cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beynəlxalq hüquq tarixi
Beynəlxalq hüquq tarixi — dövlətlərarası və digər beynəlxalq münasibətləri tənzimləyən hüquqi normaların məcmusu olaraq beynəlxalq ictimai hüququn yaranmasını və inkişafını öyrənən beynəlxalq hüquq elminin bir qolu.
Beynəlxalq hüququn tarixi dövlətlərin inkişafı və onlar arasındakı münasibətlərlə birbaşa əlaqədardır və Antik dövrdən başlayır. Beynəlxalq hüququn müstəqil hüquq sistemi kimi formalaşması prosesində onun əsas prinsipləri (jus cogens) və təsisatları (məsələn, beynəlxalq müqavilələr qanunu, xarici münasibətlər qanunu və digərləri) quruldu. Beynəlxalq hüququn inkişaf tarixində əsas rolu iki amil oynadı: cəmiyyətdəki siyasi və sosial dəyişikliklər və Hüqo Qrotsi, Ceremi Bentam kimi məşhur hüquqşünasların əsərləri.
Beynəlxalq hüququn yaranması və tarixi inkişafı
Beynəlxalq hüquq tarixinin ayrıca bir sənaye və elmi istiqamət kimi demək olar ki, tamamilə tanınmasına baxmayaraq, bu bilik kompleksinin yekunlaşdırılması hələ baş verməmişdir. Bu, xüsusilə qədim dövrlərin beynəlxalq hüququna gəldikdə aydın olur, çünki göstərilən dövrdə fundamental elmi araşdırmalar sadəcə yoxdur. Lakin sonrakı dövrlər və xüsusən 1648-ci ildən sonrakı dövrlər ətraflı araşdırılmış və elmi ədəbiyyatda geniş şəkildə işıqlandırılmışdır.
Beynəlxalq ictimai hüquq tarixinin öyrənilməsinin obyekti bəşər sivilizasiyasının bütün tarixi boyu qlobal miqyasda beynəlxalq hüquq münasibətlərinin yaranması, dəyişməsi və daha da inkişaf etməsi qanunlarını öyrənməkdir.
Beynəlxalq hüquq tarixinin ayrıca konseptual intizam kimi birbaşa tədqiqi nisbətən bu yaxınlarda başlandı. Bu günə qədər beynəlxalq hüquq tarixinin ayrı bir elm sahəsi olub-olmaması məsələsi açıq qalır və elmi dünyada hələ də həll olunmamışdır. Lakin beynəlxalq hüququn özü uzun müddət ayrı bir formalaşmış hüquq sistemi kimi tanınmamışdır. Yalnız XVIII əsrdən beynəlxalq hüquq elminin başlanğıcı başladı, lakin hətta XX əsrin əvvəllərində onun mahiyyəti haqqında heç bir anlayış yox idi. Yalnız XX əsrin qlobal kataklizmlərindən sonra bir çox tədqiqatçı beynəlxalq hüququn inkişafı ilə çox intensiv məşğul olmağa məcbur oldu.
XIX əsrin Alman hüquq elmi, Hegelianın xarici dövlət hüququ kimi anlayışından irəli gəldi, ona görə yalnız dövlətlərin milli qanunu öz tarixinə və elminə sahib ola bilər və dövlətlərdən kənarda mövcud olan hadisələr qanunla tənzimlənməyən sahəyə aiddir və yalnız tarixin subyekti ola bilər. .
Uzun müddət beynəlxalq hüququn tarixi ilə bağlı xüsusi tədqiqatlar aparılmadı, yalnız əlaqəli fənlər öyrənildi, hətta hüquqşünaslar tərəfindən deyil, tarixçilər tərəfindən. Yalnız akademik V.E.Qrabarın əsərləri beynəlxalq hüquq kimi jus gentium öyrənilməsinin əsasını qoydu.
thumb|160px|Akademik [[Vladimir Qrabar, elmi araşdırmanın əsas obyekti beynəlxalq hüququn tarixi olmuşdur]] Klassik inkişaf dövründəki beynəlxalq hüquq tarixi tədqiqatçılar tərəfindən fəlsəfi və hüquqi düşüncə tarixi ilə, məsələn, Alberiko Centilidən Hüqo Qrotsi qədər, Hüqo Qrotsidən İohann Mozera qədər olan bir dövrləmə ilə və s. tədqiq edilmişdir. Beynəlxalq hüququn xüsusiyyətlərini və bütövlükdə inkişafını nəzərə almadan yalnız ümumi hüquq nəzəriyyəsindən irəli gəlmişdir. Hazırda bu istiqamətin tədqiqi beynəlxalq hüquqi faktların və ya mənbələrin təhlili tarixi, ya da beynəlxalq hüquq normaları və təsisatlarının genezisi tarixi kimi davam edir və ya siyasi nizamın dəyişməsi tarixi olaraq (Utrecht dünyası Vestfaliya ilə əvəz edilmişdir Vyana konqresi, sonra Versal sistemi və s.). Beynəlxalq hüquq tarixinin öyrənilməsinə inteqrasiya olunmuş bir yanaşma ehtiyacı yalnız İkinci Dünya Müharibəsindən sonra reallaşdı, o dövrdən beynəlxalq hüquq elmi çərçivəsində yalnız köməkçi bir metod olaraq deyil, müstəqil nizam-intizam olaraq başladı.
thumb|left|180px|[[Fyodor Martens — İnqilabdan əvvəl Rusiya hüquqşünası və diplomatı, beynəlxalq hüquqa dair fundamental əsərlərin müəllifidir]] thumb|260px|Avropa qitəsi, digər ərazilərdən fərqli olaraq, avropamərkəzçilik ideologiyasına tam uyğun gələn İspan tacının rəhbərlik etdiyi bir kraliça kimi təsvir edilmişdir. Orta əsr Avropa Kraliçası xəritəsi (1582) Beynəlxalq hüquq tarixinin tam formalaşmış müstəqil elmi nizam-intizam olaraq tam konseptuallaşdırılmasının əsas problemi eyni zamanda avropamərkəzçilik problemidir. Bu problemin mövcudluğu XVIII əsrin — XX əsrin əvvəllərində, hətta beynəlxalq hüquq çərçivəsində elmi əsərlərdə bütün xalqların sivil (Avropa), vəhşi və ibtidai (Avstraliya, Asiya və Afrika xalqları) bölünməsi ilə əlaqədardır. Sivil olaraq öz suveren dövlətini yaratmaq hüququ olan və bu dövlətdə vətəndaş və siyasi hüquqlarından tam istifadə etmək hüququ olan millətlər idi. Sivilizasiyalı xalqlar öz suveren dövlətlərini yaratmaq hüquqlarının olmadığını, başqa bir (sivil) dövlətin tərkibində olma və bu dövlət daxilində məhdud miqdarda vətəndaş və siyasi hüquqlardan istifadə etmək hüququ olmadığı qəbul edildi. Müstəmləkə xalqları mədəniyyətsiz xalqlar hesab olunurdu. Yarım müstəmləkələrə ümumiyyətlə yarı mədəniyyətli millətlər deyilirdi. Qərb elminə görə, sivilizasiyaya uğramış xalqlar, o dövrlərin doktrinası beynəlxalq hüququn mövcudluğundan imtina edildi. Beynəlxalq hüququn özü də, tarixi də sırf Avropa tarixinin tarixləri və faktlarının ətraflı təsviri ilə yalnız Qərbi Avropa sivilizasiyasının nailiyyəti kimi öyrənilmişdir.
Millətlərin sivil və sivilizasiyaya bölünməsi 1945-ci ildə BMT Nizamnaməsi qəbul olunana qədər beynəlxalq hüquq tərəfindən tanındı. Beynəlxalq hüquq anlayışının bu modelindən çıxmaq yalnız bu gün beynəlxalq hüququn mövcudluğunun açılış tarixi üfüqünü Misir, Asiya, Hindistan və Çinin qədim xalqları arasında anlamağa və görməyə imkan verir. Bölünmüş bölgələr dövrünə aid müqayisəli metoddan istifadə, dünyanın ən qədim xalqları arasında beynəlxalq hüququn oxşarlıqlarını və fərqlərini görməyə imkan verir.
