cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Molekulyar dinamika
Femtokimyanın perspektivləri
Femtokimya elmdə “yeni torpaq” kəşfinə bənzədilir. Bu kəşf elmə aşağıdakıları gətirmişdir: 1) 10–100 fs atom nüvələrinin rəqs perioduna nisbətən o qədər az müddətdir ki, bu müddətdə sanki nüvə hərəkətsiz olub, vəziyyətini dəyişmir. Femtosaniyə impulsu molekullar ansamblını bir anda olduğu atomlararası məsafədə və hərəkət fazasında “tutaraq” yeni potensial hala keçirir. Bu potensialda atomlar yeni, artıq koherent, sinxron hərəkətə başlayır. Beləliklə, femtokimya kimya elminə yeni hərəkət halı–dalğa paketi, bununla koherent kimyanı  gətirmişdir. 2) 10–15 – 10–13s (1- 100 fs) vaxt həlli 0,1 - 0,01 Е koordinat həllinə uyğundur; bu koordinat həlli daxilində nüvələrin potensial enerji səthində, onun zirvəsi və kənarlarında hərəkətinin spektr-oskopik monitorinqi həyata keçirilir. Femtokimya kimya elminə real zaman kimyəvi dinamikasını – klassik, keçid hallarında atomları  müşahidə edə bilməyən, mücərrəd təsəvvürlərə əsaslanan “virtual” dinamikadan fərqli, kimyanı bir hadisə kimi müşahidə etməyə imkan verən kimyanı gətirmişdir. 3)Femtokimya kimya keçid halının spektroskopik monitorinqi ilə yanaşı, onun həndəsi və məkan monitorinqini də həyata keçirməyə imkan verir. Elektronların keçid halındakı difraksiyası faktikiolaraq atomların kimyəvi reaksiya anında məkan və zaman üzrə hərəkətinin tam mənzərəsini verir. Bu kimyanın təxəyyülü heyrətlən¬dirən ali intellektual nailiyyətidir 4)Potensial enerji səthində nüvə hərəkətinin monitorinqi zamanı keçid halının dinamikasına müdaxilə etmək – enerji yüklə-məklə keçid halının özündə reaksiyanın istiqamətini dəyişmək mümkündür. Başqa sözlə femtokimya keçid halının kimyasıdır. 5)Femtokimya fövqəlsürətli reaksiyaları tədqiq etmək imkanı yaradır: turşu–əsas cütündə proton (elektron) keçidi; tautomerləşmə; tvist konformasiyanın aşkarlanması ilə sis-trans izomerləşmə; yarımkeçiricilərdə elektron-deşik cütünün fotogenerasiyası və relak¬siyası; fotosintezin elementar mərhələləri; molekulların  superböhran hallarında çevrilmələri və s.
İbrahim Sarim Paşa
İbrahim Sarim Paşa — Sultan Əbdülməcid səltənətində 3 ay 13 gün sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamı.
NGC 5242
NGC 5242, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış Göy cismidir. Göy üzündə Qız bürcü istiqamətində yerləşir. NF tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Sil-Ki
Sil-Ki — Baham adalarında ada. İnzibati cəhətdən Qrand-Ki rayonunun bir hissəsidir.
Coğrafiya
Ada Abako adalarının şimalında, Volkers-Kidən 3.3 km şərqdə yerləşir. Qrupun ən şərqində yerləşən və ən yüksək (dəniz səviyyəsindən 3 m hündürlükdə) adasıdır. Uzunsov formaya malikdir. Adanın uzunluğu 700 m, eni isə 85 m kimidir.
Turizm
Volkers-Ki kimi, Sil-Ki adası da dayaz sahil suları ilə tanınır. Burada çoxlu balıqlar, xüsusən də əllə bəslənə bilən köpəkbalıqları var. Bundan əlavə, burada dalğıclıq da inkişaf etdirilir. 2002-ci ildə adanın şimalındakı sədd rifi milli park elan edilmişdir.
Əli Rzayev (hüquqşünas)
Əli Heydər oğlu Rzayev — Azərbaycan Kommunist Partiyası Cəbrayıl Rayon Komitəsinin birinci katibi (1985–1990), Naxçıvan MSSR Ali Soveti X çağırış deputatı, Ordubad Rayon Xalq Deputatları Sovetinin deputatı, hüquq elmləri doktoru, professor.
Həyatı
Əli Heydər oğlu Rzayev 1943-cü ildə Naxçıvan rayonunun Nehrəm kəndində anadan olmuşdur. 1959-cu ildə kənd orta məktəbini, 1964-cü ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu bitirmişdir. O, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi yanında İctimai Elmlər Akademiyasının SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, hüquq elmləri doktoru, professor Cahangir Əli-Abbas oğlu Kərimovun rəhbərlik etdiyi Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi kafedrasında aspirant olmuş və 1983-cü ildə Rusiya Federasiyasının Əməkdar elm xadimi, hüquq elmləri doktoru professor Q. V. Atamançukun elmi rəhbərliyi ilə "İnzibati hüquq", "Maliyyə hüququ", "İnformasiya hüququ" ixtisasları üzrə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2012-ci ildə isə professor Q. V. Atamançukun elmi məsləhətçiliyi ilə elmlər doktorluğu dissertasiyasını müdafiə etmiş və "Konstitusiya hüququ: bələdiyyə hüququ" və "İnzibati hüquq; maliyyə hüququ; informasiya hüququ" ixtisasları üzrə hüquq elmləri doktoru elmi dərəcəsini almışdır.
Əmək fəaliyyətinə 1964-cü ildə təyinatla Özbəkistan Sovet Sosialist Respublikasının Daşkənd vilayətinin Anqren kömürün qazlaşdırma idarəsində böyük qazma ustası kimi başlamışdır. 1966–1974-cü illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Azərbaycan Geoloji İdarəsin Naxçıvan Geoloji Ekspedisiyasında texnik-geoloq, geoloq, böyük geoloq, geoloji partiya rəisi, 1974–1977-ci illərdə Naxçıvan Geoloji Ekspedisiyasının rəisi vəzifələrində işləmişdir.
1995-ci ildən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitutunda "Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi, mülki hüquq və mülki proses" şöbəsində elmi işçi, aparıçı elmi işçi və baş elmi işci vəzifələrində işləmiş, 2016-cı ilin dekabr ayından isə indiki dövrədək AMEA-nın Hüquq və İnsan Haqları İnstitutunun baş elmi işçisi vəzifəsində işləyir. 2009–2012-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında müəllimi, 2013-cü idən isə Bakı Dövlət Universtitetinin Konstitutsiya Hüququ Kafedrasının professoru kimi fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Respublikası Prezidenti Yanında Ali Attestasiya Komissiyasının hüquq elmləri üzrə Ekspert Şurasının üzvüdür (2013–2014, 2017-hal-hazırda).
1993–1995-ci illərdə Yapon-Sinqapur Koorporasiyasının Vandelli-Treydinq LTD-nin Bakı nümayəndəliyinin rəhbəri vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir.
Siyasi faəliyyəti
1977–1980-ci illərdə Azərbaycan KP Naxçıvan Vilayət Partiya Komitəsinin Təşkilat-Partiya işi şöbəsinin müdirinin müavini, müdiri vəzifəsində işləmişdir. 1980–1985-ci illərdə Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Sovetinin X çağırış deputatı olmuşdur. 1983–1985-ci illərdə Azərbaycan KP MK-da İnzibati orqanlarla iş şöbəsində inspektor, Təşkilat şöbəsində inspektor, 1985–1990-cı illərdə Azərbaycan KP Cəbrayıl Rayon Partiya Komitəsində birinci katib vəzifələrində çalışmış, 1990–1993-cü illərdə Azərbycan KP Nəzarət-Təftiş komissiyasında şöbə müdiri – Rəyasət Heyətinin üzvü, Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Aparatında məsləhətçi, şöbə müdirinin müavini vəzifələrində işləmişdir. Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Ali Sovetinin X çağırış deputatı olmuşdur. Ordubad Rayon Xalq Deputatları Sovetinin deputatı olmuşdur.
