cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sibir tarixi
Sibirin əhalisi
Ural dağlarının şimalındakı Tobol, İrtış, İşim və Ob çaylarını əhatə edərək Altay dağlarına qədər uzanan bu geniş ərazidə bu gün də müxtəlif türk boyları yaşamaqdadır. Sibirdə başlıca olaraq yakutlar, tuvalılar, Qərbi Sibir tatarları, xakaslar, altaylar, Sibir buxaralısı, dolqanlar, şorlar və s. kimi dəyişik adlarla türk xalqları və mərhələ-mərhələ Sibirə köçürülmüş ruslar yaşamaqdadır. Bu gün Rusiya Federasiyasının tərkibində olan bu geniş ərazidə Buryat Muxtar Respublikası, Tuva Muxtar Respublikası, Altay Respublikası və Krasnoyarsk, Kemerov, Novosibirsk, Omsk, Tomsk, Tümen, Arxangelsk, İrkutsk və Çikitinsk vilayətləri yerləşir. Çox böyük yeraltı sərvətlərə malik bu bölgədə çox az insan yaşamaqdadır ki, bunların təqribən 1,5 nəfəri türklərdir. Onlara Sibir və ya Altay türkləri deyilir.
Tuvalılar
Tuva türklərinin adına ilk olaraq Çinin Su sülaləsinin (581-618) qeydlərində rasi gəlinir. Tuvalıların yaşadıqları bölgəyə tarixən Tannu-Tuva, işlətdikləri dilə Soyonca və ya Uranxayca deyilmişdir. Bu gün Tuvalılar qədim bir türk dilini işlədirləçr ki, digər Türk xadlqlarının onları tam anlaması zordur. Tuvalıların Karaqas və ya Tofa deyilən bir boyu da vardır. Tuva Muxtar Respublikasının əravzisi 1.750.500 kv. km-dir. Əhalisi təqribən 400000 nəfərdir ki, bunun 300000 nəfəri Tuva Türkləri, qalanları isə rus, xakas, ukrain və digər xalqlardır. 1990-cı illərdən başlayaraq, Tuva Türkləri siyasi fəaliyyətə başlayaraq öz ölkələrindən rusları çıxarmsağa başlayıblar.
Tuva Muxtar Respublikası ərazisinin yarısı meşəlikdir. Muxtar Respublikada ağac, dəri və yeyinti sənayesi məhsulları istehsal edilir, daş kömür çıxarılır. Qoyun, mal-qara, donuz, at, dəvə və maral saxlanılır. Kürk hazırlamaq üçün vəhşi heyvanlar ovlanır.
Yakutlar
Rusiya Federasiyasının ərazicə ən böyük Muxtar Cümhuriyyəti Yakutiyadır. Ümumi sahəsi 3.103.000 kv. km-dir. Əhalisi 1,5 milyon nəfərdir. Əhalisinin çoxu ruslardır. Yakut və ruslardan başqa ölkədə Tatarlar, Ukraynalılar və digər xalqlar yaşayır. Ərazisindən Anabar, Olenek, Lena, Yana, İndiqirka və Kolomna çayları axır. Qışı çox uzun - 220 gündür. Ölkənin beşdə dörd hissəsi iynəyarpaqlı meşələrdən ibarətdir. Ölkədə soyuğadavamlı Ren maralları və at yetişdirilir. Kürk hazırlamaq üçün heyvanlar ovlanılır. Əhali balıqçılıqla da məşğul olur. Zəngin yeraltı sərvətlərə malikdir. Ölkədə xeyli qızıl, almas yataqları var. Bundan əlavə qurğuşun, sink, volfrom və molibden çıxarılır. Ölkənin çox zəngin kömür ehtiyatları olduğu təxmin edilir. Yakutların dünyadakı ümumi sayı 500000 nəfərdir ki, bunların da 97 faizi öz Cümhuriyyətlərində yaşayır.
Xakaslar
Krasnoyarsk bölgəsinə daxil olan Xakas Muxtar Vilayətinin ərazisi 64400 kv. km-dir. Cəmi yarım milyon əhalisi olan bu Muxtar Vilayətin yalnız yüz mini Xakas Türkləridir. Xakas Türklərinin Saqay və Qırğız adlı iki mühüm qolu var.
Altaylar
Dağlıq Altay Muxtar Vilayətində təqribən 250 min əhali yaşayır ki, bunların da yalnız 100 min nəfəri Altay Türkləridir. Altay Türklərinə əvvəllər Oyrotlar da deyilmişdir.
Dolqanlar
Krasnoyarsk bölgəsinə bağlı Taymır Muxtar Mahalında 10000 nəfər Dolqan Türkləri yaşayır. Dolqanlar indi özlərinə Saka, yəni Yakut deyirlər.
Barabinlər
Sibir bölgəsində yaşayan Tobolsk, Tümen, Tomsk və Barbara Tatarlarının Qazan Tatarları ilə çox yaxın qohumluq əlaqələri var.
Buxaralılar
Bu bölgədə Sibir Buxaralıları deyilən bir Türk boyu da vardır ki, sayları 50 minə yaxındır.
Məhəbbət psixologiyası
Məhəbbət – emosional keçid mərhələlərində insanların biri-birinə isinişməsidir. Məhəbbət – müxtəlif emosional halların birgə yaşanması nəticəsində meydana çıxıb, mexanizmi – əsasən beyinin assosiativ funksiyasına əsaslanır. Belə ki, burada davamlı emosional kontaktın (transferin) meydana gəlməsi üçün emosiyanı qıcıqlandıran müxtəlif xarici təsirlərin mövcudluğu zəruri şərtdir, məsələn, təbiət mənzərələrinin birgə seyri, birgə musiqi dinlənilməsi, müxtəlif həyəcanlı, sevincli situasiyaların, rəngarəng epizodların, lirik anların birgə yaşanması və s. kimi. Alınan təəssüratın qüvvəsi gələcəkdə yaranacaq emosional kontaktın (transferin) qüvvəsini xarakterizə edir ki, sonradan bu kontaktın qırılması müxtəlif psixi travmalara gətirib çıxarır.
Li Txemin
Li Txemin (koreyaca:이태민, d. 18 iyul 1993-cü il, Seul) – koreyalı müğənni, SHINee qrupunun ifaçısı.
Məhəbbət psixologiyası
Fiziologiyası
Ümumi halda, insanlar arasında davamlı emosional kontaktın ("cazibənin") meydana çıxması üçün onların bioloji (bədən quruluşu, boy, səs amplitudası, köklük, dərinin, saçın, gözün və s. rəngi...) və emosional (temperament) xüsusiyyətlərinin kontrastlılığı (biri-birini tamamlaması); intellektual (dünyagörüş, etik və estetik normalar sistemi, həyata baxış, bilik əmsalı...) və iradi (stereotiplər sistemi ilə əlaqədar) xüsusiyyətlərinin uyğunluğu zəruri şərtlərdəndir. Həmçinin, tərəflərin biri-birinə (birtərəfli məhəbbətdə biri digərinə) isinişə bilməsi, vərdiş edə bilməsi üçün onların vaxtaşırı görüşməsi, biri-birlərini müxtəlif epizodlarda seyr edə bilməsi, tərəflərin bir-birinin (birtərəfli məhəbbətdə biri digərinin) rifah və təhlükəsizliyinin qarantı olması və s. kimi faktorlar xüsusi əhəmiyyətlidir. Burada, həmçinin ilkin təəssüratda formalaşan gələcək rəftar modeli də, münasibətin sonrakı inkişafına aktiv təsir göstərən amillərdəndir.
Ümumi halda, təbabətdə məhəbbət – xüsusi psixi sindrom növü kimi qəbul edilməsə də onun yaranması və inkişafı istənilən digər psixi sindromdan heç nə ilə fərqlənmir və beyində olduğu müddətdə subyektin davranış və düşüncəsinə, ətraf aləmə münasibətinə və s. aktiv təsir göstərir (bir sıra hallarda bunları məhdudlaşdırmaqla).
