cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yaşayan ölülərin gecəsi (film, 1968)
Məzmun
Radiodakı xəbərlərdə ölkənin şərq sahili boyunca bir toplu qırğın dalğasının yayılmaqda olduğu bildirilir. Benin daha sonra otaqda tapdığı televiziyada isə təcili vəziyyət nəşri edilməkdə və varlıqların qurbanlarını yedikləri izah edilməkdədir. Daha sonrakı bir nəşrdə cinayətlərin yaxın zamanda ölərək həyata geri dönən bədheybətlər tərəfindən işləndiyi deyilir. Mütəxəssislər, elm adamları və ordu səlahiyyətliləri bu ölülərin həyata geri dönmə səbəbini açıqlaya bilmir, ancaq bir elm adamı bu vəziyyətin, Dünyanın atmosferində partlayan bir Venera kosmik aparatının yaydığı radiasiyadan qaynaqlandığı fikrini ortaya qoyur. Son xəbərlərdə isə varlıqların başından vurulması ilə dayandırıla bildiyi və şeriflərə bağlı silahlı birliklərin nizamını təmin etmək üçün çöl sahədə patrul keşiyi çəkdikləri açıqlanır. Ben içəridəki bütün kişilərin vəzifəyə götürəcəyi bir plan ilə avtomobilinə çatıb evdən qaçmaq planını hazırlayır. Avtomobilin yanacağı bitmiş olduğundan Benlə Tom çöldəki bir yanacaqdoldurma məntəqəsinə gedir. Tom üçün narahatlıqlanan Cudi də onların arxasınca gedir. Yanacaqdoldurma məntəqəsinə çatdıqlarında Ben zombiləri uzaqda tutmaq üçün avtomobilin yanına bir məşəl buraxır, ancaq Tom məşəlin üzərinə səhvən benzin töküncə, avtomobil yanmağa başlayır. Tom ziyanın böyüməsini önləmək üçün avtomobili nasoslardan uzaq bir yerə sürür, ancaq avtomobilini tərk edən zaman Cudi nəyəsə ilişir. Tom onu çıxarmaq üçün geri dönəndə avtomobil partlayır və hər ikisi ölür. Ben qaçaraq evə dönəndə Harrigilin qapısının kilidləmiş olduğunu görür. Qapını qıraraq içəri girir və Harriyə hücum edir.
Çöldə bəzi yaşayan ölülər avtomobilə dırmaşıb Tom və Cudinin kömürləşmiş cəsədlərini yeməyə başlayırlar. Digərləri isə qapıları və pəncərələri qıraraq evə girməyə çalışır. Ben zombiləri çöldə saxlamağı bacarır, ancaq bu zaman tüfəngi yerə düşür. Harri silahı qapıb Benə istiqamətləndirir, ancaq bu zaman Ben silahı cəld geri götürür və Harrini vurur. Aşağı diyirlənən Harri ölür. Qısa müddət sonra Helen, qızı Karenin yaşayan ölü halına gəldiyini və atasının cəsədini yeməyə başladığını görür. Karen sement malasını anasına dəfələrlə batıraraq onu öldürdükdən sonra təkrar yuxarı çıxır. Bu sırada yaşayan ölülər evə girməyi bacarır və Barbara qardaşı Conninin də onların arasında olduğunu görür. Barbaranı hədəfləri altında saxlayan zombilər qadını götürüb aparır. Barbara zombilərin əllərindəcə ölür. Ben Harrinin ən başda təklif etdiyi şeyi edərək zirzəmiyə gedir və qapını bağlayır. Ben burada canlanmış olan Harri və Heleni görərək onların başlarına atəş açır. Onlar məhv olduqdan sonra Ben zombilərin getməsi ümidi ilə səhərə qədər gözləyir.
Baba Vəziroğlu
Həyatı
Ədəbi fəaliyyətə "Ulduz" jurnalında (1976, № 8) çap etdirdiyi "Bir yaz axşamı", "Mağazinçi Dadaş" hekayələri ilə başlamışdır. Həmin vaxtdan dövri mətbuatda şeir və nəsr əsərləri ilə fəal çıxış edir. Klassik rus şairlərindən tərcümələr etmişdir. Əsərləri xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə olunmuşdur. Uzun illər teleşirkətdə aparıcı olmuşdur. "Mir" Dövlətlərarası Teleradio Şirkətində redaktor (1997–1998), Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqında baş redaktor (1998–2002) olmuşdur. Hazırda orada idarə heyətinin katibidir (2002-ci ildən). Sonra orada ədəbi proqramlar studiyasının müdiri (1991–1992), "Yurd" jurnalının məsul katibi (1993–1994), "İstedad" jurnalının baş redaktorunun müavini (1994-?) işləmişdir.
Yaşayan ölülərin gecəsi (film, 1968)
Məzmun
Səhər sağ qalan bir neçə zombini vuraraq irəliləyən bir patrul qrupu evə yaxınlaşır. Çöldəki atəş səsini və itin səsini eşidən Ben zirzəmidən çıxıb otağa geri dönür və ətrafın etibarlı olub-olmadığını anlamaq üçün şüşədən çölə baxır. Silahlı adamlardan biri pəncərədən kiminsə baxdığını görür. Həmin adam zombi saydığı Beni Şerifin göstərişi ilə başından vuraraq öldürür. Şerif (Corc Kosana) köməkçisinə vurduğu atəşə görə təşəkkür edir. Filmin son titrləri başlayarkən Benin cəsədi evin xaricinə daşınır və digər zombilərin cəsədlərilə birlikdə yandırılır.
Baba Vəziroğlu
Həyatı
Mindən artıq şeirinə mahnı bəstələnmişdir. "Həsən Seyidbəyli", "Yeri boş qalan adam" (Rəşid Behbudov), "Sənsiz və ya ömrün son axşamı" (Həsən Turabov), "Haradan başlanır vətən", "Elegiya" (Zərifə Əliyeva), "Beş nəğməlik ömür" (Oqtay Kazımov) və s. sənədli filmlərin ssenari müəllifidir. İ. Karacalenin "İtirilmiş məktub" dram əsərini Azərbaycan dilinə müvəffəqiyyətlə tərcümə etdiyinə görə SSRİ Mədəniyyət Nazirliyi və Ümumrusiya Teatr Cəmiyyətinin diplomuna layiq görülmüşdür (1983). Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında gənc nasirlər birliyinin rəhbəri olmuşdur. M. Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun nəsr şöbəsini qiyabi bitirmişdir (1985). Sovet nümayəndə heyətinin tərkibində Bolqarıstanda tərcüməçilərin beynəlxalq müşavirəsində iştirak etmiş (1982), ADR Yazıçılar İttifaqının dəvəti ilə ADR-də yaradıcılıq ezamiyyətində olmuşdur (1984). Gənc yazıçıların Moskvada keçirilən VIII Ümumittifaq müşavirəsində nümayəndə kimi iştirak etmişdir (1984). "Humay" mükafatı laureatıdır (2000). Respublikanın əməkdar incəsənət xadimidir.2020-ci ildə Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafında xidmətlərinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib..
Yaşayan ölülərin gecəsi (film, 1968)
Ərəfə
thumb|left|Evans Siti (2007) Romero kino karyerasına Pittsburqdakı Karneq Mellon Universitetində oxuyarkən başladı. 1960-cı illərdə yoldaşları Con Russo və Rassell Ştrayner ilə birlikdə qurduğu "The Latent Image" firması üçün bəzi televiziya reklamlarının və ismarlama filmlərin istehsalını, rəhbərliyini boynuna götürdü. Bir müddət sonra reklam çəkməkdən möhkəmlən bu üçlük bir qorxu filmi çəkməyə qərar verdi. Romeroya görə məqsədləri, film sənayesinin "qarabet aclığından" nemətlənməkdi. Romero və Ştrayner Pittsburqdakı təşkilatı sənaye film istehsal şirkəti "Hardman Association"nun başçısı və başçı köməkçisi olan Karl Hardman və Merilin İstman ilə əlaqəyə keçərək hələ adı müəyyən olmayan qorxu filmi proyektlərini izah etdi. Romeronun digərlərini razı salması nəticəsində; Romero, Russo, Ştrayner, Hardman və İstmanın da ortaqlığıyla "Image Ten" adlı istehsal şirkəti quruldu. Bu şirkətin on ortağının hər biri tərəfindən iştirak məqsədiylə ödənmiş 600 dollardan ibarət olan 6.000 dollarlıq quruluş sərmayəsi vardı. Film üçün 6.000 dollara daha ehtiyac olduğu aydın olunca, on yeni ortaq daha /tapıldı, ancaq bu məbləğ də film üçün kifayət etmədi. "Image Ten" şirkəti sonunda film üçün, təxminən 114.000 dollarlıq büdcə toplamanı bacardı.
