cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bakı Dövlət Universitetinin Elmi Kitabxanası
Cümhuriyyət dövründə fəaliyyəti
Universitet kitabxanasında xüsusi türk şöbəsi yaradılmışdı. Həmin şöbəni müvafiq ədəbiyyatla komplektləşdirmək məqsədilə İstanbuldan 212 adda kitab gətirilmişdi. Artıq, 1920-ci ilin əvvəllərində, kitabxananın fondunda 6 mindən çox kitab, 130 adda qəzet və jurnal vardı. Fondda Azərbaycan, türk, fars, ərəb, ingilis, fransız, alman, rus və tatar dillərində ədəbiyyat var idi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Yusif Vəzir Çəmənzəminli, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Tağı Şahbazi, Mir Əsədulla Mirqasımov və başqa görkəmli şəxsiyyətlər kitabxananın ilk oxucuları arasında olmuşlar. 1919-cu ilin sonu - 1920-ci ilin əvvəllərində Bakı Dövlət Universitetinin elmi kitabxanası tədricən Cümhuriyyətin təhsil ocaqlarının kitabxanaları üçün metodik mərkəz rolunu oynamağa başladı. 1920-ci il yanvarın 16-da universitet kitabxanasında xalq maarifi nazirliyi kitabxanaları işçilərinin seminar-müşavirəsi keçirilmişdi.
Sovet dövründə fəaliyyəti
Bakı Dövlət Universiteti Elmi Kitabxanası fondlarının zənginləşdirilməsi sonrakı illərdə də davam etdirildi. 1920-22-ci illərdə Xalq Komissarları Sovetinin göstərişi ilə ayrı-ayrı idarə və müəssisələrdən, təşkilatlardan kitabxanaya kitab verildi. Universitetin elmi şurası 1922-ci ildə professorlardan F.N.İlyini və R.Rostovskini kitab almaq üçün Petroqrada ezam etdi. Onlar buradan, pulsuz olaraq, 200 puddan artıq qiymətli elmi ədəbiyyat, o cümlədən Rusiya Elmlər Akademiyasının bütün nəşrlərini alıb gətirmişdilər. Kitabxananın Şərq şöbəsi universitetin Şərq fakültəsinin dekanı prof. R.K.Juzenin təşəbbüsü ilə təşkil edilmişdi. Bu məqsədlə Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti 1922-ci ildə 7 min manat qızıl pul buraxmışdı. Bu vəsait hesabına 1924-cü ildə İstanbuldan 2000-dən artıq kitab alındı. Şərq şöbəsi 1924-cü ilin mayında fəaliyyətə başladı. 1928-1929-cu illərdə keçmiş Bakı fransız cəmiyyətinin 1000 nüsxədən ibarət kitabxanası universitet kitabxanasına daxil oldu. Bundan əlavə, "Maarif işçiləri evi" kitabxanasından 2000 dəstdən ibarət rus jurnalları komplekti kitabxanaya verildi. Həmin illərdə professorlardan Bəkir Çobanzadə, R.X.Mudrov, D.Cəfərov, Tumbel, Rusanova və başqalarının şəxsi kitabları da kitabxananın fonduna əlavə olunmuşdur.
Hazırkı fəaliyyəti
Bakı Dövlət Universitetinin kitabxanası 1919-cu ildə yaranarkən 250 kitabla fəaliyyətə başlamışdısa, hazırda onun fondunda 2,5 milyondan artıq çap vahidi vardır. Elmin müxtəlif sahələrinə aid olan bu kitablar Azərbaycan, Şərq, rus və Qərbi Avropa dillərindədir. 13-18 əsrlərə aid əlyazmaları, 16 əsrdən bəri müxtəlif xarakterli nəşrlər kitabxananın "qızıl fondu‖na daxil olan nadir və qiymətli əsərlərdir. Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 1971 il 131 saylı əmrinə əsasən, Bakı Dövlət Universitetinin Elmi Kitabxanası ölkənin ali və orta ixtisas məktəbləri kitabxanalarının işini yaxşılaşdırmaq və tənzimləmək məqsədilə elmi-metodiki mərkəzə çevrilmişdir və indiyədək həmin funksiyanı yerinə yetirir. Elmi kitabxana 22 dövlət və özəl ali məktəb kitabxanasına metodik köməklik göstərdi. Elmi kitabxana "Universitet alimlərinin əsərləri", "Universitetin görkəmli alimləri" seriyasından və s. mövzularda elmi-biblioqrafik göstəricilər hazırlayıb çap etmişdir. Bakı Dövlət Universitetinin elmi kitabxanası hazırda 18 xarici dövlət, 50 universitet və elmi cəmiyyətlə beynəlxalq kitab mübadiləsi aparır, 1998-ci ildən Bakıda fəaliyyət göstərən Açıq Cəmiyyət İnstitutu Yardım Fondu ilə müqavilələr əsasında əməkdaşlıq edir. Kitabxana bu cəmiyyətin layihələrində fəal iştirakına görə 11 qrant udmuşdur. Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi bərpa olunduqdan sonra elmi kitabxana yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Kitabxanada kompüter texnologiyası tətbiq olunur, elektron kataloqun yaranması prosesinə başlanmışdır. Kitabxananın internetdə öz saytı vardır. Mark-Eskuel proqramı əldə olunmuşdur ki, bu da kitabxananın kompleks şəkildə avtomatlaşdırılmasına imkan verir. Elmi kitabxananın 14 şöbəsi, elmi, tədris və bədii ədəbiyyatdan ibarət 5 abunə, 14 oxu zalı və 42 kafedra kitabxanası vardır. Universitetin elmi kitabxanası 16 minlik universitet kontingentinə, MDB ölkələrinin və digər xarici dövlətlərin elm və təhsil müəssisələrinin əməkdaşlarına xidmət edir.
COVID-19 vaksini
thumb|400x400px|Peyvəndləşmənin getdiyi ölkələrin xəritəsi {{legend|Green|Ümumi istifadə təsdiqlənmış, kütləvi peyvəndləşmə başlamışdır}} {{legend|SpringGreen|ÜST icazə vermiş, kütləvi peyvəndləşmə davam edir}} {{legend|DarkOrange|ÜST məhdud peyvəndləşməyə icazə verib}} {{legend|Blue|Ümumi istifadə üçün təsdiqlənmiş, kütləvi peyvəndləşmə planlaşdırılır}} {{legend|DodgerBlue|ÜST icazə vermiş, kütləvi peyvəndləşmə planlaşdırılır}} {{legend|Gold|Üst gözləmə mövqeyindədir}}
250px|thumb|right|[[Pfizer–BioNTech COVID-19 vaksini|BNT162, Pfizer – BioNTech COVID-19 peyvəndi ampulası]] COVID-19 vaksini — COVID-19 xəstəliyinə qarşı insanlarda imuniteti təmin etməyi hədəfləyən biyoteknoloji peyvənd. 231 peyvənd namizədi hələ tədqiqat mərhələsindədir və bunlardan heç birinin təhlükəsizliyini və effektivliyini sübut edən klinik sınaqlar hələ tamamlanmamışdır. Avqust ayında ən azı 24 peyvənd namizədi elan edildi və ya klinik sınaqlara məruz qaldı. Bunlardan 6-sı III, 18-i I–II sınaq mərhələlərindədir.
2020-ci il fevral ayının sonunda Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST), COVID-19-a səbəb olan SARS-CoV-2 virusuna qarşı bir peyvəndin 18 aya hazır olacağına ümid etdiyini açıqladı. Peyvəndin yaradılması virusun davamlı mutasiyası ilə çətinləşir. Effektivliyi insan orqanizmində immunitet reaksiyası yaratmaq qabiliyyətindən asılıdır.
2020-ci ilin avqust ayında Rusiyada Gam-COVID-Vac adlı bir rus peyvəndi qeydiyyata alındı.
