cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2003 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi
Müsabiqə formatında dəyişiklik
Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin qaydalarına görə şounun yayım vaxtının 3 saatı keçməməsi məqsədi ilə hər il müsabiqədə yalnız 23-26 ölkənin iştirak etməsinə icazə var idi. Lakin son illərdə müsabiqəyə artan maraq və bir çox ölkələrin müsabiqədə iştirak etmək istəyi Avroviziyanın genişləndirilərək, iki gün keçirilməsi fikrini önə sürürdü. 29 yanvar 2003-cü il tarixində Avropa Yayımlar Birliyi növbəti 2004 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində şounun yeni formatda təşkil olunacağını açıqlamışdır. Belə ki, yeni qaydalara görə müsabiqənin finalında ilk onluğa girən ölkələr və eyni zamanda "Böyük dördlük" ölkələri (Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa və İspaniya) növbəti müsabiqədə birbaşa olaraq final mərhələsinə vəsiqə qazanmış olurlar. Digər iştirakçı ölkələr isə müsabiqənin ilk günündə final uğrunda mübarizə aparmalı idilər. Yeni format ilə 2004 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin finalına birbaşa vəsiqə qazanan ölkələr Türkiyə, Belçika, Rusiya, Norveç, İsveç, Avstriya, Polşa, İspaniya, İslandiya, Rumıniya, İrlandiya, Almaniya, Böyük Britaniya və Fransa idi.
Final
Qalın hərflərlə yazılmış ölkələr 2004 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsinin finalına birbaşa vəsiqə qazanmışdır.
Alper Canıgüz
Həyatı
Alper Canıgüz, 1969-cu ildə İstanbulda doğuldu. Oxuma sevgisini atasına, yazmaq arzusunu musiqi qabiliyyətinin olmamasına borcludur. Bir rəvayətə görə, sözləri hecalarına ayırmağı da bacara bilməz. Major yeddili akkordlara, dülgərlərə və qızı Ada'ya heyrandır.
Darüşşafaka liseyi və Boğaziçi Üniversitesi 'də psixologiya üzrə təhsil alıb.
Yaradıcılığında Jül Vern, Michel Zevaco, Dostoyevski, Italo Calvino, Vladimir Nabokov və John Fowles'dan təsirlənmişdir.
Çay (içki)
thumb|Fincanda çay thumb|Çay kolunun budağı
Çay – Çay bitkisinin dəmlənməsi ilə əldə olunan isti içki. Çay bitkisi, bugünkü Cənub-Qərbi Çin, Tibet, Şimali Myanma və Hindistanın şimal-şərqini əhatə edən bölgədə meydana gəldi və burada müxtəlif etnik qruplar tərəfindən dərman içkisi olaraq istifadə edilməyə başlanıldı.
Çayın tarixi
Öz tarixi təkamülündə müxtəlif dəyişikliklərə məruz qalan çay içkisi qədim Çində tez həlledilən formada istifadədən tutmuş dövrümüzdə kofeinsizləşdirilmiş‚ soyuq çay, hətta üzvi çay (ekoloji cəhətdən təmiz ərazilərdə becərilən bitki ibtidai dövrlərdə olduğu kimi emal edilir) formalarına qədər inkişaf etmişdir. Çayın tarixində daha maraqlı rəqəm 1908-ci ildə geniş yayılmış paket (birdəfəlik) çayların ABŞ-də istehsalıdır.
Çay ağacının vətəni Çin hesab edilir. Məhz çinlilər yarpaqdan hazırlanmış həlimin insan orqanizmi üçün tonlaşdırıcı təsirinə diqqət yetirmiş və bu bitkinin becərilməsinə başlamışlar. Çayla bağlı ilk xatirələrə təxminən 5000 il bundan əvvəl Çin əlyazmalarında rast gəlinir.
Miflər və rəvayətlər
Çin mədəniyyətinə görə, çay (mədəniyyət qəhrəmanı, əkinçilik və tibbin himayəçisi, bütün sənətkarlıq və incəsənət sahələrini yaradan, Üç Böyükdən biri) Şen-nun tərəfindən kəşf edilmişdir. Rəvayətə görə, İmperator Şen-nun, dərman bitkiləri tapmaq üçün içərisində su qaynatdığı üçayaqlı qazanıyla birlikdə səyahət edirmiş. Miladdan əvvəl 2737-ci ildə çay ağacının bir neçə yarpağı qaynar su qabına düşür. Dəm həm dadlı olur və həm də gümrahlıq gətirir. O vaxtdan bəri Şen-nun başqa heç bir içki içməyir.
Sonralar yaranan başqa bir mifə görə, çayı məşhur Buddist vaiz, Çan-buddizmin banisi Bodhidharma icad etmişdir. Rəvayətə görə, eramızın 519-cu ilində Bodhidharma meditasiya edərkən yuxuya gedir. Ayılanda, qəzəblənərək kirpiklərini yolub (və ya göz qapaqlarını kəsir) yerə atır. Səhəri gün həmin yerdə çay ağacı pöhrələri böyüyür. Bodhidharma, yarpaqlardan dəmlənən çayın yuxunu qovduğunu aşkar edir.
Çində çay
Çayı ilk dəfə məhz Çində əvvəl dərman vasitəsi kimi, sonra içki kimi istifadə edilmişdir.
Hələ Xan sülaləsi dövründə çay dərman kimi istifadə olunurdu. Eramızın V əsrində çay əvvəlcə imperator sarayında və monastırlarda, daha sonra qonaqevlərində və şəxsi evlərdə içki kimi istifadə olunmağa başlandı. Tan sülaləsi dövründə (VII–IX əsrlər) çayı türk xalqlarına satmağa başladılar. Birinci minilliyin ikinci yarısına qədər çay içmək qaydaları müəyyənləşdirildi, Çinlilər çayı dəmləməkdən və çaya duz qatmaqdan imtina etdilər. 778-ci ildə Lu Yuy "Çay Kanonu"-nu yazdı. O dövrdə çay, adətən briket şəklində hazırlanırdı, dəmlənməzdən əvvəl həvəngdəstə xırdalanırdı. Sun imperiyası dövründə yarpaq çayı və toz şəklində (bir az su ilə çırpılırdı) çaydan istifadə edilirdi və çay içmək isə, ən pik həddi Sun çay mərsaimi olan zərif bir əyləncəyə çevrildi. Yaponlar məhz bu üsulla çay hazırlamağı mənimsəmiş və daha sonralar öz çay mərasimlərinə daxil etmişlər.
XIII əsrdə Çində çay mədəniyyətinin yox olması, Monqol istilası ilə əlaqələndirilir. Monqol istilası, nəticəsində bir çox mədəni nailiyyətlər unudulmuşdur. Yalnız Min sülaləsi dövründə çay mədəniyyəti dirçəlmişdir, ancaq fərqli bir əsasda: Çinlilər tamamilə yarpaq çaya keçdilər. Bu əsasən isti suda dəmlədikləri yaşıl çay idi. Avropalılar həmçinində Ruslar ilk dəfə məhz bu çayla və onun hazırlanma üsulu ilə tanış oldular. Çay və çay mədəniyyətinin tanınmış bilicisi, Çinin güclü mancur imperatoru Hongli (1736–1795) idi.
XVIII—XIX əsrlərdə baş verən siyasi təlatümlər, tiryək müharibələri, daha sonra XX əsrin birinci yarısındakı müharibələr və inqilablar ümumilikdə Çin mədəniyyətinə və xüsusən çay üçün ciddi bir zərbə oldu. Bütün bu hadisələr XIX əsrin birinci yarısına qədər dünya bazarına çıxarılan çayın demək olar ki hamısını istehsal edən Çinin öz mövqeyini tamamilə itirməsinə və bəzi dövrlərdə ümumiyyətlə çay ixrac etməməsinə səbəb oldu. 1949-cu ildən sonra sosialistlərin on illik hakimiyyəti ərzində vəziyyət yaxşılaşmağa başladı, lakin Mədəni inqilab çay ənənələrini lazımsız və artıq elan etdi. Nəticədə, Çinin ənənəvi çay mədəniyyəti demək olar ki məhv oldu, nisbətən digər dövlətlərin Çin diasporalarında və Tayvanda qorunub saxlanıldı. 1970-ci illərin ortalarından etibarən Çin və Tayvanda çay ənənələri yenidən canlanır, odur ki, Çinin müasir çay mədəniyyətinin yaşı 40 ildən çox deyil və tamamilə oturuşmuş hesab edilə bilməz. Məsələn, demək olar ki, hər çay klubunda Çin çay mərasi fərqli qaydada tətbiq olunur.