Baba Vəziroğlu
Həyatı
Ailəlidir, iki qızı, bir oğlu var.
Yaşayan ölülərin gecəsi (film, 1968)
Ərəfə
"Bədheybət çırtması" başlığı altında Con Russo və Corc A. Romero tərəfindən qorxulu komediya növündə yazılan ilk ssenari qaralamasında, yetkinlik çağındakı bir qrup yadplanetlinin Dünyanı ziyarət etmələri və öz yaşlarındakı insanlarla yoldaşlıq qurmaları izah edilirdi. Başqa bir versiyada isə evindən qaçan gənc bir adam, yadplanetlilər tərəfindən yemək olaraq istifadə edilmək üzrə bir özgə yerdə toplanmış, çürüməkdə olan insan cəsədləriylə qarşılaşırdı. Böyük hissəsini Romero tərəfindən 1967-ci ildə üç gün içində yazılan son qaralamada isə Romeronun "Ghouls (qulyabanilər)" olaraq təyin etdiyi yenidən canlanmış insan cəsədləri, yaşayan insanlardan qida kimi istifadə edirdi. 1997-ci ildə BBC kanalının "Forbidden Weekend" proqramına verdiyi bir danışıqda Romero, ssenarinin sonunda üç hissəlik bir əhvalat halına gəldiyini söylədi. İlk hissədə "Yaşayan ölülərin gecəsi" filminə yer verilərkən, davam filmləri olan "Ölülərin sübhü" (1978) və "Ölülərin günü" (1985) filmləri üçün digər iki hissə istifadə edildi.
Romeronun ilham qaynağı Riçard Matesonun gələcəkdəki Los Anceles şəhərində reallaşan bir epidemiya xəstəliyi izah edən 1954-cü il tarixli "Mən Əfsanəyəm!" adlı qorxulu romanı idi. Bu romanda epidemiyaya tutulanlar vampir olaraq həyata dönür və xəstəliyə tutulmayan kəsləri ovlamağa başlayırdı. "Yaşayan ölülərin gecəsi" filminin necə ortaya çıxdığını izah edərkən "Richard Matesonun "Mən Əfsanəyəm!" adlı bir romanından qeyd etdiyim məqalədən qısa bir əhvalat yazmışdım." deyən Romero, bu vəziyyəti belə açıqlamışdı:
İstman isə Helen və Harri Kuper arasındakı dialoqları ehtiva edən zirzəmi səhnəsində dəyişikliklər etdi. Baş rolu ifa edən akrisa Cudit O'Diyə görə danışmaların böyük hissəsi özlərindən düzəldilmişdi. O'Di bir reportajında "Gərçəkdə bir çəkiliş ssenarisi olub olmadığını bilmirəm! Təməldə edilməsi lazım olanların üzərindən keçərdik, sonra da səhnələri oynanması lazım olduğunu hiss etdiyimiz şəkildə oynayardıq." deyir. Məsələn, Ben masanı parçalayıb qapının qarşısında seti meydana gətirərkən, Barbaranın zombilərin özünə və qardaşının Conniyə hücum etmələrini izah edildiyi səhnədəki bütün danışmalar, o anda "uydurulmuşdu". Səhnə bir dəfəyə çəkilmiş və filmdə olduğu kimi istifadə edilmişdi.
Heyət seçimi
Baş rol xarakterini ifa edən Ben həmin illərdə tanınmamış bir teatr oyunçusu olan Dueyn Cons tərəfindən canlandırıldı. Consun Ben rolundakı ifası dövrün (1969) film tənqidçiləri tərəfindən "nisbətən sakit və hörmətli bir zənci" sözləriylə təsvirləndi. Filmin qəhrəmanı olaraq Consu seçmək 1968-ci ildə müzakirəyə açıq bir seçki idi. Həmin dövrdə filmin bütün oyunçuları ağ dərili olmuşsa, qara bir oyunçunu qəhrəman olaraq istifadə etmək məşhur deyildi. "Yaşayan ölülərin gecəsi" filmindən sonra Cons bir neçə filmdə rol aldı, teatrda isə aktyor və rejissor kimi karyerasını ölümünə qədər (1988-ci ilə kimi) davam etdirdi. Digər filmlərdəki rollarına baxmayaraq Cons: "insanların özünü təkcə Ben olaraq tanıyacağından narahatlanırdı".
23 yaşındakı film və teatr oyunçusu Cudit O'Di "Barbara" xarakterini canlandırdı. Daha əvvəl Hardman və İstman ilə birlikdə Pittsburqda çalışmış olan oyunçu, seçmələrin edildiyi sırada, Hollivudda kino sektoruna girmənin yollarını axtarırdı. Cudit bir reportajında filmdə rol almasının müsbət bir təcrübəm, olduğunu ancaq qorxu filmlərindən, xüsusilə, Vinsent Prisenin "Mumun evi" (1953) filmindən, çox qorxduğunu söylədi. Aktyorluğunun yanında Cudit bu filmdə eyni zamanda öz dublyorunu da canlandırdı. Oyunçu "Yaşayan ölülərin gecəsi" filmi haqqında "Dürüst olaraq deyirəm ki, filmin mədəniyyətimiz üzərində bu qədər qalıcı təsiri olacağı haqqında heç bir fikirim yox idi" deyən Cudit, filmin özünə gətirmiş olduğu məşhurluğu da heyrətlə qarşılamışdı:
Köməkçi oyunçuların "Yaşayan ölülərin gecəsi" filminə qədər kino sektorunda heç təcrübəsi yox idi. Bu film Tom rolundakı Keyt Ueynin karyerasındakı tək kino filmi oldu; oyunçu 1995-ci ildə intihar etdi. Ancaq Cudi rolundakı Cudit Ridli daha sonra, Romeronun "Vanil həmişə var" (1971) filmində baş rollardan birində rol almışdır. Açılış səhnəsində qəbiristanlıqda Connini öldürən zombi rolunu oynayan S. Uilyam Hinzmanın (filmdə adı Bill Hinzman olaraq deyillir) qorxulu filmlər karyerasını bu filmlə başladı. Aktyor daha sonra bir çox qorxulu filmlərdə rol aldı və iki filmi də idarə etdi. Hinzman "Yaşayan ölülərin gecəsi" filminin 25-ci ildönümü üçün edilən çəkilişlərdə də rol aldı.
İstehsal qrupunda iştirak edən Karl Hardman, Marilin İstman, Rassell Ştrayner də filmdə rol aldılar. Hardman və İstman "Harri və Helen Kuper" cütünü canlandırdı. İstman ayrıca ağacdan bir böcək götürüb ağızına atan qadın zombi rolunu da canlandırdı. Hardmanın 11 yaşındakı qızı Kira Şon, cütün qızları Karen Kuper rolunda, Ştrayner isə Barbaranın qardaşı Conni rolunda idi. "Image Ten" firması istehsal rejissoru Corc Kosana Şerif MakKelland rolunu canlandırdı.
