cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Əsənlər
Əsənlər, qonşu ilçələrindən fərqli olaraq, sənaye mərkəzi olmaqdan çox yaşayış mərkəzi xüsusiyyətini daşıyır. Əsənləri Davudpaşa yoluna bağlayan Ayaza yolu üzərindəki su nəzarət quyuları, bələdiyyə avtomobil qarajı kimi istifadə edilən Üç Üz, Ayaza Bulağı, Su Tərəzisi və qaraj daxilində xaraba vəziyyətdə olan kilsə gözəl bir memarlıq nümunəsi kimi qarşımıza çıxır. Əsənlər Mərkəz Məscidinin qarşısındakı kilsə qalığı bərpa edilərək müasir kitabxana olaraq istifadəyə verilmişdir. İstanbul qala divarlarının yıxılmasından sonra bu bölgə torpaqları hərbi baxımdan əhəmiyyət qazanmışdır. Rayon tarixi İstanbulun ümumi tarixində mühüm rol oynamışdır. Rayon tarixi əsər baxımından zəngin sayılmaz. Bizans və Osmanlı dövrünə aid bulaq, su kəməri, su tərəzisi və səbil günümüzə çatan tarixi tikililərdir.
Tarixçə
Bölgə, Bizanslılardan qalma bir yaşayış yeridir. Bu bölgənin ən qədim əhalisi Litros və Avas adları ilə qurulan kəndlərdə yaşayan romalılar olmuşdur. Respublika dövründə Roma mənşəli xalqın Yunanıstana köç etməsi ilə boşalan kəndlərə, Şərq Makedoniyadan gələn miqrantlar tərəfindən doldurulmuşdur. Uzun illər mübadilə kənd mövqeyində qalan Litros və Avas adlarını 1930-cu illərə qədər saxlamışdır. 1937–1940-ci illərdə aparılan dəyişikliklə Litros-Esenler, Avas-Atışalanı olaraq türkçələşdirilmişdir.
1993-cü ilin sonunda rayon olmuşdur. Əsənlərin yerləşdiyi region, əvvəlcədən Bakırköy ilçəsinə daxil olduğu halda, bu ilçə bölünməmişdən qabaq Güngörən ilçəsinin məhəllələrindən biri olmuşdur. Daha sonra da müstəqil bir ilçə olaraq yaradılıb.
ANT Group
ANT Group — Bakıda, Azərbaycanda yerləşən özəl investisiya şirkətidir. ANT İnşaat Azərbaycan bazarında 2002-ci ildən fəaliyyət göstərir. Azərbaycan tikinti bazarının ən böyük şirkətlərindən biridir. Şirkətin əsası Azad İbrahimov tərəfindən qoyulub.
ANT Construction
ANT Construction kiçik tikintidən tutmuş çoxfunksiyalı komplekslərin inşasında təcrübəyə malikdirlər.Şirkət "Premium", "Business", "Standart" və "Econom" kateqoriyalı binaların tikintisi sahəsində fəaliyyət göstərir. ANT Construction həmçinin bir çox dövlət əhəmiyyətli binaların tikintisi ilədə məşğuldur. Şirkət Azərbaycan Ədliyyə Nazirliyi,Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi,Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Nazirliyi, Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi və digər bir çox dövlət qurumları ilə bu sahədə sıx əməkdaşlıq edir.
ANT Beton
"ANT" şirkətlər qrupunun tərkibinə daxil olan ANT Beton zavodu Azərbaycan beton əmtəə bazarında böyük əhəmiyyətə malikdir. Şirkətin balansında həm də mobil beton zavod fəaliyyət göstərir. ANT Beton Azərbaycanın bir çox tikinti firmaları ilə əməkdaşlıq edir.
ANT Texservis
ANT Texservis tikinti və kommunal təsərrüfat sferasında fəaliyyət göstərir. ANT Texservisin balansında son məlumatlara əsasən 100 adda müxtəlif texnikalar mövcüddur.
Beynəlxalq əlaqələr
Hal-hazırda şirkət Azərbaycandan kənarda – Rusiya, Liviya, Ukrayna, Səudiyyə Ərəbistan və Moldoviya Respublikasında da öz fəaliyyətini genişləndirir.
Codename: Sailor V
— Naoko Takeuçi tərəfindən yazılmış və çəkilmiş manqa seriyası. Manqa seriyası sehirli güclərə malik olduğunu və Yeri qorumalı olduğunu öyrənən deyib-gülən məktəbli qız Minako Ayno haqqındadır. "Codename: Sailor V" Naoko Takeuçinin yazacağı "Seylor Mun" manqası üçün təməl rolunu oynamışdır.
Məzmun
Minako Ayno 13 yaşlı orta məktəb şagirdi, əylənməyi sevən, gələcəkdə öz sevgisini tapmağı arzulayan qızdır. Bir gün Minako alnında ağ aypara işarəsi olan, danışa bilən Artemis adlı ağ pişiklə rastlaşır. Artemis ona başa salır ki, o, sehirli güclərə malikdir və bu güclərlə daha güclü və gözəl şəxsə çevrilə bilər.
Artemis onun Seylor Venera olduğunu və Yer planeti Venera planetinin adından qorumalı olduğunu deyir. Artemis ona kömək etmək üçün iki əşya verir: aypara formalı kompakt və sehirli qələm. Sehirli qələmin köməyi ilə Minako istədiyi zaman Ədalət döyüşçüsü Seylor Viyə çevrilə bilir.
Minako Ayno Seylor Vi kimi bir çox macəralar yaşayır, polislərin heyranlığını və qısqanclığını qazanır. Minako Saycyo Acedən kömək almağa başlayır.
Sonda Minako missiyasının düşündüyündən daha vacib olduğunu və Seylor Venera kimi əsl şəxsiyyətini öyrənir. Bu andan etibarən Minako digər Seylor döyüşçülərinin və Ay şahzadəsinin axtarışına çıxır.
Buraxılış
"Codename: Sailor V" ilk dəfə olaraq 3 avqust 1991-ci ildə "RunRun" jurnalının yay tətili buraxılışında yomikiri kimi nəşr olunmuşdur. Daha sonra manqa seriyasına çevrilmiş və bu jurnalda 3 iyul 1997-ci ilə kimi nəşr olunmuşdur. Kodansha manqanın 15 fəslini 3 tankobon cilddə toplamış və onları 18 dekabr 1993-cü ildən 6 noyabr 1997-ci ilə kimi çap etdirmişdir. 2004-cü ildə manqanın stili və dialoqları yenidən gözdən keçirilərək iki şinsoban cildində yenidən nəşr olunmuşdur. 2014-cü ildə ildə iki kanzenban cildi şəklində buraxılmışdır.
Şimali Amerikada Kodansha Comics USA manqanın delüks nəşrini "Seylor Mun" manqası ilə ingilis dili üçün lisenziyalaşdırmışdır. Şimali Amerikada manqa 13 sentyabr 2011-ci ildən 25 noyabr 2011-ci ilə kimi serializasiya olunmuşdur. Manqa başqa dillərə tərcümə olunmuşdur: Glenat tərəfindən fransız və ispan dillərinə, Egmont Manga & Anime tərəfindən alman dilinə, Star Edizioni və daha sonra GP Publishing ("Amici" jurnalında nəşr olunub)  tərəfindən italyan dilinə və JPF tərəfindən polyak dilinə.
Manqa əsasında OVA seriyalarının çəkilməsi planlaşdırılsa da, bu heç vaxt həyata keçirilməmiş, əvəzində "Seylor Mun"un anime adaptasiyası çəkilmişdir.
