cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
152mm Sph DANA
“Dana” M1M
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə təslim olunan “Dana” tipli ÖAQ-lar bu qurğuların təkmilləşdirilmiş variantı olan “Dana” M1M modelidir ki, o isə öz sələflərindən bir sıra üstünlüklərilə seçilir. İlk dəfə olaraq qurğu Azərbaycan Respublikası Prezidenti, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin təsdiqlədiyi plana əsasən 18 sentyabr 2017-ci ildə keçirilən irimiqyaslı ordu təlimlərində nümayiş olundu. .
Azərbaycan SQ-nin də silahlanmasında olan “Dana” ÖAQ-larının modernizə olunan variantları bu üstünlüklərə malikdir:.
- Yeni atəşin idarəedilməsi sistemi - bu anlayış sistemin yeni innovasiyalar üzərində qurulmuş texnologiyasıdır ki, bir sıra aşağıda göstərilən üstünlüklərə malikdir;
- Topun maksimal olaraq müstəqilliyi;
- Atəşin yüksək dəqiqliyi;
- Atəşin korreksiyası üçün sadələşdirilmiş rejim;
- Atəş tapşırıqlarının yazılması;
- Döyüş effektivliyinin yüksəkliyi;
- Qurğunun C41 sisteminə inteqrasiyası;
- Daxil olan məlumatın analizetmə və başqa qurğu heyətlərinə catdırılma vasitəsi.
Sistemin arxitekturası:.
- İnersial-naviqasiya topoqrafik qurğu;
- Artilleriyacının intelektual uzaqlıq ölçmə cihazı;
- Kommunikasıya vasitəsi.
Bu tip müasir texnikanın əldə olunması artilleriya qoşunlarına bir daha yenilik, atəş təhlükəsizliyi, hədəflərin dəqiq məhvi, atəşin tez bir zamanda və təhlükəsiz açılması, yüksək manevrlilik və bundan əlavə bir sıra üstünlüklər verdi. Təlimlər zamanı artilleriyaçılarımız açdıqları atəşin dəqiq hədəflərə dəyməsi, qurğuların istismarı və istifadəsi ilə yaxından tanış olduqlarını nümayiş etdirdilər. .
Qurğuların Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə daxil olması vaxtilə Ermənistanda böyük ajiotaj yaratmışdı. Əsasən erməni ekspertləri “Dana”ların Qarabağ savaşında nə qədər vacib element olduğunu nəzərdən qaçırmadılar. Çünki əsasən öz sələfləri arasında sürətə, manevrə malik olan, çətin relyeflərdə sərbəst hərəkət edən, bilavasitə tez bir zamanda atəş açaraq, atəş mövqeyini dəyişən bu qurğular Ermənistanın silahlanmasında olan ÖAQ-lardan çox müasir və cəlddir. Bu batareyaların cəbhənin müxtəlif istiqamətində peyda olaraq uzaq məsafəyə dəqiq atəş aça biləcək və böyük itgilərə məruz qoyacağı haqda fikirlər düşmən hərbçilərinin gözündən yayına bilməzdi. Əsasən də Qarabağ relyefində, ağır, yöndəmsiz, gec hərəkət edən qurğuların fonunda Azərbaycanın bu texnikası ilə barışmaq qeyri-mümkündür. .
Versiyaları
“SpGH Dana” əsasında son 10 ildə Çexiya və Slovakiya şirkətləri tərəfindən bir neçə modernləşdirilmiş haubitsa hazırlanıb.
right|thumb|152 mm ShKH Ondava layihəsi Zuzana layihəsinin “atası” olub
Supiklər
Yupik xalqları içində ən cənubda yaşayan xalqdır. Mədəni olaraq Yupiklərə deyil Aleutlara yaxındır. Ona görə digər adları olan Alyutik adı Aleutların adından gəlir
Adlandırma
Özlərini suk ('insan') və -piaq ('gerçək') sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş "Supiklər", dillərini isə Sugcestun və ya Sugt'stun, Sugtestun ('insana bənzər, insan kimi') adlandırırlar.
2000 ABŞ Əhali saymasında Supiklər "Alutiiq Aleut", "Bristol Bay Aleut", "Chugach Aleut", "Koniag Aleut" və "Sugpiaq" kimi adlarla ayrı-ayrı keçərkən Əsl Aleutlar "Unangan Aleut" adıyla yer alır.
Dialekt və qəbilələri
Eskimos qəbilə adları "-miut" ('xalq') əki ilə törədilər.
Supiklər dil və mədəniyyətlərinə görə iki əsas qrupa bölünür:
Qonşuları
Supiklərin qonşuları olaraq qərbdə Unangan da deyilən Aleutlar (supikcə Taya'uq), kuzeybatıda Alyaska yupikləri (supikcə Pamanarmiut) ilə Denağina xinduları (supikcə Kenaayuq), kuzeydoğuda Ahtna xinduları və şərqdə də Eyak və Tlingit (supikcə Swaciit) xinduları tapılar.
Ruslar ilə amerikalılardan başqa, sonradan gələn Çinlilər (supikcə Cing'iyak) və Yaponlar (supikcə Yapuunsaq) da kontakt qurulan xalqlardır
Əhali
Alyaskada 1980 və 1992-ci illərdə, Eskimo-Aleut dillərində dannışa bilən əhali
Dil və Təhsil
Təxminən 3000 nəfərlik Supik əhalisindən 400 qədəri ana dilini danışa bilir.
1987-1988 dövründə Alyaska məktəb bölgələrində Supik şagirdlərin sayı:
Ovçuluq və yığıcılıq
Ənənəvi Supik ovçuluğu digər eskimos xalqlarıyla bənzərlik göstərir. Alyaskanın təbiətinin çətin olması, aclıq (kaik) qayğısıyla dənizdə (imaq) və quruda (nunat) yeyilə biləcək hər şeyin avlanılmasını və ya yığılmasını lüzüm edər. Supiklərin yaşadığı coğrafiya Alaskadakı ən cənub bölgə olduğu üçün şimaldakı Yupik və İnyupik coğrafiyasına nəzərən daha yaxşı vəziyyətdədir.
Quru məməliləri olarak şimal maralı (tuntuq), qonur ayı (taquka'aq), samur (aaquyaq), dovşan (kuskanat), tülkü (kaugya'aq), gəlincik (amitatuk) və sünbülqıran (qanganaq) ovlanır.
Dəniz məməliləri arasında balinalar (arwaq) başda olmaq üzrə delfin (mangaq), də⁬niz aslanı (wiinaq) ilə suitilər (aataak, isuwiq) ən qiymətli dəniz ovlarıdır. Bunları dəniz samuru (arhnaq) təqib edər.
Quşlar, ətindən və dərisi ilə digər uyğun qisimlərindən yararlanılan hayvanlardır. Bunlar arasında ördəklər (saqul'aq), qağayı (qatayaq), Puffinus (tuungat) ve Phalacrocorax (agasuuq) sayıla bilər. Quşların tükləri (culuk) bəzəmədə istifadə edilər və yumurtaları (manik) da yığılar.
Dəniz onurğasızları arasında kiton (urriitaq), dəniz darağı (mamaayaq), osminoq (amikuq) və dəniz xiyarları (uutuk) gözdə toplama ovlarıdır.
Balıqçılıq da edilər. Balıqçı qayığı (paRaguutaq) ilə tor (kugyaq), qarmaq (iqsak) və mizraq (panaq) ana balıqçılıq vəsaitləridir. Ən gözdə balıqlar qızılbalıq (iiliksak, amartuq, niklliq, qakiiyaq) növləri ilə digər balıq növləri (anciq, waa'uq, sagiq, iqalluarpak, iqalluak) gəlir. Bunlar təzə olaraq istehlak edildiyi kimi, irəlidə yemək üçün qurudulur (tamuuq) və ya duz (taryuq) və tüstü (puyuq) istifadə edərək duzlanır və ya tüstülənərək (kupcuunaq) saxlanılır.