Çəkiliş
Filmin məhdud büdcəsi istehsal mərhələsinə böyük ölçüdə təsir etdi. Hardman büdcəyə dair ifadəni aşağıdakı şəkildə demişdir:
Bu səbəbdən film səhnələri ABŞ-nin Pensilvaniya ştatının ən böyük şəhərlərindən biri olan Pitsburqun 48 kilometr şimalında yerləşən "Batler Kanti" adlı çöl sahəsində olan Evans Siti şəhərciyində çəkilmişdi. Filmin ilk çəkiliş səhnəsi, bu qəsəbənin qəbiristanlığında aparılmışdı. Evdə olan bütün səhnə çəkilişləri, Evans Siti mərkəzində, daha sonra bir ailə həkiminin müayinə otağı olaraq istifadə edilən bir evdə reallaşdırıldı. Bu bina hələ də, qəsəbədəki "Cənub Vaşinqton" prospekti üzərində, "Cənub Cekson"  və Van Buren prospektlərinin bu prospektə birləşdiyi binaların sırasında vardır. thumb|left|[[Cudit Ridli]] Digər xarici çəkilişlər isə Evans Sitinin şimal-şərqindəki parka yaxın bir sahədə aparılıb. Filmdəki evin qapısının xarici görünüşü, istehsal qrupu tərəfindən bir divarda açılan boşluğa yerləşdirilən və ardında heç bir şey olmayan bir qapıya aid idi. Bu çəkilişlərin aparıldığı evin yıxılmasına qərar verilmişdi. Bu sahədə hal-hazırda çəmənlik yeri vardır.
Çəkilişlər iyun və dekabr ayları sırasında 1967-ci ildə "Anubisin gecəsi və Cism yeyənlərin gecəsi" başlığı altında reallaşdırıldı. Romero aşağı büdcə səbəbiylə çəkilişdə 35 mm-lik Ağ-qara kadrdan istifadə etdi. Bu seçim film tamamlandıqdan sonra fərqli səbəblərlə filmin müsbət qiymət qazanmasını təmin etdi. Film tarixçisi Cozef Maddreyə görə "partizan tərzi" şəkildə olan çəkiliş sayəsində filmin "döyüş zamanı aktuallıq filmlərinin qorxmazlığını" əks etdirdiyini söylədi. Maddreyə görə film "bir istismar filmi olduğu qədər, ictimai tarazlığın yıxılmasına dair bir sənədə də bənzəyirdi"
Filmin rejissoru
thumb|left|[[Corc Romero (2005)]] "Yaşayan ölülərin gecəsi" filmi Corc A. Romeronun rejissorluq etdiyi ilk uzun metrajlı film idi. Romero daha əvvəl, Pittsburqda təşkilatı bir cəmiyyət nümayişçisi olan "WQED" təşkilatının uşaq serialı üçün Cənab Rocers Neyborhud üçün qısa filmlər çəkmişdi. Romeronun "Yaşayan ölülərin gecəsi" filmini idarə etmə qərarı, qorxu filmi rejissoru olaraq bir karyerasına başlatmasına səbəb oldu. Filmin davam filmlərinin yanında," Küpəgirən qarının mövsümü" (1972), "Dəlilər" (1973), "Martin" (1977), "Tamaşa şousu" (1982) və "Tünd yarı" (1993) kimi filmlərə rejissorluq etdi. Tənqidçilərə görə Romeronun rejissorluq tərzində, 1950-ci illərin qorxu və elmi fantastika filmlərinin təsirləri vardı. Stefen Paul Millerə görə "Əllilərin şok edici görünüşü" tərzi yenidən canlanmışdı... və televiziyadakı generalın ordu əməliyyatlarından bəhs etmə şəkli, əllilərin qorxu filmlərində qaçınılmaz şəkildə iştirak edən səfərbərlik çağırılarının əks olunması idi." Ancaq yenə Millerə görə "Yaşayan ölülərin gecəsi" filmi daha çox kef verirdi, çünki generalın rəftarları yoluyla bu əsgəri əməliyyatlar ilə hökumətin zombi epidemiyasının qaynaqlarını tapa bilməməsi və vətəndaşlarını qoruya bilməməsi ilə hadisə keçirdi." Romero isə filmdə meydana gəlməsini istədiyi havanı belə təyin etmişdi: "Filmin açılışındakı vəziyyətdə çoxdan ümidə çox az yer qalmışdır və bu yavaş-yavaş mütləq ümidsizlik ilə son tragediyaya doğru irəliləyir". Kino tarixçisi Karl Royerə görə Romero "quru film tərzindəki işıq kölgə texnikasını insanlığın özünə qarşı xariciləşməsini vurğulamaq üçün istifadə edir"."
Bir çox tənqidçi Romeronun çəkdiyi və şiddət ehtiva edən səhnələr, yazar R. H. V. Dillard açıq və detallı şəkildə göstərilməsinin filmin müvəffəqiyyətini artırdığına təsir göstərməsini əsas məsələlərdən biri kimi qarşıya qoyur. Yazar belə dedi: "Hansı qız, bir an üçün də olsa, anasını öldürməyi istəməmişdir? Və filmdə də kadrın, bu qadağan edilmiş əməli reallaşdırmaq üçün çox açıq bir fürsət vardır" Romero filmdə ictimai tabulara, xüsusilə adamyeyənliyə bağlı mövzular olaraq yer verdi. Bu filmdə insanların bədəni ilə qidalanan Zombilərin ilham qaynağı əslində Matesonun "Mən əfsanəyəm" romanı idi, ancaq kino tarixçisi Robin Vud "Yaşayan ölülərin gecəsi" filmindəki insan əti yemə səhnələrini 1960-cı illərin son dövründəki Amerikan kapitalizminin bir tənqidi olaraq görür. Vudu inancına görə "Xombilər kapitalistləri təmsil edir, adamyeyənlik isə mülkiyyətçiliyin son nöqtəsidir".
Müzakirələr
"Yaşayan ölülərin gecəsi" filmi ilk nümayişi 1 oktyabr 1968-ci ildə Pittsburqdakı "Fulton Theater" adlı kinozalda baş vermişdir. ABŞ-də kinozal nümayişləri o dövrdə qorxu filmləri üçün ümumi tətbiqə uyğun olaraq, şənbə günləri günortadan sonra etdirildi və bu nümayişlərə həm yeniyetmələr, həm də yetkinlik çağındakı tamaşaçılar maraq göstərdi. "MPAA" film reytinq sistemi Noyabr ayında 1968-ci ildə qurulmuşdu. Bu səbəbdən filmin nümayişində az yaşlı uşaqların bilet götürmələrinə maneə olunmadı. Bunu müşahidə edən "Chicago Sun-Times" qəzetinin yazıçısı Rocer Ebert uşaqların filmə girmələrinə icazə verən kino sahiblərini və ailələrini günahlandıran yazılar yazdı. Ebertə görə "kiçik uşaqlar nə ilə qarşılaşdıqlarına heç fikir vermirdilər. Onlar fimlərə getməyə ilhamlanmışdılar, lakin bu tamamilə başqa bir şey idi." Ebert filmin tamaşaçıları anında təsir etdiyini söyləyirdi:
"Variety" jurnalının filmin ilk nümayişə girişinin ardından etdiyi nəşrlər filmə qarşı hiss edilən hirsliliyi ortaya qoyurdu:
Monparnas vağzalında qəza
Monparnas vağzalında qəza — Qranvil-Paris Express üzrə hərəkət edən paravozun Monparnas vağzalının dayanacağında buferi aşması zamanı-22 oktyabr 1895-ci ildə baş verən qəza. Qatar bir neçə dəqiqə gecikmişdi və itmiş vaxtı geri qaytarmaq üçün sürücü sürəti artırdı, ancaq çox böyük sürətlə stansiyaya daxil olan qatarın hava əyləci işləmədi. Buferi keçdikdən sonra qatar stansiya zalını keçdi və divarlarla toqquşaraq qəzaya uğradı. Aşağı küçədəki qadın daş hörgüsü üzərinə düşməsi nəticəsində həlak oldu. Sürücü 50 frank, konduktorlardan biri isə 25 frank cərimə olunub.
Yaşayan ölülərin gecəsi (film, 1968)
Müzakirələr
Bir başqa şərhçiyə görə tənqidçilər "filmin dəhşət verici səhnələrini senzuralamaq üçün səbəblər tapmağa çalışmaq" xaricində filmlə heç maraqlanmırdılar.
