cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lissabondakı Türkiyə səfirliyinə terrorçuların hücumu
Nəticələr
Həmçinin terrorçular bildirirdilər ki, bu aksiya Türkiyənin və onun müttəfiqlərinin "erməni soyqırımını" tanımamasına bir cavabdır. Terrorçular Portuqaliyaya Livan pasportları ilə turist kimi daxil olmuşdular. Terrorçular 19 yaşlı Setrak Adjemyan, 20 yaşlı Ara Kavrikyan, 21 yaşlı Sarkis Abraxamyan, 21 yaşlı Simon Yahniyan, və 19 yaşlı Vaçe Daqliyan idi. Terrorçular Beyrutdakı erməni qəbristanlığında dəfn olunublar, hər il Livanın erməni icması onların ölümünün il dönümünü təntənə ilə qeyd edir. Lissabon beşliyinə erməni şairi Ovanes Şirazın "Lissabonlu özünü yaxanlar" şeri həsr olunub. Bundan əlavə Vaqe Oşakanın "Telefon" hekayəsi və Qarnik Sarkisyanın "İnq Ay Serder" (5 erməni ürəyi) mahnısı həsr olunub.
Carex subnigricans
(Carex subnigricans) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Bacgiran
Bacgiran— İranın Rəzəvi Xorasan ostanının Qoçan şəhristanının Bacgiran bəxşində şəhər və onun mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 753 nəfər və 217 ailədən ibarət idi. Bu şəhərin əhalisi kurmanclar və xorasan türklərindən ibarətdir, kurmanc, xorasan-türk və fars dillərində danışırlar və şiə müsəlmandırlar.
Aleksandr Bestujev-Marlinski
Aleksandr Aleksandroviç Bestujev-Marlinski — rus yazıçısı, dekabrist.
Həyatı
Rus yazıçısı Aleksandr Bestujev-Marlinski (1797–1837) Dekabristlər üsyanı — 1825-ci ilin 14 dekabr burulğanı nəticəsində çar zindanına atılaraq Qafqaza sürgün olunmuşdur… dekabrist yazıçı taleyin hökmü ilə gəlib düşdüyü diyarla yerli camaatla doğmalaşır, bütün Dərbənddə İsgəndər bəy adı ilə şöhrətlənir…Azərbaycan dilini öyrənir. 1834-cü ildə yazıçının Dərbənddən yola düşməsinin şahidi olmuş Y. İ. Kostenetski yazırdı ki, "Az qala bütün şəhər camaatı 20 verstlik məsafə boyu, düz Samurçayacan onu yola salırdı, bütün kütlə özünün əziz xələfi İsgəndər bəyə hüsn-rəğbətini hər vasitə ilə ifadə etməyə çalışırdı". "Qafqaza dinclik verin və Yer üzünün cənnətini Fərat sahillərində axtarmayın: "O, burdadır!" deyən A. Bestujev-Marlinskinin Azərbaycan həyatına həsr olunmuş povestləri, oçerkləri, yol qeydləri, memuar xarakterli əsərləri onu göstərir ki, onun yerli əhaliyə təsiri güclü olmuşdur. Ədib "Qafqaz povestləri" silsiləsinə daxil olan "Ammalat bəy", "Molla Nur" əsərlərində, "Xəzərlə ayrılıq", "Quba yolu", "Qonaqkəndi keçməklə Dağıstandan Şirvana dağ yolu", "Köhnə Şamaxı yolunda sonuncu stansiya", "Topçu stansiyasından Qutqaşenə keçid", "Almalı stansiyasından Muğanlı postuna qədərki yol" oçerklərində üsyankar şəxsiyyətlərin, xalq qəhrəmanlarının yaddaqalan obrazlarını yaratmışdı.
Böyük yazıçı-dramaturq Mirzə Fətəli Axundovla dostluq edib. M. F. Axundovun A. S. Puşkinin ölümünə həsr etdiyi "Şərq poeması"nı ruscaya tərcümə edib.
Aleksandr Bestujev-Marlinski 1837-ci ildə vəfat edib.
Məsməxanım Qubadova
Məsməxanım Məhəmməd-Həsən qızı Qubadova - sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan teatr tənqidçisi.
Həyatı
Məsməxanım Qubadova 1946-cı il fevral ayının 13-də Salyan şəhərində dünyaya gəlmişdir. Orta təhsilini 2 saylı orta məktəbdə alan M.Qubadova 1963-cü ildə ailə həyatı qurduğu üçün Bakı şəhərinə köçmüşdür.
Kərim Kərimov (riyaziyyatçı)
File:Kərim Kərimov (riyaziyyatçı).jpg}} Namik.katalon (müzakirə) 05:10, 19 iyul 2023 (UTC)
Məsməxanım Qubadova
Həyatı
1974-cü ildə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutuna daxil olan M.Qubadova 1979-cu ildə oranı “ mədəni-maarif işçisi” ixtisası üzrə bitirmiş, elə həmin ilin oktyabr ayından institutun “Mədəni-maarif” fakultəsinin dekanlığında laborant vəzifəsində çalışmağa başlamışdır.
Kərim Kərimov (riyaziyyatçı)
Kərim Abulxaliq oğlu Kərimov — AMEA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun "Dinamik möhkəmlik" şöbəsinin  müdiri,  fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, Ç.İldırım adina Azərbaycan Politexnik İnstitutunda (indiki Azərbaycan Texniki Universiteti)
Məsməxanım Qubadova
Həyatı
1982-ci ildən institutun “Aktyorluq” kafedrasına böyük laborant vəzifəsinə keçirilən M.Qubadova 1988-ci ildən “Özfəaliyyət teatr kollektivlərinin rejissoru” kafedrasının həm böyük laborantı, həm də, saat hesabı müəllimi olaraq fəaliyyətini davam etdirmişdir.
Kərim Kərimov (riyaziyyatçı)
Təhsili
1936-1941-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universiteti (indiki BDU), “Mexanika riyaziyyat” fakültəsi, tələbə
Məsməxanım Qubadova
Həyatı
Hal-hazırda “Teatrşünaslıq” kafedrasının baş müəllimi vəzifəsində çalışan M.Qubadova teatr tənqidi və teatrşünaslığın nəzəri problemlərinə dair axtarışlarını davam etdirməkdədir.
Kərim Kərimov (riyaziyyatçı)
Təhsili
1946-1950-cı illərdə Moskva Dövlət Universiteti, aspirant
1965-ci il Azərbaycan EA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu, elmlər doktoru
Elmi dərəcələri, elmi adları
1950-ci il- Moskva Dövlət Universiteti, Fizika-riyaziyyat elmləri namizədi
1965-ci il -EA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu, Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru (01.02.04-Deformasiya olunan bərk cisim mexanikası) 1967-ci il- "Deformasiya olunan bərk cisim mexanikası" ixtisası üzrə professor
Əmək fəaliyyəti
1942-1945-ci illərdə İkinci Dünya müharibəsındə döyüşmüşdür.
1950-1959-cu illərdə EA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda (indiki AMEA RMİ), Aspirantura şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.
1959-1973-cü illərdə EA-nın Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda (indiki AMEA RMİ), “Dinamik möhkəmlik” laboratoriyasında laboratoriya rəhbəri
1973 -1987-ci illərdə Ç.İldırım adina Azərbaycan Politexnik İnstitutunda (indiki Azərbaycan Texniki Universiteti) "Tətbiqi və hesablama riyaziyyatı" kafedrasının rəhbəri
Beynəlxalq konqreslərdə, konfranslarda, simpoziumlarda iştirakı
Professor K.Kərimov ABŞ, Polşa, Kanada, Rumıniya və digər ölkələrdə keçirilmiş konfranslarda, simpoziumlarda iştirak etmişdir. K.Kərimov tətbiqi mexanika üzrə Ümümdünya Konqresinin Astronavtika sahəsində 24-cü konqresinin üzvü olmuşdur.
