cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İlyas Əfəndiyev
Ədəbiyyata maraq
Bu illərdə Qaryagində "Qızıl Araz" adlı qəzet dərc edilirdi. Müxtəlif illərdə Heydər Heydərov, Bala Bağırov, Səməd Əliyev və başqalarının redaktor olduqları qəzet öz səhifələrində günün ictimai-siyasi hadisələri, təsərrüfatın aktual məsələləri haqqında materiallar dərc etməklə bərabər, ədəbiyyat və mədəniyyətin ayrı-ayrı sahələrini də geniş işıqlandırırdı. İlyas Əfəndiyevin həvəslə mütaliə etdiyi qəzetin səhifələrində ədəbiyyat müəllimləri Nemət Hüseynov, N. Kazımovun maraqlı yazıları, gənc şair Nəcəf Quliyevin şeirləri, rayonun qabaqcıl ziyalılarından Məmməd Sadıqovun, Savalan Zülfüqarovun, A. Manaflının və başqalarının məqalələri dərc olunurdu ki, həmin yazıların heç biri nəinki İlyasın nəzərindən yayınmır və təsirsiz qalmırdı, hətta gənc müəllimin dünyagörüşünün formalaşmasına öz təsirini göstərirdi. Səhifələrində tez-tez maraqlı yazılar dərc edən "Qızıl Araz" qəzeti M. F. Axundov, M. Y. Lermontov, A. S. Puşkin, T. Q. Şevçenko və başqa klassik yazıçıların yubileylərilə əlaqədar xüsusi səhifələr, ayrı-ayrı nömrələr buraxırdı. Uşaqların təlim və tərbiyəsi, gənclərin məktəbdən yayınması, azyaşlı qızların zorla ərə verilməsi və qaçırılması, məktəblərin və uşaq bağçalarının vəziyyəti, orada təşkil edilmiş dərnəklərin fəaliyyəti və s. məsələlər qəzetin səhifələrindən düşmürdü. "Gənc şairimiz" adlı məqalədə mətbuat günü münasibətilə redaksiya tərəfindən pulla mükafatlandırılmış gənc şair Nəcəf Quliyevin yaradıcılığından bəhs olunur, "Dövlət teatrında" adlı məqalədə ordenli xalq artisti Hüseynqulu Sarabskinin seçicilərlə görüşündən söhbət açılır, məktəb həyatını işıqlandıran başqa bir məqalədə göstərilir ki, rayonun məktəblərində təşkil edilmiş coğrafiya, təbiət, fizika, riyaziyyat və s. dərnəklər yüksək səviyyədə keçirilir, elmi məşğələlər aparılır və bütün bunlar şagirdlərə əlavə bilik və məlumat verir. Qeyd edək ki, orta məktəbdə oxuyarkən həmin dərnəklərdə fəal iştirak etmiş İlyas Əfəndiyev, müəllim olduqdan sonra da onlardan uzaqlaşmamış, dərnəklərin birinə rəhbərlik etmişdir.
Fəaliyyəti "Qızıl Araz"ın səhifələrində geniş işıqlandırılan müəssisə və təşkilatlardan biri də rayonun kolxoz-sovxoz teatrı idi. Sonralar Qaryagin Dövlət Teatrı kimi fəaliyyət göstərmiş bu işgüzar kollektiv həmin illərdə rayonun kəndlərində və qonşu rayonlarda "Laçın yuvası", "Həyat", "Almaz", "Vətən namusu", "Dağılan tifaq", "Məşədi İbad" və s. pyesləri böyük uğurla tamaşaya qoymuşdur. Teatrın direktoru Savalan Zülfüqarov yazılarının birində qeyd edir ki, "teatrımız yaxın günlərdə S. Rəhmanın "Toy" komediyasını oynayacaqdır". Əsəri qəbul etmək üçün rayonumuza Respublikanın xalq artisti Mirzağa Əliyev gəlmişdir. A. Manaflının "Həyat" haqqında mənim fikrim" məqaləsində isə müəllif, teatrın direktoru S. Zülfüqarovun, bədii hissə müdiri Əsəd Cəfərovun, aktyorlardan Ağababa Abdullayevin, Mürşüd Haşımovun, Cəmil Vəzirovun, Rza Əliyevin, Şölə Yolçuyevanın və başqalarının fəaliyyətindən bəhs edir.
Əfəndiyev orta məktəbi bitirdikdən sonra, ailə vəziyyətilə əlaqədar olaraq, təhsilində bir neçə il fasilə verməyə məcbur olur, lakin ali təhsil almaq və Bakıya getmək arzusu onu tərk etmirdi. O. Qaryagin rayonunun Böyük Bəhmənli kəndində müəllim işlədikdən sonra Xalq Maarif Komissarlığı tərəfindən Nuxa şəhərindəki nümunəvi orta məktəbə tədris hissəsi müdiri vəzifəsinə tə‘yin olunur. Bir il burada işlədikdən sonra ali təhsil almaq üçün Bakıya – Azərbaycan Dövlət Pedaqoji institutuna göndərilir. 1934-cü ildə APİ-nin ədəbiyyat şö‘bəsinə daxil olsa da, onun ali məktəbdə təhsil alması çox uzun sürmür; elə həmin il institutu tərk edib rayona qayıtmağa məcbur olur. İ. Əfəndiyev "kulak" balası olduğu üçün institutdan uzaqlaşdırılmışdı,
lakin yazıçı 1950-ci ildə qələmə aldığı "Tərcümeyi-hal" adlı yazısında bu faktı atasının xəstəliyi ilə əlaqələndirmişdir. Bunun səbəbi ondan ibarətdir ki, İ. Əfəndiyev 30-cu illərdəki təqib və təhqirləri yaddan çıxarmamış, şəxsiyyətə pərəstişin qızğın bir döründə Stalin ideologiyasının oğlan çağında əsl həqiqəti ictimaiyyətdən gizlətməyə məcbur olmuşdur. Həqiqət isə belədir: Müvəffəqiyyətlə imtahan verib filologiya fakültəsinin əyani şö‘bəsinə daxil olmuş yazıçı bir neçə ay orada oxuduqdan sonra xəbər tuturlar ki, İ. Əfəndiyevin atası inqilabdan əvvəl ticarətlə məşğul olduğu üçün səs hüququndan məhrum edilmişdir. O zaman səs hüququndan məhrum edilmək isə ölümə məhkum olunmaq kimi bir hal idi. Yazıçı sonralar qələmə aldığı başqa bir yazısında institutdan qovulmasını tamamilə başqa cür izah etmişdi: Bir qədər sonra İnstitutun Tələbə Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri Məmməd Orucov xəlvəti mənə dedi ki, göstəriş var, ata-anası səs hüququndan məhrum edilmiş tələbələr ideoloji fakültələrdən çıxarılsın. Məsləhətdir, nə qədər gec deyil, ərizə verib bir il məzuniyyət götür. "Atan qolçomaqdır" deyə səni İnstitutdan çıxartsalar, sonralar iş tapmağın çətin olar. Mən də o cür hərəkət etdim. Atası vəfat etdikdən sonra, çoxuşaqlı ailənin bütün ağırlığı evin ən böyük övladı olan İ. Əfəndiyevin öhdəsinə düşmüşdü. Xoşbəxtlikdən İ. Əfəndiyevin adı həmin illərdə repressiya olunanların siyahılarında olmayıb. O, 1938-ci ildə APİ-nin coğrafiya fakültəsinin qiyabi şö‘bəsini qurtarıb sağ-salamat rayona qayıdaraq müəllimliyini davam etdirmişdir.
