cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
"Oskar" mükafatı
Ticarət ittihamları
Oskar mükafatlarının müsbət görünümü və prestiji sayəsində, bir çox studiya milyonlarla dollar xərcləyir və xüsusilə "Oskar mövsümü" adlanan dövrdə öz filmlərini tanıtmaq üçün xeyli insanı işə götürür. Bu, "Oskar" mükafatının keyfiyyətdən daha çox marketinqə təsirini ittiham edir. Akademiyanın mükafatlı film rejissoru və mərasimin keçmiş prodüseri olan Uilyam Friedkin, 2009-cu ildə Nyu-Yorkda keçirilmiş bir konfransda bu barədə "bu, hər hansı bir sənayenin özü üçün hazırladığı ən böyük təşviqi sxemi" demişdir. AMC-nin saytı filmsite.org-un redaktoru Tim Dirks, Akademiya Mükafatları barədə yazdı:
Oskar mövsümündə istifadə olunduğu iddia edilən son texnika Fısıltı kampaniyasıdır. Bu kampaniyalar, digər filmlərin mənfi təsəvvürlərini yaymağı nəzərdə tutur və filmin yaradılmasında iştirak edənlər tərəfindən qəbul edilir. Fasiləsiz kampaniyaların nümunələrinə Zero Dark Thirty-ə qarşı iddialar işgəncəyə əsas verir və Linkolnun tarixə təhlükə törətdiyini iddia edir.
Ayrıseçkilik ittihamları
Akademiyanın ən yaxşı film mükafatlarının tipik tənqididir ki, qaliblər və namizədlər arasında romantik tarixi epiklərin, bioqrafik dramların, romantik dramların və ailə melodramlarının çoxu təmsil olunur, onların əksəriyyəti ABŞ-də ilin son üç ayında yayımlanıb. Oskar mükafatlandırılacaq filmlərin xüsusi janrlarını seçmək üçün tanınır. Bu, belə filmləri izah edən "Oskar yemi" termininə bənzəyir. Bu, bəzən Akademiyanın auditoriyadan uzaqlaşdığına dair daha konkret tənqidlərə gətirib çıxardı, məsələn, auditoriya favoritlərinə görə "Oskar yemini" və ya mövcud həyat məsələlərini göstərən tənqidi bəyəni toplayan filmlər tarixi melodramlara dəyişildi.
Müxtəlifliyin olmaması iddiaları
"Oskar" mükafatı, namizədlər arasında fərqliliklərin olmamasından ötəri uzun müddət tənqid edildi. Bu tənqid 1929-cu ildən etibarən hər "Oskar" mükafatının statistikasına əsaslananır. Bu "Oskar" mükafatı namizədlərinin yalnız 6,4%-nin ağdərili olmamasını göstərir. 1991-ci ildən etibarən namizədlərin 11,2%-i ağdərili olmamışdır. Qazananların dərəcəsi daha qütbləşir. Əsl Asiya aktrisalarına nisbətən daha çox ağdərili aktrisalar Asiya qəhrəmanlarının irqçi sarı-üzçü təsvirləri üçün Oskar qazandı. 88-ci mükafat mərasimi boykot hədəfinə çevrildi və sosial şəbəkələrdə populyarlaşdırılan #OscarsSoWhite heşteqi tərəfindən tənqidçilərin fikirlərinə əsaslanaraq, ağ rəngli aktyorluq nominantı siyahısının yanlışlığı əks etdirildi. Buna görə, Akademiya 2020-ci ilədək üzvlükdə "tarixi" dəyişikliyə başlamışdır.
Simvolizm və sentimentalizasiya
Müəyyən illərdə mükafatların verilməsi, fərdi populyarlığa görə yüksək mükafatların tanınmaması üçün tənqid olunub. Vaxtında daha çox məşhur və ya tanınmış olan və ya seçilmiş namizədin bütün iş quruluşunu tanımaq üçün "karyerası şərəfi" kimi təqdim olunan bir performans və ya iş üçün "sıxışdırmaq" məqsədi daşıyır.
Filmin media yayımının tanınması
Netflix-yayım filmi "Roma" filminin Ən Yaxşı Film kateqoriyasına daxil olan on mükafata namizəd olduğu 2019-cu ilin fevral ayında keçirilən 91-ci Akademiya Mükafatının ardından, Stiven Spilberq və Akademiyanın digər üzvləri Netflix və digər mediya yayım xidmətlərini istisna edən filmlər üçün İdarə Heyəti vasitəsilə tələblərin dəyişdirilməsini müzakirə etdilər. Spilberq, Netflixin bir film istehsal və paylama studiyası olaraq tipik Oskar mükafatlı filmlərdən daha çox xərcləyə biləcəyi və ən azı Oskara uyğun olan teatr şərti statusunu yerinə yetirə biləcəyi üçün, digər Ən yaxşı film namizədi olan filmlərdən daha geniş və daha tez paylayışa sahib olduğundan narahat idi. ABŞ-nin Ədliyyə Nazirliyi bu potensial qayda dəyişikliyini eşitdikdən sonra, 2019-cu ilin martında Akademiyaya məktub yazaraq media xidmətlərinin əsaslandırılmayan filmlər üzərində əlavə məhdudiyyətlərin qoyulmasının akademiyaya qarşı anti-etimad məsələləri qaldıra biləcəyini xəbər verdi. 2019-cu ilin aprelində keçirilmiş idarə heyətinin toplantısından sonra, Akademiyanın İdarə heyəti akkreditasiya filmlərinin Oskar üçün uyğun olmasına imkan verən mövcud qaydaları məhdudlaşdırdılar, çünki onlar məhdud teatrsevərlərə malikdirlər.
Mükafatdan imtina
Oskar tənqid edən bəzi qaliblər mərasimləri boykot etdilər və mükafatı qəbul etmədilər. Bunu ilk edən şəxs ssenarist Dadli Nikols idi. Nikols, Akademiya ilə Yazıçılar gildiyası arasındakı qarşıdurmalar səbəbiylə 8-ci "Oskar" mükafatı mərasimini boykot etdi. Nikols sonunda 1935-ci il mükafatını 1938-ci ildə qəbul etdi. Nikols karyerası zamanı daha üç "Oskar" mükafatına namizəd oldu.
Mükafatdan imtina edən üçüncü şəxs film sənayesinin ayrı-seçkiliyinə və hindilərə qarşı pis rəftarına istinad edərək imtina edən Marlon Brando idi. 45-ci "Oskar" mükafatı mərasimində, Brando, aktrisa və insan hüquqları müdafiəçisi Saşen Litlfetri 15 səhifəlik bir çıxışı oxutmaq üçün göndərdi və tənqidlərini izləyənlər tərəfindən dilə gətirdi.
Hadisələr
89-cu "Oskar" mükafatı mərasimində Uarren Biti və Faye Duneuey səhvən "La La Lend" filmini Ən yaxşı film mükafatının qalibi elan etdilər. Əslində doğru qalib "Ay işığı filmi" idi. Bitiyə səhv zərf verildi və elan edərkən tərəddüd etdikdən sonra, zərfi Duneueyə verdi. Emma Stounu "La La Lend" üçün ən yaxşı qadın aktrisa olaraq sıraladı və qarışıqlığa səbəb oldu. "La La Lend" istehsalçıları Fred Bercer, Cordan Horouitz və Mark Plet tərəfindən qəbul edilən çıxışlardan sonra müvafiq qalib elan edildi.
Bundan sonrakı il Biti və Duneuey səhvsiz olaraq həyata keçirdikləri ən yaxşı film mükafatının aparıcısı olaraq geri çağırılıblar.
Diskvalifikasiya
Yeddi film, tənzimləmələri pozduğundan rəsmi mükafat mərasimindən əvvəl diskvalifikasiya edildi. Bir film mükafatı qazandıqdan sonra diskvalifikasiya edildi və qazandığı Oskarı geri qaytardı.
