cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zahid Xəlilov küçəsi (Bakı)
Zahid Xəlilov küçəsi — Bakı şəhərinin Yasamal rayonunda Əhməd Cəmil küçəsinə, Hüseyn Cavid və Mətbuat prospektlərinə paralel küçə. Küçə Azərbaycan SSR dövlət xadimi, görkəmli riyaziyyatçı-alim, akademik, 1962-1967-ci illərdə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Prezidenti olmuş Zahid Xəlilovun adını daşıyır.
Haqqında
Küçə 2014-cü ildə əsaslı təmir olunmuşdur. 2013-cü ildən Bəxtiyar Vahabzadə küçəsi ilə kəsişmədən bağlı olan küçə 2015-ci ilin may ayında açılmışdır.
Kəsişdiyi küçələr
Küçə Seyfəddin Dağlı küçəsi ilə kəsişmədən başlayaraq Əbdülvahab Salamzadə küçəsində bitir.
Trabzon muzeyi
Trabzon muzeyi və ya Kostaki malikanəsi  – Türkiyənin Trabzon şəhərində yerləşən tarixi ev-muzey.
Tarixi
Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsi zamanı malikanə hərbi qərargah kimi istifadə olunmuşdur. 1924-cü ildə Mustafa Kamal Trabzona səfər edəndə malikanəyə dəvət olunmuşdur. O və xanımı Lətifə Uşşaqi 15-17 sentyabr tarixlərində burada qalmışdırlar.
1927-ci ildə tikili Trabzon meri Ali Qalip bəy tərəfindən milliləşdirilmiş və 1931-ci ilə qədər merin iqamətgahı kimi istifadə olunmuşdur. 1931-37-ci illərdə müfəttiş ofisi olmuşdur.
1937-ci ildə Kostaki malikanəsi Milli Təhsil Nazirliyi tərəfindən idarə olunmağa başlamış və 50 il boyunca qızlar liseyi kimi istifadə olunmuşdur. 1987-ci ildə tikili Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin tabeliyinə keçmiş və muzeyə çevrilmişdir.
Muzey
Muzey binası 1988-2001-ci illərdə bərpa olunmuşdur. 22 aprel 2001-ci ildə Trabzon muzeyi kimi yenidən açılmışdır. Muzeyin kolleksiyasına 3.651 eksponat daxildir.
Tikili üç mərtəbədən və zirzəmidən ibarətdir. Zirzəmidə arxeoloji əsərlər, birinci mərtəbədə isə etnoqrafik kolleksiyalar sərgilənir. Birinci mərtəbədəki eksponatlara malikanənin memarlığı və tarixi haqqında olan eksponatlar da daxildir. Çardaq hissəsi muzeyin idarəçiliyi üçün ayrılmışdır.
Muzeyin arxeologiyasında bölməsində qədim sikkələr, eləcə də, Tunc, Klassik, Ellin, Roma və Bizans dövrlərinə aid olan bazalt, mərmər, keramika, metal və şüşə eksponatlar sərgilənir. Birinci mərtəbənin divarları barokko üslubunda olan və əllə işlənmiş əsərlər bəzədilmişdir. Muzeyin etnoqrafiya hissəsində regiona xas olan əsərlər sərgilənir. Bu əsərlərə İslam mədəniyyətinə və Osmanlı dövrünə aid əsərlər daxildir.
Sarı Mustafa Paşa
Sarı Mustafa Paşa (ö. 1732) — Osmanlı sultanı III Əhməd dönəmində müxtəlif vəzifələrdə xidmət etmiş dövlət xadimi.
Atası IV Mehmed dönəminin sədrəzəm lərindən Dəli Hüseyn Paşa idi. Atasının 1659-cu ildə edamından sonra saraya alındı və Əndərun da yetişdirildi. Burada yüksələrək qapıçılar kəndxudası oldu və 25 noyabr 1725-ci ildə vəzir lik rütbəsilə Sivas və İrəvan bəylərbəyi təyin edildi. Bu vəzifədə ikən 21 oktyabr 1727-ci ildə Sultan Əhməd in qızlarından Saliha Sultan la nigahlandı. Bu səbəblə paytaxta çağırıldı və cütlüyün toy mərasimi 1728-ci ilin mayında baş tutdu. 1732-ci ildə İstanbul da vəfat etmişdir.
Saliha Sultanla olan nigahından 1 oğlu, 4 qızı dünyaya gəlmişdir:
Rizvan Muradov
Rizvan Telman oğlu Muradov (d. 27 noyabr 1997; Çiçəkli, Sabirabad rayonu, Azərbaycan - ö. 2 aprel 2016; Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Aprel döyüşləri şəhidi.
Həyatı
Rizvan Muradov 27 noyabr 1997-ci ildə Sabirabad rayonunun Çiçəkli kəndində anadan olmuşdur. Orta təhsilini aldıqdan sonra 2015-ci ilin oktyabr ayında SHXÇDX-nin Sabirabad rayon şöbəsindən hərbi xidmətə çağırılmışdır.
2016-cı il aprelin 1-dən 2-nə ötən gecədən başlayaraq Azərbaycan və Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri arasında cəbhənin Tərtər və Cəbrayıl-Füzuli istiqamətlərində şiddətli döyüşlər başladı. Tarixə Aprel döyüşləri olaraq yazılan hərbi əməliyyatlar zamanı Rizvan Muradov Tərtər rayonunun Talış kəndi istiqamətində döyüşlərdə vuruşdu. Rizvan Muradov 2 aprel 2016-cı ildə Talış kəndi istiqamətində gedən döyüşlərdə döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı şəhid oldu.
Rizvan Muradov ölümündən sonra göstərdiyi qəhrəmanlığa görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medalı ilə təltif edildi.
Osmanlı–Avstriya müharibəsi (1593–1606)
1593-1606-cı il Osmanlı-Avstriya müharibəsi və ya 13 illik müharibə Valaxiya,Transilvaniya və Moldaviya uğrunda Habsburq monarxiyası ilə Osmanlı İmperiyası arasında mütərəddid torpaq müharibəsi.
1593-cü ildən 1606-cı ilədək aparılmış bu müharibə,Avropada bəzən 1591–92-ci illərdə Osmanlılar tərəfindən Bixaçın ələ keçirilməsinə görə On beş illik müharibə də adlanır.
Avropadakı Osmanlı müharibələri sırasında,Osmanlı-Venesiya müharibəsi (1570-73) ilə Girit müharibəsi (1645-69) arasında ən böyük güc sınağı hesab olunan müharibə oldu. Osmanlı-Habsburqlar müharibələri sırasında,novbəti böyük müharibə 1663-1664-cü illərdəki Osmanlı-Avstriya müharibəsi idi. Ümumiyyətlə,münaqişə çox sayda güc itkisinə səbəb döyüş və mühasirədən ibarət idi,lakin hər iki tərəf üçün çox az nəticə əldə edildi.
Çalxan kənd yaşayış yeri
Çalxan kənd yaşayış yeri — Kəngərli rayonunun Kəngərli kəndi yaxınlığında yaşayış yeri.
Osmanlı–Avstriya müharibəsi (1593–1606)
Müharibənin səbəbləri
Osmanlı İmperiyasının Səfəvilər üzərində qələbəsindən sonra qərbdə bəzi məsələlər istiqamətində proseslər baş verdi. Avstriya illik vergilərini gecikdirir və sərhəd zonalarda ixtişaşlar törədirdi. Buna görə Bosniya əyalətinin valisi Telli Həsən Paşa Avstriyaya bir səfər təşkil etdi. 1000 əsir,12 top və bir çox qənimətlə geri qayıtdı. Ancaq bu,Avstriya ilə münasibətlərini daha da pisləşdirdi. Beləliklə, Avstriya hücumlara başladı. Daha sonra Telli Həsən Paşanın komandanlığı altındakı Osmanlı ordusunu Sisak-Moslavina adlanan yerdə pusquya düşərək,demək olar ki,tamamilə darmadağın edildilər (Sisak döyüşü). Bunun nəticəsində Osmanlı divanında müharibəyə qərar verildi. Ancaq demək olar ki,bütün Avropa ölkələri Avstriyanı dəstəklədi.
