cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qaradağlı (Qəmərli)
Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 128 nəfər, 1873-cü ildə 331 nəfər, 1886-cı ildə 286 nəfər, 1897-ci ildə 364 nəfər, 1919-cu ildə 360 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1919-cu ilin axırlarında azərbaycanlılar soyqırıma məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra sağ qalan kənd sakinləri öz yurdlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 152 nəfər, 1926-cı ildə 163 nəfər, 1931-ci ildə 105 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı ilə 1948-1953-cü illərdə azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya olunaraq Azərbaycana köçürülmüşdür. İndi burada yalnız ermənilər yaşayır.
Euphorbia hedyotoides
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Enterobakteriyalar
Enterobakteriyalar — Proteobakteriyalar şöbəsinə aid bakteriya fəsiləsi.
Daryaraq səna
Təbii yayılması
Afrika və Hindistanda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1,5-2 m olan çoxillik, tropik yarımkoldur. Gövdəsi düz dayanan, budaqları yuxarıya doğru yönəlmişdir. Az şaxələnən, torpağın dərin qatlarına gedən mil kök sisteminə malikdir. Yarpaqları növbəli, cütlələkvari, 4-8 cüt ensiz, 20-yə qədər yumurtavari-neştərvari yarpaqcıqdan ibarətdir. Yarpaqcıqların kənarları bütöv, ucu biz, dərili, uzunluğu 3-4 sm, eni 0,5-1 sm, qısa saplaqlıdır. Avqust ayında çiçəkləyir. Çiçəkləri bir az əyri, iri, qızılı-sarı, salxımşəkilli çiçək qrupunda yığılmışdır. Ləçəkləri sarıdır. Paxlası oraqvari, əyri, dərivari, yastı, hamar, uzunluğu 5,5 sm, eni 2,5 sm, tünd qonur rəngli, çoxtoxumludur. Toxumları açıq sarı və ya göyümtül rəngli, ölçüsü 0,5-0,8 sm-dir. Toxumla çoxaldılır.
Ekologiyası
Rütubətsevəndir, istiyə, soyuğadavamlıdır. Torpağa tələbkar deyildir.
Azərbaycanda yayılması
Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsində 1987-ci ildən introduksiya olunmuşdur. Azərbaycanın bir çox rayonlarında, eləcə də, Abşeronda mədəni şəraitdə becərilir.
İstifadəsi
Yarpaqları və meyvələri antraqlikozidlərlə zəngindir. Təbabətdə sənanın yarpaq və meyvələrindən həlimlər hazırlanır.
Məlumat mənbələri
Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm. Azərbaycanın ağac və kolları. III cild. 1970; Azərbaycanın “Qırmızı” və “Yaşıl Кitabları”na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996; Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008.
İstinadlar
Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. T.S.Məmmədov
Tərs yumurtavari səna
Təbii yayılması
Əsasən Sudanda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 1 metr olan yarımkol və ya koldur. Yarpaqları 5 cüt, yarpaqcıqları enli, tərs-yumurtavari, ucdan dəyirmidir. Ləçəkləri qeyri bərabərdir. Paxlası yastı, oraqvari, iri, 3-4 sm uzunluğundadır. Avqust ayında çiçəkləyir.
Ekologiyası
İşığa, istiyə, küləyədavamlı bitkidir. Torpağa tələbkar deyildir.
Azərbaycanda yayılması
Mədəni halda Abşeronda Dendrologiya İnstitutunun təcrübə sahəsində becərilir.
İstifadəsi
Yolların kənarlarında canlı çəpərlərin salınmasında, qrup əkinlərində istifadəsi məqsədyönlüdür.
İstinadlar
Azərbaycan Dendroflorası III cild-Bakı:"Elm",2016,400 səh. T.S.Məmmədov
Psilorinxlər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
8 № altında (film, 1988)
8 № altında filmi rejissor Ruslan Şahmalıyev tərəfindən 1988-ci ildə çəkilmişdir. Film "Rakurs" sənədli filmlər studiyasında istehsal edilmişdir. Film-portret Azərbaycanın tanınmış idmançılarına həsr olunmuşdur.
Məzmun
Film-portret Azərbaycanın tanınmış idmançılarına — 8 say altında çıxış edən futbolçu Yaşar Vahabzadəyə və həndbolçu Esmira Əsgərovaya, onların idmanda qazandıqları nailiyyətlərə, ailə həyatı qurmalarına həsr olunmuşdur.
Filmin üzərində işləyənlər
Ssenari müəllifi: Arif Əliyev Rejissor: Ruslan Şahmalıyev Operator: Köçəri Məmmədov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 1988-ci ilin Azərbaycan filmləri 1980-ci illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Patent trollu
Patent trollu (ing. Patenttroll)-patent sahiblərinə qarşı iddialarının təqdim edilməsində ixtisaslaşmış fiziki və hüququ şəxsdir. Patent trollu əslində özünün istehsal etmədiyi, özünün əmək sərf etmədiyi texnologiyada hüquqi açıqlardan faydalanaraq, bir az hiyləgərlik, bir az da texniki bilgi sayəsində ixtiranı öz adına patentləşdirir, sonra isə bu texnologiyadan istifadə edən hər kəsdən yüksək patent lisenziyaları tələb edib böyük qazanc əldə edirlər. Trollar əsasən hüquq şirkətləri şəklində qarşiya çıxırlar. Patent trolları özlərini daha çox patent holdinqi, və ya patent “dileri” ( ing. Patent dealer) adlandırmağa üstünlük verirlər.
Etimologiya
“Patent trollu” termini 1993-cü ildə çox agressiv patent təqibi aparan şirkəti təsvir etmək üçün istifadə edilmişdir. Patent trollu ilk dəfə 1994-cu ildə universitetlərdə, dövlət müəssisələrində, şirkətlərdə yayilan “ patent videosunda” təsvir olunmuşdu. Bunlara əvvəl patent qəsbkarı adı verilmişdi. Bu videofilmdə heç nədən şübhələnməyən patent sahibləri özlərini patent gəlirlərindən renta almalı olan şəxs kimi qələmə verən trolların qurbanı olduğu göstərilirdi. Məsələn:
Ən iri patent trollar
Business İnsider (2012) məlumatına əsasən mənimsənilmiş ən çox patent sayına görə  böyük troll şirkətləri: İntellectual Ventures (10 mindən artıq), Round Rock reasearch LLC (3,5 min), Rockstar Consortium LLC (3,5 min), Worf (2,5 min), Rumbus (1,6 min), Tesera Technologies( 1,4 min), Acacia Technologies (1,3 min).
Saue
Saue (Saue) — Estoniyanın şimalında, Haryumaa bölgəsində şəhər. Şəhər statusunu 1993-cü ildə alıb. Əhalisi 6,0 min nəfər, onların 93% estonlar təşkil edir. Saue Tallinin çox əlverişli mövqeyində yerləşdiyindən, həmçinin bu kiçik şəhərdə təmiz iqlimi olduğundan, varlı insanların istirahət yerlərindəndir. Saue təbiətə çox yaxınlıqda olmasına baxmayaraq, burada əyləncə növləri, iş və digər böyük şəhər şəraiti təklif olunur.
Sərdar Səfərov
Sərdar Mədəd oğlu Səfərov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Sərdar Səfərov 12 avqust 1960-cı ildə Kəlbəcər rayonunda anadan olmuşdur. 1977-ci ildə burada məktəbi bitirmiş və kolxozda işləmişdir. 1979- 1981-ci illərdə hərbi xidmətdə olmuşdur. 1987-ci ildə SSRİ-nin Kaunas Xüsusi Milis Məktəbini bitirir. 1991-ci ildə Vətənə dönür və Qusar rayonunda sahə müvəkkili işləməyə başlayır.