Beynəlxalq hüququn yaranması nəzəriyyələri
Bu günə qədər, elmi doktrinanın beynəlxalq hüququn yarandığı andan ayrılan dörd əsas istiqaməti var.
Birinci yanaşma budur ki, beynəlxalq hüquq Avropa orta əsrləri dövründə yaranmışdır. Bu elmi istiqamət elmdə beynəlxalq hüquq tarixində hökmranlıq baxımından ən qədim və ən uzun müddətdir. Bu nəzəriyyənin tərəfdarları (Martens F., Taube M., Kamarovski L. , Lauterpaxt G., Nis E. və başqaları) beynəlxalq hüququn əvvəlcə XIII əsrin əvvəlində — XVI əsrlər, Avropada yarandığından irəli gəlir. 1648-ci ildən sonra Vestfaliya Sülhü bağlandıqdan sonra formalaşaraq Avropa sivilizasiyasına təqdim etdikdən sonra Avropa hüdudlarından kənarda yerləşən digər dövlətlərə yayıldı. Beynəlxalq nəzəriyyənin yaranması, bu nəzəriyyənin tərəfdarlarının fikrincə, xristian ənənəsi və o dövrün Avropa cəmiyyətinin dəyərləri ilə bağlıdır və nəticədə sivil Avropa xalqlarının qanunu var. Qədim Dünyada beynəlxalq hüququn mövcudluğu rədd edilir, çünki o dövrdə dövlətlər daha düşmən və bir-birlərindən təcrid olunduğundan, dövlətlərin mədəniyyət səviyyəsi daha aşağı idi.
İkinci yanaşma beynəlxalq hüququn qədim dövrdə yaranmasıdır. Bu elmi istiqamət əsasən XIX əsrin ikinci yarısında edilən müxtəlif arxeoloji, etnoqrafik və tarixi kəşflərin təsiri altında formalaşmışdır. Bu tapıntılar qədim dövrdə inkişaf etmiş beynəlxalq münasibətlər sisteminin olduğunu göstərdi, bu xüsusilə Mesopotamiya bölgəsi və Misir üçün xarakterikdir. Tapılan sənədlər (padşahların arxivləri, Amarna arxivləri və s.) sayəsində bu nəzəriyyənin tərəfdarları beynəlxalq ictimai hüququn genezisinin, müxtəlif beynəlxalq hüquqi adət və razılaşmaların artıq mövcud olduğu qədim dünya dövründən başlandığını təsdiqləyirlər.
Üçüncü yanaşma beynəlxalq hüququn ibtidai dövrdə yaranmasıdır. Bu, beynəlxalq hüququn genezisinin öyrənilməsində tamamilə yeni bir istiqamətdir, tərəfdarları hesab edirlər ki, hətta ibtidai dövrlərdə qəbilə münasibətlərini fərqli qəbilələr arasındakı münasibətlərə müəyyən sabitlik gətirmək üçün hazırlanmış xüsusi sosial normalar vasitəsilə tənzimləmək üçün obyektiv ehtiyac var idi. . Məhz belə normalar gələcəkdə beynəlxalq hüququn yaranması üçün vacib şərt idi.
Ayrıca, beynəlxalq hüququn ortaya çıxmasının qarışıq bir nəzəriyyəsi də var. Bu, antik dövrdə yalnız müəyyən bir ənənə və beynəlxalq ünsiyyət qaydalarının meydana gəlməsindən və artıq orta əsrlərdə birbaşa beynəlxalq hüququn bütöv və bütöv bir sisteminin meydana gəldiyindən irəli gəlir.
Dövrləşdirilmə problemi
Beynəlxalq hüquq tarixinin dövrləşdirilməsi üçün universal bir meyara nail olmaq mümkün deyil. Bu mümkünsüzlüyün səbəbləri qloballaşma dövrünün başlanğıcına qədər hər bölgədə baş verən tarixi hadisələrin mütləq heterojenliyidir.
Qəzənfər Paşayev
Qəzənfər Paşayev — Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Elm Xadimi, Azərbaycan ədəbiyyatşünası, folklorşünas, publisist, dilçi, yazıçı və tərcüməçi. Filologiya elmləri doktoru və professordur.
Beynəlxalq hüquq tarixi
Dövrləşdirilmə problemi
Çox vaxt beynəlxalq hüququn dövrləşdirilməsi müəyyən dövrlərə bölünməsi ilə ümumi tarixi xronologiyaya uyğundur. Bu, ilk beynəlxalq hüquq ədəbiyyatında bəşəriyyətin ümumi tarixinin dəyişmə dövrlərinin meyarlarına əsaslanaraq dövrləmə idi. Bu yanaşma ilə problem budur ki, belə dövrləşdirmə beynəlxalq hüququn təkamülünün sırf hüquqi xüsusiyyətlərini nəzərə almadan həyata keçirilir. Beləliklə, son vaxtlara qədər beynəlxalq hüquq tarixinin bu və ya digər şəkildə dövrləşdirilməsini təklif edən tədqiqatçıların hamısı əsasən müəyyən siyasi hadisələr (müharibələr, inqilablar, siyasi nizam və rejimlərdə dəyişikliklər) ilə əlaqədardır, bunun əsasında inkişafın konkret dövrlərinə (dövrlərinə) bölünür. beynəlxalq hüquq. Antik dövrdən və Qədim dünyadan, Orta əsrlərdən, Avropa İntibahından və siyasi genişlənmədən başlayaraq XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq müasir mərhələ ilə bitən dövrlər əsasən fərqlənir, bəzi tədqiqatçılar Avropa Orta əsrlər dövrü haqqında daha ətraflı araşdırma aparırlar. Bununla belə, belə dövrləşdirmə beynəlxalq hüququn tarixi inkişafını yalnız Avropa qitəsində əhatə edir, dünyanın qalan hissəsində baş verən tarixi hadisələrə məhəl qoymur.
Bu gün bir çox tədqiqatçı beynəlxalq hüququn siyasi mərkəzlərindən ayrıca nəzərdən keçirilməli olduğunu qeyd edərək beynəlxalq hüququn avrosentrik baxışından uzaqlaşmağa çalışır.
Beynəlxalq hüquq tarixinin dövrləşdirilməsinin digər ümumi meyarı böyük beynəlxalq müqavilələrin dövlətləri tərəfindən bağlanması və ya əhəmiyyətli sülh konfranslarının (məsələn, Vestfaliya Sülh Müqaviləsi (1648), Utrext Sülh Müqaviləsi (1713), Hubertusburg və Paris Sülh Müqavilələri (1763) və Paris Sülh Müqaviləsi) olmasıdır. (1856), San Stefano Barışıq Müqaviləsi (1878), Versal Müqaviləsi (1919), Haaqa Sülh Konfransı və s.).
Qəzənfər Paşayev
Həyat
1962-ci ildə Bakıda Azərbaycan Dövlət Pedoqoji Xarici Dillər İnstitutunun ingilis dili fakültəsini bitirib. Üç ay kənd məktəbində müəllim işlədikdən sonra İraq Respublikasında tərcüməçi işləməyə göndərilib. Müxtəlif fasilələrlə üç dəfə İraqda tərcüməçi və ali təhsil aldığı institutda baş laborant, müəllim, dekan müavini, kafedra müdiri işləyib. 1990-cı ildən isə M. Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universitetində xarici dillər kafedrasının dosenti və kafedra müdiri işləməyə başlayıb. İraq Türkman folkloru mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. "Kərkük bayatıları" (1968), "Arzu-Qənbər dastanı"(1972), "İraq kərkük atalar sözləri"(1978), "İraq kərkük bayatıları" (1984), "Kərkük tapmacaları"(1984), "Kərkük folklor antologiyası" (1987), "Nəsiminin İraq divanı"(1987), "İraq Türkmən folkloru" (1982), və b. kitabları nəşr edilmişdir. A. Dümanın "Qafqaz səfəri", "Necə yaşayasan yüzü haqlayasan" və b. kitabları Azərbaycan türkcəsinə çevirən Qəzənfər Paşayevə böyük uğur qazandıran "Altı il Dəclə və Fərat sahillərində" kitabı oxucular arasında əl-əl gəzdi. Bu kitab Qəzənfər müəllimin bacarıqlı pedaqoq, zəhmətkeş alim olmaqla yanaşı şirin dilli bir publisist olduğunu da ortaya qoydu.