1593-cü il
19 iyulda İstanbuldan hərəkətə keçən sədrəzəm Qoca Sənan Paşa,səfər mövsümü baxımından 4 sentyabrın sonlarında Belqrada gəldi. Müqəddəs Roma İmperiyasında Yanıqqala ətrafında təxminən 20.000 nəfərlik ordu toplanmışdı. Buda bəylərbəyi Həsən Paşanın əsgərləri orduya qoşulduqdan sonra Türk ordusu sərhəd bölgəsinə yürüdü və 10 oktyabrda Vespremi mühasirəyə aldı. 3 gün dayana bilən qala qarnizonu 13 oktyabrda təslim oldu. Sonra 19 oktyabrda Palota mühasirəyə alındı ​​və 21 oktyabrda bu qala da təslim oldu. Türk qoşunlarının Vyanaya çatma məsafəsi 200 kilometrə yaxın idi.
Çalxan kənd yaşayış yeri
Ümumi məlumat
Qala təbii cəhətdən əlverişli mövqedə,hündür təpənin üzərindədir. О, planda dördünc formada olub, 0.7 hektar sahəni əhatə edir. Qala divarları bir cərgə iri daşlardan hörülmüşdür. Divarların qalmış hissəsinin hündürlüyü 0.5-1.2 metr, qalınlığı 1 metrdir. Qala divarları kontrforslarla möhkəmləndirilmişdir. Qala tikinti texnikasına görə Oğlanqala, Qazançıqala və Çalxanqala ilə oxşardır. Çalxan yaşayış yeri eradan əvvəl 1-ci minilliyə aiddir. Tədqiqatçıların fikrincə, buradan Tunc dövrü üçün xarakterik olan boyalı qablar tapılmışdır.
Osmanlı–Avstriya müharibəsi (1593–1606)
1593-cü il
Əsirlərdən Yanıqqala yaxınlığındakı Alman ordusunun Sekeşfexervara yürüş edəcəyi eşidilsə də,noyabr ayının yaxınlaşması səbəbi ilə qışlağa çəkilib,sonrakı yazda əməliyyatı davam etdirmək fikri hakim idi.
Bu müharibəylə Sisak döyüşündəki məğlubiyyətindən sonra eyni ildə,türk qoşunlarına ikinci böyük məğlubiyyəti yaşadan Alman ordusu, Slovakiya bölgəsindəki Osmanlı qalalarına yürüş etdi və noyabr ayında Fülek,Kekko,Dvin,Somosko,Devam,Boyak,Seçen,Dregeli və Hajnatskayı aldı. Avstriya hersoqu Mattiasın komandanlığındakı ordu isə Novqorodu tutdu.
1594-cü il
Sədrəzəm Qoca Sənan Paşa,Vesprem və Palota asanlıqla alındıqdan sonra İstanbula bir zəfərnamə göndərdi,lakin sonrakı itkilər nəticəsində ordu möhkəmlənməli idi. Bu möhkəmləndirmə gözlənilsə də,Alman ordusu mövsümün əvvəlində hərəkətə keçdi. 4 mayda Avstriya hersoqluğunun komandanlığı altında olan korpus Eszterqomu,Ştiriya ordusunun komandiri Toyfenbaxın rəhbərliyindəki birliklər Hatvanı mühasirəyə aldı. Ancaq Rumeli bəylərbəyi Mehmet Paşa və Buda bəylərbəyi Həsən Paşanın komandanlığı altında əyalət əsgərləri Hatvana kömək etməyə gəldilər və qala mühafizi olan Aslan bəyin xarici bağlantılarının köməyi ilə Toyfenbax qoşunlarını,mühasirəni aradan qaldıraraq geri çəkilməyə məcbur etdilər. Eszterqom qarşısında məğlubiyyətə uğrayan Avstriya qoşunları,Qoca Sənan Paşanın komandanlığı altındakı Türk ordusunun yaxınlaşdığını eşitdikləri halda, geri çəkildilərsə də,1 iyunda qalada Türk birliklərinin hücumu ilə ağır itkilər verdilər.
6 mayda Belqraddan hərəkətə keçən Qoca Sənan Paşanın komandanlığı altındakı Türk ordusu,Estergomun qarşısına gəldikdən sonra Tata və Sent Marton qalalarını mühasirəyə aldı. 7 avqustda mühasirəyə alınan 12.000 əsgərdən ibarət qarnizona sahib olan Yanıqqala,27 sentyabrda təslim oldu. Avstriya hersoqu Mattiasın komandirliyindəki 50.000-dən çox əsgər qüvvəsi olan Alman ordusunun məğlubiyyətə uğradılaraq,onların qaladan geri çəkilməyə məcbur buraxılması bu mühüm müvəffəqiyyətdə pay sahibi idi. Paytaxt Vyanadan 120 kilometrlik məsafədə olan bu önəmli yerin,Osmanlı İmperiyasının əlinə keçməsi Müqəddəs Roma İmperiyasında səs-küyə səbəb oldu.
16-22 oktyabr tarixlərində Komarnonun mühasirəsinə baxmayaraq,onu ala bilməyən Türk ordusu mühasirəni dayandırdıqdan sonra qışlamaq üçün Budaya çəkildi.
Transilvaniya,Valaxiya,Moldoviya knyazlıqlarının üsyanları
Türk ordusu 1594-cü ildə əməliyyatdan müvəffəqiyyətlə döndükdən sonra,Osmanlı İmperiyası bu dəfə Rumıniyanı meydana gətirən üç vassal dövlətin (Valaxiya, Moldaviya və Transilvaniya) qiyamı ilə sarsıldı. Transilvaniya voyvodası Müqəddəs Roma İmperatoru II Rudolfu hamisi olaraq qəbul edərkən, Moldoviya voyvodası Aron Rudolfu hamisi olaraq tanımayaraq üsyan etdi,üzərinə göndərilən Maraş bəylərbəyi Mustafa Paşanın komandanlığı altındakı birlikləri dəf etdi. Valaxiya voyvodası,Mixailin qiyamı daha dağıdıcı oldu. 1594-cü ilin noyabr ayında Buxarestdə Türk tacirlərini edam edən və oradakı təxminən 2000 nəfərlik Türk qarnizonunu məhv edən Mixail,daha sonra Curcunu yandırdığı kimi və 1 yanvar 1595-ci ildə mühasirəyə aldığı Breila qalasını da 16 yanvarda ələ keçirdi. Dobrucaya girərək,Silistranı ələ keçirmək istəyən,4000 Valaxiya əsgərini qılıncdan keçirən Mixaili,Silistra bəyi dayandıra bilmişdi.
1595-96-cı illər və Osmanlı dövlətində taxt dəyişikliyi
1595-ci ildə Osmanlı İmparatorluğuna qarşı Papa VIII Klement tərəfindən (Papa VIII Klementin Müqəddəs İttifaqı) xristian Avropa güclərinin ittifaqı təşkil edildi; Müqəddəs Roma İmperatoru,II Rudolf və Transilvanya hersoqu Siqmund Batori tərəfindən Praqada bir ittifaq müqaviləsi imzalandı. Moldaviya knyazı Aron Tiran və Valaxiya knyazı Cəsur Mixay eyni ildə ittifaqa qatıldı. İspan Habsburqları,Macarıstandakı əməliyyatların komandanlığını öz üzərinə götürən İspaniya Flandriya Ordusunun baş komandanı Karl fon Mansfeldin başçılığı ilə Hollandiyadan 6000 təcrübəli piyada və 2000 süvari ordu göndərdi.
Habsburq monarxiyası,Osmanlı İmperiyası tərəfindən idarə olunan Macarıstan krallığının mərkəzi ərazilərini geri almaq istəyərkən Osmanlıların müharibə məqsədi Vyananı ələ keçirmək idi. Dunay xəttinə nəzarət və orada yerləşən qalalara sahib olmaq çox vacib idi. Müharibə əsasən Kral Macarıstanda (əksərən günümüzün qərbi Macarıstanı və Cənubi Slovakiyası),Transdunay,Xorvatiya krallığı və Slavoniyada, Osmanlı İmperiyasında (Rumeli - indiki Bolqarıstan və Serbiya) və Valaxiyada (indiki Cənubi Rumıniyada) aparıldı.
thumb|left|Habsburq qoşunları [[1596-cı ildə Hatvan qalasına girdi]] 1595-ci ildə Mansfeldin rəhbərliyi ilə xristianlar,Dunay çayı üzərindəki strateji qalalar olan Esterqon və Vişeqradı ələ keçirdilər,lakin açar qala hesab olunan Buda qalasını bir o qədər mühasirədə saxlamadılar. Osmanlılar Əyri qalasının mühasirəsini başlatdı və 1596-cı ildə qalanı fəth etdilər.