Əlaqəli hadisələr
Aşağıdakı hadisələr illik "Oskar" mükafatı ilə sıx bağlıdır:
Təqdimatçı və ifaçı hədiyyələri
Oskarda aparıcı və ifaçılara hədiyyə çantalarını vermək ənənə halına gəlib. Son illərdə bu hədiyyələr nominantları və qalibləri mükafatlandırmaq üçün genişləndirilmişdir. Bu hədiyyə paketlərinin hər biri on minlərlə dollar dəyərindədir. 2014-cü ildə dəyəri 80.000 ABŞ dolları qədər olduğu bildirildi. Qiymət ABŞ Daxili İnvestisiya Xidməti hədiyyələr və vergi statusları ilə bağlı bəyanat verdiyi nöqtəyə gəldi. Oskar hədiyyə çantaları Havay, Meksika və Yaponiyaya tətil paketləri, restoranda özəl yemək, videofonlar, oteldə 1 gecə qalmaq, saatlar, biləkliklər, spa müalicələri, şüşə butulka, ağcaqayın saladı və şəkərli saqqızdan ibarət idi. Hədiyyələrdən bəziləri hətta "riskli" elementə malik idi; 2014-cü ildə, böyük yaşlılar üçün məhsul satıcısı Adam & Eve "Secret Room Gifting Suite" idi. Hədiyyəni alan məşhurlar arasında Cudit Xoaq, Karolayn Xennesi, Keyt Linder, Kris Malki, Cim O'Heir və NBA oyunçusu Con Salli daxildir.
Televiziya reytinqləri və reklam qiymətləri
2006-cı ildən etibarən nəticələr Live + SD-dir, bütün əvvəlki illər Live View-ə aiddir
Ticarət markası
"Oskar" termini AMPAS-ın qeydə alınmış ticarət nişanıdır; italyan dilində, hər hansı bir mükafat və ya mükafat mərasiminə, hansı sahədən asılı olmayaraq ümumi olaraq istifadə edilir.
Haya Hararet
Haya Hararet (ing. Haya Harareet, ivr. חיה הררית; ) — İsrail aktrisası.
Həyatı
Haya Hararet 20 sentyabr 1931-ci ildə Hayfada anadan olmuşdur.
Haya Hararetin aktrisalıq fəaliyyəti 1955-ci ildə İsraildə başlamışdır. Lakin Hararet bir neçə il sonra tanınmağa başladı. Bu, Çarlton Hestonla birlikdə çəkildiyi "Ben-Hur" filmində Esfir rolunu ifa edəndən sonra olmuşdu. 1961-ci ildə o, "Səhranın altına səyahət" filmində baş rola çəkilir. Onun bir aktrisa kimi fəaliyyəti o qədər də uzun çəkmir və daha bir neçə filmdə çəkiləndən sonra – 1964-cü ildə Hararet artıq heç bir filmə razılıq vermir. Haya həm də 1967-ci ildə çəkilmiş "Bizim ata yurdumuz" filminin ssenari müəlliflərindən biri idi. Bu filmdə baş rolu aktyor Dirk Boqart ifa etmişdi.
Haya 1995-ci ildə vəfat etmiş Britaniya prodüseri Cek Kleytonla ailəli olmuşdur.
Qumru
right|thumb|260px|Kumru Qumru (Türkcə kumru) - İzmirə xas kiçik bir çörək və bununla hazırlanan buterbrodlara verilən ad. Qumru simit (İzmirdə gevrek deyilir) xəmirinə bənzəyən az duzlu bir xəmirdən çıxarılar, susama batırılaraq sobalanar. Şəkli yaxalıqlı qurqur quşunun gövdəsini xatırlatdığından (Türkcəde kumru) bu adı götürmüşdür. İzmirdə qumrunu sobalardan sadə olaraq ala biləcəyiniz kimi; küçə satıcıları və dəzgahlardan içərisinə pomidor, yaşıl bibər və izmir tulumu (pendir) qoyulmuş olaraq da ala bilərsiniz. Ayrıca bufetlərdə, içinə kömürdə bişirilmiş sosiska, kolbasa, kaşar pendirinin və pomidorun yanında üzərinə ketçap və mayonez əlavə olunması ilə hazırlanmış buterbrod olaraq da istehlaka təqdim edilər. Bəzi buterbrodçular isə buterbrod çörəyinin içərisinə hazırlanan bol vəsaitli qarışıq buterbrodları səhv şəkildə qumru olaraq adlandırmaqdadırlar.
Andre Breton
Həyatı
Tibb təhsili alarkən I Dünya Müharibəsinin başlamasıyla hərbi xidmətə alındı. Öz istəyiylə II.Ordunun ruh və sinir xəstəlikləri mərkəzinə təyin edildi. O vaxt çox az tanınan Ziqmund Freydin üsullarını klinik olaraq istifadə etmə imkanını tapdı. Bu aralıq tanıdığı nihilist Jak Vachedən çox təsirləndi. Giyom Apolliner ilə tanış oldu.
Parisə qayıtdıqdan sonra, 1919-cu ildə Lui Araqon, Filipp və Şoupolt ilə "Littérature" adlı jurnalı qurdu və ilk kitabı Mont da Piéte' ye (Pieta Təpəsi) işıq üzü gördü. Şoupolt ilə birlikdə écriture automatique (avtomatik yayı) üsuluyla Les champs magnetiques (Maqnit Sahələr) adlı xüsusi mətni bu jurnalda yayimladı. Bu üsulun məqsədi şüuraltı bütün xarici təsirlərdən xilas olub, özünü azadca ifadə etmə imkanı yaratmaqdı. 1921-də Vyanaya gedib Freydlə tanış oldu.
Fallo tetradası
Tarix
{| border=0 |bgcolor=#efefef|1846
Andre Breton
Həyatı
1921-də Simone Kan ilə evləndi. 1924-də Manifeste du surréalisme'i (Sürrealistlik Manifesti) nəşr olundu. Bu mətndə sürrealizimin, düşüncənin bütün idarəetmələrdən uzaq bir şəkildə özünü ortaya çıxarması olaraq təqdim olunurdu. Dualizmə(İkililik) qarşı çıxan Breton qadağan kimi görünən şeyləri sürrealizmdə birləşdirməyə çalışırdı.
Fallo tetradası
Tarix
|- {| border=0 |bgcolor=#efefef|1888
Andre Breton
Həyatı
Breton sənətin siyasətdən ayrılmayacağına inanardı. 1925-də Fransa-Mərakeş müharibəsində, Luis Araqon və Pol Eluardla birlikdə Kommunist Partiyasının ideyalarını müdafiə etdi. Sonra 1927-də birlikdə partiyaya girdilər. 1935-də, sürrealizmin azad bir inqilabçı hərəkət olmasına inanan Breton partiyadan uzaqlaşdı. 1938-də getdiyi Meksikada Lev Trotskilə birlikdə Azad İnqilabçı Sənət Federasiyasını qurdu. 1930-da "İkinci Sürrealizm Manifesti"ni nəşr edərək hərəkətin nəzəriyyəsini inkişaf etdirdi. Və Antonin Artoud, Robert Desnos və Filippe Şopoltu hərəkətdən çıxardığını açıqladı. Onlar, Çilarda nəşr etdikləri Un Cadavre (Bir Cəsəd) adlı praşurada Bretonu ciddi olaraq tənqid etdilər. 1938-də, Parisdə təşkil edilən və 14 ölkədən 70 sənətçinin iştirak etdiyi Beynəlxalq Sürrealizim Sərgisi, axımın ən yüksək nöqtəsi oldu. Fransanın işğalından sonra 1941-də Nyu-yorka getdi. Orada Maks Ernst, Marcel Duşam və David Hare ilə birlikdə VVV adlı bir jurnal nəşr etdi. Bir silsilə konfrans verdi. 1942-də "Üçüncü Manifestə Giriş"i nəşr olundu. 1946-da Parisə qayıtdı. II Dünya Müharibəsindən sonra ekstentializmin yayılmasiyla sürrealizm təsirini itirdi. Amma Breton ölənə qədər sürrealizmi müdafiə etdi.
Fallo tetradası
Tarix
|- {| border=0 |bgcolor=#efefef|1944
|-
Patafiziologiyası
Əsas çatmamazlıq ağciyər arteriyasının daralması nəticəsində ağciyərlərə gələn qanın miqdarının azalması və sağ-sol şuntun hesabına meydana çıxır. Venoz qan sağ mədəcikdən ağciyər arteriyasından yan keçməklə bir başa mədəciklərarası çəpərin qüsurundan və ya mədəciklərarası dəlikdən sol mədəciyə daxil olaraq oradan aorta sisteminə – böyük qan dövranına daxil olması hipoksemiyaya (oksigen azlığı)na, mərkəzi sianoza sabəb olur.