Respublikanın ən böyük ali məktəblərindən biri hesab edilən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunda təhsil aldığı illər İ. Əfəndiyevin həyat və yaradıcılığında mühüm bir mərhələ təşkil edir. Ən tanınmış alimlərin və müəllimlərin dərs dediyi həmin ali məktəbdə İ. Əfəndiyev Bəkir Çobanzadə, Əli Sultanlı və s. bu kimi müəllimlərdən dərs almışdır. Yazıçının qeydlərində oxuyuruq: "Lap ilk günlərdən istər tələbə yoldaşlarımın, istərsə də müəllimlərin yaxın, səmimi münasibətlərinə nail olmuşdum. Professor Çobanzadə, Əli Sultanlı kimi məşhur müəllimlərimiz mənimlə xüsusi dost olmuşlar. Professor Çobanzadə bir sıra xarici dillərlə birlikdə bütün türk-tatar dillərini bilirdi. Həmişə son dəblə tikilmiş bahalı kostyumlar geyərdi. Demək olar ki, canlı bir ensiklopediya idi. Xaricdə də böyük hörməti vardı… Aramla iki saat söylədiyi mühazirələrdən heç birimiz yorulmazdıq… o, yüksək mədəniyyətə, yüksək intellektə malik nadir bir adam idi".
İ. Əfəndiyevin institutda dostlaşdığı və həmişə xətrini əziz tutduğu müəllimlərdən biri də Əli Sultanlı idi. Əli Sultanlının antik dövr ədəbiyyatı haqqındakı mühazirələri o qədər canlı, o qədər şairanə olurdu ki, biz hər dəfə sanki gözəl bir poemaya qulaq asırdıq.
Məhz 30-cu illərin sonlarında İ. Əfəndiyev ədəbiyyata gəlmiş və bir-birinin ardınca hekayələr yazmağa başlamışdır. "Rayonda ora-bura qaçaraq gündə səkkiz-doqquz saat işləməklə bərabər hələ gecə kurslarında da dərs deyirdim. Çox yorulmağıma baxmayaraq Qarabağın qarlı uzun qış gecələrində heç kəsə bir söz demədən hekayələr yazdım. Sonralar "Kənddən məktublar" adı ilə çap olunan həmin hekayələri götürüb 1938-ci ilin yayında pulsuz-pənəsiz gəldim Bakıya…"
Bu illər çox qorxulu bir dövr idi, ən istedadlı sənətkarların başı üzərini qara buludlar almışdı, heç kəs özündən arxayın deyildi. Sabaha sağ çıxıb-çıxmayacağından nigaran qalmış adamlar bir-birindən qorxur, heç kimə etibar etmirdilər.
Yaradıcılığı
Bədii yaradıcılıq sahəsində ilk uğurlu addımlarını 30-cu illərin axırlarında atmağa başlamış İ. Əfəndiyev, bundan əvvəl bir jurnalist, mətbuat işçisi kimi qələmini sınağa çəkmişdi.
Yazıçının tərcümeyi-halında indiyə qədər qaranlıq qalmış, daha dəqiq desək, səhv işıqlandırılmış məsələlərdən biri də İ. Əfəndiyevin ilk mətbu əsərinin nə vaxt çap olunmasıdır. Bu məlumatın dəqiq olmamasının bir səbəbi də, müəyyən mənada, yazıçının özü ilə əlaqədardır. Belə ki, 1938-ci ilin son aylarından etibarən intensiv şəkildə yaradıcılığa başlamış İ. Əfəndiyevin imzası dövri mətbuat səhifələrində tez-tez görünməyə başlamışdır. Onun bir sıra məqalə, oçerk və hekayələri respublikanın müxtəlif qəzetlərində dərc olunurdu. Yalnız 1938-ci ilin sonlarında, 1939-cu ilin ilk iki ayında yazıçının "Yeni yol" qəzetində "Buruqlar arasında" adlı ilk oçerki, "Bataqlıq saldatları" kinofilminə yazdığı ilk resenziyası, "Aşağı mətbuata rəhbərliyi canlandırmalı" adlı ilk məqaləsi, "Namuslu fəhlələrin sırasını çoxaltmalı", "Şərəf və iftixar işi" adlı yazıları işıq üzü görmüşdü. Bu illərdə "Kommunist" və "Ədəbiyyat qəzeti" də İ. Əfəndiyevin ilk yazılarına yer verirdi. Yazıçının ilk mətbu hekayəsi olan "Berlində bir gecə" əsəri də bu aylarda oxuculara çatdırılmışdır.
İ. Əfəndiyev ilk mətbu əsərilə əlaqədar yazır: "1939-cu ildə "İnqilab və mədəniyyət" jurnalında "Gözlənilməyən sevgi" adlı ilk hekayəm çıxdı. Bundan az sonra "Kənddən məktublar" kitabım nəşr olundu." Bu qeyri-dəqiq məlumat yazıçının son illərdə dərc etdirdiyi bir sıra yazılarında da verilmişdir. Və yazıçının bu məlumatına əsaslanan jurnalist və ədəbiyyatşünaslar da həmin səhvi təkrar etmişlər.
İlk mətbu hekayəsi hesab etdiyi "Gözlənilməyən sevgi" əsərindən xeyli əvvəl, yazıçının bir sıra hekayə, oçerk və məqalələri artıq respublika mətbuatında dərc olunmuşdur ki, bu haqda yuxarıda danışılmışdır.
Kənddə coğrafiya müəllimi işləyərkən yazdığı hekayələrini götürüb Bakıya gələn İ. Əfəndiyev onları Yazıçılar İttifaqında nəsr üzrə məsləhətçi işləyən yazıçı Əbülhəsənə göstərir. Hekayələri oxuyan Əbülhəsən onları bəyənir və çapını məsləhət görür. Beləliklə də yazıçının "Kənddən məktublar" adlı ilk kitabı işıq üzü görür.
İ. Əfəndiyev "Dostumuzu xatırlayarkən" adlı xatirələrində bu haqda yazmışdır: "…hekayələri mərhum yazıçımız Əbülhəsənə təqdim etdim. O, mənim təhər-töhürümə, ayağımdakı uzunboğaz çəkmələrə baxaraq soruşdu: — Nəçisən ? Nəçi olduğumu dedikdə o: — Əzizim, əzizim, – dedi – coğrafiya müəllimi hara, yazıçılıq hara?.. Mən bu barədə bir söz deməyərək soruşdum: — Hekayələrin cavabını nə vaxt ala bilərəm? — Ünvanını qoy get, vaxt olanda oxuyub cavab yazarıq. — Yox, -dedim, – xahiş edirəm mən rayona qayıdanacan oxuyasınız ki, cavabını özümə deyəsiniz. Soruşdu: — Rayona nə vaxt qayıdırsan? Dedim: — On gündən sonra. — Əzizim, əzizim, on günəcən bunları oxuya bilmərəm. Özü də əlyazmasında gətirmisən. Mən təkid elədim. O, mənim əl çəkməyəcəyimi hiss eləyib: — Yaxşı, – dedi, – on gündən sonra mənə dəyərsən. Bəlkə oxuya bildim. On gündən sonra o, məni ayrı cür qarşıladı. Gülümsəyib soruşdu: — Əzizim, əzizim, sənin hekayələrin hansı qəzet-jurnallarda çıxıb? – Heç birində – dedim. – Bunlar mənim ilk hekayələrimdi, heç birini də hələ çapa verməmişəm. — Doğrudan? Amma mənə elə gəldi ki, sən çoxdan çap olunursan. Hekayələr yaxşıdı…yaxşıdı. Xoşuma gəldi. Mən bizim sədrimizə də dedim. Gedək, o, səninlə tanış olmaq istəyir… Əbülhəsən məni Əli Məmmədova təqdim edərək dedi: – Hekayələri barədə sizə danışdığım oğlan budur. Sədr gülümsəyib mənimlə əl tutdu. Haradan olduğumu və sairə…öyrənib biləndən sonra Əbülhəsəndən soruşdu: – Neçə hekayədi? — Doqquz,- deyə Əbülhəsən cavab verdi. — Neçəsini çap etmək mümkündür? — Hamısını – deyə Əbülhəsən qətiyyətlə cavab verdi. – Elə isə göndərin Azərnəşrə, qoy kitab halında çap eləsinlər". Beləliklə də, Əbülhəsən xeyirxahlıq edərək İ. Əfəndiyevin yaradıcılıq yolunun başlanğıcında yaşıl işıq yandırmış oldu, "Kənddən məktublar" adlı ilk kitabı İlyas Əfəndiyevə "ədəbiyyat dünyasına", yazıçılar aləminə çıxmasına səlahiyyət verdi.