Mükafatları
1980-ci ildə "Əmək igidliyinə görə" medalı ilə təltif edilmişdir.
İkinci Piyada Diviziyası
thumb|[[İbrahim ağa Usubov ailəsi ilə birlikdə.]] İkinci Piyada Diviziyası — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunun hərbi birləşməsi. Diviziyaya 5, 6, 7 və 8-ci atıcı alayları daxil idi.
Yaradılması
Onların şəxsi heyəti lazımınca komplektləşdirilməmişdi. Buna görə də Əlahiddə Azərbaycan Korpusuun (ƏAK) tərkibində bu alayların Ģəxsi heyəti digər hissələrin komplektləĢdirilməsinə yönəldildi və 2-ci piyada diviziyasmın komandanlığının saxlanılmasına ehtiyac qalmadı. 1918 ilin sentyabrında Bakı şəhəri düşmən qüvvələrdən azad edildikdən sonra Qafqaz İslam Ordusu komandanının əmri ilə Azərbaycan piyada diviziyalarının bərpasına başlanıldı. Sentyabrın 25-də ƏAK-nun tərkibinə daxil olan 2-ci Azərbaycan piyada diviziyasının təşkili barədə əmr verildi. Bu zaman yalnız diviziyanın tərkibinə daxil olacaq 4-cü piyada alayının formalaşdırılması başa çatmaq üzrə idi. Diviziyanın formalaşdırılmasını sürətləndirmək üçün 5-ci Qafqaz firqəsinin 10-cu Qafqaz alayı 2-ci piyada diviziyasına verilmişdi və bu alayın taborları diviziyanın yeni yaradılan alaylarının əsasını təşkil etməli idi. 4-cü piyada alayı 10-cu Qafqaz alay ının 1-ci taboranun bazasında formalaşmışdı. Taborun zabıt və əsgər heyəti 4-cü alayın şəxsi heyətinə qatılmışdı. 2-ci piyada diviziyasının 5-ci və 6-cı alayları 10-cu Qafqaz alayının müvafıq olaraq 2 və 3-cü taborları bazasında qurulmalı, 6-cı piyada alayının qalan şəxsi heyəti Bakıda, 5-ci alayınkı isə Muğanda cəmləşdirilməli idi. Diviziya Bakıdakı Salyan kazarmalarında yerləĢdirilmişdi və onun komandiri vəzifəsinə Qafqaz İslam Ordusunun qərargah rəisi Nazim bəy təyin edilmişdi. Diviziyanın tərkibində bir süvari alayı və yardımçı bölmələr də var idi.
Ləğvi
10-cu Qafqaz alayının 2-ci piyada diviziyasının tərkibinə verilməsi onun kəmiyyət baxımından formalaşmasını sürətləndirsə də, türk qüvvələrinin Azərbaycanı tərk etməsilə alay ağır vəziyyətə düĢdü. Hərbi nazirliyin bərpasından sonra hissələr yenidən qurularkən 2-ci piyada diviziyası ləğv olundu.
Yenidən təşkili
Hərbi nazir S.Mehmandarovun 1919 il 14 iyul tarixli əmri ilə Azərbaycan ordusu tərkibində 2-ci piyada diviziyasının təşkilinə yenidən başlanıldı. Artıq formalaşmış olan 4-cü Quba və 5-ci Bakı piyada alayları, sonradan təşkil edilmiş 6-cı Göyçay piyada alayı da bu diviziyanın tərkibinə qatıldı. Diviziyanın komandiri vəzifəsinə general-mayor İbrahim ağa Usubov, onun müavini vəzifəsinə isə general-mayor Makeyev təyin edildilər. Diviziyanın yüksək döyüş hazırlığı əldə edərək, güclü hərbi vahidə çevrilməsində onların böyük xidmətləri olmuşdur. Bakı ətrafının və şimal sərhədinin müdafiə sisteminin etibarlı şəkildə qurulmasında, Lənkəran və Qarabağ əməliyyatlarının uğurla başa çatdırılmasında 2-ci piyada diviziyası hissələrinin də xüsusi rolu var idi. Aprel işğalından (1920) sonra 1-ci piyada diviziyası kimi 2-ci piyada diviziyası da ləğv olunaraq yenidən quruldu.
Məhəmməd: bir dünya fatehi (teleserial, 2018)
Məhəmməd: Bir dünya fatehi 20 Mart 2018-ci il tarixində Kanal D-də yayımlanmağa başlayan O3 Medya tərəfindən buraxılmış olan Türkiyə istehsalı tarixi və uydurma televiziya serialıdır. Serialın süjet xətti II Məhəmmədin İstanbulun fəthi ilə başlayan hakimiyyət uğrunda aparmış olduğu mübarizəsindən bəhs edir. Serial 1 may 2018-ci ildə efirə buraxılmış olan 6-cı bölümü ilə sona çatmışdır.
Süjet xətti
Serial Osmanlının ən məşhur sultanı olan Fatih Sultan Mehmedin həyatından bəhs edir. Onun hakimiyyətə gəlməsi, taxta çıxması üçün keçməli olduğu maneələr, dövlət xadimləri və ən əsası qardaşı olan Orxanla qarşıdurması və nəhayət, Bizansın ən məşhur şəhəri olan Konstantinopolun ələ keçirilməsi. Ancaq Məhəmmədin arzusu həyata keçənə qədər çoxları onun yolunda duraraq ona maneə olmağa çalışacaqlar.
Yevgeni Dmitriyev
Dmitriyev Yevgeni Vasilyeviç — texnika elmləri doktoru Dmitriyev Yevgeni Vasilyeviç 23 noyabr 1937-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur.
Həyatı
Y.V. Dmitriyev 1962-ci ildə Azərbaycan Neft və Kimya İnstitunda təhsilini bitirdikdən sonra İ.Q. Yesman adına Azərbaycan Energetika İnstitunda böyük mühəndis, 1966–1999-cu illər ərəfəsində Azərbaycan Elmlər Akademiyası Fizika institunda müxtəlif vəzifələrdə- böyük mühəndis, kiçik elmi işçi və labaratiriya müdiri vəzifələrində elmi-praktiki fəaliyyət göstərmişdir. Y.V.Dimitriyev akademik Ç.M. Cuvarlının rəhbərliyi ilə 1970-ci ildə elmlər namizədi və 1987-ci ildə doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. Y.V.Dmitriyevin bütün elmi-praktiki fəaliyyəti akademik Ç.M. Cuvarlının iştirakı və rəhbərliyi şəraitində keçmişdir.
Elmi nailiyyətləri
Y.V.Dmitriyev elmi-tədqiqatları ilə elektroenergetikanın və elektrotexnikanın, elektrik şəbəkələri və sistemləri, yüksək gərginliklər texnikası, elektrik şəbəkələrində elektromaqnit prosesləri və digər bölmələrinin inkişafına öz töhfəsini vermişdir. Elektrik şəbəkələrində reallaşan mürəkkəb elektromaqnit hadisələrinin nəzəri məsələlərini, alqoritmlərin, hesablama üsullarının işlənməsində fəal iştirak etmişdir. Onun tədqiqatlarının nəticələrinə əsaslanaraq elektrik şəbəkələrində mümkün olan mürəkkəb elektromaqnit keçid proseslərini, iftar yüksək gərginlikləri hesablamaq mümkün olmuşdur və elektrik şəbəkələrinin qısa qapanma cərəyanlarından mühafizəsi tədbirləri işlənilmişdir. Onun tərəfindən qısa qapanma cərəyanlarını məhdudlaşdırmaq üçün betel rezistorları işlənilmiş və tətbiq edilmişdir. Y.V.Dmitriyev akademik Ç.M. Cuvarlı ilə birlikdə, müasir elektroenergtikanın mühüm məsələsi olan, 110–500 kV elektrik şəbəkəsində qısa qapanma halında ifrat gərginlikləri və cərəyanı məhdudlaşdırmaq üçün neytralın torpaqlanmasının nəzəri əsaslarını işlənmişdir. Y.V. Dmitriyevin elmi fəaliyyəti yüksək qiymətləndirilmişdir. 1973-cü ildə Y.V. Dmitriyev akademik Ç.M. Cuvarlı ilə birlikdə SSRİ EA-nın P.N. Yabloçkov adına mükafatla, 1985-ci ildə SSRİ-nin və 1996-cı ildə Ukrayna Respublikasının Dövlət mükafatları ilə təltif olunmuşdur.
