cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nikolay Danilevski
Əsas ideyaları
Avrasiyaçılar N. Y. Danilevskini nə qədər ideoloji rəhbər hesab etsələr belə, onların bəzi ideyalarının heç uyğun gəlmədiyini, tam fərqli olduğunu da müşahidə edirik. Belə ki, Danilevski Rusiyanı, Avrasiyanı, bütün slavyanları bir mədəni tipdə birləşdirərək slavyan mədəni-tarixi tipi kimi, Avrasiyaçılar isə Rusiyanı və rusları fərqli mədəniyyət və sivilizasiyaların sintezindən yaranmış "özünəməxsus Avrasiya mədəniyyətinin daşıyıcısı" kimi dəyərləndirirlər. Avrasiyaçıların yanaşmasında ruslar digər slavyan xalqlarından daha çox Şərq mənşəli monqol, Turan xalqları ilə siyasi-mədəni əlaqədə yaranmış sivilizasiyanı təmsil edirlər.
Adonis
thumb|right|250px|Cüzeppe Mazzuolinin müəllifi olduğu Adonisin ölümü heykəlində [[Çöldonuzunun Adonisə hücum çəkməsi təsvir olunub. (Ermitaj, Sankt-Peterburq)]] Adonis - Qədim Yunanıstanda və Finikiyada bitki və bərəkət tanrısı. Adonis təbiətin hər il canlanması ilə bağlıdır. Adonisə sitayiş e.ə. 2-ci minillikdən məlumdur. Aralıq dənizin dəki Finikiya koloniyalarında, sonradan Qədim Yunanıstanda, Babilistan, Suriya, Misir, Kipr və Lesbosda da yayılmışdır. Yunan mifologiyasına görə, Afroditanın sevgilisi idi. Rəvayətə görə, Adonisi qısqanc Artemidanın göndərdiyi çöldonuzu öldürmüşdür. Başqa bir rəvayətə görə, Apollon, oğlunun gözlərini çıxaran Afroditadan qisas almaq üçün Adonisi öldürmüşdür. Adonisə sitayişin xristianlığa təsiri olmuşdur. Antik incəsənətdə Adonis obrazı qəbirüstü relyeflərdə, həmçinin divar rəsmlərində və s. əksini tapmışdır. İntibah dövrü və barokko incəsənətində də Adonis ilə Afroditanın (Venera) məhəbbətindən və Adonisin ölümündən bəhs edən süjetlər həm təsviri sənətdə, həm də heykəltaraşlıqda geniş yayılmışdır.
Ara
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Əlvan rəngli, pilləvarı quyruqlu, iri bədənli (uz. 100 sm-ədək, çəkisi 1600 q-a -dək) və iri dimdikli quşlardır. Çoxunun başının yanlarında tüksüz hissələr var. Rəngində cinsi dimorfizm yoxdur. 6 cinsi, 17 növü məlumdur. Əsl aranın 8 növü var. Mərkəzi və Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayır; bəzi növlərinin arealı çox məhduddur. Meyvə və toxumlarla, həmçinin bitkilərin vegetativ hissələri ilə qidalanır. Monoqamdırlar, ağac koğuşlarında yuvalayıb 2–3 yumurta qoyurlar. Kəskin səsləri var; insan nitqini təqlid edə bilir. Çox vaxt qəfəslərdə və volyerlərdə saxlanır. Qəfəsdə saxlanılan bəzi aralar çoxalır və 80 ilədək yaşayır. Bəzi növlə rinin nəslinin kəsilmək təhlükəsi var. 4 növü BTMİ-nin "Qırmızı kitab"ına daxil edilmişdir.
Qumdərə (Bicar)
Qumdərə — İranın Kürdüstan ostanı Bicar şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 67 nəfər yaşayır (13 ailə). Əhalisini kürdlər təşkil edir.
Hideo Yoşizava
— Keçmiş Yaponiya futbolçusu və baş məşqçisidir.
Baş məşqçi karyerası
2005-ci ildən Yoşizava baş məşqçi kimi fəaliyyət göstərir. İlk olaraq Yaponiya Futbol Liqasının klublarından olan Honda və Ryukyu FK klublarını çalışdırmışdır. Sonralar Regional Liqada mübarizə aparan Matsumoto Yamaqa FK klubunun məşqçisi oldu. 2012-ci ildə isə Qaynare Tottori klubu ilə müqavilə imzaladı.
Mustafa Çəmənli
Mustafayev Mustafa Şura oğlu (Mustafa Çəmənli) — nasir, publisist, Əməkdar mədəniyyət işçisi (2018), 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü (1979).
Həyatı
Mustafa Çəmənli 1947-ci il sentyabrın 10-da Ağdam rayonunun Çəmənli kəndində anadan olmuşdur. İlk təhsilini doğma kəndində, daha sonra Mingəçevir şəhər məktəbində almışdır. Əmək fəaliyyətinə Mingəçevir maşın hissələri təmiri zavodunda qəlibçi kimi başlamışdır (1966-1969). Bakıda "Kommunist" nəşriyyatında çapçı köməkçisi, "Paris Kommunası adına gəmi təmiri zavodu"nda qəlibçi olmuşdur (1970-1972). ADU-nun jurnalistika fakültəsində təhsil almışdır (1972-1977). Təyinatla göndərildiyi "Yazıçı" nəşriyyatında redaktor, böyük redaktor, klassik ədəbiyyat və folklor redaksiyasının müdiri (1978-1988), nəşriyyatın nəsr redaksiyasının müdiri vəzifələrində işləmişdir (1988-1992). "Gənclik" nəşriyyatında baş redaktor vəzifəsində çalışmışdır (1992-2006). Bədii yaradıcılığa tələbəlik illərindən başlamışdır. İlk hekayəsi "Ləpirlər" 1973-cü ildə "Mingəçevir işıqları" qəzetində çap olunmuşdur. Povest hekayə və radiopyeslər qələmə almışdır. "Layla" (1985) pyes ssenarisi klublara, xalq teatrlarına göndərilmişdir. Milli musiqi ifaçılığı sənətinin təbliğinə görə Mətbuat Fondunun "Dan ulduzu" (1993) mükafatına, ön cəbhədə çıxışlarına və hərbi vətənpərvərlik ruhlu məqalələrinə görə Yazıçılar Birliyinin diplomuna (1993), "Xallı Gürzə" tarixi romanına görə "Yaddaş" milli mükafatına, Milli Mədəniyyəti Təbliği Mərkəzinin "Uğur-2008", "Ölüm mələyi" tarixi romanına görə Azərbaycan Republikası Mədəniyyət və Turizim Nazirliyinin "Qızıl Kəlmə" ədəbi mükafatına layiq görülmüşdür. 2010-cu ildə prezident təqaüdçüsü olmuşdur. Ədəbi bədii yaradıcılığı haqqında “Bir kitablıq söz” kitabı nəşr olunmuşdur (2017). “Mustafa Çəmənli: biblioqrafiya”. Azərbaycan Milli Kitabxanasının nəşri, 2017.
Əsərləri
Heydər Əliyev Fondunun aşağıdakı "Azərbaycan Respublikasının Xalq artistləri" albom kitablarının müəllifidir:
NGC 5504A
NGC 5504A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Naxırçı bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Broud-Pik
Broud-Pik ( ) — Pakistan ilə Çinin sərhəddində yerləşən, Himalayda dağ. Dəniz səviyyəsindən 8047 m hündürlüyü ilə dünyanın ən hündür 12-ci dağıdır.
İlk dəfə 1957-ci ilin iyun ayında Fritz Vintersteller, Markus Schmak, Kurt Diemberqer və Avstriya ekspedisiyasından Hermann Buhl tərəfindən fəth edilmişdir.
Coğrafiyası
Dağın beş zirvəsi var: Broud-Pik (8051 m), Qayalı zirvə (8028 m), Mərkəzi Broud-Pik (8011 m), Şimali Broud-Pik (7490 m) və Xarut Kangri (6942 m).
Tarixi
Boroud-Pikə ilk yüksəliş 8-9 iyun 1957-ci ildə Fritz Vintersteller, MarKus Schmak, Kurt Diemberqer və Markus Schmakın başçılıq etdiyi Avstriya ekspedisiyasından Hermann Buhl tərəfindən edildi. Komanda tərəfindən ilk cəhd mayın 29-da edildi. Fritz Vintersteller və Kurt Diemberqer 8,030 m hündürlüyə çatdı. Bu əlavə oksigen, bələdçi və ya baza düşərgəsi dəstəyi olmadan həyata keçirildi.
