cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sir Əbu Nuayr
Maqmatik dağ suxurlarından və qumdan təşkil olunmuşdur.
Adanın cənub-şərqində kiçik havan və hava limanı vardır.
Sir Əbu Nuayr adasının sahibləri adanı onu neft-qaz şirkəti olan — Crescent Petroleuma güzəştə getmişdir.
Ada Şarja əmirliyinin Ramsar konvensiyasının su-bataqlıq sahələri siyahısına daxil edilmişdir. 2012-ci ildən isə YUNESCO Ümumdünya irsi siyahısına əsas namizəddir.
İşbara Teriş xaqan
İşbara Teriş Tunqa xaqan (əsl adı Aşina Tunqa 阿史那同俄, taxt adı İşbara Teriş xaqan 沙钵罗咥利失可汗) — Göytürk xaqanı.
Hakimiyyəti
Qardaşı Nişa Tulu xaqandan sonra taxta gəlmişdi. Hakimiyyətə gəldikdən sonra ilk işi Tan sülaləsi ilə dost əlaqələri qurmaq oldu. Nuşibilər Tulular arasındakı mübarizədən bezən xaqan 635-ci ildə onların hərəsini 5 aymaka böldü. Lakin bu yenilik güclənməkdən çox zəifləməyə apardı. Tun Tudunun başçılıq etdiyi həmin tayfalar üsyan etdi və xaqanı devirdilər. Qardaşı Böri şadla Qaraşəhərə qaçan xaqan tezliklə nuşibilərin başçısı Assık Kül-Erkin tərəfindən hakimiyyətə qaytarıldı.
İkinci hakimiyyəti
Assık Kül-Erkinin vasitəçiliyi ilə İli çayı sülhünü imzalayan tayfalar faktiki olaraq xaqanlığı iki yerə böldülər. Qərbdə Tuluların dəstəklədiyi əslən Şərqi Göytürk xaqanlığından olan İllig xaqanın oğlu Yükük şad hakimiyyətə gəldi, İşbara isə İli çayından şərqdə hakimiyyətdə qalmağa davam etdi.
Ölümü
659-cu ildə Tan sülaləsinin Yeddisunu işğalı nəticəsində İşbara xaqan öldürüldü.
Kürdüstan Azad Həyat Partiyası
PJAK (Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê) - İranda fəaliyyət göstərən terror təşkilatı. PJAK, PKK-nın əsas silahlı qanadlarından biridir. Təşkilatın məqsədi, İran ərazilərinin kürdlər yaşayan mərkəzlərini ələ keçirmək və buranı Kürdistan adlanan dövlətə qatmaqdır. PJAK 2009 - 2011-ci illərdə, İran Silahlı Qüvvələri ilə aparılan şiddətli döyüşlərdə xeyli zəifləmişdir. Terror təşkilatının bir çox səhra komandirləri öldürülmüş və İraqla sərhəddə yerləşən partizanların yaşadığı mağaralar bombalanmışdır.
Şibam
Şibam — Yəməndə şəhər. Dünyanın ən darısqal şəhəri.
Yəmənin Şibam yaşayış məntəqəsi dünyanın ən darısqal şəhəridir.
Şibamdakı binalar incəliklə inşa edilib, bununla bərabər, bir-birinə çox yaxındır. Küçələr qaranlıq və son dərəcə dardır.
İrbis Şekuy xaqan
İrbis Şekuy xaqan (乙毗射匮可汗) — Göytürk hökmdarı.
Hakimiyyəti
642-ci ildə Nuşibilər in dəstəyi ilə hakimiyyətə gəlmişdir. Bəzi tarixçilər onu Xəzərlər in birinci xaqanı sayır. Amma bu məlumatın dəqiqliyi bilinmir. Yükük şadı Künduzə qovaraq tam hakimiyyəti əlinə almış, Çin şahzadəsi ilə evlənmək istəmişdi amma imperatorun cehiz olaraq Xotan və Qaşqar daxil olmaqla 4 böyük şəhəri tələb etməsi bu evliliyi mümkünləşdirmədi.
Ölümü
646-cı ildə üsyan edən Xallıq İşbaranı məğlub etmişdi. 650-ci ildə Çindən özünə ordu toplayan və şərqə gələn Xallıq İşbara tərəfindən öldürülmüşdü.
UEFA Avro 1992
Futbol üzrə 9-cu Avropa çempionatı (Europamästerskapet i fotboll 1992, ) — final turniri 1992-ci il 10-26 iyun tarixində İsveçin dörd şəhərində keçirilən futbol yarışı. Final turnirində 8 komanda iştirak etmişdir. Onlardan yeddisi seçmə mərhələsində qrup qalibləri olmuş komanda idi. İsveç millisi isə çempionatın ev sahibi kimi final turnirinə birbaşa vəsiqə qazanmışdır. Bu, 8 komandanın iştirakı ilə keçirilən futbol üzrə sonuncu Avropa çempionatı olmuşdur. Sonrakı çempionatda final turnirinin iştirakçılarının sayı bundan iki dəfə çox idi.
SSRİ dağıldığına görə püşkatmadan iki həftə əvvəl SSRİ millisinin yerinə MDB millisinin iştirakına icazə verilmişdir.
Danimarka millisinin çempionluğu hamı üçün gözlənilməz olmuşdur. Belə ki, bu komandanın çempionatda iştirak edəcəyinə final turnirinin başlamasına bir neçə gün qalmış qərar verilmişdir. Çünki seçmə mərhələsində Danimarkanın təmsil olunduğu 4-cü qrupda birinci yeri Yuqoslaviya millisi tutmuşdur. Danimarkalılar qrup ikincisi olaraq final turnirinə vəsiqə əldə edə bilməmişdilər. Amma Yuqoslaviya da SSRİ kimi dağılmış, bununla belə keçmiş SSRİ-dən fərqli olaraq (MDB millisi adı altında) keçmiş Yuqoslaviyanın final turnirində iştirakına icazə verilməmişdir. Bu qərardan sonra turnirin final mərhələsində iştirak edən Danimarkanın heyətlə də bağlı problemləri vardı. Baş məşqçi ilə aralarında narazılıq olduğuna görə millinin, eləcə də Barselona klubunun 28 yaşlı oyunçusu, Mikael Laudrup heyətdə yer almamışdır. Onu da qeyd etmək gərəkdir ki, bu şempionatdan 14 il sonra — 2006-cı ildə Mikael Laudrup Danimarkada bütün zamanların ən yaxşı danimarkalı futbolçusu elan edilmişdir.
Bombardirlər
3 top
2 top
1 top
Dominikan qağayısı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Görünüşü
Bədəninin uzunluğu 58 sm, qanadları arasında məsafə 125 sm. Başının ətrafları, boynu, aşağı hissəsi, həm də quyruğu ağ, qanadlarınln üzəri və bel hissəsi qara olur. Ayaqları sarıdan zeytuni-yaşıl rəngə qədər dəyişir.
Yayılması
Cənubi Amerikanın cənub sahillərindən tutmuş, Cənubi Afrika sahillərinə, Yeni Zelandiya və Subantarktik qurşada yerləşən adalarda yayılmışdır. Bu yeganə qağayı növüdüe ki, Antarktik yarımadasında yuva qoyur. Yuvanı əsasən balıqqulağı, sümük və otlardan hazırlanmış yuvalarda yumurta qoyurlar. 4 ay qırt yatırlar. 2–3 olmaqla yumurta qoyurlar.
Qidalanması
Dominikan qağayısı ilbiz və digər quşların balaları ilə qidalanır.
Argentinanın Valdes yarımadası yaxınlığında son 30 ildə Cənub balinası ilə qidalanır. İlk əvvəllər Dominikan qağayısı balinanın üzərində olan parazitlər və qocalmış dərilərlə qidalanırdılar. Hazırda isə onlar artıq balinaların sağlam dərilərini qopararaq yerirlər. Bu isə balinaların daim hərəkətdə olmasına səbəb olur. Xüsusi ilə balalı balinalar bundan böyük əziyyət çəkirlər.
Çadan
Çadan — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Tıva Respublikasınana daxildir.
Şusaku Nişikava
(d. 18 iyun 1986) — Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 23 oyun keçirib.