. Əfəndiyev 1938-ci ilin axırlarında Bakıya gəlir və onun yaradıcılığında mühüm rol oynamış Bakı ədəbi mühitinə qovuşur. Bakıda heç kimi tanımayan kimsəsiz gənc yazıçı İ. Əfəndiyev o vaxtlar Yazıçılar İttifaqında partkom işləyən görkəmli yazıçı Əli Vəliyevlə tanış olur və onun köməyilə "Yeni yol" qəzetində mədəniyyət və ədəbiyyat şöbəsində ədəbi işçi vəzifəsinə işə düzəlir.
Ev məsələsində isə ona Yazıçılar İttifaqının sədri Səməd Vurğun kömək edir, "Əski Şərq" mehmanxanasında bir otaq alır, yazıçı orada üç il yaşayır. Bakıda keçirdiyi ilk günləri yada salan İlyas Əfəndiyev qeyd edir ki, rayonda o qədər zülm çəkmişdik, o qədər təhqir olunmuşduq ki, burada adamlardan kömək, hörmət, insani münasibət görəndə ürəyim kövrəlirdi. Mənə elə gəlir ki, tamam yeni bir aləmə düşmüşəm. Demə səs hüququndan məhrum edilmiş tacir oğluna da kömək, hörmət olarmış…
Bakıda ilk gündən qayğıkeş və xeyirxah insanlarla əhatə olunmuş gənc yazıçı məhsuldar yaradıcılıqla məşğul olmağa və ilk mətbu əsərlərini respublikanın dövri mətbuat orqanlarında dərc etdirməyə başlayır. Yazıçı "Yeni yol" qəzeti redaksiyasında bir qədər işlədikdən sonra qəzetin nəşri dayandırılır. Bundan sonra İ. Əfəndiyev əmək fəaliyyətini əvvəlcə "Kommunist" /1939 −1940/, sonra isə "Ədəbiyyat qəzeti"ndə nəsr şöbəsinin müdiri kimi davam etdirmişdir.
Heç şübhəsiz ki, İ. Əfəndiyevin bir yazıçı kimi inkişaf etməsində və ədəbi ictimaiyyət tərəfindən tanınmasında əməkdaşlıq etdiyi həmin qəzet redaksiyalarının müəyyən xidməti olmuşdur.
İ. Əfəndiyev 1940-cı ilin yanvar ayında Azərbaycan Yazıçılar İttifaqına üzv qəbul olunmuşdur. 1990-cı ildə qələmə aldığı xatirələrindən birində bu haqda yazıçı göstərmişdir:
"Bir gün gənc tənqidçi Əkbər Ağayevlə təsadüfən küçədə rastlaşdığımız zaman mənə dedi ki: – Yazıçılar İttifaqının sədri Rəsul Rza iclasda sənin kitabın haqqında yaxşı sözlər danışdı. Deyirdi: -"…hiss olunur ki, gənc müəllif iste‘dadlıdır, ümidverəndir. Onu İttifaqa cəlb etmək lazımdır."
"Azərbaycan Sovet Yazıçıları İttifaqının İdarə Heyətinə, gənc yazıçı İlyas Əfəndiyev tərəfindən Ərizə.
Yazdığım hekayələrdə bir çox nöqsanlar olduğunu bilirəm. Rica edirəm məni öz sıranıza qəbul edəsiniz. Gələcək işlərimdə mənə kömək edəsiniz. İlyas Əfəndiyev". 1939-cu il dekabr ayının 28-də yazılmış həmin ərizə, Yazıçılar İttifaqı İdarə hey‘ətinin 10 yanvar 1940-cı il tarixli iclasında müzakirə edilmiş və İ. Əfəndiyev İttifaqa üzv qəbul olunmuşdur. Gənc yazıçı bundan sonra Yazıçılar İttifaqının işlərində yaxından iştirak etməyə başlayır.
40-cı illərin axırlarında İ. Əfəndiyev artıq özünü bir nasir və dramaturq kimi təsdiq etmişdir. Onun yaradıcılıq uğurları təkcə oxucuları deyil, eyni zamanda ədəbiyyatşünas alimləri də sevindirirdi. Yazıçının yaradıcılığı, çap etdirdiyi hər bir yeni əsəri tənqidçilərin diqqətindən yayınmırdı. Məhz bu illərdə dövri mətbuat səhifələrində onun yaradıcılığı haqqında ilk məqalələr dərc olunmağa başladı. Əkbər Ağayevin "Kənddən məktublar", Hüseyn Şərifovun "Ümid verən yazıçı", Mehdi Hüseynin "Bir nasir haqqında", H. Orucəlinin "Həyata doğru", O. Sarıvəllinin "İntizar", M. Arifin "İntizar", M. Cəfərin "İntizar" tamaşası haqqında" və s. məqalələr İ. Əfəndiyevin geniş oxucu kütləsinə tanıtmaqda mühüm rol oynamışdır. Bundan əlavə, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının xüsusi iclaslarından birində yazıçı İ. Əfəndiyevin yaradıcılıq hesabatının dinlənilməsi və burada S. Vurğunun, M. Hüseynin, Ə. Məmmədxanlının, Ə. Ağayevin, H. Orucəlinin və başqa sənətkarların çıxış edib xoş sözlər söyləmələri İ. Əfəndiyevin yaradıcılığına olan maraqdan irəli gəlirdi.
Yazıçının qayğısını çəkən qələm dostları, xeyirxah insanlarla yanaşı, onun paxıllığını çəkənlər, yüksəlməsini istəməyənlər də tapılırdı. Bu illərdə Yazıçılar İdtiifaqında çağırılmış iclasların birində "cavan yazıçı İ. Əfəndiyevin özünü yaxşı aparmadığından", "bir sıra pozğun ünsürlərlə" əlaqə saxladığından söhbət getmiş və Yazıçılar İttifaqının Rəyasət heyəti ona ciddi xəbərdarlıq etmişdir, lakin gənc yazıçı İ. Əfəndiyev Bakıya gəldiyi ilk gündən Əbülhəsən, Ə. Vəliyev, S. Rəhman, M. Cəfər, M. Hüseyn, S. Vurğun, S. Rəhimov, M. Arif, Ə. Ağayev, A. İsgəndərov, Adil Əfəndiyev və onlarla bu kimi sənətkarların əhatəsində olmuş, hər gün onların təsirini hiss etmiş, nəzər-diqqətindən kənarda qalmamış və yetkinləşmişdir. Yazıçı həmin xeyirxah insanları xatırlayaraq sonralar qeyd etmişdir ki, "mən ədəbiyyatımızda onların yerini boş görürəm. Yazıçılardan S. Vurğun da, Əli Vəliyev də, Mehdi Hüseyn də, Süleyman Rəhimov da o şəxslərdir ki, o zaman ədəbi gənclik, o cümlədən mən də onlara güvənirdik, onları özümüzə kömək, arxa hesab edirdik. Bir çətinliyimiz olanda müraciət edirdik, onlardan həmişə kişilik, kömək görürdük".
Yaradıcılıq yollarında inamla addımlayayn gənc yazıçı 1941–45-ci illərdə Azərbaycan Radio komitəsində ədəbi verilişlər şöbəsinin müdiri, 1945-ci ildən Bakı kinostudiyasında ssenari şöbəsinin rəisi, daha sonra isə Azərnəşrdə bədii ədəbiyyat şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışarkən ədəbi ictimaiyyətlə bilavasitə təmasda və əlaqədə işləmiş, həyatı dərindən öyrənmiş, dünyagörüşünü daima artırmışdır. 1945-ci ildə İ. Əfəndiyevin "Aydınlıq gecələr" adlı ikinci kitabı nəşr olunur ki, burada əsasən müharibə illərində yazılmış əsərlər toplanmışdır. Əsərlərin mövzuları müharibədən götürülmüşsə də, əsas məsələ bu idi ki, Həmin hekayələrdə döyüş və sınaq illərində müasirlərimizin mə‘nəvi sifətləri və dəyanətləri qələmə alınmışdır. Həmin əsərlərdə də yazıçı canlı insan surətlərinə, onların daxili aləmlərinin təsvirinə üstünlük vermişdir. "Aydınlıq gecələr" kitabı İ. Əfəndiyevi oxuculara öz səsi, öz yazı üslubu olan orijinal bir yazıçı kimi təsdiq etdi. 1947-ci ildə M. Əzizbəyov adına Azərbaycan Dövlət Dram Teatrı İ. Əfəndiyevin "İşıqlı yollar" pyesini tamaşaya qoydu. Əsər Teatrın 1948-ci ildə Moskvaya qastrolu zamanı paytaxt sənətsevərlərinə göstərilmişdir. Həmin pyes yazıçının ilk müstəqil səhnə əsəri idi. Gənc dramaturq görkəmli rejissor Adil İsgəndərovun təklif və təkidilə "Bahar suları" pyesini yazır, lakin əsərin tamaşası birmənalı qarşılanmadı, pyes haqqında müxtəlif mülahizələr irəli sürüldü.