Ağciyərlərin qan təchizatı bir sıra faktorlardan asılıdır:
Sağ mədəciyin işi artmış olduğundan onun əzələ qatı qalınlaşır – hipertrofiyalaşır: sağ mədəcik çıxacağının obstruksiyası – daralması və sağ-sol şuntu getdikcə artır. Nəticə etibarilə ağciyərlərə gələn qanın azalması bronxial və aortapulmonal kollateral damarların inkişafına səbəb olur.
Diaqnostikası
200px|thumb|right|Fallo tetradası "göy tip" 200px|thumb|left|Fallo tetradası: çəkmə şəkilli ürək rentgenoloji müayinə, "holland başmağı" 200px|right|thumb|Fallo tetradası: əl barmaqlar formasını dəyişərək baraban çubuğu formasını alır Sianoz – göyərmə fallo tetradasının əsas əlamətidir. Lakin bu əlamət gizlin qalaraq özünü göstərməyə də bilər. Belə ki, ağciyər arteriyasının daralma və aortanın yerdəyişmə dərəcəsindən asılı olaraq fallo tetradası sianozsuz – "ağ tip" və sanozlu – "göy tip" klinik formalarına bölünür. Digər əlamətlər əsasən 1 yaşınadək get-gedə artan sianoz əlamətləri, çəki artımının olmaması və yüngül iş gərginliyinə dözümsüzlükdən ibarətdir. Bu əlamətlər əsasən 2–5 yaşlarında öz kritik həddinə çatır və göyərmə tutmaların tezliyi artmış olur. Sonraki dövrlərdə əl barmaqlar formasını dəyişərək baraban çubuğu formasını alır.
Labarator müayinə:
Arterial qanda oksigenin parsial təzyiqi (PaO2) 15 mm Hg qədər olur. Arterial qanın oksigenlə zənginlik dərəcəsi (SaO2) 25% qədər düşmüş olur. Kompensator olaraq Hematokrit (Ht) 60–70%-ə qalxmış olur. Hemoqlobinin yöksək olması isə hipoksiyaya qarşı kompensator olaraq yetişməmiş yəni eritropoyez prosesi tamamlanmadan nüvəli eritrositlərin qan sisteminə daxil olmasıdır. Bu da kəmiyyət baxımından hemoqlobin göstəricisinin yüksək olmasına səbəb olur. Adətən qan sistemində nüvəli eritrositlər soyuqqanlı heyvanlarda xüsusən suda-quruda yaşayanlarda təsadüf edilir.
Qanın plazma hissəsinin azalması onda olan laxtalanma faktorlarının da azalmasına gətirib çıxartmış olur ki, bu da öz növbəsində qanın laxtalanma keyfiyyətini aşağı salmış olur.
EKQ müayinəsi:
Ürəyin sağ şöbəsinin böyüməsi və onun sağa yerdəyişməsi müəyən olunur.
Döş qəfəsinin rengenoloji müayinəsi:
Ürəyin invaziv kateter müayinəsi:
Sağ mədəcik və sistem təzyiqlərinin bərabərləşməsi, ağciyər arteriyasının təzyiqinin normal və ya normadan az olması, Sol mədəcikdə qanın oksigen zənginliyinin kəskin aşağı olması müəyən edilir. Angioqrammada kontras maddənin köməyilə mədəciklərarası çəpərin qüsurundan sağdan sola axını (şunt); ağciyər kötüyünün və arteriyalarının daralmış görüntülərini izləmək mümkündür.
Cərrahi müalicəsi
300px|thumb|left|Radikal korreksiya (sxem) Xəstəliyin yeganə müalicəsi cərrahi yolladır. Cərrahi müdaxilə bir və iki mərhələli ola bilər. Bir mərhələli əməliyat tam və ya radikal korreksiya olub, açıq ürəkdə süni qan dövranı və hipotermiya şəraitində aparılır. Bu zaman bütün qüsurlar, əsasən ağciyər arteriyasının daralmış hissəsinə və mədəciklərarası çəpərin qüsuruna perikard vasitəsilə yamaq qoyularaq radikal konstruksiya aparılmaqla aradan qaldırılır, eyni zamanda sağ mədəciyin qalınlaşmış – hipertrofiyalaşmış hissəsi kəsilib götürülür. İki mərhələli müdaxilə zamanı birinci mərhələ poliativ xarakter daşıyır. Bu zaman güsurlar olduğu kimi qalır amma kiçik və böyük qan dövranı sistemləri arasında körpü (şunt) və ya anastamoz qoyulur ki, burada məqsəd qarışıq qanın ağciyərlərdən keçirməklə təkrari oksigenasiyanı təmin etmək və arterial sistemdən daxil olan yüksək təzyiqli qanın cərəyanının hesabına ağciyər arteriyasının divarının elasikliyini artırmaqla bir qədər genişlənməsinə sərait yaratmaqdır. Poliativ əməliyatdan sonra göyərmə tutmaları, tənginəfəslik halları aradan qalxır, uşağın çəkisi artır, işgötürmə qabiliyyəti bir qədər yaxşılaşmış olur. Lakin çəki və orqanizmin təlabatı artdıqca simptomlar təzədən qabarıq şəkildə özünü göstərməyə başlayır və əməliyyatın ikinci radikal korreksiya mərhələsinə ehtiyac yaranmış olur.
Ətirli hil
Ətirli hil, Benqal hili (Amomum aromaticum) — cinsinə aid bitki növü.
Erigeron bellioides
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Oğuz zəlzələsi (1953)
Oğuz zəlzələsi — 1953-cu il sentyabrın 2-də baş vermiş 7 ballıq zəlzələ.
1953-cu il sentyabrın 2-də Vartaşen (indiki Oğuz rayonu) rayonununda 7 ball gücündə zəlzələ olmuşdur.
Hil (bitki)
Hil -  fəsiləsinə aid bitki cinsi. Hilin vətəni Hindistandır. Ancaq Hindistanla yanaşı, Şri-Lankada, Çində, Afrikada və Amerikada da becərilir. Hilin istifadə edilən əsas hissəsi onun toxumudur. Ancaq toxumları qabığından ayrıldıqdan sonra ətrini tez itirdiyi üçün qabığı ilə bir yerdə yığılır. Hilin toxumunda olan efir yağlarının əsasını alfa terpineol, delta limonen, sineol, terpenilasetat təşkil edir. Hil meyvəsinin qabığında efir yağı az (təqribən 0,1-0,7 %), sellüloza isə çoxdur (təqribən 28-31 %).
Məlumat
Hil zəncəfil fəsiləsindən olan çoxillik bitki cinsidir. Gövdəsinin uzunluğu 4-5 metr, meyvəsinin uzunluğu isə 1-4 santimetrdir. Qabığının rəngi sarımtıl yaşıl, toxumunun rəngi qırmızımtıl-qəhvəyidir. İyi kəskin, dadı yandırıcıdır. Qurudulmuş meyvənin 20-53 %-ni qabığı, 47-80 %-ni toxumu təşkil edir. Hil toxumunun tərkibi faizlə aşağıdakı kimidir: O cümlədən: Üyüdülmüş toxumundan həm yeyinti sənayesində, həm də tibbdə geniş istifadə olunur. Hil həm də zəfəran və vanildən sonra üçüncü ən qiymətli ədviyyatdır.
Növləri
Hilin bazarlarda ən çox tünd yaşıl və ağ rəngi satılır.