Balkanlarda, 1595-ci ildə Neapol və Siciliyadan olan Villafranka markizi,Pedro de Toledonun rəhbərlik etdiyi İspan donanmaları,İtalyan sahillərinə edilən basqınlara cavab olaraq Osmanlı İmperatorluğunu Rumeli əyalətindəki Patrasdan qovdular. Basqın o qədər güclü idi ki,Sultan III Murad İstanbul xristianlarının intiqam almaq üçün məhv edilməsini müzakirə etdiyi bütün evlənməmiş yunanların,nəhayət şəhərdən çıxarılması barədə qərar verdi. Sonrakı illərdə İspan donanmaları Levant sularına basqını davam etdirdi,lakin xristianlarla Osmanlılar arasındakı genişmiqyaslı dəniz müharibəsinin bir cavab tədbiri olmadı. Bunun əvəzində,Alonso de Contreras kimi Osmanlı yelkənlərinə hücum etməyi özünə missiya edən piratlar var idi.
Müharibənin şərq cəbhəsində,Valaxiya şahzadəsi olan Cəsur Mixay,Moldaviyanın müttəfiqləri,Yassı ve Moldoviyanın digər bölgələrində Osmanlı ordularını məğlub edərkən,1594-cü ilin payızında Curcu,Breila,Harşova və Silistra da daxil olmaqla Aşağı Dunay yaxınlığındakı bir neçə qalanı fəth edərək Osmanlılara qarşı ittifaq yaratdı. Mixay,Niğbolu(,, Nikopol),Ribnik ve Çiliya qalalarını alaraq, hətta Ədirnəyə qədər irəliləyərək Osmanlı İmperatorluğunun daxilinə hücumlarını davam etdirdi. Onun döyüş qüvvələri Osmanlının paytaxtı İstanbuldan cəmi 24 kilometrlik (15 mil) məsafədə idi. thumb|[[1600-cü ildə baş qaldıran Valloniya muzdlu əsgərlərinin edamı]] Ancaq Dunay çayından geri dönmək məcburiyyətində qaldı,Osmanlılar da öz növbəsində ələ keçirdikləri mülkləri geri almaqla yanaşı həm də Valaxiyanı birdəfəlik fəth etməyi hədəfləyən kütləvi əks hücuma (100.000 güclü) cəhd etdilər. Basqın əvvəlcə uğurlu alındı və Keluqerenidəki (23 avqust,1595) şiddətli müqavimətə rəğmən yalnız Curcunu deyil,Buxarest və Tarqovişteni də ələ keçirməyə müvəffəq oldu. Bu qələbədən sonra Osmanlı komandanlığı arxayınlaşaraq geri çəkilən Valaxiya ordusunu təqib etməyi dayandırdı, bunun əvəzinə Tarqovişte və Buxaresti möhkəmləndirməyə yönəldilər. Mixay müttəfiqlərindən gələn kömək üçün təxminən iki ay gözləməli idi,lakin əks hücumu Osmanlılara sürpriz oldu və ardıcıl üç döyüş sahəsindəki Tarqovişte (18 oktyabr),Buxarest (22 oktyabr) və Curcu (26 oktyabr) meydanlarında Osmanlı müdafiəsini keçməyi bacardı. Xüsusilə Curcu döyüşü dağınıq şəkildə Dunaydan geri çəkilməli olan Osmanlı qüvvələri üçün böyük zərbə oldu.
Valaxiya ilə Osmanlı arasındakı müharibə,1599-cu ilin sonlarına qədər davam etdi,Mixay müttəfiqlərinin zəif dəstəyi səbəbiylə müharibəni davam etdirə bilmədi.
Müharibənin dönüş nöqtəsi,1596-cı il 24-26 oktyabr tarixlərində Macarıstan ərazisində baş verən Xaçova döyüşü idi. 45-50.000 qoşundan ibarət birləşmiş Habsburq-Transilvaniya qüvvəsi Osmanlı ordusu tərəfindən məğlub edildi. Xristian əsgərləri döyüşdə qalib gəldiklərini düşünərək Osmanlı düşərgəsini talan etmək üçün mübarizəni dayandırdıqda döyüşün gedişatı Osmanlıların lehinə çöndü. Bu qələbəyə baxmayaraq,Osmanlılar ilk dəfə Qərb hərbi texnikasının Osmanlı silahlarından üstünlüyünü dərk etdilər. Bu döyüş, Mohac döyüşündən sonra Mərkəzi Avropada böyük xristian ordusu ilə Osmanlı türk ordusu arasında ilk əhəmiyyətli hərbi qarşılaşma idi. Buna baxmayaraq, avstriyalılar Dyör və Komaromu 1598-ci ildə geri aldılar.
16 yanvar 1595-ci ildə, III Murad öldü. 11 gündən sonra oğlu III Mehmed taxta çıxdı. 1578-1590-cı illər Səfəvi-Osmanlı müharibəsində göstərdiyi şücaətlərinə görə olan Sərdar Fərhad Paşa, Qoca Yusif Paşanın yerinə sədrəzəm təyin edildi. 22 aprel 1595-ci ildə Sipahi üsyanını çətinliklə yatıran Fərhat Paşa,arxa cəbhənin möhkəmliyini təmin etmək üçün,1 mayda İstanbuldan ordusu ilə yola çıxaraq,Valaxiya yürüdü. Lakin saray ixtişaşlarına qurban gedərək geri çağrılaraq qovuldu və edam edildi.
Əyri qalasının fəthi və Xaçova müharibəsi
Vəziyyətin mənfiyə doğru getdiyini görən Sultan III Mehmed dövlət adamlarını toplayıb "Cəddimiz, dövlətimizin qurucusu Osman Qazi həzrətlərindən, böyük babamız Qanuni Sultan Süleymana qədər bütün sultanlar əsgərlərinin önündə səfərə çıxmışdır. Babamız Sultan II. Səlimlə cənnəti məkan atamız Sultan III. Murad bu ənənələri pozdular. Biz belə, ilk öncə səfəri paşalarımıza tapşırmaqla xəta etdik. Əsgər övladlarımız bizi başlarında görmək istəyir. Qərarımız budur ki, səfərə çıxmaq vaxtıdır. Hazırlıqlar tamamlansın. Kafirlərə həddini bildirmək gərəkdir !" dediyi, ona qarşı çıxan anası Safiyə Sultan a "Validə, biz sultan oğlu sultanıq, işlətməyəcəkdiksə, Əyyub Sultanda bu qılıncı niyə qurşandıq? Qərarımız qərardır, səfərə çıxacağıq. Taxt-tac uğruna dövləti fəda edə bilmərik" şəklində cavab verməsi və bundan sonra 20 iyun tarixində hərəkətə keçərək mühasirəyə alınan Əyri qalasını (almanca Eqer qalası) 12 oktyabr 1596-cı il tarixində fəth etdiyi söylənilir.
Əyri qalasının fəthindən sonra Osmanlı birlikləri irəliləyərək 15 oktyabr 1596-cı il günü Xaçovada böyük bir Avropa ordusu ilə qarşılaşdı. Bu ordu Avstriya, Almaniya, Transilvanya, Macarıstan, İtaliya, İspaniya, Fransa, Hollandiya, Belçika, Çexiya, Xorvat, Serb, Slovak və polyak hərbi dəstələrinin birləşməsindən ibarət idi. Bununla da 140 minlik Osmanlı qoşunu nun qarşısında 300 minlik bir xaçlı ordusu dayanmışdı. Bu xaçlı ordusuna Avstriya hersoqu III Maksimilyan rəhbərlik edirdi.