Kadr hazırlığı:
fəlsəfə doktorlarının sayı - 40
elmlər doktorlarının sayı - 8
Kürçülü
Kürçülü (əvvəlki adı: Kürd Çullu) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 mart 2003-cü il tarixli, 423-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Şəhriyar kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Kürd Çullu kəndi Kürçülü kəndi adlandırılmışdır.
Tarixi
29 mart 2005-ci ildə Kürçülü kəndi Kürkənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, həmin kənd mərkəz olmaqla, Kürçülü kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.
Əhalisi
Əhalisi 1118 nəfərdir.(2009 - cu il)
ABŞ Silahlı Qüvvələri
ABŞ Silahlı Qüvvələri — Amerika Birləşmiş Ştatlarını  qorumaq məsuliyyəti daşıyan ordu.
Tarixi
ABŞ Ordusu ilk dəfə, yeni qurulan Amerika dövlətini Müstəqillik Müharibəsində Böyük Britaniyaya qarşı müdafiə etmək üçün 13 ştatın təşkil etdiyi Konqres rəhbərliyi tərəfindən 1775-ci ildə quruldu. ABŞ-nin qurulmasından qabaq və müstəqilliyin ilk illərində ordu üçün əsgərlər ştatlarda yaşayan təhsilsiz insanlar arasından təmin edilirdi. Ancaq qısa bir müddət sonra nizamlı bir quru ordusu və dəniz donanmasına ehtiyac olduğu meydana çıxdı. ABŞ Donanması 1794-cü ildə bir neçə dənə esmines alınmasıyla qurulmuş oldu və bu vaxt həm də nizamlı quru ordusu quruldu. Ancaq ordu yenə də çox kiçik və əsasən döyüş zamanı əyalətlərdəki silah istifadə edə bilən kəslərin qatqısına möhtac idi. Müstəqillikdən vətəndaş müharibəsinə qədər olan dövrdə Amerikan ordusu Osmanlı dövlətinə kağız üzərində bağlı olan Əlcəzairli Bərbər piratları ilə döyüşdü və qələbə qazandı. Bundan başqa 1812-ci ildə Böyük Britaniya ilə yeni savaşa girərək onu məğlub etdi və ABŞ-Meksika müharibəsində qalib gələrək Meksika ərazisinin yarıdan çoxunu işğal etdi.
Orduda din xadimlərinin xidməti
ABŞ-də Müdafiə Nazirliyi nəzdində Silahlı Qüvvələrin Keşişlər İdarəsi tərəfindən təşkil edilir. Keşişlər orduda fəaliyyət göstərmək üçün ilahiyyat təhsili ilə yanaşı, hərbi akademiyanı da bitirməlidirlər. Orduda 1200 Keşiş zabit qismində fəaliyyət göstərir. Onlar həm də təlimlərdə iştirak edirlər. Bundan əlavə, müqavilə ilə işləyən keşişlər də vardır.
Dəmyələr nekropolu
Dəmyələr nekropolu — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ordubad rayonunda Tivi-Ağdərə torpaq yolunun alt tərəfində, yaşayış yerinin yaxınlığında arxeoloji abidə.
Nekropol yaxınlıqdakı yaşayış yerindən dərin dərə ilə ayrılmışdır. Nekropol dağın yamacında yerləşdiyindən təbii aşınma nəticəsində qəbirlərin torpaq örtüyü və yan daşları dağılmışdır. Buradakı qəbirlər daş qutu tiplidir. Onların bəzilərinin üst daşları saxlanmasa da, ətrafa dağılmış iri sal daşlar qəbirlərin bu tip daşlarla örtüldüyünü göstərir.
Aparılmış tədqiqatlar zamanı nekropolda dörd qəbir abidəsi öyrənilmiş, bu abidələrdən insan skeletinə aid qalıqlar və zəngin maddi-mədəniyyət nümunələri aşkar olunmuşdur. Dəfnlər kollektivdir. Aşkar olunan arxeoloji materiallar keramika məmulatı və bəzək əşyalarından ibarətdir. Aşkar edilmiş maddi-mədəniyyət nümunələri Tunc dövründən Dəmir dövrünə keçidi izləməyə imkan verir. Bu baxımdan bimetallik fibula və dəmir məftildən hazırlan mış, əqiq muncuqlar keçirilmiş boyunbağı, aqat muncuqlar keçirilmiş, üzəri gəzli tunc üzüklər xüsusilə diqqəti cəlb edir. Qəbir avadanlığı arasında şüşə muncuqların olması da bu dövrün yeniliklərindəndir. Çünki Naxçıvanın Son Tunc və Erkən Dəmir dövrü abidələrində şüşə muncuqlara heç təsadüf edilməmişdir. Dəmyələr nekropolundan aşkar edilmiş maddi-mədəniyyət nümunələri Naxçıvanda məskunlaşan qədim tayfaların Azərbaycanın şimalında və cənubunda məskən salan tayfalarla, habelə Yaxın Şərq ölkələri ilə iqtisadi, mədəni əlaqələrinin öyrənilməsi baxımından olduqca əhəmiyyətlidir. Yeni aşkar edilmiş abidələrin Gəmi qayanın yaxınlığında yerləşməsi qaya təsvirlərinin meydana gəlməsində bu tayfaların müəyyən rol oynadığını deməyə imkan verir. Müqayisəli araşdırmalara əsaslanaraq yeni aşkar olunmuş maddi-mədəniyyət nümunələrini e.ə. birinci minilliyin əvvəllərinə aid etmək olar.
Məhəmməd İsaxov
İsaxov Məhəmməd İsmayıl oğlu — yaxın keçmişimizin ictimai xadimi və xalq müəllimi kimi tanınmış bir şəxsiyyət. Pedoqoji elmlər namizədi.
Bundan sonra yaşının çox olmasına baxmayaraq Bakıda fəhlə fakültəsində təhsilini davam etdirir, sonra Azərbaycan Dövlət Darülfünunun təbiət fakültəsində təhsil alır. Ali təhsilinin başa vrduqdan sonra Azərbaycan xalq müəllimlərinin sırasına daxil olur və ömrünün sonuna qədər şərəfli xalq müəllimləri sırasında bir dönməz əsgər kimi dayanır. Kəlbəcər və Qubadlı rayonlarında xalq maarif şöbələrinə rəhbərlik edir və bütün biliyini bu yolda sərf edir.
Ömrünün son 13 ili ərzində Məhəmməd Sadıxov əvvəlcə Qiyabi Pedaqoji İnstitutun direktoru, sonra isə Azərbaycan Elmi Tədqiqat Pedaqoji İnstitutunda elmi işçi kimi fəaliyət göstərir. O, həmin illərdə təlim-tərbiyə işinə həsr olunmuş bir sıra samballı əsərlər yazır. Pedaqoji işi ilə yanaşı "Təbiyyat dərslərində ölkəşünaslıq işləri" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək pedaqoji elmlər namizədi adını alır.
O, xalq yazıçısı Süleyman Rəhimovun yaxın dostu olmuş və böyük ədib bu dostluğu özünün "Aynalı" povestində vəsf etmişdir.
Baxərz
Baxərz— İranın Rəzəvi Xorasan ostanının şəhərlərindən və Baxərz şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 6,854 nəfər və 1,661 ailədən ibarət idi.
Carex tessellata
(Carex tessellata) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arkadi Ter-Tadevosyan
Arkadi Ter-Tadevosyan — Qarabağ müharibəsi dövründə erməni qüvvələrinin hərbi lideri və Ermənistanın keçmiş müdafiə nazirinin müavini olan sovet və erməni generalı. Ter-Tadevosyan 1992-ci ilin may ayında baş vermiş Şuşanın işğalı əməliyyatının komandiri kimi tanınır.
