cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Keçirici materiallar
Bimetal
Bimetalı hazırlamaq üçün iki üsul tətbiq edirlər: isti ( polad parçasını formaya qoyurlar, polad parçası ilə forma divarı arasına isə əridilmiş mis doldururlar; soyutmadan sonra bimetallik parçanı yaymaya və dartılmaya məruz qoyurlar) və soyuq, və ya elektrolitik ( mis, mis kuporosu məhlulu vannasından buraxılan polad məftil üzərinə elektrolitik çökdürülür ). Soyuq üsul mis örtüyü qalınlığının böyük bərabərliyini təmin edir, lakin daha çox elektrik enerjisi sərfi tələb edir; ondan başqa, soyuq üsulda mis qatının poladla, isti üsulda olduğu kimi, o qədər möhkəm birləşməsini təmin etmək olmur. Bimetal eyni en kəsikli bütöv mis və bütöv polad keçiricinin xüsusiyyətləri arasındakı mexaniki və elektriki xüsusiyyətlərə malikdir: bimetalın möhkəmliyi misə nisbətən böyükdür, elektrik keçiriciliyi isə aşağıdır. Misin xarici qatda, poladın isə konstruksiyanın daxilində yerləşməsi, əksinə yox, çox vacibdir: bir tərəfdən, dəyişən cərəyanda, bütövlükdə götürüldükdə, naqilin keçiriciliyi daha yüksək olur, digər tərəfdən – mis onun altında yerləşmiş poladı korroziyadan qoruyur ( elə bu baxımdan da polad-alüminium məftillərin konstruksiyasında da polad daxildə götürülür).
Bimetallik məftil xarici diametri 1...4 mm arasında, misin miqdarı isə məftilin ümumi çəkisinin  50%-indən az olmayan çəkildə buraxılır. σp qiyməti ( məftilin tam en kəsiyi hesabı ilə )  550...700 MPa-dan  az olmamalıdır,    isə  2%-dən çox olmamalıdır. Bimetallik məftilin 1 km-nin  sabit cərəyana görə müqaviməti ( 200C temperaturda ) şəkil ...-də verilmişdir. Belə məftili rabitə xətləri, elektrik veriliş xətləri və s. Üçün tətbiq edirlər. Keçirici bimetallardan paylayıcı qurğular üçün şinlər, kəsici açarlar üçün zolaqlar və elektrik aparatlarının müxtəlif cərəyandaşıyıcıları hazırlanır.
Natrium
Çox perspektiv keçirici material metallik natriumdur. Natrium praktiki olaraq qeyri məhdud miqdarda ərinmiş natrium xloridin NaCl elektrolizi yolu ilə alına bilər. Natriumun xüsusiyyətlərinin digər mühüm keçirici metalların xüsusiyyətləri ilə müqayisədən görünür ki, natriumun xüsusi müqaviməti ρ təqribən  2,8 dəfə misdən və  1,7 dəfə alüminiumdan çoxdur, lakin sıxlığı hədsiz dərəcədə az olduğundan ( o sudan yüngüldür, onun sıxlığı misə nisbətən demək olar  9 dəfə azdır ) vahid uzunluq, verilmiş keçiricilikli natrium naqili ( normal temperaturda ) istənilən digər metaldan olan naqilə nisbətən xeyli yüngül olmalıdır. Amma natrium həddindən artıq kimyəvi aktivdir ( o havada oksidləşir, su ilə çox gur təsir edir ), odur ki, natrium naqili hermetik örtüklə mühafizə olunmalıdır. Örtük naqilə vacib olan mexaniki möhkəmlik verməlidir, belə ki, natrium çox yumşaqdır və dartılmaya və digər deformasiyalara qarşı çox kiçik bərklik həddinə malikdir. Hal-hazırda natrium naqillər və kabellər plastik kütlədən ( polietilen ) örtüklərdə hazırlanırlar, hansılar ki, hermetikləşdirmədən və kabelin mexaniki möhkəmliyini artırmaqdan əlavə, onun elektriki izolyasiyasını yaradır.
Kriokeçiricilər
Müasir elektrotexnikada ən yüksək keçiricilik hadisəsi ilə yanaşı kriokeçiricilik hadisəsi də ən geniş halda istifadə edilir. Bu hadisə bəzi metalların kriogen temperaturlarda çox kiçik xüsusi müqavimətə çatmasıdır. Kriogen temperatur isə ən yüksək keçiriciliyə keçid temperaturuna nisbətən daha yüksək temperaturdur. Kriogen temperatur şəraitində keçirici kimi tətbiq etmək üçün istifadə olunan, xüsusi keyfiyyət və xüsusiyyətlərə malik olan materiallar kriokeçiricilər və ya hiperkeçiricilər  adlanırlar.
"Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin 15 illiyi (2005–2020)" yubiley medalı
Təltif edilən şəxslər
"Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin 15 illiyi (2005–2020)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı ilə Azərbaycan Respublikasının fövqəladə hallar orqanlarının fəaliyyətinin təşkilində, inkişafında və möhkəmləndirilməsində xüsusi xidmətləri olan, habelə mülki müdafiə işinin təşkili, əhalinin və ərazilərin fövqəladə hallardan qorunması və fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırılması tədbirlərinin həyata keçirilməsində fəal iştirak edən şəxslər təltif edilirlər.
Taxılma qaydası
"Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin 15 illiyi (2005–2020)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı döşün sol tərəfinə, Azərbaycan Respublikasının digər orden və medalları olduqda "Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin 10 illiyi (2005–2015)" yubiley medalından sonra taxılır.
Medalın ümumi təsviri
"Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin 15 illiyi (2005–2020)" Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı bürüncdən tökülmüş, diametri 38 mm olan qızılı rəngli səkkizguşəli ulduz formalı metal lövhədən ibarətdir.
Griposia
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Patrona Xəlil
Patrona Xəlil — 23-cü Osmanlı sultanı III Əhmədin taxtdan endirilməsinə səbəb olan üsyanın rəhbəri. thumb|357x357px|Patrona Xəlilin rəssam Jean Baptiste Vanmour tərəfindən çəkilən rəsmi
Haqqında
Əslən albandır və təqribən 1690-cı ildə Bitolada dünyaya gəlmişdir. Gənclik illərində Yeniçəri ocağının 17-ci bölüyünə yazılmış, ocağa bağlı olduğu illərdə Niş və Vidin qalalarında Osmanlı hakimiyyətinə qarşı hazırlanan ayaqlanmalarda iştirak etmişdir. Daha sonra burdan qaçaraq İstanbula gəlmiş, bir müddət kaptan-ı dəryanın kəndxudasının Patrona adlanan gəmisində ləvənd olaraq çalışmışdır. Bu səbəblə bir çox qaynaqlarda Patrona Xəlil olaraq anılır. Bu illər ərzində işlədiyi cinayətlər səbəbilə 2 dəfə ölüm hökmü ilə cəzalandırılsa da, xilas edilmişdir. Sonuncu dəfə isə kaptan-ı dərya Qaymaq Mustafa Paşa tərəfindən xilas edilmiş, bunun qarşılığında isə onun əmriylə məşhur Patrona Xəlil üsyanını başlatmışdır.