Qəbul
11 sentyabr 2011-ci ildən 17 sentyabr 2011-ci ilə kimi "Codename: Sailor V" "New York Times" qəzetinin "ən yaxşı satan manqalar" siyahısında "Seylor Mun"un birinci cildindən sonra ikinci yerdə dayanırdı. Növbəti həftədə də manqa "Seylor Mun"un birinci cildindən sonra gəlirdi. Bir həftə sonra 3-cü yerə düşmüşdür. 9 oktyabrdan 15 oktyabra qədər 8-ci yerdə, növbəti həftə 9-cu yerdə qərarlaşırdı. 6-12 noyabr 2011-ci ildə manqanın birinci cildi ilk dəfə "Seylor Mun"dan yuxarıda — 2-ci yerdə idi. Bir həftə sonra "Codename: Sailor V" manqasının 2-ci cildi 2-ci yerə yüksəlmiş, 1-ci cild siyahıya düşməmişdir. 20-26 noyabrda ikinci cild 3-cü yerə düşmüşdür. BookScan-ın 2011-ci ilin noyabrının top-20 qrafik romanı siyahısında ikinci cild 3-cü, birinci cild 13-cü yerdə idi.
MTV Geek-in əməkdaşı Briqid Elverson "Codename: Sailor V" manqasının "Seylor Mun"un ilkin qaralama forması təəssürratı bağışladığını demişdir. Comics Worth Reading-dən Ed Sayzmora görə "Codename: Sailor V" manqasında personajlar "Seylor Mun"dakına nisbətən zəif işlənilmişdir, lakin bu qüsur deyil. Manga Bookshelf-dən Şon Qiffni Usaqidən fərqli olaraq Minakonun tək döyüşdüyünü və manqanın tonunun "döyüş-komediya" olduğunu qeyd etmişdir. Anime News Network-un əməkdaşı Rebekka Silvermana görə manqanın böyük hissəsi epizodikdir, amma Minakonun şəxsiyyətinə verilən uzaqgörənliyə və manqanın "Seylor Mun" üçün bünövrə rolunu oynamasına görə oxumağa dəyərlidir. Manga Critic-in yazıçısı Ketrin Deysiyə görə yetkin şəxs manqada "darıxdırıcılıq, hokkey, yaxşı çəkilməmiş rəsmlər", uşaqlar isə "pis insanları məğlub etmək üçün adi qızın yeni, güclü şəxsiyyəti qəbul etməsindən bəhs edən cazibədar fentezi" görə bilərlər. Deysi "Codename: Sailor V" manqasının gücünü Minakonun qızğın şəxsiyyətində görür.
Elnur Aslanov
Elnur Kazım oğlu Aslanov — 2007-2014-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Siyasi Təhlil və İnformasiya Təminatı şöbəsinin müdiri,  2014-2016-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin Elektron İdarəçiliyin İnkişafı şöbəsinin müdiri, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru (Ph.D). O, həmçinin "Harvard Business School"un məzunu, iki kitabın, eləcə də bir sıra İT və İnternet layihələrinin sahibi və müəllifidir.
Həyatı və fəaliyyəti
1997-2001-ci illərdə Yeni Azərbaycan Partiyası Mərkəzi Aparatının Beynəlxalq Əlaqələr və Siyasi Partiyalarla İş şöbəsində təlimatçı, baş referent, 2001-2005-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının İctimai-siyasi şöbəsinin İnformasiya İşinin Təşkili və Analitik Təhlil sektorunda referent, böyük məsləhətçi vəzifəsində 2005-2007-ci illərdə isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatı rəhbərinin köməkçisi vəzifəsində işləmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 19 dekabr 2007-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Siyasi təhlil və İnformasiya Təminatı şöbəsinin müdiri təyin edilmiş, 17 mart 2014-cü ildə vəzifəsindən azad edilmişdir.
E.Aslanov 2 aprel 2014-cü ildə Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin strateji planlaşdırma, elmi potensial və investisiya şöbəsinin müdiri vəzifəsinə təyin edilmişdir.
2016-ci ildə ABŞ-da Harvard Business School-da təhsilini davam etdirmək məqsədilə dövlət işindən uzaqlaşıb. Hazırda biznes fəaliyyəti ilə məşğuldur.
Elnur Aslanov bir sıra İnternet layihələrinin müəllifi və sahibidir.
İki kitab müəllifidir: "Modernləşmə və Milli İnkişaf" (Bakı, 2015) və "Qloballaşma və Milli İnkişaf Strategiyası" (Baki, 2006).
"Azərbaycanda araşdırma və beyin mərkəzləri : yaranması, inkişafı və perspektivləri" kitabının elmi redaktoru.
Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü, I dərəcə dövlət müşaviridir.
Elnur Aslanov mütəmadi olaraq müxtəlif internet saytlarında məqalələr ilə cıxış edir.
Ailəsi
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı, parlamentin İnsan Hüquqları Komitəsinin sədri Rəbiyyət Aslanovanın oğludur.
Evlidir, bir oğlu var.
Nodame Cantabile
— Tomoko Ninomiya tərəfindən yaradılmış manqa və onun əsasında çəkilmiş anime seriallar, doramalar və tammetrajlı filmlər. Manqa 2004-cü ildə Kodanshanın "Ən yaxşı şoco manqası" mükafatını qazanmışdı.
Məzmun
Şiniçi Çiyaki oxuduğu universitetin ən yaxşı pianoçusu və möhtəşəm bir skripkaçıdır. Həmçinin o, dirijor olmaq arzusundadır, lakin səyahət etmək qorxusu (aerofobiya və akvafobiya) Avropaya ona müəllimlik etməyə razı olan dünyaca məşhur dirijor Sebastyan Vieyranın yanına getməyə imkan vermir.
Bir axşam Çiyaki çox içkili olur və gələn gün qonşusu Mequmi Nodanın evində oyanır. Onun fortepianoda ifası ilə heyran olub o, ona vurulan qızın qayğısını öz boynuna götürür.
Lakin xoş bir təsadüf ona kömək olur: konservatoriyaya bir illik dərs demək üçün maestro Ştrezemann gəlir və istedadlı tələbələrdən prkestr təşkil edir.
Nodame Cantabile: Paris-Hen
"Nodame Cantabile"nin ilk mövsümünün davamı, "Nodame Cantabile: Paris Chapter" kimi də tanınır. 2008-ci ilin sonunda yayımlanmışdı.
Məzmun
Nodame və Çiyaki Parisə yollanırlar. Çiyaki maestro Vieyranan görüşməyə cəsarət etməyərək dirijorlar yarışmasındaistirak edir.Nodame Paris konservatoriyasında böyük çətinliklərlə təhsil alır. Onun Yaponiyadaki çıxışı ilə heyran olan yeni fortepiano müəllimi ona solo çıxışlar təşkil edir.
Nodame Cantabile Finale
2010-cu ilin əvvəlində nümayiş olunan üçüncü mövsüm.
"Honey and Clover" ilə oxşarlıq
Nodame Cantabileni tez-tez Honey and Clover ilə müqayisə edirlər. Hər ikisində hekayə incəsənət ali məktəblərində baş tutur: Honey and Cloverdə bu bədii ali məktəbdir. Hər iki əsər eyni yaşlı auditoriyalara istiqamətlənir. Anime versiyaların oxşarlığı xüsusən gözə çarpır, çünki hər ikisini eyni rəssam çəkib.
Vanitas
thumbnail|Yakob De Qeyn (1603)
Vanitas (, hərfi mənada — "fanilik, məğrurluq") — ənənəvi olaraq kompozisiya mərkəzinin insanın kəlləsi olduğu Barokko dövrü rəssamlığının alleqorik Natürmort janrı. Belə rəsmlər, natürmortun inkaşafının ilkin mərhələsi olub həyatın çox qısa olduğunu, həzzin faniliyini və ölümün labüdlüyünü xatırlatmaq üçün nəzərdə tutulurdu. Əsasən XVI и XVII əsrlərdə daha çox Flandiriyada və Niderlandiyada geniş vüsət almışdır. Janrı ayrı-ayrı nümunələrinə Fransa və İspaniyada da rast gəlinir.
Termin Bibliyadaki Vanitas vanitatum et omnia vanitas ("Faniliyin faniliyi, dedi Ekklesiast, faniliyin faniliyi, — hər şey fanidir!").