Əhməd Rəşid Əfəndi
Əhməd Rəşid Əfəndi — Osmanlı alimi və şeyxülislamı.
Nəqqaş Mustafa Paşa
Nəqqaş Mustafa Paşa — IV Murad və Sultan İbrahim səltənətlərində müxtəlif vəzifələrdə xidmət edən Osmanlı dövlət xadimi, Misir bəylərbəyi.
Həyatı
Doğum tarixi haqqında məlumat yoxdur. Əndərunda təlim-tərbiyə edildikdən sonra, sarayda bostançıbaşı olaraq xidmət etdi. Bu vəzifədə ikən 4 avqust 1640-cı ildə Misir bəylərbəyi olaraq təyin edildi. Ancaq 2 il sonra - 3 oktyabr 1642-ci ildə vəzifədən alındı və bütün mal-mülkü müsadirə edildi. Daha sonra bağışlanaraq divan vəziri oldu. Bu vəzifədə ikən 1643-cü ildə Sultan Əhmədin qızlarından Xanzadə Sultanla nigahlandı. Ardından 1645–1647-ci illərdə Budin bəylərbəyi olaraq xidmət etdi. 1649-cu ildə Gürcü Nəbi adlı üsyançının aradan qaldırılması ilə vəzifələndirildi. 1653-cü ildə Krit sancaqbəyi təyin edildi və həmin il orada vəfat etdi.
II Səadət Gəray
II Səadət Gəray — XII Krım xanı.
Krım xanı II Mehmed Gərayın oğludur. Atasının Osmanlı sultanı III Murad tərəfindən taxtdan endirilməsi və əmisi II İslam Gərayın taxta çıxmasının ardından buna qarşı çıxdı. Ayaqlanan Səadət Gəray oğulları ilə birlikdə paytaxt Bağçasaraydan qaçdı və bir müddət sonra güclü bir süvari birliyi ilə geri döndü. Burada onu dəstəkləyən bəzi yerli əyanların köməyilə özünü xan elan etdi. Ancaq Osmanlı dəstəyini qazanan əmisi II İslam Gərayın Krıma gəlişiylə qaçmağa məcbur oldu. Noqaylara sığınan Səadət Gəray və böyük oğlu Qumuq Gəray çox keçmədən Astraxan yaxınlığında qətlə yetirildi.
Digər oğlu Dövlət Gəray II Qazi Gəray dönəmində nurəddin (ikinci varis) ünvanı alsa da, 1601-ci ildə ayaqlanmış və qətlə yetirilmişdir. Bu qətlin ardından digər oğlu Şahin Gəray da qaçmış və yox çıxmışdır. Ən kiçik oğlu Mehmed Gəray isə 1623-cü ildə xan olmuşdur.
İstinadlar
<references group="" responsive="1">
Anar Əliyev (politoloq)
Anar Möhtərəm oğlu Əliyev — "Vergilər" qəzeti və "vergiler.az" onlayn platformasının rəhbəri, "İqtisadçı jurnalistlər" Maarifləndirmə və Monitorinq Media Mərkəzinin sədri, "Qafqaz əməkdaşlıq və inteqrasiya" ekspert klubunun rəhbəri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, politoloq.
Həyatı
Anar Əliyev 4 aprel 1976-cı il Füzuli rayonunun Yuxarı Seyidəhmədli kəndində anadan olub. Bakı Sosial İdarəetmə və Politologiya İnstitutunda politoloq ixtisası üzrə bakalavr (1993–1997-ci illərdə), Azərbaycan Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında konfliktoloq ixtisası üzrə magistr (1997–1999) təhsili alıb. ikinci ali təhsili Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində maliyyə ixtisası üzrə olub (2006–2008). Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda tarix üzrə fəlsəfə doktoru (2013-cü ildə) və A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunda Tarix elmləri doktorluğu üzrə doktorantura dərəcəsini almışdır.
Fəaliyyəti
1995-ci ildə "Çağ" qəzeti redaksiyasında müxbir kimi əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1998-ci ildən 2005-ci ilə kimi "Müstəqil qəzet" redaksiyasında şöbə müdiri, baş redaktorun müavini və baş redaktor vəzifələrində çalışıb. 2000-ci ildən 2018-ci ilə kimi Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin "Politologiya" kafedrasında müəllim və baş müəllim vəzifəsində işləyib, politologiya və sosiologiya fənlərini tədris edib. "Politologiya" dərsliyinin həmmüəlliflərindən biridir. 2006-cı ildə Vergilər Nazirliyinin "Vergilər" qəzetinin baş redaktoru vəzifəsinə təyin olunub, hazırda "Vergilər" qəzeti və "vergiler.az" platformasının rəhbəridir.
İctimai fəaliyyəti
27 sentyabr 2020-ci ildə Azərbaycan dövlətinin Ermənistanın növbəti təxribatlarına cavab olaraq başlatdığı Vətən müharibəsi zamanı dövlətimizin, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan Ordusunun haqq mübarizəsinə rəhbərlik etdiyi media qurumu çərçivəsində göstərdiyi informasiya dəstəyi ilə yanaşı, müxtəlif kütləvi informasiya vasitələrində siyasi şərhçi və tarixçi kimi yazılar yazıb, müxtəlif televiziyalarda 100-lərlə proqrama qatılaraq çıxışlar edib.
1999-cu ildə dövlət qeydiyyatına alınan Sosial Strateji Tədqiqatlar və Analitik Araşdırmalar İctimai Birliyinin təsisçisi, 2020-ci ilin dekabrında yaradılan "İqtisadçı jurnalistlər" Maarifləndirmə və Monitorinq Media Mərkəzinin sədri, Rusiya, Ukrayna, Moldova, Belarus, Fransa, Türkiyə, Gürcüstan və Azərbaycandan olan politoloq, sosioloq və iqtisadçıların diskusiya platforması kimi 2021-ci ilin oktyabrında təsis edilən "Qafqaz əməkdaşlıq və inteqrasiya" ekspert klubunun rəhbəridir.
Anar Əliyev tarixçi-politoloq kimi qardaş Türkiyə dövlətində də bir çox tədbirlərin iştirakçısı olub, çıxışlar edib, televiziya proqramlarına qatılıb. Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla xanım Əliyevanın başlatdığı "Xocalıya ədalət" kompaniyası çərçivəsində dəfələrlə İstanbulda keçirilən anım tədbirlərinə dəvət olunub, müxtəlif anım törənlərində tarixçi alim kimi çıxışlar edib. 2017-ci ildə Türkiyənin paytaxtı İstanbul şəhərində "7 dövlət bir millət" devizi altında keçirilən Böyük Türk Birliyi Qurultayına rəsmi dəvət olunub, tədbir çərçivəsində keçirilən bölüm toplantısında beynəlxalq səviyyədə Azərbaycana qarşı edilən haqsızlıqlar, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin əsassız şəkildə icra olunmaması, Ermənistanın ölkəmizə qarşı ərazi iddiaları və işğal faktları ilə bağlı çıxış edib.
Elmi-pedoqoji fəaliyyəti
2000-ci ildə Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin "Politologiya" kafedrasına müəllim təyin olunub. 2018-ci ilə kimi həmin kafedrada müəllim və baş müəllim vəzifələrində çalışıb, Politologiya və Sosiologiya fənlərinin tədris proqramlarının və "Politologiya" dərsliyinin hazırlanmasında iştirak edib. 2013-cü ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunda "Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi beynəlxalq təşkilatların etnosiyasi münaqişələri tənzimləmələri kontekstində" adlı dissertasiya işini müdafiə edərək, tarix üzrə fəlsəfə doktoru elmi adını alıb. 2018-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitunun tarix elmləri doktorluğu üzrə Doktoranturasına yüksək nəticələrlə daxil olub.