Məhəbbət sindromu
Beyində olan "məhəbbət sindromunu", yəni, fərdin "sevib-sevmədiyini" aşağıdakı zahiri əlamətlər vasitəsilə müəyyənləşdirmək mümkündür: — Onunla öz arasında günü-gündən daha çox ümumiliklər axtarıb tapır, məs., zövqləri, baxışları, dünyagörüşləri, həyat yolları və s. arasında; münasibətlərin korlanmaması xatirinə mübahisədə güzəştə gedir, Ona qarşı olan kompaniyalarda, xarakterindən asılı olaraq, ya Onun müdafiəçisi kimi çıxış edir ya da kompaniyadan təcrid olur;
Təcrübəli şəxslər bu əlamətləri özlərində süni yolla yaradaraq, qarşı tərəfə öz "hörmətini", "məhəbbətini" təlqin edir, bu cür süni "məhəbbət jestləri" ilə onun etimadını, dostluğunu, məhəbbətini və s. qazanırlar ki, sonradan da bundan sui-istifadə edərək öz "məqsədlərini" həyata keçirirlər (z.c)
Mənbə
Human bonding Théorie de l'attachement Sociale binding Ljudsko vezivanje Matibay na ugnayang pangtao 感情纽带
Ayfel dağları
thumb|Арденны (на западе) и Айфель (на востоке) Ayfel dağları bəzən Eyfel dağlarıda deyilir. Dağ Almaniyanın qərbində, Şimali Reyn-Vestfala və şimal-qərbdən Reynland-Pfalça arasında yerləşir. Ümumi sahəsi 2004-cü ildə 110 km² idi.
Coğrafiyası
Ayfel dağı cənubdan Mozel çayı, şərqdən Reyn çayı ilə əhatələnir. Şimal sərhəddi Hones Vyana dağları ilə, qərbdən Belçika və Lüksemburqun Adrenası ilə sərhədlənir. Ayfel dağı aşağıdakı hissələrə bölünür Ayfel dağının Bon şəhərindən keçən hissəsində Laax vulkanı yerləşir. 2007-ci ildə vulkan kraterindən kömür çıxarılır.
Relyefi
Nyuburqinq bu dağda yerləşən ən məşhur dağ yoludur. Onun şimal hissəsi çətin və qorxulu döngələri ilə məşhurdur.
Akveduk Ayfel isə ən uzun roma su kəmərləri keçir ki, buda Kölndə su kəmərləri ilə birləşir
Bülbül Xatun
Bülbül Xatun — 8. Osmanlı sultanı II Bəyazidin xanımlarından.
Həyatı
Doğum tarixi dəqiq olmasa da, ilk övladı Şahzadə Əhmədin doğum tarixinə əsasən, 1452-ci ildə dünyaya gəldiyi ehtimal olunur. II Bəyazidin Amasya sancaqbəyi olduğu illərdə Amasya sarayına alındığı və bütün övladlarını burada dünyaya gətirdiyi bilinir. Saraya necə alındığı bilinməsə də, vəqf sənədlərində "Abdullah qızı" olaraq anılır və bu səbəblə saraya cariyə olaraq anıldığı anlaşılır. 1465-ci ildə Şahzadə Əhmədi, 1466-cı ildə Xədicə Sultanı, 1467-ci ildə isə Gövhərmülk Sultanı, 1470-ci ildə Hundi Sultanı, 1474-cü ildə Şah Sultanı, 1476-cı ildə isə Şahzadə Mahmudu dünyaya gətirdi.left|thumb|Hatuniyə məscidi olaraq bilinən Bülbül Xatun məscidi, [[Amasya|294x294px]]1480-ci ildə oğulları Şahzadə Əhməd və Mahmud qardaşlarıyla birlikdə babası Fateh Sultan Mehmedin yanına İstanbula göndərildi və burada möhtəşəm mərasimlə sünnət edildi. Mərasimin ardından böyük oğlu Şahzadə Əhməd Çorum sancaqbəyi təyin edildi və Bülbül Xatun qızlarını da yanına alaraq oğluyla birlikdə Çoruma yollandı. Cəmi bir il sonra Fateh Sultan Mehmedin vəfatıyla əri II Bəyazid dərhal İstanbula yola düşdü və qardaşı Şahzadə Cemlə girişdiyi taxt mübarizəsinin ardından taxta çıxdı.
Ərinin taxta çıxmasının ardından kiçik oğlu Manisa, böyük oğlu Əhməd isə Amasya sancaqbəyliyinə göndərildi və Bülbül Xatun böyük oğluyla birlikdə Amasyaya getdi. Oğlunun edamına qədər burada qalan Bülbül Xatun Amasyada bir çox xeyriyyə işləri görmüşdür. Ladik bölgəsində məscid və imarət, Amasya qalası daxilində isə bir məktəb, məscid və çeşmə inşa etdirmişdir. Bundan başqa kiçik oğlu Şahzadə Mahmudun 1507-ci ildə vəfatının ardından Bursadakı Muradiyə külliyəsi daxilində onun adına türbə inşa etdirmişdir.
1512-ci ildə atası və qardaşlarıyla girişdiyi taxt mübarizəsində qalib gələn Yavuz Sultan Səlimin əmriylə, böyük oğlu Şahzadə Əhməd ələ 1513-cü ildə Bursa yaxınlığında boğularaq edam edildi və cənazəsi Bursadakı Muradiyə külliyəsində qardaşı Şahzadə Şahənşahın yanına dəfn olundu. Oğlunun edamından sonra Bursaya köçən Bülbül Xatun qalan ömrünü burada yaşadı və oğlunun məzarı üzərində türbə inşa etdirdi. Taxtda oturan ögey oğlu Yavuz Sultan Səlimə yazdığı məktublarda oğulları Şahzadə Əhməd və Şahzadə Mahmudun türbələrinin təmiri, onların övladlarının xərclərinin qarşılanmasını istəmişdir. Bu istəyi yerinə yetirilən Bülbül Xatun cəmi 2 il sonra — 1515-ci ildə Bursada vəfat etdi. Cənazəsi kiçik oğlu Şahzadə Mahmudun türbəsinə dəfn edildi.
Inula thapsoides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Döngələr (teleserial, 2012)
"Döngələr" — Çoxseriyalı film. Filmi Carçı Film çəkmişdir.
Haqqında
Filmin rejissoru Cavid Təvəkküldür. "Döngələr"in iknici rejissoru Rövşən Ağayevdir. Ekran işində baş rolları əməkdar artist Eldəniz Rəsulov və Abbas Qəhrəmanov oynayıblar.
Filmin ssenari müəllifi yazıçı-publisist, dramaturq Rafiq Səməndər, direktoru isə İctimai Televiziyanın rəhbəri İsmayıl Ömərovdur.
Məzmun
Yarı detektiv və yarı melodram janrında olan filmdə 1988-1989-cu illərin hadisələri cərəyan edir.
Filmdəki hadisələr maraqlı xətt üzrə cərəyan edir.
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Məhəmməd Xudabəndə
Məhəmməd Xudabəndə — Səfəvilər dövlətinin 4-cü şahı və I Təhmasibin oğlu. Ləqəbi Xudabəndə farscadan tərcümədə "Tanrının Bəndəsi" deməkdir. Fəhmi ləqəbi ilə şeirlər də yazmışdır. 1535-1571-ci illərdə Xorasan, 1571-1578-ci illərdə Fars valisi olmuşdur.
Doğumu
1531/2-ci ildə doğulmuşdur. II İsmayılın ana-bir, ata-bir qardaşıdır. Atasının sıraca ikinci, həyatda qalan birinci oğlu idi (ən böyük qardaşı Əliqulu mirzə hələ 1529-cu ildə vəfat etmişdi).
Hakimiyyətinin əvvəli
Məhəmmədin hakimiyyəti 1535-ci ildən Şirazdan başlayır və elə orada təzə təyin olunmuş II İsmayılın ali divanının vəzir, nazir, sədirlik, qazilik və sair mənsəblərə dair verdiyi fərmanı alır. Təzə təyin olunmuş şahın kimsədən intiqam almaq fikri yox idi və onun yeganə məqsədi atası və qardaşının hakimiyyət dövrlərində həbsə alınmış və haqsızlıqlara məruz qalmış şəxsləri azadlığa buraxmaq və onların haqlarını özlərinə qaytarmaq idi.
Lakin elə hakimiyyətinin ilk illərindən onun bütün çətinliklərin öhdəsindən gələ bilmədiyi göz qabağında idi. Çünki, istər dövlət adamları olsun, istərsə də nüfuza malik olan digər şəxslər onun qəbul etdiyi qərarlara təsir göstərə bilirdi. Məlum idi ki, bu kimi məsələlər bir çox ixtilaf və nifaqların meydana gəlməsinə səbəb ola bilərdi və bu belə də olur. Bu kimi ixtilaflar ilk dəfə olaraq Təhmasib şahın qızı Pərixan Xanımla Məhəmməd şahın həyat yoldaşı Məhdi Ülya arasında baş verir.
