cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qətnamə
Qətnamə – 1)hər hansı məsələnin kollegial orqanın, məclisin və s. iclasında müzakirəsi nəticəsində qəbul edilən qərar; 2)məhkəmə qətnaməsi hüquqa görə birinci instansiya məhkəməsinin mülki işə mahiyyət üzrə baxması və həll edib qurtarması barədə qərarı.
Tirol İnsbruk FK
Tirol (İnsbruk) — Avstriyanın futbol klubu
Avropa kuboklarında iştirak
12 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.
Nectandra parviflora
(Nectandra parviflora) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Sənəd dövriyyəsi
Sənəd dövriyyəsi — hər hansı fakt və hadisənin başlanğıcından onun yekunlaşdığı dövrədək tərtib edilmiş sənədlərə sənəd dövriyyəsi deyilir.
Ümumi anlayış
Sənədlərin daxil olduğu və tərtib edildiyi vaxtdan onun icrasının yekunlaşdırılması və göndərilməsi dövründəki hərəkətinə sənəd dövriyyəsi deyilir. Kargüzarlıq xidməti üzrə bütün əməliyyatların dəqiq və təsirliliyi müəssisə və təşkilatlarda sənəd dövriyyəsinin düzgün təşkilindən asılıdır.
Almaniya imperiyası
thumb|180px|right|Versalda Almaniya İmperiyasının yaradılmasının elan edilməsi Almaniya İmperiyası (alm. Deutsches Reich), bəzən Kayzer Almaniyası və ya İkinci Reyx — 1871–1918-ci illərdə mövcud olmuş vahid alman dövləti. Lakin Almaniya 1943-cü ilədək rəsmi şəkildə bu adı daşımışdır. 1943–1945-ci illərdə isə "Böyük Alman İmperiyası" (alm. Großdeutsches Reich) adlanmışdır.
Sənəd dövriyyəsi
Ümumi anlayış
Sənəd dövriyyəsinin təşkili sənədlərin tərkibi, müxtəlif sənəd növlərinin nisbəti, onların daxil olma tezliyi kimi kəmiyyət parametrləri ilə xarakterizə olunur.
Almaniya imperiyası
Yaranması
Reformasiya dövründən Fransa və Rusiya imperiyasının Avropa işlərində iştirak etməyə başladığı vaxtdan bəri almanlar arasındakı parçalanmadan istifadə etmək, onları bir-birilə rəqabətdə və kənar dövlətlərdən asılılıqda saxlamaq bu imperiyaların siyasəti idi. I Fransisk, Rişelye, XIV Lüdovik və Napoleon, II Yekaterina, I Aleksandr və I Nikolay bütünlüklə bu düşüncə ilə hərəkət edirdilər. Alman dünyasının səpələnməsi əslində müasir tarixin inkişafına neqativ təsir göstərirdi, çünki həmin dünyasız Avropanın iqtisadi və mədəni liderliyi ancaq Atlantik okeanının sahilində cəmlənirdi və ya Rusiyada böyük hərbi imperiya qalxıb Baltik dənizi sahilinə və Polşanın içərilərinə yayılardı. Tədricən almanlar öz mövqeləri ilə razılaşmadılar. Onlar millətçilərə çevrildilər. Bir çox alman mütəfəkkirləri bu fikri müdafiə edirdi ki, Almaniya qərbdən fərqlidir, elə bir günə gəlib çatacaqdır ki, həyatın xüsusi alman yolu və onun öz siyasi sistemi fəaliyyətə başlayacaqdır. Slavyanlara görə almanlar özlərini ölçüyə sığmaz dərəcədə yüksək irq hesab edirdilər. Hegelin əsərlərində daha aydın öz ifadəsini tapmış alman fəlsəfəsi müəyyən xarakterik yol götürdü. Bu fəlsəfə fərdiyyətçiliyin Qərbə məxsus olduğunu elan edirdi, yüngüllüklə fərdi azadlığın üzərindən sıçrayırdı, qrup loyallığını, kollektivçilik və dövlət prinsiplərini şərəflindərməyə meyl edirdi.
1848-ci il inqilabları seriyası Almaniyanın bir neçə hökümətini devirdi. Frankfurt assembleyasında konstitusional metodla birləşdmiş Almaniya təşkil etmək üçün özəl vətəndaşlar qrupu təşkil etdilər. Onların cəhdi boşa çıxdı, çünki heç bir hakimiyyətə malik deyildilər. 1848-ci ildən sonra almanlar qüvvə şərtləri haqqında düşünməyə başladılar. Frankfurt adamları da həmçinin uğursuzluğa düçar oldular, çünki onlar kifayət dərəcədə inqilabi deyildilər. Almanlar ayıq, qayda-qanun sevən və hörmətcil xalq idi. Onlar hələ də öz bəzi dövlətlərinə emosional qaydada bağlı idilər. İtaliyada baş verən, Sardiniyadan başqa bütün köhnə hökümətlərin inqilabi yolla məhv edilməsi hadisəsi Almaniyada baş verə bilməzdi.
Sənəd dövriyyəsi
Ümumi anlayış
Müəssisə və təşkilatlarda sənəd dövriyyəsinin təşkili həmçinin sənədlərin hərəkəti, işlənilməsinin ardıcıllığı və dəqiqliyindən yəni onların tərtib olunma yerindən icra yerinə ən qısa yolla çatdırılması və icrasından, sənəd üzərində əməliyyatın bir dəfəyə aparılması yəni, sənədin aid olmayan idarəetmə mənbələrinə göndərilməsi, qaytarılması üzrə vaxt məhdudiyyətinin düzgünlüyündən, mexanikləşdirmə və avtomatlaşdırma vasitələrindən maksimum istifadə edilməsindən həlledici dərəcədə asılıdır.
Almaniya imperiyası
Tarixi
1870-1871-ci illərdə Prussiyanın rəhbərliyi altındakı Şimali Alman İttifaqı ilə Fransa arasındakı müharibədən qalib çıxan almanlar vahid alman dövlətinin yaradılması yolundakı əsas maneə olan Fransanı kənarlaşdırmaqla ilk addımı atdılar. 18 yanvar 1871-ci ildə Versalda Prussiya kralı I Vilhelm və Baş nazir Otto fon Bismark vahid alman dövlətinin - Almaniya İmperiyasının yaradıldığını elan etdilər. Tezliklə Şimali Alman İttifaqına daxil olmayan cənubi alman dövlətləri də İmperiyanın tərkibinə qatıldılar. 1871-ci ilin aprel ayında Ümumalman Konstitusiyası qəbul edildi.
Almaniyanın Fransadan aldığı 5 milyard frank məbləğindəki təzminat (kontribusiya) yeni dövlətin iqtisadi inkişafına böyük dəstək oldu.
II Vilhelmin hakimiyyət illəri İmperiyanın çiçəklənmə dövrü hesab edilir. Bu dövrdə Almaniya həm yüksək iqtisadi inkişafa nail olmuş, həm də öz hərbi gücünü artıraraq Afrika, Asiya və Okeaniyada bir çox koloniyalar ələ keçirmişdi.
İnzibati-ərazi bölgüsü
thumb
Tərkibi
İmperiya 25 federal əyalətdən ( Bundesglieder ) - o cümlədən respublika konstitusiyasına malik üçü Hanzanın Hamburq, Bremen və Lübek şəhərləri , eləcə də Elzas-Lotaringiyadan ibarət idi.
Koloniyaları
Toqo, Kamerun, Almaniya Şərqi Afrikası, Tanzaniya, Burundi, Ruanda, Almaniya Cənub-qərbi Afrikası.
Şandun yarımadasında yerləşən Sindao (Kaytçou) liman şəhəri.
Yeni Qvineya, Mikroneziya (Nauru, Palau, Marşall, Karolin və Marian adaları), Qərbi Samoa.
Bazan
Bazan (Bazan ibn Sasan) — Sasanilər imperiyasının Yəməndə mərzibanı.
