cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qrafik reqressiya
Qrafik reqressiya üsulunun mənfi cəhəti bu üsulun subyektiv xarakter daşımasıdır. Məlumdur ki, izoxəttlər nə qədər sadə olsa, götürülən kəmiyyət daha da statistik cəhətdən yararlı sayılır.
Typhlodromus incasus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Qrafik reqressiya
Qrafik reqressiya üsulunun köməyilə hesablamalar sadələşdirilir və gözlənilən kəmiyyətin alınması sadələşir.
Xarici keçidlər
Графики процедуры Линейная регрессия
Helix albescens
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Natiq Şirinov
Natiq Bahadur oğlu Şirinov — Azərbaycan musiqiçisi, nağara ifaçısı, "Natiq" ritm qrupunun rəhbəri, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (2018).
Həyatı
Azərbaycan incəsənət tarixində məşhur olan Aşıq Şəmşir, Aşıq Şirin və Aşıq İdrisin nəslindən olan Natiq Şirinov 10 noyabr 1975-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1984-cü ildə 9 yaşlı Natiq Tofiq İsmayılov adına musiqi məktəbində Azər Əliyevin yanında nağara ifaçılığı üzrə dərs almağa başlamışdır. 1986-cı ildə daha çox bilik əldə etmək və çalğı məharətini təkmilləşdirmək üçün o, 6 nömrəli musiqi məktəbində təhsilini davam etdirmişdir.
Fəaliyyəti
Natiq, 24 yaşında Azərbaycan Respublikasının Xalq Artisti, muğam ustası, xanəndə Alim Qasımovdan dəvət almış və peşəkar fəaliyyətə qədəm qoymuşdur. Bu qrup 1999–2007-ci illər ərzində bir çox müxtəlif ölkələrdə qastrol səfərlərində olmuşdur. Natiqin incəsənətə bəxş etdiyi töhfələr səhnədəki ifası ilə məhdudlaşmır. 2001-ci ildə o, beş nəfərdən ibarət "Natiq Ritm Qrupu"-nu yaradır. Nağaradan əlavə o, qədim Azərbaycan alətləri olan zurna, balaban və tütəyi qrupa daxil edir. Qrupun rəhbəri olmaqla yanaşı, o pedaqoq və bəstəkar kimi də fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Bu qrupu o, nağaranın Azərbaycana məxsus olduğunu sübut etmək, onu daha da təkmilləşdirmək, yeni ritmlər qurmaq, nağaranı başqa ölkələrdə sevdirmək məqsədi ilə yaratmışdır.
Azərbaycan ritmlərini nağarada genişləndirmək üçün 2002-ci ildə Natiq Moskva şəhərində, Hindistan konsulluğunda yerləşən tabla məktəbində dərs almağa və sonralar Azərbaycan ritmlərini dünya ritmləri ilə sintez etməyə başlamışdır. O, 2005, 2006, 2008 və 2009-cu illərdə keçirilən Zərb Alətləri festivalının prodüseri, möhtəşəm perkussiya ifaçısı Tofiq Cabarov tərəfindən festivalda iştirak etmək üçün dəvət almışdır.
"Network Medien" şirkətinin Azərbaycanın əməkdar artisti, müğənni Sevda Ələkbərzadənin 2007-ci ildə işıq üzü görən "Gül açdı" və 2009-cu ildə "Sevdalı dünya" adlı albom yazıları üçün Natiq müğənni tərəfindən dəvət almışdır.
Konsertlər
Azərbaycan
Digər ölkələr
Məhşurlarla çıxışları
Filmoqrafiya
İfaçı kimi
Aktyor kimi
Çəkilişinə köməklik etdiyi film
Xarici keçidlər
Video
Mangifera austro-yunnanensis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kərxə
Kərxə — İranın Xuzistan ostanında çay.
Kərxə çayı İraqda dəclə çayına tökülür. İranın üçüncü ən uzun çayı, Zaqros dağlarından mənşə alır.
Gürcü Arzusu
Gürcü arzusu — Demokratik Gürcüstan (, gürcücə "Kartuli osneba-demakratiuli Sakartvelo" kimi oxunur) — Gürcüstanın hakim partiyası, 19 aprel 2012-ci ildə biznesmen Bidzina İvanişvili tərəfindən yaradılıb. Partiya Gürcüstanda 2012-ci ildə parlament seçkilərdə hakim Vahid Milli Birlik Partyasının rəqibi olub.
Anthemis plutonia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Laokoon və oğulları
“Laokoon və oğulları” və ya “Laokoon qrupu”  — Vatikanın Pio-Klementino Muzeyində Laokoon və oğullarının ilanlarla olan mübarizəsini təsvir edən heykəl. 1506-cı ildə qazıntılar zamanı Romada aşkara edilmiş heykəl Vatikanda yerləşdirilmiş və ictimai baxışı təşkil edilmişdir. Ehtimal edilir ki, “Laokoon və oğulları” Böyük Plininin təriflədiyi məşhur heykəldir. Heykəli təşkil edən fiqurlar demək olar ki, təbii boy ölçüsündədir, ümumilikdə heykəl bir metrdən bir qədər artıq hündürlüyə malikdir. Heykəl Troya kahini olan Laokoon və onun oğulları Antifant və Timbreyə dəniz ilanının hücum etməsi səhnəsini təsvir edir.
Bu əsər incəsənət tarixində “insan əzabı ikonasının prototipi” adlandırılmışdır. Xristian incəsənətində tez-tez təsvir edilən və İsanın əziyyətləri, o cümlədən cəfakeşləri göstərmək üçün istifadə olunan aqoniyadan fərqli olaraq Laokoonun əziyyəti günah yumaq üçün vasitə deyil və mükafatlandırılmır. Əziyyət fiqurların əyilmiş üz mimikalarında (Çarlz Darvin qeyd edir ki, Laokoonun qabarıq qaşları fizioloji olaraq mümkün deyil), o cümlədən müqavimət göstərən bədənlərin, xüsusilə Laokoonun bədəninin gərgin əzələlərində ifadə olunur. Plini heykəlin müəllifinin imperator Titin sarayında fəaliyyət göstərmiş üç Rodoslu yunan heykəltəraşı – Aqesandr, Afinador və Polidor olduğunu göstərsə də, nə onun işlənmə tarixini, nə də sifarişçisini qeyd etmir.
Əsər “ellinizm barokkosunun ən gözəl nümunələrindən biri” hesab edilsə də, onun orijinal olduğu, yoxsa daha qədim dövrə aid tunc və ya mərmər Qədim Yunan heykəlinin kopyası olduğu bilinmir. Əsərin e.ə. II əsrdə yaradılmış orijinal heykəl olduğu düşünülsə də, hazırda bu ideyanın tərəfdarları azdır və əksər tədqiqatçılar onu tunc orijinalın kopyası hesab edirlər. Digərləri isə onun orijinal iş olduğunu qəbul edərək, daha gecə dövrdə yaradıldığını və Perqam stilinin istifadə olunduğunu düşünürlər. İstənilən halda o, zəngin romalının, bəlkə də imperator ailəsi üzvlərindən birinin evi üçün zifariş edilmişdir. Heykəlin tarixləndirilməsi üçün e.ə. 200-cü ildən e.ə. 70-ci ilə kimi müxtəlif təqvimlər göstərilsə də, hazırda daha çox “Yulilər-Klavdilər sülaləsinin hakimiyyəti dövrü (e.ə. 68-e.ə. 27)” heykəlin yaradılması tarixi kimi qeyd edilir.
Qazıntı zamanı əldə edilmiş heykəl üçün əsər kifayət qədər yaxşı vəziyyətdə olsa da, tədqiq edilməsi göstərmişdir ki, həm qədim dövrdə, həm də yenidən aşkarlanmasından sonra abidə üzərində bərpa işləri aparılmışdır. Hazırda heykəl Vatikan muzeylərinin tərkibinə daxil olan Piy-Kliment muzeyində sərgilənir.