Tarixi
2020-ci ildən etibarən elm aləminə koronavirus ailəsinə aid bir neçə infeksiya artıq məlum idi. Heyvanlarda bu infeksiyalara quşların quş koronavirusu, və itlərdə it koronavirusu, pişiklrədə pişik koronavirusu daxildir. İnsanlara təsir edən infeksiyalar arasında Ağır Kəskin Tənəffüs Sindromu (SARS) və Yaxın Şərq Tənəffüs Sindromu (MERS) var.
SARS və MERS əleyhinə təsirli və təhlükəsiz peyvəndləraşılar yoxdur, yalnız tədqiqatlar mövcuddur. MERS-ə qarşı (törədici MERS-CoV) insanlarda klinik sınaqların birinci mərhələsindən keçən bir GLS-5300 DNT əsaslı peyvənd var. Denovirus vektorları ilə insanlar üzərində iki klinik tədqiqat keçən Oksford Universitetinin ChAdOx1-MERS və Gamaleya Araşdırma və İnkişaf Mərkəzinin BVRS-GamVac-ı və MVA MVA-MERS-S vektorunda bir peyvənd mövcuddur.
COVID-19-a qarşı peyvəndin hazırlanması
2019-cu ilin dekabr ayının ortalarında Çinin mərkəzi Hubey əyalətinin Uhan şəhərində yerli sakinlərdə naməlum mənşəli pnevmoniya xəstəliyinin ilk aşkar olunması ilə başladı. 2019-cu il dekabrın 31-də Çin hakimiyyəti naməlum pnevmoniyanın başlaması barədə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına məlumat verdi. Çin alimləri yeni koronavirus — COVID-19 ayırd edərək onun genomunun genetik ardıcıllığını təyin etdilər. Virus, şiddətli kəskin tənəffüs sindromuna səbəb olan SARS-CoV virusuna (atipik pnevmoniya kimi də tanınır) ən azı 70% genetik ardıcıllıqla bənzəyir.
2020-ci ilin mart ayına olan məlumatlara görə təxminən 300 tədqiqat aparılırdı. 23 aprel 2020-ci il tarixdə ÜST-nin perspektivli tədqiqatlar siyahısına 83 dərman daxil edilmişdir ki, bunlardan da 77-si klinik öncəsi tədqiqatlar mərhələsində, 6-sı insanlar üzərində klinik sınaqlardan keçirdi.
Qlobal səviyyədə sürətləndirilmiş tədqiqatlar
2020-ci ildən başlayaraq peyvənd tədqiqatı, inkişafı və istehsalına milli və ya beynəlxalq investisiyalar üçün vəsait ayıran milli hökumətlər arasında 275 milyon Kanada dolları verəcəyini açıqlayan Kanada hökuməti də var. Kanadalı şirkətlərdə və universitetlərdə 96 tədqiqat peyvəndi tədqiqatı layihəsi üçün milyonlarla dollarlıq maliyyə, başqa bir koronavirus epidemiyası baş verəcəyi təqdirdə istifadə edilə biləcək bir neçə yeni peyvənddən ibarət "peyvənd bankı" qurmağı planlaşdırır. Kanadadakı klinik sınaqları dəstəkləmək və peyvəndlər üçün istehsal və təchizat zəncirlərini yaxşılaşdırmaq üçün 1,1 milyard əlavə investisiya əlavə edildi. Çin höküməti mərkəzi bankı vasitəsi ilə peyvənd tədqiqatı aparanlara aşağı faizli kreditlər verir və istehsal sahələrinin yaradılması üçün ərazi yerləri ilə təmin edir. 2020-ci il iyunundan etibarən, erkən mərhələdə insan testində on bir COVID — 19 peyvənd namizədindən altısı Çin təşkilatları tərəfindən hazırlanmışdır. Çinin üç peyvənd hazırlayan şirkəti və tədqiqat institutu, tədqiqatların maliyyələşdirilməsi, klinik tədqiqatlar aparılması və ən perspektivli peyvənd namizədlərinin hazırlanması üçün hökumət tərəfindən dəstəklənir, eyni zamanda təhlükəsizliyə nisbətən sürətli təsir vasitələrinə üstünlük verirlər. Mayın 18-də Çin, ÜST-nin COVID-19-a qarşı proqramlar üçün ümumi səylərini dəstəkləmək üçün 2 milyard dollar dəstək vəd etmişdi.
2020-ci ilin iyun ayında Fransa, Niderland, Almaniya və İtaliya COVID-19 virusuna qarşı peyvəndin hazırlanması üçün İnklüziv Alyans (Alliance İnclusive pour le Vaccin) yaradıblar. Bu 4 ölkə "AstraZeneca" laboratoriyası ilə saziş imzalayıb. Britaniya qrupu tərəfindən sınaqdan keçirilmiş peyvənd uğurlu olduğu təqdirdə, Avropa Birliyinə üzv ölkələrinin xüsusi imtiyazları olacaq. Bu sazişə əsasən, peyvənd hazır olan kimi 400 milyon doza Avropa ölkələrinə çatdırılacaq. Ehtimal olunur ki, koronavirusa qarşı peyvənd ilin sonuna qədər əldə olunacaq. İnklüziv Alyans ölkələri tərəfindən imzalanmış saziş Avropa Birliyinin bütün ölkələrinə, eləcə də bu təşəbbüsə qoşulmaq istəyən digər tərəfdaş ölkələrə xidmət etmək üçün nəzərdə tutulub. Peyvəndlər bütün iştirakçı ölkələrə əhali sayına uyğun paylanacaq. Lakin "AstraZeneca" peyvəndinin istifadəsindən sonra bəzi peyvənd etdirənlərdə tramboz baş verdiyindən istifadəsindən imtina hallarına rast gəlinmişdir. Bu səbəbdən "AstraZeneca"nın adı dəyişdirilərək, "Vakszevria" adlandırılmışdır.
COVID-19 qarşı peyvənd növləri
250px|thumb|right|[[ABŞ Hökümətinin Hesabatlılığı İdarəsi, ənənəvi peyvəndin hazırlanması qrafiki ilə mümkün sürətləndirilmiş zaman ilə müqayisə edən diaqram]]
COVID-19 qarşı peyvənd namizədləri
250px|thumb|right|CoronaVac qutusu 250px|thumb|right|COVID-19 peyvəndi vurulan mülki ABŞ pilotu.
Szyansi
Szyansi – Çinin cənub hissəsində vilayətdir. Jiangxi vilayətinin şimalında Xubei və Anhoy vilayətləri, şərqində Zhejianq və Fucyen vilayətləri, qərbində isə Xunan vilayəti yerləşmişdir. İdarə mərkəzi Nançanq şəhəridir.
Əhali
Əsrlərcə Şimal Çindən gələn Xan xalqı Szyansi vilayətinin əhalisinin əsasını təşkil edir. Ən çox danışılan dillərdən olan Mandarin dilinin aşağı Yanszı dialekti ilə danışırlar. Vilayətin əhalisinin az hissəsini təşkil edən Meolar və Yaolardan başqa az sayda Müsəlmanlar yaşayır.
Din
2007 və 2009-cu illərdə aparılan statistikaya görə Szyansi vilayətinin əhalisinin çoxu Çinin qədim dinlərinə, 24.05% öz ulu babalarına sitayiş edir. 2.31% dini isə Xristianlıqdır.
Coğrafiya
Szyansi vilayətinin cənubunda Poyan gölü şimalında isə Yanszı çayına tərəf axan Qan çayı yerləşmişdir. Vilayətin sərhədlərində ucalan sıra dağlar və təpələr vardır. Şimal-şərqdə Huaiyu dağları, şərqdə Vuyi dağları, cənubda Jinlian dağları və Dayu dağları, qərbdə Zhuquanq, Vanyanq, Yunxiao, Vuglonq ve Jinlinq dağları, şimal-şərqdə də Mufou və Lu dağları yerləşmişdir. Xususilə Xunan vilayəti ilə əlaqə qurmaq üçün sıra  dağlarda koridorlar vardır.