Atributları
thumb|350px|| Fransiskus Geysbrexts, XVII əsrin 2-ci yarısı. thumb||350px| Filipp De Şampan, XVII əsrin 2-ci yarısı. thumb|350px|| Питер Боель, 1663 Tablolarda rast gəlinən simvollar insan həyatının fani və həzzlərin və nailiyyətlərin keçici olduğunu xatırlatmaq məqsədi güdürdü:
Quvadar
Quvadar — Bəlucistan əyalətinin cənub-qərbində, Ərəb dənizi sahilində şəhər.Quvadar, 1783-cü ildən 1958-ci ilə qədər Omanın müstəmləkəsi idi. Turbatdan təqribən 120 kilometr (75 mil) cənub-qərbdə, İranın Sistan şəhərindən 170 kilometr (110 mil) məsafədədir.
Erigeron anisophyllus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Alanlar
Alanlar (/Ar; ; ) — İrandilli tayfalar.
Tarixi
Eramızın ilk əsrlərində köçəri alan tayfaları Azovyanı və Ön Qafqazın çöl bozqır rayonlarında məskunlaşmışdılar. I - II əsrlərdə alan tayfaları Cənubi Qafqaz ölkələrinə - Qafqaz Albaniyasına, İberiyaya, habelə Atropatenaya, Kiçik Asiyaya və Roma imperiyasının bir sıra əyalətlərinə tez-tez talançı basqınlar edirdilər. IV əsrin ikinci yarısında tayfalar hunlar tərəfindən darmadağın olundular və qismən hun tayfa ittifaqına daxil edildilər. Bundan sonra alanların xeyli hissəsi onlarla birlikdə Avropaya hərəkət edərək Qalliyadan, İspaniyadan keçib Şimali Afrikada vandallara qarışdı. Alanların digər hissəsi isə hunların təzyiqi ilə Şimali Qafqaz dağlarına köçdü. IV əsrdən alan tayfaları burada oturaq həyata keçməyə başladılar. Şimali Qafqaz alanları bir neçə tayfa ittifaqına bölündülər ki, bunların da ən iriləri Şərqi və Qərbi ittifaqlar idilər. Şərqi ittifaq xəzərlərlə və İranla bağlı idi, Qərbi ittifaq isə Bizansla. VI əsrdən etibarən qərbi alanlar arasında xristianlıq yayılmağa başladı. VI əsrdə alan tayfa ittifaqı birlikləri avarlar tərəfindən dağıdıldılar. VII əsrdən X əsrədək Alaniya Xəzər xaqanlığının tərkibinə daxil olmuşdur. X - XII əsrlərdə alanların başda hökmdarları "baqatar"ları olan dövlətləri formalaşır. Bu dövrdə yunan əlifbası əsasında alanların yazısı meydana gəlir. Alanlar "Nart" qəhrəmanlıq eposunu yaratmışlar. Alan mədəniyyəti Ön Qafqaza 1222-ci il monqol-tatar basqınınadək mövcud olmuşdur. XIV əsrdən alanlar arasında islam dini yayılmağa başlamışdır. Müasir osetinlər alanların nəslindəndirlər.
Əksər mənbələrin onların İrandilli olduğu nəzəriyyəsini irəli sürür. Bəzi tarixçilərə görə alanlar türk dillərində danışan köçəri türk xalqıdır. E.ə. dövrlərdə indiki Qazaxıstan torpaqlarında yaşayırdılar. Miladi dövrün başlanğıc illərində isə bölmələr böyük bir hissəsi Volqa çayını keçərək Don çayı civarlarına, Krım və Şimali Qafqaz torpaqlarına gələrək bu bölgələrdə uzun illər hakimiyyət qurmuşlar.
Alan dili
Alan adı yazılı mənbələrdə ilk dəfə e.ə. I əsrdə ortaya çıxır və Çin mənbələrinə görə alanlar doqquz Tele Türk boylarından biridir. Alanlar (Aslar) köhnə türk yazılarında bir türk boyu olaraq qırğızların yanında çox dəfə ifadə edilmişdir. Kaşgarlı Mahmut 'Az keshe' (yani 'Az kişi') adlı və şübhəsiz Türk olan bir qövm haqqından bəhs edər. Türk tarixçi Əl-Biruniyə görə alanların dili Xarəzmşahların və kumanların dillərinə bənzər. Alanların bir qismi qıpçaq və digər qismi oğuz qollarına aiddir. Qaraçay-balkarlar özlərinə bu günə qədər Alan deyə xitab edərlər və qonşu xalqlar tərəfindən də eyni xitabı almaqdadırlar. Etimologiji baxımdan alan sözü türk dillərində "ərazi, düz, açıq yer, geniş və ya böyük məsafə" deməkdir. Osetinlərin əcdadları olduğunu göstərən araşdırmalar da vardır.
Azər Qasımov (siyasətçi)
Azər Qasımov (tam adı: Qasımov Azər Məhəmməd oğlu; d. 22 iyun 1966, Bakı şəhəri) — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Mətbuat katibi.
Həyatı
Azər Qasımov 22 iyun 1966-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Azərbaycan Pedaqoji Xarici Dillər İnstitutunu, Bakı Dövlət Universitetini və Çenq Du Universiteti (Çin) bitirmişdir.
1994-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Çin Xalq Respublikasındakı Səfirliyində tərcüməçi, 1994-1995-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi Beynəlxalq təşkilatlar idarəsində attaşe, 1995-1996-cı illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi Konsulluq idarəsində attaşe, 1996-1997-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının İran İslam Respublikasının Təbriz şəhərindəki Baş Konsulluğunda attaşe, 1997-1999-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının İran İslam Respublikasındakı Səfirliyində attaşe, üçüncü katib, 1999-2000-ci illərdə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi Asiya, Afrika və Latın Amerikası ölkələri idarəsində üçüncü katib, ikinci katib, 2000-2004-cü illərdə isə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Aparatının Beynəlxalq münasibətlər şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 mart 2004-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Mətbuat katibi təyin edilmişdir.
Somerset
Somerset  — İngiltərənin cənub-qərbində qraflıq. Cənub-qərbi İngiltərə regionunun tərkibinə daxildir. Paytaxtı Tonton şəhəridir, ən böyük şəhəri isə Batdır. Əhalisini 513 min nəfər təşkil edir (2004).
Seynen
thumb|120px|[[Kanci ilə yazılmış "seynen-manqa" termini.]] Seynen (青年) — 18 yaş və yuxarı kişi auditoriyası üçün nəzərdə tutulan anime və manqa növü. Bu tip manqalar xüsusi seynen jurnallarında dərc olunur.
Qırmızı Şeytan İdman Klubu
1997-ci ildə Vadim Finkelşteyn tərəfindən Sankt-Peterburqdə yaradılmış qarışıq döyüş məktəbidir.Fyodor Yemelyanenko,Aleksandr Yemelyanenko kimi tanınmış məşhur idmançılar bu idman klubunda döyüş sənətləri ilə məşğul olmuş və bu kulubun rəhbərliyi altında bir çox döyüşlərin keçirmişlər.
76 saylı Lənkəran-Astara seçki dairəsi
Azərbaycan Respublikası 76 saylı Lənkəran-Astara seçki dairəsi — Azərbaycan Respublikasında seçki dairəsi.
Sifət (nitq hissəsi)
Sifət — əşyanın əlamət və keyfiyyətini bildirən əsas nitq hissəsi. Sifət necə? nə cür? hansı? suallarından birinə cavab verir.
Har Qobind
Har Qobind-Siqhlərin altıncı qurusudur. orijinal adı ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ. 14 iyun 1595-3 mart 1644. Quru Arcan Devin oğludur
Sifət (nitq hissəsi)
Sifətlər əsasən əşyanın əlamətini, keyfiyyətini və rəngini təyin edir. Əlamət dedikdə, əşyanın zahiri görkəmi, keyfiyyət dedikdə isə onun daxili xüsusiyyəti nəzərdə tutulur. Əşyanın rəngi də onun əlamətlərindən biridir.
