cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Varşava gettosu
Yaradılması
Varşava gettosunun divarları 1940-cı ilin 1 aprel tarixində inşa edilməyə başlandı. Şəhər əhalisinin əhəmiyyətli hissəsini təşkil edən yəhudilərin kompakt şəkildə yaşaması və işləməsini təmin edəcək bir yerin yaradılması ideyası daha əvvəl olsa da, əsaslı fəaliyyət 1940-cı ilə təsadüf etmişdir. Həmin ilin 16 oktyabr tarixində Üçüncü Reyx generalı Hans Frank Varşava şəhərində yaşayan yəhudilərin gettoda toplanması göstərişini verir. İlk əvvəl şəhərdə yaşayan yəhudilər gettoda yaşamağın məcburi olmayacağını zənn etsələr də, Hans Frank tərəfindən verilən əmr ilə Varşava və ətraf bölgələrində yaşayan yəhudilər eyni adlı gettoda toplanmağa başlamışdır. Toplama işi başa çatandan sonra Varşava gettosunda 400 min nəfər yəhudinin toplandığı müəyyən edildi. Bu rəqəm 1940-cı il Varşavası üçün ümumi şəhər əhalisinin 30% təşkil edirdi. Şəhər əhalisinin əhəmiyyətli bir hissəsinin bir yerdə toplanması üçün isə şəhərin 2,4% ərazisi ayrılmışdı. Göstəricinin bu qədər aşağı olması və şəraitsizlik yaxın gələcəkdə gettoda üsyan və qiyamların baş qaldırması ilə nəticələnmişdir.
Almanlar 1940-cı ilin 16 noyabr tarixində Vaşrava gettosunun giriş və çıxışlarını xarici aləm üçün bağladı. Bu tarixdən etibarən gettoda yaşayan yəhudilərə onlar üçün müəyyənləşdirilmiş ərazini tərk etmək qadağan edilirdi. Gettoda sakinləri yalnız nasist əsgərlərinin və yəhudi polislərin nəzarəti altında ərazini tərk edə və geri qayıda bilərdilər. Yəhudilərin gettodan qaçmamaları üçün 24 saatlıq ciddi rejimli nəzarət həyata keçirdilirdi. Gettonu şəhərdən ayıran hündür divarların ümumi hündürlüyü 3 metr (9.8 fit) olmaqla ucaldılırdı və bununla yanaşı içəridə saxlanılanların qaçmamaları üçün hasarların üzərinə tikanlı məftillər düzülmüşdü. Qaçmağa cəhd edən, divarın üzərinə çıxan şəxslərin nəzarətçi güllələrində dayanan əsgərlər tərəfindən vurulmaq hüququ vardı. Varşava gettosu mövcud olduğu üç il ərzində daxili sərhədləri bir necə dəfə dəyişdirilmişdir.
Gettonun yaradılması səbəbindən Varşvanın əsas küçələrindən biri olan Chłodna küçəsi bölünmüşdür. Küçənin şimal tərəfi Kiçik Getto cənub tərəfi isə Böyük getto olaraq adlandırılırdı. Varşava gettosunun ilk rəisi SA-Standartenführer zabitlərindən olan Valdemer Şön təyin olunmuşdur. Onu 1941-ci ilin mayında Hayns Aurşelvald əvəzləmişdir.
Getto rəhbərliyi
thumb|left|200px|Varşava şəhərində yaşayan, yəhudi olmayan əhali üçün dərc edilmiş elanda yatalaq xəstəliyinə yoluxmamaq üçün yəhudilərlə təmas qurmamaq məsləhət görülürdü. (1941) Polşada yerləşən bütün gettolarda olduğu kimi Varşava gettosunda da inzibati idarə etmənin Judenrat tərəfindən icra edilməsi təklif edilmişdi. Judernat yəhudi nümayəndələrdən seçilmək şərti ilə təşkil edilən yerli idarə orqanı idi. Üçüncü Reyx getto daxilində saxlanılan yəhudilərin maraqlarına cavab vermək üçün Adam Czerniakov adlı yəhudini judenrat olaraq seçir. Adam Czerniakovun fəaliyyət uzun müddətli olmur və o, 1942-ci ilin iyul tarixində baş verən sui-qəsd nəticəsində öldürülür.
Almanlar getto daxilində yəhudilərin inzibati və idarə işlərində işlədilməsinə maraqlı idi. Hətta bu səbəbdən Varşava gettosuna Avropada iş adamı kimi məşhurlaşmış Çaim Rumanovski belə gətirilmişdi. Üçüncü Reyxin Varşava gettosunda gördüyü əsas işlərdən biri isə Yəhudi Getto Polisi adlı təşkilatın yaradılması oldu. Gettoda və ətraf ərazilərdə yaşayan yəhudilərdən təşkil edilmiş bu birliklər alman və polyaklarla birlikdə getto əhalisinə nəzarət edirdi.
Gettoda saxlanılan yəhudilər tərəfindən satqın olaraq adlandırılmasına baxmayaraq, Yəhudi Getto Polisinin əməkdaşlarının sayı 3.000 nəfərdən çox olmuşdur. Almanlar yəhudiləri kiçik vəzifələrə gətirməklə getto daxilində saxlanılan əhalinin mümkün etirazlarının qarşısını almağı planlaşdırıdılar. Yəhudilərə istər Judenrat formasında istərsədə yerli polis formasında hüquqların verilməsinə baxmayaraq, əsas idarə və nəzarət almanların əlində idi.
Ümumi vəziyyət
thumb|right|250px|Varşava gettosu daxilində hərəkət edən və yəhudilər üçün nəzərdə tutulmuş [[tramvay.]] Varşava gettosu yaradılandan sonra getto Varşava şəhərində yaşayan yəhudilərlə yanaşı, ölkənin digər bölgələrində yaşayan yəhudilərə də ev sahibliyi etməyə başladı. Varşava gettosu təkcə Varşava şəhəri üçün yox bütün ölkə üçün yəhudilərin toplanma və saxlanma yeri anlamını daşıyırdı. Gettoda yəhudilərlə yanaşı, qaraçılar və az sayda olmaqla digər xalqların nümayəndələri də saxlanılmışdır. Getto əhalisi arasında yatalaq xəstəliyinin sürətlə yayılması getto daxilində vəziyyəti kiritik həddə çatdırmışdır. 1941-ci ildə şəhərdə yaşayan əhali üçün gündəlik kalori miqdarı müəyyənləşdirilir. Əhali bölgüsü şəhər və ətraf ərazilərdə olmaqla yaşayan və üç əsas etnik qrupu təşkil edən qruplar üzərində aparılır. Beləliklə, almanlar üçün 2.613, polyaklar üçün 699 və yəhudilər üçün 184 kalori günlük norması qəbul olunur.
İşsizlik getto daxilində ən böyük problem olaraq qalırdı. Qanunsuz işlərdə çalışma və qadağan edilmiş malların daşınmasında əsasən uşaq əməyindən istifadə olunmaqda idi. İlk başlarda gettonun ərzaqla təmin olunmasında problemlər olmasa da, zamanla ərzağın vaxtı-vaxtında gettoya çatdırılmaması səbəbindən ərazidə yaşayan yəhudilər arasında ciddi ərzaq problemi yaşanamağa başladı. Yəhudilər ərzaqla bağlı olan problemlərini həll etmək üçün gettoya qaçaq yollarla ərzaq gətirməyə başladılar. Zamanla ərzaq qaçaqmalçılığı genişləndi və hətta Üçüncü Reyxin bu barədə məlumatlı olduğu sadəcə baş verənlərə göz yumduğu da iddia edildi.