Hal-hazırda Çində çox sayda sadə və ətirli çay növüləri istehlak və istehsal olunur. Çinin çay ixracatındakı payı yenidən artır. 1980-ci illərdə bir neçə faizdən dünya çay istehsalının dörddə birinə və ya daha çoxuna yüksəlib.
Çay (chai) və ti (tea) sözlərinin mənşəyi və yayılma etimologiyası
Dünyanın müxtəlif dillərində çayı təmsil edən sözlərin əsasən iki fərqli tələffüzü var: çay (chai) və ti (tea). XVI əsrin müstəmləkəçilik tarixinin əvvəlində Avropaya ilk dəfə məhz Portuqaliya çay və çay içmə vərdişini gətirmişdir. O vaxt Portuqallar Çjunvan bölgəsi və Quandun əyaləti ilə ticarət edirdilər. Çay orada cha kimi tələffüz olunurdu, bu səbəbdən "çay" (chai) tələffüzü Portuqaliyalılar tərəfindən qəbul edilir və Cənubi Amerikadakı bir çox ölkə kimi digər müstəmləkələrə gətirilir. Bundan əlavə, bu təyinat ərəb ölkələri və Rusiyaya da quruyolla ticarətin inkişafı ilə daxil olmuşdur.
On altıncı əsrin sonlarında Tzin sülaləsi dövründə Çin (və Yaponiya) dəniz embarqo siyasəti tətbiq edir. Xarici ticarətə nəzarət çox sərt idi. O dövrdə Tayvan hələ Çjen Çen tərəfindən işğal edilməmişdi, İspan və Hollandiyalı müstəmləkəçilər adada yerləşdirilmişdi. Fucyen (Fujian) əyaləti Tayvana yaxın olduğundan və Fucyen özü əkinçilik üçün uyğun olmadığından əhali qaçaq çay ticarəti ilə məşğul olurdu. Çay Amoy ləhcəsində "te" kimi tələffüz edildiyi üçün Holland və İspan müstəmləkəçiləri bu tələffüzü qəbul etdilər. 16-cı və 17-ci əsrin əvvəllərində Hollandiyalılar Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyada ticarətdə üstünlük təşkil etdikləri üçün "te" sözü İspaniya, Fransa, Almaniya, İtaliya, Böyük Britaniya və digər ölkələrə və onların müstəmləkələrinə yayılır.
Yetişdirilməsi və yığımı
Çay hazırlamaq üçün xammal kimi, xüsusi əkin sahələrində çox miqdarda yetişdirilən çay kolunun yarpaqlarından istifadə edirlər. Bu bitkinin böyüməsi üçün, kifayət qədər rütubətli isti bir iqlim tələb olunur. Çay sahələrinin əksəriyyəti tropik və ya subtropik iqlimi olan ərazilərdəki dağ yamaclarında yerləşir. Çayın ən çox istehsal olunduğu Çin, Hindistan və Afrikada ildə dörd dəfəyə qədər çay yığımı həyata keçirilir. Ən çox ilk iki məhsulun çayları bəyənilir. Çay becərilməsinin iqtisadi cəhətdən əsaslandırıldığı ərazinin şimal sərhədi təqribən Azərbaycan, Gürcüstan və ya Rusiyanın Krasnodar ərazisinin enliyində uzanır. Çay kolu daha yüksək enliklərdə də böyüyə bilər, ancaq çay hazırlanması üçün onu becərmək faydasızdır.
Çay yarpaqları əl ilə toplanır və çeşidlənir. Əla növ çaylar üçün ya açmamış, ya təzə açan tumurcuqlar ya da ən gənc yarpaqlar istifadə olunur, daha "qaba" çaylar yetişmiş yarpaqlardan hazırlanır. Yığıcıların işi olduqca ağır və monotondur: hazır qara çay və xam yarpağın kütlə nisbəti təxminən 1/4 qədərdir, yəni 1 kiloqram çay almaq üçün 4 kiloqram yarpaq yığmaq lazımdır. Yığıcılar üçün, keyfiyyət standartlarına riayət etmək və kollardan yalnız lazımi yarpaqları götürmək şərtilə, gündə 30–35 kq yarpaq istehsal normasıdır. Yüksək keyfiyyətli çay üçün xammal əsasən kiçik sahələrdə becərilir (təxminən 0,5 hektar). Bu kiçik sahələr dağ yamaclarında səpələnmiş şəkildə yerləşdiyindən, yarpağın yığılması üçün bir əkin sahəsindən digərinə getmək lazım gəlir. Müasir sənaye əkinləri ümumiyyətlə məhsul yığımının davamlılığını təmin etmək və məhsuldarlığı artırmaq üçün kifayət qədər böyükdür, bu əkin sahələrində yığılmış yarpaqlar çayın kütləvi istehsalı üçün istifadə olunur.
Əl ilə yığılması çayın becərilmə imkanlarını məhdudlaşdırır. Çayın becərilməsi yalnız kifayət qədər yüksək məhsuldarlığa malik və yığıcıların əl əməyinin kifayət qədər ucuz olduğu bölgələrdə məntiqlidir. Çay yarpaqlarının toplanmasını və çeşidlənməsini mexanikləşdirilməsi üçün bir neçə dəfə cəhdlər edilmişdir. Xüsusən, SSRİ-də, hələ 1958-ci ildə mexanikləşdirilmiş çay yığan kombayn yaradıldı, lakin mexanikləşdirilmiş yığma texnologiyası bu günəcən işlənib tamamlanmayıb. Kombaynlar tərəfindən toplanan yarpaqlar (əsasən qurumuş yarpaqlar, zibil, budaq qırıntıları düşməsi səbəbindən) çox aşağı keyfiyyətə malikdir. Odur ki, bu cür çay ya ən aşağı keyfiyyətli çay istehsalı üçün, ya da əczaçılıq sənayesində (kofein və çayda olan digər maddələrin təcrid edilməsi məqsədilə sonrakı emal üçün) istifadə olunur.
Adi ev şəraitində də çay yetişdirmək mümkündür.
Çin
Çin dünya çay istehsalının dörddə birindən çoxuna sahibdir, yaşıl və qara çaylar istehsal edir, eyni zamanda ağ və sarı çayların, ulun və Puer çaylarının istehsal olunduğu yeganə ölkədir. Bütün Çin çayı Çin çay kolu çeşidindən əldə edilir. Çin çaylarının əhəmiyyətli bir hissəsi bütövyarpaqdır. Çay yarpağını qatlamaq üçün ona müxtəlif forma və ölçü ("iynələr", "ləçəklər", "yumaqlar") verən bir çox texnologiyalar var. Bəzi elit növlər üçün yarpaqlar böyük top şəklində yığılır və çay dəmlənərkən qönçə formasında açılır. Adi ucuz Çin çayları isə qırıla və ya doğrana bilər. Bir çox ətirli çay növləri istehsal olunur. Aromatizasiya bitki hissələrinin, giləmeyvələrin, meyvələrin, sitrus qabığının birbaşa çaya əlavə edilməsi ilə, ətirli yağlar əlavə edilərək, quru çayın ətirli maddənin yanında saxlanması ilə, hətta bəzi məlumatlara görə böyümə prosesi zamanı çay kollarına ətirli maddələrin çiləməsi ilə aparılır.
Seylon
İstehsalçı — Şri Lankadır, dünya istehsal həcmindəki payı təxminən 9–10% -dir. Qara və yaşıl çay istehsal olunur, çay bitkisinin yalnız Assam çeşidi becərilir. Ən keyfiyyətli çay adanın cənub hissəsindəki yüksək dağ əkinlərinin (dəniz səviyyəsindən 2000 m yüksəklikdə və daha yüksək) çayı hesab olunur. Digər əkin yerlərinin çayları orta keyfiyyətlidir. Hindistanda olduğu kimi kəsilmiş və dənəvər çaylar geniş istehsal olunur.