"Bahar suları" pyesi haqqında müəllif yazmışdır: "…Dramaturgiyada "konfliktsizlik" nəzəriyyəsi ifşa olunandan sonra, bizim Akademik Dram Teatrında tamaşaya qoyulan ilk konfliktli əsər mənim "Bahar suları" pyesim oldu. Bu əsərdə müsbət obrazlarla bərabər, mənfi tiplər də var idi. Pyes Akademik Teatrda müvəffəqiyyətlə gedirdi. "Kommunist" qəzeti Əli Vəliyevin təşəbbüsü ilə böyük disput təşkil etmişdi…. Disput olduqca canlı keçirdi. Çıxış edənlər tamaşaya yüksək qiymət verirdilər. Birdən bizim yazıçı yoldaşlardan o zaman məsul vəzifədə olan biri özünü qaranəfəs disputa yetirərək çıxışında sübut etməyə çalışdı ki, guya müəllif əsərdəki mənfi tipləri göstərməklə bizim cəmiyyətimizə böhtan atmışdır, bizdə Nəcəf kimi adamlar yoxdur, tək-tük varsa da, göstərmək lazım deyil…" Lakin əsərin müzakirəsində iştirak etmiş Əli Vəliyev, S. Vurğun, eyni zamanda ədəbiyyatşünaslar əsərin bir sıra məziyyətlərini göstərməklə, müəllifin düz yol tutduğunu təsdiq etmişlər.
1949-cu ildə Azərbaycanın ədəbi-mədəni ictimaiyyəti və bütün sənətsevərləri Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının 75 illiyini təntənə ilə qeyd edərkən, səhnə sənətinin inkişafındakı xidmətləri nəzərə alınaraq İ. Əfəndiyev "Şərəf nişanı" ordeni ilə təltif edilmişdi. 1954-cü ildə tamaşaya qoyulmuş "Atayevlər ailəsi" dramaturq İ. Əfəndiyevin yaradıcılığında irəli atılmış uğurlu bir addım idi. Müəllif ictimai həyatda rastlaşdığı qüsurları realist mövqedən, yüksək sənətkarlıqla qələmə aldığından, əsər tamaşaçı və oxucular tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanmışdır. Pyesi tamaşaya Tofiq Kazımov hazırlamışdı.
Sanki İ. Əfəndiyev ilə T. Kazımov bir-birini kəşf etmişdi, onlar biri digərini çox gözəl başa düşürdülər. Müasirlik duyğusu çox güclü olan bu iki sənətkarda oxşar cəhətlər, intellektual səviyyə, birgə yaradıcılıq axtarışları Azərbaycan teatrı tarixinə parlaq səhifələr yazmışdır. Yaradıcılıq intuisiyası çox geniş olan Tofiq Kazımovla, insan qəlbinin dərinliklərinə nüfuz etməyi bacaran İ. Əfəndiyev arasındakı yaradıcılıq əlaqələri uzun illər davam etmişdir.
İ. Əfəndiyev "Atayevlər ailəsi" tamaşası haqqında yazmışdır: "Atayevlər ailəsi"nin quruluşu üzərində Tofiqin ilk müvəffəqiyyəti, rolları aktyorlar arasında çox sərrast bölməsindən başladı. Hansı rolu hansı aktyorun daha təbii ifa edə biləcəyini düzgün tə‘yin etmək hissi, yaradıcılıq intuisiyası Adil kimi, Tofiqdə də çox güclü idi… "Atayevlər ailəsi" Tofiqin Akademik Teatrımızda ilk müvəffəqiyyətli quruluşu oldu". Bu vaxta qədər bir dramaturq və xırda hekayələr müəllifi kimi tanınmış İ. Əfəndiyev 1958-ci ildə ilk dəfə iri həcmli "Söyüdlü arx" romanını oxuculara təqdim edir. Əsər yazıçıya böyük uğur qazandırdı. 1953–1958-ci illərdə İ. Əfəndiyev Azərbaycan Yazıçılar İttifaqında nəsr üzrə məsləhətçi vəzifəsində çalışarkən ədəbiyyata gələn istedadlı gənclərin inkişafını qayğı ilə izləmiş, bacardığı qədər onların yeni əsərlərinin çapına, kitablarının buraxılmasına kömək göstərmişdi.
O, 1954-cü ildən etibarən Yazıçılar İttifaqı Rəyasət heyətinin üzvü olmuş, 1958-ci ilin axırlarında Yazıçılar İttifaqı idarə heyətinin məsul katibi seçilmişdir. İttifaqın işində yaxından iştirak edən ədib, Respublika yazıçılarının II qurultayında (1954) "Azərbaycan sovet dramaturgiyası", III qurultayında isə (1958) "Azərbaycan dramaturgiyasının inkişafı" mövzularında məruzələr etmişdir.
İ. Əfəndiyev çoxşaxəli yaradıcılıq yolu keçmiş sənətkarlardandır. Əgər biz onun həyat və yaradıcılıq yolunun hər hansı bir ilini, yaxud qısa bir dövrünü ciddi xronoloji ardıcıllıqla izləsək, maraqlı bir mənzərənin şahidi olarıq: yazıçı eyni bir qısa dövr ərzində hekayələr yazmaqla yanaşı, iste‘dadlı bir dramaturq kimi də fəaliyyət göstərir, iri həcmli roman və povestlərlə bərabər oçerklər üzərində də işləyir, publisistik məqalələr qələmə almaqla yanaşı, konfrans və qurultaylarda məruzələrlə çıxış edir. Bir sözlə, İ. Əfəndiyevə hekayədən faciəyə, romandan komediyaya, məqalədən pyesə keçmək heç də çətinlik törətmir, bu, yazıçı üçün adi bir haldır. İ. Əfəndiyev ədəbiyyatın bütün janrlarında kamil sənət nümunələri yaratmışdır ki, bu da yazıçının sənət palitrasının müxtəlif çalarlarından, dünyagörüşünün genişliyi və yaradıcılıq intellektindən xəbər verir.
1960-cı ildə Respublikanın Əməkdar İncəsənət xadimi fəxri adını almış İ. Əfəndiyevin yaradıcılığında 60–80-ci illər ən məhsuldar dövr hesab olunur. Bu illərdə onun yaradıcılığında janr rəngarəngliyi özünü göstərir, bir-birinin ardınca iri nəsr əsərləri, ciddi ictimai-siyasi problemlər qaldıran, gözəl mənəvi keyfiyyətlər aşılayan, eyni zamanda müasir Azərbaycan nəsrinin yüksək bədii-estetik səviyyəli nümunələri kimi şöhrət qazanmış "Körpüsalanlar" (1960), "Dağlar arxasında üç dost" (1963), "Sarıköynəklə Valehin nağılı" (1976–78), "Geriyə baxma, qoca" (1980), "Üçatılan" (1981) kimi povest və romanlarını dərc etdirir, eyni zamanda maraqlı dram əsərlərini qələmə alır, publisist və ədəbiyyatşünas kimi məhsuldar yaradıcılıq yolu keçir. Bu illərin məhsulu olan "Sən həmişə mənimləsən" (1964) pyesi ilə Azərbaycan səhnəsində lirik-psixoloji dramanın əsasını qoyur. Bu yolu uğurla davam etdirən dramaturq "Mənim günahım" (1967), "Unuda bilmirəm" (1968), "Məhv olmuş gündəliklər" (1969), "Qəribə oğlan" (1973), "Bağlardan gələn səs" (1976) və s. pyeslərini yazır. Ölməz sənət nümunələri kimi Azərbaycan dramaturgiyası xəzinəsini zənginləşdirən, yüksək vətəndaşlıq pafosu, incə lirizm və dərin psixoloji tapıntılarla aşılanan bu pyeslər teatr sənətimizdə yeni bir mərhələ açdı, "İlyas Əfəndiyev teatrı" yaratdı.
