cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Türkmənistanda dəmiryolu
Tarixi
Beləliklə inqilabdan əvvəlki Türkmənistan da daxil olmaqla Orta Asiyanın iqtisadiyyatının inkişafında mühüm rol oynayan Transxəzər Dəmiryolu Xəzər dənizinin Krasnovodsk körfəzindən başlayır. Krasnovodskdan Daşkəndə gedən marşrut Orta Asiya Dəmiryolu adlandırılır.
1922-ci ildə Vladimir Leninin göstərişi ilə Orta Asiyanın susuz bölgələrində istismar üçün Sovet dizel lokomotivlərinin dizaynı üzərində işə başlanılır. 1955-ci ildə Türkmənistan SSR-də bütün dəmir yolu hərəkəti tamamilə dizel lokomativləri ilə təmin edilir.
Dəmir yolu nəqliyyatı Böyük Vətən müharibəsi illərində çox əhəmiyyətli bir rol oynamışdır. Stalinqraddakı və Qafqazdakı döyüşlər zamanı (1942-ci ilin avqustundan 1943-cü ilin fevralına qədər) Krasnovodsk limanı və Aşqabad dəmir yolu stansiyası Bakı, Qafqaz və Qara dənizi bütün ölkə ilə birləşdirən yeganə nəqliyyat arteriyası oldu. Ordu bu yolla Şimali Qafqaz və Zaqafqaziya cəbhələrinə böyük bir hərbi texnika axınının verilməsini təmin edir. Fədakar əməyinə görə Türkmənistan SSR dəmir yolu dəfələrlə SSRİ Dəmir Yolları Xalq Komissarlığının Qırmızı Bayrağına layiq görülmüşdür.
Müharibədən sonrakı dövrdə Türkmənistanın dəmir yolu şəbəkəsinin texniki təchizatının yaxşılaşdırılması, daşıma qabiliyyəti davam etdirilmişdir. Demək olar ki, bütün stansiyalarda və keçidlərdə rahat sərnişin binaları və platformalar quraşdırılmışdır. Kondisionerlə təchiz olunmuş vaqonlar istifadəyə verilir ki, bu da sərnişinlər üçün əlverişli mikroiqlim şəraiti təşkil edir. Türkmənistan dəmir yolları SSRİ-də magistral lokomotiv dartma qüvvəsini tətbiq edən ilklərdən biri olur. 1980-ci illərin əvvəllərində Məryəm-Serxetabad xətti Əfqanıstanın Torqundi kəndinə qədər uzanır. 12 may 2013-cü ildə Qazaxıstandan Türkmənistana dəmir yolu açılır. Beynəlxalq keçid Bolaşak (Qazaxıstan) və Serxetyak (Türkmənistan) stansiyaları arasında baş verir.
2013-cü ilin iyun ayında Türkmənistan-Əfqanıstan-Tacikistan dəmir yolunun Türkmənistan hissəsinin inşasına başlanılır, obyektlərin 2015-ci ilin iyun ayında istismara tam hazır vəziyyətdə istifadəyə verilməsi planlaşdırılır. Nəticədə Türkmənistan hissəsi Əfqanıstanın Akın şəhərinə giriş yollarının çəkilməsi ilə İmamnazar stansiyasına gətirilir və təhlükəsizlik zəmanəti olmadığından xəttin inşası dayandırılır.
2013-cü ilin oktyabr ayında Ərşabil prospektində Türkmənistan Dəmir Yolu Nəqliyyat Nazirliyinin yeni bir binası açılır.
3 dekabr 2014-cü ildə Ətrek-Gürgan sərhəd keçid məntəqəsi ilə İrana gedən Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin Qazaxıstan–Türkmənistan–İran dəmiryolu xəttinin açılış mərasimi olur.
Zamiq Əlövsətoğlu
Zamiq Əlövsətoğlu — Azərbaycanlı rejissor, prodüser.
Şəhrək-i Şəhid Rzavani-i Ləkbin (Piranşəhr)
Şəhrək-i Şəhid Rzavani-i Ləkbin - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 55 nəfər yaşayır (9 ailə).
Kabarda-Balkariya bayrağı
Kabarda-Balkariya Respublikasının dövlət bayrağı (Къэбэрдей-Балъкъэрым и нып; Къабарты-Малкъар Республиканы байрагъы) — Rusiya Federasiyası Kabarda-Balkariya Respublikasının (Kabardino-Balkariya) rəsmi dövlət simvollarından biridir.
Təsviri
Rusiyanın bir hissəsi olan Kabarda-Balkariya bayrağı üç bərabər üfüqi zolaqdan ibarət paneldir. Üst zolaq mavi, orta zolaq ağ, alt hissəsi isə yaşıl rəngdədir. Ağ zolağın ortasında mavi-göy və yaşıl sahənin kəsdiyi bir dairə var. Mavi sahədə Elbrus dağının ağ rəngli stilizə edilmiş təsviri var. Bayrağın eninin uzunluğuna nisbəti 2:3-dir.
Bayrağın üzərindəki mavi rəng Kabarda-Balkariya diyarının sonsuz və aydın səmasını, çaylarını və sularını simvollaşdırır. Həmçinin, mavi rəng türk xalqları arasında da hörmətlə qarşılanır və Kabarda-Balkariya Respublikasının iki titullu xalqından biri sayılan Balkarlar türk və türkdilli xalqlardır. Ağ rəng, respublikada ənənəvi bir din olan İslamın yanında sülhün və saflığın simvoludur. Yaşıllıq həm də məhsuldarlığın və gözəlliyin, Kabarda-Balkariyanın gözəl təbiətinin təcəssümü olmaqla yanaşı İslam dinini də təcəssüm etdirir.
Alternativ variantlar
Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra, 90-cı illərin əvvəllərində, Kabarda və Balkariya Respublikasının qeyri-rəsmi bayraqları müxtəlif versiyaları ilə Şimali Qafqazdakı siyasi nümayişlərdə meydana çıxdı. Bəzi bayraqlar yenilənmiş Kabardiya-Balkariya Respublikasının yeni bayrağının variantları kimi təklif olunur. Vətəndaş müharibəsi zamanı Şimali Qafqaz hökumətinin bayrağı tez-tez: yeddi yaşıl və ağ üfüqi zolaq, mavi kətandakı ağ ulduzlar (sayı müxtəlif idi) istifadə olunurdu.
19 iyun 1993-cü ildə Balkar xalqının birinci Dünya Konqresində Balkarların milli bayrağı təsdiq edildi. İki ağ üfüqi zolaqlı və aralarında açıq mavi bir parça — Elbrus dağının iki zirvəsi olan stilizə edilmiş silueti idi. Ümumi qəbul edilmiş təfsirə görə açıq mavi (və ya açıq mavi) rəng Balkarların türklüyünü simvollaşdırır, çünki onlar türk xalqlarına mənsubdurlar və türk dil ailəsinə aid olan Karaçay-Balkar dilində danışırlar. Bayrağın üzərindəki ağ rəng təmizliyi və xeyirxahlığı, onların yerləşdiyi yeri — insanın dünyəvi və səmavi yollarını təcəssüm etdirir. Elbrus dağının iki başlı silueti Qaraçay-Balkar millətini, həm də böyüklüyü və əbədiyyəti simvollaşdırır. Bu bayrağın müəllifi bölgədə tanınmış sənətçi, etnik balkar İbrahim Zankişiyevdir (Cankişiyev). thumb|center|Balkarkların milli bayrağı
Monqolustan (1911–1921)
thumb|Kyaxtin müqaviləsinə görə Monqolustan Monqolustan (Монгол Улс; Олноо өргөгдсөн Монгол улс, — Boqdo-xan Nonqolustanı) — Daxili Monqolustan ərazisində yerləşən dövlət. Əvvəlcə Çinin daxilində muxtar ərazi, Rusiya İmperiyasının protektoratı, nəhayətdə müstəqil dövlət.