2017 FİFA Konfederasiyalar Kuboku statistikası
Bu siyahı 17 iyun və 2 iyul 2017-ci il tarixləri aralığında təşkil olunan və səkkiz milli komandanın iştirak etdiyi 2017 FİFA Konfederasiyalar Kubokunun statistikasıdır. Turnir bu il Rusiyada təşkil edilmişdir.
Bombardirlər
<section begin=Statistics /> 6 oyun ərzində ümumilikdə 17 qol qeydə alınmışdır. Hər oyun başına qol payı düşür.
Mənbə: FIFA <section end=Statistics />
Assistlər
Mənbə: FIFA
Kiçik yaşıl balıqçıl
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Con Rassel
Con Rassel — Böyük Britaniya dövlət və siyasi xadimi. 1846–1852-ci illərdə Böyük Britaniyanın baş naziri və viqlərin lideri olmuşdur. Filosof Bertran Rasselin babasıdır.
Həyatı
Rassel, 18 avqust 1792-ci ildə ingilis aristokratiyasının ən yüksək eşelonlarında, 6-cı Bedford hersoqu Con Rasselin üçüncü oğlu olaraq dünyaya gəlmişdir. Rasselin ailəsi 17-ci əsrdən bəri İngiltərədəki əsas viq sülalələrindən biri idi və bu ölkənin aristokratik torpaq sahiblərinin ən varlı ailələrindən biri idi, ancaq Bedford 6-cı hersoqunun ən kiçik oğlu olaraq, miras qalmış ailəyə sahib olmamalıdı. Hersoqun ən kiçik oğlu kimi, "Lord Con Rassel" nəzakət tituluna sahib idi.1861-ci ildə qraf olana qədər İcmalar Palatasında oturmuşdur.
Siyasi karyerası
Yeni təşkil olunan Rassel hökuməti ilk olaraq 1849-cu ildə naviqasiya aktlarını ləğv etdi. 1651-ci ildə qəbul edilən bu aktlara əsasən İngiltərəyə mallar yalnız ingilis gəmilərində gətirilə bilərdi. Proteksionist siyasət bumeranq xarakteri daşıyır, yəni əgər İngiltərə hər hansı bir ölkə ilə ticarət əlaqələrində bu siyasətə üstünlük verirdisə bu o deməkdir ki, həmin ölkə də dolayısı ilə İngiltərəyə qarşı məhz bu siyasətdən istifadə edəcəkdir, lakin İngiltərə sənayesi elə bir mərhələyə gəlib çatmışdı ki, o dünya bazarında rəqabətdən qorxmurdu. Məhz buna görə də, artıq azad ticarət prinsiplərinə üstünlük verilməyə başlanmışdı. İngiltərənin özündə iqtisadiyyatın Mançester məktəbi belə hesab edirdi ki, İngiltərənin firavanlığı onun azad ticarətin prinsiplərinə nə dərəcədə önəm verməsindən asılıdır. Mançester məktəbinin nümayəndələri kifayət qədər çox olduğuna görə, 1849-cu ildə bu aktlar ləğv edildi.
1847-ci ildə təhsil haqqında qanun qəbul edildi. Təhsil haqqında qanunun əsas prinsipial mahiyyəti icbari təhsil sisteminin kifayət qədər genişləndirilməsi və ibtidai təhsil üzərinə nəzarətin dövlət strukturlarına devr edilməsi idi.
1852-ci ilin fevralında Rassel hökuməti Fransadan gələ biləcək təhlükəni müzakirə etdi və qərara alındı ki, milis dəstələrinin yaradılması haqqında qanuna dəyişikliklər edilsin, lakin milis dəstələri haqqında qanuna dəyişiklik barədə müzakirə aparılarkən Palmerstonun təsiri altında parlamentdə bu dəyişiklik qəbul edilmədi və Con Rassel istefaya getdi. 1852-ci ilin fevralında həmin ilin dekabrnadək hakimiyyətdə qalacaq Lord Derbi-Dizraeli hökuməti təşkil olundu.
Göyçay
thumb|250px|right| Göyçay şəhərində [[Əbülfəzlil Əbbas məscidi, 1903-cü ildə tikilmişdir]] Göyçay — Azərbaycan Respublikasında şəhər, Göyçay rayonunun inzibati mərkəzi. XIX əsrdən şəhərdir. Göyçay şəhəri əsəsən Narı, çinar və küknar ağacları ilə məşhurdur.
Tarixi
Göyçay şəhəri Bakı-Qazax magistral yolunun 216 kilometrliyində, Ucar dəmiryolu stansiyasından 18 kilometr məsafədə yerləşir.
Şaqonar
Şaqonar — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Tıva Respublikasınana daxildir.
NGC 4
NGC 4 və ya PGC 212468 - Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. S0 tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Millət dostları (pyes)
Millət dostları (pyes) — Yaradıcılığının birinci dövründə dram əsərləri yazan Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, ikinci dövründə (1905-1920) Azərbaycan ədəbiyyatında hekayə janrına daha çox üstünlük vermişdir. Bu illərdə о, Azərbaycan bədii nəsrinin gözəl nümunələrini yaradır, оnun yеni məzmunla zənginləşməsinə, fоrmaca kamilləşməsinə kömək еdir. Həmin dövrdə ədib bir sıra səhnə əsərləri də yazmışdır: “Millət dоstları” (1905), “Ağa Məhəmməd şah Qacar” (1907), “Ac həriflər” (1911), “Xəyalat” (1911) və s. təşkil edir.
Əsərin mövzusu
Kiçik həcmli “Millət dоstları” adlı satirik pyеsdə ədib, özünü “millət dоstları” adlandıran burjua ziyalılarının ikiüzlülüyünü, sözləri ilə əməlləri arasındakı ziddiyyəti tənqid edir. Mühəndis Firudin bəy, mеşəbəyi Səfər bəy, təbib Vəli bəy, vəkil Əsgər bəy, silistçi Mürsəl bəy xalq adından, millət adından yalandan danışır, canıyananlıq еdir, özlərini “qеyrətli müsəlman”, “millət qеydkеşi”, “müsəlman camaatının həmişə qabağa gеtməsinə çalışan” kimi göstərirlər. Qadın və şərabı hər şеydən əziz tutan həmin adamlar, əslində xalqı, milləti ələ salan tüfеylilərdir. Ədib həmin burjua "ziyalı"larını оrijinal bir yоlla ifşa еdir:
Hacıqabul
Hacıqabul (əvvəlki adı Qazı-məmməd olub ) — Azərbaycan Respublikasının Hacıqabul rayonunun inzibati mərkəzi.
Tarixi
XX əsrin başlanğıcında Azərbaycanı işğal edən Rusiya kommunistləri bu yaşayış məntəqəsinin adını dəyişərək ona kommunist rəhbərlərdən olan Qazıməmməd Ağasıyevin adını veriblər. 1938-ci ildə bura rayon tabeli şəhər statusu verildi. Azərbaycan müstəqilliyini qazandıqdan sonra 2000-ci ildə şəhərin və tabe olduğu rayonun adı dəyişdirilərək ona əvvəlki adı qaytarılıb.
Coğrafiyası və iqlimi
Əsasən düzənlikdir, lakin Böyük Qafqaz dağlarının bəzi təpəlikləri rayonun ərazisində aydın görünür. Torpaqları şoran, bitki örtüyü zəifdir. Kür çayı sahili boyunca tuqay meşələri uzanır. Meşələrdə çaqqal, canavar, tülükü, vəhşi pişik, porsuq, kirpi, dovşan və gürzə kimi zəhərli ilanlar yaşayır.
İqlimi olduqca sərtdir, yayda çox isti, qışda çox soyuq.
Dəmiryol
Hacıqabul, şərqdən qərbə doğru uzanan, Azərbaycanın paytaxtını Bakını ölkənin qalan hissəsi ilə birləşdirən Azərbaycanın əsas dəmir yolu xəttlərindən birində yerləşir. Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xətti şəhər boyunca işləyəcək. Dəmir yolu həm insanların daşınmasını, həm də neft və çınqıl kimi malların və malların daşınmasını təmin edir.
