cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dadaş Həsənov
Xatirələrdə
Eləcə də Rəşt şəhərində rus casusunun hansısa müsavatçıdan gizli təşkilat üzvləri siyahısının alınması olayı da başqa mənbələrlə və istintaq materialları ilə təsdiq edilmir. İstintaq işində deyilmişdir ki, təşkilat üzvləri ADSİ-yə daxil olan teleqram əsasında həbs olunublar. Ancaq onun məzmunu haqqında heç nə deyilmir. İ. Saryalın yazdıqlarını istisna etmək də olmaz, ancaq bunu nəzərə almaq lazımdır ki, roman tarixi, ya da hüquqi sənəd deyil. Orada açıqlanan hekayə ilə hökm vermək olmaz. Əlbəttə, bu kimi olayın baş verməsi də istisna edilmir və bunu nəzərə almaq lazımdır, ancaq onun daha etibarlı mənbə ilə təsdiq edilməsinə ehtiyac vardır.
Beləliklə, istintaq materiallarına görə, D. Həsənova 1927-ci ilin fevral ayında məhkəmənin qərarı ilə ölüm hökmü oxunmuş və o, martın ortalarından aprel ayının əvvəlinə qədər olan müddət ərzində edam edilmişdir. İsmayıl Saryalın istinad etdiyi ADSİ cəsusu Quluzadəyə görə isə, o dindirilmə zamanı güllələnmişdir. Belə olubsa, onda bu dindirilmə artıq məhkəmədən sonra mart ayının ikinci yarısından sonra keçirilmişdir. Çünki istintaq sənədlərinin birinə görə 16 mart 1927-ci il tarixində D. Həsənov hələ sağ idi.
İ. Saryala görə Dadaş bəyin anası və bacılarına onun güllələnməsi haqqında xəbər verilməmişdir. Sadəcə onlara əmr olunmuşdur ki, bir daha onunla görüşə gəlməsinlər. Buna görə də ailə üzvləri bir müddət ümid edirdilər ki, o sağdır və Rusiyaya sürgünə göndərilib ya da Türkiyəyə qaçırılıb, bu barədə o zaman yanlış şayiələr də yayılmışdır.
Bacısının xatirələri
Dadaş Həsənovun fəaliyyəti haqqında onun bacısı Pəri Əliyeva (1908–1992) da xatirələrini danışmışdır. Belə ki, o, Sovet dövründə nəvələrinə qardaşının gizli "Müsavatın" rəhbəri olması və Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin qaçırılması əməliyyatında iştirak etməsi, evlərində müsavatçıların yığıncaqlarının keçirilməsi haqqında bəhs edərdi. Təbii ki, o Dadaş Həsənova aid istintaq materialları ilə tanış deyildi. Qardaşı həbs edildikdə isə Pəri Həsənova ADSİ tərəfindən evlərində keçirilmiş axtarışın canlı şahidi olmuşdur.
Eləcə də Pəri Həsənova xatirələrində qardaşının maarifçilik fəaliyyətindən də bəhs etmişdir. Onun dediklərinə görə, D. Həsənov evində kəndlərdən gəlmiş gəncləri yığaraq, onlara vətənpərvərlik ruhunda mühazirələr oxumuşdur. Bir dəfə Pəri xanım ona savadsız və nadan adamların nə üçün evlərinə gətirdiyindən narazılıq edərkən cavabında Dadaş bəy acıqlanaraq ona "biz hamımız millətimizin səviyyəsinin qaldırılması üçün iş görməli, onlar haqqında aşağılayıcı sözlər deməməliyik!" söyləmişdir.
Bacısının xatirələrinə görə, Dadaş bəy hansısa Sovet hökumətinə məxsus obyektlərin birinin ya da bir neçəsinin partladılmasında da iştirak etmişdir. Bunu da təsdiq edən başqa mənbələrə rast gəlmək olmur. Bu hadisələr olsaydı, çox güman ki, 1922-ci ilə qədər baş verməli idi, çünki o zaman Azərbaycanın SSRİ tərkibinə girməsinə etiraz olaraq ölkədə üsyanlar başlamışdır, xüsusən də Bakıda çoxlu strateji obyektlər, sıradan çıxarılmışdır.
Yuxarıda deyildiyi kimi İ. Saryal yazmışdır ki, dindirilmələrin birində D. Həsənov bir müstəntiqin üzünə mürəkkəbqabı ilə zərbə endirərək onun gözünü çıxartmışdır. Həmin olayı Pəri xanım da söyləyərək o müstəntiqin kim olmasına da aydınlıq gətirmiş, onun istintaq sənədlərində adı keçən Jukov olduğunu iddia etmişdir. Onun sözlərinə görə, Dadaş bəyin anası Güllü xanım onunla həbsxanaya görüşə gələndə bir zabitin gözünün sarğılı olduğuna diqqət etmişdir. Bu barədə İ. Saryal da yazmışdır.
Daha sonra Pəri xanımın xatirələrinə görə, M. C. Bağırovu yaxşı tanıyan bir qohumu Dadaş bəyin cəzasını yüngülləşdirmək xahişi ilə onun yanına getmişdir. Bir müddət sonra, M. C. Bağırov onu yanına çağırıb tapançasını qabağına qoyaraq demişdir ki, onu vurub öldürə bilər, ancaq bir daha D. Həsənovun cəzasını yüngülləşdirmək xahişi ilə onun yanına gəlməsin. Bağırovun sözlərinə görə, o Dadaş bəylə söhbət edib, ona əksinqilabi fəaliyyətə son qoymaq şərti ilə tibb müəssisələrinin birində müdir vəzifəsini və hər cür imtiyazları təklif etmişdir. Ancaq cavabında Dadaş bəy onun təklifini rədd edərək, Sovet hökumətini tanımadığını və bu dövlətlə heç bir sövdələşməyə getməyəcəyini söyləmişdir.
Pəri Həsənova qardaşı ilə həbsxanaya görüşə gedəndə onun məhbus şəkillərini uzun saçları arasında gizlədərək oradan çıxarda bilmişdir. Təhlükələrə baxmayaraq, qardaşının bütün fotoşəkillərini və sənədlərini repressiyaların ən şiddətli illərində belə qoruyub saxlaya bilmişdir.
Çalxanqala (qala)
Çalxanqala — Naxçıvan şəhərindən 22 km şimal-qərbdə, təbii cəhətdən əlverişli mövqedə yerləşən Tunc dövrünə aid qala.
Ümumi məlumat
Qala Payız kəndi yaxınlığında, Cəhriçayın sağ sahilində, hündür təpə üstündə yerləşir. İri qaya daşlarından bərkidici məhlul işlədilmədən hörülmüşdür. Qalaya təkcə cənub tərəfdən giriş yolu vardır. Tunc dövrü siklop tikililərinin ən yaxşı qorunmuş nümunlərindən olan Çalxanqalanın dövrümüzədək gəlib çatmış divarlarının uzunluğu 450 m, hündürlüyü 2,5 – 3 m, eni 2,7 – 3 m-dir.
Tədqiqi
Çalxanqala ərazisində arxeoloji tədqiqatlar 1978-ci ildə Naxçıvan arxeoloji ekspedisiyası tərəfindən aparılmışdır. Tədqiqatlar zamanı qalınlığı iki metr olan mədəni təbəqə müəyyənləşdirilmişdir.
Aşınma nəticəsində mədəni təbəqə dağılmış, zəngin arxeoloji materiallar üzə çıxmışdır. Müəyyən edilmişdir ki, mədəni təbəqə kül qarışığı gil laylarından ibarət olub, maddi mədəniyyət qalıqları ilə zəngindir. Buradan keramika məmulatı qalıqları, xırda buynuzlu heyvan sümükləri, çaxmaqdaşı qırıntıları tapılmışdır.
Gil qablar əsasən üzəri qara və qırmızı rənglərlə naxışlanmış monoxrom boyalı qablardan ibarətdir. Dalğalı və düz xəttlərlə, cızma ornamentlərlə bəzədilmiş boz və qırmızı rəngli sadə gil qablara da təsadüf olunmuşdur. Tapıntılar arasında tufdan düzəldilmiş dən daşları, həvəngdəstələr, sürtkəclər və sair əşyalar da vardır.