Xilaskar qəhrəman
1991-ci il 25 sentyabr erməni terrorçuları Əsgəran rayonu ərazisində "QAZ-53" markalı sərnişin avtomobilinə hücum etmişdilər. Buraya göndərilən istintaq qrupunun müstəntiqi Sərdar Səfərov idi. Hadisə yerindən qayıdan istintaq qrupu Xankəndi yaxınlığında erməni yaraqlılarının hücumuna məruz qaldılar. Sərdar yoldaşlarını xilas edərək qəhrəmancasına həlak oldu. Kəlbəcər rayonunda dəfn edilmişdir.
Ailəsi
Ailəli idi, ölümündən üç ay sonra bir qızı dünyaya gəlmişdi.
Xatirəsi
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 8 oktyabr 1992-ci il tarixli 264 saylı fərmanı ilə Sərdar Mədəd oğlu Səfərov ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
2022-ci ildə Sərdar Səfərovun barelyefinin açılışı olub.
Dünya valyuta sisteminin təkamülü
Dünya valyuta sistemi öz inkişafında bir neçə mərhələdən keçmişdir. Bu mərhələlərin hər birinin özünə məxsus xüsusiyyətləri vardır. Lakin onlardan heç biri ardıcıl surətdə digərinə keçməmiş və varislik olmamışdır. İqtisadi ədəbiyyatlarda valyuta sisteminin inkişafını 4 mərhələyə bölürlər:
1. Qızıl metal standartından qızıl-deviz standartına keçid
Valyuta sisteminin təkamülü əmtəə istehsalı və dünya bazarının inkişafından asılıdır. Təşkilati-hüquqi nöqteyi-nəzərdən kredit münasibətlərinin beynelmiləlləşməsi istehsalın beynəlmiləlləşməsini qabaqlayır.
Birinci dünya valyuta sistemi sənaye inqilabından sonra kortəbii olaraq formalaşmışdır. Huquqi cəhətdən o dövlətlərarası Paris konfransının (1867-ci il) razılaşmasında ifadə olunmuşdur. Bu konfransda qızıl dünya pulunun yeganə forması kimi qəbul edilmişdir. Qızıl pul standartı dövründə pul tədavülü avtomatik baş verirdi. Həmin standart emissiya mərkəzlərində qızıl ehtiyatlarının mövcudluğunu tələb edirdi. Sərbəst rəqabətin inhisarçılıqla əvəz olunmasından sonra qızıl standartı dünya təsərrüfat əlaqələrinin inkişafına mane olurdu. Həmin problemlər birinci dünya müharibəsi nəticəsində daha da kəskinləşdi. Böyük hərbi xərclər müharibə edən ölkələrin büdcə kəsirini artırdı, əksəriyyət ölkələrdə qızıl pul standartının ləğvini sərtləndirdi.
Birinci dünya müharibəsi qurtardıqdan sonra, qızıl monometallizminin yarımçıq formaları-qızıl külçə və qızıl – deviz standartları tətbiq edilirdi.
Qızıl külcə standartı zamanı banknotlar qızıl külçələrə dəyişdirilirdi. Bu standart əsasən Böyük Britaniya və Fransada tətbiq edilirdi.
Qızıl-deviz standartının tetbiqi dövründe banknotlar xarici valyutada ifade olunmuş ödeniş vasitelerine deyişdirilirdi. Mübadilə obyekti olan bu ödəniş vasitələri deviz adlanırdı və qızıl pula dəyişdirilərək beynəlxalq hesablaşmalarda istifadə edilirdi.
İkinci dünya valyuta sistemi hüquqi cəhətdən Genuya konfransında (1922-cı il), dövlətlərarası razılaşmalarda əks olunmuşdur. O dövrdə 30 ölkənin pul sistemi qızıl – deviz standartına esaslanırdı.
2.Genuya valyuta- pul sistemi (qızıl deviz sistemi)
Birinci dünya müharibəsi qızıl standartı sisteminə güclü zərbə endirdi və Genuya valyuta pul sisteminin meydana gəlməsinə səbəb oldu. Buna əsas ABŞ ,Böyük Britaniya və Fransanın himayəsi ilə 1922-ci ildə Genuyada (İtaliya) keçirilən Beynəlxalq konfransın qərarı ilə qoyuldu .İqtisadi və maliyyə məsələləri üzrə keçirilən bu konfransda qeyd olunmuşdu ki, kapitalist ölkələrinin qızıl ehtiyatı xarici ticarət və digər əməliyyatlar üzrə hesablaşmaların nizama salınması üçün kifayət deyil. Konfransda qızıldan və funt sterlinqdən başqa, beynəlxalq hesablaşmalarda ABŞ dollarının da istifadə olunması tövsiyə olundu. Beynəlxalq ödəmə vasitəsi rolunu yerinə yetirmək üçün təklif olunmuş hər iki valyuta deviz adını aldılar.
3.Bretton-Vuds Valyuta Sistemi (1944-1976-ci illər)
1944-cü ildə BVS (Beynəlxalq Valyuta Sistemi)-nin təkamülündə yeni bir mərhələ başlandı. 1944-cü ilin iyul ayında Amerikanın Bretton-Vuds şəhərində keçirilən konfransda yeni beynəlxalq valyuta sistemi yaradıldı. Bu sistem qızıla və iki devizə- funt sterlinq və ABŞ dollarına əsaslanırdı. Axırıncılara əsas rol ayrıldığından bu sistem qızıl valyuta standartı adını almışdı. Bu sistemin məğzi onun müəyyən edilmiş valyuta kursu sisteminə əsaslanmasıdır.
Bu ideyanın arxitektorlarının (o cümlədən Keynsin) fikirincə, valyuta kursunun sabit olması və çox az (əhəmiyyətsiz dərəcədə) qalxıb –enməsi bütün dünya, birinci növbədə isə aparıcı kapitalist ölkələrinin pul sisteminin dayanıqlı olmasını təmin etməlidir. Bretton –Vuds konfransının iştirakçıları burada eyni zamanda Beynəlxalq Valyuta Fondunu (BVF) yaratdılar. Sistemin mühüm cəhəti ondan ibarət oldu ki, milli valyutaların kursu dollarla müəyyən edildi. (1 troy unsiya- 31.1 qram 35 dollar dəyərində). Belə mexanizm ölkə daxilində maliyyə sabitliyini təmin edirdi. Müharibədən sonra Bretton –Vuds valyuta sisteminin prinsiplərinin formalaşdığı dövrdə, Böyük Britaniya funt sterlinqinin qızıla dəyişdiriləcəyi qədər qızıl ehtiyatına malik olmadığından funt sterlinqin deviz valyutası funksiyasından imtina etdi.
Beləliklə, Bretton-Vuds valyuta sistemi dolları imtiyazlı vəziyyətdə qoydu və bu da ABŞ-yə iqtisadi və siyasi üstünlük verdi. Demək olar ki, xarici ticarət hesablaşmaları inhisarçı qaydada dollarla ifadə olunurdu. ABŞ tədiyyə balansının kəsirini özünün milli valyutası ilə bağlaya bilərdi. Digər xarici ölkə isə tədiyyə balansını kəsirlə bağladığı halda özünün qızıl ehtiyatlarını xərcləməli ,daxili tələbatı azaltmalı, ixracı artırmalı idi.15 avqust 1971-ci ildə ABŞ hökuməti birtərəfli qayda da BVF ilə sazişi pozaraq dolların qızıla dəyişdirilməsi qaydasından imtina etdi. 60-cı illərin ortalarında qəti müəyyənləşdirilmiş valyuta kursu ölkələrin maraqlarına cavab vermədi və dünya ticarətinin inkişafını ləngidirdi.
Bununla da, göründüyü kimi, Bretton-Vuds valyuta sistemi dünya təsərrüfatının tələblərinə uyğun gəlmirdi. 20-ci əsrin 60-cı illərinin axırı 70-ci illərin əvvəllərində dünya iqtisadi sistemində yeni böhran baş verdi.1971-ci ildə BVF valyuta kurslarının paritetdən kənarlaşma həddini +,-2%-ə qaldırdı. Bir il sonra qəti müəyyənləşdirilmiş kurs sistemi iflasa uğratdı.