Həyatı
Həbəşistanın Yəmən valisi Əbrəhənin iki oğlu Məsruk ilə Yəksumun Yəməndəki yerli ərəblərə qarşı böyük bir zülm və qətli-ama girişməsi üzərinə Himyarilərin soyundan gələn Seyf ibn Zuyazan Həbəşlilərə qarşı Sasanilər imperiyasıdan yardım istəmiş, Kisra I Xosrov da (Ənuşirvani Adil 531-579), yaşlı və təcrübəli komandanlarından Vəhrizi kiçik bir orduyla Yəmənə göndərmişdi. Aparılan savaşda vali Məsruk öldürülmüş və Seyf ibn Zuyazan Sənada iqtidarı ələ keçirmişdi. Həbəşlilərin bir neçə il sonra Seyfi öldürmələri üzərinə Kisra, Vəhrizi dörd min əsgərlə təkrar Yəmənə göndərmişti. Ölümünə qədər Sənada Sasanilər valisi olaraq qalan Vəhrizdən sonra sırasıyla Mərziban, Təynucan, Xürrə Xosrov və Bazan vali olmuşdular.
Bazan iranlı əsgərlərin Yəmənli qadınlarla evlənməsi nəticəsində təşəkkül edən və Əbna adı verilən zümrəyə mənsubdu. peyğəmbərin dəvəti üzərinə müsəlman oldu. Onun müsəlman oluşuna dair xəbərlər,  peyğəmbərin Kisraya (II Xosrova) göndərdiyi məktubla ilgili rəvayətlər arasında yer almaqdadır. peyğəmbər hicrətin 7- (628-ci) ildə Abdullah ibn Huzafə əs-Səhmiyi bir məktubla Kisra II Xosrov Pərvizə göndərmişdi. Kisra məktubda adının  peyğəmbərin ismi-şərifindən sonra yazılmasına və çöldə yaşayan bir ərəbinöz dininə dəvət etməsinə qəzəblənərək məktubu yırtmış və Sənadaki valisi Bazana   peyğəmbər haqqında ona bilgi verməsini, başqa bir rəvayətə görə isə onu yaxalayıb hüzuruna gətirməsini əmr etmişdir. Buna görə Bazan vəkilharcı Babaveyh ilə Xürrə Xosrovu Mədinəyə göndərdi. Babaveyh Bazanın məktubunu  peyğəmbərə təqdim etdi. Elçiləri yaxşı qarşılayan  peyğəmbər onları İslama dəvət etdi; fəqət qorxudan titrədiklərini görüncə də onun ertəsi gün gəlmələrini istədi. peyğəmbər o gəcə Xosrov Pərvizin oğlu tərəfindən öldürüldüyünü vəhy yoluyla öyrəndi. Ertəsi gün bu xəbəri elçilərə bildirdikdən sonra əyər Bazan müsəlman olursa idarəsindəki məmləkəti ona buraxaraq onu vali təyin edəcəyini söylədi.
Paşa
thumb|180px| [[Kavalalı Mehmed Əli Paşa|Mehmet Əli Paşa]]
Bazan
Həyatı
Bazı rivayətlərdə, Bazanın müslüman olduğunu bildirmək üzərə Vəbr ibn Yuhannis ilə Firuz əd-Deyləmini  Peyğəmbərə göndərdiyi və qonağının bağçasında, Sanadaki müsəlmanların ibadət və təhsilləri üçün, bugün Cami-i Kəbir olaraq bilinən məscidi tikdirdiyi zikr edilməkdədir.
Bazanın vəfatı üzərinə Həzrət peyğəmbər onun yerinə oğlu Şəhri vali təyin etdi. Ancaq yerli xalqın Əbnaya etirazı şəklində başladılan Yəməndəki irtidad harəkəti sırasında Əsvəd əl-Ansi Şəhri öldürdü.
Paşa
Paşa — Osmanlı Dövləti zamanında yüksək mülki məmurlara və polkovnikdən yüksək rütbədə olan əsgərlərə verilən ad. Bununla bərabər Osmanlı himayəsində Misir baş rəhbərlərinə də paşa titulu verilmişdir.
Sözün mənşəyi
Sözün qədim Türkcə kişi övladı mənasını verən beşə sözündən gəldiyi və ya baş ağa sözlərinin birləşməsindən yarandığı düşünülməkdədir. Bunun yanında baş ad gövdəsinə -A addan ad düzəldən quruluşum əlavə gətirilərək ən üstdə, başda olan mənasında uydurulan bir söz olduğu da düşünülür. İsgəndər Qəmə da sözün "beşə" sözündən gəldiyinə "Od" romanındakı bu sözlərlə işarə etmişdi: "Çələbi Faruk, Loğman Beş ilanın atası demək. Üç ildir ki, bunu heç bilməmişdim. Halbuki "Paşa" də anlamalıydım" Günümüzdə "Ləqəb və titulların aradan götürülməsi" haqqındakı qanun ilə qadağa olmasına baxmayaraq (26 noyabr 1934) bir çox sahədə general rütbəli zabitlər üçün geniş işlədilməkdədir. [1] Həmçinin paşa Türk mənşəli bir kəlmə olmasına baxmayaraq xarici söz birləşmələrinin tərkibində istifadə edilmişdir.
Yusifli (Ağdam)
Yusifli — Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun Üçoğlan kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tomonimikası
Kəndin adı Qarabağda yaşamış Kəbirli elinin Qərvəndli tayfasının Yusifli tirəsinin adındandır. Qərvəndli tayfası Ətyeməzli, Yusifli, Səfilər, Ballılar, Mərəbasanlar və Bozallar tirələrindən ibarət idi.
Senecio hirtellus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
26 aprel
1901–cari
thumb|[[Çernobıl faciəsindən sonra tərk edilmiş yaşayış binası]]
thumb|[[Eyyub Yaqubov]]
thumb|[[Baloğlan Əşrəfov]]
Hökmdar
Hökmdar — orta əsr şərqində feodal dövlətlərin başında duran monarx, padşah, şah, hakim.
Qara cəngavər peyki
thumb|Qara cəngavər peyki olduğu iddia edilən təsvir. Şəkil [[NASA tərəfindən 1998-ci ildə STS-88 missiyası zamanı çəkilmişdir. ]]
Qara cəngavər peyki – sui-qəsd nəzəriyyəçiləri tərəfindən Yer kürəsi ətrafında 13.000 ildir ki, döndüyü iddia edilən, haradan gəldiyi məlum olmayan cisim.
Tarixi
Qara cəngavər ilə əlaqələndirilən ilk şəxs Nikola Tesladır. 1899-cu ildə Tesla bir konfransda daim təkrarlanan radio siqnalları aldığını və kosmosdan gəldiyini bildirmişdir. 1928-ci illərdə həvəskar bir qrup da eyni siqnalları qeydə almışdır. Daha sonra 1928-ci ildə Oslodan kosmosa qısa radio dalğaları göndərən alimlər də cavab siqnalları almağa başladılar.
Nəhayət, 1954-cü ildə bəzi qəzetlər ("St. Louis Post Dispatch" və "San Fransisco Examiner") ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin bir xəbərini yayımladıqdan sonra vəziyyət məlum oldu. Xəbərdə Yerin ətrafında iki peykin fırlandığı deyilirdi. 1960-cı ildə həm ABŞ-nin, həm SSRİ-nin orbitdə peykləri vardı. Amma 11 fevral 1960-cı ildə bir çox qəzet narahatçılıq doğuran xəbər yayımladı: Orbitdə heç bir dövlətə məxsus olmayan başqa bir cisim də vardı. ABŞ donanmasının casus peyklərini qeydə almaq üçün istehsal etdiyi radar ekranı bir cisim yaxaladı. Cismin tünd qara rəngdə olduğu bildirilirdi və nə ABŞ-yə, nə SSRİ-yə məxsus idi. Ertəsi gün qəzetlər daha ətraflı xəbər yayımladı. Peykin afelisi 1728 km, perigelisi 216 km təşkil edirdi. Yer ətrafında bir dövrünü isə 104,5 dəqiqəyə başa vururdu.
