cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Min nəfərin ekspedisiyası
Kalatafimi döyüşü
Döyüş 13:30-da başladı və 3 saat sonra Landinin döyüşçülərinin geri çəkilməsi ilə sonlandı. Döyüş nəticəsində heç bir tərəf qəti qələbə qazanmasa da, könüllülərin həvəslənməsinə səbəb olduğu halda, neopolitanlıların ruhdan düşməsinə yol açdı. Bunun səbəblərindən biri də əksərən korrupsiyaya batmış zabitlər tərəfindən pis şəkildə idarə edilən neopolitanlıların özlərini tərk edilmiş hiss etmələri idi. Döyüş zamanı Haribaldi özünün məşhur ifadəsini səsləndirmişdir. Bu ifadə italyanca "Qui si fa l'Italia o si muore" olaraq səslənir və tərcüməsi "biz burada İtaliyanı düzəldirik ya da ölürük" kimi edilir. Döyüşdə ekspedisiya ordusundan 32 nəfər ölərkən 160-182 nəfər yaralandı. Neapol ordusunda isə 36 nəfər ölərkən, 148 nəfər yaralandı. Haribaldi ordusu rəqibin bir topunu da ələ keçirməyi bacarmışdı.
Snina
Əhali
2001-ci ilə əsasən əhalinin konfessiya müxtəlifliyi:
Min nəfərin ekspedisiyası
Kalatafimi döyüşü
17 mayda bu döyüşdəki uğurdan sonra öz yürüşünü davam etdirən Haribaldi Palermoya doğru irəlilədi. Xalq üsyanının da yardımı ilə 27 may tarixində Haribaldi Palermonu mühasirəyə aldı. Bu şəhər adanın paytaxtı hesab edilirdi.
Palermonun mühasirəsi
Bu döyüşdə cəmi 750 qırmızı köynəkli iştirak etsə də, Haribaldiyə 3 min nəfərdən ibarət siciliyalı könüllü gerillalar da yardım edirdi. Onlar picciotti deyə adlandırılırlar. Palermonun müdafiəsi ilə 18-22 min nəfərlik Burbon ordusu məşğul olurdu, lakin onların komandanı olan general Ferdinando Lanza çox yaşlı idi və şəhərin daxilində vəziyyət ürəkaçan səviyyədə deyildi. Şəhərdə yaşayan təxminən 180 min nəfərlik insandan xeylisi toplanmış və Haribaldini dəstəkləmişdi. Döyüşlərin ilk günündə Burnon ordusunun bölmələri bir neçə mühüm mövqedən geri çəkildilər. Bundan sonra Lanza şəhərin Haribaldi tərəfindən ələ keçirilmiş hissəsinin bombardman edilməsi üçün əmr verdi. Bombardman zamanı 600 nəfər mülki insan həyatını itirdi.
Artıq 28 may tarixində Haribaldi Palermonun böyük bir hissəsini ələ keçirməyi bacarmışdı. O, növbəti gün burbonların əks-hücumunu dəf etməyi bacardı. Lakin bir müddət sonra yaxşı təlim görmüş iki taborluq muzdlu bavariyalı döyüşçünün Burbonlar tərəfindən döyüşə salınması vəziyyəti dəyişdi. Bu zaman könüllülərin demək olar ki, silah-sursatı bitmək üzrə idi. Lakin buna baxmayaraq, Lanza 30 may tarixində şəhəri təslim etdi. Haribaldi oğlu Menottini Burbon qarnizonunu təslim almağa göndərdi və tərəflər arasında atəşkəs razılaşması britaniyalı admiral Rodney Mundynin vasitəçiliyi ilə imzalandı. Nəhayət 6 iyun tarixində əldə edilmiş razılığa görə 22 minlik Burbon ordusu 19 iyun tarixindən etibarən dənizə doğru geri çəkilməli idi.
7 iyul tarixində Haribaldi özünü II Viktor Emanuelin lehinə Siciliyanın diktatoru elan etdi. O, özü ilə birlikdə gəlmiş ekspedisiya üzvlərini Cənubi İtaliya ordusuna birləşdirdi. Bundan bir qədər sonra Giakomo Mediçinin yardım ordusu, silah-sursat ilə birlikdə onun yanına gəldi. Bundan sonra Haribaldi Mediçiyə Messinaya doğru hücum etməyi əmr etdi, eyni zamanda Kosenzə də Kataniyaya irəliləmək tapşırıldı. Eyni zamanda da Siciliyadan daha çox qeyri-nizami dəstələr toplandı. Cavab tədbiri olaraq II Fransisk Messina və Sirakuzdakı qarnizonlarını gücləndirdi.
Neopolitanların geri çəkilməsi və Milazzo döyüşü
Burbon ordusuna şərqə doğru geri çəkilmək və adanı boşaltmaq əmr edildi. Bu zaman 31 may tarixində Kataniyada üsyan başladı. Nikola Fabrizi tərəfindən rəhbərlik edilən üsyan ordu tərəfindən yatırıldı, lakin orduya Messinaya doğru geri çəkilmək əmr edildiyi üçün üsyanın yatırılması heç bir taktiki uğura yol açmadı.
Bu zaman Siciliyada yalnız Sirakuz, Auqusta, Milazzo və Messina Burbon ordusunun nəzarətində qalmışdı. Haribaldi özünün ilk qanunu versə də, 20 minlik ordu toplaya bilmədi, həmçinin bu zamana qədər torpaq sahibləri tərəfindən ağır vergilərdən əziyyət çəkən və Haribaldi qələbə qazanan kimi bunlardan qurtulacağını düşünən xalq belə olmadıqda üsyana qalxdı. Belə üsyanlardan biri Haribaldinin yaxın dostu Nino Biksio tərəfindən ağır bir şəkildə yatırıldı.
Haribaldinin sürətli qələbələri Kavuru da narahat edirdi və o, iyulun əvvəlində göndərdiyi məktubda dərhal Siciliyanın Piedmonta ilhaq edilməsini tələb edirdi. Haribaldi isə indi bunun zamanı olmadığı, ilhaq üçün əməliyyatın sonunu gözləməyin lazım gəldiyini bildirərək buna şiddətlə qarşı çıxırdı. Beləliklə, Kavurun ekspedisiyadakı nümayəndəsi olan La Farina həbs edildi və adadan sürgün edildi. Onun yerinə daha uyğun şəxs hesab edilən Aqostino Depretis təyin edildi. O, Haribaldinin güvənini qazandı və pro-diktator, yəni Haribaldinin köməkçisi təyin edildi.
25 iyun 1860-cı ildə İki Siciliya kralı II Fransisk konstitusiyanın qüvvəyə mindiyini elan etdi, lakin bu addım gec atılmış bir addım idi. Kral Konstitusiyaya imza atmaqla mötədillərin dəstəyini qazanacağını düşünürdü, lakin artıq həm mötədillər, həm də inqilabçılar Haribaldi ordusunun gəlişini arzulamaqda idilər.
20 iyulda Haribaldi 4 min nəfərlik ordunu Mediçi və Kosenzin rəhbərliyi altında Milazzo hücumuna göndərdi. Milazzodakı Burbon ordusuna Bosko rəhbərlik edirdi və 4.5 min nəfərlik orduya sahib idi.
Milazzo döyüşü
Scheidə görə, artıq Siciliyanın sahibi olan və 40 mindən çox orduya komandanlıq edən Haribaldi Messin boğazını keçməyə hazırlaşırdı.