Sifətin quruluşca növləri
Sifət quruluşca sadə, düzəltmə və mürəkkəb olur.
Sadə sifətlər
Sadə sifətlər bir kökdən və ya kök və qrammatik şəkilçidən ibarət olur: qara, yaşıl, pis, yaxşı, uzun, qısa, hündür, alçaq, gözəl, kifir və s.
Azaltma və çoxaltma dərəcəsi yaradan şəkilçilər leksik şəkilçilərdir.
Düzəltmə sifətlər
Düzəltmə sifətlər, əsasən, isimlərə və feillərə leksik şəkilçilər artırmaqla düzəlir. Bu baxımdan düzəltmə sifətlər isimdən yaranan sifətlər və feildən yaranan sifətlər olmaqla iki yerə bölünür.
İsimdən düzələn sifətlər
Bu növ düzəltmə sifətlər isimlərə aşağıdakı leksik şəkilçiləri artırmaqla düzəlir:
• — lı4: maraq-lı (dərs), tərbiyə-li (uşaq), su-lu (xörək), ütü-lü (paltar) və s.
Bu şəkilçilərdən —lı4 və —sız4 antonim şəkilçiləridir: yağ-lı — yağ-sız (ət), duz-Iu — duz-suz (xörək), ağıl-lı — ağıl-sız (insan) və s.
Qeyd: Sifət düzəldən —lı şəkilçisi qoşulduğu sözün son samitindən asılı olaraq [— rı4], [— nı4], [— dı4] şəklində tələffüz olunur. Məsələn: qarlı [qarrı], dadlı[daddı], buludlu [bulutdu] və s.
Feildən düzələn sifətlər
Aşağıdakı leksik şəkilçilərin köməyi ilə fel köklərindən sifət düzəlir:
Qeyd 1: Feildən sifət düzəldən bu şəkilçilərdən —qın, —ğın şəkilçiləri bəzi isimlər də düzəldir. Məsələn: bas-qın, yan-ğın, qır-ğın, sür-gün və s.
Qeyd 2: —ıq və —aq şəkilçiləri həm də feildən isim düzəldir: bacar-ıq, bili-ik, yat-aq, sanc-aq, və s. Bu şəkilçilər omonim şəkilçilər sayılır.
Qeyd 3: —kan, —kin, —kün şəkilçilərinin ilk samiti tələffüzdə cingiltili tələffüz olunur. Məsələn: sürüşkən — [sürüşgən], kəskin —[kəsgin], ötkün — [ötgün] və s.
Mürəkkəb sifətlər isə sintaktik yolla əmələ gəlir:
Adi dərəcə
Əlamətin normada olduğunu bildirən dərəcə adi dərəcə adlanır. O, bütün dərəcələrə meyar hesab olunur Məsələn: böyük, kiçik, enli, çalışqan.
Çoxaltma dərəcəsi
Əlamətin və ya keyfiyyətin normadan çox olduğunu bildirir. 2 üsul ilə düzəlir morfoloji və sintaktik. Məsələn: xırdaca, zil qara, ağappaq.
Sifətin cümlədə rolu və morfoloji təhlil qaydası
Sifətlər cümlədə ən çox təyin olur. Xəbərlik şəkilçisi qəbul etdikdə isə istər isimləşmiş sifətlər, istərsə də isimləşməmiş sifətlər cümlədə xəbər olur. Məsələn: Bu oğlan çox igiddir (adi sifət). O, keçən ay onlarla ermənini məhv edən igiddir (isimləşmiş sifət). İsimləşmiş digər sifətlər isə cümlədə, bir qayda olaraq, mübtəda və tamamlıq olur.
Kyarnave
Kyarnave – Litvada yerləşən və 10000 il əvvələ aid insan izləri aşkarlanan YUNESKO-nun Dünya irsi siyahısına daxil olan arxeoloji bölgə, qədim şəhər.
Roma İmperiyası dövründə
Şimalı Litvada paytaxt Vilnüsdən 35 km məsafədə yerləşən Kyarnave arkeoloji bölgəsi 194,4 hektarlıq böyüklüyü ilə bu bölgədə insan məskunlaşmasının 10.000 illik tarixinə şahidlik etmiş bir bölgədir. Bəzı arxeoloqlar tərəfindən Litvanın Troyası olaraq adlandırılan bölgə Xristianlıq dövrü əvvəli haqqında vacib məlumatlar verməkdədir. Burada ilk yaşayış izləri e.ə IX əsrdə Payauta vadisindəki Neris çayı sahilində tapılmışdır. Xristianlığın ilk dövrlərində Baltik bölgəsi insanları üçün qızıl dövr olaraq xatırlanmaqdadır. Bataqlıqdan çıxarılan dəmir, əkin və heyvandarlığın inkişafı əhalinin də artmasına səbəb olmuş, IV əsrə qədər Payauta vadisindəki yaşayış yerlərinin sayı daima artmıştır. Roma dövrünün sonunda baş verən böyük köçlə birlikdə Aukuro Kalnasdaki yaşayış yerləri köçənlər tərəfindən yandırılmış və Payauta vadisi tərk edilmişdir. İqlimin sərtləşməsi ilə bərabər yeraltı sularının da ortaya çıxması bölgədə yaşayışı imkansız hala gətirmişdir.
Orta əsrlərdə
Kyarnave arxeoloji bölgəsi 2004-cü ildə YUNESKO-nun Dünya irsi siyahisına düşmüşdür.
Başköy (Amasiya)
Başköy — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Qızılqoç (Qukasyan) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 11 km cənub-şərqdə yerləşir. 1937-ci ilə kimi Ağbaba rayonunun tərkibində olmuşdur. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Toponim Azərbaycan dilində «böyük, əsas, yuxarı» mənasında işlənən baş sözü ilə, türk dilində «kənd» mənasında işlənən köy sözündən əmələ gəlmişdir. Relyef əsasında yaranmışdır. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.
XX əsrin 20-cı illərində kəndin adı erməni dilinə kalka edilərək Başqyuğ (Başkənd) qoyulmuşdur.
Əhalisi
Kənddə 1830 - cu ilə kimi qarapapaqlar yaşamışdır.
1830 - cu ildə buraya Türkiyənin Muş vilayətindən ermənilər köçürülüb yerləşdirilmiş və kəndin əsas sakinləri-azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunmuşdur.
Vaqif Fərzəliyev
Vaqif Məcid oğlu Fərzəliyev — kimyaçı alim, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akademiki, AMEA-nın akademik Ə. Quliyev adına Aşqarlar Kimyası İnstitutunun direktoru, professor, kimya üzrə elmlər doktoru.