O günlərdə İstanbulun və imperiyanın vəziyyəti ağırlaşmışdı. Belə ki, ağırlaşdırılan vergilər, rüşvətin və israfçılığın artması azmış kimi, heç bir səbəb olmadan Səfəvilər üzərinə müharibə elan edilmiş, cəbhədən ard-arda məğlubiyyət xəbərləri gəlməkdə idi. Nəhayət, Təbriz şəhərinin əldən getməsi və bu xəbərin saraydan və əhalidən gizlədilməsi öyrənildi və əhalinin etirazlarını alovlandıran Patrona Xəlil 25 sentyabr 1730 tarixində əhalini Ətmeydanına topladı. Başlayan üsyan hədəf seçilən sədrəzəm Nevşəhərli İbrahim Paşanın və onun iki kürəkəninin qətlinə, daha sonra isə dövrün padşahı Sultan Əhmədin taxtdan endirilməsinə gətirib çıxardı. Yeni padşahın taxta keçməsinə baxmayaraq Patrona Xəlil və digər üsyan rəhbərləri dövlət məsələlərinə müdaxilə etməyə, paytaxtda və ətraf bölgələrdə iğtişaş törətməyə davam edirdilər.
Nəhayət, 25 noyabr 1730 tarixində yandaşları ilə birlikdə saraya dəvət olunan Patrona Xəlil İrəvan köşkündə toplanan qurma divan məclisi əsnasında qətlə yetirildi. Ardından ikinci qapıda onları gözləyən təxminən 10 nəfər öldürüldü. Hadisələri eşidən birinci qapıdakılar isə qaçdılar. Anadoluya qaçanların ələ keçirilmələri üçün fərmanlar yazıldı. Üsyan rəhbərlərinin öldürülməsiylə şəhərdə nibi sükunət təmin edilsə də, ixtişaşlar bir müddət davam etdi.
Nazir Əhmədli
Nazir Əhmədli (Nazir Surxay oğlu Əhmədli; d. 27 yanvar 1961. Gabud, Dərələyəz mahalı) — Azərbaycan jurnalisti, tənqidçi və tədqiqatçı-yazıçı; Kimya üzrə fəlsəfə doktoru (1990).
Həyatı
Nazir Əhmədli 27 yanvar 1961-ci ildə Dərələyəz mahalının Gabud kəndində müəllim ailəsində anadan olub.
Ailəsi
Atası Surxay Əhmədin 2009-cu ildə "Yada düşənlər" adlı şeirlər kitabı çap olunub.
Təhsili
1976-cı ildə Gabud kənd səkkizillik məktəbini, 1978-ci ildə isə qonşu Gomur kənd orta məktəbini əla qiymətlərlə bitirmişdir.
1979-1984-cü illərdə Naxçıvan Dövlət Universitetinin kimya-biologiya fakültəsində təhsil almışdır. Universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. Fakültə Əlaçılar Şurasının və Tələbə Elmi Cəmiyyətinin sədri olmuşdur. Respublika tələbələrinin VIII, IX və X Respublika Tələbə Elmi Cəmiyyəti Konfranslarının iştirakçısı və diplomantı olmuşdur.
1986-1990-cı illərdə AMEA-nın Qeyri-üzvi və Fiziki Kimya İnstitutunun əyani aspiranturasında oxumuşdur. 1990-cı ildə kimya elmləri namizədi elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir. 1990-cı ildən kimya üzrə fəlsəfə doktorudur.
Pedaqoji fəaliyyəti
Nazir Əhmədli 1984-1986-cı illərdə Gabud kənd səkkizillik məktəbində müəllim, 1987-2001-ci illərdə isə AMEA-nın Qeyri-üzvi və Fiziki Kimya İnstitutunda kiçik elmi işçi və elmi işçi vəzifələrində çalışmışdır.
Jurnalist fəaliyyəti
Nazir Əhmədli jurnalistikaya 1990-cı ildə "Azadlıq" qəzetində dərc olunan "Moskvanın Bakı təbliğatçısı" adlı məqaləsi ilə gəlmişdir.
1998-2000-ci illərdə "Xəbər" qəzetinin baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1997-ci ildə İran səfərində Cənubi Azərbaycan Milli Oyanış Hərəkatının lideri Mahmudəli Çöhrəqani ilə görüşə nail olan və onun ətrafında informasiya blokadasını yaran ilk Azərbaycan jurnalistidir. Həmin hadisələr baş redaktoru olduğu "Millət" qəzetində "Təbriz əfsanəsi" adlı məqaləsində ətraflı təsvir olunmuşdur.
AzAtaM-da fəaliyyəti
Nazir Əhmədli 2002-ci ilin yanvar ayından bu günədək AzAtaM-ın Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin müdiridir.
Xanlar (Xudabəndə)
Xanlar - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Nazir Əhmədli
Yaradıcılığı
1999-2000-ci illərdə təsisçisi və baş redaktoru olduğu "Xəbər" qəzetində "Tövrat"dan tərcümə etdiyi parçaları nəşr etmişdir. BDU-nun professorları H.İmanov və A.Əhədovla birlikdə aspirantlar və tələbələr üçün "Etnik dinlər və dünya dinləri" (2003) kitabını yazmışdır. Dini dəyərlərin fəlsəfi-etik mahiyyəti mövzusunda "İlk günahabatma Adəmin şüurlu seçimidir", "Din fenomeni" və başqa məqalələri elmi jurnallarda və toplularda dərc olunmuşdur.
Xanlar (Xudabəndə)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 230 nəfər yaşayır (49 ailə).
Nazir Əhmədli
Yaradıcılığı
Nazir Əhmədli 2002-ci ildə çap etdirdiyi "Müstafa Kamal Atatürk" adlı kitabı Azərbaycanda Atatürk Mərkəzinin oxuculara ilk hədiyyəsi olmuşdur. Kitabda Türkiyə Respublikasının yaradıcısı, bütün dünya ictimaiyyətinin yüksək qiymətləndirdiyi Qazi Mustafa Kamal Paşa Atatürkün yaşadığı tarixi şərait, həyatı və fəaliyyəti təsvir edilmişdir. Mətn maraqlı tarixi illüstrasiyalarla zənginləşdirilmişdir.
2002-ci ildə çap olunan "Həyat filosofu" adlı kitabında görkəmli alim, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Həmid İmanovun keçdiyi mənalı ömür yolundan bəhs edilir.
Rusiya imperiyasının Azərbaycan xanlıqlarını işğalından sonra tərtib olunmuş "Kameral təsvir" sənədlərinin Azərbaycanda nəşri Nazir Əhmədlinin adı ilə bağlıdır. "Dərələyəz mahalının kameral təsviri. 1831-ci və 1842-ci illər" (2017) və "Göyçə mahalının kameral təsviri. 1831-ci və 1842-ci illər" (2017) müəllifin tərcümə və tərtib etdiyi, ön söz yazdığı kitablar elmi dairələrdə yüksək qiymət almışdır.
Nəşrə hazırladığı kameral təsvirlər əsasında Göyçə mahalında XIX əsrdə yaşamış sənət korifeylərimiz Ağ Aşıq, Şair Məmmədhüseyn, Aşıq Alı, Aşıq Ələsgər və başqalarının doğum tarixlərini dəqiqləşdirdiyi "Haqq-nahaqq seçilər haqq divanında" (2017) kitabı ədəbi və elmi dairələrdə böyük rezonans doğurmuşdur.
Naxçıvan şəhərinin kameral siyahıları əsasında böyük mütəfəkkirimiz Cəlil Məmmədquluzadənin, onun atası Məmmədqulunun və babası Hüseynqulunun doğum tarixlərini dəqiqləşdirmiş, Hüseynqulunun atası Babanı üzə çıxardıb elmi ictimaiyyətə təqdim etmişdir. Nazir Əhmədli sənədlərlə sübut etmişdir ki, Mirzə Cəlil 1868-ci ildə doğulmuşdur.
Təltif və mükafatları
1993-cü ildə "Azərbaycanın ən yaxşı parlament müxbiri" adına layiq görülmüş və bir sıra başqa mükafatlar almışdır.
