cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cavad Abbas Gürər
Mustafa Kamal Paşanın İstanbulda olduğu və gizli şəkildə Milli Qurtuluş planlarını hazırladığı 6 aylıq dövrdə onu müşayiət etdi. Mustafa Kamal Paşa ilə birlikdə Kocaeli yarımadasından Anadoluya keçmə ehtimalı üçün lazımi təhlükəsizlik tədbirlərinin alınmasını təmin etdi. Yahya Kapitan Milli Dəstəkləri təşkil etdi. Mustafa Kamal Paşanın diktə etdiyi Amasya Dairəvi əsərini yazdı. Mustafa Kamal Paşa, 8 iyul 1919-cu ildə Ərzurumda hərbi xidmətdən istefa verdikdən sonra Ərzurum İstehkam Sahəsi Komandanlığının komandanlığına təyin edildi. Sivas Konqresindən sonra Nümayəndə Komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə təyin edildi.
8 yanvar 1920-ci il tarixli Osmanlı Parlamentinin son dövrü üçün edilən seçkilərdə Məclisə Bolu Millət vəkili olaraq qatıldı. Məclis ləğv edildikdən sonra Ankaraya gəldi və 5 iyul 1920-ci ildə Bolu Millət vəkili olaraq Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Baş Məclisinə qatıldı. 17 İyulda Yozgatda və ətrafındakı qiyamı yatırmaq üçün məzuniyyətdə olduğu hesab edildi və Məclisdən ayrıldı. Qurduğu Süvari dəstəsi ilə bölgədə təhlükəsizliyi təmin etdi. 20 oktyabr 1920-ci ildə xüsusi bir missiya ilə Bolqarıstana göndərildi. Vəzifə borcundakı müvəffəqiyyəti sayəsində 1921-ci ilin sonuna qədər Ankara Hökumətinin Sofiyada təmsilçisi vəzifəsində çalışdı. 4 fevral 1922-ci ildə yenidən Məclisə qatıldı. Parlamentdəki Milli Müdafiə və Xarici İşlər Komitələrində çalışdı. 1923-cü il sentyabrın 1-də mayor rütbəsinə yüksəldi.
Atatürkün işarəsi ilə Türk Hava Təyyarələri Cəmiyyətini (Türk Hava Qurumu) qurdu və bir il boyunca cəmiyyətin başçılığını aldı. 1926-cı ildə vəzifələrini Fuat Bulcaya təhvil verdi. 27 fevral 1927-ci ildə xahişi ilə ordudan təqaüdə çıxdı. Türkiye İş Bankasının qurucularından Cevat Abbas Gürer, eyni zamanda Atatürkün əmri ilə qurulan Ateş Güneş İdman Klubunun qurucu prezidenti idi. 4 iyul 1943-cü ildə 56 yaşında Yalovada öldü. Xatirələri "Atatürkün köməkçisi Cevat Abbas Gürer, Cəbhədən Parlamentə Ulu Öndər ilə 24 İl" adlı kitabda toplanmışdır.
Əbülhəsən Eyvazov
Əbülhəsən Balaş oğlu Eyvazov — Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Eyvazov Əbülhəsən Balaş oğlu 1 noyabr 1996-cı ildə Kürdəmir rayonu nun Mollakənd kəndində anadan olub. Ailənin kiçiyi, iki bacının bir qardaşı idi. Subay idi. Əbülhəsən 9 aylıq olarkən ailəsi Bakı şəhəri, Nardaran qəsəbəsinə, 3 yaşı olanda Bakı şəhəri, Xətai rayonu, NZS qəsəbəsinə köçüb. 2003-cü ildə Əbülhəsən NZS qəsəbəsində yerləşən 165 saylı orta məktəbin 1-ci sinifinə qəbul olunub. Əbülhəsən hər zaman öz tərbiyəsi, əxlaqı, mədəniyyətilə seçilib. Hər kəs onu "Əbi" deyə çağırardı.
Hərbi xidməti
2014-cü ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra, həmin ilin oktyabr ayında hərbi xidmətə çağırılır. Hərbi xidmətini Ağdam rayonu nda yerləşən "N" saylı hərbi hissədə keçir. Əsgərlikdə olduğu vaxtlarda da hərbçi yoldaşları arasında hörmət qazanır, hətta komandiri, atası Balaş kişiylə görüşüb, ona təşəkkürünü bildirmək istəyib ki, - "belə övlad tərbiyə edən ataya minnətdarlıq bildirmək istəyirəm".
2016-cı ilin aprel ayında tərxis qərarının çıxmağına baxmayaraq, "Aprel döyüşləri" nin başlanmasıyla əlaqədar Əbinin ordudan tərxis olunması aprel ayının sonuna qədər ləngiyir və o, müharibədə iştirak edir. Bu müharibədə qəhrəmancasına iştirak edən Əbülhəsən, döyüşlər bitdikdən sonra xidmətini başa vurub, fəxri fərmanla təltif olunub evinə qayıdır.
2020-ci il sentyabr ayının 21-i, səfərbərlik elan olunması ilə əlaqədar Əbülhəsən hərbi təlimlərə çağırılır. 27 sentyabr 2020-ci ildə İkinci Qarabağ Müharibəsi başlayanda Əbi Füzuli rayonu nda yerləşən hərbi bölmələrin tərkibində döyüşlərə qatılır. 30 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli rayonu ərazisində yerləşən "bunker" adlanan yerə yaxın ərazidə gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına döyüşərək şəhid olur.
Təltifləri
Eyvazov Əbülhəsən Balaş oğlu Azərbaycan Respublikası prezidenti nin 15 dekabr 2020-ci il tarixli sərəncamı ilə, ölümündən sonra "Vətən uğrunda" və "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalları ilə təltif olunmuşdur.
Sprayt (kompüter qrafikası)
Sprite — kompüter qrafikində böyük bir səhnəyə inteqrasiya olunmuş 2D (iki ölçülü) bitmap təsviridir. thumb|right|Bir sprite örnəyi Əvvəlcə sprite arxa fon və aparat təminatı kimi bir-biri ilə digər elementlər ilə birləşən müstəqil obyektlər idi. Bu, hər bir skan xətti əsas ekran prosessoru olmayan və tam ekran çərçivə buferinə ehtiyac olmadan CRT kimi video çıxış cihazı üçün hazırlandıqda baş verir. Spritelər təşkil və ya avadanlıq yaradılması zamanı istifadə atributları qəbulu ilə dəyişdirilə bilər. Təchiz edilmiş spritelər sistemləri 8-bit Atari, Commodore 64, Nintendo Entertainment System və Sega Genesis daxildir.
Xosrov Gərədə
Rıdvanbəyoğlu ailəsindən Ferik (general-leytenant) Mehmet Ali Paşanın və Mah-ı Nur Hanımın oğludur. 1908-ci ildə Hərbi Akademiyanı qərargah kapitanı rütbəsi ilə bitirmişdir. 7. Diviziya qərargah zabiti və Afina hərbi attaşesi vəzifələrində çalışmışdır. Birinci Dünya Müharibəsi dövründə qərargahda 2-ci Komandir idi. Kəşfiyyat şöbəsi zabiti, 1. Qafqaz Korpusu Baş qərargah rəisi, 25. Korpusun Baş qərargah rəisi vəzifəsini icra etdi.
Samsuna getdiyi zaman Mustafa Kamal Paşanın yanında olan 18 nəfərdən biri olaraq, 19 May 1919-cu ildən bəri Mustafa Kamal Paşanın heyət komitəsində kəşfiyyat və siyasi şöbə müdiri olaraq çalışdı. Havza dairəvi və Amasya dairəvi sənədlərinin yazılmasında iştirak etmişdir. Ərzurum və Sivas Konqresi dövründə Nümayəndə Komitəsinin Baş katibi vəzifəsini icra etdi. Son Osmanlı Parlamentində Trabzon millət vəkili idi. İstanbulun işğalından Ankaraya köçdü və Trabzon millət vəkili olaraq Türkiyə Böyük Millət Məclisinin işində iştirak etdi.
