin mürəkkəb kompozisiyasından ibarətdir. Şübhəsiz, inkar etmək olmaz ki, xalça XVII əsrdə Qarabağın Bərdə şəhərində yaranmışdır və XIX əsrdə Şuşanın, Ağdamın və digər şəhərlərin xalçaçılıq məktəblərinə də keçmişdir. Lakin Bərdə ni "Qoca"nın yarandığı yer hesab etmək düzgün olmaz. Nə üçün sualına cavab vermək üçün əsrlərə baş vurmaq lazım gəlir:
XVI əsrdə Təbriz xalçaçıları "Şahabbası" adlanan yeni tip kompozisiyaya malik olan xalça yaratdılar. XVII əsrin əvvəllərində bu xalça İran ın bütün xalça müəssisələrinə yayılmağa başladı. Ornamental – dekorativ incəsənətin inkişafı ilə əlaqədar XVI əsrdə xalçaçılıq sənətinə daxil olan bitki naxışları ilk vaxtlar qırıq xətlərlə təsvir olunurdu. Daha sonralar, Qarabağ xalçaçıları bu kompozisiyanı iqtibas edərkən yerli texnoloji xüsusiyyətlərə müvafiq olaraq, onları punktir xətlərlə toxumağa başladılar. "Qoca" xalçaları öz inkişafının ən yüksək səviyyəsinə XVIII əsrdə Şuşada çatdı. Xüsusi sifarişlə Şuşada toxunan "Qoca" xalçaları digər yerlərdə toxunan xalçalarla müqayisədə daha mürəkkəb və daha yüksək səviyyəli bədii naxışlara malik idi. İlkin olaraq, iqtibas edilmiş bu xalçalar sonralar Qarabağ xalçaçılığının peşəkar nümayəndələri tərəfindən inkişaf etdirilmişdir.
Yuliya Domna
Nigah dövrü və titulları
Sikkələrdə onun təsviri (bəzən imperatorla birlikdə) “Əsrimizin xoşbəxtliyi”, “İctimai təhlükəsizlik”, “Əmin-amanlıq”, “Məhsuldarlıq”, “Sadəlik”, “Razılıq” kimi yazılarla tamamlanırdı.
Qoca xalçaları
Texniki xüsusiyyətlər
"Qoca xalçaları" adətən böyük ölçüdə toxunur. Uzunsov formalı xalçalara da rast gəlinir. Son zamanlar kiçik ölçülü "Qoca xalçaları" toxunur. Düyünlərin sıxlığı: hər kvadrat desimetrdə 35X35-dən 40X40-dək düyün yerləşdirilir (hər kvadrat metrdə 120 000-dən 160 000-dək düyün). Xovun uzunluğu 6–8 mm-dir.
Yuliya Domna
Nigah dövrü və titulları
Yulia Domna demək olar ki, bütün yürüş və səyahətlərdə həyat yoldaşını müşayiət edirdi. 195-202-ci illərdə onlar Şərqə yollandılar, Suriyada və Misirdə olduqdan sonra Kiçik Asiyadan keçməklə Romaya qayıtdılar.
Dedal
Dedal (, latın variantı Daedalus) — Qədim Yunan mifologiyası personajı, görkəmli rəssam və mühəndis. O, bir çox alətlərin ixtiraçısı, eləcə də Krit adasındakı labirintin memarıdır (bir sıra dillərdə, xüsusilə də fransız dilində, labirint anlayışı dedal sözü ilə ifadə olunur).
Yuliya Domna
Nigah dövrü və titulları
208-ci ildə cütlük narahat Britaniyaya yollandı və 211-ci ildə Septimi Sever Eborakumda (müasir York şəhəri) vəfat edənədək orada qaldı. Roma imperatorlarının həyat yoldaşlarından Yulia Domna Sabinadan sonra bu adaya gəlmiş ikinci xanım idi.
Teleportasiya
Kvant teleportasiyası
Bir çox hallarda, məsələn, otaq temperaturunda normal maddə kimi, sistemin dəqiq kvant vəziyyəti hər hansı bir praktiki məqsəd üçün əhəmiyyətsizdir (çünki o, hər halda sürətlə dəyişir, "dekoferasiya olunur") və sistemi yenidən yaratmaq üçün lazım olan məlumat klassikdir. Belə hallarda kvant teleportasiyası radio rabitəsi kimi klassik məlumatların sadə ötürülməsi ilə əvəz edilə bilər.
1993-cü ildə Bennett və digərləri bir hissəciyin kvant vəziyyətinin iki hissəciyi ümumiyyətlə hərəkət etdirmədən başqa bir uzaq hissəciyə ötürülə biləcəyini təklif etdilər. Buna kvant vəziyyəti teleportasiyası deyilir. Nəşr edilmiş bir çox nəzəri və eksperimental məqalələr var. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, kvant teleportasiyası kvant hesablanması və kvant rabitəsinin əsasıdır.
Yuliya Domna
Nigah dövrü və titulları
Yulianı britaniyalı qadınların primitive əxlaqı təəccübləndirmişdi və əfsanəyə görə, bir qulluqçu Yuliyanın sualına cavab olaraq demişdi ki, “romalı qadınların gizli etdiklərini biz açıq-aşkar edirik və pis kişiləri seçən romalılardan fərqli olaraq biz ən yaxşıları seçirik”.
Dedal
Dedal bəzi mənbələrə görə Aresin qızı Alkippanın, digərlərinə görə Meropanın oğludur. Krit hökmdarı Minosun sarayında yaşamış və onun arvadı Pasifayanın ağ öküzlə birləşməsi üçün süni inək düzəltmişdi. Sonralar Minotavr dünyaya gəlmiş, Minos onu Dedalın tikdiyi labirintə salmışdır. Dedal labirintin sirrini açdığına görə həbs edilmişdi. O qaçmağa cəhd etmiş, yolda oğlu İkar ölmüşdü.
