cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Buntürklər
Tarixi və etimologiyası
Araşdırıcılar buntürklərini miladdan öncə 530-cu illərdə Araz üstə Kirin başını kəsib qan tuluğuna salmış Tomris ananın övladları kimi qələmə verirlər. Buntürkləri yeni eranın əvvəllərindən Qafqazın ilk aborigen sakinlərindən biri olmuşdur. Gürcü salnamələrində buntürklərin həyatı, məişəti və mübarizəsi haqqında maraqlı məlumatlar vardır. Bu mənbələrdən məlum olur ki, Azərbaycanda ta qədimdən yaşayan türklər V əsrdən sonra Kürün axarı boyunca cənubi Gürcüstan torpaqlarına axışmış, orada yurd-yuva qurmağa başlamışlar. Onlar qədim Mesxetinin qərbində sakin olmuş, Kür çayının sağ və sol sahili boyunca yerləşib – yaşamış, oturaq həyat sürmüşlər [144, s. 26]. "Miladdan öncə hələ VI–IV əsrlərdə türklər – turanlılar Gürcü qaynaqlarına nizəli türklər, nizəgəzdirənlər mənalarında daxil olub, buntürklər adı ilə məşhurlaşıblar. Həmin kiçik xalq Gürcüstanın qədim paytaxtı Msxetidən qərbdə yerləşib həyat sürmüş, get-gedə adı da dəyişib msxeti türkləri olmuşdur [22, s. 261–263]. Mənbələrdən məlum olur ki, buntürklər Kartlidə Yerusəlimin dağılmasınadək (e.ə. 586-cı ilə qədər) makedoniyalı İskəndərə qədər yaşayırdılar. Tarixçilər qədim gürcü mənbələrində buntürklər haqqındakı məlumatları anaxronizm hesab etsələr də, burada müəyyən həqiqətlər də mövcuddur. Dr. M.Fahrettin Kırzıoğlu Gürcüstanda əski türklərin yerləşməsi və hakimiyyətlərindən danışarkən Kür çayı və onun sahillərində (yəni, "Sağ-Gürcüstan", "Tərəkəmə-Gürcüstan") yerləşmiş qorxunc dərəcədə yabanı tayfalardan sayılan buntürklərinin (Bun Türki (Bön) adını çəkir [207, s. 143]. Buntürklərin qədim tarixindən xəbər verən Leonti Mrovelinin "Kartlis çarının həyatı" əsərində oxuyuruq: "Buntürklər qıpçaqlar adlandırdığımız bütpərəst qəbilələridir. Onlar Msxeta ətrafında qədimdən yer seçərək onu tikmiş, güclü istehkama çevirmiş və Sarkine adlandırmışlar" [148, s. 28]. L.Mroveli daha sonra məlumat verir ki, İran çarı Keyxosro türklərlə müharibəyə başladı və bu türklərin bəziləri Keyxosro tərəfindən qovuldu. 28 ev Qurqan (Kaspi) dənizindən keçib Kürlə üzü yuxarı Mesxetiyə gəldilər. Onlar domovladıka Mesxetiyə müraciət edib iranlılara qarşı kömək istədilər. Domovladıka Mesxeti bu barədə bütün kartvellərə xəbər verdi. Onlar (kartvellər) türklərlə dostlaşmaq arzusunu bildirdilər, çünki iranlılardan qorxurdular [50, № 1, s. 153–154]. Q.A.Melikişvili göstərir ki, şimaldan gəlmiş cəngavər əhali haqqında danışarkən tarixi gürcü ənənəsi bəzən "buntürk" və "xonnlar" (yəni hunlar, huntürkləri), bəzən isə "xəzərlər", ya da "qıpçaqlar" (poloveslər) etnonimlərini işlədirlər [144, s. 37].
Kopiapit
Kopiapit — triklinik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: nadir.
Buntürklər
Tarixi və etimologiyası
Takayaşvili Bun sözünün ermənilərdən alındığını iddia edir. .
Kopiapit
Xassələri
Rəng – kopiapitin rəngi müxtəlif çalarlı sarıdan zeytunu-yaşıladək, kalsiokopiapitinki – bozumtul-sarıdan sarıyadək; Mineralın cizgisinin rəngi – açıq-sarı; Parıltı – sədəfi (kopiapit), şüşə (kalsiokopiapit); Şəffaflıq – kristalları şəffafdır; Sıxlıq – 2,1–2,2; Sərtlik – 2,5–3,0; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; {101} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar; Morfologiya – kristallar: lövhəvari; Mineral aqreqatları: dənəvər, qabıqlar, pulcuqlu, torpaqvari kütlələr, çox nazik təbəqələr, qaysaqlar.
Buntürklər
Tarixi və etimologiyası
"Kartlis Sxoreba"da da buntürk (bunturki – buntürklər – qədim türklər) adı ilə yanaşı eli (el), tatarni (tatarlar), turkmani (türkmənlər), turkni (türklər), osmani, peçeneqi, uyğurlar, uclar, qacarlar, qaraqoyunlar, xəzərlər, səlcuqlar haqqında da məlumatlara rast gəlmək olur. Bu salnamədə də qeyd edilir ki, buntürklər və ya türklər gələcəkdə fars hökmdarı Keyxosronu öz sərhədlərindən sıxışdırıb çıxarmaq üçün Qurqen, Gürgan, yəni Kaspi dənizindən Kür çayı boyunca yuxarı doğru qalxan 28 ailə idi.
Kopiapit
Mənşəyi və yayılması
Filiz yataqlarının oksidləşmə zonasında piritin oksidləşməsi zamanı əmələ gəlir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: pirit, dəmir hidroksidləri və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Kopiapo (Çili); Rammelsberq (Almaniya) və b. Azərbaycanda Çıraqdərə — Toğanalı filiz sahəsinin kolçedan obyektlərinin oksidləşmə zonalarında, kalsiokopiapit isə Daşkəsən dəmir filizi yatağında aşkar edilmişdir. İlk dəfə 1960-cı ildə M.Ə.Qaşqay və R.M.Əliyev tərəfindən tapılmış və təsviri verilmiş kalsiokopiapit yeni mineral növü kimi təsdiq edilmişdir.
Buntürklər
Tarixi və etimologiyası
Gürcü salnamələri ilə tanışlıq göstərir ki, həqiqətən də buntürklər qoçaq, möhkəm, dəyanətli və saf tayfalar olmuşlar.
"Bun" sözü haqqında "Qədim türk lüğəti"ndə üç fikrə rast gəlirik: 1) "Bun" – əsas, özül, təməl, bünövrə mənasında. Bu izah sözün soqdi mənşəli olması ilə bağlıdır; 2) "Bun" – dərd, sıxıntı, iztirab və s. ilə yanaşı, həm də ölən, yox olan adamın halını bildirir: …türk kağan ötükən yış olursar eltə b u n yok. – Türk kağanı Ötüken ormanında olursa, eldə dərd yoxdur; 3) Bön – dolu, yoğun, qalın mənasında. Lüğətdə bu söz adi "n" samiti ilə deyil, "sağır ң" ilə işlənmişdir [121]. Azərbaycan tarixçiləri, dilçiləri, ədəbiyyatşünasları da "bun" sözü haqqında müəyyən fikirlər söyləmiş və bunların əksəriyyəti "Qədim türk lüğəti"ndəki fikirlərə əsaslanılmışdır. Tarixçi S.Əlyarov "bun" sözünün həmin lüğətdəki ikinci mənasına əsaslanaraq bu sözün "qəmli", "dərdli" anlamında olduğunu göstərir [80, s. 6]. M.Seyidov "bun" sözünün türk nəsli, türk soyu ilə bağlı olduğunu qeyd edir [65, s. 34]. V.L.Qukasyan VII–XII əsrlərə aid Azərbaycan – gürcü dil əlaqələrindən danışarkən bir sıra tayfalarla yanaşı, buntürklər haqqında da gürcü salnamələrinə əsaslanaraq məlumat vermiş, həmin etnosların qədim və əsas türklər mənası daşıdığını göstərmişdir [105, s. 23]. E.Əlibəyzadə "Elm" qəzetində çap etdirdiyi "Mejxeti türkləri" adlı məqaləsində "Qədim türk lüğəti"ndəki izaha əsaslanaraq "Bun" sözünün "əsas türklər", "özül türklər" mənasına malik olduğunu göstərir.
