cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
V Mehmed
Səltənət illəri
Taxta çıxdığı il 65 yaşında olan Sultan Rəşadın doqquz illik səltənəti böyük böhranlar içərisində keçdi. 10 dəfə hökumət dəyişdi. Bütün hökumət kabinetləri böhranlı bir şəraitdə qurulmuş və yenə böhranlı bir şəkildə iqtidardan çəkilmişdir. Sultan Rəşad isə bu böhranların qarşısını almağa və ya istiqamətini dəyişməyə qadir deyildi. Bundan başqa konstitusiyaya görə, icra hakimliyi tamamilə sədrəzəmin əlində idi. Sədrəzəm və qurduğu hökumət kabineti məclis qarşısında məsuliyyət daşıyırdı və Məclis-i Məbusanın təsdiqi olmadan fəaliyyət göstərə bilmirdi. Sultanın sədrəzəm təyin etmə hüququ olsa da, sədrəzəmin fəaliyyətinə qarışa bilmirdi. Bu səbəblə sultanın siyasi gücü azalmış və saray dövlət idarəsinin mərkəzindən ayrılmışdı. Siyasi həyatın əsas mərkəzi İttihad və Tərəqqi cəmiyyəti ilə sədrəzəm və onun hökumət kabinetinə təhvil verilmişdi. Belə ki, bu vəziyyət hələ taxta çıxdığı ilk gün məlum olmuşdu. İstanbulu idarəsi altına alan diktator Mahmud Şövkət Paşa andiçmə mərasimi əsnasında sabiq sultanı Salonikiyə sürgün etmişdi. Əslində isə bundan nə sultanın, nə də sədrəzəmin xəbəri vardı. Ertəsi gün xəbəri fransız səfirindən alan sədrəzəm vəziyyətə sultana bildirmək üçün saraya gəlmiş, ancaq saraydakı xidmətçilərin də alındığını öyrənmişdir. Sultan Rəşadın təkidlə vəzifədə qalmasını istədiyi Əhməd Tofiq Paşa İttihadçıların təzyiqi ilə istehfa verdi. Yerinə isə onların istəyilə Hüseyn Hilmi Paşa gətirildi (5 may).
Bu əsnada ikinci məşrutiyyətin elanından sonra bütün ölkədə başlanan iğtişaşlar davam edirdi. Bunun əsl səbəbi isə konstitusiyaya uyğun idarəçilik forması ilə ənənəvi Osmanlı idarəçiliyi arasında fərqləin olması idi. Hətta bu vəziyyət ölkənin bəzi yerlərində ayaqlanmaların baş verməsinə səbəb olmuşdu. Əhali ilə yaxınlıq qurmaq və ölkənin dərdləri ilə yaxından tanış olmaq üçün sultan tez-tez İstanbulda gəzintilərə çıxırdı. Sədrəzəm və bəzi nazirlərlə birlikdə Bursa və İzmitə səyahət etdi. Burada din və irqindən asılı olmayaraq əhalinin bütün təbəqələrindən olan insanlarla danışıqlar aparırdı. Məktəblərə və xeyriyyə qurumlarına iyanələr bəxş edirdi. Bu gəzintilər səbəbilə xüsusi olaraq kəsilən pulları hədiyyə olaraq payladı. Məclis-i Məbusanın ikinci ilinin açılış mərasimində (18 noyabr 1909) çıxış edən Sultan Rəşad bu gəzintilərdə gördüyü və şahid olduğu hadisələrdən danışdı. Bütün vətən övladlarında Osmanlı qardaşlığı fikrinin gücləndiyini görməkdən məmnun olduğunu bildirdi. Onun fikrincə, bunun əsas səbəbi bərabərliyi təmin edən məşrutiyyət və onun idarəçilik formasının təbii bir nəticəsi idi.
Məşrutiyyətin elan edilməsinə nail olan və siyasi həyatın mərkəzində yer alan İttihad və Tərəqqi cəmiyyətinin ölkə idarəçiliyində heç bir təcrübəsi yox idi. Cəmiyyətə bağlı olan bəzi şəxslər azadlıq və məşrutiyyət adı altında pərdə arxasından öz mənafelərini güdürdülər. Ayrı-seçkilik edən İttihadçılar istəmədikləri və ya onlardan tərəf olmayan dövlət adamlarını istehfaya məcbur edir, onların yerinə öz adamlarından bir nəfəri təyin edirdilər. Bu səbəblə ölkənin idarəsi təcrübəsiz və naşı insanların əlinə düşdü. Konstitusiya çərçivəsində səltənətini davam etdirən Sultan Rəşad, konstitusiyaya bağlı olan və ya zahirən belə görünən hökumət kabinetlərinin qərarlarına zidd getmirdi. İttihadçıların təzyiqlərindən bezərək istehfa verən Hüseyn Hilmi Paşanın yerinə, yenə İttihadçıların istəyilə Roma səfiri İbrahim Haqqı bəy təyin edildi (12 yanvar 1910). Vəzirlik rütbəsi alaraq sədarətə gətirilən İbrahim Haqqı Paşa İttihadçılara sələfindən daha bağlı oldu. İttihadçıların ölkə və dünya siyasi həyatından uzaq fikirləri ölkənin müxtəlif yerlərində üsyanlara səbəb olmuşdu. Alban üsyanının qəddarcasına yatırılması isə bu gərginliyi daha da artırdı. Balkan millətlərinin kilsələrinin provaslav kilsəsindən ayrılmasından sonra Rumelidəki məktəb və kilsələrin aidiyyətı problemi həll olunmamışdı. Balkan millətlərinin Osmanlılara qarşı birləşməsinin qarşısını almaq üçün Sultan Əbdülhəmid tərəfindən qurulan mükəmməl planı İttihadçılar bir qərarla məhv etdi (3 iyul 1910). İstanbul ortodoks patriarxı sultanı ziyarət edərək bu qərarı imzalamamasını istəsə də, Sultan Rəşad xristian millətlər arasındakı düşmənçiliyi aradan qaldıracağına inandığı bu qərarı təsdiqlədi. Beləliklə, Balkan millətlərinin Osmanlı əleyhində birləşməsi başlamış, Balkan müharibəsinə zəmin yaratmışdır. Balkan yarımadasında yenidən çıxan iğtişaşların ardından yerli əhalini sakitləşdirmək və yenidən dövlətin lehinə qazandırmaq üçün sultanı Rumeli səyahətinə göndərdilər (5–26 iyun 1911). Sədrəzəm və bəzi dövlət adamlarının da iştirak etdiyi səyahət Çanaqqala, Saloniki, Skopye, Priştina, Kosova və Bitola şəhərlərini əhatə edirdi. Sultan Rəşad bu şəhərlərdə və gəzinti boyunca keçdiyi yerlərdə təzahüratlarla qarşılandı. Ulu babası Sultan Murad Hüdavəndigarın türbəsinin yerləşdiyi Kosova çölündə cümə namazı qıldı.
Sultan Rəşadın Rumeli səyahəti bir çox kəsimlər, xüsusilə də albanlar üzərində müsbət təsir göstərdi. Ancaq sultanın hökumətə təsir edə bilməməsi və İttihadçıların bundan istifadə etməsi nəticəsində bölgədə sabitlik təmin olunmadı. Cəmiyyətin inhisarçılıq siyasəti nəticəsində məclisdə onlara qarşı müxalif qrup yaranmışdı. Mətbuatda bu şəxslərin yeni bir siyasi partiya qurması və rəhbərliyinə İttihad və Tərəqqinin qurucularından Sadiq bəyin gətirilməsi xəbərləri çıxdı. Sədrəzəmin istehfa verməsindən çəkinən Sultan Rəşad Sadiq bəyi Salonikiyə sürgün etdi.
İbrahim Haqqı Paşa hökumətinin yanlış siyasətlərindən biri də Trablusqərb-Benqazi vilayətindəki əsgər sayını azaltması idi. Əvvəllər Roma səfiri olan İbrahim Haqqı Paşanın, Sultan Əbdülhəmidin bölgədəki italyanlara qarşı yaratdığı bu vilayəti ordusuz və hakimsiz qoyması İtaliyanı bölgədə gücləndirdi. Trablusqərbin boşaldılmasını və təslim edilməsini tələb edən İtaliya 29 sentyabrda Osmanlı imperiyasına müharibə elan etdi. Hadisənin səbəbkarı olaraq görülən İbrahim Haqqı Paşa həmin gün istehfa verdi. İtaliya Afrika qitəsindəki son Osmanlı torpağı olan Trablusqərb-Benqazi bölgəsini ilhaq etdiyini elan etdi (5 oktyabr).