Mövzu
Troyalı kahin Laokoonun hekayəsi Troya müharibələri epik silsiləsindən olsa da, Homer tərəfindən xatırlanmır. Laokoonun başına gələnlər Sofoklun dövrümüzə çatmamış faciəsinin mövzusu olmuş, eyni zamanda müxtəlif yunan yazıçıları tərəfindən xatırlanmışdır. Buna baxmayaraq, ilanın hücum etməsi səhnəsi hər dəfə fərqli təsvir olunmuşdur. Hadisənin dövrümüzə çatmış ən məşhur təsviri Vergilinin “Eneida”sındadır ki, bu da ehtimal ki, heykəlin yaradılmasından sonrakı dövrə - e.ə. 29-19-cu illər aiddir. Buna baxmayaraq, bəzi tədqiqatçılar heykəlin Vergilinin əsərində təsvir edilən hadisəni təsvir etdiyini düşünürlər.
Vergilinin əsərində Poseydonun kahini olan Laokoon Troya atına nizə ataraq onun sirrini açmağa çalışdıqdan sonra oğulları ilə birlikdə qətlə yetirilir. Sofoklun təsvirində Apollonun kahini olan Laokoon əbədi bakir qalmalı olsa da, evlənir. İlanlar əziyyət çəkməsi üçün onun oğullarını öldürür, özünü isə sağ saxlayırlar. Digər versiyaya görə, o, Poseydon məbədində həyat yoldaşı ilə sekslə məşğul olduğuna görə öldürülür və ya məbəddə olan həyat yoldaşını qurban verir. Birinci variantda ilan Poseydon tərəfindən göndərilir, ikinci variantda isə onu Poseydon, Afina və Apollon göndərirlər və hər iki variant troyalılar tərədindən Troya atının müqəddəs olması kimi təfsir edilir. Buna baxmayaraq, hər iki versiya fərqli mənəvi dəyərə malikdir: Laokoon ya düz hərəkət etmədiyinə görə cəzalandırılın, ya da düz söz dediyinə görə.
Heykəldəki ilanlar həm dişləyir həm də üç personaja dolanaraq onları boğmağa çalışırlar və ehtimal ki, Vergilinin təsvirinə uyğun olaraq o, zəhərlidir. 1537-ci ildə heykəli tərif edən Pyetro Aretino da belə fikirləşir:
...üç nəfərə hücum edən iki ilan onların üzündə qorxu, əzab və ölümün ən parlaq təsvirini yaradır. İlanlar dolanmış gənclər qorxu içindədir, ilan tərəfindən sancılmış qoca isə əziyyət çəkir; zəhərlənmiş uşaq ölür.
Hekayənin yunan versiyalarından birində böyük oğul qaçmağa müvəffəq olur və ehtimal ki, heykəl də buna ehtimal yaradır.
Qədim dövr
Əsərin stili ellinizm dövrünün “Perqam barokkosu”na yaxındır. Təxminən e.ə. 200-cü ildə Kiçik Asiyanın yunan hissəsində yaranmış bu stilin dövrümüzə çatmış ən məşhur nümunəsi Perqam altarıdır (e.ə. 180-160-cı illərdə hazırlanmış əsər hazırda Berlindəki Perqam muzeyində saxlanılır). Altarı bəzəyən Alkioney fiquru (ilan da daxil olmaqla) Laokoona bənzər stil və formada təsvir edilsə də, “daha müstəqil və öz prinsipləri baxımından çılğındır”.
Qrupa daxil olan heykəllərin qədim dövrdə bərpa işlərinə məruz qaldığı nəzərə alındıqdan belə, Laokoon qrupu bütün ölçülər və işlənməsi baxımından çox yüksək keyfiyyətlidir. Qrupa daxil olan iki gənc fiquru ata ilə müqayisədə xeyli kiçikdir ki, bu da mərkəzi fiqurun təsirliyini daha da artırır. Zərif ağ mərmərin yunan mənşəli olması ehtimal edilsə də, tədqiqatlar zamanı bunun sübut edilməsi mümkün olmamışdır.
Plini
Ensiklopedik xarakterli “Təbii tarix” əsərində Qədim Yunan və Qədim Roma daş heykəltəraşlığından bəhs edərkən (XXXVI, 37) Plini deyir:
...çox yüksək keyfiyyətə malik olan bir neçə əsərə gəlincə, onların yaradılması üçün işə cəlb edilmiş sənətkarların sayı kifayət qədər olsa da əsərin gözəlliyi onların hər birini məşhurlaşdırmağa kifayət edir. Heç bir kəs məşhurluğu yalnız öz üzərinə çəkməyə qadir deyil, əsərin hissələrini ayrılıqda dəyərləndirmək mümkün olmadığından o, bütünlükdə qiymətləndirilir. Məsələn, imperator Titin sarayında saxlanılan və istənilən digər incəsənət nümunəsi və bürünc heykəllər müqayisədə daha hörmətli olan Laokoon heykəli ilə bağlı vəziyyət belədir. Həm əsas fiqur, həm uşaqlar, həm də cazibədar qıvrımları olan ilanlar bütöv bir daş blokundan yonulmuşdur. Bu heykəl qrupu Rodosdan olan üç dahi sənətkar tərəfindən – Aqesandr, Afinador və Polidor tərəfindən işlənmişdir.
Ümumi qəbul edilmiş fikrə görə Plininin təsvir etdiyi əsər, hazırda Vatikanda saxlanan heykəl hesab edilir. Müasir dövrdə əksər tədqiqatçılar rodoslu sənətkarların, e.ə. 200-cü illərdə yaşamış Perqamlı sənətkar tərəfindən bürüncdən yaradılmış əsəri kopyaladığını düşünürlər. Maraqlıdır ki, Plini bu məsələni açıq şəkildə müzakirə etmir və bu onu göstərir ki, o, “əsəri orijinal iş kimi qəbul edir.” Plini əsərin imperator Titin sarayında saxlandığınıqeyd edir və ehtimal ki, 1506-cı ldə kəşf edilənə kimi əsər elə orda da qalmışdır. Lakin, Plini əsərin bütöv bir mərmər blokundan yonulduğunu qeyd etsə də, Vatikandakı əsər ən azı yeddi müxtəlif daş blokdan hazırlanmış hissələrə malikdir. Plininin istifadə etdiyi “razılığı” ilə ifadəsi bəzi tədqiqatçılar tərəindən heykəltəraşların işində yox, sifarişə aid edilir. Naycel Spivi həmin hissəni belə tərcümə edir: “[sənətkarlar] sovetin qərarı ilə heykəl qrupunun layihəsini işlədilər”. Burdan belə çıxır ki, Tit heykəli sifariş edərkən bəlkə də aralarında həm də Plini olan sənətkarlarla məsləhətləşmişdir.
Həmin sənətkarların adı, ata adları ilə birlikdə başqa sıra ilə olsa da (Afinador, Aqesandr, Polidor) Tiberinin Sperlonqdakı villasında saxlanan heykəllər qrupu üzərində də qeyd edilir. Buna baxmayaraq həmin adların əsərlərin sahibini göstərdiyi və eyni adların heykəltəraşları göstərmədiyi ehtimalı da vardır. Hər iki heykəl qrupu arasında bir çox oxşar xüsusiyyətlərin olmasına baxmayaraq, Laokoon qrupu detalların yüksək keyfiyyətli işlənməsi ilə seçilir.
Bəzi tədqiqatçılar Rodos adasındakı Lindos arxeoloji abidəsi ərazisindən aşkarlanmış e.ə. 42-ci ilə aid Afinador və Aqesandr imzasına əsaslanaraq, əsərin yaradılma dövrünü e.ə. 42-20-ci illər hesab edirlər. Lakin, Sperlonqda sənətkarlarının atalarının adlarının da qeyd edilməsi, ən azından Lindosda adı qeyd edilən Aqesandrın fərqli adam olduğunu deməyə əsas verir. Ola bilsin ki, nəsildən-nəsilə adlar təkrarlanmış və ya ustad adı olaraq ötürülmüşdür. Ümumilikdə heykəllər və postamentlər üzərində səkkiz “Athenodoros” imzası dövrümüzə çatmışdır ki, onlardan da beşi İtaliya ərazisindədir. Onlardan bəziləri, o cümlədən Sperlonq qrupu heykəlləri ata Aqesandra aid edilir. Ümumilikdə mövzu akademik diskussiyaya açıq olaraq qalmaqdadır.