Brosse Buntürk adını primitiv türk kimi açıqlayır. ;
Bun türkləri yeni eramızın əvvəllərindən Qafqazın ilk aborigen sakinlərindən biri olmuş və nə qədər paradoksal olsa da, tarix onları yenidən öz ulu məskənlərinə qaytarmışdır. VII əsrdə yazılmış gürcü qaynağında- "Moksevay Kartlis"ayda" da Kür boyu məskunlaşmış bun türklər (yerli türklər) haqqında müəyyən məlumatlar verilmiş, onların sayının 28.000 nəfər olduğu göstərilmişdir.
Buntürklər haqqında bir az geniş bəhs etməyimizin əsas səbəbi axısqalıların əcdadlarının buntürklər olması ehtimalıdır. İnternet səhifələrində bu etnoslar açıq- aşkar eyniləşdirilir. Buntürklərə aid olunan hadisələr digər bir mənbədə aksakalara aid edilir (Makedoniyalı İsgəndərlə bağlı hadisələrdə).Bu etnosun bir çoxu da özlərini buntürklərdən olduğunu deyirlər. Beləliklə, dolaşıqlıq yaranır, tədqiqatçı çaş- baş qalır. Lakin bu mübahisəli məsələyə Azərbaycanın görkəmli dilçi türkoloqları T.Hacıyev və E.Əzizov son qoydular. Digər tədqiqatçılardan fərqli olaraq buntürklərin indiki Axısqa türkləri deyil, qalın və saf oğuzlar olduğunu sübut etdilər. Müəlliflər "Qədim türk lüğəti"ndə sağır ң-ilə işlənən bön (dolu, yoğun, qalın) sözünü əsas tutaraq, "bun"ların "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarındakı Qalın Oğuzlar olduğunu göstərdilər. Bön sözünün mənalarından biri – "qalın" sözü "Qalın oğuzlar"la uyğunluq təşkil edir: böntürk-buntürk – qalın türk – deməkdir [30, № 2, s. 89]. Müəlliflərin bu yeni fikrində müəyyən həqiqət vardır. Çünki tarixin müəyyən mərhələlərində türk və oğuz etnonimləri eyni anlayış kimi işlənmiş və başa düşülmüşdür. Eləcə də, buntürklərinin yaşadığı Gürcüstan ta qədimdən oğuz tayfalarının da məskunlaşdığı torpaqlar olmuşdur. Deməli, buntürk adlandırılan tayfalar oğuz tayfalarından biridir. Axısqalıların ulu babaları isə qıpçaqlardır. Bu yaxınlarda isə "Dədə Qorqud" kitabındakı etnik və dövlət mənsubiyyəti ilə buntürklər arasındakı semantik-tipoloji uyğunluğun təsdiqi azərbaycanlıların və Azərbaycan dilinin etnik mənşəyi məsələsinə xüsusi işıq saldı. T.Hacıyev sübuta yetirdi ki, buntürklərin yaşayış yerlərilə "Dədə Qorqud"dakı Qalın Oğuzların dövlət sərhədlərinin koordinatları üst-üstə düşür. Deməli, "Dədə Qorqud"dakı Qalın Oğuz elləri, Qalın Oğuz bəyləri Buntürk elləri, Buntürk bəyləridir – şimallı-cənublu Azərbaycan elləri, Azərbaycan bəyləridir [13, s. 32]. Buntürklər haqqındakı məlumatlar hələ e.ə. VI–V əsrlərə gedib çatırsa, bu, bir tərəfdən, "Dədə Qorqud" hadisələrinin tarixi haqqında mötəbər məlumatdır, digər tərəfdən, e.ə. I minilliyin ortalarında Azərbaycanda türklərin və türk dilinin varlığı deməkdir və unutmayaq ki, "Dədə Qorqud" bizə bu dildə gəlib çatıb. Azərbaycan ədəbi dili tarixində "Dədə Qorqud"un yeri nədirsə, onun dilinin azərbaycancalığı necə şübhəsizdirsə, buntürklərin də dilinin Azərbaycan xalq dilinə münasibəti elə qavranmalıdır [13, s. 9–10].
Pentacalia chulumanica
Pentacalia chulumanica Pentacalia chulumanica Pentacalia chulumanica
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Bazu kələfi
Bazu kələfi plexus brachialis dörd aşağı boyun sinirlərinin və qismən IV boyun və I döş sinirlərinin ön şaxələrindən əmələ gəlir. Bəzən II döş sinirinin ön şaxəsindən də kiçik şaxəcik alır. Ön pilləli və orta pilləli əzələlərin arasından xaricə çıxaraq, aşağı, bayır tərəfə gedir, körpücük sümüyünün altından qoltuq çuxuruna daxil olur. Körpücüküstü və körpücükaltı çuxurları keçərkən körpücükaltı arteriyadan yuxarı və dala yerləşir, öz vəziyyətinə görə iki hissəyə bölünür: körpücüküstü hissə pars supraclavicularis və körpücükaltı hissə pars infraclavicularis. Bazu kələfi qoltuq çuxuruna daxil olarkən üç dəstəyə ayrılır: bayır, içəri və dal dəstələr - fasciculi lateralis, medialis et posterior. Bunlar qoltuq çuxurunda qoltuq arteriyasını əhatə edirlər. bazu kələfindən iki növ : qısa və uzun şaxələr çıxır.
Erman tozağacı
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
Azərbaycan İslam Həmrəyliyi Oyunlarında. Azərbaycan birinci dəfə 2005-cu ildə Məkkəda İslam Həmrəyliyi Oyunlarına qatılb. I İslam Həmrəyliyi Oyunlarında Azərbaycan 4 qızıl, 4 gümüş və 7 bürünc medal qazandı. 2013-cü ildə isə İndoneziyanın Palembanq şəhərində baş tutan II İslam Həmrəyliyi Oyunlarında 6 qızıl, 9 gümüş və 9 bürünc medal qazandı. Azərbaycan İslam Həmrəyliyi Oyunlarında ən yaxşı nəticə 2013-cü ilə təsadüf etdi. Azərbaycan həmin il medal sıralanmasında 8-ci yeri tutdu.
Məkkə—2005
Əsas məqalə: Azərbaycan 2005 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
Azərbaycan
Təhran—2009
Azərbaycan
Palembanq—2013
Əsas məqalə:Azərbaycan 2013 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
Azərbaycan növbəti dəfə İslam Həmrəyliyi Oyunlarına 2013-cü ildə qatıldı. Azərbaycan 8 il əvvəl Məkkədə baş tutan oyunlarla müqayisədə bu səfər daha az idmançı ilə qatıldı, 53 idmançı 8 idman növündə. Azərbaycan Palembanqdan vətənə 24 medalla döndü. Ağır atletika idman növündə mübarizə aparan 9 idmançıdan 5-i medal qazandı. Əfqan Bayramov, İntiqam Zairov və Silviya Anqelova gümüş, Zülfüqar Süleymanov və Namiq Cəmilov isə Palembanqdan Azərbaycana bürünc medalla qayıtdı. Ağır atletlərlə yanaş karateçilərdə uğurla çıxış etdi. 75 kq. mübarizə aparan Rəfael Ağayev və 84 kq. çıxış edən Ayxan Mamayev qızıl medal qazandı. 67 kq. və +84 kq. isə müvafiq olaraq Niyazi Əliyev və Şahin Atamov yalnızca finalda məğlub olaraq gümüş medal qazandı. Şəxsi yarışlarla yanaşı komanda yarışlarında da Azərbaycan medal qazandı. Asiman Qurbanlı, Ayxan Mamayev, Niyazi Əliyev, Şahin Atamov, Rafiz Həsənov və Rəfael Ağayevdən ibarət yığma finalda İran İslam Respublikasının nümayəndələrini məğlub etdi və III İslam Həmrəyliyi Oyunlarında tarixi nailiyyətə imza atdı. Kamandan oxatma idman növündə Roman Vengerov, Aleksey Kopnin və Zaur Qəhrəmanovdan ibarət yığmada medal qazandı, gümüş medal. Taekvondo idman növündə mübarizə aparan 8 idmançıdan 4-ü medal qazandı. Mikayıl Əliyev (54 kq.), Türkanə Tahirli (46 kq.), Patimat Abakarova (49 kq.) bürünc medal və Günay Ağakişiyeva (57 kq.) gümüş medal qazandı.