Həyatı
Ter-Tadevosyan Gürcüstan SSR-in Tbilisi şəhərində anadan olub. Tbilisidə orta məktəbi bitirdikdən sonra zabit olmağa qərar verdi. Ümumqoşun Komandirlər Məktəbi və Leninqrad Hərbi Akademiyasının Arxeoloji Xidmətlər və Nəqliyyat Akademiyasına qəbul oldu. Əfqanıstanda vəzifədə olarkən "Dağ tülküsü" ləqəbini qazandı. Şərqi Almaniyada, Çexoslovakiyada və Belarusiyada hərbi xidmətini davam etdirdi və Ermənistan Dövlət Aqrar Universitetində müəllim vəzifəsində çalışmağa başladı. Sovet İttifaqının parçalanması və Dağlıq Qarabağdakı münaqişə ilə 1990-cı illərdə Ter-Tadevosyan Sovet Azərbaycanının sərhədlərini əhatə edən erməni kəndlərini müdafiədə iştirak etmişdir. Sasuntsi Davit dəstəsinə qoşunları Azərbaycanlı hərbçilər tərəfindən atılan müntəzəm hücumlardan müdafiə etmək üçün qoşulub.
Qarabağ müharibəsi
Bundan sonra o, əsgər yetişdirmək üçün Dağlıq Qarabağa getdi. Ter-Tadevosyan 1991-ci ildə Təhsil Korpusunun Müdafiə Komitəsinin sədri təyin edilmişdir. 1992-ci ildə o Qarabağ müharibəsi zamanı erməni qüvvələrinin ilk əhəmiyyətli hərbi qələbəsini qeyd etdiyi strateji şəhər olan Şuşa şəhərini ələ keçirmək üçün əməliyyatın komandiri seçildi. Ter-Tadevosyan Ermənistanda "Şuşa işğalının başçısı" kimi tanınır. O, erməni silahlı qüvvələrinin formalaşmasında iştirak etmiş və inkişaf etmiş bir qurum kimi ortaya çıxmadan əvvəl ciddi çətinlikləri aradan qaldırmağa kömək etmişdir. 25 may 1992-ci ildə Qarabağ müharibəsi zamanı əldə etdiyi uğurlar üçün Ter-Tadevosyana general-mayor rütbəsi verildi. Həmçinin Mübarizə Xaçı medalınıda qazanmışdır.
2000-ci ilin may ayında Ter-Tadevosyan Yerkrapah veteranlar ittifaqını tərk etmiş və Azadlıq müharibəsi veteranları ittifaqını qurmuşdu, o həmin ilin iyul ayında tərk etdi, baxmayaraq ki, qoşulmuş şəxslər haqqında şəxsi narazılıqlarını bildirirdi.
Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının Prezidenti Bako Saakyan Ter-Tadevosyanı 2009-cu ildə Şuşanın işğalının 17-ci ildönümünə həsr olunmuş "Qızıl Qartal" ordeni və "Dağlıq Qarabağ Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.
Son illərdə Ermənistan Silahlı Qüvvələrində mütəxəssislərin hazırlanmasına nəzarət etmişdir. 31 mart 2021-ci ildə İrəvanda vəfat etmişdir.
Pentacalia reflexa
Pentacalia reflexa Pentacalia reflexa
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
İpanema çimərliyi
İpanema (Ipanema; Tupi-quarani dilində «pis su» və ya «iyli su» mənasını verir) Rio-de-Janeyroda yerləşən yaron və dəniz çimərliyi.
İpamenanın böyük qismi nə zamansa «baron İpanemaya» mənsub olmuşdur. İlk əvvəllər isə İpanema adı təkcə San-Pauluda yerləşən mülklərinə şamil edilirdi. Sonradan isə bu ad Rio-de-Janeyro mülklərinə şamil edilir.
Rio-de-Janeyronun cənubunda yerləşən Kopakabana çimərliyinə nisbətdə okean dalğaları zəif müşahidə edilir. Çimərlik turistlər və şəhər sakinləri arasında məşhurdur.
Çimərlikdən 5 km aralıda Kaqarras arxipelaqı yerləşir. Rayon ərazisində Rodriqu-di-Freytaş laqununu okeanla birləşdirən kanal keçir.
Birinci Muğanlı
Birinci Muğanlı —Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunun inzibati-ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Azərbaycan Respublikasının ərazisində Muğan adı ilə bağlı 18 yaşayış məntəqəsi mövcuddur. Ağcabədi rayonu, Ağdam rayonu, Ağstafa rayonu, Bərdə rayonu, Xocavənd rayonu, Kürdəmir rayonu, Qubadlı rayonu, Şamaxı rayonu, Şərur rayonu, Zaqatala rayonu və digər ərazilərdə olan yaşayış məntəqələri buna misal ola bilər.
Yaşayış məntəqələri Cənubi Azərbaycanın Muğanlı kəndindən köçüb gəlmiş mollahəsənli, mehdili və cabbarlı nəsillərinə mənsub ailələr tərəfindən salınmışdır. Oykonim türkdilli Azərbaycan tayfası olan muğanlıların adı ilə bağlıdır.Muğanlı tayfa adı XVI əsrin əvvəllərindən məlumdur. Sonralar mənbələrdə şahsevənlərin tərkibində müstəqil tayfa kimi qeydə alınmış muğanlılar XIX əsrin əvvələrində 8 tirədən ibarət olmuşlar. Tayfa Muğan düzündə yaşadığına görə həmin düzün adı ilə adlandırılmışdır.
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib.
20 oktyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.
Aleksandr Baryatinski (knyaz)
Aleksandr Petroviç Baryatinski (1799–1844) — rus əsilli dekabrist, knyaz.
Həyatı
Aleksandr Baryatinski 18 yanvar 1799-cu ildə doğulmuşdu. Qusar alayında xidmət etmişdi. Dekabristlərə qoşulmuşdu.
Aleksandr Baryatinski 31 avqust 1844-cü ildə Tobolskda vəfat etmişdi.
II Pavel
II Pavel (lat. Paulus PP. II, əsl adı — Pyetro Barbo, italyanca Pietro Barbo; ) — 30 avqust 1464-dən 26 iyul 1471-dək Roma Papası.
İran quşüzümü
(Solanum persicum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Elmi adı - Asparagus persicus Baker
IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar” kateqoriyasına aiddir – EN A2c+3c; B2ab(iv, v) c (ii, iii). Azərbaycanın nadir növüdür.
Qısa morfoloji təsviri
Çoxillik ot bitkisidir. Gövdə 100 sm hündürlükdə dağınıq budaqlı, çılpaq, küncü burulmuşdur. Kladodidlər azsaylıdır, bizvari, bərabər olmayan böyük hissəsi 1-5 dəstədə birləşir. Yarpaqlar 15–25 mm uzunluğunda, yarpaqlar pulcuqvari, çox hissəsi mahmızlıdır. Çiçəkləri 5 mm, uzun saplaqlıdır. Çiçəkyanlığının yarpaqları uzunsov, neştərvari, sarımtıl, kənarları ağ haşiyəlidir. Giləmeyvəsi qırmızı kürəşəkillidir
Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri
Çiçəkləmə və meyvə əmələgətirmə dövrü may – iyun aylarına təsadüf edir. Kökümsovla və toxumla çoxalır. Düzənlikdən aşağı dağ qurşağına qədər kolluqlarda, dəniz qumluqlarında, üzümlüklərdə, gilli yamaclarda bitir.
Yayılması
Abşeron, Kür-Araz ovalığı, Bozqır yaylası, Naxçıvanın ovalığı və dağlıq hissəsi (Vəlidağ, Düzdağ, Darıdağ əraziləri).
Məhdudlaşdırıcı amillər
Otarılma, tapdalanma, Abşeronun və Kür-Araz ovalığının səhralaşması.
Yeni Urazay (Baltas)
Yeni Urazay — Başqırdıstan Respublikasının Baltas rayonunda yerləşən kənd. Kənd, Kuntuquş kənd şurasının tərkibindədir.
İran quşüzümü
Mühafizə tədbirləri
Xüsusi mühafizə tədbirləri yoxdur.
Yeni Urazay (Baltas)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar (57%), marilər (30 %)üstünlük təşkil edir.