Destroyer
thumb|Udaloy class destroyer Destroyer dəniz terminologiyasında (az.dağıtmaq və ya məhv etmək), sürətli, yüksək manevr qabiliyyətli, zirehli, dözümlü, donanma və ya hücum qruplarına, kiçik hərbi dəniz nəqliyyat vasitələrindən (torpedo gəmiləri, sualtı qayıqlar və hərbi təyyarələr) gələn hücumlardan müdafiə və müşahidə funksiyasını icra edən bir hərbi gəmidir. Böyük döyüş gəmiləri arasında orta mövqe tutan Destroyer, Freqatdan daha böyük və daha genişdir, bir az yüngül həcmli Kreyserdən daha kiçikdir.
Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl destroyerlər okeanarxası missiyalar üçün nəzərdə tutulmamış, yüngül döyüş gəmiləri idi, buna görə də bir destroyer qrupu və ya destroyer qayığı şəklində istifadə edilərkən, İkinci Dünya müharibəsi dövründə və sonra, xüsusən 1950-1960-cı illərdə onlar kreyserlər qədər müstəqil və vacib idilər. Bununla bərabər, ABŞ-nin Iowa sinifli iki döyüş gəmisi var ki, onlar hal-hazırda aktiv şəkildə istifadə edilmirlər, lakin hər hansı bir ehtiyac yaranarsa onlar aktivləşdirilməyə qadirdirlər.
Müasir destroyerlər çəki baxımından İkinci Dünya müharibəsinin kreyserlərinə bərabər olsalar da, kiçik bir yaylım atəşi ilə şəhərləri belə məhv etmək və nüvə başlığı ilə təchiz olunmuş döyüş raketləri ilə onlardan üstündürlər. Torpedo atmaq qabiliyyətinə malikdirlər.
thumb|USS Benfold destroyerinin açıqda görünən azsaylı silahlarından bir top
Bulbophyllum kaitiense
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
195 (ədəd)
Yüz doxsan beş — say sistemində ədədlərdən biridir. Yüz doxsan dörddən sonra, yüz doxsan altıdan əvvəl gəlir. Belə ki, 1, 3, 5, 13, 15, 39, 65 və 195 ədədlərinə qalıqsız bölünür.
Reklam
thumb|right|200 px|"Coca-cola" şirkətinin reklamı (1890) Reklam — insanların hər hansı bir məhsulu almağına, xidmətdən istifadə etməyinə və ya hər hansı bir siyasi namizədi və ya onun ideyasını dəstəkləməsinə təsir etməkdə istifadə olunan məlumatlandırma vasitəsi.
Reklam qəzet, websaytlar, radio, bilbord və s. kimi vasitələrlə ötürülə bilər. Bir qayda olaraq reklam məhsulun və ya xidmətin adı və bu məhsul və ya xidmətin alıcıya necə faydalı olacağı barədə məlumatları özündə saxlayır. Reklam bir çox hallarda potensial alıcıları hər hansı bir markanın məhsul və ya xidmətlərindən istifadə etməyə inandırmağa cəhd göstərir. Müasir reklam kütləvi istehalın artdığı 19-cu əsrin sonu və 20-ci əsrin əvvəllərində inkişaf etmişdir.
Ticarət məqsədli reklamverənlər öz məhsul və ya xidmətlərinin istehlakını məhsulun təsvirini və ya adını özündə ehtiva etməklə istehlakçının yaddaşında məhsulun müvafiq xüsusiyyətləri ilə brend arasında əlaqə yaratmağa yönəldilmiş brendləşdirmə yolu ilə artırmağa çalışırlar. Reklam məlumatları ənənəvi qəzet, jurnal, radio, televiziya, bilbord kimi vasitələr də daxil olmaqla bir çox müxtəlif informasiya vasitələri ilə çatdırıla bilər. Reklam şirkət və ya təşilat adından reklam agentliyi tərəfindən də yerləşdirilə bilər.
Reklama vəsait xərcləyən müxtəlif təşkilatlar yalnız istehlakçılar üçün nəzərdə tutulan mal və ya xidmətləri deyil həm də siyasi partiyaları, dini təşkilatları və dövlət agentliklərini də təbliğ edə bilərlər.
Reklam xərcləri son illərdə artmaqdadır. 2007-ci ildə reklam xərcləri ABŞ-də 150 milyon dünya miqyasında isə 385 milyon USD olaraq hesablanmışdır və sonuncunun 2010-cu ildə 450 milyonu aşacağı gözlənilir. Hazırda bir çox insanlar daha ucuz, lakin eyni zamanda daha effektli reklam metodları axtarmaqdadır. Nisbətən daha ucuz olan reklam növlərinə direkt marketinq və təşviqedici reklam məhsullarını aid etmək olar. Direkt marketing hansısa tədbirlərdə və ya sadəcə kampaniyanın tərkib hissəsi olaraq təşviqedici reklam məhsullarının da verilə bilindiyi insanlara üzbəüz, birbaşa təsiri nəzərdə tutan bir vasitədir. Təşviqedici reklam məhsulları bir qayda olaraq kütləvi şəkildə satın alındığından daha ucuz bir üsuldur. Direkt marketinqlə birlikdə təşviqedici reklam məhsulları kiçik vəsaitlə olduqca effektli bir marketinq kampaniyası təmin edir.
Tarix
Qədim Misirdə papiruslardan satışla bağlı məlumatlar və divar afişaları hazırlamaq üçün istifadə edirdilər. Kommersiya və siyasi təşviqat xarakterli məlumatlara qədim Pompey şəhərinin dağıntıları arasında rast gəlinmişdir. Günümüzədək Asiya, Afrika və Cənubi Amerikanın bir çox hissələrində rast gəlinən divar və qaya üzərindəki ticari reklam xarakterli rəsmlər qədim reklam formalarının başqa bir ifadə formasıdır. Divar rəngləmə ənənəsinin tarixi isə eradan 4000 il əvvəl Hindistanda daş rəngləmə sənətinə dayandığı güman edilir. Tarixi mənbələrə əsasən bilbordlar ən qədim reklam formalarından olmuşdur. Orta əsrlərdə şəhərlərin böyüməyə başlaması ilə əhalinin böyük bir hissəsi oxuma bilmədiyindən insanlar öz ticarətləriylə əlaqəli bugün çəkməçi,dəyirmançı, dərzi və dəmirçini təmsil edə biləcək ayaqqabı, kostyum, papaq, saat, brilliant, nal, şam və hətta un torbası kimi simvollardan istifadə edirdilər. Meyvə və tərəvəz adətən şəhər meydanlarında arabaların arxasında və ya furqonlarda satılırdı və satıcılar alıcıların rahatlığı üçün onların harda olduqlarını elan edən küçə carçılarından istifadə edirdilər.
Təhsilin aşkar bir ehtiyaca çevrilməsi oxuma və çapın da inkişafı ilə reklam yazılı formada genişlənməyə başladı. 17-ci əsrdə İngiltərədə həftəlik qəzetlərdə artıq reklama rast gəlinirdi. İlk çap reklamı nümunələri əsasən çap maşınındakı irəliləyişlərlə əlaqəli inkişafına zəmin yaranan kitab və qəzetlərə və xəstəlik Avropanı talan etdikdən sonra axtarılan dərmanlara həsr olunmuşdu. Bununla bele reklam məzmununun tənzimlənməsi ehtiyacını yaradan saxta reklamlar problemə çevrilmişdi.
19-cu əsrdə iqtisadiyyatın inkişafı ilə yanaşı reklam da inkişaf edirdi. ABŞ-də bu məzmunda reklamın uğuru nəticədə poçtla sifariş reklamının inkişafına gətirib çıxardı.
