cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Şeytan
Quranda
Özündənrazılıq və ümidsizliklər yanaşı, Şeytanın əsas xarakteri onun kişilər və qadınların beyninə küy (vəsvəsə) salmasıdır. Quran 15:45-də deyilir ki, Şeytanın düzgün insanlar üzərində heç bir təsiri yoxdur, lakin, səhv edənlər onun təsiri altındadır. Quran 7:156-da deyilir ki, Allahın əmrlərinə tabe olanlara Şeytanın vəsvəsələri təsir etmir. Quran 56:79-da deyilir ki, Şeytan müsəlmanların quran oxumasına mane olmağa çalışır, 16:98–100-də isə Şeytana qarşı müdafiə üçün Quranın təkrarlanması məsləhət görülür. Quran 35:6-da Şeytanın insanlığın düşməni olması bildirilir, 36:60-da isə insanlara Şeytana səcdə etmək qadağan olunur. Quranın İovun Bibliyada qeyd edilən hekayəsini təkrarlayan (Əyyub adı ilə) hissəsində göstərilir ki, Əyyub Şeytan tərəfindən sınağa çəkildiyindən xəbərdar olur.
Qəbulu
300px|thumb|right|[[Təbəri|Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Cərir ət-Təbərinin "Tarixul-uməmi ər-rusul, əl-xuləfa vəl-muluk" əsərinin 1415–1416-cı illərə aid əlyazmasına çəkilmiş miniatürdə (Herat miniatür məktəbi) Şeytanın Adəm qarşısında baş əyməkdən imtina etməsi göstərilib.]] Quranda Şeytan əksər hallarda mələk adlandırılsa da, 18:50-də onun "cinlərdən biri" olması göstərilir. Quranda Şeytanın özünü oddan yaradılmış kimi təsvir edilməsi ilə birlikdə bu, Şeytanın nə qovulmuş mələk, nə də qəddar cinlərin lideri olması ilə razılaşmayan müsəlman ekzegetlər üçün ciddi problem yaradır. İbn Abbasın nəql etdiyi hədisə görə, İblis Allahın oddan yaratdığı bir mələk olmuşdur. İbn Abbas qeyd edir ki, "cin" sözü nə dünyəvi cinlərə, nə də Şeytan kimi "alov mələklərinə" aid edilə bilməz.
Təxminən b.e. 923-cü ilində vəfat etmiş müsəlman tarixçi Əl-Təbəri yazır ki, Adəmin yaradılmasından əvvəl Yer cinlərlə məskun idi və onlar boş-boşuna gəzirdilər. O, həm də qeyd edir ki, İblis əvvəlcə Əzazil və ya Əl-Harit adlı oddan yaradılmış mələk olmuş və dünyəvi cinlərə qarşı durması üçün Allah tərəfindən yerə göndərilmişdir. Əzazil döyüş zamanı cinlərə qalib gəlmiş və onları dağlara qovmuşdur. Lakin, bundan sonra özünün insanlar və digər mələklərdən üstün olduğunu düşünməyə başlamış və bu da onun qovulmasına səbəb olmuşdur. Bu məlumata görə, Əzazilin rəhbərlik etdiyi mələklər qrupu Cənnəti (Jannah) qoruduqlarına görə cinlər (jinn) adlandırılırdılar. Ət-Təbəri tərəfindən çatdırılan başqa bir ənənəyə görə isə, Şeytan, mələklər tərəfindən ələ keçirilərək əsir alınmış yer cinlərindən biri olmuşdur. Bundan sonra Allah onu digər cünlər üzərində hakim təyin etmiş və o, Əl-Hakam adını almışdır. Laqeydlik göstərməsinə kimi min il ərzində o, öz vəzifəsini yerinə yetirmiş, lakin, sonra bağışlanaraq Adəm qarşısında baş əyməkdən imtina edənə kimi işini davam etdirmişdir.
Digər ənənələr
Erkən islam dövrünün ilk iki əsrində, müsəlmanlar birmənalı şəkildə Şeytan ayələrinin həqiqiliyinə inanırdılar. Həmin mənbədə deyilir ki, Şeytan Məhəmmədə üz tutaraq, Qurana bütpərəst ilahələrinin şəfaəti naminə müsəlmanların dua etməsi üçün bəzi əlavələr etməyi buyurur. O, Şeytanın sözlərini ilahi kəlamlar olaraq qəbul edir. Müasir müsəlmanlar, Quranın bütövlüyünü şübhə altına alan Şeytan ayələri heretik hesab edirlər.
Həccin üçüncü günündə zəvvarlar Məkkədə yerləşən Cəmra əl-Aqaba adlı daş sütuna yeddi daş atırlar ki, bu da Şeytanın daşlanmasını simvolizə edir. İslam ənənəsinə görə, Allah İbrahimdən oğlu İsmayılı qurban kəsməyi tələb etdikdə, Şeytan üç dəfə onun yanına gələrək bunu etməməyi deyir, İbrahim isə hər dəfəsində ona yeddi daş ataraq qovur. Həmin bu həcc ritualı da İbrahimin şeytanı daşlaması inancına əsaslanır.
Hədisə görə, körpə uşaqlar anadan olarkən ona görə ağlamağa başlayırlar ki, onlara Şeytan toxunur və bu toxunma insanı günaha meyilli edir. Bu nəzəriyyə, Xristianlıqdakı ilk günah nəzəriyyəsi ilə oxşarlıq təşkil edir. İslam ənənəsinə görə, Şeytan, yalnız Məryəm və İsaya toxunmamışdır. Lakin, Məhəmməd uşaq olarkən, onun ürəyi mələk tərəfindən açılmış və günahı simvolizə edən qara yığıntı təmizlənmişdir.
İslam ənənəsində də, İsanın təmizqəlbliliyini, Şeytanın isə kinli olmasını göstərən, onlar arasında baş tutmuş bir neçə dialoq saxlanmışdır. Əhməd ibn Hənbəl, Sinoptik İncillərdə də təsvir edilmiş Şeytan tərəfindən səhrada İsaya əziyyət verilməsi hadisəsini nəql edir. İsadan sitat gətirən Əhməd yazır ki, "Ən böyük günah dünyaya olan sevgidir. Qadınlar Şeytanın kəndiridir. Şərab bütün şeytani hisslərin açarıdır." Əbu Osman əl-Cahiz isə İsanın "Dünya Şeytanın ferması, insanlar isə onun mackirləridir" dediyini yazır. Əl-Qəzali yazır ki, "Bir dəfə evdən çıxan İsa, Şeytanın kül və bal daşıdığını görür və bunların nəyə lazım olduğunu soruşur. O da cavabında bildirir ki, balı kafirlərin dodağına çəkəcəm ki, məqsədlərinə çatsınlar, külü isə yetimlərin üzünə sürəcəm ki, heç kim onları sevməsin." XIII əsr alimi Sibt ibn əl-Cauzi qeyd edir ki, İsa Şeytandan onun belini nəyin sındırdığını soruşanda, Şeytan "Atların Allah yolunda kişnəməsi" deyə cavab verib.
Sufi mistisizminə görə, Şeytan ona görə Adəm qarşısında səcdə etməkdən imtina edir ki, o, yalnız tək olan Allah qarşısında səcdə edir. Bu səbəbdən də, sufilər Şeytan və Məhəmmədi iki ən mükəmməl monoteistlər hesab edirlər. Sufilər dualizm nəzəriyyəsini rədd edir və varlığın vahidliyinə inanırlar. Sufilər hesab edirlər ki, Məhəmməd Allahın mərhəmət aləti, Şeytan isə qəzəb alətidir.
Müsəlmanlar inanırlar ki, bütün aldatma və şərin mənşəyi Şeytandır. Ona, mənəvi gücə qarşı mübarizə aparan səmavi güc sahibi kimi də baxılır. Buna baxmayaraq, insanlar Şeytanın yoldan çıxarması və nəfs arasında fərq qoyurlar. Bədənin tələbi (nəfs) insanı hansısa hərəkətə məcbur etdiyi halda, şeytanın yoldan çıxarma zamanı ümumilikdə şər əmələ yönləndirir, birinci təklifə uğurla qarşı çıxdıqdan sonra isə Şeytan yeni təkliflə qayıdır. Əgər müsəlman hiss edirsə ki, Şeytan onu pis yola çəkir, o zaman "Allahın adi ilə qovulmuş Şeytanın şərindən sənə sığınıram" deyərək Allahdan kömək istəməlidir. Müsəlmanlar həm də, Quran oxuyarkən Allaha sığınmalıdırlar.
