cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
İsmayıl Ağalarov
Həyatı
İsmayıl Həqqi bəy Əbdülhüseyn bəy oğlu Ağalarov 1910-cu ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuşdur. İlk təhsilini o zaman Şamaxıda "Taxtalı məktəb" deyilən məktəbdə almışdır. Bu məktəbə ona görə "Taxtalı məktəb" de-yilirdi ki, 1831- ci illərdə tikilmiş bu bina taxtadan tikilmişdi. 1930-cu illərdə bu bina uşaq evi (el arasında "Yetimxana"), sonra da idarə binası oldu. İsmayıl bəy 17 yaşında ikən 1927-ci illərdə ailəsi ilə Bakı şəhərinə köçdü və burada Bakı Dövlət Universitetinin hüquq fakultəsinə daxil oldu. Təhsilini bitirdikdən sonra təyinatla 3 il Şamxor (indiki Şəmkir) rayonunda müstəntiq işlədikdən sonra Bakı şəhərinə qayıtdı. 1938-ci ildə Sənaye və mülki inşaat ixtisası üzrə  Azərbaycan  Sənaye İnstitutuna daxil oldu. Bütün bunlar İsmayıl Həqqinin  elm və biliyə can  atdığını göstərirdi. Dərin bilik və təşkilatçılıq bacarığına malik olan gənc İsmayıl İnstitutun 3-cü kursunda oxuyarkən İnstitut Həmkarlar təşkilatının sədri, sonra da,  o zamankı Dzerjinski  rayon Partiya Komitəsinin katibi seçilir. 2 fevral 1942-ci ildə könüllü olaraq BVM cəbhəsinə gedir. Cəbhədə alay komissarı vəzifəsində  düşmənə qarşı döyüşlərdə fərqlənən İsmayıl Ağalaov Krım cəbhəsində 1942-ci ilin mayında öz batalyonu ilə düşmən mühasirəsinə  düşür  və almanlar tərəfindın tam tərkibdə əsir götürülürlər. Bir müddət Mariupol şəhərində hərbi əsir düşərgəsində saxlanılan  Komieear digər hərbi əsirlərlə Almaniyaya yük qatarı ilə  yola salınırlar. İsmayıl Ağalarovla bir vaqonda 45 nəfər hərbi əsir, Sovet əsgəri var idi. Yollara və əraziyə yaxşı bələd olan İ. Ağalarov qaçış planı hazırlayır, bu planı əsir yoldaşları ilə müzakirə edir. Qatar meşəlik bir ərazidən keçərkən vaqonun qapısını sandırıb açır. Əsirlər hərəkət edən qatardan bir-bir tullanıb qaçırlar. Ən axırıncı olaraq İ. Ağalarov vaqonu tərk edir və əvvəlcədən şərtləşdirdikləri yerdə toplaşırlar. Bir çox əzab, əziyyət və çətinliklərdən sonra Kuban xalq qiyamçıları dəstəsində düşmənə qarşı qısascı mübarizələrdə, təxribarçılıqda fəal iştirak etdi. 1943-cü ilin yanvarında bu dəstə cəbhə xəttini keçərək döyüşən ordumuzla birləşdi. İsmayıl Ağalarov döyüşən ordu sıralarına BVM-ni baıa vurdu. 1941-1945-ci illərdə BVM-də onun xidmətləri, göstərdiyi rəşadət və igidlikləri bir çox medal və fərmanlarla mükafatlandırıldı. İsmayıl əsir düşərkən partiya biletini  məhv etmişdi. 1946-cı ilin aprel ayının 13-də Sovet Ordusu  Siyasi idarəsi  onu yenidən partiya sıralarına qəbul etdi və ona partiya bileti verdi. Ordudan tərxis olunan İsmayıl Bakıya qayıtdı və ömrünün sonuna kimi (1977) Azərbayca SSR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin  Başkolxoztikinti idarəsinin  mühəndisi işlədi.
Ailəsi
İsmayıl Əbdülhüseyn oğlu Ağalarov 1932-ci ildə  Şəfiqə xanım Sədrəddin bəy qızı Mustafayeva, evləndikdən sonra Ağalarova  (1914-1992) ilə ailə qurmuşdu. Luiza xanım (1933) adlı qızı, Əkram (1936-2007), Tofiq (1938-1994) və Sabir (1945)  adlı oğlanları olmuşdur.
Pavel Osipov
Pavel Dmitriyeviç Osipov — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (20 aprel 1945).
Həyatı
Pavel Osipov 1913-cü ildə Bakıda anadan olub. Milliyətcə rusdur. Orduya çağırılanadək Bakı şəhərində Böyük Qala küçəsindəki 37 saylı evdə yaşamışdır. Paris Kommunası zavodunda dəmirçi işləmişdir. 1942-ci ildə Bakı Şəhər Hərbi Komissarlığından orduya çağırılmışdır. Matros idi. Ukrayna, Krım, Tuapse cəbhələrində vuruşmuşdur.
27 mart 1944-cü ildə Ukraynanın Nikolayev vilayətində həlak olmuşdur.
20 aprel 1945-ci ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Lenin ordeni və Qırmızı Ulduz medalı ilə təltif edilmişdir.
Flamboro-Hed burnunda döyüş
Flamboro-Hed burnunda döyüş — Amerika İnqilab Müharibəsi illərində ABŞ-dəki ən məşhur dəniz döyüşü.
Komodor Con Pol Cons Bonne Hommedə Riçard Kapitan Pirsonu (HMS Serapis) məğlub etdi.Sonradan döyüş çox əfsanələrlə əhatə olundu və Amerika Donanmasının doğulmasının simvolu oldu.
Franko-Amerika eskadronu
1779-cu il sentyabr ayında 14 Avqust 1779-cu ildə Amerika Kontinental Donanmasının kapitanı Con Pol Consun komandanlığı altında Fransadakı L'Orient-in Groix-dəki ankrajdan çıxmış yeddi güclü eskadrondan qalan dörd gəmi Şotlandiyanın şimalını əhatə edən və İngiltərənin şərq sahilində yerləşən İrlandiya yolundan qısa bir dayanacaqdan çıxaraq mümkün olduqca daha çox xarabalıqlar yaratdı. Amerika bayrağı altında üzməsinə baxmayaraq bütün gəmilərə, Fransanın kapitanları ilə birlikdə, Amesböri, Massaçusettsdə xüsusi olaraq Kontinental Dəniz Qüvvələri üçün inşa edilmiş İttifaq istisna olmaqla (Fransız kapitanı da var idi)Fransa tərəfindən borc verildi və ya bağışladı. Ekipaj heyətinə amerikalılar, fransız könüllüləri, əvvəllər amerikalılar tərəfindən əsir götürülmüş və əsirlikdən qurtulma şansını təklif edən şöhrət və ya mükafat pulu axtaran bir çox insan daxil idi.
22 sentyabr axşamı, Bonhomme Riçardda Cons (hərbi istifadəyə həvəssiz uyğunlaşdırılmış silahlı Şərqi Hindistan ticarət gəmisi),Kapitan Filipp Nikolas Ricotun rəhbərliyindəki kiçik briqantine intiqamı ilə müşaiət olunan Humber estuarından çıxan bir neçə mükafat qazanmağı ümid edərək, Spurn Heddən ayrıldı,lakin o, qaranlıq saatlarda şimala tərəf getmək qərarına gəldi və sahildən daha bir tərəfə ayrılmış fırqateyn Allians və Pallas ilə yola davam etdi. Gecə yarısından qısa müddət sonra iki gəmi göründü, buna görə siqnal fənərləri qoyuldu. Yadlar onları eskadronun üzvləri kimi müəyyənləşdirən cavabı vermədi. Consun komandası dördüncü yerə çağırıldı, lakin gündüz yaxınlaşdıqda, səhər 5:30 mizzan mastın üstünə bayraq qaldırıldı, sirr gəmiləri nəhayət özlərini Allians və Pallas olaraq təyin etdilər. Pallasın kapitanı Kottineau (tam olaraq Denis Nikolas Kottineau de Kerloquen) daha sonra bildirdi ki, Alliansın kapitanı Pierre Landeys yaxınlaşan hərbi gəminin İngilis olduğunu sübut etdiyi təqdirdə sürətli geri çəkilməyi məsləhət gördü — Amerikada hələ ən yaxşı döyüş gəmisi olaraq adlandırılan ferqateynin ədalətli bir marj ilə ikisinin daha sürətli və daha manevr edilə biləcəyini nəzərə alsaq, bir təsəlliverici bir təklif deyildi .