2009 Medair Bell 206 qəzası
Uçuş məlumatları
Böyük Birlik Partiyasının (BBP) lideri Möhsün Yazıçıoğlu 29 mart 2009-cu il yerli seçki kampaniyası üçün kirayəlik helikopterlə saat 13.00-da Qəhrəmanmaraş mitinqi üçün Çağlayancerit rayonuna gəlib. Çağlayanceritdə 1500 nəfərin qatıldığı mitinqdə BBP tərəfindən Medairdən icarəyə götürülmüş "TC-HEK" qeydiyyat nişanlı "Bell Long Ranger 206L-4" tipli helikopter saat 13.30-da Qəhrəmanmaraş Hava Limanında yanacaq doldurdu.
Çağlayancerit mitinqi sona çatdıqdan sonra Pilot Qaya İstitəpənin istifadə etdiyi helikopter BBP-nin Yozqatın Yerköy səmtindəki mitinqinə getmək üçün saat 14:42-də havaya qalxıb.
İstintaq
18 fevral 2010-cu il tarixində Cümhuriyyət Xalq Partiyası qrup sədr müavini, Ankara Millət vəkili Hakkı Suha Okay adından; Ədalət və İnkişaf Partiyası qrupu adından qrup sədrinin müavini Kocaeli Millət vəkili Nihat Ergün, Kayseri Millət vəkili Mustafa Elitaş, Giresun Millət vəkili Nurettin Canikli, Hatay Millət vəkili Sadullah Ergin və Yozqat Millət vəkili Bəkir Bozdağ; Milliyyətçi Hərəkat Partiyası qrupu adından qrupun sədr müavini Mersin Millət vəkili Mehmet Şandır və İzmir Millət vəkili Oktay Vuralın təklifi ilə 10 / 333.334.335-3/1090 sayı ilə TBMM araşdırma komissiyası yaradılıb və komissiyanı 4 aprel 2011-ci ildə ictimaiyyət ilə paylaşdı. Davam edən iddialar və prezident Abdullah Gülün jurnalistlərlə söhbətində “Helikopterin beynini keçilər çıxarmadı” deməsi üzərinə prezident Abdullah Gül, o zamankı Böyük Birlik Partiyasının sədri Yalçın Topçu və Muhsin Yazıcıoğlunun həyat yoldaşı Gülefer Yazıcıoğlunun təşəbbüsü ilə, prezident Abdullah Gülün göstərişi ilə "Dövlət Müşahidə Şurası" qəza və iddiaların araşdırılması üçün işə başlayıb.
Qəza zamanı və sonrasında irəli sürülən iddialar hələ də Qəhrəmanmaraş Xüsusi Səlahiyyətli Prokurorluğu tərəfindən araşdırılır.
Kapitoli canavarı
Kapitoli canavarı  — bürünc heykəl iki körpə — Romul və Remi əmizdirən bir canavarın Roma şəhərinin əfsanəvi qurucularını təsvir edir.
Kapitoli muzeylərində saxlanılan heykəlin tarixçəsi mübahisəlidir. Uzun müddət canavar obrazı qədim etruskların əsəri hesab olunurdu və stilistik xüsusiyyətlərinə görə eramızdan əvvəl V əsrə aid edilir. XXI əsrdə edilən ən yeni tanışlıq — tökmə texnologiyası, daxilolmaların radiokarbon analizi və digərləri — Yüksək Orta əsrlər dövrünü (eramızın XI -XIII əsrləri) göstərir.
Roman Abramoviç
Roman Abromoviç - Çukotka Muxtar Dairəsinin sabiq qubernatoru, Çelsi klubunun prezidenti.
Həyatı
Roman Abramoviç, 24 oktyabr 1966 ci il Saratovda dünyaya gəlib. Boyu 177 sm, çəkisi 75 kq-dır. İşgüzar mühitdə yaxşı tanınan Abramoviç Çukotsk vilayətinin eks-qubernatorudur.
Roman Abramoviçin valideynləri Komi Respublikasında, Sıktıvkar bölgəsində yaşayıblar. Atası sovet xalq təsərrüfatında işləyib və tikintidə baş verən qəza zamanı vəfat edib. Həmin vaxt Romanın cəmi 4 yaşı var idi, anası isə uşağın bir yaşı olarkən rəhmətə gedib. Romanın tərbiyəsi ilə onun daysı Leyb məşğul olub, ona görə bütün gəncliyini Abromoviç Uxtada keçirib. 1974-cü ildə oğlan digər dayısının, Moskvada yaşayan Abramın yanına köçür. O, məktəbi paytaxtda başa vurur. Daha sonra o, iki il ərzində Vladimir dairəsinin artilleriya alayında hərbi xidmət keçir.
1983-cü ildə Roman Abramoviç Uxta Sənaye İnstitutuna daxil olur, burada o, meşə-texniki fakültəsində, nümunəvi adlandırılmayacaq səviyyədə təhsil alır. Amma ki, gənc insanın çox əla təşkilatı bacarıqları olur. Baxmayaraq ki, o kursda yaş etibarı ilə hamıdan balaca idi. Yeri gəlmişkən, Roman ali məktəbi başa vura bilmir.
Yeni başlayan biznesmen
80-ci illərdə kiçik biznesə başlayır, o, əvvəlcə istehsaldan başlayır, daha sonra isə ticarət və vasitəçilik əməliyyatlarına keçir. Daha sonra isə neft ticarəti onun başlıca istiqamətinə çevrilir. O, sıx şəkildə Boris Berezovskiy və Boris Yelsin ilə münasibət qurmağa başlayır. Deyirlər ki, məhz bu səbəbdəndir ki, o «Сибнефть» neft kompaniyasını əldə edə bilmişdir.
Uğurlu milyarder
1999-cu ildə Abramoviç artıq Dövlət Dumasının №223 saylı Çukot dairəsi üzrə deputatı idi. Yeri gəlmişkən, «Сибнефтью»-in neft məhsullarının satışı ilə məşğul olan digər törəmə kompaniyalar məhz Çukot da qeydiyyatdan keçirilib. 2000-ci ildə Roman artıq Dövlət dumasının Yaxın Şərq və Şimal problemləri üzrə komitəsinin üzvü idi. Lakin o, komitəni çox tez tərk edir, belə ki, Çukot əyalət dairəsinin qubernatoru təyin olunur. Yerli mətbuatın məlumatına əsasən Abramoviç mütəmadi olaraq regionun inkişafına pul yatırırdı.
Çelsi
2003-cü ildə Roman Abramoviç 140 milyon funt sterlinqə İngiltərənin “Chelsea” futbol klubunu alır və faktiki olaraq, Böyük Britaniyaya köçür. İki il sonra isə o, «Сибнефть» kompaniyasının səhmlərinin 75,7%-ni Qazproma satır. Daha sonra qubernator postunu tərk etməyə cəhd edir, amma prezidentlə görüşdən sonra fikrini dəyişir. 2005-ci ildə onu yenidən Çukot əyalət dairəsinin başçısı vəzifəsinə təyin edirlər. 2008-ci ildə onun səlahiyyətləri könüllü istəyi ilə vaxtından əvvəl dayandırılır. O, əvvəlcə Çukot Dumasının deputatı, daha sonra isə Dumanın sədri olur.