Bakı—2017
100x100px|left
Əsas məqalə:Azərbaycan 2017 İslam Həmrəyliyi Oyunlarında
Fransa mədəniyyəti
Fransa mədəniyyəti — coğrafi şəraitdən və böyük tarixi hadisələrdən təsirlənən Fransa mədəniyyəti. Fransa və ümumiyyətlə Paris XVII əsr dən başlayaraq elit mədəniyyət və dekorativ sənət mərkəzi olan böyük bir rol oynadı. Bundan əlavə, Fransanın iqtisadi, siyasi və hərbi təsirinin artması ilə onun rolu durmadan artırdı.
Dil
Ədəbi dilin saflığı (purizm üçün) istəyi rəsmi standart olaraq Fransa Akademiyası tərəfindən qurulmuşdur. Əlbəttə ki, bu məcburi deyil: bəzən hətta bəzi siyasətçilər buna məhəl qoymurlar.
Fransada bir çox dialekt var. Breton və Elzas dialekti kimi bəziləri rəsmi dildən çox fərqlidir.
Fransa Konstitusiyasına 2008-ci ilin iyul ayındakı düzəlişlər ləhcələr rəsmi olaraq tanınmışdır. .
İncəsənət
İlk görüntülər tarixdən əvvəlki dövrə aiddir. Məsələn, Lasko mağarası ndakı təsvirlərin artıq 10.000 ildən çox yaşı var.
Fransada XVII əsr də rəsm əsəri klassiklər Nikola Pussen və Klod Lorren tərəfindən təmsil olunur. Baroka əsaslanan XVIII əsrdə rokoko üslubu yarandı. Təmsilçiləri: Antuan Vatto, Fransua Buşe və Jan Onore Fraqonar. Əsrin sonunda neoklassisizm formalaşdı, onun banisi Jak Lui David idi. Jan Lui Andre Teodor Jeriko və Ejen Delakrua]] romantizm istiqamətindəki ən görkəmli simalardır. Realizm rəssam Qyustav Kurbe və Onore Domyenin işləri ilə təmsil olunur.
Fransa impressionizm in doğma məkanıdır. Bu cərəyanın başlanğıcı XIX - XX əsrlərin görkəmli sənətkarları - Klod Mone, Edqar Deqa, Pyer Oqyust Renuar idi. Fransaya köçən Jorj Brak və Pablo Pikasso nun işləri, avanqard hərəkatlarından biri olan kubizm in əsasını qoydu. Fovizmin ən böyük sənətçisi Anri Matis idi. Marsel Dyuşan dadaizm və sürrealizm təmsilçisidir.
Memarlıq
Fransadakı ən qədim memarlıq abidələri Qallo-Roma dövrünə aiddir. İnkişafın əsas mərhələləri:
XIX əsr
Fransız mədəniyyətinin və xüsusilə ədəbiyyatın taleləri böyük ictimai-siyasi çevrilişin - 1789-1794-cü illər Fransa İnqilabının qəbul edilməsi və ya inkar edilməsi əlaməti altında inkişaf edir. Bu problem XIX əsrdə də mühüm olaraq qalır, yazıçıların sonrakı inqilablar - 1830, 1848 və Paris Kommunası ilə bağlı təsəvvürlərinin kəskinliyini artırır.
Əsrin əvvəlindəki bütün fransız yazıçıları, siyasi qoşmalarından və rəğbətlərindən asılı olmayaraq dəyişikliklərin dönməzliyini, şəxsi taleyin tarixi ilə bağlantısını, insanın öz ziddiyyətlərini və çətinliklərini izah edərək öz ruhunun dərinliklərinə baxmağa daimi ehtiyacını hiss etdilər.
1820-ci illərdə Fransız torpaqlarında bir tarixi romanın doğulması tarixşünaslıq elmindən, tarixdə baş verən hər şeyin mənəvi mənasını deyil, həm də fərdin bəşəriyyətin mütərəqqi hərəkatındakı aktiv rolunu təsdiqləyən 19-cu əsr tarixçiliyi elmi konsepsiyasının inkişafı ilə ilhamlandı.
Romantizm
Fransız İnqilabının dövründə belə, klassikizmlə yanaşı, 1720-ci illərin sonu - 1730-cu illərin əvvəllərində özünü hiss etdirən bu cərəyanların meydana çıxması üçün ilkin şərtlər meydana çıxdı.
Ən kəskin olanı, Avropada geniş inkişaf edən romantizm məsələsi idi. Yeni cərəyanın əleyhdarları romantizmi, Fransada yalnız bir janr çeşidi şəklində mövcud olmaq hüququna sahib bir xarici fenomen elan etdilər. Bununla birlikdə, 1796-cı ildə Jermen de Stalin "İnsanların və millətlərin xoşbəxtliyinə ehtirasların təsiri haqqında" kitabı çıxdı. Yazıçı mənəvi dünyaya, bir insanın məcburi azadlığına dair bir fikir söyləyərək, bir insanın fərdi olaraq öyrənməsinin "cəmiyyətə birləşməsinin nəticələrini nəzərdən keçirə" biləcəyini iddia etdi. ". Və bu mövzuda sevgini tərifləyir - "ehtiras, ən az xudbinlik". Jermen de Stalin bu erkən işində romantizmin belə xarakterik olduğu şəxsə diqqət aydın olur. Yazıçı öz fikirlərini növbəti kitabında, "Sosial quruluşla əlaqədəki ədəbiyyat haqqında" (1800) kitabında inkişaf etdirir və mürəkkəbləşdirir, yazıçının azad bir şəxsiyyət haqqında mübahisələri bütövlükdə cəmiyyətin mənəvi prinsipləri ilə əlaqələndirmək istəyini əyani şəkildə göstərir. Bununla birlikdə, fəzilətləri əks etdirən de Stael, orta əsrləri yeni bir şəkildə "maarifləndirmənin yayılmasında və intellektimizin inkişafında nəhəng addımların atıldığı" bir dövr kimi təsvir edir. Bu baxımdan xristianlığa "insan ruhunun yaxşılaşdırılması" üçün bir stimul olaraq çox önəm verir. Bənzər bir fikir Rene de Şatobrian tərəfindən hazırlanır, baxmayaraq ki, Jermen de Staldən fərqli olaraq, Fransa İnqilabına və onunla əlaqəli maarifləndirməyə münasibət fərqli idi.
Realizm
XIX əsr fransız realizmi öz inkişafında iki mərhələdən keçir. Birinci mərhələ - realizmin ədəbiyyatda aparıcı bir cərəyan kimi formalaşması və təsdiqlənməsi (1820-ci illərin sonu - 1840-cı illər) - Pyer Beranje (1780-1857), Prosper Merime, Stendal, Onore de Balzak ın əsərləri ilə təmsil olunur.
İkinci (1850-1870-ci illər) Balzak-Stendalev tipinin realizm varisi və Zola məktəbinin "naturalist realizmi"nin sələfi Qyustav Flobert in adı ilə əlaqələndirilir.
Fransadakı realizm tarixi Berangerin mahnı müəllifliyi ilə başlayır. Balzak və Stendhal öz yaradıcılığında bütövlükdə və tarixi özünəməxsusluğu ilə müasir Fransanın canlı simasını ələ keçirdilər. Gerçək janrların ümumi iyerarxiyasında daha təvazökar, eyni zamanda çox əhəmiyyətli bir yeri Merime haqlı olaraq o illərdə misilsiz usta hesab etdiyi qısa hekayə tutur.
İlyas xoca
İlyas xoca— Moğolustan hakimi, Cığatay xanı, hakimiyyət illəri 1363-1390; Tuğluq Teymur xanın oğlu.
Həyatı
Moğolustana qayıdan Tuğluq Teymur xanı Mavəraünnəhrdə onun oğlu İlyas xoca əvəz etdi.
Tuğluq Teymur 1363-cü ildə oğlu İlyas xocanı Cığatay xanlığından asılı olan Şərqi Cığatayın xanı etmişdir.
İki ay Gərmsirdə qalıb yaralarını sağaldan Əmir Teymur Bəlx dağlarına çəkilib silahdaşlarını başına yığdı. Bu dövrdə onun dəstəsində üç yüzdən artıq döyüşçü var idi. Mavəraünnəhr uğrunda İlyas xocaya qarşı mübarizə aparmaq üçün o yenidən qayını Hüseynlə birləşdi.