Beynəlxalq hüquq tarixi
Dövrləşdirilmə problemi
19-cu əsrin sonlarından başlayaraq tədqiqatçılar, müəyyən bir coğrafi bölgəyə münasibətdə dövrləşməni təyin edərək, uzun tarix boyu müvafiq regional beynəlxalq hüquq fərqlərinin öyrənilməsinə və müvafiq olaraq beynəlxalq hüququn regional xarakterinə yönəlməyə başladılar.
Qəzənfər Paşayev
Yaradıcılığı
Azərbaycan Dillər Universitetinin ingilis-Azərbaycan dilləri fakültəsini bitirmişdir (1962).
Beynəlxalq hüquq tarixi
Dövrləşdirilmə problemi
Nəhayət, bir sıra tədqiqatçılar beynəlxalq hüquq tarixinin dövrləşdirilməsi məsələsini həll edərkən eyni vaxtda fərqli meyarları özündə birləşdirən qarışıq bir yanaşmaya riayət edirlər: ümumi tarixi, regional və müqaviləli.
Qəzənfər Paşayev
Yaradıcılığı
İraqda tərcüməçi işləmiş (1962–1966; 1972–1975), burada yaşayan və sayı təqribən 2,5 mln-a çatan azərbaycanlıların (İraq türkmanları) dialekt və folklorunun toplanması və araşdırılması ilə məşğul olmuşdur. "Azərbaycan dilinin Kərkük dialekti" mövzusunda namizədlik (1969), "İraq Türkmən folkloru" mövzusunda doktorluq (1993) dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1964–1989-cu illərdə Azərbaycan Pedaqoji Dillər İnstitutunda (1973-cü ildən M. F. Axundov adına APİ) fəaliyyət göstərmiş, institututun ingilis dili fakültəsində dosent, dekan müavini (1970–1971), xarici dillər kafedrasının müdiri (1972–1989) olmuşdur. ABŞ (1983) və İngiltərədə (1988) ixtisasartırma kurslarını bitirmişdir. 1989–1999-cu illərdə BDU-nun Qərbi Avropa dilləri kafedrasında çalışmışdır.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyində şöbə müdiri (2001–2005), eyni zamanda 2003-cü ildən Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda baş elmi işçidir. Ədəbi-elmi fəaliyyətində İraqda yaşayan azərbaycanlıların – İraq türkmanlarının ədəbi-mənəvi yaradıcılığının tədqiqi və təbliği xüsusi yer tutur. Paşayevin elmi fəaliyyətinin zirvəsi onun "İraq-türkman folkloru" adlı monumental əsəridir. Ə. Bəndəroğlunun "Şah əsər", prof. M. Naqibin "Abidə bir əsər" başlıqlı məqalələr həsr etdikləri, müəllifin 20 illik axtarışlarının məhsulu olan bu monoqrafiya Bakıda, Bağdadda və İstanbulda nəşr edilmiş, Azərbaycanda və xaricdə tədqiqatçıların diqqət mərkəzində olmuşdur.
Q. Paşayev "Ədəbiyyat" qəzetinin (1995-ci ildən), "Vəfa" (2004-cü ildən), "Folklor və etnoqrafiya" (2004-cü ildən), "Xəmsə" (2002-ci ildən), "Qopuz" (2005-ci ildən) jurnallarının, Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun "Ədəbi-nəzəri məcmuə" sinin redaksiya heyətinin üzvüdür. 1994-cü ildən Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu nəzdində müdafiə Şurasının üzvüdür. 1997–2005-ci illər arası həmin şuranın həmsədri olub. Pedaqoji və elmi kadrların hzırlanmasında xidmətləri vardır. Rəhbərliyi ilə namizədlik dissertasiyaları müdafiə edilib. Onlarla doktorluq və namizədlik dissertasiyaları üzrə opponent olub. Bir çox dərslik və monoqrafiyaların redaktoru və ya rəyçisi olmuşdur.
Uzun müddət Azərbaycan–İraq Dostluq Cəmiyyətinin sədr müavini (1990–2003) olmuşdur. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin nəzdində fəaliyyət göstərən Elmi-Dini şuranın yarandığı 1997-ci ildən üzvüdür. 2004-cü ildən Yazıçılar Birliyinin Təftiş komissiyasının sədridir. Azərbaycanda: akademiklər: Bəxtiyar Vahabzadə, Bəkir Nəbiyev, Teymur Bünyadov, akademiyanın müxbir üzvləri: Yaşar Qarayev, Vasim Məmmədəliyev, Tofiq Hacıyev, Azad Nəbiyev, Nizami Cəfərov, Filologiya elmləri doktorları, professorlar: M. Təhmasib, Qasım Qasımzadə, Vaqif Vəliyev, Musa Adilov, Murtuz Sadıxov, Əzizə Cəfərzadə, Zeydulla Ağayev, Sədnik Paşayev, Gülrux Əlibəyli, Qəzənfər Kazımov, tibb e.d. Mehdi Sultanov və başqaları, o cümlədən də xarici ölkə alimləri Ə. Tərzibaşı, Ə. Bəndəroğlu, f.e.n. Sinan Səid, M. Xurşid, prof. Mahir Naqib, prof. Sübhi Saatçı, M. T. Qayaçı, E. Hürmüzlü (İraq), prof. Mustafa Arqunşah, prof. Cəlal Ərtuq, prof. İsa Özgan, Kamal Çapraz, İsa Qayacan, dosent dr. T. Abbasxanlı və b. (Türkiyə) Paşayevin tədqiqatlarını yüksək qiymətləndirmiş, onun yaradıcılığına sanballı məqalələr həsr etmişlər.
2001-ci ildə ocağın kolleksiyası Nizami adına Azərbaycan Ədəbiyyatı muzeyinə köçürülmüş və ayrıca bir zalda "İraq-türkman ədəbiyyatı və mədəniyyəti" daimi ekspozisiyası açılmışdır. İraq Respublikasının "Əməkdə şücaətə görə" medalı ilə təltif edilmiş (1876), Kərkük vəqfinin (1999) və türkman cəbhəsinin (2003) diplom və yüksək mükafatlarına layiq görülmüşdür. Paşayevin həyat və fəaliyyətindən bəhs edən "Bu sevda ölüncədi" (2001), "İraq bizə iraq deyil" (2002) və s. kitablar nəşr edilmiş, şair H. Kürdoğlunun "Tovuzum mənim, Oğuzum mənim" poeması (1998) Paşayevə həsr olunmuşdur.
2018-ci ildə Cəfər Cabbarlı mükafatına layiq görülmüşdür.
== Mükafatları ==
Əsərləri
Prof. Paşayev fil.e.n. Gülzar İbrahim qızı ilə birgə Hüseyn Arif – 80 (2004), İsi Məlikzadə – 70 (2004), Tofiq Bayram – 70 (2005), Əlibala Hacızadə – 70 (2005), Fikrət Qoca – 70 (2005), Bəkir Nəbiyev – 70 (2005) kimi çox maraqlı portret kitabları da tərtib edərək öz vəsaiti hesabına çap etdirmişdir. İngiltərənin tarixi, coğrafiyası və mədəniyyətindən bəhs edən "İngiltərə haqqında" (1981, ingilis dilində) adlı kitab, eləcə də ingilis filologiyasına dair onlarca elmi məqalə yazmışdır. ABŞ, İngiltərə, İraq, Türkiyə, Rusiya, Özbəkistan, Qazaxıstan, Gürcüstan və s. ölkələrdə keçirilən elmi simpoziumlarda məruzələr etmiş, elmi məqalələri çap olunmuşdur.
Uzi
Uzi (עוזי) — İsrail Hərbi Sənayesi (İHS) tərəfindən istehsal edilən avtomatik silah nəsilidir. Uzi adı silahın yaradıcısı Uziel Qal dan götürülüb.
Senecio microcephalus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Antimilliyətçilik
thumb|250px|"[[Bütün ölkələrin proletarları birləşin!". Otto Markus tərəfindən hazırlanmış afişa. Almaniya. 1 may 1901-ci il.]]