Həmin dövrlərdə Pərixan Xanım Qəzvində böyük nüfuza malik olduğundan onunla hesablaşır, əmrinə tabe olurdular. O, xalası Şamxal Sultanxanımın vasitəsilə dövlət işlərinin idarə olunmasına birbaşa müdaxilə edirdi.
Təzə təyin olunmuş şahın həyat yoldaşı Məhdi Ülya xanım da Şirazda qüdrəti ələ alıb İsgəndər bəyin dediyi kimi "Bütün işlərə nəzarət edir və heç bir iş onun nəzarəti olmadan həyata keçmirdi". Gah da ona xüsusi diqqət yetirir və dediklərini icra edirdi. Məhdi Ülya xanımın hətta Mir Qivamuddin Hüseyn Şirazi adlı xüsusi vəziri də var idi. Onun şahdan istədiyi şeylərdən biri də neçə ilə əvvəl İstəxr qalasında həbs olunan Əhməd xan Gilaninin azad olunması idi. Şah isə onu nəinki azad edir, hətta sonralar onu öz kürəkəni belə edir. Qəzvində toy mərasimi başa çatdıqdan sonra Gilana qaytarılır və əvvəlki qüdrətini əldə edir. Onunla birgə Ələmutda həbsdə olan İsa xan da azadlığa buraxılıb Şəki əyalətinə hakim təyin olunur. Təsis olunmuş yeni dövlətdə İsmayılın vəziri Mirzə Salman kimi şəxslər öz mövqelərini qoruyub saxlaya bilirlər. Sonralar onlara "Ruknussəltənə"və "Etimadud-dövlə"ləqəbi verilir. Belə nəzərə çarpır ki, bu kimi ləqəblər ilk dəfə olaraq həmən dövrdə verilmiş və Səfəvilərin hakimiyyətinin sonunadək ondan istifadə olunmuşdur.
Qəzvində baş verən hadisələr Şiraza çatdıqda, xüsusilə də Mirzə Salmanın Qəzvindən Şiraza gətirdiyi xəbərlərdən sonra Məhdi Ülya xanım və şah, Pərixan Xanımı öldürmək qərarına gəlirlər. Yaranmış ixtilaflar ciddi qarşıdurmalara gətirib çıxarmazdan əvvəl Qəzvinin tanınmış alimlərindən olan Seyid Hüseyn Kərəkinin müdaxiləsi ilə yenidən sabitlik bərqərar olunur.
Siyasi qətllər
Nəhayət, h.q. 985-ci ildə şah Qəzvinə daxil olur və orada özünün ilk və sonra ikinci və üçüncü edam hökmünü verir. Qətlə yetirilən ilk şəxs Pərixan xanımın verdiyi göstərişlərin icraçısı dayısı Şamxsal sultan olur. Belə ki, o, hiylə ilə şəhərdən qırağa çıxarıldıqdan sonra qətlə yetirilir. Onun ardınca Pərixan Xanım da gecə ikən Xəlil xanın evinə aparılır və orada boğularaq qətlə yetirilir və var-dövləti Xəlil xana verilir. Şah II İsmayılın bir yaşlı oğlu Şücanı da qətlə yetirir. Beləliklə, böyük nüfuz əldə etmiş Məhdi Ülya xanım qüdrəti bütünlüklə ələ keçirir və heç bir iş onun göstəriş və nəzarəti olmdan həyata keçmir. Bir vaxtlar Şirazda kiçik vəzifələrdən birini tutmuş Molla Əfzəl Münəccimbaşının onun göstərişi ilə Qəzvinin Müamilə divanının baş kələntəri təyin olunmasını buna misal çəkmək olar. Belə ki, onlardan bir çoxu əvvəllər Sultan Məhəmmədə, həyat yoldaşına və övladlarına xidmət etdikləri üçün, indi demək olar ki, artıq öz mükafatlarını alırdılar. Onlarla yanaşı, II İsmayılın qəzəbinə düçar olmuş şəxslər yenidən vəzifələrə təyin olunur və dövlət işlərində fəaliyyət göstərməyə başlayırdılar.
İdarəetmə
Azərbaycan bütünlüklə müxtəlif türk və türkmən qəbilələri arasında bölünmüş və onlar tərəfindən idarə olunurdu. Böyük əyalətlərin ayrı-ayrı şəhərlərə bölünməsi isə qızılbaşlar arasındakı ixtilafların daha da artmasına səbəb olur. Bütün bunlarla yanaşı, onların gəlirləri azaldığı üçün məxariclərinin mərkəzdən ayrılmasına ehtiyac duyulurdu. Bu isə dövlətin iqtisadiyyatına zərbə demək idi. Sədirlik vəzifəsinə də Sultan Məhəmməd Heratdan Şiraza getdiyi zaman öz qəsəbəsində daha gözəl xidmət göstərmiş Kirman seyidlərindən olan Mir Şəmsəddin Məhəmməd təyin olunur. Pərixan Xanımın evi də Darul-sədarə elan olunur və Mir Şəmsəddin orada tutduğu vəzifəni icra etməyə başlayır.
Həmən dövrlərdə hələ də taciklər idarə işlərinə, qızılbaşlar isə yüksək vəzifələrə, daha dəqiq desək, "Əmirul-uməra"(əmirlər əmiri) vəzifələrinə təyin olunurdular. Belə ki, İsgəndər bəyin öz kitabında ("Tarixi-aləm arayi-Abbas") adını çəkdiyi bütün şəhərlərə yalnız qızılbaş tayfalarından olan hakimlər rəhbərlik edirdi.
Daxili ixtilaflar
Şah Məhəmmədin hakimiyyəti ikinci İsmayılın hakimiyyət dövründən başlanmış bir sıra çətinliklərlə davam edir və bütün bunlara müxtəlif amillər səbəb olur. Səltənət sülaləsinin demək olar ki, kökünün kəsilməsi və bir çox qızılbaş rəhbərlərinin qətlə yetirilməsi dövlətin bünövrəsinə ağır zərbə vurur. Məhdi Ülya xanımın nüfuzu, qızılbaşların istəklərinə qarşı çıxması və qızılbaşları şahın tabeçiliyindən çəkindirməsi yaranmış böhranı daha da gərginləşdirir və Səfəvi dövlətinin zəifləməsinə birbaşa təsir göstərirdi.
Bildiyimiz kimi, Səfəvilər dövlətinin əsasını qızılbaşların mürşidlərinə olan xalis itaətkarlıqları təşkil edirdi. Bu münasibətlər zəiflədikdə isə dövlət öz tərəfdarlarını itirir və bunun üçün də təbii olaraq azsaylı tacik və iranlılarla sabitliyi özbək və osmanlıların təhlükəsindən qoruyub saxlaya bilmirdi. Dövləti himayə edən var idisə, o da dövlətə son dərəcə sadiq qalan türk və türkmən tayfalarından olan sufi qızılbaşları idi. Səriştəsiz insanların üzərində heç bir nəzarət olmadan müxtəlif vəzifələrə təyin olunması qızılbaş dövlət məmurlarının işlərinə mütləq nəzarətsizlik təsis olunduğu ilk gündən Səfəvi dövlətini ciddi çətinliklərlə qarşı-qarşıya qoyurdu. İskəndər bəy bu çətinliklərə işarə edərək yazır :
" Yaranmış hərc-mərcliyə səbəb olan ən başlıca amil rüşvətxorluğun dövlət məmurları arasında geniş yayılması olmuşdur ".
Yaranmış çətinliklərə səbəb olan başqa bir amil ölkənin bütünlüklə türk və türkmən tayfaları tərəfindən idarə olunması və dövlət büdcəsindən onların tələblərinə uyğun məbləğin ayrılması olmuşdur. Bu səbəbdən də dövlət büdcəsinin az bir müddətdə tamamilə boşalması yaranmış şəraiti daha da gərginləşdirmişdi. Bütün bunlarla yanaşı, qızılbaş rəhbərləri ölkə ərazisində heç bir nəzarət və nizam-intizamın hökm sürmədiyini görüb çətinliklərini rüşvət ilə həll edir və yeni-yeni çətinliklərin meydana gəlməsinə səbəb olurdular.
