cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plevnanın mühasirəsi
Ümumi məlumat
İyunun 26-da (8 iyul) Plevnada İ.F.Tutolminin kazak dəstəsi ilə əlaqə qurmaq üçün göndərilən İ.F.Gurkonun ön dəstəsindən olan yasavul Afanasyevin rəhbərliyi ilə əlli nəfərlik dəstə var idi. Lakin iyunun 27-də Nikopol komendantı ilə əlaqələrini təmin etmək üçün göndərilən Atuf Paşa dəstəsi (3 batalyon və 4 top) tərəfindən oradan qovuldu. 250px|thumb|left|Plevnadakı mövqeləri göstərən xəritə İyulun 1-i (13) səhər çağında Osman Paşa 19 batalyon, 5 eskadron və 9 batareya (16 min nəfər, 58 silah) ilə Vidini tərk etdi. O, təxminən 6 günlük məcburi yürüş keçirərək, iyulun 7-də (19) səhər saatlarında Plevnaya daxil oldu. Hərbi kəşfiyyata laqeyd yanaşan ruslar Osman Paşanın qoşunlarının hərəkətini aşkarlaya bilmədilər və buna görə də Plevnaya yerləşməyi gecikdirlər. Bu barədə müvafiq sərəncam Kredenerə hələ 4 (16) iyul tarixində verilmişdi, lakin ya teleqraf rabitəsinin pozulmasına görə və ya baronun məsuliyyətsizliyi səbəbindən, yalnız iyulun 6-sı (18) səhəri baş komandanın kəskin əmrindən sonra Y.I. Şilder-Şulderin rəhbərliyi ilə qoşunlarının bir hissəsi Pleven istiqamətində hərəkət etdi. 250px|thumb|left|Plevnanın xəritəsi
İlk hücum
Plevnaya çatan ilk rus hərbçiləri Y.I. Şilder-Şulderin bölməsi idi. Ona tabe olan hərbi birləşmələr iyulun 7-də (19) axşam şəhərə çatdı və türkləri müdafiəyə işləri başında yaxaladı. Dörd saat ərzində rus və türk batareyaları bir-birilərini atəşə tutdu. Ertəsi gün ruslar türk mövqelərinin üzərinə hücuma keçdilər. Hücum rus ehtiyatlarını tez tükəndirdi, ancaq artilleriyanın dəstəyi sayəsində ruslar 3 müdafiə xəndəyini aşıb şəhərə daxil oldular. Onların bu hücumu düşmən düşərgəsində qarışıqlıq yaratdı. Lakin şiddətli vuruşmadan sonra türk qoşunları rusları şəhərdən qovmağı bacardı və çox sayda atılmış döyüş sursatı və forması ələ keçirdilər. Döyüşdə türk tərəfinin itkiləri təxminən 2000 nəfər, ruslarınki isə 2.800 nəfər oldu.
İkinci hücum
250px|thumb|left|General M.D.Skoblev at üzərində. N.D. Dimitrev-Orenburqskiy (1880) İlk hücumdan sonra Plevna qarnizonu və Şilder-Şulderin bölmələri yeni qüvvələrlə gücləndirildi. Ruslar Laşı və Plevnadan gedən yolları nəzarət altında saxlayaraq, yeni bir hücuma hazırlaşırdılar. Hərbi kontingenti süvari və artilleriya ilə xeyli gücləndirərək say üstünlüyünə nail oldular (piyada: 27 min, süvari: 2200, top: 140). Plevnanı tutmaq üçün ordunun ümumi komandanlığı Böyük Knyaz Nikolay Nikolaeviç tərəfindən general N.P. Kridenerə həvalə edildi. Baş komandanın düşüncəsinə görə, hücum güclü artilleriya atəşi ilə müşayiət olunmalı idi. 15 (27) - 17 (29) iyul arası M.D. Skoblev və polkovnik-leytenant Baklanovun dəstələri şəhərdəki türk qarnizonunun sayını müəyənləşdirmək üçün ön xətdə qarşı tərəfi atəşə tutaraq manevrlər edirdilər. Lakin bütün cəhdlərə baxmayaraq, türk qarnizonunun sayı barədə dəqiq məlumat almaq mümkün olmadı.
Plevnadakı türk ordusunun sayı 20 min nəfər təşkil edirdi. Onların 57 topu var idi. Bundan əlavə daimi orduya çərkəz süvariləri ilə başıpozuklar kömək edirdilər. Hücumlar arasındakı fasilədə şəhərdəki türk qarnizonu istehkamların inşası və möhkəmləndirilməsi ilə məşğul olurdu. Lakin bu işlər xəndək qazma alətlərinin azlığı ilə ləngiyirdi və bu isə əsgərləri bəzən torpağı süngü ilə qazmağa vadar edirdi. Həm də ölçmə alətləri, ərazinin xəritələrini tərtib etmək üçün kağız (onu şəhər sakinlərindən almaq məcburiyyətində qalmışdılar) və taxta çatışmazlığı var idi ki, bu da mümkün olduğu qədər, əl altında olan ləvazimatlarla əvəz olunmuşdur. Yeni hücuma qədər bəzi istehkamların inşası tamamlanmadı. Bu da türk əsgərləri arasında ciddi itkilərə səbəb oldu. 300px|thumb|right|II Aleksandr öz qvardiyası ilə Plevnanın mühasirəsində İyulun 18-də (30) Kridener hücuma başlamaq əmri verdi. Hücum ərəfəsində ruslar türk mövqelərini artilleriya atəşinə tutdular və tikintisi yarımçıq qalan istehkamlarda quraşdırılmış bir neçə türk topu məhv edildi. Aramsız artilleriya atəşindən sonra Kridenerin başçılıq etdiyi rus qoşunları hücuma keçdi. Lakin əsgərlər tanımadıqları əraziyə adaptasiya ola bilmədiklərindən döyüşə bilmirdilər. Ruslar böyük itki hesabına iki xəndək və üç istehkam ələ keçirərək türklərin son istinad divarında dayandılar. Sol cinahdan hücum edən Skobelevin dəstəsinin hücumu da dəf edildi. Əks hücuma keçən türklər tüfəng atəşi ilə rusları itirilmiş mövqelərdən çıxarmağa başladılar. Lakin sonuncular yeni qüvvələrlə möhkəmlənərək bir müddət mövqelərini saxlamağa nail oldular. Günün sonunda Kridener ikinci hücum cəhdinə son verən geri çəkilmə əmri verdi. Türklər 1000 nəfər çanlı qüvvə itirmişdisə, rusların ölü sayı 3000 min nəfər təşkil edirdi. Bundan əlavə təxminən min nəfər yaralı rus əsgəri əsir düşmüşdü. Bu uğursuz hücumdan sonra Rusiya hökuməti Rumıniyadan kömək istədi. İstək dərhal təmin edildi və Rumıniya qoşunları ruslara qoşuldu.
Osman Paşanın rus mövqelərinə hücumu
Avqustun 1-də (12 sentyabr) Osman Paşa böyük qüvvələrlə Plevnadan çıxaraq yayındırıcı manevr etməyə çalışdı. Onun ordusu rusların dayaq məntəqələrinə uğurlu hücum təşkil etdi, bir top ələ keçirildi. Lakin o, ələ keçirilmiş rus mövqelərində möhkəmlənə bilmədi və 1350 nəfər itki verərək Plevnaya dönmək məcburiyətində qaldı. Rusların isə bu döyüşdə itirdikləri canlı qüvvə sayı 1000 nəfər idi.
Lovçanın ruslar tərəfindən tutulması
Plevnanın Orxaniyə ilə əlaqəsini kəsmək və bununlada türklərin maneəsiz ərzaq və silah ilə təchizatına mane olmaq üçün rus qoşunları (27 min nəfər və 98 top) təxminən üçdə biri Başibuzuk və çərkəzlərin nizamsız dəstələrindən ibarət kiçik bir türk qarnizonunun qoruduğu Lovça şəhərinə hücum etdi. Avqustun 19-da (1 sentyabr) Skobelevin dəstəsi Lovçaya hücum etdi. Düşmənin planlarından xəbər tutan Osman Paşa şəhərin müdafiəçilərinə kömək üçün əlavə qüvvələr göndərdi. Lakin bu qüvvələr avqustun 22-də (4 sentyabr) şəhər ruslar tərəfindən tamamilə ələ keçirildikdən sonra yetişdi.