1836-cı ilin iyununda Fransanın La Presse qəzeti öz səhifələrində pullu reklama yer ayıran ilk qəzet olaraq xərclərini aşağı salaraq oxucu sayını və mənfəətliyini yuxarı qaldırdı. 1840-cı illərdə Volney Palmer Bostondakı reklam agentliklərinin ilk sələfinin əsasını qoydu. Təxminən həmin vaxtlarda Fransada Charles-Louis Havas öz xəbər agentliyinin xidmət sayını artırdı:Havas reklam maklerliyi də daxil olmaqla Fransada təşkil edilən ilk grup oldu.İlk vaxtlar agentliklər qəzetlərdəki boş reklam yerləri üzrə fəaliyyət göstərən brokerlər idi. N. W. Ayer & Son reklam üzrə bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürərək tam xidmət göstərən ilk agentlik oldu. 1869-cu ildə açılmışdı və Filadelfiyada yerləşirdi.
Yeni əsrin əvvəllərində iş sahəsində qadınlar üçün olduqca az seçim var idi və reklam bunlardan biri idi.Qadınlar ev təsərrüfatında alışverişlərin böyük bir hissəsi üçün məsuliyyət daşıdığından reklamçılar və agentliklər tərəfindən yaradıcılıq prosesində qadınların fikirlərinə dəyər verməyə başlanıldı. Faktiki olaraq ABŞ-də seksual elementlərdən istifadə olunan ilk reklam bir qadın tərəfindən bir sabun məhsulu üçün hazırlanmışdı.Bugünkü standardlardan baxıldığında adi görünən bu reklam "Toxunmağı sevdiyin dəri"ismarışının müşayəti ilə bir çütlüyü ekranda təsvir edirdi.
20-ci illərin əvvəllərində radio avadanlıqları istehsalçıları və daha çox radio satmaq üçün istehlakçılara programlar təklif edən pərakəndə satıcılar tərəfindən ilk radio stansiyalar quruldu. Vaxt keçdikcə bir çox qeyri-kommersiya təşkilatları öz radio stansiyalarını açdılar.Sponsorlaşdırma təcrübəsi populyarlaşdırıldıqdan sonra hər bir radio proqramı proqramın əvvəlində və sonunda adı çəkilməklə müxtəlif şirkətlər tərəfindən sponsorlaşdırılmağa başlanıldı.Bununla belə,radio stansiyası sahibləri tezliklə hər proqram üçün bir sponsor yerinə radio verilişlərində sponsorluq hüquqlarının çoxsaylı şirkətlərə kiçik vaxt ayırmaqla satılmasılə daha çox pul qazanmağın mümkün olduğunu başa düşdülər. 40-cı illərin sonu 50-ci illərin əvvəllərində bu təcrübə televiziyalarda da tətbiq olunmağa başladı.Radioları kommersiyalaşdırmağa çalışanlar və onların yalnız qeyri-kommersiya və ictimaiyyətin maraqları üçün fəaliyyət göstərməsi fikrini müdafiə edənlər arasında sərt mübarizə gedirdi.Birləşmiş Krallıq BBC üçün dövlət maliyyələşdirmə modelindən istifadə etdi.Analoji olaraq Kanadada Graham Spry kimi vəkillər hökümətə Kanada Yayım Korporasiyası yaratmaqla dövlət maliyyələşdirmə modelini qəbul etdirməyi bacardı.Bununla belə, ABŞ-də Kommunikasiya aktının 1934-cü ildə qəbul olunması ilə kapitalist modeli üstünlük əldə etdi.Sosialistləri sakitləşdirmək məqsədilə ABŞ konqresi kommersiya məqsədli fəaliyyət göstərən yayımçılara qarşı "cəmiyyətin maraq,rahatlıq və ehtiyaclarına uyğun davranma" tələbini irəli sürdü.Hal-hazırda ABŞ-də İctimai Yayımlanma Xidməti və Milli İctimai radionun da yaranmasına gətirib çıxaran 1967-ci il İctimai Yayımlanma Aktına əsasən ictimai yayımlanma anlayışı hələ də mövcuddur.
50-ci illərin əvvəllərində DuMont Televiziya Şəbəkəsi müasir bir ənənə olan reklam vaxtını bir neçə sponsora satmaq üsulunu başlatdı.Daha əvvəllər DuMont proqramlar üçün sponsor tapmaqda çətinlik çəkirdi lakin kiçik vaxt kəsiklərini müxtəlif sponsorlara ayırmaqla o öz vəziyyətini yaxşılaşdırdı.Nəticə olaraq bu ABŞ-də kommersiya məqsədli televiziya sənayesində ümumi təcrübəyə çevrildi.Bununla belə The United States Steel Hour kimi tək sponsoru olan proqramlar da hələ də qalmaqdadır.Bəzi hallarda sponsorlar proqram üzərində böyük nəzarətə sahib olurlar və bu hətta onun məzmununun hazırlanmasına qədər gələ bilir.
60-cı illərdə yaradıcılığa daha çox imkan verməklə istehlakçıya daha cazib gələ biləcək gözlənilməz ismarışların istifadə olunduğu müasir reklam yanaşması ortaya çıxdı. Volkswagenin reklam kampaniyasında istifadə olunan "Kiçik Düşünün" və "Limon"(maşının görünüşünü təsvir etmək üçün istifadə olunmuşdu) kimi başlıqlar oxucu və ya izləyən şəxsin yaddaşında hər hansı bir xüsusi ideyanı brendlə əlaqələndirmək üçün nəzərdə tutulan "nəzər nöqtəsi" və "unikal satış mühakiməsi"-ni irəli çəkməklə yeni reklam erası tarixinə daxil oldu.ABŞ reklam tarixində bu dövr Yaradıcı İnqilab adlanır və digərləri arasında inqilabi sayılan Volkswagen reklam kampaniyasının yaradılmasına kömək edən William Bernbach bu dövrün nümunələrindən idi.Ən yaradıcı və qalıcı amerika reklamlarının bir çoxu məhz bu dövrə aiddir. 80-ci illərin sonu 90-cı illərin əvvəlləri kabel televiziyası və xüsusilə MTV- nin yaranması ilə yadda qaldı.Musiqi videosu konsepsiyasını rəhbər tutaraq MTV yeni növ reklam anlayışı gətirdi:istehlakçı məhz reklam məlumatı almaq üçün kanala köklənirdi və bu halda reklam əlavə ikinci dərəcəli bir məhsul olmaqdan çıxırdı.Kabel və peyk televiziyalarının geniş yayılması ilə bütünlükdə reklama həsr olunmuş QVC, Home Shopping Network, və Shop TV Canada kimi kanallar da daxil olmaqla ixtisaslaşdırılmış kanallar ortaya çıxdı. 90-cı illərdə internet marketinqi reklamçılar üçün yeni imkanlar açdı və "dot.com" ifadəsinin birdən-birə məşhurlaşmasına gətirib çıxardı.Bu dövrdə yalnız reklam gəliri hesabına fəaliyyət göstərən şirkətlər ortaya çıxdı.21-ci əsrə keçərkən axtarış sistemi Google da daxil olmaqla bir çox websaytlar onlayn reklamda dəyişiklik edərək istifadəçilərə kömək etmə məqsədli daha düzgün mətnli və daha ciddi reklamlara üstünlük verməyə başladılar.Bu oxşar cəhdlərin çoxalmasına və interaktiv reklam ənənəsinin genişlənməsinə gətirib çıxardı. Reklamın Ümumi Daxili Məhsuldakı payı mediada müəyyən əhəmiyyətli dəyişikliklər etmişdir.Məsələn,ABŞ-də 1925-ci ildə əsas reklam vasitələri qəzet,jurnal və küçə afişalarıydı.Ümumi Daxili Məhsulda reklamın payı 2,9% olmuşdur. 1998-ci ildə radio və televiziya əsas reklam vasitələri oldu.Buna baxmayaraq Ü.D.M-da reklamın payı biraz azalaraq 2,4% olmuşdur.