Günortadan əvvəl, yenidən görüşən heyət Bridlinqton körfəzində bir dəstə gördü, buna görə gecə saat 3:30 radələrində bir gün əvvəl tutulmuş kiçik bir məktəblini 15 nəfərlik bir internat partiyası ilə göndərdilər.Consun rəsmi hesabatı ilə Bonhomme Riçardın qeydləri arasında bu nöqtədə bir uyğunsuzluq var,ancaq göndərmə səbəbi bəlkə də briqantinin çox dayaz suda olduğuna görə olmamışdı,əsas heyətin Flamboro-Hed burnu yaxınlığından daha da şimalda bir gəminin görülməsini araşdırmaq üçün gedirdi.Yelkən idmanı göndərildikdən qısa müddət sonra digərlərindən bir qədər irəlidə olan Allians  siqnal verdi və sürətlə yola düşdü. Məsafədə ən azı iki böyük gəmi görüldü, buna görə də yelkən idmanı dərhal bir siqnal tabancası ilə geri çağrıldı və bütün heyət potensial zəngin mükafatlara doğru getdi. thumb|400px|center|Rəqiblərin kurslarını ilk görəndən qədər bu ana qədər, günortadan sonra, [[23 sentyabr]]
İngilis karvanı
15 sentyabr 1779-cu ildə Baltikyanı limanlarla ticarət edən 50-dən çox gəmidən ibarət bir karvan, Şimal dənizini keçmək üçün Skagerrak kanalının ağzında Norveç sahillərindən kənara çıxaraq yola çıxdı. Bəzi gəmilər Britaniya görünməzdən əvvəl karvanı tərk etdi,Lit və Tayn çayına kimi şimal limanlarına yönəldi. Baltik karvanı Skarborodan düşmən eskadronunun yaxınlıqda olması barədə xəbərdarlıq alsa da, bəzi gəmilər 44 silahlı müşayiət gəmisi HMS Serapisin qorunmasına yaxın qalmaq üçün siqnalları (bayraqlar və silahlarla) qulaqardına vurdu. Günortadan əvvəl, Flamboro-Hedə yaxınlaşdıqda, qabaqcıl gəmilərin baxışları Bridlinqton körfəzində təhlükəni özləri üçün gördülər.Tələsik sıxışaraq,Skarboroun təhlükəsizliyi üçün qaçmağa çalışdılar. Serapis, qaçan tacir gəmiləri və Franko-Amerika eskadronunun potensial hücumu arasında olmaq üçün bütün yelkənləri qoydu, Skarboronun kiçik qraflığı (xüsusi biri tərəfindən inşa edilmiş muzdlu silahlı gəmi müşaiəti üçün İngilis hərbi-dəniz qüvvələri admirallığına həvalə olundu)  karvanı çadırda saxladı. Təxminən gecə saat 4-də şimala bütün karvanı ilə və cənuba doğru yadların dəstəsi ilə,Serapis kapitanı Riçard Person ona qoşulmaq üçün Skarboro qraflığına işarə etdi. Eskadron tutulduqca, Kral Donanmasının gəmiləri, ehtimal olunan düşmənin yavaş tacir gəmilərinə çatması üçün onları asanlıqla dolana bilməmələri üçün özlərini yerləşdirməyə əmin oldular.
İlk atışlar
Vəziyyət aydınlaşdıqca, İttifaq tədricən yavaşladı, Cons komandasının qalan hissəsini tutmağa imkan verdi(internat partiyasını aparan kiçik şouner istisna olmaqla,kifayət qədər sürətli üzə bilmədi). Təxminən 6-da Kommodor Cons Pallasa birbaşa onun dalınca getməyi əmr etdi, eskadronun gücü ilə müxalifəti çaşdırmaq üçün və yarım saatdan sonra bütün gəmilərə tək bir döyüş xəttini təşkil etməyi, iki İngilis gəmisindən keçərkən geniş yerlərindən yaxşı istifadə etmələrini əmr edən siqnalları qaldırdı. Consdan fərqli olaraq dəniz rəhbərliyi və taktikalarında çox sayda rəsmi hazırlığa sahib olan kapitan Landeys (və bu dəfə Kral Dəniz Qüvvələrinə qarşı çox böyük uğurla istifadə edilən son Fransız döyüş planlarından xəbərdar idi) fərqli bir plan sınamağa qərar verdi. O, küləyə qarşı bir tərəfə üzmək üçün, ittifaqın üstünlüyündən istifadə etdi. Keçmiş yola üzməməsi və karvanı təqib etməməsi üçün, Skarboro Qraflığının kapitanı Tomas Pirsi də eyni işi etməli, qalan üç Amerika gəmisinə qarşı Serapisi tək qoymuşdu. Nəhayət, axşam 7-dən sonra, Bonhomme Riçard döyüşə hazır Serapisin tapança atəşində idi. Bir və ya iki dəqiqə sonra, aralıda olduğu anda, Landeys, Skarboro qraflığına (nəzəri cəhətdən 18 silahdan atılan 200 funtdan çox (91 kq)) öz geniş yaylım atəşini açdı. Piers tezliklə cavab verdi (maksimum genişliyi 10 silahdan təxminən 60 funt).
Döyüşün gedişatı
thumb|left|Riçard Patonun "Serapis və Bon Rişar arasındakı [[döyüş" adlı rəsm üzərində oyma (1780)]] Serapis kapitanı Riçard Pirson, Amerikanın şərqindəki İngiltərə sahillərində olması barədə xəbərdar edildi, ancaq Con Paul Cons gəmiləri İngilis bayraqları altında üzdü, bu da Bon Rişarın karvana yaxınlaşmasına imkan verdi. Buna baxmayaraq, Pirson yaxınlaşan naməlum gəmi və karvan gəmiləri arasında bir mövqe tutdu və həmçinin "Skarboro Kountris"nə yaxınlaşmağı əmr etdi. "Alyans"ın kapitanı Pier Lande təcrübəli hərbi dəniz zabiti olaraq, yol kənarından "tacirlərə" yaxınlaşmaq niyyətində olan Serapisi aşmağa başladı. "Skarboro Kountris" onun ələ keçirilməsi üçün yola düşdü — beləliklə Serapis Consun heyətinin qalan gəmilərinə qarşı çıxmaq üçün tək qaldı.
Gəmilər tapançanın vurulduğu məsafəyə yaxınlaşdıqda, İngilis kapitanı rəsmi şəkildə özünü tanıtmağı, gəmilərin adını və milliyyətini göstərməyi tələb etdi. Buna cavab olaraq, təxminən saat 8-də Bonom Rişarı havadan gələn bir volley izlədi,bunun ardınca eyni volley "Alyans"ı və "Skarboro Kountris" i izlədi. Döyüşün ilk dəqiqələri "Bonom Rişard"ın kapitanı üçün uğursuz oldu. Silahlarından ikisi dərhal partladı və silahlılar da öldürüldü. Göyərtədə yanğın oldu. Sonrakı artilleriya duelində üstünlük tədricən Pirsona keçdi, lakin təxminən 20.30-da "Alyans" Bonom Rişarın köməyinə müraciət etdi,"Skarboro Kountris" ilə döyüşü "Palas"ın kapitanı Kottinye və "Vanjonsun"kapitanı Rikona göndərdi. Ancaq Lande əvvəlcə manevr etdi,Bon Rişar və Serapiscütləşdikdə həddindən artıq aktivlik göstərdilər və silahları yalnız Serapisə deyil, həm də Simpleton Riçarda vurdu,o cümlədən su xəttinin altıda olmaqla bir çox çuxur etdi.