Yapon lak məmulatı
thumb|[[Maki-e texnikası ilə bəzədilmiş kosmetik qutu, XII əsr.]] – yapon lak ağacından əldə olunan şirə ilə hazırlanan Yaponiya dekorasiya məmulatları. Lak bu cür incəsənət məhsullarına gözəllik verməklə yanaşı onları nəmdən və zədələnmələrdən qoruyur.
Tarix
Lak məmulatlarının ən çox istehsal olunduğu dövr XVI-XVIII əsrlərdir. Həmin dövrdə daymyolar lak məmulatlarının böyük sifarişçiləri idilər. Honami Koetsu və Korin həmin dövrün ən tanınmış lak sənətçiləri idi. Müasir dövrdə isə lak sənətçisi Qenroku Matsuda Yaponiyada "Yaşayan milli xəzinə" elan olunmuşdur.
Yuxarı Ağdam
Yuxarı Ağdam - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında, indi Karvansaray (İcevan) rayonunda kənd.
Tarixi
Rayon mərkəzindən 4–5 km cənubunda, Ağdam çayının sahilində yerləşir.
Yapon lak məmulatı
Hazırlanması
thumb|left|[[Meyci dövrünə aid lak servant.]] Lak ağacı zəhərli xüsusiyyətlərə malik olduğu üçün lak da çox toksikdir və çox diqqətlə toplanmalıdır. Lak həm yetişdirilmiş, həm də vəhşi lak ağacından əldə oluna bilər. 3-10 illik lak ağacının oduncağına üfuqi kəsik atılır və şirə damcılarını toplamaq üçün vedrə qoyulur. Xam şirə qəhvəyi və yapışqandır, kəskin qoxuya malik olur. Hər ağacdan 6-7 damcı şirə çıxarılır. Ən yaxşı keyfiyyətli şirə avqust və sentyabr aylarında əldə olunur.
Xam lak nayaşi adlandırılan xüsusi proses vasitəsilə rafinalaşdırılır. Bu proses sayəsində qarışıq sudan azad olur, qatılaşır və homogenləşir. Proses zamanı lak birbaşa günəş şüaları altında qızdırılır. Lak kağız, taxta, metal, səbət, çini, dəri kimi müxtəlif materiallara tətbiq olunur və həmin materiallar əsasında qab, qutu və ya bənzər əşyalar hazırlanır. Laklanacaq cisim əvvəlcə hamarlanır, xüsusi tozdan hazırlanan boya ilə rənglənir və maye lakla gilin qarışığında isladılmış parça təbəqələri örtülür. Onun üzərindən isə fırça vasitəsilə lak təbəqələri çəkilir. Fırça möhkəm olmalı, emalatxana isə tozdan azad saxlanılmalıdır.
Yuxarı Ağdam
Tarixi
Kəndin adı 1920-ci ildə dəyişdirilib Qandzakar qoyulmuşdur.
Yapon lak məmulatı
Texnikalar
thumb|[[Qenroku Matsuda tərəfindən 1960-cı ildə hazırlanmış lak məmulatı.]] Lak məmulatını bəzəmək üçün istifadə olunan ən geniş yayılmış texnika maki-e adlanır. Bu üsulda qızıl və gümüş tozu qurumamış lakın üzərinə tökülərək müxtəlif bəzəklər hazırlanır. Dizayn qabarıq formada (taka maki-e), "düz" şəkildə (hira maki-e) və ya lakla örtüb cilalamaqla (toqi-daşi) hazırlana bilər. Maki-e texnikası Yaponiyaya xasdır və VIII əsrdən istifadə olunur. Digər geniş yayılmış texnika isə raden adlanır. Bu üsulda lak məmulatı balıqqulağı, dənizqulağı və ya digər dəniz qabıqlıları ilə bəzədilir. Quri üslulunda təzadlı rənglərin (qara və ya qırmızı) olduğu qatlara xüsusi lak tətbiq olunur, daha sonra isə oyuqlar açılaraq sprilvari dizaynlar hazırlanır. Heydatsu üsulunda əşyaya qızıl və ya gümüş vərəqlər tətbiq olunur, lak əlavə olunur və cilalanma aparılır.
Alva Mürdal
Alva Myurdal — İsveçli diplomat, nazir və siyasətçi. 1982-ci ildə meksikalı Alfonso Qarsiya Robleslə birlikdə Nobel sülh mükafatına layiq görülmüşdür.
Yapon lak məmulatı
Texnikalar
Lak məmulatlarının çoxu dekorativ olsa da, məişət həyatı üçün nəzərdə tutulur. Lak məmulatlarına podnos, yazı qutusu, stol, servant, kosmetik qutu, mehrab, güzgü tutacağı, taxta yastıq, yemək çubuğu, boşqab, yemək qutusu, çay qabı və hətta zireh parçaları aiddir. Ən tanınmış lak məmulatı növlərinə vacima-nuri (İşikava prefekturası), ayzu-nuri (Fukuşima prefekturası) və tsuqaru-nuri (Aomori prefekturasının Hirosaki şəhəri) daxildir. Ryukyu adalarında istehsal olunan rəngli lak məmulatları da xeyli tanınmışdır.
Alva Mürdal
Həyatı
1949–1950-ci illərdə BMT-də Sosial Rifah Şöbəsinin rəhbəri olmuşdur. 1951-ci ildə UNESCO Sosial Elmlər Şöbəsinin rəhbərliyinə təyin olundu. 1955-1961-ci illərdə Hindistan, Myanmar və Seylonda əvvəlcə konsul, daha sonra isə səfirlik etdi. 1961-ci ildə İsveç xarici işlər nazirinə silahsızlandırma məsələsində məsləhətçi oldu. Növbəti ildə İsveç Sosial-Demokrat Fəhlə Partiyasından parlamentə millət vəkili seçildi və Cenevrə Silahsızlandırma Konfransında İsveç heyətində rəhbərlik etdi. 1966-cı ildə silahsızlandırma və kilsə məsələlərindən məsul dövlət naziri oldu və 1973-cü ilə kimi bu vəzifəsində qaldı.
Silahsızlandırma mövzusunda bir sıra yazılar yazan Alva Myurdal 1982-ci ildə Nobel sülh mükafatına layiq görüldü. Bundan başqa həyat yoldaşı olan məşhur iqtisadçı Qunnar Myurdalla birlikdə 1970-ci ildə Qərbi Almaniya Sülh mükafatına layiq görülmüşdür. Bundan başqa Alva Myurdal 1980-ci ildə Eynşteyn Sülh mükafatı və 1981-ci ildə Nehru sülh mükafatına layiq görülmüşdür.
Ortogenez
Ortogenez (yun. ortos – istiqamətlənmiş, genezis – doğuluş, doğulma) — istiqamətlənmiş təkamül haqqında metafizik nəzəriyyə. Bu nəzəriyyəyə görə, hər bir orqanizm qrupunun təkamülü müəyyən istiqamətdə gedir. Termini təklif etmiş Haake və Eimer hesab edirdilər ki, təkamülün istiqaməti xarici amillərin orqanizmə bilavasitə təsiriylə müəyyən edilir, lakin orqanizmin özunə xas olan daxili səbəblərdən asılı olaraq yalnız müəyyən istiqamətlərdə dəyişə bilər. Digər alimlər (Lull və b.) hesab edirlər ki, ortogenetik təkamülün istiqaməti bütövlükdə daxili amillərlə müəyyən edilir.
Fikrət Türkmən
Fikrət Türkmən – Türkiyə ədəbiyyatşünası, türk xalqları ədəbiyyatı üzrə araşdırıcı, professor. 1992-ci ildə yaradılan Ege Universiteti Türk Dünyası Araşdırmalar İnstitutunun qurucu direktoru.
Həyatı və təhsili
Fikrət Türkmən 3 dekabr 1945-ci ildə Yozğadın Boğazlıyan qəzasının Abdilli kəndində əkinçiliklə məşğul olan ailədə doğulmuşdur. Ərzurum Atatürk Universiteti Ədəbiyyat fakültəsinin Türk dili və ədəbiyyatı ixtisası üzrə bitirmişdir (1963-1967). Universiteti bitirdikdən sonra Konyada bir liseydə müəllim işləmişdir. Qısa müddət müəllim işlədiyi bu məktəbdə tanış olduğu ədəbiyyat müəllimi Fidanla evlənmişdir. İdil adlı bir qızı və Orkun adlı bir oğlu var.