O dövrdə ABŞ donanması Discoverer VIII peykinə məxsus olan, 6 metrlik bir parçanın axtarışında idi. 20 noyabr 1959-cı ildə orbitə göndərilən Discoverer VIII kosmosa insan göndərib onu paraşütlü kapsula ilə Yer üzünə endirmək üçün atılan vacib addım idi. Peyk kosmosa uğurla göndərildi, lakin kapsula Qara cəngavərin orbitinə bənzər yerə sürüklənib itdi. Qara cəngavər peykinə bənzəyirdi, lakin eyni deyildi. Peyk sonda itkin elan edildi.
1973-ci ildə Şotlandiya alimi Dunkan Lunan məsələni araşdırmaq qərarına gəldi, norveçli alimlərin əldə etdiyi məlumatları tədqiq etdi. Lunan apardığı araşdırmalar nəticəsində Qara cəngavərin Naxırçı bürcündə yerləşən Epsilon ulduz sistemindəki bir planetə məxsus olduğu qənaətinə gəldi və yaşını 12.600 olaraq hesabladı.
1998-ci ildə Endeavor orbit aparatı STS-88 missiyası zamanı orbitdə qəribə bir cismin şəkillərini çəkdi. NASA bu şəkilləri öz rəsmi saytında yayımladı, lakin daha sonra şəkillər yox oldu. Şəkildəki cismin Qara cəngavər olduğu iddia edildi.
Qərar
Qərar — yerli  icra  hakimiyyətləri, şəhər  və  kənd   nümayəndələri  tərəfindən  onların  səlahiyyətlərinə  aid  olan,  vacib  olan  məsələlərin  həlli  üçün   qəbul  edilir.
Qərar  həmçinin   kollegiyal  idarəetmə   xüsusiyyətinə  malik  olan   müəssisə  və  təşkilatların   ümumi  yığıncaqlarında  idarə   heyətinin   iclasında  qəbul  edilir.
Şarl Moris de Taleyran-Periqor
Həyatı
Şarl Morisi Sen-Sülpisdə balaca bir kilsədə xaç suyuna saldılar. Onun xaç atası əmisi Aleksandr Anjelik idi ki, gələcəkdə Parisin arxiyepiskopu olacaqdı. Kilsədən çixandan sonra uşaq dayəsi ilə birlikdə Sen Jaka göndərildi.
"Əğər mən uşaqlıq dövrümü necə kəçirdiyimi sizə danışsam, siz bunlara az təəccüblənərsiniz" –Taleyran ona çox yaxın olan qadınlardan birinə madam de Remyuza belə yazırdı. Bir dəfə dayəsi onu skafın üstünə qoyan zaman o yıxılmışdı və sağ ayağı ciddi xəsarət almışdı. Bu barədə valideynləri uzun sürə heç nə bilmədilər. Lazım olan müalicə edilmədi və nəticədə Şarl Moris ömrünün axırına kimi şikəst qaldı.
Onun böyük qardaşı erkən vəfat etmişdi, iki, körpəsi-Arşambo və Bozon ailənin öhdəsində qalmışdı. Taleyran onlara həsəd aparsa da, bunu heç vaxt büruzə vermirdi. 1758-ci ildə 4 yaşlı Taleyran dayəsi ilə birlikdə dilicanda(keçmişdə 4 təkərli minik arabası) Bordoya göndərildi. Valideynləri getmədi, çünki o zaman atası Almaniyada orduda xidmət edirdi anası isə saray vazifələrini icrası ilə məşğul idi. Gələcək diplamatın ilk səfəri 17 gün davam etdi. Daha sonra isə səyahət kiçək Şale şəhərinə idi.
Burada XV Lüdovikin dövründə görkəmli saray xadimi olmuş Kolberin nəvəsi Mariya Fransuaza yaşayırdı ki, bu da onun nənəsi idi. Onun artıq 72 yaşı vardı. Dayələr və mürəbbiyələr ona yetərincə qayğı göstərə bilmədiyi halda nənəsi onunla çox maraqlanır və onu çox səvirdi. İl yarım burada keçən müddət Taleyranın yaddaşında çox aydın qalmışdı. "Ailəmin ilk üzvü idi ki mənə çox incəliklə yanaşır və mənə sevilməyin xoşbətliyini bəxş edirdi-Taleyran sonradan nənəsi haqqında belə yazırdı. O burada olduğu müddətdə oxumağı və yazmağı öyrənmişdi. 1760-cı ilin sentyabrında o paytaxta qayıtdı lakin valideynlərinin yanına deyil birbaşa Arkur kollecinə. 1768-ci ildə 14 yaşlı gənc artiq milli zadəgan titulunu aldı. Kolleci bitirdikdən sonra işləmək lazım gəlirdi. Lakin onun çox seçimi yox idi. Hərbi karyeradan uzaqda idi. İdarəçilik sahəsində vazifəyə sahib olmaq üçün ailənin kifayət qədər pulu yox idi. Tək bir çıxış yolu qalırdı-din xadimliyi yaxud ruhanilik. Bu isə orta əsrlər zadəganları üçün çox da əlvərişli sayılmazdı. Kolleci qurtardığı il Şarl Moris valideynləri tərəfindən Reymsə, əmisinin yanına göndərildi. 1774-ci ildə Sen-Sulpis seminariyasına daxil oldu. Sonrada Taleyran yazırdı ki: "Mənim bütün gəncliyim elə bir peşəyə sərf olundu ki, mən onun üçün doğulmamışdım. "Onun ən böyük arzusu dövlət işləri və politik sferada fəaliyyət göstərmək və maliyyə naziri olmaq idi. Nazir olmaq şirin, əlçatmaz arzu idi, lakin seminariyada oxumaq real.4 illik təhsilini o 1778-ci ildə Sorbonda başa vurdu. İl yarımdan sonra din xadimi kimi fəaliyyətə başladı. Nəhayət, o pul qazanmağa başlayırdı.
1778-ci ildə gələcək diplomat qara sutanasını(katolik ruhanilərin cübbəsi) bənövşəyi yepiskop geyimi ilə əvəz etdi. 1780-ci ildən artıq onun dili ilə desək o kilsənin "maliyyə naziri"nə çevrilmişti. Bu isə ona dövlətin maliyyə işlərində və siyasi həyatında iştirak imkanı verirdi. Onun qonaq otağı tədricən o dövrün məşhur siyasi xadimlərinin gorüş yerinə çevrilirdi. Taleyran artıq inqilab ərəfəsində olan Fransanın siyasi əlaqələrində mühüm yer tuturdu. Gözəl xarici görünüşü və üslubu təhsili və ağlı ona Parisin ən valehedici kişisi simasını qazandırmışdı. 1783-cü ildə o Adelaidu de Flao ilə tanış oldu və onların münasibəti 9 il davam etdi. Onların Şarl Jozef adlı bir oğulları oldu. Və o Napoleonun məşhur adyutantlarından oldu.
Onun başlıca məqsədi ümumi ştatların ruhanilərin deputatı olmaq idi. 2 aprel 1789-cu ildə arzusuna çatdı və parisə göndərildi. Böyük Fransa inqilabına bir neçə ay qalırdı. Bastiliyanın alınmasi Taleyranı vahiməyə düşürdü. 10 oktyabr 1789-cu ildə Taleyran Müəssislər məclisində çıxış etdi. Bir neçə il bundan öncə kilsə mülkiyyətinin özəlləştirilməsini irəli sürürdü. 2 noyabr 1799-cu ildə bu barəde dekter qəbul olundu. Kilsə torpaqlarına 400 min livr qiymət qoyuldu və satışa çıxarıldı. Bu torpaqlar iri burjuaziyanın və varlı kənlilərin əlinə keçdi. Papa kilsəyə xəyanət edənləri qovdu, ancaq Taleyran bundan məyus olmadı. Onu küçələrdə alqışlayırdılar.