Xaçova müharibəsi ndən sonra Sultan III Mehmed İstanbul a geri qayıtdı və Avstriya cəbhəsinə Cərrah Mehmed Paşanı təyin etdi. Tata qalasını ələ keçirən Mehmed Paşa Budinin (indiki Budapeşt) şimalında yerləşən Vaç ərazisində düşmən ordusuna məğlub oldu. Bir müddət sonra Avstriya birlikləri 1594-cü ildə fəth olunan Yanıqqalanı (Raab qalası) ələ keçirdi. Avstriya elçiləri ilə sülh danışıqları aparılsa da, bu danışıqlar bir nəticə vermədi.
1597-ci il
Sədrəzəm olaraq təyin olunan Satırcı Mehmed Paşa,9 iyunda İstanbuldan ayrılaraq 13 avqustda Belqrada gəldi. Bu vaxt,Şahzadə Maksimilianın komandanlığı altında olan 50.000 nəfərlik Alman ordusu,1594-cü ildə Osmanlıların əlinə keçmiş Yanıqqalanı mühasirəyə aldı. Türk ordusunun yaxınlaşdığı xəbəri ilə Alman ordusu mühasirəni dayandıraraq geri çəkildi. Əməliyyatları davam etdirən Türk ordusu,1594-cü ildə fəth edilməsinə baxmayaraq,1597-ci ildə əldən çıxan Tata qalasını mühasirəyə alaraq,12 oktyabrda geri aldı. Üsyan edən Transilvaniya kralı Timişoaranı mühasirəyə aldıqdan sonra Satırcı Mehmed Paşa bölgəni möhkəmlətmək üçün qüvvə göndərərək,özü ordunun başında Vaça doğru gedən Alman ordusunun üzərinə yürüdü. 1 noyabrda burada başlayan Vaç döyüşündə 3000 əsgər itirən Satırcı Mehmed Paşa,qışın yaxınlaşmasına görə Belqrada çəkildi.
Kanija müdafiəsi
1600-cü ildə Avstriyaya tərəf irəliləyən Osmanlı ordusu Kanija qalasını ələ keçirdi. Qalanın idarəsi Tiryaki Həsən Paşaya verildi. Qalada 9 min əsgər və az miqdarda silah və ərzaq ehtiyatı qoyan Osmanlı ordusu geri çəkildi. Bunu fürsət bilən Avstriya ordusu 9 sentyabrda Kanija qalasına hücum etdi. Avstriyalılara bu işdə Müqəddəs Roma imperiyası,Macar krallığı,Xorvat krallığı,İspaniya imperiyası,Papa dövləti və Malta cəngavərləri də yardım edirdi. Avstriyalılar gələr-gəlməz qalanın ətraf ərazilərlə olan bütün əlaqəsini kəsdilər.
Avstriyalılar 35-100 min arası əsgər və 47 böyük topa malik idi. Osmanlı ordusunda isə 9 min əsgər və 100 kiçik çaplı top vardı. Həsən paşa ilk vaxtlarda yalnız tüfəng atəşi açdırdı. Bunu görən Avstriya komandiri hersoq II Ferdinand Osmanlıların topu olmadığını sanıb, hücuma atıldı. Türklər qəfildən toplarını işə salaraq avstriyalıları ağır itkiyə məruz qoydular. Ağır itki verən II Ferdinand daha sərt hücumlara keçdi. Həsən Paşa bunlara tab gətirsə də, müdafiənin yalnız silahla olmayacağını anlamış və psixoloji üsullara da əl atmışdı. İlk öncə qaladan kənarda ölən əsgərlərin ciblərinə yalançı informasiyalarla dolu qurama məktublar qoydurdu. Həmin məktublarda osmanlıların qalada kifayət qədər ərzaq və silaha malik olması, habelə Belqraddakı sultan ordusunun yaxınlarda köməyə çatacağı barədə yayındırıcı məlumatlar vardı.
Xemnits
Xemnits, Kemnits ( , ; 1953-cü ildən 1990-cı ilə qədər — Karl-Marks-Ştadt ) — Almaniyanın Saksoniya federal əyalətində yerləşən şəhər. Xemnits istiqamətli rayonun mərkəzi. Rəsmi kodu — 14 5 11.
2015-ci ildə şəhərin əhalisi 248.645 nəfər təşkil edirdi.
Adının mənşəyi
Xemnits adı Tsvikkauer-Mulde çayının bir qolu olan kiçik Kemnits çayından götürlmüşdür. Chemnitz sözü sorb dilindən gəlir və "daşqın axını" deməkdir. Çexiyada şəhər Saská Kamenice kimi tanınır və bu "Saksoniya daşı" deməkdir.
Qardaşlaşmış şəhərlər
Sovet dövründən İrkutsk və Karl-Marks-Ştadt şəhərləri qardaşlamış şəhərlərdir. 1999-cu ilədək Karl-Marks-Ştadt (indi marşal Jukov prospekti) adlanan Xemnitsdə Irkutsk prospekti (Irkutsker Strasse) və Volqoqrad xiyabanı (Wolgograder Allee) mövcuddur.
Qardaşlaşmış şəhərlər bunlardır :
Osmanlı–Avstriya müharibəsi (1593–1606)
Kanija müdafiəsi
Ferdinand bu yalan məlumatları eşidən kimi qəzəblənərək daha şiddətli hücuma başladı. Həsən paşa isə dezinformativ məktubların özlərinə xeyir əvəzinə zərər gətirməsini sanaraq, digər psixoloji vasitədən istifadə edir. Əsgərlərinə dayanmadan şən mahnılar çaldıraraq düşmən nəzərində guya türklərin arxayınlıqla hər günü bayram etməsi barədə ab-hava yaratdı. Ferdinand bu üsula da aldanmış, hər yerdə avaz-avaz bağıraraq qalaya hərtərəfli hücum edilməsini əmr edirdi. Lakin osmanlılar təslim olmağı düşünmədən, hələ də uğurla müdafiə olunurdu. Mühasirənin 2-ci ayı başladıqda qaladakı təchizatın azalması Həsən Paşanı xeyli narahat etmişdi. Bu dəfə onun yardımına yüzbaşı Əhməd Ağa yetişir. O, bir neçə lazımi məhsullar olacağı təqdirdə barıt hazırlaya biləcəyini söyləmiş və təminat hazır olduqdan sonra bunu bacarmışdı da. Osmanlılar 2-3 həftə bu barıtın hesabına müdafiə olundu. Lakin bu barıt da qurtarır, ərzaq azalır, üstəlik, qarşıdan sərt qış gəlirdi. Bu şəraitdə qalanın müdafiəsi qeyri-mümkün idi. Həsən Paşanın ancaq bir şansı qalmışdı. Əgər bu da baş tutmasa, qala mütləq alınacaqdı. Gecə basqını ediləcəkdi! Axşam vaxtı bütün orduya xəbər verilərək, basqına hazırlıqlar görüldü. Mühasirənin 73-cü gecəsi, yəni 18 noyabr 1601-ci ildə Həsən paşanın ordusu xaçlılara qarşı əks-hücuma keçdi. Həsən Paşanın "dezinformativ məktublar" üsulu işə yarayıbmış; çünki II Ferdinand həmin məktublarda əks olunan köməkçi türk qoşunlarının yardıma yetişdiyini fikirləşərək, çoxlu sayda qoşunları ilə geri çəkildi. Xaçlılar geridə 47 böyük top, 14 min tüfəng, 60 min çadır və 15 min qazma kürək, xeyli ərzaq və Ferdinandın qzılı taxtı və otağını qoyub qaçmışdı. Həsən Paşa bu zəfərini qazandıqdan sonra bəylərbəyi ünvanı aldı.
Döyüşlər
thumb|Buda mühasirəsi thumb|[[1595-ci ildə Esterqom mühasirəsi]] thumb|[[1597-ci ildə Papa şəhərinin geri alınması]]
Zitvatorok müqaviləsi
Anlaşmaya görə Əyri,Esterqon,Kanija qalaları Osmanlılarda,Raab (Yanıqqala) və Komarom qalaları Avstriyalılarda qalacaqdı. Avstriya birdəfəlik 200.000 qızıl müharibə təzminatı ödəyəcəkdi. Osmanlı sultanı, Avstriya hersoquna, Roma imperatoru yəni Sezar (Kayzer) titulu ilə müraciət etməli və üç ildən bir biri-birilərinə hədiyyələr göndərəcəkdilər. Avstriyanın Şimali Macarıstan üçün ödədiyi illik 30.000 qızıl vergisi ləğv ediləcəkdi.