Cümhuriyyət dövründə ordudan ayrıldı və Budapeşt, Sofiya, Tehran, Tokyo, Berlin və Rio-de-Janeyro səfirliklərində çalışdı. Rza Pəhləvinin 1934-cü ildə Ankaraya gəlməsini və Türk-İran dostluğunu gücləndirməsini təmin etdi. Ertuğrul Şəhidliyindəki abidəni Tokyo səfirliyi dövründə bərpa etdi.
II. Dövr üçün Urfa Millət vəkili seçilməsinə baxmayaraq, Budapeşt səfiri olduğu üçün 7 May 1924-cü ildə istefa etdi. 5-ci dövr üçün Sivas Millət vəkili seçilsə də, Tokyo səfiri olduğu üçün 6 yanvar 1936-cı ildə istefa etdi.
Diplomat Qalib Kamali Bəyin qızı Lamiyə Hanımla evləndi. Əli Faruk və Mehmet Selçuk adlı iki oğlu var idi.
Gümüş mükafat və imtiyaz medallarına, qırmızı-yaşıl zolaqlı İstiqlal medalına sahibdir.
Atatürk haqqında xatirələrini nəşr etdirmişdir.
İstanbulun Teşvikiye bölgəsində İstanbul, bir abidə uzun illər yaşadığı küçədə Xosrov Gerede xatirəsinə ucaldılmışdır.
Lourensium
Lourensium (Lr) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 103-cü element. Elementin müxtəlif izotoplarının alınması haqqında 1961 və 1971-ci illərdə (Berklidəki qrup), 1965, 1967 və 1970-ci illərdə (Dubnadakı işlərdə) məlumat verilmişdir. Element Amerika fiziki, siklotronu kəşf etmiş Ernest Arlando Lourensin (1901–1958) şərəfinə adlandırılmışdır. Berklidəki Milli laboratoriya Lourensin adını daşıyır. Uzun illər Rusiyada çap olunan elementlərin cədvəllərində Lr simvolu mötərizədə yazılırdı.
Şimoci adası
Şimoci adası — Yaponiyanın Ryukyu arxipelaqı, Sakişima adaları, Yaeyama adaları qrupuna, Araqusukuya daxil olan iki adadan biri. İnzibati baxımından Yaponiyanın Okinava prefekturası, Yaeyama qəzası, Taketomi dairəsi ərazisinə daxildir.
Katerini
Katerini — Yunanıstanın Pieria bölgəsində şəhər. 2011-ci ildə keçirilən əhali siyahıyaalmasına əsasən şəhərdə 58.309 nəfər yaşayır.
Şimoci adası
Coğrafiyası
İriomotedən cənub-şərqdə, Kuroşima adasından qərbdə yerləşir. Adanın sahəsi — 1,76 km², hündürlüyü — 21 m.
Adada kiçik Şimuci qəsəbəsi yerləşir.
Amuqo
Amuqo Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında dağ adı.
Toponimkası
Amuqo- Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında dağ adı. İrəvan əyalətinin Amuqo kənd adı ilə (kənd isə oradakı həm də "Zəngəzur" adlanan "Amaqu dərəsi"nin adındandır) eynidir. Şimali Qafqazda Kuban əyalətinin Maykop dairəsində Amaqu və Dağıstan əyalətinin Qazıqumuq dairəsində Amoki kənd adları ilə eynidir.
Həmçinin bax
Tiflis quberniyası
Xarici keçid
preslib.az
Mirzə Əli (rəssam)
Mirzə Əli — illüminator, rəssam.
Həyatı
Mirzə Əli 1510-cu ildə Təbrizdə doğulub.
1576-cı ildə vəfat edib.
Desmond Duqlas
Desmond Duqlas (20 iyul 1955) — Birləşmiş Krallıqı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Desmond Duqlas Birləşmiş Krallıqı 1988-ci ildə Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu, cüt turnirdə isə 9-cu pillənin sahibi olub.
Dubnium
Dubnium (Db) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 105-ci element.
Keta
Keta (Oncorhynchus keta) — Qızılbalıqkimilər dəstəsindən balıq növü. Sakit okean sümüklüsü fəsiləsinə daxil olan növlər arasında Qorbuşadan sonra ən tez böyüyən və geniş arealda yayılmış balıqdır. Qiymətli sənaye balığı sayılır.
Təsviri
İndiyənə kimi qeydə alınmış ən uzun balıq 100 sm uzunluğa və 15,9 kq çəkiyə sahib olmuşdur. Ömür müddəti 7 ildir. Digər məlumata əsasən Alyaskada 109 sm uzunluğa və 20,8 kq çəkiyə sahib balıqlar aşkarlanmışdır.
Areal
Bu balıqlar Sakit okean qızılbalıqları arasında ən böyük aereala malik olanlarıdır. Şimal Buzlu okeanda onlar Kolıma, İndigirka, Yana və Lena çaylarına girirlər. Kamçatka, Saxalin, Kuril adaları, Kanadada Makkenzi çayı, Kaliforniyada Monterey körfəzində yayılmışdır.
Qidalanma
Qida rasionuna xərçəngkimilər, qnadayaq molyusklar, çəkiç balığı siyənəklər və s. daxildir.
Çoxalması
Keçici balıqlardır və kürüləmə ərazisinə getməkdən ötrü min kilomtrlərlə üzə bilirlər. Amur limanınından Ussuri və Bikin çaylarına keçirlər. Kürüləmədən sonra balıqlar tələf olur.
Kürüləmə payızın sonları baş verir. əsasən dağ çayalında kürüləyirlər. Balaların okeanlara qədərki yolçuluqları 3 ay davam edir.
Sənaye
Keta qiymətli sənaye balığı sayılır. 1962-ci ildə Azərbaycanda yerləşən qızılbalıq zavoduna mayalanmış kürülər gətirilmiş və həmin ilcə bu zavoddan dənizə 450 min keta buraxılmışdır. Sonrakı illərdə isə bu balıqlar Samur və Qarasu çaylarına da buraxılır. 1964-cü ildə isə Qarasudan ilk yetkin fərdlər tutulmuşdur. Ketanın Azərbaycanın çaylarına daxil olması haqqında məlumatlar vardır.
Qırmızı kürüsü qida kimi istifadə edilir.
Albantəpə yaşayış yeri
Albantəpə yaşayış yeri — Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Axura kəndinin qərbində yerləşən, antik dövrə aid qədim yaşayış yeri.
Haqqında
Yaşayış yeri hər tərəfdən dağlarla əhatələnmiş dərədə yerləşən ümumi dağ sistemindən ayrılmış uzunsov təpə üzərindədir. Abidədə 1979-cu ildə aparılmış arxeoloji qazıntılar nəticəsində 1,5 m dərinlikdə mədəni təbəqə aşkar edilmiş, daş divar qalıqları, torpağa basdırılmış iki küp tapılmışdır. 6-7 sm qalınlığında kül təbəqəsi ilə örtülmüş mədəni təbəqədə küp və qazan tipli gil qab qırıqları, osteoloji qalıqlar (it, at, qoyun, keçi və qaramal sümükləri), bitki qalıqları (taxıl, şaftalı və ərik dənələri), dəmirdən hazırlanmış metal əşyalar (oraq, bıçaq, ox və nizə ucluqlar), şüşə qab parçaları və sair əldə edilmişdir.
OnlyFans
OnlyFans — mərkəzi Londonda yerləşən məzmun abunəliyi xidməti. Məzmun yaradıcıları abunəçilər olaraq qeydiyyatdan keçən istifadəçilərdən pul qazana bilərlər. Sayt yetkin əyləncə sənayesində məşhurdur, eyni zamanda fiziki hazırlıq mütəxəssisləri və musiqiçilər kimi digər janrlardan məzmun yaradıcılarına ev sahibliyi edir.
2018-ci il oktyabr ayında "MyFreeCams"in sahibi Leonid Radvinski əsas şirkət "Fenix Internetional Limited"in 75%-indən çoxuna sahib olaraq əsas idarə sahibi oldu.