İqlim
Szyansi vilayəti subtropik iqlimdə yerləşdiyinə görə yay ayları isti və quraq, qış ayları isə soyuq və rütubətli keçir. Qış ayları ilə əlaqəli torpaqlar məhsulu 10-11 aya verir. Vilayətdə qış aylarında yağıntının miqdarı digər aylara nisbətən çox olur.
Statistik analiz
Statistik analz - riyazi statistikanın bölməsi olub, texnoloji proseslər haqqında əldə olunan statistik verilənlərin emalı üçün istifadə olunur. Eksperimentlərin nəticələrinin dəyərləndirilməsi riyazi statistikanın köməyi ilə qoyulmuş hipotezin yoxlanmasına əsaslanır. Məsələn, müxtəlif sınaq şəraitində iki, bir-birindən asılı olmayan müxtəlif tədqiqatçılar tərəfindən eyni parametrin ölçülməsindən alınan nəticələrin üst-üstə düşməsini yoxlamağı buna aid etmək olar. Hər iki ölçmə sırası üçün hesablanan orta qiymət və disperisya məlum olduqdan sonra onlar haqqında nə fikir yürütmək olar? Bu sualın cavabını ölçmə xətasını nəzərə almaqla ehtimalla vermək olar. Yoxlanılan hipotez eksperimentlərin təsviri üçün istifadə olunan fiziki modelin tətbiqinin düzgünlüyü ilə bağlanıla bilər. Model, ölçülən parametrlər arasında funskional asılılığı nəzəri deyə bildiyi üçün eksperimental asılılıqların statsitik analizi bu modelin düzgünlüyü aşkar etməyə imkan verir. Burada nəticə çıxarmaq üçün qoyulmuş hipotezin ödənilməsi və ya ödənilməməsi şərtlərindən asılı olaraq, özündə müxtəlif statistik meyyarları cəmləşdirən ehtimal yanaşmaya əsaslanır. İstənilən halda aparılmış eksperimentlərin sayəsində konkret ehtimallar hesablanır. Ona görə də, ehtimal meyyarlarına söykənən statsitika konkret cavab vermir.
Normal paylanmış x parametrinin x1, x2,.....,xn qiymətlərindən ibarət nəticəyə baxaq. xort=x0 hipotezi yoxlanılır. Burada xo ölçülən parametrin verilmiş qiymətidir, ya hesabi yolla, ya cədvəllərdən seçilir. xor eksperiment nəticələrinin ədədi ortasıdır. Bu iki qiymətin bir-bri ilə yoxlanması zamanı alınan fərqin təsadüfi olaraq ölçmə zamanı yaranan xətaların səbəbkar olması ehtimal artır. Ona görə də, bunun üçün işlənmiş xüsusi üsullardan istifadə olunur. Bunlardan biri Student paylanması və ya Student meyyarıdır. Nəzəri və eksperimentlərdən alınmış orta qiymətlərin dispersiyaya (siqma) nisbəti Studen meyyarı (t) ilə səciyyələndirilir:
Student meyyarı bu iki qiymətin bir-birindən meyillənməsinin həddini dəyərləndirməyə imkan verir. Bunun üçün →inam intervalından istifadə olunur. İnam intervalı ediləbiləcək xətanın ehtimalına (α) əsaslanır. α-nın qiyməti böyüdükcə inam intervalının da qiyməti böyüyüyr. Əgər hesablanmış t qiyməti inam intervalına düşürsə, onda xor və x0 qiymətlərinin  ehtimalı ilə üst-üstə düşməsi hipotezi təsdiq olunur, əks halda hipotez qəbul edilmir. Student meyyarı təsadüfi təsirlərlə müşaiyət olunan proseslərin tədqiqi və onların statistk analizində geniş tətbiq olunur. Onun qiyməti xəta ehtimalı α-dan və dispersiyanın hesablanması üçün istifadə olunmuş sınaqların sayından asılı olaraq cədvəl şəklində verilir.
Numidiya
Numidiya — Şimali Afrikada, indiki Əlcəzairin şərqində qədim tarixi vilayət və tarixi dövlət.
Tarixi
E.ə. I minilliyin sonunda köçəri tayfaların tədricən əkinçilik və oturaq maldarlığa keçməsi ilə Numidiyada polis təşkilatlı şəhərlər formalaşmışdır. Bunlara Sirta (indiki Konstantina), Tutqa, Teveste, Sikka və s. aiddir. E.ə. III əsrdə Numidiya Karfagen dövlətinə tabe edilmişdir. Numidiyada Karfagenin hökmdarlarına qarşı dəfələrlə üsyanlar baş vermişdir. Şərqi Numidiya padşahı Masinissa İkinci Pun müharibəsində (e.ə. 218–201) romalılara yardım göstərmiş və onların köməyi ilə bütün Numidiyanın öz hakimiyyəti altında birləşdirmişdir. Masinissanın (e.ə. 201–149) hakimiyyəti dövründə Numidiya xüsusilə güclənmişdir. Vilayətdə şəhərlər inkişaf etmiş, ərazisi və Aralıq dənizi dövlətləri ilə ticarət əlaqələri genişlənmişdir. E.ə. 111–105-ci illərdə Numidiya Romanın tabeliyinə keçmişdir və e.ə. 46-cı ildə isə Romanın Yeni Afrika vilayətinə çevrilmişdir. Numidiyanın 429–430-cu illərdə vandallar, 533-cü ildə Bizans, VII əsrdə isə ərəblər işğal etmişdir.
Əhalisi
Numidiya əhalisi əsasən bərbərlərdən ibarət idi.
Zöhrab Hümbətov
Zöhrab Məmməd oğlu Hümbətov (1984; Böyük Qışlaq, Tovuz rayonu, Azərbaycan — 14 dekabr 2022; Çıraq, Kəlbəcər rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin baş giziri, şəhid.
Həyatı
Zöhrab Hümbətov 1984-cü ildə Tovuz rayonunun Böyük Qışlaq kəndində anadan olmuşdur. 1990-2001-ci illərdə orta təhsil almışdır. Ailəli idi. 3 övladı yadigar qaldı.
Hərbi xidməti
Zöhrab Hümbətov 2002-ci ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Tovuz rayon şöbəsi tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, "N" saylı hərbi hissələrdən birində müddətli həqiqi hərbi xidmət etmişdir. Hərbi xidmətini başa vurduqdan dərhal sonra müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət üçün kurslara yazılmışdır. Kursları başa vurduqdan sonra müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət qulluqçusu olaraq xidmətini davam etmişdir. "Gizirlik kursu"nu bitirərək "gizir" rütbəsini almışdır. 20 illik hərbi xidmətində Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyi tərəfindən bir çox medallarla, fəxri fərman və təşəkkürnamələrlə təltif edilmiş və "baş gizir" rütbəsinə yüksəlmişdir.
14 dekabr 2022-ci ildə təmir-tikinti işləri ilə məşğul olan şirkətin 4 nəfər əməkdaşı Kəlbəcər rayonunun Çıraq kəndi ərazisində piyada əleyhinə minaya düşmüşdür. Sonradan təxliyə ilə bağlı hadisə yerinə yollanan 4 nəfər hərbçi də minaya düşmüş, onlar müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri almışdır. Hadisə zamanı baş gizir Zöhrab Hümbətov minaya düşərək şəhid olmuşdur. Zöhrab Hümbətov şəhid olanda təqaüdə çıxmasına çox az qalmışdı və təqaüdə çıxmaq üçün gərək olan bütün sənədlər hazırlanmışdı. Şəhid olduğundan 1 gün sonra onun nəşi yaşadığı Tovuz rayonunun Aşağı Quşçu kəndində dəfn edilmişdir. Dəfn mərasimində Zöhrab Hümbətovun yaxınları, hərbçi yoldaşları ilə yanaşı, rəsmi şəxslər, hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları və rayon sakinləri iştirak etmişlər.