Müstəqilliyinin elan edilməsi
Şinxay inqilabından sonra Tzin imperiyası ləğv edilir. Onun yerində isə Çin Respublikası elan edilir. Nəticədə imperiyanın ərazisində milli azadlıq hərəkatı başlayır. 1 dekabr 1911-ci ildə Xalxas knyazları və buddist lamaları ölkəni müstəqil olmasını elan edirlər. Hüquqi baxımından bu onunla izah edilir ki, Monqolustan Tzin imperiyasının vassalı olmuşdur, Çin dövlətinin yox. Ölkənin buddist lideri VIII Boqdo-Qeqen 29 dekabrda özünü Boqdıxan elan edir və treokratik monarxiya qurur. Rus hərbiçilərinin dəstəyi ilə 20 minlik monqol ordusu təşkil edilir. 1913-cü ildə mobilləşdirilmiş ordu Daxili Monqolustanı Çindən azad etmək məqsədi ilə əməliyyatlara başlayır.
Yeni Çin hökuməti Monqolustanın müstəqilliyini tanımır. Ancaq onun aradan qaldırılmasına kifayət qədər qüvvəsi çatrmır. Yeni dövlət Rusiya tərəfindən dəstək alır. Belə ki, Rusiya Çinlə sərhəddə bufer dövlətin olmasında maraqlı idi. Monqolustanın müstəqilliyini həmcinin Yaponiya dastəkləyir və ona maddi, silah yardımı edirdi.
Beynəlxalq satusu
left|thumb|200px|[[VIII Boqdo-qeqen]] 21 oktyabr (3 noyabr) 1912-ci ildə Uerqedə Monqolustan-Rusiya müqaviləsi imzalanır. Bu anlaşmanı Rusiya tərəfdən İvan Korostoves imzalayır. Müqavilənin bəzi bəndləri rus və monqol variantlarında müxtəlif məna daşıyırdı. Ancaq hər iki tərəf üçün eyni gücdə idi.
29 dekabr 1912-ci ildə (11 yanvar 1913) monqol-tibet dostluq haqqında anlaşması imzalanır. Bu müqavilədə hər iki tərəf Çindən müstəqillik əldə etdiklərini tanıyırdı
23 oktyabr 1913-cü ildə Rusiya Çinin Monqolustan üzərindəki suverenliyini tanıyır. Çin ilk nöbvədə Monqolustanın daxili müstəqilliyini tanıyır, iqtisadi və ticarət məsələlərində onun hüquqlarını qəbul edir və Monqolustan ərazisinə qoşun yeritməyəcəyini üzərinə götürür. 25 may 1915-ci ildə Kyaxtada Monqolustanın muxtariyyəti elan edilir. Çin Urqedəyə öz nümayəndəsini təyin edir.
1917-ci ildə Rusiyada Oktyabr inqilabından sonra Zabaykal və Monqolustanda Yaponiyanın dəstəyi ilə Qriqori Semyonovun rəhbərliyi altında panmonqolizm hərəkatı başlayır. 1919-cu ilin fevral-mart aylarında Çitada panmonqol qurultayı keşirilir. Qurultay iştirtakçıları Daxili və Xarici Monqolustan, Buryatiyanı özündə birləşdirən Vahid Monqolustan dövlətinin təşkili qərara alınır. Müvafiq sənədlər Versal Sülh konfransına göndərilir. Ancaq Xarici Monqolustan hökumətin Daxili Monqolustanın Neyse-qeqeni Mendebayar tərəfindən təşkilində iştirak etməyəcəyini bəyan edir. Ordu buryatlar, Daxili Monqolustan əhalisi və barqutlar ordunun təşkilinə cəlb edilir.
Bu ərəfələrdə Monqolustan hökuməti Sovet rejiminə isti yanaşmır və Müvəqqəti Sibir Hökumətini dəstəkləyirdi. Kolçak hökuməti də Kyaxta müqaviləsinin şərtlərinə əməl edilməsi və Daxili Monqolustanın muxtariyyətini dəstəkləyirdi.
Çin işğalı
left|thumb|200px|Monqolustanın Baş Naziri Tuqs-Oçırın Namnaseren
1918-ci ilin yayında Çin hökuməti Rusiyada vətəndaş müharibəsindən istifadə edərək Urqeyə qoşun yeridir. 1919-cu ilin yayında artıq muxtariyyətdən imtina meyilləri meydana çıxır. Bu daha çox Tuqs-Oçırın Namnaserenin ölümündən sonra daha da güclənir.
1919-cu ilin iyulunda Çin qoşunları Urqeni tutur. Onlar Monqolustanın Çin ərazisi olmasını təstiqləmək üçün Boqdo-xana təzyiqlər göstərir. Çin Monqolustan muxtariyyətinin ləğvi xəttini tutur.
22 noyabr 1919-cu ildə Çin respublikasının Prezidenti Syuy Şiçan 1912-ci il rus-manqol anlaşmasını və 1915-ci ildə imzalanan Kyaxta müqaviləsini ləğv edir. 1919-cu ilin dekabrında Monqolustan hökuməti buraxılır. Ordu isə silahsızlaşdırılaraq ləğv edilir.
Asiya süvari diviziyası
thumb|General-leytenat fon Unqern-Ştebnberq 1920-ci ilin oktyabrında Asiya süvari diviziyası general-leytenat fon Unqern-Ştebnberqin rəhbərliyi altında Zabaykal ərazisindən Xalxuya daxil olur. Boqdi-xan çinlilər tərəfindən həbs edilir. Ev həbsində olarkən o bir neçə dəfə Unqernə gizli yolla məktub yazaraq Urqenin çinlilərdən azad etməsini istəyir. 4 fevral 1921-ci ildə Unqernin qoşunları Urqeyə daxil olaraq Monqolustanın müstəqilliyini qeri qaytarır.
1921-ci ilin martında Boqdo-xanın rəhbərliyi altında Daxili Monqolustan muxtar hökuməti təşkil edilir.
1921-ci il Xalq inqilabı
left|thumb|250px|Suxe-Bator və Çoybalsan Hələ Unqernin Monqolustana daxil olmasından öncə ölkənin Çin işğalından azad edilməsi məqsədi ilə iki hərəkat baş qaldırmışdı. Onlar Sovet Rusiyasına meyl edirdilər. Unqernin Monqolustana daxil olmasından sonra bolşeviklər ağqvardiyaçıların oradan qovulmasına çalışırdılar. Onlar Damdin Suxe-Bator və Soliyn Danzanın başçılığı ilə hərbi çevriliçə cəhd edirdilər. İkinci qrupa isə Xorqoliyn Çoybalsan və Doqsomın Bodoo rəhbərlik edirdi. Bu iki təşkilat 1920-ci ilin 25 mayında birləşir və Monqolustan Xalq Partiyasını təşkil edirlər.
Boqdo-xan inqilabçıların çinliləri ölkədən qovulmasında dəstəkləyirdi ancaq hökumətin ələ keçirilməsini isə istəmirdi.
1—3 mart 1921-ci ildə Kyaxtada Monqolustan Xalq Partiyasının birinci qurultayı keçirilir. 13 martda Mərkəzi Komitə Müvəqqəti Monqolustan Xalq Respublikasını elan edir. 1921-ci ilin iyulunda monqol-sovet qoşunları Asiya süvari divisiyası tərəfindən tərk edilmiş Urqe şəhərinə daxil olurlar.
Xalq idarəçiliyi
thumb|Məhdud monarxiya dövründə Monqolustanın bayrağı (1921—1924) 11 iyul 1921-ci ildə Urqedə Boqdo-xanın hökuməti ilə birlikdə Monqolustan Xalq hökuməti təşkil edilir. Ölkə Boqdo-xanın rəhbərliyi altına məhdud monarxiya elan edilir. 1924-cü ildə VIII Boqdo-qeqn öldükdən sonra monraxiya ləğv edilir və yeni tulkunun axtarışları qadağan edilir. 26 noyabr 1924-ci ildə Monqolustan Xalq Respublikası elan edilir.
Computer Games Magazine
"Computer Games Magazine" — 1988–2007-ci illərdə nəşr olunan ABŞ videooyun jurnalı. 2000-ci ilə qədər jurnal "Computer Games Strategy Plus" kimi tanınırdı və Birləşmiş Krallıqda "Games International" adı ilə təsis edilmişdir. Jurnal geniş çeşiddə oyun platformalarını və janrlarını əhatə edirdi, lakin jurnalın əsas diqqəti strategiya oyunları idi.