Kalabriyanın ələ keçirilməsi
19 avqust tarixində Haribaldinin döyüşçüləri gəmilərlə Kalabriyaya gəldilər. Bu addım Kavurun istəklərinin ziddinə idi. O, Haribaldiyə məktub yazaraq qəti şəkildə boğazı keçməməyi tələb etmişdi. Lakin Haribaldi buna əməl etmədi və kral II Viktor Emanuelin səssiz razılığı ilə boğazı keçdi. Schneidin sözlərinə görə, Qaribaldinin Messina boğazını keçməsi və Papa dövlətlərinin işğalı təsadüfdən daha artıq idi. Burbonların Kalabriyada təxminən 20.000 adamı var idi, lakin 21 Avqustda Biksio tərəfindən ağır itki verilərək fəth edilən Reggio Calabria kimi bəzi istisnalardan başqa, Burbon ordusunun çoxsaylı bölmələri kortəbii şəkildə dağıldığı və ya hətta Haribaldinin ordusuna qoşulduğu üçün əhəmiyyətsiz müqavimət göstərdilər. 30 avqust tarixində general Ghionun başçılıq etdiyi gözə çarpan Siciliya ordusu Soveria Mannellidə rəsmi olaraq dağıdıldı, yalnız kiçik və dağınıq birliklər döyüşü davam etdirdilər. Neapolitan donanması da eyni şəkildə davranırdı.
Son
6 sentyabr tarixində II Fransisk Neopoldan Qaeta şəhərinə qaçdı və öz ordusunu Volturno çayına tərəf yönəltdi. Neopolu ələ keçirən Haribaldi 11 sentyabrda Papa dövlətinin ərazisinə daxil oldu.
11 sentyabrda Kavur da Papalıq ərazisinin işğalına başladı və general Manfredo Fantini vəzifələndirdi. Lamorsiere tərəfindən komandanlıq edilən papalıq ordusunun müqavimət göstərə biləcəyi şübhəli idi. Papa IV Piy Fransa kralı III Napoleonun və ya Avstriya-Macarıstan imperatoru Frans İosifin köməyə gələcəyinə ümid edirdi, lakin bu ümidlər reallaşmadı. Haribaldinin köməkçilərindən Cialdini IV korpusla Pesaronu, Enriko Morozzo Della Rokka V korpusla Perugiyaya hücum etdi, Persano isə Ankonanı mühasirəyə almışdı. 18 sentyabrda iki ordu Kastelfidardo döyüşündə üz-üzə gəldilər.
Kastelfidardo döyüşü
Papalıq ordusu əksərən bir çox Avropa ölkəsindən olan könüllülərdən təşkil edilmişdi. Fransadan və Belçikadan olanlar Fransız-Belçikalı taboru təşkil etmişdilər. Fransadan olanların içində əksəriyyəti ölkənin qərbindən olanlar təşkil edirdi. Hətta döyüşdən sonra ölən və yaralananların siyahısı hazırlanan zaman haribaldiçi komandan Enriko Cialdini qara yomorla bu sözləri demişdi:
"Siz düşünə bilərsiniz ki, bu XIV Lüdovik tərəfindən təşkil edilən ball mərasiminə dəvət edilənlərin siyahısıdır."
Papalığın köməyinə Avstriya və İrlandiyadan da könüllü dəstələr gəlmişdi. Döyüşdə Haribaldi tərəfdarlarının sayı 39 min nəfər ikən papalıq tərəfdarlarının sayı təxminən 10 min nəfər idi. Döyüş italyan millətçilərinin qələbəsi ilə nəticələndi. Marke və Umbriya millətçilərin əlinə keçdi və papalıq dövlətinin ərazisi müasir Latsiyo bölgəsinə qədər kiçildi. Döyüşün xatirəsini yad etmək üçün 1860-cı illərdə italyanlar tərəfindən Kastelfidardo adı döyüş gəmisinə verilmiş və 26-cı Bersaglieri Batalyonu "Castelfidardo" abidələri ucaldılmışdır.
Volturno döyüşü
II Fransisk Qaetaya keçdikdən sonra Neopolitan ordusunun sağ qalmış hissələri marşal Giosue Ritucci komandanlığında toplandı. İki ordu arasında ilk toqquşmalar 26-29 sentyabr tarixlərində baş verdi.
30 sentyabr tarixində Neopolitan və ya Burbon ordusu Volturno çayını Triflisko yaxınlığında keçdilər və Santa Mariya a Volognoya doğru irəliləməyə başladılar. Lakin onların qarşısı iki haribaldiçi və ya millətçi taboru tərəfindən kəsildi. Növbəti gün Ritucci cəbhə boyunca Haribaldi qüvvələrinin mərkəzinə hücum etmək qərarına gəldi. Qələbə qazandıqdan sonra Ritucci Kasertaya, daha sonra da Neopola çatdı.
1 oktyabr tarixində napolili general Anfan de Rivera Giakomo Medici bölmələrinə Sant Angeloda və Tabacchidə hücum etdi. Ruggeri isə Milbizin komandanlıq etdiyi dəstəyə Mariya ərazisində, Mechel isə Nino Biksio dəstələrinə Maddalonidə hücum etdi. Haribaldi Milbizə və Mediciyə yardım dəstələri göndərdi. Günorta saatlarında Medici və Milbiz əks-hücuma keçdilər və rəqiblərini Kapuaya doğru geri çəkilməyə məcbur etdilər. Mechel də geri çəkilməyə məcbur oldu. Döyüş Haribaldi qüvvələrinin qələbəsi ilə nəticələnmişdi. Döyüşdə millətçilər 306 ölü və 1327 yaralı vermişdilərsə, rəqib tərəfdə demək olar ki, 1000 nəfər ölmüş və ya yaralanmış, 2 min nəfər əsir düşmüşdü. Haribaldi itkilərə görə Piedmontdan yeni qüvvələr göndərilməsini tələb etdi. Kral II Fransisk bu fürsətdən istifadə edərək cəld hücum etməyi təklif etsə də, generalları ordunun yenidən təşkil edilməsi gərəkdiyini bildirərək onu bu fikrindən daşındırdılar. Beləliklə, o, Kapuadan Qaetaya getdi və taxtını geri ala bilmədi. Tezliklə Piedmontdan əlavə qüvvələr gəldi. Haribaldi qüvvələrinin qarşısında duran yeni hədəf Qaeta idi.
Qaetanın mühasirəsi
Mühasirənin başlanma tarixi olaraq müxtəlif rəqəmlər göstərilir. Bu tarixlər 5 noyabrdan 12 noyabra qədər dəyişməkdədir. Mühasirə zamanı Cialdini öz qərərgahını Kastellonedə qurmuşdu, bu yer indi Formia şəhərində yerləşməkdədir.
Mühasirədəkilərin vəziyyəti çox çətin idi. Siciliya krallığı ordusunun nə geyimi, nə də kifayət qədər ərzaqı yox idi. 18 noyabrda şəhərin bombardmanı dayandırıldı və şəhərdəki mülki əhaliyə şəhəri tərk etmə imkanı verildi.
Lakin mühasirədəkilərin əhvalı krellığın azsaylı nüfuzlu generallarından olan Ferdinando Beneventano del Boskonun gəlişindən sonra xeyli yüksəldi. Bundan sonra qaladakıların iki əks-hücum cəhdləri olsa da, bunlar nəticəsiz qaldı.
8 dekabr tarixində II Fransisk bütün təbəələrinə daha geniş azadlıqlar vəd edən açıqlama etdi və onları işğalçılara qarşı mübarizə aparmağa səslədi. Elə həmin gün Cialdiniyə Kamillo Kavur tərəfindən atəşi durdurmaq əmr edildi. Britaniya tərəfindən müdafiə edilən Kavur fransız kralı III Napoleonu öz donanmasını geri çağırmağa inandıra bilmiş, 11 dekabrda II Fransiskə yazdığı məktubda onu Qaetanı tərk etməyə çağırmışdı. Lakin kral bunu rədd edərək III Napoleondan donanmasını geri çağırmamağı, heç olmasa krallığın və tacın hərbi şərəfini qurtarmağı istədi.
Döyüşlər 13 dekabrda yenidən başladı. Bu zaman şəhərdə tifus yayılmağa başlamışdı. Bundan bir qədər əvvəl II Fransiskin döyüş adyutantı da vurulmuş və vəfat etmişdi. 15 dekabrda sardiniyalıların Tortano təpəsindən şəhəri bombardman etməsi də xeyli sayda insanın ölümünə səbəb oldu. 27 dekabrda şəhərin müdafiəçilərinə yeni təslim şərtləri göndərildi. Sülhə alternativ olaraq 15 günlük atəşkəs də təklif edilmiş, lakin bütün təklflər rədd edilmişdi. Sonra bombardman yenidən başladı və 7 yanvarda özünün ən güclü halını aldı.