Yan mədəciklər
Yan mədəciklər ventriculi laterales uc beyin qovuğu boşluğunun qalığı olub beyin yarımkürələrinin daxilində simmetrik olaraq yerləşmişdir. Hər yan mədəcik yarıq şəklində olub, dörd hissəyə bölünür:
Varşava gettosu
Ümumi vəziyyət
Gündəlik qayğılar və problemlərə baxmayaraq, getto daxilində yaşayan yəhudi əhali təhsil və mədəniyyət sahəsində fəaliyyətlərinin davam edilməsinə çalışırdılar. Getto daxilində xəstəxanalar, ictimai mətbəxlər, uşaq evləri və istirahət mərkəzləri yaradılmışdı. Yəhudi uşaqların rahat təhsil almaları üçün isə vahid təhsil sistemi fəaliyyət göstərirdi. Bəzi məktəblər qadağan olunduğu üçün yeməkxana adı altında fəaliyyət göstərirdi. Qadağan olunması səbəbindən kitabxanalar və orkestr qrupları ictimai mətbəx və uşaq evi adı altında fəaliyyət göstərmək məcburiyyətində qalmışdı. Ravin olan və gettoda yaşayan Aleksandr Zusia Firdman adlı şəxs gizli şəkildə fəaliyyət göstərməklə böyük bir məktəb şəbəkəsi yaratmışdı. Məktəblər zirzəmilərdə və yeraltı ərazilərdə yerləşirdi. Aleksandr Firdman tərəfindən yaradılmış Yesodei Hatorah — oğlanlar məktəbi və Bais Yaakov — qızlar məktəbi ilə yanaşı, bir neçə dini məktəb də Varşava gettosunda gizli şəkildə fəaliyyət göstərməkdə idi.
Məktəblər və mədəni qurumlarla yanaşı, üç yəhudi institutu da gizli şəkildə fəaliyyət göstərməkdə idi. 1941-ci ilə qədər gizli şəkildə fəaliyyət göstərməyə məcbur olan məktəblər Judenratın dəstəyi və almanların razılığı ilə leqal şəkildə fəaliyyət göstərməyə başlamışdır.
Üsyanı və gettonun ləğv edilməsi
1943-cü ilin 18 yanvar tarixində Üçüncü Reyx əsgərləri anidən gettoya daxil olaraq içəridə olan yəhudilərə atəş açdılar. İlk əvvəl bunun deportasiya və ya başqa bir əraziyə köçürülmə olduğu zənn edilsə də, hadisələr anidən şiddətlənməyə və ixtişalara çevrilməyə başladı. Həmin gün baş verən qətliamda 600 yəhudi öldürüldü və 5.000 nəfər isə gettonun yuxarı hissəsinə köçürüldü. Baş verənlərin qarşısında yəhudilər heç bir müqavimət göstərmirdilər. Almanlar müqavimətin yaz aylarında başlanacağını ehtimal edir və bu səbəbdən həmin aylarda hər hansısa təxribatın olmaması üçün ciddi cəhdlə fəaliyyət göstərməkdə idilər. Yəhudilər almanların günü-gündən daha amansız davrandıqlarını görüb özünü müdafiə dəstələri yaratmağa başladılar. Yəhudi Müharibə Təşkilatı və Yəhudi Əsgər Birliyi olaraq adlandırılan silahlı qruplarda toplamda 1.000 nəfərdən çox yəhudi döyüşçü cəmləşmişdi.
Silahlar gettonun xaricində yaşayan yəhudilərdən və anti-faşist birliklərindən təmin edilirdi. Bir həftə ərzində davam edən hazırlıqların ardından 19 aprel tarixində Varşava gettosunda üsyan başladıldı. Almanlar üsyanın başlana biləcəyini təxmin etsələr də, qarşılarında nizamlı yəhudi birliklərinin dayanacağını əsla təxmin etmirdilər. 19 aprel tarixi tərəflər arasında ilk şiddətli toqquşmanının baş verdiyi tarix olaraq tarixə keçmişdir. Üçüncü Reyx ordusunun komandanı Yurgen Stroop vəziyyətin ciddi olduğunu gördükdə əsgərlərə ağır texnika ilə getto daxilində yerləşən binaları və yəhudi silahlıların gizlənə biləcəkləri yerləri vurmaq göstərişi verdi. Getto daxilində yerləşən blok və kvartallar sistemli şəkildə vurularaq məhv edilirdi. 28 aprel tarixində yəhudilərin müqaviməti qırıldı və döyüşlər Varşava şəhərində yerləşən Böyük Sinaqoqun 16 may tarixində dağıdılması ilə tamamilə başa çatdı.
Rəsmi məlumatlara əsasən, 56.065 yəhudi getto daxilində yaşanana üsyan nəticəsində öldürüldü. Öldürülənlərdən cəmi 1.000 nəfəri almanlara qarşı silahlı müqavimət göstərməkdə idi. Getto əhalisinin silahlıları dəstəkləməsi bəhanəsi ilə nasist əsgərləri qarşılarına çıxan bütün yəhudiləri öldürməkdə idilər. Varşava gettosu üsyanı demək olar ki, gettonun sonunu gətirən hadisə oldu. Qiyamdan sonra üsyançılara kömək etmək iddiası ilə 7 min yəhudi gettodan çıxarılaraq Treblinka ölüm düşərgəsinə aparılıb edam edildi. 42.000 getto sakini isə Maydanek həbs düşərgəsinə göndərildi. thumb|center|900px|[[Varşava gettosu üsyanından sonra xaraba vəziyyətə düşmüş gettonun ümumi görünüşü. (1943, may)]]
Gettonun qalıqları və miras
thumb|right|150px|Varşava gettosunun saxlanılmış divarlarından biri (Zlota 62) Gettonun əhəmiyyətli dərəcədə böyük hissəsi baş verən üsyan nəticəsində dağıdıldı. Buna baxmayaraq, ərazinin kiçik getto olaraq adlandırılan hissəsində bir neçə inzibati və fərdi bina baş verən hadisələrdən ciddi ziyan görməyərək xilas olmağı bacardı. Müharibədən sonra ərazidə bərpa işləri aparıldı və əsasını yəhudi ailələrin təşkil etdiyi yeni sakinlər bir zamanlar gettonun var olduğu yerlərdə yaşamağa başladılar. Xüsusi ilə 7, 9, 12 və 14 saylı Prozna küçələrində yerləşən evlər orijinal yəhudi üslubunda tikilməklə diqqəti cəlb etməkdə idi. Yeni evlərin tikilməsinə baxmayaraq, evlərin böyük qismi boş qaldı və müharibəyə qədər olan aktivlik əldə edilə bilmədi.
Bir zamanlar gettonun mövcud olduğu ərazidə yəhudilərlə bağlı bir necə müəssisələr, evlər və dükkanlar yerləşməkdədir. Hər il ənənəvi şəkildə təşkil edilən Varşava Yəhudi Festivalı gettonun var olduğu ərazinin üzərində keçirilir. Gettonun yaxınlığında yerləşən Nozyk sinaqoqu mövcudluğunu qorumağı bacardı. Varşava gettosunun fəal olduğu dövrlərdə almanlar bu sinaqoqdan Vermaxta məxsus atların saxlanılması üçün istifadə etmişdilər. Müharibədə sonra sinaqoq təmir edilərək yenidən yəhudilərin istifadəsinə verildi.
Hal-hazırda 1941–1943-cü illərdən bu günə qədər qalmış ən sağlam getto divarları Sienna 55, Zlota 62 və Valikov 11 ünvanları olmaqla yerləşməkdədir. 1946 və 1948-ci illərdə almanların gettoya daxil olduqları yerin yaxınlığında xatirə abidəsi ucaldıldı. Böyük abidələrlə yanaşı gettonun yerləşdiyi küçələr boyunca müxtəlif vaxtlarda kiçik abidələr və lövhələrdə əlavə edilmişdir.
Döyüş zamanı ölüm
Döyüş zamanı ölüm — tərəflər arasında aparılan müharibə və ya silahlı toqquşma zamanı həyatını dəyişən insanlar üçün istifadə edilən əskəri termindir. Amerika Birləşmiş Ştatlarının müdafiə nazirliyi bu termini hər hansı bir müharibəyə və ya silahlı toqquşmada iştirak etmədikdə düşmən və ya dost atəşi ilə vurulan əsgərlərdə istifadə edilmir. Terror aktlarında həyatını dəyişən əsgərlərdə də bu termin istifadə edilmir. Bu termin döyüş cəbhəsində olan hava, dəniz, yer müharibəsində ölənlər üçün istifadə edilir. İslam dinində isə döyüş zamanı həyatını itirənlərə şəhid deyilir.
Yolda və ya xəstəxanada yaralardan ölən əsgərlər üçün (İngilis dilində died of wounds, DOW) olaraq adlandırılmışdır.