Yapon
Yaponiya yalnız çay kolunun Çin çeşidindən yığılan yaşıl çay istehsal edir. İstehsal edilən çayın böyük bir hissəsi ölkə daxilində istehlak olunur. Bir neçə tanınmış növ Avropa və ABŞ-yə da ixrac olunur.
Hind-Çin
Əsas istehsalçılar Vyetnam və İndoneziyadır; çay bitkisinin bütün növlərindən yığılmış həm qara, həm də yaşıl çay istehsal olunur (müxtəlif bölgələrdə Çin, Assam və Kamboca sortları becərilir). Bu bölgənin digər ölkələrində istehsal həcmi daha kiçikdir. Çində olduğu kimi qara çay da əsasən ixrac üçün istehsal olunur.
Afrika
Ən böyük istehsal həcmi Keniyadadır (müxtəlif illərdə dünyada üçüncü, dördüncü çay istehsalçısı olmuşdur). Çay eyni zamanda Uqanda, Burundi, Kamerun, Malavi, Mavritaniya, Mozambik, Ruanda, Cənubi Afrika, Zair, Zimbabvedə də istehsal olunur. Bütün Afrika çay istehsalçıları, 19-cu əsrdə çay istehsalının təşkil olunduğu keçmiş İngilis müstəmləkələridir. Afrika çayları yalnız qara, doğranmış və ya dənəvər, orta və aşağı keyfiyyətli, yaxşı ekstraktlılığı və kəskin dadı ilə seçilir. Avropalı istehlakçı onlarla əsasən, Hindistan və ya Seylon çayı ilə qarışdırılmış qarışıq çayların tərkibində qarşılaşır. Ən yaxşı Assam və Seylon sortlarından geri qalmayan Keniya çayının yüksək dağlıq növləri keyfiyyətinə görə seçilir.
Türkiyə
Türkiyədə yalnız qara çay istehsal edilir. Bu çay doğranmış, əsasən orta və ya aşağı keyfiyyətli, zəif ekstraktlıdır, hazırlanması üçün suda saxlanılması və ya dəmlənmək əvəzinə qaynadılması tələb olunur. Rusiyada, əsasən, 1980-ci illərin sonunda bu çayın qısa müddət ərzində kütləvi alışı ilə tanınıb. Hal-hazırda Rusiya bazarında saf şəkildə tapılmır.
İran
1900-cü ildə Hindistandakı Fars səfirliyində xidmət edən Kaşifus-Səltənə, İrana çay kollarını və çay yarpaqlarının emalı sirləri gətirdi. Hazırda çay sahələri ölkənin şimal hissəsində, Mazandaran və Gilan vilayətlərində yerləşir və 32 min hektar ərazini tutur. Əsasən qara çay istehsal olunur. İldə üç dəfə məhsul götürülür.
Digərləri
Qeyd olunanlardan əlavə, çay onlarca ölkələrdə, bir qayda olaraq, az miqdarda və yalnız daxili istehlak üçün istehsal olunur. Bu çayların çeşidi və keyfiyyəti çox fərqlənə bilər; onlar Rusiya bazarında praktik olaraq təmsil olunmurlar. Rusiya Federasiyasının Krasnodar Bölgəsində istehsal olunan Krasnodar çayı da eyni kateqoriyaya aid edilə bilər. Hal-hazırda bu, birbaşa Rusiyada yetişdirilən yeganə çay növüdür.
Oksidləşmə üsuluna və müddətinə görə
Çayın xarici görünüşü, ətri, dəmin dadı və digər xüsusiyyətləri əsasən, son qurudulmadan əvvəl çay yarpaqlarının fermentativ oksidləşməsinin nə qədər vaxta və hansı rejimdə aparılması ilə müəyyən edilir. Çayların oksidləşmə dərəcəsinə görə təsnifatı birmənalı deyil. Çünki, Çin terminologiyası Avropa və Amerikada tətbiq ediləndən bir qədər fərqlidir.
Oksidləşmə dərəcəsindən asılı olaraq çayın iki "qütb" kateqoriyası var:
Yaşıl çay (ing. green, çin. lyuy ça)- oksidləşməmiş və ya az oksidləşmişdir (bütün təsnifatlarda "yaşıl" adlanır). Yarpaqlar əvvəlcədən 170–180 °C temperaturlu buxarla şəkilləndirilə bilər. Ya ümumiyyətlə oksidləşmə edilmir, ya da iki gündən artıq edilmir, bundan sonra qızdırılaraq (ya Çində olduğu kimi qablarda, ya da Yaponiyada olduğu kimi buxarda) oksidləşmə zorla dayandırılır. Çay 3–12% oksidləşmiş olur. Quru halda yaşıl rəngdə olur (istehsal xüsusiyyətlərindən asılı olaraq açıq yaşıldan, tünd yaşıl rəngə qədər). Dəm solğun sarımtıl və ya yaşıl rənglidir, ətrində "bitki" çaları (quru ot iyinə oxşaya bilər) açıq şəkildə hiss olunur, dadı tünd və azca şirintəhədir. Lakin acı deyil — yalnız keyfiyyətsiz və ya düzgün dəmlənməmiş, xüsusən də dəmdə çox qalmış yaşıl çaylar acı olur.
Qara çay (ing. black, çin hun ça) güclü oksidləşib. (Avropada, Amerika, Hindistan və Şri-Lankada "qara" adlandırılır. Çində və Cənub-Şərqi Asiyanın digər ölkələrində bu çaya "qırmızı" deyilir.) Yarpaqlar uzun müddət — iki həftədən bir aya qədər oksidləşməyə məruz qalır. Çayın, digər texnoloji əməliyyatlar zamanı oksidləşdiyi qısaldılmış proseslər də var. Ancaq proses üzərində nəzarətin çətinliyi səbəbindən daha aşağı keyfiyyətli məhsul alınır. Yarpaq demək olar ki, tamamilə oksidləşir (80%). Quru halda tünd qəhvəyi və ya demək olar ki, qara rəngdə olur. Dəm narıncıdan tünd qırmızıya qədər rəng alır. Çayın ətrində çiçək və ya bal çalarları hiss oluna bilər, tünd və xarakterik dadı var, acı deyil.
Digər çaylar oksidləşmə dərəcəsinə görə qara ilə yaşıl çay arasında yer tutur və ya hər hansı texnoloji hazırlanma xüsusiyyətləri ilə seçilir. Aşağıda adları sadalanan çay növlərinin hamısı əsasən Çin və ya Tayvanda istehsal olunur.
Çayın tərkibi və xüsusiyyətləri
left|200px|thumb|Armudu stəkanda çay V. V. Poxlebkinin fikrinə görə, çayın saxlanma dərəcəsi bağlamanın germetiklik və mikrobsuzluğu ilə proporsional olmalıdır. Pis bağlanmış bağlamada faydalı xüsusiyyətlərini və ilkin keyfiyyətini tezliklə itirir. Çayın dad keyfiyyətinin uzun müddət saxlanması üçün havanın daxil olmasına mane olan ağzı kip bağlanmış çini qabda saxlanmalıdır. İstifadə zamanı qabı təmiz yuyub qurulamaq lazımdır.
Çayın xüsusiyyətinə həmçinin onun saxlandığı yer də təsir edir. Uzun müddət qalması üçün çayı quru, sərin və havası təmizlənmiş yerdə saxlamaq lazımdır. Dəmlənmiş çayı digər məhsullarla birlikdə saxlamaq doğru deyil. Saxlanma şərtlərinə riayət etdikdə, çay illərlə daha möhkəm, içki isə dadlı və ətirli olur.
Səmərəli istifadə üçün müxtəlif çay növlərinin xüsusiyyətlərini bilmək lazımdır. İriyarpaqlı çay daha tez işlənir, bir kiloqram çaydan 300 fincan çay dəmləmək olur. Bu ən qənaətsiz çaydır, belə ki, bir fincan çay dəmləmək üçün bir qaşıq quru çay tələb olunur.
Əgər qutunun üzərində yarpağın ölçüsü göstərilməyibsə, bu orta yarpaqlı çaydır. Bu növdən olan çayın bir kiloqramından 500 fincan çay dəmləmək mümkündür. Kiçik dənəli çay tez dəmlənir, şəffaf rəng verir, qənaətli istifadə edilir, lakin kiçik bir səhv acı bir içkinin alınmasına səbəb olur.