Aliye Fatma
Aliye Fatma (Fatma Aliye Topuz ) — Türk yazıçısı, esseist, tərcüməçi və gender bərabərliyi uğrunda mübarizənin iştirakçısı. Fatma Aliye Topuz həm Türkiyədə, həm də İslam dünyasında ilk qadın roman yazıçı sayılır.
Mirzə (ad)
Mirzə — kişi adı.
Aliye Fatma
Bioqrafiya
9 oktyabr 1862-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Əhməd Cövdət paşanın birinci qızı və yazıçı Emine Önasyanın böyük bacısı idi. Aliye Fatmanın anası Advie Rəbiyə xanım idi. 1866-cı ildə Fatmanın atası Misirə Vali vəzifəsinə təyin edilir. 1868-ci ilə qədər həyat yoldaşı və uşaqları ilə Hələbdə yaşamalı olur. 1875-ci ildə Cövdət Paşa Yunanıstana göndərildikdə, ailə altı ay Yanyada qalır. Nəhayət 1878-ci ildə Fatmanın ailəsi Dəməşqdə məskunlaşır.
Osmanlı İmperiyasındakı qızlar ümumi təhsil müəssisələrində təhsil almağa göndərilmirdilər. Ancaq Fatma maraqlanan bir uşaq olduğundan, qeyri-rəsmi bir ev təhsili almağı bacarmışdır. Ərəb və fransız dillərində danışmağı öyrənmişdi. 1879-cu ildə Fatma on yeddi yaşında ikən atası Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidin köməkçisi və Plevna mühasirəsinin qəhrəmanı Qazi Osman Paşanın qardaşı oğlu Mehmet Faiq bəylə evlənir. Evlilikdən Fatma dörd qız uşağı dünyaya gətirir: Xədicə (1880), Ayişə (1884), Nimət (1900) və Zübeyde İsmət (1901).
Fatma ərindən daha savadlı olması səbəbindən evliliyin ilk illərində əri ona xarici dillərdə roman oxumağı qadağan edirdi.
Xeyriyə işləri
Fatma Aliye xeyriyyə işlərində fəal iştirak edirdi. 1897-ci ildə Osmanlı-Yunan müharibəsindən sonra əsgər ailələrinə dəstək olmaq məqsədi ilə Osmanlı Qadınlara Kömək Təşkilatı təsis edir. Bu ölkədəki ilk qadın təşkilatlarından biri idi. 1899-cu ildə II Sultan Əbdülhəmid tərəfindən mükafata layiq görülür.
Fatma Türk Qızıl Aypara Hərəkatının qurulmasında da iştirak etmişdir. Bundan əlavə, 1910-cu illərdə İtaliya-Osmanlı müharibəsi və Balkan müharibələrindən sonra qurulan Osmanlı Qadınları Milli Müdafiə Komitəsində çalışmışdır.
Fatma Aliye Topuzun portreti (1934-cü ildə "Ad haqqında Qanun tətbiq edildikdən sonra" Topuz soyadını qəbul etmişdir) 2009-cu ildə buraxılmış 50 türk lirəsi əskinaslarında təsvir edilmişdir.
Ağ səhra
Ağ səhra — Saxara səhrasının şərqində sahəsi təqribi 300 km² (10 km x 30 km) olan, Bahariyə və Farafra vahələri arasındakı yolun üzərində yerləşir. Qahirə şəhərrində 500 km şərqdə yerləşir.
Ağ səhra karst məşəlli təbiət abidələri ilə zəngindir. Milyon illər öncə səhra dənizin dibi olmuşdur. Səhranın ağ olmasına səbəb dəniz mikroarqanizmlərin qalıqlarıdır. Ərazidə baş verək küləklər səhranın səthini sanki başqa planetə bənzədir.
Buradakı qayalar inanılmaz çalarlarla göz qamaşdırır - mavi, çəhrayı, narıncı, günəş batanda xüsusilə təsir edici görünür, gecələr isə qumlar qarı xatırladır. Əgər ərazi isti hava kütləsi ilə əhatə olunmasaydı, Arktikada olduğunuzu təsəvvür etmək tamamilə mümkün olardı.
2002-ci ildən Ağ səhra Misirin milli parkı elan edilmişdir.
Milli Parkın ən yüksək nöqtəsi dəniz səviyyəsindən 353 m yüksəklikdə olan Əl Qəss Əbu Saiddə, ən aşağı nöqtəsi isə 32 m olan Vadi Hennisdədir. Parkda müxtəlif heyvanlar o cümlədən nəsli kəsilməkdə olan Rhim ceyranı və həssas Dork ceyranı, həmçinin Barbar qoyunları qorunur.
Rüsuhi Savaşçı
Rüsuhi Savaşçı (1888, İstanbul — ö. 16 iyul 1959, İstanbul), türk əsgəri. Türk Cümhuriyyətinin qurucusu və ilk prezidenti Mustafa Kamal Atatürkün baş köməkçisi idi.
Həyatı
Rüsuhi Savaşçı 1888-ci ildə İstanbulda anadan olmuşdur. Kuleli Hərbi Liseyini bitirib. Ancaq o dövrdə Hərbi Akademiya bağlandığı üçün eyni məktəbdə açılmış təhsili davam etdirdi və 1909-cu Bağdadda 4-cü Hərbi Akademiyaya gəldi. Ordu komandanlığına təyin edildi. Burada qısa bir müddət qaldıqdan sonra İstanbul Gənc Zabit (Zabit) Məktəbinə təyin edildi. Burada 2 il xidmət etdikdən sonra Beyrut QHT məktəbinə göndərildi. 1911-ci ildəki bu tapşırıqdan sonra Bəhri-Səfid (Çanaqqala Boğazı Komandanlığı) qərargahına təyin edildi. Buradan Hərbi Akademiya komanda zabitinə keçdi. 1914-cü ilin yanvarında İraq Cəbhəsi Komandanlığının köməkçisi təyin edildi. 1918-ci ildə 2 il İstanbulda Müharibə Kolleci Bölmə Komandirliyində xidmət etdi. 1920-ci ildə İstanbuldan qaçan bir Kuleli sinfi ilə Ankaraya gəldi və burada qurulan Zabit Namized-i Təlimgahın komandirliyinə təyin edildi.
Müvəffəqiyyətini qiymətləndirərək Ankaradakı Təlimgah Komandanlığını ziyarət edərkən Mustafa Kamal Paşa tərəfindən baş köməkçi təyin edildi. Çox yaxşı geyindi və o zaman bu vəziyyət diqqəti cəlb etdi.
1941-ci ildə İkinci Dünya Müharibəsi dövründə Hatay Hərbi Şöbəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edildi və bu vəzifəni 3 il davam etdirdi. 1944-cü ildə Eyüp Hərbi Xidmət Şöbəsinin rəisi vəzifəsinə təyin edildi. Burada 3 il xidmət etdikdən sonra, 1947-ci ildə ikinci dəfə təqaüdə çıxdı.
16 iyul 1959-cu ildə İstanbulda infarkt nəticəsində öldü.
Qalançoj (göl)
Qalançoj (Галайн-Ӏам — Галайн-Ам ; устар. Галай-амъ (Кербеты-амъ), устар. Кербеты-Ам ) - Çeçenistan Respublikasının Urus-Martan bölgəsindəki göl.
Coğrafi məlumatlar və mənşəyi
Qalançoj gölü, Çeçenistanın dağlıq hissəsində, Qexi çayı hövzəsinin yuxarı hissəsində yerləşir. Osuxa çay vadisinin sağ yamacında, çay səviyyəsindən 100 metr yüksəklikdə və dəniz səviyyəsindən 1494.1 metr yüksəklikdə yerləşir. Göl, demək olar ki, oval formaya sahibdir. Bünövrəsidə dairəvidir. Gölün mərkəzindəki ən böyük dərinlik 35 metrdir. Su səthinin sahəsi təxminən 12 hektardır.
Gölün suyu gözlə görüləcək dərəcədə şəffafdır. Günəşli havalarda gölün suyu parlaq yaşılımtıl rəngə çalır. Yaz aylarında səth suyunun temperaturu 20 ° C -ə çatır. Qışda göl donur. Gölün yaxınlığında çoxlu qədim qüllələr və digər tarixi abidələr vardır. Həmçinin göl ətrafında, ona yaxın məsafədə sıx iynəyarpaqlı meşələr vardır. Buna görə göl ətrafı Qafqazın ən gözəl yerlərindən biri sayılır.
