cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hüseyn xan Naxçıvanski
Rus-yapon müharibəsi və sonrakı illər
Hüseyn Xan Peterburqdakı Müsəlman Xeyriyyə cəmiyyətinin üzvü idi. 1907-ci ilin iyulunda Hüseyn xan, bir müsəlman olaraq özü kimi İmperatorun şəxsi mühafizləri süvari alayının fərqləndiyi Fridland döyüşünün xatirəsinə Müqəddəs Olqa kilsəsinin Qırmızı kənddə inşaası üçün maliyyə vəsaiti toplanmasını təşkil etdi. Kilsənin salınması İmperator II Nikolayın iştirakı ilə baş tutdu və tikinti 10 iyul 1909-cu ildə tamamlandı.
19 aprel 1909-cu ildə Xan Naxçıvanskiyə "Müqəddəs Georgi Sərəncamının əsasnaməsinə yenidən baxmağa xüsusi səy göstərdiyinə görə" ən yüksək lütf elan edildi. 15 aprel 1911-ci ildə Xan Naxçıvanski Əlahəzrət İmperatorun şəxsi mühafizə süvari alayında xidmətini davam etdirməklə, böyük knyaz Nikolay Nikolayeviçin şəxsi xidmətinə də daxil oldu. 18 aprel 1912-ci ildə Əlahəzrəti müşaiət edən süvarilər briqadasının 1-ci rəis təyin edildi. 6 dekabr 1912-ci ildə 1-ci dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni, 6 dekabr 1913-cü ildə 1-ci dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni ilə təltif edildi. 16 yanvar 1914-cü ildə general-leytenant rütbəsi aldı və 2-ci süvari diviziyasının rəisi təyin edildi.
Birinci Dünya müharibəsi illərində
thumb|300px|[[İmperator II Nikolay və Hüseyn xan Naxçıvanski]] Birinci Dünya Müharibəsi Xan Naxçıvanskinin həyatında xüsusi yer tutur. 31 iyul 1914-cü ildə ordu səfərbərlik teleqramları aldı. Səfərbərlik elanı ilə 2-ci süvari diviziyasının komandiri general-leytenant Hüseyn xan Naxçıvanski, 1-ci və 2-ci qvardiya süvari alayının tərkibində Birləşmiş Süvari Korpusunun,2-ci və 3-cü süvari diviziyalarının komandiri olmaq əmri aldı, Vilkavişkisi bölgəsini qorumaq üçün komandiri olduğu diviziyaları sağ cinah 1-ə yönəltmək tapşırığı aldı.
1914-cü il avqustun 4-də səhər saatlarında 1-ci Ordunun hissələri dövlət sərhədi boyunca irəlilədilər. Ordunun sağ cinahında Xan Naxçıvanskinin birləşdirilmiş süvari korpusu köçdü, avqustun 5-də korpus  — Malvişken xəttində Almanların sərt müqaviməti ilə qarşılaşdı,44 və 45-ci Alman alaylarının süvari hissələrini parçalamalı oldu. Döyüşün ağır xarakteri rus süvarilərinin itirilməsi ilə sübut olunur. Yalnız Kauşen və Kraupişken arasındakı döyüşdə 1-ci Qvardiya Süvari Diviziyasının iki alayı (Kavaler alayı və Mühafizəsi və Şəxsi Mühafizə alayının süvariləri) mövcud zabitlərin yarısından çoxunu öldürdü və yaraladı. Ümumi itki təqribən 380 nəfər olub. Almanlar 1200 nəfər itirdi.
Xüsusilə Orneta şəhəri yaxınlığında şiddətli döyüşlər baş verdi. Qalan 1 eskadron, yüz altı silah ilə döyüş hazırlığı vəziyyətində olan korpus komandiri Xan Naxçıvanski, şimaldan şəhəri əhatə etmək üçün Hospital qəsəbəsindən keçdi. Orada bir dəstə gözlənilmədən düşmən piyadaları ilə toqquşdu və atəşə tutuldu, Xan Naxçıvanski yaralandı, 3-cü süvari diviziyasının rəisi general V.K. Belqard öldürüldü. Xan Naxçıvanski xidmətdə qaldı və dəstəyə komandanlıq etməyə davam etdi.
İmperator II Nikolayın gündəliyindən:
13 oktyabr 1914-cü ildə general-leytenant Hüseyn xan Naxçıvanski, İkinci İmperiya Damaçılarının 12-ci Süvari Diviziyasına daxil olan 2-ci Süvari Korpusuna və general-mayor Böyük knyaz Mixail Aleksandroviçin əmri ilə Qafqaz yerli süvari diviziyası komandiri təyin edildi.(24 iyun 1915-ci ildən general-leytenant Karl Qustav Emil Mannerheym bölmə komandiri oldu). Qarşıdakı gediş ilə əlaqədar 19 oktyabr yeni növbətçi stansiyaya getməsi ilə əlaqədar Hüseyn xan özünü imperatora təqdim etdi. II Nikolayın gündəliyindən:
22 oktyabr 1914-cü ildə yüksək sərəncamla Xan Naxçıvanski 3-cü dərəcəli Müqəddəs Georgi ordeni ilə təltif edildi.
16 Noyabr 1914-cü il, qılınc ilə 2-ci dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni ilə təltif edildi. 1915-ci ilin fevral ayının sonunda 2-ci süvari korpusunun bölmələri Cənub-qərb cəbhəsi qoşunlarının Karpat əməliyyatında korpusa təyin olunmuş döyüş tapşırığını tamamladı. Martın sonunda alay tətil üçün Şərqi Qalisiya bölgəsinə aparıldı. Fasilə verərək Xan Naxçıvanski Sankt-Peterburqa yola düşdü. Yolda qatar qəzaya uğradı. Xoşbəxtlikdən Xan beyin sarsıntısı ilə xilas ola bildi. Aprelin 29-da Hüseyn xan Naxçıvanski Çarskoye Selo imperatoru tərəfindən qəbul edildi. 1 may 1915-ci ildə Hüseyn xan qılınclarla Ağ Qartal ordeni ilə təltif edildi.
Mayın 3-də general Avqust von Makkenzinin komandanlığı ilə Almaniyanın güclü bir dəstəsi hücuma keçdi və general R. D. Radko-Dmitrievin 3-cü rus ordusunun müdafiəsini sındırdı. General Xan Naxçıvanskinin 2-ci süvari korpusu ağır müdafiə döyüşlərində iştirak etdi. Hərbi tarixçi A. A. Qordeyevə görə:
1 İyun 1915-ci ildə yeni bir təyinat gəldi. Hərbi kafedranın ən yüksək əmrindən:
thumb|300px|left|Böyük knyaz Nikolay Nikolayeviç və Qafqaz Cəbhəsinin Müqəddəs Georgi Dumasının digər üzvləri ilə, 1916-cı il 23 avqust 1915-ci ildə İmperator II Nikolay Rusiya ordusunun başında dayandı;Qafqazın vəziri, Qafqaz ordusunun baş komandiri və Qafqaz kazak qoşunlarının hərbi atamanı təyin edildi,Ali Baş Komandan böyük knyaz Nikolay Nikolaeviç vəzifəsindən azad edildi. 13 sentyabr 1915-ci ildə Xan Naxçıvanski, 2-ci süvari korpusunun komandiri təqaüdə çıxmaqla müvəqqəti olaraq Qafqaz Ordusunun baş komandirinin sərəncamına verildi və oktyabrın 25-də Qafqaz Müdiri və Qafqaz Ordusunun Baş Komandanı təyin edildi.
23 yanvar 1916-cı ildə Hüseyn Xan Naxçıvanski "düşmənə qarşı işdəki fərqə görə" 18 fevral 1915-ci ildə böyüklüyü ilə süvari generalı vəzifəsinə yüksəldi.
1915-ci ilin payızından etibarən Ali Baş Komandan İmperator II Nikolay çoxdankı qarovul hissələrini toplamaq və bir qrupa birləşdirmək istəyini reallaşdırmağa başladı və bununla da şəxsi ehtiyatını yaratdı.