Bitkilər baxımından kasıb olan coğrafiyada yeyilə biləcək böğürtlensi və ya üzümsü meyvələr (alagnat, cuawak, aqagwik, kenegtaq, puyurniq, muuguat) və tərəvəzlər (aatunaq) az olsa da vitamin qəbulu baxımından qiymətlidir.
Şənlik və Mərasimlər
Eyni zamanda şamanistik nümayişdə də istifadə edilən musiqi olaraq ​​baraban (cauyaq) və mahnı (atuun) ilə rəqs (agnguaq) bütünlük meydana gətirir. Maskalar (giinaquq və giinaruangcut və ya maaskaat) da bunları tamamlayır, beləcə musiqi və rəqs törensel xüsusiyyət qazanar. Ruslardan aldıqları akkordeon (kaRmuniaq) yeni musiqi alətləridir.
Milli bəzək və geyimə edilən əlavələr
Takı və naxışlar şamanistik xüsusiyyətlidir. Qadınların boncuktan edilən şapkası (nacaq), bilərzik (tayarnerutaq), qulaq ​​sırğası (kulunguaq), dodaq sırğası da deyilən labret (kulut'ruaq) və tatu (kRasiruaq) tipik eskimos bədən aksesuarlarıdır.
Şamanizm
Ənənəvi eskimos dini şamanizm, Supiklerde de görülür. də görülər. Əvvəllər dini məqsəd daşıyan şamanistik mərasimlər, günümüzdə folklorik nümayişdən irəliyə getməz. Bunda rusların Pravoslavlığı Supiklərə qəbul ettirmelerinin rolu vardır. Şaman (kalla'alek), ruh (sua) və qarabasma (tanraq, tangruaq) şamanlığın ana anlayışlarıdır.
Tarix
Dil məlumatları və arxeoloji qalıqlar; Eskimos xalqlarının, günümüzdən təxminən 10.000 il əvvəl, Berinq boğazının buzlarla kaplanıp quru körpüsü olduğu zamanlarda Eskimoslar və Aleutlar olmaq üzrə iki ayrı etnik qrup halında Alyaskadan Kamçatkaya qədər olan bölgədə olduqlarını göstərməkdədir. Eskimos və Aleutların dənizdə ovlanma texnikalarının inkişaf etdirilməsindən əvvəl bölündüklerini göstərən dil məlumatları arasında ox və yay üçün ortaq sözlərin tapılması, dəniz ovçuluğu terminlərinin Eskimos və Aleutlarda fərqli olması göstərilə bilər. Eskimos və Aleutlar, dəniz avcılığını bir-birlərindən müstəqil olaraq inkişaf etdirmişlər.
Arxeoloji qazıntılar
Kodiak adasında, indiki vaxtda 42 nəfərin yaşadığı Karluk (supikcə Kal'uq) şəhərində aparılan arxeoloji qazıntılar şəhərin 5000 ildir insan məskunlaşmasına açıq olduğunu göstərməkdədir Arxeoloji siteler cəhətdən həqiqətən zəngin olan Kodiakda tarix əvvəlinə (prehistorik) aid 900 qədər site tapılar.
Mübarəkabad (Urmiya)
Mübarəkabad - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 543 nəfər. yaşayır (105 ailə).
Undasiya fərziyyəsi
Undasiya — /unda-dalğa/ – nəhəng çökəkliklərin və qalxmaların əmələ gəlməsi, eləcə də dənizlərin transqressiya və reqressiyaları ilə müşaiət olunan, geniş sahədə yer qabığının dalğavari əyilməsi.
Ümumi məlumat
Undasiya fərziyyəsi, van Bemmelen, 1933 – Yer qabığının geokimyəvi inkişaf konsepsiyası və dağ əmələgəlmənin birsəbəbli konsepsiyası kimi iki müddəaya əsaslanan fərziyyə. Müəllifə görə, termini izah etmək üçün qeyri-bircinslilik nəticəsində mantiyada baş verən konveksion axınlar haqqında təsəvvürlər kifayət deyil, çünki bu halda mantiya və qabıq materialında gedən geokimyəvi dəyişilmələr nəzərə alınmır. Əsasən qravitasion diferensasiya prosesləri ilə ifadə olunan bu dəyişilmələr nəticəsində Yer təkinin bəzi yerlərində ətrafa nisbətən yüngül, digər yerlərdə daha ağır material toplanır. Bu proses müvazinəti pozur və Yerin daxilində yüngül materialın yüxarıya, ağır materialın aşağıya doğru yerdəyişməsinə səbəb olur. Belə yerdəyişmələr bilavasitə tektonik hərəkətlərə səbəb olur. Maddənin sıxlığa görə laylaşması nəticəsində ayrılan enerji, həm də tektonik hərəkətlərin enerjisi hesab edilir. Diferensiasiya prosesində mantiyadan əriyib çıxarılan, mantiyanın peridotit tərkibli üst hissəsində toplanan bazalt Yer qabığına soxularaq onu qalınlaşdırır. Belə qalınlaşma nəticəsində qabıq bazalt qatı yığımları üzərindən qalxaraq səthdə qabarıqlıq yaradır. Qabıq parçalandıqda isə bazalt səthə çıxaraq platobazalt örtüyü əmələ gətirə bilər. Böyük qalınlıqlı bazalt qatı ətrafında, qabığın altında çökək əmələ gəlir ki, onun da yerində geosinklinal inkişaf edir. Bu çökəkliyin ox hissəsində sonradan müvazinət pozulur və bazalt qatı yuxarı qalxan turş (qranit), aşağı enən ultraəsasi materiallara ayrılır. Qranitlər yuxarı qalxaraq astenolit formasında qabığın üstə yatan laylara daxil olur. Onun üstündə mərkəzi qalxıntı, kənarlarında isə çökəklər əmələ gəlir. van Bemmelen geosinklinalın daxilində əmələ gələn çökək və qalxıntıları geoundasiyalar adlandırır. Sonuncular tamamilə geokimyəvi təkamüldən asılı olan ilkin tektogenezi təşkil edir. Nəticədə Yer qabığında qravitasion müvazinət pozulur, qabıq materialının qalxıntıdan çökəkliyə doğru hərəkəti ilə bərpa olunur. Undasiya fərziyyəsi görə, ağırlıq qüvvəsi ilə bağlı baş vermiş qırışıqlıq və onunla əlaqədar qırılmalar törəmə, ilkin səbəb isə qalxma hərəkətləridir. Tektogenezlə bağlı bu fərziyyədə maqmatizm aparıcı rol oynayır. Son illərdə Yerin cazibə qüvvəsi sahəsində süni peyklərin hərəkətinin təhlilinə əsasən van Bemmelen xüsusən Yer təkində nəhəng undasiyaların (meqaundasiyalar) möcudluğunu göstərir. Onlar geniş sahələri əhatə edərək, kiçik qradientli qravitasion anomaliyalar şəklində qeyd olunur. Bu anomaliyaları əmələ gətirən proseslər (məsələn: qravitasion diferensasiya) böyük dərinlikdə, çox güman ki, mantiyanın alt qatlarında baş verir. Meqaundasiyalar yuxarıya doğru kəskin daralaraq üst mantiyada çıxıntılar əmələ gətirir. Üst mantiya bu növ pazlaşma nəticəsində, Yer qabığı ilə birlikdə, dərinlik materialı çıxıntısından kənara doğru yerini dəyişir. Bununla müəllif Yer qabığında gərilmə zonalarının əmələ gəlməsini və qitələrin üfüqi istiqamətdə hərəkətini izah edir.
NGC 2555
NGC 2555, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Hidra bürcü istiqamətində yerləşir. SBab tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Veksel
Veksel (Wechsel) – müəyyən müddət keçəndən sonra veksel verənin müəyyən məbləği vaxtı çatdıqda veksel sahibinə ödəməsini təsdiq edən pul öhdəliyidir.