Hilin faydaları
Hil toxumu yeməklərə, çaya və qəhvəyə qarışdırlıraraq istifadə edilir. Əgər mədə turşuluğu çoxalaraq qida borusunu yandırırsa, ən yaxşı üsullardan biri hil çayının içilməsidir. Qastrit və mədə qıcqırması zamanı çox faydalıdır. Hil çayı yüksək xolesterini aşağı salır və immuniteti qüvvətləndirir. İnfeksion xəstəliklərdən və qripdən əziyyət çəkənlərin onun çayını dəmləyib içmək məsləhətdir. Ağızdan xoşagəlməz qoxu gəlirsə, hil dənələrini çeynəmək lazımdır. Çeynədikdən sonra isə udmaq məsləhətdir. Çünki ola bilər ki, ağız qoxusu mədədə olan problemlərdən yaransın və hilin toxumlarını udmaqla mədəni də müalicə etmək olar. Hil ürəkbulanma zamanı da yaxşı təsir edir, iştahanı artırır, mübadilə prosesini yaxşılaşdırır, köplə mübarizə aparır. Artıq çəkidən azad olmaq üçün də hil çox faydalı vasitələrdən biridir. Onun aromatik yağlarını suya əlavə edib vanna qəbul olunması həm stres və gərginliyi aradan qaldırır, həm də əsəbləri sakitləşdirir. Təbii antiseptik olduğundan soyuqdəymə zamanı onu çay və suya atıb xəstəyə vermək çox müsbət təsir göstərir. Boğaz ağrıları zamanı hil dəmləmələri ilə qarqara çox yaxşı təsirə malikdir. Diş ağrılarını azaldır, ürəyin fəaliyyətini yaxşılaşdırır.Çalışmaq lazımdır ki, hili qabığından ayrılmasın, çünki əks halda o, əz ətrini çox tez itirir.
İstinadlar
NKPİ.az saytı 2021-03-31
Əmcədəli şah
Nəcmüddövlə Əbülmüzəffər müsləhəddin Məhəmməd Əmcədəli şah(अमजद अली शाह, ) (d. 1801 – ö. 13 fevral 1847) — IV Aud nəvvabı.
Həyatı
Əmcədəli şah 1801-ci ildə anadan okmuşdu. 7 may 1842-ci ildə Audun nəvvabı olmuşdu.
Əmcədəli şah 13 fevral 1847-ci ildə vəfat edib.
Ailəsi
Əmcədəli şah Məlaikə Əhəd bəyim və Məlikə Kövsər bəyimlə ailə qurmuşdu. Vəcdəli şah, Süleyman Kudr adlı oğlanları vardı.
Bulbophyllum dschischungarense
(Bulbophyllum dschischungarense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Buru
Buru — Malay arxipelaqında, Molukka adalarına və İndoneziyanın tərkibinə daxil olan ada. Sakit okeana daxil olan dənizlərlə əhatələnmişdir: Seram dənizi (şimaldan), Banda dənizi (cənubdan və qərbdən). Şərqdən Manipa boğazı ilə Seram və Ambon adalarından ayrılır. Sahəsi 9505 km² təşkil edir. 2012-ci il may ayının məlumatlarına əsasən, adanın ümumi əhalisi 206 840 nəfərdir.
Ada əhalisi etnik baxımdan rəngarəngdir. Adanın köklü əhalisi ilə yanaşı orada Yava adasından və İndoneziyanın digər adalarından gələnlər də yaşayır. Dini baxımdan həm islam, həm də xristian dininə etiqad edənlər var. Bununla belə bəzi rayonlarda insanlar əvvəlki inanclarına bağlılıqlarını qoruyub saxlayırlar.
İnzibati cəhətdən ada Moluku vilayətinə daxildir. Vilayət də öz növbəsində iki dairəyə ayrılır – Buru və Cənubi Buru. Buru dairəsi 2008-ci ildə təşkil edilmişdir. Buna baxmayaraq onun inzibati strukturu 2011-ci ildə hələ təşkil edilməmişdir. İnzibati mərkəzləri müvafiq olaraq Namlea (Buru) və Namrole (Cənubi Buru) şəhərləridir. Bu şəhərlər həmçinin adanın ən iri yaşayış məntəqələridir.
Ada bir çox xüsusiyyətləri baxımından zənginlikləri ilə seçilir. Bioloji növlərin çoxu endemik canlılardır. Ərazisinin bir hissəsini qoruqlar və yasaqlıqlar təşkil edir.
1960-cı illərin ortalarından 1970-ci illərin sonlarına qədər siyasi məhbusların saxlanıldığı düşərgə olmuşdur. Əsasən Suxartonun rəqibləri burada saxlanılmışdır. Buru məhbusları arasında, həbsdə ikən əsərlərinin böyük bir hissəsini yazan indoneziyalı yazıçı Pramudya Ananta Tur da vardı.
Coğrafi yerləşməsi
thumb|left|270px|Coğrafi yerləşməsi Ada Sakit okeana daxil olan Seram dənizi ilə şimaldan, Banda dənizi  ilə isə cənubdan və qərbdən əhatələnir. Şərqdən Manipa boğazı vasitəsi ilə Seram, Ambon  və bir necə kiçik adalardan ayrılır. Sahəsi 9505 km² təşkil edən ada, bu göstərici ilə Molukk adaları arasında Halmahera  və Seramdan sonra üçüncüdür.
Şərqdən qərbə doğru uzanmış quruluşu dairəvi düz formaya çox yaxındır. Şərqdən qərbə maksimal uzunluğu 130 km, şimaldan cənuba isə 90 km təşkil edir. Sahilləri elə də girintili-çıxıntılı deyildir. Sahilində yerləşən yeganə körfəz Kaelidir ki, o da adanın şimal-şərqində yerləşir.
thumb|right|270px|Kaeli körfəzi adanın şimal-şərqində yerləşir. Buru adasının sahillərinə yaxın çoxlu sayda kiçik adalar vardır. Yaxınlıqda yerləşən və yaşayışı olan ada Ambelaudur. Onun sahəsi 306 km² təşkil edir. Buru adasından 20 kilometr cənub-şərqdə yerləşir. Bununla yanaşı burada Foqni (yaşayışı olmayan adalar arasında ən irisi), Oki və Tomaxu  adaları da vardır.
Girdə hil
Girdə hil (Amomum globosum) - cinsinə aid bitki növü.
Buru
Relyefi, faydalı qazıntıları
Relyefi əsasən dağlıqdır. Xüsusi ilə mərkəzi və qərb hissələri bu baxımından seçilir. Adanın ən hündür nöqtəsi 2736 metr olan Kapalamadan dağıdır (adının müxtəlif variantları: "Kepala Madam",  ; "Kepalat Mada",  ; "Qheqan",  ). Düzənliklər əsasən ensiz zolaq şəkildə sahil boyunca uzanır. Üstəlik Aro çayı sahili boyunca geniş ovalıq əmələ gətirir (Aro ovalığı). Çay Kaeli körfəzinə tökülür.
Ərazisinin müxtəlif yerlərində müxtəlif növ suxurlara rast gəlinir. Xüsusi ilə Allyuvial çöküntülər üstünlük təşkil edir.
Buru seysmik baxımdan aktiv zonada yerləşir. Ada və onun şelf zolağında davamlı olaraq yeraltı təkanlar baş verir. Xüsusi ilə 2006-cı ilin fevral ayının 14-də adanın şərqində maqnitudası rixter şkalası üzrə 6,4 bal gücündə zəlzələ baş vermişdir. Ardından baş vermiş güçlü sunami nəticəsində 6 yaşayış məntəqəsi ciddi zərər görmüşdür. Xüsusilə adanın şərq qutaracağında yerləşən Pale kəndi daha çox zərər çəkmişdir. Nəticədə üç nəfər ölmüş və 166 ev zərər görmüşdür.
Buru faydalı qazıntılar baxımından elədə zəngin deyildir. Əsas faydalı qazıntısı isə əhəng daşıdır. Buna baxmayaraq 2009-cu ildə aparılan araşdırmalar nəticəsində adanın şelf zolağında zəngin neft və təbii qaz ehtiyatları aşkarlanmışdır.
Su ehtiyatları
thumb|left| Namlea yaxınlığında yerləşən Kaeli körfəzi. 1949)-cu il. Adanın ən iri çayları – Apo ( (uzunluğu 80 km), Geren, Nibe. Onların su rejimi yağıntılar mövsümündən asılı olaraq dəyişir. Yağıntıların maksimal olduğu dövrü çaylarda gursululuğun artması ilə üst-üstə düşür. Qeyd etmək lazımdır ki, İndoneziya və qərbdə mənbələrində Buru çaylarının adları yerli dillərdə işlədilən "çay" – "vae" sözünün transliterasiyası nəticəsində fərqli formada deyilir. Buna misal olaraq Apo "Vaeapo", Qeren "Vaeqeren" və s. göstərmək olar.