Robert Şien
Robert Michael Sheehan (Irland: Roibeárd Mícheál Ó Siodhacháin, doğum 7 yanvar, 1988) - irlandiyalı aktyor. Misfits serialında Natan Young roluna görə tanınır.
Karyerası
Robert Sheenan 1988-ci ildə İrlandiyanın Port Luis şəhərində anadan olub. 2003-cü ildən başlayaraq bir sıra seriallarda və filmlərdə çəkilməyə başlayıb. 17 yaşında Galvay-Mayo Texnologiyalar Universitetinə daxil olub lakin sonradan universiteti tərk edərək aktyorluq karyerasını davam etdirib. 2009-cu ildə Robert ən uğurlu işlərindən biri olacaq Misfits serialında Nathan Young rolunu oynamağa başlayır. 2010-cu ildə Robert Misfits serialının ikinci mövsümündə iştirak edir. 2011-ci ilin aprel ayında isə üçüncü mövsümdə iştirak etməyəcəyini bildirir.
Aşıq Valeh
Aşıq Valeh (Kərbəlayi Səfi Valeh ) — XVIII–XIX əsrlərin görkəmli Azərbaycan aşığı.
Həyatı
Yaradıcılığı ustad aşıqlar tərəfindən yüksək dəyərləndirilən, xalqın, elin-obanın dilindən düşməyən ustad aşıqlardan biri də Abdal-Gülablı Aşıq Valehdir. Aşıq Valeh 1722-ci ildə Ağdamın Gülablı kəndində anadan olub. Əsl adı Səfidir. Kərbəlanı ziyarət etdiyi üçün xalq arasında Kərbəlayi Səfi kimi də tanınıb.
Səkkiz yaşlarında atası onu öz kəndlərində yaşayan Molla Mahmudun yanına qoyur, mükəmməl savad verməsini xahiş edir. Sonra təhsilini Şuşa qəriyəsində alır. 14 yaşlarında ikən Quranı başa vurur, lakin molla olmaqdan imtina edir.
İlk sənət dərsini dövrünün tanınmış sənətkarlarından olan doğma babası şair Məhəmməddən və Aşıq Güllü ilə Aşıq Cünundan almışdır. Atasının razılığı ilə dövrünün hörmətli sənətkarlarından olan Aşıq Səmədin yanına gedir və ona şəyirdlik edir. Aşıq Səməd Valehin saza-sözə olan həvəsini nəzərə alaraq aşıqlıq sənətinin ən incə sirlərini belə ona öyrədir. Bundan sonra ustad öz istedadlı şagirdini məclislərə, mərəkələrə aparır, onu sınaqlardan çıxarır. Hətta deyilənə görə Valeh təxəllüsünü də şəyirdinə ustadı Aşıq Səməd vermişdir. Çünki Valeh — valeh olmaq, vurulmaq, sevmək mənasında olmaqla, gənc yaşlarında gözəl bir qıza bənd olması da şairin şeirlərində öz əksini tapmışdır. Lakin həmin qızla evlənib-evlənməməsi bizə məlum deyildir. Bu barədə aşığın bizə gəlib çatmış "Vücudnamə"si hərtərəfli, geniş məlumat verir. Aşıq Valeh öz "Vücudnamə"sində həyatını, uşaqlıq və gənclik illərində məktəbdə oxumasını, 15 yaşından eşqə düşməsini, hətta ailə qurmasını, gəzdiyi yerləri, görüşdüyü şəxsləri açıq-aşkar şəkildə əks etdirməyə səy göstərmişdir.
100 il (başqa məlumata görə 93 il) ömür sürmüş ustad Aşıq Valeh Molla Pənah Vaqifin müasiri və yaxın məsləkdaşı olmuş, eyni dövrdə yaşamış və yaxın münasibətləri olmuşdur.
Onun yenilməz bir saz və söz ustadı kimi deyiş meydanlarında dəfələrlə sınanaraq qalib olduğu təsdiqlənmişdir. Buna misal "Valeh və Zərnigar" dastanı və onun qocalıq vaxtı İranda rəqibini bağlamasıdır. Onun bu deyişmələri aşıqlar tərəfindən dillər əzbərinə çevrilmişdir.
Aşıq Valehin həyat fəaliyyəti 25 yaşından sonra Zərnigar xanımla bağlıdır. Gənc yaşlarından ustad sənətkar kimi məşhurlaşmış Aşıq Valeh ətraf əyalətlərin də nəzər-diqqətini özünə cəlb edir. Bir neçə il müstəqil aşıqlıq etdikdən sonra özünə şəyird götürüb öyrədir, sələflərindən gələn ustad — şagird ənənəsini davam etdirir. Müasirləri olan Aşıq Qənbərin, Aşıq Cəlalın, Aşıq Əhmədin və başqalarının bir sənətkar kimi formalaşmasında onun mühüm rolu olmuşdur. Lakin sənətin sirlərinə bələd olmamış şəyirdi Səməd ondan ayrılıb müstəqil aşıqlıq etmək həvəsinə düşür. Nəhayət, gəlib Dərbənddə Zərnigar xanımla görüşüb deyişir, təslim olur. Zərnigar xanım ondan ustadının adını soruşur. O, isə Valehin ünvanını ona verir. Zərnigar xanım Aşıq Valehə açıq məktub yazıb onu Dağıstana — onunla deyişməyə dəvət edir:
Bir neçə aşığı eyləmişəm bənd, Ayağında zəncir, boynunda kəmənd, Adım Zərnigardır, məkanım Dərbənd, Məni anar olsan, bu məkana gəl!
1747-ci ildə Aşıq Valehlə ailə həyatı quran Zərnigar xanım 1840-cı ildə Abdal-Gülablı kəndində vəfat etmiş və kəndin qədim qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
1980-ci ildə Aşıq Valehin və Zərnigar xanımın itib-batmaqda olan məzarları Gülablı kəndinin girəcəyində gözəl bir yerə köçürülmüş və hər iki aşığın abidələri qoyularaq, xatirələri əbədiləşdirilmişdir. Həmin xatirə kompleksində hər iki sənətkarın kufə çapı ilə yazılan başdaşları da qoyulmuşdur. Aşıq Valehin ölüm tarixi onun kufə çapı ilə yazılmış başdaşında Hicri tarixi ilə 1238 (1822) kimi qeyd edilmişdir
Yaradıcılığı
Aşıq Valeh yaradıcılığının az qismi günümüzə gəlib çatmışdır. Onun həyat və yaradıcılığının araşdırılması və toplanmasında kötükcəsi Aşıq Xaspolad Gülablının əvəzsiz xidmətləıri olmuşdur. Aşıq Valehin tədqiqatçıları Aşıq Xaspoladın şəxsi arxivindəki dəyərli materiallardan bu günə qədər yararlanırlar. Aşıq Xaspoladın dediyinə görə Aşıq Valehin külliyyatı 1905-ci ildə millət davasında ermənilər tərəfindən yandırılmışdır.
Aşıq Valeh bir sıra dastanların, rəvayətlərin, vücudnamələrin, qıfılbəndlərin, qoşma və gəraylıların, qəzəllərin müəllifidir. Onun ən məşhur şeirlərindən biri "Vücudnamə"sidir. Bu şeirdə aşığın həyatı ana bətnindən qəbirə qədər təsvir edilib. Bizə gəlib çatan şeirlərinin bir çoxu çağdaş şairlərdən Canıoğlu Abdulla, Baba bəy Şakir və Aşıq Qəmbər üçün yazılıb. Bu şeirlərində şairin onlarla olan şəxsi münasibətləri öz əksini tapıb.
