cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vilyam Ceyms
İnstinkt və vərdişlər
Ceymsin fikrinə görə vərdişlər sərbəstliyimizi instinktlərimizdən daha çox məhdudlaşdırır. Təkrar fizikanın olduğu kimi fiziologiyanın da əsas elementlərindən biridir. Sinir sisteminin fəaliyyətinə görə təkrarlanan fəaliyyətlər zaman keçdikcə daha asan olur və daha az diqqət tələb edir. Ceymsə görə, öyrənilən davranışların bütün insanlar tərəfindən təkrarlanması cəmiyyətin bir yerdə olmasına səbəb olur. Lakin çətin vəziyyətdə olan insanların vəziyyətlərini dəyişə bilməmələrinin səbəbi də məhz vərdişlərdir. O, vərdişləri "dönmə çarxı" adlandırdı. Şəxsiyyət 30 yaşına qədər formalaşır. Bundan sonrakı fəaliyyətlər isə vərdişlər toplusudur.
Şüurun axışı
Vilhelm Vundtun şüur anlayışına qarşı çıxan Ceyms eyni axıntıya iki dəfə daxil olmağın mümkün olmadığını söyləyən Yunan filosofu Efesli Heraklitə istinad edərək şüurun daim hərəkətdə olan bir məfhum olduğunu bildirdi. Şüur bir yerdə dayanmayan və yeni vəziyyətlərlə qarşılaşaraq yeni bölgələrə axan çay kimidir. Davamlıdır və parçalara bölünməzdir. Zaman və məkan bir bütün halındadır. Vilhelm Vundtun daxili müşahidəyə qarşı çıxmasının səbəblərindən biri də budur: şüurlu düşüncə davamlı bir axın içində olduğundan, dayandırılaraq quruluşuna zərər vermədən tədqiq edilə bilməz.
Mənlik anlayışı
Vilyam Ceymsin fikrinə görə, mənliyin üç tərəfi var. Özünün 3 tərəfi; a) Maddi öz və ya mənlik, b) Sosial öz və mənlik, c) Mənəvi öz və mənlik. Maddi mənlik şəxsiyyətin özünə məxsus və özündə olan hər bir şeyi əhatə edir. Buraya bədəni, paltarı, ailəsi, maşını, bank hesabı kimi məfhumlar daxildir. Burada əsas hədəf insanın başqaları ilə və maddi şeylərlə eyniləşdirilməsidir. Eyniləşdirilən məfhum dəyişirsə, insanın özü də dəyişər. Məsələn, itirdiyimiz təqdirdə bundan mənliyimiz də təsirlənir. Nəticədə ailəvi mənliyimiz də yox olacaqdır. Sosial mənliyə gəldikdə isə U.Ceyms hər birimizin olduğumuz vəziyyət, mövqe, zaman və məkana uyğun maskalardan istifadə etdiyimizi bildirmişdir. Məsələn; ailə mənliyi, qrup mənliyi, dostluq mənliyi və s. İnsanlar oluqları vəziyyətə uyğun rollarını qətiyyətli davranışlarla nümayiş etdirirlər. Bununla yanaşı bir-birlərini fərqli mühitdə tanıyan insanlar başqa bir vəziyyətlərdə bir-birlərini izlədikləri zaman fərqli bir sosial mənliyə sahib olduqlarını gördükdə təəccüblənirlər. Bunun səbəbi, insanların əvvəllər bir-birilərini fərqli mühitlərdə tanımalarıdır. Ceyms mənəvi mənliyimizin subyektiv olduğunu eyni zamanda özümüzü necə qiymətləndirdiyimizi və necə qavradığımızı müəyyən etdiyini bildirmişdir. Qabiliyyət, maraq,fikir, qərar və münasibətlərimizi öz daxilimizdə məxfi olaraq qiymətləndirməyimiz mənəvi mənliyimizə daxildir. Mənliyin bu üç istiqaməti "Təcrübi mənlik" adlanan bir bütünü təşkil edir.
Özünə hörmət (Mənlik ehtiramı)
U.Ceyms mənliyin təbiətinə dair tədqiqat apararkən "özünə hörmət" və ya "mənlik ehtiramı" anlayışını ortaya qoydu. Bu mövzuda bir düstur hazırladı və bu, şəxsiyyətin qiymətləndirilməsi mövzusunda hazırlanan ilk düsturlardan biridir. Bu düstur aşağıdakı kimidir:
Bu düsturla Ceyms istək, arzu, uğur, müvəffəqiyyət, hədəf və məqsədin təkbaşına özünə hörmətə təsir edə bilməyəcəyini bildirmək istəyirdi. Özünə hörməti insanın özü ilə uzlaşma halı, istəklərini reallaşdıra bilməsi yəni uğurun istəklərinə nisbətinə bərabərdir. Məsələn, sizin dünyanın ən rəssamı olmaq kimi bir arzunuz var idi. Lakin indi kiçik bir məktəbdə rəsim müəllimi olaraq fəaliyyət göstərirsiniz. Bu, vəziyyət mənlik ehtiramınıza təsir edib, özünüzə olan hörmətinizi azalda bilər. Ceymsin bu düsturuna görə xoşbəxt olan insan həyata baxışı hər zaman real olan, hətta orta müvəffəqiyyət dərəcəsindən belə bir pay çıxararaq özünü dəyərli hesab edən insandır.
Azad iradə
Vilyam Ceyms gəncliyində bir böhran yaşamışdır. Bu böhran günümüzdə "yaranma böhranı" böhranı adlanır. Bu dövrdə o, özünün elmi tərəfini və elmi nöqteyi-nəzərini bir yük olaraq görməyə başladı. Apardığı tədqiqatlar onu insan təbiəti ilə bağlı bir sıra nəticələrə inandırmışdı. İnsanın səbəb və nəticə prinsipləri daxilində mövcud olan mürəkkəb bir mexanizm olduğuna inanırdı. Bu düşüncələr onu intihar fikrinə və nevrotik simptomların inkişafına sövq edirdi. Ceyms filosof Charles Renouvierin azad iradəyə dair yazdığı bir neçə məqaləni oxuyaraq belə bir anlayışın mövcudluğuna inanmışdı. Beləliklə, azad iradəyə güvənib öz iradəsindən istifadə edərək özünü sağalda biləcəyini düşünməyə başladı. Azacıq da olasa o, bu düşüncə ilə özünü sağaltmağı bacardı.
Ceymsin bu yaşadıqları onun obyektiv və subyektiv perspektivləri arasındakı münaqişəni əks etdirirdi. Elm obyektivdir və xarici müşahidə tələb edir, insanın həyatı isə subyektivdir və daxili müşahidə tələb edir. U.Ceyms azad iradə anlayışını mənimsəmişdir. Lakin bu yanaşma elmi bir yanaşma deyil. Bu baxımdan o, psixologiyanın bir elm olaraq azad iradəyə dair suallara cavab verə bilməyəcəyini bildirmişdir. Bu metafizik bir problemdir və elmi tədqiqatlarla cavablandırıla bilməz. Ceymsin fikrinə görə, elmi psixologiya davranışın irsi əlamətlər, instinktlər və ya vərdişlərlə əlaqələndiriləcəyini müdafiə edərsə, bu hal metafizik məsələlərə aid olmadığı müddətcə doğrudur.