Reklam sahəsindəki son yeniliyə ictimai yerlərdə görüşlərin təşkilini, marka məlumatları ilə örtülmüş müxtəlif məhsulların paylanmasını və alıcının reklam məlumatına münasibət bildirməklə onun bir hissəsi ola biləcəyi interaktiv reklam özündə birləşdirən "gerilla marketinq"i aid etmək olar.Gerilla reklam şirkətlər arasında populyarlaşmağa davam etməktədir. Bu tərz reklam alıcının məhsulu almasına səbəb olmaqla gözlənilməz və yenilikçidir.Bu interaktiv reklam ənənəsinin genişlənməsini,internet vasitəsilə müxtəlif məhsullara istehlakçıların fikir bildirmə imkanını əldə etməsini və MySpace kimi sosial şəbəkələrdən istifadə etməklə edilən yenilikləri özündə əks etdirir.
İctimai fəaliyyət reklamı
Ticari məhsul və xidmətləri irəli çəkməkdə istifadə olunan üsullar ictimaiyyəti QİÇS,siyasi ideologiya,enerjiyə qənaət,meşələrin yox olması kimi qeyri-ticari mövzularda məlumatlandırmaqda, öyrətməkdə, motivə etməkdə istifadə oluna bilər.
Qeyri-ticari formasında reklam böyük kütlələrə çatmaq, onları öyrətmə və motivə etmək adına güclü bir vasitədir."Reklam ictimaiyyətin maraqları üçün istifadə olunduqda öz həqiqi mənasini tapir,bu onun sadece ticari məqsədlər üçün istifadə olunmasından daha güclü bir vasitədir"David Ogilvy.
İctimai fəaliyyət reklamı,qeyri-ticari reklam,ictimai maraqlara yönədilmiş reklam və sosial marketinq reklamdan daha həssas bir şəkildə istifadə olunmasına və marketinq kommunikasiya vasitələrinin istifadəsinə görə bir-birindən fərqlənən anlayışlardır.
ABŞ-də radio və televiziyalara FCC (Federal Rabitə Komissiyası) tərəfindən lisenziya verilməsi onların müəyyən miqdarda ictimai fəaliyyət reklamı yayımlamasından asılıdır.Bu tələbi qarşılamaq üçün ABŞ-də bir çox radiostansiyalara günün daha çox hissəsini və daha çox izləyici olan vaxtları yüksək məbləğ ödəyən reklam verənlər üçün saxlamaqla ictimai fəaliyyətlə bağlı elanların böyük bir hissəsini tamaşaçıların və ya dinləyicilərin daha az olduğu gecə və ya səhər saatlarında yayımlayırlar. İctimai fəaliyyət reklamı bəzi ölkələrin rəhbərliyi altında I və II Dünya Müharibələri vaxtında özünün ən yüksək nöqtəsinə çatmışdı.
Reklamın növləri
Faktiki olaraq reklam üçün hər bir vasitə istifadə oluna bilər.Kommersiya məqsədli reklam vasitələrinə divar rəsmləri,bilbordlar, küçələrdə yerləşdirilən müxtəlif predmetlər(skamya,avtobus dayanacaqları, kücə işıqları və.s),radio,kino, televiziya, web bannerlər, mobil telefon ekranları,alışveriş kartları, web pop-up, kiçik təyyarələrin istifadə olunduğu səma yazıları, avtobus dayanacaqlarındakı oturacaqlar,insan bilbordları(reklam xarakterli lövhə və ya geyimlərin geyinilməsi ilə), jurnallar, qəzetlər, şəhər carçıları, təyyarələrin üzərinə və ya yanlarına banner yapışdırma(logojetlər), uçuş zamanı oturacaqların arxasındakı yemək stolu, taksi qapıları, musiqili səhnə tamaşaları, metro platformaları və qatarlar, vanna otağı kabinalarının qapıları, supermarketlərdə almaların üzərindəki etiketlər, afişalar, supermarket çekləri və ya müxtəlif bilətlərin arxası aid edilə bilər. Müəyyən bir yerdə təyin olunmuş sponsorun müəyyən məbləğ ödəməklə hansi bir vasitə ilə məlumat çatdırması reklamdır.
Televiziya
Populyar televiziya proqramlarının efir vaxtında göstərilən reklamlar üçün ödənilən yüksək məbləğlərdən də göründüyü kimi televiziya reklamları kütləvi istehlak malları bazarı üçün ən effektiv reklam formatıdır.ABŞ-də illik Super Bowl Football oyunu televiziyada ən görkəmli reklam hadisəsi hesab olunur. Bu proqram müddətində sadəcə 30 saniyəlik reklam vaxtının orta qiyməti 3 milyon USD-yə qədər çatmışdır(2009-cu il üzrə). Bir çox reklamlar istehlakçıya tez bir vaxtda məhsulu xatırlada biləcək mahnılarla və ya sloganla musiqinin birləşməsindən ibarət olan "jingle"la xarakterizə olunur.
İnfomercials(Reklam çarxları)
Reklam çarxı əsasən 5 dəqiqə və daha uzun müddətli uzun televiziya reklamı formatıdır. "İnformercial" "information" və "commercial"sözlərinin birləşməsindən yaranan bir termindir.Reklam çarxlarının əsas məqsədi istehlakçılarda ani alma istəyi,alış impulsu yaratmaqdır: beləliklə alıcı təqdimatı görür və dərhal göstərilən ödənişsiz telefon nömrələri və ya websayt vasitəsilə məhsulu alır.İnfomercial adətən məhsulları və ya onların xüsusiyyətlərini təsvir edir, göstərir və ya nümayiş etdirir və ümumi olaraq istehlakçı və ya mütəxəssislərdən şəhadət gətirir.
Radio reklamı
Radio reklamı radio vasitəsilə edilən reklam növüdür. Reklamların yayımlanması qarşılığında efir vaxtı stansiyadan və ya şəbəkədən alınır. Radio reklamının açıq aşkar görünən yalnız səslə məhdudlaşma çatışmazlığına baxmayaraq radio reklamının tərəfdarları bunu tez tez bir üstünlük olaraq dəyərləndirirlər.
Çap reklamı
thumb Çap reklamı reklamın qəzet,jurnal,kataloq kimi yazılı vasitələrlə ifadə şəklidir. Bu növ reklam geniş oxucu bazasına malik olmaqla başlıca ümummilli qəzet ve jurnallardan daha kiçik sayda oxucusu olan müxtlif yerli qəzetlər və ya ixtisaslaşmış kataloqlara qədər geniş sahəni əhatə edir. Rubrika reklamı çap reklamının bir növü olmaqla məhsul və ya xidmətləri daha aşağı qiymətlə reklam etmək üçün ayrı-ayrı şəxs və ya şirkətlərə daha kiçik və ya daha az hədəf kütləsi olan kiçik reklam yerləri almaqla reklam etmə imkanı yaradır.
Onlayn reklam
Onlayn reklam İnternet və World Wide Web istifadə etməklə istehlakçıları cəlb etmək üçün marketinq ismarışını çatdıran reklam növüdür. Onlayn reklama axtarış sistemi nəticə səhifələrindəki kontekst reklamları (və ya Google axtarış reklamları),banner reklamları, sosial şəbəkə reklamlarını,onlayn rubrika reklamlarını, reklam şəbəkələrini və spam mailler də daxil olmaqla e-poçt vasitəsilə marketinqi misal göstərmək olar. Onlayn marketinqin asas əhəmiyyəti onun daha az xərclərlə daha dəqiq hədəf kütləsinə çata bilməsi ilə səciyyələnir.
Bilbord reklamı
Bilbordlar ictimai yerlərdə reklam məlumatını keçən piyada və avtomobillə hərəkət edən insanlara nümayiş etdirən iri strukturlardır.Bir çox hallarda onlar çoxlu sayda piyada və avtomobillərin keçdiyi əsas yolların yaxınlığında yerləşdirilir. Bununla belə, onlar izləyənlərin çox ola biləcəyi ictimai nəqliyyat vasitələrinin üzəri ticarət mərkəzi,ofis binaları və stadion kimi hər hansı bir yerdə də yerləşdirilə bilər.