Monparnas vağzalında qəza
Qəza
Qranvildən Paris Expressə 1895-ci ilin 22 oktyabrında hərəkət edən 721 nömrəli buxar lokomativi üç yük vaqonu, bir poçt vaqonu və altı sərnişin vaqonundan ibarət idi. Qatar Qranvil vağzalını 8:45-də tərk etdi, ancaq 131 sərnişinlə Paris Monparnas vağzalına yaxınlaşana kimi bir neçə dəqiqə gecikdi. İtirilmiş vaxtı qaytarmaq üçün qatar saatda 40–60 km/saat sürətlə stantiyaya  daxil oldu və Vestinqauz hava əyləci işləmədi. Qatar ətaləti ilə kifayət qədər tormozlanmaya sahib olmadığı üçün qoruyucu vasitəyə yaxınlaşdı və demək olar ki, 30 metrlik geniş stansiya zalını keçdi. Bundan sonra qatar 60 santimetr qalınlıqda olan divarla toqquşdu və ön hissəsi üzrə Place de Rennes küçəsinə düşdü. Aşağı küçədəki qadın daş hörgüsünün uçması nəticəsində həlak oldu. Qəza nəticəsində iki sərnişin, yanğınsöndürən, iki mühafizəçi və küçədə yoldan keçən bir nəfər xəsarət alıb.
Yaşayan ölülərin gecəsi (film, 1968)
Şərhlər
Yenə də bəzi tənqidçilərə görə "Yaşayan ölülərin gecəsi" cığır açan bir film idi. Paulin Kilə görə film "gəlmiş keçmiş filmlər arasında ən iyrənc şəkildə qorxuducu olan idi və kinodan çıxdığınızda bütün bu qorxunc təcrübəni hamısıyla unutmaq istəyirdiniz... Filmin ciddiliyi işə yarayırdı və ona xam bir həqiqət qazandırırdı". Bir Film "Daily" qəzetinin tənqidçisinə görə isə "Film qorxu kinosunun incisi idi və gözlənilməz şəkildə ona qovuşan əsərlərin bütün təməl xüsusiyyətlərini daşıyırdı." Rocer Ebert filmin matına seanslarında göstərilməsini tənqid etmişdi, amma "filmin özünə hörmətliyini hiss edirdi". Tənqidçi Reks Rid isə belə yazmışdı: "Bir B filmini klassikə nəyin çevirdiyini görmək istəyirsinizsə, "Yaşayan ölülərin gecəsi" filmini izləməlisiniz. Qorxu filmləriylə ciddi şəkildə maraqlanan birinin filmi izləməməsi düşünülə bilməz."
Monparnas vağzalında qəza
Qəza
Qadın Mari Avqustin Aquilard axşam qəzetlərini yığmaq üçün gedən qəzet satıcısı ərinə görə orda dayanmışdı. Dəmir yolu şirkəti onun dəfn mərasiminin xərcini ödəyib və onların iki uşağına qulluq üçün pensiya nəzərdə tutub.
Yaşayan ölülərin gecəsi (film, 1968)
Şərhlər
Filmin nümayiş olunmasından etibarən, tənqidçilər və film tarixçiləri "Yaşayan ölülərin gecəsi" filmini 1960-cı illərin Amerikan cəmiyyətini, beynəlxalq Soyuq döyüş siyasətini və ölkə içindəki irqçiliyi tənqid edən alt-üst edici bir film olaraq gördü. İlk dəfə bir qorxu filmi müasir cəmiyyətin içinə işləmiş narahatlıq və qayğını, üstəlik heç bir təsəlli təqdim etmədən əks etdirirdi. "The Village Voice" qəzetindən Elliot Şteyn filmi Vyetnam döyüşünə Amerikanın daxil olmasının qızdırmalı bir tənqidi olaraq qiymətləndirdi və belə söylədi: "Transilvaniyada deyil, Pensilvaniyada keçirdi — Amerikanın orta sinifinin döyüşü idi və zombi vəhşiliyi o zamanlar Vyetnamda yüksələn ixtilafın əks olunması idi". Kino tarixçisi Sumiko Hiqaşi də bu görüşə qatılırdı. Ona görə "Yaşayan ölülərin gecəsi" filmi Vyetnam dövrünün dəhşətləri haqqındakı bir qorxu filmi idi. Hiqaşi belə yazmışdı: "Filmdə heç Vyetmanlı yox idi, onlarınki yoxluqda ortaya çıxan bir varlıq idi və əhəmiyyətləri izah edilən əhvalatın şərh olunmasıyla aydın ola bilirdi." Yazar Vyetman döyüşü dövrünün bir çox xüsusiyyəti ilə film arasında paralellik görürdü: qara ağ xəbər filmləri, "tap və yox et" əməliyyatları, vertolyotlar və vəhşilik görünüşləri.
Corc Romero Dueyn Consu heyətə daxil etməsinin səbəbinin zənci olması olduğunu qəbul etmədi, amma Mark Deminqə görə "filmin qəhrəmana yaxın tək xarakteri və tək afrikalı-Amerikalısı olan Dueyn Consun vəhşi sonluğu filmə, çoxu Amerikalının zehnində hələ təzə olan Martın Luter Kinq C. və Malkolm İks sui-qəsdlərinin bir əks olunmasını əlavə etdi". Steynə görə "alt-üst edici ilk qorxu filmi olan bu filmdə hörmətli zənci, yalnız bir qrup qırmızı boyunlulardan tərəfindən öldürülmək üçün bütün zombilərdən xilas olurdu".
Monparnas vağzalında qəza
Nəticə
Sərnişin vaqonları zədələnməmişdi və asanlıqla oradan çıxarıldı. Tender və lokomotivin dəmir yol xətlərindən çıxarılmasına icazə verən istintaq və hüquqi prosesdən əvvəl qırx səkkiz saat lazım oldu. On dörd atın köməyilə paravozun hərəkət etdirilməsinə cəhd göstərilsə də, bu uğursuzluqla nəticələndi. Birinci ağırlıq qaldıran mexanizm vasitəsilə on nəfər paravozu torpağın üzərinə saldı, sonra isə tender stansiyaya geri qaldırıldı. Paravoz dəmir yol emalatxanalarına çatan zaman müəyyən qədər zədələnmişdi.
Yaşayan ölülərin gecəsi (film, 1968)
Şərhlər
Filmdə ayrıca kapitalizm tənqidi də mövcud idi. Romero filmlərində insanları bir zombi öldürmə yarışına soxur, beləcə, sıravi insanın kapitalizmin əlində zombilərdən belə daha təhlükəli hala gəldiyini vurğulamaq istəyirdi. Necə ki, filmin sonunda zombilərdən xilas olan tək insan olan Ben bir vurucu Tim tərəfindən sorğusuzca vurularaq öldürülürdü.
Monparnas vağzalında qəza
İrs
right|thumb|Braziliyada Mundo Vapor parkında qəzanın oxşarının yenidən yaradılması Qatar bir neçə gün stansiyanın çölündə qaldı və Studio Lévy and Sons, L.Merse, Anri Roje Violletə aid olan bir neçə şəkil çəkildi. Lévy and Sonsun müəllifi olduğu şəkil məqalənin yuxarısında daşıma tarixində ən məşhur şəkillərdən biri oldu. Şəkil müəlliflik hüquqlarından xaric Con Teylorun müəllifi olduğu Səhvin Təhlili ilə Tanışlıq kitabının üz qabığı kimi istifadə olunub. Şəkil həmçinin Amerika hard rok orkestri Mr.Big in 1991-ci ildə Lean into It albomu üçün üz qabığı kimi seçilib. Oxşar qatar qəzası Hugo Cabretin Kəşfləri roamnında və onun Hüqo film adaptasiyasında yuxu kimi görülür və Adèle Blanc-Secin Qeyri-adi Macəraları   komik kitabında təsvir edilir. Tomas və Dostları televiziya serialında "A Better View for Gordon" bölümündə Kirk Ronanda Qordon qəzası Monparnas dəmiryol qəzasından ilhamlanaraq yaradılıb.