Sultan Əbdülhəmid dövründə 7 dəfə sədarətə gətirilən Mehmed Səid Paşa yenidən sədrəzəm oldu (30 sentyabr 1911). Müxalif qüvvələr və onları dəstəkləyən mətbuat İbrahim Haqqı Paşanın mühakimə edilməsini istəyirdi. Məclisdəki Trablusqərb vəkillərinin verdiyi bu təklifi İttihadçıların qəbul etməməsi nəticəsində müxalif qüvvələrin birləşməsi prosesi sürətləndi. Hürriyət və İttifaq cəmiyyəti qurularaq (21 noyabr 1911) Kürəkən Fərid Paşa rəhbər, Sadiq bəy isə rəhbər köməkçisi təyin edildi. Məclisdəki 105 müxalif vəkilin 70-inin yeni partiyaya qatılması və İstanbulda keçirilən seçimlərdə (11 dekabr) bu partiyanın qələbə qazanması İttihadçıların gözünü qorxutdu. Sultan Rəşadın əliylə məclisi bağlamaq istədilər. Ancaq konstitusiyanın 35-ci maddəsinə görə, sultana aid olan bu hüququ məşrutiyyyəti təhlükəyə salması bəhanəsiylə daha əvvəl dəyişdirmişdirlər. Mehmed Səid Paşa, bu hüququn yenidən sultana verilməsi üçün konstitusiyanın 35-ci maddəsində dəyişiklik etmək fikrini məclisdə irəli sürsə də, müxalif qüvvələr bu təklifi qəbul etmədi. Nəticədə Səid Paşa vəzifədən ayrıldı (30 dekabr 1911).
Sultan Rəşad, bütün bunlara baxmayaraq Səid Paşanın sədarətdə qalmasını istəyirdi. Hürriyət və İttifaq cəmiyyətindən bir heyət sultanı ziyarət edərək bu dəyişikliyə qarşı olmadıqlarını, ancaq Səid Paşanı sədarətdə görmək istəmədiklərini bildirdilər. Sultan Rəşad isə məclisdəki bütün vəkillərin millətin təmsilçisi olduğunu və onun gözündə hər kəsin bərabər olduğunu bildirərək bu məsələyə qarışmadı. Yeganə arzusunun vətənin xoşbəxtliyi, inkişafı və qorunması olduğunu deyən Sultan Rəşad sədrəzəmin təyin edilməsi hüququnun ona aid olduğunu yumşaq bir dillə izah etdi. Məclis-i Məbusan rəhbəri Əhməd Rza bəyi saraya dəvət edərək müxalif qüvvələrin konstitusiyadakı dəyişiklik məsələsinə olan münasibətini bildirən Sultan Rəşad siyasi partiyalar arasındakı münasibətlərin yaxşılaşmasını istəyirdi. Müxalif qüvvələrin etirazına baxmayaraq Səid Paşa doqquzuncu dəfə sədarətə gətirildi (31 dekabr 1911). Səid Paşa 36-cı maddənin dəyişdirilməsi məsələsini məclisdə yenidən gündəmə gətirdi. Müxalif qüvvələrin etirazından sonra konstitusiyanın 7-ci maddəsinə uyğun olaraq, sultanın fikri alınaraq Məclis-i Məbusan ləğv edildi (18 yanvar 1912). Beləliklə, həm İbrahim Haqqı Paşa mühakimə edilməkdən xilas oldu, həm də ikinci məşrutiyyətin həqiqi çoxpartiyalı dövrü başa çatdı. İttihad və Tərəqqinin təzyiqi altında keçirilən və "dəyənəkli seçimlər" olaraq adlandırılan seçimlərdə Hürriyət və İttifaq cəmiyyəti aradan qaldırıldı. Seçimlərdən sonra çağırılan məclisdəki (18 aprel 1912) vəkillərin 15-i istisna olmaqla, hamısı İttihad və Tərəqqi cəmiyyətinin üzvləri idi.
Paytaxtda konstitusiya dəyişikliyi, məclisin ləğvi və seçim keçirilməsi ilə vaxt itirildi və Trablusqərbdə vəziyyət ağırlaşdı. İtaliya Egey adalarını işğal etdikdən sonra (24 aprel — 20 may 1912) İstanbul təhlükə altına düşdü. Bu əsnada Balkan dövlətləri də Osmanlı əleyhinə müharibəyə hazırlaşdı. Alban üsyanı yenidən alovlandı. Üsyanı yatırmaqla vəzifələndirilən ordunun bəzi zabitləri dağa çıxaraq üsyana qoşuldu. Bu zabitlər İstanbuldakı təmsilçiləri vasitəsilə hökumətə memorandum göndərərək məclisin ləğv edilmsini və Kamil Paşa rəhbərliyində yeni bir hökumət kabinetinin qurulmasını, əks təqdirdə hakimiyyətə əl qoyulacağını bildirdilər. Hərb naziri Mahmud Şövkət Paşa dərhal istehfa verdi (9 iyul 1912). Onun ardından bir neçə nazirin də könüllü şəkildə vəzifədən ayrılması nəticəsində Səid Paşa hökuməti də istehfa verdi (16 iyul 1912). Nəticədə iqtidar İttihadçıların əlindən çıxdı.
Sultan Rəşad sədarətə Əhməd Tofiq Paşanı gətirmək istəsə də, paşa hələ məclis ləğv edilmədən əvvəl bu təklifi rədd etmişdi. Bu əsnada bəzi hərbi şura üzvləri sultanı ziyarət edərək ordudakı nizamın pozulduğunu və Alban üsyanının getdikcə böyüdüyünü bildirdilər. Sultan Rəşad isə ertəsi gün orduya xitabən bir bəyannamə nəşr etdirdi (19 iyul 1912). Bu bəyannamədə təcrübəli və tərəfsiz dövlət adamlarından yeni bir hökumət kabineti quracağını bildirdi. Uzun danışıqlardan sonra Əhməd Muxtar Paşa sədarətə gətirildi (22 iyul 1912).
Məşrutiyyət dönəminin hərb keçmişli ilk sədrəzəmi olan Əhməd Muxtar Paşa tərəfsiz dövlət adamlarından təşkil etdiyi hökumət kabinetinə 3 sabiq sədrəzəmi də daxil etdiyi üçün, əhali bu hökumətə "böyük kabinet" adını vermişdi. İttihad və Tərəqqinin artan təzyiqinə baxmayaraq iqtidardan getməsi 1908-ci ildən bəri davam edən siyasi tarazlığı tamamilə dəyişdirdi. Bunun ən ağır nəticələri isə Balkan müharibəsi əsnasında görüldü. Əhməd Muxtar Paşa ilk öncə uzun müddətdir davam edən hərbi vəziyyəti ləğv etdi (23 iyul). Ardından Sultan Rəşadın əliylə Məclis-i Məbusanı ləğv etdirdi (4 avqust).