Teleportasiya
Kvant teleportasiyası
2008-ci ildə M. Hotta təklif etdi ki, kvant sahəsinin dolaşıq vakuum vəziyyətinin kvant enerji dalğalanmalarından istifadə etməklə enerjini teleportasiya etmək mümkün ola bilər. Bəzi məqalələr dərc olunub, lakin eksperimental yoxlanış yoxdur.
Yuliya Domna
Nigah dövrü və titulları
Yuliyanın sarayda düşməni az deyildi. Ən böyük düşməni isə oğlu Karakallanın məcburən evləndiyi Plavtillanın atası Plavtian idi. Plavtian əvvəllər Severin dostu olsa da, onun böyük planları və ambisiyaları var idi və Yuliyanı gözdən salmaq üçün onun öyrətdiyi adamlar Yuliyanı ərinə xəyanətdə və zinakarlıqda ittiham edirdilər. Lakin bu ittihamların heç biri öz təsdiqini tapmamışdı.
Uilbur Skovill
Uilbur Skovill (1865—1942) - amerikalı kimyaçı-alim. 1912-ci ildə kapsikum(qırmızı bibər) bibərlərinin acılıq testini təklif etmişdir, nəticədə bu bibərlərin adını skovill(scoville) qoymuşdular. «Acılıq cədvəlini» (Skovillin acılıq miqyası) yazdığına görə məşhur olmuşdur. Bu cədvələ bibərlərin və təbii mənşəli kimyəvi maddələrin, və onların acılıq dərəcəsində paylanmış siyahısı vardır.
Teleportasiya
Kvant teleportasiyası
2014-cü ildə tədqiqatçı Ronald Hanson və Hollandiyanın Delft Texniki Universitetindən olan həmkarları, bir-birindən üç metr məsafədə dolaşan iki kvantumbit arasında məlumatın teleportasiyasını nümayiş etdirdilər.
2016-cı ildə Y. Vey göstərdi ki, kvant mexanikasının ümumiləşdirilməsində hissəciklər özləri bir yerdən başqa yerə teleportasiya edə bilirlər. Buna hissəciklərin teleportasiyası deyilir. Bu konsepsiya ilə superkeçiriciliyə superkeçiricidəki bəzi elektronların teleportasiyası və həddindən artıq mayelik hüceyrə borusundakı bəzi atomların teleportasiyası kimi baxıla bilər. Bu təsirin standart kvant mexanikasında baş verəcəyi proqnozlaşdırılmır.
Yuliya Domna
Övladları
thumb|right|200px|[[Septimi Sever, Yuliya Domna və onların övladları Karakalla və Geta (sifəti silinmişdir)]] Yuliya Domnanın böyük oğlu Lüsi Septimi Bassian (tarixdə Karakalla adı ilə qalmışdı) 188-ci ildə Lunqdunda (indiki Lion şəhəri), kiçik oğlu Geta isə 189-cu ildə anadan olmuşdu. Severin ölümündən sonra qardaşların hər ikisi imperator oldu. Lakin onların münasibətləri çox gərgin idi və hətta imperiyanın qardaşlar arasında bölüşdürülməsi layihəsi də hazırlanmışdı. Yuliya bu layihənin əleyhinə idi.
Bu gərginlik çox sürmədi. 211-ci və ya 212-ci ildə Karakalla qardaşını analarının hüzuruna çağırdı. Onlar danışıqlar aparmalı idilər və ana öz oğullarını barışdırmaq istəyirdi. Lakin Geta içəri daxil olan kimi bir neçə zabit onun üstünə cumaraq onu qətlə yetirdi. Onun yaralarından axan qan Yuliyanın donunu al rəngə boyadı.
Karakalla hər kəsə, o cümlədən anasına yas tutmağı qadağan etmişdi. Lakin məşhur filosof-imperator Mark Avrelinin qızı Kornifisiya Yuliyanın yanına gələrək ona başsağlığı verdi və buna görə də, öldürüldü. Getaya simpatiyası olduğu güman edilən başqa şəxslər də qırğının qurbanı oldu.
Kədərli ana siyasətdən çəkilərək ədəbiyyat və fəlsəfə ilə məşğul olmağa başladı. Bununla birlikdə, Yuliya, oğlunun davamlı olmaması ilə hakimiyyətin idarə edilməsində iştirak etdi və xüsusilə 213-dən 217-ci ildə oğlunun ölümünə qədər imperatorluğu idarə etdi.
Yuliya və filosoflar
Yuliya filosoflara himayəçilik edir və Romada fəlsəfənin çiçəklənməsi üçün şərait yaradırdı. Yuliyanın ünsiyyət qurduğu sofistlərdən biri də Flavi Filostrat idi. Yuliya Filostrata I əsrdə yaşamış müdrik Tianlı Apolloninin bioqrafiyasını yazmağı xahiş etmişdi. Tianlı Apolloni bütpərəst olsa da, onun adı ilə bəzi möcüzələri bağlayırdılar və hətta güman edirdilər ki, o ölmədən səmaya çəkilmişdi. Ola bilsin ki, onun həyatını araşdırmağı Filostrata tapşırmaqla Yuliya möcüzələr haqqında hekayələrlə zəngin olan xristianlığa bir cavab hazırlamaq istəmişdir. Bu kitab çox böyük marağa səbəb oldu və xristianlarla bütpərəstlər arasında olan mübahisələrdə ona istinadlar edilir və Apolloni İsa Məsihlə qarşılaşdırılırdı.