İstinadlar
<references group="" responsive="0">
Azərbaycan Məmbətov
Azərbaycan Mədi oğlu Məmbətov (qazaxca: Әзірбайжан Мәдиұлы Мәмбетов, 2 sentyabr 1932—ci il, Savinka kəndi, Palasov kantonu, Volqa Alman Muxtar Sovet Respublikası, Aşağı Volqa diyarı, Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası - 17 noyabr 2009-cu il Astana, Qazaxıstan) — SSRİ, Qazaxıstan kino və teatr rejissoru, pedaqoq, SSRİ xalq artisti (1976), SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı (1974), Qazaxıstan Xalq Qəhrəmanı (2000).
Həyatı
Azərbaycan Mədi oğlu Məmbətov 2 sentyabr 1932—ci ildə Savinka kəndi, Palasov qəsəbəsi (hazırda şəhər), Volqa Alman Muxtar Sovet Respublikası, Aşağı Volqa diyarı, Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasında (bəzi mənbələrə görə sentyabrın 2-də hazırkı Rusiya Federasiyası, Volqoqrad vilayəti ) Palasov şəhərində) anadan olmuşdur. Milliyyətcə qazaxdır.
Müharibə zamanı ailə Alma-Ataya köçmüşdür. 1952-ci ildə N.Qoqol adına Alma-Ata Teatr və Rəssamlıq Məktəbinin aktyorluq hissəsini bitirmişdir. Təhsil aldığı müddətdə eyni zamanda Alma-Ata xoreoqrafiya məktəbinin rəqs şöbəsində rəqs etmişdir. Həmçinin təhsil aldığı dövrdə Qazaxıstan SSR Mahnı və Rəqs Ansamblının solisti olmuşdur.
1957-ci ildə Moskvada Rusiya Teatr Sənəti İnstitutunda rejissorluq şöbəsini bitirmişdir (N.M.Qorçakov və A.A.Qonçarovun tələbəsi olmuşdur).
Hələ tələbə ikən, filmlərdə rol almışdır. A.P.Staynın "Şəxsi İş", K.Qoldoninin "İki Ustanın Xidmətçisi" tamaşalarını Atırau və Jambul vilayət dram teatrlarının səhnələrində səhnələşdirmişdir.
Əmək fəaliyyəti
Məzun olduqdan sonra - Alma-Atada M.Auezov adına Qazaxıstan Akademik Dram Teatrında rejissor, 1965-ci ildən - baş rejissor (1970-ci ildən və direktor).
1999-cu ildən Astanada K.Kuanuşbayev adına Qazaxıstan Dövlət Musiqili Dram Teatrının bədii rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır.
Digər teatr və şəhərlərdə (Praqa, Moskva, Daşkənd, həmçinin Alma-Atıdakı koreya, uyğur teatrlarında və digər teatrlarda) tamaşalar səhnələşdirmişdir.
1973-cü ildə Şirazda (İran) keçirilən Asiya, Afrika və Latın Amerikası Ölkələrinin Beynəlxalq Teatr Festivalında onun Ç.Aytmatovun "Ana tarlası" pyesi göstərildi və 1984-cü ildə Nansidə (Fransa) Beynəlxalq Millətlər Teatrı Festivalında Q.Musrepovun "Kozı Körpeş - Bayan Sulu" tamaşası ilə iştirak etmişdir.
Qazaxıstan SSR Kinematoqrafçılar İttifaqının üzvü. 1981-ci ildən - Qazaxıstan Teatr Cəmiyyətinin sədridir (Qazaxıstan Teatr Xadimləri İttifaqı). .
1961-ci ildən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası üzvü, 9-cu çağırış Qazaxıstan SSR Ali Sovetinin deputatı olmuşdur. 1989-cu ildə SSRİ Xalq deputatı seçilmişdir. Üç dəfə Qazaxıstan Respublikası Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti vətəndaşlığı haqqında qanun
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti vətəndaşlığı haqqında qanun - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin vətəndaşlıq normalarını müəyyən edən qanunvericilik aktı.
Qəbul edilməsi
1919 il avqustun 11 –də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti tərəfindən qəbul edilmişdir.
Bölmələri
Qanun 4 bölmədən ibarət idi: düşməsi. Qanunun birinci bölməsinin 1-ci maddəsinə əsasən, milliyyətindən və dini mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, özləri və ya valideynləri Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ərazisində doğulmuş keçmiş Rusiya imperiyası vətəndaşları Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin vətəndaşları hesab olunurdu
Mahiyyəti
Qanuna görə, Azərbaycan vətəndaşlarından doğulanlar, Azərbaycan vətəndaşlarına ərə getmiş xarici vətəndaşlar, 17 yaşı tamam olmamış və Azərbaycan vətəndaşı tərəfindən övladlığa götürülmüş xarici vətəndaşlar Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti vətəndaşı hüququ qazanırdılar. Xarici vətəndaşa ərə getmiş Azərbaycan vətəndaşı boşandıqda, 17 yaşına çatmamış Azərbaycan vətəndaşının xarici vətəndaşdan doğulmuş övladı, elmi və digər istedadı ilə Azərbaycana xüsusi xidmət göstərmiş və Azərbaycana köçmüş xarici vətəndaş, Azərbaycanda hərbi və mülki xidmətdə olan xarici vətəndaş da Azərbaycan vətəndaşlığı hüququ əldə edirdi. Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul edən hər bir şəxs Azərbaycan dövlətinə sədaqət barədə Əsasnamədə olan xüsusi mətn əsasında and içməli idi
Azərbaycan vətəndaşlığından çıxmış şəxs yenidən Azərbaycan vətəndaşlığına qayıtmaq barədə yalnız 5 ildən sonra ərizə ilə müraciət edə bilərdi. İcazəsiz olaraq xarici vətəndaşlığı qəbul etmiş şəxslər isə yalnız Cümhuriyyət Hökuməti daxili işlər nazirinin xüsusi icazəsi ilə yenidən Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul edə bilərdilər.
MDNA
MDNA - Madonnanın on ikinci studiya albomu.Çıxış tarixi 26 mart 2012 ildi. Albom ilk həftəsində 359.000 nüsxə sataraq, Billboard Hot 200-ə 1 nömrədən giriş etdi.
Dubrovnik
Dubrovnik — Dalmaçiya regionunda, Adriatik dənizinin sahilində yerləşən Xorvatiya şəhəri. Bu şəhər Dubrovnik–Neretva qraflığının mərkəzi və dəniz limanı, Aralıq dənizi sahilində məşhur turizm mərkəzlərindən biridir. Şəhərin ümumi əhalisi 2011-ci il siyahıyaalmasına əsasən, 42,615 nəfərdir. 1979-cu ildə Dubrovnik şəhəri YUNESKO-nun Ümumdünya irsi siyahısına əlavə edilib.
Dubrovnik şəhərinin inkişafı tarixən dəniz ticarəti əsasənda qurulub. Dəniz respublikası Raqusanın paytaxtı kimi bu şəhər xüsusilə XV və XVI əsrlər ərzində inkişafının ən yüksək səviyyəsinə çatıb. Dubrovnik öz zənginliyi və bacarıqlı diplomatiyası ilə tanınıb.
Dubrovnikdə müasir turizmin başlanğıcı 1897-ci ildə burada İmperial otelinin tikintisi ilə bağlıdır. -ya görə Dubrovnik dünyada orta əsr şəhər divarlarının qorunub saxlanıldığı 10 ən yaxşı şəhərlər sırasına daxildir. Dubrovnik Yuqoslaviyanın dağılmasından sonra 1991-ci ildə müharibədən qorunmaq üçün hərbisizləşdirilməsinə baxmayaraq, top atəşi nəticəsində ciddi dağıntılara məruz qalıb.
Adı
Dubrovnikin daha qədim adı tarixən Latın və Dalmatin dilində Raqusa və Raqusiumdur. Bu ad Alban dilində üzüm mənasını verən rrush sözü ilə bağlı ola bilər. Hazırkı ad Avstriya-Macarıstan imperiyasının süqutundan sonra 1918-ci ildə qəbul edilib, lakin bu ad orta əsrlərdən istifadə olunurdu. Şəhər həmçinin 1189-cu ilə aid Ban Kulin Nizamnaməsində Dubrovnik kimi adlandırılır.