İşgüzar fəaliyyət
Abramoviçin əmək bioqrafiyası adi bir fəhlə kimi başlayır, üç il ərzində o, «Mosspetsmontaj» trestində mexanik kimi işləyib. 80-ci illərin sonunda “Uyut” adlı kooperativi alıb. O, polimerlərdən oyuncaq istehsal edirdi. 90-cı illərin əvvəllərində Roman bir neçə firma təsis edir, bu sırada «Elita», «Mekonq» və s. qeyd etmək olar. Daha sonra o, «ABK» adlı xırda müəssisəsinin rəhbəri olur, bu kompaniya vasitəçilik və ticarət ilə məşğul idi. 1992-ci ildə Abramoviç haqqında artıq həbs qərarı çıxarılmış, özü isə 55 sistern dizel yanacağı oğurlamaqda şübhəli bilinmişdir. Lakin əməlin cinayət tərkibini sübut edəcək dəlillər olmadığı üçün iş bağlanıldı.
Netf treyderi
1993-cü ildə Roman «Noyabrskneftqaz» kompaniyasında neft satmağa başlayır. O, Boris Berezovskiy ilə birlikdə "Runicom Ltd" adlı offşor kompaniyası yaradır və onu Cəbbəllüttariqdə qeydiyyatdan keçirir, həmçinin bir neçə törəmə kompaniyada Avropada qeydiyyata salınır.
Helicoverpa
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Relyefin alçalan inkişafı
Relyefin alçalan inkişafı- denudasiya proseslərinin tektonik qalxmadan üstün olduğu şəraitdə baş verir. Relyefin alçalan inkişafı üçün mütləq və nisbi yüksəkliyin azalması, yamacların hamarlanması və peneplenin əmələ gəlməsi səciyyəvidir.
I Pedro (Kastiliya kralı)
I Pyotr və ya Zalım Pyotr   — Kastiliya və Leon kralı. Din xadimlərinə qarşı etdiyi zülm və işgəncələr səbəbilə Papa V Urban tərəfindən aforoz edildi.
Şamaxı zəlzələsi (2019)
Şamaxı zəlzələsi — 2019-ci ilin 5 fevral tarixində, yerli vaxtla saat 23:19-da Azərbaycannın Pirqulu stansiyasından 7 km cənubda Ağsu ərazisində 4,4 bal gücündə zəlzələ 10 km dərinlikdə qeydə alınıb. Zəlzələ episentrdə 5 bala yaxın, ətraf rayonlarda 4,3 bala qədər hiss olunub. Ardından 5,3 bal gücündə zəlzələ yerli vaxtla saat 23:31-də Pirqulu stansiyasından 10 km cənub-qərbdə İsmayıllı ərazisində qeydə alınıb. Yeraltı təkanların ocağı 8 km dərinlikdə yerləşib.
Tural Haşımlı
Tural Əbdül oğlu Haşımlı — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin baş leytenantı, 2017-ci ildə Azərbaycan-Ermənistan təmas xəttində ermənilərin təxribatının qarşısını alan zaman şəhid olub.
Həyatı
Tural Haşımlı 1988-ci ildə Ordubad rayonunda anadan olub. Tural Haşımlı şəhid olmadan 7 ay əvvəl ailə həyatı qurdu, bir müddət sonra övladı dünyaya gəlməli idi.
Hərbi xidməti
Baş leytenant Tural Haşımlı 2017-ci ildə, Fevral döyüşləri zaman şəhid oldu. Fevralın 27-də onun və özündən başqa şəhid olan daha dörd nəfərin nəşi neytral ərazindən götürülü. Fevralın 28-i isə Tural Haşımlı Ordubad şəhərinin Şəhidlər Xiyabanında son mənzilə yola salındı. Dəfn mərasiminə minlərlə şəhər sakini ilə yanaşı, şəhidin qulluq etdiyi hərbi hissənin əsgərləri və zabitləri də qatıldı. Dəfn mərasiminin sonunda yaylım atəşi açıldı və baş leytenant Haşımlı uğrunda şəhid olduğu torpağa tapşırıldı.
Tural Haşımlı ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə "Şücaətə görə" medalı ilə təltif edildi.
Vasif Rzayev
Vasif Rüstəm oğlu Rzayev (15 mart 1993-cü ildə Bakıda anadan olub) — Azərbaycan Birinci Liqası təmsilçilərindən olan Lokomotiv-Biləcəri klubunda yarımmüdafiəçi kimi çıxış etmiş peşəkar Azərbaycanlı futbolçudur. O, bir müddət Azərbaycan U-17 milli futbol komandasında çıxış etmişdir.
Klub karyerası
Vasif öz peşəkar futbolçu karyerasına 2011-ci ildə Bakı klubunda start vermişdir. 2012-2013 qış transfer pəncərəsi zamanı Turan Tovuz klubuna transfer olmuşdur. O, bir mövsüm bu klubda çıxış etmişdir. 2013-cü ildən Vasif Bakının Lokomotiv-Biləcəri klubunda çıxış edir. Klubda №20 forması ilə çıxış edən Vasif həm də klubun kapitanıdır.
Çempionat
Mövsümlər üzrə Azərbaycan çempionatında statistikası aşağıdakı kimidir:
Kubok
Mövsümlər üzrə Azərbaycan kubokunda statistikası aşağıdakı kimidir:
U-17
2009-cu il sentyabr-oktyabr ayında İtaliyanın Verona şəhərində keçirilən Azərbaycan millisinin tədris-təlim məşqi zamanı olimpiya yığmasında iştirak etmişdir.
Tofiq Əhmədov (Əli oğlu)
Əhmədov Tofiq Əli oğlu — Bakı Zərgərlik Zavodunun Direktoru, SSRİ zərgərlik zavodları şurasının sədri.
Həyatı
Tofiq Əhmədov 10.04.1938 ci ildə Zəngilan (Pirçivan) rayonunda anadan olmuşdur. Orta məktəbi orada bitirib 1955 ci ildə Bakı şəhərində Neft-Kimya (AZİ)  institutunda axşam şöbəsində oxuyaraq eyni zamanda Leytinant Şmid zavodunda fəhlə işləmişdir. Təhsili başa vurduqdan sonra Sumqayıt şəhərinə Neft və Kimya Sənayesinin Avtomatlaşdırılması ETİ na təyinatla mühəndis kimi göndərilmiş və  pillə-pillə vəzifəsi artaraq 1965 ci ildə Bakı şəhərində Kalinin adına  maşınqayırma zavoduna direktor təyin edilmişdir.
1971 ci ildə, Ulu Öndər Heydər Əliyevin zərgər dəqiqliyi və daxili intiusiyası ilə seçdiyi kadrlardan biri də Tofiq Əhmədov idi.1971 ci ildən 1981 ilə kimi(ömrünün sonuna qədər) Bakı Zərgərlik zavodunda direktor işləmişdir.
Zərgərlik fabrikinin böyük zavoda çevrilməsi, Avropa ölkələrindən olan İtalya ilə əməkdaşlıq H. Əliyevin köməyi və T. Əhmədovun əməyi nəticəsində mümkün olmuşdur.
T. Əhmədov 8.08.1981 ci ildə  qısa sürən xəstəlik nəticəsində (kəskin qara ciyər-böyrək çatışmamazlığı) dünyasını xəstəxanada dəyişmişdir.
Həyat yoldaşı Gülarə xanım, üç qız övladı və nəvələri var.
Məhəmmədxələc (Xudabəndə)
Məhəmmədxələc - İranın Zəncan ostanının Xudabəndə şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2,814 nəfər yaşayır (608 ailə).
Nastya Kamenskix
Nastya Kamenskix, əsl adı Anastasiya Alekseyevna Kamenskix (Анастасія Олексіївна Каменських; ) — Ukrayna pop və R&B müğənnisi, aktrisa, televiziya şəxsiyyəti və iş qadını. O, Ukraynanın "X-Factor" vokal şousu və "Ölkənin səsi" şousunda çıxış edərək populyarlıq əldə etmişdir. Kamenskix 2017-ci ildən NK təxəllüsü ilə çıxış edir.