Üçüncü hücum
330px|thumb|right|Plevna yaxınlığında döyüş 27 avqust 1877. N.D.Dmitrev-Orenburqski (1883) Sayca üstün düşmən qüvvələrinin əhatəsində olan Plevnaya qayıdan Osman Paşa yeni bir hücumu dəf etməyə hazırlaşmağa başladı. Yeni əlavə qüvvələrin hesabına onun ordusunun sayı 25 min nəfərə qədər artdı. Plevna şəhərinin minarələrində müşahidə postları quruldu, yaralılar şəhərdən təxliyə edildi, şəhərdə istehkam adlarına işarələr vuruldu..
26 avqust (7 sentyabr) - 29 avqust (10 sentyabr) aralığında rus və rumın artilleriyası türk istehkamlarını aramsız atəşə tutdu. Şəhər xeyli sayda mərmi atəşinə məruz qalsa da, bu türklərə ciddi zərər yetirmədi. Plevnanın istehkamlarına vurulan ziyan da əhəmiyyətsiz idi, türklər artilleriya atəşləri zamanı verilən fasilələr vaxtı zədələnmiş mövqeləri asanlıqla bərpa etdilər. 330px|thumb|right|Plevna ətrafındakı Qrivitski istehkamının ələ keçirilməsi. N.D.Dimitrev-Orenburqski (1885) Sentyabrın 8-də Skobelevin dəstəsi hücumu davam etdirərək, türklərin istinad xəndəklərinə çatdı, lakin bir neçə əks hücumu dəf edərək atəş altında geri çəkildi. Ümumi hücumun başlanğıcı isə təxirə salınırdı. Türklər də dinc oturmurdular. Onlar təşəbbüsü ələ almağa cəhd edərək özləri hücuma keçdilər, ancaq irəliləyə bilmədilər. Ardınca aramsız artilleriya atəşi ilə dəstəklənən general Anqeleskunun komandanlığı altında olan Rumıniya qoşunları hücuma keçərək bir xəndək ələ keçirməyə müvəffəq oldular. Rus qoşunları isə Yaşıl Dağların ikinci silsiləsini ələ keçirdilər. Plevenə ümumi hücum, əlverişsiz hava şəraitində avqustun 30-da (11 sentyabr) başladı. Hücum anında Rusiya-Rumıniya ordusu 83 min nəfərdən və 424 topdan, Plevna qarnizonu isə 34 min əsgərdən və 72 silahdan ibarət idi. Artilleriya atəşindən sonra Rusiya-Rumıniya piyadaları döyüşə atıldı. Rumınlılar Qrivitski istehkamlarına üç dəfə böyük itkilər hesabına hücum etdilər. Onlar yalnız rus qüvvələrinin köməkliyi ilə oranı götürə bildilər. Mərkəzdə bir neçə uğursuz hücumdan sonra ruslar iki xəndək xəttinə sahib sahib çıxıdlar. Yaşıl Dağların üçüncü silsiləsinə doğru irəliləyən Skobelevin bölmələri uzun və yorucu döyüşlərdən sonra buradakı istehkamı ələ keçirdilər. Türk qüvvələri düşməni qovmaq üçün bir neçə dəfə cəhd etdi, lakin nəticəsi olmadı. Atışmalar bütün gecə səngimədi. Səhər türklər bütün qüvvələrini cəmləşdirdilər və bir neçə hücumdan sonra (sonuncuya Osman Paşanın şəxsən özü başçılıq edirdi) Skobelevin bölmələrini geri qovdular. Bu hücumda rus ordusunun itkisi təqribən 13 min, rumınlarınkı isə 3 min nəfər təşkil etdi. Plevnaya üç hücumdan sonra Rusiya və Rumıniya qoşunlarının ölmüş və yaralanmışlar daxil ümumi itkiləri 35 min nəfər idi.
Plevnanın blokadası və süqutu
250px|thumb|right|Osman Paşa qılıncını general İ.V.Qanetskiyə təqdim edir 250px|thumb|right|Plevna ətrafında sonuncu döyüş, 28 noyabr 1877-ci il. N.D.Dimitriev-Orenburqski 259px|thumb|right|Plevnadan qaçış 1877-ci ilin dekabrı. Nəməlum rəsamın əsəri. "The Illustrated London News'' jurnalında 1878-ci ilin fevralında nəşr edilmişdir 250px|thumb|right|Plevnanın alınması günü 29 dekabr 1877-ci ildə Osman Paşanın [[II Aleksandr|II Aleksandra təqdim edilməsi. N.D.Dimitriev-Orenburqski]] Plevnanı hücum ilə tuta bilməyən rus baş qərargahı məşhur hərbi mühəndis E.I.Totlebeni məsləhətləşmələr üçün orduya çağırmağı qərara aldı. Onun təklifi ilə rus komandanlığı şəhəri tam blokadaya aldı və Plevnaya hücum etmək cəhdlərindən əl çəkdi. 250px|thumb|left|Plevna müdafiəçilərdən general Ethem Paşanın məğlubiyyətdən sonra ruslara təqdim etdiyi qılıncı Ruslar blokadaya başlamamışdan əvvəl Osman Paşanın ordusu əlavə kömək aldı. Şəhərə yeni hərbi qüvvə və lazımi ləvazimatlar gətirildi. Gələnlər həmçinin özləri ilə Sultan fərmanını da gətirmişdilər. Fərmanda Sultan Osman Paşaya "qazi" (yenilməz) titulu vermiş və şəhərin müvəffəqiyyətli müdafiəsi üçün ona təşəkkürlərini bildirirdi.
Plevnadakı türkləri tam təcrid etmək üçün ruslar Dağlıq-Dıbnik və Teliş kəndləri yaxınlığında istehkamlara yürüş etdilər. Dağlıq-Dıbniki tutmaq üçün rus komandanlığı 20 min əskər və 60 top ayırmışdı. Belə güclü qüvvəyə qarşı türklərin cəmisi 3500 əsgər və 4 topdan ibarət bir qarnizonu durmuşdu. Döyüşü oktyabrın 24-ü səhəri başlayan rus qranadyorları ağır itkilər hesabına iki istehkamı ələ keçirdilər. Türklər mərd müdafiə olunurdular. Nəticədə türklər 1500 nəfər itirmişdisə, (2300 nəfər əsir) rusların ölü sayı 3600 əsgər və zabit idi. Teliş isə müvəffəqiyyətlə müdafiə olunurdu. Türk qarnizonu hücumu dəf edərək, hücum edənlərə ağır zərbə vurdu. Döyüşdə təxminən min rus və 200 türk əsgəri həlak oldü. Teliş yalnız güclü artilleriya atəşi hesabına ələ keçirildi. Amma bu atəşin müvəffəqiyyəti öldürülən türklərin sayında deyildi, çünki onların itkisi o qədər də çox deyildi. Aramsız atəş sadəcə olaraq, Osmanlı ordusuna güclü pozucu təsir göstərdi. 250px|thumb|left|Moskvada Plevnada həlak olanlara ucaldılan abidə Beləliklə, Plevna tam blokadaya alındı. Rus artilleriyası şəhəri aramsız atəşə tuturdular. Plevnanı qoruyan 50 min türk qoşununa qarşı Rusiya-Rumıniya ordusu 122 min hərbçi cəlb etmişdilər. Şəhərin blokadaya alınması orada ehtiyatların tükənməsinə səbəb oldu. Osman Paşanın ordusu xəstəliklərdən, yemək və dərman çatışmazlığından əziyyət çəkirdi. Rus qoşunları bir neçə hücumlar təşkil etdilər. Noyabrın əvvəllərində Skobelevin qoşunları türklərin əks hücumunu dəf edərək Yaşıl Dağların ilk silsiləsini tutub orada möhkəmləndi. Noyabrın 9-da ruslar cənub cəbhəsi istiqamətində hücuma keçdilər, lakin türklər ruslardan 600-ə qarşı 200 əsgər itirərək hücumu dəf etdilər. Rusların Yunus bəy-təbiyə və Qazi-Osman-təbiyə istehkamlarına da hücumları uğursuzluqla nəticələndi. Noyabrın 13-də ruslar Yunus bəy-təbiyə istehkamına hücum etdilər. Bu ruslara 500 nəfər ölü hesabına başa gəldi. Türk isə 100 şəhid verdilər. Ayın on dördü gecə yarısında türklər Qazi-Osman-təbiyəyə olan hücumu da dəf etdilər. Bu hücumların nəticəsində ruslar 2300, türklər isə 1000 nəfər itirdilər. Növbəti gündən sakitçilik başladı. Plevna 496 topu olan 125.000 minlik Rus-Rumıniya ordusu tərəfindən mühasirəyə alınmışdı. Şəhərdəki Osmanlı qarnizonunun xarici aləmlə əlaqəsi tam kəsilmişdi. Şəhərdəki ərzaq ehtiyatlarının gec-tez tükənəcəyini bilən ruslar Plevna qarnizonuna təslim olmağı təklif etdilər. Bu təklifə Osman Paşa qətiyyətlə rədd cavabı verdi:
Mühasirəyə alınmış şəhərdə ərzaq çatışmazlığı səbəbindən dükanlar bağlandı, əsgərlərin qida payı azaldıldı, sakinlərin əksəriyyəti xəstəliklərdən əziyyət çəkirdi və orduda qızdırma epidemiyası yayılmışdı. Ancaq türk əsgərlərinin döyüş əhval ruhiyəsi yüksək idi, onlar təslim olmağı heç fikirləşmirdilərdə. Hərbi şurada şəhərdən türklərin əlində olan Vida çayı üzərindəki körpü istiqamətində çıxaraq Sofiyaya getməsi qərara alındı. Getməzdən əvvəl müşahidə qüllələri söküldü, istehkamlarda maket əskərlər qoyuldu və dekabrın 10-u axşamı yerli müsəlman sakinlərinin müşayiəti ilə türk ordusu yola düşdü. Gecə çay üzərindən keçid üçün körpülər inşa edildi. Bu zaman ön xətdə Kiyev və Sibir qrinador alayları var idi. Cinahlardan onları Tavrida və Malarosiya alayları qoruyurdu. Rus qoşunları ilə Osmanlı ordusu arasındakı döyüş baş verdi. Bu müddətdə silah və yüklə həddindən artıq yüklənən türk əsgərləri xeyli itki verdi. Ancaq onlar 3 xətt xəndək, 6 top ələ keçirdilər və Sibir alayını məhv etdilər. Şiddətli artilleriya atəşi və rus qoşunlarının özünü yetirməsi (Malarosiya alayı) türklərin ağır vəziyyətə düşməsinə səbəb oldu. Onlar Qazılmış Qəbir kurqanında dayanmağa məcbur edildilər. Həştərxan alayının hücumlarına tab gətirə bilməyən türklər qısa müddətdən sonra pərən düşərək qaçmağa başladılar. Yalnız yaralı Osman Paşanın təslim olmasından sonra əsgərlər qaçmağı dayandırdılar. Beləcə Plevnanın mühasirəsi sona çatdı.
250px|thumb|right|məbəd-məqbərə "Pleven dastanı" Son döyüşdə türklər təxminən 6 min şəhid verdi. Qalan 43.338 türk əsgəri təslim oldu. Onlardan xeyli hissəsi isə əsirlikdə öldü. Müharibə bitdikdən sonra Osman Paşanın ordusundan 15.581 türk qazisi Plevnanın qəhrəman müdafiəsinə görə gümüş medalla təltif edildi.
Həlledici döyüşdə iştirak edən 90 min Rusiya-Rumıniya qoşunları 1700 nəfər (18 zabit və 542 qranadyor korpusunun əsgərləri) itki verdi.. Demək olar ki, dərhal Plevna ətrafında ölən qranadyorlara abidə ucaltmaq fikri yarandı, lakin şərait elə gətirdi ki, Plevna Qəhrəmanlarına abidə Moskvada qoyuldu. Plevanda isə məbəd-məqbərə "Plevna dastanı" mənzərəsi quruldu.
Azad Fikir Universiteti
Azad Fikir Universiteti — alternativ təhsil layihəsi. 2009-cu ilin oktyabrından fəaliyyət göstərir.
Ümumi məlumat
Azad Fikir Universiteti 2009-cu ilin oktyabrında öz fəaliyyətində başlamışdır. Layihənin məqsədi gəncliyin rahat toplaşaraq bilik əldə etməsi, müasir, demokratik dəyərlərlə tanış olması, sərbəst müzakirələr apara bilməsi, bir sözlə öz tələbəlik həyatını zənginləşdirməsidir. Azad Fikir Universiteti gənclər və tələbələr üçün alternativ bir təhsil və müzakirə məkanıdır. Layihə çərçivəsində hər çərşənbə axşamı və cümə axşamı iki saat uzunluğunda interaktiv mühazirələr keçirilir.
Azad Fikir Universitetinin uğuru sərbəst mühitdə keçirilən mühazirələrin mövcudluğu və həmin mühazirələrin video və audio yazılarının internet vasitəsilə müxtəlif sosial şəbəkələrdə yayılması ilə əlaqədardır. 2010-cu ildə Azad Fikir Universiteti İnternetdə İfadə Azadlığı üzrə ilk illik diplomatik mükafatına layiq görülüb. 2011-ci ildə layihənin vebsəhifəsi Milli Net — Milli İnternet Mükafatının Elm və Təhsil kateqoriyası üzrə qalibi seçilmişdir. Layihə OL! Azərbaycan Gənclər Hərəkatı tərəfindən həyata keçirilir.
Layihənin ideyası
AFU-nun vebsəhifəsində layihənin ideyası haqqında aşağıdakılar yazılıb:
''Azərbaycan gəncləri zamanında yenilənən informasiya alma çətinliyi ilə üzləşir. Universitetlərdə zəruri akademik mühitin olmaması yenilikçi müəllim və tələbələrin fəaliyyətinin ya qarşısını alır, ya da onları məhdudlaşdırılır. Bu da ona gətirib çıxarır ki, tələbələr öz ixtisasları barəsində aşağı səviyyəli biliyə sahib olur, insan hüquqları və ifadə azadlığı kimi demokratik dəyərlər haqqında zəif təəssüratlara malik olurlar.
''Tələbələrlə ünsiyyət zamanı aydın olur ki, onlara uyğun bilik və tənqidi düşüncə sahibi olan mühazirəçilər gərəkdir. Yerli universitetlərdə bu cür müəllimlərin sayca çox az olması, eləcə də akademik həyatda mühafizəkarların üstünlük təşkil etməsi gənclər üçün maraqlı təhsil imkanlarını daraldır. Bizim məqsədimiz gəncliyin rahat toplaşaraq bilik əldə edə biləcəyi alternativ məkan yaratmaqla onların tələbəlik həyatını zənginləşdirməkdir. Biz Azərbaycanda real alternativ təhsil mərkəzi yaratmağa çalışırıq.''
İnteraktiv mühazirələr
Azad Fikir Universiteti idniyədək 200-ə qədər interaktiv mühazirə təşkil etmişdir. Ümumilikdə bu dövr ərzində 2500-dən artıq gənc AFU-nun tədbirlərində iştirak etmişdir. Mühazirələr əsasən İnsan Hüquqları, İfadə Azadlığı, İqtisadiyyat, Fəlsəfə, Cəmiyyət, Mədəniyyət, Siyasət istiqamətlərində olur. Mühazirələrdən sonra tədbirin video və audio yazıları internetdə Facebook və Twitter kimi sosial şəbəkələr vasitəsilə yayılır.
Layihədə mühazirəçi kimi müxtəlif yerli və xarici ekspertlər, elm adamları və ictimai-siyasi xadimlər iştirak edirlər. Fəaliyyətə başlayandan indiyədək Azad Fikir Universitetində 50-dən çox spiker iştirak edib. Onların arasında ictimai-siyasi xadimlər Hikmət Hacızadə, Eldar Namazov, İlqar Məmmədov və Erkin Qədirli; filosoflar Rəhman Bədəlov, Ağalar Məmmədov və Niyazi Mehdi; iqtisadçılar Sabit Bağırov, Toğrul Cuvarlı və Qubad İbadoğlu; tarixçilər Altay Göyüşov və Fərda Əsədov, tanınmış jurnalistlər Qulu Məhərrəmli, Zeynal Məmmədli, Xədicə İsmayıl və Çingiz Sultansoy; o cümlədən bəstəkarlar Elmir Mirzəyev, Firudin Allahverdi və professor Rafiq Əliyev olmuşlar.