Dubrovnikin adı bir "palıd meşəsi" mənasını verən dubrava sözündəndir. Dub bir çox Slavyan dillərində palıd mənasını verir.
İrsi
İllik olaraq təşkil olunan Dubrovnik Yay festivalı zamanı 45 gün müddətində canlı tamaşalar, konsertlər və oyunlar keçirilir. Qədim Dubrovnik şəhəri 1993 və 2002-ci illərdə buraxılmış Xorvatiyanın 50 kuna kağız əsginaslarının əks tərəfində təsvir olunub.
Trsteno kimi şəhərin bir çox qədim binaları dünyada ən qədim dendraridir. Həmçinin Avropanın üçüncü ən qədim apteki bu şəhərdə yerləşirdi. Bu aptek Dubrovnikdə Fransiskan monastırında yerləşirdi.
Dubrovnikin bir çox turizm marşrutları arasında bir neçə çimərlik də var. Şəhərin əsas ictimai çimərliyi Bane Şərq-qərb çimərlik klubuna daxildir. Şəhərdə həmçinin Lapad yarımadasında yerləşən daşlı çimərliyi var. Bu çimərlik Rio de Janeyrodakı çimərliyin şərəfinə adlandırılıb.
Dubrovnikin adı həmçinin məşhur film və tamaşalarda da çəkilir. 20 000 lye su altında filmində filmin qəhrəmanlarından birini canlandıran Maykl Keyn yuxusunda Dubrovnikdən olan pərini gördüyünü bildirib (Motiv yerli əfsanə və ədəbiyyatdan məlumdur).
Mühüm abidələri
Dubrovnikin İntibah dövrü binalarının az bir qismi 1667-ci il zəlzələsindən dağıntısız xilas ola bilib, lakin şəhərin memarlıq irsinin ideyasını vermək üçün bu kifayət edib. Ən gözəl intibah nümunəsi 16-cı əsrə aid olan və hal-hazırda Milli Arxiv binası kimi istifadə olunan Sponza sarayıdır. Knyaz sarayı bəzədilmiş pilləkənlər və gözəl naxışlı xalçaların sərgiləndiyi Qotik-İntibah tikilisidir. Sarayda indi muzey yerləşir. Onun fasadı 1993 və 2002-ci illərdə buraxılan Xorvatiyanın 50 kuna kağız əsginasının əks tərəfində təsvir olunub. Müqəddəs Xilaskar kilsəsi ən çox ziyarət olunan Fransiskan monastırının yaxınlığın da olan daha bir intibah dövrünün qalıqlarındandır. Fransiskan monastırının kitabxanasında 30,000 cild, 216 inkunabula və 1,500 qiymətli əlyazma sənədləri var.
Dubrovnikin ən sevimli kilsəsi Dubrovnikin müqəddəs himayədarının şərəfinə XVIII əsrdə tikilmiş Müqəddəs Blez kilsəsidir. Şəhərin Dominikan monastırı kənardan istehkamı xatırlatsa da, interyeri Qotik-roman kilsəsi və incəsənət muzeyini özündə ehtiva edir. Dominikan monastırın xüsusi sərvətinə 220-dən çox inkunabula, çoxsaylı illüstrasiyalı əlyazmalar, qiymətli əlyazmalar, sənədlər və geniş incəsənət kolleksiyası olan zəngin arxivli kitabxana daxildir.
Təhsil
Dubrovnikdə bir neçə təhsil müəssisəsi də fəaliyyət göstərir. Bunlara Dubrovnik Beynəlxalq Universiteti, Dubrovnik Universiteti, Dəniz Kolleci, Turizm kolleci, Zaqreb Universitetinin Aspirantura üçün Universitet Mərkəzi, Xorvatiya Roçester Texnologiya İnstitutu, Ruder Başkoviç adına Yeparxiya Klassik Gimnaziyası, Xorvativa Elm və İncəsənət Akademiyasının Tarix İnstitutu daxildir.
İqlim
Dubrovnikdə Keppenin iqlimlər təsnifatına görə rütubətli subtropik və Aralıq dənizi iqlimi mövcuddur, çünki yalnız iki yay ayında yağıntı 40 mm-dən az düşür. Şəhərin yayı quru və mülayim, qışı isə rütubətli keçir. Oktyabr və aprel ayları arasında Adriatik dənizinin sahili boyu güclənən Bora küləyi əsir. Havanın temperaturu ərazi və ya regiondan asılı olaraq, bir qədər dəyişə bilər. Adətən İyul və Avqust aylarında gündüz vatı havanın temperaturu 28 °C çatdığı halda, gecələr temperatur 23 °C-yə kimi düşür. Yaz və payız aylarında isə maksimum temperatur 20 °C və 28 °C arasında dəyişir.
Alsides Argedas
Argedas Alsides — Boliviya nasiri, tarixçi, siyasətçi.
İctimai fəaliyyəti
Hüquq təhsili almış, Liberal partiyanın liderlərindən biri olmuşdur. Avropa və Cənubi Amerikanın müxtəlif ölkələrində Kolumbiyanı diplomat kimi təmsil etmişdir. Parlamentə deputat və senator seçilmişdir.
Əsərləri
Əsərləri 1903-cü ildən çap olunur. Boliviya ədəbiyyatında realizmin ilk nümayəndələrindəndir. "Kreol həyatı" (1912) romanı ilə tanınmışdır. İrqi ayrı-şeçkiliyə həsr olunmuş "Zəif xalq" (1909) kitabını, "Tunc irq" (1919) romanını yazmışdır. 5 cildlik "Boliviyanın tarixi", "Kaudilyo-barbarlar" (1929) romanları tarixi mövzudadır. "Kölgələrin rəqsi" (1934) xatirələr kitabının müəllifidir.
Tahir Piriyev
Piriyev Tahir Əjdər oğlu (4 noyabr 1947, Bakı – 5 yanvar 2012, Bakı) — kino rəssamı, rejissor, ssenari müəllifi və fon rəssamı. İkinci rəssam, animator.
Həyatı
Tahir Piriyev — Cizgi filmləri rejissoru. Rəssam. Atası Piriyev Əjdər Nəzir oğlunun ailəsi 19-cu əsrin sonlarında Şamaxı zəlzələsidən sonra Lənkərana köçmüş çox saylı ailələrdən biri idi. Tahir Piriyevin sağlığında apardığı araşdırmaya əsasən ailələrinin kökü Şamaxıdan imiş. Anası Xədicə xanım evdar qadın idi, Lənkəranın tanınmış ailələrindən biri olan Zeynalovlar nəslindən idi. Lənkəranda onlara Hacı Mirzadə nəsli də deyirlər. Ana babası Qasım Zeynalov İngiltərədə təhsil almış sonradan Lənkərana qayıdaraq ailələrinə məxsus limanın idarə edicisi olmuşdur. Xədicə xanımın anası da Lənkəranın tanınmış Axundovlar nəslinin nümayəndəsi imiş. Qasım Zeynalova məxsus əmlaklar, gəmilər sovet dövründə müsadirə olunsa da hələ bir müddət liman rəisi vəzifəsində çalışmışdır. 37-ci il repressiya dalğası Qasım Zeynalovdan da yan keçmir. Qolçomaq, mülkədar damğası vurulan Qasım Zeynalov Sibirə sürgün edilir, sonrakı taleyi haqqında məlumat yoxdur. 10 uşaqla tənha qalan həyat yoldaşı böyük əziyyətlərə məruz qalmışdır. Lakin ailənin övladlarının zəhmətsevərliyi sayəsində öz mövqelərini bərpa edə bilmişlər.
