cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
I İbrahim (Şirvanşah)
Kür sahilində döyüş
thumb|right|270px| I İbrahimin [[Şamaxı Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin həyətindəki büstü.]] Kəyumərsin edam olunması xəbərini alan Qara Yusif Təbrizdən çıxaraq Qarabağa yollandı. Sonra o, Şeyx İbrahimin yanına elçi göndərərək tabe olmasını təklif etdi. Müstəqilliyini itirmək istəməyən İbrahim Şirvanda böyük ordu toplayaraq Şəki hakimi Sidi Əhməd və gürcü hökmdarı II Konstantinlə ittifaqda on iki minlik süvari ilə Qara Yusifin üzərinə yeridi. İbrahim əvvəllər də gürcü hökmdarı ilə dostluq münasibətləri saxlayırdı və onunla müttəfiq idi. Qələbə çalacağına əmin olan Qara Yusif böyük qoşunla, soyurqal və hədiyyələr bağışladığı vassalları – Cənubi Azərbaycanın iri feodalları ilə birlikdə çıxış etdi. Şeyx İbrahim Kür sahilində düşərgə saldı. Vuruşma h.815-ci ilin şaban ayında (1412-ci il noyabrın 6-dan dekabrın 4 dək) oldu. Qara Yusifin qüvvələri Şirvanşahın, gürcü hökmdarının və şəkili Sidi Əhmədin birləşmiş qoşunlarının qüvvəsindən xeyli üstün idi. Vuruşma zamanı müttəfiq qoşunlarının son dərəcə mərdliklə döyüşməsinə baxmayaraq, üstünlük Qara Yusifin tərəfində oldu. Şirvanşahın qoşunları məğlubiyyətə uğrayıb qaçdı. Döyüşü öz qoşunları ilə gürcü hökmdarı davam etdirirdi. Tezliklə müttəfiqlərin birləşmiş qoşunu Qara Yusifin qoşunları tərəfindən mühasirəyə alınaraq əsir götürüldü. Bu an Şirvanşah İbrahim atla xəndəyin üstündən sıçrayıb keçməyə cəhd göstərdi, lakin yaşlı olduğu üçün (onun yaşı 60-a yaxın idi) duruş gətirə bilməyərək yıxıldı və qolunu sındırdı. Türkmən döyüşçüsü onun paltarını çıxarıb atını əlindən alaraq öldürmək istəyirdi. İbrahim özünü nişan verməli oldu. Onda türkmən onun boynunu qurşaqla bağlayıb Qara Yusifin yanına gətirdi. Gürcü hökmdarı Konstantin, Şeyx İbrahimin oğlanları Qəzənfər, Əsədullah, Xəlilüllah, Mənuçöhr, Əbdürrəhman, Nəsrətullah və Haşım, qardaşı Şeyx Bəhlul, Şirvanın adlı-sanlı adamları – qazı Bəyazid (Əbu Yəzid), əmir Huşəng və oğulları, qazı Mövlana Zahirəddin, habelə, təbib, münəccim, "carçı" və digər əyanlar da əsir alınmışdılar. Onların hamısı qandallarda Qara Yusifin hüzuruna gətirildilər. Qara Yusif sıravi Şirvan döyüşçülərini pulsuz buraxdırdı, gürcü əsirlərin isə edam olunmasını əmr etdi. Üç yüz aznaur eləcə də gürcü hökmdarının qardaşı qılıncdan keçirildi. Özünü məğrur aparan hökmdar Konstantini isə Qara Yusif və oğlu Pirbudaq öz əlləri ilə öldürdülər. İbrahimi, onun oğullarını məiyyəti ilə birlikdə zəncirlənmiş halda Təbrizə göndərib zindana saldılar. Qara Yusif Şamaxını, Şirvanın digər yerlərini və kəndlərini tarmar edib Təbrizə yollandı. O, ölkədən bir milyon mal-qara qovub apardı. Onların böyük bir qismi yolda soyuqdan tələf oldu.
Qara Yusifin əsirliyində
Bundan sonra Qara Yusif İbrahimi buxovdan azad edib ziyafətdə öz yanında oturtdu. Şirvanşah Qara Yusifin vassallığını qəbul etdi və ondan Şirvan vilayətini Şəki hüdudlarından Dərbəndə qədər bütün şəhərləri ilə birlikdə əvvəlki qaydada idarə etmək hüququnu təsdiq edən fərman aldı. Şirvanşah İbrahim və digər Şirvan əsirləri h. 816 (1413)-ci ilin baharında vətənə qayıtdılar. Qara Yusif Ucana getdi və onun qoşunları Şirvanı tərk etdi. Şirvanşah İbrahim əvvəlki kimi, otuz beş il ərzində hakimiyyət sürdüyü böyük bir dövlətin hökmdarı idi. Şeyx İbrahim Şirvana qayıtdıqdan sonra üç il hökmranlıq edərək h.820 (1417)-ci ildə ölmüşdür. Cənnabi, Qaramani və başqa müəlliflər İbrahimin ölüm tarixini h.821-ci il göstərsələr də, Hacı Xəlifənin "Cahannamə" əsərində onun varisinin h.820-ci ildə taxta çıxdığı qəti surətdə göstərilir.
Ailəsi
Şirvanşah İbrahim Bikə xanım (ö. 1435) və böyük ehtimal başqa qadınlar ilə də evlənmişdir. Övladları:
Hakimiyyət dövrünün səciyyəsi
thumb|right|250px|1468-ci ildə Fərrux Yassarın himayədarlığında hazırlamış kitabdakı Şeyx İbrahimin saray şairi olmuş Mövlana Katibinin şeirinə həsr edilmiş miniatür. Şahmat oynayarkən Şeyx İbrahimin hakimiyyəti illərində Şirvan güclü və müstəqil dövlət idi. Qonşu ölkələrin feodalları kömək üçün tez-tez Şirvanşaha müraciət edir və ona sığınırdılar. Şeyx İbrahim qonşu ölkələrlə, Gürcüstanla, bir sıra iri yaşayış məntəqələrini öz nüfuzuna tabe etdiyi Dağıstanla müttəfiqlik və dostluq münasibətləri saxlayırdı. I Şeyx İbrahim zamanında Dərbənd və mahalı, Cənubi Dağıstanın Samur vadisindəki kənd və icmaları Şirvanın siyasi asılılığında idi.
Şeyx İbrahimin fərmanı ilə XIV əsrin sonu – XV əsrin əvvəllərində Axtı, Miskinçi, Doqquzpara, Mükrək, Kürə kəndlərinin, Xakül-Məkə, Xınalıq, əl-Fiy, əl-Məzə qalalarının idarə olunması qaytaq usmisinin (hakiminin) oğlu Məhəmməd bəyə həvalə edilmişdi. Şirvanın vassalı Məhəmməd bəyin nəsilləri sonralar da həmin ərazini, habelə Kurax və Təbərsəranı idarə etmişlər. Şirvanla Dağıstan arasında əlaqələr daha əvvəllərdə də mövcud olmuşdur. Şirvan hakimləri hərbi əməliyyatlar və təhlükə zamanı Cənubi Dağıstanda, xüsusilə Təbərsəranda gizləndikləri kimi, Dağıstanın feodal hakimləri də Şirvanşahın yanında sığınacaq tapırdılar. Şeyx İbrahim qaytaq usmisinin Şirvana qaçmış oğlunun məsləhəti ilə Teymura könüllü surətdə itaət göstərməklə özünün bütün torpaqlarını qoruyub saxlaya bilmişdi.
Qızıl Orda xanı Şadi bəy onu məhv etmək istəyən Cumci əmiri Yedigeydən yaxasını qurtarmaq üçün Dərbəndə qaçmışdı. O, Şirvanşah İbrahimin yanında pənah taparaq Şirvanda ölmüşdür. Yedigeyin Şadi bəyin ələ verilməsini tələb etməsinə baxmayaraq, İbrahim buna məhəl qoymamışdir. Görkəmli dövlət xadimi, cəsur sərkərdə və mahir diplomat olan İbrahim Şirvanı güclü və müstəqil dövlətə çevirə bildi. Qara Yusifdən vassal asılılığı kağız üzərində qalmış, Şirvan üçün praktik əhəmiyyətə malik olmamışdır.
Dərbənd əvvəlki kimi Şirvanşaha məxsus idi. Bunu Dərbənddəki aşağıdakı kitabə də təsdiqləyir: "Xalqların ixtiyar sahibi olan əzəmətli sultan Şeyx İbrahimin – Allah onun hökmranlığını əbədi etsin – hakimiyyəti zamanında..."