Yaranmış belə bir şəraitdə daim düşmən mövqeyində duran qonşu dövlətlər fürsətdən istifadə edib ölkə ərazisinə qoşun yürütmək fikrinə düşürlər. Bundan tək xarici dövlətlər deyil, ayrı-ayrı şəhərlərdəki daxili müxalif dəstələr də istifadə edirdi. İsgəndər bəy bu haqda yazır :
"Fürsətdən istifadə edən zəmanənin padşah və müxalifləri şərq və qərbdən əcəm ölkəsinə üz tutdu. Sultan Murad (h.q. 983-1003) Azərbaycan və Şirvana qoşun yürüdüb illər boyu müstəqillik iddiasında olan və əllərini ətraf məntəqələrə uzadan düşmənlərinə tərəf gəldi".
Özbək və osmanlıların hücumları ilə yanaşı vaxtaşırı müxtəlif əyalətlərdə də üsyanlar baş qaldırır və böyük sülalələrə mənsub olan dəstələr öz ərazilərinə sahib olmaq üçün dövlətə qarşı çıxırdılar.
Tüfəngçibaşı
Tüfəngçibaşı və ya tüfəngçiağası — Səfəvilər dövlətində ordu rütbəsi.
Məhəmməd Xudabəndə
Məhdi Ülyanın süqutu
Pərixanımın acınaqlı əhvalatından sonra artıq növbə Məhdi Ülya xanımın özünə çatmışdı. Bir qədər əvvəl Mirzə Məhəmmədin son dərəcə inadkar bu qadını haqqında söhbət açmışdıq. O, şahın bütün qüdrətini əlindən almış, qızılbaş əmir, vəzir və sədirləri tam mənada özünə tabe etmişdi. Nəyin bahasına olursa olsun, istədiyini onlara qəbul etdirdi. Məhz bu qadının yersiz müdaxiləsi ölkənin nüfuz və idarəçiliyinə ağır zərbə vurur. Mazandaranın Mər’əşi sülaləsindən olan Məhdi Ülya xanımın atası Mir Abdullah xan həmən məntəqənin hakimi olmuşdur. O, hakimiyyəti ələ aldıqdan sonra Mirzə xanın (əmisi oğlu Sultan Muradın) hakim təyin olunduğunu eşitcək dərhal öz irs və mülkü hesab etdiyi Mazandarana qoşun göndərir. Onun təkidi ilə qızılbaş ordusu Mazandarana yola düşür. Qızılbaşların sərkərdəsi öldürülməyəcəyinə and içib söz verdikdən sonra Mirzə xanı təslim olmağa vadar edir. Lakin paytaxtda bütün işlərə nəzarət edən Məhdi Ülya xanım ordu Qəzvinə daxil olmazdan əvvəl öz adamlarını Mirzə xanın üzərinə göndərir və onu elə oradaca qətlə yetirir. Baş verənlər dövlət işlərində heç bir təcrübə və səriştəsi olmayan bir qadının birbaşa müdaxiləsindən baş verirdi. O, hakimiyyət və dövlətçilik işlərinə layiq olmadığı kimi, Şah Məhəmməd də bir o qədər bu kimi işlərə layiq deyildi. Baş verən hadisələr hamının Məhdi Ülya xanımdan cana doymasına və ona qarşı kin-küdurətin daha da artmasına səbəb olur. Bütün bunlardan narazı qalan İskəndər bəy Münşi yazır :
Tüfəngçibaşı
İyerarxiyada yeri
thumb|275x275px|Səfəvi ordusunda tüfəngçi Tavernye qeyd edir ki, tüfəngçilərin rəisi və başçısı olub, rütbəsinə görə, əsgəri təşkilatda qorçubaşı və qullarağasından sonra üçüncü yerdə dayanırdı.
Məhəmməd Xudabəndə
Məhdi Ülyanın süqutu
"Günahsız seyid övladı olan Mirzə xanın qətlə yetirilməsinə cahil və nadan əmirlərin şeytani vəsvəsəsi səbəb oldu. Hadisə h.q. 978-ci ildə baş verdi və on yeddi gündən sonra Məhdi Ülya xanımın özü də qətlə yetirildi".
Tüfəngçibaşı
Mahiyyəti
Tüfəngçibaşı da dövlət şurasının üzvü olub tüfəngçi hərbi hissəsinin minbaşılarının, yüzbaşılarının, saray carçıları və qulluqçularının ağsaqqalı idi. Ona tabe olanların hamısının tiyul, həmesale, məvacib, barat və mükafatları barədə onun imzası ilə təsdiq edilən təqdimatı əsasında baş vəzirin yazılı hökmü verilirdi. Və bu hökm əsasında onların məvacibi ödənilirdi. Tüfəngçilərin və carçıların, minbaşıların, yüzbaşıların, carçıbaşıların qulluğa götürülməsi, onların tiyul, həmesale və məvacibləri alicah tüfəngçiağasının təqdimatı, baş vəzirin yazılı hökmü əsasında icra olunurdu. Tüfəngçilərə aid bütün problemləri də tüfəngçiağası həll edirdi. Tüfəngçilərin rütbə cədvəlini, həmin idarənin vəziri və mustoufiləri tüfəngçiağasının iştirakı ilə Şaha çatdırırdılar. "Abbasnamə"də göstərilir ki, Ağa Tahir adı ilə tanınan Mir Fəttah Şah Səfi dövründə adi tüfəngçidən Bağdadda tüfəngçiağasıbaşı vəzifəsinə yüksəlmişdi. Ondan şaha çoxlu şikayətlər daxil olmuş və II Şah Abbas etimadəddövlə və bir neçə dövlət məmuruna onun işi və fəaliyyətini yoxlamaq barədə fərman verir. Yoxlama əsasında Mir Fəttahın tüfəngçilərin əməkhaqlarından qeyri-qanuni mənimsəmə və oğurluq barədə faktlar aşkarlandı. Bu hadisədən sonra Mir Fəttahın qardaşı oğlu minbaşı Məhəmməd Səid və bir çox tərəfdarlarının onu müdafiə məqsədi ilə dövlətxana ilə üzbəüz toplaşması Şahı bərk qəzəbləndirir. Şah qullarağası Siyavuş xana onların hər ikisinin tutulub edam olunması barədə fərman verdi. Fərman dərhal yerinə yetirildi. Tüfəngçiağası vəzifəsi Qələndər sultan Cığataya tapşırıldı.
Məhəmməd Xudabəndə
Məhdi Ülyanın süqutu
İskəndər bəyin verdiyi məlumata görə, bunlardan sonra yenə də Mazandaranda əmin-amanlıq bərqərar olunmadı və mövcud gərginlik hələ də qalmaqda və Məhdi Ülya xanıma qarşı kin-küdurət isə daha da güclənməkdə idi.
Tüfəngçibaşı
Təzkirət-əl mülük əsərində tüfəngçibaşı vəzifəsi
Tüfəngçibaşı minbaşıların, yüzbaşıların, carçıların, elçilərin və bütün tüfəngçilərin rəhbəri idi. Faruk Sümer qeyd edir ki, Şah Abbas dövründə qullar ocağından başqa digər bir əsgəri təşkilat olan Tüfəngçilər əyalətlərdə yaşayan yerli əhalidən təşkil olunmuşdu. Onların rəisi Minbaşı adlanırdı. Şah Abbas bu təşkilatı Osmanlı ordusu əsasında yaratmışdı. Tüfəngçibaşının vəzifələri –Burada qeyd olunur ki tüfəngçibaşının əsas vəzifəsi öhdəliyində çalışanların tiyullarını, illik maaşlarını və bəxşişlərini, Divani-Vəzirin təsdiqinə təqdim edirdi. Minbaşı, yüzbaşı, carçıbaşı və ya tüfəngçi vəzifələrinin təyini tüfəngçibaşının ərzi və vəzirin imzasıyla həyata keçirilirdi. Tüfəngçilərlə bağlı bütün işlər tüfəngçibaşının məsuliyyətində idi. Onların tiyul və maaşları tüfəngçibaşının tuğrası ilə təsdiq edildikdən sonra paylanılırdı. Tüfəngçilərin "nüsxeyi-sanı"sı tüfəngçi vəziri və müstövfisi tərəfindən tüfəngçibaşının hüzurunda oxunardı.