Həyatı
Vaqif Fərzəliyev 1939-cu il dekabrın 19-da Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub. Orta təhsilini Bakı şəhər 189 saylı məktəbdə aldıqdan sonra, 1958-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (hazırkı BDU) Kimya fakültəsinə qəbul olunub. Elmi-tədqiqat işinə hələ tələbə ikən maraq göstərən Vaqif Fərzəliyev birinci kursda Tələbə Elmi Cəmiyyətinə üzv olmuş və "Duz-su sisteminin analizi" mövzusunda elmi işlər aparmışdır. İkinci kursda oxuyarkən TEC-in sədri seçilmiş və neft kimyası sahəsində ilk tədqiqatlarını aparmağa müvəffəq olmuşdur. Lenin təqaüdçüsü V. Fərzəliyevin əldə etdiyi elmi nəticələr uğurlu olduğundan 1962-ci ildə "ADU-nun elmi xəbərləri" məcmuəsində məqalə halında dərc edilmişdir. 1963-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini qırmızı diplomla bitirdikdən sonra təyinatla Azərbaycan Neft-Kimya Prosesləri İnstitutuna göndərilib, həmin il aspiranturaya daxil olub. 1968-ci ildə "Sürtkü yağlarına polimer aşqarların sintezi və tədqiqi" mövzusunda namizədlik dissertasiya mövzusu müdafiə etmişdir. 1986-cı ildə "Sürtkü yağlarına yüksək təsirli kükürdlü aşqarların işlənib hazırlanmasının elmi əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edərək kimya üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsi, 1987-ci ildə isə professor elmi adını almışdır. Vaqif Fərzəliyev aşqarlar kimyası elminin inkişafı sahəsindəki böyük uğurlarına görə 2001-ci ildə AMEA-nın müxbir üzvü 2007-ci ildə isə AMEA-nın həqiqi üzvü seçilib. 1967–1987-ci illər ərzində AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutunda kiçik və böyük elmi işçi, "Sürtkü yağlarına polimer aşqarlar" laboratoriyası müdirinin müavini, "Aşqarların sintezi və təsir mexanizminin elmi əsasları" laboratoriyasının rəhbəri, elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifələrində çalışıb. 1987-ci ildə Aşqarlar Kimyası İnstitutuna direktor əvəzi təyin edilib, növbəti ildə isə institutun kollektivi tərəfindən direktor seçilib. 2007–2013-cü illərdə AMEA RH-ın akademik-katibi vəzifəsində çalışıb.
Elmi dərəcələri və elmi adları
Vaqif Fərzəliyev 1968-ci ildə "Neft kimyası" ixtisası üzrə kimya elmləri namizədi (kimya üzrə fəlsəfə doktoru), 1986-cı ildə isə həmin ixtisas üzrə kimya elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır. O, 1974-cü ildə "Neft kimyası" ixtisası üzrə baş elmi işçi (dosent), 1987-ci ildə isə həmin ixtisas üzrə professor elmi adına layiq görülmüşdür. Vaqif Fərzəliyev 2001-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 2007-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilmişdir. O, 2018-ci ildə Böyük Britaniyanın Oksford Akademik Birliyinin, 2022-ci ildə isə Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Neft kimyası və üzvi kimya sahəsində alim olan Vaqif Fərzəliyevin elmi fəaliyyətinin əsas istiqaməti müxtəlif təyinatlı sürtkü yağlarına, yanacaq və yağlayıcı-soyuducu mayelərə müxtəlif funksional təsirə malik yeni aşqarların sintezi, yüksək təsirə malik aşqarların məqsədyönlü sintezinin elmi əsaslarının yaradılması məqsədilə onların təsir mexanizminin, həmçinin tərkibi, quruluşu və funksional təsiri arasındakı asılılığın öyrənilməsi, yaradılmış aşqarlar əsasında yüksək keyfiyyətli sürtkü və yanacaq kompozisiyalarının, habelə yağlayıcı-soyuducu mayelərin yaradılması və istehsalata tətbiqi təşkil edir.
Vaqif Fərzəliyev ilk dəfə olaraq oksidləşmənin kombinə təsirə malik inhibitorları olan fenolların, naftolların və aromatik aminlərin kükürdlü törəmələrinin antioksidləşdirici təsir mexanizmini müəyyənləşdirmişdir. Karbohidrogenlərin oksidləşməsi prosesinin kombinə təsirə malik antioksidləşdirici aşqarlarla inhibitləşməsinin elementar reaksiyalarının kinetik qanunauyğunluqları və kəmiyyət xarakteristikaları müəyyənləşdirilmişdir. Nəzəri tədqiqatların nəticələri əsasında sürtkü yağlarına və yanacaqlara yüksək təsirə malik yeni nəsil antioksidləşdirici aşqarlar sintez edilmiş, antioksidantların səmərəli sinergetik kompozisiyaları işlənilmişdir. Bu tədqiqatlar ona yeni elmi istiqamətin – kombinə təsirli antioksidləşdirici aşqarların işlənilməsinin elmi əsasının yaradılması və inkişaf etdirilməsinə imkan vermişdir. Antioksidantlar sahəsində elmə və tətbiq təcrübəsinə verdiyi töhfələrə görə Vaqif Fərzəliyev 2009-cu ildə Rusiya Elmləri Akademiyasının təsis etdiyi "Akademik N. M. Emanuelin xatirəsi" medalı və diplomla təltif edilmişdir.
Vaqif Fərzəliyev tədqiqatlarının bir bölümü yeyilməyə və siyrilməyə qarşı kükürdlü aşqarların sintezi və təsir mexanizminin öyrənilməsinə həsr edilmişdir. O, ilk dəfə olaraq tiiran birləşmələrin yeyilməyə və siyrilməyə qarşı yüksək təsirli aşqarlar olmasını elmi surətdə əsaslandırmaqla irəlicədən söyləmiş və praktiki olaraq üzə çıxarmış, onların funksional təsir mexanizmini öyrənmişdir. Bunlar isə ona xarici analoqlardan bəzi xassələrinə görə üstün olan yeyilməyə və siyrilməyə qarşı bir sıra tiiran tipli aşqarları yaratmağa imkan vermişdir.
Buynuz xalçaları
Buynuz xalçaları — Qarabağ xalçaçılıq məktəbinə aid olan xovlu xalça.
Vaqif Fərzəliyev
Elmi fəaliyyəti
Vaqif Fərzəliyev sürtkü yağlarına özlülük, dispersləyici və çoxfunksiyalı polimer aşqarların sintezi, tədqiqi, texnologiyasının işlənilməsi və tətbiqi sahəsində böyük həcmli elmi-tədqiqat işləri aparmışdır. Bunlardan dispersləyici və çoxfunksiyalı aşqarların işlənilməsi sahəsindəki tədqiqatlar xüsusilə diqqətəlayiqdir. O, SSRİ-də ilk çoxfunksiyalı təsirə malik polimer aşqarlarını (ИХП-361, ИХП-388, ИХП-476 və s.) yaratmışdır. Bunlar sürtkü yağlarının eyni vaxtda bir neçə xassəsini, məsələn, özlülük-temperatur, yuyucu-dispersləyici, korroziyaya, oksidləşməyə və yeyilməyə qarşı xassələrini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır. Həmçinin polimer aşqarların bir çox növlərinin sintezi reaksiyalarının qanunauyğunluqları müəyyənləşdirilmişdir. Vaqif Fərzəliyevin yaratdığı ИХП-388 çoxfunksiyalı polimer aşqar və onun əsasında işlənilmiş bir sıra motor yağları SSRİ Dövlət Komissiyası tərəfindən istehsala və tətbiqə buraxılmışdır.
Buynuz xalçaları
Ümumi məlumat
"Buynuz xalçaları" "Qarabağ" tipinə daxildir. Onlar Dağlıq Qarabağın müxtəlif xalçaçılıq məntəqələrində hazırlanırdı. Etibarlı mənbələrdən məlumdur ki, onun əsas istehsal mərkəzləri Horadiz və Füzuli rayonunun digər xalçaçılıq məntəqələri idi. XIX əsrdə Gəncənin xalçaçılıq müəssisələrinə daxil olan "Buynuz xalçaları" yerli xalçaların texniki xüsusiyyətlərini ehtiva edərək onlarla assimlyasiyaya uğramışdır. Gəncədə inkişaf edərək "Buynuz xalçaları" "Tapança", "Gəncə" və s. adlarını daşımışdır.
Vaqif Fərzəliyev
Elmi fəaliyyəti
Vaqif Fərzəliyevin sintetik yağlara aşqarların, eləcə də xüsusi texnikada istifadə edilən sintetik sürtkü kompozisiyalarının işlənilməsinə dair tədqiqatları da praktiki əhəmiyyətə malikdir.