İçməli su
İçməli su — içilməsi ya da yeməklərdə istifadəsi təhlükəsiz olan və sağlamlığa zərər vurmayan sulardır. Dünyada insanların 91%-i içməli su tapa bilir. Təxminən 4,2 milyard nəfər kran suyundan istifadə edir. Geri qalan 2,4 milyard nəfər isə quyu sularından istifadə edir. 1,8 milyard nəfər içilməsi təhlükəli olan su mənbələrindən istifadə edir. Bu mənbələrdən istifadə zamanı insanlar müxtəlif infeksiyalara yoluxa bilərlər. Xüsusilə inkişaf etmiş ölkələrdə kran suyu içməli suyun keyfiyyət standartlarına cavab verir. Ancaq qida hazırlanmasında daha az istifadə edilir. Su təmizləmə, ayaqyolu və suvarma kimi sahələrdədə işlədilir. Qlobal olaraq insanların 89%-i təmiz su mənbələrindən istifadə edir. Su ilə yayıla bilən xəstəliklərin azaldılması və su mənbələrinin təmizlənməsi inkişaf edən ölkələrdə əhəmiyyətli sağlamlıq tədbiridir.
Computer Games Magazine
Jurnal videooyunlar üzrə ən uzunmüddətli dövri nəşrlərdən biridir.
Başqa ölkələrdə
"Computer Games Magazine " jurnalının Yunanıstan versiyası 2000-ci ilin iyunundan iyun 2008-ci ilə qədər nəşr edilmişdir. Jurnalın cəmi 92 nömrəsi çap olunmuşdur. Jurnalın Meksika versiyası çap olunurdu.
McDonnell Douglas
McDonnell Douglas — 1967-ci ildə McDonnell Aircraft və Douglas Aircraft Company şirkətlərinin birləşməsi ilə qurulan Amerikanın böyük bir kosmik məhsullar istehsal səhmdar cəmiyyəti və müdafiə firması idi. Həmin müddətdən otuz il sonra Boeing ilə birləşmə dövrünə kimi DC-10 sərnişin təyyarəsi və F-15 Eagle hava üstünlüyü qırıcı təyyarəsi və F/A-18 Hornet çoxməqsədli qırıcı təyyarəsi kimi bir neçə tanınmış ticarət və hərbi məqsədli təyyarə istehsal etmişdir.
Nadir xanın Qərbi İrana və Azərbaycana yürüşü
Osmanlı işğalı
1722-ci ildə əfqanların üsyan qaldıraraq Gülnabad döyüşü ndə qələbə qazanaraq Səfəvi imperiyası nın paytaxtı İsfahanı 6 aylıq mühasirədən sonra ələ keçirməsi dövlətin daxilində böyük çaxnaçmalara səbəb oldu. Bundan istifadə edən Osmanlı imperiyası Səfəvi imperiyasının qərb torpaqlarına müdaxilə etdilər. Osmanlı imperiyası ilə birlikdə, Çar Rusiyası da Səfəvi imperiyasının şimal torpaqlarına hərbi müdaxiləyə başladılar. Nəticədə imperiyanın qərb torpaqlarını ələ keçirən Osmanlı imperiyası İstanbul müqaviləsi ilə Qafqaz ı Rusiya ilə öz arasında paylaşdırmağa razı oldu.
İsfahan da Səfəvi taxtına əyləşən Hotaki əfqanları nın hökmdarı Mir Mahmud Hotaki çevrilişlə öz əmisinin oğlu Əşrəf lə əvəzləndi. Osmanlının qərbə doğru daha çox genişlənməsini dayandırmaq üçün Əşrəf onların üzərinə yürüşə çıxdı və bir çoxlarının təəccübünə səbəb olacaq şəkildə onları məğlub etməyi bacardı. Daha sonrakı diplomatik münasibətlər nəticəsində Osmanlı imperiyasının Əşrəfi yeni şah kimi tanıması müqabilində, Əşrəf də onların Qərbi İran da və Qafqaz da ələ keçirdiyi bölgələrin Osmanlı mülkü kimi tanıdı.
Nadir və Əşrəf arasında qızışan mübarizənin sonunda ölkənin taleyinə aydınlıq gətiriləcəkdi. II Təhmasib hələ İsfahanın mühasirəsi zamanı qaçıb özünü şah elan etsə də, əsl hakimiyyət onun baş sərkərdəsi Nadir xan ın əlində cəmləşmişdi. Nadirlə Əşrəf arasındakı mübarizədə Osmanlı imperiyası ağıllı taktika seçərək Əşrəfi dəstəkləyirdi. Çünki məlum idi ki, istedadlı sərkərdə olan Nadir qələbə qazanacağı halda dövlətin qərb torpaqlaının Osmanlı tərəfindən işğal edilməsi faktı ilə barışmayacaqdı. Osmanlının geniş dəstəyinə rəğmən Nadir əfqan qüvvələrini darmadağın etməyi bacardı və II Təhmasib in nominal hökmdarlığı altında İsfahanda Səfəvi taxt-tacı yenidən bərqərar edildi. İstanbulun qorxuları reallaşmağa başaldı və Nadir itirilmiş torpaqların azad edilməsinə başladı. Təxminən 10 ilə yaxındır ki imperiyanın qərb torpaqlarını ələ keçirmiş Osmanlı imperiyası bu bölgələrdə xeyli dərəcədə möhkəmlənmiş və yeni yaxınlaşan müharibəyə hazırlaşmışdı.
Nadirin Nəhavənd yürüşü
Şiraz şəhəri əfqanların işğalından azad ediləndən sonra Nadir bir müddət orada qaldı və Novruz bayramını da orada qarşıladı. Bir tərəfdən havaların hələ soyuq olması, bir tərəfdən də qoşunların yorğunluğu Nadiri məcbur etdi ki, osmanlılara qarşı müharibəni təxirə salsın. Bu müddət ərzində isə o, qoşunların sıralarının bərpası, təchizat məsələlərinin həll edilməsi ilə məşğul oldu. Əşrəf üzərində əldə edilmiş qələbədən sonra yaranan fürsətdən Nadir istifadə etdi və qoşunlara da istirahət verdi. “Aləm Ara-ye Naderi”nin məlumatına görə, Nadir Şirazda olarkən Azərbaycan və Həmədan əhalisinin nümayəndələri onun yanına gəldilər və Osmanlı qoşunlarının nəzarəti altında olmalarından əziyyət çəkdiklərini söylədilər. Nümayəndələr bildirdilər ki, Nadirin zəfərlərindən xəbər tutan yerli əhali həsrətlə onun gəlməsini gözləyirlər. Mənbədə o da göstərilir ki, Nadir bu xəbəri eşidəndən sonra öz sərkərdələrinə, minbaşılarına hərbi yürüşə hazırlıq başlamaq haqqında göstəriş verdi.
9 mart 1730-cu ildə Səfəvi ordusu Şirazdan çıxaraq Novruz bayramını təmtəraqlı şəkildə qeyd etdilər. Bayram şənlikləri zamanı Nadir qərbdə işğal edilmiş torpaqları azad etmək üçün yürüşə başlayacağını elan etdi.