Elmi fəaliyyəti
ABŞ-nin İndiana Universiteti nəzdində fəaliyyət göstərən PIAC-ın, ABŞ və Kanadadakı Türk Araşdırmaları Birliyinin və Fransada ESCAS-ın  daimi üzvüdür.
Türkiyədə və xaricdə bir çox beynəxalq konfranslarda iştirak etmiş və təşkilat komitəsinin sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir. İtaliya Venesiya Universitetində 1974-cü ildə Türkiyədə çap olunan "Aşıq Garib" dastanına həsr olunmuş kitabı qısaldılaraq italyanca nəşr olunmuşdur.
Hazırda TDK tərəfindən nəşr olunan "Türk dili və ədəbiyyatı" dərgisinin Redaksiya Heyətinin sədridir. Bundan əlavə, Ege Universiteti Türk Dünyası Araşdırmaları İnstitutunda "Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi"nin nəşr etdirir. İzmir Ege Universitetində Türk Dünyası Araşdırmaları İnstitutunda Fikrət Türkmən Kitabxanası yaradılmışdır.
Ram-Ki
Ram-Ki ( — Baham adalarında ada və rayon. 1996-cı ilə qədər ada San Salvador və Ram-Ki rayonunun bir hissəsi idi.
Coğrafiya
San Salvador adasından 32 km cənub-şərqdə yerləşən Ram-Ki adasının səthi əsasən düzdür, hündürlüyü təxminən 37 m yüksəkliyə qədər olan yumşaq maili təpələrlə örtülmüşdür. Əsas yaşayış yeri kokos bağlarının ortasında yerləşən Port-Nelson kəndidir.
İnzibati bölgü
Ram-Ki Baham adalarının 32 rayonundan biridir. Rayonun inzibati mərkəzi Port-Nelson kəndidir. Rayonun sahəsi 78 km2, əhalisi 99 nəfərdir.
İqtisadiyyat
XIX əsrin ikinci yarısında Ram-Ki adasının əhalisi beş min nəfərə çatmışdır. Adanın iqtisadiyyatında mühüm yer ananasın becərilməsi, duz hasilatı və sisal istehsalı tuturdu, lakin rəqabət və 1926-cı il qasırğası kimi təbii fəlakətlər öz təsirini göstərmişdir. Odur ki, indiki dövrdə əsas məşğuliyyət ada turizmdir. "Mərzlər" adlanan plantasiya sərhədləri adanın hər yerində görünə bilər. Bu plantasiyalar XIX əsrin əvvəllərinə, loyalistlərin orada məskunlaşdığı vaxta təsadüf edir. İndi demək olar ki, bütün ada sakinləri Port-Nelson kəndində yaşayır.
Tarixi
Adanın şimalında lukayan təsvirləri və yazıları olan bir mağara var. Hindilərin yarasa nəcisi ilə mayalandırdıqları adanın münbit torpağında kəndlilər aravak dövrünə aid müxtəlif əşyalar tapmışlar.
Bess Trumen
Bess Trumen — ABŞ-nin 45-ci Prezidenti Harri Trumenin həyat yoldaşıdır.
Macəra zamanı
Macəra zamanı — Cartoon Network üçün Pendleton Ward tərəfindən hazırlanan amerikan cizgi-serialı. Daha sonralar istehsalı Frederator Studios tərəfindən həyata keçirilmişdir. İlk dəfə 2008-ci ildə Nickelodeon telekanalında yayımlansa da, daha sonra Cartoon Network tərəfindən alınmış və ilk buraxılışı 5 aprel 2010-cu ildə yayımlanmışdır. Cizgi-serial Finn və onun ögey qardaşı Cekin birlikdə sərgüzəştlərindən bəhs edir.
Cizgi-serial, Dungeons & Dragons adlı fentezi videooyunları da daxil olmaqla müxtəlif mənbələrdən ilham alaraq hazırlanmışdır. İlk seriyaları əl ilə çəkilmiş animasiyalardan istifadə olunaraq hazırlanmışdır. Lakin bu proses əziyyətli olmuş və bir seriyanın hazırlanması təxminən 8–9 ay tələb etmişdir. Daha sonradan yenilənmiş texnologiyalar vasitəsilə hər biri 11 dəqiqə olan yeni seriyalar hazırlanmışdır. Cartoon Network telekanalı 29 sentyabr 2016-cı ildə cizgi-serialın onuncu mövsümünün yayımlanmasından sonra 2018-ci ildə başa çatacağını elan etmişdir. Serialın finalı 3 sentyabr 2018-ci ildə yayımlanmış və 44 dəqiqə çəkmişdir.
Cizgi-serialının Cartoon Network telekanalının reytinq qazanmasında mühüm rolları olmuşdur. Cizgi-seralın bəzi seriyaları üç milyondan çox izləyici etməyi bacarmışdır. Seriyaların ilk növbədə uşaqlara yönəldilməsinə baxmayaraq, gənclər və böyüklər arasında da geniş yayılmağa başaldı. Şou, tənqidçilərdən müsbət rəylər almış və bir çox mükafatlar qazanmışdır. Həmçinin, cizgi-serial əsasında bir çox lisenziyalı kitab, videooyun, oyuncaq və geyimlər də istehsal olunmuşdur.
Tarixçə
Dungeons & Dragons adlı fentezi videooyunları da daxil olmaqla müxtəlif mənbələrdən ilham alaraq hazırlanmışdır. İlk seriyaları əl ilə çəkilmiş animasiyalardan istifadə olunaraq hazırlanmışdır. İlk dəfə 2008-ci ildə Nickelodeon telekanalında yayımlansa da, daha sonra Cartoon Network tərəfindən alınmış və ilk buraxılışı 5 aprel 2010-cu ildə yayımlanmışdır. 2016-cı ildə cizgi-serialın yaradıcıları mövsüm 10 ilə bitirmək qərarına gəlirlər və son seriya 3 sentyabr 2018-ci ildə yayımlanır. Hal-hazırda HBO telekanalında cizgi-serialın xüsusi buraxılışları yayımlanır.
Məzmun
Finn və Ceyk konfet krallığının yaxınlığında yerləşən bir ağac evində yaşayırlar. Bir uşaq olaraq Finn, problem içində hər kəsə kömək edəcəyini vəd etmiş və Ceyk ilə birlikdə ətrafdakıların sakinlərini xilas edərək macəraya doğru tələsdi. Konfet krallığı torpaqlarında buz, konfet və vampir kraliçaları yaşayır. Cizgi-serial, nüvə müharibəsindən sağ çıxan torpaqlar üzərində baş tutur. Müharibədən sonra planetin yalnız üçdə ikisi sağ qalmış və dünyaya müxtəlif sehirlər və mutasiyalar yayılmışdır. Epizodların əksəriyyəti Konfetlər Krallığı adlı uydurma bir ərazidə baş verir.
Mövsümlər
Hər Macəra zamanı seriyası təxminən on bir dəqiqə çəkir və telekanalda adətən hər buraxılışda 2 seriya nümayiş olunur. İlk mövsümün rəsmi debütündən əvvəl Cartoon Network cizgi-serial haqqında bir neçə görüntü təqdim etmişdir. Rəsmi olaraq 5 aprel 2010-cu ildə cizgi-serialın debütü həyata keçirilmişdir.
Bəhməni sultanlığı
Bəhməni sultanlığı — 1347–1527-ci illərdə cənubi Hindistanın Dekan bölgəsində mövcud olmuş müsəlman dövləti.
Nijni Novqorod metrosu
"Moskovskaya" stansiyası köçürmə stansiyasıdır. Bir anda 2 cərgə və 4 cığır var. Keçmiş Sovet İttifaqının ən böyük stansiyasıdır. Bu stansiyadan dəmir yolu stansiyasına və ya şəhər qatarına keçə bilərsiniz.