Adanın mərkəzində 767 metr hündürlükdə şirinsulu Rana gölü vardır. Bu göl Maluku vilayətinin ən iri gölüdür və sahəsi 11,5 kvadrat kilometrdir.
İqlimi
Ekvatorial-musson iqlimə malikdir. Molukk adalarına xas olan rütubətli iqlim hakimdir. Yağışlar mövsümü oktyabrdan aprel aylarına qədər davam edir. Ən çox yağıntı bir qayda olaraq dekabr–fevral ayları düşür.
Adanın elə də iri olmasına baxmayaraq dağlara qalxdıqca iqlim tipləri bir-birini əvəz edir. Belə ki, dağlara doğru hava nisbətən rütubətli və sərin olur. Düzənliklərdə isə bunun əksini görmək olar. Əgər dağlarda temperatur 26 °C -dirsə düzənliklərdə bu nisbətən yüksək olur. Ərazidən asılı olaraq yağıntının miqdarında fərqlər vardır :
Fauna
Ada yaşayan 25 növ məməlidən 4 ya Buru adasında və ya adanın yaxınlığında yerləşən kiçik adalarda müşahidə edilir – babirusanın yerli yarımnövü və iriqanadlar üç növü.
Adada 178 növ quş müşahidə edilir ki, bunlarında 10-u endemikdir – Buru raketquyruq tutuquşu, İridimdik qarasifət tutuquşu , Mavisifət bəzənmiş lori , qəhvəyi liximer , ada qırxpudlu tırtılyeyən zolaqlısinə cəngəllikmilçəkovlayanı , kürənsinə ağgöz , sarı buru ağgözü ,  və.
Flora
Ada ərazisinin 60%-i rütubətli tropik meşələrlə, 20%-i isə kol bitkiləri ilə örtülüdür. Adanın şimalı isə iri ağac və kol massivlərindən məhrumdur. Bu ərazilər əsasən kənd təsərrüfatı məqsədi ilə istifadə edilir. Meşələrin qırılması hələ XX əsrin əvvəllərində Niderland müstəmləkə idarəçilərinin sifarişi ilə qarğıdalı və digər bitkilərin əkin sahələrini artırmaq üçün həyata keçirilmişdi, ancaq meşələrin qırılması 1960–1970-ci illərdə daha geniş miqyas alır. thumb|left|270px|Buru adasında əkin sahəsi. XX əsrin əvvəlləri. Ada ərazisində yerləşən bitki örtüyünün böyük hissəsini təbii masivvlər tutur. İnsan tərəfindən əkilən ağaclar isə ümumi meşələrin cəmi 0,5%-i təşkil edir. Ərazidə yayılmış bitkilərin böyük qismi Dipterocarpaceae sinfinə daxildir – Anisoptera thurifera, Hopea gregaria, Hopea iriana, Hopea novoguineensis, Shorea assamica, Shorea montigena, Shorea selanica, Vatica rassak. Adanın şimalında qorunmuş qarışıq meşələrdə Shorea cinsinə aid bitkilər, yüksək dağlıq ərazilərdə isə Dacrydium novo-guineense yayılmışdır. Manqrov meşələri əsasən çay mənsəbində müşahidə olunur. Bu isə ada ərazisinin cəmi 1%-i təşkil edir.
Ətraf mühit fəaliyyəti
Buru təbiətini qorumaq məqsədi ilə sistematik tədbirlər, İndoneziya hökuməti tərəfindən 1980-ci illərdən bəri həyata keçirilir. 1985-ci ildə adada iki qoruq təşkil edilmişdir: Masbait və Masarate. Masbait adanın şərqində yerləşir. Sahəsi 5.875 hektardır (1999-cu ilə qədər – 6.250 hektar). Masarate isə adanın cənub-şərqində və 1.598 hektar əraziyə sahibdir. Ətraf mühitin mühafizəsi üzrə müvafiq proqramların həyata keçirilməsi, logistik problemlərdən dolayı çox çətindir. Belə ki, 2010-cu ilin ortalarına görə Masaret qoruğunun sərhədlərinin demorkasiyası baş tutmamışdır. Bu səbəbdən bioloji növlər hərtərəfli qeydiyata alınması həyata keçirilməmişdır.
Bununla yanaşı Beynəlxalq Təbiətin və Təbii Sərvətlərin Mühafizəsi Birliyi həmcinin iki qoruğun təşkilini də məsləhət görmüşdür – adanın mərkəzi və qərb hissələrində 1.380 kvadrat kilometr (Kapalamadan dağı və ətraf əraziləri) və şərq hissəsində 50 kvadrat kilometrlik ərazi (Apo çayının mənsəbi). 2010-cu ilin əvvəlinə olan məlumata əsasən bu ərazilərdə yasaqlıqlar təşkil edilmişdir. Burada ancaq ayrıca bitki növləri mühafizə olunur.
Müstəmləkəçiliyə qədərki dövr
thumb|270px|[[Mixək — Buru tarixində əhəmiyyətli rol oynayan ədviyyat]] thumb|270px|Mixək ağacı Buru haqqında ilk məlumatlar 1365-ci ilə Macapahit imperiyasına aid olan Naqarakertaqamalarda  verilir. Ada "Xutan Kadali" adı ilə Macapahitə tabe olmasını bildirən mahnıların bəndində qeyd olunur.
XVI–XVII əsrlərdə Ternate sultanlığının təsir dairəsində olsa da, vassallıq simbolik xartakter daşıyırdı. Həmin dövrdə adalıların portuqaliyalı müstəmləkəçilərə tabe olmağına dair bir sıra məlumatlar vardır. Eyni zamanda Buru adasına tez-tez portuqaliyalılara aid ticarət gəmiləri ilə bahəm hərbi gəmiləri də yan alırdı. Üstəlik Buru adasına və onun yaxınlarında yerləşən digər Maluku adalarında təkcə portuqallar deyil, digərləri də təsir göstərirdilər. Makasarlar adada güclü istehkan təşkil etmiş və əhalini ədviyyat becərməyə məcbur edirdilər (ən əsası mixək).
Müstəmləkə dövrü
Malay arxipelaqının şərqindəki ədviyyatların istehsalında və ticarətində Niderlanda rəqib olan Makasarların fəaliyyətindən narahat olan Niderland Ost-Hind Şirkəti 1648-ci ildə Buruya hərbi ekspedisiya göndərir. Hollandiyalılar Makasarları adadan qovur, istehkamlarını dağıdır və eyni zamanda üç mindən çox mixək ağacını məhv edirlər. Müstəmləkəçilərin bu addımı adada möhkəmlənmək imkanları olmadığından atmışdılar. Çünki düşünürdülər ki, onların gedişindən sonra Makasarlar yenidən adaya qayıdıb istehsalı bərpa edəcəklər.
Sonrakı illərdə hollandlar adaya bir neçə ekspedisiyanın göndərir. Bu ekspedisiyanın nəticəsində NOHŞ-in ehtiyacları yerinə yetirməkdən imtina edən bütün əsas sahilyanı kəndlərin ağsaqqallarını tutulur. 1658-ci ilin oktyabr ayında əsir ağsaqqallarla adada yaşanan sosial-iqtisadi vəziyyətin xüsusiyyətlərini müəyyən edən uzun müddətli müqavilə imzalanmışdır. Yerli liderlər öz kəndlilərinin əksəriyyətini istehkamlarla əhatə olunmuş, Kaeli körfəzinin cənub sahilindəki kiçik bir əraziyə köçürməyə vəd verirlər. Onlar əvvəlcə hollandlar üçün hərbi istehkamların inşasında iştirak edirlər. Sonradan isə mixək ağaclarının əkilməsinə cəlb olunurlar. Əvəzində ağsaqqallar azadlığa qovuşur, ənənəvi imtiyazların qorunmasına təminat alırdılar. Anlaşmaya əsasən hollandlar immiqrantlar arasında missionerlik işini həyata keçirməkdən imtina etdiyini təsdiqlədilər. Şimali Moluklardan bölgəyə gətirilən islam dinin təbliğinə isə icazə verilir. thumb|left|270px|Kaeli ərazisində hollandlara aid qalanın qalıqları Qısa müddət ərzində inşa edilən istehkam və onun ətrafında salınan yaşayış məntəqəsi, 200 il müddətində adanın inzibati mərkəzi olur. Sonradan adanın digər yerlərindən bir neçə min əhali bölgəyə köçürülür. Qısa müddətdə eyni bölgədə on üç böyük kənd salınır. Bu tədbir hollandlara yalnız mixək plantasiyalarının təşkili işini deyil, həm də yerli əhalini nəzarət altına almaq işini asanlaşdırdı.