Russulales
—  aləminin  şöbəsinin  sinfinə aid göbələk dəstəsi.
Sərxoş mələk
– Akira Kurosavanın rejissorluğu ilə çəkilmiş 1948-ci il istehsalı Yaponiya yakuza filmi. Əsas rollarda Toşiro Mifune və Takaşi Şimura çıxış edirlər. Film İkinci dünya müharibəsindən sonra fəaliyyət göstərən sərxoş həkimdən bəhs edir. Toşiro Mifunenin çəkildiyi ilk Kurosava filmidir.
Məzmun
Müharibədən yenicə çıxmış Yaponiyada yaşayan Sanada (Takaşi Şimura) sərxoş, lakin hamıya kömək etməyəcə can atan həkimdir. Buna görə də hamı ona sərxoş mələk deyir. Ətrafda yaşayan tanınmış yakuzalardan olan Matsunaqa (Toşiro Mifune) bir gün onun yanına gəlir və Sanada ona vərəm diaqnozu qoyur. Sanada onu sağaltmaq istəsə də, Matsunaqa vəziyyəti qəbul etmək istəmir. Hekayə Matsunaqanın vərəmlə mübarizəsi və onun yakuza statusuna təsirindən bəhs edir.
İstehsal
Film realistik ünsürlərdən ilhamlanıb. İdeya Kurosavanın Tokioda lisenziyasız işləyən sərxoş bir həkimlə qarşılaşmasından sonra ortaya çıxıb. İlkin ssenaridə demək olar ki, ancaq Sanadaya yer verilmişdi. Amma Kurosava Mifunenin performansından gördükdən sonra personajının rolunu artırmışdı.
"Sərxoş mələk" ABŞ-nin Yaponiya işğalı dövründə çəkildiyi üçün senzuraya qalan film olmuşdur. O dövrdə Yaponiyada filmlərində ABŞ işğalını tənqid etmək qadağan idi. Senzuradan keçməsi üçün Kurosava filmdə bir çox dəyişiklik etməyə məcbur qalmışdı və ondan sonra filmi senzuradan keçirə bilmişdi. Məsələn, açılış səhnəsində ABŞ əsgərlərinə yaxınlanaşan "pan pan" adlanan yapon fahişələrin səhnəsini kəsmişdi. Kurosavaya yandırılmış binanı da filmdə göstərməyə qoymadılar, lakin əvəzində rayonun mərkəzindəki zəhərli gölməçəni göstərə bilmişdi. İngilis dilində lövhələrə icazə olmasa da, bəzi səhnələrdə bu cür lövhələri görmək mümkündür. Lakin bir rəqs səhnəsində orijinal "Jungle Boogie" mahnısına yazdığı sözlərdə Amerikan cazzını tənqid edirdi. Senzuraçılar çox məşğul olduqlarından bunu gözdən qaçırmışdılar.
Filmin çəkilişləri gedən zaman Akiranın atası ölmüşdü.
Qəbul
Film Rotten Tomatoes-dən 93%-lik reytinq alıb. Mark Şillinq "Yakuza filmi kitabı: Yaponiya qanqster filmlərinə giriş" adlı kitabında bu filmi müharibədən sonra çəkilmiş ilk yakuza filmi olduğunu bildirir. Lakin filmin ümumi yakuza elementlərinə malik olmadığını bildirmişdir.
Əmir xan Mosullu-Türkman
Əmir xan Türkman (?-1586) — XVI yüzillik, qızılbaş sərkərdəsi, Təbrizin bəylərbəyi.
Həyatı
Məhəmmədi bəy Mosullu-Türkmanın oğlu III Əmir хan uzun illər paytaхtı Təbriz olan Azərbaycanın bəylərbəyi olmuşdu. O, Türkman elinin Mosullu oymağındandır.
1577-ci ildə II Şah İsmayıl Səfəvi vəfat etdi. Əmirlər ayaqlandılar. Araya girən Хəlil хan Avşar qızılbaşları sakitləşdirdi. Türkman tayfasının qocaman ağsaqqalı Əmir хan Mosullu ilə Ustaclı elinin cavan ağsaqqalı Pirə Məhəmməd хan arasında "ata-oğul" müqaviləsi bağlandı.
Şah öləndən sonra məmləkəti müvəqqəti idarə etmək üçün "ağsaqqalar şurası" yarandı. Şuraya Ustaclı elindən, Pirə Məhəmməd хan Çavuşlu, Türkman elindən Əmir хan Mosullu, Şamlı elindən Sultan Hüseyn хan Bəydili, Təkəli elindən Müseyib хan Şərəfəddinli, Avşar elindən Məhəmmədqulu хan daхil idi.
Qəzvinə toplanan qızılbaş əmirləri sözü bir yerə qoyub and içdilər ki, dövlət işinə qarışan şah arvadını öldürsünlər. Pirə Məhəmməd хan Çavuşlu onları bu fikirdən daşındırmağa çalışdı. Lakin qızışmış əmirlər saraya hücum edib Məhdi Ülyanı və tat-tacik ünsürlü əyan-əşrəfi öldürdülər.
Şirvana yenidən soхulan tatarlara qarşı vuruşan bəylərbəyi Məhəmməd хəlifə Hacılar-Zülqədər Əmir хan Mosullu-Türkmandan kömək istəmişdi. Əmir хan köməyə gəlsə də, döyüşə candan atılmamışdı. Bu dəfə Şahruх хan Zülqədər onu suçlayaraq özü vuruşmağa getmək istədiyini bildirdi. Ustaclılar da onun tərəfini tutub Əmir хanı mühakimə etdilər. Qızılbaşlar arasında təfriqə yenidən başlandı. Öncə türkmanlara tərəf duran zülqədərlər və şamlılar bu dəfə ustaclılara qahmar çıхdılar. Şahrux xan Tatılı-Zülqədər açıq-açığa Əmir хanla düşmənçilik edirdi. Məhəmmədqulu хan Avşar araya girərək barışıq yaratdı.
Bako Saakyan
Bako Saakyan — Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının 3-cü prezidenti. İlk dəfə 19 iyul 2007-ci ildə prezident seçilib. 19 iyul 2012-ci ildə ikinci dəfə beş il müddətinə yenidən seçilib, təxminən üçdə iki səs toplayıb. 2017-ci ildə üç il müddətinə dolayı olaraq yenidən seçildi. İki dəfə beş il müddətinə prezident postunu tutan Arkadi Qukasyanın əvəzinə Saakyan gəldi.
Əmir xan Mosullu-Türkman
Həyatı
Saray və Azərbaycanla yanaşı Хorasanda da qızılbaş əmirləri arasında dava gedirdi. Mürşüdqulu хan Ustaclı Herat hakimi Əliqulu хan Şamlı ilə əlaqəyə girərək Məşhəd hakimi Murtuzaqulu хan Pörnək-Türkmana qarşı savaş açdılar. Səs-səda saraya çatdı. Türkman əmirləri şahın hüzuruna gedərək Şamlı və Ustaclı əmirlərini qiyamda suçladılar. Şamlı əmirlərinə nifrət bəsləyən, daim qızılbaşlar arasında təfriqənin olmasını arzulayan vəzir Mirzə Salman da türkmanların tərəfini saхladı. Sarayda olan şamlı əmirlərinə və Pirə Məhəmməd хan Çavuşlu-Ustaclıya qarşı mübarizə başladılar. Onlar şahın hüzurunda özlərini savundular və Murtuzaqulu хanı günahkar bildilər. Türkman və Təkəli tayfaları Şamlı tayfasının içinə nifaq toхumu səpib iki yerə parçaladılar. Vəli хəlifə Şamlının öldürülməsini Sultan Hüseyn хan və Əliqulu хan Şamlının boynuna qoydular. Vəli хəlifənin oğlu Ismayılqulu bəy təkəli və türkmanların oynuna gedib, quramasına allanıb, ellilərinə düşmən kəsildi. Qardaşları Mahmud хan Sofuoğlu-Ustaclının qardaşını öldürdülər. Müttəfiqlər bir-birini dənləməyə başladılar. Ustaclı elinin ağsaqqalı Pirə Məhəmməd хan Çavuşlu elini qorumaq üçün barışığa getdi. Təbrizdə Əmir хanın toyunda iştirak etdi. Hətta öz qızını Əmir хanın oğluna verdi.