Yaşayan ölülərin gecəsi (film, 1968)
Şərhlər
Kino tarixçisi Linda Bedleyə görə, filmin bu qədər qorxunc olmasının səbəbi, canavarların ya kosmosdan, ya da eqzotik bir yerdən gələn varlıqlar olmaması idi; "onlar bizdik". Ben, Barbara və bütün köməkçi oyunçuların ölümü, tamaşaçılara qorxu növündə alışılmamış bir şəkildə duyğu verirdi. Filmin pis sonu, köhnə cəmiyyətin yox oluşunu, kin və etibarsızlıq duyğularına sahib yeni bir cəmiyyətin ortaya çıxışını işarələyirdi. Romero da filmin dövrün gərginliklərini əks etdirəcək şəkildə hazırlandığını söyləmişdi:
Saundtrek və səs effektləri
"Yaşayan ölülərin gecəsi" filmində istifadə edilən musiqilər "WRS" studiyasında yazılmışdır. Filmdə istifadə edilən musiqilərin çoxu "Capitol Records" studiyasından satın alındı və filmdən bir müddət sonra film musiqisinin albomu da nümayiş olundu. Anbar musiqilər isə WRS-in səs texniki Riçard Lokoko, Filip Qrin, Cordi Hormel, İb Qlindemann, Uilyam Luz, Con Sili, Cek Meikin və Spenser Mure kimi kəslərin işlərindən seçildi.
Monparnas vağzalında qəza
İrs
Monparnas dəmiryol qəzasının oxşarı Braziliyanın Kanela şəhərində Mundo Vapor (“Buxar Dünyası”) muzey parkının  xaricində yaradılıb.
Yaşayan ölülərin gecəsi (film, 1968)
Saundtrek və səs effektləri
Filmdəki musiqilərin bir qismi daha əvvəl 1959-cu il tarixli bir fantastik B filmləri sırasında olan "Xarici kosmosdan yeniyetmələr" filmində istifadə edilmişdi. Barbaranın qəbiristanlıqdakı zombidən qaçışında istifadə edilən bir başqa parça isə 1959-cu il tarixli "Çox pis günəş iblisi" filminin musiqiləri arasında idi. WRS müxtəlif səhnələr üçün alternativ musiqilər seçmiş, son qərarlar isə Romero tərəfindən alınmışdı. Studiya daha sonra bu musiqiləri elektronik olaraq gücləndirmişdi. Səs texniki Lokokkonun seçkiləri yerində idi, çünki kino tarixçisi Sumiko Higaşiyə görə musiqilər "Reallaşacaq hadisələrin təbiətini vurğulayırdı".
Filmin musiqilərindən və dialoq parçalarından ibarət olan bir film musiqisinin albomu 1982-ci ildə Varese Sarabande tərəfindən yığılıb nümayiş olundu, amma bu albomun CD versiyası heç bir zaman hazırlanmadı. Noyabr ayında 2008-ci ildə ABŞ-nin "400 Lonely Things" adlı instrumental qrupu tərəfindən filmdəki musiqilər və səs efektleri istifadə edilərək, yeni instrumental janrlı albom yaradılmışdı. 2010-cu iln may ayında isə ABŞ-nin digər instrumental musiqi qrupu olan "Zero Day Releasing" tərəfindən "They Won't Stay Dead!: Music from the soundtrack of Night of the Living Dead" albomunu istehsal olunur. Bu albomda musiqilərin alındığı studiya qeydlərinin yüksək effektə sahib olan "Digital" texnologiyası olaraq saxlanmış versiyaları da var idi. Filmin orijinal saundtrekləri aşağıdakı kimidir:
Studiya
"Image Ten" şirkətinin ortaqları həm çəkiliş müddətində, həm də istehsal sonrasında vəzifəni üzərilərinə götürdü, kamera, işıqlandırma, dekorasiyaların inşası, səs qeydi və fantastik effektlər işlərində çalışma işləri görüldü. İstehsal fotoşəkilləri Karl Hardman tərəfindən çəkildi və basıldı. Hardman istehsal müddətin tərəfindən 1250-dən çox fotoşəkil çəkdi və özü pdüzəltməyə ilə məşğul olarkən, oyunçuların bəziləri də bu fotoşəkil çəkənin inkişaf etdirmə, yuma və qurutma kimi çap işləriylə məşğul oldu. İstehsal sonrası işlərin bitməsinin ardından "Image Ten" studiyası filmi dəhşət verici səhnələri kəsmədən nümayişə girməsini qəbul edəcək bir paylama şirkəti tapmaqda çətinlik çəkdi. "Kolumbiya" və "American International Pictures" filmi yumşaltmağı və son səhnəni yenidən çəkməyi təklif etdi, ancaq bu tələbləri prodüserlər tərəfindən rədd edilincə, bu kompaniyalar filmə distribüterliyini qəbul etmədi. Romero bu mövzuda daha sonra bunları söyləyəcəkdi: "Bunu etməyi heç birimiz istəmədik. Xoşbəxt bir son düşünə bilmirdik... Hər kəs bir Hollivud sonu istəyirdi, amma biz silahlarımızdan imtina etmədik." Sonda Manhetten mərkəzli "Walter Reade Organization" studiyası filmi senzurasız istehsal etməyi qəbul etdi, ancaq adını "Yaşayan ölülərin gecəsi" olaraq dəyişdirdi. Çünki əvvəlki başlıq olan "Cism Yeyənlərin gecəsi" adı daha əvvəl çəkilmiş "Cism Yeyənlər" adlı filmi xatırladırdı. Ancaq paylama şirkəti filmin adını dəyişdirərkən, filmin ilk kopiyalarında bir sıra səhnələri də silmiş olur.
Nümayişlər
thumb|left|"Yaşayan ölülərin gecəsi" filmi kinozalda Film üzərindəki ilk nümayişlər, ev videosu paylamaçıları tərəfindən edilən rəngləndirmə işləri idi. "Hal Roach Studios" tərəfindən 1986-cı ildə nəşr olunan rəngli versiyada zombilərin dərisi nəfis yaşıl rəngdə idi. "Anchor Bay Entertainment" studiyasının 1997-ci il tarixli rəngli versiyasında isə zombilər boz dərili idi. "Legend Films" istehsalı 2004-cü il rəngləndirməsində, texnologiya tənqidçisi Qeri V. Tuzeyə görə rəngləndirmə olduqca təsir edici idi, ancaq istifadə edilən kopiya əvvəlki rəngləndirmələrdə istifadə edilənlər qədər dəqiq deyildi. Filmin üç ölçülü versiyasını, iki ölçülü filmləri üç ölçüyə çevirən bir şirkət olan "PassmoreLab" ilə "Legend Films" ortaq istehsalı olaraq 2009-cu ildə hazırlandı. Film kinozallarda nümayişə 14 oktyabr 2010-cu ildə girdi. "Legend Film" studiyasının qurucusu Berri Sandrevə görə bu versiya ilə ilk dəfə, hamısı canlı çəkilmiş olan iki ölçülü bir film üç ölçüyə daşınırdı.
Ssenari yazıçılarından Con Russo, filmin əldən keçirilmiş bir versiyasını 1999-cu ildə "Night of the Living Dead: 30th Anniversary Edition" adıyla nəşr etdi. Film üçün əlavə səhnələr çəkən Russo, Skott Vladimir Lisinanın bəstələdiyi yeni film musiqilərini də istifadə etdi. "Fangoria" jurnalına verdiyi bir reportajda Russo, bu dəyişikliklər ilə filmə daha müasir bir istiqamət verməyə çalışdığını söylədi. Russo bu versiyada xüsusi ssenariyə çox bağlı qalmadı, ssenaridə etdiyi dəyişiklikləri isə açıqca bildirmədi. Ancaq "Entertainment Weekly" jurnalına görə bu vəziyyət Russo ilə Romero arasında anlaşılmazlığa gətirib çıxarmadı. Yenə də jurnala görə Romero, filmə toxunmamağı seçim edirdi. Yeni buraxılmış bu versiya film tənqidçiləri tərəfindən sərt şəkildə tənqid olundu. Məsələn, "Ain't It Cool News" yazıçısı Harri Noules filmin bu versiyası haqqında müsbət görüş verənləri saytında qadağan edəcəyini açıqladı. 30 illik versiyasının davam filmi xüsusiyyətindəki "Canlı ölünün uşaqları" isə 2001-ci ildə çəkildi.