Akademik Həmid Araslının qeyd etdiyi kimi, bu əsərlərdə xüsusən insanın dünyəvi həyatından bəhs edən hissə ümumi olsa da, çox realdır. Buna görə də alimlərimiz, tədqiqatçı mütəxəssislərimiz yeri gələndə öz fikirlərini təsdiqdə ustad aşıq tərəfindən yaradılmış "Vücudnamə"yə əsaslanması tamamilə məqsədəuyğundur. Aşıq Valeh özü haqqında açıq-aydın demişdir:
Səkkizdə, doqquzda Quranı seçdim, On yaşında yaxşı-yamanı seçdim. On birimdə Quran kitabı seçdim, On beşimdə sərim doldu sevdaya.
Yaxud:
Valeh ləqəbimdir, Səfidir adım, Allahı sevənlər, budur muradım… və s.
Aşıq Valehin yaradıcılığı elə bir dövrə təsadüf edir ki, bu dövrdə aşıq poeziyası, aşıq lirikası yazılı ədəbiyyata təsir göstərirdi. Yazıb-yaradan şairlərlə aşıqlar arasında da müəyyən yaxınlıq, dostluq var idi. Onlar hətta deyişir, bir-birilərinə nəzmlə məktub göndərirdilər. Bu zaman Aşıq Valehin əlaqə saxladığı, dostluq etdiyi, yaradıcılıq söhbətləri apardığı, fəxr və iftixar hissi ilə adını çəkdiyi sənətkarlardan biri də Molla Pənah Vaqif olmuşdur. Bunu Aşıq Valehin öz şeirlərindən, ayrı-ayrı bənd və misralardakı müraciətlərindən, el söyləmələrindən aydın görürük. Məsələn, o illərdə aşığın yaratmış olduğu bir şeirində deyilir:
Ustad Səməd sənətdə bir dağ idi, Kələntərli Alı fəndli bağ idi. On il əvvəl Molla Pənah sağ idi, Valeh kimi aşıqlar ustadı var.
Bu misralarda aşığın Molla Pənah Vaqifə olan səmimi münasibəti, duyğuları açıq şəkildə görünür. Hətta bəzi şeirlərindən görünür ki, Qarabağ vilayətində xalqı incidən zülmkarlardan Aşıq Valeh vilayətin baş vəziri, həm də yaxın dostu kimi Vaqifə müraciət edərək ondan kömək diləmişdir. Məsələn, şeirlərinin birində deyilir:
Molla Pənah, ərzim sizə söyləyim, Mahallıqca biz düşmüşük dara, bil. Şadlıq sorağında biçarə xalqım Həmdəm olub yenə ahu-zarə, bil.
Valehəm, bu dərdə varmı, de çarə, İsgəndər bəy bizi salıb azarə. Var-dövləti çəkib tökdü bazarə, Biz rəiyyətik belə sitəmkarə, bil.
Əlbəttə, belə bəndlərin sayını artırmaq da olar. Aşıq Valehin dövrünün digər şair və aşıqları ilə də görüşləri, söhbətləri, hətta deyişmələri olmuşdur. Məsələn, Aşıq Cəlalla, ustadı Səmədlə, Aşıq Feyruzla, Məsum Əfəndi ilə, Aşıq Qənbərlə deyişmələri, şair Abdulla Canızadəylə məktublaşması onun xalq arasında böyük nüfuz sahibi, istedadlı aşıq, qayğıkeş insan və humanist bir vətəndaş olduğunu deməyə haqq verir.
Aşıq Valeh yaradıcılğı Salman Mümtaz, Firudin Köçərli, Həmid Araslı, Əhliman Axundov, Məmmədhüseyn Təhmasib, Paşa Əfəndiyev, Famil Mehdi, Mürsəl Həkimov, Azad Nəbiyev, Məhərrəm Qasımlı, Mahmud Allahmanlı, Həsən Şıxavəndli, Almara Nəbiyeva, Məhərrəm Hüseyli və b.-nın tədqiqatlarında yer almışdır.
Yaratdığı havalar
Aşıq Valeh Aşıq Qurbanidən sonra aşıq havalarının bəstələyicisi kimi də tanınmışdır. Onun yaratdığı havalardan "Zil qaytağı", "Qaytağı" (buna "Qarabağ dubeyti" də deyirlər), "Baş sarıtel", "Orta sarıtel", "Qarabağ şikəstəsi", "Qarabağ ləngəri", "Yeltək", "Bayramı" və b. adını çəkmək olar
Aşıq Valehin yaratdığı aşıq havalarını aşıqlarla bərabər Qarabağın şah sənətkarları olan Seyid Şuşinski, Cabbar Qaryağdıoğlu, Xan Şuşinski, Arif Babayev, Sara Qədimova, Səxavət Məmmədov və digər yüzlərlə xanəndə zərb muğamlarımızın ardınca və ya fərdi olaraq oxumuşlar. Bu havaların hər biri könülləri riqqətə gətirən bir müsiqi kimi bu gün də gənc ifaçılarımız tərəfindən xalq mahnısı kimi səslənməkdədir.
Ata-babaları və övladları
Aşıq Valehin atası Məhəmməd, Məhəmmədin atası Mehdi, Mehdinin atası şair Məmməd, Məmmədin atası Aşıq Gülüm, Gülümün atası Aşıq Cünun, Aşıq Cünunun atası Nabati təxəllüslü ilə şöhrət tapmış Aşıq Fərman olmuşdur.
Aşıq Valehin oğlu Allahverdi, nəvələri Ələkbər, Alı, Mehdi. Ələkbərin övladları – Dünyamalı, Xanlar, Dünyamalının oğlu nağaraçı Yelmar, Yelmarın oğulları – Akif, Arazxan. Xanların oğlu Əliş. Alının oğlu Abbasqulu, Abbasqulunun oğlu Əzizxan, Əzizxanın oğlanları – Mübariz, Feyruz, Abbas, Rauf, Valeh. Mehdinin oğlu Hüsü. Hüsünün oğlu Allahverdi. Allahverdinin oğlu Vəkil.
NGC 6586
NGC 6586, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Herkules bürcü istiqamətində yerləşir. S? tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Benedikt Morel
Benedikt Morel (fransızca: Bénédict, Augustin Morel; ) — 19'cu əsrdə psixiatriya nəzəriyyələrinə böyük dərəcədə təsir edən bir Fransız psixiatrı. Ruhi xəstəliyin eləcə'də zehni və psixi xəstəliklərin səbəblərini araşdırdı və irsiyyətin bu xəstəliklərə əhəmiyyəti barədə məqalələr hazırladı.
Haqqında
Benedikt Morel fransızların Avstriyaya qarşı hərbi əməliyyatları dövründə Avstriyanın paytaxdı Vyanada fransız ailəsində anadan olub. Atası bir Fransız ordusu təminatçısı idi, anasının isə kim olduğu bilinmir. 1831-ci ildə gənc ikən səyahətlərindən sonra Parisdə yerləşdi, özünü jurnalistika'da sınadı, 1839-cu ildə tibb işinə başladı. Benedikt Morelin otağ yoldaşı olduğu bir tələbə dostu Claude Bernard onu daha sonra Morelin müəllimi olan psixiatr Jean-Pierre Falret ilə tanış etdi.
Tibb elminə töhfəsi
Morel, həm elmi, həm də publisistik tərzdə məqalələr dərc edərək öz psixiatrik tədqiqatlarına başladı. 1856-cı ildə Morel St John'daki psixiatriya xəstəxanasının baş həkimi təyin edildi. Xəstələrə qarşı mütərəqqi və insani yanaşdığı qeyd olunur. 1857-ci ildə, bəzi təxminlərə görə gələcəkdə psixiatriyada irsi araşdırmaların əsasını qoyan Traité des Dégénérescences (Fransızca - Degenerasiyaların Müalicəsi) adlı əsərini nəşr etdirdi.
Morel zamanında qazanılmış xüsusiyyətlərin mirası haqqında məşhur olan Darvinizmə zidd fikirlərə sadiq qaldı. Zehni və psixiki pozğunluğu olan xəstələrin perspektivləri haqqında bədbin idi. Morelə görə psixozların əsas səbəbi degenerasiya idi. Sinir və zehni xəstəliklərin meydana gəlməsini insan təbiətinin və fitrətinin tədricən pozulmasının nəticəsi hesab edirdi ki, bu da əhalidə psixozun tədricən artmasına səbəb olur.