Balkan müharibəsinin başlamasının ardından (8 oktyabr) İtalyayla sülh bağlayan hökumət (18 oktyabr) bu sülhlə birlikdə Trablusqərb-Benqazi bölgəsinin itirilməsini qəbul etdi. Ordu daxilindəki nizamsızlıq cəbhədə ağır məğlubiyyətlərə səbəb oldu. Egey adaları və Ədirnəyə qədərki bütün Rumeli torpaqları itirildi. Bu vəziyyətdə sultan, Əhməd Muxtar Paşanı vəzifədən aldı və Mehmed Kamil Paşanı sədarətə gətirdi (29 oktyabr). Kamil Paşa Məclis-i Məbusan ləğv edildiyi üçün sarayda yeni bir məclis çağırdı. Məşvərət üçün çağırdığı bu məclisə Mahmud Şövkət Paşa bəhanə göstərərək qatılmadı. Şahzadələr isə dinləyici olaraq məclisdə iştirak etdilər. Kamil Paşa müharibənin zərərlərini ən aza endirmək üçün əlindən gələni etsə də, 2 ay 23 gün sonra baş tutan qanlı bir hərbi çevrilişlə istehfaya məcbur edildi (23 yanvar 1913). Ənvər Paşanın idarə etdiyi bu hərbi çevriliş Bab-ı Əli hücumu olaraq tarixə düşdü. Çevrilişlə hakimiyyəti ələ keçirən İttihadçılar sultana təzyiq göstərərək Mahmud Şövkət Paşanı sədarətə gətirdilər. Ancaq Mahmud Şövkət Paşa da sədarətdə qaldığı 4 ay 19 gün boyunca vəziyyəti düzəldə bilmədi. Kamil Paşanı vətənə xəyanətlə günahlandıran və Ədirnəni xilas etmək vədiylə iqtidarı ələ keçirən İttihadçılar London müqaviləsini imzalayaraq (30 may) Ədirnə də daxil olmaqla, bütün Rumelini Balkan dövlətlərinə təslim etdi. Mahmud Şövkət Paşa da bir sui-qəsd nəticəsində öldürüldü (11 iyun 1913).
Sultan Rəşad Hüseyn Hilmi Paşanı sədarətə gətirmək istəsə də, İttihadçılar daha rahat söz keçirəcəkləri Səid Həlim Paşanı sədrəzəm təyin etdirdilər (12 iyun). Tamamilə İttihadçılardan ibarət olan hökumət ilk öncə Mahmud Şövkət Paşa cinayətindəki təqsirkarları cəzalandırdı. Ancaq bu mühakimə prosesi öz hüdudlarını aşmış, İttihadçılar bu yolla bütün müxaliflərini aradan qaldırmışdı. 350 nəfər Sinopa sürgün edilmiş, 12 nəfər haqqında edam hökmü verilmişdi.
left|thumb|295x295px|Sultan Rəşad [[Almaniya İmperiyası|Almaniya imperatoru II Vilhelm və Ənvər Paşa ilə birlikdə, may 1918]] İkinci Balkan müharibəsi əsnasında Ədirnənin geri alınması (21 iyul 1913) ordunun nüfuzunu artırdı. Bir qrup zabitin birləşərək Ənvər bəyi hərbi nazir etməyə hazırlaşdığını öyrənən hərbi nazir Əhməd İzzət Paşa istehfa verdi. Podpolkovnik rütbəsindəki Ənvər bəy hərbi nazir oldu (3 yanvar 1914). Camal bəy də eyni yolla bahriyə naziri təyin edildi. Tələt bəy isə daxili işlər naziri olaraq hökumət kabinetində fəaliyyət göstərirdi. Beləliklə, Tələt-Camal-Ənvər üçlüsü hökumətdə yeganə söz sahibi oldular. İttihad və Tərəqqi hakimiyyəti altında keçirilən seçimlərdən sonra (may 1914) məclis sultanın da iştirak etdiyi mərasimlə fəaliyyətə başladı. Bu əsnada Səid Həlim Paşanın iqtidarda heç bir gücü qalmamışdı. Sultan Rəşad da bütün məsələləri Tələt-Camal-Ənvər üçlüsü ilə müzakirə edirdi. Hətta sultanın etdiyi bəzi təyinatlar bu üçlü tərəfindən qəbul edilməyərək geri çevrilirdi. Almaniyayla gizli ittifaq qurduqları gün (2 avqust 1914) məclis 5 aylıq tətilə göndərildi. Tətil əsnasında bu üçlü cəmiyyətin və hökumət kabinetinin xəbəri olmadan ölkəni müharibəyə daxil etdi (11 noyabr 1914).
Sultan Rəşad fikri alınmadan atılan bu addımı geri çevirə bilmədi və həmin gün yazdığı bəyannamə ilə Antanta dövlətlərinə (İngiltərə, Fransa və Rusiya) müharibə elan edildiyini bildirdi. Bundan başqa "cihad-ı əkbər" bəyannaməsiylə bütün müsəlmanları orduda xidmətə çağırdı. Sultan Rəşad müharibənin səbəbini bu 3 dövlətin təhrikedici siyasəti ilə əlaqələndirirdi. Məclisin açılışında da (14 yanvar 1915) İttihad və Tərəqqinin diliylə vəziyyəti izah edən Sultan Rəşad tərəfsizlik elan edilməsinə baxmayaraq rus donanmasının Osmanlı gəmilərinə hücum etməsinə cavab olaraq müharibəyə qoşulduğunu bildirdi.
İstanbul işğal altına düşmə təhlükəsi yaşamış, hökumətin Əskişəhərə köçürülməsinə qərar verilmişdi. Sultan Rəşad da bu qərarı təsdiqləyərək Əskişəhərə getmək üçün hazırlıq işləri gördü. Bu əsnada Bəylərbəyi sarayında həbs olunan qardaşı Sultan Əbdülhəmidi də özüylə aparmaq istəmiş, ancaq sabiq sultan paytaxtı tərk etmək istəmədiyini və onun da getməməli olduğunu söylədi. Beləliklə, Sultan Rəşad İstanbulda qaldı. Məclisin 1916-cı ildəki açılış mərasimində Çanaqqala və İraq cəbhələrində qazanılan qələbələrdən danışdı. Ancaq 1917-ci ildəki açılışda artıq zəfərlərdən danışa bilmədi. İttihadçılarla münasibətləri tamamilə pozulan Səid Həlim Paşa istehfa etdi (3 fevral 1917). Daxili işlər naziri Tələt Paşa vəzirlik rütbəsi verilərək sədarətə gətirildi. Ənvər və Camal Paşa da vəzifələrində qaldılar. Tələt Paşa hökuməti Sultan Rəşadın səltənətindəki onuncu və sonuncu hökumət kabineti idi. Sultan Rəşad bundan sonra saraya qapandı və yalnız vacib protokol məclislərində iştirak etdi. Müharibə səbəbilə ölkəni ziyarət edən müttəfiq dövlətlərin təmsilçilərini qəbul etdi. Alman imperatoru II Vilhelmin (sentyabr 1917) və Avstriya-Macarıstan imperatoru I Frans İosifin (may 1918) ziyarətlərini qəbul etdi.
Sultan Rəşad uzun müddətdir şəkər xəstəliyindən əziyyət çəkirdi. Daha əvvəl də prostat vəzindən əməliyyat olunmuşdu. Avstriya-Macarıstan imperatorunun qarşılanması zamanı ard-arda verilən ziyafətlər xəstəliyini daha da şiddətləndirdi. Ramazan ayının 15-ci günü ənənəvi hırka-ı səadət ziyarətini güclüklə yerinə yetirdi (24 iyun). Bundan sonra sarayına çəkildi və vəfatına qədər saraydan çıxmadı. Baş katibinin gətirdiyi sənədləri yatağında imzaladı. Həyatının böyük hissəsini təzyiqlər altında keçirən, səltənəti dövründə böyük böhranlar yaşayan Sultan Mehmed Rəşad Mudros sülhünün imzalanmasını görmədən vəfat etdi (3 iyul 1918). Hələ sağlığında Əyyubsultanda inşa etdirdiyi Mehmed Rəşad türbəsinə dəfn olundu.
Siqqətül İslam evi
Siqqətül İslam evi — Məşrutə hərakatı nın fəal üzvü, tanınmış din xadimi, şair Mirzə Əli Siqqətülislamın yaşadığı ev.
Haqqında
Siqqətül İslam evi Təbriz də Çaykənar xiyabanında Qarı körpüsü ilə Sahibüləmr məscidi arasında yerləşir. Təbrizdə kərpicdən üç mərtəbəli tikilmiş nadir binalardandır. Binanın sahibi Mirzə Əli Siqqətülislam Məşrutə hərakatının fəal üzvü, tanınmış din xadimi və şair olub. 1911-ci ildə rusların Təbriz işğalı zamanı asılaraq edam olunub. Bina bir müddət rəsm məktəbi kimi istifadə olunub. 6 oktyabr 2002-ci ildə bina İranın milli abidələri siyahısına daxil edilib.