2007-ci ilin iyul ayında bir Avstriya alpinist komandası Broad zirvəsinə qalxdı və bir il əvvəl dağda vəfat etmiş Markus Kronthalerin cəsədini 8000 metrdən yuxarıda tapdı.
2009-cu ilin qış və yaz aylarında zirvə fəthi qeydə alınmadı. Bu dövrdə sadəcə Polşa-Kanada komandası tərəfindən bir qış ekspedisiyası təşkil edildi və yaz aylarında Kristina Kastaqnanın ölümü ilə nəticələndi.
2012-ci ilin yayında "Koroška 8000" Sloveniya komandasının beş üzvü (Qreqor Laçen başçılıq edirdi) əlavə oksigen və bələdçi olmadan dağı fəth etdi. Onlar 4 nömrəli düşərgədən zirvəyə gedən qarlı yolu izlədilər və zirvəni digər ekspedisiyalardan daha yeddi alpinistə açdılar. Onların hamısı 31 iyul 2012-ci ildə zirvə fəth etdilər.
5 Mart 2013-cü ildə Makey Berbeka, Adam Bieleski, Tomasz Kovalski və Artur Malek ilk qış yüksəlişini etdi. Broud-Pik qışda fəth edilmiş on ikinci və polşalı alpinistlər tərəfindən qışda ilk dəfə fəth edilmiş on səkkizinci səkkizminlik idi. Eniş zamanı Makiey Berbeka və Tomasz Kovalski Düşərgə 4-ə çatmadı (7400 m məsafədə) və itkin düşmüş elan edildi. Martın 7-də ekspedisiyanın rəhbəri Krzisztof Vayliski, 58 yaşlı Makiey Berbeka və 27 yaşlı Tomasz Kovalskinin diri-diri tapılması üçün heç bir şansın olmadığını söylədi. Martın 8-də hər iki alpinist öldü və ekspedisiya başa çatdı.
2013-cü ilin iyul ayında beş iranlı alpinistdən ibarət qrup cənub-qərb tərəfdən yeni bir marşrutla dağa qalxmağa cəhd etdi. Onlardan üçü - Aidin Bozorgi, Pouya Keivan və Moytaba Garahi müvəffəqiyyətlə qalxdılar, lakin enmə zamanı üçü də itkin düşərək öldü.
23 iyul 2016-cı ildə fransız Antoine Girardın Broud-Pikdən paraşütlü uçuşu ilə ilk dəfə bir paraşütçü 8000 metrlik zirvədən uçdu.
14 iyul 2019-cu ildə Pakistandan 17 yaşlı Şehroze Kaşif, iki HAP-ı Əkbər Hüseyni Sadpara və Abbasla birlikdə bu zirvəni fəth edən ən gənc şəxs oldu.
Jurnalistika tarixi
Jurnalistika tarixi müntəzəm olaraq məlumat toplamaq və yaymaq üçün xüsusi üsulların meydana gəlməsi ilə qeyd olunan texnologiya və ticarətin böyüməsini əhatə edir, bu da bir jurnalistika tarixini ortaya qoyduğu kimi, mövcud xəbərlərin dairəsinin daim artmasına səbəb olmuşdur. Mətbəə icad olunmamışdan əvvəl ağızdan gələn xəbər xəbərlərin əsas mənbəyi idi. Geri dönən tacirlər, dənizçilər və səyahətçilər materikə yeni xəbər gətirirdilər, bu da şəhərdən şəhərə yayılırdı. Bu cür xəbərin yayılması çox etibarlı deyildi və bu üsul mətbəənin ixtirası ilə öldü. Jurnalistlər qədim dövrlərdə məlumat yaymaq üçün daha çox qəzet lərdən istifadə etsələr də, XX əsrdə radio və televiziya, XXl əsrdə isə internet əsas vasitəyə çevrilmişdir. thumb|285x285px
İlk və əsas jurnalistika
Avropa
Avropa da intibah dövrünün başlaması ilə əlaqədar yarmarkalar keçirilən şəhərlərdə informasiya mərkəzləri yarandı. Həm də həmin şəhərlərdə əlyazma halında qəzetlər buraxılırdı və burda ticarət xəbərləri ilə yanaşı digər informasiyalara da yer verilirdi. "Qəzet" sözü də həmin dövrdə meydana gəlmişdir. Bu ad Venesiyada (İtaliyada) işlənən pul vahidinin adından götürülüb. İnformasiyalar hıəmin pula, yəni qazettaya satılırdı. Erkən müasir dövrdə (1500-1800) Avropanın, xüsusən də İtaliya nın hər yerində siyasi, hərbi və iqtisadi xəbərləri tez və effektiv şəkildə çatdırmaq üçün istifadə olunurdu.
Bu nəşrlərin heç biri müvafiq qəzetlərin müasir meyarlarına tam cavab vermirdi, çünki onlar adətən geniş ictimaiyyət üçün nəzərdə tutulmamış və müəyyən mövzularla məhdudlaşmışdı.
Xəbər nəşrləri tez-tez yayımlanan geniş tablo formatında çap olunurdu. Bu nəşrlər, eyni zamanda, tez-tez ağac şəkillərini özündə əks etdirən kitabçalar və kiçik bukletlər şəklində meydana çıxırdı. Savadlılıq səviyyəsi bu günlə müqayisədə aşağı idi və bu xəbər nəşrləri tez-tez ucadan oxunurdu.
1400-cü ilə qədər, İtalyan və Alman şəhərlərindəki iş adamları əhəmiyyətli xəbər hadisələrinin yazılı salnamələrini tərtib edir və onları iş əlaqələrində yayırdılar. Bu material üçün bir çap maşınından istifadə etmək fikri ilk dəfə 1600-cü illərdə Almaniyada ortaya çıxdı. İlk qəzetlər, Alman şəhərlərində, 1605-ci ildən başlayaraq isə Strasburqda ortaya çıxdı. "Avisa Relation oder Zeitung" 1609-cu ildən Wolfenbüttel-də nəşr olundu və tezliklə Frankfurt da (1615), Berlin də (1617) və Hamburq da (1618) qəzetlər quruldu. 1650-ci ilə qədər Almaniyanın 30 şəhərində aktiv qəzetlər var idi. Yarım illik bir xəbər salnaməsi, Latın dilində "Mercurius Gallobelgicus" 1594-1635 illər arasında Kölndə nəşr olundu, ancaq bu digər nəşrlər üçün nümunə sayılmırdı.
Xəbərlər XVII əsr Avropada yaxşı qurulmuş kanallar vasitəsi ilə bülletenlər arasında yayıldı. Antverpen Fransa, İngiltərə, Almaniya və Hollandiya nı birləşdirən iki şəbəkənin mərkəzi idi. Sevimli mövzular arasında müharibələr, hərbi işlər, diplomatiya və məhkəmə işləri və dedi-qodular yer alırdı.
1600-cü ildən sonra Fransa və İngiltərədəki milli hökumətlər rəsmi bülletenləri çap etməyə başladılar. 1622-ci ildə ilk İngilisdilli həftəlik jurnal "Bir Cümhuriyyət Xəbərləri" nəşr olundu və İngiltərədə 8-24 səhifəlik quarto formatında yayıldı.