Göl bulaqlardan və yağıntılardan qidalanır. Şərq yamacında ona üç bulaq axır. Gölün dibində bir çox çıxışları var. Gölün şimal yamacında tektonik yarıq zonasına gedən kiçik bulaq şəklində yeraltı axını var.
Göldə kumja balıqlarıda vardır.
Göl həm yerli əhalinin təsərrüfat həyatında mühüm rol oynayır. Xüsusilə heyvandarlıq üçün vacib əhəmiyyətə malikdir. Göl əsrarəngiz yerdə yerləşdiyindən turistlərin daimi gəldiyi məkanlardandır. Göl xüsusi ekoloji qorunma zonasına daxil olduğundan onun ətrafında ona zərər verəcək hər hansı böyük tədbirin keçirilməsi qadağandır. Buna baxmayaraq, göl il boyu ziyarətçilərin daima gəldiyi yerdir.
Adlanması
Gölün adı "Qalayn-Am" çeçen dilindən "Qalay-Göl" olaraq tərcümə olunur.
Yaranması haqqında əfsanə
Yerli əhali arasında Qalançoj gölü müqəddəs sayılırdı. Gölün ruhu öküzlə əlaqəli idi. Gölün mənşəyi ilə bağlı poetik mif Vsevolod Miller tərəfindən yazılmışdır:
Birdən ortaya çıxan göl əhaliyə batil qorxunu aşılamağa başladı: onu dibsiz hesab etdilər və suyunu içmədilər.
NGC 6634
NGC 6634, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Oxatan bürcü istiqamətində yerləşir. *Grp tipli. tərəfindən ildə  ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Kamici adası
Kamici adası — Yaponiyanın Ryukyu arxipelaqı, Sakişima adaları, Yaeyama adaları qrupuna, Araqusukuya daxil olan iki adadan biri. İnzibati baxımından Yaponiyanın Okinava prefekturası, Yaeyama qəzası, Taketomi dairəsi ərazisinə daxildi.
Coğrafiyası
Adada kiçik Ueci qəsəbəsi yerləşir.
Mənbə
Araqusuku
Seyci Ono
— Yaponiyanı təmsil edən stolüstü tennisçi.
Karyerası
Seyci Ono Yaponiyanı 1988-ci ildə Seul şəhərində baş tutan XXIV Yay Olimpiya Oyunlarında təmsil edib və fərdi turnirdə 9-cu, cüt turnirdə isə 9-cu pillənin sahibi olub.
Masyo (En)
Montyo  — Fransa da kommuna, Rona-Alplar regionunda yerləşir. Departament — En. Şampan-an-Valrome kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Belle.
INSEE kodu — 01097.
Coğrafiyası
thumb|200px|left|Kommunanın xəritəsi Kommuna Paris şəhərinin 420 km cənub-şərqində, Lion şəhərindən 70 km şərqdə yerləşir və Burk-an-Bres şəhərindən 55 km cənub-şərqdə yerləşir.
Əhalisi
2010-ci ildə əhalinin sayı 199 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
2010-cu ildə əmək qabiliyyətli 131 nəfər (15-64 yaş arasında) 93 nəfər iqtisadi cəhətdən, 38 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət göstəricisi 71.0%, 1999-cu ildə 68.8%). Fəaliyyət göstərən 93 sakindən 90 nəfəri (40 kişi və 50 qadın), 3 nəfər işsiz (3 kişi və 0 qadın) idi. 38 hərəkətsiz 11 nəfər arasında şagird və ya tələbə, 19 nəfər təqaüdçü, 8 nəfər digər səbəblərə görə fəaliyyətsizdir.
Orta Dünya
Orta Dünya ( Éndor (kv. Endor); Ennorat (sind. Ennorath)) — Con Tolkinin legendariumunda, icad etdiyi kainatda bir qitə, hadisələrin baş verdiyi əsas məkan. "Hobbit" və "Üzüklərin hökmdarında" hadisələr tam olaraq, "Silmarillion" və "Bitməmiş əfsanələr" əsərlərində isə qismən Orta Dünyada baş verir.
Tolkin dəfələrlə qeyd edib ki, Orta Dünya bizim Yer planetimizdə yerləşir (daha doğrusu, uzaq keçmişdə «yerləşirdi»). O, bu barədə həm “Üzüklərin hökmdarı” əsərində həm də məktublarında qeyd etmişdi. Onun sözlərinə görə, Üçüncü Dövr təxminən altı min il əvvəl başa çatmışdır. Şırın ətrafı indiki Şimal-Qərbi Avropadır (məsələn, Hobbiton Oksford kimi eyni çografi enlikdə yerləşir). Lakin o, bəzi məktublarda cavab olaraq öz hekayələrini «ikinci dərəcəli reallıqa» aid edib. 1971-ci ilin yanvarında verdiyi müsahibəsində təsvir etdiyi hadisələr başqa bir dövrdə baş verdiyini hesab etmək olarmı sualına o, belə cavab vermişdi: «Xeyr.... amma digər bir təsəvvür səviyyəsində - bəli, olar». Buna baxmayaraq, o, hadisələrin Yer planetində baş verdiyini təsdiqləmişdir; Midqard və Orta Dünyanı müqayisə edərək demişdi: «Bəli, bunlar eyni sözdür. İnsanların əksəriyyəti Orta Dünyanın elmi fantastikadakı kimi başqa bir aləm və ya başqa bir planet olduğunu düşünməklə yanılırlar, bu sadəcə dəbdən çıxmış köhnə bir sözdür ki yaşadığımız dünyanı ifadə edirdi, hansı ki Okeanla əhatə olunmuş kimi təsəvvür edilirdi». 1971-ci ilin sonunda o, təsvir etdiyi hadisələri «Yer planetinin tarixində qısa bir epizod» olduğunu bir daha təsdiqləmişdir.
Adlanması
Middle-earth sözü - qədim ingiliscə middangeard sözündən orta ingiliscəyə keçən middel-erde sözünün müasir dildə tam tərcüməsidi, hansıki cənnətlə cəhənnəm arasında yerləşən real, insanların yaşadığı dünyanın adı idi. Tolkin bu termini Ⅷ əsrdə yaşamış ingilis rahibi Kinevulfun "Məsih" və "Helen" şeirlərindən götürmüşdü.
Orta Dünya kvenya dilində Endor və ya Endore (kv. Endor, Endórë), «orta torpaq» adlanırdı, sindarin dilində eyni ad Ennorat (Sind. Ennorath) kimi səslənirdi. Orta Dünya vaxtilə Tərk edilmiş Torpaqlar, Xarici Torpaqlar, Böyük Torpaqlar kimi də adlandırılırdı.
Pavel Anosov
Pavel Petroviç Anosov – rus metallurqu.
Haqqında
1917–47-ci illərdə Zlatoust zavodlarında işləmişdir. P. Anosov yüksək keyfiyyətli tökmə polad alınması proseslərini, metalın qaz sementlənməsi (dünyada ilk dəfə) prosesini, çuqunun əritmə yolu ilə polada çevrilməsi üsullarını, oda davamlı putaların alınma texnologiyasını və s. işləyib hazırlamışdır. İlk dəfə 1931-ci ildə polad ərintilərinin daxili quruluşunu tədqiq etmək üçün mikroskopdan istifadə etmiş və bununla da metalların mikroskopik analizinin əsasını qoymuşdur. Anosovun tədqiqatlarının nəticələri "Poladlar haqqında" (1941) kitabında ümumiləşdirilmişdir. 1993-cü ildə Rusiya Elmlər Akademiyası P. Anosov adına mükafat təsis etmişdir.
Taleh Daşdəmirov
Taleh Fərhad oğlu Daşdəmirov (5 fevral 1998; Qoxmuq, Şəki rayonu, Azərbaycan — 8 noyabr 2020; Şuşa rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, Vətən müharibəsi şəhidi.