Bako Saakyan
Həyatı
Saakyan 1960-cı ildə Azərbaycan SSR-nin Xankəndi şəhərində anadan olub. Sovet ordusunda xidmət etdikdən sonra Xankəndi fabrikində doqquz il işləmişdir. 1990-cı ildə Dağlıq Qarabağ Müdafiə Ordusuna qoşuldu və bu vəzifədə komandir müavini oldu. 1999-cu ildə Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikasının Daxili İşlər naziri seçilib. 2001-ci ildən 2007-ci ilin iyununa qədər Dağlıq Qarabağın təhlükəsizliyinə rəhbərlik etmiş, 2007-ci ildə Dağlıq Qarabağda keçiriləcək prezident seçkilərində iştirak etmək üçün istefa vermişdi.
Əmir xan Mosullu-Türkman
Həyatı
1584-cü ildə şah və şahzadə Təbrizə gəlmişdi. Burada qışı keçirdilər. Yeni ilin yaz mövsümünə hazırlaşan Qızılbaş ordusunda təfriqə alovlandı. Artıq böyüyüb yaşa dolan Həmzə mirzə anasının qisasını almağa girişmişdi. Təbriz bəylərbəyi Əmir хan Mosullu-Türkmanı özünə həmfikir etmək istədi. Əmir хan Osmanlı yürüşünü önə çəkib onu fikrindən daşındırmağa çalışdı. Həmzə mirzə Əmir хandan incidi.
Şah Məhəmməd Хudabəndənin (1578—1587) oğlu Həmzə mirzənin siyasi oyunlarına qatılmadığı üçün Qəhqəhə qalasına salınmışdı. III Əmir хan 1586-cı ildə Qəhqəhə qalasında хaincəsinə öldürüldü. Bu igid, qoçaq Türkman oğlunun ölümündən sonra Qızılbaşlar məmləkətini üsyan bürüdü. Üsyanın başında Ş Əmir хanın qardaşları Səgəli sultan və Məhəmməd хan Mosullu-Türkman dururdu.
Ailəsi
Əmir хanın Murad хan adlı oğlu vardı.
Lütfəli Məlikaslanov
Məlikaslanov Lütfəli Süleyman oğlu  — texnika elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Məlikaslanov Lütfəli Süleyman oğlu Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ rayonunun Tuğ kəndində anadan olmuşdur. 1938-ci ildə "Neft yataqlarının işlənilməsi və istismarı" ixtisası üzrə AzSİ-nun neft-mədən fakültəsini bitirmişdir. "Molotovneft" trestinin neft hasilatı şöbəsində usta, şöbə müdiri işləmişdir. Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısıdır. 1945-ci ildən - VNİİTB-nin neft-mədən şöbəsinin rəhbəri olmuşdur. 1948-ci ildən AzETNÇİ-da işləməyə başlamış, 1953-cü ildə isə "Neft hasilatının texnikası və texnologiyası" laboratoriyasının rəhbəri təyin edilmiş və eyni zamanda AzSİ-da pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir. 1956-cı ildə "Kollektorların neftverimi mexanizmində aralıq zonanın rolunun tədqiqi" mövzusunda namizədlik, 1965-ci ildə isə "Layların neftveriminin artırılması məsələləri" mövzusunda doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Məlikaslanov L.S. neft yataqlarının işlənilməsi və layların neft veriminin artırılması sahəsində tanınmış alimdir.
Elmi tədqiqatlar sahəsi: neftin su ilə sıxışdırılması; qeyri-bircins və uzun müddət istismar edilən laylarda neftverimi məsələlərinin tədqiqi; layın hidravlik dağıdılması; quyuların istismarı və qazılması zamanı qum təzahürü və onunla mübarizə.
Məlikaslanov L.S. 200-dən artıq elmi məqalənin və 8 monoqrafiyanın müəllifidir. İxtiralara görə 25 müəlliflik şahədətnaməsi alıb.
Məlikaslanov L.S. "SSRİ-nin Fəxri neftçisi", "Azərbaycanın əməkdar mühəndisi", "Azərbaycanın neft sənayesi əlaçısı" kimi adlara layiq görülüb və "Qırmızı Əmək Bayrağı", "Şərəf Nişanı" ordenləri ilə təltif olunub.
Dərəşam mağarası
Dərəşam mağarası — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonunun Gülüstan kəndi yaxınlığında, Dərəşam dəmiryol stansiyasından şərqində, qayaların arasında arxeoloji abidə.
Təbii mağara 3 salondan ibarətdir. Yaşayış əsasən birinci salonda olmuşdur. Lakin mağaranın daxilinə doğru uzanan ikinci, xüsusən üçüncü salon ən çətin hava şəraitində hər hansı təhlükədə etibarlı sığınacaqdır.
Təbii mağaranın ön tərəfi əhəng məhlulundan istifadə etməklə daşdan hörülmüş hündür divarla kəsil mişdir. Vaxtilə mağaranın təbii girişi olmuşdur. Lakin hazırda divarın bir qismi və girişi tamamilə dağılmışdır. Buradakı mədəni təbəqə əsasən mağaranın divar hörülmüş qabaq hissəsində olmuşdur. Toplanmış materiallara, bitki qalıqlarına əsaslanaraq demək olar ki, mədəni təbəqənin alt hissəsi gec çürüyən tikanlı bitkilərdən-gəvən və gəngiz dən ibarət olmuşdur. Divarla mağaranın arasındakı döşəməyə müxtəlif tullantılar və bitki çürüntüləri dolmuşdur. Yığılan mədəni təbəqənin qalınlığı 2,5 metrə qədərdir. Mağaranın qabağına hörülmüş divarın uçurulması ilə buradakı keramika məmulatı dərə aşağı yayılmışdır. Araşdırma zamanı Orta əsrlərə aid şirli və şirsiz keramika parçalarına rastlanmışdır. Tikinti qalıqlarına və keramika məmulatına əsasən, mağaradan orta əsrlərdə yaşayış yeri kimi istifadə edildiyini demək olar. Əldə edilmiş mate riallara əsasən yaşayış yerini XIV-XVII əsrlərə aid etmək olar.
Dilqəm Tağıyev
Elmi fəaliyyəti
Dilqəm Tağıyev Azərbaycan Dövlət Universitetini (1971)-ci ildə fərqlənmə diplomu ilə bitirərək Moskvada SSRİ EA Üzvi Kimya İnstitunun aspiranturasına daxil olmuş və SSRİ EA-nın həqiqi üzvü, görkəmli kimyaçı akademik H.M.Minaçovun rəhbərliyi altında seolit katalizi sahəsində elmi axtarışlar aparmışdır. (7) yanvar (1975-ci) ildə SSRİ EA Üzvi Kimya İnstitunda müvəffəqiyyətlə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Onun seolit katalizi sahəsində apardığı prioritet xarakterli tədqiqatlar Moskvada nüfuzlu alimlər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş, elmi-tədqiqat işlərinin müsabiqəsində dəfələrlə qalib olmuşdur.
Bakıya qayıtdiqdan sonra (1984)-cü illərdə Azərbaycan EA Qeyri-üzvi və Fiziki Kimya İnstitutunda (indiki Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu) mühəndis, kiçik və baş elmi işçi kimi fəaliyyət göstərmiş, seolit və silikat katalizatorları üzərində müxtəlif karbohidrogenlərin hidrogenləşmə, oksidləşdirici dehidrogenləşmə və katalitik pirolizi sahəsində geniş tədqiqatlar aparmışdır. Bu tədqiqatların nəticələrinə görə (1983)-cü ildə kimya və kimya texnologiyası sahəsində SSRİ-də nüfuzlu mükafatlarından hesab edilən Ümumittifaq Lenin Komsomolu Mükafatına layiq dörülmüşdür.