Veksel-qiymətli kağızların,pul öhdəliklərinin növü; qanunla nəzərdə tutulmuş şəkildə tərtib olunmuş və onun sahibinə müəyyən olunmuş vaxt keçəndən sonra öhdəlik vermiş şəxsdən sənəddə göstərilmiş pul məbləğini qəti tələb etmək hüququ verən borc iltizamının xüsusi formasıdır.
Bunun 2 növü mövcuddur:
a) barat (tratta) vekseli – bir şəxsin digər şəxsə onun üçüncü şəxsə müəyyən müddətdə müəyyən məbləğdə pul verilməsi haqqında yazılı əmridir. Vaxtı göstərilməmiş barat vekseli təqdim olunarkən onun haqqı ödənilməlidir. b) sadə veksel – bir və ya bir neçə şəxsin müəyyən məbləğ pulu müəyyən edilmiş vaxtda ödəyəcəkləri barədə şərtsiz yazılı öhdəlik və ya iltizamdır.Sadə veksel eyni dərəcədə məsuliyyət daşıyan bir neçə şəxs tərəfindən verilə bilər.
Amerika Nevrologiya Akademiyası
Amerika Nevrologiya Akademiyası — 38.000-dən çox nevroloq və nevrologiya tədqiqatçısını təmsil edən peşəkar cəmiyyət. Tibbi ixtisaslaşmış bir birlik olaraq, 1948-ci ildə Minnesota Universitetindən A. B. Beyker tərəfindən tərəfindən nevrologiya sənətini və elmini inkişaf etdirmək və bununla da nevroloji xəstəlikləri olan xəstələrə mümkün olan ən yaxşı qayğını göstərmək məqsədi ilə qurulmuşdur. Minnesota ştatının Minneapolis şəhərində baş ofisi, Vaşinqton şəhərində isə səhiyyə siyasəti ofisi yerləşir.
2012-ci ilin aprelində akademiya qərargahını Minneapolisin mərkəzindəki 63.000 kvadrat metrlik yeni bir binaya köçürdü. Beşmərtəbəli binanın tikintisi 20 milyon dollara başa gəldi.
Nəşrlər
Akademiya aşağıdakı nəşrləri dərc edir:
Mak-Merdo vadisi
thumb|400px|Quru vadilər ilə Mak-Merdo boğazı. Mak-Merdo (quru,quraqlıq) vadiləri  — Mak-Merdo boğazından qərbdə Antarktidadakı Viktoriya Torpağlarında Antarktika vahələrinin (Viktoriya, Rayt, Teylor) qarsız vadiləri. Bu, Antarktidadakı ən böyük (təxminən 8 min km²) buzsuz ərazidir. .
320 km / s sürətə çatan katabatik küləklər (yer üzündə ən yüksək külək sürəti) nəmin buxarlanmasına səbəb olur. Bunun sayəsində vadilər təxminən 8 milyon ildir praktik olaraq buz və qardan azaddırlar,bu, geoloji və digər tədqiqatların aparılmasını asanlaşdırır. Antarktika haqqında konvensiyaya görə, Mak-Murdo quru vadiləri xüsusi mühafizə olunan bölgələr olaraq təyin edilmişdir.
Quru vadilər Mars planetinin təbii şərtlərinə o qədər yaxındır ki, NASA orada Vikinq proqramının sınaqlarını da keçirdi. Buz və qar olmamasına baxmayaraq, canlı aləm dünya buz qitəsinin qalan hissələrindən daha kasıbdır.
Daha nəmli yerlərdə qayalarda endolitik bitkilər aşkar edilmişdir. Taylor buzlağında Antarktidanın görməli yerlərindən biri - görünüşünü metabolizması dəmir və kükürdün işlənməsinə əsaslanan anaerob bakteriyaların fəaliyyətinə borclu olan Qanlı şəlaləsidir.
Dünyanın ən quraq və ən soyuq yerindən - Universitet vadisindən götürülmüş torpaq nümunələrində alimlər həyat əlamətləri tapa bilmədilər.
İqlimi
thumb|Mak-Merdo quru vadiləri,18 dekabr 1999-cu ildə əldə edilmiş Landsat 7 görüntüləri. thumb|Quru Vadilərin [[:en:Advanced Spaceborne Thermal Emission and Reflection Radiometer|ASTER görüntüsü.]] Quru vadilər olduqca aşağı rütubətə,qar və ya buz örtüyünün olmamasına görə belə adlandırılmışdır. Onlar da həmçinin qurudurlar, çünki bu yerdə, dağlar, Şərqi Antarktika Buz təbəqəsindən Ross dənizinə çatan dəniz limanında axan buzları bağlayacaq qədər yüksəkdir. 4.800 kvadrat kilometr (1900 kvadrat mil) olan vadilər qitənin təxminən 0.03% -ni təşkil edir və Antarktidada ən böyük buzsuz bölgəni təşkil edir. Vadinin döşəmələri boş çınqılla örtülmüşdür, içərisində buz kəməri çoxbucaqlı naxışlı torpaq müşahidə olunur.
Yağışlar bir əsr ərzində ildə ortalama 100 millimetr (3.9 inç) nisbətində qar şəklində yağır. Quru külək sürətlə qarı buxarlandırır və torpaqda az əriyir. Yaz aylarında bu proses yalnız saatlar çəkə bilir.
Quru vadilərdəki bənzərsiz şərtlərə qismən katabatik küləklər səbəb olur; bunlar soyuq, sıx hava cazibə qüvvəsi ilə aşağıya doğru çəkildikdə baş verir. Küləklər saatda 320 kilometrə (200 mil / s) çata bilər, enərkən istilik və bütün su, buz və qar buxarlanır.
Həyat
thumb|[[Mumiyalanmış suiti gövdəsi.]] Süxurların nisbətən nəmlik içərisində quru havadan qorunduğu,Quru vadilərdə yaşayan endolitik bakteriyalara rast gəlindi. Buzlaqların əriməsi nəticəsində axan sular torpaqların qida mənbəyini təmin edir. Alimlər Quru vadiləri, bəlkə də hər hansı bir quru mühitinin Mars planetinə ən yaxın olduğunu və beləliklə, yerdən kənar həyatla əlaqəli əhəmiyyətli fikir mənbəyi olduğunu düşünürlər.
Metabolizması dəmir və kükürdə əsaslanan anaerob bakteriyalar, Taylor buzlağının altında donma temperaturunda yaşayır.
Əvvəllər yosunların Qanlı şəlaləsindəki buzları qırmızı rəngə boyadıqları düşünülürdü, lakin indi boyanmanın yüksək səviyyədə dəmir oksiddən qaynaqlandığı məlumdur.
Kanadalı və amerikalı tədqiqatçılar, 2013-cü ildə Universitetlər vadisinə mikrobial populyasiyanı araşdırmaq və Mars səthinə ən çox bənzər ərazilərdəki vadilərin quraq hissələrinin permafrostunda Marsda nümunə götürmək üçün hazırlanmış, qazma sınağı aparmaq üçün sahə ekspedisiyası apardılar. Aktiv mikrob həyatı olmayan insanlar tərəfindən ziyarət edilən planetdəki ilk yer — permafrostda canlı orqanizm tapmadılar.
Vadilərin bir hissəsi 2004-cü ildə ətraf mühitlə qorunan ərazi olaraq təyin edildi.