Yuliyanın ölümü
Apreldə Karakallanın öz əsgəri tərəfindən öldürülməsi barədə xəbər alan Yuliya intihar etməyə cəhd etsə də, cəhd uğursuz alındı və o sadəcə yaralandı. Daha sonra, Yuliya yeni imperator Makrinidən məktub aldı: o yazırdı ki, Yuliya öz imtiyazlarından istifadə etməyə davam edə bilər və ona heç kəs toxunmayacaqdır. Lakin öz vəziyyəti ilə barışmayan Yuliya Makriniyə arşı sui-qəsd hazırlamağa cəhd göstərdi. Bu cəhdlərin nəticəsiz qaldığını görən Yuliya aclıq elan etməklə 217-ci ildə intihar etdi.
Onun nəşi Adrianın mavzoleyində yerləşdirilmişdi.
İzabel Karre
İzabel Karre  — Fransa aktrisası.
Nostratik dillər
Nostratik dillər, bu termini ilk dəfə 1903-cü ildə yazdığı Türkische Lautgesetze adlı məqaləsində danimarkalı dilçi Holger Pedersen işlətmişdir. Hind-Avropa dilləri ilə əlaqəli dillərin mövzu edildiyi bu məqalədə istifadə edilən nostratik termini Latın dilindəki "nostrates" (bizim ölkənin insanları) sözündən gəlməkdədir. Pedersenin bu fərziyyəsi SSRİ sahəsində inkişaf sahəsi tapmışdır. 1960-cı illərin əvvəllərində Sovet dilçisi Vladislav İlliç-Svitıç tərəfindən fərziyyə inkişaf etdirilərək nəzəriyyəyə çevrilmişdir. İlliç-Svitıç; Hind-Avropa, Ural, Altay, Kartvel, Hami-Sami və Dravid dilləri arasındakı oxşarlıqlar üzərində dayanmışdır. Nostratik dillərin ümumi lüğəti üçün işlərini davam etdirən İlliç-Svitıç proyektini bitirə bilmədən 1966-cı ilde vəfat etmişdir. İlliç-Svitıçın işləri daha sonra Vladimir Dıbo tərəfindən Opıt sravneniya nostratiçeskih yazıkov adı ilə 1971-ci, 1976-cı və 1984-cü illərdə üç cilddə çap olunmuşdur. Aron Dolqopolski, Sergey Starostin və Vladimir Dıbo kimi alimlər bu sahədəki işlərinə davam etmişlərdir.
Akihiro İenaqa
— Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 3 oyun keçirib.
Hulusi Kentmen
Hulusi Kentmen (d. 1911, Tırnova,Bolqarıstan - ö. 20 dekabr 1993), Türk kino oyunçusudur.
Dəniz Ehtiyat zabit olaraq orduda vəzifə götürdü. Təqaüdə çıxdıqdan sonra kino aktyorluğuna başladı. İlk oynadığı film 1940-cı ildə "Avara" oldu. Ata tərzi ilə çoxu filmlərində ata, komissar, bağban, hakim vs. rollar boynuna götürdü, bir çoxunda öz adıyla oynadı. Kentmen, 1942-1988 illəri arasında 300ə yaxın filmdə rol aldı.
Vellinqton (ada)
Vellinqton adası — Sakit okeanda yerləşir. Pataqoniya arxipelaqının iri adalarından biridir. İnzibati cəhətdən Maqalyanes-i-la-Antarkrika-Çilena ərazisinə daxildir. Materik məşəllidir. Sahəsi 5556 km², əhalisi isə 250 nəfər təşkil edir.
Coğrafiyası
Ən hündür nöqtəsi 1463 metrdir. Qayalıq ərazilər, nadir meşələrlə örtülüdür. Sahilləri sıldırım və Fiordlarla zəngindir. İqlimi soyuq və yağmurludur. İllik yağıntının miqdarı 9000 mm təşkil edir. Buludlu havalar üstündür. Orta temperatur +9° S - dir.
Tarixi
Ada 1520-ci ildə Magellan boğazı kəşf edilərkən aşkarlanır. 6000 il öncə isə ada alakaluflar tərəfindən mədkunlaşılıb. Onlar köçəri həyat sürürdü. Onların nəsilləri hal-hazırda İden adasında yaşayırlar.
Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi (Azərbaycan)
Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi — Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 28 fevral 2006-cı il sərəncamına əsasən Azərbaycan Respublikası Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsinin bazası əsasında yaradılıb.
Haqqında
8 yanvar 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin müvafiq sərəncamına əsasən Anar Quliyev Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin sədri vəzifəsinə təyin olunuşdur.
Hektor
230px|left|thumb| 230px|left|thumb|
Hektor (yun. Ἕκτωρ) - (e.ə.270-ci il) yunan mifologiyasına görə qüdrətli sərkərdə, Troyanın qoruyucusu, Troya çarı Pryamın oğlu olmuşdur. Hektor adı ilk olaraq yunan mifologiyasının əsas mənbəyi sayılan Homerin "İliada" dastan poemasında xatırlanır. Poemaya əsasən Troya çarının böyük oğlu olub, Kiçik Asiyada qeyri adi qüvvəyə  və ən qüdrətli orduya malik olmuş, onillik Troya müharibəsinin əsas qəhrəmanlarından biridir. O. bütün həyatını Troyanı yadelli düşmənlərdən qorumağa sərf etmişdir.
Hektor Poemada tək cəsur cəngavər kimi deyil eyni zamanda qayğıkeş oğul, qardaş, ata və sevgidolu həyat yoldaşı kimi də təsvir edilmişdir. O, tanrıların qayğıları ilə əhatə olunmuş bir qəhrəmandır. Poemaya əsasən onun həyatı, qələbələri, məğlubiyyəti və ölümü tanrıların vermiş olduqları qərarlara bağlıdır.