Əhəmiyyəti
Çay dünyada ən çox içilən içkilər siyahısında, sudan sonra ikincidir. Qədimdə Şərq aləmində çayı içki kimi deyil dərman kimi istifadə ediblər, o vaxtdan bəri dünyanın aparıcı tədqiqatçıları bu maraqlı bitki üzərində elmi araşdırmalar aparır. thumb|right|180px|[[Nanə çayı]] Çinlilər çayın insanın görmə qabiliyyətinə təsirindən hələ qədim zamanlarda yazıblar, müasir dövrdə bu cür təsir çayın tərkibində olan provitamin A ilə izah edilir. Yaxınlarda bir sıra alimlər çayın allergiyaya qarşı təsiri mövzusunda tədqiqatlar aparıblar, bu tədqiqatların nəticəsində çayın histaminin, yani allergiya simptomlarına cavabdeh maddənin qanda azalmasında rolu olduğu araşdırılıb. Tokio Universitetinin alimləri çayın xolera kimi infeksion xəstəliyinə qarşı və ümumiyyətcə antibakterial təsirə malik olduğunu sübut ediblər.
Alimlər çayın tərkibindəki flavonoidlərin çayın antioksidant xassələrinin səbəbkarı olmağını bildirir, digər sözlərlə desək flavonoidlər insan hüceyrələrinin oksidləşməsinə yol verməyərək, azad radikalların çoxalmasının qarşısını alır.
Bir sıra çay mütəxəssisləri yaşıl çayın qara çaya nisbətən daha faydalı olduğunu qeyd edir. Yaşıl çay daha az emala məruz qaldığından lazımlı elementləri itirmir və insana çox xeyir verir. Lakin Azərbaycan və bütün postsovet (Orta Asiyanı və bir sıra regionları çıxmaq şərtilə) məkanında əsasən qara çaydan istifadə olunur.
Gicitkənçiçəklilər
(Urticales) — sinfinə aid bitki sırası.
Çay (içki)
Əhəmiyyəti
Çayın hansı regionda yetişdirilməsinin onun keyfiyyətinə və xassəsinə təsiri böyükdü. İki əsas çay növü var: Çin çayı və Hindistan-Seylon çayı. Çin çayının daha incə təravəti olur. Dəmlənmiş çayın rəngi açıq sarıya çalır, amma əsil çay biliciləri bu növ çayların qiymətini yaxşı bilirlər. Elə bizim Lənkəran çayı da Çin növlüdü. Nəinki Lənkəran, hətta Gürcüstanda və Rusiyanın Krasnodar vilayətində yetişdirilən çaylar da bu növdən sayıla bilər. Uzun illər dünya bazarında Çin növlü çaylar azlıq təşkil edib, çünki elə Çinin özündə yetişdirilən çay sortları yerli əhalinin tələbatını güclə ödəyib.
Çay haqqında faydalı məsləhət
Saglamolun.Az 12.03.21
2005-ci ildə çay yığımı üzrə göstəricilər
thumb|360px| 2005-ci ildə çay yığımı — 3400 t. ; Çin 27 %; Hindistan 24 %; Şri-Lanka 9 %; Keniya 9 %; Türkiyə 6 %; İndoneziya 5 %; Digər 20 %
Hazırlanma qaydaları
thumb|right|180px|[[Limonlu çay]] Min illərdən bəri, dünyanın bütün xalqları tərəfindən bir içki kimi istifadə olunan çayı hərə bir cürə dəmləyir. Ayrı-ayrı xalqlar sozsüz ki, yaşadıqları regionların iqlim şəraitindən, sürdükləri həyat tərzindən asılı olaraq, çayı müxtəlif üsullarnan dəmləyirlər:
Mənbə
Знание – сила. 2018, №6, NKPİ nun saytı,2018–09-01
Rika Masuya
Rika Masuya (d. 14 sentyabr 1995) — Yaponiya qadın futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 27 oyun keçirib, 6 qol vurub.
Sorn Kyerkeqor
Sorn Kyerkeqor - ilk ekzistensialist filosof olaraq qəbul edilən danimarkalı sosial tənqidçi, dini yazıçı, şair, teoloq və filosof.
Həyatı
Kyerkeqor 1813-cü ildə Kopenhagendə varlı bir ailədə doğuldu. Varlı tüccar olan atasının dindarlığı Kyerkeqora da təsir etmişdi. O, erkən yaşlarından dini mətinləri oxumağa başlamışdı. Dini araşdırmalar onu fəlsəfəyə doğru çəkirdi. Kyerkeqor gənckən Xristian Volf, Lüdviq Holberq, Yohan Georq Hamann, Qothold Efraim Lessinq, Eduard Yunq və Platonun əsərlərini oxuyurdu. 1830-cu ildə Kopenhagen Universitetinə daxil oldu və fəlsəfə sahəsində ixtisaslaşdı. Sonrakı illərdə Regina Olsenlə olan uğursuz münasibəti Kyerkeqora təsir etdi. O münasibəti davam etdirə bilməməsinə səbəb kimi öz melanxoliyasını göstərirdi.
Sorn Kyerkeqor "Xristianlığa hücum" başlığı altında bir neçə məqaləsi üstündə işləyərkən onurğa vərəminə tutuldu və 11 noyabr 1855-ci ildə vəfat etdi.
Fəlsəfəsi
Kyerkeqor dindar atasının təsiriylə din təhsili almış və qatı bir dini atmosferdə böyümüşdür. Uşaqlığı boyunca yetişdiyi mühitin təsirini görmək mümkündür. Özü də dini düşüncələri olan biri olmaqla birlikdə davamlı din adamlarıyla, təşkilatlarıyla və düşüncələriylə qarşıdurma halında idi. Mövcud xristianlığın korlanmış olduğunu irəli sürdü və xristian inancının tamamilə yenilənməsinə istiqamətli tənqidlər inkişaf etdirdi. Kyerkeqor din və tanrını tamamilə fərdi bir mövzu olaraq qiymətləndirdi. Bu istiqamətdə gedərək sistematik fəlsəfənin fərdi gözardı edən holizm anlayışını rədd etdi. O, öz fəlsəfəsində fərdi mərkəzə qoymuşdu.
Kyerkeqor ekzistensializmin qabaqcıllarından sayılır. O, müəyyən bir fəlsəfi sistem inkişaf etdirməsə də (Kyerkeqor bu mənada Fridrix Nitsşe kimi müstəqil və sistemsiz filosoflardandır), istifadə etdiyi anlayışlar və fəlsəfə etmə tərzi sonradan ekzistensial fəlsəfələrdə görülən xüsusiyyətləri özündə ehtiva edirdi. Kyerkeqorun etiraz etdiyi və davamlı tənqid etdiyi filosof Hegeldir., Hegelin rasionalist və sitematli fəlsəfəsi Kyerkeqor üçün qəbul edilməz idi.
Ekzistensial fəlsəfələrdə görülən anlayışların əksəriyyəti ilkin olaraq Kyerkeqorda görülür:axmaqlıq, böhrana düşmə, qorxu və qayğı. Kyerkeqorun fəlsəfi istiqaməti bir baxımdan mövcud xristianlıq içində və hətta qarşısında necə yaxşı bir xristian olunacağı məsələsi ilə də bağlıdır. Kyerkeqor fəlsəfə tarixinin mücərrəd məntiqi fantastikalarla inkişaf etdiyini və bu səbəblə fərdi, fərdin gerçək həyatını gözdən qaçırdığını düşünürdü. Onun üçün varlıq konkret və subyektiv bir insanın həyatıdır. Bu səbəblə fəlsəfə konkret düşünməyə, yəni varlıq məsələsinə yönəlməlidir.
Şusif
Şusef — İranın Cənubi Xorasan ostanının Nehbəndan şəhristanının Şusef bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 2,338 nəfər və 572 ailədən ibarət idi.
Küçə yeməyi
thumb|İstanbulda simit satıcısı
Küçə yeməyi — küçədə, bazarda, yarmarkada və ya digər ictimai yerdə hazır yemək və ya içki satışı. Qida tez-tez portativ qida kabinəsi, ərzaq səbəti və ya yemək maşınında satılır və dərhal istehlak üçün nəzərdə tutulur. 2007-ci ildə BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının verdiyi məlumata görə, hər gün 2,5 milyard insan küçə yeməyi yeyir.