365-ci ildə indiki Daşkənd yaxınlığında tarixə Cəngi Loy adı ilə daxil olmuş bir döyüş baş verdi. İlyas xocanın qoşunu ilə Teymur və Hüseynin birləşmiş dəstələri qarşı-qarşıya gəldilər, Döyüşdən qabaq leysan yağışı yağmışdı. Atlar zarıyır, süvarilər müvazinətini itirib palçığa yıxılırdılar. ölümün gözünə dik baxmağa alışmış Teymur irəli atılaraq öz dəstəsini düşmənin içərilərinə doğru aparırdı. Lakin Hüseynin hərbi qüvvələri onun hücumunu dəstəkləmədi, yavaş-yavaş geri çəkilməyə başladı. Teymur bu döyüşdə az qala mühasirəyə düşəcəkdi. Yalnız öz şücaətinə və döyüş bacarığına görə o, silahdaşları ilə düşmənin əhatəsindən çıxıb Hüseynin dəstəsi ilə birləşə bildi. Qohumlar cənuba, Amudəryaya tərəf üz tutdular, çayı keçib yenidən Bəlx vilayətində köç saldılar,
Artıq İlyas xoca üçün Səmərqəndə yol açıq idi. Lakin bu zaman monqol xanlarının hakimiyyətinə qarşı çıxan sərbadarlar Səmərqənd mədrəsəsinin tələbəsi Mövlanzadənin başçılığı ilə İlyas xocaya qarşı müqavimət göstərməyə qərar verdilər. Səmərqəndə yaxınlaşan monqol xanının ordusu sərbadarların qurduğı tələyə düşdü və böyük itki verərək geri çəkildi,
Albert gölü
Albert gölü — Şərqi Afrika ərazisində, Uqanda ilə Konqo Demokratik Respublikası arasında sərhəddə yerləşən göl. Uqanda ərazisində gölü Nyanza, Konqoda isə 1973–1997 illər arası diktator Mobutu Sese Seko şərəfinə adlandırırdılar.
Göl 615 metr yüksəklikdə yerləşir. Sahəsi 5,3 min km²-dir. Maksimal dərinliyi 56 netrdir. Mərkəsi Afrika qırılma xətti üzərində yerləşir. Sahillərinin böyük qismi sıldırımlıdır. Gölə Semliki və Viktoriya-Nil çayı tökülür. Göldən isə Albert-Nil çayı başlayır. Gölə hər il 4,6 km³ yağıntı, 24,9 km³ axın gəlir. İl ərzində isə 7,5 km³ buxarlanmaqla, 22 km³ su gölü tərk edir. Su səthinin ilik temperaturu 30 °C təşkil edir. Göldə çoxlu sayda balıq növü vardır (40 növ). Əsas limanları — Butiaba Uqanda və Kaseni Konqo Demokratik Respublikası.
Göl 1864-cü ildə Böyük Britaniyalı səyahətci Semuyel Bayker tərəfindən kəşf edilmiş və Kraliça Viktoriyanın həyat yoldaşı şərəfinə adlandırılmışdır.
Coğrafiya
Albert gölü Albert rifti üzərində yerləşir. Ağ Nilin qollarından olan Albert-Nil çayı digər su tutarları ilə əlaqələnir.
Gölün cənub hissəsi Semliki çayının tökülməsi ilə əlaqədar bataqlıqlaşmışdır. Cənub sahilləri Ruvenzori, şimal-qərb sahili isə Mavi dağları yerləşir. Sahillərində çoxlu sayda qəsəbələr vardır.
Avar xanlığı
Avar xanlığı — Dağıstan ərazisində XII əsrdən XIX əsrə kimi mövcud olmuş feodal dövlət.
Tarixi
XII əsrin əvvəllərində xristian Sərir krallığının süqutundan sonra avarlar müsəlmanlaşmağa başladı. Bölgə Sabutay Bahadurun başçılığı ilə monqollar tərəfindən işğal edildikdən sonra, 1222-ci ildə bölgədə hərbi münaqişələr artdı. Ardından avarlar, Xarəzmşahlar hökmdarı II Məhəmmədə monqollara qarşı aparılacaq savaşda onlara dəstək olacaqlarını söz vermişdi, lakin avarların monqollarla müharibəsi haqqında heç bir bir məlumat, heç bir sənəd yoxdur.
Qızıl Ordanın süqutunun ardından Qazi-Kumuxda şamxallığın yüksəlişi, Avar xanının gücünün XV və XVI əsrlərdə azalacağına  bir nişanə idi. Bu illərdə xanlıq quruluş baxımından iradəsiz bir dövlət halına gəldi. Xanlıqdakı əhalinin bir çoxu xandan olduqca böyük muxtariyyət əldə etməsi səbəbindən bəzən o, güclü düşmənlərə qarşı Çarın himayəsini istəmək məcburiyyətində qaldı.
1740-cı ilin yayında Avşarlar sülaləsi hökmdarı Nadir şah, Qazi-Kumuxa gəldi. Kumık şamaxalı Xaspulat xan, Qaytak usmisi Əhməd xan və Akuşa qazisi sədaqətlərini subut etmək üçün müxtəlif hədiyyələr təqdim etdilər. Avqust 1740-cı ildə də Avar torpaqlarına girmiş, 80 min nəfərlik ordusu Andidə Avarlar və Dağıstanlı müttəffiqlər tərəfindən məğlubiyyətə uğradılmışdı.
Ənvər Çingizoğlu yazır: "Avarıstan Dağıstanın bir bölgəsidir. Bu diyarda Məhəmməd Nutsal xan hökmranlıq edirdi. 1774-cü ildə onun ölümündən sonra oğlu Ümmə xan (Ömər xan) başçı oldu. Ümmə xan bacısı Bikə ağanı İbrahimxəlil xana verib, qohumlaşdı. İbrahimxəlil xan bu qohumluqdan dəfələrlə istifadə etmişdi. Tarixçi Rzaqulu bəy Vəzirov yazır: «Lazım olan zaman Dağıstan və ləzgi vilayətlərindən qoşun istəyirdi. İbrahim xan Ümmə xanın və başqa sərkərdələrin başçılığı ilə Qarabağa gələn qoşunu öz övladları və Qarabağ qoşunu ilə birlikdə lazım olan yerlərə göndərir, istədiyi adamı tənbeh edir və öz itaəti altına çəkirdi». Tarixçi Mirzə Yusif Qarabaği yazır: «Eyni zamanda qohumluq münasibətinə görə avar hakimi Ümmə xan və Dağıstan əmirləri də İbrahim xana sadiq və dost idilər, əgər aralarında bir narazılıq üz versəydi, dərhal İbrahim xanın işarəsi ilə Dağıstan əmirləri bütün qoşunlarıyla Gürcüstan üzərinə hücum edərək oranı çapıb dağıdırdılar, necə ki, 1205-ci (1790) ildə Gürcüstan valisi ilə İbrahim xanın arasında olan narazılıq üz vermişdi.
Bu səbəbdən Ümmə xan çoxlu qoşunla Gürcüstan tərəfinə gedib bacardığı qədər Gürcüstan torpağını qarət edərək Sığnaq və Gümüşxananı zəbt etdi, camaatın çoxunu öldürdü. Bir qədərini əsir və digərlərini dustaq edib, təcili surətdə Axalsixə, Süleyman paşanın yanına getdi. Qışı orada keçirib, bahar fəslində geri qayıdaraq, yenə də Gürcüstan torpağına daxil oldu. Ümmə xan yolun üstündə knyaz Abaşidzenin arvad-uşağı ilə yaşadığı möhkəm qalanı mühasirə edib zor ilə zəbt etdi. Oranın əhalisini qılıncdan keçirdərək, bəzilərini də əsir etdi. Knyaz Abaşidzenin qızlarından Cavahir xanımı İbrahim xan üçün göndərdi, bir qızına da Ümmə xan özü evləndi».
1801-ci il tarixində Ümmə xanın ölümündən sonra Avar xanlığı Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil oldu. Avar xanlığı dağılmasına baxmayaraq 1828-ci ilə Qafqaz imamlığının himayəsini daxil oldu. 1859-cu ildə Rusların zəbtilə Avar xanlığının varlığı sona çatmış oldu.