Həyatı
Anastasiya Alekseyevna Kamenskix 4 may 1987-ci ildə SSRİ respublikalarından olan Ukrayna SSR-nin Kiyev şəhərində anadan olmuşdur. Onun anası Lidiya Petrovna Kamenskix 6 noyabr 1955-ci ildə anadan olmuş, Q. Q. Veryovka adına Milli Akademik Xalq Xorunun müğənnisi kimi çıxış etmişdir. Atası Aleksey İosifoviç Jmur (16 may 1939 – 25 yanvar 2021) gəncliyində "Dinamo" voleybol komandasının kapitanı olmuş, daha sonra Q. Q. Veryovka xorunun konsert direktoru kimi çalışmışdır. Kamenskixin xaç anası Qriqori Veryovka adına xorun müğənnisi, Ukraynanın xalq artisti Alla Kudlay idi.
Musiqi karyerası
Anastasiya Kamenskixin karyerası 2004-cü ildə Qara Dəniz Oyunları festivalında çıxış etməsi ilə başlamışdır. O, burada mükafatlar və festivalın Qran Prisini qazanmışdır. Kamenskix bir il sonra Londonda səhnədə "İlin kəşfi" nominasiyasında UBN mükafatlarına layiq görülmüşdür. O, 2006-cı ildə Aleksey Potapenko ilə birlikdə "Potap və Nastya" duetini qurmuşdur. 2008-ci ildə onların "Cütlük deyil" debüt albomları çıxmışdır. 2017-ci ildə Kamenskix "Mozgi" ilə əməkdaşlığı dayandırmış, "NICE2CU" şirkətini yaratmış və "NK" solo layihəsini işə salmışdır.
Anastasiya Kamenskix 2017-ci ildə "#Bumənimgecəmdir" adlı debüt solo videosunu yayımlamışdır. O, elə həmin il Milad albomu və "Xmas with NK" televiziya şousunu buraxmışdır. "NK"nin 10 trekdən ibarət debüt solo albomu "No comments"in buraxılışı eyni anda 3 dildə baş tutmuşdur. Müəllifin ukrayndilli "Trimay" treki "Ən yaxşı pop hit" mükafatına layiq görülmüş, bir ilə yaxın Ukrayna hit-paradlarının başında qalmışdır. Bu həmçinin, İtaliyanın "RAI RADIO" radiosunun dalğalarında səslənən ilk Ukrayna treki olmuşdur.
Kamenskix iki dəfə "M1" Musiqi Mükafatlarına görə ilin müğənnisi kimi tanınmış, "Obitsyayu" treki üçün "Ukrayna Rus Radiosu" radiostansiyası ilə birlikdə ən yaxşı video və "Çervona ruta" mükafatını qazanmışdır. O, "Cosmopolitan Awards 2018"ə görə "İlin müğənnisi" adına layiq görülmüş, "TRK Ukrayna"ya görə 2017-ci ilin nyusmeykeri və beynəlxalq ulduzu, 2020-ci ildə "YUNA" mükafatına görə Ən yaxşı ifaçı kateqoriyalarında mükafat qazanmışdır.
Kamenskix 2017-ci ildən "STB" kanalında "X-Factor" vokal şousunun hakimi və mentorudur. 2018-ci ildə mentoru Kamenskix olan "ZBSband" komandası şounun 9-cu mövsümündə qalib gəlmiş və Ukrayna "X-Factor"unda qalib gələn ilk qrup olmuşdur. Kamenskix 2020-ci ildə "Ölkənin səsi" vokal şousunun məşqçisi kürsüsünə oturmuşdur. O, layihə tarixində ilk dəfə prodüserlər özləri və PTP komandası üçün qaydaları dəyişdirmiş və iştirakçılara duet yaratmağa icazə vermişdir.
Latın Amerikasında uğuru
Kamenskixin valideynləri bir müddət Meksikada yaşamışdır. Onun sevimli mahnısı Meksika xalq mahnısı olan "Cucurucu, paloma" olmuşdur.
2018-ci ilin sentyabrında Kamenskix ilk ingilis-ispandilli treki olan "Peligroso"nu təqdim etmişdir. Mahnı "Billboard Music Chart"a daxil olmuş, burada iki ay qalmışdır. Trek "Telemundo"da səhər verilişi olan "¡Despierta América!, Total Acceso and Noticias"da nümayiş edilmişdir. O, reggeton ifaçısı "De La Ghetto" ilə "Peligroso" trekinin birgə remiksini buraxmışdır.
Kamenskix elə həmin il "Elefante" mahnısını buraxmış və ona klip çəkdirmişdir. O, Meksikanın "Cuídate de la Cámara" moda nümayişində rol almışdır. Trek tezliklə nüfuzlu "Shazam Global" dünya çartına düşmüşdür. Mahnı həmçinin, "TikTok" sosial şəbəkəsində 2 milyondan çox kreativ video çəkərək Ukrayna pop divasının mahnısına meydan oxuyan Latın Amerikasının ən yaxşı bloqçuları arasında populyarlıq qazanmışdır. Trek həmçinin Latın Amerikası "TikTok"unda, "Viral" və "Puro Flow" pleylistlərinin əsas səhifəsinə çevrilmişdir.
Kamenskix 2020-ci ilin əvvəlində reggeton ifaçısı "Jacob Forever" və "Jessy Frank" ilə birlikdə "Miami" trekini buraxmışdır. O, 14 fevralda İspaniya rəssamı Xuan Maqan ilə əməkdaşlıq çərçivəsində "Lollipop" treki üçün çəkilmiş videonu təqdim etmişdir. Kamenskix 2020-ci ilin yayında "A Huevo" treki üçün videonun buraxıldığını elan etmişdir. Trekin premyerası 4 sentyabrda baş tutmuşdur. O, 18 sentyabrda ispandilli "Ecléctica" albomunu təqdim etmişdir.
Digər fəaliyyətlər
thumb|272x272px|Kamenskix 2019-cu il M1 Musiqi Mükafatlarında.
20 may 2015-ci ildə Kamenskix "NKblog" kanalını yaratmışdır. "NKblog"un davamı "Instagram" hesabı olmuşdur. O, qlobal "COVID-19" pandemiyası ilə əlaqədar karantin zamanı "Instagram"da canlı olaraq idman məşqi silsiləsi keçirmişdir. Kamenskix "YouTube"da video təlimləri ilə layihə hazırlayıb işə salmışdır.
Kamenskix 2017-ci ildən "Charity Weekend"in daimi iştirakçısıdır. Kampaniyadan toplanan vəsait Ukrayna Milli Tibb Elmləri Akademiyasının Travmatologiya və Ortopediya İnstitutuna göndərilir. O, 2017-ci ildə "Jiznelyub" xeyriyyə fondunu da dəstəkləməyə başlamışdır. Kamenskix 2020-ci ildə BMT Uşaq Fondu və Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyinin birgə layihəsinə qoşulmuşdur. O, kiberbullinqi necə tanımaq və onu dayandırmaq barədə ictimaiyyətdə aydınlıq yaratmaq məqsədini daşıyan və yeniyetmələr üçün maarifləndirici serialda rol almışdır. Kamenskix 2020-ci ilin avqust ayında Tabletoçki Fondunun illik "Çiçək əvəzinə xeyriyyə" kampaniyasına qoşulmuşdur.