Dekadentçilik
Dekadentçilik və ya Dekadans ( — düşük, depressiya) — fransız sözü olub, tənəzzül, düşkünlük mənasında işlənir. XIX əsrin sonu, XX əsrin əvvəllərində ədəbiyyat və incəsənətin vəziyyətini ümumi xarakterizə etmək üçün istifadə olunan termin. XX əsrin birinci yarısında ona sinonim olan "fin de siecle" (fr. Əsrin sonu"), "Jahrhundertwende" (alman dilində "əsrin dəyişməsi"), "Avropanın qürubu", "Avropa gecəsi", "mədəniyyət böhranı" və s. anlayışlar işlənirdi. Termin 1830-cu illərdə Fransada meydana gəlmiş, əvvəlcə romantik incəsənət tənqidçiləri tərəfindən istifadə olunmuşdur. 1780-ci illərdə yayılmağa başlamışdır (Qonkur qardaşları, Pol Verlen və başqaları). Yazıçılardan Aleksandr Aleksandroviç Blok, Pol Verlen, Knut Hamsun, S.George, Zinaida Qippius, Karl Huismans, Q.D.Annunsio, Uilyam Batler Yeyts, Stefan Mallarme, Moris Meterlink, Dmitri Merejkovski, Avqust Strindberq və Oskar Uayldın; bəstəkarlardan Klod Debüssi, Aleksandr Skryabin, Arnold Şönberq və Riçard Ştrausun; rəssamlardan Leon Bakst, Arnold Böklin, Q.Moro, Qustav Klimt, Odilon Redon, Pyer Püvi de Şavann və başqalarının yaradıcılığında dekadent üslubunun xüsusiyyətləri meydana gəldi.
Dekadans üslubunun yaradıcıları köhnə, akademik sənət növlərinə qarşı çıxır, müasir insanın dünyagörüşünü ifadə etmək üçün yeni formalar axtarırdılar. Bu dövrün əsərləri ümidsizlik, bədbinlik, həyatdan imtina, həddindən artıq subyektivlik (oxşar, meylli, şok edici formulalar və kliklərlə - üslub cihazları, plastiklər, kompozisiya konstruksiyaları, vurğu və s.) ilə seçilirdi. Ümumiyyətlə, cəmiyyətdən uzaqlaşma, gündəlik həyata nifrət (taedium vitae) dekadentliyin xarakterik xüsusiyyətləri kimi qəbul edilir və bu üslub nümayəndələrinin yaradıcılığı reallıqdan uzaq sənət poetikası olub, məzmuna deyil, formaya üstünlük verirdilər.
Fridrix Nitsşenin sayəsində termin kulturoloji məna kəsb etmişdi. Dekadans xristian Avropasının ümumi böhranı, İntibah dövründən sonrakı fərdiyyətçilik ilə eyniləşdirilirdi. XX əsrdə dekadans anlayışı yardıcılığın təyinatı haqqında polemikalara səbəb oldu, bu zaman yaxın terminlərlə bir sırada qeyri-ardıcıl işlənirdi (simvolizm; Almaniya və Avstriya-Macarıstanda — modern; Fransada — avanqard; Böyük Britaniya və ABŞ-də — modernizm). XX əsrdə xarici ölkələrdəki marksizm (V.Benyamin, B.Brext, T.Adorno) sovet ideologiyasında dekadansın böhranı haqqında formalaşmış fikirlərə şərik çıxırdı. XX əsrin mədəniyyət modelini modernizm konsepti əsasında quran 1950-70-ci illərin ingilis-alman humanitarları (L.Trillinq, İ.Xay, M.Bredberi və başqaları) üçün dekadans XX əsr ədəbiyyatı və incəsənətində tamamilə təsdiqini tapan, romantizmin aşkar etdiyi normativdən kənar yaradıcılıq təcrübəsinin inkişaf mərhələsi idi. Azərbaycan ədəbiyyatında dekadans termini ilk dəfə 1907-ci ildə Əli bəy Hüseynzadənin redaktorluğu ilə nəşr olunan "Füyuzat" jurnalında işlənmişdir. Əlipaşa Səbur, Əliabbas Müznib, Ümmügülsüm və Səməd Mənsurun yaradıcılığında dekadans təzahürlərinə rast gəlinir.
Kitabxana-Biblioqrafiya Təsnifatı
Bu gün Kitabxana-Biblioqrafiya Təsnifatı (KBT) — Rusiya nın milli təsnifat sistemidir. Rusiya da KBT və digər təsnifat sistemlərinin istifadəsi məlumat, kitabxanaçılıq və nəşr üçün bir sıra dövlət standartları ilə tənzimlənir.
KBT-nin qorunması (müəllif hüquqları)
2000-ci il müqaviləsinə əsasən, KBT-nin həmmüəllifləri olan 3 kitabxana KBT-də müəllif hüquqlarına malikdir:
KBT-nin saxlanılması üçün əlaqələndirici federal idarələrarası mərkəz, RDK-nin bir hissəsi kimi fəaliyyət göstərən KBT-nin İnkişafına dair Tədqiqat Mərkəzidir (TM KBT). Müəllif hüququ qanununa uyğun olaraq KBT ilə əlaqəli hər hansı bir nəşr TM KBT ilə razılaşdırılmalıdır.
KBT-nin baş redaktoru sənədlərin sistemləşdirilməsi və kitabxana təsnifatı sistemlərinin yaradılması sahəsində ən böyük rus mütəxəssisi — E. R. Sukiasyandır.
KBT cədvəlləri
Kitabxana təsnifatının kitabxanalarda istifadə edilməsi üçün kitab şəklində təsnifat cədvəlləri şəklində tərtib edilmişdir. Təsnifat cədvəlləri kitabxanada istifadə olunan təsnifat sisteminə uyğun olaraq kolleksiyadakı sənədləri və sistematik kataloqdakı biblioqrafik qeydləri təşkil etmək üçün təsnifat indekslərini təyin etmək üçün hazırlanmış bir təlimatdır.
Əsas KBT cədvəllərinin quruluşu
"Cədvəllər" başlıqlarının bir çoxunda istinadlar və istinadlar var. Onların məqsədi fərqlidir.
Ümumi standart bölmələrin (ÜSB) strukturu
ÜSB-lər üç növə bölünür:
"Tematik və rəsmi ümumi standart bölmələr" müxtəlif növ çap işləri üçün xüsusi başlıqlar yaratmağa imkan verir: lüğətlər, məlumat kitabları, dərsliklər və s.; biliyin müxtəlif sahələri üçün tipik olan xüsusilə vacib anlayışları vurğulamaq: fəlsəfi elm məsələləri, onun metodologiyası, rəhbərliyi və idarəedilməsi, təşkili və əməyin təhlükəsizliyi, əməyin təhlükəsizliyi, elmi tədqiqat metodları və üsulları, elm tarixi və s. ÜSB indeksləri rus əlifbasının kiçik hərfləri ilə qeyd olunur: в, г, к, л, и, с, у, р, ц, я (v,q,k,l,i,s,u,r,ts,ya).
Növbəti tipik bölmələr qrupu — "ərazi standart bölmələri" tarix, coğrafiya və digər bölmələrdə bir lokasiya (ərazi, bölgə) ifadə edən başlıqlar yaratmaq məqsədi daşıyır.
Xüsusi standart bölmələrin quruluşu
"Cədvəllər" in bütün hissələrində eyni mənaya malik olan standart bölmələrə əlavə olaraq, "təsnifatın əsas bölmələri" daxilində "xüsusi standart bölmələr" (XSB) mövcuddur. LBC-nin bir çox şöbəsində xüsusi standart bölmələr hazırlanır; tire ilə əsas cədvəllərin indeksinə əlavə olunur.
Monestye-de-Klermon
Monestye-de-Klermon  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Matezin-Triyev kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Qrenobl.
INSEE kodu — 38242. Kommunanın 2006-cı il üçün əhalisi 1104 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 679 ilə 1 070 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 510 km cənub-şərqdə, Lion dan 70 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 31 km cənub yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Kukla dövlət
Kukla dövlət — de-yure müstəqil olan, lakin de-fakto xarici bir dövlətdən asılı olan dövlət.
1820-ci illər
1820-ci illər — Qriqori təqvimində 1820-ci il yanvarın 1-də başlayan və 1829-cu il dekabrın 31-də bitən onillikdir.