Antimilliyətçilik ( – "qarşı" və "milliyətçilik" sözlərindən) — milliyətçiliyə qarşı etiraza verilən ad. Milliyətçiliyin adətən azad şəkildə seçilmiş dini və ya mədəni inam və vərdişlərə əsaslanaraq daha bitişmiş və müstəqil olan kimlik seçimləri ilə münaqişədə olarkən inam və ya kimlik sistemi olaraq qəbul edilməsi əraziyə əsaslanan milliyətçiliyin legitimliyini əsassız çıxara bilər. Beynəlmiləlçiliyin müxtəlif formaları alternativ seçimlər irəli sürür. Onların hamısı ölkələr, dövlətlər, milli sərhədlər, mədəniyyətlərin qorunub saxlanması və kimlik siyasəti konsepsiyalarına qəti surətdə qarşı çıxmırlar. Məsəlüçün, çağdaş multilateralizm bu konsepsiyalara qarşı çıxmır, ancaq proletar beynəlmiləlçilik və kosmopolitizmin müxtəlif növləri bu konsepsiyalara qarşı çıxır.
Bəzi antimilliyətçilər milliyətçiliyin hər bir formasına qarşı çıxırlar. Bu mövzunun variasiyaları daha çox marksist nəzəriyyəsində görünür. Karl Marks və Fridrix Engels "işləyənlərin ölkəsi yoxdur" deyərək milliyətçiliyə tamamilə qarşı çıxırlar. Buna baxmayaraq, Kris Harman kimi trotskiçilərin əksəriyyəti milliyətçiliyi açıq şəkildə tənqid etsə də tərəqqipərvər milli mübarizə adlandırığı hərəkatları dəstəkləmişdir.
Grevillea lavandulacea
(Grevillea lavandulacea) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Apollon 6
thumb|right|Apollon-6 səkidən qalxan zaman Apollon-6 NASA-nın Apollon proqramlarından biridir. Apollon-6 Apollon proqramının kosmonavtsız son layihəsidir. NASA 1968-ci il aprelin 4-də Apollon 6-nı Kennedi Kosmos Mərkəzindən (Florida, ABŞ) Saturn V raketilə kosmosa göndərdi.
Hüseyn sultan Kəngərlinski
Hüseyn sultan Kəngərlinski (1836-1896) — Ordubad bəyi, maarifpərvər.
Həyatı
M.T.Sidqinin oğlu Məmmədəli Sidqinin xatirələri öz məzmun və mündəricəsi etibarilə digərlərindən fərqlənir. Xatirələrdə M.T.Sidqinin pedoqoji və maarifçilik fəaliyyətindən, "Əxtər" məktəbini, "Məktəbitərbiyə"ni açmasından, bununla əlaqədar qarşıya çıxan çətinliklərdən bəhs edilir. M.Ə.Sidqi yazır ki, "o zaman atamın çayçı dükanı Ordubad ziyalılarının yığıncaq yeri olur. Atamın təbi oldu¬ğuna görə, xüsusən Şərq ədəbiyyatına yaxşı bələd olduğuna görə haman çayçı dükanında Sədi, Hafiz, Firdovsi, Nizami kimi şairlərin şeirləri oxunur və təhlil olunarmış. Eyni zamanda atam o zaman İrandan, Rusiyadan və Türkiyədən qəzetələr də alıb oxuyarmış. Məsələn, İrandan "Nasiri", Bağçasaraydan İsmayıl bəy Qaspirinskinin nəşr etdiyi "Tərcüman", İstanbulda çıxan "Əxtər" qəzetələrini alırmış. Bu qəzetələr çox vaxt atamın həmməsləkləri arasında gizlincə oxunarmış. "Tərcüman" qəzetəsinin atama böyük təsiri olmuşdur. Çünki o zaman "Tərcüman" qəzetəsinin müdiri Qaspirinski Rusiyada yaşayan müsəlmanlar üçün yeni üsulla məktəblər açılması yolunda uzun müddət mübarizə aparırmış… "Tərcüman" qəzetəsinin təsiri altında atam və ona bu yolda ən birinci və yaxından kömək edən Hüseyn sultan Kəngərlinski nəhayət Ordubadda yeni üsulla bir məktəb təşkil etmək fikrinə düşürlər"
Məmməd Səid Ordubadi yazır: "Üsuli-cədid" deyilən təzə üsullu məktəb açılmasına başlamışdı. Ordubad tərəqqipərvər ziyalıları, xüsusən varlılardan bəziləri Ordubadda bu məktəbin açılmasına çalışırdılar. İşin başında Hüseyn sultan Kəngərlinski idi. Dizə kəndi və Dəstə kəndinin çox hissəsi Hüseyn sultanın əlində idi. Bundan əlavə ticarət edər və pul müamiləyə verərdi. Hüseyn sultan ətrafına ziyalılardan və xırda varlılardan bir çoxunu toplamışdı".
Hüseyn sultan Kəngərlinski 1896-cı ildə vəba xəstəliyindən vəfat edib. Ordubad şəhərində dəfn edilib.
Artibonit (departament)
Artibonit  — Haiti Respublikası nın 10 departamentindən biri. İnzibati mərkəz Qonaiv şəhəridir. Sahəsi 4984 km²-dir və Qərb departamenti ndən sonra ölkənin ən böyük departamentidir. 2009-cu ildə əhalinin sayı 1,571,020 nəfər təşkil edirdi.
Dairələri və kommunaları
Departament 5 dairə və 15 kommunalara bölünür:
Müalicəvi yovşan
Müalicəvi yovşan
Təbii yayılması
Cənubi-Şərqi Avropada,Kiçik və Orta Asiyada,Qafqazda və İranda çayların sahillərində,çəmənlərdə,otlaqlarda,yüngül məhsuldar torpaqlarda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Şaquli,qalın köklü,çox budaqlı,oduncaqlaşmış gövdəli,hündürlüyü 60-150 sm-dək olan,xoş "limon" qoxulu çoxillik yarımkol bitkisidir.Yarpaqları növbəli düzülüşlü,mavi-yaşıl,alt tərəfi yapışıqdır.Boz tükcüklərlə örtülmüşdür;alt yarpaqları saplaqlı, iki və üç yerə lələkvari bölünmüş,orta yarpaqları oturaq,yuxarı yarpaqları üç yerə bölünmüş və ya bütövdür.Sentyabr-oktyabr aylarında çiçəkləyir.Xırda,sarı,boruvari çiçəkləri kiçik,sallaq səbətlərdə,gövdənin ucunda və budaqlarında yığılaraq şaxələnmiş süpürgəvari çiçək qrupu əmələ gətirir.Azərbaycanda müalicəvi yovşan yayın ikinci yarısında çiçəkləyir.Meyvələri noyabr-dekabr aylarında yetişir,toxumları hamar və çıxıntılıdır.Qələmlərlə çoxalır.
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-da, Kiçik Qafqazda düzənliklərdə təbii halda bitir.
İstifadəsi
Müalicəvi yovşanın yerüstü hissəsində efir yağı, flavonoid birləşmələri,kumarinlər,aşılayıcı və acı maddələr,abrotanin və alkaloidlər vardır.Yarpaqlarının cövhəri və həlimi mədə-bağırsaq xəstəliklərində,soyuqdəymədə,anginada,sarılıqda,revmatizimdə,diş ağrısında və saçların bərkidilməsində istifadə edilir.Park və bağlarda,qarışıq əkinlərdə dekorativ kol kimi istifadəsi məqsədəuyğundur.
Mir Həmzə Nigari
Mir Həmzə Nigari — Sufi şairi, təsəvvüf alimi.
Həyatı
Mir Həmzə Seyid Nigari Qarabaği təkkə-təsəvvüf ədəbiyyatının nümayəndəsi, nəqşibəndi şeyxidir. Qarabağ xanlığının Bərgüşad mahalının (indiki Laçın rayonunun) Cicimli kəndində 1805-ci ildə dünyaya gəlmiş Qarapapaq türklərindəndir. Atası Mir Paşa (türk mənbələrində Seyid Əmir Paşa) təxəllüsü ilə tanınan Mir Rüknəddin Əfəndi, anası isə Qız Xanım adı ilə tanınan Xeyrənsə Xanım olmuşdur.