Yol boyunca Həmədandakı Osmanlı elçisi iıə yazışan Nadir onlardan geri çəkilmələrini və bölgəni qanuni hökmdara təhvil vermələrini tələb edir, əks halda əmudla Osmanlı ordusunu dız çökdürəcəyini bildirirdi. Onun təklifləri rədd edildi və Osman paşa Fərrux paşaya 14 minlik qoşunla Nəhavəndə getməsini əmr etdi. Verilən tapşırığa əsasən Fərrux paşa Nəhavəndə üz tutmalı və orada Nadirin qoşunlarının irəliləməsinin qarşısını saxlamalı idi. Nadirin qoşununun üstün olacağı təqdirdə Fərrux paşa müdafiəyə çəkilib Osmanlı qoşunlarının əlavə yardımını gözləməli idi. Mənbələrdə verilən məlumata görə Nadirin ordusu güclü olardısa geri çəkilmə əmri alan Fərrux paşa bunu özünə qarşı hörmətsizlik kimi qiymətləndirmişdi. Onun fikrincə, Nadirin ordusunu məğlub etmək onun üçün çox asan olacaqdı. “Aləm Ara-ye Naderi”yə görə, Osman paşa ilə Fərrux paşa arasında olan söhbətdən Nadir çox qəzəbləndi və böyük bir qətiyyətlə osmanlılarla döyüşməyə üz tutdu. Onun düşərgəsi Borucərddə qaldı və adlı-sanlı sərkərdələri olan Təhmasib xan Cəlayiri, Həsən xanı, Hacı Seyfəddin xan Bayatı və başqalarını düşərgənin mühafizəsinə təyin etdi. Osmanlı qoşunları yaxınlaşanda Nadir onu əhatə etməyi tapşırdı. Osmanlı qoşunları qısa zaman ərzində əhatəyə alındı. Cəzayirçilərin və tüfəngdarların atəşi osmanlılara ilk itkiləri yetirdi. Onların ardınca isə süvarilər sürətli hücuma qoşuldular və osmanlılara vurulan itkiləri daha da artırdılar. Mənbədə mövcud olan məlumata görə, osmanlıların laqeydliyi və sayıqlığı itirmələri onların məğlubiyyətinə gətirdi. Sonra bildirilir ki, bu sayıqlığı əldən vermiş Fərrux paşa isə əsir götürüldü. Amma Nadir onu öldürmədi. Bir neçə gündən sonra Osman paşaya yazdığı məktubla onu Həmədana yola saldı.
Beləliklə, Osmanlının əlində olan Nahavəndə Luristan bölgəsi vasitəsiylə çatan və Osmanlı ordusunu məğlub edən Nadirin qarşısından onlar Həmədana doğru geri çəkildi. Onların məqsədi burada yenidən qruplaşaraq Həmədanın Nadirin əlinə keçməsinə icazə verməmək idi. Buna görə də, onlar qızılbaş hücumunu durdurmaq ümidi ilə Malayer adlanan bölgədə döyüşə atıldılar.
Malayer döyüşü və nəticəsi
Osman paşa daha bir döyüşə hazırlıq əmri verdi. Eyni zamanda ətrafdakı Osmanlı qarnizonlarına da əmr göndərdi ki, yaxın günlərdə öz qüvvələri ilə Həmədan ətrafında toplaşsınlar və Nadir üzərinə birgə hücumda iştirak etsinlər. Hücumun uğurla başa çatdırılması üçün Osman paşa çoxlu sayda topun da döyüşə hazırlaşdırılmasını tapşırdı. Çox tezliklə Osman paşaya kömək yetişdi. Teymur paşa və digərlərinin rəhbərliyi altında daha 30 min qoşunun Osman paşaya birləşdiyi göstərilir. Nadir də öz gücləndirilmiş qoşunları ilə Malayer düzünə gəldi və burada döyüşqabağı mövqe tutdu.
Orduların düzülüşü
İndi Nadir həm say, həm də bölmələrin taktiki-texniki xüsusiyyətləri baxımından öz ordusuna bənzəyən bir rəqiblə qarşılaşmışdı.
Hər iki tərəfin qoşunu üç böyük dəstədə qruplaşdırıldı: Mərkəz, sağ və sol cinahlar. Osman paşa qoşunların cinahlarını təcrübəli sərkərdələrinə tapşırdı: Teymur paşa, Cəlal paşa və Həsənoğlu qoşun dəstələrinin rəhbərləri təyin edildilər. Onun özü isə mərkəzdə qərar tutdu. Toplar da mərkəzdə yerləşdirildi. Bundan başqa, Osman paşa əmr etdi ki, yük daşıyan bütün dəvələri qoşunların arxasına toplasınlar, onların hamısını kəndir və zəncirlərlə bir-birinə bağlasınlar ki, Osmanlı döyüşçüləri qorxub geri qaçmaq istəsə dəvələrin sırası ilə üzləşib yenidən döyüş meydanına qayıtsınlar. Nadir sağ və sol cinahları Təhmasib xan Cəlayirə, Rzaqulu bəy Çeşmgəzəkə və Hacı Seyfəddin xan Bayata tapşırdı, mərkəzə rəhbərliyi isə öz üzərinə götürdü.
Döyüş
30 minlik Osmanlı ordusu qarşısında 25 minlik qızılbaş ordusu var idi. Osmanlı ordusu bu vaxta qədər Nadirin ordusunun qarşılaşdığı bütün rəqiblərdən fərqli xüsusiyyətlrəə sahib idi. Nadirin bu zaman qədər qarşılaşdığı bütün rəqiblər piyada və artilleriya qüvvələrində yoxsun idi, bunun qarşılığında isə onlar əla dağ süvari döyüşçüləri idilər. Bircə Murçexort döyüşündə əfqanlarda bu qoşun növləri mövcud idi.
Osmanlılar özlərini vadi boyunca uzanan dərəyə paralel olaraq düzmüşdülər. Bir-birinə doğru irəliləyən iki ordu tüfəng atışı məsafəsi qədər yaxınlaşdıqda tüfənglərin və topların atışından hər tərəf tüstüyə qərq oldu. Tüstü tədricən Nadirin ordusunu görünməz etdiyi zaman o, risk alaraq öz sağ cinahını daha da gücləndirdi və təhlükəli bir planı həyata keçirməyə başladı. Həmçinin döyüş zaman ordusunda ruh düşkünlüyünün yarandığını hiss edən Nadir 3 minlik seçmə dəstəsi ilə əlində əmud döyüşün ən sərt keçdiyi yerə girmiş və döyüşçülərinin geri çəkilməsinin qarşısını ala bilmişdir.
Nadir anidən öz sağ cinahna Osmanlının sol cinahına doğru hücuma keçmə əmri verdi. Tüstü dumanın altından qəflətən Səfəvi ordusunun üstlərinə hücuma keçdiyini görən Osmanlı ordusunun sol cinahı arasında çaxnaşma yarandı. Osmanlının bir neçə saat ərzində öz sol cinahını qurtarmaq üçün etdiyi cəhdlər fayda vermədi. Bu əsnada Osmanlı ordusunun baş sancaqdarının öldürülməsi Osmanlı ordusunun döyüş əzminin daha da qırılmasına səbəb oldu.
Osman paşa, Teymur paşa və digər sərkərdələr nə qədər cəhd göstərsələr də irəliləməyin mümkünsüz olduğunu və getdikcə daha ciddi itkilərin verildiyinin şahidi oldular. Döyüşün məğlubiyyətə apardığını görən Osman paşa döyüşdən çıxmağı qərara aldı. Onun ardınca Teymur paşa da döyüş meydanından geri çəkildi. Sərkərdələrin bu qərarı qoşunlar arasında bir vahimə yaratdı. Az sonra Osmanlı qoşunları kütləvi şəkildə döyüş meydanını tərk etmək yolunu tutdu. Amma arxada bir-birinə zəncirlənmiş dəvələr sırasına ilişəndə onları təqib edən Nadir döyüşçüləri tərəfindən daha ağır zərbə aldılar. Bu da osmanlıların itkilərini xeyli artırdı.
Geri dönüb qaçmağa başlayan Osmanlı ordusunun bir çox döyüşçüsü onları təqib edən süvarilər tərəfindən ya qətlə yetirildi, ya da əsir götürüldülər. Bu böyük qələbə Nadirin ordusu üçün Həmədana gedən yolun açılmasına səbəb oldu.
Həmədanın azad edilməsi
Həmədanı orada əsir olaraq saxlanılan 10 min qızılbaş döyüşçüylə birlikdə azad edildi.. 1730-cu il iyun ayının ortalarında Həmədana daxil olan Nadir Osmanlı ordusundan orada qalmış olan toplar, döyüş təchizatı və müxtəlif əşyalar qənimət olaraq ələ keçirdi.
