cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bəckəm
Həyatı
İbn Raik hicri 324-cü sonlarında (noyabr 936) xəlifə Radi-Billah tərəfindən əmirülüməralığa təyin edildikdən sonra Bəckəm, xəlifənin nizam-intizamsız mühafizəçiləri və Əhvaz valisi Əbu Abdullah əl-Bəridiyə qarşı mübarizəsində onun başyardımçısı oldu və bu uğurları səbəbiylə sahibüşşurtalığa və eyni zamanda şərq əyalətləri valiliyinə təyin edildi (fevral 937).
Əbülhüseyn Bəckəm İbn Raiki məğlub edərək Bəsrəyə girmiş olan Bəridini qüvvələrinin sayıca az olmasına rəğmən məğlub etməsi Bəckəmə böyük bir etibar qazandırdı. Ancaq daha sonra Bəridinin yardım istəyinə görə Əhvaza qarşı hərəkətə keçən Büveyhi məliki Muizzüddövləyə məğlub olaraq Vasitə çəkilmək məcburiyyətində qaldı. İbn Raik Əhvazın Buveyhilərdən geri alınması üçün Bəckəmi yenidən göndərmək istədi isə də, o belə bir hərəkətə girişmədi.
Bu hadisədən sonra Bəckəm, əmirülüməra İbn Raikin vəzifəsini ələ keçirmək məqsədiylə planlar hazırlamağa başladı. Əski vəzir İbn Müqlə mallarını müsadirə etdirdiyi üçün İbn Raikə qızdı və bundan dolayı da Bəckəmi dəstəkləməyə başladı. İbn Müqlə xəlifə Radini inandıraraq onu da Bəckəm lehinə çevirdi. Bəckəm birliklərinin aylıqlarını almaq bəhanəsiylə Bağdada yürüdü və qarşısına çıxan İbn Raiki məğlub edərək şəhərə girdi (938). Xəlifə Radi bu məğlubiyyətdən sonra qaçan İbn Raikin yerinə onu əmirülüməralığa təyin etdi (938).
Bəckəm bu vəzifəyə gəlir-gəlməz, xəlifəyə ödəməkdə olduğu vergini kəsmiş olan Həmdanilərə mənsub Mosul əmiri Nasırüddövlə Həsən bin Abdullaya qarşı cəbhə aldı. Hicri 327-ci ilin əvvələrində (noyabr 938) xəlifə ilə birlikdə Mosul üzərinə yürüdü və şəhəri zəbt etdi. Bəckəmin mərkəzdən uzaqda olmasından faydalanan İbn Raik Bağdadı ələ keçirdi. Beləcə iki düşman arasında qalan Bəckəm onlarla anlaşma yoluna getdi və Tarikul-Furat, Diyanmudar, Kinnəsrin və Avasım valiliyini İbn Raikə verərək onu Bağdaddan ayrılmağa məcbur etdi. Bəckəm Aşağı İraqı nəzarətlərinə alan Buveyhilərin xilafət mərkəzini təhdidə başlamalarına görə Əbu Abdullah əl-Bəridi ilə anlaşdı. Bəridiyə Vasıt valiliyi ilə birlikdə vəzirlik rütbəsi verildi və Bəckəm onun Sara adlı qızıyla evləndi (328/939/940).
Bütün bunlara rəğmən Bəridinin gözü hələ əmirülüməralıqda idi. Onun bu ehtirasından vaz keçə bilmədiyini görən Bəckəm 328-ci ilin sonlarında (sentyabr 940) onu vəzirlikdən çıxartdıraraq Buveyhilərə qarşı edəcəyi səfəri sonraya saxlayıb, Vasıt üzərinə yürüdü və Bəridi tərəfindən tərk edilmiş olan şəhərə girdi. Müttaqi-Lillah xəlifə olduğu sırada Vasitdə olan Bəckəm yeni xəlifə tərəfindən da eyni vəzifəyə təyin edildi. Aprel 941-ci il tarixində Bəridiyə qarşı çıxdığı səfərdən dönərkən ovlandığı bir sırada quldurlar qrubunun hücumuna uğradı və 21 rəcəb 329 (21 aprel 941) tarixində öldürüldü.
Ərəb dilini bildiyi halda xəta etmə əndişəsiylə tərcüməçi saxladığı rəvayət edilir. Bəckəm alim və sənətkarları qoruyur, onlarla söhbət etməyi sevirdi. Tarixçi Suli və təbib Sinan bin Sabit onun dəyər verdiyi və ehsan etdiyi və xeyir verdiyi kimsələr arasında yer alır. Vasitdə bir mehmanxana (darüzziyafə) və Bağdadda bir xəstəxanə tikdirmişdi. Xəlifə Müqtədir-Billah (908-932) tərəfindən yıxdırılmış olan Bərasa məscidini şiələrin istəyinə görə yenidən inşa etdirmişdi. Cəsur olduğu qədər ehtiraslı və sərt məzaclı bir sərkərdə idi. Xəlifə Radi dövründə öz adına üzərində rəsmləri olan dinar və dirhəmlər zərb etdirmişdi.
Cüzeppe Verdi
Cüzeppe Fortunino Françesko Verdi — XIX əsr italyan bəstəkarı. Əsasən opera əsərlərinin müəllifi olub. Onun bir çox əsərləri hal-hazırda dünyanın bir çox ölkələrindəki teatr səhnələrində tamaşaya qoyulur.
Həyatı
Cüzeppe Verdi kiçik otel işlədən Karlo Verdi ilə kəndli qızı Marianninin ikinci uşağı idi. 10 oktyabr 1813-cü ildə Şimali İtaliyadakı Ronkole şəhərində, hazırda muzey kimi istifadə olunan evdə dünyaya göz açıb. Ailəsindən heç kim musiqi ilə məşğul olmasa da Verdi musiqiyə çox düşkün idi. O, kilsə orqançısından ilk musiqi dərslərini alıb. 10 yaşından etibarən bazar günləri kilsədə orqan çalmağa başlayıb.
Heç vaxt musiqi ilə məşğul olmayan ailəsi onun musiqi təhsili alması üçün böyük səy göstərir, köhnə piano aldıqdan sonra Busetto qəsəbəsinə göndərərək oradakı bədii mühitdən yararlanmasını təmin edib. Busettoda ailəvi tacir dostları Antonio Barezzinin evində qalan Verdi latın dilindən və musiqidən dərslər alır. Milan Konservatoriyasına daxil olmaq istəyən Verdi, piano texnikasından zəif olduğu üçün imtahanlardan keçə bilmir. Bir neçə onillikdən sonra Milan Konservatoriyasına Cüzeppe Verdinin adı veriəcəkdi. Verdi Konservatoriyaya daxil ola bilməsə də La Skala Teatrının rəhbəri Vinsente Laviqnadan 2 il müddətinə xüsusi dərs almaq fürsətini qazanır. Barezzinin xərclərini ödəməsi sayəsində dərs alan Verdi opera musiqisini öyrənməyə başlayır.
Verdi, Busettoya geri gələndə şəhər orkestrinin rəhbərliyini icra etməyə başladı. O, 1836-cı il mayın 4-də Barezzinin kiçik qızı Marqerita ilə evləndi, ard-arda qızı və oğlu dünyaya gəldi. Amma çarəsiz xəstəlik onun xoşbəxtliyini tez yarıda kəsdi. 1840-cı ildə iki uşağını və həyat yoldaşını müxtəlif xəstəliklər səbəbindən itirən Verdinin evindən 2 ay içərisində 3 cəsəd çıxarıldı.
Yaradıcılığı
Verdini bu çətin məqamdan xilas edən Bartolomeo Merelli oldu. Merelli Verdinin yaxşı bəstəkar olduğuna inanır və işinə geri dönməyini istəyirdi. Buna görə Verdiyə bir ssenari verib onu evə göndərdi. Opera bəstələməməyə and içən Verdi, evə gələndə ssenarini yerə atır, ancaq açılan səhifədə yazılı olan sözlər marağını çəkir. Orada yazılan sözlər Verdini çox təsirləndirmişdi. Operanı çox sevməsinə baxmayaraq, bəstələməməyə qərarlı olan Verdi Merellinin yanına getdi, amma razı olmuş şəkildə geri döndü. İtalyan bəstəkarı və liberetto yazıçısı Temistokle Solerin yazdığı liberettonu oxuduqdan sonra da fikrini dəyişdi. Beləcə Verdinin üçüncü operası "Nabukko" yarandı. Yəhudilərin Babildən sürgün olunması mövzusunda hazırladığı əsərini 1841-ci ildə tamamladı. Bu əsər Verdiyə ilk böyük müvəffəqiyyət qazandırdı və onun adını məşhur İtalyan bəstəkarlarının arasına yazdıracaq şöhrəti gətirdi.