Hal-hazırda Azad Fikir Universitetinin vebsəhifəsində 100-ə yaxın video mühazirə yerləşdirilmişdir. 2011-ci ilin martın 19-u ABŞ-nin Azərbaycandakı səfiri Metyu Brayzanın iştirakı ilə keçirilən tədbirin videosu Azad Fikir Universitetinin indiyədək ən çox izlənilən videosudur.
Digər fəaliyyətlər
thumb|left|350px|Layihə iştirakçıları Azad Fikir Universiteti haqqında
Mükafatlar
thumb|right|230px|İnternetdə İfadə Azadlığı üzrə mükafatın təqdimatı / Soldan sağa: ABŞ-nin ATƏT-dəki səfiri İan Kelli, Azad Fikir Universiteti layihəsinin rəhbəri Vüqar Salamlı, ABŞ Helsinki komissiyasının məsləhətçisi, səfir Sintia Efrid və ABŞ dövlət katibi köməkçisinin demokratiya və insan hüquqları məsələləri üzrə müavini Tomas O. Melia.
Letea meşəsi
Letea meşəsi — Rumıniyanın ən qədim təbii qoruğudur. 1938-ci ildə, Ruminiya Nazirlər Şurasının meşənin qoruq elan edilməsi ilə bağlı 645 saylı qərarı ilə quruldu. Meşə Dunay çayının dunay deltasında ayrıldığı qolları olan Sulina və Çiçia arasında yerləşir. Təxminən 2,825 hektar ərazini əhatə edir.
Kamçatka çayı
Coğrafiyası
Çayın uzunluğu 758 km, hövzənin sahəsi 55.900 km², orta hövzənin hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 560 metr yüksəkdir. Çayın ümumi düşməsi 1200 m, orta mailliyi 1,58 ‰ -dir. Başlanğıcını yarımadanın mərkəzi hissəsindəki dağlardan götürür və Pravaya çayı ilə birləşmədən əvvəl Ozernaya Kamçatka adlanır. İki çayın birləşməsindən başlayaraq mənsəbə qədər sahil boyunca Petropavlovsk-Kamchatsk—Ust-Kamchatsk avtomobil yolu keçir
Letea meşəsi
Bu meşə, Ümumdünya irsi elan edilmiş Dunay Deltası Qoruğunun ilkin təməli idi. 1992-ci ildə UNESCO-nun İnsan və Biosfer Proqramı çərçivəsində Təbii sərvət olaraq beynəlxalq səviyyədə tanınıb.
Konfolan (rayon)
Konfolan  — Fransanın Puatu-Şaranta regionun rayonlarından biri. Departamenti — Şaranta. Suprefektura — Konfolan. Rayon əhalisi 2009-cı ildə 65 088 nəfər təşkil edirdi. Əhalinin sıxlığı — 29 nəf / km². Rayon sahəsi — 2 268 km².
Letea meşəsi
Biomüxtəliflik
Periploca graeca növlü tropik bitkinin varlığına görə subtropik cəhətə malikdir. Bu, Dunay Deltasında ən şimal sığınacağını tapan Aralıq dənizi bitkisidir. Bununla yanaşı, lianlar və yabanı üzüm, mayaotu və daşsarmaşığı kimi dırmaşan bitki növləri ağaclara qalxır.
Kamçatka çayı
Coğrafiyası
Üst hissədə çox sayda astana vardır. Orta axarda çay Mərkəzi Kamçatka ovalığına çatır və düzənlik xarakterini alır. Kamçatka çayının bu hissəsə çox dolama forması alır. Bəzi yerlərdə qollara bölünür. Aşağı axınlarda çay Klyuçevskaya Sopka massivini dolanaraq şərqə dönür və aşağıda Kumroç silsiləsinə çatır.
Ağzında çay qum və çınqıl yığınlarından ibarərət olan adacıqların arası ilə axaraq bir deltanı əmələ gətirir. Deltanın konfiqurasiyası daim dəyişir. Kamçatka çayının okeana birləşdiyi yerdə, Nerpiçye gölündən axan Ozernaya çayı ilə birləşirr. Deltanın şimalındakı yarımadaya da çayın adı verilib.
Letea meşəsi
Biomüxtəliflik
Letea meşəsi əsasən ağ qovaq, qaraqovaq, qarağac, yay palıdı, tüklü cökə, ensizyarpaq göyrüş və qızılağac kimi ağaclardan ibarətdir. Bunlarla birlikdə meşə həmçinin yarımkollar ilə tamamlanır.
Meşə həmçinin zəngin faunaya malikdir. Meşədəki faunaya kərkincək qızılquş, ağquyruq qartal, rakşi, Şanapipik və Dunay atını misal göstərmək olar. Qoruqda müəyyən edilən təxminən 1600 böcək növü var.
Nisə Mirişli
Nisə xanım Məmməd qızı Mirişli —
Kamçatka çayı
Qolları
Çay hövzəsində ümumi uzunluğu 30 352 km olan 7707 kiçik çay vardır. Onların əksəriyyətinin uzunluğu 10 km-dən azdır. Kamçatka çayının qollarının böyük əksəriyyəti qızılbalıq və bəzi digər balıq növləri üçün kürü tökmə sahələridir. Ən böyük qolları: Kensol, Andrianovka, Jupanka, Kozırevka, Kreruk, Elovka (sol qollar); Kaviça, Kitilqin, Levaya Vaxvina, Urs (sağ qollar). Bunlardan ən əhəmiyyətlisi Elovka çayıdır.
Nisə Mirişli
Həyatı
Nisə xanım Məmməd qızı Mirişli 1932-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdu. Atası Məmməd kişi dəmir yolu mühəndisi, anası tibb işçisi idi.
Nisə xanım orta təhsilini Bakı şəhəri 132 nömrəli məktəbdə almışdı. Hələ o kiçik yaşlarında öz çalışqanlığı və ictimai həvəsi ilə fərqlənirdi. Nisə xanım məktəbin son illərində artıq peşəsində müəyyənləşdirmişdi. O, şərəfli peşə olan həkimliyi seçmişdi.
1950-ci ildə N.Nərimanov adına Tibb İnstitutuna daxil olur və 1956-ci ildə müalicə-profilaktika fakultəsini bitirir. O, təyinatla Qazı-Məhəmməd rayonuna Traxoma əleyhinə disspanserin baş həkimi vəzifəsinə göndərilir. Qısa müddət ərzində oftalmoloq peşəsinin sirlərinə yiyələnir və rayonun əhalisi arasında nüfuz qazanır. Elə o illərdə onu infeksion xəstəliklərlə mübarizə daha çox düşündürürdü. Sonrakı illərdə Nisə xanım Güzdək 1 nömrəli xüsusi internat məktəbdə və daha sonra isə Biləcəri dəmir yolu deposunda həkim vəzifələrində çalışır. Yoluxucu xəstəliklər həkimi peşəsinə maraq onu 1962-ci ildə Ə.Əliyev adına ADHTİ-nin yoluxucu xəstəliklər kafedrasına gətirir. O, burada təkmilləşmə kursu keçərkən o vaxtlar kafedranın müdri olmuş əməkdar elm xadimi, professor Ş.S.Xalfenin diqqətini cəlb edir. Onun elmə həvəsini nəzərə alaraq aspiranturada təhsil almaq təklif olunur və 1962-ci ildə Nisə xanım müsabiqə yolu ilə aspiranturaya qəbul olur. Onun namizədlik dissertasiyası bağırsaq disbakteriozlarına həsr olunmuşdur və o dövr üçün bu çox aktual mövzu idi. Nisə xanım öz elmi işində indi geniş istifadə olunan probiotiklərin tətbiqini elmi əsaslandırmişdı. 1965-ci ildə Nisə xanım aspiranturanı bitirir və elə həmin il müsabiqə yolu ilə yolxucu xəstəliklər kafedrasının assistenti vəzifəsinə seçilir. 1966-ci ildə müvəffəqiyyətlə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir. Nisə xanım öz üzərində daim işləyir və qısa müddət ərzində təcrübəli həkim və pedaqoq kimi yetişir. O, institutun içtimai işlərində yaxından iştirak edirdi, tibbi profilaktika fakultəsinin elmi katibi vəzifəsində çalışırdı.