Dilqəm Tağıyev (12) aprel (1984)-cü ildə Moskvada, SSRİ EA Üzvi Kimya İnstitunun Elmi Şurasında müvəffəqiyyətlə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Bundan sonra Azərbaycan EA Qeyri-üzvi və Fiziki Kimya İnstitutunda 1985-ci ildə "Kompleks birləşmələr" qrupunun rəhbəri, laboratoriya müdiri, (1991)-ci illərdə direktorun elmi işlər üzrə müavini olmuş, (1991)-ci illərdə "Seolit" Sahələrarası Elmi Texniki Kompleksin baş direktoru təyin edilmişdir. Professor elmi adını (1990)-cı ildə almışdır. Bu dövrdə əsas fəaliyyətini seolitlər üzərində katalizin elmi əsaslarını inkişaf etdirməyə, respublika ərazisində olan təbii seolitlərin tətbiq sahələrini genişləndirməyə, seolitəbənzər mikroməsaməli yeni materialların sintezinə yönəltmişdir.
Dilqəm Tağıyev (1991)-ci ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin Ümumi kimya kafedrasının professor seçilmiş, (1995)-ci illərdə əczaçılıq fakultəsinin dekanı olmuş, (1995)-ci ildə isə Biofiziki və bioüzvi kimya kafedrasının müdiri seçilmişdir. Pedaqoji fəaliyyəti elmi axtarışlarla daima əlaqələndirən Dilqəm Tağıyev (1999)-cu ildən Azərbaycan MEA Neft Kimya Prosesləri İnstitutunun rəhbərliyinin dəvəti ilə eyni zamanda həm də "Heterogen kataliz" laboratoriyasına rəhbərlik etmişdir.
Dilqəm Tağıyev neft kimya prosesləri üçün yeni və səmərəli katalizatorların yaradılması və tədqiqi sahəsində tanınmış mütəxəssisdir. Elmi fəaliyyəti əsasən müxtəlif sinif karbohidrogenlərin və onların törəmələrinin hidrogenləşmə, oksidləşmə, izomerləşmə, alkilləşmə, oksidehidrogenləşmə və oliqomerləşmə reaksayaları üçün katalizatorların işlənib hazıtlanmasına həsr olunmuşdur. O, ilk dəfə olaraq tərkibində keçid elementləri olmayan seolitlərin — oksidləşmə-reduksiya tipli reaksiyalar üçün qeyri-ənənəvi olan katalizatorların olefinlərin hidrogenləşmə, hidroizomerləşmə və müxtəlif karbohidrogenlərin oksidehidrogenləşmə reaksiyalarında yüksək aktivliyini müəyyən etmiş; alkil naften karbohidrogenlərinin əvvəllər məlum olmayan çevrilmələrının seolit katalizatorları üzərində mümkünlüyünü aşkara çıxararaq onlara oksidehidrodisproporsionallaşma və oksidehidroizomerləşmə reaksiyaları adı vermişdir.
Müxtəlif reaksiyaların mikro məsaməli katalizatorlarda kinetikasının öyrənilmə prosesində mühüm amil olan diffuziya əmsalının hesablanması üçün yeni ekspress metod təklif etmişdir.
Fenol və krezolları metanolla və digər spirtlərlə alkilləşdirməklə krezolların, ksilenolların və müxtəlif alkilfenolların qiymətli izomerlərinin sintezi üçün seolit və ferrit katalizatorlarının seçilmə prinsiplərini müəyyənləşdirmişdir.
Aromatik karbohidrogenlərin aşağı molekul kütləli parafinlərlə alkilləşməsi üçün aktiv mərkəzləri fəzaca bir-birindən ayrı olan hibrid katalizatorları və spirtlərin turşulara və onların efirlərinə birbaşa oksidləşməsi üçün polifunksional katalizatorlar işləyib hazırlamışdır.
Normal parafinlərin aşağı temperaturlu izomerləşmə reaksiyası və onların metanol ilə birgə konveriyası üçün tərkibində qiymətli metallar saxlamayan sirkonium-seolit tipli yeni katalizatorlar yaratmış və onların təsir mexanizmini öyrənmişdir. Metanın oksidləşdirici dehidrotsikləşməsi və aşağı molekullu digər parafinlərdən aromatik karbohidrogenləri almaq üçün yeni katalizatorlar işləyib hazırlamış və aktiv mərkəzlərin təbiətitini müxtəlif üsullarla tədqiq etmişdir.
Mürəkkəb tərkibli oksid katalizatorları üzərində o-ksilolun müxtəlif əvəzli törəmələrinin oksidləşdirici ammonoliz reaksiyasının kinetikası və mexanizmi sahəsində ətraflı tədqiqatlar aparmış, müxtəlif tətbiq sahələri olan nirtillərin, dinitrillərin və imidlərin əmələ gəlməsində əsas rol oynayan amilləri müəyyən etmişdir.
C2-C8 olefinlərin yumşaq şəraitdə dimerləşmə və oliqomerləşmə reaksiyaları üçün yeni metal kompleks və heteropoliturşu katalizatorları sintez etmiş, nikel komplekslərinin bərk daşıyıcı üzərində immobilizasiyası üçün yeni üsul işləyib hazırlamışdır. Nikel tiopirazolaldiminat komplekslərinin katalitik aktivliyi ilə stereokimyəvi sərtliyi arasında əlaqənin mövcudluğunu ilk dəfə aşkar etmişdir.
Pt və Pd metallarının bir çox qarışıq liqandlı və çox nüvəli komplekslərini sintez etmiş, onların tərkibi, quruluşu və bioloji aktivliyi arasında əlaqəni tədqiq etmişdir.
Müxtəlif dərman maddələrinin (doksorubisin, tripsin, doksisklin, tiroksin və s. təsir müddətinin artırmaq və toksiki təsirini azaltmaq məqsədilə onların immobilizasiyası üçün tərkibinə nanoölçülü gümüş hissəcikləri daxil edilən müxtəlif nanogellər əsasında polimer daşıyıcılar işlənib hasırlamışdır.
Müxtəlif monomerlərin alinması, parafinlərin və dar benzin fraksiyalarının izomerləşməsi, fenol və o-krezolun metanolla alkilləşməsi prosesləri üçün işlənib hazırlanmış katalizatorlar Moskva, Ufa, Bakı və Sumqayıt şəhərlərində yerləşən istehsalat birliklərində və təcrübə sənaye zavodlarında uzun müddətli pilot sınaqlarını uğurla keçmiş, tətbiq üçün tövsiyə olunmuşdur.
Dilqəm Tağıyevin müxtəlif karbohidrogenlərin seolit katalizatorları iştirakında hidrigenləşmə, dehidrogenləşmə və oksidləşmə reaksiyaları sahəsində apardığı tədqiqatların nəticələri (1983)- cü ildə Ümumittifaq Lenin Komsomolu Mükafatına layiq görülmüşdür (kimya və kimya texnologiyası sahəsində SSRİ məkanında kifayət qədər nüfuzlu olan bu mükafata layiq görülmüş yeganə azərbaycanlı). Onun seolitlər üzərində hidrogenləşmə reaksiyalarının tədqiqi sahəsində apardıgı tədqiqatların nəticələri (1985)- ci ildə qeydə alınmış 302 saylı kəşfə tərkib hissəsi kimi daxil olmuşdur.