Verdi özü qeyd edirdi ki, məhz bu opera ilə o, əsil yaradıcılığa başlamışdır. Bu opera doğrudan da tamaşaçı kütləsi tərəfindən böyük maraq və heyranlıqla qarşılanmışdır. Bir sıra tənqidçilər buna baxmayaraq opera haqqında mənfi rəylərlə çıxış edirdilər. Alman bəstəkarı Nikolay Otto librettonu alan ilk bəstəkar olsa da onun süjetini anlamır və opera yazmaqdan imtina edir. Onun müqabilində 1841 ci ilin martında yazmış olduğu operası uğursuzluğa uğrayır. La Skala onun ilə müqaviləni ləğv edəndən sonra Nabukko operasının zəfərinə son dərəcə hiddətlənmiş olur.
Bu opera La Skalada səhnələşdirildiyi zaman 1842-ci ildə Abigeyl rolunu ifa edən Cüzeppina Strepponi ilə tanış olan Verdi, 55 il davam edən yeni iş birliyinə başladı. 1859-cu ildə Cüzeppina ilə evlənən Verdinin ən məhsuldar illəri xanımı ilə keçirdiyi illər oldu. 1897-ci ildə, həyat yoldaşının ölümünə qədər bu evlilikləri davam etdi.
"Nabukko"dan sonra ard-arda "Lombardi", "Ernani", "I due Foscari" operalarını yazan Verdi böyük şöhrət qazandı. "Nabukko" və "Lombardi"nin xor hissələri küçədəki xalqın və italyan vətənpərvərlərin dilindən düşmürdü. "Ernani" operası isə ona İtaliyadan kənarda da məşhurluq qazandırdı. Opera əsərlərinin musiqi hissəsinə əhəmiyyət verən, dramatik hissəsini o qədər də düşünməyən italyan opera ənənəsinə yenilik gətirərək, oyunun dramatik istiqamətinə önəm verdiyi "Ernani" əsərindən sonra ard-arda opera sifarişləri almağa başladı.
Bir anlaşılmazlıq səbəbiylə artıq operalarını Milanda sahnələşdirmək istəmədiyi üçün "Alzira", "Atilla", "Makbet" digər İtaliya şəhərlərində, "I Masnadieri" əsəri isə Londonda səhnələşdirildi. Mövzusu Volterin eyni adlı əsərindən alınan "Alzira" operası Verdinin heç sevmədiyi, "həqiqətən qorxunc" olaraq xarakterizə etdiyi tək operası olaraq məşhurluq qazanıb. "Atilla" operası isə Verdinin Solera ilə əməkdaşlığın son məhsuludur və çox müvəffəqiyyətli operadır. "Makbet" operasının liberettosunu Şekspirin pərəstişkarı olan Verdi nəsr olaraq özü yazıb. Baş rolu tenora deyil, baritona vermək, pis xarakterləri əsərin qəhrəmanı etmək, əsərdə tək bir eşq əhvalatını deyil, ehtirası, vicdan narahatlığı kimi mövzuları işləmək bu əsərlə gətirdiyi yeniliklərdir.
Verdinin dünyada digər operalardan ən üstün olduğu əsəri "Don Karlos"dur. Verdi Donizettidən sonra italyan opera tarixini yaradan, romantik italyan operasının ən əhəmiyyətli bəstəkarlarından biridir. O, əsərləri ilə teatrı geniş xalq kütlələrinə tanıtmış sənətçi idi. Bu müvəffəqiyyətinin arxasında teatrın imkanlarını çox yaxşı bilməsi və onun ehtiyaclarını qarşılayacaq tərzdə əsərlər yaratması dayanırdı. Operalarına mövzu tapmaqda çox həssas davranır və xalqın bəyənəcəyi aktual mövzulara müraciət edirdi. "La Traviata" operasında ilk dəfə cəmiyyət psixologiyası ilə əlaqədar aktual mövzunu işləyərək opera tarixçilərinə görə o günə qədər kimsənin cəsarət edə bilmədiyi tətbiqin qabaqcılı oldu. Verdi, bir tərəfdən operaya italyan xalq sənətinin mahnılarını gətirir, bir tərəfdən də xalqın küçələrdə söyləyəcəyi yeni mahnılar yaradırdı. Bu səbəblə əsərləri həm səhnədə, həm də küçələrdə sevilən sənətkar oldu və musiqisini yenidən xalqın xidmətinə təqdim etməyi bacardı. Cüzeppe Verdinin ən yaxşı xüsusiyyətlərindən biri bu idi ki, yaşlandıqca musiqisi daha da gözəlləşirdi.
1851-ci ildə Verdinin "ən yaxşı əsərim" dediyi "Rigoletto" Venesiyada, 1853-cü ildə isə "Il Trovatore" Romada böyük müvəffəqiyyət qazandı. "Rigoletto"nun mövzusunu Viktor Hüqonun "Kral əylənir" adlı əsərindən götürülüb.
"Il Trovatore"nin mövzusu isə qarışıq və başa düşülməsi çətin olan operadır. Müğənnilərin təbii səs imkanlarına görə bəstə yaratmaq yerinə, onların səslərini inkişaf etdirməyə yönəldəcək xüsusiyyətdə əsərdir. Eyni il (1853) ən məşhur əsəri olan "La Traviata" Venesiyada səhnələşdirildi. Zaman keçdikcə bu əsər ən sevilən operalardan biri oldu. Verdinin Aleksandr Dümanın "Kameliyalı qadın" romanından ilhamlanaraq yazdığı "La Traviata" ədəbiyyata söykənən operanın ən tanınmış nümunələrindəndir və "Carmen" ilə birlikdə realizm məktəbinin qabaqcıllarından biridir.
Bu dövrdə bəstələdiyi digər məşhur operaları bunlardır: "I Vespri sicilian", "Aroldo", "Simon Boccanegra" və "Un ballon in Maschera". Verdi 1859-cu ildə Parma Məclisinə Busetto nümayəndəsi olaraq girdi. 1861-ci ildə isə İtalyan parlamentinə seçildi. 1865-ci ildə parlamentdən uzaqlaşdı. 1862-ci ildə "La Forza del Destino" operasını Sankt Peterburqda səhnələşdirdi. 5 il opera yazmağa ara verdikdən sonra, 1867-ci ildə "Don Karlos" operasını yazdı. Misirdən gələn sifarişlə yazdığı, 1870-də üzərində işə başladığı məşhur "Aida" operası bir il sonra Süveyş kanalının açılışı zamanı Qahirədə səhnəyə qoyuldu.
İlk olaraq Verdi operanı yazmaqdan imtina edir. Onda təşkilatçılar operanı yazmaq üçün Şarl Qunoya müraciət edəcəklərini deyirlər. Verdi güman edir ki, Şarl Quno operanı öz boynuna götürəcəkdir. Sonra təşkilatçılar operanı yazmaq üçün Rixard Vaqnerə müraciət edəcəklərini bildirirlər. Vaqner və Verdi hər biri öz ölkəsinin opera sənəti üzrə lideri olduğu üçün bir-birilərini bir o qədər də sevmirdilər. Onlar heç vaxt da bir-biri ilə görüşməmişdirlər. Sifarişin Vaqnerə veriləcəyini eşiddikdən sonra Verdi müqavilə şərtləri ilə tanış olmağa razılıq verir.
Opera 1870 ci ilin noyabr ayında opera bitmiş olur. Lakin Prussiya ilə müharibə zamanı mühasirədə olan Parisdən opera üçün xüsusi hazırlanmış səhnə dekorasiyalarını və geyim libaslarını Qahirəyə gətirtmək böyük problemə çevrilir. Buna görə də məhz operanın premyerasını 24 dekabr 1871 ci ildə, xristianların milad bayramı günündə oynamaq mümkün olur. Opera elə ilk premyerasında böyük müvəffəqiyyət qazanmış olur.