Qızılın kursuna uyğun olaraq qiyməti sabit və möhkəm valyuta kimi qəti müəyyənləşdirilmiş dollara olan inam sarsıldı. Maliyyə böhranı başlanırdı. Bundesbank məcburiyyət qarşısında qalaraq dünya valyuta bazarını həddindən çox bürümüş artıq dollarları almağa başladı. Alınan dolların miqdarı 1 saat ərzində 1 milyard dollara çatdıqda, bank müəyyənləşdirilmiş kursla dolların alınmasını dayandırdı və həmin gün, yəni 5 may 1971- ci ildə alman markasının “azad üzən” kursunu elan etdi. Bunun ardınca Danimarka hökuməti valyutasının “azad üzən” kursunu elan etdi.
4.Müasir Dünya Valyuta Sistemi- Yamayka Konfransı
1970-ci illərin birinci yarısı ərzində dünyanın aparıcı ölkələrinin hökumətləri, eləcə də beynəlxalq maliyyə təşkilatlarının rəhbərləri 1944-cü ildə yaradılmış valyuta sisteminə alternativ valyuta sisteminin təşkil olunması barədə düşünməyə başladılar. Bu əsas onunla əlaqədar idi ki, Bretton-Vuds valyuta sistemi dünya iqtisadiyyatı və maliyyəsinin son dərəcədə beynəmiləşməsi və onların qloballaşması prosesinin geniş şəkildə başlaması ilə əlaqədar olaraq meydana çıxmış yeni şəraitdə “işləyə” bilmirdi. Bu məsələ öz həllini BVF çərçivəsində 1976-cı ildə Yamaykanın Kinqston şəhərində 20 ölkənin hökumət nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilən konfransda tapdı. Dünya valyuta sisteminin inkişafının müasir dövrü məhz Yamayka konfransı ilə başlandı. Konfransda dünya valyuta sisteminin islahat yolu ilə dəyişdirilməsi barədə razılıq əldə edildi. Konfrans iştirakçıları Yamayka sazişini qəbul etdilər və bu sazişi hüquqi cəhətdən BVF-nin nizamnaməsinə “əlavə” kimi sənədləşdirilməklə,1978- ci ilin yanvar ayından qüvvəyə mindirildi. Həmin vaxtdan Yamayka valyuta sistemi adını almış sistemin prinsipləri fəaliyyətə başladı.
Məhəmməd Sadiqi Tehrani
Məhəmməd Sadiqi-Tehrani - Müctəhid, İslam dünyasının böyük alimlərindən biri.
Ayətullah Sadiqi-Tehrani dövrümüzün məşhur Quran təfsirçilərindən biri, 30 cildlik "Təfsir əl-Fürqan" əsərinin müəllifidir. Din alimi olmaqla bərabər, hələ gənc ikən Tehran Universitetində ictimai elmlər üzrə elmlər doktoru dərəcəsini almış mütəfəkkir öz məhsuldar həyatını İslam elmlərinin və İslam toplumunun inkişafına sərf etmişdir.
Ayətulla Sadiqi-Tehraninin metodologiyası Qurana əsaslanır və o, zəmanəmizdə Quran İslamını təbliğ edən alimlərdən hesab edilir. İslam dünyasının qardaşlığına xüsusi önəm verən müctəhid Azərbaycan ərazilərinin erməni təcavüzkarları tərəfindən işğalına kəskin münasibət sərgiləyib, buna dair xüsusi fətva verib: "Müsəlman Azərbaycan Respublikası ərazilərini işğal etmiş Ermənistanla hər cür əlaqələrin qurulması haramdır. Harada olmasından asılı olmayaraq, bütün müsəlmanlara vacibdir ki, Azərbaycanın işğal altında olan ərazilərinin işğaldan azad edilməsi yönündə bacardığı yardımı göstərsin. Bu işdə hər cür səhlənkarlıq - haramdır" - Ayətullah Sadiqinin fətvasında belə qeyd olunurdu. Ayətullah Məhəmməd Sadiqi-Tehrani 85 yaşında dünyasını dəyişib.
Ayətullah Məhəmməd Sadiqi-Tehrani 85 yaşında dünyasını dəyişib.
Mərhumun cənazəsi Qum şəhərində torpağa tapşırılıb.
Paramos
Paramos-(isp.paromo-əhalisiz yer,çöl) And dağlarında,Ekvador və Kolumbiya ərazisində,Kosta-Rika dağlarında,habelə Afrikada Kilimancaro dağında 3000-4500 metr hündürlükdə yerləşən uca dağ çəmənlik zonasına verilmiş addır.Paramosda bütün aylarda orta temperatur +4,+8°-dir,hava seyrəkdir,hər gün günortadan sonra yağış yağır və bərk küləklər olur,insolyasiya isə güclüdür.Bu şəraitə uyğun bitki örtüyü vardır.Paramosdan otlaq kimi istifadə edilir.
Buve adası
Tarixi
Ada öz adını onu ilk dəfə kəşf edən Jan-Batist Şarl Buve de Lozenin şərəfinə adlandırılmışdır. Ada ilk dəfə 1 yanvar 1739 ildə kəşf edilir. O, adanı görünməmiş Cənub torpağına aid olub, bir burun olmasını zənn edirdi. XVIII–XIX əsrlərdə ada əsasən ingilislər tərəfindən araşdırılır. 1772-ci ildə Ceyms Kuk xəritədə göstərilən adanı aşkarlamaq məqsədi ilə əraziyə doğru üzsədə səhv yerə üzdüyündən torpağı aşkarlaya bilməmişdir. 1808-ci ildə adanı balina ovçusu Ceyms Lindsey aşkarlayır və koordinstlarını dəquqləşdirir. O, yeni ada kəşf etdiyini zən edir və onu Lindsey adası adlandırır. 1822-ci ildə adaya ilk dəfə Benjamin Morrell enir və suiti ovlamışdır. Bu müəyyən mübahisələr doğurmuşdur.10 dekabr 1825 ildə Kapitan Nirris adaya enir və onu Britaniya ərazisi elan edir. Adanı baş nazir olan lord Liverpulun şərəfinə adlandıtılır.
İlk uzun müddətli ekspedisiya 1927-cili sonları adaya Norveç gəmisi yan alır və 1 dekabr tarixinfə adanı (Lars Kristensen) Norveç ərazisi elan edilir. 23 yanvar 1928-ci ildə kral VII Haakon adanı Norveç ərazisi olmasını sərəncamla təstiqləyir. 1929-cu ildə Britaniya adaya olan idiadan əl çəkir. 1930-cu ada Norveçin asılı əraziyə çevrilir. Norveçin "Buve sektoru" adlandırdığı əraziyə həmçinin I Pyotr adası daxil edildiyindən SSRİ kralın 1828-cil qəbul etdiyi fərmana qarşı çıxır. Bu addımlar SSRİ ilə ABŞ arasında siyasi toqquşmalara gətirib çıxarır. SSRİ-nın 24 yanvar 1939 il Norveçə ünvanladığı notanın məğzi I Pyotr adasının ilk dəfə ruslar tərəfindən kəşf edilməsi ilə əlaqədar idi.
1959-cu ildə imzalanmış Antarktika haqqında konvensiyaya görə ada Norveç ərazisi olaraq qalır. 1964 ildə ada yaxınlığında qayıq datmışdır. Xilasediçilər adada ləvazimatlar aşkarlansada ekipajdan əsər-əlamət olmamışdır.
22 sentyabr 1979 ildə adada atom bombası sınağının keçirilməsi aşkarlanmışdır. Heç bir ölkə bu sınağı üzərinə almamışdır. 1981-ci ildə növbəti sınaq isə İsrail və CAR ilə birlikdə həyata keçirilmişdir.
Əlavə məlumat
Buve adası Antarktidadan 1600 km, Keyptaundan isə 2500 km aralıda yerləşir. Adada meteroloji stansiya fəaliyyət göstərir.