İntibah
Heykəl qrupu 1506-cı ilin fevralında Feliçe de Fredis üzümlüyündə aşkarlanmışdır; klassik incəsənətlə maraqlanan Roma Papası II Yuli heykəlin aşkarlanması haqqında məlumat aldıqdan sonra onun tədqiqinə dövrün ən məşhur sənətkarlarını cəlb edir. Heykəlin üzə çıxarılmasından dərhal sonra Mikelancelo qazıntı yerinə çağırılır. Onu Florensiya memarı Culyano da Sanqallo və on bir yaşlı oğlu Françesko da Sanqallo müşayət edir. Kiçik Sanqallo təəssüratlarını sonradan belə təsvir edir:
İlk dəfə Romada olduğum zaman mən çox balaca idim, Papaya demişdilər ki, Santa-Mariya-Maccore kilsəsi yaxınlığındakı üzümlükdə gözəl heykəl aşkarlayıblar. Papa hərbiçilərindən birini Culyano da Sanqallonun ardınca göndərərək, təcili heykəlin tapıldığı əraziyə gedib əsərə baxmağı tapşırır. Mikelancelo Buonarottini çox vaxt bizim evdə görmək olduğundan Papa onu da dəvət edir və mənim atam da onun iştirakına qarşı olmur. Mən də atama qoşuldum və biz birlikdə getdik. Mən heykəlin olduğu quyuya düşdüm və bu zaman atam dedi: “Bu, Plininin xatırladığı Laokoondur.” Daha sonra heykəli çıxartmaq üçün onun ətrafını qazdılar. Heykəl görünməyə başlayan kimi, hamı onu çəkməyə başladı; onlar qədim əşyalardan, o cümlədən Florensiya mədəniyyət nümunələrindən danışırdılar.
Feliçe de Fredise yazar vəzifəsi və Roma qapılarından birinin gəlirini verən II Yuli 23 martda heykəli alır. Həmin ilin avqustunda əsər tamamilə yeni Belveder bağının divarındakı nişdə yerləşdirilir və ictimai nümayişə açılır. Belveder sarayı sonradan Vatikan muzeylərinin tərkibinə çevrilir, heykəlin alınma tarixi isə Vatikan muzeylərinin əsasının qoyulduğu tarix kimi qəbul olunur. Müxtəlif təsvir və qravürlərdən bəlli olur ki, aşkarlandığı zaman böyük oğul heykəli ümumi qrupdan tamamilə ayrılmışdı.
1798-ci ildə İtaliyanın işğalından sonra heykəl Fransaya aparılsa da, ayrı-ayrı hissələri Romada qalmışdır. 1800-cü ildə heykəlin Luvrda nümayişinə başlanılması ilə sonradan Napoleon muzeyi kimi tanınan Mərkəzi İncəsənət Muzeyi açılmışdır. Heykəli tamamlayacaq yeni detalların işlənməsi üçün müsabiqə elan olunur. Qırıq hissələr olmadığından Fransua Jirardonun 150 yaşlı üzlük hissələrinin istifadəsinə qərar verilmişdir. 1815-ci ildə Napoleonun Vaterlo döyüşündə məğlub olmasından sonra əksər incəsənət əsərləri oğurlandıqları yelərə qaytarılmış, 1816-cı ilin yanvarında isə Laokoon Romaya çatdırılmışdır.
Tapıldığı ərazi
250px|thumb|left|Heykəlin tapıldığı ərazini xəritədə Serv divarı və Yeddi zal sisternası yaxınlığında R ilə işarələnmişdir. 1506-cı ildə heykəlin tapıldığı ərazinin Oppian təpəsindəki (Eskvilin təpəsinin cənub istiqaməti) Feliçe de Fredis üzümlüyü olması həmişə məlum olmuş və əsərin Roma Papasına satılması haqqında sənəddə də bu məlumat qeyd edilmişdir. Lakin, zamanla üzümlük ərazinin harda olması haqqında dəqiq məlumat itirilmiş, yalnız Sanqallonun “Santa-Mariya-Maccore kilsəsi yaxınlığında” və “imperator Neronun sarayı yaxınlığında” (müasir dördə Kolizeyin yaxınlığı) kimi təxmini məlumatlar saxlanmışdır. Santa-Mariya-in-Araçeli kilsəsindəki 1529-cu ilə aid kitabədə heykəlin Fredis və onun oğluna məxsus ərazidən tapılması göstərilsə də, ərazinin harda olması deyilmir. 2010-cu ildə yayımlanmış tədqiqatda bələdiyyə arxivlərindən əldə edilmiş iki sənəd təqdim edilir. Həmin sənədlər pis indeksləşdirildiyindən daha əvvəlki tədqiqatçıların nəzərindən qaçmışdır. Sənədlərin ətraflı tədqiqi nəticəsində heykəlin tapıldığı ərazinin dəqiq müəyyənləşdirilməsi mümkün olmuşdur: müəyyən edilmişdir ki, heykəl Oppian təpəsindəki Yeddi zal sisternasının xarabalıqlarından aşkara çıxarılmışdır. 250px|thumb|right|Santa-Mariya-in-Araçeli kilsəsində saxlanan və heykəlin tapıldığı yerin qeyd edildiyi 1529-cu ilə aid kitabə. Tədqiq edilmiş ilk sənəddə qeyd edilir ki, 14 noyabr 1504-cü ildə, yəni heykəlin tapılmasından 14 ay əvvəl De Fredis, 135 dukata 1.5 ha üzümlük ərazisi almışdır. 1527-ci ilə aid ikinci sənəddə isə mülkə evin də daxil olması və yeri dəqiqləşdirilir; sənədin tərtib edildiyi dövrdə De Fredis artıq vəfat etmişdi, onun dul həyat yoldaşı isə evi kirayə verirdi. Həmin ev 1748-ci ilə aid xəritədə də göstərilmişdir. 2014-cü ildə ərazidəki monastırın həyətində üç mərtəbəli yaşayış binası qalmaqdadır. XIX əsrə kimi heykəlin tapıldığı ərazi kənd təsərrüfatı üçün istifadə olunmuşdur. Müasir dövrdə isə ərazi tamamilə tikililərin altında qalmışdır. Ehtimal ki, De Fredis torpağı aldıqdan dərhal sonra ev tikintisinə başlamışdır. Heykəlin dörd metr dərinlikdən üzə çıxarıldığını nəzərə aldıqda adi tənək üçün qazılmış yerdən yox, ev və ya quyu üçün qazılmış yerdən tapıldığını düşünmək olar.
Abidənin tapıldığı ərazi Serv divarı yaxınlığında yerləşsə də, divar artıq şəhərin sərhəddini müəyyən etmirdi. Qədim dövrdə burada Avqustun tərəfdaşı və incəsənət hamisi olan Qay Messenatın sifarişi ilə salınmış Messenat bağı yerləşirdi. Messenat bağı e.ə. VIII əsrdə Avqusta bağışlamış, həmin tarixdən sonra isə bağda Avqustun varisi Tit yaşamışdır. Plini isə məlumatında Laokoon qrupunun vaxtilə Titin sarayında saxlandığını qeyd edirdi. Əgər Plinin gördüyü vaxt heykəl artıq tapıldığı ərazidə idisə, o zaman ola bilsin ki, ora Messenat və ya imperatorlardan birinin dövründə gətirilmişdir.