Kutaisi
Kutaisi – Gürcüstanın ikinci ən böyük şəhəridir. Ölkənin qərbində, İmereti diyarında yerləşir və bu bölgənin ən böyük şəhəridir. Paytaxt Tbilisidən təxminən 221 km uzaqlıqdadır. Əhalisi 147.635 nəfərdir (2014). Kutaisi Sovet dövründə ağır metallurgiya sənayesi mərkəzi idi. O dönəmdə şəhərin əhalisi 300.000 nəfərdən çox idi. Ancaq bu gün bir çox əhalinin şəhəri tərk etməsindən sonra əhali azalmışdır. Qafqaz şəhərlərindən biridir.
Tarixi
Kutaisi qədim Kolxida krallığının paytaxtı olmuşdur. Arxeoloji qazıntılar şəhərin əsasının hələ eramızdan 2000 il əvvəl qoyulduğunu göstərir. Eramızın 978-ci ilində Kutaisi yenicə müstəqil olmuş Gürcüstan krallığının paytaxtı seçilir. 1122-ci ildə Tbilisinin gürcülər tərəfindən tutulmasından sonra, paytaxt həmin şəhərə köçürülür. 1508-ci ildə Kutaisi Osmanlı İmperiyasının sultanı II Bəyazidin oğlu I Səlimin başçılıq etdiyi ordu tərəfindən tutulur. Şəhər 1770-ci ilə qədər Osmanlı hakimiyyəti altında qalır. Həmin il İmereti çarı I Solomon Rusiya qoşunlarının köməyi ilə şəhəri tutur. Daha sonra Rusiya imperiyasından asılı halda olan İmereti çarlığı 1810-cu ildə Rusiyaya birləşdirilir. 1918-ci ildə Gürcüstanın müstəqilliyini elan edir. Lakin bu müstəqillik uzun çəkmir və 1921-ci ildə Qırmızı Ordu Gürcüstanın işğalına başlayır. Gürcülər inadla muqavimət göstərsələr də onlar məğlub olurlar. Kutaisi şəhəri 10 mart 1921-ci ildə ruslar tərəfindən işğal olunur. Sovet hakimiyyəti illərində mərkəzi hökumət Kutaisinin inkişaf etməsi üçün burada çoxlu sayda sənaye müəssisələri tikir. Həmin illərdə Kutaisi Gürcüstanın ikinci böyük şəhəri statusuna sahib olur. 1991-ci ildə Gürcüstanın müstəqilliyini əldə etməsindən sonra ölkədə iqtisadi tənəzzül başlayır. Bu Kutaisi şəhərinin iqtisadiyyatına da təsir göstərir, şəhərdəki sənaye müəssisələrinin demək olar ki, hamısı bağlanır. Şəhərin əhalisi azalır. 2009-cu ildə Kutaisidə Gürcüstan parlamentinin binasının tikintisi başlanır. Bina İkinci dünya müharibəsində öldürülmüş gürcülərin xatirəsi üçün tikilmiş abidənin yerində tikildi. Bu məqsədlə həmin abidə partladıldı, bu zaman təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunmadığından 2 nəfər partlayış nəticəsində öldü, 4 nəfər isə yaralandı.
İqtisadiyyatı
Şəhərdə 1945-ci ildə tikintisi başlamış və 1951-ci ildən istehsala başlayan Kutaisi Avtomobil Zavodu yerləşir. Bundan başqa şəhərdə bir neçə metallurgiya zavodları da var. Bu zavodların demək olar ki, heç biri işləmir. Şəhərdən 14 km qərbdə beynəlxalq ahava limanı fəaliyyət göstərir. Bu Gürcüstanda fəaliyyətdə olan 3 beynəlxalq aeroportdan biridir. 2009-cu ildən Kutaisidə azad ticarət zonası fəaliyyət göstərir. Bundan başqa şəhərdə turizm inkişaf etdirilir, şəhərdə bir çox qədim abidələr, həmçinin Gelati Monastırı yerləşir.
Fairy Tail
— Hiro Maşimanın manqası və onun əsasında çəkilmiş eyni adlı anime.
2013-cü ilin noyabr ayına, yəni 42-ci cildin çıxan zamana kimi manqanın 25 million nüsxəsi çap olunub.
Məzmun
Uydurulmuş dünyada yaşayan sehrbazlar öz gücləri birləşdirib, ödənişli tapşırıqları eləmək üçün gildiyalara birləşirlər. Lüsi Hartfillia adlı sehrbaz hər şeyi dağıdmağına görə bilinən Fairy Tail adlı gildiyada üzv olmaq istəyir.
İstehsal
Hiro Maşimanın fikrincə sentimental və məyus olan Rave Master adlı keçmiş layihəni bitirdikdən sonra, o Fairy Tail hekayəsində "[hər kəs üçün] çox şən" olmağı istəyirdi. Onu yaradanda məcusilər ilə sehrbazlardan ilhamlanmışdı. Natsunun dəniz xəstəliyini taksidə həmişə özünü bis hiss elədiyi dostundan alıb.
Manqa
Hiro Maşima yazdığı və çəkdiyi Fairy Tail manqası 2006-cı ilin avqustun 2-dən Weekly Shōnen Magazine jurnalında çap olunur. Həmin ilin dekabrın 15-dən, Kodansha nəşriyyatı jurnalda çıxan fəsilləri tankobon toplayıb, cildlərdə buraxmağa başlayıb. Atıq 497 fəsil 57 tankobon cilddə toplanılıb. 2008-ci ildə Weekly Shōnen Magazine jurnalında Flunk Punk Rumble manqa ilə birgə fəsili üzə çıxıb. 2010-cu ilin mayın 17-də isə Fairy Tail+ adlı rəsmi fanbuk buraxılıb. 2011-ci ildə Rave Master adlı Maşimanın başqa layihəsi ilə daha bir birgə one shot fəsili çap olunub.
Spin-off manqa
2014-cü ilin iyulun 17-də Monthly Fairy Tail Magazine jurnalında Fairy Tail əsasında iki spin off manqa çap olunmağa başladı. Hiro Maşima yazdığı və çizdiyi adlı birinci spin off Fairy Tail gildiyanın ilk başı olan Möbius Vamirion haqqındadır. Yusuke Şirato çizdiyi adlı ikinci spin off isə Qrey haqqındadır.
Anime
Anime adaptasiyasının rejissoru Şinci İşihara, prodüsserləri isə A-1 Pictures, Dentsu Entertainment, və Satelight idilər. Birnci seriyanın ilk nümayişi TV Tokyo kanalında 2009-cu ilin oktyabrın 12-də baş verib. 2013-cü ilin martın 30-da nümayiş kəsilib, həmin ilin aprelin 4-dən isə Fairy Tail Best! adı ilə serial başdan təzədən yayımlayıb. 2014-cü ilin aprelin 5-dən 2016-cı ilin martın 26-dək serialın davamı yayımlanırdı. Bütün serial hərəsində dörd seriya olan 41 DVD-yə yığılıb, buraxılmış. 2016-cı ilin martın 22-də Maşima elan edib ki, serialın davamı hazırlanır.
Anime filmləri
Fairy Tail the Movie: Phoenix Priestess adlı tam metrajlı anime 2012-ci ilin avqustun 18-də üzə çıxdı.
Weekly Shōnen Magazine jurnalın 2015-ci ilinin 25-ci nömrəsində ikinci film elan olunub.
Videooyunlar
2009-cu ilin Tokyo Game Show zamanı PlayStation Portable üçün Fairy Tail: Portable Guild adlı oyun ilk dəfə göstərilib.
Audio
Animenin bəstəkarı Yasuharu Takanaşidir. Anime musiqisi ilə dörd orijinal CD üzə çıxıb: birincisi 2010-cu ilin yanvarın 6-da, ikincisi 2010-cu ilin iyulun 7-də, üçüncüsü 2011-ci ilin iyulun 6-da, dördüncüsü isə 2013-cü ilin martın 20-də.
Aerosteon
Aerosteon (, "hava sümüyü") — Neovenatoridae fəsiləsinə aid, üst Təbaşir dövründə 85–74 milyon il öncə yaşayışlar. Onların qalıqlarına Cənubi Amerikada Argentina ərazisində aşkarlanmışdır. İl dəfə 2008-ci ildə Pol Sereno tərəfindən yəsvir edilmişdir. Cəmi bir Aerosteon skleti aşkarlanmışdır. Yalnız bir növü vardır — A. riocoloradensis.