Mükafatlar
NK-nın solo karyerası
Aqşin Ağayev
Aqşin Şirvan oğlu Ağayev — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Aqşin Ağayev 1 iyun 1993-cü ildə Sabirabad rayonunun Ulacalı kəndində anadan olmuşdur. 1999—2010-cu illərdə Ulacalı kənd tam orta məktəbdə təhsil almışdır. Ailəli idi. Zümrüd adlı qızı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Aqşin Ağayev 2011-ci ildə həqiqi hərbi xidmətə yollanmışdır. Gəncədə yerləşən Piyada Qoşunlarının "N" saylı hərbi hissəsində xidmət etmişdir. Qüsursuz xidmətiylə komandanlığın diqqətini çəkdiyinə görə ona "kiçik çavuş" rütbəsi verilmiş, həmçinin, o, "manqa komandiri" vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 2013-cü ilin yanvarında hərbi xidmət müddətini başa vurmuşdur.
2020-ci ilin Tovuz döyüşlərindən sonra iyul-sentyabr aylarında səfərbər olunan Aqşin Ağayev sentyabr ayında "əsgər" rütbəsi ilə çağırılmışdır.
Azərbaycan Ordusunun Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin əsgəri, "Həmlə" Taborunun kəşfiyyatçısı olan Aqşin Ağayev 2020-ci il sentyabrın 27-dən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Füzulinin, Cəbrayılın və Xocavəndin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. 27 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli istiqamətindəki döyüşlərdə döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı həlak olmuşdur.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aqşin Ağayev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aqşin Ağayev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad olunması zamanı döyüş tapşırıqlarını uğurla yerinə yetirdiyinə, düşmənin əsas qruplaşmalarının məhv edilməsi ilə qoşunların döyüş qabiliyyətinin qorunub saxlanılmasında fərqləndiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aqşin Ağayev ölümündən sonra "Cəsur döyüşçü" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək igidlik və mərdlik göstərmiş, hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirərək şəhid olmuş Ağamir Ağayev Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 05.11.2022-ci il tarixli Sərəncamına əsasən ölümündən sonra 3-cü dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Mirbala Səlimli
Səlimli Mirbala Seyidəsgər oğlu (5 aprel 1963, Qubalı, Hacıqabul rayonu, Azərbaycan SSR) — teatr və kino rejissoru, ssenarist, 1990-cı ildən ATXİ-nin, 2005-ci ildən Kinematoqrafiya İttifaqları Konfederasiyasının və AKİ-nin, 2006-cı ildən isə Rusiya Kinorejissorları Gildiyasının üzvü.
Həyatı
Mirbala Səlimli 1963-cü il aprelin 5-də indiki Hacıqabul rayonunun Qubalı kəndində anadan olmuşdur. 1985-ci ildə M. A. Əliyev adına Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunun kino və dram aktyorluğu şöbəsini, 1995-ci ildə B. V. Şukin adına Moskva Ali Teatr Məktəbinin teatr rejissorluğu şöbəsini və 2001-ci ildə isə Moskva Ali Ssenaristlər və Rejissorlar kursunun kinorejissorluğu şöbəsini fərqlənmə diplomları ilə bitirmişdir. Məşhur rus kinorejissoru AlekseyYuriyeviç Germanın (Алексей Юревич Герман) tələbəsidir və onun çəkdiyi "Allah olmaq çətindir" filmində təcrübə keçmişdir. 2003–2004-cü illərdə AVANTI proqramı (İsveçrə) çərçivəsində kinorejissor K. Zanussi (Polşa) və kinodramaturq D. Benkedən (Almaniya) və 2006–2007-ci illərdə İFA-SC proqramı (İsveçrə) çərçivəsində kinodramaturq Kler Daunzdan (Böyük Britaniya) ustad dərsləri almışdır.
1985-ci ildən Şəki Dövlət Dram Teatrında işləyir və hazırda bu teatrın baş rejissorudur.
Teatr rejissoru kimi Azərbaycan və dünya dramaturgiyasının incilərindən sayılan 30-dan çox dram əsərinə quruluş vermişdir. Jan Batist Molyerin "Xəsis" komediyasının quruluşuna görə Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təsis etdiyi "Qızıl Dərviş" (2009) mükafatına, İlyas Əfəndiyevin "Sevgililərin cəhənnəmdə vüsalı" tamaşasına görə Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin təsis etdiyi "Zirvə" (2014) mükafatına, Haldun Tanerin "…Və dəyirman dönərdi" tamaşasına görə TÜRKSOY-un təsis etdiyi Haldun Taner medalına (2015) layiq görülmüşdür.
2000-ci ildən "Mir iskusstva" (Moskva) Yaradıcılıq birliyi ilə əməkdaşlıq edir və rejissor, ssenarist və operator kimi burada 20-dən çox sənədli film çəkmiş, beynəlxalq festivalların diplomlarını almışdır.
2002-ci ildə kinorejissor və ssenarist kimi "Debüt" studiyasında "Odla qol-boyun" adlı qısametrajlı bədii film çəkmişdir. Bir çox beynəlxalq festival (Fransa, Macarıstan, Rusiya, Tacikstan və s.) və kinoforumların iştirakçısı olmuşdur.
2007-ci ildə "Yaddaş" sənədli filmlər studiyasında "Şəki — tarixin naxışları" adlı sənədli film çəkmişdir. Film beynəlxalq festivalların (Fransa, Türkiyə) iştirakçısı olmuşdur.
2016-cı ildə Azərbaycanfilm və VayTMedia (Rusiya) studiyalarının birgə istehsalı olan "Qırmızı bağ" filmini çəkmiş, 15-ci Dəkkə Beynəlxalq Film Festivalında "Mənəvi filmlər" müsabiqə proqramında "Ən yaxşı bədii film" mükafatına, Rusiyada keçirilən 17-ci Baykal Beynəlxalq Film Festivalında "L. İ. Qayday adına Ən yaxşı bədii film" mükafatına, Türkiyənin Trabzon Beynəlxalq Film Festivalında baş rolların ifaçılar üç "Altın kemança" mükafatına (Gülzar Qurbanova "Ən yaxşı qadın rolu", Maqsud Məmmədov "Ən yaxşı kişi rolu", Taleh Bədiyev filmdə aktyor oyununa görə "Münsiflər heyətinin xüsusi mükafatı"na) layiq görülmüşdür. Film həmçinin Rusiyada 30-cu "Nika" mükafatının MDB və Baltikyanı ölkələrin "Ən yaxşı filmi" mükafatına nominant elan olunmuş, 2018-ci ildə Azərbaycan Kino Akademiyasının təsis etdiyi "Ən yaxşı tammetrajlı bədii debüt filmi"nə görə "Qızıl Pəri" mükafatı, filmin parlaq bədii həllinə görə Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının mükafatı ilə təltif olunmuşdur.
9 may 2012-ci il tarixdə Əməkdar İncəsənət Xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür. 2009-cu ildə, 30 aprel 2014-cü ildə, 6 may 2015-ci ildə, 6 may 2016-cı ildə, 1 may 2017-ci ildə, 9 may 2018-ci ildə, 10 may 2019-cu ildə və 7 may 2020-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
II Abbad əl-Mötədid
II Abbad əl-Mötədid — Abbadilər sülaləsindən ikinci hökmdar.
Həyatı
Abbad ibn Əbulqasim Məhəmməd bin Abbad 1012-ci ildə İspaniyanın Seviliya şəhərində anadan olmuşdu. Saray təlim-tərbiyəsi almışdı.
II Abbad 1042-ci ildə hökmdarlığa yiyələnmişdi.