9 aprel 1916-cı ildə Xan Naxçıvanski, yeni yaradılan Qvardiya Süvari Korpusunun komandiri təyin edildi. Korpusa 1-ci, 2-ci və 3-cü qvardiya süvari diviziyaları daxil idi. Süvari general-adyutantı Xan Naxçıvskinin komandanlığı altında qvardiya süvari korpusu Xüsusi Ordunun tərkibində qərb və cənub-qərb cəbhələrində döyüşlərdə iştirak etdi. Brusilov hücumunda iştirak etdi.
1916-cı ilin sonlarında, komissarlıq xidmətlərinin yem və tədarükü cəbhə bölgəsinə apara bilməməsi səbəbindən Ali Baş Komandanın qərargahları, Rovno bölgəsinə yerləşdirərək, Mühafizə Süvari Korpusunu ehtiyata göndərdi. Burada süvarilər Rusiyadakı inqilab xəbərini də eşitdilər.
İnqilab
thumb|[[Azərbaycan Tarixi Muzeyindəki Naxçıvan mərasim qapağının baş hissəsindəki işarələr]] 28 yanvar 1917-ci ildə Çarskoye Seleda da general-adyutant Xan Naxçıvanski ilə İmperator II Nikolayın son görüşü baş tutdu.
2 mart 1917-ci ildə Dno dəmiryol stansiyasında İmperator II Nikolay imtina aktını imzalamağa məcbur oldu. Ali Baş Komandanın qərargahından məktub aldıqdan sonra general Hüseyn xan Naxçıvanski Ali Baş Komandanın qərargah rəisi general M.V. Alekseyevə teleqram göndərdi:
Ancaq general-leytenant Alekseyev teleqramı imperatora ötürmədi. General-leytenant Anton Denikin "Rus çətinlikləri haqqında esselərində" qeyd edir:
thumb|190px|left| Adyutand ilə,1916-cı il Son illərdə, xüsusilə general A.A.Yepançinin "Üç imperatorun xidmətində" xatirələrini dərc etdikdən sonra Xan Naxçıvansikinin bu teleqramla əlaqəsi olmadığını və onun məlumatı olmadan korpusun qərargah rəisi, müxtəlif mənbələrə görə, 1917-ci il martın 11-də və ya 29-da bilinməyən şəraitdə vəfat etmiş general-baron A.G. Vineken tərəfindən tərtib edildiyini bildirdi. Yepançinin dediyinə görə, Hüseyn xanla danışdıqdan sonra kabinetinə girib özünü güllələdi,bu müddət ərzində sonuncu qərargah rəisinin təşəbbüsünü təsdiq etmədi.
Eyni zamanda, digər sübutlara görə, Vinekenin intihar etməsi onun yeni sistemdən imtina etməsinə səbəb olmuşdur. Aleksandır Georgiyeviç Vinekenin faciəli ölümünün şərtləri kapitan, daha sonra İmperator Əlahəzrət şəxsi mühafizə alayının polkovniki Georgi Adamoviç Qoştovtun kitabında təsvir edilmişdir:
Qoştovtun sözlərinə görə, Xan Naxçıvanski tərəfindən teleqram göndərmək qərarı bütün zabitlərin rəyini əks etdirdi və korpus bölmələrinin komandirləri ilə görüşdə qəbul edildi. II Nikolayın devrilməsindən sonra Hüseyn xan Müvəqqəti hökumətin heyətinə xidmət etməkdən imtina etdi. Məhkəmə tarixçisi general D.N. Dubenskinin xatırlatmalarına görə, Ali Baş Komandan Xan Naxçıvanski tərəfindən istefa verildiyi zaman II Nikolay tərəfindən təyin edilən böyük knyaz Nikolay Nikolaeviçi Müvəqqəti Hökumətin və Sovetlərin təzyiqi ilə böyük knyazın bu vəzifədən məcburi imtina etməsi ilə başa çatan baş qərargah səfərinə razı salmağa çalışdı:
thumb|right|Hüseyn xan Naxçıvanski şəxsi mühafizə süvari alayının formasında,1917-ci ildə
16 aprel 1917-ci ildə 461 nömrəli əmrlə Müvəqqəti Hökumətin, Ali Baş Komandanın təyin etdiyi Aleksey Brusilov, monarxiya hisslərində şübhəli bilinən 47 yüksək rütbəli hərbi rəhbərini vəzifələrindən uzaqlaşdırdı. Onların arasında Mühafizə Süvari Korpusunun komandiri, süvari generalı Hüseyn xan Naxçıvanski də var idi. Kiyev qərargahında, 1917-ci il iyunun 23-dən isə Petroqrad hərbi dairəsində rütbə ehtiyatına yazıldı. Oktyabr inqilabından sonra adi insan olaraq ailəsi ilə birlikdə Petroqradda yaşayırdı.
Petroqrad İnqilab və təxribata qarşı Mübarizə üzrə Ümumrusiya Fövqəladə Komissiyasının fərmanı ilə Hüseyn xan 1918-ci il mayın 18-də əks-inqilabi fəaliyyətdə iştirak ittihamı ilə həbs edildi. Petroqradın Şpalernaya küçəsindəki ilkin saxlama evində tutuldu. Onunla birlikdə Böyük Knyazlar Pavel Aleksandroviç,Nikolay Mixayloviç, Georgi Mixayloviç və Dmitri Konstantinoviç həbs edildi. Vaxtilə Hüseyn xanın əmri ilə xidmət edən Böyük knyaz Qavril Konstantinoviç də orada idi, sonradan İnqilab və təxribata qarşı Mübarizə üzrə Ümumrusiya Fövqəladə Komissiyasının zindanlarından qaçmağı bacardı və xatirələrində həbsxananın həyətində gəzinti zamanı Xan Naxçıvanski ilə görüşdüyünü qeyd edirdi. 30 avqust M.S.Uritskinin öldürülməsindən və V.İ.Leninin eyni gündə yaralanmasından sonra bolşeviklər "Qırmızı Terror" elan etdilər və məhkəmə həbs evində olanların hamısı girov oldu. Hüseyn Xanın adı 6 sentyabr 1918-ci ildə Bolşevik nəşrləri "Krasnaya qazeta" və "Severnaya Kommun" da yayımlanan girovlar siyahısında idi. Siyahıdakı girovların "Sovet işçilərindən biri də sağ Sosial İnqilabçılar və Ağ Qvardiyaçılar tərəfindən öldürülsə" güllələnəcəyi açıqlandı.
Rəssamlıqda
Hüseyn xan Naxçıvanski və onun alayının Rus-yapon müharibəsinin iştirakçısı tərəfindən əsr alınması,döyüş rəssamı Viktor Viktoroviç Mazurovskinın "General Mişenkonun basqınından". 2-ci Dağıstan alayının Landunqou kəndi yaxınlığında Xan Naxçıvanskinin komandanlığı altında Yapon piyada və artilleriyasına hücumu. 14 yanvar 1905" ,həmçinin "Sao Daday keçidinin Dağıstan alayı ilə Naxçıvanskinin komandanlığı altında keçilməsi. "
Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi
Təşəbbüs Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri Vasif Talıbov, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi və Şimali Qafqaz Müsəlmanları Koordinasiya Mərkəzi tərəfindən dəstəkləndi.