"İlyas Əfəndiyev teatrı"nın uğurlarından söhbət açarkən, təkcə onu göstərmək kifayətdir ki, ilk tamaşası 1968-ci ildə olmuş "Unuda bilmirəm" pyesi 1981-ci ilə qədər, yalnız Azərbaycan Milli Teatrı səhnəsində 350 dəfə oynanılmışdır. İlyas Əfəndiyev 1971-ci ildə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmişdir.
Əlinə qələm aldığı ilk gündən müasir mövzulara daha çox müraciət edən dramaturq, 1971-ci ildə mövzusu tarixi keçmişimizdən götürülmüş "Mahnı dağlarda qaldı" pyesini yazır. Yeni yaradıcılıq uğuru kimi qarşılanmış bu pyesə görə İ. Əfəndiyev 1972-ci ildə Respublika Dövlət mükafatına layiq görülür.
1974-cü ildə Respublikamızın ədəbi ictimaiyyəti yazıçının anadan olmasının 60 illiyini təntənə ilə qeyd edir. Yubileylə əlaqədar olaraq ədib "Oktyabr inqilabı" ordeni ilə təltif olunur. Azərnəşr onun dörd cildlik "Seçilmiş əsərləri"ni nəşr edir.
Görkəmli ədəbiyyat xadimi, geniş şöhrət qazanmış İ. Əfəndiyev Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət heyətinin 30 iyul 1979-cu il tarixli fərmanı ilə Xalq yazıçısı fəxri adına layiq görülmüşdür.
Yazıçının anadan olmasının 70 illiyi Respublikamızda qeyd olunarkən "Yazıçı" nəşriyyatı 1984–1985-ci illərdə oxucularına gözəl bir hədiyyə hazırlamış, ədibin 6 cildlik "Seçilmiş əsərləri"ni nəfis şəkildə 40 min nüsxə tirajla çap etmişdir. Ədəbiyyat sahəsindəki xidmətləri nəzərə alınan ədib həmin il Lenin ordeni ilə mükafatlandırılmışdır. 1990-cı ildə Azərbaycanın Milli Teatrı öz tarixində ilk dəfə olaraq xarici ölkəyə – Türkiyəyə qastrol səfərinə çıxmışdır. Bu səfər zamanı Teatr İstanbul və Ankara şəhərlərində teatr həvəskarlarına İ. Əfəndiyevin "Bizim qəribə taleyimiz" və "Sevgililərin cəhənnəmdə vüsalı" əsərlərinin tamaşasını göstərmişdir. Böyük uğurla qarşılanan bu əsərlər haqqında Türkiyə mətbuatı onlarla sanballı məqalələr vermişdir.
Azərbaycanın ədəbi ictimaiyyəti 1994-cü ilin may-iyun aylarında Xalq yazıçısı İ. Əfəndiyevin anadan olmasının 80 illiyini təntənəli surətdə qeyd etdi. Ədəbiyyatın inkişafında xidmətlərini nəzərə alan müstəqil Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yazıçını "Şöhrət" ordeni ilə təltif etdi. Respublikamızın sənət adamları arasında İ. Əfəndiyev birinci sənətkar idi ki, həmin ordenlə mükafatlandırılmışdı. Heydər Əliyev cənabları yazıçıya göndərdiyi təbrik məktubunda ədibin yaradıcılığına yüksək qiymət verərək yazmışdı: "Sizi-Azərbaycanın görkəmli dramaturq və nasirini 80 illik yubileyiniz münasibətilə ürəkdən təbrik edirəm. Dünya mədəniyyətinə ölməz dahilər bəxş etmiş qədim Odlar yurdunda xalqın məhəbbətini qazanmaq, sənət zirvəsinə ucalmaq olduqca çətin və şərəflidir. Siz fədakar əməyiniz sayəsində bu şərəfə nail olmuşsunuz.
Oxucuların sevə-sevə mütaliə etdiyi nəsr əsərləriniz, Milli teatrımızın səhnəsində tamaşaya qoyulan pyesləriniz bunu parlaq şəkildə sübut edir…Sizin yaratdığınız obrazlar xalqımızın övladlarına mənəvi saflıq və vətənpərvərlik aşılanması işinə xidmət etmişdir. Əminəm ki, müstəqil Azərbaycanımızın hələ neçə-neçə nəsli bu zəngin mənbədən faydalanacaqdır". Zəngin yaradıcılıq yolu keçmiş, həyatın acılı-şirinli günlərini yaşamış sənətkarımız İlyas Əfəndiyev 1996-cı il oktyabr ayının 3-də Bakı şəhərində dünyasını dəyişmiş və Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur. "İlyas Əfəndiyev əslinə-nəslinə yaraşan şərəfli, namuslu yazıçı ömrü sürdü. Həm də namuslu ömür sürdüyünü özü bəyan etmirdi, qələmdən ayrılmadan son günlərinəcən halal zəhmətlə, hər cür intriqalardan, həsəddən və nifrətdən uzaq bir aləmdə – sənət dünyasında yaşadığı həyatla sübut edirdi".
İ. Əfəndiyevin insani keyfiyyətlərindən söhbət açan akademik Kamal Talıbzadə yazır: "İlyas ömrünün axırına qədər evlənmədi, baxmayaraq ki, çox cavan ikən dul qalmışdı, həm də gözəl, yaraşıqlı kişi idi… Övlad üçün özünü oda-közə vuran, onun üçün xoşbəxt gələcək haqqında düşünən narahat ata idi… Oğullar da atalarına borclu qalmadılar, atalarını sözün əsl mənasında yaşatdılar".
Yazıçının iki övladı vardır. Xalq yazıçısı, filologiya elmləri doktoru Elçin görkəmli nasir, dramaturq və ədəbiyyatşünas alimdir. Uzun müddət "Vətən" cəmiyyətinin sədri, Yazıçılar Birliyin katibi olmuş Elçin həm də görkəmli dövlət xadimidir. O, Respublika Baş Nazirinin müavini vəzifəsində çalışır. Kiçik oğlu Teymurçin Əfəndiyev tanınmış ədəbiyyatşünas alim, professordur. O, uzun illərdir ki, Ə. Hüseynzadə adına Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində çalışır, indi həmin Universitetin rektorudur.
İ. Əfəndiyev ata və ana fədakarlığı ilə böyütdüyü övladlarına bağlı bir insan idi. O, oğulları ilə fəxr edir, onların uğurları, ailə səadəti ilə fərəhlənir, baba sevinci ilə yaşayırdı. Nəvəsi Yalçının kinoda çəkilməsi, Üzeyir bəyin uşaqlığını oynaması ona böyük sevinc bəxş etmişdir.
Yazıçının qardaşı Mustafa Əfəndiyev nəşriyyat-poliqrafiya sahəsində işləmiş, "Azərnəşr"də baş redaktor vəzifəsində çalışmışdır. O, həm də bacarıqlı tərcüməçi idi. L. N. Tolstoyun "Hacı Murad" və "Uşaq hekayələri", M. Qorkinin "Günəşin övladları", A. Çakovskinin "Mühasirə", R. Kiplinqin "Mauqli", V. İvanovun "Zirehli qatar 14–69", S. Uluqzadənin "Mirvari" və s. kitablar onu Azərbaycan oxucusuna iste‘dadlı tərcüməçi kimi tanıtmışdır. Digər qardaşı Tofiq Əfəndiyev görkəmli yazıçıdır. Onun "Ağ çiçəklər", "Dağ yolu", "Cənub mehi", "Prokuror", "Münaqişə", "Qara qapılar" kitablarında toplanmış hekayə, povest və romanları oxucular tərəfindən həvəslə oxunur. Qardaşlarından digəri hüquq-mühafizə orqanlarında çalışır. Tibb institutunu bitirmiş bacısı tanınmış həkimdir. Onun oğlu Çingiz Əlioğlu istedadlı şairdir. 60-cı illərdə ədəbiyyata gəlmiş 55 yaşlı Çingiz Əlioğlunun səsi respublikadan kənarda da eşidilməkdədir.