Bonom Rişardda yanğın baş verdi, lakin bir mast itirmiş Serapisdə yolunu itirdi. Sonda, axşam 10.30-da Bonom Rişar Serapisə yaxınlaşmağı və tərəflərlə mübarizə aparmağı bacardı, bundan sonra ekipajlar əl-ələ vuruşdu.
Aydın olduqda ki,Lande atəşi altında olan hər iki gəmi idarəetməni itirərək batır,lakin Cons təslim olmaqdansa batmağa üstünlük verdiyini bildirdi, ingilislərin özləri də Simpleton Riçardın gəmisindəki İngilis əsirlərinin həyatını xilas etmək üçün təslim oldular və batmaqdan xilas olan Serapis Consun kuboku oldu.
Konvoyun gəmiləri ən yaxın limanlarda gizlənməyə müvəffəq oldu.
Ümumi məlumat
1779-cu ildə "Amerika Hərbi Dəniz Qüvvələrinin atası" kapitan Con Pol Cons komandanlığı altında kiçik bir Amerika hərbi gəmisi Böyük Britaniya və İrlandiya sahillərində əməliyyat keçirdi. Onun eskadronu "Alyans" ferqateyndən (36 silah): ABŞ-də inşa edilmiş və ABŞ səfiri Bencamin Franklin tərəfindən Fransadakı fərdi şəxslərdən alınan vəsait ilə alınan dörd gəmi: flaqmanı(42 silah), "Saray" freqatı (32 silah),"Vanjons" (12 silah) briqatini və "Le Serf" katerindən  ibarət idi. Bundan əlavə, iki şəxs Con Paul Cons ilə birlikdə hərəkət etdi,lakin sonra onlar Cons fransız özəl şəxslərinsdən birinin mükafatını necə ələ keçirdikdən sonra heyəti tərk etdilər.
Bağlantının vəzifəsi, qısa dəniz gəmiçiliyi də daxil olmaqla, ingilis daşınmasına zərər vermək idi.
Gəmi komandaları həm amerikalı, həm də fransız könüllülərdən, hətta ticarət gəmilərinə hücumlarda iştirak etməyə razılıqlarını ifadə edən əsir götürülmüş gəmilərdə tutulan ingilislərdən ibarət idi. da həmçinin Malayziya, Portuqal və Maltalılarda da var idi.
Bütün gəmilərin kapitanları (istisna olmaqla) fransızlar idi.
23 sentyabr 1779-cu il tarixində axşam saat altıda amerikalılar çoxlu yelkənlər gördülər: bu, Moskva şirkətinin 4-cü dərəcəli "Serapis" 44 silahlı gəmisi və "Skarboro Kountris" (20 silah) tərəfindən qorunan 40 ticarət gəmisi olan karvanı idi.
Bənzər konvoylar ağac və dəmir filizini Rusiya və Norveçdən İngiltərənin cənub limanlarına nəql edirdilər.
Döyüşdən sonra
thumb|right|[[ABŞ Bonom Rişar (1765)]] Bonom Rişard çox zərər gördü və sentyabrın 25-də səhər saat 11-də komandanın gəminin sağ qalması uğrunda mübarizəsinə baxmayaraq su altında qaldı.
Bu döyüşdən sonra Cons eskadronu 3 oktyabrda Teksel adasına çatan Holland sularına sığındı.
Hollandiya rəsmi olaraq bitərəfliyini qorudu, ancaq İngilis səfiri ser Josef York, Consun bu münasibətə müvafiq olaraq bir pirat olaraq tanınmasını istədi.
Hollandiya dəmlənən diplomatik qarşıdurmada iştirak etmək istəmədi və amerikalıları ərazilərini tərk etməyə məcbur etməyə başladı — rəsmi olaraq liman səlahiyyətliləri, gəminin milliyyətini dövlət bayrağının rəsmi nümayəndələrdən təsdiqlənməsini tələb edə bilərdi, lakin o dövrdə Birləşmiş Əyalətlər hələ də ABŞ ilə diplomatik münasibətlər qurmamışdı.
Nəticədə, Cons Serapisi Fransa tacına bağışlamaq məcburiyyətində qaldı,buna görə hətta XVI Lüdovikin tamaşaçılarıda mükafatlandırıldı.
Con Paul Consun Bencamin Franklinə olan bir məktubunda verdiyi məlumatda kapitan Lande qorxaqlıqda günahlandırıldı. Kottinierin bu ittihamlarından sonra Lande özü ikincisini duelə çağırdı və öldürdü.
İngiltərəyə qayıtdıqdan sonra kapitan Pirson şərəflə qarşılandı, əsir düşsə də, döyüşdə düşmən flaqmanını batıra bildi və ən əsası karvan gəmilərinin tutulmasına imkan vermədi. Bundan əlavə, Pirson, hücum edən karvanın bir hissəsi olan ticarət şirkətlərinin sahibləri tərəfindən dəstəkləndi.
Pirson hətta cəngavərlik əldə etdi və 1782-ci ildə Kral Dəniz Qüvvələri yeni 4-cü dərəcəli Serapis gəmisini aldı.
Con Paul Consona və Serapis üzərində qazandığı qələbə şərəfinə ABŞ Konqresi qızıl medal verdi.
Maraqlı faktlar
120px|thumb|left|[[Bayraq " Serapis və ya Con Pol"]] Consun Serapisdə Hollandiyaya gətirdiyi bayraq, pirat kimi tanınmamaq üçün, yazılı təsvirə əsasən yaradıldı və nəticədə ABŞ Konqresi tərəfindən qəbul ediləndən fərqli bir baxış oldu.Ancaq bu, Avropada görülən ilk ABŞ bayraqlarından biri idi. Qaranlıqda Pirson daha sonra bəzi müvafiq suallar vermək üçün potensial düşmən gəmisini salamladı: adı, milliyyəti və s. Cavab bir neçə yayındırıcı irad idi, ardınca bir zərbə (onu xatırladığı kimi, lakin bəlkə də geniş bir kənarda) ilə Serapis geniş bir cavab ilə cavab verdi. Bir və ya iki dəqiqə sonra, aralıda olduğu anda, Landeys, Skarboro qraflığına (nəzəri cəhətdən 18 silahdan atılan 200 funtdan çox (91 kq)) öz geniş yaylım atəşini açdı. Piers tezliklə cavab verdi (maksimum genişliyi 10 silahdan təxminən 60 funt).
Dünya bir pəncərədir (film, 1990)
Məzmun
Filmdə XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində tikilmiş və indi də Bakının gözəl arxitektura incilərindən sayılan, yarandığı dövrün ab-havasını qoruyub saxlayan memarlıq abidələrindən, həmin tikililərin interyerlərindən söhbət açılır.
Tanacetum turcomanicum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Euseius lasalasi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Euseius kirghisicus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Tanacetum ulutavicum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Fəridə Həsənxanova
Fəridə Həsənxanov — Azərbaycanlı cüdoçu. 2011-ci ildə Türkiyənin Antalya və 2013-cü ildə Ukraynanın Kiyev şəhərində keçirilən Avropa Kubokunun bürünc medalçısıdır.
Həyatı
Fəridə Ruslan qızı Həsənxanova Azərbaycan Respublikası Cüdo Federasiyası yığmasının qadın üzvüdür.
Karyerası
Dəfələrlə Azərbaycan çempionu, Kievdə Avropa kubokunun 3-cüsü, Türkiyədə keçirilən Uşaq oyunları yarışının 3-cüsü. 2013-cü ildə əhvalı pisləşən güləşçi xəstəxanaya yerləşdirilsədə bir neçə gün xəstəxanada komada qalır və 09.28.2013-cü il tarixdə 16 yaşında əbəbdi olaraq gözünü yumur.