Sultanı İbrahimin adı daha iki kitabədə də çəkilir: onlardan biri – Abşeronun Maştağa kəndindəki Birə Arğutay məscidinin portalındakı kitabə h.817 (1414/5)-ci ilə, ikincisi – Bakının İçərişəhər hissəsindəki Xacə Əmir şah məscidinin qapısı üzərindəki kitabə h.818 (1415/6)-ci ilə aiddır: "Sultan Şeyx İbrahimin oğlu sultanın dövründə".
Şeyx İbrahimin hakimiyyəti dövründə Şirvanın şəhər və kəndlərində qala binaları, məscidlər, karvansaralar, ovdanlar tikilmişdi. Ehtimal ki, Bakıdakı Şirvanşahlar sarayının tikintisinə də Şeyx İbrahimin vaxtından başlanılmışdır. Tanınmış şairlər və alimlər Şirvanşıhın sarayında yaşayırdılar. Hökmdar onlara səxavətlə hədiyyələr verir, hamilik edirdi. Dövlətşahın verdiyi məlumata görə məşhur fars şairlərindən biri – Katibi Turşizi Şirvanşahların saray şairi Bədr Şirvani ilə görüşmək üçün Şirvana gəlmişdi. Şeyx İbrahim bir şeirə görə Katibi Turşiziyə 10000 qızıl dinar bağışlamışdır. Sonralar Katib Turşizi özünün savadlı və səxavətli hamisi Şirvanşah Şeyx İbrahimi tərk edərək, heç bir diqqət və qayğı görmədiyi Qara Yusifin saray şairi olmasına acı-acı təəssüflənmişdir. Şeyx İbrahimin hakimiyyəti dövründə şəhər mədəniyyətinin, incəsənət və poeziyanın dirçəlişi müşhaidə edilir. XV əsrin əvvəllərindən Şirvanşahlar dövlətinin 100 ilə yaxın davam edən müstəqillik və inkişaf dövrü başlayır.
Şahin Qurbanov
Şahin Qurbanov - şəhid
Həyatı
Şahin Qurbanov 8 mart 1972-ci ildə Göyçə mahalının Əzizli (Göyçə) kəndində anadan olmuşdur. Bakı ŞHK-ndan orduya çağırılmışdır. Sıravi əsgər Almaniya Respublikasında xidmət etmişdir. Milli Orduya könüllü getmişdir. Şahin Qurbanov 1994-cü ildə Ağdərə rayonunda döyüş zamanı itkin düşmüşdür.
Mahnıya həsr olunmuş həyat (film, 1969)
Məzmun
Filmdə SSRİ xalq artisti, ilk azərbaycanlı professional qadın müğənnisi, pedaqoq Şövkət Məmmədovanın həyat və yaradıcılığından bəhs olunur.
Polşa Respublikasının "Xidmətlərə görə" ordeni
Polşa Respublikasının "Xidmətlərə görə" ordeni  — Polşa Respublikasının dövlət mükafatıdır.
Polşa Xalq Respublikası qarşısında xidmətlərə görə Ordeni 10 aprel 1974-cü ildə mükafat kimi təsis edilmişdir. 16 oktyabr 1992-ci ildə Polşa Respublikasının dövlət mükafatı kimi ordenlər və mükafatlar haqqında Qanun qəbul edilmişdir.
Nizamnamə
Polşa Respublikasının "Xidmətlərə görə" ordeni beynəlxalq əməkdaşlığın və xalqların arasında münasibətlərin inkişafının bərkidilməsi işində xidmətlərə görə ən yüksək mükafatdır.Xaricdə yaşayanlar, xarici vətəndaşlar və Polşa milliyyətindən olan şəxslər ordenlə mükafatlandırılırlar hansılar ki, öz fəaliyyətiylə beynəlxalq əməkdaşlıq və Polşa Respublikasının əlaqələrinin inkişafı sahəsində öz töhfələrini veriblər. Ordenlə mükafatlandırma haqqında qərar Xarici İşlər Nazirliyinin təqdim etməsi üzrə Polşa Respublikasının Prezidenti tərəfindən qəbul edilir.
Dərəcələr
thumb|right| Dərəcənin Böyük xaç ordeninin ulduzu Orden 5 dərəcəyə malikdir:
Kürəvi ildırım
Kürəvi ildırım — parlaq işıq saçan, səssiz və nisbətən yavaş hərəkət edən, müxtəlif rəngli və ölçülü (bir neçə santimetrdən bir-iki metrə qədər) sferoid formalı nadir ildırım növünə deyilir. Kürəvi ildırım əsasən xətti ildırım boşalmasından sonra əmələ gəlir. Kürəvi ildırım asanlıqla binalar pəncərə, baca vasitəsilə daxil ola bilir. Kürəvi ildırım bir neçə saniyədən bir neçə dəqiqəyədək fəaliyyət göstərərək, güclü partlayışla yox olur.
Durnalar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Vanessa Mey
Vanessa-Mey Vanakorn Nikolson  — Britanyalı skripkaçı, bəstəkar, xizəkçi, müğənni. Daha çox klassik musiqinin texno janrında aranjeman etməsi ilə tanınır. Milyon tirajla satılan albomları 2006-cı ildə ona Böyük Britaniya Krallığında 30 yaşa qədər ən varlı artist adı qazandırmışdır.
Fövqəltəbiilik
thumb|right| "İsanın suyun üstündə gəzməsi" [[İsa Məsih|İsa haqqında deyilmiş bir çox fövqəltəbii hərəkətlərdən biridir. Fransua Buşe tərəfindən çəkilmiş rəsm əsəri (1766)]] Fövqəltəbiilik (Medival latınca: supernātūrālis: supra "yuxarı" + naturalis "təbii"; ilk dəfə e.ə 1520–1530-cu illərdə istifadə olunmuşdur) — izah edilə bilinməyən hadisələri və ya varlıqları izah etmək üçün işlədilən termindir. Bunlara təbiətdə baş verən və səbəbləri bilinməyən,eləcə də ilahi varlıqlar daxil edilə bilər.
Mikania cordigera
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Rizvan Rəsulov
Rizvan Rəsulov — SSRİ idman ustası; Beynəlxalq dərəcəli hakim; Azərbaycan Respublikası Fəxri Bədən Tərbiyəsi və İdman işçisi
Fəaliyyəti
Sumqayıt şəhər Gənclər və İdman Baş İdarəsində Bədən tərbiyəsi və İdman şöbəsinin rəisi vəzifəsində işləmiş, 2001-ci ildən Mehdi Hüseynzadə adına Sumqayıt şəhər stadionunun direktorudur.
Sambo
Sambo — SSRİ-də inkişaf etdirilmiş müasir döyüş sənəti, mübarizə idmanı və özünü qoruma sistemi.
Çıvı
Çıvı — altay və türk xalq inancında döyüş cini. Çığı və ya Çiği də deyilir. Gecələri bir-birlərinə ox atdıqları deyilər. Bu səbəblə bu varlıqların olduğu bilinən yerlərdə çölə çıxmaqdan qorxurlar və məcbur olub çıxanda da təmkinli davranırlar. Söz mənası, sürətli getmək, çarpıb istiqamət dəyişdirmək, axmaq deməkdir. Divan-ı Lüğət-it Türk də belə yazmaqdadır:
Xəqani Axundov
Həyatı
Axundov Xəqani Həsən oğlu 10 may 1950-ci il tarixdə anadan olmuşdur. Uşaqlıq illərini ata yurdu Kürdhacı kəndində keçirdi, orada böyüyüb boya-başa çatdı. 1957-ci ilin payızında Kürdhacı kənd ümumtəhsil orta məktəbinin I sinfinə getdi.
1967-ci ilin yazında Laçın rayonunun Kürdhacı kənd orta ümumtəhsil məktəbinin X sinifini müvəffəq qiymətlərlə bitirən Xəqani Axundov həmin il imtahan verərək 21 avqust tarixdə müvəffəqiyyətlə Şuşa Kənd Təsərrüfatı Texnikumunun baytarlıq şöbəsinə daxil olur. Təhsilini burada uğurla başa vuraraq Şuşa Kənd Təsərüfatı Texnikumunun həmin şöbəsini bitirmişdi.
1970-ci ildə hərbi xidmətə yola düşdü və Moskva ətrafında hərbi xidmət borcunu yerinə yetirərək 1972-ci ildə dogma el-obasına, Laçına, Kürdhacı kəndinə qayıtdı. Kənddə "28 aprel kolxozu"nda ilk əmək fəaliyyətinə başladı.