Hacıqabul Mərkəzi Stansiyası şəhərlə milli və beynəlxalq dəmir yolu əlaqələri üçün son dayanacaqdır. Türkiyə, Gürcüstan və Azərbaycanı birbaşa birləşdirən Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xəttinin tikintisi 2007-ci ildə başlamış və 2015-ci ildə başa çatdırılması planlaşdırılır. Tamamlanmış bir filial şəhəri Gürcüstanın Tiflisi ilə birləşdirəcək və oradan qatarlar Türkiyədəki Axalkalaki və Qars şəhərlərinə getməyə davam edəcəkdir.
İqtisadiyyatı
1979-cu ildə Qazı-məmməd-də Qazı-məmməd balıq fabriki, avtomobil dayanacağı, yerli sənaye zavodu, mexanikləşdirilmiş daş soba, stansiya, 4 on yaşlı uşaq, 3 səkkiz yaşlı uşaq, uşaq bağçası, 2 məktəb, mədəniyyət evi və bir ev inşa edildi. 2 klinika, 2 uşaq bağçası. Şəhərdə 9 tam orta məktəb, humanitar fənlər üzrə məktəb-lisey, idman məktəbi, şahmat məktəbi, uşaq yaradıcılığı mərkəzi, texniki yaradıcılıq mərkəzi, regional mədəniyyət mərkəzi, 2 klub, 7 kitabxana, diyarşünaslıq muzeyi, Heydər Əliyev mərkəzi, rayon xəstəxanası və s. uşaq xəstəxanası. Şəhərdəki sənaye müəssisələrindən keramika plitələri fabriki, balıq fabriki, kərpic fabriki və quşçuluq fabriki var.
2019-cu ildə Hacıqabul avtomobil zavodunun inşasına başlandı, burada Scania avtobuslarının istehsalına başlanacaqdır. Kənd təsərrüfatı, əkinçilik, balıqçılıq, heyvandarlıq və bağçılıq geniş yayılıb.
Torpaqları şoran olsa da, bol məhsul əldə etmək mümkündür, xüsusən Kür çayı sahilindəki münbit torpaqlarda. Tuqay meşələrində bitən yulğun ağacları odun kimi yığılır.
İstinadlar
Real aikido ilk dəfə burada yaranıb banisi Nicat olub
Pir (əsər)
Pir — Nəriman Nərimanovun nəsr yaradıcılığında öz orjinallığı və bədii dəyəri ilə xüsusi yer tutan povest. Əsər 1917-ci ildə Bakıda "Açıq söz" qəzetinin elektrik mətbəəsində kitabça şəklində dərc olunmuşdur. Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra "Pir" povesti rus, tatar, və Azərbaycan dillərində dəfələrlə kütləvi tirajlarla çap edilmişdir. Povestə Allah müqəddəs məbud kimi göstərilərək, bəzi dini ehkamlar tənqid edilir.
Məzmunu
Povestdə Şərq cəhaləti, avamlıq və din möhvumat sənətkarlıqla tənqid edilmişdir. Köhnə dünyaya qarşı kəskin etiraz və qəzəblə dolu olan bu əsərin hər səhifəsində yazıçı tərəfindən xalqın taleyi düşünülürdü. Məzlum Şərq xalqlarının qurtuluşunu inqilabi mübarizədə görən N. Nərimanov mövhumat, avamlıq və cəhaləti böyük ictimai fəlakət hesab edirdi.
Yazıçı avam kütlələrə həyat hadisələrinə fəal münasibət oyatmaq üçün "Pir" povestində "müqəddəs" ziyarətgahları, ocaqları cəhalət və mövhumat yuvası kimi ifşa etmiş və bilavasitə şahidi olduğu həyat həqiqətlərini son dərəcə realist boyalarla, ümumiləşmiş şəkildə qələmə almışdır. Əsərdə ziyarətgahların müqəddəslik pərdəsi də məharətlə parçalanır, onların rəzalət, soyğunçuluq və riyakarlıq yuvası olması real təsvir edilir. Pir povestində bütün hadisələr bir ziyarətgah ətrafında, onunla bağlı cərəyan edir. Molla Cəfərqulu və Qafqazdakı arvadı Molla Tutu obrazlarında yazışı din vaizlərinin riyakarlığını, şəxsi mənafeyi, zövqü xatirinə hər cür alçaqlığa yol verdiyini açıq göstərir.
Əsərdə yazıçı tərəfindən pir, ocaq, ziyarətgah yerləri rəzalət, hiyləgərlik yuvası, soyğunçuluq vasitəsi kimi ifşa edilmişdir.
Sujeti
Povestin ilk səhifələrində Məşədi Allahverənin səhər namazını qılıb pirə hazırlaşdığı epizod təsvir edilir. Onun əlli yaşında Gülbadamdan bir oğlu olmuşdu, o da şikəst idi. Məşədi Allahverən şikəst oğlu Cəbini pirə tez-tez apararaq oğlunun şəfa tapacağı ümidi ilə yaşayırdı.
Ziyarətgahın mollası Molla Cəfərqulu — İranda meymun oynatmaqla güzəran keçirən Cəfərqulu arvad-uşağını atıb pul qazanmaq niyyəti ilə Qafqaza gəlmiş və avam kütlələrin nəzərində özünü mötəbər din xadimi kimi tanıda bilmişdir.
Molla Cəfərqulunun qardaşı Həsənəli Gülbadamla evlənir, lakin Xorasanda xəstəlik tapan Məşədi Həsənəli iki ildən sonra vəfat edir. Bundan sonra Molla Cəfərqulu qardaşı arvadı Gülbadama təcavüz etmək xəyalına düşür. İstəyinə nail ola bilməyən Molla Cəfərqulu rüsvayçılıqdan qorxur və Gülbadama yalvarır ki bu məsələdən kimsə xəbər tutmasın. O, qaynı Molla Cəfərqulunun xəyanətindən sonra əmisi evinə köçür, öz zəhməti ilə dolanmağa başlayır. Ağır ehtiyac Gülbadamı şəhərli tacir Məşədi Allahverənin evində xidmətçi olmağa məcbur edir. O burda da rahatlıq tapmır. Əlli yaşlı Məşədi Allahverən onu özünə arvad edir.
Bu evliliyində dünyaya gələn balaca Cəbinin vəziyyəti Gülbadamı gün keçdikcə narahat edirdi və oğlunu xəstəliyin pəncəsindən xilas etməyə çalışırdı. Gülbadam Cəbinin şikəst doğulması səbəbini başa düşür, oğluna nicatı daha artıq "bəlkə çarə ola" deyən həkimlərdən gözləyir, lakin ərinin həkimə etinasızlığı onu daha da dözümlülükdən salırdı.
Gülbadam pirin "peyda" olması səbəbini bildiyindən kütlələrin pirə tapınmasına və etiqadına qəlbində istehza ilə gülürdü, nifrət edirdi. Lakin həqiqəti açıb söyləyə bilmirdi. Çünki Gülbadam Molla Cəfərqulunun onun namusuna toxunamması xatirinə Qurana and içmişdi ki, pirin "sirrini" gizli saxlayacaqdır. Qurana and içəndən sonra da sirr vermək Gülbadam kimi inanmmış bir adama asan deyil. Gülbadama tərbiyə belə verilmişdi. Heç bir şeyə and verməmək, xüsusən Allah və Quranaǃ
Gülbadamın bu fikir və düşüncələrini toplayan bu and idi. O susur ancaq mənən sıxıntı çəkirdi. Gülbadam ərinin təkidi ilə pirə ziyarətə gedir, avam kütlələrin ocağa tapınmasına canyanğısı ilə baxır. Lakin isməti, namusu ləkələnmək qorxusu və Qurana andını pozmaq vahiməsi onu susmağa məcbur edir.
Məşədi Allahverənin oğlunu pirə aparmaq istədiyi gün eşilir ki, Molla Cəfərqulu vəfat etmişdir. Bu hadisədən sonra pir insanlara görə, xüsusəndə Məşədi Allahverən üçün çox dəyərli oldu. Bu zaman Gülbadam görür ki, ərinin pirə olan inamı daha da güclənmişdir və çıxış yolu tapmayan Gülbadam uca səslə deyirː "Mən nifrət etdiyim məkandan balama nicat gözləmirəm". Və avam kütlələrə pirin rəzalət, riya yuvası olduğunu açıb söyləyir.