Kəsdiyi şərtə görə Verdi operanın bəstəsi üçün tələb etdiyi honorar olaraq o dövr üçün ən yüksək məbləğ sayılan 150 000, qızıl fransız frank almış olur. Sifarişin tam məbləği isə 250 000 qızıl fransız frankı həcmində olmuşdur. Bundan əlavə operanın bitməsindən sonra ona daha 70 000, sonra isə daha 20 000 qızıl fransız frankı ödənilmişdir. Bu məbləğ o dövr üçün opera tarixində misli görünməmiş bir hədd idi. Orkestr "Zəfər marşını" ifa edərkən Verdi özü tərəfindən icad etdiyi "Aida trompet"lərini sınamışdır.
Əsərin Avropadakı premyerası isə 1872-ci ildə La Skalada oldu. O qədər bəyənildi ki, bəstəkar 32 dəfə səhnəyə çağırıldı. Əsər Verdinin ən gözəl operası olaraq qəbul edildi. 15 il opera yazmayan Verdi, hamının bəstəkarlıqla vidalaşdığını düşündüyü zaman, 1887-ci ildə "Otello" operası ilə fanatlarının qarşısına çıxdı. "Otello" Verdinin səs və orkestr arasındakı tarazlığı tapdığı ən yetkin əsəridir. 6 il sonra, 1893-cü ildə ikinci komik operası və son əsəri "Falstaff"ı bəstələdi və böyük müvəffəqiyyət qazandı. Əsər ilk dəfə Romada təqdim olundu. Bundan sonra Verdiyə Roma şəhərinin fəxri vətəndaşı titulu verildi.
Ölümü
Dahi bəstəkar 1901-ci il yanvarın 21-də, 88 yaşında Milanda "Grand Hotel"in otağında dünyaya göz yumdu. O, yalnız 20 adamın və kiçik hərbi birliyin qatıldığı səssiz və musiqisiz cənazə mərasimi vəsiyyət etmişdi. İstəyinə uyğun cənazə mərasimi keçirilsə də, bir ay sonra onun və həyat yoldaşı Cüzeppinanın tabutları Milandakı qəbiristanlıqda olan müvəqqəti məkanlarından çıxarılaraq böyük mərasimlə "Casa di Riposo"ya aparıldı. İtalyan kral ailəsi üzvlərinin, millət vəkillərinin, diplomatların da qatıldığı mərasimdə minlərlə adam "Nabukko" operasındakı məşhur ilahini xor halında səsləndirdi.
Maraqlı
Verdi gənc yaşlarında Milan konservatoriyasına Lombardo-Venesiya krallığının vətəndaşı və musiqi istedadı "olmadığına" görə qəbul edilməsə də, indi Milan Dövlət konservatoriyası bəstəkarın adını daşıyır.
Ağbulaq (Gavbazə)
Ağbulaq — İranın Kürdüstan ostanında kənd. .
Coğrafi yerləşməsi
Bicar şəhristanının Mərkəzi bölgəsinin Gavbazə kəndistanında, Pirtac qəsəbəsindən 7,5 km cənub-şərqdədir.
Phytoseius macrosetosus
— fəsiləsinin   cinsinə aid heyvan növü.
Tarsius tarsier
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
IKAU Transport Services
IKAU Transport Services şirkəti 22 noyabr 2010-cu ildə Avropa, MDB ölkələrində, Rusiya və Çində yüklərin daşınması üçün logistika xidməti kimi təsis olunub. IKAU Daşınma hal-hazırda İKAU Qrupun bir hissədir.
Sahib və rəhbərlik
Ikau Transport, Ikau invest, cycle.az, OOО IKAU onun əsas səhmdarı olan İkau qrupun bir hissəsidir.
NTD Servis Devon
Bakı şəhərində olan Azərbaycan basketbol çempionluğunda rəqabət edən basketbol klubudur.
Yekaterina Marennikova
Yekaterina Marennikova (d. 30 aprel 1982; St. Peterburq, Rusiya) — Rusiyanı təmsil edən həndbolçu.
Karyerası
Yekaterina Marennikova Rusiya yığmasının heyətində 2008-ci ildə Çinin ev sahibliyində baş tutan XXIX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Norveç yığmasına 34:27 hesabı ilə məğlub olan Rusiya yığması, XXIX Yay Olimpiya Oyunlarını 2-ci yerdə başa vurdu və gümüş medal qazandı.
Daha sonra Yekaterina Marennikova Rusiya yığmasının heyətində 2012-ci ildə London şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXX Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. 1/4 final mərhələsində Cənubi Koreya yığmasına 25:24 hesabı ilə məğlub olan Rusiya yığması, London Olimpiadasını 8-ci yerdə başa vurdu.
Yekaterina Marennikova Rusiya yığmasının heyətində 2016-ci ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərinin ev sahibliyində baş tutan XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına qatıldı. Final oyununda Fransa yığmasını 20:22 hesabı ilə məğlub edən Rusiya yığması, Rio-de-Janeyro Olimpiadasını 1-ci yerdə başa vurdu və qızıl medal qazandı.
Aechmea bambusoides
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Usta Bəndər
Usta Bəndər — 1231-ci ildə Gəncədə sənətkarların və şəhər yoxsullarının Xarəzmşah Cəlaləddinə qarşı yönəlmiş üsyanının rəhbəri.
Haqqında
XI-XV əsrlərdə Azərbaycan ın sənətkarlıq, ticarət və mədəniyyət mərkəzlərində geniş fəaliyyət göstərmiş əxi təşkilatları dövrün ictimai-siyasi həyatında mühüm rоl oynayırdılar. Belə ki, 1231-ci ildə Təbrizdə, Gəncə də baş vermiş xalq üsyanlarının əsas təşkilatçıları əxi təşkilatının üzvləri və başçıları olmuşdur. Çox güman ki, Usta Bəndər də Gəncədəki əxi təşkilatlarından birinin rəhbəri idi.
Gəncə üsyanı
Üsyana yerli əhalidən alınan verginin həddən çox yığılması səbəb olmuşdu. Mənbələrin məlumatına görə, üsyançılar "şəhərin rəisinin sarayını darmadağın etdilər, məmurları və nökərləri öldürdülər, Xarəzmşahların hərbi qarnizonlarını məhv etdilər. Qoşunla Gəncəyə yaxınlaşan Cəlaləddin üsyançılara silahı yerə qoymağı əmr etdi və onları bağışlayacağını bildirdi, lakin üsyançılar təslim olmaqdan imtina etdilər. Şəhərin mühasirəsinə başlandı. Bəndər şəhərdən çıxıb Cəlaləddin in hərbi düşərgəsinə basqın etməyi qərara aldı, lakin üsyançılar düşmən süvarisinin həmləsinə tab gətirə bilmədilər. Xarəzmşahın qoşunu şəhərə soxuldu. Üsyançıların rəhbərlərindən 30 nəfəri şəhərin darvazaları yanında asıldı, Bəndər özü isə şaqqalandı.
Milli və Dünya İqtisadiyyatı Universiteti
Milli və Dünya Təsərrüfatı Universiteti (Университет за национално и световно стопанство) — Bolqarıstanın paytaxtı Sofiya şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsi; ölkənin iqtisadiyyat üzrə ilk ali təhsil ocağıdır. Universitetin rektoru professor Stati Stattevdir.
Venera layihəsi
right|180px|thumb|Venera layihəsinin yaradıcıları Roksana Medouz və [[Jak Fresko]] Venera layihəsi — Jak Freskonun gələcəklə bağlı planlarını reallaşdırmaq məqsədilə qurduğu təşkilat.
Diferensial tənliklər
thumb|350x350px| İstilik bərabərliyini həll etməklə yaradılan bir nasos korpusundakı istilik köçürməsinin vizuallaşdırılması . [[İstilik korpus içərisində yaranır və sərhəddə soyudulur, sabit bir temperatur paylanmasını təmin edir. ]] Riyaziyyatda diferensial tənlik bir və ya daha çox funksiya və onların törəmələrini əlaqələndirən bir tənlikdir. Bu cür münasibətlər olduqca yaygın olduğundan, diferensial tənliklər mühəndislik, fizika, iqtisadiyyat və biologiya da daxil olmaqla bir çox fənlərdə məşhur rol oynayır.