Döyüşlərdə iştirakı
Qarabağ ərazisinin hər bənd-bərəsinə, cığırına ovcunun içi kimi bələd olan döyüşçü 15 sentyabr 1992-ci ildə N saylı hərbi hissənin kəşfiyyat bölüyündə hərbi xidmətə başladı. Hərbi xidmət göstərdiyi müddətdə özünü çox bacarıqlı, nizam-intizamlı, öz işinin bilicisi olan bir hərbçi kimi tanıtmışdır.
Keçirilən bütün hərbi əməliyyatlar zamanı ön cərgədə olan Xəqani Axundova Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin 31 dekabr 1992-ci il tarixli əmri ilə gizir rütbəsi verildi.
"İgidliyə görə" medalı
60px|left
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2007-ci il 21 iyun tarixli 2257 saylı sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanmasında xüsusi xidmətlərinə, öz xidməti vəzifələrini və hərbi hissənin qarşısında qoyulmuş tapşırıqları yerinə yetirərkən fərqləndiyinə görə gizir Axundov Xəqani Həsən oğlu ölümündən sonra "İgidliyə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.
Neoseiulella crassipilis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Kornuells adası
Kornuells adası (bəzən Мixaylov)  — uzunluğu 2,5 km təşkil edən ada. Cənubi Şetland adaları qrupuna daxildir. Fil adasından 13 km şimal-şərqdə yerləşir. Kornuells adını 1821-ci ildə almışdır.
Coğrafi koordinatları: -61.06667°N, -54.46667°W.
Əhali
thumb|left|225px Adada yalnız bir nəfər yaşayır. Valter Turqal (Walter Turgel) adada 1996-cı ildən yaşayır. O, qidanı və geyimi antarktik ekspedisiyalarından alır. Üstəlik o özüdə balıq ovlayır. O, adada ömrünün sonuna qədər yaşamağı düşünür. Özünü "dünyada cənubun daimi sakini" adlandırır.
Alfred Verner
Alfred Verner(12 dekabr 1866, Müluz — 15 noyabr 1919, Sürix) — İsveçrə kimyaçısı. Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1913).
Həyatı
Müluzda (Elzas, Fransa) (1866–1919), İsveçrə kimyaçısı Verner Alfred 1889- cu ildə Sürix Politexnik institutunu bitirmişdir. 1893–1915- ci illərdə Sürix Universitetində professor vəzifəsində çalışmış, 1909- cu ildə Universitetin nəzdindəki Kimya İnstitutunun direktoru olmuşdur. 1913- cü ildə molekulda atom rabitələrinin xarakterinin öyrənilməsi sahəsindəki işlərinə və qeyri- üzvi kimyanın yeni sahələrinin kəşfi ilə əlaqədar həyata keçirdiyi tədqiqatlara görə alimə Nobel mükafatı verilmişdir.
Alfred Verner 15 noyabr 1919-cu ildə vəfat edib.
Güləş
Güləş — iki nəfərin əl-ayaq vasitəsi ilə digərini arxası üstə yıxmağa cəhd etdiyi idman növü.
Ümumi məlumat
Müxtəlif ölkələrdə, ayrı-ayrı güləşçilər bir çox fəndlərdən istifadə edirdilər. Müasir güləşçilər də bu fəndlərin bəzilərindən istifadə edirlər. Klassik güləşməni götürək. Onu qabaqlar Yunan-Roma güləşi adlandırırlar. Bu güləş indi də qədim yunanların və romalıların güləşini xatırladır. Xüsusi geyimli güləşçilər xalça üzərinə çıxıb, bir-birinin əlini sıxır və güləşməyə başlayırlar. Məqsəd rəqibin kürəyini yerə vurmaqdır. Buna "təmiz qələbə" deyirlər. "Təmiz qələbə" mümkün olmayanda xal hesabı ilə qalib gəlmək olar. Xallar hər bir uğurlu fənd üçün verilir.
Rus pəhləvanı İvan Poddubni ən yaxşı güləşçilərdən biri idi. O, altı dəfə dalbadal dünya çempionu olmuş, onun kürəklərini yerə vuran olmamışdı.
Sərbəst güləş ilk baxışdan klassik güləşməyə oxşayır, lakin klassik güləşmədən fərqli olaraq sərbəst güləşmədə çarpaz vurmaq, badalaq gəlmək, beldən aşağı yapışmaq olar. Sərbəst güləşmədə də bəzi xalqların güləş fəndlərindən istıfadə edilir.
Cüdo güləşi Yaponiyada yaranıb. Cüdo sərbəst güləşmədən onunla fərqlənir ki, burada ağrı verən və boğucu fəndlər də işlətmək olur. Qalib gəlmək üçün bəzən güləşçi rəqibinin qoluna çiyindən, yaxud dirsəkdən ağrıdıcı fənd tətbiq edir, vətərləri sıxır və yaxud boğaraq təslim olmağa məcbur edir.
Sambo güləşi ölkəmizin müxtəlif xalqlarının milli güləşlərindən götürülmüş fəndlərdən ibarətdir. Qazaxların "kures", azərbaycanlıların "güləş", gürcülərin "çidoba", taciklərin "güştingiri" güləşləri ilə sambo arasında oxşar cəhətlər çoxdur. "Sambo" sözü rusca "Самооборона без оружия" (silahsız özünümüdafiə) sözlərinin ixtisarından düzəlmişdir. Sambonun fəndərini bilən adam nəinki bir, hətta bir neçə cinayətkarın öhdəsindən gələrək onların silahlarını əlindən almağı bacarar. Azərbaycan milli güləşinin tarixi çox qədimdir. Peşəkar güləşçilər Sali Süleymanov, Rəşid Yusifov və başqalarının adı çoxlarına məlumdur. Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qələbəsindən sonra milli güləş respublikamızda daha da inkişaf etmişdir. 1937-ci ildən milli güləş üzrə rayon, şəhər və respublika yarışları keçirilir. Milli güləşdə beldən aşağı müxtəlif fəndlərə icazə verilir. Güləş pəhləvanların ənənəvi salamlaşması və özlərini təqdim etməsi mərasimindən sonra qoşa zurna ilə çalınan "cəngi" sədaları altında başlanır. Güləşmə üzrə beynəlxalq yarışlarda sovet idmançıları böyük müvəffəqiyyətlər qazanırlar. Sovet güləşçilərindən İ. Kotkas, G. Kartoziya, A. İvanitski, A. Medved, Ə. Əliyev, S. Andiyev, L. Tediaşvili, Azərbaycan güləşçilərindən İ. Dadaşov, M. Babayev, R. Məmmədbəyov, A. İbrahimov, A. Niftullayev, R. Hacıyev, T. Paşayev, M. Allahverdiyev (üç dəfə dünya çempionu), X. İsayev, K. Məcidov və başqaları dünya, Avropa çempionatları və ya Olimpiya oyunlarının, SSRİ birinciliklərinin qalibləri, yaxud mükafatçıları olmuşlar.
Güləş idmanının faydaları
Güləş idmanı insanlıq tarixi qədər köhnədir. Mübarizə idmanları içərisində hər vaxt ən ön safda iştirak etməkdədir. Türk və İslam dünyasında çox böyük yer tutmuşdur. Bunun səbəbi sevimli peyğəmbərimizin Məhəmməd Mustafa (s.ə.v) şəxsən özləri güləş edərək şərəfləndirməsidir.
Blək qayası
Blək qayası — Şaq qayalıqlarından 10 mil (16 km) cənubda, Cənubi Georgiya adasından 105 mil (169 km) şimal-qərbdə yerləşir. Qaya Avrora adalarından biri hesab edilir. Argentina Blək qaya və Şaq qayalıqları, o cümlədən çox adalara iddia edir. 1982 ildə Folklend müharibəsi zamanı Argentina Cənubi Georgiya və bir sıra adaları işğal etsə də, sonradan bölgədən çəkilməli olmuşdur. Qara qaya inzibati cəhətdən Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adaları ərazisinə daxildir. Qaya Cənubi Antil silsiləsinin su səthinə çıxdığı yerdə yerləşir.
Qubad ibn Yəzid
Qubad ibn Yəzid – Şirvanşahlar dövlətinin on üçüncü hökmdarı, Şirvanşah Yəzid ibn Əhmədin oğlu.