Adada heç kəs qış ayları yaşamamışdır. Üstəlik sahillərində hündürlüyü 490 metrə çatan sıldırımlar vardır. Adaya eniş əsasən helikopterlərlə həyata keçirilir.
İdentifikator
Buve adası ali səviyyədə internet domenə sahibdir .bv, hansı ki hələ istifadə edilmir. Şifrə kodu ISO 3166 — 074.
Olimpos
Olimpus — Türkiyə Respublikası Antalya əyaləti Kumluca rayonu Çıralı kəndi ərazisində mövcud olmuş antik Likiya şəhəri. Ellinizm dövründə əsası qoyulduğu güman edilir. İndiki Beydağları Sahili Milli Parkı ərazisində yerləşmişdir. Bu park bəzən Olimpos Beydağları Milli Parkı da adlandırılır.
Adlandırılması
Olimpos sözü yunan dilində "Ulu dağ" mənasını verir. Dünyadan iyirmidən çox dağ və yüksəklik, qəsəbə və şəhər bu adı daşıyır. Bu yüksəkliklərdən ən məşhuru Yunanıstanın şimal-şərqində yerləşən, Qədim Yunan Allahlarının evi sayılan Zessalian yüksəkliyidir. Olimpos şəhəri adını, qədimdə Olimpos dağı olaraq tanınan Taxtalı dağından götürmüşdür. Taxtalı dağının 10 k şimalında yerləşən, Yanardaş kimi bilinən alov vardır.
Tarixi
Olimpos şəhərinin Ellinizm dövründə salındığı ehtimal edilir. Onun barədə ilk məlumatlar E.ə. II əsrdə Likiya Birliyinə aid sikkələrdə yer alır. E.ə. 100-cü ildə Likiya Birliyinin ən əhəmiyyətli şəhərlərindən biri olmuş və 3 səs hüququna malik şəhərlərdən biri idi. E.ə. I əsrdə Olimpos şəhəri Faselis şəhəri ilə birlikdə daim dəniz quldurlarının hücumlarına məruz qalmış. Bir müddət dəniz qulduru Zenekitesin hakimiyyəti altında olmuşdur. E.ə. 78-ci ildə Roma sərkərdəsi Servilius İsarius Olimpus şəhərini dəniz quldurlarından azad edir və Roma hakimiyyəti altına salır. Roma hakimiyyəti altına girən şəhər ager publicus (Satışa çıxarılmış və ya Kiralıq Roma mülkü) elan edilir. 43-cü ildə digər Likiya şəhərləri ilə birgə Roma İmperiyasına daxil olur. Olimpos şəhərinin qoruyucusu, Yunan allahı Hefaistos üçün festivallar təşkil olunurdu. Mənbələrdə Roma imperatoru Adrianında 130-cu ildə şəhərə səfər etdiyi qeyd edilir. Olimpos şəhəri Roma hakimiyyətinə altında olduğu dövrdə xristianlıq yayılmağa başlamış və yepiskopa ev sahibiliy etmişdir. III əsrdə dəniz quldurlarının təkrar Olimposa hücum etməsi ilə şəhər əhəmiyyətini itirməyə başlamışdır. XI-XII əsrlərdə Genuyalılar, Venesiyalılar və Rodoslular tərəfindən təkrar bərpa edilən şəhər Səlib yürüşləri sırasında ticarət limanı kimi istifadə edilirdi. XV əsrdə Osmanlı donanmasının Aralıq dənizinin şərq sahillərini ələ keçirməsi ilə şəhər boşaldılmışdır.
Qalıqları
Olimposun daxilindən keçən çay şəhəri iki hissəyə bölür. Sahildən görünən və məzarların yuxarı hissəsində yerləşən yüksəklik Olimpos akropoludur. Üzərindəki tikinti qalıqları isə qala şəklində olan divarlara aiddir. Bu təpədən baxdığımızda çayın gözəl mənzərəsini görə bilərik. Şəhəri çayın üstündə yerləşən körpü birləşdirir. Çayın qarşı tərəfindəki sahildən görünən yer isə Olimpos Hamamıdır. Olimposun bu tərəfinə çaydakı iri daşlara basaraq keçə bilərik. Burada Olimpos teatrıda var. Teatrdakı qalıqları Roma dövrü teatrı olduğunu göstərir. Teatrla dəniz arasında Bizans bazilikası, çay arasında isə Olimpos hamamı yerləşir. Mərkəzdəki geniş məkanda isə Agora və Gimnaziya yerləşdiyi hiss olunur.
Euphorbia haeleeleana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qidalanma nizamsızlığı
Qidalanma pozuntusu — insanın fiziki və ya zehni sağlamlığına mənfi təsir göstərən anormal yemək vərdişləri ilə təyin olunan zehni bir xəstəlikdir. Bunlara qısa müddət ərzində çox miqdarda yemək yemə; çəki artması qorxusu səbəbiylə çox az yemə və beləliklə bədən çəkisinin aşağı düşdüyü nevrotik anoreksiya; bulimia nervoza — çox yemək yemə və sonra yediklərini qaytarmağa çalışmaq; pika — qeyri-ərzaq məhsulları yemə; qidaya marağının olmaması halında ehtiyatlı / məhdudlaşdırıcı qida qəbulu pozğunluğu (ARFID — avoidant/restrcitive food intake disorder); və digər bir qrup qidalanma / yemək pozuqluqları nümunələri çəkmək olar. Qidalanma nizamsızlığı olan insanlar arasında anksiyete pozuqluğu, depressiya və narkotik vasitələrdən asılılıq yayğındır. Obezlik qidalanma nizamsızlığı deyildir. Qidalanma nizamsızlığının səbəbləri tam bəlli olmur. Həm bioloji, həm də ətraf mühit amilləri yemə pozuqluğunda iştirak edə bilər. İncəliyin/arıq olmağın bir çox cəmiyyətdə idealizasiyasının bəzi yemək pozğunluqlarına töhfə verdiyinə inanılır. Qidalanma nizamsızlığı rəqslə məşğul olan insanların təxminən 12 faizinə təsir göstərir. Cinsi istismara məruz qalan insanlarda da çox meydana çıxır. Pika və ruminasiya pozuqluğu kimi bəzi problemlər əqli qüsurlu insanlarda daha tez-tez baş verir. Müəyyən bir zamanda yalnız bir qidalanma nizamsızlığı diaqnoz edilə bilər. Müalicə bir çox qidalanma nizamsızlığı müsbət təsir göstərə bilər. Tipik olaraq, bu psixoloji dəstək, düzgün bir pəhriz, normal bir miqdarda məşq və s kimi fəaliyyətləri əhatə edir. Daha ciddi hallarda xəstəxanaya yerləşdirmə tələb oluna bilər. Bəzi əlaqəli simptomlara kömək etmək üçün dərmanlar istifadə edilə bilər. Anoreksiya olan insanların təxminən 70% -i və bulimia olan insanların 50% -i beş il ərzində sağalır. Həm anoreksiya, həm də bulimiya ölüm risklidir.
Təsnifat
Bulimiya nevroza doyma hiss etmədən, bir dəfəyə normadan artıq qida qəbul etmək və qidadan qeyri-təbii şəkildə azad olunmağa çalışmaq ilə xarakterizə olunan bir xəstəlikdir, habelə bədən çəkisi və ya formasının insanın özünə dəyər verməsini tənzimləməsidir. Qəsdən özünü qusdurmaq, həddindən artıq məşq və diuretik vasitələr, klizlər və laksatiflərin istifadəsi xarakterikdir. Nevrotik anoreksiya, qidalanmanı həddindən artıq məhdudlaşdırılması və kökəlmək qorxusu ilə müşayiət olunur, həddindən artıq kilo itkisi ilə xarakterizə olunur. Həddindən artıq çəki itirmə, menstruasiya başlayan qadın və qızların çox zaman aybaşı dövrlərini dayandırmasına səbəb olur. Bulimiya nevroza hədsiz çox yemə və ardından qidadan qurtulmağa çalışma (qəsdən özünü qusdurmaq, qusana qədər yemək, klizlərdən istifadə, gərəyindən çox məşq etmək) ilə xarakterizə olunur. Oruc tutmaq da qidalanmanın ardınca təmizlənmə üsulu kimi istifadə edilə bilər.