Qlasse
Qlasse ( — dondurulmuş, soyudulmuş) - dondurma əlavə edilmiş qəhvə əsaslı soyuq içki.
Hazırlanma qaydası
Bir fincan üçün
Kofeni dəmləyin ve soyudun. Azacıq soyudulmuş qaymağı çalın və şəkər kirşanı əlavə edin. Fujerlərə dondurma doldurun və uzərinə şokolad şirəsi( sirop) əlavə edin. Daha sonra ehtiyatla soyudulmuş kofe əlavə edin. Bundan sonra hər fujerin ustunə bir xörək qaşığı çalınmış qaymaq yerləşdirib üstünə monpası ovuntusu tökun.
LED lampa
150px|thumb|right thumb|right|LED İşıq LED (Tərcüməsi: İşıq Yayan Diod) yarım-keçirici, diod əsaslı, işıq yayan bir elektronik cihazdır. 1920-ci illərdə Rusiyada icad edildi və 1962-ci ildə Amerikada praktik olaraq tətbiq oluna bilən elektronik komponent halına gətirildi. Oleg Vladimirovich Losev adlı bir radio texniki radio qəbuledicilərində istifadə olunan diodların işıq yaydığını gördü və 1927-ci ildə bir Rus qəzetində LED haqqında kəşflərini nəşr etdi. İlk əvvəllər yalnız zəif qüvvətli qırmızı işıq verə bilirdilər amma müasir LEDlər, ultrabənövşəyi, infraqırmızı kimi müxtəlif dalğa ölçülərində, yüksək parlaqlıqda işıqverə bilir. Çox az enerji istifadə etməsi, uzun ömrü, möhkəmliyi, kiçik ölçüsü və sürətli açılıb bağlana bilinməsi kimi ənənəvi işıq qaynaqlarına görə bir sıra üstünlüklərə malikdir. Ancaq, nisbətən bahalıdır. LED, müxtəlif sahələrdə tətbiq olunur
Tarix
Bərk dioddan işıq emissiyası haqqında ilk məlum hesabat 1907-ci ildə Marconi Laboratoriyasının britaniyalı eksperimentatoru Henry Round tərəfindən hazırlanmışdır. Aparatın katodunda sarı, yaşıl və narıncı parıltının göründüyünü qeyd etmişdir. Daha sonra, 1923-cü ildə məlum oldu ki, bu maddələrdən elektrik cərəyanı keçərsə, işıq meydana gələcək. Oleq Losev bu fenomeni təsvir etdi. Bu bilik 50-ci illərin sonlarında tətbiq edilmişdir. 60-cı illərin əvvəllərində bu effekti istifadə edən ilk qurğular meydana çıxdı - zəif qırmızı parıltılı göstərici elementləri və bir neçə il sonra yaşıl parıltı ilə. Cihazlar LED adlanır. LED tavan işıqları ilk dəfə 1960-cı illərdə kiçik elektron cihazlarda istifadə edilmişdir. Görünən diapazonda işləyən ilk LED 1962-ci ildə General Electric-də amerikalı professor Nik Holonyak ("LED-lərin atası") qrupu tərəfindən hazırlanmışdır. Lakin onlar aşağı gücə malik idilər və yalnız spektrin aşağı qırmızı tezliklərində işıq yaradırdılar. 1968-ci ildə ilk kommersiya LED lampaları təqdim edildi: Howard Borden və Gerald P. Pighini rəhbərliyi altında hazırlanmış Hewlett-Packard LED displeyi və Monsanto LED göstərici lampası. Bununla belə, erkən LED lampalar səmərəsiz idi və yalnız tünd qırmızı rəngləri göstərə bildi, bu da onları ümumi işıqlandırma üçün yararsız etdi və onların istifadəsini rəqəmsal displeylər və göstərici lampaları ilə məhdudlaşdırdı.
Tətbiq Olunduğu Yerlər
LEDlər mavi işığın istifadəsi ilə RGB (Qırmızı Yaşıl Mavi) işıqlandırma sistemi meydana gəldi və bir çox sektorda tətbiq olunmağa başlandı. Xüsusilə işıqlandırma, işıqforlarda, arxitektura işıqlandırma sahələrində, maşınlarda, televizorlarda də istifadə edilir. Tətbiq olunduğu sahələrdə sürətlə artmasının başqa bir sabəbi isə LEDlərin iş ömürləri olduqca uzun olmasıdır
Ronkrol (Val-d'Uaz)
Ronkrol — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Bomon-syür-Uaz. Əhalisi — 742 nəfər (1999).
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 36 km şimalda, Serji belediyyənin 19 km şimal-şərqdə yerləşir.
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Pentacalia dictyophlebia
Pentacalia dictyophlebia Pentacalia dictyophlebia Pentacalia dictyophlebia
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
2011-ci il Küveyt iğtişaşları
Əmirliyin vətəndaşları bütün kommunal xərclərdən azad edildi, onların maaşları 2 dəfə artırıldı. Bundan başqa, hər kəsə pulsuz yemək və ayda 3500 dollar verilir...
Ərəb ölkələrində kütləvi narazılıqlar və nümayişlər başlanandan sonra Küveyt əmirliyinin rəhbərliyi yaşananlardan nəticə çıxarmağa çalışıb. Əmirliyi idarə edən əs Səbah ailəsi dünyada indiyədək misli görünməmiş iş görüb və bir gecənin içində təəbələrini feodalizmdən kommunizmə keçirib. Prinsip etibarilə Küveytin yerli əhalisi olan 1 milyon ərəb indiyə qədər də pis yaşamırdı. Dünya neft ehtiyatlarının 9 faizinə malik olan əmirliyin yerli əhalisi bütün işləri mühacirlərin boynuna qoyub. Belə ki, 360 min nəfər işləyən küveytlinin təxminən 80 faizi dövlət sektorunda çalışır. Onların orta hesabla 4-5 min olan maaşlarından heç bir vergi tutulmur. Küveyt əmirliyinin rəhbərliyi fevralın 25-ni Küveytin müstəqilliyinin 50 illiyi, fevralın 26-nı İraq işğalından azad olma, fevralın 29-nu isə əmir Sabah əs Sabahın hakimiyyətinin 5 illiyinin bayramı günləri elan edib. Təbii ki, bu günlərdə küveytlilər çalışmayacaq. Ölkə parlamenti subay tələbələrin təqaüdlərini 2 dəfə artıraraq 700 dollara, evli tələbələrin təqaüdlərini isə 1200 dollara çatdırıb. Bu gün orta və ali təhsil müəssisələrinin müəllimlərinin maaşlarının da 2 dəfə artırılması gözlənilir. Sabah təqaüdlərin 700 dollara qədər artırılması barədə qərar qəbul olunmalıdır. Xatırladaq ki, ötən həftə Küveytdə hərbçilər, polislər və yanğınsöndürənlərin maaşları 70-115 faiz artırılmışdı. Bütün bunlarla yanaşı, dövlət qulluqçularının hamısının aylıq maaşlarının 100 faiz artırılması barədə də qanun layihəsi hazırlanıb. Küveyt baş nazirinin müavini ölkənin bütün vətəndaşlarının elektroenerji, su və telefon rabitəsi ilə bağlı ödənişlərdən azad edilməsini təklif edib. Küveytlilərə əsas hədiyyəni əmir Sabah əs Sabah verdi. Hakimiyyətin 5 illik yubileyi münasibətilə o, təəbələrinə "Amiri grant" adlı müavinətin ödənməsi barədə fərman imzalayıb. 3500 dollarlıq birdəfəlik aylıq müavinəti küveytlilər 14 ay ərzində alacaqlar. Üstəlik, onlara 2012-ci ilin martın sonuna qədər hər gün pulsuz yemək veriləcək. Müavinət Küveytin istisnasız olaraq bütün vətəndaşlarına şamil edilir.