Kilsə torpaqlarının müsadirə edilməsi kralı təhlükə qarşısında qoydu. Təzliklə Taleyran ildə 18 min livr gəliri olan Sena departamentinde maliyyə idarəçiliyi vazifəsinə sahib oldu. Lakin o daha gəlirli bir sahə axdarırdı diplomatik karyera barədə düşünürdü. Artıq 1792-ci ilin yanvarında o Londona göndərildi ki, əgər Avropada monarxiyalar arasında müharibə başlansa bu məqamda İngiltərəni bitərəf olmağa razı etsin. Gərgin əmək sərf etməsinə baxmayaraq ingilislərin fransız səfirinə soyuq münasibətindən sonra iyulda o missiyasını tamamladı və Parisə qayıtdı. 1792-ci ilin yayında kral ailəsinin həbsə salınmasından sonra Taleyran İngiltərəyə qaçdı və daha sonra bir neçə il Amerikada yaşadı vəkommersiya ilə məşğul oldu. Tezliklə Fransa üçün vəziyyət dəyişdi. 1794-cü il 9 termidor çevrilişindən sonra hakimiyyətə yakobinlər gəldilər. 1796-cı ildə Taleyran vətəninə qayıtdı.
Fransanı direktoriya dövründə Pol Barras idarə edirdi. Taleyranın keçmiş dostu Jermena de Stal onu hökumətin tərkibinə daxil etməsi üçün Barrasdan xahiş etmişdi. Nəticədə Taleyran xarici işlər naziri oldu. O bu işində müvəffəqiyyət qazandı.
Fərasətli nazir gənc general Bonapartın potensialını görə bilirdi və onunla yaxınlaşmağa çalışırdı. 1799-cu ildə Taleyran 18 Brümer çevrilişinin böyük təşkilatçılarından biri oldu. Bonapart hakimiyyəti ələ keçirdikdən sonra dövlət vəzifələrinə özünə yaxın olan adamları təyin edirdi ki bunlar arasında Xarici İşlər naziri vəzifəsində Taleyran da var idi. Napoleon yaxşı başa düşürdü ki, məhz Taleyranın istedadı sayəsində Avropada qüvvələr nisbətini öz xeyrinə dəyişə bilər. O diplomatik oyunlarda çətin vəziyyətdən məharətlə çıxırdı.
Taleyran 1802-ci ildə evləndi. Onun həyat yoldaşı hindistanlı Katrin Noel Vorle idi. Lakin bu evlilik Taleyrana xoşbəxtlik gətirmədi və onlar ayrıldılar.
1804-cü ilin 18 mayında Senat Napoleon Bonapartı Fransanın İmperatoru elan etdi. Taleyran fransız ordusunun parlaq hərbi qələbələrinə sevinmirdi, çünki başa düşürdü ki, Napoleonun təkəbbürünün nə vaxtsa sonu gələcək.
1809-cü ildə Taleyranın həyatına Kurland Hersoqovinası Anna Şarlotta və onun qızı Doroteya daxil oldular. Onun sonuncu xanımı isə qardaşı Edmondun qızı oldu. Anna Şarlotta ilə onun əlaqəsi bir neçə il davam etdi. Anna Parisi tərk edən zaman Doroteyanın əri də Şimali İtaliyaya getdi. Bu zaman Taleyran ilə gənc qadın arasında yaxın əlaqələr quruldu ki, bu da knyazın ölümü ilə nəticələndi.
Napoleonun Rusiyaya yürüşü müvəffəqiyyətsizliklə nəticələndi. Antifransız koalisiyası başda I Aleksandr olmaqla Fransa ərazisinə soxuldular. I Aleksandr və Prussiya kralı Taleyranın görünüşünə gəldilər. Burada Taleyran onları inandırmağa çalışdı ki, Fransa taxt-tacını Burbonlara həvalə etmək lazımdır və bilirdi ki, bütün Fransa köhnə nəslin hakimiyyətə qayıtmasını arzulayır.
1814-cü ilin yayında məhz Taleyran Fransanın rəsmi təmsilçisi simasında Vyana konqresinə göndərildi. Burada postnapoleon Avropasının taleyi həll olunurdu. Knyaz konqresə yeni bir konsepsiya ilə gəlmişdi ki, bunun da əsasında legitizm (inqilabın devirmiş olduğu padşah sülaləsinə tərəfdar olan monarxist cərəyan) ideyaları dururdu. Fransanın başlıca məqsədi 1792-ci il sərhədlərini saxlamaqdan ibarət idi. Taleyran çevik və inamlı davrandı. İngiltərə, Avstriya, Rusiya və Prussiyanın da daxil olduğu dördlər ittifaqını yaratmağa nail oldu. 1815-ci ilin 9 iyununda o artıq Vyana konqresinin qərarlarını imzaladı, artıq 25 iyunda o Parisdə idi. İngiltərə Rusiya və Prussiyanın yardımı ilə knyaz hökumətin başçısı xarici işlər üzrə katib oldu və 2 ay yarım bu vəzifədə qaldı. Bu müddət ərzində Taleyran arxivindən Napoleonun xarici işlər nazirlərinə yazılan və 832 sənəddən ibarət olan məktublarını tapmağı bacardı. Bunların 73-ü isə imperator tərəfindən yazılmışdı. Bu sənədlər 500 min franka Avstriyadan alınmışdı. Bu barədə 1933-cü ildə "Revyu de Paris" jurnalında Taleyran və Metternixin yazışmaları kimi məlumat verilirdi.
Time
Nəşrlər
Mahnılar
Şarl Moris de Taleyran-Periqor
Həyatı
1834-cü ildə knyaz krala istefa ərizəsinə göndərdi. Ərizə qəbul edildi və Taleyran bir müddət Valansdakı sarayında yaşadı. Ölümünə az qala o Parisə qayıtdı və doğulduğu evi, xaç suyuna salındığı kilsəni, oxuduğu kolleci və yadında qalan hər yeri gəzdi. Ölümünün yaxınlaşdığını hiss edən Taleyran qardaşı oğlunun təkidi ilə kilsə ilə barışdı, papa XVI Qriqoriyə məktub yazdı. Belə deyirdilər ki "o bütün həyatı boyunca kilsəni, ölümündən əvvəl isə şeytanı aldatdı" 17 may 1838-ci ildə şarl Moris 84 yaşında vəfat etdi. Ölümündən əvvəl o yazırdı ki, "Mən Direktoriyadan bu günədək olan bütün rejimlərə xidmət etdiyim üçün əsla özümü təqsirləndirməyəcəyəm!"
Time
Digər
Asif Ağayev
Asif Əzizağa oğlu Ağayev — Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı, Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin sabiq başçısı.
Həyatı
Ağayev Asif 1961-ci ildə Sabirabad rayonunun Ulacalı kəndində anadan olmuşdur. 1988-ci ildə V. V. Kuybışev adına Moskva İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu inşaatçı-mühəndis ixtisası üzrə bitirmişdir.
Əmək fəaliyyətinə 1979-cu ildə Sabirabad kolxozlararası tikinti idarəsində fəhlə kimi başlamışdır. Sonralar "ŞelfLahiyəTikinti" İstehsalat Birliyinin 1 saylı Tikinti Quraşdırma İdarəsində usta, Azərbaycan Qaçqınlar Komitəsinin Sabirabad rayon 4 saylı SMD-də mühəndis, iş icraçısı, "ŞelfLahiyəTikinti" İstehsalat Birliyinin 1 saylı Tikinti Quraşdırma İdarəsində Plan, iqtisad və əmək haqqı şöbəsinin mühəndisi, "XəzərDənizNeftQazİnşaat" Tresti SMD-də iş icraçısı, sahə rəisi, "XəzərDənizNeftQazİnşaat" Tresti 2 saylı İTQ İdarəsində sahə rəisi, baş mühəndis, "Terminal" MMC-nin direktoru, ARDNŞ-nin "AzərNeftYağ" Neft emalı zavodunda direktorun əsaslı tikinti üzrə müavini, ARDNŞ-nin "AzəriQaz" İstehsalat Birliyində baş direktorun əsaslı tikinti üzrə müavini, ARDNŞ-nin Xəzər Dəniz Neft Donammasında ümumi məsələlər üzrə rəis müavini, ARDNŞ-nin "Neft Kəmərləri" İdarəsində tikinti və təmir üzrə rəis müavini, 2013–2018-ci illərdə isə Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifələrində çalışıb.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 oktyabr 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə Beyləqan Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib
YAP-ın üzvüdür. Evlidir, 2 övladı var.