Yəşəm
thumb|Yəşəm daşı Yəşəm — kvars və ya xalsedonla sementləşmiş mikroskopik kvars dənələrindən ibarət bərk süxurdur. Tərkibində böyük miqdarda dəmir, alüminium, kalsium oksidlərinin və həmçinin qranat, xlorit, epidot kimi mineral qarışılqların olması ona çox müxtəlif rənglər verir. Yəşəmin ən yaxşı növlərindən istənilən rəng və çarlara rast gəlinir. Görkəmli mineroloq – alim A.Y.Fersman bu daş haqqında belə yazmışdır: “Mən öz rəng zənginliyinə görə yəşəm qədər fərqlənən ikinci  bir mineralk növü tanımıram ; təmiz göy rəngdən başqa, yəşəmdə bütün rəng çalarları var və onlar birləşərək nağılvari mənzərə yaradır”thumb|Yəşəm Çinlilər yəşəmi ilahiləşdirmişlər.Yəşəmlər qədim dənizlərin dibində, sualtı bazalt-liparit vulkanlatının yaxınlığında əmələ gəlmidir. Qərbi Avropa ölkələrində yəşəmdən bəzık daşı kimi XV-XVİ əsrlərdə istifadə etmişlər.Rusiyada I Pyotr dövründə filiz bilicilərini yəşəm arxasınca Urala, ya da Sibir göndərirdilərXVIII əsrdə Urala Orsk şəhəri yaxınlığında Polkovnik dağında müstəsna dərəcədə gözəl, ala-bəzək yəşəm daşları tapıldı.Bəzək əqiqlərinin ehtiyatı praktiki olaraq tükənməzdir.Bu, planetimizdə ən geniş yayılmış süxurlardandır. Rusdiyada, təkcə Uralda 250-dən çox yataq məlumdur.Burada onlar Qütb Uralından Qazaxıstana qədər eni 50 km zolaq şəklində uzanan ərazidə rast gəlir.
Əvvəllər olduğu kimi, indi də bu daşlardan bir çox ölkələrdə suvenirlər düzəldilir. Astroloqlar hesab edirlər ki, yəşəm insanlara gələcəyi görmək qabiliyyəti varir və uğur gətiri.Bu daş dolça, balıq və qoç bürcü altında doğulan insanlara kömək edir.
Yəşəmdə skeleti opaldan və ya əhəngdən olan dəniz heyvanlarının qalıqları rast gəlinir. Yəşəm vulkanik süxurlarla bir yerdə tapılır; qiymətli məmulatların hazırlanmasında və zərgərlikdə istifadə edilir. Yataqları Cənubi Uralda və Altayda, Siciliyada, keçmiş Çexoslovakiyadadır. Azərbaycanda (Göygöl, İsmayıllı rayonlarında) təzahürləri var.
İnsan orqanizminə əhəmiyyəti
Yaşma (yəşəm) - yaxşı müalicəvi enerjiyə malikdir, qara ciyəri, böyrəkləri, öd kisəsini müalicə edir. Yaşıl-mavi rəngli yaşma intuisiyanı gücləndirir, depressiyanı götürür. Qırmızı yaşma ürəyin fəaliyyətini fəallaşdırır, qan dövranını stimullaşdırır.
Brakonidlər
— buğumayaqlılar tipinin zarqanadlılar dəstəsinə aid fəsilə.
Kazan quberniyası
Kazan quberniyası — Rusiya imperiyası və RSFSR-ın inzibati ərazi vahidi.
Fransisko Franko
Fransisko Paulino Ermenegildo Teodulo Franko Baamonde (Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco Bahamonde; ) — İspaniya hərbi və dövlət xadimi, diktator, İspaniya vətəndaş müharibəsi illərində nasionalist hərbi üsyanın rəhbəri, 1939-1975-ci illərdə İspaniya krallığının regenti, kaudilyo (Caudillo de España por la gracia de Dios — Tanrının etimadı ilə İspaniyanın Rəhbəri), İspaniya Nazirlər Şurasının Sədri, generallisimus. 1936-1939-cu illəri əhatə edən vətəndaş müharibəsində qələbə çalaraq hakimiyyəti ələ keçirmişdir.
Gəncliyi
Franko ailəsinin ənənəsinə uyğun olaraq hərbi dənizçi olmaq istəyirdi. Lakin İspaniyanın 1898-ci il İspaniya-Amerika müharibəsində məğlubiyyəti nəticəsində bu sahədəki boş yerlərin sayında həddindən artıq azalma baş verdi. Buna görə də Franko Piyada Qoşun Akademiyasına yazıldı. Onun qardaşı Roman Franko isə məşhur aviator olmuşdur.
1910-cu ildə Toledodakı Piyada Qoşun Akademiyasını bitirdikdən sonra o, 2 il öz doğma El Ferrol şəhərindəki qarnizonda xidmət edir. Lakin ilk imkan düşən kimi Mərakeşə yollanır. Çünki İspaniyanın Afrikadakı bu yeni protektoratında xidmət döyüş təcrübəsi toplamağa və hərbi karyera qurmağa imkan verirdi.
Tezliklə Franko yaxşı zabit kimi reputasiya qazandı. O, Mərakeşdə cəmi 11 il qalır, əvvəl Yerli Müntəzəm Ordu sıralarında, sonra isə İspan Əcnəbi Legionunda xidmət edir. 1912-1916-cı və 1920-1926-cı illərdə o, Rif Müharibəsində iştirak edir və leytenant rütbəsindən generaladək yüksəlir. 1916-cı ildə 23 yaşında ikən o, ispan ordusunda ən gənc mayor, 1926-cı ildə 33 yaşında isə ən gənc general olur. Elə həmin il Franko Madriddə yerləşən piyada qoşun briqadasının komandanı, 1928-ci ildə isə Saraqosadakı yenidən yaradılmış Hərbi Akademiyanın rəhbəri təyin edilir.
Hakimiyyətə doğru
1931-ci ildə demək olar ki, qan tökülmədən keçən inqilab nəticəsində monarxiya devrildi. Hakimiyyət respublikaçıların əlinə keçdi. Bu dövrdə Franko neytral qalaraq siyasətə qarışmırdı. 1931-ci il aprelin 15-də o, rəhbərlik etdiyi akademiyanın müdavimləri qarşısında çıxış edərkən demişdi: "Beləliklə, respublika elan olunub və hakimiyyət müvəqqəti hökumətin əlindədir, buna görə də nizam-intizamı gözləmək, sülhü qorumaq, xalqın düzgün yolda irəliləməsinə yardım etmək üçün öz sıralarımızı sıxlaşdırmaq bizim borcumuzdur".
İnqilab tribunu (film, 1934)
Film haqqında
Film saxlanılmayıb.
Fransisko Franko
Hakimiyyətə doğru
Respublikanın ilk illərində hakimiyyət əsasən populyar olmayan aqrar siyasət həyata keçirən solçu partiyaların əlində idi. Bundan əlavə antidini islahatlar həyata keçirildi, 1851-ci ildə Katolik Kilsəsi ilə bağlanmış konkordat ləğv edildi, katolisizm dövlət dini olmaqdan çıxarıldı, ruhanilərə hər cür ödəmələr 2 il müddətinə dayandırıldı, İezuitlər Ordeni yenidən qadağan edildi, geniş yayılmış kilsə təhsili sistemi ləğv olundu, boşanma proseduru sadələşdirildi, bəzi monastırlar dağıdıldı. Cəmiyyətdə narazılıqlar, siyasiləşmə və radikallaşma kəskin şəkildə yüksəldi. Arxasında "İberiya Anarxistlər Federasiyası" (İAF) adlı anarxist təşkilatın dayandığı tətillər, bomba partlayışları ilə müşayiət olunan sui-qəsdlər və kəndlərdəki qanlı iğtişaşlar sonda hakimiyyət çevrilişi ilə nəticələndi. 1933-cü ildə sağ təmayüllü partiyalar hakimiyyətə gəldilər. "İki qırmızı il"dən sonra İspaniyada "iki qara il" başladı. Nəticədə ölkədə müxtəlif siyasi görüşlərə malik olan çoxsaylı yarımhərbi təşkilatlar formalaşmağa başladı. 1934-cü ildə Asturiyada şaxtaçıların anarxist üsyanı baş qaldırdı. Franko onun yatırılmasında iştirak etdi və tezliklə Mərakeşdəki ispan ordusunun baş komandanı təyin edildi. Lakin bir neçə ay sonra o, Böyük Baş Qərargah Rəisi vəzifəsini təhvil almaq üçün Madridə geri qayıtdı.