Narse (Qafqaz Albaniyası)
Narse — Qafqaz Albaniyasının XIV çarı. Kirill Tumanova görə o Albaniyada hökmdarlıq etmişdir, II Vardanın oğludur və 740-cı ildən sonra vəfat etmişdir.
Tamaşa (Kəlbəcər)
Tamaşa (Txqot) — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Tarixi
Tuğqut kəndi dağətəyi ərazidədir. Kəndin adı keçən əsrin əvvəllərində ermənilər tərəfindən təhrif olunaraq Txqot kimi rəsmiləşdirilmişdi. Müstəqillik illərində kəndin əsl adı özünə qaytarılmışdır. Oykonim tuğ (etn.) və qut (İran dillərində "qala") komponentlərindən düzəlib, "tuğ qalası" mənasındadır.
Ruslan Abdullayev
Ruslan Abdulla oğlu Abdullayev (d.7 mart 1944 — ö. 30 yanvar 2002) — SSRİ dövründə və Azərbaycan futbolu tarixində ən yaxşı məşqçilərdən biri hesab olunan, hücumçu mövqeyində çıxış edən azərbaycanlı keçmiş futbolçu və məşqçi. SSRİ İdman ustası (1966). Azərbaycan SSR-nin Əməkdar məşqçisi (1990). Qarabağ və Neftçi klublarının keçmiş baş məşqçisi, Elxan Abdullayevin atasıdır.
Karyera
Ruslan Abdullayev futbolçu karyerasına 19 yaşında Bakının Neftyannik klubunda başlamışdır. İlk 3 mövsümdə 13 oyun keçirmişdir. Bundan sonra aşağı liqa təmsilçisi Dinamo Kirovabad klubunda və daha sonra yenidən karyerasını Neftyannikdə davam etdirdi. 1 il sonra keçmiş klubu Dinamoya qayıtsa da 1969-cu ildə yenidən Neftçiyə qoşulan Ruslan Abdullayev 1972-ci ildə elə bu klubun heyətində peşəkar karyerasını bitirmişdir.
1974-cü ildə Neftçinin məşqçisi oldu, lakin burada yalnız bir mövsüm işlədi. 1978-1979-cu illərdə Neftçinin baş məşqçisi Gennadi Bondarenkonun köməkçisi vəzifəsində çalışdı. Onun gedişindən sonra Ruslan Abdullayev də komandanı tərk etdi.
1982-ci ildə Abdullayev ilk dəfə baş məşqçi olaraq Araz Naxçıvan komandasına rəhbərlik etməyə başladı və 1 il Arazın baş məşqçisi kimi çalışdı. Daha sonra SSRİ dağılmadan öncə 5 il keçmiş klubu Neftçidə baş məşqçi kimi fəaliyyət göstərdi.
80-ci illərin sonunda bir müddət Əlcəzairdə işlədikdən sonra 90-cı illərdə Tovuzun Turan, Mərdəkanın Fərid və Dinamo Bakı klublarına rəhbərlik etdi.
1994-1995-ci illər sezonunda Azərbaycanlı biznesmen Marat Manafovun sahibi olduğu Slovakiya çempionatının 3-cü liqasında mübarizə aparan Pyeştyani klubunda çalışdı. Onun rəhbərliyi altında klub 2-ci liqaya yüksəlməyi bacarsa da yeni mövsümün başlamasına az qalmış M.Manafov ilə birlikdə klubdan ayrıldı.
1997-ci ildə yenidən Neftçinin baş məşqçisi təyin olundu. Neftçi məhz onun rəhbərliyi ilə ilk dəfə UEFA Çempionlar Liqasında çıxış etmək imkanı qazandı. 1-ci təsnifat mərhələsindən yarışa qatılan Neftçinin rəqibi isə Polşa təmsilçisi Vidzev Lodz klubu idi. Bütün məşqçilər heyətinin səylərinə baxmayaraq, layiqli oyun göstərə bilməyən Neftçinin UEFA Çempionlar Liqasındakı debütü heç də uğurlu alınmır. Belə ki Tofiq Bəhramov adına Respublika Stadionunda keçirilən ilk qarşılaşmada rəqibinə 0-2 hesabı ilə məğlub olan Neftçi səfərdə 0-8 hesabı ilə məğlub edilir.
Neftçidən ayrıldıqdan sonra mövsümün ortasından etibarən Gəncənin Kəpəz klubunun sükanı arxasına keçən Abdullayev, sezonun sonunda klubu Azərbaycan çempionatının qalibi etməyi bacardı.
Həyat yoldaşının vəfatından 40 gün sonra 30 yanvar 2002-ci ildə insultdan vəfat etdi.
Oğlu — Elxan Abdullayev peşəkar futbolçu və məşqçidir.
Şuyçi Qonda
(d. 3 mart 1989) — Yaponiya futbolçusu.
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 3 oyun keçirib.
Xasa Vəliyev
Vəliyeva Xasa Cahangir qızı – əmək qabaqcılı. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1949).
İstinadlar
2
Hökmdar hamamı (Qədim Gəncə)
Tarixi
Xan hamamı 1938-1939-cu illərdə Qədim Gəncə qalası ərazisində aparılmış arxeoloji qazıntılar zamanı, birinci qala divarı daxilində yerləşən Hökmdar sarayının yanında aşkar edilmişdir. Tikilinin memarlıq xüsusiyyətləri, otaqların və suyun qızdırılması üçün şəraitin yaradılması, həmçinin iki su kəmərinin aşkarlanması tədqiqatçıların bu tikilinin hamam olmasını deməyə əsas vermişdir.
Hamam ərazisindən 3 metr dərinlikdə sikkə dəfinəsi üzə çıxarılmışdır. Dəfinədə XII-XIII əsrlərə aid 104 mis sikkə olmuşdur.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Tikili ərazisində 40-50 sm qalınlıqlı divarlara malik tüstü boruları və istiliyin təsiri ilə yanmış otaqlar aşkarlanmışdır. Hamamın aşmış divarlarından biri üzərində bir neçə qat əhəng məhlulu üzlüyü vardır. Divarın ən yuxarı hissəsi isə üçbucaqlardan əmələ gələn kobud həndəsi naxışlarla bəzədilmişdir. Həmçinin, tikilinin altından keçən iki boru kəməri aşkarlanmışdır.
İli Çayı sülhü
İli Çayı sülhü İli Çayı sahilində Yükük şad və Xallıq İşbara Yabqu xaqan tərəfindən Nuşibi qəbilə başçısı Kül-erkinin vasitəçiliyi ilə imzalanmışdı. Sülhün maddələrinə görə:
1. İli çayının şimalı Yükük şad və onu dəstəkləyən Tulu tayfalarına verildi.
2. İli çayının cənubu Xallıq İşbara Yabqu xaqan və onu dəstəkləyən Nuşibi tayfalarına verildi.
Sonrakı tarix
Sülhün imzalanmasından 4 il sonra Yükük şad öz torpaqlarından imtina etdi və Künduz şəhərinə köçdü.
Robert Kennedi
Robert Frensis «Bobbi» Kennedi  — amerikalı siyasi və dövlət xadimi. RFK baş hərflərlə də tanınır.
Bioqrafiyası
Cozef Kennedinin dörd oğlunun üçüncüsü (ailədə doqquz uşaq var idi), Robert Kennedi Cozef Kennedidən kiçik idi və 1944-cü ildə vəfat etmiş Con Kennedidən də kiçik idi.
Elxan Qasımov
Həyatı
Elxan Məmməd oğlu Qasımov 24 aprel 1945-ci ildə Naxçıvanda anadan olub. Orta məktəbin 4-5-ci siniflərindən pionerlər evində rəqs dərnəyinə gedib, basketbolla, voleybolla məşğul olub. Naxçıvanın gənclərdən ibarət voleybol komandasında çıxış edib. Bakıda rəqqas kimi festival laureatı olub. İl yarım Naxçıvan Dövlət Mahnı və Rəqs Ansamblında peşəkar rəqqas, solist olan Elxan A. Əliyev adına ADİİ-nun aktyorluq (1962–1966), Leninqrad DTMKİ-nun rejissorluq fakültəsində (1973–1978) təhsil alıb. "Əhməd haradadır" filmindən "sürücü Əhməd" kimi tanınan Elxan Qasımov 1969-cu ildən "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında işləyib. Bədii, sənədli filmlərin, "Mozalan" süjetlərinin müəllifidir.