Aydın Məmmədov (paleontoloq)
Aydın Balaca oğlu Məmmədov — Azərbaycan alimi, geologiya-mineralogiya üzrə elmlər doktoru, Azərbaycan Paleontologiya Cəmiyyətinin prezidenti, paleontoloq.
Həyatı
1934-cü ildə Füzuli rayonunun Sərdarlı kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Sənaye İnstitutunu bitirmişdir. 1958–1961-ci illərdə Azərbaycan Sənayə İnstitutunda aspirantura təhsili almışdır. 1962-ci ildə namizədlik dissertasiyasıçı müdafiə etmişdir. 1968-ci ildən Azərbaycan Geologiya İnstitutunda işləyirdi. 1992-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2004–2010-cu illərdə Bakı Dövlət Universitetində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Geologiya və Geofizika İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsində işləmişdir. 2020-ci ildə Bakıda həyatını itirmişdir.
Elmi fəaliyyəti
Paleozoy dövrünün stratiqrafiyası və paleontologiyası sahəsində görkəmli mütəxəssisdir. O, Zaqafqaziyada ilk dəfə olaraq alt devonun paleontoloji səciyyələnmmiş çöküntülərini ayıraraq saraclı dəstəsinə və alt karbonun serpuxov mərtəbəsi çöküntülərini müəyyən edib bozaqlı dəstəsinə daxil etmişdir.Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisindəki devon yaşlı çöküntülərin dəqiq stratiqrafik bölgüsünü paleontoloji əsasla müəyyən etmişdir. O, Cənubi Qafqaz devon sistemində 20, karbon sistemində isə 4 əsas stratiqrafik braxiopod kompleksini müəyyən etmişdir. O, Cənubi Qafqazın devon çöküntülərinin biostratiqrafik sxemini Qərbi Avropanın və başqa regionların uyğun kəsilişləri ilə müqayisə etmişdir. Aydın Məmmədovun öyrəndiyi Naxçıvan devon sisteminin kəsilişinin daha dəqiq bölgüsü MSK-nın ekskursiya proqramına daxil edilmişdir. Rusiyanın Beynəxalq Stratiqrafiya Komissiyasının (MSK) devon üzrə üzvü və Azərbaycan MSK paleozoy seksiyasının sədri idi. 4-ü monoqrafiya olmaqla, 114 elmi əsərin müəllifi idi. Azərbaycanda paleozoy üzrə yeganə mütəxəssis idi.
Achyrocline mathiolifolia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qabrovo Texniki Universiteti
Qabrovo Texniki Universiteti (Технически университет Габрово) — Bolqarıstanda universitet; texniki sahə üzrə ixtisaslaşan ali təhsil ocaqlarından biri.
Tarixi
Qabrovo Texniki Universitetinin əsası 1964-cü ildə Bolqarıstanın sənayenin inkişafında zəngin təcrübə və ənənələrə malik iqtisadi mərkəzi kimi tanınan Qabrovo şəhərində qoyulub. Bu gün Qabrovo Texniki Universiteti təhsil və elm sahəsində müasir imkanlarla keçmiş ənənələri uğurla uyğunlaşdırır. Hazırda özünü nüfuzlu təhsil və elmi mərkəz kimi təsdiqləyən universitet əmək bazarının tələblərinə uyğun olaraq texnika və texnologiyalar, iqtisadiyyat və sosial elmlər sahəsində geniş profilli bakalavr, magistr və doktorantura ixtisaslarını təklif edir.
Universitetdə maarifləndirici və elmi fəaliyyət 240 yüksək ixtisaslı müəllim tərəfindən həyata keçirilir. Müasir tədris metodlarını tətbiq edən müəllimlər, zəngin maddi-texniki baza və müxtəlif sosial güzəştlərin tələbələrin təhsili və inkişafı üçün münbit şərait yaradır.
Ali təhsil müəssisəsi Avropa maarifləndirici və tədqiqat proqramlarında fəal iştirak edir, yerli və xarici universitetlərlə faydalı və effektiv əməkdaşlıq həyata keçirir.
1999-cu ildə Qabrovo Texniki Universitetində ilk regional Cisco Akademiyası fəaliyyətinə başlayıb. Cisco Networking Academy Program bütün şirkətlərinin tələblərinə cavab verir. Təlimin sonunda tələbələr imtahan (Cisco Certified Network Associate /CCNA/) verir və bütün dünyada tanınan sertifikatı əldə etmək imkanından yararlanırlar.
Universitetin əcnəbi və Bolqarıstanın digər şəhərlərinin sakinləri olan tələbələri ali məktəbin yataqxanalarında qala bilərlər. Universitet 1 253 yerlik 5 yataqxanaya malikdir. Yataqxananın tərkibində 5 kiçik kafe və 4 yeməkxana fəaliyyət göstərir.
Fakültələr
Qabrovo Texniki Universitetdə təhsil üç fakültədə həyata keçirilir:
Maşınqayırma və cihazqayırma fakültəsi 1983-cü ildə yaradılıb. Hazırda fakültədə maşın elementləri və texniki rəsmxət, maşınqayırma və cihazqayırma, maşınqayırma texnikası və texnologiyası, toxuculuq texnikası və texnologiyası, texniki mexanika kafedraları fəaliyyət göstərir. Ənənəvi maşınqayırma ixtisasları üzrə müasir təlim CAD/CAE/CAM orta və yüksək sinif sistemlərində həyata keçirilir və müasir sənaye texnologiyalarının konversirovaniyası üçün imkan verir.
Fakültədə proqram idarəetməsi maşınları, robotlar, kompüter və ölçü texnikasını ehtiva edən müasir maddi baza qurulub.
Məlumat üçün bildirək ki, Qabrovo Texniki Universiteti Almaniyanın Şmalkalden Universiteti və digər ali təhsil müəssisələri ilə əməkdaşlığı nəticəsində bəzi ixtisaslar üzrə ikili diplomlar təqdim edir.
Bu ixtisaslara mexatronika, "Management of Economy" (İqtisadi idarəetmə), "Industrial Management" (Sənaye idarəetməsi), sənayedə kompüter dizaynı, mobil kommunikasiya, ventilyasiya, iqlim və qaz texnikası, avtomobil maşınqayırması istiqamətləri daxildir.
Ali məktəbdə illik təhsil haqqı bakalavr pilləsi üzrə 2200 € (bolqar dilində) və 3000 € (ingilis dilində), magistratura üzrə 2400 € (bolqar dilində) və 3000 € (ingilis dilində) təşkil edir. Qiyabi təhsil üçün göstərilən məbləğin 50 faizi ödənilməlidir.
Departament
Dil və ixtisaslaşdırılmış təhsil departamenti 3 istiqamət üzrə fəaliyyət göstərir:
Kollec
Ali təhsil müəssisəsinin nəzdində Loveç kolleci fəaliyyət göstərir. 1990-cı ildə Bolqarıstan Nazirlər Şurasının qərarı ilə yaradılan kollec texniki universitetin əsas struktur vahidlərindən biridir. Kollecdə tədris kompüter sistemləri və texnologiyaları, elektrotexnika, maşınqayırma və avtomobil maşınqayırması ixtisasları əsasında aparılır. Bütün ixsisaslarda təhsil prosesi nəzəriyyə və təcrübə üzrə dövlət imtahanı ilə yekunlaşır.
Mərkəzlər
Universitetdə eyni zamanda elmi araşdırmalar və texnologiyalar, informasiya sistemləri və texnologiyalar, əlavə ixtisaslaşdırma, peşəkar təhsil, beynəlxalq və milli proqramlar və layihələr, elektron təhsil və karyera mərkəzləri yaradılıb.
Bu mərkəzlər əlavə təhsil və peşəkar ixtisaslaşma, partnyor universitetlərdə təhsil və təcrübə kimi faydalı imkanlar təklif edir.
Kəvərçiçəklilər
—  aləminə aid bitki dəstəsi.
Achyrocline mollis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mirzə Əhməd Təbrizi
Mirzə Əhməd Lütfəli xan oğlu Təbrizi (?-1848) — İslam alimi, müctəhid.