Ceyms Lanc nəzəriyyəsi
Meşədə bir ayı gördüyümüz zaman instinktiv olaraq qorxduğumuz üçün qaçırıq. U.Ceyms belə bir izahı qəbul etmir. Onun fikrinə görə, qorxduğumuza görə deyil, qaçdığımıza görə qorxuruq. Yəni, bu proses tərsinə baş verir. Bu nəzəriyyə Ceymsdən başqa Karl Lange adlı danimarkalı fizioloq tərəfindən iddia edildiyi üçün "Ceyms Lange nəzəriyyəsi" adlandırıldı. Hər ikisinin ortaya qoyduğu fikir davranışın emosiyaları təyin etməsidir. Başqa sözlə, insanın davranışında emosional münasibətlər də vardır. Bu fikrə istinad edən bir çox nümunə verə bilərik. Səhər yuxudan duranda yavaş-yavaş ona qədər sayırıq və güzgüdə özümüzə təbəssüm edirik. Beləliklə, bütün gün sevincli insanlarla qarşılaşırıq. Oscar Hemmerstein xatirələrində, qorxduğu zaman şən bir melodiya söylədiyini və qorxusunun bir müddət sonra keçdiyini qeyd etmişdir. İngilislərin atalar sözündə olduğu kimi: "Cəsarətli davran, özünü cəsarətli hiss edərsən".
"Ceyms Lange nəzəriyyəsi" emosiyalar mövzusunda geniş tədqiqatlara səbəb oldu. Emosiyalara dair müasir nəzəriyyələri "Ceyms Lange nəzəriyyəsi"ndən daha mürəkkəbdir. Hətta bu nəzəriyyənin həmişə doğru olmadığını deyə bilərik. Bununla birlikdə, emosional vəziyyətin formalaşmasında davranışın rolu danılmazdır.
Dinə dair tədqiqatları
Principles-i tamamladıqdan sonra Ceymsin psixologiyaya marağı azalmağa başladı. U.Ceyms ABŞ-də ilk psixologiya laboratoriyasının qurucusudur lakin, laboratoriyada işləməkdən heç də məmnun deyildi. Fəlsəfə və din suallarına nisbətən psixoloji sualları ona daha cansıxıcı gəlmişdi. Tanrının təbiəti və varlığı, onun ölməzliyi, azad iradə və determinizm, həyatın mənası ilə bağlı apardığı tədqiqatlarda keçmiş düşüncələr üçün dəlil axtarmaq yerinə yeni nəticələr əldə etməyə çalışmışdır. O, 1880-ci illərin sonlarında əxlaq və din dərslərinin tədrisinə başladı. Apardığı araşdırmaların sonunda, ölümdən sonrakı həyatın sübut edilə bilməyəcəyi qənaətinə gəldi. Ancaq Ceymsin fikrinə görə, dini təcrübənin varlığı ilahi varlığın göstəricisi idi. O, azadlığı məfhumların təsadüfdən irəli gələn müəyyən bir qərarsızlıq hesab edirdi. Başqa sözlə, keçmiş və indiki zaman gələcəyin necə olacağını qaçılmaz olaraq müəyyənləşdirməmişdir. Ceyms 1893-1903 illər arasında müxtəlif esse və mühazirələrdə fikirlərini ifadə etmiş, daha sonralar isə onları bir neçə kitabda toplamışdır. Bunlardan ən əhəmiyyətlisi "The Will to Believe and Other Essays in Popular Philosophy" adlı əsəridir.
Təbii dinə dair Gifford konfranslarını vermək üçün Edinburq Universitetindən aldığı dəvəti 1901-02-ci illərdə qəbul edən U.Ceyms, bu konfransların hazırlanması üçün bir neçə il çalışmalı oldu. "Dini təcrübənin müxtəlifliyi" adlanan bu konfranslar toplusu dindarlara elm və elmi metodlarla zidd olmayan, eyni zamanada özlərini müdafiə edə biləcək bir material təqdim etdi.
Qadınların funksional bərabərsizliyi
Vilyam Ceyms qadınlara qarşı göstərilən funksional bərabərsizliyə qarşı olduğunu bildirmək məqsədilə Mari Vayton Kalkinsə yüksək ali təhsilini bitirməkdə kömək etdi. Bu vəziyyət cinsi ayrı-seçkilik və qərəzdən qaynaqlanan problemlərin həlli baxımından əhəmiyyətlidir. Daha sonra Kalkins, yaddaş araşdırmasında istifadə olunan ikili assosiasiya metodunu inkişaf etdirərək psixologiyaya əhəmiyyətli və davamlı bir xidmət göstərdi.
Kalkins Amerika Psixoloji Dərnəyinin (APA) ilk qadın prezidenti oldu. 1906-cı ildə ABŞ-nin ən yaxşı 50 psixoloqu arasında 12-ci yeri tutdu. Harvard Universiteti heç vaxt Kalkinsin rəsmi qeydiyyata alınmasına icazə vermədi, amma Ceyms onu seminarlarına qəbul etdi və Kalkinsi universitetə qəbul etmək üçün xeyli çalışdı. Universitet bu cəhdlərə müqavimət göstərdi və Ceyms Kalkinsə belə yazırdı:" Siz və bütün qadınlar təəccübləndirmiciliyi uğur qazanmaq üçün kifayətdir. Ümid edirəm və inanıram ki, səyləriniz bütün maneələri dəf edəcəkdir. Bu barədə əlimdən gələn hər şeyi edəcəyəm". Ceymsin səylərinə və Kalkinsin uğuruna (Ceyms və digər müəllimlər tərəfindən rəsmi olaraq bildirildi) "Harvard Universitetində indiyə qədər gördüyümüz ən parlaq doktorantlıq imtahanı" olmasına baxmayaraq, Harvard cinsiyyət səbəbiylə bir qadına doktorluq dərəcəsi vermədi. Kalkinsin yaşadığı adisələri XX əsrin əvvəllərində qadınların təhsil həyatında üzləşdikləri ayrı-seçkilik nümunəsi olaraq görə bilərik.
Belçika Kral Kitabxanası
thumb|Belçika Kral Kitabxanasının binası, [[Brüssel]] Belçika Kral Kitabxanası — Belçikanın elmi kitabxanasıdır və Brüssel şəhərində yerləşir.
1559-cu ildə II Filippin in əmri ilə burqund hersoqlarının topladıqları əlyazmalar Kaudenberq sarayı na köçürülür. 1731-ci ildə saray yanır və kitabxananın müəyyən hissəsi xilas edilir. 19 iyun 1837-ci ildə Belçika Kral Kitabxanası təsis edilir.
Əsası bibliofil Karl Van Xulten in topladığı 70 min kitab əsasında qoyulmuşdur. 1842-ci ildə burqund hersoqları tərəfindən toplanmış kitablar kral kitabxanasına təhvil verilir. 1935-ci ildə kral kitabxanası üçün yeni binanın tikintisi haqqında qərar qəbul edilir. Lakin müharibə səbəbindən onun tikintisinə 1954-cü ildə başlanılır. Kitabxana binasının açılışı isə 17 fevral 1969-cu ildə baş tutur. Kitabxananın fondunda təxminən 8 mln. ədəbiyyat vardır.
Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi — Lahıc kəndi nin yerli tarix muzeyi. 1985-ci ildə qurulmuş və Azərbayca nın İsmayıllı rayo nunun Lahıc kəndində yerləşir. .
Yaranması
1985-ci ildə Lahıc Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun nəzdində ictimai əsaslarla təşkil edilmiş Lahıc Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi, 1992-ci ildən dövlət statusu alaraq Lahıc Tarix- Diyarşünaslıq Muzeyi kimi fəaliyyət göstərir. Muzeyin özü Lahıcda "Ağaoğlu məscidi" kimi məşhur olan və 1914-cü ildə inşa edilmiş bir binanın içərisindədir. Muzeyin direktoru Əliyev Maarif Ağamehedi oğlu muzeyə eksponatların toplanmasında əhali arasında təbliğat aparırı. Muzeyin nümayəndəsi Kamilli Tofiq Kamil oğlu, 20–22 aprel 2009-cu il tarixlərində Bakıda keçirilmiş UNESCO / ICOM nəşrlərindən istifadə edərək muzey rəhbərliyi tərəfindən Azərbaycan Respublikası ndan muzey işi üzrə təlimçi-mütəxəssislər üçün milli təlimlərdə iştirak etmişdir.