Kanye Vest
Ye — amerikalı repçi, müğənni, mahnı müəllifi, prodüser və dəb dizayneri.
Məmur
Məmur — Dövlət idarələrində (əsasən, məhkəmə, polis və s.) çalışan qulluqçu; dövlət xidmətçisi, çinovnik.
Kanye Vest
Atlanta şəhərində doğulub, Çikaqoda böyüyən Vest 2000-ci illərin əvvəllərində Roc-A-Fella Records səsyazma şirkətində etdiyi prodüserlik işləri ilə tanınmağa başladı, müxtəlif sənətçilərin sinqlları üçün prodüserlik etdi, həm də "chipmunk soul" sempl üslubunu təkmilləşdirdi. Repçi kimi karyerasına 2004-cü ildə The College Dropout albomunu buraxaraq başladı, bunun ardınca GOOD Music səsyazma şirkətini təsis etdi. Vest növbəti albomlarında: Late Registration (2005), Graduation (2007), və 808s & Heartbreak (2008) orkestra, sintezator, autotune elementlərindən istifadə etdi. Beşinci və altıncı albomları: My Beautiful Dark Twisted Fantasy (2008) və Yeezus (2013) ilə onun şöhrəti daha da artdı. Vest fərqli üslublar sınamağa davam etdi, The Life of Pablo (2016) və Ye (2018) albomlarında xristian, Jesus Is King (2019) albomunda isə gospel tərzindən istifadə etdi. Onuncu albomu Donda 2021-ci ildə işıq üzü gördü, tənqidçilər və pərəstişkarlar tərəfindən həm mənfi həm də müsbət rəylər topladı. Vest Jay-Z ilə əməkdaşlıq etdi və Watch the Throne (2011) albomu yayımladı, ardınca Kid Cudi ilə Kids See Ghosts (2018) albomunu buraxdı.
Dünyanın ən çox musiqi satışı həyata keçirən musiqiçilərindən biri olan Vest, 160 milyondan çox səsyazma satmağa nail olmuşdur. Vest 24 "Qremmi" mükafatı qalibi olmuş, 75 dəfə namizədlik əldə etmiş, həmçinin Jay-Z ilə birlikdə ən çox mükafat qazanan repçilərdən biri olmuşdur. Vestin altı albomu Roling Stone jurnalının "Bütün zamanların ən yaxşı 500 albomu" siyahısında yer alıb, jurnalda onun adı "Bütün zamanların ən yaxşı mahnı yazarları" kimi keçmişdir. Time jurnalı onu 2005 və 2015-ci ildə "100 ən nüfuzlu" insanlardan biri hesab edib. Dəb dizayneri kimi Vest, Nike, Louis Vuitton, Gap, A.P.C. moda markaları ilə əməkdalıq etmiş, Adidas ilə birlikdə Yeezy ayaqqabılarını istehsal etmişdir. O, həmçinin Donda məzmun şirkətinin əsasını qoyub.
Kanye Vestin açıq sözlü fikirləri medianın böyük marağına səbəb oldu. O, sosial mediada, mükafat verilişlərində və ictimai yerlərdə davranışından irəli gələn çoxsaylı mübahisələrə qarışıb. O, həmçinin musiqi və moda sənayesi, ABŞ siyasəti, irq və köləlik haqqında mübahisəli şərhlər bildirib. Onun xristian inancı, Kim Kardaşyanla evliliyi və psixi sağlamlığı medianın diqqət mərkəzində olub. 2020-ci ildə Vest prezidentliyə namizəd oldu. Bununla belə, 2022-ci ildə o, geniş qınaqla üzləşdi və antisemitist bəyanatlar verdikdən sonra Adidas, Gap və Balenciaga kimi böyük markalarla tərəfdaşlığını itirdi. 2022-ci ilin noyabrında o, 2024-cü il prezident seçkilərində namizəd olacağını elan etdi və Nik Fuentes adlı ağ irqçi ilə ictimaiyyətə göründü. Vest daha sonra Adolf Hitleri təriflədi, Holokostu inkar etdi və özünü nasist kimi tanıtdı,  bu da mübahisələri daha da artırdı.
Həyatı
Kanye Vest 8 iyun 1977-ci ildə Corciya ştatının Atlanta şəhərində dünyaya göz açıb. Üç yaşında olanda valideynləri boşandı və o, anası ilə birlikdə İllinoys ştatının Çikaqo şəhərinə köçdü. Atası Rey Vest Qara Pantera partiyasının üzvü idi, həmçinin "The Atlanta Journal-Constitution" qəzetində çalışan ilk qaradərili fotojuranlistlərindən biri olmuşdu. Anası Donda Vest, Klark Atlanta Universitetində ingilis dili professoru idi və Çikaqo Dövlət Universitetində İngilis dili kafedrasının sədri vəzisində çalışırdı.
Vest orta səviyyəli bir mühitdə böyüdü və İllinoys ştatının Ouk-Lon şəhərindəki Polaris Fərdi Təhsil Məktəbində oxudu. 10 yaşında anasının işi ilə bağlı olaraq Çinin Nankin şəhərinə köçdü. Burada sinfin yeganə əcnəbi şagird idi, buna baxmayaraq mədəniyyətə və dilə tez uyğunlaşdı. Vestin sözlərinə görə o, dərslərindən əla qiymətlər "A və B" alırdı.
Vest erkən yaşlarında sənətə maraq göstərdi. O, beş yaşında şeir yazmağa, üçüncü sinifdə isə rep oxumağa başlayıb. Yeddinci sinifdə o, musiqi bəstələyir və başqa sənətçilərə satırdı. Onun prodüser No I.D. ilə yolları kəsişdi, o sonradan Vestin dostu və mentoru oldu. Məktəbi bitirdikdən sonra Vest 1997-ci ildə Çikaqodakı Amerika Rəssamlıq Akademiyasında təhsil almaq üçün təqaüd aldı. Lakin o, daha sonra rəsm dərslərini yarımçıq qoydu və ingilis dili təhsili almaq üçün Çikaqo Dövlət Universitetinə yollandı. 20 yaşında universiteti buraxdı və musiqi karyerasına başladı. Bu qərar onun anasını məyus etdi, amma anası sonra bunu qəbul etdi.
Diskoqrafiya
Studiya albomları Birgə hazırladığı albomlar Kompilasiya albomları Demo albomları
Arxangel (mələk)
thumb|250px|Arxangel, [[Rafaelin əsəri]]
Arxangel ( — mələklərin başçısı) — iudaizmdə və xristianlıqda mələklərin ali dərəcəsi; “səma iyerarxiyası”na görə mələklərin 9 dərəcəsindən 8-cisi.
Senecio brenesii
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qriqori Lemberq
Qriqori Moiseyeviç Lemberq (1873-30 iyul 1945) — SSRİ operatoru və fotoqrafı.
Həyatı
Qriqori Lemberqin əsl sənəti fotoqrafdır. 1911-1917-ci illərdə operator kimi 30-dan çox bədii film çəkmişdir. Həmçinin Petroqraddakı Fevral inqilabını çəkən yeganə operatordur. 1923-cü ildən "Dövlətkino"da işləmiş və elmi-kütləvi filmlər çəkmişdir.
Ənvər Qasımov
Ənvər Mahmudoviç Qasımov — Özbəkistan yazıçısı, türkoloqu, tarixçisi, tarix elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Ənvər Mahmudoviç Qasımov 13 aprel 1933-cü ildə Qırğızıstan SSR-nin Oş şəhərində anadan olub. 1958-ci ildə indiki Özbəkistan Milli Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsini bitirib. 1958–1962-ci illərdə aspiranturada təhsilini davam etdirib.1962–1965-ci illərdə Özbəkistan respublikasının EA-nın Şərqşünaslıq institutunun kiçik elmi işçisi olub. 1965–1968-ci illərdə Daşkənd Dövlət Universitetinin xarici tələbələr üçün hazırlıq fakültəsinin dekanı vəzifəsində çalışıb. 1968–1971-ci illərdə Özbəkistan SSR MK-də Təbliğat və təşviqat şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib.