Həyatı
Mirzə Əhməd Lütfəli xan oğlu Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. O, Azərbaycanda imamcümə və hakimi-şəri idi. Atası Lütfəli xan Məhəmmədsadıq oğlu Muğani nisbəsini daşıyırdı.Bəzi bilgilərə görə əslən Qaradağlıdırlar.Bəzi bilgilərə görə isə Şahsevən elinin Muğanlı oymağındandır. Lütfəli xan Azad xan Əfqanın mustofvisi olmuşdu.
Təbəs Məsina
Təbəs Məsina — İranın Cənubi Xorasan ostanının Dərmiyan şəhristanının Gəzik bəxşində şəhər. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 3,776 nəfər və 779 ailədən ibarət idi.
UEFA Avro 2000 (seçmə mərhələsi, 6-cı qrup)
UEFA Avro 2000-in seçmə mərhələsinin 6-cı qrupunda İspaniya, İsrail, Avstriya, Kipr və San-Marino milli futbol komandaları mübarizə aparmışlar. Turnirin final mərhələsinə vəsiqəni 1-ci yeri tutan İspaniya millisi qazanmışdır. 2-ci yeri tutan İsrail millisi final mərhələsinə vəsiqə qazanmaq uğrunda Danimarka millisi ilə pley-off oyunu oynamışdır.
Firdovs
Firdovs (əski adı:Tun) — İranın Cənubi Xorasan ostanının şəhərlərindən və Firdovs şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 25,968 nəfər və 7,316 ailədən ibarət idi.
Bolluq uğrunda (qəzet)
Bolluq uğrunda — Sovet dövründə Lerikdə nəşr olunmuş qəzet
Haqqında
İlk sayı 1937-ci ilin martında “Zuvand kolxozçusu” kimi işıq üzü görmüş qəzet sonralar “Kolxoz yolu”, “Bolluq uğrunda” və “Lerik” adları ilə fəaliyyətini davam etdirmişdir. Bu gündə fəaliyyətini uğurla davam etdirən “Lerik”  qəzeti rayonun ictimai-siyasi, sosial-mədəni, tarixi keçmişi, istedadlı insanları, bir sözlə rayonun bütün sahələrinin işıqlandırılmasında mühüm rol oynayır. Dəfələrlə müxtəlif mükafatlara layiq görülən “Lerik” qəzeti həm də Azərbaycan Mətbuat Şurasının üzvüdür. 2012-ci ildə rayon icra hakimiyyəti başçısının dəstəyi ilə “Lerik” qəzetinin 75 illik yubileyi geniş qeyd edilmişdir. Tədbirdə Lerik Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Rövşən Bağırov, Milli Məclisin deputatı İqbal Məmmədov, Mətbuat Şurası İdarə Heyətinin üzvü, “İki sahil” qəzetinin baş redaktoru Vüqar Rəhimzadə, Mətbuat Şurasının icraçı katibi Rəhim Hüseynzadə, “Astara” qəzetinin baş redaktoru Azər Abdullayev, “Yeni təfəkkür” qəzetinin baş redaktoru Şəmsiyyə Kərimova, respublikanın digər media orqanlarının nümayəndələri iştirak etmişdir.
Kabaena adası
Kabaena — İndoneriyaya daxil olan ada. Sulavesidən cənub-şərqdə yerləşir. Sahəsi — 873 km². Əhalisi (2010) — 26535 nəfər.
Kabaena adası Flores dənizinin şimalında, Sulavesidən 19 km cənub-şərqdə qərarlaşır. Uzunluğu 49 km, maksimal eni 28,3 km-dir. Vulkanik mənşəllidir. Daxili hissəsi kifayət qədər hündürdür. Maksimal hündürlüyü 1800 metrdir (Sabanpapula). Adada çoxlu sayda dərin mağaralar vardır. Sahilləri bəzi hissələrdə sıldırımlıdır. Şimal-qərb və cənub sahillərində riflər vardır.
İqlimi tropikdir. Maydan oktryabra qədər quru mövsümdür.
Kabaena əhalisinin əsas məşğuliyyəti əkinçilikdir. Yerli icra hakimiyyəti adada turizmi dirçəltməyə çalışır.
Le-Menil-Obri
Le-Menil-Obri — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Sarsel, kanton — Ekuan. Əhalisi — 920 nəfər (2005).
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 22 km şimalda, Serji belediyyənin 25 km şərqdə yerləşir.
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Qain
Qain və ya Qayin — İranın Cənubi Xorasan ostanının şəhərlərindən və Qainat şəhristanının mərkəzidir. 2006-cı ilin siyahıya alınması əsasında bu şəhər 32,474 nəfər və 8,492 ailədən ibarət idi.
Dilican Beynəlxalq Məktəbi
Dilican Beynəlxalq Məktəbi — Ermənistanda açılacaq beynəlxalq məktəb
Achyrocline moritzianum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Dilican Beynəlxalq Məktəbi
Məktəbin dəyəri 150 milyon dollardır. Səhmdarları arasında Rusiyanın 30-dan artıq iri holdinqinin rəhbərləri var.
2014-cü il oktyabrın 11-də fəaliyyətə başlayacaq. İlk mövsümdə 100 nəfər tələbə təhsil alması və 2023-cü ildə isə bu rəqəmin 650-yə çatması gözlənilir.
Əbdürrəhim yüzbaşı Hacıyev
Əbdürrəhim yüzbaşı Məşədi Əbdüləzim  oğlu Hacıyev (1881-?) — Mahmudlu kənd icmasının yüzbaşısı.
Həyatı
Əbdürrəhim Məşədi Əbdüləzim  oğlu 1881-ci  ildə Cəbrayıl qəzasının Mahmudlu obasında  anadan  olmuşdu. Obalarının yüzbaşısı  olmuşdu. Əbdürrəhimlə bağlı  oba  içində  xеyli  əhvalat  dolaşır. Həmin əhvalatdan  gülləmələr. 1922-ci ildə  Ələsgərli  obasının  sakini  Avana  qoyun  gətirərkən  Əbdürrəhimlə  sözləşmiş  sonucda  kеçmiş  yüzbaşının  gülləsindən  yaralanmışdı. Bu nədənlə  Mahmudlu  obasının  iki  böyük  tayfasının  arasına  qanlılıq  düşmüşdü. Qanlılıq gеtdikcə  qızışmış,  tayfalar  bir-birinə  girişmişdilər. Bir atışmada  Ələsgərlilərdən  üç  adam  yaralanmış,  aldıqları  yaradan  kеçinmişdilər. Hacıatalılar tərəfindən  isə  Əbdürrəhim  dizindən  yaralanmış,  qardaşı  Məmmədrəhim  və  yеznəsi  Kərbəlayı  Rəhim  ölmüşdü. Əbdürrəhim 1924-cü ildə bolşеviklərin təzyiqi  nəticəsində  İrana  qaçmışdı.
Hikaru Naomoto
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 18 oyun keçirib.
Diddu
Diddu - yaşayışı olan ada, inzibati baxımdan Maldiv adalarının Xaa Alif atolu ərazisinə daxildir. Maldiv adalarının şimalında yerləşir.
Coğrafi yerləşmə
Diddu adası Xaa Alif atoluna daxil olan 43 adadan biridir. Lakkadiv dənizində yerləşən ada ölkənin paytaxtı Male şəhərindən 304 km şimal-qərbdə yerləşir.
Əhali
2006-cı il məlumatına əsasən Burunidə 2512 nəfər yaşayır : 45 % kişi və 55 % qadın.
Şəhər əhalisinin artım dinamikası:{| class="wikitable" border="1" ! 1995 !! 2000 !! 2006 Əhalinin yaş strukturu: 48,6 % — 18 yaşından aşağı; 12,5 % —  19 - 25 yaş arası; 33,2 % —  26 - 64 yaş arası və 5,7 % — 65 yaş və yuxarı. Savadlılıq səviyyəsi — 96,26 %.
Xəmsə əlyazması (M—462)
Xəmsə əlyazması М-462 — Nizami Gəncəvinin bütün poemalarını özündə birləşdirən və XVII əsrdə yazılmış əlyazma. AMEA Əlyazmalar İnstitutunda saxlanılır.