XIX əsrin əvvəllərində Niderland Ost-Hind şirkəti ləğv edildikdən sonra ada şirkətin bütün əvvəlki əmlakları kimi Niderlanda dövr edilir.
1824-cü ildə müstəmləkəçilik sistemində islahatlar həyata keçilrilir. Nəticədə Buru rəhbərləri raca adlanan 14 bölgəyə bölünür. Racalar hollandların "təkliflərini" dinləməyə məcbur idilər. Bütün Rajalar o dövrdə Hollandiyaya olan sadiqliyini sübuta yetirmiş, Kaeli bölgəsinə köçürülmüş qəbilə zadəganlarından təyin olunurdu. Çox hallarda rajalar mənşəyinə uyğun olaraq, atalarının gəldikləri torpaqlara təyin edilirdilər. Təkcə rəhbərlər ilə birlikdə çox saylı ailə üzvləri deyil, həm də soydaşlarının böyük bir hissəsi tarixi vətənlərinə dönürdü. Bu fəaliyyətlər nəticəsində uzun müddət adanın inzibati mərkəzi olan istehkam ətrafı bölgə demək olar ki, yaşayışsız əraziyə çevrilmişdi. İnzibati mərkəz hüququ isə Kaeli körfəzinin şimalındakı Namleo qəsəbəsinə keçdi.
1942–1950-ci illər dövrü
thumb|right|270px|Niderland Ost-Hindinin kral ordusunun hərbi qulluqçuları. Namlea. 1949-cu il 1942-ci ilin payızından 1945-ci ilin yayına qədər Buru da daxil olmaqla bütün Niderland Ost-Hindi Yaponiya İmperator ordusunun işğalı altında olmuşdur. Yapon işğalı zamanı Antihitler koalisiyası adada yerləşən düşmənin hərbi infrastrukturunu, xüsusilə Namleada yerləşən aerodromu bombalamışdır. Yapon ordusu təslim olduqdan və adanı tərk etdikdən sonra hollandlar ada üzərində nəzarəti bərpa etdilər. Adada Niderland Ost-Hindinin ordusu yerləşdirildi.
1946-cı ilin dekabrında Burunun da (digər Molukk adaları ilə birlikdə, Sulavesi və Kiçik Zond adaları) daxil olduğu Niderland tərəfindən idarə olunan federasiya tərkibli Şərqi İndoneziya Ştatlarını qurulur.
Şərqi İndoneziya 1949-cu ilin 23 avqust–2 noyabr tarixlərində keçirilən İndoneziya-Niderland Konfransının qərarı ilə təşkil edilmiş ("Haaqa dəyirmi masa konferensiyası") İndoneziya Birləşmiş Ştatlarının tərkibinə (İBŞ, ) daxil edilir. 1950-ci ilin aprelində Şərqi İndoneziyanın İndoneziya Respublikasına birləşməsi ərəfəsində Burunun yerli orqanları, həmçinin Ambon, Seram və bir neçə kiçik adalar müstəqil Cənubi Molukk Adaları Respublikasını (, CMAR, )) təşkil edirlər. Onlar Hollandiya ilə sıx siyasi əlaqələrin saxlanmasında maraqlı idilər.
Danışıqlar yolu ilə CMAR-nın İndoneziyaya birləşdirilməsi uğursuzluğa uğradıqdan sonra İndoneziya tanınmayan dövlətə qarşı hərbi əməliyyatlara başladı. 1950-ci ilin iyulunda Namlea şəhərinə həmlə edən İndoneziya qoşunları qısa müddətdə adanı ələ keçirir. Buru CMAR-ın Cakartanın nəzarətinə keçən ilk ərazi olur. 1950-ci ilin dekabrına qədər özünü müstəqil elan edən respublikanın bütün ərazisi indoneziyalılar tərəfindən işğal olunur və İndoneziya Respublikasının bir hissəsi elan edilir.
İndoneziyanın tərkibində
1950–1965-ci illərdə mərkəzi hökumətin Buru ilə bağlı siyasəti əsasən onun sosial-siyasi və iqtisadi inteqrasiyasına yönəlmişdi. İndoneziyada 1965–1967-ci illərdə, general Suxartonun hərbi hakimiyyəti dövründə, Buru əsasən kommunistlər, solçular və ziyalıların  həbs olunaraq saxlandığı düşərgəyə çevrilir.
Siyasi məhbuslar əsasən Apo çayının vadisində yerləşən bir neçə həbs düşərgəsində saxlanılırdı. Onlar əsasən meşə tədarükü və bataqlıq ərazilərinin qurudulması işinə cəlb edilirdilər. Düşərgələr 1979-cu ildə ləğv edilmişdir. Bəzi məlumatlara görə düşərgələrdə ümumilikdə 12–14 min arası insan olmuşdur. Həhs dönəmində ən azı 315 nəfərin ölməsi məlumdur. Burudakı həbs düşərgələrində olan məhbuslar arasında bir çox elm və mədəniyyət nümayəndələri vardı. Onlar arasında xüsusilə İndoneziyanın ən məşhur yazıçısı Pramudya Ananta Turda olmuşdur. 1969–1979-cu illərdə həbs düşərgəsində olarkən, əsas ədəbi əsərlərinin əhəmiyyətli bir hissəsini yazmışdır – tarixi tetralogiya, daha sonra "Buru tetralogiyası" adlandırılır, "İnsan dünyası"  romanın birinci hissəsini bütünlüklə. 1975-ci ilə kimi yazı materiallarından məhrum olan Pramudya Ananta Tur qələmə ala bilmədiyi əsərlərini əzbərə yaddaşında saxlamışdır.
Sərbəst buraxılan azı 300 məhbus könüllü olaraq sosial adaptasiya proqramının bir hissəsi kimi Buruda qaldılar: məskunlaşmaq istəyənlər üçün mənzil, əkin sahələri və iki camış verilirdi. Hal-hazırda sağ qalan köhnə məhbusların əksəriyyəti Namlea və ətrafında yaşayır.
Adanın inzibati və ərazi bölgüsü İndoneziya Respublikasının müvafiq milli qanunvericiliyin inkişafına uyğun olaraq dəyişdi – 1950-ci illərdə rayonlara (keçamatan), 1978-ci ildə isə daha kiçik inzibati vahidlər olan kəndlərə (des) bölünür. Bununla belə yerli racalar əhali arasında öz mövqeyini qoruyub saxlayırdılar. Bir çoxları XXI əsrin əvvəlinə qədər yalnız ənənəvi üstünlüklərə malik idilər. Həmcinin qeyri-rəsmi rəhbərlik mövqeləri tutmuşdular, xüsusilə də dairə sovetinin xalq nümayəndələri seçilirdilər.
1990-cı illərin sonları 2000-ci illərin əvvəllərində İndoneziyada baş verən ümumi sosial-iqtisadi böhranın fonunda, adada ölkənin bir çox digər bölgələrində olduğu kimi etnik və dini baxımdan bir sıra qanlı toqquşmalar baş vermişdir. Ən şiddətli münaqişə Vainibe kəndində müşahidə edilmişdir. 1999-cu ilin dekabr ayının bir neçə günü ərzində kənddə 43 nəfər öldürülmüş və ən azı 150 ev yandırılmışdır. Toqquşma zonasını minlərlə qaçqın tərk etmək məcburiyyətində qalır. Münaqişə bölgəsində olan bir çox məktəb, ilkin tibbi yardım məntəqələri və müxtəlif infrastruktur obyektləri fəaliyyətlərini dayandırmaq məcburiyyətində olur. Münaqişənin sosial-iqtisadi nəticələrini aradan aldırmaq məqsədi ilə yerli və mərkəzi hökumət qurumları ilə yanaşı, İndoneziyanın xeyriyyə fondları və müvafiq beynəlxalq təşkilatlar fəal rol oynamışlar. Xüsusi ilə UNICEF məktəblərin və uşaq bağçalarının bərpasına kömək etmişdir. Adanın tarixində əhəmiyyətli bir hadisələrdən biri 17 mart 2006-cı il tarixində İndoneziya Prezidenti Susilo Bambanq Yudhoyononun bura ziyarəti olmuşdur. Adanı ziyarət edən ilk İndoneziya liderlərindən birincisi olaraq burada baş vermiş zəlzələnin nəticələrini öz gözləri ilə görmüş və şəxsi büccəsindən zərərçəkmişlərə pul yardımı etmişdir.