Vakker İnsbruk FK
Vakker (İnsbruk) — Avstriyanın futbol klubu
Tarixi
1915-ci ildə yaranıb.
Avropa kuboklarında iştirak
14 dəfə Avropa kuboklarında iştirak edib.
Kampaniya
Kampaniya (campania) — çoxmənalı termin:
Tofiq Əsgərov
Tofiq Nəzir oğlu Əsgərov- 1935-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
Həyatı
Tofiq Nəzir oğlu Əsgərov 1935-ci ildə bakı şəhərinin Binə kəndində anadan olub. 1941-ci ildə Böyük Vətən müharibəsi başlananda, ailəsi ilə birlikdə QazaxıstanınSemipalatinsk vilayətinin Iasmin rayonuna sürgün olunmuşdur. 1952-ci ildə Tofiq Əsgərov Tükmənistan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olur. 1958-ci ildə institutu bitirdikdən sonra, təyinat ilə Krasnovdsk şəhər xəstəxanasında həkim -cərrah kimi fəaliyyətə başlayır və həmin xəstəxananın baş həkimi vəzifəsində çalışır.
Fəaliyyəti
Bakıya qayıtdıqdan sonra 1965-ci ildə o, biliyini daha da artırmaq üçün Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin klinik ordinaturasına daxil olmuşdur. 1967-ci ildə ordinaturanı bitirərək Azərbaycan respublikası xəstəxanasında cərrah-uroloq kimi işləməyə başlayır. Həmin ilin noyabr ayında Sankt-Peterburq şəhərində həkimlərin təkmilləçdirilməsi institutunun uroloji aspiranturasına daxil olmuşdur. Tofiq Əsgərov 1971-ci ildə dissertasiya müdafiə edərək tibb elmləri namizədi alimlik dərəcəsi adını alır. Dissertasi müdafiəsindən sonra Azərbaycan respublikası Uroloji xəstəxanasında akademik M.D.Cavadzadənin rəhbərliyi altında cərrah-uroloq vəzifəsində çalışmağa başlamışdır. 15O-dən çox elmi əsərləri vardır.
Həmçinin bax
Mirməmməd Cavadzadə
Nectandra psammophila
(Nectandra psammophila) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Örnəqala yaşayış yeri
Örnəqala - Mil düzündə yerləşən qədim yaşayış yeri.
Arxeoloji qazıntılar
Örnəqala yaşayış yerinin tədqiqinə hələ 1933-cü ildə AMEA-nın elmi əməkdaşları akademik İ.İ.Meşşaninovun rəhbərliyi altında başlamışlar. Bu ekspedisiya Örnəqala yaşayış yerini tədqiq edən ilk elmi ekspedisiya idi.
Bu birinci ekspedisiya aydınlaşdırmışdır ki, erkən dövrlərin birində şəhər ölçülərinə görə böyük olub, indi tədqiq edilən şəhər yerinin ərazisini bütünlüklə əhatə etmişdir. Sonralar görünür ki, iqtisadi və siyasi mərkəz rolunu itirəndən sonra şəhər ərazisi kiçilmiş və yeni divarlar hörüləndən sonra köhnə şəhərin yalnız bir hissəsi yeni şəhərin ərazisinə daxil olmuşdu. Köhnə şəhərin qalan hissəsi isə şəhər divarlarının xaricində qalaraq tədricən dağılmışdı. Yeni şəhərin daş divarları dağıldıqdan sonra şəhər ətrafındakı müdafiə işləri torpaq sədd çəkməklə aparılır. Ekspedisiyanın məlumatıma görə yeni şəhərə aid olan mədəni təbəqə dağıntıya məruz qaldığından Örənqalanın bu hissəsindəki 1933-cü il qazıntıları stratiqrafiyanı dəqiq müəyyən etməyə imkan verməmişdi. Buna baxmayaraq Örənqala şəhər yerindən tapılmış Rey keramikasının ayrı-ayrı nümunələri və çoxlu miqdarda mis sikkələr göstərir ki, şəhərin çiçəklənmə dövrü səlcuq və monqol yürüşləri (XII-XIV əsrlər) dövrünə təsadüf edir. Qeyd etmək lazımdır ki, monqol işğalları dövrü dedikdə, Hülakülər dövləti dövrü nəzərdə tutulur. Belə ki, ilk monqol hücumları zamanı şəhər güclü dağıntıya məruz qalmış, uzun zaman dirçələ bilməmişdi.
Mil düzünün böyük, düzənlik sahəsində geniş təpələr qrupu yayılmışdır. Burada, şimal-qərb tərəfdə 15 m hündürlükdə elə bil ki, çərçivəyə alınmış qədim şəhər yeri mövcuddur. Qədim şəhər yeri və təpələrin ümumi ərazisi 10 km², şəhərin ərazisi isə ayrılıqda 2–3 km² təşkil edir.
Sonralar Q.M.Əhmədov öz tədqiqatlarında şəhər yerinin tutduğu ərazinin nisbətən böyük, mədəni təbəqənin isə daha qalın olduğunu göstərmişdir. O yazır: "'Örənqala şəhər yeri Mil düzündə – Beyləqan rayon mərkəzindən təxminən 17 km şimal-qərbdə yerləşir. O, hər tərəfdən düzənliklə əhatə olunmuşdur. Örənqala şəhər yerinin hazırkı ərazisi, təxminən 36 hektardır. Bu sahə yerin adi səthindən 5-6 m hündür olan təpələrlə, təpələrin ətrafı isə 1-2 m dərinliyində və 10-15 m enində xəndəklərlə əhatə olunmuşdur. Şəhərin içərisindəki sahədə müxtəlif dövrlərdə maddi mədəniyyət qalıqlarından əmələ gəlmiş mədəni təbəqənin qalınlığı düzənliyin adi səthindən 3-4 m və bəzi yerlərdə daha çox yüksəklikdədir. Şəhərin bütün ərazisini düzbucaqlı şəkildə olan uzun təpələr dövrəyə alır'."
1936-cı ildə Örənqaladakı qazıntı işləri yeni şəhər yerində deyil, onun kənarında – yaxınlıqdakı təpələrin birində aparılmışdı. Qazıntı işləri aparılan sahədə mədəni təbəqə dağılmamışdı və gözlənilməz nəticə vermişdi. Ə.Ələkbərov 1936-cı il qazıntıları haqqında yazır ki, qazıntı işlərini biz təpələrdəki ümumi sahəsi 200 m olan üç meydançada aparmağa başladıq. Təpələrdə aparılan qazıntılar göstərdi ki, bu üç meydançada yerləşən mədəni təbəqələr oxşardır. Hər bir meydançada birinci yarım metr dərinlikdən kərpic qarışıq torpaq qatı, bunun ardınca isə divarları müxtəlif ölçülü kərpiclərlə hörülmüş tikilinin qalıqları üzə çıxmışdı. İkinci və üçüncü təbəqələrdən eyni ölçülü (21×21x4 sm) kərpiclərlə daha ustalıqla hörülmüş tikinti qalığından aşkar edilmişdir. Dördüncü təbəqədən yarım metr hündürlüyü olan, kərpicdən tikilmiş pilləkən qalığı tapılmışdı. Ə.Ələkbərov yazır ki, pilləkən qalıqlarının aşkar edilməsi burada nə vaxtsa iki mərtəbəli ev olduğunu göstərir. 3 m dərinlikdə yerləşən beşinci təbəqədən hansısa iri tikilinin küncləri aşkarlanmışdır. Bu tikilinin divarlarının hörgüsündə 35×35x5 sm ölçülü bişmiş kərpiclərdən istifadə olunmuşdur. Kərpic divarların möhkəmliyi üçün bərkidici məhluldan istifadə edilmişdir.