9 yanvarda III Napoleonun vasitəçiliyi ilə 10 günlük atəşkəs elan edildi. Atəşkəsin bitməsindən sonra xarici gəmilər Qaetanın limanını tərk etdi və bu vaxta qədər hərəkətsiz qalan Sardiniya və ya bundan sonra İtaliya gəmiləri limanı blokadaya aldılar. Qaladakıların vəziyyəti getdikcə pisləşirdi. 5 fevral günü sursat anbarının vurulması nəticəsində böyük bir partlayış meydana çıxdı, mülkilərdən və döyüşçülərdən xeyli sayda insan tələf oldu. Həmin gecə yaralıların qurtarılması üçün atəşkəs elan edildi. 10 fevral tarixində II Fransiskin arvadı Mariya Sofiya III Napoleonun arvadından məktub aldı. Məktubda mühasirənin tacın şərəfini qurtarmaq üçün yetəri qədər uzandığını bildirdi. Bir qədər sonra II Fransisk təslim olmaq qərarına gəldi və danışıqlara başladı. Lakin Cialdini danışıqlar zamanı bombardmanı durdurmağı rədd etdi. 13 fevralda təslim şərtləri müəyyən edildi və imzalandı. Beləliklə, sonuncu atəş 18:15-də atıldı.
Elə həmin gün ilk sardiniyalı döyüşçülər şəhərə daxil oldular. Bu zaman II Fransisk və Mariya Sofiya qaliblərə onlara sona qədər sadiq qalmış döyüşçülərin alqışları altında təslim oldular. 20 mart 1861-ci ildə sonuncu müqavimət ocağı olan Civitella del Trontonun təslim olması ilə birlikdə İki Siciliya krallığı rəsmi olaraq sona çatdı.
Mühariə zamanı mühasirədə olanlardan 829 nəfər ölmüş, 2000 nəfər də yaralanmışdı. İki yüz mülki sakin mühasirə zamanı həyatını itirmişdi. Sardiniyalılarda isə 46 nəfər ölmüş, 321 nəfər yaralanmışdı. General Enriko Cialdini mühasirə zamanı göstərdiyi igidliyə görə II Viktor Emanuel tərəfindən hersoq elan edildi. O, yeni yaradılmış Qaeta hersoqluğunun hersoqu oldu.
Nəticə
21 oktyabr tarixində referendum keçirildi və İki Siciliya krallığının Sardiniya krallığına ilhaq edilməsi qəbul edildi.
Ekspedisiyanın sonunda Kampaniyanın şimalında Teano bölgəsində kral II Viktor Emanuellə Haribaldi arasında 26 oktyabr 1860-cı ildə məşhur görüş keçirildi. Bəziləri ekspedisiyanın sonu kimi Viktor Emanuel in 7 noyabr tarixində Neapol a giriş tarixi ilə götürürlər.
Bu zaman hərbi əməliyyatlar tam olaraq bitməmişdi, çünki II Fransisk Qaetada müqavimət göstərməklə məşğul idi və onun bu müqaviməti növbəti ilin fevralına qədər davam edəcəkdi. Sonda bu ordu Enriko Cialdiniyə təslim oldu. II Fransisk Romaya sürgün edildi. 1861-ci ilin martında İtaliya krallığının yaradılması rəsmi olaraq elan edildi.
Haribaldi kraldan bir il müddətinə diktator kimi keçmiş İki Siciliya krallığı ərazisində qalmasını, ekspedisiya ordusundakı əsgər və zabitlərin İtaliya ordusuna keçirilməsini xahiş etdi. Emanuel onun diktator olma istəyini rədd etsə də, ikinci xahişini yerinə yetirib Kapreraya geri döndü.
Mirası
Min nəfərin eskpedisiyası ənənəvi olaraq İtalyan Risorcimentosunda və ya İtaliyanın birləşdirilməsində ən məşhur hadisələrdən biri hesab edilir.
Növbəti illərdə yerli əhalinin müqavimətinin ( brigantaggiolar və ya brigandagelər) artmasına görə İtaliya krallığı bölgədə 140 min nəfərlik ordu saxlamağa məcbur olmuşdur. Ənənəvi olaraq brigantaggiolar, Haribaldi və onun ardıcıllarına aid edilən qəhrəmanlıqdan tamamilə fərqli olaraq, italyan tarixçiləri tərəfindən mənfi mühakimə edilmişdir; məsələn, ingilis tarixçisi Denis Mack Smith 1861-1946-cı illər üçün mövcud olan mənbələrin çatışmazlıqlarını və susqunluğunu qeyd edir, lakin eyni tarixçi birləşmə zamanı İki Siciliya Krallığının geridə qalmasına da diqqət çəkir.
Ekspedisiya zamanı İtaliyanın cənubundakı böyük torpaq sahibləri Haribaldini dəstəkləmişdilər. Onlara bu dəstək qarşılığında gələcək siyasi sistem çərçivəsində torpaqlarının toxunulmaz qalacağının təminatı verilmişdi. Halbuki ekspedisiya ordusuna qatılan minlərlə kəndli bu ordunun qələbə qazanacağı halda torpaqların yenidən paylaşdırılacağına ümid edirdi.
Muxtar Abduyev
Muxtar Abduyev - kənd təsərrüatı elmləri doktoru (1966), professor (1971).
Həyatı
Muxtar Abduyev 1926-cı ildə Ağdaş rayonunun Üçqovaq kəndində anadan olmuşdur. 1941-ci ildə Ağdaş rayon 3 saylı orta məktəbini, 1944-cü ildə isə Ağdaş Pedaqoji Məkətbini bitirmişdir. M. Abduyev 1951-ci ildə ADU-nun geoloji-coğrafiya fakültəsini bitirdikdən sonra torpaqşünaslıq ixtisası üzrə Azərbaycan SSR EA-nın aspiranturasına daxil olmuş və 1956-cı ildə "Şirvan düzünün şərq hissəsi torpaqlarında şorluğunun dinamikası" mövzusunda dissertasiya müdafiə ederək kənd təsərrüfatı elmləri namizədi alimlik dərəcəsini almışdır. 1955-1965-ci illərdə apardığı gərgin elmi tədqiqatlar müsbət nəticəsini vermişdir. Abduyev ilk dəfə olaraq "Delüvial formalı şorlaşmış torpaqlar və onların meliorasiyası məsələləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyası (1966) müdafiə etmişdir. 1971-ci ildə ona professor dərəcəsi verilmişdir. 16 iyul 1979-cu ildə vəfat etmişdir.
Fəaliyyəti
M. Abduyev 1954-1956-cı illərdə kiçik elmi işçisi, 1956-1968-ci illərdə baş elmi işçi vəzifələrində, 1968-1979-ci illərdə isə Azərbaycan SSR EA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda elmi işlər üzrə müavin vəzifəsində çalışmışdır. M. Abduyev həmçinin Azərbaycan SSR EA Rəyasət Heyətinin Torpaqşünaslıq və Meliorasiya Problemlərinin Koordinasiya Şurasının üzvi kimi respublikada elmi-tədqiqat işlərinin təşkilində və inkişafında fəal iştirak etmişdir. Onun əsas tədqiqatları torpaqların şorlaşmasının meliorasiyasına həsr edilmişdir. M Abduyev torpaq meliorasiyası sahəsində ilk azərbaycanlı elmlər doktorudur. İlk dəfə dünya miqyasında torpaqların şorlaşmasının delüvial formasının mənşəyini, diaqnostikasını, nəzəri problemlərini öyrənmiş və onların meliorativ yaxşılaşdırılması yollarını tədqiq etmişdir. Bu sahədə alimin fundamental monoqrafiyası Azərbaycan SSR EA nəşriyyatında çap edilmiş (1968) və dünyada bu əsərin nəşri böyük rəğbətlə qarşılanmışdır. Tanınmış xarici alimlərdən olan prof. S.V. Oprya və prof. Q.Sandu keçmiş SSRİ EA -nın "Torpaqşünaslıq" və Azərbycan SSR EA-nın biologiya elmlərinin "Xəbərlər" jurnalında bu əsərin elmi mahiyyəti haqqında məqalələr çap etdirmişlər.