Yazıçının nəvələri təhsillərini uğurla davam etdirirlər və yəqin ki, onlar da Əfəndiyevlər ailəsinin şan-şöhrətini daha da ucaldacaqlar.
Hekayələr
"Kənddən məktublar" kitabından "Aydınlıq gecələr" kitabından
"Hekayələr" kitabından
"Sən ey böyük yaradan" kitabından
Müxtəlif illərin hekayələri
Seuta Kral Divarları
Seuta Kral Divarları (Murallas Reales de Ceuta) - İspaniyanın Şimali Afrikada yerləşən muxtar bölgəsi olan Seuta şəhərində yerləşən tarixi abidə kompleksi. Seuta Kral Divarları müxtəlif dövrlərdə tikilmiş çoxlu sayda müdafiə və gözətçi qalalarından ibarətdir. Ən qədim tikilinin 962-ci ilə aid olduğu təxmin edilir və bu rəqəm XVIII əsrə qədər uzanmaqdadır.
Tarixi
Seuta Qədim Roma və Karfagen dövləti zamanlarında hərbi gəmilərin keçid və gözləmə məntəqəsi kimi istifadə olunurdu və ərazidən oxşar məqsədlərlə 5-ci əsrə qədər istifadə edildiyi məlumdur. İlkin müdafiə və gözətçi qüllələri V-VI əsrlərdə inşa edilməyə başlanmışdır. Müxtəlif səbəblərdən həmin tikililərin demək olar ki, heç biri günümüzə qədər gəlib çatmamışdır. Müasir Kral Divarlarının inşası portuqalların 1415-ci ildə Seutanı fəth etməsindən sonra başlamışdır.
1674-cü ildə baş verən fırtına qala divarlarının cənub hissəsində dağıntılara səbəb olsada, yaranmış dağıntılar qısa zamanda aradan qaldırılır. Seuta Kral Divarlarının tarixində baş vermiş ən mühüm hadisələrdən biri də Seuta mühasirəsidir. 1694-cü ildən 1727-ci ilə qədər qala divarları Mərakeş krallığı tərəfindən mühasirədə saxlanılsada mühasirəni qırmaq mümkün olmamış və şəhərin ərəblər tərəfindən işğal edilməsinə imkan verilməmişdir.
2007-ci ildə keçirilən İspaniyanın 12 xəzinəsi seçimləri zamanı Seuta Kral Divarları adını finalçılar sırasına yazdıra bilsədə İspaniyanın ən möhtəşəm 12 tikilisindən biri ola bilməmişdir. Turistlərin Kral Divarlarına daxil olmasına icazə verilməkdədir.
Yerləşmə planı
Bürclərin üzərində müxtəlif naxış və sənətkarlıq nümunələrin rast gəlmək mümkündür. İncəsənət nümunələri üzərindən restavrasiya işləri aparılmadığından bəziləri dağılmışdır.
Alatoranlıq
thumb|300px|Alatoranlığın müxtəlif vaxtları
NGC 5244
NGC 5244, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Alatoranlıq
Alatoranlıq, alaqaranlıq və ya toran — şəfəq vaxtı ilə günəşin doğuşu və günəşin qürubu ilə qaranlıq vaxt arasındadır. Üst atmosferdə səpələnmiş gün işığı aşağı atmosferi işıqlandırır və bu vəziyyətdə yer nə tamamilə işıqlıdır, nə də tamamilə qaranlıqdır. Günəş üfüqdə olduğundan, əslində görünə bilməz. Bu anda “mavi saat” (fransızca: l'heure bleue) adlanan mühit işığının qeyri-adi, romantik təbiəti fotoqraf və rəssamlar arasında populyardır.
Alatoranlıq, texniki olaraq süni işıqlandırmaya ehtiyac olmadan xarici fəaliyyətlərin edilə biləcəyi günün səhər başlayıb, axşam başa çatan hissəsi olaraq təyin edilmişdir.
Təyin edilməsi
thumb|225px|[[ABŞ-nin qərbindəki bir yaşayış məntəqəsində qeydə alınmış alatoranlıq vaxtı.]]
Elmi baxımdan, alatoranlıq Günəşin (mərkəzinin) üfüqə görə mövcud olan bucağı ilə müəyyən edilir. Alatoranlıq üç alt kateqoriyaya malikdir: gündəlik mövqeyi (ən parlaq), dəniz mövqeyi və astronomik mövqeyi (ən qaranlıq).
Bounce TV
Bounce TV — 2011-ci ildə buraxılan Amerika kabel televiziyası şəbəkəsi. Yalnız 25 və 54 yaşları arasında olan Afrika-Amerika tamaşaçılarına yönəlmiş Bounce TV həm orijinal, həm də sindikatlaşdırılmış proqramları birləşdirir. Bounce TV ölkədə ev təsərrüfatlarının yüzdə 73%-i üçün mövcuddur.
Original proqramların istehsalı 2012-ci ildə başlamışdır. İlk original teleseriyası "Ailə Zamanı" idi. 2016-cı ildə kanal Qloriya Ruben, Vanessa Bell Kellouey və Riçard Louson ilə birlikdə "Saints and Sinners" adlı ilk dramatik seriyasını istehsal etməyə başladı. Kanal həmçinin "Underworld", "The Bernie Mac Show", "Hewley", "Valideynlər" və "Rock" klassik sitkomlarını sindikatlaşdırır. 2015-ci ilin iyul ayına qədər kanal "Şou Kosbi"-nin təkrarlarını yayımlayırdı, lakin Bill Kosbi ətrafında baş verən qalmaqala bağlı olaraq şou cədvəldən çıxarıldı.
Badxurə
Badxurə - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2016-cı ilin məlumatına görə kənddə 1,788 nəfər yaşayır (483 ailə).
Niyaməddin Ələkbərov
Niyaməddin İsrafil oğlu Ələkbərov (12 iyul 1989; Şərur, Azərbaycan SSR — 2 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin giziri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Niyaməddin Ələkbərov 1989-cu il iyulun 12-də Şərur şəhərində anadan olub.
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun giziri olan Niyaməddin Ələkbərov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsi zamanı Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə savaşıb. Niyaməddin Ələkbərov oktyabrın 2-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Niyaməddin Ələkbərov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi zamanı döyüş əməliyyatlarının rəhbəri olan, düşmənin canlı qüvvəsinin məhv edilməsində rəşadət göstərən, vəzifə borcunu ləqayətlə və vicdanla yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Niyaməddin Ələkbərov ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Niyaməddin Ələkbərov ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Evtina
Əgər yoxlama qeyri-qənaətbəxş hesab olardısa, iş andlılar məhkəməsinə verilirdi və vəzifəli şəxs sui-istifadədə, israfçılıqda və ya rüşvətxorluqda ittiham edilirdi. Vurulmuş zərərin on misli miqdarında cəriməyə qədər cəza tətbiq edilə bilərdi.
Alpout (Əhər)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 122 nəfər yaşayır (21 ailə).
Azərbaycan Kommunist Partiyası Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayət Komitəsi
Azərbaycan Kommunist Partiyası Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayət Komitəsi — Azərbaycan Kommunist Partiyasının Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində fəaliyyət göstərmiş regional komitəsi. Vilayət 7 iyul 1923-cü ildə yaradılmışdır və 26 noyabr 1991-ci ildə ləğv edilmişdir.
Haqqında
Azərbaycan Kommunist Partiyası Dağlıq Qarabağ Vilayət Komitəsi Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının vilayət üzrə mərkəzi partiya orqanı kimi hesab olunmuşdur. Vilayət Komitəsinin birinci katibi de-fakto olaraq adətən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Siyasi Bürosu və ya Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinib baş katibi təyin edirdi.