Bədii ədəbiyyatda
"On dördüncü Avqust" romanında Aleksandr Soljenitsın Kauşen döyüşündə Xan Naxçıvanskinin hərəkətlərini tənqid etdi: ''"Rennenkamfın ordusu cəmi üç korpusdan ibarət idi, lakin ona beş yarım atlı diviziya,bütün qvardiya süvariləri, Peterburq aristokratiyasının rəngi qoşulmuşdu. Xan Naxçıvanskinin komandiri əmri aldı: Alman arxa cəbhəsi boyunca getmək və əlaqə qurmaq, bununla da düşməni Prussiyadakı hərəkətlərdən məhrum etdi. 6 avqustda köçən kimi — yalnız yan tərəfdə alman kiçik torpaq qurğusu briqadası, 5 batalyon göründü. Dərin Alman arxa cəbhəsindən qaçaraq, onun yanında keçmək əvəzinə — Xan Naxçıvanski Kauşen yaxınlığındakı döyüşdə iştirak etdi, 6 verstli cəbhədə dörd süvari diviziyası vuruldu,süvari diviziyalar briqadası örtülmədi,süvari dəstələrini tələdirdi və alınlarına silahlar çəkdi — və dəhşətli itki baş verdi,təkcə qırxdan çox zabit vardı, özü də uzaq qərargahdan döyüşə qatıldı və axşam bütün süvarilərini uzaqlara apardı. Bununla da o, almanları Rennenkamf piyada dəstəsinə köçməyə dəvət etdi. "''
Kinematoqrafiyada
2012–2014-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə "Salnamə" sənədli filmlər studiyası və "Lennauçfilm" studiyasının birgə istehsalı olan, Naxçıvanskinin həyat və fəaliyyətindən bəhs edən "Hüseyn xan Naxçıvanski. Qayıdış" tammetrajlı sənədli filmi çəkilib. Çəkilişləri Naxçıvan, Bakı və Sankt-Peterburqda aparılan, tarixi faktlardan, xüsusilə də arxiv materiallarından geniş istifadə olunan filmin ssenari müəllifi və rejissoru Valentina Qurkalenkodur.
4 martda Naxçıvan şəhərindəki "Gənclik" Mərkəzində, 11 may 2016-cı ildə Nizami Kino Mərkəzində filmin təqdimatı olub. Təqdimatda filmin xətt prodüseri Tahir Əliyev çəkiliş prosesindən danışıb və bildirib ki, üç ilə ərsəyə gələn filmin ideyası 2011-ci ildə o, "Lennauçfilm" studiyasında ezamiyyətdə olarkən yaranıb.
2014-cü ildə "Volokolamsk sərhədi" hərbi-vətənpərvərlik kinosu XI Beynəlxalq festivalının sənədli filminin müsabiqə proqramında baş mükafata layiq görülüb.
Ailəsi
1889-cu ildə leytenant Hüseyn Xan Naxçıvanski, məşhur şair, tərcüməçi və nəşriyyatçı Nikolay Vasilyeviç Qerbelin qızını — lüteran dini, titul məsləhətçisi Baron Taubenin dul arvadı Sofya Nikolaevna ilə evləndi. 1864-cü ildə Sankt-Peterburqda anadan olub və 1941-ci ilin iyulunda Beyrutda dəfn olunub.
Naxçıvanskilərin pravoslav inanclı üç övladı var. Naxçıvanskinin böyük oğlu Nikolay Naxçıvanski, 25 yanvar 1891-ci ildə Sankt-Peterburqda anadan olmuşdur. 1891-ci il üçün Sankt-Peterburqdakı Müqəddəs Nikola dənizçi kafedralının metrik kitabında qeyd edilmişdi. Doğum haqqında şəhadətnamədən:
2 fevral 1912-ci ildə anlaşılmaz şərtlər altında öldü. 11 mart 1912-ci ildə alayın siyahılarından çıxarıldı.
Kiçik oğlu Xan Georgi (Yuri) Naxçıvanski, 29 dekabr 1899-cu ildə Peterburqda anadan olmuşdu. Pajensko korpusunun tələbəsi idi. Qvardiya süvari alayının korneti, Ağ hərəkatın üzvü idi. Sevastopol boşaldılandan sonra anası ilə birlikdə Fransada, daha sonra Fransa Suriyasında (Livan) yaşayır və burada Yaxın Şərqdə "Ford" nümayəndəliyini yaradır. 8 may 1948-ci ildə Beyrutda vəfat etdi. Nəvəsi Corc Naxçıvanski ABŞ-də, digər nəvəsi Mariya Naxçıvanskaya Misirdə yaşayır.
Beljets ölüm düşərgəsi
Beljets (polyakca: Bełżec) — Polşanın cənub-şərqində yerləşən, İkinci dünya müharibəsi ərzində Nasist Almaniyası tərəfindən yəhudilərə qarşı Holokost soyqırımında istifadə olunan toplama və ölüm düşərgəsi. Auşvitz və Treblinka düşərgələrindən sonra ən böyük qətliamların baş verdiyi üçüncü nasist düşərgəsidir. Düşərgənin fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində burada SS qüvvələri tərəfindən təqribən 430,000–500,000 nəfər aralığında etnik yəhudi öldürülmüşdür.
İnşası və funksiyası
thumb|300px|right|Beljets ölüm düşərgəsində [[SS-çilər, 1942-ci il.]] thumb|300px|right|1944-cü ildə [[Lüftvaffe tərəfindən düşərgənin yerləşdiyi ərazinin havadan çəkilmiş görüntüsü. Dəmiryolu platformu, qurbanların əşyalarının təsnif olunduğu bölümlər ve SS-ə aid binalar işarələnmişdir.]] Toplama və ölüm düşərgəsi olaraq istifadə olunmuş Beljetsdə xüsusilə Şərqi Avropadan toplanan yəhudilər və yəhudi olmayan polyaklar saxlanılırdı. 1941-ci ilin iyul ayında yəhudi və qaçqınların qazla öldürülməsinə başlanılmışdı. Bu məhvetmə əməliyyatlarında yaxından iştirak edən Kristian Virt 1941-ci ilin dekabrında Beljets ölüm düşərgəsinin ilk komandanı vəzifəsinə təyin olunmuşdur. 1942-ci ilin avqust ayından etibarən isə düşərgənin komandanı vəzifəsini Qotlieb Herinq yerinə yetirirdi.
Bağlanması
Beljets düşərgəsindəki çalışmalar 1942-ci ildə dayandırıldı və soyqırım izlərini silmək üçün proseslər başladıldı. Bu düşərgədə sağ qala bilənlər Sobibor ölüm düşərgəsinə göndərildi.
Sağ qalanlar və müharibə sonrası
Düşərgənin komandanı olan Virt müharibə davam edərkən 1944-cü ilin may ayında Triest yaxınlığında baş verən hadisə zamanı yuqoslaviyalı partizanlar tərəfindən öldürülmüşdü. Sonderkommando yəni ölüm düşərgəsində məcburən işlədilən məhkumlardan yalnız yeddisi müharibənin sonuna qədər yaşaya bilmiş və onlardan sadəcə biri, Lvov şəhərində sabun istehsalçısı olan Rudolf Reder məhkəmədə şahidlik edə bilmişdir.
Zoli Adok
Zoli Adok (Macarca:Zoltán Ádok; ) — Macarıstan müğənnisi.
Həyatı
Zoli Adok 1976-cı il martın 22-də Macarıstanın Szeged şəhərində anadan olmuşdur. Macarıstanı 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində təmsil etmişdir. “Dance with Me” (Azərbaycanca:"Mənimlə rəqs elə") adlı mahnı ilə Avroviziyada iştirak edən müğənni yarımfinalda cəmi 16 xal toplayaraq finalda iştirak etmək imkanını itirmişdir.
2008-ci ildə “Tanclepes” adlı albomu buraxan müğənni öz ölkəsində həmçinin aktyor kimi də tanınır.
Crataegus putnamiana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Məşədi Məlik bəy Mansurov
Mansurov Məşədi Məlik bəy Ağa Salah bəy oğlu — Bakı Muğam Məclislərinin yaradıcısı.