Son açıq metro stansiyası "Strelka". Xüsusilə 2018 FIFA Dünya Kuboku üçün açıldı. Stadionun və yarmarkanın yaxınlığında yerləşir.
Bəhməni sultanlığı
Bəhməni sultanlığının yaranması
Əslən Orta Asiyadan olan Əlaəddin Həsən Bəhmən Şah Dehli sultanlığına qarşı üsyan qaldıraraq Dekan bölgəsində müstəqil dövlət yaratdı. Dövlətin paytaxtı əvvəlcə Əhsənabad (Gülbarga), sonralar isə Məhəmmədabad (Bidar) şəhəri idi.
Xarici dövlətlərlə münasibət
Bəhməni sultanlığı əsasən cənubdakı hindularla mübarizə aparırdı. Bununla yanaşı Misir Məmlük sultanlığı və Osmanlı imperiyası ilə dost münasibətlər qurulmuşdu.
Dövlətin süqutu
1527-ci ildə Qasım bəy Bəridül-Məmalik adlı türk bəyi hakimiyyəti ələ keçirərək Bəhməni sülaləsinin hakimiyyətinə son qoydu və Bəridşahlar dövlətinin əsasını qoydu.
Monteqü-le-Blen
Monteqü-le-Blen  — Fransa da kommuna, Overn regionunda yerləşir. Departament — Alye. Varen-syur-Alye kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Vişi.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 306 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2007-ci ildə 180 yaşında (15-64 yaş arasında) 124 nəfər iqtisadi cəhətdən fəal, 56 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 68.9%, 1999-cu ildə 69.0%). Aktiv olan 124 nəfərdən 113 nəfəri (65 kişi və 48 qadın), 11 nəfəri işsizdir (4 kişi və 7 qadın). 56 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 23 nəfər təqaüdçü, 22 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
NGC 3286
NGC 3286, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış təkrarlanmış NGC cismidir. Göy üzündə Böyük Ayı bürcü istiqamətində yerləşir. E3 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kələkötür böyürtkən
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Maqsud Paşa
Həyatı
Doğum tarixi haqqında məlumat yoxdur. Sipahi ocağı nda yetişərək dəftərdar Ömər Əfəndinin xidmətinə alındı. Ardından Ömər Əfəndinin kəndxudası və saray miraxuru oldu. 1640-cı ildə vəzir rütbəsiylə Diyarbəkir bəylərbəyi təyin edilsə də, bir il sonra vəzifədən alındı. 3 oktyabr 1642-ci ildə Misir bəylərbəyi oldu. Ancaq burada yerli əyanlarla və orduyla problemlər yaşadı. Nəhayət, ordu qarşısındakı acizliyi bəhanə göstərilərək 21 aprel 1644-cü ildə vəzifədən alınaraq paytaxta çağırıldı. Gələr-gəlməz Yeddiqüllə zindanları na həbs edilən Maqsud Paşa mal-mülkü müsadirə edildikdən sonra həmin ilin sentyabrında edam edildi.
Kələkötür böyürtkən
Təbii yayılması
Fransada, Almaniyada, Avstriyada, Macarıstanda və Qafqazda təbii halda yayılmışdır.
Botaniki təsviri
Birillik budaqları seyrək tüklü, silindrvarı, üzəri qısa sarımtıl tikanlı və vəzili, yerə yatıq koldur. Üçər, az halda beşər tünd yaşıl, nazik. kənarı tam olmayan ikiqat dişli, hər iki tərəfdən tüklü, ucu şişləşmiş yarpaqcıqlıdır. Yarpaqaltlığı xətvarıdır. Çiçəkləri 1,5-2 sm diametrində, kasayarpaqları sıx vəzili çox zaman xırda tikancıqlı çiçək açanda kənara qatlanmış olur. Ləçəkləri ağdır. Meyvəverən budaqları tüklü, sıx, yatıq, vəzilidir. İyun-iyul aylarında çiçəkləyir və meyvə verir. Meyvəsi qara, enli yumurtavaridir.
Ekologiyası
Şaxtaya, rütubətə davamlıdır. Meşələrdə kölgəli, sərin günəş şuası düşməyən ərazilərdə yaxşı bitir.
Azərbaycanda yayılması
Kiçik Qafqaz və Talışda təbii halda rast gəlinir.
İstifadəsi
Meyvələrindən səhiyyədə müxtəlif içkilərin, mürəbbələrin hazırlanmasında istifadə edilir. Yaşıllaşdırmada rast gəlinmir.
Kiçik Kuril cərgəsi
Kiçik Kuril cərgəsi — Sakit okeanda, Kuril adalarının tərkibinə daxil olan adalar qrupu. Şimaldan cənuba 100 km məsafədə uzanır. Qrupun ümumi sahəsi 360.85 km² təşkil edir. Qrupun tərkibinə 6 böyük və bir necə kiçik adalardan ibarətdir. Şimaldan cənuba doğru sahə 1 km² olan adalar. Kiçik Kuril cərgəsinə daxil olan adalar Böyük Kuril cərgəsinə daxil olan adalardan Cənubi Kuril boğazı ilə ayrılır.
Coğrafiyası
İnzibati cəhətdən Rusiyanın Saxalin vilayəti, Yujno-Kurilsk şəhər dairəsi ərazisinə daxildir. Adalara Yaponiya iddia edir. Yaponiya adaları Hokkaydo prefekturası Nemuro subprefekturası ərazisinə hesab edir.
Qrupa daxil olan adaların səthi hamar və təpəlidir. Meşəliklər demək olar ki, yoxdur. Maksimal hündürlük Şikotan adasında 412 metrdir. Yaxınlığında yerləşən Kunaşir adasına nisbətdə iqlimi nisbətən yumşaqdır. Bəzi gəmiricilərin bala vermə dövrü noyabr ayına qədər davam edir.
Kiçik Kuril cərgəsinə daxil adaların ərazisində «Kiçik Kuril» yasaqlığı və «Kuril» Dövlət Təbiət qoruğj yerləşir (bir hissəsi).
Adsız adalar
2012-ci ildə Saxalin vilayətində Saxalin və Kuril adalsrında adsız coğrafi obyektlərin adlandırılması kompaniyasına start verilmişdir. Rus Coğrafiya Cəmiyyətinin dəniz ekspedisiyası cərçivəsində 5—7 sentyabr 2012-ci il tarixində üç adsız adaya eniş təşkil edilir. Bu adalar Şikotan adası yaxınlığında qərarlaşan və Rus Coğrafiya Cəmiyyətinin Saxalin vilayətinin yerli şövbəsində keçirilən 3 sentyabr 2012-ci il toplantısında adı təstiqlənmiş adalar olmuşdur. Qneçko adası 1945-ci ildə Kuril adalarına təşkil edilən desant əməliyyatının komandanı general-mayor Aleksey Qneçkonun, Kapitsa adası isə görkəmli rus alimi və tele-aparıcısı Sergey Kapitsanın şərəfinə adlandılmışdır. Farxutdinov adası öz adını Saxalin vilayətinin həlak olmuş qubernatoru İqor Farxutdinovun şərəfinə adlandırılıb. Adaların orta hündürlüyü dənuz səviyyəsindən 30 metr yuxarıda yerləşir. Kapitsa və Qneçko adalarında xüsusi kapsul və Rusiya bayrağı yerləşdirilmişdir.
26 Bakı komissarı
thumb|250px|1968-ci ilin SSRİ poçtu: "26 Bakı komissarının güllələnməsi" qorelyefi (Sergei Dmitrieviç Merkurov)
Bakı komissarları yaxud 26 Bakı komissarı — Bakı Xalq Komissarları Sovetinin (Bakı Kommunasının icra orqanı) əsasən tarixşünaslığa həlak olmaları ilə daxil olmuş rəhbərləri. 1918-ci il sentyabrın 20-nə keçən gecə onlar Bakını Türk-Azərbaycan-Dağıstan qoşunlarına təslim etdiyi üçün Türküstan hökumətinin əmri ilə Krasnovodsk yaxınlığında edam edilmişdir.