Bəhailikdə
Bir çox dinlərdən fərqli olaraq, Bəhailikdə Şeytana müstəqil şər qüvvə kimi deyil, insan təbiətinin pis keyfiyyətləri kimi baxılır. Əbdül-Bəha izah edir: "İnsan təbiətinin bu pis keyfiyyətləri Satana kimi simvolizə edilir – şər bizim içimizdədir, xaricdə olan şəxsiyyət deyildir." Digər dinlərdə təsvir edilən qəddar ruhlar, qovulmuş mələklər, əcinnələr və cinlər də, Bəhailikdə insanın Allahdan üz çevirəcəyi təqdirdə qazandığı və ya özünü büruzə verən xasiyyətləri kimi qəbul edilir. Bəhai mətnlərində "satanik" kimi təqdim edilən bəzi hərəkətlər isə, insanların eqoist istəklərinə görə törətdikləri hərəkətlərdir.
Teistik satanizm
Adətən "Şeytana səcdə" adlandırılan Teistik satanizmdə Şeytana insanların ibadət edə biləcəyi ilahi varlıq kimi baxılır. Bu inancın daşıyıcıları bir-biri ilə az əlaqəli və ya əlaqəsiz olsalar da, onlar hamısı Şeytanın real varlıq olduğuna inanırlar.
Ateistik satanizm
Şeytan məbədi və La-Veya Satanizm ardıcılları tərəfindən izlənən Ateistik satanizm inancına görə Şeytan hərfi anlamda antropomorf varlıq kimi deyil, kosmik simvol kimi mövcuddur. Bu dini inancda Şeytana özündənrazı, irrasional və aldadıcı varlıq kimi baxılmır, daha çox Prometey kimi Şeytanın da azadlıq və şəxsi hüquqları simvolizə etdiyinə inanılır. İnanclılar üçün o, həm də nəzəri əsas və satanistin ən yüksək şəxsi potensialının metaforik proeksiyası kimi qəbul edilir. Şeytan kilsəsinin Ali Kahini olan Piter H. Gilmor özünün "Satanizm: Qorxuducu din" adlı kitabında yazır ki, "Şeytan, özünün qürurlu şəxsiyyətinin istəklərinə uyğun həyat tərzi sürən insanın simvoludur. Şeytanın arxasında dayanan reallıq – entropiyanın bütün canlılar üçün xarakterik olan və onları yaşamaq və çoxalmağa sövq edən qaranlıq inqlabi gücdür. Şeytan, qarşısında səcdə edilməli konkret varlıq olmayıb, hər bir insanın içində olan və hər bir insanın istədiyi kimi istifadə edə biləcəyi enerji qaynağıdır."
Şeytan məbədinin ardıcılları kimi, Post-La-Veya satanistlər də, iddia edirlər ki, altruistik və kommunal meylə malik olan insanın heyvani xarakteri Şeytanı ədalətsizliklə mübarizə və aktivizmin fiquru kimi yaradır. Onlar həm də cismani muxtariyyətə inanaraq, şəxsi inamların elmə uyğun olmalı, insanları alicənablığa ilhamlandırmalı və hər bir kəsin səhvlərini düzəltmək üçün çalışmalı olduğunu düşünürlər.
İbadət iddiası
Qafqaz Albaniyası hökmdarı III Mömin Vaçaqan dövründəki barmaqkəsənlər işgəncə əmrlərini Şeytandan aldıqlarını bildirirdilər: "Şeytan yanımıza insan şəklində gəlir və əmr edir ki, üç dəstəyə bölünək və hər dəstədən üç nəfər yaxalayaq. Bu üç nəfər nə yaralanmalı, nə də öldürülməlidirlər. Bunların diri-diri dərisi soyulmalı və sağ əllərinin barmaqları kəsilməlidir… Kürsünün üstünə bahalı paltarlar qoyulur. Şeytan gələn kimi bu paltarları geyib kürsüyə oturur və üstündə barmaq olan doqquz öldürülən adamın dərilərinin vəziyyətini yoxlayır. Şeytana düşən qurban payını gətirə bilmədikdə o, əmr edir ki, ağacın qabığını soysunlar. Onla isə ona öküzü və ya qoçu qurban kəsirlər və Şeytan özü bədxah xadimlərilə yeyib-içir, kef edir. Bu zaman elə orada hazır olan yəhərlənmiş at durur və Şeytan atlanıb, o, qədər yol çapır ki, at əldən düşüb dayanır və elə bu an Şeytan yox olur. Hər il Şeytan bunu təkrar edir."
Yezidilərin Hind-Avropa panteonunun baş tanrısı olan Melek Tavus insanlıq qarşısında baş əyməkdən imtina etdiyinə görə, Xristianlıq və İslam ənənələrindəki Şeytana oxşayır. Buna görə də, xristianlar və müsəlmanlar Melek Tavusu əksər hallarda Şeytan hesab edirlər. Lakin, əslində Yezdanizmə İslamdan əvvəlki Hind-Avropa mənşəli dinlərin, o cümlədən Şeyx Adi tərəfindən yaradılmış qulat sufi tərqətinin qalıqları kimi baxmaq da təklif edilir. Lakin, faktiki olaraq Yezdanizmdə Tanrıya qarşı olan şər qüvvə yoxdur və bu cür dualizm yezidilər tərəfindən rədd edilir.
Orta əsrlərdə dualistik inanca malik olan katarlar, Katolik kilsəsi tərəfindən Şeytana səcdə etməkdə ittiham olunurdu. Papa IX Qriqori özünün "Vox in Rama" adlı əsərində qeyd edir ki, katarlar Tanrının Şeytanı qovarkən səhvə yol verdiyinə inanırlar və Lusifer ona sadiq olanları mükafatlandırmaq üçün qayıdacaq. Digər tərəfdən, katarizmə görə Katolik kilsəsinin səcdə etdiyi material dünya və onun dəyərləri Şeytan tərəfindən yaradılıb.
Müasir sinkretik Neopaqan din olan Vikkanın ardıcılları əksər halda müasir xristianlar tərəfindən səhvən Şeytana ibadət edənlər kimi qəbul edilirlər. Əslində isə vikkanlar nə Şeytana, nə də ona bənzər hansısa varlığın mövcudluğuna inanmırlar və dəfələrlə Şeytana inanmaları ilə bağlı iddianı rədd etmişlər. Meksikada inkişaf etmiş və yayılmış Santa Muerte fiquru kultu da Katolik kilsəsi tərəfindən satanistik olmaqda ittiham edilmişdir. Lakin, Santa Muerteyə inananlar, onun Tanrı tərəfindən yaradılmış Ölüm mələyi olduğunu düşünür və özlərini katolik sayırlar.
Satanizm haqqında müasir folklorun böyük bir hissəsi real inanclar və teist/ateist satanistlərin real inanc təcrübələrindən yox, orta əsr xristianlarının xalq inancları, siyasi və ya sosial konspirasiya nəzəriyyələri, həmçinin şəhər əfsanələrinin qarışığından meydana gəlmişdir. Misal olaraq, "Mişel xatırlayır" kitabında satanizmin, təsir gücünə malik insanlar tərəfindən təqdir edilən, körpələrə qarşı qəddar davranış və insan qurban vermə ayinləri ilə xarakterizə edilməsindən sonra, 1980-ci illərdə satanist ayini qorxusunun yayılmasını göstərmək olar. Bu janrdan olan əfsanə xarakterli məlumatlarda Şeytan səcdə edilə bilinməsi üçün fiziki varlıq kimi təsvir edilir.