Ədəbiyyat
• 4
Musiqi
• 4
Siyasətçilər
• 4
Demetrio Albertini
Demetrio Albertini — Keçmiş italiyalı futbolçu. Mövqeyi yarımmüdafiəçi olub. Karyerasının böyuk hussəsini "Milan" klubunda keçirib. 12 il İtaliya millisinin üzvu olub. Milli komandanın heyətində çıxışı zamanı 79 oyun keçirib, 3 qol vurub. Milli komanda ilə Dünya (1994) və Avropa (2000) çempionatlarının gümüş mükafatçısı olub.
Karyera
Albertini "Milan"ın futbol məktəbinin yetirməsidir və 17 yaşında A Seriyasında debüt etdikdən sonra böyük klubda 14 çox uğurlu il keçirdib. 1988–1989 mövsümündə Arriqo Sakkinin rəhbərliyi altında əsas komandaya dəvət edilir. 15 yanvar 1989-cu ildə, "Milan"ın "Komo" üzərində 4–0 evdə qalib gəldiyi oyunda debüt edir.
O, 1990–91 mövsümünün bir hissəsini təcrübə qazanmaq üçün B Seriyasında yarışan "Padova Calcio" klubunda icarə əsasında keçirdir. Burada 28 oyunda meydana çıxaraq 5 qol vurur və daha sonra ən perspektivli gənc italyan ulduzlarından biri kimi "Diadora" şirkəti tərəfindən mükafata layiq görülür. "Padova" ilə uğurlu mövsümdən sonra o, 1991–92 mövsümündə Fabio Kapellonun rəhbərliyi altında 4 nömrəli köynək geyinərək "Milan"ın həmin mövsüm məğlubiyyətsiz titul qazanmasına köməklik göstərərək, 1991–92 mövsümündə özünü "Milan"ın böyük komandasının əsas heyətində özunə yer edir.
Albertini "Milan"la 1991–92-ci il mövsümündə A Seriya çempionluğunu qeyd edir.
Albertini "Milan"da 1992, 1993 və 1994-cü illərdə ardıcıl üç A Seriyası çempionluğu titulunu qazanır və 1996 və 1999-cu illərdə daha iki dəfə çempion olur. Bundan əlavə, o, "Milan" ilə Çempionlar Liqasında 41 oyun keçirir. Rossonerilər 1993–1995-ci illər arasında ardıcıl üç finala yüksələrək 1994-cü ildə kuboku qazanır. O, klubda oynadığı müddətdə iki dəfə UEFA Superkuboku, üç İtaliya Superkuboku və bir Qitələrarası Kubok qazanıb. Albertini 2002-ci ilə qədər "Milan"da qalır. Sonradan Albertinin keçmiş komanda yoldaşı olmuş məşqçi Karlo Ançelotti onun mövqeyində meydana çıxan Andrea Pirlonu oynatmağa üstünlük verir. Dimitrio "Milan" heyətində ümumilikdə 293 oyunda meydana çıxaraq 21 qol vurur. "Milan"ın heyətində bütun turnirlərdə isə, 406 oyunda iştirak edərək 28 qol vurub.
Milandan ayrıldıqdan sonra Albertini müxtəlif komandaların şərəfini qoruyur. 2002–03 mövsümünü İspaniyanın "Atletiko Madrid" klubunda icarə əsasında keçirdir və burada meydana çıxdığı 28 oyunda 2 qol vurur.
2003–04 mövsümündə "Latsio" klubunun oyunçusu Cüzeppe Pankaro ilə dəyişdirilir və "Latiso" klubuna keçir. Burada, "Milan"da qazana bilmədiyi İtaliya Kubokunu qazanır və klub üçün 23 oyunda meydana çıxaraq 2 qol vurur.
2004–05 mövsümünə "Atalanta" klubunda başlayır. "Atalanta"da 14 oyunda meydana çıxır və debüt oyununda qol vurur. Yanvar ayında, keçmiş komanda yoldaşı olmuş Frank Raaykardın dəvəti ilə "Barselona" klubuna qoşulur və burada 5 oyunda meydana çıxaraq "Barselona"nın İspaniya çmpionu olmasına kömək edir.
El Paso Energy Building
El Paso Energy Building - 153 metr hündürlüyü olan Texasın Hyuston şəhərində göydələn. Tikintisi 1963-cü ildə bitmişdi, binada 33 mərtəbə var. Əvvəlcə binanın adı Tenneco idi. Bu göydələn Hyuston şəhərində hündürlüyünə görə 28-ci binadır.
Şah İsmayıl Səfəvi (dəqiqləşdirmə)
Şah İsmayıl Xətai həmçinin bu mənalarada gələ bilər:
Qasımlar
Qasımlar — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Çaykənd kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. Kənd 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uğurlu əməliyyatları nəticəsində Azərbaycana qaytarılıb.
Tarixi
Bu kəndin əvvəlki adı Kilisə idi. Kəndin ərazisində qədim alban kilsələri olduğuna görə belə adlanırdı. 1992-ci ildə kəndin adı dəyişdirilib.Kənd əhalisi Əfşarların Qasımlı qoluna mənsubdur.
Yaylaqlar
Behbud bəyin Ağqayası yurd, Sudəyənqaya yurdu, Şahnəzər yurdu, Qonur yurd, Baxacaq yurd.
Bulaqlar
Pir bulaq, Cahanın bulağı, Qoluqırıq bulaq, Qaçaqların dərəsində Şırran bulaq, Fürüsün bulağı, Yarpızlı bulaq.
Məşhur yerlər
Əkinlər, Dikinyer, Kalafalı tala, Armudluq, Biçənəklər, Nəcəfölən, Gərdən, Motalyolu, Məşədi Şamil taxta qıran çüxur, Uzuntala, Cahanlıq, Bənövşəli güney, Qozludərə, Dəlikdaş, Ağqayanın üstü, Kilsənin dərəsi, Kilsə çayı, Qara qaya, Gicitkənli çüxur, Köhnə kənd yeri, Əkinlər tayı, Yaxşıyazılan daş, Çüxurlar, Pöhrəlik, Avdının dam yeri, Kərimin dəyirman yeri, Palçıqlı yurd, Başıəvəlikli, Göy qumluq.
Ağabəy Azərbaycani
Ağabəy Azərbaycani — Almaniyanın "Beynəlxalq Humanitar Tibbi Yardım" təşkilatının Azərbaycan üzrə rəhbəri, professor, Amerikanın MİR humanitar tibb Cəmiyyətinin qurucusu və rəhbəri.
Həyatı
Ağabəy Azərbaycani 1939-cü ilin 13 iyul Tehran şəhərində anadan olub. Atası professor Tahir Ağabəy Azərbaycani Tehran Universitetinin Malerioloji İnstitutunun direktoru olmuşdur. Maleriya xəstələyinin İranda kökünün kəsilməsində böyük əməyi olub. Anası Siddiqə Heyət professor Cavad Heyətin böyük bacısıdır. İranda Təhsil nazirliyinin baş müşaviri və Qızlar Pedoqoji Universitetinin rektoru olub. Ana babası Əli Heyət uzun illər İranda məhkəmə sədri, ədliyyə naziri işləmiş, müxtəlif vəzifələrdə çalışmışdı. Ata babası Hacı Qasım XIX əsrin 50-ci illərində, təxminən 165 il əvvəl Almaniyada çap təhsili aldıqdan sonra mətbəə avadanlıqları alıb İrana gətirmək istəsə də, Sultan Əbdülməcid imkan verməmiş, onu İstanbulda saxlamışdı. O, ilk mətbəəni də burada qurmalı olmuş, sonralar mədəniyyət naziri işləmişdi.
Uşaqlıq illəri, təhsili
4 yaşında məktəbə gedib. 17 yaşında bakalavr dərəcəsini alıb. 15 yaşında orta təhsili ilə bərabər İrandakı Amerika ordusunda tərcüməçi işləyib. Daha sonra 1957-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarına tibb sahəsində təhsil alıb. 1972-ci ildə travmatologiya üzrə cərrah kimi mütəxəssisləşib. Vyetnam müharibəsində həkim kimi işləyib.