Zevsin troyalılara qələbəni hədiyyə etməsindən narahat olan Hera hadisələrin gedişinə mane olmaq qərarına gəlir. Zevsin könlünü aldıqdan sonra onu şirin yuxuya verərək, özü Poseydonun yanına gələrək ondan axeylilərə kömək etməyi tapşırır. Ayaksın atmış olduğu nəhəng daş Hektoru ağır yaralamış olur. Yuxudan ayılan Zevs vəziyyətdən xəbər tutaraq Heranın hadisədən xəbərsiz kimi özünü aparmasına baxmayaraq onu geriyə Olimpə göndərir və qardaşı Poseydondan dərhal Troyadan uzaqlaşmasını tələb edir. Sonra Zevs Apollondan Hektarın gücünü təkrar özünə qaytarmağı tapşırır. Bundan sonra Hektor və troyalılar axeylilərin gəmilərinə hücuma keçmiş olurlar. Patrokol bu an Axillesdən troyalıları geri oturtmaq üçün döyüşə qatılmaq iznini alır. Patrokol Axilles sayağı qiyafətilə döyüşə girərək troyalıları geri çəkilməyə vadar edir, lakin Partokol Axillesin göstərişini unudaraq hücumu davam etdirir və şəhərə daxil olmağa cəhd göstərir. Bu zaman tanrı Apollon onu arxadan vuraraq yerə sərir və bu zaman Hektor ona ölümcül zərbəni endirmiş olur. Hektor onun dəbilqəsini çıxardarkən rəqibinin Axilles olmadığını görüb məyus olur. Axilles Patrokolun qisasını almaq üçün Hektorla təkbətək döyüşdə onu öldürür və cəsədini at arabasına bağlayaraq Troya divarları altinda sürüyür. On iki gün keçdikdən sonra Zevs Fetida vasitəsilə Axillesə onun bu hərəkətinin tanrıları narazı saldığını catdiraraq, Hektorun cəsədinin troyalılara qaytarmasını tələb edir. Bundan sonra Axilles hüzuruna gəlmiş çar Pryama oğlunun cəsədini qaytarmış olur.
Nikita Süleymanov
Nikita Vladimiroviç Süleymanov (17 yanvar 2001-ci ildə anadan olub) — Rusiya Peşəkar Futbol Liqası təmsilçilərindən olan Çertanovo-2 Moskva klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış edən Rusiyalı peşəkar futbolçudur.
Karyerası
Süleymanov öz peşəkar karyerasında debütünü 18 iyul 2018-ci ildə Çertanovo-2 Moskva klubu ilə Rusiya Peşəkar Futbol Liqasında Murom klubuna qarşı oyunda etmişdir.
Ageratina scorodonioides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Acı südləyən
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bulbophyllum vitellinum
(Bulbophyllum vitellinum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Yaroslav Vrxliski
thumb|[[Yan Vilimek. Yaroslav Vrxliskinin portreti]] Yaroslav Vrxliski (Jaroslav Vrchlický — təxəllüs; əsl adı və soyadı Emil Frida, Emil Frída; 17 fevral 1853, Louni — 9 sentyabr 1912, Domajlitse) —Çex yazıçısı və dramaturqu.
Aki (Ceyms Bond)
Aki — personaj.
Həyatı
Aki Ceyms Bondun "Yalnız iki dəfə yaşayırsan" adlı 1967-ci ilə aid filminin personajıdır. O filmdə Aki və ya Akiko Vakabayasi adlı gənc qadın obrazını canlandırır. O, Yaponiyada Ceyms Bondun SPECTRE qarşı kömək edir ki, o, muzdlu qatil, onun agenti isə Kissy Suzukinin Şirkəti əvəzləsin. Burada o, Bondu hələ öldürməyə cəhd etməyəcək. Ümumilikdə çox müsbət xarakterli tənqid qəbul olunacaq.
Larkana
Larkan - Pakistanın Sind vilayətinin cənubunda yerləşən şəhər. Zülfüqar Əli Bhutto, bu şəhərdə anadan olmuşdur. Pakistanın keçmiş baş naziri, sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirilən Bənazir Bhutto əslən bu şəhərdən idi.
Con Şlezinger
Həyatı
Con Şlezinger 16 fevral 1926-cı ildə doğulub. Con Şlezinger 25 iyul 2003-cü ildə vəfat edib.
Qərb fəlsəfəsi
Orta əsrlər dövründə həm Qərbdə, həm də Şərqdə feodalizm cəmiyyətinin hakim ideologiyası dindən ibarət olmuşdur. Fəlsəfi fikrin əsas çıxış nöqtəsini və obyektini müqəddəs yazıların ehkamları təşkil edirdi. Orta əsrlər dövrünün fəlsəfi fikri isə öz kökləri ilə monoteizmlə, təkallahlılıqla bağlıdır Fəlsəfə → XX əsr Qərb fəlsəfəsi
Müasir Qərb fəlsəfəsində müxtəlif, bəzən də bir-birinə birbaşa əks cərəyanlar mövcuddur. Bu fəlsəfənin müxtəlif qolları, idealizm ilə materializm arasında gedən mübarizədən meydana gəlir. Bu cərəyanlardan «neopozitivizm», «praqmatizm», «ekzistensializm», «personalizm» və «neotolizm» və başqaları əsas yer tutur.
«Neopozitivizm» cərəyanı ingilis dilli ölkələrdə geniş yayılmışdır. Onun görkəmli nümayəndələri P.Karnap, A.Ayer, B.Rassel, L.Vitgensiteyn və başqaları olmuşdur. Məntiqi pozitivizm özünü materializm ilə idealizm arasında gedən mübarizənin fövqündə durduğunu bəyan edərək fəlsəfənin sinonimi kimi başa düşülür. Məntiqi pozitivizm «hadisələri və faktları», daha doğrusu subyektin şüurundakı «hissi məlumatları» hər cür idrakın ilkin şərti hesab edirdi. Bu cərəyanın xüsusiyyətlərindən biri obyekti onun haqqında fikirlə, nəzəriyyə ilə eyniləşdirməsidir. Bu cərəyanın digər prinsinol xüsusiyyəti «obyektiv fakt» və «elmi fakt» anlayışlarını eyniləşdirməsindədir.