Ədəbiyyatda
Cefri Çoserin "Kenterberi hekayələri"nin bir neçəsində də Şeytan görünür. "Çağırıcının proloqu" adlı hekayədə Cəhənnəmə düşən monax özündən başqa heç bir monaxla rastlaşmır və nəyə görə yalnız onun Cəhənnəmə atıldığını soruşur. Bu zaman şeytan quyruğunu qaldırır və bütün monaxların onun anusunda yaşadığını göstərir. Tədqiqatçılar, Çoserin Şeytanı təsvir edərkən Dantenin təsvirindən ilhamlandığını bildirirlər. 1589-cu ildə "Həkim Con Faustun lənətli həyatı və layiqli ölümü" adı ilə qeydə alınmış Faust haqqında əfsanədə ehtimal ki, alman alim olan İohann Georq Faustun iyirmi dörd illik xoş dünyəvi həyat üçün Mefistofel adlı əcinnə ilə müqavilə bağlayaraq ruhunu satmasından bəhs edilir. Bu kitabı Kristofer Marlounun "Həkim Faustun faciəvi həyat hekayəsi və ölümü" adlı əsəri üçün mənbə rolunu oynamışdır.
Təsviri sənətdə
thumb|right|Buynuzlu, keçi ayaqlı və əlində [[:en:Shepherd's crook|çoban əsası tutmuş Pan Qədim Roma mozaikasında. Şeytanın ənənəvi ikiniqrafiyasında məxsus bir çox xüsusiyyətlər Pandan alınmışdır.]] Nə Bibliyada, nə də hansısa erkən xristian mətnində Şeytanın xarici görünüşü təsvir edilmir. Həvari Pavel yazır ki, "Şeytan özünü işıq mələyi kimi təqdim edir" (2 Korinflilərə 11:14). Erkən xristian incəsənətində təsvir edilməyən Şeytan, ilk dəfə IX əsrə aid orta əsrlər incəsənətində peyda olur. Bu zaman o, haçalanmış dırnaqlar, tüklü ayaqlar, keçi quyruğu, iti qulaqlar, saqqal, düz burun və buynuzlarla təsvir edilir. Bəzi sənət tarixçiləri iddia edirlər ki, Şeytan ilk dəfə VI əsrdə Sant-Apollinare-Nuovo bazilikasının mozaikalarından birində təsvir edilmişdir. Bu bazilikadakı "Mehriban çoban Məsih" mozaikasında üç keçinin sol tərəfində mavi mələk göstərilmişdir. Ola bilsin ki, ilk dəfə "Qoyun və keçilər haqqında məsəl"də Şeytan keçi ilə əlaqələndirilmişdir. Burada İsa, qoyunu lənətlənmiş keçilərdən xilas edir.
Məlumdur ki, orta əsr xristianları, daha əvvəl inandıqları paqan dinlərin ikonoqrafiyasını xristianlığa uyğunlaşdırırdılar. Ehtimal ki, orta əsr xristian ikonoqrafiyasındakı Şeytan təsviri, Qədim Yunan dinində meşə və bərəkət tanrısı olan Panın təsvirləri əsasında yaradılmışdır. Belə ki, Pan da adətən keçi buynuzlu, tüklü ayaqlara malik antropomorf fiqur kimi təsvir edilirdi. Müqəddəs İeronim kimi bir çox erkən xristian yazıçıları Qədim Roma Favnı və Qədim Yunan Panını Şeytanın əcinnələri ilə eyniləşdirirdilər. Şeytanın üç dişli yabası Qədim Yunan tanrısı Poseydondan, alovlu saçları isə Qədim Misir tanrısı Besdən alınmışdır. Orta əsrlərdə Şeytan təsvirləri xristian incəsənətinin inkişaf etdiyi bütün sahələrdə — rəsm və heykəltəraşlıq nümunələrində, həmçinin kafedralların dekorasiyasında istifadə edilir. Şeytan adətən çılpaq təsvir edilsə də, onun cinsiyyət orqanı nadir hallarda göstərilir və adətən heyvan tükü arasında gizlədilir. Şeytanın keçiyə bənzər obrazı daha çox onun cadugərlərin səcdə obyekti kimi təsvirlərində və insan qadınlara yuxu zamanı cinsi təcavüz edən səhnələrdə istifadə edilirdi.
Son orta əsrlərə aid italyan freskalarında Şeytan adətən Cəhənnəmdə zəncirlənmiş və günahkarların bədənlərini yeyən kimi təsvir edilir. Məhz bu freskalar Danteni "Cəhənnəm"dəki Şeytan obrazını yaratmağa ilhamlandırmışdır. Cənnətdəki ilan kimi Şeytan adətən əlləri olan ilan bədənli və qadın başlı personaj kimi təsvir edilir. Orta əsrlər incəsənətində Şeytan və onun əcinnələri istənilən formanı ala bilirdilər, lakin, öz simalarında göstərilərkən onlar, adətən, balaca boylu, tünd dərili, tüklü, quş ayağına oxşar caynaqlı ayaqlara malik, qarnında sifəti olan humanoidlər kimi təsvir edilirlər.
Şeytanın müasir populyar mədəniyyətdə geniş yayılmış kiçik buynuzlara malik, zövqlə geyinmiş centlmen obrazı Hektor Berliozun "Faustun lənəti" (1846), Arriqo Boytonun "Mefistofel" (1868) və Şarl Fransua Qunonun "Faust" operalarından qaynaqlanır.
Televiziya və kinematoqrafda
Tez-tez ilk qorxu filmi olaraq qeyd edilən Jorj Melyesin "İblisin qəsri" filmində Şeytan yarasa-vampir kimi təsvir edilib. 1960-cı illərdən etibarən sensasionalist B-filmlərdə "Qara Messa" təsvirlərinə yer verilir. Bu sıradan olan ən erkən filmlərdən biri 1965-ci ildə çıxarılmış və həm də "13" adı ilə tanınan "Şeytanın gözü" filmidir. Filmdə təsvir edilən ritualların dəqiqliyinə əmin olmaq üçün məsləhətçi kimi keçmiş qara maq Aleks Sanders də çəkilişlərə dəvət edilmişdir. Sonrakı otuz il ərzində Dennis Uitlinin romanları və "Hammer Film Productions"un istehsal etdiyi filmlər Şeytanın populyar mədəniyyətdəki obrazının formalaşmasında böyük rol oynamışdır.
Ayra Levinin "Rozmarinin körpəsi" romanının film versiyası sayəsində şeytani mövzular meynstrim qorxu filmlərinin əsas janrlarından birinə çevrilmişdir. Daha sonrakı dövrdə istehsal edilmiş "Ekzorsist" (1973), "Omen" (1976) və "Mələk ürəyi" (1987) filmlərində Şeytan antoqonist rolunda çıxış edir.
Musiqidə
thumb|upright=1.2|[[:en:Louis-Léopold Boilly|Lui-Leopold Buali — Tartininin yuxusu, C. Tartininin "Şeytan treli" sonatasına illüstrasiya, 1824, Fransa Milli Kitabxanası, Paris]] Musiqidə Şeytana istinadların tarixi orta əsrlərə qədər gedib çıxır. Beşinci əsrdə triton adlı musiqi intervalı "Musiqidə şeytan" adlandırılmış və Katolik kilsəsi tərəfindən qadağan edilmişdir. İtalyan virtuoz və bəstəkar Cüzeppe Tartini yuxuda skripka çalan Şeytan gördükdən sonra, "Şeytan treli" adı ilə də tanınan ən məşhur əsəri "Skripka üçün sol minor sonata"nı yazmışdır. Tartini iddia edirdi ki, sonata, Şeytanın onun yuxusunda çaldığı əsərin imitasiyasıdır. Belə hesab edilirdi ki, Nikkolo Paqanini, musiqi istedadını Şeytanla bağladığı müqavilə nəticəsində əldə etmişdir. Şarl Qunonun "Faust" operasında Şeytanın iştirak etdiyi bir neçə səhnə vardır.
1960-cı illərdən etibarən rok musiqisində tez-tez satanist simvolikasından istifadə edilir. "Rolling Stones" qrupunun "Sympathy for the Devil" (1968) musiqi videosunda Mik Cagger Lusifer rolunu oynayır, "Black Sabbath" qrupunun "War Pigs" (1970) və "N. I. B." (1970) kimi bir çox mahnılarında isə Şeytan təsvir edilir.
Boradigah
Boradigah — Azərbaycanın Masallı rayonunun tabeçiliyində şəhər tipli qəsəbə (1966-cı ildən).
İnzibati ərazi vahidi üzrə Boradigah qəsəbəsi Mollaoba və Babaser kəndlərini özündə birləşdirir.