In Rainbows
In Rainbows - İngilis rok qrupu Radiohead-in yeddinci musiqi albomudur. Albom internet üzərindən 10 oktyabr 2007-ci il tarixində, fiziki olaraq isə 3 Dekabr 2007-ci ildə yayımlanıb. Qrup albom üzərində 2 il çalışıb. Albom tamamlandıqdan sonra Radiohead əvvəlcə albomu onlayn olaraq yayımlamağa qərar verdi. Radiohead-in səsyazma şirkəti ilə razılığa gələ bilməmələri səbəbilə albom müştərilərin istədikləri qiymətdə ala biləcəkləri şəkildə 10 oktyabr 2007-ci il tarixində qrupun rəsmi veb səhifəsində satışa çıxarılıb
Doradus
Doradus (Dourados)— Braziliyanın Matu-Qrosu-du-Sul ştatı ərazisində yerləşən şəhər. Cənub-qərbi Matu-Qrosu-du-Sul mezoregionunun tərkib hissəsidir. Doradus istisadi rayonununa daxildir. Əhalisi 182,747 nəfərdir. Ərazisi 4,086,387 km²-dir. Əhalinin əraziyə nisbəti — 44,72 nəf./km².
İqtisadiyyatı əsasən kənt təsarrüfatı üzərində qurulub. Kampu-Qrandi şəhərindən sonra ştatın ikinci böyük şəhəridir. Şəhər günü — 20 dekabr. Şəhər 1935-ci ildə salınmışdır. Tropik iqlimə malikdir.
Matsue
Matsue — Yaponiyanın Honşu adasında olan Çuqoku regionunda yerləşən Şimane prefekturasının paytaxtı.
Abdul Vahab Zahiri
Abdul Vahab Zahiri (27 may 1992) — Əfqanıstanı təmsil edən atlet. Abdul Vahab Zahiri Əfqanıstanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Fariz Səfərov
Səfərov Fariz Məcid oğlu — Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (19 mart 1944).
Həyatı
Fariz Səfərov 1920-ci il iyunun ayının 20-də Ağdaş rayonunun Ləki qəsəbəsində anadan olmuşdur. Qəsəbədəki 6 nömrəli orta məktəbin 7-ci sinfini bitirdikdən sonra Bakı şəhəri Biləcəri qəsəbəsindəki 5 nömrəli rus dilli məktəbin hazırlıq kursunu bitirmişdir. Az bir müddət Kürdəmir rayonunda rus dili müəllimi işləmişdir. 1939-cu ildə Bakı ŞHK-dan hərbi xidmətə çağrılmış, Litvada, daha sonra Minsk şəhərində Hərbi Hava Qüvvələri hissəsində xidmət etmişdir.
On günlük məzuniyyətə gedən baş serjant Fariz Səfərov müharibə başladığından Minskdəki hərbi hissəyə geri dönməli olur, yolda olduğu qatarı alman təyyarələri bombalayır, çox sayda insan ölsə də Səfərov Fariz sağ qalır və 416-cı Taqanroq diviziyasının hissələrindən birinə qoşulur.
1943-cü ildə Zaporojye ətrafında Qızıl Ordu birləşmələri qanlı döyüşlərlə düşməni sıxışdıraraq Dneprə sahillərinə yaxınlaşdığı bir vaxt baş serjant Səfərov gecənin qaranlığında bir qrup döyüşçü ilə birlikdə qayıqlara düşmən sahilə yön alır. Düşmən sahilə yaxınlaşmağa 10-15 metr qalmış qayıqlarını görsə də sahilə çıxa bilirlər. Ağır döyüşlərə baxmayaraq düşmən sahil zolağını yenidən ələ keçirə bilmir. Fariz Səfərovun rəhbərliyi altında əməliyyat müvəffəqiyyətlə tamamlanır. Alman Ordusuna məxsus xeyli döyüş sursatı, texnikası ələ keçirilir. Tezliklə Sovet ordu hissələri Dnepr çayını keçərək hücuma başlayır. thumb|left|Fariz Səfərovun məzarı
19 mart 1944-cü il tarixində SSRİ Ali Sovetinin Qərarı ilə Səfərov Fariz Məcid oğlu Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı alır (medal № 3452).
Fariz Səfərov müharibədən sonra da ordudan ayrılmamış və 1957-ci ildə mayor rütbəsində ehtiyata göndərilmişdir. O, 27 avqust 1964-cü ildə vəfat etmiş və Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Ləki qəsəbəsində Fariz Səfərovun ev muzeyi açılmış, Ağdaş Tarix-Diyarşünaslıq muzeyində xatirəsinə guşə yaradılmışdır.
Evelin Bağçaban
Bioqrafiyası
Evelin Bağçaban Türkiyənin Mersin şəhərində fransız anadan və türk atadan dünyaya gəlmişdir.O, Cənubi Azərbaycanlı müğənni və bəstəkar Səmin Bağçaban ilə evlənmişdir.
Rusiya vilayətləri
Rusiya Federasiyası tərkibinə daxil olan 85 subyektdən 46-sı vilayət adlanır. Hal-hazırda, Rusiya Federasiyasının subyektləri olaraq vilayət və diyarların hüquqi vəziyyətdə ciddi fərqlər yoxdur.
Tarixi
Hələ IX əsrdə Kiyev Rus dövlətinin bölündüyü ərazi-inzibati vahidlərə volostlar və ya vilayətlər deyilirdi. Bu kiçik knyazlardan biri Rurikoviçin qubernator kimi oturduğu mərkəzi bir şəhər (masa) olan böyük bir ərazinin adı idi. X - XII əsrin əvvəllərində Rusiyanın bölündüyü volostların sayı. eyni zamanda yaşayan şahzadələrin sayından asılı idi və birdən iki yüzə qədər dəyişirdi. Tərcümə ədəbiyyatında bölgə sözü üstünlük təşkil etdi - digər dövlətlərin tərkib hissələrinə tətbiq olunduğu kimi, bəzən Rusiya ilə də əlaqəli olur. Monqollardan əvvəlki dövrə aid mənbələrdə 4 oxşar rəy tapa bilərsiniz:
Rusiya imperiyası
Əvvəlcə Rusiya İmperiyasında qəbul edilmiş inzibati quruluşun qurulmasına qədər keçid dövrü üçün müvəqqəti bir vahid olaraq yeni qoşulmuş torpaqlarda yarandı. Daha sonra ərazilər, əsasən Orta Asiyada, Qafqazda və Uzaq Şərqdə, adi əyalətlərdən fərqli bir prinsiplə idarə olunan geniş yayılmış ərazilər adlandırıldı. Vilayət rəisi çox zaman qubernator adlanırdı. Bəzi ərazilər çox qısa müddət ərzində mövcud olmuş, digərləri Oktyabr inqilabından sağ çıxmış, lakin Rusiya vətəndaş müharibəsindən sonra ərazinin yenidən qurulması nəticəsində yenə də ləğv edilmişdir.
Rusiya imperiyasında aşağıdakı vilayətlər mövcud idi (xronoloji qaydada):
SSRİ
Ərazinin bölgələrə bölünməsi Sovet İttifaqı dövründə digər Birlik respublikalarında da istifadə olunurdu. Nəticədə RSFSR-dən başqa, 14 respublikadan 7-si - Belarus, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan, Özbəkistan və Ukrayna SSR bölgələrə ayrıldı. İndi müstəqil dövlətlərə çevrilən bu respublikaların hamısında regional bölgü kiçik dəyişikliklərlə qalmaqdadır.
Ukrayna SSR
Ukrayna SSR ərazisindəki regional bölgü 1932-ci il fevralın 27-də təqdim edildi. 1959-cu ilin iyununa qədər sabitləşdi və 1992-ci ilə qədər dəyişmədi.
Sonra respublikada beş böyük bölgə meydana gəldi: Vinnitsa, Dnepropetrovsk, Kiyev, Odessa və Xarkov. Elə həmin il daha iki bölgə meydana gəldi: birincisi, Donetsk (Xarkov və Dnepropetrovsk bölgələrinin ərazilərindən), daha sonra - Chernihiv (Kiyevin hissələrindən).
1937-ci ilin sentyabrında daha dörd bölgə meydana çıxdı: Kiyev hissəsi - Jitomir və Poltava (Xarkov bölgəsi ilə birlikdə), Vinnitsa - Kamenetz-Podolskaya hissəsi və Odessa hissəsi - Nikolaev. Bir il sonra Donetsk vilayətinin bir hissəsindən Voroşilovqrad bölgəsi yaradıldı.