Muzeyin eksponatları
Muzeydə 1336 ədəd eksponat qorunub saxlanılır. Bina 10 ekspozisiya və müxtəlif şöbələrdən ibarətdir. Müxtəlif mövzulara aid guşələr yaradılmışdır. Muzeyə gələn ziyarətçilərə 1000–dən çox eksponat təqdim edilir. Muzeyə əşya cəlb etmək üçün əhali ilə təbliğati söhbətlər aparılır. Muzey ə verilən əşya qeydiyyatdan keçirilərək fonda daxil edilir. Muzeydə 2000 il əvvələ aid saxsı nümunələri, 18-ci əsrdə mis əritməsində istifadə edilən körüklər, heyvandarlıq və ticarət lə əlaqəli digər parçalardan ibarət qədim sənətkarlıq nümunələrindən və yeraltı su xətti haqqında məlumatdan ibarətdir.
Mənlik
Mənlik; öz varlıq, bir kimsəni şəxsi edən şey, onu başqalardan ayıran əsas şey, özlük olaraq fərqli biçimlərdə tanıla bilinən bir anlayışdır. Daha geniş anlamda isə mənlik, özünə olaraq "mən"in obyekt olan "mən" haqqında düşünməsi olaraq ifadə ediləbilər.
Etimologiya
"Mənlik", türkcə "Benlik", rusca "Самость" sözləri almanca Selbst sözünün hərfi tərcümələridir.
Canlı Tereza (film, 1939)
Canlı Tereza — 1939-ci ildə Roberto Rossellini tərəfindən çəkilmiş qısametrajlı dramatik filmdir.
NGC 2167
NGC 2167, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktik dumanllıqdır. Göy üzündə Təkbuynuz bürcü istiqamətində yerləşir. RN tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Sobeskoqo, 100
Sobeskoqo, 100 —  Polşa paytaxtının Mokotov rayonunda yerləşən yaşayış kompleksi. 1970-ci illərin sonunda SSRİ-nin sifarişi ilə sovet diplomatlarının və səfirlik işçilərinin ailələrinin yerləşdirilməsi üçün tikilib. Şəhər əfsanələrinə görə, evdə KQB casusları yaşayırdı, buna görə də adi insanlar onu "Şpiqovo" (Szpiegowo, hərfi tərcümədə - Şpyonovo) adlandırırdılar.
Rusiya (SSRİ-nin varisi) və Polşa arasında Sovet İttifaqının dağılmasından sonra binanın mülkiyyət məsələsi dəfələrlə ortaya atılır. 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya təcavüzündən sonra tərk edilmiş kompleks Polşa hakimiyyəti tərəfindən ələ keçirilir və Varşava Şəhər Şurasının ixtiyarına verilir. Şəhər şurası binanı ukraynalı qaçqınların maraqları üçün istifadə edəcəyinə söz verir.
Tarixi
1974-cü ildə Sovet İttifaqı və Polşa Xalq Respublikası diplomatlarını mənzillə təmin etmək üçün müvafiq olaraq Varşava və Moskvada bir-birinə torpaq hüquqlarının verilməsi haqqında saziş bağlanılır. Moskvaya Varşavada doqquz torpaq sahəsi, o cümlədən Sobieski küçəsi 100 ünvanında torpaq sahəsi verilir. Lakin məlumatlara görə, bu sahənin mülkiyyət müqaviləsi heç vaxt notarial qaydada təsdiqlənməmişdir, ona görə də mülk rəsmi olaraq Polşa mülkiyyəti olaraq qalmışdır.
Kompleks polşalı memarlar Yanuş Novak və Pyotr Sembrat tərəfindən layihələndirilib. Tikinti 1977-ci ildə başlayıb və bir il sonra tamamlanıb. O, 100-ə yaxın mənzilin yerləşdiyi iki modernist beton çoxmərtəbəli binadan (yerüstü keçidlə birləşdirilmiş) ibarətdir. Bina və ona bitişik ərazidə yaşayış yerlərindən əlavə uşaq bağçası, telefon qovşağı, saç ustası, sauna, basketbol meydançası və kinoteatr da var idi. Bütün kompleks tikanlı məftillərlə və təhlükəsizlik kameraları ilə bərk polad və mərmər hasarla əhatə olunmuş, şərq hissəsində gölməçə yerləşirdi. Sobeski 100-dəki ev SSRİ-nin Polşadakı səfirliyinin əməkdaşlarının ailələri üçün verilib. Kompleksin sakinləri 1990-cı illərin ortalarında Sovet İttifaqının dağılmasından sonra onu tərk etmişlər, baxmayaraq ki, hələ də hasarlanmış və mühafizə olunmuşdu. 1998-ci ildə əmlak qısa müddətə ölkənin kommunist dövründən çoxlu sayda keçmiş Polşa agentlərini işə götürən Fart firmasına icarəyə verilir. 2000-ci illərin ortalarından 2017-ci ilə qədər kompleksdə yalnız Rusiya pasportu olanlar üçün açıq olan Club 100 gecə klubu fəaliyyət göstərirdi.
Bina və ona bitişik torpaq mülkiyyəti illərdir Polşa ilə Rusiya arasında mübahisələrə səbəb olmuşdur. Rusiya tərəfi dəfələrlə bu əmlaka sahib olduğunu iddia edərək ərazinin icarə haqqını ödəməkdən imtina edib. 2016-cı ilin oktyabrında Varşava Rayon Məhkəməsi Rusiya hökumətini əmlakı şəhərə qaytarmağa məcbur edən qiyabi qərar çıxardır. 2017-ci ilin aprelində həmin məhkəmə Rusiya hakimiyyətini əmlakın müqaviləsiz istifadəsinə görə 7,8 milyon zloti (təxminən 1,7 milyon avro) icarə haqqı ödəməyə məcbur edir.
2022-ci il aprelin 11-də səhər saatlarında məhkəmə icraçıları evə gələrək onun Varşava meriyası tərəfindən təmsil olunan Polşa dövlət xəzinəsinə təhvil verilməsini tələb etmişdir. Hadisə yerinə gələn Rusiya səfirliyinin konsulluq şöbəsinin rəhbəri binanın Rusiya diplomatik daşınmaz əmlakının obyekti olduğunu, Rusiya tərəfinin onun ələ keçirilməsinə razılıq vermədiyini bildirib. Lakin etiraza məhəl qoyulmur. Varşavanın rəhbəri Rafal Tşaskovski bildirib ki, bina “ukraynalı dostlarımıza” təhvil veriləcək. Kompleksin 2022-ci ildə Rusiyanın bu ölkəyə hücumundan sonra Ukraynadan gələn qaçqınların yerləşdirilməsi üçün istifadə ediləcəyi güman edilirdi. Ukraynanın Polşadakı səfiri Andrey Deşitsia ölkəsinin bu kompleksin uzunmüddətli icarəyə verilməsində maraqlı olduğunu bildirir və onun məktəb və ya Ukrayna mədəniyyət mərkəzi kimi istifadə oluna biləcəyini təklif edir.
NGC 6096
NGC 6096, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şimal Tacı bürcü istiqamətində yerləşir. Sb tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Smrzovka Hərbi Texnika Muzeyi
Smržovka Zirehli Maşınlar Muzeyi Çex Respublikasında Yablonec nad Nisoudan təxminən 4 kilometr şərqdə və Praqadan təxminən 95 kilometr şimal-şərqdə yerləşən hərbi maşınlar muzeyidir. Muzey Mərkəzi Avropanın ən böyük şəxsi tank kolleksiyasıdır.
Dey
Dey — İran və Əfqanıstanın rəsmi təqviminin onuncu ayı. Dey ayında 30 gün var. Bu ay dekabr ayında başlayıb yanvar ayında sona çatır. Dey qışın ilk ayıdır.