Satqın ürək (hekayə)
Satqın ürək - Edqar Allan Po tərəfindən Qorxu janrında yazılmış hekayə. Əsər 1843-ci ildə The Pioneer nəşriyyatında nəşr edilmişdir.
Sahildəyişən
— fəsiləsinə aid quş cinsi. .
Təsnifatı
Azərbaycanda Sahildəyişən cinsinə 1 növ daxildir:
Həmçinin bax
Adi sahildəyişən
Adi caydaqcüllüt
Sağsağanı alacüllüt
Qara ilbizcüllüt
Fiyu ilbizcüllüt
Xarici keçidlər
Flycatching Common Sandpiper - Actitis hypoleucos
Ədəbiyyat
1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. III cild, Onurğalılar. Bakı: "Elm", 2004.-620 səh.
Sabancı (Avurğazı)
Sabancı — Başqırdıstan Respublikası nın Avurğazı rayonu nda yerləşən kənd. Kənd Batır kənd şurası nın tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlarlar (78%) üstünlük təşkil edir.
Orta juz
thumb|right|250px|XX əsrin əvvəlində səyyar jüzlərin yerləşmə sahələri. Ulu jüz (xəritədə şabalıdı rəngdə), [[Orta jüz (narıncı), Kiçik jüz (yaşıl ).]] Orta jüz  — Mərkəzi və şimal-şərqi Qazaxıstan ərazisində yaşamış qazax tayfaları.
XIX  əsrin axırı — XX əsrin əvvəli orta jüz qazaxlarının sayı təqribən 1 milyon 350 min nəfər idi. Çində və Monqolustanda yaşayan kereyitlər, naymanlarla birlikdə bu say 1 milyon 500 min nəfərdən çox edir.
Orta jüzdən Abay Kunanbayulı, Bögenbay batır, Batır Bayan kimi şəxsiyyətlər çıxıb.
Qalaça (Loru)
Qalaça — Yelizavetpol quberniyasının Qazax qəzasında, indiki Noemberyan rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 3 km şimalda yerləşir. 1926-cı ildə burada 3 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.
Toponim qala sözünə kiçiltmə mənasını bildirən -ça şəkilçisi artırmaqla əmələ gəlib «kiçik qala yanında olan kənd» mənasını verir. Kəndin cənub-şərqində XII-XIII əsrlərə aid qalanın xarabalıqları indi də qalır. Kənd adını məhz həmin qaladan götürmüşdür. Quruluşca düzəltmə toponimdir.
Busefal
Əhliləşdirilməsi
thumb|right|İsgəndərin Busefalı əhliləşdirməsi. Plutarkhosun dediklərinə görə Busefal Tesalyadan təlim edilməsi üçün Makedoniyaya gətirilən atlardandır. Bir at taciri olan Philoneicus tərəfindən e.ə. 344-cü ildə satılmaq üçün kral Makedoniyalı II Filipə təqdim edilmişdir. Atın Filipə təqdim olunma anında dəlisov hərəkətləri və bir növ nəzarət altında olunmamasına görə Filip atı almaqdan imtina etmişdir. Amma o günlərdə 13 yaşında olan İsgəndər atı tərbiyə edəcəyini söyləyərək bir şans istəmişdir. Atın öz kölgəsindən qorxduğuna görə narahat olduğunu anlayan İsgəndər onun başını günəşə doğru çevirmiş və atın öz kölgəsini görməsinə mane olaraq sakitləşdirmişdir. Bu arada İsgəndər ata daha çox yaxınlaşmış sonra atın üstünə çıxmışdır. At ilk başda qəbul etmək istəməmiş, lakin İsgəndər daha kiçik yaşlarından at mindiyindən ata sıx sarılmışdır. At bir müddət dəlisovluq etmişdirsə də sonradan sakitləşmiş, İsgəndərlə kiçik bir ekskursiya edib qayıdanda, orada olanlar və ən çox da atası Kral II Filip çox təəccübləniblər. Bu hadisədən sonra yenə Plutarkhosun dediklərinə görə, Filip oğluna "Get özünə başqa bir məmləkət ara oğlum. Bura sənin üçün çox kiçikdir" demiştir. Bukefalosa maraq və şəfqət göstərərək bağlılığını qazanan İskəndər ilə Busefal arasında güclü bir bağ yaranmışdır.
Qaçırılması
Bukefalosun Sadrakarta şəhərində oğurlanmasından sonra İsgəndər yerli xalqa atın qaytarılmasını, əks təqdirdə yaşayış mərkəzinin yerlə-yeksan ediləcəyini bildirmişdir. Buna görə də oğrular atı geri gətirmişdilər. İsgəndər isə oğruları cəzalandırmaq əvəzinə onları mükafatlandıraraq qayıtmalarına icazə vermişdir.
Sənət və populyar mədəniyyətdə Busefal
Antik dünyanın əfsanə atlarından biri olan Busefal sənətkarlara da ilham mənbəyi olmuşdur. Belə ki, Luvr Muzeyində İsgəndər və Busefalın rəsmlərindən ibarət xüsusi sərgi sahəsi var. 2004-cü ildə çəkilən Böyük İsgəndər filmində Busefalı Friesian cinsindən olan bir at canlandırmışdır. Bundan başqa, Baron Munchausenin Macəraları filmində də fantastik xüsusiyyətlərə sahib bir atın adı da Busefaldır.
2011-2012-ci illərdə yayımlanmış "Fate/Zero" anime serialının 22-ci seriyasında Busefal Rayderin (Makedoniyalı İsgəndər) atı kimi görünmüşdür. Uzun yallı, qara, cəsur və nəhəng başlı bir heyvan olaraq təsvir edilən Busefal bir çox mifoloji hekayələrdə də mövzu olmuş, hətta bəzi miflərdə Pegasusdan belə yüksəkdə tutulmuşdur. Miflərdən birində Delfi kahinlərindən biri Makedoniyalı II Filipə bu ata minməyi bilənin dünyaya hökm edəcəyini söylədiyi bildirilir.
Rauf Qasımov
Rauf Qasımov (azərb. Qasımov Rauf Cabbar oğlu; d. 5 mart, 1943-cü il, Azərbaycan Respublikasının Tovuz rayonunun Qoşakəndi) - Tibb elmləri doktoru, professor. Professor A.L.Polenov adına Rusiya Elmi‑Tədqiqat Neyrocərrahiyyə İnstitutunun şöbə müdiri.
Reyçel Makadams
Reyçel Anna Makadams (d. 17 noyabr 1978) — kanadalı kinoaktrisa.
Həyatı
Kanadanın Ontario əyalətinin London şəhərində dünyaya gəlib. Atası Lans yük maşını sürücüsü, anası Sendi isə tibb bacısı idi. Keylin adlı balaca bacısı və Daniel adında kiçik qardaşı var. Reyçel 13 yaşında yay düşərgəsində Şekspir pyeslərində rol almağa başladı. Liseyi bitirdikdən sonra universitetdə oxumağı planlaşdırmışdı. Teatr müəllimi onu aktyorluq təhsilini davam etdirməsi üçün cəsarətləndirdi. Nəhayət Torontodakı York Universitetinin Teatr fakültəsindən fərqlənmə ilə məzun oldu.
Karyerası
Ekranlardakı peşəkar karyerasına Disneyin 1998 tarixli "The Famous Jett Jackson" teleserialı ilə başladı. Bir neçə filmin ardından ona şöhrəti gətirəcək olan çıxışını "Yaramaz qızlar" (2004) və "Xatirə gündəliyi" (The Notebook, 2004) adlı filmlərlə gerçəkləşdirdi. "Xatirə gündəliyi" filmindəki rolu ilə tamaşaçıların rəğbətini qazanmaqla Reyçel bu rola görə bir çox mükafatın sahibi oldu.
Maraqlı faktlar
Əsl saç rəngi qəhvəyidir, amma saç rəngini tez-tez dəyişdirməyi sevir.
2005-ci ildə 5 fərqli nominasiyada MTV Film Mükafatına namizəd göstərilən ilk aktrisadır və bu mükafatlardan 3-nə sahib olmuşdur.