Restavrasiya işləri
Vazarinin verdiyi məlumata görə, Papanın memarı olan Bramante tərəfindən 1510–cu ildə keçirilmiş qeyri-rəsmi müsabiqə zamanı heykəlin sağ əlinin bərpa edilməsi üçün layihələr qəbul edilmiş, müsabiqə zamanı Rafaelin təklifi yüksək qiymətləndirilsə də, Yakopo Sansovino qalib gəlmişdir. Qalibin hazırladığı nümunələr orijinal əsərə birləşdirilməmiş və 1532-ci ilə kimi heykəl olduğu kimi qalmışdır. Həmin il Mikelancelonun tələbələrindən olan Covanni Antonio Montorosli düzxətli detalları heykələ birləşdirmişdir. Loakoona əlavə edilmiş həmin əl dövrümüzə kimi qalmışdır. 1725-1727-ci illərdə Aqostino Kornakkini kiçik oğulun qolunun çatışmayan hissələrini əlavə etmişdir; 1816-cı ildə isə Antonio Kanova heykələ edilmiş bütün əlavələri təmizləyərək onu aşkarlandığı ilkin vəziyyətə qaytarır.
1980-ci illərdə heykəl sökülmüş və Pollakın qolu ilə yenidən yığılmışdır. Uşaqların əl və barmaqlarının bərpa edilmiş hissələri təmizlənmişdir. Sökülmə zamanı metal mismar yerləri aşkarlanmış və bu yerlərə əsasən də antik dövrdə heykəl qrupunun piramidal formalı daha kompakt formada yığıldığını deməyə əsas vermişdir. Seymur Hovardın sözlərinə görə “həm Vatikan, həm də Sprelonqdakı heykəllər qruplarında oxşar zövq və məkan dəyişikliyi baş verəcəyi halda əsərin quruluşunu dəyişməyə imakan verəcək açıq və dəyişdirilə bilinən forma xarakterikdir.” Heykəlin daha açıq planoqrafik kompozisiyası “Roma imperiyası, o cümlədən İntibah və müasir dövrlərdə həyata keçirilmiş dəyişiklikləri aşkar şəkildə nümayiş etdirir.” “Daha vahid, barokko stilinə uyğun və diaqonal üzrə miramidal kompozisiya” yaratmaq üçün Seymur Hovard, böyük oğulun arxasını 90° altara çevirərək, onun baxışlarını atasına yox, yan izləyicilərə yönləndirməyi təklif edir. Bununla yanaşı, digər təkliflər də edilmişdir.
Təsirləri
Florensiya heykəltəraşı Baçço Bandinelliyə əsərin Papa X Lev üçün kopyasını hazırlamaq sifariş edilmişdi. Papa, sifariş etdiyi versiyanı Fransa kralı I Fransiskə göndərməyi planlaşdırsa da, Bandinellinin versiyası o qədər yaxşı alınmışdır ki, Papa onu hədiyyə etmək fikrindən daşınmışdır. Hazırda Florensiyadakı Uffitsi qalereyasında saxlanan bu nüsxənin bütün orta əsrlər boyunca çoxlu sayda kiçik ölçülü nüsxələri yaradılmışdır. I Fransisk üçün Fontenbloda Primatiççonun rəhbərliyi ilə yaradılmış nüsxə hazırda Luvr muzeyində saxlanılır. Əsərin ən məşhur nüsxələrindən biri Rodos adasındakı Böyük sarayda saxlanılır. Bir çox nüsxələrdə Loakoonun əli dartılmış vəziyyətdə göstərilsə də, Rodos nüsxəsində bu təsvirdən qaçılmışdır.
Yunıy boğazı
Yunıy boğazı - Komsomoles (ada)sını Pioner adasından ayırır. Şimal Buzlu okeanına daxil olan Kara dənizində yerləşir. Uzunluğu 60 km ,eni 4–24 km, dərinliyi 220 m təşkil edir. Sahilləri sıldırımlı və qayalıdır, buzla örtülüdür. Boğazda Paputnıy, Kaplya, Buyan və Povaratnıy  adaları vardır. Sahillərində Festivalnıy, Otkrıtıy (Komsomoleç), Ojıdannıy və Xolmıstıy (Pioner) burnuları vardır. Boğaza İlistaya çayı axır. Boğaz 1932-ci ildə əraziyə təşkil edilən ekspedisiya zamanı sovet gənclərinin şərəfinə adlandırılmışdır.
Laokoon və oğulları
Təsirləri
Heykəl qrupu həm də çap nümunələrində yayılmış və bütün Avropada məşhurlaşmışdır. 1520-ci illərdə ehtimal ki, Tisianın heykəllə və ya onun yaxşı nüsxəsi ilə tanış olmaq imkanı qazanmışdır; belə ki, onun “Averoldi poliptixi” əsəri və qravürlərindən birində heykəlin təsiri hiss olunmaqdadır. Qravürdə üç insan yerinə üç meymun təsvir edilmişdir ki, bu da əksər halda Bandinellinin nüsxəsinin keyfiyyəti haqqında Tisianın satirik yanaşması kimi təfsir edilir. Həmçinin ehtimal edilir ki, bu qravür Tisianın o zaman gündəmdə olan insan və meymun fizionomiyasının oxşarlığı haqqında fikirlərə yanaşmasını göstərir. Heykəlin Rubens tərəfindən işlənmiş on beşdən artıq eskizi dövrümüzə çatmışdır. Rəssamın Antverpen kafedralında saxlanan “Xaçdan endirilmə” adlı əsərində isə heykəlin təsiri müşayət edilir.
Laokoon incəsənət idealı kimi
220px|thumb|left|Uilyam Bleykin "Laocoön" printi, təxm. 1820-ci illər Plini Laokoon qrupunu “yaradılmış bütün rəsm və heykəltəraşlıq əsərlərindən daha çox hörmətə layiq” əsər kimi təsvir edir və bu yanaşma sonradan əsərin ən böyük sənət əsəri kimi müzakirə edilməsinə səbəb olur. İohann İoahim Vinkelmann (1717-1768) ölüm və uğursuzluq səhnəsini təsvir edən əsərin gözəlliyinin tərfilənməsinin yaratdığı paradoksu müzakirə edir. Mövzu ətrafında debatlara əhəmiyyəti töhfə vermiş Qothold Yefraim Lessinq “Laokoon: Rəssamlıq və poeziyanın sərhədləri haqqında esse” adlı əsərində təsviri və ədəbi incəsənətin sərhədlərini müzakirə edərək, heykəli Vergilinin şerləri ilə müzakirə edir. O, qeyd edir ki, həddən artıq ağrılı olduğuna görə rəssamlar fiziki ağrını real təsvir edə bilmirdilər. Buna görə də onlar, ağrını təsvir edərkən gözəlliyi də saxlamağa məcbur olurdular.
Laokoon heykəli Horeyşo Qrinou tərəfindən hazırlanaraq hindunu təsvir edən və “Xilas” (1837-1850) adlandırılan heykəl üçün ilham rolunu oynamışdır. Heykəl yüz ildən artıq ABŞ Kapitolisinin şərq fasadı qarşısında dayanmışdır.
Çarlz Dikkensin “Milad nəğməsi” povestində Ebenezer Skruc özünü “corablardan yaradılmış ideal Laokoon” adlandırır və birbaşa Laokoon heykəlinə istinad edir.
İrvinq Babbit tərəfindən 1910-cu ildə nəşr edilmiş və XX əsrin əvvəllərində müasir incəsənəti müzakirə edən əsər “Yeni Laokoon: İncəsənətin çaşması haqqında esse” adlandırılmışdır. 1940-cı ildə Klement Qrinberq əsərin adını “Daha yeni Laokoon yolunda” adlı essesinin adına uyğunlaşdırmışdır. 2007-ci ildə Henri Mur İnstitutunda təşkil edilmiş sərgidə heykəlin müasir rəssamların əsərlərinə təsiri nümayiş etdirilmişdir.
Feyzulla mirzə Qovanlı-Qacar
Feyzulla Mirzə Qovanlı-Qacar — Qacar şahzadəsi, çar ordusunun və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli ordusunun hərbçisi, general-mayor. Qacar sülaləsinin varisi.
Həyatı
Şahzadə Mirzə Feyzulla Qacar 1872-ci ilin dekabrın 15-də Azərbaycanın Şuşa şəhərində anadan olub. İranda taxt-tac sahibi olan Qacarlar soyundan olan Şəfi xan Qacarın (1853–1909) tək oğlu idi.