Kirmanşahın azad edilməsi
Nadirin qoşunları ilə Həmədana daxil olması xəbərini eşidən Sənəndəcdəki Osmanlı qarnizonunun rəhbəri də oranı tərk etməyi qərara aldı. Bununla, Sənəndəc də döyüşsüz və müqavimətsiz Osmanlı qüvvələri tərəfindən tərk edildi. Belə olanda, Nadir diqqətini Kirmanşaha çevirdi. Yaxınlıqdakı böyük məntəqələr arasında Kirmanşah hələ də Osmanlı qüvvələrinin nəzarəti altında qalmaqda idi. Bu şəhərin geri qaytarılması məqsədilə Nadir, Hüseynqulu xan Zəngənəyə müvafiq tapşırıq verdi. Hüseynqulu xan dəstəsi ilə Kirmanşaha yollandı. Kirmanşah hakimi təyin edilmiş Həsən paşa şəhərin iki fəsəngliyində, dağlıq ərazidə əlverişli müdafiə mövqeləri tutaraq Hüseynqulu xanın dəstəsinin qarşısını kəsdi. Hüseynqulu xan rastlaşdığı müqaviməti nəinki qıra bilmədi, hətta ağır zərbə alaraq geri çəkilmək məcburiyyətində qaldı. Xəbər Nadirə çatan kimi Kermanşaha doğru hərəkət etmək əmri verdi. O, qüvvələrinin bir hissəsini öncədən yola saldı, özü isə sonradan onların arxasınca hərəkətə başladı. Həsən paşa eşidəndə ki, Nadir qüvvələri ilə Hüseynqulu xanın köməyinə gəlir, bütün topları, hərbi təchizatı Kirmanşahda tərk edib Bağdada çəkildi. Bununla da, ikinci cəhddə Kirmanşah da Osmanlı qoşunlarından təmizləndi.
Marağanın azad edilməsi
Osmanlı sarayında da növbəti hədəfin Azərbaycan əraziləri olduğu bəlli idi və bu istiqamətdə hazırlıq işləri həyata keçirilirdi. Marağa, Ərdəlan, Ərumi və Sulduz ətrafında kifayət qədər böyük sayda Osmanlı qoşunları toplanmışdı. Teymur paşa onların vəziyyətini yoxladı, qoşunların parkını və yüklərini Marağanın Qavdul qəsəbəsində cəmlədi və sonra 12 min nəfərlik süvari dəstəsini ayırıb Ərdəlana gəldi. Həmin dəstə Nadirin hücumunun qarşısını kəsməli idi. Teymur paşa dəstəsinin gücləndirilməsi üçün Ərdəlanda da döyüşçülərin toplanmasını, hərbi təchizatın yaxşılaşdırılmasını davam etdirdi. “Aləm Ara-ye Naderi”yə görə, Nadir 7 min nəfərlik qoşun dəstəsi ilə osmanlılara qarşı yürüşə başladı. Qoşun dəstəsinin əsas hissəsini Təhmasib xan Cəlayirin rəhbərliyi altına verdi. Qoşunun parkı və yükləri də Təhmasib xanın dəstəsində idi. Özü isə kiçik bir dəstə ilə Miyanduaba doğru istiqamət götürdü. Nadirin ona qarşı yaxınlaşması xəbərini eşidən Teymur paşa Marağaya doğru geri çəkildi. Nadir öz dəstəsi ilə Teymur paşanın dəstəsini təqib etməyə başladı və niyyətinə nail oldu. Elə təqib zamanı da Nadir osmanlılara zərbə endirə bildi. Nəticədə, qaçıb Marağaya sığınmaq ümidində olan osmanlılara xeyli itki yetirildi, osmanlılar hətta Marağada da duruş gətirə bilmədilər və oradan da uzaqlaşdılar. Onların tərk edib qaçdığı çoxlu sayda top, silah və digər döyüş təchizatı qənimət kimi Nadirin əlinə keçdi.
Teymur paşa ilə növbəti döyüş
Teymur paşa Marağanın on fərsəngliyində olan Dehxarqanda yenidən öz qüvvələrini cəmləşdirməyə başladı.Nadirlə yeni döyüşə hazırlaşmağın zəruriliyini onların diqqətinə çatdırdı. Teymur paşa Təbriz valisinə də məktub göndərdi və ondan da hərbi yardım göndərilməsini xahiş etdi. Eyni zamanda ona da hazır olmağı tövsiyə etdi. Təbriz hakimi Teymur paşanın yardımına beş minlik bir dəstə göndərdi. Bu dəstənin gəlməsi Teymur paşanın qüvvələrini kifayət qədər gücləndirdi və bununla da o özünü Nadirlə yeni döyüşə hazır hesab etdi. Nadir bir neçə gün Marağada qaldı və Təhmasib xan Cəlayirə də əmr göndərdi ki, qoşunların düşərgəsini ora köçürsün. Elə burada istirahətdə olarkən Urmiyada yaşayan əfşarlara məktub göndərdi. Nadir bu məktubunda özünün də əfşarlara mənsubluğunu xatırlamaqla bölgəyə gəlməsi barədə onlara məlumat verdi. Lakin Bisütun xan onun Nadirlə əlaqədə olmasının Osmanlı tərəfindən bilinməsinin əhalisi üçün ağır nəticələnəciyini güman edərək bu məlumatı əhalidən gizli saxladı. Əyanlarla məsləhətləşmədən belə qərar verildi ki, bir qədər səbir edilsin və əgər döyüşdə Nadir qələbə qazanarsa əfşarlar onun ordusuna qatılsın.
“Aləm Ara-ye Naderi”yə görə, Teymur paşanın qüvvələri Nadirlə növbəti döyüşə girmək üçün Qavdul məntəqəsində, Cığatay çayının (Zərinrud) kənarında düşərgə saldı və iki tərəf arasında ilk döyüşlər qarovul dəstələrinin üzləşməsi ilə baş verdi. Əldə edilən məlumatlardan sonra hər iki tərəf döyüş mövqelərini, döyüş tapşırıqlarını, həm də qüvvələrin qruplaşdırılmasını bir daha dəqiqləşdirdilər. Teymur paşa mövqelərini elə seçdi ki, onun bir cinahını yaxınlıqda axan çay mühafizə etsin. Nadir də qüvvələrinə hərəkət əmri verib döyüşqabağı mövqelərə doğru üz tutdu. Nadir qoşunlarının sağ cinahına Rzaqulu xanla Əliqulu bəy Sərvərli rəhbərlik edirdilər. Sol cinahdakı qüvvələrə rəhbərlik isə Təhmasib xan Cəlayirə, Şahqulu bəy Mərviyə və Hacı Seyfəddin xan Bayata tapşırıldı. Tanınmış və təcrübəli əmirlərdən təşkil olunmuş bir alay sol cinahda dayanmalı idi. Həmin dəstələrin ətrafında isə Mir Abutalıb xanın və İsmayıl xan Xəzimənin cəzayirçiləri və tüfəngdarları mövqe tutmalı idilər.
Osmanlılar əsas döyüşə top hazırlığı ilə başladılar. Teymur paşanın əmri ilə bütün böyük və kiçik toplar işə salındı və onların vasitəsilə Nadir qoşunlarına ilk zərbənin vurulmasına cəhd göstərdi. Bunun ardınca isə nizələrlə silahlanmış böyük bir süvari dəstəsi döyüşə buraxıldı ki, top hazırlığının ardınca qarşı tərəfə vurulan zərbə daha da gücləndirilsin. Osmanlı qüvvələrinin böyük əzmkarlıqla döyüşdüyünü Nadir də müşahidə edirdi. Nadir onu da hiss edirdi ki, özü döyüşün gedişinə müdaxilə etməsə qələbəni əldən verə bilər. Ona görə əvvəlcə cinahlarda döyüşən dəstələrin rəhbərlərinə xəbər göndərdi ki, tutduqları mövqelərdən geri çəkilməsinlər. Bundan sonra isə özü şəxsən döyüşə girdi və döyüşçülərini ruhlandırdı.
Təbrizin azad edilməsi
Bu qələbədən sonra Urmiya əfşarları da Bisütun xanın rəhbərliyi altında Nadirin ordusu ilə birləşdilər. Nadir Təbrizə doğru yürüşü elan etdi. Təbrizdəki Mustafa paşa komandanlığındakı Osmanlı ordusuna Misir və Hələbdən 16 minlik yardım göndərildi. Bu dəstələr xüsusi seçmə dəstələr hesab olunurdu.