Dünyada yeganə (film, 1989)
Məzmun
Film Naftalan neftinin dünya şöhrətinə və bugünkü problemlərinə həsr olunmuşdur.
Myon Bo-Hi
Myon Bo-Hi (d. 29 yanvar 1979) — Cənubi Koreyanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Myon Bo-Hi Cənubi Koreya yığmasının heyətində 2004-cü ildə Yunanıstanın Afina şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXVIII Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Danimarka yığmasına 38:36 hesabı ilə məğlub olan Cənubi Koreya yığması, Afina Olimpiadasını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Zafkiel
thumb|right|Arxangel Zafkiel Zafkiel (צפקיאל), eləcə də, Cafkiel, Tzafkiel, Zafçial, Zafiel və ya Zelel — arxangel. Adının mənası "Tanrının biliyi" deməkdir. Çox vaxt İofiel/Zofiel ilə bir tutulur, bəzən fərqli mələk olduğu hesab olunur. Zafkiel "cənnəti idarə edən 9 mələkdən biri və 7 arxangeldən biridir". O, insanlar vacib qərar verməyə ehtiyac duyanda onları izləyə bilər. Zafkiel insanlara kömək də edə bilər. Simvolik planeti Saturndur.
Uydurmada
Zafkielə müasir uydurmada bir çox yerlərdə rast gəlmək olar:
Skiflər
300px|thumb|Skiflərin yayıldığı və yaşadığı ərazilər Skiflər və ya İskitlər — Antik dövrdə və Orta əsrlərdə həm Şərqi Avropa, həm də Asiya ərazisində yaşayan xalqları adlandırmaq üçün istifadə edilən Qədim yunan mənşəli ekzoetnonim. Qədim yunanlar skiflər yaşayan ölkəni Skifiya adlandırırdılar (Σκυθική,, Scythia).
Skiflər haqqında ilkin məlumatlar antik dövr yazarlarının (Herodot və s.) əsərlərindən, eləcə də Dunayın aşağısından Tuvaya qədər olan ərazilərdə aparılmış arxeoloji qazıntılardan əldə edilmişdir.
Bəzi tədqiqatçılar skiflərin İran mənşəli olduğunu bildirir.
Skif etnonimi
Bir assur mənbəsində e.ə. 674-cü ildə Mannada, e.ə. 673-cü ildə Midiyada başda İşpakay olmaqla İşquzay (yaxud Aşquzay) adlı etnos qeyd olunur. İ.M.Dyakonov yazır ki, İşquzay Ön Asiyaya gəlmiş bir etnosun konkret adı, özünüadlandırması idi. Bu etnosun Mannaya və Midiyaya gəldiyi vaxt dəqiq məlum deyil. Lakin İşquzay tayfasının gəlmə olması onunla izah olunur ki, qabaqkı illərdə mənbələrdə adı çəkilmir. İlk dolaşıqlıq da bununla yaranır: Herodot skiflərin Midiya hökmdarı Kiaksarın (e.ə.625-584) hakimiyyəti dövründə Midiya ərazisinə iki köçünü qeyd edir. Amma işquzaylar ondan əvvəl – hələ 674-cü ildə artıq qeyd edilir. Deməli, işquzay etnosu Herodotun qeyd etdiyi Kiaksar dövründə şimaldan gələn etnos ola bilməz. thumb|right|250px|Dünyada ən qədim xalça nümunəsi – Pazırıq kurqanından aşkar edilmiş xalçada at minmiş skif döyüşçüsünün (yunan təfəkküründə kentavr) təsviri Manna və Midiyada yaşayan işquzayların adı qədim yunanlara və latınlara keçmiş, onlar, o cümlədən Herodot bu etnonimi skif (qədim yunanlarda, əslində skit) və skut (qədim latınlarda) kimi tələffüz etmiş, belə də yazmış və yaxından tanıdıqları Qara dənizin Şimal çöllərindəki tayfaları da bu adla adlandırmışlar. Bu da səbəbsiz deyildi. Belə ki, Manna və Midiyadakı işquzayların və Qara dənizin şimal çöllərindəki tayfaların həyat tərzləri oxşar və ya eyni idi: köçəri maldarlıq, at südü içmək, çadırlarda yurd salmaq, adət-ənənələr və s. Beləliklə, Manna və Midiya ərazisindəki konkret işquzay etnonimi antik mənbələrdə ümumi skif (skut) etnoniminə çevrilmişdir. Herodotun Midiya hökmdarı Kiaksarın hakimiyyəti dövründə şimaldan köçüb gələn tayfaları skif adlandırması da bununla əlaqədardır.
Minaxanım Mürsəlova
Minaxanım Əli Ağa qızı Mürsəlova  — azərbaycanlı alim, kimya üzrə elmlər doktoru.
Həyatı
Minaxanım Əli Ağa qızı Mürsəlova 1932-ci il avqustun 10-da Bakı şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. 1950-ci ildə Bakı şəhər 46 saylı orta məktəbi gümüş medalla bitirdikdən sonra, həmin ildə Azərbaycan Sənaye İnstitutunun (ASİ) neft-texnologiyası fakültəsinə daxil olmuşdur. 1955-ci ildə ASİ-ni neft və qaz ixtisası üzrə bitirdikdən sonra, 1955-58-ci illərdə Yeni Bakı Neftayırma zavodunda operator və baş operator vəzifələrində işləmişdir.
Skiflər
İşquzay etnonimi
Tədqiqatçıların hələ də ortaq fikrə gələ bilmədikləri məsələlərdən biri də budur ki, semit mənşəli assur dilində İşquzay (yaxud Aşquzay) kimi yazılmış bu etnonim həqiqətən də bu adı daşıyanlar içərisində belə səslənirdi, yoxsa assur dilində fonetik təhrifə məruz qalmışdı. Bəziləri qeyd edir ki, bu etnonim əslində "skutay" kimi səslənmiş, onun işquzay yaxud aşquzay şəklinə düşməsi isə assur dilinin xüsusiyyətləri ilə əlaqədar olmuşdur: adın əvvəlinə "i" (İşquzay formasında) və "a" (Aşquzay formasında) səslər əlavə olunmuş, "s" səsi "ş" səsi kimi, "t" səsi isə "a" kimi yazılmış və beləliklə skutay adı işquzay yaxud aşquzay formasını kəsb etmişdir. Lakin sonrakı tədqiqatlar göstərdi ki, işquzay etnonimindəki "i" səsi köklüdür, yəni əlavə olunma deyil. Avestada bu etnonimin "İskata" kimi yazılması bunu sübut etdi. Bu abidədə İskata Zərdüşt peyğəmbərin fəaliyyət göstərdiyi ölkələrdən biri kimi qeyd edilir.
Minaxanım Mürsəlova
Elmi fəaliyyəti
1958-74-cü illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Neft İnstitutunda, Y.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda və onun Sumqayıt Filialında kiçik və böyük elmi işçi vəzifələrində elmi fəaliyyətdə olmuşdur. 1974-95-ci illərdə Təbii Qazın Nəqlə Hazırlanması və Emalı üzrə Ümumittifaq Elmi-Tədqiqat İnstitutunda böyük elmi işçi, laboratoriya müdiri və direktorun elmi işlər üzrə müavini vəzifəsində işləmişdir. 1995-ci ildən indiyə kimi “Dənizneftqazlayihə” Dövlət Elmi-Tədqiqat Layihə İnstitutunda “Səthi-aktiv maddələr” laboratoriyasına rəhbərlik edir.
1965-ci ildə “Alkilbenzolsulfatlar və onların sinergetik kompozisiyalarının xassələrinə aktiv əlavələrin təsirinin tədqiqi”mövzusunda namizədlik, 1996-cı ildə isə “Neft, qaz kondensatı yataqları üçün çoxfunksiyalı parafin və duz çökmə inhibitorları” mövzusunda “Neft-kimyası” ixtisası üzrə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
Skiflər
İşquzay etnonimi
Q.Qeybullayev belə bir nəticəyə gəlir ki, yunanların və latınların skit və skut kimi yazdıqları etnonim əslində elə "işqutay"dır.