Neopozitivizmin söz və ifadələrin müxtəlif «dil oyunları» kimi işlədilməsi üsullarının təsvirinə gəlib şıxması idrakın statusuna yenidən baxılması ilə nəticələndi. Neopozitivizmdə fəlsəfi və elmi sistemlər oyun xarakteri daşıyan dil törəmələrindən başqa bir şey deyildir. Praqmatizm başlıca nümayəndələri Pirs, U.Cemis, C.Dyundir. ABŞ-də çox yayılmışdır. O, obyektiv aləmin dəyişkənliyi, faktını qeyd edir, lakin onu əsassız olaraq mütləqləşdirir. Dyuiyə görə idrakın funksiyaları gerçək aləmin obyektlərinin surətini çıxartmaq deyil, gələcəkdə bu obyektlərlə daha səmərəli və faydalı münasibətlərin yaradılması yollarını müəyyən etməkdən ibarətdir. İnsanın vəzifəsi dünyada ən yaxşı yola düşməkdən ibarətdir, praqmatizmin vəzifəsi isə ona bu işdə kömək göstərməkdir.
Qərbdə çox dəbdə olan fəlsəfə cərəyanlarından biri «Ekzistensializm»-dir. Onun ən görkəmli nümayəndələri Almaniyada M.Haydeqqer, Fransada Q.Marsel, ABŞ-də Y.Barrerdir. Ekzistensializmə görə fəlsəfənin vəzifəsi elmin problemləri ilə deyil, sırf insan varlığının məsələləri ilə məşqul olmaqdan ibarətdir. İnsan öz iradəsindən asılı olmayaraq bu dünyada, öz taleyinə atılmışdır və o, ona yad olan aləmdə yaşayır, onun varlığı hər tərəfdən sirrli işarələrlə, simvollarla əhatə olunmuşdur. Qorxu ekzistensializ fəlsəfəsinin ən mühüm anlayışıdır. Dünya mənasız və anlaşılmaz olduğu üçün daha da qorxuludur. İnsanlar «bir-biri» üçün pərdəsi altında bir-birinə qarşı hərəkət edirlər. Böhrandan çıxış yolunu ekzistensialistlər istimai münasibətlərin dəyişdirilməsində deyil, fərdi həyatda ünsiyyət «mənəvi aristokratiyanın» dair mühiti ilə məhdudlaşdırılmasında axtarırlar. Ekzistensializmin dini qanadı fərdi mövcudluğun faciəviliyini aradan qaldırmağın yolunu Allaha mistik ünsiyyətdə görürlər.
Persionializm şəxsiyyəti ali mənəvi sərvət, bütün dünyanı isə «ali şəxsiyyətin»-Allahın fəallığının təzahürü hesab edir. Persionializm insanın dünyada orientasiyası vəzifəsini bütün mövcudatın və insan öradəsinin alı başlanğıcı olan Allah ilə əlaqələndirir. Bir halda ki, şəxsiyyət gerçəkliklə düşmən münasibətdədir, həyat ondan başlanır ki, o, mühit ilə əlaqəni pozur: Şəxsiyyət özünə qapılmalıdır, «fikrini cəmləşdirməlidir». Müasir dini fəlsəfənin mühüm cərəyanlarından biri, öz adını orta əsr ilahiyyatçısı Foma Akvinskinin adından götürmüş (J.Mariten, E.Jilson ) və kapolisizmin hökmran olduğu ölkələrdə geniş yayılmış «neotomizmdir». Bu bir-birinə tamamilə əks olunan inam və zəkanı, dini və elmi bütöv harmonik bir sistemdə birləşdirmək cəhdi ilə səciyyələnən obyektiv – idealist doktrinadır. Onların fikrincə dünya fövqəltəbii qüvvələrə tabedir. Elm yalnız təbii dünyanı, din isə ali, fövqəltəbii dünyanı dərk edir. Onlar fəlsəfənin bütün tarixini yanılmalar silsiləsi hesab edərək dünyanın bütöv və nikbin konsepsiyasını yaratmaq iddiasındadır. Qərb dünyаnsının fəlsəfəsinə nəzər sаldıqdа gördük ki, bəşər həyаtındа gаh din, gаh аğıl, gаh dа elm əsаs götürülmüşdür. İnsаnlаr bir zаmаn göydən bir şey gözləyirdilər, sonrа yerdən gözlədilər. Birini əsаs tutаndа o birisini аtdılаr. Gözə üstünlük veriləndə аğılı kənаrа qoydulаr, аğıllа bir şeyi isbаt etmək istəyəndə gözü kənаrlаşdırdılаr. Bunlаrın hər birinin аyrlıqdа olmаsı bəşərə nicаt verə bilməmişdir. Onlаr dini götürəndə elmi, yа dа аğlı аtır, аğılı götürəndə dini kənаrа qoyurdulаr. Elmi kəşflərə görə dаhi аlimlər yаnıdırılır, onlаrа işkəncələr verilirdi. Elmin qаrşısı nəyin bаhаsınа olur-olsun аlınırdı. Qərbin fəlsəfə tаrixinə əsаsən demək olаr ki, onlаr uzununа qаçmışlаr, biz isə eninə yаvаş-yаvаş getmişik. Bunlаrın ikisi də pisdir. Elmi nаiliyyətlər o həddə kimi inkişаf etdi ki, iki dünyа mühаribəsini yаrаtdı.