Məmiş paşa rəhbərlik edirdi. Məmiş paşa öz dəstəsi ilə Dehxarqan məntəqəsinə gəldi və burada döyüşqabağı mövqe tutdu. Nadirin qoşunları da yetişib burada döyüşqabağı mövqelərə paylandılar. Nadir öz qüvvələrini dörd dəstədə qruplaşdırdı və onlara dörd istiqamətdən Osmanlı qoşunları üzərinə hücum etməyi tapşırdı. Osmanlı qüvvələri böyük əzmkarlıqla dörd tərəfdən hücuma keçən Nadir qüvvələrinə müqavimət göstərməyə çalışdılar. Nadir özü də döyüşə qoşuldu və özünü Məmiş paşanın dayandığı mövqeyə yetirdi. Osmanlı qüvvələri daxilinə bir çaxnaşma salmaq üçün Nadir Məmiş paşanı aradan götürməyi planlaşdırırdı. Bunu üçün o, münasib məqam seçib əlindəki əmudla Məmiş paşaya güclü zərbə endirdi. Məmiş paşa bu zərbədən yerindəcə keçindi. Onun ölməsi isə doğrudan da Osmanlı qüvvələri daxilində çaxnaşma saldı.Osmanlı döyüşçüləri geriyə qaçıb Mustafa paşanın mövqelərinə üz tutdular. Mustafa paşa da vəziyyətin yaxşı olmadığını görüb Təbrizə tərəf geri çəkildi. Təbriz hakimi Mustafa paşa və Teymur paşa Osmanlı qüvvələrinin Nadirə qarşı döyüşdə növbəti uğursuzluğa düçar olmasından xeyli pərişan oldular və Təbrizi tərk etməyi qərarlaşdırdılar. Onlar əmlaklarını və var-yoxlarını bir yerə yığışdırıb Nadirin qüvvələri yerişməzdən əvvəl Sərxabdağ yolu ilə Naxçıvan və İrəvana doğru istiqamət götürdülər. Onların Təbrizi tərk etməsindən az sonra Nadir qoşunları ilə Təbrizə daxil oldu. Burada da Nadir yerli əhali tərəfindən böyük təntənə ilə qarşılandı.
Təbriz azad edildikdən sonra Təbrizdəki Osmanlı qarnizonuna yardım üçün göndərilmiş və lakin artıq gecikmiş bir Osmanlı ordusu da məğlub edildi. Beləliklə, Nadirin Osmanlı qüvvələrinə qarşı başladığı döyüşlərin birinci mərhələsi Azərbaycanda yerləşən Osmanlı qüvvələrinin geri çəkilməsi ilə başa çatdı. Nadir 1730-cu il avqustun 12-də Təbrizə daxil oldu. Təbriz tutulandan sonra Nadir, Bisütün xan Əfşarı Təbrizin hakimi təyin etdi və Osmanlı qoşunlarından qalmış olan böyük miqdarda qəniməti də ona verdi.
Nəticə
Beləliklə, bu yürüş nəticəsində Səfəvi imperiyasının keçmiş qərb sərhədləri demək olar ki, bərpa edildi. Yalnız Şimali Azərbaycan və Cənubi Qafqazın bir sıra bölgələri Osmanlı hakimiyyəti altında qalmaqda idi. Nadir bu döyüşlərdə ələ keçirilmiş Osmanlı əsirləri ilə mərhəmətlə davrandı, bir çox paşanı azad edərək İstanbula sülh təklifi ilə göndərdi.
Qahir Rəsulzadə
Bioqrafiyası
Əbdülqahir Nəzirov 8 mart 1961-ci ildə Tacikistanın Suğd vilayətinin Qafurov rayonunun Kistakuz kəndində (indiki Histevarz icması) anadan olub.
1982-ci ildə Tacikistan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunu (indiki Tacikistan Aqrar Universiteti) hidravlik mühəndisliyi ixtisası üzrə bitirib, bundan sonra öz işinə Kuder şəhərində, Tacikirsovxozstroy dərnəyinin inşaat laboratoriyasının texniki-nəzarətçisi kimi başlamışdır. Qafurov rayonu. Sonra Nəzirov istehsalat şöbəsinin mühəndisi, baş mühəndisi, PMK-4 rəisi, Tacirsovxozstroy müəssisəsinin rəisi vəzifələrində çalışdı.
Əbdülqahir Nəzirov 2000-ci ilin yanvarından 2006-cı ilin dekabrı ayına qədər Tacikistan Respublikasının meliorasiya və su təsərrüfatı naziri vəzifəsində çalışıb.
2008-ci ildə Rusiya Federasiyası Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasını bitirib. Texniki elmlər namizədi elmi dərəcəsinə malikdir.
Tacikistan Respublikası Prezidentinin 2 dekabr 2006-cı il tarixli sərəncamı ilə Suqd Vilayətinin Sədr Vəkili vəzifəsinə təyin edildi. 27 fevral 2007-ci ildən 23 noyabr 2013-cü ilədək Suğd vilayətinin sədri vəzifəsində çalışıb.
2007-ci ilin may ayında Əbdülqahir Əbdürəsul oğlu Nəzirov adını Qahir Rəsulzadə olaraq dəyişdirdi.
2007-ci ilin dekabrında və ikinci dəfə 2010-cu ilin aprelində Tacikistan Respublikası Tacikistan Ali Məclisinin (Məclisi Oli) Milli Şurasının (Məclisi Milli) Sədrinin birinci müavini seçildi.
2012-ci ildə Tacikistanın Suğd vilayətinin başçısı Kokhir Rəsulzala SSRİ və Tacikistanın xalq artisti Jurabek Murodova Xucəndin mərkəzində iki otaqlı mənzilin açarlarını hədiyyə etdi və bununla da onu 70 yaşı münasibətilə təbrik etdi.
23 noyabr 2013-cü ildə Kohir Rəsulzada Tacikistanın Baş naziri Okil Okilovu əvəz etdi. Ukraynanın Baş naziri Mikola Yanoviç Azarov bu vəzifəyə təyin olunması münasibətilə təbriklərini göndərdi.
Dong-A Universiteti
Dong-A Universiteti Cənubi Koreyanın Busan şəhərində yerləşən özəl universitetdir.Cənubi Koreyanın ikinci ən böyük şəhəri olan Busanda həm tibb fakültəsi, həm də hüquq fakültəsi olan yeganə özəl universitet və iki universitetdən biridir.
Fakültə
Universitetin hərtərəfli bakalavr proqramları Bədən Tərbiyəsi, Təbiət Elmləri və Mühəndislikdən Sosial Elmlərə, Hüquq və Tibbə qədər sahələri əhatə edən 12 fakültə vasitəsilə təmin edilir.
Tarix
1947-ci ilin avqustunda Dong-A Kollecinin yaradılması üçün yaradılan təşkilat, rəhbəri olaraq Sokdanq təxəllüsü olan Dr. Jae-hwan Jeong ilə birlikdə Dong-A Fondunun yaradılması üçün icazə almaq üçün Təhsil Nazirliyinə müraciət etdi. İcazə verildi və vəqf Dong-A Kollecini 30 dekabr 1947-ci ildə dörd illik kollec olaraq iki məktəbə bölünmüş beş şöbə ilə açdı: Liberal İncəsənət və Təbiət Elmləri Məktəbi və Hüquq Məktəbi. Tarix və İngilis dili kimi kafedralar 1950-ci illərin ortalarında yaradılmışdır. Mərkəzi Kitabxananın tikintisi 1957-ci ildə başa çatdırılmışdır. Hazırda universitetdə 9 aspirantura və 11 kollec, o cümlədən 28 bölmə və 55 ixtisas üzrə 13 kafedra fəaliyyət göstərir. Dong-A Universiteti Muzeyi 1959-cu ildə yaradılmışdır. 2007-ci ilə kimi onun kolleksiyasına 2 milli sərvət və 10 xəzinə daxil olmaqla 30.000-dən çox artefakt daxildir. O, 75-dən çox arxeoloji hesabat dərc edib və hər il Koreya Universitet Muzeyləri Assosiasiyasının sponsorluğu ilə keçirilən birgə sərgidə yeni materialları nümayiş etdirir. Məzunlar arasında Koreya hökumətinin bir sıra nazirləri, eləcə də böyük Koreya şirkətlərinin rəhbərləri var.