Həyatı
Taleh Daşdəmirov 5 fevral 1998-ci ildə Şəki rayonunun Qoxmuq kəndində Fərhad Daşdəmirovun ailəsində anadan olmuşdur. 2001-ci ildə ailəsi ilə birgə Binəqədi rayonunun Xocəsən qəsəbəsinə köçmüşdür. 2004-2015-ci illərdə Binəqədi rayon Xocəsən qəsəbə 104 saylı tam orta məktəbdə təhsil almışdır. Subay idi.
Hərbi xidməti
Taleh Daşdəmirov 2016-cı ildə Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Şəki şəhər Hərbi Komissarlığı tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdır. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin "N" saylı hərbi hissədə müddətli həqiqi hərbi xidmət etmişdir. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra mülki fəaliyyət göstərmişdir.
Kalifornium
Kalifornium — işarəsi Cf və atom kütləsi 98 olan radioaktiv metal. İlk dəfə 1950-ci ildə Berkli Kaliforniya Universitetində, küriyumun alfa zərrəcikləri ilə bombardmanı zamanı alınmışdır. Aktinoidlər sırasının 9-cu və urandan sonra sintez edilən 6-cı elementdir. Böyük atom kütləsinə malik elementlər içərisində, eynşteyniumdan sonra adi gözlə görülə biləcək qədər sintez edilmiş elementdir. Elementin adı kəşf olunduğu yerin və universitetin şərəfinə adlandırılmışdır.
Kalifornium normal təzyiq altında iki kristal quruluş əmələ gətirir. Çox yüksək təzyiqdə isə o, öz 3-cü kristal quruluşuna keçir. Kalifornium otaq temperaturunda hava ilə təması zamanı oksidləşir. Kaliforniumun ən davamlı izotopu Cf-251-dir ki, onun da yarımçevrilmə periodu 859 ildir. Bu qısa yarımparçalanma periodu, elementin yer üzərində yayılmadığını da bildirir. Yarımparçalanma periodu 2,64 il olan Cf-252 ən çox Amerika Birləşmiş Şatatlarında Oak Ridge Beynəlxalq Laboratoriyası və Rusiyada da Atom Reaktorları Araşdırma İnstutunda sintez edilir.
Taleh Daşdəmirov
Hərbi xidməti
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Taleh Daşdəmirov 2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistan işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan Vətən müharibəsində könüllü atıcı olaraq iştirak etmişdir. Füzulinin, Qubadlının, Xocavəndin və Şuşanın azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Taleh Daşdəmirov 8 noyabr 2020-ci ildə Şuşa şəhəri istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı qarşı tərəfin snayperdən açdığı atəş nəticəsində həlak olmuşdur. Uzun müddət nəşi tapıla bilməmişdir. 26 dekabr 2020-ci ildə doğulduğu Şəki rayonunun Qoxmuq kəndində dəfn olunmuşdur.
Kalifornium
Kalifornium praktik tətpiqi olan bir neçə transuran elementdən biridir. Bu praktik tətpiq Kaliforniumun neytron saçma xassəsinə əsaslanır. Nüvə reaktorlarının işə salınmasında kaliforniumdan istifadə edilir. Həmçinin neytron saçılması və spektrokopiyası üçün maddə analizində kaliforniumdan istifadə olunur. Bunlardan başqa kalifornium ağır elementlərin sintezində istifadə edilir: oqaneson (118-ci) kalifornium-249 izotoponun kalsium-48 ionları ilə bombardman edilməsi nəticəsində sintez edilmişdir. Kaliforniumdan istifadə zamanı radioaktivlik xassəsi nəzərə alınmalıdır. Həmçinin elementin skeletə biokumuliyasiyası qırımızı qan hüceyrələrinin(eritrositlərin)quruluşunu pozur.
Taleh Daşdəmirov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyi üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Taleh Daşdəmirov ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif edildi.
Kalifornium
Xassələri
Sıra nömrəsi 98 olan kalifornium aktinoidlər ailəsinə aiddir. O, berklium və eynşteynium arasında yerləşir. Lantanoidlər ailəsində, quruluş analoqu disproziumdur.
Fiziki xassələri
thumb|left|150px Kaliforniyum, Ərimə temperaturu 900 ± 30 °C və qaynama temperaturu təxminən 1745 °C olan radioaktiv, gümüşü-ağ rəngli aktinoid metaldır. Saf halda yumşaq olduğundan, bıcaq ilə rahatca kəsilir. Vakuum mühitində 300 °C-də buxarlanır. 51 K'nin (−220 °C) altında kaliforniyum metalı ferromaqnit və ya ferrimaqnitdir (maqnit kimi xassə göstərir), 48 və 66 K arasında antiferromaqnitdir və 160 K'nin (−110 °C) üstündə paramaqnitdir (xarici maqnit sahəsi ona maqnitlik xassəsi qazandırır). Kalifornium lantanoid metalları ilə xəlitə(ərinti) əmələ gətirə bilir. 1 atmosfer təzyiqdə iki kristal quruluş əmələ gətirir: iki-hegsagonal sıx qəfəs (hsp və ya dhcp) quruluşlu alfa (α) və səthi mərkəzli kubik (ymk və ya fcc) quruluşlu beta (β). α formu 900 °C-nin altında və 15,10 g/sm³ səğlıqda görünür, β formu da 900 °C-nin üstündə və 8.74 g/sm³ sığlıqda görülür. 48 GPa təzyiqdə, atomun 5f elektronlarının dekolizasiyası nəticəsində β formalı ortorombik kristal sistemə çevrilir.
Taleh Daşdəmirov
Hərbi xidməti
Azərbaycanın Şuşa rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarına qatılaraq şəxsi igidliyi və şücaəti nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.06.2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Taleh Daşdəmirov ​ölümündən sonra "Şuşanın azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edildi.
Kalifornium
Fiziki xassələri
Bir elementin bulk modulu onun bərabər paylanmış təzyiq altında müqavimətini göstərir. Kaliforniumun bulk modulu 50 ± 5 GPa-dır. Bu rəqəmin üç lantanoid metalına yaxın olmasına baxmayaraq aluminium(70 GPa) kimi metallardan kiçikdir.
Kimyəvi xassələri və birləşmələri
Kalifornium 2,3 və 4 valentli olur. Bu ədədlər kaliforniumun digər atomları ilə əmələ gətirə biləcəyi kimyəvi rabitələrin sayını göstərir. Kimyəvi quruluşu oksidləşmə ədədi +3 olan aktinoid metalları və onun quruluş analoqu olan disproziumla oxşardır. otaq temperaturunda hava ilə təması zamanı yavaşca oksidləşir, şərait nəmli olarsa çox sürətlə qaralır. Kalifornium hidrogen, azot və xalkogenlərlə temperaturda reaksiyaya girir. Quru hidrogen və mineral turşuların məhlulları ilə reaksiyası sürətli gedir.
Kalifornium yalnız Cf3+ ionu halında suda həll olur. +3 ionunu məhlulda reduksiya etmə və oksidləşdirmə cəhtləri uğursuz alınmışdır. Suda həll ola bilən xlorid, nitrat, perxlorat və sulfat əmələ gətirir.
İzotopları
Kaliforniumun 20 radioizotopu var. Ən davamlı izotop olan kalifornium-251-in yarımparçalanma periodu 898 il, kalifornium-249-un 351 il, kalifornium-250-nin 13,08 il, və kalifornium-252-nin 2,645 ildir. Digər izotopların yarımparçalanma periodları cəmi 1-ildən qısadır ki, bunların çoxunun yarımparçalanma periodu 20 dəqiqədən azdır. Kaliforniumun izotoplarının kütlə ədədləri 237 ilə 256 arasındadır.
Kalifornium-249 berklium-249-un beta parçalanması ilə sintez edilir və digər kalifornium izotoplarının çoxu berkliyumun nüvə reaktorunda neytron radiasiyasına məruz edilməklə sintez edilir. Kaliforniyum-251 ən uzun ömürlü izotop olmasına baxmayaraq, alınma miqdarı %10-dir.