Həmzə Nigari təhsilini Şəkinin Dəhnə kəndində dövrün alimlərindən dərs alaraq tamamladıqdan sonra mürşid axtarmaq məqsədilə səyahətə çıxmışdır. Yolçuluğu sırasında Mövlanə Xalid Bağdadinin adını eşitmiş və Bağdada getmək üçün yola çıxmış, ancaq Xarputa çatanda Mövlanə Xalidin vəfat etməsi xəbərini almış, sonra Sivasa gəlmiş, daha sonra isə Qarabağa qayıtmışdır. Qarabağda ikən cəddi əmcədi Həzrət Əlinin mənəvi işarəsi ilə "Hər bir nəfəsi Məsih-əsa, hər bir nəzəri nazir-i kimya" dediyi İsmayıl Şirvaniyə mürid olmaq üçün Kürdəmirə gəlmişdir. Şeyx İsmayılın müridi olmuşdur.
Kürdəmirdə şeyxin yanında mənəvi tərbiyyəsinə başlayan Həmzə Nigari şeyxini təqib edərək ardından Anadoluya gəlmiş, Sivas və Amasiyada müxtəlif fasilələrlə 20 ildən çox şeyxinin yanında qalmışdır.
Həmzə Nigari İsmayıl əfəndidən izin alaraq, müqəddəs məkanları ziyarət üçün səfərə çıxmış, əvvəlcə Konyaya Mövlana Cəlaləddin Rumi türbəsinə, sonra isə Məkkə, Mədinə, Şam, Qüds şəhərlərinə getmişdir. Ziyarətlərinin sonunda Amasiyaya qayıtmış və bir il sonra seyri sülukunu tamamlayaraq mürşidi İsmayıl Şirvanidən xilafətnamə alıb Azərbaycana qayıtmışdır.
Həmzə Nigari irşad fəaliyyətinə Bərgüşad və Bərdə ətrafında başladı. Rusiya ilə Osmanlı dövləti arasında çıxan Krım müharibəsi zamanı Osmanlı ordusunda cihada qatılmaq üçün müridləri ilə birlikdə gizlicə Qarsa gəldi. Və ruslara qarşı vuruşdu. Müharibədən sonra Ərzuruma yerləşərək Bakırlar məhəlləsindəki məscidin dərsxanasında üç il qaldı.
Ərzurumdan İstanbula gedən Həmzə Nigari nəhayət Amasiyaya qayıdaraq orada məskunlaşmışdır. Burada uzun müddət təfsir və hədis dərsləri deməklə yanaşı təsəvvüfi fəaliyyətlə də məşğul olmuşdur, lakin onun fəaliyyətindən narahat olanların şikayətindən sonra Xarputa sürgün edilmişdir.
1885-ci ildə Xarputda vəfat edən Həmzə Nigarinin nəşi vəsiyyətinə uyğun olaraq şeyxinin yanına Amasiyaya gətirilmişdir. Qazaxlı Hacı Mahmud Əfəndinin himməti ilə Qarabağ, Qazax və Gürcüstandakı müridlərinin də yardımı ilə türbəsi və türbənin yaxınlığında məscid inşa edilmişdir.
Həmzə Nigarinin Muhyiddin Arabinin "Fütuhatı-məkkiyyə" əsərinə yazdığı Təvzihat, türkcə və farsca divanı, ayrıca "Nigarnamə" və "Saqinamə" adlı əsərləri vardır. Onun şeirləri Amasiya ətrafında, şərqi Anadoluda, Borçalı, Qazax və Qarabağda yaşayan türklər tərəfindən əzbərləndi, zikir məclislərində sürətlə böyük mistik həyəcanla illərlə mənəvi zövqlə oxundu. Onun Türkiyəyə hicrətindən sonra Şimali Qafqazdan minlərlə insan köçərək Amasiya və ətrafında məskunlaşdı.
Hələ 9 yaşında olanda məna aləmində görüb aşıq olduğu Qarabağ bəyləri nəslinə mənsub və özü kimi eşq əhli Nigar adlı bir qadına görə şeirlərində Nigari təxəllüsünü seçdi.
Divanı Tiflisdə (1908) və İstanbulda (1883) dərc edilmişdir. Farsca divanı da yenə İstanbulda 1911-ci ildə nəşr olunmuşdur.
Həmzə Nigarinin Türkiyə, Azərbaycan, Gürcüstan və Dağıstanda çox sayda müridi və xəlifəsi olmuşdur. Türkiyə və Azərbaycanda onun nəslindən olan bir çox insan var. Onun xəlifələrindən bəziləri bunlardır: Oğlu Siracəddin əfəndi, Hacı Mahmud Əfəndi Aslanbəyli, Cəfər Təyyar Paşa, Ömər Kəşfi Dağıstani, Ərzurumlu Mehmet Zakir Əfəndi, Ərzurumlu Xoca Hafiz Osman Siraci, Mir Seyid Həsən Hüsnü Əfəndi əd-Dağıstani, Hacırəhim Ağa Dilbazi, Şahnigar Xanım Rəncur, Qazi Osman Əfəndi, Hacı Zəkəriyyə Əfəndi, Sadi Qarabaği, Hafız Mehmet Kaşif Dağıstani, Trabzonlu Osman Nefi, Dağıstanlı Rəcəb Haberi, Hacı Teyyub Əfəndi, Hacı Mustafa Əfəndi, Postlu Hacı Mahmud Əfəndi, Amasyalı Payasizadə Hacı Haqqı Əfəndi.
Yaradıcılığı
Mir Həmzə Nigari sufi şairdir. Nizami Gəncəvi, İmadəddin Nəsimi, Yəhya Şirvani, Məhəmməd Füzuli, Yunus Əmrə kimi şerlərində təsəvvüfi mövzuları işləmişdir. XIX əsrdən sonra Azərbaycanda həm əruzla, həm xalq şeiri nəzm şəkilləri ilə heca ölçüsündə təsəvvüfi şeir yazan divan sahibi şairdir. Şeirlərində Allah, peyğəmbər və əhli beyt eşqi və məhəbbəti işlənmişdir. O "vətən sevgisi imandandır" sözünü rəhbər tutaraq Azərbaycan və Qarabağı da şeirlərində yazmışdır.
Mir Həmzə Nigari öz doğma vətənı Qarabağa çox böyük məhəbbət bəsləmiş, Türkiyədə olduğu vaxtlar Qarabağa olan həsrətini şeirlərində dilə gətirmişdir. Nigari Qarabağın ruslar tərəfindən işğalından sonra yazdığı şerində bu faciəli hadisənin sinəsinə saplanan xəncər kimi onu izdıraba qərq etdiyini ifadə edir. Bununla birlikdə, sanki o, Qarabağın ermənilər tərəfindən işğal edilib talan ediləcəyini hiss etmiş kimi bu günkü insanların əhvalı ruhiyyəsini şerində əks etdirmişdir:
Sinəmə çəkilən qara dağımdır, Qara bağrım qanlı Qarabağımdır. Qan əkər, odlar tökər Miri-Nigari məgər, Yad qılıbdır yenə Qarabağ torpağını.
Eşqin kanı Qarabağdır məkanım, Bülbülü-şeydayam, cənnət yerimdir. Əvvəl başdan Qaraqaşdır bostanım, İndi gülüstanım Qarapirimdir.
Bir qönçə gülünün tarımarıyam, Görüm abad olsun ol Qarabağı. Bir gözəl ceyranın giriftarıyam, Şənlik olsun dağı, bağı, ovlağı.
Gözlərimdən hər dəm qan – yaş tökülür, Sərvtək qamətim yaytək bükülür. Sinəmə çal-çarpaz dağlar çəkilir, Yadıma düşəndə Çilgəz yaylağı.
Xabları Huridir, Mələk mənzərdir, Sözləri şirindir, şehdü-şəkərdir. Cənnəti-Məvadır, Hovzi-Kövsərdir, Qaraqaş yaylağı, Həmzə bulağı.
Ey Nigari, ömrün erişdi payə, Salmadı başıma ol sərvi sayə. Can qurban eylərəm peyki səbayə, Xəbər versə bir gün ol Qarabağdan.