Tənəffüs orqanları quşlarına yaxınlığı ilə seçilirdi.
Endimion (krater)
Endimion — Ayın şimal-şərq hissəsində yerləşən krater. Krater Soyuq dənizin şərqində, Əbədiyyət gölünün şimalında yerləşir. Cənub-qərbində ondan bir az kiçik olan Atlas krateri yerləşməkdədir. Yerləşdiyi mövqeyə görə Endimion krateri perespektivdən ovalşəkilli görünüşə malikdir. Kraterin yaxınlığında Humbolt dənizi yerləşir.
Kraterin döşəməsi az-albedolu lava ilə örtüldüyündən bu ona qara rəngli görünüş verir və yerləşdiyi yerin müəyyən edilməsini asanlaşdırır. Döşəmə demək olar ki, hamar və maraqsızdır, sadəcə bir neçə çox kiçik kraterlet vardır. Kraterin xarici istehkamı eroziyaya görə alçaq və genişdir.
Peyk kraterlər
thumbnail Aşağıdakı kraterlər Endimiona yaxın yerləşdiyi üçün onun peyk kraterləri hesab edilir və hərflərlə işarə olunur.
Almanın günahı (film, 2014)
Almanın günahı qısametrajlı sənədli filmi rejissor İdris Heydərov tərəfindən 2014-cü ildə çəkilmişdir. İzmedia da istehsal edilmişdir. Film Almaniyada baş verən siyasi hadisələri araşdırır.
Məzmun
Avropanın mərkəzində 40 min nümayişçi amansızlıqla dağıdılıb. Polis heç kimə rəhm etmir: nə qocalara, nə qadınlara, nə də uşaqlara...
Min nəfərdən çox fəal həbs edilib, bloqqerlərə, jurnalistlərə qarşı cinayət işi açılıb, hətta parlamentin deputatları da təqib olunurlar. Söz, toplaşmaq azadlığının pozulması...
Eynulla Fətullayevə müsahibə verən alman hüquq müdafiəçiləri təsdiq edirlər ki, liberal Almaniya amansız avtoritarizmə qayıdır.
Film Almaniyada baş verən siyasi hadisələri araşdırır.
Filmin üzərində işləyənlər
Müəllif: Eynulla Fətullayev Rejissor: İdris Heydərov Operator: Əli Sultanov
Həmçinin bax
Azərbaycan filmlərinin siyahısı 2014-cü ilin Azərbaycan filmləri 2010-cu illər Azərbaycan filmlərinin siyahısı
Peşəkar futbol liqası birinciliyi
PFL ikinci divizionu — (rusca: Второй дивизион ПФЛ) — səviyyəsinə görə peşəkar Rusiya futbolunun üçüncü divizionu. İkinci divizion yarışlarını Peşəkar futbol liqası təşkil edir.
İkinci divizion coğrafi prinsipə görə 5 zonaya bölünür: "Qərb", "Mərkəz", "Cənub", "Ural-Povoljye" və "Şərq". Hər bir zonadakı klublar hər il dəyişilir. 2009-cu ildə divizionda 81 komanda ərizə vermişdir.
Hər bir zonanın qalibi, birinci diviziona köçürülür. Zonalarda axırıncı yerləri tutan klublarsa, peşəkar statuslarını itirir və Həvəskar futbol liqasına enir. Birindən başqa bütün zonlarda yarışmalar iki dairə üzrə keçirilir. "Şərq" zonasının azlığı üzündən oradakı yarışlar üçdairəvi turnirdə keçirilir. Mövsüm bitdikdən sonra zona qalibləri ikinci divizionun çempionluğu uğrunda PFL Kubokunda iştirak edirlər.
İkili standart
Insanlar və insan qrupları arasında ayrı-seçkilik etmək, eyni məsələdə müxtəlif insanlara və ya insan qruplarına eyni prinsiplərlə baxmamaq.
Peşəkar futbol liqası birinciliyi
2009-cu ildə İkinci divizion
2009-cu il mövsümündə ikinci divizionda aşağıdakı 81 komanda ərizə vermişdir.
İkili standart
Məzmun
İnsanlara, xalqlara, dövlətlərə, dinlərə, irqlərə və digər insan topluluqlarına eyni gözlə baxmamaq, onları fərqli qiymətləndirmək, tərəfkeşlik etmək. Haqqı, ədaləti birinin xeyrinə və digərinin ziyanına şərh etmək və pozmaq.
Misallar
Böyük dövlətlərin kiçik dövlətlərə qarşı və ümumiyyətlə bir dövlətin digər iki dövlətə qarşı fərqli, qərəzli yanaşması ikili standartların ən çox müzakirə edilən və ən ağrılı tərəfidir. ABŞ-nın İsrail və Fələstinə, Ermənistan və Azərbaycana aid siyasəti ikili standartlara misal göstərilə bilər. Bu halda ikiüzlü siyasət ifadəsi də işlənilir. ABŞ Konqresinin Azərbaycan dövlətinə yardımını qadağan edən 907-ci düzəliş ikili standarta bariz nümunə sayılır.
Sözlərlə ifadə
Görülən bir işin və ya işi görən insanın iki tərəf arasında fərli şəkildə adlandırılması baş verir. Məsələn:
Həmçinin bax
907-ci düzəliş
Cephalophus ogilbyi
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Çeçersk
Çeçersk (Чачэрск)- Belarusun Qomel vilayətində yerləşən şəhərdir. Çeçersk rayonunun mərkəzi şəhəridir. Çernobıl faciəsindən sonra radiasiyanın bir hissəsi bu şəhərə də yayılmışdır. Hal-hazırda şəhər ağır şəkildə çirklənmiş bir ərazidə yerləşmişdir.
Yerləşdiyi ərazi
Şəhər Qomel çayının qollarından olan Çeçora və Soj çaylarından 67 km şimalda yerləşmişdir.
Əhalisi 2005-ci ildə 7600, 2013-cü ildə 8060, 2014-cü ildə 8086, 2015-ci ildə isə 8109 nəfərə bərabər olmuşdur.
Tarixi
Çeçersk şəhəri XII əsrdə yaradılmışdır. Bu şəhər haqqında ilk məlumatlatlar 1159-cu ilə aiddir. Həmin mənbədə şəhərin adı Radimiçi Çeçersk kimi çəkilmişdir.
XIX əsrin ortalarına qədər (həmin vaxt Böyük Litva knyazlığına daxil idi) Çerniqov knyazlığının bir hissəsi olmuşdur.
1772-ci ilə kim Çeçersk adlanan yer Çeçerk vilayətinin mərkəzi olmuşdur ki, həmin dövrdə vilayət də Böyük Litva knyazlığının tabeliyində idi. 1772-ci ildə əvvəlcə Roqaçev rayonunun mərkəzi oldu, daha sonra isə mahalın kilsə mərkəzi kimi Rusiyanın bir hissəsi oldu.
1772-ci ildən sonra Çeçersk şəhəri Rusiyanın tabeliyinə keçdi. Şəhərin idarə olunması rus kraliçası Yekaterina tərəfindən rus general-qubernatoru Zaxar Çernişyova həvalə olundu. Şəhər klassik üslubda yenidən tikildi. Çernişov və onun varisləri tərəfindən şəhərdə şəhər zalı və üç kilsə tikilmişdir.
NGC 2033
NGC 2033, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Qılıncbalığı bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 22.86 sm (9 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Cephalophus rufilatus
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
AzSamand
AZSAMAND — Fransa avtomobil markası olan Peugeot avtomobillərinin bazasında istehsal olunan avtomobil nişanəsidir. Onlar sedan tipli, gözəl dizayna malik, tam elektron paketlə təchiz olunmuş, yüksək təhlükəsizlik xüsusiyyətləri ilə, möhkəm texniki imkanlara və interyeri ilə super rahatlıq yaradır.
"AZSAMAND" avtomobilinin Azərbaycanın Şamaxı şəhərində istehsal olunması bu maşının ehtiyat hissələrinin əldə edilməsində xüsusi çətinliklərin olmayacağına, eyni zamanda qiymətlərin münasib səviyyədə olmasına təminat verir. "Aziz" markalı bu avtomobillər AZSAMAND nişanəsi olaraq - "Azərbaycan İnamla Zirvələrdə" mənasını daşıyır. Bu Azərbaycanın avtomobil istehsalı ilə əlaqədar ilk böyük və uğurlu addımıdır.