Kalifornium-252 çox güclü neytron mənbəyidir. Bu səbəbdən təhlükəli dərəcədə radioaktivdir. Yarımparçalanma periodu 60,5 gün olan kalifornium-254 izotopu spontan barçalanır. Digər kalifornium izotopları alfa şüalanma yolu ilə parçalanır və kürium (96Cm) atomuna çevrilir.
Tarixi
thumb|right Kalifornium ilk dəfə 9 fevral 1950-ci ildə Kaliforniya Berkli universitetində Stanley G. Thompson, Kenneth Street, Jr, Albert Ghiorso və Glenn T. Seaborg tərəfindən sintez edilmişdir. Qrup yeni elementin kəşfini 17 mart 1950-ci ildə dünya mediyasına təqdim etdi. Kaliforniumun əldə edilməsi üçün bir mikroqram kürium-242 (Cm) hədəfi, Berkeley, Kaliforniyadakı 1.500 mm yarıçaplı siklotronda 35 MeV enerjili alfa zərrəcikləri (He) ilə bombardman edildi. Bunun nəticəsinə kaliforniyum-245 (Cf) və bir də sərbəst neytron (n) əldə edildi. Bu təcrübədə 5000 kalifornium atomu sintez edilmişdi və bu atomların yarımparçalanma periodu 44 dəqiqə idi. Kəşf edildiyi yerin və universitetin şərəfinə kalifornium adlandırıldı. Bu elementin adı 95, 96, 97 elemntləri üçün alışılmış adlandırma üsulunu pozurdu. Altıncı dövrdə yerləşən yevropiyum(95 ci)adını kəşf edildiyi qitənin şərəfinə aldı, bundan sonra 95 ci amerisium adlandırıldı. 96-cı olan kürium Pyer və Mariya Kürilərin şərəfinə məhs belə adlandırılmışdı. Terbiyum isə kəşf edildiyi şəhərin adını aldı, 97-ci də oxşar olraq berkli şəhərinin şərəfinə berkliyum adlandırıldı. Ancaq disproziyum tapılması çətin mənasını verən adla adlandırıldı. Buna görə alimlər belə adlardan istifadə etməyə son qoydular.
Kütləsi ölçülə biləcək qədər kalifornium elementi ilk dəfə Idaho Beynəlxalq Labaratoriyasındakı Məhsul test reaktorunda plotunium elementinin radiasiyaya məruz qalması ilə alındı və bu miqdarın kəşfi 1954-cü ildə dünya mediasına təqdim edildi.
Kaliforniyum-252 izotopunun yüksək birləşmə miqdarı bu nümunələrdə tapıldı. Məqsədli şəkildə kalifornium üzərində ilk təcrübələr 1958-ci ildə aparıldı. Kaliforniyum-248 dən −252 yə qədər olan bütün izotoplar da bir nüvə reaktorunda 5 il radiasiyaya məruz qalan plotunium-239 nümunəsindən alındı. İki il sonra 1960-cı ildə Kaliforniya Üniversiteti Lawrence Radiasiya Laboratoriyasından Burris Cunningham ve James Wallman, kaliforniumu buxar və xlorid turşusu ilə işləyərək ilk kalifornium birləşmələri olan kalifornium trixlorid, kalifornium oksixlorid və kalifornium oksidi sintez etdilər. 1960-cı illərdə Oak Ridge, Tennesseedə yerləşən Oak Ridge Beynəlxalq Laboratoriyasındaki (ORNL) Yüksək Ağılı İzotop Reaktorunda (HFIR) külli miqdarda kalifornium istehsalına başlanıldı.
1970-ci illərin əvvəllərində Amerika Birləşmiş Ştatları mikroqramı 10 dollar olmaq üzrə kalifornium-252 izotoponun satışına başladı və 1970-ci ildən 1990-cı ilə qədər hər il təqribən 150 mg kaliforniyum-252 ixrac edildi. Kaliforniyum metalı ilk dəfə 1974-cü ildə Haire və Baybarz tarafından kalifornium(III) oksidin lantan metalı ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində sintez edildi.
Müzayim
Müzayim - Dağıstan Respublikasının Dərbənd rayonunda monoetnik kənd, sakinlərini etnik azərbaycanlılardan ibarətdir. 2002-ci ildə aparılmış rəsmi əhali siyahıyaalınması zamanı kənddə 1,632 nəfər azərbaycanlı yaşamaqda idi.
Kalifornium
Varlığı
thumb Kalifornium yer üzərində yayılmayan elementdir. Yalnız təbiətdə bir çox nüvə sintezlərinin baş verməsi səbəbindən, uran filizlərində kaliforniumun bir neçə dəqiqə var olması ehtimalı mövcuddur. Mineral araşdırmalar və tibbi müalicə zamanı kalifornium istifadə edən qurumların yaxınlığında kiçik miqdarda kaliforniuma rast gəlinə bilər. Kalifornium olduqca həlledilməz görünsədə məhlul içərisindəki qatı hissəciklərə yapışa bilir; qatı hissəciklərin qatılığı isə onu əhatələyən suyun qatılığından 500 dəfə çox ola bilər.
1980-ci illərdə havada sınaqdan keçirilən nüvə silahları kaliforniumun miqdarını(yer üzərində) bir qədər artırdı. Bir nüvə silahının sınağından sonra havada, kütlə ədədləri 249, 252, 253, 254 olan kalifornium izotopları aşkarlandı. Kalifornium böyük miqdarda istehsal edilmədiyindən, ABŞ-nin enerji nazirliyinin əsas radioaktiv nüvələr siyahısına daxil deyil.
Sintezi
Kalifornium nüvə reaktorlarında və zərrəcik sürətləndiricilərdə sintez edilir. Kalifornium-250, berklium-249-un (Bk) neytron ilə bombardman edilməsindən sonra sintez edilir. Berkliyum-249 neytron qəbul etdikdəs(n,γ) berkliyum-250-yə (Bk) çevrilir, və bu nuklid ani olaraq β parçalanma keçirir (β−) və kalifornium-250-yə (Cf)çevrilir. Reaksiya aşağıdakı şəkildə göstərilə bilər :
Kalifornium-250-nin neytronla bombardman edilməsi zamanı kalifornium-251 və 252 izotopları əmələ gələ bilər.
Amerisium, kürium və plutoniumun uzun müddətli neytron radiasiyasına məruz qoymaqla milligramlarla kalifornium-252 və mikrogramlarla kalifornium-249 sintez edilə bilər. 2006-cı ildən bəri kütlə ədədi 244-dən 248-ə qədər olan kürium izotoplarının xüsusi reaktorlarda neytron radiasiyasına məruz bıraxmaqla nisbətən böyük miqdarda kalifornium-252 və daha az miqdarda kütlə ədədi 249-dan 255-ə qədər izotoplar sintez edilməkdədir.
Mikroqramlar ölçüsündə kalifornium-252 ABŞ nuklear düzənləmə komissiyası tərəfindən ixrac edilməkdədir. Biri ABŞ-dəki Oak Ridge Beynəlxalq Laboratoriyası digəri isə Dimitrovgrad, Rusiya-dakı Atom Reaktorları Araşdırma İnstutu olmaq üzərə kaliforniumun sintez edildiyi iki qurum mövcuddur. 2003-dən bəri bu iki qurumda uyğun olaraq 0,25 və 0,025 qram kalifornium-252 sintez edilmişdir. Kalifornium kiçik miqdarlarda satılsada böyük gəlir mənbəyidir. Kalifornium-249-un mikroqramı 160 ABŞ dolları ikən kalifornium-252-nin mikrogramı 60 dollardır. ABŞ Enerji Nazirliyi Cf Satış Programı çərçivəsində kalifornium-252-nin ilk illərdəki (1970-ci illər) satış qiyməti mikrograma 10 dollar idi. Qiymət 1987, 1989, 1994, 1998 və 1999 tarixlərində uyğun olraq 27, 50, 55, 56 və 60 dollar olmaq üzrə yüksəldi.