Birinci dörd təbəqədə aşkar edilmiş evlərin bünövrəsi yaxşı qalmışdır. Kərpicdən arakəsmə divarları olan, kiçik otaqlardan, mətbəx və təndirlərdən ibarət olan tikili daxili planına görə feodal şəhərləri üçün xarakterikdir. Ə.Ələkbərov tikinti materialları və bina qalıqlarından başqa buradan çoxlu miqdarda keramika nümunələri tapıldığını qeyd edir.
Şəhər yerinin yuxarı hissəsində də xeyli keramika aşkar edilmişdi. Lakin keramikanın müxtəlifliyini diqqətlə təhlil edən Ə.Ələkbərov bu keramika nümunələrinin ayrı-ayrı mədəni təbəqələrə məxsus olduğunu qeyd edir. İkinci və üçüncü təbəqələrə aid keramika iri, kobud rəsmlərlə bəzədilmiş, ala-bəzək qamma, məsələn, bənövşəyi və tünd yaşıl rənglərdən ibarət, çox da təkmilləşmiş formada olan qalın divarlı gil qablardan ibarətdir. Tapılan keramika nümunələri arasında Rey tipli qabların ayrı-ayn parçaları da vardır ki, Ələkbərov bu qabların buraya tikinti işləri zamanı aşağı təbəqələrdən qarışdığnı yazır.
Ə.Ələkbərov qazıntılar zamanı 160-170 sm-dən 250 sm-dək dərinlikdən gildən hazırlanmış qəndilin ayrı-ayrı parçalarının iki topasını aşkarladıqlarını yazır və göstərir ki, bu keramika yığnağı (trizna) evin içində deyil, onun xaricində – çoxlu inşaat zibilinin içərisində tapılmışdır. Bu onu göstərir ki, tapılmış keramika parçaları daha alt təbəqələrə aiddir. Lakin bu alt təbəqələr hələ qazılmamışdır. Bu təbəqədən həmçinin Kufi yazılı inşaat bəzəyinin və basma naxışlı keramikanın ayrı-ayrı parçaları da üzə çıxarılmışdır. Təbəqənin yuxarı hissəsindən isə Eldənizlərə (XII əsrin sonu -XIII əsrin əvvəlinə) aid xeyli miqdarda mis pullar tapılmışdır. Müəllif göstərir ki, Rey tipli keramika bir qədər erkən dövrə aiddir.
Ə.Ələkbərov aşkar edilmiş Rey tipli keramika fraqmentlərinin fövqəladə müxtəlifliyini, işlənmə texnikasına görə zənginliyini və onların nəbati naxışlarla bəzədildiyini göstərmişdir. Bundan başqa üzərində insan, quş və mifik heyvan şəkli olan qablar da aşkar edilmişdi. Qabların birinin daxili hissəsində oturmuş qadın şəkli çəkilmişdir. Qabların xarici hissəsinə isə ərəb yazılarına oxşar bəzəklər vurulmuşdur. Lakin fraqmentlərin hamısı əldə olunmadığından bu yazıları oxuyub aydınlaşdırmaq mümkün olmamışdı. Bu təbəqədən qırmızı gildən hazırlanmış və basma naxışlarla bəzədilmiş qab da tapılmışdır. Qabın üzərində yüksək ustalıqla ağac və heyvan rəsmləri çəkilmişdir. Belə qabların parçaları xeyli miqdarda şəhər yerinin yuxarı hissəsində tapılmışdı. Bu qabların üzərindəki rəsmlər əsasən həndəsi naxışlar və itin dovşanı qovması səhnəsindən ibarətdir.
Yuxarı təbəqələrdən tapılmış üçüncü tip keramika bir qədər kobud hazırlanmışdır. Bu tip gil qabların üzərində ənənəvi qrifon rəsmi var və qabın alt hissəsinə basılmış möhür isə görünür dulus emalatxanalarına aiddir. Möhürləri nəzərdən keçirərkən onların arasında təkrara da rast gəlmək mümkündür. Eyni möhürə malik qabların daxili hissəsinin omamentikasında və rənglərin seçimində ümumi cəhətlər vardır. Ə.Ələkbərov qeyd etmişdir ki, qabların möhürlərini nəzərdən keçirməklə onların harada istehsal olunduqlarını aydınlaşdırmaq olar. Qeyd edək ki, hələ İ.İ.Meşşaninovun Örənqalaya olan birinci ekspedisiyası zamanı müəyyən olunmuşdur ki, aşkar edilən gil qablar elə yerli istehsalın məhsuludur. Beləliklə, Örənqala şəhər yerinə olan ikinci ekspedisiyanın nəticələri belə deməyə imkan verir ki, üçüncü şəhər hesab edilən yer Örənqalanın şəhər kənarı sənətkarlıq məhəlləsidir. Ə.Ələkbərov qazıntı zamanı tapılan bol keramika məmulatının da məhz bu sənətkarlıq məhəlləsində istehsal olunduğu mülahizəsini irəli sürmüşdür.
Ekspedisiya qədim şəhər yerindən şərqə tərəf 200 m aralıda olan təpələrdən birində kəşfiyyat xarakterli qazıntı işləri də aparmışdır. Burada Örənqala şəhər yerindəki üçüncü təbəqədə aşkar edilmiş yaşayış kompleksinə oxşar daha bir yaşayış kompleksi tədqiq edilmişdir. Məlumdur ki, şəhərin xaricində aparılan bundan əvvəlki qazıntılar zamanı məqbərə qalıqları da tapılmışdı.
Ə.Ələkbərov bu fakta əsasən qəbristanlığın şəhər yerinin xaricində mövcud olması fikrini irəli sürmüşdü.O, Örənqala şəhər yeri ətrafındakı tikililər haqqında yazır ki, şəhər yalnız qala divarları ilə hüdudlanmır, bunlarla yanaşı şəhərin kənarında ayrı-ayrı qəsəbələr də yerləşmişdi.
Ə.Ələkbərov qazıntı sahəsində feodallara və varlı şəhərlilərə aid ev qalıqlarını da tədqiq etmişdi. Alim bunlardan başqa aşkar edilən kiçik həcmli evlərin isə sənətkarlara məxsus olması mülahizəsini irəli sürmüşdür.
Ə.Ələkbərovun Örənqala şəhər yerində apardığı arxeoloji qazıntılar nəticəsində məlum olmuşdur ki, qazıntı sahəsinin müxtəlif təbəqələrindən əldə edilən maddi mədəniyyət qalıqlarının əsas hissəsi keramika nümunələrindən ibarətdir. Qeyd edilməlidir ki, keramika istehsalı feodal Azərbaycanında sənətkarlığın əsas sahələrindən biri olmuşdur. Ə.Ələkbərovun apardığı arxeoloji qazıntılar və onların nəticələri böyük marağa səbəb olmuş və Örənqalanın fundamental tədqiqinə yol açmışdır.
Örənqalada üçüncü arxeoloji qazıntı İ.M.Cəfərzadənin rəhbərliyi ilə 1951-ci ilin yanvar ayında AMEA-nın Tarix İnstitutunun təşkil etdiyi ekspedisiya aparmışdır. Bu qazıntılar zamanı, Kiçik şəhərin şimal-qərb xəndəyi Böyük şəhərin şimal-şərq divarını üzdə deyil, dərindən kəsdiyi müəyyənləşdirilmiş və həmin divarın ilk dəfə saman qarışıq çiy kərpicdən, sonra isə möhrədən tikildiyi aydınlaşdırılmışdır.
1953-1957-ci il qazıntıları SSR EA-nın Arxeologiya İnstitutunun Leninqrad bölməsi ilə Azərbaycan SSR EA Tarix İnstitutunun 1953-cü ildə təşkil olunmuş birgə ekspedisiyası tərəfindən aparılmışdır. A.A.İessenin rəhbərlik etdiyi bu ekspedisiya Örənqalada üç yerdə qazıntı aparmışdır:
1953-1957-ci illərin qazıntıları nəticəsində əldə edilmiş materiallar şəhərin müxtəlif inkişaf dövrləri haqqında müəyyən fikir yürütməyə imkan vermişdi.