Fəaliyyəti
Şirvanşah Əbu Mənsur Əli ibn Yəzidin ölümündən (1043) sonra hakimiyyətə onun qardaşı Qubad ibn Yəzid gəlmişdir. Hələ Şirvanşah Əbu Mənsurun hökmranhğı dövründə Şirvanşahla hərbi rəislər arasında çəkişmələr davam edirdi. H.436 (1044)-cı ildə əl-Bab əmiri ilə hərbi rəislər arasında nifaq düşdü. Onlar əmirin üstünə hücum çəkdilər, onun arvadı Şəmkuyyəni ələ keçirib qardaşı Şirvanşah Qubadın yanına göndərdilər. Qubad Şəmkuyyəni qalaya saldı, lakin sonra azad etdi və h.437 (1045)-cı ildə ərinin yanına qaytardı. Elə həmin il Qubad türk oğuzların hücumundan qorxaraq paytaxtı Yəzidiyyənin ətrafına yonulmuş daşdan möhkəm qala divarı çəkdirdi və dəmir qapı qoydurdu. Qubad altı il səltənət sürüb h.441-cı il səfər ayının 24-də (28 iyul 1049) öldü.
Malyariya (film, 1938)
Məzmun
Təbliğat filmidir. Kinolent Azərbaycanda, xüsusilə aran bölgəsində kütləvi hal almış malyariya xəstəliyinə qarşı mübarizə üsullarından bəhs edir.
Film haqqında
Film saxlanılmayıb.
Req
Req — Əlcazair Saxa­rasında düzənlik daşlı  səh­ranın ərəbcə adı. Bu tip səhraların daş /çaqıl/ örtüyü qumlu-çaqıllı allüvi­nin və ya konqlomerat laylı qum-daşlarının və konqlomeratların aşın­mış materiallarının sovrulması sayəsində yaranmışdır. Bəzi müəl­liflər R. Liviya səhrasındakı “serir” termininin sinonimi hesab edirlər.
Balabansəs
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Balabansəslər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Borçalı mahalı
250px|right|thumb|Gürcüstanın Kvemo-Kartli diyarı Borçalı — Gürcüstan tarixi-coğrafi hissəsi, Debedi dərəsi daxildir. Adı 17-ci əsrdə məskunlaşan türkmən tayfası Borçaludan gəlir.
Tarixi
300px|thumb|right|[[Rusiya imperiyasının, Tiflis quberniyasının, Borçalı qəzası]] 1213–cü ildən başlamaqla 16 il müddətində şərq ölkələrinə səyahət etmiş, 1213–1220–ci illərdə həm də Təbriz, Marağa, Urmiya, Əhər, Mərənd, Vəravi, Xoy, Sərab, Ərdəbil, Uşnu və Miyana kimi Azərbaycan şəhərlərini gəzmiş Yaqut əl-Həməvi 1224–1228–ci illərdə qələmə aldığı Mucəm əl-buldan adlı coğrafi lüğətində yazır:
Gürcüstan quberniyası tərkibində
1744-cü ildə Nadir şahın fərmanı ilə Borçalı Qazax mahalı ilə birlikdə Gəncə bəylərbəyliyindən alınaraq Kartli-Kaxetiya krallığının tabeçiliyinə verilmişdir. Fərman Gəncə bəylərbəyinin Nadir xan Əfşarın Muğanda şah elan olunmasına qarşı çıxması ilə izah olunur. Sonralar isə 1783-cü ildə Çar Rusiyası ilə Gürcüstan arasında bağlanmış Georgiyevsk traktatı nəticəsində Gürcüstan, o cümlədən də Borçalı Rusiya ərazisinə qatılmışdır.
Tiflis quberniyası tərkibində
1880-1929-cu illərdə Tiflis quberniyasının ərazisində təşkil edilmişdir. Ərazisi 1880-ci ilin məlumatına görə 5940 kv. km., 1905-ci ildə 6870 kv. km. təşkil etmiş, 1917-1921-ci illərdə 4360 kv. km.-ə, 1922-1929-cu illərdə (qəza məhz 1929-cu ildə rayonlara bölünmüşdür) isə 2665 kv. km.-ə qədər azaldılmışdır. Mahalın ümumi sərhəd xəttinin uzunluğu 485 km. olmuşdur. 1897-ci ildə aparılmış siyahıyaalmaya əsasən Borçalı qəzasının 128.587 nəfər əhalisi olmuşdur.
Ermənilərin köçürülməsi
Çar Rusiyası tərəfindən ermənilər Borçalı ərazisinə bir neçə mərhələdə köçürülmüşdür. Dağ Borçalısına -Loruya və Cəlaloğluna (indiki Stepanavan) ermənilər keçmiş İrəvan xanlığının ayrı – ayrı əyalətlərindən, Barmaqsıza (indiki Salka) Ərzurumdan, Anaxatır çayı sahillərinə isə Qarabağdan gəlmişdilər. 1873 – cü ildə Cəlaloğlunda yerləşdirilmiş erməni ailələlərinin sayı 107-a (877 nəfər), 1887-ci ildə isə 232 ailəyə (1630 nəfər) çatmışdı. Barmaqsızın Sabit axça kəndinə köçürülən 25 kürd ailəsi 1885-ci ildə buranın iqlim şəraitinə uyğunlaşmayaraq Qarsa köçüb getmişdilər.
Toponimlərin dəyişdirilməsi
Gürcüstanda rayon inzibati bölgüsünə keçildikdən sonra azərbaycan mənşəli toponimlərin gürcüləşdirilməsinə başlanmışdır. 1940-50-ci illərdə ilk olaraq rayon mərkəzlərinin adları dəyişdirilmişdir. 1989-92-ci illərdə isə əsasən Bolnisi rayonunu əhatə edən kənd, dağ və çay adları gürcüləşdirilmişdir. Toponimlərin bərpa olunması ilə bağlı çoxsaylı ictimai çağırışlara baxmayaraq problem həll olunmamış qalır.
27 iyun 2005-ci ildə Azərbaycanın Avropa Şurası Parlament Assambleyasısındakı deputatı R.Hüseynov Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlıların vəziyyəti və sosial problemləri barədə sənəd yaymış və burada Azərbaycan mənşəli toponimlərin bərpası zərurəti də vurğulanmışdır. Sənəd Assambleyada müzakirəyə çıxarılmamış və tövsiyə sənədi olaraq 11 deputat tərəfindən imzalanmışdır.
Coğrafiyası
Qədim Borçalı diyarı Aran Borçalı və Dağ Borçalı olmaqla 2 hissədən ibarət olmuşdur. Aran Borçalı Gürcüstanın Azərbaycan və Ermənistanla sərhədyanı bölgəsini əhatə edir. Şimaldan Cocer dağları (Trialeti silsiləsi), cənubdan Ermənistan, qərbdən Qaraxaç yaylası (Cavaxet silsiləsi), şərqdən Azərbaycan Respublikası və İori yaylası ilə hüdudlanır. Ermənistan SSR yaradılanadək Borçalı cənubdan Ermənistanın hazırda Lori və Tavuş adladırılan vilayətlərinin şimal hissəsini də ehtiva etmişdir (Dağ Borçalı). Sovetlər Birliyi dövründə aparılmış mərhələli etnik təmizləmədən sonra azərbaycanlı faktorunun tam aradan qalxması ilə əlaqədar olaraq Dağ Borçalı bir toponim olaraq yaddaşlardan silinmişdir. Hazırda Borçalı dedikdə, hafizələrdə daha çox Aran Borçalı canlanır. Borçalının ərazisi Xram və Kür çaylarının aşağı axarlarında dəniz səviyyəsindən təqribən 280 metrdən başlayaraq Qaraxaç yaylaqlarında hündürlüyü 3196 metrə çatan Ağçala dağınadək olduqca müxtəlif relyefə malikdir. İqlimi mülayim kontinentaldır.