19-cu əsrdə inqilabi dəyişikliklər
thumb|339x339px Bütün böyük ölkələrdə qəzetlər 19-cu əsrdə bir sıra texniki, iş, siyasi və mədəni dəyişikliklər səbəbindən daha vacib oldu. Yüksək sürətli preslər və ucuz ağac əsaslı xəbər buraxılışları böyük tirajları mümkün etdi. İbtidai təhsilin sürətlə genişlənməsi potensial oxucu sayının çoxalması demək idi. Siyasi partiyalar yerli və milli səviyyədə qəzetlərə sponsorluq edirdi. Əsrin sonlarına doğru reklam yaxşı quruldu və qəzet sahibləri üçün əsas gəlir mənbəyinə çevrildi. Bu, mümkün olan ən böyük tiraj əldə etmək üçün bir yarışa səbəb oldu. 1860-1870-ci illərdə Avropadakı qəzetlərin sayı təxminən 6000 səviyyəsində sabit idi; 1800-1870-ci illərdə qəzetlərin əksəriyyəti dörd səhifəlik redaktorlar, təkrar nəşrlər, roman və poeziyadan sitatlar və bir neçə kiçik yerli reklamdan ibarət idi. Onlar bahalı idilər və oxucuların çoxu son məsələyə baxmaq üçün bir kafedə toplanırdılar. Hər bir paytaxt şəhərində böyük milli qəzetlər var idi, məsələn London Times, London Post, Paris Temps və s. Onlar bahalı və Milli siyasi elita ya yönəldilmişdilər. Hər onillikdə basqılar daha da sürətləndi və 1880-ci illərdə avtomatik yazma ixtirası böyük bir səhər qəzetinin bir gecədə çap edilməsini mümkün etmişdi. Böyük bir mədəni yenilik, mütəxəssis reportyorlar tərəfindən idarə olunan xəbər toplanışının peşəkarlığı idi. Liberalizm mətbuat azadlığına gətirib çıxardı və hökumət senzurasına kəskin azalma ilə yanaşı qəzet vergilərinə son verdi. Mənfəətə maraq göstərən sahibkarlar getdikcə partiyaların mövqelərini formalaşdırmaqda maraqlı olan siyasətçiləri əvəz edir, buna görə daha böyük abunə bazası üçün dramatik çıxışlar yaranırdı. Qiymət bir quruşa düşmüşdü. Nyu-York da "Sarı Jurnalistika" sensasiya, komiks lər (onlar sarı rəngdə idi), komanda idmanına güclü vurğu, siyasi detalların və çıxışların işıqlandırılmasının azaldılması, cinayətkarlığa yeni bir vurğu və xüsusilə böyük şöbə olan geniş yayılmış reklam bölməsindən istifadə etdi. Əvvəllər qadınları ciddiyə almasalar da, sonradan onlara ailə və məişət, moda mövzularında çoxsaylı məsləhət sütunları verildi və reklam getdikcə onlara yönəldildi.
Fransa
1632-1815
Fransa dakı ilk qəzet "Gazette de France" 1632-ci ildə kralın həkimi Teofrast Renaudot (1586-1653) tərəfindən Louisin himayəsi ilə quruldu. Bütün qəzetlər əvvəlcədən nəşr olunan senzura ya məruz qaldı və monarxiya üçün təbliğat vasitəsi kimi xidmət etdi. thumb|258x258px Antik rejim dövründə ən məşhur jurnallar elm adamları üçün 1665-ci ildə qurulan "Mercure de France" və 1631-ci ildə qurulan "Gazette de France" idi. Jean Loret Fransanın ilk jurnalistlərindən biri idi. La Muse tarixinin üç cildində (1650, 1660, 1665) toplanmış "burlesque" adlandırdığı əsərdə 1650-dən 1665-ci ilə qədər musiqi, rəqs və Paris cəmiyyətinin həftəlik xəbərlərini yaydı.
Dövri nəşrlər Paris dəki mərkəzi hökumət tərəfindən senzuraya məruz qaldı. Onlar tamamilə siyasi cəhətdən sakit deyildilər - tez-tez kilsələrin sui-istifadə və bürokratik inamsızlığını tənqid edirdilər. İnqilab dövründə yeni dövri nəşrlər müxtəlif fraksiyalar üçün təbliğat orqanı kimi mərkəzi rol oynayırdılar. Jean-Paul Marat (1743–1793) ən görkəmli redaktor idi. Onun L'Ami du peeple qrupu Marat'ın nifrət etdiyi düşmənlərə qarşı aşağı təbəqələrin hüquqları üçün çox səy göstərdi, sui-qəsdə uğradıqdan sonra bağlandı. 1800-cü ildən sonra Napoleon sərt senzuranı zorla qəbul etdirdi.
XX əsr
John Gunther 1940-cı ildə Parisdəki 100-dən çox gündəlik qəzetdən ikisinin (L'Humanité və Action Française) dürüst olduğunu yazırdı. O, Bec et Ongles'in eyni vaxtda Fransa hökuməti, Alman hökuməti və Alexandre Stavisky tərəfindən subsidiya edildiyini və İtaliyanın 1935-ci ildə Fransız qəzetlərinə 65 milyon frank ödədiyini bildirdi. Fransa 1930-cu illərdə demokratik bir cəmiyyət idi, lakin xalqa xarici siyasətin kritik mövzuları qaranlıq qalırdı. Hökumət İtaliyanın və xüsusən də Nasist Almaniyasının təcavüzünə qarşı hökumətin xarici siyasətini dəstəkləmək, təbliğatı yaymaq üçün bütün medianı nəzarət altına almışdı. Hər biri ayrı-ayrılıqda 253 gündəlik qəzet var idi. Parisdə əsas götürülən beş böyük milli qəzetin hamısı xüsusi maraqların, xüsusilə də etirazları dəstəkləyən siyasi və iş maraqlarının nəzarəti altında idi. Hamısı venal idi, müxtəlif xüsusi maraqların siyasətini təşviq etmək üçün böyük gizli subsidiyalar alırdılar. Bir çox aparıcı jurnalist gizli şəkildə hökumətin əmək haqqı hesabında idi. Regional və yerli qəzetlər hökumət reklamlarından çox asılı idi. Beynəlxalq xəbərlərin əksəriyyəti əsasən hökumətin nəzarətində olan Havas agentliyi vasitəsilə yayılırdı.
Britaniya
1900-cü ilə qədər İngiltərədəki işçi sinfi də ən böyük auditoriyaya yönəlmiş populyar jurnalistikaya müvəffəq olduğunu sübut edib reklamdan qazanc əldə etdi. 1912-ci ildə Həmkarlar ittifaqı və əmək hərəkatının ilk gündəlik qəzeti olaraq "Daily Herald" nəşr olundu.
Savadlılıq kəskin şəkildə artdıqca, xəbərlərə sürətlə artan tələbat, fiziki ölçüdə dəyişikliklərə, vizual cazibə, müharibə hesabatlarının ağır istifadəsi, sürətli yazı tərzi və teleqraf sayəsində sürətli bir şəkildə yayımlanmasına diqqəti artırdı. Yeni xəbər yazma tərzi ilk dəfə 1900-cü ildə Midland Daily Telegraph vasitəsilə əyalət mətbuatına yayıldı.
19-cu əsrin əvvəllərinə qədər 52 London qəzeti və 100-dən çox başqa kitab var idi. 1802 və 1815-ci illərdə qəzetlərə vergi üç, sonra dörd pensiyaya qaldırıldı. Bu haqqı ödəmək istəyən və ya istəməyən, 1831 ilə 1835 arasında yüzlərlə qəzet meydana çıxdı. Onların əksəriyyətinin siyasi tonu inqilabçı idi. Onların nəşrçiləri cinayət məsuliyyətinə cəlb edildi, lakin bu, onlardan qurtula bilmədi. İlk olaraq 1836-cı ildə və 1855-ci ildə qəzetlərdə verginin tamamilə ləğv edilməsini parlamentdəki işi müdafiə edən Milner Gibson və Richard Cobden idi. 1836-cı ildə möhür vergisi bir qəpiyə endirildikdən sonra 1854-cü ilə qədər ingilis qəzetlərinin tirajı 39.000.000-dən 122.000.000-ə yüksəldi; Dəmir yolu nəqliyyatında və teleqraf rabitəsində texnoloji irəliləyişlər artan savadla birlikdə daha da çoxaldı.
Birinci Dünya Müharibəsi illərində qəzetlər ən yüksək həddə çatdılar. 1914-cü ilə Northcliffe İngiltərədəki səhər qəzet tirajının 40 faizini, axşam 45 faizini, bazar günü tirajının 15 faizini idarə edirdi.