Venera layihəsi
İnternet saytı vasitəsilə yayımlanan video və sənədli filmlərlə cəmiyyəti inkişaf etdirmək və daha irəliyə daşımaq məqsədi üçün çalışan, ehtiyat-əsaslı iqtisadiyyata keçməyi, şəhər modellərinin texnoloji baxımdan yenidən qurulmasını, enerji effektivliyini artırmağı, təbii qaynaq idarəetməsini və avtomatlaşdırma əhəmiyyətini cəmiyyətə fayda təmin edəcək yöndə artırmağı təklif edən layihədir.
Diferensial tənliklər
Diferensial tənliklərin öyrənilməsi əsasən onların həllərinin (tənliyi ödəyən edən funksiyaların məcmusu) və həllərinin xüsusiyyətlərinin öyrənilməsindən ibarətdir. Yalnız ən sadə diferensial tənliklər açıq formullarla həll edilə bilər; lakin verilmiş bir diferensial tənliyin həllərinin bir çox xüsusiyyətləri onları dəqiq hesablamadan müəyyən edilə bilər.
Venera layihəsi
Tarixi
Təşkilatın təməli Jak Fresko və Roksana Midouz tərəfindən 1995-ci ildə qoyulmuşdur. Layihənin adı olan Venera, Floridada, Okiçobi gölü yaxınlığında yerləşən, 85.000 m² sahəyə sahib olan bir araşdırma mərkəzinin adından qaynaqlanır.
Diferensial tənliklər
Həlllər üçün qapalı formalı bir ifadə olmadıqda, kompüterlər istifadə edilərək sayları yaxınlaşdırıla bilər. Dinamik sistemlər nəzəriyyəsi, diferensial tənliklərlə təsvir olunan sistemlərin keyfiyyətcə təhlilinə diqqət yetirir, halbuki müəyyən bir dəqiqlik dərəcəsi ilə həlli təyin etmək üçün bir çox sayda metod hazırlanmışdır.
Venera layihəsi
Ehtiyat əsaslı iqtisadiyyat
Venera layihəsi yoxsulluğun, qıtlığın, cəmiyyətdəki hər növ problemin, cinayətlərin və müharibələrin səbəbinin, müasir cəmiyyətin xeyrinə olan texnoloji tərəqqini şüurlu şəkildə yavaşladan mənfəət və rəqabət əsaslı iqtisadi sistem olduğunu hesab edir. Jak Fresko, qazanc məqsədi güdən iqtisadi sistem tərəfindən texnologiyanın inkişafında şüurlu şəkildə yaradılan yavaşlamanın "mənfəət"dən xilas edildiyində daha çox insan üçün daha çox ehtiyat bolluğu və buna bağlı olaraq daha çox məhsul təmin edəcəyi, həmçinin qıtlıq, yoxsulluq və aclığı aradan qaldıracağı nəzəriyyəsini inkişaf etdirir. Bu iqtisadi modelə əsasən, insanların eqoizm, rüşvət və acgözlüyə olan meyli aradan qalxa və onların bir-birinə olan etibarı arta bilər. Fresko hesab edir ki, pula əsaslanan iqtisadi sistem və onun nəticəsində ortaya çıxan əmək fəaliyyəti və rəqabət kimi proseslər insanları həqiqi potensiallarını ortaya qoymaqdan saxlayaraq, cəmiyyəti geriyə aparır.
Freskonun bu fikirləri Böyük böhran illərində formalaşmışdır. Fresko dünyadakı, Böyük böhrana oxşar, lakin onun qədər də sərt olmayan mövcud iqtisadi vəziyyətin insanları azad bazar iqtisadiyyatı və kapitalizmdən uzaqlaşdıraraq, onların pula əsaslanan iqtisadi sistemə olan etibarlarını yıxacağına inanır. Venera layihəsinin əsas məqsədi mövcud pul əsaslı iqtisadi sistemin, ehtiyat əsaslı iqtisadi sistem vasitəsilə aradan qaldırmaqdır.
Diferensial tənliklər
Tarix
Bütün bu hallarda, y ( x ) və ya bilinməyən bir funksiyadır x_1 və x_2 ) və f verilən bir funksiyadır.
Sonsuz seriyalardan istifadə edərək bu nümunələri və digərlərini həll edir və həllərin qeyri-bərabərliyini müzakirə edir.
Jacob Bernoulli 1695-ci ildə Bernoulli diferensial tənliyini təklif etdi. Bu formanın adi bir diferensial tənliyi
Lələkəpeştə
Lələkəpeştə — Azərbaycan Respublikasının Astara rayonunun Vaqo inzibati ərazi vahidində kənd.
Diferensial tənliklər
Növləri
Diferensial tənlikləri bir neçə növə bölmək olar. Tənzimlənmənin xüsusiyyətlərini təsvir etməkdən başqa, bu diferensial tənliklərin bu sinifləri bir həll üçün yanaşma seçimini məlumatlandırmağa kömək edə bilər. Tez-tez istifadə olunan fərqlər bu tənliyin olub-olmadığını ehtiva edir: Adi / Qismən, Xətti / Qeyri-xətti və Bircins / Qeyri-bircins. Bu siyahı tam deyil; Müxtəlif kontekstlərdə çox faydalı ola biləcək bir çox digər diferensial tənliklərin xüsusiyyətləri və alt sinifləri var.
Şərəf
Şərəf — sədaqət, ədalət, dürüstlük, alicənablıq kimi fərdi keyfiyyətləri qiymətləndirilməsi ilə bağlı kompleks etik və sosial mənaları. Şərəf müəyyən mədəni və ya sosial ənənələr, maddi səbəbləri və ya şəxsi ambisiyaları ilə həyat gətirdi nisbi anlayış kimi görülə bilər. Digər tərəfdən, şərəf ilk xas insan duyğusu, onun şəxsiyyətinin ayrılmaz hissəsi kimi qəbul edilir. Lüğət VI Dahl, bu bölgü əks etdirən şərəf müəyyən və bir "daxili mənəvi ləyaqət, cəsarət, dürüstlük, soul və yaxşı vicdan alicənablıq," və "şərti, dünyəvi, dünyəvi alicənablıq, tez-tez yalan, xəyali".
Oxçu qalası
Oxçu qalası (erməni mənbələrində "Baqaberd") — Qafan rayonunda Oxçuçay və Kığı çaylarının qovuşan yerində Novruzyurd adlı hündür bir təpəliyin üstündədir. Bu qala Zəngəzurun iki zirvəsini - Xustub və Gəzbel dağ zirvələrini bir-birindən ayıran hərbi-strateji baxımdan çox əhəmiyyətli bir mövqedə yerləşmişdir
Qalanın inşa olunma tarixi VI-VII əsrlərə aid edilir. Oxçu qalası Zəngəzurdakı beş Babək qalasından biridir. Böyük Azərbaycan sərkərdəsinin son döyüşlərindən birinin bu qalada baş verdiyi söylənilir. Qalanın tədqiqi göstərir ki, bu, istehkam xarakterli tikili olmuşdur.
Son vaxtlara kimi Oxçu qalasının 17 bürcü qalmaqda idi. Ümumiyyətlə, qalanın 26-27 bürcü olduğu güman edilir. Qalanın iki tərəfi sıldırım, digər iki tərəfi isə ikiqat hasar divarları vasitəsilə ətraf ərazilərdən ayrılır. Oxçu qalası vulkanik yonulmamış daşlarla, əhəng məhsulu vasitəsilə tikilmişdir. Bu qala ilə üzbəüz Oxçu çayının digər sahilində başqa bir (çox güman ki, keşikçi) qalanın qalıqları vardır.
Oxçu qalası uzun illər Sünikin mərkəzi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Qala 1170-ci ildə Səlcuq türkləri tərəfindən alınan zaman dağıdılsa da, sonralar yenidən bərpa olunmuşdur.
Cami məscidi (Saray)
Cami məscidi — Azərbaycanın Abşeron rayonu Saray kəndinin köhnə Saray adlanan ərazisində yerləşən tarixi-memarlıq abidəsi. Cami məscidi XIX əsrdə Hacı Bədəl və kənd sakinləri tərəfindən tikilmişdir. Məscid dövlət qeydiyyatından keçmişdir. Yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi olaraq qorunur (4023).