Buynuz xalçaları
Bədii analiz
Qədim zamanlarda Mərkəzi Asiyada, Yaxın Şərqdə, o cümlədən, Azərbaycanda buynuzlu heyvanlar müqəddəs hesab edilirdi. Əvvəlcə, təsərrüfatla, məhsul yığımı ilə, daha sonralar totemçiliklə, lap sonralar isə astronomik anlayışlarla əlaqədar olaraq, buynuzlu heyvanlar müxtəlif təsəvvür və rəmzlərə malik olmuşlar. Hələ qədim zamanlardan buynuz kişilik, mərdlik və qoçaqlıq rəmzi hesab edilir. Buynuz təsvirlərinə qədim türk xalqlarının xalçaçılıq əsərlərində, ağac məmulatlarında, keçə məmulatlarında tez-tez rast gəlinir. İndi də Azərbaycanın bir sıra rayonlarında qapı və darvazlardan mərdlik və cəsarətin simvolu kimi buynuzlu heyvanın başı asılır. Qeyd etmək lazımdır ki, realistik üsulla və ya üslublaşdırılmış formada təsvir olunan incəsənət abidələrində qoçun və ya öküzün buynuzları mərdlik və cəsarət rəmzi hesab edilirdi. Lakin sonluqları bir–birinə yaxın yerləşdirilimiş, yəni yarımay və ya daha dəqiqi, ayın göründüyü birinci gündən yeddinci günədək olan halı formasında təsvir edilmiş buynuzlar güc və qoçaqlıq simvolu deyil, Ayın şərti təsviri hesab edilirdi ki, astrokult tərəfdarları bunu müqəddəs və ilahi qüvvə kimi qəbul edirdilər. Yaxın Şərq, Qafqaz və xüsusilə də türk xalqlarının dekorativ incəsənəti üçün səciyyəvi olan buynuz təsvirinə yalnız bu xalçada rast gəlinmir. Müxtəlif formalarda bu təsvirə digər xalçalarda və başqa sənət əsərlərində rast gəlmək olar. Xalqımızın bu xalçaya "Buynuz" adını verməsi heç də təsadüfi deyildir. Orta sahəsinin kompozisiyasının bütünlüklə üslublaşdırılmış buynuzlardan təşkil olunduğu bu xalçanın meydana gəlməsi fantastik təsəvvür və inanclarla bağlıdır. Buynuzların təsviri müasir dövrdə öz ilkin mənasını itirmişdir və hal–hazırda yalnız ornamental–dekorativ əhəmiyyətə malikdir. Xalçanın orta sahəsinin bəzəyini təşkil edən,formasına görə bir–birinə bənzəyən elementlər bədii ənənəyə və ümumqəbul edilmiş qaydaya görə, üfüqi şəkildə bir–birinin ardınca sıra ilə düzülür. Bu "buynuz"ların assimetrik quruluşu həm xalçaya canlılıq gətirir, həm də belə xalçaları istənilən ölçüdə toxumaq imkanı verir. Bu "buynuz"ların ətrafında yerləşmiş, xalçanın əsas elementini təşkil edən detallar bu kompozisiyada boşluqları dolduran element rolunu oynayır. "Buynuz"ların rənglərinin müxtəlifliyi xalçanın ümumi ahəngdar çalarına xələl gətirmir.
Vaqif Fərzəliyev
Elmi fəaliyyəti
Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra əvvəlki illərdə respublikamıza kənardan gətirilmiş sürtkü yağlarını əvəz etmək üçün Aşqarlar Kimyası İnstitutunda Vaqif Fərzəliyevin rəhbərliyi ilə qısa müddətdə Bakı baza yağları və mövcud aşqarlar əsasında müxtəlif təyinatlı, o cümlədən xüsusi təyinatlı sürtkü yağları yaradılmış və onların istehsalı sənaye və təcrübi-sənaye miqyasında təşkil edilmişdir. Vaqif Fərzəliyevin rəhbərliyi ilə Aşqarlar Kimyası İnstitutu AMEA-nın Yüksək Texnologiyalar Parkında fəaliyyət göstərən AMEA-nın Təcrübə-Sənaye Zavodunun inkişafı üçün böyük elmi-texniki işlər yerinə yetirmişdir. Təcrübə-Sənaye Zavodunun fəaliyyətini gücləndirmək üçün institut tərəfindən zavodda müxtəlif təyinatlı sürtkü yağları və sürtkülərin yaradılması, istehsalının təşkili, istehsal və istehlakını təmin edən normativ-texniki sənədlərin işlənməsi, təcrübi sınaqların aparılması sahəsində elmi və praktiki işlər yerinə yetirilir. Belə ki, institutun elmi-texniki yardımı ilə Təcrübə-Sənaye Zavodunda onlarla yeni sürtkü materiallarının istehsalı təşkil edilmişdir.
Buynuz xalçaları
Texniki xüsusiyyətlər
"Buynuz xalçaları" müxtəlif ölçüdə toxunur. XVIII-XIX əsrlərdə xalı–gəbə komplektində toxunan "Buynuz xalçaları"na da rast gəlinirdi. Düyünlərin sıxlığı: hər kvadrat desimetrdə 30X30-dan 36X36-dək düyün yerləşir (hər kvadrat metrdə 90 000-dən 150 000-dək düyün). Xovun uzunluğu: 7-9 mm-dir.
Vaqif Fərzəliyev
Elmi fəaliyyəti
Vaqif Fərzəliyevin bilavasitə rəhbərliyi ilə yaradılmış "Depressator – AKİ" aşqarı institutun "Aşqar" Elmi İstehsalat Birliyində istehsal olunaraq yüksək parafinli neftlərin (Qazaxıstan və Türkmənistandan Sanqaçal terminalına daxil olan neftlər) Bakı-Ceyhan boru xətti ilə uzaq məsafəyə ötürülməsində istifadə olunur. "Depressator– AKİ" "Məxfi" qriflə Azərbaycan patenti (İ 2016 05M) ilə müdafiə olunmuşdur.
Buynuz xalçaları
Texniki xüsusiyyətlər
"Buynuz xalçaları" ən yaxşı Qarabağ xalçalarından hesab edilir.
Vaqif Fərzəliyev
Elmi fəaliyyəti
Vaqif Fərzəliyevin rəhbərliyi ilə ekoloji gərginlik yaradan işlənmiş sürtkü yağlarının unikal regenerasiya texnologiyası işlənib hazırlanmış və regenerasiya məhsulu əsasında bir sıra sürtkü kompozisiyalar yaradılmışdır. İşlənmiş sürtkü yağlarının yaradılmış regenerasiya texnologiyası "Məxfi" qriflə Azərbaycan patenti (İ 2016 03M) ilə müdafiə olunmuşdur.
Vaqif Fərzəliyev "Fizioloji fəal birləşmələrin sintezi və tədqiqi" elmi istiqamətin rəhbəri kimi böyük elmi uğurlar əldə etmişdir. Qeyd olunan mövzunun icrası nəticəsində bir sıra yüksək təsirli fizioloji fəal üzvi birləşmələr sintez edilmiş və onların canlı orqanizmdə baş verən bir sıra patoloji proseslərin (bədxassəli şiş, mədə traktı, tənəffüs yollarının iltihabı, Alzheimer xəstəliyi və s.) qarşısını alması müəyyən edilmişdir. Bu istiqamətdə Türkiyənin Atatürk Universiteti, İtaliyanın Florensiya Universiteti və Səudiyyə Ərəbistanının Kral Saud Universiteti ilə apardığı müştərək elmi tədqiqat işlərinin nəticələri "Web of Science" bazasına daxil olan yüksək impakt faktorlu jurnallarda çap olunmuşdur.
Beləliklə, Vaqif Fərzəliyevin elmi fəaliyyətinin nəticələri həm neft kimyası və üzvi kimya elmi istiqamətlərin nəzəri məsələlərin həllinə, həm də ölkə iqtisadiyyatının inkişafına və müdafiə qüdrətinin yüksəldilməsinə əvəzsiz töhfələr vermişdir.