Təhlükəsizlik
Skeletdə toplanan kalifornium radiasiya yayaraq qırmızı qan hüceyrələrinin sintezində çətinlik yaradır. Yüksək radioaktivliyi və yer üzərində az miqdarda yayılması səbəbindən hər hansı bir orqanda xüsusi həyati rol oynamır.
Kalifornium bədənə az miqdarda olsa da, yemək və içkilərdən, həmçinin kalifornium yayılmış havadan tənəffüs yolu ilə daxil ola bilər. Bədənə daxil olandan sonra, yalnız 0,05% qana qarışır. Təqribən 65% skeletdə,25% qaraciyərdə toplanır, sonda qalan midraı isə ya digər orqanlarda paylanır ya da sidiklə bədəndən xaric edilir. Skelet və qaraciyərdə toplanan kaliforniumun yarı miqdarı uyğun olraq 50 və 20 ilə bədəndən təmizlənir. Skeletdəki kalifornium sümüklərə yayılmazdan əvvəl sümüküstlüyündə yığılır.
Sümüklərdə və qaraciyərdə yığılan kalifornium xərçəng xəstəliyinə səbəb ola bilər.
Tətbiqi
thumb|150px|Oak Ridge beynəlxalq laboratoriyasında düzəldilən 50 tonluq ixrac qutusu. Bu qutu ilə 1 qrama qədər252Cf daşına bilər.
Hər bir mikroqramından dəqiqədə 139 milyon neytron saçan kalifornium bir çox tətpiq sahəsinə malikdir. Bu xüsusiyətinə görə kalifornium bəzi reaktorlar üçün neytron mənbəyidir. Həmçinin bəzi nümunələrdə az olan elementlərin araşdırılması üçün də istifadə edilə bilər. Kalifornium neytronlarından tibbdə də geniş istifadə edilir. Corciya Texnalogiya İnstitutunun 1969-cu ildə Savannah River Santralidən 119 µg kaliforniyum-252 almasından bu yana təhsil layihələrində isitifadə edilir Kömür və sement sahələrində də tətpiq olunur.
Kalifornium-252-nin 1982-ci ildəki tətbiq forması bu şəkildədir: reaktor başladıcı (48,3%), yanacaqların analizi (25,3%) və aktivləşmə analizi (19,4%). 1994-cü ildə neytron radioqrafiyası 77,4%, yanacaq analizi 12,1% və reaktor başladıcı 6,9% təşkil edirdi.
Kalifornium-251 çox kiçik kritik kütləyə malikdir(təqribən 5 kg). Bu izotop çox kiçik yarımçevrilmə perioduna görə zəhərli və hətta öldürücü xüsusiyyətlərə malikdir. Kaliforniumun çox kiçik kritik kütləyə malik olması, onun tətbiqi haqqında çox şişirdilmiş iddiaların yaranmasına səbəb olmuşdur. Populer Science dərgisinin iyul 1961 tarixli sayısında yer alan "Facts and Fallacies of World War III" məqaləsində bu hal bu şəkildə göstərilmişdir: "kalifornium atom bombasının bir tapanca gülləsindən daha böyük olmasına ehtiyac yoxdur. Təmas zamanı 10 ton TNT gücündə partlayış törədən güllələr atan tapancalar yarada bilərsiniz."
Şərq ağəsməsi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Оrtа Аsiyаdа, Аvrоpаdа, Qаfqаzdа, Mоnqоliyаdа, Çində təbii halda yаyılmışdır.
Ekologiyası
Çay kənarlarında, qayalarda, yarımsəhra, səhra torpaqlarda bitir. Оrtа miqdаrdа tüstü və qаzа dаvаmlıdır.
Monoxromator
250px|thumb|right|Çerni-Törner monoxromator sxemi.
Monoxromator ( – tək; χρῶμα – rəng) — optik şüalanmanın müəyyən dalğa uzunluğuna uyğun hissəsini ayırmaq üçün cihaz. Əsas hissələri: kollimator, dispersiya yaradan element, fokuslayıcı obyektiv və diafraqmadır. Monoxromatorun keyfiyyəti onun ayırdetmə qabiliyyəti λ/Δλ (burada λ – monoxromatik şüanın uzunluğu, Δλ isə dalğa uzunluqları fərqidir), bucaq dispersiyası, xətti dispersiya və işıq şiddəti ilə xarakterizə olunur. Sonuncu monoxomatorun həndəsi xarakteristikasından, əksolunma və udulmadakı itkidən asılıdır. Monoxromatorun obyektiv linza və ya güzgüdən ola bilər. Güzgü daha geniş spektral diapazonda yararlıdır, spektrin seçilən sahəsində birrəngli işıqdan digərinə keçdikdə yenidən fokuslanma tələb etmir. Bu, spektrin görünən oblastı üçün xüsusilə əlverişlidir. Monoxromator monoxromatik işıqlanma mənbəyinin və spektrofotometrin mühüm tərkib hissəsidir.
Təqlidçi demokratiya
Təqlidçi demokratiya (buna kvazidemokratiya, psevdodemokratiya, dekorativ demokratiya, manipulyativ demokratiya, süni demokratiya, marionet demokratiya da deyilir) - bu formada əslində hakimiyyət bir qrupun, hakim partiyanın, şəxsin əlində cəmləşir. Ancaq belə hesab olunur ki, guya, xalq hakimiyyətini özü formalaşdırır.
Monpası
250px|thumb|right|Sakuma lolipopları.
Monpası — şəffaf karamel kütləsindən hazırlanmış xırda ölçülü şirniyyat növü. Monpası yarpaq, giləmeyvə, kürəcik və s. formalarda, müxtəlif rənglərdə hazırlanır. Səthi hamar, parlaq və ya şəhər tozu səpilmiş olur. Hiqroskopik olduğundan tənəkə qutularda buraxılır. Həmliyi 3%-dir.
İsmət İnönü Ev Muzeyi
İsmət İnönü Ev Muzeyi — Türkiyənin İstanbul şəhərində yerləşən ev muzeyi. Çəhrayı Köşk, Türkiyə Cümhuriyyətinin ikinci prezidenti İsmət İnönünün 48 ilini keçirdiyi evdir.
Kuroşima adası
Kuroşima adası — Yaponiyanın Ryukyu arxipelaqı, Sakişima adaları, Yaeyama adaları qrupuna daxil olan ada. İnzibati baxımından Yaponiyanın Okinava prefekturası, Yaeyama qəzası, Taketomi dairəsi ərazisinə daxildi.
Coğrafiya
Adanın sahəsi — 10,02 km², hündürlüyü — 14 m. Adada 205 nəfər yaşayır (2011). İşiqaki adası ilə bərə ilə əlaqələnir.
Azərbaycan vətəndaşları üçün viza tələbləri
Henley Tərəfdaşları Pasport İndeksinin 26 may 2019 tarixindəki hesabatına görə 67 ölkə və ya ərazi Azərbaycan pasportunu vizasız, ya da vizanı girişdə verərək qəbul edir. Eyni vaxtda Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında vizanın qaldırılması ilə bağlı danışıqlar aparılır. Aşağıdakı cədvəl ancaq Azərbaycan vətəndaşlarının turist səfərləri haqqında məlumatı göstərir. Digər iş, jurnalist və başqa vizasız girişlər cədvəldə göstərilməyib. Aşağıdakı "vizasız" və ya "viza girişdə verilir" adı altında göstərilən ölkələr bəzən gediş/qayıdış bileti və maddi vəziyyəti göstərən sənədlər tələb edə bilər. Bu səbəbdən səyahətə çıxmazdan qabaq viza haqqında məlumatları səfirliklərdən öyrənmək tövsiyə olunur. Məlumatlar Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi və Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasısından götürülmüşdür. Əgər məlumat fərqli yerdən götürülübsə, cədvəldə qeyd edilib.