Tarixi
"Boradigah" toponimi haqqında müxtəlif mülahizələr söylənilir. Boradigahı "bura digahdır" (yəni bura kənd yeridir) kimi izah edənlər də var. Daha inandırıcı mülahizəni coğrafiya elmləri doktoru, dosent N.Məmmədov söyləyir. O, "Boradigah" toponimi haqqında yazır: "Toponimin yazılışı "Bırə diqo"dur. Mənası tikanlıqdakı kənd yeri deməkdir. Talışca "Bır" – tikan, "o" – birləşdirici səs, "di" — kənd, "qo" — yer mənasındadır.
XVIII əsrə qədərki tarixi mənbələrdə Boradigah toponiminə demək olar ki, rast gəlinmir. Talış xanlığı inkişaf etmiş, ticarət, sənətkarlıq və mühüm yaşayış məntəqələrindən biri kimi tanınmağa başlayır. Təsadüfi deyil ki, xanlığın ərazi inzibati xəritələrində mühüm yaşayış məntəqəsi kimi Boradigah da göstərilir. Boradigah toponiminə XIX əsrə aid olan mənbələrdə tez-tez rast gəlinir. Belə ki, XIX əsrdə yaşayıb-yaratmış şairlərdən Mirzə Əziz şeirlərindən birində Lənkəran qəzasına məxsus 14 toponim sırasında Boradigahın da adını çəkir:
1913-cü ildə cəmi 700 həyətdən ibarət olan Boradigah kənd icması Mir Əsgər xanın 130 desyatin torpağını zəbt edərək ona icarə haqqı verməkdən imtina etmişdi. Hətta Yusif adlı kəndli xanı öldürmək məqsədilə ona güllə də atmışdı. Maraqlı budur ki, Mir Əsgər xan boradigahlıların öhdəsindən gələ bilməmiş, acizanə surətdə Qafqaz canişini N.Nikolayeviçə şikayətlənərək yazmışdı: "Boradigahlılar bizim torpaq sahələrimizi zəbt etmişlər, bizə icarə haqqı da vermirlər".
Qəsəbədə çay fabriki, 2 orta məktəb, kinoklub, xəstəxana, avtomat telefon stansiyası var. Boradigahda arxeoloji abidələrdən "Ağbala təpəsi" və "Mehti təpəsi" (Tunc dövrü) mühafizə olunmuşdur.
Qəsəbədə "Həzrəti Əli" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir. 300px|thumb|left|Boradigah Əli Məscidi
Fiziki-coğrafi mövqeyi
Boradigah qəsəbəsi Lənkəran ovalığında, rayon mərkəzindən 12 km cənubda, Boladi çayının sol qolu olan Boradigah çayının hər iki sahilində yerləşir.
Boradigah çayı
Boradigah qəsəbəsinin kənd təsərrüfatında su həlledici rol oynayırdı. Uzunluğu 21 km olan Boradigah çayı ilə əlaqədar Boradigah və qonşu Qəzvinoba kənd sakinləri arasında tez-tez ciddi mübahisələr olurdu. Hər iki kəndin camaatı çayın haçalandığı qolları öz tərəfinə axıtmağa cəhd edirdi. Hətta bu mübahisələr dava-dalaşa səbəb olurdu. Nəhayət, 1914-cü ildə hər iki kəndin camaatı bu mübahisəyə son qoymaq məqsədilə çayın haçalandığı yerdə ucu sivri bir paya basdırır. Kəndlilər şərtləşirlər ki, kim özünü bu payanın üstünə atıb öldürərsə, su həmin şəxsin yaşadığı kəndin olacaq. Boradigah qəsəbəsindən olan Kulə Kələ ləqəbli bir kişi özünü payanın üstünə atıb öldürür və çay o vaxtdan Boradigahın içi ilə axmağa başlayır.
Hadisənin canlı şahidlərindən olan Boradigah ağsaqqalları indi də Kulə Kələnin fədakarlığından – öz ölümü ilə iki kənd camaatı arasındakı su mübahisəsinə son qoymasından danışır.
Əhalisi
14 may — 17 dekabr 1886-cı ildə ailələr üzrə aparılmış kameral siyahıyaalmaya əsasən Bakı quberniyası, Lənkəran qəzası, Ərkivan şöbəsi, Boradigah kənd cəmiyyətinə daxil olan Boradigah kəndində, həmçinin bu kənd sakinlərinin yeni saldıqları Qəzvinoba, Şatıroba, Babaser, Mollaoba və Tüklə kəndlərində toplam 291 evdə şiə təriqətli müsəlman azərbaycan türklərindən və talışlardan ibarət 2.628 nəfər (1.508 nəfəri kişilər, 1.120 nəfəri isə qadınlar) əhali yaşayırdı.
2009-cu il siyahıyaalınmasına əsasən, Boradigah qəsəbəsi sakinlərinin sayı 10681 nəfərdir (qəsəbə mərkəzində 6280 nəfər). Onların böyük bir qismi türk, az bir qismi isə talış etnik qrupuna daxildir.
Bələdiyyə
Boradigah qəsəbə bələdiyyəsi 1999-cu ilin dekabr ayında keçirilmiş ilk bələdiyyə seçkilərində yaranmışdır. Bələdiyyənin 11 üzvü vardır. Bələdiyyənin ilk sədri Talıbzadə Hümmət Davud oğlu olmuşdur.
Gravity (Zlata Oqneviç)
Gravity — (Azərbaycanca: Yer Çəkimi) Ukraynanın 2013 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsindəki mahnısı.
1957 Formula-1 mövsümü
1957 Formula-1 mövsümü — FİA tərəfindən təşkil edilən 8-ci Formula-1 Dünya Çempionatı. Çempionat 13 yanvar — 8 sentyabr tarixləri arasında keçirilib və 8 mərhələdən ibarət idi.
Çempionatın reqlamenti haqqında ümumi məlumat
Xallar, yarışın ilk beş ən yaxşı pilotu tərəfindən qazanılır, sırasıyla 8, 6, 4, 3, 2 bal alırdılar. Bundan əlavə, pilot yarışın ən sürətlisi üçün əlavə 1 xal toplanılırdı. Pilotların fərdi təsnifatında, çempionatın ən yaxşı 5 yarışının nəticələri nəzərə alınır. Yarış əsnasında bir-birlərini əvəz edən bir neçə atlı tərəfindən atılan ballar yarışda qalan sayına görə aralarına bölünür.
Bulbophyllum lecouflei
(Bulbophyllum lecouflei) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Brickellia palmeri
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Kapitan (futbol)
Kapitan — bir futbol komandasının sahə içində lider olaraq seçilmiş olan oyunçusudur. Ümumiyyətlə komandanın daha təcrübəli oyunçularından ya da komanda üzərində sözü keçən oyunçulardan biri komanda kapitanı olaraq seçilir. Adətən, komanda kapitanı onun sol tərəfdən digər oyunçular sarğı fərqlənir.
Öhdəlikləri
Komanda kapitanına oyun qaydaları tərəfindən verilmiş olan tək məsuliyyət başlama vuruşu və ardıcıl penalti atışları əvvəlində pul atışına qatılmaqdır. Qaydalar tərəfindən müəyyənləşdirilmiş başqa bir məsuliyyəti olmasa da hakimlər sahə içindəki oyunçuların ümumi davranışları və ya tamaşaçının davranışları ilə əlaqədar kapitanı yanına çağıraraq danışa bilər. Sahə içərisində texniki direktor kömək edər və komandası əlaqələndirir.
Bunun xaricində komandanın qazandığı kuboklar da mükafat mərasimində ilk olaraq komanda kapitanına verilər.
Esxil
Esxil (qəd-yun. Αἰσχύλος, E.ə. 525, Elefsis– e.ə. 456, Cela) — qədim yunan dramaturqu, avropa və yunan faciəsinin banisi.
Həyatı
thumb|Aeschyli Tragoediae septem, 1552 Esxil (e.ə. 525–456) ilk yunan faciə yazarıdır. O, təxminən e.ə. 525-ci ildə Afinanın yaxınlığında Elevsin qəsəbəsində zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. Esxilin həyatı Afina tarixinin ən mühüm dövrünə təsadüf edir. E.ə. 510-cu ildə Psistratlar tiranlığı yıxılmış, Afinada demokratiya uğrunda mübarizə genişlənmişdir. 500-cü ildə Kiçik Asiyada İran himayəsində olan yunan şəhərləri üsyan qaldırmış, İran hökuməti isə üsyanı amansızcasına yatıraraq Milet şəhərini yerlə yeksan etmişdir. Bundan sonra da İran və yunan müharibələri başlamışdı. İran şahı Dara e.ə. 492-ci ildə ilk hücuma keçmiş və bunun ardınca müharibə qızışmışdı. 480-ci ildə Salamin adasında, 479-cu ildə isə Plateydə və Mikalda yunanlar iranlıları məğlub etmişlər; bununla da həmin müharibə yunanların qələbəsi ilə bitmişdir.