Mobil bilbord reklamı
Mobil bilbordlar yük maşını və ya rəqəmli ekran ola bilər. Bu əvvəlcədən müştəri tərəfindən təyin olunmuş marşrut üzrə hərəkət edən və yalnız reklam daşımaq üçün nəzərdə tutulan bir nəqliyyat vasitəsi və ya xüsusi olaraq təchiz edilmiş yük maşınlarıdır.Bilbordlar əksər hallarda işıqlıdır və müxtəlif növ isıqlandırıcı vasitələrdən istifadə edilir.Bəzi bilbord ekranları statik olduğu halda bəziləri periodik və ya davamlı olaraq bir neçə reklamı dəyişdirərək verən ekranlara sahibdir.
Mobil bilbordlar bütün dünyada metropolitenlərdə müxtəlif məqsədlərdə istifadə olunur.Buraya daxildir:
Mağazadaxili reklam
Mağazadaxili reklam hər hansı pərakəndə satış mağazası daxilindəki reklamdır. Buraya kassanın yanı və ya keçidlərin sonu kimi yerlərdə məhsulların yerləşdirilməsi ,müəyyən bir məhsulun diqqət çəkici nümayişi, alış-veriş kartındakı reklamlar və mağaza daxili video nümayişləri aiddir.
Antireklam
Antireklam alıcını cəlb etməyən, əksinə özündən uzaqlaşdıran reklamdır. Belə istənilməyən təsirin yaranmasının səbəbi reklam yaradıcısının xətaları, alıcılar və bazar haqda az məlumatın olması, bayağı üsullardan istifadə edilməsi ola bilər.
Antireklam təsirini, məsələn, spam yarada bilər. Antireklam çox vaxt gülüş və satira obyektinə çevrilir.
Bəzən antireklamdan bilərəkdən hansısa məhsul haqda (məsələn, siqaret çəkilməsi haqda) mənfi təəssürat yaratmaq – ona tələbin azaldılması və ya sıfıra endirilməsi üçün istifadə edilir.
Gizli reklam
Gizli reklam gerilla marketinqin bir növü hesab olunmaqla məhsul və ya brendin mediada və ya əylənəcə xarakterli hər hansı bir yerdə yerləşdirilməsidir.Məsələn, Minority Report filmində Tom Cruise-un canlandırdığı filmin baş xarakteri Jon Andertonun açıq aydın görünən Nokia logolu telefon istifadə etməsi və üzərində Bulgari yazılı saat taxmasinda olduğu kimi hər hansı bir filmdə baş rol oyunçusu hər hansı bir əşyanı və ya brendi istifadə edə bilər.Filmlərdəki reklamın başqa bir nümunəsi I,Robot filmində Will Smith-in oynadığı baş qəhrəmanın Converse ayaqqabısını bir neçə dəfə xatırladaraq onları klassika olaraq adlandırmasıdır.I,Robot və Spaceballs filmləri həmçinin ön hissələrində logoları açıq seçilən Audi və Mercedes-Benz avtomobilləri üçün vitrin olmuşdur.Cadillac firması reklam üçün Cadillac markalı avtomobillərin bir çox səhnələrdə istifadə olunduğu Matrix Reloaded filmini seçmişdir.Analoji olaraq Omega Watches, Ford, VAIO, BMW və Aston Martin kimi avtomobillər sonuncu James Bond filmlərində daha qabarıq şəkildə isə Casino Royale filmində göstərilmişdir.Blade Runner filmi reklamın ən bariz nümunələrindən biri olmuşdur. Belə ki, bütün film koka-kola reklam lövhəsini göstərmək üçün dondurulmuşdur.
Məşhur insanların iştirakı ilə reklam
Bu növ reklam malları tanıtmaq və ya müxtəlif mağaza və onların mallarını tanıtmaq üçün məşhur insanların gücündən.şöhrətindən və populyarlığından istifadə edilməsini nəzərdə tutur. Reklam verənlər əksərən öz mallarını məşhur bir insanın öz sevimli mallarınının adını insanlarla bölüşməsi və ya hər hansı bir brend və ya dizaynerə aid geyimlərdən istifadə etməsi yolu ilə tanıdırlar. Məşhurlar daha çox televiziya və ya hər hansı ümumi və spesifik bir məhsulun reklam edildiyi yazılı reklam kampaniyalarına cəlb olunurlar. Bununla belə, reklamda məşhurlardan istifadə etməyin öz mənfi tərəfləri də var. Məşhur bir insanın hər hansı bir səhvi brendin ictimaiyyətlə əlaqələrinə mənfi təsir göstərə bilər. Məsələn,2008 Çin Olimpiya oyunlarında 8 qızıl medal qazanmasının ardından üzgüçü Michael Phelp-in Kellog şirkəti ilə olan müqaviləsi şirkətin üzgüçünün marixuana çəkərkən şəklinin çəkilməsiylə əlaqədar olaraq onunla əlaqələrinin davam etməsini istəməməsi səbəbindən bitmişdir.
Media və reklam yanaşmaları
İstehlakçıların xəbər almaq və musiqi üçün İnternetdən istifadəsində baş verən dəyişiklər nəticəsində digər media kanallarının televiziya,radio,qəzet kimi ənənəvi vasitələr üzərində üstünlük əldə etməsi meyli getdikcə genişlənməktədir.
World Wide Web reklamda son yeniliklərdən sayıla bilər. Web əsaslı reklamların qiyməti məzmunun "uyğunluğundan" və saytı ziyarət edənlərin sayından asılı olaraq dəyişir.
Rəqəmli afişalar daha az vəsaitlə daha çox auditoriyaya çatmaq özəlliyi səbəbindən başlıca kütləvi media vasitəsi olmaq məqsədilə yaradılmışdır. Texnoloji irəliləyişlər ekrandakı reklam məlumatını dəqiqliklə idarə etmə imkanı yaradır ki, bununla da reklamı istənilən zaman və məkanda hədəf auditoriyaya münasib hala gətirilməklə reklamdan daha çox səmərə əldə etmək şansı yaradır. Rəqəmli afişalar supermarketlərdə uğurla istifadə olunmaqdadır.Rəqəmli afişaların uğurla istifadə olunduğu digər yerlərə restoran və ticarət obyektlərini misal göstərmək olar.
Elektron poçt reklamı isə digər yeniliklərdəndir. İstənməyən kütləvi e-poçt vasitəsilə reklam "spam"adıyla tanınmaqdadır. Spam e-poçt istifadəçiləri üçün illərdir problem olmaqdadır.Lakin hal-hazırda alınan e-poçtlara nisbətən daha asan bir şəkildə nəzarət etməyə imkan yaradan vasitələr vardır.
Bəzi şirkətlər daşıyıcı roketlərin və Beynəlxalq Kosmik Stansiyaların üzərində ismarış və logoların yerləşdirilməyini təklif etmişdir. Təhtəlşüur reklamın effektivliyi və kütləvi ismarışların yayılması ilə bağlı isə fikir ayrılıqları mövcuddur.
Ödənişsiz reklamlaşdırma minimal xərclərlə yaxşı tanınma təmin edə bilər. Şəxsi tövsiyələr ,söhbətlərin insanlar arasında yayılması, brendin ümumi isimlərlə eyni adlandırılması(ABŞ-də "Xerox"="fotosurətçıxarma aparatı""Kleenex="toxuma","Vaseline=vazelin,"Hoover="vakumlu təmizləyici","Nintendo"="video oyunları")hər hansı bir reklam kampaniyasının ən uğurlu elementləri sayıla bilər.Bununla belə,bəzi firmalar brend adlarının hansısa əşyalarla eyniləşməsinə qarşıdırlar. Brend adının ümumi isimlərlə eyniləşdirilməsi onun əmtəə nişanı kimi hüquqi müdafiəsinin itməsi mənasına gələn ümumi terminə çevrilməsi riskini daşıyır.