Almaniya
1445-ci ildə alman alimi İohan Qutenberqi n ixtira etdiyi çap maşını Avropa da sivilizasiyanın inkişafına kömək etdi. İ.Qutenberqin ixtirası kitab çapında kütləviliyə atılan ilk addım idi. 1605-ci ildə Almaniyanın Auqsbur şəhərində "Avizo-Relation oder Zeitinq" adlı həftəlik ikinci qəzet nəşrə başlayır və informasiyalara geniş yer verir. 1617-ci ildə Berlin də yeni qəzetlər işıq üzü görür. Almaniyada 1609-1700-cü illərdə 200-ə yaxın qəzet çıxırdı. Almaniyada ilk jurnal 1685-ci ildə nəşr edilən "Monabarauç"dur. 1689-cu ilə kimi nəşr olunan bu jurnal bir sıra başqa jurnalların da çıxmasına təkan verdi.
1933-cü ildə Hitler in hakimiyyətə gəlişi Almaniya da mətbuatın vəziyyətini çətinləşdirdi. Belə ki, bir sıra qəzetlər bağlandı, nəşr olunanlarsa, Hitler hakimiyyətinə qulluq edirdi.
Danimarka
1666-cı ildə Danimarka jurnalistikasının atası Anders Bording bir dövlət qəzetinin əsasını qoydu. Qəzeti çıxarmaq üçün kral imtiyazı 1720-ci ildə Joachim Wielandt-a verildi. Universitet səlahiyyətliləri senzuranı ələ aldılar, amma 1770-ci ildə Danimarka, dünyada ilk olaraq mətbuat azadlığı nı təmin edən xalqlardan biri oldu.
1834-cü ildə fikirdən çox faktiki xəbər məzmununa əhəmiyyət verən ilk liberal qəzet çıxdı. Qəzetlər Danimarkada 1848-ci il inqilabı na dəstək oldu. 1849-cu ilin yeni konstitusiya sı Danimarka mətbuatını azad etdi. Qəzetlər 19-cu əsrin ikinci yarısında çiçəkləndi, ümumiyyətlə, bu və ya digər siyasi partiyaya və ya həmkarlar ittifaqına bağlandı. Yeni xüsusiyyətlər və mexaniki texnikalar gətirən modernləşmə 1900-cü ildən sonra ortaya çıxdı. 1901-ci ildə gündəlik tiraj 500 min, 1925-ci ildə 1,2 milyona çatdı. Alman işğalı qeyri-rəsmi senzura gətirdi; bəzi qəzəbli qəzet binaları nasistlər tərəfindən partladılmışdı. Müharibə illərində yeraltı təxribata və müqavimətə təşviq edən 550 qəzet - kiçik, gizli surətdə çap vərəqələri çıxardı.
Danimarka mətbuatının tarixşünaslığ ı elmi araşdırmalarla zəngindir. Tarixçilər ayrı-ayrı qəzetlərin mənbəyi, məzmunu, auditoriyası, mediası və təsiri baxımından öyrənilə bilən etibarlı analitik qurum olduğunu taparaq, Danimarkanın siyasi, sosial və mədəni tarixinə dair açıqlamalar verdilər.
Rusiya
Rusiya da dövri mətbuatın tarixi XVlll əsrin əvvəllərinə gedib çıxır. Bu dövrdə l Pyotrun apardığı islahatlar nəticəsində "Vedomosti" qəzeti nəşrə başladı. Rusiyada ilk jurnal olan "Yejemesyaçnısye soçineniya" bir sıra nöqsanlarına baxmayaraq, gənc jurnalistlərin, yazıçı və şairlərin yetişməsində mühüm rol oynadı. XVlll əsrin 50-ci illərində rus jurnalistikası öz inkişafının yeni mərhələsinə qədəm qoydu. Bu da xüsusi jurnalların nəşrə başlaması idi. İlk belə jurnal 1759-cu ildə nəşr edilən "Trudolyubivaya pçela" jurnalı idi. Bundan sonra bir neçə belə jurnal yarandı.
Radio və televiziya
Radio yayımının tarixi 1920-ci illərdən başlayır və 1930-1940-cı illərdə zirvəyə çatıb. Eksperimental televiziya İkinci Dünya Müharibəsi ndən əvvəl öyrənilmiş, 1940-cı illərin sonlarında fəaliyyətə başlamış və 1950-1960-cı illərdə geniş yayılmışdır.
Aslanbek Abdulhacıyev
Aslanbek Abdulhacıyev — İçkeriyanın hərbi lideri, Çeçen İçkeriya Respublikasının silahlı qüvvələrinin briqada generalı. Budyonnovskdakı basqının təşəbbüskarlarından və liderlərindən biri. Çeçen müqavimətinin ilk on liderindən biri, gürcü-abxaz və hər iki Çeçenistan müharibəsinin iştirakçısı.
Bioqrafiyası
Aslanbek Abdulhacıyev Çeçen-İnquş MSSR Şali rayonunun Qermençuk kəndində Böyük Vətən müharibəsi iştirakçısı Saypi Abdulhacıyevin ailəsində anadan olmuşdur. Aslanbek orta məktəbi bitirərək sovet ordusunda xidmət edir. Ordudan tərxis olunduqdan sonra müxtəlif işlərdə çalışır. 1991-ci ildə Çeçen inqilabında, 1992-ci ildə Qafqaz Dağlı Xalqları Konfederasiyasının qüvvələrinin tərkibində Abxaziyadakı silahlı münaqişədə iştirak etmişdir. O, həmdə Çeçen İçkeriya Respublikasının "Briqada generalı" titulunu daşıyırdı. 1994-cü ilin noyabr ayından Dudayev tərəfindən silahlı qarşıdurma zamanı təyin edilmiş Şali və Vedeno rayonunun komendantı, Çeçen İçkeriya Respublikası Silahlı Qüvvələrinin səhra komandiri və Şamil Basayevin nümayəndəsi olur. 1995-ci ildə Budyonnovskdakı terror aktında iştirak etmişdir. Bəzi məlumatlara görə, o, Raduyevin Kizlyara basqınında da iştirak edir. 1996-cı ilin avqustunda Aslambek Abdulhaciyev Qroznıya hücum edən dəstəyə komandanlıq etmiş və Çeçenistan paytaxtı yaraqlıların nəzarətinə keçdikdən sonra şəhərin komendantı təyin edilmişdir. O, İçkeriya parlamentinə seçildikdən sonra hətta onun spikeri olmaq istəmiş, lakin bu yeri Aslan Masxadovun dəstəklədiyi Ruslan Əlihacıyev tutmuşdur. Bir il parlamentin deputat olmuşdur.
1997-ci ilin aprelindən Çeçenkontrakt konserninin baş direktoru olur.
1999-2000-ci illərdə onun tabeliyində olan 60-80 nəfərlik bir dəstə Urus-Martan və Şali rayonunun qərbində yerləşdirilir. Qafqaz mücahidlərinin birləşmiş qüvvələrinin Ali Hərbi Məclisi Şurası adlı terror təşkilatının üzvü olmuşdur. 1999-2000-ci illərdə öz dəstəsi ilə Qroznı uğrunda döyüşdə iştirak edir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin müstəqilliyinin böyük dövlətlər tərəfindən tanınması münasibətilə güzəştlər haqqında qanun
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin müstəqilliyinin böyük dövlətlər tərəfindən tanınması münasibətilə güzəştlər haqqında qanun - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin beynəlxalq aləmdə de-fakto tanınması münasibətilə həyata keçirilmiş humanizm aktı.
Qanunun qəbul edilməsi
Bu barədə qanun 1920-ci ilin fevral 9-da Azərbaycan parlamenti tərəfindən qəbul edilmişdir. Qanuna əsasən, 1920-ci il yanvarın 11-də Azərbaycanın müstəqilliyinin Antanta ölkələri tərəfindən de-fakto tanınması münasibətilə, cinayət törətmiş şəxslər və vergiödəyənlər barəsində müəyyən əsaslarla güzəştlər elan edilmişdi. Üç hissədən (ümumi, hərbi və vergilər) ibarət olan qanun Azərbaycanda yaşayan əcnəbilərə də şamil olunurdu.