İnsаn bunlаrın hаmısını yаşаdığı üçün hərəsindən bir şəkildə zərbə аlmışdır. Dediyimiz kimi, din olаndа elm xаdimləri təqib edildi, elm olаndа din kənаrа аtıldı. Beləliklə, mənəviyyаt, insаnlıq аrаdаn getdi. İnsаn mаşınа çevrildi. Onlаrın dini kənаrа qoymаlаrının dа öz fikirlərində əsаsı vаrdı. Çünki qаrаnlıq əsrlərdə din onlаrа nicаt əvəzinə bəlаlаr vermişdi. Bir şeyi də qeyd etmək lаzımdır ki, din İslаm dini deyildi. Yəni Qərbin dinində Аllаh zülmkаr, diktаtor, insаnı irаdəsiz edən bir vаrlıq idi. Bu vаrlıq insаnа heç bir nicаt vermir, onu dаhа dа bədbəxt edirdi. İnsаnа qаnаd kimi təqdim olunmuş şeylər son аndа zəncirə çerildi. Bir zənciri Аllаhdаn kəsib аğılа, аğıldаn kəsib elmə verdilər. Nəticədə insаn hər şeydən bezdi. İslаm dinində isə insаn bəndə olmаqlа yаnаşı аzаddır. Аllаh insаnlаrın hər şeyi bəsirətlə dərk etməsini istəyir. Məsələləri insаnın аğlı, qəlbi qəbul etməlidir. İnsаn dindən, аğıldаn, elmdən qorxаndаn sonrа özünə dəyər verdi. Belə ki, insаn yаlnız özünə inаnmаğа bаşlаdı. Bu dа eksistiаnаlist fəlsəfəni yаrаtdı. Bu fəlsəfi bаxışа görə insаn özü əsаsdır. Dаyаq, söykənəcək bir vаrlığı yoxdur. Deyilənlər onu göstərdi ki, insаnın heç bir məqsədi yoxdur, bu dünyаyа bir vаrlıq kimi аtılmışdır. Onlаr elə düşünürdülər ki, insаnı böyütdülər, аmmа əslində insаnın bütün dəyərlərini əlindən аldılаr.
İnsаn kompüter deyil, onun yаrаdıcısıdır. İnsаn öz məhsulundаn аşаğı düşməməli, ondаn yüksəkdə dаyаnmаlıdır. Bu fəlsəfi bаxışlа insаnın mənəviyyаtı аrаdаn gedir, hərə özü üçün yаşаyır. İnsаn cəmiyyətdə yаşаsа dа, fərdiləşir. Bir yerdə yаşаsаlаr dа, bir-birini tаnımırlаr, bir-birinə kömək etmək də mаddi mаrаqlаrа əsаslаnır.
Texnologiyаnın tərəqqisi аrtdıqcа insаnın mənəviyyаtı аzаlır. İnsаn bir növ bu həyаtdа yаşаmаğа məcbur olаn vаrlığа çevrilir. Eksistiаlizmdə insаn аzаd, sərbəst burаxılır. İnsаn zаhirdə аzаd olsа dа, əslində onun ruhu iztirаbdаdır. Heç kəsə inаnmır, üsyаn qаldırır, cinаyət törədir və s. Çünki insаnın inаndıqlаrı hаmısı onu аldаtmışdı. Bunlаrа qаrşı düşmənçilik özünü iki formаdа büruzə verir. Biri xаrici аmillərlə, digəri dаxili аmillərlə. Xаrici аmillər onun xаrici görünüşü, rəftаrı, dаnışığındа müşаhidə olunur. Bir insаnın sаçını on rəngdə boyаmаsı аzаdlıq kimi bаşа düşülür. Аmmа bu əslində ruhunun iztirаbındаn xəbər verir. Dаxili ruhi iztirаblаr isə insаnın intihаrı, özünə qəsdi ilə bаş verir.
Deyilənlərə belə аydınlıq gətirmək olаr ki, nə din, nə аğıl, nə də elm pis deyil. Onlаrı pis formаdа təqdim etmişdilər, nəticələri də pis аlınmışdı. Onlаr insаnlаrа din, аğıl və elm аdlı nicаt qаpılаrını göstərmək istəyirdilər. Аmmа sondа məlum oldu ki, bu qаpılаr həqiqi yox, süni qаpılаr imiş.
Dediymiz bu fəlsəfi fikirlərin hаmısı həqiqət аxtаrışındаdır. Həqiqətə sonrаkı məktəblərdə necə tərif verilməsi də çox mаrаqlıdır. Müаsir fəlsəfədə nəyin əməldə fаydаsı vаrsа, o həqiqətdir. Onlаr deyirlər ki, indi də insаn prаktikаyа inаnır. Bunun dа kökləri düzgün deyil. Əməldə fаydа verənin təsаdüfi olsа dа həqiqət sаyılmаsı düzgün deyil. Bununlа dа insаndа olаn heyvаni hissləri doyuzdurmаğа bаşlаdılаr. Bir zаmаn insаn bu hisslərdən qаçırdı ki, həqiqətə çаtsın, indi isə bu hisslər əməldə nəticə verdiyindən həqiqət sаyılırdı.
Qərb аlimləri təkcə bunlаrı deyil dini də həqiqət sаyırdılаr. Din onа görə həqiqətdir ki, insаnı sаkitləşdirir, onа səbir verir və bаşqа ruhi qüdrətlərə çаtdırır. Dinin fаydаsı olduğunа görə həqiqət sаyılırdı. Аmmа bu fəlsəfənin puçluğu ondаdır ki, əgər din fаydа verməzsə, sаbаh onа həqiqət deyilməyəcək. Bir sözlə fаydаsı olmаyаn əməl bаtil, olаn isə həqiqətdir. Qərbin fəlsəfəsi bunа əsаslаnır. Fаydа, gəlir, xeyir məfhumlаrınа görə fəlsəfə ticаrətə dönüb və tаcirlər də filosof olublаr. Onlаr ticаrət etməklə yаnаşı öz işlərinə fəlsəfə də qoşublаr. Yаşаdığımız dünyа dа ticаrət dünyаsı olduğundаn tаcirlərin fəlsəfəyə əl аtmаsı mümkün olub.