M Abduyev tərəfindən ilk dəfə Respublikanın ağır gilli şoran torpaqlarının kimyəvi meliorasiyası (neft və neft-kimya sənayesinin tullantıları ilə yuyulması) nəticəsində torpaqların münbitləşməsinin effektivliyi göstərilmiş və onun bu mövzuya həsr edilmiş "Ускоренная мелиорация глинистых солончаков Азербайджана" adlı monoqrafiyası çap edilmişdir. O, 1952-ci ilədək Azərbaycan Qiyabi Pedaqoji İnstitutunda, 1959-196-cı illərdə isə Azərbaycan Politexnik İnstitutunda torpaqşünaslıq və torpaq meliorasiyasına həsr olunmuş mühazirələr oxumuşdur. Prof. M. Abduyev 1974-cü ildə Moskvada keçirilmiş "X Beynəlxalq Torpaqşünaslar Konqresinin " iştirakçısı və məruzəçisi olmuşdur. Professor M.Abduyev 150 elmi əsərin müəllifidir.
Əmirgunə xan Zəfəranlı
Əmirgunə xan Zəfəranlı (?-?) — Zəfəranlı elinin elbəyi, Fətəli şah Qacarın sərkərdəsi, Xəbuşan valisi.
Həyatı
Əmirgunə xan Xorasan əyalətinin Xəbuşan vilayətinin Zəfəranlı elinin Həsənvənd obasında anadan olmuşdu.
Atasından sonra elbəyi təyin edilmişdi.
Əmirgunə xan Fətəli şah Qacarın hakimiyyətinin ilk illərində Xəbuşanın valisi idi.
"Wow!" siqnalı
thumb|right|Wow! siqnalı '''Wow! siqnalı''' — 15 avqust 1977-ci ildə SETI layihəsi çərçivəsində kosmosdan təsbit edilən radio siqnalı. Sadəcə 72 saniyə davam edən bu siqnalı Dr. Cerri Ehman (Jerry R. Ehman) tərəfindən Ohio Dövlət Universitetinə aid Big Ear (Böyük Qulaq) radioteleskopunda kiçik zolaqlı bir radio siqnalı olaraq təyin edilmişdir. Siqnal dünya xaricindən və hətta günəş sistemi xaricindən olan siqnallardan gözlənilən bütün xüsusiyyətlərə malik idi. Kütləvi informasiya vasitələrində böyük maraq doğuran siqnal çoxlu cəhdlər olmasına baxmayaraq təkrar təsbit edilə bilməmişdir.
Siqnalın ulduzlararası siqnallardan gözlənilən bütün xüsusiyyətlərə tamamilə uyğun gəlməsinə heyrətlənən Ehman, kompüterdən emal edilmiş vərəqdə o izi dairə içərisinə almış və səhifənin kənarına "Wow!" (İngiliscə heyrət nidası) yazmışdır. Bu söz sonralar siqnalın adı halına gəlmişdir.
Texniki detallar
thumb|right|Wow! siqnalının gəldiyi yer. Dairə içərisinə alınan "6EQUJ5" kodu siqnalın qatılıq detalını göstərir ki, bu da əslində çox böyük ölçüdə siqnal deməkdir.
Siqnalın bant genişliyi 10 kHzdən kiçikdir. Tezlik olaraq 1420,356 MHz (C. D. Kraus) və 1420,456 MHz (C. R. Ehman) qiymətləri müəyyən edilmişdir.
Təsbiti
Big Ear teleskopu sabit teleskop idi və kainatı incələmək üçün dünyanın cazibə qüvvəsinin təsiri altında dünya ətrafında dönərək fəaliyyətdə idi. Dünyanın dönüş sürətinə müvafiq olaraq və Big Ear-ın müşahidə pəncərəsinin genişliyi nəzərə alındığında, teleskop səmadakı müəyyən bir nöqtəni dəqiq olaraq 72 saniyə müddətində müşahidə edə bilərdi. Bu səbəbə bir dünyadan kənar siqnalın 72 saniyə davam etməsi gözlənilən olardı, siqnal ilk 36 saniyə boyunca güclənməli, daha sonra zəifləməliydi - bu müddətlər Wow! siqnalının xüsusiyyətləri ilə tamamilə eynidir.
Collinsia tinctoria
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ulduz müharibələri
thumb|right|200px|Loqotip Ulduz müharibələri —Corc Lukas tərəfindən hazırlanmış, əvvəlcə filmləriylə tanınmış, sonrakı illərdə cizgi roman, kompüter və konsol oyunları, televiziya istehsalları və s. budaqlarda ününü inkişaf etdirmiş uydurulmuş kainat və markadır. Film ardıcıllığının ilki 25 may 1977-ci ildə "20th Century Fox" kinokompaniyası tərəfindən "Star Wars" (Ulduz müharibələri) adıyla nəşr olunmuş və dünya səviyyəsində bir məşhur mədəniyyət fenomeni olmuşdur. Üç il arayla iki davam filmi nəşr olunmuşdur. Orijinal üçləmənin son filminin nəşr olunmasının 16 il ardından, "öncül" üçləmənin ilk filmi nəşr olunmuşdur və təkrar üç il arayla, digər iki film də nəşr olunaraq, bütün ardıcıllıq 19 May 2005-ci ildə tamamlanmışdır.
2008-ci ilin məlumatlarına görə altı "Ulduz müharibələri" filminin cəmi hasilatı təxminən olaraq 4.41 milyard dollardır. Bu hasilatla "Ulduz müharibələri" ardıcıllığı, Ceyms Bond və Harri Potter film seriyalarının ardından ən çox hasilat edilmiş üçüncü film ardıcıllığı olmuşdur. Corc Lukas filmləri, kitablar, televiziya serialları, video oyunları və cizgi romanlar kimi bir çox fərqli sahədə nəşrlərin ortaya çıxmasına vəsilə olmuşdur. Üçləmədə təsvir edilən fantastikaya xeyli çox yenilik gətirən bu yan məhsullar, seriyanın təqibçiləri tərəfindən genişlədilmiş Kainat adıyla bilinən uydurulmuş kainatın meydana gəlməsinə imkan yaradılmışdır. Bu nəşrlər sayəsində filmlər arasındakı boşluqda "Ulduz Wars" markasının məşhurluğu və dəyəri qorunmuşdur. 2008-ci ildə "Ulduz müharibələri: Klon Döyüşləri" adlı film üçləmələr ardıcıllığı xaricində nəşr olunmuş tək film olma xüsusiyyətiylə nümayişə girmişdir. Bu film ayrıca daha sonra eyni adla nəşr olunmağa başlamış televiziya serialına da bir başlanğıc təşkil etməkdədir. Ayrıca bu film seriyalar silsiləsində nəşr olunmuş ilk animasiya filmdir.
Kinoepopeya
Orijinal trilogiya
Trilogiya-prikveli
Əbdülməcid Mirzə Firuz
Əbdülməcid mirzə Əbdülhəmid mirzə oğlu Firuz — şahzadə, İran ordusunun generalı.
Həyatı
Əbdülməcid mirzə Əbdülhəmid mirzə oğlu 1892-ci ildə Kirman şəhərində dоğulmuşdu. Ali məktəbdə оxumuşdu. 1932-ci ildən 1933-cü ilədək Yоl və Rabitə naziri оlmuşdu. 1942-ci ildən 1943-cü ilədək hüquq şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdı.1943-cü ildən 1944-cü ilədək Müdafiə naziriyində işləmişdi. General-mayоr rütbəsi almışdı.
Əbdülməcid mirzə Firuz 1959-cu ildə vəfat edib.