Fatimilər xilafəti
Fatimilər xilafəti (, əl-Xilafa əl-Fatimiyyə) — Fatimilərin idarə etdiyi hərbi-teokratik dövlət. Şimali Afrikada yaranmışdır. Antifeodal xarakter daşıyan ismaililər hərəkatının genişlənməsindən istifadə edən ilk Fatimi xəlifəsi Ubeydullah əl-Mehdi (909–934) ərəb və bərbər tayfalarının köməyi ilə Əğləbiləri hakimiyyətdən salaraq Fatimilər xilafətinin əsasını qoymuşdu. O, az bir muddətdə Mərakeş istinsa olmaqla bütün Şimali Afrikanı tutmuşdur. Yarım əsr sonra Misir və Suriya da Fatimilər xilafətinə daxil edilmişdir. 969-cu ildə Fatimi sərkərdəsi Cauhər Misiri tutmuş və Qahirə şəhərinin əsası qoyulmuşdur. 973-cü ildə ildə Qahirə xilafətin paytaxtı elan edilmişdir. X əsrin sonunda Fatimilərin hakimiyyəti Suriyadan Mərakeşə qədər yayılmışdı.
Fatimi xəlifələri (xəlifə eyni zamanda ismaili imamı sayılırdı) tədricən feodal hakimlərinə çevrilmişdilər. X əsrin sonlarında, xüsusən xəlifə Əzizin (975—996) dövründə məhsuldar qüvvələrin artması, əkinçiliyin inkişafı, sənətkarlıq və ticarətin genişlənməsi nəzərə çarpırdı. XI əsrin ortalarında Fatimilər xilafəti zəifləmiş, 1048-ci ildə Şimali Afrika Fatimilər xilafətindən ayrılmışdır. XII əsrin ortalarına qədər normanlar Siciliya, Malta, Tripoli, Mehdiyyə və s. şəhərləri zəbt etmişdilər. Suriya səlibçilərin, sonra isə səlcuqların hakimiyyəti altına girmişdir. 1169-cu ildə Fatimilər xilafətində vəzir təyin olunmuş Səlahəddin Əyyubi 1171-ci illə hakimiyyəti ələ keçirmiş və Misirdə Əyyubilər sülaləsinin əsasını qoymuşdur.
Hacı Zeynalabdin Tağıyev
Hacı Zeynalabdin Tağı oğlu Tağıyev — Azərbaycan milyonçusu, mesenat, Rusiya imperiyasının Həqiqi Dövlət Müşaviri, müsəlman Şərqində ilk qızlar məktəbinin (Tağıyevin qızlar məktəbi) yaradıcısı. II və III dərəcəli laureatı.
Həyatı
thumb|296x296px|Hacı Zeynalabdin Tağıyev və uşaqları
Erkən illəri
Hacı Zeynalabdin Tağıyev 1838-ci ildə (başqa mənbədə isə 1823-cü ildə ) Bakıda kasıb başmaqçı Məşhədi Məhəmməd-Tağının ailəsində anadan olmuşdur: o Miyanə mahalının məşhur Tikmədaş kəndində dünyaya gəlmiş, gənc yaşında Şamaxıya gələrək məskunlaşmış, yetkin dövründə Bakıya köçmüş, burada (Bilgəh kəndindən olan xanımla) evlənmişdir. Zeynalabidinin anası Ümmü-xanım onun 10 yaşı olanda vəfat edir. İkinci nikahdan atasının daha beş övladı dünyaya gəlir.
Kiçik Zeynalabdin uşaqlıqdan təmkinli və zəhmətkeş idi. On yaşında atası onu bir bənnanın yanına usta köməkçisi işinə qoyur. 12 yaşına çatanda o artıq daş yonurdu, 15 yaşında ikən bənnalıq etməyə başlamışdı. Bir müddətdən sonra Tikinti ustası və təşkilatçısı kimi tanınmağa başlayır. Müəyyən qədər vəsait toplayaraq Tağıyev artıq 20 yaşında ev tikintisi və daşyonma işləri təşkil edir. Özünün sonrakı tikinti işlərinə də şəxsən nəzarət edirdi. Tikdirdiyi binalarda, məsələn, özünün yaşadığı binada və şəxsən açdırdığı qızlar məktəbinin binasında onun dəsti-xətti hiss edilir.
Şəxsi həyatı
Hacı Zeynalabdin iki dəfə evlənmişdir. Birinci həyat yoldaşı öz əmisi qızı Zeynəb xanım idi. Zeynəb xanımdan onun iki oğlu, bir qızı olmuşdur. Oğlanları: İsmayıl, Sadiq və qızı Xanım. İkinci həyat yoldaşı məşhur general leytenant Balakişi bəy Ərəblinskinin qızı Sona xanım idi. Ərəblinskinin iki qızından böyüyü Hacının oğlu İsmayılın həyat yoldaşı idi. Hacı oğlugildə olarkən Balakişi bəy Ərəblinskinin kiçik qızı Sonanı görüb, bəyənmiş və onunla evlənmişdir. Yəni Hacı öz oğlu ilə bacanaq idi. Sona xanım 16 yaşında ikən 73 yaşlı Tağıyevə ərə verilmişdi. Balakişi bəy Tağıyevin mülkünə ortaq olmaq üçün kiçik qızını Hacıya vermişdi. Sona xanımdan Tağıyevin üç qızı və iki oğlu olmuşdur. Qızları: Leyla, Sara və Sürayya. Oğlanları Məhəmməd və İlyas. Məhəmməd "Dikaya diviziya"-nın zabiti olarkən Lənkəranda özünü öldürmüş, İlyas isə xəstəliyə tutularaq ölmüşdür.
"Yeni Kafkasya" jurnalında Leyla Əsədullayevin adına rast gəlinir. "Hacı Zeynalabdin Tağıyevin vəfatının birinci ildönümü" adlı xəbərdə qeyd olunmuşdur: Bundan bir il əvvəl Bakıda Azərbaycan xeyriyyəçilərindən Hacı Zeynalabdin Tağıyev vəfat etmişdir. Ötən cümə qızı Leyla xanım və yeznəsi Əsədullahzadə Əli bəy tərəfindən mərhumu yad etmək üçün Teşvikiyə məscidində mövlud oxunulub. Mövludda Azərbaycan qaçqınları ilə yerli türklər də iştirak ediblər.
Leyla Əsədullayevin adına "Qurtuluş" jurnalında da rast gəlinir. Belə ki, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ilə Şimali Qafqazın liderlərindən Heydər Bammat arasında olan qarşıdurma ilə bağlı bir xəbərdə onun adı keçmiş, məktubu yayımlanmışdır: Başda mərhum Əlimərdan bəyin ailəsi olmaqla, azərbaycanlılardan bir çoxu onlara göndərilmiş Parisdə çıxan "Qafqaz" məcmuəsini qəbul etməyərək geri gönədriblər. Onlardan bir qismi banderolun arxasına "gəldiyi yerə qaytarılır" qeydi ilə yetinməyərək məcmuənin müdiri Heydər Bammata bu hərəkətlərinin səbəbini xüsusi qeyd etməyi lüzum görüblər. Buna nümunə olaraq, Azərbaycanın məşhur simalarından mərhum Hacı Zeynalabdin Tağıyevin qızı hörmətli Leyla xanım Əsədullahın məcmuə idarəsinə göndərdiyi məktubun surətinin özünün icazəsilə dərc edirik: "Çox möhtərəm Heydər bəy! "Qafqaz" məcmuəsini geri göndərirəm. Onu diqqətlə oxudum. Fəqət orada, fikrimcə, Qafqazın ortaq işinə zərər verən nifərtlə dolu çıxışlardan başqa məni maraqlandıracaq bir şey tapmadım. Bundan başqa, evimdə nə oxumaları ilə məşğul olduğum gənclər yetişir. "Qafqaz"ı oxumaq isə ruhun vətənsevərliyi üzərində ancaq mənfi təsir göstərər. Hörmətlə, L.Əsədullah"
Fəaliyyəti
Sonradan o özünü ticarətdə və yüngül sənayedə də sınayır. Hər ikisində qabiliyyəti ilə uğur qazanır, dükanlara və manufakturaya sahib olur. O, həm də Bakı neftini, Xəzər dənizi və Qafqaz dəmir yolu vasitəsilə ixrac edən ən böyük sahibkarlardan idi. Məqsədyönlü tədbirləri nəticəsində Tağıyev Azərbaycan iqtisadiyyatının müstəmləkə xarakterinə zərbə vuran, onu sındıran ilk milli sənayeçiliərdən idi.