Arabika
Arabika (və ya Arbayka) — Gürcüstanın Qərbi Qafqaz ərazisində dağ massivi. Massiv Qaqara silsiləsində, Abxaziya ərazisində yerləşir. Yaxınlıqda Qaqra şəhəri var. Əsasən əhəng daşlı süxurlardan təşkil olunan bu massiv dünyada bu tip süxurların toplandığı bölgələrdən biridir. Ərazi Kutu - Şara və Bzıba çaylarının kanyon dərələri ilə kəsilib. Bölgə Qara dənizin cənub-qərbində yerləşir. Massiv Xaşupse və Sandripş çayları hövzələrindən qərbdə yerləşir. Arabika massivinin dəniz səviyyəsindən ən hündür zirvəsi 2661 metrdir. Arabika massivi dünyada mağaraları ilə, eləcə də dünyanın ən dərin mağaraları ilə tanınan massivdir — Veryovkin mağarası və Kruber mağaraları. 90-cı illərdə bu bölgədə 1710 metr dərinliyə yenidən (2001 il) çatılmış və sonra dünyada ən dərin mağara kəşf edilmişdir - 2000 metrdən dərin.(2004-cü il)
Adın mənşəyi
Arabika adı abxaz mənşəli olub «арбаҕь аика» —xoruz çüxuru, hansı ki massivə bənzəyir. Sonralar bu ad SSRİ-də, daha sonra Rusiyada geniş istifadə olunmağa başlanıldı.
Ümumi məlumat
Arabika massivi Şərqi Arabika, Qərbi Arabika, Cənub-qərbi Arabika, Cənubi Arabika və Şimali Arabika zonlarına bölünür. Massivi Kutu-Şara, Qeta və Bzıb çayları tərəfindən əhatə olunub. Çaylar dərin dərin kanyonlar yaradıb. Ərazidə yığcam olan mərkəzi olan hissə diqqət cəlb edir - 2600–2700 m. Cənub və cənub-qərb yamacları meşə ilə örtülüdür. Ərazi yuxarı yura və alt təbaşir süxurlarından ibarətdir. Bölgənin şimal-şərq yamacı daha dikdir.
Bütün bölgə mağaralar ərazisi kimi məhşurdur. 1968-cı ildə massivin mərkəzi hissəsində geniş tədqiqat işləri həyata keçirildi və yükunda 45 mağara aşkar edildi. Məhs tədqiqatçılar bu zonanı " Üçbucaq" adlandırmış.
Massiv ərazisinə düşən atmosfer yağıntıları tədricən yer səthindəki yarıqlardan, qıflardan və quyulardan süzülərək mağaralar sisteminə daxil olur. Mağara daxilində bu sular sonradan yer altı su mənbələri ilə birləşərək kənarlardan böyük su axını fırmasında çıxırlar - Qeqski şəlaləsi (su sərfi 1500 l/s), Dərin göl (3000 l/s), Reprua (2000 l/s), Soyuq Çay (1200 l/s).
Əfşar imperiyasının hərbi donanması
Əfşar imperiyasının hərbi donanması — 1734-cü ildən etibarən Nadir xan (1736-cı ildən etibarən şah) dövlətin hərbi donanma sistemini yenidən təşkil etdi. Bu donanma özünün ən yaxşı fəaliyyəti dövrünü Əfşar imperiyasının bölünməsinə qədərki 10 il müddətində yaşadı. Əfşar imperiyasının hərbi donanması əsas təhlükələrdən biri kimi qəbul edilən ruslara qarşı Xəzər dənizində də fəaliyyət göstərirdi. Hərbi donanmanın mərkəzi Buşehrdə yerləşirdi və əsas fəaliyyət sahəsini İran körfəzi, habelə, Oman dənizi təşkil edirdi. Burada əsas mübarizə isə Maskat sultanlığı, Oman imamlığı, sonradan Atəşkəs dövlətləri adlanan ərazilərin sahillərində məskunlaşan quldurlarla, üsyançılarla aparılırdı. Əfşar hərbi donanması tez-tez hollandiyalılar və britaniyalılarla əməkdaşlıq edirdi.
Başlanğıc
Əfşarlara qədər dövlətdə hərbi donanma yaradılması üçün sonuncu cəhd 1718-ci ildə edilmişdi. Bu cəhd də Səfəvi şahının donanma yaratmaqda istəksiz olması səbəbindən baş tutmamışdı.
Yaradılması
Yaradılmasından sonra keçən 10 il ərzində Əfşar imperiyasının hərbi donanması uğurlu eksponsionist siyasət həyata keçirirdi. Bu donanma Maskatı və İran körfəzindəki bir çox adanı ələ keçirməyi bacarmış, lakin şimalda Osmanlı və Rusiya donanmaları ilə rəqabər aparmaqda uğursuz olmuşdu. 1745-ci ildən etibarən Əfşarların donanması tədricən tənəzzül etməyə başladı və 1747-ci ildə Nadirin qətlə yetirilməsindən sonra tamamilə süqut etdi. Bu süqutun səbəbi gəmilər üçün lazım olan detalların azlığı və ya tamamilə yoxluğu idi.
Qazaxıstan–Macarıstan münasibətləri
Dörddə bir əsrdən artıq bir müddətdə ticarət-iqtisadi əlaqələr fəal şəkildə inkişaf edir, bir sıra ortaq iqtisadi layihələr uğurla həyata keçirilir. Üstəlik birgə kənd təsərrüfatı birbaşa investisiya fondu qurulmuşdur. Macarıstan neft və qaz şirkəti olan MOL Qazaxıstan iqtisadiyyatının əsas investorlarından biridir.
Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Nursultan Nazarbayevin (1994 və 2007) və Qazaxıstan Respublikasının Baş nazirləri D. Axmetovun (2005) Macarıstana səfərləri hərtərəfli dialoqun genişlənməsinə güclü təkan vermişdir. Macarıstan Prezidenti Şmittin (2010) və Macarıstanın Baş naziri V. Orbanın (2012, 2015 və 2019) Qazaxıstana səfərləri olmuşdur.
Əfşar imperiyasının hərbi donanması
Nəticə
Uilyam Teylor 1811-ci ildi bildirirdi ki, 1738-ci ildı iranlılar tərəfindən tikilmiş gəmilərdən biri indi Osmanlıların əlindədir və "Bəsrədəki türk donanmasının bayraqdarı kimi istifadə edilir...və 8 il bundan əvvəl Bombey limanına təmir üçün gətirildiyi zaman ağaclarının mükəmməl şəkildə sağlam olduğu müəyyən edildi".
Qazaxıstan–Macarıstan münasibətləri
Siyasi münasibətlər
İki ölkə arasındakı siyasi əlaqələr qarşılıqlı anlaşma və etimad mühitində inkişaf edir. Beynəlxalq siyasətin ən vacib problemləri ilə bağlı tərəflərin mövqeləri yaxındır. Macarıstan 2010 -cu ildə Qazaxıstanın ATƏT-ə sədrlik iddiasına ardıcıl dəstək vermişdir. Budapeşt eyni zamanda, Astanada EXPO-2017-nin keçirilməsini rəsmən dəstəkləmiş və Qazaxıstanın cinayət işləri üzrə Avropa Şurası konvensiyalarına qoşulmasını, həmçinin Qazaxıstanın Aİ ölkələri ilə viza rejimini asanlaşdırmasını dəstəkləməyə davam edir. 2015-ci ildə Qazaxıstan-Macarıstan Strateji Şurası qurulmuşdur.
Əfşar imperiyasının hərbi donanması
Şəxsi heyət
Hərbi donanmanın dənizçiləri adətən Huvala tayfasından toplanırdı. Həmçinin donanmada Avropa donanmalarından qaçmış dənizçilərdən də yararlanılırdı.
Qazaxıstan–Macarıstan münasibətləri
İqtisadi əməkdaşlıq
Qazaxıstan MDB ölkələri arasında (Rusiya, Ukrayna və Belarusdan sonra) Macarıstanın 4-cü ən böyük ticarət tərəfdaşıdır.