Ümumi təhsilini Tiflis müdavim korpusunda alıb. Hərbi xidmətə 1891-ci ilin avqustun 30 Nikolayevsk süvari peşə məktəbinə təhkim olaraq başlayıb. Peşə məktəbini bitirdikdən sonra 1893-cü ilin avqusutun 7-i kornet rütbəsində 43-cü Tver draqun alayına göndərilir.
Hərbi karyerasının başlanğıcı
1899-cu ilin martın 15-i leytenant rütbəsi alır. 1901-ci ilin 20 noyabrında alayın silahdar və sıraxarici komanda rəisi vəzifəsinə təyin olunur. 1903-cü ilin martın 15-də qərargah rotmistri rütbəsini alır.
Rus-yapon müharibəsi
250px|thumb|left|Şahzadə Mirzə Feyzulla Qacar 1905-ci ildə.
Rus-yapon müharibəsi başladıqdan sonra 43-cü Tver draqun alayının qərargah rotmistri Feyzulla Mirzə Qacar 1904-cü ilin martın sonunda podyesaul rütbəsi alaraq polkovnik Hüseyn Xan Naxçıvanski tərəfindən yeni formalaşdırılan 2-ci Dağıstan atlı alayına göndərilir.
Alayın tərkibində döyüş əməliyyatlarında, həmçinin 1905-ci ilin yanvarın 14-də baş vermiş məşhur 2-ci Dağıstan atlı alayının süvari sırası ilə Landunqou kəndi yaxınlığında yapon batareyasına hücumunda iştirak edib. Birinci yüz döyüşçünü yapon batareyasının üstünə aparan Feyzulla Mirzə Qacar sağ ayağından ağır yaralanır.
1912-ci ilin aprelin 8 general-mayor Hüseyn Xan Naxçıvanski nin Rus imperatorunun hərbi-səhra kanselyariyasının rəisi knyaz V.N. Orlova məktubundan :
Yaponiya ilə müharibə zamanı "müxtəlif fərqlənmələrə" görə 1905-ci ilin yanvarın 9-u qılınc və bantlı 3-cü dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni nə layiq görülüb. 1905-ci ilin iyulun 11-dən avqustun 10-dək Bensixu ərazisində döyüş fərqlənmələrinə görə qılınc və bantlı 3-cü dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni ilə təltif edilib. "Yaponlara qarşı işlərdə fərqlənmələrə" görə 1905-ci ilin yanvarın 14-də yasavul rütbəsi alıb.
Müharibə bitdikdən sonra 1906-cı ilin martın 21-də rotmistr rütbəsində 43-cü Tver draqun alayına qaytarılır.Noyabrın 16-da 4-cü eskadronun komandiri təyin edilir. 1907-ci ilin yanvarın 28-i İranın 3-cü dərəcəli Aslan və Günəş ordeni taxmasına icazə verilir. Yanvarın 29-dan alay məhkəməsinin üzvü olur.
1912-ci ilin avqustun 26-da xidmətində fərqlənmələrə görə polkovnik-leytenant rütbəsi alır.
Çarın 1913-cü ilin aprelin 18-i verdiyi əmri ilə polkovnik-leytenant Feyzulla Mirzə Qacar 10-cu Novqorod Virtemberq kralı alayına təhkim edilir. Orada kiçik qərargah zabiti vəzifəsində çalışıb.
Birinci Dünya Müharibəsi
1914-cü ilin avqusutun 31-də baş vermiş döyüşdə "fərqləndiyinə görə" 1915-ci ilin yanvarın 5-də polkovnik rütbəsinə layiq görülür. Yanvarın 31-isə Cənub-Qərb cəbhəsinin baş komandanı, artilleriya generalı N.İ.İvanovun əmri ilə qılınclı 2-ci dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordəni ilə mükafatlandırılır.
Ali əmr ilə Qafqaz yerli süvari diviziyasının (məşhur "Vəhşi diviziya") Tatar ssüvari alayına təhkim edilmiş şahzadə Mirzə Feyzulla Qacar Çeçen süvari alayının komandiri təyin olunur. 250px|thumb|right|Mirzə Feyzulla Qacar (sağdan 5-ci) "Vəhşi diviziyanın" zabitləri arasında
Mangifera bullata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Feyzulla mirzə Qovanlı-Qacar
Birinci Dünya Müharibəsi
Martın 17-də Rostoki kəndinin yaxınlığında baş vermiş döyüşə görə qılınc və bantlı 4-cü dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni ilə təltif edilir. Sentyabrın 9 isə Kuskovçı kəndinin yaxınlığında baş vermiş döyüşə görə qılınclı 2-cü dərəcəli Müqəddəs Anna ordeninə layiq görülür.
1915-ci ilin oktyabrın 17-də şahzadə Mirzə Feyzulla Qacar 4-cü dərəcəli Müqəddəs Qalib Georgi ordeni ilə təltif edilir.
Orden təqdimatından :
Ali baş komandan, infanteriya generalı L.Kornilovun 21 avqust tarixində verdiyi qərara əsasən Qafqaz yerli süvari diviziyası iki atlı diviziyadan ibarət Qafqaz yerli süvari korpusuna dəyişdirilməyə başlanılır. Bu məqsədlə korpusun tərkibinə Dağıstan və osetin süvarı alayı əlavə edilir. Sentyabrın 30-u Mirzə Feyzulla Qacar 1-ci Qafqaz yerli süvari divizyasının rəisi təyin edilir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində xidməti
1918-ci ilin yaz və yayını Azərbaycan korpusunda xidmət edib. Azərbaycan korpusu buraxıldıqdan sonra onun hissələri yeni gəlmiş Türkiyənin 5-ci Qafqaz və 15-ci Çanaqqala diviziyaları ilə Nuri Paşanın rəhbərlik etdiyi yeni yaradılmış Qafqaz İslam Ordusunun tərkibinə qatılır.
General-mayor Mirzə Feyzulla Qacar kavaleriya inspektoru vəzifəsinə təyin edilir. 1918-ci ilin dekabrın 23-ü Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli ordusunun süvari diviziyasının komandiri təyin edilir. 1919-cu ilin yanvarın 9-u AXC-nin Hərbiyyə naziri artilleriya genearlı Mehmandarovun əmri ilə Gəncə qarnizonunun komandiri təyin edilir.
Məlumatlara görə, Azərbaycanın sovet işğalına uğramasından sonra və Gəncədə baş vermiş antisovet üsyanın yatırılmasından sonra Mirzə Feyzulla Qacar bolşeviklər tərəfindən güllələnir.
Ağaçay
Ağaçay — Qubadlı rayonu ərazisində çay.
Toponimikası
Qubadlı rayonu ərazisində çay. Bazarçayın qoludur. Yerli məlumata görə, çay vaxtilə oradakı yaylaq yurdundan istifadə edən Ağa adlı pirani bir seyidin adını daşıyır. Hidronim ağa (böyük, enli, güclü) və çay (hidrokomp.) sözlərindən düzəlib, "böyük çay, güclü çay" deməkdir.
Helix lucorum
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Cynometra cubensis
(Cynometra cubensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əlaəddin Ataməlik Cüveyni
Əlaəddin Ataməlik ibn Məhəmməd Cüveyni və ya Cüveyni Ələddin (Farsca: علاءالدين عطا ملك جويني; Əbülmüzəffər Əlaəddin Ataməlik bin Bahaəddin Məhəmməd əl-Cüveyni; ) — fars tarixçisi və dövlət xadimi.
Həyatı
Cüveyni Ələddin 1226-cı ildə Xorasanın Cüveyn şəhərində məmur ailəsində anadan olmuş, təhsil almış, monqolların İranı işğal etməsindən sonra yenidən hakimlərin xidmətinə daxil olmuşdur.
Fəxrəddin Hinduşah ibn Səncər Naxçıvani Əlaəddin Ətaməlik Cüveyninin oğlu ilə yaxın dost olmuş və Cüveyniyə hörmət əlaməti olaraq "Sahibi"' nisbəsini qəbul etmişdir.