1936-cı ilin fevralında özündə sosialist, kommunist, anarxist və solçu burjua partiyalarını birləşdirən Xalq Cəbhəsi partiyaları seçkilərdə qələbə qazandılar. Onlar dərhal siyasi məhbusları azad etməyə, torpağı ələ keçirməyə, kilsə və monastırları dağıtmağa başladılar. Sonrakı bir neçə ayda hökumət get-gedə solçuların təsiri altına düşmüşdü.
Vətəndaş müharibəsi
1936-cı il iyulun 18-də İspaniyada Vətəndaş müharibəsi başladı. Sovet tarixçiləri bu hadisənin başlanmasına siqnal rolunu radio ilə yayımlanan şifrələnmiş "İspaniya üzərində buludsuz səma" sözləri olduğunu iddia etsələr də, ispan tarixçiləri bu faktı təsdiq etmirlər və belə bir fakt onlara məlum deyil. Hərbçilər bütün böyük şəhərlərdə qiyam qaldırdılar, lakin Madrid də daxil olmaqla bir neçə şəhərdə o tezliklə yatırıldı. Nəticədə sürətli qələbə əldə etmək mümkün olmadı. Hər iki tərəf öz siyasi rəqiblərinə qarşı kütləvi silahlı qarşıdurmaya başladı.
Mirzəli bəy Salahlı-Kəngərli
Mirzəli bəy Seyidəli bəy oğlu Kəngərli (1817 - ?) — Qarabağ bəyi.
Fransisko Franko
Vətəndaş müharibəsi
İlkin olaraq qiyamçıların rəhbəri Franko yox, Portuqaliyada sürgündə olan general Hose Sanhurxo idi. Lakin üsyanın başlanmasından iki gün sonra iyulun 20-də o, təyyarə qəzasında həlak oldu.
Mirzəli bəy Salahlı-Kəngərli
Həyatı
Mirzəli bəy Seyidəli bəy oğlu 1817-ci ildə Çiləbörd mahalının Kəngərli-Salahlı obasında anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Mülkədar idi.
Ailəsi
Mirzəli bəyin Salah bəy adlı oğlu vardı.
Fransisko Franko
Vətəndaş müharibəsi
Əgər tərəflərdən biri bu müharibəni "faşizm və reaksiyaya qarşı mübarizə" kimi göstərirdisə, digəri bunu "qırmızı ordulara qarşı xaç yürüşü" kimi təqdim edirdi. Franko Mussolini və Hitlerdən fərqli olaraq katolik idi və bu amil onlar arasındakı münasibətlərdə sonradan "çat" yaranmasına səbəb oldu.
Üç il davam edən vətəndaş müharibəsi nəticəsində nasionalistlər qələbə qazandılar. Müharibənin sonlarına yaxın həm respublikaçıların SSRİ ilə, həm də Frankonun Almaniya və İtaliya ilə münasibətlərində soyuqluq yarandı.
Müharibənin başa çatmasına yarım il qalmış interbriqadalar buraxıldı və İspaniyadan çıxarıldı, sovet hərbi mütəxəssisləri də həmçinin. Franko da öz növbəsində alman "Kondor" Legionuna öz vətəninə qayıtmağı təklif etdi. Çünki, hamının gözlədiyi dünya müharibəsi ərəfəsində Franko qərb ölkələrinə münasibətdə neytral qalmağı üstün tuturdu.
İkinci dünya müharibəsi dövründə
İtaliya və Almaniya Frankoya göstərdikləri yardımın müqabilində elə də çox şey əldə etmədilər. Düzdür onlar qonşuluqlarında kommunist dövlətinin qurulması təhlükəsindən qurtuldular, lakin İspaniya "faşist oxu"na qoşulmadı və SSRİ-yə qarşı döyüşmək üçün Şərq cəbhəsinə Mavi diviziyanın göndərilməsini çıxmaqla İkinci dünya müharibəsi ərzində demək olar ki, neytral qaldı. Hitlerlə şəxsi görüşməsində Franko Cəbəllütariqin ələ keçirilməsi planında iştirak etməkdən imtina etdi. Lakin SSRİ-nin İspaniyada respublikaçılara dəstək verməsinə cavab olaraq o, Mavi diviziya adlanan qoşun hissəsinin bu ölkəyə qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak etməsinə razı oldu. Mussolini rejiminin devrilməsindən sonra Franko bu qoşunları geri çağırdı. Nəticə olaraq müharibədən sonra Franko rejimi çökmədi, lakin bir müddət ABŞ və SSRİ-nin təzyiqi ilə beynəlxalq aləmdən təcrid olundu.
Franko Hitlerin tələblərinə baxmayaraq İspaniyada antisemit qanunvericilik aktları qəbul etmədi. Bu həmin dövrdə İspaniyada yaşayan və digər ölkələrdən qaçan 60 mindən artıq yəhudinin həyatını xilas etdi. Bu səbəbdən müasir İsrail tarixşünaslığı Frankoya simpatiya ilə yanaşır.
Müəllif Riçard Bassetin versiyasına görə Frankonun neytrallığı Çörçillin Franko və onun generallarının İsveçrədəki bank hesablarına köçürdüyü pulların nəticəsidir.
Müharibədən sonra
left|thumb|250px|Fransisko Franko və ABŞ prezidenti [[Dvayt Eyzenhaver, 1959-cu il]] Soyuq müharibənin başlamasından sonra SSRİ-nin BMT-də rolu azaldı və 50-ci illərin əvvəllərində Franko rejimi ilə diplomatik əlaqələr qurulmasına başlandı. Hələ İkinci dünya müharibəsinin gedişində Franko faşist partiyasının, Falanqanın səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, müharibədən sonra isə partiya əsasən sosial məsələlərlə məşğul olurdu. Həm də bu partiya adını dəyişərək Milli Hərəkat partiyası adını aldı. Frankonun təşəbbüsü ilə milli barışıq siyasətinin əsası qoyuldu, vətəndaş müharibəsində bütün həlak olanlara abidə ucaldıldı. Lakin siyasi rəqiblərə qarşı repressiyalar onun ölümünədək davam etdi.
1973-cü ildə Franko hökumətin rəhbəri vəzifəsindən ayrıldı və yerini admiral Luis Karrero Blankoya təhvil verdi. Lakin yeni rəhbər həmin il ETA terrorçuları tərəfindən öldürüldü. Franko isə uzun müddət müalicədə qaldı, üstəlik hesab olunur ki, onun ömrünü süni şəkildə uzadırmışlar ki, o, 1975-ci il noyabrın 20-də Primo de Rivyeranın ölüm ildönümündə vəfat etsin. Fransisko Franko Şəhidlər Vadisində (Valle de los Caídos) dəfn olunmuşdur.
Ailəsi, şəxsi həyatı
Franko 2 kitabın müəllifidir: İspan Əcnəbi Legionunda xidmətdən bəhs edən "Bir bölüyün gündəliyi" (1922) və Hayme de Andrade təxəllüsü altında yazdığı ailə xronikasından bəhs edən "Nəsil" (1940). Onun sevimli məşğuliyyəti ova getmək, ömrünün sonlarına yaxın isə televizora baxmaq idi.
Frankonun vəfatından sonra onun həyat yoldaşı Karmen Poloya hersoginya titulu verildi. Frankonun Karmen Polodan bir qızı vardır (Mariya del Karmen).
Pentacalia cleefii
Pentacalia cleefii Pentacalia cleefii
Əbu Əli Çağani
Əbu Əli Çağani (?-955) — Çağaniyanın Möhtaclılar sülaləsindən olan əmiri.