1951 Formula-1 mövsümü
1951 Formula-1 mövsümü — FİA tərəfindən təşkil edilən Dünya Formula-1 Dünya Çempionatı. Çempionat 27 mayda əvvəlki dövrə nisbətən daha gec başladı və 28 oktyabrda sona çatdı və 154 gün davam etdi. Əvvəlki mövsümlə müqayisədə Alfa Romeonun üstünlüyü bu qədər təsirli deyildi. Çempion unvanı nəticədə Alfa pilot (Fanxio, unvan üçün beşinci ildir) tərəfindən qazandı, lakin mövsümün ikinci yarısında Ferrari avtomobillərinə üstünlük verildi və ilin sonunda Alfa rəhbərliyi yarışların tamaşasını elan etdi.
Çempionatın reqlamenti haqqında ümumi məlumat
Ötən mövsümlə müqayisədə, bal sistemi dəyişməmişdir. Əvvəlki kimi, hər yarışın bitməsində beş ilk yarışçı sırasıyla 8, 6, 4, 3 və 2 bal aldı. Bundan əlavə, bir nöqtə yarışda ən sürətli kubok sahibinə verildi. Hər pilotun göstərdiyi nəticələrdən yalnız ən yaxşı 4 şampiyona sıralamasına çıxdı. Qaydalar pilotun yarışın gedişində əvəzinə icazə verildi, bu halda bu bolide vuran ballar bu pilotların arasında bərabər paylaşıblar. Quruluşçuların çempionatı əvvəllər olduğu kimi oynamırdı.
Mühərriklər üçün tələblər də dəyişməz olaraq qalmışdır: hər hansı bir konfiqurasiya mühərrikinə icazə verilmişdir, işə salınan həcmi yükləyici olmadan mühərriklər üçün 4,5 litrdən çox və yükləyici ilə 1,5 litrdən çox olmayan məhdud sayda mümkündür.
Mövsüm təqvimi, əksinə, dəyişdi. Birincisi, Monakoda keçirilən yarış ləğv edildi. Həm də uzun bir aradan sonra, İspan Qran-prisi (1935-ci ildən etibarən keçirilməmişdir). Uzun bir aradan sonra ikinci dəfə də Almaniya Formula 2 qaydalarına əsasən, 1939-cu ildən yalnız 1950-ci ildə keçirilmiş Qran-pri keçirildi. İngiltərə Qran-prisi maydan iyulunadək ona daha adi bir şəkildə köçürüldü və İsveçrə Qran-prisi bir həftə irəliləyərək, yerləri İndianapolisdə yarışlarla əvəz etdi.
Polis əhvalatı 2013 (film, 2013)
Məzmun
Şüurunu bərpa edən Zhong, bir stulda və əlləri metal tellərlə bağlandığını görür. Wu hamısının ardınca olduğunu söylədi, amma bunun səbəbini başa düşə bilmir. Zhong, digər qız patronlarının, o cümlədən qızının tutulduğunu öyrənir. Wu'ya yerli leytenant zəng edir və otaqdan çıxmazdan əvvəl Zhong'un tələyə düşdüyü məhbus Wei Xiaofu ilə bir tamaşaçı üçün bir ağır fidyə tələb olunur.
Zhong telləri boşaltır və otaqdan qaçır. Çubuğunu təyin olunmadan cıraraq, Wu-nun gizli otağını tapır, əsasən bir yeniyetmə qızın və bir dəfə kikboksçu olduğu zaman "Hörümçək" in yanında gedən gənc Wu-nun afişaları ilə dolu idi. Çubuğun çubuğuna ləkələr vurur və Wu'nun qaçırma hiyləsi uğursuz olarsa bütün barı bombalamaq niyyətində olduğunu göstərir. Miao vasitəsilə, Zhong leytenantla əlaqə qurmaq üçün istifadə etdiyi mobil telefonu əldə edir. Təəssüf ki, Wu tezliklə Zhongun girov otağından qaçdığını aşkarladı. Wu Miao-nu tutur və əlini piranhalarla dolu bir balıq qabına batırmaqla, Zhong-u gizləndiyi yerini aşkar etməyə məcbur edir.
Zhong sonra istəksiz bir Wei Xiaofu'nun onunla bara girməyə inandırır. Wu Bar'a qayıdan Wu Jiang, qaçırılma səbəbini ortaya qoyur: Zhong, Wei və digər üç girovdan intiqam almaq niyyətindədir, hamısı Wu'nun kiçik bacısının ölümünə təsadüfən şahid olmuşdular. Həmin taleyüklü gündə Wei bir eczanədə anası üçün dərman oğurlamaq istəmişdi. Wu bacısı da aptekdə idi. Wei'nin oğurluğu aşkar edildikdə çaxnaşma keçirir və Wu bacısını bıçaq nöqtəsində saxlayır. Hamilə qaldığını və stres səbəbiylə Wei'nin silahı ilə boynuna vuraraq intihar etdiyini izah edir. Evə dönən Zhong, hadisə yerinin yanından keçsə də, onu xilas edə bilmədi. Birdən Wu'nun bir işçisi (barmen) özünü Wu'nun bacısının sevgilisi olduğunu ortaya qoydu. Polis izdihamından keçməyə çalışdığını, uğursuz olduğunu və sevgilisinin öldüyünü seyr etdiyini ortaya qoyur. Barmen özünü vurmağa çalışır, amma Zhong onu dayandırır və qolundan tutur.
İstehsal
Polis əhvalatı 2013 filminin çəkilişi 2012-ci ilin noyabr ayında Pekində başladı. Roluna hazırlaşmaq üçün Çan, bir materik məmurunun görünüşünə uyğun olmaq üçün saçlarını qısa kəsdi. Yeni rolu haqqında, Çan Sina Veibo hesabında yazır:
"Mən əvvəllər polisləri oynamışam, amma heç bir materik polisinin həyatına yönəlmiş bir film çəkməmişdim. Beləliklə, bu dəfə bu cür rolu yerinə yetirmək şansı əldə edirəm."
Filmlərin çəkilişi 2013-cü ilin fevralında bağlandı və aktyorların dialoqlarını yenidən qeyd edərək, post-istehsal başladı.
Premyera
Polis əhvalatı 2013-in ictimai nümayişi, 2013-cü ilin aprel ayında Pekin Beynəlxalq Film Festivalında edildi. Çan, filmi 2013-cü ilin mayında 2013 Kann Film Festivalında da təbliğ etdi. Film 24 dekabr 2013-cü ildə Çində nümayiş olundu.
Reytinq
2013-cü il üçün ilkin cavab ümumiyyətlə qarışıq idi. İcmal toplama veb saytı Rotten Tomatoes, 7 rəy əsasında filmə 14% qiymət verir. Metacritic-də "qarışıq və ya orta qiymətləndirmələr" ni göstərən 44% reytinqə malikdir.
Leninakan zəlzələsi (1926)
Leninakan zəzələsi 1926. — güçlü zəlzələ 22 oktyabr 1926-cı ildə Ermənistan SSR Leninakan şəhərinin ətrafında baş vermişdir. Zəlzələnin nəticələrini müəyyən etmək məqsədi ilə SSRİ Elmlər Akademiyası tərəfindən bölgəuə geoloq Pyotr İvanoviç Lrbedevin başçılığı ilə qrup göndərilmişdir. Nəticələr haqqında rəy akademiyaya 9 mart 1927-ci ildə akademik Frans Yuleviç Levinsov tərəfindən təqdim edilmişdir. Sonradan nəticələr dərc edilmişdir.
Zəlzlənin nəticələri
Dalğalar İrəvan, Tiflis, Batum, Soçidə də hiss edilmişdir. Ancaq buralarda dağıntılara səbəb olmamışdır. Xüsusi ilə Türkiyə ilə sərhəddə yerləşən kəndlər güçlü zərər görmüşdür. Qarsdada fəsadlar baş vermişdir. Ancaq sovet alimləri Türkiyə ərazilərindəki nəticələri qələmə ala bilməmişlər. SSRİ konsulunun məlumatına görə isə burada 20 kənd dağılmışdır.