Esxilin ailəsi İran-yunan müharibələrində fəal iştirak etmişdir. Qardaşı Kinger Marafon meydanında aldığı ağır yaradan ölmüşdür; ikinci qardaşı Amini Salamin yaxınlığında vuruşlar başladığı vaxt hərbi gəmi komandanı idi. Esxilin özü isə Marafonda, Salamində, Plateyada vuruşmuş və bir neçə dəfə yaralanmışdı.
Müharibə bitdikdən sonra Esxil bütün həyatını teatra və yaradıcılığa həsr etmişdir. Rəvayətə görə 72 və ya 90 əsər yazmışdır. On üç dəfə dram müsabiqələrində qalib gəlmişdir. İlk dəfə e.ə. 458-ci ildə Afinanı tərk etməyə məcbur olan Esxil, 456-cı ildə Gele şəhərində ölmüşdür.
Yaradıcılığı
Onun çox zəngin ədəbi irsindən bizə ancaq yeddi faciə gəlib çıxmışdır: "Xahiş edənlər", "İranlılar" (e.ə. 472), "Fiv ələyhinə yeddi adam" (e.ə. 467), "Prometey" (yazılış tarixi məlum deyil), Oresteya üçlüyü: "Aqamemnon", "Xoeforlar", "Evmendilər". Bu üçlük e.ə. 458-ci ildə səhnəyə qoyulmuşdur.
"İranlılar" əsəri öz azadlıqları uğrunda ədalətli müharibə aparan yunanların vətənpərvərlik hisslərini tərənnüm edirdi. Esxil qalan əsərlərin mövzularını yunan dastanlarından, müxtəlif əsatir silsiləsindən alsa da, onlar müasir ictimai-siyasi məsələlər ilə sıx bağlı idi. Başqa sözlə, həmin mövzular da Esxilin ictimai-siyasi, əxlaqi, fəlsəfi fikirlərinin ifadəsinə xidmət edirdi. Onun əsərlərində e.ə. V əsrin başlanğıcında Afina demokratiyasının ilk məfkurəvi cəhdləri öz əksini tapmışdır. Esxil faciələrində qəbilə quruluşun məfkurə qalıqlarının tənqidi, ata və ana haqqı, Areopaq ətrafında gedən kəskin mübarizələr və sairə kimi ciddi məsələlərə toxunur. "Xahiş edənlər" əsərində o, qəbilə quruluşu ilə əlaqədar evlənmək qanun-qaydaları əleyhinə çıxış edir. Faciənin məzmunu o qədər də mürəkkəb deyil. Danayın qaçmış əlli qızı Aqros hakiminə müraciət edir ki, onları təqib edən nişanlılardan xilas edib öz himayəsi altına alsın. Hökmdar bu məsələni şəxsən həll etməyə ixtiyarlı olmadığı olmadığl üçün tərəddüd göstərir. O, xalq məclisi çağırır. Xalq məclisində qızların xahişi qəbul olunur. Misirdən gələn vəkilin təhdidlərinə rəğmən hökmdar qızları himayə edir. Əsərdə əsas rolu oynayan qızların (danaidlər) xorudur. Bütün hadisələr də onların taleyi ətarfında mərkəzləşir. Arqos hökmdarı xalqın iradəsi olmadan məsələ həll edə bilmir. Dramatik cəhətdən də əsər çox sadədədir. Burada mükalimə zəif, lirik ünsürlər qüvvətlidir. Surətlər aydınlaşmamışdır.
"İranlılar" əsərində Daranın oğlu Kserksin Yunanıstana hücumu verilmişdir. Əsər iki nöqteyi-nəzərdən diqqəti cəlb edir. Üçlüyün bu hissəsi müstəqil mövzu və müstəqil problemi həll edir. Əsərin mövzusu əsatirdən deyil, müasir həyatdan alınmışdır.
Əsər xor ilə başlayır. Ağsaqqalrdan təşkil olunmuş xor Kserksin hücumunu yada salıb, nə isə, bu müharibənin iranlılar üçün xeyirli nəticə ilə bitəcəyinə şübhə edirdilər. Onlar İran ordusunun taleyindən narahatdırlar. Kserksin anası Atossa da pis yuxular görmüşdür. Xorun şübhələri ilə Atossanın pis yuxusu birləşərək əsərin əvvəlində müztərib bir əhvali-ruhiyyə oyadır. Doğrudan da bir az sonra qasid gəlib İran hərbi gəmilərinin uğradığı hərbi pərişanlığı təsvir edir. Atossanın xor başçısı ilə söhbəti və qasidin xəbəri, yunan demokratiyasının mədhinə həsr edilib. Burada öz vətənlərini xarici işğalçılardan müdafiə edən yunan qəhrəmanları tərifləndiyi kimi, işğalçılığın əxlaqi məansı da verilmişdir. "Ölüm sünbülü, məğrurluqdan doğur ki, buradan ancaq göz yaşları biçmək olar" fikri işğalçılığı pisləyir.
Sonra Kserksin özü pərişan bir halda içəri girir. Burada da Şahın xor ilə birlikdə ağlaması, daha doğrusu ağı səhnəsi verilmişdir.
Artıq bu əsərdə mükalimə qüvvətlənmişdir. Hadisələr üzvü surətdə bir-birinə bağlı olmasa da, vahid ideya ətrafında inkişaf edir. Rəvayətə görə, təzəcə müharibədən qayıtmış yunan gəncləri, əsəri böyük ruh yüksəkliyi ilə qarşılamışlar.
"Fiv ələyhinə yeddi adam" Edipin iki oğlu arasında hakimiyyət uğrunda gedən mübarizəni təsvir edir. Mövzu, Fivaida əsatirlər silsiləsindən alınmışdır ki, Sofokl onu daha dərin işləmişdir.
Bu əsərdə Esxil dövlət və bir mərkəziyyət təşkli ehtiyacını, eyni zamanda vətəni yadellilərdən mnüdafiəni tərənnüm etmişdir.
"Prometey" əsərini Esxil üçlük şəklində yazmışdır. Birinci əsər "Od gətirən Promotey", ikinci əsər "Zəncirlənmiş Prometey", üçüncü əsər isə "Xilas olmuş Prometey"dir. Bizə gəlib çatan ancaq üçlüyün ikinci hissəsidir. Bu əsər Esxilin şah əsəridir. Əsərdə insanın yaratdığı və yaratmaqda olduğu mədəniyyət Zevsin yaydığı cəhalət və varlıq üzərində qələbə çalır. Zevsin simasında istibdadı, zülmü, cəhaləti pisləmişdir.
Əsər dramatik cəhətdən mükəmməl qurulduğu kimi, surətləri də çox aydındır. Hər bir əsatiri sürət canlı insan səciyyəsini verir.
Esxilin son əsəri "Oresteya" üçlüyüdür. Əsərin mövzusu Troya əsatirlər silsiləsinin qayıdış hissəsindən götürülmüşdür. Mövzu mürəkkəb olmaqla bərabər, dramatik cəhətdən də qüvvətlidir. Artıq burada bir gəlişdə üçüncü aktyor iştirak edir. Bununla mükalimələr zənginləşmiş, lirik ünsürlər azalmışdır. Əsərdə Esxil analıq haqqının məhvi və atalıq haqqının qələbəsini təsvir edir.
Xarici keçidlər
[http://anl.az/el/e/e_se.pdf Esxil. Seçilmiş əsərləri /tərt. ed. Ə. Sultanlı; red. T. Novruzov.- B.: Avrasiya Press:]
Rosa bridgesii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Alkonaba
Alkonaba — İspaniyanın Kastiliya və Leon muxtar regionunun Soriya vilayətində yerləşən bələdiyyə.
İncəoğlu
İncəoğlu - Gürcüstan Respublikasının Bolnisi rayonunun tabeçiliyində kənd.