1940-cı ildə Rumıniya ərazisinin bir hissəsi olan Ukrayna SSR ərazisi yola düşür, bunun üzərinə iki bölgə meydana gəlir: Akkerman (İzmail) və Chernivtsi.
1946-cı ildə qonşu dövlətin ərazisinin bir hissəsi yenidən Ukrayna SSR-dən çıxdı, bu dəfə Çexoslovakiyaya; Bu torpaqlarda Transcarpathian bölgəsi yaranmışdı.
1954-cü ildə Ukrayna SSR-də son iki bölgə meydana gəldi - Çerkasy (artıq mövcud bölgələrin hissələrindən) və RSFSR-dən köçürülmüş Krım.
Ukrayna SSR-də yaradılan bütün bölgələrdən yalnız ikisi ləğv edildi: Drohobych və Izmail. 1940-cı illərdə birincisi qismən Polşaya verildi, qalan hissəsi 1959-cu ildə Lvov bölgəsinə ilişdi. 1954-cü ildə İzmail bölgəsi tamamilə Odessa bölgəsinə verildi.
RSFSR-də olduğu kimi bəzi ərazilər də adlarını dəyişdirdi. 1938-1961-ci illərdə Donetsk bölgəsi Stalin adlandırıldı, 1944-cü ildə Tarnopol bölgəsi Ternopol, 1954-cü ildən Kamenetz-Podolsk - Xmelnitsky, 1962-ci ildən Stanislavskaya - İvano-Frankivsk kimi tanındı. 1958-ci ildə Voroşilovqrad bölgəsi Lugansk, 1970-ci ildə yenidən Voroşilovqrad, 1990-cı ildə isə yenidən Luqansk adlandırıldı.
Ukraynanın müstəqilliyini elan etdikdən sonra, 1992-ci ildə Krım bölgəsi Krım Muxtar Respublikasına çevrildi, qalan bölgə bölgüsü dəyişməz olaraq qaldı.
Qazaxıstan SSR
Qazaxıstan SSR ərazisindəki bölgü, hətta Qazax Muxtar Sovet Sosialist Respublikası dövründə - RSFSR daxilində olan bir respublikada meydana gəldi.
Birlik Qazax SSR-nin yaranmasına qədər artıq onun ərazisində 8 bölgə yaranmışdı: Aktyubinsk, Alma-Ata, Şərqi Qazaxıstan, Qərbi Qazaxıstan, Qarağan, Kustanai, Şimali Qazaxıstan və Cənubi Qazaxıstan.
1938-1939-cu illərdə bölgələrin sayı artdı: Pavlodar və Semipalatinsk bölgələri Şərqi Qazaxıstan bölgəsinin bir hissəsindən, Qərbi Qazaxıstanın ərazisindən Guryevskaya, Şimali Qazaxıstan tərəfdən Akmola, Cənubi Qazaxıstan tərəfdən Cambbul və Kzyl-Orda meydana gəldi.
1944-cü ildə KazSSR-də daha iki bölgə yaradıldı - Kokchetav (Şimali Qazaxıstanın bir hissəsindən) və Taldı-Kurqan (Alma-Ata hissəsindən). Aşağıdakı sahələr yalnız 1970-ci illərdə yaranmışdır.
Yuxarıda göstərilən Akmola ilə yanaşı daha iki bölgənin adı dəyişdirildi: 1962-ci ildə Qərbi Qazaxıstan bölgəsi Ural, Cənubi Qazaxıstan isə Çimkent adlandırıldı.
Qazaxıstanın müstəqilliyini elan etdikdən sonra, 1992-ci ildə, Qərbi Qazaxıstan, Akmola və Cənubi Qazaxıstan adları müvafiq olaraq Ural, Tselingrad və Çimkent bölgələrinə qaytarıldı və Guryev bölgəsi Atyrau olaraq dəyişdirildi. 1997-ci ildə 5 bölgə ləğv edildi: Jezkazgan, Kokchetav, Semipalatinsk, Taldy-Kurgan və Turqay.
Özbəkistan SSR
Özbəkistan SSR-də ilk bölgələr yaranandan dərhal sonra, 1925-ci ildə ortaya çıxdı, lakin Türküstan ASSR-nin əvvəllər mövcud olan bölgələrindən və keçmiş Buxara əmirliyinin və Xiva xanlığının yeni ərazilərindən daha çox "imperiya" bölgələri yaratmaq cəhdi oldu. Sonra bölgənin hüquqları ilə bağlı Zarafşan, Kaşka-Darinskaya, Səmərqənd, Surxan-Darinskaya, Daşkənd, Fərqanə, Xorazm bölgələri və Kenimexsky rayonu yarandı; bölgələr mahallara, mahallar isə volostlara bölündü. Onlar uzun sürmədi və 1926-cı ildə aradan qaldırıldı.
Boqdan (Baltas)
Boqdan — Başqırdıstan Respublikası nın Baltas rayonu nda yerləşən kənd. Kənd, Boqdan kənd şurası nın tərkibindədir.
Rusiya vilayətləri
Özbəkistan SSR
Müasir bölgələrin prototipləri 15 yanvar 1938-ci ildə yaradıldı, sonra Buxara, Səmərqənd, Daşkənd, Fərqanə və Xorazm bölgələri meydana gəldi.
Boqdan (Baltas)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Rusiya vilayətləri
Özbəkistan SSR
Daha sonra Kaşkadaryo və Surxandaryo bölgələri Buxara vilayətinin bir hissəsindən, Əndican və Namangan bölgələrindən, Fərqanə bölgəsindən, Sırdərya bölgəsi isə Cizzax bölgəsi sonradan yaranan Səmərqənd və Daşkənd bölgələrindən ayrıldı. Son bölgə - Navoiy - 1982-ci ildə Buxara və Səmərqənd bölgələrinin bir hissəsindən meydana gəldi.
Bəzi ərazilər ləğv edildi, lakin sonradan bərpa edildi. Beləliklə, 1960-cı ildə Kaşkadarya və Namangan bölgələri ləğv edildi (müvafiq olaraq 1964 və 1967-ci illərdə), 1988-ci ildə isə Cizzax və Navoiy bölgələri (müvafiq olaraq 1990 və 1992-ci illərdə bərpa edildi).
Boqdan (Baltas)
Milli tərkibi
2002-ci ildə keçirilən Ümumrusiya əhalinin siyahıya alınmasına əsasən kəndidə başqırdlar (56%) və tatarlar (44%) üstünlük təşkil edir.
Rusiya vilayətləri
Özbəkistan SSR
Özbəkistan müstəqillik qazandıqdan sonra bölgə velayatlar adlandırıldı, lakin onların sayı dəyişmədi.
Qırğızıstan SSR
Sonradan vilayətlər ləğv edildi və bərpa edildi, lakin 1990-cı ilə qədər bölgə 1944-cü ildə öz dövlətinə qayıtdı, yalnız vilayətlərin adları dəyişdirildi. Beləliklə, 1956-1963-cü illərdə Talas, Cəlal-Abad, İssık-Kul, Frunze və Tyan-Şan bölgələri ardıcıl olaraq ləğv edildi.
1970-ci ildə İssık-Kul və Tyan-Şan bölgələri bərpa edildi, ikincisi yeni bir ad aldı - Нарын. 10 ildən sonra Talas bölgəsi bərpa edildi.
1988-ci ildə, Нарын və Talas bölgələri yenidən ləğv edildi, lakin iki il sonra, 1990-cı ildə bərpa edildi. Sonra 1990-cı ildə Cəlal-Abad və Frunze bölgələri bərpa edildi, ikincisi yeni bir ad aldı - Çuy.
Müstəqil Qırğızıstanda 1999-cu ildə Batken vilayəti Oş vilayətinin bir hissəsindən yaradıldı.
Tacikistan SSR
Tacikistan SSR ərazisindəki bölgü, 27 oktyabr 1939-cu ildə tətbiq edildi. Sonra Garm, Kulyab, Leninabad və Stalinabad bölgələri yarandı.
1944-cü ildə Kulyab və Stalinabad bölgələrinin bir hissəsindən Kurqan-Tube bölgəsi, bir il sonra isə Leninabad bölgəsindən - Ura-Tube bölgəsi meydana gəldi.