Həyatı
Məşədi Məlik bəy Mansurov (Mansurbəyov) 1845-ci ildə Bakıda, İçəri şəhərdə bəy nəslindən olan varlı mülkədar ailəsində dünyaya göz açmışdır. Əsil adı Məlik-Məmməddir, qısaca olaraq Məşədi Məlik bəy deyə çağırırdılar. Məşədi Məlik bəy 3 yaşında olarkən atası Ağa Salah bəy vəfat edir. Onun tərbiyəsi ilə anası Qızxanım və əmisi Ağa Hacı Əli bəy məşğul olurlar. Yazıb-oxumağı o, hələ uşaq yaşlarından mədrəsədə öyrənir. Gənc yaşlarından böyük qardaşı Məşədi İsmayıl bəylə birgə poeziya və musiqi ilə maraqlanmağa başlayırlar. Elə o vaxtlar Məşədi Məlik bəy tarda, kamançada, cürə sazında, qarmonda və dəfdə çalmağı öyrənir. Musiqiyə olan bu həvəslə Məşədi Məlik bəy Mansurov artıq 18 yaşında Bakı muğam məclislərinin təməlini qoyur və yaradıcısı olur. Onun İçəri şəhərdəki evində ilk muğam məclisi 1863-cü il tarixi ilə qeyd olunur. Bu məclislərə Azərbaycanın hər yerindən muğam biliciləri toplaşırdı. Sadıqcan, kamançaçı Mirzə Səttar, Seyid Mirbabayev, Hacı Hüsü, Mirzə Fərəc, Məşədi İsi, Əli Şirazi, Ala Palaz oğlu molla Rza, Məşədi Zeynal, Ağa Kərim Salik, keçəçi oğlu Məmməd, balaxanlı Əli Zühab, şamaxılı Mirzə Məmmədhəsən, şəkili Ələsgər, içərişəhərli Məşədi Baldadaş, Ağa Səid oğlu Ağabala, Bülbülcan, Cabbar Qaryağdıoğlu, Seyid Şuşinski, İslam Abdullayev kimi və bir çox başqa musiqiçilər bu məclislərdə öz bacarıqlarını göstərərdilər.
Məşədi Məlik bəy vağzalda və körpülərdə adam qoyar və tapşırarmış: "Elə ki, gördünüz bir adam əlində musiqi aləti gəlir, onu gətirin mənim evimə". O, bu musiqiçiləri çalıb-oxutdurar, qulaq asandan sonra ədəb-ərkanla yola salarmış. Məşədi Məlik bəy Mansurovun məclislərində muğamların tamam-dəstgah və düzgün oxunmasına fikir verirdilər. Araya hərdən mübahisələr də düşərdi. Belə məğamlarda məclis əhli muğamların bilicisi və mahir ifaçısı Məşədi Məlik bəyə və onun qohumu şair Ağa Kərm Salikə müraciət edirdilər. Köhnə Badi-Kubədə hamı yaxşı bilirdi ki, hər dəfə musiqi səsi gələndə Məşədi Məlikin evində muğam məclisi var. Qonşuluqda yaşayan molla qəzəblə lənət yağdırardı: "Allah sizə qənim olsun, bu evdə şeytanlar yuva salıb". Amma qonşular mollanın bu lənətlərinə gülərdilər. Şəhərin bütün şair və musiqiçiləri, ziyalı və mülkədarları Məşədi Məlikin evinə toplaşardılar.
Bakı muğam məclislərinin şöhrəti Şamaxı, Qarabağ, Tiflis, hətta İranda da geniş yayılmışdı. Bu yerlərdən gələn xanəndə və ifaçılar məhz Bakı məclislərində əsl sənət məktəbi keçiblər. Bu məclislər qədim Azərbaycan muğamlarının öyrənilməsi, elmi-tədqiqi və geniş yayılmasında önəmli rol oynayıb. O vaxtın bir çox varlı adamları kimi, Məşədi Məlik bəy bütün ömrünü incəsənətə xidmətə həsr etmişdir. Mesenat kimi gənc istedadların himayədarı idi, onlara peşəkar kimi formalaşmaqda köməyini əsirgəmirdi. Məşədi Məlik bəy Mansurov yüksək intellektli və çox savadlı bir adam idi. Ərəb və fars dillərini mükəmməl bilirdi, rusca danışırdı. Bakının ziyalı və elitası ilə yaxından dostluq edirdi. Memarlar - Qoslavski, Ploşko, fon der Nonne, iş adamları - fon Velke, Rotşild, Nobel qardaşları və bir çoxları Məşədi Məlik bəyin evlərində və bağlarında hər zaman əziz qonaq olarmışlar. Məşədi Məlik bəy Mansurov böyük var-dövlət sahibi idi. Bakıda və onun ətraflarında çoxlu mülkləri, bağları, əkin sahələri, qara şəhərdə icarəyə verilmiş çoxlu torpaqları vardı.
Məşədi Məlik bəy Mansurov 1327-ci il məhərrəm ayının 12-də, yəni, 1909-cu il yanvarın 22-də Bakıda vəfat edib.
Mahmud Əliyev (dövlət xadimi, 1931)
Mahmud İsaq oğlu Əliyev — Azərbaycan dövlət xadimi, Azərbaycan SSR meliorasiya və su təsərrüfatı naziri (1980–1988).
Həyatı
Mahmud İsaq oğlu Əliyev 10 iyun 1931-ci ildə Nərimanov rayonunun (hazırkı Göygöl rayonu) Toğana kəndində anadan olmuşdur. 1938-ci ildə kənd orta məktəbinin birinci sinfinə daxil olmuş, 1948-ci ildə isə bitirmişdir. 1949-cu ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutuna daxil olaraq 1954-cü ildə buranı fərqlənmə diplomu ilə başa vurmuş, təyinatla Sabirabada göndərilmişdir. Sabirabad rayonunda 18 nömrəli tikinti-quraşdırma idarəsində iş icraçısı, böyük iş icraçısı işləmişdir. 1955-ci ildə 18 nömrəli tikinti-quraşdırma idarəsi Yuxarı Şirvan kanalının tikintisi üçün Ağdaş rayonuna köçürülmüş və o, həmin idarədə iş icraçısı, baş mühəndis, idarənin rəisi vəzifələrində çalışmışdır.
Mahmud Əliyev 1963-cü ildə Ağstafaçay su anbarının tikintisi üçün 7 nömrəli tikinti idarəsinə rəis vəzifəsinə keçmişdir. 1964-cü ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi bürosunun qərarı ilə "Kür-Araz su tikintisi" Baş İdarəsinin rəis müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1967-ci ildə SSRİ Enerji Nazirliyinin Naxçıvanda olan "Arazhidrotexniki" tikinti idarəsində baş mühəndis, rəisin birinci müavini vəzifəsinə irəli çəkilmişdir. 1971–1979-cu illərdə "Azərenerjitikinti" trestinin Horadizdəki 2 nömrəli TQİ-də rəis, trestin baş mühəndisi və müdiri vəzifəsində çalışmışdır. Mahmud Əliyev 1980–1988-ci illərdə Azərbaycan SSR meliorasiya və su təsərrüfatı naziri vəzifəsində işləmişdir.
Mahmud Əliyev Azərbaycan SSR Ali Sovetinin 10-cu və 11-ci çağırış deputatı seçilmiş, Azərbaycan KP Təftiş Komissiyasının üzvü olmuşdur. O, iki dəfə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni, "Şərəf nişanı" ordeni, "Əmək igidliyinə görə", "Əməkdə fərqlənməyə görə" medalları və iki dəfə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı ilə təltif edilmişdir. Fəaliyyət dövründə dövlət əhəmiyyətli iki ixtira müəllifi olmuş və Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisinin 2 gümüş, 1 qızıl medalına layiq görülmüşdür. Ona "Azərbaycan SSR əməkdar mühəndisi" fəxri adı verilmiş və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü olmuşdur. Azərbaycan Ağsaqqallar Şurası Rəyasət Heyətinin üzvü seçilmişdir.
Sevgi gülləri (albom)
Sevgi gülləri – Azərbaycan müğənnisi Aygün Kazımovanın studiya albomu. Alboma 14 mahnı daxildir.
Hazırlanması
Albomdakı bütün mahnıların bəstəsi Eldar Mansurova aiddir. Aygün Kazımova albomdakı "Bir daha" mahnısını Samir Bağırovla, "Niyə danırsan ?" mahnısını Səməd Səmədovla duet şəklində ifa etmişdir.
Bəxtiyar Əliyev (əsgər)
Bəxtiyar Nadir oğlu Əliyev — Şəhid.
Həyatı
Bəxtiyar Nadir oğlu Əliyev 1965-ci ildə Ermənistan SSR Masis rayonunun Nizami kəndində anadan olmuşdur.
3 nömrəli dəmir-beton məmulatları zavodunda fəhlə işləmişdir.