Şəlimcaran (Piranşəhr)
Şəlimcaran - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 300 nəfər yaşayır (50-60 ailə).
Həqiqət (qəzet)
Həqiqət — gündəlik ictimai-siyasi və ədəbi qəzet.
Haqqında
1909-1910-cu illərdə Bakıda Orucov qardaşlarının mətbəəsində nəşr edilirdi. 156 sayı çıxmışdır. Naşiri və baş redaktoru Üzeyir bəy Hacıbəyov idi; 121-ci sayından sonra redaktoru O. Orucov olmuşdur. Üzeyir bəy Hacıbəyovun "Bəyani-məslək" ünvanlı baş məqaləsi ilə nəşrə başlayan "Həqiqət"də onun onlarca dəyərli publisist məqaləsi ("Halımıza dair", "Qədrşunaslıq", "Hər işi öz əhlinə tapşırmalı", "Dil" və s), çoxlu duzluməzəli felyetonu ("Purişkeviç və Hacı Xudu" və s), 2 açıq məktubu, neçə-neçə səhnəciyi dərc olunmuşdur. Üzeyir bəy Hacıbəyovun 1910-cu il mayın 30-da rus dilində çıxan "Kaspi", "Baku" qəzetlərində dərc edilmiş məktubunda onun daha "Həqiqət" qəzetində işləmədiyi və həmin qəzetlə heç bir əlaqəsi olmadığı bildirilirdi.
Elvin Novruzov
Həyatı
Elvin Novruzov 2001-ci il mayın 3-ü Sumqayıt şəhərində anadan olmuşdur. Sumqayıt şəhəri Tofiq İsmayılov adına 29 nömrəli tam orta məktəbdə təhsil almışdır. Subay idi.23 oktyabr 2020 ildə qəhrəmancasına həlak olmuşdur
Hərbi xidməti
Elvin Novruzov 2019-cu il iyunun 22-si hərbi xidmətə çağırılmışdır. Xidmətinə Ağcabədidə başlamışdır. Manqa komandiri olmuşdur. 2020-cil sentyabrın 27-si Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistanın işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi üçün başlanan Vətən müharibəsində iştirak etmişdir. Qubadlının azad edilməsi uğrundan gedən döyüşlərdə qəhrəmancasına döyüşərək həlak olmuşdur. Sumqayıt Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir. Əsgər Novruzov Elvin Ziyafət oğlu ölümündən sonra Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi uğrunda döyüş əməliyyatlarına qatılan və hərbi hissə qarşısında qoyulmuş tapşırıqların icrası zamanı vəzifə borcunu şərəflə yerinə yetirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 15.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Vətən uğrunda" medalı, Azərbaycan Respublikasının Cəbrayıl rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılmış döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək şəxsi igidlik və şücaət nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 24.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Cəbrayılın azad olunmasına görə" medalı, Azərbaycan Respublikasının Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılmış döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək şəxsi igidlik və şücaət nümayiş etdirdiyinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 29.12.2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə "Qubadlının azad olunmasına görə" medalı ilə təltif edilmişdir.
NGC 1337
NGC 1337, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 40.64 sm (16 inç) ölçülü  vasitəsilə kəşf edilmişdir.
Çənbər
thumb|200px
Çənbər — adətən plastik və metal materialdan hazırlanan dairə şəklində olan devrik.
Yuxarı Sivəkədə (Piranşəhr)
Yuxarı Sivəkədə - İranın Qərbi Azərbaycan ostanının Piranşəhr şəhristanı ərazisinə daxil olan kənd.
Qreqori Herpe
Qreqori Herpe — fransız fotoqraf, yazıçı və dramaturq, eləcə də rejissor.
Bioqrafiya
Qreqori Herpe 25 fevral 1969-cu ildə Parisdə anadan olub.
Yuxarı Sivəkədə (Piranşəhr)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 63 nəfər yaşayır (9 ailə).
Qreqori Herpe
Bioqrafiya
O, təxminən 14 yaşında foto işinə maraq göstərməyə başladı və dostlarının şəklini Per-Lachaise qəbiristanlığında çəkdi.
1989-cu ildə ilk dəfə səhnəyə aktyor kimi çıxmışdı. 1991-ci ildə o,Nikolay Qoqolun yazdığı əsərin ssenarisi ilə çəkilmiş "Les Joueurs" filmində oynadı. Həmin vaxtlarda Herpe bir sıra rollarda həm teatr, həm də kino sənətində öz izlərini qoymuşdur, lakin ona daha yaxın olan foto sənəti ilə məşğul olmaq üçün 1990-cı illərin əvvəllərindən başlıyaraq o, səyahətlərə başlamaq qərarına gəlir.
Hind okeanı sahillərində yerləşən ölkələri, Afrikanın bir hissəsini gəzərək o, nəsli kəsilməkdə olan heyvanların fotoşəkillərini çəkməyə başlayır. 1996-cı ildə ilk romanı Le Vieux Bouc nəşr olunduqdan sonra Parisə qayıdır.
Paris və Londonda müxtəlif jurnallarda jurnalist oldu, sonra Sam Z (Sam Zniber), Fun Radio və NRJ -də baş redaktor oldu. O, Corc Kluni, Vill Smit, Arnold Şvartsenegger, Con Bon Covi və digər rok və kino ulduzlarından müsahibə alıb.
1998-ci ildə birinci həyat yoldaşı, belçikalı Anniklə evləndi və Antverpenə köçdü. Orada 3 il rəsm qalereyasına rəhbərlik etdi. Oğlu Artur 2001-ci ildə orada dünyaya gəldikdən sonra Parisə qayıdıb.
2000-ci illərdə o, Avropa Parlamentində, muzeylərdə (Hollandiyada Hilversum Muzeyi, Kenterberidə, İngiltərədə Beaney Muzeyində, Cənubi Koreyada CICA Muzeyində), eləcə də Nigeriyada, Hindistanda, Parisdə qalereyalarda çalışmışdır.
2015-ci ildə o, Charlie Hebdo qətliam ından sonra yürüşlər zamanı çəkilmiş şəklinə görə "İlin ən yaxşı mətbuat fotosu" nominasiyasında "Club de la Presse" mükafatını qazanıb.
Növbəti il o, keçmiş jurnalist Tina Kiefferin xahişi ilə Kambocaya getdi və orada "Hamısı məktəbdə" adlı ağ-qara hesabatı hazırladı.
Sonrakı illərdə o, Avropa, Asiya və Afrikada, xüsusən də Barselona və Kataloniya qaraçıları ilə bağlı bir çox mövzuları, həmçinin İsveç, Azərbaycan, Almaniya, Hollandiya ilə bağlı foto reportajlar hazırlamışdır.
O, həmçinin Jerar Depardye, Devid Boui, Iggi Pop, Ömər Şərif, Cek Nikolson, Deep Purple kimi bir çox məşhurların portretlərini çəkib. Onun fotoları bir çox ölkələrin mətbuatında dərc olunub.
2018-ci ildə Hollandiyaya köçür. 2020-ci ildə Hollandiyada rəssamlar evində olduğu müddətdə Koronavirus ətrafında iş aparır. O, orada bizi qoruyan və gizlədən 52 maskalı portretdən ibarət fotosessiyasını Hollandiyadakı Hilversum Muzeyində, İngiltərənin Kanterberi şəhərindəki Beaney Muzeyində və sonra Parisdə sərgiləyir. O, həmçinin Hilversum Muzeyinin direktoru Stef van Breugelin ön sözü ilə "A Coronew World" kitabını nəşr edir.
Daha sonra Amsterdam, Helsinki, Paris, Bakıdan başlayaraq, hazırda davam edən Avropada Drag Queens fotosessiyasına başlayır.