1998-ci ildə mobil telefonların kütləvi media kanalına çevrildiyi zaman Finlandiyada ilk ödənişli yüklənə bilən məzmunun telefonlarda görünməsindən az sonra mobil telefon reklamı yarandı və həmçinin bu ilk dəfə 2000-ci ildə Finlandiyada baş verdi. 2007-ci ildə mobil telefon reklamının dəyəri 2,2 milyon USD-yə çatdı və AdMob kimi təchizatçılar günümüzədək milyonlarla reklam ismarışı çatdırmışdır. Daha qabaqcıl mobil reklamlara banner reklamlarını,kuponları, MMS vasitəsilə şəkilli və ya video ismarışları və müxtəlif təmayüllü marketinq kampaniyalarını misal göstərmək olar. Müasir telefonların kameraya sahib olma özəlliyindən istifadə etməklə web məzmunların tez bir şəkildə əldə edilməsi imkanı yaradan 2DBarcode xüsusiyyəti mobil reklam sahəsində inkişaf edən bir sahədir.Yaponiyada mobil telefon istifadıçilərinin 83 faizi artiq 2DBarcode-un aktiv istifadəçiləridir.
Reklamın surətlə inkişaf edən digər bir növü də sosial şəbəkə reklamıdır. Bu sosial şəbəkə saytların üzərində mərkəzləşən onlayn reklam növüdür. Bu nisbətən inkişaf etməmiş bir bazar olmağına baxmayaraq reklamverənlərin istifadəçilərin sosial şəbəkə saytlarında yerləşdirdiyi demoqrafik məlumatlardan istifadə edə bilmə üstünlüyünə görə gələcək vəd edən bir sahədir.
Reklama qarşı tənqidlər
Reklam iqtisadi böyümə üçün lazımı olduğu halda sosial nəticələrsiz də ötüşmür. İstənməyən reklam xarakterli e- poçtları və spam bu xidmətin istifadəçilərini narahat edəcək və eləcədə internet xidməti təchizatçılarına maddi yük olacaq dərəcədə geniş yayılmışdır. Reklam davamlı olaraq məktəblər ictimai əraziləri tutur ki, bir çox tənqidçilər bunun uşaq istismarının bir növü olduğunu iddia edirlər. Bundan əlavə reklam hədəf istehlakçılara tez-tez bəzən onlara zərərli ola biləcək psixoloji təzyiqdən istifadə edir.
Artsak (mahnı)
Artsak — Ermənistan bəstəkarı Ara Gevorkyan ın 1999-cu ildə "Ani" albomunda yayımlanmış instrumanetal xalq musiqisi. Yayımlanmasından qısa müddət sonra, mahnı Ermənistanda məşhurlaşmışdır. Musiqi kompozisiyasında Fikrət Əmirovun Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" dram əsərinin tamaşası əsaında çəkilmiş "Kor Ərəbin mahnısı" filmi üçün bəstələdiyi 4 dəqiqə 16-saniyyəlik mahnının ilk və son parçalarından istifadə olunur (melodiyanın 4-dəfə sürətləndirilmiş şəkli oranjman edilib, 25-50-ci saniyyələrində və 03:05-03:55-ci saniyyələrində). Musiqi bir çox mədəni, idman və siyasi mərasimlərdə istifadə edilmişdir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən fiqurlu konkisürənlər, gimnastlar və digər idmançılar da dəfələrlə bu musiqiyə müraciət etmişlər.
Qalmaqal
2007-ci ildə Azərbaycanın Rusiyadakı səfiri Polad Bülbüloğlu "Artsak" mahnısında Azərbaycan musiqisindən istifadə edilməsini bildirmişdir. Ara Gevorkyan bu iddiaya cavab verərək, mübahisənin Rusiyanın Pervıy kanalında yayımlanan "Lednikoviy period" teleşousunun epizodlarından birində baş vermiş qarışıqlıqla əlaqəli olduğunu bildirmişdir. Belə ki, şouda müğənni Aleksandra Savaleva və Rusiyada doğulmuş İsrail fiqurlu konkisürəni Sergey Saxnovskinin çıxışı zamanı Ermənistan bəstəkarı Ara Gevorkyanın musiqisi səslənəcəyi elan edilsə də, Azərbaycan bəstəkarı Tofiq Quliyevin "Sənə də qalmaz" mahnısı səsləndirilmiş və yalnız bundan sonra Gevorkyanın "Artsak" mahnısından kiçik hissə əlavə edilmişdir.
2017-ci ildə Azərbaycanda dərs ilinin başlanması ilə əlaqədar Masazırda yerləşən 3 saylı orta məktəbdə təşkil olunmuş mərasimdə şagirdlər Ara Gevorkyanın “Artsax” əsəri ilə xüsusi rəqs kompozisiyası təqdim ediblər. Məktəb rəhbərliyinə etiraz edilməsi zamanı, mahnının Fikrət Əmirovun “Qarabağ mirvarisi” adlı əsəri olduğu iddia olunub, lakin Azərbaycan Milli Konservatoriyasının rektoru Səyavuş Kərimi və bəstəkarın oğlu Cəmil Əmirov, Fikrət Əmirovun belə bir əsərinin olmadığını və iddianın yalan olduğunu bildiriblər.
Brickellia baccharidea
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Orta Kür depresiyası
Orta Kür depresiyası - Orta Kür depresiyası Kür-Araz ovalığının mərkəzi hissəsində yayılmaqla qərbdən Kiçik Qafqaz dağlarının şərq ətəkləri, şərqdən və cənub şərqdən cənub-şərqi Şirvan düzənliyi və Araz çayı, cənub-qərbdən Harami düzənliyilə sərhədlənir. Tədqiq olunan bu ərazinin qonşu ərazilərlə qonşu olmasında diqqəti çəkən cəhət ondan ibarətdir ki, Kür-Araz ovalığının bu hissəsi şimal-şərqdən və cənub şərqdən Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarının ətəklərindən keçən 200 m horizontla qərbdən və şərqdən isə nisbətən alçaq horizontlara sərhədlənmişdir.
Morfo-genetik xüsusiyyətləri
Orta Kür deprasiyasına daxil olan ərazilər tarixən meliorativ baxımdan çətin və mürəkkəb bölgə hesab olunmuşdur. Keçən əsrin 50-ci illərindən başlayaraq drenak-kollektor şəbəkəsi yaradıldıqdan sonra bu ərazidə mədəniləşmiş aqrolandşaft ansamblı yaradılmağa başlandı.
Drenaj və suvarma sistemlərinin yaranması ilə bu ərazidə yayılmış torpaqlar intensiv formada kənd təsərrüfatı dövriyyəsinə daxil edildi. Odur ki, bu ərazidə yuxarıda göstərilən təbii və antropogen amillərin təsiri ilə mürəkkəb və müxtəlif fiziki-kimyəvi və meliorativ xassəli aşağıda göstərilən torpaq taksonomik vahidləri (tiplər, yarımtiplər və cinslər) yayılmışdır (1957, 1991 və 2000-ci il tarixli 1:500 000, 1:600 000 və 1:100000 miqyaslı xəritəsi əsasən).
Qədimdən suvarılan boz-qəhvəyi
Bu torpaqlar əlverişli suvarma imkanlarına malik boz qəhvəyi torpaqların daxilində yayılmışlar. Morfoloji-genetik baxımdan formalaşmasında bundan əvvəlki torpaqlarda olduğu kimi ekoloji mühit rol oynamışdır. Qədimdən suvarma ilə əlaqədar bu torpaqların genezisində fərqli dəyişiklik yaranmışdır. Suvarma ilə əlaqədar profil də genetik qatların aydın differenləşməsində monotomlik yaratmaqla mexanik fraksiyaların bir növ bərabər paylanması baş vermişdir. Profilin üst yarımmetrlik qatında humusun miqdarına, suvarma ilə yaranan mədənləşmə, dərəcələrinə, qranulometrik tərkiblərinə görə bu torpaqlarda bir sıra yarımtiplərə, cinslərə, növ və növmüxtəlifliklərinə ayrılırlar. Kənd təsərrüfatında bu torpaqlar suvarma şəraitində əsasən pambıq və tərəvəz qismən taxıl və yem bitkiləri altında becərilir.