Yanvarın 12-də Çaykənd-Todan zonasında böyük gərginlik əmələ gəlmişdi. Burada böyük cəbbəxana yaranmışdı. Ermənistandan gələn vertolyotlar bir ucdan silah və təlim görmüş silahlıları daşıyırdı. Məhz bu silahlıların köməkliyi sayəsində dinc əhalidən xeyli adam girov götürülmüşdü.
Artıq dözmək məqamı deyildi. Hamı Vətəni saqqallılardan təmizləmək üçün mübarizəyə qalxmışdı. Ölüm-dirim mübarizəsinə. Bəli, bu mübarizədə ölən də oldu, yaralanan da… Dörd nəfər həlak oldu həmin gün. Ruzigar, Abbasqulu, Əliqara, bir də Bəxtiyar…
Bəxtiyar Nadir oğlu Gəncənin Səbiskar qəbiristanlığında dəfn olunub.
Məmməd Salmanov
Məmməd Salmanov (Salmanov Məmməd Əhəd oğlu; ) — Biologiya elmləri doktoru, Professor, AMEA-nın müxbir üzvü (2001), AMEA-nın həqiqi üzvü (2007).
Həyatı
Məmməd Salmanov 1932-ci il yanvarın 12-də Ermənistanda Qaraqışlar kəndində anadan olmuşdur. O, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutu bitirmişdir, biologiya elmləri doktorudur. Onun çapdan çıxmış elmi əsərlərin ümumi sayı 180, xaricdə çıxmış elmi əsərlərin sayı isə 76. Məmməd Salmanov 2001-ci ildə AMEA-nın müxbir üzvi, 2007-ci ildə isə həqiqi üzv seçilmişdir.
Əsas elmi nailiyyətləri
XX əsrin 50-ci illərində müxtəlif iqlim-coğrafi şəraitdə yaradılan süni su hövzələrinin (Volqa üzərində-Kuybişev və Kür cayı məcrasında — Mingəcevir su anbarları misalında) formalaşmasında ümumi qanunauyğunluğun təyin və elmi-cəhətdən əsaslandırılması; Kür və Araz çayları hövzəsində uzun müddətli antropogen təsirlərin nəticəsində ekosistemdə mikrogeoloji sukçessiyanın yaranmasının subatı və ekoloji təzadları; Xəzər dənizində üzün maddələr balansının təyin edilməsi. Həmçinin Xəzərdə antropogen evtroflaşmanın ekoloji təzadları və oksigen məsrəfinin artması səbəbləri. "Tətbiqi ekologiyanın əsasları", "Ekologiya və biz", "Bir içim su" dərslik vasitələri kitabları; "Xəzər dənizinin bioloji məhsuldarlığının ekologiyası", "Kür çayı hövzəsinin ekologiyası" monoqrafiyaları. 2 metodik tövsiyə.
Vəzifəsi
AMEA Mikrobiologiya İnstitutun direktoru, kafedra müdiri, elmi məşvərətçi.
İş yeri və ünvanı
AMEA Mikrobiologiya İnstitutu, AZ1073, Azərbaycan Respublikası, Bakı ş., Mikayıl Müşfiq küçəsi 103; Azərbaycan Tibb Universiteti, Azərbaycan Respublikası, Bakı ş., Vaqif pr., 3/39.
Hikmət Hacıyev
Hikmət Fərhad oğlu Hacıyev — Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi – Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri, Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidmətinin sabiq rəhbəri.
Həyatı
Hikmət Hacıyev 1979-cu ildə Gəncə şəhərində anadan olub və buradakı 24 saylı orta məktəbi bitirib. Bakı Dövlət Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər və Beynəlxalq Hüquq fakültəsinin bakalavr və magistr pillələrini bitirmişdir. NATO-nun Müdafiə kolleci, Təhlükəsizlik məsələlərinin tədqiqi üzrə Corc Marşal mərkəzi və Belçikanın ULB universitetinin magistr pilləsinin məzunudur.
Hikmət Hacıyev 2000-ci ildən Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi sistemində çalışmışdır. Müxtəlif illərdə o, Azərbaycanın NATO nümayəndəliyində, Azərbaycanın Küveytdəki səfirliyində işləyib. 2008-ci ildən isə Hikmət Hacıyev Xarici İşlər Nazirliyində Təhlükəsizlik problemləri departamentinin 2-ci katibi vəzifəsini, 2011-ci ildən isə Azərbaycanın Misirdəki səfirliyində müşavir vəzifəsini tutub.
2013-cü ilin avqustunda Azərbaycan Respublikasının Misirdəki səfirliyinin müşaviri kimi uzunmüddətli xarici xidməti ezamiyyətini başa vuraraq Xarici İşlər Nazirliyinə qayıtmışdır. 2013-cü ilin sentyabrından Xarici İşlər Nazirliyində şöbə müdiri vəzifəsində işləmişdir.
Hikmət Hacıyev 2014-cü ildən 2018-ci ilə qədər Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin (XİN) mətbuat xidmətinin rəhbəri vəzifəsində çalışmışdır.
9 iyul 2018-ci ildə "Diplomatik xidmətdə fərqlənməyə görə" medalı, 9 iyul 2019-cu ildə isə 2-ci dərəcəli "Vətənə xidmətə görə" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Rus, türk, ingilis və fransız dillərini bilir.
Ailəlidir, iki övladı var.
Balıq xəstəlikləri
Profilaktika tədbirlər
Əmtəə balıqçılığı təsərrüfatlarında süni balıqartırma zamanı yetişdirilmiş balıqlar müxtəlif xəstəliklərdən məhv ola bilir. Odur ki, kütləvi xəstəliklərin baş verməməsi üçün vaxtında sanitariya və profilaktika tədbirlərinə mütləq əməl olunmalıdır. Bu tədbirlər əsasən aşağıdakılardan ibarətdir: Körpə və yaşlı balıqlar isə parazitlər və yoluxucu xəstəliklərlə xəstələnə bilirlər. Körpələr arasında ixtioftirioz, yaşlı balıqlar arasında isə diplostomatoz xəstəliklərinə daha çox təsadüf edilir. Odur ki, qeyd olunan xəstəliklər baş verməməsı üçün aşağıdakı profilaktiki tədbirlər həyata keçirilməlidir: 1. İnqubatoriya və hovuzlar tələb olunan qaydada su ilə təchiz olunmalıdır. 2. Ölmüş kürüləri vaxtında aparatlardan çıxarılmalı, aparatlar lildən təmizlənməli, kürülər dezinfeksiya olunmalıdır. 3. Bütün balıqyetişdirmə avadanlıqları, otaqlar təmiz saxlanmalıdır. 4.Vannalar, hovuzlar istifadə olunmazdan qabaq, xlorlanmış və ya sönməmiş əhənglə dezinfeksiya olunmalı, qurudulmalıdır. 5. Bütün yaş qruplarında balıqlar düzgün yemləndirilməlidir. Balıqların yetişdirildiyi müddət ərzində hər gün onların hərəkəti üzərində müşahidə aparılmalı, həftədə bir dəfədən gec olmamaq şərtilə onlardan nümunə götürüb, dəri örtüyü, gəlsəmələri, göz yuvası və s. diqqətlə yoxlanılmalıdır. Hər ayda bir dəfə isə yenə nümunə götürüb, qarnı kəsilərək, daxili üzvləri (bağırsaq, dalaq, qaraciyər və s.) yoxlanılmalıdır. Bu, balıqların fizioloji vəziyyətində baş verən dəyişiklikləri vaxtında müəyyən etmək üçün lazımdır. Balıqları duzlu suda çimdirmək üçün taxtadan xüsusi yeşik düzəldilir. (Bu məqsəd üçün hamam vannasından da istifadə etmək olar). Həmin yeşiyə (vannaya) 5 %-li duz məhlulu tökülür. Sonra balıqlar müşənbədən düzəldilmiş və deşikləri olan kisəyə yığılır. Kisəni brezent xərəyə qoyaraq, içərisində duzlu məhlul olan yeşiyə (vannaya) salaraq 5 dəqiqə duzlu suda qaldıqdan sonra onları çıxarıb zəif axarı olan yuyucu - çeşidləyici yeşikdə 1-2 saat fasiləsiz qarışdırmaq lazımdır. Buradan balıqlar təmiz və axarı olan hovuzlara köçürülür və orada bir gün saxlanılır. Balıqlar duzlu suda qaldıqları zaman suyun temperaturu +8 - +15 °C olmalıdır. Temperatur +19 °C-dən yüksək olduqda balıqları çimizdirmək olmaz. Duzlu su balıqları xarici parazitlərdən azad edir. Göldə xəstəlik müşahidə olunduqda balıqlara xidmət edən fənlələrin sağlam gölə keçmələrinə yol verilməməli, geyim əşyaları, xüsusilə çəkmələr dezinfeksiya edildikdən sonra onlar sağlam gölə keçə bilərlər.Ölmüş balıqları dərhal göldən kənar edib xüsusi yerdə basdırmaq lazımdır. Balıq bastırılmazdan əvvəl bu yerə xlorlanmış əhəng, yaxud sönməmiş əhəng tökülməlidir.İnqubasiya aparatları, hovuzlar, vannalar hər il dezinfeksiya olunmalıdır. Dezinfeksiya üçün xlorlanmış əhəngdən məhlul hər 10 m²-ə 3 - 5 kq, sönməmiş əhəngdən isə 25 kq hesabı ilə hazırlanmalıdır. Avadanlıqlar 3 - 10 %-li xlorlanmış və ya sönməmiş əhənglə dezinfeksiya olunmalıdır.Sanitariya və profılaktika qaydalarına ciddi əməl olunması təsərrüfatların lazımi səviyyədə işləyə bilmələri üçün mühüm şərtdir.