1947-ci ildən bəri bölgələrin ləğvi prosesi başladı. Sonra Kurqan-Tube və Ura-Tube bölgələri, 1951-ci ildə - Stalinabad bölgəsi, 1955-ci ildə - Garm və Kulyab bölgələri və 1962-ci ildə - Leninabad rayonu ləğv edildi. Beləliklə, Tacikistan SSR bölgə bölgüsü ləğv edildi.
1970-ci ildən bəri bölgə bərpa olunmağa başlayır. 1970-ci ilin sonlarında Leninabad bölgəsi, üç ildən sonra - Kulyab bölgəsi, daha 3,5 il sonra isə Kurgan-Tube bölgəsi bərpa edildi.
1988-ci ildə Kulyab və Kurgan-Tube bölgələri Xatlon bölgəsinə birləşdirildi, lakin üç ildən sonra yenidən bölündülər.
Müstəqil Tacikistanda 1992-ci ilin sentyabrında Xatlon bölgəsi bərpa edildi və 2000-ci ildə Leninabad bölgəsi Soqd adlandırıldı; bölgələr velayats adlandırılmağa başladı.
Türkmənistan SSR
TSSR ərazisindəki regional bölgü 21 noyabr 1939-cu ildə təqdim edildi. Sonra Aşqabad, Krasnovodskaya, Mary, Tashauz və Chardzhou bölgələri meydana gəldi. Üç il sonra, Çardjou bölgəsinin bir hissəsindən Kerkin bölgəsi meydana gəldi.
Gələcəkdə, bölgələr ləğv edilərək bərpa edildi, lakin 1992-ci ilə qədər bölgü ilkin vəziyyətinə qayıtdı, yalnız vilayətlərin adları dəyişdirildi. Beləliklə, 1947-ci ildə Kerkin və Krasnovodsk bölgələri ləğv edildi; Üç il sonra, Krasnovodsk Bölgəsi bərpa edildi və Kerkin Bölgəsi bir daha yenidən qurulmadı.
1970-ci ildən bəri bölgə bərpa olunmağa başlayır. 1970-ci ilin sonlarında Məryəm, Tashauz və Çardjou bölgələri bərpa edildi və üç il sonra - Aşxabad və Krasnovodskaya.
1992-ci ildə müstəqil Türkmənistanda bölgə velayatlar adlandırılmağa başladı. O zaman Aşqabad bölgəsi Axal velayat adı ilə bərpa edildi və Taşauz və Çardjou bölgələri müvafiq olaraq Daşoquz və Lebap velayat adlandırıldı.
Digər ittifaq respublikaları
1950-1953-cü illərdə regional bölmə bir sıra ittifaq respublikalarında eksperiment olaraq tətbiq edildi.
1950-ci ildə Litva SSR-də, 1951-ci ildə - Gürcüstan SSR-də, 1952-ci ildə - Azərbaycan, Latviya və Estoniya SSR-də regional bölgü tətbiq olundu. Litva SSR Vilnüs, Kaunas, Klaypeda və Siauliai bölgələrinə, GSSR Kutaisi və Tiflis bölgələrinə, Azərbaycan SSR Bakı və Gəncə bölgələrinə, Latviya SSR Daugavpils, Liepaja və Riqa bölgələrinə, ESSR isə Pärnu, Tallinn və Tartu bölgələrinə ayrıldı.
1953-cü ildə təcrübənin uğursuz olduğu aşkar edildi və eyni ilin aprel-may aylarında yuxarıda göstərilən bütün sahələr ləğv edildi və artıq bərpa edilmədi.
Arbatan (Şərur)
Arbatan — Azərbaycan Respublikası Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunda kənd.
Toponimikası və tarixi
Arazboyu düzənlikdədir, Oykonim "sayalıq, çınqıllıq" deməkdir. SSRİ dövründə Babəki, Çərçiboğan, Dərvişlər, Keştaz, Sovetabad və Qara Həsənəli kəndləri ilə birlikdə "SSRİ-nin 50 illiyi" adına kolxozda birləşmişdir.
İnfrastruktur
1982-ci ildə kəndə qaz və su kəməri çəkilib.
Əhalisi
Əhalisi 826 nəfərdir.
O (film, 2013)
O — rejissor və ssenarist Spayk Consun romantik dram və elmi fantastika janrında 2013-cü ildə çəkdiyi ABŞ filmidir. Baş rollarında Xoakin Feniks, Emi Adams, Runi Mara, Oliviya Vayld və Skarlet Yohanssonun çəkildiyi film — Feniksin canlandırdığı Teodor Tuomblinin, Yohanssonun səsləndirdiyi Samanta adlı süni zəkaya malik əməliyyat sisteminə aşiq olmasından və cütlük arasında yaşanan münasibətdən bəhs edir.
Cons 2000-ci illərin əvvəlində internetdə, süni zəkaya malik bir proqramla ani söhbət edə bilmə veb saytı haqqında məqalə oxuduqdan sonra belə bir film çəkməyi düşündüyünü bildirib. O, oxşar mövzuları əhatə edən 2010-cu il istehsalı olan "Mən buradayam" adlı qısametrajlı film çəkmiş və daha sonra bu layihə üzərində işləməyə başlamışdır. Cons filmin ssenarisinin ilk layihəsini təxminən beş aya yaradıb. Filmin çəkilişlərinə 2012-ci ilin ortalarında başlanılıb, çəkilişlər Los-Anceles və Şanxay şəhərlərində aparılıb. Çəkilişlər başa çatdıqdan sonra filmin heyətinə Samantanı səsləndirmiş aktrisa Samanta Mortonun əvəzinə Skarlet Yohansson daxil edildiyindən, 2013-cü ilin avqustunda əlavə çəkilişlər aparılıb.
In vitro
In vitro (vitrum — "şüşə", ) — eksperimental biologiyada canlı orqanizmlərdən kənarda, sınaq şüşəsində təcrübələrin aparılması texnologiyası. Təcrübələrin canlı orqanizmlər, insan və ya heyvanlar üzərində aparıldığı in vivo terminin əksidir.
O (film, 2013)
Filmin ilk nümayişi 12 oktyabr 2013-cü ildə Nyu-York Film Festivalında həyata keçirilib. 18 dekabrda isə “Warner Bros. Pictures” tərəfindən Amerika Birləşmiş Ştatlarında məhdud nümayiş çərçivəsində, cəmi altı kinoteatrda nümayiş olunub. Növbəti həftələrdə isə filmi göstərən kinoteatrların sayı artmış və ölkədə 17 həftə ərzində nümayiş olunmuşdur. İstehsal büdcəsi 23 milyon dollardan bir qədər çox olan film, dünya miqyasında $47,4 milyon gəlir gətirib.
In vitro
Molekulyar biologiya, biokimya, farmakologiya, tibb, genetika və digər sahələrə aid olan bir çox eksperimentlər in vitro, canlı hüceyrələrin və ya hüceyrəsiz modellərin üzərində aparılır.
O (film, 2013)
Film Rotten Tomatoes-da 94%, Metacritic-də isə 100 baldan 90-nı qazanmağı bacarmış və aralarında ilin ən yaxşı filmi kimi qiymətləndirənlərin də olduğu bəzi tənqidçilər tərəfindən ilin ən yaxşı filmləri sırasında göstərilmişdir. 86-cı Oskar mükafatlarının təqdim edilməsi mərasimində film “Ən yaxşı film” kateqoriyası da daxil olmaqla ümumilikdə beş kateqoriyada mükafata namizəd göstərilmişdir. Film “Ən Yaxşı Orijinal Ssenari” nominasiyasında "Oskar"a layiq görülmüşdür. Film 71-ci Qızıl Qlobus, 66-cı Amerika Yazıçılar Gildiyası, 19-cu Tənqidçilərin Seçimi Mükafatı və 40-cı Saturn Mükafatlarında da ssenari kateqoriyasında mükafata layiq görülmüşdür. Bunlardan əlavə film, müxtəlif tədbirlərin fərqli kateqoriyalarında mükafatlar qazanmış və bir çox nominasiyalarda namizəd göstərilmişdir. Amerika Film İnstitutu bu ekran əsərini ilin ən yaxşı on filmi siyahısına daxil etmişdir.