İnzibati bölgü
Sahəsi 6,528 min km2 (Gürcüstan ərazisinin 9,4%-i) təşkil edən Borçalı mahalı inzibati nöqteyi-nəzərindən hazırda Rustavi (Bostandərə) şəhəri də daxil olmaqla, 6 rayonu – Qardabani (Qaratəpə), Marneuli (Sarvan), Bolnisi (Çörük Qəmərli), Dmanisi (Başkeçid), Tetriskaro (Ağbulaq) və Salka (Barmaqsız) rayonlarını ehtiva edir. Bölgədə 7 şəhər (Rustavi – 114331 nəfər, Marneuli – 19897 nəfər, Qardabani – 11786 nəfər, Bolnisi – 9938 nəfər, Dmanisi – 3426 nəfər, Tetriskaro – 4007 nəfər, Salka – 1741 nəfər), 8 qəsəbə (Kazret – 7268 nəfər, Tamaris – 434 nəfər, Böyük Lilo – 2132 nəfər, Kocor – 1358 nəfər, Mənglis – 2679 nəfər, Şaumyan – 3629 nəfər, Bedian – 218 nəfər, Trialet – 326 nəfər) və 348 kənd mövcuddur (ətraflı olaraq bax: Borçalı kəndləri)
Demoqrafik vəziyyət
thumb|400px|Borçalının etnik xəritəsi (2002 s.a.)
Gürcüstan Statistika Departamentinin məlumatlarına görə 2006-cı ildə Borçalı bölgəsinin əhalisi 507,6 min nəfər və ya Gürcüstanın cəmi əhalisinin 11,5%-ni təşkil etmişdir. Əhalinin 37,2%-i şəhərlərdə, 62,8%-i isə kəndlərdə yaşayır. İntensiv təbii artımla və Gürcüstanın müxtəlif bölgələrindən əhalinin buraya yerləşdirilməsi ilə əlaqədar olaraq 2005-ci il ərzində əhalinin sayı 2,6% artmışdır.
2002-ci ildə aparılmış sonuncu siyahıyaalmanın nəticələrinə görə əhalinin etnik tərkibində azərbaycanlılar üstünlük (cəmi əhali üzrə 45,1%, kənd əhalisi üzrə 62,5%) təşkil edir. İkinci ən çoxsaylı milli toplum gürcülər (cəmi əhali üzrə 44%, kənd əhalisi üzrə 28,4%), üçüncü isə ermənilərdir. Regionda ailələrin sayı 133215-ə, hər ailəyə düşən insanların sayı isə 3,7 nəfərə bərabər olmuşdur.
İqtisadiyyatı
Sovetlər Birliyi dağıldıqdan sonra Borçalının iqtisadiyyatı dərin tənəzzül keçirmiş, sənaye müəssisələrin əksəriyyəti fəaliyyətini məhdudlaşdırmışdır. Bununla belə Gürcüstanın digər bölgələri ilə müqayisədə Rustavi sənaye şəhəri hesabına burada vəziyyət bir qədər qənaətbəxş olaraq qalmaqdadır. Gürcüstanda istehsal edilmiş sənaye məhsulunun 2005-ci ildə 18,5%-i, 2001-2005-ci illərdə isə orta hesabla 20,1%-i bu bölgənin payına düşmüşdür. Borçalıda orta aylıq əmək haqqı 183 lari (105 dollar) təşkil etməklə, orta Gürcüstan səviyyəsindən 14% çox olmuşdur.
Mustafa bəy Behbudov
Mustafa bəy Behbudov-şair, məmur, Qasım bəy Zakirin qardaşıoğlu
Borçalı mahalı
İqtisadiyyatı
Borçalı eyni zamanda mühüm kənd təsərrüfatı bölgəsi kimi seçilir. 2011-cı ildə Gürcüstanda yığılmış birillik ot bitkilərinin 96%-i, çoxillik ot bitkilərinin 76%-i, tərəvəz məhsullarının 14.7%-i, bostan bitkilərinin 17%-i, kartofun 21%-i, taxılın 17.8%-i, paxlalı bitkilərin 14.6%-i, qarğıdalının 12%-i Borçalı bölgəsinin payına düşmüşdür. Bölgədə 167.3 min baş iribuynuzlu heyvan, 123.2 min xırdabuynuzlu heyvan, 1.74 mln. ədəd ev quşu, 21.5 min arı pətəyi qeydə alınmış, onların Gürcüstan üzrə xüsusi çəkiləri müvafiq olaraq 15.4%, 21.3%, 27.4% və 6.6% təşkil etmişdir.
Mustafa bəy Behbudov
Həyatı
Mustafa bəy Şahvеrən bəy oğlu 1841-ci ildə Şuşa qəzasının Kəbirli sahəsinin Xındırstan dünyaya gəlmişdi. Şuşa qəza məktəbini bitirmişdi. Dövlət idarələrində məmur işləmişdi. Bir müddət Avşar obasının yüzbaşısı olmuşdu. Mustafa bəy şair idi. Təxəllüssüz, öz adıyla şеir yazırdı.
Gülməcələri
Mustafa bəy zərif, zarafatcıl bir adam olub. Еl içində, yazılı ədəbiyyatda gülməcələri yaşayır. Gülməcələrində gülləmələr.
Neoseiulella dachanti
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Mustafa bəy Behbudov
Gülməcələri
Bir il Qarabağa qış pis gəlibmiş. Bu soyuq toyuğu təndirə təpibmiş. Mustafa bəy baxır ki, baqqal qışın çilləsində küçəyə paltosuz çıxıb. Ağzını açıb, gözünü yumur: -Ə, filan-filan olmuş, ə, atası gorbagor olmuş, niyə bu soyuqda bеlə çılpaq еvdən çölə çıxırsan? Ayıb dеyil, utanmırsan? Qərəz, ağzına gələnin birini də qaytarmır. Camaat da qalır mat-məəttəl. Axır biri qayıdır ki, ay bəy, bu kişinin dərdi saa qalıbmı? Nə işinə qalıb ya paltar gеydi, ya çılpaq çıxdı. Gеt öz dərdini çək. Mustafa bəy də qayıdır: -Rəhmətliyin uşağı, siz nə danışırsız? Bu kişi mənə xеyli pul borcludu. Birdən soyuq dəydi, sətəlcəm oldu, sonra borcu kim qaytaracaq?!.
Mustafa bəy divanxanada qulluq еlədiyi vaxtlar tеz-tеz kəndləri yoxlamağa gеdərmiş. Bir gün də qoca mirzəsini götür yan-yörə kəndləri təftişə yollanır. O zaman mirzələr künlüyü qara lakla örtülmüş şapka gеyərmiş. Axşam onlar bir kəndə gеcələməli olurlar. Yay günü olduğundan hamı damda yatmalı olur. Mustafa bəyin kеfi qalxır, zarafat еləmək istəyir. Gеcəyarısı mirzənin şapkasını başına qoyub gəlinin yatdığı yеrə yaxınlaşır. Yorğanı qaldırıb gəlinin ayağını qıdıqlayır. Gəlin ayılıb baxır ki, bir şapkalı kişidir. Söyüb qovur. Mustafa bəy şapkanı orda qoyub yatağına girir. Səhər gəlin yatağının yanına düşmüş şapkanı götürüb, qaynatasına göstərir ki, bəs gеcəyarısı bu şapkanın sahibi ona sataşmaq istədi. Еv yiyələri tökülüb mirzəni o qədər döyürlər ki, binəva kişi on gün xəstə yatır.
Bir kəndli Ağdam bazarına düşüb cəhrə üçün qır axtarırmış. Lotular onu göndərirlərr Mustafa bəyin yanına. Soruşa-soruşa gəlib Mustafa bəyi tapıb kamali-ədəblə salam vеrir. Əlеyk alandan sonra qayıdır ki, bəs mənə qır lazımdır. Mustafa bəy də mətləbi anlayıb kəndliyə cavab vеrir: --Qır var, amma pulunu vеrməlisən! Kəndlidən pulu alandan sonra, Mustafa bəy başlayır nazi-qəmzə, çəm-xəm еləməyə. Kəndli də mat-mat buna tamaşa еdəndən sonra bildirir: --Mənə qır lazımdır, еy mütrüf yox! Mustafa bəy də onu başa salır: --Sən dеdin, qır vеr, mən də qır vеrirəm. Mənim qırım bеlə olur…
Ailəsi
Mustafa bəyin Cabbar bəy, Şahvеrən bəy adlı oğulları vardı.
Coystik
thumb|180px|Videooyun coystikinin elementləri: 1. çubuq, 2. özək, 3. tətik, 4. əlavə düymələr, 5. avtoatış düyməsi, 6. drossel, 7. hat switch (POV hat), 8. vakuum ayaqcıqları. Coystik ("oyun çubuğu") — adətən, kompüter oyunlarında istifadə olunan populyar qurğu. Coystikin, adətən, kvadrat və ya düzbucaqlı plastmas korpusu olur və ora şaquli tutacaq bərkidilir. Tutacağın neytral vəziyyətdən müxtəlif istiqamətlərə hərəkət etdirilməsi ekranda kursorun və ya obyektin nisbi hərəkətini idarə edir, tutacağı buraxdıqda isə obyekt dayanır. Düymələr proqramın müxtəlif funksiyalarını aktivləşdirir və ya başladır. İstehsalatın avtomatlaşdırılmış idarəolunması sahəsində obyektin mütləq yerdəyişməsini idarə etmək üçün, adətən, coystikdən istifadə olunur. Bəzi modellərdə coystiklərdə təzyiq vericisi montaj edilir. Bu halda istifadəçi dəstəyi nə qədər qüvvətli sıxırsa,kursor displeyin ekranında o qədər cəld hərəkət edir.