1975-ci ildə kafedraya ağır itki üz verir, o vaxtlar kafedra müdri olmuş professor M.M. Kuliyev qəflətən dünyasını dəyişir. Nisə xanımın kafedrada ən gənc mütəxəssis olmasına baxmayaraq o vaxtki institutunun rəhbərliyi başda akademik M.C. Cavadzadə olmaqla tərəddüd etmədən onun namizədliyini kafedra müdiri vəzifəsinə irəli sürür və o ildən bugünədək Nisə xanım Mirişli bu vəzifədə çalışmışdır.
1975-ci ildə həmçinin o tibbi-profilaktika fakultəsinin dekanı 1981-1988-ci illərdə isə institutut ilk pariya komitəsinin katibi vəzifələrində çalışır. 1986-ci ildə Nisə xanıma “Azərbaycan Respublikasının əməkdar həkimi” fəxri adı verilir. Nisə xanım kafedranın ənənələrini daim yaşatmışdı. O, vaxtlar institut ümumittifaq miqyaslı olduğundan kurslarda təhsil alan tələbələr müxtəlif respublikalardan gəlirdilər. Nisə xanım onlara dərs deməklə yanaşı Azərbaycanın mədəniyyətini, musiqisini, tarixini təbliğ edir, onları Bakının bir sıra tarixi yerlərinə ekskursiyalarına aparırdı. Kafedra müdiri olduğu müddətdə o kafedranı kadr potensialnın qayğısına qalmış, məhz bu illərdə dosent Fərzəliyev F.A. və ass. Məcidova E.K., ass. Süleymanov V.Q. Moskva və Sankt-Peterburq şəhərlərinə məqsədli aspiranturaya göndərilərək elmlər namizədi kimi kafedraya qayıtmişlar. Nisə xanım ümumittifaq miqyaslı bir sıra konfrans və konqreslərdə (Moskva, Sankt-Peterburq, Kiev, Tbilisi, Səmərqənd və b.) iştirak və məruzə ilə çıxış etmişdir. O, 100dən yuxarı elmi nəşrin, 2 monografiyanın müəllifidir, 5 elmlər namizədi hazırlamışdır. Nisə xanımın xüsusiyyətləri içərisində onun obyektivliyini kafedrada yaradıcı mühit yaratmasını və tükənməz optimizmi qeyd etmək olar.
Kamçatka çayı
Qolları
Kamçatka çayının bəzi qolları olduqca uzun və Su Kadastrında çaylar hesab olunur, məsələn: uzunluğu 30 km olan Protoka Kamenskaya.
Yaşayış məntəqələri
Ust-Kamchatsk, Milkovo, Nijnekamchatsk şəhəri (1968-ci ildə yoxa çıxan şəhər), Kraxca (1974-cü ildə ləğv edildi), Krestı kəndi (İkinci Dünya müharibəsindən sonra boş idi), Berezonı Yar və Çyornı Yar.
Təbiəti
225px|thumb|Çayın meandrı Çay balıqla zəngindir, bir çox dəyərli qızılbalıq növləri, o cümlədən çavıça qızılbalığı üçün kürü tökmə yeridir. Buna görə çayfda sənaye və həvəskar balıqçılıq davam edir. Buraya köçürülmüş Gümüşü daban balıq, Amur sazanı kimi növlərə ratlamaq mümkündür. Çay tez-tez turistlər tərəfindən Ust-Kamçatskdan su səfərləri üçün istifadə olunur.
Çay vadisi boyunca Kamçatka yarımadasında ən çox geniş yayılmış iynəyarpaqlı meşələr vardır. Burada Larix ochotensis və Picea ajanensis kövləri yayılmışdır.
Marağa körpüsü
Marağa körpüsü və ya Morduq körpüsü - İranın Şərqi Azərbaycan ostanı nın Marağa şəhəri ndə, eyni adlı çay üzərində yerləşən tarixi abidə. Körpü 2003-cü ildə təmir edilmiş və İran Mədəniyyət nazirliyi tərəfindən 7540 nömrəsi ilə milli irs siyahısına əlavə edilmişdir.
Tarixi
Aparılan tədqiqatlara və Miras-i Fərhənginin (İran Mədəniyyət nazirliyi) qeydlərinə görə, bu abidə Səfəvilər dövründə tikilib. Körpü əvvəllər Mordi çayı adlanan Səhənd dağ silsiləsindən axan Morduq çayı üzərində inşa edilib. Keçmişdə bu körpü Marağanı Həştrud və Miyanə şəhərləri ilə birləşdirirdisə, bu gün yalnız bir neçə kənd sakinləri tərəfindən istifadə edilir. Körpü 2003-cü ildə bərpa edilmiş və həmin il Miras-ı Fərhəngi tərəfindən 7540 nömrəsi ilə qorunaraq qeydə alınmışdır. Bu abidə həm də İranın Azərbaycan bölgəsində qeydə alınmış yeganə körpüdür.
Körpüyə aid kitabə yoxdur.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Körpü Səfəvilər dövründə tikilsə də onun memarlıq xüsusiyyətləri Elxani dövrü körpüləri ilə oxşarlıq təşkil edir. Marağa körpüsü üçgözlü, sivri uclu tağlı körpüdür və kərpicdən tikilib. Körpünün uzunluğu 42 m, eni 4,5 m və hündürlüyü 7 m-dir. Dayaqlarının isə eni 3,5 m, uzunluğu 7 m-dir. Körpünün ortadakı gözü digərlərindən daha böyükdür. Belə ki, bu gözün hündürlüyü 5 m, digər iki tərəfinin hündürlüyü 4,5 m-dir. Həmçinin ortadakı gözün eni 6,5 m, digər iki gözün eni isə 5 m-dir. Körpünün iki böyük dayağı var, dayaqların yuxarı tərəfində sel yaranlar, aşağı tərəfində isə daban hissələri var. İki dayaq üzərində uclu qövslü boşluqlar var. Onların məqsədi suyun səviyyəsinin həddindən artıq yüksəlməsi halında körpünün divarlarına zərər vermədən suyun boşaldılmasını təmin etməkdir. Onlar körpüyə estetik gözəllik də qatırlar.
Körpü üzərində heç bir ornament yoxdur.
Material və texnika: Körpü daş və qırmızı kərpicdən tikilmişdir.
Sənan Kərimov
Kərimov Sənan Hüsi oğlu
Həyatı
Kərimov Sənan Hüsi oğlu 1954-cü ildə 18 dekabrda Bakı şəhərində məşhur cərrah Kərimov Hüsi Məmmədxan oğlunun ailəsində anadan olub. 1972-ci ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin “Müalicə işi” fakültəsinə daxil olub, 1978-ci ildə bitirib.
İnstitutu bitirdikdən sonra Xəzər Dəniz Gəmiçiliyində həkim dermatoveneroloq vəzifəsində işləmiş və dəfələrlə fəxri fərmanlarla təltif olunmuşdur.
1982-ci ildə Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutu tərəfindən Moskvaya, Mərkəzi Elmi-Tədqiqat Dəri-Zöhrəvi Xəstəlikləri İnstitutuna məqsədli aspiranturaya göndərilmişdir və burada “Sarkoma Kapoşi” mövzusunda elmi araşdırmalar apararaq 1985-ci ildə bu mövzu üzrə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
1990-cı ildə onun tərəfindən Psoriazla Mübarizə Mərkəzi yaradılmışdır. Bu mərkəzin məqsədi Azərbaycanda Psoriaz probleminin hərtərəfli öyrənilməsi və xəstələrə yüksək ixtisaslı müalicənin, profilaktik və mənəvi köməyin göstərilməsi olmuşdur.
Bu araşdırmanın elmi nəticəsi “Psoriazm. Epidemiologiya və genetika” monoqrafisaında öz əksini tapmışdır. Belə ki, bu elmi əsər ağır xəstəliyin kliniki epidemiologiyasının, etiopotagenezinin və müalicəsinin bütün aspektlərini özündə əks etdirir.