Filmin animasiya distribüsiyası bir əməkdaşlıq proyekti olaraq "Yaşayan ölülərin gecəsi: Oyanış" başlığı altında reallaşdırıldı və bir çox film festivalında göstərildi. Bu proyekt daxilində, Romeronun filmindəki zombilərin səsləri qorundu, ancaq görünüşləri yerinə, fərqli sənətçilərin şəkillərindən yaradılan animasiya xarakterləri yerləşdirildi. Filmin ilk nümayişi 10 oktyabr 2009-cu ildə Nyu-Cersinin Remzi şəhərinin "Zombie Encounter and Film Festival" festivalında baş verdi. "8. Rondo Hatton Classic Horror Awards" mükafat vermə mərasimində "Ən Yaxşı Müstəqil İstehsal budağında namizəd" göstərildi, ancaq mükafatı qazana bilmədi. Film DVD formatında 27 iyul 2010-cu ildə "Wild Eye Releasing" tərəfindən nümayiş olundu. Filmin orijinal versiyasını internetdən izləmək mümkündür.
Digər dillərdə
Aşağıdakı cədvəldə filmin dünya ölkələrində adlandırılması cədvəli verilmişdir:
Ölkələrdə çıxış tarixi
Aşağıdakı cədvəldə filmin ölkələrdə çıxış tarixi verilmişdir:
Tiran adası
thumb|left|250px|Tiran adasının xəritəsi thumb|350px|Tiran adası Tiran adası — Tiran boğazında, Qırmızı dəniz suları ilə yuyulan ada. Ada Sanafir adasından qərbdə yerləşir. İnzibati baxımdan Səudiyyə Ərəbistanına aiddir. Sahəsi 80 km²-dir. İqlimi olduqca istidir. Tropik qurşaqda yerləşir. Adada yaşayış yoxdur. Bitki və heyvalar aləmindən demək olar ki məhrumdur. Quraq tropik iqlim hakimdir. Adada təbi su qaynağı yoxdur. Ərazisi dağlıq platodan ibarətdir. Misirin Şarm-eş-Şeyx şəhəri yaxınlığında yerləşir.
Ərazi mənsubiyyəti
Əvvəllər ada Misirə mənsub olmuşdur. 2016-cı ilin aprelində Səudiyə Ərəbistanı ilə Misir arasında dəniz sərhədləri anlaşma ilə adalat Ər-Riyadın nəzarətinə keçir. Qahirə bunu onunla izah edirdi ki, adalar krallığa mənsubdur, sadəcə 1950-ci illərdən etibarən səudiyyəlilərin xaişi ilə Misirin hərbi qoruması altındadır. Bu Misirdə etiazlara səbəb olur. Etirazçılar Osmanlı ilə Misir arasında bağlanmış 1906-cı il müqaviləsini əsas gətirirdilər. Bununla belə 24 iyun 2017-ci il etibari ilə adalar Səudiyyə Ərəbistanına verilir.
Regional əhəmiyyəti
Tiran adasında elə də böyük olmayan hava limanı mövcuddur. Bura icazə verilməyən uşuşların edilməsi qadağandır. Misir və İsrail arasında nəzarət funksiyasını yerinə yetirən baza adanın qərbində yerləşir. Baza 250 metr hündürlükdə qərarlaşır. Baza həftədə iki dəfə Şarm-eş-Şeyx şəhəri ilə helikopter əlaqəsi yaradır.
Əgər BMT bazasını nəzərə almasaq yaşayış yoxdur. Akaba körfəzindən Tiran boğazına Səudiyyə hissədən keçmək qadağandır. Bu İsraillə Səudiyyə arasında münasibətlərin pis olması ilə əlaqədardır.
Görməli yerləri
Tiran adası ətrafında yerləşən rif adalar tuiristlər arasında məşhurluğu ilə seçilir. Tiran adasına ekskursiyalar təşkil edilir. Bu ərazilərin gözəlliyi Qırmızı dənizdə əsrarəngliyi ilə seçilir. Ancaq adaya gəlişi heç də qonaqpərəstliklə qarşılamırlar. Bəzi sahilləri minalanmışdır.
1983-cü ildə Tiran adası Ras-Muhammed Milli parkı ərazisinə daxil edilmişdir. Sahillərində nadir su quşları yuva qurur. Oernitoloqlar Tirak körfəzində keçən gəmilərin ada ətrafı əraziləri çirkləndirməsi qənayətindədirlər. Onların fikrinə görə adaya turistik axınların artması quşların populyasiyasına mənfi təsir göstərə bilər.
Tarixi
B.e.ə V–VI əsrlərdə adada İtoab və ya İotvat adlı knyazlıq mövcud olmuşdur. Qədim yazıları araşdıranların fikrinə görə knyazlıq güçlü donanmaya sahib olmuşdur. Əsasən Ərəbistan, Misir və Efiopiya ilə iqtisadi əlaqələr qurmuşdur. Sonradan ada Bizans imperiyasının tərkibinə qatılır. VII əsrdə islam dininin dünyaya yayıldığı ərəfədən sonra ada tarixi mənbələrdə qeyd olunmur.
1955-ci ilin sentyabrında Misir İsrailin üzünə Tiran boğazını bağlayır, jhava məkanını İsrail təyyarələri üçün qapadır, Tiran və Sanafir adasında artileriya nöqtələri təşkil edilir. Şarm-əş-Şeyx hərbi-dəniz bazasına çevrilir. 1967-ci ildə Altıgünlük müharibə zamanı adanı İsrail işğal edirlər. Ada 1982-ci ilə qədər İsrailin işğalında qalır.
Adanın hansı ölkəyə aidliyi Misir və Səudiyyə Ərəbistanı arasında mübahisə pridmeti olur.
1988-ci ildə Misir və Səudiyyə ərəbistanı Tiran adası üzərindən körpünün inşası barədə razılığa gəlirlər. Bu körpü 15 km uzunluğa malik olmaqla İsrail ərazisindən istifadə etməməklə Afrikanı Asiya ilə birləşdirəcək.
2016-cı ilin fevralında isə Misir və Səudiyyə Ərəbistanı arasında imzalanmış sazişə əsasən Tiran və Sanasir Ər-Riyada güzəştə gedilir. Bunun müqabilində adalardan Misirə körpü çəkilməli idi. Ancaq 2016-cı ilin iyununda Misir məhkəməsi bu anlaşmanı qanunsuz elan edir. 2017-ci ilin yanvarında isə Ali məhkəmə bu qərarı təstiqləyir. İnstaniya məhkəməsi adaların Misirin nəzarətində 1906-cı ildən olmasını təstiqləyir. Bu Misirlə Osmanlı imperiyası arasında imzalanan müqaviləyə əsasən edilir. O zaman Ərəbistan yarımadası da daxil olmaqla adalar Misirin nəzarətinə verilmişdi
24 iyun 2017-ci ildə Misir Prezidenti Əbdül Fəttah əl-Sisi dəniz sərhədlərinin demarkasiyası haqqında anlaşmanı təstiqləyir. Bununla da Tiran və Sanasir adaları Səudiyyə Ərəbistanının ərazisinə birləşdirilir. Müqavilə imzalandığı gündən qüvvəyə minir. Bir həftə sonra isə müqaviləni Misir parlamenti radifikasiya edir.
Uzuntala məbədi
Uzuntala məbədi — Qazax-Şəmşəddil sultanlığı ərazisində, Karvansaray rayonunun Uzuntala (25 may 1967-ci ildən-Onut, 12 fevral 1969-cu ildən-Aygehovit) kəndi yaxınlığında, kənddən 3 km cənub-qərbdə meşənin dərinliyində alban məbədi.