Məhəmməd Xudabəndə
Məhdi Ülyanın süqutu
Məhdi Ülya xanımın yersiz müdaxiləsi Heratın idarə olunmasında da özünü göstərir və təbii ki, bütün bunlar qızılbaşların narazılığına səbəb olurdu. Məlum olduğu kimi Herat, Xorasan əyalətinin mərkəzi olmuş və oranın qorunub saxlanılması Səfəvilər üçün heç də asan olmamış və bütün dövrlərdə hətta az yaşlı şahzadənin rəhbərliyi altında belə oranı qoruyub saxlamağa çalışmışlar. Təhmasib şahın hakimiyyətinin son illərində Şah Məhəmməd Mirzənin oğlu Abbas Mirzə Həratda Əliqulu xan Şamlının himayəsi altında yaşamışdır. Oğlu Abbas Mirzəni görməyə israrlı olan Məhdi Ülya h.q. 987-ci ildə Əliqulu xandan oğlunu Qəzvinə gətirməsini istəyir. Lakin o, Xorasanı Orta Asiyaya yaxın olduğunu və daim oranı təhlükə gözlədiyindən şahzadəsiz qalmalı olduğunu bəhanə gətirərək bu işi görməkdən imtina edir. O, Məhdi Ülyaya göndərdiyi məktubda yazır:
"Yüksək məqama malik olan şahzadəsiz ərazini qoruyub saxlamaq bizim üçün mümkün deyildir".
Yaranmış narazılıqlar yavaş-yavaş daha da ciddiləşməyə başlayır. Bir tərəfdən Məhdi Ülya xanım Mirzə Abbasın gətirilməsinə israr edir, digər tərəfdən də Heratın hakimi daha da müxalif mövqe tuturaq Abbasın Qəzvinə getməsini özbəklərin ürəklənmələrinə səbəb olacağını bildirirdi. Hətta Qəzvində mühüm mənsəblərdən birini tutan Əliqulu xanın atası Hüseyn xanın Hərata gəlməsi buranın hakiminin gəldiyi qərar heç bir təsir göstərmir. Əlbəttə bu məsələdə o tək deyildi, belə ki, digər tayfalar da Abbasın Heratda qalmasına təkid edir və onun Qəzvinə getməsinə heç cür razı olmurdular.
Belə bir müxalifəti görən Məhdi Ülya Hərat hakimi ilə arası yaxşı olmayan Məşhəd hakimi Murtəza Qulu xanı qarşı-qarşıya qoymaq qərarına gəlir. Hələ məsələ həll olmamışdı ki, paytaxt əmirləri, daha dəqiq desək, qəlbləri kin-küdurətlə dolu qızılbaş əmirləri onu qətlə yetirirlər. Beləliklə, Abbasın Həratda qalması dəqiqləşdirilir.
Qızılbaşların Mürşid müqabilində dayanıb həyat yoldaşını qətlə yetirmələri bir daha Səfəvi dövlətini süstləşərək süquta uğramasından xəbər verirdi. Çünki, bu dövlətin əsasını mürşidlə müridlər arasındakı sıx əlaqələr təşkil edirdi. Əmirlər bir tərəfdən Məhdi Ulyanı tətbiq etdiyi zorakılıqlara dözmür, digər tərəfdən də onun hökmranlığı ilə heç cür irəli gedə bilməyəcəklərini görürdülər. Bunun üçün də Qəzvinin Səadətabad bağına toplanıb ona qarşı üsyan edirlər. Şaha göndərdikləri məktubda yazırdılar:
"Zəif əql və şəxsi rəyə əsaslanan inadkar bir qadın dövlət işlərinə müdaxilə etməməlidir. Dövlət adamları ilə həmişə ziddiyyətdə olan Məhdi Ülyanın naibləri də birdəfəlik ondan əl çəkməlidirlər. Demək istədiyimiz budur ki, onun hakimiyyətdə olması və dövlət işlərinə nəzarət etməsi qızılbaş tayfaları üçün böyük bir təhlükədir".
Qəzvində müqavimətlə qarşılaşan qızılbaş əmirlərinin bir neçəsi zor gücünə olsa da h.q. 987-ci il Cəmadiyəs-sani ayının biri şahın sarayına daxil olub Məhdulya xanımı qətlə yetirirlər. Atılan belə bir addım əslində taciklərin(farsların) nüfuzunun alınmasına, Qazi Əhməd Quminin dediyi kimi,
"Dövlət Bəyimə"qarşı yönəlirdi.
Hakimiyyətin sonu
Mirzə Məhəmməd Qəzvinə Məhdi Ülyasız qayıdarkən öz vəzirini də Xorasanda itirmiş və Abbas Mirzənin səltənətini tələb edən bu məntəqədə heç bir dəyişiklik olunmamışdı. Əksinə olaraq, Azərbaycan və sair əyalətlərin bir hissəsi itirilmişdi. Şahzadə Həmzə Mirzə həmən il, yəni h.q. 992-ci ildə Qəzvində güzəranını əyləncə və eyş-işrətdə keçirirdi. Belə bir ağır şəraitdə Azərbaycan hakimi ondan təhlükədən qurtarmaq üçün lazımi tədbir görməsini istəyir. Şah kömək məqsədilə Azərbaycana yola düşür və əvvəlcə Ərdəbilə, oradan isə Təbrizə gəlir. Şah qızılbaşların əlində bir alət olduğu və heç bir ixtiyara malik olmadığı üçün bir daha Təbrizdə oranın hakimi olan Əmir xan adlı əmirlərdən birinin əleyhinə üsyan olunur. Şah onu tutduğu vəzifədən kənarlaşdırır. O, özünün qalaya bənzər evinə qayıdıb dövlət işlərinə son qoyur.
Binədərəsi
Toponimikası
XIX əsrdə gəlmə ermənilər burada məskunlaşdıqdan sonra kəndin adı təhrif olunaraq Banazur adlandırılmışdır. Oykonim bana (alcaq tirə) və zur (ust, təpə) sözlərindən düzəlib, "tirənin üstü" deməkdir. Kəndin adı 1992-ci ildən Binədərəsi kimi rəsmiləşdirilmişdir. Keçən əsrin əvvəllərində Qubadlı qəzasında Binədərəsi kəndi qeydə alınmışdır. Oykonim "müvəqqəti yaşayış məntəqəsi olan dərə" mənasındadır.
Məhəmməd Xudabəndə
Hakimiyyətin sonu
Nə baş veriləcəyi artıq məlum idi. "Bütün qızılbaş tayfalarının nümayəndəlirinə və təbrizlilərə döyüşə hazırlıq əmri verilmişdi". Nəticədə Əmir xan öz məşuqəsi ilə birlikdə təslim olub Qəhqəhə qalasında həbs olunur. Az sonra Əmir xanın tərəfdarı olan türkmənlərin qiyam xəbəri Təbrizə çatır. Lakin buna baxmayaraq Əmir xanın edam olunmasına dair hökm çıxarılır. Bu isə bir tərəfdən qızılbaşlar, Ustaclı və Şamlı, digər tərəfdən isə Türkmən və Təkli tayfaları arasında yaranmış ixtilafların daha da güclənməsinə səbəb olur. Təkli və Türkmən tayfaları arasındakı ixtilaflar qanlı-qadalı müharibələrin meydana gəlməsinədək davam edir. Qızılbaşlar arasındakı ixtilaflar hələ də davam edirdi. Əgər bir tərəfdə sülh və əmin-amanlıq yaradılırdısa, başqa bir yerdə yeni qarşıdurmalar meydana gəlirdi. Hətta Xorasan Şamlı və Ustaclı tayfaları belə Abbas Mirzənin səltənətinə göz dikirdi. Yaranmış ixtilaflar Məşhəd hakimi Mürşid Quluxanla Xorasan bəylərbəyi Əliqulu xan və Mirzə Lillah Abbas arasında Xorasanın Susefid adlı məntəqədə qarşıdurmaya gətirib çıxarır. Qazi Əhməd Qumi yazır :
Binədərəsi
Tarixi abidələri
Binədərəsi kəndində aşağıdakı daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmışdır:
Məhəmməd Xudabəndə
Hakimiyyətin sonu
"Tərəflər qılınc və qalxana əl atdıqları zaman Mürşid Quluxanın tərəfdarları fürsətdən istifadə edib Abbas Mirzəni qoşundan ayırıb Mürşid Qulu xanın ordusuna, ordan isə Məşhədə aparırlar."