1983-cü ildə Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun dermatovenerologiya kafedrasının dosenti vəzifəsinə təyin olunmuşdur.
2000-ci ildə Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun I Prorektoru və 2001-ci ildə Dermatovenerologiya kafedrasının müdiri vəzifəsində işləyir.
Sənan Kərimov 80-dan çox elmi əsərin, o cümlədən 1 monoqrafiyanın, 1 dərsliyin, 4 metodik göstərişin müəllifidir. Onun rəhbərliyi altında 1 doktorluq və 3 namizədlik elmi işləri aparılır.
T.e.d. S.H. Kərimov bir sıra xarici elmi cəmiyyətlərin üzvüdür Pospelov adına Moskva Dermatoveneroloqları Elmi Cəmiyyəti, Türk dili Dermatoloqlar Cəmiyyəti, Türkiyə Dermapatoloqları Elmi Cəmiyyəti və Türkiyə Dermapatologiya və Rusiyanın "Dermatologiya, venerologiya və kosmetologiya" jurnallarının redaksiya şurasının üzvüdür.
2001-ci ildə t.e.d. S.H. Kərimovun böyük elmi pedaqoji fəaliyyətini nəzərə alaraq, Azərbaycan Respublikasının prezidenti H.Ə.Əliyevin fərmanı ilə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunmuşdur.
2006-2008-ci illərdə Azərbaycan respublikasının Səhiyyə Nazirliyinin müavini vəzifəsində çalışırdı.
2009-cu ildən Əziz Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun rektoru vəzifəsində işləyir.
Kakiçi Mitsukuri
– Yaponiya zooloqu.
Həyatı
Yaponiyaya qayıtdıqdan sonra 1881-ci ildə Tokio Universitetinin zoologiya üzrə ilk yapon professoru olmuşdur. 1883-cü ildə Con Hopkins Universitetinin fəlsəfə doktoru dərəcəsini almışdır. 1901–07-ci illərdə universitetin fizika fakültəsinin dekanı vəzifəsini tutmuşdur. O, Yaponiya Elmlər Akademiyasının üzvü olmuş, Dəniz Məhsulları Bürosu və Dəniz Tədqiqatı İnstitutu təşkilatlarını qurmuşdur.
Elmi töhfələri
Mitsukuri taksonomiya və embriologiya sahələrində araşdırmalar aparmış, Yaponiyada bu sahələrin qabaqcılı olmuşdur. O, Kanaqava prefekturasının Misaki şəhərində Tokio Universitetinin Misaki Dəniz Biologiyası Stansiyasının yaradılmasına kömək etmişdir. Biologiya təhsilinin inkişafında da töhfələr vermişdir.
Elmi adı Laphria mitsukurii olan bir milçək növü Mitsukurinin şərəfinə adlandırılmışdır. Elmi töhfələrinə görə "Müqəddəs məbəd" ordeni ilə təltif edilmişdir.
Maçebray
thumb|Мaçebray Maçebray (מצה ברײַ, жареная маца)- Ətdən hazırlanmış qəlyənaltı. Pesax bayramlarında hazırlanan məşhur Avropa yeməyidir. Belə ki, Avropada mayalandırılmış buğda məhsullarının qadağa olunması ilə daha geniş yayılmışdır. Şərqi Avropalılar arasında bu yemək daha çox məşhurdur.
Hazırlanmasıthumb|right
Mal əti, süd, yumurta yağda qızardılır. Bəzən şəkər tozu və darçın əlavə edilir.
Peruşiç
Peruşiç (Perušić) — Mərkəzi Xorvatiyada şəhər. Peruşiç Liçko-Senski jupaniyasına aiddir və eyni adlı icmanın mərkəzidir. 2011-ci ilin siyahıya alınmasına görə şəhər əhalisinin sayı 852 nəfərdir
Coğrafiyası
Peruşiç şəhəri tarixi Lika əyalətinin cənub-şərqində, 575–600 metr dəniz səviyyəsindən hündürlükdə yerləşir. Şəhər Lika çayının vadisindədir. Qərbdən kiçik təpəliklə əhatə olunur.
Peruşiç dövlət əhəmiyyətli avtomobil yolları ilə Otoçasa və Qospiça şəhərləri ilə əlaqələnir. Bundan başqa əsas MP11 dəmir yolu ilə Zaqreb və Split şəhərləri ilə birləşir.
Tarixi
Ərazi qədim zamanlardan yaşayış məskəni olmuşdur. Otoçasuya gedən yolda daş dövrünə aid edilən artefaktlar tapılıb. Bəzi tapıntılar tunc dövrü və VIII–IX əsrlərə aiddir. Beqovaça meşəsində Roma imperiyasına aid monolit yerləşir.
Peruşiç böyük yaşayış məntəqəsinə XVI əsrdə, Osmanlı İmperiyası zamanında çevrildi. Osmanlı əsarətindən sonra Peruşiç Avstriya imperiyasının, sonra isə Avstriya-macarıstan müqaviləsinə əsasən 1867-ci ildən 1918-ci ilə kimi Xorvatiya-Slavoni krallığına daxil edildi.
Xorvatiya müharibəsi (1991–1995) zamanı Peruşiç cəbhə zonasına daxil idi. Cəbhədə sabitlik olduqdan sonra belə Peruşiçdə hərbi toqquşmalar qeydə alınmışdır.
Mədəniyyəti
Tarixi mənbələrə əsasən demək olar ki, Peruşiç xorvat kitab çapının beşiyidir. Yaxınlıqda ki, Kosin kəndində çap maşının ixtira edildikdən sonra Peruşiçdə ən qədim çap kitabı çap edilmiş. Bu kitab Xorvatiya və Avropanın ən qədim çap kitablarından biri hesab olunur (хорв: Misal po zakonu rimskoga dvora). Kitab çoxlu illüstrasiyalarla zəngindir. Kitab 1483-cü ildə çap edilmişdir.
İqtisadiyyatı
Peruşiç icması — Xorvatiyanın ən kasıb bölgəsi hesab olunur. Şəhər əhalisi daima azalır. Əhalinin əsas məşğuliyyəti -əkinçilik və digər kənd təsərrüfatı sahələridir.
Zeyvə (Qafan)
Zeyvə - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, indi Qafan rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 16 km şimal-qərbdə, Oxçu çayı ilə Gığı çayının qovuşduğu yerdə yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində qeyd edilmişdir.
Əhalisi
Kənddə 1926-cı ildə 14 nəfər, 1931-ci ildə 49 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
Adil bəy Həyatov
Adil bəy Həyatov — Azərbaycanlı hərbçi, I Dünya müharibəsinin iştirakçısı, AXC Milli ordusunun zabiti
Fəaliyyəti
İkinci Bakı süvari alayında ikinci batalyonunun komandiri, Birinci Dünya Müharibəsi illərində eyni adlı batalyonun komandiri olmuşdur. 1918-ci il avqustun iyirmisində şuşanın Malıbəyli kəndini ermənilərdən qəhrəmanlıqla müdafiə etdiyinə görə 1918-ci ildə Türkiyənin "Məcidiyyə" ordeni ilə təltif olunmuşdur. Xankəndində yerləşən Birinci süvari diviziyasının komandanı polkovnik Əfəndiyev və polkovnik Məmmədov 1919-cu il aprelin yeddisində poruçik Adil bəy Həyatova belə bir xasiyyətnamə vermişlər:  Alayın təşkil olunmasında özünü layiqincə göstərən, tərbiyənin və intizamın nümunəvi təşkilində xüsusi səylərini və böyük enerjisini nəzərə alaraq podporuçik Adil bəy Həyatova layiq olduğu poruçik rütbəsi verilməsi barədə vəsadət qaldırıram.
Dorin
Dorin — "Ulduz müharibələri" kainatında uydurma planet. Dorin qalaktikanın ucqar nöqtələrində yerləşir və kel-dor növünün ana planetidir. Klon müharibələri zamanı ceday generalı Anakin Skayvolker və komandir Asoka Tano Dorin yaxınlığında separatçı qüvvələri məğlub etmişdir. Planetdən olan ən görkəmli şəxs ceday ustası Plo Kundur.
Qüvvət sıraları
sıra sına c nöqtəsində qüvvət sırası deyilir.Burada a_n əmsal ları ədədlərdir.Xüsusi halda c=0 olarsa, onda Bu sıraya sıfır nöqtə sində qüvvət sırası deyilir.