II Abbad o illərdə qonşularıyla savaşmaqdan da geri qalmırdı. 1053-cü ilə qədər kiçik Bərbəri xanədanlarını hakimiyəti altına almışdı. Buna rəğmən Qranadadakı Zirilər onun qarşısında müvəffəqiyyətlə müqavimət edirdilər. Bu arada Cəzirətülhadranı Hammudilərdən alaraq oğlu İsmaili Kurtuba üzərinə göndərdi. Ancaq İsmail Cəzirətülhadrada bağımsızlığını elan etməyə qərar verdi. Bu səfər də digər oğlu Məhəmməd Zirilərə qarşı Malaqadakı Ərəbləri dəstəkləmək üçün hərəkətə keçdi, fəqət Zirilər bu ordunu məğlubiyyətə uğratdılar, Məhəmməd canını zorla qurtardı. Buna rəğmən Abbadilər müluküt-təvaifin ən qüvvətlilərindən biri idi. Taxta keçdiyi zaman "Hacib", bir sürə sonra da "əl-Mutazıd-Billah" ünvanlarını işlədən, siyasi baxımdan son dərəcə qabiliyətli və bacarıqlı olan Abbad, iyirmi yeddi illik hökmdarlıqdan sonra 28 fevral 1069-cu ildə öldü.
Sultanmahmud Torayğırov
Sultanmahmud Torayğırov — şair, pedaqoq.
Tərcümeyi-hal
right|thumb|200x200px| Sultanmahmuda həsr olunmuş məqbərə O, Arğın tayfasının Süyindik qəbiləsinin Aydabol boyundandır.. S. Torayğırovun anası o 2 yaşında ikən ölmüş və Sultanmahmud 6 yaşına qədər nənəsi tərəfindən tərbiyə edilmişdi. Daha sonra ata və iki oğlu Bayanauıla köçdü və Torayğır kəndi yaxınlığında məskunlaşdılar. S. Torayğırov ilk təhsilini atasından əski əlifbanı öyrənməklə almış, 13 yaşında Muqan, Əbdürrəhman və Tortay adlı mollalardan dərs almağa başlamışdır. Şərq süjetləri əsasında şeirlər yazan Muqan mollanın təlimləri Torayğırovun bir şair kimi formalaşmasına müsbət təsir göstərsə də, Bayanauılda molla Əbdürrəhmanın sərtliyi (1908) və gənc yazarın şeirini nəşr etdirdiyi üçün cəzalandırılması dinə və mollalara olan mənfi baxışlarının əsasını təşkil etdi.
1911-ci ildə eni müəllimi Nuralının köməyi ilə qazax və tatar dillərində olan ədəbi kitablar, qəzet və jurnallarla tanış oldu. * 1912 Troitskdəki Axun Rəhmanqulu Mədrəsəsinə daxil oldu, ancaq bir ilə yaxın orada oxuduqdan sonra sətəlcəm səbəbindən təhsilini davam etdirə bilmədi. S. Torayğırov mədrəsədə oxumağı dayandırsa da Rus dili kursu təşkil edir, bütün yay boyunca şəhərətrafı ərazilərdə uşaqlara dərs deyir. O vaxtdan bəri şeir üzərində * 1912-13 "Təhsil alan gənclər üçün",  Şagirdlərə,   "İndiki adət" ,   "Təhsildəki məqsəd nədir?" ,  "Elə-belə"   "Mənasız məscid",   "Elan",   "Dostuma məktub"   "İnsan kimi " ,   "Yuxumda" ,   "Yaz kədəri" ,   "Qımız" ,   "Dünənki xəyal və bugünkü iş", və s. şeirlər və "Şikayətləndim" adlı uzun bir esse yazdı. Bu zaman "Kamar Sulu" romanını yazmağa başladı.
1913-cü ilin payızında Troitskə qayıdan Torayğırov " Ayqap " jurnalının məsul katibi vəzifəsində çalışmış və "Şeirlər və qiraətçi", " Yaddaı yanılğısı", " Qazax dilindəki şeir kitabları haqqında", "Qazaxlar arasında elm və təhsil yolu necə olmalıdır? "və s. hekayə və məqalələr bu jurnalda dərc edilmişdir. Qısa müddət bu jurnalda çalışdı. 1914-cü ilin yayında vətəni Bayanauıla qayıtdı. Ölkədə "Böyük Tərəfdaşlıq" adlı mədəni və təhsil təşkilatı açmaq cəhdi uğursuz oldu. Bu il Rus təhsili axtararaq Semipalatinskə gedən S. Torayğırov axtardığı təhsili ala bilmədi və böhranla qarşılaşdı. Belə bir əhval-ruhiyyənin təsiri altında "Lənətə gəlmiş buludlar",  "Altıayaq" kimi şeirlər yazmışdır. "İndiki trend",  "Evliliyə" ,   "Birisinə" ,   "Vətənimə" ,   "Yaraşıqlı gözələ" ,   "Qız sevmək" ,   "Gülayım" ,   “Həyatımın vədi”   "Ruh qalxanim" ,   “Çiçək” və s. şeirlər, "Kim düzdür?" Şeiri ilə bir roman yazdı (1915). Şərqi Qazaxıstandakı uşaqlara dərs vermək üçün işə qəbul edildi.
1916-cı ilin payızına qədər əvvəl Katon-Karağayda, daha sonra Zaysanda rus dilini təkmilləşdirir. 1916-1917 -ci ilin qışında Tomskda rus dilində təhsil alır. Həyatda bu qədər kağız görməkdən bezən şair arzusuna çatdığından xoşbəxtdir. "Şagird düşüncəsi" mahnısında "qaranlıq Qazax səmasına yüksəlmək və günəş olmaq", "donmuş ölkənin ürəyini istiləşdirmək" xəyalları qurur. Eyni zamanda dünya ədəbiyyatı klassikləri, siyasi kitablarla tanış olur. 1917-ci il Fevral inqilabından sonra Semipalatinskdə yeni qurulmuş Alaş Partiyası və Alaş Orda hökumətinin işində iştirak etdi və "Alaş şüarı" elan etdi. Lakin xəstəliyi daha da ağırlaşır və 1918-ci ilin aprelində təhsil və fəalliyətinə son qoyaraq birdəfəlik vətəninə döndü. Orada Kolçak hakimiyyətindən sonra canlanan sovdepin işində iştirak etdi və kəndlilər arasındakı mübahisələrin ədalətli həllində iştirak etdi. Bu baxımdan siyasi və fəlsəfi ədəbiyyat (Q. Ç. Plexanov, N. Q. Çernışevski, və s. ) çox oxudu, "Şal və qız",  "Ay dünya"   "Gənc ürək",   "Sarıarka Yağışı",   "İtirilmiş Həyat,"   "Yazıq"   “Nəğmə”, və s. şeirlər yazdı.