Məcdülmülk-i Yəzdi ilə düşmənçilik edirdi.
Bir məmur kimi görkəmli monqol xanlarının Bağdadda canişini olmuş, eyni zamanda bir tarixçi kimi fəaliyyət göstərib Çingiz xana və Xarəzmşahlara həsr olunmuş 3 cildlik "Dünyanı fəth edənin tarixi" əsərini yazmışdır. Əsərin üçüncü cildində Hülakü xanın İrana yürüşləri təsvir olunmuşdur.
Bu əsər Fəzlullah Rəşidəddinin tarixi epopeyası ilə birlikdə XIII əsr Monqolustan, Orta Asiya və İran tarixi üzrə ən qiymətli və etibarli mənbə sayılır.
Cüveyni orta əsrlərdə şəhərlərin quruluşu, hakimiyyət orqanları, idarə və vergi sistemləri haqqında çox dəyərli məlumatlar verir. Onun Çingiz xan, onun həyat və fəaliyyətinin ilk dövrləri haqqında söylədikləri Rəşidəddin və başqa tarixçilərin yazdıqlarını tamamlayaraq, sülalənin tarixinin bütün mənzərəsinin yaratmaqda əhəmiyyətli rol oynayır. Bu əsərində Cüveyni Ələddin özünü bir fars əyanı və məmuru kimi büruzə verirdi.
Lakin qətiyyətlə demək olar ki, tarixçinin dizləri monqol hakimlərinin qarşısında bükülsə də, gözləri ağı qaradan, haqlını haqsızdan seçmiş və bunu əsərində əks etdirməkdən çəkinməmişdir.
Əsərin elmi tənqidi mətni ilk dəfə Leydendə 1912-1937-ci illərdə nəşr olunmuşdur.
Əlaəddin Ataməlik Cüveyni 6 mart 1283-cü ildə Muğanda xəstələnərək vəfat etdi. Təbrizdə dəfn edildi.
Typhlodromus incertus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Mangifera caesia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sabit cərəyan generatoru
Sabit cərəyan generatorları elektrik maşınlarının elə sinfidir ki, mexaniki enerjini sabit cərəyanın enerjisinə çevirir. Sabit cərəyan generatorları quruluşu cəhətdən digər elektrik maşınları qarşılaşdırldığında daha sadə bir görüntü sərgiləyir. Generatorda sabit hissədən təşkil olunan və stator adalandırılır. Bu hissə maqnitlənməyi təmin edən əsas və yardımçı qütblərlə, onların sarğılarını daşıyır. Generatorda hərəkətli hissə rotor adlandırılır. Sabit cərəyan maşınları həm generator, həm də mühərrik kimi istifadə olunur. Sabit cərəyan mühərrikləri daha çox tətbiq edilir. Onların tətbiq ashələri kifayət qədər genişdir. Sabit cərəyan maşınlarıdan avtomatik qurğuların intiqallarında, şaxta liftlərində, yayma dəzgahında və başqa merxanizmlərin intiqallarında istifadə olunur. Sabit cərəyan mühərriklərindən həmçinin ağırlıq qaldıran mexanizmlərdə, nəqliyyat vasitlərinin intiqallarında geniş istifadə olunur. Sabit cərəyan mühərrikləri dəyişən cərəyan mühərriklərinə nisbətən aşağıdakı üstünlüklərə malikdir. Asan işə salma və sürətin geniş diapazonda tənzimləmə xüsusiyyətlərini göstərmək olar. Çatışmazlıqlarından isə-nisbətən yüksək dəyəri, konstruksiyasının müəyyən mürəkkəbliyi və nisbətən az etibarlılığı sabit cərəyan maşınlarının bu çatışmazlıqları onların fırça-kollektor hissəsi tərəfindən yaranır. Bundan əlavə, fırça-kollektor hissəsi tezlik maniələri və yanğın təhlükəsi mənbəyidir. Sadaladığımız çatışmazlıqlar sabit cərəyan maşınlarının tətbiq sahəsini məhdudlaşdırır. Son illərdə yeni konstruksiyalı sabit cərəyan mühərrikləri yaradılmlışdır. Bu mühərriklərdə mexanki kollektor yarımkeçirici elemetli kontaksız kommutor ilə əvəz olunmuşdur, lakin belə mühərriklərin gücü hələ ki, çox kiçikdir. .
Mikania rubella
Mikania rubella Mikania rubella Mikania rubella
Sabit cərəyan generatoru
Sabit cərəyan mühərriklərinin strukturu
Sabit cərəyan – zamandan asılı olaraq naqildəki cərəyanın həm qiyməti, həm də istiqaməti periodik dəyişməyən cərəyandır. Dəyişməyən cərəyanın ilk mənbəyi kimyəvi cərəyanın mənbəyidir: qalvanik elementlər və akkumlyatorlar. Sabit cərəyandan hal-hazırda texnikanın müxtəlif sahələrində, o cümlədən, katalizator prosesində, qalvanizasiyada və bir çox sahələrdə istifadə olunur. Elektronika dövrlərinin bir çoxusunun işləməsi üçün bir istiqamətdə hərəkət edən elektrik cərəyanı-sabit cərəyan(DC) lazımdır. Sabit cərəyan mənbələri kimi batareyalar, akkumulyatorlar, qalvanik elementləri, sabit cərəyan generatorlarını misal göstərmək olar.
Mikania rubella
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Sabit cərəyan generatoru
Sabit cərəyan mühərriklərinin strukturu
thumb|Sabit cərəyan mühərriklərinin əsas iş prsinsipi
Karkas
Generatorun ən kənar hissəsidir. Generatoru xarici təsirlərdən qorumaq və yaranan istiliyinin xaricə çıxarılmasında mühim rol oynayır. Bu təbəqə əsasən yüksək istiliyə dayanıqlı maddə seçilir. Həmçinin maqnetik xüsusiyyətləridə yüksək olmalıdır. Çox vaxt yumuşaq tökmə poladdan hazırlanır.
Əsas qütblər
Stator karkasında yerləşən əsas qütblər, qütb ayağı və qütb gövdəsindən ibarətdir. Maqnitlənməyi təmin edən hissə olan gövdə poladdan və silisium tellərdən hazırlanır. Qütb ayaqları isə qütblərdə hazırlanan maqnit axınını hava aralığına keçməsini təmin edən hissədir. Silisium tellərdən hazırlanır.
Köməkçi qütblər
Əsas qütblər arasında hər iki tərəfdə yerləşdirilimiş, generatorun meydana gətridiyi rotor reaksiyası adlanan maqnitlənməyə göstərilən mənfi təsirin qarşısının alınması məqsədi ilə istifadə edilir.
Kompensasiya sarğıları
Böyük güclü generatorlarda (100kVt və daha böyük güclü) rotor reaksiyasının meydana gətirdiyi təsiri azaltmaq üçün qütb sarğılarının gücü kafi deyil. Bunlara əlavə olaraq qütb sarğılarının aşağı hissəsinə kompensasiya sarğıları yerləşdirilir.
Rotor
thumb|Rotor Sabit cərəyan generatorunun dönən hissəsi rotor adlanır. Rotor kollektor və tel dəmir sarğılardan təşkil olunmuşdur. Rotorda yerləşən sarğılar zaman keçdikcə öz keyfiyyətini itirməsinin qarşısının alınması üçün 0,5–1mm qalınlığında tellərdən hazırlanır. Press vasitəsiylə açılan oyuqlara sarğılar yerləşdirilir.
Kollektor
Sərt elektolitik misdən hazırlanan dilimlər şəklində düzülmüş bobin yanlarının bağlandığı və generator üzərinə yerləşdirilmiş hissədir. Bir-birində izolyasiya qatıyla ayrılan hər kollektor diliminə lamel deyilir. Lamelin sayı bobinin sayına bərabərdir.