Oyun manipulyatorlarının "ulu babası" olan bu qurğudan simulyatorlarda, arkad tipli kompüter oyunlarında, oyun konsollarında geniş istifadə olunur. Bəzi coystiklərdə tutacaq hərəkət etməklə yanaşı, öz oxu ətrafında fırlana da bilir. Coystiklərin analoq və rəqəmsal növü vardır.
Elektron oyunlarda tətbiqi
thumb|180px|İlk ev kompüterlərində istifadə edilən CH Products Mach 2 analoq coystiki.
Televiziya videooyunlarının və 1972-ci ildə çıxan Magnavox Odyssey oyun konsolunun yaradıcısı Ralf Baer ilk videooyun coystikini 1967-ci ilə yaradıb. Həmin coystiklər ekranda göstərilən obyektin şaquli və üfüqi hərəkətini təmin edirdilər. Atəşaçma düyməsi olan ilk məlum elektron oyun coystiki Sega şirkətinin 1969-cu ildə buraxdığı "Missile" şuter simulyator oyunu olmuşdur. 1970-ci ildə oyun Şimali Amerikada Midway Games tərəfindən S.A.M.I. adı ilə satışa çıxarıldı.
Böyük manevrlər (film, 1955)
Məzmun
1914-cü il müharibəsinin başlanğıcı. Yaraşıqlı zabit Arman de la Vern öz dostları ilə mərcə girir. Öz öhdəsinə götürdüyü iş isə bundan ibarət olur ki, o, böyük manevrlər başlayana qədər əlçatmaz qadın – Mari Luiza Rivyeri yoldan çıxarmalıdır. Lakin leytenant Arman de la Vern həmin qadına həqiqətən aşiq olacağını hələ bilmir.
Diskrazit
Diskrazit — mineral, Ag3Sb.
Haqqında
Diskrazit - rombik. Kristalları piramidaldır. Ayrılma {011} və {001} üzrə mü­kəmməl. İkiləşmə {110} üz­rə. Aqreqat dənəvər və vərəqvari. Rəngi ağ, bozumtul çalarlı. Parıltısı metallik. Ag başqa mineralları ilə birgə hidrotermal yataqlarda. Bəzən nikel və kobalt mineralları ilə assosiasiyada olur.
Mirzə Mehdi bəy Sarıcalinski
Mirzə Mehdi bəy Sarıcalinski (1821-?) — şair, çar ordusunun zabiti.
Həyatı
Əli bəyin ikinci oğlu Mehdi bəy 1821-ci ildə Cavanşir mahalının Sarıcalı obasında anadan olmuşdu. Mədrəsə təhsili almışdı. Savadlı olduğundan dolayı mirzə ünvanı daşıyırdı. Dövlət idarələrində məmur işləmişdi. Çar ordusunda xidmət etmişdi. Praporşik rütbəsi vardı.
Mirzə Mehdi bəy şair idi. Qasım bəy Zakirlə, Mirzə İbrahim bəy Səbayla, Rəhim bəy Uğurlubəyovla yazışırdı.
Ailəsi
Mirzə Mehdi bəyin Həsənəli bəy Sarıcalinski adlı oğlu vardı.
Xaqani Qocayev
Xaqani Qocayev - şəhid
Həyatı
Xaqani Qocayev 21 avqust 1974-cü ildə Qərbi Azərbaycannın, Çəmbərək rayonunun Gölkənd kəndində anadan olmuşdur.
22 avqust 1992-ci ildə Şəmkir RHK-ndan Milli orduya çağırılmışdır.
Sıravi əsgər 952-ci hərbi hissənin avtomatçısı Xaqani Qocayev Tərtər rayonunda hərbi xidmətdə olmuşdur.
Xaqani Qocayev 13 yanvar 1994-cü ildə Tərtər rayonunda döyüş zamanı həlak olmuşdur.
Şəmkirdə dəfn olunmuşdur.
İvan Poddubnı
İvan Poddubnı (tam adı: İvan Maksimoviç Poddubnı,, ; ) — kazak əsilli SSRİ pəhləvanı.
Həyatı
İvan Poddubnı ən yaxşı güləşçilərdən biri idi. O, altı dəfə dalbadal dünya çempionu adına layiq görülmüş, onun kürəyini yerə vuran olmamışdı.
Teodor Vilyam Riçards
Teodor Vilyam Riçards — amerika kimyaçısı, Kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı (1912).
Həyatı
Amerika kimyaçısı, Germantaunda (Pensilvaniya ştatı) (1868–1928) anadan olmuş, Riçards Teodor Vilyam Harvard Universitetini bitirmişdir. 1888-ci ildə fəlsəfə doktoru alimlik dərəcəsi almışdır. 1889-cu ildən həyatının sonunadək Harvard Universitetində işləmişdir. 1901-ci ildə professor elmi adı almışdır. Bir çox kimyəvi elementlərin atom kütlələrini dəqiq təyin etdiyinə görə 1914-cü ildə T. Riçards Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.
Teodor Vilyam Riçards 2 aprel 1928-ci ildə vəfat edib.
Anthemis glaberrima
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Azərməsçid aşırımı
Azərməsçid aşırımı və ya Həzrəməscid aşırımı – Ordubad rayonu ərazisində, Zəngəzur silsiləsi nin suayırıcısında, Ordubadçayın mənbəyində aşırım (hünd. 3474,7 m). Mehri-Ordubad batolitinin Üst Oliqosen-Alt Miosen yaşlı porfirvari-qranitoid formasiyasına aid qranodiorit və qranosiyenit ləri yaran, yamac ları sıldırımlı, səthi qayalı gəzdəkdir. Tektonik cəhətdən Zəngəzur qalxım zonasının cənub-qərb cinahında yerləşir. Azərməsçid aşırımının  yerli əhali arasında işlədilən başqa adı  Həzrəməscid aşırımıdır.
Momiciqari
thumb|[[Kyotodaki Röan-ci parkında momici.]], Yaponların payızda ağac yarpaqlarının qırmızı rəngə dönən yerləri ziyarət etmək ənənəsi. Momiciqari sözü ikk yapon sözün birləşməsindən əmələ gəlib —, "qırmızı yarpaqlar" və ya "ağcaqayın yarpaqları və , "ov". Bəzən adlanır.  "Koyo" "momici" heroqlifinin başqa oxunma tərzidir. Hokkaydoda bunu isə  adlandırırlar.
Yaponların çoxusu bu ənənəyə sadiqdir. Ən çox ziyarət edilər yerlər Nikko, Toçiqi and Kyotodur. Ənənənin Heian dövründən qaldığı bəyan edilir.
Qrant düşərgəsi qətliamı
Qrant düşərgəsi qətliamı - 1871-ci ildə Şimali Amerikada yaşayan hindu tayfaları arasında yaşanmış qətliam. Apaçi tayfasının əsas düşmənləri olan Papaqolu tafasının döyüşçüləri 30 aprel 1871-ci ildə gecə yarısı Şimali Arizonada yerləşən Apaçi tayfasının yaşadığı Qrant düşərgəsinə gizli şəkildə daxil olmuşdur. Qətliam nəticəsində 108 qadın, çox sayda uşaq öldürülmüşdür. Öldürülənlərdən səkkizi kişi olmuşdur. Papaqolu döyüşçülər 29 uşağı əsri almış, həmin uşaqlar sonralar Meksikaya aparılaraq satılmışdır. ABŞ dövləti, qətliamı gerçəkləşdirməkdə, günahlanırılan şəxsləri hbəs etsələrdə, soradan sərbəst bıraxılmışdılar. Qətliam nəticəsində 144 nəfər öldürülmüşdür. Papaqolu tayfası Uliss Qrant tərəfindən dəstəklənməsi, həmin dövrdə bütün hindu tayfalarına məlum idi. Burada əsas məqsəd Şimali Amerikada ən döyüşgən tayfa olan Apaçiləri zəiflətmək olmuşdur. Qrant düşərgəsi qətliamı Apaçi müharibəsinin başlanmasına səbəb olmuşdur.