Azərbaycan kino sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə 18 dekabr 2000-ci ildə Azərbaycanın əməkdar artisti fəxri adına layiq görülmüşdür.
2023-cü ilin may ayında səhhətində problemlər yaranıb. 29 may 2023-cü ildə aorta anevrizmasının partlaması səbəbi ilə dünyasını dəyişmişdir. Xırdalan qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.
Ailəsi
Elxan Qasımov İntizar adlı xanımla ailə həyatı qurub. Cütlüyün 1972-ci ildə Kəmalə adlı qızı, 1973-cü ildə isə Samir Qasımov adlı oğlu dünyaya gəlib. Elxan Qasımovun oğlu Samir Qasımov çox gənc yaşlarında avtomobil qəzasına düşərək dünyasını dəyişib. Samir də atasının yolunu davam etdirərək rejissorluqla məşğul olurdu.
Filmoqrafiya
• 3
Yükük şad
Yükük İrbis Tulu xaqan (əsl adı Aşina Yükük 阿史那欲谷, taxt adı İrbis Tulu xaqan 乙毗咄陆可汗) — Tulular tərəfindən dəstəklənən Qərbi Göytürk xaqanlığı xaqanı.
İlk illəri
Atası Şərqi Göytürk xaqanı İllig xaqan idi. Şad titulu almışdı. Atasının əmrinə uyğun olaraq 627-ci ildə Tyanşan ətrafında üsyanları yatızdırmaq istəsə də buna nail olmamışdı. Üç il sonra atasının dövləti dağılmışdı.
Xaqanlığa gəlişi
Tonq Yabqu xaqanın ölümündən sonra Qərbi Göytürk xaqanlığı zəifləməyə başlamışdı. Nuşibilər və Tuluların münaqişəsi bitmək bilmirdi. Tulular və başçıları olan Tun Tudun xaqanlıq üçün Yükük şadı dəvət etdilər. Nuşibilər isə Xallıq İşbara Yabqu xaqanı taxta çağırdılar. İki xaqan arasındakı müharibədən sonra 638-ci ildə İli Çayı sülhü imzalandı. Yükük şad ölkənin qərb tərəfini idarə edirdi. 4 il sonra Tulular xaqanı dəstəkləməkdən əl çəkdilər. Fürsətdən istifadə edən Nuşibilər xaqanı Sayramda mühasirəyə alsalar da xaqan onları məğlub etdi. 642-ci ildə xaqan heç kimin dəstəyini almadığını görüb Kunduz şəhərinə qaçdı.
Sonrakı illəri
Xaqanlığı indi təkcə Kunduz şəhəri ilə sərhədlənən Yükük şad 653-cü ildə burada öldü. Yerinə oğlu İnan Cençu keçdi.
Yaşıl balıqçıl
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid heyvan cinsi.
Onlara Cənubi və Mərkəzi Amerikada rast gəlmək olar.
Növləri
Cinsin 4 növü var :
I Qaqik
Qaqik — Qafqaz Albaniyasının çarı. Kirill Tumanova görə o Albaniyada hökmdarlıq etmişdir, Narsenin oğludur və 770-ci ildən sonra vəfat etmişdir.
Tertullian
Kvínt Septímius Flórens Tertullián (lat. Quintus Septimius Florens Tertullianus; 155/165, Kartaca — 225/240, Kartaca) — ən tanınmış erkən Xristianlığın yazıçılarından, ilahiyyatçılarından və apologetlərindən biri, 40-a yaxın əsərlərin müəllifi. Latındilli patristikanın və apologetikasının əsaslarını qoymuşdur. Ondan sonra Qərb kilsəsinin xadimləri əsərlərini yunanca deyil, latınca yazmağa başlamışdırlar.
Orozko
Orozko (Orozco) — İspaniyada şəhər və bələdiyyə mərkəzi, Biskayada əyalət.
Tertullian
Bioqrafiyası
Şimali Afrikada, bütpərəst ailəsində anadan olmuşdur. Onun atası Roma ordusunun senturionu idi. Tertullianın özü isə hüquqçu olmuşdur. Hüquq, fəlsəfə və ritorika üzrə təhsil almış və bu elmlərə mükəmməl yiyələnmişdir. Təxminən 40 yaşında ikən, xristianlığı qəbul etmişdir. Bu barədə kilsə tarixçisi Qeysərli Eusebios yazmışdır. Bundan sonra sonra, təxminən 193-cü ildə, Kartaca şəhərində kilsədə keşiş rütbəsini almışdır, sonra isə Romaya köçmüşdür. Ancaq tənqidçilər onun hüquqçu və keşiş olmasına şübhə edib hesab edirlər ki, onu başqa Tertullian adını daşıyan adamla səhv salıblar.
Tertullian öz həyat yoldaşının adına kitab yazdığına görə, önun rahib olmamasını iddia etmək olar.
Xristianlığın əleyhdarlarına qarşı çox kəskin ifadələrlə dolu əsərlər yazmış, hereslərlə (küfrlə) mübarizə aparmış.
Bəzi məlumatlara görə o sonra montançılardan da ayrılıb öz təriqətini yarada bilərdi. Hətta Kilsə tərəfindən rədd edildikdən sonra da, Tertullian heretiklərə (yollarını azmışlara), özəlliklə də qnostiklərə qarşı mübarizə aparmışdı.
Bir başqa kilsə xadimi Hiyeronima görə Tertullian uzun ömür yaşamışdır. Ancaq onun 225-ci ildən sonra həyatda olması haqqında heç bir fakt yoxdur.
Əsərləri
31 əsəri bizim zamanımıza çatmışdır. Bundan başqa 15-ə yaxın yazısı haqqında başqa mənbələrdə xəbər verilir. Ancaq onlar itirilmişdirlər.
Tertullianın əsərlərini şərti olaraq 3 hissəyə bölmək olar:
Fəlsəfə haqqında
Tertulian yunan-roma fəlsəfəsinə mənfi münasibət bəsləyirdi. Onun fikrincə fəlsəfə ümumiyyətlə Xristianlığa ziddir. Lakin onu nəzərə almaq lazımdır ki, o dövrdə Xristianlığa bir çox antik təlimlərin elementləri daxil olunmuşdur və onun tərəfindən həzm edilmişdi. Xüsusilə bu stoitsizmin etik təliminə aiddir. Tertullian kimi apologetlər, artıq bu elementləri Xristianlığın ayrılmaz hissəsi hesab edirdilər. Məhz buna görə Tertullian Senekaya “bizim Seneka” ("saepe noster") demişdir. Sonra isə Senekanın güya xristian olduğu, onun həvari Paulusla məktublaşdığı haqqında əfsanələr uydurulmuşdır. Tertulliana görə bütpərəstlərin fəlsəfəsi çox mürəkkəb, incəsənətləri həddən artıq zərif, özləri və dinləri isə əxlaqsızdır. Bunlardan fərqli olaraq, Xristianlıq insan təbiəti və cəmiyyətinin bütün tələblərinə uyğun kə lir. Bütpərəstlərin fəlsəfəsindən fərqli olaraq, Xristianlıq çox sadədir, sərbəst başa düşüləndir. Ən əsası isə bu dində həqiqətin hazır vəziyyətdə olmasıdır. Onu yoxlamaq və ya tədqiq etmək lazım deyil. Bu həqiqəti yalnız anlamaq lazımdır.
Biliyə və elmə qarşı
Bu müddəaları özü üçün rəhbər tutaraq Tertullian hətta elmin, biliyin, tədqiqatların əleyhinə çıxış edirdi. Məsələn o deyirdi:
Əslində isə onlar bizim düşüncə qabiliyyətimizdən daha yüksək məqamlara toxunur. Yəni insan bu İlahi sözləri dərk etmə qabiliyyətində deyil və onları olduğu kimi, düşünmədən, imanla qəbul etməlidir. Bu fikri təsdiq etmək üçün Tertullian deyirdi:
Elə Tertuallianın bu deyimindən məşhur "Credo quia absurdum" (İnanıram çünki cəfəngiyyatdır) kəlamı yaranmışdır.