Kitabları
Monoqrafiyada lazımı xassələrə malik polimer birləşmələrin məqsədyönlü sintezi üçün, vinil monomerləri əsasında olan polimer aşqarların və sintetik yağların işlənir-hazırlanması sahəzində alınan nəticələrı sistemləşdirib ümumiləşdirilməyə cəhd göstərilmişdir. Özlülük aşqarlarının alınması, onların destruksiyası və stabilləşməsi, polifunksional polimer aşqarların, polialfaolefin yağlarının sintezi məsələrinə də toxunulmuşdur.
Kitab 30 ildən artıq müəlliflər tərəfindən aşqarlar kimyasının inkişaf prosesinin məqsədyönıü və sistematik elmi tarixi tədqiqatı nın davamı, müəyyən mənada isə yekunudur. Başqa sözlə, neft yağlarına, sintetik və qarışıq yağlara aşqarların işlənib hazirlanmasında əldə olunan nəticələrin analizi və nəzəri ümumiləşdirilməsi gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə imkan yaratmışdir.
Beynəlxalq konfranslarda iştirakı
Akademik Vaqif Fərzəliyev çox sayda Beynəlxalq konfrans, simpozium və konqreslərdə məruzə ilə çıxış etmişdir.
Elmi-təşkilati fəaliyyəti
Akademik Əli Quliyev tərəfindən yaradılmış Azərbaycanın aşqarlar kimyası və texnologiyası elmi məktəbi Vaqif Fərzəliyev tərəfindən əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etdirilmişdir. Vaqif Fərzəliyev məhsuldar elmi fəaliyyətlə yanaşı böyük elmi-təşkilatçılıq işləri də yerinə yetirir. O, AMEA-nın "Neft kimyası və neft emalı" Elmi Şurasının və AMEA Rəyasət Heyətində "Tətbiqi problemlər" Elmi Şurasının üzvi, AMEA akad. Y. Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutundakı doktorluq dissertasiyalarının müdafiəsi üzrə dissertasiya şurasının həmsədri, Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının kimya elmləri üzrə Ekspert Şurası sədrinin müavini, Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasındakı doktorluq dissertasiyalarının müdafiəsi üzrə ixtisaslaşmış şuranın üzvü, Aşqarlar Kimyası İnstitutunda doktorluq dissertasiyalarının müdafiəsi üzrə ixtisaslaşmış şuranın sədri olmuşdur. O, "Kimya və Neft Kimyası" və "Kimya Problemləri" jurnalları, Azərbaycan Ensiklopediyası redaksiya heyətlərinin, AMEA Redaksiya-Nəşriyyat Şurasının, AMEA Terminologiya Komissiyası Bürosunun üzvü kimi faydalı işlər yerinə yetirmişdir. Vaqif Fərzəliyev hazırda Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda doktorluq dissertasiyalarının müdafiəsi üzrə ED-16 ixtisaslaşmış şuranın sədri, ED-17 ixtisaslaşmış şuranın sədr müavini, Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu PHŞ-nin nəzdində fəaliyyət göstərən "Aşqarlar, sürtkü yağları, sürtkülər və xüsusi mayelər" üzrə Texniki Komitənin (TK34) sədri, "Kimya Problemləri" jurnalının baş redaktoru, "Elm dünyası" jurnalının baş redaktorunun müavini, "Azərbaycan kimya jurnalı", "Neft emalı və neft kimyası", "Elm və həyat", "Caspian Corrosion Control", "Təbiət və Elm "jurnallarının və "Azərbaycan Ensiklopediyası"nın redaksiya heyətlərinin üzvüdür.
AMEA Rəyasət Heyəti aparatı
Vaqif Fərzəliyev 2007-ci ildə AMEA Kimya Elmləri Bölməsinin akademik-katibi və AMEA Rəyasət Heyətinin üzvü, 2008–2013-cü illərdə AMEA-nın akademik-katibi, 2018–2020-ci illərdə isə AMEA Kimya Elmləri Bölməsinin akademik-katibi vəzifəsində işləmişdir.
AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutu
Vaqif Fərzəliyev 1987-ci ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyası Aşqarlar Kimyası İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışmaqla öz istedadının daha bir dəyərli cəhətini — elmi təşkilatşılıq bacarığını bariz şəkildə göstərmişdir. Mürəkkəb dövrdə — ölkəmizin üçün yeni olan bazar iqtisadiyyatına keçid dövründə — 1990-cı illərin ortalarında o, bir rəhbər kimi institutunelmi potensialını və ənənələrini qoruyub saxlaya bilmişdir.
Aşqarlar Kimyası İnstitutunun elmi əməkdaşlarının yaradıcı əməyinin beynəlxalq miqyasda yüksək dəyərləndirilməsində də V. Fərzəliyevin direktor olaraq xidməti böyükdür. AKİ "Biznesdə Təşəbbüs İstiqamətləri" Beynəlxalq Təşkilatının 2001-ci ildə "Qızıl kateqoriya", 2002-ci ildə "Platin kateqoriya" və 2003-cü ildə isə "Brilyant kateqoriya" mükafatlarına layiq görülmüşdür. Bu mükafatlar üzün illər ərzində institutun kollektivinin aşqarlar kimyası sahəsində və eləcə də yüksək keyfiyyətli sürtkü materiallarının, yanacaqlarının, yağlayıcı-soyuducu mayelərin yaradılmasında əldə etdikləri elmi və tətbiqi nailiyyətlərin yüksək qiymətləndirilməsinin nəticəsidir.
Elmi redaktə işləri, rəyçi və məsləhətçi olduğu əsərlər
Akademik Vaqif Fərzəliyev aşağıdakı əsərlərin redaktoru olub:
Dissertantlara elmi rəhbərlik və opponent
Akademikin gənc elmi tədqiqatçılar üçün müəyyən etdiyi fəlsəfə doktoru və elmlər doktorluğu üzrə dissertasiya mövzuları aktual problemlərin araşdırılmasına həsr olunur. Tədqiqat işlərinin daha səmərəli aparılması üçün BDU ilə AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutu arasında körpü yaradıb. Akademik Vaqif Fərzəliyevin rəhbərliyi ilə 6 elmlər doktoru və 25 fəlsəfə doktoru hazırlanmışdır.
Fəlsəfə doktorları
Elmlər doktorları
Beynəlxalq elmi fəaliyyəti
Rus, ingilis və türk dillərini sərbəst bilən Vaqif Fərzəliyev Azərbaycan elmini yaxın və uzaq xarici ölkələrdə yüksək səviyyədə təmsil etmişdir. O, 1971-ci ildə 1 ay müddətində Ruminiyada ezamiyyətdə olmuş, neft kimyası və üzvi kimya sahəsində fəaliyyət göstərən elmi mərkəzlərin elmi işləri ilə tanış olmuşdur. Vaqif Fərzəliyev 1973–1974-cü illərdə 3 ay müddətində SSRİ Elmlər Akademiyasının məsləhətçisi kimi Bağdaddakı İraq Neft İnstitutunda, 1979–1980-ci illərdə 6 ay müddətində YUNESCO-nun məsləhətçisi kimi Hindistan Neft İnstitutunda (Dehradun şəhəri) çalışmışdır. Bu elmi mərkəzlərdə fəaliyyəti dövründə o, aşqarlar və sürtkü yağlarının yaradılmasının nəzəri və tətbiqi sahələri üzrə mühazirələr oxumuş, müxtəlif funksional təsirli aşqarların sintezi və sürtkü kompozisiyaların yaradılması üzrə elmi tədqiqatların təşkili ilə məşğul olmuşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, Vaqif Fərzəliyev YUNESCO-nun məsləhətçisi kimi ilkin olaraq 3 ay müddətinə ezam olunmuşdur. Vaqif Fərzəliyevin məhsuldar çalışmasını nəzərə alaraq Hindistan Neft İnstitutunun xahişinə əsasən YUNESCO-nun rəhbərliyi onun daha 3 ay müddətində institutda çalışmasına icazə vermişdir.