Tarixi
İncəoğlu kəndinin təxminən 250-300 illik bir tarixi var. Kəndin yaranma tarixi dəqiq məlum deyil. Deyilənlərə görə, kəndin əsasını qoyan, bu yerlərdə ilk dəfə məskən salan vaxtilə Qazax rayonunun İncə dərəsinin Aslanbəyli kəndindən gəlmiş İncə kişi olub. Məhz elə ona görə kəndin adı İncəoğlu olub (İncə kişinin törəmələri: Nəbi – Daşdəmir – Emin – Mənsur). İncə kişidən sonra kəndin ilk sakinləri olan törəmələr İncə kişinin şərəfinə kəndin adını “İncəoğlu” qoyublar. Deyilənlərə görə, İncə kişi təxminən XVІІ əsrin sonunda, XVІІІ əsrin əvvəllərində yaşamışdır.İncə kişi kəndə gələndə burada gürcülər yaşayırmışlar. Sonralar gürcülər buradan köçüb getmişlər və yavaş-yavaş buralarda biz, yəni türklər məskunlaşmağa başlamışıq.
Qarabağlar şəhəri
Qarabağlar şəhəri — Müasir Qarabağlar kəndinin yerləşdiyi ərazidə isə məskunlaşmanın tarixi, əsasən, orta əsrlərə aiddir. Qarabağların tarixinə diqqət yetirsək, bu ərazinin, xüsusilə XII–XVII əsrlərdə bölgənin əsas mərkəzlərindən biri kimi önəmli bir statusa sahib olduğunu söyləyə bilərik. Qarabağlar şəhərinin əsasının nə zaman qoyulması barədə yazılı qaynaqlarda verilən məlumatlar da məhz XII əsri işarə etməkdədir. Türk səyyahı Övliya Çələbinin "Bu şəhərin özülünü Mənüçöhr qoyub" fikrinə əsaslanan bir sıra tədqiqatçılar Qarabağlar şəhərinin əsasının XII əsrdə Şirvanşah Mənüçöhr tərəfindən qoyulduğu fikrini irəli sürmüşlər. Lakin bu fikrin nə qədər həqiqətə uyğun olub-olmadığı hələlik digər mənbələr tərəfindən təsdiqlənməmişdir. Qarabağların şəhər kimi formalaşması və inkişaf dövrü isə Hülakülər dövlətinin dönəminə təsadüf edir. Dövrün mənbələrində Naxçıvan tüməninin tərkibinə aid olan Naxçıvan, Əncan, Ordubad, Azad, Makuyə, Dəbil, Sürməli, Qarabağlar şəhərlərinin adı çəkilmişdir. Qarabağlar kəndi ətrafında yerləşən ərazilərdəki oykonimlər də (Qıvraq, Yurdçu və sair) ərazidə Hülakülər dövründə sürətli məskunlaşmanın olduğunu sübut edir. Qarabağlar ərazisində bu günə qədər qorunub saxlanılan Qarabağlar türbəsi də məhz Hülakülər dövründə tikilmişdir. XIX əsrdə bu kənddə olmuş V.M.Sısoyev Qarabağlar türbəsinin son Hülakülər – ilk Teymurilər dönəmində tikildiyini yazmış, portal-baştağ çərçivələrinin isə XIV əsr memarlığına uyğun olduğunu göstərmişdir. Abidənin üzərində Hülakü hökmdarı Əhməd Təkudərin anası Cahan Qudi xatının adının həkk olunması bu dövrdə Qarabağlar və ətraf ərazilərdə ciddi quruculuq işlərinin aparıldığını, Marağa, Təbriz və Sultaniyə ilə yanaşı, Qarabağların da Hülakülər dövlətinin əsas siyasi mərkəzlərindən biri olduğunu ehtimal etməyimizə imkan verir. Əmir Teymurun Qarabağlarda böyük bir qoşun ilə beş ay qışlaması da bu şəhərin ciddi əhəmiyyətindən xəbər verir. Öz inkişafının zirvəsinə XIII–XIV əsrlərdə çatmış Qarabağlar şəhəri XVI əsrdə dağıntılara məruz qalsa da, şəhər və bölgə mərkəzi kimi statusunu itirməmişdir.
Əsgərabad (Biləsuvar)
Əsgərabad — Azərbaycan Respublikasının Biləsuvar rayonunun Əsgərabad kənd inzibati ərazi dairəsində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Biləsuvar rayonunun Əskərabad kəndi Aşağı Cürəli kənd Sovetindən ayrılaraq, bu kənd mərkəz olmaqla Əskərabad kənd Soveti yaradılmışdır.
Toponimikası
Yaşayış məntəqəsi 1920-ci ildə Cənubi Azərbaycandan gəlmiş bir qrup ailənin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Güman edilir ki, bu ailələin başçısı Əsgər adlı şəxs olmuşdur.
Tarixi
XX əsrin əvvəllərində Cənubi Azərbaycandan köçüb gələn bir qrup ailə Əsgərabad kəndinin əsasını qoymuşdur. Bu ailələrin başçısı el arasında hörməti olan, nüfuzuna görə sayılıb-seçilən Hacı Əsgər idi. Cənubi Azərbaycanın Biləsuvar əyalətində yaşayan Hacı Əsgər öz qohum-əqrabasıyla var dövlətini toplayıb Şimali Azərbaycanın Biləsuvar rayonuna pənah gətirir. Onlar qızıl pulla Biləsuvarda bir neçə yaşayış məntəqəsi alıb abadlaşdırırlar. Bunlara misal olaraq Biləsuvar rayonunun indiki Həzi Aslanov (Əsgərabad küçəsi, rayon qəbirstanlığı yerləşən ərazi) küçəsini, Biləsuvar rayonunun Amankənd kəndində yerləşən bir ərazini göstərmək olar. Bu ailələr adı çəkilən iki ərazidə az yaşayıblar, sonda Əsgərabad kəndinin ərazisini alıb abadlaşdırıblar. Kənddə Hacı Əsgərin nəvə-nəticələri indi də yaşayırlar.
Tarixi abidələri
Kənddə daşınmaz tarix və mədəniyyət abidəsi qeydə alınmamışdır.
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Bolqarçayın sahilində, Muğan düzündə, rayonun cənub-şərqində yerləşir. Bəydili, Aşağı Cürəli, Ağalıkənd kəndləri və Biləsuvar şəhəri ilə sərhəddir.
Kəndin iqlimi isti və quru iqlimdir. İyul ayında orta temperatur +35 °C olur. Qışı mülayim keçir. Yanvar ayının orta temperaturu +7 °C. Yağıntıların miqdarı ildə 220–275 mm təşkil edir.
İqtisadiyyatı
Kənddə 1018 təsərrüfat var. "Modul" tipli sudurulducü qurğu fəaliyyət göstərir. Kənd əhalisinin əksəriyyəti kənd təsərrüfatı işlərilə məşğuldur. Kənddə həmçinin sənaye tipli AVA mebel fabriki də fəaliyyətdədir.
7 sentyabr 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Sərəncamı ilə Əsgərabad-Muğan avtomobil yolunun tikintisi məqsədilə Azərbaycan Respublikasının 2013-cü il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Biləsuvar Rayon İcra Hakimiyyətinə 2 milyon manat ayrılmışdır.
Mədəniyyəti
Kənddə Əsgərabad kənd kitabxana filialı, Əsgərabad kənd Mədəniyyət Evi, Əsgərabad Poçt Şöbəsi (AZ1316) və Əsgərabad EATS fəaliyyət göstərir.
Təhsil
Kənddə Əsgərabad kənd tam orta məktəbi fəaliyyət göstərir.
Bundan başqa kənddə Əsgərabad kənd uşaq bağçası fəaliyyətdədir.
Din
Kənddə bünövrəsi 1968-ci ildə qoyulmuş və 1995-ci ildə kənd sakinlərinin təşəbbüsü ilə tikintisi tamamlanmış Əsgərabad kənd məscidi yerləşir. Məsciddə 21 iyun 2010-cu ildə qeydiyyatdan keçən, şəhadətnamə nömrəsi 100110 A3-416 olan Əsgərabad kəndi "İmam Hüseyn" məscidi dini icması fəaliyyət göstərir.