Cephalophus natalensis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Rəhim Rəhimli
Rəhim Rəhimli — azərbaycanlı müğənni, bəstəkar, aktyor.
Həyatı
Rəhim Rəhimli 28 dekabr 1976-cı ildə Ağdam şəhərində anadan olmuşdur.
Vəfatı
2022-ci il sentyabrın 30-da ürək tutmasından dünyasını dəyişib. Bülbülə qəbiristanlığında dəfn olunub.
Fəaliyyəti
Ekstravaqant tərzi ilə daima diqqət çəkmişdir. Çoxsaylı klipləri və mahnıları ilə tanınırdı. 2018-ci ilin iyunundan 2020-ci ilin yanvar ayına kimi "MTV Azərbaycan" kanalının direktoru işləyib.
Nikolaz Barataşvilinin ev-muzeyi
Nikolaz Barataşvilinin ev-muzeyi (ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახლ-მუზეუმი) — Gürcüstanın Tiflis şəhəri, Çuxruxadze küçəsi 17 ünvanında yerləşən mədəmiyyət müəsissəsi.
Rəhim Rəhimli
Fəaliyyəti
Daha çox bəstəkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olub.
Nikolaz Barataşvilinin ev-muzeyi
Ev-muzeydə «Mədəniyyət dialoqu» proqramı çərçivəsində musiqi və şeir gecələri, sərgilər, kitab təqdimatları keçirilir, mədəniyyətlərarası görüşlər təşkil edilir. «Kiçik nəsillər» adlı ədəbi müsabiqə keçirilir.
Ekspozisiya
Muzeyin ekspozisiyası erkən vəfat etmiş görkəmli gürcü romantik şairi Nikoloz Barataşvilinin (1817—1845) həyatına və yaradıcılığına həsr olunumuşdur. Muzey fonduna 2 min eksponad daxildir (şəxsi əşyaları, foto materiallar, təsviri və qrafik işlər, əlyazmalar, köhnə mebellər və s.)
Muzey təşkil olunarkən muzey zallarının dizayn tərzi Barataşvilinin yaşadığı dövrü əhatə edən bir atmosfer yaratmaq cəhdi edildi. Model olaraq Ekaterina Cavcavadzenin ev muzeyi istifadə edildi. Onun sevgisinə görə görkəmli gürcü şairi öz işini ona həsr etmişdir.
Tarixi
Muzey 31 oktyabr 1982-ci ildə klassik Gürcüstan ədəbiyyatının fəal iştirakı Nodar Dumbadzenin rəhbərliyi altında açılır.
Muzeyin açıldığı XIX əsrin sonuncu dörddə birində inşa edilən tarixi bina Barataşvilinin yaşadığı dövrün elementlərini qoruyur.
İntiqam Hacılı
İntiqam Hacılı, (24 fevral 1978, Biləsuvar) — Azərbaycanlı kino və teatr rejissoru, prodüseridir. Lənkəran Dövlət Dram Teatrının direktor vəzifəsini icra edir.
2021-ci ildə Mədəniyyət Nazirliyinin Bakıda təşkil etdiyi QİTİS-in (Moskva Teatr Sənətləri İnstitutu) teatr prodüserliyi laboratoriyasında iştirakçı olaraq,
QİTİS-in və Mədəniyyət Nazirliyinin sertifikatını alıb.
2022-ci il 2 avqustda - Milli kino günündə Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı tərəfindən "Müstəqil kinonun inkişafındakı xidmətlərinə görə" nominasiyasında mükafatlandırılıb.
Kinoprodüser kimi 2018-ci ildə Marsel Beynəlxalq Film Festivalının (Fransa), 2021-ci ildə isə "Moskovskaya premyera" Kino Festivalının (Rusiya) iştirakçısı olub.
Həyatı
Uzunömürlü Məcid Ağayevin nəvəsi olan İntiqam Hacılının ata-anası Lerik rayonun Tikəband kəndindən ilk əvvəl Lənkəran şəhərinə,
bir müddət sonra isə Salyan rayonuna, oradan isə 1975-ci ildə Biləsuvar rayonuna gəliblər.
İntiqam Hacılı 1978-ci il fevral ayının 24-də Biləsuvar rayonun İran sərhədi yaxınlığında yerləşən kolxoz düşərgəsində anadan olub.
1996-cı ildən 2022-ci ilin may ayına qədər Bakıda yaşayaraq kino və teatr sahəsində fəaliyyət göstərib. Rus və ingilis dillərini bilir.
2022-ci ilin may ayından Lənkəran şəhərində yaşayır və fəaliyyət göstərir.
Karyerası
ADMİU-nun "Sənətşünaslıq" fakültəsinin (ixtisasca: ssenari - 1996-2000) məzunudur. Professor Aydın Dadaşovun kursunu bitirib.
İntiqam Hacılı yazarlıqla da məşğul olub. 2002-2003-cü illərdə o, "Nəfəs" ədəbi qrupuna qoşulub. 2008-ci ildə "Maneken sevgilim" adlı şeirlər kitabı Azad Yazarlar Ocağının layihəsi çərçivəsində
Gənclər və İdman Nazirliyinin dəstəyi ilə çap olunub. 2012-ci ildə Azadlıq Radiosunun keçirdiyi "Ədəbi Azadlıq" müsabiqəsində "Maneken sevgilim" və "Qədər" şeirləri ilə ilk 10-luğa düşüb.
Mədəniyyət Nazirliyinin "Kino+" qəzetində (2004-2007) çalışıb, qəzetin müxbiri və direktoru olub. Kino və televiziya sahəsində tənqidi yazılarla çıxış edib. Paralel olaraq digər mətbuat orqanlarında da məqalələri çap olunub.
2004-cü ildə "Kino+" qəzetində çalışarkən "Start" Tələbələrin Beynəlxalq Film Festivalını hüquqşünas Xalid Bağırovun dəstəyi ilə kinoplyusçularla birgə təşkil edib. "Start"ın növbəti illərində festivalın təşkilat komitəsində olub.
2012-2013-cü illərdə festivalın işindən narazı olduğu üçün oranı tərk edib.
2010-cu ildən rejissorluq və kino fəaliyyətinə başlayıb. 2011-ci ildə Mədəniyyət Nazirliyinin "Salnamə" studiyasında 20 yanvar hadisələrindən bəhs edən "Cənubda şimal küləyi" araşdırma sənədli filmini çəkib.
Film 1990-ci ildə "20 yanvar" hadisələri zamanı Biləsuvar və onun İranla sərhədində baş verənləri araşdırır.
12 dekabr 2012-ci ildə "Sinema Məktəbi"ni yaradıb (ilk əvvəllər "Kino Atelyesi", "Sinema Atelyesi" adlanıb). Ölkədə ilk dəfə aktyorluq, ssenaristlik və rejissorluq kursları özəl kurs formasında burada təşkil olunub.
Azərbaycanda yeni axın sayılan "Azad Kino" (Independent Cinema) nümayəndələrindən biridir.
İstinadlar
2013-2014-cü illərdə Prezident Fondundan ayrılan maliyyə ilə ATV telekanalında yayımlanan serialın rejissoru, prodüseri və ssenaristi olub. Serial Sevinc Elsevərin "Şəhər" romanının motivləri əsasında 25 hissədən ibarət olub.
2015-cü ildə "Gələcəyin yuxusu" adlı pyesini yazıb və tama.aya quruluş verib.
2016-ci ildə hazırlanan "Kontrabasçı" (Almaniya-Azərbaycan Mədəniyyət Evi) və "Yasaq cəh-cəhlər" (İsveçrə Əməkdaşlıq Təşkilatının Qafqaz Ofisi) tamaşalarının prodüseri olub.
2017-ci ildə "Göllərin arasında" ("Между озерами" (Among The Lakes) sənədli film layihəsi Riqada keçirilən "Artdocfest" Sənədli Filmlər Festivalının pitçinq bölməsində iştirak edib.
2017-ci ildə "Atam, anam, bir də mən" qısametrajlı sənədli filmini çəkib.