Bir çox xarici dillərdə çap olunan və əsasən əcnəbi oxucular üçün nəzərdə tutulan "Наука в СССР" jurnalında (№5) Dilqəm Tağıyevin elmi axtarışlarına ayrıca məqalə həsr olunmuşdur. SSRİ EA Rəyasət Heyətinin Yubiley iclasında (1987) kataliz sahəsində mühüm nailiyyətlərdən biri kimi seolitlər üzərində oksidehidrogenləşmə reaksiyalarının tədqiqi sahəsində alınan nəticələr də qeyd olunmuşdur ("Вестник АН СССР",(№12)). Bolqarıstanda keçirilən gənc ixtiraçıların dünya sərgisində D.B.Tağıyevin təqdim etdiyi katalizator diplomla qeyd edilmişdir (1985).
Dilqəm Tağıyev Amerika Biblioqrafiya İnstitutunun "Elm Adamı" nominasiyasına layiq gürülmüş və nəşr edilməsi planlaşdırılan "Dünyada Kim Kimdir" biblioqrafik toplusuna daxil edilmək üçün rəsmi dəvət almışdır. Beynəlxalq Sokrat Komitəsinin (Oksford, Böyük Britaniya) təklifi ilə "The Name in Science" mükafatına və fəxri tituluna layiq bilinmişdir. Çində keçirilən Perspektiv Materiallar üzrə üçüncü və dördüncü Dünya Konqresslərinə, ABŞ-da keçirilən Neft kimyası və kimya mühəndisliyi üzrə ikinci Dünya konqressinə və digər tədbirlərə (Dubay, Tailand, Afina) bu sahənin tanınmış mütəxəssisi və eksperti kimi məruzəçi (speaker) qismində dəvət edilmişdir. Avropa elm-sənaye konsorsiumunun mükafatlar üzrə komissiyasının qərarı ilə (protokol № 29/04.06.2013) "Əmək və biliklə" ordeninə layiq görülmüşdür.
Elmi əsərləri
Dilqəm Tağıyev 830-dan çox elmi əsərin (onlardan 530-u xarici ölkələrdə – ABŞ, Kanada, Meksika, İspaniya, Fransa, Belçika, Hollandiya, İngiltərə, Şotlandiya, İsveç, Finlyandiya, Almaniya, Avstriya, İtaliya, Çin, Çexiya, Macarıstan, Polşa, Boiqarıstan, Yaponiya, Cənubi Koreya, və s. çap edilmişdir), o cümlədən, 65 ixtiranın  (patent və müəlliflik şəhadətnaməsinin), 28 monoqrafiya, kitab və dərsliyin, 16 tədris-metodik vəsaitin müəllifi, 2 kitabın baş elmi redaktoru, 6 kitab və toplunun redaktorudur. Onun 285-dən çox elmi məqaləsi impakt faktorlu elmi jurnallarda və toplularda çap olunmuşdur (o cümlədən, 165-i Veb of Science bazasına daxil olan).
Kitabları
Elmi məqalələri
Akademik Dilqəm Tağıyevin məqalələrinin 380-dən çoxu xaricdə dərc olunub. Son illərdə Beynəlxalq bazalarda referatlaşdırılan və indeksləşdirilən jurnallarda çap olunan məqalələrdən bir qismi aşağıdakılardır:
Müəllif şəhadətnamələri və patentləri
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü Dilqəm Tağıyevin 50 müəllif şəhadətnaməsi və patenti var. Bunlardan bəziləri aşağıdakılardır:
Beynəlxalq konfranslarda iştirakı
Dilqəm Tağiyev bir çox xarici ölkələrdə keçirilən nüfuzlu elmi toplantılarda Azərbaycan elminin layiqli təmsilçisi olmuşdur. Rusiyada (2014), Bolqarıstanda (1979),(1983),(1991), Çexiyada (2005), Almaniyada (1990), Fransada (2004), İsveçdə (2002), Şotlandiyada (2003), Avstriyada (2003), İsveçrədə (2004), İspaniyada (2002), (2006), (2015), İtaliyada (2017) keçirilən Beynəlxalq konqress, simpozium və konfranslarda məruzəçi kimi bilavasitə iştirak etmişdir. (2014)-cü ildə İspaniyanın Donostia Beynəlxalq Fizika Mərkəzinin dəvəti ilə ezamiyyətdə olmuş və birgə tədqiqatlar aparmaq üçün Beynəlxalq aləmdə kifayət qədər nüfuzlu olan bu elmi mərkəzlə müştərək beynəlxalq laboratoriya yaratmaq üçün ikitərəfli müqavilə (2018)- ci illərdə maliyyələşdirilən proqram üzrə) bağlamışdır. (2017)-ci ildə Parisdə keçirilən YUNESKO-nun 39-cu Baş Kofransında Azərbaycanın təmsilşisi kimi elm komissiyalarının işində fəal iştirak etmişdir. 2019-cu ildə Budapeştdə keçirilən Dünya Elm Forumunda Azərbaycan Respublikasını təmsil etmişdir. Fransanın Lion Kataliz və Ekoloji Tədqiqatlar İnstitutunun və Norveçin SİNTEF Fondunun təklifi və dəvəti ilə Dilqəm Tağıyev Beynəlxalq qrupun tərkibində 2019–2022-ci illər üçün Avropa Birliyinin Horizon 2020 Beynəlxalq Qrant müsabiqəsinin qalibi olmuşdur.
Elmi-təşkilati fəaliyyəti
Dilqəm Tağiyevin rəhbərliyi ilə 13 fəlsəfə doktoru, 5 elmlər doktoru hazırlanmışdır.
Redaksiya fəaliyyəti
Akademik Dilqəm Tağıyev "Azərbaycan Kimya jurnalı"nın baş redaktoru, "AMEA-nın Məruzələri", "AMEA-nın Xəbərləri", "Elm dünyası" jurnallarının, "ELM" qəzetinin redaksiya şurasının üzvüdür.
Pedaqoji fəaliyyəti
Dilqəm Tağıyev 1991-ci ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin Ümumi kimya kafedrasının professoru, 1993-cü ildə Əczaçılıq fakültəsinin dekanı, 1995-ci ildə isə Biofiziki və bioüzvi kimya kafedrasının müdiri seçilmişdir. Hazırda Azərbaycan Tibb Universitetinin professorudur.
Kürkənd (Şərur)
Kürkənd (əvvəlki adı: Kürdkənd) — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 1 mart 2003-cü il tarixli, 423-IIQ saylı Qərarı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Şəhriyar kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Kürdkənd kəndi Kürkənd adlandırılmışdır.
Tarixi
29 mart 2005-ci ildə Kürçülü kəndi Kürkənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, həmin kənd mərkəz olmaqla, Kürçülü kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.
Carex thouarsii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Azərbaycan milli qəhrəmanları (film, 2010)
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2010-cu ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları (kitab)
Duy (mahnı)
Duy — Aygün Kazımovanın "Duy" albomundakı mahnılardan biri.
Mahnı haqqında
Dünyaca məşhur DJ David Vendetta tərəfindən hazırlanan “Duy” adlı mahnıda Aygün Kazımova milli və müasir musiqini sintez edib. Eyni zamanda ifada muğamdan istifadə olunub. Həmçinin milli musiqi alətlərinin səsinə rast gəlmək olar. Albomun musiqi prodüsseri gürcü musiqiçi Kakhaberidir. Səsyazmalar Gürcüstanın məşhur "Bravo" studiyasında həyata keçirilib.
Klip haqqında
Klipdə Aygün Kazımovanın 1 dekabr "Baku Elektra Events Hall"-da baş tutan konsertindən görüntülərdən istifadə olunmuşdur. Dünyaca məşhur DJ David Vendettanın da rol aldığı ekran işini Fuad Əlişov ərsəyə gətirib. Klip Türkiyənin məşhur “NetD Müzik” və “NetD Müzik World” musiqi portallarında yerləşdirilib.Ekran işində David Vendetta və Aygün arasında səmimi mesajlaşmalar diqqət çəkir. Lakin bu mesajlaşmalar sözügedən “NetD Müzik” kanalında ingilis dilində həyata keçirilsə də, bildirilir ki, “NetD Müzik World” kanalında Azərbaycan dilindədir.