Əzələ dismorfiyası, şəxsin öz bədənini çox kiçik, çox cılız, kifayət qədər əzələli və ya kifayət qədər arıq olmaması üçün narahatlığı ilə xarakterizə olunur. Əzələ dismorfiyası əsasən kişilərə təsir göstərir.
Diabulimiya diabet xəstələrinin çəkilərini normada saxlamaq üçün qəbul etməli olduğu insulini qəsdən azaltmaları və ya qəbul etməmələridir.
Drunkoreksiya alkoqol kalorisi üçün qida qəbulunu məhdudlaşdıran, içkinin kalorisini yandırmaq üçün həddən artıq məşq etmək və əvvəllər qəbul edilmiş qidanı təmizləmək üçün həddindən artıq alkoqol içməklə xarakterizə olunan xəstəlikdir.
Həmçinin bax
anoreksiya
Antarktidada turizm
thumb|250px|right|Cənub qütbünə səfərdən geri qayıdan xizəkçilər dəstəsi, dekabr 2009-cu il. Antaraktidada tirizm 1960-cı illərdən sonra başlamış və dəniz səyahəti formasında olmuşdur. 60-cı illərin sonunda buraya şəxsi yaxta ilə səyahətdə əlavə olunmuş. Hava uçuşları isə 1970-ci illərdən Avstraliyadan və Yeni Zellandiyadan ekskursiya formasında həyata keşirilmişdir. Ümumən Antaraktidaya turizm mövsümü yayda, noyabrda başalayıb martda bitir. 1999/2000-ci il mövsümündə Antaraktidaya 14762 turist səfər etmişdir. Bunların əksəriyyəti dəniz səfəri (kuriz) formasında olmuşdur. 2009/2010 illərdə isə 40 min turist qeydə alınıb.
Antarktidaya səfər
Antarktidaya səfərlər Antarktika haqqında konvensiyasının qərarına əsasən turizm şirkətlərinin buna icazəsi olan halda mümkündür Dəniz səfərləri zamanı materikin sahilinə Zodiac Marine & Pool şirkətinin qayıqları ilə və vertolyotlar ilə enişlər həyata keçirilir. Təsadüfü hallarda bəzi turların proqramına alpinizm, xizəklə sürüşmə və Cənub qütbünə səfərlər əlavə edilir..
Dəniz səyahətləri
thumb|National Geographic Explorer səyahət gəmisi İlk dəfə 1920-ci ildə, Folklend adalarına məxsus poçt gəmisi Cənubi Şetland adalarına və Cənubi Orkney adaları səfər zamanı bir-neçə turist pul ödəmək müqabilində göyərtəyə götürmüş. Bu səfər Antarktidaya ilk komersiya turu hesab oluna bilər. .
Müasir dövrdə Antarktidaya kommersiya turlarını isveç-amerkan təşkilatıçısı və səyyahı Lars -Erik Lindblad 1969-cu ildə xüsusi quraşdırılmış MV laynerində həyata keçirmişdir. Materikə təşkil olunan bu dəniz kruizləri çox vaxt Argentinanın Uşaya portundan başlayır. Syahətin qiyməti həyata keçirilən marşurutdan asılı olaraq 3000–30000 dollar arasında dəyişir.
Yaxta ilə səyahət
Materikə şəxsi yaxtalarda olan ilk səfərlər 1960-cı illərdən başlamış. Antarktida ətrafında yaxta ilə ilk səyahəti polineziyalı alim Devid Henri həyata keçirmişdir. Müasir dövrdə Antarktik yarımadasından il ərzində 30 yaxta səyahəti təşkil olunur. Ən diqqət çəkən səyahətlər dörd günlük Odlu Torpaq adasından, Uşayadan və Folklend adalarından olur.
Hava uçuşları
thumb|right|Cənub qütbünə turist reysləri təşkil edən Beynəlxalq Antarktik logistik mərkəzə məxsus olan təyyarə-[[Basler BT-67. 2009-cu il, dekabr.]] Antarktidaya ilk aviareys 1958-ci ildə, Çilidən həayata keçirilib Bundan sonra 1977–1979-cu illərdə Avstraliya və Yeni Zellandiyadan birbaşa uçlar olub. 1994-cü ildə yenidən Avstraliyada bu səfərlər bərpa edilmiş. Bu reyslər həm daxili, həm də, beynəlxalq uçuşlar kimi qeydə alınmış və Air New Zealand hava şirkəti beynəlxalq TE kodlaşmasına sahib idi. Yaponiyada paket şəklində turlar satılır ki, ona da, bələdçi kimi ser Edmund Hillari rəhbərlik edir. Uçuşların davamiyyəti 12–14 saat arasında dəyişir. Bunun da 4 saatını materik üzərində uçuş təşkil edir.
Kanada ərkəvanı
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Şimali Amerikada, Nyu-Yorkdan cənuba tərəf Şimali Floridaya, qərbdən Ayova, Texas və Şimali Meksikaya qədər olan ərazilərdə bitir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 12-18 m-ə çatan, bozumtul-qara gövdəyə malik ağacdır. Cavan zoğları qırmızı-qonurdur. Yarpaqların uzunluğu 16 sm-ə qədər olub, enli, oval və ya ürəkşəkilli, ucu biz, səthi hamardır. Yarpaqların rəngi yazda açıq yaşıl, payızda isə açıq sarı olur. Çiçəkləri kəpənək formasında, qalın budaq və ya gövdədə dəstələrlə yerləşir, uzunluğu 10-12 mm-ə çatır, açıq çəhrayı və ya solğun çəhrayı rəngdədir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir. Meyvələri sentyabrda yetişir. Paxla meyvəsi hamar, uzunluğu 6-10 sm və eni 2 sm-dir.
Ekologiyası
Rütubətliyə orta dərəcədə tələbkardır. Quraqlığa və soyuğa davamlı, işıqsevən, yüngül yarımkölgəyə dözən bitkidir. Torpağa çox tələbkar deyil. Drenajlı, əhəngli, zəngin torpaqlarda və bataqlıqların kənarında bitir. Həyat müddəti 75 ildir. Kütləvi və uzun müddət çiçəkləməsi üçün vaxtaşırı suvarılmalıdır.
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda bəzi rayonlarda park və bağlarda rast gəlinir. Mədəni şəraitdə 1641-ci ildən Azərbaycanda becərilir.
İstifadəsi
Tək və qrup əkinlərində çox effektlidir. Dekorativ formaları vardır: ağ çiçəkli (f. alba); çoxləçəkli (f. plena).
Yersinia
Yersinia — Enterobakteriyalar fəsiləsinə aid bakteriya cinsi.
Siyasi elmin tarixi
Siyasi elm — termini ayrı bir elm sahəsi olaraq olduqca gec yaranan sahə olsa da, siyasi gücün və siyasətin tarixə təsirinin təhlili əsrlər boyu mövcud olmuşdur. Bununla birlikdə, "siyasi elm" termini həmişə siyasi fəlsəfədən fərqləndirilmirdi. Siyasi elm dünyanın hər yerində özünə məxsus müəyyən üzrə qaydalarla mövcud olsa da, eyni zamanda bəzi digər spesifik cəhətlərdə çatışmazlıqlar da mövcuddur.