Morelə görə, Tanrı mükəmməl bir insan tipi yaratdı, bununla birlikdə mədəniyyətin yaratdığı pisliklərin və zərərli peşələrin, infeksiyaların təsiri altında bu mükəmməl tip tədricən pozulmağa başladı. Degenerasiya'ya məruz qalanların birinci nəslində balanssızlıq, əsəbilik; ikincisi - ağır nevrozlar; üçüncüsü - psixozlar; dördüncü nəsil - fiziki deformasiyalar, zehni və psixiki pozuqluqlar; sonuncusu isə - sonsuzluqa və ölümə gəlirdi.
Morel yalnız əsəbi və zehni deyil, həm də sonradan psixiatriya və kriminologiyada (Lombroso təlimləri, 1876) mühüm rol oynayan, zehni pozğunluqların diaqnozunu və onların gedişatını proqnozlaşdırma metodunu təsir edən mühüm rol oynayan bədən dejenerasiya əlamətlərini fərqləndirdi.
Morel tərəfindən tərtib edilən klinik təsvirlərdən biri, on dörd yaşında, zehni qabiliyyətlərinin pisləşməsinə və ünsiyyət bacarıqlarının itirilməsinə səbəb olan bir ruhi xəstəlikdən əziyyət çəkən ümidverici bir oğlanın hekayəsidir. Bu cür xəstəliklər Morel 1898-ci ildə Kraepelin tərəfindən "demans prekoks" adı ilə tərtib edilən şizofreniya təsnifatına daxil olan və sadə bir şizofreniya forması konsepsiyasına çevrildiyi şizofreniya təsnifinə daxil olan erkən demans (fr. Démence précoce) adlandırmağa başladı. Bu ad olduqca uzun müddət qaldı, ancaq 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər bu cür "demans" hallarının hamısının geri dönməz deqradasiyaya səbəb olmadığı aydın oldu. Məlum olduğu kimi, bu pozğunluq, üstəlik, həmişə "erkən" deyildi. Diaqnoz üçün yeni ad İsveçrə psixiatrı Eigen Bleuler tərəfindən 1911-ci ildə təklif edilmişdir və bu günə qədər qalır: "şizofreniya".
Morelin istiqaməti Alman psixiatriya məktəbində geniş yayılmışdır: Schuele və ondan sonra Kraft-Ebing bütün zehni pozğunluqları sağlam beyin xəstəliklərinə (infeksiyalardan, sərxoşluqdan yaranan) və degeneratların xəstəliklərinə böldü və zehni xəstələrin böyük əksəriyyəti sağalmaz irsi "degeneratlar" sayıldı. Fransada Morelin tərəfdarları Magnan, Legrain və Dejerine kimi həkim-psixioloq alimlər idi. Bununla birlikdə, Manyan yalnız emosional psixozları degenerativ psixozlarla əlaqələndirdi və sosial mühitin də psixozların başlanğıcında əhəmiyyətli bir rol oynadığına inanırdı.
Biblioqrafiya
Études cliniques: traité, théorique et pratique des maladies mentales. — Paris: Grimblot, 1852. Traité des maladies mentales. — Paris, 1852—1853. Traité des dégénérescence physiques, intellectuelles, et morales de l'espèce humaine. — Paris: Arno Press, 1857. — 693 p. Traité des maladies mentales. — seconde édition. — Paris: Victor Masson, 1860. — 866 p. Le no-restraint ou de l’abolition des moyens coercitifs dans le traitement de la folie. — Paris, 1861. Du goître et du crétinisme, étiologie, prophylaxie etc. — 1864. De la formation des types dans les variétés dégénérées. — Rouen, 1864.
Ginefobiya
Ginefobiya və ya feminofobiya qadınların anormal qorxusu, sosial fobiyanın xüsusi bir növüdür. Keçmişdə bu fobiya latınca horror feminae termini ilə təsvir edilmişdir. Ginofobiya qadına qarşı nifrət, hörmətsizlik və həddindən artıq qərəzli münasibətlə qarışdırılmamalıdır. Bəzən terminlər bir-birini əvəz edir, lakin bu, qadınlara qarşı mənfi münasibətin patoloji deyil, sosial tərəfinə aiddir.
Etimologiya
Ginefobiya termini yunanca γυνή (gunē), "qadın" və φόβος - (phobos), "qorxu" sözlərindən ibarətdir. Gynephobia sözü fransızca "gynéphobia" sözü ilə türk dilinə keçmişdir. "Gynephobia" termininin qısa adları arasında "feminofobiya" var.
Həmçinin bax
Fobiya
Sərab (İcrud)
Sərab — İranın Zəncan ostanı İcrud şəhristanının ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
Kənddə 2006-cı il siyahıya alınmaya görə 54 nəfər yaşayır (13 ailə).
Çində tekstil sənayesi
Çində tekstil sənayesi həm ümumi istehsalda həm də ixracatda dünyada ən böyükdür. Çin 2013-cü ildə 274 milyard dollarlıq tekstil ixrac etdi ki, bu həcm 40 milyard dollarlıq ixracatı ilə ikinci ən böyük ixracatçı olan Banqladeşdən təxminən yeddi qat çox idi. Bu, dünya geyim ixracatının 43,1% -ni təşkil edirdi. Pambıq ipliyi istehsalı sənaye 20-ci əsrin əvvəllərində böyüməyə başladı və Çinin ümumi müasir sənaye məhsulunun 20% -ni təşkil edirdi. Sənaye sahəsi II Dünya Müharibəsindən otuzuncu illərdəki depressiyaya qədər sürətlə genişləndi. Müharibə bir çox dəyirmanı və onların təchizat zəncirlərini məhv etdiyi İkinci Çin-Yapon müharibəsinə qədər yavaş olsa da böyüməyə davam etdi. 1950-ci illərə bir çox böyük maqnatların zülmə məruz qalmamaq üçün imperatorluqlarını Honqkonqa köçürdükləri müddətdə sənayenin qalan hissəsi hökumət tərəfindən inhisara alındı. Den Syaopin hakimiyyətə yüksəldikdən sonra Honqkonq şirkətlərini texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş kapitalist şirkətlərin modelləri olaraq təyin etdi və onlar Çində qalan şirkətlərlə yenidən əlaqə qurmağı bacardılar.
Qlobal rəqabət
1978–79-cu illərdə başlayan iqtisadi islahatlardan sonra Çin iqtisadiyyatının ilk mərhələlərində işçi qüvvəsinin aşağı qiyməti digər ixracatçı ölkələrə nisbətən ixrac bazar payının qazanılmasında vacib bir komponent idi. Mavi yaxalı işçilərin maaşları o dövrdən bəri sürətlə artdı və Çindən gələn tekstil məhsullarının aşağı əmək haqqı üstünlüyünü itirməsi səbəbindən artıq rəqabətə davamlı olmayacağı ilə bağlı proqnozlara səbəb oldu. Lakin Çin tekstil istehsalçılarına malların qiymətinin digər istehsalçılara nisbətən aşağı qalmasına imkan verdi. 2013-cü ilin birinci yarısındakı sənaye məlumatlarına əsasən ən azı 10 milyon RMB gəliri olan istehsalçıların istehsalının 13,3 % artdığı məlum oldu. Zavodlar daha az əmək haqqı ilə işləmək üçün zəngin sahil əyalətlərindən daha kasıb daxili bölgələrə doğru köçməli oldular. Yerli sənayenin rəqabət qabiliyyətini artıracağı gözlənilən gələcək inkişaf, yerli pambıqçılar üçün ticarətin qorunmasının sona çatmasıdır. Yerli pambıq üçün qorunan bazarın yaratdığı təhriflər, Çində pambığın gediş nisbətini əsas rəqib ölkə olan Vyetnamdan 45% baha etdi.
Yaradılışı
1800-cü illərin sonlarında Britaniya Hindistanından xarici pambıq iplik idxalçıları Şimali Çinin kənd yerlərində toxucular üçün geniş bazar yaratdı. Xarici maraqlar, Çində fəaliyyət göstərməyin geniş bazar, ucuz işçi qüvvəsi və xammalın mövcudluğu, daha uzun iş saatları və daha aşağı nəqliyyat xərcləri daxil olmaqla bir neçə əsas faydanı görürdü. İlk xarici müəssisələr 1904–05-ci illər Çin-Yapon müharibəsindən dərhal sonra, ilk Çin fabriklərindən bir neçə il sonra quruldu. Müharibəni bitirən müqavilə sayəsində xarici qurumlar, yerli şirkətlərə nisbətən daha az siyasi məhdudiyyətlərlə rüsumlardan azad və fəaliyyət göstərə bilirdilər. Beləliklə əvvəlcə İngilislər, ancaq qısa müddət sonra Yaponlar gəldilər.