Tikili
Binası dördbucaqlı formaya malikdir. Sahəsi 320 m² olan məsciddə eyni zamanda 450 nəfər namaz qıla bilər. Mişar daşı ilə inşa edilmiş binanın bəzi hissələri aqlay daşla üzlənmişdir. Mərkəzi hissədə gümbəzi vardır. Məscid böyük həyətyanı sahəyə və yardımcı tikililərə sahibdir.
Henrix Şliman
thumb|Henrix Şlimanın 1892-ci il fotosu İohann Lüdviq Henrix Yulius Şliman (6 yanvar 1822, Noybukov, Meklenburq-Şvelin — 26 dekabr 1890, Neaopl) — alman sahibkarı, Troyada Homer dövrünün axtarışını aparmış həvəskar arxeoloq.
Həyatı
Henrix Şliman 1822-ci ilin 6 yanvar tarixində Baltik dənizdən çox da uzaqda olmayan Meklenburq-İsveç hersoqluğunun şəhəri Noybukovda doğulub. Onun atası Ernest Şliman (1780-1870) yerli keşiş idi. O, tez-tez oğluna müxtəlif əfsanələr danışırdı. Beləliklə, erkən yaşlardan Şlimanda tarixə həvəs formalaşır.
Sonrakı dövrlər
Atasının başına gələn müəyyən hadisələr zamanla ailənin dağılmasına səbəb olur. Henrix əmisinin himayəsinə keçir. Henrixin əmisi şəhərcikdə keşiş kimi çalışırdı. Henrixin dillərə olan marağını gördükdən sonra onu Karl Andresin yanında latın dilini öyrənməyə yollayır. Bir dəfə Milad bayramı zamanı kiçik Şliman latın dilində kifayət qədər səlis şəkildə oçerk yazır və atasına göndərir. Həmin oçerki isə uşaqlıqdan bəri eşitdiyi Troya müharibələrinə həsr edir. Tələbəsinin uğur əldə etdiyini görən Andres qərara gəlir ki, Henrix artıq gimnaziyaya yerləşdirilə bilər. Lakin burda da onun atası maneəyə çevrilir. Onun əleyhinə məhkəmədə qərar çıxarılır. Bu da oğlunun təhsilinə təsir göstərə bilərdi. Buna baxmayaraq Şlimanın bəxti gətirir, heç olmasa 3 aylıq gimnaziya təhsili alır. Təəssüf ki, vaxt azlığından tarixə və klassik dövrün dillərinə olan marağını inkişaf etdirməyə fürsət tapa bilmir. Məcburiyyət qarşısında qalaraq Henrix digər məktəbə keçir.
1836-cı ildə 14 yaşlı bu oğlan kolleci bitirir və Berlin yaxınlığındaki Fyustenberq ərazisindəki dükanlardan birində kargüzar işləyir. Şliman piyada Hamburqa qədər gedir. Orada gəmi tapmağa ümid edirdi. 28 oktyabr 1841-ci ildə o, Venesuellaya yollanır. Dənizdə gəmi qəzası baş verir. Şlimanın öz xatirələrində yazdığına əsasən, təkcə o və gəminin ekipajından 7 nəfər xilas ola bilirlər.Həmin dövrün mətbuatına nəzər yetirdikdə görünür ki,həqiqətən də bu qəzada insan tələfatı qeydə alınıb. Tezliklə onlar Hollandiya sahillərinə üzüb gəlirlər. Torpağa addımladıqdan sonra yerli əhali sağ qalanların vətənlərinə qayıtması üçün pul ayırır. Ancaq Şliman geriyə dönsə onu hansı uğursuzluqların gözlədiyini bilirdi. Buna görə də büroda özünə iş tapır və Hollandiyada məskunlaşmağa qərar verir. Amsterdamdakı Prussiya konsulluğu ona kömək edir. Xəstəxanada müalicə aldıqdan sonra onu ticarət şirkətlərindən birində işə düzəldirlər. İşinin ağır olmaması və az vaxt aparmağı Şlimana xarici dilləri öyrənməyə imkan verir. Həmin vaxt ərzində Henrixin xarici dil öyrənməyə potensialının olduğu aşkarlanır. O, heç bir əlavə kömək olmadan özü kitablardan istifadə edərək dil öyrənir. 3 il ərzində Holland, İngilis, Fransız, İtalyan və Portuqal dillərini öyrənir. Tezliklə o, Şrederin ticarət şirkətinə daha yaxşı vəzifəyə təyin olunur. Bu zaman rus dilini də öyrənməyə qərar verir. Təxminən ay yarımdan sonra Şliman Rusiyaya işgüzar məktublar yazmağı öyrənmişdi. Həmin şirkət yüksək iş qabiliyyətinə görə onu Sankt-Peterburqda şirkətin ticarət təmsilçisi vəzifəsinə işləməyə dəvət edir. 1846-cı ilin yanvar ayında 24 yaşlı Henrix Rusiyaya işləməyə gedir.
Kommersiya uğurları
thumb|Henrix Şlimanın [[Şverində 1895-ci ildə qoyulmuş abidəsi]] Rusiyaya gəldikdən sonra tezliklə Şliman bir neçə alman şirkətləri ilə əlaqə qurur və tezliklə şəxsi sahibkarlıq fəaliyyətində uğur qazanır. 1847-ci ilin 5 fevralından etibarən o “Andrey Aristoviç” adı altında Rusiya vətəndaşlığını alır. O, müxtəlif xam maddələrin satışı ilə məşğul idi. Əsas ticarətini etdiyi isə indoqo- təbii qırmızı boyaq maddəsi olub. Bundan başqa barıt hazırlanması üçün xüsusi maddə, kauçuk və qənd ticarəti edir. Ən önəmlisi budur ki, Şliman artıq Moskva, Paris, London və Amsterdamda öz nümayəndəliklərini açmışdı. Zamanla Henrix Şliman daha da məşhurlaşır, Rusiyanın tanınmış simalarından birinə çevrilir.Şliman hökumət tərəfindən fəxri vətəndaş adı alır.O, Rusiyanı özünün sevimli diyarı adlandırırdı.
Şlimanın iki kiçik qardaşı vardı- Lyudviq və Paul. Ən kiçik qardaşı ona Sankt-Peterburqdakı işlərini idarə etməyə köməklik göstərirdi. Lyudviq 1848-ci ildə “qızıla hücum” zamanı Amerikaya miqrasiya edir. Burada bir müddət qalıb varlandıqdan sonra 1850-ci ilin may ayında Lyudviq Tif xəstəliyindən vəfat edir. Henrix qardaşının vəfatından sonra bütün mirasının ona qaldığına dair məktub alır. Lakin Lyudviq Şlimanın şəriki qalan var-dövləti ələ keçirir və Henrix qalan puldan məhrum olur. Belə olan halda, qərara gəlir ki, Amerikada bank açsın. Bu işi də Şlimana uğur gətirdi. Qızıl ticarəti ilə məşğul olduqdan bir müddət sonra- 1852-ci ilin avqustunda Sankt-Peterburqa geri döndü. San-Fransiskoda olduğu müddətdə Kaliforniyanın ABŞ-a birləşdirildiyi elan edildi. Burada yaşayan bütün sakinlər kimi Henrix də ABŞ vətəndaşlığı alır. Həmin ilin 12 oktyabr tarixində Şliman Peterburqun varlı vəkilinin qızı Yekaterina ilə evlənir. Onların 3 uşaqları dünyaya gəlir, amma bu evlilik uzun müddət davam etmədi. Olanlardan uzaqlaşmaq üçün Şliman işlərinə yüklənir. Xatirələrindən birində o qeyd edirdi ki, heç bir əyləncə ona maraqlı deyil və işinə fanatikcəsinə sarılıb. 1853-cü ildə Krım müharibəsi başlanır. Şliman planlaşdırmışdı ki, ingilislər rus limanlarını bolkadaya alsa o zəruri məhsulların gətirilişini Litvanın yaxınlığındaki Klaypedanın Memel limanından həyata keçirəcək. 1861-ci illərin əvvəlində rus hökuməti böyük kağız afişalarda təhkimçiliyin ləğvi ilə bağlı manifest verməyə hazırlaşırdı. Şliman bacardığı qədər çox kağız alaraq sonradan onları baha qiymətə satmaq istəyirdi. Aşkar oğurluq və məhsulların keyfiyyətsizliyi rus imperatorunun nəzərindən yayınmadı. Şlimanın Rusiyaya qayıtmasını istəyən II Aleksandr bu barədə qətnamə qəbul etmişdi- o qayıdan kimi yaxalanaraq edam ediləcəkdi.