Tahir Piriyevin valideynləri 1937-ci ildə Bakıda ailə qururlar. Əjdər kişi Böyük Vətən müharibəsi veteranı idi. Tahir Piriyev 6 övladın (Cəmilə, Dünya xanım, Hatif, Tahir, Gülbacı və Malik) dördüncüsü idi. Bakının Sovetski (qədim adı ilə 10-cu Təzəpir) küçəsi deyilən qədim məhləsində yaşayan sadə zəhmətkeş ailənin uşaqları olmasına baxmayaraq ailənin bütün övladları təhsilə, incəsənətə, idmana meylli tərbiyə almışdılar. Uşaqların hamısı lap kiçik yaşlarından zərgərlik əşyaları düzəldə bilirdilər, bunu onlara Lənkəranın tanınmış zərgərləri olan dayıları Əlimuxtar və Ələsgər Zeynalovlar öyrətmişdilər. Böyük qızlar həm oxuyur həm də gözəl rəsm çəkir, tətbiqi sənətlə məşğul olurdular. Cəmilə xanım BDU-dən məzun olduqdan sonra, təhsilini Moskvada davam etdirmiş, tibb elmləri namizədi elmi dərəcəsini qazanmış, Bakıya qayıtdıqdan sonra ömrünün sonunadək Azərbaycan Tibb Universitetində böyük elmi işçi, mikrobioloq alim kimi çalışmışdır. Dünya xanım Pedaqoji Universiteti bitirmiş, ömrünün sonunadək Tibb kollecində müəllim kimi fəaliyyət göstərmişdir. Ailənin böyük oğlu Hatıf dərslərini yaxşı oxuyur, boş vaxtlarında ağacdan müxtəlif əşyalar yonurdu, sonralar tanınmış maliyyəçi olmuş, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində müəllim, uzun illər Maliyyə Nazirliyində müxtəlif rəhbər vəzifələrdə çalışmışdı. Ailənin kiçik qızı Gülbacı da böyük bacısı kimi tibbə həvəs göstərmiş, tibb məktəbindən əlaçı olaraq məzun olmuş tibb bacısı kimi çalışmışdır. Kiçik qardaş olan Malik də böyük qardaşı kimi İqtisad Universitetini qırmızı diplomla bitirib ticarət sahəsində çalışmışdır.
Bütün məhəllə uşaqları kimi Tahir də boş vaxtlarında futbol oynayır, boksla məşğul olurdu, hətta boksda nailiyyətləri də vardı. Əslində o həyatını idmana həsr etmək istəyirdi. Lakin rinqdə növbəti qələbədən sonra geyinib soyunma otağında rəqibinin onu qəflətən küt alətlə başından vurması Tahirin taleyini dəyişdi. Bir ilə yaxın çarpayıda yatan Tahiri o zaman Moskvadan Bakıya konfransa gəlmiş həkim müalicə edərək ayağa qaldırır, lakin o həmin zərbənin acısını ömrünün sonunadək hiss edir. Bu hadisədən sonra Tahir uşaq vaxtlarından sevdiyi rəsmə olan marağı ilə Əzim Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbinə gətirib çıxarır. Əzim Əzimzadənin və Nəcəfqulunun yaradıcılığı ilə yaxından maraqlanır. Müxtəlif janrlarda rəsm çəkmək məharətinə baxmayaraq, multiplikasiyaya daha çox maraq göstərir. Uzun illər Cəfər Cabbarlı adına Azərbaycanfilm kinostudiyasında müxtəlif cizgi filmlərinin həm ssenari müəllifi, həm rejissoru, həm də baş rəssamı olur. Azərbaycan folklorunu, nağıllarını çox sevən rəssam yaradıcılığında hər zaman milli ruhu təcəssüm etməyə çalışır. Rus, ingilis, dillərini bilməklə yanaşı ərəb və fars dillərini mükəmməl öyrənir, qəzəliyyatı dərindən tədqiq edir, vaxt olduqca şairlərin məclislərində iştirak edir. 20 yanvar faciəsindən sonra abidə müsabiqəsində öz eskizi və düzəltdiyi maket ilə iştirak edir. Bir çox ölkələrdəki festivallarda onun çəkdiyi cizgi filmləri mükafatlara və fəxri yerlərə layiq görülür.
Şamaxı məscidi
Şamaxı məscidi — bu abidə Şamaxıda baş vermiş zəlzələdən sonra Sabirabada köçüb gəlmiş Şamaxı sakinləri tərəfindən 1903-cü ildə inşa edilmişdir.
NGC 7172
NGC 7172, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Cənub Balığı bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Əhməd Putiyev
Əhməd Şamil oğlu Putiyev (12 avqust 2001; Mazıx, Zaqatala rayonu — 23 oktyabr 2020; Füzuli rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Əhməd Putiyev 2001-ci il avqustun 12-də Zaqatala rayonunun Mazıx kəndində anadan olub. 2008-2017-ci illərdə Mazıx kənd tam orta məktəbində təhsil alıb. Subay idi.
Hərbi xidməti
Əhməd Putiyev 2019-cu ildə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılıb.
Vətən müharibəsinə qədər Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Abşeron rayonunda yerləşən “N” saylı hərbi hissəsində xidmət edirdi.
Nupelər
Nupelər (özlərini nupesizi adlandırırlar) — Nigeriyada, əsasən ölkənin Şimal-Şərq və Kvara ştatlarında yaşayan xalq.
Əhməd Putiyev
Hərbi xidməti
Əhməd Putiyev oktyabrın 23-də Füzuli döyüşləri zamanı şəhid olub. Zaqatala rayonunun Mazıx kəndində torpağa tapşırılıb.
Bəhai təqvimi
Bəhai təqvimi — Bəhailikdə istifadə edilən bir təqvimdir. Təqvim 21 mart 1844-də qəbul edilmişdir.
Nupelər
Tarixi
Nupelər orta əsrlərdə dövlət qurmuşdur. Bu dövlət isə XIX əsrin əvvəllərinədək mövcud olmuşdur.
Əhməd Putiyev
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əhməd Putiyev ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Azərbaycanın Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 25.12.2020-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Əhməd Putiyev ölümündən sonra "Füzulinin azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Nupelər
Dil
Nupe dili kva dillərinə daxildir.
Kordeak
Kordeak  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Matezin-Triyev kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38125. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 1810 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 405 ilə 700 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 460 km cənub-şərqdə, Lion dan 70 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 29 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Anri Lui Le Şatelye
Anri Lui Le Şatelye (Miribel-lez-Eşel, Paris, Fransa, 8 oktyabr 1850 – 17 sentyabr 1936, Miribel-lez-Eşel, Paris, Fransa) — Fransa fiziki və kimyaçısı, Paris Elmlər Akademiyasının üzvü (1907), Peterburq Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1913), SSRİ Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü (1926).
Həyatı
Anri Lui Le Şatelye 1850-ci il oktyabrın 8-də Miribel-lez-Eşeldə anadan olmuşdur. Atası Fransa dəmir yollarının tikintisində iştirak edən bir mədən mühəndisi olaraq erkən yaşlardan başlayaraq oğluna elmə sevgi aşılamağa çalışmışdı. Le Şatelye Parisdə Rollan Kollecində, Politexnik Məktəbində və Ali Mədən Məktəbində təhsil almışdı. Eyni zamanda o, A. E. Sent-Kler Devillin laboratoriyasında çalışmış və Kollec de Fransda mühazirələr dinləmişdi. Təbiət elmləri ilə yanaşı, Le Şatelye din məsələləri və qədim dillərlə həvəslə maraqlanırdı. Mədən məktəbini bitirdikdən sonra Le Şatelye Əlcəzairdə və Bezansonda mədən mühəndisi vəzifəsində çalışmışdı. 1877-ci ildən 1919-cu ilə qədər Le Şatelye Parisin Ali Mədən Məktəbinin professoru olmuş və orada ümumi və texniki kimyanı tədris etmişdi. O həm də Kollec de Fransda Ümumi Kimya kafedrasının (1898–1907) və Paris Universitetinin professoru (1907–1925)olmuşdu.
1907-ci ildə o, Paris Elmlər Akademiyasının üzvü seçilmişdi.