Binədərəsi
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd dağətəyi ərazidə, Qarabağ silsiləsinin cənub-şərq ətəyində yerləşir.
Məhəmməd Xudabəndə
Hakimiyyətin sonu
Beləliklə, illər boyu Abbas Mirzənin səltənətinə göz dikən Əliqulu xan əliboş Herata qayıdır və Mürşid Quluxanın müqabilində onun yerini Abbas Mirzə tutur. İskəndər bəy Münşi öz kitabında olduqca gözəl və fəsahətli ibarətlə Həmzə Mirzənin cavan yaşlarında törətdiyi fitnə-fəsadlar haqqında söhbət açır. Sonra isə şahın ağır məğlubiyyətlərinə işarə edərək böyük məharətlə məğlubiyyətlərin səbəb və amillərini təhlil edir. Əlbəttə, o, Şah Abbasın tərəfdarı olan tarixçi olmuşdur və bunun üçün də şahın tutduğu dəyər və mövqeni açıqlamq üçün ondan əvvəlki dövrlər haqqında da ətraflı söhbət açır.
Binədərəsi
Mədəniyyəti
Kənddə mədəniyyət müəssisəsi mövcud deyil.
Məhəmməd Xudabəndə
Vəfatı
1587-ci ilin oktyabrında Məhəmməd şah hakimiyyətdən salınır və oğlu Abbas Mirzə hökmdar elan olunur. Bu hadisədən sonra bir müddət Qəzvində sakit həyat tərzi sürən sabiq şah daha sonra Ələmut qalasında həbs olunur. Bəzi tarixçilərə görə 21 iyul 1595-ci ildə, bəzilərinə görə isə 10 iyul 1596-cı ildə məhz Qəzvində həbsdə vəfat edir.
Binədərəsi
Təhsil
Kənddə təhsil müəssisəsi mövcud deyil.
Məhəmməd Xudabəndə
Ailəsi
Həyat yoldaşları
Binədərəsi
Səhiyyə
Kənddə səhiyyə müəssisəsi mövcud deyil.
Məhəmməd Xudabəndə
Ailəsi
Oğlanları
Qızları
Dinarə Gimatova
Dinarə Gimatova — Tatar əsilli Azərbaycan lı bədii gimnastdır. Dünya və Avropa Çempionatının bürünc medalçısıdır. Azərbaycanı 2008 Yay Olimpiya Oyunları nda təmsil etmişdir.
Həyatı
Dinarə Gimatova 18 noyabr 1986-cı ildə Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikası nın Həştərxan şəhərində anadan olmuşdur.
Karyerası
Dinarə Gimatova ilk uğurunu 2003-cü ildə Bakı da qazandı. O Gürzə ilə hərəkətlərində Dünya Kubokunun gümüş medalını qazandı. Çoxnövçülükdə və Top ilə hərəkətlərində isə Dünya Kubokunun bürünc medalına layiq görüldü. Dinarə Gimatova Dünya Kubokundan sonra növbəti uğurununu 4 il gözləməli olur. O 2007-ci ildə həm Dünya həmdə Avropa Çempionatında komanda yarışlarında bürünc medala sahib çıxır.
Dinarə Gimatovanın ən böyük yarışı isə 2008 Yay Olimpiya Oyunları olur. O Azərbaycanı Çin Xalq Respublikası nın paytaxtında təmsil edir. Amma Dinarə Gimatova Təsnifat mərhələsini adlaya bilmir. O 66.525 xal toplayaraq 11-ci yeri tutur.
Dinarə Gimatova 2005-ci ildən 2008-ci ilə gədər Longines şirkətinin rəsmi elçisi olmuşdur.
İdman karyerasını başa vurandan sonra Dinarə Gimatova bir müddət Aliyə Qarayeva nın məşqçisi olur.
Uğurları
Dünya Çempionatı - 2007 link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Bronze_medal_icon.svg|20x20px
Avropa Çempionatı - 2007 link=https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9E%C9%99kil:Bronze_medal_icon.svg|20x20px
Baykonur
Baykonur — Qazaxıstanda şəhər, yaşayış mərkəzi, Baykonur kosmodromunun inzibati mərkəzi.
Baykonur kosmodromu və ətraf ərazilər ümumilikdə Baykonur kompleksi adı altında Qazaxıstan ilə Rusiya arasında bağlanmış sazişə görə 2050-ci ilə qədər Rusiyaya icarəyə verilib. Əhalisi — 2008-ci ildəki statistikaya əsasən təxminən 60 min nəfər idi. Lakin 1 yanvar 2011-ci il statistikasına əsasən 37,1 min nəfər əhali təşkil edir. ].
Baykonur şəhəri Sırdərya çayının sağ sahilində yerləşir.
Tarix
thumb|Şəhərə giriş|left thumb|left |"Leninsk" stelası 1980-ci ilin sonuna qədər şəhərin qərb sərhədi olub.
12 fevral 1955-ci ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi və SSRİ Nazirlər şurasının № 292–181сс nömrəli birgə əmri ilə bu şəhərdə raket texnikasının sınaqları üçün nəzərdə tutulmuş SSRİ Müdafiə Nazirliyinin 5 nömrəli Elmi-tədqiqat sınaq poliqonun (SSRİ-in Müdafiə Nazirliyini ETSP № 5) yaradılması təsdiq olundu. Poliqonun tikinti işləri 1955-ci il qışın ikinci yarısında Ş.G.Maksimin rəhbərliyi altında hərbi inşaatçılar tərəfindən başlanmışdı. 1994-cü ildə Qazaxıstan ilə Rusiya arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən şəhər və kosmodrom Rusiyaya icarəyə verilmişdir. Müqavilə müddəti 2004-cü ildə 2050-ci ilə qədər uzadıldı. Qazaxıstan prezidentinin 20.12.1995 tarixli qərarı ilə şəhərin köhnə adı dəyişilərək Baykonur adlandırıldı.
Təbiət
Şəhər Sırdərya çayı (sözügedən çay şəhəri 85 m enində iki hissəyə ayırır; çay ətrafı dəniz səviyyəsindən 120 – 200 m hündürlükdə yerləşir; dərinlik: 1 – 4 m təşkil edir) boyunca 5 km, xırda təpələr ilə uzanır. Təpələrin nisbi hündürlüyü 10 m təşkil edir. Çay ətrafı sınmaların hündürlüyü 15 – 20 m-ə çatır.
Çayın suyu şirin olmasına baxmayaraq, suyu bulanıqdır. Bu sudan məişətdə istifadə etmək texniki vasitələr ilə suyu təmizləmək lazımdır. Çayın ən yüksək səviyyəsi aprel ayından avqust ayına qədər olan dövrdə müşahidə olunur. Bu dövrdə subasar sahədə bütün mövcud dərələr və arxlar suyla dolur. Sırdərya çayında müntəzəm gəmiçilik yoxdur. Çayın Baykonur şəhərindən keçən hissəsində buzun qalınlığı orta hesabla 0,5 m, sərt qış zamanı 0,9 m-ə çatır.
Bitki zonası: səhra zonasına xas efemerli bitkilər üstünlük təşkil edir. Torpaqları: qonur quru-çöl, çay qırağı yerlərlə boz-qonur allüvial düzən torpaqları təşkil edir. Çay qırağı boyunca və adalarda tikanlı kolluqlar və ağacların hündürlüyü 3 – 7 m-ə çatır (tuqay meşələri). Çəmən bitkiləri də mövcuddur. Çay qırağı zonalarda qamışların hündürlüyü 4 m-ə qədər artır. Quru yerlər 2 m-ə qədər hündürlüyə malik kolluqlar ibarətdir. Quru yerlərdə ot örtüyü seyrəkdir, yalnız yazda yaşıllaşır, iyunun başlanğıcında ot quruyur.
Şəhərdə yaşıllıq çoxdur: bir çox ağac (qarağac, qovaq, göyrüş, yulğun) növlərinin hündürlüyü 3– 10 m-ə çatır; yay aylarında stasionar suvarma şəraitində, həmçinin su avtomobillərin köməyi ilə yaşıllıqlar qorunur.
Şəhərdən 200 km radiusda əhəmiyyətli su mənbələri (göllər və kanallar) yerləşmişdir. Su və bitki resurslarına yerli sakinlərin etinadsız münasibətinə görə hər il bu regionda bitki və balıq ehtiyatlarının miqdarı azalır.