Dilləri öyrənməsi
1856-cı ildə Rusiyanın məğlubiyyəti ilə nəticələnən Krım müharibəsi Şlimana böyük mənfəət gətirdi. Bu müharibədən sonra o daha bir dil- yunan dili ilə məşğul olmağın artıq mümkün olduğu qənaətinə gəldi. Xatirələrində etiraf edirdi ki, əgər Krım müharibəsinə qədər qədim yunan dilinin öyrənilməsi ilə məşğul olsaydı işlərini lazımi səviyyəyə çatdıra bilməzdi. Qədim yunan dili Şlimanın fədakarlıqla öyrəndiyi ilk dil idi. O, özünə savadlı müəllim tapır. Lakin daha çox dildən şifahi istifadə və çoxlu kitab oxumaq yolu ilə biliklərini təkmilləşdirir. Yunan dilini altı həftəyə öyrəndikdən sonra nisbətən çətin olan Ellin dilini öyrənməyə başlayır. Sözsüz ki, İlliada və Odisseya əsərlərinin orijinalını oxumaqla bu dili mənimsəyir. Tezliklə Şliman Qədim Roma yazıçılarının, o cümlədən Homerin əsərlərini oxumağa başlayır. Bütün bunlara üç aya qədər zaman sərf edir. Əlavə olaraq, Latın dilini də öyrənirdi. XIX əsrdə təhsil üçün latın dilinin bilinməsi vacib idi. Ancaq Şliman maddi durumunun pis olması ucbatından gimnaziyanı tərk etmişdi və sonradan davam etməyə fürsəti olmamışdı. Qədim Yunanla müqayisədə Latın dili çox sadə idi. Ərəblərin Avropa sivilizasiyasının formalaşmasında vacib rol oynamasını nəzərə alaraq, Şliman ərəb dilini öyrənmək qərarına gəlir. Çox keçmədən bütün sadalanandilləri elə mənimsəyir ki, artıq orta əsr sivilizasiyalarını təqdid etmək imkanı olur.
Böyük gəzinti
1858-ci ildə Şliman Suriya, Fələstin, Misir, Türkiyə və Yunanıstana səfər edir. Vətəndaş müharibəsinə az müddət qala onun əlinə pambığa sərmayə qoymaq fürsəti keçir (1860-cı ildə). Qoyduğu sərmayə sahəsi ona heç də az uğur gətirmir. 1863-cü ildə nəhayət, Rusiyada 18 il yaşadıqdan sonra dünya səyahətinə çıxmaq şansı əldə edir. May ayında Almaniyadan Aralıq dənizinə keçir. Aralıq dənizindən Tunisə yollanır. Buradakı Karfagen qalıqlarına baxır və İtaliyaya yollanır. Sonra yenidən Misirə qayıdır, ordan da Hindistana, Şri-Lankaya gedir. Hindistanda hinduist və buddist məbədlərini ziyarət edir. Ardınca Çinə səfəri baş tutur. Onun böyük istəklərindən biri Çin səddini görmək idi. Növbəti məntəqə Pekin,Şanxay, Yaponiya oldu. Daha sonra gəmi ilə Sakit okeanda üzür və Amerikaya gedir. Kaliforniyada qardaşının qəbrinə baş çəkir, Meksikaya gedərək məhv olmuş asxet sivilizasiyanın qalıqlarına baxır. Bu dünya səyahəti iki ildən çox zamanını alır. Avropaya qayıtdıqdan sonra Şliman özünün keçmiş arzusu olan arxeologiyanı reallaşdırmaq qərarına gəlir. Beləliklə, arxeologiyanın əsaslarını öyrənir. Bundan əlavə Sarbonnada qədim dövrün tarixinə və arxeologiyaya dair mühazirələrə qatılır. Həmin vaxt Henrix həyat yoldaşına Parisə köçməyi təklif edir.Amma xanımı bu təklifi rədd edir. Şliman ona ac qalmış qohumlarına kömək etməyi dayandıracağını desə də bu bir işə yaramır. Çarəsiz Şliman məcbur qalaraq Amerikaya üz tutur.
Homer dövrünün axtarışı
1868-ci ilin may ayında Şliman yenidən dövrün arxeoloji tapıntılar məskəni olan İtaliyaya səyahət edir. O, əvvəllər də burada olmuşdu.Ancaq bu dəfə Roma və Pompeyin qalıqlarına arxeoloji prizmadan baxacaqdı. İyul ayından Yunanıstana doğru hərəkət edir. Burada ilk qazıntı işlərini aparmağa başlayır. Henrix Balkan yarımadasının ərazisindən qazıntılara başlayır. Məhz bu ərazilərdə Homer Odisseyasının bir sıra hadisələri baş verib- əsas qəhrəmanın evi orda yerləşirdi.Şliman bundan istifadə edərək poemanın tarixi əsasının olduğunu sübut etməyə çalışırdı. Birinci arxeoloji təcrübənin müddəti iki gün çəkir. Sözsüz ki, önəmli olan heç bir tapıntıya rast gəlinmir. Lakin bəzi xırda tapıntıların Odisseya ilə əlaqəsi olduğunu bəyan edir. Tələsik gəlinən nəticələr sonradan Şlimanın ünvanına tənqid yağdırılması ilə nəticələnir. Ardınca o, Troya müharibəsinin qəhrəmanlarından olan Aqamemnonun qəbrini axtarmaq üçün Mikenaya yollanır. Mikenadan sonra Dardanel ətrafı ərazilərdə axtarışlara başlayır. Bu vaxt Troyanın axtarışları haqqında sərt tənqidlər və gərgin müzakirələr mövcud idi. Bəziləri şəhərin keçmiş Brunabaşi bölgəsində olduğunu iddia edirdi. Bir çoxları Troyanı Qıssarlıq təpəsinin yerində axtarmağı təklif etdilər. Şliman isə hər iki variantı dəyərləndirmək qərarına gəlir. Səfərinin nəticələrini ilk elmi-arxeoloji işi olan “İtaka, Peloponnes və Troya” kitabında əks etdirir. Kitab 1869-cu ildə nəşr olunub. O, öz vətənində, Meklenburq şəhərindəki Rostok Universitetinə tapıntıları tədqim edir. Yerli professorlar Şlimanın elmi işini təsdiqləyərək ona doktor adı verirlər. Amma Avropa arxeoloqlar cəmiyyətləri onun araşdırması ilə maraqlanmırlar. Şliman anladı ki, haqlı olduğunu sübut etməyin tək yolu öz zəhməti hesabına Troyanı tapmaqdır. Beləliklə, Qissarlıkın qazıntısına başlamaq qərarına gəlir. Türk hökumətindən icazə alınması bir ildən çox zaman alır. Nəhayət, 1871-ci ilin oktyabr ayında istəklərini gerçəkləşdirə bilir. Axtarışlar 1871-1873-cü illərdə davam edir və sonda uğurlu nəticələnir. Şliman Yunan şəhərinin qədim qalqlarını tapır, bir neçə digər mədəni təbəqələr aşkar edir, sonda tunc dövrü təbəqəsinə qədər gəlib çatır. Bu yolla Miken mədəniyyəti üzə çıxır. 31 may1873-cü ildə üzərində Troya şahzadəsinin adı olan mis və qızıldan hazırlanmış bəzək əşyaları tapır. Sonradan bu tapıntılara “Priam xəzinəsi” adı verilib. Arxeoloqlar belə qənaətə gəlir ki, Homer dövründən 1000 il sonraya aid olmasına baxmayaraq dəyərli tarixi əşyalardır. Şlimanın Troya axtarışlarının yeni nəticələri peşəkarların tənqidinə məruz qalır.