1957-ci ilin yazından Örənqalada qazıntı işləri A.L.Yakobson və N.V.Minkeviç-Mustafayeva tərəfindən aparılmışdır. Qazıntı sahəsi 15 m-lik ərazini əhatə edirdi. Ekspedisiya əldə edilən keramika məmulatının öyrənilməsini davam etdirərək qazıntı zamanı aşkar edilmiş maddi mədəniyyət nümunələrinin bizim eranın V-VI əsrlərinə aid olduğunu müəyyən etmişdi.
1957-ci il qazıntıları Örənqalanın Kiçik şəhər adlanan hissəsində şəhərin maddi mədəniyyətinin tədqiqi üçün lazımlı material əldə etmişdi. Buradan tapılan keramikanın çox hissəsi IX-X əsrlərə aiddir. Aşkar edilmiş keramika məmulatına əsasən IX-X əsrlərdə Beyləqanda dulusçuluq sənətinin inkişaf etdiyini söyləmək olar.
Örənqala şəhər yerinin cənub-qərb tərəfindəki qazıntılar orta əsr Azərbaycan şəhəri Beyləqanda dulus istehsalı ilə bağlı yeni faktlar aşkar etmişdi.Belə ki, 0,2-1,0 m dərinlikdə külli miqdarda şirli və sadə keramika qalıqları aşkarlanmış, sadə keramikaya xas olan dar boğazlı və dörd lüləkli küp qırıqları, fincan, çıraq, nimçə, üzərində yarpaq şəkilli möhürü olan qapaq və s. əldə edilmişdi.
1958-ci ildə V.P.Fomenko tərəfindən Örənqalada məqbərə qalıqları üzə çıxarılmışdı. Məqbərənin kvadrat planda olan kürsülüyünün özülü və ağ rənglə suvanmış otağın döşəməsinin qalıqları salamat qalmışdı. Məqbərənin kürsülüyünün şimal və cənub divarlarının uzunluğu müvafiq olaraq 6,0-5,80 m, qərb və şərq divarlarının uzunluğu isə 5,60 və 5,80 m təşkil edirdi. Dairəvi döşəmənin diametri 4,70 m ölçüdədir. Məqbərəyə giriş şimal-qərb tərəfdəndir. Məqbərənin əsas tikinti materialı kvadrat, düzbucaqlı və üçbucaqlı formalarında olan bişmiş kərpiclərdən ibarətdir. Görünür bu kərpiclər Örənqala şəhər yerinin xarabalıqlarından götürülmüşdür.
F.İ.İbrahimov tərəfindən Beyləqanda aparılan qazıntı işləri zamanı xeyli metal məmulatı (mis və tunc) tapılmışdır. Əldə edilən maddi mədəniyyət nümunələri əsasında müəyyənləşdirilmişdir ki, orta əsr ustalan metal əşyaların naxışlanmasında əsasən, həndəsi və nəbati ornamentlərdən istifadə etmişlər.
Beyləqanın qala darvazasını tapmaq məqsədilə 1962 – 1967-ci illərdə burada qazıntı işləri aparılmışdır. Qala darvazası Örənqalanın "Böyük şəhər" adlanan hissəsinin şimal-qərb qala divarlarının təxminən ortasında yerləşir. Qazıntılardan aydın olmuşdu ki, darvazanın şimal-şərq bürcü orta hissədə 28×28x6 sm ölçüdə çiy kərpiclərlə hörülmüşdür. Burada ölçüləri 26×26x6 sm olan tək-tək bişmiş kərpiclərə də təsadüf olunur. Bürcün möhrə ilə hörülən hissələri də vardır. Darvazanın cənub-qərb bürcü qazıntının qərb hissəsində aşkar olunmuşdur. Bu bürc formasına və tikinti üslubuna görə darvazanın şimal-qərb bürcü ilə oxşardır. Hər iki bürcün üz divarındakı batıqlar, ornamentlərin eyniliyi onların bir vaxtda tikildiyini göstərir.
Örənqala şəhərinin adına gəlincə Ə.Ələkbərov Paytakaran, Beyləqan və Bilaqamın eyni şəhərin adı olduğunu ehtimal etmişdir. O, qeyd etmişdir ki, fars müəlliflərinə görə Örənqala şəhər yerinin altında Bilaqan gizlənir. Bunu vaxtilə Azərbaycan tarixçisi A.Bakıxanov da təsdiq etmişdi. Bundan başqa digər fars müəlliflərinin mülahizələrinə görə Teymur Mil düzündə Örənqala görünüşdə Bilaqan divarları hördürmüşdür.
Ə.Ələkbərov Örənqala adının etimologiyasının "Uran qalası" olduğunu ehtimal etmiş və göstərmişdir ki, bu qədim söz Aran adının transformasiya olunması nəticəsində yarana bilər. Paytakaran adı da, həmçinin, Aran sözünün transformasiyası nəticəsində yaranmışdır.
Q.M.Əhmədovun qənaətincə, Örənqalanın hansı şəhərin xarabalıqları olması məsələsi ancaq 1955-ci ildə həll edilmişdir. Belə ki, həmin ildə Örənqala şəhər yerinin sənətkarlar məhəlləsində qazıntı zamanı əldə edilən materiallar içərisində bir ədəd bütöv və dörd ədəd istehsalat tullantısı olan şar-konusvarı qab parçası tapılmışdır. Bu qab parçalarının üzərinə vurulmuş kiçik möhürlərin içərisində ərəbcə "Fəzlun Beyləqanda hazırlamışdır" sözləri yazılmışdır. Bu qab parçalarımın istehsalat tullantısı olması (yəni yerli istehsalın məhsulu olması), Örənqalanı Beyləqan şəhərinin xərabələri hesab edən tarixçilərin fikrini qəti şəkildə təsdiq etmişdir.
Arxallaksis
"Arxallaksis" terminini elmə 1912 ildə filembriogenez formalarından birini ifadə etmək məqsədilə A.N. Severtsov daxil etmişdir. Arxallaksis yolu ilə makrotəkamül prosesində xeyli quruluş dəyişkənlikləri nisbətən tez baş verə bilir (məsələn, ilanların əcdadında fəqərələrin sayının artması və ya məməlilərin əcdadında tük örtüyünün inkişafı). Arxallaksis zamanı ontogenez və filogenezdə ardıcıl mərhələlərin oxşarlığı itir və fərdi inkişaf hiogenetik qanuna uyğun gəlmir.
Arxangelsk
Əhalisi 351,4 min (2017). Şimali Dvina çayının mənsəbindədir. Mühüm dəniz və çay portu (illik yük dövriyyəsi təqribən 3,1 mln. t). Dəmir yolu qovşağı. Beynəlxalq aeroport.
1583-84 illərdə Şimali Dvina çayının sağ sahilində ağacdan qala tikilmiş və port salınmışdır. 1585-87 illərdə İngiltərə və Hollandiyanın ticarət faktoriyaları buraya köçürülmüşdür. Əvvəllər Novı port və Novoxolmoqorı adlanan Arxangelsk 1613-cü ildə müasir adını almışdır.
17 əsr – 18 əsrin əvvəllərində Rusiyanın əsas dəniz portu və Qərbi Avropa ölkələri ilə ticarətin mərkəzi olmuşdur. 1693-cü ildə Böyük Solombal a.-da I Pyotr tərəfindən əsası qoyulan admirallıq və tərsanə 1862-ci ilədək fəaliyyət göstərmişdir. 1708-80 və 1784-1929 illərdə Arxangelsk quberniyasının mərkəzi, 1780-84 illərdə isə Voloqda canişinliyində vil. şəhəri olmuşdur. 18 əsrin sonu – 19 əsrin əvvəllərində Arktikanın və Şimal dəniz yolunun mənimsənilməsində əhəmiyyətli rol oynamışdır. 19 əsrin sonlarından Arxangelsk meşə sənayesi və ticarətinin mühüm mərkəzi olmuşdur.
1917-22 illər Vətəndaş müharibəsi dövründə Antanta dövlətləri tərəfindən işğal edilmişdir (1918-20). 1929-36 illərdə Şimal diyarının, 1936-37 illərdə Şimal vilayətinin, 1937 ildən isə Arxangelsk vilayətinin mərkəzidir.