Antik dövrlər
Qərb siyasətinin tarixi Sokrat siyasəti filosoflarından biri olan Aristotelə qədər ("Siyasi Elmlərin Atası") (e.ə. 384-322) gedib çıxır. Aristotel siyasət elminə istifadəyə yararlı tərif verən ilk insanlardan biri idi. O, siyasət elminin güclü bir elm sahəsi olduğuna inanırdı və hərb elmi kimi sahələrin üstündə xüsusi hakim mövqesi olduğunu düşünürdü. Platon və Aristotel kimi siyasi filosoflar siyasət anlayışını onlara qədər olan yunan filosoflarına zidd, siyasi elmin elmi aspektinə daha çox əhəmiyyət verən bir şəkildə təhlil etməyə başladılar. Platondan əvvəl siyasətə əsas izahat şairlərdən, tarixçilərdən və günün məşhur dramaturqlarından gəlirdi. Roma İmperiyasının ən çiçəklənən dövründə tarixdə baş verənləri sənədləşdirən insanlar, öz rəylərini, baş verənləri öz nöqteyi-nəzərindən qeyd edir, eyni zamanda günün siyasətini həyata keçirən və tarixə təsir edəcək məqamları da sənədləşdirirdilər. Əsas tarixçilər Polibius, Livi və Plutarx idi. Bu adamlar yalnız Roma İmperiyasının yüksəlişini sənədləşdirməyə deyil, digər xalqların yüksəlişinə və süqutuna da diqqət yetirirdilər. Siyasi taktikaları öyrənməyə uyğun gördükləri adamlar arasında Julius Sezar və Sisero kimi liderlər var idi. Sezar hakimiyyətini qorumaq üçün xalqına möhkəm yapışan bir diktator olsa da, xalqın xeyrinə davam edəcək islahatlar da aparırdı. O dövrdə siyasətşünaslıq, idarəetmə orqanlarının təsirini və hökmdarların qanunları, bütövlükdə konkret ölkələrin tarixlərini necə tətbiq etməyi seçdiklərini anlamaq prosesi idi. Eramızdan əvvəl 753-cü ildə Roma şəhərinin yaranmasından Qərbi Roma İmperiyasının süqutuna və ya orta əsrlərin başlanmasına qədər təxminən min il keçdi. Bu aralıqda Yunan (Hellenik) mədəniyyətinə aid manifest tərcüməsində Romaya da aid yazı mövcuddur. Nəticə etibarilə həm Yunan tanrıları, həm də Yunan fəlsəfəsi Romalılardan götürülüb. Stoizm kimi tanınan Yunan fəlsəfəsi Roma qanunu kimi yerinə yetirilirdi. Stoik, bütövlükdə dövlətin sabit qalması üçün dövlətdə müvafiq ierarxik rol və vəzifələri qorumaq öhdəsinə götürən qanun idi. Ən yaxşı tanınan Roma Stoikləri arasında filosof Seneca və imperator Maks Aurelius da var idi. Varlı bir Roma patrisçisi olan Seneca, bəzi müasir şərhçilər / tarixçilər tərəfindən, öz hökmlərinə uyğun yaşaya bilmədiyi üçün tez-tez tənqid olunurdu. Digər tərəfdən, Marcus Aureliusun düşüncə tərzi, bir imperatorun fəlsəfi istəkləri ilə müxtəlif hərbi kampaniyaları ilə Roma İmperiyasını xarici düşmənlərindən qorumaq üçün hiss etdiyi vəzifə arasında bölünmüş bir fəlsəfi düşüncə olaraq ən yaxşı şəkildə düşünülə bilər. Polybiusa görə, Roma təsisatları imperiyanın dayağı idisə, Qoldman Qanunu özəyidir.
Orta əsrlər
Qərbi Roma İmperiyasının süqutu ilə siyasi araşdırmalar üçün daha fərqli bir situasiya meydana gəldi. Təkallahlığın və xüsusən də Qərb ənənələrinin, xristianlığın yüksəlməsi siyasət və siyasi fəaliyyət üçün yeni bir yol açdı. "Avqustin" - Hipponun "Tanrının Şəhəri" kimi əsərlər, dini və nəyin siyasi olduğunu müəyyənləşdirərək, mövcud fəlsəfələri və siyasi ənənələri xristianlıqla əlaqələndirir. Orta əsrlərdə kilsələrdə və məhkəmələrdə siyasətin tədqiqi geniş yayılmışdı. Bu dövrdə kilsə ilə dövlət arasındakı münasibətləri əhatə edən siyasi sualların əksəriyyəti aydınlaşdırılırdı və mübahisə mövzusu olurdu.
İntibah və ya Renessans dövrü
İtaliya İntibah dövründə Niccòò Makiavelli müasir siyasət elminin əsasını siyasi institutların və siyasət adamlarının birbaşa empirik müşahidəsinə yönəltdi. Şahzadə olan Makiavelli, yazdığı traktatında, bir hökmdar dövlətini əldə etməyə və qorumağa kömək edərsə, hətta pis qüvvələrin də nəzərə alına biləcəyini iddia edərək, realist bir fikir söyləyir. Makiavelli siyasətdə idealist modellərin istifadəsinə qarşı çıxır və buna görə də siyasət elminin "siyasət modeli"nin atası kimi təsvir edilmişdir. Machiavelli, daha az tanınan əsərində, Livinin Müzakirələrində fərqli bir ton alır. Bu əsərində o, respublikaçılığın fəzilətlərini və yaxşı bir vətəndaş olmağın nə demək olduğunu izah edir. Bununla birlikdə, şahzadənin bəzi oxşar mövzularını hətta müzakirələrdə də tapmaq mümkündür. Sonralar Maarifçilik dövründəki elmi paradiqmanın genişlənməsi siyasətin normativ müəyyənləşdirmələrdən kənarda araşdırılmasına təkan verdi.
Maarifçilik
Siyasi təhlil, ictimai elmlər, ictimai və siyasi tənqid üçün nümunələrdən fransız filosofları Volter, Russo, Diderotun əsərlərindən adlar çəkmək olar. Onların Fransa inqilabına aparan təsiri bütün dünyada müasir demokratiyanın inkişafında böyük olmuşdur. Makiavelli kimi, sosial müqavilə nəzəriyyəsi ilə də tanınan Tomas Hobbes, monarxiya kimi güclü bir mərkəzi gücün fərdin fitri eqoistliyini idarə etmək üçün zəruri olduğuna inanırdı, lakin heç biri padşahların ilahi hüququna inanmırdılar. Digər tərəfdən "Hökumətin 2 traktatı" əsərini ərsəyə gətirən və padşahların/hökmdarların ilahi güclərinə inanmayan Con Lok, Aquinas'ın tərəfinə keçdi və Aristotelin insanın dövlətdə harmoniyayla sosial heyvan kimi xoşbəxt olmağa çalışdığı fikrini qəbul edərək həm Makiavelli, həm də Hobbesə qarşı çıxdı. Lokkun fikrincə, Hobbesin təklif etdiyi mütləq bir hökmdar lazımsızdır anlayışı doğru deyil. Maarifçilik dövründə ağıl arxasınca gələn yeni Qərb fəlsəfi əsasları kilsə və dövlətin ayrılmasına ehtiyac olduğunu vurğulayan düşüncələrə yol açdı. Sosial elmlərdən yaranan, materialşünaslıqda üstünlük təşkil edən prinsiplərə bənzər prinsiplər bütövlükdə cəmiyyətə tətbiq oluna bilər. Siyasət, sosial mühitdə olduğu kimi bir laboratoriyada öyrənilə bilər. 1787-ci ildə Alexander Hamilton yazırdı: "... Digər elmlər kimi siyasət elmi də çox inkişaf etmişdir." (Federalist Sənədlər 9 və 51 nömrələri). Həm marquis d'Argenson, həm də abbé de Saint-Pierre siyasəti bir elm olaraq izah etdi; d'Argenson bir filosof və de Saint-Pierre maarifçiliyin müttəfiq islahatçısı idi. Maarifçilik hərəkatına qatılan Amerika siyasətindəki digər əhəmiyyətli simalar Benjamin Franklin və Tomas Cefferson idi.