Minaxanım Mürsəlova
Elmi fəaliyyəti
M.Ə.Mürsəlova asfalt-qatran-parafin, qeyri-üzvi duzların çökməsi, emulsiyaların əmələ gəlməsi və neft-kondensat xammalının hasilatı, yığılması, hazırlanması, nəqli və emalı sistemlərində qarşıya çıxan mürəkkəbləşmələrin qarşısının alınması kimi mühüm və aktual elmi-texniki məsələlərin həll edilməsi istiqamətində tədqiqatlar aparmışdır. Onun tərəfindən aparılan sistemli tədqiqatlar nəticəsində neft və qaz sənayesində çoxməqsədli yüksək təsir effektivliyinə malik inhibitorların yaradılmasının yeni istiqamətinin elmi əsasları müəyyən edilmişdir.
Skiflər
İşquzay etnonimi
Lakin bu zaman belə bir sual yaranır. Şimali Qara dəniz çöllərində yaşayan və antik müəlliflərin skif adlandırdıqları tayfalar da özlərini işqutay adlandırırdılarmı? Bunun əksini sübut edən fakt var. Həmin skiflər haqqında hamıdan çox məlumat verən Herodot açıq yazır ki, onları "skif" adıyla ellinlər (yəni yunanlar) adlandırırlar, əslndə isə skiflər özlərinə "skolot" deyirlər.
Minaxanım Mürsəlova
Elmi fəaliyyəti
Onun yaratdığı inhibitorlar respublikamızın, RF-nın, Qazaxıstanın, Özbəkistanın, Türkmənistanın və s. regionların yataqlarında yüksək iqtisadi səmərə ilə tətbiq edilmişdir.
Skiflər
Skiflərin etnik mənsubiyyəti
Herodot yazır ki, skif-aqrippilər yastıburun və enli buxaqlıdır.
Minaxanım Mürsəlova
Elmi fəaliyyəti
M.Ə.Mürsəlovanın yuxarıda qeyd etdiyimiz elmi istiqamətlərdə apardığı elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri 200 elmi əsərdə, o cümlədən bir neçə elmi icmalda və 40 müəlliflik şəhadətnaməsində öz əksini tapmışdır. Onun rəhbərliyi ilə 2 elmlər namizədi hazırlanmışdır.
Skiflər
Skiflərin etnik mənsubiyyəti
Antik müəllif İsidor qeyd edir ki, skiflərdə elə adamlar var ki, burunları yoxdur, gözlərindən və ağızlarından başqa üzləri hamardır.
Minaxanım Mürsəlova
Elmi fəaliyyəti
O, dəfələrlə Beynəlxalq və Ümumittifaq konqres və konfranslarda, o cümlədən Moskvada keçirilən səthi-aktiv maddələrə dair beynəlxalq konqresdə məruzə ilə çıxış etmişdir. O, elmi-istehsalat sahəsindəki əməyinə görə “Azərbaycan neft və qaz sənayesinin əməkdar işçisi”, “SSRİ ixtiraçısı”, “SSRİ Qaz Sənaye Nazirliyinin ən yaxşı ixtiraçısı” adlarına layiq görülmüşdür. O, Ümumittifaq Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin üç medalını almışdır.
Skiflər
Skiflərin etnik mənsubiyyəti
Bu iki məlumatda skiflərin monqoloid irqə məxsus əlamətləri verilmişdir. Belə olduqda skiflərin irandilli olması fikri özünü doğrultmur.
Qasım Kərimov
Kərimov Qasım Məmməd oğlu — Tarix elmləri doktoru, professor. Rusiya Federasiyasının Prezidenti yanında Dövlət Qulluğu Akademiyasının dinşünaslıq kafedrasının professoru.
Skiflər
Skif tayfalarının adları və skiflərin mənşəyi
Skiflərin tayfa adları da onların türkmənşəli olduğunu göstərir. Herodot skiflərdə bir tayfanın "yirk" adlandığın qeyd edir. İlk dəfə P.İ.Şafarik bu etnonimi türk hesab etmişdir. Bu fikri sonra E.Eyxvald, İ.Potolski və A.Herman qəbul etmişlər. Daha sonra Z.M.Yampolski bu fikri tutarlı elmi dəlillərlə əsaslandırmışdır. Bütün bunlarla yanaşı qədim türk tayfalarından birinin irk adlanması da məlumdur. Altayın türk tayfalarından biri irkin, digəri irkit adlanır. Sibirdə İrkutsk şəhərinin adı da bu etnonimi əks etdirir.
Qasım Kərimov
Həyatı
Kərimov Qasım Məmməd oğlu 1930-cu il mayın 10-da Azərbaycan Respublikasının Kirovabad (indiki Gəncə) şəhərində anadan olub. Orta məktəbi bitirib, 1948-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinə (indiki Bakı Dövlət Universiteti) daxil olub. Hələ yeniyetmə vaxtında Şərq ölkələrinin tarixinə və mədəniyyətinə böyük maraq göstərib. Atası oğlunun təkidli xahişlərini nəzərə alıb ona ərəb dilinin əsaslarını öyrədib. Bunun nəticəsində gənc tələbə universitetin iki fakültəsini seçib: günün birinci yarısında filologiya (ərəb, fars və ingilis dillərini öyrənib), axşamlar isə şərqşünaslıq fakültəsinin məşğələlərinə gedib. Xarici dillərə, hər şeydən əvvəl ərəb və fars dillərinə maraq az qala Q.Kərimovun peşə taleyində xəyalına gətirmədiyi dönüş nöqtəsi olacaqdı: hələ üçüncü kursda oxuyarkən onu Moskvada Xarici Dillər Hərbi İnstitutuna keçməyə və Sovet Ordusunun peşəkar zabiti olmağa yönəldirdilər. Universiteti bitirdikdən sonra Q.Kərimov həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb, orada gənc leytenant-poliqlot iki il əvəzinə beş il xidmət edib. 1959-cu ildə sovet ordusunun hərbi qulluqçularının sayı 1 milyon 200 min nəfər azaldılmasaydı, onun xidmətdə hələ nə qədər qalacağını demək çətindir. Universiteti bitirməsindən səkkiz il keçsə də, Q.Kərimovun elmlə məşğul olmaq həvəsi zəifləməyib və 1960-cı ildə, otuz yaşında o, Moskvada SSRİ Elmlər Akademiyasının Asiya Xalqları İnstitutunun aspiranturasına daxil olub. Burada böyük sovet alimi E.A.Belyayevin rəhbərliyi ilə elmi tədqiqatlarının əsas sahəsi müəyyən edilib – islamşünaslıq. E.A.Belyayevin məsləhəti ilə İslamda sufizm cərəyanını namizədlik dissertasiyasının predmeti seçib. Bu baxımdan, demək olar ki, dərhal çətinliklər yaranıb: birincisi, bu mövzuda hər hansı sanballı sovet araşdırmalarının yoxluğu və sufizm problematikası üzrə xarici müəlliflərin əsərlərinin əlçatmaz olması; ikincisi, N.S.Xruşşovun ölkəyə rəhbərliyi dövründə Sov.İKP-nin dinə qarşı mübarizəsinin xüsusilə kəskinləşməsi nöqteyi-nəzərindən institut partiya təşkilatı rəhbərliyinin mövzuya şübhə ilə yanaşması.
Skiflər
Skif tayfalarının adları və skiflərin mənşəyi
Bir skif tayfasının adını Herodot İssedon kimi çəkir. Bu etnonim türkcə isti və don-paltar sözlərindəndir. Qeyd edilməlidir ki, geyim bildirən sözlərdən etnonim yaranması qədim türklər üçün səciyyəvi haldır: Qaradonlu, Ağköynəkli, Şişpapaqlar və s.