Vidyut Camval
Vidyut Camval — hind kino aktyoru və modeli.
Əhməd Bərdici
Əhməd Bərdici — fiqh, hədis alimi.
Həyatı
Azərbaycanda Əhməd Bərdicinin irsini ilk dəfə tədqiq edən AMEA-nın müxbir üzvü Zakir Məmmədov yazır ki, alim vaxtilə Kür çayı sahilində Bərdənin 14 fərsəxliyində yerləşən Bərdic şəhərində anadan olmuşdur. Əbubəkr Əhməd Harun oğlu Bərdəi Bərdici doğma yurdunda dövrünün zəruri biliklərinə yiyələndikdən sonra müxtəlif yerlərə -İran, İraq, Suriya, Misir, Əlcəzair, Hicaz və başqa ölkələrə səyahətlər etmiş, təhsilini artırmışdır. Mənbələrin verdiyi məlumata görə o, sakin olduğu yerlərdə həm öyrənir, həm də öyrədirmiş. Əhməd əl-Bərdici nüfuzlu müəllim sayılanda hələ iyirmi beş yaşı tamam deyilmiş. Bir tarixçi yazır: Əbu Əmr əl-Müstəmlinin xəttində oxudum ki, o, Əhməd ibn Harun əl-Bərdicini 255 (869)-ci ildə Zəhli məscidində dinləmişdir.
Elmi yaradıcılığı
Tarixi mənbələrdə Əhməd əl-Bərdicinin əsərlərindən üçü haqqında xüsusi məlumat verilir: "Mən rəvaan in-Nəbi (s) fi-1-kəbair" ("Böyük günah barədə Peyğəmbər əleyhissəlamın sözlərini nəql edənlər"), "Mərifət əl-müttəsil min əl-hədis və-l-mursəl və-l-məqtu va bəyan at-turuq as-sahiha" ("Hədis, mürsəl və məqtudan ayrılmamışın idrakı və düzgün yolların bəyanı") və "Təbəqat əl-əsma əl-müfrədə min əs-sahabə va-t-tabiin və əshab əl-hədis" ("Əshablar, ardıcıllar və hədis müəlliflərindən nadir adların təbəqələri").
Bunlardan "Əshabələr, ardıcıllar və hədis müəlliflərindən nadir adların təbəqələri" traktatı daha məşhurdur. Burada 426 Peyğəmbər əshabının, ardıcılının, davamçının və hədis aliminin adı, onların mənsub olduqları yerlər göstərilir. Əhməd əl-Bərdici traktatın əvvəlində onun yeniliyinə işarə edərək yazır: "Mənim [araşdırdığım] nadir adlardır. Onlar Peyğəmbər əleyhissəlamın əshablarıdır. Alimlərdən heç birinin həmin adlardan hansınısa çəkmiş olduğunu bilmirik".
Əsər əsrlər boyu islam ideoloqlarının marağını doğurmuşdur. İbn Bükeyr əl-Bağdadi (938–998) ona şərh və kiçik əlavələr verməklə özünün "Nəqd təbəqat əl-əsma əl-müfrədə" ("Nadir adların təbəqələrinin tənqidi") traktatını qələmə almış, bir sıra hüquqşünas, ilahiyyatçı alimlər ilk mənbə kimi ondan geniş bəhrələnmişlər.
Pandora (gəlincik)
Pandora (kukla) — yunan mifologiyasında qəhrəman qadın  olan Pandoranın (yunancadan-hamıya bəxş edilmiş deməkdir) şərəfinə adlanıb və geyim modellərinin nümayişi üçün yaradılmışdır.
Pandora kuklasının tarixi
1640-cı illərdə Fransada modanın geniş yayılması ilə əlaqədar mumdan hazırlanan gözəl bir kukla ixtira etdilər. Bu kukla insan boyu ölçüsündə idi və yunan mifilogiyasının qadın qəhrəmanı olan Pandoranın şərəfinə adlanmışdı. Bu moda jurnallarının olmadığı və modanın düşünülmüş şəkildə yayılması üçün ilk cəhdlərdən biri olmuşdur. Düzdür həmin dövrdə “Zərif Merkuri (mifologiya)” adlı bir moda jurnalı olsa da, amma o, çox az tirajda nəşr olunurdu.
Pandora gəmilərdə, arabalarda, qayıqlarda bütüb avropa ölkələrini gəzmişdir. Buna görə, iki cür Pandora kuklası var idi: Böyük Pandora rəsmi geyindirilmiş və həmin dövrdə modada hakimlik edən; Balaca Pandora isə səhərlər geyinilən ev geyimini nümayiş etdirirdi. Kuklalarən səyahəti o qədər vacib idi ki, onların yolunu müharibə belə kəsə bilmirdi. Generallar bir-birinə Pandora göndərərək müharibəni saxlayırdılar. İndi bu kukla-manekenləri XVII-XVIII əsrlərə məxsus geyimdə Parisdə yerləşən Qalyer moda evində görmək olar.
Sekundantlar, rinq arxasına!.. (film, 1974)
Məzmun
Filmdə Azərbaycanda boksun tarixindən, onun inkişaf yollarından, bu sahədə fəaliyyət göstərmiş və bu gün də çalışan veteran idmançılardan söhbət açılır.
Film haqqında
Filmdə arxiv materiallarından da istifadə olunmuşdur.
Inula urumoffii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Typhlodromus yinchuanensis
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Muldava buzlağı
Muldava buzlağı (ледник Мулдава, ‘Lednik Muldava’ \'led-nik mul-'da-va\) — 4.4 km uzunluğu, 3.2 km eni olan və Antarktidanın Qreyam Torpağının Qreyam sahiliindən qərbdə yerləşən buzlaqdır. Buzlaq Lyuk buzlağından qərbdə, Nesla buzlağından şimal-şərqdə yerləşmişdir. Lisiya silsiləsinin şimal-qərb yamacını, Perçot dağının şimal yamacını əmələ gətirir.
Yerləşməsi
Muldava buzlağı -65.70278°N, -64.20278°W koordinatlarında yerləşmişdir. Alman-Biritaniya xəritəsinə 1996-cı ildə daxil edilmişdir.
Koley
Koley – samoslu qədim yunan səyyahı və gümüş satışı ilə məşğul olan tacir. Atlantik okeanında olmuş adı bizə məlum olan ilk qədim yunandır.
Tartes şəhərinə səfər
Səyyahların adlarının anonim qaldığı qədim dövrdə Koley və Sostratın səyahətləri Herodot tərəfindən əhəmiyyətli sayılmış və o, onların adlarını qeyd etmişdi.
Herodot yazır ki, Koley Tartes şəhərinə gedib çıxmış ilk yunandır (e.ə. VII əsrin ortaları). O, şəhərin hökmdarı Arganthonios tərəfindən yaxşı qaşılanmış və hədiyyələrlə vətəni Yunanıstana yola salınmışdır.
Koleyin Tartes şəhərinə səyahəti təsadüf nəticəsində baş tutmuşdu. Əslində, o, Misirə üzürdü, lakin güclü fırtına onun gəmisini istiqamətdən yayındırmışdı və Koley Cəbəllütariq boğazından keçərək müasir İspaniyanın cənub-qərbində yerləşən Tartes şəhərinə üzüb gəlmişdi.
Koley bu səfərdən 30 sentner gümüş gətirmişdi, bu çox böyük uğur idi və buna görə də, Koley gümüşün 6 talant məbləğində onda bir hissəsini mis qab hazırlanmasına xərcləyib onu ilahə Hera məbədinə hədiyyə etmişdi.
Tartes şəhərinin əhəmiyyəti
Tartes e.ə. I minillikdə cənub-qərbi İspaniyada mövcud olmuş qədim şəhərdir. Əsası, Qadesdən olan finikiyalı kolonistlərin köməyi ilə bir versiyaya görə, kiçik Asiyadan olan etrusklar, digər versiyaya görə yerli tayfalar (turdetanlar və turdullar) tərəfindən qoyulmuşdu. Dəqiq yeri məlum deyil, mənbələrin əksəriyyəti bu qədim şəhərin Betis (indiki Qvadalkivir) çayının aşağı axınında yerləşdiyi güman edir.