Kimya mühəndisliyi
thumb|Kimya mühəndisləri istehsalat proseslərini layihələndirir, konstruksiyasını həyata keçirir və idarə edirlər ([[Fractionating column|fraksiyalara ayırma kolonları təsvir olunmuşdur)]]
Kimya mühəndisliyi — kimya, fizika, riyaziyyat, biologiya və iqtisadiyyatın prinsiplərindən istifadə edərək enerji və materiallardan istehsalatı, istehsalatın dizaynını, nəqliyyatını və transformasiyasını təmin edən mühəndislik sahəsidir. Kimya mühəndislərinin işi laboratoriyada nano-texnologiya və nano-materialların istifadəsindən kimyəvi maddələri, xammalları, canlı hüceyrələri, mikroorqanizmləri və enerjini faydalı forma və məhsula çevirən genişmiqyaslı sənaye proseslərinə kimi ola bilər.
Kimya mühəndisləri zavod layihələşdirməsi və istismarının təhlükəsizlik və risk qiymətləndirilməsi, proses dizaynı və analizi, modelləmə, idarə etmə mühəndisliyi, kimyəvi reaksiya mühəndisliyi, nüvə mühəndisliyi, biomühəndislik, tikinti xüsusiyyətləri və idarə təlimatları kimi sahələrində xidmət edirlər.
Kimya mühəndisləri əsasən Kimya Mühəndisliyi və ya Proses Mühəndisliyi dərəcəsinə sahib olurlar. Təcrübələrlə məşğul olan mühəndislər bu sahə üzrə peşəkar qurumların sertifikatına sahib ola və ya bu orqanların üzvü ola bilirlər. Belə qurumlara Kimya Mühəndisləri İnstitutu və ya Amerika Kimya Mühəndisləri İnstitutu  daxildir. Kimya mühəndisliyi dərəcəsi digər mühəndislik sahələri ilə birbaşa əlaqədardır.
Etimologiya
Elm Tarixi haqqında İngilis jurnalının 1996-cı ildə nəşr edilmiş artiklində Ceyms F. Donnellinin 1839-cu ildə Sulfat turşusunun istehsalı ilə əlaqədar istinadında Kimya mühəndisliyindən bəhs etdiyi qeyd edilir. Lakin eyni nəşrdə Corc Edvard Deyvisin bu terminini yaratdığı deyilir. Devis həmçinin 1881-ci ildə Kimya Mühəndisliyi Cəmiyyətini yaratmaq istəmiş, lakin bu cəmiyyəti Kimya Sənayesi Cəmiyyəti adlandırmışdır və cəmiyyətin birinci katibi olmuşdur. ABŞ Elm Tarixi ensiklopediyası 1890-cı illərdə bu termindən istifadə edir. 1850-ci illərdən sonra Birləşmiş Krallıqda kimya sənayesində mexaniki avadanlığın istifadəsini təsvir etmək üçün "Kimya mühəndisliyi" terminindən geniş miqyasda istifadə edilməyə başlanmışdır. Artıq 1910-cu ildən başlayaraq kimya mühəndisi peşəsi ABŞ və Birləşmiş Krallıqda geniş yayılmışdı.
Tarixi
Kimya mühəndisliyi, əsas anlayışı olan vahid bölmə əməliyyatlarının inkişafı ilə ortaya çıxmışdır. Əksər müəlliflər Deyvisin vahid bölmə əməliyyatlarını icad etdiyi barəsində həmfikirdirlər, əlbəttə bu anlayışın daha əvvəldə var olduğu və Deyvisin bu anlayışı əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etdirdiyini düşünənlərdə var. 1887-ci ildə kimya mühəndisliyi haqqında Manchester Texniki Məktəbində (sonradan Mançester Elm və Texnologiya İnstitutu Universitetinin və indi Mançester Universitetinin bir hissəsi) verdiyi mühazirələr bu sahədə ən ilklərdən sayılır. Deyvisin mühazirələrindən 3 il öncə Henri Edvard Armstronq London şəhər İnstitutunda kimya mühəndisliyi dərəcəsi tədris etmişdir. Armstronqun kursu uğursuz oldu, bunun səbəbi işə götürənlərin bu kursun məzunlarına iş vermək istəklərinin olmaması idi. Həmin dövrün işə götürənləri kimyaçı və mexanika mühəndislərini işə götürməyi daha üstün tuturdular. ABŞ-də yerləşən Massaçusets Texnologiya İnstitutu, Mançesterdə yerləşən Ovens kolleci və London Kollec Universitetindəki kimya mühəndisliyi kursları eyni problemlə qarşılaşmışdılar.
1888-ci ildən başlayaraq Lewis M. Norton ABŞ-də ilk kimya mühəndisliyi kursunu MIT-də tədris edirdi. Nortonun kursu çağdaş və mahiyyətcə Armstrong kursuna bənzər idi. Lakin hər iki kurs kimya və mühəndislik fənlərini birləşdirir və bu fənlərlə yanaşı məhsul dizaynı tədris edirdilər. "Kimya mühəndisləri digər mühəndisləri həm mühəndis, həm də kimyaçı olduqlarına, yalnız kimyaçı olmadıqlarına inandırmaqda çətinlik çəkirdilər" Vahid bölmə əməliyyatları 1905-ci ildə Vilyam Hults Volker  tərəfindən kimya mühəndisliyi kursuna daxil edilmişdir. 1920-ci illərin əvvəllərində vahid bölmə əməliyyatları MIT və ABŞ-nin digər universitetlərində, həmçinin London İmperial Kollecində kimya mühəndisliyinin vacib bir istiqaməti oldu. 1908-ci ildə qurulmuş Amerika Kimya Mühəndisləri İnstitutu kimya mühəndisliyinin müstəqil bir elm hesab edilməsi və vahid bölmə əməliyyatlarının  əsas əməliyyat olmasında mühim rol oynadı. Məsələn, 1922-ci ildəki hesabatların birində kimya mühəndisliyini "əsasını vahid bölmə əməliyyatlarının təşkil etidiyi elm" kimi təsvir etmişdir və bu prinsiplə kimya mühəndisliyi kursunu yetərincə yaxşı səviyyədə tədris edən akademik qurumların siyahısını dərc etmişdir. Kimya mühəndisliyinin İngiltərədə fərqli bir elm olaraq təbliğ edilməsi 1922-ci ildə Kimya Mühəndisləri İnstitutu yaradılmasına səbəb oldu. Bu institut vahid bölmə əməliyyatlarının kimya mühəndisliyi intizamı üçün zəruriyyətinin təbliği üçün bir sıra işlər görmüşdür.
Yeni anlayışlar və kəşflər
1940-cı illərdə sadəcə vahid bölmə əməliyyatlarının kimyəvi reaktorların inkişafı üçün yetərli olmadığı anlaşıldı. Birləşmiş Krallıq və ABŞ-də vahid bölmə əməliyyatlarının üstünlüyü 1960-cı illərə qədər davam etməsinə baxmayaraq, nəql hadisələrinə (əsasən kütlə və enerji daşınması) daha çox fikir verilməyə başlandı. Proses sistem mühəndisliyi(PSM) kimi digər yeni anlayışlarla yanaşı, İkinci Paradigma müəyyən edildi. Nəql hadisələri kimya mühəndisliynə analitik yanaşma qatdı, PSM isə idarəetmə sistemləri və proses konstruksiyası kimi sintetik elementlərə diqqət yetirmişdir. Baxmayaraqki digər sahələrdə də inkişaf müşahidə edilmişdir,İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl və sonra kimya mühəndisliyindəki inkişaf əsasən neft-kimya sənayesi ilə bağlıdır. 1940-cı illərdə biokimya mühəndisliyindəki irəliləyişlər, dərman sənayesində tətbiq olundu və penisilin və streptomisin də daxil olmaqla müxtəlif antibiotiklərin kütləvi istehsalına şərait yaratdı. 1950-ci illərdə polimer elmindəki irəliləyişlər "plastik əsri" üçün yol açdı.