Səhiyyə
Kənddə Əsgərabad kənd həkim məntəqəsi yerləşir.
Papus Leyk
Papus Leyk — ABŞ, Nevada ştatı, Linkoln dairəsində yerləşir. «51-ci Bölgə» adlı ərazisinə daxildir. Qrum Leykdən bir necə km cənub-qərbdə, eyni adlı silsilənin yaxınlığında yerləşir.
Banks itburnusu
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Təbii yayılması
Vətəni Çindir.
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 6–8 m olan həmişəyaşıl, budaqları nazik, tikansız dırmanan koldur. Yarpaqları 3–5, bəzi hallarda 7 ədəd olub, teli neştərşəkilli, yumurtavari və ya uzunsov, parıldayandır, əsas damar boyu tüklü yarpaqcıqları vardır. Saplağı nazik, uzunluğu 3 sm-dir. May ayından başlayaraq avqustun axırına qədər çiçəkləyir. Meyvəsi xırda, kürəkşəkillidir.
Ekologiyası
Şaxtaya az davamlıdır.
Azərbaycanda yayılması
Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.
İstifadəsi
Abşeronda dekorativ bitki kimi üstüörtülü balkonları, çardaqları örtmək üçün istifadə olunur.
Hacı bəy Sultanov
Hacı bəy Mirzə Zeynal bəy oğlu Sultanov — Çar ordusunun polkovniki, Aşqabadın general-qubernatoru.
Həyatı
Hacı bəy Mirzə Zeynal bəy oğlu 1847-ci ildə Şuşa qəzasının Vərəndə sahəsinin Saracıq kəndində anadan olmuşdur.
İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra Şuşa qəza məktəbində oxumuşdu. Rus ordusunda hərbi xidmətə başlamış, polkovnik rütbəsinədək yüksəlmişdi.
Son xidmət yeri Türküstan Hərbi Dairəsi olmuşdu və orada Aşqabadın general-qubernatoru vəzifəsini icra etmişdi.
Hacı bəy Sultanov doğma kəndində olarkən 1920-ci ildə bolşeviklər tərəfindən öldürülmüşdü.
Hacı bəyin Məhəmməd bəy adlı oğlu vardı.
Anqlar-Sen-Feli
Anqlar-Sen-Feli (, və ya Anglars de Rinhac) — Fransada kommuna, Cənub-Pireneylər regionunda yerləşir. Departament — Averon. Rinyak kantonuna daxildir. Kommunanın dairəsi — Rodez.
INSEE kodu — 12008.
Kommuna təxminən Parisdən 500 km cənubda, Tuluza şəhərindən 115 km şimal-şərqdə, Rodezdən isə 30 km qərbdə yerləşir.
Əhalisi
2008-ci ildə əhalinin sayı 633 nəfər təşkil edirdi.
İqtisadiyyatı
thumb|200px|left|Kommuna xəritəsi 2007-ci ildə əmək qabiliyyətli 351 nəfərin (15-64 yaş arasında) 274 nəfəri iqtisadi cəhətdən, 77 nəfər fəaliyyətsizdir (fəaliyyət nisbəti 78.1%, 1999-cu ildə 72.5%). Fəal olan 274 nəfərdən 254 nəfər (142 kişi və 112 qadın), 20 işsiz (9 kişi və 11 qadın) var. Aktiv olmayan 77 nəfərdən 24-ü tələbə və ya tələbə, 31-i təqaüdçü, 22-i digər səbəblərdən hərəkətsizdir.
Reda Bentifur
Reda Bentifur — fransız-əlcəzair mənşəli rejissor və xoreoqraf.
Reda Kamel Bentifur (doğum tarixi 22 oktyabr 1954-cü il) dünya şöhrətli rəqqas və xoreoqraf, Fransanın Trua (Troyes) şəhərində anadan olub. O, müasir dünyada ən məşhur xoreoqraflardan biri hesab olunur və özünə xas üslubü ilə tanınır.
Erkən həyatı və təhsili
Reda Bentifour Əlcəzairli beynəlxalq futbolçu Abdelaziz Ben Tifourun ailəsində dünyaya gəlib. Uşaqlıq illəri Əlcəzairdə keçən Redha aktyor olmaq üçün Fransaya qayıdır. Rol əldə etmək üçün, rəqqas olmağı seçən Reda bununla uzun bir yola qədəm qoyur. O, Rosella Hightower Kannes Rəqs Məktəbində təlim kursuna qatılır. Mükəmməl tələbə kimi digərlərindən fərqlənən, Reda özünü daha da inkişaf etdirmək üçün ABŞ-a yollanır. Nyu York və Los Ancelesdə Stanley Holden də daxil olmaqla Joan Wulfson, Michael Peters, Jerry Grimes, Claude Thompson və s. kimi ən tanınmış  müəllimlərdən dərslər alır. O, Graham, Horton, Limon kimi fərqli rəqs texnikaları üzrə təhsil alır.
Karyerası
Amerikada təhsilini başa vurub Parisə qayıdan, Reda özünün Balet Reda şirkətini yaradır. Bir çox TV şouda: Champs-Élysées, Les Enfants du rock, Les Années tubes müntəzəm olaraq öz rəqqasları ilə birgə çıxış etməyə başlayır. Artıq Fransa tamaşaçısı Redanı tanıyır.
İlk böyük uğur
1991-ci ildə o, Tokioda 1-ci Beynəlxalq Rəqs Mükafatına layiq görülür və beləliklə, böyük rəqs şirkətlərinin beynəlxalq səhnələrinin qapıları onun üzünə açılır.
Futbol üzrə DÇ-1998
Reda 1998-ci ildə Fransada keçirilən Futbol üzrə Dünya Çempionatının açılış mərasimini səhnələşdirir və mükəmməl şou nümayiş etdirib. 2010-cu ildə Fransada keçirilən Qılıncoynatma üzrə Dünya Çempionatının açılışı da ona həvalə olunur.
Böyük büdcəli layihələr və ulduzlarla işbirliyi
Reda indiyə kimi Roberto Alagna, Richard Gere, Sopho Nijaradze, Robert Palmer, Vanessa Paradis, Elie Kakou, Zazie, Florent Pagny, Muriel Robin, Elton John, Cher, Nicole Croisille, Michael Jackson, Diana Ross, Yves Montande, Maurane, Ophélie Winter, Catherine Lara, Patrik Bruel, Emmanuelle Seigner, Serge Lama, Claude Nougaro, Pierre Palmade və digər məşhurlarla bir sıra konsert, şou, klip və myüzikllərdə iştirak edib.
Reda eyni zamanda Alvin Ailey New York, San Francisco Ballet, National Ballet of Cuba, Het Nationale Ballet of Amsterdam, Ballet Philippines Manila, Big Ballets of Cotes d'Ivoires Abidjan, Tshwane Dance Theater South Africa, AZOE Danza Cali Colombia və bir sıra digər tanınmış şirkətlərlə əməkdaşlıq edib. Məşhur xoreoqraf 2014-cü ildə Makao şəhərində Franco Dragone üçün TABOO”ya quruluş verib. O, həmçinin Eric Charden’in Mayflower’il olmaqla, Romeo və Cülyetta, Sevgidən nifrətə, Roşforlu qızlar, Belles belles belles  kimi bir neçə  myuziklin rejissoru və xoreoqrafı olub.
Tələbələri
Hazırda öz solo karyerasına başlayan və ya başqa nüfuzlu rəqs qruplarında fəaliyyət göstərən Natty Tardivel, Sophie Tellier, Guillaume Jauffret, Pierre Boisserie, Kamel Ouali, Christine Hassid, Mylène Riou və Emilie Capel kimi bir çox rəqqas və rəqqasələr fəaliyyətlərinə Redanın balet məktəbində başlayıblar.