“Aqamemnon maskası”
Şlimanın Mikenadakı fəaliyyəti asan başa gəlmirdi. Qəfildən Yunanıstan rəhbərliyi ilə arxeoloq arasında icazəsiz qazıntılara görə problemlər başlandı. Iki illik danışıqlardan sonra nəhayət, 1876-cı ilin avqustunda Şliman qazıntılar üçün rəsmi icazəni ala bilir. Dekabr ayında ona böyük uğur üz verir. Məşhur “Aslan qapıları”-nın qərb tərəfində iri həcmli tapıntı aşkarlanır: zinət əşyaları ilə dolu və içərisində qızıl maska olan beş məzar. Dərhal Homerin “Mikenanın qızıl zənginləri” misraları yada düşdü. Maskanın tapılması xəbəri qısa zamanda Avropaya yayıldı. Şliman inanırdı ki, o Aqamemnon və ailəsinin qalıqlarını aşkarlayıb. Ancaq Troya tapıntılarında baş verən hadisələri xatırladıqdan sonra akademik qruplara öz fikrini deməyə tələsmir. Sonradan maska “Aqamemnon maskası” adı alır. Şliman bir dəfə də olsun ictimaiyyətə maskanın Aqamemnona məxsus olduğunu demir. Axırıncı axtarışlar göstərdi ki, maska əfsanəvi şahzadənin dövrünə aid deyil. Onun tarixi daha qədimdir. Alimlər tapıntının b.e.ə. XVI əsrə aidliyini düşünür. Şlimanın axtarışları Aqamemnon haqqında heç nə əldə edə bilməsə də, əvəzində Mikena sivilizasiyasının mövcudluğunu sübut etdi. Tunc dövrünün əvvəlində artıq Mikenalılar qızıl dəfn maskaları hazırlayırdı.
Qazıntının yekunları dərc olunduqdan sonra böyük əks-səda verdi: kimisi Şlimanı alqışladı, kimisi tənqid etdi. Yenidən onu müdafiə etmək üçün bu işə Alman arxeoloq Kursius qarışdı. O bəyan etdi ki, Şliman öz işlərində çatışmazlıqları görür. Ancaq bu ərazidə qədim mədəniyyətlərin mövcudluğunu sübut etidiyini də danmaq olmaz. 1879-cu ildə Şliman Troya axtarışlarını yenidən davam etdirir. Bu dəfə ona kömək edən Rudolf Virxov olur. Növbəti il arxeoloq Orxomenin axtarışlarına başlayır. Həmin şəhərin adı Homerin eposunda Troya və Mikena ilə yanaşı çəkilir. Beləliklə, qızıl məhsullarını burada tapmaq mümkün olmadı. Keçmiş yüzillikdə onlar talançılar tərəfindən daşınmışdı.
Neapolda vəfatı
1890-cı ildə Şliman yenidən Troyada çalışmağa başlayır. Lakin səhhətində tez-tez problemlər əmələ gəlirdi. Xüsusilə yay aylarında qulaq ağrıları ona işləməyə mane olurdu. Məcburiyyət qarşısında qalaraq Henrix qazıntını dayandırır. O, 13 noyabrda Afinadan Almaniyaya tək gedir. Qalle şəhərinin cərrahiyə institutunda əməliyyat olunur. Hələ sağalmamağında baxmayaraq yeni ili ailəsi ilə keçirmək istəyir. Buna görə də Qalleni təkr edir. Afinada gəmidə onun səhhəti yenidən pisləşir. Neapolda 25 dekabr tarixində gəzinti zamanı küçədə huşunu itirir. Lakin üzərində sənədləri olmadığı üçün ona tibbi kömək göstərməkdən imtina edirlər. Şlimanın cibindən ailəsinə məxsus hansısa qəbz tapılır. Onu dərhal mehmanxanaya aparırlar və kimliyini tanıdıqdan sonra bir çox ölkələrdən ən yaxşı həkimlər gətirilir. Səhəri gün Şliman vəfat edir. Həyat yoldaşı bu xəbəri alaraq cəsədin ardınca Neapola yollanır. 4 aprel 1891-ci ildə Şlimanı Yunanıstana gətirirlər. Onun cənazəsi “İlliada” və “Odisseya”-daki dəfn mərasimlərinə uyğun keçirilir, bir çox dünya diplomatları burada iştirak edir.
Naqano prefekturası
Naqano prefekturası ( Nagano ken) — Yaponiyanın Honşu adasında yerləşən Çubu regionunda prefektura.
Lozanna müqaviləsi (1923)
Lozanna müqaviləsi — 1923-cü il iyulun 24-də Türkiyə ilə Qərb dövlətləri arasında imzalanan müqavilə. Türkiyənin indiki sərhədlərini, regiondakı statusunu müəyyən edən bu müqavilə tarixin sonrakı mərhələlərində baş verəcək bir çox hadisə üçün də platforma rolunu oynadı. Birinci dünya müharibəsini məğlub bitirənlər arasında olan Osmanlı Türkiyəsi faktiki olaraq suverenliyini itirmişdi. 1920-ci ildə Yunanıstanın təkidi ilə imzalanmış Sevr müqaviləsinə əsasən, Osmanlı dövlətinin qəti sərhədləri, orduya malik olmaq hüququ və Aralıq dənizindəki adalara olan iddiası ləğv edilmişdi. Amma Yunanıstandan başqa, heç bir dövlətin müqavilənin şərtlərini tanımaması "Lozanna" konfransının çağırılmasına səbəb oldu. 8 ay davam edən mübahisələrdən sonra nəhayət 1923-cü il iyulun 24-də tarixi "Lozanna" müqaviləsi bağlandı. Bununla, yüz illərlə davam edən türk-yunan ixtilafı qismən həllini tapdı və iki dövlət arasındakı sərhəd dəqiqləşdirildi. Egey dənizindəki xırda adalar bölüşdürüldü. Bir milyona yaxın yunan Türkiyədən Yunanıstana, 500 min türk isə Yunanıstandan Anadoluya köç etdi. Lozanna razılaşması faktiki olaraq Türkiyəni Dardanel və Bosfor boğazlarındakı haqlarından məhrum etdi. Türkiyə bu qiymətli keçidlər üzərindəki haqlarını bir də 1936-cı ildə imzalanmış "Montrö" sazişi ilə geri ala bildi. "Lozanna" müqaviləsi həm də Osmanlı sərhədləri daxilində yaşayan erməni və yəhudilərin statusunu müəyyən etdi. Bu milli azlıqlar tam hüquqlu Türkiyə vətəndaşı elan edildi. Amma Lozannada həllini tapmayan nüanslar da oldu. İraqla Türkiyə sərhəddindəki Mosul vilayətinin statusunun qeyri-müəyyən qalması, Kipr məsələsində razılığın əldə edilməməsi, sonradan regionda ciddi münaqişələrin formalaşmasına gətirib çıxardı.
Sona Bağırova (jurnalist)
Sona Bağırova — Azərbaycanın əməkdar jurnalisti.
Həyatı
Sona Bağırova 1929-ci il mayın 1-də Bakının Bülbülə qəsəbəsində anadan olmuşdu. 1952ci ildə Bakı Dövlet Universitetinin jurnalistika fakultəsini bitirmişdir. Həmin ildən 40 il Azerbayjan qəncləri qazetində işləmişdir. 90 ci illərdə "Açiq söz","Bakı post","Nəbz"qazertlərinin əməkdaşı olmuşdu. Azerbaijan Qadinlari Cəmiyətinin fəyal üzvlerindən biri olub, xususə Mustəqil Azərbayjanin ilk addıımları dövründə faydalı içtimai iş aparmışdir.
Sona Bağırovanın yazdığı məgalələr əsasən gənc nəslin təlim-tərbiyəsinə, xalqı narahat edən problemlərə, gənclərin vətənpərvərlik,xalqın torpağa bağlılıg ruhunda boyümələrinə həsr olunub. Sona Bağırova odlu alovlu dövrində, Qarabağ torpağını, garış garış gəzib, jurnalist borcunu, ilk novbəətə isə öz vətəndaşlığ borcunu yerinə yetirib. erməni yağıları tərəfindən torpağlarımızın zəbt edilməsinin qarşısının alınmasını, Azerbayjan ziyalısı kimi, güclü nizami ordusunun yaranmasında görürdü.Sona xanımın "Ordu nə vaxt yaradılacag?", "Oğullarımızı gırırlar, bes biz nəi və kimi gozləyirik?", "Dar günün ömrü" və s.məqalələri respublikaya səs salmiş,xalqı ayağa qaldırmışdır.