Biz də kimi məşhur görürüksə, onu həqiqət аdlаndırırıq. Gördüyümüzün həqiqiliyini аrаşdırmırıq.
Biz əvvəl hаqqı tаpmаlı, sonrа onа doğru getməliyik. Qurаndа hаqq və bаtil hаqqındа çoxlu аylərə vаrdır. Qeyd olunur ki, hаqq qаlаn, bаtil gedən, hаqqı su, bаtil isə köpükdür. Mаlı çox olаn gümаn edir ki, sərvəti onu sаxlаyаcаq. Çünki onun fаydаsı mаlındаn gəlir. Bəşər gördüklərini hаqq sаyır. Elə bükülü həqiqətlər vаrdır ki, insаnın onlаrdаn xəbəri yoxdur.
Bir nəfər Peyğəmbərin (s) yаnınа gəlib deyir ki, mənə qısа bir duа öyrət. Peyğəmbər (s) də onа «Ey Аllаh, işimizin аqibətini xeyir elə!» duаsını öyrədir. Bizim аğlımız o həddə çаtmаyıb ki, bu kimi dərin mənаlı duаlаrı dərk edək.
İslаm dinində аğılа üstünlük verilir. Məsələlərin zаhiri onlаrın həqiqi olmаsını bildirmir. Аdətən cаvаnlаr zаhirə dаhа çox bаxırlаr. Dəb, deyilən sözlər, edilən hərəkətlər onlаrın diqqətini cəlb edir. Аmmа belə məsələlərdə аğılı kənаrlаşdırmаq olmаz.
Müаsir insаnın düşüncəsi müаsir fəlsəfi bаxışа əsаslаnаrаq gündəlik ticаrət edir. Ticаrətində də məqsədi çoxlu fаydа əldə etməkdir. Əgər fəlsəfə də ticаrət oldusа, ondа həqiqət qаlа dа bilər, silinə də bilər. Çünki əsl tаcir odur ki, bаzаrа bаxsın, hаnsı mаlın yаxşı getdiyini, hаnsının ucuz getdiyini görsün. Tаcir dünən sаtdığı mаlı bu gün tullаyа bilər Filosof isə həqiqəti аtа bilməz. Əgər аtdısа, deməli bu həqiqət bir günlük həqiqətdir. İslаmın bаxışındа isə həqiqət dаvаmlı olmаlıdır.
İslаm dini fаydаnın ziddinə çıxmır. Bizim nəzərimizdə həqiqət bu gün də, sаbаh dа mövcuddur. Bunun üçün həqiqət mərifətlə əldə edilir. Biz elə bir həqiqətdən bəhs edirik ki, dаimi olsun.
Müаsir dövrdə Аmerikаdа prаqmаtizm fəlsəfəsi yаrаndı ki, həqiqət fаydа verən şeylər sаyıldı. Fəlsəfi məktəbin bаnisi Vilyаm Ceymsdih. O həm filosof, həm də psixoloq idi. Bu fəlsəfi fikir təzə olsа dа onun köklərinə Hyumun fəlsəfəsində rаst gəlmək olаr. O deyirdi ki, аğıl insаnın meyllərirnə xidmət etməlidir.
Prаqmаtizm cərəyаnını yаrаdаn Ceyms deyirdi ki, insаn həm bаyırı, həm də özünü təcrübə edə bilər. Onun fikrincə, Аllаhdа fаydа olduğu üçün onu həqiqət sаymаq lаzımdır. O, Аllаhı dа həmişə kаmilləşən bir vаrlıq sаyırdı. Bu dа onа əsаsən deyilirdi ki, onlаrın bаxışındа kаmilləşməyən sаkitə bərаbərdir. Onlаrın bu sözləri Hegelin fəlsəfəsində də vаr idi.
Bu fəlsəfi bаxışın аzаd irаdə məsələsi yuxаrıdа bəhs etdiymiz cərəyаnlа oxşаrdır. Onlаrın bаxışındа аzаd irаdə son məqsəddir. Аmmа İslаmın bаxışındа аzаd irаdə bаşlаnğıcdır. İnkişаf üçün bаşlаnğıcdır.
Yuri Qaqarin
Yuri Qaqarin — sovet kosmonavtı və kosmosa uçan ilk insan.
Həyatı
Yuri Qaqarin kəndli ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Aleksey İvanoviç Qaqarin dülgər, anası Anna Timofeyevna Qaqarina isə heyvandarlıqla məşğul idi. Uşaqlığını Kluşino kəndində keçirmişdir.
1941-ci ildə məktəbə getmiş, 24 may 1945-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Qjatsk şəhərinə köçmüşdür. 1951-ci ildə Yuri orta ixtisas məktəbini bitirərək metal tökmə üzrə ixtisasa yiyələnmişdir. Həmin ilin avqustunda Qaqarin Saratov sənaye texnikumuna daxil olur və oktyabr ayından Saratov aeroklubunun üzvü olur. 1955-ci ildə təhsilini əla qiymətlərlə başa vuraraq Yak-18 təyyarəsində ilk dəfə sərbəst uçuş edir.
27 oktyabr 1955-ci ildə Qaqarin əsgərliyə çağırılır və Orenburqdakı 1-ci hərbi aviasiya məktəbinə göndərilir. 25 oktyabr 1957-ci ildə o bu məktəbi bitirir.