Kələm milçəyi
Kələm milçəyi — Buğumayaqlılar tipinin İkiqanadlılar dəstəsinin Əsl milçəklər fəsiləsinə aid olan növ.
Xarici quruluşu
Şəffaf qanadlı, nisbətən orta ölçülü milçəklərdir.
Həyat tərzi
Zərərverici pup mərhələsində torpağın 10-15 sm dərinliyində qışlayır. Yazda torpağın 10-15 sm dərinliyində qışlayır. Yazda torpağın qızması ilə laqədar 12-14 °C temperaturda qışlama yerlərindən çıxırlar. Qışlama yerlərində çıxış müddəti kələm bitkisinin vegetasiya dövrünə düşür. Qışlamadan çıxan milçəklər qidalanmaq üçün nektarlı bitkilərin üzərinə qonur və həmin bitkilərin çiçək tozcuqları və şirəsi ilə qidalanırlar. Bir neçə gün (2-3) qidalandıqdan sonra cütləşməyə başlayırlar. Cütləşmədən 8-10 gün sonra dişilər yumurta qoymağa başlayırlar. Azərbaycanın Quba-Xaçmaz bölgəsində 2 nəsil verir. Zərərvericinin I nəsli adətən örtük altında yerləşdiyindən kələm bitkisini yoluxdurur. II nəsli isə açıq havada əkilən kələm bitkisini yoluxdurur. Milçəklər yumurta qoymazdan əvvəl torpağın üst qatında ora-bura hərəkət edirlər və yumurta qoymaq üçün yer axtarırlar. Yumurtalarını kələm bitkisinin torpağa yaxın saplaq hissəsinə qoyurlar. Əksər vaxtlar yumurtalar əsasən gümrah, iri yarpaqlı və dərinə basdırılmış bitkilər üzərinə qoyulur. Hər bir dişi fərd 120-180-dək yumurta qoya bilir. Kələm bitkisi üzərinə bir neçə milçək yumruta qoya bilər. Bu halda yumurtalardan çıxan sürfələrin sayı 300-400-ə çatır. Yumurtalar ağ rəngdə olmaqla nəmişliyə çox həssasdırlar. Kələm bitkisi üzərindəki yumurtalardan 6-10 gündən sonra sürfələr çıxır. Təzəcə çıxmış sürfələr kələm bitkisinin kök hissəsinə hərəkət edərək qidalanmağa başlayırlar. Sürfələr 20-30 gün qidalanma müddətində 3 yaş dövrü (qabıqdəyişmə) keçirilər. Bundan sonra yaşlı sürfələr kələm bitkisini tərk edərək onun ətrafında torpağa keçir və puplaşırlar. Pup mərhələsi 12-16 gün çəkir.
Yayılması
Quba-Xaçmaz bölgəsində yayılaraq kələm bitkisinə 30-35 % zərər verir, bəzi illərdə kütləvi çoxaldıqda 50-60 %-dək zərər verdiyi müşahidə edilmişdir.
Ədirnənin qurtuluşu
Ədirnə qurtuluşu — iki fərqli tarixi hadisəni ifadə edir. Bunlardan birincisi Osmanlı qüvvələrinin I Balkan müharibəsində Serbiya və Bolqar qüvvələrinə qarşı itirilmiş Ədirnə müharibəsi ilə Osmanlı idarəçiliyindən çıxan və London Konfransı ilə Bolqarıstan Krallığına verilən şəhərin, II Balkan müharibəsi zamanı Ənvər Paşa komandanlığı altındakı Osmanlı ordusu tərəfindən 21 İyul 1913-cü ildə geri alınması hadisəsidir. İkincisi isə I Dünya müharibəsi zamanı Mondros sülhündən sonra Yunan qüvvələri 25 iyul 1920-ci ildə işğal edilən Ədirnə, Mudanya atəşkəsinə əsasən 25 Noyabr 1922-ci il tarixində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin qüvvələri tərəfindən geri alınmasıdır. Günümüzdə 25 noyabr tarixi "Ədirnə qurtuluşu" kimi qeyd edilir.
Müharibə əvvəl
Birinci Balkan müharibəsindən sonra Bolqarıstanın müttəfiqləri ilə olan anlaşmamazlığı nəticəsində Osmanlı İmperiyası qərargahları tərəfindən Ədirnə və Qərbi Frakiyanın azad edilməsi fikri Padşah V Mehmedə təqdim olundu. Padşah həm Türk imicini düzəltmək, həm də İttihad və Tərəqqi Partiyasının təzyiqindən xilas olmaq üçün planı uyğun bildi və gözlənilmədən hücum edilməsinə qərar verildi.
Müharibə
Osmanlı qüvvələri şəhərdə güclü bir müqavimətlə qarşılaşmadan asanlıqla Meriç çayına çatdılar. Amma böyük güclərin təzyiqi nəticəsində dayandılar.
Nəticə
Osmanlı dövləti Balkanlarda son qələbəsini qazanıb və I Dünya Müharibəsinə qədər Frakiya sərhədlərində böyük bir torpaq itirmədi. Osmanlı qüvvələrinin 21 İyul günü şəhəri ələ keçirməsinə qarşı Ədirnə yenidən Osmanlı torpaqlarına daxil olması ancaq 29 iyul 1913-cü il Bolqarıstan Krallığı ilə imzalanan İstanbul müqaviləsi ilə rəsmiləşdi.
İstinadlar
Edirne'nin Yaşadığı İşgaller - Dört İşgal Dönemi
Şabalıd
thumb| Castanea sativa
Şabalıd – sabunağacıkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Şabalıd Qafqazda, Zaqafqaziyada, Ukraynanın Zakarpatye vilayətində yayılmışdır. Şabalıd Azərbaycanda geniş sahədə yalnız Böyük Qafqaz dağlarının ətəklərindəki meşələrdə bitir. Şəki-Zaqatala zonası şabalıd bağları ilə məşhurdur.