1913-cü il dekabrın 7-də o, Peterburq Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1926-cı il dekabrın 4-də SSRİ Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü seçilmişdi.
Elmi fəaliyyəti
Le Şatelyenin əsərlərinin çoxu tətbiq olunan problemlərə həsr olunmuşdur; o, metallurgiya və kimyəvi-texnoloji proseslərin fundamental tədqiqatlarını mütəmadi olaraq aparan ilk kimyaçılardan biri idi. 1880-ci ildən Le Şatelye sementin kalsinasiya və bərkidilməsi problemi ilə məşğul olmuşdu; o zaman mövcud olan işlər bu kompleks proseslərin gedişini izah etməyə imkan vermirdi. Apardığı araşdırmalar əsasında, o sementin bərkiməsi, başqa sözlə desək, "kristallaşma" nəzəriyyəsini inkişaf etdirmişdi (onun "Silisium və silikatlar" adlı monoqrafiyası J. F. Ponomaryov tərəfindən rus dilinə tərcümə edilmişdi). 1881-ci ildə o, M.Bertlo və F. Mallar ilə birlikdə alovlanma, yanma və partlama proseslərini öyrənməyə başlamışdı. Bu tədqiqatlar onu yüksək temperaturda qazların istilik tutumlarının müəyyən edilməsi üçün orijinal üsul yaratmağa gətirib çıxarmışdı. Domna sobalarında baş verən prosesləri öyrənərkən və yüksək temperaturu ölçmə zərurəti ilə üzləşərkən Le Şatelye 1886-cı ildə közərdilmiş cisimlərin rənginə görə temperaturu ölçən optik cihazı – pirometri işləyib hazırlamışdı. O, həmçinin metalların və ərintilərin tədqiqi üsullarını təkmilləşdirmiş və qeyri-şəffaf obyektlərin strukturunu öyrənməyə imkan verən bir metallographic mikroskop (1897) yaratmışdı.
1884-cü ildə Le Şatelye indi onun adını daşıyan dinamik tarazlıq prinsipini işləyib hazırlamışdı (ondan asılı olmayaraq bu prinsipi 1887-ci ildə K. F. Braun da ifadə etmişdi). Bu prinsipə görə, sabit kimyəvi tarazlıq vəziyyətində olan sistem xarici təsir altında olduqda (temperatur, təzyiq dəyişikliyi, reaktiv və s.) bu təsiri kompensasiya edərək tarazlıq vəziyyətinə qayıtmağa çalışır. Le Şatelye-Braun prinsipi müxtəlif texnoloji prosesləri modelləşdirmək üçün istifadə olunur. 1894-cü ildə o, maddənin həll olma qabiliyyəti, prosesin temperaturu və maddənin ərimə temperaturu arasında əlaqə yaradan tənlik təklif etmişdi. 1901-ci ildə F. Qaberdən asılı olmayaraq Le Şatelye ammonyakın sintezi şərtlərini tapmışdı.
Le Şatelyenin fəal iştirakı ilə fiziki kimya və kimyəvi texnologiya müstəqil, fəal inkişaf edən elm sahələrinə çevrilmişdir. Le Şatelye bir çox mükafatlara layiq görülmüşdü: 1886-cı ildə o Şərəf Legionu ordeni, 1916-cı ildə London Kral Cəmiyyətinin Devi medalı ilə təltif edilmişdi.
Dağaliyan-i Pain (Əhər)
Dağaliyan-i Pain - İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Əhər şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 114 nəfər yaşayır (23 ailə).
Benjamin Spok
Benjamin Makleyn Spok — ABŞ pediatr, 1946-cı ildə nəşr edilmiş və ABŞ tarixində bestsellerə çevrilən "Uşaq və ona qulluq" kitabının müəllifi.
Həyatı
Məktəbi bitirdikdən sonra Yel Universitetinə daxil olan Spok ilk əvvəl ingilis dili və ədəbiyyatını öyrənmiş, həmçinin idmanla məşğul olmuşdur. Hündür boy olması (189 sm) və fiziki göstəricilərinə görə onu tez bir zaman çərçivəsində universitetin avarçəkmə yığmasına götürürlər. O, 1924-cü ildə Parisdə keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında ABŞ komandasına qızıl medal qazandırmışdır. Beləliklə, Benjamin Spok olimpiya çempionu olmuşdur.
İdmanda əla göstəricilərinə baxmayaraq, Spok tibbi seçir. O, Yell və Kolumbiya Universitetində tibbi fakultədə təhsil aldıqdan sonra 1929-cu ildə həkim olur.
Vyetnamda müharibənin başlanmasından sonra uşaq həkimi olan Spok anti müharibə aksiyasına qoşulur.O bu hərəkəti haqda belə söyləmişdir: "Sonradan uşaqları diri-diri yandırmaq üçün onları böyütməyin mənası yoxdur."
1968-ci ildə antimüharibə çıxışlarının qızğın vaxtı Spok "hərbi qüvvələrdə xidmət yayınanlarla birgə cinayətkatlə əlaqədar" həbs olunur. Ona 2 il həbs cəzası verilsə də, apelyasiya məhkəməsi bu hökmü ləğv edir.
Antimüharibə aktivliyi sayəsində Spok "yeni solçuların" əhatəsində vacib fiqura çevrilir. 1972-ci ildə onun Xalq partiyasının namizədi kimi prezident seçkilərində namizədliyi irəli sürülür. Onun seçkiqabağı platforması özündə pulsuz tibbi xidməti, ailələr üçün gəlirlərin minimum zəmanətini, amerikan əsgərlərinin xarici dövlətlərin ərazindən çıxarılmasını, həmçinin abortun və marixuananın leqallaşdırılmasını birləşdirirdi. Sosial əmək partiyasının namizədi Linda Cenneslər birlikdə Spokun seçkiqabağı mitinqlərin keçirilməsinə icazə alması uğursuzluqla nəticələndi. Seçkilərin nəticələrinə əsasən Spoka 80 000 nəfər seçici səs vermişdir. 1976-cı il seçkilərində Spok yenidən Xalq Partiyasından namizədliyini irəli sürmüşdür. Lakin budəfəki
namizdəlik vitse-prezident vəzifəsinə yönəlmişdir.
Vyetnam müharibəsi bitdikdən sonra  ABŞ-də yeni qüvvə ilə antinüvə çıxışları keçirilməyə başlamışdır. Benjamin Spok bu dəfə də soyuq müharibəyə qarşı aktiv şəkildə etiraz edərək nümayişçilərə yenidən qoşulmuşdur.
Uzun müddət Men ştatında yaşayan Spok ömrünün sonlarında San-Diyeqoda yaşamağa yollanır. Elə orada da 1998-ci il 15 mart tarixində 94 yaşında dünyasını dəyişir. Ölümündən bir gün sonra o ABŞ-nin sabiq prezidenti Bill Klinton tərəfindən "bir neçə nəsil ailəni müdafiə etdiyinə və müdrik məsləhətlərinə" görə ABŞ-nin fəxri vətəndaşı elan edilmişdir. Bill Klinton nitqini bu sözlərlə bitirmişdir: "O bizim hamımıza uşaqlara necə qayğı göstərməyi öyrətdi.O uşaqların həyatının yaxşılaşması işinə həsr etmiş yorulmaq bilməyən pəhləvan idi."
Tənqidi
Spok tərəfindən irəli sürülən ideyaların bəziləri zaman keçdikcə təhlükəli hesab edilmişdir. Müasir şərhçilərin fikirlərinə əsasən, Spok təzə doğulan körpələrin saatlar üzrə yedizdirilməsinin nə ixtiraçısı, nə də tərəfdaşı olmuşdur. Lakin uşaqla ünsiyyət stilində anaların seçim azadlığı hüququnu  müdafiə edərək, Spok uşağın sağlamlığı ilə  onun yedizdirilməsi arasındakı əlaqənin yoxluğunu göstərirdi. Sonradan bu fikrin Ümumdünya Səhiyyə təşkilatı tərəfindən yanlış olması göstəriləcəkdir.