Vaqif Fərzəliyev 1977–1978-ci illərdə 3 ay ərzində İngiltərədə elmi ezamiyyətdə olmuşdur. O, həmin müddətdə Birminhem şəhərinin Aston Universitetində professor Cerold Skot ilə birgə fenolun kükürdlü törəmələrinin antioksidləşdirici təsir mexanizminin tədqiqi sahəsində elmi işlər aparmışdır. Əldə etdiyi elmi nəticələr əsasında yazılmış məqalə "European Polymer Journal" jurnalında dərc olunmuşdur. Vaqif Fərzəliyev İngiltərədə olarkən "Britiş Petroleum" şirkətinin Sanbari-on-Temz şəhərində yerləşən aşqarlar şöbəsində olmuş, məruzə ilə çıxış etmiş və orada aparılan işlərlə tanış olmuşdur. Vaqif Fərzəliyevin aşqarlar və sürtkü yağları sahəsində dərin biliyə malik olmasını hiss edən şöbənin rəhbəri ona şöbədə işləməyi təklif etmişdir.
Vaqif Fərzəliyevin təşəbbüsü ilə Aşqarlar Kimyası İnstitutu bir sıra xarici ölkələrin (Rusiya, İtaliya, Ukrayna, Belarusiya, Türkiyə, İran, Bolqarıstan) elmi mərkəzləri ilə beynəlxalq əlaqələr yaratmış, dünyanın aparıcı neft şirkətləri ("Lubrizol", "Shell", "Unikal-76", "İnfinium") ilə elmi-praktiki əhəmiyyətli əməkdaşlıq müqavilələri bağlamışdır.
Türkiyədə xüsusi təyinatlı sürtkü yağların istehsalının təşkili məsələsi ilə əlqədar Vaqif Fərzəliyev 2005-ci ildə Türkiyənin Müdafiə Nazirliyi tərəfindən dəvət olunmuşdur.
Təbriz Neft Emalı Zavodunda, Tehran Neft Emalı Zavodunda və Zavodun Elmi mərkəzində məruzələrlə çıxış etmiş və məsləhətçi kimi Vaqif Fərzəliyev İran Milli Neft Şirkəti tərəfindən dəfələrlə İrana dəvət olunub. Dövlət Komissiyanın üzvü, AMEA eksponatlarının təşkilatçısı və təmsilçisi kimi, Vaqif Fərzəliyev 2005-ci ildə Yaponiyanın Naqoya şəhərində keçirilən "Expo-2005" Beynəlxalq sərgidə iştirak etmişdir.
Vaqif Fərzəliyev ABŞ, İngiltərə, Almaniya, Fransa, Polşa, Macarıstan, Rumıniya, Çexiya, Sloveniya, Bolqariya, İran, Türkiyə, Hindistan, İraq, Rusiya, Ukrayna, Özbəkistan və s. ölkələrdə Beynəlxalq konfranslarda iştirak etmiş, bir sıra Beynəlxalq konfransların təşkilat komitəsinin üzvü olmuş, dəvətli professor kimi plenar iclaslarda məruzələrlə çıxış etmişdir. Vaqif Fərzəliyev 1970-ci ildən başlayaraq Gürcüstanın bir sıra elmi qurumları ilə sıx əməkdaşlıq edir. O, Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyasının Fiziki və Üzvi Kimya İnstitutu və Cənubi Qafqazda aparıcı təhsil və elm mərkəzlərindən biri olan İvan Cavaxaşvili adına Tbilisi Dövlət Universitetin Üzvi kimya kafedrası ilə sıx əlaqələr yaradılmışdır. Bu elmi qurumlarla həyata keçirilən müştərək tədqiqatlar müxtəlif funksional xassələrə malik yeni üzvi birləşmələrin sintezi və tədqiqinə aiddir. Bu əməkdaşlığın məntiqi nəticəsi idi ki, 2018-ci ilin 6 – 10 fevral tarixlərində İvan Cavaxaşvili adına Tbilisi Dövlət Universitetin (TDU) 100 illik yubileyi mərasiminə dəvət olunan Aşqarlar Kimyası İnstitutunun direktoru akademik Vaqif Fərzəliyev ölkəmizi həmin möhtəbər tədbirdə yüksək səviyyədə təmsil etmişdir. Vaqif Fərzəliyev həmçinin, AMEA Aşqarlar Kimyası İnstitutunun Gürcüstan Dövlət Texniki Universitetin Avtomobil, Nəqliyyatı və Loqistika üzrə Akademik Departamentinin direktoru, Gürcüstan və Beynəlxalq Mühəndislik Akademiyalarının akademiki, professor Cumber İosebidze şəxsində bu elm-təhsil müəssisəsi ilə avtomobil nəqliyyatında istifadə olunan müxtəlif təyinatlı sürtkü yağlarının yaradılması, tədqiqi və tətbiqi istiqamətində müştərək beynəlxalq tədqiqatları mövcuddur. O, adıçəkilən Departament üçün bir sıra yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanmasında yaxından iştirak edib. Vaqif Fərzəliyev dəfələrlə bu ölkədə təşkil olunan elmi konfrans, simpoziumlarda plenar məruzələrlə çıxış etmiş, Gürcüstanda olan müvafiq elmi dərəcə iddiaçıların Aşqarlar Kimyası İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərmiş Dissertasiya Şurasında müdafiələrini təşkil etmiş, Gürcüstanda fəaliyyət göstərən Dissertasiya Şuralarında onlara oponentlik etmiş, onların dissertasiya işlərinə və avtoreferatlarına rəy vermişdir. O, 2000–2005-ci illərdə Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyası Fiziki və Üzvi Kimya İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərən Dissertasiya Şurasının üzvü olmuşdur. Vaqif Fərzəliyevin iki ölkənin elmi əlaqələrinin inkişafına böyük xidmətlərini nəzərə alınaraq 14 aprel 2022-ci il tarixində keçirilən Gürcüstan Milli Elmlər Akademiyasının Ümumi yığıncağında onu bu qurumun həqiqi (xarici) üzvü seçmişdir.
Pedaqoji fəaliyyəti
Vaqif Fərzəliyev Bakı Dövlət Universitetinin Kimya fakültəsininin "Üzvi kimya" kafedrasında "Element-üzvi birləşmələr" xüsusi kurs üzrə mühazirələr oxumuşdur. Hazırda isə "Neft kimyası və kimya texnologiyası" kafedrasında "Neft və qaz emalından alınan məhsullar və onların keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması yolları" xüsusi kurs üzrə II kurs magistrantlarına azərbaycan, rus və ingilis dillərində mühazirə oxuyur.
Elm və təhsilin inteqrasiyasının inkişafını təmin etmək məqsədilə Vaqif Fərzəliyevin təşəbbüsü ilə Aşqarlar Kimyası İnstitutunda Bakı Dövlət Universitetinin kimya fakültəsinin "Neft kimyası və kimya texnologiyası" kafedrasının "Baza kafedrası" fəaliyyət göstərir. Burada bakalavriatlar və magistrantlar neft kimyası və üzvi kimya sahəsində elmi biliklər əldə edirlər, təcrübə keçirlər. Vaqif Fərzəliyev Bakı Dövlət Universitetinin kimya fakültəsində dəfələrlə Dövlət imtahan komissiyasının sədri olub. Universitetin qeyd olunan kafedrasının alimləri ilə institutun alimləri qrant layihələrini birgə yerinə yetirirlər. Bir sözlə Vaqif Fərzəliyev Bakı Dövlət Universiteti ilə Aşqarlar Kimyası İnstitutu arasında böyük elm-təhsil körpüsü yaradıb. Vaqif Fərzəliyev institutda orta məktəb şagirdləri ilə tez-tez görüşlər keçirir, gənc nəslin elmə həvəsini artırmaq istiqamətində mühüm işlər görür.
Vaqif Fərzəliyev yüksək ixtisaslı elmi kadrların hazırlanmasında da böyük nailiyyətlər əldə edib. Onun rəhbərliyi ilə 6 elmlər doktoru, 25 fəlsəfə doktoru yetişmişdir.