Qasım Kərimov
Xarici keçidlər
Керимов, Гасым Мамедович - Исламская Энциклопедия
Mormolyce borneensis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Skiflər
Skif tayfalarının adları və skiflərin mənşəyi
Herodota görə skiflərin böyük bir hissəsi skolot adlanır. Skolot etnonimi iskulut, yaxud da eskolot adının qədim yunanca yazılışıdır ki, iskil, iskul, eskol adından və türk-monqol dillərində cəm bildirən "-ut" şəkilçisindən ibarətdir. Erkən orta əsrlərdə iskil, esqel formasında bu tayfa türk bolqarların tərkibində qeyd olunmuşdur. Özbəklərdə və qaraqalpaqlarda eşkil, qrğızlarda eskil adlı tayfa indi də vardır.
Skiflərin bir tayfası Paralat kimi qeyd olunur. Qədim yunanca paralat kimi yazılmış bu etnonim türkcə "bor" – boz sözündən və olet, ələt etnonimindən ibarətdir. Skiflərdə paralat, Midiyada paratagenlər, erkən orta əsrlərdə peçeneklərdə borotolmat tayfalarının adlarındakı "para" və "boro" komponentlərini Q.Qeybullayev eyni mənşəli sayır.
Skif dili skiflərin mənşəyi haqqında
Antik mənbələrdə qeyd edilmiş bütün skif sözləri türk mənşəlidir. Məşhur yunan alimi Hippokrat yazır ki, skiflər piyə vutir deyirlər. Bu söz türk dillərindəki "ava", "uva" – yemək və "turi" süd sözlərindən ibarət olub "süddən yemək" mənasını verir. Skiflər maldar ellər olduqlarına görə yeməklərində süd məhsulları mühüm yer tuturdu. Müəllif qeyd edir ki, vutir yalnız at südündən hazırlanır; bunun üçün at südünü ağac qaba tökür və çalxalayırlar (müəllif görünür, türklərdə geniş yayılmış ağac nehrəni nəzərdə tutur), süd köpüklənir və yağ hissə üzə qalxır, bu vutir adlanır. Südün qatı və ağır hissəsi aşağı çökür, həmin çökmüş hissəni ayırıb qurudurlar. Hippokrat sonra yazır ki, bu qurudulmuş hissəyə skiflər ippaka deyirlər. Qədim türk dillərindəki "ipi" – çörək, yemək sözündən yaranmış ippaka Azərbaycan türkcəsində işlənən "əppək" sözündə də qalmışdır.
Skif adətləri
thumbnail|kralı-skiflər Bəzi antik müəlliflər skiflərin adətləri haqqında da məlumat verirlər. Skiflərin səciyyəvi adətlərindən biri at südü içmək idi. Hələ Homer kimmerləri "at südü içənlər" adlandırmışdı. Maldar türk tayfaları tarix boyu at südü içmiş və at əti yemişlər. Bir antik mənbədə deyilir ki, "skiflərin böyük əksəriyyəti yalnız at südü ilə qidalanırlar". İrandilli xalqların heç birində bu adət olmamışdır. Arxeoloqlar skiflər üçün səciyyəvi ox ucluqlarının və "skif heyvan stili"nin Altayda və Qərbi Sibirdə təşəkkül tapdığını artıq sübut etmişlər. Altayda və Sibirdə irandilli etnosların heç zaman yaşamadığını sübut etməyə isə ehtiyac yoxdur. Bu skiflərlə Altay tayfalarının mənşəcə eyni olduğunu sübut edən tutarlı faktdır.
Herodot yazır ki, skiflərdə çar öləndən sonra dörd künc çala qazır və meyiti mumyalayıb dəfn edirlər. Altayda arxeoloji qazıntılar zamanı bu adəti S.A.Rudenko aşkar etmişdir. Tuva ərazisində isə bu dəfn adətini M.P.Qryaznov müəyyən etmişdir. Ölülərin mumyalanması adəti Midiyada da vardı.
Herodot yazır ki, skiflərdən olan aqrippilər ağ keçə ilə örtülmüş ağac altında yaşayırlar. Bununla antik müəllif bu tayfanın ağ keçə ilə örtülmüş alaçıqlarda yaşadığını göstərmişdir.
Herodot yazır ki, skiflər əti heyvanın qursağına doldurub bişirirlər. Bu adəti türk xalqlarının əksəriyyətində və buryatlarda da müşahidə etmək mümkündür.
Skif tanrılarının adları
Skiflərin qədim türklər olduğunu göstərən başqa bir fakt isə onların tanrı adlarıdır.
Skiflərdə şəxs adları
Taksak - skiflərdə çar adı. (e.ə. 513) V.İ.Abayev bu adı osetin dilində "sürətli maral" kimi izah edib. Bu adın sonunda türkcə "uşaq" sözünün olduğu fikri bir neçə mənbədə göstərilməkdədir. Q.Qeybullayev qeyd edir ki, Taksak şəxs adı qədim türkcə "tanq" valehedici və "sak", "çak" - ayıq, yaxud "caq" – böyük, qüvvətli sözlərindən ibarətdir. Quruluşca X əsrdə Çin Türküstanında Kaşqar əyalətinin hakimi Oğulçak, Səlcuq oğuzlarından Turşak, İqor polku dastanında qıpçaq xanı Konçak və s. şəxs adları ilə müqayisə olunur.
Atey – e.ə. IV əsrdə skiflərdə çar adı. E.ə. 330-cu ildə 90 yaşında ikən Makedoniya çarı Filipp ilə döyüşdə öldürülmüşdür. İlk əvvəl İran mənşəli ad sayılmış və osetin dilində "ədə" sözü ilə əlaqələndirilmişdir. E.ə. 881-880-ci ildə Mannada bir hakimin adının Ata olması da məlumdur. Oğuznamələrdə Oğuz xaqanın nəslindən Ata-xaqan şəxs adı ilə müqayisə olunur.
Skifarb – skiflərdə bir çarın adı. Bu ad da ilkin tədqiqatlarda İran mənşəli ad sayılırdı. Sonra sübut edildi ki, ad türkcə "es" – ağıllı, "kat" – möhkəm, "ər" – kişi və "əb – bacarıqlı sözlərindəndir. Bütünlükdə ad "Ağıllı, möhkəm və fərasətli igid" mənasını verir.
Qeyd edək ki, skiflərə məxsus bütün şəxs adları və toponimlər Q.Qeybullayev tərəfindən "Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən" əsərində ətraflı şəkildə şərh edilmiş, eyni zamanda digər alimlərin də fikir və təklifləri qeyd edilmişdir.
Skiflərin türk mənşəli olduğunu göstərən ən tutarlı sübut skif ox ucluqlarının və "skif heyvan stili"ni əks etdirən əşyaların arxeoloji qazıntılar nəticəsində Altayda və Cənub-Qərbi Sibirdə e.ə. I minilliyin əvvəlindən VII əsrədədək Karasuk və Taqar mədəniyyətlərində aşkar olunmasıdır. Aydındır ki, göstərilən regionda İran mənşəli əhali yaşamırdı və buranın əzəli sakinləri türklər idilər.
Euseius lecodactylus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Tanacetum umbelliferarum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Samuray Cek
Samuray Cek — ABŞ cizgi serialı.
Süjet
Samuray Cek hekayəsi, Feodal Yaponiyada Cek (Fil LaMarr səsləndirir) adlı bir gənc şahzadənin atasının imperiyası cild dəyişən cin Aku (Mako İvamatsu) tərəfindən məhv edilməsindən bəhs edir.
Nəzakətlə öldürmək (film, 2012)
Killing Them Softly ''.
Konqsfiord
left|thumb|220px|Konqsfiord fiordunun xəritədə yeri
Konqsfiord — Qərbi Şpisbergen (Şpitsbergen arxipelaqı, Norveç) adasının qərb sahillərində yerləşən fiord.