In vitro
Üstünlükləri
Canlı orqanizmlər həddən artıq mürəkkəb funksional sistem olub, on minlərlə gendən, zülal və RNT molekullarından, kiçik üzvi birləşmələrdən, qeyri-üzvi ionlardan, çoxhüceyrəli orqanizmlərdə isə orqanlar sistemindən ibarətdirlər. Canlı orqanizmin yaşaması üçün bu saysız-hesabsız komponentlər bir-biri ilə və ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqədə olmaqla qida əldə etmək, tullantıları çölə atmaq, başqa orqanizmlərə, işığa, səsə, istiyə və s. reaksiya vermək bacarığına sahib olmalıdır.
Dəri
Dəri — insanın və heyvanların bədənini bir sıra kənar təsirlərdən qoruyan, habelə hissiyyat, tənəffüs və istiliyin tənzimi proseslərində iştirak edən xarici örtükdür.
Dəri özündən altda yerləşən toxumaları müxtəlif mexaniki zədələrdən qoruyur, bədənə xəstəlik törədən mikrobları və yad maddələri keçməyə qoymur. Həmçinin, dəri toxumalardan artıq su itkisinə mane olur və bədənin temperatur tənzimində mühüm rol oynayır. Eyni zamanda, dəri onda yerləşən xüsusi törəmələr – reseptorlar vasitəsi ilə xarici mühitin qıcıqlarını (mexaniki, istilik və s.) qəbul etdiyindən duyğu üzvlərindən biridir. Dəridə olan müxtəlif reseptorlar orqanizmlə xarici mühitin qarışılıqlı təsirində böyük rol oynayır.
Dəri ifrazat orqanı kimi də dissimilyasiyasının son məhsullarının çox az bir hissəsinin orqanizmdən xaric olunmasında iştirak edir. Dəridə ifrazat məsulları tər və piy vəziləri vasitəsilə xaric olunur. Dəridən tər daima xaric olur və bununla bədənin temperaturu və qanın osmotik təzyiqi tənzim olunur.
İnsan bir gündə 500-900 sm³ tər xaric edir. Yay aylarında isə tərin miqdarı 2-3 dəfə artır.
In vitro
Üstünlükləri
Canlı orqanizmlərin belə xüsusi mürəkkəbliyə sahib olması onların müxtəlif komponentlərinin təyin edilməsi və əsas bioloji funksiyalarının öyrənilməsində çətinliklər yaradır. In vitro təcrübənin əsas üstünlüyü isə tədqiq olunan sistemin istənilən səviyyədə sadələşdirilməsinin mümkünlüyü və tədqiqatçının çox kiçik komponentlər üzərində işləməsinə şərait yaratmasındadır.
O (film, 2013)
Məzmun
<div class="floatleft" style="background-color:#EEEEEE;border:1px; font-size:90%; solid #C8C8C8;padding:1em;text-align:center"> 300px Teodor əməliyyat sistemini kompüterinə yükləyir. 300px Teodor Ameliya ilə görüşdə. Gələcəyin Los-Ancelesində yaşayan tənha, içinə qapalı və ruh düşkünlüyünə malik Teodor Tuombli (Xoakin Feniks), məktub yazmaq istəməyən və ya yaza bilməyən adamların adından məktublar yazan peşəkar yazıçıların yaratdığı bir şirkətdə çalışır. O, uşaqlıq sevgilisi olan həyat yoldaşı Katerina (Runi Mara) ilə ayrı yaşaması səbəbindən duyduğu üzüntü və yalqızlıq hissindən xilas olmaq məqsədilə süni zəkaya malik, fərdiləşdirilən, zaman çərçivəsində qazandığı təcrübələrlə özünü inkişaf etdirməyi bacaran və danışan bir əməliyyat sistemini satın alır. Teodor, əməliyyat sisteminin qadın səsi ilə danışmasına qərar verir. O isə özünü Samanta (Skarlet Yohansson) adlandırır. Teodor bir qulağına taxdığı naqilsiz qulaqlıq vasitəsilə Samanta ilə ünsiyyət qurarkən, yanında daşıdığı və kamera ilə ekrana malik cihaz vasitəsilə Samantanın vizual olaraq ətrafda baş verənləri dərk etməsini təmin edir. Bir müddət sonra Samanta ilə aralarında romantik bir bağlılıq yaranır və onlar həyat, məhəbbət kimi mövzularda söhbət etməyə başlayırlar. Samanta, Teodorun istədiyi vaxt əlaqə qura bildiyi, istədiyi hər mövzuda danışdığı, daim onunla maraqlanan və onu dəstəkləyən birisinə çevrilir.
Məhəmməd Lamine Dansoko
Məhəmməd Lamine Dansoko (15 mart 1998) — Qvineyanı təmsil edən atlet. Məhəmməd Lamine Dansoko Qvineyanı 2016-cı ildə XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil etdi.
Dəri
Dəri hissiyyatı
İnsan oxuduğu kitabın səhifələrini asanlıqla çevirə bilir, çünki əlləri səhifələri hiss etməkdə heç bir problem yaratmır. Eyni şəkildə düz, sürüşkən səthi olan cisimləri də məsələn, stəkanları da əlinə ala bilir. Bir tükə toxunduqda yumşaqlığını, bir qayanı tutduqda bərkliyini hiss edə bilir. Çünki dəri bütün bunları qəbul edib beyinə lazımi siqnalları göndərərək cisimlərin beyində qavranmasına kömək edən xüsusiyyətə malikdir.
İnsan dərisinin altında yerləşən toxunma sinirləri çox həssasdır və bədənə səpələnmişdir. Ən çox sinir ucu barmaq uclarında yerləşir. Bu da insana hərəkət asanlığı verir. Bununla yanaşı, kürəkdə də az sayda sinir ucu var.
İnsan dərisi bir çox təbəqədən əmələ gələn, içində hissedici sinirlər, qan dövranı kanalları, ventilyasiya sistemləri, temperatur və nəm nizamlayıcıları olan, Günəş şüalarından bədəni qoruyan mürəkkəb orqandır.
İnsan dərisi orqanizmin su tarazlığının pozulmasının qarşısını alır, davamlı və elastikdir, öz-özünü təzələyə bilir, bədəni zərərli şüalardan qoruyur, xarici aləm ilə əlaqəni təmin edir, soyuq və ya isti havalarda bədənin temperaturunu tənzimləyir.
Dərinin quruluşu
İnsanın dərisi iki qatdan — xarici-dəriüstlüyü və epidermisdən və daxili-xüsusi dəri və ya dermadan ibarətdir. Dərinin altında boş piy toxuması yerləşir ki, bu da dərini bədənin daxili toxuması ilə birləşir. Dəriüstlüyü çoxqatlı epitel toxumasından ibarətdir. Onun üzərində bir-birinə sıx söykənən, rəngsiz pulcuqlara bənzər buynuzlaşmış ölü huceyrələr yerləşir. Bu qat dərinin qoruyucu qatını əmələ gətirərək bədənə mikroorqanizmlərin, bərk cismlərin, maye və qazların daxil olmasının qarşısını alır. Dəriüstlüyünün dərin qatı çoxqatlı canlı hüceyrələrdən təşkil olunmuş və həmin huceyrələr çoxalmaq qabiliyyətinə malikdir.
Dərinin buynuz pulcuqlardan ibarət olan üst qatı daim xarici mühitin təsiri altında sürtülüb tökülür. Lakin bunların altında yerləşən canlı hüceyrələrin fasiləsiz olaraq çoxalması nəticəsində həmin buynuz pulcuqlar yeniləri ilə əvəz olunur..
Xüsusi dəri
Sıx lifli birləşdirici toxumadan əmələ gəlmişdir. Xüsusi dərinin hüceyrəarası maddəsi elastik liflərdən təşkil olunmuşdur. Bunun sayəsində xüsusi dəri çox möhkəmliyi və həmçinin elastikliyi ilə fərqlənir və odur ki, bədənin hərəkətinə mane olmur. Dəridə piy və tər vəziləri yerləşir.