Toplama və Çıxma
onda
Vasif Allahverdiyev
Vasif Kərim oğlu Allahverdiyev — Azərbaycan Respublikasının əməkdar incəsənət xadimi (2010), Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2019), professor (2016), prezident mükafatçısı (2019), bəstəkar, tarzən, pedaqoq.
Həyatı
Vasif Kərim oğlu Allahverdiyev 16 oktyabr 1963-cü il Naxçıvan şəhərində mühəndis ailəsində anadan olmuşdur. Vasifin atası Kərim Allahverdiyev mühəndis idi. 60-70 ci illər Azərbaycan inşaat sektorunun dinamik artımında  Kərim Allahverdiyevin də payı vardır. Kərim müəllimin Gəncə alüminium zavodu, Qaradağ sement zavodu, Lənkəran konserv zavodu eləcə də Naxçıvan televiziya ötürücü mərkəzinin televiziya və radio yayım ötürücülərinin ötürücü antenalarının (teleqüllə) quraşdırılmasında yüksək xidmətləri olmuşdur. Kərim Allahverdiyev əməyinin qarşılığını alaraq, Heydər Əliyev tərəfindən əməkdar inşaatçı fəxri adına layiq görülmüşdür.
Vasif ilk musiqi təhsilini Sumqayıt şəhər 2 nömrəli uşaq musiqi məktəbində almışdır. Burada o, bu gün də ehtiramla xatırlayıb, minnətdar olduğu sevimli müəllimi Əlislam Aslanoğludan tarın sirlərini öyrənir. Qeyd etmək lazımdır ki, ilk dəfə tarda çalmağı ona dayısı Naxçıvan Muxtar Respublikasının tanınmış tarzəni, Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi Tağı Tağıyev öyrətmiş və hər zaman gənc bəstəkara öz dəstəyini göstərmşdir. Tağı Tağıyev adı Allahverdiyevlər ailəsində təkcə qohumluq əlaqələrinə görə deyil, eyni zamanda bu şəxsiyyət, ailədə böyüyən iki gənc musiqiçinin - Vasif, Ceyhun Allahverdiyev lərin yaradıcılıq həyatında mühim və müstəsna yeri, xidmətləri olmuş, daim qürurla yada saldıqları ilk müəllimləri kimi hörmətlə qəbul etdikləri ziyalıdır.
Üzeyir Hacıbəyov tərəfindən yaradılan Azərbaycan Bəstəkarlar ittifaqının fəaliyyət istiqamətini özündə əks etdirən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının nizamnamə tələbinə bir sıra formalar daxildir. Bəstəkar irəli sürdüyü tələb üzrə ittifaqa müraciət etməli, əsərləri dəfələrlə dinlənilib müzakirə edilməli, konsert tədbirlərdə ifa olunaraq, bəstəkar və musiqişünaslar tərəfindən rəy yazılmalıdır. İdarə heyəti tərəfindən qərar qəbul edildikdən sonra təqdimat möhürlənib təsdiq olunmalıdır. Üzvlüyə bu kimi uzun proses keçdikdən sonra, təsdiq üzrə bəstəkar ittifaqa dəvət olunub, üzvlük kitabçası ilə təltif edilir. Lakin Vasif Allahverdiyevin ittifaqa üzvlüyü də yaradıcılığı kimi maraqlıdır (Sözsüz ki, Vasifin əsərləri bu dövrə qədər dəfələrlə ölkənin bir sıra konsert salonlarında ifa olunmuş, dinləyicilər tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır). Maraqlısı ondadır ki, üzvlük kitabçasını Tofiq Quliyev, Naxçıvan səfərində şəxsən özü bəstəkara təqdim etmişdir. Belə təqdimatlar Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının istisna hallarındandır. Bununla deyə bilərik ki, bu dahi bəstəkar Tofiq Quliyevin Vasif yaradıcılığına bir mənalı münasibəti və ona verdiyi dəyər idi.
1992 ci il Azərbaycanın ictimai siyası həyatının çətin zamanlarında Naxçıvana getmək istəyi gənc musiqiçi üçün məqsədsiz deyildi. Doğma torpağına, millətinə bağlılığı Naxçıvanda təhsil alan gənc musiqiçilərin yetişməsinə xidmət etmək istəyi elecə də görüşünə tələsdiyi ulu öndər Heydər Əliyev şəxsiyyətinə hörməti dururdu. 1992 ci ildə Azərbaycanın görkəmli siyasi və dövlət xadimi Heydər Əliyevlə görüşə gedən Vasif, Heydər Əliyev şəxsiyyətinə hörmət ehtiramını bildirmış, gətirdiyi diplom işi olan "Atatürk" simfoniyasını ona təqdim edərək, gələcəkdə ona da, böyük formalı simfonik əsər yazmaq istəyini deyir. Heydər Əliyev, bunun bəstəkarın gələcək karyerası üçün yaxşı addım olmadığını bildirərək ona, " mənə görə başın ağrımasın, sən gənsən və sənin gələcəyin qarşıdadır" cavabını verir. Vasif məqsədinin bugün deyil, uzun zaman bu fikrə düşdüyünü və əlbəttə bu amalı kimlərinsə rəyinə görə dəyişdirməyəcəyini qətiyyətlə bildirir. Heydər Əliyevlə daha geniş söhbətləşdikdən sonra onun həqiqətən prinsipial gənc olduğunu, əlində gətirdiyi "Atatürk" simfoniyasının not varaqlarına baxaraq, adicə not sətrlərinin necə çətinliklə çəkdiyini və zaman sərf edən ağır iş olduğunu qiymətləndirir. Vasifin onun haqqinda qələmə almaq istədiyi simfonik poemasının öncədən xeyir duasını verir. Beləliklə Vasif, Heydər Əliyev şəxsiyyətinə ithaf olunan Azərbaycan musiqisində ilk böyük əsərin üzərində işləməyə başlayır. Vasif bu çətin yolda heç bir vaxt pessimizmə boyun əymədi, hansı vəziyyətdə olsa belə uzun zaman xəyallarında olan Heydər Əliyev şəxsiyyətinin portretini, "Ömür yolu" simfonik poemasını lampa işiğında, sərt qışın keçdiyi Naxçıvan soyuqunda, yayın havasız, tozlu istisində qələmə alaraq və beləliklə böyük məqsədinə nail olur. Bu əsər sonralar bir çox drijorların rəhbərliyi ilə ifa olunur. Qeyd edək ki, əsərin ilk drijoru Yalçın Adıgözəlov olmuşdur. Və sonralar Rauf Abdullayev, Fəxrəddin Kərimov un da idarəçiliyi ilə dəfələrlə ifa olunmuş və bugün də sevə-sevə  ifa olunmaqdadır. Simfonik poemanın uğuru təkcə ifası ilə yekunlaşmır, 2000-ci ildə publisist, yazıçı Nazim Əkbərov tərəfindən simfoniyaya uyğun ssenari yazılmış və bu ssenari üzərində film yaradılması ilə bağlı uzun zaman işlənilmiş, Heydər Əliyevi ehtiva edən sujetlər yığılaraq video formatında film hazırlanmışdır.
Vasif Allahverdiyev ailəlidir 2 övladı, bir qız nəvəsi vardır. Övladları Türkan Nəcəfqulubəyli - Allahverdiyeva musiqiçi pianoçudur. Atası və əmisi Ceyhun Allahverdiyevin bir sıra əsərlərinin mahir ifaçısıdır. Milli Konservatoriyada konsermeystrlik eləcə də solo pianoçu olaraq fəaliyyətindədir.
Oğlu Fərman Allahverdiyev, Bədən tərbiyyəsi və idman akademiyasını bitirmişdir. Polis orqanlarında çalışır.
Həyat yoldaşı Reyhan xanım Allahverdiyeva xalçaçı rəssamdır. Azərbaycan SSR xalq rəssamı, xalçaşünas, xalçaçı rəssam Lətif Kərimov un tələbəsi olub. Reyhan xanım xalçaçı rəssam olaraq sənət fəaliyyətindədir. Azərbayacan rəssamlıq məktəbinə əlvan xalça rəngləri, koloritli naxışvari dünyasını yeni yetişməkdə olan nəslə aşılayaraq bugün rəssam olmaq istəyən kiçik rəssamlara rəng dünyasını çalışdığı Kaspi məktəbinin şagirdlərinə sevə-sevə öyrətməkdədir.