Şabalıd aprel-mayda yarpaqlayır, iyun-iyulda isə çiçəkləyir. Erkək və dişi çiçəkləri bir ağacın üstündə ayrıca yerləşir. Erkək çiçəkləri uzun sırğa şəklində sallanır, ağ-sarımtıl rəngində və çoxətirlidir. Uzunluğu 10-35 sm, eni 1 sm-dir. Dişi çiçəkləri birillik şivlərdə olur və yarpaqların qoltuğunda 2-3 ədəd və daha çox bir yerdə yerləşir. Şabalıdın meyvəsi oktyabr-noyabrda yetişir. Meyvəsi tikanlı qərzəkdir. Yetişəndə qərzək ayrılır və içində iki və üç ədəd şabalıd olur. Bunlar yarpaq və ya oval şəklindədir. Yumru formada olanları çox azdır. Meyvənin üst qabığı tünd və ya açıq darçını, şabalıdı rəngdədir. Şabalıd meyvəsinin üst qabığının altında nazik, pənbəli yumşaq örtük vardır. Bunun altında ağ, şirin, iki hissəli ləpə yerləşir.
Şabalıd 20-25 yaşından meyvə verir. 100-150 il ömür sürür. 1000 illik şabalıd ağacları mövcuddur. Yüksək məhsul 2-3 ildən-bir olur. Azərbaycanın meşələrində və bağlarında bitən şabalıdın bir çox müxtəlif formaları vardır.
Şabalıdın tərkibində 60%-ə qədər nişasta, 15% şəkər, 6% zülal, 2%-ə qədər yağ olur. Yetişməmiş meyvələrdə 1500 mq% C, 0,18 mq% B1 vitamini vardır.
Şabalıd təzə halda yeyilir. Onu qovurduqda dadı və ətri yaxşılaşır. Azərbaycanda şabalıd müxtəlif xörəklərdə işlədilir. Şabalıddan qənnadı sənayesində (marsipan, tort, pirojna, şokolad və s. hazırlanmasında), aşpazlıqda (toyuqları içləmək, plov bişirmək və s.) geniş istifadə olunur.
Qurudulmuş şabalıddan alınan un, başqa ölkələrdə çörəyə və qənnadı məmulatına qatılır. Ondan qəhvə əvəzediciləri və spirt də istehsal edirlər.
Şabalıd ağacının yarpaqlarında qlükozidlər, pektin və aşılayıcı maddə (9%-ə qədər) və K vitamini vardır. Ona görə də yarpaqlarından çay dəmləyib daxili qanaxmalara qarşı tətbiq edirlər.
Nikolay Dubrovski
Nikolay Aleksandroviç Dubrovski — rus tarixçisi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin təklifi əsasında Bakı Dövlət Universitetinin təsis olunması üçün yaradılmış komissiyanın üzvü.
Komissiyanın 1919-cu il mayın 21də keçirilən ilk iclasında universiteti lazımi avadanlıq və vəsaitlə təmin etmək üçün yaradılan kitabxana yarımkomissiyasının sədri, mənzil yarımkomissiyasının isə üzvü seçilmişdi. Dubrovski Bakı Dövlət Universiteti tarix-filologiya fakültəsinin ilk dekanı olmuş, universitetin yüksək ixtisaslı professor-müəllim kadrları ilə təmin edilməsində fəal çalışmışdır. Bu məqsədlə sentyabrın sonlarında rektor V.İ.Razumovski ilə birlikdə Rusiyanın cənubundakı universitet şəhərlərinə ezam olunmuşdu. 1919 il noyabrın 15-də - universitetin açılış günü ümumi tarixdən ilk mühazirəni Dubrovski oxumuşdu. O, universitetin ümumi tarix kafedrasının professoru idi. Dubrovski 1922 ilin noyabrınadək tarix-filologiya fakültəsinin dekanı olmuş, 1923 ilin yanvarından Moskva Universitetinə keçməsi ilə əlaqədar olaraq Bakı Dövlət Universitetindən ayrılmışdır.
Bulbophyllum maculosum
(Bulbophyllum maculosum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Eupatorium novae-angliae
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Simiya adası
Simiya adası — Aleut adaları qrupuna daxil olan ada. Semiçi adaları, Near adaları qrupuna daxildir. 2000-ci il məlumatına görə adada 27 nəfər yaşayır.
Coğrafiya
Adanın sahəsi 15,289 km²-dir. Ada Ankoricdən 1900 km aralıda yerləşir. Ada 4,49 km uzunluğa və 6,95 km enə malikdir.
Tarixi
Vitus Berinq tərəfindən 1741-ci ildə xristian tarixində müqədəs sayılan günə əsasən adlandırılır. 1762-ci ildə ada sahillərinə yaxın ərazidə ruslara aid gəmi qəzaya uğrayır. Gəmidəkilərin böyük əksəriyyəti sağ qalır.
1943-cü ildə ada sahillərində ABŞ HHQ aid radar, meteostansiya, tərrayələr üçün yanacaqdoldurma məntəqəsi, 3 km uzunluğa malik uçuş-eniş inşa edilir. 1960-cı illərə qədər burada 1500 işçi fəaliyyət göstərirdi. Soyuq müharibə zamanı ABŞ üçün mühüm strateji əhəmiyyətə malik idi. Stansiya 1994-cü ildə bağlanılır. Amma hava limanı fəaliyyətini davam etdirir.
Vyana tramvayı
Vyana tramvayı şəhər dəmir yol nəqliyyatının tarixi 1865-ci ildə Konka ilə başlamışdlr. 1887-ci ildən isə xətlətin tədricən elektrikləşdirilməsi həyata keçirilmişdir. Tramvay nəqliyyatının inkişafı XX əsrin 20-ci illərinin sonu 30-cu illərinin əvvəllərinə qədər davam edir. Bu zaman metronun inkişafı ilə əlaqədar inkişaf tədricən səngiyir. Ümumi uzunluğu 221,5 km -dir.
Tramvay şəbəkəsi bir şirkətin əlində cəmlənmişdir. «Wiener Linien» şirkəti həmcinin metroliten və avtobus nəqliyyatını təşkili həyata keçirur, 2009-cu ilə olan məlumata görə Vyana tramvayı il ərzində 186,9 milyon nəfərə xidmət etmişdir.
Digər vaqonlar
thumb|right|250px|Tip A vaqonu
Qayıbovlar
Soyun yaranması
Bu soyun babası Məhəmmədxan ağa Veysəlli-Otuzikidir. Onun İmamverdi bəy, Məhəmmədəli bəy adlı oğlanları vardı. Məhəmmədxan ağanın ikinci oğlu Məhəmmədəli bəy Qarabağın həm savadlı, həm də seçmə-saytal zadəlarından idi.
Mirzə Məhəmmədəli ağanın Qayıb bəy adlı oğlu vardı. Qayıb bəy Veysəlli obasında doğulmuşdu. İlk təhsilini atasından almışdı. Sonra Təbriz şəhərinə yollanmış, molla-müctəhidlərin yanında ali təhsil görmüşdü. Sonra Şuşa şəhərinə dönmüş, İbrahimxəlil xanın divan işləri ilə ilgilənmişdi. Vəzarətdə çalışırdı. Molla ünvanı ilə çavlanırdı. Molla Qayıb bəyin törəmələri Qayıbov soyadını daşıyırdılar. Onun Həsən bəy, Qasım bəy adlı oğulları vardı.
Tanınmış maarif xadimi, müdrik el ağsaqqalı Məmməd Murtuza bəy oğlu Məmmədov ata tərəfdən Mirzə Məhəmmədəli bəy Molla Həsən bəy oğlu Qayıbovun nəticəsi, Pəri xanımın nəvəsidir.
AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Zakir Məmmədov ana tərəfdən Qayıbovlar soyundandır. Onun ana babası Murtuza bəy Mirzə Məhəmmədəli bəy Qayıbovun nəvəsidir.
Tədqiqatçı-jurnalist Orxan Zakiroğlu (Baharlı) Mirzə Məhəmmədəli bəy Qayıbovun qızı Pəri xanım Qayıbovanın kötücəsidir.
Tibb elmləri doktoru, professor Arif Mustafayev Mirzə Cavad bəy Qayıbovun nəticəsidir.