İctimai fəaliyyəti
Öz dövrünün, həmçinin və dünyanın ən məşhur xoreoqraflarından biri olaraq tanınan Reda eyni zamanda LaRed Latin AMERICA kimi bir neçə humanitar təşkilatın üzvüdür, o, Cənubi və Mərkəzi Amerika, Afrika və Avropanın kasıb məhəllərində yaşayan uşaqlar və yeniyetmələrlə işləyir.
thumb|Reda Bentifur və Aygün Kazımova Heydər Əliyev adına İdman Sarayında konsert məşqləri zamanı
Reda Bentifur Azərbaycanda
2017-ci ilin ilk yarısında Azərbaycanın xalq artisti, Azərbaycan pop musiqisinin əsas ulduzu Aygün Kazımova karyerasının 30 illiyinə həsr olunacaq konsertin rejissorluğu üçün Fransadan Reda Bentifuru dəvət edəcəyini müsahibələrində bildirdi. Reda Bentifur Bakı Kristal Holl səhnəsində keçiriləcək konsert üçün Azərbaycana dünya uldulzarının konsertlərində çıxış edən 70 nəfərlik böyük komanda ilə gəldi, rəqqaslar əsasən Argentina, Meksika, Fransa, İtaliya və Kolumbiyadandır. Müsahibələrində Azərbaycana ilk dəfə və məhz Aygün Kazımovanın dəvəti ilə gəldiyini bildirən Reda, daha əvvəl Azərbaycanın pop kraliçasının kliplərini social şəbəkələr vasitəsi ilə seyr etdiyini və onun yaradıcı və çox çalışqan ulduz olduğunu qeyd edib. “Aygün Kazımova-30 il” adlanan konsertin əsas xoreoqrafiya məşqləri İyul ayından Heydər Əliyev adına İdman Sarayında başlayııb, iki ay Reda Bentifurun rəhbərliyi ilə Sarayda məşq edən Aygün və beynəlxalq rəqqas komandası hazırda Baki Kristal Holl səhnəsində məşqlərini davam etdirirlər.
Yelena Zelenskaya
Yelena Vladimirovna Zelenskaya (Kiyaşko) — Ukrayna  prezidenti Volodimir Zelenskinin həyat yoldaşı; Ukraynanın birinci xanımı.
Ailəsi
Yelena və Volodimir orta məktəbdə paralel sinifdə təhsil alıblar. Lakin onların tanışlığı bir qədər sonraya – tələbəlik dövrünə təsadüf edib. Həmin vaxt Volodimir Kiyev Dövlət İqtisad Universitetinin Krivoy Roq İqtisadi İnstitutun Hüquq fakültəsində, Yelena isə Texniki Universitetin İnşaat fakültəsinin birinci kursunda təhsil alırdılar.
İlk tanışlıqlarından 8 il sonra – 2008-ci ildə onların toyu olub. Hazırda bu ailənin 2 övladı – Aleksandra adlı qızı və Kiril adlı oğlu var.
Şəxsi həyatı
Həmişə gözdən uzaq bir həyat tərzi sürməyə üstünlük verən Yelenanın sosial şəbəkələrdə heç bir fərdi səhifəsi yoxdur. .
O, dəbdəbəli tədbirlərdə də iştirak etməyib. Ukrayna telekanallarından birinə müsahibə verərkən həyat yoldaşının prezidentliyə namizədliyini dəstəkləmədiyini açıqlayıb. Ancaq seçki prosesi zamanı bütün görüşlərdə həyat yoldaşının yanında olub.
Hikmət Ağayev
Hikmət Səttar oğlu Ağayev — Azərbaycan Respublikası Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti "A" Xüsusi Təyinatlı Dəstəsinin Komandiri (1993–2016), Ehtiyatda olan Polkovnik. Hal-hazırda isə "Ehtiyatda Olan Zabitlər Konfederasiyası"da sədr müavini, idarə heyətinin üzvü, "Qarabağ Əlilləri Veteranları Və Şəhid Ailələri İctimai Birliyi"də idarə heyətin üzvü.
Həyatı
Ağayev Hikmət Səttar oğlu 6 yanvar 1966-cı ildə Lerik rayonunun Günəşli kəndində doğulub. Valideyinləri Bakı şəhərinə köçdükləri ilə əlaqədar olaraq ibtidai, yəni 3-cü sinfə qədər Nizami rayonu 70 saylı orta məktəbdə, daha sonra Binəqədi rayon 246 saylı orta məktəbdə təhsilini davam etdirir. 1980-ci ildə 8-ci sinfi bitirdikdən sonra təhsilini Sabunçu rayon 88 saylı orta texniki peşə məktəbində "Telefon qovşağı elektirik peşəsi" sahəsində davam etdirir. 1984-cü ildə texniki peşə məktəbini bitirir.
Hərbçilik fəaliyyətinə 1984-cü il tarixində uşaqlıq arzusu olan Şimali Osetyanın Ordjenkisze şəhərində yerləşən Ali Ümümqoşun hərbi məktəbinə qəbul imtahanlarına sənədlərini verərək başlamışdır. Müsabiqədən keçə bilmədiyindən öz ərizəsilə SSRİ Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmətə getməyi ilə əlaqədər olaraq hərbi komisarlığa müraciət edir. 1984-cü ilin oktyabr ayından həqiqi hərbi xidmətə çağırılır. Həqiqi hərbi xidmətini Çita şəhərində Təlim ümümqoşunlar alayında serjant kurslarından başlayır. 1989-cu ildə Ali hərbi məktəbi bitirir.
1989-cu il avqust ayından 1992-ci il aprel ayına kimi Kazaxıstan SSR Semipalatinski Nüvə poliqonunda bölük komandiri vəzifəsinə qədər yüksəlir.1992-ci il aprel ayının 28-də, həyat yoldaşı, 3 yaşında oğlu və 3 aylıq qızıyla Azərbaycana növbəti məzuniyyətə gəlir. 1992-ci il 6 may tarixində yenicə yaranmış Müdafiə Nazirliyinə gedib könüllü olaraq 704 saylı briqadada hərbi xidmətə yazılır. 8 may tarixində hərbi briqada Hikməti dislokasiya yeri olaraq Laçın rayonuna ezam edir. Zarişli istiqamətində, Turş su, Teleqüllə və Dağlıq Kəlbəcər istiqamətindən Laçın rayonuna giriş istiqamətində döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirir. Məzuniyyət müddəti bitdiyi ilə əlaqədar olaraq öz xidmət yerinə Semipalatinsk şəhərinə qayıdır. Xidmət etdiyi hərbi hissə komandanlığına baş verənləri raportla məruzə edərək Azərbaycana ezam olunmasını xahiş edir. 24 iyun 1992-ci il tarixində Milli Ordunun 704 saylı hərbi hissəsində Ağdam rayon Çəmənli kənd məktəbində dislokasiya yerinə xidməti davam etdirmək üçün gəldir. Ağdam rayon, Serxavənd, Abdal – Gülablı, Ağbulaq, Mərzili və Qara kənd istiqamətində döyüş əməliyyatlarında iştirak edir. İki dəfə ağır dərəcəli kantuziya alır. Ağbulaq döyüş əməliyyatlarında vaxtından əvvəl Kapitan hərbi rütbəsi verilir. 1993-cü il may ayında zabit olaraq 704 saylı briqada da 741 saylı hərbi hissənin komandir müavini, daha sonra komandiri vəzifəsinə təyin olunur. 1993-cü il tarixindən təçrübəli zabit olaraq Azərbaycan Respublikası Ali hakimiyyət Orqanları Mühafizə idarəsi, hal-hazırda Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti tərkibində Xüsusi Təyinatlı A Dəstəsinin yaradılması, hazırlanması təklifi olunur. 1993-cü ilin may ayından 2016-cı ilin yanvar ayına kimi Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin Xüsusi Təyinatlı A Dəstəsinin komandiri vəzifəsində polkovnik hərbi rütbəsinə qədər yüksəlir. Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti Fəxri Əməkdaşı fəxri ad və döş nişanı, çox saylı yubiley medalları ilə təltif olunub. Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti dövründə 1998–2001 il tarixində ikinçi hüquq ali təhsil almaq məqsədilə Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Polis Akadmiyasında təhsil almışdır. Qarabağ müharibə veteranıdır. Hal-hazırda Ehtiyatda olan zabitlər konfederasiyasında sədr müavini, idarə heyətinin üzvü, Qarabağ əlilləri veteranları və şəhid ailələri ictimai birliyinin idarə heyətin üzvüdür.
Qurdbulaq
Qurdbulaq, Qurdlubulaq — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Qızılqoç (Qukasyan) rayonunda kənd.
Tarixi
Kəndin digər adı "Qurdbulaq"dır. Rayon mərkəzindən 4 km məsafədə yerləşir. 1937-ci ilə kimi Ağbaba rayonunun tabeliyində olmuşdur.