Tarixi
Vaxtilə daş hasar içində olan məbəd kompleksinə 2 kilsə və yardımçı tikililər daxildir. Həmin daş hasarın isə bu gün ancaq özülü qalmaqdadır. Kompleksin ətrafında həm də qədim yaşayış məskəninin xarabalıqları mövcuddur.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Monastırın baş məbədi günbəzli zal formasındadır, yarımsütunlar çatma tağlarla birləşmiş və bu tağların üstündə 12 üzlü günbəz ucalmışdır. Məbəd bir neçə dəfə təmir olunmuş və əvvəlki görkəmi xeyli dəyişikliyə məruz qalmışdır. Hörgünün divar daşları bəzi yazılı daş və lövhələrlə əvəzlənmişdir ki, onlardan da birində "1201" tarixi qeyd olunmuşdur. Bu da həmin yerdə daha qədim bir məbədin mövcud olduğunu söyləməyə əsas verir. İstər Karvansara rayonu, istərsə də Uzuntala kəndi qədimdən Türk-Oğuz boylarının ana yurdu olmuş, bu əraziyə ermənilərin ilk kütləvi axını XIX əsrin əvvəllərində bölgənin Rusiya imperiyası tərəfindən işğalından sonra başlanmışdır.
Katexu palması
Katexu palması (Areca catechu) - cinsinə aid bitki növü.
Heyzel faciəsi
Heyzel stadionu faciəsi — adlandırılan bu hadisə 29 may 1985-ci ildə Belçikanın Brüssel şəhərində İtaliyanın Yuventus FK və İngiltərənin Liverpul FK klublarının Çempion Klublar Kuboku finalında qarşılaşmasından əvvəl baş vermişdir. Hadisə zamanı izdihamdan qurtulmağa çalışan azarkeşlər divarda sıxışdırılmış, çoxluğunu Yuventus azarkeşləri təşkil etməklə 39 nəfər həlak olmuş, 600 insan isə yaralanmışdır.
Yuventus-Liverpul final qarşılaşması başlamazdan təxminən 1 saat əvvəl böyük bir qrup Liverpul azarkeşi hasarları aşaraq "neytral ərazi" adlandırılan, əsasən Yuventus azarkeşlərinin olduğu tribunaya daxil olmuşdular. Azarkeşlər terraslara və təhlükədən qurtulmaq üçün beton istinad divarlarına doğru qaçdılar. Divara yaxın yerdə oturan azarkeşlər əzildi, sonda isə divar uçdu. Bir çox insan yuxarı dırmaşaraq təhlükədən qurtuldu, lakin digərləri qurtula bilməyib həlak oldu və yaxud ağır şəkildə yaralandı. Oyun azarkeşlərin yenidən yarada biləcəyi zorakılığın qarşısını almaq üçün oynandı və Yuventusun 1–0-lıq qalibiyyəti ilə nəticələndi.
Faciə UEFA’nın ingilis klublarını bütün UEFA müsabiqələrindən uzaqlaşdırılması ilə nəticələndi. Bu qadağa 1990–91 sezonundan etibarən aradan qaldırıldı, lakin Liverpula əlavə 3 il cəza verilməklə bu güzəştdən istisna edildi. Daha sonra cəza 1 ilə endirildi. Bundan əlavə 14 Liverpul azarkeşi adam öldürmə ilə ittiham olundu və hər birinə 3 illik həbs cəzası verildi. Faciə sonradan "UEFA müsabiqələrində ən faciəvi dəqiqələr" olaraq xarakterizə edildi.
Faciəyə aparan hadisələr
1985-ci ilin May ayında Liverpul Çempion Klublar Kubokunun son qalibi olaraq finala çıxmışdı. Onlar əvvəlki il Romanı penaltı vuruşlarından sonra məğlub edərək çempion olmuşdular. Yenidən italiyalı bir rəqib Yuventusla üzləşməli oldular. Yuventus 1983–1984-cü il Kuboklar Kubokunun məğlubiyyətsiz qalibi olmuş, heyətində isə 1982-ci il Dünya Çempionatının qalibi olan İtaliyanın bir çox oyunçusu mövcud idi. Bundan əlavə Qoca Sinyoranın heyətində dünyanın ən yaxşı oyunçusu hesab edilən və France Football jurnalı tərəfindən üst-üstə ikinci il İlin Futbolçusu (indiki: Qızıl Top) adına layiq görülən pleymeyker Mişel Platini var idi. Hər iki klub son sezonda UEFA klub reytinqinin ilk 2 pilləsində yer almışdı, həmçinin onlar bir çox idman jurnalisti tərəfindən qitənin ən yaxşı iki klubu kimi qələmə verilirdi. Həmçinin, iki tərəf 5 ay əvvəl UEFA Super Kubokunda qarşılaşmış və oyun 2–0 hesabı ilə italyan tərəfin qələbəsi ilə nəticələnmişdi.
Adı Belçikanın milli stadionu olmasına baxmayaraq Heyzel Stadionu 1985-ci il finalı öncəsində çox bərbad vəziyyətdə idi. 55 illik stadion bir neçə il idi ki, tamamilə nəzarətdən kənarda qalmışdı və bunun nəticəsi olaraq tikilinin böyük parçaları ovulub tökülürdü. Məsələn, çöl divarlar "köz bloku" adlandırılan kövrək kərpiclərdən hörülmüşdü və bileti olmayan azarkeşlər kərpiclərin arasından dəliklər açıb içəri daxil olurdular. Liverpul klubunun azarkeşləri və futbolçuları bildirmişdilər ki, stadionun bərbat vəziyyətindən şoka düşüblər, Arsenalın burada bir neçə il əvvəlki oyununda azarkeşlər bəyanatlarında buranın "zibillik" olduğunu bildirmişdilər. Onlar həmçinin Barselonanın Kamp Nou və Real Madridin Bernabeu stadionlarının da istifadəyə mümkün olmasına baxmayaraq yararsız vəziyyətdəki Hyezelin seçilməsinə olduqca təəcüblənmişdilər. Yuventusun prezidenti Giampiero Boniperti və Liverpulun baş direktoru Peter Robinson UEFA’ya oyunun keçiriləcəyi yerin dəyişdirilməsi üçün təzyiq göstərirdilər. Onlar iddia edirdilər ki, Heyzel Avropanın ən yaxşı iki klubunu qarşılamaq və beləliklə də Çempion Klublar Kuboku finalına ev sahibliyi etmək üçün uyğun deyil. Buna baxmayaraq UEFA təkidləri nəzərə almadı.
Stadionda hər klub üçün nəzərdə tutulandan 25,000 daha çox insan var idi, 58,000–60,000 azarkeş tribunaları doldurmuşdu. Hər iki qapı arxasındakı tribunalar ayaq üstə dayanmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu və hər biri üç sektora ayrılmışdı. Yuventus azarkeşləri üçün O, N və M sektorları ayrılmışdı. (bax: Heyzel stadionunun strukturu) Qarşı tərəfdə yerləşən X, Y və bir hissəsi Belçikalı futbolsevərlərin də olduğu, neytral sayılan Z tribunaları Liverpul azarkeşləri üçün nəzərdə tutulmuşdu. Neytral tribuna fikrinə həm Yuventus, həm də Liverpul klubları qarşı çıxmışdılar, belə ki, onlar hər iki klub azarkeşlərinin stadiondan kənar agentliklərdən və qara bazardan bilet əldə edəcəyinə və beləliklə azarkeşlərin təhlükəli qarışığının meydana çıxacağına inanırdılar.
Həmin dövrdə Belçikanın bir çox ərazisində olduğu kimi Brüsseldə də geniş italyan icması mövcud idi və qürbətdə yaşayan bir çox Yuventus azarkeşi Z sektorundakı biletləri almışdılar. Bundan əlavə biletlərin böyük bir qismi də səyahət agentləri tərəfindən alınıb Yuventus azarkeşlərinə satılmışdı. Liverpul azarkeşlərinə isə biletlərdən kiçik bir qisim çatmışdı.