Həyatı
Samanilər sülaləsindən olan Əmir II Nəsrin (914–943) ölüm xəbəriylə Xorasana gələn Əbu Əli, Əmir I Nuhun (943–954) əmriylə o sırada Büveyhilərin əlinə keçmiş olan Rey üçün səfər hazırlıqlarını tamamlayaraq Büveyhilər üzərinə hərəkətə keçdi. Əbu Əlinin Buxaradakı yoxluğundan faydalanan düşmanları onun xalqa qarşı pis davranışını önə sürərək Əmirin gözündən salmağı bacardılar. Qardizi, Əbu Əlinin Buxaradakı ən böyük düşmanı olaraq vəzir Məhəmməd bin Əhmədi göstərir. Rey səfəri əsnasında Əmir Nuh tərəfindən göndərilən Arızın əsgərlərə qarşı pis davranışı, ordu içərisində baş qaldırmalara səbəb olmuş, ehtiyaçları ödənməyən əsgərlər maaşlarını vaxtlı-vaxtında ala biməyincə Əbu Əlinin adamları, Əmir Nuhun əmisi İbrahim bin Əhmədə məktub yazaraq ona əmirlik təklifində bulunmaya qərar verdilər.
Bunu xəbər alan Əbu Əli hər nə qədər onları əməllərindən vaz keçirməyə çalışdıysa da, adamlarının təhdidləri üzərinə onların doğrultusunda hərəkət etməyə başladı. Əbu Əlinin üsyan etməsinin ən böyük nədəni bizcə onun Xorasan sipəhsalarlığından alınaraq yerinə İbrahim bin Simcurun təyin edilməsidir. . İbn Miskəveyh və İbn əl-Əsirin İraqlı tarixçilər olaraq söz etdiyi şəxslər, Əbu Əli ilə Əmir Nuhun aralarının açılmasının səbəbini İmadüddövlə Büveyhə bağlayırlar. Onlara görə İmadüddövlə bir yandan Əmir Nuha məktublar yazaraq Reyin ona verilməsini, bunun qarşılığında Əbu Əlinin Rey üçün verdiyi xəracdan yüz min dinar daha artıq ödəmə edəcəyini və Əbu Əliyə qarşı diqqətli olmasını bildirirkən, digər yandan da Əbu Əliylə xəbərləşərək, onu Əmir Nuha qarşı qızışdırır və əgər ona qarşı vuruşarsa, onu dəstəkləyəcəyini vəd edirdi.
Bütün bu saydığımız nədənlərlə hərəkət edən Əbu Əli, sərkərdələrinin arzularına boyun əydi və Əmirin əmisi İbrahim bin Əhmədə məktub yazaraq ona əmirlik təklif etdi. Bu təklifi qəbul edən İbrahim bin Əhməd, Mosuldan hərəkət edərək Həmədana gəldi və burada Əbu Əli tərəfindən qarşılandı (946 aprel) və ikili birlikdə Reyə hərəkət etdilər. Reyə çatdıqlarında Əbu Əli, qardaşı Əbül Fəzlin, Əmir Nuha məktub yazaraq durumdan xəbərdar etdiyini öyrənincə onu tutuklatdı və yoluna davam edərək Nişapura keçdi. İbn Əsirə. görə Nişapura keçən Əbu Əli o sırada burada olan İbrahim bin Simcuru və Mənsur bin Qaratəkini özünə bağladı ancaq daha sonra Mənsur bin Qaratəkindən şübhələnərək onu tutuqlatdı. Qardiziyə görə isə Əbu Əli Nişapura gəlincə İbrahim bin Simcur və Mənsur bin Qaratəkin buradan ayrılaraq Mərvə keçdi. İbn Miskəveyh isə Əbu Əli, Nişapura gəlincə burada Əmir Nuhun ordusuyla savaşaraq onları məğlub etdiyini, Mənsur bin Qaratəkin və İbrahim bin Simcuru da əsir aldığını nəql edir. Daha sonraki olayların axışına baxılırsa Miskəveyhin verdiyi bilgi daha məqbuldur.
Nişapurdan hərəkət edən Əbu Əli və İbrahim bin Əhməd 946 sentyabr-oktyabr tarixində Mərvə keçdilər. O sırada Mərvdə olan Əmir Nuh, buradan ayrılaraq Buxaraya keçdi. Buradan da ayrılan ikili 946 dekabr/947 yanvar tarixində Buxaraya girərək xütbəni İbrahim bin Əhməd adına oxutdular. Əmir Nuh isə onların Buxaraya gələcəyini öncədən xəbər aldığı üçün Səmərqəndə keçmişdi.
Bu arada İbrahim ilə Əbu Əli arasında ixtilaflar başladı və İbrahim bin Əhməd, Əbu Əliyə danışmadan İbrahim bin Simcuru və Mənsur bin Qaratəkini sərbəst buraxdı. İbrahim b. Simcur və Mənsur b. Qaratəkin ordunun nəzarətini ələ alaraq Əmir Nuha xəbər göndərib onu Buxaraya çağırdılar. İbrahim b. Əhməd digər yandan Buxara əyan-əşrəflərini çağıraraq əmisınin sadəcə Əmir Nuhun sərkərdəsi olmaq və onunla Əbu Əliyə qarşı mücadilə etmək olduğunu anlatdı. Bəlkə də İbrahim b. Əhməd beləcə xalqın dəstəyinin almaq istəyirdi. Əbu Əli isə o sırada, İbrahim b. Əhmədin ona qarşı pis niyətini anladığı için Türkistana keçmişdi, burada İbrahim b. Əhmədin fəaliyətlərindən xəbərdar edilincə sürətlə Buxaraya döndü və şəhəri atəşə vermək istədiysə də, Buxara əyanları tərəfindan bu amacından vaz keçirildi.
Bəzi ordu mənsublarının ona qarşı pis hislər bəslədiyini anlayan Əbu Əli həmən xütbəni Əmir Nuhun qardaşı Əbu Cəfər Məhəmməd bin Nəsr adına oxudaraq, Səmərqəndə doğru hərəkət edirmiş kimi görünərək, əsl gedəcəyi yeri gizlədi və Çağaniyana keçdi. Onun Buxaradakı yoxluğundan faydalanan İbrahim b. Əhməd və Əbu Cəfər, Əmir Nuhdan əhf diləyərək onunla barışdılar. Ancaq Əmir Nuh yeni bir qarışıqlığa meydan verməmək üçün İbrahim b. Əhmədlə Əbu Cəfərin və digər qardaşı Əhmədin gözlərinə mil çəkdirdi. Buxaradaki hər şeyi yoluna qoyan Əmir Nuh, Əbu Əliyə barış təklif etdi, ancaq Əbu Əlinin adamları buna isti baxmayınca Əbu Əli də bu təklifi rədd etmək məcburiyyətində qaldı. Buna görə Əmir Nuh, Əbu Əli üzərinə bir ordu göndərdi. Bunu xəbər alan Əbu Əli Buxaraya yönəldi.
Əmir onun qarşısına qardaşı əl-Fəzl bin Məhəmmədi çıxartdı. Curcik mövqeyində qarşılaşan tərəflərdən əl-Fəzl məğlub oldu; Əbu Əli isə Sağaniyana döndü (947 noyabr-dekabr). Əmir Nuh 948 sentyabr ayında Çağaniyan üzərinə bir ordu daha göndərdi. Çağaniyanı yağmalayan Samani ordusu Buxara ilə rabitə yollarının Əbu Əli tərəfindən kəsilməsiylə çətin durumda qalaraq sülh bağlamaq məcburiyyətində qaldı (948 dekabr). Anlaşma gərəyi Əbu Əli, oğlu Əbül Muzəffər Abdullahı girov olaraq Əmir Nuha göndərdi.
Əbu Əli Çağani 955-ci ildə vəfat edib.
Sevan rayonu
Sevan rayonu, Göyçə — Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistan Respublikası) Göyçə mahalı ərazisində rayon.
Abel Tasman
Abel Tasman - Avstraliya və Okeaniya ərazilərini tam dövrə vurmuş və Yeni Zelandiyaya gəlmiş ilk avropalı səyyah. Abel Tasman Yeni Zelandiyanı 1642-ci ilin 15 aprel tarixində kəşf etmişdir. Avstraliyanın cənubunda yerləşən Tasmaniya adası, Tasmaniya dənizi, səyyahın şərəfinə adlandırılmışdır.
Sevan rayonu
Göyçə rayonunun kəndləri – Bığlı, Çırçır, Çubuxlu, Əfəndi, Hacımuğan, Ördəkli, Rəhimkənd, Şəhriz, Yayçı, Zeynalağalı
Botriogen
Növ müxtəliflikləri
Sinkbotriogen.