Neft sənayesi və nəqliyyat
1870-ci ildə Tağıyevin artıq iki qazanxanadan ibarət kerosin zavodu var idi. Kerosin zavodu ilə yanaşı o, 1872-ci ildə "Hacı Zeynalabdin" şirkətini yaradır.
1872-ci ildə neftli torpaqlar hərraca qoyulduqda Tağıyev də iki ortağı ilə birlikdə Bibiheybətdə icarəyə torpaq götürüb, buruq quraraq quyu qazmağa başlayır, lakin beş il ərzində heç bir nəticə olmur, xərclər artır, neft isə çıxmırdı. Ortaqlar "zərərli biznesdən" çıxmaq qərarına gəldilər. Zeynalabdin isə onlar tərəfindən qoyulan kapitalı qaytarmaq məcburiyyətində idi. Buna baxmayaraq o, inadla "qara qızıl" axtarmağa davam edirdi. 1878-ci ildə dörd quyudan birində neft fontan vurdu. Bu hadisə həmin andan Z. Tağıyevin şirkətini neft sahəsində öndə gedən müəssisələr sırasına çıxardı. Nəticədə onun gəlirləri sürətlə artmağa başlayırdı. Üç il sonra Balaxanıda və Bibiheybətdə yerləşən 30 desyatin neft verən torpaq, neft məhsullarının daşınması üçün iki şxun, Tsaritsında (indiki Volqoqrad), Nijni Novqorodda, Moskvada anbarlar, iki – ağ neft və sürtgü yağı zavodu Tağıyevin şirkətinə məxsus idi. Şirkətin illik səmərəliliyi 1 milyon barelə yaxın xam və emal edilmiş məhsul təşkil edirdi.
Onu Bakıdakı müsəlman, rus, erməni və yəhudi cəmiyyəti xeyriyyələrinin hamısı özlərinə fəxri sədr seçmişdilər. Bu dövrlərdə Bakı əsl neft səltənətinə çevrilmişdi. Bakı ətrafındakı kəndlərdə torpaqlar Rusiyadan və xaricdən gəlmiş sərmayədarlar tərəfindən alınıb, onlarda neft buruqları ucaldılırdı. Bu Hacını da maraqlandırır və podratçılığı buraxaraq, neft işinə qurşanır.
"Mazut" şirkətinin yaranması ilə əlaqədar, yerli varlılardan Çolaq Ağabala Quliyevin başçılığı ilə "Bakı-Batum" neft kəməri aksioner şirkətini yaradırlar. O zaman üçün nəhəng inşaat hesab edilən bu neft kəməri Bakıdan başlayaraq Kür düzənliyindən keçib, Qafqaz dağlarının ətəyini və Suram qalasının yamacını aşıb, Reon düzənliyindən ötərək 800 kilometr məsafədə uzanıb Xəzər sahilini Qara dəniz sahili ilə birləşdirəcəkdi. Bakı nefti okeanlara, uzaq-uzaq ölkələrə, beynəlxalq bazarlara yol açacaqdı. Kəməri uzatmağa 1897-ci ildə başlayıb, 1907-ci ildə tamamlamışdılar. 29 oktyabr 1897-ci ildə Londonda "Rusiya nefti və maye yanacağın hasil edilməsi cəmiyyəti" (və ya "Oleum") təsis olunarkən Z. Tağıyev Şuranın 6 üzvündən biri olur.
Bundan başqa Tağıyev "Kaspi" birliyi ilə əməkdaşlığını sürətli inkişaf etdirir ki, orada da o,1889-cu ilə qədər 738 pay haqqına, müxtəlif illərdə 100-dən 250-yə qədər fəhlənin çalışdığı 3 gəmiyə, iki quru doka (Q. Ş. Dadaşovla birgə) və körpüyə sahib idi.
Toxuculuq sənayesi
1897-ci ildə neft mədənlərini Britaniya şirkətlərindən birinə satan Tağıyev qeyri-neft sektoruna sərmayə qoyur. 1900-cü ildə isə Qafqazda ilk toxuculuq istehsalatı olan toxuculuq fabriki açır. Onun inşa etdirdiyi Bakı toxuculuq fabriki Azərbaycanda yeni istehsal sahəsində başlanğıc olur. Toxuculuq fabrikini xammalla təmin etmək məqsədilə Tağıyev Yevlax rayonunda pambıq əkini üçün torpaq sahəsi alır və 1909-cu ildə Cavadda pambıqtəmizləmə zavodu tikdirir. Bakının ən iri ticarət mərkəzi sayılan ticarət evini də Tağıyev təşkil etmişdir.
Balıqçılıq sənayesi
İmperator II Nikolayın qardaşı böyük knyaz Mixail Aleksandroviç polyak qızı ilə evlənib, taxt-tacından əl götürəndən sonra Tağıyevdən xahiş edir ki, Yevlax ətrafı meşələrdə ov edib dincəlmək üçün ona icazə versin. O, Hacıya cəvahiratla bəzədilmiş bir qızıl çarka (peymanə) bəxşiş göndərmişdi. Xəzərin Azərbaycan sahillərindən tutmuş Dağıstanın sahillərinə, Dərbənd, Port-Petrovsk daxil olmaqla uzunluğu 300 kilometr olan torpaq sahəsi alıb vətəgə salmışdı. Kür qırağındakı vətəgələri dövlətdən icarəyə götürmüşdü.
1890-cı ildə balıq sənayesinə güclü sərmayə qoyan Tağıyev iri balıqçılıq vətəgələrinə sahib olmuşdur. O, balıq məhsullarının saxlanmasını təmin etmək üçün Mahaçqala şəhərində soyuducu zavodu, buz istehsalı zavodu, çəllək zavodu inşa etmişdir.
Hacı Zeynalabdin Tağıyev balıqçılığın zəiflədiyini görüb, qızıl üzüyünü balığın ağızına atıb balığı dənizə buraxmışdır. Və bunu eşidən balıqçılar həmin balığı tutmaq arzusu ilə dənizə tökülüşmüşdülər.
Enerji sənayesi
1899-cu ildən H. Z. Tağıyev enerji sektoruna qoşulur. Onun bu istiqamətdəki fəaliyyəti 1899-cu ildə "Enerji gücü" səhmdar cəmiyyətinin yaranmasına gətirib çıxardı. Burada Tağıyev sədr müavini vəzifəsində çalışırdı. Artıq XX yüzilliyin əvvəllərinə yaxın Ağ Şəhərdə və Bayıl burnunda səhmdar cəmiyyətinin balansında iki elektrik stansiyası vardı.
Mülkiyyəti
O, üç ilə şəhərin mərkəzində (1895–1897-ci illər) böyük bir saray tikdirir. Bu sarayın hər dörd fasadı və damdakı nəhəng qübbələr diqqəti uzaqdan cəlb edir. Bir üzü Bariyantinski, digəri Starıy politseyski, üçüncüsü Merkuri, dördüncüsü isə Qarçakov küçələrinə baxır. Hər cəhətdən, həm xarici arxitekturasına, həm də daxili bər-bəzəyinə görə şəhərin ən yaraşıqlı binalarından biri sayılır. Layihənin müəllifi Yuzef Qoslavski əsasən Avropa order memarlıq üslübundan istifadə edib, fərdi kompozisiya yaradıb. Binanın hər dörd tinində və baş girəcəyinin qabağında nəhəng qaz fanarı yanırdı.