Ənvər Vəliyev
Vəliyev Ənvər Əliyulla oglu — Azərbaycan aktyoru, qiraət ustası, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi.
Həyatı
Ənvər Vəliyev 14 may 1945-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuş. 1951-ci ildə Bakı şəhəri Nərimanov rayonu 36 saylı orta məktəbə daxil olub 1960-cı ildə həmin məktəbi qızıl medalla bitirmişdir. Mirzağa Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Teatr İnistutuna Dram-Kino fakültəsi üzrə daxil olmuş və 1973-cü ildə həmin inisitutunu bitirmişdir. Elə həmin ildən uzun illər həmin universitetdə saxlanılaraq müəllim kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Səhnə danışığı kafedrasının dosenti idi.
2023-cü ilin mayında vəfat etmişdir.
NGC 2926
NGC 2926, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 30.48 sm (12 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 313
NGC 313 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduz. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. *2 tipli. tərəfindən ildə 182.88 sm (72 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Tesla Energy
Tesla Energy — baş ofisi Kaliforniya ştatının Frimont şəhərində yerləşən fotovoltaik sistemlər, batereya enerjisinin saxlanması məhsulları, eləcə də yaşayış, ticarət obyektləri üçün digər əlaqəli məhsul və xidmətlər istehsal edən, satan və quraşdıran avtomobil istehsalçısı Tesla Motors-un törəmə şirkəti.
2021-ci ildə şirkət 2020-ci ilə nisbətən 68% artımla 345 meqavatlıq (MVt) günəş enerji sistemləri istehsal edirdi.
Tarixi
Şirkət 30 aprel 2015-ci ildə Tesla Motors-un icraçı direktoru İlon Mask tərəfindən qurulmuşdur. Tesla 2016-cı ilin noyabr ayında SolarCity-ni aldı və Tesla Energy ilə birləşdirdi.
Ulduz Kəngərli
Ulduz Səttar oğlu Kəngərli (Kəngərlinski) (d. 28 sentyabr 1924, İrəvan, Ermənistan SSR) — texnika elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Ulduz Səttar oğlu Kəngərli (Kəngərlinski) 1924-cü il sentyabr ayının 28-də İrəvanda anadan olmuşdur.
1941-ci ildə 9-cu sinfi bitirdikdən sonra, artilleriya hərbi məktəbinə daxil olmuş, sonra zabit rütbəsində Ukrayna cəbhəsinə göndərilmişdir.
1947-ci ildə ordu sıralarından qayıtdıqdan sonra, Azərbaycan Sənaye İnstitutuna daxil olmuş, 1952-ci ildə (indiki Neft Akademiyası) Energetika fakültəsini, 1958-ci ildə isə Azərbaycan EA-nın aspiranturanı bitirmiş, namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş və texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır.
1958-1961-ci illərdə Sumqayıt şəhərindəki Elmi-Tədqiqat "Neftkimyaavtomat" Layihə İnstitutunda şöbə müdiri və Elmi-Tədqiqat Neft İnstitutunda laboratoriya rəhbəri işləmişdir.
Alim radioelektronika sahəsində tədqiqatlar aparmış, 17 dərslik və dərs vəsaitinin 218 elmi əsərin, 12 ixtiranın müəllifidir. 1983-cü ildə çap olunmuş "Rusca-azərbaycanca-ingiliscə radioelektronika terminləri lüğəti"nin (Cəmilə Kəngərli ilə birlikdə) müəllifidir. Ulduz Kəngərlinin yerinə yetirdiyi elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri respublikanın müxtəlif sənaye müəssisələrində  geniş tətbiq edilmişdir.
Ulduz müəllim respublikada elmipedaqoji kadrların hazırlanmasına xüsusi diqqət yetirmiş, kafedranın əməkdaşlarının elmi səviyyələrinin artmasına şərait yaratmışdır. Azərbaycan Respublikasında rabitə və informasiya texnologiyaları sahəsində böyük xidmətlərinə görə Böyük Vətən müharibəsi veteranı (bir sıra orden və medallarla təltif edilmişdir), əmək veteranı, texnika elmləri doktoru (1969), professor (1970). Ulduz Səttar oğlu Kəngərli 2008-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdünə layiq görülmüşdür.
Qızıl qətliamı
Qızıl qətliamı və ya Qızıl qırğını — 1933-cü ilin iyun ayında Şərqi Türkistan İslam Respublikasının uyğur və qırğız döyüşçülərinin yeni şəhər olan Yarkənddən Qaşqara doğru geri çəkilən hanlılardan ibarət Çin əsgərləri və huey əsgərlərinə hücum etməmək haqda müqaviləni pozduqları zaman baş vermişdir. Təxminən 800 huey və Çin əsgəri öldürülmüşdür.
Bəhmən (ay)
Bəhmən — İran və Əfqanıstanın rəsmi təqviminin on birinci ayı. Bəhmən ayında 30 gün var. Bəhmən qışın ikinci ayıdır.
Resessiya (geologiya)
Resessiya - dənizin quru ilə əvəz olunmadığı hallarda çöküntütop­lanmada fasilə. Güclü dib axınlarına məruz qalan, dənizdibi sahələrdə müşahidə olunur. Bu zaman bütün çöküntülər, hətta dəniz dibi də yuyulmaya məruz qalır. Belə sahələrdə çöküntülərin toplanmasına şərait yaranmır.
Bivayn çayı
Bivayn çayı —  Cənubi Afrika Respublikasının Kvazulu-Natal şəhərində yerləşən Ponqola çayının bir qolu. Əsas mənbəyi 2000 m-dən artıq olan Çay Utrextin şimalında — dağlıq ərazidədir. Çay Paulpietersburq və Vrayheid arasından axır və İtala Qeym Reservinin qərb sərhədində Ponqolaya qoşulur.
Şəlalə
Bivayn çayı üzərində böyük Adisali şəlaləsi vardır.
Su anbarı
Bivayn su anbarı 2000-ci ildə tikilib. Əkin sahələrinin suvarılması üçün nəzərdə tutulub. Sahibi "İmpala İstifadəçi Birliyi"dir.
GMA Network
GMA Network, Inc. (ümumi olaraq GMA olaraq bilinir) — Quezon City mərkəzli bir Filipin media şirkətidir. Əsasən radio və televiziya yayımında iştirak edir, müxtəlif media ilə əlaqəli müəssisələrdə iştirak edən törəmə şirkətlərlə. Mənfəətinin əksəriyyəti televiziya paylanması ilə əlaqəli tanıtım və marketinq gəlirlərindən əldə edilir. GMA, bazar kapitallaşması, şəbəkə əhatə dairəsi, reklam gəlirləri, auditoriya payı və işçi sayı baxımından Filippinlərin ən böyük media şirkətidir.
14 iyun 1950-ci ildə qurulmuş, hazırda iki milli televiziya şəbəkəsinə (GMA Network və GMA News TV), iki milli radio stansiyasına (Super Radyo DZBB 594 kHz və Barangay LS 97.1), iki regional radio şəbəkəsinə (Super Radyo və Barangay FM), ayrıca film istehsalı və paylanması (GMA Pictures), musiqi istehsalı və nəşri (GMA Music), istedadın inkişafı və rəhbərliyi (GMA Artist Center) və Filippinlərdə bir sıra internet və rəqəmsal yaxınlaşma texnologiyası (GMA New Media). Şirkət Filippin Fond Birjasında xalqa satılan bir şirkətdir.
Restit
Restit — qalıq anatektit süxur; tərkibcə prosesdə anatektik ərinməmiş kristallik qalıqdan: biotit ± hornblend + qranat ± kordiyerit + filiz mineralı + (bəzən) kvarsdan ibarət süxur. Anatektik temperaturda yenidən ərinməmiş metamorfik süxurlarla (amfibolitlər, mərmərlər, kvarsitlər və b.) birlikdə olur. Restit termini melanosom, kinsigit, skialit, relikt süxurlar anlayışlarına yaxındır.