İnzibati bölgü
Ada inzibati baxımından İndoneziyanın Maluku vilayəti ərazisinə daxildir. 1999-cu ilə qədər ada ölkənin Mərkəzi Maluku vilayətinə daxil idi. Sonradan Buru adası eyni adlı dairəyə daxil edilir. Bu inzibati vahiddə da öz növbəsində 2008-ci ildə iki dairəyə bölünür – Buru və Cənubi Buru. Dairə ərazilərinə ətrafda yerləşən bir sıra adalar da daxil edilmişdir. Bu səbəbdən dairələrin ərazisi adanın sahəsindən böyükdür.
Buru dairəsi
thumb|right|400px|Buru dairəsi rayonları: 1 — Namlea, 2 — Vaplau, 3 — Vaеаpo, 4 — Ayrbuaya, 5 — Batabual. Cənubi Buru: 6 — Namrole, 7 — Kepalamadan, 8 — Leksula, 9 — Vaisama, 10 — Ambelau Buru dairəsinin mərkəzi Namlea ) şəhəridir. Dairənin sahəsi 5578 km² təşkil edir. 2011-ci ilin mart ayında əldə edilən məlumatlara əsasən, dairə regentinin rəhbəri Hüsni Hentihu, müavini isə Ramli Umasuqi 2006-cı ilin noyabr ayında seçkilər yolu ilə vəzifəyə gəliblər   . Dairə rəhbərləri beş il müddətinə seçilir.
Dairə inzibati cəhətdən 5 rayona bölünür :
Cənubi Buru dairəsi
Cənubi Buru dairəsinin mərkəzi Namrole şəhəridir. Onun sahəsi 5060 km² təşkil (306 km² sahə Ambalau adasının ərazisidir) edir.
Dairənin yaradıldığı 2008-ci ildən 2010-cu ilə qədər bir necə dairə rəhbəri bir-birini əvəz etmişdir. Bunun əsas səbəbi çoxsaylı bürokratik səhvlər, gecikmələr, cinayətlər, korrupsiya hadisələri idi. Bir sıra yerli məmurlara qarşı araşdırma və cinayət işi açılmışdır. Beləki bəzi təyinatlar əhalinin etirazlarını artırmış, toqquşmalara və inzibati binaların yandırılmasına səbəb olmuşdur. Bir çox sahədə rəhbərliyi Buru əyalətinin müvafiq orqanları həyata keçirir. Buna həmcinin polis xidməti də daxildir. Yeni dairə qurulduqdan sonra 2008-ci ildən 2010-cu ilin sonunadək bir neçə dəfə rəhbərlik dəyişilmişdi. 2010-c uilin sentyabr ayında regent vəzifəsinə Məhəmməd Saleh Thio seçilir, ancaq onun bu vəzifəyə keçidi gercəkləşmir.
Dairənin ərazi bölgüsü müəyyənləşdirilmişdir. Bu baxımdan dairə 5 rayona bölünür:
Sayı və yayılması
left|thumb|1900-cü illərin əvvəllərinə aid ənənəvi Buru evi thumb|upright|Lisela kişiləri. XX əsrin əvvəlləri. 2012-ci il məlumatına görə Buru adasında 206.840 nəfər yaşayır. Bunun 128.840 nəfəri Buru dairəsi və 76.870 nəfəri Cənubi Buru dairəsində yaşayır. Əhali sayının əraziyə olan nisbəti 1 km² 21 nəfər təşkil edir. Bununla belə insanlar əraziyə görə bərabər paylanmamışlar. İnsanların çoxu sahil solağı düzənliklərdə və Apo çayı vadisində cəmləşmişlər. Dağlıq ərazilərdə demək olar ki, əhali yaşamır. Adanın şimal-şərq və cənub-qərbində yerləşən palatonun nisbətən məskunlaşılmış olduğunu görmək olar.
Say artımı
Əhalinin sayının artımı yüksəkdir. İl ərzində əhalinin 4% artımı müşahidə edilir (2000 ildən 2010 ilə qədər olan statistika götürülür). Bu göstərici ümumi ölkə üzrə (1,07 % ) göstəricidən yüksəkdir. Maluku vilayətinin orta göstəricisindən (2,28%) iki dəfə yüksəkdir.
Kişilərin sayı ümumi əhalinin 51,28%-ni, qadınlar isə 48,72%-ni təşkil edir. Bu göstərici baxımından Maluku vilayətinin göstəricisi ilə eynidir (bu ümumən İndoneziya üçün xarakterik bir haldır).
Etnik tərkibi
Etnik tərkibi rəngarəngdir. Xüsusi ilə Yava adasından gələn köçkünlərin sayəsində zənginləşir. 2008-ci ilə olan məlumata görə əhali yerlilərdən, Yava adasından və İndoneziyanın digər adalarından gələnlərdən ibarətdir.
Yerli əhali
thumb|270px|left|Buru adasının etnik xəritəsi Adanın köklü əhalisi Şərqi İndoneziyada yayılmış və antropoloji baxımdan bir-birinə yaxın olan Burulular, Liselalar, Kaeli və Ambelaunlardan ibarətdir. 2008-ci il məlumatına görə adada 48.000 yerli kökənli əhali yaşayır. Bu isə o deməkdir ki, hər 10 sakindən üçü yerlidir. Adada say baxımından ən çoxsaylı xalq burululardır. Onların ümumi sayı 35.000 nəfərdir. Praktiki olaraq adanın bütün ərazisində rastlanılırlar. Bununla belə bəzi şimal rayonlarında sayları azdır. Təbii ki adanın daxili və dağlıq hissələrinə nisbətdə sahil zonasında sayları çoxdur. Buruluların şəhər sakinləri arasında pay nisbəti əhəmiyyətli bir hissəni əhatə edir. Ancaq ən böyük məskunlaşma yerlərində – xüsusilə Namrol və Namleada İndoneziyanın digər bölgələrindən gələn insanların yerləşməsi səbəbiylə getdikcə azalır.
Buruluların tərkibində həyat tərzi və dil xüsusiyyətləri ilə fərqlənən müxtəlif etnik qruplar daxildir – rana (14.258 insan, əsasən adanın mərkəzində yayılmışdır), masarete (9.600 insan, əsasən adanın cənubunda yayılmışdır), vaesama (6.622 insan, əsasən adanın cənub-şərqində yayılmışdır), foqi (500 insan, əsasən adanın qərbində yayılmışdır).
Liselalar 11.000 nəfərdən ibarətdir və əsasən adanın şimal sahilləri boyunca, dar bir düz ərazidə kompakt halda yaşayırlar. Ümumi əhali üzrə payı 8%-dən çox olmamasına baxmayaraq, adanın bəzi hissəsində etnik bir çoxluq təşkil edir. thumb|right|270px|Milli paltarda olan burulular. XX əsrin əvvəlləri. Etnoqrafik baxımdan kaelilər adanın ən az saylı etnosudur. Sayları 800 nəfərdir. Adanın şimal-şərqində eyni adlı körfəz sahilində yaşayırlar. Kaelilər hollandlar tərəfindən zorla köçürülmüş müxtəlif Buru tayfalardan olan nəcib siniflərinin nümayəndələrini qarışdırmaqla formalaşmışdır. Niderlandın müstəmləkə idarəsi ilə daimi qarşılıqlı əlaqə, növbəti yüzillliklərdə Kaelilərin xüsusi mövqeyinə və adanın elit rəbəqəsinə çevrilməsinə səbəb oldu. Fəqət Buruda Niderlandın iqtisadi maraqlarının zəifləməsi və 1950-ci ildə adanın müstəqil İndoneziyanın bir hissəsi olması ilə imtiyazlı statusunu itirmiş, mövqeyi zəifləmiş və digər xalqlarla qarşılıqlı şəraitində yaşamaq onların assimilyasiyasını sürətləndirmişdir.