Qız məktəbinin açılmasına mane olanlarla mübarizə
Qız məktəbinin açılmasına yerli ruhanilər mane olurdular. Ruhanilər qızlara təhsil vermək təklifindən qəzəblənir və camaatı ayağa qaldırırdılar. Köhnə fikirli ruhanilər məktəb açmaq təklifini bəyənmiş qazi Mir Məhəmməd Kərimi qapısına ağ neft töküb yandırmaqla hədələyirdilər. Məktəbin məhz azərbaycanlı qızlar üçün təsis edilməsi maarifçi mesenatın həyatını böyük təhlükə qarşısında qoyurdu. Dövrün köhnə fikirli, mühafizəkar adamları azərbaycanlı qızların oxumasını böyük bir qəbahət saydıqlarına görə Hacı Zeynalabdin Tağıyevi də öldürmək istəyirdilər. "Qaragüruhçu iri əmmaməli, qara əbalı ruhanilər, yekəqarın enliqurşaq, saqqalı hənalı hacılar ortaya çıxıb isməti-nisvandan danışa-danışa, Qurandan ayələr, peyğənbər, xəlifə, imamlardan hadisələr və sübutlar gətirərək bu işi küfr adlandırıb. Hacı Zeynalabdin Tağıyevi dindən kənar əməllərdə günahlandırırdılar. Tapançalı-xəncərli qoçular isə təhdidə keçirdilər"
Lakin Hacının xalq arasında olan nüfuzu və ətrafındakı adamların onu mühafizə etməsi bu bədxahlığın baş tutmasına imkan vermirdi. Müsəlman qaragüruhçularının sözünü kəsmək üçün Hacı Zeynalabdin Tağıyev nüfuz sahibi olan Molla Mirzə Məhəmməd oğluna çoxlu pul və hədiyyələr verib müqəddəs yerlərə – Məkkəyə, Mədinəyə, Kərbalaya, Qahirəyə, İstanbula, Tehrana göndərmiş və tapşırmışdı ki, oradakı möhtəbər, rəsmi din xadimlərindən mücdəhidlərindən hamısından imza və möhürlə təsdiq edilmiş rəsmi sənədlər alsın ki, müsəlman qızları da oğlanlar kimi şəriət məktəblərindən başqa, müasir məktəblərdə də təhsil ala bilərlər. Bu müqəddəs işdə şəriətə zidd heç nə yoxdur. Hacının gördüyü tədbirlər səmərə vermirdi. Ona görədə o, məcbur olub məsciddə ruhanilər qarşısında çıxış etməli oldu: "Camaat, qızlarımızın zəmanə dərsi oxumaları vacibdir. Gözləri açılar, külfətlə rəftarı xoş olar.
İngilistana, Firəngistana gedib oxuyan cavanlarımız hərəsi oralarda qollarına bir arvad keçirib gətirirlər. Çünki qızlarımızla məcazları tutmur, dolana bilmirlər. Əcnəbi arvadlardan doğulan uşaqlar bütün varidatımıza vərəsə çıxırlar. İşlər belə getsə, ata-baba ocağımız qalacaq Quransız, namazsız, şəriətsiz. Təzə məktəblərdə qızlara ehkami-şəriyyət, paltar tikmək, toxuculuq, mətbəx işləri, müsəlman (Azərbaycan) və rus dilində oxuyub-yazmaq, elm-hesab, tifillərə tərbiyə vermək öyrədiləcək. Burda nə pis iş var? Molla Əli Hacı Xəlil oğlu! Qulaq as! Mən qızları ismətsiz etmək istəmirəm, naməhrəmlə üzü açıq olmağa çağırmıram. Sırağa gün gecə iyirmi yaşlı ortancıl qızın sancılanmışdı, az qalmışdı ölsün. Lopabığ Ambarsum həkimi gətizdirdin, qızı yoxladı, dava dərman elədi, qız ölümdən qurtardı. İndi de görüm, Lopabığ Ambarsumun əvəzinə müsəlman arvad həkimi olsaydı, şəriətə hansı düzgün gələrdi? Arvad həkimlərinə, müəllimlərinə ehtiyacımız çoxdur. O məktəbi mən bizə padşahlıqdan vəhşi deyiləndən sonra qərara gəldim, açdırdım. Ətək dolusu pul töküb bu məqsədlə bina tikdirmişəm. Dərs deyənlər zənən xeylağı olacaq."
Xeyriyyəçilik
1873-cü ildə icarəyə yer götürərək neft quyusu qazdırıb. 1888-ci ildə H. Z. Tağıyev Bakıda açılan orta-texniki məktəbin 1897-ci ildən fəxri himayəçisi olmuş, həmin ildən daimi olaraq bu məktəbə maddi yardım göstərmişdi.
H. Z. Tağıyev Mərdəkanda bağçılıq məktəbi açmışdı. 1895-ci ildən fəaliyyətə başlayan bağçılıq məktəbinin xərclərini Tağıyev öz üzərinə götürmüşdür.
1896-cı ildə Gəncədə və Naxçıvanda, 1897-ci ildə Şamaxıda, 1906-cı ildə Tiflisdə açılan məktəblərin xeyrinə pul ödəmişdir. Tağıyev Bakı Dövlət Universitetinin yaradılması məqsədilə külli miqdarda vəsait ödəmişdir.
Azərbaycan Respublikası Dövlət vəsaiti hesabına 100 nəfəri xarici ölkələrə oxumağa göndərmişdi. Onlardan 10 nəfəri İngiltərəyə, 23 nəfəri İtaliyaya, 45 nəfəri Fransaya, 9 nəfəri Türkiyəyə, 13 nəfəri isə Almaniya və Rusiyaya getmişdi. H. Z. Tağıyev həmin tələbələrə də maddi yardım göstərmişdi.
Hacı Zeynalabdin Tağıyev 1901-ci ildə 300 min manatlıq vəsait sərf edərək, Bakıda ilk qızlar məktəbi tikdirir. Bəzi mənbələrdə qızlar məktəbinin inşasını Sona xanımın təklif etdiyi göstərilir. Çünki gənc yaşda Hacıya arvad olan Sona xanım təhsil ala bilməmişdi. Bu bütün Zaqafqaziyada yeganə qızlar məktəbi idi. Binanı 1898-ci ildə tikməyə başlayırlar. 1900-cü ildə hazır olur. Bu məktəb Nikolayevski (Kommunist) küçəsində (Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Əlyazmaları fondunun binası) yerləşir. Qızlar məktəbinin binası memarlıq baxımından Azərbaycan memarlığının milli-romantik üslubundadır. Əsas fasaddakı divar bir cərgə ağ, digər cərgə isə qızılı daşdan hörülüb.
Hacı Zeynalabdin Tağıyev bütün Rusiyada birinci növbədə öz mesenatlığı və maarifpərvərliyi ilə tanınmışdır. Onun maarifpərvər xidmətləri əsasən XX əsrin əvvələrindən başlayır. Bu da təsadüfü deyildi. 1905-ci il inqilabından sonra hökumətin Oktyabr bəyannaməsi ölkədə mədəni-maarif işlərinin canlanmasına səbəb oldu. Ölkənin hər yerində xeyriyyə məqsədilə bir sıra cəmiyyətlər yarandı. Qəzet və jurnallar çap edilməyə başladı. Bu cəmiyyətlərin yaradılması, qəzet və jurnalların çap edilməsi birinci növbədə Tağıyevin adı ilə bağlıdır. Bu işdə Tağıyev bir növ təşkilatçı rolunu oynayırdı. Xeyriyyə məqsədilə yaradılan cəmiyyətlər ya Tağıyevin şəxsi iştirakı və vəsaiti ilə, ya da onun yaxından köməyi ilə yaradılmışdır. Bundan əlavə Tağıyevin vəsaiti hesabına 1885-ci ildə Bakının əsas qəzeti olan "Kaspi" qəzeti dərc olunurdu. 1896-cı ildə memar K. B. Skureviçin layihəsi əsasında onun tərəfindən tikilən pasaj (BUM) bu gün də şəhərin ən yaxşı ticarət mərkəzlərindən biridir.
İlk xeyriyyə cəmiyyəti 1905-ci ildə yaranmış Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti idi. Bundan başqa "Nəşr və maarif", "Nicat" cəmiyyətlərinin yaranmasında da Hacı Zeynalabdin Tağıyevin yaxından köməyi olmuşdur.
O zamanlar dustaqları Nargin adasında saxlayırdılar. Camaat ora gedib-gələndə yaman əziyyət çəkirdi. Axırda Zeynalabdinə müraciət edirlər ki, bu işdə bizə kömək elə, dərdimizə bir çarə qıl. O da, o zaman şəhərin ucqar yeri hesab edilən Quba (Füzuli) meydanı ilə Kömürçü meydanı arasında tikdirdiyi beşmərtəbəli dəyimanı (indiki şirniyyat fabrikini) dustaqxana üçün verir. Digər istinadlara əsasən, Bakıya yüksək rütbəli təzə məmur təyin edilir. Hacı onun görüşünə gedir və deyir ki, sizə nə kömək lazımsa, utanmayın, söyləyin, mən padşahlıqdan heç nə müzayiqə edən deyiləm. Yüksək rütbəli şəxs izah edir ki, "dustaqları Nargin adasında saxlayırıq, işçilər gedib-qayıtmağa çox vaxt sərf edirlər. Həm də əziyyət çəkirlər; mümkünsə bu işdə bizə kömək edin". Hacı Zeynalabdin tikilib qurtarmış dəyirman binasını dustaqxana üçün hökumətə verir. Xaricdən gətirdiyi dəyirman avadanlığını toxuculuq fabriki yerləşən əraziyə daşıtdırır, orda dəyirman tikdirir. Özü və ailəsi yaşamaq üçün fabrikin yaxınlığında xüsusi mülk tikdirmişdi və vaxtaşırı orda qalırdılar.