Adrianopolun müharibəsi (1913)
Ədirnə mühasirəsi — (Bolgarca: Битка при Одрин, Serbcə: Bitka za Jedrene, İngilizce: Siege of Adrianople) Birinci Balkan Müharibəsi zamanı 1912-ci il oktyabrın ortalarından 26 mart 1913-cü ilə qədər Bolqarıstanın 2-ci Ordusu tərəfindən həyata keçirilmişdir. Şəhərin içində müdafiəni təşkil edən 52 min 597 əsgərdən başqa, 106 min nəfər mülki əhali idi (yarısı türk, qalanları yunan, erməni, bolqar, yəhudi və Qərbi avropalılar). 24 sentyabr 1912-ci il tarixində Osmanlı Sofiya səfirliyinin İstanbula göndərdiyi xəbərdarlıq teleqramı yaxınlaşan təhlükəni bildirirdi: "Bolqarların ilk məqsədi Osmanlının gücsüz Kırklareli qoşunudur. Ədirnə isə dominant hücum hazırlanır. Ədirnəyə kömək edilməli, vətəni xidmət müddəti dolan əsgərlər tərxis olunmamalıdır".
Ədirnə müdafiə mövqeyi komandanlığına gətirilən Mehmed Şükrü Paşa, Ədirnənin mühasirəsi başlamazdan bir həftə əvvəl şəhərə getdi. Ədirnə müdafiəsi vəzifəsi verilən Şükrü Paşaya şəhərin mühasirə edilməsi halında 50 gün müdafiə edilməsi əmri verilmişdi. Bu müddətdə ya Bolqar ordularının gerilətməlidirlər, ya da İstanbuldan dəstək göndəriləcəyi nəzərdə tutulmuşdu. Ancaq Mehmed Şükrü Paşa İstanbuldan dəstək almamasına baxmayaraq, Bolqar və Serbiya ordularının hücumlarına 5 ay 5 gün müddətdə müqavimət göstərərək tarixə keçən bir müdafiə təşkil etdi.
Yenə də mühasirə etməyin uğurla nəticələnməsi böyük bir hərbi uğur kimi qəbul edilir, çünki şəhərin müdafiəsi alman mühasirə etmə mütəxəssisləri tərəfindən inkişaf etdirilmiş və məğlubedilməz qəbul edilmişdi. Bolqarıstan ordusunun 5 aylıq mühasirə nəticəsində, Mehmed Şükrü Paşanın təslim olması ilə Ədirnə ələ keçirildi. Mühasirə bitdikdən sonra, mənbələrə görə bolqar əsgərləri və ya yunan yerliləri, Ədirnədə yerləşən müsəlmanların və yəhudilərin evlərini üç gün ərzində yağmaladı. Həmçinin Karnegi (Karnegi Beynəlxalq Sülh Fondunun) hesabatına görə, bolqar əsgərləri türk əsirlərə vəhşicəsinə davrandı və bəzilərini öldürdülər.
İstinadlar
| Edirne'nin Yaşadığı İşgaller - Dört İşgal Dönemi
Kəlbəli xan Naxçıvanski (xanzadə)
Kəlbəli xan Naxçıvanski — Rusiya İmperiya Ordusunda azərbaycanlı süvari generalı (14 sentyabr 1874 ). O, sonuncu Naxçıvan xanı Ehsan xan Kəngərlinin oğlu, süvari generalı və general-adyutant Hüseyn xan Naxçıvanskinin atası, süvari generalı İsmayıl xan Naxçıvanskinin qardaşıdır. Onun adı bəzi rus mənbələrində Kalbalay xan Naxçıvanski deyə keçir.
Naxçıvanskilər nəslinə mənsubdur.
Hərbi xidmətə başlaması
Kəlbəli Xan Naxçıvanski 14 yaşında ikən Peterburqdakı zadəgan uşaqlarına məxsus Paj korpusu məktəbinə verilmiş, lakin qəfildən xəstələndiyinə görə Naxçıvana qayıtmalı olmuşdur.. Sağlamlığını bərpa etdikdən sonra Kəngərli Süvari Alayında xidmətə başlamış və 1848-ci ildə artıq Kəngərli Süvari Alayınnı komandiri kimi Dağıstan yürüşündə iştirak etmidir. Kəlbəli xan ilk rütbəsini 1849-cu ildə almışdı. Rusiya imperiyasının Hərbiyyə Nazirliyi əmrində deyilirdi: Sankt Peterburq. 1849-cu ilin 31 martı. No. 8. Qeyri-nizami bölmələr barədə: Ali komandanlıqdan. Təltif edilir: Fərqlənməyə görə: Dağlılara qarşı yürüşdə fərqləndiyinə görə Kəngərli Süvari Alayından Naxçıvan sakini, bölmə rəhbəri Kəlbəli xan.
14 aprel 1851-ci ildə o, İrəvanın qubernatorunun yanında hərbi vəzifəyə təyin edildi və 13 dekabrdan etibarən quernatorun yanında xüsusi tapşırıqlar üzrə zabit kimi çalışmağa başladı. 30 yanvar 1853-cü ildə podporuçik rütbəsinə yüksəldildi. Həmin ilin payızında Kəngərli Süvari Alayı yenidən təşkil edildi və 25 oktyabr tarixində Kəlbəli xan həmin alayın komandanı təyin edildi.
Krım müharibəsi
1853–1856-cı illər Krım müharibəsində Qafqaz korpusunun bir hissəsi kimi Kəlbəli xan da müharibənin Qafqaz-Kiçik Asiya cəbhəsi boyunca hərbi əməliyyatlarda iştirak etdi. 1854-cü ilin may ayında podporuçik Naxçıvanski İrəvan Bəy Drukinasının komandanı təyin edildi. O, bu vəzifədə öz böyük qardaşı kapitan İsmayıl xan Naxçıvanskini əvəz etmişdi. İrəvan Bəy Drujinası rus qoşunlarının İrəvan alayının bölməsi oldu. 1854-cü ilin 17 iyulunda 5 min nəfərlik İrəvan alayı general-leytenant Baron. Vrangelin komandanlığı altında 16 min nəfərlik Səlim paşa tabeliyindəki türk qoşununu Çınqıl Təpədə məğlub edərək, Bəyazidi ələ keçirdi. Türklərlə toqquşmada fərqləndiyinə görə Kəlbəl xan leytenant rütbəsinə yüksəldildi. Növbəti ilin 15 aprelində 17 iyul tarixindəki Çınqıl Təpə döyüşündə süvari hücumundakı cəsarətinə görə IV dərəcəli Müqəddəs Georgi ordeni ilə mükafatlandırıldı. Cəsarəti bu cür təsvir edilirdi: Podporuçik, İrəvan Bəy Drujinasının rəhbəri. Düşmən batareyasına hücum edərkən bu zabit bölmənin komandanı olmasına, tüfəng və toplardan atışlar edilməsinə baxmayaraq, batareyanın üzərinə atlamış, bir çox artilleriyaçını öz əli ilə öldürmüş və bir silah ələ keçirmişdir.
Müharibələr arası dövr
1856-cı ildə leytenant Kəlbəli xan İrəvan quberniyasını təmsil edərək. Şimali və Cənubi Qafqazdan olan digər nümayəndələrlə birlikdə, II Aleksandrın Moskvada taxta çıxma mərasiminində iştirak etdi. Həmin ilin 26 avqustunda əmrlə poruçik rütbəsinə yüksəldilmiş və Qusar Mühafizəçiləri Alayına təyin edilmişdir. Bu zaman o, İrəvan hərbi qubernatoru yanındakı vəzifəsindən ayrılmışdır. 1857-ci ildə, o, Qacar şahının əmri ilə II dərəcəli Şir-i Xurşud mükafatı ilə mükafatlandırılmışdır. 12 aprel 1859-cu ildə xidmət fərqlənməyə görə, ştabs-rotmistr rütbəsinə yüksəlmişdir. 3 aprel 1860-cı ildə Kəlbəli xan rotmistr rütbəsinə yüksəlmişdir. 1867-ci ilin 22 iyunundan 9 iyuluna qədər o, İrəvan quberniyasının zemstvo mühafizəsində müfəttiş olmuşdur. 19 aprel 1864-cü ildə Kəlbəli xan polkovnik rütbəsinə yüksəldilmişdir. 3 iyunda o, yenidən Qafqaz ordusunda xidmətə geri qayıtmışdır.