Moskvada "Krasnaya zvezda" qazetini hiddətlə yazırdı:"jurnalist Sona Bağirovanın məgalələri oxudukdan sonra, Rusiyada xidmət edən Azərbayjanlı əskərlər ve zabitlər hərbi hissələrdən yayinarag Qarabağa doyüşə gedirler).
60 yaşın içində olanda Sona xanımın sorağı Şuşadan,Xankəndindən, Laçından, Qubadlıdan, Əskərandan gəlirdi. Həmin dovrdə, Respublika mətbuatında dərc etdiyi, siyasi publisistik yazıları boyük tə‘sir gücünə ve səfərbəredici güvvəyə malik idi. Doyüş bölgələrinə tez-tez ezamiyyətə getmək onun kişi geyrətindən irəli gəlirdi.
O, daim odlu noktələrə, cəbhə xəttinə, birdə yurdundan didərgin salınmış insanların yanına can atırdı. Özün üçün təhlükəli olan bu səfərləri nəticesi olarag, qazetə baş ucalığı gətirən məgalələr yazırdı.Və şanlı şərəfli tarixi olan "Azərbayjan gəncləri" salnaməsinə unudulmaz Azərbayjanlı əxlaqı-tərbiyəsi sehifələrin yaratdı. Geyd etmək lazımdır kı, 20-dən çox yaradıcı işçisi olan redaksiyada yeganə qadın müxbiri idi. Sona Bəhrəli qızı düzlük və prinsipiallık təcəssümü idi. Onun üzündə nur və danışığında məntiq var idi.
Haci Sona imanlı gadın idi. Həcc ziyarətinə gəlbinin hokmiyle gedmişdir. Məkkədən gayidandan sonra dərc olunmuş məqalələri çox maragla oxunulmuşdur. İran İslam Respublikasina səyahətindən sonra yazdığı silsilə yazilar da oxucuların boyuk marağına səbəb olmuşdur.Sona Bağırova gözəl jurnalist olduğu gədər də gözəl ana idi. Dolğun iş günündən sonra uç evladın gayğısının cəkməyə güc tapırdı.
Sona xanım Azərbaycanımızı, onun fədakər xalqını boyuk məhəbbətlə sevir, ona daim gulluq etməyə özü üçün borc sayırdı. Azərbayjan torpağını zəbt olınmasını özünə dərd sanırdı. Həyatın son illərində, səhhəti imkan verməsə də qələmnən ayrıla bilmirdi, yazıb-yaradırdı. Sona Bağirovanən işığlı ömrü günəşi xatırladır.
2001-ci il mayın 10-da dünyasını dəyişib.
Sona Bağırovanın 2002-ci ildə «Elm və həyat» Nəşriyyatında «Pozulmaz izlər» kitabı çapdan çıxmışdır.
Ləyaqət
LƏYAQƏT - İnsanda yüksək mənəvi keyfiyyətləri göstərən xassələrin məcmusu, həmçinin, bu xassələrin dəyərini dərk edən şəxsin özünə qarşı duyduğu ehtiram hissidir. Mənəvi kateqoriya kimi şəxsin öz-özünə hörmətidir. İnsan həyatının ən böyük dəyəri hər kəsdə ləyaqətin olması nəzərdə tutulur. Fərdi mənəvi və etik keyfiyyətlər də buna daxildir. Şərəf anlayışı ilə ləyaqət anlayışı əsasən üst-üstə düşür. Şərəf digər fərdi mənəvi və etik keyfiyyətlərin qiymətləndirilməsidir.
Uzuntopuq
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Mikania areolata
Mikania areolata Mikania areolata Mikania areolata
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kross (film, 1989)
Məzmun
"İdman sağlamlıq və gözəllikdir!" şüarına yəqin ki, heç kim şübhə etmir. "Ən zərif məxluq" dediyimiz qızların idmanın müasir beşnövçülük, futbol, güləş, hətta ağırlıq qaldırma kimi növlərlə məşğul olduqlarını və yarışdan sonra bu "gözəl məxluq"un düşdüyü gərgin və ağır vəziyyəti görəndə istər-istəməz düşünməli olursan: — Bu, qızlara lazımdırmı?"
Film qızlarımızı və ümumiyyətlə tamaşaçıları bu haqda düşünməyə çağırır.
Liəzi
Liəzi — Azərbaycan Respublikasının Astara rayonunun Vaqo inzibati ərazi vahidində kənd.
Azərbaycan generalları (kitab)
Azərbaycan generalları – 2005-ci ilin aprel ayında AMEA Azərbaycan Tarixi Muzeyi tərəfində çapdan çıxmış kitab-kataloq.
Oxuculara təqdim edilmiş bu kataloqda general yüksək hərbi rütbəsini daşıyan azərbaycanlı sərkərdələrin həyat və fəaliyyətlərinə dair Azərbaycan Tarixi Muzeyinin fondlarında saxlanılan müxtəlif səpgili materiallar verilmişdir. Bunların arasında əhəmiyyətinə görə tarixin səhifələrində dərin iz qoyan hərbi xadimlərdən hələ ötən əsrin əvvəllərində çar Rusiyası ordusunda xidmət etmiş generallar – Əliağa Şıxlinski, Səməd bəy Mehmandarov, İbrahim ağa Vəkilov, Həsən bəy Ağalarov və başqalarının adları vardır. Muzeyin fondlarında materialları qorunub saxlanılan generalların çoxu isə İkinci dünya müharibəsinin cəbhələrində vuruşmuşlar. Belələrindən, xalqın yaddaşında mərdlik və hünər rəmzi kimi qalan, iki dəfə Sovet İttifaqı qəhrəmanı adına layiq görülən Həzi Aslanova, kontr-admiral Cəlil Cavadova, Sovet Ordusunda xidmət edən yeganə azərbaycanlı general-polkovnik Tofiq Ağahüseynova və başqalarına aid materiallar muzeyin fondlarında saxlanılan ən qiymətli eksponatlardır.
Kitabın elmi redaktoru, AMEA-nın müxbir üzvü Nailə Vəlixanlı, tərtibçiləri Muzeyin "Ən yeni dövr tarixinin ekspozisiyası və fondları şöbəsi"nin əməkdaşlarıdır.
Loqopediya
Loqopediya nitq inkişafı qüsurları haqqında pedaqoji elm olub, bu qüsurların aradan qaldırılması və qarşısını almaq üçün xüsusi təlim-tərbiyə sistemidir. Nitq qüsurlarının aradan qaldırılması və qarşısının alınması şəxsiyyətin harmonik inkişafına kömək edərək, bilikləri qazanmaq üçün mövcud maneələri aradan qaldırır. Buna görə də loqopediya defektologiyanın bir sahəsi olub eyni zamanda ümumpedaqoji vəzifələrin həyata keçməsinə kömək edir.
Nitq pozğunluğu
Nitq insana məxsus olan ali psixi funksiyadır. Nitq ünsiyyəti insanlar arasında sosial əlaqəni spesifik insani vasitələrini yaradıb kollektiv əməyini dərk etmək fəaliyyətinin ali formalarını inkişaf etdirir. Nitq uşağın bütün psixi həyatında mühüm rol oynayıb, onda əsas idrak proseslərinin formalaşmasına səbəb olur. Tamamilə aydındır ki, uşağın nitq inkişafında baş verən pozğunluq – onun bütün psixi proseslərinin formalaşmasına çox böyük mənfi təsir göstərə bilər. Bu pozulmalar nəticəsində ətraf mühitlə ünsiyyət yaratma çətinliyi ilə yanaşı, idrak proseslərinin düzgün formalaşmaması, bilik, bacarıq və vərdişlərinin qavranılması kimi ciddi qüsurları uşağı ən vacib vasitədən –özünü təsirlənmədən məhrum edir, onda davranış dəyişmələri, neqativizm, inamsızlıq yaradır.
Nitq qüsurlarının nitq təsnifatı
1.Fonetik qüsurlar – səslərin təhrif tələffüzü və ya heç olmaması. Bu qüsurlar dislaliya, dizartriya və rinolaliya kimi diaqnozlaşdırılırlar. 2.Nitqin itirilməsi və ya inkişafdan geri qalması. Bura alaliya və afaziya daxildir. 3.Nitq surətinin, ritminin və səlisliyinin pozulması taxılaliya, bradilaliya.