Qədimdən suvarılan adi-boz
Bu torpaqlar öyrənilən obyektin ovalıq hissəsinin yayılma arealına görə kiçik sahəsinə əhatə etməklə yalnız Tərtər və Beyləqan rayolarının ərazisində yayılmışlar. Torpaqların morfoloji-genetik quruluşunda becərmənin uzun müddət aparılmasının izi qalmışdır. Suvarma nəticəsində qranulometrik tərkibi kiçik fraksiyaları profildə aşağıya miqrasiya etmiş, humus həmin qaydada aşağıya dartılmışdır. Bir çox sahələrdə genetik formada bu torpaqlarda bu və ya digər dərəcədə şorakətləşmə əlamətləri müşahidə olunmuşdur. Profilin aşağı qatlarında şorlaşmanın və şoranlaşmanın miqdarı yol verilən həddən (<0,25%) yüksəkdir.
Kənd təsərrüfatında bu torpaqların hamısı suvarma şəraitində əsasən pambıq, tərəvəz, qismən taxıl və yem bitkiləri altında becərilir.
Az humuslu ibtidai çəmən-boz
Az humuslu ibtidai çəmən-boz torpaqlar əsasən Küryanı ovalıq ərazilərdə yovşanlı-efemerli, şoranlı-efemerli bitkilik altında karbonatlı allüvial şöküüntülər üzərində qrunt suları hesabına zəif dərəcədə olsa da nəmlənmə şəraitində formalaşmışlar. Bu və ya digər torpaqəmələgələnə amillərinin aşağılamasının təsiri altında torpaq profilindəki genetik qatların diferenləşməsi zəif getmiş, bitki və digər üzvi mineral bitki çöküntülərinin toplanması ilə humusla az təmin olunmuşlar. Allüvial çöküntülər tərkibində zəif aşınmanın zəifliyi ilə biogen elementlər az toplanmış və nəticədə münbitlik aşağı düşmüşdür. Kənd təsərrüfatında əsasən otlaq, qismən taxıl və tərəvəz bitkiləri altında istifadə olunur.
Sazalı orta və yüksək humuslu, çəmən-boz
Sazalı orta və yüksək humuslu boz-çəmən torpaqlar öyrənilən obyektin yalnız Bərdə rayonu ərazisində bundan əvvəlki torpaqlara nisbətən az sahəni əhatə edir. Torpaqəmələgəlmədə bundan əvvəlki torpaqlarda müşahidə olunmayan əlamət və xassə ondan ibarətdir ki, delüvial formada toplanan qrunt suları su keçirməyən və kaymalılıq əlamətli yüksək lillilik xassəli çöküntülər üzərində yaylalığı üçün torpağın profili həmişə qrunt suları hesabına nəmlənirlər. Nəticədə aşağı qatlarda biogen elementlərin oksigenli birləşmələri içərisində FeO (getit) mineralının çoxluğu ilə mavi paslar çoxluq təşkil etməklə bu qatlarda qleyləşmə prosesi intensiv formada olur. İzafi nəmlənmə hesabına torpağın üst qatlarında çəmənəmələgətirən bitki növlərinin çoxluğu ilə humusun yüksək miqdarda toplanması baş vermişdir. Torpaqəmələgətirən süxurların hesabına bu torpaqlarda zəif dərəcədə şorlaşma əlaməti müşahidə olunmuşdur. Kənd təsərrüfatında bu torpaqlardakı taxıl bitkiləri və otlaqaltında istifadə olunur.
Bataqlı-çəmən
Çəmən-bataqlı torpaqlar əsasən Orta Kür depresiyasının şərq yarısında Kürdəmir, qismən isə ayrı-ayrı ləkələr halında Mil-Qarabağ düzənliyində yayılmışdır. Keçən əsrin ortalarına qədərki dövrlərdə bu torpaqlar qamışlı, gilli, çığlı və digər su-bataqlıq bitkilərindən ibarət cəngəlliklərlə örtülü olmuşlar. Lakin keçən əsrin ortalarında indiki dövrə qədər iqlimdə istiləşmənin yüksələn xəttlə davam etdiyinə görə bataqlıqlarda quruma və qrunt sularının səviyyəsinin aşağı düşməsi ilə bataqlıqlarda quruma prosesi intensivləşdiyinə görə bataqlaşmada çəmən-bataqlaşma ilə əvəzlənmişdir. Hal-hazırda həmin torpaqlarda keçilməz qamışlığın yerində yolğun, yolğin-yovşan formasiyasının yaranması ilə bataqlı-çəmən bitkiliyə seyrəklərək yerlərini taxıl və şorangələr fəsiləsinə aid növlərə vermişlər. Bu torpaqlar bu və digər dərəcədə şorlaşma və şorakətləşməyə məruz qalmamışlar, lakin karbonatlıdırlar. Hazırda bu torpaqlar Dövlət mülkiyyətində olub qış otlaqları altında istifadə olunur.
Qaranüy
Tarixi
Azərbaycan toponimlərinı 17 oğuz etnonimi geniş əksini tapmışdır (əfşar, kayır, karıq, bayat, eymur, iva, karkin, çuvaldar, bayandur, bektili, dügər, qaranüylü, xələc, kəndli, karabotik, çepni və salur). Qaranüy, yaşayış məntəqəsi kimi hələ XVIII əsrin əvvəllərindən mövcud olmuşdur. 1926-ci ilə aid olan və SSRİ dövründə hazırlanmış xəritədə kənd Karaküylü adı ilə göstərilmişdir.
Coğrafiyası
Qaranüy yaşayış massivi rayon mərkəzindən 14 kilometr, Dəllər dəmiryolu stansiyasından 7 kilometr şimalda, Gəncə — Qazax düzənliyində Kür çayının yaxınlığında olan ərazidə yerləşir.
Təhsili
9 illik təhsil sisteminə aid olan T.Əliyev adına orta məktəb əhalinin xidmətindədir.
Əhalisi
Əhalisi 870 nəfərdir.
İqtisadiyyatı
Əsas təsərrüfatı heyvandarlıq və əkinçilikdir.
Fusuma
thumb|Böyük otağı ayırmaq üçün fusumadan istifadə olunur Fusuma (yap.  襖 <sup style="color:#00e; font:bold 80% sans-serif; text-decoration:none; padding-left:.1em">? ) — hər iki tərəfdən kağız yapışdırılmış taxta çərçivədən ibarət siyirməli qapı, yapon otaqlarını, böyük vasitsuları hissələrə ayırmq üçün istifadə olunur. Kağız kifayət qədər nazikdir və işığı keçirir, adətən onun üzərinə rəsm çəkilir. Fusumanın ölçüləri təxminən tataminin ölçüləriylə eynidir. Fusuma yuxarıdan və aşağıdan taxta üzərində hərəkət edir. Yuxarı taxta kamoi, aşağı taxta isə sikii adlanır. Qədimdə bu taxtalara mum sürtürdülər, lakin müasir dövrdə sürtünməni asanlaşdırmaq üçün xüsusi vinil zolaqdan istifadə olunur.
Sözün etimologiyası
Versiyalardan birinə görə, bu söz ilk dəfə imperatorun əsas iqamətgahının yataq otağını — fusuma dokoronu (yap.  衾所?) bildirmək üçün istifadə olunmuşdur və yataq otağı sözünə sinonim olaraq istifadə olunmuşdur. Fusuma sözünün hərfi mənası uzanmaq üçün otaq mənasını verir. Digər bir versiyaya görə isə fusuma qapıları formasına görə yataq-fusumanı xatırladır, adını buradan almışdır.