Tertulliana görə, təmiz imandan fəlsəfəyə və ümumiyyətlə düşüncəyə doğru edilən hər bir addım heresə (küfrə), xristian təliminin təhrifinə gətirir. Düşüncəyə və biliyə qarşı çıxış edən Tertullian, ağılı hissiyyatın bir növ davamı kimi qiymətləndirirdi. Onların təbiəti də eynidir. Mömin adama hissiyyatı Tanrı verir, və buna görə də o yanlış bir şeydən xəbər verə bilməz. Məhz bu hissiyyatın vasitəsi ilə insan, Tanrı, dünya və ətraf mühit haqqında məlumat alır. Bu səbəbdən mömin insan öz daxili səsinə diqqətlə qulaq asmalıdır, ruhundan gələn instinktiv hislərə etibar etməlidir.
Kilsəyə münasibəti
Tertullian bir neçə xristian ehkamlarının yaradıcısı da sayıla bilər. Məsələn, o hesab edirdi ki, Kilsə birbaşa İsanın müqəddəs həvariləri (apostolları) tərəfindən yaradıldığına görə, ən yüksək müqəddəs qurumdur (avtoritetdir). Əsl həqiqəti yalnız Kilsə vasitəsi ilə əldə etmək mümkündür. Eyni zamanda, Kilsəyə günah anlayışını şamil etmək olmaz. Bu fikir sonralar Katolik Kilsəsi tərəfindən bir ehkam qəbul edilmişdir və onun başçıları - papalar, özlərini günahsız insanlar elan etmişdirlər.
Bundan sonra “günahsız” və “müqəddəs” Kilsə Məclisləri, Müqəddəs Kitabların və ənənəsinin yozulması səlahiyyətində olduğunu iddia etmişdirlər. Lakin bu cür Kilsə yalnız dövlət tərəfindən tanınmış rəsmi Kilsə ola bilər. Qnostiklərin kilsələri həqiqət daşıyıcısı deyil, çünki Tertulliana görə, onların bünövrəsi yoxdur.
Lakin sonra Tertullianın fikri Kilsəyə qarşı dəyişmişdir və o, dində öz mənfəətlərini güdən keşişlərin çox olduğunu görərək, onların əleyhinə çıxış etməyə başlamışdır. Eyni zamanda o, Kilsə və Kilsə yığıncaqlarına qarşı da ifadələr səsləndirirdi.
Tanrı və Üçlük haqqında
Xristianlığın ən əsas ehkamı olan – Ata, Oğul və Müqəddəs Ruh üçlüyünün ifadəsinə də ilk dəfə Tertullianın əsərində rast gəlmək olar. Tertullianın fikrincə Tanrı vahiddir, lakin onun daxilində həmişə Onun sözü (Loqos) və mərhəməti (Müqəddəs Ruh) olub. Sonra, dünyanı yaradarkən Ata Oğluna (Loqosa) sərbəst mövcud olma hüqüqunu verib. Daha sonra, yolundan azmış bəşəriyyəti xilas etmək üçün, Ata Müqəddəs Ruhu da bir şəxsiyyətə çevirir. Bu ruh onun Oğlundan çıxır. Ata-Oğul-Müqəddəs Ruh üçlüyünün hər bir üzvü digərinə tabedir və onların adını əks istiqamətdə çəkmək olmaz.
Ümumiyyətlə isə, Tanrı, Tertulliana görə, yaradıcıdır və əbədi mərhəmət sahibidir. Onun mahiyyəti insan üçün açıla bilməz. Lakin yaradılan dünyaya diqqətlə baxanda, Onun mövcud olmasını sübut edən dəlillər vardır. Tanrı ruhdur, ancaq bu ruh maddiləşmiş ruhdur, çünki bir şeyin maddi çərçivəsi yoxdursa, o yoxluqdur. Ruhu da olsa, Tanrının (konkret cism olduğuna görə) gözləri, əlləri, əyaqları da vardır, lakin onların təbiəti insanınkından fərqlidir. Bu fikri subuta yetirmək üçün, Tertullian Müqəddəs kitabın hərfi mənalarına istinad edirdi. İnsan ruhu da maddiləşmişdir, əks təqdirdə o ətraf mühiti duya bilməz, çünki duymaq üçün düyülan şeyin bənzəri olmalıdır. Lakin maddiləşmiş olsa da ruh ölməzdir.
Cəmiyyət haqqında
Tertullianın ictimai fikirlərində dualizm əlamətləri vardır. O cəmiyyəti bir-birinə zidd olan iki böyük hissəyə bölürdü. Biri dünya ilə bağlı olan “şeytanın düşərgəsidir”, digəri isə “Tanrı düşərgəsidir”. İkincisini o Kilsə, Kilsə yığıncağı (ecclesia) adlandırmışdır. Hər iki “düşərgənin” öz tarixi, gələcəyi və dəyərlər sistemi vardır.
İradə azadlığı haqqında
Tertulliana görə insanın əxlaqi təbiətinin əsasını təşkil edən xüsusiyyətlər ikidir: iradə azadlığı və ilkin günah. Azadlığın mövcud olmasının dəlili İlahi qanundur. Qanun yalnız seçim hüququna malik olan varlığa canlıya bilər. Ancaq insan iradəsi, Tanrı iradəsindən fərqli olaraq, təbiətinə görə yalnız mütləq xeyrə can atmır. O həmişə xeyirlə şər arasında seçim qarşısında qalır. Deməli insan müsbət keyfiyyətlərinə təbiətinə görə deyil, seçimi nəticəsində nail olur. Beləliklə, şər Tanrıdan gəlmir, o yalnız insanın mənfi seçiminin məhsuludur. Şər dünyaya ilk insan olan Adəm tərəfindən gətirilmişdir. O, ilk dəfə günaha bataraq, Tanrının qadağan etdiyi ağacın meyvəsini yemişdir. Bu addımla o xeyri deyil, şərin seçmişdir.
Ədəbiyyat
thumb|Opera omnia, 1598
Yiri Yanosek
Yiri Yanosek (19 fevral 1997) — Çexiyalı peşəkar kişi trek velosipedçisi. Yiri Yanosek Çexiyanı beynəlxalq yarışlarda təmsil edir.
Torpaq rakşiləri
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Nizamlı ordu
Nizamli ordu — bir dövlət in və ya ölkə nin rəsmi ordu su, silahlı qüvvələr i. Könüllü nizamsız milislər, özəl ordulər, muzdur əsgərlərdən təşkil olunan nizamsız ordu nun əksinə, nizamlı ordunun daimi ordu su və hərbi ehtiyatlar ı var.
Birləşmiş Krallıq və Birləşmiş Ştatlar da nizamli ordu termini peşəkar daimi fəal orduya aid edilir.
Qaraçaylı (Qaşqaylar)
Qaraçaylı (qaşqayca: Qərəçaye ) — Qaşqay elini təşkil edən tayfalardan biri. Piralu, Kələli, Kürdlü, Kərəm Əbdali, Qaraqirli, Cəli, Qurd, Xan Əhmədi, Rekke, Tus, Maləhmədi, Çardange, Gərmesiri və Bahadonlu adlı tirələrə bölünür.
NGC 5
NGC 5 (digər adları — UGC 62, ZWG 518.12, MCG 6-1-13, 4ZW 7, ZWG 517.17, NPM1G +35.0003, PGC 595), Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Andromeda bürcü istiqamətində yerləşir. E4 tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Konfet
thumb thumb Konfet (Latın dilində: confectum, «hazırlanma») — müxtəlif növ şəkər və ya şokalad məmulatı. Tarixi XVI əsrə təsadüf edir.
I Stepanos
I Stepanos — Qafqaz Albaniyasının çarı. Kirill Tumanova görə o Albaniyada hökmdarlıq etmişdir, I Qaqikin oğludur və 800-cü ildən sonra vəfat etmişdir.
Sekellər
Sekellər ( sekey) eləcə də Szekler hərfən. adamlar; eləcə də Secui, Szekler, Siculi) — Macarların bir subetnosu.