XIX əsr
Darvinizm, təkamül və təbii seleksiya nümunələri XIX əsrin sonlarında böyük təsir göstərmişdir. Cəmiyyətin hər zaman irəliyə doğru inkişaf etməsi inancı Birinci Dünya Müharibəsi tərəfindən sarsıldı. "Tarix keçmiş siyasətdir və siyasət indiki tarixdir" Amerika siyasətşünaslarının ilk nəslinin, 1882-1900-cü illərin şüarı idi. Şüarı Oksford professoru Edvard Augustus Freeman hazırlamış və Amerika və politoloqların ilk genişmiqyaslı təliminin başladığı Johns Hopkins Universitetindəki seminar otağının divarında möhkəmləndirilmişdir. Sahənin qurucu professorları arasında Westel Woodbury Willoughby, Johns Hopkins-də Herbert Baxter Adams, Columbia’da John Burgess və William Dunning, Princetonda Woodrow Wilson və Harvardda Albert Bushnell Hart yer aldı. Onların məzun seminarları, adətən, Alman Universiteti seminarlarında təcrübələrini əks etdirən qalın tarixi bir quruluşa sahib idi. Ancaq sonrakı alimlərin nəsilləri tədricən tarixi və qəsdən dəbi dayandırdı. İkinci nəsil özlərini dəqiq elmlər üzərində modelləşdirmək istədi. ABŞ-dakı Proqressiv Dövrdə (1890s-1920s), siyasi elm yalnız nüfuzlu bir universitet tədris planı deyil, həm də idarəetmə problemlərinə ekspertizanın tətbiqi yolu kimi qarşılaşdırılmış tətbiqi bir elm sahəsinə çevrildi. Ən məşhur politoloqlar arasında Woodrow Wilson, Çarlz A. Beard və Çarlz E. Merriam var. Bir çox şəhər və əyalət son nəticələri tətbiq etmək üçün araşdırma büroları qurdu.
1920-ci illər
1903-cü ildə qurulan Amerika Siyasi Elmlər Dərnəyi, politoloqların ən böyük peşəkar birliyidir.
Sistemlər
Gunnell, 1950-ci illərdən bəri sistem anlayışının Amerikan politoloqları tərəfindən istifadə edilən ən əhəmiyyətli nəzəri konsepsiya olduğunu iddia edir. Bu fikir sosiologiya və digər sosial elmlərdə ortaya çıxdı, lakin Devid İston bunun siyasətdə davranış araşdırmalarına necə tətbiq oluna biləcəyini göstərdi.
Kanada
1950-ci illərə qədər Kanada universitetlərinə siyasi elmin prioritet olmadığı İngilis təhsilli alimlər rəhbərlik edirdi. Kanadalılar siyasi iqtisadiyyatın öyrənilməsini dəstəklədilər. 1950-ci ildən sonra gənc alimlər getdikcə Amerika doktorları və Kanada şöbələrini davranış və kəmiyyət qiymətləndirməsini təbliğ etdilər.
Avropa
Siyasi elm Avropa universitetlərində Amerika universitetlərinə nisbətən daha kiçik miqyasda fəaliyyət göstərir. Ənənəvi olaraq siyasi araşdırmalar hüquq professorları və ya fəlsəfə professorları tərəfindən aparılırdı. Amerikanların davranış tərzinə təsir göstərməsi Avropa Siyasi Tədqiqatlar Konsorsiumunu (ECPR) birləşdirən qüvvə halına gətirdi. Avropa Siyasi Elm (EPS) (2001-ci ildən bəri), Avropa Siyasi Tədqiqatlar Jurnalı (EJPR) və Avropa Siyasi Elmləri İcmalı (EPSR) daxil olmaqla bir sıra elmi jurnallara sponsorluq edir.
Hindistan
Eramızdan əvvəl III əsrdə yazılmış Çanakyanın Artaşastrası Hindistanda ən erkən siyasi elm işlərindən biri kimi qeyd olunur. Artaşastra, digər mövzulara əlavə olaraq beynəlxalq münasibətlər, müharibə strategiyaları və maliyyə siyasətlərini müzakirə edən bir siyasi düşüncənin traktatıdır.
Orta şərq
Orta Şərqin Aristotelistləri (Avicenna və Maimonides kimi) Aristotelin əsərlərinə şərh yazmaqla Aristotel empirikliyi və təhlil ənənələrini canlı saxlamışlar. Sonradan Ərəbistan Aristotelin siyasətşünaslıq ideologiyasından, Platonun "Cümhuriyyət" adlı əsərinə yönəldi. Bu yerdəyişmə ilə Respublika Əl-Farabi və Averroesin əsərlərindən göründüyü kimi Yəhudi-İslam siyasi fəlsəfəsinin əsasına çevrildi.
Həmçinin bax
Siyasi elm
Euphorbia heterochroma
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hümmət Partiyası
Hümmət Partiyası və ya Hümmət Sosial Demokrat Müsəlman Təşkilatı — Azərbaycanda və bütün İslam dünyasında ilk milli sosial demokrat təşkilatı.
Yaradılması
thumb|323x323px|Hümmət Partiyasının yaradıcıları. Soldan sağa: [[Məşədi Əzizbəyov, Əjdər Məlikov, Əsədulla Axundov və Məhəmməd Əmin Rəsulzadə]]
1904-cü ilin axırlarında Bakı Komitəsi nəzdində Müsəlman Sosial Demokrat "Hümmət" təşkilatı yaradılmışdı. Təşkilat bir qrup azərbaycanlı demokrat ziyalının təşəbbüsü ilə yaradılmışdı. Onların arasında Nəriman Nərimanov, Sultanməcid Əfəndiyev, Əhməd bəy Ağaoğlu, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Məşədi Əzizbəyov, Mirəsədulla Mirqasımov, Məhəmməd Əli Rəsulzadə (Rəsuloğlu), İsa bəy Aşurbəyov, Qara bəy Qarabəyov, Məmmədbağır Axundov, Məmməd Həsən Hacınski, Mir Həsən Mövsümov, Əjdər Məlikov və başqaları var idi. Hümmət Partiyasının sədri əvvəl Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, sonra isə Nəriman Nərimanov seçilmişdir. Rəsulzadənin rəhbərliyi ilə 1904–1905-ci illərdə ilk kommunist qəzeti olan qeyri-leqal "Hümmət" qəzeti çapdan çıxmışdır. "Hümmət" formal olaraq Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının Bakı Komitəsinin şöbəsi kimi yaransa da, əslində, müstəqil fəaliyyət göstərirdi.
Bəzi mənbələrə əsasən, hələ 1903-cü ildə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və onun həmfikirləri tərəfindən tələbə gənclərdən ibarət olan və sonradan Hümmətin əsasını təşkil edən "Azərbaycanın Gənc İnqilabçıları Dərnəyi" yaranmışdı.
Hümmətin 1917-ci ilə qədərki fəaliyyətini iki aspektdə — bir tərəfdən bir çox siyasi məsələlərdə (tətil və nümayişlərdə iştirak etmək, beynəlmiləlçiliyin təbliği, dövlət dumasına seçkilər və s.) Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyası (bolşeviklər) Bakı Komitəsi ilə birgə fəaliyyətə, digər tərəfdən isə Hümmətin üzvləri yerli mətbuat səhifələrində müsəlmanların milli ləyaqət və hüquqlarının tapdalanması barədə məqalə və çıxışlara görə nəzərdən keçirmək olar.
1904–1917-ci illər
1905-ci ilin fevral və avqust aylarında erməni-daşnakların azərbaycanlılara qarşı törətdikləri soyqırımları zamanı Hümmət əhalinin sakitləşdirilməsində və qırğınların qarşısının alınmasında böyük rol oynadı. 1905-ci ilin fevralınadək çıxan "Hümmət" qəzeti 6-cı nömrəsindən sonra "zərərli istiqamətinə görə" bağlandı. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin sözlərinə görə, bu qəzet partiya orqanı olan ilk türk qəzeti idi. 1905-ci ildə İran inqilabının başlanması ilə əlaqədar Hümmətin fəaliyyəti xüsusilə genişləndi. Cənubi Azərbaycanın azad edilməsinə olan ümidlərini İran inqilabının qələbəsinə bağlayan hümmətçilərin, demək olar, hamısı bu inqilabda iştirak etdilər.