Şıxarx
Şıxarx (əvvəlki adları: Marağa; Marağaşen; Marquşavan; Leninavan) — Azərbaycan Respublikasının Tərtər rayonunun Şıxarx qəsəbə inzibati ərazi dairəsində qəsəbə. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 25 avqust 1992-ci il tarixli, 287 saylı Qərarı ilə Ağdərə rayonunun Leninavan qəsəbə Soveti Tərtər rayonunun tərkibinə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 29 dekabr 1992-ci il tarixli, 428 saylı Qərarı ilə Tərtər rayonunun Leninavan qəsəbəsi Şıxarx qəsəbəsi adlandırılmışdır.
Toponimikası
1828-ci ildə Rusiya Şimali Azərbaycanı işğal etdikdən sonra 200 erməni ailəsi Qacar dövləti ərazisindən, Cənubi Azərbaycanın Marağa bölgəsindən Qarabağa köçürüldü. Onlar məskunlaşdıqları ərazini gəldikləri yerlə bağlı olaraq "Marağa" adlandırdılar. Sonralar kəndin adı erməniləşdirilərək Marağaşen (ermənicə "Marağa kəndi" deməkdir) olmuşdur.
1954-cü ildə kənd Vladimir İliç Leninin şərəfinə Leninavan kimi rəsmiləşdirilmişdir. 1978-ci ildə həmin ailələrin Marağadan köçüb gəlməsinin 150-ci illiyi ilə əlaqədar kənd ərazisində abidə ucaldılmışdır.
Ermənistanın Azərbaycana təcavüzü başlandıqdan sonra ermənilərin Qarabağa gəlmə olduqlarının izini itirmək məqsədi ilə həmin abidədəki yazıların üstünü daşla hörmüşlər. 1992-ci ildə kəndə ərazidəki Şıx arxının adı verildi. Arxın adı isə Şıxlar nəsli ilə bağlıdır.
1990-cı illər
1992-ci il aprel ayının 10-da Tərtər batalyonu Qarabağ müharibəsi tarixinə "Marquşavan əməliyyatı" adı ilə daxil olan döyüşə başlamışdır. İki gün davam edən döyüşdə hərbçilərə rayonun polis şöbəsinin əməkdaşları və mülki vətəndaşları da kömək etmişdir. Bu əməliyyat nətiçəsində Tərtər batalyonu Marquşavan kəndini alsa da, qüvvələrin qeyri-bərabərliyi və hərbi texnikanın olmaması üzündən alınmış kəndi saxlamaq mümkün olmamış və 7 hərbçi, 4 polis əməkdaşı, 6 mülki vətəndaş qurban verərək geri çəkilməli olmuşdur. Şıxarx (Marquşavan) döyüşündə 400-ə yaxın əsir və girovlar götürüldü ki, onlar da daha sonra Xocalıdan olan sakinlərlə dəyişdirildi. Həmin ermənilər daha sonra keçmiş Ağdərə rayonu ərazisində Nor Marağa (Yeni Marağa) adlı qəsəbə salaraq Qarabağ ərazisində yaşamağa davam edirlər.
Hal-hazırda Şıxarx qəsəbəsi döyüş bölgəsinə yaxın məsafədə yerləşdiyinə görə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarəti altındadır.
Yeni qəsəbə
2017-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2004-cü il 1 iyul tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "Qaçqınların və məcburi köçkünlərin yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması və məşğulluğunun artırılması üzrə Dövlət Proqramı"na 2011-ci il 21 fevral tarixli Sərəncamla edilmiş Əlavələrin 1.7-ci bəndinin icrası ilə əlaqədar olaraq 1170 məcburi köçkün ailəsinin mənzil-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması məqsədilə bütün zəruri sosial-texniki infrastruktur obyektləri ilə birlikdə yaşayış məhəlləsi tikilib. Layihəyə əsasən yaşayış məhəlləsində hər biri dördmərtəbəli olmaqla, 34 yaşayış binası, 1200 şagird yerlik məktəb, 280 yerlik uşaq bağçası, musiqi məktəbi, həkim məntəqəsi, inzibati bina, klub icma mərkəzi, Avtomat Telefon Stansiyası inşa edilib. Binalardakı mənzillərin 120-si bir, 504-ü iki, 472-si üç, 80-i dördotaqlıdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Qəsəbə Tərtərçayın sahilində, Qarabağ düzündə, rayon mərkəzindən 5 kilometr qərbdə, Tərtər-İstisu magistral avtomobil yolunun sağ və sol tərəflərində yerləşir. Ərazisi 3 min 29 hektardır.
Əhalisi
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin 1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumatına əsasən Şıxarx qəsəbəsində əhali yaşamırdı.
2013-cü ildə Şıxarx qəsəbə nümayəndəliyində 414 ailə qeydiyyatda idi. Burada 37 nəfərdən ibarət 11 yerli ailə və 673 nəfərdən ibarət 183 məcburi köçkün ailəsi yaşayırdı.
2017-ci ildən Şıxarx qəsəbəsi ərazisində məcburi köçkün ailələri üçün yeni salınmış qəsəbədə 1176 ailə yaşayır.
Araz yovşanı
Araz yovşanı
Təbii yayılması
Hündürlüyü 50-80 sm-ə çatan kol bitkisidir.Aşağı yarpaqları 4-8 sm-dən az olmayıb,uc pulcuqları 4-12 mm-dir.Səbəti oturaq,dar silindrşəkilli olub,uzunluğu 4,5 mm-ə çatır.Örtüklə birlikdə çox ağımtıl qabarıq,qızılı tüklüdür.Gövdələri nazik,vegetasiyanın sonunda çılpaq olub tünd-qonur rəng alır.Sentyabr ayında çiçəkləyir, toxumları oktyabr-noyabr ayında yetişir.
Ekologiyası
Quraqlığadavamlıdır, torpağa tələbkar deyildir.
Azərbaycanda yayılması
Naxçıvan MR-da rast gəlinir.
İstifadəsi
Tərkibində efir yağı vardır.Alpinarilərdə həmişəyaşıl bitki kimi istifadəsi məqsədyönlüdür.
Viktor Bunak
Viktor Valerianoviç Bunak (22.9.1891, Moskva – 11.4.1979, Moskva) — Rusiya antropoloqu.
Həyatı
Moskva Universitetini (1912) bitirmiş, Moskva Dövlət Universitetinin professoru (1925–48) olmuşdur. 1922-ci ildə D. N. Anuçinlə birlikdə MDU-nun Antropologiya Elmi Tədqiqat İnstitutunu yaratmış, 1923–30-cu illərdə onun direktoru, 1943–48-ci illərdə SSRİ EA Etnoqrafiya İnstitutunun antropologiya şöbəsinin müdiri işləmişdir. Ən iri Rusiya antropoloji ekspedisiyasına (1955–59) rəhbərlik etmişdir. Fiziki antropologiyanın bütün bölmələrinə, o cümlədən insan morfologiyasına, etnik və təkamül antropologiyasına dair fundamental əsərlərin müəllifidir.
Fəaliyyəti
Bunak hamı tərəfindən qəbul edilən göz rəngləri cədvəlini işləyib hazırlamış; konstitusional tiplərin yeni təsnifatını yaratmış; tətbiqi antropologiyanın və standartlaşdırmanın əsasını qoymuşdur. Antropogenez nəzəriyyəsinə dair tədqiqatlarında həmin dövr üçün yeni olan famnogenetik konsepsiyaya əsaslanmışdır. İrqlərin genezisində xronoloji cəhətdən 3 müxtəlif mərhələni ayırmışdır: ən qədim (irqlərin tropik qolu), qədim (cənub qolu) və müasir liyə ən yaxın (qərb və şərq qolları). İrqlərin populyasiya konsepsiyasını qabaqlayaraq, insan irqlərini tarixən formalaşmış dəyişkən statistik kateqoriyalar kimi nəzərdən keçirmişdir. Lenin ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Arjan
Arjan – Rusiya Federasiyasında (Tuva) Uyuk çayı vadisində iki skif kurqanı.