Prodüseri olduğu "Qaranlıqdan reportaj" filmi dünya premyerasını 11-16 iyul 2018-ci ildə 29-cu Marsel Beynəlxalq Film Festivalında edib. Bu film İ.Hacılının prodüseri olduği ilk tammetrajlı bədii filmdir. Bu həm də ilk Azərbaycan filmidir ki,
Marsel Beynəlxalq Film Festivalında iştirak edib.
2020-ci ildə çəkilən "Biləsuvar" tammetrajlı bədii filmin prodüserlərindən biridir. Film həmin il Busan Beynəlxalq Film Festivalının (Cənubi Koreya) və Nantda keçirilən 3 Qitənin Festivalının (Fransa) əsas bölmələrində iştirak edib.
"Biləsuvar" filmi 2021-ci ilin aprelində Vizbadendə keçirilən "goEast" festivalının (Almaniya) proqramına düşüb, 2021-ci ilin sentyabr-oktyabrında isə Rusiyanın Anapa şəhərində keçirilən 30-cu Kinoşok festivalının "ən yaxşı ssenari" mükafatını,
"Biləsuvar" tammetrajlı bədii filminin Azərbaycanda təqdimatı isə 2021-ci ilin oktyabrında Bakı şəhərində Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının Kino Evində baş tutub.
17 yanvar 2023-cü ildən isə Lənkəran Dövlət Dram Teatrının direktor vəzifəsini icra edir.
Çəkildiyi filmlər
Müəllifi olduğu tamaşalar
İstinadlar
https://aki.az/bil-suvar-filminin-az-rbaycan-premyeras-kino-evind/
II Əbdülhəmid
II Əbdülhəmid (Osmanlı türkcəsi: عبد الحميد ثانی — Abdü’l-Ḥamīd-i sânî) — 34-cü Osmanlı sultanı və 113-cü İslam xəlifəsi.
Cephalophus rubidis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
II Əbdülhəmid
İlk illəri
Bu şəraitdə taxta çıxan Sultan Əbdülhəmid Osmanlı tarixində o günə qədər görülməmiş bir çox addımlar atdı. Əsgərlərlə, məclis üzvləri ilə və üləmadan bir çox alimlə görüşlər keçirir, Ulduz sarayında iftar gecələri təşkil edirdi. Hərbi hospitalda Balkan cəbhəsindən gələn yaralıları şəxsən ziyarət edərək hədiyyələr paylayır, sədrəzəm və nazirlərlə birlikdə məscidləri gəzərək əhaliylə birlikdə namaz qılırdı.
Yeni sultanın bu kimi hərəkətləri əhali və ordu mənsubları arasında məmnunluq hissi yaratdı. Hamıda və xüsusilə də, orduda yüksək əhvali-ruhiyyə müşahidə olundu. Serblərlə gedən döyüşlərdə Osmanlı ordusu önəmli qələbələr qazandı. Ancaq Rusiyanın göndərdiyi ultimatom səbəbilə serblərlə 3 aylıq atəşkəs imzalandı. İngiltərə isə "Şərq məsələsi"nin İstanbulda toplanacaq bir konfransda müzakirə olunmasını istədi.
Birinci məşrutiyyət dövrü
Bu əsnada sultanla hökumət arasında mabeyn katiblərinin təyini məsələsində ilk anlaşmazlıq çıxmışdı. Sultan Əbdülhəmid sədrəzəm Mehmed Rüşdü Paşanın istehfasını qəbul etmədi. Serblərlə sülh imzalanmasını istəməyən bir qrup iğtişaşçı isə Mithat Paşa və dostlarını öldürüb, Sultan Əbdülhəmidi taxtdan endirməyə cəhd etdilər. 400 nəfər gözaltına alındı. Konstitusiya hazırlığı üçün müsəlman və qeyri-müsəlmanlardan bir komitə quruldu. Bu əsnada Mithat Paşa ilə anlaşmazlığa düşən sədrəzəm Mehmed Rüşdü Paşa istehfa etdi. 19 dekabr 1876-cı ildə Mithat Paşa sədarətə gətirildi. 4 gün sonra isə İngiltərənin təklifini qəbul edən dövlətlər İstanbuldakı konfransda toplandı. Həmin gün 101 top atəşi ilə Osmanlı imperiyasının ilk konstitusiyası qəbul edildi (23 dekabr 1876).
Tələm-tələsik hazırlanaraq İstanbul konfransının toplandığı gün elan edilən konstitusiya ilə, qərb dövlətlərinin ekstremal istəklərinin qarşısı alınmaq istənildi. Ancaq qərb dövlətləri buna əhəmiyyət vermədi. Daha öncə Rusiya səfirliyində müzakirə edilərək hazırlanan təkliflər qəbul edilməsi üçün Bab-ı Əliyə təqdim edildi. Osmanlı imperiyasının suverenliyini təhlükəyə atan bu təkliflər 18 yanvar 1877-ci ildə toplanan 180 nəfərlik Məclis-i Ümumidə müzakirə edilərək səsvermə yolu ilə rədd edildi. Gələn əcnəbi elçilər öz yerlərinə vəkil qoyaraq İstanbuldan ayrıldılar. Mithat Paşa İngiltərəyə, konstitusiyanın tam tədbiq edilməsi şəraitində qərb dövlətləriylə razılığa gələcəyini bildirdi. İngiltərə hökuməti isə Londonda yeni bir konfransın toplanması üçün danışıqlara başladı. Mithat Paşa istər bu hərəkətləri, istər sə də Osmanlı sülaləsini devirərək öz ailəsini taxta çıxarmaq istəməsi haqqında yayılan şayələr səbəbilə vəzifədən alınaraq 5 fevral 1877-ci ildə ölkədən sürgün edildi. left|thumb|266x266px|[[Məclis-i Məbusanın açılış mərasimi, 1877]]
Sultan Əbdülhəmid konstitusiyanın yaradıcısı olan Mithat Paşanı ölkədən qovsa da, konstitusiyalı idarəçilik formasından imtina etmədi. Konstitusiyaya əsasən seçimlər növbəti 3 ay içində keçirildi və 19 mart 1877-ci ildə məclis şəxsən sultan tərəfindən açıldı. 141 üzvdən ibarət olan Osmanlı tarixinin ilk parlamentində 115 nəfər millət vəkili, qalan 26 nəfər isə əyanlar məclisindən seçilmişdi. Millət vəkillərinin 69-u müsəlman, 46-sı isə qeyri-müsəlman idi.
İngiltərənin təşəbbüsü ilə toplanan London konfransı hazırladıqları yeni təklifləri 31 martda imzalayaraq qəbul edilməsi üçün 3 apreldə Bab-ı Əliyə təqdim etdi. Ağır şərtlərdən ibarət bu protokol sultanın istəyilə məclisdə müzakirə edilidi və yenə qəbul edilmədi. Vəziyyət 12 apreldə hökumət tərəfindən qərb dövlətlərinə bildirildi. Beləliklə, əsas istəyinə çatan Rusiya imperiyası 24 apreldə Osmanlı imperiyasına müharibə elan etdi. Ruminlər, serblər, bolqarlar və albanlar Rusiyanın yanında yer aldılar. Maliyyə və hərbi baxımdan olduqca pis vəziyyətdə olan Osmanlı imperiyası xaricdən də dəstək ala bilmədi. Plevnedə Qazi Osman Paşanın, şərq cəbhəsində isə Əhməd Muxtar Paşanın fövqəladə zəfərləri belə, müharibənin gedişatını düzəldə bilmədi. Osmanlı orduları cəbhədən çəkilməyə başladı. Onların ardından on minlərlə müsəlman türk əhalisi də İstanbula köç etdi. Gələn mühacirlər hazırlanan xüsusi layihə əsasında Anadolunun müxtəlif bölgələrində yerləşdirildi. Ölkənin olduqca çətin olan bu günlərində, yeganə qanunverici orqan hesab edilən məclis isə anarxiya vəziyyətində idi.