Qazaxıstan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin Dövlət Gəlir Komitəsinin məlumatına görə, 2019 -cu ildə Qazaxıstanla Macarıstan arasında ticarət dövriyyəsi 102,3 milyon ABŞ dolları (2018 -ci ildə - 139,2 milyon ABŞ dolları, 26,5% azalma) təşkil etmişdir. Qazaxıstan məhsullarının Macarıstana ixracı 10,3 milyon ABŞ dolları (2018 -ci ildə - 26,1 milyon ABŞ dolları, 60,5% azalma), Macarıstanın Qazaxıstana idxalı isə 92 milyon ABŞ dolları (2018 -ci ildə - 113 milyon ABŞ dolları, 18,5 azalma) %) olmuşdur.
Əfşar imperiyasının hərbi donanması
Şimal donanması
Şimal donanması Xəzər dənizində fəaliyyət göstərirdi. 1745-ci ildə iki freqat və 4 kiçik gəmi (hamısı yerli istehsal) donanma daxilində xidmət etməkdə idi. Qaynaqların bildirdiyinə görə, bu donanmaya daxil olan gəmilərdən biri 1752-ci ildə Rəşt yaxınlığında yandırılmışdır. Şimal donanması yaradılmamışdan əvvəl, Nadir ruslardan gəmi ala bilmək üçün böyük məbləğlərdə pullar ödəmişdir. Bu gəmilərdən Nadirin Dağıstan yürüşü zamanı maddi-texniki təminat göndərmək üçün istifadə edilmişdir.
Qazaxıstan–Macarıstan münasibətləri
İqtisadi əməkdaşlıq
Qazaxıstan ixracatının əsas məhsulları: neft, maşın və qurğular üçün hissələr, borular. Qazaxıstan idxalının əsas məhsulları: dərmanlar, gigiyena vasitələri, insektisidlər, herbisidlər, əczaçılıq məhsulları. 2005 -ci ildən 2019-cu ilin 2-ci rübünə qədər olan dövr üçün Macarıstandan Qazaxıstana birbaşa investisiya axını 202,9 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir.
Əfşar imperiyasının hərbi donanması
Cənub donanması
Cənub donanmasının əsas üzdüyü məkan İran kərfəzi və Oman körfəzi idi. Lakin bu donanmanın Ərəbistan dənizində də fəaliyyə etdiyi dövrlər olmuşdur.
Qazaxıstan–Macarıstan münasibətləri
Diplomatik nümayəndəliklər
Qazaxıstan Respublikasının Macarıstanın Budapeşt şəhərində səfirliyi vardır.
Əfşar imperiyasının hərbi donanması
Cənub donanması
1734-1736-cı illər: 1734-cü ildə Nadir ingilislərdən iki briqantin gəmisi aldı. Bundan başqa, yerli ərəb şeyxindən də iki ədəd briqanin əldə edildi. Patna və Ruperall adlandırılan ingilis briqantinlərinə müvafiq olaraq Veddell və Kuk komandan təyin edildi. Əfşarlar 1736-cı ildə Buşehrdə saxladıqları Ost-Hind şirkətinə məxsus olan Northuberland gəmisinin kapitanını gəmini onlara satmağa məcbur etdilər. "Böyük məbləğ qarşılığlnda satın alınan" gəmi döyüş gəmisinə dönüşdürüldü. Gəmi o dövrdə pis vəziyyətdə idi və buna görə də, Ost-Hind şirkəti "potensial Əfşar iddialarından özlərini qorumaq üçün addımlar atdılar". Həmin ilin oktyabrında donanma ingilislərdən 8 min tümənə satın alınmış 20 silahlı 2 freqat daha əldə etdi və onlardan biri Cavan adlandırıldı. Arxiv sənədlərində isə, yalnız bir gəminin satıldığı göstərilmişdir. Cavan daha sonra Fəth-i Şah adlandırıldı və donanmanın bayraqdar gəmisi oldu. Lakin baqa bir qaynağa görə isə, Fəth-i Şah gəmisi əvvəlki Northumberland gəmisi olmuşdur. Cavan şəxsi olaraq Bombeydə yerləşən EİC şirkəti tərəfindən Əfşarlara satılmaq üçün əldə edilmişdi və şirkət bu satışdan 200 faiz mənfəət əldə etmişdi. Donanmaya daxil olan başqa bir gəmi isə fransız tacirlərdən satın alınmış  l'Heureux gəmisi idi.
Qazaxıstan–Macarıstan münasibətləri
Diplomatik nümayəndəliklər
Macarıstanın Qazaxıstan Respublikasının paytaxtında səfirliyi vardır.
Əfşar imperiyasının hərbi donanması
Cənub donanması
1737-ci il: 1737-ci ilə aid holland qaynağı donanmanın inventarını belə təqdim etmişdir:
1741-1742-ci illər: 1.100 tonluq Bombey mərkəzli gəmi olan Şavallum onu hazırlayan konsortium (Con Lambton, parsi tacir Bhomanji Rüstəmci və Manoji Novroji və bombeyli Şivan Set Dharam Set) tərəfindən satılmış və Rəhimi adlandırılmışdır. Bu gəmi Əfşar donanmasının bayraqdarı kimi xidmət etmişdir. 1742-cı ildə cənub donanmasına 15 gəmi daxil idi və onların çoxu Kambey körfəzindəki Suratda hazırlanmışdı. Əfşarlar Suratdakı gəmi hazırlayanlara daha 11 gəmi sifariş verdilər və bu sifarişlərdən birincisi 1741-ci ildə hazır edildi. Bu gəmilər tik ağacından hazırlanmışdılar və öz davamlılıqları ilə seçilirdilər. 1742-ci ildə Robert Qalley gəmisi ingilis Eusteys Pikokdan 1000 tümə qarşılığında satın alındı. Daha iki gəmi - Meri və Pembrok Suratdakı EIC tərəfindən hazırlandı və 186.251 rupiyə (9.312 tümənə və ya 23.280 pounda bərabər idi) Əfşarlara satıldı. Pembrok lazimi təchizatlardan məhrum idi, Meri isə su sızmasına məruz qaldığı üçün gündəlik nasosa ehtiyyacı var idi.
1745-ci ildə: 1745-ci ildə donanmada 30 gəmi mövcud idi.
1747-ci ildə: 1747-ci ildə cənub donanmasında 20-25 gəmi mövcud idi.
İcarəyə götürülmüş gəmilər
Əfşarid donanması aşağıdakı gəmiləri məhdud müddətə icarəyə götürmüşdü:
Bəzi hallarda, Nadir şah gəmiləri icarəyə götürməkdə uuğrlu ola bilmirdi. Yelizavetanın taxta çıxmasından qısa müddət sonra - 1771-ci ilin dekabrında ondan Dağıstan yürüşünün maddi-texniki təminatını həyata keçirmək üçün 10 gəmini icarəyə verməsi istənildi. Rus səfirinin məsləhəti ilə bu təklif rədd edildi. Rus səfiri bu gəmilərin heç vaxt geri qaytarılmayacağından qorxurdu. 1730-cu illərdə britaniyalı birinin şəxsi mülkü olan Severn və Edvard gəmilərinin də icarə təklifləri rədd edilmişdi.
Gəmi hazırlanması
1743-cü ildə Nadir şah ingilis taciri Con Eltonu İranın şimalında dəniz gəmiqayırma idarəsinin rəisi təyin etdi və ona Camal Beiq titulu verdi. Eltonun baş ofisi Lahican və Ləngəruddakı gəmiçilik obyektlərində yerləşirdi.
Gavurqala (Oğuz)
Gavurqala — Oğuz rayonunun Xaçmaz kəndi ərazisində istehkam xarakterli tarixi-memarlıq abidəsi.
Haqqında
Gavurqala XVII əsr ədəbiyyatında Xaçmaz Govur qalası adı ilə məlumdur. A. Bakıxanovun məlumatına əsasən Səfəvi-Osmanlı müharibəsinin (1578–1590) gedişində 1578–1583-cü illərdə Səfəvi sərkərdəsi Zülqədər Məmmədqulu ilə Osmanlı sərkərdəsi Əbubəkr Mirzənin qoşunları arasında Xaçmaz Gavurqalasının qarşısında döyüşlər baş vermişdir.