Bəstəkar, pianoçu Ceyhun Allahverdiyev in qardaşıdır.
Yaradıcılığı
Vasif yaradıcılığa lap kiçik yaşlarından başlamışdır. Musiqiyə olan məhəbbəti onun kiçik qəlbinə hakim olmuş, dayısı Tağı müəllimin ifaçılığı ilə daha da təzahürünü tapmışdır. Hələ uşaqlıqdan musiqi bəstələmək istedadı formalaşmış, müxtəlif alətlər üçün kiçik pyeslər yazmışdır. Vasif, Ceyhun qardaşları musiqiyə böyük şəxsiyyət dahi musiqiçi, drijor maestro Niyazi nin xeyr duası ilə başlamışdırlar. Bəstəkarın maestro Niyazi ilə ilk görüşü dayısı Tağı müəllimin vasitəçiliyi ilə baş verir. Görüşdən olan xatirələrini, Vasif bugün də sevgi ilə anır. Niyazi qardaşların əsərlərini təmkinlə dinləyərək yüsək qiymətləndirmış, Azərbaycan bəstəkarlıq məktəbinin layiqli davamçıları olacaqlarını qeyd etmişdir.
Vasif Allahverdiyevin əsərlərində müxtəlif hisslər, mövzular rəngarəngliyi əsərlərinin hətta bənzərsizliyi, ülvi məhəbbət, xoşbəxtlik, sevinc, mübarizə, azadlıq, dostluq, sədaqət, vətənpərvərlik kimi çox şaxəli mövzular bir birini əvəz edir. Mahnı janrı əksərən estrada üslubunda yazılır. Lakin Vasif mahnıları heç kimə bənzəməyən fərdi mahnı üslubu, dəsti xətti ilə sanki simfoniya forması ağırlığında tam hissəli simfonik orkestr alətlərinin polifonik ifasını canlandırır.
Vasif, Ceyhun Allahverdiyevlərin kamera orkestrinin müşaiyəti ilə təşkil olunmuş mahnı konsertlərinin birində tamaşaçı qismində iştirak edən iki böyük bəstəkar Musa Mirzəyev, Arif Məlikov dinlədikləri konsertdən məmnunluq ifadə etdikdən sonra bəstəkarlara təəsüratlarını ifadə edərkən, görkəmli  bəstəkar Musa Mirzəyev müəllifləri ürəkdən təbrik etmiş:  " Siz burada  sanki 2 simfoniya təqdim etmisiniz, dinlədiyim əsərləriniz simfoniya təfəkküründə, simfoniya ağırlıq gücü olan mahnılardır".
Dünya şöhrətli, dahi bəstəkar Arif Məlikov da həmin konsertdəki təəsüratını öz növbəsində müəlliflərə bu cür bildirmişdir: "Burada səslənmiş ifaların, sanki simfonik orkestrin ifası olduğunu hiss elədim" dedikdə Vasif gülümsüyərək müəlliminə təşəkkürünü ifadə edir. Buradan Vasif Allahverdiyevin təkcə gözəl bəstəkar deyil, sözün böyük ağırlığı ilə savadlı, səmimi və təvəzökar insan olduğunu görürük. Onun bütün alətlərin xüsusiyyətini, tembr ifa imkanlarını, orkestrləşməni, partitura, harmoniya və polifoniyanı dərin bilən musiqiçi olduğunu bir daha sübut edir. Bəstəkar həmçinin bir sıra xalq mahnılarını da səs və kamera orkestri üçün işləməklə yanaşı bir sıra bəstəkarların əsərlərini də səs və kamera orkestri üçün işləmişdir. Bunların sırasında 17 fevral 2011 ci ildə Fransada keçirilən Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini yenidən bərpa etməsinin 20 illiyinə həsr olunan konserti üçün Heydər Əliyev Fondu və Azərbaycan Mədəniyyət Fondu nun prezidenti, UNESCO və İSESKO nun xoşməramlı səfiri Mehriban Əliyeva nın sifarişi ilə dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyov un Koroğlu operasından uverturanı kamera orkestri üçün işləyir. Orkestrə əlavə etdiyi 2 tar, balaban, tütək, zurna, nağara, davul, royal alətləri ilə orkestrləşməni uğurla ərsəyə gətiirən Vasif, özü də konsertdə 2 ci tar partiyasını ifa etmişdir. Beləliklə uvertura təşkil olunmuş tədbirdə ifa olunaraq böyük tamaşaçı rəğbətini qazanmışdır. Uverturanı dinlədikdə bəstəkarın orkestrləşmədə hər alətin bədii və texniki imkanlarına necə dərindən bələd olduğunu aydın görmək olar. 17 ci əsrin əvvəllərindən Azərbaycan xalqının yadelli işğalçılara və yerli feodallara qarşı apardığı azadlıq mübarizəsi, xalq qəhrəmanı Koroğlu haqqında yaranmış məşhur dastanın motivlərini və Koroğlu operasının sujetinin əsas qayəsini özündə ifadə edən Uverturadır. Operanın qəhrəmanlıq ideyasını xalq kütlələrinin zülmə qarşı mübarizəsi, üsyan etmiş insan leytmotivini Vasif, Üzeyir dəsti xəttini dəyişmədən 2 tar və zurna, balaban, tütəklə sual cavab reprizləri və orkestrin tutti ifaları ilə ifadə edərək dahiyanə səsləməyə nail olmuşdur. Qeyd edək ki, müstəqilliyin yenidən bərpa edilməsinin 20 illik yubileyi sil-silə olaraq Almaniya və İtalya respublikalarında konsert şəklində davam etdirilmişdir.
Vasif yaradıcılığındakı ilklər hər daim davam edir. Beləki, ilk solo tar üçün yazdığı, müəllimi İsmayıl Hacıbəyova həsr etdiyi " Qarabağ balladası" əsəri ilə adını bəstəkarlar sırasına birinci yazmağı layiqincə bacarır.
Bəstəkarın yaradıcılığı daim ifaçıların maraq dairəsində olmuş, aktuallığını qorumağı bacarmışdır. Beləki, əsərləri dövrün hər tələbinə uyğunlaşan, xalqın bütün kəsimlərinə istər siyasi baxışından, istərsə sosiyal mənşəyindən asılı olmayan dinləyicinin ruhunu oxşamışdır. Professional musiqiçi kütləsinin sevilərək repertuarlarına daxil etdikləri sənət ünvanıdır Vasif əsərləri. Təkcə Azərbaycan dinləyici auditoriyası üçün yox, eyni zamanda digər dövlətlərin tamaşaçıları üçün də maraqla qarşıladıqları sənət nümunəsidir Vasif yaradıcılığı. Bu minvalla əsərləri Azərbaycanla yanaşı xarici dövlətlərin səfirliklərində və başqa - başqa ölkələrin konsert salonlarında bu gün də sevilərək ifa olunur.
Vasif Allahverdiyev, Azərbaycan Milli Konservatoyasının professorudur. Ali musiqi ocağında bir-birindən istedadlı gənc musiqiçilərə partitura oxunuşu, orkestrləşdirmə, bəstəkarlıq fakültələri üzrə tədrisini layiqincə davam etdirir.
Mükafatları
10 may 2019-cu ildə, 7 may 2020-ci ildə və 7 may 2021-ci ildə Prezident Mükafatına layiq görülmüşdür.
Simfonik əsərləri
1. “Atatürk” simfoniyası (3 hissəli)
2. " Heydər Əliyev - ömür yolu " simfonik poeması
3.  Simli orkestr üçün musiqi. (Teymur Göyçayev ə həsr olunub)
4. " Sənsizlik elegiyası" Metso saprano və orkestr üçün. (H.Əliyevə həsr olunub)
5. " Suenos" xəyallar.
6. " Rəqs" simfonik orkestr üçün.
7. " Sevgi valsı" (həyat yoldaşı Reyhan xanıma həsr olunub)
8. " Aşıqsayağı"  BSO üçün. (dahi Ü. Hacıbəylinin 135 illiyinə həsr olunub)