Xassələri
Rəng – açıq-narıncıdan tünd narıncı-qırmızıyadək; Mineralın cizgisinin rəngi – oxra kimi sarı; Parıltı – şüşə; Şəffaflıq – şəffaf, yarımşəffaf; Sıxlıq – 2,14; Sərtlik – 2-2,5; Kövrəkdir; Ayrılma – {010} üzrə mükəmməl; {110} üzrə orta; Sınıqlar – qabıqvarı; Morfologiya – kristallar: prizmatik; Mineral aqreqatları: salxım- və böyrəkvari aqreqatlar, şualı quruluşlu sferolitlər, qabıqlar. 200 px|left|thumb|Botriogen, Bülüldüz filiz təzahürü, Laçın rayonu
Mənşəyi və yayılması
Arid vilayətlərdə sulfid yataqlarının oksidləşmə zonasında əmələ gəlir. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: kopiapit, gips, amarantit, xalkantit və b. Mineralın tapıldığı yerlər: Çukikamata, Ketenya, Alkaparosa (Çili); San-Xuan (Argentina); Kaliforniya ştatında Knoksvill yaxınlığında, Pensilvaniya ştatında Kornuoll (ABŞ); Falun (İsveç) və b. Azərbaycanda Bülüldüz sulfid təzahüründə (Laçın rayonu) rast gəlir.
Betula glandulosa
(Betula glandulosa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eucalyptus paniculata
(Eucalyptus paniculata) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sultan Duzelbayev
Sultan Duzelbayev (12 mart 1994) — Qazaxıstanlı oxatan. Sultan Duzelbayev Qazaxıstannı 2016-cı ildə Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Karyerası
Sultan Duzelbayev birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-ci ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında fərdi yarışlarda, 1/32 final mərhələsində Çin Xalq Respublikasının nümayəndəsi Qu Xuesong üzərində 6:4 hesablı qələbə qazansada, növbəti mərhələdə İtaliyanın nümayəndəsi Mauro Nespoli ilə üz-üzə gəldi və rəqibinə 0:6 hesabı ilə uduzdu.
Bakı Texniki Peşə Məktəbinin binası
Bakı texniki peşə məktəbinin binası — 1898-1900-cü illərdə İosif Qoslavskinin layihəsi əsasında keçmiş Stanislavski 20 indiki Azadlıq küçəsi 20 ünvanında Bakı orta texniki peşə məktəbi üçün tikilmiş bina. Hazırda binada Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti yerləşir.
Tarixi
1896-1905-ci illər arası mexaniki bölmə üzrə 50, tikinti bölməsi üzrə isə 55 nəfər məzun olur. 1896-cı ildə Bakı şəhər duması dəmir yoluna yaxın ərazidə peşə məktəbi üçün yeni binanın tikintisinə ərazi ayırmaq barədə qərar verir. Bu ərazi Stanislavskiy (indiki Azadlıq küçəsi) və Suraxanskiy (indiki Dilarə Əliyeva küçəsi) küçələrinin kəsişməsində yerləşirdi.
250px|thumb|left|Binanın 2016-cı ildə çəkilmiş şəkili.
Binanın layihəsi polşalı memar İosif Qoslavskiyə məxsus idi. Layihənin müzakirəsi zamanı mühəndis texnoloq Fərrux bəy Vəzirov qeyd etmişdir ki, layihə "çox geniş tərtib olunubdur, misal üçün, laboratoriyanın layihəsi o qədər böyükdür ki, hətta beləsi nə Peterburq Universitetində, nə də Texnoloji və Mədən İnstitutlarında yoxdur". Vəzirov binanın həcmini və tikintinin qiymətini azaltmağı təklif etdi. Müəllif, layihəsini müdafiə edərək, israr edirdi ki, smeta "ən cüzi hesablamalarla tərtib olunub və heç bir azaltma imkanı yoxdur". Layihə dəyişikliksiz təsdiq olundu və 20 avqust 1898-ci ildə təməli qoyuldu.
Tikinti işlərini şəhərin tanınmış şirkəti olan "Qasımov qardaşları" həyata keçirirdilər. Tez bir zamanda təhsil üçün vacib olan vəsaitlər və laboratoriyalar ilə təchiz olunmuş peşə məktəbi tikildi. Bu işlərə həm də xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyev də dəstək olurdu. Onun xahişi ilə Bakı şəhər duması tikintiyə 50 min rubl, 1901-ci ildə isə o özü məktəbin tam istifadəsi üçün gərək olan tikinti işlərinə 6600 rubl pul ayırmışdı. 1899-cu ildə başlanan tikinti işləri 1900-cü ildə yekunlaşır və binada yalnız 1901-1902-ci tədris ilində dərslər başlayır.
Məktəbin ikimərtəbəli binası doğrudan da, sonradan 1920-ci ildə onu ali məktəbə uyğunlaşdırılmasını yüngülləşdirən geniş auditoriyalardan, geniş koridor və pilləkənlərdən ibarət idi. 1916-cı ildə məktəbdə 494 tələbə təhsil alırdı ki, onlardan da 20 nəfəri azərbaycanlı idi. 1918-ci ildə məktəb politexnikum adlandırılmışdır. Politexnikumda neft sənayesi, elektromexanika və inşaat–memarlıq şöbələri fəaliyyət göstərmiş, tələbələrin sayı 188 nəfər olmuşdur. 16 noyabr 1920-ci ildə Azərbaycan İnqilab Komitəsinin "Bakıda politexnik institutunun yaradılması haqqında" dekreti elan edildi. Və peşə məktəbi instituta çevrildi. Bu zaman binanın mərtəbələrinin sayı 4-ə çatdırıldı və yanında əlavə köməkçi bina da tikildi. 2015-ci ildən isə binada yerləşən təhsil müəssisəsi Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti adlanır.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Binanın planlaşdırma strukturunun mərkəzi-ox kompozisiyası Rusiya imperiyasının təhsil müəssisələrinə xas olan ən yaxşı ənənələri əks etdirir. Geniş vestibüldən ikinci mərtəbəyə baş üçmarşlı pilləkən açılır. Uzununa olan istiqamətdə geniş tənəffüs otaqları, ikinci mərtəbədə müəllimlər üçün böyük otaq, sonra isə tələbələr üçün auditoriyalar yerləşir. Əsas korpusun yanlarında perpendikulyar olaraq balaca laboratoriyalar yerləşib. Baş pilləkənin qarşısında təraşlı səhnə ilə uzadılmış formada akt zalı yerləşib. İ.V.Qoslavski faktiki olaraq, gələcəkdə onun ali müəssisəyə çevrilmə ehtimalı ilə orta təhsil müəssisəsi yaratdı. Məktəbin klassik üsul və formalı əsas fasadı, order sisteminin portal sütunlarının iştirakı ilə yetərincə plastik və möhtəşəmdir. I.V.Qoslavski təmiz yonulmuş daşdan istifadə edərək, eyni zamanda fasadın divarına dekorativ tərzli yeni süni material - yanmış kərpic ölçüsündə qırmızı rəngdə plitkanı əlavə etmişdir. Bu material sonralar Bakı şəhərinin tikililərində, o cümlədən Bakı Dumasının divarında istifadə olundu.
Ticarət mərkəzi
thumb|Ticarət mərkəzi Ticarət mərkəzi - müxtəlif məhsulların satışı mövzusunda ümumiyyətlə bir firma tərkibində bəzən də kooperativ olaraq fəaliyyət göstərən böyük satış mağazası. Mağaza, böyüklüyünə görə reyonlardan meydana gələ biləcəyi kimi bir mağazalar birliyi şəklində də ola bilər.
Ən böyük alver mərkəzi 1986dan bu yana fəaliyyətdə olan və dünyanın ən böyük ticarət mərkəzi olaraq Ginnesin Rekordlar Kitabına girən Kanada Edmonton, Albertadakı "West Edmonton Mall"dır.
Son illərdə insanlarda inkişaf edən ticarət mədəniyyəti fərqlilik göstərərək küçə mağazalarından şəhər ticarət mərkəzlərinə maraq artmışdır. Ticarət mərkəzləri insanlara ticarətin yanında əyləncə, kino, fəaliyyət və müxtəliflik kimi imkanlar da təqdim etdiyi üçün insanların mərkəz nöqtəsi halına gəlmişdir. Və böyük bir sürətlə bütün dünyada yeni ticarət mərkəzləri açılmaqdadır.