Bakı-Şollar su kəmərinin tikintisi
thumb|Şollar su kəmərinin çəkilişi, rəssam: Çingiz Mehbaliyev Tağıyev həm də Bakı-Şollar su kəmərinin tikintisi üçün şəxsi vəsaitindən pul ayırıb. Lindleyin xaricdən dəvət etdiyi mühəndislərdən ibarət ekspedisiya qrupu Xudatdan şimal-şərqə doğru meşədə şəffaf, təmiz bulaq suyu olduğunu aşkarlayır. Buna baxmayaraq, Bakı sakinlərinə sərinlik və firavanlıq gətirəcək Şollar kəmərinin çəkilişi bir tərəfdən lazımi vəsaitin tapılmamasından, digər tərəfdən isə layihənin əleyhdarlarının apardıqları əkstəbliğat səbəbindən uzanırdı. Yalnız II Nikolayın 6 oktyabr 1909-cu il tarixli fərmanı ilə Bakı şəhərinə 27 milyon rubldan çox olmamaq şərtilə istiqraz buraxılmasına icazə verməsindən sonra Şollar su kəməri layihəsi fəal tikinti mərhələsinə qədəm qoyur. Layihənin müəllifi Lindleyin qətiyyəti və inadkarlığı sayəsində kəmərin çəkilişi üçün lazım olan bütün avadanlıq xaricdən alınıb gətirlir. Hətta Birinci Dünya müharibəsinin qızğın çağında belə tikinti işləri səngimir. Kəmərin, anbarların, şəhərdaxili şəbəkənin inşası anbaan sürətlənir. Nəhayət, V. Lindleyin və onun mütəxəssis komandasının, Bakı Dumasının və onun azərbaycanlı deputatlarının, şəhər idarəsinin, tikintidə çalışan minlərlə Azərbaycan kəndlisinin, Bakı fəhlələrinin möhkəm iradəsi və gərgin əməyi hesabına 1916-cı ilin dekabrında Şollar-Bakı su kəmərinin birinci növbəsi, 1917-ci ildə bu gün Bakını ən yaxşı içməli su ilə təmin edən 160 kilometrlik su kəmərinin çəkilməsi başa çatır.
Real Madrid FK 2021-22 mövsümü
Real Madrid Futbol Klubu 2021-22 mövsümü — klubun mövcudluğunun 118-ci və İspaniya futbolunun ən yüksək divizionunda ardıcıl 91-ci mövsümüdür. Daxili çempionatla yanaşı Real Madrid bu mövsümdə də İspaniya Kral Kuboku, İspaniya Superkuboku və UEFA Çempionlar Liqasında da mübarizə aparacaq. Bu mövsüm 2004-05-ci ildən bəri yayda PSJ-yə gedən keçmiş kapitan Serxio Ramosun olmadığı ilk mövsümdür.
Hacı Zeynalabdin Tağıyev
Vəfatı
Sovet Rusiyasının 28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycanı işğal etməsi ilə vəziyyət kökündən dəyişir. İnsanların mülküyyəti əlindən alınır, milli kadrlar və ziyalılar təqib edilməyə başlanır, hər şey Rusiyanın maraqlarına yönəlir. Yerli əhalinin xahişi ilə yeni hakimiyyətin rəhbərlərindən biri olan Nəriman Nərimanovun göstərişi ilə Tağıyevə mülk seçmək imkanı verilir. O özünün artıq əlindən alınmış keçmiş mülkiyyətlərindən ancaq Mərdəkandakı bağ evini seçir.
Real Madrid FK 2021-22 mövsümü
Mövsümün əvvəli
27 may 2021-ci ildə - 2020–21 mövsümünün bitməsindən sonra klubun baş məşqçisi Zinəddin Zidan Real Madriddən ayrılacağını açıqladı. Ertəsi gün, Real Madrid David Alabanın Bayern Münhendən pulsuz transfer edildiyini elan etdi. Alaba 5 illik müqavilə imzaladı. Karlo Ançelotti 1 iyun 2021-ci ildə yeni baş məşqçi təyin edildi. 16 iyun 2021-ci ildə klub Serxio Ramosun 16 illik çıxışdan sonra klubdan ayrılacağını açıqladı.
Hacı Zeynalabdin Tağıyev
Vəfatı
Hacı Zeynalabdin Tağıyev 1924-cü il sentyabrın 1-də, axşam səkkizin yarısında, 85 yaşında (bəzi mənbələrə görə 86 yaşında) vəfat etmiş və sentyabrın 4-də dəfn edilmişdir. Onun dəfninə çox böyük izdiham toplanmışdı. İnsanlar yas mərasiminə bütün Bakı və ətraf kəndlərdən ərzaq gətirirdilər.
Real Madrid FK 2021-22 mövsümü
Avqust
Mövsümün ilk oyununda 14 avqustda Alavesə qarşı 4-1 qazanıldı. Benzemanın dubl etdiyi qarşılaşmada digər qolları Naço və Vinisius vurdu. 20 avqustda Martin Ödeqor klubu tərk edərək Arsenala keçdi. Vinisiusun iki qolu və Qaret Beylin vurduğu qol, 22 avqustda Levante ilə 3:3 hesablı heç-heçə edən Real Madridə bir xal qazandırdı. Altı gün sonra Real Dani Karvaxalın vurduğu qol ilə Real Betis üzərində 1:0 hesablı qələbə ilə üç xalı təmin etdi. 31 avqustda Eduardo Kamavinqa Renndən transfer edildi.
Hacı Zeynalabdin Tağıyev
Vəfatı
Nəriman Nərimanovun köməkliyi ilə Bakının "Kommunist" və "Bakinskiy raboçi" qəzetlərində onunla bağlı nekroloq çap edildi.
Real Madrid FK 2021-22 mövsümü
Sentyabr
Benzemadanın het-triki və Vinisius və Kamavinqanın qolları ilə Real Madrid 12 sentyabr 2021-ci ildə Santyaqo Bernabeu stadionunda, təxminən 18 ay sonra yeniləmədən sonra ilk oyununda Selta Viqo üzərində 5-2 hesablı qələbə qazandı. Üç gün sonra, Rodriqonun son dəqiqə qolu sayəsində Real 2021–22 UEFA Çempionlar Liqasına İnter Milan üzərində 1:0 hesablı qələbə ilə başladı. 19 sentyabr 2021-ci ildə Benzema və Vinisiusun son dəqiqə qolları ilə Real Madrid səfərdə Valensiya üzərində 1-2 hesablı qələbə qazandı.
Hacı Zeynalabdin Tağıyev
Ədəbiyyat
Misir Mərdanov. Azərbaycanın təhsil tarixi. "Təhsil" nəşriyyatı, 2011-ci il. Bakı, I cild, 295 s.
Real Madrid FK 2021-22 mövsümü
Heyət
Son yenilənmə: 20 sentyabr 2021 Mənbə: realmadrid.com
Baxış
Son yenilənmə: 20 sentyabr 2021
Oyunlar
Liqa matçları 30 iyun 2020-ci ildə açıqlandı.
Qrup mərhələsi
Qrup mərhələsinin püşkatma mərasimi 26 avqust 2020-ci il tarixində keçirildi.
Aşağı Çilandərə
Aşağı Çilandərə və ya Aşağı Şilandər - İranın Həmədan ostanının Əsədabad şəhristanının Mərkəzi bəxşinin ərazisinə daxil olan kənd.
Bayraməli Abbaszadə
Abbaszadə Bayraməli Abbas oğlu — görkəmli mollanəsrəddinçi şair, "Qızıl qələmlər" ədəbi cəmiyyətinin üzvü (1919).