Ağamirzə Gülməliyev
Ağamirzə Ağabəy oğlu Gülməliyev (2 aprel 2002; Qızıldaş, Qaradağ rayonu, Azərbaycan — 1 oktyabr 2020; Tap Qaraqoyunlu, Goranboy rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Ağamirzə Gülməliyev 2 aprel 2002-ci ildə Qaradağ rayonunun Qızıldaş qəsəbəsində Ağabəy Gülməliyevin ailəsində anadan olmuşdur. 2008-2019-cu illərdə Qaradağ rayon 180 nömrəli tam orta məktəbdə və 8 saylı peşə liseyində təhsil almışdır. Subay idi.
Hərbi xidməti
Ağamirzə Gülməliyev 6 iyul 2020-ci ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Bakı şəhər Qaradağ rayon üzrə Hərbi Komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdı. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, "N" saylı hərbi hissədə xidmət edirdi.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Ağamirzə Gülməliyev 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində atıcı olaraq iştirak etmişdir. Suqovuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Ağamirzə Gülməliyev 1 oktyabr 2020-ci ildə Suqovuşan döyüşləri gedişatında Goranboy rayonunun Tap Qaraqoyunlu kəndində yerləşən Kəhrilər xarabalığı istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ağamirzə Gülməliyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ağamirzə Gülməliyev ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Suqovuşan qəsəbəsinin işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Ağamirzə Gülməliyev ölümündən sonra "Suqovuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Xarici keçidlər
Suqovuşan haqqında
Beynəlmiləlçilik
Beynəlmiləlçilik və ya İnternasionalizm ( — "arasında" vənatio — "millət") — millətlər arasında dostluq və əməkdaşlığı təbliğ edən ideologiya.
Beynəlmiləlçiliyin müxtəlif variantları var: xüsusən, marksizmdəki proleter beynəlmiləlçilik, müxtəlif ölkələrin proletarlarının istismarçılara qarşı mübarizədə həmrəyliyi deməkdir. Bizim dövrümüzdə bu termin də özünü qloballaşmanın alternativ bir versiyasını təqdim etməyə çalışan solçu ideologiya kimi təqdim edir. Konsepsiya millətçiliyin ziddinə istifadə olunur.
Sovet ideologiyasında proletar beynəlmiləlçilik, bir tərəfdən, milli müstəsnalıq və şovinizm ideologiyası kimi başa düşülən "burjua millətçiliyinə", digər tərəfdən isə hər hansı bir millətin inkar edilməsi kimi başa düşülən "burjua kosmopolitizmi" nə bərabər şəkildə qarşı çıxırdı.
Marksizmdə internasionalizm
Marksizm ideologiyasında "proletar internasionalizm" anlayışı, imperialist dövlətlər və proletariat arasındakı ziddiyyətlərlə əlaqələndirilir. Kapitalizm altında beynəlmiləlçilik, zəhmətkeşlərin imperialistlərin apardığı müharibələrə, millətçilik və şovinizmə qarşı beynəlxalq həmrəyliyində və ümumbəşəri dəyərlərin müdafiəsində ifadə olunur. Sosialist inqilabının qələbəsindən sonra beynəlmiləlçilik kommunizmə aparan yeni cəmiyyətin ideologiyasının bir hissəsinə çevrilməlidir: sinifsiz bir cəmiyyət və (milli) dövlətin tükənməsi.
Bu məqsədlə, marksistlər 1914-cü ildən əvvəlki dövrdə sosialistlərin (sosial demokratların) iki beynəlxalq həmrəylik təşkilatı yaratdılar: Birinci İnternasiolist (1864–1876), sonra İkinci İnternasiolist (1889–1914).
İnternasionalizm və qloballaşma
Müasir bazar qloballaşması, tənqidçilərinin iddia etdiyi kimi, yalnız iqtisadi inteqrasiya ilə əlaqəli olduğu və siyasi və sosial cəhətlər kölgədə qaldığı üçün beynəlmiləlçi bir fenomen deyil. Üstəlik, qloballaşma nəticəsində qurulan iqtisadi sistem beynəlmiləlçilərin idealından fərqlənir. Xüsusilə Ümumdünya Federalist Hərəkatı üzvləri tərəfindən tutumlarında beynəlmiləlçi olaraq ifadə edilən müasir sol qanadlı anti-qlobalizm, "sosial həmrəyliyin qloballaşmasını" təbliğ edir; "başqa bir qloballaşma" (alternativ qloballaşma) fikri tez-tez irəli sürülür.
Lerik Tarix-Diyarşünaslıq Мuzeyi
Lerik Tarix-Diyarşünaslıq Мuzeyi - Lerik rayonunun tarixi, mədəni irsini təqdim edən və turistlər üçün maraq doğuran rayon daxilində muzey. Lerik rayonunun tarixini əks etdirən çoxlu sayda eksponat var. Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinə Sevil Fitat qızı Ağayeva rəhbərlik edir.
Muzey eksponatları
1983-cü ildən fəaliyyət göstərən M.Ə.Rüstəmov adına Lerik Rayon Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi Lerikin keçmiş və indiki tarixini eksponatlar vasitəsiylə nümayiş etdirir. Muzeydə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Lerikə üç səfərinə aid foto-stendlər və ulu öndər Heydər Əliyevin əsərləri və fotoları yer almışdır. Muzeydə rayonun arxeologiyasına, flora və faunasına, görkəmli şəxsiyyətlərini, alim və yazıçılarını, məişətini, tətbiqi sənət nümunələrini, Qarabağ şəhidlərini və Böyük Vətən Müharibəsi vetranlarını tanıtdıran  eksponatlar vardır. Ekspopnatlar arasında eramızdan əvvəl XIV-XII əsrlərə aid tunc xəncərlər, ox ucluqları, amuletlər və s. maddi mədəniyyət nümunələri vardır. Eksponatlar arasında - Morqan qardaşları Lerikə səfərlərini özlərinin yazdıqları kitablarda da qeyd ediblər: "Jan və Henri qardaşları bu zonaya səfərləri barədə "İrana elmi səfər" və "Sirli Şərq" kitablarında məlumat veriblər. Bundan əlavə, muzeydə ən məşhur eksponatlardan biri — dünyanın ilk uzunömürlü sakini kimi bilinən, 150 ildən çox ömür sürmüş Mahmud Eyvazovun "Dayandoldurum" tüfəngidir. Eləcə də Tunc dövrünə aid döyüş paltarları, bəzək əşyaları, əntiq məişət əşyaları və Daş dövrünə aid alətlər də bizim muzeydə qorunur.  Üç əsrlik tarix
Muzey binası
Binada: 2 otaq, 6 eksponat salonu vardır.
Səfər Verdiyev
Sə­fər Xəlil oğ­lu Ver­di­yev — Yardımlı və Kəlbəcər Rayon Partiya Komitəsinin I katibi; Azərbaycan SSR Ali Sovetinin VIII çağırış deputatı.
Həyatı
Səfər Verdiyev 1923-cü il­də Kəlbəcər rayonunun Yanşaq kən­din­də ana­dan ol­muş­dur.
Kəlbəcər Rayon Komsomol Komitəsinin I katibi işləmişdir.
Kəlbəcər Rayon Partiya Komitəsinin III katibi və I katibi vəzifələrində çalışıb.
Laçın rayonunda Ərazi Partiya Komitəsinin sədri, Yardımlı Rayon Partiya Komitəsinin I katibi də olmuşdur.
Şamaxı rayon XDS İK-nın sədri, Azərbaycan KP MK-nın plenumun üzvü, 2 çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı olub.
Böyük Vətən Müharibəsi veteranı idi.