Birinci katiblər
Vilayətin tarixində 23 nəfər birinci katib olmuşdur. Onlardan 2 nəfər etnik azərbaycanlı, 2 nəfər rus əsilli, 19 nəfəri isə erməni əsilli olmuşdur.
İkinci katiblər
Vilayət Komitəsinin ikinci katibi birinci katibin idarəetmə məsələləri üzrə köməkçisi hesab edilirdi.
İnayət Gəray
İnayət Gəray — XX Krım xanı.
Krım xanı II Qazi Gəray ın oğludur. Atasının ölümünün ardından qardaşı Toxtamış Gəray taxta çıxmış, ancaq Osmanlı sultanı tərəfindən səltənəti tanınmamışdır. Əmisi Səlamət Gəray ın hakimiyyətə gəlişi və qardaşları Toxtamış Gəray la Səfər Gərayın qətlə yetirilməsinin ardından İnayət Gəray kiçik qardaşları Hüsam, Səadət və Eyvazla birlikdə İstanbula girov olaraq göndərildi.
Canıbəy Gəray ın İrəvan səfəri nə qatılmaqdan imtina etməsi ilə İstanbul da olan İnayət Gəray xan elan edildi. Vəzifədən alınan Canıbəy Gəray isə Rodos a sürgün olundu. Vəzifəyə gəldikdən sonra qardaşları Hüsam və Səadət Gərayı varisi elan etdi. Bundan başqa Osmanlı ordusu na dəstək verməkdən imtina edən İnayət Gəray muzdlu kazak dəstələri toplayaraq Kəfə dən Osmanlı birliklərini çıxardı. Osmanlı ordusu nun İrəvan səfəri ni tamamlamasının ardından donanma 13 iyun 1637-ci ildə Kəfə yə yollandı. Burada əmisi oğlu Bahadur Gəray xan təyin edildi. Buna qarşı çıxmağa yetərli hərbu gücü olmadığı üçün İnayət Gəray təslim oldu və bağışlanması üçün İstanbul a getdi. 1 iyul da İstanbul a çatan İnayət Gəray ələ keçirildi və dərhal edam olundu. Cənazəsi Əyyubsultan məscidi nin həyətinə dəfn olundu.
Ağcabədi Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
Ağcabədi Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi — Ağcabədi rayonunda yerləşən muzey. Əsası 1980-ci ildə qoyulmuş muzeydə, hazırda 5000-ə yaxn eksponat saxlanılır.
Muzeyin tarixi
1980-ci ildən fəaliyətə başlayan muzey binanın sahəsi 700m2. Muzey 6 ekspozisiya otağı, 4 iş otağı, 2 fond otağı və 1 zaldan ibarətdir. Hazırda muzeydə 5000-ə yaxın (4782) eksponat qorunur. Eksponatlar bölmələr üzrə qruplaşdırılıb. Muzeyin birinci bölməsi olan təbiət bölməsi olduqca rəngarəng və maraqlıdır. Bölmənin heyvan və quşlara aid hissəsi rayonun ərazisində olan "Ağ göl dövlət qoruğundan gətirilib. Qədim dövr bölməsində əsasən arxeloji tapıntılar nümayiş etdirilir. Muzeyin ən nadir eksponatı küp qəbirdir. Muzeyimizdə məişətdə işlədilən əşyalar, geyim və bəzək formaları, tariximizi əks etdrən metal, mis saxsı qablar qorunub saxlanılır. Muzeydə Böyük Vətən müharibəsi iştirakçılarının, Qarabağ uğrunda döyüşlərdə iştirak edən Milli qəhrəmanlarımızın və şəhidlərimizin şəxsi əşyaları qorunub saxlanılmaqdadır. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin "Azərbaycanda muzey işinin yaxşılaşdırılması haqqında" 6 mart 2007-ci il tarixli 2013 nömrəli Sərəncamının 2-ci bəndinə əsasən yerli icra hakimiyyəti orqanlarının təkilifləri nəzərə alınmaqla Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən hazırlanmış və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 22 may 2009-cu il tarixli 292 nömrəli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "Azərbycanın regionlarında fəaliyyət göstərən muzeylərin müasir standartlara uyğun təmirinə, yeni avadanlıq və zəruri eksponatlarla təchizatına dair xüsusi tədbirlər planı" nın icrası ilə bağlı əhəmiyyətli işlər görülmüşdür.
Edmund Allenbi
Edmund Allenbi, I vikont Allenbi — ingilis feldmarşalı. İngilis-bur və Birinci Dünya müharibəsiində iştirak edib. Meqiddo döyüşü ilə məşhurlaşıb. Bu döyüş süvarilərin istifadəsi ilə baş tutan son klassik döyüş hesab edilir.
Allenbi 1919-cu ildən 1925-ci ilə qədər Misirdə Ali Komissar kimi bölgədə xidmət etməyə davam edib. Bu da onun bu dövrdə faktiki olaraq Misiri idarə etməsi demək idi.
Həyatı
Edmund Allenbi 1861-ci ildə İngiltərədə anadan olub. Sandherstdəki Kral Hərbi Akademiyasını bitirib. Onun hərbçi olmaq arzusu yox idi və Hindistan Dövlət Xidmətinə daxil olmağa çalışsa da, qəbul imtahanından keçə bilmədi. 1880-ci il may ayının 10-da məzun olduqdan sonra o, 6-cı draqun batalyonuna təyinat aldı.
1884-1885-ci illərdə Uoren Ekspedisiyasında iştirak edərək, Cənubi Afrikada dislokasiya olan alayına qatıldı. Kanterberidəki süvari alayında xidmət etdikdən sonra o, 10 yanvar 1888-ci ildə kapitan rütbəsinə yüksəldikdən sonra Cənubi Afrikaya qayıtdı.
Allenbi 1890-cı ildə Britaniyaya qayıtdı və Kamberlidəki Qərargah Kollecinə qəbul imtahanında iştirak etdi, lakin onu verə bilmədi. O, həvəsdən düşməyərək növbəti il ​​yenidən imtahan verdi və qəbul olundu. 7-ci Draqun taboru kapitanı Duqlas Heyq də eyni vaxtda Qərargah Kollecinə daxil oldu. Bununla hər iki hərbçi arasında Birinci Dünya müharibəsinə qədər davam edən rəqabət başladı. Allenbi zabit həmkarları arasında daha çox məşhur idi. O, hətta Heyqın daha yaxşı at minnməsinə baxmayara, zabit yoldaşları onu ən yaxşı süvari seçmişdi. Allenbi həmçinin mahir polo ustası olmuşdu. Onların müasiri Ceyms Edmonds sonralar iddia edirdi ki, Staff Kollecindəki işçilər Allenbini darıxdırıcı və axmaq hesab edirdilər. Lakin onun Fermerlərin Şam yeməyində etdiyi çıxışdan təsirlənmiş və fikirlərini dəyişmişdilər. Onun dediyinə görə əslində isə çıxışın mətni Edmonds və başqaları tərəfindən onun üçün yazılmışdı.
O, 19 may 1897-ci ildə mayor rütbəsinə yüksəldi və 3-cü Süvari Briqadasına göndərildi. Daha sonra 1898-ci ilin martına qədər briqada-mayoru rütbəsində İrlandiyada xidmət etdi.
