Azəri_Türk_(jurnal)
Jurnalın forması
1928-ci il fevralın 1-dən 1931-ci il martın 1-dək olan dövrdə ilk 20 nömrəsi ərəb hərfləri ilə olmaqla, ümumilikdə 32 nömrəsi çıxan Azəri Türk jurnalında latın hərflərinə keçid mərhələli şəkildə aparılmışdır. Sovet hökumətinin 1929-cu ildən Azərbaycanda latın hərflərinə qəti şəkildə keçid haqqında qərarından sonra jurnalın rəhbərliyi yeni hərfləri tədricən oxuculara təqdim etmək məqsədilə 10-cu nömrədən etibarən yeni nömrələrdə istifadə etməyə başladı. Bunlarla yanaşı jurnalın tarixi, nömrəsi, qiyməti və səhifə nömrələri də yeni rəqəmlərlə verilmişdi. Jurnalın 11 və 14-cü nömrələrin son səhifələrində Türkiyə Böyük Millət Məclisinin qəbul etdiyi beynəlxalq rəqəmlər və bu rəqəmlərin ərəb əlifbasında hansı işarəyə uyğun olduğunu göstərən cədvəllər dərc edilərək oxuculara yeni hərflərin öyrədilməsinə səy göstərilmişdir. 15-ci nömrədə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin qəbul etdiyi latın əlifbası və bu hərflərin ərəb əlifbasında hansı səsə uyğun gəldiyini göstərən başqa bir cədvəl dərc edilmiş, beləliklə oxucular yeni əlifba ilə tanış olmuşdular. Jurnalda cəmiyyətin hər təbəqəsindən olan oxuculara asan olsun deyə sadə türkcədən istifadə edilməyə çalışılıb. Jurnalın baş redaktoru Rəsulzadə başda olmaqla redaksiya heyəti İsmayıl Qaspıralının "dildə, fikirdə, işdə birlik" ideyasını mənimsəmiş və bu ideyanın "dildə birlik" elementini öz jurnallarında tətbiq etmişlər. Rəsulzadənin fikrincə, Çar Rusiyası dövründə başlanan və Sovet Rusiyası dövründə uc nöqtəsinə çatan ruslaşdırma siyasətinin tələbi olaraq hər bir türk boyunun istifadə etdiyi ləhcənin fərqli bir dil kimi göstərmək və mənsub olduğu tayfanın adı ilə deyilən başqa bir dilə çevirmək, bu boyların bir-biri ilə əlaqələrini kəsmək məqsədi daşıyırdı. Bu vəziyyətə son qoymaq üçün müxtəlif yerli dialektlər yerinə ortaq bir ləhcə seçilməli və ortaq yazı dili olmalıdır. Ən uyğun ləhcə türk (Osmanlı) türkcəsi idi. Rəsulzadə xalqın hər bir təbəqəsinin oxuduğu məqaləni asanlıqla başa düşə bilməsi üçün Osmanlı türkcəsində olan çoxlu sayda xarici mənşəli sözlərin çıxarılması və onların yerinə xalis türkcə sözləri qoyulması ilə Türkiyə türkcəsinin sadələşdirilməsi fikrini müdafiə edirdi. Bu ideya "Azəri Türk"də həyata keçirilməyə çalışılıb. Osmanlı türkcəsinin ağır, qəliz dili mümkün qədər sadələşdirilməyə çalışılsa da, tam sadələşdirməyə nail olmaq mümkün olmayıb. Bundan əlavə jurnalın bütüm redaksiya heyəti Azərbaycan türklərindən ibarət idi. Onlardan bir qismi Osmanlı türkcəsini yaxşı bildiyi halda digər bir qismi bilmirdi. Buna görə də məqalə və yazılarda çox zaman azərbaycanca sözlərdən istifadə edilmiş bu da jurnalın dilini qəlizləşdirmişdi. Bir sözlə, jurnalın dili osmanlıca