Arjan-1
left|thumb|Arjan-1 Arjan-1 1971–74-cü illərdə M.P.Qryaznov və M.X.Mannayool tərəfindən aşkar olunmuşdur. E.ə. IX-VII əsrlərə aid edilir. Daş qalağının (ilkin diametri 110 m, hündürlüyü 3,5–4 m) altında taxtadan düzəldilmiş, tavanı tirlərlə örtülmüş dairəvi formalı dəfn kompleksi yerləşir. Kompleks ümumi mərkəzli iki kvadrat kameradan və radial istiqamətlərdə yerləşən düzbucaq və trapesiya şəklində olan çoxsaylı bölmələrdən ibarətdir. Kurqanda 17 insan və 160-dan çox at, o cümlədən mərkəzi çatı kameranın kötük-tabutlarında “çar” və “çariça”, xarici mərkəzi kamerada 8 insan və 6 minik atı, 12 radial kamera və kameralararası yerlərdə isə qalanları dəfn olunmuşlar. Perimetr üzrə tirlərdən maili divar çəkilmişdir. 15–30 m məsafədə kurqan dairəvi daş cərgələrlə (diamet ri 2–3 m) qismən əhatə olunmuşdur. Daşların altında heyvan (əsasən, at) sümükləri aşkar edilmişdir. Qədimdə Arjan-1 qarət olunsa da, burada xəz və yun geyim qalıqları, qızıldan və bəzək daşlarından düzəldilmiş zinət əşyaları, tunc xəncərlər, tunc və sümükdən ox ucluqları, tunc, qızıl, gümüş, sümük, buynuz, taxta və dəridən düzəl dilmiş, o cümlədən skif-Sibir heyvani üslubunda bəzədilmiş dəhnə və yüyənlər qalmışdır. Bir sıra yüyən dəstləri və ox ucluqlarının Şərqi Avropanın skiflərə qədərki və erkən skif abidələrində analoqları var; digər silah və yüyən növləri, eləcə də heyvani üslub motivləri skif dövrünün başlanğıcına aid olan Sayan–Altay mədəniyyətləri üçün səciyyəvidir.
Arjan-2
left|thumb|Arjan-2 Arjan-2 1998–2004-cü illərdə K.V.Çuqunov, H.Parsinger və A.Naqlerin rəhbərliyi ilə Rusiya-Almaniya ekspedisiyası tərəfindən aşkar olunmuşdur; e.ə. XII əsrin 2-ci yarısına aid edilir. Diametri 80 m, hündürlüyü 2 m olan kurqan daşları üfüqi düzülmüş divarla və şaquli tavalardan ibarət hasarla dövrəyə alınmışdır. Cənub-şərq tərəfdə yerləşən girişin yanındakı tavaların üzərində heyvan təsvirləri vardır. Kompleksi üç tərəfdən araları yandırılmış heyvan sümükləri ilə doldurulmuş valunlardan ibarət hasar, dördüncü tərəfdən isə daş bürclər əhatə edirdi. Kompleksdəki əsas qəbir – “çar” və “çariça”nın dəfn yeri düzbucaq formasında olan ikiqat çatılı çaladır. Onların baş geyimləri at, maral, bəbir, sancaq şəklində olan qızıl təbəqələrlə bəzədilmişdi, sırğa və muncuqlar qızıl, firuzə, kəhrəba və piritdən idi; “çar”ın boynuna qızıl qrivna (çəmbər) salınmışdı. Hər ikisinin geyimi qızıl piləklərlə işlənmiş, “çar”ın şalvarı xırda qızıl muncuqlarla naxışlanmış, uzun boğaz çəkmələrinin səthi qızıl təbəqə ilə örtülmüşdü. Kamerada güzgülər, qızıldan pektoral (sinə bəzək əşyası), içində buğda və meyvə olan dəri qablar, taxta parç, tunc və daş buxurdanlar, təntənəli kəmər, kaman və ox qabı, qamçı yerləşdirilmişdi. Dəmir bıçaqlar, ox ucluqları və akinak skif-Sibir heyvani üslubunda qızılla bəzədilmişdir.
Kurqanın hasarı daxilindəki daş kameralarda tunc bıçaqlar, oxlar, müxtəlif muncuqlar, qızıl sırğalar qoyulmuş müşayiətedici dəfn yerləri; kurqanın c.-ş. hissəsində 14 atın sümükləri, yüyən dəstləri və qızıl bəzək əşyaları aşkar olunmuşdur. Təpənin mərkəzinə yaxın yerdə üzərində təsvirlər olan daş qoyulmuşdur.
Şordəhnə
Şordəhnə (əvvəlki adı: Birinci Şordəhnə) — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 5 oktyabr 1999-cu il tarixli, 708-IQ saylı Qərarı ilə Ağdaş rayonunun Qulbəndə kənd inzibati-ərazi vahidi tərkibindəki Birinci Şordəhnə kəndi Şordəhnə kəndi adlandırılmışdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 24 iyun 2005-ci il tarixli, 951-IIQ saylı Qərarı ilə Ağdaş rayonunun Şordəhnə kəndi Qulbəndə kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla, Şordəhnə kənd inzibati ərazi vahidi yaradılmışdır.
Futbol üzrə Azərbaycan yığmasının oyunları
Futbol üzrə Azərbaycan milli komandası Azərbaycan SSRİ tərkibindən çıxdıqdan sonra beynəlxalq turnirlərdə və yoldaşlıq oyunlarında iştirak etməyə başladı. Millinin ilk görüşü 17 sentyabr 1992-ci ildə Gürcüstanın Gürcuaani şəhərində Gürcüstan komandası ilə yoldaşlıq oyunu olmuş və komandamız 6:3 hesabı ilə məğlub olmuşdur. Azərbaycanda keçirilən ilk oyunda da Gürcüstan komandası ilə 25 may 1993-cü ildə Gəncə şəhərində yoldaşlıq oyununda qarşılaşmış və 1:0 hesabı ilə qalib gəlmişdir. 1930-cu ildə FİFA dünya ölkələri arasında ilk futbol üzrə Dünya Çempionatı keçirmişdir. UEFA isə 1960-cı ildən Avropa Çempionatı keçirir. Azərbaycan 1994-cü ildən həm UEFA-nın, həm də FİFA-nın üzvü olduqdan sonra dünya və Avropa çempionatlarında çıxış etməyə başlamışdır. Millimizin ilk oyunu 1994-cü il sentyabrın 7-si Rumıniyada baş tutmuşdur. Meydan sahibləri 3:0 qalib gəlmişlər. 1994-cü ildə ölkədəki vəziyyəti əsas gətirən UEFA Azərbaycan millisinin ev oyunlarını ölkədə keçirilməsinə icazə verməmişdir. 1996-cı il Avropa çempionatının seçmə oyunlarında millimiz ev oyunlarını Türkiyənin Trabzon şəhərində keçirmişdir. Millimizin Azərbaycanda keçirdiyi ilk rəsmi oyun 1996-cı il 31 avqust tarixində olmuşdur. Həmin gün komandamız 1998-ci il Dünya çempionatının seçmə mərhələsində Bakıda Tofiq Bəhrəmov adına Respublika stadionunda İsveçrə millisini qəbul etmiş və 1:0 hesabı ilə qalib gəlmişdir.
Şordəhnə
Tarixi
5 oktyabr 1999-cu ilə qədər kəndin adı Birinci Şordəhnə olmuşdur. Toponimin ikinci komponenti "şor" (göl; Şoran yer) və "dəhnə" (çayın dərənin dar hissəsindən düzənliyə çıxdığı yer) sözlərindən düzəlib, "Şoran yerdə çay ağzı və yaxud çayın gölə töküldüyü yer" mənasındadır. Əvvəllər kəndin adında mövcud olmuş "birinci" sözü onu eyniadlı digər yaşayış məntəqəsindən fərqləndirmək üçün artırılmışdır. Ağdaş rayonunda İkinci Şordəhnə kəndi də mövcud olmuşdur. 29 aprel 1992-ci ildə bu kəndin adı dəyişdirilərək Bəylik adlandırılmışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Şirvan düzündə yerləşir.
Qlüten
200px|thumb|right|Qlüten|Qlütenin miqdarı 4×7,590=30,36≈30,4% Qlüten — suda şişərkən xəmirdə əlaqəli elastik kütlə əmələgətirmə qabiliyyətinə malik zülal maddələri kompleksindən ibarətdir. Bu zülallar demək olar ki, bütün taxıl bitkilərinin dənlərində, xüsusən də buğdada miqdarca daha çoxdur. Ona görə keyfiyyətli çörək istehsalı üçün buğda unu əsas xammaldır.