Təltifləri
2 dəfə "Qırmızı Əmək Bayrağı", 2 dəfə "Şərəf Nişanı" ordenləri ilə təltif olunub.
Yaşar Qurd
Arşak Yaşar Qurd — erməni əsilli Türkiyə rok musiqiçisi. Kriptoermənilərin nümayəndəsi olan Qurd əsl mənşəyini yalnız qırx yaşında bilmişdir.
Həyatı
Yaşar Qurt 1968-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur. 1974–1989-cu illərdə İstanbulda orta məktəblərin birində təhsil almışdır. 1990-cı ildə Əskişəhər Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsinə daxil olmuş, oranı bitirmədən musiqi təhsili almağa başlamışdır. Yaşar Qurt universiteti tərk etdikdən sonra "Beyaz Yunus" adlı qrup yaratmışdır. 1994-cü ildə Kölndə "Sokak Şarkıları" albomunu çıxardıqdan sonra qrup Türkiyədə populyarlıq qazanmışdır..
2007-ci ildə qırx yaşında olan Yaşar Qurd atasından əslində milliyyətcə türk deyil, erməni olduğunu öyrənmişdir. Atasının dediklərindən sonra o, erməni dilini öyrənməyə başlamışdır. Əskişəhər Bundan sonra özü də erməni apostol xristianı kimi vəftiz olunmuş və özünə yeni Arşak adını qoymuşdur.
2007-ci ilin mayında Arto Tuncboyacıyanla birlikdə erməni əsilli jurnalist Hrant Dinkin xatirəsinə həsr olunmuş layihə təşkil etmişdir. Musiqiçilər Yaşar KurQ və Arto Tuncboyacıyanın qısaldılmış adları ilə adlandırılan "YaşAr" qrupunu yaratmışdılar.
NGC 2927
NGC 2927, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Şir bürcü istiqamətində yerləşir. SBb tipli. tərəfindən ildə 27.94 sm (11 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
NGC 7033
NGC 7033, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Peqas bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 5120
NGC 5120, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Sentavr bürcü istiqamətində yerləşir. *Grp tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
İsmayıl ağa Kəngərli
İsmayıl ağa Novruz ağa oğlu Kəngərli — polkovnik, Bəhruz Kəngərlinin ana babası.
1831-ci ildə yazılan kameral siyahıdan məlum olur ki, İsmayıl ağa 1820-ci ildə Naxçıvanda doğulub. İsmayıl ağanın anası Səkinə xanım I Ehsan xanın qardaşı Fərəc ağanın qızıdır.
İsmayıl ağanın hələlikdə şəxsi xidmət kitabçası tapılmadığından onun harada təhsil alması haqqında ətraflı heç nə deyə bilmirik. Amma 1843-cü ildə yazılan arxiv sənədindən məlum olur ki, İsmayıl ağa Polşanın Varşava şəhərindəki Zaqafqaziya müsəlman süvari polkuna naiblik edib. Digər arxiv mənbələri də bunu təsdiqləyir. 1843-cü ildə Novruz ağanın qraf İ.Paskeviçə yazdığı məktubda deyilir ki, qardaşı Hüseyn Sultan çox döyüşlərin iştirakçısı olmuşdur. O qeyd edir ki, öz oğlu İsmayıl ağanı qraf İ.Paskeviçin yanına göndərir. Xahiş edir ki, qraf İ.Paskeviç gənclərə təmənnasız yardım etsin. Digər bir sənəd isə general-mayor I Ehsan xana aid olan sənəddir. I Ehsan xan yazır: “Onun atası Novruz ağa tayfanın vəkilidir, oğlu isə süvari döyüşçülərin vəkili təyin edilsin”. Qraf İ.Paskeviç də I Ehsan xanın yazdıqlarını nəzərə alaraq İsmayıl ağanı Varşavada süvari döyüşçülərin polkuna vəkil təyin edib.
İsmayıl ağa 1865-1867-ci illərdə İrəvan bəy komissiyasının Naxçıvan qəzası üzrə üzvü olub. Kameral təsvirlərdə İsmayıl ağanın Şahbaz ağa (1860), Sultan ağa, Cümşüd paşa, Səlim bəy, Yusif paşa, Yaqub paşa, Cavid ağa, Əlimədət ağa, Fatma xanım, Cavahir xanım, Əzizə xanım və Bilqeyis xanım adlı övladları qeyd edilmişdir. 1891-ci ilə aid məhkəmə sənədlərinə əsasən onun vəfat etməsinin tarixinin təxminən 1887, yaxud 1888-ci ilə aid olduğunu müəyyənləşdirdik.
Yuxarı Açaluk
Coğrafiyası
300px|thumb|left|Yuxarı Açalukun görünüşü Kənd Açaluk çayının hər iki sahilində, regional mərkəz Malqobekdən 30 km cənub-şərqdə və Maqas şəhərindən 25 km şimal-qərbdə yerləşir.
Ən yaxın yaşayış məntəqələri: şimal-qərbdə - Qeyrbek-Yurt kəndi, şimal-şərqdə - Orta Açaluk, cənub-şərqdə - Barsuki və Plievo kəndləri, cənubda - Nazran şəhəri və cənub-qərbdə - Dolakovo və Kantışevo kəndləri. .
Açaluk çayı kəndin şimal kənarından axır. Çay əsasən yağışla qidalanır və buna görə yay fəslində tez-tez quruyur. Kəndin mərkəzində, şimal yamacını qəbiristanlıqlar tutan “Bur-boarz” məzarlığı var.
Kənd hər tərəfdən təpələrlə əhatə olunmuşdur və ərazi əsasən yüksəklikdədir. Açıq ərazilərdə tez-tez müxtəlif heyvan və bitki növlərinə rast gəlinir: dovşan, tülkü, dovşan, kəklik və s..
Etimologiyası
Kəndin adı yerləşdiyi vadidə axan Açaluk çayından gəlir. Lakin toponim adının dəqiq mənşəyi hələ müəyyənləşdirilməyib.
İnquş tədqiqatçıları Kodzoyev N. və Qazikov B. "Açaluk" termininin türk mənşəli olmasını irəli sürdülər. Belə düşünülür ki, monqol-tatar işğalı zamanı xanın yaxın adamlarından birinin çaya yaxınlaşaraq ondan bir qurtum su içdi və dedi: "Açalki". Bu söz türk dilində "acı-duzlu su" kimi tərcümə olunur.
Başqa bir versiyaya görə, burada çaya öz adını vemriş Kabarda şahzadəsi Açalukonun kəndi vardı.
Tarix
XIX əsrin əvvəllərində bu ərazi Kiçik Kabardanın bir hissəsi idi və kabardalılar tədricən qərbə doğru axan Açaluk çay vadisində yaşayırdılar.
Yerli məlumatlara görə, Bekovların nümayəndələrinin Yuxarı Açaluk kəndinə ilk məskunlaşanlar olduğu güman edilir. Çelikov, Çaniyev, Qoqiyev, Akiyev, Yevloyev və digər adları da daxil olmaqla 1820-ci illərdə mağaralı Bekov Çerxin rəhbərliyi ilə Bekov klanı 60 həyət ölçüsündə müasir kəndin ərazisində məskunlaşdı və ilk məskunlaşanlar dağın ətəyində yerləşdilər. Ən təpədə təhlükə olduqda bu barədə kəndlilərə tez bir məlumat verən bir gözətçi dayandı. Sakinlər növbə ilə kəndi qoruyurdular.