Zəlzələnin episentri Leninakan şəhərinin cənub hissəsində yerləmşrdi. Bu andan hətta həmin ilin sonlarına qədər kiçik təkanlar müşahidə edilmişdir. Sovet ərazisində 44 kənd zərər görmüşdür. On kənd isə tamamən dağılmışdlr. Leninankan şəhəridə tamamən dağılmışdı. İtkilərin ümumi sayı 300 nəfər olmuşdur. Üstəlik çoxlu sayda yaralı vardı.
Leninakan şəhərində daş binalar ciddi çatlar əməlı gəlsədə dağılmamışdı.
Ndrangeta
Ndrangeta (, от ) — İtaliyada ən böyük mafiya qruplaşması. XIX əsrin sonlarında İtaliyanın ən kasıb əyaləti olan Kalabriyada yaranmışdır.
«Ndrangeta» qruplaşması İtaliyada güclü mafiya hesab olunur. Amma bu qruplaşma «Koza Nostra» və ya «Kamorra» kimi məşhur deyil. 1975-ci ilədək əsasən Kalabriya çərçivəsindən kənara çıxmayıb. Son illər isə mafiya ölkənin bütün regionlarında fəallaşıb və Kolumbiya narkotiklərinin satışına qoşulub. Bu qruplaşma həmçinin, İtaliyada bir sıra siyasi xadimlərin öldürülüməsində iştirak edib. Onların arasında 2005-ci ildə güllələnən Kalabriyanın vitse-prezidenti Françesko Fortunyo da var.
1970 Voleybol üzrə qadınlararası Dünya Çempionatı
Voleybol üzrə qadınlararası dünya çempionatı 1970 — 1970-ci ildə Bolqarıstanda təşkil olunan turnir. Turnirin əksər oyunları Varna da təşkil olunmuşdu. Bu dünya çempionatına 16 komanda qatılmışdı. Həmçinin ilk və hələlik yeganə qadınlararası dünya çempionatı idi ki, özündən əvvəlki analoji yarışdan üç il sonra baş tutmuşdu. Qalib adına dördüncü dəfə yığma komandası layiq görülmüşdü. Turnirdə ikinci və üçüncü yerləri isə uzaq şərqdən müvafiq olaraq və  milliləri tutmuşlar.
Minici afelinus
Minici afelinus - (Aphelinus mali) - Pərdəqanadlılar dəstəsindən olan minicilər (Lchneumonidae) parazit həşəratlardır. Dünyanın hər yerində yayılmışdır. Bədəninin uzunluğu 0,4-5 sm olan həşəratın 1250-dək cinsi (60 mindən çox növü) o cümlədən də Azərbaycanda (Qafqazda) 330 növü məlumdur.
Minici-afelinus sürfələrini ağac və bitkilərdə zərərverici həşəratların (tırtılların) bədəninə uzunsov "neştər" ilə batırmaqla həmin tırtılı iflic edib bitki zərərvericisini məhv edir. Minici-afelinuslar,əsasən,çiçəklərin şirəsilə qidalanır, ağaclarda olan qanlı mənənəyə qarşı bioloji mübarizə aparırlar. Parazit minicilər meyvə bağlarında kimyəvi mübarizə tədbirləri aparılarkən digər həşəratlarla birlikdə məhv olurlar.
Kamorra
Kamorra — İtaliyada mafiya qruplaşması right|250px|thumb|Kamorra üzvləri (1906) XVIII əsrdə yaranmışdır. Təşkilat özünün qanunları ilə fəaliyyət göstərir.
Collinsia torreyi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dəryanur xalçası
Dəryanur xalçası — Azərbaycanın bütün xalçaçılıq məntəqələrində toxunan əla növ xovlu xalça.
Texniki xüsusiyyətlər
Əksər hallarda “Dəryanur” xalçaları xalı formasında, yəni 180X280 sm-dən 200X300 sm-dək ölçülərdə olur. Bəzi hallarda uzunsov formada gəbələr – yanlıqlar da istehsal olunur. Düyünlərin sıxlığı: hər kvadrat desimetrdə 35X35 –dən 42X42-dək düyün yerləşir ( hər kvadrat metrdə 16 000-dən 176 000-dək düyün). Xovun uzunluğu 6 – 8 mm-dir.
"Dəryanur xalçaları" Azərbaycan xalçalarının ən yüksək kateqoriyasına aiddir.
Bəluc dili
Bəluc dili - İran, Əfqanıstan, Pakistan və Türkmənistan ərazilərində yayılmış dildir. Ethnologue 1978–ci ildə gerçəkləşmiş IX nəşrində bəluc dilində danışanların ümumi sayını 2.753.850 nəfər təxmin etmişdir. Hazırda bu dildə danışanların ümumi sayı 4,5 milyondan yuxarıdır. İki əsas dialektə bölünür: qərbi və şərqi. Pakistan və Əfqanıstandakı bəlucların yazısı ərəb qrafikası əsasında tərtib olunub.
Fişəng
300px|thumbnail|right|[[Fransanın Paris şəhərində atəşfəşanlıq]]
300px|thumbnail|right|"Jin Ping Mei" [[Min sülaləsi|Min krallığı əsərinin 1628–1643-cü il çapında atəşfəşanlığın təsviri]]
Çində VII əsrdə kəşf edilmişdir və tədricən Çin mədəniyyətinin bir hissəsinə çevrilib.
Boesius
Ánisius Mánlius Severĭnus Boésius — neoplatonçu filosof, Roma dövlət xadimi, xristian ilahiyyatçısı və müqəddəsi.
Həyatı
Boesius Roma imperiyasının süqutundan sonra Şimali İtaliyada yaranan Ostqotlar krallığında yaşayıb, yaratmışdır. O Romanın patrisi ailəsində anadan olmuşdu və ostqot kralı Teodorikusun (latınca Theodoricus) dövründə, yüksək dövlət vəzifələrini tutmuşdu. Lakin sonra, Boesiusu Ostqot dövlətitinin mövcudluğuna son qoyulması məqsədi ilə bizanslılarla məxfi danışıqların aparılmasında ittiham etmişdilər. Dövlətə qarşı xəyanətdə ittihamlandırılan Boesius, zindana atılmış və orada bir müddət saxlandıqdan sonra edam edilmişdi. Boetsiusa “sonuncu romalı” ləqəbi vermişdilər.
Fəlsəfəsi
Boesius bir neçə ilahiyyat risaləsinin də müəllifi olmuşdur. Lakin bəzi tarixçilər onların müəllifinin həqiqətən Boesius olduğuna şübhə edirlər. Bu əsərlərdən ən tanınmışı «De Trinitate» (Müqəddəs Üçlük haqqında) risaləsidir. Bu əsərdə Boesius Xristianlığın əsas ehkamlarından olan “Üçlüyü”, əqli nöqteyi-nəzərdən əsaslandırmağa çalışmışdır. Bunun üçün müəllif “birlik”, “eynilik”, “fərq” kimi anlayışların mahiyyətini, sonra isə, fərqlərin və eyniliyin cinsi, substansial, aksidensial növlərini təyin etmişdir.
Maddi şeylər üçün xas olan bu fərqlər, mütləq olan İlahi mahiyyətə aid edilə bilməz. Buradan Tanrının birliyi haqqında nəticə çıxarılır. Lakin burada Tanrı birliyinin Onun üç siması ilə necə uyğunlaşdırılmalı sualı yaranır. Bu suala cavab verməyə cəhd edən Boesius Aristotelin on kateqoriyasına müraciət edir. Yeni platonçuları təkrarlayaraq o, bu kateqoriyaların Tanrıya aid edilməsinin mümkünsüz olduğunu iddia edirdi. Məsələn, Tanrıya “böyük“ yaxud “mərhəmətli” deyəndə insanlar onları başqa mənada işlədirlər, çünki insan anlayışları Tanrıya aid edilə bilməz. Tanrı hər şeyin əvvəli olduğuna görə, substansiyadır. Eyni zamanda o, substansiyadan da uca olan bir varlıqdır, çünki insan anlayışında substansiya həm də əhəmiyyətsiz şeylərin (aksidensiyaların) daşıyıcısıdır. Tanrıda isə, aksidensiyalar ola bilməz.