"Milyonlarla ana həkim Benjamin Spokun "The Common Sense Book of Baby and Child Care" ("Körpəyə qulluq və uşağa qayğı") bestsellerini oxumuşdur. Onun məşhur məsləhətlərindən biri o olmuşdur ki, uşaq bel üstə yox, sinəsi üstündə yatmalıdır. Onun nə üçün bu qənaətə gəlməsi hələ də bilinmir. Lakin indi bu məsləhət ölümcül təhlükəlidir. 1980-ci illərdə aparılmış tədqiqatlara əsasən, uşaqların sinəsi üstə yatması ilə nəticələnən ölüm halları bel üstə yatmasından 4 dəfə də yüksəkdir.
Benjamin Spoka qarş aktiv çıxanlardan biri məşhur sovet doktoru Leonid Roşal olmuşdur.
Nikolay Menşutkin
Elmi fəaliyyəti
Menşutkinin elmi əsərləri, əsasən, üzvi və fiziki kimyaya aiddir. 1866-cı ildə o, "Metalla əvəzedilməz fosfor turşusunun hidrogeni haqqında" adlı magistr dissertasiyasında ilk dəfə olaraq qeyri-üzvi birləşmələrin strukturunu müəyyən etmək üçün struktur kimyasının prinsiplərini tətbiq etmişdi. Menşutkinin əsas elmi istiqaməti üzvi birləşmələrin kimyəvi çevrilmələrinin sürətini öyrənmək olmuşdu; spirtlərin eterifikasiyası və efirlərin sabunlaşması sahəsində apardığı tədqiqatlar xüsusi maraq doğururdu. 1877–1897-ci illərdə Menşutkin spirt və karbon turşularının strukturunun efirləşmə reaksiyasının sürəti və həddinə təsirini müəyyən edən bir sıra struktur-kinetik normativləri müəyyən etmişdi. 1877–1879-cu illərdə o müəyyən etmişdi ki, birli spirtlər çox asan və üçlü spirtlər isə çox çətin efirləşir; Menşutkin həmçinin göstərmişdi ki, alınmış nəticələr birli, ikili və üçlü spritlərin izomer törəmələrini ayırmaq üçün bir meyar kimi tətbiq oluna bilər. 1882-ci ildə üçlü amil asetatın parçalanmasını tədqiq edərkən Menşutkin reaksiya məhsullarından birinin (sirkə turşusu) onu sürətləndirdiyini aşkar etmişdi; bu, autokatalizin klassik nümunəsi olmuşdu. 1890-cı ildə o, dördlü ammonium duzlarının alınması ilə nəticələnən üçlü aminlərin alkilhalogenidlərlə alkilləşməsi reaksiyasını (Menşutkin reaksiyası) kəşf etmiş, efirləşmə və duz əmələgəlmə reaksiyalarında həlledicilərin katalitik təsirini müəyyən etmişdi. Menşutkin analitik kimyanın müstəqil fənn kimi tədrisinin təşəbbüskarı olmuşdu. 1871-ci ildə o 16 dəfə nəşr olunmuş (1931-ci ildən 16-cı nəşr) "Analitik kimya" dərsliyini yazmış, 1888-ci ildə Rusiyada kimya tarixinə aid ilk əsərin ("Kimyəvi baxışların inkişafı haqqında") müəllifi olmuşdu. Onun rəhbərliyi altında Sankt-Peterburq Universitetində (1890–1894) və Politexnik İnstitutunda (1901–1902) kimya laboratoriyaları tikilmiş və təchiz olunmuşdu. 1904-cü ildə o, kimyəvi kinetika sahəsində gördüyü işlər üçün Lomonosov mükafatına layiq görülmüşdü.
Həşəratyeyənlər
—  aləminin  tipinin  sinfinə aid heyvan dəstəsi.
Bədəninin uzunluğu 3-40 sm olur. Başı uzunsov olub, adətən hərəkətli xortumcuq şəklindədir. Dünyada 300-ə qədər, Azərbaycanda 8 növü məlumdur. Əsasən gecə heyvanıdır. Əksəriyyəti yuvalarda, meşədə yaşayan, kiçik növlər isə xəzəllərin altında sığınacaq tapırlar. Bir qismi (köstəbək, desman) xəzlikdir. Kirpilər həşəratyeyənlərdəndir. Həşəratyeyənlər alt təbaşir dövründən məlumdur. Heyvani yemlə qidalanırlar. Desmanlar və yarıqdişlilərin sayı az olduğundan qorunurlar.
Xarici görünüşü
Qədim, yaxşı ayrılmış və özünəməxsus, başlıca olaraq kiçik məməlilər qrupdur. Güclü şəkildə uzanmış və xortum şəklində itiləşmiş sifəti ilə seçilir. Azərbaycan faunasındakı heyvanların bədəninin uzunluğu 3-4 sm-dən (cırtdan ağdiş) 30 sm-ə qədər (kirpilər) dəyişir. Onların torpaq altında (köstəbəklər), suda (kutor alar), torpaqda bitki xəzəli altında (yereşənlər), yaxud passiv müdafiəyə (kirpilər) uyğunlaşmış bədən formaları müxtəlifdir. Gözlərin, qulaq seyvanlarının ətrafları və quyruğun quruluşu da bu qədər rəngarəngdir. Tük örtüyü köstəbəklərin məxməri gödək xəzindən kirpilərin uzun tikanlı iynələrinə qədər dəyişir. Rəngləri bir qayda olaraq parlaqlığı və əlvanlığı ilə seçilmir. Bütün həşəratyeyənlərin tipik əlaməti sayı 44-ə qədər çatan tam diş sırasının olmasıdır. Duyğu orqanlarından iybilmə və lamisə yaxşı inkişaf etmişdir ki, bu da kimya komminikasiyasinin aparıcı rolu ilə bağlıdır. Görmə zəif və ya tamamilə yoxdur. Dəridə səciyyəvi və tünd iy verən bir çox vəzi vardır. Süd vəziləri yaxşı inkişaf etmişdir. Əmziklərin sayı 3-dən 6-ı cütə qədərdir.
Qidalanması
Bir qayda olaraq heyvani yem, xüsusən həşəratlar və onların sürfələri ilə qidalanırlar
Çoxalması
Çoxalması ilin isti dövründə, bəzən qışda, qışın sonu və ya ilk baharda (köstəbəklər) baş verir. Məhsuldarlığı yüksək olub ildə 1-dən 3-4-ə qədər, hər dəfə 3-6 bala verir.
Arealı
Həşəratyeyənlərin arealı  Avstraliya, Yeni Zelandiya,Cənubi Amerika və Uzaq Şimal Qərbdən başqa bütün planeti ehatə edir. Müxtəlif zonalarda  səhralardan subalptikaya, dağlarda isə alp çəmənlərinə qədər hər cür biotoplarda məskunlaşırlar. Bütün il ərzində fəal olan (köstəbəklər, yereşənlər, desman) və ya qiş yuxusuna gedən (kirpilər) başlıca olaraq qaşqaralan və gecə heyvanlarıdır.
Atatürk Mədəniyyət Mərkəzi (İstanbul)
Atatürk Mədəniyyət Mərkəzi (İstanbul)— İstanbulun Taksim meydanında yerləşən və opera, balet, teatr, konsert və konqres məqsədləri üçün istifadə edilən, içərisində sərgi salonu və kinoteatr olan binadır.
Dünyanın dördüncü ən böyük sənət mərkəzi olaraq ilk dəfə 1969-cu ildə istifadəyə verilən bina Türkiyədə Cümhuriyyət dövrünün simvollarından biridir. Mədəniyyət mərkəzi 2008-ci ildən 2018-ci ilə qədər bağlı qalıb və 2018-ci ilin fevralında yenisinin tikintisi üçün sökülüb. Yeni tikilmiş bina 29 oktyabr 2021-ci ildə istifadəyə verilib.