İnquş şairi və maarifçisi Tembot Bekov yazır: “Beləliklə, Bur-boarza ətrafında Açaluk kəndi quruldu. Yaşıl parça ilə bir buynuzu bükərək, Boer-Boarz ətrafında üç dairə düzəltdilər, ağ bir qoç kəsdilər; Hamının gözü qarşısında Camar Çerkje əlində bir fincan bal və ov tüfəngi tutaraq və ov tüfəngləri dualar söylədi. ”
İnsanlar tədricən bu yerlərə yerləşdilər, evlər tikdilər, ev təsərrüfatları qurdular. 1886-cı ildə Yuxarı Açalukda artıq 195 məhəllə var idi və demək olar ki, 1200 nəfər burada yaşayırdı.
1932-1934-cü illərdə İnquş kəndlərində, xüsusən də Açaluk kəndlərində dəhşətli bir qıtlıq oldu. Yuxarı Açalukda gündə bir dəfə çörək verilən yalnız bir yer olduğu bilinir. Bu qıtlığa güclü quraqlıq və sonrasında meydana gələn məhsul azlığı səbəb oldu.
1944-cü ilin fevralında inquş xalqı deportasiya edildikdən sonra dağlı İnquşetiya Gürcüstana birləşdi, düzənlik ərazi isə Qroznı bölgəsinə daxil olan Qalaşki bölgəsi istisna olmaqla Şimali Osetiya Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının bir hissəsi oldu. Yaşayış məntəqələrinin adları kütləvi şəkildə dəyişdirildi. 29 aprel 1944-cü ildə Açaluk rayonunun Nartovski rayonu, Yuxarı Açaluk kəndinin Yuxarı Asilik adlandırılması haqqında fərman verildi.
1957-ci ildə inquşlar əvvəlki yaşayış yerlərinə qayıtdılar. 1958-ci ildə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının yenidən qurulması ilə köhnə adlar yaşayış məntəqələrinə qaytarıldı.
Əhalinin milli tərkibi
2010-cu ildə aparılan siyahıya almaya görə Yuxarı Açalukun milli tərkibi belədir:
Maxima Group
Maxima Group — Baltikyanı ölkələrdə, Polşa və Bolqarıstanda fəaliyyət göstərən supermarketlər şəbəkəsi. Litva və Baltikyanı ölkələrin ən böyük ticarət şirkətidir. 2013-cü ildə buraya Litva, Latviya, Estoniya və Bolqarıstanda 508 mağaza daxil idi. Super mağazalar şəbəkəsi 65 mindən çox marka məhsulu təklif edir. Şirkətdə 30 mindən çox insan çalışır. Qərargahı Vilnüs şəhərindədir.
Maxima Lietuva
Maxima Qrupunun ən böyük hissəsidir. Bazarın 70% -ni tutur. GILD Bankers görə 2011-ci ilin ən qiymətli şirkətidir.
Maxima Latvija
2009-cu ildə Latviyanın ən böyük şirkətləri sıralamasında üçüncü olur. 2009-cu ildə gəliri ilə birinci (14,8 milyon Latviya lat) seçilir. 2009-cu ildə Latviyada ən populyar 8-ci marka sayılır. 2009 və 2010-cu illərdə Latviyada ən çox gəlir gətirən marka, 2010-cu ildə ən populyar markalar sıralamasında 6-cı və ən dəyərli şirkətlərin sıralamasında 8-ci yeri tutur. 21 noyabr 2013-cü ildə Riqanın mağazalarından birinin çökməsindən sonra 54 nəfərin ölümünə səbəb olan şirkətin nüfuzu sarsıldı.
Maxima Eesti
2011-ci ildə Maxima Eestinin bazar payı 13,3% artdı. 10 dekabr 2015-ci ildə Tallində ilk Maxima XXX mağazası açıldı.
Maxima Bulgaria
Şirkətin Maxima Bulgaria şirkəti və T-Market mağazalar şəbəkəsi təmsil edir. 2011-ci ildə bazarda artım 7,3% təşkil etmişdir.
Aldik
Maxima Groupun Polşa filialı.
Əbu Umamə əl-Bəhili
Əbu Umamə əl-Bəhili (, أبو أمامة الباهلي) — Məhəmməd peyğəmbərin səhabələrindən biri.
Bioqrafiya
Gənc olmasına baxmayaraq, onun çağırışına cavab verən və İslamı qəbul edən qəbilə yoldaşlarının hörmətindən zövq alırdı. Bəzi məlumatlara görə o, Xudeybiyyədə bir ağacın altında beyyət etmişdir.
O, Məhəmməd peyğəmbərin, Ömər ibn Xəttabın, Osman ibn Əffanın, Əli ibn Əbu Talibin, Muaz ibn Cəbəlin, Əbu Übeydə ibn Cərrahın və başqalarından çoxlu hədislər söyləmişdir. Onun Şəddad, Əbu Əmmar, əl-Qasim ibn Abdu-r-Rəhman və başqalarından rəvayət etdiyi 250-yə yaxın hədisləri Əl-Buxari və Müslümdən “Səhih” hədislər siyahısına daxil olmuşdur.
705-ci ildə vəfat etmişdir. İbn Əbdül-Bərr onun 700-cü ildə vəfat etdiyini və 91 yaşında olduğunu bildirir. Süfyan ibn Uyeynənin dediyinə görə, o, Məhəmməd peyğəmbərin Suriyada vəfat etmiş səhabələrindən sonuncusu olmuşdur.
Dabbe (film, 2006)
Dabbe — istehsalı, rejissorluğu və ssenaristliyi Həsən Qaracadağ tərəfindən olan türk istehsalı qorxu filmidir.
Film, Quran-i Kərimin Nəml surəsində yer alan, din alimlərinin nə olduğu haqqında tam fikirləri olmadığı Dabbetül Arz mövzusundadır və onu internet şəbəkəsi olaraq bildirir. Film, Türkiyə kinoteatrlarında 539 min 381 insan tərəfindən izlənmişdir.
Mövzu
Yeni 2006-cı ilə girmişkən, Amerika Birləşmiş Ştatlarında qəribə intihar hadisələri baş verir. Türkiyədə bunlara oxşar ilk hadisə İzmirin Səlcuq rayonunda meydana gəlir. İnternet ilə arası digər insanlara nisbətdə daha yaxşı olan Tarık, səbəbsiz yerə intihar etmişdir. Tarıkın yaxın dostları Səma, Handə və Cem komissar Süleyman tərəfindən sorğu olunur amma bir nəticə alınmır. İləriki günlərdə Cemə Tarıkın adresindən elektron poçt gəlir. Bir ölünün yaşayanlarla əlaqə qurması mümkündür? Bəs başka növ varlıqların virus kimi internet üzərindən yayılması? Dabbetül Arz ortaya çıxıb, həqiqətlər xəyalla qarışdığında mümkünsüz deyə bir şey də qalmayacaq.
Məryəm Vahidova
O, Beynəlxalq Fundamental Təhsil Universitetinin (IUFS) təşkilatçılığı ilə 11–12 noyabr 2014-cü il tarixlərində Sankt-Peterburqda keçirilən VI Dünya Elmi Konqresində Oksford Universitetindən fəxri fəlsəfə doktoru (Ph.D.) diplomu aldı. Elə orda Dostoyevskinin "Gözəlliyə görə. "Humanizm, Ədalət" medalı və "Şərəf və Cəsarət" ordeni ilə də təltif edilmişdir. 2017-ci ildə incəsənət və mədəniyyət sahəsində Fəxri Böyük Doktor Diplomunu almışdır (No 17 08 00041). 9 oktyabr 2018-ci ildə Jurnalistika və Ədəbiyyat üzrə Böyük Doktor diplomu alıb, Tacikistan Rəssamlıq Akademiyasının fəxri üzvü seçilib.
Həyatı
Məryəm Adıyevna Vahidova 15 oktyabr 1959-cu ildə Qazaxıstanda anadan olub. O, 1985-ci ildə N.K.Krupskaya adına Semipalatinsk Pedaqoji İnstitutunu bitirib. İxtisasca filoloqdur. Semipalatinskdə pioner rəhbərindən məktəb direktorluğuna (Jarmin rayonunun Uş-Biik kəndində) qədər karyera yolu keçmişdir.