Aristotelin kateqoriyalarını təhlil edən Boesius, “münasibət” kateqoriyasına xüsusi nəzər yetirir. Onun fikrincə, bu kateqoriya Tanrının mahiyyətini daha da məqsədəuyğun şəkildə səciyyələndirir. Bu münasibətlərdə bir şey haqqında xəbər verən anlayış (peridikat) nisbi ola bilər və buna görə də o şeyin mahiyyəti dəyişə bilməz. Buna misal olaraq, Boesius ağanın öz quluna olan münasibətini göstərir. Qul ölsə, insan ağalıqdan məhrum olur. Lakin onun təbiəti, yaxud mahiyyəti, dəyişmir. Bu fikirləri Tanrıya aid edən Boesius Ata, Oğul, Müqəddəs Ruh üçlüyündə də fərqlərin nisbi olduğunu və Tanrının öz substansial mahiyyətində bir olduğunu iddia edirdi.
Boesiusun daha bir tanınmış əsəri «Consolatio Philosophiae». (Fəlsəfədən təsəlli tapmaq) adlanır. Bu əsəri o, zindanda, öz edamından bir qədər öncə yazmışdı.
Bu əsərdə qadın obrazını almış və simalaşdırılmış Fəlsəfə ilə Boesiusun arasında dialoq baş verir. Öz edamını gözləyən Boesius artıq ədalətə inamını itirib, özü üçün ölüm arzulayır. Bu anda onun qarşısına bir əzəmətli xanımın simasında Fəlsəfə gəlir və onunla dərin mənalı söhbətlər apararaq ona təsəlli verir. Fəlsəfə Boesiusa, onun dünyanın ədalətsiz olması və hər yerdə şərin hökm sürdüyü haqqında fikirlərinin yanlış olduğunu bildirir. Məsələ bundadır ki, bu dünya ədalətli olan Tanrı tərəfindən yaradılıb, idarə edilir. Tanrı isə, insanı ölməzlik üçün yaradıb. Onun əsl vətəni yer deyil, göylərdir. Bu cür fikirlərlə təsəlli tapmış Boesius, ölümünü laqeydliklə qarşılamağa hazır olduğunu bildirir.
Əsərin ikinci və üçüncü hissələrində insan xoşbəxtliyinin var-dövlətdən, hakimiyyətdən, duyğular vasitəsi ilə həzz almadan və ümumiyyətlə bu dünyadan asılı olmaması haqqında bəhs edilir. Səadət və xoşbəxtlik yalnız Tanrıya doğru mənəvi yüksəlmədədir. Buna görə də Boesius Tanrının mövcud olması haqqında fikirlərinə çoxlu yer verir. Boesiusun fikrincə, Tanrının ən kamil varlıq olduğu ideyasından, Onun tərəfindən intizamlı və ahəngli dünyanın yaradılması fikri yaranır. Dünyanın yaranması haqqında yazan Boesius bir çox hallarda Platonun «Timeus» (Timaeus) əsərində olan fikirləri təkrar edirdi. İnsan əsl səadətə, öz iradəsini və əməllərini könüllü olaraq Tanrıya tabe edəndən sonra, çata bilər.
Əsərin dördüncü hissəsi teodiseya probleminə həsr olunmuşdur. Tanrıya dünyada olan şərin mövcud olmasına görə bəraət qazandırması 2 variantda gedir: biri stoiklərin fəlsəfəsindən məlum olan estetik, digəri isə Platonun «Qorgias» (Gorgias) əsərində olan etik variantlardır.
Etik teodiseyasında Boesius əxlaqsızlığın, qüsurun mütləq cəzalanacağına şübhə etmirdi. Əslində əxlaqsız olmaq, artıq cəzadır, çünki mənəvi əxlaqsızlıq insanın ən böyük sərvətinə – onun ruhuna xələl gətirir.
Xeyirli və şər insanlar xoşbəxtliyə çatmaq istəyindədirlər. Lakin xoşbəxtliyə yalnız xeyirli insanlar çata bilərlər, çünki xeyir əməllərin edilməsi Xeyirə qovuşmaq deməkdir. Xeyrə qovuşmaq isə xoşbəxtlikdir. Bununla da Tanrının ədaləti təmin olur.
İlahi tale Tanrı iradəsini əks etdirən bir mərkəzdir. Tale isə, hər bir şeyin daxili qanunu olaraq, onun hərəkətini, Tanrı qanununa uyğun olaraq, zamanda və məkanda təmin edir. Buna görə taledən asılılıq, zaman və məkandan asılılıq deməkdir. İnsan mərkəzdən nə qədər uzaqlaşarsa, o qədər də o, onu arxasınca aparan çərxi-fələyin hərəkətini duyur. Əksinə, insan nə qədər çox Tanrıya yaxınlaşırsa, o qədər sabit və azad olur. Deməli tale insan azadlığı üçün maneə deyil, çünki onun təsiri altından əbədiliyə yönəlməklə çıxmaq olar.
Daha sonra Boesius insan azadlığı və İlahi biliyin bir-biri ilə hansı münasibətdə olduğu haqqında söhbət açır. Məsələ bundadır ki, əgər Tanrı əvvəlcədən hər şeyi bilirsə, onda bu bilik insan azadlığının heçə enməsi problemini ortaya çıxarır. Bu cür suallara cavab verən xanım Fəlsəfə deyir ki, heç bir bilik azadlığa zidd ola bilməz. Keçmişdə baş verən hadisələrin bilinməsi, artıq baş verən hadisələrə təsir edə bilməz. İndiki zaman haqqında bilik də azadlığa mane olmur. Yəni, məsələn, atlını müşahidə etmək, onu idarə etmək deyil. Gələcək haqqında bilik isə, yalnız Tanrıya məxsusdur. O hadisələri indiki zamandakı kimi görür, çünki əbədilikdə keçmiş və gələcək anlayışları yoxdur. Deməli Tanrının əvvəlcədən hər şeyi bilməsi sadəcə olaraq müşahidənin nəticəsidir, ona görə də bu bilik insan azadlığının məhdudlaşdırıması demək deyil. İlahi qəzavü-qədərin olması insanın azad hərəkət etməsi üçün maneə deyil. İnsan gələcəyini seçir, Tanrı üçün isə gələcək yoxdur.
«Consolatio Philosophiae» kitabının ən maraqlı cəhətlərindən biri, bu əsərdə bir dəfə də olsun Bibliyaya, xristian klassiklərinə, İsanın kəlamlarına istinad edilməməsidir. Digər tərəfdən isə, bu əsərdə stoitsizmin və platoçuluğun güclü təsiri hiss olunur. Buna görə də «Consolatio Philosophiae» əsərinin həqiqətən xristian olan Boesiusa məxsus olması şübhələr doğururdu və bu günə qədər bu məsələ mübahisəlidir. Digər tərəfdən belə fikirlər də vardır ki, həyatının sonunda Boesius xristian dinindən imtina etmişdir və bütpərəst fəlsəfəsində təsəlli taparaq «Consolatio Philosophiae» əsərini yazmışdır. Bütün bu şübhələrə baxmayaraq katolik kilsə Boesiusu ölümündən sonra müqəddəs şəxsiyyət elan etmişdir.
Ədəbiyyat
thumb|Dialectica, 1547
Muradxanlı (Qubadlı)
Muradxanlı — Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun Muradxanlı kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
1993-ci ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
2020-ci ilin 2 noyabrında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Toponimikası
Muradxanlı kəndi dağətəyi ərazidədir. Yaşayış məntəqələri keçmişdə yayı Zəngəzur qəzasında, qışı isə Qarabağda keçirmiş təklə tayfasının muradxanlı tirəsinə mənsub ailələrin oturaqlaşaraq məskunlaşması nəticəsində yaranmış və həmin tirənin adı ilə adlandırılmışdır.
Əhalisi
"1886-cı il ailə siyahılarından çıxarılmış Zaqafqaziya diyarının əhalisi haqqında statistik məlumatlar toplusu"na görə, kənddə 42 evdə 164 şiə kürd yaşayırdı.