Giorgi Qoroziya
Klub
Qoroziya öz peşəkar karyerasına Lokomotive Tbilisi klubunda start vermişdir. Bir müddət Torpedo Kutaisi klubunda icarə əsasında çıxış etmişdir. 2014-cü ilin avqust ayında Qoroziya Norveç təmsilçisi olan Stabek klubu ilə üç illik müqavilə imzalamışdır. Qoroziya Stabek klubu ilə debütünü 19 oktyabr 2014-cü ildə Tippaliqaendə Vikinq klubuna qarşı oyunda etmişdir. Həmin görüşdə Stabek Vikinq klubu ilə 1-1 bərabərə qalmışdır.
17 fevral 2017-ci ildə Qoroziya 2016-17 mövsümünün sonuna qədər Zirə klubu ilə müqavilə imzalamışdır.
Milli komanda
Qoroziya Gürcüstanın U-19 milli komandasında çıxış edir.
Uzundağ
Uzundağ — Ordubad rayonu ərazisində dağ (hünd. 1109,7 m). Zəngəzur silsiləsinin suayırıcısındakı Yağlıdərə yüksəkliyindən (hünd. 3825,9 m) cənub-qərbə ayrılan Girdəni qolunun qurtaracağında zirvə. Düylünçayla Vənəndçayın suayırıcısında, Vənənd kəndindən 1,3 km qərbdədir. Alt Eosenin İpr mərtəbəsinin yuxarı hissəsinə aid Kələki lay dəstəsinin vulkanogen-çökmə süxurlarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Tektonik cəhətdən Ordubad qarılma zonasının Paradaş seqmentində, eyniadlı əyilmənin mərkəzi strukturu olan Şurud-Vənənd sinklinalının cənub-qərb qanadını mürəkkəbləşdirən Xoşkeşin-Düylün sinklinalının nüvə hissəsində yerləşir.
Qoca Sənan Paşa
Qoca Sənan Paşa (d. 1520 - ö. 3 aprel 1596) - Sultan III Murad və III Mehmed dönəmlərində 5 dəfə - ümumilikdə 8 il 5 ay müddətinə sədrəzəm olmuş Osmanlı dövlət adamıdır. Dörd padşahın dövründə müxtəlif vəzifələrdə xidmət göstərən Sənan Paşa, I Süleyman dönəmində çaşnigarbaşı, Malatya sancaqbəyi, ardından isə Ərzurum və Hələb bəylərbəyi təyin edildi. II Səlim dönəmində isə Misir bəylərbəyi, qübbəaltı vəziri, Yəmən və Tunis Fatehi, III Murad dönəmində isə İran səfəri sərdarı və 1580-ci ildə sədrəzəm təyin olundu.
İsrafçılığın, rüşvətin və yolsuzluğun son həddə çatdığı bir dönəmdə uzun müddət sədarətdə qalan Sənan Paşa Osmanlı tarixinin ən qüdrətli sədrəzəmlərindən biridir. Ancaq buna baxmayaraq bəzi tarixçilərə görə, Sənan Paşanın xidmətləri qədər dövlətə ziyan bir çox qərarları da olmuşdur. Belə ki, 1593 tarixində başlayan və 13 il davam edən Avstriya müharibəsini sırf "Vyana Fatehi" təxəllüsünü almaq məqsədilə başlatdığı qəbul edilir. Rəqibləri Lələ Mustafa Paşa və Fərhad Paşa ilə apardığı siyasi mübarizə o dönəmə damğasını vurmuş, xüsusilə də Fərhad Paşa ilə aralarında gedən mübarizə səbəbilə Osmanlı ordusunda yeniçəri və sipahi qüvvələri arasında parçalanmalar baş verdi.
Vəfatının ardından şəxsi xəzinəsində 600 min qızıl sikkə, milyonlarca gümüş sikkə, sandıqlarla dolu zinət əşyaları, 600 samur kürk aşkara çıxdı.
Yəhərgədik dağı
Yəhərgədik dağı – Sədərək rayonu ərazisində dağ (hünd. 2049,8 m). Dərələyəz silsiləsinin şimal-qərb istiqamətli Saraybulaq qolunun suayırıcısında zirvə. Günnüt kəndindən 4,5 km şərqdədir. Orta Eosenin Lütet mərtəbəsinin alt hissəsinə aid Dərəlik lay dəstəsinin bazal koqlomeratlarından təşkil olunmuş günbəzvari yüksəklikdir. Cənub-şərq yamaclarında Üst Tabaşirin Kampan mərtəbəsinə aid Gərməçataq lay dəstəsinin terrigen-karbonat süxurları açılır. Tektonik cəhətdən Şərur-Culfa qalxım zonasının Şərur seqmentinin şimal-şərq cinahında müşahidə edilən Mehridağ antiklinalının Orta Eosenin konqlomeratları altında basdırılmış şimal-şərq qanadıda yerləşir.
Qoca Sənan Paşa
Ölkənin bir çox yerində inşa etdirdiyi məscidlərlə yanaşı, 3 böyük mədrəsə və memarlıq abidəsi olan Sənan Paşa Köşkünü inşa etdirmişdir. Hal-hazırda Sənan Paşaya aid bütün sənədlər Topqapı Sarayında Sənan Paşa Arxivində saxlanılır.
Yəhərgədik dağı
YAĞARGƏDİK DAĞI – Yəhərgədik dağının başqa adı.
Qoca Sənan Paşa
İlk illəri
Qoca Sənan Paşa 1520 tarixində Albaniyanın Debre vəya Delvina əyalətində dünyaya gəldi. 1586 tarixli yazışmalarda Albaniyalı Əli adlı birinin oğlu olduğu, babasının adının Əbdürrəhman olduğu, hətta özündən yaşca böyük qardaşının I Süleyman dönəmində sədrəzəm olan Ayaz Mehmed Paşa olduğu qeyd olunur.
Yəmən Səfəri
1567 tarixində Misir bəylərbəyi oldu. Bu əsnada Yəməndə çıxan zeydi üsyanı səbəbilə səfərə hazırlanan Lələ Mustafa Paşa İstanbula geri döndü və onun yerinə Sənan Paşa səfərə hazırlaşdı. Sənan Paşa isə 1569-cu ilin ortalarına doğru hazırlıqları bitirdi və Məkkə üzərindən Yəmənə səfərə çıxdı. Bu əsnada Lələ Mustafa Paşa tərəfdarı olan Özdəmiroğlu Osman Paşanın geri çəkilməsi səbəbilə üsyan daha da şiddətləndi. Təqribən 10-12 min əsgərlə üsyanı 9 ay boyunca davam etdirən Sənan Paşa nəhayət sülhü təmin etdi. Nəticədə Yəmən iki hissəyə parçalandı. Bir hissəsi Osmanlı əyaləti, digər hissəsi isə Osmanlıya bağlı Zeydi bəyliyi oldu. Yəməni ikinci dəfə Osmanlıya bağlayan Sənan Paşa səfər sonrasında "Yəmən fatehi" adını alaraq yenidən Misir bəylərbəyi oldu. 1571 tarixində Məkkə və Mədinəyə gedərək Hacı oldu və Qahirəyə qayıtdı.
Tunis Səfəri
1572-ci ildə yeddinci vəzir olaraq qübbə vəzirliyinə yüksəldildi. 1574 tarixində Tunisi ispanların əlindən almaq üçün 300-dən artıq gəmi və 40-45 minlik piyada qoşunla səfər elan edildi və Kaptan-ı dərya Qılınc Əli Paşa ilə Sənan Paşa birlikdə səfərə sərdar seçildilər.
Sənan Paşa 15 may 1574 günü II Səlimin əlini öpüb xeyir-duasını aldı və böyük bir mərasimlə limana getdi. Burada Qılınc Əli Paşa ilə birlikdə əvvəlcə Barbaros Xeyrəddin Paşa məscidində namaz qılıb, daha sonra gəmiylə Topqapı sarayı önlərinə gələrək buradan donanmanı izləyən padşahı top və tüfəng atəşi ilə salamladı. Daha sonra isə Tunisə yola çıxıldı.