Məryəm Vahidova 1977-ci ildən ictimai və siyasi fəaliyyətlə məşğuldur.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
300px|thumb|left|Məryəm Vahidova və [[Cövhər Dudayev]] Vahidova 1990–1993-cü illərdə Çeçenistan Respublikasında yaşayıb. 1990-cı ilin noyabrında Qroznıda Çeçen Xalqının birinci Ümummilli Konqresində (ÇXÜK) çıxış etmişdir. Bura o, konqresin təşkilat komitəsi tərəfindən xüsusi qonaq olaraq dəvət edilmişdir. Bu tədbirdə o, Cövhər Dudayevlə görüşmüşdür. O vaxtdan bəri onu ÇXÜK İcraiyyə Komitəsinə şəxsən daxil edən generalın fəal tərəfdaşı olmuşdur. 1991-ci ilin avqustunda, Dövlət Fövqəladə Vəziyyət Komitəsi zamanı Ağ Evin qarşısında barikadalarda dayanmışdı. Tankçılara ana dilində müraciət etmiş, müraciətinin səs yazısı parlamentin binasına hücumdan bir gün əvvəl orada çeçen tankçılar olma ehtimalına qarşı tank kolonunun qarşısında səsləndirilmişdir. Səs yazısında Vahidova tankçıları hücum əmrinə tabe olmamağa səsləmişdir. Ertəsi gün Ağ Evin eyvanından demokratiya müdafiəçilərinə müraciət etmişdir.
1991-ci ilin oktyabrında Estoniyada seçki ərəfəsində prezidentliyə namizəd C.Dudayev haqqında seçkilərdə generalın xeyrinə həlledici rol oynayan sənədli film çəkmişdir. Dudayev ona Çeçenistanın vitse-prezidenti vəzifəsini təklif etmişdir. M.Vahidova bu vəzifəni qəbul etməkdən imtina etdikdən sonra Çeçenistanda vitse-prezidentlik institutu ləğv edilmişdir. Yeni seçilmiş prezidentin yanında qalan Vahidova Dudayevlə birlikdə bütün hakimiyyət strukturunu şaquli şəkildə qurdu. Bura prezident administrasiyası, nazirlər, hökumət və mətbuat xidməti daxil idi. O, müvəqqəti olaraq C.Dudayevin şəxsi katibi və mətbuat katibi vəzifələrini götürmüşdü.
Çeçenistan Respublikası Prezidentinin adından, birinci müşavir Ramzan Göytemirovla birlikdə 1991-ci ilin dekabrında Çeçenistan Respublikası Elmlər Akademiyasının yaradılması üçün hazırlıqlara başladı. Dudayevin təqdimatına görə Akademiyaya görkəmli alim — fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, Moskva Dövlət Universitetinin Mexanika və Riyaziyyat fakültəsinin nəzəriyyə elastikliyi kafedrasının professoru İsrailov Muxadi Şahidoviç rəhbərlik edəcəkdi.
1992-ci ilin mart ayının sonundan etibarən Dudayevin komandasına qarşı çıxdı, lakin şəxsən ona dəstək olmağa davam etdi. Ramzan Göytemirovla birlikdə yaradılan Etnik Şuranın üzvü olaraq Çeçenistanda rusdilli əhalinin hüquqlarını müdafiə etdi. Siyasi tribuna kimi istifadə olunan respublika qəzetləri "Çeçen-İnquşetiyanın Səsi", "Çeçenistan Respublikasının Səsi" və müxalif "İmpuls" və "Spravedlivost" qəzetləri ilə əməkdaşlıq etdi.
1992-ci ilin yayında Çeçenistan müftisi Maqomed-Bəşir Arsanukayevlə bir qrupuda Məkkəyə həccə getdi.
1993-cü ilin payızında Ömər Avturxanovun başçılıq etdiyi müxalifətin əlləri ilə Mərkəzdən hazırlanan hərbi gücdən istifadə edərək dövlət çevrilişinin qarşısını aldı. O vaxt bütün mərkəzi media orqanları fəal şəkildə ondan "qatı anti-dudayevçi" imicini yaratmışdılar.
Elmi və publisistik fəaliyyəti
Müstəqil jurnalist kimi Aleksandr Puşkin, Mixail Lermontov, Lev Tolstoyun əsərlərinin tədqiqatçısıdır. Məryəm Vahidova Lermontov və Tolstoyun tərcümeyi-halında "Çeçen izi"nin aşkar edilməsi ilə məşğul olmuşdur.
"Elm və Din", "Sibir işıqları", "Vaynax", "Nana" və digər jurnallarda dərc olunmuşdur. Çoxsaylı siyasi, publisistik və tədqiqat məqalələrinin müəllifidir.
2004-cü ildən etibarən Moskva, Pyatiqorsk, Mahaçqala, Pekin və s. rus ədəbiyyatı üzrə keçirilən beynəlxalq elmi-praktiki konfrans və qurultaylarda iştirak edir. 2012-ci ildə şəxsi və ailə vəsaiti hesabına öz layihəsi əsasında 1812-ci il Vətən müharibəsinin qəhrəmanı general Aleksandr Çeçenskiyə Pskov vilayətinin Bezhanitsi şəhərinin mərkəzində abidə ucaltmışdır.
1812-ci il müharibəsi qəhrəmanı haqqında kitabların müəllifi olmuşdur. "Aleksandr Çeçenski, "Budur, bu qəhrəman! .." I cildi yazmışdır. Həmçinin M. Lermontov və L.Tolstoyun əsərlərində çeçen obrazları haqqında "Ata və Oğulun Dəhşətli Qisməti". (Nalçik, MMC "Tetragraf", 2013) əsərini yazmışdır.
2014-cü ildə Qroznıda Beynəlxalq Lermontov Elmi Konfransı təşkil etmiş və keçirmişdi. "Lermontov. Rusiya. Qafqaz: zamanda hərəkət" konfransının materialları əsasında oktyabr ayında "Lermontov. Rusiya Qafqaz. Zamanda hərəkət " adlı Beynəlxalq Elmi Lermontov (28–30 May 2014 Qroznı.) Konfransının Materiallarını dərc etdrimişdir (Nalçik. MMC "Tetragraph. 2014).
"Aleksandr Çeçenski" kitabına görə tarixçi və pedaqoq kimi Qaraçay-Çərkəz veteranları (təqaüdçülər) ictimai təşkilatı Rəyasət Heyətinin təklifi ilə 9 may 2015-ci ildə "Qələbənin 70 illiyi" xatirə medalı ilə təltif edilmişdir. ONF Fondunun "Həqiqət və Ədalət" ikinci Ümumrusiya jurnalist əsərləri müsabiqəsinin qalibi olub.
Şəxsi həyatı
Məryəm Vahidova ailəlidir. İki uşaq anasıdır.
Hatila vadisi Milli Parkı
Park
Hatila çayı Çorox çayının qoludur və dərəsi üzərində çoxsaylı şəlalələri olan dar, dik yamaclı, V şəkilli vadi yaratmışdır. Ərazidəki süxurlar əsasən vulkanik mənşəlidir və fərqli mənzərə yaratmış qeyri-adi geomorfoloji quruluşa və geologiyaya malikdir. Park təxminən 16 900 hektarlıq ərazimi əhatə edir. Vadinin aşağı hissələri quru və isti olsa da, yuxarı hissələri sərin və rütubətlidir və qışda qar örtüyü ilə örtülür. Vadi xüsusilə də orta və aşağı hissələrində sıx bitki örtüyünə malikdir. 1994-1997-ci illər arasında aparılmış botanik tədqiqat nəticəsində burada 87 fəsilə və 324 cinsə aid 769 bitki növünün mövcud olduğu müəyyən edilmişdir.