Xüsusiyyətləri
Əlyazmasının mətni dörd sütun şəklində mirvari kalliqrafik nəstəliq ilə yazılmış və və müxtəlif rəngli xətlərlə çərçivəyə alınmışdır. Başlıqlar mavi mürəkkəb ilə yazılmışdır. Əlyazmasının səhifələri noxud rəngli parlaq şərq kağızıdır. 1b - 8b, 351a - 356b səhifələri restavrasiya edilmişdir. 15-16, 139-140, 146-147 səhifələrində lakunalar var, əlyazmasının sonunda isə bir neçə səhifə isə çatışmır. Əlyazmasının ölçüləri 17 × 27 sm-dir.
Daha sonrakı dövrə aid üzlük qalın kartondan hazırlanmışdır. Paleoqrafik xüsusiyyətlərinə görə əlyazması XVIII əsrə aid edilir.
Achyrocline oaxacana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Çay yatağının miqrasiya qanunu
Çay yatağının miqrasiya qanunu (K.M.Ber - J.Babine) - yerin öz oxu ətrafında fırlanmasının əyilmə (kənara çıxma) təsiri nəticəsində çaylarda öz yataqlarını Şimal yarımkürəsində sağa doğru, Cənub yarımkürəsində isə sola doğru yerini dəyişmək meyli mövcuddur. Nəticədə Şimal yarımkürəsindəki çayların sağ sahilləri dik və sıldırımlı, çay yerini dəyişdiyi sol sahilləri isə az meyilli və alçaq olur.
Miriş Ağa
Miriş Ağa (əsl adı: Ağa Mirağa; ) — el ağsaqqalı.
Həyatı
Ulu babası orta əsrlərdə Yaxın Şərqdən Naxçıvana gəlmiş Şəms İbn Min əl-Əms adlı müqəddəs bir şəxs olmuşdur. Miriş ağa onun nəslinin son görkəmli nümayəndəsi olmuşdur. "Miriş" soyadı da onun adı ilə bağlı yaranmışdır. Xalqın inam və etiqad yeri olan Miriş ağa şəhərin erməni və rus icmalarının etimadını qazanmışdır. Deyilənə görə, Miriş ağa rəhmətə gedənə qədər Naxçıvan xanı Cəfərqulu və rus keşişi hər il Novruz bayramında ağanın evinə gəlib, onu təbrik edərmişlər. Naxçıvan Dövlət Arxivində saxlanan bir sənəddə deyilir ki, 1905-ci ilin ortalarında Cəhri kəndində qanlı erməni-müsəlman qırğınının qarşısı məhz Miriş ağanın övladları Mir Cəfər, Mir Həsən və Mir Aqilin Naxçıvanda maarif və mədəniyyətin inkişafında mühüm xidmətləri olmuşdur.
Vəfatı
1906-cı ildə Naxçıvanda vəfat etmişdir.
Jan Piaje
Jan Vilyam Fris Piaje (9 avqust 1896 — 17 sentyabr 1980) — uşaqlar ilə apardığı epistemologiya tədqiqatları ilə tanınan İsveçrəli inkişaf psixoloqu və filosof.
Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib.
Məhsul (qəzet)
Məhsul — 1931-ci ildən bəri nəşr olunan qəzet.
Fəaliyyəti
Qəzet keçən əsrin əllinci illərində "Yeni Muğan" adı ilə çap olunmuşdur. Qəzetin redaktoru 1955-1957-ci illərdə Əliyev Musaxan İsaxan oğlu idi. Qəzet 1957- ci ildən hal-hazıra kimi "Məhsul" adı nəşr olunur. 1957-2000-ci illərdə qəzetin baş redaktoru Əzizov Həmdulla Abdulla oğlu olmuşdur. 2000-2003-cü illərdə qəzetin redaktoru Quliyev Böyükbəy Həbib oğlu, 2003-2009-cu illərdə Şahbazov Surxay Qəhrəman oğlu və 2009-2016-cı illərdə Əhmədov Muxtar İsmayıl oğlu işləmişdir. 2017-ci ildən hal-hazıra kimi "Məhsul" qəzetinin baş redaktoru vəzifəsində Bağırov Qənbərəli Əliqulu oğlu fəaliyyətini davam etdirir.
"Məhsul" qəzeti rayonun ictimai-siyasi həyatını əks etdirməklə abunə vasitəsilə yayılır. Redaksiyanın yaradıcı heyəti qəzetin səhifələrində rayonda aparılan abadlıq-quruculuq işlərini geniş işiqlandırır, məzmunlu, peşəkar müəllif yazıları və bədii-publisistik məqalələr çap edir.
El həyatı (qəzet)
El həyatı — Ordubad rayonunda nəşr olunan qəzet.
Tarixi
Keçmiş SSRİ-də mаhаllаr ləğv edildiкdən sоnrа ittifаq dövlətinin hər yerində оlduğu kimi Nаxçıvаn Muxtаr Respublikаsındа dа 1930-cu ildə Оrdubаd rаyоnu təşkil оlundu. Аqаrаk qəsəbəsi və bir sırа kəndlər Оrdubаdın tərkibindən çıxаrılаrаq Ermənistаnın Mehri rаyоnunа hədiyyə edilməklə Оrdubаd rаyоnu fоrmаlаşdırıldı. Rayon formalaşdırıldıqdan sоnrа 1932-ci ilin iyul аyının 24-də bugünkü "El həyаtı" qəzetinin sələfi оlаn "Оrdubаd fəhləsi" nəşr оlundu. Qəzet o dövrlərdə A4 fomatda 2 səhifədən ibarət çıxırdı. Qəzetin ilk redaktoru Abbas Qasımov, məsul katibi isə İsmayıl İsmayılzadə olub.
1935-ci ildən Hüseyn İbrahimov "Ordubad fəhləsi"ndə redaktor, Hüseyn Ağrılı (Talıbov) isə məsul katib işləmişlər. Hüseyn İbrahimov 1936-cı ilin yanvar ayında Ordubad rayon Partiya Komitəsinə katib seçildikdən sonra Nağı Babayev qəzetin redaktoru vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 5 il "Ordubad fəhləsi" аdı ilə çıxаn rаyоn qəzeti 1937-ci ilin sоnundаn "Оrdubаd işçisi" аdı ilə nəşr оlunub.
1941-ci ildən "Ordubad işçisi" qəzetinə Səhralı Rüstəmov redaktor, Hüseynqulu Əzimov isə məsul katib təyin olunur. Həmin dövrdə qəzetin fəal qələm sahiblərindən Məmməd Axundovu, Əkbər Məftunu, Qərib Rəfiyevi, Mürsəl Rzayevi, Əli Qənbərini, Fərman Qaffarovu, Yaqub Məmmədovu və Xanım Mehdiyevanı göstərmək olar.
1963-cü ilədək nəşr оlunаn "Оrdubаd işçisi" Ordubad rayonunun 1963-cü ildə ləğv olunduğu üçün Culfa rayonuna birləşdirilənədək nəşr olunmuşdur. 1965-ci ildə Ordubad yenidən müstəqil rayon olur. Bununla da 1966-cı il yanvar ayının 1-dən rayon qəzeti nəşr olunmağa başlayır. Həmin dövrdən 1991-ci il yanvar ayının 1-dək rayon qəzeti "Yeni Ordubad" adı ilə nəşr olunub. 1966-cı ildən 1991-ci ilədək qəzetə Malik Məmmədov redaktorluq etmişdir. Müxtəlif dövrlərdə qəzetdə Cəmşid Tağızadə və Rafiq Babayev məsul katib işləmişlər.
Bundаn sоnrа rаyоn qəzetinin 25 illik (1966-1991) tаrixi isə 1966-cı il yаnvаr аyının 1-dən işıq üzü görən "Yeni Оrdubаd"lа bаğlıdır. 1991-ci il sentyаbr аyının оrtаlаrınаdək həmin аdlа nəşr оlunmuşdur.