Qurulan bu ilk məclis siyasi partiyalar yerinə, milliyyətçi qrupların mübarizə meydanına çevrilmişdi. Konstitusiyanın təmin etdiyi şəxsi azadlıq hüququ, ölkənin qeyri-müsəlman əhalisi tərəfindən milli azadlıq və hətta muxtariyyət hüququ olaraq qəbul edilirdi. Yenə konstitusiyaya görə, rəsmi dil türk dili olsa da, erməni və yunan vəkillər öz dillərinin də rəsmi dil olaraq qəbul edilməsini istəyirdi. Hər millət vəkili mənsub olduğu millətlərin problemləri ilə məşğul olurdu. Konstitusiyaya uyğun olaraq seçilən ikinci məclis isə 1878-ci ilin yanvarında toplandı. Rusların İstanbula doğru irəlilədiyi bu günlərdə müxalif qüvvələrdən ibarət bir qrup vəkil, başda sədrəzəm olmaqla hökumət kabinetinin istehfasını və müharibədə məğlubiyyətə səbəb olan ordu rəhbərlərinin hərb divanında mühakimə edilməsini tələb etdilər.
Sultan Əbdülhəmid isə İbrahim Əthəm Paşanın yerinə Əhməd Həmdi Paşanı sədarətə gətirdi (11 yanvar 1878). Məclis isə hər bir nazirin məclisdə hesabat verməsini və ordu rəhbərlərinin mühakimə edilməsinində təkid edirdi. 22 yanvarda buna dair bir qərar qəbul edildi. Sultan, məclis rəhbəri Əhməd Vəfik Paşanı məclisə göndərərək, tamamilə konstitusiyaya bağlı olduğunu və sədarət orqanını da ləğv edə biləcəyini bildirdi. Sultanın bu sözlərinə baxmayaraq məclisdə şiddətli mübahisələr davam etdi. Sultan Əbdülhəmid rusların İstanbula yaxınlaşdığı bu günlərdə məclisdən bir qərar gözləsə də, bu məsələdə məclis tək bir qərar belə qəbul edə bilmirdi. Sultan, məclisin istədiyi adamları hökumətdən uzaqlaşdırmağa çalışan Əhməd Həmdi Paşanı vəzifədən aldı və yerinə Əhməd Vəfik Paşa baş vəkil olaraq təyin edildi (4 fevral 1878). Baş vəkilin vəzifələri məclisin qəbul etdiyi qanunları sultana bildirmək və nazirlər kabinetinin fəaliyyətini tənzimləməklə məhdudlaşmışdı.Bu əsnada ruslarla Ədirnədə müvəqqəti atəşkəs imzalandı (19 fevral 1878).
Sultan Əbdülhəmid ruslarla sülh danışıqlarına hazırlıq üçün sarayda fövqəladə məclis topladı. Məclisə parlamentdən də 5 nəfər qatılmışdı. Baş vəkil Əhməd Vəfik Paşa rusların təklif etdiyi sülh şərtlərini bildirdi və məclisdə iştirak edənlərin fikirlərini aldı. Hamının sülhpərəst münasibət bildirməsinin ardından vəkillərdən Əhməd Əfəndi birdən ayağa qalxdı və sultanı görülməmiş bir şəkildə təqsirləndirərək məclisin olmadığını bildirdi. Sultan Əbdülhəmid isə vəkilə şəxsən cavab verərək, bu müharibənin səbəbkarı olmadığını, sadəcə vəzifəsinə uyğun olaraq məclisin qərarlarını təsdiq etdiyini və bunun üçün millətindən mükafat gözlədiyini bildirdi və sözü xəzinə naziri Mehmed Səid Paşaya verdi. Səid Paşa müharibənin necə başladığını və sarayın müharibənin gedişatına qarışmadığını bildirdi. Ancaq Əhməd Əfəndinin sultanı təqsirləndirən fikirlərində təkid etməsinin ardından Sultan Əbdülhəmid yenidən sözü aldı. Bütün bunların qəsdən söyləndiyini iddia edərək, özünün sadəcə vəzifəsini yerinə yetirdiyini təkrarladı. Məclis vəkilinin sultana qarşı bu qədər sərt şəkildə çıxışını həzm edə bilməyən Sultan Əbdülhəmid "Mən bundan sonra Sultan Mahmudun yolundan getməyə məcburam" dedi və konstitusiyanın ona verdiyi hüquqa əsasən, 13 fevral 1878 tarixində Məclis-i Məbusanı müddətsiz olaraq tətilə yolladı. Buna baxmayaraq mütləqiyyətə qayıtmadı və qəbul etdiyi bütün qanunlarda məşrutiyyət və konstitusiyadan tez-tez bəhs etdi. 10 ay 25 gün davam edən bu ilk məclis dövründən sonra konstitusiyalı idarəçilik sistemi sadəcə sözdə qaldı və dövlət idarəsi getdikcə Sultan Əbdülhəmidin əlində cəmlənməyə başladı. 3 mart 1878-ci ildə ruslarla San-Stefano sülhü imzalandı.
Mütləqiyyət illəri
İngiltərə, Paris sülhünün şərtlərinə zidd olması səbəbilə San-Stefano müqaviləsinin beynəlxalq bir konfransda yenidən müzakirə edilməsini tələb etdi. Avstriya və Almaniyanın da dəstəyi ilə Berlin konfransı hazırlıqları davam edərkən İngiltərə Rusiya ilə gizlicə razılığa gəldi. Gizli danışıqların sonunda, Kiprin idarəsini müvəqqəti olaraq İngiltərəyə təhvil verən sülh müqaviləsi 4 iyunda imzalandı. Sultan Əbdülhəmid isə hökumətin tələm-tələsik imzaladığı bu sülhü təsdiqləməmək üçün çox mübarizə apardı. İngilislərin hərbi hədə-qorxusundan sonra sultan, Kiprin idarəçilik sisteminin dəyişdirilməməsi haqqında İngiltərədən yazılı sənəd alaraq sülhü təsdiqlədi. Osmanlı diplomatiyası Berlin konfransında vəd edilən hərbi dəstək uğruna Kipr adasını əldən çıxarmışdı. Sultan Əbdülhəmid isə bu konfransın Osmanlı torpaqlarını masa arxasında bölüşdürmək üçün çağırıldığına inanırdı. Ancaq konfrans gözlənildiyi kimi keçmədi. İngiltərə vəd etdiyi hərbi dəstəyi vermədi. 13 iyulda imzalanan Berlin müqaviləsi ilə böyük miqyasda torpaq itirilmiş, Rusiyaya qarşı isə olduqca yüklü miqdarda döyüş təzminatı ödəmək qəbul edilmişdi. Bundan başqa Kiprin İngiltərəyə tərk edilməsi, digər dövlətləri də bu məsələdə şirnikləndirdi. İngiltərənin təşviqi ilə Bosniya-Herseqovinanın idarəsi Avstriyaya verildi. 1881-ci ildə Fransa Tunisə, ertəsi il isə İngiltərə Misirə əl qoydu. Bolqarlar isə 1885-ci ildə şərqi Rumeli torpaqlarını işğal etdilər.
Hadisələrin bu şəkildə irəliləməsində Sultan Əbdülhəmidin payı demək olar ki, yox idi. Sultan isə bütün bu olanların səbəbini yanlış aparılan xarici siyasətdə görürdü. Bu gedişatı dayandırmaq üçün Sultan Əbdülhəmid əvvəlcə düzgün xarici siyasət qurmaq üçün hökumət kabinetindən müvafiz raportlar aldı. Ancaq daxildə baş verən bəzi siyasi hadisələr onun beynində olan şübhələri daha da gücləndirdi. Xüsusilə də, böyük dövlətlərin müxtəlif yollarla Osmanlı dövlət adamlarını ələ almasından çəkinən Sultan Əbdülhəmid müəyyən tədbirlər aldı. Bab-ı Əliyə inanmadığı üçün Qazi Osman Paşa və Əhməd Cövdət Paşa kimi mühafizəkar və dürüst dövlət adamlarının dəstəyilə idarəni öz əlinə alaraq Ulduz sarayında cəmlədi. Özündən əvvəlki iki sultanın çevrilişlə taxtdn endirilməsi, onda özünün də devrilməsi qorxusunu yaratmışdı. Mason qüvvələrinin Sultan Muradı yenidən taxta çıxarma cəhdləri və bu məqsədlə baş tutan Əli Suavinin rəhbərlik etdiyi Çırağan hadisəsi və Kleanti-Skaliyeri komitəsinin fəaliyyəti bu şübhələrini daha da artırdı. Bu səbəblə dövlətin içərisində baş verənləri öyrənmək üçün güclü bir kəşfiyyat təşkilatı qurdu.