Fırça
Sərt karbondan hazırlanır və ötürücülüyünü artırmaq üçün metal tozu əlavə edilir. Fırçalar, kollektor ilə təmas ederək axının gediş-gəlişini təmin edir. Kollektora görə daha yumşaq olmasının səbəbi təmiri daha çətin olan kollektor lamellərinin aşınmasını gecikdirməkdir. Fırçaların kollektor lamellərinə təması zamanı yaranan qığılcımlar və bunu nəticəsində meydana gələn aşınmalar. Sabit cərəyan generatorlarının ən əsas mənfi cəhətidir.
Lövbər
Lövbər mexaniki oxdan üzərində dolaq olan kollektordan ibarətdir. Nüvə qalınlığı 0,35–0,5 mm olan elektrotexniki polad təbəqələr yığılır. Təbəqlər bir-birindən lakla izolə olunur. Nüvənin üzərində uzununa yuvalar vardır, həmin yuvalara lövbər dolağı yerləşdirilir.
Şaft
Ümumiyyətlə çuqun və ya çuqun poladdan hazırlanır və iki yataklar arasında dəstəklənir. Kollektor və telli dəmir sarımlar şaftda yerləşdirilib. Sarımları düzgün vəziyyətdə (sürüşməməli) tutmaq üçün bir açar verilir. Əsas funksiyası dönməkdir.
Murtuzaqulu xan Bayat
Murtuzaqulu xan Teymur paşa oğlu Bayat (1863–1923) — Maku xanı, sərdar, İqbaləssəltənə.
Həyatı
Murtuzaqulu xan Teymur paşa oğlu 1863-cü ildə Maku şəhərində doğulmuşdu. O, 1923-cü ildə ölüb.
Fəaliyyəti
Hakimiyyətə gəldiyi an xanlıq zəifləyirdi. Əmiləri Hacı İsmayıl, Hacı Mahmud, Bəhlul, İbrahim və İshaq onun yerinə hakimiyyətə gəlmək istəyirdi. 1913-cü ildə almanlar Murtuzaqulu xan Bayatı Rusiya əleyhinə mübarizəyə qoşmaq istəyirdilər. O, Berlinə getmiş danışıqlar aparmışdı. Rusiyanın Tehrandakı səfiri Korostevets Makudakı rus konsuldan sərdara bildirməyi xahiş etmişdi ki, əgər o, öz xəyanətini davam etdirərsə, gələcəkdə xanlığını itirmək və ciddi surətdə cəzalanmaq təhlükəsinə məruz qalacaqdır. Buna baxmayaraq sərdar Rusiya əleyhinə öz fəaliyyətini davam etdirirdi. Ona görə də Murtuzaqulu xan oğlu Abbas paşa ilə bərabər 25 iyul 1914-cü ildə Rusiyaya sürgün edildi.
Murtuzaqulu xan ermənilərin Naxçıvana basqını zamanı müsəlman qardaşlarına yardım əlini uzatmışdı. Ermənilərin azərbaycanlılara qarşı qanlı cinayətlərinin qarşısmını almaq üçün 15 mart 1918-ci il tarixdə Maku sərdarı Murtuzaqulu xan müsəlmanlarla ermənilər arasınıda sülh bağlanılması üçün erməni Milli Komitəsinə və Cəfərqulu xan Naxçıvanskinin adına məktub göndərir. Məktubda göstərir ki, sülh bağlanmasa, günahkar tərəf qoşun bölüyü tərəfindən atəşə tutulub məhv ediləcək. Lakin erməni daşnakları başda Y. Xaraziyan olmaqla (erməni Milli Komitəsinin sədri) bu məktubu saya almayaraq Naxçıvan bölgəsinin bir çox kəndlərində yerli erməniləri müsəlmanlara qarşı qanlı cinayətlərə qaldırırlar. Məsələn,Naxçıvan qəzasının Qaraxanbəyli kənd erməniləri 31 mart 1918-ci ildə azərbaycanlılara atəş açaraq 25 nəfəri öldürmüşlər.
Lonqiskvama
thumbnail|Lonqiskvama Lonqiskvama (longisquama insignis) — qədim sürünən quş növü.
"Nina" mətbəəsi (film, 1963)
"Nina" mətbəəsi — Azərbaycanda inqilab tarixinə həsr edilmiş qısametrajlı sənədli film.
Lonqiskvama
Bu növə aid fosil 1970-ci ildə Qırğızıstanda rus paleontoloqu Aleksandr Şarov tərəfindən tapılmışdır. Ancaq elm adamları tərəfindən şərh edilərək ictimaiyyətə xəbər verilməsi 1999-cu ildə mümkün olmuşdu. Həmin dövrə qədər isə, bu fosil SSRİ Elmlər Akademiyası nəzdindəki Moskva Paleontologiya İnstitutunda qorunmuş və çox məhdud sayda qərb elm adamı tərəfindən məhdud müddət ərzində tədqiq edilmişdi.
"Nina" mətbəəsi (film, 1963)
Məzmun
Kinooçerk Azərbaycanda inqilab tarixinə həsr olunmuşdur. Filmdə tarixi sənədlər, fotoşəkillər, köhnə kinoxronika kadrları əsasında gizli "Nina" mətbəəsinin fəaliyyəti əks etdirilir. Bu mətbəənin işi "İskra" bolşevik qəzetinin çap edilməsi və yayılması ilə sıx bağlı olmuşdur.
Mangifera campnospermoides
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qutankimilər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Qutankimilərə kürək ayaqlılar da deyilir.Ona görə ki, bu quşların barmaqları bütöv bir üzmə pərdəsi ilə bitişikdir.Qutankimilərin bədəni yastı,lələk örtüyü sıxdır.Onlar yaxşı üzür,yerdə isə çətin gəzir.Bəzi növləri, məsələn, qarabatdaqlar suya baş vura bilir və suyun dərinliyindən balıq ovlayıb çıxarır.Qutankimilər qarışıq və ya sərbəst düşərgələr əmələ gətirməklə nəsil verir.Bir düşərgədə 1000 cütə qədər quş ola bilər.Lakin onlar cüt-cüt yaşayırlar.Qutan kiçik adacıqlarsa yerdə (yerdə),qarabatdaq isə qayada, ağac və ya kol üzərində yuva tikir, yuvaları iri olur.Hər iki valideyn növbəli kürt yatıb bala çıxarır və onları yuvada bəsləyib böyüdür.Azərbaycanda çəhrayı və qıvrımlələk qutanlar məskən salır.Onlar iri quşlardır, alt çənəsindən sallanan dəri torba onları uzaqdan tanıdır.Hər iki növün sayı azaldığı üçün Qırmızı kitaba daxil edilmişdir.Azərbaycanda qıvrımlələk qutan yalnız ağ göl qoruğunda az miqdarda yuva tikib nəsil verir.Çəhrayı qutan Azərbaycan sularına qışlamaq üçün gəlir.
Helix philibinensis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Murtuzaqulu xan Bayat
Fəaliyyəti
Rza xan hakimiyyətə yiyələnəndən sonra İranda ən varlı adamlardan olan Murtuzaqulu xanı soymaq qərarına gəldi. Abdulla xan Təhmasibini onun ardınca göndərib onu həbs etdirdi. Həbsdə olarkən zəhərlənərək öldü. Bütün torpaqları Abdulla xan Təhmasibinin əlinə keçsə də, saray onun ailəsində qaldı.
Murtuzaqulu xan Türkiyəyə güvənmir, Rusiya müttəfiqliyi siyasəti güdürdü, oğlunu da orda oxutmuşdu.
Ailəsi
Analı xanım adlı həyat yoldaşından olan övladları:
Rövzətnisa xanımdan olan övladları:
Rza Bahari
Rza Bahari- şair,Fətəli şah Qacar zamanında yaşayırdı və azərbaycan dilində şeirlər yazırdı.Bahar şəhərində dünyaya gəlib və bu şəhərdə vəfat edib.
Abdalçay
Abdalçay - Tovuz rayonu ərazisində çay.