Kitabları:
Şagirdlik dövrü (1907-11) şeirləri bədii cəhətdən qüsurlu olsa da, gənc şairin ictimai hadisələrin mahiyyətini anlamaq istəyini və şeir dili ilə hadisələri canlandirmaq istəyini əks etdirir. Cəmiyyətdəki haqsızlıqdan və qadınların acınacaqlı vəziyyətindən, dini təhsilin sxolastik mahiyyətindən yazır. Zəngin və kasıb oğullarının həyatı ilə sərvət və yoxsulluq arasındakı tarazlığı göstərməyə çalışsa da, bu cəhd yüksək şairlik istedadı və siyasi baxışlarını göstərə bilmir. 1912-ci ildə başlayan karyerasının yeni bir mərhələsində S. Torayğırov, Abay və Ibıray tərəfindən təməli qoyulmuş maarifçiliyə üz tutmuş və gəncləri oxumağa səsləyirdi. "Yeni doğan Ay kimi meydana çıxıb, günü almağa qərarlıdır." Evliliyi qazanmaq üçün motivasiya edir və həqiqəti tapmağa çalışır. İlk təbliğ şeirlərindən sonra şair lirika sahəsini genişləndirir və lirik qəhrəmanın ruhunu və hərəkətlərini təsvir etməyə çalışır. Mahnılarında inadkar, taleyə itaət etməyən, inadla irəliləyən, çətinliklərə müqavimət göstərən bir xarakter göstərilir. O vaxtdan etibarən şairin əsərlərində köhnə bir imtahan var idi. Qazaxlar arasında yayılmış mənfi münasibətlərə və qərəzli fikirlərə qarşı mübarizə aparır. Şair təbiət və sevgi mövzusunda yazdığı şeirlərində insan hisslərini ictimai fikir və ictimai həyatla əlaqəli hesab edir. Köhnə əleyhdar münasibətlər onu sosial ədalətsizliklə toqquşdurur ("Bu da mı ədalətdir?", "Bir insana" və s.) Həyat həqiqətlərini bədii şəkildə təsvir edib, qazax şeirinin məzmununu genişləndirərək, sirlərlə dolu lirik mahnılar yaratdı. Bir çox hekayə, oçerk, ədəbi və tənqidi məqalə, iki roman ("Kamar Sulu", "Kim düzdür?"), dörd şeir "Tanışlıq" (1917-18), "Həsr olunmuş həyat" (1918), "Yazıq" yazdı "(1919).),"Deyişmə" nəşr olundu. S. Torayğırov "Kamar Sulu" romanında qadın bərabərsizliyi mövzusunu gündəmə gətirir və dövrün gerçəkliklərindən bəhs edir. "Kim düzdür?" romanında kənd həyatının həqiqətlərini hərtərəfli təsvir edir, qazax xalqının iqtisadi irəliləyişinin olmamasını, tələbsizlik və işə qarşı laqeydlik, tənbəllik, ixtilafı tənqid edir.
Mənbələr
S. Torayğırov poema janrını yeni səviyyədə inkişaf etdirdi. Süjetsiz şeirləri həyatdakı geniş mövzuları əhatə edir və ambisiyalarını əymədən kəskin və açıq şəkildə təbliğ etməyə çalışırdı. İlk poeması"Tanışlıq" şeiri, Alaşorda hərəkatının təmsilçilərini ölkəyə tanıtmaq məqsədi daşıyırdı. Ə. Bökeyxanov, Əhməd Baytursınov, M. Dulatov u təqdim edərək "biri günəş, biri ulduz, biri aydır" yazır, Alaş ardıcıllarının qazax xalqının müstəqilliyi üçün gördüyü işləri təhlil edir. Alaş təmsilçilərindən əlavə, görkəmli qazax şəxsiyyətləri Abay və Şəkərimi xüsusilə vurğulayır. "İtirilmiş həyat", "Kasıb" poemalarinin əsas mövzusu cəmiyyətdəki haqsızlığın səbəblərini açmaq, bərabərlik axtarışıdır. Şair Qazax kəndindən kənara çıxır və kapitalist cəmiyyətinə xas olan bu məsələlərə toxunur. "Həsr olunmuş həyat" - Torayğırov yaradıcılığının böyük bir uğurudur. Burada şair qısa ömründə gördüyü, düşündüyü və tanıdığı həyat təcrübələrini özünəməxsus tərzi ilə açıqlayır. Poemanin lirik qəhrəmanı müxtəlif peşələrlə məşğul olsa da, heç birilə qane olmur, bərabərlik tapmır, ədalətli bir cəmiyyətə can atır. Əsər şairin düşüncəsindəki yeni cəmiyyətin gələcəyini təsvir edir. Əsərin əsas ideyası, bir insanın həyat üçün can ata biləcəyi və səy göstərməli olduğu nikbin nəticəsidir. "Kasıb" şeirinin qəhrəmanı mühitində ədalət tapmır və cəmiyyətlə insan arasındakı qarşıdurmanı barışmaz bir mübarizədə davam etdirir. S. Torayğırovun şəhər şairi ilə bozqır şairinin ədəbi deyişməsini yaradaraq, iki mühitin ziddiyyətlərini və faydalarını təsvir etdiyi "Deyişmə" şeiri natamamdır. S. Torayğırovun əsərləri 20-ci əsrin əvvəllərindəki Qazax cəmiyyətinin gerçəkliyi, içindəki yenilikçi düşüncənin inkişafı üçün böyük bir mərhələdir. Onun axtarışı "həqiqət özünü axtarma" ilə əlaqələndirilir, realizmi danışılmayan həqiqətə, ictimai həyatın realist obrazlarına əsaslanır və yanaşması tənqididir.
Oxytrypia
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Suriya Silahlı Qüvvələri
Suriya Silahlı Qüvvələri (ərəb. القوات المسلحة العربية السورية ) – Suriya Ərəb Respublikasının silahlı qüvvələri. 4 qoşun növündən ibarətdir: quru, donanma, hava və hava hücumundan müdafiə qüvvələri. Suriya prezidenti Suriya Silahlı Qüvvələrinin ali baş komandadır.
Afrika kordiyası
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Actebia
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Konservləşdirmə
thumb|Ev konservləşdirməsi Konservləşdirmə — qida məhsullarının saxlanmasına dair bir üsul (konservdən hazırlama), məhsulların mikroorqanizmlərinin həyati fəaliyyəti üçün ərzaqların texniki emalından ibarətdir. Həmçinin qida məhsullarının yararlılıq müddətinin artırılması üçün digər bir üsuldur.
Xarici keçidlər
An e-book collection of over 1,000 classic books on home economics spanning 1850 to 1950, created by Cornell University's Mann Library.
Teletayp
thmb|left|200px
Teletayp  —Yazı maşını tipli klaviaturası olan, hərf çap edən teleqraf aparatı.
Haqqında
Klaviaturası və çap maşınına bənzər yazma mexanizmi olan teleqraf aparatı; informasiyanı avtomatik olaraq qəbul edən və lentə yazan maşındır. Həm nöqtədən-nöqtəyə, həm də nöqtədən-çox nöqtəyə konfiqurasiyalarda müxtəlif rabitə kanalları vasitəsilə yazılmış mesajları göndərmək və qəbul etmək üçün istifadə edilə bilən elektromexaniki cihazdır. Əvvəlcə onlar 1830-cu illərin sonu və 1840-cı illərdə elektrik mühəndisliyinin ilk istifadəsi kimi inkişaf edən teleqrafda istifadə edildi, baxmayaraq ki, teleprinterlər ən erkən 1887-ci ilə qədər teleqraf üçün istifadə edilməmişdir. Maşınlar erkən istifadəçi interfeysi təmin etmək üçün uyğunlaşdırılmışdır. Əsas kompüterlər və minikompüterlər, yığılmış məlumatların kompüterə göndərilməsi və cavabın çap edilməsi xüsusiyyətləri təmin edir. Bəzi modellər həmçinin məlumatların saxlanması üçün (ya yazılan daxiletmədən və ya uzaq mənbədən alınan məlumatdan) delikli lent yaratmaq və yerli çap və ya ötürülmə üçün belə lenti oxumaq üçün də istifadə edilə bilər.
Tarixi
Hughes teleqrafı, Siemens və Halske tərəfindən qurulmuş erkən (1855) teleprinter idi. Mərkəzdənqaçma qubernatorunun digər ucu ilə sinxronluq əldə etmək görülə bilər. Fransada Émile Baudot 1874-cü ildə beş vahidli koddan istifadə edən bir sistem dizayn etdi və bu sistem 1877-ci ildən bu ölkədə geniş şəkildə istifadə edilməyə başladı. İngilis Poçt İdarəsi 1897-ci ildə London və Paris arasındakı simpleks dövrədə istifadə üçün Baudot sistemini qəbul etdi. Sonradan Daxili Teleqraf Xidmətlərində dupleks Baudot sistemlərindən xeyli istifadə etdilər.