Üzləşmə
Oyun başlamazdan bir saat əvvəl, yerli vaxtla təxminən 19:00-da iğtişaş başladı. X və Z tribunalarındakı Liverpul və Yuventus azarkeşləri bir-birlərindən sadəcə bir neçə metr uzaqlıqda idilər. Tərəflər arasındakı sədd müvəqqəti olaraq yerləşdirilən zəncirlənmiş dəmir hasarlar və mərkəzində bir neçə polis olan və heç kimə yaxınlaşmağa icazə verilməyən zona ilə hüdudlandırılmışdı. Hər iki tərəfin azarkeşləri həmin zonadan bir-birlərinə yad cisimlər atmağa başladılar. Həmçinin azarkeşlər tribunanın aşağısında yerləşən terraslardan daş yığa bilirdilər.
Bununla da 36 nəfərin ölümü ilə nəticələnən hadisə meydana gəldi, bundan əlavə 600 nəfər də yaralandı. Cəsədlər tribunalardan dəmir çəpərlərlə daşındı və qalaq şəklində yerə sərildi, üstləri isə böyük futbol bayraqları ilə örtüldü. Polis və tibbi helikopterlər meydana daxil olduqda isə pərvanələrin meydana gətirdiyi külək sadə örtükləri havaya uçurdu.
Z tribunasında baş verənlərin əvəzi olaraq, Yuventus azarkeşləri öz tribunalarında üsyan qaldırdılar. Onlar Liverpul azarkeşlərinin olduğu tribunalara doğru qaçmağa başladılar, lakin polislərin müdaxiləsi ilə üsyan sakitləşdi. Yuventus azarkeşləri iki saat ərzində iri daşlar, butulkalar və yad cisimlərlə polislə mübarizə apardılar. Onlardan biri televiziyada yayaımlanan görüntülərdə silah istifadə etdiyinin müəyyən edilməsi ilə həbs olundu (sonradan atəş zamanı boş patronun istifadə edildiyi məlum oldu). Oyun başladıqdan sonra belə polis üsyankarlarla mübarizə aparmağa davam edirdi. Oyun davam edən zaman meydançanı kənarı həmin üsyankarlarla dolu idi.
Oyundan əvvəl Belçikalı gənc oyunçular iki finalçının rənglərinə uyğun formalar geyinərək dostluq görüşü keçirdilər. Birinci hissədə qırmızı formalı Belçikalılar 3–0 üstünlüyü ələ keçirdilər. Merseysaydlı azarkeşləri sanki kubok uğrunda oyun başlamış kimi sevinirdilər. İkinci hissədə ağ formalı komanda qol vurduqda və hesab 19:10-a çatdıqda ingilis və italyanlar arasında dava başladı. Bundan elə bir neçə dəqiqə sonra oyun dayandırıldı və gənc futbolçular meydandan çıxarıldı.
Oyun
Faciənin böyüklüyünə baxmayaraq UEFA rəsmiləri, Belçika Baş naziri Wilfried Martens, Brüssel İcra başçısı Hervé Brouhon və şəhərin polis təşkilatı qərara gəldilər ki, oyunu təxirə salmaq daha böyük iğtişaş və zorakılığa gətirib çıxara bilər. Nəhayət iki klub kapitanının kütləyə müraciəti və onları sakitləşməyə çağırmasından sonra oyun başladı.
İsveçli hakim Danila Zbigniew Boniek’ə qarşı edilən qayda pozuntusunda Yuventusa penalti hədiyyə etdi və Mişel Platini penaltini düzgün yerinə yetirərək komandasına 1–0-lıq qələbə qazandırdı.
Oyun başa çatdıqdan sonra kubok Şərəf tribunasının qarşısında UEFA prezidenti Jacques Georges tərəfindən Qoca Sinyoranın kapitanı Gaetano Scirea’ya verildi. Oyunun sonunda stadionun böyük bir hissəsini zəbt edən jurnalist və azarkeşlərin coşğunluğu, həmçinin tribunada hər iki klub azarkeşlərinin çılğın nəğmələri İtaliyalı futbolçuları qələbəni meydanın mərkəz hissəsində, öz aralarında və M tribunasındakı tərəfdarların qarşısında qeyd etməyə vadar etdi. Liverpul futbolçuları isə aralarında X və Z tribunalarının ortasındakı həmin "qatillərin" də olduğu öz azakeşlərini alqışlayırdılar. "Qatillər" istintaq nəticəsində 1991-ci ildə adam öldürməkdən məhkum olundular.
Keçmiş Liverpullu hücumcu Ian Rush’ın sözlərinə görə İtaliya karyerası ərzində iki klub və onların azarkeşləri arasında təşkilatı əlaqələr inkişaf etməyə başlamışdı.
Hadisələrdən sonra
İlk olaraq hadisənin günahı sadəcə olaraq Liverpul azarkeşlərinin boynuna atıldı. Mayın 30-da UEFA’nın rəsmi müşahidəçisi Gunter Schneider bildirdi ki, "hadisəylə bağlı yalnız ingilis azarkeşlər məsuliyyət daşıyırlar". Oyunun təşkilatçısı UEFA, Heyzel stadionunu sahibləri və Belçika polisi təqsirin kimdə olduğunu araşdırdı. Araşdırma nəticəsində günahın yalnız İngilis azarkeşlərdə deyil, həm də müəyyən mənada polis və səlahiyyətli şəxslərdə olduğu ortaya çıxdı. İçində polis kapitanı John Mahieu olmaqla bir neçə rəsmi şəxs sənəd tapıntıları nəticəsində ittiham olundu. Mahieu 29 may 1985 tarixli oyuna mühafizə olaraq təyin edilmişdi, həmin oyun zamanı qeyri-iradi adam öldürməkdə təqsirkar bilindi.
May ayının 31-də Britaniya Baş naziri Marqaret Tetçer İngiltərə Futbol Federasiyasına ölkə klublarının UEFA müsabiqələrindən uzaqlaşdırlması üçün təzyiq göstərdi. Elə 2 gün sonra UEFA ingilis klublarına qeyri-müəyyən müddətə qadağa qoydu. İyunun 6-da FİFA bu qadağanı dünya səviyyəsinə çatdırdı, lakin sonradan hazırlıq qarşılaşmalarının baş tutmasına icazə verdi. Qadağa İngiltərə yığma komandasına tətbiq edilmədi. İngilis klubları qeyri-müəyyən şəkildə UEFA yarışmalarından uzaqlaşdırıldılar. Liverpula 6, digər ingilis klublarına isə 5 il qadağa qoyuldu. İngiltərə polisi təqsirkarları tapıb ədaləti bərpa etmək üçün geniş araşdırmaya başladı. Bir neçə 17 dəqiqəlik video və hadisə yerindən olan şəkil araşdırıldı. TV Eye proqramı 1 saatlıq veriliş ərzində görüntülərin xüsusiyyətlərini ortaya çıxardı. Həmçinin Britaniya mətbuatı da şəkilləri yayımladı.
Baş verən qətliamda tək önə çıxan cinayət olan insan ölümlərində şübhəli bilinən 27 nəfər tutuldu. Onlardan çoxu əvvəllər də futbol zorakılığında ittiham olunmuşdular. 5 aylıq araşdırmadan sonra 1989-cu ildə 14 azarkeşə qeyri-iradi insan ölümündən 3 illik həbs cəzası verildi.
Qətliamda öldürülənlər üçün 18 avqust 1989-cu ildə Anfielddə keçirilən Liverpul-Arsenal qarşılaşmasından öncə anım mərasimi keçirildi, lakin The Sydney Morning Herald qəzetinin xəbərinə görə bu mərasim əleyhinə şüarlar səsləndirilərək boykot edildi.
Heyzel stadadionu 10 ilə yaxın atletizm yarışmalarına ev sahibliyi etdi, lakin bu hadisədən sonra həmin stadionda heç bir futbol qarşılaşması oynanmadı. 1994-cü ildə stadion King Baudouin adıyla tamamilə yenidən bərpa olundu. 1995-ci ilin 28 Avqustunda stadion Belçika-Almaniya oyunu ilə birlikdə yenidən futbol qarşılaşmalarına ev sahibliyi etməyə başladı. 1996-cı il 8 May tarixində daha bir Kuboklar Kuboku finalı həmin stadionda oynandı. Rapid Vyananı 1–0 hesabı ilə məğlub edən PSG çempion oldu.