Toponimi
Tovuz rayonu ərazisində çay. Zəyəmçayın qoludur. Mənbəyini Öküz dağı və Maral dağının yamaclarından götürür. Çay qədim Abdal qalasının yaxınlığından axdığı üçün həmin qalanın adı ilə adlandırılmışdır.
Bilbilyak
Bilbilyak — Azərbaycan Respublikasının Xocavənd rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən 2 oktyabr 1992-ci ildə işğal edilmişdir.
Barbituratlar
thumb|Barbiturat turşusu Barbituratlar — tibbdə yuxusuzluqdan əziyyət çəkənlərə kömək etmək üçün istifadə olunur. İnsana yuxu gətirir və sakitləşdirici təsir göstərir. Toz və rəngli kapsullar şəklində satılır. Daimi istifadə xəstəni dərmandan asılı vəziyyətə salır. Alkoqolla və başqa narkotiklərlə qəbulu olduqca təhlükəlidir.
Roberto Rossellini
Roberto Rossellini — İtaliya kinorejissoru, «Roma – açıq şəhər», «Payza», «Stromboli, Tanrı torpağı», «Hindistan», «General Bella Rovere» və s. filmlərin müəllifinin adı İtaliyada əfsanə kimi xatırlanır. O, dünya kinosunda neorealizmin əsasını qoyub. Rosselini 50-yə yaxın kino və televiziya filmi çəksə də, kinematoqrafiya tarixinə məşhur hərbi trilogiyanın müəllifi kimi düşüb.
Həyatı
thumb|left|Roberto Rossellini və [[İnqrid Berqman]] Roberto Rossellini 1906-cı ildə Romada doğulub. O şəhərdə «Korso» və «Barberini» kimi ilk kinoteatrların arxitektorunun oğlu idi. Bu səbəbdən Robertonu kinoteatrlara pulsuz buraxırdılar. Ali texniki məktəbi bitirəndən sonra Rossellini iş yerini tez-tez dəyişirdi. O, kinonu, avtomobil yarışlarını və təyyarəni sevirdi. 20 yaşı olanda Roberto ürək xəstəliyindən xəstəxanaya düşdü. Bir çoxları onun əsəb sarsıntısından əzab çəkdiyini bildirirdi. Valideynləri isə bunu gənclik ehtirası ilə əlaqələndirirdilər. Bir ildən sonra o, Romaya qayıtdı və kabaredə işləyən Liliyan Kostanola ilə qızğın macərası başlandı. 1931-ci ildə atasının ölümündən sonra o, gənc aktrisa Assa Nora ilə münasibət qurdu. Amma sonradan Liliyanın yanına qayıtdı. Ancaq onların məhəbbət macərası faciə ilə bitdi. Liliyan narkotik dozasının çoxluğu üzündən vəfat etdi. Müharibə illərində Roberto Rossellini bir tərəfdən köhnə tanışı Vittorio Mussolinin layihəsində işləyir, digər tərəfdən kino sənayesində çalışır, əl kamerası ilə gizli antifaşist reportajları çəkirdi. 1938-ci ildə o, ilk sənədli, 1941-ci ildə ilk bədii filmini çəkdi. «Roma – açıq şəhər» filmi müharibədən sonrakı Avropa kinematoqrafiyasının yeni manifesti kimi 1945-ci ildə ekranlara çıxdı. Rossellini filmin ssenarisini Federiko Fellini və Sercio Amide ilə birgə hələ İtaliyanın işğalı zamanı yazmışdı. Film İtaliya müqavimət hərəkatı iştirakçılarının faciəli taleyindən bəhs edirdi. Film Kannn kinofestivalının «Qızıl palma budağı» mükafatına layiq görüldü və «Neorealizmin manifesti» kimi kino tarixinə düşdü. «Roma»nın ardınca hərbi mövzuda olan «General Dela Roveri», «Romada gecə idi» və s. filmləri yarandı. 1940-cı illərdə Roberto Rossellini İtaliyanın ən məşhur rejissoru, o cümlədən Avropanın nüfuzlu rejissoru sayılırdı. Daha sonra filmin baş qəhrəmanı Anna Manyani ilə rejissorun qızğın macərası başlandı. Ancaq onların münasibəti gizli qalmadı. Buna baxmayaraq, Manyani ilə rejissor tezliklə ayrıldılar.
Məşhur Hollivud prodüsseri Devid Selznik onu Hollivud «fabrik»ində işləməyə dəvət etdi. 1948-ci ildə «Roma açıq şəhər» filmindən heyrətə gələn Hollivud aktrisası İnqrid Berqman Roberto Rosselliniyə məktub yazaraq filmlərindən birində ona hansısa rol verməsini xahiş etdi. Buna cavab olaraq Roberto aktrisaya «Stromboli – Tanrı torpağı» filminin ssenarisini göndərdi. Onlar İtaliyada görüşdülər. Rossellininin istedadına heyran olan İnqrid filmdə çəkilməyə razılıq verdi. Növbəti ilə Berqmanın baş rolda oynadığı «Stromboli»nin çəkilişləri başlandı. Bu, kino tarixində ən məşhur məhəbbət hadisələrindən biri idi. Roberto Rossellini ilə İnqrid Berqmanın münasibətləri ictimai qalmaqala səbəb oldu. Rossellini nikahda idi və iki övladı var idi. Həmçinin Berqmanın əri vardı. O, Rossellini ilə münasibət qurmaq üçün əri Lindstromdan ayrıldı. Bu, bir çox amerikalıları şoka saldı. Ancaq onların da oğlu və iki qızı doğuldu. Bu macəranın sonluğu bir neçə birgə «Avropa – 51», «Biz qadınlar», «İtaliyaya səyahət», «Qorxu» kino layihəsi və 3 uşaq oldu. Berqmanla Rossellinin qızı İzabella məşhur model və aktrisa kimi tanındı. Ancaq onların birgə kino layihələri o zaman nə tənqidçilərin, nə də publikanın uğurunu qazanmadı. 1950-ci ildə Rossellini ilə Berqmanın yolları ayrıldı.
Rejissorun 1959-cu ildə çəkdiyi və baş rolda Vittorio De Sikanın oynadığı «General Dela Rovere» filmi Rossellinin sonuncu uğuru oldu. 1950-ci illərdə o Hindistan haqqında çoxseriyalı sənədli layihə həyata keçirdi. Çəkiliş meydanındaca onun yerli ssenarist Somali Daş Qupta ilə macərası başlandı. Sonradan həmin qadın Rossellinidən uşaq da dünyaya gətirdi. Ancaq onun filmi prokatda uğur qazanmadı.
1963-cü ildə Roberto Rossellini mətbuat konfransı keçirərək, kinonun ölməsi ilə əlaqədar televiziyada işləməyə başlayacağını elan etdi. Bu barədə eşidən ingilis əsilli məşhur ABŞ rejissoru Alfred Hiçkok: «Kino ölməyib, rejissor Rossellini ölüb» – deyə qəzəblə bildirdi. Artıq hamı hesab edirdi ki, yaradıcılıq nöqteyi-nəzərdən Roberto Rossellininin yaxşı illəri arxada qalıb.
Roberto Rossellini kinoda 14-cü Lüdovik, Sokrat və başqa dahi şəxsiyyətlərin film-bioqrafiyasını və başqa tarixi layihələr həyata keçirdi. Onun stili fransız televiziyasında çox bəyənildi və o janrda «14-cü Lüdovikin hakimiyyətə gəlişi» filmi çəkildi. Bu filmdə də bədii neorealizm prinsiplərinə əməl olunurdu. Dostları deyirdilər ki, Rossellini əhvali-ruhiyyə adamıdır. O, gah hədsiz dərəcədə aktiv, gah da həvəssiz olur. Rossellininin yaratdığı kino incilərini isə onun aktiv fəaliyyəti ilə əlaqələndirirdilər. Rossellini 1977-ci ildə 71 yaşında Romada ürək tutmasından vəfat edib.
Avrora (kəpənək)
Avrora — Pieridae fəsiləsinə aid kəpənək növü. Növün latın adı tırtılının qidalandığı bitkinin adı ilə bağlıdır.