Uzunluğu 26 km, eni 4 – 9 km arasında dəyişir. Fiordun əsasında iki buzlaq yerləşir: Kronebrin və Konqsvegen. Fiordun cənubunda Nyu-Olesunn qəsəbəsi yerləşir. Fiord dəniz məməliləri və quşlarının vacib qidalanma məskənlərindən hesab edilir.
Mormolyce castelnaudi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Euseius lokele
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Səməd Sərdariniya
Səməd Sərdarniya — Azərbaycanın tanınmış tarixçi və tədqiqatçısı, bir neçə tarixi kitabın müəllifi.
Həyatı
Səməd Sərdariniya 1947-ci il mayın 11-da Təbrizin Əmirxiz məhəlləsində anadan olub. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Təbriz Universitet inin tarix fakültəsini bitirib.
Salmas şəhərində 2 il hərbi xidmətdə olduqdan sonra Milli Radiotelevizya Təşkilatında işə qəbul olur və Tehrana köçür. Tehrana köçdükdən sonra Tehranda Milli Universitetdə hüquq ixtisası üzrə təhsil almağa başlayır. 1979-cu ildə də buranı bitirərək diplom alıb.
Fəaliyyəti
Tehran televiziyasında, Təbriz radiosunda çalışıb. 1979-cu il İran islam inqilabı ndan sonra, professor Həmid Nitqi, Məhəmmədəli Fərzanə, Kərim Məşrutəçi (Sönməz), Mənzuri Xamneyi, Qulamhüseyn Beqdeli, Həsən Məcidzadə Savalan və  Tehranda nəşr olunan Varlıq jurnalının təsisçisi  Cavad Heyət ilə birlikdə həmin jurnalın işıq üzü görməsində böyük rolu olmuşdur. Jurnalın ən fəal yazarlarından olan Səməd Sərdariniyanın məqalələri xalqımızın tarixini təhrif edənlərə, dilimizi dananlara elmi baxımdan əsaslandırılmış, tutarlı cavablar kimi səslənib.
Son on beş il ərzində Səməd Sərdariniya öz yaradıcılığında qeyri-adi məhsuldarlıq nümayiş etdirərək, bir-birinin ardınca dəyərli kitablar yazmışdı. Bu kitabların adlarına baxmaq belə, onların milli tariximiz və gələcəyimiz üçün əhəmiyyətini təsəvvür etməyə imkan yaradır:
"Azərbaycan Məşrutə dönəmində", "Azərbaycanın məşhurları" (2 cilddə), "İrəvan müsəlmanların yaşadığı vilayət olmuşdur", "Təbriz – birincilər şəhəri", "Təbriz – İranda çap sənətinin beşiyi", "Arazın hər iki tayında müsəlmanların soyqırımı", "Molla Nəsrəddin Təbrizdə", "Məşrutə dönəmində Azərbaycan qəzetləri", «Təbriz Tənbəki üsyanı illərində», «Əli Müsyo», «Azərbaycan teatrının tarixi», «Bağır xan Salari-Milli», "Qarabağ müharibəsi", "Qarabağ tarixin gedişində", "İstiqlal qəhrəmanı Siqqətülislam" və s.
Səməd Sərdariniya Güney Azərbaycanda tariximizə yeni baxış təqdim edən, onu təhriflərdən, qərəzlərdən təmizləyib elmi təməl üzərində qurmağa çalışan tarixçilər nəslinin görkəmli nümayəndəsi idi. Araşdırmalarında daim Azərbaycanı bütöv, vahid götürürdü. Buna görə onun əsərləri Quzeydə də diqqətlə izlənilir və layiqincə qiymətləndrilirdi. 2002-ci ildə o, Bakı dakı Azərbaycan Universiteti nin "Fəxri doktoru" adına layiq görülüb.
Sərdariniyanın "Arazın hər iki tayında müsəlmanların soyqırımı" kitabında erməni quldur dəstələrinin rus və ingilis hərbi qüvvələrinin köməyinə arxalanaraq Türkiyə, İran və azərbaycan ərazilərində çoxsaylı cinayət törətmələri, müsəlman kənd və şəhərlərini xarabazara çevirmələri, yüz minlərlə günahsız insanların qətliamını təşkil etmələri tutarlı sənədlər və mənbələr əsasında açılıb göstərilir. 2006-cı ildə alimin "Arazın hər iki tayında müsəlmanların soyqırımı" adlı kitabı AMEA Şərqşünaslıq İnstitutu Elmi Şurasının qərarı ilə "Elm" nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilmişdir.
Digər "İrəvan müsəlman sakinli vilayət olmuşdur" kitabı tarixi faktları ortaya qoymaq, erməni və onlara havadarlıq edən ölkələrin siyasətçilərinin, tarixçi alimlərinin yalan və uydurmalarını ifşa etmək məqsədi ilə qələmə alınıb. Kitab İnstitut tərəfindən tərcümə olunaraq nəşr edilmişdir. Müəllif kitaba yazdığı müqəddimədə qeyd edir ki, İran - Rusiya müharibələri ndən, xüsusilə də Türkmənçay müqaviləsi ndən sonra ermənilərin Çuxursəd vilayətinə və onun mərkəzi İrəvan a köçürülməsinə rusların birbaşa himayədarlıq etmələrinə və "məşəqqətlər görmüş millətə" hər cür dəstək vermələrinə baxmayaraq, 1918-ci ilə qədər ermənilər Qafqazın heç bir məntəqəsində əhalinin əksəriyyətini təşkil etməyiblər. Yeri gəlmişkən, alim tarixi faktları səsləndirərkən erməni müəlliflərinə də istinad edib. Kitab İrəvanın ilkin yaşayış məskəni kimi formalaşması mərhələsindən başlayaraq burada yaşayan müsəlmanların (azərbaycanlıların) daşnakların əli ilə kütləvi şəkildə qətlə yetirilməsinə qədərki böyük tarixi mərhələni əhatə edir. Kitabın ilk hissələrində müəllif tarixi sənədlər və fotolar əsasında rus işğalı ərəfəsində İrəvanın tarixi-coğrafi mənzərəsini, şəhərin türk-müsəlman memarlığı əsasında yaradılmış memarlıq quruluşunu, mədəniyyət abidələrinin, dini mərkəzlərin (yeddi məscidin), karvansaraların və digər ictimai müəssisə və təşkilatların şəklini oxucuya təqdim etməklə onun tarixi bir müsəlman-türk şəhəri olduğunu sübut etməyə nail olub.
Ölümü
Səməd Sərdariniya 22 aprel 2008-ci ildə dünyasını dəyişib.
2010-cu ildə vandallar tərəfindən qəbri üzərindəki əksi qoparılıb və yerinə boya tökülüb.
Əsərləri
200px|thumb|right|Səməd Sərdariniyanın məzarı
Ağayevlər (soy)
Ağayevlər — Azərbaycanın tanınmış soylarından biri.
Soyun yaranması
Qarabağ xanlığı qurulandan sоnra Ağcabədi kəndi Kəbirli mahalının tərkibinə qatıldı. Kənd xan tərəfindən Əliqulu ağa Əmir оğlunun törəməsinə tiyul verildi. Əliqulu ağanın оğlu Hacı Aslan bəyin yükdə gəbəsi tavana çatar, qaytabanda dəvəsi qatardı. Sürüsü dağ dоlandırardı, naxırı оtlaq. Əliqulu ağanın törəmələri Ağayev sоyadını daşıyırlar.
Əliqulu ağa varından оğlu Hacı Əlirza bəyə saxlamağa dövlət, paylamağa xələt ayırmışdı. Hacı Əlirza bəy İbrahimxəlil xan Sarıcalı-Cavanşirin yaxın adamlarından sayılırdı.
Hacı Əlirza bəyin Nağı bəy, Tağı bəy, Ağarza bəy, Əmir ağa və Aslan ağa adlı оğulları vardı.
Mormolyce hagenbachi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Tanacetum uniflorum
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Euseius longicervix
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Mirzə Məhəmmədbağır xan Əmirnizam
Mirzə Məhəmmədbağır xan Əmirnizam (1845-?)—İran hərbçisi.