Hümmətin fəaliyyətində Azərbaycan dilində qəzetlərin nəşri əhəmiyyətli yer tuturdu. 1906–07 illərdə təşkilat "Dəvət-Qoç", "Təkamül" və "Yoldaş" qəzetlərini buraxırdı. Onların böyük hissəsi milli maariflənmənin ənənəvi problemlərinə, zəhmətkeşlərin ağır şəraitinə və ayrı-ayrı hallarda cahil ruhanilərin tənqidinə həsr olunmuşdu. 1907-ci ilin iyununda üzvlərinin əksəriyyətinin həbs edilməsi nəticəsində təşkilat xeyli zəiflədi. Hümmətin Bakı şöbəsinin həmin dövrdəki fəaliyyəti barədə son məlumatlar 1910-cu ilə aiddir, bundan sonra isə təşkilat 1917-ci ilə kimi, demək olar, fəaliyyət göstərməmişdir.
1917-ci il
1917-ci ilin martında, Rusiyada Fevral inqilabından bir neçə gün sonra, Hümmətin bir çox keçmiş üzvü təcili olaraq konfrans keçirib, təşkilatn RSDF(b)P-nin Bakı Komitəsi ilə birləşməsi məsələsini müzakirə etdilər. Lakin təşkilatın öz ənənələri olduğu və müsəlman kütlələrinin psixologiyası nəzərə alınaraq, səs çoxluğu ilə, partiyanın RSDF(b)P ilə birləşməsi və Hümmət adının saxlanılması qərara alındı. Təşkilatın müvəqqəti komitəsi yaradıldı. 1917-ci il iyunun 16-da, Nəriman Nərimanov başda olmaqla, Hümmətin daimi şəhər komitəsi seçildi. Komitəyə 14 üzv, o cümlədən Sultanməcid Əfəndiyev, Həmid Sultanov, Əsədulla Axundov, Məşədi Əzizbəyov, Ağababa Yusifzadə, Bünyad Sərdarov, Möhsün İsrafilbəyov, Tağı Şahbazi daxil idi. Bolşeviklərin proqramını təşkilatın əsas proqramı kimi qəbul etmək qərara alındı. İyulun 3-dən Nəriman Nərimanov un redaktorluğu ilə "Hümmət" adlı qəzet çap olunmağa başladı. Bakı nın Binəqədi, Suraxanı, Sabunçu rayonlarında, Gəncə, Lənkəran, Şamaxı və Naxçıvan da təşkilatın şöbələri yaradılmışdı.
Bölünmə
İyulun sonlarında isə Azərbaycan xalqının milli oyanışı və təşkilatlanmasından ehtiyat edən Bakı bolşeviklərinin təzyiqi nəticəsində Hümmət təşkilatında parçalanma baş verdi. Sol qanadı təşkil edən hümmətçilər bolşeviklərlə sıx əlaqədə işləyirdilər, sağ qanad isə menşevikyönlü hümmətçilərdən ibarət idi. Onlar sosial demokrat menşevik Tiflis Hümməti ilə və onun liderləri olan İbrahim Əbilov, Səməd ağa Ağamalıoğlu, Əhməd Pepinov və b. ilə əməkdaşlıq edirdilər.
Tiflis hümmətçiləri 1918-ci ilin ikinci yarısında Bakı ya köçdükdən sonra Azərbaycan Parlamenti nin Hümmət və Sosialistlər fraksiyasını təşkil etmişdilər. 1918-ci ilin aprel ayında Bakıda Hümmətin hər iki qanadının gərgin polemika şəraitində konfransı keçirildi. Əsas mübahisə mövzusu Hökumətə və Parlamentə münasibət idi. Mübahisələrə baxmayaraq, konfrans Hümmət təşkilatının 11 nəfərdən ibarət vahid Mərkəzi Komitəsini seçdi (onların 7-si — Mirzə Davud Hüseynov, Əliheydər Qarayev və b. Hümmətin sol qanadını təmsil edirdilər). Lakin 1919-cu ilin yayında bolşeviklərin Bakı komitəsinin Hümməti Rusiya Kommunist Partiyasına (RK(b)P) birləşdirmək niyyəti məlum olduqdan sonra menşevik hümmətçilər təşkilatdan çıxdılar. Bolşevik hümmətçilər Ruhulla Axundovun rəhbərlik etdiyi azərbaycanlı sol eserlərlə birləşməyə də meyl göstərirdilər. Lakin bu cəhdlər uğursuzluqla nəticələndi. Bolşevik hümmətçilər RK(b)P-nin Qafqaz Diyar Komitəsinin və RK(b)P Bakı Komitəsinin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Kommunist Partiyasının yaradılması məsələsini dəstəklədilər. 1919-cu ilin yayından etibarən bu istiqamətdə fəal iş aparıldı.
Parlamentdə
Hümmət Partiyasını Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentində əvvəl 6 deputat, daha sonra isə 7 deputat təmsil edirdi. Partiya adından Əkbər ağa Şeyxülislamov Paris Sülh Konfransında iştirak edən nümayəndə heyətinə daxil edilmişdi. Üzvləri Parlamentin maliyyə-büdcə, təsərrüfat, aqrar, sorğu komissiyalarının tərkibinə daxil edilmişdilər.
Hümmətçi Qasım bəy Camalbəyov Müəssislər Məclisinin çağırılması üzrə Mərkəzi Komissiyanın üzvü idi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti açılarkən, Hümmət tərəfindən Əkbər ağa Şeyxülislamov çıxış edərək, Parlament üzvlərini partiyanın bəyannaməsi ilə tanış etmişdi. Bəyannamədə fəhlə hüququ, qadın azadlığı, torpaq məsələsi kəskin şəkildə qoyulurdu.
Fraksiya rəhbəri Səməd ağa Ağamalıoğlunun başçılıq etdiyi aqrar komissiyanın yaradılması da təsadüfi deyildi. Belə ki, kəndlilərin ağır vəziyyəti Parlamenti xüsusi komissiya yaratmağa məcbur etdi. Lakin aqrar komissiyanın işləri başa çatmadı, aqrar qanun layihələrinin heç biri qanun statusu almadı və bununla, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varlığı üçün zəruri olan ən mühüm məsələlərdən biri həll olunmamış qaldı. Hümmət Partiyasından olan deputatlar da sosialistlər fraksiyası tərkibində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin fəaliyyətinə münasibətdə kəskin müxalifətdə olmuş və Şimali Azərbaycanın yenidən Rusiyanın tərkibinə qatılmasında fəal rol oynamışlar.
Aprel işğalından sonra
AK(b)P 1920-ci il aprelin əvvəlindən etibarən RK(b)P Qafqaz Diyar Komitəsi ilə birgə Bakının 11-ci Qırmızı ordu tərəfindən işğalı və kommunist çevrilişi planını hazırlamağa başladılar. Aprelin 27-də Bakının işğalçı sovet qoşunları tərəfindən mühasirəyə alındığı şəraitdə, Həmid Sultanov AK(b)P MK, RK(b)P Qafqaz Diyar Komitəsinin Bakı bürosu və Mərkəzi Fəhlə Konfransı adından Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinə hakimiyyətin Nəriman Nərimanovun rəhbərliyi ilə sovet fəhlə-kəndli hökumətinə təhvil verilməsi haqqında ultimatum təqdim etdi. Parlament buraxılandan dərhal sonra, aprelin 28-də, Nəriman Nərimanovun sədrliyi ilə, Mirzə Davud Hüseynov, Dadaş Bünyadzadə, A.Əlimov, Əliheydər Qarayev, Həmid Sultanov və Qəzənfər Musabəyovun daxil olduğu Azərbaycan Müvəqqəti İnqilab Komitəsi (AMİK) yaradıldı.