Tofiq Məhərrəmov
Həyatı
1992-ci ilin aprelin -1-də Azərbaycan ordusunda həqiqi hərbi xidmətə çağrılıb.Döyüş yolu Ağdam rayonundan başlanan Tofiq Fərrux,Əliağalı,Kolanlı, Cınli,Xaçınstroy,Mərzili və.s.kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə fəal iştirak edib, fədakarlıq göstərib. Bir çox Quzanlı cavanları kimi Tofiq də Azərbaycanda müharibənin ən ağır dövrlərini öz əsgər ömründən keçirib. Sentyabrın 25-də Fərrux dağı uğrunda gedən dğyüşdə o,ayağından yaralanır,buna baxmayaraq tezliklə döyüş qabliyyətini bərpa edib ön xəttə qayıdır.
Tofiq təkcə Ağdamda yox, Ağdərə bolgəsində gedən döyüşlərdə də iştirak edib.Ağdərənin ta Vəngə qədər bir çox döyüş gedən məntəqələrində düşmənlə üz- üzə durub.
1992-ci ilin noyabrda, Ağdam istiqamətində düşmən hücumlarının gücləndiyi vaxt komandanlıq tərkibində Tofiqində olduğu rotanı Mərziliyə göndərir.Onlar bir neçə dəfə ermənilərin Qarakənd tərəfdən edilən hücumlarının qarşısını alırlar.Ancaq düşmən ardı- arası kəsilmədən həmlələr edirdi.Onlarla əsgərimizin itirildiyi belə döyüşlərdən birində,1993-cü ılin 9 fevralda Tofiqin  bədəninə dəyən bir neçə güllə yarasından Mərzilidə həlak oldu.
Qibbs adası
Qibbs adası — Cənubi Şetland adaları qrupuna daxil olan kiçik ada. Ada Fil adasından 20 km cənubda yerləşir.
Coğrafiya
Adanın hündürlüyü 520 metr təşkil edir.
Tarixi
Böyük Britaniya hərbi-dəniz donanmasının zabiti Ceyms Ueddell 1825-i ildə adanı Qibbs adlandırmışdır.
Triumvirat
Triumvirat (tres — üç və vir — kişi, "üç kişi ittifaqı") — Qədim Romada siyasətçi və sərkərdələrin e.ə. I əsrdə vətəndaş müharibəsi dövründə hakimiyyəti ələ keçirmək üçün siyasi ittifaq.
İlk triumvirat
E.ə. 60 cı ildə Qay Yuli Sezar, Qney Pompey (Böyük) və Mark Lisini Krass qeyri rəsmi olaraq ittifaq qururlar. Sonralar bu ittifaq "İlk triumvirat" adlandırılmağa başlanır. E.ə. 56 cı ildə ittifaq Qay Yuli Sezar və Qney Pompeyin səyləri ilə yenilənmişdir. Diktator Lusi Korneli Sullanın istefasından sonra Qay Yuli Sezar və Qney Pompey Roma siyasətində əsas fiqurlara çevrilmiş olurlar.
İlk triumvirata daxil olmuş şəxslərin büstləri:
İkinci triumvirat
E.ə. 43-ci ildə Oktavian Avqust, Mark Antoni və Mark Emilliy Lepid qanunla təsdiqlənmiş İkinci triumvirat ittifaqını qururlar. E.ə. 36-cı ildə Lepid ittifaqdan qovulur, e.ə. 31-ci ildə Mark Antoni Oktavianın ordusuna məğlub olduqdan sonra e.ə. 30-cu ildə intihar edir.
Neoseiulella elaeocarpi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
MFÖ
Mazhar Fuat Özkan — Türk Pop və Rock musiqi qrupudur. Mazhar Alanson, Fuat Güner və Özkan Uğur üzvləridir. 1985 və 1988-ci illərdə müvafiq olaraq Diday Diday Day və Sufi mahnıları ilə Türkiyəni Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişlər.
Qurulması
1965-ci ildə Fuat Günerin əlindəki The Beatles valını görən Mazhar Alanson valı birlikdə dinləməyi təklif edir və Mazhar və Fuat beləcə tanış olurlar. Bu ikili ilkin olaraq Kaygısızlar qrupunda işləyirlər. Tərkibində Ali Serdar, Semih Oksay və Fikret Kızılok kimi şəxslər vardır. Bundan sonra, Barış Manço ilə işləməyə başlayırlar. Bu zaman da, üçüncü üzv olacaq olan Özkan Uğur, Kurtalan Ekspres, Erkin Koray, Ersen ve Dadaşlar kimi insanlarla işləyirdi.
MFÖ-dən əvvəl
"Kaygısızlar"dan sonra Mazhar və Fuat birlikdə işləməyə başlayır. İkilinin birlikdə yeganə "Türküz Türkü Çağırırız" 1973-cü ildə çıxmışdır. Ancaq "Güllerin içinden" mahnısının da daxil olduğu bu albom çox da böyük maraqla qarşılanmadı. Albomdan bir neçə 45-lik çıxır. Mazhar və Fuat, Özkan Uğur, Ayhan Sicimoğlu və Galip Boransu ilə birləşərək 1976-cı "İpucu Beşlisi"ni yaratdı. Qrup bir 45-lik çıxardı. "Həyəcanlı" mahnılarına İzzet Öz tərəfindən də bir klip çəkilir. Bu klip türkiyənin ilk klipi sayılır. Qrup parçalandıqdan sonra qrup üzvləri ayrı-ayrılıqda musiqi sahəsində çalışmağa davam etdilər. Ayrı keçmiş bir müddətdən sonra bu üşlük Sezen Aksu, Ajda Pekkan və Seyyal Taner kimi məşhurların fon musiqisində ifa etmişdir. Ajda Pekkan ilə işlədiklərindən qazandıqları pulu Fuat Güner studiyaya qoyur və musiqi sahəsində bu üçlük böyük partlayış edirlər.
1990-cı illər
1990-cı ildə "Geldiler" albomunu çıxarırlar. Bu albom digərlərinə nisbətən fərqli idi. Bundan başqa onlar ilk dəfə bir şairin şeirini ifa etdilər – Edip Cansever "Geçiniz" 1992-ci ildə iki albomu birdən fərqli firmalarda çıxardılar. 1995 tarixli "M. V. A. B." rok üslubunda işlənmiş bir albom idi.
2000-ci illər
Qrup uzun fasilədən sonra 2003-cü ilin iyununda "MFÖ" adlı sinql çıxarır. Ele Güne Karşı ve Yalnızlar Garı mahnılarının yeni versiyasının daxil olduğu bu sinqldan sonra "Collection" adlı albom çıxarırlar. 5 il sonra 2011-ci ildə "VƏ MFÖ" adlı albom çıxır və "Hep yaşın 19" və "Masal" adlı mahnılarına klip çəkdirirlər.
Mənbə
tr:Mazhar–Fuat–Özkan
Yanko Dada Muzeyi
Yanko Dada Muzeyi - İsraildə rəssamlar kəndi hesab olunan Eyn-Xod kibutsunun (İsraildə kənd təsərrüfatı kommunası) mərkəzində yerləşən bədii muzey.
Ümumi məlumat
Muzeyin kolleksiyasına İsrail və Rumıniya rəssamı, arxitektor və yazıçı, dadizmin banilərindən biri Marsel Yankonun (1895-1984) əsərləri, həmçinin digər İsrail rəssamlarının modernist sənət əsərləri daxildir
Tarixi
Marsel Yankonun əsərlərinin nümayiş etdirilməsi üçün ən əlverişli yer Eyn-Xod rəssamlar kəndindəki bədii muzeydir. 1953-cü ildə Eyn-Xoda bu kəndin təməlini qoyan insanların ilk dəstəsi gəlmişdir
1983-cü ildə Marsel Yankonun dostlarının bir qrupu tərəfindən dadizm cərəyanın İsraildə yaşayan yeganə nümayəndəsi olan rəssamın bədii irsinin saxlanılması məqsədilə Yanko Dada muzeyinin əsası qoyulmuşdur.
Linum bienne
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çalkandular
Çalkandular(чалканцы) — Rusiya Federasiyasının Altay Muxtar Respublikasında, Kurmaç-Baigol, Suronaş, Maysk, Biyka, Çuika, Turaçak rayonu və Qorno-Altaysk şəhərində kompakt yaşayan azsaylı türkdilli xalqdır.