1 noyabr 1992-ci ildə Qubadlı rayonunun Muradxanlı kəndinə ermənilərin silahlı basqını nəticəsində 5 nəfər həlak olmuş, 8 nəfər yaralanmışdır. Zəngəzurun Akara, Muradxanlı, Novruzlar kəndləri Həbib xan Şəkinskiyə məxsus olmuşdur.
Erigeron clokeyi
(Erigeron clokeyi) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ramil Əliyev (iqtisadçı)
Əliyev Ramil Bəylər oğlu — iqtisad elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Ramil Əliyev 1940-cı ilin qışında Füzuli rayonunun Saracıq kəndində əsilli, nəcabətli bir ailədə doğulub. 1958-ci ildə qonşu Qaradağlı kənd orta məktəbini müvəffəqiyyətlə bitirir. Təhsilini ali məktəbdə davam etdirmək məqsədilə həmin ildə o vaxtkı K.Marks adına Azərbaycan Dövlət Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun uçot-iqtisad fakültəsinə daxil olur. İnstitut illərində R.Əliyev biliyi, çalışqanlığı, dünyagörüşünün genişliyi, ünsiyyət yaratmaq bacarığı ilə seçilir. Çox keçmir ki, institut həyatı universitet illərilə əvəz olunur. 1959-cu ildə adıçəkilən institut ləğv edilir. Eyni adlı fakültə Azərbaycan Dövlət Universitetinə verilir. Müvəffəqiyyətlə ötən təhsil illərində R.Əliyev universitetin professor–müəllim heyətinin böyük rəğbətini qazanır. Universiteti 1963-cü ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirən R.Əliyev təyinatla Azərbaycan Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunda kiçik elmi işçi vəzifəsində işləməyə göndərilir. 1963-1965-ci illərdə ordu sıralarında xidmət edən R.Əliyev həm də Ali Hərbi Partiya məktəbində müəllim işləyir. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Kənd Təsərrüfatının İqtisadiyyatı və Təşkili İnstitutunda kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmağa başlayır. İnstitutda çalışdığı illərdə o, elmi axtarışlarında xeyli uğurlar qazanır, bunun müqabilində vəzifə pillələri ilə yüksəlməyə başlayır. 1969-1970-ci illərdə baş elmi işçi, 1970-1972-ci illərdə isə elmi katib işlədikdən sonra, 1972-1985-ci illərdə şöbə müdiri vəzifəsinə yüksəlir. R.Əliyev 1970-ci ildə namizədlik, 1978-ci ildə isə doktorluq dissertasiyası müdafiə etməklə Azərbaycanın iqtisadiyyat elminə, xüsusən də tətbiqi iqtisadiyyata öz zəngin töhfəsini verib.
Luvi dili
Luvi dili – Xet-luvi dillərinə aid ölü dil. B.e.ə. II minillikdə Cənub-qərbi Kiçik Asiyada Xet çarlığının tərkibinə daxil olan Luvi ərazisində yayılmışdır.
Collinsia verna
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dişi
160px|thumb|[[Roma mifologiyasında eşq və gözəllik tanrıçası Venera simvolu ümumiyyətlə dişi cinsiyyəti təmsilən istifadə edilər.]]
Dişi — daşınamayan artıma hüceyrəsi (yumurta) çıxaran fərdlərə deyilir.
Simvol
Ümumiyyətlə Veneranın simvolu (♀) dişilər üçün istifadə edilir.
Əyyubsultan
Əyyubsultan — İstanbul ilinin ilçəsi. 1936-cı ildə Fateh, Sarıyer və Çatalca ilçəsinin bir hissəsilə qurulan Eyyübsultan ilçəsinin ərazisi 242 km²-dır. 21 məhəlləsi və 7 kəndi olan Eyyübsultan rayonunun əhalisi 2018-ci il ADNKS məlumatlarına görə 383.909 nəfərdir. İlçənin Haliçin daxili hissəsində qısa bir sahil zolağı vardır. Eyyübsultan rayonunun şərqində Sarıyer, cənub-şərqdə Kağıtxana və Bəyoğlu, cənubda Qaziosmanpaşa, Fateh və Sultanqazi, cənub-qərbdə Başakşəhər və qərbdə Arnavutköy rayonlarına qonşudur.
Etimologiyası
İlçə adını, sərhədləri içində yerləşən Əbu Eyyub Əl-Ənsari türbəsindən alır. İstanbulun Fəthindən sonra Türklərin sur xaricində qurduğu ilk yaşayış mərkəzi olan Eyyübsultan, başda Əyyub Sultan Məscidi olmaqla Osmanlı dövründən qalma çoxsaylı tarixi əsər mövcuddur. III Səlimin anası və III Mustafanın yoldaşı Mihrişah Validə Sultanın 1795-ci ildə tikdirdiyi imarət 221 ildən bəri fəaliyyətini davam etdirir. İstanbulun fəthindən dərhal sonra inşa edilən və daha sonra Memar Sinan tərəfindən indiki şəkli ilə yenidən qurulmuşdur. Tarixi Eyyübsultan qəbiristanlığında Osmanlı dövrünün mühüm hərb, dövlət xadimi, sənətkar və alim lərinin məzarları yerləşir. 19 oktyabr 2017-ci il tarixində Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən alınan qərarla rayonunun adı Eyyübsultan olmuşdur.
Nürnberq
Nürnberq — Bavariyanın (Almaniya) orta hissəsində yerləşmiş şəhər. Nürnberq öz əhalisinə görə Bavariyada 2-ci, Almaniyada isə 14-cü yerdədir. Mərkəzi Frankoniyanın böyük sənaye şəhəridir.
Tarixi
Nürnberq bir çox imperatorların sevimli şəhərinə çevrilir. Bunların arasında İV Karl 1356-cı ildə burada qızıl öküz qoyur. 1423-cü ildə imperator Ziqmund imperiya klaynodlarını Nürnberqə verir.1470-1530-cu illər şəhərin çiçəklənmə dövrü adlanır. Şəhərin varlanmasına burada mövcud olan peşəkarlıq və onun avropada ticarət mərkəzində yerləşməsi əlverişli şərait yaratmışdır. Bu dövrdə Nürberq Köln və Praqa ilə birlikdə Roma imperiyasının ən böyük şəhərləri sayılırdılar.
30 illik müharibədə Nürberq bir çox hadisələrin mərkəzində olmuşdur. Şəhər zəbt edilməsə də onun ətrafında olan ərazilərəin talan olunması şəhərə iqtisadi cəhətdən güclü ziyan vurmuşdur. Müharibədən sonra 1649-cu ildə Nürnberqdə sülh sazişinin tərəfdarları bir neçə gün bu hadisəni bayram etmişlər. Nürberqdə əsas hadisələrdən biri 1796-1806-cı illərdə baş verir. Bu ərəfədə Prussiya onunla qonşu olan Ansbaxı tutduqdan sonra Nürnberqidə ələ keçirir. Ancaq sonra Prussiya Nürberqdən onun borcunun çox olması ucundan imtina edir. Şəhərdə hökm sürən kasıblıq, korrupsiya və özbaşnalıq onun dağılma qorxusunu yaramışdır. Almaniya imperiyasının 25 fervral 1803-cü il qərarına əsasən Nürnberq fransızlar tərəfindən tutulana qədər azad qalır. 15 sentyabr 1806-cı ildə fransız ordusu şəhəri Bavariya şahlığına verir. Bavariya şahlığı şəhərin borclarını öz üzərinə götürərərk onun ödənilməsini tənzimləyir. Bavariya qanununa əsasən katoliklər protestantlarla eyni hüquqlu elan edilir.
XİX əsrin ortasında Nürberq sənaye mərkəzinə çevrilir. 1835-ci ildə ilk dəfə olaraq Almaniyada sərnişin qatarı Fürt və Nürnberq arasında işə salınır. XİX əsrin ikinci yarısında Nürnberqdə bürünc folyelərdən ibarət külçələrin hazırlanması ixtira edilir.
1920-ci ildə Nürnberqdə nasional sosialistlərin ilk yığıncaqları keçirilir. Buna baxmayaraq şəhər əsasən sosial demokratların mərkəzi hesab edilirdi.