Viza tələbləri xəritəsi
thumb|850px|center|[[Azərbaycan pasportunu vizasız ya da vizalı girişdə verərək qəbul edən ölkələr və ərazilər {{legend|#ff0000|Azərbaycan Respublikası}} {{legend|#32CD32|Vizasız}}{{legend|#ADFF2F|Viza girişdə verilir}}{{legend|#61c09a|eViza}}{{legend|#808080|Diplomatik, xidməti yada xüsusi pasportlar üçün vizasız}}{{legend|#C0C0C0|Viza tələb edilir}}]]
Aleksandr Sobolyev
Aleksandr Sobolyev (rus. Алекса́ндр Со́болев, ) — Rusiyalı futbolçu, Moskvanın "Spartak" və Rusiya yığmasının hücumçusu.
Barnaulun "Dinamo" klubunun yetirməsidir.
Karyerası
Futbolçu karyerasına doğulduğu Barnaul şəhərinin "Dinamo" klubunda başlayıb. "Dinamo"nun ikinci komandasının heyətində 2015-ci ildə, Rusiya çempionatının 3-cü dvizionun oyunlarında çıxış edib.
2016/17 mövsümündən əvvəl "Tom" futbol klubuna keçir. Futbolçu "Tom" klububundada gənclər komandasında çıxış edir. Futbolçunun "Tom" klubunun gənclər komandasında debütu, 31 iyul 2016-cı il tarixində "Krasnodar" ya qarşı gənclər birinciliyinin 1-ci turu çərçivəsində qarşılaşmada baş tutur. Futbolçunun "Tom" klubunun əsas heyətində Rusiya Premyer Liqasında debütu isə, 5 dekabr 2016-cı ildə "Ufa" komandası ilə oyunda baş tutur. "Tom"un heyətində futbolçu 37 oyunda 9 qol vurur.
29 dekabr 2017-ci ildə futbolçu Rusiya çempionatının aşağı liqasında yarışan Samaranın "Krılya Sovetov" klubu ilə müqavilə bağlayır. "Krılya Sovetov" klubunun heyətində 4 mart 2018-ci ildə Dinamo Sankt-Peterburq ilə oyuna debüt edir. Futbolçu Samara klubunun heyətində 42 oyunda meydana çıxaraq 19 qol vurur.
2 fevral 2019-cu il tarixində "Yenisey" klubu futbolçunu 2018/19 mövsümünün sonuna qədər icarəyə göturur. "Yenisey" klubunun heyətində meydana çıxdığı 10 göruşdə 3 qol vurur.
29 yanvar 2020-ci il tarixində Moskvanın "Spartak" klubu, futbolçunu sonradan almaq şərti ilə 6 aylıq icarəyə göturur. Moskva klubu futbolçunun icarəsi üçun 500 min avro, tam hüquqlu transferinə görə isə 4 500 000 avro ödəyir.
Süpürgəvari ağəsmə
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Bitki Yaponiyada və Koreyada təbii halda yayılmışdır. Sankt-Peterburqda, Cənubi Pribaltikada, Kalininqrad vilayətində, Belarusiyada, Ukraynada, Qafqazda və Orta Asiyada mədəni şəraitdə becərilir.
Botaniki təsviri
Uzunluğu 10 m-dək olan, yarpağı tökülən lianadır. Uzunluğu 3-10 sm olan yarpaqları 3-5 yumurtavari yarpaqcıqlı olub, çılpaq və ya alt tərəfi tükcüklü, damarcıqlıdır. Ağ, ətirli çiçəklərinin diametri təxminən 3 sm olan çoxçiçəkli süpürgələrə yığılmışdır. Süpürgəvari ağəsmənin uzunsov kasayarpaqları üstdən çılpaqdır. Toxumcaları haşiyəli, bir az tükcüklü, uzun lələkvari tükcüklü, çıxıntılıdır. Süpürgəvari ağəsmə iyuldan oktyabradək davam edən bol və gec çiçəkləməsi ilə çox effektlidir. Tez böyüyür, vegetasiya dövrü ərzində 3,5 m-dək artır. Ağəsmə qələm, calaq və toxumlarla çoxalır. Şitilləri payızda və ya yazda əkilir. Tez kök atması üçün budaqların üzərində kəsik edilir və uzununa kökatma buğumu yarılır.
Ekologiyası
Günəşli yerlərə üstünlük verir. Soyuğa və istiyə dаvаmlıdır. Quru və nəm torpaqlarda bitir.
Azərbaycanda yayılması
Azərbaycanda park və bağlarda mədəni şəraitdə rast gəlinir.
Borium
Borium (Bh) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 107-ci element.
Rezerfordium
Rezerfordium (Rf) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 104-cü element. Elementin alınması üzrə ilk təcrübələr Dubnada İvo Zvar (1934-cü ildə doğulub) və əməkdaşları tərəfindən hələ 1960-cı illərdə aparılmışdır. Q.N.Flerovun qrupunda bu elementin digər izatopunun alınması haqqında məlumat verildi. Təklif olundu ki, o, kurçatovium (işarəsi Ku) adlandırılsın – SSRİ-də atom layihəsinin rəhbəri İqor Vasilyeviç Kurçatovun (1903-1960) şərəfinə. Amerika tədqiqatçıları 1969-cu ildə bu elementi sintez edərək identifikasiya üçün yeni metodika istifadə etmişdilər və belə düşünmüşlər ki, əvvələr alınmış nəticələri birmənalı qəbul etmək olmaz. Onlar “rezerfordium” adını təklif etdilər – dahi ingilis fiziki Ernest Rezerford un (1871-1937) şərəfinə. İUPAK bu elementin adı üçün “dubnium” təklif etmişdir, amma son qərara rezerfordium oldu (Rezerfordun nüvə fizikasında böyük xidmətlərini qeyd etmək üçün). Nomenklatura üzrə Beynəlxalq Komissiya belə nəticəyə gəlir ki, kəşf şərəfi Sovet və Amerika alimləri arasında bölünməlidir.
İstinadlar
http://www.nkpi.az/?page=addread&id=3038 Илья Леенсон. Язык химии. Этимология химических названий. Москва: Издательство АСТ: CORPUS, 2016,464 c.
Butmir mədəniyyəti
thumb|Butmirlərə aid olan səciyyəvi bir vaza Butmir mədəniyyəti — Bosna çayının (Bosniya) yuxarı və orta axarında Son Neolit – Erkən Eneolit dövrünə (e.ə. 5200–4600) aid abidələrin lokal qrupu.
Stefan Batori
Stefan Batori (Báthory István, Stefan Batory; ) — Reç Pospolita kralı (1576-1586-cı illərdə), Transilvaniya voevodası IV İştvanın oğlu.
Həyatı
Transilvaniyada şahzadə IV İştvan Batori və Macarıstan vəliəhdi Stefan Teleqdinin qızı Katerina Teleqdinin ailəsində anadan olub. Padua Universitetində oxuyub. 1571-ci ildə qısa bir vətəndaş müharibəsi nəticəsində Transilvaniya şahzadəsi oldu.
1574-cü ildə Valua kralı Henrinin qaçmasından sonra Polşa-Litva Birliyində kralsızlıq dövrü başladı. Pravoslav Qərbi Rus əyanları (aralarında Kşiştof Qrayevski də seçilirdi) Moskva krallığı ilə ittifaq bağlamaq və türklərə və Krım tatarlarına qarşı birgə mübarizə aparmaq üçün çar IV İvanı Polşa tacına namizədlər kimi irəli sürdü. Daha sonra namizəd olaraq, Osmanlı ilə mübarizə kursundan da sadiq qalan və Moskva tərəfindən dəstəklənən, Müqəddəs Roma İmperatorluğunun imperatoru II Maksimilian və Maksimiliyanın oğlu, Avstriya arxduke Ernst irəli sürülüb.
Osmanlı sultanı II Səlim ağalara məktub göndərərək, Müqəddəs Roma İmperatorluğunun imperatoru II Maksimilyanı kral seçməməyi tələb etmiş və Osmanlı İmperiyasının vassalı Transilvaniya şahzadəsi Stefan Batory də iddiaçılardan biri kimi göstərilmişdir.
1575-ci ilin sentyabr-oktyabr aylarında Birliyin şərq torpaqlarına (Podoliya, Volıniya və Çervonnaya Rus) tatar basqını orta yerli zadəganları Batoriya namizədliyinə sövq etdi. Onun təkidi ilə o, Polşa krallarına seçildi.