seçilsə də, yenə də sadə dildən istifadə edilməyə çalışılıb, lakin Rəsulzadə və Mirzə Balanın Məmməd Sadıqla aralarındakı fikir ayrılığına görə jurnaldan getməsi jurnalın təkcə məzmununda deyil, həm də formasında mənfi dəyişikliklərə səbəb olmuşdu. Nəşr həyatına başladığı 1928-ci ildə iki həftədən bir müntəzəm nəşr olunan jurnal 1928-ci ilin dekabrında Məmməd Sadıqın idarəçiliyinə keçdikdən sonra köhnə qaydasından fərqli olaraq, 1928-ci ildə 20 nömrə yayımlayan jurnal, 1929-cu ildə isə cəmi doqquz nömrə nəşr etmişdi. 1930-cu ildə bu rəqəm ikiyə enir və nəşr həyatının son ili olan 1931-ci ildə yalnız bir nömrə çap olunmuşdur. Beləliklə Rəsulzadə rəhbərliyində 1 il ərzində 20 nömrə nəşr edən jurnal Məmməd Sadıq rəhbərliyində 3 ilə sadəcə 12 nömrə yayımlaya bilmişdi. Rəsulzadə və Mirzə Bala rəhbərliyində çıxan jurnal 16 səhifə, Axundzadə rəhbərliyində isə 8 səhifə nəşr olunmuşdur. 21-ci nömrədən etibarən latın hərflərilə nəşr edilən jurnalda şrift ölçüləri dəyişərək daha böyük punktlarla əvəz olundu. Bu da səhifə sayının azalmasına görə daha az məqalə və yazının çap edilməsinə gətirib çıxarmışdı. "Azəri Türk Gənclər Birliyi"left|thumb|230x230px|[[Məmməd Sadıq Aran]]Məmməd Sadıq rəhbərliyində bir çox mənfi ünsürlərlə üzləşməsinə baxmayaraq "Azəri Türk" jurnalı Azərbaycanın yenidən müstəqilliyini qazanması uğrunda təqdirə layiq mübarizə aparmışdır. Belə ki, əksəriyyəti "Azəri Türk" idarə binasında keçirilən görüş və konfranslarla Məmməd Sadıqın sədrlik etdiyi "Azəri Türk Gənclər Birliyi"nin xətti ilə xaricdəki azərbaycanlı gənclərin milli tərbiyə və mədəniyyətlə əlaqəsi davam etdirilirdi. Bununla yanaşı bu gənclərin və ən əsası savadlı azəri gənclərinin birlik üçün nə qədər əhəmiyyətli olduğunu dərk edərək bu iclaslarda maddi vəziyyəti yaxşı olan iştirakçılardan toplanan yardımlar sayəsində ehtiyacı olan azərbaycanlı gənclərin təhsil alması, geyindirilməsi və qidalanması təmin edilirdi. Bundan başqa 1929-cu ilin noyabr ayında yayımlanan xəbərdən anlaşılır ki, birlik 1924-cü ildən etibarən 39 yoxsul tələbəyə maddi yardım etmiş, bir çox tələbənin məktəblərə yerləşdirilməsinə rəhbərlik etmişdir. Sadəcə "Azəri Türk" jurnalının deyil "Yeni Qafqaziya" jurnalının da idarə binalarında 32 tarixi və ictimai konfranslar təşkil edilərək 1929-cu ilin noyabr ayınadək 8 yeni tələbəyə də maddi yardım göstərilmişdir. Axundzadə rəhbərliyində baş verən yuxarıda sözü gedən dəyişikliklərin səbəblərindən biri olaraq "Azəri Türk Gənclər Birliyi"nə ayırdığı zaman və maddiyyat olduğunu da söyləmək mümkündür. Belə ki, Məmməd Sadıq görüş və konfranslarda toplanılan pulun demək olar ki, hamısını tələbələrə ayırmış bununla yanaşı azərbaycanlı tələbələr üçün 1931-ci ildə yataqxana qurulmasına da səy göstərmişdir.