Xarici keçidlər
http://orientstyle.ru/design/interior/furniture/fusuma/
Pakistan prezident seçkiləri (2007)
Pakistan prezident seçkiləri (2007) — 6 oktyabr 2007-ci ildə Pakistanda prezident seçkiləri keçirildi. Bu, 2008-ci ildə keçiriləcək növbəti ümumi seçki üçün parlamentin dağılmasından əvvəl idi. Pakistan qanunverici orqanının çoxluğu Pərviz Müşərrəfi seçdi. Müşərrəfin qələbəsinin yaxın yekdilliklə iki əsas siyasi müxalifət lideri Navaz Şərif və Benazir Bhuttonun olmaması ilə mümkün oldu. Navaz Şərif, seçkidən əvvəl Pakistana qayıtmağa cəhd göstərmişdi, lakin mövcud rejimlə on il müddətində Pakistan və onun siyasətindən kənarda qalması ilə bağladığı müqaviləni kobud şəkildə pozduğuna görə hakim hökumət tərəfindən sürgün edildi.Benazir Bhutto da seçkilər üçün Pakistana qayıtmaq niyyətində olduğunu bildirmişdi, lakin nəticədə bunu etməmək qərarına gəlmişdi. Qərarının Müşərrəflə etdiyi bir razılaşmanın nəticəsi olduğu çox güman edilirdi.
Adi atşabalıdı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ümumi məlumat
Dünya florasının tərkibində fəsilənin 18–20-ə qədər növünə təsadüf edilir. Bu növlərin içərisində mədəni halda əkilib becərilən növlərdən biri də atşabalıdı — Aesculus hippocastanum L. hesab edilir.
Atşabalıdı ilə adi şabalıd morfoloji və generativ xüsusiyyətlərinə görə bir-birinə oxşar olmalarına baxmayaraq, fərqli cəhətləri də çoxdur. Birincisi bu iki bitki ayrı-ayrı fəsilələrə aiddir, atşabalıdının meyvəsi acımtıl olduğu halda, adi şabalıdın meyvəsi yeməlidir.
Pəmbək-Loru qəzası
Pəmbək-Loru qəzası — Ermənistan SSR-i təşkil edildikdən sonra onun tərkibində yaradılmış inzibati-ərazi vahidi. 17 dekabr 1926-cı il siyahıyaalınmasına əsasən bu inzibati vahiddə 6 şəhər və 397 kənd yerləşirdi, bütün yaşayış məntəqələrində isə hər iki cinsdən toplam 133.148 nəfər (67.416 nəfəri kişilər, 65.732 nəfəri qadınlar) əhali yaşayırdı.
Adi atşabalıdı
Ümumi məlumat
Aesculus L. cinsinin növləri ən çox Balkan yarımadasında, şimali Amerika ərazilərində, şərqi Asiyada, Himalayda, keçmiş SSRİ ərazilərində yayılmışdır. Qafqazda, o cümlədən Azərbaycanda mədəni halda 1 növünə rast gəlinir.
Atşabalıdı mədəni halda ən çox Ukraynada əkilib becərilir. Burada hər il 190 tona yaxın toxum, 10 tonlarla yarpaq xammalı toplanıb müalicəvi preparatların hazırlanmasına sərf edilir.
Atşabalıdı — Aesculus hippocastanum L. Atşabalıdı ilə adi yeməli şabalıd bir-birlərinə oxşamalarına baxmayaraq cins və fəsilələri bir-birindən kəskin fərqlidir. Xalq arasında hər ikisi şabalıd adı ilə çağırılır. Hər ikisi xarici görünüşlərinə, gövdələrinin quruluşlarına, tünd-qəhvəyi rəngli meyvələrin meyvəyanlığı, çox da böyük olmayan kirpini xatırladan tikanlı meyvələri ilə bir-birlərinə çox oxşayırlar.
Hündürlüyü 15–30 m-ə çatan, sıx dairəvi və yaxud piramidaya oxşar çətirə malik olan ağacdır. 4–5 ədəd dişəoxşar yarpağı mürəkkəb yarpaq olub sayı, saplaqlarının uzunluqları 15–25 sm-dir. Tumurcuqları iri, uzunluğu 1–3 sm, yapışqanlıdır. Çiçəkləri ikicinsli ağımtıl, qırmızı ləkəli, ətirli, sıx iri süpürgəvari çiçək qrupunda yerləşmişdir. Meyvəsi şarvari qutucuq olub açılanda içərisində şarabənzər parlaq toxumları diqqəti cəlb edir. Bitki aprel-iyun aylarında çiçək açır. Sentyabr-oktyabr aylarında meyvə verir. Mədəni halda şəhər, rayon, qəsəbə, park və bağların bəzədilib, yaşıllaşdırılmasında geniş istifadə edilir. Atşabalıdı qiymətli 130 boyaq, aşı, bəzək və nektar təbiətli bitkidir.
Bitkinin qabığı çiçək, meyvə və yarpaqlarının tərkibindən eskulin (C15H16O9), turşu mühitində hidroliz olunaraq qlükoza və eskuletin (C9H6O4), fraksin (C16H18O10), triterpen saponin essin, bu da parçalanıb essogenin (C40H56O2), violoksantin (C40H56O4) və s.-ə çevrilir. Yarpaqlarının tərkibində kversetin, izokversetin, lütein (C40H56O2), violoksantin (C40H56O4) karotinoidləri tapılmışdır. Çiçəklərinin tərkibində kversitrin, kversetin 3-qlükozid, kempferol 3 — arabinozid, kempferol, rutin və s. flavonoidlər, pektin maddələri, toxumlarında spireozid, kversetin, kempferol, essin saponini, piy, aşı maddəsi, nişasta və s. aşkar edilmişdir. Gövdəsinin qabığında aşı və boyaq maddələri tapılmışdır. Atşabalıdı çox qədim dövrlərdə müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində geniş istifadə edilmişdir. Məşhur alman həkimi Kristof Vilhelm Qufeland qeyd edir ki, atşabalıdının qabığından hazırlanan preparatlar öz müalicəvi təsirlərinə görə xinindən üstün hesab edildiyinə görə qızdırmanın, malyariyanın, xroniki ishalın, babasilin, qadın xəstəlikərinin müalicəsində geniş tətbiq edilmişdir. Dünyanın məşhur alimi Sebastyan Kneypp atşabalıdından hazırlanan preparatlardan qara ciyər, mədə-bağırsaq, qadınlarda soyuqdəymələrdə, radikulit, kəskin damar ağrılarında istifadə edirmiş.
XX əsrin 50-ci illərində Almaniyada sənaye miqyasında atşabalıdından damar tonuslandırıcı preparatların istehsalına başlamışlar.
Kələnov
Kələnov — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun Zərqava inzibati ərazi dairəsində kənd.Hazırda kənddə əsas təsərrüfat sahələri bitkiçilik və heyvandarlıqdır. Kənddə tam orta məktəb, klub, kitabxana və tibb məntəqəsi fəaliyyət göstərir.Ölkə regionlarının 2014-2018-ci illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramına uyğun olaraq, kəndə 2018-ci ildə asfalt örtüklü avtomobil yolu çəkilmişdir.
Kəndin 2 yetirməsi Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olmuşdur. Firuz Mustafayev və Eyvaz Babayev Qarabağ ətrafında gedən döyüşlərdə Bətən yolunda canlarından keçmişlər.Kələnov kənd tam orta məktəbinə şəhid Firuz Mustafayevin adı verilmişdir.Hüquq elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Əli Eyvazovun 2010-cu ildə nəşr edilmiş "Bir batalyonun tarixi" sənədli povestində F.Mustafayevin döyüş yolu barədə bəhs edilib.Şəhidlərdən başqa,Kələnovun yeirmələri sırasında 10 nəfər Qarabağ müharibəsi veteranı vardır. Adı çəkilən povestdə cəbhə zonasına Quba rayonundan ən çox köməklik göstərmiş təşkilatların və müəssisələrin sırasında "Kalinin" adına (sonradan "İstiqlal" adlanan)sovxozun da adı qeyd edilmişdir.Məlumat üçün bildirmək lazımdır ki,ön cəbhəyə mümkün olan köməkliyi göstərən və arxa cəbhədə isə döyüşçülərin ailələrinə zəruri yardımlar etməyi üzərinə götürən həmin sovxozun rəhbəri Səfər Bayramov da Kələnovun yetirməsidir.