ABŞ, Türkiyə, İngiltərə, Fransa, İtaliya və başqa avropa dövlətlərində "qlüten" terminindən, Almaniyada "kleber" terminindən, Rusiyada və onunla qonşu olan respublikalarda "kleykovina" terminindən istifadə edilir.
Suda həll olmayan buğda zülallarını ilk dəfə 1728-ci ildə italyan alimi Yakopo Bartolomeo Bekkari ayırmışdır.
Senecio subsinuatus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Razi Vaksin və Zərdab tədqiqat İnstitutu
thumb|150px|150px|Razi İnstitutu ana Meydanı
Razi Vaksin və Zərdab tədqiqat İnstitutu — Kərəc şəhərində. İnstutunün əsas istehsalatları insan, heyvan və quşlar əcza ve dərmanlarıdır.
Tarixçəsı
Bu institut böyük ipək yoluün yaxinliğda olaraq, əski zamanlardan atlar, atçapanlar və karvançılərın bir darman göbəkı sayılıb. 1924-ci ildə fəaliyyətlərı təşkil edilib və modernlıgə dəyış etdi və yenı əczalar rejissorluğa yetışdı. Hazırlıkdə bu institut bir direktorlar şurası ılə idarə olunürkən bu şurada təssərüfat və səhiyyə nazirliğlərinın nümayəndələri var.
Əmrah Dadaşov
Əmrah Nemət oğlu Dadaşov - Tarix elmləri doktoru, dekan müavini, Bakı Dövlət Universitetinin qədim dünya və orta əsrlər tarixi kafedrasının professoru.
Həyatı
1939-cu ildə Bakının Balaxanı qəsəbəsində anadan olmuşdur.Qəsəbədəki 204 saylı orta məktəbi bitirmişdir 1960-1963-cü illərdə ordu sıralarında hərbi xidmət etmişdir 1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetini (indiki Bakı Dövlət Universitetini) bitirib Namizədlik dissertasiyası – «Azərbaycan ərazisində paleometal dövründə əkinçilik istehsalı». 1986-cı il. Doktorluq dissertasiyası – «Azərbaycan ərazisində paleometal dövrü cəmiyyətlərinin əkinçilik-maldarlıq iqtisadiyyatı». 2004-cü il
Grevillea lanigera
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Əmrah Dadaşov
Əmək fəaliyyəti
1967-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin hərbi kafedrasında, 1968-ci ildən isə universitetin Tarix fakültəsi Ümumi tarix kafedrasında laborant, 1981-ci ildən indiyədək isə Qədim dünya və orta əsrlər tarixi kafedrasında işləyir Kafedranın professorudur Qədim Şərq və Antik tarix fənlərini tədris edir Magistraturada 2 problem üzrə kurs oxuyur 100-dən çox məqalənin, 3 monoqrafiyanın, üç kitabın müəllifidir Rektorluğun tərəfindən BDU-nun ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak etdiyinə görə 9 dəfə təşəkkür almışdır
Tədqiqat sahəsi
Paleometal dövrü əkinçilik-maldarlıq iqtisadiyyatı BEYNƏLXALQ SEMİNAR, SİMPOZİUM VƏ KONFRANSLARDA İŞTİRAKI Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında, Sankt-Peterburqda, Kiyevdə, Vülnüsdə, Tbilisidə və sairə yerlərdə keçirilən Beynəlxalq konfrans və simpoziumlarda iştirak etmişdir.
Xarici keçidlər
Tarixçi-Alimlərimiz professor Əmrah Dadaşov
3 qəpiklik sikkə
3 qəpiklik sikkə — Azərbaycanda işlədilən qəpik sikkələrindən biri. 2006-cı ildən dövriyyədədir.
Mövzusu
Hazırda dövriyyədə olan 3 qəpiklik sikkələr yazı və ədəbiyyat mövzusuna həsr olunmuşdur.
Təsviri
Dövriyyədə olan 3 qəpiklik sikkələr mislə örtülmüş qırmızı rəngdədir. Yan tərəfləri individual üsulla hazırlanmışdır.
Ölçüsi və çəkisi
2006-cı ildə dövriyyəyə buraxılmış 3 qəpiklik sikkələrin ölçüsi isə 18 mm, çəkisi isə 3,45 qramdır.
Kiçik Setnoy
Kiçik Setnoy — Xəzər dənizinin şimal-qərbində Volqa çayının deltasında yerləşir. İnzibati cəhətdən Həştərxan vilayətinin Kamızyakski rayonu ərazisinə daxildir.
Adanın şimalında Sedmoy, qərbdə Nijnıy (ada) və Lixaçev adası, şərqdə Morskoy Setnoy və Böyük Setnoy adaları yerləşir.
45.68333°N, 48.65°W
Yuxarı Zeynəddin
Yuxarı Zeynəddin — Azərbaycan Respublikasının Ağdaş rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Grevillea juniperina
(Grevillea juniperina) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Senecio micropifolius
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Vurma cədvəli
Vurma cədvəli və ya Pifaqor cədvəli  — 1-ci sətir və 1-ci sütunlarında vuruqlar, oyuqlarda isə uyğun ədədlərin hasili olan cədvəl. Məktəblilərə vurmanı öyrətmək üçün istifadə edilir.
Qorçubəylilər
Qorçubəylilər — Azərbaycanın qədim soylarından biri.
Soyun yaranması
Bu soyun ulu babası Qorçu bəy Püsyandır. Qorçu bəy XVII yüzilin ortasında yaşamışdı. Püsyan elinin başçısı idi. Onun adıyla bağlı Qarabağ əyalətinin Keştasf (Keştaz) nahiyəsində yeradına rast gəlinir.
Qorçu bəyin Hüseyn bəy, Həsən bəy adlı oğulları vardı.
Hüseyn bəy Qorçu bəy oğlu XVII yüzilin ikinci yarısında ömür sürmüşdü. Atasından sonra Püsyan elinin Sultanlı oymağına başçılıq etmişdi.
Hüseyn bəyin Qorçu bəy adlı oğlu vardı.
II Qorçu bəy Hüseyn bəy oğlu XVIII yüzilin birinci yarısında yaşamışdı. Atasından sonra Püsyan elinin Sultanlı oymağına başçılıq etmişdi.
XVIII yüzilin birinci yarısına aid erməni mənbələrindən Abram Kretatsinin «İranlı Nadir şah və baş vermiş hadisələr haqqında tarix» əsərində Qorçu bəy haqqında məlumat var. Eçmiadzin kilsəsi¬nin katolikosu olan Abram Kretatsinin göstərilən əsərində XVIII yüzilin 30-cu illərinin ortalarında baş verən Səfəvi-Osmanlı müharibələri, bu müharibələrin gətirdiyi bəlalar nə¬ticəsində Azərbaycan xalqının acınacaqlı vəziyyəti, Nadirin şah seçilməsi kimi tarixi süjetlər göstərilmişdir. Hadisələrin canlı şahidi olan müəlif xalqın yaşayışının dözülməz vəziyyətini ətraflı şəkildə təsvir etmişdir. O cümlədən Qorçu bəylə bağlı məlumat vermişdir. II Qorçu bəyin İbrahim bəy, Cəfər bəy adlı oğlu vardı.
Morskoy Setnoy
Morskoy Setnoy — Xəzər dənizinin şimal-qərnində Volqa çayının deltasında yerləşir. İnzibati cəhətdən Həştərxan vilayətinin Kamızyakski rayonu ərazisində yerləşir.
Fərəh Şəkinskaya
Fərəh Əbdülrəhim qızı Şəkinskaya — Azərbaycan SSR və Azərbaycan Respublikasının dövlət, ictimai-siyasi və mədəniyyət xadimi, Azərbaycan Respublikasının əməkdar mədəniyyət işçisi. 1989–1991-ci illərdə Azərbaycan SSR Mədəniyyət nazirinin müavini və 1991–1993-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirinin müavini.
Həyatı
Fərəh Şəkinskaya 28 aprel 1936-cı ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya göz açıb. uşaqlığı və erkən gəncliyi Bakı şəhərində keçmişdir.
İctimai-siyasi fəaliyyəti
Fərəh Şəkinskaya 1958-ci ildə ilk əmək fəaliyyətinə Bakı Şin Zavodunda mühəndis kimi başlayıb. Azərbaycan LKGİ və Azərbaycan Kommunist Partiyasının üzvü olmuşdur.