Adanın yerli xalqları arasına ambelaulular kimi adlandırılan və əksəriyyəti Buru yaxınlığında yerləşən Ambelau adasında yaşayan xalq da vardır. Buruda sayları 700 nəfər olan bu xalqın nümayəndələri kompakt şəkildə adanın cənub-şərqində, Vaetava kəndində yaşayır. Yerli ambelaular yüksək səviyyədə etnik kimliklərini qoruyub saxlayırlar və Ambelau adasında yaşayan soydaşları ilə yaxın mədəni, sosial və iqtisadi əlaqələrini qoruyurlar.
Yerli olmayan əhali
Buru sakinlərinin 65 %-dən çoxu adanın qeyri-yerli xalqlarının nümayəndələridir. Onlarında təxminən yarısı yavalılardır. Yerli yavalıların əksəriyyəti 1900-cü illərdə Hollandiyanın müstəmləkə idarəsi tərəfindən, istərsə 1950–1990-cı illərdə müstəqil İndoneziyanın səlahiyyətli orqanları tərəfindən həyata keçirilən genişmiqyaslı köçürmə proqramlarının bir hissəsi kimi adaya gedən mühacir və ya immiqrantların nəsilləridir. Adaların təxminən üçdə biri İndoneziyanın digər adalarından, əsasən Moluklardan gələnlərdir. Əhalinin bu hissəsinin ataları orta əsrlərdən etibarən adətən könüllü olaraq Buruya yerləşmişlər.
Dilləri
Adalalılar arasında etnik tərkibin müxtəlifliyi, xalqlararası ünsiyyət vasitəsi kimi İndoneziya dili böyük əhəmiyyət kəsb edir. Hal-hazırda böyüklərin əksəriyyəti ünsiyyət saxlamaq üçün bu dili dioloq səviyəsində bilirlər. Eyni zamanda yerli dillər yerli insanların gündəlik həyatında geniş istifadə olunur.
Buru adasının yerli xalqlarının Malay-Polineziya dillərinə daxil olan Mərkəzi molluk qrupuna daxildir. Adada yayılmış buru dili böyük dərəcədə qorunub saxlanılıb və əhalinin əksəriyyəti tərəfindən fəal şəkildə istifadə olunur. Bu dildə üç dialektə bölünür – para, masarete və veasam (foqi qrupu hazırda faktiki olaraq ölü sayılır). Bundan əlavə rana qrupua daxil olan insanlar əsas ləhcəsi ilə yanaşı, sözdə "gizli dil" adlanan liqahanca da danışırlar.
Öz dillərini ən zəif formada qoruyanlar lisela dilində danışanlardır. Onlar ya indoneziya dilinə keçir ya da ya melayu ambon adlandıırılan, Molukk adalarında linqva franka kimi rol oynayan, malay dilinin ambon ləhcəsinə keçirlər. Bu dil iki dialektə bölünür – biri liselalıların böyük əksəriyyətinin istifadə etdiyi fialekt, digəri isə Taqalisadır. Taqalisa dialektində adanın şimal-şərq sahillərinin sakinləri danışır. Ambelau dili aktiv şəkildə Buruda yaşayan ambelaulular tərəfindən istifadə edilir. Kaeli dili isə artıq XX əsrin sonları ölü dilə çevrilmişdir.
Din
Dini baxımdan ada ərazisində iki din daha geniş yayılmışdır. İslam dini ada əhalisinin böyük qismi tərəfindən qəbul edilmişdir. Xristianlıq isə nisbətən azlıq təşkil edir. Onlar əsasən Protestantdırlar. Xristianlıq əsasən molukkalılar və burular arasında yayılmışdır. İslam isə xüsusi ilə gəlmə yavalılar və lisela, kaeli, ambelaunlar kimi yerlilər arasında geniş yayılmışdır. Xüsusi ilə Buru dairəsində müsəlmanlar, Cənubi Buru ərasisində isə xristianlar yayılmışdır.
Bununla belə adada yerli dinlərə sitayiş mövcuddur. Belə ki xüsusi ilə mərkəzi rayonlarda bu tip inanclara rast gəlmək olar. Xüsusi ilə dağ buruları arasında yerli dinlər yayılmışdır. Onlar Opo Qeba Snulat tanrısına və onun nümayəndəsi olan Nabiata inanırlar.
Ümumi vəziyyət
Adanın iqtisadi inkişafı, bütün İndoneziyanın inkişafı kimi, 1990-cı illərin sonlarında ağır ümummilli və regional böhran nəticəsində əhəmiyyətli dərəcədə geriləmişdir. Ancaq 2000-ci illərin əvvəllərində yerli iqtisadiyyatın əsas sektorlarında iqtisadi inkişaf bərpa olunmuşdur. 10 illiyin ikinci yarısında güclənən müsbət dinamika sürətlənmişdir, ancaq işsizlik yenə də yüksək olaraq qalır. 2008-ci ildə əldə edilən statistik məlumatlara görə, ada əhalisinin 37 %-dən çoxu milli yoxsulluq həddinin altında yaşayır (2008).
Adada iqtisadi fəaliyyətin əsasları kiçik və orta müəssisələr, həmçinin koporativlərdir.
2008-ci ildə əldə edilən statistik məlumatlara görə, iqtisadiyyatın müxtəlif sektorlarının ümumi daxili məhsulda payı :
Kənd təsərrüfatı
left|thumb|270px|Çəltik — Burunun əsas kənd təsərrüfatı məhsulu Ada iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir (adanın ÜDM-nun yarısından çoxunu təmin edir ). Əkinçilik isə öz növbəsində kənd təsərrüfatının böyük hissəsini əhatə edir. Bununla belə insanlar yalnız sahil zolağı ərazilərdə əkinçiliklə məşqul olurlar. Son on illiklərin əsas əkilən bitkisi düyü olsada, qədimlərdə saqo və batat əkilirdi. Düyü əkilməsi üçün nəzərdə tutulan sahələr 1960-cı illərin sonlarından 1970-ci illərin əvvəllərinə qədər mövcud olmuş sıx meşəliklərin əraziləridir.
2008-ci ilin məlumatına görə çəltik tarlaları 5700 hektar ərazini əhatə edir və bu ərazidən ildə təxminən 23.000 ton düyü yığılır. Çəltik sahələrinin böyük əksəriyyəti adanın şimal hissəsində, Namlea, Vaeapo və Ayrbuaya rayonlarında yerləşir.
Adanın cənubunda əsasən qarğıdalı (135 hektar ərazidə il ərzində 176 ton), batat (211 hektar ərazidə il ərzində 636 ton), lobya (926 hektar ərazidə il ərzində 946 ton) və soya (965 hektar ərazidə il ərzində 965 ton) əkilir. Bu bitkilər əsasən Vaisama, Kepalamadan və Hamrole rayonlarında əkilir.
Adada Kokos palması (5724 hektar ərazidən il ərzində 2742 ton), kakao (4453 hektar ərazidən il ərzində 2368 ton), kofe (114 hektar ərazidən il ərzində 1223 ton) və Kiçik Hindistan qozu (143 hektar ərazidən il ərzində 75 ton) da becərilir. İlk dört növ Namlea, Ayrbuaya, Vaeapo, Vaplau, qoz isə Batabual rayonunda əkilir.
Son zamanlar ada ərazisində əhəmityyətli olan tik ağacı əkilir.
Buruda heyvandarlıq kənd təsərrüfatının ikinci dərəcəli təsərrüfat sahəsidir. Əhali əsasən maldarlıq və quşçuluqla məşqul olur. 2008-ci il məlumatına görə adada qoyun (26.950 baş), donuz (1.276 baş), at (497 baş) da yetişdirilir.
Balıqçılıqda adanın əsas sahələrindən biridir. 2008-ci il məlumatına görə adada 410 balıqçılıq təsərrüfatı fəaliyyət göstərir. Buradan il ərzində 3.891 ton balıq və dəniz məhsulları yığılır. Əsas kommersiya növləri – tuna (900 ton), sardina (420 ton), stavrida (385 ton).