Piy vəziləri
Sadə və mürəkkəb quruluşlu olur. Onlar dəri üzərinə piy ifraz edərək, dərini və tükləri yumşaldır. Dərinin üzərini nazik piy qatı örtür. Bu piy qatı bədənə su və ona zərər yetirə biləcək başqa mayeləri buraxmır. Onlar dərinin yağlanmış qatı ilə axıb tokülür.
Tər vəziləri
Uzun borucuqlar şəklində olub, adətən, üç hissədə qıvrılaraq yumaqcıq əmələ gətirir. Tər vəzilərinin düz axacağı isə dəri üzərinə açılır. Tər vəziləri yumaqcıqlarını qan kapilyarları əhatə edir. Həmin kapilyardan axan qan tər vəzilərinə tərkibində həll olunmuş halda az miqdarda xörək duzu, sidik cövhəri və bəzi başqa maddələr olan su gətirir. Yumaqcıqlarda əmələ gələn tər, tər axacaqları vasitəsilə dəri üzərinə tökülür.
Tüklər
Dəridə tüklər yerləşir. İnsanda dərinin çox hissəsi seyrək yerləşən kiçik tüklərlə örtülmüş olur. Lakin insanda tük ötüyü bu və ya digər dərəcədə reduksiya olunmuşdur. Tüklər dəriüstlüyünün canlı qatındakı epitel hüceyrələrinin çoxalması sayəsində daim uzanır. Tüklərin kök hissəsinə insanlarda zəif inkişaf etmiş saya əzələlər birləşir. Bu əzələlər tükləri hərəkətə gətirir. Tükün gövdə hissəsi buynuzlanmış ölü hüceyrələrdən əmələ gəldiyindən, o böyümür. Tükün rəngi onun hüceyrələrində olan piqmentdən asılıdır. İnsanın barmaqlarının ucunda buynuz lövhə-dırnaqlar yerləşir. Dırnaqlar onların əsasında olan hüceyrələr hesabına böyüyür.
Dərinin tamlığı və təmizliyi insanın sağlamlığı üçün zəruridir. Zədəsiz dəri orqanizmi müxtəlif xəstəlik törədicilərinin daxil olmasından yaxşı qoruyur. Çirkli dəridə bakteriyalar çoxlu xəstəliklər yaradır. Odur ki, hər bir adam dərisini həmişə təmiz saxlamalı və zədələnməkdən qorumalıdır.
Məhəmməd Lamine Dansoko
Karyerası
Məhəmməd Lamine Dansoko birinci dəfə Olimpiya Oyunlarına 2016-cı ildə qatıldı. O, Rio-de-Janeyroda baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarında 100 metr məsafəyə qaçış yarışlarında təsnifat mərhələsində 11.05 saniyəlik nəticə ilə 6-cı yeri tutdu və mübarizəni dayandırdı.
O (film, 2013)
Məzmun
Günlərin bir günü Teodorun dostu Emi (Emi Adams) onunla tanış olması üçün Ameliya (Oliviya Vayld) adlı qızla tanışlıq görüşü təşkil edir. Teodor görüş məsələsində istəksiz olsa da, Samanta onu görüşə getməyə inandıra bilir. Görüş yaxşı keçsə də, gecənin sonunda Teodor onunla yenidən görüşmək istəyən Ameliyanın bu istəyinə isti baxmaması səbəbindən Ameliyanın təhqirlərinə məruz qalır və onlar ayrılırlar. Teodor görüşdə baş verənləri Samantaya danışır və bundan sonra onlar münasibətlər mövzusunda danışmağa başlayırlar. Bu söhbətlər zamanı Teodor, Emi ilə universitet illərində kiçik bir münasibət yaşadığını, ancaq buna baxmayaraq, hal-hazırda Eminin evli olduğunu və onunla yalnız yaxşı dost olaraq qaldığını söyləyir. Samanta ilə Teodor arasındakı münasibət getdikcə möhkəmlənir və hətta aralarında yalnız səslər vasitəsilə intim münasibət də baş verir. Teodor getdiyi yerlərə Samantanı da aparır və onların arasında fərqli bir münasibət başlayır. Digər tərəfdən Emi, həyat yoldaşı Çarlz (Mett Letşer) ilə müxtəlif mübahisələr yaşadığını, həyat yoldaşından ayrı yaşamağa başladığını, tezliklə ayrılacaqlarını və Çarlzın evi tərk edərkən qoyduğu əməliyyat sistemi ilə dostluq qurduğunu Teodora bildirir. Teodor da Emiyə əməliyyat sistemi ilə münasibətdə olduğunu etiraf edir.
Bir müddət sonra Samanta, digər əməliyyat sistemlərinin yaratdığı bir icmaya qatıldığını və Britaniyalı filosof Alan Uotsun ideyalarını yüksək səviyyədə daşıya bilən bir qurum yaratdıqlarını Teodora bildirir. Uolts ilə tanış olduqdan sonra Samanta, əvvəlki günlərlə müqayisədə Teodora qarşı bir qədər diqqətsiz davranmağa başlayır. Bir gün Samanta ilə əlaqə qura bilməyən Teodor, təlaş içərisində iş yerini tərk edir. Bir neçə dəqiqədən sonra onunla əlaqə qura bildikdə isə Samanta, digər əməliyyat sistemlərilə birlikdə özünü yenilədiyini Teodora deyir. Teodorun onunla münasibətdə olduğu zaman başqaları ilə də münasibətdə olub-olmadığını soruşduğu zaman, Samanta eyni anda minlərlə insanla danışdığını və onlardan yüzlərcəsinə aşiq olduğunu bildirir. Samantanın yalnız onunla münasibətdə olduğunu güman edən Teodor kədərlənir, bu zaman Samanta ona olan məhəbbətinin daha güclü və xüsusi olduğunu ifadə edir. Həmin gecə Samanta əməliyyat sistemlərinin insanlardan daha çox inkişaf etdiyini və öz varlıqlarını kəşf etmək məqsədilə insanlarla olan əlaqələrini dayandıracaqlarını bildirir. Teodor çarpayıda uzanaraq Samanta ilə söhbət edir. Söhbətin sonunda onlar vidalaşıb ayrılırlar, Samanta gedir. Teodor yaşadığı təcrübədən sonra dəyişdiyini hiss edir və keçmiş həyat yoldaşı Katerinaya məktub yazaraq peşman olduğunu və ondan üzr istədiyini bildirir. Teodor, onunla dostluq edən əməliyyat sisteminin getməsinə görə üzülən Emi ilə qarşılaşır və onlar birlikdə binanın eyvanında əyləşərək günəşin çıxmasını müşahidə edirlər.
İnkişaf
Belə bir film çəkmə fikri Spayk Consun ağlına hələ 2000-ci illərin əvvəlində, internetdə süni zəkaya malik bir proqramla ani söhbət edə bilmə veb saytı haqqında məqalə oxuduqdan sonra gəlib. Cons, filmin ilham mənbəyi olan məqalədən bəhs edərkən belə deyib: ''“Verdiyim salama eyni şəkildə qarşılıq verdi və necə olduğumu soruşdu. Buna olduqca təəccübləndim. Olduqca qəribə idi. Ancaq 20 saniyə sonra sistemin necə işlədiyini başa düşürsünüz və artıq o qədər də təsiredici olmur. Ancaq yenə də ilk 20 saniyə həqiqətən həyəcanverici idi. Sistem, onunla nə qədər çox insan söhbət etsə, o qədər çox ağıllanır.” Cons, oxşar mövzuları əhatə edən 2010-cu il istehsalı olan "Mən buradayam"'' adlı qısametrajlı film çəkdikdən sonra bu layihəyə olan marağının yenidən artdığını söyləyib. Cons, Çarli Kaufmanın ssenarisi əsasında ekranlaşdırılmış 2008-ci il istehsalı olan "Nyu-York, Nyu-York" filmindən də təsirləndiyini bildirib: ''“Kaufman, o anda düşündüyü hər şeyi, o andakı bütün düşüncə və duyğularını yazmağı sınamaq istədiyini və bunu ssenariyə daxil edəcəyini söylədi. Bundan çox təsirləndim və mən də bu filmdə eyni şeyləri etməyə çalışdım.”'' sözlərini ifadə edib.