1974-cü ildə Türkiyənin İzmir şəhərində Bornovada olan tibb fakültəsinin reanimasiya şöbəsini yaradıb. 1980-ci ildə atasının tövsiyəsi ilə İran-İraq müharibəsində xəsarət almış yaralıya tibbi ğöstərmək üçün Almaniyanın Köln Universitetində çalışıb.
1993-cü ildə Ağabəy Azərbaycani Almaniyanın daxili işlər nazirinin ürəyində uğurlu cərrahiyyə əməliyyatı aparır. Nəticədən razı qalan nazir öz xilaskarına Azərbaycana 40 milyon dollar həcmində humanitar yardım aparmasına kömək edir. Bundan sonrakı illərdə də Azərbaycana ardı-arası kəsilmədən yardım karvanları gətirilir.
Çalışdığı müddət ərzində Solingen şəhərində yerləşmiş hospitalında amerikan sayağı Təcili Tibbi yardım şöbəsindən
Xeyriyyəçilik işləri
Həyat yoldaşı Kristina Azərbaycani ilə Almaniyada, ABŞ-də hakim dairələrin diqqətini bu məsələyə yönəltmək üçün əsl vətənpərvərlik nümayiş etdirirdilər. Almaniyanın Beynəlxalq Humanitar Tibbi Yardım Təşkilatının və Alman-Azərbaycan Cəmiyyətinin xətti ilə Azərbaycana humanitar yardım göndərilməsinə razılıq almaq o qədər də asan olmadı. Onu da qeyd edək ki, Kristina xanım hər iki qurumun administratoru idi. İlk yardım karvanı Azərbaycana 1990-cı ilin yanvar hadisələrində gətirildi. Gətirilən tibbi preparatlar Respublika xəstəxanasına təhvil verildi. 1992-ci ildə də çox böyük miqdarda tibbi yardım gətirilərək müxtəlif xəstəxanalar arasında bölüşdürüldü.
40 ildən artıq bir müddətdə xeyriyyəçiliklə məşğul olan Ağabəy Azərbaycani 1988-ci ildən 2008-ci ilədək doğma Vətəni üçün humanitar yardım sahəsində ölçüyəgəlməz dərəcədə böyük işlər görüb, döyüşlərdə ağır yaralanan, qaçqın və məcburi köçkünlər arasında minlərlə insanı əməliyyat edib. Onların bir çoxunun əməliyyatını, bütün vəsaiti öz üzərinə götürərək İranda, Almaniyada edib, həmkarı professor Harmen Fon Lessonla birgə. Ağabəy Azərbaycaninin təşəbbüsü ilə Almaniya Cərrahlar Cəmiyyətinin sədri Nort Rayn Vestfalen 60 dəfə Azərbaycana səfər edib, burada əməliyyatlar aparıb.
2008-ci ildən isə o, fəaliyyət istiqamətini bir qədər dəyişdirməli olub. Belə ki, imkanlarını tibbi kadrların yetişdirilməsinə yönəldib. 2008-ci ildə dayısı Cavad Heyətin tövsiyəsi ilə peşəkar, savadlı tibbi kadrlar hazırlamaq məqsədilə o zaman fəaliyyət göstərən Beynəlxalq Universitetin klinikasını yaratdı. Buraya Almaniya və Amerikadan 4 milyon dollarlıq tibbi avadanlıq gətirildi. Ağabəy Azərbaycani indiyədək 200-dən artıq azərbaycanlı tələbənin Almaniyada təhsil almasına köməklik göstərib.
1988-ci ildə Almaniyanın Solingen şəhərində Leyla Şərifova ilə birlikdə Azərbaycanın ilk diaspor konsertini təşkil edib. Bundan sonra Zeynəb Xanlarova, Lütfiyar İmanov, Adil Bağırov, Fidan və Xuraman Qasımovalar, Cavanşir Məmmədov kimi sənətkarlar ilə daha 8 konsert təşkil edib.
20 yanvar faciəsi
20 yanvar faciəsi zamanı Ağabəy Azərbaycaninin yaşadıqları:
Heydər Əliyevlə tanışlığı
Heydər Əliyev Ağabəy Azərbaycani ilə prezident kürsüsünə əyləşdiyi ilk gündən əlaqə qurmuşdu və xaricə səfərlərində onlarla tez-tez görüşürdü. Amerika hökumətinin Azərbaycana qarşı tətbiq etdiyi 907-ci düzəlişin aradan qaldırılmasına çalışan Heydər Əliyevin xarici səfərlərinin birində Ağabəy Azərbaycani ilə söhbətindən sonra ABŞ hökumətinə Azərbaycan hökuməti adından məktub hazırlanır. Erməni və ermənipərəst qüvvələrin həmin məktubun yuxarı dairələrə çatdırılmasına mane olmaması üçün şəxsi əlaqələrindən istifadə etməli olur. Bu işdə ona oğlu Əli bəy kömək edir. Belə ki, onun Amerika senatındakı senator dostlarının köməyi ilə həmin məktub lazımi ünvana çatdırılır. ABŞ-nin o vaxtkı dövlət katibi Madlen Olbraytın müdaxiləsindən sonra senator Villsonun köməyi ilə 13 milyon dollarlıq yardım "Ruslan" tipli təyyarə ilə Azərbaycana göndərilir.
Maqnezium xlorid
Fiziki xassələri
Magnezium xlorid – susuz duzdur, hiqroskopik heksoqonal Rəngsiz kristallar şəklində kristallaşır. Acı dadı var.
Alınması
Susuz maqnezium xloridi maqneziumun birbaşa xlorlanması nəticəsində almaq olar: Magnezium xloridi əsası oksidlərin xlorid turşusu ilə reaksiyası zamanı almaq olar:
Kimyəvi xassələri
Magnezium xlorid suda yaxşı həll olunur, piridində, spirtlərdə, asetonda zəif həll olunur. Magnezium xlorid qələvilər və ammonyak məhlulu ilə reaksiya girir:
Magnezium xloridə natrium karbonat əlavə edildikdə, əsası maqnezium karbonatın çöküntüsü əmələ gəlir:
Qasımlı (Urmiya)
Qasımlı - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Urmiya şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Maqnezium xlorid
Tətbiqi
Maqnezium xlorid əsasən maqnezium istehsalında istifadə olunur. Həm çinin buz və qarın əriməsi üçün tətbiq olunur. Qarla təmasda olduqda onu tez bir zamanda əridir. Magnezium xlorid qida sənayesində çox istifadə olunur. E 511 qida qatqısı kimi qeyd olunur.
Qasımlı (Urmiya)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 447 nəfər yaşayır (93 ailə).
Şah İsmayıl Xətai (dəqiqləşdirmə)
Şah İsmayıl Xətai
Şah İsmayıl Xətai həmçinin bu mənalarada gələ bilər:
Həsən Tahsin paşa
Həyatı
Həsən Tahsin həmin illərdə Leskovik qəzasının bir hissəsi olan Çarşovada (Albaniya ilə Yunanıstan sərhədində yerləşir) doğulmuş bir alban idi. Gənclik dövründə Yaniyada yunan liseyində təhsil almışdır və yunan dilində sərbəst danışırdı. O, xidmətə jandarma kimi başlamışdı. 1870-ci ildə Osmanlı ordusuna qoşuldu.
Hərbi fəaliyyəti
1881-ci ildə Yaniyadakı Osmanlı ordusunda məmur kimi xidmət etdi. 1897-ci ildə Osmanlı-Yunan müharibəsi dövründə 6-cı Trabzon bölməsində komandir kimi xidmətə başladı və Selanikin qərbinə təyin edildi. 1908-1910-cu illərdə Selanikə geri dönməmişdən əvvəl Yəmənin qubernatoru vəzifəsinə təyin edilmiş və burada Ferik (general-leytenant) rütbəsi ilə III Korpusun komandiri vəzifəsini icra etmişdir. 1912-ci ildə təqaüdə çıxdıqdan sonra Yaniya vilayətinin qubernatoru vəzifəsini qəbul etdi.