İkinci Bur müharibəsi
250px|thumb|left|Edmund Allenbi Qüdsə daxil olur 1899-cu ildə Edmund Allenbi yenidən İkinci Bur müharibəsinin başladığı Afrikaya göndərildi. Həmən ilin oktyabrında Allenbi öz alayına qayıtdı. Süvari alayı 1899-cu ilin sonunda Kvinstaundan gəmi ilə yola çıxdı və Cənubi Afrikanın Keyptaun şəhərinə gəldi. 11 yanvar 1900-cü ildə Kolesburqda, 15 fevral 1900-cü ildə Klip Driftdə və 16 fevral 1900-cü ildə Dronfild Ridcdə hərbi əməliyyatlarda iştirak etdi. 31 mart 1900-cü il tarixində Ali Baş Komandan Lord Robertsin raportlarında adı çəkilirdi. Mayor rütbəsində olan Allenbi, Bloemfonteyn yaxınlığındakı Avstraliya Yüngül Süvari alayının yanında düşərgə salan Yeni Cənubi Uels Lancers eskadronuna komandanlıq etmək üçün təyin edildi. Burda davamlı yağışdan həm insanlar, həm də atlar əziyyət çəkirdi və hər gün xəstəliklərdən ölənlər qeydə alınırdı. A.B. Patersona görə, Allenbi tezliklə özünü ciddi nizam-intizam yaradan kimi göstərdi. O hətta zabit yeməkxanasında komendant saatı da tətbiq etdi.
Allenbi 10 may 1900-cü ildə Zand çayında, 3 iyun 1900-cü ildə Kalheuval keçidində, 12 sentyabr 1900-cü ildə Barbertonda və 16 oktyabr 1900-cü ildə Tevredendə hərbi əməliyyatlarda iştirak etdi. Bu əməliyyatlardan sonra Bur Generalı Yan Smuts təslim oldu. O, 1 yanvar 1901-ci ildə polkovnik-leytenant, 29 aprel 1901-ci ildə isə polkovnik rütbələrinə yüksəldi. 23 iyun 1902-ci il tarixli raportunda müharibənin son dövründə Ali Baş Komandan olan Lord Herbert Kitçener onu "məşhur və bacarıqlı süvari komandanı" kimi təsvir etmişdi.
Müharibə zamanı göstərdiyi xidmətlərə görə o, 26 iyun 1902-ci ildə dərc edilmiş Cənubi Afrikanın fəxri adları siyahısında "Qüdrətli hamam" ordeni ilə təltif edildi. O, 24 oktyabr 1902-ci ildə Bukinqem sarayında keçirilən təntənəli mərasimdə mükafatını şəxsən Kral VII Eduarddan aldı.
Müharibələr arası dövrdə
250px|thumb|right|General Edmund Allenbi, 1917-ci ilin rəsmi Müharibəni polkovnik-leytenant rütbəsi ilə başa vuran Allenbi 2 avqust 1902-ci ildə İngiltərəyə qayıtdı və Kralın 5-ci İrland elit süvari birləşmələrinə komandan təyin edildi. Allenbiyə 22 avqust 1902-ci ildə polkovnik rütbəsi verildi.
19 oktyabr 1905-ci ildə əsas polkovnik rütbəsinə və müvəqqəti briqada generalı rütbəsinə yüksəldi. O, 1906-cı ildə 4-cü Süvari Briqadasının komandanlığını öz üzərinə götürdü. 10 sentyabr 1909-cu ildə yenidən general-mayor rütbəsinə yüksəldi. 1905-1910-cu illərdə Allenbi 4-cü Süvari Briqadasına komandanlıq etdi. Bundan sonra, süvarilərdə böyük təcrübəsini nəzərə alaraq, Allenbi süvarilərin müfəttişi təyin edildi.
Güclü fiziki hazırlığı və tabeliyində olanlarla qəzəbli davranışları səbəbindən ona "Bull" (Öküz) ləqəbi verilmişdi. Allenbi 6 fut 2 düym boya və çəllək formalı sinəyə malik idi. Onun çox sərt xasiyyəti "Bull"un komandanlığı altında işləyəcək insanları əvvəlcədən qorxudurdu.
Birinci Dünya müharibəsi dövründə
250px|thumb|left|Ser Edmund Allenbi Müharibə başlayanda Allenbi Qərb Cəbhəsinə göndərildi, süvari diviziyasının komandiri təyin edildi. O, Mons döyüşündə ingilislərin geri çəkilməsini təmin edərək fərqləndi. 1915-ci ildə Allenbi İkinci İpr döyüşündə Beşinci Korpusa komandanlıq etdi. Həmin ilin oktyabrında o, Üçüncü Ordunun komandanı təyin edildi. Lakin Arras döyüşündə irəliləyiş üçün qəfil vəziyyətdən istifadə etmədiyi üçün vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı.
1917-ci ildə Allenbi Misir Ekspedisiya Qüvvələrinin komandiri vəzifəsində ser Arçibald Murreyi əvəz etdi. Gələndən dərhal sonra yeganə oğlunun Qərb cəbhəsində həlak olduğunu öyrəndi. Allenbi qərargahı Qahirədən cəbhə bölgəsi olan Rəfaha köçürdü. Qüvvələrini yenidən təşkil etdi və qoşunlarda ciddi nizam-intizam tətbiq etdi. Bundan əlavə, Allenbi Ərəbistanlı Tomas Edvard Lourens üçün daimi maliyyəni təmin etdi.
Sələfinin uğursuzluqlarının səbəblərini təhlil etdikdən sonra Allenbi Qəzzəni ələ keçirə bildi. O, bir başa ön xəttə deyil, cinahlardan hücuma üstünlük verirdi. Əvvəlcə Bershebanı tutdu (bundan əlavə, Allenbi düşmənə yanlış məlumat vermək üçün səy göstərdi). Bu, ingilislərə Fələstin cəbhəsində hücuma keçməyə imkan verdi və dekabrın 9-da onlar Qüdsü ələ keçirdi. Allenbi və zabitləri müqəddəs şəhərin əhəmiyyətinə hörmətlə yanaşaraq şəhərə atla deyil, piyada daxil oldular.
Cüzcani
Əbu Ömər Minhacəddin Osman ibn Siracəddin əl-Cüzcani (1193 — 1262) — XIII əsr İran tarixçisi.
Edmund Allenbi
Birinci Dünya müharibəsi dövründə
Almaniyanın Qərb Cəbhəsinə hücumları ingilislərin Yaxın Şərqə əlavə qüvvələr daşımasına mane oldu. 1918-ci ilin mart və aprel aylarında Əmmanı ələ keçirmək üçün uğursuz cəhdlərdən sonra Allenbi hücumu dayandırdı. Koloniyalardan (Avstraliya, Yeni Zelandiya, Hindistan, Cənubi Afrika; bu bölmələr Mesopotamiyadan və Qərb Cəbhəsindən gətirildi) yeni qoşunların gəlməsi ona əməliyyatı bərpa etməyə imkan verdi. İordaniya vadisində çoxlu aldadıcı manevrlər və simulyasiya fəaliyyətləri, eləcə də Ərəbistanlı Lourensin rəhbərlik etdiyi ərəb üsyançılarının bölmələrinin Osmanlı ordusunun arxasındakı obyektlərə hücumlarından sonra Allenbi əsas hücumu sahil boyunca istiqamətləndirdi. Bir gündən az vaxt ərzində ingilis qoşunları Nazaret, Meqiddo və Yeninə çatdılar. Sonrakı günlərdə Hayfa və Əmman tutuldu. Bir neçə gün ərzində ingilis süvariləri ingilis aviasiyasının dəstəyi ilə (mütləq üstünlüyə malik idilər) osmanlıların arxasına keçərək onların geri çəkilmələrinin qarşısını aldı. Osmanlıların son müdafiə xəttini yarıb keçən ingilislər sentyabrın 27-də Dəranı, oktyabrın 1-də Dəməşqi, oktyabrın 8-də Beyrutu, 26-da Hələbi işğal etdilər. Oktyabrın 30-da Osmanlı imperiyası təslim oldu.
Cüzcani
Həyatı
XIII əsrin ilk yarısında Dehli Türk sultanlığında ən yüksək dini-qəzai mövqelərə qədər yüksəlmiş və "Təbaqat-i Nasıri" adlı əsəri ilə Hind-İran tarixçiləri arasında mühim yer tutmuş məşhur bir alim və ədibdir. 1260-cı ildə tamamlanmış olan bu əsər, bilxassə Qurilər və Dehli sultanları haqqında dəyərli bir qaynaq olduğu kimi, Çingiz xanın qərb səfərləri və Monqol istilası haqqında da -bir sıra müasır şəhadətləri ehtiva etməsi baxımından- ilk mühim qaynaqlardan sayılır.