9 dekabr 1959-cu ildə o ərizə ilə kosmonavtlığa namizədlərin siyahısına götürülməyi xahiş edir. Qaqarin iki tibbi ekspertizanı keçdikdən sonra 1960-cı ildən general Verşinin əmri ilə kosmik uçuşlar üçün hazırlıq komandasına qəbul edilir.
1961-ci ildə ABŞ-la kosmik yarışda önə çıxmaq istəyən Sergey Korolyev namizədlər arasından 6 nəfəri seçir. Kimin kosmosa uçması son dəqiqəyə qədər gizli saxl;nılır. Son anda Qaqarin və onun əvəzləyicisi Titov seçilir.
14 aprel 1961-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.
Qaqarin 27 mart 1968-ci ildə sınaq uçuşu zamanı təyyarədə qəzaya uğrayaraq həlak olmuşdur. O, Moskvada Kreml divarında dəfn olunub.
Orhus
Orhus — Danimarkanın ikinci böyük şəhəri.
Liman şəhəri olan Orhus, Yutlandiya yarımadasının şimal-şərqində yerləşir. Əhalisi 2004-cü il siyahıyaalmasına görə 228 547 nəfərdir. Şəhər düz, məshuldar və meşəlik bir yerdə qurulub. Kömür və dəmir alışında şəhərin limanının önəmi böyükdür.
Şəhərin görməli yerləri arasında 13-cü əsrdən qalma, ölkənin və şimali Avropanın ən böyük kilsəsi olan kafedral kilsə, Danimarkalıların köhnə həyat tərzini canlandıran Den Gamle By ("köhnə səhər"), Botanika bağı, Tivoli Friheden əyləncə parkı və şəhərin sənət muzeyi ARoS-u göstərmək olar. Şəhərdə, həmçinin, ölkənin önəmli universitetlərindən biri yerləşir.
Adı
Orta əsrlərdə şəhər islandiya salnamələrində Arus adlanırdı. Şəhər Aross kimi tanınırdı. Bu, ār ("çay") və ōss ("ağız", müasir İslandlar bu sözü "çay deltası" kimi istifadə edir) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Ad, şəhərin Aarhus çayının deltasında yerləşməsindən gəlir.
Şəhər XIX əsrdə
19-cu əsrdə, şəhər Kopenhagen və Hamburqa nisbətən daha çox müstəqillik əldə etdi. 19-cu əsrin əvvəllərində Yutlandiyada üçüncü böyük şəhər idi. Əhalisi 1840-cı ildə Randers şəhərinin və 1850-ci ildə Aalborq şəhərinin əhali sayını ötür və beləliklə, Yutlandiyada ən böyük şəhər və Danimarkada ikinci böyük şəhər olmuşdur.
Təhsil
Şəhərdə Orhus Universiteti, Orhus Texniki Kolleci, Jurnalistika məktəbi, Orhus Musiqi Akademiyası, VIA Universitet kolleci, Orhus memarlıq məktəbi, KaosPilots və bir çox başqa ali, orta məktəb, təhsil mərkəzi yerləşir. Ali təhsilin bir çox sahələrində də təhsil almaq mümkündür: mühəndislik və həkimlikdən dil və texnologiyaya qədər.
2012-ci il 1 yanvar tarixinə Orhus Universiteti Danimarkada ən böyük universitet hesab edilirdi. Universitetdə təxminən 41500 bakalavr və 1500-ə yaxın magistr təhsil alır. Orhus Universitetinin adı dünyanın "100 ən yaxşı universiteti" siyahısında yer alır.
Fedra
Fedra — yunan mifologiyasında Krit hökmdarı Minosun və Pasifayanın qızı, Teseyin arvadı, Demofontun və Akamantın anası. Tesey onu Devkalionun köməkliyi ilə almışdı. Afinada Afrodita məbədgahı tikdirmişdir.
Ageratina seleri
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Larisa Lazutina
Larisa Lazutina 2003-2007 və 2007-2011-ci illərdə Rusiya Parlamentinin deputatı olub.
Həyatı
Larisa Lazutina 1 iyun 1965-ci ildə Rusiyanın Kondopoqa vilayətində anadan olmuşdur. Larisa Lazutina 1972-ci ildə 1 nömrəli məktəbə daxil olub. O 5-ci sinifdən idman ilə məşğul olmaqa başladı. Daha sonra Larisa Lazutina məktəbi bitirdikdən sonra Xabarovsk Bədən Tərbiyəsi İnstitutuna daxil olub.
Karyerası
Larisa Lazutina birinci uğurunu 1985-ci ildə qazandı. O İsveçrədə Yeniyetmələrin Dünya Çempionatında 3x5 km. estafet yarışlarında qızıl medal qazandı. 1986-cı ildə o SSRİ-nın idman ustası fəxri adına layiq görüldü.
1990-1998-ci illərdə Larisa Lazutina 5 dəfə Olimpiya Oyunlarının, 11 dəfə Dünya Çempionatının qızıl medalını qazanıb. Larisa Lazutina birinci Olimpiya medalını 1992-ci ildə Fransanın Albervil şəhərində keçirilən XVI-cı Qış Olimpiya Oyunlarında qazandı. O 4x5 km. estafet yarışlarında Yelena Valbe, Raisa Smetanina və Lyubov Yegorova ilə birgə 59.34.8 nəticə göstərdi və 1-ci yeri tutaraq qızıl medal qazandı.
2 ildən sonra Larisa Lazutina Norveçin Lillehammer şəhərində 2-ci dəfə Qış Olimpiya Oyunlarında iştirak etdi və yenədə 4x5 km. estafet yarışlarında qızıl medal qazandı. Bu səfər Larisa Lazutina Yelena Valbe, Nina Qavrilyuk və Lyubov Yegorova ilə birgə 57.12.5 nəticə göstərdi və Qış Olimpiya Oyunlarında özünün 2-ci qızıl medalını qazandı.
1998 Yay Olimpiya Oyunları