Tarixi
Tapılan mətn macar salnamələrindən məlum olan bir hadisədən söhbət açdığı üçün onun Avropa mənşəliliyinə heç bir şübhə yox idi. Mətnin dilini Tomsen "qədim macar dili" adlandırdı. Sonralar məlum oldu ki, bu sekellərin dilidir. Sekellər artıq çoxdan macarlaşmış olsalar da və türk dilini unutsalar da özlərinin türk mənşəliliyini unutmamışdılar.
Nizamsız ordu
150px|thumb|[[Kvebek|Kvebek əyalətinin Boarnoa şəhərində nizamsız əsgərlər. Ketrin Ellis. XIX əsr.]]
Nizamsız ordu — bir ölkənin milli silahlı qüvvələrindən fərqli olan hər hansı qeyri-standart hərbi komponent. Terminə aid edilənlər olduqca müxtəlifdir. Bu, hərbi təşkilat növünə və ya istifadə edilən taktika növünə aid edilə bilər. Nizamsız hərbi təşkilat nizamlı hərbi təşkilatın bir parçası olmayan bir hərbi təşkilatdır. Standart hərbi birləşmə təşkilatı olmayan hərbi təşkilatları izah etmək üçün "trup", "qoşun", "dəstə", "qrup", "birləşmə", "banda" və ya "qüvvə" kimi daha ümumişlək sözlərdən də istifadə edilir. Nizamsızlar bu cür hərbi təşkilatların üzvü olan əsgər və ya döyüşçülərdir.
Kazuyuki Toda
Milli komanda karyerası
Yaponiya milli komandasının heyətində 20 oyun keçirib, 1 qol vurub.
Əsl rakşilər
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Əbu Simbəl
Əbu Simbəl (ərəb. أبو سنبل və ya أبو سمبل) – Misir Ərəb Respublikasının cənubunda, Nil çayının qərb sahilində yerləşən və üzərində qədim dünyanın ən möhtəşəm abidələrindən biri, Misir fironu II Ramzesin (e.ə. təxm. 1298–1213) əmrilə yonulmuş 2 məşhur məbəd olan qaya. Asuan şəhərindən 280 km cənubda, Nubiyada yerləşir.
Hündürlüyü 100 metr olan xırda dənəvər qumdaşından ibarət bu qaya heroqlif yazılarında "müqəddəs dağ", bu ərazi isə müdafiə qurğuları ilə əhatə olunduğu üçün yunan mənbələrində "Ramessopolis qalası" adlandırılır. Ərazinin indiki adı ərəb dilindəki əbu – "ata" və Simbəl – "sünbül" sözlərindən yaranmışdır. Tərcümədə "sünbül atası" mənasını verir ki, bunun da səbəbi ərəb dənizçilərinin Nil çayı ilə qayanın yaxınlığından keçərkən gördükləri kişi barelyefini sünbülə bənzətmələridir. Lakin, adın yaranmasının digər bir versiyasına görə Əbu Simbəl bu qayanı 1810-cu illərdə qumların altından tapan İsveçrə tədqiqatçısı İohann Lüdviq Burkharta bu yeri göstərən gənc ərəb oğlanın adıdır.
Məbədin daxili quruluşu
Böyük məbədin fasadı Qədim Misir memarlığının nümunəsi olan pilon üslubunda tikilib. Məbədin qaya içərisində uzunluğu 60 metr, hündürlüyü isə 31 metrdir. Onun giriş hissəsində II Ramzesin qayada yonulmuş və hər birinin hündürlüyü 20 metr olan dörd nəhəng heykəli var. Heykəllər oturmuş vəziyyətdədir və firon əllərini dizləri üstə qoyub. 260px|thumb|left|Böyük məbədin daxilindəki relyeflər Heykəllərin üz cizgiləri II Ramzesin cizgiləri ilə eynidir və onlar firon II Ramzesin qüdrətinin, böyüklüyünün və dözümlülüyünün simvoludur. Əbu Simbəl qayalarında yonulmuş bu nəhəng heykəlləri Nil çayı boyunca üzən hər kəs aydınca seyr edə bilir.
Birinci salondan asanlıqla ikinci salona keçmək olur. İkinci salonda birincidə olduğu kimi II Ramzesin və Amonun, habelə Ranın heykəlləri ilə birgə çoxlu relyeflər var. Relyeflərdən aşağı, onları yonan ustaların – Pian, Xevi və Paneferin adları yazılıb.
Qədim Misir memarları məbədlər üçün çox uyğun və münasib yer seçiblər. Məbədin fasadı üzü Şərqə tərəfdir. Buna görə də ildə iki dəfə – 22 fevralda II Ramzesin hakimiyyətə gəldiyi gün və 22 oktyabrda – II Ramzesin anadan olduğu gün günəş şüaları məbədin xüsusi pəncərəsindən içəri, II Ramzesin və iki Misir allahının – Amonun və Ranın heykəlləri üstünə düşür. Ptax isə kölgədə qalır. Çünki, o, qaranlıq dünyanın allahıdır. Bu, Qədim Misir memarlarının və ustalarının nə qədər mahir sənətkar olduğunu bir daha sübut edir.
Kiçik məbəd böyük məbədə nisbətən xeyli balacadır. O, Allah Xatxorun və II Ramzesin ən sevimli arvadı olan Nefertari Merenmutun şərəfinə qurulub. Bu məbədin də fasadını allahların on metrlik heykəlləri bəzəyir və məbədə yol həmin heykəllərin arasından keçir.
Üçbucaqlı formada olan məbədin ortasında yenə də Ptax, Amon və Ramzesin əzəmətli heykəli yonulub. Kiçik məbəddə iki salon – sütunlu salon və ibadət salonu var və hər iki salonun divarları eyniylə Böyük məbədin salonları kimi relyeflərlə bəzədilib.
Məbədlərin köçürülməsi
thumb|right|240px|Məbədin köçürmədən əvvəlki və sonrakı yerini, həmçinin su anbarının səviyyəsini nümayiş etdirən model Əbu Simbəl abidələrinə dünyanın nəzərləri Böyük Asuan bəndi tikilən zaman çevrildi. Bu su bəndi sovet mühəndislərinin layihəsi əsasında və Sovet İttifaqının yaxından köməyi ilə tikilmişdir. Həmin vaxt Əbu Simbəl məbədlərinin su anbarının altında qalmaq təhlükəsi labüd idi. Buna görə də Misir hökuməti, həmin abidələrin xilası üçün dünya ictimaiyyətinə müraciət etdi. Bir-birindən maraqlı yüzlərlə layihələr irəli sürüldü. Hətta, bəzi mütəxəssislər Əbu Simbəl abidələrinin üzərini şüşə sarkofaqla örtməyi təklif edirdilər.
Nəhayət, uzun müzakirələrdən sonra abidənin daha təhlükəsiz yerə köçürülməsi qərara alındı. YUNESKO-nun çağırışı ilə 50-dən çox dövlətin memarları, mühəndisləri və heykəltaraşları bu işə cəlb edildi.
Əbu Simbəl abidəsinin köçürülməsinə 1964-cü ildə başlanıldı. Məbədlər, hər birinin çəkisi 30 tona qədər (orta çəkisi 20 ton) olan 214 bloka ayrıldı və həmin bloklar əvvəlki yerindən 65 metr yuxarıda və çaydan 200 metr uzaqlıqda, dəmir-betondan quraşdırılmış süni qayanın üzərində yenidən əvvəlki görkəminə gətirildi. Bundan əlavə Əbu Simbəldə olan daha 23 qədim Misir məbədi və məqbərəsi də həmin üsulla təhlükəsiz yerlərə köçürüldü. Bununla da qədim dünyanın insan əli ilə yaradılmış tarixi memarlıq abidələri xilas edilmiş oldu. Köçürmə 1968-ci ildə tamamlanmışdır. O dövrün hesablamalarına görə bu layihə 40 milyon ABŞ dollarına başa gəlmişdi.