NGC 7287A
NGC 7287A, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Dolça bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Monrevel
Monrevel  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — İzer. Viryo kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — La-Tur-dyu-Pen.
INSEE kodu — 38257. Kommunanın 1999-cu il üçün əhalisi 346 nəfər təşkil edirdi. Kommuna dəniz səviyyəsindən 441 ilə 705 qədər metr yüksəklikdə yerləşir. Kommuna Paris dən təxminən 440 km cənub-şərqdə, Lion dan 55 km cənub-şərqdə, Qrenobldan 45 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhalisi
Əhalinin dinamikası (INSEE) :
Palçikov (Bakalı)
Palçikov — Başqırdıstan Respublikasının Bakalı rayonunda yerləşən kənd. Kənd Mustafa kənd şurasının tərkibindədir.
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kənddə ruslar (100%)üstünlük təşkil edir.
Çində Nüvə Test Bazası
Çin Nüvə Test Bazası və ya Çin Xalq Qurtuluş Ordusunun 21-ci Eksperimental Təlim Bazası (PLA 63650 ) ― Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonunun Bayingoleng Monqol Muxtar Prefekturasında, Heshuo bölgəsinin Nairenkeer qəsəbəsində, Lobnor gölününü qərbində yerləşən baza. Strateji güc kosmik sistemlər Birliyinin birbaşa dəstəyi altında araşdırma və sınaq vahididir.
Tarixi təkamül
Rong Zen, birlikləri düzəltməkdən narahat idi və onları gizlilik üçün əlverişli olan sistemdən çəkmək yaxşı olduğunu düşündü. Raket bazasının inşası əsasən Çen Şizuya tapşırılmışdı və atom bombası poliqonunun yer seçimi əsasən Sovet mütəxəssislərinin rəhbərliyi altında idi. Mərkəzi Hərbi Komissiya nüvə silahı poliqonunun inşasını təyin etdikdən sonra Milli Müdafiə Nazirliyi sahə seçmə komitəsini təşkil etdi.
Üzvlər arasında Çen Şizu, Jiang Ven, Tang Kai, Li Zhaobang, Çang Yong və Sai Feng var idi. Onlar və Abi Andreev və dörd Sovet mütəxəssisi birlikdə yer seçmə planını araşdırdı. Çen Şizuya, komitə üzvləri, Çin Xalq Respublikasının İkinci Maşın Sənayesi Nazirliyindən Guo Yinghui və dörd Sovet mütəxəssisi, atom bombası sınağını araşdırmaq üçün Dunhuangın qərbindəki Gansu bölgəsinə getdilər. 1958-ci ilin ikinci yarısında ardıcıl olaraq Qinghayın qərb hissəsini və Daxili Monqolustanı, Sincanın cənub-şərqi və digər yerləri araşdırdılar. Bir neçə ay davam edən araşdırmalardan sonra Sovet mütəxəssislərinin rəylərinə görə atom bombası sınağı Dunhuangda Gansunun qərbində, nüvə partlayış mərkəzi isə  Gansunun şimal-qərbində yerləşdi. Bu seçim, Baş Qərargah rəisi Huang Keçeng tərəfindən rəsmi olaraq təsdiqləndi. Sorğu qrupuna (kod adı Xalq Qurtuluş Ordusu 0673) Zang Zişan rəhbərlik edirdi. O, siyasi komissar Çang Yong və qrup rəhbərinin müavini Şi Guohua ilə Dunhuangın seçilmiş ərazilərində geoloji tədqiqat və xəritələşdirmə, yol və rabitə obyektlərinin inşasını həyata keçirdi.
Eyni zamanda, 1958-ci ildə Çin Xalq Qurtuluş Ordusu Baş qərargah Başçısının müavini Çen Genin tövsiyəsi ilə Nie Rongzhen, Çin Xalq Qurtuluş Ordusunun Üçüncü Korpusunun Baş Qərargah rəisi Zang Yunyunun təyin edilməsinə razı oldu və təsdiq üçün nüvə sınaq bazasının komandiri və Mərkəzi Hərbi Komissiyaya bildirildi. Zang Yunyu, Dunhuang atom bombası poliqonundan məsul idi. 2 oktyabr 1958-ci ildə Dunhuangın atom bombası sınağı sahəsi üçün uyğun olmadığını və qərbə Sincanda Lobnor bölgəsinə köçürülməsi bildirildi. Zang Yunyu dərhal Pekinə qayıtdı və Çen Geng vasitəsilə Nie Rongzenə bildirdi. Bu dövrdə Sovet İttifaqının Orta Maşın Sənayesi Naziri Slavski də Dunhuangın atom bombası sınağı sahəsi qurmaq üçün uyğun olmadığını yazdı və Sincanın Lobnor bölgəsinə köçürülməsini təklif etdi.
Milli müdafiə və hərbi islahatların dərinləşdirilməsində baza Mərkəzi Hərbi Komissiyanın Avadanlıqların İnkişafı Departamentindən Çin Xalq Qurtuluş Ordusu Strateji Dəstək Qüvvələrinin Kosmik Sistem İdarəsinə verildi.
Krım tatarlarının deportasiyası
Krım tatarlarının deportasiyası (krımtatar dili: Qırımtatar halqınıñ sürgünligi; ukrayn dili: Депортація кримських татар; rus dili: Депортация крымских татар) 18-20 may 1944-cü il tarixləri aralığında ən azı 191,044 nəfər, Krım Tatarları Milli Hərəkatının məlumatına görə isə 400,000-dən çox tatarın Krımdan sürgün edilməsinə verilən addır. Bu etnik təmizləmə İosif Stalinin göstərişi ilə Sovet dövlət təhlükəsizliyi və gizli polisinin rəhbəri Lavrenti Beriya tərəfindən həyata keçirilmişdir. Üç gün ərzində Beriyanın başçılıq etdiyi NKVD üzvləri kommunistlər və Qırmızı Ordu üzvləri də daxil olmaqla qadınları, uşaqları və yaşlıları mal-qara qatarlarından istifadə etməklə bir neçə min kilometr uzaqlıqda yerləşən Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikasına sürgün etmişdir. Krım tatarları Stalinin əmrləri ilə Sovet İttifaqı ərazisində məcburi köçürülməyə məruz qalmış on etnik qrupdan biri idi.
Deportasiya guya müharibə ərzində Nasist Almaniyası ilə əməkdaşlıq etmiş bəzi Krım tatarlarına görə kollektiv cəza tədbiri kimi götürülmüşdü. Sovet mənbələri tatarları xəyanətkarlıqda ittiham edirdi. Tatar milliyətçiləri isə bu iddialara qarşı çıxış edərək, onların bu ərazilərdən köçürülməsinin Türkiyə ərazisində yerləşən Dardanel boğazına keçid əldə etmək məqsədilə təşkil olunmuş Sovet planının tərkib hissəsi olduğunu bildirirdi. Çünki, Krım ərazisində yaşayan tatarların türklərlə etnik yaxınlığı var idi və onlar bu planın reallaşdırılmasına problem yarada bilərdi. Nasistlər əvvəllər Krım tatarlarına qarşı neqativ yanaşma sərgiləsə də, Sovet qoşunlarının güclü müqaviməti ilə qarşılaşdıqdan sonra onlar bu siyasətlərini dəyişməyə məcbur oldular. Müharibə ərzində əsir düşmüş Sovet məhbuslarının əksəriyyəti Vermaxt tərəfindən dəstək birləşmələri kimi komplektləşdirilirdi. Eyni zamanda, Krım tatarları öz kəndlərini Sovet partizanlarının hücumlarından qorumaq məqsədilə 15,000-20,000 nəfərdən ibarət özünümüdafiə batalyonları yaratmışdı. Həmin silahlı birləşmələr bölgədə hansı tərəf üstünlüyü ələ alsa onun tərəfini tuturdu. Buna əlavə olaraq, müsəlman komitələri də yaradılmışdı ki, onlar da məhdud özünümüdafiə potensialına sahib idi. Bu cür özünümüdafiə qüvvələrinin olmasına baxmayaraq, təxminən eyni sayda Krım tatarları Qırmızı Orduya qoşulmuş və nasist qoşunlarına qarşı mübarizə aparmışdır. Hətta Berlin istiqamətində hücuma keçən Sovet qoşunlarının da tərkibində minlərlə Krım tatarı olmuşdur. Sovet rəsmilərinin əksər hissəsinin əhalinin yalnız günahkar qisminin deportasiya olunmasının tərəfdarı olmasına baxmayaraq, Krım tatarlarının kütləvi köçürülməsini dəstəkləyənlərin də sayı tədricən artırdı.