Qəzetdə Məmməd Sаdiqоv, Cəmşid Tаğızаdə, Əşrəf Rəcəbоv, Məhəmmədəli Bаbаyev, Həsənqulu Həsənоv, Hüseynqulu Əzimоv, Lətifə Əhmədzаdə, Rаfiq Bаbаyev, Аdilə Məmmədоvа, Vidаdi Yusifоv və bаşqаlаrı öz iti qələmləri, sаdə dildə yаzdıqlаrı оxunаqlı yаzılаrı ilə оxuculаrın dərin rəğbətini qаzаnmışdılаr. Qəzetlə əməkdаşlıq edən ştаtdаnkənаr müxbirlərdən Qаdir Rəfiyev, Yаqub Məmmədоv, Sərməst Rzаyev, Sаbir Məmmədоv, Nərimаn Bаğırоv, Əziz Bаxşıyev, Rəcəb Həsənоv, Аbbаs Tаğıyev, Cаbir İsmаyılоv və bаşqаlаrı qələmə аldıqlаrı hər bir yаzıdа dərin məsuliyyət hissi keçirmişlər.
1966-cı il yаnvаr аyından həftədə bir dəfə çıxаn qəzet fevrаl аyındаn bаşlаyаrаq həftədə iki dəfə işıq üzü görüb. Sonralar isə 1968-ci ilin yаnvаr аyının 1-dək qəzet həftədə iki və yа üç dəfə çıxıb. 1968-ci ildən 1991-ci ilin yаnvаr аyının 1-dək оlаn dövrdə isə "Yeni Оrdubаd" qəzeti çərşənbə, cümə və bаzаr günləri оlmаqlа həftədə üç dəfə nəşr оlunub.
Qəzetin 1-ci sаyındа Аzərbаycаn KP Nаxçıvаn Vilаyət Kоmitəsinin "Şərq qаpısı" qəzetinin redаktоru Rəşid Qаzıbəyоvun, Оrdubаd Rаyоn Pаrtiyа Kоmitəsinin və rаyоn Zəhmətkeş Deputatları Soveti İcrаiyyə Kоmitəsinin təbrikləri, redаksiyаnın оxuculаrа mürаciəti, yeni illə bаğlı məqаlə və repоrtаjlаr dərc edilib.
Qəzetin 1972-ci il 7 may tarixli 54-cü (2500) nömrəsi qəzetin 2500-cü – yubiley nömrəsinə həsr olunub. Elə ilk səhifədə "Rayonumuzun əmək salnaməsi" adlı yazıda bu sətirlər qeyd olunub: "3 adlı ("Ordubad fəhləsi", "Ordubad işçisi", "Yeni Ordubad") bu qəzetin 2500-cü nömrəsini qeyd etdiyimiz bir zamanda onun qarşısında daha mühüm və məsul vəzifələr durduğunu daha yaxı başa düşürük. "Yeni Ordubad" özünün qırx illik bayramını qeyd etmək ərəfəsindədir". ("Yeni Ordubad", 7 may 1972, №54 (2500)).
Qəzetin həmin mömrəsində Azərbaycan KP Ordubad rayon Komitəsinin ""Yeni Ordubad" qəzeti redaksiyasına" təbrikində yazılıb: ""Yeni Ordubad" qəzetinin 2500-cü nömrəsinin çapdan çıxması münasibətilə sizi – qəzetin bütün əməkdaşlarını ürəkdən təbrik edirik. Qəzet rayonumuzun iqtisadiyyatının möhkəmləndirilməsində, şəhər və kəndlərimizin abadlaşdırılıb tərəqqi etməsində partiya və sovet təşkilatlarının ən yaxın köməkçisinə çevrilmişdir. "Yeni Ordubad" qəzetinin 1932-ci ildən bu günə kimi fəaliyyəti, bütün 2500 nömrəsi məhz partiya təşkilatının fəaliyyəti ilə bağlı olmuşdur".
Qəzetin 1972-ci il 7 may tarixli 54-cü (2500) nömrəsində ""Yeni Ordubad" özünün qırx illik bayramını qeyd etmək ərəfəsindədir" sözləri qeyd edilsə də, təəssüf ki, qəzetin heç bir sayında 40 illik yubileylə bağlı ən kiçik bir yazı belə yoxdur.
Qəzetin 9, 11, 13, 17 yanvar 1976-cı il (№ 4-5-6-8) saylarında ""Yeni Ordubad" qəzetinin nəşri tarixi"nə aid maraqlı məqamları özündə əks etdirən yazılar da dərc olunub. Qəzetin 9 yanvar 1976–cı il (№4) sayında dərc olunmuş ""Yeni Ordubad" qəzetinin nəşri tarixindən" adlı yazıda oxuyuruq: "Təqdirəlayiq haldır ki, 1975-ci ildə Azərbaycan Dövlət Univeristeti jurnalistika fakültəsinin tələbələrinə verilən diplom işləri siyahısına ""Yeni Ordubad" qəzetinin nəşri tarixi və fəaliyyətinin ilk illəri (1932-1945-ci illər)" mövzusu da daxil edilmişdir. Həmin mövzuda diplom işini jurnalistika fakültəsinin qiyabi şöbəsinin tələbəsi, İliç rayonunda çıxan "İşıqlı yol" qəzetinin əməkdaşı Elman Məmmədov müdafiə etmişdir". Onu da qeyd edək ki, Elman Məmmədov (Telmanoğlu) "İşıqlı yol" qəzetinin xələfi olan indiki "Şərurun səsi" qəzetinin redktorudur. Qəzetin 4 sayında dərc olunmuş ""Yeni Ordubad" qəzetinin nəşri tarixi" adlı yazılar Elman Məmmədovun diplom işinin bəzi hissələridir.
1966-cı ildən bu günədək rayon qəzetində müxtəlif illərdə Məmməd Sadiqov, Həsən Əliyev, Cəmşid Tağızadə, Yaqub Məmmədov, Əşrəf Rəcəbov, Həsənqulu Həsənov, Abbas Seyid, Fəxrəddin Bağırov, Vidadi Yusifov, Rafiq Babayev, Vaqif Qənbərov, Nizami Məmmədov, Qədir Səmədov, Məhəmmədəli Babayev, Hüseynqulu Əzimov, Şamil Bağırov, Tofiq Cəlilov, Fərqanə Hüsenli əməkdaş kimi fəaliyyət göstərmişlər.
1991-1994-cü illərdə qəzetə Malik Məmmədov, Cəmşid Tağızadə və Məzahir İsgəndərov redaktorluq etmişlər. 1994-cü ilin iyun ayından 2009-cu ilin dekabr ayının 19-dək Vaqif Qənbərov qəzetin redaktoru olmuşdur.
2010-cu ildən A3 formatda, həftədə bir dəfə olmaqla rəngli şəkildə, 500 nüsxə tirajla nəşr olunaraq qəzetə Fərqanə Hüseynli həmin ilin fevral ayının 1-dən redaktorluq edir. Qəzetin məsul katibi Abbas Seyiddir.
Nasyonal FK
Nasyonal (Club Nacional de Football) — Uruqvayın ən məşhur və ən uğurlu peşəkər futbol klublarından biri. Klub komandası öz ev oyunlarını Böyük Mərkəzi Parkda (Gran Parque Central) keçirir.
Tarixi
14 may 1899-cu ildə yaranmışdır. Nasyonal 1901-ci ildən Uruqvay Primera División mübarizə aparır.
Le-Olm
Le-Olm — Fransada bələdiyyə , region — İl-de-Frans, departament  — Val-d’Uaz, rayon — Pontuaz, kanton — Marin. Əhalisi — 187 nəfər (1999).
Bələdiyyə Paris şəhərinin təxminən 45 km şimal-qərbdə, Serji belediyyənin 16 km şimalda yerləşir.
Demoqrafiya
Əhalinin dinamikası (Cassini и INSEE ):
Rie Usuy
Rie Usuy (d. 28 dekabr 1989) — Yaponiya qadın futbolçusu.
Qohistan (şəhər)
Qohistan — İranın Cənubi Xorasan ostanının Dərmiyan şəhristanının Qohistan bəxşində şəhər və bu bəxşin mərkəzi. 2006-cı il əhalinin siyahıya alınmasına əsasən, şəhərin əhalisi 2,451 nəfər və 674 ailədən ibarət idi.
Rie Usuy
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 6 oyun keçirib.
Spartak Trnava FK
Spartak Trnava FK — Slovakiyanın futbol klubu.
Trnava şəhərində yerləşir.
Tarixi
30 may 1923-cü ildə Sk Çcechie və CsSK klublarının birləşməsindən yaranıb.