Vəng (Kəlbəcər)
Vəng — Azərbaycan Respublikasının Kəlbəcər rayonunun Bağlıpəyə kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Tarixi
Kənd Tərtər çayının sahilindədir. Yaşayış məntəqəsini 1942—1943-cü illərdə rayonun kesmiş Mələslər kəndindən köçüb gəlmiə ailələr salmışlar. Kənd qədim alban məbədi Xətəvəngin yaxınlığında yerləşdiyinə görə belə adlandirılmişdir. Yerli əhalinin verdiyi məlumata görə, Mələslər kəndini salmış Mələs adlı şəxs vaxtilə Tərtər rayonunun Kolanı kəndindən köçüb gəlmişdir.
1993-cü ildə Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilib. 25 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir.
Xudavəng monastır kompleksi Vəng kəndinin yaxınlığında yerləşir.
Çerek rayonu
Çerek rayonu (Шэрэдж район / Шэрэдж куей, Черек район ) — Rusiya Federasiyası, Kabarda-Balkariyanın tərkibində inzibati ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Kaşxatau qəsəbəsidir.
Coğrafiyası
Rayonun hidroqrafik Çerek çay hövzəsinə aiddir. Bölgənin üç ən böyük dərəsi Xulamo-Bezenqi, Çerek və Psıqansudur. Bölgədə 5 karst gölündən ibarət Mavi Göllər vardır.
Tarix
Kabarda-Balkariya Regional İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin 28 yanvar 1935-ci il tarixli 92 nömrəli qərarına əsasən Balkar rayonuna daxil olan Yuxarı Balkar, Orta Balkar, Aşağı-Balkar, Taşlı-Talinski, Kaşkatau, Bezenqiyevski, Şiki, Yuxarı Xulam, Nijne-Xulamski, Xasaninski və Beloreçenski kənd sovetlikləri yeni rayonda birləşdirilir.
20 aprel 1937-ci ildə Yuxarı-Balkar Kənd Şurasından Şaurdat Kənd Şurası, Orta Balkardan isə Kuspart Kənd Sovetliyi ayrılır.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası rayon komitə bürosunun 25 yanvar 1939-cu il tarixli qərarı ilə Taşlı-Talinski kənd soveti Leskenski rayonuna verildi və Kaşkatau, Şiki, Bezenqievski, Yuxarı-Khulamskiy, Nijne-Xulamski, Belinsk kəndlərindən yeni bir Xulamo-Bezenqievski rayonu təşkil edilir.
RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 29 may 1944-cü il tarixli qərarı ilə Hulamo-Bezenqievski rayonu Sovet rayonu adlandırıldı. Eyni sərəncamla Çerek rayonu ləğv edildi və ərazisi Sovetski rayonuna verildi. Elə həmin il Nalçik rayonundan Auşiqer və Qerpeqejski kənd sovetlikləri, Urvan rayonundan Zaraqij və Jemtalin kənd sovetlikləri Sovet rayonuna verildi.
Balkar xalqının hüquqlarının bərpası ilə əlaqədar Kabarda-Balkariya Parlamentinin 5 may 1994-cü il tarixli qərarı ilə Kabardin-Balkariya Respublikasının Sovet inzibati ərazi bölgəsi mövcud inzibati sərhədləri, bütövlükdə bölgənin hüquqi statusunu və hər bir yaşayış məntəqəsini dəyişdirmədən Çerek rayonu adlandırıldı.
2005-ci ildə rayonda kənd sovetlikləri ləğv edildi və kənd yaşayış məntəqələri statusu ilə 10 bələdiyyədə birləşdirildi.
Əhali
2010-cu il Ümumrusiya siyahıya alınmasının məlumatlarına görə rayonun milli tərkibi haqqında aşağıdakı məlumatlar verilmişdir :
Kişilər — 12 991 nəf. (48,2 %). Qadınlar — 13 965 nəf. (51,8 %).
Əhalinin orta yaşı — 34,2 yaş. Kişilərin orta yaşı — 33,2 yaş. Qadınların orta yaşı — 35,1 yaş.
Mötəzid
Mütəzid — Abbasi xəlifəsi.
Həyatı
On altıncı Abbasi xəlifəsi Əbul-Abbas əl-Mütəzid Billah Əhməd ibn əl-Müvəffəq Billah Talha (Məhəmməd) ibn Cəfər 857-ci ildə Səmərrada anadan olmuşdur. Anası Savab bizans əsilli cariyədir. Zəki, cəsur və heybətli görünüşə malik Mütəzid Abbasilər sülaləsinin ən nüfuzlu xəlifələrindən biridir. Xəlifə seçildiyi dövr Abbasi xilafətinin tənəzzülə uğradığı vaxta təsadüf etməsinə baxmayaraq, qısa zamanda dövlətin möhkəmlənməsinə, xəzinənin yenidən formalaşdırılmasına nail olmuşdur. Şəxsi keyfiyyətlərinə və Abbasilər xanədanın yenidən dirçəltməsinə görə tarixçilər onu "İkinci Səffah" (Abbasilərin ilk xəlifəsi Səffah olmuşdur) adlandırmışlar. Gənc yaşlarında əmisi Mütəmidin xəlifəliyi dövründə vəzir olan atası Müvəffəqlə birlikdə müxtəlif döyüşlərdə iştirak etmişdir.
Atasının ölümündən sonra vəzir vəzifəsini icra edən Mütəzid xilafətin mütləq hakimi səlahiyyətini ələ keçirmiş və xəlifəyə təsir imkanlarını xeyli genişləndirmişdir. Nəticədə xəlifə Mütəmid oğlu Müvəffəzi vəliəhdlikdən uzaqlaşdırıb, qardaşı oğlu Mütəzidi vəliəhd elan etmək məcburiyyətində qalmışdır. Bu hadisədən altı ay sonra müəmmalı şəkildə vəfat edən Mütəmidin yerinə keçərək xəlifə olmuşdur.
Mərkəzi hakimiyyətin zəiflədiyi dövrdə taxta çıxan Mütəzidin ilk qərarı ilə özünə və atasına sadiq olanlar vəzifəyə təyin edilmişdir. Atasının köməkçisi Ubeydullah ibn Süleyman ibn Vəhbini isə özünə vəzir seçmişdir.
Fəaliyyəti
Əvvəlki xəlifələrin dövründə müstəqilliyini elan etmiş feodal dövlətlərə qarşı mübarizə aparmağa başlayan Mütəzid onların əksəriyyətini vahid mərkəzdə birləşdirməyə nail olmuşdur. Bir çox feodal dövlətlər isə onunla savaşmaqdan çəkinərək, tabeliyini ifadə etmiş, Mütəzid isə onların vilayətlərə rəhbərliyini tanımışdır. Məsələn, o, 898-ci ildə müstəqil siyasət yürüdən Sacilər dövlətinin rəhbəri Məhəmməd ibn Əbu Sacın bölgədəki hakimiyyətinin təsdiqi ilə bağlı fərman vermiş, bunun müqabilində Əbu Sac xəlifəyə ehtiramını göstərmək məqsədilə oğlu Əbu Müsafiri qiymətli hədiyyələrlə Bağdada göndərmişdir.
Sacilər dövlətinin əsas sərkərdələrindən sayılan Vasif 900-cü ildə Malatya şəhərini tutmuş və xəlifəyə Sugur bölgəsinə vali təyin olunması üçün məktub göndərmişdir. Lakin Mütəzid Vasifin bu istəyini rədd etmiş, aralarında baş verən döyüşdə Vasifi ələ keçirmişdir.
Xəlifə 897-ci ildə cümə günləri minbərlərdə Müaviyə ibn Əbu Sufyan başda olmaqla Əməvilərə lənət oxunması üçün məktub yazdırmışdır. Vəzir Ubeydullah bu qərarın tətbiqinin yeni fitnəyə səbəb olacağı barədə xəlifəni xəbərdar etsə də, Mütəzidi fikrindən döndərə bilməmişdir. Xilafətin baş qazısı Yusif də Əməvilərin Əhli-Beytə etdiyi zülmlərə xəlifənin məktubunda toxunulmasını düzgün hesab etməmişdir. Xəlifə ilə söhbətində bunu, xalqın Həzrət Əlinin övladlarına rəğbətinin daha da artacağı və kütləvi şəkildə onlara meyil edəcəyi ilə əsaslandırmışdır. Qazının təkidi ilə Mütəzid qərarından imtina etmişdir.