Səkkiz minə yaxın Krım tatarı deportasiya ərzində həlak olmuş, başqa on minlərləsi isə kəskin köçürmə şəraitinə dözməyərək ölmüşdür. Stalin Krım tatarlarının bütün izlərini aradan qaldırmağa çalışırdı. Hətta o, bu məqsədlə əhalinin növbəti siyahıyaalmalarında bu etnik qrupun adının çəkilməsini qadağan etmişdi. 1956-cı ildə hakimiyyətə gələn yeni Sovet lideri Nikita Xruşşov müxtəlif millətlərin deportasiyası da daxil olmaqla Stalinin apardığı siyasəti tənqid etsə də, Krım tatarlarının geri qayıtmasına olan qadağanın ləğv olunmasına dair də bir qərar qəbul etmədi. Krım tatarları 1980-ci illərin sonlarında Yenidənqurma hərəkatının başlanmasına qədər Mərkəzi Asiyada yaşamağa davam etdilər. Məhz həmin dövrdə 260,000 tatar yenidən öz əvvəlki yurd-yuvasına geri qayıda bildi. Onların sürgünü 45 ildən sonra başa çatmışdı. Krım tatarlarının geri qayıtması haqqında olan qadağa ləğv olundu və Krım Ali Şurasının 14 noyabr 1989-cu ildə qəbul etdiyi qərara əsasən Stalinin hakimiyyəti illərində baş tutmuş deportasiya cinayət kimi qəbul olundu.
2004-cü ilə qədər tatarların böyük hissəsi Krıma geri qayıtdı və yarımadanın əhalisinin 12 faizini təşkil etdilər. Yerli hakimiyyət onların geri qayıtmasına heç bir köməklik göstərmədi, həmçinin itirdikləri torpaqlara görə kompensasiya vermədi. 12 dekabr 2015-ci ildə Ukrayna Ali Radası bu hadisələrin soyqırım kimi tanınması barədə qərar qəbul etdi və 18 may günü Ukraynada "Krım tatarlarının soyqırımı" günü kimi ölkə təqviminə salındı.
Arxa plan
Krım tatarları 1441-ci ildən 1783-cü ilə qədər mövcud olmuş Krım xanlığını idarə etmişdir. Məhz həmin tarixdə Krım ərazisi Rusiya imperiyası tərəfindən anneksiya olunmuşdur. 14-cü əsrdən etibarən Qızıl Orda hökmdarı Özbək xanın təsiri ilə əhalisinin əksər hissəsi türkdilli olan Krım xalqı da İslam dinini qəbul etmişdir. Onlar 1468-ci ildən 17-ci əsrə qədər tez-tez ruslarla münaqişə yaşamışdır. Həmin dövrdə Krım tatarları demək olar ki, hər il slavyan ərazilərinin içərilərinə doğru yürüşlər təşkil etmiş, bir çox ələ keçirilmiş insanı kölə ticarətində istifadə etmişdir. Onlar rusların hökmranlığı altında yaşamaqdan imtina etmiş və elə bu səbəbdən də Krımı tərk etməyə başlamışlar. 1784 və 1790-cı illər aralığında ümumilikdə təqribən bir milyon Krım tatarının 300,000-i Krım ərazisini tərk edərək Osmanlı İmperiyasına köç etmişdir.
Krım müharibəsi tatarların növbəti kütləvi emiqrasiyası ilə nəticələnmişdir. 1855-1866-cı illər aralığında ən azı 500,000 müsəlman Rusiya İmperiyasını tərk etmiş və Osmanlı İmperiyasına köçmüşdür. Köç edənlərin ən azı üçdə biri Krımdan, qalan hissəsi isə Qafqazdan idi. Bu dövrdə emiqrasiya edənlər Krımın ümumi əhalisinin 15-23 faizini təşkil edirdi. Rusiya İmperiyası isə bu faktdan ideoloji zəmin kimi istifadə edərək "Yeni Rusiya" yaratmağa cəhd etmişdir. Nəticədə, Krım tatarları getdikcə Krım ərazisində etnik azlığa çevrilmişdir. 1783-cü ildə onlar ümumi əhalinin 98 faizini təşkil etdiyi halda, 1897-ci ildə bu göstərici 34.1 faizə enmişdir. Krım tatarlarının köç etməsi rus hökumətini ərazini "ruslaşdırmağa" başlamaq üçün ruhlandırmışdır. Rus hökumətinin dəstəyi ilə Krıma ruslar, ukraynalılar və başqa slavyan xalqları köçürülmüş, buranın "ruslaşdırılması" siyasəti Sovet dövründə də davam etmişdir.
1917-ci ildə baş vermiş Oktyabr inqilabından sonra, 18 oktyabr 1921-ci ildə Krım SSRİ daxilində muxtariyyət əldə etmişdir. SSRİ-də İosif Stalin hakimiyyətə gəldikdən sonra Krım tatarlarının statusu daha da pisləşdi. 1927 və 1938-ci illər aralığında baş tutmuş repressiyalar ən azı 5.2 milyon Sovet vətəndaşının ölümü ilə nəticələnmişdir.
İkinci dünya müharibəsi
1940-cı ildə Krım Sovet Sosialist Respublikasının təqribən 1,126,800 nəfər əhalisi var idi ki, bunun da 218,000 nəfəri və ya 19.4 faizi tatarlardan ibarətdi. 1941-ci ildə Nasist Almaniyası Şərqi Avropanı işğal etdi və nəticədə SSRİ-nin qərb hissəsi də işğala məruz qaldı. Tatarlar ilkin olaraq almanlara Stalin rejimindən xilas olmaq üçün xilaskar kimi baxırdılar və onlar da həmçinin Birinci dünya müharibəsi ərzində almanlardan müsbət rəftar görmüşdülər.
Rumınlar və almanların Krım yarımadasını ələ keçirməsindən sonra Qırmızı Orduda xidmət edən və əsir düşmüş Krım tatarlarının əksəriyyəti əsir düşərgələrinə göndərildi. Nasistlər əvvəlcə bütün Asiya mənşəli əsirlərin öldürülməsini məqsədləsə də, sonradan Qırmızı Ordunun alman işğalçılarına ciddi təzyiq göstərməsi nasistləri bu siyasətlərini dəyişdirməyə vadar etdi. 1942-ci ilin başlanğıcında almanlar Sovet müharibə əsirlərindən özləri üçün dəstək orduları yaratmağa başladı. Dobrucalı tatar milliyətçisi Fazil Ülküsal və Mustafa Edige Kırımal Krım tatarlarının alman əsirliyindən azad edilməsində böyük rol oynadı və həmin azad edilmiş tatar müharibə əsirlərindən Vermaxt üçün Krımın müstəqilliyinə dəstək vermək məqsədilə hərbi birləşmənin, legionun yaradılmasına nail oldu. Bu legionun tərkibində səkkiz batalyon formalaşdırıldı. 1941-ci ilin noyabrından etibarən alman hakimiyyəti tatarlara müxtəlif şəhərlərdə Müsəlman Komitələrinin yaradılmasına icazə verdi və simvolik olaraq bəzi yerli hakimiyyətləri tanıdı. Lakin, onlara heç bir siyasi güc verilmədi.