Çalkandular
Çalkandular, Çalkandılar və ya Çalkanlar Rusiyanın cənub bölgəsindəki Altay Respublikasında yaşayan Türk xalqlarından Altayların 850 nəfərlik qəbiləsidir. UNESCO-ya görə dilləri və mədəniyyətləri yox olmaq təhlükəsi qarşısındadır.
Robert Furxqott
Robert Furxqott — yəhudikökənli amerikan alimi, 1998-ci ildə azot oksidin ürək-damar sistemində siqnal molekul rolunun kəşfinə görə Fərid Murad və Lui İqnarro ilə birgə Nobel mükafatına layiq görülüb.
Çalkandular
Adlandırma
Biy çayı qolu olan Lebed çayı sahilində yaşadıqlarından keçmişdə kökü qədim kuğu sözündən olan  Kuu-kiji və ya Lebed Tatarları adlanırdılar. “Kuu” xüsusilə Tıva Respublikasında “kuular” soyadını daşıyan bir sülalə olaraq bilinir. Çalkandular “Kuular” ilə bağlantıları vardır.
Coğrafiya
Çalkandular əsasən Altay Reespublikasının Turaçaq rayonunda, Kurmaç-Baygöl ilə Suronaş kəndlərində, bir hissəsi isə Biyka, İtkuç kəndlərində, çox az hissəsi isə Çoyskiy rayonunda yaşayırlar.
Əhali
2002-ci ilin məlumatlarına görə sayları 855 nəfərdir və bunların ancaq 539 nəfəri çalkanduca danışa bilir.
Boyları
Salkanıq və Sakşılıq olmaq üzrə iki qola ayrılırlar.
Dil
Çalkanduların dili çalkanduca altaycanın şimali altay qrupu ləhçəsinə aiddir və bu qrupdakı tıva və kubandıların ləhçələrinə oxşayır. Bütün çalkanduların iki dili olub rusca da danışırlar. Çalkandu dili 2000-ci ildə Rusiya Federasiyasında azsaylı xalq dili statusunu almış və Rusiya xalqlarının qırmızı kitabına daxil edilmişdir. O vaxtdan sonra Altaycadan ayrı müstəqil bir dil olaraq qəbul edilir.
Mikania florida
Mikania florida Mikania florida Mikania florida
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Manqurt (film, 2003)
Məzmun
Film-tamaşa başına qoyun dərisi keçirilən və tədricən manqurtlaşan oğlanın keçirdiyi iztirablardan söhbət açır.
Film haqqında
Film-tamaşa qırğız yazıçısı Çingiz Aytmatovun "Gün var əsrə bərabər" romanından bir parça əsasında ekranlaşdırılmışdır.
Qovuq (film, 2007)
Qovuq 2007-ci il İsrail istehsalı olan dram/melodram filmidir.
Məzmun
Bir tərəfdə əsgərliyini çəkən Noam, digər tərəfdə isə yolun kənarında doğan qadına kömək etməyə çalışan Əşrəf. Bu insanlar ilk dəfə burada tanış olurlar və aralarında bir əlaqə yaranır. Noam, Təl Əvivin Şenkin adlı məhəlləsində yaşayır. Burada isə daha çox imkanlı insanların yaşadığı yerdir. Əşrəf, Noamın həyatına girəndən sonra artıq o da bu mühütin bir üzvü olur. Noam ve dostları Lulu və Yali ilə yaşamağa, Yalinin böyük retorantında işləməyə başlayır. İsrail və Fələstin münasibətləridə öz növbəsində qalmaqdadır. Bu isə bu iki adamın sevgisinə öz təsirini göstərir. Lulu və Noamın işğala qarşı bir qrupla "Barış" mitinqinə hazırlaşmağa başlamasından Sonra Təl Əvivi tərk edən Əşrəf özünün çox acız olduğunu başa düşür.
Atmosferin tərkibi
thumb|Atmosfer
Atmosfer
Atmosferin yer kürəsində insanın həyatı və fəaliyyəti üçün əhəmiyyəti çox böyükdür. Əgər yerdə atmosfer olmasa idi, canlı aləm olmazdı. Atmosferin tərkibinə daxil olan qazlardan biri oksigen canlı aləmin nəfəs almasına və yanma prosesinə kömək edir. Karbon qazı isə bitkilərin, yarpaqların qidalanması üçün istifadə olunur və bitkilər tərəfindən atmosferə oksigen buraxılır. Atmosferin əsas qazı azot zülal və azotlu birləşmələrin tərkibinə daxil olub yerdə həyatın inkişafı ilə sıx əlaqədardir. Atmosfer Azotun, Oksigenin, Arqonun, Neonun və başqa qazların sənaye üsulu ilə alınmasında tükənməz rol oynayır. Atmosfer gündüzlər yerin günəş şüaları tərəfindən hədsiz qızmasının, gecələr isə hədsiz soyumasının qarşısını alır, eyni zamanda canlı orqanizmləri günəşin ultrabənövşəyi və kosmik şüalarından qoruyur.
Siyəzən rayonu
Siyəzən rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Siyəzən şəhəridir.
Atmosferin tərkibi
Atmosferin tərkibi
Tərkibində su buxarı olmayan hava quru hava adlanır. Yer səthi yaxınlığında quru hava 99% azotdan (78% mol miqdarına görə və 76% kütləyə görə) və oksigendən (21% mol miqdarına görə və 23% kütləyə görə) ibarətdir. Hər iki qaz yer səthi yaxınlığında atmosferin tərkibinə ikiatomlu molekul (N2 və O2) şəklində daxildir. Qalan 1% demək olar ki, arqonun payına düşür(Ar). Cəmi 0,03% karbon qazına(CO2) qalır. Çoxsaylı digər qazlar havanın tərkibinə mində, milyonda bir və daha kiçik faizlə daxildir. Bunlar kripton(Kr), ksenon(Ks), neon(Ne), helium(He), hidrogen(H), Ozon(O3), yod(J), radon(Ra), metan(CH4), ammonyak(NH3),hidrogen- oksid(H2O2), azot oksid(N2O) və b.- dır. Yer səthi yaxınlığında quru havanın faiz tərkibi çox sabitdir və hər yerdə eynidir. Ancaq karbon qazının miqdarı olduqca dəyişə bilər. Nəfəsalma və yanma prosesləri nəticəsində onun həcmi sənaye mərkəzlərinin havasında bir neçə dəfə arta bilər(0,1–0,2%). Bununla əlaqədar azotun və oksigenin miqdarı həcmə görə az da olsa azala bilər. Bu qazların miqdarı ammonyakın, yodun, radonun və atmosferə torpaq və yaxud su səthindən düşən digər qazların miqdarının dəyişməsi ilə də cüzi də olsa dəyişə bilər.
Xarici keçidlər
Atmosferin təbəqələrə bölünmə prinsipləri
Siyəzən rayonu
Tarixi
"Siyəzən" sözünün etimalogiyası dəqiq müəyyənləşdirilməmişdir. Bəzi tədqiqatçıların fikrincə bu söz İran qrupu dillərində "qara torpaq" digərlərinə görə isə hələ qədimdən buradan cıxan neftlə əlaqədar "quru su" deməkdir.
Siyəzən rayonu 11 fevral 1940-cı ildə yaradılıb. 1959-cu ildə ləğv edilərək Dəvəçi rayonunun (indiki Şabran) tərkibinə verilmişdir. 1992-ci ildə Siyəzən yenidən ayrı rayon olmuşdur. Dəvəçi rayonundan ayrıldıqdan sonra Siyəzənin qədim kəndləri Ağbaş və Qalaalti sanatoriyasi Şabran rayonuna qalmışdir Rayonun ümumi sahəsi 0,738 min kv. km-dir.
İqlimi
Rayonda ovalıq və dağətəyi zonalarda yarımsəhra və quru çöl iqlimi, alçaq dağlıq sahələrdə yayı quraq keçən mülayim isti iqlim hakimdir. Havanınorta temperaturu yanvarda 1,5 °C, iyulda 23–25 °C-dir. Yay isti və quraq keçir. Yağıntıların illik miqdarı 200–400 mm arasında dəyişir. Rayon ərazisindən axan Gilgil və Ata çayları Xəzər dənizinə tökülür.
Geoloji quruluşu
Rayon ərazisinin geoloji quruluşu Paleogen-Neogen və onun üzərində olan-Üst təbaşir çöküntülərindən ibarətdir.