Üryan_Xıdır
Üryan Xıdır Dorutayda
Rəvayətə görə Zeyvə kəndi yaxınlarında yaslı bir adam yaşarmış. O tarixlərdə Sultan Əlaəddin ordusu ilə birlikdə buraların kəşfiyyatını apararkən axşam olur və Zeyvə kəndi yaxınlarındaki Sultan gölü mövqeyində gecələməyə qərar verir. Çadırlar qurulur, yerləşmə başlayır. O sırada Sultan Əlaəddinin yanına gələn gözətçilərdən biri "Sultanım, irəlidə içində işıq yanan çadıra bənzər bir şey var" deyir. Sultan Əlaəddin də "Gedin baxın görək kimdir, sonra gəlib mənə məlumat verin" söyləyir. İki atlı həmin çadırın yanına göndərilir. Əsgərlər gəlip baxırlar ki, bir əski çadır və bu çadırın içində yaşlı bir kişidən başqa kimsə yox. Əsgərlər soruşurlar: "Qoca kimsən sən? Burada nə işin var? Qoca da "Gördüğünüz kimi bir bən-i Adəməm, adım Sultan Xıdırdır. Bir torpaq güvəcim, bir səccadəm və bir də atımı yemləmək üçün bir miqdar arpam var" deyir. Əsgərlər "Biz Sultan Əlaəddinin əsgərləriyik, səni sultanımıza götürmək istəyirik", deyincə bu dəfə qoca "buralara qədər zəhmət çəkib gələn sultanınıza söyləyin buyursun, qonağım olsun. Kasıb daxmamıza şərəf versin". Əsgərlər "Çox yaxşı, əgər sultan gələcək olsa, yanında bir xeyli vəzir, vəkil və sərkərdələri var. Bunları əyləşdirmək üçün ispatlı bir yerin yoxdu. Hələ qaldı ki, böyük bir ordu gəlincə, çörək istər, aş istər. Bunları necə ağırlarsan? Yaxşısı bu ki, biz səni oraya huzura götürək" deyirlər. Qoca "Tanrı qonağı umduğunu deyil, bulduğunu yeyər. Uca Allahın izni ilə xar olmarıq. Buyursunlar gəlsinlər!" deyə cavab verir. Əsgərlər geri dönürlər, durumu Sultan Əlaəddin Keyqubada anladırlar. Əlaəddin Keyqubadda bu qoca ilə maraqlanır və ərtəsi gün qocanı ziyarət ədər. Çadıra gəlir gəlməz qoca nəzakətlə sultanı səlamlar və altına səccadəsini sərər. Hər gələn bu səccadəyə oturur, amma səccadənin bir kənarı daima boş qalır. Sultan Əlaəddin heyrət içində qalır və heyrətini gizlədə bilmir, durumu öyrənmək üçün səccadəyə oturan vəzir, sərkərdə və əsgərlərinə bir əmrlə "Ayağa qalx" deyir. Hamı ayağa qalxır. Sultan baxır ki, yerdə kiçik bir səccadə var. "Otur" deyə əmr verir. Baxır ki, hər kəs səccadənin üzərində oturmuş. Heyrətlər içində qalsa da, səsini çıxarmır. Biraz sonra yaşlı adam torpaqdan hazırlanmış güvəci, içərisində bir miqdar yemək ilə Sultan Əlaəddinin önünə qoyur. Sultan "Baba ərənlər, bunu hansımız yiyəcəyik?" deyə soruşur. Qoca "Sultanım, Bəsmələ ilə başlayın yeməyə, inşallah hamınıza yetəcək qədər var" deyə cavab verir. Sultan Əlaəddin və yanındakilər başlayırlar yeməyə, kıçık güvəcin içərisindəki yemək bütün əsgərlər tərəfindən yeyilir. Hər kəsin qarnı doyur. Ancaq yemək bitmir ki, bitmir. Sonra dirəkdən asılı olan dağarcığın içindəki arpadan, atlara arpa dağıtmaya başlayır. Bütün atlara arpa verildiği halda dağarcıqdakı arpanın hələ bitmədiyi görünür. Sultan Əlaəddin bu zatın ərmiş və kəramət sahibi bir zat olduğunu anlayır və ona "Sən burada yalnız başına, yaşlı bir qoca olaraq çətin yaşayarsan. Mən sənə əsgərlərimin içərisindən ağıllı, dürüst, itaətkar bir neçə əsgər verəcəyəm. Bunlar ölüncəyə qədər sənin əmrində və xidmətində olacaqlar" deyir. 3 vəya 5 əsgəri və o bölgəni vəqf olaraq ona verərək, vidalaşıb ayrılırlar. Rəvayət olunur ki, Sultan Əlaəddinin bu 3 əsgərinin adları Rəsul, Munzur və Dəlildir. Bunlar yaşlı Sultan Xıdır ölüncəyə qədər ona hörmət və itaət edirlər. Sultan Xıdır öldüyü zaman Zeyvə kəndinin şimalında və kəndin alt tərəfində, Fəqirlik deyilən yerə dəfn edilir. Sonradan üzərinə Səlcuqlu sultanı tərəfindən bugünkü türbəsi tikilmişdir.