Gümüş, mis və qurğuşunla zəngin olan Tartes təxminən 1500 il ərzində həm Britaniyadan qalay gətirlməsi biznesində, həm də bütün Aralıq dənizi hövzəsi ölkələri üçün tunc məmulatların hazırlanması biznesində əsas ortaq idi.
Tartes həm finikiyalılarla, həm də karfagenlilərlə uğurlu biznes münasibətləri qurmuşdu: şərqə metal ixracı Karfagen vasitəsilə həyata keçirilirdi.
Koleyin səyahətinin əhəmiyyəti
Koleyin səyahətinədək Aralıq dənizinin qərb sahilləri və Cəbəllütariq boğazından qərbdə olan ərazilər haqqında yunanların təsəvvürləri finikiyalı dənizçilərin və tacirlərin təhrif olunmuş söz-söhbətlərinə və şayiələrə əsaslanırdı. Ümumiyyətlə, tarixən məlumdur ki, finikiyalılar öz ticarət partnyorları haqqında məlumatları gizli saxlamağa çalışırdılar. Cəbəllütariq boğazı isə Karfagenin güclü vaxtlarında qeyri-karfagen gəmiləri üçün bağlı idi.
R. Henniq hesab edir ki, ola bilsin ki, Koley məhz Tartesə getməyi planlaşdırırdı. Bu halda tufanla bağlı izahat sırf bu niyyəti açmamaq üçün bəhanə ola bilər.
İspan müəllifi Qarsiya Bellido yazır ki, Koley Tartesə üzüb gəlmiş ilk yunan deyildi və yunanlar ən azı e.ə. VIII əsrin birinci yarısından Tarteslə ticarət münasibətlərinə malik idi. Ola bilsin ki, samoslular sırf yerli patriotizmdən çıxış edərək öz həmyerlilərini Herodota Cəbəllütariq boğazından keçib Tartesə çatmış ilk yunan kimi təqdim etmişdilər.
Koleyin səyahətindən sonra yunanlar Tarteslə 120 il davam edən sıx ticarət əlaqələri qurmağa müvəffəq olmuşdular. E.ə. 537-ci ildə Alalie dəniz döyüşündə karfagenlilərlə etrusklar yunanları darmadağın edərək onları Aralıq dənizinin qərbindən sıxışdırıb çıxardılar və yunanların Tarteslə ticarət münasibətlərinə son qoyuldu.
14 oktyabr
1601–1900
thumb|[[Duayt Eyzenhauer]]
Eylin Uornos
Eylin Karol Uornos — 1989–1990-cı illər aralığında Florida ştatında 7 nəfərin ölümündə günahlandırılan amerikalı seriyalı qatil. ABŞ-nin ən məşhur seriyalı qatillərindən olan bu homoseksual qadın 7 nəfəri öldürsə də, ikisinin cəsədi tapılmadığı üçün 5 nəfəri öldürməkdə mühakimə olunub. Uşaq vaxtı onun atası pedofillikdə günahlandırılaraq tutulub. Anası kiçik qızını babasına verərək qaçıb. 13 yaşında təcavüzə məruz qalan Uornos uşaq dünyaya gətirib. Babası onu evdən qovduqdan sonra həyatda qalmaq üçün fahişəlik edən Uornos köhnə bir avtomobil alıb. 20 yaşında olarkən 70 yaşlı kişi ilə evlənib və ərini döydüyü üçün boşanıb.
Məhkəmədə öldürdüyü adamların ona təcavüz etdiyini deyən Uornos edamdan əvvəl etiraf çıxışı belə olub: "Qətlləri qəzəbimdən törətdim. Edam edilməliyəm, çünki həbsdən çıxsam yenə adam öldürəcəyəm".
Inula verbascifolia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Astragalus deanei
(Astragalus deanei) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qabaqtəpə arısı
Qabaqtəpə arısı - Bozdağ-Qafqaz arılarına daxil olan populyasiya yerli şəraitin təsiri nəticəsində meydana gəlmişdir. Bu arı ölkəmizin Daşkəsən rayonu Qabaqtəpə kəndi yaxınlığında formalaşdığı üçün Qabaqtəpə arısı adlandırılmışdır.
Xavi
Xavi Hernandez, Xavier Hernández Creus — Xavi kimi tanınan ispan futbolçu. 2008-ci ildə ən yaxşı oyunçu seçilib.
Qabaqtəpə arısı
Qısa məlumat
Qabaqtəpə arıları açıq-boz rəngdə olur. Qarın nahiyəsində sarı həlqələr yoxdur. Üzəri tükçüklərlə örtülüdür. Kənardan baxdıqda yan hissələr gümüşü rəngə çalır. Bu populyasiya dünyada uzun xortumlu olması ilə fərqlənir. Onların xortumlarının uzunluğu 6,9 mm təşkil edir. Bu isə arıya üstünlük verir. Arının şirə vəziləri çiçək dərinliydən məhsul toplaya bilir və bitkiləri sərbəst çarpaz tozlandırır. Bozdağ-Qafqaz arılarında xortun uzun olması (7,2) ilə seçilir və bu yarımnövün bütün yaxşı xüsusiyyətlərini özündə cəmləyir. Digər qafqaz arıları kimi sancmağa meyilli deyildir. Bu isə arıçılara üz toru taxmadan belə işləmələrimə imkan verir. Beçə verməyə az meyilli deyillər. Yaz ayları sürətlə inkişaf edirlər. Ana arılar gün ərzində 2000 yumurta qoya bilir. Sürətlə çoxalma qabiliyyəti, qışı yaxşı keçirməsi onları qonşu ölkələrdə də məşhur edir.
Xavi
= Barselona = O, La Masiyada təhsil almışdır. "Barselona" ilə 8 La Liqa, 2 Kral kuboku və 4 Çempionlar Liqası qazanıb.
Qabaqtəpə arısı
Yayılması
Onlar əsasən Gəncəbasar bölgəsində daha geniş yayılmışdır. Daşkəsən, Gədəbəy rayonu, Şahdağ və Murovdağ sisiləsi boyunca, Şəmkirçayın axarları boyunca daha çox yayılmışdır.
Xavi
Həyatı
Futbol həyatına "Barselona" infrastrukturunda başlayan Xavi 18 yaşında "Barselona"nın A komandasına yüksəldi. 1998-ci ildən bu yana "Barselona" heyətində olan Xavi Avro 2008-də Turnirin Ən Yaxşı Oyun Çıxaran Futbolçusu seçilmişdir. Pas faizi, üstün oyun zəkası, texnikası və yaradıcılığı çox yüksəkdir. "Barselona"nın La Liqa çempionluqlarında böyük pay sahibi olmuşdur. 2010 FİFA Dünya Kubokunda göstərdiyi performans ilə İspaniyanın dünya kubokunu qazanmasında böyük rol oynamışdır.
2 Yanvar 2011-ci ildə "Levante" ilə liqa matçında "Barselona"nın heyətində 1000-ci dəfə forma geymiş və adını "Barselona" tarixinə yazdırmışdır. 06.11.2021 Barcelona klubun baş məşqçisidir.
Typhlodromus zafari
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Müdir xoşbəxt sonluq istəyir
Patron Mutlu Son İstiyor — istehsalı 2013-cü ildə gerçəkləşərək 1 yanvar 2014-cü ildə yayımlanan və Kıvanç Baruönünün rejissorluğu ilə çəkilmiş Türkiyə filmi. Filmin baş rollarında Tolga Çevik, Ezgi Mola və Murat Başoğlu oynamışdır.
Mövzu
Filmdə bir ssenari yazmaq üçün Üzgüpə göndərilən Sinanın (Tolga Çevik), hotel müdirinin qızı Eylülə(Ezgi Mola) aşiq olması və Eylülün nişanlısı Farukla (Murat Başoğlu) evlilik hazırlıqlarına başlaması anında baş vermiş hadisələr canlanır. Həmçinin Tolga Çevik bu filmdə həm Sinan, həmdə Ferruh Abi olaraq İsfəndiyar rolunu oynamışdır.
Mollacəfərli
Mollacəfərli — Azərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Ağstafa rayonunun Düzqışlaq kənd Sovetindən Mollacəfərli kəndi Qarahəsənli kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.
Nina Yarova
Nina Yarova İsrail-Azərbaycan Beynəlxalq Assosiasiyasının İdarə Heyətinin üzvü olub, Azərbaycanda rusdilli telejurnalistika məktəbinin əsasını qoymuş dövlət mükafatı laureatıdır.