Sürətli yayılma
Birinci Dünya Müharibəsi dövründə Qərbin istehsal etdiyi malların idxalı dayandığından, həm Çində, həm də Yaponiyada pambıq sənayesi Asiyadakı tələbatı ödəmək üçün sürətlə inkişaf etdi. Başlanğıcda bütün maşın və aksessuarlar İngiltərə və ya Amerikadan idxal edildi. Bu, 20-ci əsrin əksər hissəsini təsvir edən texnologiya idxal və hazır məhsulların ixracı sənayesində bir tendensiyanı ön plana çəkdi. Bununla birlikdə, 1920-ci illərdə Yaponiya maşınların əsas tədarükçüsü oldu və bəziləri Çində də inşa olunmağa başladı və nəticədə qonşu ölkələri də təmin edəcək həcmdə böyüyən tekstil maşınqayırma sənayesini qurdu.
Yapon şirkətləri ilə rəqabət
1930-cu illərdəki Çin dəyirmanlarının ümumi gücü Yaponlarınkından daha yüksək olsa da, Çində istehsal olunan pambıq ipliklərinin və pambıq məhsullarının yarısı Yaponiyaya məxsus dəyirmanlar tərəfindən istehsal edilmişdir. Yapon dəyirmanları daha yaxşı texnologiya və daha çox kapital üstünlüyünə sahib idi, Çinli dəyirmanlar isə idarəetmə səmərəsizliyi, təşkilatsızlıq və maliyyə zəifliyi səbəbiylə məhdud idi. Xüsusilə, Yapon dəyirmanları 1930-cu illərdə depressiyadan qurtula bildilər, çünki daha güclü və dayanıqlı maliyyə dəstəklərinə sahib idilər. 1934-cü ildə Çin Milli İqtisadi Şurası, Çin xam pambığının keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq və iplik, toxuma və boyama texnikalarını yaxşılaşdırmaq məqsədi ilə Pambıq Sənayesi Komissiyasını qurdu. Bununla birlikdə, Çin dəyirmanlarının kapital çatışmazlığı və yüksək borcları səbəbiylə istehsal xərcləri hələ də yüksək idi. 1936-cı ildə Çin dəyirmanları daha rəqabətli xərclərə və qiymətlərə sahib olmaq üçün sahildə deyil, daxili ərazilərdə məhsul yığmağa başladılar. Daxili dəyirmanlar onlara xammal və kənd toxuculuq bazarlarına daha yaxın oturmağa imkan verdi. Ancaq birdən müharibə başladı və həm Çin, həm də Yapon tekstil sənayesini darmadağın etdi.
Müharibədən sonra
Çinin tekstil sənayesi yalnız 1945-ci ildə Yaponiyanın məğlubiyyətindən sonra Çinlilərin hakimiyyəti altına düşdü və beləliklə Çin bir çox yaxşı təchiz olunmuş və səmərəli istehsal vahidlərinə sahiblik etdi. Lakin Çin rəhbərliyində texniki və idarəetmə bacarığı məhdud idi. Müharibənin dağıdılması səbəbi ilə 1937-ci ildə istehsal olunan məhsulun yalnız 40% təşkil edirdi. Yaponiya geri çəkildikdən sonra Çin hökuməti 40 dəyirmanı ələ keçirərək Çin Tekstil Sənayesi Korporasiyasına daxil etdi. Hökumət, dəyirmanların ordunu geyindirməsini və hökumət büdcə açığını azaltmaq üçün kifayət qədər mənfəət əldə etməsini istədi. Dəyirmanları əvvəllər Yaponiya tərəfindən tədarük edilən bazarları ələ keçirmək və Çindəki geyim çatışmazlığını azaltmaq və beləliklə daxili tekstil bazarını ələ keçirmək üçün təşkil etmək istədi. Nəticədə bu, hökumətin Çinin tekstil sənayesinin 50% -nə nəzarət etməsi ilə nəticələndi. Lakin bu dəyirmanların daha səmərəli olmasının faktiki səbəblərindən biri də Yaponların müharibə dövründə fabriklərindəki texnikanı yaxşı saxlamaları idi. Yenə də kapitala daha asan çıxışı olsa da, hökumət dəyirmanlarını genişləndirmək üçün heç bir addım atmadı və bu, investisiya qoymaq istəmədiyini, əksinə mənfəət əldə etmək istəyini göstərdi. Xüsusi dəyirmanlar böyüməyə çalışdılar, amma böyük maneələr inflyasiya və xam pambıq, maşın və təchizat almaq üçün xarici valyuta çatışmazlığı səbəbindən yüksək istehsal xərclərini əhatə etdi. Müharibə quruda böyük fəsadlar törətdi və çiçəklənən tekstil maşınqayırma sənayesi böyük ölçüdə itirdi. Nəhayət, Çin Kommunist Partiyası hakimiyyətə gəldikdə, bir çox dəyirman sahibləri çantalarını yığdılar və həyatda qalmaq üçün əməliyyatlarını Honkonqa köçürdülər.
Texnofobiya
Texnofobiya — texnoloji cihazlara və mürəkkəb cihazlara, xüsusən də kompüterlərə qarşı qorxu və ya nifrət hissidir. Fobiya kibrofobiya ilə əlaqəli və texnofiliyanın əksidir.
Həmçinin bax
Fobiyaların siyahısı
Təzəkənd (Nazlı)
Təzəkənd - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 112 nəfər yaşayır (17 ailə).
Yolkənarı meşə zolaqları
Ümumi məlumat
Bu meşələr həm də sanitar-sağlamlaşdırıcı funksiyası daşıyır.Dəmir yolları boyu meşə zolaqları kənar yoldan 15-20 m aralı yerləşdirilir.Meşəlik bir və ya çoxzolaqlı ola bilər.Bir zolağın eni 1025 metr,2-7 cərgəli götürülür.Avtomobil yolları boyu meşə zolaqları yoldan 15-50 metr kənarda yerləşdirilib,eni 4-20 metr,adətən 2-4 cərgəli olur.Yolboyu meşə zolaqları uzunömürlü,küləyə,qara və qaza davamlı ağac cinslərindən salınır.
Əndərun
thumb|376x376px|[[Topqapı sarayı ndakı Əndərun kitabxanası]] Əndərun (Osmanlıca: اندرون) — Osmanlı imperiyası nda saray da bürokratik və hərbi sahədə ixtisaslı kadrlar yetişdirən təhsil qurumudur.
Adətən ailələriylə əlaqələri tamamilə kəsilən və dəvşirilən uşaqlar Əndəruna alınmazdan əvvəl müəyyən bir təlimdən keçirilirdi. Xristian ailələrdən alınan bu uşaqlar əvvəlcə türk ailələrinin yanında türkcə ni, İslami əsasları və əsas təlim-tərbiyəni öyrənir, daha sonra Ədirnə, Qalata, İbrahim Paşa sarayları nın birində öz qabiliyyətlərinə uyğun dərslər alırdılar. Bu uşaqlara "acemi oğlanlar" (yəni, naşı oğlanlar) deyilirdi. Acemi oğlanlar buradakı təhsillərini bitirdikdən sonra "çıkma" adı altında müxtəlif hərbi vəzifələrə gətirilirdi. Daha bacarıqlı olanlar isə nisbətən yüksək təlim almaq üçün Əndəruna alınırdı. Əndərundakı təhsil Böyük və Kiçik odalar, Şahinçilər sinifi, Səfərlilər sinifi, Anbar odası, Xəzinə odası və Has oda olmaq üzrə 7 mərhələyə ayrılmışdı. Buradakı təhsilini sona qədər davam etdirə bilməyən iç oğlanlar eyni şəkildə, çıxma olaraq müxtəlif hərbi vəzifələrə gətirilirdi.